Uwch Gynghrair Bwlgaria

Mae'r **Gynghrair Bêl-droed Broffesiynol Gyntaf** (Bwlgareg: *Първа професионална футболна лига*, yn Yr wyddor Ladin: **Parva Profesionalna Futbolna Liga**), a elwir hefyd yn **Grŵp Pêl-droed A Bwlgaria** neu *Gynghrair Gyntaf Bwlgaria* neu **Parva Liga**, a elwir ar hyn o bryd yn *Gynghrair efbet* am resymau nawdd, yw uwch adran system cynghrair pêl-droed Bwlgaria. Ceir ynddi 16 tîm, sy'n gweithredu ar system o ddyrchafiad a diarddeliad gyda'r Ail Gynghrair Bêl-droed Broffesiynol.

## Strwythur
Mae cyfanswm o 74 o glybiau wedi cystadlu yn haen uchaf Bwlgaria ers ei sefydlu. Ers 1948, coronwyd un ar ddeg o dimau gwahanol yn bencampwyr Bwlgaria. Y tri chlwb mwyaf llwyddiannus yw CSKA Sofia gyda 31 teitl, Levski Sofia gyda 26 teitl a Ludogorets Razgrad gydag 11 teitl. Enillodd y pencampwyr presennol Ludogorets Razgrad eu hunfed teitl ar ddeg yn olynol yn eu unfed tymor ar ddeg yn y Gynghrair Gyntaf yn 2021–22. Yn hanesyddol, mae'r gystadleuaeth wedi'i dominyddu gan dimau o'r brifddinas, Sofia. Gyda'i gilydd maent wedi ennill cyfanswm o 70 o deitlau.

## Hanes
bawd|250px|Cyn dlws Cwpal A Grupa
Cyn hired â 1913 cynhaliwyd y bencampwriaeth bêl-droed answyddogol gyntaf ym Mwlgaria, a'r enillydd oedd Slavia Sofia. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, cynhaliwyd y gystadleuaeth o 1921 dan yr enw Cynghrair Sofia. Ym 1924 ymunodd Bwlgaria â FIFA a dechreuwyd pencampwriaeth genedlaethol ar unwaith. Hyd at 1937 buont yn chwarae yn y modd cwpan, a dychwelasant iddo eto rhwng 1941 a 1948.

Sefydlwyd pencampwriaeth bêl-droed Bwlgaria ym 1924 fel Pencampwriaeth Pêl-droed Gwladwriaeth Bwlgaria ac mae wedi'i chwarae mewn fformat cynghrair ers 1948, pan sefydlwyd yr A Grŵp. Mae gan bencampwyr y Gynghrair Gyntaf yr hawl i gymryd rhan yn rowndiau rhagbrofol Cynghrair Pencampwyr UEFA yn seiliedig ar gyfernod Ewropeaidd y gynghrair. Yn ogystal, mae dau safle Cynghrair Europa UEFA yn cael eu dyrannu i'r ail dîm yn y rowndiau terfynol ac enillydd y gemau ail gyfle Ewropeaidd. Mae’n bosibl y bydd pedwerydd safle arall hefyd yn cael ei ganiatáu i’r tîm sydd yn y pedwerydd safle yn safle olaf y gynghrair, o ystyried bod deiliad Cwpan Bwlgaria wedi gorffen ymhlith y tri thîm gorau ar ddiwedd y tymor.

Chwaraewyd Cwpan Bwlgaria o dymor 1937/38 ymlaen, ond dim ond am bedair blynedd y parhaodd i ddechrau. Nid tan 1980 y cynhaliwyd y gystadleuaeth hon yn rheolaidd eto. Roedd yna hefyd Gwpan Byddin Sofietaidd o 1946 i 1991.

Yn ystod haf 2012, penderfynodd Cymdeithas Bêl-droed Bwlgaria leihau'r A Grwpa i 12 tîm. Er mwyn cyrraedd y nifer a ddymunir, bydd pedwar tîm yn cael eu disgyn i'r ail adran a dim ond dau fydd yn cael eu dyrchafu yn nhymhorau 2012/13 a 2013/14. Yn nhymor 2012/13, cafodd y pedwar tîm olaf yn y tabl olaf eu diarddel. Yn nhymor 2013/14, chwaraewyd ail gyfle i'r diraddio lle cymerodd y timau rhwng 8 ac 14 ran i benderfynu pwy oedd yn cael ei ddiswyddo.

## Cynrychiolaeth yn Ewrop
Ar gyfer tymor 2013-14, mae'r dosbarthiadau ar gyfer cystadlaethau Ewropeaidd fel a ganlyn:

*Safle cyntaf: Ail rownd Cynghrair Pencampwyr UEFA .
*Yn ail: Rownd gyntaf Cynghrair Europa UEFA .
*Trydydd safle: Rownd gyntaf Cynghrair Europa UEFA .
*Pencampwr Cwpan: Ail Rownd Cynghrair Europa UEFA .

Os yw pencampwr y Cwpan eisoes wedi'i ddosbarthu gan y gynghrair, cymerir ei le gan rownd derfynol y Cwpan. Os yw hwn hefyd yn cael ei ddosbarthu gan y gynghrair, mae'r lle ar gyfer y pedwerydd safle yn y gynghrair.

## Noddwyr
Yn y blynyddoedd diwethaf, mae cynghrair Bwlgaria wedi cael y noddwyr canlynol:

:1998 - 2001: Kamenitza
:2001 - 2003: M-tel
:2003 - 2005: Zagorka
:2005 - 2011: Grŵp Pêl-droed TBI A (noddwr TBI Credit)
:2011 - 2013: Pencampwriaeth Pêl-droed Victoria A (noddwr Yswiriant Victoria FATA)
:2013 - presennol: Pencampwriaeth Pêl-droed NEWS7

## Y darbi
Mae sawl gêm darbi yn cael eu hymladd ym mhencampwriaeth Bwlgaria. Mae'r pwysicaf yn cael ei ymladd rhwng y ddau gawr o bêl-droed Bwlgaria, CSKA Sofia a Levski Sofia ac fe'i gelwir yn *ddarbi tragwyddol*. Yr ail ddarbi yw'r un yn ninas Plovdiv rhwng Botev a Lokomotiv. Darbi eraill yw'r un yn Varna rhwng Spartak a Cherno More, yr un yn Burgas rhwng Chernomorets a Neftochimic a'r darbi hynaf yn Sofia rhwng Levski a Slavia.

### Rhestr Pencampwys 
bawd|150px|Cwpan A Grupa

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* League ar UEFA
* Bulgaria&nbsp;– Rhestr Pencampwyr, RSSSF.com

Bwlgaria
Categori:Pêl-droed ym Mwlgaria
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Sefydliadau Bwlgaria
Categori:Sefydliadau 1924