open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mandolin

Offeryn cerdd o deulu'r liwt ydyw'r **mandolin**. Mae ganddo unai gorff a sinfwrdd siâp deigryn, neu gorff siâp hirgrwn gyda sindyllau o siapiau amrywiol. Mae i'r ffurfiau mwyaf cyffredin wyth llinyn metel mewn pedwar par ac maent yn cael eu plycio gyda plectrwm.

bawd|chwith|Teri Duffy, cerddor efo Dawnswyr Delyn, ym Mharc Gwledig Maesglas

Categori:Offerynnau tannau
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Hydref 1974

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig** ar 10 Hydref 1974, yr ail o ddau Etholiad cyffredinol i'w cynnal y flwyddyn honno. Yn yr Etholiad cyffredinol cyntaf, ar 28 Chwefror, ni chafodd unrhyw blaid fwyafrif, gan adael senedd grog am y tro cyntaf ers yr Ail Ryfel Byd.  Ffurfiodd y Blaid Lafur, dan Harold Wilson, lywodraeth, ac ychydig fisoedd yn ddiweddarach. galwodd etholiad. Y tro hwn, enillodd Llafur fwyafrif bychan o dair sedd.

Cafodd Plaid Genedlaethol yr Alban etholiad llwyddiannus iawn, gan ennill 11 sedd, eu cyfanswm mwyaf erioed. Enillodd Plaid Cymru un sedd ychwanegol, Caerfyrddin, a dal eu gafael ar Gaernarfon a Meirionnydd.

1974
Categori:1974
Demeter

[bawd|250px|Ceres (Demeter), alegori o fis Awst: ffresco gan [Cosimo Tura, Palazzo Schifanoia, Ferrara, 1469-70]]

Duwies ym mytholeg Roeg ac un o'r Deuddeg Olympiad oedd **Demeter** (Hen Roeg: ). Roedd yn dduwies grawn, ffrwythlondeb a'r tymhorau, ac yn cyfateb i Ceres ym mytholeg Rhufain.

Roedd yn ferch i'r Titaniaid Cronos a Rhea ac yn chwaer i Poseidon, Hades, Hestia, Hera a Zews. Roedd Persephone, Zagreus, Despoena, Arion, Plutus a Philomelus yn blant iddi. Yn aml, gelwid ar Demeter a Kore ("yr wyryf") fel *to theo* ('"y ddwy dduwies").

Roedd Dirgelion Eleusis, a gynhelid tua mis Hydref, yn gysylltiedig â hi, yn arbennig y chwedl amdani hi a'i merch, Persephone. Roedd Persephone wedi ei chipio gan Hades, duw'r isfyd. Wedi i Demeter golli ei merch, nid oedd dim yn tyfu ar y ddaear, a bu raid i Hades adael i Persephone ddychwelyd at ei mam. Fodd bynnag, cyn iddi adael, fe'i twyllodd i fwyta chwe hedyn pomegranad, ac o'r herwydd, roedd yn rhaid iddi ddychwelyd i Hades am chwe mis o bob blwyddyn. Yn ystod y chwe mis pan oedd Persephone gyda'i mam, roedd planhigion yn tyfu ar y ddaear; yn ystod y chwe mis pan oedd yn Hades nid oedd tyfiant; felly y cafwyd y tymhorau.

Categori:Duwiesau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Persephone

bawd|Persephone a Hades; llun o gerflun yn y Fatican

Duwies ym mytholeg Roeg oedd **Persephone** (Hen Roeg: Περσεφόνη); ffurf Homerig *Περσεφονηία*, *Persephonēia*. Cyfeirir ati hefyd fel **Core** (*Κόρη*, *Korē*, "merch", "morwyn"). Yn y traddodiad Rhufeinig, gelwid hi yn Proserpina. Roedd yn ferch i Demeter, duwies grawn a thyfiant; yn ôl rhai traddodiadau, Zews oedd ei thad.

Roedd Dirgelion Eleusis, a gynhelid tua mis Hydref, yn gysylltiedig â hi, yn arbennig y chwedl amdani hi a'i mam. Roedd Persephone wedi ei chipio gan Hades, duw yr isfyd. Wedi i Demeter golli ei merch, nid oedd dim yn tyfu ar y ddaear, a bu raid i Hades adael i Persephone ddychwelyd at ei mam. Fodd bynnag, cyn iddi adael, fe'i twyllodd i fwyta chwech hedyn pomegranad, ac o'r herwydd, roedd yn rhaid iddi ddychwelyd i Hades am chwe mis o bob blwyddyn. Yn ystod y chwe mis pan oedd Persephone gyda'i mam, roedd planhigion yn tyfu ar y ddaear; yn ystod y chwe mis pan oedd yn Hades nid oedd tyfiant; felly y cafwyd y tymhorau.

Categori:Duwiesau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Hades

Gallai **Hades** ym mytholeg Roeg gyfeirio at:

* Y duw Hades, rheolwr yr isfyd a'r meirwon, un o'r Deuddeg Olympiad
* Hades, yr isfyd, "Tŷ Hades", trigfan y meirwon
Cyngor Iaith Norwy

Mae** Cyngor Iaith Norwy** (Norwyeg:**Språkrådet**)yn gorff cynghori ar ran Llywodraeth Norwy mewn materion yn ymwneud â'r Norwyeg a chynllunio ieithyddol. Sylfest Lomheim yw'r cyfarwyddwr presynol.

Cyfrifoldeb y Cyngor iaith yw amddiffyn treftadaeth ddiwyllianol y Norwyeg, ar lafar ac yn ysgrifenedig; ysgogi menterau sy'n cynyddu gwybodaeth o'r Norwyeg, ei hanes a'i hunigrywiaeth; ysgogi goddefgarwch ymysg defnyddwyr gwahanol ffurfiau o'r Norwyeg; ac amddiffyn hawliau dinasyddion parthed defnyddio'r Norwyeg.

Mae'r cyngor yn cynghori'r awdurdodau ynglŷn â materion sy'n gysylltiedig â'r Norwyeg, yn enwedig defnydd y Norwyeg gan ysgolion, gan Y Gorfforaeth Ddarlledu Norwyaidd a gan gyrff llywodraethol. Bydd yn cyflwyno ddatganiadau ynglŷn â chyfundrefnu'r iaith ysgrifenedig ac enwau lleoedd, cynnig mesurau cyfreithiol ar faterion ynghylch yr iaith Norwyeg, yn cynghori ac yn cynnig arweiniad i'r cyhoedd, ac yn hyrwyddo cydweithio rhyng-lychlynol er meithrin iaith.

Sefydlwyd y cyngor mewn deddf gan Gyngor Iaith Norwy yn 1972. Ei brif gyhoeddiad yw'r cylchgrawn chwarterol **Språknytt** (Newyddion Iaith). Mae gan y cyngor staff o tua ugain ac mae yn atebol i'r Weinyddiaith Norwyaidd ar gyfer diwylliant a materion eglwysig.

Categori:Cyrff rheoli iaith
Categori:Llywodraeth Norwy
Categori:Norwyeg
Categori:Sefydliadau Norwy
Metallica

Band metel trwm o'r Unol Daleithiau yw **Metallica**. Maent yn un o'r bandiau metel trwm mwyaf llwyddiannus erioed ac maent wedi gwerthu mwy na 100 miliwn o albymau ledled y byd. Ffurfiwyd y band yn Los Angeles, Califfornia yn 1981 gan James Hetfield (prif leisydd, gitâr rythm) a Lars Ulrich (drymiau). Ar ôl sawl newid, cwblhawyd y band gan Kirk Hammett (gitâr flaen) a Cliff Burton (gitâr fâs). Lladdwyd Burton mewn damwain bws yn 1986. Cafodd ei ddisodli gan Jason Newsted o 1986 i 2001 a chan Robert Trujillo o 2003 i'r presennol.

## Disgyddiaeth 
### Albymau stiwdio 
* 1983: ''Kill 'Em All*
* 1984: *Ride the Lightning*
* 1986: *Master of Puppets*
* 1988: *...And Justice for All*
* 1991: *Metallica*
* 1996: *Load*
* 1997: *ReLoad*
* 2003: *St. Anger*
* 2008: *Death Magnetic*
* 2011: *Lulu* (gyda Lou Reed)
* 2016: *Hardwired...To Self-Destruct*
* 2023: *72 Seasons''

Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau metel trwm
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Hades (duw)

bawd|220px|Hades a Persephone; llun o gerflun yn y Fatican

Duw'r isfyd ym Mytholeg Roeg oedd **Hades ** (Hen Roeg:  neu ). Gelwid ef hefyd yn Plwton (Hen Roeg: ). Cafodd trigfa'r meirwon yn yr isfyd yr enw Hades ar ei ôl ef.

Roedd yn fab i Cronos a Rhea ac yn frawd i Zews a Poseidon. Wedi'r rhyfel rhwng y duwiau a'r Titaniaid, rhannodd y tri brawd y ddaear rhyngddynt; yr awyr i Zews, y môr i Poseidon a'r isfyd i Hades.

Yn ôl un chwedl, cipiodd Hades Persephone, merch Demeter, duwies grawn a ffrwythlondeb, a mynd a hi i lawr i'r isfyd. Wedi Demeter golli ei merch, nid oedd dim yn tyfu ar y ddaear, a bu raid i Hades adael i Persephone ddychwelyd at ei mam. Fodd bynnag, cyn iddi adael, fe'i twyllodd i fwyta chwe hedyn pomgranad, ac o'r herwydd, roedd yn rhaid iddi ddychwelyd i Hades am chwe mis o bob blwyddyn. Yn ystod y chwe mis pan oedd Persephone gyda'i mam, roedd planhigion yn tyfu ar y ddaear; yn ystod y chwe mis pan nad oedd Hades yn dyfiant; felly y cafwyd y tymhorau. Roedd Dirgelion Eleusis, a gynhelid tua mis Hydref, yn gysylltiedig â'r chwedl hon.

Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Man G

Man arbennig o sensitif yn organau cenhedlu benyw yw'r **man G** (neu'r **Man-G**, neu **man Gräfenberg**). Gall gyffroi'r man G beri pleser rhywiol neu orgasm i'r fenyw.

Bathwyd y term Man-G (neu "G-spot") gan Addiego yn 1981 ar ôl y geinocolegydd Almaenig Ernst Gräfenberg a ragwelodd eu bodolaeth flynyddoedd ynghynt (yn 1944). Ond ddaeth y cysyniad ddim yn boblogaidd nes cyhoeddi *The G Spot and Other Recent Discoveries About Human Sexuality* gan Ladas yn 1982.

## Cyfeiriadau 
Categori:Anatomeg
Categori:Rhyw
Tramffordd

System cludiant sy'n defnyddio cledrau tebyg i gledrau rheilffordd sy'n galluogi cerbydau, yn enwedig cerbydau tram, i redeg arnynt yw **tramffordd** (hefyd **llwybr tramiau**, **tramlein**).

, Llandudno, gogledd Cymru]]

Datblygwyd tramffyrdd cyn y rheilffyrdd yn nyddiau cynnar y Chwyldro Diwydiannol. Cafwyd rhai o'r enghreifftiau cynharaf yn y byd yng Nghymru, yn enwedig yn Ne Cymru wrth i'r diwydiant glo yn yr ardal dyfu. Roeddent yn cael eu defnyddio i gludo glo a defnyddiau eraill. Defnyddiwyd tramiau yn chwareli llechi gogledd Cymru hefyd, e.e. Tramffordd Rhiwbach, ger Blaenau Ffestiniog. Ceffylau, merlod neu ddynion oedd yn tynnu'r cerbydau ar y dechrau, ond cyflwynwyd injanau tram yn nes ymlaen.

Yn ddiweddarach, datblygwyd tramffyrdd yn y trefi a'r dinasoedd fel ffurf o gludiant cyhoeddus. Yn y dyddiau cynnar defnyddid ceffylau i dynnu'r cerbydau tram. Er i nifer o dramffyrdd trefol gael eu disodli gan rwydweithiau bysus mae sawl dinas yn y byd yn defnyddio rhwydweithiau tramffordd o hyd, e.e. San Francisco, Amsterdam a Tunis.

## Dolenni allanol 
*  Tram Travels (gwefan gan bobl sy'n ymddiddori mewn trams, gyda gwybodaeth am dramffyrdd o gwmpas y byd)


Categori:Cludiant

zh-yue:電車
Crigyll

Traeth yn ymyl Rhosneigr, Ynys Môn yw **Crigyll** neu **Traeth Crigyll**. Mae Afon Crigyll yn cyrraedd y môr yno. I'r gogledd ceir maes awyr y Fali.

Byddai lladron Crigyll yn enwog am ysbeilio llongau wrth iddynt daro'r creigiau. Yn 1740 ysbeiliodd nifer o'r trigolion  y *Loveday & Betty* Cawsant eu herlyn yn Llys Biwmares yn 1741 ond fe'u cafwyd yn ddieuog er eu bod wedi eu dal gyda nwyddau o'r llong. Gweler hefyd hanes trigolion Pen-bre ger Caerfyrddin.

Yn Hydref 1867 cyhoeddwyd erthygl yn *The Times*, a oedd yn cofnodi llongddrylliad yr *Earl of Chester* , gan ddweud, “The wreck is now a prey to the notorious wreckers of the coast known to Welsh seafaring men as lladron Crugyll (the Crugyll robbers). Many hundreds of them were there yesterday stealing whatever they could carry away.”

Ysgrifennodd Lewis Morris (1701–1765) gerdd ddychanol adnabyddus yn dymuno gweld crogi "Lladron Crigyll". Dyma'r drydedd bennill:

:Os llong a ddaw o draw i drai,
:I draethau'r bobl drythyll,
:Tosturi'r rhain sydd fel y tân
:Neu'r Gwyndraeth a'u gwna'n gandryll;
:Gorau gwaith a wnâi wŷr Môn
:Oedd grogi lladron Crigyll.

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Traethau Cymru
Rhestr llenorion Daneg

Dyma **restr o lenorion Daneg**.

*Hans Christian Andersen
*Herman Bang
*Karen Blixen (Isak Dinesen)
*Anders Bodelsen
*Georg Brandes
*Karl Gjellerup
*Meïr Aron Goldschmidt
*Jens Peter Jacobsen
*Thorkild Hansen
*Johan Ludvig Heiberg
*Henrik Hertz
*Peter Høeg
*Johannes Vilhelm Jensen
*Søren Kierkegaard
*Tom Kristensen
*Svend Aage Madsen
*Martin Andersen Nexø
*Robert Storm Petersen
*Henrik Pontoppidan
*Aksel Sandemose
*Villy Sørensen
*Dan Turell

Categori:Llenorion Daneg
Daneg
Hades (isfyd)

bawd|320px|Hades a Serberws - o Meyers Konversationslexikon - 1888

**Hades** (hefyd a elwir yn *Annwn* yn y Gymraeg) oedd trigfan y meirwon yn yr isfyd ym mytholeg Roeg. Roedd nifer o rannau o Hades, yn cynnwys Elysium a Tartarus.

Byddai'r meirwon yn cyrraedd Hades trwy gael eu cludo ar draws afon Styx a/neu afon Acheron gan y cychwr Charon. Arferid gosod darn arian *obolus* dan dafod y marw i dalu i Charon am ei gario; byddai'n rhaid i'r meirwon oedd heb arian aros am ganrifoedd ar y lan. Roedd y ci Serberws, oedd a thri phen, yn gwarchod yr ochr arall i'r afon.

Afonydd Hades oedd afon Acheron, afon Styx, afon Cocytus, afon Plegethon ac afon Lethe. Roedd y Styx yn ffurfio'r ffin rhwng y byd a'r isfyd. Y rhan gyntaf o Hades, yn ôl yr *Odyseia*, oedd y Meysydd Asffodel, Tu hwnt i'r rhain roedd Erebus, lle'r oedd dau bwll, Lethe, lle'r oedd eneidiau cyffredin yn yfed i ddileu pob côf, a Mnemosyne, lle'r oedd y rhai oedd yn gwybod y dirgelion yn yfed. O flaen palas Hades a Persephone, eisteddai tri barnwr yr isfyd: Minos, Rhadamanthus ac Aeacus. Wedi barnu'r eneidiau, gyrrid y rhai nad oedd na da na drwg yn ôl i Feysydd Asffodel i grwydro; os oeddynt yn ddrwg, gyrrid hwy i Tartarus i'w cosbi; os yn dda, i Elysium.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* *Discourse to the Greeks Concerning Hades* gan Flavius Josephus
* Prosiect Theoi, Hades cyfeiriadau yn llenyddiaeth glasurol ac hen gelf
* Dolen Fytholeg Roeg, Hades crynodeb y duw

Categori:Mytholeg Roeg
Afon Acheron

Afon ym mherifferi Epirus yng ngogledd-orllewin Gwlad Groeg yw **afon Acheron**. Yn y cyfnod clasurol, eglurid yr enw fel region ὁ ἄχεα ῥέων (*ho akhea rheōn*, "afon gwae"), a chredid ei bod yn gangen o afon Styx, oedd yn ffurfio'r ffin rhwng byd y byw a Hades. Mae'r llyn a elwir Acherousia, yr afon ac adfeilion y  Necromanteion gerllaw Parga, gyferbyn ag ynys Corfu.

Credid fod cangen arall o'r Acheron yn dod i'r wyneb ger Penrhyn Acherusia (yn awr Eregli yn Nhwrci). Crdai Groegiaid yr Eidal fod Llyn  Acherusia, y llyn yr oedd afon Acheron yn llifo iddo, yr un a Llyn Avernus. Yn ôl Platon yn ei *Phaedo*, Acheron oedd ail afon y byd, ar ôl Oceanus.

Categori:Afonydd Gwlad Groeg
Categori:Mytholeg Roeg
Wei Wei

Bardd ac awdur oedd **Wei Wei** (Tsieineeg: 魏巍; Pinyin: Wèi Wéi; ganwyd **Hong Jie**; 16 Ionawr 1920 – 24 Awst 2008).

Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Beirdd Tsieineeg o Tsieina
Categori:Golygyddion papurau newydd o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion Tsieineeg o Tsieina
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Newyddiadurwyr Tsieineeg o Tsieina
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Nofelwyr Tsieineeg o Tsieina
Categori:Pobl o Zhengzhou
Categori:Pobl fu farw yn Beijing
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Tsieineeg o Tsieina
Hanes traddodiadol

Hanes am gyfnodau cynnar sy'n seiliedig ar draddodiadau, mytholeg a chof cenedl neu bobl neilltuol yn hytrach na chofnodion hanesyddol dilys yw **hanes traddodiadol**.

Fel yn achos mytholeg a chwedlau, nid yw hanes traddodiadol o reidrwydd yn annilys. Mae'n gallu ymgorffori nifer o ffeithiau sy'n deillio o ffynonellau coll am hanes go iawn, neu'n cynnwys cof cenedl am ddigwyddiadau hanesyddol, wedi ei drosglwyddo ar lafar am genedlaethau. Ond mae'n cynnwys yn ogystal chwedlau o bob math, am dduwiau a gyfrifir yn frenhinoedd neu arwyr, er enghraifft, a thraddodiadau a motifau o fyd llên gwerin. Weithiau, yn nwylo llenor ymwybodol, mae hanes traddodiadol yn gallu cynnwys elfen sylweddol o ffug hanes, fel yn achos gwaith enwog Sieffre o Fynwy, yr *Historia Regum Britanniae*, a gyfieithwyd i'r Gymraeg fel *Brut y Brenhinedd*.

Ceir hanes traddodiadol yn perthyn i sawl gwlad a diwylliant, e.e. Cymru, Iwerddon, Tsieina, Tibet, a Rwsia.

## Gweler hefyd 
* Hanes traddodiadol Cymru


Traddodiadol
Categori:Mytholeg
Categori:Llenyddiaeth yr Oesoedd Canol
Ynys y Nadolig

Tiriogaeth fechan yn ne-ddwyrain Cefnfor India sy'n perthyn i Awstralia yw **Ynys y Nadolig** (Saesneg: *Christmas Island*). Mae'n gorwedd tua 2600 cilometr (1600 milltir) i'r gogledd-orllewin o ddinas Perth, Gorllewin Awstralia, 500 cilometr (300 milltir) i'r de o Jakarta, Indonesia, a 975&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o'r Ynysoedd Cocos (Ynysoedd Keeling). Er ei bod yng Nghefnfor India mae'n cael ei chyfrif fel rhan o Oceania oherwydd ei lleoliad daearegol.

bawd|dim|Lleoliad Ynys y Nadolig

Mae tua 1,600 o bobl yn byw ar Ynys y Nadolig, yn bennaf ar ben ogleddol yr ynys, mewn sawl "pentref" bychan: Flying Fish Cove (neu Kampong), Silver City, Poon Saan a Drumsite.

Mae gan yr ynys dirwedd unigryw sy'n ei gwneud o ddiddordeb mawr i wyddonwyr a naturiaethwyr oherwydd y nifer fawr o rywogaethau anifeiliaid a phlanhigion brodorol a geir yno. Fel *fauna* a *flora* Ynysoedd Galapagos, maent wedi esblygu ar wahân heb fawr ymyrraeth gan bobl.

Er bod mwyngloddio ar yr ynys ers degawdau mae 65% o'i 135&nbsp;km sgwar (52 milltir sgwar) yn barc cenedlaethol a cheir sawl coedwig law hynafol a heb ei halogi gan weithgareddau dynol.

bawd|dim|Baner Ynys y Nadolig

## Dolenni allanol 
* Gwefan llywodraeth yr ynys 

Categori:Taleithiau a thiriogaethau Awstralia
Nadolig
Nadolig
.cx

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynys y Nadolig (*Christmas Island*) yw **.cx**.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ynys y Nadolig
Categori:Parthau lefel uchaf
Flying Fish Cove

bawd|220px|Map o Ynys y Nadolig yn dangos lleoliad Flying Fish Cove ('The Settlement')
Prif aneddiad Ynys y Nadolig, ynys yng Nghefnfor India sy'n un o diriogaethau Awstralia, yw **Flying Fish Cove**. Cyfeirir ato hefyd fel 'Kampong' ac ar fapiau yn aml fel "*The Settlement*." Cyfeiria'r enw olaf at y ffaith mai yma y sefydlwyd yr aneddiad gwreiddiol ar yr ynys gan Brydain yn 1888.

Mae tua thraean (c. 500) o boblogaeth yr ynys yn byw yn Flying Fish Cove. Mae'n gorwedd ar ben gogledd-orllewinol yr ynys gyda harbwr bychan a llain glanio wrth ei ymyl.

Categori:Ynys y Nadolig
Bugs Moran

bawd|160px|George Clarence "Bugs" Moran
Gangster (neu ddihiryn) o Chicago, yr Unol Daleithiau (UDA), oedd **George Clarence "Bugs" Moran** (21 Awst 1891 – 25 Chwefror 1957).

Adelard Cunin oedd ei enw'n wreiddiol pan gafodd ei eni yn Saint Paul, Minnesota. Roedd ei rieni yn fewnfudwyr o Wlad Pwyl ac Iwerddon. Pan arestiwyd ef am y tro cyntaf, galwodd ei hun yn "George Miller." Symudodd i Chicago pan oedd yn 19 oed a chysylltwyd ef yn fuan iawn gyda gangiau. Fe'i carcharwyd deirgwaith cyn iddo fod yn 21. Un tro pan gafodd ei arestio, yn hytrach nac ailddefnyddio enwau a oedd wedi'u cofnodi gan yr heddlu, dywedodd mai ei enw oedd George Clarence Moran. Glynnodd yr enw hwn (Moran) wrtho am weddill ei oes.

Roedd yn casau'r Eidalwyr - gangiau Al Capone ayb - gan eu galw'n "*greaseballs*" ac yn "*dagos*". Roedd hyn yn ffyrnigo'i elynion.
Fel Pabydd da, roedd Moran yn gwrthod rhedeg hwrdai, gan sbio i lawr ei drwyn ar Capone, yn baeddu ei ddwylo gyda rhwydwaith o buteindai. Dyfnhaodd yr elyniaeth rhwng y ddau gangster.

Bu farw yng Ngharchar Leavenworth, Kansas, ar 25ain Chwefror, 1957.

Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gangsteriaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Lladron banciau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Saint Paul, Minnesota
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Pobl fu farw yn Kansas
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o ladrad
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Categori:Troseddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Plaid y Sosialwyr Ewropeaidd

Plaid wleidyddol sy'n cynnwys 33 o bleidiau sosialaidd, sosialaidd-ddemocrataidd a llafur o bob un o aelodau'r Undeb Ewropeaidd a Norwy hefyd yw **Plaid y Sosialwyr Ewropeaidd** (Ffrangeg: *Parti socialiste européen*, **PSE**; Saesneg: *The Party of European Socialists*, **PES**). Mae'r PSE yn ffurfio grŵp seneddol yn Senedd Ewrop a elwir y Grŵp Sosialaidd, sydd yr ail fwyaf yn y senedd honno gyda dros 200 ASE yn perthyn iddo. Un o'r aelod-bleidiau yw'r Blaid Lafur Brydeinig.

Sefydlwyd y blaid yn 1992 ac mae'n cael ei harwain gan Poul Nyrup Rasmussen ASE. Fodd bynnag, mae hanes y Grŵp Sosialaidd yn mynd yn ôl i adeg sefydlu Senedd Ewrop yn 1953. Tan etholiad Ewropeaidd 1999 hwn oedd y grŵp mwyaf yn y senedd; arweinydd presennol y grŵp yw Martin Schulz ASE.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y blaid

Sosialwyr Ewropeaidd
Sosialwyr Ewropeaidd
Categori:Senedd Ewrop
Categori:Sefydliadau 1992
Hestia

bawd|120px|Hestia

Duwies ym mytholeg Roeg ac un o'r Deuddeg Olympiad gwreiddiol oedd **Hestia** (Hen Roeg: ). Hi oedd duwies yr aelwyd a'r teulu, yn cyfateb i Vesta yn y traddodiad Rhufeinig.

Roedd hi'n ferch i Cronos a Rhea, yn chwaer i Demeter, Hera, Zews, Poseidon a Hades. Yn ôl un fersiwn, rhoddodd ei lle fel un o'r Deuddeg Olympiad i Dionysos, er mwyn medru gwarchod tân santaidd Mynydd Olympos.

## Cyfeiriadau
Categori:Duwiesau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Cronos

bawd|320px|Cronos yn gorchfygu ei dad, Wranos

Ym mytholeg Roeg, arweinydd y Titaniaid, y genhedlaeth gyntaf o dduwiau, plant Gaia, y ddaear, ac Wranos yr awyr oedd **Cronos** neu **Cronus** (Hen Roeg: Κρόνος).' Diorseddodd Cronos ei dad, ac ef oedd y rheolwr yn ystod yr Oes Aur, hyd nes iddo ef gael ei ddiorseddu gan ei feinion, Zews, Hades a Poseidon. Roedd yn cyfateb i Sadwrn yn y traddodiad Rhufeinig. Cysylltir ef â'r cnydau a'r cynhaeaf ac ag amser.

Yn ôl un chwedl, roedd Wranos wedi cuddio plant ieuengaf Gaia, Hecatonchires a Seiclopsiaid, yn Tartarws, fel na allent weld y goleuni. Perswadiodd Gaia ei mab Cronos i ymosod ar Wranos â chryman, gan ei ysbaddu. Daeth Cronos â'i wraig Rhea yn rheolwyr.

Roedd proffwydoliaeth y diorseddid Cronos gan un o'i blant, ac o'r herwydd, llyncodd Demeter, Hera, Hades, Hestia a Poseidon cyn gynted ag y ganwyd hwy. Rhoddodd Rhea enedigaeth i'r chweched plentyn, Zews, mewn ogof ar Fynydd Ida ar ynys Creta, a rhoddodd garreg, yr Omphalos, mewn dillad baban i Cronos ei llyncu. Wedi iddo dyfu, gorfododd Zews ei dad i chwydu ei frodyr a'i chwiorydd, a bu rhyfel, y Titanomachia, rhyngddynt hwy a'r Titaniaid, a diorseddwyd Cronos gan Zews. Yn ôl rhai fersiynau, carcharwyd ef yn Tartarws; yn ôl Pindar daeth yn frenin Elysiwm.

## Cyfeiriadau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Titaniaid
Rhea (mytholeg)

bawd|Rhea

Ym mytholeg Roeg, un o'r Titaniaid a gwraig Cronos oedd **Rhea** (Hen Roeg: ) neu **Rheia** (). Roedd yn fam i'r genhedlaeth gyntaf o'r Deuddeg Olympiad: Demeter, Hera, Hades, Hestia, Poseidon a Zews.

Roedd proffwydoliaeth y diorseddid Cronos gan un o'i blant, ac o'r herwydd, llyncodd Demeter, Hera, Hades, Hestia, a Poseidon cyn gynted ag y ganwyd hwy. Rhoddodd Rhea enedigaeth i'r chweched plentyn, Zews, mewn ogof ar Fynydd Ida ar ynys Creta, a rhoddodd garreg, yr Omphalos, mewn dillad baban i Cronos ei llyncu. Wedi iddo dyfu, gorfododd Zews ei dad i chwydu ei frodyr a'i chwiorydd, a bu rhyfel, y Titanomachia, rhyngddynt hwy a'r Titaniaid, a diorseddwyd Cronos gan Zews.

Roedd Mynydd Ida yn gysegredig iddi.

Categori:Duwiesau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Titaniaid
Jenson Button

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o Loegr yw **Jenson Alexander Lyons Button** MBE (ganed 19 Ionawr 1980 yn Frome, Gwlad yr Haf). Mae ar hyn o bryd yn gyrru i dîm rasio McLaren. Enillodd ei Grand Prix gyntaf yn Hwngari, ar 6 Awst 2006, ar ôl 113 o rasus. Yn 2009, ef oedd pencampwr Fformiwla Un y byd, gan yrru i Brawn GP.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Loegr
Categori:Pobl o Wlad yr Haf
Titanomachia

[bawd|*Cwymp y Titaniaid* gan [Cornelis van Haarlem (1588–90)]]

Rhyfel rhwng y duwiau ym mytholeg Roeg oedd y **Titanomachia** (Hen Roeg: Τιτανομαχία, "Rhyfel y Titaniaid"). Ymladdwyd y rhyfel rhwng y Titaniaid, dan arweiniad Cronos, a'r Deuddeg Olympiad dan arwiniad Zews.

Roedd proffwydoliaeth y diorseddid Cronos gan un o'i blant, ac o'r herwydd, llyncodd Demeter, Hera, Hades, Hestia, a Poseidon cyn gynted ag y ganwyd hwy. Rhoddodd Rhea enedigaeth i'r chweched plentyn, Zews, mewn ogof ar Fynydd Ida ar ynys Creta, a rhoddodd garreg, yr Omphalos, mewn dillad baban i Cronos ei llyncu. Wedi iddo dyfu, gorfododd Zews ei dad i chwydu ei frodyr a'i chwiorydd, a bu rhyfel rhyngddynt hwy a'r Titaniaid, a diorseddwyd Cronos gan Zews. Yn ôl rhai fersiynau, carcharwyd ef yn Tartarus; yn ôl Pindar daeth yn frenin Elysium.

Ceir yr hanes yn y *Theogonia*, a briodoloir i Hesiod.

Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Titaniaid
Blink-182

Band roc o California, America oedd **Blink-182**. Sefydlwyd y band yn 1992.

## Aelodau 
* Mark Hoppus - Canu, gitâr fâs (1992 – 2005, 2009- )
* Tom DeLonge - Canu, gitâr (1992 – 2005, 2009- )
* Travis Barker - Drymau (1998 – 2005, 2009- )
* Scott Raynor - Drymau (1992 – 1998)

## Albymau 
* *Cheshire Cat* (1994)
* *Dude Ranch* (1997)
* *Enema of the State* (1999)
* *The Mark, Tom, And Travis Show (The Enema Strikes Back!)* (1999)
* *Take Off Your Pants and Jacket* (2001)
* *Blink-182* (2003)
* *Greatest Hits* (2005)
* *Neighborhoods* (2011)
* *California* (2016)
* *Nine* (2019)
* *One More Time...* (2023)

## Bandiau arall 
* *+44*
* *Angels & Airwaves*
* *Box Car Racer*
* *Transplants*

## Dolenni allanol 
* Gwefan

Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1982
Legio I Italica

Lleng Rufeinig a ffurfiwyd ar 22 Medi yn y flwyddyn 66 gan yr ymerawdwr Nero oedd y **Legio I Italica** (ynganiad Lladin: *prima italica* "(lleng) 1af Eidalaidd"). Ceir cofnodion sy'n tystio i bresenoldeb yr I *Italica* ar lan afon Daniwb ar ddechrau'r 5g, yn amddiffyn y ffin yno. Baedd oedd arwyddlun y lleng.

 a fathwyd yn 193 gan Septimius Severus, i ddathlu I *Italica*]]

Codwyd y lleng, wrth yr enw *phalanx Alexandri Magni*, i ymgyrchu yn Armenia, *ad portas Caspias* (hyd Môr Caspia). Gwŷr tal cydnerth, i gyd dros chwe troedfedd o daldra, o dalaith Italia oedd y llengwyr cyntaf. Ond gyrrwyd y lleng i Iudaea oherwydd y gwrthryfel yno ac nid aethant i Armenia. Yn 68 roeddent yn Ngâl ac yn 69, Blwyddyn y Pedwar Ymerawdwr, ar ôl marwolaeth Nero, cawsant yr enw I *Italica*, a brwydrant dros Vitellius yn ail Brwydr Bedriacum, a enillwyd gan Vespasian. Gyrrodd yr ymerawdwr newydd y I *Italica* i dalaith Moesia yn 70. Codasant wersyll yn Novae (Svishtov heddiw), ac yno y buont wedyn am ganrifoedd.

I Italica
Categori:66
Dansk Sprognævn

Y **Dansk Sprognævn** ydyw'r corff swyddogol sydd yn rheoli yr iaith Ddaneg fel rhan o'r Weinyddiaeth Ddiwylliant Ddanaidd, ac mae wedi ei leoli ym Mhrifysgol Copenhagen. Sefydlwyd y corff yn 1955. Mae gan y corff dair prif amcan:

* I ddilyn datblygiad yr iaith
* I ateb ymholiadau am yr iaith Ddaneg ac ei defnyddiau
* I ddiweddaru y geiriadur daneg swyddool, y Retskrivningsordbogen

Mae aelodau y pwyllgor gweithiol yn dilyn y cyfryngau, yn darllen llyfrau ac yn cofnodi defnydd o eiriau newydd. Mae geiriau newydd sydd wedi ymddangos digon aml mewn print ac ar lafar yn cael eu hystyried yn ddigion nodedig i gael eu hychwanegu i'r Retskrivningsordbogen, llyfr y mae hi yn ofynol trwy gyfraith i bob ysgol a sefydliad lywodraethol ei ddilyn. Mae'r pwyllgor yn derbyn tua 14,000 o ymholiadau y flwyddyn ynglân ag iaith Ddaneg, eu hanner gan gwmnïau preifat ond hefyd gan ddinasyddion cyffredin.

Mae'r Dansk Sprognævn yn cydweithio yn ddyddiol gyda byrddau iaith cyfwerth y Gwledydd Llychlyn eraill, Cynghorau Iaith Norwy a Sweden, i sicrhau nad yw'r Ieithoedd Llychlyn Cyfandirol, sydd fwy neu lai yn gyd ddealladwy, yn ymwahanu fwy na sydd angen.

Categori:Cyrff rheoli iaith
Categori:Daneg
Categori:Llywodraeth Denmarc
Categori:Sefydliadau Denmarc
Dwyrain Ewrop

Term cyffredinol sy'n cyfeirio at y rhanbarth daearwleidyddol sy'n cyfansoddi ardal ddwyreiniol cyfandir Ewrop yw **Dwyrain Ewrop**. Er ei fod yn derm cyffredin iawn mae nifer o ddiffiniadau amrywiol amdano.

Delwedd:Location-Europe-UNsubregions, Kosovo as part of Serbia.png|Rhanbarthau Ewrop yn ôl y Cenhedloedd Unedig
Delwedd:Europe (UN divisions Eastern, East Central and Southeastern Europe).PNG|Diffiniadau Grŵp y CU o Arbenigwyr ar Enwau Daearyddol
Delwedd:Eastern-Europe-small.png|Rhaniadau rhwng y "Gorllewin" (llwyd) a'r "Bloc Dwyreiniol" (oren) cyn 1989, wedi'u dangos yn nhermau ffiniau presennol: Rwsia (oren tywyll), cyn-wledydd UGSS (oren canolig), cyn-aelodau Pact Warsaw (oren golau), a gwledydd cyn-Gomiwnyddol eraill (oren goleuaf).
Delwedd:Eastern-Europe-map2.png|Diffiniad CIA World Factbook
Delwedd:Eastern-Europe-Time-Almanac.png|Diffiniad yn ôl Almanac 2007 Time

## Gweler hefyd
*Ehangu'r Undeb Ewropeaidd


Categori:Rhanbarthau Ewrop
Yr Alcoholig Llon

Ffilm Cymraeg a sgwennwyd ac a gyfarwyddwyd gan Karl Francis yw ***Yr Alcoholig Llon*** (1983). Rhyddhawyd y ffilm, sydd mewn lliw, gan Cine Cymru.

## Crynodeb
Drama ddogfen am frwydr un dyn ag alcoholiaeth yw hon. Mae ei ddadfeiliad graddol yn ddrych o ddadfeilio'r cymunedau glofaol o'i gwmpas a darlunir yr effaith mae'r dadfeilio hwn yn ei gael ar ei deulu, ei ffrindiau, a'i waith.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Alun - Dafydd Hywel

### Cast cefnogol
*Dic - Reginald Mathias
*Maestro - David Lyn
*El (merch Alun) - Eleri Evans 
*Gwen (gwraig Alun) - Eluned Jones
*Mam Alun - Gwenllian Davies
*Modryb Alun - Glesni Williams
* Arweinydd y Côr - Y Parch Ifor ap Gwilym
* Cor Cymysg Brynyman a'r Cylch

### Dylunio
*Hayden Pearce

### Sain
*Patrick Graham

## Manylion technegol
**Fformat Saethu:** 35mm

**Math o Sain:** Mono

**Lliw:** Lliw

**Lleoliadau Arddangos:**
28th Regus London Film Festival – 1984 (British Cinema Strand)

FILMEX: Los Angeles International Film Exposition (International Cinema) – Mawrth 14–31, 1985

## Manylion atodol
### Llyfrau
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. *The Welsh Language in the Media * (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)

### Adolygiadau
* *Variety*, 28 Tachwedd 1985.

### Erthyglau
* *Listener*, cyfrol 114, rhif 2934, 7 Tachwedd 1985.
* *Listener*, cyfrol 114, rhif 2932, 24 Hydref 1985.
* *Television Today*, 11 Ebrill 1985.
* *Hollywood Reporter*, cyfrol 286, rhif 11, Mawrth 1985.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1983
Cymer dy Siâr

Ffilm yn y Gymraeg am fywyd cymuned yng Nghwm Gwendraeth yw ***Cymer dy Siâr*** (1999).

Mae'r cast yn cynnwys Donna Edwards a Llio Millward. Roedd y ffilm yn ddiweddglo i'r gyfres deledu boblogaidd ar S4C, *Tair Chwaer*. Mae'n ffilm hwyliog, fyrlymus.

Mae cerddoriaeth canu gwlad yn elfen gref yn y ffilm. Cafodd CD o'r caneuon ei ryddhau.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1999
Oes aur

]]

Yr **Oes aur** ym mytholeg Roeg oedd y cyfnod pan lywodraethid ar y duwiau gan y Titan Cronos, wedi iddo diorseddu ei dad, Ouranos. Daeth i ben pan ddiorseddwyd Cronos gan ei fab, Zews, gan ddod a chyfnod y Titaniaid i ben.

Y brif ffynhonnell ar gyfer y syniad yw'r bardd Hesiod, tua'r 8fed ganrif CC. Dywed fod pedair oes wedi bod cyn yr oes bresennol. Yr oes aur oedd y gyntaf, a dilynwyd fi gan yr oes arian, yr oes efydd a'r oes haearn. Yn ystod yr oes aur, roedd heddwch, ac nid oes angen cyfraith gan fod pawb yn rhinweddol. Nid oedd henaint nag afiechyd, ac roedd y ddaear yn cynhyrchu digonedd o fwyd.

Ceir syniad tebyg mewn mytholeg Hindwaidd, a defnyddir "oes aur" am unrhyw gyfnod lle roedd lwyddiant arbennig, er enghraifft Oes Aur y Môr-Ladron.

Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Mytholeg
Categori:Amser
Puteindy

, yr Almaen]]
Sefydliad lle ymarferir puteindra, sy'n cynnig lle i buteiniaid gwrdd â'u cwsmeriaid a chael rhyw gyda nhw yw **puteindy** (hefyd: **hwrdy**, **brothel**, ***bordel***, ***bordello***). Mae puteindai yn gyfreithlon mewn rhai gwledydd, ac mewn gwledydd eraill mae safleoedd eraill, e.e. parlyrau tylino, yn cael caniatad i weithio fel puteindai; mewn rhai gwledydd eraill mae puteindai yn anghyfreithlon neu'n cael eu hanwybyddu gan y gyfraith. Mewn rhai gwledydd mae puteindai yn cael eu cyfyngu i ardaloedd arbennig, e.e. ardaloedd golau coch.

Mae'n debyg fod hanes puteindai bron mor hen â phuteindra ei hun, "yr alwedigaeth hynaf yn y byd". Mae enghreifftiau cynnar yn cynnwys yr arfer o buteindra mewn temlau arbennig yn yr Henfyd, yn enwedig yn y Dwyrain Canol.

Erbyn cyfnod gwareiddiadau Rhufain a Groeg, roedd puteindai yn sefydliadau cyffredin, ac weithiau yn gweithio dan drwydded; cofnodir yr enghraifft gynharaf yn Athen yn 594 CC. Cafodd ei sefydlu gan Solon er lles y ddinas er mwyn cadw trefn ar dramorwyr a chael pres i'r pwrs cyhoeddus. Yn ddiweddarach sefydlwyd math o ysgolion arbennig lle dysgai puteiniaid (o ferched caeth i'r *hetiroi* soffistigedig) eu crefft.

Ceir sawl dull o redeg puteindy. Mewn rhai mae'r merched yn cael eu cadw yno yn erbyn eu hewyllys, mewn cyflwr sy'n debyg i gaethiwed, ond mewn sawl gwlad mae puteindai yn rhan o'r diwylliant ac mae'r merched yn gallu gweithio yn annibynnol gan dalu am y gyfleusdra o gael lle i gwrdd a'u cwsmeriaid.

Yn Ffrainc mae gan buteindai hanes hir. Ceir sawl math yn draddodiadol, yn cynnwys y *maison close*, lle telir cyflog i'r puteiniaid sy'n cadw hefyd gyfran o ffi y cwswmer, a'r *maison de passe*, lle mae'r butain yn talu ffi i berchennog y *bordel*. Roedd y fyddin Ffrengig yn arfer cael puteiniaid i'w chanlyn, wedi eu trefnu yn "sgwadau" fel petaent yn rhan o'r fyddin: yr enw swyddogol oedd *Bordels Mobiles de Campagne*, ond yr enw ar lafar oedd "*la boîte à bonbons*" ("blwch melysion").

## Gweler hefyd 
* *Bordels Mobiles de Campagne*
* Diwydiant rhyw
* Puteindra
* *Soapland*
* Spintria

Categori:Diwydiant rhyw
Usain Bolt

Sbrintiwr o Jamaica ydy **Usain Bolt** (ganed 21 Awst 1986). Mae Bolt yn dal record byd ac Olympaidd am y 100 metr sef 9.69 eiliad. Mae hefyd yn dal y record byd am 200 metr sef 19.30 eiliad. Hefyd gyda chyd-aelodau o'i dîm yn dal record byd y ras gyfnewid 4x100 metr sef 37.10 eiliad. Cafodd y rhain i gyd eu gosod yng ngemau Olympaidd Beijing yn Haf 2008. Daeth Bolt y dyn cyntaf i ennill y tair cystadleuaeth mewn un gemau Olympaidd ers Carl Lewis yn Los Angeles yn 1984. Daeth hefyd y dyn cyntaf mewn hanes i osod record byd ym mhob un o'r cystadlaethau mewn un gemau Olympaidd. Mae ei enw ac ei gampau mewn gwibio yn golygu ei fod wedi cael y llysenw *Lightning Bolt*.

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Athletwyr o Jamaica
Categori:Sbrintwyr
Atlas (mytholeg)

[bawd|*[Atlas Farnese*, copi Rhufeinig o gerflun Groegaidd (Napoli)]]

Ym mytholeg Roeg, roedd **Atlas** (Hen Roeg: Ἄτλας) yn un o'r Titaniaid, yn fab i'r Titan Iapetus ac Asia neu Klyménē (Κλυμένη), un o'r Oceanides. Roedd yn frawd i Promethëws, Epimethëws a Menoetius.

Ochrodd ef a'i frawd Menoetius gyda'r Titaniaid yn eu rhyfel yn erbyn y Deuddeg Olympiad, y Titanomachia. Cosbwyd Atlas gan Zews, a wnaeth iddo sefyll ar ochr orllewinol y ddaear, Gaia, yn dal Ouranos, yr awyr, i fyny.

Categori:Titaniaid
S4C2

bawd|200px|Logo S4C2

Sianel teledu oedd yn cael ei redeg gan S4C mewn cydweithrediad â BBC Cymru ac sy'n darlledu cyfarfodydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn fyw oedd **S4C2**. Roedd yn darlledu fel rheol ar ddydd Mawrth, dydd Mercher a dydd Iau pan fo'r Cynulliad yn cwrdd yn y Senedd. Darlledwyd cyfarfodydd pwyllgor yn ogystal.

Fel ei chwaer-sianel S4C Digidol, roedd S4C2 ar gael drwy wledydd Prydain drwy loeren, yn ogystal â thrwy Gymru ar Freeview (Teledu Digidol Daearol) ac ar wasanaeth cêbl Virgin Media hefyd, mewn rhannau o dde Cymru.

Cafodd S4C2 ei gau yn 2011 ymhlith toriadau ariannol ar draws S4C.

## Derbyniad 
Yng Nghymru:

* Freeview – 86
* Virgin TV – 195 (De Cymru yn unig)
* SKY – 507

Y tu allan i Gymru:

* SKY – 507

## Dolenni allanol 
* S4C2
*  BBC Cymru
*  Freeview: S4C2 

Categori:S4C
Categori:Sianeli teledu
Categori:Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Robert Roy MacGregor

Herwr Albanaidd oedd ***Robert Roy MacGregor***, (bedyddiwyd 7 Mawrth 1671 – 28 Rhagfyr 1734). Adnabyddid ef fel rheol fel **Rob Roy** yn Saesneg a **Raibeart Ruadh** (Roger Goch) mewn Gaeleg.

Ganed ef yn Glengyle, ger Loch Katrine. Priododd Mary Helen MacGregor o Comar, a chwsant bedwar mab, James (a adnabyddid fel Mor, "Mawr"), Ranald, Coll a Robert (a adnabyddid fel Robin Oig, "Robin Ieuanc").

Roedd yn gefnogwr cryf i blaid y Jacobitiaid, ac ymladdodd dan John Graham, Feicownt 1af Dundee dros y Stiwartiaid. Clwyfwyd ef yn ddifrifol ym mrwydr Gen Sheil yn 1719. Yn ddiweddarch, daeth yn ffermwr gwartheg sylweddol, ond wedi iddo fenthyca swm mawr o arian i gynyddu ei ddiadell, collodd yr arian a llawer o'i wartheg pan ffôdd y gwr oedd wedi ei yrru i brynu'r gwartheg â'r arian. Oherwydd hyn, cyhoeddwyd ef yn herwr, a llosgwyd ei dŷ yn Inversnaid. Cipiodd ei brif ddyledwr, James Graham, Dug 1af Montrose, ei diroedd, a bu ymladd rhwng Rob a'r Dug hyd 1722, pan fu raid i Rob ildio. Carcharwyd ef am gyfnod, ond cafodd bardwn yn 1727.

Ysgrifennodd Daniel Defoe lyfr o'r enw *Highland Rogue* amdano yn 1722, a daeth yn enwog pan ysgrifennodd Syr Walter Scott ei nofel  *Rob Roy* yn 1817. Ymddangosodd ffilm *Rob Roy* yn 1995.

Categori:Genedigaethau 1671
Categori:Marwolaethau 1734
Categori:Herwyr
Categori:Ffermwyr o'r Alban
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o'r Alban
Categori:Pobl y 18fed ganrif o'r Alban
Loch Katrine

Llyn gerllaw Stirling yn yr Alban yw **Loch Katrine** (Gaeleg: ***Loch Ceiterein***). Mae'n llyn hir, cul, tua 13&nbsp;km o hyd a 1&nbsp;km o led, yn ymestyn ar hyd Srath Ghartain. Gan ei fod o fewn cyrraedd i Glasgow a dinasoedd eraill, mae'n gyrchfan boblogaidd i dwristiaid, a cheir teithiau llong ar y llyn.

Ceir nifer o ynysoedd yn y llyn sy'n un o brif gronfeydd dŵr Glasgow; adeiladwyd yr argae (o tua 6 troedfedd) i godi ei lefel. Ganed yr herwr Robert Roy MacGregor ger glan y llyn, a hwn yw'r llyn yn nofel Walter Scott *The Lady of the Lake*.

Categori:Daearyddiaeth Stirling
Katrine
Lucy Lawless

Actores a chantores o Seland Newydd yw **Lucille Frances Ryan** (ganwyd 29 Mawrth 1968). Daeth yn enwog ganol y 1990au am chwarae rôl Xena yn y gyfres *Xena: Warrior Princess*.

## Gweler Hefyd
* *Xena: Warrior Princess*

Categori:Actorion o Seland Newydd
Categori:Cantorion o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Chwefror 1974

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig** ar 28 Chwefror 1974, y cyntaf o ddau Etholiad cyffredinol i'w cynnal y flwyddyn honno. Ni chafodd unrhyw blaid fwyafrif, gan adael senedd grog am y tro cyntaf ers yr Ail Ryfel Byd. Cafodd y Blaid Gweidwadol, dan Edward Heath, y nifer fwyaf o bleidleisiau, ond cafodd y Blaid Lafur, dan Harold Wilson, fwy o seddau. Gwrthododd Unoliaethwyr Wlster gymeryd y chwip Geidwadol, ac wedi methiant trafodaethau gyda Jeremy Thorpe, arweinydd y Rhyddfrydwyr, ymddiswyddodd Heath fel Prif Weinidog, ac olynwyd ef gan Wilson.

Enillodd Plaid Cymru ddwy sedd: Caernarfon a Meirionnydd, y seddau cyntaf erioed iddynt eu hennill mewn Etholiad cyffredinol, gyda Dafydd Wigley yn cael ei ethol dros Gaernarfon a Dafydd Elis Thomas dros Feirionnydd. Methodd Gwynfor Evans ag ail ennill Caerfyrddin o dair pleidlais.

### Y canlyniad
1974
Categori:1974 yn y Deyrnas Unedig
Retskrivningsordbogen

Geiriadur Daneg yw'r ***Retskrivningsordbogen***. Ynddo cofnodir y geiriau Daneg a gydnabyddir gan y Dansk Sprognævn, y corff swyddogol sydd yn rheoli'r iaith Ddaneg fel rhan o'r Weinyddiaeth Ddiwylliant Ddanaidd, o'i bencadlys ym Mhrifysgol Copenhagen. Mae'r geiriadur yn tyfu o hyd wrth i fenthyceiriau newydd ddod i mewn i'r iaith.

## Dolenni allanol 
*  Y *Retskrivningsordbogen* arlein

Categori:Geiriaduron
Categori:Llyfrau Daneg
Spintria

Darn arian tocyn Rhufeinig, i'w defnyddio mewn puteindai efallai, sy'n portreadu symbolau neu weithredoedd rhywiol yw **spintria** (Lladin: lluosog, *spintriae *).

## Defnydd
Mae'n bosibl eu bod yn cael eu defnyddio i dalu puteiniaid, a oedd yn aml yn siarad iaith wahanol, am eu gwasanaethau, ond nid oes cytundeb terfynol ar y pwynt. Mae'r rhifau a geir arnynt yn cyfateb i brisiau gosod am wasanaethau puteiniaid yn y Rhufain Hynafol (ymchwil Prifysgol Queensland) ac mae'r delweddau o ryw neu'r organau rhywiol yn ategu'n gryf y tebygolrwydd. Mae ymchwilwyr eraill yn credu eu bod yn docynnau gamblo ac iddynt gael eu cynhyrchu am gyfnod byr yn unig, yn y ganrif 1af OC, efallai.

## Nodweddion
Darnau o fetel pres neu efydd, heb fod yn fawr, yw'r enghreifftiau sydd ar gael. Ceir amrywiaeth o ddelweddau a symbolau arnynt, i gyd o natur rhywiol neu erotig; dyn a merch yn cael cyfathrach rhywiol neu'n mwynhau gweithredoedd rhywiol eraill, darluniau o'r organ rhywiol gwrywaidd, ac ati.

## Gweler hefyd
* Puteindra
* Arian bath Rhufeinig
* tessera

## Cyfeiriadau a dolenni allanol
### Cyfeiriadau
*  Ffeil .pdf hir, Prifysgol Queensland, Awstralia
*  The Collaborative Numismatics Project

### Delweddau
*lluniau (ertoig)
*llun
*llun
*llun
*llun arall

Categori:Arian
Categori:Diwydiant rhyw
Categori:Rhufain hynafol
Un Nos Ola Leuad (ffilm)

Ffilm yn y Gymraeg sy'n seiliedig ar y nofel enwog *Un Nos Ola Leuad* (1961), gan Caradog Prichard, yw ***Un Nos Ola Leuad***. Fe'i cynhyrchwyd yn 1991 gan Cwmni Gaucho. Y cyfarwyddwr oedd Endaf Emlyn a ysgrifennodd y sgript hefyd, gyda Gwenlyn Parry. Mae'r ffilm yn serennu Dyfan Roberts a Tudor Roberts yn y brif ran (fel oedolyn a phlentyn), Betsan Llwyd fel y Fam, ac eraill.

Fel y nofel ei hun, lleolir digwyddiadau'r ffilm mewn pentref chwarel dychmygol yng ngogledd Cymru, sy'n amlwg yn cynrychioli Bethesda, Gwynedd, tref enedigol Caradog Prichard. Mae'n ffilm rymus sy'n ymwneud ag afiechyd meddwl, gwallgofrwydd, rhywioldeb ac emosiynau dwfn.

Mae wedi cael ei darlledu sawl gwaith ar S4C.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Dyfan Roberts (Dyn)
*Tudor Roberts (Bachgen)
*Betsan Llwyd (Mam)
*Delyth Einir (Jini)
*Cian Ciarán (Huw)
*Dilwyn Vaughan (Moi)

### Effeithiau arbennig
*Effects Associates

### Cydnabyddiaethau eraill
*Cynhyrchydd Gweithredol – John Hefin
*Rheolwr y Cynhyrchiad – Cheryl Davies 
*Rheolwr y Cynhyrchiad – Mike Jones
*Rheolwr y Cynhyrchiad – Marlyn Roberts
*Rheolwr y Cynhyrchiad – Mary Innes
*Cyfarwyddwr Cynorthwyol – Dafydd Arthur Williams
*Ffotograffydd Tanddwr – Mark Jarrold
*Tîm Dylunio – Bob Tunncliff
*Tîm Dylunio – Marc Jones
*Tîm Dylunio – Donald Williams
*Perfformwyr y Gerddoriaeth – Cerddorfa Siambr Llundain
*Cyfarwyddwr Cerddorol – Christopher Warren-Green
*Golygydd Sain – Nikki Turner
*Golygydd Sain – Steve Stockford
*Gwisgoedd – Jakki Winfield
*Colur – Marina Monios

## Manylion technegol
**Fformat saethu:** 35mm

**Lliw:** Lliw

**Gwobrau:**

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
### Llyfrau
*David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
*Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.
*Steve Blandford, *Film, Drama and the Break-Up of Britain* (Llundain: Intellect, 2007)
*ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. *The Welsh Language in the Media * (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)
*Martin McLoone, *Film, Media and Popular Culture in Ireland: Cityscapes, Landscapes, Soundscapes* (Dulyn: Irish Academic Press, 2007)
*Robert Murphy, *The British Cinema Book* (Llundain: BFI, 2001)

### Adolygiadau
**Sight and Sound*, cyfrol 1, rhif 9, Ionawr 1992.
**Variety*, 25 Tachwedd 1991.
*Adolygiad yr *All Movie Guide*

### Erthyglau
*Martin McLoone, ‘Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe’ yn *Cineaste*, Medi 2001.

## Dolenni allanol 
* 
*  Manylion cynhyrchu llawn ar Yahoo Movies

Categori:Bethesda
Categori:Ffilmiau 1991
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Ieithoedd Tsiadaidd

Teulu o ieithoedd a siaredir yng nghanolbarth a gorllewin Affrica yw'r **ieithoedd Tsiadaidd**. Maent yn perthyn i'r ieithoedd Affro-Asiaidd ac fe'i siaredir yng ngogledd Nigeria, Niger, Tsiad, Gweriniaeth Canolbarth Affrica a Camerŵn. Yr iaith sydd a mwyaf o siaradwyr yw Hausa. Ceir pedwar is-deulu:

* Ieithoedd Biu-Mandara
* Ieithoedd Tsiadaidd Dwyreiniol
* Ieithoedd Masa
* Ieithoedd Tsiadaidd Gorllewinol


Categori:Ieithoedd Affro-Asiaidd
Categori:Ieithoedd Affrica
Adam Lallana

Chwaraewr pêl-droed yw **Adam David Lallana** (ganed 10 Mai 1988). Mae'n chwarae dros dîm Southampton yng Lloegr.

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
293 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
340au CC 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC - **290au CC** - 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC   
298 CC 297 CC 296 CC 295 CC 294 CC - **293 CC** - 292 CC 291 CC 290 CC 289 CC 288 CC

----
## Digwyddiadau
* Brwydr Aquilonia rhwng Gweriniaeth Rhufain a'r Samnitiaid yn diweddu mewn buddugoliaeth i'r Rhufeiniaid dan y ddau gonswl, Lucius Papirius Cursor a Spurius Carvilius Maximus.
* Seleucus I Nicator yn rhoi'r rhan ddwyreiniol o'i deyrnas, rhwng Môr Caspia a Môr Aral, i'w fab Antiochus i'w llywodraethu, oherwydd bygythiad gan nomadiaid.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:293 CC
294 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
340au CC 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC - **290au CC** - 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC
299 CC 298 CC 297 CC 296 CC 295 CC - **294 CC** - 293 CC 292 CC 291 CC 290 CC 289 CC

----
## Digwyddiadau
* Archidamus IV, brenin Sparta, yn cael ei orchfygu gan Demetrius Poliorcetes o Macedonia mewn brwydr ym Mantinea.
* Alexander V, brenin Macedonia yn cael ei ddiorseddu gan ei frawd Antipater II, ac yn troi at Demetrius Poliorcetes am gymorth. Fodd bynnag, mae Demetrius Poliorcetes yn ei wneud ei hun yn frenin Macedonia, ac yn llofruddio Alexander V.
* Pyrrhus, brenin Epirus yn manteisio ar yr helyntion ym Macedonia i gipio Parauaea a Tymphaea.
* Lysimachus yn gwneud cytundeb heddwch a Demetrius Poliorcetes, ac yn ei gydnabod fel brenin Macedonia.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:294 CC
Pentreuchaf

Pentref bychan sy'n gorwedd tair milltir a hanner i'r gogledd o dref Pwllheli yn Llŷn, Gwynedd, yw **Pentreuchaf** () .

Ceir yno ysgol gynradd, Ysgol Pentreuchaf, a adeiladwyd yn wreiddiol yn y flwyddyn 1908.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* penllyn.com 

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llŷn
289 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 
294 CC 293 CC 292 CC 291 CC 290 CC - **289 CC** - 288 CC 287 CC 286 CC 285 CC 284 CC

----

## Digwyddiadau 
* Agathocles, unben Siracusa ar ynys Sicilia, yn adfer democratiaeth yn Siracusa ar ei wely angau, gan gyhoeddi nad yw ei feibion i'w ddilyn ar yr orsedd. Mae'r anghydfod sy'n dilyn ymhilth eu deulu yn arwain at gryfhau grym Carthago yn yr ynys.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Agathocles, unben Siracusa ar ynys Sicilia
* Mencius (Mèng Zǐ neu Meng Zhu), athronydd o Tsieina

Categori:289 CC
Hausa

Gallai **Hausa** gyfeirio at:

* Hausa (pobl), pobl sy'n byw yn Niger a gogledd Nigeria
* Yr iaith Hausa, iaith y bobl Hausa
Hawsa

Iaith Affro-Asiaidd yn perthyn i ddosbarth yr Ieithoedd Tsiadaidd yw '*Hawsa*. Hi yw'r iaith Tsiadaidd gyda mwyaf o siaradwyr; tua 24 miliwn o siaradwyr iaith-gyntaf a tua 15 miliwn o siaradwyr ail-iaith. Mae'n perthyn i isddosbarth yr ieithoedd Tsiadaidd Gorllewinol.

Siaradwyr Hawsa fel mamiaith yw'r bobl Hawsa, neu Hawsaid, sy'n byw yn 
Niger a gogledd Nigeria, ond defnyddir yr iaith fel iaith gyffredinol mewn rhannau helaeth o Orllewin Affrica, fel Swahili yn Nwyrain Affrica. Mae'n iaith swyddogol yng ngogledd Nigeria ac yn iaith genedlaethol yn Niger.

Arferai'r iaith ddefnyddio'r wyddor Arabeg, ond mae'n awr wedi newid i'r wyddor Rufeinig.

bawd|canol|Rhanbarthau o Niger a Nigeria lle siaredir Hawsa


Categori:Gorllewin Affrica
Categori:Ieithoedd Affrica
Categori:Ieithoedd Tsiadaidd
Seren Wen ar Gefndir Gwyn

Nofel ffantasi gan Robin Llywelyn yw ***Seren Wen ar Gefndir Gwyn***. Cafodd ei gyhoeddi yn 1992, ac wedyn enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1992. Mae'r stori'n alegori gwleidyddol am ddyn sy'n ffoi rhag ei famwlad a helpu i baratoi at ryfel yn erbyn y lywodraeth.

## Llyfryddiaeth
* Angharad Price, "Writing at the Edge of Catastrophe: The Contemporary Welsh-Language Fiction of Robin Llywelyn", *The Literary Review* 44:2 (2001), tt.372-80

Categori:Cyfrolau'r Fedal Ryddiaith
Categori:Llyfrau Cymreig 1992
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 1992
Categori:Robin Llywelyn
288 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 
293 CC 292 CC 291 CC 290 CC 289 CC - **288 CC** - 287 CC 286 CC 285 CC 284 CC 283 CC

----

## Digwyddiadau 
* Pyrrhus, brenin Epirus a Lysimachus yn ymosod ar Demetrius Poliorcetes, brenin Macedonia, wedi i Seleucus, Ptolemi a Lysimachus ffurfio cynghrair i atal Demetrius rhag ymosod ar Asia Leiaf.
* Athen yn gwrthryfela yn erbyn Demetrius, sy'n gwarchae ar y ddinas. Mae Pyrrhus yn cipio Thessalia a gorllewin Macedonia, a chyda chymorth llynges Ptolemi, yn codi'r gwarchae ar Athen.
* Wedi marwolaeth Agathocles, mae rhai o'i ddilynwyr yn cipio Messana ynfg ngogledd-ddwyrain Sicilia ac yn galw eu hunain y Mamertiaid (Meibion Mawrth).
* Plennir coeden Bodhi y Sri Maha Bodhi yn Anuradhapura, Sri Lanca. Mae'r goeden yn dal yn fyw heddiw.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:288 CC
296 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
340au CC 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC - **290au CC** - 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC
301 CC 300 CC 299 CC 298 CC 297 CC - **296 CC** - 295 CC 294 CC 293 CC 292 CC 291 CC

----

## Digwyddiadau
* Ptolemi I Soter, brenin yr Aifft, yn gwneud cytundeb heddwch a  Demetrius Poliorcetes, ac yn dyweddïo ei ferch Ptolemais iddo.
* Adeiladu Teml Bellona ar Fryn y Capitol yn Rhufain

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:296 CC