Guimarães Rosa

bawd|250px|João Guimarães Rosa

Awdur o [[Brasil]|Frasil] oedd **João Guimarães Rosa** (27 Mehefin 1908 &ndash; 19 Tachwedd 1967). Mae rhai beirniaid llenyddol yn ystyried ei nofel enwocaf, *Grande Sertão: Veredas*, yn cyfateb i *Ulysses* (James Joyce) a *Berlin Alexanderplatz* ( Alfred Döblin ).

## Bywgraffiad
Cafodd Guimarães Rosa ei geni yn Cordisburgo, Minas Gerais, y cyntaf o chwech o blant i Florduardo Pinto Rosa (a'r llysenw "Seu Fulô") a D. Francisca Guimarães Rosa ("Chiquitinha").

Roedd yn hunanaddysgiedig, a magodd Guimarães Rosa wybodaeth helaeth a nifer o ieithoedd. Dechreuodd Ffrangeg pan oedd yn saith oed, wrth iddo adrodd yn ddiweddarach mewn cyfweliad â chefnder:

Yn blentyn, ymunodd â'i nain a'i nain yn Belo Horizonte, lle gorffennodd yn yr ysgol elfennol. Mynychodd ysgol uwchradd gyntaf yng Ngholeg Santo Antônio yn São João del Rei, ond yn fuan dychwelodd i Belo Horizonte, lle graddiodd. Yn 1925, ac yntau ond yn 16 oed, ymgeisiodd i ysgol feddygol ym Mhrifysgol Minas Gerais .

Ar 27 Mehefin 1930, priododd Lígia Cabral Penna, merch 16 oed, a bu iddynt ddwy ferch, Vilma ac Agnes. Yr un flwyddyn graddiodd a dechreuodd weithio fel meddyg yn Itaguara, a oedd ar y pryd yn rhan o Itauna ym Minas Gerais. Bu yno am tua dwy flynedd. Yn y dref fechan hon y daeth i gysylltiad gyntaf â phobl o'r Sertão, yr ardal a fyddai'n dod yn bwynt cyfeirio ac yn ffynhonnell ysbrydoliaeth i'w waith yn ddiweddarach.

Yn ôl yn Itaguara, gwasanaethodd Guimarães Rosa fel meddyg gwirfoddol yn y Força Pública yn ystod gwelliant 1932 i'r cyfansoddiad. Yn Passa-Quatro, Minas Gerais, daeth i gysylltiad â darpar Arlywydd Juscelino Kubitschek, a oedd yn brif swyddog meddygol ar y pryd. Yn ddiweddarach daeth yn swyddog. Yn 1933 aeth i Barbacena i weithio fel meddyg gyda'r 9fed Bataliwn (*Official Médico do 9º Batalhão de Infantaria*). Treuliodd y rhan fwyaf o'i oes fel diplomydd Brasil yn Ewrop ac America Ladin. Rhwng 1938 a 1942 bu'n is-gennad yn Hamburg, lle cyfarfu â'i ail wraig, Aracy de Carvalho Guimarães Rosa, a oedd yn adnabyddus yn ddiweddarach am ei gwaith yn achub Iddewon fel un o'r Cyfiawn Ymhlith y Cenhedloedd. Ar ôl i'r berthynas rhwng yr Almaen a Brasil dorri i ffwrdd ar 22 Awst 1942, carcharwyd Guimarães Rosa am gyfnod byr.

Yn 1963 etholwyd ef yn unfrydol i'r Academia Brasileira de Letras am ei ail ymgeisyddiaeth. Nid oedd yn gallu cymryd ei sedd tan 1967, dridiau cyn iddo farw yn Rio de Janeiro o drawiad ar y galon.

## Teyrnged
Fel teyrnged i'w waith a'i fywyd llenyddol a gyrfa yn cofloedio ieithoedd a diwylliannau tramor, enwyd sefydliad er hyrwyddo diwylliant a gwerthoedd Brasil yn Instituto Guimarães Rosa ar ei ôl.

## Gwaith Llenyddol
Mae'n debyg mai ei nofel fwyaf adnabyddus yw'r gwaith anferthol *Grande Sertão*, lle, fel awduron realaeth hudolus, y cesglir darnau gosod o fythau anfrodorol Ewropeaidd (Faust, Odysseus). Er gwaethaf y cefndir rhanbarthol, nid yw'n bosibl ar unwaith i gyfrif Guimarães Rosa ymhlith genre Realaeth Hudolus. Mae beirniaid yn hytrach yn pwysleisio'r berthynas â "Literatura fantástica" y gwledydd ar y Río de la Plata.

## Detholiad o'i waith
bawd|250px|Gwrogaeth ffilatelig yn 1978 yn amlygu brogarwch y llenor
* *Caçador de camurças, Chronos Kai Anagke, O mistério de Highmore Hall e Makiné* (1929)
* *Lava* (1936)
* *Sagarana, o Duelo* (1946), cylch naratif
* *Com o Vaqueiro Mariano* (1947)
* *Corpo de Baile* (1956), nofel
* *Grande Sertão: Veredas* (1956), nofel
* *Primeiras Estórias* (1962) a wnaethpwyd wedyn yn ffilm dan y teitl,  A Terceira Margem do Rio a gyfarwyddwyd gan Nelson Pereira dos Santos)
* *Tutameia ? Terceiras Estórias* (1967), storïau
* *Em Memória de João Guimarães Rosa* (1968, wedi ei farwolaeth )
* *Estas Estórias* (1969/1970, wedi ei farwolaeth)
* *Ave, Palavra* (1969/1970, wedi ei farwolaeth)
* *Meu tio iauaretê, My uncle the jaguar*. naratifl
* *Buriti* (stori fer)
* *Hinterland. Eine fotografische Folge von Maureen Bisilliat zu Texten von João Guimarães Rosa* St. Gallen und Köln 1987, ISBN 3-905482-29-0.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* João Guimarães Rosa yn Encyclopaedia Britannica
* J. Guimarães Rosa(1908-1967) Gwefan IMDb

Categori:Brasil
Categori:Portiwgaleg
Categori:Diwylliant Brasil
Categori:Llenyddiaeth yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1967