Edward Snowden

Cyn-gontractwr technegol i'r *National Security Agency* (NSA), sef un o adrannau diogelwch Unol Daleithiau America, yw **Edward Joseph Snowden** (ganwyd 21 Mehefin 1983). Gweithiodd hefyd i'r *Central Intelligence Agency* (CIA). Yng ngwanwyn 2013 rhyddhaodd wybodaeth am rai o brif raglenni ysbïo drwy wyliadwriaeth dorfol yr Unol Daleithiau a Phrydain i'r wasg.

Rhyddhaod yr wybodaeth yn wreiddiol i Glenn Greenwald o *The Guardian* yn Llundain, a hynny yng ngwanwyn 2013 tra roedd yn gweithio fel "infrastructure analyst" yng ngwmni Booz Allen Hamilton a oedd dan gontract i NSA. Yn ei dro, cyhoeddodd  *The Guardian* sawl *exposé* rhwng Mehefin a Gorffennaf 2013 a oedd yn dinoethi rhaglenni megis PRISM, a oedd yn clustfeinio ac yn recordio gwybodaeth ddigidol ar systemau ffôn a Tempora sef cynllun gwylio a chofnodi gwybodaeth ar y we.  Dywedodd Snowden fod rhyddhau'r wybodaeth fel hyn yn ymgais i "hysbysu'r cyhoedd o'r hyn sy'n digwydd yn eu henw nhw a'r hyn sy'n digwydd yn eu herbyn. Dywedir fod y weithred hon o ryddhau gwybodaeth y mwyaf arwyddocaol o'i bath yn hanes yr NSA.

Ar 4 Mehefin 2013, cafodd ei gyhuddo gan yr erlyniad ffederal o *espionage* a lladrata eiddo'r llywodraeth. Ar 8 Gorffennaf 2013, cafodd ei anrhydeddu gan grŵp o gyn-swyddogion y CIA gyda Gwobr Sam Adams.

## Wedi Canu'r Gloch
Ers cyhoeddi'r storiau, mae Snowden wedi bod ar ffo. Ar 20 a 21 Mehefin dywedodd cynrychiolydd WikiLeaks fod jet siartredig wedi'i baratoi i'w gludo i Wlad yr Iâ, a chyhoeddodd sefydlydd WikiLeaks ei fod yn cynnal trafodaethau rhwng Snowden a Gwlad yr Iâ, gyda'r posibilrwydd o'i lochesu yno.
bawd|120px|chwith|Logo PRISM

Ym Mai 2013, caniataodd yr awdurdodau iddo adael ei waith gyda NSA yn er mwyn iddo gael triniaeth am ei epilepsi. ble roedd pan ymddangosodd yr erthyglau cyntaf yn y Guardian.

Eglurodd ei weithredoedd mewn cyfweliad gan ddweud: ''"I don't want to live in a society that does these sort of things [surveillance on its citizens]... I do not want to live in a world where everything I do and say is recorded."* Cyhoeddodd ei enw yn y *Guardian* ar 9 Mehefin gan ddweud: *"I have no intention of hiding who I am because I know I have done nothing wrong."''

### Cais am loches
Ar 1 Gorffennaf, datgelodd WikiLeaks fod Snowdon wedi gofyn am loches gwleidyddol i 20 o wledydd. Dywedwyd fod llywodraeth yr Unol Daleithiau wedi ceisio rhoi pwysau ar y gwledydd hyn i beidio â gwneud hynny.

chwith|bawd|Ysgythriad pren o Edward Snowden
Ar unwaith cyhoeddodd arlywydd Rwsia, Vladimir Putin wahoddiad i Snowden lochesu ond y byddai'n rhaid i Snowden beidio â rhyddhau rhagor o wybodaeth a fydda'n "niweidio ein partneriaid Americanaidd" pe bai am loches. Cyhoeddodd Snowden ei fod yn tynnu'r cais am loches yn ôl oherwydd yr amodau hyn.

Cynigiwyd lloches iddo gan Nicaragwa, Feneswela, a Bolifia.

Ymateb Ffindir, yr Almaen, India, Gwlad Pwyl, Norwy, yr Eidal ac Awstria oedd na allant gynnig lloches oni bai fod y cais yn cael ei wneud oddi fewn i ffiniau eu gwlad..

Ar 23 Mehefin 2013, glaniodd yn un o feysydd awyrennau Mosgo, sef Sheremetevo. Ar 25 Mehefin 2013, dywedodd Vladimir Putin fod "glaniad Snowden yn Mosgo yn newyddion annisgwyl iddo,", nad oedd Snowden wedi troseddu ar dir Rwsia,, ei fod yn rhydd i adael unrhyw adeg ac y byddai hynny'n beth da.

## Gweler hefyd
* George Orwell
* 1984 (nofel)
* Y Dydd Olaf

## Cyfeiriadau
Categori:CIA
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pobl o Ogledd Carolina