Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig

*Mae "CBE", "DBE", "MBE" ac "OBE" i gyd yn ail-gyfeirio yma. 
bawd|250px|Seren Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Urdd marchogion Brydeinig ydy **Urdd Dra Ardderchog yr Ymerodraeth Brydeinig** (Saesneg: *The Most Excellent Order of the British Empire'') a sefydlwyd ar 4 Mehefin 1917 gan Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig. Mae'r urdd yn cynnwys pum dosbarth o raniadau dinesig a milwrol; yn nhrefn y pwysicaf gyntaf:
* Marchog (neu Fonesig) y Groes Fawr (Saesneg: *Knight (or Dame) of the Grand Cross* (GBE)
* Marchog (neu Fonesig) Cadlywydd (Saesneg: *Knight (or Dame) Commander* (KBE neu DBE)
* Cadlywydd (Saesneg: *Commander*) (CBE)
* Swyddog (Saesneg: *Officer*) (OBE)
* Aelod (Saesneg: *Member*) (MBE).

Dim ond y ddau ddosbarth uchaf sy'n galluogi i'r derbynnydd ddod yn aelod o'r urdd marchogion, gan roi'r hawl iddynt ddefnyddio'r teitl  'Syr' (gŵr) neu 'Bonesig' (benyw) o flaen eu henwau, cyn belled â'u bod yn enedigol o wlad y mae Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig yn bennaeth y wladwriaeth arni. Os nad ydynt, gallent ddefnyddio enw'r urdd yn eu henwau ond nid y teitlau.

Mae hyn yn berthnasol hefyd i Fedal yr Ymerodraeth Brydeinig, nid yw derbynwyr o'r fedal honno yn aelodau o'r urdd, ond mae perthynas gyda'r urdd. Ni wobrwyyd y fedal hon yn y Deyrnas Unedig rhwng **1992** **a 2012** ond parhaodd Ynysoedd Cook a rhai Gwledydd y Gymanwlad l i'w gwobrwyo. I gyd-fynd â Jiwbilî Diemwnt Elisabeth II ail sefydlwyd yr anrhydedd trwy'r Gymanwlad ar gyfer Anrhydeddau Pen-blwydd 2012, a ryddhawyd ar 16 Mehefin 2012, pryd dyfarnwyd y BEM i 293 o bobl.

Arwyddair yr urdd yw ''I Dduw a'r Ymerodraeth''. Hon yw'r urdd leiaf pwysig Brydeinig, ac mae ganddi fwy o aelodau nac unrhyw urdd arall.

## Hanes 
Sefydlodd Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig yr urdd i lenwi gwagle yng gyfundrefn anrhydeddau'r Deyrnas Unedig: *The Most Honourable Order of the Bath* a wobrwywyd i swyddogion uwch filwrol yn unig a gweinyddion dinasol; *The Most Distinguished Order of St Michael and St George* a anrhydeddodd llysgenaid; a Threfn Frenhinol Fictoraidd a anrhydeddodd pobl a oedd wedi gweinyddu'r Teulu Brenhinol yn bersonol. Bwriad pennaf y brenin oedd anrhydeddu'r miloedd o bobl a weinyddodd o fewn sawl ffurf answyddogol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Dim ond un dosbarth oedd gan yr urdd yn wreiddiol, ond yn 1918, yn fuan wedi ei sefydliad, rhannwyd hi'n swyddogol i raniadau Milwrol a Dinesig.

Mae trefn y Marchogion yn fwy gweriniaethol na threfnau anghynhwysol Bath neu San Michael a San Siôr, ac yn ei dyddiau cynnar, ni ddaliwyd hi mewn cyfrifiaeth uchel. Newidiodd hyn dros y blynyddoedd.

## Cyfansoddiad 
Pen-arglwydd yr urdd yw brenin (neu frenhines) y Deyrnas Unedig, sy'n rheoli pob aelod arall yr urdd (yn arferol, ar gyngor y llywodraeth).
 

## Gwisgoedd ac offer 
bawd|Bathodyn Aelodau Trefn yr Ymerodraeth Brydeinig, blaen a chefn
bawd|Rhuban Dosbarth Dinesig yr urdd
bawd|Rhuban Dosbarth Milwrol yr urdd
bawd|Gwisgai swyddogion benywaidd yr urdd eu symbolau ar fwa, fel dengys yn y llun hwn
Mae aelodau'r urdd yn gwisgo gwisgoedd llafurfawr ar ddigwyddiadau arbennig (megis gwasanaethau *quadrennial* a choroni), sy'n newid o ran dosbarth (gwnaethpwyd newidiadau mawr i ddyluniad y gwisgoedd yn 1937)

## Capel 
Capel yr urdd yw crypt dwyreiniol Prifeglwys San Paul, ond deilir y gwasanaethau mawr ym mhrif gorff y brifeglwys. (Mae'r brifeglwys hefyd yn gartref i gapel Trefn San Michael a St Siôr.) Deilir gwasanaethau crefyddol yr urdd pob pedair blynedd, yn y gwasanaethau hyn gweinyddir Marchogion a Boneddigesau newydd, neilltuwyd y capel yn 1960.

## Blaenoriaeth a Breintiau 
[bawd|Gall Marchog neu Fonesig ddangos cylch yr urdd ar eu [arfbais.]]
Gwobrwyir aelodau'r urdd safle yn y drefn blaenoriaeth. Mae gwragedd dynion yr urdd hefyd yn ymddangos yn y flaenoriaeth, yn ogystal â meibion, merched a merched-yng-nghyfraith Marchog y Groes Fawr a Marchog Cadlywydd; ni ddengys perthnasau merched yr urdd unrhyw flaenoriaeth arbennig. Gall perthnasau ennill blaenoriaeth, fel rheol gyffredin, gan eu tadau a'u gwŷr, ond nid gan eu mamau a'u gwragedd.

## Diddymiadau 
* 1921: Cymerwyd anrhydedd OBE Cecil Malone oddiarno (gwobrwywyd 1919), yn dilyn ei gyhuddiaeth yn ôl Deddf Amddifyniaeth y Deyrnad (Caffaeliad Tir) 1920 *The London Gazette*.
* 1940: Cymerwyd anrhydedd CBE Vidkun Quisling oddiarno (gwobrwywyd 1929), yn dilyn ei gydweithrediad â'r Yr Almaen Naziaidd yn eu meddiant o Norwy.
* 1949: Cymerwyd anrhydedd OBE Man Wai Wong oddiarno (gwobrwywyd 1947), yn dilyn ei gyhuddiaeth am ymddygiad anghyfreithlon ym Malaya.
* 1965: Cymerwyd anrhydedd OBE Kim Philby oddiarno (gwobrwywyd 1946), yn dilyn ei amlygiad fel asiant ddwbl.
* 1975: Cymerwyd anrhydedd MBE William Spens oddiarno (gwobrwywyd 1954), yn dilyn ei gyhuddiaeth am ddwyn.
* 1980: Cymerwyd anrhydedd KBE Albert Henry oddiarno (gwobrwywyd 1974), yn dilyn ei gyhuddiaeth o dwyll etholaethol.
* 1988: Cymerwyd anrhydedd OBE Lester Piggott oddiarno (gwobrwywyd yn 1975), yn dilyn ei gyhuddiaeth o dwyll treth tax fraud.
* 2006: Cymerwyd anrhydedd MBE Michael Eke oddiarno (gwobrwywyd yn 2003) yn dilyn ei gyhuddiaeth am ddwyn a thwyllo.
* 2006: Cymerwyd anrhydedd MBE Naseem Hamed oddiarno (gwobrwywyd yn 1999) yn dilyn ei gyhuddiaeth o yrru'n beryglus.

## Beirniadaeth 
Beirniadodd John Lennon naws milwrol yr urdd yn hallt gan ddweud:

:Saesneg: ''"Lots of people who complained about us receiving the MBE received theirs for heroism in the war - for killing people. We received ours for entertaining other people. I'd say we deserve ours more."''

Mae nifer o bobl wedi cael cynnig ond wedi gwrthod anrhydeddau'r Frenhines dros y blynyddoedd. Mae'n wybyddus fod rhai Cymry wedi gwrthod, yn cynnwys Carwyn James, Hywel Gwynfryn, Beti George, Grace Williams, T. E. Lawrence, Augustus John, E. Tegla Davies, James Griffiths a Roald Dahl.

Derbyniodd yr actor Michael Sheen OBE yn 2009 ond fe'i ddychwelodd yn 2017.

## Nodiadau 
## Ffynonellau 
* www.honours.gov.uk 
* *Cambridge University Heraldic and Genealogical Society*. (2002). *The Most Excellent Order of the British Empire.*
*  Peter Galloway, *The Order of the British Empire*, Cyhoeddwyr: Central Chancery of the Orders of Knighthood Cyhoeddwyd: 1996 ISBN 0-907605-65-6
* "Knighthood and Chivalry." (1911). *Encyclopædia Britannica,* 11th ed. London: Cambridge University Press.
* Velde, F. R. (2003). "Order of Precedence in England and Wales.

Categori:Urddau, anrhydeddau, a medalau