open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sailor Moon

bawd|Y clawr
*Franchise* wedi'i greu gan yr arlunydd Naoko Takeuchi ydy ***Sailor Moon***, sy'n cael ei adnabod yn Japan fel . Math o manga o'r enw Shōjo manga ydy Sailormoon.

Mae Fred Patten a Paul Gravettyn rhoi clod iddi hi am boblogeiddio'r syniad o griw o ferched hud a lledrith ac am atgyfnerthu'r *genre*.

Mae'r stori'n ymwneud â chriw o amddiffynwyr sy'n ceisio amddiffyn gwlad a oedd unwaith yn rhychwantu'r gofod, ac am y cymeriadau drwg mae nhw'n dod ar eu traws. Y prif gymeriadau ydy Sailor Senshi (sy'n golygu *"Sailor Soldiers"*; neu'n aml *"Sailor Scouts"* neu *"Guardians"* mewn addasiadau Ewropeaidd. Glasoed ydy'r merched hyn a gallant newid yn arwresau gydag enwau'r planedau a'r lleuad iddynt. Daw'r gair *"Sailor"* o'u gwisg ysgol Siapan (*sērā fuku*) sydd i'w weld bron ym mhob ysgol yn Siapan. Mae llawer o symbolau mytholegol drwy'r storiau.

## Gweler hefyd
*manga

## Cyfeiriadau
Categori:Anime
Shōjo manga

Math o fanga ydy  sydd wedi'i greu ar gyfer merched glasoed rhwng 10 a 18 oed. Y gair Japaneg am y math yma o gyfrwng ydy '''''' (), sy'n golygu "y fenyw fach". Mae yna lawer o themâu yn y categori yma o fanga: storiau wedi'u lleoli mewn hanes neu ffuglen wyddonol gyda'r pwyslais yn aml ar berthynas rhamantus. Felly, nid arddull neu genre *per se* ydy shōjo manga ond yn hytrach cynulleidfa darged o oedran arbennig.

## Esiamplau
*Cardcaptor Sakura*, *Fruits Basket*, *Fushigi Yuugi*, *Ouran High School Host Club*, *Pretty Cure*, *Princess Ai*, *Princess Tutu*, *Revolutionary Girl Utena*, *Lovely Complex*, *Romeo x Juliet*, *Sailor Moon*, *Skip Beat*, *Shugo Chara!*, *Tokyo Mew Mew*, *Rose of Versailles*, , *Kaichou wa Maid-sama* a *Nana*.

## Diwylliant agored
Mae diwylliant Japan yn llawer mwy agored na Ewrop neu'r Unol Daleithiau o America. Ceir  llawer o luniau bechgyn hanner noeth yn y comics yma, gyda rhai yn cusannu'i gilydd mewn cangymeriad. Mae Agent Aika yn enghraifft o hyn. Caiff llawer o'r comics hyn eu sensro yn America.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig yn ne Cefnfor Iwerydd yw **De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De** (*South Georgia and the South Sandwich Islands*). Mae'r diriogaeth yn cynnwys ynys fawr **De Georgia** ynghyd â chadwyn o ynysoedd llai, **Ynysoedd Sandwich y De**, tua 520&nbsp;km i'r de-ddwyrain. Mae gan yr ynysoedd fynyddoedd serth a llawer o rewlifau. Mae ganddynt boblogaethau mawr o adar a morloi. Dros y ddwy ganrif ganlynol, daeth yr ynysoedd yn ganolfan bwysig i hela morloi a morfilod. Heddiw, mae gan Dde Georgia ddwy orsaf ymchwil ac amgueddfa.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Llywodraeth De Georgia 


Categori:Cefnfor y De
Categori:Tiriogaethau dibynnol De America
Categori:Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig
Categori:Ynysforoedd Cefnfor yr Iwerydd
Categori:Ynysforoedd De America
Kommunikations- und Informationszentrum

Canolfan **Cyfathrebu a gwybodaeth (kiz)** yw'r ail sefydliad ganolog ar ôl adran weinyddol prifysgol Ulm. Mae tua 140 o weithwyr yn darparu adnoddau addysgol megis llyfrgell, gwasanaethau TG a chyfryngau ar gyfer bron i 8,000 o fyfyrwyr mewn pedair cyfadran, tua 200 o athrawon, a mwy na 1,500 o weithwyr y Brifysgol ac Ysbyty Prifysgol Ulm. Roedd y kiz un o'r sefydliadau academaidd cyntaf yn yr Almaen i goleddu'r syniad "Popeth o un ffynhonnell" a chreu canolfan wybodaeth unedig.

bawd|Llyfrgell Ganolog Kiz, Prifysgol Ulm

## Hanes 
Yng nghanol y 1980au cafodd panel o arbenigwyr datblygu'r syniad o ffurfio sefydliadau gwasanaeth integredig ar gyfer darparu gwybodaeth mewn prifysgolion. Trodd yr ystyriaethau hyn yn bapur cynllunio a gyflwynwyd i Brifysgol Ulm yn 1989. Penderfynodd Senedd y Brifysgol ar 25 Ionawr 2001 ffurfio corff o'r fath o dan yr enw "Cyfathrebu a Chanolfan Gwybodaeth" (yn fyr: kiz). Agorwyd adrannau ffotograffiaeth, graffeg ac atgenhedlu.

## Strwythur a threfniadaeth 
Mae kiz yn cynnwys pum adran:

* Seilwaith
* Systemau Gwybodaeth
* Cyfryngau
* Gwybodaeth i'r Cyfryngau
* Darparu Gwybodaeth

## Llenyddiaeth 
* Großmann, Hans Peter (2007): *Integriertes Informationsmanagement für Hochschulen - das kiz als Serviceprovider*. Universität Ulm. Kommunikations-und Informationszentrum, 2007. (http://vts.uni-ulm.de/doc.asp?id=6028(http://vts.uni-ulm.de/doc.asp?id=6028) Almaeneg)
* *Das Kommunikations- und Informationszentrum der Universität Ulm* / [Redaktionsleitung: Ulrike Martin] (2007). Füssen: Frehner Consulting, 2007

## Dolenni allanol
* Gwefan y (kiz)yn Almaeneg
* Gwefan y Baden-Württemberg Grid 

Categori:Llyfrgelloedd yr Almaen
Categori:Baden-Württemberg
Tenjho Tenge

bawd|dde|Clawr y llyfr
Cyfres o ffilmiau ydy  sy'n fath o fanga a elwir yn Seinen. Mae'r gyfres wedi'i sgwennu a'i darlunio gan Oh! great (ei enw iawn ydy . Mae'r stori'n sôn am aelodau o Glwb y Juken a'u gelynion sef Cyngor y Myfyrwyr. Mae'r cwbwl wedi'i leoli mewn ysgol yn Japan, sy'n arbenigo mewn ymladd. Mae'r ffrae yma'n bodoli ers pedwar canrif.

Cafodd y gyfres Tenjho Tenge ei chyhoeddi yn gyntaf yn y cylchgrawn *Ultra Jump*, (cyhoeddwyr: Shūeisha), rhwng 1998 a 2010. Crëwyd ffilm gyda 26 rhan a chafodd ei darlledu ar y teledu rhwng 1 Ebrill, 2004 ac 16 Medi, 2004.

## Y plot
Mae'r stori'n cychwyn efo Souichiro Nagi a'i ffrind Bob Makihara yn cychwyn yn yr ysgol newydd: *Toudou Academy*. Roedden nhw am roi cweir i blant eraill fel roeddent wedi arfer ei wneud yn yr hen ysgol. Ond mae nhw'n sylweddoli'n sydyn nad ysgol gyffredin oedd hon! Ysgol dysgu paffio oedd hi. Mae gan y myfyrwyr alluoedd oruwchnaturiol: *pyrokinesis*, y gallu i ragweld, a chryfder goruwchnaturiol sy'n tarddu o'u "hysbryd" neu "ki" yn Japaneg. Mae'r ddau yn ymuno â grwp y Juken i herio Cyngor y Myfyrwyr.

## Cwynion
Mae na lawer o gwynion wedi bod gan y darllenwyr (y ffans) fod y cyfresi sydd wedi'u cyhoeddi yn yr Unol Daleithiau wedi cael eu sensro, yn enwedig y darnau Omake neu'r rheiny sy'n ymwneud â rhyw. Sgwennodd un beirniad, mewn adolygiad, mai dyma'r darn o lenyddiaeth a gafodd fwyaf o sensoriaeth yn hanes llenyddiaeth Americanaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Syr John Morris

Diwydiannwr o Gymru oedd **Syr John Morris** (15 Gorffennaf 1745 – 25 Mehefin 1819), Clasemont. Roedd yn gyfrifol, oddeutu 1768, am adeiladu pentref cyfan ar gyfer ei weithwyr. Talodd y pensaer William Edwards i gynllunio'r dref a elwir heddiw yn Dreforys. Erbyn 1768 roedd wedi prynu gwaith copr y Fforest yn ogystal â gwaith Glyn Dŵr. Roedd yn fab i Robert Morris (tua 1700-1768).

Yn 1806 fe'i gwnaed yn Farwn Cyntaf Clasemont.

## Llyfryddiaeth
* ''Debrett's Peerage and Baronetage'' (rhifyn 1990), gol. Charles Kidd, David Williamson (Efrog Newydd: St Martin's Press, 1990)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Genuki: "Morriston in the Parish of Llangyfelach"
*Sotheby's (Efrog Newydd): "Sales of painting of GEORGE ROMNEY DALTON 1734 - 1802 KENDAL PORTRAIT OF MRS. HENRIETTA MORRIS (wife of Sir John) AND HER SON JOHN"

Categori:Genedigaethau 1745
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Peirianwyr o Gymru
Gorsaf Reilffordd Castell Caereinion

Gorsaf reilffordd cledrau cul yw **Gorsaf reilffordd Castell Caereinion** sy'n gwasanaethu pentref Castell Caereinion ym Mhowys. Mae ar lein Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion.
bawd|chwith|300px|Gorsaf Castell Caereinion

Categori:Castell Caereinion
Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Castell Caereinion
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
Llabed fach

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llabed fach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **llabedau bach**; yr enw Saesneg yw *Small Lappet*, a'r enw gwyddonol yw *Phyllodesma ilicifolia*.

Mae i'w ganfod yn yr Almaen, Awstria, Belarws, Casachstan, Denmarc, yr Eidal, Estonia, y Ffindir, Ffrainc, Gwlad Belg, Gwlad Pwyl, Japan, Latfia, Lithwania, Malta, Mongolia, Norwy, Rwmania, Rwsia, Sbaen, Slofacia, Sweden, y Swistir, Tsiecia, Tsieina, ac Wcráin.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llabed fach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Seinen manga

[bawd|dde|Clawr [Tenjho Tenge; enghraifft o mango seinen]]

Mae  yn fath o fanga sydd wedi ei anelu at oedolion 18&ndash;30 oed neu hŷn. Mae'r gair Japaneg '''' yn golygu "dyn ifanc" neu "ddynion ifanc" ac yn air "glân", heb oblygiadau rhywiol iddo. Mae manga tebyg i'r math hwn hefyd ar gael i ferched - josei manga.

Gan fod y pwyslais ar y cymeriadau ac ar stori dda, yn hytrach na'r gweithredu, mae rhai pobl yn camgymryd y math yma gan feddwl mai shōjo neu fanga i ferched ydy o. Weithiau mae yna elfennau pornograffig ynddo hefyd e.e. *Chobits*, a ''Chi's Sweet Home*, neu ddrama seinen fel *Twin Spica*.

## Enghreifftiau
*Tenjho Tenge*, Akira*, *Monster*, *Gantz*, *20th Century Boys*, *Code Geass*, *Berserk*, *Battle Royale*, *Blame!*, *Vagabond*, *Ghost in the Shell*, *Hellsing*, *Black Lagoon*, *Ikigami*, *Elfen Lied*, *Another*, *Battle Angel Alita*, *Zetman* a *Drifters*

## Gweler hefyd
* Shōjo manga: i ferched
* Josei manga: i fenywod
* Kodomo manga: i fechgyn a merched

Categori:Manga
Margaret Wright

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Margaret Wright** (11 Ionawr 1917 &ndash; 20 Awst 1999) oedd yn llais Casey Junior yn y ffilm Disney *Dumbo*.

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Ecchi

bawd|285px|Mae dillad tryloyw a sgertiau yr yn elfen nodweddiadol mewn gweithiau a ystyrir yn ecchi yn y Gorllewin.

Slang yn yr iaith Japaneg ydy  am ffantasi erotig ac awgrymiadau rhywiol. Fel ansoddair mae'n golygu "budur", "drwg" neu "fochaidd"; fel adferf *(ecchi suru)* mae'n golygu gwneud rhywbeth drwg neu anweddus fel cysgu efo rhywun; fel enw mae'n golygu person sy'n cael ei ystyried yn ecchi. Mae'n air tebyg i ero, ond nid mor galed a hentai. Yn ol dull rhufeinig Hepburn o sillafu geiriau Japaneeg, y dull cywiro o sillafu'r gair yw **etchi**, ond y dull amlaf a mwyaf poblogaidd yw ecchi. Nid oes gan ecchi ystyr mor gryf, na mor gwyrdroedig a'r gair 'hentai'.

Does dim golygfeydd o gyfathrach rywiol mewn ecchi, ond mae llawer o luniau 'meddal' e.e. o nicyrs merched. Mabwysiadwyd y gair **ecchi** gan Ewropeaid i ddisgrifio gweithiau celf ag arlliwiau rhywiol iddynt. Yn niwylliant y gorllewin, mae bellach yn cyfeirio at rywioldeb meddal neu chwareus. Nid yw gweithiau a ddisgrifir fel ecchi gan orllewinwyr yn dangos cyfathrach rywiol nac organau rhywiol, ond cyfeirir at themâu rhywiol. Caiff ecchi ei ganfod yn y mwyafrif o gomedi shōnen a seinen ac anime harem. 

Mae ecchi reit boblogaidd mewn manga Shōnen, manga Seinen ac anime harem.

Yn yr 1960au, roedd y gair yn golygu "rhyw" yn yr ystyr cyffredinol, ond erbyn 1965, roedd hyd yn oed plant oed cynradd yn defnyddio'r gair *etchi kotoba* am "rhywiol". Yn y 1980au roedd yn golygu caru (*etchi suru*) (*to [make] love*). Mae debygol i'r gair darddu o symbol cyntaf  y gair  ,

## Hanes
Mae'r gair yn perthyn, o ran tarddiad, i Hentai. Yn y 1960au, dechreuodd ieuenctid ddefnyddio'r gair ecchi i gyfeirio at ryw yn gyffredinol. Erbyn yr 1980au, roedd yn cael ei ddefnyddio i olygu rhyw, fel yn yr ymadrodd etchi suru (i gael rhyw).
[bawd|285px|Anime yn arddangos [nicyrs merch]]

## Defnydd
Mae elfennau cyffredin ecchi yn cynnwys sgyrsiau gyda chyfeiriadau rhywiol neu gamddealltwriaeth (e.e. eironi neu ensyniadau), camddealltwriaeth mewn darluniau gweledol (e.e. ystumio awgrymog), dillad dadlennol neu rywiol (e.e. dillad isaf neu cosplay), noethni (e.e. dillad wedi’u rhwygo’n ddarnau, dillad gwlyb, diffyg dillad) a phortread o weithredoedd penodol (e.e. cyffwrdd, gropio sef chikan). Defnyddir y math hwn o rywioldeb yn aml ar gyfer effaith doniol, chwareus. Byddai golygfa enghreifftiol nodweddiadol yn cynnwys prif gymeriad gwrywaidd sy'n baglu dros gymeriad benywaidd, gan arddangos nicyrs y ferch a rhoi peth argraff o aflonyddu rhywiol.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Futari Ecchi
*Anime

Categori:Anime
Ecchi
Llewpart y cyrs

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Cossidae yn urdd y Lepidoptera yw **llewpart y cyrs**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llewpartiaid y cyrs**; yr enw Saesneg yw *Reed Leopard*, a'r enw gwyddonol yw *Phragmataecia castaneae*. Mae i'w ganfod yng nghanol a de Ewrop, y Dwyrain Canol, y Cawcasws, Tyrcmenistan, Casachstan, gogledd-orllewin Iran, Irac, Syria, Libanus, Twrci, gorllewin Tsieina, de-orllewin Siberia, yr Aifft, Tiwnisia a Morocco.

27–50&nbsp;mm ydy lled yr adenydd, er bod adain y fenyw yn fwy na'r gwryw. Mae'n hedfan rhwng Mai a Gorffennaf.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Phragmites australis*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae llewpart y cyrs yn lindysyn sy'n bwydo tu fewn i wreiddiau a choesynnau cyrs, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Omake

Ystyr  ydy "ychwanegol". Mae'r gair yn cael ei ddefnyddio mewn manga ac weithiau mewn anime i ddisgrifio'r pethau "fandom" ychwanegol ac yn golygu'r pethau 'bonws' a roddir i'r darllenydd neu'r gwyliwr.

Yn yr Unol Daleithiau mae'n cael ei ddefnyddio am elfennau megis cyfweliad efo'r actorion neu glipiau sydd heb eu cynnwys ar y DVD. Ond mae'r term yn Japan yn bodoli er o leaif hanner canrif ac yn cyfeirio at bethau fel fferins neu deganau sy'n cael eu cynnwys am ddim efo'r nwyddau.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Gorsaf Reilffordd Sylfaen

bawd|chwith|300px|Gorsaf Sylfaen
Gorsaf reilffordd cledrau cul yw **Gorsaf Reilffordd Sylfaen**, sy'n orsaf ar gais (*halt*) ar lein Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion, Powys.

Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Sylfaen
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
Llewpart (gwyfyn)

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Cossidae yn urdd y Lepidoptera yw **llewpart**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llewpartiaid**; yr enw Saesneg yw *Leopard Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Zeuzera pyrina*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop, ac yng Ngogledd America ers 1879: o Maine i Pennsylvania.

Mae'n eithaf hawdd adnabod y gwyfyn hwn oherwydd ei thoracs gwyn, ffyri efo 6 smotyn du arno. Mae ganddo adenydd gwyn hefyd gyda smotiau arnyn nhwythau. 35–60&nbsp;mm ydy lled ei adenydd ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mehefin a Medi, yn ddibynnol ar ei leoliad.

## Prif fwyd
## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llewpart yn lindysyn sy'n bwydo tu fewn i ganghennau coed a llwyni, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Rheilffordd cledrau cul

[bawd|250px|[:en:Tren a las Nubes|Tren a las Nubes, Salta (Yr Ariannin)]]

Mae **rheilffordd cledrau cul** (weithiau **rheilffordd gul**) yn rheilffordd â chledrau sydd yn agosach at ei gilydd na'r rhai safonol a ddefnyddir gan y mwyafrif o reilffyrdd ym Mhrydain ac mewn mannau eraill yn y byd, sef 1,435&nbsp;mm (4&nbsp;tr&nbsp;81⁄2&nbsp;mod). Y mesuriadau hyn ydy'r bwlch sydd rhwng y cledrau. Mae'r rhan fwyaf o gledrau cul rhwng 2&nbsp;dr (610&nbsp;mm) a 3&nbsp;tr 6&nbsp;mod (1,067&nbsp;mm).

bawd|canol|400px|Cymharu'r ddau fath o gledrau: cledrau safonol (glas) a chledrau cul (coch)

## Trosolwg
Pan osodir cledrau cul ar y llawr gyda thro ynddynt, mae'r radiws yn llai na'r tro y gellir ei gael ffurfio gyda chledrau safonol. Mae'r cledrau cul eu hunain hefyd yn pwyso llai, yn cynnwys llai o fetel ynddynt ac yn costio llai. Mae medru troi'n gwneud y system cledrau cul yn llawer mwy hwylus ar gyfer ardaloedd mynyddig neu anodd. Cânt eu defnyddio mewn chwaeli a mannau diwydiannol eraill am yr un rhesymau.

Ar y llaw arall, mae gan gledrau safonol y gallu i gludo mwy o lwyth, llwyth trymach ac yn gynt na chledrau cul.

## Gwledydd Prydain
Un o'r rheilffyrdd cyntaf yn y byd oedd Rheilffordd Penydarren, yn Ne Cymru: cledrau cul oedd y system a ddefnyddiwyd yno. Mae'r rheilffordd cludo teithwyr hiraf i'w gael yng Ngogledd Cymru, sef Rheilffordd Eryri a Ffestiniog a oedd yn un, ac a oedd yn mesur 58&nbsp;km (36 milltir). Fe'i orffenwyd yn 2011 gan godi hyd y linell i 64&nbsp;km (40 milltir). Pasiwyd deddf i ganiatau i Rheilffordd Talyllyn gludo teithwyr, dyma'r cyntaf i gael ei rhedeg gan wirfoddolwyr yn 1951 ar ôl i'r perchennog, Syr Henry Haydn Jones, farw . Yn groes i reilffyrdd eraill a redir gan wirfoddolwyr, ni fu erioed doriad rhwng gwasanaethau yr hen gwmni a'r rhai a ddarperid o dan y drefn newydd.

Mae llawer o'r rheilffyrdd hyn wedi'u hynysu oddi wrth ei gilydd; oherwydd hyn nid oedd yn rhaid i led y cledrau fod yr un faint.

Mae Rheilffordd yr Wyddfa yn cael ei chyfri'n reilffordd unigryw ac arbennig iawn oherwydd ei system *rack-and-pinion*.

## Rheilffyrdd cledrau cul yng Nghymru
* Rheilffordd Corris 2' 3" (686 mm)
* Rheilffordd Dyffryn Rheidol 1' 113⁄4" (603 mm)
* Rheilffordd Eryri (Rheilffordd Ucheldir Cymru) 1'  111⁄2" (597&nbsp;mm)
* Rheilffordd Fynydd Frycheiniog 1' 113⁄4" (603 mm)
* Rheilffordd Ffestiniog 1' 111⁄2" (597 mm)
* Rheilffordd Llyn Llanberis 1' 111⁄2" (597 mm)
* Rheilffordd Llyn Padarn 1' 111⁄2" (597 mm)
* Rheilffordd Llyn Tegid 1' 115⁄8" (600 mm)
* Rheilffordd Talyllyn 2' 3" (686 mm)
* Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion 2' 6" (762 mm)

## Cyfeiriadau

Categori:Rheilffyrdd
Lleian (lepidoptera)

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **lleian**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **lleianod**; yr enw Saesneg yn Lloegr yw *Nun* (*Exposed Bird-dropping Moth* yn Unol Daleithiau America), a'r enw gwyddonol yw *Acontia aprica*. Mae i'w ganfod yng Ngpgledd America,: o Ontario a Quebec hyd at gorllewin Arisona, gogledd Kansas ac Iowa. Canfyddwyd un enghraifft ohono yn Lloegr yn 1780.

Ei hoff dirwedd ydy caeau agored a gerddi. 15–29&nbsp;mm ydy lled yr adain, a chanfyddir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mawrh a Medi, yn ddibynol ar ei leoliad.

Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta Alcea rosea.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r lleian yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Andy Williams

Canwr o'r Unol Daleithiau oedd **Howard Andrew "Andy" Williams** (3 Rhagfyr 1927 &ndash; 25 Medi 2012).

Fe'i ganwyd yn Wall Lake, Iowa, UDA, yn fab i Jay Emerson a Florence (née Finley) Williams.

## Albymau
**Andy Williams Sings Steve Allen* (1956)
**Andy Williams Sings Rodgers and Hammerstein* (1958)
**Two Time Winners* (1959)
**To You Sweetheart, Aloha* (1959)
**Lonely Street* (1959)
**Under Paris Skies* (1960)
**Danny Boy and Other Songs I Love to Sing* (1962)
**Moon River and Other Great Movie Themes* (1962)
**Days of Wine and Roses and Other TV Requests* (1963)
**The Andy Williams Christmas Album* (1963)
**The Wonderful World of Andy Williams* (1964)
**Canadian Sunset* (1965)
**May Each Day* (1966)
**Love, Andy* (1967)
**The Andy Williams Sound of Music* (1969)
**Happy Heart* (1969)
**Get Together with Andy Williams* (1969)
**The Impossible Dream* (1971)
**The Williams Brothers Christmas Album* (1971; gyda ei brodyr Bob, Don, a Dick)
**Solitaire* (1973)
**Andy* (1976)
**Reflections* (1977)
**The New Andy Williams Christmas Album* (1994)
**We Need a Little Christmas* (1995)

## Ffilmiau
**Janie* (1944)
**Kansas City Kitty* (1944)
*''Ladies' Man* (1947)
**Something in the Wind* (1947)
**The Man in the Moon* (1960)
**I'd Rather Be Rich* (1964)

## Teledu
**The Andy Williams Show'' (1962-1971)

## Cysylltiadau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o ganser y bledren
Categori:Presbyteriaid
Llwyd Vine

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuoidea yn urdd y Lepidoptera yw **llwyd Vine**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid Vine**; yr enw Saesneg yw ''Vine's Rustic'', a'r enw gwyddonol yw *Hoplodrina ambigua*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

Mae lled yr adenydd ar ei eithaf yn 32–34&nbsp;mm a hyd yr uwchadain yn 13–15&nbsp;mm. Hed mewn un genhedlaeth a hynny rhwng Mai i ganol Hydref.

## Bioleg
Mae'r gwyfyn yn hedfan mewn dwy genhedlaeth o ddechrau mis Mai i ganol mis Hydref. .

Lliw clai larfa, tywyllach ar y dorsal: y llinell dorsal ei hun yn denau a gwyn gydag ymylon tywyll; yr is-dorsal hefyd yn denau ac yn welw; yn ochrol llinell ddanheddog welw â ymylon tywyll sy'n cynnwys y sbiraclau. Mae'r larfae yn amlffagaidd ac yn bwydo ar amryw o blanhigion llysieuol gan gynnwys *Beta vulgaris*, *Cynara scolymus*, *Medicago sativa* a *Taraxacum officinale*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd Vine yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Llusgwyfyn rhuban

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Limacodidae yn urdd y Lepidoptera yw **llusgwyfyn  rhuban**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llusgwyfynod rhuban**; yr enw Saesneg yw *Festoon*, a'r enw gwyddonol yw *Apoda limacodes*.

Apoda limacodes 2 beentree.jpg|Siani flewog
(MHNT) Apoda limacodes limacodes - Lukov (Zlín District) Tchéquie - male dorsal.jpg|♂   
(MHNT) Apoda limacodes limacodes - Lukov (Zlín District) Tchéquie - male ventral.jpg|♂   △ 

Lled yr adenydd ydy 20–30&nbsp;mm. Mae'r oedolyn i'w ganfod yn hedfan rhwng Mehefin a Gorffennaf.

Mae'n byw fel arfer mewn coedwigoedd trwchus ond weithiau aiff allan i lygad yr haul; fel arfer mae'n bryfyn y nos.

Prif fwyd y siani flewog ydy coed derw a choed ffawydd.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llusgwyfyn  rhuban yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Llwyd y ffawydd

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Notodontidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyd y ffawydd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydion y ffawydd**; yr enw Saesneg yw *Lobster Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Stauropus fagi*. Mae i'w ganfod yn hemisffer y gogledd gan gynnwys siroedd deheuol Lloegr.
]]

Mae lled yr adenydd yn 40 to 70&nbsp;mm a gall y lliw amrywio rhwng llwyd, gwyrdd a brown.

## Hanes bywyd
Yn y instar cyntaf mae'r lindys yn bwydo'n gyfan gwbl ar ei blisgyn wy ei hun ac mae'n anarferol gan ei fod yn dynwared morgrugyn neu bry cop bach. Mae hyn oherwydd y coesau thorasig hir "a'r atodiadau cynffonog sy'n troelli'n nerfus drwy'r amser". Os caiff y larfa ei tharfu yn ystod y cyfnod hwn mae'n ymlusgo o gwmpas yn dreisgar yn yr un modd â morgrugyn wedi'i anafu. "Mae'r lindys ifanc yn gwarchod eu plisgyn wy eu hunain. Maent yn symud yn nerfus o gwmpas hwn, ac os bydd lindys arall yn agosáu o fewn cyrraedd iddo, gwneir ymosodiad egnïol i yrru'r tresmaswr i ffwrdd." Y lliw cyffredinol yw brown cochlyd ac os yw yn ei safle gorffwys mae'n darparu cuddliw perffaith. Gall y larfa dyfu i hyd o 70 mm ac os caiff ei aflonyddu gan ysglyfaethwr posibl gall roi arddangosfa fygythiol gyda'r coesau thorasig wedi'u lledu allan a'r pen wedi'i bwa yn ôl dros y corff. Mae'r gwyfyn yn chwileru mewn cocŵn cryf, "fel arfer wedi'i droelli rhwng dail marw". Mae'r gwyfynod yn dod i'r amlwg y flwyddyn ganlynol o fis Mai tan fis Gorffennaf yn dibynnu ar yr amodau.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd y ffawydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Llwyd rhydlyd

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwyd rhydlyd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydiaid rhydlyd**; yr enw Saesneg yw *Uncertain*, a'r enw gwyddonol yw *Hoplodrina alsines*. 

14-16mm ydy lled yr adenydd ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mehefin ac awst, mewn un genhedlaeth.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyd rhydlyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Disgrifiad
Mae rhychwant yr adennydd yn mesur 28–34 mm. Mae'r lliw gwaelodol yn frown cyfoethog neu'n frown melynfelyn; yn dywyllach yn y fenyw. Mae'r smotiau reniform a gylchol yn dywyllach na'r lliw gwaelodol ac wedi'u hamlinellu mewn gwyn. Mae'r llinell ganol dywyllach na lliw'r ddaear fel arfer yn llydan. Mae'r enw 'Saesneg yn cyfeirio at iddo fod yn debyg i ac yn cael ei ddrysu â *Hoplodrina blanda* a *Hoplodrina ambigua*. Mae ei adnabod yn benodol yn gofyn am ddyrannu'r organau cenhedlu. Gweler Townsend et al.

## Bioleg
Hyd yr adenydd blaen yw 14–16 mm. Mae'r gwyfyn yn hedfan mewn un genhedlaeth o ddiwedd mis Mai i fis Awst. .

Mae'r larfa yn bwydo ar rywogaethau *Lamium*, *Primula*, *Stellaria* a *Rumex*.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Llwydfelyn Berger

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwydfelyn  Berger**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydfelynion Berger**; yr enw Saesneg yw ''Berger's Clouded Yellow'', a'r enw gwyddonol yw *Colias alfacariensis*.

(MHNT) Colias alfacariensis - Novy Jicin, Moravie Tchéquie - female dorsal.jpg| *Colias alfacariensis* ♀ 	
(MHNT) Colias alfacariensis - Novy Jicin, Moravie Tchéquie - female  ventral.jpg| *Colias alfacariensis*  ♀ △	

Hoff fwy y siani flewog, sy'n wyrdd ei lliw, ydy *Hippocrepis comosa* a *Coronilla varia*.

Mae'r math yma o löyn byw yn ymwelydd prin â gwledydd Prydain.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwydfelyn  Berger yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Gorsaf Reilffordd Raven Square, Y Trallwng

Gorsaf reilffordd cledrau cul yw **Gorsaf Raven Square**, sef terminws dwyreiniol y rheilffordd.

## Hanes
Aeth y rheilffordd wreiddiol drwy strydoedd Y Trallwng i brif orsaf Rheilffordd y Cambrian yn y dref. Caewyd y rheilffordd ym 1956.

Ailagorwyd rhan orllewinol y rheilffordd gan wirfoddolwyr ar 6 Ebrill 1963 ac estynnwyd y lein yn raddol at Y Trallwng. Penderfynodd Cyngor Tref Y Trallwng beidio â chaniatáu ail-agor y lein drwy'r strydoedd, a phenderfynwyd adeiladu gorsaf Raven Square ar gyrion gorllewinol y dref. Agorwyd yr orsaf newydd ar 18 Gorffennaf 1981. Daeth prif adeilad yr orsaf o Eardisley, a thŵr dŵr o Bwllheli. Mae siop, lle chwech, arddangosfa, swyddfa tocynnau a maes parcio sylweddol wrth law. Adeiladwyd sied newydd ar gyfer y cerbydau yn 2006 er mwyn ehangu trenau'n sydyn pan fo'r angen.

bawd|dim|300px|Gorsaf Raven Square
bawd|dim|300px|Golygfa o ben arall yr orsaf

## Cyfeiriadau
* Gwefan John Tedstone 

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y rheilfordd 

Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Raven
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
Shōnen manga

Math o fanga i fechgyn 10 oed a hŷn ydy , sy'n dod yn wreiddiol o Japan. Mae'r cymeriadau Kanji () yn golygu "ychydig" a "blwyddyn" a'r symbolau  yn golygu "comic". Mae manga Shōnen yn tarddu o Siapan ac yn golygu "comic person ifanc".

## Enghreifftiau
*Dragon Ball*, *One Piece*, *Astro Boy*, *Kuroshitsuji*, *Rurouni Kenshin*, *Kinnikuman*, *Saint Seiya*, *Dr. Slump*, *Gin Tama*, *Fighting Spirit*, *Detective Conan*, *YuYu Hakusho*, * InuYasha*, *Hunter × Hunter*, *Naruto*, *Bleach*, *Soul Eater*, *Slam Dunk*, *Zatch Bell!*, *Fairy Tail*, *Reborn!*, *Tsubasa: Reservoir Chronicle*,  *Yu-Gi-Oh!*, *Fullmetal Alchemist*, *Buso Renkin*, a *D.Gray-man*.

Mae  ()  () yn llawn o symud a digwyddiadau llawn bywyd, gyda plots digri yn aml. Mae tynnu coes rhwng bechgyn a dynion e.e. mewn timau pêl-droed, yn digwydd yn aml. Ceir hefyd ferched del a rhywiol fel Bulma o *Dragon Ball* neu Nami o  *One Piece*, gyda rhai rhannau o'r corff wedi'u hamlygu'n fwy nag arfer.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Chobits

bawd|dde|Clawr y llyfr
Manga Japaniaidd ydy  wedi'i greu gan arlunwyr y cwmni "Clamp" a'i gyhoeddi rhwng Chwefror 2001 a Thachwedd 2002. Mae na 8 cyfrol *tankōbon* i gyd. Addaswyd fel anime i'r teledu mewn cyfres o 26 rhaglen a'u darlledu ar sianel Systemau Darlledu Tokyo. Cafwyd dwy gêm fideo hefyd yn dilyn y gyfres a llawer o *omake* fel calendrau, llyfrau, cardiau a ffigyrau. Manga math Seinen ydy hwn.

## Plot
Mae'r arwr Hideki Motosuwa, yn canfod math o robot, neu , neu gyfrifiadur personol (パーソナルコンピュータ *pāsonaru konpyūta*) ar ffurf dynol ac mae'n ei enwi yn "Chi" ar ôl yr unig air roedd y robot yn medru ei ddeud oherwydd ei chwymp. Yna, maen nhw'n ymchwilio i sut y daeth Chi i'r ddaear a'r gyfathrach rhwng persocoms a phobol.

## Barn y beiriniaid
Mae pawb yn canmol safon yr anime: y sŵn a'r llun ac am y cefndir manwl. Ond roedd llawer yn beirniadu symud y ffocws o Hideki i Chi ac am lawer o fanservice.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Categori:Anime
Sora no Otoshimono

Mae , yn fanga sydd wedi'i sgwennu a'i ddarlunio gan Suu Minazuki. Mae'r plot yn troi o gwmpas Tomoki Sakurai, sy'n fachgen oed glasoed sy'n chwilio am fywyd tawel. Mae'n dod ar draws merch o'r enw Ikaros, sydd gan  adenydd, ac sy'n dod yn 'servant' iddo fo. Enw'r math yma o fanga ydy Shōnen.

Yn Mai 2007 y cychwynnwyd cyhoeddi'r gyfres - mewn cylchgrawn o'r enw *Shōnen Ace*. Cafwyd addasiad anime yn 2009 ar gyfer y teledu, a thymor arall wedyn, 2 ffilm a 2 gêm fideo.

## Cyfeiriadau
Categori:Anime
Categori:Manga
Arfbais Gibraltar

bawd|Arfbais Gibraltar
Mae **arfbais Gibraltar** yn dangos caer goch uwchben allwedd aur. Rhoddwyd yr arfbais gan Sbaen yn 1502.

## Cyfeiriadau 
Gibraltar
Categori:Gibraltar
Herbert Lom

Actor o Loegr a anwyd yn Tsiecoslofacia oedd **Herbert Lom** (11 Medi 1917 – 27 Medi 2012) oedd yn byw yn y Deyrnas Unedig.

## Ffilmyddiaeth 
* *The Young Mr Pitt* (1942; mewn rhan Napoleon Bonaparte)
* *Secret Mission* (1942)
* *The Dark Tower* (1943)
* *Hotel Reserve* (1944)
* *The Seventh Veil* (1945)
* *Night Boat to Dublin* (1946)
* *Appointment with Crime* (1946)
* *Portrait from Life* (1948)
* *Brass Monkey* (1948)
* *Golden Salamander* (1950)
* *Night and the City* (1950)
* *State Secret* (1950)
* *The Black Rose* (1950)
* *Two on the Tiles* (1951)
* *Hell is Sold Out* (1951)
* *Whispering Smith Hits London* (1952)
* *Mr. Denning Drives North* (1952)
* *The Ringer* (1952)
* *The Man Who Watched Trains Go By* (1952)
* *Rough Shoot* (1953)
* *The Net* (1953)
* *The Love Lottery* (1954)
* *Beautiful Stranger* (1954)
* *Star of India* (1954)
* *The Ladykillers* (1955)
* *The Wrong Widget* (1955)
* *War and Peace* (1956) (mewn rhan Napoleon)
* *Fire Down Below* (1957)
* *Hell Drivers* (1957)
* *Action of the Tiger* (1957)
* *Chase a Crooked Shadow* (1958)
* *I Accuse!* (1958)
* *The Roots of Heaven* (1958)
* *Passport to Shame* (1958)
* *Intent to Kill* (1958)
* *The Big Fisherman* (1959)
* *Third Man on the Mountain* (1959)
* *No Trees in the Street* (1959)
* *North West Frontier* (1959)
* *Spartacus* (1960)
* *I Aim at the Stars* (1960)
* *Mr. Topaze* (1961)
* *The Frightened City* (1961)
* *El Cid* (1961)
* *Mysterious Island* (1961)
* *Der Schatz im Silbersee* (1962)
* *Tiara Tahiti* (1962)
* *The Phantom of the Opera* (1962)
* *A Shot in the Dark* (1964)
* *Onkel Toms Hütte* (1965)
* *Return from the Ashes* (1965)
* *Our Man in Marrakesh* (1966)
* *Gambit* (1966)
* *The Karate Killers* (1967)
* *Die Nibelungen, Teil 2 - Kriemhilds Rache* (1967)
* *Villa Rides* (1968)
* *The Face of Eve* (1968)
* *Assignment to Kill* (1968)
* *99 Women* (1969)
* *Doppelgänger* (1969)
* *Mark of the Devil* (1970)
* *Dorian Gray* (1970)
* *Count Dracula* (1970)
* *Murders in the Rue Morgue* (1971)
* *Asylum* (1972)
* *Dark Places* (1972)
* *And Now the Screaming Starts!* (1973)
* *And Then There Were None*  (1974)
* *The Return of the Pink Panther* (1975)
* *The Pink Panther Strikes Again* (1976)
* *Charleston* (1977)
* *Revenge of the Pink Panther* (1978)
* *The Lady Vanishes* (1979)
* *Hopscotch* (1980)
* *Trail of the Pink Panther* (1982)
* *Curse of the Pink Panther* (1983)
* *The Dead Zone* (1983)
* ''King Solomon's Mines* (1985)
* *Whoops Apocalypse* (1986)
* *Master of Dragonard Hill* (1987)
* *Dragonard* (1987)
* *Going Bananas* (1987)
* *The Crystal Eye* (1988)
* *Skeleton Coast* (1988)
* *Scoop* (1989)
* *Ten Little Indians* (1989)
* *River of Death* (1989)
* *La setta* (1991)
* *The Pope Must Die* (1991)
* *Masque of the Red Death* (1991)
* *Son of the Pink Panther'' (1993)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Brag
Llwyfwyfyn brith

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyfwyfyn  brith**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwyfwyfynod  brith (-ion)**; yr enw Saesneg yw *White-spotted Pinion*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmia diffinis*. Fe'i canfyddir yng nghanol a de Ewrop a de'r Iseldiroedd lle  ceir poblogaeth gref ohonynt yn Gotland. Mae hefyd i'w weld yn Sbaen, yr Eidal, Rwsia, gogledd Gwlad Groeg a Bwlgaria ac i'r dwyrain hyd at Lithwania. Yng ngwledydd Prydain, mae i'w ganfod hyd at ganol Lloegr.

Lled yr adenydd ydy 29–35&nbsp;mm. Rhwng Mehefin ac Awst mae'r oedolyn yn hedfan, a hynny mewn un genhedlaeth.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Ulmus*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyfwyfyn  brith yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Willard Scott

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Willard Herman Scott, Jr.** (ganwyd 7 Mawrth 1934; m. 4 Medi 2021).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2021
Billings, Montana

Dinas **Billings** yw dinas fwyaf Montana yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 105,636 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1877.

## Gefeilldrefi Billings 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Billings

Categori:Dinasoedd Yellowstone County, Montana
Helena, Montana

**Helena** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Connecticut, Unol Daleithiau. Cofnodir 28,190 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1864.

## Pobl o Helena 
* Gary Cooper (1901-1961), actor

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Helena 

Categori:Dinasoedd Lewis and Clark County, Montana
Missoula, Montana

Dinas yn nhalaith Montana, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Missoula County, yw **Missoula**. Mae gan Missoula boblogaeth o 67,290. ac mae ei harwynebedd yn 61.9&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1866.

## Gefeilldrefi Missoula 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Missoula

Categori:Dinasoedd Missoula County, Montana
Llwydfelyn gwelw

Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Pieridae yn urdd y Lepidoptera yw **llwydfelyn gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwydfelynion gwelw**; yr enw Saesneg yw *Pale Clouded Yellow*, a'r enw gwyddonol yw *Colias hyale*. Fe'i gwelir yn y rhan fwyaf o Ewrop a'r rhan fwyaf o Asia.
	 
(MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - female dorsal.jpg|*Colias hyale* ♀  
(MHNT) Colias hyale - Novy Jicin Moravie Czech Republic - female ventral.jpg|*Colias hyale* ♀ △  

Maent i'w gweld yn hedfan rhwng Mai a Hydref. Lled eu hadenydd ydy 42-50mm. Gallant fyw i uchder hyd at 1,800m yn uwch na lefel y môr.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwydfelyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Llwydfelyn

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **llwydfelyn**; yr enw lluosog ydy **llwydfelynion**; yr enw Saesneg yw *Clouded Yellow*, a'r enw gwyddonol yw *Colias croceus*.

 (India).]]

## Tiriogaeth
Eu tiriogaeth yw de Ewrop hyd at Twrci a'r Dwyrain Canol. Yn yr haf yn unig maen nhw'n ymfudo i Ewrop. Yng ngwledydd Prydain fe'u canfyddir ar arfordir deheuol Lloegr bron yn flynyddol ac yn achlysurol mewn mannau eraill. Maen nhw wedi'u gweld hefyd mor ogleddol â Dumfries yn Galloway yn yr Alban.
 
Ceir miloedd ohonynt ar adegau'n ymfudo gyda'i gilydd a gelwir y blynyddoedd hyn yn "flynyddoedd y cymylau melyn": 1877, 1947, 1983, 1992, 1994, 1996 a 2000.

## Bwyd
Eu prif fwyd ydy is-deulu'r Faboideae e.e. meillion (*Trifolium*) ac Alfalfa (*Medicago sativa*)  ac ar adegau *Lotus corniculatus*.

## Y cylch bywyd
Yn ne Ewrop a gogledd Affrica maen nhw'n bridio drwy'r flwyddyn. Mae'r wyau'n cael eu dodwy ar y dail y byddant yn eu fwyta. Fe'u dodwyir yn unigol ar y dail. yn aml maen nhw'n troi'n chwiler o fewn tua mis; ar ôl tua tair wythnos maen nhw'n deor. Ceir tair cenhedlaeth ar adegau ac fe welir yr oedolyn ar ei adain hyd at gychwyn Tachwedd.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: gloynnod byw a gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwydfelyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Castell Powys

Saif **Castell Powys** neu weithiau **Castell Coch**, sy'n gastell canoloesol, ger tref y Trallwng, Powys. Mae'n dyddio'n ôl i tua 1266 pan newidiodd Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn (hefyd *Owen de la Pole*; (c. 1257 – c. 1293)), yr olaf o Dywysogion Powys ei deyrngarwch i frenin Lloegr.

Mae'n gastell i Iarll Powys a bellach ym meddiant yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Caiff y gerddi Baróc eu cydnabod fel rhai o'r enghreifftiau gorau yng ngwledydd Prydain o fath Baróc. Maent yn cynnwys gerddi ffurfiol, parc ceirw, llawer o goed afal a thwnel o goed grawnwin.

bawd|dim|260px|Castell Powys o'r cefn, tua 1778

Dywedir i'r Dywysoges Victoria ymweld â Chastell Powys gyda'i mam ym 1832.

## Rhai o'r prif atyniadau
### Amgueddfa Syr Clive
Mae'r amgueddfa hon yn cynnwys llawer iawn o arteffactau diddorol o India. Casglodd Edward Clive (a newidiodd ei enw'n ddiwedarach i "Herbert") yn y 18g, lawer o luniau enwog, dodrefn drudfawr o Ffrainc a Lloegr a llawer iawn o ddodrefn a cherfluniau o'r Eidal. Mae'r casgliad hwn hefyd yn cynnwys tecstiliau, arfau, arteffactau efydd, darnau arian a sguthrod eliffantod. Agorwyd y rhan hon o'r castell yn 1987.

bawd|dim|Y gerddi

### Y gath Rufeinig
Yn y prif goridor, ceir cerflun dwy fil o flynyddoedd oed o gath a neidr. Mae'n dyddio'n ôl i'r ganrif gyntaf neu'r ail O.C. Mae cerfluniau Rhufeinig o gathod yn hynod brin. Credir mai dyma'r unig esiampl o'i fath drwy'r byd, sydd wedi goroesi. Ceir dau gerflun arall o gathod: y naill o Pompeii a'r llall yn Amgueddfa'r Fatican, ond mae'r ddau yma'n wahanol gan eu bont yn darlunio cath yn ymosod ar dderyn.

Credir i Clive brynu'r darn marmor hwn yn anrheg i'w wraig pan ymwelodd â'r Eidal yn 1774. Mwyngloddiwyd y darn marmor o Ynys Thasos a cheir ynddo lawer o grisialau mawr, a oedd yn gwneud y gwaith o'i greu'n llawer anoddach.

## Oriel

Delwedd:PowysCastle01LB.jpg
Delwedd:PowysCastle02LB.jpg
Delwedd:PowysCastle03LB.jpg
Delwedd:PowysCastle04LB.jpg

## Gweler hefyd
* Mwnt Castell Powys
* Rhestr cestyll Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
Categori:Amgueddfeydd Cymru
Powys
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Categori:Y Trallwng
Llwytyn melyn

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **llwytyn melyn**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwytiaid melyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Yellow Belle*, a'r enw gwyddonol yw *Semiaspilates ochrearia*. Ei diriogaeth ydy Ewrop a Gogledd America.

Lled adenydd yr oedolyn ydy 25–34&nbsp;mm a gellir eu canfod yn hedfa rhwng Ebrill a Mehefin ac eto rhwng Awst a Medi h.y. ceir dwy genhedlaeth ohonynt.

Planhigion llysieuol ydy prif fwyd y siani flewog, yn enwedig: *Daucas carota* a  *Plantago cornopus*.  Mae hi i'w gweld rhwng Ebrill a Mehefin. Mae'n cysgu drwy'r gaeaf ac yn creu chwiler yn y gwanwyn.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwytyn melyn yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Butte, Montana

Dinas yn nhalaith Montana, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Silver Bow, yw **Butte**. Mae gan Butte boblogaeth o 34,200. ac mae ei harwynebedd yn 1,867.6&nbsp;km²..

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Butte/Silver Bow

Categori:Dinasoedd Silver Bow County, Montana
Llwyfwyfyn canibalaidd

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **llwyfwyfyn  canibalaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **llwyfwyfynod canibalaidd**; yr enw Saesneg yw *Dun-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Cosmia trapezina*. Mae'n eitha cyffredin drwy Ewrop.

Lled yr adenydd ydy 28–38&nbsp;mm a gall y lliw (a'r maint) newid cryn dipyn. Mae'n hedfan rhwng Gorffennaf a Medi ac yn cael ei ddenu gan olau a siwgwr.

## Bwyd
Mae'r siani flewog yn wyrdd gyda llinellau melyn a smotiau gwynion. Ei phrif fwyd ydy coed a llysiau ond mae hefyd yn gloddesta ar gnawd siani flewogs eraill, ac weithiau ar siani flewogs ei math ei hun - y llwyfwyfyn canibalaidd; a dyna sut y cafodd ei henw. Mae'n trulio'r gaeaf fel ŵy.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r llwyfwyfyn  canibalaidd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Ojibwe

Iaith o'r teulu ieithyddol Algonciaidd ydy **Ojibwe** (*ojibwemowin*), a elwir hefyd **Anishinaabemowin**. Mae ganddi hi gyfres o dafodieithoedd, sydd yn defnyddio systemau ysgrifennu (nid genedigol) gwahanol - sydd ag enwau lleol gwahanol. Rhwng y tafodieithoedd hyn, ni ystyrir yr un yn bwysicach na'r lleill. Dengys hyn ddiffyg undeb rhwng cenhedloedd Ojibwe eu hiaith.

Siaredir tafodieithoedd Ojibwe yng Nghanada o Québec de-orllewinol, drwy Ontario, Manitoba, a rhannau o Saskatchewan, i rai cymunedau yn Alberta; ac yn yr Unol Daleithiau, o Michigan, drwy Wisconsin, i Minnesota, gyda chymunedau yn North Dakota a Montana, yn ogystal â grwpiau mudol yn Kansas ac Oklahoma.

Yr Ojibwe yw'r iaith Cenhedloedd Cyntaf gyda'r ail fwyaf nifer o siaradwyr yng Nghanada (ar ôl y Cree), a gyda'r perdwerydd fwyaf nifer o siaradwyr yn yr Unol Daleithiau ac yng Nghanada ar ôl Nafacho, Inuit, a Cree.

## Cyfeiriadau
Categori:Ojibwe
Categori:Ieithoedd Algonquiaidd
Categori:Ieithoedd Canada
Categori:Ieithoedd yr Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Crawley

Mae **gorsaf reilffordd Crawley** yn gwasanaethu tref Crawley yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Crawley
Gorsaf reilffordd Chichester

Mae **gorsaf reilffordd Chichester** yn gwasanaethu dinas fechan Chichester yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Chichester