open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sbiral logarithmig

200px|bawd|Er nad yn sbiral logarithmig perffaith, mae'r gragen hon yn dangos ei siamberi mewnol, ar ffurf sbiral logarithmig bras. Dengys y llinell las cynnydd y sbiral: b=0.1759 \approx \ln(\varphi)/\pi.

Mewn mathemateg, math arbennig o spiral yw **Sbiral logarithmig**, ac fe'i ceir hefyd o fewn byd natur. Fe'i disgrifiwyd yn gyntaf gan Descartes ac ymchwiliwyd ymhellach i'w nodweddion mathemategol gan Jacob Bernoulli a fedyddiwyd ef yn *"spira mirabilis"* (y sbeiral rhyfeddol, neu wych).

## Diffiniad 
Gellir sgwennu cyfesurynnau polar (r, \theta) y gromlin logarithmig fel

:r = ae^{b\theta}\,

neu

:\theta = \frac{1}{b} \ln(r/a),

gydag e yn sylfaen y logarithmau naturiol, ac a a b yn gysonion real, positif a mympwyol.

Yn ei ffurf parametrig, mae'r gromlin yn

:x(t) = r(t) \cos(t) = ae^{bt} \cos(t)\,
:y(t) = r(t) \sin(t) = ae^{bt} \sin(t)\,

gyda'r rhifau real a a b.

Mae gan y sbiral hwn y briodwedd ganlynol: mae'r ongl \phi rhwng y Tangiad a'r llinell reiddiol ar y pwynt (r, \theta) yn gyson. Gellir mynegi'r priodwedd hon yn nhermau calcwlws differol fel

:\arccos \frac{\langle \mathbf{r}(\theta), \mathbf{r}'(\theta) \rangle}{\|\mathbf{r}(\theta)\|\|\mathbf{r}'(\theta)\|} = \arctan \frac{1}{b} = \phi.

Mae deilliant \mathbf{r}(\theta) yn gyfraneddol i'r parametr b. Hynny yw, mae'n rheoli pa mor "dynn" ac i ba gyfeiriad mae'r sbiral yn troelli.

Mae sbiral logarithmig yn wahanol i sbiral Archimedes gan fod pellter rhwng y troadau o fewn y sbiral logarithmig yn cynyddu mewn dilyniant geometraidd, tra bod y troadau o fewn sbiral Archimedes, ar y llaw arall, yn gyson.

Mandel zoom 04 seehorse tail.jpg|Toriad drwy ran set Mandelbrot
Low pressure system over Iceland.jpg|Gwasgedd isel uwch Gwlad yr Iâ yn ffurfio seiclon gyda'i siâp yn debyg i sbiral logarithmig 
Messier51 sRGB.jpg|[Galaeth drobwll (M51, NGC 5194) gyda'i siâp (fel llawer o alaethau sbiral) yn debyg i'r sbiral logarithmig

## Cyfeiriadau
[Categori:Esbonyddion
Categori:Logarithmau
Logarithmig
Galw diwahoddiad

**Galw diwahoddiad** (Saesneg: *cold calling*) yw'r weithred o geisio busnes gan gwsmeriaid posibl sydd heb gael cysylltiad blaenorol a'r gwerthwr neu werthwraig sy'n gwneud yr alwad. Mae'n ymgais i argyhoeddi cwsmeriaid posibl i brynu cynnyrch neu wasanaeth gan y gwerthwr neu werthwraig. Yn gyffredinol, mae'n cael ei gyfeirio ato fel proses dros-y-ffon, ac felly yn ffynhonnell o delefarchnata, ond gellir hefyd ei wneud gan werthwyr sy'n mynd o ddrws i ddrws. Er bod galw diwahoddiad yn gallu cael ei ddefnyddio fel dull dilys o gael busnes, gall ffugwyr alw yn ddiwahoddiad hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfathrebu hyrwyddo a marchnata
Categori:Sbamio
Unreal Tournament

Gêm fideo saethwr-person-cyntaf a datblygwyd gan Epic Games a Digital Extremes yw '*Unreal Tournament*. Cyhoeddwyd yn gyntaf gan GT Interactive ym 1999 ar gyfer Microsoft Windows, a roedd yr ail benod yng nghyfres Unreal. Yn ddiweddarach rhyddhawyd gan Infogrames ar Playsation 2 yn 2000 a Dreamcast yn 2001. Mae chwaraewyr y gêm yn cystadlu mewn cyfres o gystadlaethau o wahanol fathau hefo'r nôd cyffredinol o ladd ei gwrthwynebwyr. Roedd y fersiwn ar gael ar PC yn cynal cystadlaethau ar-lein ar rwydwaith ardal leol. Roedd pecynau ehangu ar gael. Rhyddhawyd rhai o rhain yn 2000 gyda'r ail-ryddhad: ***Unreal Tournament: Game of the Year Edition***.

Pwerwyd *Unreal Tournament* gan Unreal Engine a datblygwyd yn y lle cyntaf fel ehangiad ar gyfer Unreal. Derbyniodd clod beirniadol, gydag adolygwyr yn canmol graffeg, dylunio lefelau ac arddull-chwarae, er bod fersiynau ar gyfer consolau yn cael eu nodi am gael cyfyngiadau. Symudodd dyluniad y gêm ffocws y gyfres tuag at weithredu aml-chwarae cystadleuol gyda chyhoeddiadau dilyniannau Unreal Tournament 2003 yn 2002, Unreal Tournament 2004 yn 2004, a Unreal Tournament 3 yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau fideo
Torra di Lozari

Mae **Tŵr di Lozari** (Corseg:*Torra di Lozari*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Belgodère ar arfordir gorllewinol ynys Corsica. Dim ond sylfaen y tŵr sydd wedi goroesi. Mae'n sefyll ar bentir ar uchder o 32 metr (105 troedfedd) uwchben y môr.

Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.

Mae Conservatoire du littoral, asiantaeth lywodraeth Ffrengig sy'n gyfrifol am ddiogelu ardaloedd o harddwch naturiol arbennig ar yr arfordir, wedi cyhoeddi ei fod yn bwriadu prynu'r pentir a'r arfordir cyfagos.

## Gweler hefyd
* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

## Cyfeiriadau
Categori:Henebion yng Nghorsica
Torra di l'Isula Rossa

Mae **Tŵr Isula rossa** (Corseg:''Torra di l'Isula Rossa'') yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli ar ynys Île de la Petra yng Nhymuned l'Île-Rousse sy'n gorwedd oddiar arfordir Corsica.

Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.

Mae'r tŵr mewn cyflwr da, ac i'w gweld o'r ffordd sy'n arwain at oleudy Pietra, gyda mynediad wedi'i gyfyngu i bobl awdurdodedig yn unig. Mae'r tŵr yn cael ei ddefnyddio fel rhan o goron  arfbais dinas L'Île-Rousse.

## Galeri

Corse-04780ile-Rousse-tour génoise.jpg
Genoese tower L'Île-Rousse, Corsica, France.jpg
L'Île-Rousse-tour genoise 001.jpg
L'Île-Rousse-tour genoise 002.jpg
L'Île-Rousse-tour genoise 003.jpg
L'Île-Rousse-tour genoise 004.jpg
L'Île-Rousse-tour genoise.jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Henebion yng Nghorsica
Sbiral Archimedes

Sbiral a enwyd ar ôl y gwyddonydd Groegaidd Archimedes (3g CC), yw **sbiral Archimedes** neu **sbiral rhifyddol**.

Dyma'r locws o bwyntiau sy'n cyfateb i'r lleoliadau dros gyfnod o bwynt sy'n symud i ffwrdd o bwynt sefydlog gyda chyflymder cyson ar hyd llinell sy'n cylchdroi â chyflymder onglaidd (*angular velocity*) cyson. Yn yr un modd, mewn cyfesurynnau polar (*r*, *θ*) gellir ei ddisgrifio gan yr hafaliad

:\, r=a+b\theta

gyda'r rhifau real *a* a *b*. Mae newid y paramedr *a* yn troi'r sbiral, ac mae *b* yn rheoli'r pellter rhwng pob tro.

Disgrifiodd Archimedes y sbiral hwn yn ei lyfr *Ar Sbiralau* (Groeg: Περὶ ἑλίκων) a sgwennwyd tua 225 CC. Er nad Archimedes oedd y cyntaf i ddiffinio'r sbeiral, fe'i defnyddiodd yn ei lyfr yn ymarferol i sgwario'r cylch ac i draeannu ongl.
bawd|chwith|180px|Yma, cafwyd tri thro 360° sbiral Archimedes un-fraich

Weithiau defnyddir y term "sbiral Archimedes" am grwp mwy cyffredinol o sbiralau

:r=a+b\theta^{1/c}.

Digwydd y sbiral Archimedes arferol pan fo *c*&nbsp;=&nbsp;1. Mae'r sbiralau eraill yn y grwp hwn yn cynnwys:

* y sbiral hyperbolig (*c*&nbsp;=&nbsp;-1), 
* sbiral Fermat (*c*&nbsp;=&nbsp;2), 
* a'r lituus (*c*&nbsp;=&nbsp;-2).

Fodd bynnag, mae bron pob sbiral o fewn natur yn sbiralau logarithmig, ac nid rhai Archimedaidd e.e. mae'r sbiralau dinamig megis y patrwm yng ngwynt yr haul (sbiral Parker), neu'r patrwm a geir gan y tân gwyllt a elwir yn "olwyn Gatrin", yn sbiralau Archimedaidd.

### Gwahaniad rhwng pob tro
Mae rhai'n disgrifio sbiral Archimedes fel sbiral sydd a "phellter cyson rhwng pob tro". Ond mae hyn yn gamarweiniol gan y ceir cromlinau cwbwl wahanol i sbiral Archimedes, gyda'u llinellau (neu troadau) hefyd â "phellter cyson rhwng pob tro".

## Cyfeiriadau
Categori:Archimedes
Archimedes
David Johns

Roedd **David Johns** (1796 - 6 Awst 1843) yn un o'r cenhadon a deithiodd o Gymru i Fadagasgar ym mlynyddoedd cynnar y genhadaeth ar yr ynys honno.

Ganwyd ef yn fab i John Jones, Llain, ger Llanina, sir Aberteifi yn 1796. Dywedir iddo addasu sillafiad ei gyfenw yn ddiweddarach i Johns i'w gwneud yn haws i wahaniaethu rhyngddo ef a'i gyd-genhadwr David Jones. Bu'n aelod gyda'r Annibynwyr ym Mhenrhiwgaled ac aeth yn ddisgybl i Thomas Phillips yn Ysgol Neuaddlwyd. Aeth yn ei flaen wedi hynny i astudio yn y Drenewydd, ac yna i Gosport (fel y cenhadon David Jones a Thomas Bevan a aeth hefyd i Fadagasgar). Cafodd ei ordeinio i'r genhadaeth ar 16 Chwefror 1826, a theithiodd i Fadagasgar yn yr un flwyddyn. Bu David Jones, David Griffiths ac yntau yn gweithio ar y cyd, gan sefydlu dros 25 o ysgolion a oedd yn hyfforddi dros 2,000 o ddisgyblion.

David Johns aeth â'r wasg argraffu gyntaf i Fadagasgar a thrwy hynny alluogi i destunau a chyfieithiadau Cristnogol gael eu hargraffu yn y Falagaseg am y tro cyntaf. Ef gyfieithodd waith John Bunyan *Taith y Pererin* i'r Falagaseg, bu'n gyfrifol am baratoi geiriadur Malagaseg-Saesneg, a bu'n olygydd ar nifer o weithiau eraill. Cyd-ysgrifennodd *A Narrative of the Persecutions of the Christians in Madagascar* gyda'r cenhadwr Joseph John Freeman, a chyhoeddwyd addasiad Cymraeg ohono hefyd.

Bu raid i Johns adael Madagasgar o ganlyniad i erledigaeth, ond llwyddodd i gadw cysylltiad â'r Cristnogion ar yr ynys. Dychwelodd i'r ynys yn 1839, a bu farw yno ar 6 Awst 1843.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Marwolaethau 1843
Sgwario'r cylch

[bawd|Sgwario'r cylch: mae [arwynebedd y cylch a'r sgwâr yma'n hafal i . Yn 1882, fe brofwyd na ellid llunio'r ffigwr hwn mewn hyn-a-hyn o gamau gyda phren mesur a chwmpawd.]]

Pôs mathemategol a gyflwynwyd gan fathemategwyr Groegaidd yw '''sgwario'r cylch'''. Y broblem a osodwyd oedd: sut i greu sgwâr gyda'r un arwynebedd a'r cylch a roddir, gan ddefnyddio cwmpawd a llinell syth, a chyflawni'r pôs mewn hyn-a-hyn o gamau. Caiff 'sgwario'r cylch' ei ddefnyddio fel idiom, bellach, i olygu "ceisio gwneud rhywbeth sy'n amhosibl ei gyflawni".

Yn 1882, fe brofwyd na ellid llunio'r ffigwr hwn mewn hyn-a-hyn o gamau gyda phren mesur a chwmpawd, o ganlyniad i ddamcaniaeth Lindemann–Weierstrass a brofai fod pi () yn drosgynnol yn hytrach nag yn rhif anghymarebol, algebraidd. Hynny yw, nid yw'n sero o unrhyw bolynomial gyda chyfernod cymarebol (*rational coefficients*). Roedd yn wybyddus am sawl degawd cyn hynny y byddai'n amhosib sgwario'r cylch pe bai  yn drosgynnol, ond ni phrofwyd hynny hyd at 1882.
[bawd|chwith|Arweiniwyd mathemategwyr ar gyfeiliorn am flynyddoedd gan y 'datrysiad' rhannol hwn a oedd yn ymwneud â'r [cilgant (y siâp llwyd, tebyg i loer). Mae arwynebedd y cilgant yn hafal i arwynebedd y triongl . Awdur y 'datrysiad' rhannol hwn oedd Hippocrates o Chios.]]

## Hanes
Y Groegwr cyntaf i gyflwyno'r broblem oedd yr athronydd Anaxagoras (Ἀναξαγόρας; c. 510 – c. 428 CC), gan sgwario'r cilgant (siapau tebyg i'r lloer, tra yn y carchar. Aeth Hippocrates o Chios ati wedi hynny, i geisio datus y broblem ac Oenopides ar ei ôl. Cyhoeddwyd y papur cyntaf ar y pwnc gan yr Albanwr James Gregory (1638 – 1675) yn 1667, ond roedd ei fathemateg yn wallus.

## Bras amcanion 
Gellir rhoi brasamcan drwy lunio hydoedd sy'n agos at . Does dim angen llawer o allu mathemategol i drosi unrhyw bras amcan cymarebol o  yn lluniad mesurydd a chwmpawd cyferbyniol, ond gall y lluniadau hyn fod yn hir wyntog, ac nid yw'r ateb yn berffaith. Wedi profi nad oedd ateb i'r broblem, aeth rhai mathemategwyr ati i ganfod bras amcanion gwahanol.

* E. W. Hobson]] yn 1913. Amcangyfrif eitha agos, a geisiai lunio gwerth bras o 3.14164079..., yn gywir i 4 degolyn (h.y. yn gwahaniaethu oddi wrth  o tua ).
* Srinivasa Ramanujan yn 1913, 
* Carl Olds yn 1963, 
* Martin Gardner yn 1966, a 
* Benjamin Bold yn 1982

Rhoddodd pob un o'r pedwar olaf hyn luniadau geometrig i:

:\frac{355}{113} = 3.1415929203539823008\dots

## Gweler hefyd
* Geometreg hyperbolig

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg Euclidaidd
Categori:Pi
Neal Spackman

Mae **Neal Spackman** (ganed yn nhalaith Alberta, Canada a magwyd yn Minnesota, Unol Daleithiau America)  yn ecolegydd ymarferol sy'n llunio ac yn lladmeru ar ran amaethyddiaeth ar hyd canllawiau paramaethu. Golyga hyn, cryfhau ecosystem naturiol ardal ac amaethu gan weithio gyda'r tir a'r bywyd a'r hinsawdd naturiol.

## Bywyd ac Addysg
bawd|Dosbrth mewn 'yurt' ar gyfer Permaculture Design Certificate
Ysbrydolwyd Spackman i ddysgu am systemau paramaethu gan y llyfr "Natural Capitalism" gan Amory Lovins a Paul Hawken, yna "Cradle to Cradle," gyda diddordeb arbennig mewn adeiladau sustainable cynnaliadwy.

Graddiodd o Ysgol Fusnes i Raddedigion Prifysgol Stanford ac yn 2010 enillodd dystysgrif cwrs Permaculture Design Certificate (PDC) gan y paramaethydd byd-enwog, Geoff Lawton ar leoliad yn ardal y Môr Marw yng Ngwlad yr Iorddonen. Yn 2018 gwnaethpwyd ef yn Gymrawd Sloan o'r Stanford University Graduate School of Business.

### Dosbarth Meistr Cynllunio Cynnaladwy
Yn 2015 bu'n sefydlydd y Sustainable Design Masterclass. Mae'n gwrs 3 mlynedd ar y rhyngrwyd sy'n addysgu myfyrwyr ar gynllunio defnydd o dir, rheoli gwahanfa ddŵr (watershed), amaethyddiaeth a rheoli gwastraff.

## Rheoli Prosiect Al Baydha
Yn 2011 dechreuodd reoli Prosiect Al Baydha sy'n ardal 700 km sgŵar i'r de o ddinas Meca yn Sawdi Arabia. Mae rhan bychan o'r ardal, darn tir 28 yn ardal arddangos ar gyfer y prosiect lle dysgir a datblygir ar egwyddion paramaethu cyn eu lledu i weddill y rhanbarth.

Mae'n dadlau fod angen creu system amaethyddol a thirlun sy'n defnyddio llai o ddŵr a hefyd yn cynorthwyo cynyddu dŵr. Mae ardal Al Baydha yn derbyn 2-3 modfedd o ddŵr glaw y flwyddyn.

## Dolenni
*Neal Spackman ar wefan Permaculture Voices 
*Cyfweliad gyda Neal Spackman ar Earth Repair Radio arlein

## Cyfeiriadau
Categori:Amaeth
Categori:Peramaeth
Categori:Ecoleg
System cyfesurynnau polar

[bawd|250px|Pwyntiau o fewn y system cyfesurynnau polar, gyda tarddiad *O* ac echelin begynol *L*. Mewn gwyrdd, mae'r [pwynt (geometreg)|pwynt gyda chyfesuryn rheiddiol 3 a chyfesuryn onglaidd o 60 gradd neu (3,60°). Mewn glas, ceir y pwynt (4,210°).]]

Mewn mathemateg, mae'r **system cyfesurynnau polar** yn system o gyfesurynnau o fewn y gofod dau ddimensiwn lle mae pob pwynt ar y plân yn cael ei bennu gan bellter o bwynt cyfeiriol ac ongl. Defnyddir yr un termau ag a ddefnyddir o fewn y system gyfesurynnol Cartesaidd: 
* y tarddiad, sef y pwynt cyfeiriol a'r
* echelin begynol (*polar axis*)
Gelwir y pellter o'r tarddiad yn "gyfesuryn rheiddiol", neu "radiws", a'r ongl yn "gyfesuryn onglaidd", "ongl begynol" neu'n "asimwth".

## Hanes
Creeodd y seryddwr Hipparchus (190–120 CC) dabl o ffwythiannau'r cord (*table of chord functions*) gan roi hyd cord pob ongl, a cheir tystiolaeth iddo ddefnyddio cyfesurynnau pegynol wrth nodi lleoliad y sêr. Yn ei lyfr *Ar Sbiralau*, disgrifiodd Archimedes yr hyn a elwir heddiw yn sbiral Archimedes, ffwythiant ble mae'r radiws yn dibynnu ar yr ongl; fodd bynnag ni ddisgrifiodd y system cyfesurynnau polar llawn, na'i ddiffinio. Yn y 17g cyflwynwyd y cysyniad o system cyfesurynnau polar gan ddau fathemategydd, yn annibynnol o'i gilydd: Grégoire de Saint-Vincent a Bonaventura Cavalieri.

## Confensiynau 
, sy'n cynyddu fel cyfeiriad ccw, wedi'u labelu mewn graddau.]]

Dynodir y cyfesuryn rheiddiol yn aml gan *r* neu *ρ*, a'r cyfesuryn onglaidd gan *φ*, *θ*, neu *t*.  Mae ISO 31-11 yn dynodi'r cyfesuryn onglaidd fel *φ* ond o fewn llenyddiaeth mathemategol, bron yn ddieithriad, defnyddir &theta yn hytrach na *φ*.

Y mynegiant arferol ar gyfer onglau yw naill ai 'gradd' neu 'radian' (2[[pi|]] rad = 360°). Defnyddir graddau o fewn fforio a mapio,  defnyddir radianau o fewn mathemateg a ffiseg.

## Cyfeiriadau
Categori:Systemau cyfesurynnol
Father Christmas

bawd|upright=1.2|Delwedd o *Father Christmas* yn *The Examination and Tryal of Father Christmas* gan Josiah King, 1658 ac 1678
Hen gymeriad Seisnig yw **Father Christmas** sy'n symbol o ddathliadau'r Nadolig. Plethwyd y cymeriad cynhenid Seisnig yma gyda thraddodiad Santa Claus tua ddiwedd y 19g. Yr enw Cymraeg arno, bellach, yw **Siôn Corn**. Mae'r erthygl hon am y traddodiad Seisnig cynhenid.

Bydd arbenigwyr llên-gwerin yn cymharu'r ffigwr â chymeriadau a duwiau mytholegol megis Sadwrn, Neiddion ac Odin.

## 15g - 17g
[bawd|upright=0.9|Delwedd o Father Christmas yn *Carol Nadolig / Christmas Carol* gan [Charles Dickens]]
bawd|upright=0.9|Delwedd Fictorianaidd o Father Christmas
Ceir y cofnod cynharaf am Siôn Corn, neu ymbersonoliad o'r Nadolig, mewn carol o'r 15g a briodolir i Richard Smart, Rheithor yn Plymtree, Dyfnaint sy'n dyfynnu deialog rhwng grŵp o bobl â 'Sir Christëmas':

:Nowell, Nowell, Nowell, Nowell, 
:"Who is there that singeth so?" 
:"I am here, Sir Christëmas." 
:"Welcome, my lord Christëmas" 
:Welcome to us all, both more and less 
:Come near, Nowell!

Mae'r ffigwr hefyd yn ymddangos yn y 16g mewn rhai ysgrifau sy'n gwrthwynebu gwaharddiad y Piwritaniaid ar ddathliadau'r Nadolig. Ceir hefyd gofnod o sioeau ffasiwn yng Nghaerefrog lle gwelir person sy'n symbol o'r Nadolig ac sy'n dod â chig a chacennau, Disgrifir 'Father Christmas', fel ""attir'd in round Hose, long Stockings, a close Doublet, a high crownd Hat with a Broach, a long thin beard, a Truncheon, little Ruffes, white shoes, his Scarffes, and Garters tyed crosse". Tyfodd yr enw mewn poblogrwydd gyda thŵf addysg a chyfryngau Cymraeg o ail chwarter yr 20g ymlaen.

## Dolenni
*The Evolution of Santa Clause, sianel 'History'

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau'r Nadolig
Categori:Llên gwerin Lloegr
Torra di Meria

Mae **Tŵr Meria** (Corseg:*Torra di Meria*) yn dŵr Genoa adfeiliedig yng Nghorsica wedi ei leoli yn commune Meria ar arfordir dwyreiniol ynys Cap Corse. Mae wedi'i lleoli ar lwyfandir creigiog sy'n edrych dros y môr i'r gogledd o'r marina sy'n dwyn yr un enw a hi.

## Hanes
Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari.

Mae gan dŵr Meria bensaernïaeth nodweddiadol o dyrau Cap Corse gydag uchder o tua 13 medr. Mae iddi 2 lefel ynghyd â theras, drws i'r llawr a grisiau allanol. Mae rhywfaint o waith adfer wedi gwneud ar y tŵr er hynny dim ond gweddol yw ei chyflwr. Mae'n weddol hawdd ymweld â'r tŵr trwy ddilyn llwybr bach tua 30 kilometr  o hyd o'r ffordd fawr.

## Galeri

Meria - la Tour et la marine.jpg
Meria Tour génoise.jpg

## Gweler hefyd
* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

## Cyfeiriadau
Categori:Henebion yng Nghorsica
Gorsaf reilffordd Holland Arms

Lleolir **gorsaf reilffordd Holland Arms** ar linell Rheilffordd Ganolog Ynys Môn o Gaerwen i Amlwch. Mae'r orsaf wedi ei lleoli ym Mhentre Berw ac fe'i gelwid yn "Holland Arms" oherwydd y gwesty adnabyddus oedd a'r un enw yn y pentref. Fe wasanaethodd hefyd fel cyffordd llinell gangen Traeth Coch o 1908 ymlaen.

Mae'n rhan o Lein Amlwch (Rheilffordd Ganolog Môn) sef rheilffordd 17.5 milltir (28 cilomedr) sy'n cysylltu Amlwch a Llangefni gyda Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yng Ngaerwen.

Erbyn hyn mae'r orsaf wedi cau. Caeodd y lein i deithwyr ym 1964, ac i draffig nwyddau ym 1993.

Categori:Llanfihangel Ysgeifiog
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Gorsafoedd Rheilffordd Ynys Môn
Gorsaf reilffordd Rhosgoch

Mae **gorsaf reilffordd Rhosgoch** wedi ei lleoli yn Rhosgoch ar Ynys Môn.

Mae'n rhan o Lein Amlwch (Rheilfordd Ganaolog Môn) sef rheilfordd 17.5 milltir (28 cilomedr) sy'n cysylltu Amlwch a Llangefni gyda Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yng Ngaerwen.

Roedd ganddi lwyfan fechan ar ochr Down (gorllewin) y trac, a adeiladwyd yr adeilad pren gwreiddiol arno ym 1882 wrth yml adeilad brics. I'r gogledd o'r llwyfan roedd iard nwyddau bychan. Yn y 1970au, adeiladwyd seidlo preifat i gysylltu y llinell i Ffarm Shell Oil Tank gerllaw.

Erbyn hyn mae'r gotsaf wedi cau. Caeodd y lein i deithwyr ym 1964, ac i draffig nwyddau ym 1993.

Categori:Rhosybol
Categori:Gorsafoedd Rheilffordd Ynys Môn
Categori:Prosiect Wici Môn
Gorsaf reilffordd Llanerchymedd

bawd|chwith|Gorsaf Reilffordd Llanerchymedd
Mae **gorsaf reilffordd Llanerchymedd** wedi ei leoli yn Llanerchymedd ar Ynys Môn.

Mae'n rhan o Lein Amlwch (Rheilffordd Ganolog Môn) sef rheilffordd 17.5 milltir (28 cilomedr) sy'n cysylltu Amlwch a Llangefni gyda Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yng Ngaerwen.

Erbyn hyn mae'r gorsaf wedi cau. Caeodd y lein i deithwyr ym 1964, ac i draffig nwyddau ym 1993.

Nawr mae adeilad yr orsaf yn eiddo i Gyngor Sir Ynys Môn ac ailagorwyd fel canolfan dreftadaeth, caffi amgueddfa cymunedol yn 2010  Mae hefyd posibilrwydd o ailagor o leiaf ran o'r gangen i deithwyr.
bawd|chwith|Gorsaf Reilffordd Llanerchymedd
## Cyfeiriadau
Categori:Llannerch-y-medd
Categori:Gorsafoedd Rheilffordd Ynys Môn
Categori:Prosiect Wici Môn
Tali Sharon

Actores deledu, theatr a ffilm o Israel yw **Tali Sharon** (Hebraeg טלי שרון) (ganwyd 13 Chwefror 1979). Fe'i ganed a maged yn Hod HaSharon, tref i'r gogledd o Tel Aviv. Ystyr enw'r dref yw "Gogoniant [gwastatir] y Sharon".

## Rhannau
Bydd yn fwyaf adnabyddus ym Mhrydain am ei rhan fel Hodaya yn y gyfres Israeli *Srugim*  sy'n ymddangos ar sianel Amazon Prime. Mae'r ddrama tair gyfres am fywyd a helbulon griw o ffrindiau Iddewig uniongred sy'n ceisio canfod cariad a phartner oes. Mae ei rhan yn ferch i rabbi sy'n raddol colli ei ffydd ac yn chwilio am gariad.

## Ffilmyddiaeth
* *Behind the Sun* (2003) - rhan Namma. Yn Hebraeg.
* *In Therapy* (2005) - ffilm am seicotherapydd a'i gleifion a'i hun. Yn Hebraeg. 
* *Three Mothers* - tair chwaer, triplets a ganwyd yn yr Aifft sydd bellach yn ei 60au ac yn byw yn Israel. Yn Hebraeg. 
* *Out of Sight* (2006) -  cyf. Daniel Syrkin. Mae'n chwarae rhan Ya'ara, y prif gymeriad dall.
* *She Is Coming Home* (2013) - rhan Michal, cyfarwyddwraig di-waith sy'n cwympo mewn cariad gyda dyn hŷn. Herbaeg
* *Harmonia* (2016) ffilm am berthynas anghymarus rhwng cerddor Palesteinaidd a dynes Iddewig, Sarah (Sharon) yn Jeriwsalem, yn seiliedig yn fras ar hanes Genesis  Yn Hebraeg ac Arabeg

## Personol
Gwasanaethodd fel parafeddyg yn y fyddin yn ystod ei chyfnod gwasanaeth cenedlaethol. Priododd â actor Assaf Salomon yn 2012 ac mae ganddynt dair o ferched. Ganed ei merch gyntaf yn 2010 cyn iddynt briodi.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Actorion o Israel
Galwad y Mynydd

Grŵp gwerin/pop o dref Caerfyrddin oedd **Galwad y Mynydd**. Fe'i ffurfiwyd gan bedwar aelod o Aelwyd yr Urdd Caerfyrddin yn 1971, sef Derec Brown (gitâr, organ geg, llais); Alwyn Daniels (gitar, llais); Eifion Daniels (gitâr fas, llais) a Mike Harries (drymiau). Derec Brown a ysgrifennai'r caneuon. Cafwyd yr enw Galwad y Mynydd o deitl llyfr gan Ioan Bowen Rees.

## Hanes 
Ar ôl i'r grŵp ryddhau dwy EP feinyl aeth Derec Brown yn ei flaen i fod yn aelod o Hergest a Cwrwgl Sam, ac yna i arwain ei fand roc ei hun, Derec Brown a'r Racaracwyr. Yn 2007 rhyddhawyd y caneuon cynnar ar grynoddisg gan label Finders Keepers. Mae'r nodiadau llawes yn cynnwys gair o werthfawrogiad gan y cerddor Gruff Rhys (mab Ioan Bowen Rees) a hanes manwl y grŵp gan Derec Brown. Yn 2011 daeth y pedwar at ei gilydd eto i recordio 10 o ganeuon newydd i Recordiau Fflach.

## Disgyddiaeth 
* *Galwad y Mynydd* (EP 7", Recordiau'r Dryw, WRE1128, 1972)
* *Merch yn Eistedd ar y Bryn* (EP 7", Recordiau'r Dryw, WRE1137, 1973)
* *Galwad y Mynydd* (Albwm, Finders Keepers Records, FKR015CD, 2007)
* *Galw Eto* (Albwm, Recordiau Fflach, Fflach CD338N, 2011)

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1971
Plectrwm

[de|bawd|Tri phlectrwm i'w defnyddio gyda [Gitâr|gitar]]

Teclyn bach gwastad sy'n cael ei ddefnyddio i blycio neu neu strymian offeryn llinynnol yw **plectrwm.**

Wrth chwarae offerynnau sy'n cael eu dal â llaw fel gitarau a mandolinau, mae'r plectrwm yn aml yn cael ei alw'n **pic**, ac yn declyn sy'n cael ei ddal yn llaw y chwaraewr. Mae fel arfer yn ddarn tenau o blastig, metal neu ddeunydd arall mewn siâp diferyn neu driongl. Mae chwaraewyr banjo a rhai chwaraewyr gitâr yn defnyddio pic bawd a rhai hefyd yn gwisgo pics fel modrwyon ar flaenau eu bysedd.

Mewn harpsicord, mae'r plectrymau (wedi'u gwneud o gwilsynnau neu ledr yn draddodiadol) wedi'i gysylltu i'r mecanwaith jac.

Categori:Cydrannau offerynnau tannau
Pren mesur

Teclyn a ddefnyddir i dynnu llinell syth ac i fesur y llinell honno yw'r **ffon fesur**, y **pren mesur**, **tâp mesur**, **riwler** neu'r **mesurydd**. Fe'i defnyddir yn aml o fewn geometreg, lluniadu technegol, peirianneg ac adeiladu. Fel arfer mae gan y ffon fesur farciau ar ei hymyl a elwir weithiau'n "raddfa" er mwyn mesur hyd llinell neu ddau bwynt sydd ar wahân.

Hyd at y 1980au fe'i gwnaed o bren neu fetel, a gelwid y teclyn yn 'bren mesur'; yna daeth y teclyn plactig i'r farchnad, ond hyd yn oed yn 2018 mewn nifer o ysgolion, daliwyd i'w galw'n "bren mesur" neu weithiau'n "bren mesur plastig".

Mae hyd o 12 modfedd (30&nbsp;cm) yn boblogaidd, hyd yn oed heddiw (2018), oherwydd fod ei faint yn hylaw, yn hawdd i'w gludo. Mewn ystafelloedd fel labordy, neu ddosbarth mathemateg, cedwid hefyd ffon fetr i fesur gwrthrychau mwy. Ceir ffyn 6 modfedd (15&nbsp;cm) hefyd, gan y gellid eu cadw'n hwylus mewn poced neu gas pensiliau. Ar ddechrau'r 21g daeth mesuryddion laser i'r farchnad, i fesur pellter o wal i wal neu i darged milwrol ayb.

File:Gilded Bronze Ruler - 1 chi = 231 cm. Western Han (206 BCE - CE 8). Hanzhong City.jpg|Teclyn efydd eurog o'r 206 CC – 8 OC, gyda'i hyd yn 1 *Chi* (23.1&nbsp;cm (9.1 modf) o Tsieina.
File:CarpentersRule.png|Mesurydd plyg 2 m (6 tr 6 3⁄4 modf) y saer
File:TapeMeasure.png|Tâp mesur
File:Steel ruler closeup.jpg|Llun manwl o ffon fesur fetal

Ceir disgrifiadau o ffyn mesur yn llenyddiaeth yr henfyd, gan gynnwys y Beibl, law yn llaw, yn aml, gyda rhaff i fesur hyd hirach e.e. gan y pensaer.

## Llyfryddiaeth
* Cherry, Dan. "Collector's guide to rules", *Furniture & Cabinetmaking*, no. 259, Gorff 2017, ISSN 1365-4292, pp.&nbsp;52–6
* Rees, Jane a Mark (2010). *The Rule Book: Measuring for the Trades*. Lakeville, MN: Astragal Press  
* Russell, David R., James Austin a David Armstrong-Jones, (2010). *Antique Woodworking Tools: Their Craftsmanship from the Earliest Times to the Twentieth Century]]*,  Caergrawnt: John Adamson  , tt.&nbsp;64–74 
* Whitelaw, Ian (2007). *A Measure of All Things: The Story of Man and Measurement*. Macmillan  

## Gweler hefyd
* Lidar - Light Detection And Ranging,[1] (neu Light Imaging, Detection, And Ranging). Dull o fesur pellter gwrthrychau oddi wrth ei gilydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Hyd
Categori:Offer mesur
Categori:Dimensiwn
Xiamen

Dinas yn nhalaith Fujian, Tsieina yw **Xiamen** (). Fe'i lleolir yn agos at Gullfor Taiwan.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Prifysgol Xiamen
* Prifysgol Jimei
* Prifysgol Huaqiao
* Coleg Thechnoleg Xiamen

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Fujian
Plât ffotograffig

bawd|Negydd ar blât
Daeth **platiau ffotograffig** o flaen ffilm ffotograffig fel cyfrwng ar gyfer creu delweddau ffotograffig. Byddai emylsiwn halen arian a oedd yn sensitif i olau yn cael ei daenu ar **blât gwydr**, fel arfer yn deneuach na gwydr ffenestr gyffredin, yn lle ffilm plastig clir.

Roedd platiau gwydr yn llawer gwell na ffilm ar gyfer delweddu ansawdd uchel gan ei bod yn sefydlog iawn ac yn llai tebygol o blygu neu anffurfio, yn arbennig mewn fframiau fformat mawr ar gyfer delweddu llydan. Roedd platiau cynnar yn defnyddio'r proses colodion gwlyb. Ildiodd y proses plât gwlyb ei le yn y 19g i blatiau sych gelatin. Diflannodd deunydd platiau gwydr ffotograffig bron yn llwyr o'r farchnad erbyn blynyddoedd cynnar yr 20g, wrth i fwy o ffilmiau llai bregus a mwy cyfleus gael eu mabwysiadu. Er hynny, mae'n debyg bod platiau ffotograffig yn dal i gael eu defnyddio gan un busnes ffotograffig yn Llundain tan y 1970au, ac roeddynt yn dal i gael eu defnyddio yn eang gan y gymuned seryddol broffesiynol mor ddiweddar a'r 1990au. Mae gweithdai ar ffotograffiaeth ar blatiau gwydr fel cyfrwng amgen neu at ddefnydd artistig yn dal i gael eu cynnal.

Adeliadwyd camera oedd yn cael ei alw yn "y Mamoth" a oedd yn pwyso 1,400 pwys gan George R. Lawrence yn 1899, yn benodol er mwyn ffotograffu tren "The Alton Limited" a oedd yn eiddo i'r Chicago &amp;amp; Alton Railway. Cymerai ffotograffau ar blatiau gwydr a oedd yn mesur 8 × 4.5 troedfedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffotograffiaeth
Adeiladu

[bawd|Codi fflatiau Doc Fictoria yng [Caernarfon|Nghaernarfon; Hydref 2007.]]
[bawd|Craeniau'r adeiladwyr wrth iddynt godi adeilad y BBC yng [Caerdydd|Nghaerdydd; Ionawr 2017.]]

**Adeiladu** yw'r broses o godi adeilad, pont, ffordd neu isadeiledd arall. Mae cynhyrchu'n wahanol, ac yn broses lle mae sawl gwrthrych tebyg yn cael ei greu; ond fel arfer, mewn **adeiladwaith**, un prynnwr sydd, ac un peth a gynhyrchir, a hynny'n aml yn digwydd yn y fan a'r lle yn hytrach na mewn ffatri.

Mae adeialdu'n rhan bwysig o economi pob gwlad, ac yn dod a chanran uchel o'r cynnyrch mewnwladol crynswth (neu'r *GDP*): rhwng 6 a 9%, fel arfer. Mae'r broses o adeiladu'n dilyn yr un camau: y cwsmer yn gweld yr angen ac yn canfod ffynhonnell o arian, comisiynu pensaer i wneud y cynlluniau a goruchwylio'r gwaith adeiladu, penodi cwmni o adeiladwyr i godi'r adeilad ac yn olaf - trosglwyddo'r adeilad gorffenedig i'r cwsmer. Mae cwmnïau mawr yn cyflogi arebnigwyr eu hunain e.e. bricwyr, trydanwyr, plymwyr, saeri, peintwyr.
[dde|bawd|Codi 'Pont Eads' dros [Afon Mississippi ger St. Louis, Missouri, tua 1874.]]

Ceir llawer o reolau er mwyn sicrhau diogelwch a safon, a goruchwylir yr holl waith, fel arfer, gan adran gynllunio a rheoleiddio, o fewn y sir. Yn ogystal â hyn, ceir llawer o reolau Ewropeaidd, gwladol a sirol sy'n sicrhau hefyd fod yr adeilad yn cadw ei wres, yn lleihau'r impact ar yr amgylchedd e.e. yn cynhyrchu ei ynni (paneli solar, cyfnewidwyr gwres geo) a'i ddŵr ei hun (ffynnon), neu'n cynnwys uned trin carthffosiaeth a chasglu, ailgylchu a phuro dŵr ar y safle.

Mae tair sector: adeiladau (preswyl a masnachol), isadeiledd (ffyrdd, carffosiaeth, pontydd) a diwydiannol (ffatrioedd, purfeydd olew, ffermydd o felinau gwynt).

## Gwariant gwledydd y byd yn y maes hwn
## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladu
I Orwedd Mewn Preseb

bawd|250px|Y baban Iesu yn ei Breseb
Mae ***I Orwedd mewn Preseb*** yn emyn Nadolig, neu garol, Cristinogol a addaswyd i'r Gymraeg gan E Cefni Jones. Mae'n emyn rhif 450 yn *Caneuon Ffydd*, y Llyfr Emynau Cydenwadol a gyhoeddwyd yn 2001. Arferid credu mai awdur yr emyn gwreiddiol oedd y  diwygiwr crefyddol Almaenig Martin Luther. Bellach credir bod y carol yn deillio o awdur Americanaidd anhysbys yn wreiddiol. Fel arfer mae'r fersiwn Gymraeg yn cael ei ganu i dôn a gyfansoddwyd gan William J. Kirkpatrick ym 1895.

## Awduraeth Luther
Mae nifer o gyhoeddiadau cynnar fersiwn Saesneg yr emyn *Away in a Manger*, gan gynnwys y cynharaf y gwyddys amdanynt, yn honni mae'r diwygiwr Protestannaidd Almaenig Martin Luther oedd ei awdur. Mae llawer yn rhoi'r teitl *Emyn Cryd Luther* iddo gan awgrymu bod y geiriau wedi ei gyfieithu o'r Almaeneg . Parhawyd i wneud honiadau am awduraeth Luther ymhell i mewn i'r  ugeinfed ganrif, ond erbyn hyn mae'n cael ei wrthod fel amheus am y rhesymau a ganlyn:
*Nid oes testun yn ysgrifau hysbys Luther sy'n cyfateb i'r carol.
*Ni ddarganfuwyd testun Almaeneg ar gyfer y carol cyn 1934, dros hanner can mlynedd ar ôl y cyhoeddiad Saesneg cyntaf. Mae'r testun Almaeneg hwnnw'n darllen yn wan, ac ymddangos fel ei fod yn gyfieithiad gwael o'r Saesneg.
*Mae arddull naratif y carol yn annodweddiadol o Luther 
*Pan fo ffynonellau cynharach o'r 19g yn sôn am garol a ysgrifennwyd gan Luther ar gyfer ei fab Hans, maent yn cyfeirio at destun gwahanol: *Vom Himmel hoch, da komm ich her* (''O'r Nefoedd Uchod i'r Ddaear Rwy'n Dyfod'').

Awgrymodd Richard Hill, mewn astudiaeth gynhwysfawr o'r carol a ysgrifennwyd ym 1945, y gallai'r garol fod wedi tarddu o "ddrama fach i blant cael actio hanes Luther yn dathlu'r Nadolig gyda'i blant", a ysgrifennwyd i ddathlu pedwar canmlwyddiant genedigaeth y diwygiwr ym 1883.

## Cyd-destun Beiblaidd
Mae'r emyn yn cyfeirio at hanes genedigaeth yr Iesu a cheir yn Efengyl Luc Pennod 2:1-7:

Roedd Joseff a'i wraig feichiog Mair yn gorfod teithio o Nasareth, lle'r oeddynt yn byw, i Fethlehem, cartref ei hynafiaid, er mwyn cael eu rhestru mewn cyfrifiad. Wedi cyrraedd Bethlehem bu'n chwilio am le i aros. Gan fod yr holl westai yn llawn o bobl eraill oedd wedi teithio yno ar gyfer y cyfrifiad, yr unig le gallai cael fel lloches oedd beudy.  Wrth aros dros nos yn y beudy esgorodd Mair ar ei mab Iesu Grist a'i roi *i orwedd mewn preseb* (cafn bwydo anifeiliaid) yn y beudy.

## Galeri

Away in a manger Kirkpatrick.png| Tôn Kirkpatrick sy'n cael ei ddefnyddio gan amlaf ar gyfer I Orwedd Mewn Preseb
WilliamJKirkpatrick.jpg|W J Kirkpatrick
Away in a manger Christian cynosure.png| Y Fersiwn gynharaf sy'n hysbys o *Away in a Manger*

I Orwedd Mewn Preseb - John Ac Alun.ogg| I Orwedd Mewn Preseb, John ac Alun
I Orwedd Mewn Preseb - Choir Of Glan Clwyd School.ogg| I Orwedd Mewn Preseb, Côr Ysgol Glan Clwyd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Fideo YouTube o Gôr Prifysgol Abertawe yn canu *I Orwedd Mewn Preseb*

Categori:Carolau Nadolig
Categori:Emynau Cymraeg
Michael Keane

Mae **Michael Keane** (ganwyd 11 Ionawr 1993) yn peldroediwr sy'n chwarae i Everton F.C. a Lloegr. Mae'n enedigol o Stockport.

## Gyrfa Clwb
### Manchester United
Ymunodd Keane a academi Manchester United yn 2006 pan oedd yn 16 oed. Chwaraeoedd ei gem gyntaf i Manchester United yn erbyn Aldershot Town mewn gem cwpan yn 2011.
Dechreuodd ei gem gyntaf i Manchester United yn erbyn Newcastle United mewn gem cwpan yn 2012.

### Burnley F.C.
Ymunodd Keane a Burnley F.C. ar fenthyg, ond newidiodd yr cytundeb i un barhaol yn 2015.
Sgoriodd ei gol gyntaf yn yr Uwch Gynghrair Lloegr yn erbyn Watford F.C. yn 2016.

### Everton F.C.
Ymunodd a Everton F.C. yn 2017 am ffi o £30 milliwn. Sgoriodd ei gol gyntaf i Everton F.C. yn erbyn Hajduk Split.

bawd|chwith|Michael Keane 2017

Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Categori:Prosiect Wici Môn
Phil Jagielka

Mae **Phil Jagielka**(ganwyd 17 Awst 1982) yn chwarae i Everton F.C. a Lloegr. Mae'n enedigol o Manchester.

## Gyrfa Clwb
### Sheffield United
Chwaraeodd ei gem gyntaf i Sheffield United yn 2000 yn erbyn Swindon Town. 
Fe'i sefydlodd ei hun yn nhîm cyntaf Sheffield United yn nhymor 2002-03 a dechreuodd ddenu sylw clybiau eraill, gan gynnwys Leeds United, a oedd yn gysylltiedig â bid ar y cyd gwerth £ 6 miliwn ar gyfer Jagielka a'r undeb tîm, Michael Brown, ond Dywedodd Sheffield United y byddent yn gwrthsefyll unrhyw ymdrechion i arwyddo'r chwaraewyr. 
Nododd Jagielka ym mis Ebrill 2005 ei fod yn hapus i aros yn United, er bod gan nifer o glybiau'r Uwch Gynghrair ddiddordeb mewn ei arwyddo. Dywedodd y rheolwr unedig, Neil Warnock, wrth West Ham United ym mis Mehefin 2005 na fyddai Jagielka yn cael ei werthu, ac ym mis Gorffennaf gwnaeth Wigan Athletic gais gwerth £ 4 miliwn ar gyfer Jagielka, ac ar ôl hynny, fe wnaeth United codi eu prisiad ohono.
Erbyn diwedd tymor 2006-07, roedd Jagielka wedi gwneud 133 o gynghrair olynol ar gyfer United, gan gynnwys pob gêm gynghrair yn y tymhorau 2004-05 a 2005-06 a phob munud o dymor 2006-07.
### Everton F.C.
Yn y pen draw, arwyddodd Jagielka ar gyfer Everton F.C. ar 4 Gorffennaf 2007, mewn cytundeb gwerth £ 4 miliwn ar gontract pum mlynedd.
Dechreuodd Jagielka tymor 2008-09 fel canolfan ddewis cyntaf yn ôl, gan chwarae bob munud o bob gêm gynghrair hyd nes ei anafu mewn cartref 2-1 yn erbyn Manchester City. Cafodd ei enwi yn Uwch Gynghrair Chwaraewr y Mis ym mis Chwefror ac enillodd gefnogwyr a chwaraewr clwb Everton y tymor.
Ar 3 Ionawr 2013, llofnododd Jagielka gontract newydd yn Everton, a'i gadw yn Goodison Park tan 2017. Ym mis Ebrill 2013, cyhoeddodd y rheolwr David Moyes y byddai Jagielka yn cael ei benodi'n gapten clwb ar gyfer tymor 2013-14 ar ôl ymddeoliad Phil Neville.
Ar 27 Medi 2014, sgoriodd Jagielka ei gôl gyntaf mewn dau dymor gyda hanner voli 30-yard yn erbyn Lerpwl yn derby Glannau Merswy i lenwi'r gêm yn y funud 91ain.
Estynnodd Jagielka ei gontract gydag Everton am flwyddyn arall tan haf 2019 ar 2 Awst 2017.
bawd|chwith|Phil Jagielka 2017

Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Categori:Prosiect Wici Môn
Janet Aethwy

Mae **Janet Aethwy** yn actores a chyfarwyddwraig o Gymru.

## Personol
Magwyd Janet Jones ym Mhorthaethwy, Ynys Môn ac roedd ganddi deulu ym mhentref Bodedern ar yr Ynys. Dechreuodd ei diddordeb actio wrth iddi berfformio rhan *Begw* mewn cynhyrchiad ddrama o nofel *Te yn y Grug* gan Kate Roberts ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Porthaethwy 1976 pan oedd yn y chweched dosbarth (oddeutu 17-18 oed). Roedd yn un o ysgrifenyddion cyntaf Aelwyd Menai.

## Gyrfa
Mae Janet wedi actio ar lwyfan a theledu ers 1980 a hynny yn y Gymraeg a'r Saesneg.

## Ffilmyddiaeth
Mae Janet wedi ymddangos mewn amrywiaeth eang o ddramâu teledu yn y Gymraeg a'r Saesneg. Dyma ddetholiad.

* *35 Awr* - rhan Heulwen (2019)
* *Gwaith Cartref* - rhan Siân Bowen-Harries (2016)
* *Patagonia* - rhan merch yr hen Mr Roberts (2010)
* *Cowbois Ac Injans* - cyfres deledu, rhan Delyth Rowlands (2006)
* *Heliwr -* cyfres dditectif Gymraeg a Saesneg (1997-2002)
* *Blood and Water* - rhan Jeni Painter (2002)
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)
* *Tipyn o Stad*
* ''Teulu'r Mans* - cyfres ddrama gomedi, rhan Mandi (1987-1993)
* *Pris y Farchnad*
**Ffwrdd â Ni* - cyfres deledu
**Rala Rwdins* - cyfres deledu, rhan Ceridwen (cyfres 2-3) (1996-1997)
**Y Blobs* - animeddio, lleisiau (1997)
**The District Nurse* - cyfres ddrama deledu, rhan Ruth Jones ac Eira Gwyn Jones (1984-1987)
**The Brief* - cyfres deledu, rhan Cass Morgan (1984)

Roedd hi hefyd yn gynhyrchydd gweithredol ar gyfer P.O.P. 1 (a elwir hefyd yn Tinopolis). Roedd y sioeau hyn yn cynnwys: 

## Llyfr
Mae hi wedi cyd-ysgrifennu llyfr, *Syth o'r Nyth'' gyda'r cyfarwyddwraig, Llio Sulyn yn 2004, Gwasg Gomer.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* [Ffilmig hyrwyddo Theatr Genedlaethol Cymru(https://cy.wikipedia.org/wiki/Theatr_Genedlaethol_Cymru) o'r ddrama *Estron*]

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 1950au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Gwenyth Petty

Actores a darlledwraig yw **Gwenyth Petty** (ganwyd 1930). Mae'n fam i'r gyflwynwraig deledu Sara Edwards.

## Bywyd cynnar ac addysg
Fe'i magwyd yng Nghrug-y-Bar, Sir Gaerfyrddin ac yn nhref Maesteg yn Sir Forgannwg. Yn blentyn roedd wrth ei bodd yn gwrando ar y radio. Yn ystod y rhyfel roedd ei mam yn helpu tu ôl y llenni yn Neuadd y Dref Maesteg a'r Theatr Fach. Daeth enwogion y cyfnod i berfformio yno gan aros gyda'r teulu, lle gwnaethon nhw argraff barhaol ar y Gwenyth ifanc.

Aeth i astudio yn Ysgol Rose Bruford ac yna RADA.

## Gyrfa
Cychwynnodd ei gyrfa yn stiwdios BBC Abertawe yn yr Uplands ac ar Heol Alexandra lle byddai'n perfformio'n fyw i'r genedl ar y radio. Un diwrnod gofynnwyd iddi ddarllen i fardd yn yr ystafell gerllaw, sef Dylan Thomas. Roedd yn rhan o gast gwreiddiol *Under Milk Wood* a ddarlledwyd yn fyw ar wasanaeth Third Programme y BBC, ac aeth ymlaen i fod yn rhan o gast Under Milk Wood yn Theatr y Glôb yn Llundain. Roedd hi'n aelod o Gwmni Sefydlog y BBC gan chwarae rhannau mewn nifer o'r clasuron o Ibsen i Shakespeare a gan awduron o Gymru megis Saunders Lewis.

Ymddangosodd mewn sawl ffilm a rhaglen deledu. Un o'i ffilmiau cyntaf oedd *David* a wnaed ym 1951 gan Paul Dickson ac sy'n seiliedig ar dref lofaol Rhydaman. Mae hi hefyd wedi ymddangos yn *Theory of Flight* gyda Kenneth Branagh, *The Dark* gyda Sean Bean a *Very Annie Mary* gyda Kenneth Griffith ymysg ffilmiau eraill.

O ran gwaith teledu ymddangosodd yn y dramâu *Y Palmant Aur*, *Teulu, Heliwr* ar S4C a ''Mortimer's Law* ar gyfer BBC One. Ymddangosodd hefyd yn y gomedi sefyllfa *Nyth Cacwn''.

Mae'n trafod ei bywyd hithau a'i merch Sara yn y gyfrol *Gwenyth Petty a Sara Edwards* (Gomer, 2013).

## Bywyd personol
Priododd y llawfeddyg John M. Edwards yn 1956 a ganwyd eu merch Sara yn 1960.

## Anrhydeddau
Fe'i hurddwyd i'r wisg wen yng Ngorsedd y Beirdd yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Yn Rhagfyr 2018, dyfarnwyd gradd er anrhydedd iddi gan Brifysgol Abertawe.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Manylion am *David* ar wefan y BFI

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Yerry Mina

Mae **Yerry Mina** (ganwyd 23 Medi 1994) yn peldroediwr i Everton F.C.. Mae'n enedigol o Guachene, Colombia.

## Gyrfa Clwb
### Deportivo Pasto
Wedi'i hyrwyddo i'r brif garfan yn ystod tymor 2013, gwnaeth ei hofran cyntaf ar 20 Mawrth o'r flwyddyn honno drwy ddechrau mewn colled 0-1 i ffwrdd yn erbyn Dépor
### Independiente Santa Fe
Ar 14 Rhagfyr 2013, symudodd Mina i'r clwb haen uchaf ar y cyd, Independiente Santa Fe, i ddechrau ar fargen benthyciad un flwyddyn
### Palmeiras
Ar 1 Mai 2016, cadarnhawyd Mina fel chwaraewr newydd Palmeiras, Llofnododd gontract pum mlynedd gyda'r clwb.
### Barcelona
Ar 11 Ionawr 2018, cyrhaeddodd Mina yn Barcelona arol ol gytundeb a Palmeiras ar gyfer trosglwyddo Yerry Mina am weddill y tymor a phum mwy tan 30 Mehefin 2023. Cost y trosglwyddiad oedd € 11.8 miliwn ac roedd ei gymal rhyddhau wedi'i osod ar € 100 miliwn.
Gwnaeth Mina ei gem gyntaf yn lle Gerard Piqué ar y 83 munud yn rownd derfynol Copa del Rey yn erbyn Valencia.
Byddai Mina yn chwarae ei gem gartref a chynghrair gyntaf yn erbyn Getafe, gan ddechrau a chwarae'r gêm lawn i dynnu 0-0.
### Everton
Ar 8 Awst 2018, llofnododd Mina gyda thîm Uwch Gynghrair Everton mewn cytundeb sy'n werth € 30 miliwn.
bawd|chwith|Cwpan y Byd 2018 - Colombia v Lloegr

Categori:Prosiect Wici Môn
Penny Marshall

Actores, cyfarwyddwr a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau oedd **Carole Penny Marshall** (15 Hydref 1943 – 17 Rhagfyr 2018). Daeth i amlygrwydd yn yr 1970au pan yn chwarae rhan Laverne DeFazio ar y gomedi sefyllfa deledu *Laverne & Shirley* (1976–1983).

Bu farw o gymlethdodau diabetes yn 75 mlwydd oed.

Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Mark Stacey

Mae **Mark Stacey** (a aned 23 Medi 1964) yn brisiwr ac arwerthwr o Gymru. Mae hefyd yn bersonoliaeth deledu sy'n ymddangos yn rheolaidd ar raglenni'r BBC fel arbenigwr hen greiriau.

## Bywgraffiad a gyrfa broffesiynol 
Ganwyd Stacey yng Nghastell-nedd. Symudodd i Lundain a bu'n gweithio ar gyfer tai ocsiwn Bonhams a Sotheby. Yna daeth yn bennaeth y Celfyddydau Addurnol ac yn ddiweddarach yn Gyfarwyddwr yn Hamptons / Dreweatt Neate Fine Art.

Mae Stacey wedi ymddangos yn rheolaidd fel arbenigwr hen greiriau ar raglenni'r BBC, *Bargain Hunt*, *Flog It!*, *Put Your Money Where Your Mouth Is* a'r *Antiques Road Trip*. Ym mis Mehefin 2009, cymerodd Stacey ran mewn cyfweliad ysgafn ar raglen amser cinio'r BBC *Daily Politics* lle gofynnwyd am ei farn ar werth eitemau a oedd yn eiddo i wleidyddion, yn sgil sgandal treuliau Senedd y DU.

Yn 2014 ymddangosodd fel cystadleuydd ar y rhaglen cwis *Pointless Celebrities*.

Yn 2011 agorodd Stacey siop creiriau yn Kemptown, Brighton, Dwyrain Sussex.

Yn 2014 daeth Stacey yn arwerthwr a phrisiwr gydag arwerthwyr Reeman Dansie yn Colchester, Essex a daeth o hyd i sarcoffagws hynafol o'r Aifft, yn gorwedd ar wall tŷ yn Essex, a werthodd am £ 13,500.

## Bywyd personol 
Mae gan Stacey un brawd a dwy chwaer.

## Ffug adroddiadau am ei farwolaeth
Ar 20 Mehefin, 2015, cyhoeddodd *The Vancouver Courier* coflith ar gyfer gŵr o'r enw Mark Stacey. Arweiniodd hyn at nifer o negeseuon o gydymdeimlad a thristwch am farwolaeth yr arbenigwr hen greiriau Cymreig ar y cyfryngau cymdeithasol cyn canfod mae gŵr arall oedd yn rhannu'r un enw oedd yr ymadawedig. Bu ffug pryderon am ei fywyd eto yn 2017 wedi adroddiadau yn y wasg bod gŵr arall o'r enw Mark Stacey wedi mynd ar goll.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan cwmni Mark D. Stacey, Auctioners & Valuers
* Gwefan BBC *Bargain Hunt*
*

Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Pobl o Gastell-nedd
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Theorem pwynt sefydlog

Mewn mathemateg, mae'r **theorem pwynt sefydlog** yn ganlyniad i'r datganiad y bydd gan ffwythiant *F* o leiaf un pwynt sefydlog (pwynt *x* lle mae *F*(*x*) = *x*), dan rai amodau ar *F*, y gellir eu mynegi mewn termau cyffredinol. Mae canlyniadau o'r math hwn ymhlith y mwyaf defnyddiol o fewn mathemateg.

## Mewn dadansoddiad 
Cyflwyna theorem pwynt sefydlog Banach faen prawf cyffredinol sy'n gwarantu (os yw'n cael ei fodloni) fod y broses o iteru ffwythiant yn ildio pwynt sefydlog.

Mewn cyferbyniad, mae theorem pwynt sefydlog Banach yn ganlyniad nad yw'n adeiladol (*a non-constructive result*): sy'n datgan fod yn rhaid i unrhyw ffwythiant di-dor o'r uned-sffêr caeedig (*closed unit ball*) mewn Gofod Ewclidaidd *n*-dimensiwn iddo ef ei hun, gael pwynt sefydlog, ond nid yw'n disgrifio sut i ganfod y pwynt sefydlog hwnnw.

## Cyfeiriadau
Categori:Pwyntiau sefydlog
Categori:Theoremau mewn mathemateg
Meicroffon

de|bawd|Meicroffon deinamig Sennheiser
Troswr sy'n troi sain yn signal electronig yw **microffon**, sydd hefyd yn cael ei alw yn **meic.**

Mae meicroffonau yn cael eu defnyddio mewn nifer o ddyfeisiadau fel teleffonau, cynorthwywyr clyw, systemau cyfarch y cyhoedd ar gyfer neuaddau cyngerdd a digwyddiadau cyhoeddus, cynyrchiadau ffilm, peirianyddiaeth sain yn fyw ac wedi'i recordio, recordio sain, radios dwy ffordd, megaffonau, darlledu radio a theledu, ac mewn cyfrifiaduron ar gyfer recordio llais, adnabod llais, VoIP, ac ar gyfer dibenion an-acwstig fel synhwyryddion uwch-sonig a synhwyryddion cnoc.

Mae nifer o wahanol fathau o feicroffonau i'w cael, sy'n defnyddio gwahanol ddulliau i drosi amrywiadau mewn pwysedd aer sain yn signal electronig.  Y mwyaf cyffredin yw'r meiroffon deinamig, sy'n defnyddio torch o wifren mewn maes magnetig; meicroffon cyddwysol, sy'n defnyddio'r deiaffram sy'n digrynu fel plat cynhwysiant trydanol, a'r meicroffon piezoelectrig, sy'n defnyddio crisial o ddeunydd piezoelectrig.  Mae fel arfer angen cysylltu meicroffonau i ragfwyhäwr cyn y gall signal gael ei recordio neu atgynhyrchu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeisiadau mewnbwn cyfrifiadurol
Categori:Sain
Tulsi Giri

Gwleidydd o Nepal oedd **Tulsi Giri** (Nepaleg: तुलसी गिरि; 26 Medi 1926 – 18 Rhagfyr 2018) Roedd yn Brif Weinidog Nepal o 1975 hyd 1977.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Gwleidyddion Nepal
Categori:Prif Weinidogion Nepal
Tei bô

bawd|320px|Tei bô streipiog

Math o dei yw **tei bô** neu **dici-bô**. Mae tei bô modern yn cael ei glymu gan ddefnyddio **cwlwm dolen**. Mae wedi'i wneud o rhuban o ddeunydd wedi'i glymu o amgylch coler crys mewn ffurf  gymesur fel bod y ddau ben yn ffurfio dolenni.

Mae tri math cyffredinol o dei bô i'w cael: un sydd wedi'i glymu yn barod, un sy'n cael ei glipio ymlaen, ac un sy'n cael ei glymu. Gyda teis bô sydd wedi'u clymu yn barod, mae'r bô wedi'i wnio ar fand sy'n mynd o amgylch y gwddf ac yn cael ei glipio yn ei le. Mae rhai o'r teis bô sy'n clipio ymlaen yn hepgor y band yn gyfan gwbl, ac yn clipio yn syth ar y coler. Mae'r tei bô traddodiadol yn stribed o ddeunydd sy'n cael ei glymu a llaw, fel arfer gan y sawl sy'n ei wisgo. 
bawd|320px|Cyfarwyddiadau ar gyfer clymu tei bô|alt=

Gall tei bô gael ei wneud o unrhyw ddeunydd ffabrig, ond mae'r rhan fwyaf wedi'u gwneud o sidan, polyester, cotwm, neu gymysgedd o ddeunyddiau. Mae rhai deunyddiau (e.e. gwlan neu felfed) yn llawer llai cyffredin i deis bô na thei four-in-hand cyffredin. 

Mae'r tei bô yn tarddu o arferiad gwisgo hurfilwyr o Croatia yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain yn y 17g. Roedd yr hufilwyr yn rhoi sgarff o amgylch y gwddf i ddal agoriad y crys ynghau. Cafodd hyn ei fabwysiadu (dan yr enw *cravat,* sy'n tarddu o'r gair Ffrangeg am "Croatiad") gan ddosbarthiadau uwch yn Ffrainc, a oedd bryd hynny yn arwain ym maes ffasiwn, a blodeuo yn y 18g and 19g. Mae'n ansicr a wnaeth y crafat esblygu i mewn i'r tei bô a'r tei four-in-hand yr uniongyrchol, neu bod y crafat wedi arwain at y tei bô, a hynny yn ei dro wedi arwain at y tei four-in-hand.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* "The Easy Way to Tie a Perfect Bow Tie", wikiHow
Categori:Teiau