O Fôn i Fynwy (llyfr)

Mae ***O Fôn i Fynwy***, gan John Davies yn ddetholiad o ryddiaith a barddoniaeth. Fe'i hargraffwyd am y tro cyntaf ym 1962 gan Wasg Prifysgol Cymru gydag adargraffiadau ym 1972, 1973 a 1975.

## Cefndir 
Sail y casgliad yw ymgais buddugol mewn cystadleuaeth am ddetholiad yn disgrifio bröydd Cymru a wobrwywyd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1960

Yn ôl rhagair yr awdur:

*Amcanwyd at ddau beth yn arbennig wrth lunio’r detholiad. Yn gyntaf, trafod Cymru gyfan, gan geisio cael gymaint ag sydd yn bosibl o gydbwysedd rhwng gwahanol ardaloedd; ac yn ail, ceisio cynnwys cynifer ag a ellid o ddetholion o weithiau ein prif awduron diweddar Hyderir, felly, fod y casgliad nid yn unig yn cyfleu nodweddion gwahanol ardaloedd a chyfraniad eu pobl a’u henwogion i batrwm y bywyd cenedlaethol, ond ei fod hefyd yn dwyn sylw at beth o gynnyrch llenyddol y cyfnod diweddar, a’r detholion eu hunain yn enghreifftiau da o’r gelfyddyd ysgrifennu.*

Yn y chwedegau a'r saithdegau cynnar roedd y llyfr yn boblogaidd fel llyfr gosod yn yr ysgolion, ond gyda newidiadau yn ffiniau llywodraeth leol ym 1974, a oedd yn cael gwared â Sir Fôn a Sir Fynwy, roedd fformat y llyfr wedi dyddio.

## Cynnwys 
Mae'r llyfr yn cynnwys 13 o adrannau Mae'r adran gyntaf yn cynnwys cerddi ac ysgrifau am Gymru'n gyffredinol. Mae 11 o adrannau sy'n cynnwys deunydd llenyddol perthnasol i'r 13 hen sir Gymreig gyda "Dinbych a Fflint" a "Brycheiniog a Maesyfed" yn rhannu adrannau. Mae'r adran olaf yn cynnwys detholion sy'n ymdrin â hyder y genedl.

## Cerddi ac ysgrifau 
Mae'r gyfrol yn gynnwys y cerddi ac ysgrifau canlynol:
bawd|200px|**Siroedd Cymru cyn 1974**(1) Sir Fynwy(2) Sir Forgannwg(3) Sir Gaerfyrddin(4) Sir Benfro(5) Sir Aberteifi(6) Sir Frycheiniog(7) Sir Faesyfed(8) Sir Drefaldwyn(9) Sir Ddinbych(10) Sir y Fflint(11) Sir Feirionnydd(12) Sir Gaernarfon(13) Sir Fôn    
### Cymru 
* Hiraeth y Bardd am ei Wlad - Ieuan Brydydd Hir (cerdd)
* Hiraeth am Gymru - Gruffydd Robert (ysgrif)
* Gwlad y Dychymyg - Aneirin Talfan Davies (ysgrif)
* Yr Hen Fro - W. J. Gruffydd (ysgrif)
* Yr Hen Ardal - J. Dyfnallt Owen (ysgrif)
* Cynefin - T. H. Parry Williams (cerdd)
* Hen Gynefin - T. Gwynn Jones (ysgrif)
* Daear Cymru - Iorwerth C. Peate (ysgrif)
* Hen Benillion – anhysbys (cerddi)
* Teg Edrych Tuag Adref - Emrys Edwards (cerdd)
* O’r Gongl - T. Rowland Hughes (cerdd)

### Sir Fôn 
* Môn - William Morris (cerdd)
* Ynys Fôn - Gerallt Gymro (ysgrif)
* Hyfrydwch Pob Rhyw Frodir - Goronwy Owen (cerdd)
* Ailystyried - Bobi Jones (ysgrif)
* Ffansi - Goronwy Prys Jones (cerdd)
* Penmon - T. Gwynn Jones (cerdd)
* Ar y Glannau - Tom Parry Jones (ysgrif)
* Taith Ffarwel - Islwyn Ffowc Elis (ysgrif)
* Hiraeth am Fôn - Thomas Nicholson (englyn)
* I Fôn - R. R. Thomas (cerdd)
* Yng Ngolau'r Lleuad - E. Tegla Davies (ysgrif)

### Sir Gaernarfon 
* Sir Gaernarfon – J. Lloyd-Jones (ysgrif)
* Yn Abergwyngregyn - Alun Llywelyn-Williams (ysgrif)
* Y Peilon - R. Williams Parry (cerdd)
* Dyfod Pan Ddêl - J. O. Williams (ysgrif)
* Coed - Alun Llywelyn Williams (ysgrif)
* Cadernid Gwynedd - Thomas Parry (cerdd)
* Bro’r Chwareli - Kate Roberts (ysgrif, allan o Draed Mewn Cyffion)
* Dyffryn Nantlle Ddoe a Heddiw - R. Williams Parry (cerdd)
* Hen Benillion – anhysbys (cerddi)
* Y Mynydd Mawr a Minnau - G. W. Francis (cerdd)
* Bro - T. H. Parry- Williams (cerdd)
* Cysur Atgof - R Silyn Roberts (cerdd)
* I’r Mynydd - Ifor Williams (ysgrif)
* Llyn Ogwen - William Jones (cerdd)
* Ar Fôr i Leyn - J. Glyn Davies (cerdd)
* Lleyn - J. Glyn Davies (englyn)
* Llŷn - G. J. Roberts (ysgrif)
* Y Digwydd - G. J. Roberts (cerdd)
* Capel Nanhoron – Cynan (cerdd)
* Ynys Enlli - Gwilym R. Jones (cerdd)
* Hen Bennill – anhysbys (cerdd)

### Dinbych a Fflint 
* Sir Ddinbych - T. I. Ellis (ysgrif a cherdd)
* O Ben Yr Allt - T. Glynne Davies (cerdd)
* Bro Hiraethog - A. Gwynn Jones (cerdd)
* Llansannan - Abel Ffowcs Williams (cerdd)
* Rhyd-yr-Arian - Abel Ffowcs Williams (ysgrif)
* Nantglyn - G Roberts (cerdd)
* Dyffryn Clwyd - H. Francis Jones (ysgrif)
* Twm o’r Nant yn Sir Gaerfyrddin yn hiraethu am Ddyffryn Clwyd - Richard Hughes (cerdd)
* Yr Hen Fro - E. Tegla Davies (ysgrif)
* Castell Dinas Brân - Dewi Emrys (cerdd)
* Castell Dinas Brân - Taliesin o Eifion (englyn)
* Y Fynachlog - G. J. Roberts (cerdd)
* Dyffryn Maelor a Rhosllannerchrugog - J T Jones (ysgrif)
* Yr Hen Lofa - I. D. Hooson (cerdd)
* Ar Forfa Rhuddlan – Sarnicol (cerdd)
* Tuag Adref - Emlyn Williams (ysgrif)

### Sir Feirionnydd 
* Gyrru'r Gwcw Dros Feirionnydd - Abel Ffowcs Williams (cerdd)
* Meirionnydd -  Ioan Machreth (englyn)
* Molawd Ardudwy -  H. J. Hughes (cerdd)
* Bro Elis Wyn - O. M. Edwards (ysgrif)
* Morgan Llwyd ac Ardudwy - E. Morgan Humphreys
* Wrth Fedd Siôn Phylip - Geraint Bowen (englynion)
* Cywydd i'r Wylan a Dŵr y Bermo -  Siôn Phylip (cerdd)
* Salem - E. Morgan Humphreys (ysgrif)
* Atgo’ - Hedd Wyn (cerdd)
* Y Moelwyn - Hedd Wyn (englyn)
* Haul ar Fynydd - Hedd Wyn (englyn)
* Gerddi Bluog   R. H. Gruffydd (englyn)
* Hen Bennill – anhysbys (cerdd)
* Y Cnicht - William Jones (cerdd)
* Y Praw - William Jones (cerdd)
* Ymweliad Thomas Bartley â'r Bala - Daniel Owen (ysgrif o Rhys Lewis)
* Owen Coed-y-Pry a Chae Rhys - W. J. Gruffydd (ysgrif)
* Dyffryn Edeirnion - F. Wynn Jones (ysgrif)
* Canol Nos ar Fwlch-y-Groes - Ifan Ab Owen Edwards (ysgrif)
* Hen Benillion – anhysbys (cerddi)

### Sir Drefaldwyn 
* Hiraeth am Faldwyn - Gwilym R. Tilsley (cerdd)
* Bro Ddyfi - Iorwerth C. Peate (cerdd)
* Nant yr Eira - Iorwerth C. Peate (cerdd)
* Tro i Faesglasau - John Breese Davies
* Yr Argae - John Evans (cerdd)
* Ym Maldwyn - E. Tegla Davies (ysgrif)
* Godre Berwyn - E. Tegla Davies (ysgrif)

### Sir Aberteifi 
* Cantre'r Gwaelod - R. Williams Parry (cerdd)
* Y Bae - Alun Jones (cerdd)
* Sir Aberteifi - Evan Jenkins (englyn)
* Unwaith Eto - E. Gwyndaf Evans (cerdd)
* Pentrefi - R. Gerallt Jones (cerdd)
* Y Mynydd Bach - . T. I. Ellis (ysgrif)
* Gartref ar Wyliau -  W. Ambrose Bebb (ysgrif)
* Hon yw'r Gors - W. J. Gruffydd (Elerydd) (cerdd)
* Plannu Perthi - Kitchener Davies (cerdd)
* Rhamant Soar y Mynydd - J. Melville Jones (ysgrif)
* Rhai Arwyddion Tywydd - J. M. Edwards (ysgrif)
* Tachwedd - Isfoel (cerdd)
* Tresaith - Leslie Harries (cerdd)
* Y Môr - David Phillips (englyn)
* Rhos Helyg - B. T. Hopkins (cerdd)
* Cwymp Ffynnon-Bedr -  David Davis (cerdd)
* Ystrad Fflur - Evan Jenkins (cerdd)

### Sir Benfro 
* Sir Benfro - D. Gwenallt Jones (cerdd)
* Y Filltir Deg - Wil Ifan (ysgrif)
* Pwllderi - Dewi Emrys (cerdd)
* Preseli - Waldo Williams (cerdd)
* Tyddewi - E. Llwyd Williams (ysgrif)
* Y Man Hyfrytaf - Gerallt Gymro (ysgrif)
* Eglwys Fair, Hwlffordd - R. T. Jenkins (ysgrif)
* Hud ar Ddyfed -  Y Mabinogi (cyfaddasiad T. H. Parry Williams) (ysgrif)
* Dyfed - T. H. Parry Williams (ysgrif)
* Hen Bennill – anhysbys

### Brycheiniog a Maesyfed 
* Sir Frycheiniog -  T. I. Ellis (ysgrif)
* Golygfa yn Sir Frycheiniog - J. Seymour Rees (ysgrif)
* Talgarth - Gwilym R. Tilsley (cerdd)
* Murmur Dyfroedd - O. M. Edwards (ysgrif)
* Cefn Brith - O. M. Edwards (ysgrif)
* Llyn Clwm Llwch - J. Seymour Rees (ysgrif)
* Diserth - O. M. Edwards (ysgrif)
* Cwm Elan - Isgarn (cerdd)

### Sir Gaerfyrddin 
* Sir Gaerfyrddin - D. Gwenallt Jones (cerdd)
* Baled Afon Tywi - W. Leslie Richards (cerdd)
* Golud Gwlad Myrddin - T. Gwynn Jones (ysgrif)
* Dyffryn Tywi - J. Eirian Davies (cerdd)
* Pen Turcan - Gwydderig (cerdd)
* Chwedl a Thraddodiad - Dyfnallt Owen (ysgrif)
* Brogarwch - D. J. Williams (ysgrif)
* Dwy Daith - W. Llewelyn Williams (ysgrif)
* Pantycelyn - Aneirin Talfan Davies (ysgrif)

### Sir Forgannwg 
* Sir Forgannwg – D. Gwenallt Jones (cerdd)
* Morgannwg – T. Llew Jones (cerdd)
* Craig Cefn Parc – Crwys (ysgrif)
* Y Ferch o’r Sgêr - R. T. Jenkins (ysgrif)
* Bro Morgannwg - G. J. Williams (ysgrif)
* Yr Haf yn dod i Forgannwg - Iolo Morganwg
* Cadair Tregaron - J. J. Williams (ysgrif)
* Pentref Gwaith - T. Rowland Hughes (ysgrif)
* Cap Wil Tomos - Islwyn Williams (ysgrif)
* Portread o Löwr - Bobi Jones (cerdd)
* Cefn Mabli - W. J. Gruffydd (cerdd)

### Sir Fynwy 
* Sir Fynwy - T. I. Ellis (ysgrif)
* Gwent – Crwys (cerdd)
* Croeso i Lyn Ebwy - J. Dewi Samuel (ysgrif)
* Llanfaches - T. I. Ellis (ysgrif)
* Llys Ifor Hael - Ieuan Brydydd Hir (cerdd)
* Abaty Tintern – Alun (cerdd)

### Hyder 
* Lavernock - Saunders Lewis (cerdd)
* Mae'r Oll yn Gysegredig - E. Llwyd Williams (ysgrif)
* Proffwydoliaeth - Gerallt Gymro (ysgrif)
* Y Gweddill – J.  M. Edwards (cerdd)
* Pentrefi Cymru  - J. M. Edwards (cerdd)
* Cwm yr Eglwys - D. Gwenallt Jones (cerdd)
* Caniad Ehedydd  - Waldo Williams (cerdd)

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1962