Elen Roger Jones

Athrawes ac actores o Gymru oedd **Elen Roger Jones** (27 Awst 1908 – 15 Ebrill 1999) neu **Elen Griffith**, ei henw morwynol. Ganwyd yn ferch i William Griffith a Mary, ac yn chwaer i Thomas, Siarlot a’r actor byd-enwog Hugh Griffith, a enillodd Oscar am ei berfformiad yn *Ben Hur*. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Llanallgo ac yna Ysgol Sirol Llangefni, aeth i'r Coleg Normal, Bangor i hyfforddi fel athrawes. Yn wir, er mai fel actores y mae hi’n adnabyddus i’r mwyafrif llethol, fel athrawes yr ystyriai Elen ei hun yn bennaf.

Yn 1938 priododd Gwilym Roger Jones, bancwr wrth ei alwedigaeth, ac fe aned dau o blant iddynt yn y blynyddoedd yn dilyn eu priodas, Meri Rhiannon a Wiliam Roger. Bu farw yn 90 mlwydd oed, ac mae ei bedd ym mynwent Eglwys Llaneugrad. Wedi ei marwolaeth cyhoeddwyd portread ohoni yn y llyfr *Elen Roger: Portread* gan Harri Parri.

## Actio 
Fel actores mewn dramâu radio, llwyfan a theledu, bu sefydliadau megis Theatr Fach Llangefni yn lleoliad hollbwysig iddi. Un o'r troeon cyntaf iddi actio yno oedd yn 1960, gan aros yn driw i'r sefydliad am ddeugain mlynedd, a pherfformio mewn dramâu megis *Pryd o Ddail*, *Awel Gref* a *Cartref*. Ddechrau'r saithdegau, cafodd gyfle i grwydro theatrau dros Gymru gyfan, wedi iddi gael gwahoddiad i actio yn rhai o gynyrchiadau Cwmni Theatr Cymru.

Mewn rhaglen am Daniel Owen, gyda Wilbert Lloyd Roberts yn cynhyrchu, y cafodd ei rhan gyntaf ar y sgrin, rhan y byddai hi'n ei chwarae eto saith mlynedd yn ddiweddarach mewn cynhyrchiad Cwmni Theatr Cymru. Dros y ddeng mlynedd nesaf, ymddangosodd mewn cynyrchiadau fel *Byd a Betws* a'r *Gwyliwr*. Cafodd gydnabyddiaeth eang am ei pherfformiadau o waith Saunders Lewis, *Dwy Briodas Ann* ddiwedd 1973, a *Merch Gwern Hywel* yn 1976. Fel yr aeth heibio ei deg a thrigain, daeth yn wyneb mwy cyson ar y teledu, gan actio rhan Miss Brooks yn *Joni Jones* ac Ann Robaits, Heidden Sur yn *Hufen a Moch Bach*. Bu hefyd yn perfformio mewn dwy gyfres a ddaeth yn boblogaidd iawn ar S4C, sef *Gwely a Brecwast* a *Minafon*, addasiad o nofel Eigra Lewis Roberts, *Mis o Fehefin*, lle daeth Elen yn adnabyddus iawn fel y cymeriad ‘Hannah Haleliwia’.

Ond gallai Elen droi ei llaw at unrhyw genre o fyd y ddrama, ac yn 1983 cafodd chwarae rhan yr Arglwyddes Grey yn y ffilm *Owain Glyndŵr* ar S4C. Fe wnaeth hi hefyd actio mewn cyfresi Saesneg, gan gynnwys *District Nurse*, gyda'r actores Nerys Hughes. Cafodd ei disgrifio gan John Hefin Evans fel actores ‘1 take’. Un peth sydd yn gyffredin yn yr amrywiaeth o rolau iddi hi eu chwarae, oedd iddynt oll fod yn ferched cryf ac eofn iawn.

## Diddordebau 
Un o’i diddordebau eraill oedd casglu gwisgoedd o wahanol gyfnodau, gan gynnwys gwisgoedd merched a dynion y cyfnod Fictoraidd, sioliau, a chlocsiau, ac fe ddefnyddiodd y rhain fel canolbwynt i sioeau neu sgyrsiau.

Ni chafodd ei hamryw gyfraniadau eu hanwybyddu. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1979, fe dderbyniwyd Elen yn aelod o'r Orsedd a'i hanrhydeddu â'r wisg wen, a phan ddaeth yr Eisteddfod i Fôn yn 1983, fe'i cyflwynwyd â Thlws Garmon a'i chydnabod fel Actores Orau'r flwyddyn. Bu crefydd yn ddylanwad diysgog ar hyd ei hoes, ac am ei ffyddlondeb i'r Ysgol Sul fe ddyfarnwyd y Fedal Gee iddi.

## Gyrfa 
[detholiad]

### Theatr 
* *Pryd o Ddail*
* *Awel Gref*
* *Cartref*
* *Tri Chryfion Byd -* Cwmni Theatr Cymru

### Teledu a ffilm 
* *Y Wawr* (1967)
* *Dwy Briodas Ann* (1973)
* *Merch Gwern Hywel* (1976)
* ''Y Byd a'r Betws*
* *Y Gwyliwr*
* *The District Nurse*
* *Owain Glyndŵr* (1983)
* *Joni Jones*
* *Gwely a Brecwast*
* *Minafon*
* *Tawel Fan*
* *Sgwâr y Sgorpion*
* *Gwynfyd*
* *Hufen a Moch Bach''

## Oriel 

Delwedd:Elen Roger Jones.jpg
Delwedd:Ellen Roger Jones (1562113).jpg
Delwedd:Ellen Roger Jones (1562118).jpg
Delwedd:Ellen Roger Jones (1562114).jpg
Delwedd:Ellen Roger Jones (1562117).jpg
Delwedd:Ellen Roger Jones (1562116).jpg
Delwedd:Llun o gast y ffilm 'Gwynfyd'.jpeg|Llun o gast y ffilm *Gwynfyd* 1992 gydag Elen Roger ar y chwith ac Elliw Haf ar y dde.
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru with Twm o'r Nant's 'Tri Chryfion Byd', opening Theatr y Werin in Aberystwyth (1548974).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru with Twm o'r Nant's 'Tri Chryfion Byd', opening Theatr y Werin in Aberystwyth (1548973).jpg
Delwedd:Performance of 'Gwalia Bach' by Wil Sam at Theatr Fach, Llangefni (1551638).jpg
Delwedd:Performance of 'Gwalia Bach' by Wil Sam at Theatr Fach, Llangefni (1551639).jpg
Delwedd:Performance of 'Gwalia Bach' by Wil Sam at Theatr Fach, Llangefni (1551659).jpg
Delwedd:Performance of 'Gwalia Bach' by Wil Sam at Theatr Fach, Llangefni (1551650).jpg
Delwedd:Performance of John Gwilym Jones' drama Y Gŵr Llonydd by Cwmni Theatr Fach Llangefni (1555646).jpg
Delwedd:Performance of John Gwilym Jones' drama Y Gŵr Llonydd by Cwmni Theatr Fach Llangefni (1555650).jpg

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru