Jewish Agency for Israel

, King George St, Jerwsalem]]
 (WZO) ac Arlywydd cyntaf Gwladwriaeth Israel annibynnol]]
Yr **Asiantaeth Iddewig ar gyfer Israel**, yn swyddogol **Jewish Agency for Israel** neu, ar lafar, 'mond **Jewish Agency** (Hebraeg: הסוכנות היהודית לארץ ישראל, yr wyddor Ladin: ''HaSochnut HaYehudit L'Eretz Yisra'el'') a elwid gynt yn yr Asiantaeth Iddewig dros Balestina, yw'r sefydliad Iddewig di-broffil yn y byd. Fe'i sefydlwyd ym 1929 fel cangen weithredol Sefydliad Seionyddol y Byd (World Zionist Organisation, WZO). Cenhadaeth ddatganedig yr Asiantaeth yw “sicrhau bod pob person Iddewig yn teimlo cwlwm na ellir ei dorri i’w gilydd ac i Israel ni waeth ble maent yn byw yn y byd, fel y gallant barhau i chwarae eu rhan hanfodol yn ein stori Iddewig barhaus.”

Mae'n fwyaf adnabyddus fel y prif sefydliad sy'n meithrin mewnfudo Iddewon mewn alltud i Wlad Israel (a elwir yn aliyah) ac yn goruchwylio eu hintegreiddio â Gwladwriaeth Israel. Ers 1948, mae'r Asiantaeth Iddewig wedi dod â 3 miliwn o fewnfudwyr i Israel,  ac yn cynnig tai trosiannol iddynt mewn "canolfannau amsugno" ledled y wlad.

Chwaraeodd yr Asiantaeth Iddewig ran ganolog yn y gwaith o sefydlu a datblygu Gwladwriaeth Israel. Gwasanaethodd David Ben-Gurion fel Cadeirydd y Pwyllgor Gwaith o 1935, ac yn rhinwedd y swydd hon ar 14 Mai 1948, cyhoeddodd annibyniaeth Israel, ac wedi hynny gwasanaethodd fel prif weinidog cyntaf Israel. Yn y blynyddoedd cyn sefydlu Israel, bu'r Asiantaeth Iddewig yn goruchwylio sefydlu tua 1,000 o drefi a phentrefi ym Mandad Prydeinig Palestina. Mae'r sefydliad yn gwasanaethu fel y prif gyswllt rhwng Israel a chymunedau Iddewig ar draws y byd.

Yn ôl y gyfraith, sefydliad parastataidd yw'r Asiantaeth Iddewig, ond nid yw'n derbyn cyllid craidd gan lywodraeth Israel. Ariennir yr Asiantaeth Iddewig gan Ffederasiynau Iddewig Gogledd America (JFNA), Keren Hayesod, prif gymunedau a ffederasiynau Iddewig, a sefydliadau a rhoddwyr o Israel a ledled y byd. Yn 2008, enillodd yr Asiantaeth Iddewig Wobr Israel am ei chyfraniad hanesyddol i Israel ac i'r gymuned Iddewig ledled y byd.

## Enw
Wedi'i sefydlu fel y *Palestine Office* (neu'n llawn, *Palestine Office of the Zionist Organisation*) ym 1908, daeth y sefydliad yn Zionist Commission, a'n hwyrach y Palestine Zionist Executive a ddynodwyd yn 1929 fel y "Jewish Agency" y darperir ar ei chyfer ym Mandad Palestina Cynghrair y Cenhedloedd ac felly fe'i hailenwyd eto yn Asiantaeth Iddewig Palestina. Ar ôl sefydlu'r Wladwriaeth derbyniodd ei henw presennol, The Jewish Agency for Israel.

## Hanes a chronoleg cryno
### 1908-1928: Dechreuadau fel cangen o Sefydliad Seionyddol y Byd
Dechreuodd yr Asiantaeth Iddewig fel Swyddfa Palestina ( Hebraeg : המשרד הארץ-ישראלי, HaMisrad HaEretz Yisraeli, lit. "Swyddfa Tir Israel"), a sefydlwyd yn Jaffa yn 1908, fel cangen Sefydliad gweithredol y Seionydd (OZ) Palestina a reolir gan yr Otomaniaid o dan arweiniad Arthur Ruppin. Prif dasgau Swyddfa Palestina oedd cynrychioli Iddewon Palestina wrth ymwneud â'r Swltan Twrcaidd a phwysigion tramor eraill, cynorthwyo mewnfudo Iddewig, a phrynu tir i Iddewon ymgartrefu ynddo.

Sefydlwyd Swyddfa Palestina o dan ysbrydoliaeth gweledigaeth Theodor Herzl am ateb i'r "cwestiwn Iddewig": mater gwrth-Semitiaeth a lle Iddewon yn y byd. Yn ei bamffled "The Jewish State," dychmygodd Herzl fod yr Iddewon wedi ymsefydlu fel cenedl annibynnol ar ei thir ei hun, gan gymryd ei lle ymhlith cenedl-wladwriaethau eraill y byd. Roedd Swyddfa Palestina, a ddaeth yn yr Asiantaeth Iddewig yn y pen draw, yn seiliedig ar syniadau sefydliadol Herzl ar sut i ddod â gwladwriaeth Iddewig i fodolaeth.

bawd|250px|Gwersyll cludo ar gyfer mewnfudwyr ger Nahariya , 1952
bawd|250px|Gwersyll tramwy i fewnfudwyr, 1950
, 1991]]

### Cyfnod Mandad Prydain, 1919-1948
Sefydlwyd yr Asiantaeth Iddewig ar 11 Awst 1929 yn yr 16eg Gyngres Seionaidd. Roedd yn gynrychiolaeth o'r Iddewon y darparwyd ar ei chyfer ym Mandad Prydain dros Balesteina a ddyfarnwyd gan Gynghrair y Cenhedloedd a gwasanaethodd fel cyswllt ar gyfer gweinyddiaeth mandad Prydain. Hi yn unig a awdurdodwyd i drafod gyda gweinyddiaeth y mandad. Ond roedd yr Asiantaeth Iddewig hefyd yn gyfrifol am faterion mewnol yr Iddewon a oedd yn byw ym Mhalestina, yr Yishuv. O 1932 ymlaen cyhoeddodd y Jerusalem Post.

Roedd dyletswyddau’r Sochnut yn cynnwys:
* Aliyah, y mewnfudo Iddewig i Balestina
* Dyrannu Tystysgrifau Mewnfudo a gyhoeddwyd gan y Mandad Prydeinig
* Setlo mewnfudwyr
* Adeiladu aneddiadau a threflannau Iddewig newydd
* Datblygiad economaidd y gymuned Iddewig ym Mhalestina
* Magwraeth a diwylliant Iddewig
* Gofal Iechyd Iddewig

### Gwladwriaeth Israel annibynnol
Fe wnaeth cytundeb a ddaeth i ben yn 1952 rhwng Gwladwriaeth Israel, y Sochnut a Sefydliad Seionyddol y Byd ad-drefnu'r tasgau. Ers datganiad annibyniaeth Israel, yr Asiantaeth Iddewig sydd wedi bod yn bennaf gyfrifol am fewnfudo. Mae hyn yn golygu ei fod yn ysgogi Iddewon ledled y byd i fewnfudo i Israel. Heddiw, mae'r Asiantaeth Iddewig yn disgrifio ei thasgau fel a ganlyn:

* Achub Iuddewon mewn trallod
* Hyrwyddo Aliyah (mewnfudo Iddewon i Israel) ac integreiddio ( Hebraeg קְלִיטָה Qliṭah ) i gymdeithas Israel
* Hyrwyddo addysg Iddewig-Seionaidd
* Hyrwyddo ysbryd cymunedol Iddewig byd-eang
* Yn Israel, mae'r Asiantaeth Iddewig yn rhedeg sawl canolfan dderbyn lle gall mewnfudwyr ddod o hyd i dai dros dro. Yn y 1950au, ar y llaw arall, dim ond yn yr hyn a elwir yn *Maʿbarot* (מַעְבָּרוֹת, v.מַעְבָּרָה gwersylloedd pontio/trawsnewid), lle roedd yn rhaid iddynt yn aml aros am flynyddoedd cyn symud i gartref parhaol. Ar lefel gymunedol, mae yna nifer o sefydliadau sy'n cynnig mesurau cymorth cymdeithasol amrywiol a rhaglenni addysgol i fewnfudwyr.

Ym 1993, lansiodd y Sochnut brosiect Aliyah 2000. Mae'n cynnwys tua 200 o raglenni aliyah ac amsugno. Mae Aliyah 2000 yn ceisio trefnu tai a swyddi hyd yn oed cyn i'r mewnfudwr gyrraedd Israel. Mae'r sefydliad yn ymwneud â dros 140 o gwmnïau (is-gwmnïau) (o 2016).

## Sefydliadau tebyg
Mae'r Asiantaeth Iddewig yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwfan Swyddogol y Jewish Agency
* The Jewish Agency for Israel ar Facebook
* The Jewish Agency for Israel @JewishAgency ar Twitter
* הסוכנות היהודית לארץ ישראל
* Taglit-Birthright Gwefan Swyddogol
* Onward Israel  Gwefan Swyddogol

Categori:Israel
Categori:Diwylliant Israel
Categori:Sefydliadau 1929
Categori:Iddewiaeth
Categori:Sefydliadau rhyngwladol