Hen Bont Pontypridd

Pont garreg sy'n croesi Afon Taf ym Mhontypridd, Rhondda Cynon Taf,  Cymru, yw **Hen Bont Pontypridd**. Adeiladwyd y bont gan y peiriannydd sifil William Edwards ac fe'i cwblhawyd yn 1756. Credir mai hon oedd y bont un bwa fwyaf oedd yn bodoli ar y pryd.

Mae'n codi 35 troedfedd (11&nbsp;m) uwchlaw lefel yr afon, gyda bwa o 140 troedfedd (43&nbsp;m) sy'n cydymffurfio'n union ag arc o gylch perffaith. Ar bob pen i'r bont mae tri thwll o wahanol diamedrau. Mae'r bont yn gul a serth, felly ym 1857 adeiladwyd pont newydd gerllaw ar yr ochr ddeheuol. Pont Fictoria yw hon, sydd bellach yn cludo cerbydau dros yr afon tra bod yr hen bont yn cael ei defnyddio fel pont droed.

## Hanes
Hyd at diwedd y 18g dim ond lle cyfleus i groesi afon Taf oedd Pont-y-tŷ-pridd, er bod y pontydd pren a godwyd yno yn cael eu hysgubo ymaith yn aml gan lifogydd. Ar ôl adeiladu pont William Edwards fe'i gelwid yn "Bontnewydd" neu "Newbridge". Ond gyda adeiladu Pont Fictoria daeth "y Bont Newydd" yn "yr Hen Bont" a mabwysiadodd y dref (lle llawer pwysicach erbyn hyn) yr enw "Pontypridd" yn swyddogol yn 1856. 

Yn 1746 pan oedd William Edwards yn 27 oed, cafodd ei gomisiynu i adeiladu pont ar draws yr afon. Am hyn talwyd £500 iddo ar yr amod y byddai yn ei gadw am saith mlynedd.
* Yr oedd i'w bont gyntaf, a adeiladwyd yn 1746, dri bwa. Cafodd ei ddinistrio mewn llifogydd tua dwy flynedd yn ddiweddarach ar ôl i'r malurion a gludwyd i lawr yr afon gael eu dal yn erbyn yr ategweithiau a'u dinistrio.
* Nesaf dyluniodd Edwards bont un bwa. Roedd hon yn gynllun mwy mentrus a oedd yn ceisio osgoi’r broblem o falurion yn casglu yn erbyn y bont yn ystod llifogydd. Dechreuwyd ar yr ail bont hon yn 1748, ond cyn iddi gael ei gorffen fe'i dinistriwyd.
* Ailadeiladwyd y bont un bwa a chafodd ei chwblhau. Safodd am tua chwe wythnos cyn iddi fethu hefyd.
* Roedd cynllun olaf Edwards yn cynnwys tri thwll silindrog ar y naill ochr a'r llall. Lleihaodd hyn y pwysau a'r straen ar y goron, a bu'n llwyddiant.
Costiodd y pontydd hyn i Edwards £1,153 18s 2d ond talwyd y gost hon gan foneddigion yr ardal a osodasant danysgrifiad ar ei ran.

## Oriel

Delwedd:A remarkable bridge at Pentytypridd in Glamorganshire.jpeg|Darlun y bont (tua 1840) yn dangos dimensiynau a'r cylch sy'n diffinio siâp y bwa. Noder hefyd enw'r lle: Pentytypridd.
The great bridge over the Taaffe, in south Wales - Le grand pont sur la Taffe dans la principaute de Galles.jpeg|Ysgythriad 1775 gan Pierre-Charles Canot ar ôl Richard Wilson (1713–1782)
New bridge.jpeg|Dehongliad Rhamantaidd o'r bont (1804), gan John Laport (1761–1839)
Pontypridd Old Bridge - postcard - 1902.jpg|Yr Hen Bont gyda Phont Fictoria y tu ôl iddi, cerdyn post 1902
Old Bridge, Pontypridd.jpg|Ffotograff 2008 sy'n dangos y grisiau modern dros y bont
Pontypridd bridge.jpg|Y bont yn ei chyd-destun modern

## Cyfeiriadau
## Llenyddiaeth
* Ted Ruddock, *Arch Bridges and their Builders, 1735-1835* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 1979)

## Dolenni allanol
* "Pontypridd Bridge", British Listed Buildings
* "Full Report: Pontypridd Bridge", Cadw

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Rhondda Cynon Taf
Categori:Pontydd Rhondda Cynon Taf
Categori:Pontypridd
Categori:Sefydliadau 1756