Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Dolgellau

bawd|Senedd-dy Glyndŵr Dolgellau
Cynhaliodd Owain Glyndŵr sawl cyngor cenedlaethol, neu senedd, yng Nghymru.

## Cefndir 
Roedd Dolgellau yn dref fechan dawel yn ystod y 15g, ond fel canolfan gymharol boblog penderfynodd Owain Glyn Dŵr i ddefnyddio'r dref fel canoblwynt ar adegau i'w wrthryfel.

Ysywaeth, mae'n bwysig nodi fod rhai haneswyr o safon yn codi amheuon ynglŷn a'r dystiolaeth, gan gynnwys R. R. Davies (1995) a ddywed yn ei lyfr awdurdodol ar Glyn Dŵr “More outrageously bogus were the claims made for Owain’s links with an old mansion in Dolgellau….”.  Bu R. R. Davies yn darlithio yn Nghylch Llenyddol Idris, Dolgellau yn 1997 ac fe'i holwyd am y llinell hon a geir yn ei gyfrol awdurdodol.  Ei ymateb oedd gwadu fod y dyfyniad yn y llyfr gan egluro ei fod yn credu ei bod yn debygol y bu rhyw fath o senedd yn Nolgellau, ond nad oedd modd bod yn sicr pa fath.
chwith|bawd|Senedd-dy Glyndŵr Dolgellau
Er hynny, dywed eraill, gan gynnwys yr athro John Davies yn ei lyfr *Hanes Cymru*, fod llên gwerin yn bwysicach na thystiolaeth ysgrifenedig yn aml.

## Owain ap Gruffydd Fychan 
Yn uchelwr a aned oddeutu 1344 roedd Owain Glyn Dŵr yn uchelwr o linach brenhinol a dderbyniodd addysg yn yr 'Inns of Courts', Llundain.

Ond byrhoedlog fu'r Gymru annibynnol hon a chydag amser ciliodd y Gymry annibynnol gan droi'n ôl at Frenhiniaeth Lloegr.  Erbyn 1416 roedd Brenin Lloegr yn cynnig pardwn i Glyn Dŵr a'i fab a wrthodwyd.  Erbyn 1420 roedd cynnig pardwn unwaith eto, ond y tro hwn i'r mab yn unig sydd yn awgrym fod Owain Glyn Dŵr, a fyddai erbyn hynny yn henwr oddeutu 76 mlwydd oed, wedi marw.  Er hynny, nid oes cofnod o'i farwolaeth

Ond fel cyd-ddigwyddiad llwyr roedd ymddiriedolaeth Dr Daniel Williams, dyn o Wrecsam a fu farw yn 1716, am ddilyn cyfarwyddiadau ei ewyllys ac adeiladu ysgol fonedd i ferched yng ngogledd Cymru.  Roedd un amod i'r cynnig, sef fod y gymuned leol yn codi £1,000 at y gost.  Cynigwyd yr ysgol yn wreiddiol i ardal Caernarfon, ond methwyd codi'r arian..
### Aelwyd y Senedd-dy 
Dywed adroddiad y pensaer ar Cwrt Plas yn Dre mai "y lle hynotaf yn yr adeilad drwy gynllun yw’r lle tan hynafol.”.

Yn Southover Grange, yn 'Newton Room' ceir lle tân derw mawr a chadarn.  Arno fe naddwyd y geiriau:"Y'*Old Welsh Parliament House Dolgelly"*. oedd mai disgynyddion rhydd-ddeiliaid na chawsant eu tiroedd yn ôl wedi gwrthryfel Glyn Dŵr oedd rhai o Wylliaid Cochion Mawddwy.  Cytunodd Jones (1997) ag ef, er datgan  nad oes unrhyw dystiolaeth mai gwleidyddiaeth gwrthryfel oedd tu ôl i'w hymddygiad, ond efallai fod chwerwder am eu sefyllfa ar y pryd.bawd|Rhan Ganol Aelwyd Southover Grange – Llun gyda chaniatâd Carlotta Luke (2016)|chwith
bawd|Rhan Dde Aelwyd Southover Grange – Llun gyda chaniatâd Carlotta Luke (2016)|chwith

## Llyfryddiaeth 
* Alwyn ap Huw  Senedd-dy Dolgellau.  http://freepages.history.rootsweb.ancestry.com/~alwyn/D/LLG/senedd.htm
* Barber, C. (1998) *In Search of Owain Glyndŵr.* Blorenge Books. Abergavenny
* Davies, J. (2007) *Hanes Cymru*.  Penguin.
* Davies, R. R. (1995) *The Revolt of Owain Glyndŵr.* Oxford University Press. Oxford
* Ellis (1936) *Dolgellau*
* Ellis, T. P. (1928) *The Story of Two Parishes Dolgelley & Llanelltyd*, Welsh Outlook Press,  Pennod XII  – *Owain Glyndwr*
* Fychan, C. (2007) *Pwy oedd Rhys Gethin.* Cymdeithas Lyfrau Ceredigion. Aberystwyth
* Gibbon, A. (2004) *The Mystery of Jack of Kent & the Fate of Owain Glyndŵr.* Sutton Publishing. Stroud
* Henken, E. R. (1996) *National Redeemer – Owain Glyndŵr in Welsh Tradition.* University of Wales Press. Caerdydd
* Historic Enlgand (2017) *Southover Grange.*  https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1192300 
* Hodges, G. (1995) *Owain Glyndwr & the War of Independence in the Welsh Borders.* Logaston Press. Swydd Henffordd
* Jones, G. A. (1962) *Owain Glyndŵr.* University of Wales Press. Caerdydd
* Jones, J. Gwynfor (1997) *Gwylliaid Cochion Mawddwy: Darlith Glyndwr.* Cymdeithas Addysg y Gweithwyr. Bangor.
* Roberts, L. J. (1915) *Owen Glyndwr.* Hughes a'i Fab. Gwrecsam
* Skidmore, I. (1978) *Owain Glyndŵr Prince of Wales.* Christopher Davies (Publishers). Abertawe
* William-Jones, K. (1976) "A Mawddwy Court Roll, 1415–16", *Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd*, XXIII

## Gweler hefyd 
bawd|250px|Darlun olew o'r Senedd-dy ym 1837 gan William Hughes
Owain Glyndŵr

Dolgellau

Hywel Sele

Southover Grange

Gwylliaid Cochion Mawddwy

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Powys