Nicanor Parra

Bardd o Tsile yn yr iaith Sbaeneg a ffisegwr oedd **Nicanor Parra** (5 Medi 1914 – 23 Ionawr 2018) sy'n nodedig am arloesi gwrthfarddoniaeth.

## Bywyd cynnar ac addysg 
bawd|chwith|Nicanor Parra, tua 1935.
Ganwyd yn San Fabián de Alico, pentref yn ne Tsile. Roedd ei dad yn athro a'i fam yn wniadwraig, ac roedd ganddo saith o frodyr a chwiorydd, gan gynnwys y gantores Violeta Parra. Enillodd Nicanor ysgoloriaeth i ysgol uwchradd o fri yn y brifddinas Santiago. Astudiodd fathemateg a ffiseg ym Mhrifysgol Tsile, Santiago, a derbyniodd ei radd yn 1938. Aeth i astudio mathemateg uwch ym Mhrifysgol Brown, Rhode Island, a chosmoleg yng Ngholeg y Santes Catrin, Rhydychen.

## Gyrfa academaidd 
O 1948 i 1991 addysgodd ffiseg ddamcaniaethol ym Mhrifysgol Tsile. Roedd hefyd yn athro gwadd i sawl prifysgol yn yr Unol Daleithiau, gan gynnwys Columbia ac Yale. Daeth i sylw yn myd gwyddoniaeth fel un o'r prif arbenigwyr ar ffiseg Newtonaidd.

## Gyrfa lenyddol 
Arloesodd Parra yr hyn a elwir wrthfarddoniaeth drwy wrthod hen dechnegau ac ieithwedd flodeuog y beirdd traddodiadol, a chreu ffurf ddigrif a chyfwynebol a oedd yn chwyldroadol ym marddoniaeth America Ladin. Yn ei gerddi, defnyddiodd iaith y stryd, arddull di-lol, a golygwedd lem wrth ymdrin â themâu oedd yn berthnasol i weithwyr, myfyrwyr, cardotwyr, a dihirod.

Gwelir ambell nodwedd o wrthfarddoniaeth yn ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth *Cancionero sin nombre* (1937), er i Parra ymwrthod â'r llyfr hwnnw yn ddiweddarach. Mae'n debyg ei gyfrol bwysicaf oedd *Poemas y antipoemas* (1954), ei ymgais i wneud barddoniaeth yn ddealladwy i'r werin. Mae cerddi *La cueca larga* (1958) a *Versos de salón* (1962) yn defnyddio tafodiaith ac hiwmor y dosbarth isaf, eironi a chwarae ar eiriau. Dechreuodd Parra ysgrifennu cerddi byrion arbrofol yn 1967, a chyhoeddwyd y rheiny ar ffurf y gyfrol *Artefactos* yn 1972. Ymhlith ei gasglaidau diweddarach o farddoniaeth mae *Sermones y prédicas del Cristo de Elqui* (1977), *Hojas de Parra* (1985), a *Discursos de sobremesa* (1997).

Dylanwadodd ei wrthfarddoniaeth ar feirdd mewn amryw iaith ar draws y byd, gan gynnwys ei gydwladwr Pablo Neruda, yr offeiriad a bardd Saesneg Thomas Merton, a rhai o genhedlaeth y Bitniciaid megis Allen Ginsberg a Lawrence Ferlinghetti. Canmolir ei waith gan sawl beirniad o fri, gan gynnwys Emir Rodríguez Monegal, Alexander Coleman, ac Harold Bloom. Condemniwyd ei farddoniaeth gan ambell un, megis yr offeiriad ac awdur Prudencio de Salvatierra, a ddisgrifiodd *Versos de salón* fel llyfr sy'n "rhy aflan i fod yn anfoesol. Nid yw bin sbwriel yn anfoesol."

Treuliodd chwe mis yn yr Undeb Sofietaidd yn 1963 yn cyfieithu barddoniaeth Rwseg i'r Sbaeneg. Er hynny, gwrthododd ymaelodi â Phlaid Gomiwnyddol Tsile. Yn 1970 cafodd ei wahodd gan lywodraeth Ciwba i fod yn feirniad yng ngŵyl lyfrau La Habana, ond cafodd y gwahoddiad ei ddiddymu wedi i ffotograffydd dynnu llun o Parra yn yfed te gyda Pat Nixon, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau, yn y Tŷ Gwyn. Digiodd Parra sosialwyr drwy wneud hwyl am ben yr Arlywydd Salvador Allende a'i lywodraeth yn y gyfrol *Artefactos*. Wedi'r *coup* a ddaeth ag Augusto Pinochet i rym yn 1973, gwrthododd Parra ymuno â'r llenorion ac arlunwyr oedd yn ffoi o'r wlad. Beirniadodd lywodraeth Tsile mewn ambell gerdd yn y gyfrol *Sermones y prédicas del Cristo de Elqui*, ond fel arall nid oedd Parra yn cyhoeddi ei farnau gwleidyddol yn y cyfnod hwn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Tsile
Categori:Academyddion o Tsile
Categori:Beirdd Sbaeneg o Tsile
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Santes Catrin, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brown
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Tsile
Categori:Ffisegwyr o Tsile
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o Tsile
Categori:Gwyddonwyr yr 21ain ganrif o Tsile
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Tsile
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Tsile
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Pobl ganmlwydd oed