open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capel Bethania, Rhosybol

bawd|chwith|Capel Bethania, ger y B5111

Mae **Capel Bethania** wedi ei leoli yn Rhosybol, sydd ddim yn bell o Amlwch yng Ngogledd Ynys Môn. Mae'r Capel yn parhau i fod ar agor.

## Hanes
Cafodd y capel ei godi yn 1884, yn y dull Pengrwn, a cheir drws ar y talcen. Mae'n cynnwys nodwedd anghyffredin sef ffenestr olwyn, y tu cefn y capel.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Rhosybol
Categori:Prosiect Wici Môn
Kenyu Sugimoto

Pêl-droediwr o Japan yw **Kenyu Sugimoto** (ganed 18 Tachwedd 1992). Cafodd ei eni yn Osaka a chwaraeodd 5 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Kosuke Nakamura

Pêl-droediwr o Japan yw **Kosuke Nakamura** (ganed 27 Chwefror 1995). Cafodd ei eni yn Tokyo a chwaraeodd dwywaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Kazuki Nagasawa

Pêl-droediwr o Japan yw **Kazuki Nagasawa** (ganed 16 Rhagfyr 1991). Cafodd ei eni yn Chiba a chwaraeodd unwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Julien Leclercq

Bardd, awdur a beirniad celf o Ffrainc oedd **Joseph Louis Julien Leclercq** (16 Mai 1865 – 31 Hydref 1901). Helpodd i drefnu arddangosfeydd o gelf gyfoes, gan gynnwys, ym Mharis ym Mawrth 1901, yr arddangosfa gyntaf o baentiadau gan Vincent van Gogh mewn casgliadau preifat.

Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirniaid celf o Ffrainc
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Nord
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Gorsaf reilffordd Blythe Bridge

Mae **Gorsaf reilffordd Blythe Bridge**  yn orsaf yn  Blythe Bridge, Swydd Stafford ar llinell rhwng Cryw a Derby.

Agorwyd yr orsaf ar 7 Awst 1848 gan Reilffordd Gogledd Swydd Stafford (NSR). Dymchwelwyd adeiladau’r orsaf yn y 90au. Mae Rheilffordd Foxfield tua 10 munud i ffwrdd wrth gerdded.

dim|bawd|250px

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* GwefanNational Rail

Blythe Bridge
Blythe Bridge
Capel Bethesda, Cemaes

Mae **Capel Bethesda** wedi ei leoli yng Nghemaes, pentref bychan yng ngogledd Ynys Môn.

## Hanes
Adeiladwyd y capel cyntaf yn 1817, a chodwyd y capel presennol sydd dal ar agor hyd heddiw yn 1861. Fe'i adeiladwyd yn y dull pengrwn ac mae mynediad iddo drwy wal fer. Cafodd ysgoldy ei adeiladu yn 1894.

Saif y capel ar ochr yr A5025 ar y ffordd i Amlwch.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Llanbadrig
Categori:Prosiect Wici Môn
Ivor Herbert, Barwn 1af Treowen

Roedd yr Uwchgapten Cyffredinol **Ivor John Caradoc Herbert, Barwn 1af Treowen CB, CMG, KStJ** (15 Gorffennaf 1851 - 18 Hydref 1933, yn swyddog ym Myddin Prydain a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol De Sir Fynwy rwng 1906 a 1917.

## Cefndir
Ganwyd Herbert yng Nghwrt Llanarth, Llanarth, Gwent yn fab hynaf John Arthur Edward Herbert, (a aned yn Arthur Jones) ac Augusta (née Hall) ei wraig. Augusta oedd unig blentyn byw ac etifedd, Benjamin Hall, Barwn 1af Llanofer a Gwenynen Gwent.
Retina

Y **retina** (hefyd **rhwyden**) yw'r haen fwyaf mewnol o belen y llygad ac sy'n bilen oleusensitif amlhaenog dyner. Mae opteg y llygad yn creu delwedd o'r byd gweledol ar y retina (trwy'r cornbilen a'r lens), sy'n gweithio mewn ffordd nid annhebyg i ffilm mewn camera.

Mae'r golau sy'n taro'r retina yn creu rhaeadr o ddigwyddiadau cemegol a thrydanol sydd yn y pen draw yn achosi cynhyrfiadau nerfol. Mae rhain yn cael eu hanfon i wahanol ganolfannau gweledol yn yr ymenydd drwy ffibrau'r nerf optig. Mae'r retina nerfol fel arfer yn cyfeirio at dair haen o gelloedd nerfol (ffotodderbynyddion [rhodenni a chonau], celloedd deubegwn a chelloedd ganglion) o fewn i'r retina, tra fod y retina cyfan yn cyfeirio at yr haenau hyn ynghyd â haen o gelloedd epithelaidd pigmentog.

## Delweddau ychwanegol 

File:Retinal Image.png|Darlun o ddelwedd fel y caiff ei 'weld' gan y retina cyn iddo gael ei brosesu gan y nerf optig a'r cortecs rhychedig.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* S. Ramón y Cajal, ''Histologie du Système Nerveux de l'Homme et des Vertébrés'', Maloine, Paris, 1911.
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categori:Llygad
Corff ciliaraidd

Rhan o'r llygad yw'r **corff ciliaraidd** sy'n cynnwys y cyhyr ciliaraidd, sy'n rheoli siâp y lens, a'r epitheliwm ciliaraidd, sy'n cynhyrchu gwlybwr y llygad. Mae'r corff ciliaraidd yn rhan o'r wfëa, yr haenen o feinwe sy'n anfon ocsigen a maetholion i feinweoedd y llygad. Mae'r corff ciliaradd yn cysylltu ora serrata yr ambilen i wreiddyn y iris.

## Gweler hefyd 
* Pwysedd mewnllygadol
* Iridodialysis
* Glawcoma

## Cyfeiriadau
Categori:Llygad
Nostradamus

Meddyg a gweledydd honedig o Ffrainc **Michel de Nostredame** (14 neu 21 Rhagfyr 1503 – 2 Gorffennaf 1566), a adwaenir fel arfer fel **Nostradamus**, y fersiwn Lladineiddio o'r enw.

Mae'n fwyaf adnabyddus am ei lyfr *Les Propheties*, a gyhoeddwyd gyntaf ym 1555, ac sydd anaml iawn wedi bod allan o brint ers ei farwolaeth. Mae'r llyfr yn gasgliad o benillion o bedair llinell, wedi'u trefnu fel 10 set ("canrif") o 100 o benillion yr un. Mae wedi'i ysgrifennu mewn cymysgedd o Ffrangeg, Groeg, Lladin ac Ocsitaneg. Mae rhai wedi honni bod llyfr Nostradamus wedi rhagweld nifer o ddigwyddiadau hanesyddol pwysig. Fodd bynnag, mae'r rhan fwyaf o'i benillion mor aneglur ac yn ddirgel y gellir eu dehongli fel unrhyw beth y mae'r darllenydd ei eisiau, ac mae ei waith yn aml wedi cael ei gamddehongli a'i gamgyfieithu (weithiau'n fwriadol).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1503
Categori:Marwolaethau 1566
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Beirdd Groeg o Ffrainc
Categori:Beirdd Lladin o Ffrainc
Categori:Beirdd Ocsitaneg o Ffrainc
Categori:Meddygon yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Bouches-du-Rhône
Junya Ito

Pêl-droediwr o Japan yw **Junya Ito** (ganed 9 Mawrth 1993). Cafodd ei eni yn Yokosuka a chwaraeodd deirgwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Os Tigres

Drama deledu o Frasil ydy ***Os Tigres***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan TV Excelsior a chafodd ei rhyddhau ar 28 Chwefror 1968.

## Cast 
* Fúlvio Stefanini - ?
* Susana Vieira - ?
* Gonzaga Blota - ?

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Excelsior
Yosuke Ideguchi

Pêl-droediwr o Japan yw **Yosuke Ideguchi** (ganed 23 Awst 1996). Cafodd ei eni yn Fukuoka a chwaraeodd 11 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Abnegação

Drama deledu o Frasil yw ***Abnegação***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan TV Excelsior a chafodd ei rhyddhau ar 1967.

## Cast 
* Laura Cardoso - Gilda
* Maurício Nabuco - Alberto
* Edgard Franco - Marcos

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Excelsior
Gruffudd Leiaf

Mab i Gruffudd Fychan ap Gruffudd ap Dafydd Goch oedd **Gruffudd Leiaf**.  Enwyd Gruffudd Leiaf a'i dad, ynghyd â'i frodyr Hywel Coetmor, Rhys Gethin a Robert ap Gruffudd Fychan mewn deiseb i'r brenin ym 1390 gan William Broun, person di-Gymraeg Llanrwst.  Ym mis Mawrth 1397, bu Gruffudd Leiaf, Hywel Coetmor, Robert ap Gruffudd Fychan a Rhys Gethin yn ysgutorion ewyllys eu tad.

Mae rhai copïwyr yn priodoli cywydd dychan i'r dylluan iddo, ond nid yw'r priodoliad yn ddiogel o bell ffordd.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Marwolaethau'r 15fed ganrif
Karen Gillan

Actores o'r Alban yw **Karen Sheila Gillan** (ganwyd 28 Tachwedd 1987).

Cafodd ei eni yn Inverness, yn ferch i Marie (née Paterson) a Raymond Gillan; mae Raymond yn canwr.

## Teledu
**Doctor Who* (2010–13), fel Amy Pond

## Ffilmiau
**Guardians of the Galaxy* (2014) 
**Guardians of the Galaxy Vol. 2* (2017)

Categori:Actorion ffilm o'r Alban
Categori:Actorion teledu o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Inverness
Jacques Delors

Gwleidydd o Ffrainc oedd **Jacques Lucien Jean Delors** (20 Gorffennaf 1925 – 27 Rhagfyr 2023). Roedd yn Aelod Senedd Ewrop o 1979 i 1981, yn Weinidog Cyllid Ffrainc o 1981 i 1984, ac Arlywydd y Comisiwn Ewropeaidd o 1985 i 1995.

Fe'i ddisgrifwyd fel pensaer yr Undeb Ewropeaidd fodern, gan helpu greu y farchnad sengl a gosod sylfaen i Ewrop.

Enillodd Wobr Erasmus ym 1997.

Bu farw yn 98 mlwydd oed, yn ei gartref ym Mharis.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llywyddion y Comisiwn Ewropeaidd
Categori:Pobl o Baris
Box Hill, Surrey

Bryn yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Box Hill**, sy'n rhan o Dwyni Gogleddol. Mae enw’r bryn yn dod o’r coed bocs (*Buxus sempervirens*; Saesneg: *box*) ar lethrau gorllewinol y bryn. Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol piau’r rhan orllewinol. Mae’n 224 medr uwchben lefel y môr. Mae caffi a maes parcio ar ben ac ar waelod y bryn.

Ceir golygfeydd o Gofeb Salomon ar y copa, a gosodwyd gynnau yno yn ystod y rhyfeloedd byd. Claddwyd Peter Labelliere o Dorking wyneb i waered ar ben y bryn.

bawd|dim|240px|Llwybr ar lethrau'r bryn
bawd|dim|300px|Golygfa o'r copa

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Surrey
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Tiriogaeth Brydeinig yr Antarctig

Mae **Tiriogaeth Brydeinig yr Antarctig** yn diriogaeth dramor y Deyrnas Unedig yn yr Antarctig.

bawd|canol|250px|Sector o'r Antarctig yn Nhiriogaeth Brydeinig

## Cefndir
Mae **Tiriogaeth Brydeinig yr Antarctig (BAT)** yn sector o Antarctica sy'n cael ei hawlio gan y Deyrnas Unedig fel un o'r 14 Tiriogaeth Dramor Brydeinig. Dyma'r diriogaeth fwyaf o faint o bell ffordd. Mae'n cynnwys y rhanbarth i'r de o ledred 60 ° S a rhwng hydredau 20 ° W a 80 ° W, gan ffurfio siâp lletem sy'n ymestyn i Begwn y De, sy'n gorgyffwrdd â'r hawliadau Antarctig yr Ariannin (Antarctica Ariannin) a Tsile (Tiriogaeth Antarctig Tsile).

Ffurfiwyd y Diriogaeth ar 3 Mawrth 1962, er bod hawliad y DU i'r rhan hon o'r Antarctig yn dyddio'n ôl i lythyrau patent dyddiedig 1908 a 1917.

Mae'r ardal a weinyddir gan y diriogaeth bellach yn cynnwys tri rhanbarth a oedd, cyn 1962, yn cael eu gweinyddu gan fel dibyniaethau Prydeinig unigol sef: Ynysoedd y Falkland; Graham Land, Ynysoedd Erch y De (*South Orkney Islands*) ac Ynysoedd Shetland y De (*South Shetland Islands*).

Mae hawliad y Deyrnas Unedig i'r rhanbarth wedi'i ohirio ers i'r Cytundeb Antarctig ddod i rym ym 1961. Mae erthygl 4 y cytundeb yn dweud "Ni fydd unrhyw weithredoedd na gweithgareddau sy'n digwydd tra fo'r Cytundeb presennol mewn grym yn ffurfio sail ar gyfer pennu, cefnogi neu wrthod hawliad i sofraniaeth diriogaethol yn Antarctica. Ni chaiff hawliad newydd, neu ehangiad hawliad presennol, i sofraniaeth diriogaethol yn cael ei honni tra fo'r Cytundeb presennol mewn grym'' Nid yw'r mwyafrif o wledydd yn cydnabod hawliadau tiriogaethol yn Antarctica. Mae'r Deyrnas Unedig wedi cadarnhau'r cytundeb.

Yn 2012, enwyd rhan ddeheuol y diriogaeth yn Queen Elizabeth Land er anrhydedd i'r Frenhines Elisabeth II. 

Yr unig bobl yn y diriogaeth yw staff ymchwil a swyddogion wrth gefn a gynhelir gan Arolwg Antarctig Prydain a sefydliadau tebyg, a gorsafoedd yr Ariannin, Tsile a gwledydd eraill. Nid oes trigolion brodorol.

## Cyfeiriadau
Categori:Tiriogaeth Brydeinig yr Antarctig
Categori:Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig
Categori:Yr Antarctig
The Sword in the Stone (nofel)

Mae ***The Sword in the Stone*** ("*Y Cleddyf yn y Maen*") yn nofel gan yr awdur Seisnig T. H. White sy'n seiliedig ar chwedl Geltaidd y Brenin Arthur. Cafodd y nofel ei chyhoeddi'n gyntaf yn 1938 gyda darluniau gan Robert Lawson. Yn ddiweddarach defnyddiodd White destun y nofel fel rhan gyntaf y llyfr hirach *The Once and Future King* (1958).

Walt Disney Productions a gynhyrchwyd addasiad o'r nofel o'r un enw yn 1963.

Categori:Nofelau 1938
Categori:Nofelau Saesneg
Oriol Junqueras

Gwleidydd, hanesydd a chyn-Arlywydd Catalwnia yw'r Dr **Oriol Junqueras i Vies** (; ganwyd 11 Ebrill 1969). Ef oedd Is-Lywydd Generalitat de Catalunya rhwng Ionawr 2016 a Hydref 2017. Bu'n faer Sant Vicenç dels Horts ac yn llywydd y blaid *Esquerra Republicana de Catalunya*, ERC ers 17 Medi 2011.

Yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015 sefydlodd *Junts pel Sí* ('Ie gyda'n Gilydd')  a enillodd 62 o seddi allan o 135 yn Llywodraeth Catalwnia.

## Addysg a gwaith cynnar
Treuliodd ei flynyddoedd cynnar mewn ysgol Eidalaidd ym Marcelona cyn astudio economeg ym Mhrifysgol Barcelona, a graddio mewn Hanes cynnar a modern ac yna Doethuriaeth mewn Hanes y Meddylfryd Economeg gan ganolbwyntio o'r 17g i'r cyfnod modern.

Mae'n ddarlithydd rhan amser ym Mhrifysgol Ymreolaethol Barcelona ac wedi cyfrannu'n helaeth i raglenni radio a theledu ar hanes a gwleidyddiaeth ee *En Guàrdia* ac *El nas de Cleòpatra*, ar Radio Catalwnia, *Minoría absoluta* ac *El Món* ar RAC 1 ac *El favorit* (2005) ar TV3; gweithiodd hefyd fel ymgynghorydd rhaglenni dogfen, teledu megis *Els Maquis*, *La guerra silenciada* a *Conviure amb el risc*.

## Carcharu
Ar 2 Tachwedd 2017, yn dilyn Datganiad o Annibyniaeth gan Lywodraeth Catalwnia, fe'i carcharwyd gan Lys Cenedlaethol Sbaen, ynghyd ag aelodau eraill o'r Llywodraeth, oherwydd ei ymgyrch dros annibyniaeth Catalwnia.

Sefydlodd glymblaid Gweriniaeth Chwith Catalwnia-Catalwnia Ie (ERC–CatSí) i ymladd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017, gan wneud hynny o'r carchar. Enillodd ei blaid 6 sedd ychwanegol gan ddod yr ail blaid mwyaf: cyfanswm o 26 sedd.

Yng Ngorfennaf 2018 symudwyd Junqueras i garchar Lledoners, Catalwnia. Cafwyd sawl protest yn erbyn ei garchariad o flaen drysau'r carchar. Yn rhagfyr 2018, cyoeddodd y *International Association of Democratic Lawyers* ddatganiad y dylid ei ryddhau (a'r gwleidyddion eraill a garcharwyd) ar unwaith. Ar 1 Chwefror 2019, trosglwyddwyd ef i garchar ym Madrid, yn barod ar gyfer achos llys yn ei erbyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure

Mae '''''Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure''''' yn ffilm animeiddiedig Americanaidd ar gyfer fideo o 2001 a gynhyrchwyd gan Disney Television Animation yw Awstralia, a ddilyniant i'r ffilm animeiddiedig Disney o 1955 *Lady and the Tramp*. Rhyddhawyd y ffilm ar y 27 Chwefror 2001.

## Y Cast 
* Scott Wolf fel Scamp (yn siarad); Roger Bart (yn canu)
* Alyssa Milano fel Angel
* Chazz Palminteri fel Buster
* Jeff Bennett fel Tramp, Jock a Trusty, a The Dogcatcher
* Jodi Benson fel Lady
* Bill Fagerbakke fel Mooch
* Mickey Rooney fel Sparky
* Cathy Moriarty fel Ruby
* Bronson Pinchot fel Francois
* Debi Derryberry a Kath Soucie fel Annette, Danielle, a Colette
* Rob Paulsen fel Otis
* Nick Jameson a Barbara Goodson fel Jim Dear and Darling.
* Andrew McDonough fel Junior
* Tress MacNeille fel Aunt Sarah
* Mary Kay Bergman a Tress MacNeille fel Si a Am
* Jim Cummings fel Tony
* Michael Gough fel Joe
* Frank Welker fel Reggie
* April Winchell fel Mrs. Mahoney

## Caneuon 
# "Welcome"
# "World Without Fences"
# "Junkyard Society Rag"
# "I Didn't Know That I Could Feel This Way"
# "Always There"

## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
The Once and Future King

Mae ***The Once and Future King*** yn nofel am y Brenin Arthur gan T. H. White. Fe'i chyhoeddwyd gyntaf ym 1958. Mae'n casglu ac yn diwygio tair nofel fer a gyhoeddwyd o 1938 i 1941, gyda ychwanegu deunydd newydd.

Mae llyfr White yn seiliedig ar ''Le Morte d'Arthur'' gan Thomas Malory. Daw'r teitl o Malory, sy'n dweud bod yr arysgrif Lladin canlynol yn ymddangos ar bedd Arthur: "Hic jacet Arthurus, Rex quondam, Rexque futurus" ("Yma y gorwedd Arthur, brenin unwaith, a brenin yn y dyfodol").

Mae'r llyfr yn cynnwys pedair rhan:
* *The Sword in the Stone* (a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1938), am ieuenctid Arthur
* *The Queen of Air and Darkness* (a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1939 fel *The Witch in the Wood*, ac wedi'i ddiwygio'n sylweddol), am Arthur ar ôl iddo ddod yn frenin, ei warchodfa gan Myrddin, ac ei ryfel yn erbyn y Brenin Lot
* *The Ill-Made Knight* (a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1940), yn bennaf am Lawnslot
* *The Candle in the Wind* (deunydd a oedd cyn hynny yn anghyhoeddedig), am ddiwedd teyrnasiad Arthur

Ym 1977, ar ôl marwolaeth White, cyhoeddwyd pumed rhan, *The Book of Merlyn*, a ysgrifennwyd ym 1941. Fodd bynnag, roedd White wedi cynnwys rhan helaeth o'r deunydd hwn i mewn i *The Once and Future King*.

Categori:Nofelau 1958
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelau Saesneg o Loegr
Hiroyuki Abe

Pêl-droediwr o Japan yw **Hiroyuki Abe** (ganed 5 Gorffennaf 1989). Cafodd ei eni yn Nara a chwaraeodd deirgwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pêl-droedwyr o Japan
Gorsaf reilffordd Dorking

Mae **Gorsaf reilffordd Dorking** un o dair gorsaf reilffordd in gwasanaethau tref Dorking yn Surrey.

Agorwyd yr orsaf ym 1869 ar reilffordd rhwng Llundain a Brighton, adeiladwyd gan Reilffordd Llundain, Brighton ac Arfordir y De.

Mae Gorsaf reilffordd Dorking Gorllewinol a Gorsaf reilffordd Dorking (Deepdene) ar reilffordd arall rhwng Reading a Redhill ag agorwyd yn gynharach.

bawd|dim|250px

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

Dorking
Dorking
Fferi Gosport

Gwasanaeth fferi yw** Fferi** **Gosport **sy'n gweithredu rhwng Gosport a Portsmouth yn Hampshire, de Lloegr. Yn 2018, gweithredwyd y gwasanaeth gan Gosport Ferry Ltd, is-gwmni o'r Portsmouth Harbour Ferry Company plc, ei hun yn  eiddo i is-gwmni o FIH group plc, ar ôl iddo gael ei gymeryd drosodd yn 2004.

## Sefydlu
Crëwyd y cwmni sy'n gweithredu fferi Gosport yn 1883, fel y *Port of Porstmouth Steam Launch & Towing Compay,* gan ei wneud yn un o'r gwasanaethau fferi hynaf yn y DU. Yn 1963, cymerodd drosodd y ''Gosport & Portsea Watermen's Steam Launch Company*, a sefydlwyd yn 1875 gan y Watermen, sydd wedi gweithredu llongau fferi ar y llwybr ar hyd y canrifoedd. Roedd y Watermen wedi mwynhau hawliau a ddiogelwyd rhwng 1603 a 1840, i weithredu gwasanaeth fferi i drigoloion Gosport.
bawd|262x262px|*Spirit of Gosport''
bawd|264x264px|Amserlen Fferi Gosport
Yn 1840, cyflwynnwyd fferi stêm gadwyn, i ddyluniad tebyg i'r hyn oedd eisoes yn cael ei ddefnyddio yn Woolston. Daethpwyd a'r fferi stêm gadwyn i ben yn 1959.

## Buddsoddi a chyfranddaliadau
Yn 2004 fe gwblhawyd meddianiaeth gelyniaethus gan Falkland Islands Holdings, gwerth £7.5 miliwn. Un o brif ddadleuon y gwrthwynebwyr oedd "os bydd y cwmni'n mynd i ddwylo un cyfranddaliwr, byddai prisiau'n codi a'r buddsoddiadau yn y fferïau'n disgyn". Ar 10fed o Ragfyr  rhyddhaodd Falkland Island Company ddatganiad yn cyhoeddi fod ganddynt tros 51% o gyfanswm y cyfranddaliadau a nodwyd telerau ar gyfer prynu'r gweddill.
bawd|263x263px|*Spirit of Portsmouth*

## Fflyd presennol 
Ar feddiannu'r cwmni yn 1963, newidiwyd ei enw i'r Portsmouth Harbour Ferry Company (PHFC) (plc ers 2001). Yn ogystal â Gosport Ferries Cyf a buddiannau eraill  cysylltiedig, mae PHFC hefyd yn berchen ar Clarence Marine Engineering Cyf, sy'n darparu gwasanaethau cynnal a chadw ar gyfer  llongau fferi yn ogystal â gwasanaethau peirianneg morol mwy cyffredinol. Fe ymgorfforwyd Gosport Ferries Ltd  yn 1988, yn gwmni cofrestredig 2254382; ac fe ymgorfforwyd Clarence Marine Engineering  yn 1987, cwmni cofrestredig 2139067. Mae'r naill gwmni'n ddi-fasnach ac mae ei swyddfa gofrestredig yn wedi ei leoli yn South Street, Gosport, prif swyddfeydd ar gyfer Portsmouth Harbour Ferry Company Cyf plc, cwmni gofrestredig 18751.

## Cyfeiriadau
Categori:Cludiant dŵr
Categori:Cludiant yn Hampshire
Categori:Cychod
O Grande Segredo

Drama deledu o Frasil ydy ***O Grande Segredo***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan TV Excelsior a chafodd ei rhyddhau ar 17 Ebrill 1967.

## Cast 
* Glória Menezes - Marta / Ana Célia
* Tarcísio Meira - Celso
* Íris Bruzzi - Silvia
* Débora Duarte - Nina
* Ivan Mesquita - Lindolfo
* Maria Aparecida Alves - Abigail
* Paulo Figueiredo - Mário

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Excelsior
Neue Zürcher Zeitung

Papur newydd cenedlaethol dyddiol yn y Swistir ydy ***Neue Zürcher Zeitung*** (yn llythrennol "Dyddiadur Newydd Zürich"). Ystyrir y papur yn uchel ei barch am ei newyddiaduraeth safonol.

Enillodd *Neue Zürcher Zeitung* Wobr Erasmus ym 1979.

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Papurau newydd Almaeneg
Categori:Papurau newydd y Swistir
Categori:Sefydliadau 1780
C.P.D. Tref Dinbych

Clwb pêl-droed o dref Dinbych, Sir Ddinbych ydy **Clwb Pêl-droed Tref Dinbych** (Saesneg: *Denbigh Town Football Club*) sy'n chwarae yn y Cymru North, sef ail haen pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1880

Ymunodd y clwb â Chynghrair Cymru (Ardal Wrecsam) ym 1957-58 cyn dod yn un o glybiau gwreiddiol Cynghrair Clwyd ym 1974-75. Cafwyd dyrchafiad i'r Gynghrair Undebol ar gyfer tymor 1997-98.

Llwyddodd y clwb i gyrraedd rownd derfynol un o prif gystadlaethau pêl-droed Cymru am y tro cyntaf yn 2015-16 wrth gyrraedd rownd derfynol Cwpan Cynghrair Cymru cyn colli yn erbyn Y Seintiau Newydd.

## Anrhydeddau
***Cwpan Amatur Cymru**
**Enillwyr: 1923-24
***Cwpan Cynghrair Cymru**
**Cyrraedd Rownd Derfynol: 2015-16

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1880
Tref Dinbych
Tregajorran

Pentrefan yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Tregajorran**. Fe'i lleolir  i'r de-orllewin o Redruth, o fewn i blwyf sifil Carn Brea.

## Pobl nodedig
Ganwyd Richard Trevithick, dyfeisydd, mwyngloddiwr a pheiriannwr  o fewn plwyf eglwysig Illogan).

bawd|dim|Tregajorran

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cernyw
Nerf optig

Mae'r **nerf optig** (hefyd **nerf olygol**, **nerf y llygad**), sydd hefyd yn cael ei adnabod fel **nerf greuanol II**, yn nerf cyplysedig sy'n anfon gwybodaeth weledol o'r retina i'r ymennydd. Mewn bodau dynol, mae'r nerf optig yn tarddu o goesynnau optig yn ystod seithfed wythnos datblygiad y ffetws, ac wedi'i gyfansoddi o acsonau celloedd ganglion retinol a chelloedd glial. Mae'n ymestyn o'r dallbwynt (neu ddisg optig) i'r ciasma optig ac yn parhau wrth i'r llwybr optig i'r cnewyllyn gliniog ochrol, cnewyll cyndectol a'r coliciwlws uwch.

## Gweler hefyd 
* Nerf greuanol

## Cyfeiriadau
Categori:Nerfau
Legião dos Esquecidos

Drama deledu o Frasil ydy ***Legião dos Esquecidos***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan TV Excelsior a chafodd ei rhyddhau ar 6 Mai 1968.

## Cast 
* Francisco Cuoco - Felipe
* Regina Duarte - Regina Célia
* Rodolfo Mayer - Pierre
* Márcia Real - Teresa
* Newton Prado - Julião
* Sílvio Rocha - Vicente
* Armando Bógus - Roberto
* Irina Grecco - Isabel
* Serafim Gonzalez - Sargento
* Vera Nunes - Maria Luísa
* Carlos Zara - Raul
* Sadi Cabral - Simão
* Lurdinha Félix - Lua Branca
* Eduardo Abbas - João
* Sonia Oiticica - Maria
* Neusa Maria - Sílvia
* Marcos Wainberg - ?

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Excelsior
Mantova

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd Yr Eidal yw **Mantova** (Saesneg: *Mantua*), prifddinas talaith Mantova yn rhanbarth Lombardia. Mae sôn am y ddinas yn y drasiedi *Romeo a Juliet* gan Shakespeare, a defnyddia'r trosiad Cymraeg gan J. T. Jones yr enw "Mántiwâ".

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Palazzo Ducale
* Palazzo Te
* Duomo
* Rotonda di San Lorenzo
* Theatr Bibiena

bawd|center|600px|Piazza Sordello

## Enwogion 
* Fyrsil (70 CC – 19 CC), bardd
* Baldassare Castiglione (1478–1529), diplomydd a llenor
* Claudio Monteverdi (1567–1643), cyfansoddwr

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Mantova
Melin Llynnon

Melin wynt ger pentref Llanddeusant, Ynys Môn yw **Melin Llynnon**. Ar un adeg roedd dros 30 o felinau gwynt ar Ynys Môn ond bellach, Melin Llynnon yw'r unig felin wynt weithredol sydd ar ôl yng Nghymru.

## Hanes
Adeiladwyd y felin dros gyfnod o saith mis rhwng 1775 a 1776 ar gôst o £529 11s ar dir oedd yn berchen i'r llawfeddyg, Herbert Jones.. Thomas David oedd y melinwr cyntaf ond cafodd ei ddiswyddo ar ôl chwe mlynedd am iddo beidio gwneud gwaith cynnal a chadw

## Atgyweirio
Ym 1954 collwyd y cwch mewn storm a disgynodd y felin yn adfail ond ym 1978 cafodd y felin ei phrynu gan Cyngor Sir Ynys Môn am £10,000. Ar ôl gwario £120,000 ar ei hatgyweirio cafodd y felin ei hail agor ym 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynys Môn
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Categori:Hanes Ynys Môn
Llynnon
Categori:Llwybrau Byw
Powlett Milbank

Roedd **Syr Powlett Charles John Milbank** (1 Mai 1852 – 30 Ionawr 1918) yn dirfeddiannwr ac yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol Sir Faesyfed rhwng 1895 a 1900 ac Arglwydd Raglaw Sir Faesyfed o 1895 hyd ei farwolaeth.

## Bywyd personol
Ganwyd Milbank yng Nghaeredin, yn ail fab i Syr Frederick Acclom Milbank, barwnig 1af a Alexina Harriet Elizabeth, merch Syr Alexander Don, ei wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton

Ym 1875 priododd Edith Mary merch Syr Richard Green-Price. Bu iddynt fab a thair merch.

## Gyrfa
Trwy ei briodas daeth Milbank yn landlord ystâd Norton Manor, Llanandras. Daeth yn berchennog ar ystâd enfawr yn swydd Efrog, gwerth £400,000, gan gynnwys ystâd Barningham, Barnard Castle ar farwolaeth ei hen ewyrth Harry George Powlett, 4ydd Dug Cleveland ym 1891.

Bu farw Harry ei frawd hyn ym 1892, gan hynny etifeddodd Powlett y farwnigaeth ar farwolaeth ei dad ym 1898.

Bu'n gwasanaethu fel ynad heddwch ar fainc Sir Faesyfed

Ym 1902 bu'n feistr Helfa Sir Faesyfed a Gorllewin Swydd Henffordd

## Gyrfa wleidyddol
Safodd Milbank yn enw'r Blaid Geidwadol fel ymgeisydd seneddol Sir Faesyfed yn etholiad Cyffredinol 1895 gan gipio'r sedd, yn annisgwyl gan yr aelod Rhyddfrydol Frank Edwards. Penderfynodd beidio â cheisio amddiffyn ei sedd yn etholiad cyffredinol 1900.

Bu'n gwasanaethu fel Henadur ar Gyngor Sir Faesyfed

Penodwyd Milbank yn Arglwydd Raglaw Sir Faesyfed ym 1895 ar ymddeoliad Arthur Walsh, 2il Farwn Ormathwaite o’r swydd

## Marwolaeth
Bu farw yn Llundain o gymhlethdodau yn codi wedi llawdriniaeth. Roedd yn 65 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent eglwys Norton

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1852
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1918
Y Sesiwn Hwyr

Rhaglen gerddoriaeth i bobl ifanc oedd ***Y Sesiwn Hwyr*** a ddarlledwyd ar S4C o 2000 hyd at 2003. Cyflwynwyd y gyfres gan Iestyn George a weithiodd i gylchgrawn N.M.E. yn y 1990au. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Avanti a fe'i ffilmiwyd yn eu stiwdio bwrpasol, y Ffatri Bop ym Mhorth, y Rhondda.

Roedd sawl band yn chwarae yn fyw yn y stiwdio ymhob rhaglen a byddai Iestyn George yn sgwrsio neu gyfweld a'r band o flaen llaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu cerddoriaeth
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2000
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2003
William Rees Morgan Davies

Roedd **Syr William Rees Morgan Davies** (11 Mai 1863 –  14 Ebrill 1939) *William Rees-Davies* yn gyfreithiwr o Gymru a fu'n gwasanaethu fel barnwr yng Ngwasanaeth Cyfreithiol yr Ymerodraeth Brydeinig bu hefyd yn gwasanaethu fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Sir Benfro rhwng 1892 a 1898

## Bywyd personol
Ganwyd Rees-Davies yn Aberdaugleddau, yn fab i Syr William Davies, cyfreithiwr a Martha Rees Morgan ferch hynaf Thomas Morgan, Hwlffordd, ei wraig. Bu Syr William yn rhagflaenydd Rees-Davies fel AS Sir Benfro.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton a Neuadd y Drindod, Caergrawnt, gan raddio'n BA ym 1885.

Priododd Florence Beatrice ym 1898, roedd hi yn ferch i John Birkett, o Rickmansworth, Swydd Hertford. Ni fu iddynt blant. Bu hi farw ym 1910 . Ym 1913, priododd Hilda Kathleen, merch W. E. Blennerhasset Atthill o Faversham, Swydd Gaint. Bu iddynt un mab sef William Rupert Rees-Davies AS Ceidwadol etholaethau ardal Thanet Caint rhwng 1953 a 1983.

## Gyrfa
Wedi graddio aeth Rees-Davies i astudio yn y Deml Ganol, gan gael ei alw i'r Bar ym 1887. Bu'n gweithio fel bargyfreithiwr ar gylchdaith Deheudir Cymru gan wasanaethu fel erlynydd y goron, gan amlaf. Bu'n gwasanaethu fel Ynad Heddwch ar fainc Sir Benfro, mainc Swydd Gaint a mainc Aberdaugleddau.

## Gyrfa wleidyddol
Ym 1891 cyhoeddodd Syr William Davies nad oedd am amddiffyn ei sedd yn yr etholiad nesaf. Dewiswyd ei fab yn olynydd iddo. Llwyddodd Rees-Davies i gadw'r sedd i'r Rhyddfrydwyr yn etholiad cyffredinol 1892 ac i'w amddiffyn yn etholiad cyffredinol 1895. Bu'n gwasanaethu fel Ysgrifennydd Seneddol Preifat i Ganghellor y Trysorlys, Syr William Harcourt, rhwng 1893 ac 1895.

Ym 1898 cafodd swydd gyflogedig gan y goron, sef swydd Twrnai Cyffredinol y Bahamas a bu'n rhaid iddo ildio ei sedd seneddol.

## Gwasanaeth ymerodrol
Penodwyd Rees-Davies yn Dwrnai Cyffredinol y Bahamas ym 1898. Ym 1902 fe'i penodwyd yn Adfocad y Brenin ar Ynys Cyprus.

Ym 1907, fe'i penodwyd yn Dwrnai Cyffredinol Hong Cong. Fel Twrnai Cyffredinol roedd hefyd yn aelod o Gyngor Gweithredol a Chyngor Deddfwriaethol y diriogaeth.

Fe'i penodwyd yn Gwnsler y Brenin ym 1908.

Ym 1912, fe'i penodwyd yn Brif Ustus Hong Cong gan ddal y swydd hyd iddo ymddeol ym 1924.

## Marwolaeth
Wedi ymddeol, symudodd i Folkestone, Caint. Lle fu farw yn 75 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Tramwyfa Discovery

bawd|250px

Mae **Tramwyfa Discovery** yn gulfor yng Nghanada rhwng Ynys Vancouver a’r Ynysoedd Discovery i’r gogledd o Gulfor Georgia. Ynys Quadra ac Ynys Sonora yw’r ynysoedd i’r dwyrain o’r dramwyfa. Mae Culfor Johnstone i’r gogledd.

Enwyd y dramwyfa yn 1847 gan Gapten Henry Kellett ar ôl HMS *Discovery*, llong George Vancouver,  ar eu taith o gwmpas Ynys Vancouver..

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Canada
Categori:British Columbia
Thomas Charlton-Meyrick

Roedd y **Cyrnol Syr Thomas Charlton-Meyrick**, (14 Mawrth 1837 – 31 Gorffennaf 1921) yn filwr a thirfeddiannwr o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol Penfro rhwng 1868 a 1874

## Bywyd personol
Ganwyd *Thomas Charlton* yng Nghastell Apley, Hadley, Swydd Amwythig, yn fab i St John Chiverton Charlton, bonheddwr, a Jane Sophia Meyrick ei wraig. Roedd Jane yn ferch ac etifedd i Thomas Meyrick ystâd Bush, Doc Penfro. Ym 1858, etifeddodd Thomas Charlton ystâd ei dad-cu pan gyrhaeddodd 21in mlwydd oed (oedran dyfod yn oedolyn ar y pryd), a newidiodd ei enw i Charlton-Meryck trwy drwydded frenhinol yn unol â gofynion ewyllys ei dad cu

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton.

Ym 1860 priododd Mary Rhoda merch y Cyrnol F. Hill. Bu iddynt pum mab a thair merch.

## Gyrfa
bawd|Castell Apley
Wedi etifeddu ystâd ei dad cu bu'n gweithio am weddill ei oes fel tirfeddiannwr. Roedd tiroedd ystâd y Bush yn cynnwys y tiroedd yr adeiladwyd dociau Penfro a phentref Doc Penfro arnynt. Wedi marwolaeth ei frawd ym 1873 daeth i feddiant ystadau'r teulu yn Swydd Amwythig hefyd. Gan fod Charlton-Meyrick wedi etifeddu ystâd y Bush, trwy gyfran ei fam, ar y dybiaeth na fyddai'n etifeddu ystâd ei dad, Castell Apley, yn Swydd Amwythig; bu achos llys gan berthnasau oedd yn hawlio nad oedd ganddo hawl i gadw'r Bush ar ôl etifeddu Castell Apley. Methodd yr achos a chadwodd Charlton-Meyrick perchenogaeth o'r ddwy ystâd.

Bu'n gwasanaethu fel Cyrnol ac yna fel Cyrnol Anrhydeddus ar 3ydd bataliwn Catrawd Troedfilwyr Ysgafn Swydd yr Amwythig, gan wasanaethu gyda'r gatrawd yn yr Iwerddon ac yn ystod Rhyfeloedd y Boer yn Ne Affrica.

Gwasanaethodd fel ynad heddwch ar feinciau Sir Benfro a Swydd Amwythig

## Gyrfa wleidyddol
Wedi marwolaeth Syr John Owen AS Ceidwadol Penfro ym 1861 dewiswyd Charlton-Meyrick i amddiffyn y sedd yn yr isetholiad canlynol. Bu'n aflwyddiannus a chollwyd y sedd i'r ymgeisydd Rhyddfrydol (mab y diweddar aelod) Syr Hugh Owen Owen.

Safodd Charlton-Meyrick eto yn etholiad cyffredinol 1868 gan lwyddo i gipio Penfro yn ôl i'r Ceidwadwyr. Yn yr etholiad cyffredinol canlynol, etholiad 1874, collodd y sedd i'r Rhyddfrydwyr. Codwyd deiseb i herio tegwch yr etholiad, ond fe'i ataliwyd ychydig ddyddiau cyn dyddiad yr achos llys i'w hystyried 

Safodd eto yn etholiad cyffredinol 1880 gan fethu yn ei ymgais i adfer ei sedd.

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Benfro ym 1877

## Anrhydeddau
Ym 1880 cafodd Charlton-Meyrick ei greu'n Farwnig. Fe'i gwnaed yn Gymrawd Urdd y Baddon (CB) ym 1898 gan gael ei ddyrchafu yn Farchog Cadlywydd o’r Urdd (KCB) ym 1910.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref, Castell Apley, yn 84 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd yng nghladdgell y teulu yn Eglwys Wellington, Swydd Amwythig

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1921
Roger Williams (gwleidydd)

Mae **Roger Hugh Williams**, CBE (ganwyd 22 Ionawr 1948) yn wleidydd Democratiaid Rhyddfrydol. Roedd yn Aelod Seneddol dros Frycheiniog a Sir Faesyfed cyn colli ei sedd yn Etholiad cyffredinol 2017.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Democratiaid Rhyddfrydol
Band y Cory

Band pres o Treorci yn y Rhondda yw **Band y Cory**. Yn 2016 daeth Cory y band cyntaf yn hanes i ennill Pencampwriaeth Ewrop, Pencampwriaeth Ynysoedd Prydain, Pencampwriaeth Agored Ynysoedd Prydain a chystadleuaeth Brass in Concert yn yr un flwyddyn ac ym mis Ionawr 2017 roedd y band yn dathlu bod yn rhif un ar restr detholion y byd am y 10fed blwyddyn yn olynol.

## Hanes
Ffurfiwyd y band ym 1884 o dan yr enw **Ton Temperance Band** ond yn dilyn nawdd gan Sir Clifford Cory, perchennog pwll glo lleol, fyddai'n caniatau'r band i gyflogi arweinydd llawn amser, cafodd y band eu hail enwi y '''Cory Workmen's Band** ym 1895.

Ym 1920 llwyddodd y band i sicrhau eu statws fel Band Pencampwriaeth a chystadlu ym Mhencampwriaeth Bandiau Pres Ynysoedd Prydain am y tro cyntaf ym 1924.

Ym 1976 cafodd Cory y fraint o gael eu dewis i gynrychioli Cymru ar daith Americanaidd er mwyn dathlu dau gan mlwyddiant y wlad.

Am resymau nawdd, cafodd y band eu hadnabod fel **Just Rentals Cory''' ym 1988 ac yna wedi i'r cwmni newid eu henw ym 1998, newidiwyd enw'r band i **Buy As You View Cory** cyn dychwelyd i'r enw Band y Cory yn 2007 ond bu rhaid disgwyl tan 1974 cyn cipio Pencampwriaeth Bandiau Pres Ynysoedd Prydain am y tro cyntaf.

Ym 1980 daeth y cyntaf o'u llwyddiannau ym Mhencampwriaeth Bandiau Pres Ewrop wrth i'r band sefydlu eu lle fel un o prif fandiau pres y byd.

Yn 2016 llwyddodd Cory i ennill y *Gamp Lawn* o prif bencampwriaethau'r byd bandiau pres, sef Pencampwriaeth Ewrop, Pencampwriaeth Agored Ynysoedd Prydain a Phencampwriaeth Bandiau Pres Ynysoedd Prydain - dim ond y trydydd tro erioed i hyn gael ei gyflawni - ac wrth ychwanegu pencampwriaeth Brass in Concert daeth Cory y band cyntaf yn hanes i fod yn bencampwyr y pedair gystadleuaeth yn yr un flwyddyn. Llwyddodd y Cory i efelychu'r gamp yma unwaith eto yn 2019.

Ym mis Ionawr 2017 dathlodd y band y ffaith eu bod yn rhif un ar restr detholion y byd am y 10fed blwyddyn yn olynol.

### Pencampwriaethau
* Pencampwyr Ynysoedd Prydain - 1974, 1982, 1983, 1984, 2000, 2013, 2015, 2016, 2019
* Pencampwyr Agored Ynysoedd Prydain - 2000, 2002, 2007, 2009, 2011, 2016, 2018, 2019
* Pencampwyr Ewrop - 1980, 2008, 2009, 2010, 2013, 2016, 2019
* Pencampwyr *Brass In Concert* - 2008, 2012, 2013, 2015, 2016, 2018, 2019
* Pencampwyr *World Music Contest* - 2009, 2010, 2011, 2012
* Pencampwyr Band Cymru - 2014, 2018

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau pres
.cs

Côd ISO swyddogol Tsiecoslofacia oedd **.cs**.

Bellach mae Gweriniaeth Tsiec a Slofacia yn defnyddio eu parthau lefel uchaf eu hunain, sef .cz a .sk. Yn sgil hynny roedd llai a llai o ddefnydd o .cs, wedyn cafodd y parth ei ddileu tua mis Ionawr 1995.

## Cyfeiriadau
Categori:Parthau lefel uchaf
.um

Côd ISO swyddogol Ynysoedd Pellennig Bychain yr Unol Daleithiau oedd **.um**.

Cafodd y parth ei ddileu gan ICANN tua mis Ionawr 2007 oherwydd diffyg defnydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Parthau lefel uchaf
Wicirywogaeth

Prosiect gan Sefydliad Wicimedia yw Wicirywogaeth (*Wikispecies*) a lansiwyd ar 5 Medi 2004. Mae'n brosiect amlieithog, ac yn debycach i Comin Wicimedia nag i Wicipedia o ran ffurf.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Wicirywogaeth
*Cyfrif Twitter Wicirywogaeth (yn Saesneg

Categori:Prosiectau Wicimedia
Bibsys

Asiantaeth gweinyddol ydy **Bibsys**. Yr Adran Addysg ac Ymchwil yn Norwy sydd yn gyfrifol am ei threfnu.

Darparydd gwasanaeth ydy Bibsys, sydd yn canolbwyntio ar gyfnewid, cadw ac adalw data mewn perthynas ac ymchwil, addysgu a dysgu - yn hanesyddol metadata sydd yn perthyn i adnoddau llyfrgell.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Om Bibsys 

Categori:Llyfrgellyddiaeth
Categori:Sefydliadau 1972
T. H. White

Nofelydd o Loegr oedd **Terence Hanbury White** (29 Mai 1906 – 17 Ionawr 1964). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gyfres o nofelau Arthuraidd, *The Once and Future King*.

Fe'i ganwyd yn Bombay (bellach Mumbai), India, i rieni Seisnig. Astudiodd yn Lloegr yng Ngholeg Cheltenham, Swydd Gaerloyw, a Choleg y Breninesau, Caergrawnt. Yng Nghaergrawnt ysgrifennodd draethawd ar ''Le Morte d'Arthur'' gan Thomas Malory, a graddiodd ym 1928 gyda gradd yn y Saesneg. Roedd yn athro yn Ysgol Stowe, Swydd Buckingham, am bedair blynedd. Ym 1936, gadawodd ei swydd a bu'n byw mewn bwthyn ciper gerllaw, lle ysgrifennodd, ac ymgymerodd â hela, heboca a physgota. Yn ystod y cyfnod hwn ailddarllenodd ''Le Morte d'Arthur'', a dechreuodd ei fersiwn ei hun o stori'r Brenin Arthur, *The Sword in the Stone*. Ym 1939 symudodd i Swydd Meath, Iwerddon, lle treuliodd yr Ail Ryfel Byd. Ym 1946 symudodd i Alderney, Ynysoedd y Sianel, lle treuliodd weddill ei fywyd.

## Llyfryddiaeth ddethol
* *Loved Helen* (1929)
* *The Green Bay Tree* (1929)
* *Dead Mr. Nixon* (1931) (gyda R. McNair Scott)
* *First Lesson* (1932) (fel James Aston)
* *They Winter Abroad* (1932) (fel James Aston)
* *Darkness at Pemberley* (1932)
* *Farewell Victoria* (1933)
* *Earth Stopped* (1934)
* *Gone to Ground* (1935)
* *England Have My Bones* (1936)
* ''Burke's Steerage* (1938)
* *The Once and Future King*
** *The Sword in the Stone* (1938)
** *The Queen of Air and Darkness* (teitl gwreiddiol *The Witch in the Wood*, 1939)
** *The Ill-Made Knight* (1940)
** *The Candle in the Wind* (1958)
* *Mistress Masham's Repose* (1946)
* *The Elephant and the Kangaroo* (1947)
* *The Age of Scandal* (1950)
* *The Goshawk* (1951)
* *The Scandalmonger* (1952)
* *The Book of Beasts* (cyfieithydd, 1954)
* *The Master* (1957)
* *The Godstone and the Blackymor* (1959)
* *America at Last* (1965)
* *The Book of Merlyn* (1977)
* *A Joy Proposed* (1980)
* *The Maharajah and Other Stories* (golygydd Kurth Sprague) (1981)
* *Letters to a Friend'' (1984)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Llenorion Saesneg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Sigismund, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Roedd **Sigismund o Lwcsembwrg** (15 Chwefror 1368 – 9 Rhagfyr 1437) yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1433 hyd ei farwolaeth.

Ymwelodd â Lloegr ym 1416 fel gwestai i'r brenin Harri V.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1368
Categori:Marwolaethau 1437
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Ffredrig III, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg oedd **Ffredrig III** (21 Medi 1415 – 19 Awst 1493) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1452 i 1493, yn Frenin y Rhufeiniaid o 1440 i 1493, yn Archddug Awstria o 1457 i 1493, ac yn Ddug Styria, Carinthia, a Carniola o 1424 i 1493.

Ganed yn Innsbruck, Iarllaeth Tyrol, yn fab i Ernst, Dug Awstria. Etifeddodd diriogaethau Awstria Fewnol – Styria, Carinthia, Carniola, a Gorizia – wedi i Ernest farw yn 1424. Erbyn 1439, Ffredrig oedd prif aelod y Hapsbwrgiaid.

Yn sgil marwolaeth ei gefnder Albrecht Fawrfrydig, etholwyd Ffredrig yn Frenin y Rhufeiniaid (neu Frenin yr Almaen) yn 1440 a fe'i coronwyd yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig yn 1452. Bu mab Albrecht, Ladislaus yr Ôl-anedig, dan warchodaeth Ffredrig am gyfnod.

Yn 1486, etholwyd ei fab Maximilian yn Frenin y Rhufeiniaid ar y cyd â Ffredrig. Bu farw yn Linz, Archddugiaeth Awstria, yn 77 oed, a fe'i olynwyd yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig gan Maximilian.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Awstria
Categori:Genedigaethau 1415
Categori:Marwolaethau 1493
Categori:Pobl o Innsbruck
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Junts per Catalunya

Llwyfan gwleidyddol yw **Junts per Catalunya** (, **JuntsxCat**) a ffurfiwyd o sawl plaid er mwyn ymladd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2017, a alwyd (am y tro cyntaf) gan Brif Weinidog Sbaen. Arweinydd Junts per Catalunya yw Carles Puigdemont, sef Arlywydd Llywodraeth Catalwnia (y *Generalitat of Catalonia*).

Ffurfiwyd y blaid hon o'r canlynol:
*Plaid Ewropeaidd Democrataidd Catalwnia (PDeCAT)
*Aelodau Annibynnol
*Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) (a olynodd y Convergència Democràtica de Catalunya)

Asgwrn cefn y blaid oedd PDeCAT a rhestr a luniwyd gan Puigdemont o blith y gymdeithas ddinesig, yn hytrach na phlaid.
bawd|chwith|Yr Arlywydd Carles Puigdemont.

## Aelodau o'r blaid hon
*Partit Demòcrata Europeu Català, (PDeCAT) 
*Annibynwyr

## Etholiadau
### Llywodraeth Catalwnia
## Symbolau
## Gweler hefyd
*Demòcrates de Catalunya
*Convergència i Unió
*Esquerra Republicana de Catalunya
*Partit dels Socialistes de Catalunya

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghatalonia
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Sbaen
Y glust allanol

**Y glust allanol **yw rhan allanol y glust, ac sy'n cynnwys godre'r glust (hefyd pinna) a pibell y glust. Mae'n casglu egni sain a'i ganoli ar dympan y glust (pilen tynpanaidd).

## Strwythur 
### Godre'r glust 
Mae'r rhan weladwy yn cael ei galw'n odre'r glust, ac mae'n cael ei adnabod hefyd fel y pinna, yn arbennig mewn anifeiliaid eraill. Mae wedi'i gyfansoddi o blat denau o gartilag melyn elastaidd, wedi'i orchuddio a chroen, ac wed'i gysylltu a rhannau amglychynol gan dennynau a chyhyrau; ac at flaen pibell y glust gan feinwe edafeddog. Gall nifer o famaliaid symud y pinna (gyda'r cyhyrau clustiol) er mwyn canoli eu clyw i gyfeiriadpenodol mewn ffordd debyg iawn i'r modd maen nhw'n symud eu llygaid. Nid yw'r gallu hwn gan rhan fwyaf o fodau dynol.

### Pibell y glust 
O'r pinna mae tonnau sain yn symud i gyfeiriad pibell y glust (hefyd yn cael ei adnabod fel y *cyntedd acwstig allanol*) tiwb syml sy'n rhedeg trwyddo i'r glust ganol. Mae'r tiwb hwn yn arwain am i mewn o waelod godre'r glust ac yn ac yn cludo'r disgryniadau o'r ceudod tympanaidd ac yn chwyddo amleddau yn yr ystod 3&nbsp;kHz i 12&nbsp;kHz.

## Cyfeiriadau
Categori:Clust
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Siarl IV, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Roedd **Siarl IV**, ganwyd **Wenceslaus** (14 Mai 1316 – 29 Tachwedd 1378), yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1355 hyd ei farwolaeth.

Categori:Genedigaethau 1316
Categori:Marwolaethau 1378
Categori:Teyrnoedd y 14eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Llabed y glust

Mae **llabed y glust ddynol** (*lobulus auriculae*) wedi'i gyfansoddi o feinweoedd cysylltiol areolaidd a blongog, sydd a llai o gadernid ac elastigedd gweddill godre'r glust (strwythur allanol y glust). Mewn rhai achosion, mae rhan isaf y llabed wedi'i chysylltu ag ochr y wyneb. Gan nad yw llabed y glust yn cynnwys cartilag mae ganddo gyflenwad mawr o waed a gall helpu i gynhesu'r glust a chadw cydbwysedd. Fodd bynnag, nid yw llabedau'r glust yn cael eu hystyried o unrhyw ddefnydd biolegol arwyddocaol. Mae'r llabed yn cynnwys nifer o derfynau nerf, ac i rai pobl yn barth nwydus.

Yn ei lyfr The Naked Ape (1967), cyflwynodd y swolegydd Desmond Morris y ddamcaniaeth bod y llabedau wedi datblygu fel parth nwydus ychwanegol er mwyn hwyluso'r rhywioldeb estynnol oedd yn angenrheidiol yn esblygiad paru unweddog rhwng bodau dynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Clust
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Drwm y glust

Mewn anatomeg bodau dynol ac mewn amywiol detrapodau eraill, mae **drwm y glust**, sydd hefyd yn cael ei alw'n **dympan y glust** neu **myringa**, yn bilen denau, siâp côn sy'n gwahanu'r glust allanol o'r glust ganol. Ei gwaith yw trosglwyddo sain o'r awyr i'r esgyrnynnau y tu fewn i'r glust ganol, ac yna i'r ffenestr hirgrwn yn y cogwrn (*cochlea*) llawn hylif. Felly, mae'n trosi a chwyddo dirgryniadau yn yr aer i ddirgryniadau mewn hylif. Mae'r esgyrnyn morthwyl (*malleus*) yn pontio'r bwlch rhwng drwm y glust ac esgyrnynnau eraill.

Gall toriad neu dwll yn nrwm y clust arwain at golli clyw. Gall dymchweliad neu wrthdyniad drwm y glust achosi colli clyw neu golesteatoma.

## Delweddau 

Normal Left Tympanic Membrane.jpg|Drwm y glust chwith mewn cyflwr arferol
Traumatic Perforation of the Tympanic Membrane.jpg |Cafodd y twll hirgrwn yn nrwm y glust chwith hon ei achosi gan slap i'r glust
TM RIGHT NORMAL.jpg|Drwm y glust dde mewn cyflwr arferol

## Gweler hefyd 
* Y glust ganol

## Cyfeiriadau
Categori:Clust
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Guido III o Spoleto

Roedd **Guido o Spoleto** (weithiau **Wido** neu **Guy**; bu marw 12 Rhagfyr 894), yn Frenin yr Eidal o 889 ac yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 891 hyd ei farwolaeth; cydreolodd gyda'i fab Lambert II o Spoleto o 891.

Categori:Marwolaethau 894
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Pega Pega

Drama deledu o Frasil ydy ***Pega Pega***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 6 Mehefin 2017.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Lambert II o Spoleto

Roedd **Lambert o Spoleto** (tua 880 – 15 Hydref 898), yn Frenin yr Eidal o 891 ac yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 892 hyd ei farwolaeth; cydreolodd gyda'i dad Guido III o Spoleto hyd 894, ar ôl hynny rheolodd ar ei ben ei hun.

Categori:Marwolaethau 898
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Harri VII, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Roedd **Harri VII o Lwcsembwrg** (tua 1275 – 24 Awst 1313) yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1312 hyd ei farwolaeth.

bawd|dim|Darluniad o goroniad Harri fel ymerawdwr mewn llawysgrif o'r 14g

Categori:Marwolaethau 1313
Categori:Teyrnoedd y 14eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Jessie (cyfres deledu 2011)

Comedi sefyllfa o'r Unol Daleithiau yw ***Jessie***. Fe'i crëwyd gan Pamela Eells O'Connell ar gyfer Disney Channel.

Mae'r gyfres yn serennu Debby Ryan, Peyton List, Cameron Boyce, Karan Brar, Skai Jackson, a Kevin Chamberlin.

## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau