open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stephanie Beatriz

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Stephanie Beatriz** (ganed 10 Chwefror 1981).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Ditectif Rosa Diaz yn y gyfres gomedi *Brooklyn Nine-Nine* (2013–2021). Mae ei gweithiau nodedig yn cynnwys portreadu Carla yn y ffilm gerddorol *In the Heights* (2021) a rhoi llais i Mirabel Madrigal yn y ffilm animeiddiedig Disney *Encanto* (2021). Chwaraeodd Quiet yn y gyfres gomedi-weithredu *Twisted Metal* (2023–presennol) a Vaggie yn y gyfres gerddorol animeiddiedig i oedolion *Hazbin Hotel* (2024–presennol). Perfformiodd Beatriz yng Ngŵyl Shakespeare Oregon ac roedd ganddi rolau yn y cyfresi teledu fel *The Closer* a *Southland*. Roedd ganddi hefyd rôl ailadroddus fel Sonia Ramirez yn y gyfres gomedi ABC *Modern Family*.

Ganwyd hi yn Neuquén, Talaith Neuquén yn 1981.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16832110 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16832110 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Laura Branigan

Cantores o'r Unol Daleithiau oedd **Laura Ann Branigan** (3 Gorffennaf 1952 - 26 Awst 2004).

Mae hi'n adnabyddus am ei sengl *Gloria* a gafodd ei ardystio'n blatinwm yn 1982, a arosodd ar Billboard Hot 100 UDA am 36 wythnos, gan gyrraedd Rhif 2. Mae ei gweithiau nodedig eraill yn cynnwys y senglau poblogaidd *Self Control*, *Solitaire*, a *How Am I Supposed to Live Without You*. Ei halbwm stiwdio mwyaf llwyddiannus oedd *Self Control* a gafodd ei ardystio'n blatinwm yn 1984. Cyfrannodd hi ganeuon i draciau sain ffilmiau a theledu, megis *Flashdance*, *Ghostbusters*, a *Miami Vice*. Yn 1984, enillodd hi Wyl Gerdd Tokyo gyda *The Lucky One*. Ar ôl i'w llwyddiant cychwynnol leihau, ymddeolodd yn y 1990au ond dychwelodd i berfformio yn y 2000au cynnar, gan ymddangos yn nodedig fel Janis Joplin yn y sioe gerdd oddi ar Broadway *Love, Janis*.

Ganwyd hi ym Mount Kisco, Efrog Newydd yn 1952 a bu farw yn East Quogue yn 2004. Priododd â Lawrence Kruteck.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229550 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q229550 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1952
Rachel Dratch

Actores, comedïwraig ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Rachel Dratch** (ganed 22 Chwefror 1966).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys ei chyfnod fel aelod o gast y gyfres gomedi sgetsh NBC *Saturday Night Live* rhwng 1999 a 2006, lle portreadodd amrywiaeth o rolau fel Debbie Downer. Mae hi hefyd wedi ymddangos ar sioeau teledu fel *The King of Queens*, *Frasier*, *30 Rock*, a *Broad City*. Chwaraeodd Dratch rôl ailadroddus Wanda Jo Oliver ar *Last Week Tonight with John Oliver* ac actiodd mewn ffilmiau fel *Dickie Roberts: Former Child Star*, *Spring Breakdown*, ''That's My Boy*, a *Plan B*. Yn 2022, gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar lwyfan Broadway yn *POTUS: Or, Behind Every Great Dumbass Are Seven Women Trying to Keep Him Alive*. Yn ogystal, cyhoeddodd ei llyfr hunangofiannol *Girl Walks into a Bar.: Comedy Calamities, Dating Disasters, and a Midlife Miracle'' yn 2012.

Ganwyd hi yn Lexington, Massachusetts yn 1966.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q261977 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q261977 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1966
Jenny Lewis

Cantores, gyfansoddwraig, cerddor ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Diane Lewis** (ganed 8 Ionawr 1976).

Mae hi'n adnabyddus am fod yn brif ganwr, gitarydd rhythm, ac allweddellwr y band roc indie Rilo Kiley, a ffurfiodd yn 1998. Enillodd Lewis amlygrwydd fel actores blentyn yn yr 1980au, gan ymddangos mewn ffilmiau fel *Troop Beverly Hills* a *The Wizard*, a'r gyfres deledu *Brooklyn Bridge*. Ymddeolodd yn rhannol o actio yn y 1990au canol i ganolbwyntio ar gerddoriaeth. Rhyddhaodd Rilo Kiley bedwar albwm cyn ymwahanu yn 2014. Mae Lewis hefyd wedi rhyddhau pum albwm unigol, gan gynnwys *Rabbit Fur Coat* a *The Voyager*. Yn ogystal, bu'n aelod o The Postal Service, Jenny & Johnny, a Nice As Fuck.

Ganwyd hi yn Las Vegas yn 1976.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q435968 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q435968 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q435968 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
S. Epatha Merkerson

Actores o'r Unol Daleithiau yw **S. Epatha Merkerson** (ganed 28 Tachwedd 1952).

Mae hi'n adnabyddus am ei phortread o'r Rhingyll NYPD Anita Van Buren yn y gyfres ddrama weithdrefnol heddlu NBC *Law & Order*, rôl a chwaraeodd o 1993 i 2010, gan ymddangos mewn 388 o benodau. Mae Merkerson hefyd yn cael ei chydnabod am chwarae Reba the Mail Lady ar ''Pee-wee's Playhouse* a Sharon Goodwin yn y ddrama feddygol NBC *Chicago Med* ers ei dangosiad cyntaf yn 2015, ynghyd â chyfuniadau ar *Chicago Fire* a *Chicago P.D. *Mae hi wedi derbyn nifer o wobrau am ei gwaith, gan gynnwys Gwobr Emmy, Golden Globes, Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn, pedair NAACP Image Award, a dwy Wobr Obie. Dechreuodd Merkerson ei gyrfa yn Ninas Efrog Newydd yn 1978 a gwnaeth ei ymddangosiad teledu cyntaf ar *Pee-wee's Playhouse''. Mae hi hefyd wedi ymddangos ar The Cosby Show a chyfresi eraill.

Ganwyd hi yn Saginaw, Michigan yn 1952.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1198897 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1198897 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Annaleigh Ashford

Actores, cantores a dawnswraig o'r Unol Daleithiau yw **Annaleigh Ashford** (ganed 25 Mehefin 1985).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau Broadway, gan gynnwys rolau yn *Wicked*, *Legally Blonde*, a *Hair*. Derbyniodd Ashford Wobr Tony am ei rôl fel Essie Carmichael yn ''You Can't Take It with You* a chafodd enwebiadau am ei pherfformiadau yn *Kinky Boots* a *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street*. Roedd hi hefyd yn serennu yn adfywiad Broadway o *Sunday in the Park with George*. Mae ei chredydau ffilm a theledu yn cynnwys *Masters of Sex*, *Unbelievable*, *Bad Education*, *Impeachment: American Crime Story*, a *B Positive*. Enillodd Ashford enwebiad Emmy Primetime am *Welcome to Chippendales* ac enwebiad Grammy am recordiad cast *Sweeney Todd*. Rhyddhaodd ei halbwm cyntaf *Lost in the Stars: Live at 54 Below'' yn 2015.

Ganwyd hi yn Denver, Colorado yn 1985.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4767815 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q4767815 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1985
Jean Arthur

Actores ffilm a theatr o'r Unol Daleithiau oedd **Jean Arthur** (17 Hydref 1900 - 19 Mehefin 1991).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn tri ffilm gan Frank Capra: *Mr. Deeds Goes to Town* (1936), ''You Can't Take It with You* (1938), a *Mr. Smith Goes to Washington* (1939). Cyd-serennodd hefyd gyda Cary Grant yn *Only Angels Have Wings* (1939) a *The Talk of the Town* (1942). Serenodd Arthur yn y comedïau llwyddiannus *The Devil and Miss Jones* (1941) a *A Foreign Affair* (1948). Cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am yr Actores Orau am ei rôl yn *The More the Merrier'' (1943). Roedd hi'n enwog am fod yn breifat, gan osgoi cyfweliadau a lofnodion.

Ganwyd hi yn Plattsburgh, Efrog Newydd yn 1900 a bu farw yn Carmel-by-the-Sea yn 1991.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229338 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229338 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Grace VanderWaal

Cantores, gyfansoddwraig ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Grace Avery VanderWaal** (ganed 15 Ionawr 2004).

Mae hi'n adnabyddus am ei llais nodedig a'i pherfformiadau ar y iwcalili. Enillodd VanderWaal enwogrwydd trwy ennill unfed tymor ar ddeg y sioe gystadleuaeth NBC ''America's Got Talent* yn 12 oed, gan berfformio ei chaneuon gwreiddiol. Rhyddhaodd ei EP cyntaf *Perfectly Imperfect* yn 2016, a ddaeth yn EP mwyaf llwyddianus y flwyddyn honno, a dilynwyd gan ei halbwm stiwdio llawn cyntaf *Just the Beginning* yn 2017. Mae VanderWaal wedi perfformio mewn lleoliadau nodedig fel y Planet Hollywood Resort & Casino a Madison Square Garden ac wedi cymryd rhan mewn teithiau mawr, gan gynnwys ei *Ur So Beautiful Tour*. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf fel actores yn y ffilm Disney+ *Stargirl'' a'i dilyniant. Rhyddhaodd VanderWaal ei hail albwm llawn, *Childstar*, yn 2025.

Ganwyd hi yn Lenexa, Kansas yn 2004.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q26897673 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q26897673 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 2004
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Iseldiraidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 2000au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Nona Gaye

Cantores, gyfansoddwraig, cyn-fodel ffasiwn ac actores wedi ymddeol o'r Unol Daleithiau yw **Nona Aisha Gaye** (ganed 4 Medi 1974).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Zee yn *The Matrix Reloaded* a *The Matrix Revolutions*. Fel merch y canwr Marvin Gaye a wyres y cerddor jazz Slim Gaillard, dechreuodd ei gyrfa fel cantores yn y 1990au cynnar. Rhyddhawyd ei halbwm cyntaf, *Love for the Future*, yn 1992 a chynnwysodd y gân ''I'm Overjoyed'' a gyrhaeddodd y 20 uchaf. Cafodd Gaye ei chydnabod fel un o 50 o Bobl Mwyaf Prydferth gan People yn 1993 a daeth yn wyneb Armani ar ôl llofnodi gyda Ford Modeling Agency. Canodd hefyd y trac teitl ar albwm teyrnged i'w thad a chydweithiodd gyda Prince, gan recordio o leiaf pedair cân gydag ef.

Ganwyd hi yn Washington, D.C. yn 1974. Roedd hi'n blentyn i Marvin Gaye.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q508359 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
CJ Perry

Rheolwraig reslo proffesiynol, reslwr proffesiynol ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Catherine Joy "CJ" Perry** (ganed 24 Mawrth 1985).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith gyda WWE dan yr enw llwyfan Lana a'i hymddangosiadau gyda All Elite Wrestling (AEW) rhwng 2023 a 2024 dan yr enw ring CJ. Dilynodd Perry hefyd yrfa mewn dawns, gan hyfforddi yn Ysgol Coreograffi Riga a pherfformio gyda'r Ballet Cenedlaethol Latfia. Yn ddiweddarach, dawnsiodd yn Ninas Efrog Newydd mewn sefydliadau nodedig fel Theatr Ddawns Americanaidd Alvin Ailey. Yn ogystal, enillodd Perry sylw cyhoeddus fel rhan o'r *FSU Cowgirls* tra'n mynychu Prifysgol Talaith Florida, a arweiniodd at yrfa fodelu.

Ganwyd hi yn Gainesville, Florida yn 1985. Priododd â Miro.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q15739824 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Toni Basil

Cantores, coreograffydd, dawnsiwr, actores a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau yw **Toni Basil** (ganed 22 Medi 1943).

Mae hi'n enwog am ei fersiwn o'r gân *Mickey,* a oedd ar frig y siartiau yn yr Unol Daleithiau, Canada, ac Awstralia, ac a gyrhaeddodd y deg uchaf mewn sawl gwlad arall. Dechreuodd Basil ei gyrfa fel cynorthwyydd coreograffydd a dawnsiwr ar y sioe amrywiaeth gerddorol *Shindig!* ac ymddangosodd mewn ffilmiau fel *Pajama Party* a *Viva Las Vegas*. Cynorthwyodd i coreograffu'r ffilm gyngerdd *T.A.M.I. Show*, a gafodd ei archifo gan Lyfrgell Gyngres yr Unol Daleithiau yn ddiweddarach. Mae ei gwaith coreograffu yn y 1960au yn cynnwys ffilmiau fel *Village of the Giants* a *The Cool Ones*. Dylanwadodd ei phrofiad fel cheerleader ar ei gyrfa ddawns, yn arbennig yn ei pherfformiad o *Mickey,* lle gwisgodd ei gwisg cheerleader ysgol uwchradd.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1943.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q242889 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q242889 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnslunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Paulette Goddard

Actores acwres a chymdeithaswraig o'r Unol Daleithiau oedd **Paulette Goddard** (3 Mehefin 1910 - 23 Ebrill 1990).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau amlwg yn ystod Oes Aur Hollywood, gan gynnwys ei pherfformiadau yn *Modern Times* (1936) a *The Great Dictator* (1940) ochr yn ochr â Charlie Chaplin. Ar ôl llofnodi gyda Paramount Pictures, daeth yn un o brif sêr y stiwdio gyda ffilmiau fel *The Cat and the Canary* (1939), *The Women* (1939), *North West Mounted Police* (1940), *Reap the Wild Wind* (1942), *So Proudly We Hail!* (1943), *Kitty* (1945), a *Unconquered* (1947). Nodwyd Goddard am ei hannibyniaeth a disgrifiwyd hi fel *dynamite* gan weithredwr. Tynnodd ei phriodasau â Charlie Chaplin, Burgess Meredith, ac Erich Maria Remarque sylw'r cyfryngau. Symudodd i'r Swistir ar ôl priodi Remarque a ymddeolodd yn bennaf o actio, gan ddod yn gymdeithaswraig nodedig yn y 1980au.

Ganwyd hi yn Queens yn 1910 a bu farw yn Ronco sopra Ascona yn 1990. Priododd â Charlie Chaplin, Burgess Meredith ac Erich Maria Remarque.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q95050 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Pobl fu farw o emffysema
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Alyson Hannigan

Actores a chyflwynydd teledu o'r Unol Daleithiau yw **Alyson Hannigan** (ganed 24 Mawrth 1974).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau yn y gyfres ffilmiau *American Pie* fel Michelle Flaherty, gan ymddangos ym mhob ffilm o 1999 i 2012. Enillodd ei pherfformiad enwebiadau am dair Gwobr Teen Choice a Gwobr Young Hollywood. Hefyd, serennodd Hannigan mewn ffilmiau fel *Date Movie* (2006), *You Might Be the Killer* (2018), a *Flora & Ulysses* (2021). Ar y teledu, enillodd enwogrwydd fel Willow Rosenberg yn *Buffy the Vampire Slayer* (1997–2003), gan ennill Gwobr Saturn a Gwobr Teen Choice. Yn ddiweddarach, serennodd fel Lily Aldrin yn *How I Met Your Mother* (2005–2014), gan ennill dwy Wobr People's Choice. Cynhaliodd Hannigan *Penn & Teller: Fool Us* (2016–2023) a llaisodd Claire Clancy yn *Fancy Nancy* (2018–2022).

Ganwyd hi yn Washington, D.C. yn 1974. Priododd â Alexis Denisof.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q199927 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q199927 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ally Sheedy

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Ally Sheedy** (ganed 13 Mehefin 1962).

Maent yn adnabyddus am eu cyflawniadau allweddol fel aelod o'r Brat Pack, gyda rolau nodedig mewn ffilmiau megis *Oxford Blues* (1984), *The Breakfast Club* (1985), ''St. Elmo's Fire* (1985), a *Blue City* (1986). Derbyniodd dair enwebiad Gwobr Saturn am yr Actores Orau am ei pherfformiadau yn *WarGames* (1983), *Fear* (1990), a *Man's Best Friend* (1993). Enillodd Sheedy Wobr Ysbryd Annibynnol am yr Arweinydd Benywaidd Orau am ei rôl yn *High Art'' (1998). Yn ogystal, ysgrifennodd lyfr gwerthwr gorau yn 12 oed o'r enw *She Was Nice to Mice*.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1962. Priododd â David Lansbury.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q253513 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q253513 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1962
Zoë Kravitz

Actores a gwneuthurwr ffilmiau o'r Unol Daleithiau yw **Zoë Kravitz** (ganed 1 Rhagfyr 1988).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl dorri tir newydd fel Angel Salvadore yn y ffilm archarwr *X-Men: First Class* (2011) a'i rolau rhyddfraint yn y gyfres *The Divergent* (2014–2016) a *Fantastic Beasts* (2016–2018). Enillodd ganmoliaeth am ei phrif rolau yn y gyfres ddrama HBO *Big Little Lies* (2017–2019) a'r gyfres Hulu *High Fidelity* (2020). Ymddangosodd Kravitz yn *Mad Max: Fury Road* (2015) ac actiodd mewn ffilmiau annibynnol fel *Dope* (2015) a *Kimi* (2022). Rhoddodd ei llais i Catwoman yn *The Lego Batman Movie* (2017). Enwyd hi'n un o'r 100 o bobl mwyaf dylanwadol gan Time yn 2022, ac ysgrifennodd a chyfarwyddodd y ffilm gyffro *Blink Twice* (2024). Yn y byd cerddoriaeth, mae hi'n aelod o'r band Lolawolf ac wedi cydweithio â artistiaid fel Drake a Taylor Swift.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1988. Roedd hi'n blentyn i Lisa Bonet a Lenny Kravitz. Priododd â Karl Glusman.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q227129 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q227129 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Parker Posey

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Parker Posey** (ganed 8 Tachwedd 1968).

Roedd hi'n adnabyddus am chwarae cymeriadau ecsentrig mewn ffilmiau annibynnol ac fe'i henwyd yn *queen of the indies* gan *Time* yn 1997. Mae ei chredydau ffilm nodedig yn cynnwys *Dazed and Confused*, *Party Girl*, *Kicking and Screaming*, *The House of Yes*, ''You've Got Mail*, *Scream 3*, *Blade: Trinity*, *Superman Returns*, *Café Society*, a *Beau Is Afraid*. Cydweithiodd gyda Christopher Guest yn ei ffilmiau mockumentary fel *Waiting for Guffman* a *Best in Show*. Ar deledu, serennodd yn y gyfres Netflix *Lost in Space*, y gyfres fer HBO Max *The Staircase'', a'r gyfres antholeg HBO *The White Lotus*. Cyhoeddwyd ei llyfr, ''You're on an Airplane: A Self-Mythologizing Memoir'', yn 2018.

Ganwyd hi yn Baltimore, Maryland yn 1968.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q204586 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q204586 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jill Clayburgh

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Jill Clayburgh** (30 Ebrill 1944 - 5 Tachwedd 2010).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys derbyn Gwobr Actores Orau Gŵyl Ffilm Cannes a chael ei henwebu am Wobr yr Academi am Actores Orau am ei rôl yn y ddrama-gomedi *An Unmarried Woman* gan Paul Mazursky (1978). Derbyniodd ail enwebiad am Wobr yr Academi am *Starting Over* (1979) a chafodd bedair enwebiad Golden Globes am ei pherfformiadau ffilm, ynghyd â dwy enwebiad Gwobr Primetime Emmy am ei gwaith teledu. Roedd Clayburgh hefyd yn aelod o'r Ysgrifenwyr ac Artistiaid dros Heddwch yn y Dwyrain Canol, grŵp o blaid Israel, a llofnododd lythyr yn protestio gwerthiant arfau Almaeneg i Saudi Arabia yn 1984.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1944 a bu farw yn Lakeville, Connecticut yn 2010. Priododd â David Rabe ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230665 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230665 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Mabel Normand

Actores ffilmiau mud, comedïwraig, cyfarwyddwr a sgriptiwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Mabel Normand** (10 Tachwedd 1892 - 23 Chwefror 1930).

Maent yn adnabyddus am eu gwaith gyda Mack Sennett yn Keystone Studios ac am sefydlu eu stiwdio ffilm eu hunain, sef Cwmni Ffilmiau Nodwedd Mabel Normand. Ymddangosodd Normand mewn deuddeg ffilm lwyddiannus gyda Charlie Chaplin a saith ar bymtheg gyda Roscoe *Fatty* Arbuckle, gan gyfrannu'n aml fel ysgrifennwr a chyfarwyddwr. Cafodd ei gyrfa ei gysgodi gan gysylltiadau â thrais â gynnau, yn enwedig llofruddiaeth y cyfarwyddwr William Desmond Taylor yn 1922 a digwyddiad saethu yn 1924 yn cynnwys ei gyrrwr. Er iddi gael ei chlirio fel amheuwr yn llofruddiaeth Taylor, cafodd y digwyddiadau yma effaith ar ei gyrfa. Dirywiodd iechyd Normand oherwydd ysmygu trwm a thwbercwlosis posibl, gan arwain at ei hymddeoliad cynnar yn 1926 a'i marwolaeth yn 1930.

Ganwyd hi yn Ynys Staten yn 1892 a bu farw ym Monrovia yn 1930. Priododd â Lew Cody.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235918 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau'r 1890au
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1892
Elizabeth Ashley

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Elizabeth Ashley** (ganed 30 Awst 1939).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys ennill Gwobr Tony yn 1962 am ''Take Her, She's Mine*. Cafodd Ashley hefyd enwebiadau am Wobrau BAFTA a Golden Globe am ei pherfformiad cefnogol yn *The Carpetbaggers* (1964) a derbyniodd enwebiad Emmy yn 1991 am *Evening Shade*. Ymddangosodd ar *The Tonight Show Starring Johnny Carson'' 24 o weithiau ac fe'i nodweddwyd mewn sawl pennod o *In the Heat of the Night* fel Maybelle Chesboro. Mae ei pherfformiadau Broadway yn cynnwys serennu fel Corie yn *Barefoot in the Park* (1963) a Maggie mewn adfywiad o *Cat on a Hot Tin Roof* (1974), gan ennill enwebiadau Tony iddi. Mae hi'n aelod o Neuadd Enwogion Theatr America 2024.

Ganwyd hi yn Ocala, Florida yn 1939. Priododd â George Peppard a James Farentino.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q434678 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q434678 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Hunangofianwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Sanaa Lathan

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Sanaa Lathan** (ganed 19 Medi 1971).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn gwahanol ffilmiau a chyfresi teledu, gan gynnwys *Blade* (1998), *The Best Man* (1999), *Love & Basketball* (2000), a *Brown Sugar* (2002). Enillodd ei pherfformiad yn adfywiad Broadway o *A Raisin in the Sun* enwebiad Tony. Serennodd Lathan hefyd yn *Alien vs. Predator* a chafodd rôl flaenllaw yn ffilm Tyler Perry *The Family That Preys*. Dychwelodd i'r theatr yn 2010, gan serennu mewn perfformiad holl-ddu o *Cat on a Hot Tin Roof* yn Llundain. Yn 2022, cafodd ei henwebu am Wobr Emmy Primetime am ei rôl wâdd yn y gyfres *Succession*. Fel actores llais, rhoddodd ei llais i Donna Tubbs yn *The Cleveland Show* a Catwoman yn *Harley Quinn*. Gwnaeth Lathan ei ymddangosiad cyntaf fel cyfarwyddwr gyda'r ffilm *On the Come Up* yn 2022.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1971. Roedd hi'n blentyn i Stan Lathan.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q241783 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q241783 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Califfornia, Berkeley
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Yale
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Naomi Judd

Cantores cerddoriaeth wlad ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Naomi Judd** (11 Ionawr 1946 - 30 Ebrill 2022).

Mae hi'n adnabyddus am ffurfio'r ddeuawd lwyddiannus *The Judds* gyda'i merch Wynonna, gan gyflawni llwyddiant sylweddol yn y sîn gerddoriaeth wlad. Mae eu cyflawniadau'n cynnwys ennill pum Gwobr Grammy  a naw Gwobr Cymdeithas Cerddoriaeth Gwlad. Bu farw Naomi Judd trwy hunanladdiad yn 2022, ddiwrnod cyn iddi hi a Wynonna gael eu derbyn i Oriel Enwogion Cerddoriaeth Gwlad. Roedd hi hefyd yn fam i'r actores Ashley Judd a fu'n magu ei dwy ferch fel rhiant sengl ar ôl ei ysgariad.

Ganwyd hi yn Ashland, Kentucky yn 1946 a bu farw yn Leiper's Fork yn 2022. Mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3246911 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3246911 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Shannen Doherty

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Shannen Maria Doherty** (12 Ebrill 1971 - 13 Gorffennaf 2024).

Roedd hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilm a theledu, gan gynnwys portreadu Jenny Wilder yn *Little House on the Prairie*, Heather Duke yn *Heathers*, Brenda Walsh yn *Beverly Hills, 90210*, a Prue Halliwell yn *Charmed*. Dechreuodd ei gyrfa gyda ymddangosiadau gwadd ar gyfresi teledu fel *Voyagers!* a *Father Murphy*, ac enillodd gydnabyddiaeth fel Maggie Malene yn *Girls Just Want to Have Fun*. Enillodd ei pherfformiad fel Kris Witherspoon yn *Our House* enwebiad Gwobr Artist Ifanc iddi. Drwy gydol ei gyrfa, cafodd ei chanmol am ei hyblygrwydd a'i gallu i ddod â chymeriadau cymhleth yn fyw.

Ganwyd hi ym Memphis, Tennessee yn 1971 a bu farw ym Malibu, Califfornia yn 2024. Priododd â Ashley Hamilton, Rick Salomon a Kurt Iswarienko.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207598 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207598 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1971
Jeanette MacDonald

Soprano ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Jeanette Anna MacDonald** (18 Mehefin 1903 - 14 Ionawr 1965).

Mae hi'n adnabyddus am ei ffilmiau cerddorol yn y 1930au, gan gynnwys cydweithio â Maurice Chevalier yn *The Love Parade*, *Love Me Tonight*, *The Merry Widow*, ac *One Hour with You*, ac efo Nelson Eddy yn *Naughty Marietta*, *Rose-Marie*, ac *Maytime*. Yn ystod y 1930au a'r 1940au, serennodd mewn 29 o ffilmiau nodwedd, pedair ohonynt wedi'u henwebu am y Ffilm Orau gan Wobrau'r Academi. Recordiodd yn helaeth, gan ennill tri record aur. Ymddangosodd MacDonald yn ddiweddarach mewn opera, cyngherddau, radio, a theledu. Roedd hi'n un o'r sopranos mwyaf dylanwadol o'r 20fed ganrif, gan gyflwyno opera i gynulleidfaoedd ffilm ac ysbrydoli cenhedlaeth o gantorion.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1903 a bu farw yn Houston yn 1965. Priododd â Gene Raymond.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q237030 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q237030 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ali Wong

Comedïwraig ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Ali Wong** (ganed 19 Ebrill 1982).

Mae'n adnabyddus am ei ffilmau stand-yp ar Netflix, gan gynnwys *Baby Cobra* (2016), *Hard Knock Wife* (2018), *Don Wong* (2022), a *Single Lady* (2024). Enillodd yr olaf ohonynt wobr Golden Globe iddi. Enillodd hefyd Golden Globe arall a dwy Wobr Emmy Primetime am ei rôl flaenllaw yn y gyfres gomedi dywyll ar Netflix *Beef* (2023), gan ddod yn fenyw Asiaidd gyntaf i ennill Emmy am actio blaenllaw. Cafodd Wong ei henwi fel un o'r 100 o bobl fwyaf dylanwadol gan Time yn 2020 a 2023. Roedd yn aelod o gast y sioe ABC *American Housewife* (2016–2021) ac yn ysgrifennu ar gyfer dau bennod o'r sitcom *Fresh Off the Boat* yn 2015. Mae wedi rhoi lleisiau i gymeriadau yn y gyfres animeiddiedig *Tuca & Bertie* (2019–2022) a *Big Mouth* (2019–2023). Mae hefyd wedi ysgrifennu a serennu yn y ffilm gomedi ramantus *Always Be My Maybe* (2019).

Ganwyd hi yn San Francisco yn 1982. Priododd â Justin Hakuta.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16832136 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16832136 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion Prifysgol Califfornia, Los Angeles
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1982