open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Daearyddiaeth ffisegol

bawd|Strabo
bawd|Un o gyhoeddiadau Strabo: Rerum geographicarum libri XVII. I.Casaubonius recensuit. G. Xylandri recognita. Acc. E Morelli observatiunculae''. Paris, Typis Reglis 1620

Prif faes **daearyddiaeth ffisegol** yw gwyddor Daear. Mae'n ceisio deall y lithosffer, yr hydrosffer, yr atmosffer, y pedosffer a phatrymau fflora a ffawna (sef y bioseffer). Caiff y maes eang 'Daearyddiaeth' ei rhannu'n ddwy brif faen, y maes hwn a'i chwaer faes, Daearyddiaeth ddynol; mae'r naill yn perthyn yn agos iawn i'r llall e.e. pan sonir am effaith pobl ar y Ddaear, ni ellir osgoi'r ochr ffisegol o'r Ddaear.

Mae ymchwil o fewn daearyddiaeth ffisegol yn un rhyngddisgyblaethol ac yn defnyddio'r dull 'systemau'.

Gellir dosbarthu daearyddiaeth ffisegol fel hyn:

:

Y termau arferol am Ddaearyddiaeth ffisegol yn Saesneg yw: *Physical geography*, *geosystems* a *physiography*.

## Hanes y ddisgyblaeth 
Ers pan cychwynwyd astudio'r maes yng nghyfnod y Groegwyr, a hyd at y C19 hwyr pan cychwynodd 'daearyddiaeth anthropolegol', gwyddoniaeth natur oedd daearyddiaeth gan fwyaf: yr astudiaeth o le a rhestr o leoedd y byd. Gellir nodi'r gweithiau neu'r gwyddonwyr canlynol fel rhai o'r cyhoeddiadau pwysicaf eu hoes yn y maes hwn: Strabo (*Geographicarum*), Eratosthenes (*Geographika*), Martín Fernández de Enciso (*Summa de Geografía*), Dionisio Periegetes (*Periegesis Oiceumene*) ac yn C19: Alexander von Humboldt (*Kosmos*).

Y ddwy ffactor cryfaf yn y torriad o'r prif faes daearyddiaeth yn C19 oedd yn gyntaf twf  gwladychol, colonial rhai gwledydd i fewn i Asia, Affrica, Awstralia ac America - gan ymchwilio gan grafangu deunyddiau crai'r ardaloedd hyn, er mwyn bwydo'r Chwyldro Diwydiannol roeddent wedi ei greu. Er mwyn y twf a'r ehangu tiroedd hyn, crewyd nifer o adrannau newydd mewn prifysgolion i fapio'r 'Byd newydd' hwn. Yr ail ffactor yn sefydlu daearyddiaeth ffisegol yn wyddor ynddi ei hun oedd y datblygiadau cyffrous ym myd esblygiad gan Darwin a gafodd gryn effaith ar yr Almaenwr, y swolegydd a'r daearyddiaethwr Friedrich Ratzel (1844 – 1904) ac a ddatblygodd y wyddor rydym yn ei adnabod heddiw fel Bioddaearyddiaeth. Ystyrir y crynnwr William Morris Davis o Philadelphia, Pennsylvania yn Unol Daleithiau America hefyd fel un a ddatblygodd y maes hwn.

## Gweler hefyd
*Ecoleg
*Daearyddiaeth ddynol

Categori:Anthropoleg
Categori:Daearyddiaeth

Categori:Gwyddorau cymdeithas
C.P.D. Penrhyncoch

Clwb pêl-droed o bentref Penrhyncoch, Ceredigion ydy **Clwb Pêl-droed Penrhyncoch** sy'n chwarae yng Nghynghrair Undebol Huws Gray, sef prif adran gogledd Cymru ac ail reng pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1965. Ar ôl ennill pum pencampwriaeth mewn 10 mlynedd, cafodd y clwb eu derbyn i Ail Adran Cynghrair Canolbarth Cymru ym 1982-83  gan ennill yr Adran a sicrhau dyrchafiad i'r Adran Gyntaf.

Ym 1990 roedd y clwb yn un o aelodau gwreiddiol y Gynghrair Undebol ond am resymau arianol, penderfynodd y clwb ddisgyn yn ôl i Gynghrair Canolbarth Cymru ym 1998-99 penderfynodd y clwb wneud cais am ddyrchafiad yn ôl i'r Gynghrair Undebol ac, ar ôl gorffen yn ail i Ail Dîm Aberystwyth yn 2003-04, llwyddodd y clwb i esgyn yn ôl i ail reng pyramid pêl-droed Cymru.

Ar ôl 10 tymor yn y Gynghrair Undebol disgynodd y clwb yn ôl i Gynghrair Canolbarth Cymru cyn llwyddo i ennill pencampwriaeth Cynghrair Canolbarth Cymru a dyrchafiad yn ôl i'r Gynghrair Undebol wrth ddathlu 50 mlynedd o fodolaeth yn 2015-16.

## Cyfeiriadau
Penrhyncoch
Categori:Sefydliadau 1965
Eleanor Vachell

Botanegydd o Gymru oedd **Eleanor Vachell** (8 Ionawr 1879 – 6 Rhagfyr 1948) a adnabyddir yn bennaf am gasglu un o'r herbaria mwyaf cynhwysfawr a gasglwyd gan unigolion erioed, gyda ei thad, C. T. Vachell: 6705 o sbesimenau sych sydd 'nawr yng nghasgliadau Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Vachell oedd y fenyw gyntaf i eistedd ar Gyngor a Llys yr amgueddfa. Cedwir ei dyddiaduron, ei nodiadau, ynghyd â'r sbesimenau â gasglodd, yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.

Un o'i phrif weithgareddau oedd adnabod a dosbarthu rhywogaethau newydd o blanhigion ym Morgannwg a thu hwnt, a llwyddodd dros ei hoes i ddisgrifio bron i bob planhigyn yng ngwledydd Prydain.

## Magwraeth
Ganed Eleanor Vachell yng Nghaerdydd ar 8 Ionawr 1879, merch hynaf Winifred a Charles Tanfield Vachell, ffisegwr, botanegydd amatur ac aelod o Gymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd.

Aeth i ysgolion yng Nghaerdydd, Malvern, a Brighton. Arferai Eleanor deithio gyda'i thad ar ei deithiau hela planhigion. Aethant drwy wledydd Prydain, Iwerddon, Llydaw, Norwy a'r Swistir.

Dechreuodd Vachell gadw dyddiadur yng Nghaerdydd. Yn ôl ei dyddiaduron, ei phrif swyddogaethau oedd trwsio lleiniau a sanau - ond am nad oedd hi'n hoff o bwytho, dechreuodd weithio ar gadw trefn ar lyfrgell yr ysbyty.

Ychydig iawn o bobl ar yr adeg honno a wyddai cymaint â hi am holl blanhigion ynysoedd Prydain ac Iwerddon. Credir erbyn heddiw iddi ganfod 1787 planhigyn allan o 1800, y mwyaf a gofnodwyd gan unigolyn.

## Enw
Seisnigiad yw ei chyfenw o enw ardal Machell a dreiglir weithiau'n 'Fachell' e.e. Mechell, Ynys Môn. Ceir hefyd enw sant: Mechell a fl. yn y 5g neu 6g ac a gysylltir ag Ynys Môn.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* 

## Dolenni allanol
*www.worldcat.org  - gyda dolennau er mwyn lawrlwytho ei dyddiaduron.

Categori:Botanegwyr benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Avallod-ar-Sec'h

Mae '''Avallod-ar-Sec'h'* (Ffrangeg: *Availles-sur-Seiche*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 35008.svg

## Galeri

Chapelle Saint-Joseph - Availles-sur-Seiche.jpg|Capel Sant Joseph
Chapelle Saint-Joseph - Availles-sur-Seiche - Autel.jpg|Allor Capel Sant Joseph
Availles-sur-Seiche - Église Saint-Pierre et cimetière.jpg|Eglwys Sant Pedr

## Gweler hefyd
Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
*INSEE 

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Gwitei

Mae **Gwitei** (Ffrangeg: *Guitté*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Poblogaeth
Population - Municipality code 22071
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Balieg

Mae ** Balieg** (Ffrangeg: * Baillé*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 35011.svg

## Galeri

Baillé (35) Monument aux morts - 01.jpg|Cofeb ryfel
Eglise de Baillé.jpg|Yr Eglwys
Baillé (35) Mairie.jpg|Neuadd y dref
Baillé (35) Les Flégés 04.jpg|Plasdy Les Flégés

## Gweler hefyd
Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
*INSEE 

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Sobec

Duw yr Hen Aifft ydy **Sobec** (Hen Roeg: **Σοῦχος**, Lladin: **Suchus**). Mae o'n duw y Nîl, y fyddin, ffrwythlondeb a crocodeiliaid.

Adnabyddid ef fel Yr Arglwydd y Dyfroedd, Y Gwylltwyr ac Arglwydd Faiyum. Roedd ei gwlt yn canolbwyntio yn Crocodilopolis.

## Mythau 
Dywedwyd bod Sobek osodwyd wy prynu'r dyfroedd primeval Nun. Gwnaeth y byd â llinellau o wy hwn.

## Oriel 

Egyptian - Chest with Writing - Walters 61271 - Three Quarter Right.jpg|Bocs o'r Aifft Rhufeinig, yn dangos frenin yn rhoi rhodd i'r duw (Amgueddfa Celf Walters, Baltimore)
Head of Sobek.jpg|Pen cerflun Sobec,  c.1814 CC (Amgueddfa Ashmolean, Rhydychen)
Sovk (Suchus, Cronos, Satrune), N372.2.jpg|(Amgueddfa Brooklyn, Dinas Efrog Newydd)
Mummified crocodiles, Roman Period - Crocodile Museum, Kom Ombo (3).jpg|Mymi crocodeiliaid o'r Aifft Rhufenig (Amgueddfa Crocodeil, Aswān)

Categori:Mytholeg Eifftaidd
Ecoleg tirffurfiau

bawd|Cap Mai (Nova Jersey, USA), gan ddangos y briodas rhwng tirffurfiau naturiol a rhai dinesig.

Y wyddoniaeth a'r astudiaeth o sut i wella'r berthynas rhwng y prosesau ecolegol yn yr amgylchedd ac ecosystem arbennig yw **Ecoleg tirffurfiau**. Gwneir hyn o fewn gwahanol fathau o dirffurfiau, datblygiadau, patrymau gofodol, ymchwil a pholisi.

Mae'n faes hynod o ryngddisgyblaethol o fewn gwyddoniaeth systemau ac yn cyfanu'r bioffisegol a'r gwyddorau cymdeithasol. Mae tirffurfiau, o ran gofod, yn ardaloedd daearyddol hynod o anghydryw (*heterogeneous*) a'r hyn sy'n nodweddiadol ohonynt yw'r amrywiaeth eang o ecosystemau, fel clytwaith, yn amrywio o systemau gymharol naturiol megis coedwigoedd a llynnoedd i amgylcheddau annaturiol a grewyd gan ddyn, gan gynnwys caeau enfawr o weiriau a threfi.  Pwysleisia ecoleg tirffurfiol ar ei waethaf (a mwyaf amlwg) y berthynas rhwng patrymau, prosesau a graddfa, a'r ffocws mae'n ei roi ar bynciau llosg ecoleg a'r amgylchedd. Drwy hyn, priodir dau fath o wyddoniaeth: y bioffisegol a'r cymdeithaol-economaidd. Ymhlith y pynciau ymchwil mwyaf poblogaidd y mae llif ecoleg drwy glytwaith tirffurfiau, y defnydd o dir, graddfeydd, analeiddio gwahanol batrymau o fewn y tirffurfiau a chadwraeth tirffurfiau a chynaliadwyedd.

## Terminoleg 
Bathwyd y term Almaeneg *Landschaftsökologie* sef *tirffurfiau ecolegol* –gan y daearyddwr Carl Troll yn 1939. Datblygodd dermau addas ar gyfer y maes, ynghyd â sawl cysyniad cynnar am y maes, fel rhan o'i waith gyda ffotograffau o awyrennau er mwyn iddo weld y berthynas rhwng natur a thirffurfiau dinesig.

## Gweler hefyd
*Tirffurf ffrwdrewlifol

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylchedd
Categori:Demograffeg
Categori:Economeg
Categori:Ecoleg systemau
Geodedd

[bawd|Hen golofn geodetig a wnaed yn 1855; [Ostend, Gwlad Belg.]]

Cangen o mathemateg gymhwysol yw **geodedd** (Saesneg: *Geodesy*, *geodetics*) a gwyddorau daear. Mae'n ddisgyblaeth sy'n delio gyda mesur a chynrychioli'r Ddaear (neu unrhyw blaned arall) yn weledol, ar ffurf map, siart neu graffiau; mae hyn yn cynnwys meysydd disgyrchiant y blaned mewn gofod 3-dimensiwn, ble mae amser yn newid. Mae hefyd yn astudiaeth o ffenomenâu megis symudiadau crwst y Ddaear, llanw a thrai a symudiad y pegynnau magnetig ac i gyflawni hyn mae'r gwyddonydd (neu'r geodeddwr) yn cynllunio rhywdwaith rheoli byd-eang drwy ddefnyddio'r awyr a'r tir.

## Diffiniad
Daw'r term o'r gair Groeg *geodaisia* (yn llythrennol: "rhaniad y Ddaear") — ac mae'n ymwneud yn bennaf â lleoliad o fewn meysydd disgyrchiant o fewn amser sy'n amrywi. Rhennir y maes gan yr Almaenwyr yn ddau: "Geodedd Uwch" (*"Erdmessung"* neu *"höhere Geodäsie"*), sy'n ymwneud â mesur y Ddaear ar raddfa byd-eang, a "Geodedd Ymarferol" neu "Geodedd Peiriannol" (*"Ingenieurgeodäsie"*), sy'n ymwneud â mesur rhannau llai a mwy lleol o'r Ddaear, gan gynnwys tirfesur.

### Geodeddwyr cynnar 
* Pythagoras 580–490 CC, Groeg yr Henfyd
* Eratosthenes 276–194 CC, Groeg yr Henfyd
* Hipparchus ca. 190–120 CC, Groeg yr Henfyd
* Posidonius ca. 135–51 CC, Groeg yr Henfyd
* Ptolemi 83–c.168 AD, Roman Empire (Yr Aifft Rhufeinig)
* Al-Ma'mun 786–833, Baghdad (Irac/Mesopotamia)
* Abu Rayhan Biruni 973–1048, Khorasan (Persia/Samanid)
* Muhammad al-Idrisi 1100–1166 (Arabia a Sisili)

## Cyfeiriadau
Categori:Geoffiseg
Categori:Gwyddorau daear
Categori:Mesuriad
Proxima Centauri b

bawd|300px|Llun artist o dirlun Proxima Centauri b, wedi ei bortreadu fel planed debyg i'r Ddaear

Planed allheulol yw **Proxima Centauri b** (gelwir hefyd yn **Proxima b**) sy'n cylchdroi o fewn parth trigiadwy'r seren corrach coch Proxima Centauri, y seren agosaf i'r Haul. Mae wedi ei leoli tua 4.25 blwyddyn golau (1.3 parsec, neu 40,140,000,000,000 km) i ffwrdd o'r Ddaear yng nghytser Centaurus. Hwn yw'r blaned allheulol agosaf i Gysawd yr Haul, yn ogystal â'r allblaned agosaf rydym yn gwybod amdano a allai gynnal bywyd.

Darganfuwyd y blaned gan dîm wedi ei arwain gan Guillem Anglada-Escudé o Queen Mary, Prifysgol Llundain a cyhoeddwyd y darganfyddiad yng nghylchgrawn *Nature* ar 24 Awst 2016.

## Cyfeiriadau 
Categori:Planedau daearol
Categori:Planedau allheulol
Categori:Planedau allheuol yn y parth trigiadwy
ICloud

Gwasanaeth cwmwl cyfrifiadura ddaru ddechrau ar 6ed of Fehefin 2011 yw **iCloud**; Apple Inc. sydd berchen y wasanaeth. Mae'n disodli gwasanaeth MobileMe ac yn gweithredu fel canolfan ar gyfer e-bost, cysylltiadau, calendrau, nodiadau, rhestrau tasgau, a data arall. Yn 2012, roedd gan y gwasanaeth mwy na 100 miliwn o ddefnyddwyr ac yn Chwefror 2016, roedd gan y gwasanaeth 782 miliwn o ddefnyddwyr. Mae data iCloud yn cael ei amgryptio ar gweinyddwyr Apple, ond mae Apple yn cadw allwedd meistr a gall datgodio’r data i asiantaethau llywodraeth yn ôl y gofyn.

## Gweler hefyd 
* ITunes
* Apple Inc.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwasanaethau Ebost
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Categori:Meddalwedd
Marcus Manilius

Bardd Lladin oedd yn byw yn Rhufain yn ystod 1g oedd **Marcus Manilius**. Ni wyddys rhagor am fanylion ei fywyd. Ysgrifennodd y gerdd *Astronomica* ar bwnc  seryddiaeth a sêr-ddewiniaeth.

Yr *Astronomica* yw'r unig waith gan Manilius sy'n goroesi. Ysgrifennodd y gerdd addysg anorffen hon rhwng 14 a 27 OC. Pum llyfr sy'n goroesi – 4000 chweban i gyd.

Gwybodaeth astrolegol elfennol yw hyn i gyd, ac nid yw'r gerdd yn galluogi'r darllenydd i ddeall neu lunio horosgop. Gwerthfawroga'r gerdd yn fwy gan ysgolheigion clasurol o safbwynt llenyddol ac athronyddol. Manilius oedd y bardd Rhufeinig olaf o'r llu didactig, ac efelychodd arddull ac athroniaeth Lwcretiws, Fferyllt ac Ofydd. Enillodd yr *Astronomica* ei enw yn Ewrop wedi i'r dyneiddiwr Poggio Bracciolini ei ailddarganfod adeg y Dadeni. Cyhoeddodd Syr Edward Sherburne gyfieithiad Saesneg o'r llyfr cyntaf gyda nodiadau ac atodiad ym 1675. Cyhoeddodd A. E. Housman argraffiad anodiadol o farddoniaeth Manilius ar ddechrau'r 20g. Am oes cafodd yr *Astronomica* ei ddiystyru oherwydd natur y pwnc a safon iaith yr awdur. Bellach gwelir yn un o brif gerddi addysg oes Awgwstws, ac yn debyg i *De Rerum Natura* (Lwcretiws) a'r *Georgics* (Fferyllt) yn y modd mae'n llunio damcaniaeth o natur y byd a phwrpas y profiad dynol gan bwysleisio effaith y sêr ar fywyd y Ddaear.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Josèphe-Henriette Abry. "Manilius and Aratus: two Stoic poets on stars" yn *Leeds International Classical Studies* (2007).
* Steven J. Green a Katharina Volk. ''Forgotten Stars: Rediscovering Manilius' Astronomica* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2011).
* Katharina Volk. *Manilius and his Intellectual Background* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2009).

## Dolenni allanol 
*  Testun *Astronomica* ar wefan The Latin Library
*  Testun *The Sphere of Marcus Manilius'' gan Syr Edward Sherburne

Categori:Beirdd Lladin
Categori:Llenorion y ganrif 1af
Categori:Llenorion Rhufeinig
Categori:Sêr-ddewiniaid
Baledi gororau'r Alban

[bawd|Argraffiad o *Minstrelsy of the Scottish Border* gan Scott yn [Amgueddfa Genedlaethol yr Alban.]]
Traddodiad llên lafar sy'n hanu o ororau'r Alban yn y 15fed a'r 16g yw '''baledi gororau'r Alban'''. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd ardaloedd ar y ffin rhwng Teyrnas yr Alban a Theyrnas Lloegr i bob pwrpas yn ddigyfraith. Noda hanes y goror gan ysbeiliadau'r Reivers, cynhennau'r teuluoedd lleol, a  Rhyfeloedd yr Alban a Lloegr. Dethlir cyrchoedd y herwyr a brwydrau'r claniau gan y baledi gwerin hyn. Sonir rhai ohonynt am ddigwyddiadau hanesyddol o bwys, ond straeon dial yw'r mwyafrif ohonynt. Chwedlau lleol yw nifer ohonynt, straeon nad yw'n wir ond sy'n cyfeirio at enwau lleoedd a theuluoedd yr ardal ac sy'n ymwneud â thraddodiadau a bywydau'r werin. Thema ramantaidd sydd i ambell baled: llathrudd a phriodas ffo. Cenir yn Sgoteg neu dafodiaith Saesneg gogledd-ddwyrain Lloegr.

Sbardunodd yr Oes Ramantaidd ddiddordeb mewn llên a chelfyddyd draddodiadol y werin. Ymgasglodd Syr Walter Scott nifer o faledi'r gororau dan yr enw *Minstrelsy of the Scottish Border*.

Cenir baledi'r gororau gan deuluoedd yr ardal am ganrifoedd. Bu enwau'r arwyr a'r dihirod yn gyfarwydd i werin y goror, yn fwyfwy oherwydd mae nifer o'r cyfenwau yn goroesi hyd heddiw: Armstrong, Graham, Robson, Elliot, Fenwick, Rutherford, Noble, a Reed, er enghraifft. Daeth hen eiriau a glywir yn y baledi yn rhan o'r dafodiaith leol.

## Rhestr 
* "The Bonny Earl of Murray"
* "The Fray Of Hautwessel"
* "Hobie Noble"
* "Jock o' the Side"
* "Johnny Cock"

## Cyfeiriadau 
Gororau Alban
Categori:Barddoniaeth Saesneg yr Alban
Categori:Barddoniaeth Sgoteg yr Alban
Categori:Caneuon gwerin o'r Alban
Categori:Gororau'r Alban
Categori:Llên lafar
Bwrcini

bawd|200px|Merch mewn bwrcini (*burqini*)
[bawd|200px|Merched o [Pacistan|Bacistan yn gwisgo'r byrca.]]
Math o wisg nofio i fenyw Islamaidd ydy **byrcini** neu **fwrcini** (ieithoedd eraill: *burqini* neu *burkini*) sy'n air cyfansawdd a fathwyd yn ddiweddar drwy gyfuno dau air: 'byrca' sef gwisg o Bacistan a bicini. Fe'i cynlluniwyd yn wreiddiol yn Awstralia gan Aheda Zanetti.

Cynlluniwyd y wisg yn bwrpasol i guddio'r rhan fwyaf o'r corff, yn unol â thrddodiadau Islamaidd; mae'r wyneb, y traed a'r dwylo, fodd bynnag yn noeth. Mae'n eitha tebyg i wisg nofio rwber, ond fod iddi gwcwll (neu 'gwfl') y gellir ei godi. Mae'n wisg ysgafn, yn bwrpasol er mwyn i'r gwisgwr fedru nofio. Cofrestrwyd y geiriau *burqini* a *burkini* gan Ahiida, sef cwmni  Zanetti, ond fel y gair 'Hoover' daeth y gair i olygu gwisgoedd nofio tebyg - a wnaed gan gwmnïau eraill hefyd.

Ymhlith y mathau eraill o wisgoedd nofio Islamaidd y mae'r *veilkini* a gwisgoedd y brand MyCozzie. Bu Zanetti'n feirniadol iawn o wisgoedd nofio mycozzie gan iddi gael ei gwneud allan o lycra, ac felly'n beryglus yn ei thyb hi. Gwadodd y cwmni hynny.

## Cynnen ynghylch y bwrcini
Yn 2014 roedd rhai pyllau nofio ym Moroco wedi gwahardd y bwrcini, gan fynnu mai "rhesymau iechyd a diogelwch" oedd wrth wraidd eu penderfyniad. Achosodd hyn gryn dipyn o ddadlau gwleidyddol, drwy'r byd.

## Cyfeiriadau
Categori:Islam
Categori:Ffasiwn
Categori:Dillad
Beuzid-ar-C'hoadoù

Mae '''Beuzid-ar-C'hoadoù'* (Ffrangeg: *La Bouëxière *) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35031

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Catrin ferch Gruffudd ab Ieuan Fychan

Mae'n debyg fod **Catrin** yn ferch i'r bardd Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan (bl. 16g), ac un gerdd yn unig ganddi a gadwyd, sef awdl i Dduw ac i'r byd – yn Ll.G.C. MS. 722 (155). Mae'n bosib mai eiddo ei chwaer, Alis Wen, ydi'r cywydd a gadwyd yn Cardiff MS. 19(742), Cwrtmawr MS. 14(72), ac Ll.G.C. MS. 6681 (404).

Roedd ei thad yn byw ym mhlas Lleweni Fechan, ger Llanelwy a chredir iddi hithau fyw yno hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg benywaidd
Categori:Merched yr 16eg ganrif o Gymru
999 (rhif argyfwng)

[bawd|Ffôn argyfwng ar draeth Trefor, [Gwynedd.]]
**999** yw rhif ffôn argyfwng swyddogol mewn nifer o wledydd sy'n galluogi'r galwr i gysylltu â gwasanaethau brys am gymorth gan yr heddlu, ambiwlans neu'r frigâd dân. Mae gwledydd sydd yn ddefnyddio 999 yn cynnwys Bahrain, Bangladesh, Botswana, Ghana, Hong Kong, Cenia, Macau, Maleisia, Mauritius, Ffrainc, Iwerddon, Gwlad Pwyl, Sawdi Arabia, Singapôr, Gwlad Swasi, Trinidad a Tobago, Yr Emiraethau Arabaidd Unedig, Y Deyrnas Unedig, ac Simbabwe. Yn Y Deyrnas Unedig, mae galwadau argyfwng hefyd yn cael eu derbyn ar y rhif argyfwng Undeb Ewropeaidd, sef 112. Mae pob galwad yn cael eu hateb gan gweithredwyr 999 a mae’r galwadau bob amser yn rhad ac am ddim.

Categori:999
Categori:Cyflwyniadau 1937
Catrin ferch Gruffudd ap Hywel

Merch a bardd o "Landdeiniolen" (h.y. Llanddeiniolfab neu Landdanielfab), Ynys Môn, oedd **Catrin ferch Gruffudd ap Hywel** (bl. 1555).

Priododd offeiriad Catholig o'r enw Robert ap Rhys, ac roedd hi'n feirniadol o rai o agweddau'r Diwygiad Protestanaidd. Dilynodd eu mab yr un alwedigaeth fel offeiriad Llanddeiniolen. Mae'r englyn canlynol yn  cynrychioli hiraeth Catrin am y grefydd Gatholig yng Nghymru:

Y cór a'r allor a ddrylliwyd — ar gam
:::Ac ymaith y taflwyd
:A'r Lading a erlidiwyd;
:O gór y Gŵr llwyd."

Ceir rhagor ganddi am ei chrefydd yn ei hawdl foliant i Grist, neu "Awdl merch glaf er coffa Crist a'i ddioddefaint, neu awdl gyffes pechadures", a phedwar englyn i'r haf oer yn 1555. Cadwyd ei gwaith mewn llawysgrifau yn B.M.Add. MSS. 14892, 14906, 14994, ac Ll.G.C. MSS. 695, 1553, 1559, 2602, 6209 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Llyfryddiaeth
*''Welsh Women's Poetry, 1460–2001'', gol. Katie Gramich a Catherine Brennan (Honno, 2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Merched yr 16eg ganrif
David Cecil (AS)

**David Cecil** (AS) (c. 1460 – Medi 1540) oedd 3ydd mab Richard Cecil ap Philip Seisyll o Allt-yr-Ynys. Mae'n bur debyg iddo farw ym Medi 1540 a'i gladdu yn Eglwys St George, Stamford. Bu'n Aelod Seneddol yn 1504, 1510, 1512, 1515 ac ym 1523.

Priododd ddwywaith, yn gyntaf i Alice, merch John Dicons o Stamford, Swydd Lincoln, a chawsant ddau fab ac yn ail gyda Jane, merch Thomas Roos o Dowsby, Swydd Lincoln (gweddw Edward Villers o Flore, Swydd Northampton), a chawsant un ferch.

Symudodd David Cecil (bu f. 1541), un o feibion Richard Cecil, gyda rhai o'i garennydd ym Mrycheiniog i Swydd Northampton. Yno bu'n gwasnaethu'r brenin Harri VII, a daeth yn un o weision siamber y brenin (*yeoman of the chamber*). Cafodd stiwardiaeth amryw o faenorau'r goron, a bu'n siryf Swydd Northampton yn 1529-1530.

## Gweler hefyd
*Ceciliaid Allt-yr-ynys

## Cyfeiriadau 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1460
Categori:Marwolaethau 1540
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Loegr
Richard Cecil (m. 1553)

Mab yr Uwch-Siryf David Cecil (AS) oedd **Richard Cecil** (m. Mawrth 1553), o blasty Burghley ac a oedd o linach Cymreig.

Priododd Jane Heckington, merch ag aer William Heckington o Bourne, Swydd Lincoln a chawsant un mab: William Cecil, Lord Burghley (1520–1598), a thair merch.

Bu'n facwy (*page*) ym 'Maes y Llian Aur' enwog  (*Field of the Cloth of Gold*) yn 1520, ac ychwanegodd at gyfoeth y teulu trwy gael tiroedd ac eiddo pan diddymwyd y mynachtai. Pan y bu Richard farw gadawodd lawer o ystadau yn siroedd Rutland, Swydd Northampton a mannau eraill; bu ei wraig yn weddw am 35 mlynedd gan farw ar 10 Mawrth 1587. Fe'i claddwyd yn Eglwys Sant Marged, Westminster. Ceir hefyd gofeb iddo ef a'i wraig Jane yn Eglwys Sant Martin, Stamford.

## Gweler hefyd
*Ceciliaid Allt-yr-ynys

## Cyfeiriadau 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1495
Categori:Marwolaethau 1553
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Loegr
William Cecil, barwn Burghley

Uchelwr o Loegr oedd **William Cecil, barwn 1af Burghley** KG PC (13 Medi 1520 – 4 Awst 1598), a phrif gynghorydd Elisabeth I, brenhines Lloegr, am y rhan fwyaf o'i theyrnasiad. Bu'n Ysgrifennydd Gwladol Lloegr ddwywaith: 1550–53 a 1558–72 ac yn Arglwydd Uwch-Ganghellor o 1572 ymlaen. Derbyniodd nifer o'r deitlau a'r swyddi hyn gan Harri VIII. Yn ôl yr hanesydd o Sais Albert Pollard: "O 1558 ymlaen am ddeugain mlynedd, mae bywgarffiad Cecil yn debyg iawn i fywgraffiad y Frenhines Elizabeth, ac felly hanes Lloegr".

Ceir digon o brofion o ddiddordeb parhaol yr arglwydd Burghley yn ei gysylltiadau Cymreig. Er enghraifft, bu'n ddiwyd gyda'r gwaith o sefydlu ei ach Gymreig; trefnodd i'w gâr Thomas Parry, gŵr o Frycheiniog, gael bod yn un o swyddogion tŷ'r dywysoges Elisabeth yn 1560 — daeth Parry yn brif swyddog (‘Comptroller’) y dywysoges; rhoes arian i helpu'r ymchwil am gopr yn ynys Môn; cofir hefyd am ei gysylltiad â Morys Clynnog a ysgrifennodd lythyr Cymraeg ato o Rufain (Mai 1567) yn ei hysbysu fod y frenhines Elisabeth ar fin cael ei hesgymuno o'r eglwys.

Cafodd ddau fab: Thomas a Robert, ac er mai Thomas oedd yr hynaf, nid oedd ganddo ddigon o grebwyll gwleidyddol (yn ôl William) "i reoli cwrt tenis heb sôn am wlad!" Rhoddwyd cartre'r teulu i Thomas, a phwer gwleidyddol i'r mab ieuengaf - Robert. Bu farw ar 4 Awst 1598, a'i gladdu yn Eglwys St Martin, Stamford.

## Gweler hefyd
*Ceciliaid Allt-yr-ynys

## Cyfeiriadau 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1520
Categori:Marwolaethau 1598
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Oes y Tuduriaid
Cyflafan Jallianwala Bagh

280px|bawd
Ar 13 Ebrill 1919, lladdwyd 379 o sifiliaid di-arfau, heddychol ac anafwyd rhwng 1,200 a 1,500, Yn ystod y dyddiau yn dilyn hyn, cyhoeddodd y Fyddin Brydeinig fod 379 wedi'u lladd a 1,200 wedi eu hanafu. Yn ôl eraill, lladdwyd dros 1,000. Syfrdanwyd y genedl gyfan a llawer o wledydd eraill "gan greulondeb y Sais". O ganlyniad troed yn erbyn gafael Lloegr yn y wlad gan y trigolion lleol.

Cafwyd ymchwil i'r mater ac amddiffynnwyd Dyer gan Dŷ'r Arglwyddi cymaint nes troi'n betrol ar dân, a gwaethygodd y sefyllfa ac o hyn y ganwyd y Mudiad Gwrthod Cydweithredu a fu yn eu hanterth rhwng 1920 a 1922.

## Cyfeiriadau
Jallianwala Bagh
Categori:India
Categori:Y Fyddin Brydeinig
Categori:Swyddogion y Fyddin Brydeinig
Categori:1919 yn India
Robert Cecil, iarll 1af Salisbury

Roedd **Robert Cecil, iarll 1af Salisbury** (1 Mehefin 1563? – 24 Mai 1612) yn weinyddwr ac yn wleidydd o Loegr ac yn ail fab i William Cecil, barwn Burghley a'i wraig Mildred Cooke, ac roedd o linach Cymreig. Ei frawd hynaf Thomas Cecil, iarll 1af Exeter, a etifeddodd cartre'r teulu, ond gan Robert oedd y gallu a'r crebwyll gwleidyddol. Roedd yr athronydd Francis Bacon yn gefnder cyntaf iddo.

Gŵr bychan ydoedd o ran corff, ac roedd yn gefngrwm. Derbyniodd wawd drwy ei oes a galwai Elisabeth I, brenhines Lloegr ef yn *"my pygmy"* a *"my little beagle"* oedd llysenw Iago, brenin Lloegr a'r Alban arno. Er ei anabledd, ef, y brawd ieuanc, a etifeddodd allu gwleidyddol ei dad. Nododd y tad ar un adeg, y gallai Robert reoli'r wlad, ond na allai Thomas "hyd yn oed rheoli gêm o denis.

Mynychodd Goleg Sant Ioan, Caergrawnt yn yr 1580au, ond ni wnaeth ei radd. Eisteddodd yn Nhŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig) am y tro cyntaf yn 1584, gan gynrychioli'r etholaeth lle'i ganed: Bwrdeisdref Westminster.

Yn wahanol i'w frawd Thomas a ymfalchiai yn ei dras Gymreig, pan geisiodd Cymro a ysgrifennodd ato brofi bod ach y Ceciliaid i'w olrhain trwy deulu'r Fychaniaid hyd at [Tywysog Cymru|Dywysogion Cymru, mynegodd ef yn bur drahaus nad oedd ganddo ddiddordeb yn y teganau gweigion hyn (*in these vain toys*) ac na fynnai glywed y fath ffwlbri (*such absurdities*).

## Gweler hefyd
*Ceciliaid Allt-yr-ynys

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1563
Categori:Marwolaethau 1612
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Loegr
.dd

**.dd** oedd  lefel ucha parth gwlad (ccTLD) ar gyfer Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen, a elwir hefyd yn Nwyrain yr Almaen. Oherwydd cwymp Wal Berlin ac uno'r Almaen cafodd y parth ei ddileu yn 1990 a defnyddiwyd y parth '.de'. Daeth y blaenlythrennau o'r enw Almaeneg ***D**eutsche **D**emokratische Republik*.

## Cyfeiriadau
Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Y rhyngrwyd yn yr Almaen
Kallag

Mae **Kallag** (Ffrangeg: *Callac*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Poblogaeth
Population - Municipality code22025

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Thomas de Maizière

Gwleidydd o'r Almaen yw **Karl Ernst Thomas de Maizière** (ganwyd 21 Ionawr 1954), yn perthyn i'r CDU. Mae ganddo radd yn y gyfraith, mae'n briod ac mae ganddo dri o blant. Thomas de Maizière yw Gweinidog Mewnol periglor Yr Almaen.

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwleidyddion o'r Almaen
Hugh Cudlipp

Golygydd ieuengaf erioed Stryd y Fflyd, Llundain a elwir hefyd yn "Frenin y Tabloids" oedd **Hugh Cudlipp** OBE (28 Awst 1913 – 17 Mai 1998) a aned yn 118 Heol Llysfaen, Caerdydd. Bu'n olygydd y *Mirror*.

Roedd yn frawd i Reg, golygydd *News of the World* a Percy a fu'n olygydd *Evening Standard*. Gan iddo fod yn flaenllaw ym "Mrwydr y Tabloids", gelwid ef yn "Frenin" arnynt. Erbyn diwedd ei oes, fodd bynnag, poenai am ddirywiad cynnwys papurau'r tabloids.

Gadawodd ysgol fechgyn *Howard Gardens High School*  (a ailalwyd yn ddiweddarach yn *Howardian High School*) yn 14 oed gan weithio i nifer o bapurau newydd lleol cyn symud i Fanceinion i weithio ar y *Manchester Evening Chronicle* yn 16 oed. Yn 1932, ag yntau'n 19 oed, symudodd i Lundain i weithio fel *features editor* ar y *Sunday Chronicle*. Yn 1935 ymunodd â staff y *Daily Mirror*.

## Cyfeiriadau
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Yahoo! Mail

bawd
Gwasanaeth ebost rhad ac am ddim yw Yahoo! Mail. Fe'i sefydlwyd ym 1997 a gynigir gan y cwmni Americanaidd Yahoo!. Yn ychwanegol at y cyfeiriad e-bost, mae Yahoo! Mail yn cynnig llyfr cyfeiriadau, calendr a llyfr nodiadau. Yn ôl ComScor, Yahoo! Mail oedd y gwasanaeth ebost y trydydd-mwyaf yn y Byd yn mis Rhagfyr 2011 gyda 281 miliwn o ddefnyddwyr

## Dadlau
Yn 2004, darparodd swyddfa Yahoo! yn Hong Kong wybodaeth am gyfrif newyddiadurwr Shi Tao i'r awdurdodau Tseiniaidd. Cafodd Shi Tao wedyn yn ddedfrydu i ddeg mlynedd o garchar am "ollwng cyfrinachau y wladwriaeth". Cafodd Shi ei ryddhau ym mis Medi 2013. Mae Amnest Rhyngwladol wedi annog cwmnïau fel Yahoo! i ymrwymo i anrhydeddu y darpariaethau rhyddid mynegiant yn y Cyfansoddiad Tseiniaidd. Yn 2007, mynegodd cyd-sylfaenydd Yahoo!, Jerry Yang, ymddiheuriad i fam Shi Tao.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwasanaethau Ebost
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
ProtonMail

bawd|Logo Proton Mail
Gwasanaeth e-bost a sefydlwyd yn 2013 yw  Proton Mail. Mae Proton Mail yn gallu amgryptio negeseuon e-bost, gan eu gwneud yn amhosibl i ddarllen gab unrhyw un heb cyfrinair amgryptio. Mae Proton Mail yn bodoli yn rhannol fel ymateb i newyddion gan Edward Snowden am gwyliadwriaeth a wnaed gan yr Asiantaeth Diogelwch Cenedlaethol yr Unol Daliaethau. Mae Proton Mail yn cael ei redeg yn y Swistir, lle nid oes gan yr Unol Daliaethau awdurdodaeth gyfreithiol. Maent wedi rhedeg ymgyrch lwyddiannus i godi arian o roddion. Ym mis Awst 2014 roedd gan Proton Mail tua 250,000 o ddefnyddwyr; ym Mehefin 2015 roedd y nifer o ddefnyddwyr wedi dyblu i 500,000. Ar hyn o bryd, mae gan Proton Mail dros filiwn o ddefnyddwyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwasanaethau Ebost
Categori:Meddalwedd
Categori:Sefydliadau 2013
Poner el Cuerpo, Sacar la Voz

bawd|360px|Un o ffotograffau Edgar Olguín.
Protest gan fyfyrwyr ac ymgyrchwyr dros gyfiawnder yn Mecsico oedd ***Poner el Cuerpo, Sacar la Voz*** ('Defnyddio ein Cyrff; Mynegiant ein Llais') neu sy'n cael ei alw weithiau'n ** Ayotzinapa 43**. Mae Poner el Cuerpo yn ymateb i'r ffaith fod nifer o fyfyrwyr yn ninas Iguala wedi diflannu.

Ymateb Twrnai Cyffredinol Mecsico oedd i'r myfyrwyr hyn gael eu llofruddio gan gang cyffuriau, ond barn llawer yw fod y Llywodraeth wedi cydweithio gyda'r gang. Mewn protest yn erbyn hyn, ac er mwyn dwyn sylw i'r mater, aeth un ffotograffydd ati i dynnu lluniau o ferched a bechgyn noeth gyda "Ya Me Cansé" ('Dw i wedi blino') dros eu cyrff.

Edgar Olguín ydy'r ffotograffydd, a gyda model o'r enw Sara Yatziri Guerrero Juárez, aeth y ddau ati i dynnu sylw'r byd at y 43 myfyrwyr sydd wedi diflannu o goleg hyfforddi athrawon *Raúl Isidro Burgos*. Yn ôl Edgar, "Mae'n fwy o sioc i ddarllenwyr papur newydd weld llun o gorff noeth nag ydy pan mae nhw'n gweld rhan o gorff marw wedi'i dorri'n ddarnau."

## Dolen allanol
*Chwaneg o ffotograffau ar Tumblr

## Gweler hefyd
*FEMEN

## Cyfeiriadau
Categori:Mecsico
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Mudiadau di-drais
Melin (cymuned)

Mae **Melin** (Ffrangeg: *Meslin*) yn gyn cymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor*), Llydaw. Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes'' (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Ar 1 Ionawr 2016 fe'i hunwyd a chymuned Lambal

## Poblogaeth
Population - Municipality code22151

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE
David A. R. White

Actor Americanaidd yw **David A. R. White** (ganwyd 12 Mai 1970, fel **David Andrew Roy White**).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1970
Lannstefan

__NOTOC__

Tref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Lannstefan** (Saesneg: **Launceston**; Cernyweg: *Lannstefan* neu *Lannstevann*).

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 9,216.

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Lannstefan yn efeilldref a Plistin Llydaw

## Adeiladau a chofadeiladau
*Capel y Bedyddwyr 
*Gwesty White Hart
*Mur y dref
*Pont Newydd

## Enwogion
*Charles Causley (1917–2003), bardd

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Cernyw
Categori:Trefi Cernyw
Pleuvihan

Mae **Pleuvihan** (Ffrangeg: *Pleubian*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Poblogaeth
Population - Municipality code22195
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Gwenllian Davies

Actores o Gymru oedd **Sarah Gwenllian Davies** (1914 – 24 Gorffennaf 2007).

## Bywgraffiad
Cafodd ei geni ym Meddllwynog (Bedlinog) a'i magu ym Medwas ac Abercynon ond symudodd i Fryste yn ei harddegau. Er ei bod wedi byw cyhyd yn Lloegr roedd wedi cadw ei hacen a'i hunaniaeth Gymreig, oedd yn fantais iddi chwarae rhannau Cymreig mewn nifer fawr o gynyrchiadau.

Hyfforddodd yn ysgol theatr yr Old Vic, Bryste a darlithiodd mewn astudiaethau theatr ym Mryste am ddegawd cyn dilyn gyrfa actio.

## Gwaith
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Sant-Kast-ar-Gwildoù

Cymuned (*kymun*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor, Llydaw yw **Sant-Kast-ar-Gwildoù**. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Deil yr enw Sant Kast, neu Sant Cast, gysylltiadau gwladgarol twymgalon yn y cyfarfod chwedlonol rhwng y ddwy genedl Frythonig, ryw 14 canrif  wedi'r chwalfa fawr,  yn deillio o'r frwydr, neu'r gad a rowd ar faes yn y fan honno rhwng y ddwy genedl ormes ym ?1765. Roedd catrawdau sylweddol o bob un o'r ddwy gainc Frythonig ar y cadfaes y diwrnod hwnnw, Cymry ym myddin y Saeson, a Llydawiaid ym myddin y Ffancod - ceidw'r Llydawiaid yr hen enw am y bobl gyfa cyn ymadal â'r Ynys yn enw'r wlad newydd a'r iaith, sef Breizh a Breizhoneg (i'w barhau).

Population - Municipality code22282

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Elias Wynne Cemlyn-Jones

Bargyfreithiwr ac awdur oedd **Elias Wynne Cemlyn-Jones** (16 Mai 1888 – 6 Mehefin 1966).

Ganwyd **Elias Wynne** ar 16 Mai 1888 yn ardal Gwredog, Amlwch, Ynys Môn, yn fab i John Cemlyn Jones, o Gaerffili a Gaynor Hannah, merch John Elias Jones o Benmaenmawr. Bu farw ei dad pan oedd yn blentyn, ond derbyniodd addysg breifat yn Ysgol Mostyn, Parkgate, Swydd Gaer, yna yn Ysgol Amwythig ac ar ól hynny yn Llundain. Cyfreithiwr oedd ei dad, ac felly, nid annisgwyl iddo ddewis llwybr tebyg a dilyn gyrfa fel bargyfreithiwr. Daeth cyfle iddo yn ei ugeiniau cynnar i deithio a gweld ychydig o'r byd gyda'i fodryb, sef chwaer ei fam. Yn ystod y *grand tour* hwn rhwng 1910-11, ymwelodd y ddau â Thaleithiau Unedig (America), Canada, Japan, Korea, Tsieina a gwledydd eraill. Wedi dychwelyd i Brydain, rhwng 1912-14 cafodd gyfle i barhau á'i yrfa trwy weithio'n fel ysgrifennydd preifat i Syr Ellis Jones Ellis-Griffith, A.S. yn y Swyddfa Gartref, ond pan ddaeth y Rhyfel Byd Cyntaf, 1914-18, bu'n gwasanaethu fel capten gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. Priododd Muriel Gwendoli yn 1914, sef merch Owen Owen, Machynlleth a Lerpwl, perchennog y gadwen fawr o siopau, a ganwyd iddynt ddau fab a dwy ferch.

## Wedi'r Rhyfel Mawr
Wedi'r gyflafan, gwasanaethodd ar nifer o bwyllgorau a chyrff cyhoeddus, e.e. Cyngor Sir Món o 1919 ymlaen (ac fel cadeirydd a henadur yn 1938-30), Cymdeithas y Cynghorau Sir, Cyngor Canolog Whitley, y Gwasanaeth Iechyd, Cyngor Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Cyngor Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor a.y.b. Safodd fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn Ne Croydon yn 1923, ac yn Mrycheiniog a Maesyfed yn 1929, ond yn aflwyddiannus.

## Taith mawr Rwsia
Erbyn 1931 penderfynodd fynd ar daith arall, o 7000 o filltiroedd trwy Rwsia, gyda Frank Owen i ddal awyrgylch y wlad wedi'r chwyldro ar gyfer nofel yr oedd y ddau'n cydweithio arni.  Cyhoeddwyd disgrifiodd o'r daith yn *Y Ford Gron*, Medi 1931, a chyhoeddwyd y nofel, *Red Rainbow*, yn 1932. Ynddi, trwy adrodd stori gyffrous, ceisiai'r awduron rybuddio'r cyhoedd ym Mhrydain o nerth bygythiol Rwsia.

## Yr Ail Ryfel Byd
Pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd, 1939-46, bu'n gwasanaethu y tro hwn gyda'r *War Agricultural Executive Committee* ar Ynys Món. Cafodd ei urddo'n farchog yn 1941.

Bu farw Elias Wynne ar 6 Mehefin 1966 ac fe'i claddwyd yn Amlwch, Ynys Món.

## Ffynonellau 
''Who's who in Wales'' (A & C Black, 1937)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Llenorion o Gymru
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Pobl o Ynys Môn
Audi R8

280px|de
Math o sbortscar gan y gwneuthurwr ceir Audi yd'r **Audi R8** sydd a'i injan wedi'i leoli rhwng y ddwy echel - yng nghanol y car. Mae'n perthyn i'r grŵp *quattro* ac mae'n yrriant pedair olwyn. Mae'n defnyddio petrol i'w yrru.

Fe'i cynhyrchwyd yn wreiddiol gan *quattro GmbH* sy'n rhan o Audi AG yn 2006; yn ei dro, mae Audi ydy rhan o'r grŵp Volkswagen AG. Sefydlwyd cynllyn y car ar gar arall, sef y Lamborghini Gallardo; Volkswagen AG yw perchennog Lamborghini hefyd. O ran ei wneuthuriad, defnyddir yr *Audi Space Frame*, ac mae'n gerbyd ungragen aliminiwm er mwyn cadw'r pwysau mor isel â phosibl. Fe'i gwneir mewn ffatri bwrpasol yn Neckarsulm, yr Almaen.

Yn 2005, cyhoeddodd Audi y byddid yn defnyddio'r enw R8 ymhen dwy flynedd, ar gar newydd ac y byddai wedi ei sefydlu ar gar cysyniadol (ei ragflaenydd) sef yr Audi Le Mans quattro, a ddaeth i olau dydd am y tro cyntaf yn Sioe Foduron Genefa yn 2003. Fe'i lansiwyd yn ffurfiol yn Sioe Gerbydau Paris ar 30 Medi 2006 a disgrifiwyd y car ar unwaith gan y gyrrwr Fformiwla Un Jacky Ickx fel: *"the best handling road car today"*.

Dyma'r car cyntaf i'w gynhyrchu gyda lampiau golau LED llawn.

## Gwerthiant
70 o weithwyr sydd yn ffatri quattro GmbH, gyda dros 5,000 o ddarnau i'w gosod gyda llaw. Datblygwyd y ffatri ar gost o €28 miliwn, ac maent yn creu rhwng 8 a 15 car y dydd.

## Ffocws ar un model: y V10 Plus
Daeth y V10 plus i olau dydd am y tro cyntaf yn 2016 ac roedd yn costio £134,520 gydag injan o faint 5204cc (V10, sy'n rhoi iddo ei enw). O ran cryfder, roedd yn 602bhp, yn pwyso 413 pwys ac yn gwneud 23.0 myg a 287g/km. O ran cyflymder, roedd yn cyrraedd 0 - 60 mya mewn 3.2 eiliad a gellid gwneud uchafswm o 205mya.

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir
Categori:Audi
Pobloedd Germanaidd

Grŵp ethno-ieithyddol Indo-Ewropeaidd sy'n hanu o Ogledd Ewrop yw'r **bobloedd Germanaidd**. Nodir gan yr ieithoedd Germanaidd, a ddatblygodd o'r Broto-Germaneg yn ystod Oes yr Haearn, cyn dyfodiad y Rhufeiniaid i'r ardal.

Ymhlith y bobloedd Germanaidd fodern yn Ewrop mae'r Albanwyr Iseldirol (y Sgotiaid) a thrigolion Shetland ac Ynysoedd Erch, yr Almaenwyr, yr Awstriaid, y Daniaid, y Ffaroaid, y Ffiniaid Swedeg, y Ffleminiaid, y Ffrisiaid, yr Iseldirwyr, yr Islandwyr, y Liechtensteiniaid, y Lwcsembwrgiaid, y Norwyaid, Sacsoniaid Transylfania, y Saeson, y Swediaid, y Swisiaid Almaeneg, a'r Tyroliaid Almaeneg. Y tu allan i Ewrop, mae'r Affricaneriaid yn Ne Affrica a'r Amisch ym Mhensylfania yn genhedloedd Germanaidd.

## Cyfeiriadau 

Germanaidd
Categori:Ieithoedd Germanaidd
Germanaidd
Priddeg

[bawd|250px|Proffil y pridd: [sialc]]

Fel yr awgryma'r gair, yr astudiaeth o bridd yn ei amgylchedd yw **priddeg** (Saesneg: *pedology*). Mae'n un o ddwy gangen o 'wyddoniaeth pridd', yr ail yw edaffoleg, sef effaith y pridd ar blanhigion, ffwng ac organebau byw eraill.

## Trosolwg
Mae pridd yn allweddol ar gyfer bywyd: yr holl blanhigion sy'n tyfu ohono, ac anifeiliaid yn sgil hynny. Mae hefyd yn fan lle mae anifeiliaid yn tramwyo ac yn byw ac yn haen rhyngweithiol o wahanol agweddau: hinsawdd (dŵr, aer, tymheredd), bywyd o fewn y pridd (micro-organebau, planhigion, anifeiliaid), mwynau a chreigiau, a'i safle yn y tirwedd. yn ystod ei ffurfio, ac wedyn, mae proffil y pridd yn newid yn araf, yn dyfnhau ac yn datblygu nodweddion a elwir yn derfynlin (*horizons*), wrth iddo geisio ystâd o gydbwysedd.

## Priddegwyr o nod
* Olivier de Serres
* Vasily V. Dokuchaev
* Eugene W. Hilgard
* Hans Jenny
* Curtis F. Marbut
* Bernard Palissy

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth ffisegol

Categori:Gwyddorau daear
Gorsaf reilffordd Churchill, Manitoba

300px|chwith|bawd|Yr orsaf
300px|bawd|Trên VIA Rail yn barod i adael Churchill
Mae **Gorsaf reilffordd Churchill, Manitoba** yn gwasanaethu'r dref Churchill ar arfordir Bae Hudson, ac mae'n derminws y rheilffordd o Winnipeg.

Mae trenau'n cyrraedd ac yn gadael Churchill pob dydd Mawrth, Iau a Sadwrn. Mae'r siwrnai i Winnipeg yn cymryd tua 48 awr.

Adeiladwyd yr orsaf ym 1929, yn derminws i'r Rheilfordd Bae Hudson. Crewyd y dref a phorthladd gan dywediad y rheilffordd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Tudalen Churchill ar wefan VIA Rail

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1929
Churchill, Manitoba
Defnydd tir

[bawd|Y prif ddefnydd o dir yn [Ewrop: tir coch neu dir âr (melyn), porfa (gyrdd golau), fforestydd (gwyrdd tywyll) a twndra / corsydd (brown).]]
Gellir dosbarthu'r **defnydd o dir** yn dir sy's gymharol naturiol e.e. tir âr, porfa'r amaethwr, coedwigoedd dan reolaeth a thir sy'n cael ei reoli a'i ddatblygu mewn modd annaturiol e.e. trefedigaethau, dinasoedd, ffyrdd. Mae'r tiroedd naturiol yn cael eu defnyddio, eu haddasu neu eu datblygu mewn rhyw ffordd neu gilydd er budd pobl, fel arfer. Gall 'defnydd tir' hefyd olygu'r "holl drefniadau, gweithgareddau ac ymwneud pobl â thirwedd neilltuol".

## Rheoli tir
Caiff ei ddiffinio gan y Cenhedloedd Unedig fel yr hyn sy'n berthnasol i "gynnyrch a'r budd a geir drwy ddefnyddio'r tir yn ogystal â rheoli'r tir a gweithredoedd pobl yn eu gwaith o greu'r cynnyrch a'r gweithgareddau hyn." Yn y 1990au roedd tua 13% o'r Ddaear yn dir âr, 26% yn borfa, 32% yn goedwigoedd ac 1.5% yn drefdigaethau.

Nododd Albert Guttenberg yn 1959 fod "defnydd tir yn derm allweddol o fewn iaith y cynllunydd dinesig." Yn aml, mae gan lywodraethau gwledydd ddiddordeb mawr yn rheolaeth y defnydd o dir, drwy greu deddfau cynllunio i reoli'r hyn a ganiateir a'r hyn sy'n cael ei wahardd. Yn aml ceir gwrthdaro rhwng gwahanol adrannau wrth iddynt geisio budd o'r tiroedd i'w maes eu hunain. Er enghraifft, efallai y bydd yr hyn sy'n cael ei annog gan ddatblygwyr economaidd neu adran ddiwydiant Awdurdod Cynllunio (Sir neu Barc Cenedlaethol yng Nghymru) yn gwbwl groes i ymarfer da a rheolau adran gadwraeth yr awdurdod, neu gorff allanol megis Cadw. Fel arfer, yn y maes neu'r fforwm wleidyddol yr holltir y ddadl gan ddod i benderfyniad drwy reolaethau neu weithiau addasu deddfau.

## Gweler hefyd
*Coedwigaeth‎
*Tir amaethyddol
*Porfa

## Cyfeiriadau
Categori:Defnydd tir
Categori:Rheolaeth tir
Categori:Diwygio tir
Ivinieg

Mae **Ivinieg** (Ffrangeg: *Yvignac-la-Tour*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Poblogaeth
Population - Municipality code22391

## Pellteroedd 
## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Château d'Yvignac-la-Tour
*Teml de la Nouée
*Eglwys St Malo
*Manoir de Garrouët‎

File:Château d'Yvignac-la-Tour 01.JPG|Château d'Yvignac-la-Tour
File:Château d'Yvignac-la-Tour 02.JPG|Château d'Yvignac-la-Tour
File:Ancienne commanderie du Temple de la Nouée à Yvignac-la-Tour 03.JPG|Teml de la Nouée
File:Ancienne commanderie du Temple de la Nouée à Yvignac-la-Tour 04.JPG|Teml de la Nouée
File:Église Saint-Malo d'Yvignac-la-Tour 01.JPG|Église Saint-Malo

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Sant-Yuvad

Mae **Sant-Yuvad** (Ffrangeg: *Saint-Juvat*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22308

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Croes mynwent Eglwys Sant Yuvad
*Croes Cyfiawnder o’r 14g, ger y safle lle arfaerai crocbren y gymuned sefyll, wedi ei haddurno gydag arfbais yr Arglwydd lleol a chleddyf cyfiawnder. 
* Eglwys Sant Yuvad

File:Croix cimetiere St Juvat 1.png|Croes y fynwent
File:Croix cimetiere St Juvat 2.png|Croes y fynwent (manylion)
File:Croix cimetiere St Juvat 6.png|Croes y fynwent (manylion)
File:Croix Justice St Juvat.png|Croes cyfiawnder
File:Saint-Juvat (22) Église 11.JPG|Eglwys Sant Yuvad

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Sant-Ke-Perroz

Mae **Sant-Ke-Perroz** (Ffrangeg: *Saint-Quay-Perros*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22324

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Eglwys Sant Ke. Adeiladwyd yr eglwys yn wreiddiol ym 1672, cafodd y clochdy ei ddifrodi gan fellten ym 1880 a'i ail godi ym 1882.
* Siambr Claddu Krec'h Kile. Safle megalithig yn dyddio i tua 2500 i 2000 CC

File:Eglise de Saint-Quay-Perros.jpg|Eglwys Sant Ke
File:Vue d'ensemble de l'allée couverte de Crec'h Quillié.jpg|Siambr Claddu Krec'h Kile

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw