Thomas James (1593–1635)

Roedd y **Capten Thomas James** (1593–1635) yn gapten môr o Gymru, yn nodedig fel fforiwr, a aeth ati i geisio darganfod Tramwyfa'r Gogledd Orllewin, y llwybr cefnforol a obeithiwyd oedd yn mynd o amgylch copa Gogledd America i Asia..  Mae ymhlith nifer o anturwyr o Gymru a fu’n fforio a darganfod ers y 17g ac yn enwi’r mannau roeddent yn eu darganfod ar ôl rhannau o Gymru. Rhoddodd enw'r Hafren (Severn. Mae rhai o'r enwau a fathodd ar gyfer lleoliadau y daeth ar eu traws ym Mae Hudson yn rhoi awgrym clir ei fod yn ŵr o Went: *New Principality of South Wales*, *The South Principality of Wales* a *Cape Monmouth*. Pe bai wedi cael ei eni ym Mryste, fel mae rhai'n honni, mae'n annhebygol y byddai wedi dewis enwau fel y rhain.

## Gyrfa gynnar 
Derbyniwyd y Capten Thomas James i'r Deml Fewnol ym 1612 a chymhwysodd fel bargyfreithiwr. Nid oes unrhyw gofnod iddo erioed ymarfer y gyfraith ac os gwnaeth, rhaid bod hynny am ychydig flynyddoedd yn unig. Mae'n amlwg ei bod wedi magu dawn ysgrifennu, dysg a chwilfrydedd gwyddonol. Roedd ei sgiliau mathemateg mordwyo yn anghyffredin am ei gyfnod. Rhywbryd rhwng 1612 a 1628, rhoddodd y gorau i weithio ym myd y gyfraith a throi ei olygon at fywyd ar y môr. Erbyn 1628 roedd yn Gapten ar herwlong o'r enw *Dragon of Bristol*. Ar ôl clywed bod criw o farsiandwyr o Lundain yn codi arian ymgeisio o'r newydd i ganfod y dramwyfa, dechreuodd marsiandwyr Bryste boeni y byddai llwyddiant Llundain yn cael effaith andwyol ar eu masnach forwrol hwy, a phenderfynasant ariannu ymgais o Fryste hefyd. Penodwyd y Capten Luke Foxe i arwain ymgais Llundain a'r Capten Thomas James i arwain ymgais Bryste.. Treuliwyd bron mis i gyrraedd Culfor Hudson ac ni fu modd mynd yn bellach nag Ynys Tujjaat (Nottingham). Ar Orffennaf 16 bu rhaid troi i'r De, i Fae Hudson (Kangiqsualuk ilua neu Tasiujarjuaq ). Trwy gydol Gorffennaf ag Awst 'roedd Thomas James a Luke Foxe yn archwilio'r un arfordiroedd. Gwelodd llongwyr Foxe mwg gwersyll llongwyr James ar Ynys Resolution ar Fehefin 23, ond ni chyfarfu'r ddau tan Orffennaf 29/30 pryd rhannodd y ddau ddiwrnod a phryd o fwyd ar fwrdd yr *Henrietta Maria*. Mae'n debyg mai dilornus o'i westywr yw cofnodion Foxe o'r cyfarfod. Rhoddodd Thomas James yr enw *New Principality of South Wales*. Ar Awst 11 rowndiodd penrhyn a fedyddiodd yn Henrietta Maria a chyrraedd bae mawr a enwyd, yn ddiweddarach, ar ei ôl - Bae James.

Bwriad Thomas James oedd darganfod ffordd i Afon St Lawrence (ryw 800 km i'r de) ond erbyn mis Hydref bu rhaid aros lle yr oeddent ger Ynys Sivukutaitiarruvik (Charlton oedd yr enw a rhoddwyd arno gan Thomas James, er anrhydedd i'r Tywysog Siarl) yn llwyddiant mawr. Cred rhai mai ohoni daeth rhai o fanylion yr *Ancient Mariner* yng ngherdd Samuel Taylor Coleridge (1798) a dyfynnwyd yn eang ohoni gan Robert Boyle (*New experiments and observations touching cold*. (1665)). Roedd Thomas James wedi profi nad oedd llwybr ymhellach i'r gorllewin i'r de o 65° Gog. Bu hwn yn ddigon i atal ymgyrchoedd darganfod y Dramwyfa hyd at 1719 pan ddechreuodd cyfnod newydd wrth i James Knight (yn 80 oed !) diflannu i ddyfnderoedd Bae Hudson ar ei daith olaf.

Fel cydnabyddiaeth am ei ymdrechion fe gafodd ei benodi gan y brenin yn benswyddog llong frenhinol HMS *Whelp* ar 16 Mai 1633. Ei orchwyl gyda'r llong oedd clirio Môr Hafren a Môr Iwerddon o fôr-ladron. Fe lwyddodd i gipio llong môr-ladron oddi ar arfordir Aberdaugleddau. Dyma'r cyntaf o nifer o lwyddiannau tebyg iddo eu cael. Roedd mor llwyddiannus yn ei waith fel bod Arglwydd Raglaw Iwerddon wedi ysgrifennu llythyr yn ei glodfori at Arglwyddi'r Morlys yn eu hannog i roi dyrchafiad iddo ar y cyfle cyntaf.

## Marwolaeth 
Cyn i Arglwyddi'r Morlys gael cyfle i'w ddyrchafu aeth James yn ddifrifol wael a bu farw ym 1635. Mae'n debyg bod gweddillion y capten wedi eu claddu yng Nghapel y Maer ym Mryste ond nid yw union leoliad ei fedd yn hysbys.

## Cyfeiriadau
Categori:Fforwyr yr 17eg ganrif
Categori:Fforwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1593
Categori:Marwolaethau 1635
Categori:Morwyr o Gymru
Categori:Prosiect WiciAddysg