open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
255

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
250 251 252 253 254 - **255** - 256 257 258 259 260 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Wuqiu Jian, cadfridog Teyrnas Wei yn Tsieina
*Sima Shi, mab Sima Yi

Categori:255
254

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
249 250 251 252 253 - **254** - 255 256 257 258 259    

----

## Digwyddiadau
*12 Mai — Pab Steffan I yn olynu Pab Lucius I fel y 23ain pab.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*Cao Fang, brenin Teyrnas Wei yn China, llofruddiwyd.

Categori:254
253

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
248 249 250 251 252 - **253** - 254 255 256 257 258 

----

## Digwyddiadau 
*Cyfnod Y Deg Unben ar Hugain yn yr Ymerodraeth Rufeinig, y rhan fwyaf yn gadfridogion a gyhoeddwyd yn ymerawdwr gan ei milwyr.
*Yr ymerawdwr Trebonianus Gallus yn cael ei ladd gan ei filwyr ei hun yn Moesia.
*Aemilianus yn dod yn ymerawdwr.
*Valerian I yn dod yn ymeradwr, ac yn penodi ei fab Gallienus fel cyd-ymerawdwr.
*25 Mehefin — Pab Lucius I yn olynu Pab Cornelius fel y 22ain pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Pab Cornelius
*Aemilianus, Ymerawdwr Rhufeinig
*Trebonianus Gallus, Ymerawdwr Rhufeinig

Categori:253
Bodfari

Pentref bychan a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Bodfari** (). Fe'i lleolir wrth droed Bryniau Clwyd tua 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych, Dyffryn Clwyd. I'r dwyrain o'r pentref ceir bryn isel Moel y Gaer a'i fryngaer a bryn uwch Moel y Parc. Llifa Afon Chwiler trwy'r pentref.  Mae Bodfari yn gorwedd ar ffordd yr A541 o Ddinbych i Gaerwys trwy fwlch ym Mryniau Clwyd. Ar un adeg roedd gan y pentref orsaf reilffordd ar yr hen reilffordd rhwng Dinbych a'r Wyddgrug.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Rhed Llwybr Clawdd Offa trwy'r pentref. I'r gogledd ceir bryngaer Moel y Gaer sy'n dyddio o Oes yr Haearn.

## Pobl o Fodfari
*Lewis ab Edward (neu Lewis Meirchion) (bl. 1521–1568), bardd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Oriel

Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 14.jpg
Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 05.JPG
Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 03.JPG
Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 17.jpg
Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 19.jpg
Eglwys Sant Staffan Bodfari Sir Ddinbych St Stephen's Parish Church Bodfari, Denbighshire 15.jpg

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Ddinbych
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Thomas Clarke

Cenedlaetholwr Gwyddelig ac yn un o brif ysgogwyr Gwrthryfel y Pasg yn 1916 oedd **Thomas James Clarke** (Gwyddeleg: Tomás Ó Cléirigh; 11 Mawrth 1857 – 3 Mai 1916).

Ganed Clarke ar Ynys Wyth yn Lloegr, lle roedd ei dad yn rhingyll yn y Fyddin Brydeinig. Symudodd y teulu i Dungannon, Swydd Tyrone, Iwerddon yn fuan wedyn. Yn 18 ymunodd a'r *Irish Republican Brotherhood* (IRB) ac yn 1883 gyrrwyd ef i Lundain gyda'r bwriad o beri ffrwydrad ar Bont Llundain. Cafodd ei ddal, a threuliodd y 15 mlynedd nesaf yng Ngharchar Pentonville. Rhyddhawyd ef yn 1898, a phriododd Kathleen Daly, Ymfudasant i'r Unol Daleithiau, lle bu Clarke yn gweithio i'r Clan na Gael dan John Devoy. Dychwelodd i Iwerddon yn 1907 ac agorodd siop dybaco yn Nulyn. Daeth yn ddylanwadol iawn yn yr IRB.

Yn 1915 ffurfiodd Clarke a Seán Mac Diarmada bwyllgor o fewn yr IRB i drafod cynlluniau ar gyfer gwrthryfel. Dywedir mai'r bwriad gwreiddiol oedd cyhoeddi Clarke yn Arlywydd y Weriniaeth, ond gwrthododd ef, ac felly aeth y teitl i Padraig Pearse. Pan ddechreuodd y gwrthryfel yn Ebrill 1916, roedd Clarke, fel un o'r prif arweinwyr, yn Swyddfa'r Post yn Nulyn. Wedi i'r gwrthryfelwyr ildio ar 29 Ebrill, daliwyd Clarke yng Ngharchar Kilmainham hyd 3 Mai, pan saethwyd ef gan y Fyddin Brydeinig. Ef oedd yr ail o'r arweinwyr i'w saethu, ar ôl Pearse. Etholwyd ei weddw, Kathleen, i'r Dail cyntaf a'r ail yn ddiweddarach.

Categori:Pobl y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Cenedlaetholdeb Gwyddelig
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Gwleidyddion o Iwerddon
Categori:Marwolaethau 1916
Nigel Worthington

Cyn-bêldroediwr a rheolwr tîm pêl-droed Gogledd Iwerddon ydy **Nigel Worthington** (ganwyd 4 Tachwedd 1961, Ballymena, Swydd Antrim).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Pêl-droedwyr o Ogledd Iwerddon
Categori:Pobl o Swydd Antrim
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Uttarakhand

Mae **Uttarakhand** (Hindi: उत्तराखंड), a adnabyddid fel **Uttaranchal** o 2000 hyd 2006, yn dalaith yn India. Uttarakhand oedd y 27ain o daleithiau India i ddod i fodolaeth, ar 9 Tachwedd, 2000, wedi ei ffurfio o diriogaethau oedd cynt yn rhan o Uttar Pradesh. Mae'n ffinio â Tibet yn y gogledd a Nepal yn y dwyrain, a hefyd â thaleithiau Himachal Pradesh yn y gorllewin ac Uttar Pradesh yn y de.

Prifddinas y dalaith ar hyn o bryd yw Dehra Dun. Mae'r boblogaeth frodorol yn ei galw eu hunain yn Garhwali/Kumaoni, ac mae dros 90% ohonynt yn ddilynwyr Hindwaeth. Roedd y boblogaeth yn 8,479,562 yn 2001. Mae'r rhan ogleddol o'r dalaith yn rhan o'r Himalaya; y mynydd uchaf yw Nanda Devi (7816 m.).Yn Uttarakhand mae Afon Ganga ac Afon Yamuna yn tarddu, yn Gangotri a Yamunotri, sy'n gyrchfannau pererinion. Mae Haridwar hefyd yn gyrchfan boblogaidd. Ceir nifer o barciau cenedlaethol yma, yn cynnwys Parc Cenedlaethol Jim Corbett yn  Ramnagar, yr hynaf o barciau cenedlaethol India.

bawd|canol|270px|Lleoliad Uttarakhand yn India


Categori:Himalaya
Llyn Disappointment

Mae **Llyn Disappointment** yn llyn hallt tymhorol mewn ardal anghysbell o dalaith Gorllewin Awstralia a elwir yn Ddiffeithwch Gibson.

Cafodd ei enwi'n Llyn Disappointment gan y fforiwr Frank Hann yn 1897. Roedd Hann yn yr ardal i ymchilio ardal dwyrain Pilbara, o gwmpas Afon Rudall. Sylweddolodd fod sawl afonig yn yr ardal honno yn llifo i gyfeiriad canol y wlad yn hytrach nag i gyfeiriad y môr (sydd 450&nbsp;km i ffwrdd i'r gorllewin), ac fe'i dilynodd yn y gobaith o ddarganfod llyn dŵr croyw mawr. Ond er mawr siomedigaeth iddo, roedd dŵr y llyn yn hallt.

Ceir nifer o rywogaethau o adar y dŵr ar y llyn.

250px|bawd|dim|Llun Landsat NASA o Lyn Disappointment

## Gweler hefyd
* Parc Cenedlaethol Afon Rudall

Categori:Daearyddiaeth Gorllewin Awstralia
Disappointment
Chislehurst

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Bromley, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy **Chislehurst**. 
Mae'n adnabyddus am ei ogofâu cynhanesyddol.

Bu farw'r hanesydd a hynafiaethydd William Camden yno ar 9 Tachwedd 1623.

200px|bawd|dim|Y fynedfa i Ogofâu Chislehurst

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Bromley
William Camden

200px|bawd|William Camden

Hynafiaethydd a hanesydd o Loegr oedd **William Camden** (2 Mai 1551 – 9 Tachwedd 1623), a aned yn Llundain. Roedd yn hanesydd blaengar a gafodd ddylanwad mawr ar ei gyfoeswyr a'i olynwyr.

Roedd yn fab i arlunydd. Cafodd ei adddysg yn Ysgol Sant Paul, Llundain, a Phrifysgol Rhydychen. Treuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa fel athro (1575) ac yna'n brifathro (1593) yn Ysgol Westminster, Llundain. Bu farw yn Chislehurst, 1623.

Gwaith pwysicaf a mwyaf dylanwadol Camden oedd ei gyfrol *Britannia* a gyhoeddodd yn Lladin yn 1586 (fe'i cyfieithwyd i'r Saesneg yn 1610). Arolwg topograffegol o Ynysoedd Prydain ydyw, sy'n cynnwys nodiadau helaeth ar hynafiaethau yn ogystal â manylion daearyddol. Mae'r cyfan wedi'i trefnu fesul sir mewn dull arloesol. Dyma'r gwaith y cyfeirir ato gan amlaf fel "''Camden's Britannia''" gan hynafiaethwyr y ddwy ganrif olynol fel Thomas Pennant; roedd yn fath o Feibl iddynt. Erys yn ffynhonnell werthfawr iawn am hanes gwledydd Prydain.

Mae ei weithiau eraill yn cynnwys hanes achos llys Guto Ffowc a hanes cronolegol oes y frenhines Elisabeth I o Loegr.

Categori:Genedigaethau 1551
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Hynafiaethwyr o Loegr
Categori:Marwolaethau 1623
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Pobl addysgwyd yn Christ's Hospital
Telford a Wrekin

Awdurdod unedol a bwrdeistref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Telford a Wrekin** neu **Telford a Din Gwrygon** (Saesneg: *Borough of Telford and Wrekin*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 290&nbsp;km², gyda 179,854 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol Swydd Amwythig i'r gogledd, y gorllewin a'r de, a Swydd Stafford i'r dwyrain.

bawd|dim|Telford a Wrekin yn sir seremonïol Swydd Amwythig

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1998. Cyn hynny roedd yn ardal an-fetropolitan (dan yr enw *The Wrekin*) yn sir an-fetropolitan Swydd Amwythig, a ddiddymwyd yn ei thro yn 2009, a disodlwyd gan awdurdod unedol Swydd Amwythig.

Rhennir yr awdurdod yn 29 o blwyi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Lleolir pencadlys yr awdurdod yn nhref newydd Telford. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Dawley, Madeley, Newport, Oakengates a Wellington.

## Gweler hefyd
* Din Gwrygon

## Cyfeiriadau 
Categori:Awdurdodau unedol Swydd Amwythig
252

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
247 248 249 250 251 - **252** - 253 254 255 256 257 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Rhufeinig Valerian I yn ail-greu Legio III Augusta i ymladd yn erbyn y Berberiaid
*Pab Cornelius yn cae; ei garcharu gan Trebonianus Gallus
*Sun Liang yn olynu Sun Quan fel brenin Teyrnas Wu yn Tsieina

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Sun Quan, sylfaenydd Yeyrnas Wu

Categori:252
250

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
245 246 247 248 249 - **250** - 251 252 253 254 255 

----

## Digwyddiadau 
*Y Gothiaid yn ymosod ar Moesia
*Y Pla Du yn taro yr Aifft, ac yn lledu trwy'r Ymerodraeth Rufeinig
*Teyrnas Aksum (Axum) yn rheoli marsiandïaeth ar y Môr Coch

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*20 Ionawr — Pab Fabian
*Nagarjuna, sylfaenydd ysgol Mahayana o Fwdhaeth

Categori:250
251

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
246 247 248 249 250 - **251** - 252 253 254 255 256   

----

## Digwyddiadau
*1 Gorffennaf — Brwydr Abrittus; y Gothiaid yn gorchfygu'r Rhufeiniaid, lleddir yr ymerodron Decius a Herennius Etruscus.
*Hostilian, mab Decius, yn cael ei gyhoeddi'n ymerawdwr yn Rhufain, tra mae  Trebonianus Gallus yn cael ei gyhoeddi'n ymerawdwr gan ei filwyr. Mae Hostilian yn marw o'r pla yn fuan wedyn.
*Gallus yn gwneud cytundeb heddwch a'r Gothiaid.
*Mawrth — Pab Cornelius yn olynu Pab Fabian fel y 21fed pab.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*1 Gorffennaf — Decius a Herennius Etruscus, Ymerodron Rhufeinif
* Decius, Ymerawdwr Rhufeinig
*Hostilian, Ymerawdwr Rhufeinig
*Origen (tua'r dyddiad yma)

Categori:251
Ararat, Victoria

Mae **Ararat** () yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 6,900 o bobl.

Cafodd Ararat ei sefydlu ym 1857, pan ddarganfuwyd aur gerllaw.

Categori:Dinasoedd Victoria
Moses Kellow

Roedd **Moses Kellow** (1862 - 1943) yn rheolwr Chwarel Croesor, oedd yn gyfrifol am nifer o ddatblygiadau pwysig yn y diwydiant llechi yng Nghymru.

Ganed Kellow yng Nghernyw, ond symudodd y teulu i Gymru pan oedd yn dair oed. Daeth yn rheolwr Chwarel Croesor, ac yn fuan daeth yn adnabyddus am ei flaengarwch. Ef oedd y cyntaf i ddefnyddio trydan i weithio peiriannau mewn chwarel yn 1901; cynhyrchid y trydan trwy rym dŵr o gronfa Llyn Cwm y Foel. Roedd y trydan yn cael ei ddefnyddio ar gyfer gyrru peiriannau'r chwarel yn ogystal ag ar gyfer goleuo.

Roedd Kellow hefyd yn gyfrifol am ddyfeisio'r "Kellow Drill", oedd yn defnyddio grym dŵr i dyllu'r graig ar gyfer ffrwydro. Adeiladodd drac tram i ddod a'r llechi i lawr o'r chwarel.

Kellow, Moses
Kellow, Moses
Ararat

Gallai **Ararat** gyfeirio at:

* Ararat, Victoria, dinas yn Awstralia.
* Mynydd Ararat, mynydd yn nwyrain Twrci am y ffin ag Armenia.
* Talaith Ararat, un o daleithiau Armenia.
Benalla

bawd|Rhosynnau yn Ardd Fotanig Benalla

Mae **Benalla** yn ddinas amaethyddol yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 10,000 o bobl. Fe’i lleolir 188 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne, ar y Priffordd Hume rhwng Melbourne a Sydney.

Cafodd Benalla ei sefydlu ym 1846.

Categori:Dinasoedd Victoria
Portland, Victoria

Mae **Portland** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 8,800 o bobl. Fe’i lleolir 362 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

240px|canol|bawd|Portland

Categori:Dinasoedd  Victoria
Hamilton

Gall **Hamilton** gyfeirio at:

## Pobl 
* Eva Henrietta Hamilton, arlunydd o Wyddel
* Guy Hamilton, cyfarwyddwr ffilmiau o Sais
* Hedvig Hamilton, arlunudd o Sweden
* Ian Hamilton, gyfreithiwr ac yn genedlaetholwr o Albanwr
* Letitia Marion Hamilton, arlunydd o Wyddel
* Lewis Hamilton, cyn-bencampwr y byd, Fformiwla Un
* Maggie Hamilton, arlunydd o Albanes
* Mary McLellan Hamilton, arlunydd o'r Unol Daleithiau
* Neil Hamilton, gwleidydd

## Lleoedd 
### Yr Alban 
* Hamilton, De Swydd Lanark

### Awstralia 
* Hamilton, Victoria, dinas yn Victoria
* Hamilton, De Cymru Newydd), dinas arall yn Ne Cymru Newydd

### Canada 
* Hamilton, Ontario, dinas yn Ontario

### Seland Newydd 
* Hamilton, Seland Newydd, dinas yn Seland Newydd

### Unol Daleithiau America 
* Swydd Hamilton, sawl swydd yn yr Unol Daleithiau

## Gweler hefyd 
* Hamilton Academical F.C.
----
Hamilton, Victoria

Dinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 9,200 o bobl yw **Hamilton**. Fe’i lleolir 291 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

240px|bawd|canol|Hamilton

Categori:Dinasoedd Victoria
Horsham

Tref yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Horsham**.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Horsham
Categori:Trefi Gorllewin Sussex
Morwell

Mae **Morwell** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 13,500 o bobl. Fe’i lleolir 149 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Categori:Dinasoedd Victoria
Moe

Gall **Moe** gyferirio at:

* Moe Howard, un o'r "Three Stooges".
* Moe Szyslak, o'r *Simpsons*.
* Moe (Victoria), dinas yn Awstralia.
Moe, Victoria

Dinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 17,500 o bobl, yw **Moe**. Fe’i lleolir tua 135 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Categori:Dinasoedd Victoria
Braich-y-Dinas

**Braich-y-Dinas** oedd un o'r bryngaerau gorau o'i math yng ngwledydd Prydain nes iddi gael ei dinistrio'n llwyr gan waith chwarel lleol ar ddechrau'r 20g. Safai tua 1,500 troedfedd i fyny ar ben y Penmaen-mawr, mynydd gwenithfaen a leolir rhwng trefi Penmaenmawr a Llanfairfechan ar lan Bae Conwy, gogledd Cymru. Erbyn hyn mae'r gaer wedi diflannu ac mae'r mynydd ei hun yn 500 troedfedd is nag y bu. Yn ffodus gwnaed arolwg o'r safle a'i chloddio'n rhannol yn 1909: yr adroddiad a gyhoeddwyd yn 1912-15 yw ein prif ffynhonnell am y fryngaer heddiw. Lleoliad .

## Enw
Mae'r fryngaer hon yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn 'ddinas', e.e. Dinas Emrys, Dinas Dinorwig; hen ystyr y gair hwnnw yw "caer" ac mae'n enw gwrywaidd mewn enwau lleoedd (ond yn enw benywaidd heddiw).

## Disgrifiad
Codwyd y gaer rywbryd yn Oes yr Haearn. Roedd y gaer yn nhiriogaeth llwyth yr Ordovices, a cheir tystiolaeth sy'n awgrymu iddi gael ei defnyddio trwy gydol cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru.
300px|bawd|chwith|Cytiau: engrafiad cynnar

Amddiffynid Braich-y-Dinas gan gyfres o dri mur trwchus (9 troedfedd yn achos y mur allanol), ac eithrio uwchben y llethrau gogleddol oedd yn disgyn yn syth i'r môr. Cafwyd  olion tua 90 o gytiau crwn cynhanesyddol y tu mewn i'r muriau. Roedd ffynnon uchel, ger un o'r tair carnedd oedd ar gopa'r mynydd, yn cyflenwi dŵr i'r safle.

Darganfuwyd crochenwaith syml, troellau carreg, pinau gwallt a darnau o ractalau efydd, ynghyd â darnau o addurnwaith amrywiol ac offer haearn ar y safle.

Mae'r ardal o rosdir eang rhwng Penmaenmawr a mynydd Tal-y-Fan, i'r de o safle'r fryngaer, yn frith ag olion a henebion cynhanesyddol, gan gynnwys Y Meini Hirion (cylch cerrig Neolithig), bryngaer Dinas a nifer o garneddi. Rhedai hen lwybr cynhanesyddol pwysig o safle Llanfairfechan heddiw i gyfeiriad Conwy heibio i'r fynediad i Fraich-y-Dinas. Byddai'r gaer ei hun yn wylfa ardderchog i gadw golwg ar y llwybr hwnnw a'r llwybr cynhanesyddol arall dros Fwlch-y-Ddeufaen gerllaw (llwybr a ddefnyddwyd gan y Rhufeiniaid ar gyfer eu ffordd o Gaer i Segontiwm.

Ceir disgrifiadau o Fraich-y-Ddinas gan hynafiaethwyr cynnar megis William Camden a Thomas Pennant, ond yn anffodus nid ydynt yn ddigon eglur a manwl i fod o lawer o ddefnydd. Roedd pob un o'r awduron hynny'n synnu at faint y fryngaer. Ceir y disgrifiad cynharaf a mwyaf trawiadol gan Syr John Wynn o Wydir, ond prin y gellir derbyn ei honiad fod y gaer yn ddigon mawr i ddal 20,000 o bobl!

## Llyfryddiaeth
*Harold Hughes, 'Prehistoric remains on Penmaenmawr', *Archaeologia Cambrensis*, XII-XIV (1912-15).
*Hugh Prichard, 'Braich y Ddinas', *Archaeologia Cambrensis*, 1877.

Categori:Bryngaerau Conwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Categori:Llanfairfechan
Categori:Penmaenmawr
Mildura

Mae **Mildura** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 24,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 550 cilomedr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Mildura ei sefydlu ym 1887.

[250px|dim|bawd|Pont Chaffey dros [Afon Murray ym Mildura]]

Categori:Dinasoedd Victoria
Categori:Sefydliadau 1887
Bendigo

Mae **Bendigo** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 86,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 160 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Bendigo ei sefydlu ym 1851, pan ddarganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Bendigo a Ballarat.

bawd|canol|350px|Bendigo yn Victoria

Categori:Dinasoedd Victoria
249

2g - **3g** - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au
244 245 246 247 248 - **249** - 250 251 252 253 254 

----

## Digwyddiadau 
* Decius, oedd wedi ei gyhoeddi'n Ymerawdwr Rhufeinig gan ei filwyr yn Moesia, yn gorchfygu a lladd yr ymerawdwr Philip yr Arab ger Verona.
* Decius yn dechrau cyfnod o erlod Cristionogion.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Philip yr Arab, Ymerawdwr Rhufeinig

Categori:249
Shepparton

Mae **Shepparton** () yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 47,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 200 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne.

bawd|canol|240px|Shepparton yn Victoria

Categori:Dinasoedd Victoria
Swan Hill

Mae **Swan Hill** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 10,000 o bobl. Fe'i lleolir ar Afon Murray, 335 cilometr i'r gogledd o brifddinas Victoria, Melbourne.

Cafodd Swan Hill ei sefydlu ym 1846.

Categori:Dinasoedd Victoria
Traralgon

Mae **Traralgon** yn ddinas yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 20,000 o bobl. Fe’i lleolir 161 cilometr i'r dwyrain o brifddinas Victoria, Melbourne.

Categori:Dinasoedd Victoria
Burnie

Mae **Burnie** () yn ddinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 18,000 o bobl. Fe’i lleolir 296 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Tasmania, Hobart.

Categori:Dinasoedd Tasmania
Launceston

Gall **Launceston** gyferirio at:

* Launceston, dinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia
* Lannstefan, = Lannstefan, tref yng Nghernyw
Launceston, Tasmania

Mae **Launceston** yn ddinas yn nhalaith Tasmania, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 103,325 o bobl. Fe’i lleolir yng ngogledd-ddwyrain yr ynys, 198 cilometr i'r gogledd o brifddinas Tasmania, Hobart.

Cafodd Launceston ei sefydlu ym 1806.

200px|dim|bawd|Lleoliad Dinas Launceston yn Tasmania

Categori:Dinasoedd Tasmania
Orange, De Cymru Newydd

Mae **Orange** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 32,000 o bobl. Fe’i lleolir 250 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Orange ei sefydlu ym 1846.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Orange

Gall **Orange** gyfeirio at:

* Orange (Ffrainc)
* Orange (De Cymru Newydd)
* Tywysogaeth Orange
* Tywysog Orange
* Orange SA

Gweler hefyd:
* Oren
Albury, De Cymru Newydd

Dinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 42,000 o bobl yw **Albury** (). Fe’i lleolir 552 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Albury ei sefydlu ym 1839.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Bathurst

Gall **Bathurst** gyferirio at:

* Bathurst (De Affrica), De Affrica.
* Bathurst (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Bathurst (Brunswick Newydd), Canada.
* Llyn Bathurst, Awstralia.
* Ynys Bathurst, Canada
Mynydd Ararat

**Mynydd Ararat** (Twrceg: **Ağrı Dağı**) yw mynydd uchaf Twrci. Saif yn nhalaith Ağrı yng ngogledd-ddwyrain Twrci, rhyw 16&nbsp;km o'r ffin ag Iran a 32&nbsp;km o'r ffin ag Armenia.

Mae Ararat yn llosgfynydd, er nad yw wedi ffrwydro o fewn cof. Dr. Friedrich Parrot, gyda chymorth Khachatur Abovian, oedd y cyntaf i'w ddringo hyd y gwyddir, yn 1829. Gellir ei ddringo o'r de gyda chymorth bwyell eira a chramponau, ond mae'n rhaid cael caniatâd llywodraeth Twrci a defnyddio tywysydd lleol.

Mae Ararat yn enwog fel y lle y glaniodd Arch Noa yn y stori yn y Beibl, ac mae nifer o ymdrechion wedi eu gwneud i ddarganfod gweddillion yr arch ar y copa. Yn y 1950au llwyddodd De Navarre i ddarganfod darn o bren, ond dangosodd profion ei fod o ddyddiad diweddar.

### Gweler hefyd 
* Rhestr mynyddoedd Twrci

Ararat
Categori:Ağrı
Lok Sabha

Y **Lok Sabha** yw'r siambr is yn Senedd India, sy'n cyfateb yn fras yn ei swyddogaeth i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan. Ystyr ei enw yw "Tŷ'r Werin".

Mae mwyafrif o 552 aelod (heblaw'r Llefarydd) yn eistedd yn y Lok Sabha. Cynhelir etholiad iddi bob pum mlynedd. Fel y siambr uwch, y Rajya Sabha, mae'n cwrdd yn Delhi Newydd. Etholwyd y 14eg Lok Sabha ym Mai 2004.

Categori:Llywodraeth India
Categori:Senedd India
Maitland

Gall **Maitland** gyferirio at:

## Lleoedd
* Maitland (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Maitland (De Awstralia), Awstralia.
* Maitland (Fflorida), Unol Daleithiau.
* Maitland (Missouri), Unol Daleithiau.
* Afon Maitland, Canada.

## Pobol
* Siarl Maitland, Iarll y 3ydd Lauderdale (????-1691)
* Iago Maitland, Iarll yr 8fed Lauderdale (1759-1839)
* Clover Maitland (1972- )
* Frederic William Maitland (1850-1906)
* Henry Maitland Wilson (1881-1964)
Queanbeyan

Mae **Queanbeyan** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 36,000 o bobl. Fe’i lleolir 10 cilometr o'r brifddinas cenedlaethol, Canberra.

Cafodd Queanbeyan ei sefydlu ym 1838.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Lismore

Gall **Lismore** gyferirio at:

## Lleoedd
* Lismore (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Lismore (Victoria), Awstralia.
* Lismore (Iwerddon), Gweriniaeth Iwerddon.
* Lismore (Minnesota), Unol Daleithiau.
* Lismore (yr Alban), ynys yr Alban.

## Clybiau Chwararon
* Lismore RFC, clwb rygbi o Gaeredin, yr Alban.
* Lismore GAA, clwb chwaraeon o Lismore, Iwerddon.
Lismore, De Cymru Newydd

Mae **Lismore** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 27,000 o bobl. Fe’i lleolir 860 cilometr i'r gogledd o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Lismore ei sefydlu ym 1856.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Categori:Sefydliadau 1856
Tamworth

Gall **Tamworth** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Tamworth, Swydd Stafford, tref yn Swydd Stafford, Lloegr
* Bwrdeistref Tamworth, ardal an-fetropolitan sy'n cynnwys y dref 
* Tamworth (etholaeth seneddol)

### Awstralia
* Tamworth, De Cymru Newydd, Awstralia

### Canada
* Tamworth, Ontario

### Unol Daleithiau America
* Tamworth, New Hampshire
* Tamworth, Virginia

## Eraill
* Mochyn Tamworth, brîd o fochyn
* Tamworth F.C., clwb pêl-droed
Albury

Gall **Albury** gyferirio at:

* Albury, Ontario, Canada.
* Albury, De Cymru Newydd, Awstralia.
* Albury, Seland Newydd
* Albury, Surrey, Lloegr
* Albury, Swydd Hertford, Lloegr
* Albury, Swydd Rydychen, Lloegr
Cessnock

Gall **Cessnock** gyferirio at:

## Lleoedd
* Cessnock (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Cessnock (yr Alban), yr Alban.
Newcastle

Gall **Newcastle** gyferirio at sawl lle.

## Awstralia
* Newcastle, dinas yn Ne Cymru Newydd

## Cymru 
: *Gweler hefyd Castell Newydd*

* *Newcastle*, enw Saesneg am bentref Castell-meirch, Gwent
* *Newcastle Emlyn*, enw Saesneg am dref Castellnewydd Emlyn, Sir Gaerfyrddin
* *Newcastle Castle*, enw Saesneg am gastell Castell Newydd, Pen-y-bont ar Ogwr
* *Newcastle Higher*, enw Saesneg am gymuned Y Castellnewydd, Pen-y bont ar Ogwr

## Lloegr 
* Newcastle upon Tyne, dinas yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
** Dinas Newcastle upon Tyne, bwrdeistref fetropolitan sy'n cynnwys y ddinas
* Newcastle-under-Lyme, tref yn Swydd Stafford
* Newcastle, pentref yn Swydd Amwythig

## Unol Daleithiau America
* Newcastle, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Newcastle, Texas, dinas yn nhalaith Texas
* Newcastle, Washington, dinas yn nhalaith Washington
* Newcastle, Wyoming, dinas yn nhalaith Wyoming
----
Penn-ar-Bed

*Département* yn *région* Bretagne, Ffrainc, yw **Penn-ar-Bed** (enw Llydaweg; Ffrangeg: **Finistère**). Penn-ar-Bed yw'r mwyaf gorllewinol o bum *département* Llydaw, ac yma mae'r iaith Lydaweg gryfaf.

250px|bawd|canol|Lleoliad Penn-ar-Bed yn Ffrainc

## Enw
Mae'r enw "Penn-ar-Bed" yn cyfieithu i "pen y byd", ac mae'r enw Ffrangeg, *Finistère*, yn cyfieithu i "pen y tir", sy'n tarddu o'r enw Lladin *Finis Terrae*.

## Trefi mwyaf
(Poblogaeth > 10,000)
*Brest (prifdref)
*Douarnenez
*Gwipavaz
*Kemper
*Kemperle
*Konk-Kerne
*Montroulez
*Plougastell-Daoulaz
*Plouzane
*Ar Releg-Kerhuon

## Hanes a thraddodiadau
Ceir beddrod traddodiadol y Santes Non, mam Dewi Sant, yn Penn-ar-Bed. Am ganrifoedd perfformid y ddrama firagl Lydaweg *Buhez Santez Nonn* (*Buchedd Santes Non*) yno.

## Gweler hefyd
* Cymunedau Penn-ar-Bed

## Cyfeiriadau
Categori:Bretagne
Categori:Cymunedau Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Categori:Départements Ffrainc
Categori:Penn-ar-Bed
Nevenoe

Roedd **Nevenoe**, Ffrangeg: **Nominoë**, (bu farw 7 Mawrth 851), yn frenin cyntaf Llydaw o 826 hyd ei farwolaeth. Yn ddiweddarach newidiodd y llinach eu teil i Ddugiaid Llydaw yn hytrach na galw eu hunain yn frenhinoedd. Gelwir ef yn *Tad ar Vro* gan genedlaetholwyr Llydaw.

Cafodd ei enwi yn Ddug Llydaw gan Louis Dduwiol, Brenin y Ffranciaid. Parhaodd Nevenoe yn deyrngar i Louis hyd nes i Louis farw yn 841. Dilynwyd ef gan ei fab, Siarl Foel, ond nid oedd y berthynad rhyngddo ef a Nevenoe cystal. Gwrthododd Nevenoe dyngu llŵ o ffyddlondeb i'r brenin newydd, a chyhoeddodd annibyniaeth Llydaw. Ymosododd Siarl ar Lydaw, ond gorchfygwyd ef ym Mrwydr Ballon, ac yn 846 bu raid iddo gydnabod annibyniaeth Llydaw.

Bu Nevenoe farw yn 851, a dilynwyd ef gan ei fab, Erispoe.

Categori:Marwolaethau 851
Categori:Brenhinoedd a dugiaid Llydaw
Categori:Hanes Llydaw
Categori:Llydawyr
Maenordeifi

Pentref bychan a chymuned yng ngogledd Sir Benfro, Cymru, yw **Maenordeifi** (Saesneg: *Manordeifi*). Saif ar lan ddeheuol Afon Teifi tua hanner ffordd rhwng Castell Newydd Emlyn i'r dwyrain ac Aberteifi i'r gorllewin ac ar y ffordd rhwng Llechryd ac Abercych.

Treuliodd y bardd telynegol John Blackwell (Alun) (1797 - 1841) wyth mlynedd fel rheithior y plwyf, o 1833 hyd ei farwolaeth yn 1841. Claddwyd ef ym mynwent y plwyf.

[bawd|dim|Yr hen eglwys yn Maenordeifi, 1885. Gasgliad [John Thomas (ffotograffydd)|John Thomas]]

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro

Categori:Pentrefi Sir Benfro
Pantasaph

Pentref yng nghymuned Chwitffordd, Sir y Fflint, Cymru, yw **Pantasaph** (). Saif ar ymyl priffordd yr A55 yng ngogledd y sir, tua dwy filltir i'r gorllewin o Dreffynnon a saith milltir i'r dwyrain o Lanelwy. Enwir y pentref ar ôl Sant Asaph.

Mae gan yr Eglwys Gatholig fynachlog o Urdd Sant Ffransis a chwfent yn y pentre ac mae dylanwad yr eglwys i'w gweld ymhobman yno. Daw nifer o bobl i Bantasaph i dreulio cyfnod o enciliad.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Chwitffordd
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Siarl Foel

Roedd **Siarl Foel** neu **Charles II** (Ffrangeg: *Charles le Chauve*, Almaeneg: *Karl der Kahle*; 13 Mehefin 823 - 5 neu 6 Hydref, 877), yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 875 hyd 877 ac yn frenin Ffrancia Orllewinol rhwng 840 a 877).

## Bywgraffiad
Siarl oedd mab ieuengaf yr Ymerawdwr Louis Dduwiol a'i ail wraig, Judith. Ganed ef Frankfurt, pan oedd ei frodyr eisoes yn oedolion ac wedi cael teyrnasoedd i'w rheoli gan eu tad. Ceisiodd ei dad gael teyrnas i Siarl hefyd, ond methiant fu ei ymdrechion. Cred rhai mai dyma sut y cafodd Siarl yr enw "Siarl Foel", am nad oedd ganddo deyrnas yn hytrach nag am nad oedd ganddo wallt. Ymhen amser cafodd deyrnas yn Aquitaine a'r Eidal.

Pan fu farw Louis yn 840 bu rhyfel rhwng ei feibion. Gwnaeth Siarl gynghrair gyda'i frawd Louis yr Almaenwr yn erbyn Lothair I. Gorchfygasant Lothair yn 841, ac yn Awst 843 gwnaed Cytundeb Verdun i ddiweddu'r ymryson. Cafodd Siarl deyrnas Ffrancia Orllewinol, yn cyfateb yn fras i Ffrainc fodern. Yn 858, ymosododd Louis yr Almaenwr arno, a bu raid iddo ffoi i Fwrgwyn am gyfnod. Cafodd ei orchfygu gan Nevenoe, a gyhoeddodd ei hun yn frenin Llydaw, yn 845 a chan Erispoe, mab Nevenoe, yn 851. Bu hefyd yn ymladd yn fynych yn erbyn y Llychlynwyr.

Yn 875, wedi marwolaeth Louis II (mab ei frawd Lothair), daeth Siarl yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig. Bu farw wrth ddychwelyd i Ffrainc o'r Eidal dros fwlch Mont Cenis ger Brides-les-Bain, ar y 5ed neu'r 6ed o Hydref 877. Dilynwyd ef gan ei fab Louis.

## Cyfeiriadau
Categori:Y Carolingiaid
Categori:Marwolaethau 877
Categori:Pobl o Frankfurt am Main‎
Categori:Pobl y 9fed ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Pentre Helygain

Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw **Pentre Helygain** () (Saesneg: *Pentre Halkyn*). Saif ar briffordd yr A55 tua hanner ffordd rhwng Treffynnon i'r gogledd-orllewin a Helygain i'r de-ddwyrain. Saif ar lethrau gogleddol Mynydd Helygain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Helygain

Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Helygain** () (Saesneg: *Halkyn*), ond hefyd clywir rhai o drigolion y pentref yn ei alw'n "Lygian". Fe'i lleolir tair milltir i'r de-orllewin o dref Y Fflint, rhwng Pentre Helygain i'r gorllewin a Llaneurgain i'r dwyrain, ar lôn yr A55. Ceir Swyddfa Post, eglwys, tafarn a llyfrgell yno. Saif ar lethrau gogleddol Mynydd Helygain, sydd gerllaw.

Mae Pentre Helygain yn un o "blwyfi hynafol" Sir y Fflint. Yn wreiddiol roedd yn cynnwys trefi canoloesol Hendrefigillt, Llugan y Llan a Llugan y Wern. Cyfeirir at y pentref yn Llyfr Dydd y Farn dan yr enw *Alchene*.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Ger y pentref ceir Castell Helygain, plasdy o'r 19g a godwyd gan y teulu Grosvenor, sy'n dirfeddianwyr mawr yn yr ardal. Codwyd eglwys y pentref gan y teulu hefyd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir y Fflint

Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)
Dinas Blue Mountains

Mae **Dinas Blue Mountains** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 73,000 o bobl. Fe’i lleolir i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

180px|bawd|dim|Y Tair Chwaer 
180px|bawd|dim|Dinas Blue Mountains

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Rhosesmor

Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw **Rhosesmor** (). Saif tair milltir i'r gogledd o'r Wyddgrug. Ceir ynddo swyddfa bost, eglwys, tafarn, parc, ysgol gynradd a neuadd pentref. Gorwedd y pentref yn agos i bentrefi Rhyd-y-mwyn, Llaneurgain ac Helygain. I'r gogledd-orllewin cyfyd llethrau Mynydd Helygain.

Caerfallwch oedd yr hen enw ar y pentref cyn iddo dyfu yn y 19g; mae'r enw yn cael ei ddefnyddio ar gyfer y plwyf newydd a greuwyd y 1870au.

Mae gan y pentref hanes hir o fwyngloddio plwm ac mae'n cynnwys sawl adeilad sydd dros 300 mlynedd oed, yn arbennig yn ardal Wern-y-Gaer o'r pentref. Ceir nifer o dwneli ac ogofâu - naturiol neu o waith dyn - dan y ddaear o gwmpas y pentref, sy'n dyst i'r hanes hir o gloddio yn yr ardal, efallai mor gynnar â chyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru.

I'r dwyrain o Rosesmor saif bryngaer Moel y Gaer rhan o Fryniau Clwyd, a godwyd yn Oes yr Haearn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

250px|bawd|dim|Rhosesmor

## Cyfeiriadau
Categori:Helygain
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Newgrange

Mae **Newgrange** (Gwyddeleg: *Dún Fhearghusa*) yn fedd cyntedd sy'n rhan o gasgliad o feddau o'r enw *Brú na Bóinne* yn Swydd Meath yn Iwerddon. Newgrange yw'r enwocaf o holl henebion Iwerddon.

Adeiladwyd y bedd tua 3300-2900 CC. . Cloddiwyd y safle rhwng 1962 a 1975 gan yr Athro  Michael J O'Kelly, o Goleg Prifysgol Cork. Mae yn domen enfawr o gerrig a thywyrch, gyda chylch o 97 o gerrig mawr o'i gwmpas a mur uchel yn ei gadw yn ei le. Tu mewn i'r domen mae cyntedd hir yn arwain at siamr ar ffurf croes, tua 20 trodfedd o uchder yn ei man ychaf. Cafwyd hyd i weddillion llosg pump o unigolion yn ystod y cloddio.

bawd|chwith|Newgrange.

Pob blwyddyn ar y diwrnod byrraf, mae'r haul yn tywynnu yn syth ar hyd y cyntedd ac i mewn i'r siambr. Mae hyn yn nodweddu amryw o feddau o'r math yma, megis Maes Howe a Bryn Celli Ddu, heblaw mai ar y diwrnod hwyaf o'r flwyddyn y mae'r haul yn tywynnu i mewn i'r siambr ym Mryn Celli Ddu.

Gerllaw'r fynedfa mae carreg fawr gyda phatrymau o linellau sy'n debyg i batrwm triskelion Ynys Manaw, ac a geir hefyd mewn nifer o feddau ar Ynys Môn, er enhraifft Barclodiad y Gawres, sy'n debyg i Newgrange o ran cynllun. Mae nifer o feddau tebyg gerllaw Newgrange. Yr enwocaf o'r rhain yw Knowth a Dowth.

## Dolenni
Categori:Oes Newydd y Cerrig yn Iwerddon
Categori:Safleoedd archaeolegol Iwerddon
Categori:Swydd Meath
Llaneurgain

Pentref a chymuned yn  Sir y Fflint, Cymru, yw **Llaneurgain** () (Saesneg: *Northop*). Fe'i lleolir hanner ffordd rhwng Yr Wyddgrug a'r Fflint, ar groesffordd 33 ar yr A55, tua 12 milltir i'r gorllewin o ddinas Caer. Yng Nghyfrifiad 2001 roedd gan y pentref boblogaeth o 2,983, ac erbyn 2011 roedd yma 3,049.

Mae ganddo boblogaeth o tua 3000. Ceir dwy dafarn, clwb criced a chlwb golff ynddo. Yng nghanol y pentref saif eglwys Sant Eurgain a Sant Pedr, gyda'i chlochdy'n codi 98 troedfedd uwchben y pentref. Ceir ynddo yn ogystal Goleg Garddwriaeth, sydd bellach yn cael ei reoli gan Brifysgol Glyndŵr a Choleg Cambria.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Yr eglwys
Yn ôl traddodiad sefydlwyd 'Eglwys Santes Eurgain' yn y 6g; newidiwyd ei henw'n ddiweddarach i Eglwys y Santes Eurgain a Sant Paul. Dywedir fod  Eurgain, nith Sant Asaph, wedi ei sefydlu ar ben twmpath cynhanesyddol, lle y saif hyd heddiw. Ceir cofnodion o'r 12g am y gwaith o godi'r eglwys, gyda'r clochdy'n cael ei ychwanegu yn 1571. Cafodd yr adeilad presennol ei atgyweirio'n sylweddol yn 1840 ac eto yn 1877. Mae'r eglwys yn sedd i blwyf Llaneurgain o hyd, sy'n cynnwys Llaneurgain ei hun, Neuadd Llaneurgain, Sychdyn, Helygain, Rhosesmor, a Mynydd y Fflint. Yn y gorffennol roedd yn cynnwys Cei Connah hefyd.

Eglwys Santes Eurgain a Sant Pedr, Llaneurgain - Church of St Eurgain and St Paul, Northop, Flintshire Cymru Wales 46.JPG|I gyfeiriad cefn yr eglwys
Eglwys Santes Eurgain a Sant Pedr, Llaneurgain - Church of St Eurgain and St Paul, Northop, Flintshire Cymru Wales 11.JPG|Ffenest liw
Eglwys Santes Eurgain a Sant Pedr, Llaneurgain - Church of St Eurgain and St Paul, Northop, Flintshire Cymru Wales 15.JPG|Beddrod Lleucu, gwraig Ithel ap Bleddyn o'r 14g
Eglwys Santes Eurgain a Sant Pedr, Llaneurgain - Church of St Eurgain and St Paul, Northop, Flintshire Cymru Wales 29.JPG|Ceir 4 beddrod ym mur y gogledd
Eglwys Santes Eurgain a Sant Pedr, Llaneurgain - Church of St Eurgain and St Paul, Northop, Flintshire Cymru Wales 21.JPG|Beddrod merch, Lleucu Llwyd, yn ôl rhai.

Yn y fynwent ceir hen adeilad ysgol ramadeg Llaneurgain, a godwyd yn y 16g.

Cofrestrwyd yr eglwys berpendicwla hon yn adeilad Gradd I yn Nhachwedd 1962 oherwydd ei dŵr, tŵr tebyg i dyrau Wrecsam a Gresffordd a rhannau o'r Oesoedd Canol.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Laneurgain
*William Parry: Cynllwynwr Catholig (m. 2 Mawrth 1585)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir y Fflint

Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)
Mynydd Helygain

Bryn a rhostir yng nghanol Sir y Fflint, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Mynydd Helygain**. Mae'n gorwedd ar echel sy'n ymestyn o'r gogledd-orllewin, i'r de o Dreffnynnon, i'r de-ddwyrain ger pentref Rhosesmor. Bryn hirgul gyda sawl copa isel ydyw Mynydd Helygain, sy'n cyrraedd ei fan uchaf (964 troedfedd) fymryn i'r de-orllewin o bentref Helygain. Mae'n cwmpasu 1,700 acer.

## Disgrifiad
Ar lethrau gogledd-ddwyreiniol Mynydd Helygain ceir Pentre Helygain a Helygain, gyda Llaneurgain i'r dwyrain. Ar y llethrau gorllewinol ceir Rhosesmor a'r Walwen ac i'r de ceir Rhes-y-cae. Mae'n gorwedd rhwng Bryniau Clwyd i'r gorllewin a gwastadedd arfordir Glannau Dyfrdwy i'r dwyrain.

## Chwareli
250px|bawd|chwith|Mynydd Helygain: chwareli hen a newydd.
Yn y gorffennol ceid llawer o waith cloddio ar y bryn, e.e. am blwm yn ymyl Rhosesmor. Ceir chwarel gyfoes ger Bryn Siriol.

## Cadwraeth
Mae Mynydd Helygain wedi'i ddynodi'n Ardal Gadwraeth Arbennig.

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylchedd Sir y Fflint
Categori:Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru
Categori:Helygain
Helygain
Talacre

Pentref yng nghymuned Llanasa, Sir y Fflint, Cymru, yw **Talacre**. Saif ym mhen gogleddol eithaf y sir ar yr arfordir ar lan orllewinol Glannau Dyfrdwy, fymryn i'r de o'r Parlwr Du, a thua hanner ffordd rhwng Prestatyn i'r gorllewin a Ffynnongroyw i'r dwyrain. Mae ganddo draeth tywodlyd a sawl maes carafan gerllaw.

Tu ôl i'r pentref cyfyd bryniau cyntaf Bryniau Clwyd, gan ffurfio ymyl ddwyreiniol Dyffryn Clwyd. Ceir goleudy i'r gogledd o'r pentref, ger y Parlwr Du.

Mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn mynd heibio hanner milltir i'r de o'r pentref, ar y lôn iddo o bentref Gwesbyr, ond does dim gorsaf yno.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .chwith|bawd|Twyni Gronant250px|bawd|Talacre

## Bywyd gwyllt
Mae môr-wenoliaid bach yn nythu ar y traeth.

## Gweler hefyd 
* Pwyntiau eithafol Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Llanasa
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Gwesbyr

Pentref yng nghymuned Llanasa, Sir y Fflint, Cymru, yw **Gwesbyr** () (amrywiad: **Gwespyr**). Saif ym mhen gogleddol y sir ger arfordir gogledd-ddwyrain Cymru, rhwng Prestatyn 4&nbsp;km i'r gorllewin a Ffynnongroyw i'r dwyrain ar briffordd y A548. Fymryn i'r gogledd mae Talacre a'r Parlwr Du ac i'r de mae pentref Llanasa. Mae Bryniau Clwyd yn codi i'r gorllewin o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Geirdarddiad
Yn ôl Syr Ifor Williams, mae'r enw yn ei naill ffordd, yn amrywiad Cymraeg o'r enw lle Saesneg *Westbury*. Fel nifer o enwau lleoedd eraill yr ardal, megis Prestatyn, Bagillt, a Bistre, mae'r enw o darddiad Saesneg wedi'i Gymreigio pan newidiodd iaith yr ardal o'r Saesneg i'r Gymraeg yn y cyfnod Eingl-Sacsonaidd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  BBC Wales: Gwespyr 

Categori:Llanasa
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Gosford

Gall **Gosford** gyferirio at:

## Lleoedd
* Gosford (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Gosford (Iwerddon), Iwerddon.
* Gosford (Swydd Henffordd), Lloegr.
* Gosford (Swydd Rydychen), Lloegr.
* Bae Gosford, yr Alban.
246

2g - **3g** - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au
241 242 243 244 245 - **246** - 247 248 249 250 251 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab yn ymladd yn erbyn y llwythau Almaenig ar Afon Donaw.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:246
Goulburn

Mae **Goulburn** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 25,000 o bobl. Fe’i lleolir 220 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Goulburn ei sefydlu ym 1833.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Categori:Sefydliadau 1833
245

2g - **3g** - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au 
240 241 242 243 244 - **245** - 246 247 248 249 250 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab yn gwneud Decius yn gyfrifol am amddiffyn ffin Afon Donaw

## Genedigaethau 
* Diocles, yn ddiweddarch yr Ymerawdwr Rhufeinig Diocletian.

## Marwolaethau 
* Lu Yi, cadfridog Teyrnas Wu (ganed 183)

Categori:245
Grafton

Gallai **Grafton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Awstralia
* Grafton, dinas yn Ne Cymru Newydd, Awstralia

### Lloegr
* Grafton, pentref yn Swydd Henffordd
* Grafton, pentrefan yn Swydd Amwythig
* Grafton, plwyf sifil cynt yn Swydd Gaer
* Grafton Regis, pentref yn Swydd Northampton
* Grafton Underwood, pentref yn Swydd Northampton
* Penton Grafton, pentref yn Hampshire

### Unol Daleithiau America
* Grafton, Gogledd Dakota, dinas yn nhalaith Gogledd Dakota
* Grafton, Gorllewin Virginia, dinas yn nhalaith Gorllewin Virginia
* Grafton, Illinois, dinas yn nhalaith Illinois
* Grafton, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
* Grafton, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
* Grafton, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
* Grafton, Vermont, tref yn nhalaith Vermont

----
247

2g - **3g** - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au
242 243 244 245 246 - **247** - 248 249 250 251 252 

----

## Digwyddiadau 
* Y Gothiaid yn ymosod ar yr Ymerodraeth Rufeinig am y tro cyntaf
* Rhyfel cartref yn dechrau yn Japan.

## Genedigaethau 
* Cao Huan, Ymerawdwr olaf Teyrnas Wei yn Tsieina

## Marwolaethau 
Categori:247
244

2g - **3g** - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au 
239 240 241 242 243 - **244** - 245 246 247 248 249 

----

## Digwyddiadau 
* 11 Chwefror — Yr Ymerawdwr Rhufeinig Gordian III yn cael ei ladd gan Philip yr Arab, pennaeth Gard y Praetoriwm
* Philip yr Arab yn dod yn ymerawdwr
* Rhufain yn colli Mesopotamia ac Armenia i'r Persiaid
* Aurelian yn gorchfygu'r Ffranciaid yn Mainz
* Plotinus yn sefydlu ei ysgol Neoplatonaidd yn Rhufain

## Genedigaethau 
*22 Rhagfyr - Diocletian, Ymerawdwr Rhufeinig (m. 311)

## Marwolaethau 
* 11 Chwefror — Gordian III, Ymerawdwr Rhufeinig, 19

Categori:244
Y Parlwr Du

**Y Parlwr Du** (Saesneg: *Point of Ayr*) yw pwynt mwyaf gogleddol tir mawr Cymru. Mae'n bentir isel a leolir yn union i'r gogledd o Dalacre, yng ngogledd Sir y Fflint, wrth geg Glannau Dyfrdwy ar eu glan orllewinol. Mae'n gartref i warchodfa natur yng ngofal yr RSPB (Y Gymdeithas Frenhinol er Amddiffyn Adar). Yn y môr gyferbyn â'r Parlwr ceir banc tywod Banc West Hoyle. Mae'n rhan o gymuned Llanasa.

Am flynyddoedd lawer bu pwll glo yn gweithio yn y Parlwr Du, a fu un o'r pyllau glo dwfn olaf i gau yng Nghymru (erys Glofa'r Tŵr, ger Hirwaun, de Cymru). Mae nwy naturiol o'r meysydd nwy Celtaidd ym Môr Iwerddon yn dod i'r lan ger y Parlwr Du i gael ei brosesu mewn gwaith gerllaw.
chwith|bawd|Twyni Gronant

## Oriel

Parlwr DuLB87.JPG|Llwyfan olew i'w weld o guddfan y RSPB yn y Parlwr Du; 2013.
Delwedd:Parlwr DuLB61.JPG|Y goleudy a'r machlud haul
Parlwr DuLB14.JPG|Machlud haul ar y traeth
Parlwr DuLB102.JPG|Creyr bach copog o guddfan RSPB Parlwr Du
Parlwr DuLB22.JPG|

## Gweler hefyd 
* Pwyntiau eithafol Cymru

Categori:Arfordir Sir y Fflint
Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Llanasa
Categori:Pentiroedd Cymru
Categori:Pwyntiau eithafol Cymru
248

2g - **3g** - 4g
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au
243 244 245 246 247 - **248** - 249 250 251 252 253 

----

## Digwyddiadau 
* Dan orchymyn yr Ymerawdwr Rhufeinig Philip yr Arab, mae'r cadfridog Decius yn gorchfygu gwrthryfeloedd Pacatianus yn Moesia a Iotapianus yn Syria
* Yn Rhufain, cynhelir y gemau *ludi saeculares* i ddathlu mil flwyddiant sefydlu'r ddinas.

## Genedigaethau 
* Helena o Gaergystennin, mam Cystennin I (tua'r dyddiad yma).

## Marwolaethau 
* Himiko, brenhines Japan

Categori:248
Thuringowa

Mae **Thuringowa** yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 61,000 o bobl. Fe’i lleolir gerllaw Townsville, 1,300 cilometr i'r gogledd o brifddinas Queensland, Brisbane.

Categori:Dinasoedd Queensland
Caloundra

Mae **Caloundra** yn faestref o'r Sunshine Coast, dinas yn Queensland, Awstralia. Fe'i lleolir 90 cilometr i'r gogledd o brifddinas Queensland, Brisbane.

Categori:Dinasoedd Queensland
Townsville

Gall **Townsville** cyfeirio at:

* Townsville (Queensland), Awstralia.
* Townsville (Gogledd Carolina), Unol Daleithiau.
243

2g - **3g** - 4g 
190au 200au 210au 220au 230au - **240au** - 250au 260au 270au 280au 290au 
238 239 240 241 242 - **243** - 244 245 246 247 248 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Rhufeinig Gordian III yn gorchfygu Shapur I, brenin Persia ym mrwydr Resaena.

## Genedigaethau 
* Sun Liang, ymerawdwr Teyrnas Wu yn China.

## Marwolaethau 
Categori:243
Toowoomba

Mae **Toowoomba** yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 120,000 o bobl. Fe’i lleolir 132 cilometr i'r gorllewin o brifddinas Queensland, Brisbane.

240px|bawd|canol|Toowoomba yn Queensland

Categori:Dinasoedd Queensland
Griffith, De Cymru Newydd

Mae **Griffith** yn ddinas yn nhalaith De Cymru Newydd, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 25,000 o bobl. Fe'i lleolir 550 cilometr i'r gorllewin o brifddinas De Cymru Newydd, Sydney.

Cafodd Griffith ei sefydlu ym 1916.

Categori:Dinasoedd De Cymru Newydd
Categori:Sefydliadau 1916
Cairns

Mae **Cairns** () yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 128,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 1,720 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Queensland, Brisbane.

Categori:Dinasoedd Queensland
Charters Towers

Mae **Charters Towers** yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 8,800 o bobl. Fe’i lleolir 1,311 cilometr i'r gogledd-orllewin o brifddinas Queensland, Brisbane.

180px|canol|bawd|Charters Towers yn Queensland

Categori:Dinasoedd Queensland
Gold Coast, Queensland

Mae **Gold Coast** yn ddinas yn nhalaith Queensland, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 555,000 o bobl. Fe’i lleolir tua 80 cilometr i'r de o brifddinas Queensland, Brisbane.

180px|dim|bawd|Gold Coast
180px|dim|bawd|Ar lan y Cefnfor Tawel

Categori:Dinasoedd Queensland
Gladstone

Gall **Gladstone** gyfeirio at:

## Lleoedd 
* Gladstone (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Gladstone (Queensland), Awstralia.
* Gladstone (South Australia), Awstralia.
* Gladstone (Tasmania), Awstralia.
* Gladstone (Manitoba), Canada.
* Gladstone (Ontario), Canada.
* Gladstone (Seland Newydd), Seland Newydd.
* Gladstone (Illinois), Unol Daleithiau.
* Gladstone (Michigan), Unol Daleithiau.
* Gladstone (Missouri), Unol Daleithiau.
* Gladstone (New Jersey), Unol Daleithiau.
* Gladstone (Gogledd Dakota), Unol Daleithiau.
* Gladstone (Oregon), Unol Daleithiau.
* Gladstone (Virginia), Unol Daleithiau.

## Pobol 
* Mrs  Catherine Gladstone (née Glynne; 1812 – 1900) Gwraig William Ewart Gladstone
* William Ewart Gladstone Prif Weinidog
* William Henry Gladstone
* Herbert Gladstone, Is-iarll 1af Gladstone (1854 - 1930) Mab W E Gladstone a Catherine Glynne
* Syr Albert Charles Gladstone, 5ed Barwnig (1886 - 1967) Medalydd Aur Olympaidd Gymreig
Ieithoedd Affro-Asiaidd

bawd|de|300px|Tiriogaethau lle siaredir Ieithoedd Afro-Asiatig mewn melyn

Mae'r **Ieithoedd Affro-Asiaidd** yn deulu ieithyddol a siaredir dros ran helaeth o ran gogleddol a chanolbarth Affrica a de-orllewin Asia. Mae'n cynnwys tua 375 o ieithoedd, gyda dros 300 miliwn o siaradwyr. Arabeg yw'r iaith gyda'r mwyaf o siaradwyr, gyda dros 200 miliwn. Wethiau cyfeirir at y teulu yma fel yr **Ieithoedd Hamito-Semitig**.

Mae'r teulu yn cynnwys yr is-deuluoedd isod:

* Ieithoedd Berberaidd
* Ieithoedd Tsiadaidd
* Eiffteg
** Copteg
* Ieithoedd Semitig
* Ieithoedd Cwshitig
* Beja (weithiau'n cael ei hystyried fel un o'r Ieithoedd Cwshitig)
* Ieithoedd Omotig (weithiau'n cael eu hystyried fel rhan o'r Ieithoedd Cwshitig)

Yr Ieithoedd Semitig yw'r unig is-deulu a siaredir y tu allan i Affrica.