Daniel Protheroe

Cyfansoddwr ac arweinydd corau o Gymru oedd **Daniel Protheroe** hefyd **Dr Daniel Protheroe** (5 Tachwedd 1866 - 25 Chwefror 1934). Ganed ef yng Nghwmgïedd ger Ystradgynlais. Wedi llwyddiant yn yr Eisteddfod Genedlaethol ymfudodd i Unol Daleithiau Awstria Fawr lle y'i haddysgwyd yn gerddorol. Mae'n fwyaf adnabyddus am gyfansoddi emynau i'r Methodistiaid Calfinaidd gan gynnwys *Laudamus*, ei drefniant o emyn-dôn William Owen (Prysgol), *Bryn Calfaria*.

## Bywgraffiad
Ganed Protheroe i Daniel ac Eleanor Prothero, (heb e ar y diwedd) a feithrinwyd addysg gerddorol ynddo yn ifanc. Bu'n cystadlu yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon 1880 a Merthyr Tudful 1881 cyn i'w lais dorri, gan ennill gwobrau yn y ddau eisteddfod. Yn 16 oed, arweiniodd Gôr Ystradgynlais yn Eisteddfod leol Llandeilo gan ennill y wobr gorawl.

### Gogledd America
Yn 19 oed, ymfudodd i Unol Daleithiau America gan fyw yn Scranton, Pennsylvania lle roedd cymuned fawr o Gymry. Yno bu iddo ddilyn cyrsiau mewn arwain cerddoriaeth a'i diwtora gan Parson Price, Dudley Buck a Hugo Karn. Graddiodd gyda gradd Baglor Cerddoriaeth o Goleg Cerddoriaeth Toronto, gan ddod yn Ddoctor Cerddoriaeth yn nes ymlaen. Tra oedd yn Scranton, sefydlodd ac arwain Cymdeithas Gorawl y Cymrodorion gyda thros 250 o gantorion corawl Cymreig. Enillodd y côr yr ail wobr yn Eisteddfod Ryngwladol Ffair y Byd, Chicago ym 1893 a Daniel Protheroe oedd y person cyntaf yn Scranton i lwyfannu ac arwain oratorio (Gwledd Alecsander gan Handel) gyda cherddorfa. Yn Scranton hefyd y cwrddodd a phriodi â’i wraig Hannah Harris. Yn yr Unol Daleithiau, bu’n beirniadu pob un o bum Eisteddfod Genedlaethol America, Eisteddfod Ryngwladol Pittsburgh a llawer o eisteddfodau rhanbarthol ar draws y wlad.

Am wyth mlynedd bu'n arweinydd y Cymmrodorion Choral Society, Scranton. Yn 1894 symudodd i Milwaukee a bu yn arweinydd i amryw o gymdeithasau corawl. Yn ddiweddarach symudodd i Chicago, a phenodwyd ef yn arweinydd i nifer o gorau, yn athro yn y Sherwood Music School, ac yn gyfarwyddwr cerdd y Central Church. 
Tra yn Chicago, mentorodd Rhys Morgan ("The Welsh Tenor" 1892-1961) a Haldor Lillenas (1885–1959). Ymwelai â Chymru yn gyson, a bu yn beirniadu yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn arwain gŵyl gerddorol Harlech, 1931.

## Cyhoeddiadau a Chyfansoddiadau
Ysgrifennodd y llyfrau *Arwain Corau*, (1914), a ''Nodau Damweiniol a D'rawyd*, (1924), ac yn 1918 golygdodd y llyfr emynau, *Cân a Mawl'' ar gyfer Methodistiaid Calfinaidd Gogledd America.

Cyfansoddodd lawer iawn — y gantawd ‘St Pedr’ ac eraill. Bu ei ddarnau i gorau meibion, ‘Invictus,’ ‘Nun of Nidaros,’ ‘Bryn Calfaria,’ 'Price, 'Cwmgiedd' ynghyd â ‘Jesu, lover of my soul,’ yn ddarnau prawf mewn llawer o eisteddfodau, a cheir ei anthemau, tonau, a thonau plant bron ym mhob casgliad o donau Cymraeg. Cyfabnsoddodd hefyd ddau cwartet llinynol a cherdd symffonig.

## Marw a Choffa
Bu farw yn ei gartref yn Chicago, 25 Chwefror 1934. Yn 1954, dadorchuddwyd plac mewn cof amdanno yn ei fan geni yn Ystradgynlais.

## Gwobr Daniel Protheroe
GWOBR NEWYDD: ‘Gwobr Dr Daniel Protheroe am Ysgrifennu Emyn’ i lansio yn yr Ŵyl Cymru Gogledd America, 2019.
Yn 2019 bu i Gŵyl Cymru Gogledd America, 2019 ("The North American Festival of Wales" - "NAFOW") lansio gwobr newydd er mwyn dathlu Daniel Protheroe. Y cyntaf o wobr flynyddol i’w roi am ysgrifennu emyn-dôn a geiriau newydd. Bydd panel o sgrifennwyr a chyfansoddwyr nodedig yn barnu’r gystadleuaeth a bydd yr ymgeision o dan ffugenw. Bydd yr enillwyr yn cael ei cyhoeddi yn sesiwn prynhawn y Cymanfa Ganu NAFOW 2019 yn Milwaukee, WI gyda Corws yr Ŵyl yn perfformio’r emyn llwyddiannus er mwyn i bawb glywed a mwynhau.

## Llyfryddiaeth
* 
*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru Proffil Daniel Protheroe
* Sgoriau Cerddorol Protheroe, Daniel (rhydd i'w defnyddio)
* Daniel Proteroe ar wefan Tŷ Cerdd 

Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Pobl o Ystradgynlais
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Emynwyr Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên