open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rottweil

bawd|Y Tŵr Du, Rottweil (tua 1230)

Tref yn nhalaith Baden-Württemberg yn ne-orllewin yr Almaen yw **Rottweil**. Saif ger Afon Neckar rhwng y Fforest Ddu ac Alpau Swabia.

Sefydlwyd yn y flwyddyn 73 gan y Rhufeiniaid, a adeiladodd ganolfan filwrol yno. Derbynodd statws uniongyrchedd ymerodrol ym 1140 gan sefydlu perthynas â'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Dyrchafwyd yn ddinas gan Ffrederic II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig ym 1230 ac hon yw'r *Stadt* hynaf yn Baden-Württemberg. Daeth yn un o seddi'r *Hofgericht*, y llys ymerodrol, a chyda hunanweinyddiaeth a chyfraith yr ius gladii ers 1359. Ffurfiwyd gynghrair rhwng Rottweil ac Chydffederasiwn y Swistir ym 1463, ac ym 1519 ymunodd Rottweil â'r Cydffederasiwn fel tiriogaeth gysylltiedig. Collodd Rottweil ei statws fel dinas ymerodorol rydd yn sgil cyfrynguno'r Almaen a daeth y ddinas yn rhan o Württemberg ym 1802.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Münster Heiliges Kreuz ("Eglwys y Groes Sanctaidd")
*Kapellenkirche (eglwys)
*Lorenzkapelle (eglwys)
*Eglwys Sant Pelagius
*Das Schwarze Tor ("Y Tŵr Du", tua 1230)
*Neuadd y Dref (1521)

## Gweler hefyd 
* Rottweiler, ci sy'n cymryd ei enw o'r dref

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn y 12fed ganrif
Categori:Trefi'r Almaen
Bertie George Charles

Ysgolhaig ac archifydd o Gymru oedd **Bertie George Charles** (13 Chwefror 1908 – 19 Awst 2000).  Ganwyd ym Mhen-parc, Trefin, sir Benfro. Fe'i magwyd ar Fferm Tresinwen ac aeth i ysgol elfennol Henner ac ysgol Ramadeg Abergwaun i dderbyn ei addysg. Un o'i athrawon yno oedd D. J. Williams a ddysgai Saesneg, a dilynodd yr un llwybr addysgol trwy fynychu Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth yn Hydref 1926 i astudio Saesneg. Enillodd radd anrhydedd yn y dosbarth cyntaf yn Mehefin 1929, dyfarnwyd iddo ysgoloriaeth ymchwil yn 1930, a dyfarnwyd radd MA Prifysgol Cymru yn 1932 gyda rhagoriaeth am draethawd ar 'Norse Relations with Wales'. Cyhoeddwyd ei waith gan Wasg Prifysgol Cymru yn 1934 a chafodd dderbyniad arbennig.

Wedi cael Cymrodoriaeth Prifysgol Cymru, aeth i Brifysgol Llundain i wneud gwaith ymchwil pellach ar enwau lleoedd yn sir Benfro.  Dyfarnwyd gradd Ph.D. iddo yn 1935 ac fe gyhoeddwyd fersiwn estynedig o'i waith gyda'r teitl *Non-Celtic Place-names in Wales* gan Brifysgol Llundain yn 1938, ac eto bu'r adolygiadau'n rhagorol.  Roedd eisoes wedi cychwyn ar swydd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1936, sef yn yr Adran Llawysgrifau a'r Cofysgrifau, ond oherwydd yr Ail Ryfel Byd, aeth i wasanaethu gyda'r lluoedd arfog cyn medru dychwelyd i ail afael yn y gwaith.  Ailraddiwyd y swydd i 'Geidwad Cynorthwyol' yn 1945, ac yno y bu hyd nes iddo ymddeol yn y flwyddyn 1973.

Yn ystod ei yrfa, ymddiddorai Dr. Bertie Charles mewn dogfennau tir o'r oesoedd canol a'r cyfnod modern cynnar yn bennaf, a lluniodd gatalogau a nifer fawr o archifau. Fel palaeograffydd o'r radd flaenaf, cyflawnodd brosiectau ymchwil uchelgeisiol gan gyhoeddi erthyglau niferus mewn cylchgronau academaidd.  Yn 1967 daeth *Calendr of the Records of the Borough of Haverfordwest, 1539-1660* o'r wasg, a chyflwynwyd y cofnodion gwreiddiol ar adnau i'r Llyfrgell yn 1948, sef y rhai a restrwyd gan Dr. Charles.  Yn ddiweddarach, treuliodd flynyddoedd lawer yn ymchwilio ar gyfer y gyfrol feistrolgar *George Owen of Henllys: a Welsh Elizabethan*, ac fe'i cyhoeddwyd yn 1973, tra'n ystod cyfnod ei ymddeoliad, cyhoeddwyd ei waith byrrach, *The English Dialect of South Pembrokeshire: Introduction and Word-List* gan Gymdeithas Hanes Sir Benfro yn 1982. Ei waith mwyaf sylweddol fodd bynnag oedd *The Place-names of Pembrokeshire* yn 1992 mewn dwy gyfrol pan oedd yn 85 mlwydd oed. Roedd hwn yn llafur cariad aruthrol.

## Bywyd personol
Heblaw am y cymaint gweithgarwch ymchwiliol, roedd ei ddiddordebau amgen yn cynnwys golf, yr hyn a rannai gyda'i wraig May.  Bu dwy ferch iddynt, a daeth Tresinwen, Teras Cae'r Gog, Aberystwyth yn garfref parhaol i'r teulu. Bu farw Mrs. Charles yn 1998, a Dr. Charles yntau yn y flwyddyn 2000.

## Ffynonellau 
* *Yr Angor* (Hydref, 2000)
* *Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru* (2002)

Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Ezieg

Mae **Ezieg** (Ffrangeg: *Essé*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35108
## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Dolmen Maen ar Boudiged, safle megalithig o'r cyfnod Neolithig (trydydd mileniwm CC.).
*Eglwys Notre Dame adeiladwyd yn yr 19g wedi ei leoli yng nghanol y pentref. 
*Plasty Coudre,
*Y presbytère
*Melin de la Lande,
*Croes stryd Rabault o'r 19g

Essé 20070408.jpg|Eglwys Notre Dame
Essé-FR-35-dolmen de la Roche-aux-Fées-03.jpg| Dolmen Maen ar Boudiged
Essé-FR-35-monument aux morts-02.jpg|Cofeb Ryfel
Essé-FR-35-croix de mission-01.jpg|Croes Rabault
Essé-FR-35-musée-01.jpg|Amgueddfa Ezieg

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Felgerieg-Veur

Mae **Felgerieg-Veur** (Ffrangeg: *Grand-Fougeray*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35124
## Galeri

Grand-Fougeray003.jpg| Gweddillion castell hynafol Grand-Fougeray.
Grand-Fougeray (35) Église 01.JPG|Eglwys Sant Pedr & Sant Paul
Grand-Fougeray église.jpg|Clochdy Eglwys Sant Pedr & Sant Paul
Grand-Fougeray calvaire ouest.jpg| Croes y dioddefaint.
Grand-Fougeray - Maison (2).jpg|Yr Hen Lys Cyfiawnder
Fougeray - Langon gare.jpg|Gorsaf Rheilfordd

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Alun Williams

Cyflwynydd radio o Gymro oedd **David Alun Williams**, OBE (26 Awst 1920 – 30 Mawrth 1992)
 a ddaeth yn un o'r lleisiau mwyaf adnabyddus ar radio'r BBC pan fu'n sylwebu ar ddigwyddiadau mawr fel y Coroni yn 1953 a digwyddiadau chwaraeon gan gynnwys rygbi, nofio ac y Gemau Olympaidd.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Williams ym Mhort Talbot, yn fab i weinidog  bresbyteraidd a chafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Llandeilo, Ysgol Ramadeg Pontypridd a Choleg y Brifysgol, Caerdydd. Yna, bu'n gwasanaethu yn y Llynges Frenhinol, gan godi o forwr cyffredin i ddod yn swyddog cudd-wybodaeth yn gwasanaethu yn y Dwyrain Pell.

Cychwynnodd ei yrfa ddarlledu pan oedd yn fyfyriwr ac ar ôl gweithio fel cynorthwy-ydd darlledu allanol daeth yn sylwebydd i'r BBC. Cyflwynodd llawer o lwyddiannus o raglenni radio yn y 1950au gan gynnwys *Welsh Rarebit* a ''Workers' Playtime*, ac aeth ymlaen i gyflwyno nifer o raglenni hir eu oes yn Gymraeg ar Radio Cymru ac yn Saesneg ar Radio Wales yn cynnwys *Dewch am Dro*, *One Good Turn, On the Road*, *Monday Morning Miscellany*, *Alun yn Galw* a *Shw Mai Heno.*

Roedd yn wyneb cyfarwydd ar deledu yng Nghymru ac am flynyddoedd lawer roedd yn un o gyflwynwyr *Come Dancing''.

Roedd yn aelod o Orsedd gyda'r ffugenw 'Crwydryn'  - cyfeiriad at y teithio helaeth a wnaeth yn ystod ei yrfa, yn teithio gyda thîm rygbi Cymru a Llewod Prydain, yn cyflwyno Forces' Chance a sylwebu ar y Gemau Olympaidd a Gemau'r Gymanwlad.

Derbyniodd yr O.B.E. am wasanaeth i ddarlledu yn 1982.

Ymddangosodd mewn sawl cameo ar S4C fel y cynyrchiadau '''Steddfod! 'Steddfod!* a *Hafod Henri.''

## Bywyd personol
Yn 1944 priododd Perrie Hopkins Morris, merch yr Aelod Seneddol Rhyddfrydol Rhys Hopkin Morris a'i wraig Gwladys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Pontypridd
Categori:Pobl o Bort Talbot
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
DJ Khaled

Cynhyrchydd recordiau, personoliaeth radio a DJ Americanaidd yw **Khaled Mohamed Khaled** (ganwyd 26 Tachwedd 1975).

## Disgyddiaeth 
* *Listennn... the Album* (2006)
* *We the Best* (2007)
* *We Global* (2008)
* *Victory* (2010)
* *We the Best Forever* (2011)
* *Kiss the Ring* (2012)
* *Suffering from Success* (2013)
* *I Changed a Lot* (2015)
* *Major Key* (2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Mwslimiaid o'r Unol Daleithiau
Amy Poehler

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Amy Meredith Poehler** a adnabyddir ar sgrin fel **Amy Poehler** (ganwyd 16 Medi, 1971).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Actorion llais yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr byrfyfyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr sgetshis Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau comedi o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Pobl a aned ym Massachusetts
Gwerc'h-Breizh

Mae '''Gwerc'h-Breizh'* (Ffrangeg: *La Guerche-de-Bretagne*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35125
## Galeri

La Gueche de Bretagne (35) Basilique N.D..jpg|Basilica Notre-Dame.
Basilique de La Guerche.jpg|Basilica
La Guerche-de-Bretagne (35) Vieilles maisons.jpg| Hen dai rue d'Anjou..
La Guerche-de-Bretagne (35) Rue de Nantes N°4-6.jpg|Hen dŷ Rue de Nantes
Forêt de la Guerche de Bretagne.JPG|Coedwig Gwerc'h

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Gwazel

Mae **Gwazel** (Ffrangeg: *Gaël*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35117
## Galeri

Mémorial du camp d'aviation de Point-Clos, Gaël, France-1.jpg|Maes awyrlu; defnyddiwyd ef gan awyrluoedd Ffrainc, Y Deyrnas Unedig, Yr Unol Daleithiau a'r Almaen
Gaël (35) Église Saint-Pierre 01.jpg|Eglwys St Pedr
GareGaëlIlleetVilaine 05.jpg|Gorsaf

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Gwern-ar-Sec'h

Mae '''Gwern-ar-Sec'h'* (Ffrangeg: *Vern-sur-Seiche*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Mae Gwern-ar-Sec'h yn gartref i *Bagad Kadoudal*, band o offerynwyr traddodiadol Llydewig a ffurfwyd ym 1975

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35352
## Galeri

FIL 2012 - Bagad Kadoudal 14.JPG| Bagad Kadoudal
Eglise Saint-Martin en Vern.jpg|Eglwys St Martin
Vern-sur-Seiche gare.JPG|Gorsaf
La Seiche.jpg|yr Afon Sec'h
Vern-sur-Seiche pont de Vaugon.jpg|Y Bont
Lavoir de Vern.jpg|Golchdy
Vern plage.JPG|Y traeth

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
MET-Art

bawd|Alysha A - un o fodelau mwyaf poblogaidd MET-Art

Grwp o wefanau sy'n cyflwyno modelau erotig ydy **MET-Art** (neu **MetArt**), sy'n eiddo i *MetArt Network*, ac sy'n arwchilio noethni drwy ffotograffiaeth erotig. Perchennog  *MetArt Network* ydy *HLP General Partners Incorporated* o Santa Monica, California. Merched yn unig sydd ar y wefan, a gychwynwyd yn 1998 dan yr enw *MostEroticTeens.com*. Ei nod ydy creu erotica artistig o ansawdd uchel, drwy ddefnyddio ffotograffwyr sydd wedi ennill gwobrau mwyaf America, neu wobrau byd-eang.

Yn 2012 roedd yn un o 1500 o wefanau mwyaf poblogaidd y byd ond erbyn 2016 roedd yn 10,309fed, ac wedi mynd i lawr yn sylweddol.

### Strwythyr y cwmni
Mae *MetArt* yn un o sawl gwefan dan ofal *MetArt Network*. Ei chwaer-wefan ydy *SexArt* sy'n targedu'r fenyw yn bennaf ac yn galw ei gynnyrch yn "Romantic Porn". Mae'r cyllid ar gyfer y ffotograffau a'r fideos yn enfawr ac yn aml wedi eu saethu mewn llefydd ecsotig a stori y tu ôl i'r shwt.

### Prynu
Yn Chwefror 2014 prynnodd y grwp y wefan Domai.com a goddessnudes.com - y gwefanau a'r archif. Ffurfiwyd Domai.com gan Eolake Stobblehouse yn 1997. Ym Mawrth 2013 dechreuodd MetArt reoli gwefan **VivThomas.com**, a phrynwyd hi ym Mai 2014.

## Gwefanau
**ALS Scan*
**Domai*
**Erotic Beauty *
**Errotica Archives*
**Eternal Desire*
**Goddess Nudes*
**Holly Randall*
**Michael Ninn*
**Rylsky Art*
**SexArt*
**Stunning18*
**The Life Erotic*
**Viv Thomas*

## Cyfeiriadau
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Categori:Erotica
Kankaven

Mae **Kankaven** (Ffrangeg: *Cancale*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35049

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Kankaven wedi'i gefeillio â:

* Arnstein, Yr Almaen (ers 1988)
* Saint Clement, Jersey (ers 2010)

## Galeri

Cancale - Avenue du General-de-Gaulle 01.jpg|Avenue du General-de-Gaulle
Anse du Verger - Cancale.JPG|Yr Arfordir
Ravardiere houle.jpg|Goleudy

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kamlec'hieg

Mae '''Kamlec'hieg'* (Ffrangeg: *Comblessac*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35084
## Galeri

Comblessac - temple romain.JPG|Olion deml Celtaidd du Mur.
Comblessac - Croix XVIe 02.JPG|Croes o'r 16g ger yr eglwys
Comblessac - Chapelle ND Lorette 01.JPG|Capel Notre-Dame à Lorette.
Comblessac - mairie.JPG|Neuadd y Dref

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Henwig-ar-C'houenon

Mae '''Henwig-ar-C'houenon'* (Ffrangeg: *Vieux-Vy-sur-Couesnon*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35355

## Pobl o Henwig-ar-C'houenon
Yvonnick Laurent, Merthyr y gwrthsafiad yn erbyn yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd a fu farw ym 1944 yn 21in oed

## Galeri

Monument à la mémoire d'Yvonnick Laurent.jpg|Cofeb Yvonnick Laurent
Vieux-Vy-sur-Couesnon (35) Église Saint-Germain - Extérieur - 01.jpg|Yr Eglwys
Vieux-Vy-sur-Couesnon (35) Église Saint-Germain - Intérieur - 01.jpg| Tu fewn i'r Eglwys

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Pokémon Go

Gêm or-realaeth rad ac am ddim yw **Pokémon Go**. Fe'i datblygwyd gan gwmni Niantic ar gyfer dyfeisiau iOS, Android, ac Apple Watch. Fe'i rhyddhawyd yn gyntaf ym mis Gorffennaf 2016. Yn y gêm, defnyddir chwaraewyr nodwedd GPS eu dyfais symudol i ganfod, cipio, brwydro, a hyfforddi rhith-greaduriaid, a elwir yn Pokémon, sy'n ymddangos ar y sgrin fel pe basen nhw yn yr un lleoliad â'r chwaraewr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gemau
Categori:Pokémon
Kastell-Bourc'h

Mae '''Kastell-Bourc'h'* (Ffrangeg: *Châteaubourg*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35068

## Galeri

Chateaubourg Inner Town.jpg|Canol y dref
Saint-Melaine calvary.jpg|Croes y fynwent
Châteaubourg Église Saint-Pierre 01.tif|Eglwys Sant Pedr
Ar Milin.jpg|«Ar Milin» camu dros y Vilaine
Chateaubourg Eglise Saint Melaine.jpg|Eglwys Sant Melaine 
Châteaubourg ancienne mairie 01.TIF|Cyn neuadd y dref
Châteaubourg (35) Mairie.jpg|Neuadd cyfoes y dref 

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kasteller

Mae **Kasteller** (Ffrangeg: *Le Châtellier*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35071

## Galeri

Le Châtellier (35) Eglise.jpg|Eglwys Notre-Dame.
Le Châtellier (35) Manoir de La Vieuville.jpg|Plasdy de la Vieuville.
Le Châtellier (35) Château de La Vieuville 02.jpg|Castell de la Vieuville.
Le Châtellier (35) Chapelle funéraire 01.jpg|Capel angladdol

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Gwyn Llewelyn

Newyddiadurwr a darlledwr o Gymru yw **Gwyn Llewelyn** (ganwyd 6 Mawrth 1942). Mae'n adnabyddus am ei adroddiadau ar raglen newyddion *Y Dydd* ac am fod y newyddiadurwr teledu cyntaf yn Nhrychineb Aberfan. Ef hefyd oedd yn cyflwyno'r gyfres gylchgrawn *Hel Straeon*.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Gwyn ym Mangor a fe'i magwyd yn Ty'n y Gongl, Ynys Môn. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Ty'n y Gongl ac Ysgol Syr Thomas Jones, Amlwch.

## Gyrfa
Yn 16 oed ymunodd a'r *North Wales Chronicle* a'r *Cloriannydd* fel cyw-newyddiadurwr cyn symud i Gaerdydd yn 1962 i fod yn Is-Olygydd ar y *Western Mail*, y person ieuengaf yn hanes y cwmni i ddal swydd o'r fath.

Yn 1962 ymunodd â chwmni newydd Teledu Cymru fel gohebydd pan oedd y tîm yn cynnwys John Roberts Williams a T. Glynne Davies. Yn dilyn methiant y fenter ar ddiwedd 1963, ailymunodd â'r *Western Mail* fel gohebydd cyffredinol. Yn 1964 ymunodd â chwmni TWW fel Gohebydd Crwydrol ar raglen *Y Dydd*. Yn 1966 ef oedd y newyddiadurwr teledu cyntaf i gyrraedd Aberfan, awr wedi'r drychineb. Daeth yn brif gyflwynydd *Y Dydd* yn 1968 a bu yn y swydd tan 1975.

Yn 1976 ymunodd â'r BBC a symudodd i Fangor i gyflwyno *Bore Da* ac ef hefyd oedd darllenydd newyddion cyntaf *Radio Cymru*.

Yn 1979 derbyniodd gynnig i fod yn un o gyflwynwyr y rhaglen deledu *Heddiw* gan gadw ei ddyletswyddau ar ''O'r Newydd*. Yn 1982 daeth yn un o gyflwynwyr sefydlog *Newyddion Saith* ar sianel newydd S4C ac yn 1986 derbyniodd wahoddiad i fod yn brif gyflwynydd *Hel Straeon'' ac ymuno â thîm a oedd yn cynnwys Lyn Ebenezer a Catrin Beard.

Bu'n Bennaeth Uned Gyfathrebu Cyngor Ynys Môn cyn dod yn ohebydd y gogledd ar raglen *Wedi 7*. Fe ymddeolodd o'r rhaglen yn 2007.

## Bywyd personol
Mae'n briod â Luned a bu'n byw ym Mhorthaethwy am flynyddoedd cyn symud i Gaernarfon. Mae'n Dad i Sion, Siwan a Shari Llewelyn

## Llyfrau
Ysgrifennodd ddau lyfr o hanesion *Hel Straeon*, teithlyfr ''Gwyn a'i Fyd'' yn seiliedig ar y gyfres deledu a'r nofelau ''Pry'r Gannwyll* ac *Yr Ias yng Ngruddiau'r Rhosyn''.

## Oriel 

Delwedd:Broadcaster, Gwyn Llywelyn (1522882).jpg
Delwedd:Gwyn Llewelyn (1520260).jpg
Delwedd:Gwyn Llewelyn (1520257).jpg
Delwedd:Gwyn Llewelyn (1520258).jpg
Delwedd:Gwyn Llewelyn (1520256).jpg
Delwedd:Gwyn Llewelyn (1520259).jpg
Delwedd:Broadcaster, Gwyn Llywelyn (1522879).jpg
Delwedd:Broadcaster, Gwyn Llywelyn (1522877).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Gwenno Hywyn

Awdures ac athrawes o Gymraes oedd **Gwenno Hywyn** (1949–1991). Ysgrifennodd nifer o nofelau poblogaidd ar gyfer pobl ifanc yn cynnwys *Tydi Bywyd yn Boen*, a addaswyd i gyfres deledu yn 1990.

Magwyd Gwenno yn Llundain nes oedd yn 13 oed ac yna aeth i fyw ym Mhorthmadog a Phen-y-groes. Graddiodd yn y Gymraeg o Goleg Prifysgol Bangor a gweithiodd fel athrawes ail-iaith am gyfnod. Ym 1982 rhoddodd y gorau i ddysgu er mwyn canolbwyntio ar ysgrifennu.

## Bywyd personol 
Roedd hi'n briod a'r athro a bardd John Hywyn (bu farw Ebrill 2024) ac roedd ganddynt ddau o blant, Rhys a Nia. Roeddent yn byw yn Llandwrog. Mae cofeb iddi ym Mharc Glynllifon.

## Anrhydeddau
Enillodd wobr Tir na n-Og yn 1988 am '*Tydi Bywyd yn Boen!*.

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau gwreiddiol
**Anrheg Hud a Lledrith*, Cyfres y Cyfarwydd (Gwasg Gomer, 1983)
**Gwledd Hud a Lledrith*, Cyfres y Cyfarwydd (Gwasg Gomer, 1983)
**Hwyl Hud a Lledrith*, Cyfres y Cyfarwydd (Gwasg Gomer, 1983)
**Rhyfeddod Hud a Lledrith*, Cyfres y Cyfarwydd (Gwasg Gomer, 1983)
**Cyfrinach Betsan Morgan* (Gwasg Gomer, 1986)
**Er Mwyn Benja!* (Gwasg Gwynedd, 1987)
*'''Tydi Bywyd yn Boen!* (Gwasg Gwynedd, 1987)
**Hafan Fach am Byth!* (Gwasg Gomer, 1988)
**Y Tŷ ar y Clogwyn*, Cyfres Baeheli: 1 (Gwasg Gwynedd, 1988)
**Bwthyn Lisi Meri*, Cyfres Baeheli: 2 (Gwasg Gwynedd, 1988)
**Pioden y Nadolig*, Cyfres Baeheli: 3 (Gwasg Gwynedd, 1989)
**Y Dyn yn y Fynwent*, Cyfres Baeheli: 4 (Gwasg Gwynedd, 1989)
**'Tydi Cariad yn Greulon!* (Gwasg Gwynedd, 1990)
**Gwerfyl Gam* (Gwasg Gomer, 1990)
**Modlen* (Gwasg Gwynedd, 1991)
**Dyddiadur Delyth Haf, 1991* (Hughes, 1990)
**Dydi Pethau'n Gwella Dim!* (Gwasg Gwynedd, 1992)

### Addasiadau
*Daniel Defoe, *Robinson Crusoe*, Clasuron Mawr y Plant (Gwasg Mynydd Mawr, 1983)
*Johanna Spyri, *Heidi*, Clasuron Mawr y Plant (Gwasg Gomer, 1986) 
*Jacqueline Wilson, *Cari Wyn: Ditectif y Ganrif!* (teitl gwreiddiol: *Stevie Day: Supersleuth*), Cyfres yr Arddegau (Gwasg Gwynedd, 1989) 
*Jacqueline Wilson, *Cari Wyn: Cyfaill Cariadon* (teitl gwreiddiol: *Stevie Day: Lonely Hearts*), Cyfres yr Arddegau (Gwasg Gwynedd, 1990) 
*Jacqueline Wilson, *Cari Wyn: "Gendarme" o Fri* (teitl gwreiddiol: *Stevie Day: Rat Race*), Cyfres yr Arddegau (Gwasg Gwynedd, 1991) 
*Maureen Potter, *Cathreulig!* (teitl gwreiddiol: *The Theatre Cat*), Llyfrau Cled (Gwasg Gwynedd, 1992)
*Richard Dennant, *Helynt y Fideo* (teitl gwreiddiol: *The Video Affair*), Cyfres Corryn (Gwasg Gomer, 1983)  
*Penelope Lively, *Dreigiau Bach Drwg* (teitl gwreiddiol: *Dragon Trouble*), Llyfrau Lloerig (Gomer, 1989) 
*Harriet Castor, *Pws Pwdin a'i Ffrindiau* (teitl gwreiddiol: *Fat Puss and Friends*), Llyfrau Lloerig (Cyhoeddiadau Mei, 1988)  
*Harriet Castor,  *Pws Pwdin yn Cael Hwyl!* (teitl gwreiddiol: *Fat Puss on Wheels''), Llyfrau Lloerig (Cyhoeddiadau Mei, 1990)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Kell-Loezherieg

Mae **Kell-Loezherieg** (Ffrangeg: *La Selle-en-Luitré*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35324

## Pellteroedd
Mae Kell-Loezherieg yn sefyll

*10&nbsp;km o Felger
*24&nbsp;km o Gwitreg
*57&nbsp;km o Roazhon
*61&nbsp;km o Menez Mikael ar Mor
*90&nbsp;km o Sant-Maloù
*320&nbsp;km o Baris.

## Galeri

La Selle-en-Luitré - église.jpg|Eglwys St Ioan
La Selle-en-Luitré - gare.jpg|Cyn gorsaf rhelffordd
La Selle-en-Luitré - Foirail Aumaillerie.jpeg|Marchnad anifeiliaid

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kavaneg

Mae **Kavaneg** (Ffrangeg: *Chevaigné*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35079

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Kavaneg wedi'i gefeillio â:

* Mergo, Yr Eidal
* Xaghra, Malta

## Galeri

Chevaigné - Canal Ille et Rance 12 Grugedaine.JPG|Y Gamlas a'i loc
Chevaigné (35) Église 2.jpg|Eglwys Sant Pedr
Vitrail de l'église de Chevaigné.jpg|Ffenestri lliw'r eglwys
Gare de Chevaigné.jpg|Yr orsaf

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kerricharzh-an-Arvor

Mae **Kerricharzh-an-Arvor** (Ffrangeg: *La Richardais*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35241

## Pobl Kerricharzh-an-Arvor

La Richardais - Rue Jean Langlais 130609.JPG|Plac ar *la rue Jean-Langlais*
La Richardais - Musée Manoli 130609-01.JPG|Amgueddfa Pierre-Manoli

***Jean Langlais** (1907-1991), cyfansoddwr Ffrengig ac organydd, a oedd yn berchen ar gartref gwyliau yn Kerricharzh-an-Arvor. Mae stryd yn y dref wedi ei enwi iddo.
***Pierre Manoli** (1927-2001), cerflunydd a oedd yn byw yn Kerricharzh-an-Arvor o 1975 hyd ei farwolaeth. Mae amgueddfa, "Amgueddfa a Gardd Cerflunwaith Manoli" yn arddangos bron i 300 o'i weithiau ger ei hen gartref a gweithdy.

## Galeri

La Richardais - Église Saint-Clément 130609-02.JPG|Yr eglwys
La Richardais mairie.JPG|neuadd y dref
Rance Tidal Power Station 2.webm|Arglawdd gorsaf ynni'r llanw

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Felger

Mae **Felger** (Ffrangeg: *Fougères*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Mae Felger yn un o drefi Bro-Roazhon, un o naw hen fro Llydaw.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35115

## Pellteroedd
Fel yr hed y frân 

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Felger wedi'i gefeillio â
*  Ashford, Lloegr ers 1984
*  Bad Münstereifel, Yr Almaen, ers 1967
*  Ouargaye, Bwrcina Ffaso, ers 1964
*  Somoto, Nicaragwa, ers 1964
*  Śrem, Gwlad Pwyl ers 1964

## Pobl o Felger
## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kerruer

Mae **Kerruer** (Ffrangeg: *Cherrueix*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35078

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Kerruer wedi'i gefeillio â:

* Reichelsheim, Yr Almaen
* Cambados, Sbaen
* Suchy Las, Gwlad Pwyl

## Galeri

Cherrueix. Chapelle sainte Anne. (3). 2015-04-08.JPG|Capel St Ann
Cherrueix (35) Moulins de la Colimassière et de la Saline.JPG|Dwy o felinau gwynt y dref
Cherrueix la plage.JPG|Y dref a'r traeth o'r awyr

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Trevor Jones

Gwleidydd o Gymru oedd **Syr Owen Trevor Jones** (17 Rhagfyr 1926 – 9 Medi 2016). Aelod Y Democratiaid Rhyddfrydol oedd ef.

Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2016
Siân Eirian Rees Davies

Awdures yw **Siân Eirian Rees Davies** (ganwyd 1981).

## Bywgraffiad
Cafodd Davies ei geni ym Mangor yn 1981 a'i magu ar fferm ym Mhen Llŷn. Aeth i ysgolion cynradd Morfa Nefyn ac Ysgol Gynradd Nefyn, Ysgol Uwchradd Botwnnog a Choleg Meirion-Dwyfor, Pwllheli. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Prifysgol Cymru Bangor gan ennill gradd yn y Gymraeg ac Ysgrifennu Creadigol a Gradd Meistr yn y Celfyddydau.

Roedd yn diwtor Cymraeg ail-iaith am gyfnod yng Ngholeg Iâl Wrecsam cyn dychwelyd i'w chartref ym Mhwllheli. Hi oedd rheolwr cyntaf Canolfan Dreftadaeth Cae'r Gors, hen gartref Kate Roberts, pan agorodd yn 2007.

Enillodd Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Eryri a'r Cyffiniau 2005 gyda'i nofel hanesyddol *I Fyd Sy Well* am y Cymry yn ymfudo i Wladfa Patagonia.

## Llyfryddiaeth
* *I Fyd Sy Well* (Gwasg Gomer, 2005)
* *Cysgodion y Coed* (Gwasg Gomer, 2007)
* *Nerth Bôn Braich*, ar y cyd gyda Gwen Lasarus, Rhiannon Thomas, Eurgain Haf, Caron Edwards, Annes Glynn a Janice Jones (Gwasg y Bwthyn, 2008)
* *Nain! Nain! Nain!* (Gwasg Gomer, 2012)

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Goffa Daniel Owen
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Gorsaf reilffordd Keynsham

Mae **gorsaf reilffordd Keynsham** yn gwasanaethu tref Keynsham yng Nghaerfaddon a Gogledd Ddwyrain Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr. Mae wedi ei leoli ar y prif lwybrau: Llundain - Bryste a Bryste - Southampton.

## Gwasanaethau
Mae'r gwasanaethau i deithwyr yn cael eu gweithredu gan Great Western Railway a South Western Railway. Mae'r gwasanaeth yn cynnwys 1 trên yr awr tuag Bryste a 1 trên yr awr tuag at Bath Spa. Ar yr adegau prysuraf mae o leiaf 2 trên ym mhob cyfeiriad.

Keynsham
Amwythig ac Atcham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng nghanol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Amwythig ac Atcham** (Saesneg: *Shrewsbury and Atcham*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

ShrewsburyAtcham2007Constituency.svg|Etholaeth Amwythig ac Atcham yn Swydd Amwythig
EnglandShropshire.svg|Swydd Amwythig yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Disodlodd Amwythig ac Atcham etholaeth hynafol Amwythig, er mai newid enw yn unig oedd hwn, gan fod y ffiniau wedi aros yr un fath. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Derek Conway (Ceidwadol)
* 1997–2005: Paul Marsden (Llafur; wedyn Democratiaid Rhyddfrydol; wedyn Llafur)
* 2005–2024: Daniel Kawczynski (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Stephanie Booth

Roedd **Stephanie Anne Booth**; ganwyd *Keith Michael Hull*; (25 Mai 1946 - 18 Medi 2016), yn wraig busnes Seisnig oedd yn cadw nifer o westai yn ardal Llangollen a Rhuthun ac a fu'n destun cyfres teledu-realiti, *Hotel Stephanie* a darlledwyd ar BBC Cymru yn 2008 a 2009.

Derbyniodd driniaeth cyfnewid rhyw ym 1983. Sefydlodd y cwmni *Transformation*: y busnes cyntaf yng Ngwledydd Prydain i ddarparu nwyddau a gwasanaethau ar gyfer pobl draws rhywiol.

Roedd yn defnyddio'r enw *Stephanie Anne Lloyd*, hyd at ei phriodas a David Booth yn Sri Lanca ym 1983.

Bu farw ar ei fferm yng Nghorwen o ganlyniad i ddamwain tractor.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes LHDT
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Helen Emanuel Davies

Awdures yw **Helen Emanuel Davies** (ganwyd 6 Chwefror 1950) sydd wedi cyhoeddi nifer o lyfrau gwreiddiol i blant a chyfieithu eraill o'r Saesneg.

## Bywgraffiad
Magwyd Helen yn Aberystwyth ond mae ganddi gysylltiadau cryf â Phorth Tywyn, Sir Gaerfyrddin lle bu'n treulio bob gwyliau pan yn blentyn.

## Rhai llyfrau ac addasiadau
bawd|180px
**Drych Ofn, 1998
**Cariad Cari, 2000
**Adre Cyn Nos, 2003
**Ar Goll ar y Traeth*, 2004
**Gwersylla*, 2010
**Gelert ar Goll, 2013
**Gelert yn Galw, 2012
**Mr D a'r Lleidr Llwyd, 2010
**Llygod Mawr, 2003
**Y Cadno Coch, 2004
**Y Gwdihŵ, 2003
**Crwbanod, 2004
**Sam y Ci Sosej, 2004
**Siôn a'r Siwmper Aur*, 2008
**Y Dyn Eira Drwg*, 2010
**Paid Bod Mor Gas, Bwni Mawr!'', 2013

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Aberystwyth
Ci Canaan

Ci sodli sy'n tarddu o Israel yw **Ci Canaan**. Gwarchotgwn a helgwn a fu'n byw yn y wlad ers oes y Beibl yw ei hynafiaid. Dros amser, trodd y mwyafrif ohonynt yn gŵn ysgymun hanner-gwyllt oedd yn byw yn yr anialwch. Dechreuodd rhaglen fridio yn y 1930au i ailddofi'r cŵn a'u hyfforddi'n warchotgwn ar gyfer cibwtsau.

Defnyddid cŵn Canaan yn ystod Rhyfel 1948 fel negesyddion, gwyliedyddion ac i leoli ffrwydron tir. Ym 1949 cafodd y dasg o ddatblygu'r brîd newydd ei gymryd gan sefydliad cŵn tywys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Canaan
Canaan
Categori:Israel
David Charles II

Roedd **David Charles II** yn fab i David Charles (I), yn weinidog ac yn emynydd o sir Gaerfyrddin.

Ganwyd David Charles II yn nhref Caerfyrddin yn 1803, ac fe'i addysgwyd yn yr ysgol ramadeg a'r Coleg Presbyteraidd. Priododd Sarah, merch Thomas Rice Charles, ei wraig gyntaf, a fu farw ym 1833, ac Ann, merch Richard Roberts, Lerpwl, a chael un mab, David Roberts Charles. Cychwynnodd weithio i'w dad, ac fel yntau, dechreuodd bregethu pan yn ganol oed, a chael ei ordeinio i'r gwaith gan y Methodistiaid Calfinaidd yn 1851. Un agwedd ar y gwaith hwnnw oedd cyhoeddi misolyn bychan o'r enw *Yr Addysgydd*, a golygu'r *Casgliad o Hymnau Hen a Newydd* at wasanaeth y Trefnyddion Calfinaidd. Bu'n flaenllaw yn yr alwedigaeth hon, gan dderbyn cadair y Gymdeithasfa yn y De yn y flwyddyn 1853, ac yn gyd-ysgrifennydd Coleg Trefecca o 1842 i 1852. Cyfansoddodd a/neu gyfieithu emynau lawer, a daeth rhai yn adnabyddus iawn.  Bu farw yn nhy ei fab, ac fe'i claddwyd yn Ulverston, swydd Gaerhirfryn.

## Ffynonellau 
* *Y Traethodydd*, (1893) & (1936)
* J. Thickens, ''Emynau a'u Hawduriaid*, (1945)
* David Charles II, *Casgliad o Hymnau Hen a Newydd'', (1841)

Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Emynwyr Cymraeg
Wilf Roberts

Arlunydd o Ynys Môn oedd **Richard Wilfred Roberts** a adwaenid fel **Wilf Roberts** (1941 – 19 Medi 2016). Caiff ei ystyried yn un o artistiaid tirluniau Cymreig mwyaf blaenllaw ei genhedlaeth.

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Llanfaelog ym 1941 ac fe'i magwyd ar Fynydd Bodafon, Ynys Môn. Aeth i Ysgol Uwchradd Llangefni lle cafodd ei ysbrydoli gan ei athrawon celf oedd yn cynnwys Ernest Zobole a Gwilym Prichard. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Normal, Bangor ac yn 1962 symudodd i fyw i Croydon, Llundain, lle bu'n dysgu celf ac yn astudio'n rhan amser yng Ngholeg Celf Croydon.

Yn 1974, dychwelodd i Fôn gan weithio i'r cyngor a'r Adran Addysg. Er na fu'n arddangos am nifer o flynyddoedd, bu'n dal ati i beintio, gan gyfrannu ei waith a darlunio a chynllunio posteri ar gyfer elusennau cenedlaethol. Penderfynodd ymddeol yn 1996 er mwyn ymroi ei amser yn llwyr i beintio.

Ysbrydolwyd ei waith gan harddwch y tirlun o'i gwmpas ac erwinder y clogwyni a’r moroedd o amgylch Ynys Môn. Roedd yn peintio yn bennaf gyda olew ac acrylig, gyda lliwiau daearol yn sylfaen i'w bortreadau o hen ffermdai, bythynnod, capeli ac eglwys yr ynys.

Bu galw mawr am ei waith yn dilyn amryw o arddangosfeydd yn Oriel Tegfryn, Porthaethwy ac yn ei oriel yn Llundain. Mae ei waith mewn casgliadau cyhoeddus a phreifat yn yr Hague, Paris, Efrog Newydd, Awstralia a Phrydain.

Bu farw yn ei gartref ar Ynys Môn, yn dilyn salwch, ar 19 Medi 2016.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
David Charles III

bawd|chwith|Portread o David Charles

Gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd oedd **David Charles III** (23 Gorffennaf 1812 – 13 Rhagfyr 1878).

Fe'i ganwyd yn y Bala, yn fab i Thomas Rice Charles a Maria ei wraig (ac yn wyr i Thomas Charles). Dechreuodd ei addysg yn y Bala ac yn y Waun, ac wedi treulio peth amser yn ddisgybl i reithor Llanycil, fe'i derbyniwyd i Goleg yr Iesu, Rhydychen, yn 1831, a graddiodd yn B.A. yn 1835. Yna dychwelodd i Gymru, ac ar y cyd gyda'i frawd-yng-nghyfraith, Lewis Edwards, aeth ati i gychwyn ysgol yn y Bala yn 1837 mewn llofft ty, ac yna yn 1839 mewn dau dy annedd yn ymyl y Capel Methodistaidd yn 1839. (Tri deg mlynedd wedi sefydlu'r ysgol hon, adeiladwyd cartref parhaol "Coleg y Bala", ac o fewn 20 mlynedd arall, hyfforddwyd 640 o weinidogion yr efengyl ynddi ar gyfer eglwysi a chapeli ardaloedd eang y Gymru wledig.)

Yn ystod 1839 hefyd y priododd David ei wraig gyntaf, Kate Roberts o Gaergybi, ac fe'i hordeiniwyd i gyflawn waith y weinidogaeth gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn 1841 a chael ei benodi yn brifathro Coleg Trefeca, Talgarth, Powys. Bu yno am 20 mlynedd. Yna yn 1863 cafodd alwad i fod yn fugail eglwys y Methodistiaid Calfinaidd yn Abercarn, sir Fynwy.  Ar ól pum mlynedd yno, cymerodd ran gyda'r gwaith trefnu ar gyfer agor Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth yn 1872, ac wedi penodiad T. C. Edwards, ei nai, yn brifathro, ymddeolodd o'r swydd. Priododd ei ail wraig, Mary yn 1846, merch Hugh Jones o Lanidloes a gweddw Benjamin Watkins, a bu iddynt dri o blant.  Ef hefyd oedd llywydd Cymanfa Gyffredinol y Methodistiaid Calfinaidd yn 1869, ac yn ddiweddarach dychwelodd i fyw i ganolbarth Cymru yn Aberdyfi. Bu farw ar 13 Rhagfyr 1878, gan adael gweddw ac un ferch, ac f'ei claddwyd yn Llanidloes.

## Ffynonellau 
* *Cylchgrawn Cymdeithas Hanes y Methodistiaid Calfinaidd*, xx, 28;
* *Y Traethodydd*, 1893;
* D. E. Jenkins, *Life of Thomas Charles*, Dinbych, 1908, iii, 645;
* Foster, *Alumni Oxonienses*

Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Pobl o'r Bala
Shoned Wyn Jones

Awdures ac athrawes yw **Shoned Wyn Jones** (ganwyd 5 Ebrill 1958).

## Bywgraffiad
Cafodd Shoned ei geni yn Nyffryn Ogwen, a'i magu yn Llangefni a Llangristiolus ar Ynys Môn cyn dychwelyd i Ddyffryn Ogwen pan oedd yn 14. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Gynradd Penrallt, Llangefni ac Ysgol
Gynradd yr Henblas, Llangristiolus, yna  Ysgolion Uwchradd Llangefni a Dyffryn Ogwen. Aeth ymlaen i astudio'r Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor.

## Anrhydeddau
* 2002 - Gwobr Tir na n-Og am *Gwirioni*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Wynedd
Elwyn Ioan

bawd|260px|Clawr un o lyfrau yng nghyfres *Llyfrau Lloerig*, sef *Arswyd Fawr!* wedi'i sgwennu a'i ddylunio gan Elwyn Ioan.

Arlunydd, chartwnydd ac awdur o Gymru yw **Elwyn Ioan** (ganwyd 1947) sy'n adnabyddus am ddarlunio nifer fawr o lyfrau Cymraeg. Dyfeisiodd y gyfres Cadwgan a sawl cyfres arall i blant.

## Bywgraffiad
Cafodd Elwyn ei eni ym Mhen-bont Rhydybeddau ger Aberystwyth. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Trefeurig ac Ysgol Ramadeg Ardwyn, Aberystwyth cyn mynd ymlaen i astudio yng Ngholeg Celf Caerfyrddin. Cychwynnwyd gwasg newydd Y Lolfa yn 1967 gan Robat Gruffudd ac ymunodd Elwyn yn 1968 fel yr aelod cyntaf o'r staff. Am ddegawdau bu'n cyfrannu at gylchgronau fel *Lol*, *Wcw* a chylchgronau'r Urdd a chafodd sawl cartŵn yn y cylchgrawn *Private Eye*.

Wedi 18 mlynedd gyda'r Lolfa mae bellach yn gweithio ar liwt ei hun.

Yn Ngŵyl Bedwen Lyfrau Crymych 2008 cyflwynwyd tlws Cyfraniad Oes i'r Diwydiant Cyhoeddi iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Darlunwyr o Gymru
Categori:Darlunwyr llyfrau plant
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ardwyn, Aberystwyth
Didactigiaeth

Athroniaeth sy'n pwysleisio swyddogaethau addysgol a chyfarwyddol y celfyddydau a llenyddiaeth yw **didactigiaeth**. Gwaith sy'n ceisio cyfleu gwybodaeth, rhoi cyngor bywyd neu ddysgu gwers foesol yw ei ffurf. Ymhlith y gwahanol fathau o lenyddiaeth ddidactig mae diarhebion, barddoniaeth wirebol a'r llên ddoethineb, a gwaith rhai o'r hen Roegwyr a Rhufeiniaid megis Hesiod, Lwcretiws, Fferyllt ac Ofydd.

## Gweler hefyd 
* Addysgeg

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysg
Categori:Y celfyddydau
Categori:Termau llenyddol
Haf Llewelyn

Awdures ac athrawes ymgynghorol yw **Haf Llewelyn** (ganwyd 17 Mehefin 1964) sydd wedi ysgrifennu llyfrau ar gyfer plant ac oedolion.

## Bywgraffiad
Ganwyd a magwyd Haf yng Nghwm Nantcol, Ardudwy, ond erbyn hyn mae hi'n byw yn Llanuwchllyn, ger y Bala. Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Llanbedr ac Ysgol Uwchradd Ardudwy, Harlech

Bu'n gweithio fel athrawes gynradd, yn ogystal â gweithio ar brosiectau Sgwad 'Sgwennu. Enillodd wobr Tir na n-Og y Cyngor Llyfrau am ei nofel *Diffodd y Sêr* am hanes Hedd Wyn. Bu'n cymryd rhan mewn nifer o dalyrnau a stompiau dros y blynyddoedd  (fel aelod o dîm Talwrn Penllyn) a chyhoeddodd ei chyfrol gyntaf o farddoniaeth – *Llwybrau*, yn 2009.  Cyhoeddodd ei nofel gyntaf i oedolion, *Y Graig*, yn 2010, a chyhoeddodd ei hail, *Mab y Cychwr* yn 2012.

## Anrhydeddau
* 2013 - Gwobr Tir na n-Og am *Diffodd y Sêr*

## Cyhoeddiadau detholedig
* *O! Mae Mam yn Flin* (Gwasg Gwynedd, 1991)
* *Abi-Clec* (Gwasg Carreg Gwalch, 2002)
* *Stwffia dy ffon hoci!* (Gwasg Gwynedd, 2006)
* *Llwybrau* (Cyhoeddiadau Barddas, 2009)
* *Y Graig* (Y Lolfa, 2010)
* *Llond Drôr o Ddeinosoriaid* (Cyhoeddiadau Barddas, 2011)
* *Mab y Cychwr* (Y Lolfa, 2012)
* *Hei Now!, Now!* (Gwasg Gomer, 2012)
* *Diffodd y Sêr* (Y Lolfa, 2013)
* *Y Traeth* (Y Lolfa, 2016)
* *Pwyth* (Y Lolfa, 2019)
* *Gwenwyn a Gwasgod Felen* (Gwasg Carreg Gwalch, 2020)
* ''Ga' i Fyw Adra?* (Gwasg Carreg Gwalch, 2022)
* *Dros y Môr a'r Mynyddoedd: Straeon Merched Dewr y Celtiaid* (Gwasg Carreg Gwalch, 2023)
* *Salem'' (Y Lolfa, 2023)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Wynedd
John D. Loudermilk

Cerddor o'r Unol Daleithiau oedd **John D. Loudermilk** (31 Mawrth 1934 – 21 Medi 2016).

Fe'i ganwyd yn Durham, Gogledd Carolina, yn fab i John D a Pauline Loudermilk. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Campbell, Buies Creek. Cafodd dwy wragedd a thri plant.

## Caneuon
*"Indian Reservation" (1959)
*"Tobacco Road" (1960)
*"Ebony Eyes" (1961)
*"Language of Love" (1961)
*"Then You Can Tell Me Goodbye" (1962)
*"Thou Shalt Not Steal" (1962)
*"Callin' Doctor Casey" (1962)
*"Road Hog" (1962)
*“Paper Tiger” (1964)

Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2016
8fed ganrif CC

## Blynyddoedd a degawdau 
700au CC 701 CC 702 CC 703 CC 704 CC 705 CC 706 CC 707 CC 708 CC 709 CC
710au CC 710 CC 711 CC 712 CC 713 CC 714 CC 715 CC 716 CC 717 CC 718 CC 719 CC
720au CC 720 CC 721 CC 722 CC 723 CC 724 CC 725 CC 726 CC 727 CC 728 CC 729 CC
730au CC 730 CC 731 CC 732 CC 733 CC 734 CC 735 CC 736 CC 737 CC 738 CC 739 CC
740au CC 740 CC 741 CC 742 CC 743 CC 744 CC 745 CC 746 CC 747 CC 748 CC 749 CC
750au CC 750 CC 751 CC 752 CC 753 CC 754 CC 755 CC 756 CC 757 CC 758 CC 759 CC
760au CC 760 CC 761 CC 762 CC 763 CC 764 CC 765 CC 766 CC 767 CC 768 CC 769 CC
770au CC 770 CC 771 CC 772 CC 773 CC 774 CC 775 CC 776 CC 777 CC 778 CC 779 CC
780au CC 780 CC 781 CC 782 CC 783 CC 784 CC 785 CC 786 CC 787 CC 788 CC 789 CC
790au CC 790 CC 791 CC 792 CC 793 CC 794 CC 795 CC 796 CC 797 CC 798 CC 799 CC
800au CC 800 CC


CC 0800
Kerdreg

Mae **Kerdreg** (Ffrangeg: *Cardroc*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35050

## Galeri

Cardroc (35) Église 01.jpg|Yr eglwys
Cardroc (35) Église |Tu mewn i'r eglwys

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Pont Brooklyn

Mae **Pont Brooklyn** yn croesi Afon Dwyrain, yn cysylltu Manhattan a Brooklyn yn Ninas Efrog Newydd. Mae gan y bont 6 lôn ar gyfer cerbydau, a llwybr gerdded uwchben y ffordd.

Agorwyd y bont ar 24 Mai 1883, yn cymryd 14 mlynedd i'w hadeiladu ac yn costio $15 miliwn. Cynlluniwyd y bont gan John Augustus Roebling. Cyn iddo cynllunio Pont Brooklyn, roedd o wedi cynllunio pontydd dros Ceunant Niagara ac Afon Ohio yn Cincinnati.  Cafodd o ei anafu ar ddechrau y prosiect, a bu farw 3 wythnos yn ddiweddar. Cymerodd ei fab, Washington Roebling drosodd.

Adeiladwyd ceson, blychau pren,  i greu tyllau ar waelod yr afon, ac i'w llenwi efo llithfaen i roi sail i'r bont. Anadlodd y gweithwyr awyr gywasgedig yn y cesonau, a chawsont llawer ohonynt parlys môr fel canlyniad, gan gynnwys Washington Roebling; Cymerodd ei wraig Emily Roebling drosodd i orffen y prosiect.

bawd|chwith|260px
bawd|dim|260px|Y bont gyda'r nos

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Efrog Newydd
Brooklyn
Iaith Coriacaidd

Iaith Chukotko-Kamchatkannaidd yw **Coriacaidd** a siaredir gan oddeutu 1,700 o bobl yn ardal mwyaf ddwyreiniol Siberia, yn bennaf yn Koryak Okrug. Fe'i siaredir gan mwyaf gan Coriacwyr. Ei berthynas ieithyddol agosaf yw'r iaith Chukchiaidd , sydd yn cael ei siarad gan deirgwaith cyn gymaint o bobl. Mae Coriacaidd, ynghyd â Chukchiaidd, Kerekaidd, Alutoreg ac Itelmennaidd yn ffurfio teulu ieithyddol y Chukotko-Kamchatkannaidd. Yr enw Coriaciadd am yr iaith yw  нымылан *Nymylan*, ond mae'r enw Rwsieg yn fwy cyffredin.[ ]

Ffurfir y Chukchi a'r Coriacwyr uned ddiwylliannol gydag  economi yn seiliedig ar fugeilio ceirw Llychlyn ac mae i'r naill hunan-lywodraeth o fewn Ffederasiwn Rwsiaidd.

Categori:Egin ieithoedd
Coriacaidd
Pysgotwr cysegredig

Gwelir **Pysgotwr Cysegredig** ar brif ynysoedd Seland Newydd, Ynysoedd Kermadec a hefyd yn ardaloedd arfordirol Awstralia ac yn Indonesia.

Maent yn byw yn ymyl afonydd, aberoedd, ar arfordiroedd creigiog ac ar ymylon fforestydd, lle bynnag mae'n bosibl clwydo uwchben y dŵr. Maent yn cymharu yn gynnar ym mis Medi, ac yn nythu yng nghoed, clogwyni a glannau afonnydd ym mis Hydref. Maent yn mudo'n uchderol, yn symud i'r arfordir yn y gaeaf. Maen nhw'n bwyta crancod bach, cimychiaid, pysgod bach, sicadâu, chwilod, pryfed cop a llygod.

## Cyfeiriadau
Categori:Adar