Confensiwn Aarhus

Mae **Confensiwn Aarhus** yn gytundeb amgylcheddol amlochrog sy'n cynyddu'r cyfleoedd i ddinasyddion gael mynediad at wybodaeth amgylcheddol ac yn sicrhau gweithdrefn reoleiddio dryloyw a dibynadwy.

Llofnodwyd Confensiwn UNECE ar Fynediad at Wybodaeth, Cyfranogiad y Cyhoedd mewn Gwneud Penderfyniadau a Mynediad at Gyfiawnder mewn Materion Amgylcheddol, a elwir fel arfer yn **Gonfensiwn Aarhus**, ar 25 Mehefin 1998 yn ninas Aarhus yn Nenmarc. Daeth i rym ar 30 Hydref 2001. Ym Mawrth 2014, roedd ganddo 47 o'i blaid—46 o wledydd a’r Undeb Ewropeaidd. Mae pob un o'r gwladwriaethau sydd wedi cadarnhau'r Confensiwn o fewn Ewrop a Chanolbarth Asia. Mae'r Undeb Ewropeaidd wedi dechrau cymhwyso egwyddorion tebyg i Aarhus yn ei ddeddfwriaeth, yn arbennig y Gyfarwyddeb Fframwaith Dŵr (Cyfarwyddeb 2000/60/EC). Mae Liechtenstein a Monaco wedi arwyddo'r confensiwn ond heb ei gadarnhau.

Mae Confensiwn Aarhus yn rhoi’r hawliau cyhoeddus (o ran mynediad at wybodaeth, cyfranogiad y cyhoedd a mynediad at gyfiawnder) ym mhrosesau gwneud penderfyniadau’r llywodraeth ar faterion sy’n ymwneud â’r amgylchedd lleol, cenedlaethol a thrawsffiniol. Canolbwyntiir ar ryngweithio rhwng y cyhoedd ac awdurdodau cyhoeddus.

## Cynnwys 
Mae Confensiwn Aarhus yn ffordd o wella'r rhwydwaith llywodraethu amgylcheddol, ac mae'n cyflwyno perthynas rhwng cymdeithas sifil a llywodraethau. Cafodd Confensiwn Aarhus ei ddrafftio gan lywodraethau, gyda chyfranogiad tra gofynnol gan gyrff anllywodraethol (NGOs), ac mae’n rhwymo'n gyfreithiol holl Wladwriaethau a gadarnhaodd eu bod yn 'Bartïon' (hy y rhai sydd wedi arwyddo). Mae pob Parti wedi ymrwymo i hyrwyddo’r egwyddorion a gynhwysir yn y confensiwn ac i gyflwyno adroddiad cenedlaethol, gan ymgynghori mewn modd tryloywder bob amser.

### Nodweddion cyffredinol 
Mae Confensiwn Aarhus yn ddull sy’n seiliedig ar hawliau: mae gan y cyhoedd, yn y presennol a chenedlaethau’r dyfodol, yr hawl i wybod ac i fyw mewn amgylchedd iach.

### Y Tair Colofn 
# Mynediad at wybodaeth: dylai fod gan unrhyw ddinesydd yr hawl i gael mynediad eang a hawdd at wybodaeth amgylcheddol. Rhaid i awdurdodau cyhoeddus ddarparu’r holl wybodaeth sydd ei hangen a’i chasglu a’i lledaenu mewn modd amserol a thryloyw. Dim ond o dan sefyllfaoedd penodol y gallant wrthod gwneud hyn (fel diogelwch cenedlaethol); UNECE, 2006.
# Cyfranogiad y cyhoedd mewn gwneud penderfyniadau - mae'n rhaid hysbysu'r cyhoedd am yr holl brosiectau perthnasol ac mae'n rhaid i'r cyhoedd gael y cyfle i gymryd rhan yn y broses hon o benderfynu a deddfwriaethu. Gall pobl sy'n gwneud penderfyniadau fanteisio ar wybodaeth ac arbenigedd pobl eraill; mae'r cyfraniad hwn yn gyfle cryf i wella ansawdd penderfyniadau a chanlyniadau amgylcheddol ac i warantu cyfreithlondeb gweithdrefnol.
# Mynediad at gyfiawnder: mae gan y cyhoedd yr hawl i weithdrefnau atebolrwydd barnwrol neu weinyddol rhag ofn y bydd y Wladwriaeth yn torri neu’n methu â chadw at gyfraith amgylcheddol ac egwyddorion y confensiwn.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Confensiwn Aarhus UNECE
* Gwefan Clirio Confensiwn Aarhus UNECE
* Cyfraith Achos Pwyllgor Cydymffurfiaeth Confensiwn Aarhus (2004-2008) 
* 2il Argraffiad o Gyfraith Achosion Pwyllgor Cydymffurfiaeth Confensiwn Aarhus (2004–2011) 
* Am Ail Gyfarfod y Pleidiau i Gytundeb Aarhus. 2005 
* Ar gyfer Trydydd Cyfarfod y Partïon i Gonfensiwn Aarhus. 2008  Archived  
* Ar gyfer Pedwerydd Cyfarfod y Partïon i Gonfensiwn Aarhus. 2011
* Ar gyfer Pumed Cyfarfod y Partïon i Gonfensiwn Aarhus. 2014
* Confensiwn Aarhus: Arweinlyfr Cyfreithiol

Categori:Cytundebau amgylcheddol
Categori:Cytundebau'r Deyrnas Unedig
Categori:Cytundebau'r Eidal
Categori:Cytundebau'r Almaen
Categori:Cytundebau Ffrainc
Categori:Amgylchedd
Categori:Newid hinsawdd