open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhestr llefydd yng Ngwynedd

Dyma **restr o ddinasoedd, trefi a phentrefi yng Ngwynedd**, Cymru. Gweler y rhestr o leoedd yng Nghymru ar gyfer lleoedd mewn siroedd eraill.

## A
Aberangell, Aberdaron, Aberdesach, Aberdyfi, Abererch, Abergwyngregyn, Abergynolwyn, Aberllefenni, Abermaw, Abersoch, Afon Wen, Arthog

## B
Bala, **Bangor**, Beddgelert, Bethania, Bethel, Gwynedd, Bethesda, Betws Garmon, Betws-y-Coed, Blaenau Ffestiniog, Boduan, Bontddu, Bontnewydd, Botwnnog, Brithdir, Bryncroes, Bryn-crug, Bwlchderwin, Bwlchtocyn

## C
Caeathro, Caerhun, Caernarfon, Capel Curig, Carmel, Clynnog Fawr, Clwt-y-bont, Corris Uchaf, Corris, Criccieth, Croesor, Cwm-y-glo

## Ch
Chwilog

## D
Deiniolen, Dinas, Dinas Dinlle, Dinas Mawddwy, Dinorwig, Dolgellau

## E
Edern, Efailnewydd, Esgairgeiliog

## F
Fairbourne, Y Felinheli, Y Friog

## Ff
Y Ffôr

## G
Ganllwyd, Garndolbenmaen, Gellilydan, Glasinfryn, Groeslon

## H
Harlech

## Ll 
Llanaber, Llanaelhaearn, Llanbedr, Llanbedrog, Llanberis, Llandanwg, Llanegryn, Llandegwning, Llanddeiniolen, Llandwrog, Llanelltyd, Llanengan, Llanfair Llanfihangel-y-Pennant, Abergynolwyn, Llanfihangel-y-Pennant, Cwm Pennant, Llanfrothen, Llangwnnadl, Llangybi, Llaniestyn, Llan Ffestiniog,  Llangian, Llanllechid, Llanymawddwy, Llannor, Llanrug, Llanystumdwy,  Llithfaen, Llwyndyrys, Llwyngwril

## M
Mallwyd, Maentwrog, Minffordd, Morfa Nefyn, Mynydd Llandegai, Mynytho

## N
Nantlle, Nantmor, Nasareth, Nebo, Nefyn

## P
Pant Glas, Penisa'r-waun, Penmaenpool, Pennal, Penrhos, Penrhosgarnedd Penrhyndeudraeth, Pentre Gwynfryn, Pen-y-ffridd, Pen-y-groes, Pistyll, Pontllyfni, Pont-rug,  Porth Dinllaen, Porthmadog, Portmeirion, Prenteg,  Pwllheli

## R
Rachub

## Rh 
Rhiw, Rhiwlas, Rhos-fawr, Rhosgadfan, Rhoshirwaun, Rhoslefain, Rhostryfan, Rhos-y-gwaliau, Rhyd-ddu, Rhyd-y-clafdy

## S 
Sarn Mellteyrn

## T
Tal-y-bont (ger Abermaw), Tal-y-bont (ger Bangor), Talysarn, Trawsfynydd, Trefor Tre-garth, Tremadog, Tudweiliog, Tywyn

## U 
Uwchmynydd

## W 
Waunfawr


Llefydd yng Ngwynedd
Submarine (ffilm 2010)

Ffilm comedi-drama ddod i oed 2010 sydd wedi'i haddasu o nofel 2008 o'r un enw gan Joe Dunthorne yw ***Submarine***. Cafodd y ffilm ei hysgrifennu a'i chyfarwyddo gan Richard Ayoade.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2010
Gwyfyn cynffon gwennol

Gwyfyn eitha mawr, sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn cynffon gwennol**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod cynffon gwennol**; yr enw Saesneg yw *Swallow-tailed Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Ourapteryx sambucaria*.

Mae i'w ganfod yn rhan gorllewinol o Asia ac mae lled ei adenydd yn fwy na'r cyffredin: 50–62&nbsp;mm. Edrycha'n hynod o debyg i löyn byw a chaiff ei enw oherwydd siâp ei adenydd yn y cefn. Fe'i gwelir ar ei adain ym Mehefin a Gorffennaf, yn y nos. Yn aml, caiff ei ddenu at olau.

## Bwyd
Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta dail llaeth y gaseg, y ddraenen, eiddew ac ysgawen.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn cynffon gwennol yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Cynffon gwennol
The Dark Knight Rises

Ffilm 2012 sy'n serennu Christian Bale, Anne Hathaway a Tom Hardy yw ***The Dark Knight Rises***. Seiliwyd y ffilm ar y cymeriad Batman o'r DC Comics, ac mae'n rhan o gyfres Christopher Nolan o ffilmiau am y cymeriad. Dyma'r dilyniant i *The Dark Knight* (2008). cael ei hystyried yn un o ffilmiau gorau’r ddegawd ac erioed 

## Cymeriadau 
* Christian Bale fel Batman/Bruce Wayne
* Tom Hardy fel Bane
* Anne Hathaway fel Selina Kyle
* Joseph Gordon-Levitt fel John Blake
* Michael Caine fel Alfred Pennyworth
* Morgan Freeman fel Lucius Fox
* Gary Oldman fel Commissioner James Gordon
* Marion Cotillard fel Miranda Tate

## Cyfeiriadau 
Categori:Batman
Categori:Ffilmiau 2012
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Wilmington, Delaware

Dinas yn New Castle County,  yn nhalaith Delaware, Unol Daleithiau America, yw  **Wilmington**. Dinas fwyaf y dalaith y dalaith yw hi, a phrifddinas ei sir. Cofnodir 70,851 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1638.

## Gefeilldrefi Wilmington 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Wilmington 


Categori:Dinasoedd New Castle County, Delaware
Clawdd Wat

Clawdd a ffos sy'n rhedeg yn gyfochrog a'r ffin bresennol rhwng Cymru a Lloegr yw  **Clawdd Wat**, mae hefyd yn rhedeg yn gyfochrog a Chlawdd Offa, er ei fod cryn dipyn yn llai. Tua 40 milltir yw ei hyd: o Abaty Dinas Basing ar lan yr Afon Ddyfrdwy yn y gogledd, heibio Croesoswallt ac i Maesbury yn Swydd Amwythig, sef diwedd ei ran ddeheuol. Ar adegau mae'n cydredeg o fewn ychydig fetrau i Glawdd Offa.

## Dyddio
[bawd|chwith|Darn arian yn perthyn i gyfnod [Coenwulf, brenin Mersia]]

Er y dyddiwyd rhan wedi'i losgi ohono gyda dulliau dyddio carbon, mae cryn ddadlau ai dyma'r adeg y codwyd y clawdd, neu a ydyw'n perthyn i gyfnod diweddarach.  Yn 2006 cafwyd cloddfa archaeolegol a chredir bellach i'r clawdd gael ei gloddio rhwng 792-852. Oherwydd ein bod yn gwybod ychydig am hanes y cyfnod hwn, mae'n bur debyg y gallem ddyddio'r clawdd i'r 820au pan oedd Coenwulf yn ymladd yn yr ardal yma yn erbyn y Cymry.
[bawd|chwith|Clawdd Wat - ble mae'r gwrych neu sietyn modern yn tyfu, gyda gwaith sment *Padeswood Hall* ar y dde. Cymerwyd y llun o [Pen-y-ffordd|Ben-y-Ffordd]]
[bawd|chwith|Y clawdd ychydig i'r gorllewin o [Llaneurgain|Laneurgain.]]

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Llwybr Clawdd Offa
* Y ffin rhwng Cymru a Lloegr

Categori:8fed ganrif yng Nghymru
Categori:9fed ganrif yng Nghymru
Categori:Gororau
Categori:Cadw
Categori:Daearyddiaeth hanesyddol Cymru
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Lloegr
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Fynwy
Categori:Safleoedd archaeolegol Powys
Categori:Safleoedd archaeolegol Swydd Amwythig
John Atta Mills

Arlywydd Ghana o 7 Ionawr 2009 hyd 2012 oedd **John Atta Mills**  (21 Gorffennaf 1944 – 24 Gorffennaf 2012).  Fe'i ganwyd yn Tarkwa.  Bu farw yn ysbyty Accra yn 68 oed o ganser.

Categori:Arlywyddion Ghana
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Gwleidyddion o Ghana
Categori:Marwolaethau 2012
Uwch Gynghrair Cymru 2011-12

Tymor **2011-12 Uwch Gynghrair Cymru** oedd 20fed tymor Uwch Gynghrair Cymru, y gynghrair pêl-droed uchaf Cymru ers ei sefydlu yn 1992. Dinas Bangor oedd y pencampwyr presennol, ond collasant eu teitl i'r Seintiau Newydd pan gyfarfu'r ddau dîm yng ngêm ola'r tymor.

## Tabl y Cynghrair 
**(P)** = Pencampwyr; **(D)** = Disgyn allan***** = Didynnu 1 pwynt am faesu chwaraewr anghymwys****** = Didynnu 3 pwynt am faesu chwaraewr anghymwys

## Cyfeiriadau 
2011
Categori:2011 yng Nghymru
Categori:2012 yng Nghymru
Novak Djokovic

Chwaraewr tenis o Serbia yw **Novak Djokovic** (Serbeg Новак Ђоковић neu Novak Đoković; ganwyd 22 Mai 1987 yn Beograd). Enillodd y fedal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024 yn tennis unigol dynion.

Djokovic wedi ennill tair gwaith Awstralia agored, bencampwriaeth agored unwaith yr Unol Daleithiau a Wimbledon yn 2011 pan enillodd yn y rownd derfynol Rafael Nadal.

## Rowndiau terfynol senglau'r Gamp Lawn
### Ennill (6)
### Dod yn ail (4)
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol
*  Proffil ATP Tour ar gyfer Djokovic

Categori:Chwaraewyr tenis o Serbia
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016‎
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Pencampwyr Agored Awstralia
Categori:Pencampwyr Agored yr Unol Daleithiau
Categori:Pencampwyr Wimbledon
Categori:Pobl o Beograd
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Llanffynhonwen

Pentref yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Llanffynhonwen** (Saesneg: *Chirbury*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Chirbury with Brompton yn awdurdod unedol Swydd Amwythig. Saif ar y ffyrdd A490 a B4386, tua milltir o'r ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Mihangel
*Herbert Arms
*Neuadd Chirbury

## Gweler hefyd
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Uwch Gynghrair Cymru 2010-11

Roedd tymor **2010-11 Uwch Gynghrair Cymru** yn  19fed tymor yr Uwch Gynghrair yng Nghymru, y gynghrair pêl-droed uchaf Cymru ers ei sefydliad yn 1992. Y Seintiau Newydd oedd y pencampwyr amddiffyn, ond collodd eu teitl i Dinas Bangor.

## Tabl y Cynghrair 
**(P)** = Pencampwyr; **(D)** = Disgyn allan

## Cyfeiriadau 
2
Categori:2010 yng Nghymru
Categori:2011 yng Nghymru
Lwfans Ceisio Gwaith

Budd-dâl yn y Deyrnas Unedig yw **Lwfans Ceisio Gwaith** (), **y dôl** neu'r **clwt** ar lafar gwlad. Fe'i dalir gan y llywodraeth i unigolion sy'n ddiwaith ac yn chwilio am waith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diweithdra
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig
David Hunt

Gwleidydd Ceidwadol o Loegr yw **David James Fletcher Hunt**, neu **Y Barwn Hunt o Gilgwri**, PC, MBE (ganwyd yng Nglyn Ceiriog 21 Mai, 1942). Roedd yn aelod o Gabined Llywodraeth Margaret Thatcher a John Major.

## Addysg 
Gafodd Hunt ei addysg yng "Ngholeg Lerpwl" sef ysgol annibynnol ar gyfer bechgyn a oedd ar y pryd yn Swydd Gaerhirfryn ond yn awr yn Swydd Glannau Mersi. Oddi yno aeth i Brifysgol Bryste, lle bu'n astudio'r Gyfraith. Cynrychiolodd y brifysgol ym 1965 pan enillodd y gystadleuaeth areithio *Observer Mace*.

Daeth yn Aelod Seneddol dros Gilgwri wedi iddo ennill is-etholiad ym 1976. Cafodd ei wneud yn farwn yn 1997.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bryste
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol Cymru
Llenyddiaeth yn 1998

## Digwyddiadau
## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn:
** Cymraeg: Iwan Llwyd - *Dan Ddylanwad*
** Saesneg: Mike Jenkins - *Wanting to Belong*
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: José Saramago
* Gwobr Booker: Ian McEwan - *Amsterdam*
* Gwobr Goncourt: Paule Constant - *Confidence pour confidence*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Lyn Ebenezer - *Merch Fach Ddrwg*
*Sonia Edwards - *Y Llais yn y Llun*
*Meirion Evans - *Rhofio a Rhwyfo*
*Eirug Wyn - *Blodyn Tatws*

### Barddoniaeth
*Myrddin ap Dafydd - ''Pen Draw'r Tir*
*Twm Morys - *Mymryn Bach o Hon*

### Eraill
*Menna Baines - *Yng Ngolau'r Lleuad: Ffaith a Dychymyg yng Ngwaith Caradog Prichard*
*Islwyn Ffowc Elis - *Naddion: detholion o ryddiaith*
*Meinir Pierce Jones - *Cyfres Chwedlau o Gymru: Bargen Siôn*
*Manon Rhys - *Y Palmant Aur 1: Siglo'r Crud*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*James Hawes - *Rancid Aluminium*
*José Luis Rodríguez Pittí - *Crónica de invisibles*
*J. K. Rowling - *Harry Potter and the Chamber of Secrets*

### Drama
*David Hare - *The Blue Room*
*Marius von Mayenburg - *Feuergesicht*

### Hanes
*Ibn Warraq (gol.) - *The Origins of The Koran: Classic Essays on Islam's Holy Book*

### Cofiannau
*Amanda Foreman - *Georgiana, Duchess of Devonshire*

### Barddoniaeth
*Gillian Clarke - *Five Fields*
*Dejan Stojanović - *Krugovanje: 1978–1987*

### Eraill
*Mario Risoli - *When Pele Broke our Hearts: Wales and the 1958 World Cup*
*Meic Stephens (gol.) *The new companion to the literature of Wales''

## Marwolaethau
*4 Ebrill - Kate Bosse-Griffiths, awdures, 87
*19 Ebrill - Octavio Paz, bardd, 84
*27 Ebrill
**Carlos Castaneda, awdur, 72
**Anne Desclos (Pauline Réage), nofelydd, 90
*17 Mai - Hugh Cudlipp, newyddiadurwr, 84
*11 Mehefin - Catherine Cookson, nofelydd, 91
*5 Gorffennaf - Eirian Davies, bardd, 80
*14 Gorffennaf - Miroslav Holub, bardd, 74
*12 Medi - Horace Charles Jones, bardd, 92
*22 Hydref - Eric Ambler, nofelydd, 89
*26 Hydref - A.O.H. Jarman, ysgolhaig, 87
*28 Hydref - Ted Hughes, bardd, 68
*8 Tachwedd - Rumer Godden, nofelydd, 90

1998
Categori:1998
Wombat

Bolgodog pedwartroed yw'r **wombat** (lluosog: wombatod, wombatiaid) neu'r **arth godog** (lluosog: eirth codog).

## Cyfeiriadau 
Categori:Bolgodogion
Categori:Mamaliaid Awstralia
Nha Trang

Dinas yn nhalaith Khanh Hoa yn Nam Trung Bo, Fietnam, yw **Nha Trang** (hefyd: **Nha Trang**). Mae'r boblogaeth yn 392,105 (cyfrifiad 2010). Mae Maes Awyr Rhyngwladol Cam Ranh ger y ddinas.

## Hinsawdd
Mae hinsawdd Nha Trang yn drofanol gyda thymor hir a sych rhwng Ionawr ac Awst a thymor byrrach o law rhwng Medi a Rhagfyr. Ceir trowyntoedd yn ystod y monsŵn a llawer iawn o law., er y cysgodir y dref gan lawer o'r gwyntoedd cryfion.

## Cyfeiriadau
Nha Trang - Wikivoyage 

Categori:Dinasoedd Fietnam
Categori:Khanh Hoa
Newark, Delaware

Dinas yn New Castle County yn nhalaith Delaware, Unol Daleithiau America, yw **Newark**. Mae gan Newark boblogaeth o 31,454. ac mae ei harwynebedd yn 23.1&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1694.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Newark

Categori:Dinasoedd New Castle County, Delaware
Sally Ride

[bawd|250px|Sally Ride ar y *[Space Shuttle Challenger|Challenger* yn ystod STS-7, 1983]]

Ffisegwraig a gofodwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Sally Kristen Ride** (26 Mai 1951 – 23 Gorffennaf 2012). Ymunodd â NASA ym 1978, ac ym 1983 daeth yn yr Americanes gyntaf i mynd i'r gofod a'r drydedd ddynes i mynd i'r gofod, ar ôl y Sofietiaid Valentina Tereshkova ym 1963 a Svetlana Savitskaya ym 1982. Hi yw'r ddinesydd Americanaidd ieuangaf i mynd i'r gofod: roedd yn 32 mlwydd pan aeth ar wennol ofod y *Challenger*.

Gadawodd NASA ym 1987 i weithio yn y Canolfan dros Ddiogelwch Rhyngwladol a Rheoli Arfau ym Mhrifysgol Stanford. Sefydlodd y cwmni Sally Ride Science yn 2001 i hybu wyddoniaeth i blant ysgol, yn enwedig merched.

Priododd Ride y gofodwr Steve Hawley ym 1982, ac ysgarant ym 1987. O 1985 hyd ei marwolaeth, cymhares Ride oedd Tam E. O'Shaughnessy. Datgelwyd natur eu perthynas wedi i Ride farw. Bu farw Ride o ganser y pancreas.

## Cyfeiriadau 
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Ffisegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffisegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Pobl LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Norwyaidd
Fargo, Gogledd Dakota

Dinas **Fargo** yw dinas fwyaf Gogledd Dakota yn Unol Daleithiau America. Fe'i lleolir yn Cass County. Cofnodir 105,549 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1871.

## Gefeilldrefi Fargo 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Fargo

Categori:Dinasoedd Cass County, Gogledd Dakota
Crys Gwyn

100px|bawd|dde|Crys Gwyn

Y **Crys Gwyn** (Ffrangeg: *maillot blanc*, Eidaleg: *maglia bianca*) yw'r crys a wisgir gan y reidiwr ifanc sydd â'r safle uchaf mewn dosbarthiad cyffredinol sawl ras seiclo. Mae'n galluogi'r reidiwr sy'n arwain y dosbarthiad mewn ras sawl cymal i gael ei adnabod yn hawdd yng nghanol y grŵp. Diffinnir reidiwr ifanc mewn rasys proffesiynol gan amlaf fel rhywun o dan 26 mlwydd oed.

Mae rasys sy'n gwobrwyo'r crys gwyn yn cynnwys:
*Tour de France
*Deutschland Tour
*Giro d'Italia (*maglia bianca*, reidwyr odan 25)
*Paris–Nice
*Tour of California (reidwyr odan 23)
*Tour of Ireland

## Crysau gwyn eraill
Mae rhai rasys yn gwobrwyo'r crys gwyn am resymau gwahanol i'r arfer. Yr enwocaf yw'r Vuelta a España, lle adnabyddir y reidiwr grau yn y dosbarthiad cyfunedig, sef cyfuniad o'r pwyntiau a enillir yn y dosbarthiad cyffredinol, pwyntiau a mynyddoedd. Y reidiwr gyda'r cyfanswm lleiaf sy'n ennill y crys. Mae'n grys gymharol newydd, wedi iddi gael ei chyflwyno yn 2003. Yn Vuelta a España 1941, rhoddwyd crys gwyn i arweinydd y dosbarthiad cyffredinol.

Gwobrwyir crys gwyn yn y Vuelta al País Vasco i arweinydd y dosbarthiad pwyntiau. Rhoddir crys gwyn gyda streipiau gwyrdd yn y Volta a Catalunya ar gyfer y dosbarthiad cyffredinol. Rhoddir crys gwyn y Tour de Suisse ar gyfer y dosbarthiad sbrint, sy'n wahanol i'r dosbarthiadau pwyntiau cyffredin gan y gwobrwyir pwyntiau am sbrintiau yng nghanol cymalau yn unig, ac nid ar ddiwedd cymal.

Mae'r Tour Down Under yn gwobrwyo crys gwyn gyda peipio gwyrdd ar gyfer Brenin y Mynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Crysau
Categori:Tour de France
Categori:Gwobrau chwaraeon
Dover, Delaware

**Dover** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Delaware, Unol Daleithiau. Fe'i lleolir yn Kent County. Mae gan Dover boblogaeth o 36,047. ac mae ei harwynebedd yn 58.8&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1683.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Dover

Categori:Dinasoedd Kent County, Delaware
Wilhelm Friedemann Bach

Cyfansoddwr a cherddor Almaenig oedd **Wilhelm Friedemann Bach** (22 Tachwedd 1710 – 1 Gorffennaf 1784).

Fe'i ganwyd yn Weimar, yn fab cyntaf Johann Sebastian Bach a Maria Barbara Bach.  Brawd y cerddorion Carl Philipp Emanuel Bach a Johann Christian Bach oedd ef.  Priododd Dorothea Elisabeth Georgi (1721–1791) ym 1751.

Categori:Cyfansoddwyr Almaenig
Categori:Genedigaethau 1710
Categori:Marwolaethau 1784
Nez Perce

Americanwyr brodorol sy'n byw yng ngogledd-orllewin yr Unol Daleithiau yw'r **Nez Perce** (), sy'n galw eu hunain yn **Niimíipu** (; sef "Y Bobl"). Maent yn llywodraethu tiriogaeth yn Idaho.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llwythau brodorol Gogledd America
Ysgol Wunu

Traddodiad academaidd o astudio hanes hynafol a ddechreuodd yn Tsieina yn y 1980au yw'r **Ysgol Wunu** (Tsieineeg traddodiadol:無奴學派, Tsieineeg wedi symleiddio:无奴学派) a sefydlwyd gan Huang Xianfan ( 1899 - 1982 ). Ei chredo sylfaenol yw nad fu gan y gymdeithas Tsieinaidd y drefn a adnabyddir yn y gorllewin fel "caethwasiaeth". Ei phrif ddiddordeb yw'r gwahaniaethau rhwng caethwasiaeth a cymdeithas gaethiwus.

Mae'r ysgol yn gwrthwynebu Marcsiaeth.

## Gweler hefyd
*Hanesydd Tsienëaidd Huang Xianfan 

## Cyfeiriadau
The Big Bang Theory

Comedi sefyllfa o'r Unol Daleithiau a greuwyd gan Chuck Lorre a Bill Prady yw ***The Big Bang Theory***. Darlledwyd y bennod gyntaf ar 24 Medi 2007 a'r bennod olaf un ar 16 Mai 2019, wedi darlledu 279 pennod dros 12 cyfres. Mae'r gyfres yn dilyn dau ffisegwr sy'n rhannu fflat, Leonard Hofstadter a Sheldon Cooper; eu ffrindiau Howard Wolowitz a Rajesh Koothrappali; a'u cymydog hardd Penny.

Dros amser, mae cymeriadau cefnogol wedi derbyn rolau serennu: Bernadette Rotenkowski, cariad Howard (ei wraig yn hwyrach), microbiolegydd a chyn-weinyddes gyda Penny; niwro-wyddonydd Amy Farrah Fowler, sy'n ymuno â'r grŵp ar ôl cwrdd â Sheldon ar wefan ddetio (yn dod yn gariad iddo yn hwyrach); Stuart Bloom, perchennog y siop lyfrau comig sy'n symud i mewn gyda mam Howard yng nghyfres 8; ac Emily Sweeney, dermatolegydd sy'n canlyn Raj.

## Cast a chymeriadau
* Johnny Galecki fel Leonard Hofstadter
* Jim Parsons fel Sheldon Cooper
* Kaley Cuoco fel Penny
* Simon Helberg fel Howard Wolowitz
* Kunal Nayyar fel Rajesh Koothrappali
* Sara Gilbert fel Leslie Winkle
* Melissa Rauch fel Bernadette Rostenkowski
* Mayim Bialik fel Amy Farrah Fowler
* Kevin Sussman fel Stuart Bloom
* Laura Spencer fel Emily Sweeney
* Christine Baranski fel Beverley Hofstadter, mam Leonard

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  The Big Bang Theory. Internet Movie Database.

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu CBS
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Lewis Holme Lewis

Pensaer a pheirianwr sifil o Gymro oedd **Lewis Holme Lewis** (1866 – 3 Ebrill 1955).

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd yn Sir Gaerfyrddin a mynychodd Ysgol Ramadeg Pencader, Ysgol Wyddonol Caer a Phrifysgol Lerpwl. Roedd yn frawd i Howell Elvet Lewis (Elfed).

## Gyrfa
Gweithiodd fel prentis gyda chmwni Hydraulic Engineering yng Nghaer, ac yn 1888 fe'i apwyntiwyd yn rheolwr peiriannyddol cangen y cwmni yn Lerpwl cyn rheoli cangen Llundain rhwng 1891 a 1895. Ymunodd a chwmni Manchester Corporation yn 1895 fel prif beiriannydd a rheolwr y cyflenwad pŵer hydrolig. Deng mlynedd yn ddiweddarach yn 1905 fe'i apwyntiwyd yn prif beiriannydd a rheolwr Manchester Corporation Waterworks a parhaodd yn y swydd hyn hyd ei ymddeoliad yn 1931.
Roedd yn gyfrifol am ddylunio y gronfa ddŵr anferth, yr Hawes Water Dam a roedd yn gyfrifol am y gwaith adeiladu a ddechreuodd yn 1929 gan barhau i oruchwylio'r gwaith hwn wedi ei ymddeoliad.

Cafodd y cyfrifoldeb o gynllunio'r lifft cyntaf erioed i gael ei osod ym Mhalas Buckingham.

Yn 1926, fe'i etholwyd yn lywydd Sefydliad y Peiriannwyr Dŵr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Haweswater

Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Peirianwyr sifil o Gymru
Categori:Penseiri o Gymru
Grand Forks, Gogledd Dakota

Dinas yn nhalaith Gogledd Dakota, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Grand Forks County, yw **Grand Forks**. Mae gan Grand Forks boblogaeth o 52,838, ac mae ei harwynebedd yn 52.03&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1870.

## Gefeilldrefi Grand Forks 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Bismarck 

Categori:Dinasoedd Grand Forks County, Gogledd Dakota
Charleston, De Carolina

Dinas yn nhalaith De Carolina, Unol Daleithiau America, sy'n ymestyn dros sawl Sir: Charleston County a Berkeley County. yw **Charleston**.  Mae gan Charleston boblogaeth o 120,083. ac mae ei harwynebedd yn 405.5. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1670.

## Gefeilldrefi Charleston 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Charleston 

Categori:Dinasoedd Berkeley County, De Carolina
Categori:Dinasoedd Charleston County, De Carolina
Neil Taylor (pêl-droediwr)

Chwaraewr pêl-droed o Gymru yw **Neil Taylor** (ganwyd 7 Chwefror 1989), sydd fel arfer yn chwarae mewn safle amddiffynnwr i dîm Abertawe a thîm pêl-droed cenedlaethol Cymru. Mae'n enedigol o dref Rhuthun, Sir Ddinbych. Cafodd ei addysg uwchradd yn Ysgol Brynhyfryd, Rhuthun.

Cychwynodd ei yrfa gyda Manchester City ond gadawodd y clwb pan oedd yn bymtheg oed. Cyn hynny roedd wedi chwarae cryn dipyn o griced gan gynnwys bod yn aelod o dîm Gogledd Ddwyrain Cymru. Symudodd o Fanceinion i Wrecsam pan oedd yn 16, gan gychwyn efo'r tîm iau ac arwyddo'n broffesiynol iddyn nhw yng Ngorffennaf 2007. Llwyddodd i gyrraedd y tîm cyntaf yn ystod tymor 2007-8 pan ymddangosodd 27 o weithiau yng ngemau'r Gynghrair. Arwyddodd estyniad i'w gytundeb ym Mawrth 2008 ac arhosodd yn Wrecsam tan 2010.

Ar ddiwedd tymor 2009–10, ymunodd Taylor efo Tîm pêl-droed Abertawe ar *free transfer*. Talwyd £150,000 a 10% o unrhyw elw a oedd i ddod fel rhan o'r gytundeb. Cafwyd tribiwnlys i drafod y mater ychydig wedyn. Roedd ei gêm cyntaf yn erbyn Norwich City. Erbyn iddo droi ei figwrn wrth chwarae yn erbyn Reading ar ddydd Calan 2011 roedd wedi chwarae 15 o gemau'r gynghrair. Wedi seibiant o fis, ar 19 Chwefror chwaraeodd yn erbyn Doncaster Rovers - yn yr un wythnos daeth yn dad.  
 
Oherwydd ei sgiliau diamheuol, cafwyd sawl cais i'w brynnu am dros filiwn o bunnoedd, gan Newcastle United ond daliodd yn driw i Abertawe a chafodd estyniad i'w gytundeb ganddynt. Roedd hynny'n beth da iddo ef ac i'r clwb a chafodd dymor arbennig wrth helpu'r Elyrch i gyrraedd yr 11fed safle yn yr Uwchgynghrair.

Ar 1 Medi 2012 torrodd ei figwrn wrth gwympo yn drwsgwl mewn gem yn erbyn Sunderland. O ganlyniad nid yw'n debyg o chwarae am weddill y tymor.

## Cymru
Ar y 23ain o Fai 2010 y chwaraeodd ei gêm gyntaf dros ei wlad, a hynny yn erbyn Croatia yn  Stadion Gradski vrt. Chwaraeodd bedair gwaith yng ngemau Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Wrecsam
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Abertawe
Bochdew

Cnofil sy'n perthyn i'r is-deulu **Cricetinae** yw'r **bochdew** (lluosog: bochdewion), a elwir hefyd yn **fochog** (ll: bochogion), '''twrlla'r Almaen** (ll: twrllaod yr Almaen), **codlyg** (ll: codlygod), neu **lygoden fochog''' (ll: llygod bochog). Mae'r is-deulu yn cynnwys tua 25 o rywogaethau, mewn chwech neu saith genws. Maent yn anifeiliaid anwes poblogaidd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cricetidae
Categori:Is-deuluoedd o famaliaid
Lemwr

Primat bach prendrig, nosol fel rheol, o'r uwchdeulu *Lemuroidea* sydd â llygaid mawrion, trwyn hirfain a chynffon hir yw'r **lemwr** (lluosog: lemyriaid) sy'n endemig i'r ynys Madagasgar a'r ynysoedd cyfagos.

Categori:Mamaliaid
Columbia, De Carolina

Prifddinas a dinas fwyaf talaith De Carolina yn yr Unol Daleithiau yw **Columbia**. Fe'i lleolir yn Richland County. Mae gan Columbia boblogaeth o 130,591. ac mae ei harwynebedd yn 346.5. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1786.

## Gefeilldrefi Columbia 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Columbia

Categori:Dinasoedd Richland County, De Carolina
Traethau baner las Cymru

Mae **traethau baner las Cymru** yn cael eu diffinio a'u safoni gan *Foundation for Environmental Education (FEE))* sydd â thraethau mewn 48 o wledydd. Yn Lloegr caiff y gwasanaeth ei reoli ar y cyd gyda *Keep Britain Tidy* ac yng Nghymru gan Cadwch Gymru'n Daclus!.

Bu’r Faner Las yn chwifio ar draethau a marinas ledled y byd er pan gychwynnodd yr ymgyrch ym 1987. Mae 29 o Feini Prawf ar gyfer traethau’r Faner Las yn cynnwys: ansawdd y dŵr, glendid
rheolaeth, diogelwch, gwybodaeth ac addysg.

Cyfrifir gwledydd Prydain ar wahân gan yr FEE, ac Iwerddon gyfan yn un. Yn 2013 cofrestrwyd y nifer o draethau a marinas baner glas fel a ganlyn:
*Iwerddon: 73
*Lloegr: 55
*Cymru: 38
*Yr Alban: 3

## Rhestr, 2013
Yn 2013, cofrestrwyd 33 o draethau a 5 marina yng Nghymru yn Draethau Baner Las.

;Abertawe (5)
*Bae'r Freichled                                                           
*Bae Caswel                                              
*Bae Langland                                                                     
*Port Einon
*Marina Abertawe

;Bro Morgannwg (1)
*Penarth (Marina)

;Caerfyrddin (1)         
*Cefn Sidan

;Ceredigion (4)
*Aberporth
*Y Borth                                            
*Cei Newydd - Traeth yr Harbwr                                                      
*Tresaith

;Conwy (1)
*Llandudno (Traeth y Gogledd)

;Gwynedd (6)
*Abersoch
*Hafan Pwllheli (marina)
*Dociau Fictoria, Caernarfon (marina)
*Marian y De, Pwllheli 
*Morfa Bychan         
*Dinas Dinlle

;Pen-y-bont ar Ogwr (2)
**Rest Bay*                             
*Bae Treco  

;Sir Benfro (11)
*Traeth Aberllydan          
*Dale
*Traeth Porth Mawr (*Whitesands Bay*)
*Niwgwl                                                     
**Traeth Coppet Hall*                                                  
*Traeth y Castell (*Castle Beach*)                                          
*"Traeth Llys y Castell" (*Lydstep Haven*)                           
*Saundersfoot                                                       
*Dinbych-y-pysgod (Traeth y Gogledd)
*Dinbych-y-pysgod (Traeth y De)
*Amroth

;Ynys Môn (7)
*Benllech                                                      
*Porth Swtan                                                
*Llanddona                                                  
*Ynys Llanddwyn, Niwbwrch                                      
*Porth Dafarch                                             
*Bae Trearddur                      
*Caergybi (Marina)
 

[bawd|220|Y faner las ar y traeth yn [Aberdyfi, Gwynedd.]]

## Gweler hefyd
* Traeth baner las gwledydd eraill
* Llwybr yr Arfordir

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylchedd Cymru
Categori:Traethau Cymru
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Medalau Gemau Olympaidd yr Haf 2012

Enillwyd **Medalau Gemau Olympaidd yr Haf 2012** rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst, 2012. Disgwylir i tua 10,500 o athletwyr a chwaraewyr gystadlu mewn 302 o gemau.
:**Cyfanswm ar 11 Awst 2012**

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Medalau Gemau Olympaidd yr Haf 2012 

Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 1992
Sioux Falls, De Dakota

Dinas **Sioux Falls** yw dinas fwyaf De Dakota yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 153,888 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Fe'i lleolir yn Lincoln County a Minnehaha County. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1856.

## Gefeilldrefi Sioux Falls 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Sioux Falls

Categori:Dinasoedd Lincoln County, De Dakota
Categori:Dinasoedd Minnehaha County, De Dakota
Rapid City, De Dakota

Dinas yn nhalaith De Dakota, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Pennington County, yw **Rapid City**. Mae gan Rapid City boblogaeth o 67,956, ac mae ei harwynebedd yn 143.71&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1876.

## Gefeilldrefi Sioux Falls 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Rapid City 

Categori:Dinasoedd Pennington County, De Dakota
Pierre, De Dakota

**Pierre** yw prifddinas talaith De Dakota, Unol Daleithiau. Fe'i lleolir yn Hughes County. Cofnodir 13,646 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1880.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Pierre

Categori:Dinasoedd Hughes County, De Dakota
St. Louis, Missouri

Dinas annibynnol yn nhalaith Missouri, Unol Daleithiau America yw **St. Louis**. Mae ganddi boblogaeth o 318,069, sy'n ei gwneud yr ail dref fwyaf yn y talaith, ac mae ei harwynebedd yn 171.3&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1764.

Dewiswyd safle’r ddinas yn y fan lle mae Afon Missouri’n ymuno âg Afon Mississippi, i fod yn safle marchnata crwyn ym 1764 gan Pierre Laclede Liguest ac Auguste Chouteau. Adeiladwyd pentref, wedi enwi ar ôl brenin Louis IX o Ffrainc, ym 1765. Daeth yr ardal yn eiddo i Sbaen ym 1770, wedyn yn ôl i Ffrainc, ac ar ôl Pwrcas Louisiana ym 1803, yn rhan o’r Unol Daleithiau. Erbyn yr 1890au, roedd St Louis yn bedwerydd ymysg dinasoedd yr Unol Daleithiau ar rhan maint. Daeth Ffair y Byd a’r Gemau Olympaidd i’r ddinas ym 1904, ac ymwelodd dros 20 miliwn o bobl.

Symudodd miloedd o bobl duon o daleithiau’r De rhwng y rhyfeloedd byd. Erbyn 1940, poblogaeth y ddinas oedd 800,000, ac erbyn 1950, 856,000. Roedd tiriogaeth y ddinas yn llawn, a symudodd pobl i Sir St Louis. Erbyn 1980,  roedd poblogaeth y ddinas wedi syrthio i 450,000, er oedd canol y ddinas yn lle bywiog.. Adeiladwyd stadiwm pêl-fâs Cardinals St Louis ac un arall ar gyfer Rams St Louis, y tîm pêl-droed Americanaidd, ac adeiladwyd rheilffordd Metrolink St Louis.

[dim|bawd|260px|Stemar rodli ar [Afon Mississippi, St Louis]]
dim|bawd|260px|Arch St Louis

## Gefeilldrefi St. Louis 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas St. Louis


Categori:Siroedd Missouri
Dinas Kansas, Missouri

Dinas fwyaf yn nalaith Missouri, Unol Daleithiau America, yw **Dinas Kansas**. Fe'i lleolir yn Clay County a Jackson County. Mae'r cydran fwyaf o ardal fetropolitan Kansas City, ac mae'n ffinio â Dinas Kansas, Kansas. Cofnodir 459,787 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1853.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Amgueddfa Jazz
* Amgueddfa Nelson-Atkins
* Arena Kemper
* Canolfan Coron
* Canolfan Neuadd Bartle
* Canolfan Sprint
* Eglwys gadeiriol
* Gorsaf Undeb
* Marchnad
* Parc Swope
* Sŵ Dinas Kansas
* Theatr Midland
* Y Plaza

## Chwaraeon
* Kansas City Chiefs

## Enwogion
* Jean Harlow (1911–1937), actores
* Burt Bacharach (g. 1928), cyfansoddwr
* Ed Asner (1929–2021), actor
* Dianne Wiest (g. 1948), actores
* Pat Metheny (g. 1954), cerddor
* Brandon Rush (g. 1985), chwaraewr pêl-fasged

## Gefeilldrefi Dinas Kansas
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  www.kcmo.org 

Categori:Dinas Kansas
Categori:Dinasoedd Clay County, Missouri
Categori:Dinasoedd Jackson County, Missouri
Llenyddiaeth yn 1997

## Digwyddiadau
## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn:
** Cymraeg: Gerwyn Wiliams - *Tir Neb: Rhyddiaith Gymraeg a’r Rhyfel Byd Cyntaf*
** Saesneg: Siân James - *Not Singing Exactly*
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Dario Fo
* Gwobr Booker: Arundhati Roy - *The God of Small Things*
* Gwobr Goncourt: Patrick Rambaud - *La Bataille*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Bethan Gwanas - *Amdani!*
*Mihangel Morgan - *Melog*
*Angharad Tomos - ''Wele'n Gwawrio*

### Barddoniaeth
*Gwynn ap Gwilym - *Yr Ymyl Aur*
*Robin Llwyd ab Owain & Robat Arwyn - *Iarlles y Ffynnon*

### Storiau
*Eileen Beasley - *Yr Eithin Pigog*

### Cofiant
*Alan Llwyd - *Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu - Cofiant Goronwy Owen 1723-1769*

### Eraill
*J. Gwynfor Jones - *Beirdd yr Uchelwyr a'r Gymdeithas yng Nghymru C.1536-1640*
*Angharad Tomos - *Stwnsh Rwdlan - Llyfr Coginio i Blant Bach*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Binod Bihari Verma - *Nayanmani*
*J. K. Rowling - *Harry Potter and the Philosopher's Stone*
*Carol Shields - *Larry's Party*

### Drama
*Martin McDonagh - *The Cripple of Inishmaan*

### Hanes
*Rees Davies - *The Revolt of Owain Glyn Dŵr*

### Cofiant
*Barry Miles - *Paul McCartney: Many Years from Now*
*Kenneth O. Morgan - *Callaghan: A Life*

### Barddoniaeth
*Bernardo Atxaga - *Nueva Etiopia*
*Matilde Camus - *Mundo interior*

### Eraill
*Phil Carradice - *Welsh Islands''

## Marwolaethau
*5 Ebrill - Allen Ginsberg, bardd, 70
*22 Ebrill - Moelwyn Merchant, bardd, nofelydd a cherflunydd, 83
*2 Awst
**William S. Burroughs, nofelydd, 83
**Rhydwen Williams, bardd a nofelydd, 80
*30 Awst - Gwilym Tilsley, bardd, 86
*13 Hydref - Alexander Cordell, nofelydd, 83
*16 Hydref - James A. Michener, nofelydd a hanesydd, 90
*21 Tachwedd - Julian Jaynes, seicoleg Americanaidd, 77

1997
Categori:1997
Zara Phillips

Pencampwraig marchogaeth Prydeinig yw **Zara Anne Elizabeth Phillips** (ganwyd 15 Mai 1981).  Merch Y Dywysoges Anne, a'i phriod cyntaf, Capten Mark Phillips, yw hi.  Ganwyd yn yr ysbyty Santes Fair, Paddington, Llundain ac  mae ganddi frawd o'r enw Peter Phillips.

Priododd Zara y chwaraewr rygbi Mike Tindall ar 30 Gorffennaf 2011.

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerwysg
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Teulu Mountbatten-Windsor
Springfield, Missouri

Dinas yn nhalaith Missouri, Unol Daleithiau America yw **Springfield** sy'n ymestyn dros dwy sir (neu swydd): Greene County a Christian County. Mae Springfield yn drydedd ddinas Missouri o ran maint. Cofnodir 195,498 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010, ac mae ei harwynebedd yn 191.1&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1838.

## Gefeilldrefi Springfield 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Springfield 

Categori:Dinasoedd Christian County, Missouri
Categori:Dinasoedd Greene County, Missouri
Montgomery, Alabama

**Montgomery** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Alabama, Unol Daleithiau. Mae gan Montgomery boblogaeth o 205,764, ac mae ei harwynebedd yn 404.53&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1819.

## Gefeilldrefi Montgomery 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Montgomery

Categori:Dinasoedd Montgomery County, Alabama
Categori:Prifddinasoedd cyn-wladwriaethau
Maeve Binchy

Nofelydd o Iwerddon oedd **Maeve Binchy Snell** (28 Mai 1939 – 30 Gorffennaf 2012).

## Nofelau
* *Light a Penny Candle* (1982)
* *Echoes* (1985)
* *Firefly Summer* (1987)
* *Silver Wedding* (1988)
* *Circle of Friends* (1990)
* *The Copper Beech* (1992)
* *The Glass Lake* (1994)
* *Evening Class* (1996)
* *Tara Road* (1998)
* *Scarlet Feather* (2000)
* *Quentins* (2002)
* *Nights of Rain and Stars* (2004)
* *Whitethorn Woods* (2006)
* *Heart and Soul* (2008)
* *Minding Frankie* (2010)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Llenorion o Iwerddon
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Nofelwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Iwerddon
Independence, Missouri

Dinas yn nhalaith Missouri, Unol Daleithiau America yw **Independence** sy'n ymestyn dros ddwy sir (neu swydd): Jackson County a Clay County. Mae gan Independence boblogaeth o 117,213. ac mae ei harwynebedd yn 203.2&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1827.

## Gefeilldrefi Independence 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Independence 

Categori:Dinasoedd Clay County, Missouri
Categori:Dinasoedd Jackson County, Missouri
Gwiber

Neidr wenwynig o deulu'r Viperidae yw'r **wiber** (*Vipera berus*). Fe'i ceir ar draws y rhan fwyaf o Ewrop a gogledd Asia mewn llawer o gynefinoedd gwahanol megis rhostir, twyni, corsydd a choetir agored. Gan amlaf mae'r gwryw'n llwyd golau gyda phatrwm igam-ogam du ar y cefn. Mae'r fenyw'n frown neu gochaidd gyda marciau brown tywyll. Mae'r wiber yn bwydo ar famaliaid bach yn bennaf ond mae'n bwyta adar, brogaod a madfallod hefyd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Comisiwn Coedwigaeth: Gwiber 
*  Surrey Amphibian and Reptile Group: Adder 

Categori:Nadroedd
Birmingham, Alabama

Dinas **Birmingham** yw dinas fwyaf Alabama yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 212,237 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1871.

## Gefeilldrefi Birmingham 
## Gweler hefyd
* Ffenestr Cymru, Birmingham, Alabama, ffenestr wydr lliw, rhodd gan pobl Cymru fel arwydd o gydymdeimlad ag Eglwys Bedyddwyr 16th Street, Birmingham, Alabama wedi ymosodiad terfysgaidd ar yr eglwys gan y Ku Klux Klan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* www.birminghamal.gov

Categori:Dinasoedd Jefferson County, Alabama
Rafflesia

Genws o flodau parasitig yw **rafflesia**. Maent yn byw yn Ne Ddwyrain Asia, ar Orynys Malay, Borneo, Sumatra, Gwlad Tai, a'r Pilipinas. Enwyd ar ôl Syr Thomas Stamford Raffles.

## Rhywogaethau 
**Rafflesia arnoldii*
**Rafflesia aurantia*
**Rafflesia azlanii*
**Rafflesia baletei*
**Rafflesia bengkuluensis*
**Rafflesia cantleyi*
**Rafflesia gadutensis*
**Rafflesia hasseltii*
**Rafflesia keithii*
**Rafflesia kerrii*
**Rafflesia leonardi*
**Rafflesia lobata*
**Rafflesia manillana*
**Rafflesia micropylora*
**Rafflesia mira*
**Rafflesia patma*
**Rafflesia philippensis*
**Rafflesia pricei*
**Rafflesia rochussenii*
**Rafflesia schadenbergiana*
**Rafflesia speciosa*
**Rafflesia tengku-adlinii*
**Rafflesia tuan-mudae*
**Rafflesia verrucosa*

## Cyfeiriadau 
Categori:Blodau
Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cystadlodd **Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** yn Llundain, Lloegr, rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst 2012. Fel y gwestai, derbyniont sawl safle cymhwyso yn awtomatig ar gyfer sawl cystadleuaeth, a hwy oedd yr unig genedl a fu'n cystadlu ym mhob un o'r 26 o chwaraeon yn y Gemau. Adnabyddwyd y tîm yn swyddogol fel *Team GB*, ac roedd 541 o chwaraewyr ar y tîm.

Roedd UK Sport, asiantaeth chwaraeon llywodraeth Prydain Fawr yn anelu i ennill 48 medal, un yn fwy nag enillwyd gan y tîm yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008, a gorffen yn y bedwaredd safle ar y tabl medalau.

## Pêl-droed
Cystadlodd Tîm pêl-droed Olympaidd Prydain Fawr yn y Gemau Olympaidd am y tro cyntaf ers 1960. Trefnwyd y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed Lloegr, gan y gwrthododd yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon gymryd rhan. Er y gwrthwynebiad, cafodd chwaraewyr o'r tair gwlad yma eu cysidr ar gyfer y tîm yn ogystal. Er hyn, ni chysidrwyd chwaraewyr a ddewiswyd i gynrychioli Lloegr ym Mhencampwriaethau Ewropeaidd 2012, er y derbyniodd un chwaraewr (Jack Butland) ganiatâd arbennig er mwyn gallu cymryd rhan. Roedd cyn-gapten Lloegr, David Beckham, a fu'n ymwneud â hybu Cais Llundain ar gyfer Gemau Olympaidd 2012, wedi dangos diddordeb mewn cymryd rhan fel un o'r tri chwaraewr dros 23 oed ar y sgwad. Stuart Pearce oedd rheolwr tîm y dynion, a Hope Powell oedd rheolwr tîm y merched.

* Dynion – 1 tîm o 18 chwaraewr
* Merched – 1 tîm o 18 chwaraewr

## Enillwyr
| width="78%" align="left" valign="top" |

## Cyfeiriadau
Categori:Gwledydd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Draig Comodo

Rhywogaeth fawr o fadfall yw'r **ddraig Comodo** neu'r **ddraig Komodo** (*Varanus komodoensis*) sy'n byw ar ynysoedd Komodo, Rinca, Flores, Gili Motang a Padar yn Indonesia. Hon yw'r fadfall fyw fwyaf, gan dyfu hyd at 3&nbsp;m a phwyso hyd at 70&nbsp;kg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Madfallod
The Smashing Pumpkins

bawd|260px
Grŵp roc Saesneg o Chicago, Illinois ydy **The Smashing Pumpkins**, a sefydlwyd ym 1988.

Aelodau: Billy Corgan, Jeff Schroeder, Mike Byrne, Nicole Fiorentino

## Disgyddiaeth 
* *Gish* (1991)
* *Siamese Dream* (1993)
* *Mellon Collie and the Infinite Sadness* (1995)
* *Adore* (1998)
* *Machina/The Machines of God* (2000)
* *Machina II/The Friends & Enemies of Modern Music* (2000)
* *Zeitgeist* (2007)
* *Teargarden by Kaleidyscope* (2009–present)
* *Oceania* (2012)
* *Monuments to an Elegy* (2014)
* *Shiny and Oh So Bright, Vol. 1 / LP: No Past. No Future. No Sun.* (2018)
* *Cyr* (2020)
* *Atum: A Rock Opera in Three Acts* (2023)
* *Aghori Mhori Mei* (2024)

## Cyfeiriadau
Smashing Pumpkins
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cynhaliwyd cystadalethau **Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** rhwng 28 Gorffennaf a 12 Awst dros bump lleoliad, gan gynnwys London Velopark (trac a BMX), a Hadleigh Farm, Essex (beicio mynydd). Cynhaliwyd y ras ffordd dros gwrs a ddechreuodd a gorffennodd ar y Mall, gan deithio allan o Lundain i Surrey; cynhaliwyd y treial amser yn Hampton Court Palace.

Roedd 18 cystadleuaeth gyda 500 o chwaraewyr yn cymryd rhan.

Bu nifer o newidiadau i'r rhaglen seiclo trac i gymharu a'r seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008. Cafwyd wared ar y pursuit unigol a'r ras bwyntiau, a'r Madison. Ychwanegwyd sbrint tîm, pursuit tîm a keirin i raglen y merched, tra bod yr Omnium yn cael ei gynnal ar gyfer dynion a merched.

## Lleoliadau
Roedd y ras ffordd ar gyfer y Gemau Olympaidd a Paralympaidd am gael eu cynnal yn Regent's Park a Hampstead Heath yn wreiddiol. Yn hytrach, cychwynnodd y rasys ffordd Olympaidd ar y Mall, gan deithio allan o Lundain i'r de-orllewin gan wneud sawl cylchffordd a gynhwysodd Box Hill, Surrey, cyn dychwelyd i orffen ar y Mall. Cynhaliwyd rasys ffordd y Gemau Paralympaidd yn Brands Hatch. Cynhaliwyd y beicio mynydd Olympaidd yn Hadleigh Farm, wedi i'r UCI ddisgrifio'r cwrs gwreiddiol ym Mharc Gwledig Weald fel un "rhy hawdd" ym mis Gorffennaf 2008. Bu cynigion y gallai creu cwrs yng Nghymru ar gyfer y beicio mynydd gan fod digonedd o dirwedd a llwybrau o'r safon uchaf iw cael eisoes, ond nid oedd hyn o bles y PORh oherwydd y byddai dros 3 awr o Lundain. Cysidrwyd lleoliad yng Nghaint yn ogystal.

## Medalau
### Tabl medalau
### Beicio mynydd 
### BMX 
### Ffordd 
### Trac 
 Cymerodd ran yn y rownd gyntaf yn unig.

## Gweler hefyd
*Seiclo yng Ngemau Paralympaidd yr Haf 2012

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
2012
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Yr Unol Daleithiau yng Gemau Olympaidd yr Haf 2012

Cystadleuodd **Yr Unol Daleithiau yng Gemau Olympaidd yr Haf 2012** yn Llundain, Lloegr, rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst 2012. Mae'r tîm yn cynnwys 529 o athletwyr (261 dynion a 268 fenywod).

Categori:Gwledydd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Swyddfa Twyll Difrifol

Adran anweinidogol Llywodraeth y Deyrnas Unedig yw'r **Swyddfa Twyll Difrifol** () sy'n ymchwilio i achosion difrifol o dwyll a llygredigaeth. Mae'n atebol i Dwrnai Gwladol Cymru a Lloegr ac yn gweithredu yn Lloegr, Cymru, a Gogledd Iwerddon.

## Gweler hefyd 
* Gwasanaeth Erlyn y Goron

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Adrannau anweinidogol Llywodraeth y Deyrnas Unedig 
Categori:Sefydliadau 1987
Gorsaf Canolog Wiesbaden

Mae **Gorsaf Canolog Wiesbaden** (Almaeneg: *Wiesbaden Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Wiesbaden yn Hessen, Yr Almaen.

Wiesbaden
Gorsaf Canolog Würzburg

Mae **Gorsaf Canolog Würzburg** (Almaeneg: *Würzburg Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Würzburg yn Bafaria, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Würzburg
Crwban môr lledrgefn

Y mwyaf o grwbanod y môr yw'r **Crwban môr lledrgefn** (*Dermochelys coriacea*), a hefyd yr ymlusgiad modern pedwerydd fwyaf. **Crwban Môr Cefn-lledr** a **Môr-grwban lledraidd** yw enwau eraill arno. Mae ei diriogaeth yn cynnwys Cefnfor yr Iwerydd, Cefnfor India a'r Cefnfor Tawel.

Yn sgil darganfod y crwban môr mwyaf yn y byd ar draeth ger Harlech, bu Amgueddfa Cymru'n flaenllaw yn hyrwyddo gwaith ymchwil i'r anifail prin hwn. Lluniwyd arddangosfa a'r llawlyfr dwyieithog hwn ar y pwnc a cheir llyfr Cymraeg amdano.

## Llyfryddiaeth
*Peter J. Morgan, *Y Crwban Môr Lledrgefn* (1990)

## Cyfeiriadau 
Lledrgefn
Categori:Rhywogaethau o grwbanod
Lamb of God

bawd|260px
Band metel trwm Americanaidd o Richmond, Virginia ydy **Lamb of God**, a sefydlwyd ym 1990.

## Disgyddiaeth 
**Burn the Priest* (1999)
**New American Gospel* (2000)
**As the Palaces Burn* (2003)
**Ashes of the Wake* (2004)
**Sacrament* (2006)
**Wrath* (2009)
**Resolution* (2012)
* *VII: Sturm und Drang* (2015)
* *Lamb of God* (2020)
* *Omens* (2022)

## Cyfeiriadau
Lamb of God
Rise Against

bawd|260px
Band pync Americanaidd o Chicago, Illinois ydy **Rise Against**, a sefydlwyd ym 1999.

## Disgyddiaeth 
* *The Unraveling* (2001)
* *Revolutions per Minute* (2003)
* *Siren Song of the Counter Culture* (2004)
* *The Sufferer & the Witness* (2006)
* *Appeal to Reason* (2008)
* *Endgame* (2011)

## Cyfeiriadau
Rise Against
Grizzly Bear (band)

bawd|260px

Band roc indie Americanaidd o Brooklyn, Efrog Newydd ydy **Grizzly Bear**, a sefydlwyd yn 2004.

## Disgyddiaeth 
**Horn of PlentyHorn of Plenty* (2004)
**Yellow House* (2006)
**Veckatimest* (2009)
**Shields* (2012)

## Cyfeiriadau
Grizzly Bear
Uluru

Ffurfiant tywodfaen enfawr yw **Uluru** neu **Graig Ayers** a leolir yn ne Tiriogaeth y Gogledd, Awstralia.

bawd|dim|350px|Uluru o'r awyr

## Cyfeiriadau 
Categori:Creigiau
Categori:Mynyddoedd Awstralia
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Awstralia
Categori:Tiriogaeth y Gogledd
Soulfly

bawd|260px
Band metel trwm Americanaidd o Phoenix, Arizona ydy **Soulfly**, a sefydlwyd ym 1997.

## Disgyddiaeth 
**Soulfly* (1998)
**Primitive* (2000)
**3* (2002)
**Prophecy* (2004)
**Dark Ages* (2005)
**Conquer* (2008)
**Omen* (2010)
**Enslaved* (2012)
* *Savages* (2013)
* *Archangel* (2015)
* *Ritual* (2018)
* *Totem* (2022)

## Cyfeiriadau
Soulfly
Pêl-droed yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cynhaliwyd twrneimant **Pêl-droed yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** o 25 Gorffennaf hyd 11 Awst. Chwaraewyd y gemau pêl-droed mewn sawl stadiwm, nid yn unig yn y ddinas westai, Llundain, ond ym Manceinion, Newcastle, Coventry, Glasgow a Chaerdydd yn ogystal. Chwaraewyd y rownd derfynnol yn Stadiwm Wembley.

Gwahoddwyd cymdeithasau sy'n gysylltiedig â FIFA i gystadlu gyda'u tîm merched cenedlaethol, a thîm dynion odan 23 oed. Roedd hawl gan dimau'r dynion i newid eu tîm ychydig gan gyfnewid tri chwarawr am rai dros 23 oed. Disgwylwyd i 504 o chwaraewyr i gymryd rhan yn y ddau dwrnemaint.

## Ymryson
Cafodd tîm merched Iran a thair chwaraewraig o Jordan eu gwahardd rhag chwarae yn yr ail rownd gymhwyso yn 2011 am beidio â chydlynu gyda chôd gwisg FIFA; roeddent wedi cael chwarae gyda'u pennau wedi eu gorchuddio yn y rownd gyntaf. Gwaharddodd FIFA y hijab yn 2007, er fod hyn wedi cael ei ddiddymu yn 2012 ac mae FIFA yn caniatáu'r hijab erbyn hyn.

Cwynodd tîm merched Japan am iddynt gaeleu anfon ar daith awyren 13 awr dosbarth economi, tra bod tîm y dynion wedi cael eu hedfan drosodd mewn dosbarth busnes. Dywedodd Cyngrhair Pêl-droed Japan bod hyn oherwydd mai chwaraewyr proffesiynol oedd y dynion.

Ar ddiwrnod cyntaf y gystadleuaeth, ar 25 Gorffennaf, cyn gêm bêl-droed merched Colombia yn erbyn Gogledd Corea yn Hampden Park, cerddodd tîm Gogledd Corea i ffwrdd o'r cae pan ddangoswyd baner De Corea mewn camgymeriad. Cychwynnodd y gêm yn hwyr o ganlyniad.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
2012
Athletau yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cynhaliwyd **Athletau yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** yn ystod 10 diwrnod diwethaf y gemau: rhwng 3 Awst hyd at y 12fed o Awst yn Stadiwm Olympaidd Llundain. Gellir rhannu'r chwaraeon hyn yn bedwar categori neu ddosbarth: trac a maes, rhedeg ffordd a'r rasus cerdded.

Bydd 2,000 o gystadleuwyr yn cymryd rhan mewn 47 cystadleuaeth gyda'r gwahaniaeth yn y cystadleuthau dynion a merched yn fach iawn. Bydd 24 cystadleuaeth i'r dynion a 23 i'r merched, gan nad yw'r merched yn cystadlu yng nghystadleuaeth cerdded 50&nbsp;km. Yn yr un modd, mae'r dynion yn rhedeg ras 110 (clwydi) a'r decathlon a'r merched yn eu tro yn rhedeg y ras 100m a'r heptathlon.

## Cyfeiriadau
2012
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf 2012