open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhywioldeb yng Nghymru

## Heintiau a drosglwyddir yn rhywiol
Yn 2006 roedd 884 o bobl yng Nghymru (0.03% o'r boblogaeth) yn derbyn triniaeth am HIV/AIDS, tra yn 2002 roedd y ffigur dim ond yn 468; tybir fod y cynnydd hwn yn adlewyrchu diagnosau newydd ond hefyd mwy o achosion o oroesiad oherwydd triniaeth well. Mae cyffredinrwydd HIV/AIDS ar ei uchaf yng nghanolfannau trefol De Cymru ac ar hyd arfordir y Gogledd.

Cynyddodd nifer yr achosion o syffilis heintus o 49 yn 2005 i 73 yn 2006; roedd y mwyafrif o achosion ymysg dynion sy'n cael rhyw gyda dynion, ond gwelir cynnydd graddol yng nghyfrannedd yr achosion lle drosglwyddir yr haint yn heterorywiol, o 22% yn 2002 i 41% yn 2006.
* taw'r nifer cyfartalog o bartneriaid rhywiol mae pobl yng Nghymru wedi cael yw naw
* dywedodd hanner eu bod yn ymarfer rhyw diogel (roedd y ffigur hwn yn 60% ar gyfer pobl oed 18–24)
* bod cyfathrach rywiol yng Nghymru yn para 23.5 munud ar gyfartaledd
* bod dau berson o bob pump yng Nghymru wedi bod yn anffyddlon
* bod traean o bobl yng Nghymru wedi cael rhyw gyda chydweithiwr/cydweithwraig
* dywedodd 59% o bobl yng Nghymru bod rhyw yn rhan bwysig o'u bywydau

## Gweler hefyd
* Hanes LHDT Cymru
* Materion LHDT yng Nghymru
* Puteindra yng Nghymru
* Rhywedd yng Nghymru

## Cyfeiriadau

Categori:Cymdeithas Cymru
Cymru
Cymru
Cymru
Cymru a Lloegr

300px|bawd|Map o Gymru a Lloegr (gwyrdd tywyll) o fewn y Deyrnas Unedig (gwyrdd golau).
Awdurdodaeth gyfreithiol o fewn y Deyrnas Unedig yw **Cymru a Lloegr** () sydd yn cyfateb i diriogaeth Cymru a Lloegr, dwy o wledydd y Deyrnas Unedig sydd yn atebol i gyfraith Lloegr. Hon yw un o dair awdurdodaeth y Deyrnas Unedig; y ddwy arall yw'r Alban, sydd yn atebol i gyfraith yr Alban, a Gogledd Iwerddon, sydd yn atebol i gyfraith Gogledd Iwerddon. Cymru a Lloegr ydy'r unig awdurdodaeth gyfreithiol yn y byd sydd yn cynnwys dwy ar wahân, sef Senedd Cymru a Senedd y Deyrnas Unedig (San Steffan); a Chymru ydy'r unig wlad yn y byd sydd yn meddu ar ddeddfwrfa ond sydd heb awdurdodaeth ei hun.

Cyflwynwyd y gyfraith gyffredin o Loegr i Gymru yn sgil Deddf y Cyfreithiau yng Nghymru 1536 a gyfeddiannai Cymru yn rhan o Deyrnas Lloegr. Diddymwyd y gyfraith sifil Gymreig, yr agwedd olaf o gyfraith Hywel a oedd  mewn grym, a daeth Cymru dan diriogaeth farnwrol Cylchdro Cymru a Chaer. Dyna oedd y drefn am bum can mlynedd bron, nes i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 ddarparu modd i San Steffan drosglwyddo pwerau i Gynulliad Cenedlaethol Cymru drwy Orchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol, gan alluogi felly i'r Cynulliad creu a phasio deddfwriaeth mewn meysydd penodol ar ffurf Mesurau'r Cynulliad. Daeth y ddeddf i rym ar 1 Ebrill 2007, gan sefydlu Cylchdro Cymru, a bathwyd y termau "Cyfraith Gyfoes Cymru" a "Chymru'r Gyfraith" i ddisgrifio'r drefn newydd hon. Estynnwyd y meysydd a ddatganolwyd yn ddeddfwriaethol i Gymru yn sgil refferendwm yn 2011. Er gwaethaf, ni ddatganolwyd pwerau'r gyfundrefn gyfiawnder i Gymru, ac felly mae Cymru a Lloegr yn parhau yn un awdurdodaeth gyfreithiol.

## Y ddadl dros awdurdodaeth ar wahân i Gymru 
O ganlyniad i'r sefyllfa gyfreithiol a grëwyd drwy estyn pwerau deddfwriaethol, ond nid cyfiawnder, i Gymru, mae nifer o wleidyddion ac ysgolheigion wedi galw ar greu awdurdodaeth ar wahân i Gymru. Cychwynnodd yr Ymchwiliad i Sefydlu Awdurdodaeth ar wahân i Gymru yn 2012 i archwilio i'r mater. Cefnogwyd y syniad gan Blaid Cymru, y grŵp Cyfiawnder i Gymru, ac ysgrifenwyr i'r felin drafod Sefydliad Materion Cymreig. Datganoli pwerau cyfiawnder oedd un o argymhellion y Comisiwn Cyfiawnder yng Nghymru yn 2019. Dadleuai'r Athro Thomas Glyn Watkin a Daniel Greenberg yn eu cyfrol *Legislating for Wales* (2018) hefyd bod angen trefniadaeth annibynnol ar Gymru.

## Gweler hefyd
* Hanes cyfansoddiadol Cymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith Cymru
Categori:Cyfraith Lloegr
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Gwleidyddiaeth Lloegr
Swyddfa Ystadegau Gwladol

Adran weithredol Awdurdod Ystadegau'r DU, adran anweinidogol sy'n adrodd yn uniongyrchol i'r Senedd, yw'r **Swyddfa Ystadegau Gwladol** (Saesneg: *Office for National Statistics* neu *ONS*). Ei phwrpas yw casglu a chyhoeddi ystadegau sy'n ymwneud ag economi, poblogaeth, a chymdeithas Cymru a Lloegr ar lefelau cenedlaethol a lleol.

Lleolir pencadlys y Swyddfa Ystadegau Gwladol yng Nghasnewydd; mae ganddynt hefyd swyddfeydd yn Titchfield a Llundain.

## Gweler hefyd
* Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2001
* Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011
*Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2021

## Dolen allanol
*Gwefan y Swyddfa Ystadegau Gwladol

Ystadegau Gwladol
Categori:Demograffeg Cymru
Categori:Demograffeg Lloegr
Categori:Gwasanaethau ystadegol cenedlaethol
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghasnewydd
Categori:Sefydliadau 1996
Afon Lek

bawd|220px|Lleoliad Afon Lek

Afon yn yr Iseldiroedd yw **Afon Lek**. Mae'n un o ganghennau Afon Rhein.

Dechreua afon Lek ger Wijk bij Duurstede, lle mae'r Nederrijn yn newid ei henw i'r Lek. Ger Kinderdijk mae'n ymuno ag Afon Noord i ffurfio afon Nieuwe Maas. Mae hyd y Lek yn 62&nbsp;km.

Yn wreiddiol, un o hen sianeli'r Rhein oedd y Lek. Daeth yn afon gyda llif sylweddol o ddŵr ynddi yn y cyfnod Rhufeinig. Nid oes dinasoedd mawr ar y Lek, ond mae nifer o ddinasoedd bychain hanesyddol megis Wijk bij Duurstede, Culemborg, Vianen, Ameide, Nieuwpoort a Schoonhoven.

Lek
Dinosaur (ffilm 2000)

Ffilm Disney yw ***Dinosaur***  ("*Deinosor*") (2000). 

## Cymeriadau
* *Aladar* - D.B. Sweeney
* *Neera* - Julianna Margulies
* *Kron* - Samuel E. Wright
* *Baylene* - Joan Plowright
* *Eema* - Della Reese
* *Plio* - Alfre Woodard
* *Yar* - Ossie Davis
* *Zini* - Max Casella
* *Suri* - Hayden Panettiere
* *Bruton* - Peter Siragusa

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Buena Vista
Treasure Planet

Ffilm Animeiddiedig Disney yw ***Treasure Planet*** (2002). Mae hi'n fersiwn ffugwyddonol y nofel Treasure Island gan Robert Louis Stevenson, ond yn y gofod.

## Lleisiau
## Ieithoedd Eraill
*Almaeneg - *Der Schatzplanet*
*Eidaleg - *Il pianeta del tesoro*
*Ffinneg - *Aarreplaneetta*
*Ffrangeg - *La planète au trésor, un nouvel univers*
*Iseldireg - *Piratenplaneet*
*Pwyleg - *Planeta skarbów*
*Swedeg - *Skattkammarplaneten*

## Gweler Hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau gwyddonias
225 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC **220au CC** 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 170au CC
230 CC 229 CC 228 CC 227 CC 226 CC **225 CC** 224 CC 223 CC 222 CC 221 CC 220 CC

----

## Digwyddiadau
* Cynghrair o lwythau Celtaidd o Gallia Cisalpina, yn cynnwys y Taurini, Taurisces, Insubres, Lingones, Salasses, Agones, a'r Boii, yn ymosod ar yr Eidal.
* Seleucus III yn ceisio adfenniannu Pergamum yn Anatolia oddi wrth Attalus I Soter. Fodd bynnag, gorchfygir ei gadfridog Andromachus gan Attalus a'i gymeryd yn garcharor.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:225 CC
Joseph Gordon-Levitt

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Joseph Gordon-Levitt** (ganwyd 17 Chwefror 1981, Los Angeles, California). Dechreuodd e fel actor plentyn yn y ffilm Angels in the Outfield a'r gyfres deledu 3rd Rock from the Sun.

## Ffilmograffi 
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Melys (band)

Band pop/roc o Gymru a ffurfiwyd ym Metws-y-Coed ym 1996 yw **Melys**. Roedden nhw'n un o ffefrynnau'r DJ John Peel a recordiodd y band nifer o sesiynau ar gyfer ei sioe ar BBC Radio 1.

## Albymau
**Fragile* EP (1996)
**Cuckoo* EP (1997)
**Rumours and Curses* (1998)
**Slagging Off Tourists* EP (1999)
**Kamikaze* (2000)
**Suikerspin* (2001), casgliad
**Casting Pearls* (2003)
*''Life's Too Short'' (2005)

## Dolenni allanol
*Melys BBC Cymru: Gogledd-orllewin
* Sesiynnau John Peel gan band ar wefan 'Keeping it Peel' y BBC

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau Cymreig
The Reluctant Dragon (ffilm 1941)

Ffilm Disney yw ***The Reluctant Dragon*** (1941). 

## Gweler Hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1941
Categori:Ffilmiau Disney
The Incredibles

Ffilm Disney-Pixar gyda lleisiau Craig T. Nelson a Samuel L. Jackson yw ***The Incredibles*** (2004).

## Cymeriadau
* *Bob Par / Mr. Incredible* - Craig T. Nelson
* *Helen Parr / Elastigirl* - Holly Hunter
* *Violet Parr* - Sarah Vowell
* *Dashiell Parr* - Spencer Fox
* *Jack-Jack Parr* - Eli Fucile
* *Buddy Pine / Syndrome* - Jason Lee
* *Lucius Best / Frozone* - Samuel L. Jackson
* *Mirage* - Elizabeth Peña
* *Edna "E" Mode* - Brad Bird
* *Mr. Huph* - Wallace Shawn
* *Bomb Voyage* - Dominique Louis

## Ieithoedd eraill
* Almaeneg - *Die Unglaublichen - The Incredibles*
* Eidaleg - *Gli Incredibili*
* Ffinneg - *Ihmeperhe*
* Ffrangeg - *Les Indestructibles*
* Hwngareg - *A Hihetetlen család*
* Portiwgaleg (Brasil) - *Os Incríveis*
* Portiwgaleg (Portiwgal) - *The Incredibles - Os Super-Heróis*
* Sbaeneg - *Los increíbles*
* Swedeg - *Superhjältarna*

Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Nederrijn

bawd|220px|Lleoliad y Nederrijn

Afon yn yr Iseldiroedd yw'r **Nederrijn** (Iseldireg am "y Rhein Isaf"). Mae'n un o ganghennau Afon Rhein.

Ceir dechreuad y Nederrijn ger Angeren, lle mae'n barhad o Gamlas Pannerden, sydd ei hun yn un o ganghennau Afon Rhein. Dechreua'r Nederrijn  ychydig cyn i Afon IJssel ymwahanu ger Arnhem. Diwedda'r Nederrijn gerllaw Wijk bij Duurstede; oddi yno gelwir y brif afon yn Afon Lek a'r hen afon yn Kromme Rijn.

Yn 1530 dechreuwyd newid cwrs yr afon ger Arnhem, gan orffen y gwaith yn 1536. Y bwriad oedd sicrhau fod dinas Arnhem ar y brif afon, am resymau economaidd ac am y byddai'n haws ei hamddiffyn rhag y Sbaenwyr.

Categori:Afonydd yr Iseldiroedd
226 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC **220au CC** 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 170au CC
231 CC 230 CC 229 CC 228 CC 227 CC **226 CC** 225 CC 224 CC 223 CC 222 CC 221 CC

----

## Digwyddiadau 
* Daeargryn yn dinistrio dinas Kameiros ar ynys Rhodos a Colosws Rhodos.
* Cleomenes III brenin Sparta yn cipio Mantineia a gorchfygu Cynghrair Achaea dan Aratus o Sicyon yn Hecatombaeum, ger Dyme yn Elis.
* Groegiaid Massilia, yn pryderu am lwyddiannau Carthago yn Sbaen, yn apelio i Weriniaeth Rhufain. Gwna Rhufain gynghrair a dinas Saguntum i'r de o Afon Ebro.
* Seleucus III Soter yn dod yn frenin yr Ymerodraeth Seleucaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Seleucus II Callinicus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd o 246 CC
* Antiochus Hierax, brawd iau Seleucus II.

Categori:226 CC
Cars

Ffilm Disney-Pixar am geir animeiddiedig yw ***Cars*** ("*Ceir*") (2006).

## Cymeriadau
* *Lightning McQueen* - Owen Wilson
* *Doc Hudson* - Paul Newman
* *Sally Carrera* - Bonnie Hunt
* *Ramone* - Cheech Marin
* *Luigi* - Tony Shalhoub
* *Mack* - John Ratzenberger
* *Lizzie* - Katherine Helmond
* *Chick Hicks* - Michael Keaton
* *The King* - Richard Petty
* *Sheriff* - Michael Wallis
* *Fillmore* - George Carlin
* *Sarge* - Paul Dooley
* *Flo* - Jenifer Lewis
* *Guido* - Guido Quaroni
* *Red* - Joe Ranft

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau Saesneg
Owen Wilson

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Owen Cunningham Wilson** (ganwyd 18 Tachwedd 1968, Dallas, Texas).
bawd

## Ffilmiau
* Bottle Rocket
* The Cable Guy
* Anaconda
* Rushmore
* Armageddon
* The Haunting
* Meet the Parents
* Shanghai Noon
* Behind Enemy Lines
* The Royal Tenenbaums
* Zoolander
* I Spy
* Shanghai Knights
* The Life Aquatic with Steve Zissou
* Around the World in 80 Days
* Starsky & Hutch
* The Big Bounce
* The Wendell Baker Story
* Wedding Crashers
* Night at the Museum
* You, Me and Dupree
* Cars
* The Darjeeling Limited

Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Texas
Toy Story 2

Ffilm Disney/Pixar a'r ail ffilm yn y gyfres *Toy Story* yw ***Toy Story 2*** (Cyfieithiad Swyddogol Cymraeg: "*Tylwyth Teganau 2*") (1999). Mae gan y ffilm cymeriadau newydd fel *Jessie*, *Stinky Pete*, *Al McWhiggin* a *Mrs. Potato Head*. 

## Lleisiau
**Woody* - Tom Hanks
**Buzz Lightyear* - Tim Allen
**Jessie* - Joan Cusack
**Stinky Pete* - Kelsey Grammar
**Hamm* - John Ratzenberger
**Rex* - Wallace Shawn
**Slinky* - Jim Varney
**Mr. Potato Head* - Don Rickles
**Mrs. Potato Head* - Estelle Harris
**Bo Peep* - Annie Potts
**Al McWhiggin* - Wayne Knight
**Andy* - John Morris
**Mrs. Davis (Mam Andy)* - Laurie Metcalf
**Emperor Zurg* - Andrew Stanton
**Wheezy* - Joe Ranft (yn siarad); Robert Goulet (yn canu)
**Barbie* - Jodi Benson

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau Saesneg
Afon IJssel

bawd|220px|Lleoliad Afon IJssel

Afon yn yr Iseldiroedd yw **Afon IJssel**. Mae'n un o ganghennau Afon Rhein, sy'n ymrannu yn dair cangen fawr yn fuan ar ôl croesi'r ffin rhwng yr Almaen a'r Iseldiroedd. Y ddwy gangen arall yw'r Nederrijn ac Afon Waal.

Dechreua Afon IJssel ger Westervoort, i'r dwyrain o ddinas Arnhem, ac mae'n llifo trwy daleithiau Gelderland ac Overijssel cyn llifo i mewn i'r IJsselmeer. Llyn yw hwn yn awr, ond cyn adeiladu'r Afsluitdijk roedd yn rhan o'r môr a elwid y Zuiderzee.

Y prif ddinasoedd ar yr IJssel yw Zutphen, Deventer a Kampen, gyda Zwolle hefyd gerllaw.

IJssel
A Bug's Life

Ffilm Disney/Pixar yw '''''A Bug's Life'''* ("*Bywyd Bỳg*") (1998).

## Cymeriadau
* **Flik**, morgrugyn - Dave Foley
* **Y Dywysoges Atta**, morgrugyn - Julia Louis-Dreyffus
* **Hopper**, ceiliog y rhedyn - Kevin Spacey
* **Brenhines y Morgrug** - Phyllis Diller
* **Y Dywysoges Dot** - Hayden Panettiere
* **Molt** (Brawd Hopper), ceiliog y rhedyn - Richard Kind
* **Heimlich**, llindysyn - Joe Ranft
* **Francis**, buwch fach gota - Denis Leary
* **P.T. Flea**, chwannen - John Ratzenberger
* **Slim** - David Hyde Pierce
* **Rosie**, corryn - Bonnie Hunt
* **Manny** - Jonathan Harris
* **Gypsy** - Madeline Kahn
* **Tuck & Roll** - Michael McShane
* **Dim** - Brad Garrett
* **Mr. Soil**, morgrugyn - Roddy McDowall
* **Dr. Flora**, morgrugyn - Edie McClurg

## Ieithoedd Eraill
*Almaeneg - *Das große Krabbeln*
*Daneg - *Græs-rødderne*
*Eidaleg - *A Bug's Life - Il Megaminimondo*
*Ffrangeg - *1001 Pattes*
*Hwngareg - *Egy bogár élete*
*Sbaeneg - *Bichos''

Categori:Ffilmiau 1998
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Gwylog ap Beli

Brenin Powys yn nechrau'r 8g oedd **Gwylog ap Beli** (695? – 725). Roedd yn fab i Beli ap Eiludd, a dilynwyd ef gan ei fab Elisedd ap Gwylog.

Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
WALL-E

Ffilm Disney-Pixar yw ***WALL-E*** (2008).

## Gweler hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Brother Bear

Ffilm animeiddiedig Disney yw **Brother Bear** (2003).

## Cymeriadau
* *Kenai* - Joaquin Phoenix
* *Denahi* - Jason Raize
* *Sitka* - D.B. Sweeney
* *Koda* - Jeremy Suarez
* *Rutt* - Rick Moranis
* *Tuke* - Dave Thomas
* *Tanana* - Joan Copeland
* *Tug* - Michael Clarke Duncan

## Caneuon
* "Great Spirits"
* "Transformation"
* "On My Way"
* "Welcome"
* "No Way Out"
* "Look Through My Eyes"

## Ieithoedd eraill
*Almaeneg - *Bärenbrüder*
*Eidaleg - *Koda, fratello orso*
*Ffrangeg - *Frère des ours*
*Norwyeg - *Min bror bjørnen*
*Portiwgaleg (Brasil) - *Irmão Urso*

## Gweler hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau Disney
Illyria

[bawd|220px|Llwythau Ilyria yn y [3 CC.]]
Yn y cyfnod clasurol, roedd **Ilyria** (Hen Roeg: Ἰλλυρία; Lladin: *Illyria*) yn diriogaeth yn rhan orllewinol y Balcanau. Preswylid yr ardal gan nifer o lwythau yn perthyn i grŵp ethnig yr Ilyriaid. Daeth yn dalaith Rufeinig Illyrium. Rhwng y 6ed a'r 8g goresgynnwyd yr ardal gan y Slafiaid. Mae'r hen Ilyria yn awr yn ffurfio gwledydd Montenegro, Slofenia, Croatia, Bosnia a Hertsegofina a Serbia.

Ym mytholeg Roeg, roedd Illyrius yn fab i Cadmos a Harmonia, ddaeth yn rheolwr Ilyria ac yn gyndad i bobloedd Ilyria.

Categori:Hanes y Balcanau
Chicken Little (ffilm 2005)

Ffilm Disney gyda lleisiau Zach Braff a Garry Marshall yw **Chicken Little** (2005).

## Cymeriadau
**Chicken Little* - Zach Braff
**Abby Mallard* - Joan Cusack
**Runt of the Litter* - Steve Zahn
**Fish out of Water* - Dan Molina
**Buck "Ace" Cluck* - Garry Marshall
**Foxy Loxy* - Amy Sedaris
**Goosey Loosey* - Mark Walton
**Turkey Lurkey* - Don Knotts
**Melvin* - Fred Willard
**Tina* - Catherine O'Hara
**Mr. Woolensworth* - Patrick Harris
**Principal Fetchit* - Wallace Shawn

## Gweler Hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau Disney
227 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC - **220au CC** - 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 170au CC
232 CC 231 CC 230 CC 229 CC 228 CC - **227 CC** - 226 CC 225 CC 224 CC 223 CC 222 CC

----
## Digwyddiadau
* Teuta brenhines Illyria yn ildio i Weriniaeth Rhufain ac yn gorfod derbyn cytundeb heddwch sy'n ei chyfyngu i ychydig o ditiogaeth o gwmpas ei phrifddinas.
* Ym Macedonia mae Antigonus III yn priodi Phthia, gweddw'r brenin  Demetrius II, ac yn diorseddu'r btenin ieuannc Philip V.
* Cleomenes III, brenin Sparta yn ad-drefnu ei deyrnas, gan wneud i ffwrdd a'r pump Ephor etholedig oedd a rhan yn y llywodraeth.
* Cleomenes III yn gorchfygu Cynghrair Achaea dan Aratus o Sicyon ger Mynydd Lycaeum a Ladoceia ger Megalopolis.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:227 CC
John Dyer (seiclwr)

Seiclwr o Gymru yw **John Dyer**, a gynyrchiolodd Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1966 in Kingston, Jamaica, yn y gornestau Scratch Race, Kilo a Sprint.

## Palmarès
* 16ed Kilo, Gemau'r Gymanwlad

## Cyfeiriadau
Categori:Seiclwyr o Gymru
Roger Pratt

Seiclwr o Gymru yw **Roger Pratt** (ganwyd 1944), a gynyrchiolodd Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1966 yn Kingston, Jamaica, yn y ras ffordd a'r Pursuit.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Seiclwyr o Gymru
Jessica Allen

Seiclwraig o Gymru yw **Jessica Munslow Allen** (ganwyd 21 Awst 1989, Aberhonddu, Cymru). Cafyddwyd Allen gan Dim Talent Cymru a dewiswyd hi i fod yn rhan o'r Rhaglen Datblygu Olympaidd yn 2006. Daeth yn Bencampwr Treial Amser Iau Prydeinig yn 2007 a phencampwr Treial Amser a Ras Bwyntiau 2007. Am gyfnod bu'n reidiwr categori 1, yn 5ed yn y Deyrnas Unedig.

## Palmarés

;2004
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Cymru - Ieuenctid

;2006
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain - Iau
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Cymru

;2007
:1af  Ras Bwyntiau Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Iau
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain - Iau

## Cyfeiriadau
* http://www.britishcycling.org.uk/ Canlyniadau ar britishcycling.org.uk

## Dolenni allanol
**British Cycling: Team Halfords-Bikehut Launched - 9 January 2007 - London* 

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pobl o Aberhonddu
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Nina Davies

Seiclwraig o Gymru o Sir Forgannwg yw **Nina Davies** (née **Aas**) (ganwyd 14 Medi 1974 yn Oslo). Cynyrchiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 ym Manceinion.

## Palmarés

;2002
:9fedPencampwriaethau

;2003
:7fed Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain

;2005
:2il Mendip Hills RR - Cymal o Gyfres Cenedlaethol Rasys Ffordd Merched Prydain

;2007
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Cymru

;2008
:1af  XC, Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain
:11eg Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-Cross Prydain

## Cyfeiriadau
* http://www.britishcycling.org.uk/ Canlyniadau ar britishcycling.org.uk

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Beli ab Eiludd

Brenin Powys yng nghanol y 7g oedd **Beli ab Eiludd** (fl tua 650?). Roedd yn fab i Eiludd Powys, a dilynwyd ef gan ei fab Gwylog ap Beli.

Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Meet the Robinsons

Ffilm a animeiddiwyd ar gyfrifiadur gan Disney yw **Meet the Robinsons** (2007). Dyma oedd y 47fed ffilm a gynhyrchwyd gan Stiwdios Animeiddio Walt Disney ac i gael ei rhyddhau gan Walt Disney Pictures.

Yn y Deyrnas Unedig, rhyddhawyd fersiwn 3-D ar 23 Mawrth 2007. Seiliwyd y ffilm ar y llyfr  *A Day with Wilbur Robinson*, gan William Joyce. Yn wreiddiol roedd gan y ffilm yr un enw a'r llyfr. Mae'r cast lleisiol yn cynnwys Jordan Fry, Harland Williams, Tom Kenny, Steve Anderson, Adam West, Tom Selleck ac Angela Bassett. Cafodd ei rhyddhau ar fideo-DVD a Blu-ray ar 23 Hydref 2007.

## Cymeriadau 
**Mildred* - Angela Bassett
**Lewis* - Daniel Hansen
**Lewis* - Jordan Fry
**Michael "Goob" Yagoobian* - Matthew Josten
**Mr. Harrington* - John H. H. Ford
**Mrs. Harrington* - Dara McGarry
**Mr. Willerstein* - Tom Kenny 
**Wilbur* - Wesley Singerman
**Lucille Krunklehorn* - Laurie Metcalf
**Hyfforddwr / Gaston*    Don Hall
**Stanley* - Paul Butcher
**Lizzy* - Tracey Miller-Zarneke
**Franny Ifanc* - Jessie Flower
**Dyn het bowler / Grandpa Bud / Tallulah* - Stephen J. Anderson
**Doris / CEO / Spike / Dmitri / Laszlo / Fritz / Petunia* - Ethan Sandler

## Gweler hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* Adolygiad o *Variety.com*

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau animeiddiedig
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Finding Nemo

Ffilm animeiddiedig yw ***Finding Nemo*** ("*Darganfod Nemo*") (2003). Ysgrifennwyd gan Andrew Stanton a cyfarwyddwyd gan Stanton a Lee Unkrich. Cynhyrchwyd y ffilm gan Pixar Animation Studios a Walt Disney Pictures. Mae'n serennu Albert Brooks ac Ellen DeGeneres

## Cymeriadau
**Marlin* - Albert Brooks
**Dory* - Ellen DeGeneres
**Nemo* - Alexander Gould
**Crush* - Andrew Stanton
**Coral* - Elizabeth Perkins
**Gill* - William Dafoe
**Bloat* - Brad Garrett
**Gurgle* - Austin Pendleton
**Peach* - Alison Janney
**Deb* - Vicki Lewis
**Jacques* - Joe Ranft
**Bubbles* - Stephen Root
**Bruce* - Barry Humphries
**Anchor* - Eric Bana
**Chum* - Bruce Spence
**Squirt* - Nicholas Bird
**Nigel* - Geoffrey Rush
**Philip Sherman* - Bill Hunter
**Darla Sherman* - LuLu Ebeling

Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Rob Partridge

Seiclwr rasio o Wrecsam ydy **Rob Partridge** (ganwyd 11 Medi 1986). Cafodd ei ysbrydoli ar ôl gwylio'r Tour de France ar y teledu ac ymunodd â'r Wrexham Roads Club. Mae Partridge yn reidio dros dim Rapha Condor recycling.co.uk eleni. Tan yn ddiweddar bu'n byw yn Quarrata, Tuscany gyda gweddill sgwad odan 23 Prydain.

## Palmarès

;2003
:1af Corrado GP (National Junior Series Event)
:13ydd Junior Tour of Wales
::3ydd Stage 2, Junior Tour of Wales
:14ydd Junior Tour of Ireland

;2004
:4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Cymru

;2005
:5ed Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain - Odan 23

;2006
:2il Girvan Three Day (GBR)
::1af Stage 1, Girvan Three Day
:2il Beaumont Tour (GBR)
:3ydd Tour of the South (GBR)
:3ydd Tour of the South
::4ydd Stage 1, Tour of the South
:7fed Stage 4, Tour of Britain

;2007
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain - Odan 23
:3ydd Milano - Busseto (ITA)
:2il Tour of Pendle - Premier Calendar (GBR)
:8fed Stage 3, Tour of Britain

;2008
:2il Girvan Three Day (GBR)
::1af Stage 3, Girvan Three Day
:3ydd FBD Milk Rás (IRL)
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Cymru

## Cyfeiriadau
* Canlyniadau ar britishcycling.org.uk

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Pobl o Wrecsam
Anthony Malarczyk

Seiclwr rasio o Gasnewydd ydy **Anthony Malarczyk** (ganwyd 21 Gorffennaf 1975). Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1998 yn y treial amser a'r ras ffordd yn Kuala Lumpur, ac yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 ym Manceinion.

Dioddefodd Malarczyk ymosodiad tra allan yn ymarfer yn 2000, ar ôl i yrrwr, a oedd newydd ei basio, stopio'r car cyn tynnu Malarczyk oddi ar ei feic. Fe gafodd iawndal yn 2003.

## Palmarés

;1998
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Cymru
;2000
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:2il Prix De La Ville De Morteau - UCI 1.12.1
::1af Stage 2, Lanester - Lanester
:5ed Ras 3 diwrnd Girvan, Premier Calendar
::2il Stage 2, criterium, Ras 3 diwrnd Girvan, Premier Calendar
:3ydd Stage 3, East Riding Classic, Premier Calendar
:3ydd Ras Goffa Eddie Soens
:3ydd Manx Trophy
;2001
:3ydd Cyfres Premier Calendar
::2il Archer Grand Prix, Premier Calendar
::3ydd Romford-Harlow, Premier Calendar
::3ydd East Riding Classic, Premier Calendar
:3ydd Stage 6, FBD Milk Rás, Dungarvan
:5ed Isle of Man Trophy - Mountain Time Trial
:5ed Manx Trophy
;2002
:2il Romford
:3ydd Tour of the Peak
:4ydd Havant International GP - UCI 1.5
:6ed Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
;2003
:1af Stage 3, Ras Mumhan, Beaufort
:3ydd Isle of Man Bowl
:8fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
;2004
:7fed FBD Milk Rás
::2il Stage 7, FBD Milk Rás, (Carrick-On-Suir - Tullow)
:1af King of the Mountains, East Yorkshire Classic, Premier Calendar
;2005
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain - Meistri
;2006
:1af Round 1, Cyfres Dragon XC

## Cyfeiriadau
* http://www.britishcycling.org.uk/ Canlyniadau ar britishcycling.org.uk

Categori:Pobl o Gymru o dras Bwylaidd
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Gasnewydd
Categori:Seiclwyr o Gymru
Eddie Smart

Seiclwr rasio a hyfforddwr o Gasnewydd oedd **Edward Charles Smart**, adnabyddwyd fel **Eddie Smart** (23 Awst 1946 – 6 Mawrth 2000). Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1966 yn Kingston, Jamaica, gan gystadlu yn y ras scratch, kilo, sbrint, pursuit a'r ras ffordd. Roedd yn rhedeg garej ar Maindy Road, gyferby'n â'r trac seiclo. Fe hyfforddodd Smart nifer o reidwyr ifanc, roedd hefyd yn cydlynydd trac Undeb Beicio Cymru, ac yn aelod o bwyllgor cyngrhair trac Maindy.

Roedd Steve Jones ac Eddie Smart yn ddau o'r brif helpwyr yn y Junior Tour of Wales. Lladdwyd hwy mewn damwain car ar draffordd yr M4 yn Berkshire. Mae trefnydd y ras, John Richards, yn cyflwyno Tarian Goffa yn eu henwau, i'r reidiwr Cymreig gorau yn y ras pob blwyddyn.
 Sefydlwyd Cronfa Goffa Eddie Smart er mwyn ailwampio'r trac fel y buasai wedi hoffi.

## Palmarès
:15fed Kilo, Gemau'r Gymanwlad

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Seiclwyr o Gymru
Paul Esposti

Seiclwr rasio o Gaerdydd ydy **Paul Esposti** (ganwyd 1 Tachwedd 1972). Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1998 yn Kuala Lumpur, gan orffen yn bumed yn ras ffordd. Mae eisoes yn byw yng Ngholorado yn yr Unol Daleithiau.

## Palmarès

;1998
:5th Gemau'r Gymanwlad

;1999
:1st Tour of the Cotswolds, Premier Calendar Event

;2005
:4th Amateur Tour of the Gila

## Cyfeiriadau
*Canlyniadau 

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Afon Lliedi

Afon fechan yn Sir Gaerfyrddin yw **Afon Lliedi**. Ei hyd yw tua 6 milltir.

Gorwedd ei tharddle ger pentref Cynheidre ar lethrau Mynydd Sylen ger Llannon yn ne-ddwyrain Sir Gaefyrddin. Llifa i gyfeiriad y de dros y gwastadeddau gan ffurfio dau lyn bychan ar ei thaith, sydd yn cyflenwi dwr i dref Llanelli, sef Cronfa Uwch Lliedi a Chronfa Is Lliedi.  Ar ôl llifo heibio i bentref Felinfoel mae'n cyrraedd tref Llanelli. Mae Llanelli yn gorwedd ar yr afon gyda rhan helaeth o ganol y dref yn ei gorchuddio. Mae'n cyrraedd harbwr tref Llanelli ac yn aberu yn aber afon Llwchwr, ym Mae Caerfyrddin.

Lliedi
Lliedi
Categori:Llanelli
Cynheidre

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin, de Cymru, yw **Cynheidre**. Gorwedd tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o dref Llanelli, ger Pontyberem.

Mae Afon Lliedi yn tarddu gerllaw, ar lethrau Mynydd Sylen.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Steve Paulding

Seiclwr rasio o Gymru a rheolwr tim trac Prydain yw **Steven C Paulding** (ganwyd 17 Hydref 1961). Bu'n byw yn yr Alban am nifer o flynyddoedd. Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1986 ac 1990. Mae'n byw yn Manceinon ac mae'n briod i'r seiclwraig Julie Anne Forrester ers mis Hydref 2001.

## Palmarès

;1985
:1af Ras Scratch Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Amatur

;1986
:1af Ras Scratch Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Amatur

;1989
:1af Kilo Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Amatur
:1af Sbrint, Cardiff Grand Prix

;1990
:1af Kilo Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Amatur

;1995
:1af Sbrint Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Amatur

;2001
:1af Meistri 40-44 Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

## Cyfeiriadau
* http://www.britishcycling.org.uk/ Canlyniadau ar britishcycling.org.uk

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Seiclwyr o Gymru
Monsters, Inc.

Ffilm Disney / Pixar gyda lleisiau Billy Crystal a John Goodman yw ***Monsters, Inc*** (2001).

## Cymeriadau
* *Mike Wazowski* - Billy Crystal
* *James P. "Sulley" Sullivan* - John Goodman
* *Boo* - Mary Gibbs
* *Celia* - Jennifer Tilly
* *Henry J. Waternoose III* - James Coburn
* *Randall* - Steve Buscemi
* *Roz* - Bob Peterson

Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau Saesneg
Utrecht (dinas)

Prifddinas talaith Utrecht yn yr Iseldiroedd a'r bedwaredd o ddinasoedd yr Iseldiroedd o ran poblogaeth yw **Utrecht**. Mae'n un o'r dinasoedd sy'n ffurfio cytref y Randstad. Roedd y boblogaeth yn 288,401 yn 2007.

Prifysgol Utrecht yw'r mwyaf yn yr Iseldiroedd, ac yma mae pencadlys Rheilffyrdd yr Iseldiroedd. Utrecht hefyd yw lleoliad archesgob Catholig yr Iseldiroedd. Mae'n un o ddinasoedd hynaf y wlad; fe'i sefydlwyd gan y Rhufeiniaid tua 50 OC pan adeiladwyd *castellum* ar lan Afon Rhein yn ystod teyrnasiad yr ymerawdwr Claudius.

## Adeiladau 
* Eglwys Gadeiriol
* Gorsaf Utrecht Centraal 
* Prifysgol Utrecht
* Tŷ Rietveld Schröder

## Pobl o Utrecht 
* Pab Adrian VI (1459-1523)
* Dick Bruna (g. 1927), arlunydd
* Jacob van Utrecht (c. 1479-1525), arlunydd
* Johan Wagenaar (1862-1941), cyfansoddwr

bawd|dim|220px|Tŵr Eglwys Gadeiriol Utrecht o'r Stadhuisbrug

Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Utrecht
Home on the Range (ffilm)

Ffilm animeiddiedig Disney yw ***Home on the Range*** (2004).

## Cymeriadau
* *Maggie*, buwch - Roseanne Barr
* *Mrs. Calloway*, buwch - Judi Dench
* *Grace*, buwch - Jennifer Tilly
* *Buck*, ceffyl - Cuba Gooding, Jr.
* *Alameda Slim* - Randy Quaid
* *Rico* - Charles Dennis
* *Lucky Jack* - Charles Haid
* *Pearl Gesner* - Carole Cook
* *Jeb yr afr* - Joe Flaherty
* *Wesley* - Steve Buscemi
* *Sam* - Richard Riehle
* *Junior y Byfflo* - Lance LeGault
* *Rusty* - G.W. Bailey
* *Patrick* - Patrick Warburton
* *Audrey yr iâr* - Estelle Harris

## Caneuon
* "(You Ain't) Home on the Range"
* "Little Patch of Heaven"
* "Yodel-Adle-Eedle-Idle-Oo"
* "Will the Sun Ever Shine Again"
* "Wherever the Trail May Lead"
* "Anytime You Need a Friend"

## Ieithoedd eraill
*Almaeneg - *Die Kühe sind los*
*Eidaleg - *Mucche alla riscossa*
*Ffinneg - *Lehmäjengi*
*Ffrangeg - *La Ferme se rebelle*
*Hwngareg - *A legelő hősei*
*Iseldireg - *Paniek op de Prairie*
*Swedeg - *Kogänget*

## Gweler hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Ban Ki-moon

Ysgrifennydd Cyffredinol cyfredol y Cenhedloedd Unedig yw **Ban Ki-moon** (ganwyd 13 Mehefin, 1944 yn Eumseong, De Corea; Coreëg: 반기문/潘基文).

Cyn dod yn Ysgrifennydd Cyffredinol, diplomydd yng Ngweinyddiaeth Materion Tramor De Corea ac yn y Cenhedloedd Unedig oedd Ban. Ymunodd â'r gwasanaeth diplomyddol y flwyddyn y graddiodd o brifysgol, a derbyniodd ei swydd gyntaf yn Delhi Newydd. Yn y weinyddiaeth dramor enillodd enw da am fod yn ddiymhongar a chymwys wrth ei waith.

Gweinidog Tramor De Corea o Ionawr 2004 i Dachwedd 2006 oedd Ban. Yn Chwefror 2006 dechreuodd ymgyrchu am swydd yr Ysgrifennydd Cyffredinol. Yn gychwynnol ni ystyrid Ban yn gystadleuydd oedd yn debygol o ennill y swydd.  Ond fel gweinidog tramor De Corea llwyddodd i deithio i bob un o aelod-wladwriaethau Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, gweithred a'i roddodd ar flaen y ras am y swydd.

Ar 13 Hydref 2006, fe'i etholwyd gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig fel yr wythfed Ysgrifennydd Cyffredinol. Ar 1 Ionawr, 2007, olynodd Kofi Annan, a phasiodd nifer o ddiwygiadau o bwys ynghylch cadw heddwch ac ymarferion cyflogi y CU. Yn ddiplomyddol mae Ban wedi cymryd safbwyntiau cryf iawn ar gynhesu byd-eang, trwy godi'r mater drosodd a throsodd gyda George W. Bush, Arlywydd yr Unol Daleithiau, a'r Rhyfel yn Darfur, lle chwaraeodd rhan mewn darbwyllo Omar al-Bashir, Arlywydd Swdan, i ganiatáu luoedd cadw heddwch i mewn i'r wlad.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*      Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig – proffil swyddogol, adroddiadau, datganiadau i'r wasg

Categori:Diplomyddion o Dde Corea
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Categori:Pobl o Chungcheongbuk-do
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig
Pasgen ap Cyngen

Brenin Powys yn rhan gyntaf y 6g oedd **Pasgen ap Cyngen**  (bl. tua 530, efallai). Daeth i'r orsedd ar farwolaeth ei dad, Cyngen Glodrydd, ac olynwyd ef gan ei fab, Morgan ap Pasgen. Ychydig iawn a wyddys amdano heblaw'r achau traddodiadol.

Os ydy'r dystiolaeth amdano yn ddilys, teyrnasodd mewn cyfnod pan oedd teyrnas Powys yn ymestyn dros y ffin bresennol i orllewin canolbarth Lloegr ac yn rhan o diriogaeth Frythonig a ymestynnai o'r Hen Ogledd hyd Dyfnaint a Chernyw. Roedd Pasgen ei hun yn un o'r Cadelling, disgynyddion Cadell Ddyrnllwg o'r Hen Ogledd, sefydlydd traddodiadol llinach frenhinol Powys yn ôl Nennius.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Aberysgir

Pentref bychan yng nghymuned Ysgir, Powys, Cymru, yw **Aberysgir** (Saesneg: *Aberyscir*). Saif yn ardal Brycheiniog tua 2 filltir i'r gorllewin o Aberhonddu ar lan Afon Wysg. Enwir y pentref ar ôl cymer neu aber Afon Ysgir (Ysgir Fawr) yn Afon Wysg, ger y pentref.

Ger y pentref ceir safel caer Rufeinig a adnabyddir fel Y Gaer (hefyd 'Caer Aberhonddu'/*Brecon Gaer*) a hen fwnt a beili, sef Castell Aberysgir.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Ysgir
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Nick Clegg

Gwleidydd o Loegr yw **Nicholas William Peter "Nick" Clegg** (ganwyd 7 Ionawr 1967). Roedd yn Aelod Seneddol dros Sheffield Hallam 2005–17, Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig 2010-2015, ac arweinydd cyfredol y Democratiaid Rhyddfrydol 2007-2015

Cafodd ei eni yn Swydd Buckingham, yn fab y dyn busnes Nicholas Peter Clegg.  Cafodd ei addysg yn Caldicott School, Farnham Royal, yn yr Ysgol Westminster, ac yng Ngholeg Robinson, Caergrawnt.  Newyddiadurwr ar y cylchgrawn Americanaidd *The Nation* yn y 1990au oedd ef.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Proffil ar wefan y Democratiaid Rhyddfrydol 

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Anffyddwyr o Loegr
Categori:Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Democratiaid Rhyddfrydol
Categori:Arweinwyr y Democratiaid Rhyddfrydol
Categori:Pobl o Swydd Buckingham
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Ffwrnais

ac yn gwahanu plwm ohono: gwyddoniadur *Tiangong Kaiwu* (1637), gan Song Yingxing (1587-1666).]]

:*Erthygl am y ddyfais ddiwydiannol yw hon. Am y pentref yng Ngheredigion gweler Ffwrnais, Ceredigion. Am yr ardal yn Llanelli gweler Ffwrnais, Llanelli.*

Dyfais a ddefnyddir i dwymo yw **ffwrnais**. Daw'r enw Cymraeg o'r gair Saesneg *furnace* sy'n tarddu yn ei dro o'r gair Lladin hynafol *fornax* (gair sy'n golygu "pobty" neu "*ffwrn*" yn ogystal â "ffwrnais"; Fornax oedd duwies y pobty ym mytholeg Rhufain Hynafol).

[bawd|chwith|Bara wedi coginio mewn ffwrn hynafol yn [Llanrhaeadr-ym-Mochnant; llun gan Geoff Charles, Ionawr 1955.]]

Yn yr Unol Daleithiau a rhai gwledydd eraill mae'r gair yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio systemau twymo tai ac weithiau fel term am odyn. Yng Nghymru a sawl gwlad arall cyfeiria 'ffwrnais' at ffwrneisiau diwydiannol a ddefnyddir at sawl pwrpas, e.e. i dynny metel o fwyn (smeltio) neu mewn purfeydd olew a safleoedd cemegol eraill.

Gall yr ynni gwres i danio ffwrnais gael ei gyflenwi gan danio tanwydd yn uniongyrchol, gan drydan, neu drwy wres a dynnir drwy bibellau.

## Cyfeiriadau
Categori:Cemeg
Categori:Diwydiant
Cyngen Glodrydd

Brenin Powys yn gynnar yn y 6g oedd **Cyngen Glodrydd** (fl tua 500?). Dilynwyd ef gan ei fab Pasgen ap Cyngen.

Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Rhuddfedel Frych

Un o frenhinoedd cynnar Powys oedd **Rhuddfedel Frych** (435? – ?). Fel gyda llawer o frenhinoedd cynnar Powys, ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael amdano. Efallai ei fod yn fab i Cadeyrn Fendigaid, ac yn frawd i Cadell Ddyrnllwg, oedd ar orsedd Powys o'i flaen.

Dilynwyd ef gan ei fab, Cyngen Glodrydd.

Categori:Teyrnoedd Powys
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Manwgan ap Selyf

Un o frenhinoedd cynnar Powys oedd **Manwgan ap Selyf** (fl. c. 620). Fel gyda llawer o deyrnoedd Powys yn y cyfnod yma, ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael amdano. Roedd yn fab i Selyf ap Cynan, ac mae'n debyg iddo ddod i'r orsedd wedi i'w dad gael ei ladd ym Mrwydr Caer yn 613. Cred rhai i orsedd Powys gael ei chipio oddi arno gan Eiludd Powys, o linach brenhinoedd Dogfeiling.

Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Gruffudd ap Gwenwynwyn

Tywysog Powys Wenwynwyn oedd **Gruffydd ap Gwenwynwyn** (bu farw tua 1286).

## Bywgraffiad
Roedd Gruffudd yn fab i Gwenwynwyn ab Owain a Margaret Corbet. Pan oedd yn blentyn, gyrrwyd ei dad o'i dywysogaeth gan Llywelyn Fawr, a bu farw yn Lloegr yn 1216. Treuliodd Gruffudd ei ieuenctid yn Lloegr. Wedi marwolaeth Llywelyn, bu raid i Dafydd ap Llywelyn ddod i gytundeb a Harri III, brenin Lloegr yn 1241. Dan delerau'r cytundeb yma, derbyniodd Gruffudd y rhan fwyaf o'r tiroedd fu'n eiddo ei dad, gan wneud gwrogaeth i Harri amdanynt. Tua'r adeg yma, priododd Hawise, merch John Lestrange o  Knockin.

Pan ddechreuodd Llywelyn ap Gruffudd ymestyn ei awdurdod yng Nghymru wedi 1255,  parhaodd Gruffudd yn gefnogol i goron Lloegr, ac yn 1257 gyrrwyd ef o'i deyrnas eto. Yn 1263 cytunodd i drosglwyddo ei wrogaeth i Lywelyn, dan y bygythiad y byddai'n colli ei diroedd yn barhaol os na wnâi, a chadarnhawyd hyn yng Nghytundeb Trefaldwyn yn 1267.

Bu raid iddo ffoi i Loegr eto wedi cynllwyn i lofruddio Llywelyn yn 1274. Wedi rhyfel 1277, pan orfodwyd LLywelyn i ildio ei diroedd tu allan i Wynedd dan delerau Cytundeb Aberconwy, cafodd Gruffudd ei diroedd yn ôl eto. Cefnododd Gruffudd Edward I, brenin Lloegr yn rhyfel 1282, er ei fod yn hen ŵr erbyn hyn.

Ar ddiwedd y rhyfel, gwnaed i ffwrdd a thywysogaeth Powys-Wenwynwyn, a daeth y teulu yn un o arglwyddi'r gororau,  gan fabwysiadu'r cyfenw *de la Pole*, ar ôl eu prif ganolfan  Poole (Y Trallwng, "Welshpool" yn Saesneg heddiw). O 1283 ymlaen, ymddengys mai ei fab, Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn neu  Owen de la Pole, oedd yn rhedeg ei arglwyddiaeth. Bu farw Gruffudd rywbryd rhwng Chwefror 1286 a diwedd 1287.

## Llyfryddiaeth 
* Y Bywgraffiadur Cymreig
*Kari Maund *The Welsh kings: warriors, warlords and princes* (Tempus, 2006)

Categori:Genedigaethau'r 13eg ganrif
Categori:Llinach Mathrafal
Categori:Marwolaethau 1286
Categori:Pobl o Bowys
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Eiludd Powys

Un o frenhinoedd cynnar Powys oedd **Eiludd Powys** (fl. c. 630). Fel gyda llawer o deyrnoedd Powys yn y cyfnod yma, ychydig iawn o wybodaeth sydd ar gael amdano.

Yn ôl un ddamcaniaeth, roedd Eiludd, a elwid hefyd yn Eluadd ap Glast, yn frenin Dogfeiling, teyrnas gynnar yng ngogledd-ddwyrain Cymru. Credir iddo feddiannu Powys a diorseddu'r brenin ieuanc Manwgan ap Selyf. Yn ôl y syniad yma, efallai iddo gael ei ladd ym Mrwydr Maes Cogwy yn 642.

Categori:Marwolaethau'r 7fed ganrif
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Afon Cayenne

:*Erthygl am yr afon yw hon. Gweler hefyd Cayenne (gwahaniaethu).*

Afon yn Guyane, De America, yw **Afon Cayenne**. Ei hyd yw 50&nbsp;km. Mae'n cael ei ffurfio gan gymer yr afonydd Cascades a Tonnégrande, ac mae'n llifo i Gefnfor Iwerydd ger Cayenne, prifddinas Guyane, gan ffurfio aber sylweddol tua 2&nbsp;km o hyd.

Ceir sawl cyfeiriad at yr afon yn y llyfr a ffilm *Papillon* gan Henri Charrière.

Cayenne
Cayenne

:*Erthygl am y ddinas yw hon. Gweler hefyd Cayenne (gwahaniaethu).*

250px|bawd|Place Schoelcher, Cayenne
thumb

Prifddinas Guyane, département a rhanbarth tramor o Ffrainc yn Ne America, yw **Cayenne**. Gorwedd y ddinas ar gyn ynys ar aber Afon Cayenne ar arfordir Cefnfor Iwerydd.

Yn ôl cyfrifiad, roedd yna 66,149 o bobl yn byw yn ardal drefol Cayenne, gyda 50,594 ohonynt yn byw yn ninas (*commune*) Cayenne ei hun, a'r gweddill yn *commune* gyfagos Remire-Montjoly. Mae *commune* Matoury (poblogaeth 18,032 yn 1999), lle ceir Maes Awyr Cayenne-Rochambeau, yn un o faesdrefi Cayenne hefyd. Yn cynnwys Matoury, roedd gan yr ardal drefol gyfan boblogaeth o 84,181 yn 1999. Erbyn 2008 mae'n bosibl fod y ffigwr yn agosach i 100,000 neu ragor, gyda nifer o fewnfudwyr o Frasil a'r Caribi yn tyrru yno i gael gwaith.


Categori:Aneddiadau Guyane
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Prifddinasoedd De America
Brochfael ab Elisedd

Brenin Powys yng nghanol yr 8g oedd **Brochfael ap Elisedd**. Olynodd ei dad, Elisedd ap Gwylog, a dilynwyd ef ar yr orsedd gan ei fab, Cadell ap Brochfael.

Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Cadell Powys

Brenin Powys yn niwedd yr 8g a dechrau'r 9g oedd **Cadell Powys** neu **Cadell ap Brochfael**. Ymddengys iddo olynu ei dad, Brochfael ab Elisedd, a dilynwyd ef gan ei fab, Cyngen ap Cadell.

Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 9fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Mila Kunis

Actores a chantores yw **Milena Markovna** "**Mila**" **Kunis** (Rwseg: **Милена Маркοвна** "**Марківна**" **Кунис**) (ganwyd 14 Awst 1983) o Dinas Efrog Newydd.

## Ffilmiau
## Teledu
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig

Pennaeth yr Ysgrifenyddiaeth, un o brif adrannau'r Cenhedloedd Unedig, yw **Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig**. Mae'r Ysgrifennydd Cyffredinol hefyd yn gweithredu fel arweinydd a llefarydd mewn ffaith y Cenhedloedd Unedig.

## Rhestr Ysgrifenyddion Cyffredinol
## Cyfeiriadau
Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Y Gaer

Caer Rufeinig yn ardal Brycheiniog, de Powys, yw **Y Gaer** (Lladin: ***Cicvcivm***; hefyd *Brecon Gaer* yn Saesneg). Gorwedd ar lan Afon Wysg ger pentref Aberysgir, tua dwy filltir i'r gorllewin o dref Aberhonddu; . Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: BR001.

bawd|chwith|Rhan o adfeilion Y Gaer

Lleolir y gaer ar drum isel uwchben cymer afonydd Wysg ac Ysgir. Sefydlwyd y gaer yma gan y Rhufeiniaid yn fuan ar ôl 80 OC i reoli'r ardal. Roedd yn gartref i garsiwn yr *ala Vettonum*, oedd yn cynnwys 500 o farchogion.

Cloddiwyd y safle yn 1924-5. Dengys tystiolaeth y cloddio fod y gaer bridd a phren wreiddiol wedi cael ei droi'n gaer gerrig tua'r flwyddyn 140 (yng nghyfnod Trajan yn ôl pob tebyg). Bu garsiwn yno tan o gwmpas 200 ac ymddengys iddi gael ei defnyddio eto tua'r flwyddyn 300. Darganfuwyd olion y pencadlys a baddondy Rhufeinig.

Gorweddai dref fechan ger y gaer, tu allan i'r porth gogleddol. Roedd yna rwydwaith o ffyrdd o gwmpas y gaer yn ei chysylltu â chaerau Caerdydd, Caerwent a Chaerleon i'r de, Llanymddyfri  a Maridunum (Caerfyrddin) i'r gorllewin, a Chastell Collen i'r gogledd.

Heddiw gellir gweld y pyrth gorllewinol a deheuol a rhannau o'r muriau; ychwanegwyd at yr rhain yn yr Oesoedd Canol.

Mae'r safle yng ngofal CADW ac yn agored i'r cyhoedd. Cofrestrwyd yr heneb hon gyda'r rhif SAM unigryw: BR001.

## Llyfryddiaeth
*V. E. Nash-Williams, *The Roman Frontier in Wales* (1969)

## Cyfeiriadau
Categori:Cadw
Categori:Caerau Rhufeinig Cymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Powys
Llywelyn ap Merfyn

Brenin Powys yn rhan gyntaf yn 10g oedd **Llywelyn ap Merfyn** (bu farw 942). Roedd yn fab i Merfyn ap Rhodri, ac yn ŵyr i Rhodri Mawr.

Ar ei farwolaeth ef, ychwanegodd ei gefnder Hywel Dda deyrnas Powys at ei deyrnas ei hun.

Categori:Marwolaethau 942
Categori:Pobl y 10fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Creigiau Gleision

Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yw **Creigiau Gleision**. Saif rhwng pentref Capel Curig a Trefriw yn Sir Conwy. Ef yw'r mwyaf dwyreiniol o gopaon y Carneddau, ac mae Llyn Cowlyd yn ei wahanu oddi wrth gopa Pen Llithrig y Wrach a phrif gribau y Carneddau. I'r gogledd-ddwyrain ceir crib Cefn Cyfarwydd.

Mewn gwirionedd mae i'r mynydd dri copa. Y copa mwyaf deheuol yw'r uchaf. Gellir ei ddringo o Gapel Curig.

Categori:Capel Curig
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Trefriw
Owain ap Gruffudd ap Gwenwynwyn

Etifedd teyrnas Powys Wenwynwyn ac un o arglwyddi'r gororau oedd **Owain ap Gruffydd ap Gwenwynwyn** neu **Owen de la Pole** (tua 1257 - tua 1293).

Roedd Owain yn fab i Gruffudd ap Gwenwynwyn, tywysgog Powys Wenwynwyn, a'i wraig Hawys Lestrange. Ganed ef yn Lloegr wedi i'w dad gael ei yrru o'i deyrnas gan Llywelyn ap Gruffudd yn 1257. Efallai tua'r adeg yma, mabwysiadodd y teulu yn cyfenw *de la Pole*, o "Poole", hen enw Y Trallwng ("Welshpool" yn Saesneg yn awr).

Yn 1263, dan delerau Cytundeb Trefaldwyn, dychwelwyd y rhan fwyaf o'r tiroedd i dad Owain, ar yr amod ei fod yn gwrogi i Lywelyn. Fodd bynnag, yn  1274 roedd Owain a'i dad mewn cynllwyn i lofruddio Llywelyn, a ffoesant i Loegr eto. Dan delerau Cytundeb Aberconwy, dychwelwyd ei diroedd i Gruffudd ap Gwenwynwyn. Yn 1284, wedi marwolaeth Llywelyn, ymddengys i'r teulu ildio eu hawl i dywysogaeth Powys Wenwynwyn i Edward I, brenin Lloegr, a'i derbyn yn ôl ganddo fel un o arglwyddiaethau'r gororau.

Bu farw Gruffudd tua 1286, a daeth Owain yn Arglwydd Powys. Roedd yn briod a  Joan Corbet, a chwsant ferch ac, yn ôl pob tebyg, bum mab. Merch Owain oedd Hawys Gadarn (1291 - cyn 1353). Gan ei bod yn aeres ei hunig frawd, Gruffydd (m. 1309), daeth yn ward y Goron, a rhoddwyd hi'n wraig i John Charlton ynghyd â barwniaeth Powys, yn yr un flwyddyn. Cafodd ddau fab: John, ail arglwydd (Charlton) Powys ac Owen, a fu farw'n ddietifedd. Mae'n debygol mai yn nhŷ'r Brodyr Llwydion yn yr Amwythig y claddwyd hi.

Ar ei farwolaeth tua 1293, aeth yr arglwyddiaeth i'w fab, Gruffudd neu Griffith, ac phan fu ef farw yn ddiblant yn 1309, aeth i'w ferch Hawise.

Ceir awdl iddo gan Llywelyn Fardd II.

## Llyfryddiaeth
* George Thomas Orlando Bridgeman, "The Princes of Upper Powys", *Montgomeryshire Collections* Cyf. 1 tud. 201

Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Madog ap Gruffudd

Gallai **Madog ap Gruffudd** gyfeirio at:

* Madog ap Gruffudd Maelor, tywysog Powys Fadog
* Madog ap Gruffudd II, ŵyr yr uchod, Arglwydd Dinas Brân
Palas San Steffan

Adeilad yn Llundain sy'n gartref i Senedd y Deyrnas Unedig yw **Palas San Steffan**. Mae'r senedd honno yn cynnwys dwy siambr – Tŷ'r Arglwyddi a Thŷ'r Cyffredin: yma mae'r ddau yn cwrdd. Mae'r palas wedi'i leoli ar lan Afon Tafwys yn ardal Westminster yn Llundain. A. W. N. Pugin a Syr Charles Barry oedd penseiri yr adeilad Fictoraidd. Mae'r adeilad yn agos i swyddfeydd pwysig y  llywodraeth yn Whitehall hefyd.

Ynghyd ag Abaty Westminster ac Eglwys Santes Marged, Westminster, sy'n sefyll ar yr un safle o arwyddocâd hanesyddol a symbolaidd, mae'r Palas ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd ers 1987.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Westminster 
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Lloegr
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig