open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clwb Ieuenctid Caernarfon

Mae **Clwb Ieuenctid Caernarfon** wedi ei leoli yn nhref Caernarfon yng Ngwynedd.

## Hanes 
Agorodd y Clwb ar yn unfed ar ddeg o Ionawr 1979 gan Cllr IB Griffith. pryd agorodd, roedd dim ond ddwy ystafell ond roedd tua phum cant o blant eisiau dŵad i mewn.

Mae gan y clwb pedair ystafell, un sydd yn cynnwys dwy soffa, bar diodydd, teli, a gem Wii. Mae un ystafell cyfrifiaduron, un ystafell coginio a bwrdd pwl.  Roedd yr adeilad yn arfer bod yn ysgol gynradd i fechgyn. Agorwyd yr ysgol yn 1849.

## Gwobrau 
Mae'r clwb wedi ennill llawer o cystadlaethau dawnsio, dartiau a chelf. Mae hyn wedi codi gwybodaeth am y clwb a beth maen nhw yn gwneud i'r gymuned.

Categori:Caernarfon
Categori:Sefydliadau 1979
Categori:Prosiect Wici Môn
Marathon roc

Digwyddiad cerddorol, blynyddol yw **Marathon Roc** sydd yn cael ei gynnal bob mis Awst er mwyn llunio a chreu  bandiau newydd ar gyfer pobl ifanc rhwng 13-18 mlwydd oed.

Mae’r digwyddiad yn cael ei gynnal yn Y Galeri, yng Nghaernarfon. Tri cyfansoddwr enwog o Gymru sydd yn hybu’r digwyddiad yw Osian Huw Williams, Branwen Williams a Gareth Thomas. Mae'r cyfansoddwyr yma yn dod at ei gilydd i greu gweithgareddau llais ac  offerynnol mewn band e.e. gitâr, piano, allweddellau a’r drymiau. Mae Marathon Roc yn helpu pobl ifanc i ddatblygu gwahanol sgiliau a rhannu syniadau i ddadansoddi caneuon eu hunain er mwyn cael hyder i berfformio o flaen gynulleidfa hwyliog.

Mae plant o gwmpas ardal Caernarfon yn dod at ei gilydd i'r Galeri, i dod i ‘nabod ei gilydd fel unigolion ac yn datblygu fel grŵp.Yn ystod y sesiwn cyntaf mae’r trefnwyr yn rhannu’r holl gystadleuwyr i grwpiau bychain ac maent yn mynd ati i ysgrifennu caneuon wreiddiol. Mae pwyslais mawr yn cael ei roi ar yr iaith Gymraeg, ac mae’n rhaid i'r holl ganeuon fod yn y Gymraeg. Yna, mae’r holl grwpiau yn cael cyfle i ymarfer perfformio’r caneuon ar gyfer y perfformiad mawreddog ar ddiwedd y trydydd dydd. Rhoddir y cyfle ar ddiwedd y trydydd dydd i'r holl griw ddangos eu perfformiad i griw o deulu a ffrinidau. Mae’r digwyddiad yma yn allweddol bwysig ar gyfer creu bandiau newydd yn y Gymraeg. Mae grwpiau enwog fel y Candelas, Di-enw a Gwilym wedi cychwyn wrth fynychu ‘Marathon Roc’. Yn 2018, cafodd nifer o fandiau newydd eu ffurfio yn 2018 sef Aerobic, Paracetamol a Maes Parcio.

Marathon Roc
Categori:Prosiect Wici Môn
Galeri Caernarfon

Canolfan Mentrau Creadigol yng Nghaernarfon yw **Galeri** a agorodd yn swyddogol ym mis Ebrill 2005.

Mae adeilad y Galeri yn gynnwys theatr a sinema gyda 394 o seddi, safle celf, 2 stiwdio ymarfer fawr a 3 stiwdio ymarfer llai. Mae gofod ar gyfer 24 o unedau swyddfa yn ogystal â ystafelloedd cyfarfod a'r Café Bar. Trefnir rhwng 400 – 500 o ddigwyddiadau bob blwyddyn, hefo dros 40,000 o docynnau yn cael ei werthu bob tro. Ar 21 Medi 2018 agorwyd sinema newydd ar gyfer y Galeri, un sy’n cynnwys 119 sedd. Daeth yr actor Rhys Ifans i agor y sinema newydd yn swyddogol.

Gall theatr Galeri eistedd 394 o bobl neu gellir defnyddio'r gofod gyda 300 yn sefyll, neu arddull cabaret am hyd at 150. Gellir dod o hyd i 6 sedd cadeiriau olwyn penodol yn y rhes flaen, gyda 6 ychwanegol yn y balconi.

## Datblygiad
Datblygwyd cynlluniau'r Galeri gan fenter gymunedol ddi-elw Cwmni Tref Caernarfon Cyf (Galeri Caernarfon Cyf erbyn 2018), sy'n gweithredu fel Ymddiriedolaeth Datblygu. Adeiladu'r Galeri oedd prosiect mwyaf yr Ymddiriedolaeth ar y pryd. Cychwynnodd y gwaith adeiladu yn 2004 gan y contractwyr Watkin Jones ac fe gostiodd £7.5 miliwn i'w adeiladu.

## Gweler hefyd 
*Sbarc Galeri

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwynedd
Categori:Caernarfon
Categori:Sefydliadau 2005
Categori:Theatrau Cymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Gordon Banks

Pêl-droediwr Seisnig oedd **Gordon Banks, OBE** (30 Rhagfyr 1937 – 12 Chwefror 2019). Aelod y tîm Lloegr yng Nghwpan y Byd Pêl-droed 1966 a 1970 oedd ef.

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Glanhau data

[400px|bawd|Disodli gwallau gyda'r teclyn AWB ar y [Wicipedia Cymraeg.]]
Proses o lanhau neu "olchi" gwybodaeth yw **glanhau data**, a hynny o fewn y maes a elwir yn rheoli data. Gall y wybodaeth hon fod ar ffurf set o gofnodion testun neu rif, cronfa ddata, taenlen neu dabl. Gall y broses gynnwys nodi rhannau anghyflawn o ddata, anghywir, lled-anghywir neu amherthnasol; yr ail gam, wedi hyn yw addasu neu ddisodli gwallau o fewn y "data budr" gyda'r wybodaeth gywir. Yn aml, defnyddir botiau i gywiro'r gwaith gyda sgriptiau a chod pwrpasol.

Ar ôl glanhau'r data, dylai'r daenlen neu'r set ddata fod yn gyson â setiau data tebyg o fewn y cwmni neu'r sefydliad. Gall yr anghysondebau a ganfuwyd neu a gafodd eu tynnu gael eu hachosi yn wreiddiol gan ddefnyddwyr, trwy lygredd mewn trosglwyddiad neu drwy storio, neu gan ddiffiniadau geiriaduron gwahanol. Mae glanhau data yn wahanol i ddilysu data; mae dilysu data'n digwydd wrth i'r defnyddiwr fewnbynnu gwybodaeth i mewn i'r system. Er enghraifft gall y dilysu wrthod ymgais gan ddefnyddiwr i fewnbynnu cod post neu e-bost anghywir.

Bydd rhai datrysiadau glanhau data yn glanhau data trwy groeswirio gyda set ddata sydd wedi ei ddilysu. Un o'r arferion glanhau data mwyaf cyffredin o wella data, yw'r arfer o wella'r data, ei wneud yn fwy cyflawn trwy ychwanegu gwybodaeth gysylltiedig. Er enghraifft, atodi cyfeiriadau gydag unrhyw rifau ffôn sy'n gysylltiedig â'r cyfeiriad hwnnw. Gall glanhau data hefyd gynnwys gweithgareddau fel cysoni data a safoni data. Er enghraifft, cysoni codau byr (st, ff, ac ati) i eiriau cyflawn (stryd, ffordd, ac ati). Mae safoni data yn fodd o newid data cyfeirio a osodir i safon newydd.

## Teclynnau
Ceir nifer o declynnau pwrpasol ar gyfer y gwaith o olchi data e.e. Trifacta, OpenRefine, Paxata, Alteryx. Ceir hefyd llyfrgelloedd yn sylfaen i'r glanhau e.e. Pandas ar gyfer Python (iaith codio) a Dplyr ar gyfer R. O fewn Apache Spark, ceir Optimus, sy'n god-agored.

Ar y Wicipedia Cymraeg, defnyddir y porwr AWB (*Auto Wiki Browser*) gan ddefnyddwyr i gywiro iaith a chod.

## Cyfeiriadau
Categori:Rheoli data
Categori:Technoleg gwybodaeth
Dull loci

[bawd|Roedd [Cicero yn trafod dull loci yn ei waith *De Oratore*.]]
Mae **dull loci** (*loci* yw'r gair Lladin am "lleoedd") yn ddull o wella'r cof sy'n cyfuno llygad y dychymyg a chof gofodol, gwybodaeth gyfarwydd am amgylchedd yr unigolyn, i gofio gwybodaeth yn gyflym ac effeithlon. Mae dull loci hefyd yn cael ei adnabod fel **taith y dychymyg**, **palas y cof**, neu **dechneg palas y meddwl**. Mae'r dull hwn yn ddyfais cofeiriol  gafodd ei fabwysiadu mewn traethodau rhethregol Rhufain hynafol a Groeg yr Henfyd (yn *Rhetorica ad Herennium*, *De Oratore* gan Cicero, ac *Institutio Oratoria* gan Quintilian). Mae nifer o bencampwyr cystadlaethau cof yn honni eu bod yn defnyddio'r dechneg hon i gofio wynebau, digidau, a rhestrau o eiriau.

Mae'r eitemau sy'n cael eu cofio yn y system gofeiriol hon yn cael eu cysylltu yn feddyliol â lleoliadau ffisegol penodol.  Mae'r dull yn dibynnu ar berthynas ofodol i sefydlu trefn a chreu atgofion. Defnyddir y syniad o 'daith' i gofio trefn benodol, tra bod 'ystafell' neu 'balas' yn cael ei ystyried fwy effeithiol ar gyfer cofio darnau o wybodaeth heb berthynas â'i gilydd.

Ceir portreadau o ddull loci ym mytholeg Roeg. Yn fwy diweddar, roedd dull loci yn amlwg yng nghyfres deledu *Sherlock* fel y techneg a ddefnyddiai Sherlock Holmes - ar ffurf 'palas y meddwl' - i storio gwybodaeth. Yn straeon gwreiddiol Arthur Conan Doyle, roedd Sherlock Holmes yn cyfeirio at ei ymennydd fel atig. Yn *Hannibal Rising* gan Thomas Harris, ceir disgrifiad manwl o balas cof y cymeriad Hannibal Lecter.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhethreg
Categori:Cofeiriau
Categori:Pages with unreviewed translations
Humphrey Gilbert

Fforiwr, milwr a morwr o Sais oedd Syr **Humphrey Gilbert** (tua 1539 – 9 Medi 1583) sy'n enwog am ei ran yn y chwilfa am Dramwyfa'r Gogledd Orllewin. Er iddo lwyddo i gipio Newfoundland am Deyrnas Lloegr, methiant llwyr oedd ei ymdrechion i sefydlu'r wladfa Seisnig barhaol gyntaf yng Ngogledd America.

## Teulu, addysg a milwra 
Ganwyd yn Greenway, Dyfnaint, i deulu cefnog. Roedd yn hanner brawd, o'r un fam, i Syr Walter Raleigh ac yn gefnder i Syr Richard Grenville. Astudiodd fordwyo a gwyddor filwrol ym Mhrifysgol Rhydychen cyn iddo ymuno â gosgordd y Dywysoges Elisabeth, yr hon a ddaeth yn Frenhines Lloegr yn 1558. Aeth yn filwr gyda byddin yr Iarll Warwick i gynorthwyo'r Hiwgenotiaid yn Rhyfeloedd Crefydd Ffrainc. Tra'r oedd Gilbert mewn garsiwn yn Le Havre (1562–1563), fe'i anafwyd yn ystod y gwarchae.

## Gwladychu Iwerddon 
Ysgrifennodd draethawd yn 1566 i ddadlau dros fordeithiau i chwilio am Dramwyfa'r Gogledd Orllewin. Gwrthodwyd y cynnig gan y Frenhines Elisabeth, ac anfonodd hi Gilbert i Iwerddon i ostegu gwrthryfel yn y cyfnod 1567–70. Cynlluniodd Gilbert i wladychu talaith Munster a'i throi'n Brotestannaidd. Cafodd ei urddo'n farchog yn 1570.

## Rhyfel yn erbyn Sbaen 
Yn 1572, arweiniodd Gilbert 1,500 o filwyr Seisnig yng Ngwrthryfel yr Iseldiroedd yn erbyn Sbaen.

## Fforio Gogledd America 
Yn 1577, cyflwynodd gynllun i'r Frenhines i gipio llongau pysgota Sbaen, Portiwgal, a Ffrainc yn nyfroedd Newfoundland yn ogystal â meddiannu'r trefedigaethau Sbaenaidd Santo Domingo a Chiwba yn y Caribî a rhagodi llongau trysor ar eu ffordd yn ôl i Sbaen. Gwrthodwyd ei gynnig unwaith eto, er i'r Frenhines roddi siarter iddo yn 1578 i wladychu tiroedd yn y Byd Newydd nad oedd wedi eu hawlio'n barod gan wledydd Ewropeaidd eraill. Aeth Gilbert ar fordaith i Ogledd America, ond methiant a fu oherwydd ei arweinyddiaeth wael, ac erbyn tymor y gwanwyn 1579 roedd yr holl longau wedi dychwelyd i Loegr neu droi at fôr-ladrad.

## Diwedd ei oes 
Yn 1579, llwyddodd Gilbert i atal gwrthryfel arall yn Iwerddon. Aeth ar fordaith arall i Ogledd America yn 1583, gan gipio Newfoundland yn enw'r Frenhines. Ar ei ffordd yn ôl i Loegr, chwalwyd ei long mewn storm yng Nghefnfor yr Iwerydd, ger yr Azores.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Nathan J. Probasco, *Sir Humphrey Gilbert and the Elizabethan Expedition: Preparing for a Voyage* (Cham: Palgrave Macmillan, 2020).

Categori:Genedigaethau'r 1530au
Categori:Marwolaethau 1583
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Fforwyr yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Milwyr yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Morwyr yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Nyfnaint
Categori:Pobl fu farw mewn llongddrylliadau
Òmnium Cultural

Cymdeithas o bobl gyda'u pencadlys yn Barcelona, Catalwnia, yw **Òmnium Cultural** a sefydlwyd yn y 1960au i hyrwyddo'r Gatalaneg a diwylliant Catalwnia. Bellach, mae hefyd yn ymwneud â materion cymdeithasol, ac yn 2012 datganodd ei bod o blaid annibyniaeth i Gatalwnia.

## Hanes
Daeth Òmnium Cultural i fodolaeth ar 11 Gorffennaf 1961, pan oedd yr unben Francisco Franco wedi gwahardd y defnydd o'r Gatalaneg yn y cyfnod a elwir yn *España franquista*. Ataliwyd y gymdeithas rhag gweithredu mewn unrhyw fodd yn 1963, ond gweithredodd yn dawel rhwng 1963 a 1967 pan ymladdodd achos mewn llys, a rhoddwyd yr hawl i'r gymdeithas fodoli, unwaith eto.

Daeth unbeniaeth totalitaraidd Franco i ben yn 1975 a sefydlodd Òmnium nifer o wobrau a nawdd cenedlaethol er mwyn hyrwyddo diwylliant Catalanaidd, gan gynnwys ''Premi d'Honor de les Lletres Catalanes (1969)* a gŵyl ddiwylliannol y *Nit de Santa Llúcia *. Gweithiodd ar y cyd gyda Llywodraeth Catalwnia i hyrwyddo iaith a diwylliant. Yn 1984, am ei waith ddiflino, derbyniodd Òmnium y wobr *Creu de Sant Jordi '' gan Lywodraeth Catalwnia.

Yn 2010, pan wrthododd Llys Cyfansoddiadol Sbaen Ddeddf Ymreolaeth newydd y Llywodraeth, trefnodd Òmnium brotest o dros filiwn o bobl ar strydoedd Barcelona.

## Cyfeiriadau
Categori:Catalaneg
Categori:Diwylliant Catalwnia
Categori:Sefydliadau 1961
Achos llys arweinwyr Llywodraeth Catalwnia, 2019

bawd|Yr Uchel -Lys ym Madrid.
[bawd|[Carme Forcadell]]
[bawd|[Meritxell Borràs]]
[bawd|[Dolors Bassa]]
[bawd|Dde: [Josep Lluís Trapero, Cyn-Bennaeth y MossosChwith: Carles Puigdemont]]

Achos llys yn Uwch Lys Sbaen yw **achos llys arweinwyr Llywodraeth Catalwnia** a ddechreuodd ar 12 Chwefror 2019. Mae'r 18 diffynnydd bron i gyd yn gyn-aelodau o gabined Llywodraeth Catalwnia ac yn cynnwys Carme Forcadell (Arlywydd Senedd Catalwnia), Jordi Sànchez (Llywydd Cyngres Genedlaethol Catalwnia) a Jordi Cuixart (Llywydd yr Òmnium Cultural). Cânt eu herlyn am nifer o droseddion honedig gan gynnwys hybu annibyniaeth y wlad, gwrthryfela  a chamddefnydd o arian cyhoeddus (neu 'embeslad') a wariwyd pan drefnodd Llywodraeth Catalwnia Refferendwm ynghylch annibyniaeth yn Hydref 2017.

Barnwr yr achos yw Manuel Marchena. Yn y cyfamser, mae Carles Puigdemont yn parhau yn alltud yng Ngwlad Belg, lle mae'n rhydd i wneud sylwadau ar faterion gwleidyddol Catalwnia, gan gynnwys yr achos hwn.

Mae Amnest Rhyngwladol, y Cenhedloedd Unedig a nifer o gyrff a sefydliadau eraill wedi mynegi eu pryder fod Sbaen wedi torri hawliau dynol yr amddiffynion..

Mae'r Erlynydd yn ymgorffori erlynwyr y cyrff canlynol:
# Swyddfa Erlynydd Gwladwriaeth Sbaen
# Erlynydd y Wladwriaeth
# Plaid asgell-dde Sbaen, *Vox*

## Galwad yn erbyn triniaeth Sbaen o'r diffynyddion 
* Amnest Rhyngwladol: 15 Hydref 2018, galwodd Amnes i Lywodraeth Sbaen ryddhau'r amddiffynwyr gan fod eu dal mewn carchar yn "anghyfiawn ac eithafol". Gwrthododd Sbaen roi caniatad i Amnest fod yn bresenol yn y llys i fonitro a sicrhau tegwch.
* Ar 21 Tachwedd 2018, cyhoeddodd 120 o athrawon prifysgol lythyr yn y papur *Eldiario.es* y cyhuddiad o wrthryfela yn dal dŵr. A group of MEPs stated that they wanted to attend the trial as observers.
* Y Cenhedloedd Unedig: * "pre-trial detention should be considered a measure of last resort",* 7 Mawrth 2018.
* Yn Nhachwedd 2018, galwodd y *American Political Science Association*, sy'n cynrychioli 10,000 o athrawon prifysgol lythyr yn galw ar Prif Weinidog Sbaen Pedro Sánchez i "roi'r gorau i bryfocio'r amddiffywyr.

## Y diffynyddion 
## Achosion eraill 
Ceir chwe diffynnydd arall a fydd ymddangos mewn llys gwahanol, sef Uwch Lys Cyfiawnder Catalwnia: Ramona Barrufet, Mireia Boya Busquet, Lluís Corominas, Lluís Guinó, Joan Josep Nuet a Anna Simó. Bwriedir hefyd erlyn pedwar pennaeth y Mossos, sef heddlu Catalwnia, am gydweithio gyda Llywodraeth Catalwnia, sef Josep Lluís Trapero Álvarez, Pere Soler, César Puig i Casañas a Teresa Laplana. Mae'r erlynydd yn galw am ddedfryd o garchar i'r pedwar: 11 mlynedd yr un.

## Cyfeiriadau
Categori:2019 yng Nghatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Sbarc Galeri

Mae **Sbarc Galeri** yn brosiect celf cynhwysfawr sy’n cynnig ystod eang o brofiadau celfyddydol i blant a phobl ifanc.  Cynhelir dosbarthiadau wythnosol yn y meysydd cerddoriaeth, drama a perfformiadau cyson yn dymhorau ysgolion. Yn ogystal, mae gweithdai amrywiol yn cael eu cynnal yn ystod y gwyliau er enghraifft – marathon roc, ysgolion haf sioeau cerdd, prosiectau ffilm, cyrsiau ffotograffiaeth a sgriptio. Lansiwyd prosiect Sbarc yng Ngaleri Caernarfon yn 2000.

## Cyfeiriadau
Categori:Caernarfon
Categori:Y celfyddydau yng Nghymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Josep Rull

Gwleidydd o Gatalwnia yw **Josep Rull i Andreu** (ganwyd 2 Medi 1968) a fu'n Weinidog yn Llywodraeth Catalwnia rhwng 2016 a 2017. Graddiodd Josep Rul yn y gyfraith ym Mhrifysgol Ymreolaethol Barcelona a gwnaed ef yn Aelod o Fargyfreithwyr Terrassa.

Fe'i carcharwyd rhwng 2 Tachwedd a 5 Rhagfyr 2017, ac eto ar 23 Mawrth 2018, oherwydd cyhuddiadau yn ei erbyn gan Lywodraeth Sbaen. Ar 10 Gorffennaf 2018 terfynwyd ei swydd fel Gweinidog yn Llywodraeth y wlad, gan Uchel-lys Sbaen.

## Aelod a Gweinidog yn y Llywodraeth 
Bu'n aelod o Lywodraeth Catalwnia ers 1997 gan gynrychioli y blaid Convergència i Unió (Catalaneg, yn golygu "Cydgyfeiriad ac Undeb"). Ar 14 Ionawr 2016, daeth yn Weinidog dros Gynaladwyedd a Thir, yn Llywodraeth Carles Puigdemont. Ar yr un diwrnod, cyhoeddodd ei fod yn gadael y Convergència i Unió..

## Carcharu 
Ar 27 Hydref 2017, wedi i Lywodraeth Catalwnia gyhoeddi Datganiad o Annibynniaeth, cyflwynodd Llywodraeth Sbaen fesurau dan Ddeddf 155 o Gyfansoddiad Sbaen, a ddiddymodd Arlywyddiaeth y Generalitat, a phob swydd yn Llywodraeth Catalwnia, gan gynnwys swydd Rull. Yn union wedyn, cyhoeddodd Llywodraeth Sbaen eu bod yn diddymu'r cyhoeddiad hwnnw.

Yn Nhachwedd 2017 cyhuddwyd 8 aelod o'r Llywodraeth o Wrthryfel: Josep Rull, Oriol Junqueras, Jordi Turull, Meritxell Borràs, Carles Mundó, Raül Romeva, Dolors Bassa, Joaquim Forn a Santi Vila..

Ar 4 gorffennaf, trosglwyddwyd ef i garchar Lledoners, Catalwnia a rhwng hynny a'i achos llys ar 12 Chwefror 2019 cafwyd protestiadau tawel y tu allan i'r carchar. Rhwng 3 a 20 Rhagfyr bu ar ympryd, gyda rhai o'r carcharorion gwleidyddol eraill. Fel ymateb i hyn, galwodd yr *International Association of Democratic Lawyers* ar Lywodraeth Sbaen i ryddhau'r "carcharorion gwleidyddol" hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Meritxell Borràs i Solé

Gwleidydd a fferyllydd o Gatalwnia yw **Meritxell Borràs** (ganwyd 12 Ebrill 1964). Bu'n 'Weinidog dros Llywodraethiant a'r Berthynas rhwng Sefydliadau' o Fehefin 2015 hyd at hydref 2017, pan gafodd ei gwahardd o'i swydd gan Lywodraeth Sbaen, wedi i Lywodraeth Catalwnia gyhoeddi Datganiad o Annibynniaeth ar 27 Hydref 2017.

Yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015, safodd dros y glymblaid Junts pel Sí (JxSí).

## Magwraeth a choleg 
Fe'i ganwyd ym 1964 yn L'Hospitalet de Llobregat. Graddiodd ym Mhrifysgol Barcelona cyn gweithio fel fferyllydd. Cefnogodd annibyniaeth Catalwnia ers yn ifanc, a bu'n aelod o Gymdeithas Iuenctid Cenedlaethol  Catalwnia tra'n fyfyriwr. Fe'i hetholwyd i Dinesig L'Hospitalet de Llobregat a Senedd Catalonia ym 1995.

## Gwleidyddiaeth a charchar 
Ar 1 Hydref 2017 cynhaliwyd Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia, er gwaethaf dyfarniad y Llys Cyfansoddiadol Sbaen ei fod yn groes i'r cyfansoddiad. Diddymwyd Arlywyddiaeth y Generalitat, a phob swydd yn Llywodraeth Catalwnia, gan gynnwys swydd Borràs.

Yn Nhachwedd 2017 cyhuddwyd 8 aelod o'r Llywodraeth o Wrthryfel: Meritxell Borràs, Josep Rull, Oriol Junqueras, Jordi Turull, Carles Mundó, Raül Romeva, Dolors Bassa, Joaquim Forn a Santi Vila..

Ar 30 Hydref 2017 daethpwyd â chyhuddiadau o wrthryfel, annog gwrthryfel (*sedition*) a chamddefnyddio arian cyhoeddus (neu "embesliad") yn erbyn Borràs ac aelodau eraill o Lywodraeth Catalwnia. Ffodd Borràs ac Arlywydd y wlad Carles Puigdemont, ynghyd ag eraill, i Wlad Belg, ond dychwelodd Borràs i Gatalwmia. Ar 2 Tachwedd 2017 cafodd Borràs a saith gweinidog Catalaneg eraill eu cadw yn y ddalfa gan yr *Audiencia Nacional*. Cafodd chwech o'r gweinidogion, gan gynnwys Borràs, eu rhyddhau ar fechnïaeth ar 4 Rhagfyr 2017.

Ar 23 Mawrth 2018, fe gorchmynodd barnwr Uchel-Lys Sbaen orchymyn y dylai Borràs sefyll o flaen ei gwell am anufudd-dod ac embesliad. Cyhoeddodd y barnwr hefyd y byddai'n rhaid iddi hi a'r diffynyddion erailll dalu costau'r llys, sef €2.1 miliwn.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Clwb bocsio Caernarfon

Clwb wedi ei leoli yn nhref Caernarfon yw **Clwb bocsio Caernarfon**

Llywydd y clwb yw Mark Persgrove ac ei ysgrifennydd y clwb yw T. Owen. Mae'r clwb yn cymryd plant i fyny at 15 oed i ddysgu nhw sut i baffio. Mae yna 35 o aelodau ac mae 15 wedi cymryd rhan yn cystydlaethon dros yr U.K. Mae yr clwb wedi bod ar agor ers 1994.

Mae bocsio wedi bod yn poblogaidd yng Nghymru ers 18g yn enwedig yn Wrecsam yn 1824. Gwneath Cymru gyfraniad mawr cyntaf i'r bocsio yn 1867.

Ym mis Ebrill 1928 sefydlwyd Cymdeithas Bocsio a Bwrdd Rheoli Cymru i reoleiddio pencampwriaethau a sicrhau diogelwch y bocswyr.

Categori:Chwaraeon yng Nghaernarfon
Categori:Egin paffio
Categori:Paffio yng Nghymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Ysgol Bontnewydd

Mae **Ysgol Bontnewydd** yn ysgol gynradd ddwyieithog yn y Bontnewydd ger Caernarfon. Agorwyd adeilad presennol yr ysgol yn 1976. Pennaeth yr ysgol yw Llyr Rees a'r ddirprwy bennaeth yw Miss Eirian Madain.

Yn 2019 mae yno wyth dosbarth gyda 194 o ddisgyblion ar y gofrestr.

Y wisg ysgol yw crys polo melyn, siwmper glas tywyll a throwsus neu sgert ddu. Mae’r ysgol yn nalgylch Ysgol Syr Hugh Owen ac yn cynnwys cymunedau a phentrefi Caeathro a Llanfaglan. Defnyddir yr adeilad gan y Clwb Brecwast a hefyd gan y cylch meithrin ac fel neuadd y pentref.

## Clybiau
Yn yr ysgol cynhelir llawer o glybiau fel clwb celf, clwb brecwast, clwb campau’r ddraig, a’r clwb garddio, dau ohonynt dim ond ar agor yn ystod rhai tymhorau.

### Clwb Celf
Mae’r clwb celf ar agor yn ystod tymor y Gaeaf. Mae’r clwb yn rhoi cyfle i ddisgyblion yr ysgol allu cwblhau gwaith celf i'r Urdd neu waith dosbarth. Sgiliau maent yn defnyddio yw gwehyddu, feltio a gwnïo.

### Clwb Garddio
Yn ystod y Gwanwyn, maent yn cynnal clwb garddio. Yn y clwb yma mae ganddynt lawer o weithgareddau fel; plannu bylbiau, hadau a phlanhigion, chwynnu a gofalu am yr amgylchedd.

### Clwb Campau'r Ddraig
Yn y clwb yma maent yn cynnal clwb chwaraeon sydd yn parhau trwy’r flwyddyn, rhan fwyaf o weithgareddau i'r sesiynau ffitrwydd yw athletau, gemau a chwaraeon tîm.

## Uned Gwyrfai
Agorwyd uned newydd ar safle Ysgol Bontnewydd yn Ionawr 2000. Roedd Uned Gwyrfai yn un o’r unedau cyntaf o’i fath yng Nghymru lle mae plant ag anghenion addysgol dwys yn cael addysg yn yr ysgol gynradd leol. Mae Cyngor Gwynedd, Ysgol Pendalar ac Ysgol Bontnewydd sydd yn gyfrifol am yr Uned. Mae rhwng 6-8 disgybl rhwng 7 a 11 oed yn cael eu haddysgu yno, bydd athrawes a chymorthyddion o Ysgol Pendalar yn gofalu am y plant.

## Cynghorau
Ar ddechrau bob tymor mae plant ym mhob dosbarth CA2 (Bl2-Bl6) yn pleidleisio am un bachgen ac un ferch i'w cynrychioli ar y Cyngor Ysgol, Cyngor Eco a Chyngor y Siarter Iaith. Mae’r Cyngor Ysgol yn gyfle i wella'r ysgol drwy wrando ar farn y disgyblion, mae’n gyfle i blant fynegi eu barn a gwella eu sgiliau cyfathrebu. Mae gan yr ysgol hefyd gyngor eco  gan ei bod hi yn ‘Ysgol Werdd’ ers 2010, mae hyn yn golygu eu bod nhw yn ceisio lleihau gwastraff, arbed ynni, gwarchod yr amgylchedd a byw’n iach. Yn olaf mae yna gyngor siarter iaith, y pwrpas ydi i gael y plant i siarad Cymraeg yn naturiol efo'i gilydd.

## Dolenni allanol
* Gwefan yr ysgol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Bontnewydd, Arfon
Categori:Ysgolion cynradd Gwynedd
GISDA

Menter gymdeithasol yw **GISDA** sy'n cynnig cefnogaeth ddwys a chyfleon i bobl ifanc 14 i 25 sydd yn byw yng Ngogledd Cymru. Sefydlwyd yr elusen yn 1985 i gynnig lloches a chefnogaeth i bobl ifanc digartref yr ardal.

## Prosiectau yng Nghaernarfon
### Te a Cofi
Mae'r caffi yma ar y Maes yng Nghaernarfon. Mae'n agored i'r cyhoedd ac yn hyfforddi pobl ifanc yn y maes arlwyo.

### Clwb Ieuenctid LHDT+ GISDA
Mae'r clwb yn gyfle i bobl ifanc rhwng oed 15 a 21 i gael hwyl, mwynhau a chyfarfod ffrindiau mewn awyrgylch hamddenol a chynhwysol. Mae'r clwb yn cyfarfod yng nghaffi Te a Cofi pob yn ail nos Lun rhwng 6-8yh.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Elusennau
Categori:Caernarfon
Alffa

Mae **Alffa** yn ddeuawd cerddorol o Gymru a sylfaenwyd gan y gitarydd Dion Jones a'r drymiwr Sïon Land. Arwyddwyd y band gan  Recordiau Cosh, label  y canwr Yws Gwynedd. Mae cerddoriaeth Alffa wedi cael ei chwarae mewn gwledydd fel De America a Brasil.

Cafodd Dion Jones a Sïon Land eu haddysg yn Ysgol Brynrefail yn Llanrug, tu allan i Gaernarfon. Astudiodd y ddau gerddoriaeth yn yr ysgol a cychwynnodd Alffa yn chwarae yn lleol. Daethant yn boblogaidd ar ôl iddynt adael yr ysgol yn 18 mlwydd oed.

Y gân gyntaf a gyhoeddwyd oedd Mwgwd yn 2017. Yn 2018 cyhoeddodd Alffa’r gân Gwenwyn. Cafodd y gân yma ei chwarae 1 miliwn o weithiau ar Spotify a dyma’r gân gyntaf yn Gymraeg i wneud hyn, erbyn heddiw mae'r gan wedi cael ei chwarae 2 miliwn o weithiau.  Cafodd y can yma ei chwarae dros y byd fel llefydd fel De America.

## PYST
PYST yw grŵp sy’n hybu cerddoriaeth Cymraeg ar-lein yn rhyngwladol. Alun Llwyd cychwynnodd PYST flwyddyn yn ôl. Dechreuodd PYST hybu cerddoriaeth Alffa yng Nghymru ac mewn llefydd fel De America. Mae Pyst yn rhan o’r syniad i cael 1 miliwn o bobl i siarad Cymraeg erbyn 2050.

## Brwydr y Bandiau
Ar y 9 Awst 2017 enillodd Alffa gystadleuaeth "Frwydr y Bandiau". Roedd chwe band neu artist yn cystadlu i ennill. Enillodd Alffa £1,000, a noddwyd gan Land Lakes. Hefyd enillon nhw y cyfle i chwarae ym Maes B, chael erthygl yng nghylchgrawn *Y Selar* a sesiwn hefo ffotograffydd.

## Caneuon 
*"Mwgwd" (2017)
*"Rhydd" (2017)
*"Tomos Rhys" (2018)
*"13.11.15" (2018)
*"Creadur" (2018)
*"Gwenwyn" (2018)
*"Pla" (2019)

## Dolenni allanol
*
*Alffa ar Instagram
*Gig Alffa yn yr 'Eisteddfod Gudd' 2021 
Categori:Bandiau Cymraeg
C.P.D. Merched Tref Caernarfon

:''Gweler hefyd C.P.D. Tref Caernarfon

Mae **C.P.D. Merched Tref Caernarfon** yn glwb pêl-droed yng Nghaernarfon.

Mae yna dimau yn dechrau i blant o dan 8,o dan 10, o dan 12, o dan 14, o dan 16 ac yna'r Tîm cyntaf.

## Gemau/Ymarferion
Mae genethod y tîm cyntaf yn chwarae yn Yr Oval, Marcus Street sydd yn cael ei rannu gyda thîm dynion Caernarfon. Mae timau o dan 8,10,12,14 a 16 yn chwarae eu gemau gartref ar gae Ysgol Syr Hugh Owen. Mae o dan 8,14,16 yn ymarfer ar gae Ysgol Syr Hugh Owen ac o dan 12 yn ymarfer ar gae bob tywydd Ysgol Brynrefail yn Llanrug. Mae o dan 12,14 a 16 yn chwarae yn y ‘Nwgfl’ (North Wales Girls Football League) ac mae timau o dan 8 a 10 yn chwarae mewn twrnaments ar draws Gogledd Orllewin Cymru.

## Rheolwyr
Dewi Owen ydi rheolwr timau o dan 8 a 10, rheolwr tîm o dan 12 yw Elain Evans, rheolwr o dan 14 yw Tania Jones a rheolwr tîm o dan 16 ydi Owain Bryn a Huw Roberts. Rheolwr y tîm cyntaf yw Keith Fearns. Lliwiau’r clwb yw Melyn a Gwyrdd.

Categori:Chwaraeon yng Nghaernarfon
Caernarfon

Categori:Prosiect Wici Môn
Plu (band)

Grŵp gwerin-pop Cymraeg yw **Plu**. Aelodau'r band yw Elan, Marged a Gwilym Bowen Rhys, brawd a dwy chwaer sy'n dod o bentref Bethel ger Caernarfon. Cafodd y grŵp ei ffurfio yn haf 2012 ac maen nhw'n chwarae cerddoriaeth gwerin-bop amgen gyda harmoni clòs tri llais  yn asgwrn cefn cyson i’w set amrywiol.

Roedd Plu yn rhan o brosiect Gorwelion, cynllun a redir gan BBC Cymru mewn partneriaeth â Chyngor y Celfyddydau er mwyn datblygu cerddoriaeth gyfoes annibynnol, newydd yng Nghymru. Fel rhan o’r cynllun, cawsant gyfle i chwarae mewn gwyliau fel Gŵyl y Gelli a Gŵyl Rhif 6 a recordio sesiwn fyw yn stiwdio BBC Maida Vale. Cafodd y tri gyfle i gynrychioli Cymru yn Folk Alliance International, Kansas City fis Chwefror 2016. Maent hefyd wedi cael cyfle i berfformio yn Ngŵyl y Dyn Gwyrdd, yn Glastonbury yn Lloegr, ac yng Ngŵyl Euskal Herria Zuzenean yng Ngwlad y Basg.

Albwm cyntaf y grŵp oedd *Plu* ar label Sbrigyn Ymborth, a gafodd ei ryddhau ym mis Gorffennaf 2013. Aled Hughes o'r band Cowbois Rhos Botwnnog a gynhyrchodd yr albwm yma. Creodd Plu albwm o ganeuon i blant o’r enw *Holl Anifeiliaid y Goedwig* a gafodd ei ryddhau ym mis Rhagfyr 2014 ar label Sain. Perfformio Cafodd eu trydydd albwm o’r enw *Tir a Golau* ei ryddhau ar label Sbrigyn Ymborth fis Tachwedd 2016. Enwebwyd y tri albwm ar gyfer Albwm Cymraeg y flwyddyn am dair blynedd yn olynol gyda’r diweddaraf ar restr fer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig yn 2016. Ym mis Mawrth 2017 perfformiodd Plu yn y Wladfa, Patagonia fel rhan o ŵyl Patagonia Celtica.

Mae Plu hefyd wedi cydweithio gyda Carwyn Ellis o’r band Colorama i greu prosiect 'Bendith'. Ym mis Mai 2016, cafodd sengl y prosiect, *Danybanc* ei rhyddhau, gyda’r albwm *Bendith* yn cael ei ryddhau ym mis Hydref 2016. Cafodd EP *Bendith* ei rhyddhau ar label Aficionado Records fis Chwefror 2017.

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 

Categori:Bandiau Cymraeg
Berta Ruck

Nofelydd o Gymru oedd **Amy Roberta Ruck** (2 Awst 1878 – 11 Awst 1978).

## Cefndir
Ganwyd Berta Ruck yn Murree, Punjab, India yn blentyn i Arthur Ashley Ruck, swyddog ym myddin India'r Ymerodraeth Brydeinig ac Elizabeth Eleanor (née D'Arcy) ei wraig. Roedd ei theulu o dras Gymreig. Roedd ei nain ar ochr ei thad, Mary Ann Ruck (née Matthews), yn etifedd ystâd Esgair a Phantlludw, Aberdyfi. Roedd ei mam yn hanu o Lanbrynmair ac yn ddisgynnydd i Dafydd Llwyd o Fathafarn ac i John Jones, Maesygarnedd.. Bu'r teulu wedyn yn byw yn Llwyn-y-Brain, Llanrug. Cafodd ei addysgu mewn ysgol breswyl yn yr Almaen ac yn Ysgol St Winifred Bangor. Mynychodd ysgol gelf yn Llundain cyn derbyn ysgoloriaeth i Ysgol Celfyddyd Gain Slade (sydd bellach yn rhan o Goleg Prifysgol Llundain). O Lundain aeth i astudio yn yr Académie Colarossi, coleg celf ym Mharis.

Ym 1909 priododd y nofelydd Seisnig Oliver Onions; a newidiodd ei enw ym 1918 i George Oliver. Bu iddynt dau fab.

## Gyrfa
Dechreuodd Ruck ei yrfa trwy ddarparu darluniadau i gylchgronau merched ei dydd, yn aml i ddarlunio storïau a oedd yn ymddangos yn y cylchgronau. O 1905 dechreuodd ysgrifennu ei storïau ei hun gan weld storïau byr a storïau gyfres mewn cylchgronau megis *Home Chat* a *The Idler*.

Cyhoeddwyd y gyntaf o'i 90 nofel lawn ar ffurf llyfr, *His Official Fiancée*, ym 1914.. Roedd yn nofel rhamant gyda'r Rhyfel Byd Cyntaf yn gefndir, a phrofodd yn  llwyddiant ysgubol. Defnyddiwyd y nofel yn sail i ddwy ffilm: *His Official Fiancée* (1919), ffilm fud a gyfarwyddwyd  gan Robert G. Vignola a *Hans officiella fästmö* (1944), ffilm Swedeg a gyfarwyddwyd gan Nils Jerring . Cyhoeddodd tair nofel arall ar yr un thema, *The Lad with Wings* (1915), *Khaki and Kisses* (1915) a *The Girls at his Billet* (1916). Cyhoeddwyd y pedwar llyfr o dan ei enw priodasol *Mrs Oliver Onions*. Ym 1916 cyhoeddwyd ''Miss Million's Maid'' y cyntaf o'i nofelau o dan yr enw **Berta Ruck**.

Thema y rhan fwyaf o'i nofelau oedd stori cariad am ferch mewn byd lle'r oedd rôl y ferch yn newid yn y byd cyfoes. Roedd y rhan fwyaf o'i nofelau, hefyd, yn cynnwys prif gymeriad oedd yn Gymraes, gan amlaf yn Gymraes Cymraeg ei hiaith.

Yn ogystal â'i nofelau, ysgrifennodd hanes teulu ei mam, *Ancestral Voices* (1972), a phedair gwaith hunangofiant: *A Storyteller tells the Truth* (1935), *A Smile for the Past* (1959), *Trickle of Welsh Blood* (1967) ac *An Asset to Wales* (1970).

## Marwolaeth
Bu farw yn ei chartref, Bryn Tegwel, Aberdyfi ychydig wedi ei phenblwydd yn 100 mlwydd oed.

## Llyfryddiaeth (anghyflawn)
### Nofelau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Prosiect Wicipobl
Cae Glyn United

Tîm pêl-droed yw **Cae Glyn United**, sy'n dod o ardal Maesincla, Caernarfon, Gwynedd. Mae'r gemau yn cael eu chwarae yn y cae a elwir yn "Cae Glyn" sydd wrth ymyl yr orsaf heddlu lleol.

## Y Clwb yn dathlu
Mae wedi bodoli ers 1969 ac yn dathlu 50 mlynedd yn 2019 ac fe gychwynnodd gan ddyn lleol, Bobby Wroe, fu farw yn 84 mlwydd oed yn 2012. Mae yna nifer o dimau, ac yn cychwyn o dan 6 i fyny at 16 mlwydd oed. Mae’r cae chwarae lleol yn safle gwych er mwyn cael ymarferion, gemau cystadleuol a gemau wythnosol y gynghrair – cynghrair  Gwyrfai. Mae  angen tâl aelodaeth am flwyddyn sydd yn £30, am y pris rydych yn cael cit, sesiynau wythnosol o ymarfer sgiliau a chwarae yn ogystal â hyfforddwyr ddeallus a dawnus. Mae rheolwyr/hyfforddwyr gyda ‘DBS’ ac yn adnabod yn ogystal â bod yn ffrindiau mawr gyda’r chwaraewyr/rhieni. Mae yn gyfle gwych i fechgyn a genethod yr ardal i gadw yn heini, gwneud ffrindiau ac i chwarae un o chwaraeon mwyaf poblogaidd y byd. Mae yna dwrnament blynyddol yn cael ei gynnal ar gae Ysgol Syr Hugh Owen gyda thimau o agos ac o ochrau Manceinion, Lerpwl, Caer a Wrecsam yn dod i gystadlu yn erbyn ei gilydd. Cadeirydd y tîm ydi Barry Evans sydd yn digwydd bod yn reolwr y  tîm dan 14 ac yn  rhoi cyflwyniad i'r tîm pob blwyddyn tu mewn I'r Ofal er mwyn diolch i'r chwaraewyr, rhieni a’r rheolwyr am eu cefnogaeth a’r llwyddiant. Ysgrifennydd y tîm yw Tim Grubb ers blynyddoedd. Mae Cae Glyn United yn rhannu yr un dref gyda’u gystadleuwyr - Segontiwm Rovers mae yno cyffro mawr bob tro maent yn chwarae oherwydd mae yna ddigon o goliau yn cael eu sgorio.

## Y Cit
Cit Cae Glyn ydy siorts du, sanau du a coch a thop llewys hir gyda streipiau coch a du. Mae gan y logo lun castell syml yn y cefndir a llun pêl-droed yn y canol, ac enw y tîm mewn cylch o’i amgylch – Clwb Pêl-droed Ieuenctid Cae Glyn United.

Categori:Caernarfon
Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Caernarfon Celts

Mae'r **Caernarfon Celts** yn dîm pêl-fasged yn ardal Caernarfon.

Cafodd y Caernarfon Celts ei sefydlu er mwyn cael mwy o bobl ifanc i chwarae pêl-fasged ac i gael mwy o blant i fwynhau chwaraeon ac i gadw’n iach. Mae’r pobl ifanc yn cael eu hyfforddi gan Arwel Jones ac Aled Gwilym Jones. Mae Sion Owen a Niall Williams yn hyfforddwyr cynorthwyol.

Mae'r hyfforddiant yn cael ei gynnal yng Nghanolfan Hamdden Arfon.

## Y timau
Mae gan y Caernarfon Celts bedwar tîm:

* O dan 14 oed
* Rhwng 14-16 oed
* Rhwng 16-18 oed
* Oedolion

Mae’r timau yn rhan o’r North Wales Basketball Association. Arwel Jones sydd yn hyfforddi y tîm dan 14 ac Aled Jones y timau dan 16 ac 18. Mae’r timau Celts hefyd yn cystadlu yn frwd. Curodd tim dan 18 ac dan 16 yr NWBA Junior Cup 2017/18.

## Dolenni allanol
*
*

Celts
Categori:Timau pêl-fasged Cymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Clwb Golff Caernarfon

Sefydlwyd **Clwb Golff Caernarfon** ym 1909 fel cwrs 9 twll ac yna fe’i hailgynlluniwyd ym 1981. Saif ar lannau Afon Menai, i'r gorllewin o dref Caernarfon. Mae'n un o’r harddaf yn yr arda, ac yn profi’n sialens i golffwyr o bob lefel.

Mae’r cwrs wedi cynnal Pencampwriaeth Cymru Bechgyn yn 2009. Chwaraewyd y rownd yma gan ddau o wleidyddion mwyaf y wlad ar yr adeg, Winston Churchill a David Lloyd George. 

## Dolen allanol
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Clybiau a chyrsiau golff Cymru
Categori:Caernarfon
Categori:Sefydliadau 1909
Doc Fictoria

bawd|Doc Fictoria gyda muriau Tref Caernarfon yn y cefndir
Mae **Doc Fictoria** yn ardal yng Nghaernarfon lle fu porthladd yn hanesyddol. Adeiladwyd y Doc Fictoria ar ben deheuol Afon Menai yn y 1860au gyda'r bwriad yn bennaf i fewnforio coed  o Sgandinafia. Tua'r cyfnod cwblhau roedd y rheilffordd wedi cyrraedd ac yn dilyn cyfnod o ddirywiad mewn llongau masnachol, daeth Doc Victoria i ben yn fasnachol. Yn 1997 prynwyd Doc Fictoria gan Gyngor Gwynedd a ddatblygodd hi i Farina Doc Fictoria sy'n weithredol heddiw.

## Cyfleusterau
* Lle ar gyfer hyd at 45 o longau sy’n ymweld.  
* Bloc toiledau a chawod gydag uned anabl hunangynhwysol.  
* Disel  
* Cysylltiad Di-Wi am ddim.  
* Ailgylchu: olew, batris, hidlyddion, gwydr, tun, poteli plastig, papur.

## Cyfeiriadau
Categori:Caernarfon
Categori:Porthladdoedd
Iaith arunig

Iaith naturiol nad yw’n rhannu tarddiad hysbys ag unrhyw iaith fyw arall yw **iaith arunig**. Mae’r iaith Fasgeg yn un enghraifft, gydag eraill megis Ainŵeg yn Hokkaidō, Bwrwshasceg ym Mhakistan ac iaith y Mapuche.
Ymhlith ieithoedd arunig heddiw, nid pob un sydd wedi bod felly erioed; mae rhai lle mae pob iaith sy’n perthyn wedi darfod. Enghraifft yw’r iaith Pirahã, disgynnydd olaf yr ieithoedd Mura. Mae eraill, megis Basgeg, lle nad oes tystiolaeth hanesyddol o ieithoedd sy’n perthyn chwaith.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd
Nunchaku

Arf yng nghrefft ymladd draddodiadol Okinawaidd ar ffurf dwy ffon sydd wedi'u cysylltu â'i gilydd gyda chadwyn fetel neu raff fer yw **nunchaku**. Mae dwy ran yr arf yn aml wedi'u gwneud o bren. Mae'r nunchaku yn cael eu defnyddio fwyaf mewn crefftau ymladd fel kobudō Okinawaidd a karate, ac yn cael ei ddefnyddio fel arf hyfforddi, gan ei fod yn hybu datblygiad cyflymder symudiadau'r dwylo ac yn gwella osgo. Heddiw, gellir gwneud nunchaku o fetel, pren, plastig neu wydr ffeibr. Mae fersiynau tegan ar gael sydd wedi'u gwneud o bolystyren neu blastig. Mae meddu'r arf yn anghyfreithlon mewn rhai gwledydd, oni bai ei fod yn cael ei ddefnyddio mewn ysgolion crefft ymladd proffesiynol.

Nid oes sicrwydd ynghylch union darddiad y nunchaku. Honnir bod ffermwyr Okinawaidd wedi'i addasu o declyn oedd yn cael ei ddefnyddio i ddyrnu reis, ac nad oedd yn arf poblogaidd iawn yn hanesyddol am nad oedd yn effeithiol yn erbyn arfau eraill fel  cleddyfau samwrai, a phrin yw'r technegau hanesyddol ar gyfer ei ddefnyddio sydd wedi goroesi hyd heddiw.

Nid yw tarddiad y gair *nunchaku*  () yn hysbys ychwaith. Un ddamcaniaeth yw ei fod wedi tarddu o ynganiad yr arwyddion Tsieineaidd 双截棍 (math o ffon ddwy ran draddodiadol yn Tsieina) mewn tafodiaith De Fuji o'r iaith Tsieinieg (兩節棍). Mae damcaniaeth arall yn deillio o ddiffiniad y gair "nun" fel "efaill".

Categori:Crefftau ymladd
Seindorf Beaumaris

Band pres yn nhref hanesyddol Biwmares, Ynys Môn, ydy **Seindorf Beaumaris**. Mae’n rhan bwysig o gymuned y dref, ac mae’n llwyddiannus iawn. Mae’n sefydliad o bump band, y bandiau Cychwynnol, Canolraddol, Ieuenctid, Hŷn, a’r LSW.

## Y Sefydliad
Cafodd y band ei sefydlu yn 1921. Yn wahanol i fandiau eraill, yn lle cystadlu yn genedlaethol ar draws Cymru, roedden nhw'n diddanu pobl y dref. Mae'r sefydliad yn rhan fawr o'r gymuned, yn cymryd rhan yng ngorymdaith Sul y Maer a Sul y Cofio ac yn cynnal cyngherddau yn y dref. Mae'r bandiau hefyd yn cystadlu ar draws Prydain ac Ewrop, mewn cystadlaethau cenedlaethol ac Ewropeaidd.

## Y Bandiau
Y band cychwynnol yw’r band i blant sydd newydd gychwyn chwarae.

Mae’r band canolraddol i blant sydd yn gwella yn eu chwarae ac o safon uwch na’r band cychwynnol. Mae’r band yma wedi cystadlu ym Mhencampwriaeth Ieuenctid Prydain Fawr.

Mae’r band ieuenctid ar gyfer plant o 9 i 18 oed. Mae’n llwyddiannus iawn, ac mae wedi cymryd rhan mewn cystadlaethau fel Pencampwriaethau Ewropeaidd ac wedi perfformio mewn lleoedd fel Neuadd Frenhinol Albert, Llundain a Neuadd Symffoni, Birmingham.

Mae’r band Hŷn hefyd yn llwyddiannus iawn yn cymryd rhan mewn cystadlaethau fel Pencampwriaeth Prydain Fawr yn Neuadd Frenhinol Albert.

Mae’r LSW yn fand sydd yn gadael i bobl hŷn sydd newydd ddechrau chwarae i gael chwarae mewn band pres.

## Cystadlu
Mae'r bandiau yn cystadlu mewn llawer o gystadlaethau cenedlaethol. Dyma rai:

* Pencampwriaethau Prydain Fawr
* Rali Gogledd Cymru
* Cystadlaethau Adloniant
* Pencampwriaethau Ewropeaidd

## Perthynas â Norwy
Mae gan y band berthynas agos gyda sawl band yn Norwy. Mae hynny wedi arwain at sawl chwaraewr ac arweinydd o'r ddwy wlad yn teithio o'r un wlad i'r llall i chwarae ac arwain. Yn 2015 aeth y Band Ieuenctid i Stavanger, ac yn 2017 teithiodd yr LSW i gystadlu yng nghystadleuaeth Gubbiaden.

## Yr Arweinwyr
*Band Cychwynnol - Fred Evans
*Band Canolraddol - Bethan Evans
*Band Ieuenctid - Hefin Evans
*Band Hŷn - Scott Robert-Lloyd
*LSW - Fred Evans

## Dolenni allanol 
Youtube; https://www.youtube.com/user/BeaumarisBand

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Ted Williams

Roedd **Syr Edward (Ted) John Williams**, (1 Gorffennaf, 1890 – 16 Mai, 1963) yn undebwr llafur a gwleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur Ogwr rhwng 1931 a 1946. Bu hefyd yn gwasanaethu fel Uchel Gomisiynydd Awstralia rhwng 1946 a 1952.

## Bywyd Personol
Ganwyd Williams yng Nglyn Ebwy yn fab i Emanuel Williams a Ada (née James) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn ysgol wirfoddol Victoria ac ysgol elfennol Trehopcyn. Ymadawodd a'r ysgol yn 12 mlwydd oed. Ond yn ddiweddarach aeth i'r Coleg Llafur Canolog i hyfforddi i fod yn athro.

Ym 1916 priododd Evelyn, merch David James, Pontypridd. Bu iddynt ddwy ferch.

## Gyrfa
Ym 1902, yn 12 mlwydd oed dechreuodd Williams i weithio yng nglofa Waunllwyd. Bu'n mynychu dosbarthiadau nos i ddysgu economeg wleidyddol a chadw llyfrau cyfrifon. Ym 1909 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd i gwmni Great Western Collieries gan gadw'r swydd hyd 1913. Ym 1914 aeth yn fyfyriwr i'r Coleg Llafur Canolog. Wedi ei gyfnod yn y coleg dychwelodd i Gymru i fod yn ddarlithydd rhanbarthol i'r coleg. Oherwydd bod gymaint o'r dynion ifanc byddai'n mynychu cyrsiau mi nos y coleg wedi ymuno a'r fyddin neu'n gwneud gweithgareddau eraill cysylltiol a'r Rhyfel Byd Cyntaf bu lleihad yn y nifer o efrydwyr a diswyddwyd Williams ym 1916. Ym 1917 dychwelodd i weithio fel glöwr gan gael ei ethol yn bwyswr (un oedd yn gwirio pwysau'r glo a gloddiwyd ar ran y gweithwyr er mwyn sicrhau eu bod yn cael cyflog teg am eu gwaith) ym 1918.

Ym 1919 penodwyd Williams yn asiant Ffederasiwn Glowyr De Cymru ar gyfer adran y Garw.

## Gyrfa Wleidyddol
Ym 1928 etholwyd Williams i Gyngor Sir Forgannwg gan barhau'n aelod hyd 1931. Ym 1931 bu farw Vernon Hartshorn Aelod Seneddol Ogwr a dewiswyd Williams fel ymgeisydd y Blaid Lafur i ymladd yr isetholiad i ethol olynydd iddo. Llwyddodd Williams i gadw'r sedd gyda 78.8% o'r bleidlais.

Gwasanaethodd fel  Ysgrifennydd Seneddol Preifat i'r Is-ysgrifennydd dros y Trefedigaethau, rhwng 1940 a 1941, i Ysgrifennydd Cyllid y Morlys o 1942 i 1943 ac i'r Is-ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor o 1943 i 1945. Bu'n Weinidog Gwybodaeth rhwng  1945 a 1946 ac yn rhinwedd y swydd fe'i dyrchafwyd i'r Cyfrin Gyngor ym 1945.

Ymadawodd ar Senedd ym 1946 wedi ei benodiad i swydd Uchel Gomisiynydd y Deyrnas Unedig i Awstralia. Uchel Gomisiynydd yw prif swyddog diplomyddol un aelod o'r Gymanwlad i un arall, mae'n gyfystyr a bod yn llysgennad i wlad tu allan i'r Gymanwlad. Parhaodd yn y swydd hyd 1952.

Wedi ymadael a swydd yr Uchel Gomisiynydd ym 1952 fe'i dyrchafwyd yn farchog yn Urdd San Fihangel a San Siôr.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref ym Mhen-y-bont ar Ogwr a llosgwyd ei weddillion yn amlosgfa Thornhill.

## Cyfeiriadau
'

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Prosiect Wicipobl
The Routines

Band o Gaernarfon yw **The Routines** sy'n canu yn Gymraeg a Saesneg.

Mae 3 aelod o'r grŵp: Dion Jones yw’r prif ganwr, Jamie Thomas ar gitâr fas a Gethin McGee ar y drymiau a lleisiau cefndirol. Dechreuodd y grŵp drwy ysgrifennu dwy sengl Saesneg a’u rhoi ar YouTube. Ond wedyn aethant ymlaen i wneud 3 sengl Gymraeg e.e "di arfar", "lyfiw del" a" mond os ti’m yn smocio’n tŷ"

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 
*
*

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Gwarchod data

Oddi fewn i'r maes rheoli data, ystyrir **gwarchod data** yn un o'r prif ystyriaethau, sef sicrhau nad yw'r data'n mynd i'r dwylo anghywir, neu'n cael ei newid neu ei ddileu drwy ymosodiadau seibr, tor-rheolau ayb.

Yn y maes hwn o warchod data, datblygodd sawl technoleg newydd, gan gynnwys:
# amgryptio data 
# datrysiadau drwy galedwedd
# copiau wrth-gefn (*backups*)
# masgio data; cuddio rhan o'r data rhag y darllenwr
# dileu data

## Deddfau rhyngwladol 
Yn y DU, defnyddir y Ddeddf Diogelu Data i sicrhau bod data personol yn gywir ac yn hygyrch i'r defnyddiwr (e.e. cwsmer), ac yn darparu iawndal i unigolion os oes anghywirdebau neu gamddefnydd.

Mae hyn yn arbennig o bwysig i sicrhau bod unigolion yn cael eu trin yn deg, er enghraifft at ddibenion gwirio credyd. Mae'r Ddeddf Diogelu Data yn nodi mai dim ond unigolion a chwmnïau sydd â rhesymau cyfreithlon sy'n gallu prosesu gwybodaeth bersonol ac na ellir eu rhannu. Mae Diwrnod Preifatrwydd Data yn ŵyl rhyngwladol a ddechreuwyd gan Gyngor Ewrop ac sy'n cael ei gynnal bob 28fed o Ionawr.

Ers i Reoliadau Gwarchod Data Cyffredinol (GDPR) yr Undeb Ewropeaidd ddod i rym ar 25 Mawrth 2018, gellir cosbi sefydliadau a chwmniau o hyd at €20miliwn, neu 4% o'u refeniw blynyddol, os nad ydynt yn cydymffurfio â'r Rheoliadau. Ysgogwyd llawer o gyrff i fynd ati i gryfhau eu polisiau a'u systemau rheoli data pan ddaeth y ddeddf hon i rym.

## Safonau rhyngwladol 
Y safonau perthnasol, rhyngwladol yw ISO/IEC 27001:2013 a ISO/IEC 27002:2013 sy'n rheoli'r drefn o ddiogelu data o dan y pwnc gwarchod gwybodaeth. Carreg glo eu cyfrifoldeb yw'r egwyddor y dylai pob data fod yn eiddo i rywun neu i ryw gwmni, fel y ggellir adnabod pwy sy'n gyfrifol amdano. Ymhlith y sefydliadau sy'n creu, cynnal ac yn sicrhau fod safonau'n cael eu gweithredu mae:

* *Trusted Computing Group*
* *Payment Card Industry Data Security Standard*
* *General Data Protection Regulation (GDPR)* (Ewrop)

## Cyfeiriadau

Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Diogelwch cyfrifiadurol
Categori:Preifatrwydd ar y rhyngrwyd
Tafarn Y Bachgen Du

Gwesty a thafarn yng Nghaernarfon, Gwynedd, yw **Tafarn y Bachgen Du** neu'r **Black Boy Inn**. Credir fod y gwesty yno ers 1522 ac mae'n sefyll o fewn muriau canoloesol tref Caernarfon, nepell o Gastell Caernarfon.

Yn y gwesty mae 39 o ystafelloedd, a phob un gydag ystafell ymolchi preifat. Wrth ddiweddaru'r ystafelloedd i safon uchel, mae'r perchnogion wedi ymdrechu i gadw cymeriad ac awyrgylch unigryw drwy ddefnyddio deunyddiau adeiladu lleol, traddodiadol, gyda dodrefn wedi'u gwneud â llaw a chyfarpar o ansawdd. Mae yna 'di-wi' am ddim ar gael ar gyfer defnydd y gwesteion.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Tafarn y Bachgen Du

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Gwynedd
Categori:Caernarfon
Bachgen Du
Bachgen Du
Vernon Hartshorn

Roedd ** Vernon Hartshorn ** (1 Ionawr 1872 – 13 Mawrth 1931) yn undebwr llafur, a gwleidydd Cymreig, a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ogwr o 1918 hyd ei farwolaeth ym 1931.

## Bywyd personol 
Ganwyd Hartshorn yn Crosskeys yn fab i Theophilus Hartshorn, glöwr, a Helen (née Gregory) ei wraig.

Priododd Mary Matilda, merch Edward Winsor, glöwr o Wlad yr Haf. Bu iddynt dau fab a merch.

## Glöwr ac undebwr
Ar ôl addysg elfennol dechreuodd Hartshorn gweithio fel bachgen mewn pwll glo yn Rhisga cyn symud i weithio fel clerc yn swyddfa cwmni glo yn nociau Caerdydd am gyfnod. Dychwelodd i Risga i weithio fel glöwr eto. Cafodd ei ethol gan ei gydweithwyr yn bwyswr (un oedd yn gwirio pwysau'r glo a gloddiwyd ar ran y gweithwyr er mwyn sicrhau eu bod yn cael cyflog teg am eu gwaith).

Ym 1901 etholwyd ef yn asiant glowyr ar gyfer ardal Maesteg Ffederasiwn Glowyr De Cymru ac i gyngor gweithredol cenedlaethol Ffederasiwn Glowyr Prydain Fawr ym 1911. Roedd Harshorn yn un o nifer o radicaliaid ifanc a oedd wedi dadleoli ffigurau mwy sefydledig y Ffederasiwn, yn dilyn streic y Cambrian  1910-11. Cymerodd ran flaenllaw yn y streic isafswm cyflog ym 1912.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethwyd Hartshorn ar Bwyllgor Trefnu'r Fasnach Glo, Pwyllgor Ymgynghori'r Rheolwr Glo a Phwyllgor Rhag Aflonyddwch Diwydiannol de Cymru. Cafodd ei urddo'n OBE am ei wasanaeth ym 1918.

Cynorthwyodd streic y glowyr, 1920, ond ymddiswyddodd o bwyllgorau rheoli'r Ffederasiwn Cymreig a'r Ffederasiwn Prydeinig ar ôl y streic oherwydd anghydfod parthed tactegau a defnyddiwyd yn ystod y streic. Dychwelodd i'r ddau bwyllgor rhwng 1922 a 1924, wedi ei ethol yn llywydd Ffederasiwn Glowyr De Cymru.

## Gyrfa wleidyddol
Roedd Hartshorn yn un o sylfaenwyr y Blaid Lafur Annibynnol yng Nghymru. Yn nwy Etholiad Cyffredinol 1910, safodd fel ymgeisydd yr ILP ar gyfer etholaeth Ganol Morgannwg ond bu'n aflwyddiannus. Yn Etholiad Cyffredinol 1918 cafodd ei ethol yn ddiwrthwynebiad fel aelod y Blaid Lafur i etholaeth newydd Ogwr, gan dal y sedd hyd ei farwolaeth ym 1931.

Ym 1923 etholwyd Hartshorn yn gadeirydd grŵp seneddol y Blaid Llafur Cymreig. Yng ngweinyddiaeth Lafur gyntaf 1924 fe'i penodwyd i'r cabinet i swydd y Postfeistr Cyffredinol ac fe'i dyrchafwyd i'r Cyfrin Gyngor. Ym 1927 penodwyd ef i Gomisiwn Statudol India i ymchwilio i'r anghydfod oedd yn codi oherwydd ymgyrchoedd Gandhi.

'

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Postfeistri Cyffredinol y Deyrnas Unedig

Categori:Prosiect Wicipobl