Hwyliau (seicoleg)

Mewn seicoleg, mae hwyliau yn gyflwr effeithiol. Mewn cyferbyniad ag emosiynau neu deimladau, mae hwyliau'n llai penodol, yn llai dwys ac yn llai tebygol o gael eu hysgogi neu eu sbarduno gan ysgogiad neu ddigwyddiad penodol. Disgrifir hwyliau fel arfer fel rhai sydd â falens positif neu negyddol. Mewn geiriau eraill, mae pobl fel arfer yn siarad am fod mewn hwyliau da neu hwyliau drwg. Mae yna lawer o wahanol ffactorau sy'n dylanwadu ar hwyliau, a gall y rhain arwain at effeithiau cadarnhaol neu negyddol ar hwyliau.

Mae hwyliau hefyd yn wahanol i nodweddion anian neu bersonoliaeth sydd hyd yn oed yn para'n hirach. Serch hynny, mae nodweddion personoliaeth fel optimistiaeth a niwrotigedd yn rhagdueddu rhai mathau o hwyliau. Mae aflonyddwch tymor hir mewn hwyliau fel iselder clinigol ac anhwylder deubegwn yn cael eu hystyried yn anhwylderau hwyliau. Mae hwyliau yn gyflwr mewnol, goddrychol ond yn aml gellir ei gasglu o ystum ac ymddygiadau eraill. “Gall digwyddiad annisgwyl ein hanfon i hwyliau, o’r hapusrwydd o weld hen ffrind i’r dicter o ddarganfod brad gan bartner. Efallai y byddwn ni hefyd yn cwympo i hwyliau.” 

## Geirdarddiad 
Yn etymolegol, mae'r gair *mood* yn deillio o'r Hen Saesneg  a ddynoda ddewrder milwrol, ond a allai hefyd gyfeirio at hiwmor, tymer, neu naturiaeth person ar adeg arbennig. Y  Gothig cytras yn cyfieithu'r ddau  " naws, ysprydoliaeth " a  " dicter ".

Mae'r gair Saesneg "mood" sy'n golygu cyflwr emosiynol neu gyflwr meddwl yn deillio'n wreiddiol o'r gwreiddyn Proto-Germanaidd "moda-". 
===Hwyliau positif==
Gall hwyliau cadarnhaol gael eu hachosi gan lawer o wahanol agweddau ar fywyd yn ogystal â chael rhai effeithiau ar bobl yn gyffredinol. Fel rheol, ystyrir hwyliau da yn gyflwr heb achos a nodwyd; ni all pobl nodi'n union pam eu bod mewn hwyliau da. Mae'n ymddangos bod pobl yn profi hwyliau cadarnhaol pan fydd ganddynt lechen lân, wedi cael noson dda o gwsg, ac nad ydynt yn teimlo unrhyw synnwyr o straen yn eu bywyd.

Mae llawer o astudiaethau wedi'u gwneud ar effaith emosiwn cadarnhaol ar y meddwl gwybyddol ac mae yna ddyfalu y gall hwyliau cadarnhaol effeithio ar ein meddyliau mewn ffyrdd da neu ddrwg. Yn gyffredinol, canfuwyd bod hwyliau cadarnhaol yn gwella datrys problemau creadigol a meddwl hyblyg ond gofalus.  Mae rhai astudiaethau wedi nodi bod hwyliau cadarnhaol yn gadael i bobl feddwl yn greadigol, yn rhydd, a bod yn fwy dychmygus. Gall hwyliau cadarnhaol hefyd helpu unigolion mewn sefyllfaoedd lle mae meddwl trwm a thaflu syniadau yn gysylltiedig. Mewn un arbrawf, fe wnaeth unigolion a gafodd eu hysgogi â hwyliau cadarnhaol wella perfformiad ar y Dasg o Gymdeithion o Bell (RAT), tasg wybyddol sy'n gofyn am ddatrys problemau creadigol.  At hynny, mae'r astudiaeth hefyd yn awgrymu bod bod mewn hwyliau cadarnhaol yn ehangu neu'n ehangu ehangder y detholiad sylwgar fel bod gwybodaeth a allai fod yn ddefnyddiol i'r dasg dan sylw yn dod yn fwy hygyrch i'w defnyddio. O ganlyniad, mae gwell hygyrchedd i wybodaeth berthnasol yn hwyluso datrys problemau llwyddiannus. Mae hwyliau cadarnhaol hefyd yn hwyluso ymwrthedd i demtasiynau, yn enwedig o ran dewisiadau bwyd afiach.  Dangoswyd hefyd bod perthnasoedd rhyngbersonol yn cael effaith ar gynnal hwyliau cadarnhaol. Mae gweithgareddau cymdeithasol yn cyd-fynd â hwyliau cadarnhaol yn ogystal â dynodi y gall rhyngweithio cymdeithasol â phobl gynyddu hwyliau cadarnhaol unigolyn.  Felly, efallai y bydd gan bobl sydd wedi'u hynysu o gymdeithas neu yn yr all-grŵp hwyliau mwy negyddol nag unigolion sydd â chylch cymdeithasol cryf. 

Profwyd bod hwyliau cadarnhaol hefyd yn dangos effeithiau negyddol ar wybyddiaeth. Yn ôl yr erthygl "Mae hwyliau cadarnhaol yn gysylltiedig â defnydd ymhlyg o wrthdyniad", "Mae tystiolaeth hefyd bod unigolion mewn hwyliau cadarnhaol yn dangos perfformiad tarfu, o leiaf pan fydd gwybodaeth sy'n tynnu sylw yn bresennol".  Dywed yr erthygl y gall pethau eraill yn eu safbwyntiau ymylol dynnu sylw pobl sydd mewn hwyliau da yn hawdd; enghraifft o hyn fyddai pe baech yn ceisio astudio yn y llyfrgell (gan ystyried eich bod mewn hwyliau cadarnhaol) eich bod yn gweld pobl yn cerdded o gwmpas yn gyson neu'n gwneud synau bach. Yn y bôn, mae'r astudiaeth yn nodi y byddai'n anoddach i hwyliau cadarnhaol ganolbwyntio ar y dasg dan sylw. Yn benodol, gall pobl hapus fod yn fwy sensitif i ganlyniadau hedonic prosesu negeseuon na phobl drist. Felly, rhagwelir y bydd hwyliau cadarnhaol yn arwain at lai o brosesu dim ond pan fydd meddwl am y neges yn fygythiol i hwyliau. Mewn cymhariaeth, os yw prosesu negeseuon yn caniatáu i berson gynnal neu wella cyflwr dymunol yna nid oes angen i hwyliau cadarnhaol arwain at lefelau is o graffu ar negeseuon na hwyliau negyddol.  Tybir bod gwybodaeth gychwynnol am y ffynhonnell naill ai'n cadarnhau neu'n anghymeradwyo disgwyliadau sy'n cyfateb i hwyliau. Yn benodol, gall naws gadarnhaol arwain at ddisgwyliadau mwy cadarnhaol ynghylch dibynadwyedd neu debygolrwydd ffynhonnell na naws negyddol. O ganlyniad, dylai pobl mewn hwyliau cadarnhaol gael eu synnu'n fwy pan ddônt ar draws ffynhonnell annibynadwy neu annymunol yn hytrach na ffynhonnell ddibynadwy neu hoffus.  Mewn astudiaeth a wnaed gan Niedenthal a Setterland (1994), dangosodd ymchwil fod unigolion yn cael eu tiwnio i ganfod pethau sy'n cyd-fynd â'u hwyliau presennol. Gall hwyliau negyddol, rhai dwys yn bennaf, reoli sut mae bodau dynol yn canfod gwrthrychau a digwyddiadau sy'n cyfateb i emosiwn. Er enghraifft, defnyddiodd Niedenthal a Setterland gerddoriaeth i ysgogi hwyliau cadarnhaol a negyddol. Defnyddiwyd cerddoriaeth drist fel ysgogiad i ysgogi hwyliau negyddol, a labelodd y cyfranogwyr bethau eraill fel rhai negyddol. Mae hyn yn profi bod hwyliau presennol pobl yn tueddu i effeithio ar eu barn a'u canfyddiadau. Gall yr hwyliau negyddol hyn arwain at broblemau mewn perthnasoedd cymdeithasol.  Yn gyffredinol, mae pobl sy'n gogwyddo gyda'r nos, o'u cymharu â rhai'r bore, yn dangos llai o egni a dymunoldeb a thensiwn uwch. 

Fodd bynnag, mewn is-set o achosion gall diffyg cwsg, yn baradocsaidd, arwain at fwy o egni a bywiogrwydd a gwell hwyliau. Mae'r effaith hon i'w gweld yn fwyaf amlwg mewn pobl â math o noswaith (a elwir yn dylluanod nos) a phobl sy'n dioddef o iselder. Am y rheswm hwn fe'i defnyddiwyd weithiau fel triniaeth ar gyfer anhwylder iselder mawr .  
## Amgylchedd 
Gall natur hefyd gael effaith gadarnhaol ar hwyliau. Mae astudiaethau wedi dangos bod dod i gysylltiad ag amgylcheddau naturiol yn cynyddu effaith gadarnhaol ac yn lleihau effaith negyddol, sy'n golygu bod eich hwyliau'n aml yn well pan fyddwch mewn lleoliad natur.  Enghraifft o hyn yw sut y profwyd bod dod i gysylltiad uniongyrchol â golau'r haul yn gwella hwyliau ac wedi'i ddefnyddio i drin symptomau iselder.   Ymhellach, roedd cerdded yn yr awyr agored yn hytrach na cherdded dan do yn gwneud unigolion yn llawer hapusach, sydd hefyd yn dangos bod natur yn cael effaith gadarnhaol ar ein hwyliau.  Er bod natur yn aml yn gwella ein hwyliau, gall ei waethygu hefyd. Mae yna anhwylder hwyliau cyffredin o'r enw Anhwylder Affeithiol Tymhorol (SAD) sy'n digwydd yn aml yn ystod misoedd y gaeaf pan fo llai o olau dydd ac mae'n oerach y tu allan. Nodweddir SAD gan hwyliau isel, mwy o archwaeth, a mwy o gwsg.  Mae hyn yn dangos sut y gall natur effeithio'n negyddol ar hwyliau unigolyn hefyd. Mae astudiaethau hefyd wedi dangos, yn dibynnu ar y tymor, y gall tymheredd reoli hwyliau. 

## Maeth 
Roedd patrymau dietegol traddodiadol a nodweddir gan lysiau, ffrwythau, cig, pysgod, a grawn cyflawn, yn hytrach na diet patrwm gorllewinol a nodweddir gan fwydydd wedi'u prosesu, grawn wedi'u mireinio, cynhyrchion siwgraidd, a chwrw yn gysylltiedig ag ods is ar gyfer iselder mawr neu dysthymia ( anhwylder hwyliau ) ac ar gyfer anhwylderau pryder mewn merched.  Canfyddir bod cig coch yn amddiffyn rhag anhwylderau hwyliau a phryder.  Mae ffrwythau a llysiau yn gysylltiedig â hwyliau cadarnhaol, yn annibynnol ar ffactorau demograffig neu ffordd o fyw.   Mae ymchwil yn dangos bod alcohol a diodydd egni yn gysylltiedig â newidiadau mewn hwyliau. 

## Mynegiant wynebol 
Mae astudiaethau ymchwil  yn nodi y gall mynegiant wyneb gwirfoddol, megis gwenu, gael effeithiau ar y corff sy'n debyg i'r rhai sy'n deillio o'r emosiwn gwirioneddol, fel hapusrwydd. Astudiodd Paul Ekman a'i gydweithwyr fynegiadau wyneb o emosiynau a chysylltu emosiynau penodol â symudiad cyhyrau wyneb cyfatebol. Mae pob emosiwn sylfaenol yn gysylltiedig â mynegiant wyneb nodedig, oherwydd adborth o'r mynegiant sy'n cyfrannu at y teimlad emosiynol. Canfu Ekman fod yr ymadroddion hyn o emosiwn yn gyffredinol ac yn adnabyddadwy ar draws diwylliannau amrywiol iawn. Gwrthbrofodd Lisa Feldman Barret holl waith Ekmans a phrofodd yn bendant NAD ydym wedi ein geni â set benodol o emosiynau, ei fod yn ei astudiaethau wedi cysylltu straeon ar gam â phob llun wyneb. Felly, y straeon yr ymatebodd pobl iddynt a phan ddangoswyd yr wynebau iddynt heb y straeon, ni ellid pennu unrhyw ymadroddion. Mae hi hefyd yn profi bod emosiynau yn cael eu gwneud gan ein profiadau bywyd. Rydyn ni mewn gwirionedd yn eu creu y tu mewn i ni yn seiliedig ar ein ffisioleg, profiadau bywyd a diwylliant. Unwaith eto, gwrthbrofi'r rhan fwyaf o waith Ekmans. Ar hyn o bryd mae Barrett yn yr 1% uchaf o'r gwyddonwyr a enwyd fwyaf trwy ei gwaith ar emosiwn sydd wedi chwalu bron y cyfan o'r gwaith blaenorol gan eraill.

## Hormonau 
Gall hormonau, sy'n newid gydag oedran, hefyd bennu pa fath o hwyliau yw rhywun a pha mor dda y gallant reoli eu hwyliau.  Mae ymchwil yn dangos, wrth i fodau dynol ddatblygu, bod cynhyrchiant hormonau, fel serotonin a dopamin, yn amrywio ac yn gallu achosi newidiadau mewn hwyliau. Er enghraifft, pan fydd yr hormon serotonin yn cael ei ryddhau, mae hwyliau positif yn aml yn cael eu hysgogi. Po hynaf y bydd rhywun yn ei gael, y lleiaf tebygol yw hi o gael *"brwyn hormonaidd"*, sy'n golygu eu bod yn dechrau profi mwy o reolaeth dros eu hwyliau a'u hemosiynau.

## Anhwylderau hwyliau
Mae iselder, straen cronig, anhwylder deubegwn, ac ati yn cael eu hystyried yn anhwylderau hwyliau. Awgrymwyd bod anhwylderau o'r fath yn deillio o anghydbwysedd cemegol yn niwrodrosglwyddyddion yr ymennydd, fodd bynnag mae peth ymchwil yn herio'r ddamcaniaeth hon. 

## Hwyliau cymdeithasol
Mae'r syniad o hwyliau cymdeithasol fel "cyflwr meddwl a rennir ar y cyd" (Nofsinger 2005; Olson 2006) yn cael ei briodoli i Robert Prechter a'i socionomeg . Defnyddir y syniad yn bennaf ym maes economeg ( buddsoddiadau ).

Mewn cymdeithaseg, athroniaeth, a seicoleg, ymddygiad torfol yw ffurfio *naws gyffredin* sydd wedi'i gyfeirio at wrthrych sylw. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Emosiwn