open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Howell

Golygydd a bardd o Gymru oedd **John Howell** hefyd **Ioan ab Hywel** ac **Ioan Glandyfroedd** (1774 - 18 Tachwedd 1830).

Cafodd ei eni yn Abergwili yn 1774. Cofir am Howell yn bennaf gasglu gwaith nifer o feirdd Dyfed at ei gilydd a'u cyhoeddi yn y gyfrol 'Blodau Dyfed' yn 1824.

## Cyfeiriadau
*John Howell - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Howell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Marwolaethau 1830
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion o Gymru y 18fed ganrif

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Harris (Ieuan Ddu)

Awdur ac argraffydd o Gymru oedd **John Harris**  (12 Rhagfyr 1802 - 4 Rhagfyr 1823).

Cafodd ei eni yn Abertawe yn 1802. Cofir Harris am fod yn argraffydd ac yn awdur. Ysgrifennodd 'Cymorth I Chwerthin' cyn ei fod yn 12 oed.

Roedd yn fab i Joseph Harris.

## Cyfeiriadau
*John Harris - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Harris - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Marwolaethau 1823
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Trystan Edwards

Mapiwr a chynlluniwr trefol o Gymru oedd **Trystan Edwards**  (10 Tachwedd 1884 - 30 Ionawr 1973).

Cafodd ei eni yn Merthyr Tudful yn 1884 a bu farw yn Ysbyty St Tudful. Roedd Edwards yn bensaer ac yn arloeswr cynllunio trefi.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Hertford, Prifysgol Lerpwl a Choleg  Clifton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Ddaearyddiaeth Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Trystan Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Trystan Edwards - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1973
Thomas Nicholas

Hynafiaethydd ac addysgwr o Gymru oedd **Thomas Nicholas**  (17 Chwefror 1816 - 14 Mai 1879).

Cafodd ei eni yn Trefgarn yn 1816. Roedd Nicholas yn athro coleg diwinyddol, ac fe'i gofir hefyd am fod yn awdur.

## Cyfeiriadau
*Thomas Nicholas - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Thomas Nicholas - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Addysgwyr o Gymru
E. M. Bruce Vaughan

Pensaer o Gymru oedd **E. M. Bruce Vaughan**  (6 Mawrth 1856 - 13 Mehefin 1919).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd yn 1856. Roedd Vaughan yn bensaer, a'i weitiau pennaf oedd eglwys Sant Iago Fawr, y Rhath, a'r tŵr gothig oedd yn fynedfa i'r Athrofa Ffisioleg yn Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru.

Addysgwyd ef yn Ysgol Celf a Dylunio Caerdydd.

## Cyfeiriadau
*E. M. Bruce Vaughan - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Penseiri o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Parke

Pregethwr ac awdur o Loegr oedd **James Parke**  (1636 - 1 Tachwedd 1696).

Cafodd ei eni yn Y Trallwng yn 1636. Cofir Parke am fod yn Grynwr, a bu'n teithio ar eu rhan ym Mhrydain ac yn Ewrop.

## Cyfeiriadau
*James Parke - Y Bywgraffiadur Cymreig

*James Parke - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1636
Categori:Marwolaethau 1696
Categori:Pregethwyr
Categori:Llenorion Seisnig
James Charles

Arlunydd o Loegr oedd **James Charles**  (5 Ionawr 1851 - 27 Awst 1906).

Cafodd ei eni yn Warrington, Swydd Gaerhirfryn, yn 1851 a bu farw yn Llandyrnog, Sir Ddinbych. 

## Cyfeiriadau
*James Charles - Y Bywgraffiadur Cymreig

*James Charles - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Arlunwyr o Loegr
William Probert

Gweinidog ac awdur o Gymru oedd **William Probert**  (11 Awst 1790 - 1 Ebrill 1870).

Cafodd ei eni yn Gastell Paun yn 1790 a bu farw yn Turton. Cofir Probert yn bennaf am ei adroddiadau ar gestyll Cymru ac am ei gyfieithiadau o Gymraeg i Saesneg.

## Cyfeiriadau
*William Probert - Y Bywgraffiadur Cymreig

*William Probert - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Llenorion Prydeinig
John Rhydderch

Cyhoeddwr, llyfrwerthwr, argraffydd a bardd o Gymru oedd **John Rhydderch**  (1673 - 1735).

Cafodd ei eni yng Nghemaes yn 1673 a bu farw yng Nghemaes. Cofir am Rhydderch fel almanacydd a bardd.

## Cyfeiriadau
*John Rhydderch - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Rhydderch - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1673
Categori:Marwolaethau 1735

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Roberts (diwinydd)

Diwinydd a gweinidog o Gymru oedd **John Roberts**  (1767 - 21 Gorffennaf 1834).

Cafodd ei eni ym Mochdre yn 1767. Cofir Roberts am fod yn ddiwinydd.

Roedd John Roberts yn dad i John Roberts, Richard Roberts a Samuel Roberts a Maria Roberts. Mary Breese oedd ei briod.

## Cyfeiriadau
*John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Roberts - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Joseph Tregelles Price

Diwydiannwr a pherson busnes o Gymru oedd **Joseph Tregelles Price**  (7 Ionawr 1784 - 29 Rhagfyr 1854).

Cafodd ei eni yng Nghernyw yn 1784. Roedd Price yn feistr gwaith haearn ac yn Grynwr, ac roedd ganddo enw da fel dyngarwr.

Roedd yn fab i Peter Price.

## Cyfeiriadau
*Joseph Tregelles Price - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Joseph Tregelles Price - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Diwydianwyr
Thomas Redmond

Arlunyddo Gymru oedd **Thomas Redmond**  (1745 - 1785).

Cafodd ei eni yn Aberhonddu yn 1745 a bu farw yng Nghaerfaddon. Cofir am Redmond fel arlunydd, a dangoswyd ei waith yn yr Academi Frenhinol rhwng 1775 a 1783.

## Cyfeiriadau
*Thomas Redmond - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Thomas Redmond - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1745
Categori:Marwolaethau 1785
Categori:Arlunwyr y 18fed ganrif o Gymru
Richard Roberts (Gruffydd Rhisiart)

Nofelydd, ffermwr a bardd o Gymru oedd **Richard Roberts** (*Gruffydd Rhisiart, neu GR* 1810 - 25 Gorffennaf 1883).

Cafodd ei eni yn fferm Diosg, Llanbrynmair ym 1810. Cofir am Roberts yn bennaf fel awdur.

Roedd yn un o feibion John Roberts, gweinidog yr Hen Gapel, Llanbrynmair a  Mary, (née Breese) ei wraig. Roedd John Roberts a'i feibion Samuel Roberts (SR), John Roberts (JR) a GR yn gyfrifol am roi enw i Lanbrynmair fel un o ganolfannau Anghydffurfiaeth, Rhyddfrydiaeth a llenyddiaeth pwysicaf Cymru'r 19 ganrif.

Fe gafodd GR ei fagu ar gyfer gwaith y fferm, ac nid oedd ganddo lawer o fanteision addysgol. Fel ei frodyr roedd ganddo chwaeth lenyddol gref. Roedd yn bregethwr lleyg yn enwad yr Annibynwyr. Ysgrifennodd lawer o ryddiaith a phenillion ar gyfer *Y Cronicl* a chylchgronau eraill. Roedd yn awdur nofel o’r enw *Jeffrey Jarman, y meddwyn diwygiedig*.  Mae ei gerdd, *Cân y Glep *, a ymddangosodd yn Y Cronicl ym mis Tachwedd 1855, yn enghraifft wych o ddychan Cymreig. Ar 3 Chwefror 1853 priododd Anne Jones, o Gastell Bach, Rhaeadr Gwy, bu iddynt un ferch. Ymfudodd y teulu i Tennessee ym 1856, lle adeiladodd GR bwthyn coed o'r enw Brynffynnon lle buont yn ymgartrefu fel ffermwr. Dychwelodd i Gymru ym mis Medi 1870 ac ymddeolodd i Brynmair, Conwy. Bu farw 25 Gorffennaf 1883 ym Mrynmair; bu farw ei wraig ar 5 Mai 1886; priododd eu hunig blentyn, Margaret, â John Williams, Conwy.

## Cyfeiriadau
*Richard Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Richard Roberts - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Ffermwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
John Salisbury

Offeiriad o Gymru oedd **John Salisbury**  (1575 - 1626).

Cafodd ei eni yn Sir Feirionnydd yn 1575. Cofir Salisbury fel Jeswit, ac yn 1622 sefydlodd Goleg S. Francis Xavier yn y Cwm ym mhlwyf Llanrhyddol, sir Henffordd, a daeth yn bennaeth arno.

## Cyfeiriadau
*John Salisbury - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Salisbury - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1575
Categori:Marwolaethau 1626
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Lloyd (deon Llanelwy)

Clerigwr a bardd o Gymru oedd **David Lloyd**  (1597 - 7 Medi 1663).

Cafodd ei eni yn y Berthlwyd, ym mhlwyf Llanidloes yn 1597 yn fab i David Lloyd ac yn nai i Oliver Lloyd, Deon Eglwys Gadeirlan Henffordd o 1617. Cofir Lloyd yn bennaf fel awdur gwatwargerdd o'r enw *The Legend of Captain Jones*, a gyhoeddwyd yn 1631.

Graddiodd yn Hart Hall, Rhydychen, ar 22 Mehefin 1615, a'i ethol yn gymrawd All Souls College yn y dref honno ar 9 Mai 1618, a derbyniodd radd Bachellor mewn Cyfraith Sifil yn 1622 ac yna'n Ddoethor yn 1628. Cafodd ei wneud yn gaplan i William Stanley, 6ed iarll Derby; cafodd hefyd ei wneud yn ganon o Eglwys Gadeiriol Xaer yn 1639 a'i ddyrchafu'n rheithor Trefdraeth, Ynys Môn ar 2 Rhagfyr 1641. Pan ymddiswyddodd o'r swydd honno symudodd i Langynhafal, Dyffryn Clwyd ar 21 Rhagfyr, gan ddod yn ficar ym mhentref Llanfair Dyffryn Clwyd, ger Rhuthun.

## Cyfeiriadau
*David Lloyd - Y Bywgraffiadur Cymreig
*David Lloyd - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1597
Categori:Marwolaethau 1663
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Davis

Gweinidog o Gymru oedd **Richard Davis**  (1658 - 10 Medi 1714).

Cafodd ei eni yn Llechryd yn 1658. Roedd Davis yn weinidog dadleuol iawn ymysg yr Ymneulltuwyr.

## Cyfeiriadau
*Richard Davis - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Richard Davis - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1658
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1714

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Roger Adams

Cyhoeddwr ac argraffydd o Loegr oedd **Roger Adams**  (1681 - 1741).

Cafodd ei eni yng Nghaer yn 1681 a bu farw yno yn 1741. Cofir Adams am ei fod gyda'r cyntaf i argraffu llyfrau a baledi Cymraeg yng Nghaer.

## Cyfeiriadau
*Roger Adams - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Roger Adams - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1681
Categori:Marwolaethau 1741
Categori:Cyhoeddwyr o Loegr
John Oliver

Bardd o Gymru oedd **John Oliver**  (7 Tachwedd 1838 - 24 Mehefin 1866).

Cafodd ei eni yn Llanfynydd yn 1838 a bu farw yn Llanfynydd. Cofir Oliver fel bardd, ac ystyrir ‘Dafydd, Tywysog yr Arglwydd’ a ‘Myfyrdod’ ymhlith ei waith gorau.

## Cyfeiriadau
*John Oliver - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Oliver - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Hughes (bardd)

Milwr a bardd o Gymru oedd **Richard Hughes**  (1565 - 1619).

Cafodd ei eni yn Llanbedrog yn 1565.

Roedd yn fab i Huw ap Rhisiart ap Dafydd.

## Cyfeiriadau
*Richard Hughes - Bywgraffiadur Rhydychen
*Darlith gan yr Athro E. Wyn James, ‘Richard Hughes (1565–1619), Llanbedrog a Llundain: Bardd ac Anturiwr yn Llys Elisabeth’: https://www.youtube.com/watch?v=r9F3sxWT5bQ

Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif  o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1565
Categori:Marwolaethau 1619
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Lŷn

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Davies (cerflunydd)

Cerflunydd o Gymru oedd **William Davies**  (26 Ionawr 1826 - 22 Medi 1901).

Cafodd ei eni ym Merthyr Tudful yn 1826. Cofir am Davies fel cerddor a cherflunyd. Ei waith ef yw'r cerflun o Thomas Charles sydd y tu allan i gapel Methodistiad Calfinaidd y Bala.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Marwolaethau 1901

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Eric Ommanney Skaife

Milwr o Loegr oedd **Eric Ommanney Skaife**  (18 Hydref 1884 - 1 Hydref 1956).

Cafodd ei eni yn Chichester yn 1884. Cofir Skaife yn bennaf am noddi diwylliant Cymru.

## Cyfeiriadau
*Eric Ommanney Skaife - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Owen (clerigwr)

Clerigwr o Gymru oedd **Thomas Owen**  (5 Rhagfyr 1764 - 1 Rhagfyr 1814).

Cafodd ei eni yng Nghonwy yn 1764. Cofir Owen yn bennaf am fod yn glerigwr ac am gyhoeddi dau bamffled gwrth-Fethodistaidd.

## Cyfeiriadau
*Thomas Owen - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Thomas Owen - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1764
Categori:Marwolaethau 1814

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Hughes Jones

Nofelydd a bardd o Gymru oedd **Thomas Hughes Jones**  (23 Ionawr 1895 - 11 Mai 1966).

Cafodd ei eni yng Nghymru yn 1895. Cofir am Jones fel llenor, a chysylltir ei enw yn bennaf gyda ffurf y stori fer.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Aberystwyth.

## Cyfeiriadau
*Thomas Hughes Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Siôn Llewelyn

Gof a bardd o Gymru oedd **Siôn Llewelyn**  (30 Tachwedd 1690 - 1776).

Cafodd ei eni yng Nghefn Coed y Cymer yn 1690. Cofir Llewelyn fel bardd poblogaidd yn ei ddydd.

## Cyfeiriadau
*Siôn Llewelyn - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1690
Categori:Marwolaethau 1776
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
William Napier Bruce

Gwas sifil o Gymru oedd **William Napier Bruce**  (8 Ionawr 1858 - 20 Mawrth 1936).

Cafodd ei eni yn Aberdâr yn 1858. Cofir Bruce yn arbennig am ei gyfraniad i ddatblygiad addysg ganolradd yng Nghymru.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Balliol, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*William Napier Bruce - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Addysg yng Nghymru yn y 19eg ganrif
Categori:Addysg yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Cyfreithwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Balliol, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Gweision sifil o Gymru
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Harrow

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Alcwyn Caryni Evans

Hynafiaethydd o Gymru oedd **Alcwyn Caryni Evans**  (14 Mai 1828 - 11 Mawrth 1902).

Cafodd ei eni yng Nghaerfyrddin yn 1828 a bu farw yng Nghaerfyrddin. Cofir Evans fel hynafiaethydd. Canolbwyntiodd yn arbennig ar dref a sir Gaerfyrddin..

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1902
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Iolo Aneurin Williams

Hanesydd celf, newyddiadurwr ac awdur o Loegr, o dras Gymreig, oedd **Iolo Aneurin Williams**  (18 Mehefin 1890 - 8 Ionawr 1962).

Cafodd ei eni ym Middlesbrough ym 1890, yn fab i'r meistr haearn o Gymru Aneurin Williams. Addysgwyd ef yn Ysgol Rugby ac yng Ngholeg y Brenin, Caergrawnt.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Iolo Aneurin Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Awduron llyfrau Saesneg am fyd natur
Categori:Awduron llyfrau Saesneg am gelf
Categori:Awduron llyfrau Saesneg am lên gwerin
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Capteiniaid y Fyddin Brydeinig
Categori:Casglwyr caneuon gwerin o Loegr
Categori:Casglwyr celf o Loegr
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Rugby
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Golygyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Golygyddion llyfrau o Loegr
Categori:Hanesyddion celf o Loegr
Categori:Llyfryddwyr o Loegr
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Milwyr y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Naturiaethwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned ym Middlesbrough
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Albert Owen Evans

Archddiacon o Gymru oedd **Albert Owen Evans**  (20 Chwefror 1864 - 22 Medi 1937).

Cafodd ei eni yng Nghaernarfon yn 1864. Roedd Evans yn archddiacon Bangor ar adeg Datgysylltiad yr Eglwys yng Nghymru.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Cymru a Llanbedr Pont Steffan.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Albert Owen Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Pobl o Gaernarfon

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Parker

Clerigwr a phensaer o Gymru oedd **John Parker**  (3 Hydref 1798 - 31 Awst 1860).

Cafodd ei eni yn Swydd Amwythig yn 1798 a bu farw yn Llanyblodwel. Cofir Parker am fod yn arlunydd, yn enwedig mewn dyfrlliw.

## Cyfeiriadau
*John Parker - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Parker - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Offeiriaid
Arthur Hubert Cox

Daearegwr o Loegr oedd **Arthur Hubert Cox**  (2 Rhagfyr 1884 - 14 Chwefror 1961).

Cafodd ei eni yn Birmingham yn 1884. Cofir am Cox fel daearegwr, yn bennaf am ei astudiaeth o strwythur daearegol De Cymru.

## Cyfeiriadau
*Arthur Hubert Cox - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Pobl o Birmingham
Alfred William Hughes

Llawfeddyg o Gymru oedd **Alfred William Hughes**  (31 Gorffennaf 1861 – 3 Tachwedd 1900).

Cafodd ei eni yn Aberllefenni yn 1861. Roedd Hughes yn lawfeddyg, a bu'n athro yng adran feddygol Prifysgol Caerdydd ac yng Ngholeg y Brenin, Llundain.

## Cyfeiriadau
*Alfred William Hughes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1900
Categori:Llawfeddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Benjamin Evans (gweinidog y Bedyddwyr)

Gweinidog o Gymru oedd **Benjamin Evans**  (2 Tachwedd 1816 - 4 Tachwedd 1886).

Cafodd ei eni yn Nre-fach Felindre yn 1816. Roedd Evans yn weinidog gyda'r Bedyddwyr a bu'n gyd-olygydd 'Y Gwyliedydd'.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1886

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Benjamin Maelor Jones

Addysgwr ac awdur o Gymru oedd **Benjamin Maelor Jones**  (6 Gorffennaf 1894 - 3 Ionawr 1982).

Cafodd ei eni yn Johnstown, Wrecsam yn 1894 a bu farw yn Nolgellau. Cofir Jones am ei gyfraniad i fyd addysg yng Nghymru.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Maelor Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Llenorion Prydeinig
Benjamin Davies (cyhoeddwr)

Cyhoeddwr, gweinidog, rhwymwr llyfrau, argraffydd ac awdur o Gymru oedd **Benjamin Davies**  (1 Medi 1826 - 6 Mai 1905).

Cafodd ei eni yn Abergwaun yn 1826. Cofir Davies yn bennaf am gyhoeddi ei gyfieithiad Cymraeg o fersiwn ddiwygiedig 'Hanes y Bedyddwyr' gan Joshua Thomas.

## Cyfeiriadau
Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1905

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Ross (cyhoeddwr)

Cyhoeddwr ac argraffydd o'r Alban oedd **John Ross**  (1729 - 1 Hydref 1807).

Cafodd ei eni yn Yr Alban yn 1729 a bu farw yng Nghaerfyrddin. Cofir am Ross fel un o'r argraffwyr prysuraf yng Nghymru yn ystod ei gyfnod. Ymhlith y llyfrau iddo gyhoeddi roedd tri argraffiad o Feibl Peter Williams a hefyd llyfr feddygol hynod lwyddiannus, Pob Dyn ei Physygwr ei Hun yn 1771 oedd yn gyfieithiad o lyfr bwysig yn y Saesneg.

Dysgasai ei grefft argraffu yn Llundain, a dechreuodd argraffu yng Nghaerfyrddin yn 1763 (gyda Rhys Thomas); bu hefyd yn cydargraffu neu gydgyhoeddi ychydig lyfrau â John Daniel yn niwedd y 18g. 

Roedd John Ross yn Annibynnwr ac yn un o ymddiriedolwyr capel Heol Awst, 1781, ac yn un o ddau siryf tref Caerfyrddin yn 1785. Bu farw yn wythnos olaf Hydref 1807, yn 78 oed. Bu ei ferch (neu efallai ei chwaer), Ann Scott, yn cadw'r busnes ymlaen am ychydig ar ôl marw ei thad; bu hi farw 24 Medi 1842 yn 107 oed.

## Cyfeiriadau
*John Ross - Y Bywgraffiadur Cymreig
*John Ross - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1729
Categori:Marwolaethau 1807
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
R. K. Penson

Arlunydd a phensaer o Gymru oedd **Richard Kyrke Penson**  (19 Mehefin 1815 - 22 Mai 1885).

Cafodd ei eni yn Owrtyn yn 1815 a bu farw yn Llwydlo. Roedd Penson yn bensaer yn arddull yr Adfywiad Gothig a cofir ef yn arbennig am atgyweirio plasau Dinefwr a Bronwydd.

Addysgwyd ef yn Ysgol Croesoswallt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Sefydliad Brenhinol Paentwyr Dyfrlliw.

## Cyfeiriadau
*R. K. Penson - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Penseiri o Gymru
Daniel Jones (gweinidog)

Gweinidog o Gymru oedd **Daniel Jones**  (24 Chwefror 1788 - 31 Rhagfyr 1862).

Cafodd ei eni yn Llanymddyfri yn 1788. Roedd Jones yn weinidog gyda'r Bedyddwyr.

## Cyfeiriadau
*Daniel Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Daniel Jones (clerigwr)

Clerigwr o Gymru oedd **Daniel Jones**  (1757 - 20 Ionawr 1821).

Cafodd ei eni yn Llanboidy yn 1757. Bu Jones yn gurad yn Llanybydder ac yn Radyr.

## Cyfeiriadau
*Daniel Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Marwolaethau 1821

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Daniel Rowlands

Pennaeth ysgol ac offeiriad o Gymru oedd **Daniel Rowlands**  (21 Chwefror 1827 - 24 Chwefror 1917).

Cafodd ei eni yn Llangefni yn 1827. Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin a Choleg y Normal, Bangor.

Bu Rowlands yn brifathro Coleg y Normal, Bangor, ac fe'i cofir am ei ymdrechion i gasglu arian i gynnal y coleg.

## Cyfeiriadau
*Daniel Rowlands - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Daniel Owen Jones

Gweinidog a chenhadwr o Gymru oedd **Daniel Owen Jones**  (23 Chwefror 1880 - 17 Mehefin 1951).

Cafodd ei eni yng Nghwm-cou yn 1880. Cofir Jones yn bennaf am fod yn genhadwr yn Madagascar.

## Cyfeiriadau
*Daniel Owen Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Bowen (Myfyr Hefin)

Golygydd a Gweinidog yr Efengyl o Gymru oedd **David Bowen**  (20 Gorffennaf 1874 - 22 Ebrill 1955).

Cafodd ei eni yn Nhreorci yn 1874. Cofir Bowen yn bennaf fel gweinidog gyda'r Bedyddwyr, a bu hefyd yn olygydd ac awdur.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*David Bowen - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Daniel Jones (gweinidog gyda'r Bedyddwyr)

Gweinidog o Gymru oedd **Daniel Jones**  (1771 - 14 Mawrth 1810).

Cafodd ei eni yn Llangeler yn 1771. Roedd Jones yn weinidog gyda'r Bedyddwyr, ac roedd ganddo ran flaenllaw yn nadleuon 1794-9 ymhlith Bedyddwyr de-orllewin Cymru.

## Cyfeiriadau
*Daniel Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Marwolaethau 1810
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Davies Evans

Golygydd a Gweinidog yr Efengyl o Gymru oedd **David Davies Evans**  (27 Mawrth 1787 - 29 Awst 1858).

Cafodd ei eni yng Ngheredigion yn 1787. Cofir Evans fel golygydd Seren Gomer a gweinidog.

Roedd yn fab i David Evans.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gwyneddigion.

## Cyfeiriadau
*David Davies Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Dafydd Siencyn Morgan

Cerddor o Gymru oedd **Dafydd Siencyn Morgan**  (1752 - 18 Tachwedd 1844).

Cafodd ei eni yn Llangrannog yn 1752. Cofir Siencyn yn bennaf fel cyfansoddwr emynau a thonau. Roedd ei waith yn boblogaidd iawn yn ei gyfnod.

## Cyfeiriadau
*Dafydd Siencyn Morgan - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1752
Categori:Marwolaethau 1844
Categori:Cerddorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Rice Edwards

Llawfeddyg o Gymru oedd **William Rice Edwards**  (17 Mai 1862 - 13 Hydref 1923).

Cafodd ei eni yng Nghaerllion yn 1862. Cofir Edwards yn bennaf am fod yn gyfarwyddwr cyffredinol gwasanaeth meddygol India.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Clifton ac Ysgol Coleg Magdalen.

## Cyfeiriadau
*William Rice Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Llawfeddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Eirwyn Morgan

Gweinidog a phennaeth ysgol o Gymru oedd **David Eirwyn Morgan**  (23 Ebrill 1918 - 30 Awst 1982).

Cafodd ei eni ym Mhen-y-groes yn 1918. Cofir Morgan yn bennaf am fod yn brifathro Coleg y Bedyddwyr, Bangor.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Abertawe.

## Cyfeiriadau
*David Eirwyn Morgan - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Dafydd Rhys ap Thomas

Ysgolhaig beiblaidd o Gymru oedd **Dafydd Rhys ap Thomas**  (2 Mai 1912 - 19 Mai 2011).

## Cefndir
Cafodd ei eni ym Mhorthaethwy yn 1912, yn fab i'r Parchedig W. Keinion Thomas ai wraig Jeannete (née Thomas).

Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Biwmares a Phrifysgol Bangor, lle y graddiodd mewn Hebraeg ac Ieithoedd Semitaidd ym 1934. Derbyniodd gradd M.A. mewn Diwinyddiaeth o Goleg Mansfield, Rhydychen, ac enillodd B.D. ym Mhrifysgol Llundain. Ym 1937 aeth i Brifysgol Berlin gan fwriadu astudio am ddoethuriaeth, ond bu'n rhaid iddo roi'r gorau i'r cwrs o herwydd twf Natsïaeth cyn cychwyn Yr Ail Ryfel Byd.

## Teulu
Ym 1940 priododd Menna, merch y Parchedig George Davies a Mrs Marianne Davies, Blaenau Ffestiniog, bu iddynt dau o blant.

## Gwaith
Ym 1938 dechreuodd gweithio fel athro'r Hebraeg ym Mhrifysgol Bangor, gan aros yno hyd ei ymddeoliad ym 1977.

Cofir ap Thomas yn bennaf fel ysgolhaig Yr Hen Destament. Ei gyfraniad pennaf oedd cyfieithu cyfrol o draethodau gan Martin Noth o'r Almaeneg i'r Saesneg; *The Laws and the Pentateuch and other studies* (1966). Cyhoeddodd hefyd *Primer of Old Testament text criticism* (1947) a Gramadeg Hebraeg y Beibl (1976) ar y cyd a Gwilym H. Jones. Cyfranodd cyfieithiadau o'r Hen Destament ar gyfer Y Beibl Cymraeg Newydd (1976).

## Marwolaeth
Bu farw yn 2011 yn 99 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym Mlaenau Ffestiniog.

## Cyhoeddiadau
* *A primer of Old Testament text criticism* (1947) 
* ''The Psalms in Israel's worship* cyfieithiad o waith Norwyeg Sigmund Mowinckel (1962)
* *The laws in the Pentateuch and other studies*  cyfieithiad o waith Martin Noth (1966)
* *The society for Old Testament study : a short history, 1917-1967* (1968)
* *Archeoleg y Beibl* cyfraniad i *Efrydiau Beiblaidd Bangor 1 : cyfrol deyrnged i'r Athro Bleddyn Jones Roberts, MA, DD* (1973)
* *Gramadeg Hebraeg y Beibl* gyda Gwilym H Jones (1976)
* *Offrwm ac Aberth* cyfraniad i *Efrydiau Beiblaidd Bangor 3 : cyfrol deyrnged i Isaac Thomas* (1978)
* *Ffynonellau Hanes yr Eglwys* gyda R. Tudur Jones (1979)

Roedd y gyfrol *Efrydiau Beiblaidd Bangor 2'', yn deyrnged i Dafydd Rhys ap Thomas ar adeg ei ymddeoliad ef ym 1977.

## Cyfeiriadau
*Dafydd Rhys ap Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Ysgolheigion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Evan Edwards

Telynor o Gymru oedd **Evan Edwards**  (1734 - 1 Mehefin 1766).

Cafodd ei eni yng Ngherrigydrudion yn 1734. Cofir Edwards am fod yn delynor dawnus.

## Cyfeiriadau
*Evan Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1734
Categori:Marwolaethau 1766
Categori:Telynorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Evan Williams (gweinidog)

Gweinidog o Gymru oedd **Evan Williams**  (6 Ionawr 1719 - 20 Awst 1748).

Cafodd ei eni yn Abercraf yn 1719. Roedd Williams yn weinidog gyda'r Annibynwyr ac fe'i gofir yn arbennig am fod yn ddiwygiwr.

## Cyfeiriadau
*Evan Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1719
Categori:Marwolaethau 1748
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Gethin Davies

Gweinidog o Gymru oedd **Gethin Davies**  (18 Medi 1846 - 17 Mawrth 1896).

Cafodd ei eni yn Aberdulais yn 1846 a bu farw yn Llundain. Cofir Davies fel prifathro Coleg y Bedyddwyr. Dan ei brifathrawiaeth ef y symudwyd y coleg o Langollen i Fangor.

## Cyfeiriadau
*Gethin Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1846
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
George Eyre Evans

Hynafiaethydd a gweinidog o Gymru oedd **George Eyre Evans**  (8 Medi 1857 - 9 Tachwedd 1939).

Cafodd ei eni yn Colyton, Dyfnaint, yn 1857 a bu farw yng Nghaerfyrddin. Cofir Evans yn bennaf am fod yn hanesydd a hynafiaethydd.

Roedd yn fab i David Lewis Evans.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*George Eyre Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Undodiaid

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Gruffydd Thomas Lewis

Ysgolfeistr o Gymru oedd **Gruffydd Thomas Lewis**  (3 Chwefror 1873 - 20 Gorffennaf 1964).

Cafodd ei eni yn Llan-gain yn 1873. Cofir Lewis yn bennaf am fod yn brifathro cyntaf ysgol sir Tregaron.

## Cyfeiriadau
*Gruffydd Thomas Lewis - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Herman Jones

Gweinidog a bardd o Gymru oedd **Herman Jones**  (24 Ionawr 1915 - 6 Mawrth 1964).

Cafodd ei eni yn Neiniolen ym 1915. Cofir Jones yn bennaf am ennill y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Aberteifi, 1942.

## Cyfeiriadau
*Herman Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Beirdd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Griffith John Roberts

Bardd ac offeiriad o Gymru oedd **Griffith John Roberts**  (2 Mawrth 1912 - 13 Chwefror 1969).

Cafodd ei eni yn Afon-wen ym 1912. Cofir Roberts yn bennaf am iddo ennill y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Bae Colwyn 1947.

Cafwyd teyrnged iddo yng nghylchgrawn Cymdeithas Ddrama Cymru, *Llwyfan* yn Haf 1969, lle disgrifir ef fel "offeriad dysgedig, bardd caboledig, a gŵr mwyn ag urddas tawel naturiol yn rhan hanfodol a chofiadwy o'i bersonoliaeth." 

Roedd ganddo hefyd gysylltiad efo'r Ddrama yng Nghymru.  "Lluniodd ddetholiad coeth (*Llyfr y Siaced* *Fraith*) a rhaglen arbennig iawn (*Y Llinyn Arian*) i'w perfformio gan actorion a llefarwyr", yn ôl y cylchgrawn. "Ymhyfrydai yn y gair Ilafar, a phleser ganddo fyddai ymweld â'r ymarferion a thrafod y defnydd a ellid ei wneud o synau a rhuthmau geiriau. O sgyrsiau felly, ac o awydd i weld coethder ymadrodd ar y Ilwyfan Cymraeg, y tyfodd ei ddrama-basiant *Deiniol Sant.* Llwyddodd i roi urddas ei bersonoliaeth yn ei eiriau, a phleser parhaus yw ymhel a'i waith."

## Cyfeiriadau
*Griffith John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Hughes

Cyhoeddwr o Gymru oedd **Charles Hughes**  (3 Mawrth 1823 - 24 Mawrth 1886).

Cafodd ei eni yng Nghymru yn 1823 a bu farw ym Mrynhyfryd, Wrecsam. Cofir am Hughes yn bennaf fel cyhoeddwr. Bu'n gweithio gyda'i dad yn eu cwmni teuluol Hughes a'i Fab, a ddaeth yn un o gyhoeddwyr blaenllaw Cymru.

Roedd yn fab i Richard Hughes.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1823
Categori:Marwolaethau 1886

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Benjamin Millingchamp

Offeiriad eglwysig o Gymru oedd **Benjamin Millingchamp**  (1756 - 6 Ionawr 1829).

Cafodd ei eni yn Aberteifi yn 1756 a bu farw yn Llangoedmor. Cofir Millingchamp am gasglu llyfrau a llawysgrifau dwyreiniol tra'n byw yn India. Cedwir y casgliadau hyn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Millingchamp - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Offeiriaid o Gymru
Categori:Pobl o Aberteifi

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Huw Wynne Griffith

Gweinidog o Gymru oedd **Huw Wynne Griffith**  (6 Rhagfyr 1915 - 20 Mawrth 1993).

Cafodd ei eni yn Lerpwl yn 1915 a bu farw yn Ysbyty Bronglais. Cofir Grifith yn bennaf am fod yn un o arweinwyr amlycaf eciwmeniaeth yng Nghymru yn yr 1960au.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Huw Wynne Griffith - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Gweinidogion Protestannaidd
Ifor Owen Thomas

Arlunydd, ffotograffydd a chanwr opera o Gymru oedd **Ifor Owen Thomas**  (10 Ebrill 1892 - 11 Ebrill 1956).

Cafodd ei eni yn Nhraeth Coch ym 1892. Cofir Thomas am fod yn adnabyddus fel canwr opera, ffotograffydd ac arlunydd.

## Cyfeiriadau
*Ifor Owen Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Ffotograffwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Iestyn Rhys Williams

Cyfarwyddwr o Gymru oedd **Iestyn Rhys Williams**  (1892 - 26 Awst 1955).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd yn 1892 a bu farw yng Nghernyw. Cofir Williams yn bennaf am fod yn brif gyfarwyddwr Adran Cysylltiadau Llafur y Bwrdd Glo Cenedlaethol.

## Cyfeiriadau
*Iestyn Rhys Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Cyfarwyddwyr
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Idris Thomas

Gweinidog o Gymru oedd **Idris Thomas**  (1889 - 14 Mehefin 1962).

Cafodd ei eni yng Nghilfynydd yn 1889. Roedd Thomas yn weinidog gyda'r Bedyddwyr.

## Cyfeiriadau
*Idris Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Hugh William Jones

Golygydd a gweinidog o Gymru oedd **Hugh William Jones**  (9 Ebrill 1802 - 1 Mehefin 1873).

Cafodd ei eni ym Mhenrhyn-coch yn 1802. Roedd Jones yn weinidog gyda'r Bedyddwyr, a bu'n berchennog ar y cylchgrawn Seren Gomer. Cofir ef hefyd am fod yn wleidydd adnabyddus yn sir Gaerfyrddin.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Hugh William Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Conway Brown

Cerddor a chyfansoddwr o Gymru oedd **James Conway Brown**  (27 Rhagfyr 1838 - 26 Ebrill 1908).

Cafodd ei eni yn Y Blaenau yn 1838. Cofir Brown am fod yn gerddor dawnus, yn enwedig wrth berfformio gyda'r ffidil a'r piano.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin.

## Cyfeiriadau
*James Conway Brown - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1908
Categori:Cerddorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ieuan Samuel Jones

Gweinidog o Gymru oedd **Ieuan Samuel Jones**  (16 Medi 1918 - 23 Hydref 2004).

Cafodd ei eni yn Felin Geri yn 1918. Roedd Jones yn weinidog gyda'r Annibynwyr a bu'n Lywydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg am gyfnod byr.

## Cyfeiriadau
*Ieuan Samuel Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Gweinidogion Protestannaidd
John Park Davies

Gweinidog o Gymru oedd **John Park Davies**  (28 Mai 1879 - 21 Mai 1937).

Cafodd ei eni yn Llandysul yn 1879. Cofir Davies am fod yn brifathro Coleg Presbyteraidd, Caerfyrddin.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Harvard.

## Cyfeiriadau
*John Park Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Undodiaid

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Richard Hughes

Gweinidog o Gymru oedd **John Richard Hughes**  (1828 - 1893).

Cafodd ei eni yn Nhredegar yn 1828. Roedd Hughes yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac roedd yn adnabyddus fel efengylwr.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*John Richard Hughes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1893
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Rowland Thomas

Arweinydd crefyddol a masnachwr o Gymru oedd **John Rowland Thomas**  (2 Mawrth 1881 - 16 Ebrill 1965).

Cafodd ei eni ym Mhenrhyndeudraeth yn 1881. Cofir Thomas am ei yrfa fel masnachwr sidan, ac am hyrwyddo bywyd crefyddol a Chymreig yn Llundain.

## Cyfeiriadau
*John Rowland Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Pobl fusnes o Gymru
John Roberts (cenhadwr)

Cenhadwr o Gymru oedd **John Roberts**  (16 Chwefror 1842 - 1908).

Cafodd ei eni yng Nghorris Uchaf yn 1842. Cofir Roberts yn bennaf am fod yn genhadwr ar ran y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryniau Khassia, India.

## Cyfeiriadau
*John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cenhadon o Gymru
Categori:Genedigaethau 1842
Categori:Marwolaethau 1908

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Thomas (clerigwr)

Clerigwr o Gymru oedd **John Thomas**  (1646 - 4 Tachwedd 1695).

Cafodd ei eni yn Pennant Melangell yn 1646. Bu Thomas yn ficer ac yn rheithor.

## Cyfeiriadau
*John Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1646
Categori:Marwolaethau 1695

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ivor Bowen

Barnwr o Gymru oedd **Ivor Bowen**  (1862 - 8 Ionawr 1934).

Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn 1862 yn fab hynaf Y Parch John Bowen Jones ac Ann (née Owen) ei wraig. Cofir Bowen yn bennaf am ei yrfa lwyddiannus yn y gyfraith.

## Cyfeiriadau
*Ivor Bowen - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Barnwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Thomas (gweinidog)

Gweinidog ac awdur o Gymru oedd **John Thomas**  (25 Mehefin 1857 - 20 Medi 1944).

Cafodd ei eni yn Maesteg yn 1857. Bu Thomas yn weinidog gyda'r Bedyddwyr. Cyhoeddodd gyfrolau o'i bregethau, ynghyd â chyfrolau ar athroniaeth ac o'i farddoniaeth.

## Cyfeiriadau
*John Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Llenorion Prydeinig
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl o Faesteg
John Thomas Griffiths

Peiriannydd mwngloddiol o Gymru oedd **John Thomas Griffiths**  (25 Rhagfyr 1824 - 18 Chwefror 1895).

Cafodd ei eni yn Llanystumdwy yn 1824. Roedd Griffiths yn beiriannydd mewn pwll glo, ac fe'i cofir am gyfansoddi nifer o emynau.

## Cyfeiriadau
*John Thomas Griffiths - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Peirianwyr o Gymru
John William Hughes

Llenor a bardd o Gymru oedd **John William Hughes**  (1817 - 1 Ebrill 1849).

Cafodd ei eni ym Modedern yn 1817 a bu farw yn Sir Benfro. Roedd Hughes yn fardd crwydrol.

## Cyfeiriadau
*John William Hughes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Thomas, Penfforddwen

Bardd o Gymru oedd **John Thomas**  (1757 - 2 Ionawr 1835).

Cafodd ei eni yn Llannor, Gwynedd, yn 1757. Cofir Thomas yn bennaf fel bardd a llenor.

## Cyfeiriadau
*John Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Joseph Jones (mwynwr)

Mwynwr o Gymru oedd **Joseph Jones**  (1787 - 23 Mawrth 1856).

Cafodd ei eni yn Amlwch yn 1787. Cofir am Jones fel llenor a swyddog mewn gweithfeydd.

## Cyfeiriadau
*Joseph Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Marwolaethau 1856
Lewis Thomas (canwr)

Canwr o Gymru oedd **Lewis Thomas**  (30 Mai 1877 - 16 Mai 1955).

Cafodd ei eni ym Mhontyberem yn 1877. Cofir Thomas fel un o arloeswr canu cerdd dant yn Ne Cymru.

## Cyfeiriadau
*Lewis Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1955

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Lewis William Lloyd

Awdur a hanesydd o Gymru oedd **Lewis William Lloyd**  (13 Mehefin 1939 - 4 Tachwedd 1997).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1939. Cofir am Lloyd fel hanesydd a darlithydd. Cyhoeddodd nifer o gyfrolau am hanes morwrol siroedd Caernarfon a Meirionnydd, ac roedd ymhlith sylfaenwyr Cymru a'r Môr.

## Cyfeiriadau
*Lewis William Lloyd - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Llenorion Prydeinig
Categori:Hanesyddion
Meurig Dafydd

Bardd o Gymru oedd **Meurig Dafydd**  (1510 - 1595).

Cafodd ei eni yn Llanisien yn 1510. Cofir Dafydd fel bardd ac achydd.

## Cyfeiriadau
*Meurig Dafydd - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1510
Categori:Marwolaethau 1595
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Forgannwg
Michael Pritchard

Bardd o Gymru oedd **Michael Pritchard**  (1709 - 3 Gorffennaf 1733).

Cafodd ei eni yn Llanllyfni yn 1709. Cofir Pritchard fel bardd, ac mae ei waith nodedig yn cynnwys ei ‘Gywydd i'r Wyddfa’ a'i gywydd marwnad i Owen Gruffydd o Lanystumdwy.

## Cyfeiriadau
*Michael Pritchard - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1709
Categori:Marwolaethau 1733
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Hugh Thomas

Hynafiaethydd o Gymru oedd **Hugh Thomas**  (1673 - 22 Medi 1720).

Cafodd ei eni yn Lôn Fetter yn 1673. Cofir Thomas yn bennaf am fod yn hynafiaethydd.

## Cyfeiriadau
*Hugh Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1673
Categori:Marwolaethau 1720
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Foulkes

Roedd **Thomas Foulkes** (1731 - 15 Mai 1802) yn gynghorydd, sef bregethwr cynnar, oedd a chysylltiadau cryf gyda dwy blaid y Methodistiaid, Y Methodistiaid Wesleaidd a'r Methodistiaid Calfinaidd. 

## Cefndir ei grefydd
Ganwyd Thomas Foulkes yn Llandrillo, Sir Feirionnydd. Tyddynwyr oedd ei rieni. Pan oedd tua 23 mlwydd oed symudodd i Gaer i weithio fel saer coed. Yng Nghaer daeth yn gyfeillgar â gŵr ieuanc o'r enw Robert Roberts, yr hwn a fu wedi hynny yn weinidog Wesleaidd. O dan ddylanwad ei gyfaill dechreuodd mynychu Capel Wesleaidd yr Octagon. Ymunodd â chymdeithas y Wesleaid yn Neston, Swydd Gaer lle clywodd John Wesley  yn pregethu ym 1756 gan ddod dan deimladau ysbrydol dwys.

Ychydig wedi ei dröedigaeth yng Nghaer symudodd i'r Bala i agor siop. Gan nad oedd achos Wesleaidd yn Y Bala, ymunodd a seiat y Methodistiaid Calfinaidd yno, a dechreuodd cynghori i'r enwad hwnnw. Gan fod dwy blaid y Methodistiaid, ar y pryd, yn parhau i fod yn gymdeithasau o fewn Eglwys Loegr, mi fyddai'n anghyfreithiol i aelodau oedd heb eu hordeinio'n offeiriaid Eglwys Loegr *pregethu*. I osgoi eu herlyn galwyd y pregethwyr lleyg yn *Gynghorwyr* a'r hyn roeddynt yn dweud wrth gymdeithasau a seiadau yn *air o gyngor* yn hytrach na phregeth.

## Priodasau
bawd|chwith|Lydia 3ydd wraig Foulkes
Priododd Thomas Foulkes teirgwaith, roedd pob un o'i wragedd a chysylltiadau pwysig yn hanes datblygiad Methodistiaeth Galfinaidd Cymru. Margaret, ferch Humphrey Jones oedd ei wraig gyntaf, bu eu priodas ym 1758. Roedd Humphrey Jones yn un o sylfaenwyr Methodistiaeth Galfinaidd yn Y Bala ac yn gyfaill a gohebydd i Howel Harris. Bu Margaret farw o wewyr esgor ym 1759, ni fu plentyn byw o'r briodas. Ym 1761, priodwyd Foulkes â Jane, gweddw David Jones a mam Sarah Jones, a ddaeth wraig i Thomas Charles  ym 1783. Bu Jane farw ym 1785.

Roedd Thomas a Sarah Charles, hefyd, yn cadw siop yn y Bala, gan nad oedd gan Thomas bywoliaeth eglwysig, er gwaetha'r ffaith ei fod yn offeiriad Eglwys Loegr; y siop oedd unig gynhaliaeth y teulu. Er mwyn peidio gorfod cystadlu am fusnes efo'i llysferch a'i fab yng nghyfraith enwog symudodd Thomas Foulkes i Fachynlleth gan agor siop yno.

Trydedd wraig Thomas Foulkes oedd Lydia, merch i Simon Lloyd, Plas yn Dre'r Bala a chwaer i Simon Lloyd (1756 - 1836)  un o offeiriaid cyfoethogaf y Methodistiaid. Bu iddynt wyth o blant.

## Deuoliaeth
Er ei fod wedi dod yn gynghorydd i'r Methodistiaid Calfinaidd, parhaodd Thomas Foulkes i ddanfon arian i achos y Methodistiaid Wesleaidd, ac i John Wesley ei hun. Talodd am gyfieithu a chyhoeddi cyfieithiadau John Evans o *Brif Feddyginiaeth* Wesley ym 1759 ac o'i *Reolau yr Unol Gymdeithasau* ym 1761.

## Marwolaeth
Ym 1802 daeth Owen Davies a John Hughes i Fachynlleth ar ran y genhadaeth Wesleaidd Gymraeg newydd, croesawodd Foulkes nhw i'w gartref a threfnodd iddynt bregethu yn y capel Calfinaidd lleol. Cafodd strôc yn ystod pregeth Davies a bu farw ychydig ddyddiau yn niweddarach, gan ei esgeuluso o'r frwydr daeth wedi hynny rhwng yr enwadau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1731
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Owen Davies

Gweinidog o Gymru oedd **Owen Davies**  (1719 - 6 Gorffennaf 1792).

Cafodd ei eni yn Llanwrda yn 1719. Cofir Davies am fod yn weinidog gyda'r Annibynwyr.

## Cyfeiriadau
*Owen Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1719
Categori:Marwolaethau 1792
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Morgan Hugh Jones

Hanesydd o Gymru oedd **Morgan Hugh Jones**  (26 Ebrill 1873 - 1930).

Cafodd ei eni yn Nhreherbert yn 1873. Cofir Jones am fod yn un o brif haneswyr y Methodistiaid Calfinaidd.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Morgan Hugh Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Pobl o Dreherbert
Owen Owen Roberts

Meddyg o Gymru oedd **Owen Owen Roberts**  (7 Ionawr 1793 - 31 Ionawr 1866).

Cafodd ei eni yn Eglwysbach yn 1793. Cofir Roberts yn nbennaf am fod yn un o Radicaliaid amlycaf hanner cyntaf y 19eg ganrif.

## Cyfeiriadau
*Owen Owen Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1793
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Meddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Hughes (llyfrwerthwr)

Llyfrwerthwr, argraffydd, cyhoeddwr, postfeistr a rhwymwr llyfrau o Gymru oedd **Richard Hughes**  (1794 - 2 Ionawr 1871).

Cafodd ei eni yng Nghymru yn 1794 a bu farw ym Mrynhyfryd, Wrecsam. Cofir Hughes yn bennaf am sefydlu'r tŷ cyhoeddi Hughes a'i Fab yn Wrecsam.

Cafodd Richard Hughes blentyn o'r enw Charles Hughes.

## Cyfeiriadau
*Richard Hughes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1871
Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ieuan Rees-Davies

Cerddor ac awdur o Gymru oedd **Ieuan Rees-Davies**  (15 Gorffennaf 1894 - 28 Tachwedd 1967).

Cafodd ei eni yn Nhreorci yn 1894. Cofir Rees-Davies yn bennaf am fod yn gerddor.

Addysgwyd ef yn Goldsmiths, Prifysgol Llundainac yr Academi Gerddoriaeth Frenhinol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Orsedd y Beirdd.

## Cyfeiriadau
*Ieuan Rees-Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Mason

Cyhoeddwr, llyfrwerthwr, argraffydd a llyfrgellydd o Gymru oedd **Richard Mason**  (1816 - 26 Rhagfyr 1881).

Cafodd ei eni yn Swydd Henffordd yn 1816. Cofir am Mason fel argraffydd a chyhoeddwr. Yn bennaf cofir ef am gyhoeddi Archaeologia Cambrensis.

## Cyfeiriadau
*Richard Mason - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1881

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Baugh

Cyhoeddwr, mapiwr, cerddor, ysgythrwr a tirfesurydd o Gymru oedd **Robert Baugh**  (1748 - 27 Rhagfyr 1832).

Cafodd ei eni yn Llandysilio, Powys yn 1748. Cofir Baugh am fod yn ysgythrwr a gwneuthurwr mapiau.

## Cyfeiriadau
*Robert Baugh - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1748
Categori:Marwolaethau 1832
Categori:Cartograffwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru