open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bob Humphrys

Darlledwr o Gymru oedd **Bob Humphrys** (16 Ebrill 1952 – 19 Awst 2008), a fu'n adnabyddus yn bennaf fel gohebydd chwaraeon newyddion BBC Wales, ac yn wyneb cyfarwydd ar y rhaglen newyddion nosweithiol *Wales Today*.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Humphrys yn Sblot, ardal dosbarth gweithiol tlawd yng nghanol Caerdydd, yn frawd iau i'r newyddiadurwr a'r cyflwynydd teledu John Humphrys. Roedd Humphrys yn un o bump o blant ganwyd i Winifred Mary (Matthews), menyw trin gwallt, ac Edward George Humphrys, cabolwr Ffrengig hunangyflogedig. Cafodd ei annog i wneud ei waith cartref, pasiodd yr arholiad *eleven plus* gan ddod yn ddisgybl yn Ysgol Uwchradd Caerdydd, bryd hynny yn ysgol ramadeg.

## Gyrfa
Ar ôl gadael y brifysgol, daeth yn newyddiadurwr papur newydd, gan weithio ar nifer o gyhoeddiadau cyn ymuno a'r *Western Mail* yng Nghaerdydd. Yna fe ymunodd a BBC Radio Wales yn 1978, ac yna ymunodd a thîm teledu BBC Wales fel newyddiadurwr ymchwiliol yn fwyaf aml ochr yn ochr â'i frawd ar *Week In Week Out*, lle'r oedd ei adroddiadau yn cynnwys ymchwiliad cynnar ar yr epidemig AIDS oedd yn datblygu yng ngwledydd Prydain.

O'r 1990au cynnar dechreuodd Humphrys ohebu ar chwaraeon, un o'i ddiddordebau brwd. Cyflwynodd Humphrys a'i gyd-weithiwr ar y pryd, y cyn chwaraewr Rygbi'r Undeb dros Gymru J.J. Williams, sioe cyn gêm rygbi rhyngwladol yng Nghlwb Rygbi Caerdydd. Cyn marw fe gwblhaodd ei hunangofiant *Not a Proper Journalist*.

Roedd Humphrys yn briod gyda thri o blant (dwy ferch, un bachgen) ac roedd yn byw yng Nghaerdydd. Fe roedd ei farwolaeth yn brif stori ar *BBC Wales Today* ar 19 Awst 2008, gyda'i chyn-gydweithiwr a'i hyfforddai darlledu Jamie Owen yn arwain y stori, a theyrnged bersonol gan ei gydweithiwr Vincent Kane.

Yn 2009, fe gynhaliodd y tîm hoci iâ lleol, Diawled Caerdydd, Noson Nostalgia yn erbyn  Hull Stingrays yn anrhydeddu gwaith Bob Humphrys gyda BBC Sport a'i waith ohebu ar y Devils yn y 1990au cynnar.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Caerdydd
Maspalomas

Mae **Maspalomas** yn un o drefi twristaidd hynaf arfordir deheuol Gran Canaria yn yr Ynysoedd Dedwydd. Mae Maspalomas yn rhan o ardal San Bartolomé de Tirajana. O bosib, tarddia'r enw o Rodrigo Mas de Palomar, milwr o Majorca a ymgartrefodd yno neu o Francisco Palomar, ffrind i Alonso Fernadez de Lugo a brynodd 87 caethwas o Güímar ac ymgartrefodd yn yr ardal.

Mae Maspalomas yn enwog am dwristiaeth, y gwestai, traethau, twyni tywod, llety gwyliau a chyfleusterau eraill gan gynnwys bwytai, tafarndai, canolfannau siopa a busnesau eraill.

Ceir yno oleudy 68m o uchder, El Faro de Maspalomas ar y man mwyaf deheuol. Mae'r traeth yn 12&nbsp;km o hyd ac mae'r twyni tywod wedi bod yn warchodfa natur ers 1897. I'r gogledd, arweinia'r traeth at ganolfan wyliau Playa del Inglés.

Image:Lagoon_of_Maspalomas.jpg|Lagŵn
Image:Lighthouse_Maspalomas.jpg|Goleudy
Image:Maspalomas Gran Canaria.jpg|Traeth
Image:VogelschutzgebietLaCharca.jpg|Ardal bwysig i adar "La Charca"

Categori:Trefi Sbaen
Categori:Yr Ynysoedd Dedwydd
Ysgolan

Cymeriad y ceir y cyfeiriad cynharaf ato sydd ar glawr yn *Llyfr Du Caerfyrddin* (13g) yw **Ysgolan** neu (mewn rhai ffynonellau diweddarach) **Bardd Ysgolan**. Ymddengys ei fod yn 'ysgolhaig' (clerigwr) ac yn gyfrifol, yn ôl traddodiad, am ddifetha nifer o lyfrau Cymraeg gwerthfawr. Ceir cymeriad cyffelyb yn nhraddodiad Llydaw hefyd.

Yn ôl y gerdd yn *Llyfr Du Caerfyrddin*, roedd Ysgolan wedi llosgi eglwys, lladd buwch a difetha llyfr arbennig. Am hynny mae'n dwyn penyd a thybir y bu chwedl amdano ar un adeg. Ymddiddan yw'r gerdd, rhwng marchog du (Ysgolan) ar farch du a holwr dienw. Penyd Ysgolan oedd cael ei dodi ar bawl cored ym Mangor (ceir sawl Bangor; Bangor Is Coed efallai).

Ceir nifer o gyfeiriadau diweddarach at Ysgolan, er enghraifft gan Dafydd ap Gwilym yn y gerdd 'Chwarae Cnau i'm llaw'. Daeth yn gymeriad yn y Canu Darogan hefyd ac mae'n amlwg fod iddo arwyddocad arbennig. Mae rhai ffynonellau o'r 16g yn ei gysylltu â llosgi llyfrau Cymraeg yn Nhŵr Llundain yng nghyfnod gwrthryfel Owain Glyndŵr, ond mae hynny'n newid o'r traddodiad cynharach.

Yn Llydaw ceir traddodiadau am **Skolan** (hefyd Skoulvanig, Skoulvan, Skolvant, Skolvan) a gofnodir gan La Villemarqué yn y 19g (Barzaz Breiz). Recordiwyd fersiwn o'r *gwerz* "*Skolvan, Skolvan, Eskob Leon*" gan Anne Auffret (gyda'r geiriau a chyfieithiad i'r Ffrangeg) yn 1977.

## Cyfeiriadau 
* A. O. H. Jarman, 'Cerdd Ysgolan', yn *Ysgrifau Beirniadol*, cyfrol X (Gwasg Gee, 1977), tud. 51.

Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Categori:Llên gwerin Llydaw
Playa del Inglés

Mae **Playa del Inglés **(sef "Traeth y Sais" yn Sbaeneg) yn dref ar arfordir ddeheuol ynys Gran Canaria. Mae'n rhan o ranbarth San Bartolomé de Tirajana. Mae yno draeth hir o dywod euraidd a thwyni tywod a grëir gan dywod o anialdir y Sahara. Cysylltir Playa del Inglés gyda threfi arfordirol eraill gan gynnwys San Agustín a Maspalomas yng nghanolfan dwristaidd yr ynys. Yn 2002, poblogaeth Playa del Inglés oedd 17,158 ond gwelwyd twf yn y boblogaeth ers hynny. Ar hyd glan y mor, ceir amrywiaeth o westai, tai bwyta, tafarndai a villas.

Cysylltir Playa del Inglés gyda'r hen briffordd sy'n cysylltu Puerto de Mogan a Las Palmas de Gran Canaria. Cyn dyddiau twristiaeth amaethyddiaeth oedd prif ddiwydiant yr ardal ac erbyn y dyddiau hyn busnes ac amaethyddiaeth yw'r ddau brif ddiwydiant ar yr ynys. Gellir gweld mynyddoedd i ogledd Playa del Inglés.

Yng nghanol Playa del Inglés ceir y Yumbo Centrum sy'n cynnwys amrywiaeth o fariau, tai bwyta a chlybiau hoyw.

## Ardaloedd cyfagos
*Maspalomas
*San Agustín
*Sonnenland

## Arall
*Mae gan Playa del Inglés ysgolion uwchradd a chynradd, campfeydd, eglwysi, banciau a phlazas.
*Mae Playa del Inglés yn ganolfan dwristaidd poblogaidd.

## Dolenni allanol 
* Canllaw gwyliau o'r DU ar gyfer Playa del Ingles 

Categori:Trefi Sbaen
Categori:Yr Ynysoedd Dedwydd
RSPCA

:''Mae'r erthygl hon am y RSPCA gwreiddiol yng Nghymru a Lloegr. Ceir mudiadau eraill gydag enwau tebyg mewn gwledydd eraill.

bawd|dde|Logo swyddogol elusen yr RSPCA

Mae'r **Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals** (**RSPCA**) yn elusen yng Nghymru a Lloegr sy'n ymgyrchu yn erbyn creulondeb i anifeiliaid. Caiff yr elusen ei hariannu gan gyfraniadau gwirfoddol ac mae'n un o'r elusennau mwyaf yn y Deyrnas Unedig, gydag incwm o £100 miliwn yn 2005.

Categori:Elusennau
Categori:Sefydliadau 1824
Campobasso

Dinas a chymuned (*comune*) yn ne'r Eidal yw **Campobasso**,  sy'n brifddinas talaith Campobasso a rhanbarth Molise. Saif yn nyffryn uchaf Afon Biferno.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 48,747.

Mae Campobasso yn enwog am gynhyrchu llafnau o wahanol fathau, yn cynnwys cyllyll a sisyrnau, a hefyd am gaws scamorza. Credir i'r ddinas gael ei sefydlu fel caer gan y Lombardiaid cyn yr 8g. Y prif atyniad yw'r *Castello Monforte*, a adeiladwyd yn 1450 gan Nicola II Monforte.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Castello Monforte
*Eglwys Santes Maria Maggiore
*Eglwys Gadeiriol y Drindod 
*Eglwys San Bartolomeo
*Eglwys San Leonardo
*Villa de Capoa

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Molise
Categori:Talaith Campobasso
Trieste

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal  yw **Trieste** (Eidaleg: *Trieste*, Slofeneg a Croateg: *Trst*, Almaeneg: *Triest*), sy'n brifddinas talaith Trieste a rhanbarth Friuli-Venezia Giulia. Saif ym mhen draw Gwlff Trieste yn y Môr Adriatig, yn agos at y ffin rhwng yr Eidal a Slofenia, ac mae'n borthladd pwysig. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 202,123.

Roedd Trieste yn rhan o Awstria ac Ymerodraeth Awstria-Hwngari o 1382 hyd 1918. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, fe'i meddiannwyd gan yr Eidal.

## Tiriogaeth Rydd Trieste
Am gyfnod wedi'r Ail Ryfel Byd bu ymgiprys am y ddinas rhwng luoedd Comiwnyddol Iwgoslafia dan reolaeth Tito a byddinoedd y Cynghreiriaid ac Eidalwyr. Crëwyd ffin Llinell Morgan byddai'n cynnal heddwch gydag elfen o gydweithio rhwng Iwgoslafia gomiwnyddol a Gwerinaieth newydd yr Eidal. Crëwyd Tiriogaeth Rydd Trieste a oedd yn annibynnol o'r ddau wlad.

## Enwogion
*Y Dywysoges Mathilde Bonaparte (1820–1904)
*Italo Svevo (1861–1928), nofelydd 
*Biagio Marin (1891–1985), bardd
*Laura Solari (1913–1984), actores

## Cyfeiriadau 
## Llyfriddiaeth
* Jan Morris, *Trieste and the Meaning of Nowhere* (Llundain, 2001)

## Dolenni allanol 
* Trieste - Photo Canllaw – (pdf) 

## Oriel 

Trieste panorama.jpg|Golygfa o'r ddinas o Piazza della Cattedrale
A Lotta Windows (27132129979).jpg|Neuadd y ddinas
Trieste, palazzo della borsa vecchia, 1806-09.jpg|Yr hen gyfnewidfa stoc
CastelloMiramare.jpg|Castell Miramare
San Giusto 09.jpg|Eglwys Gadeiriol San Giusto

Categori:Dinasoedd Friuli-Venezia Giulia
Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Categori:Talaith Trieste
Periffereiau Groeg

Rhennir Gwlad Groeg yn 13 o raniadau o'r enw **Periffereiau** (Groeg: 
*Περιφέρειες*, "Periffereies"). O'r rhain, mae naw ar y tir mawr a phedwar ar yr ynysoedd.

Yn draddodiadol, hyd at 1987, roedd deg rhanbarth, a cheir cyfeiriadau at y rhain o hyd, er nad ydynt yn unedau gweinyddol, mwyach.

Categori:Gwlad Groeg
Categori:Daearyddiaeth Gwlad Groeg
.ge

Côd ISO swyddogol Georgia yw **.ge** (talfyriad o **Ge***orgia*).

Categori:Georgia
Categori:Parthau lefel uchaf
Dysfforia rhywedd

Y diagnosis ffurfiol a ddefnyddir gan seicolegwyr a meddygon i ddisgrifio personau sy'n teimlo bod ganddynt hunaniaeth ryweddol sy'n wahanol i'w rhyw biolegol yw **anhwylder hunaniaeth ryweddol** neu **ddysfforia rhywedd**. Dosbarthiad seiciatrig sy'n disgrifio'r problemau sy'n ymwneud â thrawsrywioldeb, hunaniaeth drawsryweddol, a thrawswisgo ydyw. Dyma yw'r dosbarthiad diagnostig a gymhwysir gan amlaf at drawsrywiolion.

Dyfynnodd Harry Benjamin, endocrinolegwr ac un o'r meddygon cyntaf i gynorthwyo trawsrywiolion wrth gael llawdriniaeth ailgyfeirio rhyw, o lythyr a dderbyniodd wrth Dr Christian Hamburger, y meddyg a wnaeth drin Christine Jorgensen:

*These many personal letters from almost 500 deeply unhappy persons leave an overwhelming impression. One tragic existence is unfolded after another; they cry for help and understanding. It is depressing to realize how little can be done to come to their aid. One feels it a duty to appeal to the medical profession and to the responsible legislature: do your utmost to ease the existence of these [people] who are deprived of the possibilities of a harmonious and happy life—through no fault of their own.*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Galw Iechyd Cymru – Dysfforia rhyw 
*  *Standards of Care for Gender Identity Disorders*  – cyhoeddwyd gan Gymdeithas Dysfforia Rhywedd Ryngwladol Harry Benjamin, yn cynnwys disgrifiad o feini prawf ICD-10
*  *Health Law Standards of Care for Transsexualism*  –  safonau gwahanol i rai Benjamin, cynigwyd gan y Gynhadledd Ryngwladol ar Gyfraith a Pholisi Cyflogaeth Trawsryweddol
*  *Definition and Synopsis of the Etiology of Adult Gender Identity Disorder and Transsexualism*  – safbwynt gwahanol ar y dosbarthiadau cyfredol o anhwylder hunaniaeth ryweddol fel afiechyd meddwl ac anhwylder seiciatrig
*  Conway, Lynn: "*Successful Transwomen*" a "*Successful Transmen*"

Categori:Anhwylderau hunaniaeth rywiol a rhyweddol
Categori:Trawsrywedd
Giorgio Vasari

Arlunydd a phensaer o'r Eidal oedd **Giorgio Vasari** (30 Gorffennaf 1511 – 27 Mehefin 1574). Cafodd ei eni yn Arezzo, yr Eidal.

Mae'n adnabyddus yn bennaf heddiw fel awdur y gyfrol enwog *Le Vite delle più eccellenti pittori, scultori, ed architettori* ('Bywgraffiadau'r arlunwyr, cerflunwyr a phenseiri ardderchocaf'), ffynhonnell werthfawr i haneswyr celf y Dadeni yn yr Eidal a ystyrir yn un o glasuron mawr llenyddiaeth Eidaleg.

## Llyfryddiaeth 
* *Le Vite delle più eccellenti pittori, scultori, ed architettori* (1550)

Categori:Arlunwyr y Dadeni
Categori:Arlunwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1511
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Llenorion o'r Eidal yn yr iaith Eidaleg
Categori:Marwolaethau 1574
Categori:Penseiri o'r Eidal
Eliffer Gosgorddfawr

Pennaeth neu frenin o'r Hen Ogledd oedd **Eliffer Gosgorddfawr** (fl. dechrau'r 6g). Cysylltir ei saith mab â Brwydr Arfderydd (537?).

Ymladdwyd Brwydr Arfderydd, yn ôl traddodiad, yn yr Hen Ogledd tua'r flwyddyn 537 rhwng Rhydderch Hael, brenin Ystrad Clud a Gwenddolau fab Ceidio. Gyrrwyd bardd llys Gwenddoleu, Myrddin, yn wallgof gan farwolaeth ei arglwydd ac erchylltra'r frwydr. Ffôdd i Goed Celyddon, lle bu'n byw fel dyn gwyllt gan ennill iddo'i hun yr enw "Myrddin Wyllt".

Ond ceir traddodiadau eraill am y frwydr hefyd. Ceir cyfeiriad ati yn y cofnod am y flwyddyn 537 yn yr *Annales Cambriae*, ond yma dywedir ei bod yn frwydr rhwng Gwenddolau a meibion Eliffer. Mewn cofnod diweddarach, mae'r *Annales* yn enwi meibion Eliffer fel Gwrgi a Peredur.

Yn ôl yr achau, roedd Eliffer a'i feibion yn ddisgynyddion i'r brenin Coel Hen ac felly'n perthyn i linach y Coelwys. Yn un o'r cerddi yn *Llyfr Du Caerfyrddin*, sy'n sôn am Frwydr Arfderydd, cyfeirir at "saith meib Eliffer" a fu'n enwog am eu dewrder.

Ceir dau o Drioedd Ynys Prydain sy'n cyfeirio at Eliffer. Roedd ei wyr, Gwrgawn Gwron fab Peredur fab Eliffer yn un o "Dri Lleddf Unben Ynys Prydain", gyda Llywarch Hen a Manawydan fab Llŷr. Mae triawd arall am y "Tri meirch a ddygant y Tri Marchlwyth":

Yr ail Farchlwyth a ddug Cornan march meibion Eliffer, a ddug Gwrgi a Pheredur arno, a Dunawd Fwr, a Chynfelyn Drwsgl, i edrych ar fygedorth (llu) Gwenddoleu yn Ar(f)derydd.

Cyfeirir at Eliffer fel patrwm o arwr a rhyfelwr mewn cerddi gan dri o'r Gogynfeirdd, sef Cynddelw Brydydd Mawr, Dafydd Benfras a Casnodyn. Fe'i enwir yn 'Englynion y Clywaid' hefyd.

## Cyfeiriadau 
* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1960; argraffiad newydd 1999).

Categori:Yr Hen Ogledd
Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Bysellfwrdd

bawd|300px|dde|Bysellfwrdd cyfrifiadur

Dilynwch y ddolen hon am erthygl ar y bysellfwrdd cerdd. Sôn am rhan o'r cyfrifiadur ydym ni yma.

Dyfais mewnbwn ar gyfer y cyfrifiadur yw'r **bysellfwrdd**. O'r 1980au i'r 1990au roedd pob cyfrifiadur bron yn defnyddio'r ddyfais syml yma i'r defnyddiwr gyfathrebu gyda'r cyfrifiadur.

Mae llawer o wahaol fathau o fysellfyrddau. Y mwyaf poblogaidd ydy'r cynllun QWERTY, a gafodd ei seilio ar fformat y teipiadur gydag ychwanegiadau mân megis bysell y cyrchwyr, y cyfrifiannell, y botymau 'ffwythiant' (*Function keys*), botwm 'Windows', y botwm 'Start' / 'Menue' ayb.

Categori:Dyfeisiadau mewnbwn cyfrifiadurol
Categori:Cyfrifiaduro
Cyfrifiannell

bawd|de|Cyfrifiannell gwyddonol
:*Erthygl am y cyfrifiannell electronig yw hon; am y ddyfais mecanyddol, gweler cyfrifiannell mecanyddol.*

Dyfais electronig, cludadwy i gyfrifo (gwneud symiau) ydy'r **cyfrifiannell.** Yn wahanol i'r cyfrifiadur, nifer cyfyngedig iawn o alluoedd datrys problemau sydd ganddo ac nid yw'r defnyddiwr, chwaith, yn rhaglenu arno. Fodd bynnag gellir cyfrifo symiau rhifyddeg syml a mathemateg chymhleth.

Fe'i ceir mewn gwahanol ffurf a maint ac erbyn 2007 roeddent i'w cael ar y ffôn llaw , tabled cyfrifiadurol a dyfeisiadau ymylol eraill.

## Hanes
Rhwng canol y 17g a'r 1960au, defnyddiwyd cyfrifianellau mecanyddol i gyfrifo, gyda  Wilhelm Schickard yn dylunio dyfais o'r fath ar bapur a Blaise Pascal, ugain mlynedd yn ddiweddarach yn dyfeisio dyfais masnachol.

Ymddangosodd y ddyfais electronig cyflwr solet cyntaf yn nechrau'r 1960au ac erbyn y 1970au roedden nhw'n ddigon bach i ffitio poced person, gyda'r Intel 4004 yn un o'r cyntaf, gyda'i ficro-brosesydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeisiau
Categori:Offer mathemategol
Categori:Offer swyddfa
Samuel Roberts (SR)

Gweinidog gyda'r Annibynwyr, diwygiwr radicalaidd ac awdur o Gymru oedd **Samuel Roberts** (**S. R.**) (6 Mawrth 1800 – 24 Medi 1885). Roedd yn frodor o blwyf Llanbrynmair, yn yr hen Sir Drefaldwyn (Powys).

## Bywgraffiad
Roedd ei dad, John Roberts, yn cadw ysgol yn Llanbrynmair, lle cafodd S. R. ei addysg gynnar cyn mynd i Ysgol Ramadeg Amwythig ac yna Academi George Lewis yn Llanfyllin.

Daeth yn ffigwr adnabyddus ledled Cymru, wrth yr enw "S. R." neu "Samuel Roberts, Llanbryn-mair", fel golygydd *Y Cronicl*, a sefydlwyd ganddo yn 1843. Roedd yn ddiflewyn ei dafod ei farn ar bynciau mawr y dydd. Gwrthwynebai adroddiad y Llyfrau Gleision, caethwasaeth, Rhyfel Crimea a phob agwedd ar imperialaeth Lloegr, boed hynny mewn perthynas â Chymru neu unrhyw wlad arall. Roedd o flaen ei amser hefyd yn ei gefnogaeth ddiysig i hawl pleidlais i bawb, yn cynnwys pleidlais i ferched.

Ond enynodd ei farn annibynnol radicalaidd elynion iddo. Roedd yn ffermwr denant ar stad Wynnstay a bu rhaid iddo adael ei fferm yn 1857 ac ymfudo, fel sawl Cymro arall, i'r Unol Daleithiau i geisio ennill ei fywoliaeth a chael rhyddid barn. Ymgartrefodd yn nhalaith Tennessee. Pregethai'n gryf yn erbyn Rhyfel Cartref America yn enw egwyddorion heddychaeth, ond cafodd ei gamddeall a'i gondemnio o'r herwydd. Dychwelodd i Gymru, wedi ei siomi gan yr Amerig, yn 1867, ac aeth i ymgartrefu gyda'i frodyr yn nhref Conwy,  Bu farw yno yn 1885.

## Gwaith llenyddol
Roedd S. R. yn awdur toreithiog. Yn ogystal â llu o erthyglau yn *Y Cronicl* a chylchgronau Cymraeg eraill, cyhoeddodd dwy gyfrol o gerddi, pregethau, traethodau, hunangofiant, ac ysgrifau. Ei gyfrol enwocaf yw *Cilhaul*.

## Llyfryddiaeth 
### Gwaith S. R.
**Caniadau* (1830)
**Cofiant John Roberts* (1837)
**Diosg Farm* (1854)
**Gweithiau* (1856)
**Pregethau a Darlithiau* (Utica, Efrog Newydd, 1865)
**Detholion* (1867)
**Crynodeb o helyntion ei fywyd* (1875)
**Farmer Careful* (1881)
**Pleadings for Reform* (1881)
**Hunanamddiffyniad S. R.* (1882)
**Caniadau Byrion a Cilhaul* (1906)
**Heddwch a Rhyfel* (d.d.).

Ceir detholiad o'i waith, yn cynnwys *Cilhaul*, yn y gyfrol *Cilhaul ac ysgrifau eraill*, golygwyd gan Iorwerth C. Peate (Caerdydd, 1951)

### Llyfrau amdano
*Evan Pan Jones, *Cofiant y Tri Brawd o Lan-brynmair* (1892)
*Glanmor Williams, *Samuel Roberts, Llanbrynmair* (Caerdydd, 1950)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Diwygwyr cymdeithasol
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Ffermwyr o Gymru
Categori:Pobl o Lanbryn-mair
Categori:Pregethwyr o Gymru
Daearyddiaeth Gwlad Groeg

bawd|250px|Groeg

Saif Gwlad Groeg yn ne-ddwyrain Ewrop, ar ran ddeheuol Penrhyn y Balcanau a'r ynysoedd o'i amgylch yn Môr y Canoldir. Dim ond darn cul o dir sy'n cysylltu rhan ddeheuol y penrhyn, y Peloponnesos, a'r tir mawr. Yn y gogledd, mae Groeg yn ffinio ar Bwlgaria, Gweriniaeth Macedonia ac  Albania, ac yn y dwyrain a Twrci. Mae rhwng 1,400 a 2,000 o ynysoedd yng Ngwlad Groeg, yn dibynnu sut y diffinnir ynys, ond dim ond ar 227 ohonynt y mae poblogaeth barhaol, a dim ond ar 78 o'r rhain y mae mwy na 100 o drigolion. Ymhlith y rhain mae Creta, Rhodos, Kerkyra, Chios, y Dodecanese a'r Cyclades.

Gwlad fynyddig yw Groeg, gyda tua 80% o'i harwynebedd yn fynyddig. Yng nghanol y penrhyn, mae mynyddoedd y Pindus yn ymestyn o'r gogledd-orllewin i'r de-ddwyrain, ac yn codi i 2637 medr o uchder. Copa uchaf Groeg yw Mynydd Olympus, 2919 medr o uchder. Ar y ffin rhwng Groeg a Bwlgaria mae Mynyddoedd Rhodope.

## Rhanbarthau Groeg
Pindus

Mynyddoedd yng ngogledd Gwlad Groeg yw'r **Pindus** (Groeg: **Πίνδος**). Maent yn ymestyn am tua 160&nbsp;km o'r gogledd-orllewin i'r de-ddwyrain. Y copa uchaf yw Mynydd Smolikas, 2,637 medr o uchder.

Mae'r mynyddoedd hyn yn rhan o gadwyn o fynyddoedd sy'n ymestyn o'r Alpau trwy'r Alpau Dinarig ac yn cyrraedd hyd at Fynydd Taigetos yn y de, yna'n ffurfio llawer o'r ynysoedd yn ne Môr Aegaea, megis Kythera, Antikythera, Creta, Karpathos a Rhodos, cyn ffurfio Mynyddoedd Taurus yn ne Twrci.

Ceir anifeiliaid megis yr arth a'r blaidd yn y Pindus, ac mae sgïo yn boblogaidd yn y rhannau uchaf yn y gaeaf.

Categori:Mynyddoedd Gwlad Groeg
Prachanda

Gwleidydd o Nepal yw **Prachanda** (Nepaleg: प्रचण्ड), ganed **Pushpa Kamal Dahal** (ganed 11 Rhagfyr 1954). Ef yw cadeirydd Plaid Gomiwnyddol Nepal, sy'n dilyn ideoleg Maoaeth. 
Roedd yn Brif Weinidog Nepal deirgwaith: o 2008 hyd 2009,  o 2016 hyd 2017, a 2022 hyd 2024

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Prif Weinidogion Nepal
Categori:Gwleidyddion o Nepal
Categori:Comiwnyddion
Molise

Rhanbarth yn ne yr Eidal yw **Molise**. 
Campobasso yw'r brifddinas. Ffurfiwyd y rhanbarth yn 1963; cyn hynny roedd yn ffurfio rhanbarth *Abruzzi e Molise* gydag Abruzzo.

Mae Molise yn ffinio ar ranbarthau Abruzzo yn y gogledd-orllewin, Lazio yn y gorllewin, Campania yn y de a Puglia yn y de-ddwyrain, tra mae'r Môr Adriatig yn ffin yn y gogledd-ddwyrain. Mae'n un o ranbarthau lleiaf cyfoethog yr Eidal, ac mae diboblogi yn broblem.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 313,660.

bawd|canol|220px|Lleoliad Molise yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn ddwy dalaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Campobasso
* Isernia

bawd|canol|280px|Taleithiau Molise

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Corfu

bawd|250px|Pontikonisi a mynachlog Vlaheraina

Ynys oddi ar arfordir gorllewinol Gwlad Groeg yw **Corfu** (Groeg: *Κέρκυρα*, *Kérkyra*). Saif ym Môr Ionia, a hi yw'r ail-fwyaf o'r Ynysoedd Ionaidd. Y brifddinas yw dinas Corfu.

Ym mytholeg Roeg, cysylltir yr ynys a Poseidon, duw y môr. Meddiannwyd yr ynys gan nifer o bwerau cyn iddi uno a Gwlad Groeg yn 1864. Enwyd hen ddinas Corfu yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 2007.


Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
First Knight

Ffilm 1995 sy'n seiliedig ar chwedlau y Brenin Arthur yw ***First Knight*** ("*Y Marchog Cyntaf*").

## Cymeriadau
* *Y Brenin Arthur* - Sean Connery
* *Lancelot* - Richard Gere
* *Guinivere* - Julia Ormond
* *Y Tywysog Malagant* - Ben Cross
* *Syr Agravaine* - Liam Cunningham
* *Syr Kay* - Christopher Villiers
* *Syr Patrise* - Valentine Pelka
* *Syr Mador* - Colin McCormack
* *Ralf* - Ralph Ineson
* *Oswald* - John Gielgud

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Llyn Manasarovar

Llyn dŵr croyw yn Tibet, sy'n gorwedd tua 2,000&nbsp;km i'r gorllewin o Lhasa, yw **Llyn Manasarovar** neu Lyn **Manasa Sarovar** (Hindi: मानसरोवर झील; Tibeteg: མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ།, *Mapham Yutso*; Tsieineeg Clasurol: 瑪旁雍錯; Tsieineeg Ddiweddar: 玛旁雍错). I'r gorllewin o Lyn Manasarovar ceir Llyn Rakshastal ac i'r de ceir mynydd sanctaidd Kailash; fel Kailash, mae Llyn Manasarovar yn lle sanctaidd i Fwdhyddion Tibet a Hindwiaid.

Gorwedd Manasarovar ar uchder o 4,556 m (14947 troedfedd), sy'n ei wneud yn un o'r llynnoedd uchaf yn y byd. Mae o ffurf weddol grwn gyda chylchedd o 88&nbsp;km, dyfnder o 90 m ac arwynebedd o 320&nbsp;km². Mae'r llyn yn rhewi'n galed yn y gaeaf. Fe'i cysylltir â Llyn Rakshastal gan sianel naturiol y Ganga Chhu. Mae tarddleoedd Afon Sutlej, Afon Brahmaputra, Afon Indus, ac Afon Karnali (Ghaghara) i gyd yn gorwedd ger y llyn.

Mae'n lle pwysig ym mytholeg Hindŵaeth. Cafodd ei greu gan Feddwl Brahma, yn ôl y chwedl. Ystyr y gair Sansgrit *manasarovar* yw "Llyn y Meddwl" (*manas* "meddwl" + *sarovara* "llyn").

Mae'n gyrchfan pererindod ers cyn cof, gyda phererinion o Dibet ac India yn ymweld â'r llyn wrth gylchu Kailash. Ers i Tsieina feddiannu Tibet yn y 1950au dim ond nifer fechan o bererinion sydd wedi cael y fraint o deithio yno.

300px|bawd|dim|Llyn Manasarovar o Chiu Gompa

Categori:Bwdhaeth
Categori:Hindŵaeth
Manasarovar
Manasarovar
Categori:Pererindodau
Llyn Rakshastal

Llyn yn Tibet, tua 2,000&nbsp;km i'r gorllewin o'r brifddinas Lhasa, sy'n gorwedd i'r gorllewin o Lyn Manasarovar ac wrth droed mynydd sanctaidd Kailash, i'r de, yw **Llyn Rakshastal** (Tibeteg: ''La'nga Co* neu *Lag-ngar-mtsho*; Hindi a Sansgrit: *Rakshastal*; Tsieineeg: 拉昂错, *Lā'áng Cuò''). Mae Afon Sutlej yn tarddu yno ac yn llifo allan o ogledd-orllewin Rakshastal.

Gorwedd y llyn, sydd ag arwynebedd o 70&nbsp;km² (27 milltir sgwâr), ar uchder o 4,752m (15,590 troedfedd). Mae sianel naturiol yn ei gysylltu â Llyn Manasarovar

Ym mytholeg Hindŵaeth, crëwyd y llyn gan Ravana, brenin y diafoliaid (rakshasa) er mwyn ennill pwerau arbennig trwy addoli'r Arglwydd Shiva, sydd a'i lys ar fynydd Kailash gerllaw. Saif y llyn mewn cyferbyniaeth â llyn sanctaidd Manasarovar, a grëwyd gan y duw Brahma. Er nad yw'n lle sanctaidd ynddo ei hun, am ei fod wedi ei greu gan frenin y rakshasas, mae'n gyrchfan pererindod i Hindŵaid sy'n cyrchu Kailasha.

[250px|bawd|dim|Llun lloeren o lynnoedd Rakshastal (ar y chwith) a Manasarovar gyda mynydd [Kailash]]

Categori:Hindŵaeth
Rakshastal
Categori:Pererindodau
Kailash

Mynydd sanctaidd 6,638 m (21,778 troedfedd) o uchder yng nghadwyn mynyddoedd Gangdisê yn Himalaya Tibet yw **Kailash** (**Kailāśā**), y cyfeirir ato hefyd fel **Mynydd Kailash** (Devanagari: कैलाश (पर्वत) *Kailāśā (Parvata)*; Tibeteg: **Gangs Rin-po-che**). Wrth odre'r mynydd gorwedd tarddleoedd rhai o'r afonydd mwyaf yn Asia, sef Afon Indus, Afon Sutlej (un o brif lednentydd yr Indus), Afon Brahmaputra (Tsang-po), ac Afon Karnali (un o lednentydd mawr Afon Ganga). Mae'n fynydd sanctaidd i ddilynwyr pedair crefydd, sef Hindŵaeth, Bwdhaeth, Jainiaeth a'r ffydd Bön. Mae Hindŵaid yn credu mai Kailash yw trigfeydd yr Arglwydd Shiva a'i gymar Parvati. Gorwedd y mynydd ger llynnoedd Manasarowar a Rakshastal yn Nhibet.

Does neb wedi ceisio dringo Kailash allan o barch ato fel mynydd sanctaidd. Erbyn heddiw, Kailash yw'r mynydd uchaf yn y byd sydd heb ei ddringo.

[250px|bawd|chwith|[Tanka Bwdhaidd o Dibet sy'n dangos Kailash a Llyn Manasarowar]]

Ystyr y gair Sansgrit *Kailāśā* yw "crisial". Mae'r enw Tibeteg am y mynydd, *Gangs Rin-po-che*, yn golygu "gem werthfawr yr eiraoedd". Enw arall arno yw Tisé (Tibeteg: ཏི་སེ་). Mae'r Jainiaid yn ei law yn *Ashtapada*. Mae enwau eraill arno yn Hindŵaeth yn cynnwys *Rajatadri* ("Mynydd Arian") a *Hemakuta* ("Y Copa Euraidd").

Mae Kailash yn gyrchfan pererindod ers canrifoedd lawer. Fe'i hystyrir yn drigfod Shiva a Parvati (Duwies y Mynyddoedd) ac mae rhai yn credu ei fod yn ffurf ddaearol o'r shivalinga ei hun. I'r Tibetiaid mae'n drigfod daearol y Bwdha Demchog ac fe'i cysylltir â thraddodiadau am Guru Rinpoche a Milarepa. Hyd at y 1950au, pan oresgynnwyd Tibet gan Weriniaeth Pobl Tsieina, arferai pererinion o India groesi'r Himalaya i Dibet i gylchu'r mynydd sanctaidd. Ers 1980 mae awdurdodau Tsieina wedi caniatáu i nifer fechan o bererinion wneud y daith, gan gychwyn o India neu Lhasa, ond dan arolygiaeth fanwl.

Categori:Himalaya
Categori:Mynyddoedd Tibet
Categori:Mynyddoedd sanctaidd
Categori:Pererindodau
Categori:Hindŵaeth
Categori:Bwdhaeth
Categori:Jainiaeth
Llyn Namtso

Llyn sy'n gorwedd ar y ffin rhang Swydd Damxung yn Rhaglawiaeth Lhasa a Swydd Baingoin yn Rhaglawiaeth Nagqu, Tibet, yw **Llyn Namtso** neu **Nam Co** (Tibeteg: *Nam Co*; Mongoleg: *Tengri Nor* "Llyn Nefolaidd"). Mae'n gorwedd 4,718m i fyny tua 70 milltir i'r gogledd-orllewin o Lhasa, prifddinas Tibet. Dyma'r llyn dŵr hallt uchaf yn y byd.

Mae Namtso - fel Llyn Manasarovar a llynnoedd eraill - yn un o lynnoedd sanctaidd Tibet. Gorwedd ym mynyddoedd Nyainqêntanglha ac mae'n gyrchfan pererindod i ddilynwyr Bwdhaeth Tibet sy'n dod i ymweld â'r ogofâu sanctaidd, cartref i feudwyon a seintiau yn y gorffennol. Heddiw mae awdurdodau Gweriniaeth Pobl Tsieina yn ceisio datblygu twristiaeth yn yr ardal.

350px|bawd|dim|Craig sanctaidd ar lan Llyn Namtso

Namtso
Namtso
Baner Gwlad Groeg

[bawd|250px|Baner Gwlad Groeg [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]

Mae gan **faner Gwlad Groeg** naw stribed llorweddol, pump yn las a phedwar yn wyn, gyda chroes wen ar gefndir glas yn y canton. Mabwysiadwyd yn 1822 yn ystod y rhyfel am annibyniaeth oddi ar yr Otomaniaid. Mae'r naw stribed yn cynrychioli'r nifer o silliau yn y rhyfelgri "Rhyddid neu Farwolaeth" (*Ελευθερία ή Θάνατος*, *E-lef-the-ri-a i Tha-na-tos*), tra bo glas yn cynrychioli'r awyr a'r môr a gwyn yn cynrychioli purdeb y frwydr dros annibyniaeth i'r Groegiaid. Cynrychiola Uniongrededd Groegaidd, crefydd sefydledig y Groegiaid, gan y groes.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Gwlad Groeg
Categori:Gwlad Groeg
Baner De Osetia

bawd|250px|Baner De Osetia
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch gwyn (i gynrychioli deallusrwydd a bywyd ysbrydol y genedl), stribed canol melyn (i gynrychioli lles y bobl), a stribed is coch (i gynrychioli rhinwedd filwrol) yw **baner De Osetia**. Mae'n unfath â baner Gogledd Osetia-Alania, ag eithrio'r cyfraneddau.

## Ffynonellau
*  Flags of the World: South Ossetia

De Osetia
Categori:De Osetia
Llyn Yamdrok

Llyn yn rhaglawiaeth Lhasa, Tibet, a ystyrir yn un o lynnoedd sanctaidd y wlad honno, yw **Llyn Yamdrok** (Tibeteg: Yamdrok Yumtso, ཡར་འབྲོག་གཡུ་མཚོ་ *Yamdrok Yumtso* neu *Yamdrok Tso*; Wylie: ''Yar-'brog G.yu-mtsho''). Ei hyd yw tua 72&nbsp;km (45 milltir). Amgylchynnir y llyn gan sawl copa eiraog ac mae'n cael ei fwydo gan nifer o ffrydiau sy'n disgyn o lethrau'r mynyddoedd hynny. Mae'n gorwedd tua 90&nbsp;km i'r dwyrain o dref Gyantse a thua 100&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Lhasa. Yn ôl traddodiad mae'n gartref i dduwies leol.

Fel Lhamo La-tso, Llyn Namtso a Llyn Manasarovar, mae Yamdrok yn un o lynnoedd sanctaidd Bwdhaeth Tibet. Caiff ei barchu fel talisman sy'n un o'r lleoedd sy'n cynrychioli ysbryd cenedl y Tibetiaid. Dyma'r llyn mwyaf yn Ne Tibet. Ceir tua dwsin o ynysoedd arno, gyda un ohonynt yn gartref i Fynachlog Samding, yr unig fynachlog yn Nhibet gydag abades yn bennaeth ar gymuned o fynachod.

250px|bawd|dim|Llyn Yamdrok

Yamdrok
Yamdrok
Sioe gêm

Math o raglen deledu lle mae aelodau'r cyhoedd neu enwogion, weithiau fel rhan o dîm, yn chwarae gêm lle maent yn ateb cwestiynau neu ddatrys problemau er mwyn ennill arian ac/neu gwobrau yw **sioe gêm** neu **sioe gwis**. Maent yn boblogaidd ar radio a theledu mewn nifer o wledydd, a cheir amryw o fformatiau.

## Gweler hefyd
* Gêm banel


Categori:Gemau
Gêm, Sioeau
Over the Hedge (ffilm)

*
Ffilm animeiddiedig a gynhyrchwyd gan DreamWorks Animation yw ***Over the Hedge**''. Rhyddhawyd y ffilm ar y 19 Mai, 2006. Clywir lleisiau'r actorion Bruce Willis, Steve Carell, William Shatner ac Avril Lavigne yn y ffilm.

## Cymeriadau a Lleisiau 
### Anifeiliaid 
Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau Saesneg
102 Dalmatians

Ffilm Disney yw ***102 Dalmatians*** (2000).  Mae'n dilyniant i'r ffilm ''Disney's 101 Dalmatians''. Rhyddhawyd y ffilm ar y 22 Tachwedd, 2000. Clywir lleisiau'r actorion Glenn Close, Ioan Gruffudd, ac Alice Evans yn y ffilm.

## Cymeriadau a Lleisiau 
Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau Saesneg

zh-yue:102斑點狗
Hua Guofeng

**Hua Guofeng** (16 Chwefror 1921 – 20 Awst 2008) oedd olynydd Mao Zedong fel arweinydd Plaid Gomiwnyddol Tsieina a Gweriniaeth Pobl Tsieina.

Ganed ef fel **Su Zhu** yn Jiaocheng, talaith Shanxi. Pan fu farw Zhou Enlai yn 1976, olynodd ef fel Prif Weinidog Gweriniaeth Pobl Tsieina. Bu farw Mao ei hun ychydig fisoedd yn ddiweddarach, ac olynodd Hua ef fel Cadeirydd y Blaid Gomiwnyddol.

Rhoddodd Hua ddiwedd ar y Chwyldro Diwylliannol, a llwyddodd i leihau grym Jiang Qing a'i chyngheiriaid, y Gang o Bedwar. Fel arall, parhaodd a pholisïau Mao. Yn raddol, enillodd Deng Xiaoping rym o fewn y Blaid Gomiwnyddol, ac olynywyd Hua fel Prif Weinidog gan Zhao Ziyang yn 1980, ac fel Cadeirydd y Blaid gan Hu Yaobang yn 1981.

Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Gweriniaeth Pobl Tsieina
Ü-Tsang

bawd|dde|350px|Lleoliad rhanbarth traddodiadol Ü-Tsang ar fap sy'n dangos tiriogaeth hanesyddol Tibet ar fap cyfoes 
Un o dri rhanbarth traddodiadol Tibet, gydag Amdo a Kham, yw **Ü-Tsang** (Tibeteg: དབུས་གཙང་ *Dbus-gtsang*) neu **Tsang-Ü**. Yn ddaearyddol, roedd Ü-Tsang yn cynnwys rhannau canolog a gorllewinol teyrnas Tibet, yn cynnwys y tir o gwmpas Afon Tsang-po (Gtsang-po), yr ardaloedd gorllewinol o gwmpas mynydd sanctaidd Kailash, a rhan sylweddol o lwyfandir eang Changthang (Byang-thang) i'r gogledd i gyfeiriad Mongolia. Ymestynnai felly o ffiniau Kham hyd at Ladakh (yn Jammu a Kashmir, India, heddiw). I'r de roedd cadwyn anferth yr Himalaya yn diffinio ffin ddeheuol Ü-Tsang. Mae Rhanbarth Ymreolaethol Tibet, a ffurfiwyd ar ran o diriogaeth hanesyddol Tibet ar ôl i Tsieina oresgyn y wlad yn y 1950au, yn cyfateb yn fras i diriogaeth y Ü-Tsang hynafol a gorllewin Kham.

Ffurfiwyd Ü-Tsang pan unwyd dwy ardal hanesyddol gynharach: Ü (Dbus) yng nghanolbarth Tibet, a reolwyd gan yr enwad Gelukpa (Dge-lugs-pa) (prif enwad Bwdhaeth Tibet) dan y Dalai Lamas cynnar, a Tsang (Gtsang) a ymestynnai o Gyantse (Rgyang-rtse) i gyfeiriad y gorllewin, dan reolaeth yr enwad Sakyapa (Sa-skya-pa).

Ar adegau, ymestynnai awdurdod rheolwyr Ü-Tsang dros deyrnasoedd Sikkim a Ladakh hefyd, ac mae dylanwad diwyllannol y rhanbarth ar y teyrnasoedd hanesyddol hynny yn sylweddol.

Ü-Tsang yw cadarnle diwyllianol y Tibetiaid. Rheolai'r Dalai Lamas Dibet o'r Potala a'r Norbulingka yn Lhasa, prif ganolfan y rhanbarth a phrifddinas Tibet ei hun: lleolir Teml Jokhang, un o'r rhai pwysicaf yn y wlad, yno hefyd. Tafodiaith Tibeteg Lhasa yw prif gyfrwng llenyddol y Dibeteg ddoe a heddiw ac mae'n *lingua franca* yn Ü-Tsang a gan y Tibetiaid alltud yn India heddiw.

## Prif ganolfannau 
* Gyantse
* Lhasa
* Nagchu
* Shigatse

Categori:Tibet
Categori:Israniadau Tibet
Categori:Hanes Tibet
Mynyddoedd Rhodope

Mynyddoedd ar y ffin rhwng Bwlgaria a Gwlad Groeg yn ne-ddwyrain Ewrop yw **Mynyddoedd Rhodope** (Bwlgareg: *Родопи*, *Rodopi*, Groeg: *Ροδόπη*, *Rodopi*). Saif tua 83% o'r mynyddoedd yn ne Bwlgaria, a'r gweddill yng Ngroeg. Y copa uchaf yw Golyam Perelik (2,191 medr).

Mae'r mynyddoedd hyn yn bwysig ar gyfer cynhyrchu trydan dŵr, a cheir nifer o hen safleoedd Thracaidd megis Perperikon a Tatul. Yn ôl traddodiad, yma y ganed Orpheus.

dim|bawd|300px|Golygfa o Graig Belintash i gyfeiriad pentref Vrata

Rhodope
Rhodope
Demograffeg Gwlad Groeg

bawd|dde|300px|Poblogaeth Groeg o 1961 hyd 2003

Yn ôl Cyfrifiad 2001, roedd poblogaeth Gwlad Groeg yn 10,964,020. Yn Ionawr 2008, amcangyfrifwyd fod y boblogaeth yn 11,240,000. Yn 2005. roedd y boblogaeth yn cynyddu o 0.19% y flwyddyn. Roedd disgwyliad bywyd yn 76.59 mlynedd i ddynion a 81.76 mlynedd i ferched.

O ran crefydd, mae tua 98% yn perthyn i Eglwys Uniongred y Dwyrain, gyda 1.3% yn ddilynwyr Islam.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, bu cyfnewid poblogaeth ar raddfa fawr rhwng Groeg a gwledydd fel Twrci a Bwlgaria, gyda tua 2 filiwn o Roegiaid o ardaloedd megis Asia Leiaf, Bwlgaria, Albania a'r Balcanau yn symud i Wlad Groeg, a nifer cyffelyb yn gadael.


Categori:Gwlad Groeg
Rhanbarth Ymreolaethol Tibet

Un o ranbarthau ymreolaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina sy'n cynnwys rhan sylweddol o'r Tibet hanesyddol yw **Rhanbarth Ymreolaethol Tibet** neu **Xizang**. Lhasa, prifddinas hanesyddol Tibet, yw prifddinas y rhanbarth. Mae canolfannau mawr eraill yn cynnwys Shigatse, Gyantse a Nagchu.

Cafodd y rhanbarth ei ffurfio ar ôl i Weriniaeth Pobl Tsieina oresgyn Tibet yn ystod y 1950au. Mae'n cynnwys talaith hanesyddol Ü-Tsang a rhan o orllewin Kham, dwy o'r tair talaith hanesyddol - gydag Amdo - a ffurfiai deyrnas Tibet.

Mae llywodraeth alltud Tibet - Gweinyddiaeth Ganolog Tibet - yn gwrthod cydnabod y rhanbarth, gan ddadlau iddo gael ei orfodi ar Dibet gan rannu'r wlad mewn canlyniad a rhoi ei rhannau dwyreiniol i Tsieina. Ffôdd nifer fawr o Dibetiaid o'r ardal i geisio lloches yn India, e.e. yn Dharamsala a Darjeeling, ac mae nifer sylweddol o bobl Han o Tsieina wedi symud i mewn i fyw yno ers hynny, gyda chefnogaeth ariannol llywodraeth Tsieina.

Categori:Tibet
Categori:Israniadau Tibet
Tibet
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Baner Pacistan

[bawd|250px|Baner Pakistan [Delwedd:FIAV 011000.svg|23px]]
Maes gwyrdd tywyll gyda stribed fertigol gwyn yn yr *hoist* a seren a chilgant gwyn yn y canol yw **baner Pacistan**. Mae'n seiliedig ar faner y Cynghrair Mwslemaidd, baner werdd (lliw Islam) tywyll gyda seren a chilgant (symbol Islam) gwyn yn ei chanol. Ychwanegwyd y stribed gwyn (i gynrychioli lleiafrifoedd y wlad) pan fabwysiadwyd fel baner genedlaethol yn sgil Rhaniad India ac annibyniaeth ar Brydain ar 14 Awst 1947. Yn ogystal â'r symbolaeth Islamaidd, mae gwyrdd yn cynrychioli ffyniant a gwyn yn cynrychioli heddwch, ac mae'r cilgant yn symbol o welliant a'r seren yn golygu golau a gwybodaeth.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Llundain: Dorling Kindersley, 2002)

Pacistan
Categori:Pacistan
Mercher

Gallai **Mercher** gyfeirio at:

* Mercher (mytholeg), un o dduwiau y Rhufeiniaid (Lladin: *Mercurius*),
a'r pethau canlynol a enwir ar ei ôl:

* Mercher (planed)
* Dydd Mercher
* Yr elfen Mercwri
Ceffalonia

Ynys yn perthyn i Wlad Groeg yw **Ceffalonia** (Groeg: *Κεφαλλονιά* neu *Κεφαλονιά*; Hen Roeg: *Κεφαλληνία*). Hi yw'r fwyaf o'r Ynysoedd Ionaidd, gydag arwynebedd o 350 km2. Saif ger arfordir gorllewinol Groeg.

Poblogaeth yr ynys yng nghyrifiad 2001 oedd 36,404, ond amcangyfrifir ei fod yn awr wedi cyrraedd 45,000. Yn y 1990au, roedd cynnydd y boblogaeth yn gyflynach nag unrhyw fan arall yng Ngroeg. Argostoli yw'r brifddinas, ac mae Lixouri hefyd o faint sylweddol.

Mae copa uchaf yr ynys, Mynydd Ainos,yn 1,628 medr o uchder. Amaethyddiaeth yw'r diwydiant pwysicaf, ond mae twristiaeth hefyd yn bwysig, ac wedi cynyddu ers ymddangosiad llyfr a ffilm ''Captain Corelli's Mandolin'', sydd wedi ei osod ar yr ynys.

bawd|220px|dim|Lleoliad Ceffalonia

Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
Ynysoedd Ionaidd

bawd|275px|Yr Ynysoedd Ionaidd

Ynysoedd oddi ar arfordir gorllewinol Gwlad Groeg ym Môr Ionia yw'r **Ynysoedd Ionaidd** neu **Ynysoedd Ionia** (Groeg: *Ιόνια νησιά*, *Ionia nisia*; Hen Roeg: , *Ionioi Nēsoi*; Eidaleg: *Isole Ionie*). Yn draddodiadol, fe'i gelwir "*Eptanisa*", sef "y Saith Ynys", ar ôl y saith ynys fwyaf:

*Kerkyra (Κέρκυρα) neu Corfu
*Paxi (Παξοί), hefyd Paxos
*Lefkada (Λευκάδα)
*Ithaki (Ιθάκη), hefyd Ithaca
*Ceffalonia (Κεφαλονιά)
*Zakynthos (Ζάκυνθος), hefyd Zante
*Kythira (Κύθηρα)

Er bod Kythira, sydd fwy i'r de na'r ynysoedd eraill, yn cael ei chyfrif yn un o'r Ynysoedd Ionaidd, nid yw'r rhan o Berifferi (rhaniad gweinyddol) Ynysoedd Ionia.

## Cyfeiriadau 
Ionaidd
Ithaca

bawd|250px|Vathi, De Ithaca

Un o'r Ynysoedd Ionaidd oddi ar arfordir gorllewinol Gwlad Groeg yw **Ithaca** (Groeg: *Ιθάκη*, *Ithaki*). Mae ganddi arwynebedd o 118&nbsp;km² a phoblogaeth o tua 3,000. Saif i'r gogledd-ddwyrain o ynys fwy Ceffalonia. Y brifddinas yw Vathý, sy'n berchen harbwr naturiol gyda'r mwyaf yn y byd.

Cyrhaeddodd Ithaca uchafbwynt ei phwysigrwydd yng nghyfnod y Gwareiddiad Myceneaidd, (1500-1100 CC), pan ddaeth yn brif ganolfan y gwladwriaethau Ceffalonaidd. Mae'n enwog fel cartref yr arwr Odysseus yng ngwaith Homeros. Yn yr *Odyseia* ceir hanes Odysseus a'i daith adref i Ithaca wedi i'r Groegiaid goncro Caerdroea.

Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
Ugly Betty

Mae ***Ugly Betty*** yn gyfres deledu gomedi ddramatig Americanaidd sydd yn serennu America Ferrera yn y prif rôl Betty Suarez, gydag Eric Mabius, Judith Light, Rebecca Romijn a Vanessa Williams. Darlledwyd y gyfres gyntaf yn UDA a Chanada ar 28 Medi, 2006 ar ABC a CityTV. Mae'r gyfres yn dilyn bywyd y ferch gymwynasagar a di-ffasiwn, Betty Suarez a'i swydd anghydweddol yn y cylchgrawn ffasiwn *Mode*, yn Efrog Newydd.

Mae'r gyfres yn addasiad o'r telenovela Colombaidd *Yo soy Betty, la fea* (''Rwy'n Betty, y ferch hyll''). Addaswyd gan Silvio Horta, Salma Hayek a Ben Silverman fel bod y gyfres wedi ei gosod yn Efrog Newydd. Mae Salma Hayek wedi ymddangos ar y ddrama ei hun fel Sofia Reyes yn ogystal â chwarae rôlau ar y telenovela ffuglennol sy'n ymddangos ar y teledu a wylir gan y cymeriadau ar y ddrama.

Mor belled mae'r ddwy gyfres gyntaf wedi eu darlledu yn y Deyrnas Unedig gydag 8 rhaglen olaf yr ail gyfres yn cael eu dangos ym mis Medi a Hydref 2008 (blwyddyn ar ôl 10 pennod gyntaf y gyfres) oherwydd streic yr ysgrifenwyr.

## Prif Cast
*America Ferrera - Betty Suarez
*Eric Mabius - Daniel Meade
*Rebecca Romijn - Alexis Meade
*Vanessa Williams - Wilhelmina Slater
*Becki Newton - Amanda Tanen
*Ana Ortiz - Hilda Suarez
*Ashley Jensen - Christina McKinney
*Tony Plana - Ignacio Suarez
*Michael Urie - Marc St. James
*Mark Indelicato -  Justin Suarez
*Kevin Sussman - Walter
*Christopher Gorham - Henry Grubstick
*Alan Dale - Bradford Meade
*Judith Light - Claire Meade

## Dolen Allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2006
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Odysews

[bawd|200px|Cerflun o Odysews o'r 2il ganrif yn [Fflorens]]

Arwr Groegaidd sy'n ymddangos yng ngherddi epig Homeros, yr *Iliad* a'r *Odyseia* yw **Odysews** (Hen Roeg: ), a elwir hefyd **Wlysses** (Lladin: ***Ulysses***). Mae'n frenin Ithaca, yn fab i Laërtes ac Anticlea, gŵr i Penelope a thad Telemachos,

Yn yr Iliad, mae'n un o arweinwyr y Groegiaid sy'n gwarchae ar ddinas Caerdroea dan arweiniad Agamemnon. Mae'n enwog am ei gyfrwystra, ac ef sy'n meddwl am ystryw Ceffyl Pren Caerdroea, sy'n arwain at gwymp y ddinas.

Ef yw arwr yr Odyseia, lle ceir hanes y daith adref i Ithaca wedi i'r Groegiaid goncro Caerdroea. Mae'r daith adref o Gaerdroes yn cymryd deng mlynedd, ac mae Odysews yn wynebu llawer o beryglon ar y ffordd. Caiff ei achub rhagddynt yn rhannol trwy gymorth y dduwies Athena, ond i raddau helaeth trwy ei gyfrwystra ef ei hun. Er enghraifft, pan mae'n cael ei ddal gan y Seiclops Polyphemus, mae'n dweud wrtho mai ei enw yw "Neb". Mae wedyn yn llwyddo i ddallu Polyphemus; a phan mae yntau'n galw am gymorth daw'r Seiclopsiaid eraill i weld beth sy'n digwydd. Pan maent yn holi Polyphemus pwy sy'n ei boeni, mae'n ateb "Neb". Mae Polyphemus yn fab i dduw'r môr, Poseidon, sy'n troi'n elyn i Odysews.

Mae'n treulio saith mlynedd yn garcharor y nymff Calypso, nes i Athena ei pherswadio i'w ollwng yn rhydd. Erbyn iddo gyrraedd adref i Ithaca, mae wedi bod oddi cartref am ugain mlynedd i gyd, ac mae ei dŷ yn llawn o ddynion sy'n dymuno priodi ei wraig, Penelope, gan gredu ei bod bellach yn weddw. Mae Odysews yn lladd y rhain i gyd.

Categori:Arwyr ym mytholeg Groeg
Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Categori:Cymeriadau yn yr Odyseia
Samos

bawd|250px|Dinas Samos

Ynys yn perthyn i Wlad Groeg yw **Samos** (Groeg: *Σάμος*). Un o'r Ynysoedd Gogledd Aegeaidd, saif yn rhan ogleddol Môr Aegaea, i'r de o ynys Chios, i'r gogledd o Patmos a'r Dodecanese, ac oddi ar arfordir gorllewinol Twrci.

Mae gan yr ynys arwynebedd o 478 km2; 43&nbsp;km o hyd a 13&nbsp;km o led. Fe'i gwahenir oddi wrth arfordir Twrci gan gulfor tua milltir o led. Ynys fynyddig ydyw, gyda'r copa uchaf, Vigla, yn 1,434 medr o uchder, ond mae hefyd yn ynys ffrwythlon iawn. Tyfir gwinwydd, ac mae ei gwin yn nodedig, ond twristiaeth yw'r prif ddiwydiant bellach. Poblogaeth yr ynys yw 33,814, a'r brifddinas yw dinas Samos.

## Pobl enwog o Samos 
* Aristarchus (3 CC), seryddwr a mathemategydd
* Epicurus (4 CC), athronydd
* Polycrates (6g CC), *tyrannos* Samos
* Pythagoras (6g CC) athronydd

Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
Zakynthos

Ynys yn perthyn i Wlad Groeg yw **Zakynthos** (Groeg: **Ζάκυνθος**), weithiau **Zante**. Hi yw'r drydedd o'r Ynysoedd Ionaidd o ran maint, gydag arwynebedd o 410 km2. Saif ger arfordir gorllewinol Groeg.

Poblogaeth yr ynys yn 2005 oedd 41,472. Dinas Zakynthos yw'r brifddinas. Twristiaeth ac amaethyddiaeth yw'r elfennau pwysicaf yn yr economi. Brodor o Zakynthos oedd Dionysios Solomos, bardd o'r 19g ac awdur anthem genedlaethol Groeg.

bawd|250px|dim|Dinas Zakynthos a'r harbwr
bawd|dim|220px|Lleoliad Zakynthos

Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
Gwasg y Brython

[200px|bawd|Enghraifft o gynnyrch y wasg: *[Ffarwel Weledig* gan Cynan, 1946 (cynlluniwyd y siaced gan E. Meirion Roberts)]]
Gwasg a chwmni cyhoeddi a sefydlwyd yn 1897 yn Lerpwl, gogledd-orllewin Lloegr, gan Hugh Evans, oedd **Gwasg y Brython**.

Fel nifer o'i gydwladwyr o ogledd Cymru, symudodd Hugh Evans o'i bentref genedigol, Llangwm, Sir Ddinbych i gael gwaith yn y ddinas fawr dros y ffin. Sefydlodd wasg argraffu yno yn 1897.

Er fod y wasg wedi ei lleoli yn ninas Lerpwl, llyfrau Cymraeg oedd prif gynnyrch Gwasg y Brython. Daeth yn enw cyfarwydd ar silffoedd Cymry llengar yr 20g. Un o'i gyhoeddiadau oedd y newyddiadur wythnosol *Y Brython*. Roedd cyhoeddiadau eraill y wasg yn cynnwys y cylchgrawn llên arloesol *Y Beirniad* (lawnsiwyd 1911). Cyhoeddodd Hugh Evans ei lyfrau ei hun hefyd, yn cynnwys y clasur *Cwm Eithin* (1931).

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1897
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Categori:Lerpwl
285 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC
290 CC 289 CC 288 CC 287 CC 286 CC - **285 CC** - 284 CC 283 CC 282 CC  281 CC 280 CC

----

## Digwyddiadau
* 26 Mehefin - Ptolemi I Soter, brenin yr Aifft, yn ymddeol o'r orsedd. Olynir ef gan ei wraig Berenice a Ptolemi II Philadelphus.
* Gorffen y gwaith o adeiladu Goleudy Alexandria, ar ynys Pharos yn harbwr Alexandria. Mae'n 110 medr o uchder ac yn un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Dicaearchus, athronydd Groegaidd
* Theophrastus, athronydd Groegaidd o Eressos ar ynys Lesbos, olynydd Aristoteles yn yr Ysgol Beripatetig

Categori:285 CC
Afon Bîc

Afon ym Moldofa yw **Afon Bîc** (hefyd **Bâc** neu **Byk**). Saif Chişinău, prifddinas Moldofa, ar ei lannau.

Bîc
Caerdroea

bawd|250px|Mynedfa i Troia II

Dinas yn Asia Leiaf (Twrci heddiw) oedd **Caerdroea** (Hen Roeg: , *Troia*, hefyd , *Ilion*; Lladin: *Trōia* neu *Īlium*, Hetheg: *Wilusa* neu *Truwisa*). Hefyd: 'Caerdroia', 'Caer Droea', 'Caer Droia'. Y ffynhonnell fwyaf adnabyddus ar gyfer hanes y ddinas yw'r *Iliad*, a briodolir i Homeros, sy'n adrodd hanes rhan o Ryfel Caerdroea, pan mae byddin Roegaidd yn gwarchae ar y ddinas. Yn ddiweddarach, adeiladwyd dinas Rufeinig **Ilium** ar y safle yn nheyrnasiad yr ymerawdwr Augustus.

Heddiw, mae'n enw safle archaeolegol, Twrceg *Truva*, yn Hisarlık yn Anatolia, ger arfordir Talaith Çanakkale yng ngogledd-orllewin Twrci, i'r de-orllewin o'r Dardanelles a gerllaw Mynydd Ida.

Yn y 1870au, bu'r archaeolegydd Almaenig Heinrich Schliemann yn cloddio yma, a darganfu olion nifer o ddinasoedd o wahanol gyfnodau ar y safle, un ar ben y llall. Credai ef mai'r ddinas a enwyd yn Troia VII oedd y ddinas yn yr *Iliad*.

Enwyd y safle yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1998.

## Cysylltiadau Cymreig 
Er nad oes unrhyw gysylltiad uniongyrchol rhwng y Gaerdroea hanesyddol a Chymru, diolch i ddylanwad gwaith Sieffre o Fynwy mae ganddi le pwysig yn hanes traddodiadol Cymru. Yn ôl Sieffre, o Gaerdroea y daeth yr arwr Brutus a'i ddilynwyr i Ynys Brydain. Yn yr Oesoedd Canol Diweddar, arweiniodd hynny at y gred fod y Cymry yn etifeddion Caerdroea a cheir sawl cyfeiriad ati yn y Canu Darogan. Fel yn achos sawl diwylliant Ewropeaidd arall yn yr Oesoedd Canol, daeth Elen o Gaerdroea yn symbol o harddwch benywaidd yng ngwaith y beirdd, yn enwedig yn achos Beirdd yr Uchelwyr.

Mae 'Caerdroea' (hefyd 'Caer Droea' a 'Caer Dro') yn enw Cymraeg am fath o labrinth gwerinol hefyd. Ceir cyfeiriadau o'r 16g at fugeiliaid yn dawnsio mewn 'caerdroeau' ar y bryniau: camddeall ystyr yr elfen *troea*, gan ei derbyn fel ffurf ar y gair 'tro'/'troi' sy'n gyfrifol am yr enw, mae'n debyg.

Defnyddiwyd y ffurf "Caerdroia" yn ddiweddar ar gyfres o ffilmiau, llyfrau a thapiau sain *Dr Who* (BBC Cymru).

## Cyfeiriadau 
Categori:Asia Leiaf
Categori:Çanakkale
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Yr Henfyd
Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Safleoedd archaeolegol Twrci
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nhwrci