Fay Compton

Actores o Loegr o dras Albanaidd oedd **Fay Compton** (ganwyd **Virginia Lilian Emmeline Compton-Mackenzie**) CBE (18 Medi 1894 - 12 Rhagfyr 1978).

## Bywyd a gyrfa 
### Blynyddoedd cynnar 
Ganwyd Compton yn Fulham, Llundain, yn bumed plentyn ieuengaf a thrydedd ferch Edward Compton (1854-1918), actor a chyfarwyddwr (Mackenzie oedd ei gyfenw go iawn), a'i wraig, yr actores Virginia Frances Bateman (1853-1940) merch yr actor Heseceia Linthicum Bateman, o Baltimore, UD. Un o'i brodyr oedd yr awdur Compton Mackenzie.

Gwnaeth Compton ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf ym 1911 gyda’r parti cyngerdd *The Follies* dan arweinyddiaeth H G Pelissier, ei gŵr cyntaf, roedd hi dal yn ei harddegau ar adeg y briodas. Byrhoedlog oedd y briodas: bu farw Pelissier ym mis Medi 1913 yn 31 oed, gan adael ei weddw ifanc gyda mab yn ei fabanod.

Ym 1914 gwnaeth Compton y cyntaf o lawer o ymddangosiadau ar y llwyfan Americanaidd, gan ymddangos yn Theatr Shubert, Efrog Newydd, yn ''To-Night's the Night,'' gan deithio yn perfformio'r un rhan wedi hynny. Yn Llundain yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf chwaraeodd amryw o rolau, gan gynnwys rôl y teitl yn *Peter Pan* ym 1917.

### 1920au a 30au 
Yn y 1920au roedd ei rhannau'n cynnwys y rôl deitl yn *Mary Rose* gan J. M. Barrie. Chwaraeodd y gyntaf o lawer o'i rolau Shakespeare fel Ophelia gyferbyn a Hamlet John Barrymore.

Roedd gan Compton enw da am amlochredd,

### 1940au hyd y 1960au 
Yn ystod y 1940au ymddangosodd Compton yn yr Hen Vic fel Regan yn *King Lear*, chwaraeodd Ruth yn *Blithe Spirit* Noël Coward am 15 mis. Ymddangosodd yn *Othello ,* *Candida* a *Hamlet*, a gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf mewn drama gan Ibsen fel Gina Ekdal yn *The Wild Duck*.

## Ffilm a theledu 
Nid yw gwaith ffilm Compton mor adnabyddus â'i hymddangosiadau llwyfan. Ymddangosodd mewn mwy na 40 o ffilmiau rhwng 1914 a 1970. Ei pherfformiadau mwyaf poblogaidd mewn ffilmiau oedd *Odd Man Out* (1947), *Laughter in Paradise* (1951), *Othello* Orson Welles (1952), *The Haunting* (1963) ac *I Start Counting* (1969).

Ymhlith ei pherfformiadau teledu, ymddangosodd ym 1965 gyda Michael Hordern yn y ddrama deledu *Land of My Dreams* gan Clive Exton. Ymhlith ei rolau mawr olaf roedd Modryb Ann yn addasiad teledu 1967 y BBC o *The Forsyte Saga*,

## Gwaith 
### Ffilmiau 
* *She Stoops to Conquer* (ffilm fer 1914) – morwyn tafarn
* *The Labour Leader* (1917) - Diana Hazlitt
* ''One Summer's Day* (1917) - Maisie
* *Judge Not* (1920) - Nelly
* *A Woman of No Importance* (1921) - Rachel Arbuthnot
* *The Old Wives' Tale* (1921) - Sophie Barnes
* *The House of Peril* (1922) - Sylvia Bailey
* *Diana of the Crossways* (1922) - Diana
* *A Bill of Divorcement* (1922) - Margaret Fairfield
* *This Freedom* (1923) - Rosalie Aubyn
* *The Loves of Mary, Queen of Scots* (1923) - Mary Stuart
* *Claude Duval* (1924) - Duchess Frances
* *The Eleventh Commandment* (1924) - Ruth Barchester
* *The Happy Ending* (1925) - Mildred Craddock
* *Settled Out of Court* (1925) – Y Fenyw
* *London Love* (1926) - Sally Hope
* *Robinson Crusoe* (1927) - Sophie
* *Somehow Good* (1927) - Rosalind Nightingale
* *Zero* (1928) - Mrs Garth
* *Fashions in Love* (1929) - Marie De Remy
* *Cape Forlorn* (1931) - Eileen Kell
* *Uneasy Virtue* (1931) - Dorothy Rendell
* *Tell England* (1931) - Mrs Doe
* *Autumn Crocus* (1934) - Jenny Gray
* *Waltzes from Vienna*  (1934) - Countess Helga von Stahl
* *Song at Eventide'' (1934) - Helen d'Alaste
* *Wedding Group* (1936) - Florence Nightingale
* *The Mill on the Floss* (1936) - Mrs Tulliver
* *So This Is London* (1939) - Lady Worthing
* *The Prime Minister* (1941) - Brenhines Victoria
* *Odd Man Out* (1947) - Rosie
* *Nicholas Nickleby* (1947) - Madame Mantalini
* *London Belongs to Me* (1948) - Mrs Josser
* *Esther Waters* (1948) - Mrs Barfield
* *Britannia Mews* (1949) - Mrs Culver
* *Blackmailed* (1951) - Mrs Christopher
* *Laughter in Paradise* (1951) - Agnes Russell
* *Othello* (1951) - Emilia
* *Lady Possessed* (1952) - Mme. Brune
* *I Vinti* (*The Vanquished*) (1953) - Mrs Pinkerton
* *Aunt Clara* (1954) - Gladys Smith
* *Doublecross* (1956) - Alice Pascoe
* *Town on Trial* (1957) - Mrs Crowley
* *The Story of Esther Costello* (1957) - Uchel Fam
* *Il fiore e la violenza* (1962) - Mrs Pinkerton 
* *The Haunting* (1963) - Mrs Sanderson
* *Uncle Vanya* (1963) - Marya, y fam
* *Journey to Midnight* (1968) - Brenhines Victoria
* *I Start Counting* (1969) - Mrs Bennett
* *The Virgin and the Gypsy* (1970) - Nain

### Teledu 
* *Douglas Fairbanks Presents* (1955, 1 pennod) - Mrs Saunders
* *London Playhouse* (1955, 1 pennod) - Adeline Girard
* *Nicholas Nickleby* (1956, 2 bennod) - Mrs Squeers
* *BBC Sunday-Night Theatre* (1955-1959, 4 pennod) - Kate / Fanny Cavendish / Emmie Rockley / Mary
* *ITV Television Playhouse* (1956-1961, 3 pennod) - Great Aunt Julia / Nannie / Mrs Gillis
* *Armchair Theatre* (1957-1964, 3 pennod) - Victoria / Angelica
* *Our Mutual Friend* (1958, 3 pennod) - Mrs Betty Higden
* *The Widow of Bath* (1959, 5 pennod) - Mrs Leonard
* *BBC Sunday-Night Play* (1960-1962, 2 bennod) - Mrs Umney / Mrs Flint / Mrs Sarah Victoria Marryot
* *ITV Play of the Week* (1961, 2 bennod) - Victoria Verity
* *No Hiding Place* (1961-1962, 3 pennod) - Mrs Halfpenny / Mrs Haven / Mrs Palmer
* *Dixon of Dock Green* (1962-1965, 3 pennod) - Nelly Cook / Sarah Conroy / Mrs Binney
* *Maigret* (1962, 1 pennod) - Jaquette
* *Call Oxbridge 2000* (1962, 1 pennod) - Miss Effie Tavener
* *First Night* (1964, 1 pennod) - Alice Walmer
* ''Dr Finlay's Casebook* (1964, 1 pennod) - Mrs Tennant
* *Story Parade* (1965, 1 pennod) - Miss Babbage
* *Our Man at St. Mark's* (1965, 1 pennod) - Edie Russell
* *Knock on Any Door* (1965, 1 pennod) - Hester Warren
* *The Forsyte Saga'' (1967, 6 pennod) - 'Aunt Ann' Forsyte
* *Sanctuary* (1967-1968, 4 pennod) - Sister Juliana
* *Cold Comfort Farm* (1968, 3 pennod) - Aunt Ada Doom (Starkadder)
* *Journey to the Unknown* (1969, 1 pennod) - Brenhines Victoria
* *Dombey and Son* (1969, 7 pennod) - Mrs Brown
* *Fraud Squad* (1970, 1 pennod) - Lady Flanders (ymddangosiad olaf)

## Cyhoeddiadau 
* *Rosemary: Some Remembrances* (1926), cyflwyniad gan Compton Mackenzie

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1978