open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaara

Cymeriad yn y gyfres manga ac anime *Naruto* yw **Gaara** (我愛羅 - Japaneg). Crëwyd gan Masashi Kishimoto. Mae'n cyferbynnu gyda'r prif gymeriad, Naruto Uzumaki. Magwyd y ddau mewn amgylchiadau tebyg, ond maent wedi datblygu personoliaethau gwahanol wrth ddelio gyda plentyndod caled. Cyflwynwyd yn wreiddiol fel gelyn i Naruto, ond maent yn dod yn ffrindiau da wrth i'r gyfres barhau.

bawd|Gaara yn yr anime

## Hanes
Ninja o Sunagakure yw Gaara. Mae ganddo chwaer a brawd, Temari a Kankuro.  Nhw yw plant arweinydd eu pentref, y pedwaredd Kazekage. Dewiswyd Gaara gan ei dad i fod yn gwestywr i gythraul y Shukaku (neu Ichibi, sydd â un cynffon). Mewn canlyniad, bu farw ei fam wrth iddo gael ei eni.

## Golwg
Mae gan Gaara gwallt coch, y gair "cariad" ar ei ben mewn Japaneg (愛), a llygaid gwyrddlas gyda beth sydd yn edrych fel llinellwr llygaid du.  Gowrd sydd ar ei gefn llawn tywod sydd yn actio fel amddiffyniad diamod wrth iddo cael ei ymosod arno.

Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Naruto
Etholiad Cyngor Caerffili, 2008

**Etholiad Cyngor Caerffili, 2008** ar 1 Mai. Roedd pob un o'r 73 o seddi ar Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn cael eu hethol.

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad
|}

## Ffynonellau
Categori:2008 yng Nghymru
Categori:Caerffili
Caerffili 2008
Categori:Hanes Caerffili
Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig

Gwleidydd o Gymru oedd **Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig** (23 Medi 1749 – 24 Gorffennaf 1789).

## Bywgraffiad
Mab hynaf o ail briodas Syr Watkin Williams-Wynn, 3ydd Barwing i Frances Shackerley o Sir Gaer oedd Syr Watkin. Roedd dal yn faban pan laddwyd ei dad wrth ddisgyn oddi ar ei geffyl tra'n hela, ac etifeddodd ystadau helaeth Wynnstay. Wrth ddod i oedran yn 1770, cynhaliodd barti afradlon gyda 15,000 o westeion.  Mae siwt frodiog, y gall ei fod wedi ei wisgo ar y pryd, yn Amgueddfa Cymru. 

Roedd yn aelod seneddol dros Swydd Amwythig rhwng 1772 a 1774, a thros Sir Ddinbych rhwng 1774 a 1789. Ef oedd Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd o 1775-1789. Roedd yn noddwr pwysig y celfeddydau, ac roedd George Frideric Handel y cyfansoddwr, a David Garrick y chwareuydd ymysg ei ffrindiau. Noddodd y telynor John Parry Ddall hefyd, a ddaeth yn fath o delynor teuluol yn Wynnstay.

Priododd ddwywaith, i Henrietta Somerset yn gyntaf, a fu farw'n fuan wedyn, ac i Charlotte Grenville, merch yr anrhydeddus George Grenville, ym mis Rhagfyr 1771. Fe gafodd dri mab a dwy ferch o'i ail briodas. Fe baentiodd Syr Joshua Reynolds bortread ohono gyda'i ail wraig mewn gwisg theatrig, ac un arall o'i wraig a'i blant, tua 1778.

Sefydlodd ddwy ysgol ym mhlwyf Rhiwabon a chyfrannodd yn hael at Ysgol Gymraeg Llundain. Williams-Wynn oedd ail 'Benllywydd' Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Ychwanegwyd at diroedd Wynnstay yn 1752, pan brynwyd stadau Mathafarn (gan gynnwys maenor Cyfeiliog) a Rhiwsaeson ar ei ran gan ei fam.

## Cyfeiriadau
*Rhestr Leigh Rayment o Aelodau Seneddol hanesyddol 
*Tudalen Barwnigaeth Leigh Rayment 

Categori:Arglwyddi Rhaglaw Sir Feirionnydd
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Barwnigion ym Marwnigaeth Lloegr
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1749
Categori:Marwolaethau 1789
Categori:Pobl o Wrecsam
Alan Carr

:''Mae'r erthygl hon yn sôn am y digrifwr. Ar gyfer yr awdur llyfrau cymorth, gweler Allen Carr''

Digrifwr a chyflwynwr teledu Seisnig yw **Alan Carr** (ganed 14 Mehefin 1976 yn Northampton), sy'n adnabyddus am ei ymddygiad camp a jôcs yn seliedig ar  ensyniad.

## Bywyd Personol 
Ganwyd Carr yn Weymouth, Dorset a tyfodd i fyny yn Northampton. Roedd ei dad Graham Carr yn rheolwr Clwb Pêl-droed Tref Northampton. Mae ganddo frawd. Mae Alan yn sengl ac yn byw ar ei ben ei hun.

## Teledu 
Ar hyn o bryd mae Carr yn cyflwyno The Sunday Night Project, rhaglen mae'n cyflwyno ar y cyd gyda Justin Lee Collins a cyflwynydd gwâdd newydd bob wythnos.

Ymddangosa Carr yn rheolaidd ar sioeau gêm ar sioeau panel. Mae'r rhain yn cynnwys FAQ U, 8 Out of 10 Cats, cornel eiriadur Countdown's a Never Mind The Buzzcocks.

Ymddangosodd hefyd fel aelod o'r panel ar Big Fat Anniversary Quiz ar Sianel 4, rhaglen a ddathlodd penblwydd y sianel yn 25 oed. Mae hefyd wedi cael ei gyfweld ar amryw o sioeau gan gynnwys Friday Night with Jonathan Ross a Tubridy Tonight with Ryan Tubridy.

Yn 2008 cyflwynodd Carr ei sioe deledu ei hun, Alan Carr's Celebrity Ding Dong. Roedd y sioe yn cynnwys gwestai megis Davina McCall, Louis Walsh a Chris Moyles. Darlledwyd y rhaglen gyntaf ar Sianel 4 ar y 1af o Chwefror 2008. Dechreuodd yr ail gyfres ym mis Hydref 2008.

Cofiodd Carr yn ôl i'w fagwraeth yn Northampton pan gafodd ei gyfweld ar gyfer The Comedy Map of Britain ar BBC2.

Ymddangosodd hefyd yn rhaglen gyntaf o gyfres 11 Top Gear ar BBC2, ynghyd â Justin Lee Collins, yn y *Reasonably Priced Car.*

Honnir bod Car wedi derbyn cytundeb o £3m i gynnal sioe siarad ar Sianel 4.

Categori:Digrifwyr Seisnig
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Digrifwyr LHDT
Dyfrig Wynn Jones

Darlithydd, golygydd, newyddiadurwr a chyfarwyddwr teledu o Gymru yw **Dyfrig Wynn Jones** (ganwyd Ionawr 1977). 

## Gwaith
Ym Medi 2008 fe'i penodwyd fel darlithydd mewn Astudiaethau'r Cyfryngau a Chynhyrchu i’r Cyfryngau yn yr Ysgol Astudiaethau Creadigol a’r Cyfryngau, Prifysgol Bangor. Erbyn hyn mae'n Uwch Darlithydd yn Astudiaethau'r Cyfryngau a Chynhyrchu yn Ysgol y Celfyddydau, Diwylliant a Iaith. Ei ddiddordebau ymchwil yw ffilmiau a rhaglenni dogfen, theori cynhyrchu, polisi'r cyfryngau, a chomics.

O fis Tachwedd 2006 i Fawrth 2009 ef oedd golygydd cylchgrawn Barn, a chyn hynny bu'n gweithio fel cynhyrchydd-gyfarwyddwr gyda Ffilmiau'r Bont sydd wedi'i leoli yng Nghaernarfon.

Roedd Dyfrig yn aelod o Bwyllgorau Cynnwys ac Archwilio a Rheoli Risg Awdurdod S4C. Roedd hefyd rhwng 2011 a 2013, yn un o gyfarwyddwyr Awdurdod S4C (a'r canlynol: S4C Digital Media Ltd, S4C Masnachol Cyf, S4C Rhyngwladol Cyf ac  S4C2 Cyf).

## Gwleidyddiaeth
Cafodd ei ethol fel cynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd yn 2008. Roedd yn cynrychioli ward Gerlan ond ni gystadlodd yn etholiadau Mai 2017.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Blog Answyddogol - blog personol Dyfrig Jones

Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Arfon
Raiders of the Lost Ark

Ffilm gan Steven Spielberg sy'n serennu Harrison Ford fel Indiana Jones ym 1936, ydy ***Raiders of the Lost Ark*** (1981).

## Cymeriadau
* **Indiana Jones** - Harrison Ford
* **Marion Ravenwood** - Karen Allen
* **René Belloq** - Paul Freeman
* **Major Toht** - Ronald Lacey
* **Sallah** - John Rhys-Davies
* **Marcus Brody** - Denholm Elliott
* **Colonel Dietrich** - Wolf Kahler
* **Satipo** - Alfred Molina

## Ieithoedd eraill
* Ffrangeg - ''Les Aventuriers de l'arche perdue*
* Hebraeg - *שודדי התיבה האבודה*
* Hwngareg - *Az elveszett frigyláda fosztogatói''

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1981
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg
William Vaughan (AS)

:''Erthygl am y gwleidydd a noddwr o'r 18fed ganrif yw hon. Gweler hefyd William Vaughan (Y Gelli-aur).*

Gwleidydd o Gymru a noddwr llenyddiaeth oedd **William Vaughan**, (1707 – 12 Ebrill 1775) o ystad Corsygedol, ym mhlwyf Llanddwywe (Llanddwywe-is-y-graig), ger Dyffryn Ardudwy, Meirionnydd.

## Cefndir
Roedd yn fab i Richard Vaughan a Margaret, merch ac etifeddes Syr Evan Lloyd, 2ail farwnig Bodidris yn Iâl a brawd i  Evan Lloyd Vaughan.

## Gyrfa 
Addysgwyd ef yng Nghaer a Llundain ac yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Argraffwyd apêl Gymraeg Vaughan at etholwyr Meirionnydd yn etholiad 1747 gan Edward Breese yn ei gyfrol *Kalendars of Gwynedd''. Roedd yn Aelod Seneddol Meirionnydd o 1734 hyd 1768 ac Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd, a Phenllywydd cyntaf Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Priododd Catheirne Nanney, merch Hugh Nanney, a etifeddodd ystad Nannau ar farwolaeth ei thad.

Roedd William yn gyfaill i'r bardd a hynafiaethydd Lewis Morris ac yn noddi rhai o fentrau llenyddol a hynafiaethol y Morysiaid. Credir fod un o ganeuon mwyaf ysmala a masweddol Lewis, 'Cywydd i Haerwen o Gaerludd', yn seiliedig ar butain enwog yn Llundain a oedd yn adnabyddus i Lewis a William fel ei gilydd. Tynnu coes ei gyfaill oedd Lewis: roedd y bonheddwr parchus yn un o ferchetwyr enwocaf ei ddydd! Cyhoeddwyd y gerdd yn y gyfrol *Diddanwch Teuluaidd* (1763).

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1707
Categori:Marwolaethau 1775
Categori:Noddwyr llenyddiaeth
Categori:Pobl o Feirionnydd
Corsygedol

Plasdy hynafol sy'n ffermdy heddiw, ym mhlwyf Llanddwywe (Llanddwywe-is-y-graig), ger Dyffryn Ardudwy, Meirionnydd, yw **Corsygedol** (). Mae ganddo le pwysig yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel aelwyd i deulu o noddwyr beirdd a chartref i gasgliad o lawysgrifau Cymraeg, yn cynnwys *Llyfr Gwyn Corsygedol*.

Gorwedd y plasdy, sy'n fferm y dyddiau hyn, tuag un milltir i'r dwyrain o bentref Dyffryn Ardudwy, ger lan afon Ysgethin, ar esgair sy'n codi i fryniau'r Rhinogydd, yn Ardudwy.
bawd|chwith|Corsygedol heddiw: y porthdy gyda'r plasdy yn y cefndir

Cyrchai beirdd Gwynedd y plasdy i fwynhau nawdd Fychaniaid Corsygedol am yn agos i dair canrif a hanner. Mae'r cerddi cynharaf yn dyddio i ddiwedd y 15g, ond credir y bu'n blasdy pwysig ymhell cyn hynny hefyd. Dechreuwyd adeiladu'r plasdy presennol gan Rhisiart Fychan yn 1576, ac ychwanegwyd iddo gan ei fab Gruffudd Fychan. Yn 1630 ychwanegwyd y porth mawr gan William Fychan, mab Gruffudd.

Canodd y bardd Gruffudd Philip i Gorsygedol ddechrau'r 17g:

:Gwal y gaer yn glaer deg lân,
:Gwydr troeog ydyw'r traean.

Edmyga'r bardd y ffenestri gwydr ardderchog, un o newyddbethau'r oes. Cerrig lleol a ddefnyddwyd i godi'r plasdy, sy'n nodweddiadol hefyd am ei simneiau mawr yn arddull lleol y rhan honno o Sir Feirionnydd.

Trwy gydbriodas, unwyd aelwyd Corsygedol a theulu Nannau, ger Dolgellau. Yr aelod mwyaf adnabyddus o'r teulu yn y cyfnod hwnnw yw William Vaughan (AS) (1707-75), Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd ac un o gyfellion pennaf y Morysiaid, yn enwedig Lewis Morris.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* Teulu Vaughan, Corsygedol yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Gweler hefyd
*Coed Cors y Gedol

Categori:Dyffryn Ardudwy
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Categori:Meirionnydd
Categori:Plasdai Gwynedd
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Gwynedd
Coleg Sant Ioan, Caergrawnt

:*Gweler hefyd Coleg Sant Ioan (gwahaniaethu).*
Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw **Coleg Sant Ioan** (Saesneg: ''St John's College*). Yr enw swyddogol yw: "*The Master, Fellows and Scholars of the College of St John the Evangelist in the University of Cambridge''"

Sefydlwyd y coleg gan Margaret Beaufort ar 9 Ebrill 1511. Mae'r coleg yn elusen corfforaethol. Nod y coleg, yn ôl ei siarter, yw hyrwyddo addysg, crefydd, addysgu ac ymchwil.

Delwedd:St John's College Chapel, Cambridge, UK - Diliff.jpg|Tu mewn i'r capel
Delwedd:Cambridge St John's College Main Gate 02.jpg|Arfbais uwchben y Prif Borth, gydag ialod fel cynheiliaid

## Cynfyfyrwyr
* John Dee (1527–1608), alcemydd
* Edmwnd Prys (1544–1623), archddiacon Meirionnydd, awdur y Salmau Cân, bardd
* Yr Esgob William Morgan (1545–1604), cyfieithydd y Beibl i'r Gymraeg
* William Vaughan (AS) (1707–1775), o Gorsygedol
* William Wilberforce (1759–1833), dyngarwr 
* Douglas Adams (1952–2001), awdur

## Cyfeiriadau

Sant Ioan
Categori:Sefydliadau 1511
Palikur

Pobl frodorol yn Ne America yw'r **Palikur**. Maent yn byw ar ffin dwyrain Gaiana Ffrengig ac ar bwys yr afon Oyapock. Maen nhw’n siarad yr iaith Arawak. Mae 1,300 person yn y llwyth.

Y Palikur oedd un o’r llwythau cyntaf i gwrdd a’r archwilwyr o Ewrop yn 1507. Maen nhw’n byw gan bysgota yn bennaf, ond maen nhw’n ffermio ac yn hela hefyd. Manioc, sy’n cael ei ddefnyddio i wneud cacennau fflat a chwrw, yw ei brif cnwd, ond maen nhw hefyd yn tyfu pupur, coed citrig, coffi, mangoau a chotwm. Yn 1950, roeddent yn masnachu croen yr ‘alligator’ oedd yn byw yn yr afonydd, ond diflannodd yr ‘alligator’ o’r afon felly nid oeddent yn gallu cario ymlaen gyda’r fasnach yma.

Categori:Grwpiau ethnig ym Mrasil
Categori:Grwpiau ethnig yn Guyane
Categori:Pobloedd brodorol De America
Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd

bawd|William Stanley, 9fed Iarll Derby Arglwydd Raglaw 1702
bawd|William Ormsby-Gore, 4ydd Barwn Harlech Arglwydd Raglaw 1938–1957
bawd|Syr Arthur Osmond Williams AS

Dyma restr o'r bobl sydd wedi gwasanaethu fel **Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd**. Ar ôl 1762 roedd pob Arglwydd raglaw hefyd yn Custos Rotulorum Sir Feirionydd. Diddymwyd y swydd hon ar 31 Mawrth 1974, mae'r ardal yn cael ei wasanaethu gan Arglwydd Raglaw Gwynedd ac Arglwydd Raglaw Clwyd erbyn hyn.

*Charles Talbot, Dug 1af Amwythig, 31 Mai 1694 – 10 Mawrth 1696
*Charles Gerard, 2il Iarll Macclesfield, 10 Mawrth 1696 – 5 Tachwedd 1701
*William Stanley, 9fed Iarll Derby, 18 Mehefin 1702 – 5 Tachwedd 1702
*Hugh Cholmondeley, Iarll 1af Cholmondeley, 2 Rhagfyr 1702 – 4 Medi 1713
*Windsor Other, 2il Iarll Plymouth, 4 Medi 1713 – 21 Hydref 1714
*Hugh Cholmondeley, Iarll 1af Cholmondeley, 21 Hydref 1714 – 18 Ionawr 1725
*George Cholmondeley, 2il Iarll Cholmondeley, 7 Ebrill 1725 – 7 Mai 1733
*George Cholmondeley, 3ydd Iarll Cholmondeley, 14 Mehefin 1733 – 25 Hydref 1760
**Gwag*, 1760 – 1762
*William Vaughan, 26 Ebrill 1762 – 12 Ebrill 1775
*Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig, 10 Mehefin 1775 – 1789
*Watkin Williams, 27 Awst 1789 – 4 Rhagfyr 1793
*Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig, 4 Rhagfyr 1793 – 6 Ionawr 1840
*Edward Lloyd-Mostyn, 2il Farwn Mostyn, 25 Ionawr 1840 – 17 Mawrth 1884
*Robert Davies Pryce, 17 Mai 1884 – 30 Medi 1891
*William Robert Maurice Wynne, 30 Medi 1891 – 25 Chwefror 1909
*Syr Arthur Osmond Williams, 22 Mawrth 1909 – 28 Ionawr 1927
*George Ormsby-Gore, 3ydd Barwn Harlech, 22 Chwefror 1927 – 8 Mai 1938
*William George Arthur Ormsby-Gore, 4ydd Barwn Harlech, 22 Mehefin 1938 – 25 Mehefin 1957
*Col. John Francis Williams-Wynne, CBE, DSO, 25 Mehefin 1957 – 31 Mawrth 1974

## Ffynonellau
*John C. Sainty, *Lieutenancies of Counties, 1585–1642*, Bulletin of the Institute of Historical Research, 1970, Special Supplement No. 8
*John C. Sainty, *List of Lieutenants of Counties of England and Wales 1660-1974*, Swift Printers (Sales) Ltd, Llundain, 1979
**The Lord-Lieutenants Order 1973* (1973/1754)


Sir Feirionnydd
Categori:Dadsefydliadau 1974
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Meirionnydd
John Pugh Pryse

Gwleidydd o Gymru oedd **John Pugh Pryse** (1739 - 13 Ionawr 1774). Bu farw yn ddibriod yn 1774 ac etifeddodd ei gefnder, Lewis Pryse yr ystad.

Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1774
Categori:Pobl o Feirionnydd
Mathafarn

Ystad a thŷ ger Llanwrin ym Mhowys ydy **Mathafarn**. Mae'r tŷ erbyn hyn yn llety gwely a brecwast, gyda phedair seren. Mae fferm Mathafarn ar wahân, ac yn dal i gael ei weithio hyd heddiw.

Y bardd ac uchelwr Dafydd Llwyd o Fathafarn oedd berchen Bathafarn yn 1485, pan arhosodd Harri Tudur, Iarll Richmond (a ddaeth yn Harri VII, brenin Lloegr), yno y noson cyn Brwydr Bosworth. Cofnoda Hugh ap Evan o Fathafarn (1530-1589), a llinach teulu Pugh, a oedd yn Stiwardiaid ac yn ddiweddarach yn Arglwyddi'r Faenor.

Ganwyd Rowland Pugh yn Mathafarn yn 1597, yn fab hynaf Richard ap John ap Hugh. Roedd yn aelod seneddol Ceredigion yn 1624 a Stiward Cyfeiliog yn 1625, Uchel Siryf Sir Drefaldwyn yn 1626, Uchel Siryf Sir Feirionnydd yn 1631, ac Uchel Siryf Ceredigion yn 1631. Bu farw Pugh Pryce yn ddibriod ac fe werthwyd yr ystâd. Fe'i prynwyd gan Frances, mam Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig, ar ei ran yn 1752. Fel hyn daeth yr ystâd yn rhan o Ystad Wynnstay.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*Llun o Fathafarn ar wefan y BBC

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Plasdai Powys
Evan Lloyd Vaughan

Gwleidydd o Gymru oedd **Evan Lloyd Vaughan** (? - 4 Rhagfyr 1791),

Redd yn fab i Richard Vaughan, Corsygedol a Margaret, merch ac etifeddes Syr Evan Lloyd, 2ail farwnig Bodidris yn Iâl ac yn frawd i William Vaughan. Roedd yn gwnstabl Castell Harlech. Etifeddodd Corsygedol oddi wrth ei frawd, ef oedd cynrychiolydd gwrywol olaf y teulu, felly etifeddodd ei nith, Margaret, gwraig Syr Roger Mostyn, 5ed Barwnig, yr ystad.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1791
Categori:Pobl o Feirionnydd
Francisco Pizarro

Fforiwr a concwistador Sbaenaidd oedd **Francisco Pizarro González** (16 Mawrth 1476 – 26 Gorffennaf 1541). Mae'n fwyaf adnabyddus fel y gŵr oedd yn gyfrifol am ddinistrio Ymerodraeth yr Inca.

Ganed Francisco Pizarro yn Trujillo (Extremadura). Roedd yn blentyn gordderch i *hidalgo* o'r enw Gonzalo Pizarro Rodríguez de Aguilar a merch o'r wlad,Francisca González y Mateos. Magwyd Pizarro yn anllythrennog a bu'n geidwad moch am gyfnod.
Aeth i Dde America am y tro cyntaf yn 1502.

Cyrhaeddodd y Sbaenwyr dan Pizarro i diriogaethau'r Inca yn 1526. Roedd yn awnlwg ei bod yn wlad gyfoethog, a theithiodd Pizarro i Sbaen i gael hawl i'w goresgyn. Dychwelodd yn 1532, pan oedd yr ymerodraeth ar ganol rhyfel cartref rhwng dau fab Huayna Capac, Huascar ac Atahualpa. Roedd hefyd wedi ei gwanychu gan y frech wen, oedd wedi lledu o ganolbarth America. Dim ond 180 o ddynion oedd gan Pizarro, ond llwyddodd i goncro'r ymerodraeth. Dienyddiwyd Atahualpa yn Awst 1533.

Ar 18 Ionawr 1535, sefydlodd Pizarro ddinas Ciudad de los Reyes, a ddaeth yn fuan i'w galw yn Lima.

Categori:Genedigaethau 1476
Categori:Marwolaethau 1541
Categori:Fforwyr
Llewellyn Roger Lloyd Mostyn, 6ed Barwn Mostyn

Aelod seneddol oedd **Llewellyn Roger Lloyd Mostyn, 6ed Barwn Mostyn** (26 Medi 1948 - 22 Mawrth 2011), roedd yn fab i Gapten Roger Edward Lloyd Mostyn, 5ed Barwn Mostyn a Yvonne Margaret Johnson. Priododd, Denise Suzanne Duvanel, merch Roger Louis Duvanel o Gaillard, Ffrainc yn 1974.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Barwniaid Mostyn
Categori:Barwniaid ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig
The Rescuers Down Under

Ffilm Animeiddiedig Disney sy'n serennu Eva Gabor, Bob Newhart, a John Candy yw **The Rescuers Down Under** (1990). Mae'n ddilyniant i'r ffilm *The Rescuers*.

## Cymeriadau 
* **Bianca** - Eva Gabor
* **Bernard** - Bob Newhart
* **Wilbur** - John Candy
* **Percival McCleach** - George C. Scott
* **Cody** - Adam Ryen
* **Marahute**, yr eryr - Frank Welker
* **Joanna**, madfall goanna - Frank Welker
* **Jake** - Tristan Rogers
* **Krebbs**, coala - Douglas Seale
* **Frank**, madfall - Wayne Robson
* **Prif-lygoden** - Bernard Fox
* **Llygoden Feddyg** - Bernard Fox
* **Llygoden Nyrs** - Russi Taylor

## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Lima

Prifddinas a dinas fwyaf Periw yw **Lima**. Saif yng nghanolbarth y wlad, ger yr arfordir yn nyffrynnoedd afonydd Chillón, Rímac a Lurín. Gyda phorthladd Callao mae'n ffurfio Adral Ddinesig Lima.

Sefydlwyd y ddinas gan y concwistador Sbaenig Francisco Pizarro ar 18 Ionawr 1535, fel Ciudad de los Reyes. Daeth yn brifddinas y Virreinato del Perú yn ystod cyfnod yr ymerodraeth Sbaenig, yna wedi annibyniaeth daeth yn brifddinas Gweriniaeth Periw. Mae 26.6% o boblogaeth Periw yn byw yn yr Ardal Ddinesig, tua 8,447,260.

Cyhoeddwyd canol hanesyddol Lima yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1988, pherwydd y nifer fawr o adeiladau hanesyddol o gyfnod ymerodraeth Sbaen, yn arbennig y *Plaza Mayor*, a'r eglwys gadeiriol o'r 16g.

bawd|dim|250px|Y *Plaza Mayor*, Lima

Categori:Dinasoedd Periw

Categori:Prifddinasoedd De America
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd ym Mheriw
Vita Merlini

Cerdd chwedlonol Ladin gan Sieffre o Fynwy sy'n honni adrodd hanes Myrddin yw'r ***Vita Merlini*** (*Buchedd Myrddin* yn Gymraeg).

Cerdd Ladin o 1529 llinell a gyhoeddwyd gan Sieffre tua deng mlynedd ar ôl iddo orffen ei *Historia Regum Britanniae* enwog yw'r *Vita*. Dim ond un copi o'r testun sydd wedi goroesi ac ni ddaeth yn adnabyddus fel ei gampwaith ffug hanes, ond mae'n ffynhonnell bwysig ar gyfer datblygiad chwedl Myrddin.

Ymddengys fod Sieffre wedi tynnu ar ffynonellau Cymreig nad oedd yn gwybod amdanynt pan ysgrifennodd yr *Historia* pan luniodd y *Vita*. Yn y gerdd ceir hanes Myrddin Wyllt, agwedd ar gymeriad Myrddin sy'n seiliedig ar y traddodiadau sy'n ei gysylltu â'r Hen Ogledd yn hytrach na Chymru a chwedl Myrddin Emrys, dewin Gwrtheyrn. Mae'n bosibl fod y gerdd 'Ymddiddan Myrddin a Thaliesin' yn un o ffynonellau'r awdur. Digwydd rhai o'r cyfeiriadau yn y *Vita* yn 'Yr Afallennau' a'r 'Oianau' yn *Llyfr Du Caerfyrddin* hefyd.

Mae'r gerdd yn adrodd hanes Guennolus (Gwenddolau) brein yr Alban, Peredurus (Peredur fab Efrog) brenin Gwynedd, Rodarchus (Rhydderch Hael) brenin Cumbria, a Merlinus (Myrddin) brenin Dyfed yn ymladd brwydr fawr. Mae Myrddin yn colli ei bwyll wedyn ac yn mynd i fyw fel dyn gwyllt yng Nghoed Celyddon. Ei wraig yw Guendolena (ffurf ar Gwenddolau efallai). Ar ôl sawl antur daw Telgesinus (Taliesin) i weld Myrddin yn y goedwig lle mae wedi tyfu'n gyfaill i'r anifeiliaid gwyllt i gyd. Yn yr ymgom rhwng y ddau fardd cawn gyfres o ddaroganau a thraethu ar hanes y byd, y Brythoniaid, ffenomenau Natur, ac ati. Disgrifir hefyd yr *Insula pomorum* (Ynys Afallon) y dugpwyd y brenin Arthur iddi ar ôl Brwydr Camlan.

Ar ddiwedd yr ymddiddan rhyfeddol daw Myrddin yn ôl i'w lawn bwyll ac mae ef a Thaliesin, ynghyd â Ganieda, ail wraig Myrddin, a Maeldinus yn byw yn dedwydd yn y goedwig. Yn olaf ceir cyfres arall o ddaroganau a leferir gan Ganieda.

### Llyfryddiaeth
*Sieffre o Fynwy: J. J. Parry (gol. a chyf.), *The Vita Merlini* (Urbana, Illinois, 1925)
*A. O. H. Jarman, *Sieffre o Fynwy* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1966), pennod XIV "Y Vita Merlini".

### Dolen allanol
*sacred-texts.com Testun cyfieithiad J. J. Parry o'r *Vita Merlini*

Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Llenyddiaeth Ladin Cymru
Categori:Llenyddiaeth Ladin yr Oesoedd Canol
Categori:Yr Hen Ogledd
Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Darogan
Categori:Llyfrau'r 12fed ganrif
Categori:Llyfrau Lladin
Motown Records

Label recordio yw **Motown Records**, adnabyddwyd hefyd fel **Tamla-Motown** tu allan i Ogledd America.   Sefydlwyd yn wreiddiol fel **Tamla Records** yn 1958 gan Berry Gordy Jr. yn Detroit, Michigan. Cyfunwyd y cwmni ar 12 Ionawr 1959 gan newid ei enw i **Motown Record Corporation** yn 1960.

Categori:Labeli recordio Americanaidd
Categori:Michigan
Categori:Sefydliadau 1959
Budapest

Prifddinas Hwngari a dinas fwyaf y wlad honno yw **Budapest** neu **Bwdapest**. Saif ar ddau lan Afon Donaw. Daeth yn un ddinas ar 17 Tachwedd 1873 pan unwyd dinasoedd Buda (ar y lan orllewinol) a Pest (ar y lan ddwyreiniol). Yn 2015 roedd poblogaeth Budapest ym 1,757,618.

Tyfodd y ddinas o Aquincum, yn wreiddiol yn sefydliad Celtaidd, a daeth ym mhrifddinas Pannonia Isaf yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig. Cyhoeddwyd nifer o safleoedd yn y ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO. Mae'n gyrchfan boblogaidd iawn i dwristiaid.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Basilica San Steffan
* Caffi Efrog Newydd
* Castell Vajdahunyad
* Eglwys Matthias
* Pont Széchenyi 
* Senedd
* Synagog Stryd Dohány

## Enwogion 
## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Hwngari
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Detroit

Dinas fwyaf Michigan, un o daleithiau'r Unol Daleithiau yw **Detroit** (Ffrangeg: *Détroit*, sy'n golygu "culfor"). Mae'n ganolfan weinyddol Wayne County ac yn un o'r prif borthladd ar Afon Detroit. Wedi ei lleoli i'r gogledd o Windsor, Ontario, ardal Detroit yw'r unig ddinas yn yr Unol Daleithiau sy'n edrych tuag at Canada i'r de. Sefydlwyd ar 24 Gorffennaf 1701 gan y Ffrancwr Antoine de la Mothe Cadillac.

## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Detroit


Categori:Dinasoedd Wayne County, Michigan
Categori:Sefydliadau 1701
Francisco de Orellana

Fforiwr a milwr o Sbaen oedd **Francisco de Orellana** (1511 – 1546). Ef oedd y cyntaf i deithio ar hyd Afon Amazonas, ac ef a roddodd ei henw iddi. Ef hefyd a sefydlodd ddinas Guayaquil.

Ganed Orellana yn Trujillo yn Extremadura yn 1511. Roedd yn gyfaill i deulu Francisco Pizarro, ac efallai'n perthyn iddynt. Teithiodd i'r America pan oedd yn ieuanc, gan wasanaethu yn Nicaragwa. Yn 1535 daeth a milwyr i atgyfnerthu Pizzaro yn ei ymgyrchoedd ym Mheriw; collodd lygad yn un o'r brwydrau.

Yn 1540, trefnodd Gonzalo Pizarro, brawd Francisco Pizarro, ymgyrch tua'r dwyrain gydag Orellana fel dirprwy. Wedi croesi'r Andes, adeiladodd Pizarro ac Orellana long hwyliau, y *San Pedro*, i deithio ar afonydd Coca a Napo. Yn Chwefror 1542) cytunwyd y byddai Orellana yn mynd i lawr yr afon yn y llong gyda tua 50 o ddynion i chwilio am fwyd. Ni allai Orellana ddychwelyd i fyny'r afon yn erbyn y llif, felly gyrroedd negeseuwyr i hysbysu Pizarro a ac adeiladodd long arall, y *Victoria*. Wedi taith o 4800&nbsp;km mewn chwe mis, cyrhaeddodd aber yr Amazonas ar (26 Awst 1542), cyn hwylio tua'r gogledd i'r trefedigaethau Sbaenig.

Bu farw Orellana wrth fforio'r ardaloedd hyn ymhellach ym mis Tachwedd 1546.

Categori:Genedigaethau 1511
Categori:Marwolaethau 1546
Categori:Milwyr o Sbaen
Categori:Fforwyr o Sbaen
Categori:Hanes De America
Windsor, Ontario

bawd|dde|250px|Windsor

Dinas fwyaf deheuol Canada yw **Windsor**, a leolir yn Ontario, yn union gyferbyn a Detroit, mae'r ddwy ddinas yn cael eu gwahanu gan Afon Detroit. Dyma'r unig safle lle mae croesi'r ffin i'r Unol Daleithiau'n golygu teithio i'r gogledd o Ganada. Maer presennol Windsor yw Eddie Francis. Llysenw'r ddinas yw *"Rose City"* ('Dinas y Rhosyn').


Categori:Dinasoedd Ontario
Categori:Sefydliadau 1748
Detroit, Alabama

bawd|250px|Lleoliad yn Lamar County (chwith) a lleoliad Swydd Lamar yn Alabama (dde)

Treflan yn Lamar County, Alabama, yr Unol Daleithiau ydy **Detroit**. Roedd poblogaeth o 247 yn ystod cyfrifiad 2000. Yn ôl Swyddfa Cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae gan y dref arwynebedd o 1.4&nbsp;milltir sgwar (3.5&nbsp;km²).

Categori:Trefi Lamar County, Alabama
Addis Ababa

bawd|250px|Addis Ababa

Prifddinas a dinas fwyaf Ethiopia yw **Addis Ababa** (weithiau **Addis Abeba**, Amhareg: *Āddīs Ābebā*; Oromo: *Finfinne*). Mae hefyd yn brifddinas yr Undeb Affricanaidd.

Roedd poblogaeth y ddinas yn 3,627,934 yn 2007. Sefydlwyd Addis Ababa yn 1886 gan yr ymerawdwr Menelik II. Yn y blynyddoedd diwethaf, mae'r boblogaeth wedi tyfu tua 8% y flwyddyn ar gyfartaledd.

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Ethiopia
Categori:Prifddinasoedd Affrica
Categori:Sefydliadau 1886
Detroit, Illinois

Pentref yn Pike County, Illinois, yr Unol Daleithiau yw **Detroit**. Roedd ganddo boblogaeth o 93 yn ystod cyfrifiad 2000. Yn ôl Swyddfa Cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae gan y pentref arwynebedd o 0.2&nbsp;milltir sgwar (0.6&nbsp;km²).

Categori:Pentrefi Pike County, Illinois
Alan Davies

Digrifwr ac actor o Loegr ydy **Alan Davies** (ganed 6 Mawrth 1966), a ddaeth yn enwog fel seren drama deledu dirgelwch Jonathan Creek. Yn fwy diweddar, mae wedi dod yn banelydd parhaol ar y gêm banel teledu, *QI*.

## Dyddiau cynnar
Ganed Davies yn Chingford, Lloegr yn 1966. Treuliodd ei blentyndon yn Chingford a Loughton. Yn dilyn marwolaeth ei fam pan oedd on yn chwe mlwydd oed, magwyd ef gan ai dad a oedd yn gyfrifydd. Roedd ganddo hefyd frawd hŷn a chwaer ifengach.

Mynychodd Davies Ysgol Bancroft yn Woodford Green, roedd yn aml mewn trafferth. Pan adawodd yr ysgol yn 16 oed, roedd wedi ennill wyth Lefel-O. Aeth ymlaen i Goleg Addysg Pellach Loughton ble enillodd 4 Lefel-O arall a dwy Lefel-A ym mhynciau  cyfarthrebiadau ac astudiaethau theatr. Graddiodd o Brifysgol Caint yn 1988 a derbynodd Doethuriaeth anrhydedd gan y brifysgol yn 2003.

## Dolenni allanol
* fansofalandavies.co.uk

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Llysieuwyr
Damon Albarn

Cerddor Seisnig yw **Damon Albarn** (ganed 23 Mawrth 1968 yn Leytonstone, Llundain), a ddaeth yn enwog fel prif ganwr a chwaraeydd allweddellau y grŵp roc, Blur. Mae hefyd wedi bod yn creu cerddoriaeth ar ben ei hun ac fel aelod o'r Gorrilaz.

Categori:Cerddorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Llysieuwyr
Brwydr Verdun

Roedd **Brwydr Verdun** yn un o frwydrau pwysicaf y Rhyfel Byd Cyntaf. Ymladdwyd y frwydr rhwng byddinoedd yr Almaen a Ffrainc dros gyfnod o bron flwyddyn, rhwng  21 Chwefror ac 18 Rhagfyr 1916 o gwmpas dinas Verdun-sur-Meuse ym Meuse, gogledd-ddwyrain Ffrainc. Verdun oedd brwydr hwyaf y rhyfel, ac un o'r rhai mwyaf gwaedlyd; lladdwyd dros chwarter miliwn o filwyr ar y ddwy ochr a chlwyfwyd o leiaf filiwn.

Erbyn dechrau 1916, roedd y sefyllfa ar y ffrynt gorllewinol wedi sefydlogi, a nifer o ymdrechion gan y ddwy ochr i dorri trwodd wedi methu. Penderfynodd pennaeth y fyddin Almaenig, Erich von Falkenhayn, ymosod ar ardal Verdun. Y bwriad gwreiddiol oedd dechrau'r ymosodiad ar 12 Chwefror, ond bu raid gohirio am wythnos oherwydd y tywydd. Ar ddechrau'r ymosodiad, enillodd yr Almaenwyr lawer o diriogaeth. Ar 25 Chwefror cipiasant Fort Douaumont. Apwyniwyd y cadfridog Philippe Pétain i fod yn gyrifol am yr amddiffyniad Ffrengig, a llwyddwyd i arafu ymosodiad yr Almaenwyr. Galluogodd hyn y Ffrancwyr i ddod a mwy o filwyr ac adnoddau rhyfel i faes y gad ar hyd y *Voie Sacrée* o Bar-le-Duc.

Parhaodd yr ymosodiadau am fisoedd, gyda cholledion enbyd ar y ddwy ochr.  Ar 1 Mai cymerodd y cadfridog Robert Nivelle le'r cadfridog Pétain. Ar 22 Mehefin 1916, defnyddiodd yr Almaenwyr nwy gwenwynig am y tro cyntaf yn y rhyfel. Ar 1 Gorffennaf dechreuodd Brwydr y Somme, ymosodiad Prydeinig gyda pheth cymorth Ffrengig i geisio lleihau'r pwysau ar Verdun.

Gwrth-ymosododd y Ffrancwyr ar 21 Hydref 1916, a chipiasant Fort Douaumont ar 24 Hydref. Erbyn ymosodiad olaf y Ffrancwyr a ddechreuodd ar 11 Rhagfyr, roedd yr Almaenwyr wedi eu gyrru yn ôl bron i'w man cychwyn.

Categori:1916
Categori:20fed ganrif yn Ffrainc
Verdun
Verdun
Verdun
Categori:Meuse
Afon Detroit

[bawd|dde|250px|[Llyn Sant Clair (Gogledd America)|Llyn Sant Clair (canol), ac Afon St. Clair yn ei chysylltu a Llyn Huron (i'r gogledd) ac Afon Detroit yn ei chysylltu i Lyn Erie (i'r de)]]

Mae **Afon Detroit** (Ffrangeg *Rivière du Détroit*; Saesneg: *Detroit River*) tua 32 milltir (51&nbsp;km) o hyd a rhwng 0.5 i 2.5 milltir (1–4&nbsp;km) o led yn system y Llynnoedd Mawr, Gogledd America. Daw'r enw o'r Ffrangeg *Rivière du Détroit*, "afon y culfor". Mae'r enw'n cyfeiro ar y ffaith ei bod yn cysylltu Llyn Sant Clair gyda Llyn Erie. Er hynny, nid yw yn wirioneddol yn gulfor. Mae'r ffin rhwng yr Unol Daleithiau a Chanada yn croesi ar hyd yr afon. Saif yr afon 579 troedfedd (175&nbsp;medr) uwch lefel y môr.

## Cyfeiriadau
Detroit
Detroit
Rachel (Animorphs)

Cymeriad sy'n ymddangos yn y gyfres Animorphs gan K.A. Applegate yw **Rachel**.

## Ei hanifeiliaid (*morphs*)

* Eliffant
* Eryr
* Cath
* Blaidd
* Dolffin
* Gwylan
* Morgrugyn
* Chwilen ddu
* Cleren
* Arth
* Llygoden Fawr
* Morgrugyn gwyn
* Drewgi
* Tylluan
* Ystlum
* Morlo
* Gwiwer
* Gwenynen Fêl
* Afanc

## Ei llyfrau
* **The Visitor** (*"Yr Ymwelydd"*) *Llyfr # 2
* **The Stranger** (*"Y Dieithryn"*) *Llyfr # 7
* **The Reaction** (*"Yr Ymwaith"*) *Llyfr # 12
* **The Underground** (*"Yr Tanddaear"*) *Llyfr # 17
* **The Solution** (*"Y Datrysiad"*) *Llyfr # 22
* **The Exposed** *Llyfr # 27
* **The Separation** *Llyfr # 32
* **The Weakness** *Llyfr # 37
* **The Journey** (*"Y Daith"*) *Llyfr # 42
* **The Return** (*"Y Dychweliad"*) *Llyfr # 48

## Ei phenodau yn y gyfres deledu
* **Between Friends** (*"Rhwng Ffrindiau"*)
* **The Escape** (*"Y Ddihangfa"*)
* **The Stranger** (*"Y Dieithryn"*)
* **The Forgotten**
* **Changes (2)** (*"Newidiadau (2)"*)

## Gweler Hefyd
* Jake (Animorphs)
* Tobias (Animorphs)
* Cassie (Animorphs)
* Marco (Animorphs)
* Ax (Animorphs)
* Rhestr Cymeriadau Animorphs
* Animorphs (teledu)

Categori:Animorphs
Rhestr Cymeriadau Animorphs

Dyna restr cymeriadau sy'n ymddangos yn y gyfres lyfrau Animorphs gan K.A. Applegate

## Prif Gymeriadau
* Jake
* Rachel
* Tobias
* Cassie
* Marco
* Ax (Aximili-Esgarrouth-Isthill)

## Cymeriadau Eraill
* **Visser 3**
* **Principal Chapman**
* **Melissa Chapman**, merch Principal Chapman & ffrind Rachel
* **Tom**, brawd Jake
* **Visser 1**
* **Elfangor**
* **Erek**
* **David**, y "chweched" Animorph
* **Ellimist**
* **Michelle**, mam Cassie (*Aisha* yn y gyfres deledu)
* **Walter**, tad Cassie

## Creaduriaid
* ***Yeerks***
* ***Andalites***
* ***Hork-Bajir***
* ***Taxxons***
* **Chee**

## Gweler Hefyd
* Animorphs (teledu)

Categori:Animorphs
Cassie (Animorphs)

Cymeriad sy'n ymddangos yn y gyfres Animorphs yw **Cassie**.

## Ei hanifeiliaid (Morphs) 

* Ceffyl
* Blaidd
* Gwiwer
* Dolffin
* Gwylan
* Morgrugyn
* Chwilen ddu
* Cleren
* Tylluan
* Morfil
* Llygoden fawr
* Morgrugyn gwyn
* Drewgi
* Ystlum
* Bod Dynol (Rachel)
* Llindysyn / Glöyn byw
* Eliffant
* Morlo
* Arth wen
* Sgwid
* Tsimpansî
* ***Yeerk***
* ***Hork-Bajir***
* Byfflo
* Gwenynen Fêl
* Cangarŵ
* Afanc

## Ei llyfrau
* **The Message** (*"Y Neges"*) *Llyfr # 4
* **The Secret** *Llyfr # 9
* **The Unknown** *Llyfr # 14
* **The Departure** *Llyfr # 19
* **The Suspicion** *Llyfr # 24
* **The Sickness** *Llyfr # 29
* **The Prophecy** *Llyfr # 34
* **The Hidden** *Llyfr # 39
* **The Unexpected** *Llyfr # 44
* **The Ultimate** *Llyfr # 50

## Ei phenodau yn y gyfres deledu
* **The Message** (*"Y Neges"*)
* **The Reaction** (*"Yr Ymwaith"*)
* **Changes (1)** (*"Newidiadau (1)"*)

## Gweler Hefyd
* Jake (Animorphs)
* Rachel (Animorphs)
* Tobias (Animorphs)
* Marco (Animorphs)
* Ax (Animorphs)
* Rhestr Cymeriadau Animorphs
* Animorphs (teledu)

Categori:Animorphs
Betty Williams

Gwleidydd Llafur yw **Betty Helena Williams** (ganwyd 31 Gorffennaf 1944 ym Mangor). Hi oedd Aelod Senedd y Deyrnas Unedig dros etholaeth Conwy o 1997 hyd 2010.

## Bywyd cynnar
Roedd Williams yn ddisgybl yn Ysgol Dyffryn Nantlle ym Mhen-y-groes, gan symud ymlaen i'r Coleg Normal, Bangor.  Mae gan Williams BA o Brifysgol Cymru, ac erbyn hyn mae hi'n cymrodwraig anrhydeddus Prifysgol Cymru, Bangor.  Gwraig i Evan Williams yw hi, ac mae ganddynt dau fab.

## Gyrfa wleidyddol
Ym 1967 cafodd Williams ei ethol i fod yn maer Cyngor Plwyf Llanllyfni.  Aeth ymlaen i fod yn Cynghorwraig Ardal, ac yna Faer Arfon yn 1990.  Bu hi'n aflwyddiannus yn cystadlu etholaethau Caernarfon yn 1983, a Chonwy yn 1987 a 1992.  Dewisiwyd eto gan y Blaid Lafur i gystadlu etholaeth Conwy yn 1995 ar cofrestru benywaidd yn unig.  Rhag y datganiad fod y dull yma yn un anghyfreithlon, bu Williams yn cadw'r hawl i gystadlu'r set.  Yn etholiad cyffredinol 1997 cafodd Williams ei ethol gyda mwyafrif o 1,596.

Heddiw, mae Williams yn aelod ar pwyllgorau addysg a chyflogaeth, Iechyd a Nawdd Cymdeithasol, a Diwylliant, Y Cyfryngau a Chwaraeon dros y Blaid Lafur y Senedd.  Cydnabyddwyd Williams fel aelod teyrngar i'r blaid ac i Brif Weinidog y DU, Gordon Brown.

Ym Medi 2008, datganodd Williams na fyddai'n cystadlu ei set yn yr etholiad nesaf yn 2010 i'w galluogi i fedru newid cydbwysedd ei gwaith.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Meiri lleoedd yng Nghymru
Categori:Pobl o Arfon
Dirprwy Brif Weinidog Cymru

Dirprwy arweinydd Llywodraeth Cymru yw **Dirprwy Brif Weinidog Cymru**. Mae gan y Dirprwy Brif Weinidog sedd yng nghabinet Llywodraeth Cymru. Crëwyd y swydd yn Hydref, 2000, pan benodwyd Mike German, arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru i'r swydd, ac eto yn 2007 pan benodwyd Ieuan Wyn Jones o Blaid Cymru.

Ers i'r swydd gael ei chreu mae'r deiliad wedi bod yn aelod o ail blaid mewn clymblaid gyda Llafur.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Dirprwy Brif Weinidog
* Prif Weinidog Cymru

Categori:Aelodau Llywodraeth Cymru

Categori:Llywodraeth Cymru
Ax (Animorphs)

Cymeriad o'r gofod sy'n ymddangos yn y gyfres Animorphs gan K.A. Applegate yw **Aximili-Esgarrouth-Isthill** neu ***Ax***. *Andalite* yw e, creadur glas gyda phedair coes a phedwar llygad. Y Tywysog Elfangor oedd ei frawd.

## Ei anifeiliaid (*morphs*)

* Djbala
* Morgi Teigr
* Bod Dynol (Cymysgedd Jake, Cassie, Rachel, a Marco)
* Cimwch
* Morgrugyn
* Chwilen ddu
* Cleren
* Bod dynol (Jake)
* Llygoden
* Chwannen
* Morgugyn gwyn
* Tylluan
* Drewgi
* Corryn Blaidd
* Ystlum
* Ceffyl (Ras)
* Gwylan
* Twrch Daear
* Mosgito
* *Leeran*
* Dolffin
* Eliffant
* Morlo
* Arth wen ("Nanook")
* Sgwid
* Tsimpansî
* Buwch
* Tarw
* Gafr
* *Hork-Bajir*
* Gwiwer
* Orca
* Gwenynen Fêl
* *Taxxon*
* Afanc
* Hwyaden wyllt

## Ei lyfrau
* **The Alien** *Llyfr # 8
* **The Decision** *Llyfr # 18
* **The Experiment** *Llyfr # 28
* **The Arrival** *Llyfr # 38
* **The Deception** *Llyfr # 46
* **The Sacrifice** *Llyfr # 52

## Ei benodau yn y gyfres deledu
* **The Alien**
* **The Capture, Part 2** (*"Y Daliad, Rhan 2"*)
* **Tobias**
* **The Front**

## Gweler Hefyd
* Jake (Animorphs)
* Rachel (Animorphs)
* Tobias (Animorphs)
* Cassie (Animorphs)
* Marco (Animorphs)
* Rhestr Cymeriadau Animorphs
* Animorphs (teledu)

Categori:Animorphs
Yr Ystog

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Yr Ystog** (Saesneg: *Churchstoke* neu *Church Stoke*). Saif y pentref i'r de-ddwyrain o dref Trefaldwyn, yn agos at y ffin a Lloegr, ger cyffordd y priffyrdd A489 ac A490. Mae Afon Camlad yn llifo heibio iddo. Ceir archfarchnad fawr Harry Tuffins yn y pentref, ynghyd ag ysgol gynradd a dwy dafarn.

250px|bawd|dim|Golygfa ar ran o'r Ystog

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cymuned
Heblaw pentref Yr Ystog, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Hyssington a Snead; mae rhan fechan o'r gymuned ar wahân i'r gweddill, i'r de o Drefaldwyn. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,571.

## Hanes
Dyddia corff Eglwys Sant Niclas o 1815, ond mae'r tŵr o'r 13g. Gerllaw mae gweddillion castell mwnt a beili a adawenir fel Castell yr Esgob.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Nodweddion Tirwedd Hanesyddol: Bro Trefaldwyn: Yr Ystog", Gwefan Clwyd-Powys Archaeological Trust 

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Etholiad Cyngor Caerffili, 2004

**Etholiad Cyngor Caerffili, 2004** ar 11 Mehefin. Roedd pob un o'r 73 o seddi ar Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn cael eu hethol.

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad
|}

## Canlyniadau yn ôl Ward
*Roedd gan pob pleidleisiwr 2 bleidlais, roedd 1639 o bleidleisiau. Roedd 2484 o etholwyr yn y ward.

*Roedd gan pob pleidleisiwr 2 bleidlais, roedd 2603 o bleidleisiau. Roedd 3459 o etholwyr yn y ward.

*Roedd 1827 o etholwyr yn y ward.

*Roedd gan pob pleidleisiwr 3 pleidlais, roedd 4842 o bleidleisiau. Roedd 4361 o etholwyr yn y ward.

## Ffynonellau
Caerffili 2004
Categori:Caerffili
Categori:Hanes Caerffili
Categori:2004
Hypnotherapi

Math o therapi yw **hypnotherapi**, sy'n digwydd tra bod y claf o dan hypnosis.

Daw'r gair "hypnosis" yn wreiddiol o'r gair Groeg, *hypnos*, sef "cwsg", Mae'n dalfyrriad o derm James Braid (1843) "neuro-hypnotism", sy'n golygu "cwsg y system nerfol".

Categori:Hypnosis
Categori:Therapi
Ysmygu

200px|bawd|Sigaret wedi'i rolio
200px|bawd|Offer ysmygu

Arferiad yw **ysmygu** lle mae rhywbeth, gan amlaf tobaco, yn cael ei losgi a'r mwg yn cael ei flasu neu'i anadlu. Caiff hyn ei wneud gan amlaf am fod y broses o losgi yn rhyddhau'r cyffur sydd yn yr hyn sy'n cael ei ysmygu e.e. nicotîn ac yna cânt eu cymryd i mewn i'r corff trwy'r ysgyfaint. Mae ysmygu hefyd yn medru bod yn rhan o ddefodau, er mwyn achosi trans a rhyddhad ysbrydol. Y dyddiau yma, ysmygu sigarennau sydd naill ai wedi'u creu yn ddiwydiannol neu wedi'u rholio gan law sydd fwyaf cyffredin. Mae ffyrdd eraill o ysmygu yn cynnwys pibau, sigars, hookahs a bongs er nad yw rhain mor gyffredin.

Mae **ysmygu** yn achosi trawiad ar y galon, rhydweliau'n culhau, canser yr ysgyfaint ac anawsterau anadlu. Mae tybaco'n cynnwys nicotin sy'n gwneud i bobl fynd yn ddibynnol arno.

## Gweler hefyd
* Canabis
* Tobaco
* Therapi amnewid nicotin

Categori:Bywyd personol
Undeb Rhydychen

Cymdeithas drafod uchel ael yn Rhydychen yw **Undeb Rhydychen**, neu yn llawn **Cymdeithas Undeb Rhydychen** (Saesneg: *Oxford Union Society*). Daw aelodaeth yr undeb yn bennaf o Brifysgol Rhydychen. Cafodd ei sefydlu ym 1823 a chaiff ei ystyried ledled y byd fel sefydliad sydd wedi llunio a rhoi profiad i nifer o wleidyddion y dyfodol ym Mhrydain a thramor.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Undeb Rhydychen

Categori:Prifysgol Rhydychen
Categori:Diwylliant Lloegr
Categori:Sefydliadau 1823
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Lloegr
Swdocw

bawd|dde|250px|Pos swdocw
dde|bawd|250px|Pos wedi ei ddatrys gyda rhifau'r ateb yn goch
Pos sy'n seiliedig ar resymeg yw **Swdocw** (neu weithiau **Sŵdocw**) (Siapaneg: *sūdoku*). Y bwriad yw i lenwi grid, 9x9 sgwâr, fel bod pob colofn a phob rhes a phob un o'r naw bocs 3×3 (gelwir nhw hefyd yn flociau neu'n ardaloedd) yn cynnwys y rhifau o 1 i 9 ddim ond un waith ym mhob un. Mae'r person sy'n gosod y pos yn rhoi grid sydd â ond ychydig o'r rhifau wedi eu cwblhau.

Mae posau swdocw sydd wedi eu cwblhau fel arfer yn fath o Sgwâr Lladin gyda rheolau ychwanegol ynglŷn â chynnwys yr ardaloedd o'i fewn. Yn aml, dywedir yn anghywir i'r bos darddu o Leonhard Euler, yn seiliedig ar ei waith ef gyda sgwariau Lladin.

Dyfeiswyd y bos gyfoes gan bensaer Americanaidd, Howard Garns, ym 1979 a gyhoeddwyd gan Dell Magazines dan yr enw "***Number Place***".  Daeth yn boblogaidd yn Siapan ym 1986, wedi iddo gael ei gyhoeddi yng nghylchgrawn Nikoli dan yr enw *Sudoku*, gan olygu *rhif unigol*. Daeth yn boblogaidd yn ryngwladol yn 2005.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Llwyfan ar gyfer cystadlu yn sudoku yn rhyngwladol. Ar gael hefyd yn Ffrangeg, Almaeneg ac Eidaleg

Categori:Mathemateg hamdden
Categori:Posau
Syr Herbert Williams-Wynn, 7fed Barwnig

Gwleidydd o Gymru oedd **Syr Herbert Lloyd Watkin Williams-Wynn, 7fed Barwnig** (6 Mehefin 1860 – 24 Mai 1944). Roedd yn aelod seneddol dros Sir Ddinbych rhwng Mai a Tachwedd 1885.

Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Barwnigion ym Marwnigaeth Lloegr
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig

Gwleidydd o Gymru oedd **Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig** (22 Mai 1820 – 9 Mai 1885). Roedd yn aelod seneddol dros Sir Ddinbych o 1841 hyd ei farwolaeth yn 1885 yn 64 oed. Deilwyd y sedd gan ei dad gynt, a'i daid a'i hen-daid, Watkin Williams-Wynn oedd eu henwau hwy i gyd hefyd.
bawd|chwith|150px|Arfau

## Bywyd Personol
Roedd Syr Watkin yn fab hynaf Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig a Henrietta merch Edward Clive, Iarll cyntaf Powys 

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Westminster  a Choleg Eglwys Crist, Rhydychen.

Ar 28 Ebrill 1852, yn Eglwys Saint James Llundain, priododd ei gyfnither Marie Emily Williams Wynne merch Henry Williams Wynne, Llysgennad Prydain yn Nenmarc

## Gwasanaeth milwrol
Ym 1839 fe ymunodd a'r Life Guards  fel canwr corn, cafodd ei ddyrchafu yn is-gapten ym 1842, ymadawodd a'r fyddin reolaidd ym 1843. Roedd yn Is-gyrnol yng Nghatrawd Iwmyn Sir Drefaldwyn o 1844 i 1877 ac yn Gyrnol anrhydeddus y gatrawd hyd ei farwolaeth. Roedd yn bennaeth  Gwirfoddolwyr Reiffl Sir Ddinbych o 1862 hyd ei farwolaeth; roedd y gwirfoddolwyr yn cynnal gwersyll ymarfer flynyddol  ar dir Syr Watcyn yn Wynnstay.

[330px|bawd|canol|Rhan o gan i Syr Watcyn gan [Mynyddog]]

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barwnigion ym Marwnigaeth Lloegr
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Pobl o Wrecsam
Ozzy Osbourne

Canwr, cyfansoddwr caneuon a phersonoliaeth teledu oedd **John Michael "Ozzy" Osbourne** (3 Rhagfyr 1948 – 22 Gorffennaf 2025). Daeth yn enwog yn y 1970au fel prif leisydd y band Black Sabbath. Roedd hefyd yn artist unigol a ennillodd nifer o wobrau. Serennodd ef a'i deulu yn y rhaglen deledu realiti am eu bywyd, *The Osbournes.*

## Bywyd cynnar 
Ganed Osbourne yn Aston, rhan o ddinas Birmingham, Lloegr, a dyna lle dreuliodd rhan fwyaf o'i ddyddiau cynnar. Dywed i Osbourne ddioddef o anhawsterau dysgu (honir iddo fod yn dyslexic,) gan wneud ei fywyd ysgol yn anodd. Amrywiodd enw'r band gan gynnwys Polka Tulk and Earth. Yn ystod ymarferion un diwrnod, sylwodd y band ar bobl yn ciwio tu allan i sinema lle roedd ffilm arswyd yn cael ei ddangos, sylwodd y chwarawr gitâr fâs, Geezer Butler, faint mor rhyfedd oeddi fod pobl yn hoffi cael eu dychryn. 'Black Sabbath', a gyfarwyddwyd gan Mario Bava oedd y ffilm. Wedi darllen llyfr yr ocwlt a fenthycodd gan Osbourne, cafodd Butler freuddwyd am ffigwr tywyll ar ben ei wely. Ysgrifennodd geiriau'r gân "Black Sabbath" yn dilyn hyn, un o'u caneuon cyntaf yn y steil newydd tywyll. Hon oedd prototype i steil diweddarach eu gyrfa.

## Gyrfa 
### Black Sabbath 
Er iddynt ond dderbyn buddsoddiad modest gan y label recordio Warner Bros. Records, fe gafodd Black Sabbath lwyddiant sydyn a pharhaol. Adeiladwyd y llwyddiant o gwmpas riffs gitâr Tony Iommi, geiriau Geezer Butler, wedi ei goroni gan lais iasol Osbourne. Fe werthodd eu recordiau cynnar, megis eu albwm cyntaf hunan enwyd a *Paranoid*, mewn niferoedd enfawr a chael eu chwarae ar yr awyr.

### Gyrfa unigol 
Fe gollodd Osbourne ei le fel aelod o Black Sabbath yn 1979, yn bennaf oherwydd ei fod yn annibynadwy oherwydd ei ganmddefnydd o gyffuriau. Roedd holl aelodau'r band yn defnyddio cyffuriau, ond fe ddefnyddiodd Osbourne lawer mwy. Cymerodd cyn-ganwr Rainbow, Ronnie James Dio, ei le.

Bu farw wythnosau yn ddiweddarach ar 22 Gorffennaf 2025. Cafwyd datganiad gan ei deulu yn dweud "Gyda thristwch na all geiriau gyfleu, rydym yn gorfod cyhoeddi bod ein hannwyl Ozzy Osbourne wedi marw y bore ma ... Roedd gyda'i deulu ac wedi ei amgylchynu gan gariad".

## Gitârwyr 
### Gyda Black Sabbath 
* Tony Iommi (1968-1978 1980-1999, 2001-)

### Unigol 
* Randy Rhoads (1979-1982)
* Bernie Torme (1982)
* Brad Gillis (1982)
* Jake E. Lee (1982-1987)
* Zakk Wylde (1987-1992, 1998, 2002-2004, 2006-present)
* Steve Vai (1994-1995)
* Alex Skolnick (1995)
* Joe Holmes (1995-2001)
* Jerry Cantrell (2004-2006)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Ozzy Osbourne
* Ozzfest
* Gwefan Epic Records Ozzy 
* Daisley-Kerslake Lawsuit Dismissed In U.S. Federal Court 
* MTV.TV's guide to Ozzy's appearances on MTV's The Osbournes
* Ozzy talks  about his new album "Black Rain"
* "The Wit & Wisdom of Ozzy Osbourne"  1972 interview with a drug-addled Osbourne (reprinted by *Crawdaddy!*).

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Cantorion Saesneg o Loegr
Categori:Cantorion roc o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Llysieuwyr
Categori:Pobl a aned yn Swydd Warwick
Categori:Pobl o Birmingham
Sarajevo

bawd|220px|Sarajevo

**Sarajevo** yw prifddinas a dinas fwyaf Bosnia a Hertsegofina, gyda phoblogaeth o tua 419,030 yn 2007.

Er fod pobl wedi bod yn byw yn yr ardal ers y cyfnod cynhanesyddol, sefydlwyd y ddinas gan Ymerodraeth yr Otomaniaid yn y 15g. Daeth yn fyd-enwog yn 1914, pan saethwyd yr Archddug Franz Ferdinand, etifedd coron Awstria, a'i wraig Sofía Chotek, yma ar 28 Mehefin 1914 gan fyfyriwr Serbaidd ieuanc o'r enw  Gavrilo Princip. Dechreuodd hyn y broses a arweiniodd at y Rhyfel Byd Cyntaf. Cynhaliwyd Gemau Olympaidd y Gaeaf yma yn 1984.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Genedlaethol Bosnia-Hertsegofina
*Banc BOR
*Hotel Radon Plaza
*Mosg Ferhadija

## Enwogion
*Silvije Strahimir Kranjčević (1865-1908), bardd
*Vladimir Prelog (1906-1998), chemegydd
*Asim Ferhatović (1933-1987), chwaraewr pêl-droed


Categori:Dinasoedd Bosnia a Hertsegofina
Categori:Prifddinasoedd Ewrop