Symbol alcemegol

[bawd|Tabl o symbolau alcemegol o *The Last Will and Testament* gan [Basil Valentine, 1670]]

Defnyddiwyd **symbolau alcemegol** i ddynodi elfennau a chyfansoddion cemegol, yn ogystal â chyfarpar a phrosesau alcemegol, tan y 18fed ganrif. Er bod nodiant eisoes wedi'i safoni'n rhannol, roedd arddulliau a symbolau yn amrywio rhwng alcemyddion. Cyhoeddodd Lüdy-Tenger restr o 3,695 o symbolau ac amrywiadau, ac nid oedd honno'n holl-gynhwysfawr, gan hepgor er enghraifft lawer o'r symbolau a ddefnyddiwyd gan Syr Isaac Newton. Mae'r dudalen hon felly yn rhestru'r symbolau mwyaf cyffredin yn unig.

## Y tri chysefin 
Yn ôl Paracelsus (1493-1541), y tri chysefin neu *tria prima* - sydd wrth wraidd pob peth yn syth - yw: 

* Sylffwr neu enaid, egwyddor hylosgedd : 🜍 (24x24px)
* Mercwri neu ysbryd, yr egwyddor o ymdoddi ac anweddolrwydd : ☿ (24x24px)
* Halen neu gorff, yr egwyddor o anhylosgedd ac anweddolrwydd: 🜔 (24x24px)

## Pedair elfen sylfaenol 
Mae alcemi'r Gorllewin yn defnyddio'r pedair elfen glasurol. Y symbolau a ddefnyddir ar gyfer y rhain yw: 

* Yr awyr 🜁 (24x24px)
* Y ddaear 🜃 (24x24px)
* Y tân 🜂 (24x24px)
* Y ddŵr 🜄 (24x24px)

## Saith  
bawd| Y darian yn arfbais y Gymdeithas Frenhinol Cemeg, gyda'r saith symbol planedol-fetel
Roedd y saith metel a oedd yn hysbys ers y cyfnod Clasurol yn Ewrop yn gysylltiedig â'r saith planed glasurol; roedd hyn yn amlwg iawn mewn symbolaeth alcemegol. Amrywiai'r union gydberthynas dros amser, ac yn y canrifoedd cynnar, canfuwyd efydd neu electrwm weithiau yn lle mercwri, neu gopr i'r blaned Mawrth yn lle haearn; fodd bynnag, roedd aur, arian, a phlwm bob amser wedi'u cysylltu â'r Haul, y Lleuad, a Sadwrn. (Er enghraifft, priodolir tun oedd Mercwri ac electrwm oedd Iau yn y llawysgrif Marcianus i Zosimos of Panopolis.)

* Arian, yn cyfateb i'r Lleuad ☽ neu ☾ (24x24px neu24x24px) [hefyd 🜛 yn Newton] 
* Aur, yn cyfateb i'r Haul ☉ 🜚 ☼ (24x24px24x24px24x24px)
* Arian byw, yn cyfateb i Fercher ☿ (24x24px)
* Copr, yn cyfateb i Wener ♀ (24x24px)
* Haearn, yn cyfateb i Fawrth ♂ (24x24px)
* Tun, yn cyfateb i Iau ♃ (24x24px)
* Plwm, yn cyfateb i Sadwrn ♄ (24x24px)

## Elfennau cyffredin a metelau diweddarach 
[bawd| Y cylch sgwâr: symbol alcemegol (17eg ganrif) yn darlunio cydadwaith y pedair [Elfen glasurol|elfen o fater sy'n symbol o faen yr athronydd]]

* Antimoni ♁ (24x24px) (yn Newton), hefyd24x24px
* Arsenig 🜺 (24x24px)
* Bismwth ♆ (24x24px) (yn Newton), 🜘 (24x24px) (yn Bergman)
* Cobalt24x24px (tua 🜶) (yn Bergman)
* Manganîs24x24px (yn Bergman)
* Nicel24x24px (yn Bergman; a ddefnyddiwyd yn flaenorol ar gyfer sylffwr)
* Ocsigen24x24px (yn Lavoisier)
* Fflogistwn24x24px (yn Bergman)
* Ffosfforws24x24px neu24x24px
* Platinwm24x24px neu24x24px (yn Bergman ac eraill)
* Sylffwr 🜍 (24x24px) (yn Newton)
* Sinc24x24px (yn Bergman)

## Cyfansoddion alcemegol 
de|bawd| Symbolau alcemegol yn Nhraethawd Hir Torbern Bergman *ar Affineddau Dewisol* ym 1775
Mae'r symbolau canlynol, ymhlith eraill, wedi'u mabwysiadu yn Unicode.

* Asid (gan gynnwys finegr) 🜊 (24x24px)
* Salamoniac (clorid amoniwm) 🜹 (24x24px)

# Calchynnu (*calcinate,* llosgi) (Yr Hwrdd 16x16px) ♈︎
# Ceulo (*congeal*, rhewi) (Y Tarw 16x16px) ♉︎
# Sefydlogi (*fix, stabalise*) (Y Gefeilliaid 16x16px) ♊︎
# Hydoddi (*dissolve*) (Y Cranc 16x16px) ♋︎
# Treulio (Y Llew 16x16px) ♌︎
# Distyllu (Y Forwyn 16x16px) ♍︎
# Sychdarthu (mynd yn syth o solet i nwy) (Y Fantol 16x16px) ♎︎
# Ymrannu (Y Sgorpion 16x16px) ♏︎
# Cwyrelu (Y Saethydd 16x16px) ♐︎
# Eplesu (Yr Afr 16x16px) ♑︎ (Pydru)
# Lluosi (Y Dyfrwr 16x16px) ♒︎
# Allanoli (Y Pysgod 16x16px) ♓︎

## Unedau 
Mae sawl symbol yn dynodi unedau amser.

* Mis 🝱 (24x24px) neu24x24px neu xXx
* Dydd-Nos 🝰 (24x24px)
* Awr 🝮 (24x24px)

## Unicode 
Ychwanegwyd y bloc Symbolau Alcemegol at Unicode yn 2010 fel rhan o Unicode 6.0. 

## Oriel 
Rhestr o symbolau a gyhoeddwyd ym 1931:
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_1.jpg
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_2.jpg
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_3.jpg
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_4.jpg
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_5.jpg
Delwedd:De_Rosemont_(1931)_plate_6.jpg
Delwedd:Basel_2012-10-02_Mattes_(90).JPG|alt=(all 6 plates, large file)| (pob un o'r 6 plât, ffeil fawr)

Delwedd:Marcianus_gr._299_fol_6.jpg
Delwedd:Marcianus_gr._299_fol_7.jpg
Delwedd:Marcianus_gr._299_fol_7v.jpg

## Cyfeiriadau 
### Gwaith a ddyfynnwyd 
* 
* 
* 

## Dolenni allanol
* 
* Symbolau alcemegol yn Unicode

Categori:Alcemi
Categori:Symbolau alcemegol