Polca

Mae'r **polca** (neu **polka**) yn ddawns gron fywiog mewn amser dau-pedwar neu *alla breve*. Daw'r enw o'r Weriniaeth Tsiec (a elwyd yn gyffredin yn Fohemia ar y pryd). Y ffurf sylfaenol yw dilyniant o gamau polca neu gamau bob yn ail (byr-byr-hir) gyda phwyslais ar y cam byr cyntaf, hynny yw, bob yn ail ar y droed chwith a dde. Dechreuwyd y cam arall hwn yn wreiddiol gyda hop yn Bohemia a daeth i ben gyda hop mewn ardaloedd Almaenig. Cyflwynwyd y gair yn eang ymhlith ieithoedd Ewrop yn yr 1840au cynnar.

## Tarddiad
[thumb|250px|Perfformwyr cerddoriaeth polca ar strydoedd [Prag|Prâg yn Tsiecia - cartref y ddawns]]

Dywedir mai'r forwyn Anna Chadimová (Slezáková, 1805-1884 yn ddiweddarach) a ddawnsiodd y polca gyntaf, un dydd Sul tua 1830 yn Kostelec nad Labem (Elbekosteletz fel adnabwyd hi'n swyddogol ar y pryd) i'r gân werin leol, ""Strýček Nimra koupil šimla"" ("Brynodd yr Wncwl Nimra Geffyl Gwyn"). Ysgrifennodd yr athro ifanc Josef Neruda a oedd yn bresennol y ddawns a'r alaw a lledu'r ddawns ymhellach.

Mae'r enw "*polka*" yn golygu "Pwyles" mewn Tsieceg a Phwyleg. Tua 1830 gelwid y ddawns yn *půlka* (o'r "cam arall", Tsiec *půlka* = hanner).

## Tarddiad camau'r ddawns
Gellir olrhain y cam yn ôl i ddawns werin yr Almaen fel *hop* ymhell cyn 1800. Defnyddiodd Johann Sebastian Bach hopscotch yn ei waith *Mer hahn en neue Oberkeet* yn 1742. 

Trosglwyddwyd yr union ffurf ddawns yn Rhine-Franconian 1811 fel *hiper*, ac mae dawns walts gron yr Alban (a elwir yn "*Scottish*" mewn sawl gwlad) hefyd yn defnyddio'r cam hwn.

Mae polca neu walts yr Alban wedi cael ei chyflwyno mewn llawer o wledydd: Awstria (Krebspolka), yr Almaen, y Swistir, yr Iseldiroedd, Denmarc (Tyrolerhopsa), Sweden, Norwy ac wrth gwrs y Weriniaeth Tsiec, Slofacia, Gwlad Pwyl, Belarws a llawer o wledydd eraill.

Mewn dawnsio gwerin - lle mae'r polca wedi ei recordio ers tua 1835, yn Awstria ers tua 1840 - mae sirioldeb y gerddoriaeth a'r cylchdroi cyflym yn aml yn arwain at y dawnsio'n eithaf afieithus. Mewn dawnsio neuadd mae'r gelfyddyd yn cynnwys, ymhlith pethau eraill, ystum dawnsio da.

Mae'r gwahaniaethau canlynol yn nawnsio gwerin Awstria :

* Polka Franze - araf (≈80 bpm ), gyda cham hercian ar ôl y cam eiledol
* Polka Bohemian - ychydig yn gyflymach (≈100 bpm), fel arfer gyda cham hercian ar ôl y cam eiledol
* Polca – tempo canolig (≈120 bpm), dawnsio heb sgipio
* Polca cyflym – cyflym i gyflym iawn (≈160 bpm), heb gam hercian

## Ymledu
Ymledodd y polca ar draws Ewrop ac oddi yno ymlaen gydag ymfudwyr i gyfandir America.

Ymgorfforodd Bedřich Smetana y polca yn ei opera The Bartered Bride (Tsieceg: Prodaná nevěsta) ac yn benodol, Act 1.

### Belarws
Yn y 1850au, ehangwyd polca ymhlith Belarwsiaid, a chafodd ei drawsnewid gan y diwylliant cenedlaethol. Mewn gwahanol ranbarthau, cododd amrywiadau lleol, a oedd yn cymhathu â llên gwerin coreograffig lleol ac yn ennill poblogrwydd. Roedd rhwyddineb treiddiad y polca i goreograffi Belarwseg oherwydd ei agosrwydd at draddodiadau coreograffig cenedlaethol Belarwseg.

Roedd y polca 2/4 metr yn uno'n dda â dawns draddodiadol Belarwseg, a oedd â metr tebyg. Er enghraifft, mae "Trasucha" (Belarwseg: "Трасуха", "Trasucha" neu "Пацяруха", "Paciaruchais") yn symbol o ddawns werin nodweddiadol, y derbyniodd ei henw ohoni, a polca. Ceir hefyd tôn *Y Polca Cymreig* gellir ei chwarae mewn C neu mewn G. Mae nifer o donau polca "Cymreig" â hanes y tu hwnt i Glawdd Offa gan deithio gyda cherddorion a phobl i Gymru. Ceir felly enwau Cymraeg i polcas sydd â (sawl) enw Saesneg ac efallai ieithoedd eraill iddo. Yn eu mysg mae: *Polca Llewelyn Alaw* (gelwir hefyd yn: Con Cassidy’s, Con Cassidy’s Glenbeigh, The German Schottische, The International Schottische); *Polca Trecynon*, a *Polca Cefn-Coed* (gelwir hefyd yn The Backwoods, The Cefn-Coed).

## Dolenni allanol
* 'How to Dance Polka' gwers dawnsio ar-lein ar Youtube
* Сябры ПОЛЬКА БЕЛАРУСКАЯ "Polka Belarwscaia" - Polka Belarwsieg ar raglen deledu
* *Ffidl Ffadl*: a Welsh polka gan Deb Chalmers ar Youtube
* Set Polcas Bob alawon polca, y rhan fwyaf o du allan i Gymru ond a gasglwyd gan Gymry

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth werin
Categori:Mathau o gerddoriaeth
polka
Categori:Tsiecia
Categori:Dawns