open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Défense

bawd|La Défense

Ardal fusnes fawr, tair cilomedr i'r gorllewin o derfynau'r ddinas ym Mharis yn **La Défense**. Mae'n rhan o Ardal Fetropolitan Paris yn rhanbarth Île-de-France, a leolir yn yr adran Hauts-de-Seine ar draws cymunedau Courbevoie, Nanterre a Puteaux.

La Défense yw ardal fusnes bwrpasol mwyaf Ewrop gyda 560 hectar.

## Dolenni allanol 
* La Défense

Categori:Hauts-de-Seine
Hafaliad llinol

bawd|300px|Dau graff o hafaliaid llinol, gyda dau newidyn.
Math o hafaliad mathemategol yw **hafaliad llinol** neu **hafaliad llinell**.

Enghraifft:

:a_1x_1+\cdots +a_nx_n+b=0,
lle mae x_1, \ldots, x_n yn  newidynnau, yn anhysbysion neu'n amhenderfynedig (*unknowns or indeterminate*), a

b, a_1, \ldots, a_n yw'r cyfernodau, sydd fel arfer yn rhifau real. Gellir ystyried y cyfernodau'n baramedrau'r hafaliad a gellir eu datgan yn fynegiadau mympwyol, wedi'u cyfyngu i beidio â chynnwys unrhyw newidyn. I gynhyrchu hafaliad call gyda gwerthoedd di-sero b, ni all y cyfernodau i gyd fod yn sero.

O ran yr algebra, gellir cael hafaliad llinol gan wneud sero yn bolynomial llinol dros rhai meysydd mathemategol, lle deillia'r cyfernodau, ac ni ddylai hynny gynnwys symbolau ar gyfer yr amhenderfynedig.

Mae'r achos o un newidyn yn hynod bwysig, ac yn aml at un newidyn yn unig mae'r term "hafaliad llinol" yn cyfeirio.

Mae pob pâr o rifau sy'n ddatrysiadau o hafaliad llinol mewn dau newidyn yn ffurfio llinell yn y plân Ewclidaidd, a gall pob llinell gael ei ddiffinio fel datrysiadau'r hafaliad llinol. Dyma darddiad y term "llinol". Yn fwy cyffredinol, mae datrysiadau'r hafaliad llinol gyda newidynnau  yn ffurfio uwch-blân (*hyperplane*) (o ddimensiwn ) yn y gofod Ewclidaidd o ddimensiwn .

## Graddiant llinell  
Mae graddiant llinell syth yn disgrifio goledd (h.y. pa mor serth yw’r linell). Os y gwyddom beth yw hafaliad y llinell, yna gellir cyfrifo'r graddiant. Mae gan linellau paralel yr un graddiant. Mae graddiant llinell yn bositif pan fo'r llinell yn mynd o'r chwith i'r dde yng nghyfeiriad yr echelin, ac mae'r  gwerthoedd yn cynyddu. Mae graddiant y llinell yn negatif pan fo'r llinell yn mynd o’r chwith i'r dde yng nghyfeiriad yr echelin, ac mae’r gwerthoedd yn lleihau.

;Croestoriad
Mae'r pwynt lle mae'r llinell yn croesi'r echelin yn cael ei fynegi naill ai fel croestoriad (0,y_0) gydag echelin-y neu'r croestoriad (x_0,0) gydag echelin-x a gyda goledd m yn rhoi i ni hafaliad ar gyfer y llinell. Mae cyfesurynnau (x_1,y_1), felly, yn rhoi:

:y - y_1 = m( x - x_1 ).

;Rhyngdoriad
Pan fo llinell syth yn croesi'r ddwy echelin, y tu allan i'r tarddbwynt, ceir dau werth, dau rhyngdoriad ac ni allant fod yn sero. Awgryma hyn na all c chwaith, fod yn sero. Gellir eu mynegi fel hafaliad:

:\frac{x}{x_0} + \frac{y}{y_0} = 1.

Mae hyn yn digwydd o ganlyniad i symud c yn yr hafaliad ax+by+c=0 i'r ochr dde, ac yna lluosi dwy ochr yr hafaliad gyda -1/c, gan roi

:(-\frac a c) x + (-\frac b c) y = \frac 1{x_0}x + \frac 1 {y_0}y = 1,

sy'n hafal i'r uchod.

## Gweler hefyd
* Hafaliad cwadratig

## Cyfeiriadau
Categori:Algebra sylfaenol
Llinol
Arwydd (mathemateg)

Defnyddir y symbolau plws a minws i ddangos **arwydd rhif**. Tarddodd y termau hyn o nodweddion pob rhif real, a ellir eu dosbarthu'n bositif, yn negatif neu'n sero. Mae'r sero'n hyblyg iawn, a gall newid o wlad i wlad: yn bositif, yn negatif, neu ddim yn unrhyw un o'r ddau. Os na chrybwyllir yn benodol, mae'r erthygl hon yn cydymffurfio â'r confensiwn olaf - nad yw sero'n bositif nac yn negatif. Mewn rhai cyd-destunau, mae'n gwneud synnwyr ystyried sero yn arwydd, e.e., mewn cynrychioliadau o bwyntiau arnawf o rifau real o fewn cyfrifiadureg.

Mewn nodiant rhifol cyffredin (sy'n cael ei ddefnyddio mewn rhifyddeg a mannau eraill), mae arwydd rhif yn aml yn cael ei wneud yn glir trwy osod symbol adio (plws) neu dynnu (minws) cyn y rhif. Er enghraifft, mae +3 yn dynodi "tri positif", a -3 yn dynodi "tri negatif". Heb gyd-destun penodol, neu pan na roddir arwydd pendant, dehonglir y rhif fel rhif cadarnhaol, positif. Mae'r nodiant hwn wedi sefydlu perthynas gref rhwng yr arwydd minws "-" gyda rhifau negyddol, ac, yn yr un modd, mae'r arwydd plws "+" yn gysylltiedig â phositifrwydd.

Pan nad yw sero'n bositif nac yn negatif, gellir dweud fod :
* rhif yn bositif pan fo'n fwy na sero.
* rhif yn hollol bositif (*strictly positive*) fo'n fwy na sero.
* rhif yn annegatif pan fo'n fwyn na, neu'n hafal i sero.
* rhif yn negatif pan fo'n llai na sero.
* rhif yn hollol negatif (*strictly negative*) pan fo'n llai na sero.
* rhif yn amhositif pan fo'n llai na, neu'n hafal i sero.

Mae gwerth absoliwt rhif real bob tro yn annegatif, ond nid yw hynny'n golygui ei fod yn bositif.

## Ystyron eraill 
Gall gwefr drydanol fod yn bositif neu'n negatif.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhifau
Categori:Rhifyddeg sylfaenol
Categori:Terminoleg mathemateg
Côr Godre'r Garth

Côr cymysg yn ardal Gwaelod-y-Garth yw **Côr Gwaelod y Garth**. Mae'n denu cantorion o ardal Caerdydd a Phontypridd.

## Hanes
Ffurfiwyd Côr Godre’r Garth yn 1974 gyda'r nod o hybu’r Gymraeg mewn ardal a oedd, yr adeg honno, yn ôl ei gwefan "wrthi’n brysur yn ailddarganfod ei Chymreictod". Roedd llawer o Gymry Cymraeg wedi symud i ardal Pontypridd o bob cwr o Gymru a daeth y rhai cerddorol yn eu plith ynghyd o dan arweiniad deheuig Wil Morus Jones. Athrawon oedd nifer o’r newydd-ddyfodiaid hynny, a bellach mae nifer o aelodau iau’r côr yn gynnyrch ysgolion Cymraeg yr ardal.

Arweinydd cyntaf y Côr oedd Wil Morus Jones. Wedi 28 o wasanaeth, ymddeolodd o'i rôl. Daeth Eilir Owen Griffiths yn arweinydd yn 2003.

### Ennill yn yr Eisteddfod Genedlethol
Mae'r Côr yn cystadlu mewn eisteddfodau gan gynnwys ennill ar ei chynnig gyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerfyrddin 1974.

Ennill categori i gorau dros 45 mewn nifer:
: 2004 - Casnewydd 
: 2005 - Y Faenol 
: 2006 - Abertawe 
: 2007 - Sir y Fflint
: 2009 - Y Bala

### Stadiwm y Mileniwm
Mae’r côr wedi ymddangos 4 gwaith yn arwain y canu yn Stadiwm y Mileniwm, gan gynnwys canu gyda Hayley Westenra a Katherine Jenkins cyn gêm Cymru a Seland Newydd yn 2006.

### Teithiau Tramor
Mae'r Côr wedi teithio a pherfformio dramor gan ymwelad â Fflorens, Iwerddon, Barcelona, Llydaw a Prâg ac amryw o lefydd eraill dramor a ledled Cymru. Mae cysylltiad gyda chôr Liedertafel Moosburg, Bafaria’n ymestyn nôl dros 25 o flynyddoedd pan fu aelodau’r ddau gôr yn aros gyda’i gilydd am y tro cyntaf ac yn cynnal cyngherddau.

Amser Pasg 2006 oedd yr ymweliad diweddaraf, pan aeth Godre’r Garth ar daith lwyddiannus i Moosburg, gyda’n harweinydd presennol, Eilir Owen Griffiths. Daeth y criw o Moosburg nôl i aros yng Nghymru amser Pasg 2008 pan ganwyd Offeren Schubert yn G ar y cyd. Ceri Williams bu cyfeilydd cyntaf y Côr.

## Trefniadaeth
: **Arweinydd**: Stefan Watkins
: **Cyfeilydd**: Branwen Evans (bu'n cyfeilio i Gôr ABC cyn hynny)

:**Ymarferion**: Pob nos Sul am 7:30 p.m., Neuadd y Pentref, Efail Isaf

## Recordiadau
* ''Côr Godre'r Garth*, Albwm (1976)
* *Ym Mhontyridd mae'n Nghariad*, Albwm (1983)
* *Dwfn Liwiau'', CD 

## Dolenni
*Gwefan Côr Godre'r Garth
*Fideos o Gôr Godre'r Garth yn Perfformio 
*
*Côr Godre'r Garth ar Facebook

## Cyfeiriadau
Categori:Corau Cymreig
Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol

[bawd|[Charles Falconer, Barwn Falconer o Thoroton|Yr Arglwydd Falconer, unig deiliad y swydd.]]
	
Roedd yr **Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol** yn swydd Cabinet Llywodraeth Prydain, a grëwyd yn 2003. Trosglwyddwyd rhai o swyddogaethau'r Arglwydd Ganghellor i'r Ysgrifennydd Gwladol newydd. Yn ddiweddarach, trosglwyddwyd swyddogaethau pellach i'r Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol gan y Prif Ysgrifennydd Gwladol, swydd o fewn y llywodraeth a deiliwyd gan y Dirprwy Brif Weinidog.
	
Unig ddeiliad y swydd oedd yr Arglwydd Falconer a oedd hefyd yn parhau i wasanaethu fel Arglwydd Ganghellor ar yr un pryd. 
	
Crëwyd y swydd yn ffurfiol trwy gymeradwyaeth Gorchymyn Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol 2003 (OS 2003 Rhif 1887). Daeth y swydd i ben ar 9 Mai 2007, a throsglwyddwyd ei holl gyfrifoldebau i adran newydd yr Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder. Deiliad  cyntaf y swydd newydd oedd yr Arglwydd Falconer hefyd.

## Ysgrifenyddion Gwladol dros Gyfiawnder 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Testun *OS 2003 Rhif 1887* 
* 

Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig‎
Categori:Hanes gwleidyddol y Deyrnas Unedig
Materion Cyfansoddiadol
Eric Liddell

Roedd **Eric Henry Liddell** 16 Ionawr 1902 – 21 Chwefror 1945) yn Genhadwr Cristionogol o'r Alban, yn athletwr Olympaidd ac yn chwaraewr Rygbi Rhyngwladol

Ganwyd Liddell yn Tsieina yn fab i genhadon o'r Alban. Aeth i ysgol breswyl ger Llundain, gan dreulio amser, pan fyddai'n bosibl, gyda'i deulu yng Nghaeredin. Wedi ymadael a'r ysgol bu'n fyfyriwr ym Mhrifysgol Caeredin.

Yng  Ngemau Olympaidd yr Haf 1924 ym Mharis, gwrthododd Liddell i redeg yn y rowndiau rhagbrofol ar gyfer y ras yr oedd  yn ei ffafrio, y 100 metr oherwydd eu bod yn cael eu cynnal ar ddydd Sul a bydddai rhedeg ar y Sul yn groes i'w argyhoeddiad Cristionogol i barchu'r Saboth. Yn hytrach cafodd cystadlu yn y rasys 400 metr oedd yn cael eu cynnar ar ddiwrnod yn ystod yr wythnos, gan ddod yn fuddugol. Dychwelodd i Tsieina ym 1925 i wasanaethu fel cenhadwr ac athro. Ar wahân i ddau gyfnod byr o wyliau yn yr Alban, bu'n aros yn Tsieina hyd ei farwolaeth mewn gwersyll rhyfel Siapaneaidd ar gyfer sifiliaid ym 1945.

Cafodd  hanes hyfforddi, rasio a dylanwad ei argyhoeddiadau crefyddol yn y Gemau Olympaidd, eu darlunio yn y ffilm 1981 fu'n fuddugol yn yr Oscars *Chariots of Fire*, lle mae'n cael ei bortreadu gan gyd Albanwr Ian Charleson.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Athletwyr o'r Alban
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Dyngarwyr o'r Alban
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ymennydd
Categori:Sbrintwyr
Charles Falconer, Barwn Falconer o Thoroton

Bargyfreithiwr a gwleidydd y Blaid Lafur sy'n eistedd yn Nhŷ'r Arglwyddi yw **Charles Leslie Falconer, y Barwn Falconer o Thoroton**, PC, KC (ganwyd 19 Tachwedd 1951).

Penodwyd Falconer yn Arglwydd Ganghellor a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Cyfansoddiadol yn 2003 gan y Prif Weinidog Tony Blair. Fe'i penodwyd yn deiliad cyntaf swydd yr Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder yn 2007 wedi aildrefnu ac ehangu portffolio'r Adran Materion Cyfansoddiadol. Gwasanaethodd yn y rôl newydd am ychydig dros fis cyn i Gordon Brown ddod yn Brif Weinidog ym mis Mehefin 2007 pan gafodd ei ddisodli gan Jack Straw. Fe'i penodwyd yn Ysgrifennydd Cyfiawnder Cysgodol dan arweinyddiaeth dros dro Harriet Harman, a pharhaodd yn y swydd wedi ethol Jeremy Corbyn yn arweinydd Llafur, hyd iddo - ynghyd â dwsinau o'i gydweithwyr - ymddiswyddo ar 26 Mehefin 2016.

## Bywyd cynnar 
Ganed Falconer yng Nghaeredin ar 19 Tachwedd 1951, yn fab i John Leslie Falconer, cyfreithiwr, ac Anne Mansel, ei wraig. Ei daid tadol oedd John Ireland Falconer, cyn Arglwydd Profost Caeredin. Addysgwyd Falconer yn Academi Caeredin a Choleg y Drindod, Glenalmond .

Ar 20 Gorffennaf 2010, dyfarnwyd iddo Ddoethuriaeth er anrhydedd yn y gyfraith (LLD) gan Brifysgol Nottingham Trent.

Ar 14 Mai 1997, yn union ar ôl i Blair ddod yn Brif Weinidog, crëwyd Falconer yn arglwydd am oes fel y Barwn Falconer o Thoroton, o Thoroton yn Sir Swydd Nottingham. Ef oedd yr arglwydd cyntaf a grëwyd ar argymhelliad y Prif Weinidog newydd, ac ymunodd â'r llywodraeth ar unwaith fel y Cyfreithiwr Cyffredinol.

Blwyddyn ar ôl ymuno â llywodraeth Blair symudodd i Swyddfa'r Cabinet a daeth yn rhan o'r holl faterion pwysig a wynebodd y llywodraeth o 1998 hyd etholiad 2001.

Wedi etholiad cyffredinol 2001 fe'i penodwyd yn Weinidog Tai, Cynllunio ac Adfywio ac yn 2002 daeth yn Weinidog Cyfiawnder Troseddol. Ym mis Mehefin 2003 daeth yn Arglwydd Ganghellor a'r Ysgrifennydd Gwladol cyntaf dros Faterion Cyfansoddiadol. Yn 2007 daeth yn Brif Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder gan ddod â llysoedd, carchardai a pholisi cyfiawnder at ei gilydd am y tro cyntaf.

Yn 2013 Cadeiriodd y Comisiwn ar Gymorth i Farw, a chyflwynodd Mesur Cymorth i Farw yn Nhŷ'r Arglwyddi, a geisiodd gyfreithloni ewthanasia yn y DU ar gyfer y rhai oedd â llai na chwe mis i fyw .

Yn 2018, ymddiheurodd am ei rôl fel Arglwydd Ganghellor yn y rhyfel ar gyffuriau. Dwedodd ei fod  bellach yn credu bod gwaharddiad cyffuriau wedi bod yn "drychineb echryslon" i dlodion byd-eang. Awgrymodd y dylai llywodraethau gymryd rheolaeth o gyflenwad cyffuriau, gan leihau cyfraniad gangiau treisgar, a chynhigiodd dylai bod rheoleiddio cyfreithiol ar gynhyrchu a chyflenwi cyffuriau fod ym maniffesto'r Blaid Lafur.

## Bywyd personol
Priododd Marianna Hildyard, sydd hefyd yn fargyfreithiwr, ym 1985. Roedd ei thad, Syr David Henry Thoroton Hildyard, yn Llysgennad Prydain i Chile. Daeth yn QC yn 2002. Mae ganddynt bedwar o blant.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Genedigaethau 1951
Teilwng yw'r Oen

Cyfaddasiad roc o waith Georg Friedrich Händel, *Messiah* (Meseia), gan Tom Parker yw '''Teilwng yw'r Oen'*. Crëwyd yr addasiad yn Saesneg yn gyntaf o dan y teitl *The Young Messiah'' yn 1982. Mae'n cynnwys casgliad o ddarnau sy'n cynnwys llefaru yn seiliedig ar y ddarlleniadau o'r Beibl, ynghyd â cherddoriaeth. Cafodd ei ryddhau yn Gymraeg gan Recordiau Sain ar finyl yn 1984. Syniad David Richards oedd creu'r addasiad Cymraeg ac aeth yn ei flaen i'w gynhyrchu, a chanwyd y darnau lleisiol yn wreiddiol gan Sue Jones Davies, Sonia Jones a Geraint Griffiths.

Cafodd cryno ddisg 'Teilwng yw'r Oen' ei ryddhau, eto dan label Recordiau Sain, yn 1999.

Cafodd addasiad newydd gan Mei Gwynedd a John Quirk, gyda'r geiriau wedi'u hadolygu gan John Gwilym Jones, ei berfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2018.

Mae'r cyfaddasiad yn cynnwys y darnau canlynol:

1. Hedd yn awr

2. Pob cwm isel

3. Ond pwy a all ddal

4. O ti sy'n dod â'r newyddion

5. Bachgen a aned

6. Fe ddaw â bwyd i'w braidd

7. Rho gân lawen

8. Fe gafodd ddirmyg

9. Mor hyfryd o hardd

10. Haleliwia

11. Mi wn, mae mhrynwr i yn fyw

12. Teilwng yw yr Oen

## Cyfeiriadau 
Categori:Sioeau cerdd 1999
Noel Kinsey

Roedd **Noel Kinsey** (24 Rhagfyr 1925 - 20 Mai 2017) yn chwaraewr pêl-droed rhyngwladol dros Gymru a chwaraeodd yn safle'r mewnwr. Enillodd saith cap rhyngwladol a sgoriodd 111 o goliau mewn 444 o gemau cynghrair mewn gyrfa 14 mlynedd yng Nghynghrair Pêl-droed Lloegr.

Dechreuodd ei yrfa gyda Norwich City yn 1947, gan helpu'r *"Canaries"* i gyrraedd yr ail safle yn Trydedd Adran y De ym 1950-51. Trosglwyddodd i Birmingham City ym 1953, gan helpu'r clwb i deitl yr Ail Adran ym 1954-55. Sgoriodd yn rownd derfynol Cwpan yr FA 1956, a ddaeth i ben gyda'i dîm yn colli 3-1 i Manchester City. Ym mis Chwefror 1958 fe'i harwyddwyd i Port Vale am ffi o £ 5,000, a helpodd y *"Valiants"* i ennill teitl y Bedwaredd Adran ym 1958-59. Daeth yn hyfforddwr chwaraewr yn Vale Park ym mis Mai 1960, cyn ymadael ym mis Ebrill 1962. Yn ddiweddarach fe chwaraeodd ar gyfer yr ochrau di gynghrair King's Lynn a Lowestoft Town, a bu'n gweithio i gwmni yswiriant Norwich Union.

Cafodd ei urddo'n aelod o Oriel Anfarwolion Norwich City F.C. yn 2003.

## Gyrfa ryngwladol 
Enillodd Kinsey saith cap dros Gymru rhwng 1951 a 1955. Roedd yn aelod o'r tîm cymhwyso ar gyfer Cwpan y Byd 1954, gan chwarae yn y gêm  a gollodd Cymru 2-1 i Ogledd Iwerddon ar y Cae Ras ar 31 Mawrth 1954.

Bu farw yn 2017 yn 91 mlwydd oed 

## Ystadegau
### Ystadegau clwb
### Ystadegau rhyngwladol
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Gwerth absoliwt

y 'gwerth absoliwt' o unrhyw rif real.]]
.]]
Mewn mathemateg, **gwerth absoliwt**  unrhyw rif real&nbsp; yw gwerth annegatif  heb unrhyw ystyriaeth i'w Arwydd. Felly,  ar gyfer positif&nbsp;,  ar gyfer y negatif&nbsp; (sy'n gwneud  yn bositif) a . Er enghraifft, gwerth absoliwt 3 yw 3 a gwerth absoliwt -3 hefyd yw 3. Gellir ystyried gwerth absoliwt unrhyw rif fel y pellter rhyngddo â sero. Yr hen derm am y gwerth absoliwt oedd **modulus**.

Mae cyffredinoli ynghylch y gwerth absoliwt yn digwydd mewn llawer o feysydd. Er enghraifft, ceir diffiniad o'r gwerth absoliwt yn nhermau rhifau cymhlyg, y cwaternion/au, cylchoedd trefnedig a gofod fectoraidd. Mae'r syniad o werth absoliwt yn perthyn yn agos i faint, a meintiau, pellter a norm, yng nghyd destun mathemateg a ffiseg.

## Diffiniad a nodweddion 
### Rhifau real 
Ar gyfer rhif real&nbsp;, dynodir gwerth absoliwt  gan  (beipen fertigol o boptu'r maint), ac a gaiff ei diffinio fel:

:|x| = \left\{
   \begin{array}{rl}
     x, & \text{if }  x \geq 0 \\
     -x, & \text{if } x 

Felly, mae gwerth absoliwt&nbsp;, bob tro, naill ai'n bositif neu'n sero, ond byth yn negatif. Pan fo  ei hun yn negatif (), yna mae ei werth absoliwt o reidrwydd yn bositif ().

### Rhifau cymhlyg 
 &nbsp;z yw'r pellter&nbsp;r o z o'i darddiad.]]

Gan nad yw rhifau cymhlyg yn drefnedig, mae'r diffiniad uchod yn berthnasol i rifau real, ond yn amherthnasol i rifau cymhlyg. Diffinnir gwerth absoliwt rhifau cymhlyg fel ei bellter Ewclidaidd o'i bwyntiau cyfatebol yn y plân cymhlyg o'i darddiad. Gellir cyfrifo hyn drwy ddefnyddio Theorem Pythagoras; ar gyfer unrhyw rif cymhlyg:

:z = x + iy,

lle mae  ac  yn rhifau real, dynodir gwerth absoliwt  gan  ac fe'i diffinnir gan

:|z| =  \sqrt{[\mathrm{Re}(z)]^2 + [\mathrm{Im}(z)]^2}=\sqrt{x^2 + y^2},

lle mae Re(*z*) = *x* a Im(*z*) = *y* yn dynodi rhannau real a dychmygol *z*, yn ôl eu trefn. Pan fo'r rhan dychmygol  yn sero, ceir cyd-daro gyda diffiniad gwerth absoliwt y rhif real&nbsp;.

## Hanes 
Cyflwynodd y mathemategydd Jean-Robert Argand y term Ffrangeg *module* i olygu *uned o fesur* yn 1806, yn arbennig ar gyfer "gwerth absoliwt 'cymhleth'" a bethyciwyd y term i'r Saesneg (yn ei ffurf Ladin *modulus*) yn 1866. Cyflwynwyd y nodiant , gyda pheipen o'i boptu, gan Karl Weierstrass yn 1841. Mewn cyfrifiadureg, cynrychiolir gwerth absoliwt gan abs(*x*), neu nodiant debyg.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffwythiannau elfennol
Categori:Rhifau real
Categori:Dadansoddi
Groto

bawd|Groto Cregyn, Pontypwl
[bawd|Groto, [Ontario, Canada]]
Ogof naturiol neu wneuthuredig a ddefnyddiwyd gan bobl yn yr oes fodern fel yn yr henfyd, yn hanesyddol a chynhanesyddol, yw **groto** neu **ogofdy**. Ogofau bychain sy'n agos at ddŵr ac sydd fel arfer yn gorlifo neu'n dueddol o orlifo ar lanw uchel yw grotos naturiol. Weithiau, mae grotos gwneuthuredig yn cael eu defnyddio fel nodweddion mewn gerddi. Mae'r *Grotta Azzurra* yn Capri a'r groto yn fila Tiberius ym Mae Napoli yn enghreifftiau o grotos glan-môr naturiol sy'n boblogaidd.

Boed mewn dwr llanw neu'n uchel yn y bryniau, mae grotos fel arfer wedi'i gwneud o galchfaen, ble mae asidedd y dŵr llonydd wedi toddi'r carbonadau yn y garreg wrth iddo basio trwy holltau bychain.
Daw'r gair "groto" o'r Eidaleg *grotta*, Lladin Llafar *grupta*, a Lladin *crypta* (sef claddgell). Mae hefyd yn perthyn yn hanesyddol, trwy ddamwain, i'r gair "grotésg". Ar ddiwedd y 15g, datgladdodd bobl Rhufain, yn ddamweiniol, *Domus Aurea *yr Ymerawder Nero ar Fryn Palatin, cyfres o ystafelloedd, wedi'u haddurno a dyluniadau o goronblethau, fframwaith bensaernïol main, dail, ac anifeiliaid. Roedd yr ystafelloedd wedi suddo o dan y ddaear dros amser. Roedd y Rhufeiniaid a ddarganfyddodd yr heneb hanesyddol yn meddwl ei fod yn rhyfedd, yn rhannol am y credir iddo gael ei ddatguddio gan ffynhonnell "isfydol". Arweiniodd hynny at ei alw'n *grottesca*, ac o'r enw hwnnw y tarddodd y gair Ffrangeg *grotesque*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tudalennau ag angen ffynonellau
Categori:Elfennau pensaernïol
Categori:Hanes celf
Categori:Llên gwerin
Categori:Tirffurfiau
Geoff Lawton

Cynllunydd, athro, ymgynghorydd a siaradwr ar faterion paramaethu o Awstralia yw **Geoff Lawton** (ganed 10 Rhagfyr 1954 yn Stoke-on-Trent, Swydd Stafford). Ers 1995 mae wedi arbenigo mewn addysgu, gweithredu, sefydlu systemau, gweinyddu a datblygu cymuned paramaethyddol.

## Bywgraffiad
Ers 1985, mae Lawton wedi ymgymryd â nifer fawr o swyddi ymgynghorol, dysgu a gweithredu syniadaeth paramaethu (a elwir hefyd yn *permamaeth* yn y Gymraeg) mewn dros 30 gwlad.

Yn y 1990au, dechreuodd ar waith ail-wrteithio ac adnewyddu'n amgycheddol rhan o anialwch hallt Gwlad yr Iorddonen ger y Môr Marw. Llwyddwyd i adnewyddu'r tir trwy ddulliau paramaethu a ddatblygwyd ganddo. Parhaodd ei waith wedyn o dan oruchwyliaeth y Dywysoges Basma bint Talal o'r Iorddonen.

Mae ganddo berthynas broffesiynol agos â John D. Liu, gwneuthurwr ffilm ac ymchwilydd Sino-Americanaidd, a wnaeth ddogfennau am ailgyflunio rhan o'r llwyfandir mariandir (*loess plateau*) Huangtu, rhanbarth yr maint â Gwlad Belg, yn Tsieina. Yn dilyn ymdrechion ffermwyr, ymchwilwyr ac ymchwilwyr, llywodraeth leol gan ddilyn canllawiau paramaethu, llwyddwyd i adnewyddu'r tir oedd wedi troi'n ddiffaith drwy gor-bori an-wyddonol a diffyg gofal, i dir ffrwythlonach a mwy chynaliadwy. Ymddangosodd Geoff Lawton mewn ffilm ddogfen ddogfen "Hope in a Changing Climate" gan John D. Liu.

Mae Lawton wedi profi llwyddiant gyda phrosect i ail-ffrwythloni ardal o Wadi Rum yng Ngwlad yr Iorddonen. Llwyddwyd, trwy ddulliau paramaethu i ail-wrtheithio'r tir ac yna ei ail-ffrwythlonni trwy greu ecosystem paramaethu. Mae hefyd wedi chwarae rhan weithredol ar addysgu Neal Spackman sylfaenydd Prosiect Al Baydha yn Sawdi Arabia i adnewyddu'r tir ac harnesu'r dŵr prin sy'n disgyn yn y llecyn tir lled-anialwch i'r de ddwyrain o ddinas Meca.

## Gwaith
* 
* "The Sleeping Jaguar" (co-author), *Permaculture International Journal*
* "Ecuador" (co-author), *Permaculture International Journal*
* "Permaculture Aid in the Balkans", *Permaculture International Journal*
* "Future Food Security", *Green Connections*

## Ffilmiau Dogfen
**Harvesting Water the Permaculture Way* (2007)
**Establishing a Food Forest* (2008)
**Introduction to Permaculture Design* (2009)
**Greening The Desert II* (2009)
**Permaculture Soils* (2010)
**Urban Permaculture* (2011)

## Anrhydeddau
* The Permaculture Research Institute Australia won the Humanitarian Water & Food Award, 2010 am fenter "Greening the Desert".
* The Permaculture Research Institute and founder Geoff Lawton, based in Australia, enillwyr yr Energy Globe Award.
* The Permaculture Research Institute recognised with UNCCD Accreditation

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Jeff Lawton
*Twitter @geofflawton_

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwyddonwyr o Awstralia
Dadansoddi real

O fewn dadansoddi mathemategol, **dadansoddi real** (*real analysis*) yw'r astudiaeth sy'n ymwneud ag ymddygiad rhifau real , dilyniannau a chyfresi o rifau real, a ffwythiannau sydd â gwerth-real. Yn draddodiadol, arferai 'dadansoddi real' gyfeirio at theori ffwythiannau newidynnau real.

Yn benodol, mae'n delio gyda phriodweddau dadansoddol ffwythiannau a dilyniannau real, gan gynnwys cydgyfeiriant a therfannau dilyniannau o rifau real, calcwlws rhifau real, a pharhad, esmwythder a phriodweddau a gysylltir gyda ffwythiannau gwerth-real.

Mae dadansoddi real yn wahanol iawn i ddadansoddi cymhlyg, sy'n delio gyda'r astudiaeth o rifau cymhlyg.

## Diffiniad 
Ceir sawl diffiniad o rifau real. Mae'r diffiniad cyfoes yn darparu rhestr o wirebau a phrawf o fodolaeth y model ar eu cyfer. Gellir dangos bod unrhyw ddau fodel yn isomorphig, sy'n golygu fod gan bob model yr un priodweddau.

## Cyfeiriadau 
## Dolennau allanol 
* Analysis WebNotes  gan John Lindsay Orr
* Interactive Real Analysis gan  Bert G. Wachsmuth
* A First Analysis Course  gan John O'Connor
* Mathematical Analysis I gan Elias Zakon

Categori:Dadansoddi
Cofeb Ryfel Bae Cemaes

bawd|Cofeb ryfel Bae Cemaes

Mae **Cofeb Ryfel Bae Cemaes** wedi'i lleoli o flaen neuadd gymunedol Bae Cemaes, Ynys Môn.

Mae yna 24 o enwau i goffáu dynion o'r plwyf a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd.

## Enwau ar y gofeb 
bawd|Enwau ar cofeb ryfel Bae Cemaes

*Albert Edward Cole
*Daniel Roland Evans
*Edward Lewis Jones
*John Jones
*Robert Owen Pritchard
*Thomas Pritchard
*James Fredrick Venmore,M.C
*John Williams
*Alan Maxwel Coulthard
*William John Edwards
*Cyril Edward Gansler
*Harry Archibald Goodchild
*John Cecil Heys-Lewis
*Edward Hughes
*Hugh Glanfor Hughes
*John Hughes 
*Roland John Owen
*Thomas Williams Owen
*Vivian Western Parry, D.F.C
*Edward Pritchard
*Henry Owen Roberts
*John Bernard Woodhouse

Bae Cemaes
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Prosiect Wici Môn
Larry Storch

Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu Americanaidd yw **Lawrence Samuel** "**Larry**" **Storch** (ganwyd 8 Ionawr 1923; m. 8 Gorffennaf 2022).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Calendr Adfent

[bawd|Calendr Adfent gyda golygfa'r geni tu ol i'r 24ain drws, wedi'i amgylchynu gan symbolau [Adfent, Nadolig a Christnogol eraill]]

Calendr arbennig sy'n cael ei ddefnyddio i gyfri'r dyddiau tan y Nadolig yw'r **calendr Adfent**. Gan fod dyddiad Sul cyntaf yr Adfent yn amrywio rhwng Tachwedd 27 a Rhagfyr 3, mae'r rhan fwyaf o galendrau Adfent yn dechrau ar Rhagfyr 1, ond mae'r rhai sy'n ar gyfer blynyddoedd penodol weithiau yn cynnwys dyddiau olaf Tachwedd fel rhan o'r tymor litwrgaidd. Cafodd y calendr Adfent ei ddefnyddio gyntaf gan Lutheriaid Almaenig yn y 19g a'r 20g.

Mae calendrau Adfent traddodiadol yn cyflwyno stori'r Geni, ond mae'r ffurf bellach wedi'i datblygu fel bod rhai i'w cael ar nifer o wahanol themau (e.e. cyfresi teledu plant). Mae rhai sydd â lluniau yn unig y tu ôl i'r drysau, ac eraill yn cynnwys danteithion neu roddion bychain; rhai i'w defnyddio unwaith ac eraill i'w hailddefnyddio o flwyddyn i flwyddyn. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Calendr
Categori:Dyfeisiau o'r Almaen
Categori:Nadolig
Categori:Rhagfyr
Churnalism

Mae ***churnalism*** yn air Saesneg, ac yn derm sarhaus am fath o newyddiaduraeth ble mae datganiadau i’r wasg yn cael eu defnyddio mewn papurau newydd a chyfryngau eraill yn lle adroddiadau gan ohebwyr.

I gyfryngwyr, mae ail-ddefnyddio datganiadau a lluniau a derbyniwyd oddi wrth swyddogion ac asiantaethau cysylltiadau cyhoeddus yn llawer llai o waith, ac felly’n rhatach nag anfon gohebwyr a ffotograffwyr i ddigwyddiadau i'w hadrodd.

Fel canlyniad mae cynnydd wedi bod o ddeunydd hyrwyddo gan gwmnïau a sefydliadau yn ymddangos yn ymddangos yn y wasg a chyfryngau eraill heb i’r ffeithiau cael eu harchwilio i sicrhau eu bod yn gywir neu'n dyfynnu safbwyntiau gwrthwynebus.

Mae ailddefnydd o ddatganiadau i’r wasg wedi cynyddu wrth i incwm papurau newydd leihau wrth i hysbysebwyr a phrynwyr troi i gyfyngau cymdeithasol digidol. Fel canlyniad mae nifer y staff a gyflogwyd mewn ystafelloedd newyddion wedi crebachu.

Mae gohebydd y BBC Waseem Zakir yn cael ei gydnabod fel y person a fathodd y gair *churnalism* 

## Cyfeiriadau
Categori:Geirfa'r cyfryngau
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Geiriau ac ymadroddion Saesneg
Categori:Newyddiaduraeth
Milo Yiannopoulos

Sylwebydd gwleidyddol ac awdur dadleuol yw **Milo Yiannopoulos** (ganwyd 18 Hydref 1984).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1970
Suidlanders

bawd|'*N Druppel* ("y diferyn"), logo'r Suidlanders
Mae'r Suidlanders (Afrikaans am "Deheuwyr" "South Landers") yn fudiad yn Ne Affrica sy'n rhagweld chwyldro neu derfysg a dymchweliad strwythurau wlad ac yn paratoi cynlluniau ar gyfer i'r Afrikaaners ffoi o'r dinasoedd mawrion.

Mae'n ystyried ei hun yn fudiad hunan-amddiffyn yn 2006. Arweinir y mudiad gan  Gustav Müller.

## Athroniaeth
Gellir ei ystyried fel mudiad 'survivalist' ethnig. Seilir ei heidioleg ar proffwydolaethau y Boer, 'Siener' ("gweledydd", "proffwyd") van Rensburg. (3 Awst 1864 – 11 Mawrth 192) Cred nifer i Rensburg broffwydo y byddai llywodraeth Ddu yn cymryd yr awenau yn Ne Affrica ac y bydd y bobl Afrikaaner Gwyn yn diodde'n fawr o dan y llywodraeth yma. Credant hefyd y bydd yna frwydr dynegfennol olaf a bod angen i'r gymuned Gwyn ei chroen baratoi ar ei chyfer.

## Cyfiawnhâd ryngwladol
Mae'r Suidlanders yn honni bod ganddynt hawl yn ôl cyfraith ryngwladol, yn arbennig Protocol I a II (dyddiad, 8 Mehefin 1977) yn ogystal â Confensiwn Genefa (12 Awst 1949) i'w cynlluniau. Mae Protocol I yn ymwneud ag amddifyn dioddefwyr gwrthdaro arfog ryngwladol a Protocol II yn ymwneud ag amddiffyn dioddefwyr gwrthdaro an-ryngwladol. Rhoddir pwyslais ar Erthyglau 60 i 69 o Protocol I (parthau dad-filwrol ac amddiffyn sifil). Bu hefyd eitem newyddion am y mudiad ar sianel newyddion CNN.

Cafwyd hefyd sylw i'r mudiad gan llefaryddion asgell dde megis Katie Hopkins.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Die Suidlanders
* Gwefan Saesneg Die Suidlanders 
* Gwasg argraffu Vaandel Uitgewers
* Twitter @suidlanders

Categori:De Affrica
Sbiral

[bawd|Patrwm sbiral ar garreg o [Celtiaid|Oes y Celtiaid ar Fynydd Tibradden, Iwerddon.]]
[bawd|Mae'r sbeiral i'w gael ym myd natur, fel y gwelir yn ffurfiad y [cragen|gragen hon.]]
Mewn mathemateg, mae'r **sbiral** neu'r **sbeiral** yn gromlin sy'n tarddu o un pwynt ac yn cynyddu'n anfeidraidd wrth iddi droelli o amgylch y pwynt hwnnw. Caiff ei defnyddio ers cyn cof mewn celfyddyd gweledol, gan gynnwys cerfiadau gan y Celtiaid e.e. ceir carreg sy'n cynnwys y sbiral o flaen y fynediad i'r domen gladdu ym Mryn Celli Ddu. Gall droi'n glocwedd neu'n wrthglocwedd.
[bawd|chwith|170px|Y trisgell, a gofnodwyd gan y Celtiaid ar garreg o leiaf 3200 CC (gw. [Newgrange. Cyfuniad o dair sbeiral.]]

Gellir diffinio'r sbiral mewn sawl ffordd, gan gynnwys:
*cromlin ar blân Ewclidaidd (2-ddimensiwn), sy'n cordeddu o amgylch canol llonydd, wrth i'r pellter rhwng y gromlin a'r canol gynyddu. Mae'r rhigolau ar record ffonograff yn enghraifft; sylwer: un rhigol sydd mewn gwirionedd ar un ochr! Ceir hefyd galaethau cyfan gyda'u sbiralau logarithmig. 
*cromlin 3-dimensiwn sy'n cordeddu o amgylch echelin gyda phellter cynyddol a chyson, gan symud yn paralel i'r echelin. Enw'r math hwn o sbiral yw'r helics; ceir hefyd helics dwbwl e.e. edefyn o DNA neu ddŵr yn cordeddu i lawr y sinc.

## Sbiralau 2-ddimensiwn 
Gellir defnyddio cyfesurynnau polar i ddisgrifio'r math hwn, ble mae'r radiws *r* yn ffwythiant parhaus, monotonico'r ongl *θ*.  
gellir ystyried y cylch fel achos dirywiedig, ac yn gyson.
Gellir cynnwys y canlynol:

* sbiral Archimedes: r=a+b \cdot \theta  
* sbiral Euler
* sbiral Fermat: r= \theta^{1/2}
* y sbiral hyperbolig: r = a/ \theta
* y lituus: r = \theta^{-1/2}
* y sbiral logarithmig: r=a\cdot e^{b\theta}
** sbiral Fibonacci a'r sbiral aur:

Image:Archimedean spiral.svg|sbiral Archimedes
Image:Cornu Spiral.svg|sbiral Cornu 
Image:Fermat's spiral.svg|sbiral Fermat
Image:Hyperspiral.svg|y sbiral hyperbolig
Image:Lituus.svg|y *lituus*
Image:Logarithmic Spiral Pylab.svg|y sbiral logarithmig
Image:Spiral of Theodorus.svg|sbiral Theodorus
Image:Fibonacci_spiral.svg|sbiral Fibonacci (a'r sbiral aur)
Image:Archimedean-involute-circle-spirals-comparison.svg|infolwt y cylch (du) a sbiral Archimedes (coch).

## Sbiralau 3-dimensiwn 
Ar gyfer sbiralau syml 3-d, ceir hefyd uchter *h*, sydd hefyd yn barhaus, gyda ffwythiant monotonig o *θ*. Er enghraifft, yr helics conig, a ellir ei ddisgrifio fel sbiral ar arwyneb conig, gyda'r pellter i'r apig yn ffwythiant esbonyddol o *θ*.

gellir ystyried yr helics a'r fortecs fel amrywiadau ar y sbiral. enghraifft o'r helics yw'r grisiau tro sy'n codi y tu fewn i gastell.

## Cyfeiriadau
Categori:Cromlinau
Rhaeadr Diserth

Mae **Rhaeadr Diserth** ynghanol pentref Diserth, Sir Ddinbych, ar Afon Ffyddion, sydd yn ymuno ag Afon Clwyd ger Rhuddlan. Uchder y rhaeadr yw 70 troedfedd. Mae dwy wal fawr ger y rhaeadr; mae’n debyg roedd olwyn dŵr yno. Roedd sawl melin flawd a phandai yn y pentref, a ailgyfeiriwyd yr afon i roi pŵer iddynt am gyfnod. Erbyn hyn mae’r melinau wedi mynd ac mae’r afon yn llifo dros y rhaeadr eto.

## Cyfeiriadau
Categori:Sir Ddinbych
Diserth
Recordiau Byd Guinness

bawd|Lucky Diamond Rich yw'r person gyda'r mwyaf o datŵs yn y byd; mae ganddo datŵs yn gorchuddio ei gorff i gyd. Mae wedi dal y Record Byd Guinness ers 2006.

Defnyddir **Recordiau Byd Guinness** i gyfeirio at lyfr sy'n cael ei gyhoeddi'n flynyddol ac sy'n rhestru recordiau byd yn seiliedig ar orchestion pobl ac eithafion y byd naturiol yw *Guinness World Records*, a oedd yn cael ei adnabod rhwng 1955 a 2000 fel *The Guinness Book of Records* ac mewn argraffiadau blaenorol yn yr Unol Daleithiau fel *The Guinness Book of World Records*. Yn gynnyrch meddwl Syr Hugh Beaver, cafodd y llyfr ei sefydlu ar y cyd gan y brodyr Norris a Ross McWhirter yn Stryd y Fflud, Llundain yn Awst 1954.

Mae gan llyfr ei hun record byd fel y llyfr dan hawlfraint sydd wedi gwerthu'r nifer fwyaf o gopiau erioed. Pan argraffwyd cyfrol 2019, roedd yn cael ei gyhoeddi mewn 100 o wledydd ac mewn 23 o ieithoedd. Mae hefyd cyfres deledu ac amgueddfeydd Recordiau Byd Guinness i'w cael, ac mae ei boblogrwydd wedi troi Recordiau Byd Guinness yn brif awdurdod rhyngwladol ar gyfer cofnodi a chadarnhau nifer helaeth o recordiau byd; mae'r corff yn cyflogi dyfarnwyr recordiau swyddogol sydd wedi'u hawdurdodi i wirio dilysrwydd gosod a thorri recordiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau 1955
Helics

Math o gromlin yw'r **helics** (ll. helicsau) o fewn gofod tri dimensiwn. Un o'i brif nodweddion yw fod ei linell tangiad, ar unrhyw bwynt, yn gyson ei ongl gyda llinell gyson a elwir yn "echel". Ymhlith esiamplau gorau o helics mae'r grisiau tro, sbiral a'r sbring coil; mae edefyn o DNA yn cynnwys dau helics ac felly'n cael ei alw'n "helics dwbwl". Ceir amrywiad o'r helics, o'r enw 'helicoid', sy'n fersiwn mwy soled e.e. ramp. Daw'r gair o'r Groeg ἕλιξ, "troelli, cordeddu, crwm".

Ressort de traction a spires non jointives.jpg|Sbring coil
DNA animation.gif|Edefyn o DNA: yr helics dwbwl
44215700s 03.jpg| 150 × 150; 5 KB|Sgriw

Ceir sawl math gwahanol; ceir llaw-chwith a llaw-dde. Mae'r helics llaw-dde'n ymddangos fel petai'r helics yn symud i ffwrdd o lygad y gwyliwr, pan fo'n edrych ar yr helics ar hyd llinell yr echelin.

Mae'r rhan fwyaf o sgriws yr adeiladwr yn sgriwiau llaw-dde, ac felly hefyd yr Alffa helics, ym maes bywydeg a'r ffurfiau A a B o'r DNA, ond mae'r math Z yn llaw-chwith.

DirkvdM natural spiral.jpg|Rhan o blanhigyn dringo
Helicoid.svg|Helicoid, sy'n helics wedi'i lenwi ar ffurf ramp
SpiralStairs CaernarfonCastle.jpg|Grisiau yng Nghastell Caernarfon - er bod canllaw ar 'risiau sbeiral' yn nes at y gwir helics

Sbeiral ar arwyneb conig yw'r helics conig, mewn gwirionedd.

## Disgrifiad mathemategol 
bawd|250px|Helics, a'i elfennau sinwsoidaidd *x* a *y*
Mewn mathemateg, cromlin o fewn y gofod tri dimensiwn yw'r helics.

Mae'r parametrig canlynol, o fewn y system gyfesurynnol Cartesaidd yn ddiffiniad o un math arbennig o helics: A'r hafaliad ar ei symlaf yw:

: x(t) = \cos(t),\,
: y(t) = \sin(t),\,
: z(t) = t.\,

Wrth i'r paramedr *t* gynyddu, mae'r pwynt (*x*(*t*),*y*(*t*),*z*(*t*)) yn dylunio helics llaw-dde gyda pitch o 2*π* (neu 'oledd 1') a radiws 1 o amgylch echelin-*z*, mewn system gyfesurynnol llaw-dde.

Mewn cyfesurynnau silindrog (*r*, *θ*, *h*):

: r(t) = 1,\,
: \theta(t) = t,\,
: h(t) = t.\,

Mae helics gyda radiws *a* a goledd *b*/*a* (meu pitch 2*πb*) yn cael ei ddisgrifio gyda'r paramedrau canlynol:

: x(t) = a\cos(t),\,
: y(t) = a\sin(t),\,
: z(t) = bt.\,

## Cyfeiriadau
Categori:Cromlinau
Categori:Siapau geometrig
Mason Holgate

Mae **Mason Holgate** (ganwyd 22 Hydref 1996) yn beldroediwr o Loegr sydd wedi chwarae dros dîm Lloegr dan 21. Mae'n enedigol o Doncaster, Lloegr.

## Gyrfa Clwb
### Barnsley
Ymunodd Mason Holgate â Barnsley pan oedd yn naw oed. Dechreuodd ei gêm gyntaf gyda Barnsley yn erbyn Doncaster Rovers ar 2 Rhagfyr 2014. Sgoriodd ei gôl gyntaf i Barnsley yn erbyn Rochdale yng ngêm olaf y tymor. Cafodd ei enwi yn 'Chwaraewr Ifanc y Tymor' ar gyfer tymor 2014/15. O ganlyniad i gael tymor mor dda, yn Gorffennaf 2015 bu Holgate yn ymarfer gyda Manchester United.

### Everton
Ymunodd Mason Holgate ag Everton F.C. yn 2015 am ffi o £2milliwn. Dechreuodd ei gêm gyntaf yn erbyn Tottenham Hotspur mewn gêm gyfartal.

### West Brom(Ar Fenthyg)
Ymunodd Mason Holgate a West Bromwich Albion F.C. ar 31 Rhagfyr 2018 ar fenthyg o Everton F.C. tan ddiwedd y tymor.

Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Categori:Prosiect Wici Môn
Gary Coleman

[bawd|Coleman, [2007]]
Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd **Gary Wayne Coleman** (8 Chwefror 1968 – 28 Mai 2010), sy'n adnabyddus am ei ran mewn ffilmiau comedi.

Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Actorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Corachod
Categori:Pobl a aned yn Illinois
Categori:Pobl fu farw yn Utah
Plân cymhlyg

[|bawd|Diagram Argand yn dangos mewn ffurf geometrig cynrychiolaeth o *z* a'i gyfiau (*conjugate*) *z̅* yn y plân cymhlyg. Gellir canfod y [cyfiau cymhlyg drwy adlewyrchu *z* ar draws yr echelin real. Y pellter ar hyd y linell las, golau yw'r gwerth absoliwt. Yr ongl φ yw arg z.]]

Mewn mathemateg, mae'r **plân cymhlyg** neu **plân-z** yn gynrychiolaeth geometrig o'r rhifau cymhlyg a sefydlwyd gan yr echelin real a'r echelin ddychmygol berpendicwlar. Gellir ei ystyried fel plân Cartesaidd wedi'i addasu, gyda rhan real o rif cymhlyg, a gynrychiolir gan ddadleoliad ar hyd yr echelin-x, a rhan ddychmygol trwy ddadleoli ar hyd echelin-y. Ceir ystyron eraill i'r term plân cymhlyg, ond dyma'r ystyr mwyaf cyffredin.

Mae'r cysyniad o blân cymhlyg yn caniatáu dehongliad geometrig o rifau cymhlyg. O dan adio, maent yn adio fel fectorau. Gellir mynegi lluosi dau rif cymhlyg fel cyfesurynnau polar: maint (neu werth absoliwt) y lluoswm yw lluoswm y ddau werth absoliwt, a elwir hefyd yn "fodiwlau", ac ongl neu ymresymiad y lluoswm yw swm y ddau ongl, neu ymresymiad. Yn benodol, mae lluosi gyda rhif cymhlyg o fodiwlau, mae 1 yn gweithredu fel cylchdro.

Gelwir y plân weithiau'n **"blân Argand"**.

## Nodiant 
Mewn dadansoddiad cymhlyg, mae'r rhifau cymhlyg fel arfer yn cael eu cynrychioli gan y symbol *z*, a ellir ei wahanu'n ddwy ran rhifau real (*x*) a rhifau dychmygol (*y*):
:
z = x + iy

er enghraifft: *z* = 4 + 5*i*, lle mae *x* a *y* yn rhifau real ac *i* yn uned ddychmygol. Yn y dull traddodiadol hwn mae'r rhif cymhlyg *z* yn cyfateb i'r pwynt (*x*, *y*) yn y plân Cartesaidd.

Yn y plân Cartesaidd, gellir mynegi'r pwynt (*x*, *y*) mewn cyfesurynnau polar fel
:
(x, y) = (r\cos\theta, r\sin\theta)\qquad(r, \theta) = \left(\sqrt{x^2+y^2}, \quad \arctan\frac{y}{x}\right).

Yn y plân cymhlyg, mae'r cyfesurynnau polar yma'n cymryd y ffurf
:
z = x + iy = |z|\left(\cos\theta + i\sin\theta\right) = |z|e^{i\theta}

lle
:
|z| =  \sqrt{x^2+y^2}; \quad \theta = \arg(z) = \frac{1}{i}\ln\frac{z} = -i\ln\frac{z}.\,

## Diagram Argand 
Mae'r term **"Diagram Argand"** fel arfer yn cyfeirio at blot geometrig o rifau cymhlyg, fel pwyntiau z=x+iy, gan ddefnyddio echelin-x fel yr echelin real ac echelin-y fel yr echeln ddychmygol.. Enwyd y diagram ar ôl Jean-Robert Argand (1768–1822), er iddo gael ei ddisgrifio'n gyntaf gan Caspar Wessel (1745–1818). Defnyddir y diagram yn aml i blotio safleoedd seros a phegynnau ffwythiant ar y plân cymhlyg.

## Gweler hefyd 
* Rhif dychmygol
* Cyfiau cymhlyg
* Gwerth absoliwt

## Cyfeiriadau
Categori:Dadansoddi
Categori:Rhifau cymhlyg
Categori:Damcaniaeth systemau
Leighton Baines

Mae **Leighton Baines** (ganwyd 11 Rhagfyr 1984) yn peldroediwr sy'n chwarae i Everton F.C.. Mae'n enedigol o Kirkby, Lloegr.

## Gyrfa Clwb
### Wigan Athletic
Chwaraeodd Leighton Baines ei gem gyntaf i Wigan Athletic yn 2002. Wnaeth Baines  chwarae rhan bwysig iawn yn  nhymor 2002-03 lle enillodd Wigan safle yn Uwch Gynghrair Lloegr.

### Everton
Ymunodd Leighton Baines a Everton F.C. yn nhymor 2007/08 am ffi o £6milliwn. Ni chwaraeodd Baines yn rheolaidd yn ei dymor cyntaf, gan wneud dim ond 29 o ymddangosiadau ym mhob cystadleuaeth, oherwydd anaf a ffurf dda Phil Jagielka a Joseph Yobo yng nghanol y ganolfan a oedd yn cadw Joleon Lescott ar y chwith. 
Fe welodd ei ail dymor yn Everton gynnydd yn amser chwarae i Baines. Oherwydd anaf i Yobo, symudodd Lescott i ganol yr amddiffyniad a chwaraeodd Baines ar y chwith yn ôl. Fe'i pleidleisiodd yn Chwaraewr y Mis yn Everton ddau fis yn olynol yn nhymor 2008-09. Sgoriodd Baines ei nod Everton cyntaf yn erbyn Portsmouth ar 21 Mawrth, yn Fratton Park, ar ôl 57 o gemau (ym mhob cystadlaethau) heb sgorio.  Penododd Everton am y tro cyntaf mewn gêm UEFA Europa League yn erbyn AEK Athens. Yn nhymor 2010-11, chwaraeodd Baines bob munud o gemau Uwch Gynghrair Everton, yn ogystal â sgorio saith gôl ym mhob cystadleuaeth. Gwobrwywyd ei gyfraniad gyda Chwaraewr y Tymor, Chwaraewr Chwaraewr y Tymor, a gwobrau Gôl y Tymor. Cafodd ei nod yn erbyn Chelsea F.C.. a sgoriodd o gic rydd uniongyrchol, ei ethol yn Nôl Everton y Tymor. Cyfrannodd hefyd 11 o gynorthwywyr trwy gydol y tymor, 5ed yn gyffredinol yn y gynghrair, ac ef oedd prif amddiffynnwr cynghrair y gynghrair.

Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr

Categori:Prosiect Wici Môn
Swêl

Mae **Swêl** (hefyd **traethbant**) yn dirffurfiad naturiol neu artiffisial wedi ei chynllunio sy'n rheoli llif dŵr, yn enwedig pan ceir cyfnod o law neu llif trwm. Yn Saesneg gelwir y tirffurfiad yn ***swale*** neu ***bioswale***.

## Disgrifad a Swyddogaeth
Mae swale yn sianel bâs gyda llethrau graddol naill ochr i bant. Efallai y bydd cromen naill ai'n naturiol neu'n cael ei greu gan bobl. Mae swale artiffisial yn bant hir a gynlluniwyd er mwyn reoli dŵr ffo, hidlo llygryddion, ac arafu a rhwstro dŵr glaw er mwyn i'r dŵr drylifo i'r ddaear.

Mae'r cysyniad o'r swale wedi ei phoblogi fel strategaeth gynaeafu dŵr glaw a chadwraeth pridd gan paramaethwyr megis Bill Mollison, Geoff Lawton a Neal Spackman. Yn y maes paramaethu pan gyfeirir at swale bydd yn cyfeirio at ffos sy'n cynaeafu dŵr gan ddilyn gyfuchlin y tir (er mwyn manteisio orau ar lif y dŵr a'i gynheuafu'n ddirwystr). Gelwir y math ymo o swale hefyd yn "bwnd cyfuchlin" ("*contour bund*").

Creir y math penodol o swale paramaethu drwy gloddio ffos ar gyfuchlin y tir a threfnu'r pridd (sy'n aml o ansawdd isel) ar ochr i waelod y ffos er mwyn greu berm. Bydd hwn yn rhwystro ac yn cadw'r dŵr rhag llifo'n bellach gan orfodi'r dŵr i drylifo i'r ddaear ac yna ymlaen ymhellach i lawr y cwm gan ddilyn tynfa naturiol llethr.

Mewn tirwedd o hinsawdd sych a thir crin, gall llystyfiant (sy'n bodoli eisoes neu wedi'i blannu) ar hyd y swale elwa o'r dŵr sy'n croni yn y swales. Plenir coed a llwyni ar hyd y swale sy'n darparu cysgod a tomwellt (Saesneg: *mulch*) sy'n lleihau anweddiad ac yn ffrwythlonni'r tir. Mae'r planhigion hefyd yn gwreiddio ac yn gymorth i gadw ffurf y swale.

## Traethbant
Defnyddir "swale" mewn cyd-destun arall, sy'n gweddu i'r gair Cymraeg am "swale" a nodir yng Geiriadur yr Academi, sef, **traethbant**. Yn yr achos yma disgrifir pantiau hir, cul fel rheol rhwng cribau neu bar tywod tywod sy'n rhedeg yn gyfochrog â'r draethlin.

Gellir awgrymu gair fel **cronbant** er mwyn disgrifio swêl generig ond pwrpasol at ddal a chronni dŵr.

## Dolenni
*fideo yn dangos codi a natur trawsffurfiol swales, 'Greening the Desert'
*'How to build Swales'
*[Disgrifiad o Swale yn Prosiect Al Baydha(https://cy.wikipedia.org/wiki/Prosiect_Al_Baydha)]

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth
Categori:Amgylchedd
Categori:Ecoleg
Jenga

Gêm o fedr corfforol a grëwyd gan Leslie Scott, ac sydd ar hyn o bryd yn cael ei marchnata gan Hasbro, yw '*Jenga*’. Mae chwaraewyr yn cymryd eu tro i dynnu un bloc ar y tro allan o dŵr sydd wedi'i adeiladu o 54 bloc. Mae pob bloc sydd wedi'i dynnu o'r tŵr yna'n cael ei osod ar frig y twr, gan wnehd y strwythur yn dalach ac yn llai sefydlog. 

Daw’r enw ''jenga'’ o *kujenga*, gair Swahili sy'n golygu “adeiladu".

bawd|dim|320px|Twr Jenga yn dymchwel ar ôl floc gael ei dynnu ohono.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gemau
Ci poeth

[bawd|Ci poeth gyda [sôs coch a nionod]]

Brechdan selsigen yw **ci poeth **neu **boethgi **ble mae'r selsigen wedi'i weini mewn agen a wnaed mewn bynsen hir. Gall gyfeirio hefyd at y selsigen yn unig. Mae cyfwyd nodweddiadol ar gyfer ci poeth yn cynnwys mwstard, sôs coch, mayonnaise, ac enllyn, a garnisiau cyffredin yn cynnwys nionod, bresych picl, tshili, caws, colslo, ac olewydd.

Daeth y mathau o selsig sy'n cael eu rhoi mewn cŵn poeth o'r Almaen a daethant yn boblogaidd yn yr Unol Daleithiau, ac yno y daeth y "ci poeth" yn fwyd stryd i'r dosbarth gweithiol, yn cael eu gwerthu ar stondinau a chertiau. Daeth y ci poeth i'w gysylltu'n agos â phêl fas a diwylliant Americanaidd. Er ei fod yn cael ei gysylltu yn arbennig â Dinas Efrog Newydd, daeth y ci poeth i'w weld ledled yn yr Unol Daleithiau yn ystod yr 20g.

Mae'r term ci (neu '''dog' ''yn Saesneg) wedi'i ddefnyddio fel gair i gyfeirio at selsigen ers y 19g. Un gred yw ei fod yn cael ei ddefnyddio fel cyhuddiad bod gwneuthurwyr selsig yn defnyddio cig cŵn, a hynny o leiaf ers 1845. Mae'n debyg bod bwyta cig cŵn yn eitha cyffredin yn yr Almaen ar ddechrau'r 20g. 

## Cyfieithiad benthyg
Mae *ci poeth* yn enghraiff berffaith o air neu derm sy'n cyfieithiad benthyg, hynny yw, gair neu gysyniad sydd wedi ei gyfieithu'n llythrennol o iaith arall heb ei fod yn gwneud synnwyr yn yr iaith a gyfieithwyd iddi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Selsig
John D. Liu

Cyfarwyddwr ac ecoloegydd o'r Unol Daleithiau o dras Tsieinieg yw **John Dennis Liu** (ganwyd 2 Ionawr 1953, Nashville, Tennessee). Mae'n ymchwilydd mewn sawl gwahanol sefydliad. Yn Ionawr 2015, pendodwyd ef yn Gymar Visiting Fellow yn Athrofa Ecoleg yr Iseldrioedd, (NIOO) sy'n rhan o Academi Celf a Gwyddoniaeth Frenhinol yr Iseldiroedd. Mae'n llysgennad ecosystem ar gyfer y Common Land Foundation, a leolir yn Amsterdam, prifddinas yr Iseldiroedd.

## Gwaith amgylcheddol
Mae John D. Liu wedi astudio paramaethu ar lwyfandir mariandir enfawr yn Tsieina ac ar dir crin, lled-anial yn Ngwlad yr Iorddonen lle gwelodd waith y paramaethwr Awstalaidd, Geoff Lawton. Ffilmiodd a chafodd ei ysbrydoli gan waith Lawton yn ail-ffrwythlonni tir crin ac mae'r gwaith yn parhau gyda chefnogaeth y Dywysoges Basma bint Talal. Mae hefyd wedi astudio gwaith paramaethau yn Ethiopia.

## Bywgraffiad
Gweithiodd rhwng 1981 a 1990, i gwmni teledu Americanaidd, CBS News. Rhwng 1990 a 1994 bu gyda'r cwmni teledu Eidalaidd, RAI a rhwng 1994 a 1997 gyda chwmni teledu Almaenaeg, ZDF. Er 1995, bu'n cynhyrchu ffilmiau i Banc y Byd (y *World Bank*). Mae'n andabyddus am ei ffilm ddogfen am ail-ffrwythlonni llwyfandir mariandir (*Loess Plateau*) Huangtu - rhanbarth tua'r un maint â Gwlad Belg yng nghanol Tsienia ar lannau'r Afon Felen. Roedd y llwyfandir (a adwaenir fel *Loess Plateau*) am gyfnod yn ffrwythlon, ond a oedd, oherwydd gor-bori a cham-reolaeth o'r tirwedd ac amaethu, wedi troi'n dir diffaith, tlawd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Rhaglen ddogfen ar Lwyfandir mariandir yn Tsieina
*Rhaglen ddogfen BBC, 'Hope Changing Climate 

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Ecolegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1953