open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Spencer, 3ydd Iarll Spencer

Gwleidydd a gwladweinydd o Loegr oedd **John Spencer, 3ydd Iarll Spencer** (30 Mai 1782 - 1 Hydref 1845).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1782 a bu farw yn Wiseton. Roedd yn fab i George Spencer, 2il iarll Spencer a Lavinia Spencer.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unediga Changhellor y Trysorlys. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Spencer, 3ydd iarlll Spencer - Gwefan History of Parliament
*John Spencer, 3ydd iarlll Spencer - Gwefan Hansard
*John Spencer, 3ydd iarlll Spencer - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Spencer, 3ydd iarlll Spencer - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1782
Categori:Marwolaethau 1845
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Charles Bradlaugh

Gwleidydd o Loegr oedd Charles Bradlaugh (26 Medi 1833 - 30 Ionawr 1891).

Cafodd ei eni yn Hoxton yn 1833 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Charles Bradlaugh - Gwefan Hansard
*Charles Bradlaugh - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Charles Canning, Iarll 1af Canning

Gwleidydd o Loegr oedd **Charles Canning, Iarll 1af Canning** (14 Rhagfyr 1812 - 17 Mehefin 1862).

Cafodd ei eni yn Brompton yn 1812 a bu farw yn Sgwar Grosvenor. Roedd yn fab i George Canning a Joan Canning, Is-iarlles 1af Canning.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, aelod o Dŷ'r Arglwyddi, Comisiynydd Coed a Choedwigoedd, Postfeistr Cyffredinol Deyrnas Unedig, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig a Llywodraethwr Cyffredinol India. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Charles Canning, Iarll 1af Canning - Gwefan Hansard
*Charles Canning, Iarll 1af Canning - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Postfeistri Cyffredinol y Deyrnas Unedig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Barnett Janner, Barwn Janner

Gwleidydd o Gymru oedd **Barnett Janner, Barwn Janner** (20 Mehefin 1892 - 4 Mai 1982). Roedd Janner yn wleidydd ac yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol a Llafur, ac roedd hefyd yn ffigwr blaenllaw ym mywyd cyhoeddus Iddewon Prydain.

Cafodd ei eni yn Y Barri yn 1892.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caerdydd. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Barnett Janner, Barwn Janner - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Barnett Janner, Barwn Janner - Gwefan Hansard
*Barnett Janner, Barwn Janner - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1982

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Aubrey Jones

Newyddiadurwr a gwleidydd o Gymru oedd **Aubrey Jones** (20 Tachwedd 1911 - 10 Ebrill 2003). Cofir am Aubrey Jones fel gwleidydd ac Aelod Seneddol Ceidwadol dros Birmingham Hall Green.

Cafodd ei eni ym Merthyr Tudful yn 1911.

Addysgwyd ef yn Ysgol Economeg Llundain. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Aubrey Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Aubrey Jones - Gwefan Hansard
*Aubrey Jones - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Arglwydd Frederick Cavendish

Gwleidydd o Loegr oedd Arglwydd Frederick Cavendish (30 Tachwedd 1836 - 6 Mai 1882).

Cafodd ei eni yn Eastbourne yn 1836 a bu farw yn Nulyn. Roedd yn fab i William Cavendish, 7fed Dug Dyfnaint a Blanche Howard.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig a Prif Ysgrifennydd dros Iwerddon.

## LLofruddiaeth
Wrth deithio gyda'r 5ed Iarll Spencer, Arglwydd Raglaw Iwerddon ar y pryd, aeth i Ddulyn, a chymerodd y llw yn Brif Ysgrifenydd Castell Dulyn, 6 Mai 1882; ond ar brynhawn yr un diwrnod, wrth gerdded ym Parc Phoenix yng nghwmni Thomas Henry Burke, yr Is-ysgrifennydd Parhaol, cafodd ei lofruddio gan aelodau o’r grŵp militaraidd cenedlaetholgar Gwyddelig a elwid yr Irish National Invincibles.

## Cyfeiriadau
*Arglwydd Frederick Cavendish - Gwefan Hansard
*Arglwydd Frederick Cavendish - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1836
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
David Rees-Williams, Barwn 1af Ogwr

Gwleidydd a chyfreithiwr o Gymru oedd David Rees-Williams,Barwn 1af Ogmore (22 Tachwedd 1903 - 30 Awst 1976). Bu Rees-Williams yn wleidydd ac Aelod Seneddol Llafur. Yn ddiweddarach, ymunodd â'r Blaid Ryddfrydol, a bu'n lywydd arni am gyfnod.

Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn 1903. Cafodd David Rees-Williams blentyn o'r enw Elizabeth Rees-Williams.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*David Rees-Williams, Barwn 1af Ogwr - Y Bywgraffiadur Cymreig
*David Rees-Williams, Barwn 1af Ogwr - Gwefan Hansard

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Edith Picton-Turbervill

Gwleidydd o Loegr oedd Edith Picton-Turbervill (13 Mehefin 1872 - 31 Awst 1960). Roedd Picton-Turbervill yn weithwraig dros achosion menywod ac yn awdur. Bu hefyd yn Aelod Seneddol Llafur am gyfnod byr.

Fe'i ganed yn Fownhope yn 1872 a bu farw yn Cheltenham.

Yn ystod ei gyrfa roedd hi'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Edith Picton-Turbervill - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Edith Picton-Turbervill - Gwefan Hansard
*Edith Picton-Turbervill - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Edward Jenkins

Gwleidydd o'r Deyrnas Unedig oedd Edward Jenkins (2 Gorffennaf 1838 - 4 Mehefin 1910).

Cafodd ei eni yn Bangalore yn 1838 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Pennsylvania a Phrifysgol McGill. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Edward Jenkins - Gwefan Hansard
*Edward Jenkins - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Edward Vaughan Hyde Kenealy

Awdur, bardd a gwleidydd o Iwerddon oedd Edward Vaughan Hyde Kenealy (2 Gorffennaf 1819 - 16 Ebrill 1880).

Cafodd ei eni yn Corc yn 1819 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Roedd hefyd yn aelod o Gray's Inn.

## Cyfeiriadau
*Edward Vaughan Hyde Kenealy - Gwefan Hansard
*Edward Vaughan Hyde Kenealy - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Watkin

Gwleidydd o Loegr oedd y Barwnig Edward Watkin (26 Medi 1819 - 13 Ebrill 1901).

Cafodd ei eni yn Salford yn 1819 a bu farw yn Northenden.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Edward Watkin - Gwefan Hansard
*Edward Watkin - Bywgraffiadur Rhydychen
*Edward Watkin - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Fitzroy Kelly

Barnwr a gwleidydd o Loegr oedd Fitzroy Kelly (9 Hydref 1796 - 18 Medi 1880).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1796 a bu farw yn Brighton.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Fitzroy Kelly - Gwefan Hansard
*Fitzroy Kelly - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1880

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Gordon Lang

Gwleidydd o Gymru oedd Gordon Lang (25 Chwefror 1893 - 20 Mehefin 1981). Bu Lang yn weinidog anghydffurfiol ac Aelod Seneddol Llafur.

Cafodd ei eni yn Nhrefynwy yn 1893.

Addysgwyd ef yn Ysgol Trefynwy. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Gordon Lang - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Gordon Lang - Gwefan Hansard

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Cecil Raikes

Gwleidydd o Gymru oedd Henry Cecil Raikes (18 Tachwedd 1838 - 24 Awst 1891).

Cafodd ei eni yng Nghaer yn 1838 a bu farw yn Sir Ddinbych. Roedd yn fab i Henry Raikes.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt ac Ysgol Amwythig. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Henry Cecil Raikes - Gwefan Hansard
*Henry Cecil Raikes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Ivor Philipps

Gwleidydd o Loegr oedd Ivor Philipps (9 Medi 1861 - 15 Awst 1940). Yn ogystal â bod yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol a milwr, bu Philipps yn llwyddiannus ym myd busnes gyda chwmniau Schweppes ac Ilford.

Cafodd ei eni yn Warminster yn 1861 a bu farw yn Sgwâr Vincent.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Ivor Philipps - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Ivor Philipps - Gwefan Hansard
*Ivor Philipps - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Jacob Bell

Gwleidydd, fferyllydd a chemegydd o Loegr oedd Jacob Bell (5 Mawrth 1810 - 12 Mehefin 1859).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1810.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Jacob Bell - Gwefan Hansard
*Jacob Bell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Cemegwyr
John Vivian

Gwleidydd o Loegr oedd John Vivian (18 Ebrill 1818 - 22 Ionawr 1879).

Cafodd ei eni yn Frencq yn 1818 a bu farw yn Richmond upon Thames. Roedd yn fab i Hussey Vivian.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*John Vivian - Gwefan Hansard

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
William Edward Forster

Gwleidydd o Loegr oedd William Edward Forster (11 Gorffennaf 1818 - 5 Ebrill 1886).

Cafodd ei eni yn Bradpole yn 1818. Roedd yn fab i William Forster.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Prif Ysgrifennydd dros Iwerddon, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*William Edward Forster - Gwefan Hansard
*William Edward Forster - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1886
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Arglwydd Dudley Stuart

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd Arglwydd Dudley Stuart (1 Ionawr 1803 - 17 Tachwedd 1854).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1803 a bu farw yn Stockholm. Roedd yn fab i John Stuart, Ardalydd Bute 1af a Frances Coutts.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Arglwydd Dudley Stuart - Gwefan History of Parliament 
*Arglwydd Dudley Stuart - Gwefan Hansard
*Arglwydd Dudley Stuart - Bywgraffiadur Rhydychen
*Arglwydd Dudley Stuart - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
Edward Baines

Gwleidydd a newyddiadurwr o Loegr oedd Edward Baines (28 Mai 1800 - 2 Mawrth 1890).

Cafodd ei eni yn Leeds yn 1800 a bu farw yn Leeds. Roedd yn fab i Edward Baines.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Edward Baines - Gwefan Hansard
*Edward Baines - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Golygyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Golygyddion papurau newydd o Loegr
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Leeds
Categori:Pobl fu farw yn Leeds
Orlando Bridgeman, 3ydd Iarll Bradford

Gwleidydd o Loegr oedd Orlando Bridgeman, 3ydd Iarll Bradford (24 Ebrill 1819 - 12 Mawrth 1898).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1819 a bu farw yn Barc Weston. Roedd yn fab i George Bridgeman, 2ail Iarll Bradford.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Orlando Bridgeman, 3ydd Iarll Bradford - Gwefan Hansard
*Orlando Bridgeman, 3ydd Iarll Bradford - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1898
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Percy Herbert

Milwr a gwleidydd o Gymru oedd Percy Herbert (15 Ebrill 1822 - 7 Hydref 1876).

Cafodd ei eni yng Nghastell Powys yn 1822. Roedd yn fab i Edward Herbert, ail Iarll Powis.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg Milwrol Brenhinol, Sandhurst. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Percy Herbert - Gwefan Hansard
*Percy Herbert - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Gymru
Anthony Meyer, 3ydd Barwnig

Gwleidydd o Loegr oedd Syr Anthony Meyer, 3ydd Barwnig (27 Hydref 1920 - 24 Rhagfyr 2004). Safodd Meyer yn erbyn Margaret Thatcher ar gyfer arweinyddiaeth y Blaid Geidwadol yn 1989. Er iddo golli, arweiniodd hyn at ddymchwel Thatcher y flwyddyn ganlynol.

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1920.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg Newydd. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Syr Anthony Meyer, 3ydd Barwnig - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Syr Anthony Meyer, 3ydd Barwnig - Gwefan Hansard
*Syr Anthony Meyer, 3ydd Barwnig - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Robert Waithman

Gwleidydd o Gymru oedd Robert Waithman (1764 - 6 Chwefror 1833). Bu Waithman yn ddyn busnes ac Aelod Seneddol, ac yn Arglwydd Faer Llundain yn 1823.

Cafodd ei eni yn Wrecsam yn 1764.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Robert Waithman - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Robert Waithman - Gwefan Hansard
*Robert Waithman - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1764
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
De Lacy Evans

Milwr a gwleidydd o Iwerddon oedd De Lacy Evans (1787 - 9 Ionawr 1870).

Cafodd ei eni yn Swydd Limerick yn 1787 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yn Academi Milwrol Brenhinol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Uwch Groes y Lleng Anrhydedd ac Uwch Croes Urdd Siarl III.

## Cyfeiriadau
*De Lacy Evans - Gwefan History of Parliament 
*De Lacy Evans - Gwefan Hansard
*De Lacy Evans - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Milwyr o Iwerddon
Categori:Gwleidyddion o Iwerddon

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Mainwaring

Undebwr llafur a gwleidydd o Gymru oedd William Mainwaring (1884 - 18 Mai 1971). Bu'n lowr ac yn undebwr blaenllaw, a hefyd yn Aelod Seneddol Llafur.

Cafodd ei eni yn Fforest-fach yn 1884.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*William Mainwaring - Y Bywgraffiadur Cymreig
*William Mainwaring - Gwefan Hansard
*William Mainwaring - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Wilson

Person busnes, gwleidydd, entrepreneur, economegydd a newyddiadurwr o'r Alban oedd James Wilson (3 Mehefin 1805 - 11 Awst 1860).

Cafodd ei eni yn Hawick yn 1805 a bu farw yn Kolkata.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys a Tâl-feistr Cyffredinol.

## Cyfeiriadau
*James Wilson - Gwefan Hansard
*James Wilson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Gwleidyddion o'r Alban
Categori:Newyddiadurwyr o'r Alban
Edward Codrington

Gwleidydd o Loegr oedd Edward Codrington (27 Ebrill 1770 - 28 Ebrill 1851).

Cafodd ei eni yn Dodington, Swydd Gaerloyw yn 1770 a bu farw yn Llundain. Roedd yn fab i Edward Codrington a Rebecca le Sturgeon.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Edward Codrington - Gwefan Hansard
*Edward Codrington - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Magenta De Vine

Cyflwynydd teledu Seisnig, newyddiadurwraig Seisnig oedd **Magenta De Vine** neu **Devine** (ganed **Kim Taylor**; 4 Tachwedd 1957 – 6 Mawrth 2019).  Ymddangosodd am y tro cyntaf ar deledu ar y rhaglen *Juice* ar BBC Wales.

Cafodd ei geni yn Hemel Hempstead, Lloegr a roedd ganddi ddau chwaer a brawd.

Bu farw Magenta mewn ysbyty yn Llundain wedi cael triniaeth am salwch byr.

## Teledu
**Juice* (1986-1987, BBC Cymru)
**Network 7* (1987, Channel 4)
**Def II* (1988, BBC 2)
**Rough Guide to Europe* (1988, BBC 2)
**Young, Gifted and Broke* (1999-2001, ITV)
*''Britain's Most Watched TV'' (2005)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2019
Wace

Bardd ac hanesydd o Jersey yn yr iaith Hen Normaneg oedd **Wace** (tua 1100 – rhywbryd ar ôl 1174). Mae'n adnabyddus am ei ddau gronicl mydryddol *Roman de Brut* (1155) a *Roman de Rou* (1160–74).

Hanes Prydain ers oes Brutus ydy *Roman de Brut*, sydd yn addasiad o ffug-hanes Sieffre o Fynwy, *Historia Regum Britanniae*, yn bennaf. Ychwanegodd Wace sawl agwedd ddychmygol a rhamantus at hanes traddodiadol Prydain a Chylch Arthur, gan gynnwys y Ford Gron. Arddull fywiocach a dramataidd sydd i gronicl Wace, a chyda'i gyfieithiad i'r Saesneg gan Layamon roedd yn hynod o ddylanwadol yn natblygiad chwedlau'r Brenin Arthur yn Lloegr ac yn Ffrainc.

Penodwyd Wace yn ganonwr yn Bayeux rhywbryd cyn 1169, ar gais Harri II, brenin Lloegr, yr hwn a gomisiynodd *Roman de Rou*. Ysgrifennwyd y gwaith hwnnw mewn cwpledi wythsill a phenillion unodl alecsandraidd. Hanes ydyw o'r dugiaid Normanaidd o gyfnod y Llychlynnwr Rou (Hrólfr yn Norseg, neu Rollon yn Ffrangeg) hyd at Robert Curthose, ac mae'n cynnwys disgrifiad enwog o Frwydr Hastings. Yn 1174, trosglwyddodd y Brenin Harri ei nawddogaeth at un o'r enw Beneeit (o bosib Benoît de Sainte-Maure), a bu gwaith Wace yn anorffenedig.

Yn ogystal â'r groniclau, mae tri gwaith defosiynol gan Wace hefyd yn goroesi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1100au
Categori:Marwolaethau'r 1170au
Categori:Beirdd y 12fed ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Normaneg o Ffrainc
Categori:Hanesyddion y 12fed ganrif o Ffrainc
Categori:Hanesyddion Normaneg o Ffrainc
Categori:Pobl o Jersey
James Henry Thomas

Undebwr llafur, awdur ffeithiol a gwleidydd o Gymru oedd **James Henry Thomas** (3 Hydref 1874 - 21 Ionawr 1949). Daeth Thomas yn adnabyddus fel undebwr a gwleidydd. Bu'n aelod hefyd o ddau lywodraeth Llafur cyntaf y DU.

Cafodd ei eni yng Nghasnewydd yn 1874 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*James Henry Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig
*James Henry Thomas - Gwefan Hansard
*James Henry Thomas - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Hjalmar Söderberg

bawd|Hjalmar Söderberg
Nofelydd, dramodydd, bardd a newyddiadurwr o Sweden oedd **Hjalmar Emil Fredrik Söderberg** (2 Gorffennaf 1869 – 14 Hydref 1941). Mae ei weithiau yn aml yn ymwneud â chymeriadau pruddglwyf a chlaf o gariad, ac yn cynnig portread cyfoethog o Stockholm ei gyfnod. Mae Söderberg yn cael ei werthfawrogi'n fawr yn ei famwlad, ac weithiau yn cael ei weld yn gydradd ag August Strindberg.

Yn enedigol o Stockholm, dechreuodd Söderberg ei yrfa lenyddol gyda'r papur newydd dyddiol *Svenska Dagbladet* pan oedd yn 20 oed. Chwe blynedd yn ddiweddarach, cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Förvillelser* (Lledrithion, 1895), wedi'i hysgrifennu o safbwynt dandi ifanc sy'n ofera yn y brifddinas, yn gwastraffu arian a charu. Daeth y stori brudd a myfyrgar yn nodweddiadol o waith Söderberg. Cyn cyhoeddi *Historietter* (Hanesion, 1898), casgliad o ugain stori fer, ymddangosodd ei brif waith nesaf – *Martin Bircks Ungdom* (Ieuenctid Martin Birck, 1901). Yn debyg i *Förvillelser* o ran y darlun amgylcheddol byw a'r ddirnadaeth graff, mae'n dilyn datblygiad bardd amatur ifanc. Nofel nesaf Söderberg, sy'n cael ei ystyried gan rai fel ei gampwaith, oedd *Doktor Glas* (Doctor Glas, 1905). Mewn stori ddychrynllyd o ddial ac angerdd, mae Söderberg yn cadw at ei arddull dwysbigol ond digyffro.

Trodd Söderberg at newyddiaduraeth ac astudiaethau diwinyddol mewn blynyddoedd diweddarach. Roedd yn ffyrnig o feirniadol o Natsïaeth, a byddai'n aml yn sygrifennu ar y pwnc ym mhapur y Gwrthsafiad *Göteborgs Handels- och Sjöfartstidning*. Bu farw yn Denmark ac mae wedi'i gladdu yn Vestre Kirkegård yn Copenhagen.

Bu Söderberg yn briod â Märta Abenius (g. 1871, m. 1932) rhwng 1899 a 1917. Cawsant dri o blant: yr actores Dora Söderberg-Carlsten (g. 1899), Tom Söderberg (g. 1900) a Mikael Söderberg (g. 1903). O 1917 ymlaen, bu'n briod yn Denmarc â Emelie Voss (g. 1876, m. 1957), a chawsant un plentyn: yr actores Betty Søderberg (g. 1910).

Cafodd Söderberg berthynas dymhestlog am nifer o flynyddoedd gyda Maria von Platen (g. 1871, m.1959), a dywedir i'r berthynas honno ddylanwadu ar ei waith, yn arbennig ei ddrama *Gertrud* (1906), a'r cymeriad Lydia yn *Den allvarsamma leken (*Y Gêm Ddifrifol, 1912).

## Rhestr o'i weithiau 
* *Förvillelser* (1895) – "Lledrithion"
* *Historietter* (1898) – "Straeon Byrion"
* *Martin Bircks ungdom* (1901) – "Ieuenctid Martin Birck"
* *Främlingarne* (1903) – "Y Dieithriaid"
* *Doktor Glas* (1905) – "Doctor Glas"
* *Gertrud* (1906) (drama mewn tair act)
* *Det mörknar över vägen* (1907) – "Mae'r Ffordd yn Tywyllu"
* *Valda sidor* (1908) – "Cymryd Ochrau"
* *Hjärtats oro* (1909) – "Gofid y Galon"
* *Den allvarsamma leken* (1912) – "Y Gêm Ddifrifol"
* *Aftonstjärnan* (1912) – "Seren yr Hwyr" (drama un act)
* *Den talangfulla draken* (1913) – "Y Ddraig Ddawnus"
* *Jahves eld* (1918) – "Tân Jahve"
* *Ödestimmen* (1922) – "Awr y Dynged" (drama mewn tair act)
* *Jesus Barabbas. Ur löjtnant Jägerstams memoarer* (1928)
* *Resan till Rom* (1929) – "Gwibdaith i Rufain"
* *Den förvandlade Messias* (1932) – "Y Meseia Newidiedig/Gweddnewidiedig"

Categori:Llenorion Swedeg
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Genedigaethau 1869
Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig

Barnwr, gwleidydd a bargyfreithiwr o'r Deyrnas Unedig oedd Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig (24 Medi 1802 - 28 Tachwedd 1880).

Cafodd ei eni yn Alțâna yn 1802 a bu farw yn Mayfair. Roedd yn fab i Syr James Cockburn, 8fed Barwnig.

Addysgwyd ef yn Neuadd y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr.

## Cyfeiriadau
*Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig - Gwefan Hansard
*Syr Alexander Cockburn, 12fed Barwnig - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1880

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Luke Perry

Actor o'r Unol Daleithiau oedd **Coy Luther** "**Luke**" **Perry III** (11 Hydref 1966&nbsp;– 4 Mawrth 2019), yn fwyaf enwog am ei rôl fel Dylan McKay ar y gyfres ddrama deledu *Beverly Hills, 90210* (1990-1995, 1998-2000).

## Teledu
**Riverdale*
**Criminal Minds*
**Law & Order: Special Victims Unit*
**The Simpsons*
**Will & Grace*

## Ffilmiau
**Buffy the Vampire Slayer* (1992)
**The Fifth Element* (1997)
**The Heist* (1999)
**Dishdogz* (2005)
**The Final Storm* (2010)
**Red Wing* (2013)
**Once Upon a Time in Hollywood* (2019)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Marwolaethau 2019
Garfield Davies, Barwn Davies o Goety

Arweinydd undeb llafur a gwleidydd o Gymru oedd **David Garfield Davies, Barwn Davies o Goity** (24 Mehefin 1935 &ndash; 4 Mawrth 2019).

Roedd yn swyddog gyda'r undeb USDAW a daeth yn Ysgrifennydd Cyffredinol rhwng 1986 a 1997.

## Cyfeiriadau
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Arweinwyr undebau llafur
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Eira Wen

bawd|Y corachod yn darganfod Eira Wen ynghwsg
Chwedl dylwyth teg Almaenig o'r 19g sydd bellach yn adnabyddus trwy'r byd Gorllewinol yw "**Eira Wen**". Cyhoeddwyd hi gan y Brodyr Grimm yn 1812 yn argraffiad cyntaf eu casgliad o chwedlau tylwyth teg.  Ei henw Almaeneg oedd *Sneewittchen* (*Schneewittchen* mewn orgraff fodern) a'i rhif oedd Chwedl 53. Roedd yr enw *Sneewittchen* yn Isel Almaeneg ac yn y fersiwn gyntaf cafodd ei gyfieithu i *Schneeweißchen*. Cwblhaodd y brodyr eu hadolygiad cyntaf o'r stori yn 1854.

Mae'r chwedl yn cynnwys y drych hud, yr afal gwenwynig, yr arch wydr, a chymeriadau'r frenhines ddieflig a'r Saith Corrach. Rhoddwyd enwau i bob un o'r saith corrach am y tro cyntaf yn 1912 fel rhan o'r ddrama Broadway *Snow White and the Seven Dwarfs* ac yna rhoddwyd enwau gwahanol iddyn nhw yn ffilm Walt Disney *Snow White and the Seven Dwarfs* (1937). Ni ddylid cymysgu stori Grimm, sydd fel arfer yn cael ei chyfeirio ati fel "Eira Wen", gyda stori "Eira Wen a Rhosyn Coch" ("*Schneeweißchen und Rosenrot*" mewn Almaeneg), sef chwedl dylwyth teg arall a gasglwyd gan y brodyr Grimm.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwedlau'r brodyr Grimm
Saesneg Canol

bawd|Dalen o *The Canterbury Tales* gan Geoffrey Chaucer.
Ffurf hanesyddol  ar yr iaith Saesneg yw **Saesneg Canol** a siaredid ar ôl y goncwest Normanaidd yn yr 11g tan ddiwedd y 15g. Aeth Saesneg drwy sawl newid a datblygiad yn y cyfnod wedi'r Hen Saesneg. Nid yw ysgolheigion yn hollol gytûn ynglŷn â dyddiadau'r iaith, ond pennir y tri a hanner can mlynedd 1150–1500 fel y cyfnod pan siaredid Saesneg Canol yn ôl *Geiriadur Saesneg Rhydychen*. Yn fras, dilynodd y cam hwn yn natblygiad yr iaith Saesneg yr Oesoedd Canol Uchel a Diweddar. Fe'i siaredid ar draws Lloegr, yn ne-ddwyrain yr Alban, mewn ambell man ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, ac yn y Pâl yn Iwerddon.

Gwelodd Saesneg Canol newidiadau sylweddol i'w gramadeg, ynganiad, ac orgraff. Roedd arferion ysgrifennu yn ystod y cyfnod hwn yn amrywio'n eang. Dangosir amrywiaeth helaeth mewn enghreifftiau ysgrifenedig Saesneg Canol yn ôl ardal eu tarddiad. Daeth Hen Saesneg, iaith safonol mewn cymhariaeth, yn fratiog a'i rhannu'n sawl ffurf leol, ac awduron yn ei datblygu yn y fan a'r lle yn fynyachaf.

## Cyfeiriadau 

Canol
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Lloegr
Canol
Baner Cabo Verde

[bawd|250px|[Delwedd:FIAV 111111.svg|23px Baner Cabo Verde, cymesuredd 3:5]]

**Baner Cabo Verde** yw'r faner genedlaethol Gweriniaeth Cabo Verde - casgliad o ynysoedd i'r gorllewin o Orllewin Affrica bu o dan reolaeth Portiwgal am ganrifoedd. Ystyr enw'r wlad yw "Penrhyn Gwyrdd" yn Portiwgaleg. 

Dyma'r faner sifil, wladwriaethol, morol a milwrol.

## Dyluniad
Mae'n cynnwys maes las gyda thair band llorweddol gwyn-goch-wyn sy'n croesi'r petryal ychydig yn is na'r canol. O ran dyluniad cywir, mae'r faner wedi ei rhannu'n 12 'streip' (y 'streip' las yn anweledig) ar draws, mae'r cymhareb yn dilyn: 6 (glas) :1 (gwyn) :1 (coch) :1 (gwyn) :3 (glas). Mae'r cylch o sêr wedi ei lleoli  ar hyd y faner.

Mae cylch o ddeg sêr melyn yn adleisio baner yr Undeb Ewropeaidd neu faner Ynysoedd Cook yn y Môr Tawel. Mae pedwar o'r sêr yma yn torri Rheol Tintur, gan eu bod yn "rhoi metal ar fetal" hynny yw, melyn ar gefndir gwyn, sy'n anodd i'r lygad ei weld o bellter.

Diffinnir cyfansoddiad y faner yn Erthygl 8 Cyfansoddiad Cabo Verde 1.

Cymesuredd y faner 'de jure' (os nad de fact gan na chyfeirir ati yn y cyfansoddiad) yw 2:3.

## Symboliaeth
Mae'r glas yn symboli Cefnfor yr Iwerydd a'r awyr ac mae'r deg seren yn symboli'r deg ynys sy'n ffurfio yr archipelago (ynysoedd Barlavento ac ynysoedd Sotavento). Gall y trefniant mewn cylch gofio cymaint o warediad daearyddol fel undod y trigolion.

Mae'r band gwyn yn cynrychioli heddychiaeth yr ynyswyr ac yn coch eu hymdrech.

## Baneri hanesyddol
[bawd|dde|[Delwedd:FIAV historical.svg|20px 1975-1992.]]
Enillodd Cabo Verde ei hannybyniaeth oddi ar Portiwgal yn 1975. Roedd y faner gyntaf, rhwng 1975 a 1992, yn cynnwys lliwiau Pan-Affricanaidd, yn union fel Baner Gini Bisaw - trefedigaeth Portiwgaleg arall yn Affrica. Seiliwyd lliwiau'r faner yma ar liwiau baner Ethiopia a ddaeth yn liwiau'r mudiad Pan-Affricanaidd dros fudiadau annibyniaeth i bobloedd ddu y cyfandir, a thu hwnt. Roedd y faner yma yn union yr un peth â baner Gini Bisaw, ond gyda torch ŷd a chragen y môr yn cwpanu'r seren ddu yn y band goch. Yn ogystal, roedd y cyfrannau yn wahanol rhwng hyd a uchder.

Roedd y ddau drefedigaeth Portiwgalaidd hyn wedi bwriadu ffurfio un wladwriaeth unedig, dan arweiniad Plaid Affrica dros Annibyniaeth Gini a Cabo Verde (*Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde*, PAIGC). Ar ôl y ''coup d'état'' yn Gini Bisaw yn 1980, rhoddwyd gorau i'r bwriad yma.

### Baneri Cyfnod Trefediaethol
Cyn annibyniaeth yn 1975, defnyddiwyd neu gynigiwyd baneri eraill yn ystod y cyfnod trefedigaethol.

File:Flag of Portuguese Colony Governor.svg|20px Baner Llywodraethwr Trefedigaeth Portiwgalaidd
File:Flag of Cape Verde (1967 proposal).png|20px Hen ddyluniad ar gyfer baner, 1967

## Gweler hefyd
Gweler hefyd Baner Cymuned Gwledydd yr Iaith Portiwgaleg y mae Cabo Verde yn aelod ohoni.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Baner Cabo Verde, gwefan 'Flags of the World'
* Baner Cabo Verde, ar Flags.et

Cabo Verde
Categori:Cabo Verde
Charles Edwards (AS Bedwellte)

Roedd **y Gwir Anrhydeddus Syr Charles Edwards** (19 Chwefror 1867 – 15 Gorffennaf 1954) yn undebwr llafur ac yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur Bedwellte rhwng 1918 a 1950.

## Bywyd personol 
Ganwyd Edwards ym mhentrefan Gravel ger Llangynllo Sir Faesyfed, yn fab i John Edwards, gwas ffarm a Catherine (née Jones) ei wraig. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Genedlaethol, Llangynllo.

## Gyrfa wleidyddol 
Gwasanaethodd Edwards fel cynghorydd ar Gyngor Ardal Ddinesig Rhisga o 1903, gan gynnwys cyfnod yn cadeirio'r cyngor  Cafodd ei ethol fel aelod cyntaf etholaeth newydd Bedwellte yn etholiad cyffredinol 1918, gan dal y sedd i'r Blaid Lafur hyd ei ymddiswyddiad o'r Senedd ar adeg etholiad cyffredinol 1950. Yn y senedd bu'n gwasanaethu fel chwip i'w blaid o 1929 hyd 1942 gan gynnwys bod yn brif chwip o 1931 i 1942.. Daeth yn aelod o'r Cyfrin Gyngor ym 1940.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref yn Rhisga yn 87 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Tan y graig.

## Cyfeiriadau 
'

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)

Categori:Prosiect Wicipobl
Esgyrn Napier

[bawd|set o Esgyrn Napier o'r [18g]]

Mae **esgyrn Napier** yn ddyfais sy'n caniatau i'r defnyddiwr gyfrifo â llaw; fe'i crëwyd gan y mathemategydd John Napier o Merchiston, yr Alban. Seilwyd y fethodoleg y tu ôl i'r ddyfais ar waith mathemateg Arabaidd,  'mathemateg dellt' Matrakci Nasuh o Fosnia (1480 – c. 1564) yn ei lyfr *Umdet-ul Hisab* a gwaith Fibonacci (c. 1170 – c. 1250) yn ei Liber Abaci (*Y Llyfr Cyfrifo*; 1202). Am gyfnod, galwyd y dechneg sy'n sail i esgyrn Napier yn "Rapdoleg". Cyhoeddodd Napier manylion am y ddyfais yn 1617 yn ei gyfrol *Rapdoleg* a argraffwyd yng Nghaeredin.

Mae'r esgyrn yn caniatau i luosi gael ei leihau i weithredoedd adio, a rhannu i dynnu. Gellir mynd a hyn gam ymhellach, er mwyn cyfrifo ail isradd. Ceir term arall a briodolir i Napier, sef y logarithmau, sy'n tra gwahanol i'r esgyrn a sonir amdanynt yma.

Mae'r ddyfais gyflawn fel arfer yn cynnwys bwrdd-sylfaen gydag ymyl; mae'r defnyddiwr yn gosod gwialennau Napier y tu mewn i'r ymyl i hwyluso'r gwaith o luosi neu rannu. Rhennir ymyl chwith y bwrdd yn 9 sgwâr, sy'n cynnwys y rhifau 1 i 9. Gall y gwiail hyn fod o bren, metal neu gardfwrdd. Mae esgyrn Napier yn dri dimensiwn, sgwâr mewn trawsdoriad, gyda phedair gwialen wahanol wedi'u hysgythru ar bob un.

Ceir 9 sgwar ar bob gwialen, ac mae pob sgwâr, ac eithrio'r un uchaf, yn cynnwys dau hanner wedi'u rhannu â llinell groeslin. Mae sgwâr cyntaf pob gwialen yn cynnwys un digid, ac mae'r sgwariau eraill yn dwbl y rhif, teirgwaith y rhif neu bedair gwith y rhif ayb nes bod y sgwâr diwethaf yn cynnwys naw gwaith y rhif yn y sgwâr uchaf. Mae digidau pob lluoswm yn cael eu hysgrifennu un i bob ochr o'r groeslin; mae rhifau llai na 10 yn cael eu gosod ar y triongl isaf.

## Lluosi 
Mae'r enghraifft yma o luosi yn cyfrifo 425 x 6.

Rhoddir yr esgyrn sy'n cyfateb i rif cyntaf y broblem ar y bwrdd. Os defnyddir 0 yn y rhif hwn, yna gadewir bwlch yn ei le. Yn yr enghraifft hon, rhoddir 4, 2 a 5 yn eu trefn gywir, fel y gwelir isod:

center|125px|425 x 6: y cam cyntaf
O edrych ar y golofn gyntaf, dewisir y rhif nesaf (y rhif i luosi gydag ef), sef yn yr enghraifft hon: 6. Dyma'r unig res sydd ei angen, bellach, i gyfrifo'r ateb, felly gellir cymryd yr esgyrn o'r bwrdd oddi tan y rhes hon.

center|300px|Yr ail gam

Gan ddechrau o ochr dde'r rhes yma, cyfrifir y colofnau croeslin drwy adio'r rhifau sy'n rhannu yr un colofnau croeslin. Mae rhifau sengl yn aros fel ag y maent.

center|175px|Third step of solving 425 x 6

Unwaith y mae'r colofnau croeslin wedi cael eu cyfri, dylid darllen o'r chwith i'r dde y rhifau a gyfrifwyd ar gyfer pob colofn groeslin unigol. Yn yr enghraifft hon, mae darllen canlyniadau o'r chwith i'r dde yn rhoi 2550.

Yr ateb felly i 425 x 6 yw 2550.

## Gweler hefyd
*Abacws

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfrifianellau
Categori:Cyfrifiaduro
Categori:Hanes gwyddoniaeth
Categori:Offer gwyddonol
Categori:Dyfeisiau o'r Alban
Jacques Loussier

Pianydd jass a chyfansoddwr o Ffrainc oedd **Jacques Loussier** (26 Hydref 1934 – 5 Mawrth 2019).

## Albymau
### Gyda'r Trio Jacques Loussier 
*1959 – *Play Bach No. 1* (Decca SS 40 500)
*1960 – *Play Bach No. 2* (Decca SSL 40 502)
*1988 – *The Greatest Bach* (Partita No.1 in B Flat Major BWV 825, Orchestral Suite No. 2 in B Minor BWV 1067) (Limelight CD 844 059-2, Decca)
*1990 – *Lumières: Messe Baroque du 21ième siècle* (Decca CD 425217-2) ()
*1993 – *Play Bach 93 Volume 1* (Note Productions CD 437000-2) ()
*1994 –'' Play Bach Aujourd'hui Les Thèmes en Ré* (Note Productions CD 437000-4) ()
*1995 – *Jacques Loussier Plays Bach* (Telarc), Compilation "Play Bach 93" et "Les Thèmes en Ré" (Note Productions)

*1997 – *Jacques Loussier Plays Vivaldi* (Telarc CD 83417) 
*1998 – *Satie* (Telarc CD 83431) () 
*1999 – *Ravel's Bolero* (Telarc CD 83466) () 

*2000 – *Bach's Goldberg Variations* (Telarc CD 83479) ()
*2000 – *Plays Debussy* (Telarc CD 83511)  
*2000 – *Play Bach No. 1* (Decca 157 561–2) ()

*2002 – *Handel: Water Music & Royal Fireworks* (Telarc CD 83544) ()
*2003 – *Beethoven: Allegretto from Symphony No. 7: Theme and Variations* (Telarc CD-83580)
*2004 – *Impressions of Chopin's Nocturnes* (Telarc CD-83602)
*2004 – *The Best of Play Bach* (Telarc SACD-63590) ()
*2005 – *Mozart Piano Concertos* 20/23 (Telarc CD-83628)

*2007 – *Encore! – Jacques Loussier Plays Bach* (Telarc 83671-25) ()
*2009 – *Jacques Loussier Plays Bach: The 50th Anniversary Recording* (Telarc 83693-25) 
*2011 – *Schumann: Kinderszenen (Scenes From Childhood)* (Telarc TEL-32270-02)
*2014 – *Beyond Bach, Other Composers I Adore* (Telarc TEL-35342-02) 
*2014 – *My Personal Favorites: The Jacques Loussier Trio Plays Bach* (Telarc TEL-35319-02)

### Jacques Loussier 
*1972 –* Dark of the Sun* (MGM SE-4544ST) ()
*1979 – *Pulsion* (CBS 84078)
*1979 – *Pulsion / Sous la mer* 
*1982 – *Pagan Moon* (CBS CB271)
*2014 – *Jacques Loussier / Concerto No. 1 for Violin and Percussion / Concerto No. 2 for Violin and Tabla / Ignacy Jan Paderewski / Sonata in A minor for Violin and Piano, Op. 13''

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2019
Is-etholiad Gorllewin Casnewydd, 2019

Cynhelir **is-etholiad Gorllewin Casnewydd** ar gyfer ethol aelod newydd i Senedd y Deyrnas Unedig  ar 4 Ebrill 2019, yn dilyn marwolaeth yr AS Llafur Paul Flynn. Dyma'r trydydd is-etholiad a gynhaliwyd yn ystod 57ain Senedd y DU, a etholwyd yn etholiad cyffredinol 2017 . 

## Cefndir
Ym mis Hydref 2018 nododd yr AS Seneddol, Paul Flynn, ei fwriad i ymddiswyddo yn y dyfodol agos, ar ôl i'w gyflwr arthritis rhiwmatoid.  Ar y pryd, dywedodd Flynn y byddai'n aros am etholiad cyffredinol brys, pe bai hynny'n caniatáu iddo sefyll i lawr heb ysgogi isetholiad, gan nodi'r gost sy'n gysylltiedig â threfnu a chynnal un. 

Mae Llafur wedi cadw Gorllewin Casnewydd ers 1987, pan enillodd Paul Flynn y sedd oddi wrth y Ceidwadwyr. Mae'r etholaeth yn lled-ymylol, gyda mwyafrif Llafur ddim mwy na 10,000 o bleidleisiau ac eithrio yn ystod yr etholiad ysgubol yn 1997 .  

Symudwyd y gwys etholiad yn y Senedd ar 28 Chwefror, gan drefnu is-etholiad ar gyfer 4 Ebrill 2019.

## Ymgeiswyr ac amserlen
Roedd Flynn wedi nodi ei fwriad i sefyll i lawr yn (neu cyn) yr etholiad cyffredinol nesaf a roedd y pleidiau gwleidyddol wedi dechrau dewis ymgeiswyr cyn yr etholiad cyffredinol nesaf yng Ngorllewin Casnewydd.  

Dewiswyd y canlynol ar gyfer yr is-etholiad: Jonathan Clark (Plaid Cymru),  Matthew Evans (Ceidwadwyr Cymru), Ruth Jones (Llafur Cymru)   Hefyd bydd ymgeisydd o'r Democratiaid Rhyddfrydol.  Cyhoeddodd y Renew Party y byddent yn dewis June Davies.  

Dywedodd y Blaid Brexit newydd na fyddai'n sefyll. 

## Canlyniad
## Canlyniad blaenorol
Ail-etholwyd Paul Flynn i wythfed tymor yn 2017, gyda mwyafrif uwch o 5,658 (13.0%) dros yr ymgeisydd Ceidwadol.

## Cyfeiriadau
Categori:2019 yng Nghymru
Categori:Is-etholiadau Senedd y Deyrnas Unedig
John Phillips (seryddwr)

Seryddwr, daearegwr a botanegydd o Loegr oedd **John Phillips** (25 Rhagfyr 1800 - 24 Ebrill 1874). Cafodd ei eni yn Wiltshire yn 1800 a bu farw yn Rhydychen.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin. Yn ystod ei yrfa bu'n Llywydd Cymdeithas Ddaearegol Llundain. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Medal Wollaston a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.	

## Cyfeiriadau 
*John Phillips - Bywgraffiadur Rhydychen		

Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Seryddwyr o Loegr
Categori:Botanegwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Clawdd-coch

Pentrefan yng nghymuned Pendeulwyn, Bro Morgannwg, yw **Clawdd-coch** (hefyd **Clawdd Coch** neu **Clawddcoch**). Mae'n gorwedd i'r gogledd-ddwyrain o bentrefan Tredodridge. Mae wedi'i leoli wrth ymyl Clwb Golff Bro Morgannwg a Chastell Hensol.

## Hanes 
Mae Clawdd-coch wedi'i ddogfennu fel lle efo peth bwysigrwydd fel anheddiad Rhufeinig a chredir mai hwn yw lle gorffwys olaf Ostorius.  Adeiladwyd un o'r ffyrdd sy'n arwain i'r pentref, a elwir yn *Via Media,* gan y Rhufeiniaid.  Fe'i hadnewyddwyd ym 1988. 

## Cyfeiriadau 

Clawdd-coch2.jpg
Clawdd-coch3.jpg

Categori:Pendeulwyn
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Baner Gweriniaeth Canolbarth Affrica

[bordered|dde|bawd|208px|[Delwedd:FIAV 111000.svg|20px Baner Gweriniaeth Canolbarth Affrica, cymesuredd, 3:5]]

Mae **baner Gweriniaeth Canolbarth Affrica** yn faner  anghyfrfredin yn ei defnydd o streipiau. Fe'i cyflwynwyd i'r Ddeddfwriaeth ar 1 Rhagfyr 1958 gan yr Arlywydd Barthélémy Boganda pan ddaeth tiriogaeth drefedigaethol Ffrengig yng nghanolbarth Affrica, Oubangui-Chari yn wladwiaeth annibynnol dan yr enw Gweriniaeth Canolbarth Affrica.

Gweledigaeth Boganda oedd y byddai tiriogaethau trefedigaethol Ffrainc yng nghanolbarth Affrica (*Afrique équatoriale française*) yn dod yn un wladwriaeth ffederal a hon byddai ei baner. Y tiriogaethau o'r AEF ddaeth maes o law yn wledydd annibynnol, ac nid yn rhan o un wladwriaeth ffederal fel y dymunodd Bagona yw: Tsiad, Gweriniaeth Canolbarth Affrica, Gabon a Gweriniaeth y Congo. Cynrychiolir rhan yn lliwiau'r faner. Roedd Camerŵn wedi ei rannu rhwng rhan Brydeinig a rhan Ffrengig, a gyd chyfnod annibynaieth, gadawodd Camerŵn Ffrengig gan uno â'r ochr Brydeinig.

## Dyluniad
Ceir pedwar streipen llorweddol o'r un lled a hyd ar draw y faner gan ddechrau o'r uchaf: glas, gwyn, gwyrdd, melyn ac yna streipen goch o'r un lled, yn gwypo lawr ar draws u streipiau llorsweddol yng nghanol y faner. Ar ochr y chwith y streipen las, ceir seren pump pig felen.

Mae'r lliwiau gwyrdd, melyn a choch yn lliwiau y mudiad 'Rhyng-Affricanaidd' (pan-African) ac yn gyffredin i nifer o faner gwladwriaeth Affrica. Ysbrydolwyd y lliwiau yma gan liwiau baner Ethiopia, yr unig wlad Affricanaidd na feddianwyd gan wledydd tramor yn ystod yr 19g.

## Symboliaeth
* Seren - i arwain y bobl ddu tuag at ryddid ac ymryddhâd. Mewn dyluniad cynnar cafwyd llaw ar y faner gyda'r mynegfys yn cyfeirio at seren MESAN (''Mouvement de l'évolution sociale de l'Afrique noire'' - Mudiad Esblygiad Cymdeithasol Affrica Ddu). Mae'r glas a gwyn yn gydnabyddiaeth i'r dreftadaeth Ffrengig.
* Glas - yn cyfateb i'r Congo a'r môr sy'n ei ysgogi
* Gwyn - ar gyfer Chad a'i cotwm.
* Gwyrdd - Gabon a'i goedwigoedd.
* Melyn - ar gyfer Gweriniaeth Canol Affrica a'i gyfoeth mwynol
* Coch - gwaed y merthyron

## Hanes
Yn 1976 ystyriodd yr Arlywydd, Jean-Bedel Bokassa, faner newydd. Daeth hyn yn dilyn ei dröedigaeth i Islam o dan ddylanwad arweinydd Libya, Muammar Gaddafi. Cynnigiodd faner gyda lleuad cilgant ar yr aswy gyda seren ar y dde, ill dau yn lliw aur. Yn y canton, yn cymryd lle chwarter chwith uchaf y faner roedd dwy streipen llorweddol, aur uwchben gwyn.

Fodd bynnag, ni fabwysiadwyd y cynnig a coronodd Bakossa ei hun yn "Ymeradwr Bokassa I" a newid enw'r wlad i Ymerodraeth Canolbarth Affrica. Ar 4 Rhagfyr 1976, disgrifiodd y cyfansoddiad newydd yr arwyddlun ar gyfer defnydd personol yr Ymerawdwr sef, baner o faes gwyrdd golau gydag eryr euraidd yn gorwedd ar seren 20 pegwn aur. Ysbrydolwyd yr ystondord gan ystondord eryr ymerodrol Napoleon.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Baner GCA oddi ar gwefan 'Flags of the World'

Canolbarth Affrica, Gweriniaeth
Categori:Diwylliant Gweriniaeth Canolbarth Affrica
John Owen (Owen Alaw)

Bardd a cherddor o Gymru oedd **John Owen** (14 Tachwedd 1821 - 29 Ionawr 1883). Cafodd ei eni yng Nghaer yn 1821.

Yn 1860, cyhoeddodd Owen ei gyfrol ddylanwadol *Gems of Welsh Melody*, sef casgliad o alawon Cymreig.	

## Cyfeiriadau 
*John Owen - Y Bywgraffiadur Cymreig			
*John Owen - Bywgraffiadur Rhydychen		

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Cymraeg y 19eg ganrif
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Loegr
Categori:Cantorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Cantorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Cantorion Cymraeg y 19eg ganrif
Categori:Cantorion Cymraeg o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Organyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Organyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yng Nghaer
Thomas Parr

Milwr o Loegr oedd	**Thomas Parr** ( - 14 Tachwedd 1635).		

Cafodd ei eni yn Amwythig a bu farw yn Llundain. Dywedwyd ei fod wedi byw am 152 mlynedd.

## Cyfeiriadau 
*Thomas Parr - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Marwolaethau 1635
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Matthews

Awdur a gweinidog o Gymru oedd **Edward Matthews** (13 Mai 1813 - 26 Tachwedd 1892). Cafodd ei eni yn Sain Tathan yn 1813. Gwaith mwyaf poblogaidd Matthews oedd *Hanes Bywyd Siencyn Penhydd*.	

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

bawd|dim|Cartref Edward Mathews, Ewenni

## Cyfeiriadau 
*Edward Matthews - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Rees Howell Gronow

Milwr, gwleidydd ac awdur o Gymru oedd **Rees Howell Gronow** (7 Mai 1794 - 22 Tachwedd 1865).	

Yn swyddog milwrol ym myddin Prydain, bu Gronow yn ymladd yn Sbaen, ac wedyn yn Waterloo. Fe'r cofir am ysgrifennu a chyhoeddi ei atgofion.	

Cafodd ei eni yn Sir Forgannwg yn 1794 a bu farw ym Mharis. Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.	

## Cyfeiriadau 
*Rees Howell Gronow - Y Bywgraffiadur Cymreig		
*Rees Howell Gronow - Gwefan Hansard	
*Rees Howell Gronow - Bywgraffiadur Rhydychen	

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Gymru
Sarah Stickney Ellis

Awdur o Loegr oedd **Sarah Stickney Ellis** (1812 - 16 Mehefin 1872).		

Fe'i ganed yn Ridgmont yn 1812 a bu farw yn Hoddesdon. Roedd hi'n Grynwr wedi troi yn Annibynnwr a oedd yn awdur nifer o lyfrau, yn bennaf yn ysgrifennu am rôl merched yn y gymdeithas.		

Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Ackworth.

## Cyfeiriadau 
*Sarah Stickney Ellis - Bywgraffiadur Rhydychen	

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Llenorion Prydeinig
Margaret Stewart

Pendefig o Ffrainc oedd y **Dolffines Margaret Stewart** (3 Ionawr 1425 - 25 Awst 1445).		

Fe'i ganed yn Perth yn 1425 a bu farw yn Châlons-en-Champagne. Ystyriwyd bod Margaret yn hyfryd ac yn frwdfrydig, gyda gallu penodol i ysgrifennu barddoniaeth a rhigymau.	

Roedd yn ferch i Iago I, brenin yr Alban a Joan Beaufort.	

## Cyfeiriadau 
*Margaret Stewart - Bywgraffiadur Rhydychen		

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1425
Categori:Marwolaethau 1445
Categori:Tywysogesau yr Alban
Categori:Llenorion benywaidd y 15fed ganrif o Ffrainc