open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nagorno-Karabakh

Mae **Nagorno-Karabakh** hefyd **Nagorno Karabak** ac yn yr orgraff Gymraeg, **Nagorno Carabach**) yn rhanbarth dadleuol yn Ne'r Cawcasws. Yn gyfreithiol, fe'i cydnabyddir fel rhan o Azerbaijan, ond o 1994 tan ryfel 2020 Nagorno-Karabakh, roedd y rhan fwyaf ohono'n cael ei reoli'n filwrol gan Armeniaid fel Gweriniaeth Artsakh, nad yw'n cael ei chydnabod yn swyddogol gan unrhyw wlad arall, gan gynnwys Armenia sy'n ei chefnogi. Erys statws gwleidyddol y rhanbarth heb ei ddatrys.

## Etymoleg
Mae'r enwau ar gyfer y rhanbarth yn y gwahanol ieithoedd lleol i gyd yn cyfieithu i "Karabakh mynyddig", neu "ardd ddu fynyddig". Mae'r gair "nagorno" yn Rwsieg ar gyfer "mynydd/ar y mynydd", "kara" yw Twrceg am "du", ac mae "bakh" yn golygu "gardd" yn Aserbaijaneg.

:Armeneg: Լեռնային Ղարաբաղ, wedi'i drawslythrennu *Lernayin Gharabagh*
:Aserbaijaneg: Dağlıq Qarabağ, neu Yuxarı Qarabağ (sy'n golygu "Karabakh uchaf" neu "Karabakh mynyddig")
:Rwsieg: Нагорный Карабах, wedi'i drawslythrennu Nagornyj Karabakh

## Hanes
Daeth y rhanbarth yn destun anghydfod rhwng Armenia ac Azerbaijan ym 1918 pan enillodd y ddwy wladwriaeth annibyniaeth fer o Ymerodraeth Rwsia ac Ymerodraeth Otomanaidd. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, gorchfygodd yr Undeb Sofietaidd y ddwy dalaith newydd a chreu Oblast Ymreolaethol Nagorno-Karabakh yn Azerbaijan.

Pan ddaeth Mikhail Gorbachev i rym ym Moscow a dechrau ymgyrchoedd o gyhoeddusrwydd a diwygiadau democrataidd ar ddiwedd yr 20g, anfonodd Armeniaid oedd yn byw yn Nagorno-Karabakh lythyrau at Gorbachev yn mynnu iddo symud yr oblast ymreolaethol i reolaeth Armenia. Pan gafodd ei wrthod, dechreuodd yr Armeniaid fudiad annibyniaeth.

Ym mis Tachwedd 1991, gan geisio atal y mudiad hwn, diddymodd Senedd Azerbaijan statws ymreolaethol y rhanbarth. Mewn ymateb, cynhaliodd yr Armeniaid Nagorno-Karabakh refferendwm ar 10 Rhagfyr 1991, a gafodd ei boicotio gan Azerbaijanis a oedd yn byw yn Nagorno-Karabakh ac ni chymerodd yr un ohonynt ran ynddo, felly pleidleisiodd mwyafrif llethol y boblogaeth dros annibyniaeth.

## Oriel

File:Five principalities of karabakh.png|Yn yr 1500au
File:Red kurdistan 1930.png|Yn 1930
File:Nagorno Karabakh03.png|Yn 2006
File:Nagorno-Karabakh regions named english.png|Yn 2006
File:Location Artsakh en.png|Gwledydd cyfagos
File:2020 Nagorno-Karabakh war.svg|Map o'r Rhyfel yn 2020

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 'Artsakh from ancient time till 1918' 
* Artsakh (Nagorno Karabakh) adroddiad ar sianel France 24

Categori:Armenia
Categori:Aserbaijan
Categori:Armeneg
Categori:Y Cawcasws
Categori:Daearyddiaeth Armenia
Categori:Daearyddiaeth Aserbaijan
Rhewl, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Rhewl.''

Pentrefan yng nghymuned Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Rhewl**, un o dri phentref o'r un enw yn y sir bresennol. Fe'i lleolir hanner ffordd rhwng Llanrhaeadr a Phrion, rhwng Dinbych (i'r gogledd) a Rhuthun (i'r de).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Rhewl Mostyn

:*Am lleoedd eraill o enw tebyg, gweler Rhewl.*

Anheddiad yng nghymuned Mostyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Rhewl Mostyn**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Mostyn
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Tony Bennett

Canwr pop a jazz o'r Unol Daleithiau  oedd **Anthony Dominick Benedetto** neu **Tony Bennett** (3 Awst 1926 – 21 Gorffennaf 2023). Enillodd Bennett 20 Gwobr Grammy yn ystod ei yrfa. Gwerthodd fwy na 50 miliwn o recordiau ledled y byd. Roedd e'n arlunydd talentog hefyd.

Cafodd Bennett ei eni yn Ysbyty St. John's yn Long Island City, Queens, yn Ninas Efrog Newydd, yn fab i'r groser Eidalaidd John Benedetto a'r gwniadwraig Anna (ganed Suraci). 

Bu farw yn 96 oed, yn ei gartref yn Ninas Efrog Newydd. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Cantorion jazz  o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Heddychwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif  o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Queens
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw o glefyd Alzheimer
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Victoria Amelina

Roedd **Viktoriia Yuriivna Amelina** (; 1 Ionawr 1986 &ndash; 1 Gorffennaf 2023) yn nofelydd o Wcráin, a elwid fel **Victoria Amelina**. Roedd hi'n awdures dwy nofel a llyfrau plant. Enillodd Gwobr Lenyddol Joseph Conrad. Cafodd ei geni yn Lviv.

Ar ôl ymosodiad Rwsia ar Wcráin, bu’n gweithio fel ymchwilydd troseddau rhyfel i sefydliad "Truth Hounds".  

Ar 27 Mehefin 2023, cafodd ei hanafu gan daflegryn Iskander. yn ystod ymosodiad Rwsia ar Kramatorsk tra roedd hi'n bwyta mewn bwyty ynghyd â ymwelwyr o Colombia. Bu farw Amelina oherwydd ei hanafiadau yn Ysbyty Mechnikov yn Dnipro yn 37 oed   

## Llyfryddiaeth 
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens, The Fall Syndrome neu Homo Compatiens » (Discursus, 2014) 
* «Хтось, Або Водяне Серце, Somebody or Waterheart» (Видавництво Старого Лева, 2016) 
* «Дім для Дома, Dom's Dream Kingdom" (Видавництво Старого Лева, 2017) 
* «Е-е-есторії екскаватора Еки, Straeon Eka y Cloddiwr» [Архівовано 28 липня 2021 у Wayback Machine.] ( Llyfrgell: Видавництво 1, 2, 2,  ). .

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Llenorion o Wcráin
Categori:Pobl o Lviv
Clwb Rygbi Betws

Mae **Clwb Rygbi Betws** (Saesneg: *Betws Rugby Club*) yn glwb rygbi undeb Cymreig sydd wedi'i leoli yn Betws, Sir Gaerfyrddin, Cymru ac sy'n bwydo'r Sgarlets.

Roedd y tîm XV 1af yn 2023 yn chwarae yng Nghynghrair 3 Gorllewin B URC.

## Hanes 
Ceir consensws lleol bod y clwb wedi bodoli cyn y 1890au, gyda cherdyn gêm 1903 o gêm yn erbyn ei elynion lleol, Clwb Rygbi Yr Aman, yn cadarnhau cydnabyddiaeth swyddogol.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yn Sir Gaerfyrddin
Categori:Timau rygbi'r undeb yng Nghymru
Vitruvius

Pensaer a pheiriannydd Rhufeinig oedd **Marcus Vitruvius Pollio** (tua 80–70 CC – tua 15 CC). Mae'n adnabyddus am ei lyfr *De architectura* a gafodd ddylanwad mawr ar benseiri o gyfnod y Dadeni ac yn ddiweddarach. Ychydig a wyddys am ei fywyd, heblaw ei fod yn gwasanaethu yn y fyddin fel magnelwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r ganrif gyntaf CC
Categori:Llenorion y ganrif 1af CC
Categori:Marwolaethau'r ganrif gyntaf
Categori:Penseiri Rhufeinig
Categori:Rhufeiniaid
Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo

Llyfr Eidaleg o 1632 gan Galileo Galilei yw ***Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*** ("Deialog ynglŷn â dwy brif system y byd") sy'n cymharu system gosmolegol newydd Copernicus â system draddodiadol Ptolemi. Cyhoeddwyd y llyfr yn Fflorens gyda chaniatâd ffurfiol y Chwilys. Fe'i cysegrwyd i noddwr Galileo, Ferdinando II de' Medici, a dderbyniodd y copi printiedig cyntaf ar 22 Chwefror 1632.

Yn system Copernus, mae'r Ddaear a phlanedau eraill yn cylchdroi o gwmpas yr Haul, tra yn system Ptolemi mae popeth yn y Bydysawd yn cylchdroi o amgylch y Ddaear. Ysgrifennir y llyfr fel deialog rhwng tri chymeriad. Mae'r cyntaf, Salviati, o blaid system Copernicus, yr ail, Simplicio, o blaid Aristoteles a system Ptolemi, a'r trydydd, Sagredo, heb farn sefydlog ar y mater. Er bod y llyfr yn cyflwyno ei hun fel ystyriaeth o'r ddwy system, nid oes amheuaeth mai dehongliad Copernicus sy'n cario'r dydd.

Gwelodd yr awdurdodau eglwysig y llyfr fel ymosodiad ar y Pab Urbanus VIII ac yn erbyn dysgeidiaeth uniongred yr Eglwys Gatholig, felly yn 1633 gorfodwyd Galileo i sefyll ei brawf gan y Chwilys. Fe'i dyfarnwyd yn euog o heresi, a dedfrwyd ef i arestiad tŷ, lle bu hyd ei farwolaeth yn 1642. Rhoddwyd y *Diologo* ar *Index Librorum Prohibitorum* ("Rhestr o Lyfrau Gwaharddedig"), lle y bu hyd 1835.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, argraffiad cyntaf (1632) yn Llyfrgell y Gyngres
* *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, testun ar Wicidestun Eidaleg

Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg yn yr Eidal yn yr 17eg ganrif
Categori:Llyfrau 1632
Categori:Llyfrau Eidaleg o'r Eidal
Categori:Seryddiaeth
Lüneburg

Tref yn nhalaith Niedersachsen yn yr Almaen yw **Lüneburg**. Saif ar Afon Ilmenau tua 50&nbsp;km (31 milltir) i'r de-ddwyrain o Hamburg ac yn perthyn i ranbarth metropolitan ehangach y ddinas honno. Mae Lüneburg wedi cael defnyddio'r teitl *Hansestadt* ("cystlyndref") yn ei enw ers 2007, i gydnabod ei aelodaeth yn yr hen Gynghrair Hanseatic. Mae'n gartref i Brifysgol Leuphana.

Yng nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 69,905.

## Cyfeiriadau
Categori:Aneddiadau Niedersachsen
Categori:Trefi'r Almaen
Baner Nunavut

bawd| Baneri Nunavut wedi'u harddangos ar wal
Cyhoeddwyd **baner swyddogol Nunavut** ar 1 Ebrill 1999, ynghyd â chyhoeddi Nunavut yn Diriogaeth gydnabyddedig yn ei hawl ei hun o fewn Ffederasiwn Canada. Mae’n cynnwys * inuksuk* (cofeb draddodiadol o gerrig) coch — nod tir traddodiadol yr Inuit — a seren las, sy’n cynrychioli’r *Niqirtsuituq*, Seren y Gogledd, ac arweinyddiaeth henuriaid yn y gymuned. Mae'r lliwiau glas ac aur yn cynrychioli cyfoeth y tir, y môr a'r awyr. Fe'i mabwysiadwyd yn dilyn proses lle ceisiwyd mewnbwn gan gymunedau lleol a gofynnwyd am gyflwyniadau gan y cyhoedd o Ganada.

## Symbolaeth 
Er nad yw Nunavut yn Taleithiau Canada mae ganddi faner ei hun a hynny fel tiriogaeth Canada. Mae baner Nunavut yn cynnwys meysydd aur a gwyn wedi'u rhannu'n fertigol gan inuksuk coch gyda seren las yn y cloren dde uchaf. Dewiswyd y lliwiau glas ac aur i gynrychioli "cyfoeth tir, môr ac awyr", tra bod coch yn cael ei ddefnyddio i gynrychioli Canada gyfan. Mae'r inuksuk, sy'n rhannu'r faner, yn heneb garreg draddodiadol a ddefnyddir i arwain teithwyr ac i nodi safleoedd cysegredig. Mae inukshuk yn ffigwr tebyg i ddyn wedi'i wneud o gerrig a ddefnyddir gan yr Inuit pan fyddant yn mynd i hela i ddod o hyd i'w ffordd a hefyd i ddychryn caribws a'u harwain i fagl. Yn y cloren uchaf, mae'r seren las yn cynrychioli Seren y Gogledd (Niqirtsituk), gwrthrych pwysig oherwydd ei rôl allweddol fel ffagl mordwyo, ac fel symbol symbolaidd yn cynrychioli doethineb ac arweinyddiaeth henuriaid cymunedol.  Er parch i flaenoriaid cymunedau Inuit Nunavut, arweiniwyd datblygiad baner ac arfbais Nunavut gan eu mewnbwn. Ceisiodd y broses roi cyfle i’r cyhoedd gynnig mewnbwn i liwiau a symbolaeth y faner yn ogystal â rhoi cyfle i artistiaid lleol gymryd rhan. Dan arweiniad Prif Herald Canada, ymwelodd grŵp a ddatblygodd y faner â nifer o gymunedau i geisio mewnbwn a dysgu am ddiwylliant lleol, gan gynnwys Rankin Inlet, Baker Lake, Kinngait, Iqaluit, a Pangnirtung.

Yna galwodd y grŵp am gyflwyniadau ar draws Canada gyfan, a derbyniodd dros 800 gwahanol cais. Cafodd y cyflwyniadau hyn eu hadolygu a'u hennill gan bwyllgor yn cynnwys artistiaid a henuriaid lleol a ddewisodd ddeg yn y rownd derfynol. O symbolau a lliwiau'r deg hyn a gyrhaeddodd y rownd derfynol, datblygwyd pum cynllun drafft o'r faner. Cawsant gymorth i ddrafftio'r rhain gan yr artist Inuit lleol Andrew Qappik . Cafodd fersiwn derfynol y faner ei hadolygu a'i derbyn gan y comisiwn sy'n gyfrifol am ei mabwysiadu yn ogystal â Llywodraethwr Cyffredinol Canada a'r Frenhines Elizabeth II.

Mae cynllun a lliw y faner wedi ennyn rhywfaint o feirniadaeth ymylol, a oedd serch hynny yn cydnabod y symbolaeth ddiwylliannol werthfawr a gynhwyswyd yn y dyluniad. 

## Baneri eraill 

File:Flag of the Franco-Nunavois.svg|Baner Franco-Nunavois

## Gweler hefyd 
* Symbolau Nunavut
* Arfbais Nunavut
* Rhestr o symbolau taleithiol a thiriogaethol Canada

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Arfbais a baner Nunavut yn y Gofrestr Gyhoeddus o Arfau, Baneri a Bathodynnau
* Baner Nunavut ar wefan CRW Flags

Categori:Baneri Canada
Categori:Baneri Gogledd America
Nunavut
Pont y Cymry

Pont garreg fwaog sy'n croesi Afon Hafren yn nhref Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Pont y Cymry**. Mae'n cysylltu maestref Frankwell â chanol y dref. Mae'n adeilad rhestredig Gradd II*.

Cynlluniwyd ac adeiladwyd y bont o 1793 hyd 1795 gan John Tilley a John Carline (yr oedd ei dad o'r un enw yn saer maen ar Bont y Saeson). Nhw hefyd a adeiladodd pont Montford Bridge i Thomas Telford. Disodlodd Pont y Cymry bont ganoloesol o'r enw Pont Sant George.

Mae pedwar o'r bwâu yn rhychwantu 43 troedfedd 4 modfedd, ac mae'r pumed bwa a'r bwa canolog yn rhychwantu 46 troedfedd 2 fodfedd. Mae'r bont yn 30 troedfedd o led, ac wedi'i hadeiladu o dywodfaen Grinshill. Mae'n 266 troedfedd o hyd. Fe'i cwblhawyd yn 1795 ar gost o £8,000.

Ar ei phen deheuol, ar y gyffordd â Victoria Avenue, mae'r geiriau "Commit No Nuisance" wedi ei naddu i garreg un o'r parapetau. Mae hyn yn waharddiad hynafol rhag pasio dŵr yn gyhoeddus.

## Cyfeiriadau 
## Llenyddiaeth
*Blackwall, Anthony, *Historic Bridges of Shropshire* (Shropshire Libraries, 1985)
*Cragg, R., *Civil Engineering Heritage: Wales & West Central England* (Thomas Telford Publishing, 2/1997)

## Oriel 

WelshBridgeCB2.jpg|Pont y Cymry a'r afon ar orlifo.
ShrewsburyBridges.JPG|Golygfa arall, gyda phompren Frankwell yn y blaendir, ac uchder arferol i lif yr afon.
Welsh Bridge, Shrewsbury, 27 May 2021 from Frankwell Footbridge.jpg|Pont y Cymry o bompren Frankwell
Welsh Bridge, Shrewsbury, west side 8 June 2021.jpg|Ochr orllewinol y bont gyda Victoria Quay ar ochr draw'r afon
Welsh_Bridge,_Shrewsbury_2_June_2021.jpg|Ochr ddwyreiniol
Commit No Nuisance, Welsh Bridge, Shrewsbury.jpg|Yr arwydd 'Commit No Nuisance'.
Welsh Bridge, Shrewsbury southern approach, 2021.jpg|Golwg o'r bont o'r de ger Mardol Quay ym Mehefin 2021. Noder yr arwyddion dros dro yn annog cerddwyr i gadw i'r chwith i sicrhau ymbellhau cymdeithasol yn ystod pandemig COVID-19.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Amwythig
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Lloegr
Categori:Afon Hafren
Categori:Amwythig
Cymry
Morgan (ffilm)

Ffilm arswyd sy'n llawn dirgelwch gan y cyfarwyddwr Luke Scott yw ***Morgan*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Max Richter. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Brian Cox, Paul Giamatti, Michelle Yeoh, Kate Mara, Jennifer Jason Leigh, Toby Jones, Rose Leslie, Boyd Holbrook, Max Richter, Vinette Robinson, Anya Taylor-Joy ac Amybeth McNulty. Mae'r ffilm yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Luke Scott ar 1 Mai 1968 yn Llundain. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1992 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Luke Scott nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q21066699.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau arswyd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Index Librorum Prohibitorum

Rhestr o lyfrau  a ystyriai yr Eglwys Gatholig  yn hereticaidd neu'n groes i foesoldeb oedd ***Index Librorum Prohibitorum*** ("Rhestr o Lyfrau Gwaharddedig"). Gwaherddid i aelodau'r eglwys eu darllen.

Crëwyd yr *Index* yn 1559 gan y Pab Pawl IV. Fe'i diweddarwyd yn barhaus nes i'r 20fed argraffiad ymddangos yn 1948. Fe'i diddymwyd yn ffurfiol yn 1988 gan y Pab Pawl VI.

Condemniodd y rhestr destunau crefyddol a seciwlar fel ei gilydd, gan ddosbarthu llyfrau i'r graddau yr oeddent yn wrthun i'r eglwys. Gwaharddwyd gwaith nifer o wyddonwyr enwog  (Nicolaus Copernicus, Galileo Galilei ac Johannes Kepler), ond codwyd y gwaharddiadau hyn yn 1835. Ymhlith awduron eraill, gan gynnwys athronwyr, haneswyr, nofelwyr a beirdd, y gwaharddwyd rhai neu’r cyfan o’u gweithiau oedd: Francis Bacon, Honoré de Balzac, Jeremy Bentham, Henri Bergson, George Berkeley, Thomas Browne, René Descartes, D'Alembert, Simone de Beauvoir, John Calvin, Erasmus Darwin, Daniel Defoe, Denis Diderot, Alexandre Dumas, Gustave Flaubert, Edward Gibbon, André Gide, Thomas Hobbes, Victor Hugo, David Hume, Immanuel Kant, John Locke, John Stuart Mill, John Milton, Michel  de Montaigne, Montesquieu, Blaise Pascal, Jean-Jacques Rousseau, George Sand, Jean-Paul Sartre, Baruch Spinoza, Stendhal, Voltaire, ac Émile Zola.

Ni roddwyd ar y rhestr sawl awdur roedd eu barn yn annerbyniol i’r Eglwys, e.e. Karl Marx a Charles Darwin (er fod ei daid, Erasmus Darwin yn ymddanos arni).

Categori:Hanes yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Categori:Sensoriaeth
Baner New Brunswick

Mae **baner New Brunswick** yn cynnwys baner a ffurfiwyd o arfbais y dalaith, ac mae wedi bod yn swyddogol ers 24 Chwefror 1965. Mae New Brunswick yn un o ddeg talaith Canada a'r unig un sy'n swyddogol ddwyieithog - Saesneg a Ffrangeg. Mae'r dalaith yn aelod o'r Organisation international de la Francophonie.

### Hanes
bawd|250px|Baner yn ystod y cyfnod 1950-1965
Cydsyniodd New Brunswick i ffederasiwn gyda threfedigaethau eraill Nova Scotia a Thalaith Unedig Canada ym 1867 o dan Ddeddf Gogledd America Prydain i ffurfio Dominion Canada. Flwyddyn yn ddiweddarach, cyhoeddodd y Frenhines Victoria Warant Frenhinol ar 26 Mai yn caniatáu i'r dalaith newydd ddefnyddio ei arfbais ei hun. Ar y pryd, tarian yn unig oedd hon, gyda'r arfbais, y cefnogwyr, a'r arwyddair wedi'u hychwanegu drwy gydol hanner olaf yr 20fed ganrif.

Yn ystod y cyfnod 1950 i 1965 defnyddiodd y dalaith faner a oedd yn cynnwys lluman glas Prydain gyda'r arfbais yn y maes.

Nid tan 1965 y penderfynodd Llywodraeth New Brunswick gyflwyno "a distinctive provincial flag" ei hun.

Mewn arolwg barn ar-lein yn 2001 a gynhaliwyd gan Gymdeithas Baner Gogledd America, gosodwyd y faner yn 18fed, allan o saith deg dau o faneri talaith, taleithiol a thiriogaethol Canada, yr Unol Daleithiau, a rhai tiriogaethau presennol a blaenorol yr Unol Daleithiau.

### Symbolaeth
Mae Arfbais Frenhinol Lloegr (chwith) ac arfbais Dugiaeth Brunswick-Lüneburg (dde) yn cynnwys llewpardiaid euraidd ar gaeau coch a ysbrydolodd yr un dyluniad ar faner New Brunswick]]
Mae gan liwiau a symbolau'r faner ystyron diwylliannol, gwleidyddol a rhanbarthol. Yn ôl Whitney Smith, mae’r llew aur yn nhrydedd ucha’r faner yn cyfeirio at arfbais brenhinol Lloegr ac arfbais Dugiaeth Brunswick-Lüneburg . Roedd gan y ddwy dalaith gysylltiadau â New Brunswick: Lloegr oedd ei rheolwr trefedigaethol o 1713 hyd y Cydffederasiwn yn 1867 , tra bod y ddugiaeth yn rhoi ei henw i'r dalaith, a oedd yn 1784, y flwyddyn y sefydlwyd y dalaith o dan y grym brenin Siôr III y Deyrnas Unedig. [5] Ar y llaw arall, y gali yw'r gynrychiolaeth herodrol gonfensiynol o long ac mae'n adlewyrchu'r ddau brif weithgaredd economaidd, mordwyo ac adeiladu llongau, a gynhaliwyd yn New Brunswick pan neilltuwyd yr arfbais.

## Oriel

File:Flag-map of New Brunswick.svg|Baner New Brunswick yn siâp y dalaith
File:New Brunswick Flag (21748786956).jpg|Baner New Brunswick
File:New Brunswick and Canada flags.jpg|Baner New Brunswick a Baner Canada 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan History of the Symbols of New Brunswick
* Arms and flag of New Brunswick yn yr Public Register of Arms, Flags and Badges ar-lein

New Brunswick
Categori:Baneri Gogledd America
Tsieciaid

Cenedl a grŵp ethnig Slafig sydd yn frodorol i Tsiecia yng Nghanolbarth Ewrop yw'r **Tsieciaid**. Tsieceg, o gangen orllewinol yr ieithoedd Slafonaidd, yw eu hiaith frodorol. Maent yn cyfri am ryw 95% o boblogaeth y Weriniaeth Tsiec gyfoes. Maent yn disgyn o'r llwythau Slafaidd a ymsefydlodd yn nhiroedd Tsiecia—Bohemia, Morafia, a Silesia—yn y 6g, ac yn perthyn yn agos i'r Slafiaid gorllewinol eraill: y Slofaciaid, y Pwyliaid, a'r Sorbiaid.

## Ethnogenesis 
Gwladychwyd blaenau Afon Elbe, sef Bohemia, gan y Slafiaid yn ystod ail hanner y 6g. Mae olion archaeolegol yn dangos tebygrwydd rhwng diwylliannau materol Bohemia a Gwlad Pwyl. Fodd bynnag, mae'r ffurf hynafaidd ar Tsieceg yn debycach i ieithoedd y Slafiaid deheuol nac y mae'r Hen Bwyleg yn debyg iddynt, ac felly ansicr mae'r ateb i'r cwestiwn o ba le daeth y Bohemiaid: credir iddynt darddu o'r ardal i ogledd Mynyddoedd Carpathia, o bosib mor bell i'r dwyrain ag Wcrain neu Foldofa, ac ymfudo i flaenau'r Elbe naill ai drwy Wlad Pwyl neu o ddyffryn Afon Donaw i'r de. Mae'n bosib yr oedd perthynas rhwng y llwythau hyn a'r bobl a elwir Venedi gan awduron Lladin yr Henfyd Diweddar. Yn ôl hanes traddodiadol y Bohemiaid a'r Morafiaid, buont yn ddarostyngedig i'r Afariaid, a chawsant eu rhyddhau yn y 7g dan arweinyddiaeth yr arwr Samo, a unodd y llwythau Slafig yn un deyrnas a estynnai o Silesia i Slofenia, gan gynnwys cyndadau'r Sorbiaid yn y gogledd a'r Slofaciaid ar y cyrion dwyreiniol, a'r Wendiaid a Carnioliaid (rhagflaenwyr y Slofeniaid) i'r de.

Cafodd grym gwleidyddol a thiriogaethol y Bohemiaid eu crynhoi yn ystod y 9g a'r 10g, dan frenhinllin Přemyslid, ar ffurf Dugiaeth Bohemia, a daeth yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Byddai'r amryw lwythau Slafig yn nhiroedd Bohemia a Morafia yn cymhathu gyda'i gilydd ac felly datblygodd hunaniaeth Tsiecaidd. Cafodd Cristnogaeth ran hanfodol yn ethnogenesis y Tsieciaid. Yn y 9g, dygwyd y ffydd a'r iaith litwrgïaidd Hen Slafoneg Eglwysig i'r ardal gan y cenhadon Bysantaidd Cyril a Methodius, a throdd y genedl yn Gristnogion dan arweiniad y Dug Bořivoj a'i wraig y Santes Ludmila.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cenhedloedd Canolbarth Ewrop
Categori:Pobloedd Slafig
Pulents

Cyfres animeiddio 3D Chile yw ***Pulentos*** a ddarlledwyd yn wreiddiol yn 2005 a 2006 gan Canal 13 . Fe'i gwnaed gan y cwmni cynhyrchu Tercer Hemisferio o greadigaeth y newyddiadurwr Werne Núñez, a oedd ar y pryd yn olygydd ardal plant Camlas 13, a'r gwneuthurwr ffilmiau Sebastián Silva . 

Croesodd y ffenomen y sgrin gyda thrac sain a oedd yn cynnwys dau aelod o'r grŵp toddedig Makiza, Ana Tijoux a Sonido Ácido, yn ogystal â'r rapiwr Vitami a chyfranogiad unigryw Luis Miguel.  Cynhwyswyd y caneuon mewn dau albwm a gyrhaeddodd lefelau Platinwm ac Aur  a chynhaliwyd cyngherddau mewn lleoliadau fel y Teletón Theatre . Mae’r band yn parhau heddiw heb Tijoux, gan ymddangos yn 2011 a 2019 yng ngŵyl Lollapalooza . 

Gwnaethpwyd ffilm o'r gyfres hefyd, y tro hwn mewn animeiddiad 2D, a ryddhawyd yn theatrig ar Ragfyr 11, 2007. Roedd y trac sain yn cynnwys cyfranogiad y Mecsicanaidd Plastilina Mosh .

## Cyfeiriadau
Castell Orford

Castell canoloesol ar gyrion tref Orford, Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw **Castell Orford**.  Fe'i lleolir ger yr arfordir, yn edrych dros Orford Ness. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1165 a 1173 gan y Brenin Harri II i atgyfnerthu pŵer brenhinol yn yr ardal.  Saif tua 12 milltir (19&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Ipswich. Mae'r muriau allanol wedi diflannu, ond mae gorthwr y castell wedi goroesi mewn cyflwr rhyfeddol o dda. Mae amgueddfa wedi'i lleoli yng ngorthwr y castell.
dim|bawd|300x300px|Castell Orford

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Orford Castle", English Heritage

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1173
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Cestyll Normanaidd
Categori:Cestyll Suffolk
Portland (ffilm)

Ffilm drosedd gan y cyfarwyddwr Niels Arden Oplev yw ***Portland*** a gyhoeddwyd yn 1996. Fe'i cynhyrchwyd gan Peter Aalbæk Jensen yn Nenmarc; y cwmni cynhyrchu oedd Zentropa. Lleolwyd y stori yn Denmarc. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg a hynny gan Niels Arden Oplev. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ulrich Thomsen, Iben Hjejle, Birthe Neumann, Anders W. Berthelsen, Benny Hansen, Bjarne Henriksen, Jens Albinus, Baard Owe, Søren Byder, Edith Thrane, Hans Henrik Clemensen, Hans Henrik Voetmann, Helle Dolleris, Ibi Støvring, Kurt Dreyer, Lars Bjarke, Michael Mansdotter, Karsten Geisnæs, H.C. Rørdam, Rasmus Lange a Per Jensen. Mae'r ffilm yn 103 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Henrik Jongdahl oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Henrik Fleischer sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1996. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Scream* sef ffilm arswyd gan Wes Craven. Hyd at 2022 roedd dros fil o ffilmiau Daneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Niels Arden Oplev ar 26 Mawrth 1961 yn Oue. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ffilm Genedlaethol Denmarc.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Niels Arden Oplev nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q678310.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Daneg
Categori:Ffilmiau lliw o Ddenmarc
Categori:Ffilmiau trosedd o Ddenmarc
Categori:Ffilmiau Daneg
Categori:Ffilmiau o Ddenmarc
Categori:Ffilmiau 1996
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Henrik Fleischer
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Nenmarc
Dwnsiwn y Dis

{{Infobox
| above   = {}
| name    = {}
| label1  = Dylunio
| data1   = {}
| label2  = Rhaglennu
| data2   = {}
| label3  = Celf
| data3   = {}
| label4  = Ysgrifennu
| data4   = {}
| label5  = Sain
| data5   = {}
| label6  = Marchnata
| data6   = {}
| label7  = Dyfeisiau
| data7   = 
| label8  = Dyddiad Rhyddhau
| data8   = 13 Awst 2019
}}
Mae ***Dwnsiwn y Dis*** (Saesneg: Dicey Dungeons) yn gêm gyfrifiadur a ddatblygwyd gan y cynlluniwr Gwyddelig, Terry Cavanagh.
Rhyddhawyd *Dwnsiwn y Dis* i Microsoft Windows, MacOS, a Linux, ym mis Awst 2019, i Nintendo Switch ym mis Rhagfyr 2020, i Xbox One a Xbox Series X/S ym mis Tachwedd 2021, i iOS ac Android ym mis Gorffennaf 2022, ac i PlayStation 4 a PlayStation 5 ym mis Chwefror 2023.

## Chwarae
Mae *Dwnsiwn y Dis* yn cyfuno cynnwys o gemau roguelike gyda gemau adeiladu-dec.
Mae'r Foneddiges Lwc yn troi'r chwaraewr yn ddis. Rhaid iddyn nhw frwydro trwy ddwnsiwn gan ddefnyddio dis ac amryfal o offer i ennill eu rhyddid.

## Cymraeg
Ym mis Medi 2020, cafodd y gêm ei chyfieithu i'r Cymraeg gan Morgan Roberts. Ar yr un amser, cafodd y gêm gyfieithiad Japaneg gyda chynnwys newydd.

Categori:Gemau fideo
Orford Ness

Tafod graean tua 9.5 milltir (15&nbsp;km) o hyd ar arfordir Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw **Orford Ness**.  Mae'n gysylltu â'r tir mawr yn nhref Aldeburgh ac yn ymestyn ar hyd yr arfordir heibio i dref Orford i orffen yn North Weir Point. Fe'i rhennir o'r tir mawr gan aber Afon Alde, ac fe'i ffurfiwyd gan ddrifft y glannau ar hyd yr arfordir. Daw deunydd y tafod o leoedd ymhellach i'r gogledd, megis Dunwich. Ger ei bwynt canol safai Goleudy Orfordness ar un adeg, a ddymchwelwyd yn 2020 oherwydd y môr yn ymledu.

Mae Orford Ness yn safle o bwysigrwydd rhyngwladol ar gyfer cadwraeth natur ac mae'n rhan o Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ac Ardal Gadwraeth Arbennig. Arferai'r penrhyn gael ei weinyddu gan y Weinyddiaeth Amddiffyn, a gynhaliodd brofion milwrol cyfrinachol yno, gan gynnwys arbrofion cynnar ar radar a chydrannau arfau niwclear.

bawd|canol|300px|Map o Orford Ness

## Dolenni allanol
* "Orford Ness National Nature Reserve", Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol
* "Orford Ness: the Atomic Weapons Research Establishment test buildings and associated structures", Historic England

## Oriel

Orford Ness from the air - geograph.org.uk - 2033665.jpg|Orford Ness o'r awyr
Orford Castle - View to Orford Ness Lighthouse - geograph.org.uk - 1971251.jpg|Golygfa ar draws aber Afon Alde tuag at Orford Ness
Orfordness Lighthouse - geograph.org.uk - 2600984.jpg|Goleudy Orfordness, wedi'i ddymchyl bellach
Coastguard station, Orford Ness - geograph.org.uk - 4238260.jpg|Gorsaf gwylwyr y glannau wedi'i gadael
The administration building at the former Atomic Weapons Research Establishment, Orford Ness.jpg|Adeilad segur yr Atomic Weapons Research Establishment

Categori:Arfordiroedd Lloegr
Categori:Daearyddiaeth Suffolk
Categori:Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol
Drifft y glannau

Proses ddaearegol sy'n cludo gwaddodion (cerrig mân, graean, tywod, clai a silt) ar hyd yr arfordir ac yn gyfochrog â'r draethlin yw **drifft y glannau**.

Mae'r broses hon yn digwydd yn y ffordd ganlynol. Mae tonnau wedi'u gyrru gan y gwynt mynychaf yn agosáu at draeth ar ongl. Mae'r torddwr (tonnau sy'n symud i fyny'r traeth) yn cario'r gwaddodion i fyny'r traeth ac ar hyd-ddo. Mae'r tynddwr (tonnau sy'n symud yn ôl i lawr y traeth) yn eu cludo  yn ôl i lawr y traeth ar ongl sgwâr fel canlyniad disgyrchiant. Yn araf mae'r broses yn symud y gwaddodion ar hyd y traeth gan arwain at erydiad mewn rhai mannau a gwaddodiad mewn mannau eraill.

bawd|dim|Drifft y glannau: **1**&nbsp;traeth; **2**&nbsp;môr; **3**&nbsp;cyfeiriad y cerrynt; **4**&nbsp;tonnau sy'n dod i mewn; **5**&nbsp;torddwr; **6**&nbsp;tynddwr

Er mwyn rhwystro erydiad arfordirol trwy'r broses hon, mae grwynau yn aml yn cael eu hadeiladu ar draethau bregus. Mae morglawdd yn amddiffynfa arfordirol fwy sylweddol.

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth arfordirol
Categori:Eigioneg
Korean Broadcasting System

Mae'r **Korean Broadcasting System (KBS)** yn ddarlledwr cenedlaethol o Dde Corea a sefydlwyd ym 1927. Mae'n un o brif ddarlledwyr teledu a radio De Corea.

Mae'r KBS yn gweithredu saith rhwydwaith radio, deg sianel deledu, a nifer o wasanaethau Rhyngrwyd-unig. Mae ei orsafoedd teledu daearol blaenllaw KBS1 yn darlledu ar sianel 9, mae KBS2 yn darlledu ar sianel 7. Mae KBS hefyd yn gweithredu'r gwasanaeth rhyngwladol KBS World, sy'n darparu gwasanaethau teledu, radio ac ar-lein mewn deuddeg iaith wahanol.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhwydweithiau teledu De Corea
Categori:Gorsafoedd radio yn Ne Korea
Categori:Sefydliadau 1927
Munhwa Broadcasting Corporation

Mae **Munhwa Broadcasting Corporation (MBC)** yn ddarlledwr radio a theledu cenedlaethol o Dde Corea a sefydlwyd ym 1961. Gair Corea am "ddiwylliant" yw *Munhwa*. Ei brif orsaf deledu yw MBC TV ar sianel 11 ar gyfer digidol a chebl.

Categori:Rhwydweithiau teledu De Corea
Categori:Gorsafoedd radio yn Ne Korea
Categori:Sefydliadau 1961
Seoul Broadcasting System

Mae **Seoul Broadcasting System (SBS)** yn ddarlledwr radio a theledu cenedlaethol De Corea a sefydlwyd ym 1990. Ei brif orsaf deledu yw SBS TV ar sianel 6 ar gyfer digidol a chebl.

Categori:Rhwydweithiau teledu De Corea
Categori:Gorsafoedd radio yn Ne Korea
Categori:Sefydliadau 1990
Viña del Mar

Dinas a chymuned yn Tsile, De America, yw **Viña del Mar**. Fe'i lleolir ar arfordir y Cefnfor Tawel, yn union i'r gogledd o ddinas Valparaíso a thua 60 milltir (96&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o'r brifddinas, Santiago de Chile. Dyma'r bedwaredd ddinas fwyaf y wlad. 

Yng Nghyfrifiad 2017 roedd gan y ddinas boblogaeth o 334,248.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Tsile
Categori:Rhanbarth Valparaíso
Categori:Sefydliadau 1878
Theatr Thorikos

**Theatr Thorikos** (), a leolir i'r gogledd o Lavrio, yn theatr Roegaidd hynafol yn demos Thorikos yn Attica , Gwlad Groeg . Mae'n un o'r theatrau Groeg hynaf hysbys. 

## Cyfeiriadau
Categori:Coordinates on Wikidata
TvN

Rhwydwaith teledu cebl De Corea yw **tvN** sy'n eiddo i CJ ENM. Fe'i lansiwyd ar 9 Hydref 2006. Roedd y sianel yn canolbwyntio ar gyfresi teledu a sioeau amrywiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhwydweithiau teledu De Corea
Categori:Sefydliadau 2006
JTBC

Rhwydwaith teledu cebl De Corea yw **JTBC**. Ei brif gyfranddaliwr yw JoongAng Holdings, gyda chyfran o 25%. Fe’i lansiwyd ar 1 Rhagfyr 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhwydweithiau teledu De Corea
Categori:Sefydliadau 2011
Baner Ynysoedd Gogledd Mariana

Mabwysiadwyd **baner Cymanwlad Ynysoedd Gogledd Mariana** ym mis Gorffennaf 1985, gan Ail Gyfansoddiad Ynysoedd Gogledd Marianas. Cynlluniwyd baner yr NMI yn wreiddiol yn ystod y flwyddyn 1985. Yn ddiweddarach yn ystod y flwyddyn honno, fe wnaethant gwblhau drafft y faner yng nghonfensiwn cyfansoddiadol diwethaf Ynysoedd Gogledd Mariana (gelwir yn llawn yn Gymanwlad Ynysoedd Gogledd Mariana. Hon oedd y foment fwyaf symbolaidd o atodi'r CNMI. 

## Symboliaeth
Mae'r faner yn cynnwys tri symbol: seren yn cynrychioli'r Unol Daleithiau, carreg latte yn cynrychioli'r Chamorros, a mwarmwar (torch addurniadol wedi'i gwneud o'r blodau: langilang (Ylangylang), flores mayo (seyúr) angagha (Caesalpinia pulcherrima), a teibwo (Pacific Basil)) yn cynrychioli'r Caroliniaid; mae'r cefndir glas yn cynrychioli'r Cefnfor Tawel a Ffos Mariana.

File:Anatahan aerial.jpg|Mae'r lliw glas yn symbol o'r Cefnfor Tawel. Yn y llun, ynys Anataham
File:Pentagram 1.svg|Mae'r seren yn symbol o gymuned Ynysoedd Mariana
File:Latte1.jpg|Cerrig latte 

## Baneri hanesyddol
. Delwedd wedi'i thynnu o'r llyfr Japaneaidd "Ffotograffau o Micronesa Ddoe"]]
, TTPI (Trust Territory of the Pacific Islands) a UDA]]
Hyd at 1972, nid oedd gan y diriogaeth ei baner ei hun. Trwy gydol hanes, mae baneri o wahanol wledydd neu diriogaethau wedi cael eu defnyddio'n lleol.

### Cyfnod trefedigaethol
Heddlu yn Gini Newydd yr Almaen tua 1885. Yn y llun ar y chwith mae baner Ymerodraeth yr Almaen, ar y dde Baner Cwmni Gini Newydd yr Almaen
Gyda dyfodiad Fernão de Magalhães yn 1521 a'r broses wladychu o ganlyniad, daeth yr archipelago yn rhan o Gapten Cyffredinol Ynysoedd y Philipinau ym 1565. O ganlyniad, defnyddiwyd baner Sbaen yn ystod y cyfnod hwn, gan nad oedd gan y gapteniaeth faner berchen.

Dim ond pan sefydlwyd gwarchodaeth o Gini Newydd Almaenig y newidiodd y sefyllfa hon. Felly, mae baneri Ymerodraeth yr Almaen a ddefnyddiwyd ynghyd â baneri Cwmni Gini Newydd yr Almaen bellach yn cael eu defnyddio'n swyddogol.

### Cyfnod o dan Protectoraeth tramor
Baner Japan yn Saipan. Delwedd wedi'i thynnu o'r llyfr Japaneaidd "Photographs of Yesterday's Micronesia"

Sêl llywodraeth Gwarchodfa Ynysoedd y Môr Tawel y Cenhedloedd Unedig gyda baner y Cenhedloedd Unedig, y warchodaeth a'r Unol Daleithiau
Gyda threchu Ymerodraeth yr Almaen yn Rhyfel Byd Cyntaf, trosglwyddwyd y diriogaeth i Japan, a ymgorfforodd yr archipelago ym Mandad De'r Môr Tawel. Yn y cyfnod hwnnw, y faner swyddogol oedd baner Ymerodraeth Japan. Mae'r patrwm dylunio hwn, lle mae cefndir glas yn bennaf, wedi aros hyd heddiw.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Flag of the Northern Mariana Islands Gwefan Flags of the World

Oceania
Ynysoedd Gogledd Mariana
Categori:Ynysoedd Gogledd Mariana
Rhestr o Enwau Lleoedd

Cyfeirlyfr wedi'i paratoi gan Bwyllgor Iaith a Llenyddiaeth Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru ac wedi'i olygu gan Elwyn Davies yw ***Rhestr o Enwau Lleoedd / A Gazetteer of Welsh Place Names***. Syr Ifor Williams a ysgrifennodd y rhagair. Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny am y tro cyntaf yn 1957. Cafwyd argraffiadau dilynol yn 1958, 1967 a 1975.

Mae'r llyfr yn darparu orgraff safonol ar gyfer pob lle ac yn rhoi cyfeirnod Arolwg Ordnans iddo. Mae'r llyfr yn parhau i fod yn adnodd gwerthfawr, ond fe'i disodlwyd gan rhestr Enwau Lleoedd Safonol Cymru, sydd ar gael ar wefan Comisiynydd y Gymraeg.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfeiriaduron Cymraeg
Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Llyfrau am Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1957
Baner Nauru

Codwyd **baner Nauru** neu **baner Nawrw** (Nawrweg: *anidenin Naoero* )yn dilyn ennill ei hannibyniaeth y genedl o ynysoedd yn y Cefnfor Tawel, Nauru. Mabwysiadwyd y faner, a ddewiswyd mewn cystadleuaeth ddylunio leol, ar ddiwrnod annibyniaeth, 31 Ionawr 1968. Mae'r cynllun yn darlunio'n symbolaidd safle daearyddol Nauru, gyda seren ychydig i'r de o'r Cyhydedd.

## Cymesuredd a symbolaeth
Mae'r faner yn adlewyrchu lleoliad daearyddol cenedl yr ynys.

Mae'r streipen aur gul llorweddol gyda lled o 1⁄12 o hyd y faner yn cynrychioli'r Cyhydedd. Mae'r streipen ynghyd â'r seren yn dynodi lleoliad yr ynys yn y Cefnfor Tawel un gradd i'r de o'r Cyhydedd.ref name="flagmakers"> Mae gwahanu'r lliain baner las yn ddwy ran gyfartal yn dwyn i gof y saga, sef bod y trigolion cyntaf i gael eu dwyn i'r Ddaear o ddwy garreg.

Mae Nauru ei hun yn cael ei symboleiddio gan seren wen 12 pwynt. Mae'r deuddeg pwynt ar y seren yn cynrychioli deuddeg llwyth gwreiddiol yr ynys.

:Deiboe
:Eamwidara
:Eamwit
:Eamwitmwit
:Eano
:Eaoru
:Emangum
:Emea
:Irutsi
:Iruwa
:Iwi
:Ranibok

Mae'r glas yn dynodi'r Cefnfor Tawel,  tra bod lliw gwyn y seren yn cynrychioli ffosffad, cyn brif adnodd naturiol y wlad. 

## Cynllun y faner 
## Lliwiau 
## Creu a mabwysiad 
Crëwyd y faner gan breswylydd a gyflogwyd gan y gwneuthurwr baneri o Awstralia Evans. Fe'i mabwysiadwyd yn swyddogol ar 31 Ionawr 1968. Yn wahanol i rai o faneri cenhedloedd y Môr Tawel (e.e. baner Tuvalu), nid yw baner Nauru wedi achosi llawer o ddadlau. 

## Baneri eraill o Nauru 
## Baneri hanesyddol Nauru 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Flag/ Fan Friday NAURU sianel Youtube Geography Now

Categori:Nawrw
Nauru
Baner Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin

'''Baner Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin**, neu **Baner y Northwest Territories''' yw baner is-genedlaethol Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, un o Daleithiau a Thiriogaethau Canada. Fe'i mabwysiadwyd yn 1969 gan Gynulliad Deddfwriaethol Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin.

## Baner Cwmni Bae Hudson
Nid oedd gan Diriogaethau'r Gogledd-orllewin ei faner ei hun yn ei hanes cynnar, ond roedd baner Cwmni Bae Hudson yn parhau i gael ei defnyddio yng nghaerau, storfeydd a sefydliadau eraill y cwmni hwnnw. Crëwyd Cynulliad Deddfwriaethol y NWT ym 1951.

## Baner gyfredol
Dewiswyd baner swyddogol gyntaf Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin gan bwyllgor arbennig o Gynulliad Deddfwriaethol Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin ym 1969. Adolygodd y pwyllgor geisiadau o ornest ledled Canada. Enillydd y gystadleuaeth oedd Robert Bessant o Margaret, Manitoba.

Mae'r faner yn cynnwys maes glas, ac arno mae'r *Pal Canadaidd* ("Canadian Pale" yw'r term am streipen wen yn cymryd hanner lled y faner fel sydd ar faner genedlaethol Canada), ac yn y canol, y darian o arfbais Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin. Mae'r glas yn cynrychioli dyfroedd toreithiog Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, tra bod y gwyn yn cynrychioli eira a rhew.

Mae dau banel glas yn cynrychioli nifer o afonydd a llynnoedd Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin. Mae'r rhan wen, sy'n cynrychioli rhew ac eira, yn hafal o ran arwynebedd i'r 2 banel glas gyda'i gilydd. Mae'r Darian diriogaethol wedi'i ganoli yn yr adran wen. Mae rhan wen y Darian, gyda llinell las donnog yn ei rhannu, yn cynrychioli Cefnfor yr Arctig a Tramwyfa'r Gogledd Orllewin. Mae llinell letraws, sy'n cynrychioli llinell y goeden, yn rhannu'r rhan isaf yn adran wyrdd a choch gyda gwyrdd yn symbol o'r coed a choch yn symbol o'r twndra. Mae'r bariau aur yn yr adran werdd a'r llwynog gwyn yn yr adran goch yn cynrychioli'r toreth o fwynau a ffwr y seiliwyd hanes a ffyniant Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin arnynt.

## Oriel

File:Flag Map of the Northwest Territories.png|Map-faner o'r faner ar siâp y Tiriogaethau
File:Legislative Assembly of Northwest Territories.jpg|Senedd-dy Cynulliad Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin gyda'r faner tu ôl sedd y cadeirydd (2009)
File:Snap Lake Diamond Mine.jpg|y faner tu allan Cloddfa Diamwnt Snap Lake 
File:Flag of the Commissioner of the Northwest Territories.svg|Baner Comisiynydd Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* The Public Register of Arms, Flags, and Badges of Canada
* The Flags of Canada, by Alistair B. Fraser

Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin
Categori:Baneri Gogledd America
McPherson County

Gallai **McPherson County** gyfeirio at un o sawl sir yn yr Unol Daleithiau:
*McPherson County, De Dakota
*McPherson County, Kansas
*McPherson County, Nebraska
Ansbach

Dinas yn nhalaith ffederal Bafaria yn yr Almaen yw **Ansbach**. Saif ar afon Fränkische Rezat, sy'n llednant Afon Main, tua 25 milltir (40&nbsp;km) i'r de-orllewin o ddinas Nürnberg. 

Yn ôl amcangyfrif o 2021 roedd gan y ddinas boblogaeth o 41,662.

Daeth y ddinas i fodolaeth yn y 8g o gwmpas mynachlog Benedictaidd, a daeth yn gartref i deulu Hohenzollern yn 1331.

bawd|dim|450px|Ansbach yn y 17g (ysgythriad gan Matthäus Merian, 1656)

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Bafaria
Reilly Featherstone

Actor o Gymru yw **Reilly Featherstone** (ganwyd 22 Rhagfyr 1998). Fe'i ganwyd yng Nghasnewydd. Aeth i Ysgol Uwchradd Llanwern cyn mynd i astudio BA Actio ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yng Nghaerfyrddin a MA Actio ym Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru yng Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Genedigaethau 1998
Categori:Pobl o Gasnewydd
Dyfrbont y Waun

Pont garreg sy'n ymestyn ar draws Dyffryn Ceiriog ger tref y Waun yw **Dyfrbont y Waun**. Mae'n cludo Camlas Llangollen ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Mae'n yn 21 metr (70 tr) o uchder  ac yn 220 metr 710 tr) o hyd.

## Hanes 
Cynlluniwyd y bont gan Thomas Telford, yr un peiriannydd a gynlluniodd Pont Menai a dyfrbont arall ychydig filltiroedd i ffwrdd, sef Traphont Pontcysyllte. Y peiriannydd lleol oedd M. Davidson a oedd wedi gweithio'n agos gyda Telford ar nifer o brosiectau eraill.  Gosodwyd y garreg sylfaen ar 17 Mehefin 1796 a gorffennwyd y gwaith yn 1801.

## Disgrifiad 
chwith|bawd| Edrych tuag at Lloegr ar hyd y ddyfrbont

Mae’r draphont ddŵr yn cynnwys deg bwa, pob un â rhychwant o 40 tr (12 metr). Mae lefel y dŵr yn 65 tr (20 m)  uwch y ddaear a 70 tr (21 m) uwch Afon Ceiriog. Tywodfaen melyn yw'r gwaith carreg. Wedi'i adeiladu'n wreiddiol gyda phlatiau haearn yn unig ar waelod y cafn, ychwanegwyd platiau ochr haearn at y draphont ddŵr ym 1870 er mwyn iddi ddal dŵr. 

Mae Twnnel y Waun yn cychwyn ym mhen gogleddol Traphont Ddŵr y Waun, gan ganiatáu i'r gamlas barhau i gyfeiriad Llangollen. Adeiladwyd Traphont Rheilffordd y Waun yn ddiweddarach wrth ochr y draphont ddŵr. Mae ychydig yn uwch na'r draphont ddŵr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Traphont Ddŵr y Waun yn chirk.com
* Golygfa Panoramig 360 Degree yn BBC Shropshire (Angen Rhaglennig Java)

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Wrecsam
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Amwythig
Categori:Y Waun
Das alte Lied

Gallai **Das alte Lied** gyfeirio at:

* *Das alte Lied*, ffilm o 1930 o'r Almaen
* *Das alte Lied*, ffilm o 1945 o'r Almaen
Baner Prince Edward Island

**Baner Prince Edward Island**', hefyd **Baner Ynys y Tywysog Edward** yw baner talaid Canadaidd, Prince Edward Island ar ochr ddwyreiniol y wlad. Seilir y faner ar arfbais y dalaith. Fe'i mabwysiadwyd ar 24 Mawrth 1964 yn y cyfnod cyn Canmlwyddiant Canada.

## Dyluniad
Cymhareb safonol y faner yw 2:3.

Mae traean uchaf y faner yn dangos y llew herodrol Seisnig sy'n ymddangos ar arfbais Tywysog Edward y Deyrnas Unedig, yr enwyd y dalaith ar ei ôl, ac arfbais y Brenin Edward VII Prydain. Dengys y ddwy ran o dair isaf ynys lle gwelir tair derwen fach (ar y chwith) yn cynrychioli'r tair sir y rhannwyd yr ynys iddynt yn 1767 (Kings, Princes, Queens County) dan warchodaeth derwen fawr sy'n cynrychioli Prydain Fawr. Mae gan y tair ochr sydd ddim yn cyffwrdd â'r polyn, ffibriliad o fandiau coch a gwyn (lliwiau swyddogol Canada).

## Hanes
, cymuned Ffrengig wreiddiol yr Ynys]]
Ymsefydlodd y Ffrancwyr am y tro cyntaf yn Ynys y Tywysog Edward bresennol yn ystod y 1720au a'i henwi'n Ile Saint-Jean. Yn sgil Cytundeb Paris 1763, ildiodd Ffrainc yr ynys i'r Deyrnas Unedig yn barhaol. O ganlyniad fe'i gosodwyd o dan weinyddiaeth Gwladfa Nova Scotia a Seisnigwyd ei henw i St John's Island. Daeth y diriogaeth yn wladfa ar wahân ym 1769.

Ymunodd yn swyddogol â Dominiwn Canada union chwe blynedd yn ddiweddarach ar 1 Gorffennaf 1873. Yn dilyn hynny, cyhoeddodd y Brenin Edward VII Warant Frenhinol ar 30 Mai 1905, yn caniatáu i Ynys Prince Edward ddefnyddio eu harfbais eu hunain. Deilliodd y darian o Sêl Fawr 1769, gan ychwanegu llew aur ar ben coch.

Yn y cyfnod yn arwain at Ganmlwyddiant Canada ym 1967, gwahoddwyd Conrad Swan – y Canada gyntaf i gael ei benodi i’r Coleg Arfau yn Llundain – i ddylunio baner ar gyfer Ynys y Tywysog Edward. Creodd faner arfog yn seiliedig ar arfbais y dalaith ac roedd yn cynnwys ffibriliad o betryalau coch a gwyn bob yn ail ar dair ochr allanol y faner.[3] Derbyniodd y Ddeddf Ddeddfwrfa a gyflwynodd y faner hon gydsyniad brenhinol ar 24 Mawrth 1964.

## Oriel

File:BantamBronze.jpg|Baner PEI gyda chwaraewyr o'r Ynys
File:Rally in Prince Edwards Island.jpg|Baner yr Ynys yn ystod ymgyrch etholiadol Canada 2011
File:Athletes (35483576953).jpg|athlewraig yn chwifio'r faner
File:Wind (2385174430).jpg|thumb|Baner PEI yn cyhwfan

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* The Public Register of Arms, Flags, and Badges of Canada

Prince Edward Island
Categori:Baneri Gogledd America