open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andra Day

Cantores, cyfansoddwr caneuon ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Andra Day** (ganed 30 Rhagfyr 1984).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau mewn cerddoriaeth a ffilm, gan gynnwys ei halbwm cyntaf *Cheers to the Fall*, a gafodd enwebiad am yr Albwm R&B Gorau yng Ngwobrau Grammy 2016. Cafodd ei sengl *Rise Up* enwebiad hefyd am y Perfformiad R&B Gorau. Enillodd Day gydnabyddiaeth bellach am ei phortread o Billie Holiday yn y ffilm *The United States vs. Billie Holiday*, gan ennill Golden Globe am yr Actores Orau mewn Ffilm Symudol – Drama a derbyn enwebiad am Wobr yr Academi. Yn ogystal, enillodd Wobr Grammy am y Trac Sain, Cyfuniad Gorau ar gyfer Cyfryngau Gweledol am drac sain y ffilm. Ymddangosodd Day hefyd ochr yn ochr â Stevie Wonder, sy'n cael y clod rhannol am ei darganfyddiad.

Ganwyd hi yn Edmonds, Washington yn 1984.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q21004826 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q21004826 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion disgo o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion y felan o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1984
Katherine Heigl

Aethrawes ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Katherine Heigl** (ganed 24 Tachwedd 1978).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Dr. Izzie Stevens yn y ddrama feddygol deledu ABC ''Grey's Anatomy* rhwng 2005 a 2010, perfformiad a enillodd gydnabyddiaeth a chanmoliaeth iddi, gan gynnwys Gwobr Emmy Primetime. Dechreuodd Heigl ei gyrfa fel model plentyn gyda Wilhelmina Models cyn symud i actio, gan wneud ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn *That Night* (1992). Enillodd sylw pellach am ei rôl fel Isabel Evans ar y gyfres WB *Roswell* (1999–2002). Serennodd Heigl mewn comedïau rhamantus llwyddiannus fel *Knocked Up* (2007), *27 Dresses* (2008), a *The Ugly Truth* (2009). Gwasanaethodd hefyd fel cynhyrchydd gweithredol ar sawl prosiect teledu, gan gynnwys *State of Affairs* a *Firefly Lane''.

Ganwyd hi yn ysbyty Columbia ar gyfer menywod, , Washington, D.C. yn 1978. Priododd â Josh Kelley.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q189554 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q189554 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Bebe Daniels

Awdur, cynhyrchydd, actores, cantores a dawnsiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Bebe Daniels** (14 Ionawr 1901 - 16 Mawrth 1971).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth yn Hollywood. Dechreuodd fel actores blentyn yn ystod cyfnod y ffilmiau mud. Roedd yn 4 oed pan gymerodd ran yn *The Squaw Man* a chafodd ei rôl ffilm serennog gyntaf yn 7 oed yn *A Common Enemy*. Yn 9 oed, serennodd fel Dorothy Gale yn ffilm fer 1910 *The Wonderful Wizard of Oz*. Yn 14 oed, cafodd ei llogi gan y cynhyrchydd comedi Hal Roach i serennu ochr yn ochr â Harold Lloyd mewn cyfres o gomedi un-rîl, gan nodi dechrau cyfnod arwyddocaol yn ei gyrfa. Yn ddiweddarach daeth yn seren mewn ffilmiau cerdd fel *Rio Rita*. Enillodd  enwogrwydd pellach ar radio a theledu ym Mhrydain. Dros ei gyrfa 50 mlynedd, ymddangosodd mewn 230 o ffilmiau. 

Ganwyd hi yn Dallas yn 1901 a bu farw yn Llundain yn 1971. Priododd â Ben Lyon ac roedd ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255577 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255577 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd

Categori:Prosiect Wicifflics
Julia Stiles

Actores o'r Unol Daleithiau yw '''Julia O'Hara Stiles''' (ganed 28 Mawrth 1981).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn ffilm a theledu, gan gynnwys rolau blaenllaw mewn ffilmiau i pobol ifan fel *10 Things I Hate About You*, *Down to You*, a *Save the Last Dance*. Enillodd Stiles gydnabyddiaeth am ei phortread o Nicky Parsons yn y gyfres *Bourne*. Mae ei chredydau ffilm hefyd yn cynnwys *The Business of Strangers*, *Mona Lisa Smile*, a *The Omen*. Ar deledu, chwaraeodd Lumen Pierce yn y pumed tymor o *Dexter*, gan ennill enwebiadau am wobr Golden Globe a Primetime Emmy. Serenodd Stiles yn y gyfres we *Blue*, gan ennill dwy Wobr IAWTV am Actores Orau, ac ymddangosodd fel Georgina Ryland yn y gyfres *Riviera* o 2017 i 2020.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1981. Roedd hi'n blentyn i Judith Newcomb Stiles a John O'Hara.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q210120 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q210120 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1981
Eva Marie Saint

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Eva Marie Saint** (ganed 4 Gorffennaf 1924).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth yn ymestyn dros bron i 80 mlynedd, gan gynnwys ei pherfformiad a enillodd Wobr yr Academi yn *On the Waterfront* (1954) ochr yn ochr â Marlon Brando. Derbyniodd Saint hefyd Wobr Emmy a chafodd enwebiadau am wobr Golden Globe a dwy Wobr Ffilm Academi Brydeinig. Roedd hi'n un o'r sêr olaf o Oes Aur Hollywood. Mae ei rolau nodedig yn cynnwys *Raintree County* (1957), *A Hatful of Rain* (1957), a *North by Northwest* (1959) gan Alfred Hitchcock. Yn y 1960au, ymddangosodd mewn ffilmiau fel *Exodus* (1960) a *The Russians Are Coming, the Russians Are Coming* (1966). Yn y blynyddoedd diweddarach, dychwelodd i deledu, gan barhau â'i gyrfa i mewn i'r 2010au.

Ganwyd hi yn Newark, New Jersey yn 1924. Roedd hi'n blentyn i Eva Marie Saint. Priododd â Jeffrey Hayden.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q228928 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Crynwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1924
Mariska Hargitay

Actores, cynhyrchydd, dyngarwr a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Mariska Hargitay** (ganed 23 Ionawr 1964).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Olivia Benson ar *Law & Order: Special Victims Unit*, lle mae wedi portreadu'r cymeriad ers 1999, gan wneud Benson y cymeriad a ymddangosodd yn hiraf mewn drama Americanaidd oriau brig. Mae ei chredydau actio eraill yn cynnwys *Falcon Crest*, *In the Heat of the Night*, *Tequila and Bonetti*, ''Can't Hurry Love*, *ER'', a'r ffilm *Leaving Las Vegas*. Cynhyrchodd Hargitay y rhaglen ddogfen HBO *I Am Evidence* ac mae'n cael ei chydnabod am ei hymdrechion dyngarol, gan gynnwys sefydlu'r *Joyful Heart Foundation* i gefnogi goroeswyr cam-drin rhywiol. Mae hi'n gynghorydd treisio ardystiedig ac yn cefnogi llochesi trais domestig.

Ganwyd hi yn Santa Monica, California yn 1964. Roedd hi'n blentyn i Jayne Mansfield a Mickey Hargitay. Priododd â Peter Hermann ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q275964 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q275964 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kathryn Hahn

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Kathryn Marie Hahn** (ganed 23 Gorffennaf 1973).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith fel actores gefnogol mewn nifer o ffilmiau comedi, gan gynnwys *How to Lose a Guy in 10 Days*, *Anchorman: The Legend of Ron Burgundy*, *Step Brothers*, *Our Idiot Brother*, ''We're the Millers*, *The Secret Life of Walter Mitty*, a *Glass Onion: A Knives Out Mystery*. Fel actores flaenllaw, serennodd Hahn yn *Afternoon Delight*, *Bad Moms*, a *Private Life*. Rhoddodd ei llais i gymeriadau yn y gyfres *Hotel Transylvania* a *Spider-Man: Into the Spider-Verse*. Ar y teledu, enillodd Hahn glod am ei rolau yn *Transparent*, *Mrs. Fletcher*, ac *I Know This Much Is True*. Enillodd ei phortread o Agatha Harkness yn *WandaVision* enwebiadau Emmy a Golden Globe. Yn 2023, serennodd yn y gyfres Hulu *Tiny Beautiful Things'', gan dderbyn enwebiad Emmy arall.

Ganwyd hi yn Westchester, Illinois yn 1973. Priododd â Ethan Sandler.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271986 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271986 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1973
Lily Gladstone

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Lily Gladstone** (ganed 2 Awst 1986).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Mollie Kyle yn ffilm ddrama trosedd Martin Scorsese *Killers of the Flower Moon* (2023). Gladstone yw'r Americanes Brodorol gyntaf i ennill Golden Globe am Actores Orau mewn Ffilm Symudol – Drama ac i gael ei henwebu gan Gobrau'r Academi am Actores Orau. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm nodwedd yn *Jimmy P: Psychotherapy of a Plains Indian* (2012) a chydweithiodd â'r gwneuthurwr ffilmiau Kelly Reichardt ar *Certain Women* (2016) a *First Cow* (2019). Ymddangosodd Gladstone hefyd mewn pennodau o *Room 104* gan HBO, *Billions* gan Showtime, a *Reservation Dogs* gan FX. Enillodd ei pherfformiad yn y gyfres fer *Under the Bridge* (2024) enwebiad am Wobr Emmy Primetime.

Ganwyd nhw yn Kalispell, Montana yn 1986.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q27450671 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Keri Russell

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Keri Lynn Russell** (ganed 23 Mawrth 1976).

Mae hi'n enwog am ei chyflawniadau ar teledu, gan gynnwys chwarae'r brif rôl yn y gyfres ddrama *Felicity* (1998–2002), a enillodd wobr Golden Globe iddi. Hefyd, portreadodd Elizabeth Jennings yn y gyfres ddrama ysbïwr *The Americans* (2013–2018), gan ennill tair enwebiad Gwobr Emmy Primetime a dwy enwebiad Golden Globe. Sicrhaodd rôl Russell yn y gyfres ddrama wleidyddol *The Diplomat* (2023–presennol) Wobr Emmy Primetime iddi a dwy enwebiad Golden Globe. Ymddangosodd Russell gyntaf ar rhaglen Disney, *The Mickey Mouse Club* a gwnaeth ei ymddangosiad ffilm cyntaf yn *Honey, I Blew Up the Kid* (1992). Mae ei chredydau ffilm yn cynnwys *We Were Soldiers*, *Waitress*, *Dawn of the Planet of the Apes*, a *Star Wars: The Rise of Skywalker*. Ar y llwyfan, ymddangosodd yn *Fat Pig* gan Neil LaBute a gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *Burn This*.

Ganwyd hi yn Fountain Valley, Califfornia yn 1976. Roedd hi'n blentyn i Stephanie Stephens.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229426 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229426 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ethel Waters

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Ethel Waters** (31 Hydref 1896 - Medi 1977).

Maent yn adnabyddus am eu cyfraniadau i gerddoriaeth jazz, swing, a phop, gan berfformio ar Broadway ac mewn cyngherddau. Dechreuodd Waters ei gyrfa yn y 1920au gan ganu'r felan, gyda recordiadau nodedig yn cynnwys *Dinah,* *Stormy Weather,* *Taking a Chance on Love,* *Heat Wave,* *Supper Time,* *Am I Blue?,* *Cabin in the Sky,* ''I'm Coming Virginia,* a *His Eye is on the Sparrow.'' Hi oedd yr ail Americanes Affricanaidd i gael ei henwebu am Wobr yr Academi, y cyntaf i serennu yn ei sioe deledu ei hun, a'r fenyw Americanaidd Affricanaidd gyntaf i gael ei henwebu am Wobr Emmy Primetime. Cafodd Waters ei magu mewn tlodi gan ei mam-gu ar ôl bywyd cynnar heriol.

Ganwyd hi yn Chester, Pennsylvania yn 1896 a bu farw yn Chatsworth yn 1977.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q242725 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr efengyl o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1896
Christine Lahti

Actores a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Christine Ann Lahti** (ganed 4 Ebrill 1950).

Mae hi'n adnabyddus am ei henwebiad am Wobr yr Academi am yr Actores Gorau mewn Rôl Gefnogol am y ffilm *Swing Shift* (1984) a'i debut cyfarwyddol gyda'r ffilm fer *Lieberman in Love*. Mae ei rolau ffilm nodedig yn cynnwys *.And Justice for All* (1979), *Housekeeping* (1987), *Running on Empty* (1988), *Leaving Normal* (1992), a *A Beautiful Day in the Neighborhood* (2019). Mae Lahti wedi ymddangos ar Broadway mewn cynyrchiadau fel *Loose Ends*, *Present Laughter*, a *The Heidi Chronicles*. Enillodd wobr Golden Globe ac Emmy am ei rôl fel Kate Austin yn y gyfres CBS *Chicago Hope*.

Ganwyd hi yn Birmingham, Michigan yn 1950. Priododd â Thomas Schlamme.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232941 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232941 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Amanda Plummer

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Amanda Michael Plummer** (ganed 23 Mawrth 1957).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith ar lwyfan ac mewn ffilmiau, gan gynnwys *Joe Versus the Volcano* (1990), *The Fisher King* (1991), *Pulp Fiction* (1994), a *The Hunger Games: Catching Fire* (2013). Enillodd Plummer Wobr Tony yn 1982 am ei pherfformiad yn *Agnes of God*. Ymddangosodd hefyd yn nhrydedd tymor *Star Trek: Picard* (2023). Derbyniodd Plummer glod beirniadol am ei rolau mewn ffilmiau fel *Cattle Annie and Little Britches* (1981), *The World According to Garp* (1982), *Daniel* (1983), a *The Hotel New Hampshire* (1984). Gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn adfywiad 1981 o *A Taste of Honey*, gan dderbyn sawl enwebiad gwobr.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1957. Roedd hi'n blentyn i Tammy Grimes a Christopher Plummer.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q238483 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q238483 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1957
Willow Smith

Cantores, actores a dawnsiwr o'r Unol Daleithiau yw **Willow Smith** (ganed 31 Hydref 2000).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau mewn cerddoriaeth ac actio, gan gynnwys ei sengl gyntaf *Whip My Hair,* a gyrhaeddodd rif 11 ar y Billboard Hot 100. Ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau fel *I Am Legend* a *Kit Kittredge: An American Girl*. Arwyddodd Smith gyda label Roc Nation, cwmni Jay-Z, fel artist ieuengaf y label ac fe ryddhaodd sawl albwm, gan gynnwys *Ardipithecus*, *The 1st*, a *Willow*. Nododd ei halbwm *Lately I Feel Everything* ei mynediad cyntaf ar y Billboard 200. Yn ddiweddarach ffurfiodd y ddeuawd The Anxiety gyda Tyler Cole, gan ryddhau'r sengl *Meet Me at Our Spot.* Cyflwynodd Smith y sioe sgwrsio Facebook Watch *Red Table Talk*.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 2000. Roedd hi'n blentyn i Jada Pinkett Smith a Will Smith.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q298209 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q298209 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 2000
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 2000au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Connie Britton

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Connie Britton** (ganed 6 Mawrth 1967).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn cyfresi teledu fel *Spin City*, *The West Wing*, a *24*. Enillodd gydnabyddiaeth bellach am serennu fel Tami Taylor yn *Friday Night Lights*, Vivien Harmon yn *American Horror Story: Murder House*, a Rayna Jaymes yn *Nashville*. Mae ei phrosiectau teledu eraill yn cynnwys *Dirty John*, *The White Lotus*, a *Zero Day*. Mewn ffilm, mae hi wedi ymddangos yn *The Brothers McMullen*, *Beatriz at Dinner*, *Promising Young Woman*, a *Luckiest Girl Alive*. Y tu hwnt i actio, mae hi'n eiriolwr dros hawliau menywod ac wedi gwasanaethu fel Llysgennad Ewyllys Da ar gyfer Rhaglen Datblygu'r Cenhedloedd Unedig.

Ganwyd hi yn Boston yn 1967. Priododd â John Britton.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235519 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235519 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Cherry Jones

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Cherry Jones** (ganed 21 Tachwedd 1956).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau deinamig ar lwyfan a sgrin, gan gynnwys gweithiau nodedig fel *The Heiress* a *Doubt.* Mae hi wedi ennill dwy Wobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama. Derbyniodd hefyd ganmoliaeth am ei pherfformiadau yn ''Our Country's Good*, *A Moon for the Misbegotten*, a *The Glass Menagerie*. Gwnaeth Jones ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *Stepping Out* yn 1987 a pharhaodd i berfformio mewn cynyrchiadau fel *The Lifespan of a Fact''. Ar y teledu, mae hi'n cael ei chydnabod am ei rolau fel Barbara Layton yn *The West Wing* a'r Arlywydd Allison Taylor yn *24*, gan ennill Gwobr Emmy Primetime am yr olaf. Derbyniodd enwebiad Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn am *Transparent* ac enillodd Wobrau Emmy Primetime am ei rolau yn ''The Handmaid's Tale* a *Succession''.

Ganwyd hi ym Mharis, Tennessee yn 1956. Priododd â Sophie Huber.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q239046 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q239046 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Irene Dunne

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Irene Dunne** (20 Rhagfyr 1898 - 4 Medi 1990).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau comig yn ystod Oes Aur Hollywood, gan gynnwys ffilmiau nodedig fel *The Awful Truth* a *My Favorite Wife*. Serennodd hefyd yn *Show Boat* a chafodd ei henwebu bum gwaith ar gan Gwobrau'r Academi am yr Actores Orau am ei pherfformiadau yn *Cimarron*, *Theodora Goes Wild*, *Love Affair*, ac *I Remember Mama*. Ystyrir Dunne yn un o'r actoresau gorau na enillodd Wobr yr Academi erioed. Gweithiodd gyda actorian enwog fel Cary Grant a Charles Boyer a pharhaodd i berfformio tan 1962.

Ganwyd hi yn Louisville, Kentucky yn 1898 a bu farw yn Los Angeles yn 1990.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230099 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q230099 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1898
Milla Jovovich

Actor, cantores a cyn fodel o'r Unol Daleithiau yw **Milla Jovovich** (ganed 17 Rhagfyr 1975).

Mae hi'n enwog am ei rolau mewn ffilmiau ffuglen wyddonol ac antur, gan ennill y teitl *Kick-ass Queen* gan VH1 yn 2006. Mae ei gweithiau nodedig yn cynnwys ei rôl dorcalonnus yn y ffilm ffuglen wyddonol Ffrengig *The Fifth Element* a'i phortread o Alice yn y gyfres ffilm *Resident Evil*, y gyfres ffilm fwyaf llwyddiannus yn seiliedig ar gemau fideo. Dechreuodd Jovovich fodelu yn ifanc a hi oedd y model oedd yn ennill y fwyaf yn y byd yn 2004. Rhyddhaodd ei halbwm cyntaf, *The Divine Comedy*, yn 1994 a chyd-greuodd y llinell ddillad Jovovich–Hawk. Mae Jovovich yn parhau i gyfrannu at draciau sain ffilm ac i rhyddhau cerddoriaeth.

Ganwyd hi yn Kyiv yn 1975. Roedd hi'n blentyn i Galina Jovovich a Bogdan Jovovich. Priododd â Luc Besson a Paul W. S. Anderson ac mae ganddi 3 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q170576 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q170576 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ruth Gordon

Actores, dramodydd a sgriptiwr sgrin o'r Unol Daleithiau oedd **Ruth Gordon** (30 Hydref 1896 - 28 Awst 1985).

Mae hi'n adnabyddus am ei llais nodedig a'i phersonoliaeth, gan ennill cydnabyddiaeth ryngwladol am ei rolau ffilm yn ei 70au a 80au. Mae ei pherfformiadau nodedig yn cynnwys ''Rosemary's Baby* (1968), *What Ever Happened to Aunt Alice?* (1969), *Where's Poppa?* (1970), *Harold and Maude* (1971), *Every Which Way But Loose* (1978), *Any Which Way You Can* (1980), a *My Bodyguard'' (1980). Yn ogystal â'i gyrfa actio, roedd Gordon yn awdur cynhyrchiol, gan gyd-ysgrifennu sgript y ffilm ''Adam's Rib'' yn 1949. Enillodd Wobr Academi, Emmy Primetime, a dwy wobr Golden Globe am ei actio, ac enillodd dri enwebiad Gwobrau'r Academi am ei hysgrifennu.

Ganwyd hi yn Quincy, Massachusetts yn 1896 a bu farw yn Edgartown, Massachusetts yn 1985. Priododd â Gregory Kelly a Garson Kanin.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232562 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kandi Burruss

Cantores, cyfansoddwr caneuon, actores a phersonoliaeth deledu o'r Unol Daleithiau yw **Kandi Burruss** (ganed 17 Mai 1976).

Mae hi'n enwog am ei chyflawniadau allweddol gyda'r grŵp R&B Xscape a'i chydnabyddiaeth fel cyfansoddwr caneuon ar hits fel *Bills, Bills, Bills* gan Destiny's Child a *No Scrubs* gan TLC. Cyrhaeddodd ei sengl gyntaf ''Don't Think I'm Not'' a'i chydweithrediadau ar *4, 5, 6* a *U and Dat* y 40 uchaf ar Billboard Hot 100. Serenodd Burruss ar *The Real Housewives of Atlanta* o'i ail i'w bymthegfed tymor ac ymddangosodd mewn sawl spinoff. Enillodd drydedd tymor *The Masked Singer* a chyrhaeddodd y pumed safle ar *Celebrity Big Brother*.

Ganwyd hi yn Atlanta, Georgia yn 1976.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3192597 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3192597 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q3192597 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1976
Catherine Keener

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Catherine Ann Keener** (ganed 26 Mawrth 1959).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau yn portreadu menywod anfodlon a melancholig ond cydymdeimladol mewn ffilmiau annibynnol, yn ogystal â rolau cefnogol mewn ffilmiau stiwdio. Derbyniodd Keener ddwy enwebiad gan Gwobrau'r Academi am Actores Gefnogol Orau am ei pherfformiadau yn *Being John Malkovich* (1999) ac fel Harper Lee yn *Capote* (2005). Enillodd ei rôl yn *An American Crime* (2007) enwebiad Gwobr Emmy Primetime. Hefyd, serennodd Keener mewn ffilmiau fel *The 40-Year-Old Virgin* (2005), *Into the Wild* (2007), *Synecdoche, New York* (2008), a *Get Out* (2017), a llaisodd gymeriadau yn *The Croods* (2013). Ystyrir hi'n cyfrwng i'r cyfarwyddwr Nicole Holofcener ac ymddangosodd mewn sawl ffilm gan Tom DiCillo a Spike Jonze. O 2018 i 2020, serennodd yn y gyfres Showtime *Kidding*.

Ganwyd hi ym Miami yn 1959. Priododd â Dermot Mulroney.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230378 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230378 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Amy Ryan

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Amy Ryan** (ganed 3 Mai 1968).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn llwyfan a ffilm, gan gynnwys ei ymddangosiad Broadway yn *The Sisters Rosensweig* a'i henwebiadau am Wobr Tony am ei pherfformiadau yn *Uncle Vanya*, *A Streetcar Named Desire*, a *Doubt: A Parable*. Ei rôl ffilm dorri tir newydd oedd fel mam sengl drafferthus yn *Gone Baby Gone*, lle cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau. Mae ei ffilmiau nodedig eraill yn cynnwys *You Can Count on Me*, *Capote*, ''Before the Devil Knows You're Dead*, *Changeling*, *Birdman*, *Bridge of Spies*, *The Infiltrator*, a *Beau Is Afraid''. Ar deledu, mae hi'n cael ei chydnabod am ei rolau fel Beadie Russell yn *The Wire* a Holly Flax yn *The Office*, ymhlith eraill.

Ganwyd hi yn Flushing, Dinas Efrog Newydd yn 1968. Priododd â Eric Slovin ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231203 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231203 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1968
Emma Roberts

Actores, cantores a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau yw **Emma Roberts** (ganed 10 Chwefror 1991).

Mae hi'n enwog am ei pherfformiadau mewn gwahanol genres o ffilm a theledu, yn enwedig mewn ffilm arswyd, gan sefydlu ei hun fel brenhines sgrech. Mae ei gweithiau nodedig yn cynnwys ei ymddangosiad cyntaf yn y ffilm trosedd *Blow* a'i rôl flaenllaw fel Addie Singer ar y comedi sefyllfa Nickelodeon *Unfabulous*. Ymddangosodd Roberts mewn ffilmiau fel *Aquamarine*, *Nancy Drew*, *Wild Child*, a *Hotel for Dogs*. Gan geisio rolau aeddfed, serennodd yn *Lymelife*, *Scream 4*, a ''We're the Millers*. Enillodd gydnabyddiaeth bellach yn *American Horror Story* a fel Chanel Oberlin yn *Scream Queens''. Sefydlodd Roberts y clwb llyfrau Belletrist.

Ganwyd hi yn Rhinebeck, Efrog Newydd yn 1991. Roedd hi'n blentyn i Eric Roberts.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q228598 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q228598 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q228598 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1991
Linda Thompson

Cantores, cyfansoddwr, Actores a buddugwr cystadleuaeth harddwch o'r Unol Daleithiau yw **Linda Diane Thompson** (ganed 23 Mai 1950).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa actio gynnar fel *Hee Haw Honey* ar y sioe amrywiaethol deledu Americanaidd *Hee Haw*. Enillodd Thompson gydnabyddiaeth ychwanegol fel cyn-gariad Elvis Presley ac am ei phriodasau â'r pencampwr degathlon Olympaidd Bruce Jenner (bellach Caitlyn Jenner) a'r cynhyrchydd cerddoriaeth David Foster. Mae ei chyflawniadau cystadleuaeth yn cynnwys cael ei henwi'n Miss Shelby County yn 1969, Miss Mid-South Fair yn 1970, a Miss Tennessee yn 1972. Dechreuodd cysylltiad Thompson ag Elvis Presley ar ôl ei chyfarfod mewn digwyddiad theatr, a arweiniodd at berthynas bersonol arwyddocaol. Roedd ei bywyd a'i phrofiadau gydag Elvis wedi'u hadrodd gan ei ffrind gorau Jeanne LeMay Dumas yn y llyfr *Elvis, Linda and Me*.

Ganwyd hi ym Memphis, Tennessee yn 1950. Priododd â David Foster a Caitlyn Jenner ac mae ganddi 2 o blant.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tyne Daly

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Tyne Daly** (ganed 21 Chwefror 1946).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa dros chwe degawd mewn ffilmiau a theatr, gan gynnwys ei rôl deledu nodedig fel Ditectif Mary Beth Lacey yn y ddrama heddlu CBS *Cagney & Lacey* (1982–88). Enillodd Daly bedwar Gwobr Emmy Primetime am Actores Arweiniol Eithriadol mewn Cyfres Ddrama am y rôl hon. Derbyniodd hefyd Wobrau Emmy am ei pherfformiadau yn *Christy* (1994–95) a *Judging Amy* (1999–2005). Ar Broadway, serennodd yn adfywiad *Gypsy* (1989), gan ennill Gwobr Tony am Actores Orau mewn Mwsical. Mae ei rolau Broadway nodedig eraill yn cynnwys *Rabbit Hole* (2006) a *Mothers and Sons* (2014). Mae credydau ffilm Daly yn cynnwys *The Enforcer* (1976), *Hello, My Name Is Doris* (2015), a *The Ballad of Buster Scruggs* (2018). Cafodd ei henwebu am Wobr Ysbryd Annibynnol am ei rôl yn *A Bread Factory* (2018) a phortreadodd Anne Marie Hoag yn *Spider-Man: Homecoming* (2017).

Ganwyd hi ym Madison, Wisconsin yn 1946. Roedd hi'n blentyn i James Daly. Priododd â Georg Stanford Brown ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255651 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255651 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brandeis
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen