open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nigel Lawson

Roedd **Nigel Lawson, Barwn Lawson o Blaby**, PC (11 Mawrth 1932 – 3 Ebrill 2023), yn wleidydd ac yn newyddiadurwr Ceidwadol o Loegr a oedd yn Ganghellor y Trysorlys rhwng Mehefin 1983 a mis Hydref 1989. Treuliodd gyfnod hirach yn ei swydd nag unrhyw un o'i ragflaenwyr ers David Lloyd George (1908 tan 1915), er i Gordon Brown dreulio fwy o amser nag ef ym mis Medi 2003.

## Teulu
Mae Lawson yn dad i'r newyddiadurwraig a'r awdures goginio Nigella Lawson, y diweddar Thomasina Lawson, Horatia Lawson, Dominic Lawson, y cyn-olygydd i *The Sunday Telegraph*, Tom Lawson, meistr y tŷ yn Chernocke House yng Ngholeg Caerwynt, ac Emily Lawson, cynhyrchydd teledu.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Hampstead
Word is Out (cân)

bawd|dde|Clawr y sengl *Word is Out*
Cân bop yw "Word Is Out", a ysgrifennwyd gan y ddeuawd Seisnig Stock and Waterman ar gyfer pedwerydd albwm Kylie Minogue ''Let's Get to It'' (1991). Cafodd ei gynhyrchu gan Stock and Waterman, a derbyniodd ymateb cymysg wrth y beirniaid. Yn wreiddiol, rhyddhawyd y gân fel sengl yn Haf 1991 a chyrhaeddodd yr ugain uchaf yn y DU gan orffen rhes Mingoue o ganeuon a aeth yn syth i mewn i'r deg uchaf. Roedd y gân yn llwyddiant yn Awstralia, gyda'r fersiwn mwy hamddenol y Summer Breeze Mix yn cyrraedd rhif deg yn y siart.

Cafodd y fideo a oedd yn cyd-fynd â'r gân ei chyfarwyddo gan James LeBon ac fe'i ffilmiwyd yn marchnad enwog Llundain yn Camden Town. Ymddangosodd y gyflwynwraig teledu Prydeinig, Davina McCall yn y fideo hefyd fel un o'r dawnswyr. Roedd y fideo yn ddadleuol yn sgîl dillad rhywiol Minogue a ddarluniai Kylie a'i dawnswyr fel puteiniaid. Rhoddodd hyn sioc i nifer o rieni a beirniaid cerddorol wrth i Kylie ddatblygu delwedd a gwisg a oedd yn fwy addas i oedolion na'i phedwar fideo blaenorol.

## Fformat a rhestr o'r caneuon 
**Sengl CD**
# "Word Is Out" (3:41)
# "Word Is Out" (Fersiwn 12") (5:53)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)

**Sengl CD Awstraliaidd**
# "Word Is Out" (Summer Breeze 7" mix) (3:41)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)
# "Word Is Out" (Summer Breeze 12" mix)  (7:41)

**Sengl Caset y DU**
# "Word Is Out" (3:41)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)
# "Word Is out (New Jack Jazz)" (3:41)

**Sengl Caset Awstraliaidd**
# "Word Is Out" (Summer Breeze 7" mix) (3:41)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)
# "Word Is Out" (Summer Breeze 12" mix)  (7:41)

**Sengl Finyl 7" y DU**
# "Word Is Out" (3:41)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)

**Sengl Finyl 12" **
# "Word Is Out" (Summer Breeze 12" mix)  (7:41)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)
# "Word Is Out" (Offerynnol)  (3:31)

**Sengl Finyl 12" y DU**
# "Word Is Out" (Summer Breeze 12" mix)  (7:41)

**Sengl Finyl 12" Awstralaidd**
# "Word Is Out" (Summer Breeze 12" mix)  (7:41)
# "Word Is Out" (Offerynnol)  (3:31)
# "Word Is Out" (Fersiwn 12")  (5:53)
# "Say the Word - I'll Be There" (4:00)

Categori:Caneuon 1991
Categori:Senglau 1991
Glandŵr

Ardal a chymuned yn ninas Abertawe yw **Glandŵr** (Saesneg: *Landore*). Saif tua 1.5 milltir i'r gogledd o ganol y ddinas. Yma y sefydlwyd y gwaith copr cyntaf yn ardal Abertawe yn 1717. Erbyn 1873 roedd gwaith dur mwyaf y byd yma, ymhlith llawer o weithgarwch diwydiannol arall.

Yn y blynyddoedd diwethaf, bu llawer o adeiladu newydd yma, yn arbennig Stadiwm Liberty, a agorwyd yn 2005 ac sy'n cael ei rannu rhwng Clwb Peldroed Dinas Abertawe a thîm rygbi y Gweilch. Adeiladwyd Parc Siopa'r Morfa yr un pryd, ac yn 2008 agorwyd stadiwm bowls newydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

* Cyfeirir at Landŵr yng ngherdd Bryan Martin Davies "Glas" pan sonia am... y craeniau tala grafai’r wybren gliruwchben Glandŵr.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe
Llanrhidian Uchaf

Cymuned ar benrhyn Gŵyr, yn Sir Abertawe, Cymru, yw **Llanrhidian Uchaf**. Mae'n cymryd ei henw o bentref Llanrhidian, sydd wedi ei leoli yng nghymuned Llanrhidian Isaf i'r de.

Saif Llanrhidian Uchaf ar hyd glan ddeheuol aber Afon Llwchwr. Ar un adef roedd ffin ieithyddol Penrhyn Gŵyr, rhwng Cymraeg a Saesneg yma. Crofty, Llanmorlais a Phen-clawdd yw'r prif bentrefi. Bu diwydiant glo a copr yma, ac mae casglu cocos yn parhau i fod yn bwysig. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Poblogaeth
### Cyfrifiad 2021
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y gymuned boblogaeth o 3,440 (2011: 3,635; 2001: 3,672).

### Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe

Categori:Penrhyn Gŵyr
Llanilltud Gŵyr

Pentref a chymuned ar benrhyn Gŵyr, yn Sir Abertawe, yw **Llanilltud Gŵyr** () (Saesneg: *Ilston*).

Yn y gymuned yma ceir Capel Sant Cennydd, lle roedd y gynulleidfa gyntaf o'r Bedyddwyr yng Nghymru yn addoli rhwng 1649 a 1660. Wedi adferiad y frenhiniaeth yn 1660, ymfudasant i Massachusetts yn yr Unol Daleithiau dan arweiniad John Miles. Yma hefyd mae Parc le Breos, lle ceir siambr gladdu Neolithig Parc le Breos Cwm.

Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentref Nicholaston. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 538.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Illtud

Categori:Penrhyn Gŵyr
Categori:Pentrefi Abertawe
Penlle'r-gaer

bawd|Ffotograff gan John Dillwyn Llewelyn, 1852

Cymuned yn Sir Abertawe yw '''Penlle'r-gaer**, hefyd **Penllergaer'''. Saif tua chwe milltir i'r gogledd-orllewin o ganol dinas Abertawe, a bron yn cyffwrdd  Gorseinon. Mae'n agos at Gyffordd 47 o'r draffordd M4.

Daw'r enw o enw Plasdy Penlle'r-gaer, a oedd ar un adeg yn gartref i Lewis Weston Dillwyn a'i fab John Dillwyn-Llewelyn. Daeth y plasdy'n ddiweddarach yn bencadlys hen Gyngor Dosbarth Dyffryn Lliw, ac mae'n awr yn lleoliad swyddfeydd yn perthyn i Gyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,434.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gŵyr (y DU)
Uplands

bawd|240px|Sgwar Uplands

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Uplands**. Saif tua milltir i'r gorllewin o ganol dinas Abertawe ac ar lan y môr, o gwmpas y briffordd A4118, sy'n cysylltu canol Abertawe a Sgeti. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 13,355.

Magwyd Dylan Thomas yma, yn rhif 5, Cwmdonkin Drive. Un arall a fagwyd yma oedd y gwleidydd Michael Heseltine.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Abertawe (y DU)
John Dillwyn Llewelyn

Botanegydd a ffotograffydd cynnar Cymreig oedd **John Dillwyn Llewelyn**, ganed **John Dillwyn** (12 Ionawr 1810 - Awst 1882; ceir hefyd y ffurf *John Dillwyn-Llewelyn* weithiau).

Ganed ef yn Abertawe, yn fab hynaf Lewis Weston Dillwyn a Mary (cynt Adams née Llywelyn). Etifeddodd blasdy ei daid ar ochr ei fam, John Llewelyn, ym Mhenlle'r-gaer ac Ynysygerwn, a chymerodd y cyfenw ychwanegol Llewelyn. Addysgwyd ef yn breifat ac yn Rhydychen. Brawd iddo oedd Lewis Llewelyn Dillwyn (1814-1892) a daeth yn Aelod Seneddol Abertawe a chwaer iddo oedd y ffotograffydd arloesol Mary Dillwyn (1816-1906)

John Dillwyn Llewelyn with his calotype camera on a tripod at Penllergare House, 81098.jpg|John Dillwyn Llewelyn, hunan-bortread tua 1850
John Dillwyn Llewelyn (3989886968).jpg|John Dillwyn Llewelyn tua 1853-4
J D Ll (3947813154).jpg

## Ffotograffiaeth
Yn Ionawr 1839, yn dilyn cyhoeddiadau am brosesau ffotograffig gan William Henry Fox Talbot, oedd yn berthynas i'w wraig, a Louis Jacques Mandé Daguerre, dechreuodd Dillwyn Llewelyn arbrofi. Y broses gyntaf iddo'i ymarfer oedd *daguerreotype* ond ni chredir i'r un llun oroesi'r blynyddoedd. Mae rhai o'i luniau o brosesau eraill wedi goroesi, fodd bynnag e.e. ceir sawl llun *cliché verre* a miloedd o luniau *calotype* a negyddion "collodion".

Roedd yn un o sylfaenwyr y Gymdeithas Ffotograffig Frenhinol, ac yn aelod amlwg ohoni. Roedd yn ffotograffydd tirluniau nodedig, gan ganolbwyntio ar yr ardal o gwmpas Penlle'r-gaer ac ar arfordir Cymru.

## Gweler hefyd
*Thereza Dillwyn Llewelyn - un o ffotograffwyr benywaidd cyntaf Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Botanegwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Ffotograffwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Llanrhidian Isaf

bawd|dde|Llanrhidian Isaf

Cymuned ar benrhyn Gŵyr yn Sir Abertawe, yw **Llanrhidian Isaf**. Mae'n cymryd ei henw o bentref Llanrhidian.

Saif Llanrhidian Isaf i'r de-orllewin o gymuned Llanrhidian Uchaf, ger glan ddeheuol aber Afon Llwchwr.Llanrhidian ei hun yw'r prif bentref; mae hefyd yn cynnwys Castell Weble a beddrod Neolithig Maen Ceti. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 537.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe

Categori:Penrhyn Gŵyr
Darren Millar

Gwleidydd yw **Darren Millar** (ganed 27 Gorffennaf 1976). Ar hyn o bryd, mae'n aelod Ceidwadol o'r Senedd dros Gorllewin Clwyd, yn ogystal â bod yn gynghorydd ar Gyngor Bwrdeistref Sir Conwy a Chyngor Cymunedol Bae Kinmel a Thywyn.

Daeth Millar yn arweinydd Plaid Ceidwadol yn Senedd Cymru ym mis Rhagfyr 2024, ar ôl 
ymddiswyddiad Andrew R. T. Davies.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Tudalen Twitter swyddogol

Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Gwleidyddion Gwyddelig
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Meiri lleoedd yng Nghymru
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Llansamlet

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Llansamlet**. Saif yng ngogledd-ddwyrain dinas Abertawe, o amgylch y briffordd A48 a Thraffordd yr M4. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 6,196.

Datbygodd diwydiannau glo a chopr pwysig yma yn y 18g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Ysgol
Gwasanaethir y gymuned a'r cylch gan Ysgol Gynradd Gymraeg Lôn Las.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Lansamlet
*Jack Kelsey, pêl-droediwr; golgeidwad Cymru
*Ruth Madoc, actores
*Tom Parker, chwaraewr rygbi, capten tîm Cymru
*Lucy Thomas, diwydianwraig Gymreig

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (y DU)
Ron Stitfall

Pêl-droediwr o Gymru oedd **Ronald Frederick "Ron" Stitfall** (14 Rhagfyr 1925 – 22 Mehefin 2008).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd.

Roedd Stitfall yn cefnogi Dinas Caerdydd fel bachgen ifanc, gwyliodd e nhw ym Mharc Ninian yn aml cyn ymuno â’r clwb ym 1939. Chwaraeodd ei gêm gyntaf yn erbyn Abertawe yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
Chwaraeodd e mewn gemau cyfeillgar cyn ymuno â’r fyddin yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Dechreuodd ei gêm broffesiynol gyntaf e ym mis Hydref yn lle Alf Sherwood a oedd i ffwrdd ar ddyletswydd rhyngwladol dros Gymru yn erbyn Bradford City. Gorffennodd y gêm yn 0-0 ar ôl i Stitfall flocio’r bêl ar y llinell yn hwyr yn y gêm.
Aeth Ron Stitfall ymlaen i chwarae mewn nifer o safle yn ystod ei yrfa cynnar. Yn nhymor 1949/1950 chwaraeodd fel ymosodwr blaen a sgoriodd e 5 gôl. Er gwaethaf y sbel hwn aeth e ymlaen i sgorio dim ond 8 gôl yn ystod ei yrfa.
Chwaraeodd e 402 gêm dros Ddinas Caerdydd. Chwaraeodd ei frawd e Albert yn yr un tîm Caerdydd gyda Ron a chwaraeodd eu brawd nhw Bob dros yr ail dîm.

## Gyrfa ryngwladol
Dros Cymru, chwaraeodd Ron 2 waith, y tro cyntaf yn erbyn Lloegr, collon nhw 5-2. Daeth ei gêm olaf e dros Cymru 5 mlynedd yn ddiweddarach yn erbyn Tsiecoslofacia.
Pan ymddeolodd o chwarae hyfforddodd dîm ieuenctid Caerdydd a oedd y cynnwys John Toshack, yna hyfforddodd dîm ieuenctid Casnewydd a thîm ieuenctid Cymru hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Joshua Zetumer

Sgriptiwr o'r Unol Daleithiau yw **Joshua Zetumer**. Mae wedi ysgrifennu nifer o sgriptiau gan gynnwys *Villain* a *The Infiltrator*, a gafodd eu gwneud yn ffilmiau; cynhyrchwyd *The Infiltrator* gan David Benioff a disgwylir i Leonardo DiCaprio serennu yn y ffilm. Cafodd ei alw i ail-ysgrifennu rhannau o'r ffilm Quantum of Solace tra'n ffilmio. Yn ddiweddar, mae ef wedi bod mewn trafodaethau i ysgrifennu sgript ar gyfer addasiad o *Dune*; ond rhoddodd Peter Berg y ffidil yn y to yn 2009, a silffwyd y syniadau gan Paramount ym Mawrth 2011.

## Ffilmograffiaeth 
**Quantum of Solace* (2008)
**Villain (ffilm)* (2008)
**Dune* (2010)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*

Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Venus Williams

Chwaraewraig tenis o'r Unol Daleithiau yw **Venus Ebony Starr Williams** (ganwyd 17 Mehefin 1980). Mae hi'n chwaer i Serena Williams.

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Chwaraewyr tenis o'r Unol Daleithiau
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2000
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2004
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Pencampwyr Agored yr Unol Daleithiau
Categori:Pencampwyr Wimbledon
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Brian Epstein

Roedd **Brian Samuel Epstein** (19 Medi 1934 – 27 Awst 1967) yn entrepreneur cerddorol o Loegr a oedd hefyd yn reolwr ar y grŵp pop Y Beatles.
Roedd yn reolwr ar nifer o fandiau eraill hefyd gan gynnwys Gerry & The Pacemakers, Billy J. Kramer and the Dakotas, Cilla Black a The Remo Four.

Recordiodd Y Beatles demo yn stiwdios Decca a Epstein dalodd am hyn. Yn ddiweddarach, perswadiodd George Martin i wrando ar y demo, am nad oedd gan Decca ddiddordeb mewn cynnig cytundeb i'r Beatles. Cynigiodd Martin gytundeb recordio i Epstein ar label fechan EMI, Parlophone er eu bod wedi cael eu gwrthod gan bron pob cwmni recordiau arall ym Mhrydain.
 
Bu farw Epstein o or-ddôs damweiniol o gyffuriau yn ei gartref yn Llundain ym mis Awst 1967. Priodolir llwyddiant cynnar Y Beatles i reolaeth Epstein a'i synnwyr o steil. Pan yn sôn am Epstein, dywedodd Paul McCartney: "If anyone was the Fifth Beatle, it was Brian."

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:The Beatles
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes Iddewig o Loegr
Categori:Pobl fusnes LHDT
Categori:Pobl a aned yn Lerpwl
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o orddos o gyffuriau
Cilla Black

Roedd **Cilla Black OBE** (ganed **Priscilla Maria Veronica White**; 27 Mai 1943 – 1 Awst 2015) yn gantores, cyfansoddwraig a chyflwynwraig teledu o Loegr. Ar ôl gyrfa lwyddiannus fel cantores, aeth Black ymlaen i fod y cyflwynwraig benywaidd i gael ei thalu fwyaf yn hanes teledu Prydeinig, yn ei chyfnod.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd lack yn Priscilla Maria Veronica White yn ardal Vauxhall yn Lerpwl ar 27 Mai 1943, yn ferch i Priscilla Blythen (1911–1996) a John Patrick White (1904–1971). Magwyd hi yn ardal Scotland Road yn Vauxhall. Ganwyd ei thaid mamol, Joseph Henry Blythen (1883–1966), i rieni Gwyddelig yn Wrecsam; roedd holl cyndeidiau Black yn Wyddelig hefyd. Magwyd hi mewn cartref Catholig Rhufeinig a mynychodd Ysgol Sant Antwn yn Scotland Road.

Wedi gadael ysgol, mynychodd Goleg Masnachol Anfield, lle dysgodd sgiliau swyddfa.

## Gyrfa 
Cychwynodd ei gyrfa fel cantores yn 1963 a chyrhaeddodd ei senglau *"Anyone Who Had a Heart"* (1964) a ''"You're My World"* (1964) rif un. Cafodd lwyddiant gyda 11 o ganeuon a gyrhaeddodd y Top Ten rhwng 1964 a 1971. Ym Mai 2010, dangosodd ymchwil gan y BBC (BBC Radio 2) mai ei fersiwn hi o *"Anyone Who Had a Heart"'' oedd y sengl gan ferch a werthodd fwyaf drwy'r 1960au.

## Bywyd personol 
Roedd yn briod â Bobby Willis, a oedd hefyd yn rheolwr iddi ac roedd ganddynt ddau fab. Bu farw ei gŵr yn 1999. Bu farw yn 72 mlwydd oed yn ei chartref yn Marbella, Sbaen.

## Albymau
* *Cilla* (1965)
* *Cilla Sings a Rainbow* (1966)
* *Sher-oo!* (1968)
* *Surround Yourself with Cilla* (1969)
* *Sweet Inspiration* (1970)
* *Images* (1971)
* *Day by Day with Cilla* (1973)
* *In My Life* (1974)
* *It Makes Me Feel Good* (1976)
* *Modern Priscilla* (1978)
* *Especially for You* (1980)
* *Surprisingly Cilla* (1985)
* ''Cilla's World* (1990)
* *Through the Years* (1993)
* *Beginnings: Greatest Hits & New Songs* (2003)
* *Cilla All Mixed Up* (2009)

## Teledu
**Surprise Surprise* (1984–2001)
**Blind Date* (1985–2003)
**The Moment of Truth* (1998–2001)
**Loose Women* (2009, 2010–2011, 2014)
**The One & Only Cilla Black* (2013)	

## Hunangofiant
**Step Inside* (1985)
**What's It All About?'' (2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Press TV

Sianel deledu newyddion rhyngwladol 24 awr sy'n darlledu yn Saesneg gyda'i phencadlys yn Tehran, prifddinas Iran, yw **Press TV**.  Mae'n cael ei gyllido gan lywodraeth Iran ond mae ganddo safbwynt golygyddol annibynnol.  Gyda 26 newyddiadurwr rhyngwladol o staff o dros 400 o gwmpas y byd, mae amcanion y sianel yn cynnwys "torri'r monopoli ar newyddion rhyngwladol gan ddarlledwyr gorllewinol a phontio gwahaniaethau diwylliannol mewn ffordd ymarferol".  Sefydlwyd y sianel ar 2il Gorffennaf 2007.  Mae'n darlledu ar sawl rhwydwaith teledu lloeren, yn cynnwys Sky (sianel 515). Prif gynnwys y sianel yw rhaglenni newyddion 24 awr y dydd. Yn ogystal, mae'n darlledu rhaglenni trafod ar faterion cyfoes a rhai rhaglenni dogfen.

## Staff
Mohammad Sarafraz yw pennaeth y sianel newydd.  Mae Press TV yn cyflogi 50 o ohebwyr o sawl cenedligrwydd yn Llundain, Efrog Newydd, Washington, Beirut, Damascus, Beijing, Moscfa a sawl prifddinas arall, yn ogystal â gohebwyr sy'n olrhain y gwrthdaro rhwng Israel a'r Palestiniaid yn Gaza, Ramallah ac Al-Quds (Caersalem).  Mae'r gohebwyr a chyflwynwyr yn cynnwys Yvonne Ridley, a fu'n gweithio i Al Jazeera a'r *Sunday Express*.  Mae'r AS George Galloway, arweinydd RESPECT, yn cyflwyno rhaglenni achlysurol.

## Rhyfel Gaza
Ar ddiwedd 2008 a dechrau 2009, yn ystod ymosodiad Israel ar Lain Gaza, Press TV a'r sianel Arabeg rhyngwladol Al-Alam oedd yr unig rai gyda phresenoldeb yn Gaza ei hun (roedd gan Al-Jazeera a'r BBC ohebwyr lleol yn adrodd ar eu rhan hefyd).  Roedd y newyddiadurwyr rhyngwladol hyn yn defnyddio adeilad yng nghanol dinas Gaza ac wedi rhoi manylion llawn ei leoliad i'r awdurdodau Israelaidd a'r Cenhedloedd Unedig er mwyn diogelwch. Roedd y staff wedi cadw'r golau ymlaen ar lawr uchaf yr adeilad trwy gydol y rhyfel hefyd, er mwyn ei ddiogelu. Er hynny, tua 1700 UTC ar y 9fed o Ionawr 2009 trawyd yr adeilad gan roced Israelaidd gan anafu dau o'r staff a difrodi rhan o'r offer darlledu. Doedd dim bomio arall yn y gymdogaeth a chyhuddodd Press TV yr Israeliaid o ymosod yn fwriadol ar y newyddiadurwyr, yn groes i gyfraith ryngwladol. Drwgdybiwyd fod yr ymosodiad yn ymgais i rwystro'r unig ffynhonnell lluniau byw o Gaza rhag darlledu ar y diwrnod y cyhoeddodd llywodraeth Israel fod trydedd ran "Ymgyrch Plwm Bwrw" yn cychwyn a'r Israeliaid ar fin ceiso anfon eu milwyr i mewn i'r ddinas ei hun.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan Press TV 

Categori:Teledu yn Iran
Categori:Newyddion
Categori:Sianeli teledu
Serena Williams

Chwaraewraig tenis o'r Unol Daleithiau yw **Serena Jameka Williams** (ganwyd 26 Medi 1981).  Mae hi'n chwaer i Venus Williams.

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Chwaraewyr tenis o'r Unol Daleithiau]]
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2000
Categori:Chwaraewyr tenis yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008
Categori:Pencampwyr Agored Awstralia
Categori:Pencampwyr Agored yr Unol Daleithiau
Categori:Pencampwyr Wimbledon
Categori:Pencampwyr Agored Ffrainc
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Y Cocyd

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Y Cocyd** (Saesneg: *Cockett*). Saif i'r gorllewin o ganol dinas Abertawe, ac mae'n cynnwys tai a adeiladwyd yn ail hanner yr 20g yn bennaf. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 5,733.

Yn y gymuned yma ceir plasdy Hendrefoilan, a adeiladwyd gan y diwydiannwr Lewis Llewelyn Dillwyn.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl enwog o'r Cocyd
* Edward George Bowen

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Abertawe (y DU)
Al-Bireh

:*Am y dref yn Libanus gweler Al-Bireh, Libanus.*
bawd|100px
Dinas ar y Lan Orllewinol, Palesteina, sy'n gorwedd ger Ramallah tua 15&nbsp;km (9 milltir) i'r gogledd o Al-Quds (Caersalem) yw **Al-Bireh** neu **El-Bira** (Arabeg: البيرة‎).  Mae'n gorwedd ar y cefn o dir canolog ym Mhalesteina 860 meter (2,822 troedfedd) uwch lefel y môr, gydag arwynebedd o 22.4&nbsp;km sgwar (8.6 milltir agwar).  Ystyr yr enw *al-bireh* yw "ffynnon", ac fe'i gelwir felly am fod nifer o ffynhonnau yn yr ardal.

Oherwydd ei lleoliad, gwasanaethai al-Bireh am ganrifoedd fel croesfan economaidd ar y llwybr masnach rhwng Jeriwsalem a Nablus. Mae ganddi boblogaeth o tua 39,538 (2006).

## Dolen allanol
* : Gwefan swyddogol 

Categori:Dinasoedd Palesteina
Categori:Y Lan Orllewinol
Ramallah

250px|bawd|Golygfa stryd yng nghanol Ramal-lâh
Dinas yng nghanolbarth y Lan Orllewinol, Palesteina, yw **Ramal-lâh** neu **Ramallah**. (Arabeg: رام الله *Rām Allāh*; yn llythrennol, "Ucheldir Duw").  Mae'n gorwedd 10&nbsp;km (6 milltir) i'r gogledd o Al-Quds (Caersalem) yn agos i ddinas al-Bireh ac mae ganddi boblogaeth o tua 25,500 o bobl.  Ar hyn o bryd mae Ramal-lâh yn gwasanaethu fel prifddinas answyddogol Awdurdod Cenedlaethol Palesteina.

## Gweler hefyd
*Radio Nisaa 96 FM

## Dolenni allanol
*   Gwefan swyddogol Dinas Ramal-lâh 
*  Hanes Ramal-lâh 
*  Cerddoriaeth a chelf Ramal-lâh 

Categori:Dinasoedd Palesteina
Categori:Prifddinasoedd Asia
Categori:Y Lan Orllewinol
Townhill

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Townhill**. Adeiladwyd y rhan fwyaf o'r tai yma yn ystod yr 20g.  Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 8,443.

Mae Townhill yn adral fryniog, ac mae rhai o'i strydoedd yn serth iawn. Ffurfir yr ardal gan fryn o garreg dywod ychydig i'r gogledd o ganol y ddinas, a'i gopa tua 175m uwch lefel y môr. Ceir ystad dai Townhill o amgylch y copa a'r gogledd-orllewin, ac ardal Mayhill ar y llechweddau i'r gogledd-ddwyrain.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Abertawe (y DU)
Kate Beckinsale

Mae **Kathryn Romany "Kate" Beckinsale** (ganed 26 Gorffennaf 1973) yn actores Seisnig sydd fwyaf adnabyddus am ei rôlau yn y ffilmiau *Pearl Harbor* (2001), *Underworld* (2003), *Van Helsing* (2004), a *The Aviator* (2004).

Cafodd ei geni yn Finsbury Park, Llundain ac astudiodd yng Ngholeg Newydd Rhydychen, er na orffennodd ei chwrs yno.  Merch yr actorion Richard Beckinsale a Judy Loe yw hi.

Mae gan Beckinsale ferch â'i gyn-gariad tymor-hir, yr actor Cymreig Michael Sheen; ganwyd Lily Mo Sheen ar 31 Ionawr 1999. Priododd Beckinsale y cyfarwyddwr ffilm Len Wiseman ar 9 Mai 2004.

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Pearl Harbor (ffilm)

Mae ***Pearl Harbor*** (2001) yn ffilm ryfel a gyfarwyddwyd gan Michael Bay. Mae'n serennu Ben Affleck, Alec Baldwin, Jon Voight, Josh Hartnett, Kate Beckinsale, Cuba Gooding Jr., Dan Aykroyd, Jaime King, a Jennifer Garner. Mae'r ffilm yn ail-grëad dramatig o'r ymosodiad ar Pearl Harbour a chafodd ei gynhyrchu gan dîm Bay a Jerry Bruckheimer, a oedd wedi gweithio ar ffilmiau mawrion eraill megis  *Armageddon* a *The Rock*. Mae rhan olaf y ffilm yn adrodd hanes yr Ymosodiad Doolittle sef yr ymosodiad Americanaidd cyntaf ar ynysoedd cartref Siapan yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd rhai o olygfeydd y ffilm yn rhai o'r golygfeydd olaf i gael eu ffilmio mewn Techni-liw.

Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau am yr Ail Ryfel Byd
Categori:Ffilmiau Buena Vista
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau Touchstone Pictures
Pen-rhys

:*Gweler hefyd Penrhys, pentref yn Rhondda Cynon Taf*

Pentref a chymuned yn Sir Abertawe yw **Pen-rhys** () (Saesneg: *Penrice*). Saif ar arfordir deheuol Penrhyn Gŵyr, ac i'r de o'r briffordd A4118. Heblaw pentref Pen-Rhys ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Horton ac Oxwich. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 454.

Mae Castell Pen-rhys yn dyddio o ddiwedd y 13g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe
Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008

Yr ail fesur deddfwriaethol a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru yw **Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008** (Saesneg: *Learner Travel (Wales) Measure 2008*). Fe'i basiwyd gan y Cynulliad ar 30 Medi 2008 a daeth i rym ar 10 Rhagfyr 2008 pan derbyniodd sêl bendith y Frenhines.

Prif amcan y mesur yw i ddarparu cludiant am ddim i ddysgwyr addysg gynradd, uwchradd, a phellach yng Nghymru. Cyflwynwyd y mesur gan y Gweinidog dros yr Economi a Thrafnidiaeth Ieuan Wyn Jones AC.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Y Mesur Arfaethedig ynghylch Teithio gan Ddysgwyr (Cymru)  – manylion a hanes y mesur ar wefan y Cynulliad
;Testun y mesur
* Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008 (HTML)
* Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008 (dwyieithog)  

Categori:2008 yng Nghymru
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Cludiant yng Nghymru
Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008
Stellan Skarsgård

Mae **Stellan Skarsgård** (ynganer [ˈstɛlːan ˈskɒːʂgɔ:ɖ] yn Swedeg), neu "Skashgord"; ganed 13 Mehefin 1951) yn actor o Sweden sydd fwyaf adnabyddus am ei rôlau yn y ffilmiau *Breaking the Waves*, *The Hunt for Red October*, *Ronin*, *Good Will Hunting*, ''Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest* a *Mamma Mia! The Movie''.

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Actorion o Sweden
Catherine Johnson

Dramodydd o Loegr yw **Catherine Johnson** (ganwyd 14 Hydref 1957). Mae'n fwyaf adnabyddus am sgriptio'r sioe gerdd *Mamma Mia!*. Mae'n byw ym Mryste ar hyn o bryd, er iddi dreulio llawer o'i hamser yn ei hail gartref yn Pimlico, Llundain.

## Gwaith 
### Llwyfan
* *Rag Doll* (Stiwdio Old Vic, Bryste) 1988
* *Boys Mean Business* (Theatr y Bush) 1989
* *Dead Sheep* (Bush) (Cyd-enillydd Thames TV Gwobr Drama Orau) 1991
* *Too Much Too Young* (Stiwdio Old Vic Studio, Bryste a'r London Bubble) 1992
* *Where’s Willy*? (Stiwdio Old Vic Bryste) 1994
* *Renegades* (Old Vic Bryste) 1995
* *Shang-a-Lang* (Theatr y Bush & thaith) 1998
* *Mamma Mia!* (LittleStar) 1999
* *Little Baby Nothing* (Theatr y Bush) 2003
* *Through The Wire* (Shell Connections, RNT) 2005
'Through The Wire' (fersiwn newydd) (Theatr Myrtle, Bryste 2006)

### Cyfresi teledu
* *Casualty* (Cyfres 7, 1992, rhaglenni 5 & 13) BBC
**Love Hurts* (Cyfres 2, rhaglenni 5 & 7; Cyfres 3 rhaglenni 1, 2, 3, & 10) BBC
**Band of Gold* (Cyfres 3, rhaglenni 5 & 6) Granada TV
**Byker Grove* (Cyfres 9, Zenith North) BBC
**Love in the 21st Century* (rhaglenni 2, 3 & 5) C4
**Linda Green* (rhaglen 3) BBC

### Ffilmiau teledu
**Rag Doll* (HTV)
**Just Like Eddie* (HTV)
**Where’s Willy?* (HTV)
**Sin Bin* (BBC)
**Forget You Ever Had Children* (Picture Palace/ITV)

### Ffilmiau llawn
**Mamma Mia! The Movie* - sgript

Categori:Dramodwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Fryste
Sistan a Baluchestan

Un o 30 talaith Iran yw **Sistan a Baluchestan** ( (Perseg: سیستان و بلوچستان *Ostān-e Sistān-u-Baluchestān*).  Mae'n gorwedd yn ne-orllewin Iran, am y ffin ag Affganistan a Pacistan. Zahedan yw'r brifddinas ac mae gan y dalaith boblogaeth o 2.1 miliwn o bobl.

200px|bawd|dim|Lleoliad talaith Sistan a Baluchestan yn Iran

Dyma'r dalaith ail fwyaf yn Iran, gydag arwynebedd o 181,600&nbsp;km². Rhennir y dalaith yn adrannau a enwir ar ôl eu prif ddinasoedd, sef : Iran Shahr, Chabahar, Khash, Zabol, Zahedan, Saravan, a Nik Shahr.

Mae rhannau dwyreiniol y dalaith wedi dioddef o ymosodiadau gan y mudiad arfog Jundullah, sy'n ymladd dros greu "Balochistan Fawr" a hawliau Mwslemiaid Sunni yn Iran, dros y blynyddoedd diwethaf.

Categori:Balochistan
Categori:Taleithiau Iran
Jundullah

Mudiad arfog Islamaidd Sunni sy'n defnyddio dulliau terfysgol ac sy'n gweithredu yn Balochistan yw **Jundullah** (Byddin Allah) (Perseg: جندالله). Mae'n cymryd rhan yn y gwrthryfel Balochi ym Mhacistan ac yn nhalaith Iranaidd Sistan a Baluchestan. Mae Jundallah yn hawlio dros 1,000 o wrthryfelwyr yn ei rengoedd ac yn honni ei fod wedi lladd rhai cannoedd o filwyr Iranaidd. Mae'n cael ei ystyried yn fudiad terfysgol gan lywodraethau Pacistan ac Iran.

Mae'r Jundullah yn dweud ei fod yn ymladd dros hawliau Mwslemiaid Sunni yn Iran a thros greu "Balochistan Fawr" neu Balochistan unedig a fyddai'n cynnwys rhannau o dde-ddwyrain Iran a de-orllewin Pacistan. Mae ymchwil gan newyddiadurwr o ABC News yn datgelu fod y mudiad yn derbyn arian a chefnogaeth gudd gan y CIA er mwyn ansefydlogi llywodraeth Islamaidd Iran; dywedir fod $400 miliwn wedi cael eu clustnodi ar gyfer hynny, yn gyfrinachol, ar orchymyn George W. Bush. Mae hefyd yn cael ei gysylltu ag Al Qaeda a Sawdi Arabia, ill ddau'n elyniaethus i lywodraeth Shiite Iran.

Mae wedi bod yn gyfrifol am ymosodiadau terfysgol ar ddinasoedd yn ne-ddwyrain Iran. Ar 29 Rhagfyr 2008 ceisiodd hunan-fomiwr ymosod ar orsaf heddlu yn ninas Saravan, talaith Sistan a Baluchestan, gan ladd 4 o bobl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Balochistan
Categori:Mudiadau Islamaidd
Categori:Mudiadau terfysgol
Categori:Terfysgaeth yn Iran
Categori:Terfysgaeth ym Mhacistan
Mynydd-bach

:*Am y bryniau yng Ngheredigion, gweler yma.*

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Mynydd-bach**, weithiau **Mynydd-Bach**. Saif tua dwy filltir a hanner i'r gogledd o ganol dinas Abertawe, rhwng Treforys a Llangyfelach. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 8,756.

Y cyflogwr mwyaf yma yw'r Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA), a symudodd yma yn 1974. Ceir amlosgfa Abertawe yma hefyd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Dyffryn Ewias

bawd|240px|Dyffryn Ewias

Mae **Dyffryn Ewias** yn ddyffryn yn rhan ddwyreiniol y Mynydd Du, sy'n cynnwys Afon Honddu, afon sy'n llifo i mewn i Afon Mynwy. Mae rhan uchaf y dyffryn yn gorwedd ym Mhowys a'r rhan isaf yn Sir Fynwy.

Mae'r dyffryn yn estyn o Fwlch yr Efengyl yn y gogledd i Lanfihangel Crucornau yn y de.  Saif yna Llanddewi Nant Hodni â'i hen briordy, a Chapel-y-ffin.

Mae gyda'r dyffryn ochrau llethrog, gyda chribau mynyddog ar y deutu.  Mae'r grib tu ddwyrain i'r dyffryn yn ffurfio'r ffin â Lloegr, ac mae rhan o Lwybr Clawdd Offa yn ei dilyn.

## Cyfeiriadau
Ewias
Ewias
Penderi

Cymuned yn Sir Abertawe yw **Penderi** (Saesneg: *Penderry*. Saif rhwng Glandŵr a'r Cocyd. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 10,961. Mae'n un o ardaloedd mwyaf difreintiedig Abertawe, gyda dim ond tua 20% o deuluoedd yn berchen ar eu cartrefi.

Ceir Ysgol Gyfun Gymraeg Bryn Tawe yma.
[bawd|chwith|Lleoliad Penderi yn Ninas a Sir [Abertawe]]

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Cilâ Uchaf

Pentref a chymuned yn Sir Abertawe yw **Cilâ Uchaf** (Saesneg: *Upper Killay*). Saif i'r gorllewin o ddinas Abertawe, ar lechweddau gorllewinol Dyffryn Clun. Prif ganolfan y gymuned yw pentref Cilâ Uchaf. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,308.

Ar un adeg roedd gwaith glo yma, a rhedai Rheilffordd Canol Cymru trwy'r gymuned. Mae trac y rheilffordd yn awr yn ffurfio Llwybr Beicio Abertawe.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Abertawe (y DU)
Saravan

Dinas hynafol yn nhalaith Sistan a Baluchestan, yn ne-ddwyrain Iran, yw **Saravan**.

Mae safleoedd hanesyddol yn y ddinas a'r cyffiniau yn cynnwys Caer Sab.

Ar 29 Rhagfyr 2008, ceisiodd un o hunan-fomiwr y mudiad arfog Jundullah ymosod ar orsaf heddlu yn Saravan, gan ladd 4 o bobl.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Iran
Colin Firth

Mae **Colin Andrew Firth** (ganed 10 Medi 1960) yn actor ffilm, teledu a llwyfan o Loegr. Yn wreiddiol daeth Firth yn enwog yn y DU yn sgil ei bortread o Mr. Darcy yn yr addasiad teledu 1995 o nofel Jane Austen, *Pride and Prejudice*. Ers hynny, daeth yn enwog ym myd ffilmiau mewn ffilmiau llwyddiannus fel ''Bridget Jones's Diary'' (2001), lle actiodd gyda Hugh Grant a Renée Zellweger.

Enillodd Firth wobr BAFTA ar gyfe yr Actor Gorau Ffilm yn 2011.

[bawd|dde|Firth a'i wraig [Livia Giuggioli yn Hollywood]]

## Ffilmiau
**Another Country* (1984)
**A Month in the Country* (1987)
**Valmont* (1989)
**The English Patient* (1996)
**Fever Pitch* (1997)
**Shakespeare in Love* (1998)
**The Importance of Being Earnest* (2002)
**Girl with a Pearl Earring* (2003)
**Love Actually* (2003)
**Nanny McPhee* (2005)
**Mamma Mia!* (2008)
**A Single Man* (2009)
*''The King's Speech* (2010)

## Teledu
**Tumbledown* (1988)
**Master of the Moor* (1994)
**Pride and Prejudice* (1995)
**Donovan Quick'' (1999)

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion o Loegr
Balochistan (rhanbarth)

200px|bawd|Map sy'n dangos grwpiau ethnig Pacistan: dangosir tiriogaeth Balochistan mewn pinc
:''Erthygl am y rhanbarth yw hon. Am ddefnyddiau eraill o'r enw gweler Balochistan.''

Rhanbarth lled-anial a leolir ar Lwyfandir Iranaidd de-orllewin a de Asia, rhwng Iran, Pacistan ac Affganistan yw **Balochistan** neu **Baluchistan**.  Enwir y rhanbarth ar ôl llwythau niferus y Baloch (neu Baluch, Balouch, Balooch, Balush, Balosh, Baloosh, Baloush), pobl Iranaidd a symudodd i'r ardal o'r gorllewin tua 1000 OC. Yr iaith Balochi yw iaith y mwyafrif, ond mae rhai o frodorion Balochistan yn siarad Pashto, Perseg a Brahui fel mamiaith.  Adnabyddir rhan ddeheuol Balochistan, ar lan Môr Arabia, fel Makran.

## Mudiadau dros ymreolaeth i Balochistan
Ceir sawl mudiad sy'n ymladd dros ymreolaeth i Balochistan neu rhannau ohoni:

**Rhanbarthol**
* Ffrynt Rhyddid Baluchi
* Ffrynt Rhyddid Balochistan
* Jundullah (Islamaidd)

**Dwyrain Balochistan**
* Byddin Rhyddid Balochistan
* Milisia Bugti
* Byddin Weriniaethol Baloch
* Cyfundrefn Myfyrwyr Baloch
* Ffrynt Rhyddid y Werin Baluch
* *Popular Front for Armed Resistance*
* *Cyfundrefn Myfyrwyr Baloch- Awami
* Ffrynt Rhyddid Baluchi
* Mudiad Cenedlaethol Baloch
* Parrari

**Gorllewin Balochistan**
* Dad Shah
* *Baluchi Autonomist Movement''
* Azam Miro
* Jundullah

**Gogledd Balochistan**
* Ffrynt Nimruz

## Gweler hefyd
* Sistan a Baluchestan (Balochistan Iran)
* Balochistan (Pakistan)

Categori:Balochistan
Categori:Daearyddiaeth Affganistan
Categori:Daearyddiaeth Iran
Categori:Daearyddiaeth Pacistan
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Argoed, Caerffili

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Argoed (gwahaniaethau).''

Pentref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Argoed**. Saif yn Nghwm Sirhywi, rhwng Coed-Duon a  Tredegar. Heblaw pentref Argoed ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Man-moel a Cwmcorrwg. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,515.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
Roedd Zephaniah Williams, un o arweinwyr y Siartwyr yn hannwer cyntaf yn 19g, yn enedigol o'r pentref.

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Caerffili
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Llanhiledd

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Blaenau Gwent, Cymru, yw **Llanhiledd** (Saesneg: *Llanhilleth*). Saif yn rhan ddeheuol Blaenau Gwent. Roedd poblogaeth y gymuned yn 4,776 yn 2001.

Yn ogystal â phentref Llanhiledd ei hun, mae'r cymuned yn cynnwys y pentrefi Aber-bîg, Swffryd a St Illtyd. Mae afonydd Ebwy Fawr ac Ebwy Fach yn cwrdd â'i gilydd yng ngogledd y gymuned i ffurfio Afon Ebwy. Ceir eglwys a gysegrwyd i Sant Illtud gan Sistersiad Abaty Llantarnam, ar safle oedd yn ôl traddodiad yn dyddio o'r 5g. Roedd y diwydiant glo yn bwysig iawn yn yr ardal ar bryd hynny.

## Gwybodaeth arall 
Yn ôl Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2011, mae 7.1% o'r boblogaeth yn medru'r Gymraeg. Mae 325 o bobl yn gallu siarad Cymraeg, mae 283 o bobl yn gallu darllen Cymraeg, ac mae 250 o bobl yn gallu ysgrifennu Cymraeg. Yn 2001, roedd 8.9% o'r boblogaeth yn medru'r Gymraeg.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Blaenau Gwent
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Daniel Day-Lewis

Actor o Loegr yw **Daniel Michael Blake Day-Lewis** (ganed 29 Ebrill 1957) a ddaeth yn ddinesydd Gwyddelig ym 1993. Caiff ei ystyried yn un o actorion mwyaf dethol y diwydiant, gan serennu mewn pedair ffilm yn unig ers 1997, gyda chymaint a phum mlynedd rhwng pob rôl. Mae ef yn actor dull, sy'n enwog am ei ymroddiad llwyr ac am ymchwilio'n fanwl i mewn i bob cymeriad mae'n chwarae. Yn aml, bydd yn aros mewn cymeriad trwy gydol y cyfnod o ffilmio.

Enillodd Wobr yr Academi a BAFTA am yr Actor Gorau am bortreu Christy Brown yn *My Left Foot* (1989) a Daniel Plainview yn *There Will Be Blood* (2007). Enillodd Wobr BAFTA arall a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Ffilm am ei rôl fel Bill "Y Bwtshiwr" Cutting yn *Gangs of New York*.

## Ffilmiau
**Gandhi* (1982)
**My Beautiful Laundrette* (1985)
**A Room with a View* (1985)
**The Unbearable Lightness of Being* (1988)
**The Last of the Mohicans* (1992)
**The Age of Innocence* (1993)
**In the Name of the Father* (1993)
**Lincoln* (2012)

## Teledu
**Shoestring* (1980)
**How Many Miles to Babylon?* (1982)
**My Brother Jonathan* (1985)
**The Insurance Man* (1986)

Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Actorion Iddewig
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA
Categori:Pobl o Lundain
Gabalfa

bawd|240px|Cyffordd Gabalfa

Cymuned a ward etholiadol ym mhrifddinas Cymru, Caerdydd yw **Gabalfa**. Saif yng ngogledd y ddinas, o gwmpas Cyffordd Gabalfa, lle mae'r priffyrdd A48, A470 a'r A469 yn cyfarfod. Mae'r faestref Mynachdy yn rhan o'r gymuned hon.

Ar un adeg, roedd Gabalfa yn safle fferi ar draws Afon Taf. Daw'r enw "Gabalfa" o "ceubalfa", lleoliad y fferi.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Caerdydd (y DU)
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Caerdydd (y DU)
Glanrafon

Gallai **Glanrafon** neu **Glan-yr-afon** gyfeirio at:

* Glanrafon, pentref yng Ngwynedd
* Glanrafon, pentref ym mwrdeistref sirol Wrecsam
* Glan yr Afon, ardal a chymuned yn ninas Caerdydd
* Glanyrafon, pentrefan ar gyrion Aberystwyth, Ceredigion
* Glanrafon, Penfro
----
The Doctor of Myddfai

Opera gan Syr Peter Maxwell Davies yw ***The Doctor of Myddfai*** (1996).  Mae'n seiliedig yn fras ar y chwedlau a thraddodiadau sy'n ymwneud â Meddygon Myddfai, teulu o feddygon yn ardal Myddfai yn yr Oesoedd Canol, ond fe'i lleolir mewn cymdeithas dotalitaraidd fel yr un a bortreadir yn y nofel *1984* gan George Orwell.

Ysgrifennwyd y libreto gan David Poutney i ddathlu hanner canmlwyddiant sefydlu Opera Cenedlaethol Cymru.

Cafodd yr opera ei perfformiad cyntaf yn y Theatr Newydd, Caerdydd, ar 5 Mehefin 1996.

## Rolau
## Crynodeb 
: Amser: Y dyfodol agos
: Lle: Tref Myddfai (rhan o unbennaeth Ewrop bellach)

### Cefndir y chwedl
Syrthiodd bugail mewn cariad â merch brydferth a ymddangosodd yn Llyn y Fan Fach, llyn lle'r oedd yn gofalu am ei braidd. Priododd hi ar ôl pasio'r prawf o'i gwahaniaethu oddi wrth ei dwy chwaer. Fodd bynnag, roedd amod ar eu priodas. Pe bai'n ei tharo deirgwaith yn ystod eu priodas, byddai'n dychwelyd i'r llyn, gan gymryd yr holl gyfoeth roedd hi wedi dod efo hi. Yn y diwedd fe darodd hi am y trydydd tro. Dychwelodd i'r llyn yn unol â'i rhybudd, ond gadawodd ei phwerau iachau iddo ef a'i ddisgynyddion. Daethant yn Feddygon Myddfai.

### Yr opera
Mae'r Meddyg yn poeni am glefyd newydd rhyfedd sydd wedi torri allan ac yn ailadrodd y chwedl i'w Blentyn. Mae'r afiechyd yn digwydd pryd bynnag y bydd unrhyw un yn derbyn ergyd yn y glaw. Mae'r clais sy'n deillio o hyn yn ymledu dros y corff cyfan. Mae'r rhai sydd â'r afiechyd yn ysu am iachâd gan Y Doctor. Mae ef a thorf o'r sâl (corws yn canu emynau Cristnogol Cymraeg) yn ymgynnull wrth y llyn.

Mae'r Doctor yn ceisio dweud wrth y Llywodraethwr am y clefyd, ond mae'r Llywodraethwr yn ei ddiswyddo ac yn ceisio claddu'r stori. Serch hynny, mae aflonyddwch ar y Llywodraethwr ac mae'n ceisio cysur gyda menyw sy'n troi allan i fod y Meddyg. Yn y gwrthdaro sy'n dilyn yn y glaw, mae'r Meddyg yn taro'r Llywodraethwr, gan ei heintio â'r afiechyd rhyfedd.

Mae'r Cyngor Gwladol yn trafod yr argyfwng a achoswyd gan absenoldeb y Llywodraethwr. Mae'r Llywodraethwr yn ymddangos yn y pen draw ac yn mynnu ei fod yn cael ei gludo i'r llyn i gael ei wella. Yno, mae'r Meddyg yn gwrthod ei wella. Mae torf o'r sâl yn cyrraedd y llyn ac yn eu hanobaith am iachâd yn sathru'r Meddyg i farwolaeth. Mae'r Plentyn yn cyrraedd, ac yn gorchymyn i'r Llywodraethwr i gerdded i mewn i'r llyn. Mae hi'n dod yn Feddyg newydd Myddfai, gan bregethu ymwared trwy adrodd enwau perlysiau a blodau.

## Recordiadau
****The Doctor of Myddfai*** (Paul Whelan, Lisa Tyrrell, Gwynne Howell *ac ati.*; Cerddorfa a Chorws Opera Cenedlaethol Cymru; Richard Armstrong, arweinydd) Recordiwyd yn fyw, 5 Hydref 1996. Label: Collins Classics 70462 

## Cyfeiriadau
## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth Cymru
Categori:Myddfai
Categori:Operâu
Reynoldston

Pentref a chymuned ar benrhyn Gŵyr, yn Sir Abertawe, yw **Tre Rheinallt** (Saesneg: *Reynoldston*). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 430.

Saif Reynoldston yng nghanol Penrhyn Gŵyr, ychydig i'r gogledd o'r briffordd A4118, yn yr hyn oedd yn hanesyddol yn rhan Seisnig Gŵyr. Ceir colofn garreg o'r 9g yn Eglwys Sant Siôr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Geirdarddiad
Mae sawl ffynhonnell yn cyfeirio at enw Cymraeg, "Tre Rheinallt", er nad yw'n glir a fydd Cymry Cymraeg yn yr ardal yn ei ddefnyddio. Nid ymddengys 'Tre Rheinallt' ar arwyddion ffyrdd, er gwaethaf arwyddion dwyieithog yng Nghymru.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Penrhyn Gŵyr
Trowbridge

Gallai **Trowbridge** gyfeirio at:

* Trowbridge, dinas yn Wiltshire, Lloegr
* Trowbridge, cymuned a ward etholiadol yn ninas Caerdydd
Gwynne Howell

Canwr opera o Gymru yw **Gwynne Howell** (ganwyd 13 Mehefin 1938); mae ganddo lais bas. Caiff ei adnabod yn benaf am ei berfformiadau o Verdi a Wagner.

Fe'i ganed yng Ngorseinion cyn i'r teulu symud i Waencaegurwen; wedi gadael yr ysgol leol astudiodd yn yr RMCM; yno canodd Leporello mewn cyngherddau a daeth yn enwog am ei berfformiadau llwyfan o Hunding, Fasolt, a Pogner. Ymunodd â Theatr Sadler's Wells yn 1968, a'r Tŷ Opera Brenhinol yn 1970. Bu'n westai rheolaidd yn Opera Cenedlaethol Lloegr ac Opera Cenedlaethol Cymru.

Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Genedigaethau 1938
Glan-yr-afon

Gallai **Glan-yr-afon** neu **Glanrafon** gyfeirio at:

* Glan-yr-afon, Bodffordd, Ynys Môn
* Glan-yr-afon, Mariandyrys, Ynys Môn
* Glan'rafon, Caerdydd
Adamstown

Gallai **Adamstown** gyfeirio at:

; Awstralia:
* Adamstown, De Cymru Newydd, tref

; Iwerddon:
* Adamstown, Swydd Wexford, pentref
* Adamstown, Dulyn, pentref

; Ynys Pitcairn (Oceania):
* Adamstown, Ynysoedd Pitcairn, prifddinas fechan Ynysoedd Pitcairn

; Unol Daleithiau:
* Adamstown, enw amgen ar Neals Diggins, Califfornia
* Adamstown, Maryland, tref
* Adamstown, Pennsylvania, bwrdeistref

;Gweler hefyd:
* Waunadda (Saesneg: Adams***d***own), cymuned ac ardal yng Nghaerdydd
Pennard

bawd|Castell Pennard

Pentref a chymuned  ar benrhyn Gŵyr, yn Sir Abertawe, yw **Pennard**. Saif tua 7 milltir i'r de-orllewin o ganol dinas Abertawe. Y canolfannau mwyaf poblog yn y gymuned yw Southgate a Kittle; pentref bychan yw Pennard ei hun.  Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,648.

Mae Castell Pennard, sydd gerllaw Three Cliffs Bay, yn dyddio o tua 1300, ond wedi ei adeiladu ar safle castell cynharach o tua 1150. Ceir gweddillion hen eglwys Pennard gerllaw. Claddwyd hon gan y twyni tywod yn y 14g, a defnyddiwyd rhan o'i deunydd i adeiladu yr eglwys newydd rhyw 2&nbsp;km i'r dwyrain. Claddwyd y bardd Harri Webb yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Penrhyn Gŵyr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gŵyr (y DU)
Caerau

Gallai **Caerau** gyfeirio at:

## Daearyddiaeth
*Caerau, Caerdydd, ardal, cymuned a ward etholiadol yn ninas Caerdydd
*Caerau, Pen-y-bont ar Ogwr, pentref ger Maesteg

## Archaeoleg
*Caerau Gaer, bryngaer
*Caerau, Coed-elái, bryngaer
*Caerau, Rhiw Saeson, bryngaer
*Safle Rufeinig Caerau, ger Beulah, Powys

## Gweler hefyd
* Caer
* Caerau Rhufeinig Cymru
Ynysoedd Turks a Caicos

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig yn India'r Gorllewin yw'r **Ynysoedd Turks a Caicos**. Fe'u lleolir tua 970&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Miami a tua 80&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Mayaguana yn y Bahamas. Mae'r diriogaeth yn cynnwys dau grŵp o ynysoedd, yr Ynysoedd Turks a'r Ynysoedd Caicos. Mae ganddynt arwynebedd o tua 616&nbsp;km2 a phoblogaeth o tua 30,600. Lleolir y brifddinas Cockburn Town ar ynys Grand Turk.

250px|canol|bawd|Map o'r ynysoedd

## Cyfeiriadau 
Categori:Ynysoedd y Caribî
Caerau, Caerdydd

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Caerau.''

Ardal, cymuned a ward etholiadol ym mhrifddinas Cymru, Caerdydd yw **Caerau**. Saif yng ngorllewin y ddinas. Ei ffiniau yw Afon Elái, Heol y Bont Faen a'r briffordd A4232. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 10,189. Mae'n ardal o dai cyngor yn bennaf.

Mae Parc Trelái, er gwaethaf yr enw, yn rhan o ward Caerau er, yn ffinio ag Afon Elái  i'r dwyrain. Mae'n faes chwarae ac hamdden fawr sy'n cynnwys olion fila, neu blasty Rhufeinig a bu'n lleoliad hen Gae Rasio Ceffylai Trelái.

## Pobl enwog o Gaerau
* Noel Sullivan, aelod o'r grŵp pop Hear'Say.
* Jason Mohammad, darllenydd newyddion BBC.
* Nicky Piper, bocsiwr.

Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Caerdydd (y DU)
Sheikh Hasina Wazed

Prif Weinidog Bangladesh 1996-2001 a 2009-2024 yw **Sheikh Hasina Wazed** (Bengaleg শেখ হাসিনা ওয়াজেদ ; *Shekh Hasina Oajed*) (ganwyd 28 Medi 1947).

Merch y gwleidydd Sheikh Mujibur Rahman yw hi.  Cafodd ei hethol yn etholiad cyffredinol Rhagfyr 2008 ar ôl dwy flynedd o reolaeth ar y wlad gan luoedd milwrol Bangladesh.  Rahman yw'r ferch gyntaf i gael ei hethol yn brif weinidog ei gwlad ac un o'r ychydig brif weinidogion benywaidd i arwain gwlad Fwslemaidd erioed.

Ym 1968, priododd Hasina M. A. Wazed Miah (1942–2009), ffisegydd ac awdur Bangladeshaidd. Bu iddynt un mab ac un ferch.

Ar ôl protestiadau treisgar ym mis Gorffennaf 2024, ymddiswyddodd Sheikh Hasina ar 5 Awst. Gadawodd hi'r wlad ac aeth i India.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Prif Weinidogion Bangladesh
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Fangladesh
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Fangladesh
Castell, Caerdydd

Ardal a chymuned yng nghanol dinas Caerdydd yw **Y Castell** (Saesneg: *Castle*). Roedd y boblogaeth yn 189 yn 2001.

Er nad yw'r boblogaeth yn fawr, mae'n cynnwys nifer o nodweddion mwyaf adnabyddus Caerdydd, megis Stadiwm y Mileniwm, Parc Cathays, Parc Bute, Castell Caerdydd a chanolfan fasnachol y ddinas.

Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd