open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baner Andorra

[bawd|250px|Baner Andorra [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner drilliw fertigol gyda stribed chwith glas, stribed dde coch, a stribed canol melyn gydag arfbais Andorra yn ei ganol yw **baner Andorra**. Mae'r lliwiau yn cynrychioli dibyniaeth y wlad ar Ffrainc a Sbaen: mae glas a choch ar faner Ffrainc ac mae melyn a choch ar faner Sbaen.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Categori:Andorra
Andorra
Mahmoud Abbas

Ganwyd **Mahmoud Abbas** (**محمود عباس**) ar 26 Mawrth, 1935); caiff ei adnabod, hefyd, dan ei enw Arabeg Kunya **Abū Māzin** (ابو مازن) sef "Tad Mazen"; Mazen yw enw mab cyntaf-anedig Abbas). Fe'i etholwyd yn gadeirydd Awdurdod Cenedlaethol Palesteina (PNA) ar 11 Tachwedd 2005 ac yn Arlywydd Palesteina ers 15 Ionawr 2005.

Mae'n un o brif wleidyddion Fatah prif blaid Mudiad Rhyddid Palesteina neu'r PLO. Cafodd Fatah ei sefydlu yn 1959 gan aelodau o'r dispora gan gynnwys Yasser Arafat.

Fe'i etholwyd  hyd at 9 Ionawr 2009, ond oherwydd yr amgylchiadau, penderfynodd barhau'n Arlywydd, ac yn Hydref 2015 roedd yn dal yn y swydd. Oherwydd hyn, cyhoeddodd Hamas na fyddent yn ei gydnabod yn Arlywydd, gan nad oedd wedi cael ei ethol yn ddemocrataidd ers cyhyd. Bu'n Brifweinidog Awdurdod Cenedlaethol Palesteina o Fawrth i Hydref 2003 pan ymddeolodd oherwydd diffyg ymdrech gan Israel ac UDA ac oherwydd cynnen tuag at ei lywodraeth gan lawer o wledydd y byd. Parhaodd ef yn Arlywydd Cyngor Deddfwriaethol Palesteina gan ei ethol ar 8 Mai 2005; ailetholwyd ef ar 23 Tachwedd 2008 ac bod sôn a disgwyl cyfansoddiadol ers hynny, gan gynnwys ym Mai 2021, ni gynhaliwyd un.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  *Bush pledges $50 million to Palestinian Authority*, CNN (26 Mai 2005)
*  ''I Don't Have a Magic Wand*, Der Spiegel (21 Chwefror 2005)
*  *Palestinian Head Meets Barghouti*, BBC News (26 Tachwedd 2004)
*  *Someone Was Going to Kill * Newsweek Interview of Mahmoud Abbas (21 Mehefin 2004 issue)
*  *Profile: Mahmoud Abbas*, BBC News (4 Medi 2003)
*  *Abbas: No Force Against Arab Militants'', AP (9 Mehefin 2003)
*  Open Directory Project - Mahmoud Abbas  directory category
*  Yahoo! - Mahmoud Abbas directory category

Categori:Arlywyddion
Categori:Gwleidyddion o Balesteina
Categori:Palesteiniaid
Categori:Y Lan Orllewinol
The New York Review of Books

Cylchgrawn llên yn yr Unol Daleithiau a gyhoeddir bob dwy wythnos sy'n cynnwys adolygiadau o'r llyfrau diweddaraf ac erthyglau ar faterion deallusol cyfoes yw ***The New York Review of Books***. Fe'i sefydlwyd yn 1963 ac mae ganddo gylchrediad o tua 125,000 o gopïau. Yn olygyddol, mae'n gyhoeddiad rhyddfrydol, i'r chwith o'r canol.

Mae ei gyfranwyr enwog yn cynnwys Jean-Paul Sartre, John K. Galbraith, W. H. Auden, V. S. Naipaul, yr Esgob Desmond Tutu, Gore Vidal, Elizabeth Hardwick, Hannah Arendt, Edmund Wilson, Susan Sontag, Robert Penn Warren, Lilian Hellman, Norman Mailer, Saul Bellow, Robert Lowell, Truman Capote, William Styron, a Mary McCarthy.

Yn ogystal ag erthyglau am lenyddiaeth, ceir adolygiadau ac erthyglau ar y celfyddydau yn gyffredinol, yn cynnwys cerddoriaeth, y theatr, dawns a ffilm.

## Dolenni allanol
*  Argraffiad arlein

Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Cylchgronau Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Dinas Efrog Newydd
Categori:Sefydliadau 1963
Sbrigyn Ymborth

Label recordiau wedi ei leoli ym Mhen Llyn yw **Sbrigyn Ymborth**. Sefydlwyd yn 2006. Mae'n cael ei redeg gan Hefin Jones, Aled Hughes; aelod o'r grŵp Cowbois Rhos Botwnnog, a Sion Owen; aelod o'r grwpiau Bob a Madre Fuqueros.

* Pala - *Meddwl yn Ôl* (EP) - 2006
* Cowbois Rhos Botwnnog - *Dawns y Trychfilod* (albym) - 2007
* Jen Jeniro - *Geleniaeth* (albym) - 2008
* Cowbois Rhos Botwnnog a Gwyneth Glyn - *Paid â Deud* (sengl) - 2008
* BOB - *Celwydd Golau Dydd* (albym) - 2009
* Y Promatics - *100 Diwrnod Heb Liw* (EP) - 2009
* Jen Jeniro - *Dolphin Pinc a Melyn* (sengl) - 2010
* Gildas - *Nos Da* (albym) - 2010

Cafodd enw'r label ei fathu gan Guto Dafydd, bardd lleol, fel cyfieithiad o'r gair Saesneg am y teclyn *chopsticks*.

Categori:Labeli recordio Cymreig
Categori:Sefydliadau 2006
Caws Caerlŷr

Caws o Loegr yw **caws Caerlŷr**, a adnabyddir yn fwy cyffredin fel **caws coch Caerlŷr**, sy'n cael ei gynhyrchu mewn modd tebyg i gaws Cheddar, ond mae'n fwy briwsionllyd; lliwir ef gan ategu echdynnyn annatto yn ystod y cynhyrchiad. Mae ganddo flas weddol mwyn sy'n cydfynd gyda'r rhan fwyaf o fwydydd yn ogstal a gwin a chwrw, ac ar gyfer caws ar dost.

Caws llefrith buwch yw caws Caerlŷr, a darddir yn wreiddiol o Swydd Gaerlŷr yn Lloegr, enwir ef ar ôl dinas Caerlŷr. Mae'n gaws caled sy'n mynd gyda phasta neu tatws trwy'u crwyn. Mae ganddo flas ychydig yn gneuog ar ei orau. Er y gelwir ef yn 'gaws coch Caerlŷr', nid oes lliwiau eraill o gawsydd o Gaerlŷr i'w cael. Mae'r caws yn amrywio yn ei oedran rhwng 4 a 9 mis, mae'r caws ieuengaf yn tueddi fod yn fwy mwyn, gyda blas sawr yn datblygu ar ôl 6 mis.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd a diod yn Lloegr
Caerlyr
Categori:Caerlŷr
Categori:Swydd Gaerlŷr
Fatah

200px|dde|bawd|Logo **Fatah**
Ystyr **Fatah** (hefyd, **Fateh**; Arabeg: فتح‎), ydy 'agoriad', sef acronym (croes) o'r enw Arabeg **Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini** (Arabeg: حركة التحرير الوطني الفلسطيني‎, sef: Mudiad Rhyddid Cenedlaethol Palesteinia). Mae'n blaid allweddol sy'n rhan bwysig (a'r cryfaf) o Fudiad Rhyddid Palesteina neu'r PLO (y *Palestine Liberation Organization*). Cafodd y mudiad ei sefydlu yn 1959 gan aelodau o'r dispora gan gynnwys Yasser Arafat.

Yng ngwleidyddiaeth Palesteina, saif ar y chwith-canol gyda thuedd sosialaidd. Mae nifer o grwpiau'n perthyn i Fatah e.e. al-Assifa. Yn wahanol i'r grwpiau Islamaidd, nid yw Fatah, sy'n fudiad seciwlar, yn cael ei gydnabod fel mudiad terfysgol gan unrhyw lywodraeth.

Yn etholiad 25 Ionawr, 2006, collodd y blaid ei fwyafrif yn llywodraeth y Palesteiniaid - a hynny i Hamas. Ymddiswyddodd pob un o aelodau'r cabined gan gymryd swyddi yn yr wrth-blaid. Arweinydd y mudiad ydy Mahmoud Abbas.

Bu rhwyg mawr rhwng Fatah a Hamas ar ôl hynny a arweiniodd at gyfnod o ymladd agored rhwng y ddwy blaid yn enwedig yn Llain Gaza, ond yn wyneb ymosodiad Israel ar Lain Gaza ar ddiwedd 2008 a dechrau 2009 cafwyd cydweithrediad agos rhwng ymladdwyr Fatah, Hamas a mudiadau eraill i wrthsefyll yr Israeliaid. Ar 27 Ebrill 2011, cyhoeddodd Fatah a Hamas eu bont wedi cyrraedd carreg filltir bwysig yn eu hymdrech i uno'r ddau fudiad yn un plaid gwleidyddol, a fydd yn ymladd yn etholiad 2012.

Categori:Cenedlaetholdeb Arabaidd
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Gwleidyddiaeth Palesteina
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Y Lan Orllewinol
Hufen

Mae **hufen** yn gynnyrch llaeth a ddaw o'r haenen sydd yn cynnwys lefel uwch o fraster menyn oddi ar dop llefrith cyn iddo gael ei homogeneiddio. Bydd y braster sy'n ysgafnach na'r hylif yn codi i dop y botel dros gyfnod o amser, mewn llefrith sydd heb gael i homogeneiddio. Cyflymir y broses hon yn y ddiwydiant cynhyrchu gan ddefnyddio allgyrchydd a gaiff ei alw'n "wahanwyr". Gwerthir hufen ar sail y cynnwys braster mewn nifer o wledydd. Gall hufen gael ei sychu i ffurf powdr ar gyfer ei allforio i farchnadoedd pell.

Yn aml, mae hufen a gynhyrchir gan wartheg (yn arbennig gwartheg Jersi) sy'n pori ar borfa naturiol, yn cynnwys rhai pigmentau carotenyn sy'n deillio o'r planhigion maent yn eu bwyta; mae hyn yn rhoi lliw melyn golau i'r hufen, a dyna beth roddir yr enw i'r lliw hufen. Gwyn yw'r hufen a gynhyrchir gan wartheg sy'n gael eu bwydo dan do, ar rawn neu belenni sydd wedi eu creu o rawn.bawd|dde|Hufen sengl

## Mathau o hufen
Diffinnir y gwahanol fathau o hufen yng ngwledydd Prydain yn gyfreithiol fel yr isod:

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Hufen iâ
*Teisen hufen

Categori:Cynnyrch llaeth
Tom James

120px|bawd|Blwch post aur yng Nghoedpoeth
Rhwyfwr o Gymro yw **Tom James** (ganwyd 11 Mawrth, 1984).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd ac mae'n byw yng Nghoedpoeth. Enillodd fedal aur yng Ngemau Olympaidd Llundain 2012.

## Dolenni allanol
*  Proffeil athletwr yn Olympiad Beijing 

Categori:Rhwyfwyr
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Genedigaethau 1984
Morgan Fairchild

Actores Americanaidd yw **Morgan Fairchild** (ganwyd 3 Chwefror 1950).

## Gwaith Teledu
* *Search for Tomorrow* (aelod y cast o 1973–1977)
* *Mork and Mindy* (1978)
* *Escapade* (1978)
* *The Initiation of Sarah* (1978)
* *Murder in Music City* (1979)
* *The Concrete Cowboys* (1979)
* *The Memory of Eva Ryker* (1980)
* *Flamingo Road* (1980)
* *Flamingo Road* (1981–1982)
* *The Girl, the Gold Watch & Dynamite* (1981)
*   Magnum P.I. "Ki's don't lie" (Tymor 3,pennod 3)
* *Honeyboy* (1982)
* *Hotel* (1983)
* *Time Bomb* (1984)
* *The Zany Adventures of Robin Hood* (1984)
* *Paper Dolls* (1984)
* *North and South* (1985) (miniseries)
* *Falcon Crest* (aelod y cast o 1985–1986)
* *North and South, Book II* (1986) (miniseries)
* *Street of Dreams* (1988)
* *The Haunting of Sarah Hardy* (1989)
* *How to Murder a Millionaire* (1990)
* *Menu for Murder* (1990)
* ''Writer's Block* (1991)
* *Sherlock Holmes and the Leading Lady* (1992)
* *The Paradise at the End of the Mountain* (1993)
* *Perry Mason: The Case of the Skin-Deep Scandal* (1993)
* *Based on an Untrue Story* (1993)
* *The City* (aelod y cast o 1995–1996)
* *Dead Man's Island* (1996)
* *Star Command* (1996)
* *7th Heaven* (1996)
* *General Hospital* (aelod y cast yn 1996)
* *Into the Arms of Danger* (1997)
* *Home Improvement* (1999)
* *Just Deserts* (1999)
* *Friends* (1995 - 2001) fel Nora Bing
* *I Was a Teenage Faust* (2002)
* *He's a Lady* (2004–2005)
* *But Can They Sing?* (2005) (miniseries)
* *Celebrity Food Fight* (2006)
* *The Initiation of Sarah* (2006) (telenovela)
* *Fashion House* (2006)

## Ffilmiau
* *A Bullet for Pretty Boy* (1970)
* *The Seduction* (1982)
* *Pee-wee's Big Adventure* (1985)
* *Red Headed Stranger* (1986)
* *Campus Man* (1987)
* *Sleeping Beauty* (1987)
* *Deadly Illusion* (1987)
* *Killing Blue* (1988)
* *Mob Boss* (1990)
* *Freaked* (1993)
* *Point of Seduction: Body Chemistry III* (1994)
* *Naked Gun 33⅓: The Final Insult* (1994) (cameo)
* *Test Tube Teens from the Year 2000* (1994)
* *Venus Rising* (1995)
* *Criminal Hearts* (1995)
* *Gospa* (1995)
* *Shattered Illusions* (1998)
* *Holy Man* (1998) (cameo)
* *Nice Guys Sleep Alone* (1999)
* *Unshackled* (2000)
* *Peril* (2000)
* *Held for Ransom* (2000)
* *Jungle Juice* (2001)
* *Teddy Bears' Picnic* (2002)
* *Arizona Summer* (2003)
* *Knuckle Sandwich* (2004)
* *Shock to the System'' (2006)

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Craig T. Nelson

Actor Americanaidd yw **Craig T. Nelson** (ganwyd 4 Ebrill 1944). 
  
## Ffilmograffiaeth
* *The Return of Count Yorga* (1971) - Sgt. O'Connor
* *Flesh Gordon* (1974) - The Monster (llais)
* *...And Justice for All* (1979) - Frank Bowers
* *Stir Crazy* (1980) - Deputy Ward Wilson
* *Where the Buffalo Roam* (1980) - Plismon
* *Private Benjamin* (1980) - Capt. William Woodbridge
* *Poltergeist* (1982) - Steve Freeling
* *Silkwood * (1983) - Winston
* *All the Right Moves (1983) - Nickerson
* *The Osterman Weekend* (1983) - Bernard Osterman
* *Call to Glory* (1984) - Col. Raynor Sarnac
* *The Killing Fields* (1984) - Major Reeves, Military Attache
* *Poltergeist II: The Other Side* (1986) - Steve Freeling
* *Action Jackson* (1988) - Peter Dellaplane
* *Red Riding Hood - Godfrey / Percival
* *Born on the Fourth of July* (1989) - Marine officer
* *Coach* (TV) (1989–1997) Coach Hayden Fox
* *Turner & Hooch* (1989) - Chief Howard Hyde
* *Troop Beverly Hills* (1989) - Dad
* *Fire Next Time* (1993) - Fisherman, Drew Morgan
* *Ghosts of Mississippi* (1996) - Ed Peters, District Attorney
* ''I'm Not Rappaport* (1996) - The Cowboy
* *Devil's Advocate* (1997) - Alexander Cullen
* *Wag The Dog* (1997) - Senator John Neal
* *Family Guy* (1999) - Himself
* *The Skulls* (2000) - Litten Mandrake
* *Dirty Pictures* (2000) - Simon Leis
* *The District* (Teledu) (2000–2004) - Chief Jack Mannion
* *The Incredibles* (2004) - Bob Parr/Mr. Incredible
* *The Family Stone* (2005) - Kelly Stone
* *Blades of Glory* (2007) - Coach
* *My Name is Earl* (teledu) (2007) - Warden
* *The Proposal'' (2009) - TBA

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Actorion Americanaidd
Red Riding Hood (ffilm 1989)

Ffilm ffantasi gan Golan-Globus yw ***Red Riding Hood*** (1989).

## Cymeriadau
* *Linet* - Amelia Shankley
* *Lady Jean* - Isabella Rosellini
* *Godfrey / Percival* - Craig T. Nelson
* *Dagger, y blaidd* - Rocco Sisto
* *Nanny Bess, y fam-gu* - Helen Glazary
* *Allen Owen* - Julian Chagrin

Categori:Ffilmiau 1989
Baner Portiwgal

[bawd|250px|Baner Portiwgal [Delwedd:FIAV 110111.svg|23px]]
Baner ddeuliw fertigol gyda stribed chwith gwyrdd (i gynrychioli Infante Dom Henrique a hanes fforio Portiwgal) a stribed dde coch hirach (i gynrychioli chwyldro) gyda tharian yr arfbais dros astrolab sfferaidd (*armillary sphere*) wedi'i ganoli dros ffin y ddau stribed yw **baner Portiwgal**. Mabwysiadwyd ar 30 Mehefin, 1911.

## Gweler Hefyd
Gweler hefyd Baner Cymuned Gwledydd yr Iaith Portiwgaleg y mae Portiwgal yn aelod ohoni.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Portiwgal
Categori:Portiwgal
Llyn Garda

[bawd|250px|[Nago-Torbole a rhan ogleddol Llyn Garda]]

Llyn yng ngogledd yr Eidal yw **Llyn Garda** (Eidaleg *Lago di Garda* neu *Benaco*). Ef yw llyn mwyaf yr Eidal. Saif tua hanner y ffordd rhwng Fenis a Milan, yn yr Alpau. Ffurfiwyd y llyn gan rewlifoedd yn ystod Oes yr Iâ.

Mae pum ynys ynddo, Isola del Garda, y fwyaf, Isola San Biagio, Isola dell'Olivo, Isola di Sogno ac Isola di Trimelone. Afon Sarca yw'r fwyaf o'r afonydd sy'n llifo i mewn i'r llyn, tra mae afon Mincio yn llifo allan. Ceir rhywogaeth o bysgodyn, y *Trota del Garda* (*Salmo carpio*) sy'n unigryw i'r llyn yma.

Daeth y llyn yn gyrchfan boblogaidd dros ben i dwristiad; ymhlith yr atyniadau mae'r golygfeydd a hen ddinas Sirmione.

Garda
Categori:Talaith Brescia
Categori:Talaith Trento
Categori:Talaith Verona
Erik von Detten

Actor Americanaidd yw **Erik Thomas von Detten** (ganwyd 3 Hydref 1982). Roedd o'n y llais Sid Phillips yn y ffilmiau *Toy Story* (1995) a *Toy Story 3* (2010).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1982
Russell Crowe

Actor, cynhyrchydd ffilm, cyfarwyddwr a cherddor yw **Russell Ira Crowe** (ganwyd 7 Ebrill 1964). Er ei fod yn ddinesydd Seland Newydd mae wedi treulio rhan fwyaf o'i fywyd yn Awstralia.

## Bywgraffiad
Ganwyd Crowe ym maestref Strathmore Park yn Wellington, Seland Newydd, ill dau yn arlwywyr ar setiau ffilm; roedd ei dad hefyd yn rheoli gwesty. Roedd tadcu Crowe ar ochr ei fam, Stan Wemyss, yn sinematografydd a wnaed yn MBE am ffilmio yn yr Ail Ryfel Byd. Roedd tadcu Crowe ar ochr ei dad, John Doubleday Crowe, yn hanu o Wrecsam, tra fod hen-hen-famgu ar ochr ei fam yn Māori.

Mae gan Crowe deulu o dras Seisnig, Almaenig, Gwyddelig, Eidalaidd, Norwyaidd, Albanaidd, Swedaidd a Chymreig.

## Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa actio ar ddechrau'r 1990au gyda rhannau mewn cyfresi teledu Awstralaidd megis Police Rescue a ffilmiau fel Romper Stomper. Ar ddiwedd y 1990au, dechreuodd ymddangos mewn ffilmiau Americanaidd fel *L.A. Confidential*. Mae ef wedi cael ei enwebu am dair Oscar ac yn 2001, enillodd Wobr yr Academi am yr Actor Gorau yn y ffilm *Gladiator*. Mae Crowe hefyd yn gyd-berchennog o dîm y Gynghrair Rygbi Cenedlaethol, y South Sydney Rabbitohs.

## Ffilmyddiaeth 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Actorion ffilm o Awstralia
Categori:Actorion ffilm o Seland Newydd
Categori:Actorion teledu o Awstralia
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Awstralia
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Pobl o Wellington
Categori:Pobl o Seland Newydd o dras Albanaidd
Categori:Pobl o Seland Newydd o dras Almaenig
Categori:Pobl o Seland Newydd o dras Gymreig
Categori:Pobl o Seland Newydd o dras Wyddelig
Categori:Ymfudwyr o Seland Newydd i Awstralia
Gran Sasso d’Italia

Mynydd yn rhanbarth Abruzzo yng nghanolbarth yr Eidal yw'r '''Gran Sasso d'Italia'*. Y mynydd yw canolbwynt parc cenedlaethol  *Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga'', a sefydlwyd yn 1993, ac ef yw copa uchaf mynyddoedd yr Apenninau. Y ddinas agosaf yw  L'Aquila, 16&nbsp;km i ffwrdd o dref fechan Assergi wrth droed y mynydd.

Mae tri copa i'r mynydd; yr uchaf yw  Corno Grande, 2,912 medr o uchder. Y ddau arall yw Corno Piccolo a Pizzo Intermésoli. Islaw y Corno Grande mae rhewlif Calderone.

Categori:Mynyddoedd Abruzzo
Diwylliant yr Eidal

[bawd|230px|Hunanbortread gan [Leonardo da Vinci.]]
O grud gwareiddiad hyd at yr 16g bu'r **Eidal** yn rhan hanfodol o ddiwylliant Ewrop ar hyd y canrifoedd: dyma darddiad y gwareiddiad Etrwscaidd, Rhufain hynafol, yr Eglwys Gatholig, dyneiddiaeth a'r Dadeni Dysg. Oherwydd na unwyd yr Eidal fel un wladwriaeth hyd yn gymharol ddiweddar, bu amrywiaeth mawr mewn diwylliant.

## Arlunio
Yn y Canol Oesoedd a chyfnod y Dadeni, roedd arlunwyr yr Eidal yn enwog trwy Ewrop. Ymysg yr arlunwyr a cherflunwyr enwocaf, mae Michelangelo, Leonardo da Vinci, Donatello, Botticelli, Fra Angelico, Tintoretto, Caravaggio, Bernini, Titian a Raffael.

## Llenyddiaeth
Gosodwyd sylfeini yr iaith Eidaleg lenyddol fodern gan Dante Alighieri o Fflorens. Ei waith enwocaf yw'r *Divina Commedia*, a ystyrir yn un o brif gampweithiau Ewrop yn y Canol Oesoedd. Llenorion amlwg eraill yw Giovanni Boccaccio, Giacomo Leopardi, Alessandro Manzoni, Torquato Tasso, Ludovico Ariosto, a Petrarch. Ymysg llenorion diweddar yr Eidal, enillwyd Gwobr Nobel am Lenyddiaeth gan Giosuè Carducci (1906), Grazia Deledda (1926), Luigi Pirandello (1936), Salvatore Quasimodo (1959), Eugenio Montale (1975) a Dario Fo (1997).

Ymysg athronwyr amlwg yr Eidal mae Giordano Bruno, Marsilio Ficino, Niccolò Machiavelli a Giambattista Vico.

## Cerddoriaeth
Bu cerddoriaeth yn elfen bwysig iawn yn niwylliant yr Eidal o gyfnod cynnar. Yn yr Eidal y dyfeisiwyd opera, ac mae'n parhau'n boblogaidd iawn hyd heddiw. Y tŷ opera enwocaf yw La Scala yn Milan.

Ymysg cyfansoddwyr enwog yr Eidal mae Giovanni Pierluigi da Palestrina, Alessandro Scarlatti, Arcangelo Corelli,  Antonio Vivaldi, Niccolò Paganini, Gioachino Rossini, Giuseppe Verdi a Giacomo Puccini. Canwr enwocaf yr Eidal yn y cyfnod diweddar oedd Luciano Pavarotti.
Abruzzo

Rhanbarth yn rhan ddwyreiniol canolbarth yr Eidal yw **Abruzzo**. 
L'Aquila yw'r brifddinas.

Mae Abruzzo yn ffinio ar ranbarthau Marche yn y gogledd, Lazio yn y gorllewin a Molise yn y de-ddwyrain, tra mae'r Môr Adriatig yn ffin ddwyreiniol. Er ei fod yng nghanolbarth y wlad, ar gyfer pwrpas ystadegau, fe'i hystyrir yn rhan o dde yr Eidal. Rheswm hanesyddol sydd am hyn, oherwydd i'r Abruzzo fod yn rhan o Deyrnas y Ddwy Sicilia.

Ardal fynyddig yw'r rhan fwyaf o'r rhanbarth, ac mae'n cynnwys y Gran Sasso d'Italia, copa uchaf yr Apenninau, 2,914 medr o uchder. Ceir nifer o barciau cenedlaethol a gwarchodfeydd yma, ac mae'r Arth frown, y blaidd a'r chamois i'w cael yma.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,307,309.

bawd|canol|220px|Lleoliad Abruzzo yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn bedair talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* L'Aquila
* Chieti
* Pescara
* Teramo

bawd|canol|220px|Taleithiau Abruzzo

## Gweler hefyd
* Daeargryn L'Aquila 2009

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Lazio

:''Mae'r erthygl yma yn trafod rhanbarth Lazio. Am y clwb pel-droed, gweler S.S. Lazio*

Rhanbarth yn rhan orllewinol canolbarth yr Eidal yw **Lazio** (Lladin: *Latium''). 
Rhufain yw'r brifddinas.
Daw'r enw o'r Lladin *Latium*.

Mae Lazio yn ffinio ar ranbarthau Twscani, Umbria, Abruzzo, Marche, Molise a Campania; y Môr Tyrrhenaidd yw ei ffin orllewinol. Rhennir y rhanbarth yn dair talaith, sef Frosinone, Latina a Rieti.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,502,886.

Yn ninas Rhufain mae tua 55% o boblogaeth y rhanbarth yn byw, ac mae gwasanaethau yn elfen bwysig yn yr economi. Tu allan i'r ardal yma, amaethyddiaeth sydd bwysicaf.

bawd|canol|220px|Lleoliad Lazio yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn bum talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Frosinone
* Latina
* Rieti
* Rhufain
* Viterbo

bawd|canol|320px|Taleithiau Lazio ("Roma" = Rhufain)

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Baner Slofacia

[bawd|250px|Baner Slofacia [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch gwyn, stribed canol glas, a stribed is coch gyda'r arfbais genedlaethol wedi'i gosod yng nghanol y faner tuag at y *hoist* yw **baner Slofacia**. Mae'r lliwiau yn lliwiau y mudiad pan-Slafaidd. Defnyddiwyd yn gyntaf yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg i efelychu baner Rwsia; edrychodd y Slofaciaid i'r Rwsiaid am gymorth wrth ennill annibyniaeth oddi ar Deyrnas Hwngari. O 1919 tan 1993 roedd Slofacia'n rhan o Tsiecoslofacia ynghyd â'r Weriniaeth Tsiec; defnyddiwyd baner Tsiecoslofacia. 

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd defnyddiwyd baner drilliw lorweddol gyda stribedi gwyn, glas, a choch gyda'r arfbais yn y canol. Mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 1 Medi, 1992.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Slofacia
Categori:Slofacia
Trentino-Alto Adige

Rhanbarth yr Eidal yng ngogledd yr Eidal yw **Trentino-Alto Adige** (Eidaleg: *Trentino-Alto Adige*, Almaeneg: *Trentino–Südtirol*). Dinas Trento yw'r brifddinas.

Mae'r rhanbarth yn cynnwys dwy dalaith, Trento (a elwir fel arfer yn "Trentino") a Bolzano. Rodd yn rhan o Awstria-Hwngari hyd nes i'r Eidal ei feddiannu yn 1919. Dros y rhanbarth i gyd, mae tua 60% o'r boblogaeth yn siarad Eidaleg fel iaith gyntaf, 35% yn siarad Almaeneg a 5% Ladin. Ceir bron y cyfan o'r siaradwyr Almaeneg yn nhalaith Bolzano, lle mae 69% yn siarad Almaeneg fel iaith gyntaf. Y prif ddinasoedd yw Trento a Bolzano.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,029,475.

bawd|canol|220px|Lleoliad Trentino-Alto Adige yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn ddwy dalaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Bolzano
* Trento

bawd|canol|220px|Taleithiau Trentino-Alto Adige

## Cyfeiriadau
Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Stromboli

Ynys a llosgfynydd yn yr Eidal yw **Stromboli** (Groeg: *Strongyle*). Saif yn y Môr Tyrrhenaidd, oddi ar arfordir gogleddol ynys Sicilia. Mae'n un o'r Ynysoedd Aeolaidd.
Saif y mynydd 924 m (3,031 troedfedd) uwch lefel y môr, ond mae'n codi dros 2,000 m (6,500 troedfedd) uwch gwaelod y môr. Mae'n anarferol ymhlith llosgfynyddoedd am ei fod wedi bod yn ffrwydro'n gyson, ar raddfa gymharol fechan, ers o leiaf 2,000 o flynyddoedd. Ambell dro ceir ffrwydrad mwy; roedd y diwethaf yn 1930, pan laddwyd nifer o bobl.
## Gweler hefyd
*Etna
*Vesuvius
## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd yr Eidal
Categori:Llosgfynyddoedd yr Eidal
Baner Sbaen

[bawd|250px|Baner Sbaen [Delwedd:FIAV 100100.svg|23px]]
[bawd|250px|Baner gwladwriaeth Sbaen [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed coch fel chwarter uchaf lled y faner, stribed coch fel chwarter isaf lled y faner, a stribed melyn fel hanner canol lled y faner yw **baner Sbaen**. Mae gan y faner wladwriaethol yr arfbais genedlaethol yn adran felen y *hoist*.

Mabwysiadwyd baner goch a melyn gan Frenin Siarl III yn 1785 er mwyn gwahaniaethu'i longau o longau gwledydd eraill (nid oedd unrhyw wlad arall yn defnyddio'r lliwiau hynny). Daw'r lliwiau o arfbeisiau coch ac aur Castilla ac Aragón, y ddau ranbarth a unwyd gan y Brenin Fernando a'r Frenhines Isabel. Mabwysiadwyd yn swyddogol ar 19 Gorffennaf, 1927.

Pan ddaeth Sbaen yn weriniaeth yn 1931 mabwysiadwyd baner drilliw lorweddol gyda stribedi hafal coch, melyn, a phorffor (a ddaw o naill ai arfbais León neu arfbais Granada) gyda'r arfbais yn y canol. Pan ddaeth y Cadfridog Franco i bŵer yn 1939 ail-fabwysiadwyd y faner wreiddiol. Mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 19 Rhagfyr, 1981.

Delwedd:Flag of the Second Spanish Republic.svg|Baner Ail Weriniaeth Sbaen, 1931–1939

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Sbaen
Categori:Sbaen
Baner Awstria

[bawd|250px|Baner Awstria [Delwedd:FIAV 100100.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol o stribedi uwch ac is coch a stribed canol gwyn yw **baner Awstria**. Yn ôl chwedl daw'r dyluniad o grysbais waedlyd Dug Leopold V yn dilyn brwydr yn y Croesgadau. Roedd y stribed gwyn yn cynrychioli'r rhan lân o'i grysbais a orchuddiwyd gan wregys ei gleddyf.

Mae'r cofnod cyntaf o'r faner yn dyddio yn ôl i 1191, sy'n nodi baner Awstria fel un o rai hynaf y byd. Mabwysiadwyd yn swyddogol yn dilyn cwymp y Habsburgiaid a ffurfiad gweriniaeth yn 1918. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, pan oedd Awstria'n rhan o'r Drydedd Reich (gweler Anschluss), gwaharddwyd y faner a'r arfbais genedlaethol. Ail-fabwysiadwyd ar 1 Mai, 1945.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Categori:Awstria
Awstria
The Sun (papur newydd DU)

Papur newydd tabloid a gyhoeddir yn Llundain yw ***The Sun***. *The Sun* yw'r papur newydd dyddiol Saesneg gyda'r gwerthiant uchaf yn y byd, gyda chyfartaledd o 3,121,000 o gopïau yn cael eu gwerthu yng ngwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon bob dydd rhwng Ionawr a Mehefin 2008. Mae gan y papur tua 7,900,000 o ddarllenwyr dyddiol gyda 56% ohonynt yn ddynion a 44% yn fenywod. Caiff y papur ei gyhoeddi gan News Group Newspapers o News International, sydd yn ei hun yn rhan o News Corporation Rupert Murdoch.

Categori:Papurau newydd y Deyrnas Unedig
Categori:Papurau newydd Saesneg
Thomas Mann

Nofelydd ac awdur o'r Almaen oedd **Paul Thomas Mann** (6 Mehefin 1875 – 12 Awst 1955).

Cafodd ei eni yn Lübeck, yr Almaen, mab Thomas Johann Heinrich Mann a'i wraig Júlia da Silva Bruhns. Brawd y nofelydd Heinrich Mann oedd ef. Priododd Katharina Hedwig Pringsheim (m. 1980) yn 1905.

## Plant 
* Erika Mann (1905-1969), awdures
* Klaus Mann (1906-1949), awdur
* Golo Mann (1909-1994), hanesydd
* Monika Mann (1910-1992), nofelydd
* Elisabeth Mann-Borgese (1918-2002), amgylcheddwr
* Michael Mann (1919-1977), cerddor

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
* 1897 *"Der kleine Herr Friedemann"*
* 1897 *Der Bajazzo*
* 1897 *Tobias Mindernickel*
* 1899 *Der Kleiderschrank*
* 1900 *Der Weg zum Friedhof*
* 1901 *Buddenbrooks - Verfall einer Familie*
* 1902 *Gladius Dei*
* 1903 *Tristan*
* 1903 *Tonio Kröger*
* 1903 *"Das Wunderkind"*
* 1905 *"Wälsungenblut"*
* 1907 *Railway Accident*
* 1908 *Anekdote*
* 1909 *Königliche Hoheit*
* 1912 *Der Tod in Venedig*
* 1918 *Herr und Hund; Gesang vom Kindchen: Zwei Idyllen*
* 1921 *Wälsungenblut*
* 1924 *Der Zauberberg*
* 1929 *Mario und der Zauberer*
* 1933–43 *Joseph und seine Brüder*
* 1939 *Lotte in Weimar* novel
* 1940 *Die vertauschten Köpfe - Eine indische Legende*
* 1947 *Doktor Faustus*
* 1944 *Mose*, a commissioned novella (*Das Gesetz*, Erzählung, Auftragswerk)*
* 1951 *Der Erwählte*
* 1954 *Die Betrogene: Erzählung*
* 1954 *Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull. Der Memoiren erster Teil*
### Drama 
* 1904 *Fiorenza*SARAH  SCHOLES

### Arall 
* 1896 *Enttäuschung*
* 1915 *Friedrich und die große Koalition*
* 1918 *Betrachtungen eines Unpolitischen*
* 1922 *Von deutscher Republik*
* 1925 *"Unordnung und frühes Leid"*
* 1930 *Lebensabriß*
* 1938 *Dieser Friede*
* 1937 *Das Problem der Freiheit*
* 1943 *Deutsche Hörer!''

## Dolenni allanol
*** Llyfryddiaeth Thomas Mann.** Collection Dr. Haack, Leipzig (Germany)

Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Nofelwyr Almaeneg o'r Almaen
Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol

[bawd|250px|Shaheed Minar, Cofeb y Merthyron, ar gampws [Prifysgol Dhaka, Dhaka, Bangladesh, sy'n cofio'r aberth yn yr ymgyrch i godi statws yr iaith Bangla ar 21 Chwefror 1952]]

Diwrnod a gyhoeddwyd gan UNESCO i hyrwyddo amrywiaeth ieithyddol a diwylliannol ac amlieithrwydd yw'r **Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol**. Yn 1999, cyhoeddodd UNESCO 21 Chwefror yn Ddiwrnod Mamiaith Rhyngwladol, mewn teyrnged i Bhasha Andolon (Mudiad yr Iaith Fengaleg), mudiad iaith ym Mangladesh, ac er mwyn cefnogi a hyrwyddo hawliau grwpiau ethnig-ieithyddol ledled y byd.

Yn 1948 roedd Bangladesh (Dwyrain Pacistan) yn rhan o wladwriaeth newydd Pacistan. Cyhoeddodd Llywodraeth Pacistan mai Wrdw — iaith Gorllewin Pacistan yn bennaf — yn unig fyddai'r iaith genedlaethol, ac arweiniodd hyn at brostestiadau niferus gan siaradwyr Bengaleg Dwyrain Pacistan. Yn wyneb hynny a'r tensiynau enwadol ac anfodlonrwydd cyffredinol am y ddeddf newydd, gwaharddodd y llywodraeth gyfarfodydd cyhoeddus a ralïau. Ond penderfynodd myfyrwyr Prifysgol Dhaka ac ymgyrchwyr gwleidyddol eraill herio'r gyfraith a threfnu protest iaith ar 21 Chwefror 1952 yn y brifddinas, Dhaka. Torwyd y brotest i fyny gan yr heddlu a lladdwyd rhai o'r myfyrwyr. Arweiniodd y marwolaethau hynny at sefyllfa o ansefydlogrwydd sifil ar raddfa eang a arweinwyd gan y Cynghrair Mwslim Awami (Cynghrair Awami yn ddiweddarach). Ar ôl rhai blynyddoedd o wrthdaro, ildiodd y llywodraeth ganolog a rhoddwyd statws swyddogol i'r Fengaleg yn 1956.

Dethlir y Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol fel gŵyl gyhoeddus genedlaethol ym Mangladesh.

## Dolenni allanol 
* Y Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol ar wefan UNESCO 
* Tudalen am y Diwrnod Mamiaith Rhyngwladol ar wefan llywodraeth Bangladesh 

Mamiaith
Categori:Ieithoedd
Categori:UNESCO
Categori:Bangladesh
Emilia-Romagna

Rhanbarth yng ngogledd yr Eidal yw **Emilia-Romagna**. 
Bologna yw'r brifddinas; dinasoedd pwysig eraill yw Modena, Parma, Reggio Emilia, Ravenna a Rimini.

Saif Emilia-Romagna rhwng y Môr Adriatig yn y dwyrain, afon Po yn y gogledd a mynyddoedd yr Appenninau yn y de. Ffurfiwyd y rhanbarth trwy uno rhanbarthau hanesyddol Emilia a Romagna. Caiff Emilia ei henw o'r *via Æmilia*, y ffordd Rufeinig o Rufain i ogledd yr Eidal.

Rhennir y rhanbarth yn naw talaith: Bologna, Ferrara, Forlì-Cesena, Modena, Parma, Piacenza, Ravenna, Reggio Emilia a Rimini. Amaethyddiaeth a'r diwydiant bwyd yw'r elfen bwysicaf yn yr economi, gyda diwydiannau bwyd yn Parma a Bologna. Mae'r diwydiant ceir yn bwysig hefyd, gyda Ferrari, Ducati, Lamborghini a Maserati yn cael eu cynrychioli yma. Mae mentrau cydweithredol yn arbennig o gyffredin yn Emilia-Romagna, ac mae'r chwith yn gryf yma yn wleidyddol.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 4,342,135.

bawd|canol|220px|Lleoliad Emilia-Romagna yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn naw talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Bologna
* Ferrara
* Forlì-Cesena (Forlì yw'r ganolfan weinyddol)
* Modena
* Parma
* Piacenza
* Ravenna
* Reggio Emilia
* Rimini

bawd|canol|320px|Taleithiau Emilia-Romagna

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Pet Shop Boys

Deuawd pop electronig o Loegr yw **Pet Shop Boys** a ffurfiwyd yn Llundain yn 1981. Aelodau'r band yw Neil Tennant, sef y prif leisydd, yr allweddellau a'r gitâr o dro i dro a Chris Lowe sy'n chwarae'r allweddellau ac yn canu'n achlysurol.

Mae Pet Shop Boys wedi gwerthu dros 50 miliwn o recordiau ledled y byd. Ers 1986, mae 30 o'u senglau wedi cyrraedd y 30 Uchaf yn y Siart Brydeinig a 22 ohonynt wedi cyrraedd y 10 Uchaf. Mae hyn yn cynnwys 4 cân aeth i rif un - "West End Girls", "It's a Sin", "Always on My Mind" a "Heart".

## Disgyddiaeth 
; Albymau stiwdio

* *Please* (1986)
* *Actually* (1987)
* *Introspective* (1988)
* *Behaviour* (1990)
* *Very* (1993)
* *Bilingual* (1996)
* *Nightlife* (1999)
* *Release* (2002)
* *Fundamental* (2006)
* *Yes* (2009)
* *Elysium* (2012)
* *Electric* (2013)
* *Super* (2016)
* *Hotspot* (2020)
* *Nonetheless* (2024)

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Loegr
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Sefydliadau 1981
Brocken

Copa uchaf mynyddoedd yr Harz yn yr Almaen yw'r **Brocken**. Mae'n 1,141 metr o uchder, ac mae'n enwog mewn traddodiad a llên gwerin yr Almaen fel man cyfarfod gwrachod ac yn ymddangos yn y ddrama *Faust* gan Goethe.

Gorwedd y mynydd yn nhalaith Sachsen-Anhalt. Ers 2006 mae'n rhan o Barc Cenedlaethol yr Harz.

Categori:Mynyddoedd yr Almaen
Categori:Daearyddiaeth Sachsen-Anhalt
Ronnie Drew

Canwr gwerin oedd **Ronnie Drew** (16 Medi 1934 – 16 Awst 2008). Cafodd ei eni yn Dun Laoghaire, Iwerddon.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Cantorion o Iwerddon
Categori:Cerddorion o Iwerddon
Estelle Getty

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Estelle Scher-Gettleman** (25 Gorffennaf 1923 – 22 Gorffennaf 2008). Adnabyddir hi orau am chwarae rôl *Sophia Petrillo* ar y gyfres deledu *The Golden Girls* o 1985 i 1992 a *The Golden Palace* o 1992 i 1993.

## Ffilmograffi
* *Tootsie (1982)
* *Mask* (1985)
* *Mannequin* (1987)
* *Stop! Or My Mom Will Shoot* (1992)
* *Stuart Little* (1999)

### Television
* *Copacabana* (1985)
* *The Golden Girls* (173 o benodau, 1985–1992)
* *Empty Nest* (2 benod, 1988–1991; aelod y cast, 1993-1995)
* *The Golden Palace'' (24 pennod, 1992–1993)

Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Meillionen

Mae **Meillion** (sengl: **Meillionen**; Lladin: ***Trifolium***), yn genws o tua 300 o rhywogaethau o blanhigion yn nheulu'r pys, sef Fabaceae. Mae gan y genws ddosbarthiad amlgenhedlig; mae'r amrywiaeth uchaf i'w gael yn Hemisffer Gogleddol cymedrol, ond mae nifer o rywogaethau ar gael yn Ne America ac Affrica, gan gynnwys uchderau mynyddoedd y trofannau. Maen nhw'n blanhigion blynyddol, dwyflynyddol, neu'n blanhigyn lluosflwydd
llysieuol. Mae'r dail yn dair-ddeiliog (yn anaml yn 5 neu 7 deiliog), gyda stipylau yn cysylltu â choes y ddeilen, a phennau sbigynnau dwys o flodau bychain coch, piws, gwyn neu felyn; mae'r codenni sy'n cynnwys ychydig o hadau wedi eu hamgáu yn y blodyn.

## Llên Gwerin
"Tegwyn yn hadu clofer o Ruthun”
Clofer cymysg o goch a gwyn oedd hwn, mae’n debyg. Mae Tegwyn yn cofio hefyd mynd i fferm Coed Acas, ger Dinbych, i nôl clofer coch, clofer brasach. Mae hyn yn f’atgoffa o ddau enw oedd gennym ni, blant Uwchaled: ‘y borfa’n drwch o siwgwr coch a siwgwr gwyn’.

## Rhai Rhywogaethau 
[de|bawd|200px|[Meillionen goch|Meillion coch (*T. pratense*) mewn cae]]
[200px|de|bawd|Deilen [meillionen wen (*T. repens*)]]
[200px|de|bawd|Blodau [meillionen gedennog (*T. arvense*)]]

Categori:Fabaceae
Categori:Blodau
Categori:Porthiant
Brooke Nevin

Actores o Ganada yw **Brooke Candice Nevin** (ganwyd 22 Rhagfyr 1982) a adnabyddir yn bennaf am chwarae rhan Rachel Berenson yn y gyfres wyddonias *Animorphs* (1998–1999) a Julianne "Jules" Simms (2011–2012) yn *Breakout Kings*. Hi hefyd oedd Sonja Lester (2010–2013) yn *Call Me Fitz* ac ymddangosodd yn rheolaidd yn y gyfres deledu  *The 4400* (2004) ar rwydwaith 'USA Network'.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Calabria

Rhanbarth yn ne-orllewin yr Eidal yw **Calabria** (Lladin: *Brutium*).
Catanzaro yw'r brifddinas; dinasoedd pwysig eraill yw Reggio Calabria a Cosenza.

Mae Calabria yn ffurfio penrhyn yn pwyntio tua'r de-orllewin, a Chulfor Messina, dim ond 3.2&nbsp;km yn ei fan gulaf, yn ei wahanu oddi wrth ynys Sicilia. Dim ond ag un rhanbarth arall y mae ganddo ffin, sef Basilicata yn y gogledd. Mae'r rhanbarth yn ardal fynyddig, gyda mynyddoedd Pollino, La Sila ac Aspromonte.

Yn y cyfnod cynnar, roedd yr ardal yn rhan o Magna Graecia, gyda nifer o ddinasoedd Groegaidd adnabyddus megis *Rhegion* (Reggio Calabria), Sybaris, *Kroton* (Crotone), a Locri. Concrwyd yr ardal gan y Rhufeiniaid yn y 3 CC.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,959,050.

bawd|canol|220px|Lleoliad Calabria yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn bum talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Catanzaro
* Cosenza
* Crotone
* Reggio Calabria
* Vibo Valentia

bawd|canol|220px|Taleithiau Calabria

## Cyfeiriadau

Categori:Gorynysoedd yr Eidal
Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Catanzaro

Dinas a chymuned (*comune*) yn ne'r Eidal, yw **Catanzaro** (Groeg: *Katantheros*, *Katastarioi Lokroi*), sy'n brifddinas talaith Catanzaro a rhanbarth Calabria hefyd. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 89,364.

Saif y ddinas ar graig, ac mae mewn dwy ran, gyda dyffryn Fiumarella rhyngddynt. Adeiladwyd pont y Viadotto Morandi i'w cysylltu yn 1960. Tua 5&nbsp;km i'r de, mae Catanzaro Lido ar y traeth.

dim|320px|bawd|Canol y ddinas o'r awyr

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Calabria
Categori:Talaith Catanzaro
Valle d'Aosta

Rhanbarth a thalaith yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw '''Valle d'Aosta'* (Ffrangeg: *Vallée-d'Aoste* neu *Val-d'Aoste''). 
Aosta yw'r brifddinas.

Saif Valle d'Aosta yn yr Alpau, ac mae'n cynnwys Mont Blanc a'r Matterhorn, y ddau ar y ffin. Mae'n ffinio ar Ffrainc yn y gorllewin, y Swistir yn y gogledd a rhanbarth Piemonte yn y de a'r dwyrain. Valle d'Aosta yw'r lleiaf o rhanbarthau'r Eidal o ran poblogaeth, a'r unig un nad yw wedi ei rannu'n daleithiau. Siaredir Ffrangeg gan gyfran o'r boblogaeth, ac mae'r Ffrangeg yn gyd-iaith swyddogol y rhanbarth gydag Eidaleg. Siaredir tafodiaith o Almaeneg mewn rhai rhannau hefyd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 126,806.

bawd|canol|220px|Lleoliad Valle d'Aosta yn yr Eidal

Ers i dalaith Aosta gael ei diddymu ym 1945, nid yw rhanbarth Valle d'Aosta wedi'i rannu'n daleithiau. Darperir swyddogaethau gweinyddol taleithiol gan y llywodraeth ranbarthol. Rhennir y rhanbarth yn 74 cymuned.

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Categori:Taleithiau'r Eidal
Aosta

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal a phrifddinas rhanbarth Valle d'Aosta yw **Aosta** (Ffrangeg: *Aoste*). Saif yn yr Alpau Eidalaidd, 110&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Torino. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 34,270. Mae ochr Eidalaidd Twnnel Mont Blanc yn dechrau gerllaw.

Roedd Aosta yn ddinas llwyth Celto-Ligwraidd y Salassi. Cipiwyd hi gan Rufain dan Terentius Varro yn 25 CC, ac fel *Augusta Praetoria* daeth yn brifddinas Alpes Graiae.

Categori:Dinasoedd Valle d'Aosta
Umbria

Rhanbarth yng nghanolbarth yr Eidal yw **Umbria** neu weithiau yn Gymraeg **Wmbria**. Periwgia (Eidaleg: *Perugia*) yw'r brifddinas; dinas bwysig arall yw Terni, ac mae Assisi yn y rhanbarth yma.

Mae Umbria yn ffinio ar ranbarthau Toscana yn y gorllewin, Marche yn y dwyrain a Lazio yn y de. Ceir mynyddoedd yr Apenninau yn nwyrain y dalaith; y copa uchaf yw Monte Vettore, 2,476 medr o uchder. Mae afon Tiber yn llifo trwy'r rhanbarth ac yn ffurfio'r ffin â Lazio.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 884,268.

Cafodd y rhanbarth ei enw oddi wrth lwyth yr Umbri, a ymsefydlodd yn yr ardal yn y 6g CC. Yn ddiweddarach, concrwyd llawer o'r diriogaeth gan yr Etrwsciaid, yna meddiannwyd yr ardal gan y Rhufeiniaid.

bawd|canol|220px|Lleoliad Umbria yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn ddwy dalaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Perugia
* Terni

bawd|canol|220px|Taleithiau Umbria

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol y Rhanbarth 

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Beatrice Arthur

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Beatrice "Bea" Arthur** (13 Mai 1922 – 25 Ebrill 2009).

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Perugia

Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Perugia**, sy'n  brifddinas talaith Perugia a rhanbarth Umbria hefyd. Saif gerllaw Afon Tiber. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 162,449.

Ymhlith enwogion Perugia mae'r arlunydd Pietro Vannucci, a elwid yn Perugino, oedd yn athro i Raffael. Mae'r ddinas yn enwog am ei siocled.

Roedd Perugia yn sefydliad Umbriaidd yn wreiddiol, ond mae'n ymddangos gyntaf mewn cofnodion fel *Perusia*, un o ddeuddeg dinas cynghrair yr Etrwsciaid.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Gadeiriol San Lorenzo
*Eglwys San Pietro (Sant Pedr)
*Fontana Maggiore
*Ipogeo dei Volumni 
*Palazzo dei Priori (neuadd y ddinas)
*Rocca Paolina (castell)

## Enwogion
*Vincenzo Ugolini (tua 1580–1638), cyfansoddwr
*Baldassare Ferri (1610–1680), canwr *castrato*
*Luisa Spagnoli (1877–1935), entrepreneuse
*Giuseppe Bastianini (1899–1961), gwleidydd

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Umbria
Categori:Talaith Perugia
Baner yr Aifft

[bawd|250px|Baner yr Aifft [Delwedd:FIAV 110110.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch coch, stribed is du, a stribed canol gwyn gydag Eryr Saladin aur yn ei ganol yw **baner yr Aifft**. Mae coch, gwyn a du yn lliwiau pan-Arabaidd. Mabwysiadwyd ar 4 Hydref, 1984.

## ffynonellau 
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Categori:Yr Aifft
Aifft, Yr
Baner Swdan

[bawd|250px|Baner Sudan [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch coch, stribed canol gwyn, a stribed is du gyda thriongl gwyrdd yn y *hoist* yw **baner Swdan**. Mae coch, gwyn, du, a gwyrdd yn lliwiau pan-Arabaidd; mae coch hefyd yn cynrychioli sosialaeth, gwyn yn gynrychioli purdeb a gobaith, a gwyrdd yn symboleiddio Islam a ffyniant. Mabwysiadwyd ar 20 Mai, 1970.

## ffynonellau 
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Swdan
Categori:Swdan
Barwick-in-Elmet

Pentref yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Barwick-in-Elmet**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Barwick in Elmet and Scholes ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Leeds. Saif 8&nbsp;km (6 milltir) i'r dwyrain o ddinas Leeds.

Mae Barwick (ynganiad: 'Baric') yn un o ddau le yn yr ardal - Sherburn-in-Elmet yw'r llall - a gysylltir wrth ei enw â'r hen deyrnas Elmet, un o deyrnasoedd Brythoniaid yr Hen Ogledd.

Ceir bryngaer ger y pentref sy'n dyddio o Oes yr Haearn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Cymdeithas Hanes Barwick-in-Elmet

Categori:Dinas Leeds
Categori:Pentrefi Gorllewin Swydd Efrog
Sherburn-in-Elmet

Pentref a phlwyf sifil yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Sherburn-in-Elmet**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Selby. Saif ger tref Selby.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 6,657.

Mae Sherburn yn un o ddau le yn yr ardal - Barwick-in-Elmet yw'r llall - a gysylltir wrth ei enw â'r hen deyrnas Elmet, un o deyrnasoedd Brythoniaid yr Hen Ogledd.

Yn ôl traddodiad lleol, codwyd yr eglwys leol, Eglwys yr Holl Saint, ar safle llys Elmet. Mae'r adeilad yn dyddio o 1120, ond rhoddwyd y safle i Archesgob Efrog gan Athelstan pan drodd yn Gristion yn y 10g.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Selby
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gogledd Swydd Efrog
Siôn Dafydd Rhys

:*Erthygl am yr ysgolhaig yw hon. Gweler hefyd John Davies.*

Hynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg o Gymru oedd **Siôn Dafydd Rhys** neu **John Davies** (1534 - tua 1619). Roedd yn nai i'r Esgob Richard Davies. Mae'n un o'r ysgolheigion mwyaf diddorol yng nghyfnod y Dadeni yng Nghymru. Er nad yw'n cael ei gyfrif fel ysgolhaig gorau'r cyfnod, ystyrir ei Gymraeg yn "gampus". Fe'i cofir yn bennaf fel awdur y gyfrol *Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta*.

## Bywgraffiad
Ganed Siôn Dafydd Rhys ym mhlwyf Llanfaethlu, Ynys Môn, ym 1534. Cafodd ei addysg brifysgol yn Eglwys Crist, Rhydychen ac ar y cyfandir lle enillodd gradd Meistr Diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Siena yn yr Eidal ym 1567.

Ar ôl dychwelyd i Gymru fe'i apwyntiwyd yn brifathro Ysgol Friars, Bangor. Yn ddiweddarach gweithiodd fel meddyg yng Nghaerdydd a Brycheiniog, lle ymsefydlodd yn ardal Cwm Llwch.

Cynorthwyodd yn y gwaith o gyfieithu rhan o'r Beibl i'r Gymraeg, ond ar ôl cyfnod byr fel Protestant dychwelodd i ffydd yr Eglwys Gatholig.

## Gwaith llenyddol
Cyhoeddodd sawl llyfr yn cynnwys llyfrau gramadeg ac ieithyddol yn Lladin ac Eidaleg, a gyhoeddwyd yn yr Eidal. Ond ei lyfr pwysicaf a mwyaf dylanwadol oedd ei *Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta* (1592), sy'n ymdrîn â 
gramadeg Cymraeg a rheolau Cerdd Dafod: arhosodd y gyfrol yn llawlyfr bwysig ar y pwnc olaf am gyfnod hir ac roedd Goronwy Owen ymhlith y rhai a fu'n ddyledus iddi am eu gwybodaeth o reolau'r canu caeth. Mae'n llyfr pwysig hefyd am iddo gyflwyno yn y Lladin, iaith ddeallusol ryngwladol y cyfnod, ran o gyfoeth y Traddodiad Barddol Cymraeg.

Un o'i ddiddordebau mawr oedd llên gwerin Cymru. Casglodd draddodiadau am gewri Cymru fel Idris Gawr a Rhita Gawr ar gyfer ei draethawd 'Olion Cewri'. Ysgrifennodd draethawd ar hanes cynnar Prydain hefyd, er mwyn ceisio amddiffyn ffug hanes Sieffre o Fynwy.

## Llyfryddiaeth 
* Siôn Dafydd Rhys, *Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta* (1592). Ceir y rhagymadrodd yn *Rhagymadroddion 1547-1659*, gol. Garfield H. Hughes (Caerdydd, 1951).
* Siôn Dafydd Rhys, 'Llythyr at y Beirdd', yn *Rhyddiaith Gymraeg... 1488-1609*, gol. T. H. Parry-Williams (Caerdydd, 1954)
* Siôn Dafydd Rhys, 'Olion Cewri', yn *Rhyddiaith Gymraeg... 1488-1609*, gol. T. H. Parry-Williams (Caerdydd, 1954)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1534
Categori:Marwolaethau'r 1610au
Categori:Gramadegwyr Cymraeg
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llanfaethlu
Categori:Llenorion Cymraeg y Dadeni
Categori:Llenorion Eidaleg o Gymru
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Meddygon yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Ysgolheigion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Categori:Ysgolheigion Lladin o Gymru
Basilicata

Rhanbarth yn ne yr Eidal yw **Basilicata**.
Potenza yw'r brifddinas.

Mae Basilicata yn ffinio ar ranbarthau Campania yn y gorllewin, Calabria yn y de-orllewin ac Apulia (Puglia) yn y dwyrain. Yn y de-ddwyrain mae Bae Taranto yn ffin.

Ardal fynyddig yw'r rhan fwyaf o'r rhanbarth, ac mae'n cynnwys Monte Pollino, copa uchaf rhan ddeheuol mynyddoedd yr Apenninau, 2,233 medr o uchder. Yn hanesyddol, roedd yn un o ranbarthau tlotaf yr Eidal, gyda llawer o allfudo, ond mae'r economi wedi gwella yn y blynyddoedd diwethaf. Yn y cyfnod Rhufeinig, gelwid yr ardal yn Lucania.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 578,036.

bawd|canol|220px|Lleoliad Basilicata yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn ddwy dalaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Matera
* Potenza

bawd|canol|220px|Taleithiau Basilicata

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 


Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Potenza

bawd|250px|Potenza

Dinas a chymuned (*comune*) yn ne'r Eidal yw **Potenza**,  sy'n brifddinas talaith Potenza a rhanbarth Basilicata. 

Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 66,777.

Saif y ddinas ym mynyddoedd yr Apenninau, uwchben dyffryn afon Basento ac i'r dwyrain o Salerno, 819 medr uwch lefel y môr. Roedd y ddinas wreiddiol, ***Potentia***, yn sefydliad y Lucani ac yn sefyll ar dir is, tua 10&nbsp;km i'r de o'r ddinas bresennol. Yr adeilad mwyaf nodedig yw'r eglwys gadeiriol.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys gadeiriol
*Eglwys Sant Ffransis
*Palazzo Loffredo
*Torre Guevara

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Basilicata

Categori:Talaith Potenza
Marche

Rhanbarth yng nghanolbarth yr Eidal yw **Marche**. 
Ancona yw'r brifddinas; dinasoedd eraill yw Pesaro a Fano.

Mae Marche yn ffinio ar ranbarth Emilia-Romagna a gweriniaeth San Marino yn y gogledd, Toscana yn y gogledd-orllewin, Umbria yn y gorllewin ac Abruzzo a Lazio yn y de. Yn y dwyrain mae'r Môr Adriatig.

Yn y cyfnod Rhyfeinig, adwaenid yr ardal fel Picenum. Trigai llwyth Galaidd y Senones ger yr arfordir. Daw'r enw presennol o *le marche de Ancona*, ac mae'n lluosog.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,541,319.

bawd|canol|220px|Lleoliad Marche yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn bum talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Ancona
* Ascoli Piceno
* Fermo
* Macerata
* Pesaro ac Urbino (Pesaro yw'r ganolfan weinyddol)

bawd|canol|280px|Taleithiau Toscana

## Cyfeiriadau
Ancona

Dinas, porthladd a chymuned (*comune*) yn nwyrain canolbarth yr Eidal yw **Ancona**, sy'n brifddinas talaith Ancona a rhanbarth Marche. Saif ar y Môr Adriatig, 210&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Rhufain a 200&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Bologna. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 100,497.

Dinas Roegaidd oedd Ancona yn wreiddiol; fe'i sefydlwyd o Siracusa tua 390 CC. Daw'r enw Ancona o'r Groeg Αγκων, "penelin", o ffurf y penrhyn ger yr harbwr.

## Cyfeiriadau

Ancona da Guasco.jpg|Y ddinas
Porto ancona.jpg|Y porthladd
Duomo San Ciriaco - esterno.jpg|Basilica di San Ciriaco
05AnconaSDomenico.jpg|Eglwys San Domenico
Ancona church of S. Francesco of stairs.JPG|Eglwys San Francesco


Categori:Dinasoedd Marche
Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Categori:Talaith Ancona