open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lana Del Rey

Cantores, chyfansoddwraig a model ffasiwn Americanaidd yw **Elizabeth Woolridge Grant** (ganwyd 21 Mehefin, 1985), sy'n fwy adnabyddus efo'i enw llwyfan **Lana Del Rey**.

## Disgyddiaeth
### Albymau 
* *Lana Del Rey A.K.A. Lizzy Grant* (2010)
* *Born to Die* (2012)
* *Ultraviolence* (2014)
* *Honeymoon* (2015)
* *Lust For Life* (2017)
* *Norman Fucking Rockwell* (2019)
* *Chemtrails over the Country Club* (2021)
* *Blue Banisters* (2021)
* ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd* (2023)
* *Lasso'' (2024)

### EP's 
* *Kill Kill* (2008)
* *Lana Del Rey* (2012)

### Senglau 
* *Video Games* (2011)
* *Born to Die* (2011)

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
George Eliot

Nofelydd o Loegr oedd **Mary Anne Evans** (22 Tachwedd 1819 &ndash; 22 Rhagfyr 1880), a ysgrifennodd dan yr enw **George Eliot**. Cafodd ei geni yn South Farm ym 1819, ger Nuneaton, Swydd Warwick.

## Llyfryddiaeth 
bawd|George Eliot, tua1865
### Nofelau 
* *Adam Bede*, 1859
* *The Mill on the Floss*, 1860
* *Silas Marner*, 1861
* *Romola*, 1863
* *Felix Holt, the Radical*, 1866
* *Middlemarch*, 1871–72
* *Daniel Deronda*, 1876

### Barddoniaeth 
* *The Spanish Gypsy* (cerdd ddramatig), 1868
* *Agatha*, 1869
* *Armgart*, 1871
* *Stradivarius*, 1873
* *The Legend of Jubal*, 1874
* *Arion*, 1874
* *A Minor Prophet*, 1874
* *A College Breakfast Party*, 1879
* *The Death of Moses*, 1879
* *From a London Drawing Room*
* *Count That Day Lost*
* *I Grant You Ample Leave*

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Warwick
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr
Salinas, Califfornia

Dinas yn Monterey County, yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Salinas**, sy'n ganolfan weinyddol y sir, a'i bwrdeistref fwyaf.

Categori:Dinasoedd Monterey County, Califfornia
Sgert gwta

bawd|sgert gwta

Gwisg merch ydy'r **sgert gwta** (Saesneg: *mini skirt*), gyda'i godre (neu *hem*) tipyn uwch na'r pen-glin. Ceir hefyd ffurf byrrach, sef y sgert feicro. 
Daeth yn boblogaidd iawn yn Llundain yr 1960au ac mae'n ddilledyn poblogaidd heddiw - yn enwedig gan arddegwyr. Roedd gwisg o'r fath yn boblogaidd cyn y 60au - ond dim ond gan chwaraewyr tennis.

Categori:Dillad
Pais

bawd|Merch ar siglen yn dangos ei phais wen. Llun gan Louis Denis-Valvérane.

Dilledyn isaf merch ydy **pais** (Saesneg: *petticoat*); y lluosog ydy **peisiau**. 
[bawd|chwith|Gellir ystyried gwisg y [balerina, neu'r dilledyn modern hwn yn fath o bais.]]
Caiff ei wisgo o dan sgert a chaiff ei ystyried yn ddilledyn isa. Daeth y bais yn boblogaidd yn yr 17g, er nad oedden nhw'n cael eu cyfrif yn ddilledyn isaf bryd hynny. Cânt eu gwisg naill ai er mwyn cadw'r corff yn gynnes, neu i roi siâp i'r sgert, neu hyd yn oed yn bryfoclyd.

Arferai'r gair olygu 'dilledyn' fel yn yr hwiangerdd honno a geir yn Y Gododdin: *Pais Dinogad pais fraith...*

## Dywediadau 
* Rhy hwyr codi pais ar ôl piso: peth afrad ydy ymddiheuro
* Llywodraeth y bais: y wraig yn rheoli.

Categori:Dillad isaf
Categori:Dillad Cymru
Eingion

Offeryn metelwaith yw **eingion** neu **einion** sydd ag arwyneb caled i daro gwrthrych arno. Defnyddir yn aml gan y gof, i ofannu metelau. Ceir cyfeiriad at yr einion yn chwedl Culhwch ac Olwen, pan sonia Anifeiliaid Hynaf, sef Mwyalchen Cilgwri iddi rwbio'i phig ar einion am gyhyd, nes ei fod bellach yn ddarn bychan o fetal.

[bawd|dim|Eingion yn [Amgueddfa Werin Cymru]]

## Yr eingion Lydewig 
bawd|chwith|190px|Math o eingion o Lydaw a ddefnyddid i finiogi pladur
Math o einion o Lydaw oedd yr einion Llydewig. Gwthid pig yr einion i'r ddaear galed hyd at y 4 cylch. Eistedda'r gof, neu arall, ar y llawr a’r eingion rhwng ei goesau; yna gosodir min y bladur ar y llafn “cunffurf” a‘i daro â morthwyl. Fel hyn mae'n eitha cyfforddus i roi min ar lafn y bladur yn raddol. Modd felly sydd yma i hogi pladur yn y caeau trwy daro yn hytrach na llifo.

## Gweler hefyd 
* Gefail
* Gof
* Morthwyl
* Weldio

## Cyfeiriadau
Categori:Offer metelwaith
Einion (gwahaniaethu)

Sillafiad amgen am eingion yw **einion**. Gall hefyd gyfeirio at:

* Afon Einion, afon yng Ngheredigion
* Cefn Einion, pentref yn Swydd Amwythig
* Einion ap Gwalchmai (1203&ndash;1223), bardd llys
* Einion ap Gwgon (fl. 1215), bardd llys
* Einion ap Madog ap Rhahawd (fl. 1237), bardd llys
* Einion II, Esgob Llanelwy (m. 1293)
* Einion Evans, (1926&ndash;2009), llenor
* Einion Offeiriad (bu farw 1349), clerigwr a bardd a ysgrifennodd Gramadeg Einion Offeiriad
* Einion Sais (bu farw 1328), Esgob Bangor
* Einion Wan (fl. 1210&ndash;45), bardd llys
* Einion Yrth ap Cunedda (c. 420&ndash;500), brenin Gwynedd
* Gwern Einion (beddrod siambr), heneb yng Ngwynedd
* Ogof Porth Einion, ogof yn sir Abertawe

## Gweler hefyd 
* Anian
Estheteg

Cangen o athroniaeth yw **estheteg** neu **geineg** sy'n ymwneud â natur prydferthwch, celfyddyd, a chwaeth. Nod estheteg yw i ddarparu meini prawf o ddelfrydau ar gyfer astudiaeth feirniadol o'r celfyddydau.

## Gweler hefyd 
* Esthetiaeth

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Feagin, Susan L. a Maynard, Patrick (gol.). *Aesthetics* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1997).
* Kul-Want, Christopher. *Aesthetics: A Graphic Guide* (Icon Books, 2010).


Categori:Athroniaeth gymdeithasol
Categori:Dylunio
Categori:Ymddangosiad
Ryszard Kapuściński

Newyddiadurwr ac awdur Pwylaidd oedd **Ryszard Kapuściński**  (4 Mawrth 1932 &ndash; 23 Ionawr 2007) sy'n enwog am ei lyfrau am ei deithiau i bedwar ban y byd. Ysgrifennodd am Ryfel Cartref Angola, y Rhyfel Pêl-droed, Haile Selassie, Shah Iran, yr Undeb Sofietaidd, ac Affrica, ymysg pynciau eraill.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Domosławski, Artur. *Ryszard Kapuściński: A Life* (Llundain: Verso, 2012). Cyfieithwyd gan Antonia Lloyd-Jones.

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Gohebyddion rhyfel
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion taith yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion taith Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Newyddiadurwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Mohammad Reza Pahlavi

Shah neu frenin olaf Iran oedd **Mohammad Rezā Shāh Pahlavi** (Perseg: محمدرضاشاه پهلوی, IPA: ; 26 Hydref 1919 – 27 Gorffennaf 1980) a reolodd y wlad o 16 Medi 1941 hyd ei ddymchweliad yn Chwyldro Islamaidd Iran ar 11 Chwefror 1979. Ef oedd yr ail frenin yn y frenhinllin Pahlavi. Ymysg ei deitlau oedd Ei Fawrhydi Imperialaidd, Shahanshah (Brenin Brenhinoedd, Ymerawdwr), Aryamehr (Golau'r Ariaid), a Bozorg Arteshtārān (Pennaeth y Rhyfelwyr, Perseg: بزرگ ارتشتاران).

Daeth Mohammad Reza i rym yn ystod yr Ail Ryfel Byd wedi i oresgyniad Iran gan Brydain a'r Undeb Sofietaidd orfodi ei dad, Reza Shah, i ymddiorseddi. Yn ystod ei deyrnasiad, cafodd diwydiant olew Iran ei wladoli dan y Prif Weinidog Mohammad Mosaddegh, a nodwyd 2,500 mlynedd ers sefydlu Ymerodraeth Persia gan Cyrus Fawr a phen-blwydd y frenhiniaeth. Llwyddodd diwygiadau economaidd a chymdeithasol y Chwyldro Gwyn, a fwriadwyd gan y Shah i droi Iran yn bŵer mawr ar y lwyfan ryngwladol, i foderneiddio'r wlad trwy wladoli nifer o adnoddau naturiol a rhoi'r bleidlais i fenywod.

Mwslim seciwlar oedd Mohammed Reza, ac yn raddol collodd cefnogaeth y glerigiaeth Shi'a yn Iran, yn enwedig oherwydd ei bolisïau o foderneiddio a seciwlareiddio, y gwrthdaro rhyngddo a dosbarth traddodiadol y bazaari, ac am gydnabod Israel. Bu ffactorau eraill yn ychwanegu i'r tensiynau, megis coup d'état 1953, gwaharddiad ar y Blaid Tudeh gomiwnyddol, arestio a charcharu nifer o garcharorion gwleidyddol, a gormes gwleidyddol gan yr asiantaeth cudd-wybodaeth SAVAK. Erbyn 1979, gorfodwyd y Shah i adael y wlad yn sgîl chwyldro, ac yn fuan diddymwyd y frenhiniaeth yn ffurfiol a datganwyd Iran yn weriniaeth Islamaidd. Bu farw'n alltud yn yr Aifft wedi i'r Arlywydd Anwar Sadat roi lloches iddo.

Ers dechrau'r 1990au, mae enw'r Shah wed ei adfer rhywfaint, ac mae nifer o Iraniaid yn edrych yn ôl ar ei deyrnasiad fel oes fwy llewyrchus i'r wlad gyda llywodraeth lai gormesol. Yn ôl y newyddiadurwr Afshin Molavi, mae hyd yn oed pobl dlawd ac annysgedig, cefnogwyr traddodiadol y Chwyldro Islamaidd, i'w clywed yn gwneud sylwadau megis "bendith Duw ar enaid y Shah, roedd yr economi yn well y pryd hwnnw", a dywed Molavi "mae llyfrau am y Shah (hyd yn oed y rhai a gaiff eu sensro) yn gwerthu'n gyflym".

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Iran
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Categori:Pobl o Tehran
Categori:Teyrnoedd Persia
Categori:Pobl Aseraidd o Iran
Angor

Offeryn morwriaeth yw **angor** sy'n sowndio'r llong i waelod y môr i'w hatal rhag symud â'r gwynt neu'r cerrynt. Ei ddiben yw atal y llong rhag cael ei gyrru i lennydd creigiog a pheryglus mewn storm.

Gwneir yr angor modern o fetel a chanddo baladr, neu goes. Ar un pen i'r goes mae trawst a elwir bôn, troed, neu said, sydd yn terfynu mewn dwy fraich, a elwir gafael-fachau, sy'n dal yr angor yng ngwely'r môr. Ar y pen arall i'r paladr, mae dolen, ac wrth yr hon y sicrheir y rhaff neu'r gadwen.

Benthyciwyd yr enw Cymraeg, sy'n dyddio'n ôl i'r 12g, o'r gair Lladin *anchora*.

## Hanes 
Dywedir y byddai yr hen angorau yn cael eu gwneud o gerrig mawrion, neu goed ceimion wedi eu llwytho â phlwm. Defnyddir y cyfryw angorau hyd heddiw mewn rhai gwledydd. Defnyddia eraill gewyll wedi eu llenwi â cherrig, neu sachau wedi eu llenwi â thywod, i'r un diben. Gollyngid y rhai hyn i'r môr wrth raffau, a chan eu pwysau atalient y llong.

Y Groegiaid o'r diwedd a ddechreuasant wneud eu hangorau o haearn, ac ar y dechrau, nid oedd ganddynt ond un gafael-fach, neu ddant. O'r diwedd, ychwanegwyd dant arall, naill ai gan Eupalamus, neu yn ôl eraill gan yr athronydd Anacharsis. Nid oeddynt eto yn meddu'r trawst, ac felly yr oeddynt yn dra amherffaith.

Byddai amryw angorau yn perthyn i bob llong, ond yr oedd un, yr hwn a dra ragorai mewn maintioli a nerth ar y lleill, ac a ystyrid gynt yn gysegredig, fel nad arferid ef un amser oddi eithr pan fyddai'r perygl yn fawr.

## Symbolaeth Gristnogol 
Arwydd o obaith ydy'r angor mewn symbolaeth Gristnogol, mewn cyfeiriad at Hebreaid 6:19, "Mae'r gobaith hwn yn obaith sicr – mae fel angor i'n bywydau ni, yn gwbl ddiogel." Mewn celf Gristnogol, gallai'r angor ddynodi naill ai'r Sant Clemens o Rufain (Pab Clemens I, 88–99 OC), a ddywed iddo gael ei rwymo at angor a'i fwrw i'r Môr Du, neu Sant Nicolas, nawddsant y morwyr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Offer morwriaeth
The Artist

Ffilm gomedi ramantaidd Ffrengig yw ***The Artist*** a ryddhawyd yn 2011, a gyfarwyddwyd gan Michel Hazanavicius ac yn serennu Jean Dujardin a Bérénice Bejo. Lleolir yn Hollywood rhwng 1927 a 1932 ac mae'n canolbwyntio ar y berthynas rhwng seren ffilm fud ac actores ifanc wrth i ffilmiau sain ddod yn boblogaidd. Mae mwyafrif y ffilm yn fud, heblaw am drac sain cerddorol.

Yng Ngwobrau Ffilm yr Academi Brydeinig, enillodd *The Artist* saith gwobr: Ffilm Orau, Cyfarwyddwr Gorau, Actor Gorau (Dujardin), Sgript Wreiddiol Orau, Sinematograffeg, Dylunio Gwisgoedd, a Sgôr Wreiddiol. Enillodd tri Golden Globe: Ffilm Orau (Sioe gerdd neu Gomedi), Actor Gorau (Sioe gerdd neu Gomedi), a Sgôr Gerddorol Orau. Yn 84fed seremoni wobrwyo yr Academi, enillodd y ffilm pump Oscar: Ffilm Orau, Cyfarwyddwr Gorau, Actor Gorau, Dylunio Gwisgoedd, a Sgôr Wreiddiol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2011
Categori:Ffilmiau comedi o Ffrainc
Categori:Ffilmiau du a gwyn
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Theatr y Savoy

Saif **Theatr y Savoy** a'i sinema yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, sy'n dref â thua 9,000 o drigolion ynddi. Fe'i benodwyd yn adeilad rhestredig Gradd II* a chafodd ei adnewyddu yn yr arddull gwreiddiol, traddodiadol. Mae 360 o seddi y tu fewn a chaiff ei reoli gan elusen. Mae'n un o 24 adeilad hynafol a geir ar Lwybr Treftadaeth Trefynwy.

bawd|dim|300px|Y theatr

Saif yr adeilad ar hen safle Tafarn y Gloch a rhoddwyd trwydded i'r theatr yn wreiddiol yn 1832. Yn 1850 galwyd hi'n "Ystafelloedd y Cynulliad" ac yn 1850 yn "Theatre Royal" dan reolaeth J F Rogers, a'r "Corn Exchange" ychydig o flynyddoedd yn ddiweddarach. Daeth dan berchnogaeth Gwesty'r Alarch Wen ar ddiwedd y 19g, pan ddefnyddiwyd yr adeilad fel maes llafnrolio. Yn 1910 agorwyd y lle'n sinema o'r enw "Living Picture Palace and Rinkeries". Yn 1912 newidiwyd yr enw i "Y Palas" ac yna i'r "Scala" a "Regent" yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan y theatr

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Fynwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Savoy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Stieg Larsson

Newyddiadurwr ac awdur Swedaidd oedd **Karl Stig-Erland** "**Stieg**" **Larsson** (15 Awst 1954 – 9 Tachwedd 2004) sy'n enwocaf am ysgrifennu'r nofelau *Män som hatar kvinnor*, *Flickan som lekte med elden*, a *Luftslottet som sprängdes*.

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Comiwnyddion
Categori:Newyddiadurwyr o Sweden
Categori:Nofelwyr Swedeg o Sweden
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Stockholm
Gertrude Bell

Llenores, teithwraig, ac archaeolegydd o Loegr oedd **Gertrude Margaret Lowthian Bell**, CBE (14 Gorffennaf 1868&nbsp;– 12 Gorffennaf 1926) a fforiodd Syria Fawr, Mesopotamia, Asia Leiaf, ac Arabia. Cynorthwyodd Bell wrth sefydlu'r frenhinllin Hasimaidd yng Ngwlad Iorddonen ac Irac.

Bell oedd y fenyw gyntaf i raddio o Brifysgol Rhydychen gyda gradd Dosbarth Cyntaf mewn Hanes Modern, ac roedd hi'n rhugl yn Ffrangeg, Almaeneg, Eidaleg, Arabeg, Perseg, a Thyrceg.

## Gweler hefyd 
* T. E. Lawrence

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1868
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Archaeolegwyr o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Fforwyr benywaidd o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith Saesneg o Loegr
Categori:Mynyddwyr o Loegr
Categori:Pobl o Tyne a Wear
Categori:Pobl fu farw yn Irac
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Ysbiwyr
Frank Carson

Digrifwr o Ogledd Iwerddon oedd **Hugh Francis "Frank" Carson** KSG (6 Tachwedd 1926&nbsp;&ndash; 22 Chwefror 2012).

"It's the way I tell 'em!" oedd ei ymadrodd bachog.

Fe'i ganwyd ym Melffast, Gogledd Iwerddon, yn yr ardal "Yr Eidal Fach".  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Sant Padrig.

Bu farw yn Blackpool, Lloegr.

## Teledu
**The Good Old Days*
**Opportunity Knocks*
**The Comedians*
**The Wheeltappers and Shunters Social Club*
**Tiswas*
**The Melting Pot* (1975)
**This Is Your Life* (1985)
**Cash in the Celebrity Attic* (2009)

Categori:Digrifwyr o Ogledd Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2012
Ffair

[bawd|Ffair y *Victorian Extravaganza* yn [Llandudno.]]
Ers canrifoedd, mae'n arferiad ledled y byd i bobl ddod at ei gilydd mewn **ffair** (lluosog: ffeiriau) i fasnachu nwyddau, i arddangos neu werthu anifeiliaid, i gyflogi neu i hamddena. Erbyn heddiw, gall ffair gynnwys elfennau tebyg i sioe amaethyddol, *fête*, ffair reidiau, ffair fasnach, marchnad anifeiliaid, marchnad Nadolig, sioe geir, sioe flodau neu barêd.

Datblygodd y ffair fasnach Ewropeaidd yn yr Oesoedd Canol fel modd o ymgynnull gwerthwyr a phrynwyr ar adegau penodol. Y ddwy brif ffair yn Lloegr oedd Caerwynt a Stourbridge, a theithiodd marsiandwyr o'r Iseldiroedd ac arfordiroedd y Baltig, yn ogystal â dynion cefnog Llundain, i'r mannau hynny i adwerthu a chyfanwerthu eu nwyddau. Ymhlith y ffeiriau masnach mwyaf ar y cyfandir oedd Leipzig (a sefydlwyd yn y 12g), Lyon, Prâg, a Nizhny Novgorod. Cynhelir ffeiriau masnach ac arddangosfeydd diwydiannol hyd yr 21g.

## Gweler hefyd
*Ffair Fêl Conwy
*Ffair Llannerch-y-medd
*Ffair y Byd Chicago, 1893

## Cyfeiriadau

Categori:Gwyliau
Categori:Hamdden
Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru

Dyma restr o tua 300 o fryngaerau Cymru, wedi'u cofrestru gan CADW fel henebau cenedlaethol.

|}

## Gweler hefyd
* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Rhestr o fryngaerau Cymru yn ôl eu maint
* Cylchoedd cerrig
* Siambr gladdu

## Cyfeiriadau

Categori:Archaeoleg Cymru
Bryngaerau
Hussein, brenin Iorddonen

Brenin Gwlad Iorddonen o 1952 hyd ei farwolaeth oedd **Hussein bin Talal** (, *Ḥusayn bin Ṭalāl*; 14 Tachwedd 1935 – 7 Chwefror 1999). Daeth i'r orsedd yn sgil ymddiorseddiad ei dad Talal. Wedi marwolaeth Hussein, daeth ei fab Abdullah II yn frenin.

Categori:Brenhinoedd Iorddonen
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Gwilym Jenkins

Ystadegydd a pheiriannydd systemau o Gymru oedd **Gwilym Meirion Jenkins** (12 Awst 1932 – 10 Gorffennaf 1982) a anwyd yn Nhre-gŵyr, Abertawe.

## Llyfryddiaeth 
* *Spectral analysis and its applications* (gyda D. G. Watts) 1968
* *Time Series Analysis: Forecasting and Control* (gyda G. E. P. Box) 1970
* *Practical experience with modelling and forecasting time series* 1979
* *Case studies in time series analysis* (gyda G. McLeod) 1983

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Ystadegwyr o Gymru
Richard Harris

Actor a chanwr o Iwerddon oedd **Richard St John Harris** (1 Hydref 1930 – 25 Hydref 2002). Chwaraeodd y Brenin Arthur yn *Camelot* (1967), Oliver Cromwell yn *Cromwell* (1970), ac Albus Dumbledore yn ''Harry Potter and the Philosopher's Stone* ac *Harry Potter and the Chamber of Secrets''.

Categori:Actorion ffilm o Iwerddon
Categori:Actorion theatr o Iwerddon
Categori:Cantorion o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Categori:Pobl o Swydd Limerick
Corwynt Katrina

bawd|Corwynt Katrina ar ei anterth, 28 Awst 2005.
Corwynt mwyaf marwol yr Iwerydd yn 2005 oedd **Corwynt Katrina**. Bu farw o leiaf 1,833 o bobl ac achosodd $108&nbsp;biliwn o ddifrod. Ffurfiodd yn y Bahamas ar 23 Awst cyn croesi Fflorida ac arfordir yr Unol Daleithiau dros Wlff Mecsico. Difethodd dinas New Orleans, Louisiana, yn bennaf.

Categori:2005 yn yr Unol Daleithiau
Katrina
Categori:Hanes Louisiana
Categori:New Orleans
Categori:Trychinebau 2005
Categori:Trychinebau naturiol yn yr Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Sheringham

Mae **gorsaf reilffordd Sheringham** yn gwasanaethu tref Sheringham yn Norfolk, Lloegr. Mae'r orsaf yn derfynfa i  *Bitten Lein* ac fe'i rheolir gan Greater Anglian.

Sheringham
Echo (You and I)

Cân gan gantores Ffrengig Anggun yw "***Echo (You and I)***" a bydd y gân yn cynrychioli Ffrainc yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 yn Baku, Aserbaijan. Bydd y gân yn cael ei chynnwys ar pumed albwm rhyngwladol Anggun a chael ei defnyddio fel sengl cyntaf rhyngwladol o'r albwm a'r trydydd sengl o'r albwm yn Ffrainc.

Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
Mario Lanza

Roedd **Mario Lanza** ganwyd **Alfredo Arnold Cocozza**; (31 Ionawr 1921 - 7 Hydref 1959) yn denor o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd, ac yn actor a seren ffilm Hollywood yn niwedd y 1940au a'r 1950au.

## Cefndir
Ganwyd Lanza yn Philadelphia, yn blentyn i Antonio Cocozza, perchennog siop groser a Maria (née Lanza) ei wraig. Roedd ei ddau riant yn fewnfudwyr i'r Unol Daleithiau o'r Eidal. Wedi derbyn rhywfaint o addysg gerddorol tra yn yr ysgol roedd wedi penderfynu ar yrfa fel cannwr opera. Gwelodd Louis B. Mayer, pennaeth Metro-Goldwyn-Mayer, ei berfformiad a gwnaeth ei ganu argraff arno. Rhoddodd Mayer gontract ffilm saith mlynedd i Lanza. Cyn hynny, dim ond dau berfformiad o opera yr oedd wedi canu. Y flwyddyn ganlynol (1948), fodd bynnag, canodd rôl Pinkerton ym *Madama Butterfly* gan Puccini yn New Orleans.

Ei ffilm gyntaf ar gyfer MGM oedd *That Midnight Kiss* (1949) gyda Kathryn Grayson ac Ethel Barrymore. Blwyddyn yn ddiweddarach daeth ei gân "Be My Love", o'r ffilm *The Toast of New Orleans*, yn boblogaidd iawn a gwerthodd dros filiwn o gopïau o'r recordiad o'r gân. Ym 1951, chwaraeodd rôl y tenor Enrico Caruso, ei eilun, yn y ffilm fywgraffyddol *The Great Caruso*, a gynhyrchodd arall a werthodd dros filiwn o gopïau "The Loveliest Night of the Year" (cân a ddefnyddiodd alaw *Sobre las Olas* ). *The Great Caruso* oedd y ffilm a wnaeth y fwyaf o bres y flwyddyn honno.

Cân deitl ei ffilm nesaf, ''Because You're Mine'', oedd ei gân boblogaidd olaf a werthodd filiwn. Aeth y gân ymlaen i dderbyn enwebiad Gwobr Academi am y Gân Wreiddiol Orau. Ar ôl recordio'r trac sain ar gyfer ei ffilm nesaf, *The Student Prince*, cychwynnodd ar frwydr hirfaith gyda phennaeth y stiwdio Dore Schary yn deillio o wahaniaethau artistig gyda'r cyfarwyddwr Curtis Bernhardt, ac fe'i diswyddwyd gan MGM.

## Teulu 
Ym 1945 priododd ag Elizabeth Jeannette Lyhan. Bu iddynt bedwar o blant.

## Marwolaeth 
Yn ystod y rhan fwyaf o'i yrfa ffilm, roedd yn dioddef o ddibyniaeth ar orfwyta ac alcohol a gafodd effaith ddifrifol ar ei iechyd a'i berthynas â chyfarwyddwyr, cynhyrchwyr ac, weithiau, aelodau eraill o'r cast. Gwnaeth dair ffilm arall cyn marw o emboledd ysgyfeiniol yn 38 oed. Ar adeg ei farwolaeth ym 1959 roedd yn dal i fod "y tenor enwocaf yn y byd".

## Ffilmiau 
## Detholiad o gryno ddisgiau
* *The Great Caruso And Other Caruso Favorites* (1989)
* *Mario Lanza Sings Songs from The Student Prince and The Desert Song* (1989)
* *Mario! (Lanza At His Best)* (1995)
* *Mario Lanza: Opera Arias and Duets*, (1999)
* *Mario Lanza Live at Hollywood Bowl: Historical Recordings (1947 &amp;amp; 1951)* (2000)
* *Serenade/A Cavalcade of Show Tunes* (2004)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Eidaleg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion opera o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Philadelphia
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Pobl fu farw o emboledd ysgyfeiniol
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Jean Dujardin

Actor a digrifwr o Ffrainc yw **Jean Dujardin** (IPA: ; ganwyd 19 Mehefin 1972). Mae wedi serennu yn ''OSS 117 : Le Caire, nid d'espions*, *OSS 117 : Rio ne répond plus*, a *The Artist'', mewn rôl a enillodd Oscar am Actor Gorau iddo.

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Digrifwyr o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pobl o Hauts-de-Seine
Clouds Hill

Bwthyn ger Wareham, Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Clouds Hill** oedd yn gartref i T. E. Lawrence. Heddiw rheolir gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol fel amgueddfa.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Dorset
Categori:Amgueddfeydd Lloegr
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn Lloegr
Categori:T. E. Lawrence
Categori:Tai Lloegr
Matthew Hopkins

[bawd|250px|Wynebddarlun o *The Discovery of Witches* (1647) gan Matthew Hopkins, yn darlunio [gwrachod yn adnabod eu hysbrydion cyfarwydd.]]

Darganfyddwr gwrachod Seisnig yn ystod cyfnod Rhyfel Cartref Lloegr oedd **Matthew Hopkins** (tua 1620 – 12 Awst 1647). Datganodd i fod yn *Witchfinder General* ond na roddwyd byth y teil yma gan Senedd Lloegr. Cynhaliodd ei erledigaethau yn bennaf yng ngorllewin Suffolk, Essex, Norfolk, ac ar adegau yn Swydd Gaergrawnt, Swydd Northampton, Swydd Bedford, a Swydd Huntingdon.

Dechreuodd yrfa Hopkins fel darganfyddwr gwrachod ym Mawrth 1645 a pharhaodd nes iddo ymddeol ym 1647. Yn ystod y cyfnod hwnnw, roedd ei gymdeithion ac yntau yn gyfrifol am grogi mwy o bobl oherwydd dewiniaeth nac yn y 100 mlynedd diwethaf, ac roeddent yn llwyr gyfrifol am y twf mewn erlid gwrachod yn ystod y blynyddoedd hynny. Credir mai ef oedd yn gyfrifol am farwolaethau 300&nbsp;dynes rhwng 1644 a 1646. Amcangyfrifwyd y lladdwyd tua 500 o bobl ar ddechrau'r 15g ac ar ddiwedd y 18g oherwydd dewiniaeth. Felly, roedd ymdrechion Hopkins a'i gydweithiwr John Stearne yn cyfrannu tua 40&nbsp;y cant o'r cyfan; nhw anfonodd fwy o bobl i'r crocbrennau mewn 14&nbsp;mis na phob darganfyddwr arall yn y 160&nbsp;mlynedd o erledigaeth yn erbyn gwrachod yn Lloegr.

## Cyfeiriadau
;Nodiadau

;Troednodiadau

;Llyfryddiaeth

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Darllen pellach
*
*
*
*

## Dolenni allanol
* 
** 
*Animated/Audio Story of Hopkins and his demise 
*History of the Essex Witch Trials
*Witch-Finder General by George Knowles
*Diary of Witchfinder General trials published online 

Categori:Erlid gwrachod
Categori:Marwolaethau 1647
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Categori:Pobl o Suffolk
Gorsaf reilffordd Caerhirfryn

Mae **gorsaf reilffordd Caerhirfryn** (Saesneg: *Lancaster railway station*) yn gwasanaethu dinas Caerhirfryn yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr.

Caerhirfryn
Categori:Gorsafoedd rheilffordd yn Swydd Gaerhirfryn
Bury St Edmunds

Tref farchnad a phlwyf sifil yn Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw **Bury St Edmunds**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Suffolk.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 41,113.

Mae Caerdydd 281.1 km i ffwrdd o Bury St Edmunds ac mae Llundain yn 99&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Ely sy'n 34.8&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys gadeiriol
*Theatr Brenhinol

## Enwogion
*Humphry Repton (1752-1818), pensaer gardd
*Peter Hall (1930-2017), cyfarwyddwr theatr
*Bob Hoskins (1942-2014), actor

## Gweler hefyd
* Bury St Edmunds (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gorllewin Suffolk
Categori:Plwyfi sifil Suffolk
Categori:Trefi Suffolk
Ysgutor llenyddol

Person sy'n gyfrifol am ystad lenyddol yw **ysgutor llenyddol**, sydd yn fath o ysgutor a benodwyd yn aml gan ewyllys y llenor. Bydd ystad lenyddol yn cynnwys hawlfraint a hawliau eiddo deallusol eraill, llawysgrifau gwreiddiol yr awdur, gweithiau sydd heb eu cyhoeddi, a dogfennau personol megis dyddiaduron a llythyron.

Categori:Cyfraith hawlfraint
Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
Categori:Galwedigaethau llenyddol
Categori:Geirfa'r gyfraith
Carol

Cân lawen yw **carol** sy'n dathlu gŵyl Gristnogol dymhorol, gan amlaf y Nadolig ond hefyd y Dyfodiad a'r Pasg.
Mae'n debyg y cenir y carolau cyntaf i gyfeilio i ddawnsiau gwerin, ac ar amryw o bynciau, ond erbyn y 14g roedd y carol yn gân grefyddol. Diflannodd y traddodiad yn y 17g o ganlyniad i'r Diwygiad Protestannaidd a'r Piwritaniaid, ond cafodd ei adfywio gan weinidogion megis John Wesley yn hwyr y 18g.
Caneuon gwerin syml oedd y carolau cyntaf. Yn y 15g daeth yn fwy cymhleth, gyda lleisiau polyffonig a rhythmau cymhlethach. Yn draddodiadol mae gan garol benillion bob yn ail gyda'r un gytgan ar ddechrau a diwedd y gân.
## Gweler hefyd 
* Carol haf
* Carol Nadolig
* Carol plygain
## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth Gristnogol
Categori:Mathau o ganeuon
A. W. Lawrence

Academydd a llenor o Loegr oedd **Arnold Walter Lawrence** FBA (2 Mai 1900 – 31 Mawrth 1991). Roedd yn awdurdod ar gerfluniaeth a phensaernïaeth glasurol.

Ef oedd brawd ieuengaf ac ysgutor llenyddol T. E. Lawrence.

Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Archaeolegwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Pobl o Rydychen
Categori:T. E. Lawrence
Ysgutor

Person a enwir gan gymynnwr yn ei ewyllys yw **ysgutor** (lluosog: ysgutorion; be. **ysgutores**, lluosog: ysgutoresau) sy'n gyfrifol am gyflawni dymuniadau'r ewyllys. Ymysg ei ddyletswyddau mae dosbarthu eiddo i'r buddiolwyr a enwir yn yr ewyllys, ceisio darganfod unrhyw etifeddion eraill, gwneud unrhyw roddion elusennol a nodir, a chyfrifo'r trethi ystadau. Weithiau penodir ysgutor i fod yn gyfrifol am ran arbennig o ystad y cymynnwr, megis ysgutor llenyddol sy'n gyfrifol am ystad lenyddol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
Categori:Geirfa'r gyfraith
Blwyddyn ariannol

Cyfnod a ddefnyddir i gyfrifo datganiadau ariannol ar gyfer busnesau a sefydliadau eraill yw **blwyddyn ariannol** Mae o'r un hyd â blwyddyn arferol, ond nid yw o reidrwydd yn para o 1 Ionawr i 31 Rhagfyr. Yn aml caiff ei rhannu'n chwarteri, hynny yw cyfnodau llai o dri mis.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arianneg
Categori:Calendr
Walter Laqueur

Hanesydd ac academydd Americanaidd o dras Iddewig-Almaenig yw **Walter Zeev Laqueur** (ganwyd 26 Mai 1921; m. 30 Medi 2018) sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau ar bynciau megis hanes yr Almaen, hanes Rwsia, hanes y Dwyrain Canol, Seioniaeth, ffasgiaeth, y Rhyfel Oer, hanes diplomyddol, rhyfel, trais gwleidyddol, rhyfela herwfilwrol, terfysgaeth, a materion rhyngwladol.

Fe'i ganwyd yn Breslau Gwlad Pwyl.

Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Academyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i Balesteina dan Fandad
Categori:Ymfudwyr o Israel i'r Unol Daleithiau
Gopnik

Term Rwsiaidd yw **gopnik** () sy'n disgrifio stereoteip o ddynion ifainc o'r dosbarth gweithiol ag ymddygiad gwrthgymdeithasol megis camddefnyddio alcohol a chyffuriau a throseddu.

## Gweler hefyd 
* *Chav*, term tebyg ym Mhrydain
* *Eshay*, term tebyg ym Awstralia

Categori:Diwylliant Rwsia
Categori:Dosbarthiadau cymdeithasol
Categori:Geiriau ac ymadroddion Rwseg
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Isddiwylliannau
Categori:Stereoteipiau
Iddewon Kaifeng

200px|bawd|Iddewon Kaifeng
Cymuned fechan o Iddewon sydd wedi byw yn Kaifeng, Henan, Tsieina o leiaf ers cyfnod Brenhinllin Song yw **Iddewon Kaifeng**. Maent wedi cymhathu i gymdeithas Tsieineaidd tra'n cadw rhai traddodiadau Iddewig.

Categori:Henan
Kaifeng
Marie Colvin

Newyddiadures o'r Unol Daleithiau oedd **Marie Catherine Colvin** (12 Ionawr 1956 – 22 Chwefror 2012) a weithiodd ar gyfer *The Sunday Times* o 1985 hyd ei marwolaeth.

Cafodd ei eni yn Oyster Bay, Nassau County, Efrog Newydd. Bu farw yn ninas Homs, Syria, yn ystod gwrthryfel, ynghyd â'r ffotograffydd Ffrengig Rémi Ochlik pan gafodd y tŷ roedden nhw'n aros ynddo ei fomio gan luoedd y llywodraeth.

Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Syria
Robert Fisk

Awdur a newyddiadurwr o Loegr oedd **Robert Fisk** (12 Gorffennaf 1946 – 30 Hydref 2020) a oedd yn ddinesydd Prydeinig a Gwyddelig.

Roedd yn ohebydd rhyngwladol a ysgrifennodd am y rhyfeloedd cartref yn Lebanon, Algeria a Syria, Rhyfel Irac ac Iran, y rhyfeloedd ym Mosnia a Chosofo, y Chwyldro Islamaidd yn Iran, ymosodiad Saddam Hussen ar Coweit, ymosodiad a meddiannaeth Iraq gan yr Unol Daleithiau. Roedd yn rhugl yn Arabeg, ac ymhlith y newyddiadurwyr Gorllewinol prin i gyfweld ag Osama bin Laden, gan wneud hynny deirgwaith rhwng 1993 a 1997.

Cychwynnodd ei yrfa ar y *Sunday Express*. Aeth ymlaen i weithio ar *The Times* fel gohebydd yng Ngogledd Iwerddon, Portiwgal a'r Dwyrain Canol lle'r oedd wedi ei leoli yn Beirut yn achlysurol ers 1976. Wedi 1989, bu'n gweithio i'r *Independent*. Enillodd Fisk nifer o wobrau newyddiaduraeth Prydeinig a rhyngwladol, yn cynnwys y wobr Newyddiadurwr Tramor y Flwyddyn saith o weithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Pobl o Gaint
Caban (dilledyn)

Côt allanol a wneir gan amlaf o wlân glas tywyll (nefi) yw **caban** (), **siaced morwr** neu **siaced fôr** Mae ganddynt labedi llydain, blaen â chaead dwbl, botymau mawrion o fetel neu bren, a phocedi fertigol neu letraws.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cotiau
Categori:Diwylliant y môr
Gwesty'r Kings Head, Trefynwy

Saif '''Gwesty'r King's Head, Trefynwy''' yn Stryd Glyn Dŵr, Trefynwy, De Cymru, tref gyda thua 9,000 o drigolion ynddi. Mae'n un o westai mwya'r dref. Perchennog y gwesty, bellach, ydy Wetherspoons.

Adeiladwyd y dafarn yn wreiddiol yng nghanol y 17g a chredir i Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban aros yma yn 1645. Fe'i benodwyd gan Cadw yn adeilad rhestredig Gradd II. Mae'n un o 24 adeilad hynafol a geir ar Lwybr Treftadaeth Trefynwy. Carreg ydy gwneuthuriad wal flaen yr adeilad, a hwnnw wedi'i beintio'n ddu a gwyn urddasol.

## Gweler hefyd
* MonmouthpediA Cymraeg
* Afon Troddi
* Llwybr Clawdd Offa
* Camlas Sir Fynwy a Brycheiniog
* Rheilffordd Mynwy
* Castell Mynwy
* Terfysg Casnewydd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Manylion Rhestru'r adeilad; 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Fynwy
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Kings Head, Trefynwy
Brenhinoedd Portiwgal

*Afonso I (1139–1185)
*Sancho I (1185–1211)
*Afonso II (1211–1223)
*Sancho II (1223–1248)
*Afonso III (1248–1279)
*Dinis (1279–1325)
*Afonso IV (1325–1357)
*Pedro I (1357–1367)
*Fernando I (1367–1383)
*João I (1385–1433)
*Duarte (1433–1438)
*Afonso V (1438–1477)
*João II (1477)
*Afonso V (1477–1481)
*João II (1481–1495)
*Manuel I (1495–1521)
*João III (1521–1557)
*Sebastião (1557–1578)
*Henrique (1578–1580)
*Filipe I (1581–1598)
*Filipe II (1598–1621)
*Filipe III (1621–1640)
*João IV (1640–1656)
*Afonso VI (1656–1683)
*Pedro II (1683–1706)
*João V (1706–1750)
*José I (1750–1777)
*Pedro III (1777–1786) a'i wraig
*Maria I (1777–1816)
*João VI (1816–1826)
*Pedro IV (1826)
*Maria II (1826–1828)
*Miguel II (1828–1834)
*Maria II (1834–1853) a'i gŵr
*Fernando II (1837–1853)
*Pedro V (1853–1861)
*Luis I (1861–1889)
*Carlos I (1889–1908)
*Manuel II (1908–1911)


Categori:Hanes Portiwgal
Portiwgal
Astudiaethau'r cyfryngau

Disgyblaeth academaidd yw **astudiaethau cyfryngau** sy'n ymwneud â chynnwys, hanes, ac effeithiau'r cyfryngau. Maes rhyngddisgyblaethol yw hi sy'n tynnu ar wyddorau cymdeithas a'r dyniaethau, yn bennaf gwyddorau cyfathrebu ond hefyd astudiaethau diwylliannol, rhethreg, athroniaeth, damcaniaeth lenyddol, seicoleg, gwyddor gwleidyddiaeth, economi wleidyddol, economeg, cymdeithaseg, anthropoleg, damcaniaeth gymdeithasol, hanes celf, beirniadaeth celf, damcaniaeth ffilm, damcaniaeth ffeministaidd, a damcaniaeth gwybodaeth.

## Gweler hefyd 
* Newyddiaduraeth

## Darllen pellach 
* Nicholas Abercrombie a Brian Longhurst, *The Penguin Dictionary of Media Studies* (Llundain: Penguin, 2007)
* Dan Laughey, *Media Studies: Theories and Approaches* (Harpenden: Kamera, 2009)
* Ziauddin Sardar, *Media Studies: A Graphic Guide* (Icon Books, 2010)


Cyfryngau
Categori:Y cyfryngau torfol
Categori:Gwyddorau ymddygiadol
Categori:Meysydd rhyngddisgyblaethol
Davy Jones

Actor a chanwr Seisnig oedd **David Thomas "Davy" Jones** (30 Rhagfyr 1945 – 29 Chwefror 2012). Roedd yn aelod o'r band The Monkees.

Cafodd Jones ei eni ym Manceinion. Bu'n briod deirgwaith, i: Linda Haines (1968-1975), Anita Pollinger (1981-1996) a Jessica Pacheco (2009-2012).  Bu farw yn Stuart, Florida, UDA.

## Teledu
**Coronation Street* (1961)
**Z Cars* (1962)
**The Monkees* (1966-68)
**Horse in the House* (1979)
**My Two Dads* (1988)
**Trainer* (1991)

## Ffilmiau
**Head* (1968)
**Sexina: Popstar P.I.* (2007)
**Jackie Goldberg, Private Dick* (2011)

## Discograffi
### Albymau solo
**David Jones* (1967)
**Davy Jones* (1971)
**Davy Jones Live* (1981)

### Albymau'r Monkees
**The Monkees* (1966)
**More of The Monkees* (1967)
**Headquarters* (1967)
**Pisces, Aquarius, Capricorn & Jones Ltd.* (1967)
**The Birds, The Bees & the Monkees* (1968)
**Head* (1968)
**Instant Replay* (1969)
**The Monkees Present* (1969)
**Pool It!* (1987)
**Justus* (1996)

## Eraill
**Dolenz, Jones, Boyce & Hart* (1976)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Fanceinion
Gafót

[bawd|Darluniad o ddawns gavotte yn [Llydaw (1878).]]
Dawns werin Ffrengig mewn amser cyffredin gan ddechrau ar 3ydd curiad y bar yw'r **gafót** (). Mae'n tarddu o'r 16g, a daeth yn ffasiynol yn y llys brenhinol yn yr 17g a bu'n boblogaidd yng nghylchoedd uchaf Ffrainc a Lloegr drwy gydol y 18g. Cafodd ei berfformio'n ddawns gymdeithasol a theatraidd yn y 19g, a fe'i ymarferir ar ffurfiau lleol gan y werin mewn rhannau o Ffrainc hyd heddiw.

Yn ei gasgliad *Terpsichore* (1612), mynnai Michael Praetorius i enw'r ddawns darddu o'r *gavots*, gwerinwyr rhanbarth Pays de Gap yn yr hen Dauphiné. Yn ôl tybiaeth arall daw'r enw o *gavaud*, gair yn nhafodiaith canolbarth Ffrainc sy'n golygu "coes gam". Disgrifia'r gafót gan Thoinot Arbeau yn *Orchésographie* (1588) yn debyg i'r banle dwbl: dawns gymdeithasol gan nifer o barau yn ffurfio cylch, a'i cherddoriaeth mewn mesur dyblyg gyda chymalau 4-bar ac 8-bar, ond yn wahanol i'r banle roedd ganddi neidiau ar y stepiau dwbl. Byddai'r parau hefyd, yn eu tro, yn dawnsio yng nghanol y cylch ac yn cusanu'r dawnswyr eraill.

Yn llys Louis XIV fe gyfansoddodd Jean-Baptiste Lully sawl enghraifft, a chafodd y gafót ddylanwad ar gerddoriaeth broffesiynol. Defnyddiwyd cerddoriaeth arddulliedig ar batrwm alawon y gafót yn symudiadau mewn cyfresi offerynnol, gan amlaf yng ngherddoriaeth faróc. Ceir enghreifftiau gan gyfansoddwyr yr 20g, gan gynnwys Prokofiev yn ei *Symffoni Glasurol* a Schoenberg yn ei Gyfres ar gyfer Cerddorfa Linynnol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dawns yn Ffrainc
Faisal I, brenin Irac

Brenin Teyrnas Irac o 1921 hyd 1933 a Brenin Teyrnas Arabaidd Syria am gyfnod byr ym 1920 oedd **Faisal bin Hussein bin Ali al-Hashemi** (, *Fayṣal ibn Ḥusayn*; 20 Mai 1885 – 8 Medi 1933), oedd yn aelod o'r frenhinllin Hasimaidd. Roedd Faisal yn un o feibion Hussein bin Ali, Sharif Mecca, ac yn arweinydd yn y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Anogodd pan-Arabiaeth ymysg llwythau'r Arabiaid a'r enwadau Sunni a Shia, gan obeithio ennill gwladwriaeth Arabaidd oedd yn cynnwys Mesopotamia, Syria Fawr a gweddill y Cilgant Ffrwythlon.

Categori:Arabiaid
Categori:Brenhinoedd Irac
Categori:Brenhinoedd Syria
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Mariupol

bawd|300px|Mariupol Drama Theatr
bawd|300px|Un o ardaloedd preswyl y ddinas ar ôl y goresgyniad gan Rwsia. Yn ystod cyrchoedd nos gan fyddin Rwsia, llosgwyd Wcrainiaid yn fyw yn eu fflatiau.

Dinas yn nwyrain Wcráin ydy **Mariupol**. Mae wedi'i lleoli ar lan Môr Azov. Mae'n borthladd masnachol a cheir yma orsaf reilffordd a maes awyr.

## Hanes 
Fe'i sefydlwyd yn yr 16g. Enwau blaenorol: Pavlovsk (1778-1779), Zhdanov (1948-1989).

Parhaodd gwarchae tri mis o ddinas Mariupol gan luoedd Rwsia o ddiwedd mis Chwefror i ddiwedd mis Mai 2022. Dechreuodd y paratoadau ar gyfer yr ymosodiad ddechrau gwanwyn 2021. Dyma'r frwydr fwyaf a helaethaf yn Ewrop ers yr Ail Ryfel Byd .

Ar 24 Chwefror 2022, dechreuodd Rwsia fomio'r ddinas gyda magnelau, dronau, awyrennau, arfau trwm, a lluoedd morwrol. Un o ddigwyddiadau pwysicaf y gwarchae oedd bomio Theatr Drama Mariupol gan luoedd Rwsia, lle'r oedd miloedd o sifiliaid yn cuddio. Daeth y gwarchae i ben gyda dinistrio bron i 90% o adeiladau: 2,340 o adeiladau preswyl, 61,200 o dai preifat, 7 ysbyty, 4 clinig, 57 o ysgolion, 7 prifysgol, 70 o golegau, 3 ysbyty mamolaeth. Marwolaeth 100,000 o ddinasyddion Wcrainaidd a thynnu milwyr yn ôl o blanhigyn Azovstal

Defnyddiodd y Rwsiaid newyddion ffug am “ddinasyddion yn diolch i’r rhai a’u rhyddhaodd” i gyfiawnhau eu gweithredoedd. Yn ogystal, trosedd difrifol oedd creu gwersylloedd “hidlo” (Rwsieg: Фильтрационные лагеря России на Украине) lle cafodd dinasyddion eu harteithio. Lladdodd y Rwsiaid deuluoedd cyfan o Wcrain a chymryd eu plant i Rwsia. Cyn yr ymosodiad, roedd Mariupol ymhlith y 10 dinas orau i fyw ynddynt.

Mae milwyr Rwsiaidd hyd yn oed wedi saethu dinasyddion Wcráin am datŵs nad ydyn nhw'n eu hoffi, fel y rhai sy'n darlunio baner Wcráin. Yn y ddinas yng ngwanwyn 2022, creodd Rwsia drychineb dyngarol: dinistriwyd miloedd o gartrefi a seilwaith, a gorfodwyd Wcráiniaid i goginio bwyd dros danau agored a sefyll mewn ciwiau hir hyd yn oed am ddŵr .

Yn Rwsia, o dan Putin, cafodd pobl eu carcharu am bostio sylwadau ar gyfryngau cymdeithasol a oedd yn cynnwys y geiriau “rhyfel” neu “ymosodiad”. Yn swyddogol, mae Rwsia yn gwadu ei holl droseddau, a gelwir goresgyniad yr Wcráin yn ymgyrch filwrol fawr, gan mai yn ystod ymgyrch fawr y mae gan yr arlywydd yr hawl i guddio colledion Rwsia. Mae pob protest gwrth-ryfel yn Rwsia wedi cael ei hatal yn greulon. 

## Poblogaeth 
Roedd y boblogaeth yn 486,590 yn 2011. Mae'n gosmopolitan iawn a cheir yma Wcreiniaid, Rwsiaid a Groegiaid.

## Diwydiant 
Mae yma ddiwydiant trwm: e.e. gweithfeydd dur mawr "Azovstal" ac "Illych" a pheirianneg fecanyddol yn "Azovmash". Ceir yma hefyd weithfeydd adeiladu llongau, ffatri dillad ayb.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Donetsk
Laurie Holden

Actores ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Laurie Holden** (ganwyd 17 Rhagfyr 1969), fe serennodd yn y ffilmiau ''The Martian's Chronicles* (1980) a The X-Files (1996-2002), ac fe enillodd Saturn Award for Best Supporting Actress am ei pherfformiad yn *The Walking Dead* (2010).  Mae Holden yn enwog am ei phortread o’r arwres Cybil Bennett yn y ffilm *Silent Hill* (2006).  Mae hi wedi cael ei llwyddiannau mwyaf yn y ffilm *Fantastic Four* (2005) a *The Mist'' (2007.)

## Ffilmiau 
* The Martian's Chronicles (1980)
* Separate Vacations (1986)
* Physical Evidence (1989)
* Young Catherine (1991)
* TekWar- TekLab (1994)
* The Pathfinder (1996)
* The X-Files (1996-2002)
* The Magnificent Seven (1998-2000)
* The Majestic (2001)
* Bailey's Billion$  (2004)
* Fantastic Four (2005)
* Silent Hill (2006)
* The Mist (2007)
* Meet Market (2008)
* The Shield (2008)
* The Walking Dead (2010-2013)
* Honeytrap (2014)
* Dumb and Dumber To (2014)
* Major Crimes (2014-2015)
* Chicago Med (2015)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Y ddwy Aran

Mae'r **ddwy Aran** yn derm a ddefnyddir gan gerddwyr a phobl leol am Aran Fawddwy ac Aran Benllyn, sef dau fynydd i'r de o Lanuwchllyn, ger y Bala.

## copaon
[bawd|Gwaun y Llwyni: rhan o glwstwr mynyddoedd [Aran Fawddwy Rhwng Rhydymain a Llanymawddwy.]]
bawd|chwith|upright=1.9|Lleoliad y copaon

*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Ronald Storrs

Swyddog yn y Swyddfa Dramor a Threfedigaethol oedd **Syr Ronald Henry Amherst Storrs**, KCMG, CBE (19 Tachwedd 1881 – 1 Tachwedd 1955). Fe'i ganwyd yn Bury St Edmunds.  Gwasanaethodd fel yr Ysgrifennydd Orientalaidd yng Nghairo, Llywodraethwr Milwrol Jeriwsalem, Llywodraethwr Cyprus, a Llywodraethwr Gogledd Rhodesia.  Bu farw Storrs yn Llundain.

Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Penfro, Caergrawnt
Categori:Llywodraethwyr a gweinyddwyr trefedigaethol
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Suffolk
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Ann Romney

bawd|Ann Romney yn 2011.
Americanes sy'n wraig i'r dyn busnes a'r gwleidydd Mitt Romney yw **Ann Lois Romney** (née Davies) (ganwyd 16 Ebrill 1949). Hi oedd Prif Foneddiges Massachusetts o 2003 hyd 2007, pan oedd ei gŵr yn Llywodraethwr y dalaith honno.

Dyn busnes Cymreig o Gaerau ger Pen-y-bont ar Ogwr oedd ei thad, Edward R. Davies, ac ymfudodd  i Bloomfield Hills, Michigan. Roedd hefyd yn faer y ddinas honno.

Yng Nghynhadledd Genedlaethol y Blaid Weriniaethol yn Tampa, Fflorida, yn Awst 2012 anerchodd Ann Romney y gynhadledd  wedi i'w gŵr gael ei enwebu fel ymgeisydd y Gweriniaethwyr am arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Mormoniaid
Categori:Pobl a aned ym Michigan
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Mousse

bawd|Mousse siocled
Bwyd sy'n cynnwys swigod aer i roi iddo ansawdd ysgafn yw **mousse**.

Categori:Bwyd a diod yn Ffrainc
Categori:Pwdinau
Glyn M. Ashton

Cyfieithydd ac awdur Cymraeg oedd **Glyn Mills Ashton** (neu **Wil Cwch Angau**) (1910 - 1991). Cafodd ei eni yn Y Barri, Sir Forgannwg ym 1910 a'i addysg yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd lle buodd yn dysgu Cymraeg yng Ngholeg Illtud Sant, Caerdydd, am tua ugain mlynedd ac yna yn Llyfrgellydd Llyfrgell Salisbury, yn y Brifysgol, Caerdydd. Roedd yn awdur nifer o lyfrau ac yn weithgar dros y Gymraeg yn arbennig ar Bwyllgor Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri 1968, 1968. Bu farw yn 1991,  mae ei bapurau yn y Llyfrgell Genedlaethol.

## Llyfryddiaeth
Roedd yn awdur nifer o lyfrau ysgafn, crafog gan gynnwys:
**Tipyn o Annwyd* (1960),
**Y Pendefig Pygddu* (1961),
**Gemau Hwngaria* (straeon byrion), cyfieithwyd gan Glyn M Ashton a Tamas Kabdebo. (Gwasg Gee, 1961)
**Angau yn y Crochan* (1969),  o dan y ffugenw "Wil Cwch Angau"
**Doctor! Doctor!* (1964)
**Canmol dy Wlad* (1966)

Golygodd y canlynol:
**Hunangofiant a llythyau* Twm o'r Nant; (Caerdydd, 1962)
*''Anterliwtiau Twm o'r Nant: Pedair Colofn Gwladwriaeth a Cybydd-dod ac Oferedd'' (Caerdydd, 1964) (golygydd)
Atgofion (1972)

## Cyfeiriadau
Categori:Dychanwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o'r Barri
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Y Rhyfel Byd Cyntaf yn y Dwyrain Canol

250px|bawd|Brwydr Gallipoli, Chwefror i Ebrill 1915.
Un o theatrau'r Rhyfel Byd Cyntaf (1914–1918) oedd y Dwyrain Canol a welodd brwydro rhwng Ymerodraeth yr Otomaniaid, gyda chymorth o'r Pwerau Canol eraill, a'r Cynghreiriaid, yn bennaf yr Ymerodraeth Brydeinig ac Ymerodraeth Rwsia.

Ar ddechrau mis Tachwedd 1914, datganodd Ymerodraeth yr Otomaniaid jihad filwrol yn erbyn Ffrainc, Rwsia, a Phrydain, gan obeithio ennill rhagor o diriogaethau trwy ymochri ag Ymerodraeth yr Almaen yn erbyn y Cynghreiriaid. Ymatebodd Prydain trwy ddanfon llu Eingl-Indiaidd i Basra i warchod y bibell olew Eingl-Bersiaidd. Ar ddechrau mis Chwefror 1915 ymosododd y Pwerau Canol ar Gamlas Suez gan geisio cyffroi gwrthryfel Islamaidd yn yr Aifft, ond methant.

Ceisiodd Prydain orfodi'r Otomaniaid allan o'r rhyfel trwy ymgyrch lyngesol, ond methodd y Llynges Frenhinol i frwydro trwy'r Dardanelles a chyrraedd Istanbwl. Yn lle hynny, trefnwyd byddin ymdeithiol i lanio ar Gallipoli. Bu colledigion mawr i'r Cynghreiriaid ym Mrwydr Gallipoli ac enciliwyd eu lluoedd. Cafodd llu Eingl-Indiaidd ei amgylchynu yn Kut-el-Amara ym Mesopotamia, ac ildiodd yn Ebrill 1916. Yn wyneb y methiannau hyn, cynyddodd Prydain ei hymdrechion rhyfel yn y Dwyrain Canol. Codwyd byddin fawr a modern ym Mesopotamia dan y Cadfridog Syr Stanley Frederick Maude, ac yn yr Aifft cychwynnodd Byddin Ymdeithiol yr Aifft oresgyniad am Balesteina. Cychwynnodd y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn yr Otomaniaid, ac enillodd cymorth gan Brydain.

Ym Mawrth 1917 cipiodd lluoedd Maude Baghdad a gwthiwyd lluoedd yr Otomaniaid allan o Orynys Sinai ond methodd Prydain i gipio Gaza ddwywaith. Erbyn Rhagfyr, llwyddodd y Prydeinwyr i gipio Jeriwsalem dan y Cadfridog Syr Edmund Allenby, a threchodd yr Otomaniaid eto ym Mrwydr Megiddo ym Medi 1918. Cwympodd Damascus ac Aleppo i'r Cynghreiriaid ym mis Hydref, ac arwyddwyd cadoediad â'r Otomaniaid.

## Ffynhonnell 
* Ford, Roger. *Eden to Armageddon: World War I in the Middle East* (Llundain, Phoenix, 2010).

Dwyrain Canol, Y
Rhyfel Byd Cyntaf, Y
Engelbert Humperdinck (canwr)

Canwr pop o'r Deyrnas Unedig a aned yn India yw **Engelbert Humperdinck** (ganwyd **Arnold George Dorsey**; 2 Mai 1936) sydd yn enwog am ganu "Release Me", "After the Lovin'" a "The Last Waltz". Bydd yn cynrychioli'r Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan gyda'i gân "*Love Will Set You Free*".

Cymerodd ei enw llwyfan o'r cyfansoddwr Almaenig Engelbert Humperdinck.

Categori:Cantorion o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Eingl-Indiaid
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012