Charles Causley

Roedd **Charles Stanley Causley** (24 Awst 1917 - 4 Tachwedd 2003) yn ysgolfeistr, awdur, a bardd Cernewig a ysgrifennai yn y Saesneg. Nodir ei waith am ei symlrwydd a'i uniongyrchedd ac am ei berthynas â llên gwerin, yn enwedig felly ei weithiau sy’n ymwneud â'i Gernyw frodorol.

## Bywyd personol 
Ganwyd Causley yn Lannstefan (Launceston), yn fab i Charles Causley, gwastrawd a garddwr a Laura J (née Bartlett) ei wraig. Ganwyd Causley tra fo ei dad yn gwasanaethu yn y Rhyfel Byd Cyntaf fel gyrrwr yng Nghorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar y ffrynt gorllewinol. Bu ei dad marw o effeithiau nwy Almeinig pan oedd Causley yn saith mlwydd oed, ac fe'i magwyd gan ei fam.

Cafodd ei addysgu yn ysgol genedlaethol Lannstefan a Choleg Lannstefan (ysgol ramadeg).

Ni fu’n briod

## Gyrfa 
Dymuniad Causley oedd parhau a’i addysg yn yr ysgol ramadeg gyda’r gobaith o fynd ymlaen i brifysgol, ond yn 16 oed cyhoeddodd ei fam ei bod wedi cael swydd dda iddo mewn swyddfa adeiladwr. Bu’n rhaid iddo ymadael a’r ysgol i weithio mewn swydd roedd yn ei gasáu .

Ar doriad yr Ail Ryfel Byd ymunodd a’r Llynges Frenhinol fel codydd. Gwasanaethodd ar y llong HMS *Eclipse* ar Gefnfor yr Iwerydd ac ar y llong awyrennau HMS *Glory* ar y Cefnfor Tawel.

Ar ddiwedd y rhyfel aeth Causley yn fyfyriwr i goleg hyfforddi athrawon Peterborough. Wedi cymhwyso fel athro dychwelodd i wasanaethu fel athro yn ei hen ysgol gynradd, ysgol genedlaethol Lannstefan (a ail-enwyd yn ysgol *St Catherine’s* wedyn).

Former National School, Launceston - geograph.org.uk - 1596666.jpg|Ysgol Lannstefan
File:Plaque to Charles Causley - geograph.org.uk - 1596716.jpg|Plac ar wal yr ysgol

## Gyrfa fel bardd ac awdur 
Er ei fod wedi ymddiddori yn y byd llenyddol ers yn blentyn, ac wedi cyhoeddi ambell i ddrama wrth weithio fel clerc, ei gyfnod yn y llynges rhoddodd bri ar ei awen a Who .

Roedd Causley yn hoff o deithio’r byd ac yn ysgrifennu cerddi am ei brofiadau yn Awstralia, Canada, yr Aifft, Rwsia a nifer o lefydd eraill, ond roedd Cernyw yng nghanol ei holl waith. Yn 2017 darlledwyd teyrnged iddo ar BBC 4 o’r enw *Cornwalls **Native** Poet*. Yn y rhaglen mae Gillian Clarke (Bardd Cenedlaethol Cymru 2008-2016) yn nodi’r adlais o'r gynghanedd mewn rhai o’i gerddi, ar arfer Celtaidd o gysylltu â llên gwerin. Mae Clerk yn honni bod ei waith yn rhan o’r un teulu a’r traddodiad barddol Cymreig.. (Cyfeiriad dros dro BBC I-Player Cornwall's Native Poet: Charles Causley)

## Anrhydeddau 
Ym 1952 fe urddwyd Causley fel bardd yn Gorseth Kernow gyda'r enw barddol Morvardh.  Ym 1958, gwnaethpwyd Causley yn Gymrawd y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol a dyfarnwyd CBE iddo ym 1986. Pan oedd yn 83 mlwydd oed fe'i gwnaethpwyd yn Gymar Llenyddiaeth gan y Gymdeithas Llenyddiaeth Frenhinol. Ymysg gwobrau eraill y dyfarnwyd iddo bu Medal Aur y Frenhines ar gyfer Barddoniaeth ym 1967 a Gwobr Cholmondeley ym 1971. Ym 1973/74 bu'n Ymwelydd Gymrodor mewn Barddoniaeth ym Mhrifysgol Caerwysg, gan dderbyn doethuriaeth anrhydeddus o'r brifysgol honno ar 7 Gorffennaf 1977. Fe'cyflwynwydyd â Gwobr Lenyddol Heywood Hill yn 2000. Rhwng 1962 a 1966 bu'n aelod o Banel Barddoniaeth Cyngor Celfyddydau Prydain Fawr. Dyfarnwyd iddo ysgoloriaeth deithiol ddwywaith gan Gymdeithas yr Awduron.

Derbyniodd wahoddiadau i fod yn awdur-breswyl ym Mhrifysgol Gorllewin Awstralia, Sefydliad Technoleg Footscray, Victoria, ac Ysgol y Celfyddydau Cain, Banff, Alberta.

Ym 1982, ar achlysyr ei ben-blwydd yn 65 mlwydd oed, cyhoeddwyd llyfr o gerddi yn ei anrhydeddu a oedd yn cynnwys cyfraniadau gan Ted Hughes, Seamus Heaney, Philip Larkin a thri ar hugain o feirdd eraill, dilynwyd hon gan deyrnged lawnach a mwy eang, *Causley at 70*, a gyhoeddwyd ym 1987.

## Marwolaeth 
Bu farw yn Kernow House, cartref nyrsio yn Lannstefan, a chladdwyd ei weddillion yn Eglwys St Thomas, Lannstefan, tua chanllath o’i fan geni.

## Llyfrau
### I oedolion
**Hands to Dance* (short stories, later re-published as *Hands to Dance and Skylark*) (1951)
**Farewell, Aggie Weston* (1951)
*''Survivor's Leave* (1953)
**Union Street* (1957)
**Johnny Alleluia* (1961)
**Underneath the Water* (1968)
**Secret Destinations* (1984)
**Twenty-One Poems* (1986)
**A Field of Vision* (1988)
**Collected Poems, 1951-2000* (2000)

### I blant
**Figure of 8* (narrative poems 1969)
**Figgie Hobbin: Poems for Children* (i blant, 1970)
**'Quack!' Said the Billy-Goat* (c. 1970)
**The Tail of the Trinosaur* (i blant, 1973)
**As I Went Down Zig Zag* (1974)
**Dick Whittington* (1976)
**The Animals' Carol* (1978)
**Early in the Morning: A Collection of New Poems* with music by Anthony Castro and illustrations by Michael Foreman
* *Jack the Treacle Eater* (Macmillan, 1987), illustrated by Charles Keeping — winner of the Kurt Maschler Award, or the Emil, for integrated writing and illustration
**The Young Man of Cury and Other Poems* (1991)
**All Day Saturday, and Other Poems* (1994)
**Collected Poems for Children* (1996) as illustrated by John Lawrence
**The Merrymaid of Zennor* (1999)
**I Had a Little Cat* (2009)
**Timothy Winters*

### Dramau
**Runaway* (1936)
**The Conquering Hero* (1937)
**Benedict* (1938)
**How Pleasant to Know Mrs. Lear: A Victorian Comedy in One Act* (1948)
**The Ballad of Aucassin and Nicolette* (libretto, 1981)

### Golygydd
**Peninsula*
**Dawn and Dusk*
**Rising Early*
**Modern Folk Ballads*
**The Puffin Book of Magic Verse*
**The Puffin Book of Salt-Sea Verse*
**The Sun, Dancing: Anthology of Christian Verse''

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Cernywiaid
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr