Dewiniaeth Caos

alt=|bawd|Mae'r "Caosffer" yn symbol poblogaidd o fewn dewiniaeth caos.
Mae **dewiniaeth caos** () yn ysgol o ddewiniaeth sy'n pwysleisio'r defnydd pragmatig o systemau cred a chreu dulliau anuniongred a newydd.

## Egwyddorion cyffredinol
Er bod rhai technegau yn unigryw i ddewiniaeth caos (megis y defnydd o seliau), mae dewiniaeth caos yn aml yn unigoledig iawn ac yn benthyg yn hael o systemau cred eraill, gan fod dewiniaeth caos yn gweld cred fel offeryn. Ymhlith ffynonellau ei hysbrydolaeth ceir ffuglen wyddonol, damcaniaethau gwyddonol, dewiniaeth ddefodol draddodiadol, siamanaeth, athroniaeth y Dwyrain, crefydd ac arbrofi personol. Serch yr amrywiaeth eang o ymarferion unigoledig, mae dewiniaid caos (**caotiaid** fel y'u gelwir hefyd) yn aml yn gweithio gyda pharadeimau anhrefnus a digrif. Defnyddir cyffuriau seicodelig gan rai mewn techneg a elwir yn *cemognosis* (hynny yw "gnosis cemegol").

## Hanes
### Tarddiadau a chreadigaeth
Cafodd yr ysgol hon o ddewiniaeth ei chreu yng Ngorllewin Swydd Efrog, Lloegr, yn y 1970au. Trwy dechnegau amrywiol sydd yn aml yn debyg i ddewiniaeth ddefodol neu neo-siamanaeth, mae llawer o ymarferwyr yn credu y gallant newid eu profiadau goddrychol a'u realiti gwrthrychol y naill a'r llall, er bod rhai'n dadlau nad yw dewiniaeth yn gweithio trwy foddion goruwchnaturiol.

Yn ôl rhai cyfarfod a gafwyd rhwng Peter J. Carroll a Ray Sherwin yn Deptford ym 1976 oedd yn gyfrifol am greu'r ddisgyblaeth newydd, ac ym 1978 sefydlwyd yr *Illuminates of Thanateros* (IOT) gan Carroll a Sherwin, yn ddylanwad mawr ar ddatblygiad dewiniaeth caos. Datblygodd Spare ddamcaniaeth ac ymarfer a fyddai, ar ôl ei farwolaeth, yn eithriadol o ddylanwadol ar yr Illuminates of Thanateros. Yn bendant, datblygodd Spare y defnydd o seliau a gnosis. Roedd Spare hefyd yn arloeswr ym maes datblygu gwyddor gysegredig bersonol, ac yn arlunydd dawnus a ddefnyddiai delweddau fel rhan o'i dechneg o ddewino. Er bu farw Spare cyn ymddangosiad dewiniaeth caos, mae llawer o'r farn mai ef yw tad y ddisgyblaeth oherwydd ei ddiraddeliad o systemau traddodiadol o ddewiniaeth.

Ar ôl marwolaeth Aleister Crowley a Spare, roedd dewiniaeth fel yr oedd hi'n cael ei hymarfer gan isddiwylliant ocwlt ym Mhrydain yn tueddu i fod yn fwy arbrofol, personol a llai cysylltiedig â thraddodiadau yr urddau sefydlog. Ymhlith y rhesymau am hynny oedd argaeledd cyhoeddus gwybodaeth ar ddewiniaeth a fu'n gyfrinachol gynt, yn bennaf yng ngwaith Crowley ac Israeli Regardie), dewiniaeth anuniongred radicalaidd Zos Kia Cultus Austin Osman Spare, dylanwad Anghytgordiaeth a'i boblogeiddiwr Robert Anton Wilson.

### Y dyddiau cynnar
Nid oedd argraffiad cyntaf *Liber Null* yn cynnwys y term "dewiniaeth caos", ond yn cyfeirio at ddewiniaeth neu "y grefft ddewinol" yn gyffredin yn unig. Mae testunau o'r cyfnod hwn yn datgan yn gyson y dylid mabwysiadu egwyddorion byd-eang yng nghyswllt dewiniaeth, yn hytrach na dull penodol newydd neu draddodiad. Roeddent yn disgrifio eu newyddbethau fel ymdrechion i amddifadu dewiniaeth o syniadau ofergoelus a chrefyddol. Mae *Psychonaut* yn defnyddio'r label o "swyngyfaredd unigoledig fel y'i dysgwyd gan yr Illuminates of Thanateros]".
* **Gnosis ymataliol**, sef dull o fyfyrdod dwfn i mewn i gyflwr o berlewyg, math o gnosis sy'n defnyddio technegau o anadlu'n araf a rheolaidd, prosesau meddwl absennol, ymlacio corfforol cynyddol, hunan-anwytho a hunan-hypnosis. Gallai'r moddion a ddefnyddir gynnwys ymprydio, peidio cysgu, amddifadiad synhwyrol a chyffuriau sy'n achosi perlewyg.
* **Gnosis cynhyrfol**, sy'n disgrifio cyflwr o anfeddylgarwch a gyrheiddir drwy gynhyrfiad dwys megis cynhyrfiad rhywiol, emosiynau dwys, fflangelliad, dawns, drymio, siantio, gorlwytho synhwyrol, y "ffordd iawn o gerdded" a ddisgrifiai Carlos Castaneda yn ei lyfrau, goranadlu a'r defnydd o gyffuriau diluddiannol.
* **Gwacter di-hid**, a ddisgrifiai Phil Hine a Jan Fries fel y trydydd dull o gnosis. Gyda'r dull hwn mae'r swyn yn cael ei greu'n ymsangol, ac felly nid oes lawer o feddyliau i'w gostegu.

Yn ôl y gred hon, ni ystyrier defodau penodol, myfyrdodau ac elfennau eraill a geir mewn ffurfiau traddodiadol o ddewiniaeth i fod yn amgenach na dechnegau o gnosis.

### Symudiad paradeim
Un o nodweddion mwyaf trawiadol dewiniaeth caos yw'r cysyniad o'r "symudiad paradeim". Gan ddefnyddio term o'r athronydd Thomas Kuhn, datblygodd Carroll y dechneg o newid byd-olwg (neu baradeim) rhywun ar hap. Mae'r cysyniad yn un hanfodol i ddewiniaeth caos. Defnyddir technegau amrywiol i hyrwyddo hyblygrwydd cred. Mae rhai dewiniaid caos yn mynnu nad yw cred yn hanfodol i ddewino.

### Pwyslais ar ddefodolaeth greadigol
Mae addasu defodau a dyfeisio defodau newydd yn rhan bwysig o ddewiniaeth caos. Mae'r syniad fod systemau cred a thechnegau gnosis yn gydgyfnewidiol wedi arwain at greu amrywiaeth eang o ymarferion dewinol. Mae llawer o awduron yn annog darllenwyr i ddyfeisio eu steil o ddewiniaeth eu hun. Yn *Liber MMM*, hyfforddwr sylfaenol dewiniaeth caos sy'n orfodol i aelodaeth yr IOT,  gofynnir i'r myfyriwr greu ei ddefod o ddiarddeliad ei hun.

## Mewn diwylliant poblogaidd
Mae dewiniaeth caos wedi cael ei grybwyll yn lleoedd fel DC Comics, Marvel Comics, Buffy the Vampire Slayer, Undine, a Breathe (olynydd i Undine). Mae Grant Morrison wedi cynnwys portread dramatig o ddamcaniaethau dewiniaeth caos a'i hymarferion yn ei nofel raffig *The Invisibles*.

## Darllen pellach
* *Chaos Magic For Skeptics*, 2022. Carlos Atanes, ISBN 978-1914153174
* *Ethos*, 2001. Austin Osman Spare, ISBN 1-872189-28-8
* *The Writings of Austin Osman Spare*, 2007. Austin Osman Spare, ISBN 1-59547-768-3
* *Liber Null and Psychonaut*, 1987. Peter J. Carroll, ISBN 0-87728-639-6
* *Liber Kaos*, 1992. Peter J. Carroll, ISBN 0-87728-742-2
* *Psybermagick*, 1995. Peter J. Carroll, ISBN 978-1-935150-65-7
* *The Apophenion*, 2008. Peter J. Carroll, ISBN 978-1-869928-65-0
* *Prime Chaos*, 1993. Phil Hine, ISBN 1-56184-137-4
* *Understanding Chaos magic*, 1996. Jaq D. Hawkins, ISBN 1-898307-93-8
* *Seidways*, 1997.  Jan Fries, ISBN 1-869928-36-9
* *SSOTBME Revised - An Essay On Magic*, 2002. Ramsey Dukes, ISBN 0-904311-08-2

## Dolenni allanol
* Chaos Magic Theory  - o wefan Illuminates of Thanateros, Gogledd America
* Sacred Texts: Chaos Magic
* Chaos magic ar yr Open Directory Project  

## Gweler hefyd
* Gnosis
* Seliau
* Austin Osman Spare

## Cyfeiriadau
Caos