C.P.D. Tref Merthyr

Clwb pêl-droed o Merthyr Tudful ydi **Clwb Pêl-droed Tref Merthyr** (Saesneg: *Merthyr Town Football Club*). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair y De ym mhyramid pêl-droed Lloegr.
Mae Clwb Pêl-droed Tref Merthyr (Cymraeg: Clwb Pêl-droed Tref Merthyr) yn glwb pêl-droed lled-broffesiynol Cymreig sydd wedi'i leoli ym Merthyr Tudful, sy'n chwarae ar hyn o bryd yn Adran Uwch Gynghrair y De, sef seithfed haen system gynghrair pêl-droed Lloegr.

Sefydlwyd y clwb pêl-droed yn wreiddiol fel 'Tref Merthyr' ym 1908 a chwaraeodd yng Nghynghrair Bêl-droed Lloegr o 1920 i 1930, ond fe wnaeth y clwb chwalu ym 1934 a chael ei ddisodli gan Glwb Pêl-droed Merthyr Tudful newydd ei ffurfio ym 1945, tan 2010 pan gafodd y clwb ei ddiddymu a'i ailsefydlu yn ôl i'w enw gwreiddiol 'Tref Merthyr'. Yna derbyniwyd y clwb i Adran Un o Gynghrair y Gorllewin.[3]

Chwaraeodd y clwb ym 5ed haen pêl-droed Lloegr am 5 mlynedd, o 1988–89 i 1994–95. Ym 1991–92 fe orffennon nhw'n 4ydd yng Nghynhadledd Bêl-droed Lloegr (bellach y Gynghrair Genedlaethol), safle uchaf erioed y clwb ym mhyramid pêl-droed Lloegr. Cawsant eu hisraddio yn 1994–95. Mae Merthyr wedi cyrraedd ail rownd Cwpan yr FA ar bum achlysur, yn 1946–47, 1954–55, 1973–74, 1979–80 a 1990–91. Yn fwyaf diweddar fe gyrhaeddon nhw rownd gyntaf y gystadleuaeth yn 2022–23.
Ffurfiwyd y clwb ym 1908 gan chwarae yn Y Gynghrair Bêl-droed rhwng 1920 a 1930.. Aeth y clwb i'r wal ym 1934 gyda dyledion o £3,000 ond wedi'r Ail Ryfel Byd sefydlwyd **Clwb Pêl-droed Merthyr Tudful** ym 1945, ond yn dilyn trafferthion arianol cafodd y clwb ei ddirwyn i ben yn 2010. Ffurfiwyd clwb newydd gan grŵp o gefnogwyr o dan yr hen enw, C.P.D. Tref Merthyr gan gychwyn tymor 2010-11 yn Adran Gyntaf y Gynghrair Gorllewinol.

## Hanes cynnar (1909–1934) 
Ym 1909, ymunodd Tref Merthyr â một dosbarth isaf y Gynghrair Deheuol, a oedd, er ei fod yn gynghrair yn bennaf Saesneg, yn cynnwys sawl clwb Cymreig arall, yn enwedig Caerdydd, Sir Fynwy a Thref Abertawe. Ar ôl gorffen yn drydydd yn 1911–12, cafodd y clwb ei hyrwyddo i'r dosbarth cyntaf, er iddynt gael eu dirymu yn ôl i'r ail ddosbarth ym 1913–14. Ni weithiodd y Gynghrair Deheuol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a phan adferwyd hi ar gyfer tymor 1919–20, dychwelwyd Merthyr yn ôl i'r dosbarth uchaf.Yn yr haf 1920, ehanguodd y Gynghrair Pêl-droed gyda chreu Dosbarth Trydddol newydd, a oedd wedi'i gwneud o'r Dosbarth Cyntaf o'r Gynghrair Deheuol o'r tymor blaenorol. Er iddynt orffen yn ail waelod y tymor cyn hynny, fel arfer lle dirymu, daeth Merthyr yn aelod newydd o'r Gynghrair Pêl-droed.Yn eu tymor cyntaf yn y Gynghrair Pêl-droed, roedd gan y clwb dywydd much gwell a gorffeniad.

## blynyddoedd Merthyr Tudful (1945-2010) 
Ail-ymddangosodd y clwb fel CPD Merthyr Tudful, a ffurfiwyd yn 1945, ac ymuno â Chynghrair Cymru. Yn eu tymor cyntaf, fe orffennon nhw yn ail ac ymuno â Chynghrair y De. Bu’r clwb yn hynod lwyddiannus yn eu tymhorau cyntaf, gan ennill y bencampwriaeth yn 1947–48, 1949–50, 1950–51, 1951–52 a 1953–54. Yn nhymor ennill pencampwriaeth 1947–48, dim ond un pwynt a gollodd Merthyr gartref (yn erbyn Colchester United) a dim ond pedair gêm a gollwyd drwy’r tymor. Fodd bynnag, er eu llwyddiant, methodd y clwb â chael eu hethol i Gynghrair Pêl-droed Lloegr. Daeth tymor 1950–51 i ben gyda Merthyr yn ennill Cynghrair y De, Cwpan Cymru, Cwpan Cynghrair y De a Chwpan Her Cymru.

Ar ôl bownsio rhwng gwahanol adrannau Cynghrair y De yn ystod y 1960s, 1970s a 1980s, enillodd y clwb eu chweched pencampwriaeth o'r diwedd yn 1988-89, gan eu gwneud yn gyd-ddeiliaid record teitl Cynghrair y De ynghyd â Southampton. Y tro hwn, roedd ennill y bencampwriaeth yn golygu dyrchafiad i'r Gynhadledd Bêl-droed, pumed lefel pêl-droed Lloegr. Gorffennodd y clwb yn nawfed yn eu dau dymor cyntaf, ac yna'n bedwerydd. Fodd bynnag, aethant i ddirywiad wedyn, a chawsant eu diarddel yn ôl i Gynghrair y De ym 1995, lle buont yn parhau tan ddiwygio yn 2010. Dylent fod wedi cael eu diarddel tymor ynghynt, ond cawsant eu hachub pan fethodd pencampwyr yr Uwch Gynghrair Gogleddol Marine â bodloni meini prawf y stadiwm ar gyfer y gynghrair.

Roedd perfformiad gorau’r clwb yng Nghwpan FA Lloegr yn cyrraedd yr ail rownd, a lwyddwyd i’w chwarae ym 1946–47 (colli 3–1 i Reading), 1954–55 (colli 7–1 i Bradford City), 1973–74 (colli 3–0 i Hendon), 1979–80 (colli 3–1 mewn ail chwarae) gyda Chesham – 9 (colli 3–1) a Chesham 9 (colli 3–1 mewn ail chwarae) gyda Chesham – 19. Woking). Yr unig dro i’r clwb lwyddo i drechu clwb Cynghrair Pêl-droed yng Nghwpan FA Lloegr oedd yn rownd gyntaf cwpan 1946–47, pan guron nhw Bristol Rovers 3-1. Bu’r clwb yn llawer mwy llwyddiannus yng Nghwpan Cymru, a enillwyd ganddynt ar dri achlysur: 1949 (curo Abertawe 2–0), 1951 (curo Caerdydd 3–2 mewn ailchwarae) a 1987 (curo Casnewydd 1–0 mewn ailchwarae). Yn ogystal, daeth y clwb yn ail yn 1947 a 1952.

Ar ôl ennill y rownd derfynol yn 1987, cafodd y clwb yr hawl i fynd i mewn i Gwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop, ar adeg pan gafodd clybiau Lloegr eu gwahardd o gystadleuaeth Ewropeaidd. Yn y rownd gyntaf, cawsant eu tynnu yn erbyn y clwb Eidalaidd Atalanta. Llwyddodd y clwb i sicrhau buddugoliaeth yn y cymal cyntaf gartref, gan guro’r Eidalwyr 2-1. Serch hynny, collwyd y cymal dychwelyd 2-0, a chafodd y clwb ei ddileu o'r gystadleuaeth. Yn hanesyddol, cystadleuwyr mwyaf y clwb yw Gloucester City. Chwaraeodd y ddau glwb dros 120 o weithiau yn eu hanes, gan ei wneud yn un o'r darbi Eingl-Gymreig a chwaraewyd fwyaf mewn pêl-droed. Ar ddiwedd y 1990au a dechrau'r 2000au roedd Sir Casnewydd yn gystadleuwyr lleol ond nid yw'r timau wedi cyfarfod yn yr un gynghrair ers blynyddoedd lawer.

## 2010 - presennol 
Yn 2010, C.D.A. Merthyr Tudful o Gynghrair Bêl-droed y De ei ddiddymu. Ffurfiwyd clwb newydd o dan yr enw Tref Merthyr ac ymunodd â Chynghrair Pêl-droed y Gorllewin. Defnyddiodd y clwb Rhiw’r Ddar, a rennir gyda C.F.C. Ffynnon Taf, fel ei faes cartref. Cafwyd dyrchafiad o'r Adran Gyntaf i Uwch Adran Cynghrair y Gorllewin yn y tymor cyntaf a symudodd y clwb i Barc Penydarren ar gyfer tymor 2011–12.[7][8] Llwyddwyd i gael dyrchafiad i Gynghrair y De yn 2012.[angen dyfynnu]

Cyrhaeddodd y tîm rownd gyntaf Cwpan FA Lloegr 2022-23, lle collon nhw 2-0 i Buxton. Yn nhymor 2024–25 cafodd y clwb ddyrchafiad i system y Gynghrair Genedlaethol fel pencampwyr De Uwch Gynghrair y De ar ôl 9 mlynedd yn yr adran.

## Stadiwm 
Parc Penydarren, 
Trwy gydol hanes Tref Merthyr, eu lleoliad cartref yw Parc Penydarren. Arferai'r safle gael ei ddefnyddio gan y Rhufeiniaid ar gyfer eu gwersyll milwrol lleol ac yn ystod y chwyldro diwydiannol daeth yn rhan o ystâd Penydarren House. Yn ystod hanner olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg defnyddiwyd Parc Penydarren gan y bobl leol fel hamdden agored ar gyfer teithiau cerdded, cystadlaethau athletau a chwaraeon tîm. Cafodd ei ailddatblygu yn y 1890au gan ychwanegu trac rhedeg lludw a thrac beicio i ddarparu ar gyfer y chwiw mewn rasio troed a beic. Mewn ymgais gynnar i ddod â rygbi'r gynghrair i Gymru, sefydlwyd tîm lleol RLFC Merthyr Tudful ar Faes y Coleg. Arweiniodd hyn yn ei dro at Barc Penydarren mwy yn gartref i dîm teithiol cyntaf tîm rygbi’r gynghrair Awstralia lle bu iddynt wynebu XIII Cymru o flaen torf o 6,000.

## Record yn Ewrop
## Anrhydeddau
***Cwpan Cymru 3**
**Enillwyr: 1949, 1951, 1987
**Cyrraedd Rownd Derfynol: 1924, 1947, 1952

## Cyfeiriadau
Tref Merthyr
Categori:Sefydliadau 1908