open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mamie Eisenhower

Roedd **Mamie Geneva Doud Eisenhower** (14 Tachwedd 1896 – 1 Tachwedd 1979) yn wraig i Arlywydd yr Unol Daleithiau Dwight D. Eisenhower, ac yn Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1953 i 1961.

Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Rosalynn Carter

Roedd **Eleanor Rosalynn Carter** (**Smith** gynt; 18 Awst 1927 – 19 Tachwedd 2023) yn awdur, ymgyrchydd ac yn wraig i Jimmy Carter, 39ain Arlywydd yr Unol Daleithiau. Gwasanaethodd fel Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1977 i 1981.

Bu farw yn 96 mlwydd oed yn Nhachwedd 2023 wedi diagnosis o dementia yn gynharach yn y flwyddyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Irene Steer

Roedd **Irene Steer** (10 Awst 1889 – 18 Ebrill 1977) yn nofiwr dull rhydd o Gymru, y fenyw gyntaf o Gymru i ennill medal aur Olympaidd ac yn arloeswraig ym myd chwaraeon Cymreig i ferched.

## Cefndir 
Ganwyd Irene Steer ar 10 Awst 1898 yng Nghaerdydd a’i bedyddio yn Eglwys Anglicanaidd St John, Caerdydd ar 4 Medi o’r un flwyddyn. Roedd hi’n un o bum plentyn (ond dim ond tri i gyrraedd oedolaeth) i George Steer, dilledydd, ac Annie Chorlotte (née Lewis) ei wraig. Roedd teulu’r tad yn hanu o Odiham, Hampshire, a theulu’r fam o’r Hendy-gwyn, Sir Gaerfyrddin.

## Addysg 
Bu Ireen Steer yn ddisgybl yn Ysgol Ganolradd Merched Caerdydd (rhan o Ysgol Uwchradd Caerdydd bellach)

## Gyrfa fel nofiwr 
Gan fod un o’i chwiorydd hŷn yn ddioddef o’r ddarfodedigaeth (TB), a’r gred bod awyr iach ac ymarfer corff yn foddion i osgoi dal yr afiechyd, bu rhieni Irene yn mynd a hi i *Faddon* (pwll) *Nofio Cyhoeddus, Guildford Crescent*, Caerdydd yn aml.

Datblygodd yn nofiwr cryf gan ennill pencampwriaeth nofio i fenywod Cymru pob blwyddyn rhwng 1907 a 1913. Enillodd Fedal Arian Pencampwriaethau Prydain ym 1908 a 1909 a’r Fedal Aur (gan gyfartalu record y byd) ym 1910.

## Gemau Olympaidd 1912 
Cymhwysodd Ireen Steer i gynrychioli'r Deyrnas Unedig yng Ngemau Olympaidd Stockholm, 1912.

Roedd y ffaith ei bod wedi cael yr hawl i gystadlu yn y Gemau Olympaidd yn ei gwneud hi’n arloeswr ym myd chwaraeon Cymreig i ferched. Cyn 1900 doedd merched dim yn cael cystadlu yn y Gemau Olympaidd. Ym 1912 daeth nofio i ferched yn gystadleuaeth gydnabyddedig yn y gemau, gan hynny roedd hi’n un o ferched cyntaf yn y byd i gystadlu fel nofiwr benywaidd rhyngwladol.

Bu Steer yn cystadlu yn y ras dull rhudd unigol dros 100 metr, gan ennill ei rownd ragbrofol. Yn ystod y rhagbrawf bu mewn gwrthdrawiad a chyd gystadleuydd o’r Almaen (doedd dim lonydd mewn pyllau ar y pryd), ac wedi cwyn cafodd ei diarddel.

Bu’n rhan o dîm ras cyfnewid 4 x 100 metr y DU a fu’r tîm yn fuddugol, gan wneud Steer y Gymraes gyntaf i ennill medal aur Olympaidd; yn un o dair menyw Gymreig sydd wedi ennill medal aur, y ddwy arall yw Nicole Cooke (beicio, 2008) a Jade Jones (taekwondo, 2012).

## Bywyd personol 
Ym 1915 priododd William Nicholson, cyfarwyddwr a chadeirydd Clwb Pêl Droed Caerdydd. Bu iddynt dair merch ac un mab.

Bu farw ym 1977, 31 mlynedd cyn i fenyw Gymreig arall ennill medal aur Olympaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1912
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofwyr o Gymru
Claire Summers

Mae **Claire Summers** (ganwyd 1974) yn gyflwynydd teledu ar BBC Cymru.

Fe'i ganwyd yng Nghaerdydd, ond tyfodd i fyny yn y Bontfaen, a chafodd ei haddysg yn Ysgol Howell's, Llandaf. Enillodd radd BA ym Mhrifysgol Aberystwyth, ac ôl-radd mewn newyddiaduraeth o Brifysgol Caerdydd.

Gweithiodd Summers i deledu Channel One ym Mryste, gan ohebu, ffilmio, golygu a chyflwyno rhaglenni.  Ymunodd Summers gyda BBC Cymru yn 2000.  Gan mai Summers a Jason Mohammad oedd yr aelodau ieuengaf o dim BBC Wales Today, gofynnwyd iddynt yn aml i ymgymryd ag adroddiadau yn seiliedig ar weithgareddau - megis yn 2005, pryd y bu'n rhaid i Summers arwain un o'r Gwartheg Duon Cymreig o'r enw Ceridwen yn Sioe Frenhinol Cymru.  Daeth Summers yn brif gyflwynydd chwaraeon i Wales Today ar yr 8fed o Fedi 2008.

## Dolenni allanol
* 
* Proffil ar wefan Welsh Stars 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Howell's, Llandaf
Categori:Pobl o Fro Morgannwg
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Shahid Khaqan Abbasi

Prif Weinidog Pacistan ers 1 Awst 2017 yw **Shahid Khaqan Abbasi** (ganwyd 27 Rhagfyr 1958).

Fe'i ganwyd yn Karachi, Sindh. Cafodd ei addysg ynn Ngholeg Lawrence, Murree, ym Mhrifysgol Califfornia, Los Angeles, ac ym Mhrifysgol George Washington, Washington, D.C..

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Prif Weinidogion Pacistan
Bess Truman

Roedd **Elizabeth Virginia "Bess" Truman** (**Wallace** yn gynt; 13 Chwefror 1885 – 18 Hydref 1982) yn wraig i Arlywydd yr Unol Daleithiau Harry S. Truman ac yn Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1945 i 1953.

## Gwrth-Semitiaeth
Yn 1961, cynhaliodd David Susskind gyfres o gyfweliadau gyda’r cyn-Arlywydd Truman yn Independence. Ar ôl codi Truman o’i gartref i fynd ag ef i'r Llyfrgell Arlywyddol Truman ar gyfer cyfweliadau dros nifer o ddyddiau, gofynnodd Susskind i Truman ynglŷn â pham nad oedd wedi cael ei wahodd i mewn i’r tŷ. Yn ôl yr hanesydd arlywyddol Michael Beschloss, dyweodd Truman wrth Susskind, “Tŷ Bess yw hwn” ac nad oedd gwestai Iddewig erioed wedi bod yno, ac na fyddai un yn y dyfydol ychwaith.

Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Brif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Colin Powell

Roedd **Colin Luther Powell** (5 Ebrill 1937 – 18 Hydref 2021) yn wleidydd Americanaidd.

Cafodd Powell ei eni yn Ninas Efrog Newydd, yn fab i rhieni o Jamaica, Luther a Maud Powell. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Dinas Efrog Newydd, ac wedyn daeth yn aelod y ROTC. Bu'n filwr am 35 mlynedd.

## Cyfeiriadau
Gwladol
Categori:Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Categori:Cynghorwyr Diogelwch Cenedlaethol yr Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Llywodraeth yr Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol yr Unol Daleithiau
Unol Daleithiau
Eglwys Ein Harglwyddes, Seren y Môr, a Santes Gwenffrewi

Eglwys Gatholig fach yn Amlwch ar Ynys Môn yw **Eglwys Ein Harglwyddes, Seren y Môr, a Santes Gwenffrewi**. Fe'i hadeiladwyd rhwng 1932 a 1937 gan y pensaer Eidalaidd Giuseppe Rinvolucri. Mae'n gysegredig i Santes Gwenffrewi yn ogystal â'r Forwyn Fair, a adenwir weithiau fel *Seren y Môr*.

Mae'r eglwys fach yn neilltuol fel enghraifft o eglwys fodern Gymreig. Wedi ei hadeiladu o goncrit yn bennaf, mae'r eglwys yn dwyn ffurf cwch neu long wedi'i throi ar ei phen – cyfeiriad at dreftadaeth forol pentref Amlwch a lleoliad yr eglwys ger y môr.

Ar ôl dirywiad yn y concrit, caeodd yr eglwys yn 2004 ac roedd mewn perygl cael ei dymchwel cyn ymgyrch lwyddiannus i godi arian i'w hadfywio. Fe ailagorodd yn 2011 yn dilyn y gwaith adnewyddu. Mae'n adeilad rhestredig Gradd II*.

Categori:Eglwysi Catholig yng Nghymru
Categori:Amlwch
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Milena Miconi

Actores o'r Eidal ydy **Milena Miconi**, (ganed 15 Rhagfyr 1971).

Cafodd ei geni yn Rhufain. Mae'n briod ar hyn o bryd i Mauro Graiani.

## Ffilmiau
* 1997: *Finalmente soli*, direction Umberto Marino
* 1997: ''Fuochi d'artificio*, direction Leonardo Pieraccioni
* 2010: *Il sottile fascino del peccato*, direction Franco Salvia
* 2011: *Divino*, (short) direction Giovanni Bufalini
* 2011: *La strada di Paolo]]*, direction Salvatore Nocita
* 2011: *Miss Wolf and the Lamb*, (corto) regia di Roberto Leoni
* 2012: *00 metri dal paradiso*, regia di Raffaele Verzillo
* 2013: *Il disordine del cuore*, regia di Edoardo Margheriti
* 2015: *Babbo Natale non viene da Nord]]'', regia di Maurizio Casagrande

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Milena Miconi yn IMDB

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Pobl o Rufain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Bill Evans

Pianydd Jazz oedd **Bill Evans** (16 Awst 1929 – 15 Medi 1980).

Daeth i'r amlwg fel rhan o fand Miles Davis yn ystod 1958 ac 1959, gan chwarae ar record arloesol Davis *Kind of Blue*. Ar ôl gadael Davis aeth ymlaen i gael gyrfa llwyddiannus a dylanwladol o dan ei enw ei hunan. Roedd ei arddull ar y piano yn rhamantaidd ac yn fynegiannol, gan gyflwyno elfennau harmonïol cymhleth o gerddoriaeth clasurol.

Bu farw yn 1980 ar ôl hanes hir o broblemau gyda chyffuriau, a ddechreuodd yn ystod ei gyfnod ym mand Miles Davis.

Mae'n brif gymeriad y llyfr *Intermission* gan yr awdur Cymreig Owen Martell, sy'n disgrifio cyfnod ei fywyd yn 1961 yn dilyn marwolaeth y chwaraewr bas dwbl Scott LaFaro, a fu'n rhan o driawd Evans.

## Recordiau (detholiad) 
* *New Jazz Conversations*, 1956
* *Everybody Digs Bill Evans*, 1958
* *Waltz for Debby*, 1961

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Wayne Shorter

Sacsoffonydd a chyfansoddwr jazz o bwys yw **Wayne Shorter** (ganwyd 25 Awst 1933; m. 2 Mawrth 2023). Daeth i'r amlwg ym mand Art Blakey yn y 1960au cynnar cyn ennill enwogrwydd sylweddol, yn gyntaf yn aelod o fandiau Miles Davis rhwng 1964 a 1970 ac ers hynny, fel un o gyd-arweinwyr y band Weather Report ac ar nifer o recordiau o dan ei enw ef ei hunan.

Yn ogystal â bod yn sacsoffonydd dylanwadol, Shorter yw un o gyfansoddwyr mwyaf blaenllaw jazz ers y 60au. Roedd lle blaenllaw i'w gyfansoddiadau ym mherfformiadau bandiau Blakey a Davis, ac ef oedd un o brif gyfansoddwyr Weather Report.

## Recordiau (detholiad) 
* *Speak no Evil*, 1964
* ''Adam's Apple*, 1966
* *Atlantis*, 1985
* *Footprints Live!*, 2001

Gyda Weather Report:
* *Weather Report*, 1970
* *Heavy Weather'', 1977

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Pobl o Newark, New Jersey
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Sacsoffonyddion o'r Unol Daleithiau
Robert Hardy

Actor Seisnig oedd **Timothy Sydney Robert Hardy, CBE, FSA** (29 Hydref 1925 – 3 Awst 2017).

Fe'i ganwyd yn Cheltenham, yn fab i Jocelyn (née Dugdale) a Henry Harrison Hardy (prifathro Coleg Cheltenham).  Cafodd ei addysg yn Ysgol Rugby ac yng Ngholeg Magdalen, Rhydychen. Ffrind Richard Burton oedd ef. Actiodd Hardy gyda Burton yn y ffilmiau *The Spy Who Came in from the Cold* a *The Gathering Storm*.

## Ffilmiau
**The Spy Who Came in from the Cold* (1965)
**Berserk!* (1967) 
**How I Won the War* (1967)  
**Young Winston* (1972)
**The Gathering Storm* (1974)
**The Shooting Party* (1985)
**Sense and Sensibility* (1995)  
**Mrs. Dalloway* (1997) 
**The Tichborne Claimant* (1998) 
**An Ideal Husband* (2000)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002) fel Cornelius Fudge
**Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005) fel Cornelius Fudge
**Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007) fel Cornelius Fudge  
**Margaret* (2009) fel Willie Whitelaw

## Teledu
**An Age of Kings* (1960)
**The Spread of the Eagle* (1963) 
**The Troubleshooters* (1966-70)
**Elizabeth R* (1971), fel Robert Dudley, Iarll Caerlŷr
**Edward the Seventh* (1975), fel Albert o Saxe-Coburg-Gotha
**All Creatures Great and Small* (1978–1980; 1988–1990)
**Twelfth Night* (1980) 
*''Jenny's War* (1985)
**Northanger Abbey* (1986)
**Hot Metal* (1986-88)
**Bomber Harris* (1989)
**Middlemarch* (1994)
**Little Dorrit'' (2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalen, Rhydychen
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Eleanor Roosevelt

Roedd **Anna Eleanor Roosevelt** (11 Hydref 1884 – 7 Tachwedd 1962) yn wleidydd, diplomydd ac actifydd Americanaidd. Hi yw'r Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau a wasanaethodd am y cyfnod hiraf, wedi iddi ddal y swydd o fis Mawrth 1933 i fis Ebrill 1945 yn ystod pedwar tymor ei gŵr, Franklin D. Roosevelt, fel Arlywydd yr Unol Daleithiau. Gwasanaethodd hefyd fel Cynrychiolydd yr Unol Daleithiau i Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig. Fe'i gelwir yn "Brif Foneddiges y Byd" gan yr Arlywydd Harry S. Truman wrth iddo dalu teyrnged i'r hyn yr oedd Roosevelt wedi cyflawni dros hawliau dynol.

Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Robert Dudley, Iarll Caerlŷr

Iaf Iarll Caerlŷr a chariad Elisabeth I, brenin Lloegr, oedd **Robert Dudley** (24 Mehefin 1532 (neu 1533) – 4 Medi 1588). Mab John Dudley, Dug Northumberland, a'i wraig Jane, oedd ef. Ei frawd oedd Arglwydd Guildford Dudley, priod Yr Arglwyddes Jane Grey.

Categori:Genedigaethau 1532
Categori:Marwolaethau 1588
Lou Henry Hoover

Roedd **Lou Henry Hoover** (29 Mawrth 1874 – 7 Ionawr 1944) yn wraig i Arlywydd yr Unol Daleithiau Herbert Hoover a gwasanaethodd fel y Brif Foneddiges o 1929 i 1933.

Daearegydd oedd ei gŵr, wrth ei grefft, a phgriododd y ddau yn 1899. Teithiodd gydag ef ar hyd a lled y byd, gan gynnwys Shanghai, Tsieina, lle dysgodd yr iaith - yr unig Brif Foneddiges i siarad un o ieithoedd Asia.

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Grace Coolidge

Roedd **Grace Anna Goodhue Coolidge** (3 Ionawr 1879 – 8 Gorffennaf 1957) yn wraig i'r 30ain Arlywydd yr Unol Daleithiau Calvin Coolidge. Roedd yn Brif Foneddiges o 1923 i 1929. 

Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Brif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Arfbais Rwmania

bawd|Arfbais Rwmania
Eryr euraidd coronog ar darian las yw **arfbais Rwmania**. Dalia'r eryr deyrnwialen yn ei grafanc chwith, cleddyf yn ei grafanc dde, a chroes Uniongred yn ei big. Ar ei frest mae'n dwyn tarian chwarterog sy'n darlunio symbolau rhanbarthol: eryr euraidd i gynrychioli Walachia, pen tarw am Foldafia, eryr a saith castell i gynrychioli Transylfania, a llew euraidd yn dwyn crymgledd i ddynodi Oltenia a Banat. Ar hollt sy'n rhannu'r ddau chwarter isaf, darlunir dau ddolffin i symboleiddio Dobruja.

Rwmania
Categori:Rwmania
Gorsaf reilffordd Bow Street

Mae **Bow Street** yn orsaf rheilffordd ar Rheilffordd y Cambrian sy'n gwasanaethu pentref Bow Street. Adeiladwyd yr orsaf newydd i'r de o'r hen safle ac fe agorodd ar 14 Chwefror 2021.

## Hanes
Agorodd yr orsaf wreiddiol ar 14 Mehefin 1864 yn rhan o linell *Aberystwith and Welsh Coast Railway* rhwng Borth ac Aberystwyth. Caewyd yr orsaf ar 14 Mehefin 1965 fel rhan o doriadau anferth Beeching i'r system reilffyrdd ar draws gwledydd Prydain.

## Ail-agor
Yn dilyn pwysau lleol, yn 2015, comisiynodd Llywodraeth Cymru astudiaeth i ail-agor yr orsaf yn Bow Street Mae Bow Street yn bendref gymudo 3 milltir i'r gogledd o Aberystwyth ac wedi tyfu'n aruthrol ers y 1960au gan gynnig tai rhatach na chanol tref Aberystwyth.

Bydd disgwyl i'r orsaf newydd leihau nifer y ceir sy'n teithio'n ddyddiol i ganol tref Aberystwyth ar gyfer gwaith yn y brifysgol, swyddfeydd y Llywodraeth a Chyngor Sir Ceredigion ynghŷd â busnesau eraill y dref. Gan fod yr osraf arfaethedig i fod ar hyd llwybr rheilffordd sydd eisoes yn cael ei ddefnyddio (llinell Aberystwyth i'r Amwythig) nid oes angen adeiladu cledrau newydd.

Gwnaethpwys cais gan Lywodraeth Cymru i Lywodraeth y DU am grant o £4 miliwn tuag at ail-agor yr orsaf ar safle ychydig i'r de o'r orsaf wreiddiol sydd, ar hyn o'r bryd yn safle masnachwr deunydd adeiladu. Mae'r cynlluniau newydd yn cynnwys adnoddau ar gyfer maes parcio ar gyfer 110 o gerbydau, storfa beiciau a chyfnewidfa bysiau a choetsis.

Cyhoeddwyd yng Ngorffennaf 2017 bod yr orsaf wedi derbyn sêl bendith Adran Drafnidaeth San Steffan. Bydd yr orsaf newydd yn costio oddeutu £6.8 miliwn a roedd disgwyl iddo agor Mawrth 2020. Arafwyd y gwaith gan bandemig COVID-19 a felly agorwyd yr orsaf yn swyddogol ar 14 Chwefror 2021, gyda'r trên cyntaf yn cyrraedd ar fore Sul, 9.12am.

## Dolenni Allanol
*Gorsaf a chyfnewidfa Bow Street, Llywodraeth Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gorsafoedd rheilffordd yng Ngheredigion
Arfbais y Ffindir

bawd|Arfbais y Ffindir
Llew dywal euraidd ar darian goch yw **arfbais y Ffindir**. Mae gan y llew goron ar ei ben a garbras dros ei goes flaen dde sy'n gafael mewn cleddyf, a saif ei bawennau ôl ar grymgledd. Mae maes y darian yn frith o rosynnau arian.

Ffindir, Y
Categori:Y Ffindir
Arfbais Norwy

bawd|Arfbais Norwy
Llew dywal euraidd ar darian goch yw **arfbais Norwy**. Mae'r llew yn dwyn bwyell ac yn gwisgo coron. Rhoddir coron ar ben y darian ei hun.

Norwy
Categori:Norwy
Arfbais Gwlad Pwyl

bawd|Arfbais Gwlad Pwyl
Eryr gwyn coronedig ar darian goch yw **arfbais Gwlad Pwyl**.

Pwyl, Gwlad
Categori:Gwlad Pwyl
Arfbais Gwlad Groeg

bawd|Arfbais Gwlad Groeg
Croes wen ar darian las a amgylchynir gan ddau frigyn llawryf yw **arfbais Gwlad Groeg**.

Groeg
Categori:Diwylliant Gwlad Groeg
Arfbais y Swistir

bawd|Arfbais y Swistir
Croes wen ar darian goch yw **arfbais y Swistir**. Dyma'r un dyluniad a geir ar faner y Swistir.

Swistir, Y
Categori:Diwylliant y Swistir
Llywodraeth ffederal yr Unol Daleithiau

**Llywodraeth Ffederal yr Unol Daleithiau** (Saesneg: *Federal Government of the United States*) yw llywodraeth genedlaethol yr Unol Daleithiau, gweriniaeth yng Ngogledd America.

## Canghennau'r llywodraeth ffederal 
Mae tair prif gangen i'r llywodraeth ffederal, y gangen ddeddfwriaethol, y gangen weithredol a'r gangen farnwrol.

### Cangen ddeddfwriaethol 
Cyngres yr Unol Daleithiau, sy'n cynnwys Tŷ'r Cynrychiolwyr a'r Senedd, yw cangen ddeddfwriaethol y llywodraeth ffederal.

### Cangen weithredol 
Cynhwysa'r gangen weithredol yr Arlywydd, yr Is-Arlywydd, y Cabinet, yr adrannau gweithredol a'r asiantaethau.

### Cangen farnwrol 
Y gangen farnwrol sy'n egluro a gweithredu cyfreithiau'r wlad.


Ffederal
Arfbais yr Almaen

bawd|Arfbais yr Almaen
Eryr du, a chanddo crafangau, pig a thafod coch, ar darian felen yw **arfbais yr Almaen**.

Categori:Yr Almaen
Almaen, Yr
Aciclovir

Mae **aciclovir** yn gyffur gwrthfiraol sy’n cael ei ddefnyddio i drin heintiau herpes.

## Hanes 
Cafodd aciclovir ei greu yng nghanol y 1970au gan gael ei weld fel dechrau cyfnod newydd mewn therapi gwrthfiraol. Cafodd ei hynysu o sbwng Caribïaidd, Cryptotethya crypta. Derbyniodd un o’i ddyfeiswyr Gertrude B. Elion y Wobr Nobel  am Feddygaeth ym 1988, yn rhannol am ei gwaith ar ddatblygu’r moddion

## Defnydd 
Mae’r gwahanol fathau o firysau herpes yn gyfrifol am nifer o afiechydon. Mae herpes simplex yn achosi’r dolur annwyd a herpes gwenerol, a symptomau tebyg yn y llygaid (herpes keratitis), y dwylo (ffelwm herpes) ac yn yr ymennydd (herpes enceffalitis), a’r anws. Mae’r firws farisela herpes zoster yn achosi brech yr ieir a’r eryr. Mae tua 130 o wahanol fathau o firws herpes gyda 9 ohonynt yn effeithio ar fodau dynol.

Gellir defnyddio aciclovir i drin y rhan fwyaf o heintiau herpes. Mae ar gael ar ffurf tabledi, hufen, eli llygaid ac ar gyfer chwistrell. Mae’r hufen a’r eli yn cael eu defnyddio yn gyffredin i drin doluriau annwyd. Gall cyflymu’r broses o iachau’r dolur cyn belled â’i fod yn cael ei ddefnyddio cyn gynted a bod symptomau yn ymddangos.

## Brandio 
Mae aciclovir ar gael fel meddyginiaeth generig. Mae hefyd yn cael ei ddosbarthu yng ngwledydd Prydain o dan yr enwau *Action Cold Sore Cream, Boots Avert, Cymex, Ultra, Lypsol Aciclovir 5%, Soothelip, Virasorb, a Zovirax*. Mae’r cyffur ar gael ar ffurf eli a hufen dros y cownter mewn siopau ac archfarchnadoedd yng ngwledydd Prydain. Mae angen presgripsiwn ar gyfer tabledi a chwistrell
* Teimlo’n gyfoglyd, yn cyfogi neu’n cael poen bol ar ôl ei ddefnyddio
* Yn cosi ar ôl ei ddefnyddio
* Yn cael cur pen
* Yn ddioddef o’r dolur rhydd
* Yn teimlo’n gysglyd neu’n benysgafn

### Beichiogrwydd 
Does dim risg wedi ei nodi o ddefnyddio eli na hylif. Prin yw’r risg o ddefnyddio’r moddion fel tabled neu chwistrelliad, ond dylai merched sy’n bwriadu dechrau teulu neu’n canfod eu bod yn feichiog wrth ddefnyddio’r feddyginiaeth trafod eu triniaeth gyda gweithiwr iechyd proffesiynol.

### Gyrru 
Ac eithrio bod y cyffur yn gwneud y claf yn gysglyd neu’n benysgafn, does dim rheswm dros beidio gyrru.

## Cyfeiriadau 
## Rhybudd Cyngor Meddygol
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Cathy McGowan (cyflwynydd)

Cyflwynydd teledu Seisnig yw **Cathy McGowan** (ganwyd 1943). Hi oedd gwraig cyntaf yr actor Cymreig Hywel Bennett. Priododd a'r canwr Michael Ball yn 1992.

## Teledu
**Ready Steady Go!* (1963-66)

Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Florence Harding

Roedd **Florence Mabel Harding** (**Kling** yn gynt; 15 Awst 1860 – 21 Tachwedd 1924) yn wraig i'r Arlywydd yr Unol Daleithiau Warren G. Harding, ac yn Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1921 i 1923. 

Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Stratton, Cernyw

Tref fach yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr,  yw **Stratton** (Cernyweg: *Strasnedh*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bude–Stratton.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cernyw
Cyflogaeth

Perthynas gyson rhwng gweithiwr a'r cyflogwr sy'n ei dalu yw **cyflogaeth**, gan amlaf ar sail contract ffurfiol.

Mae'r gweithiwr cyflogedig yn cyflenwi llafur, nwydd neu wasanaeth ac yn derbyn cyflog neu dâl reolaidd oddi wrth yr endid sydd yn ei gyflogi, boed hynny'n unigolyn, corfforaeth breifat, sefydliad di-elw megis elusen, cwmni cydweithredol, neu'r llywodraeth. Gallai'r gweithiwr ennill ei gyflog yn ôl yr awr neu fesul tasg, neu dderbyn tâl flynyddol. Yn ogystal gall cyflogwr cynnig budd-daliadau ychwanegol megis yswiriant iechyd, pensiwn, bonysau, stociau a chyfranddaliadau, a childyrnau.

Gelwir unigolyn sydd yn gweithio ar liwt ei hun ac yn ennill incwm trwy hynny yn hunangyflogedig.

## Gweler hefyd 
* Diweithdra


Categori:Bywyd personol
Categori:Llafur
Categori:Rheolaeth
Edith Wilson

**Edith Bolling Galt Wilson** (ganed **Bolling**, yn gynt **Edith Bolling Galt**; 15 Hydref 1872 – 28 Rhagfyr 1961) oedd yr ail wraig i'r Arlywydd yr Unol Daleithiau Woodrow Wilson, ac yr oedd yn Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1915 i 1921. Priododd Woodrow ym 1915, yn ystod ei dymor cyntaf fel Arlywydd.

Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Penmarth

Pentrefan yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Penmarth**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Wendron.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cernyw
Waterloo & City Line

Llinell  ar Reilffordd Danddaearol Llundain yw'r **Waterloo & City Line**. Mae'n rhedeg rhwng Gorsaf danddaearol Waterloo (o dan Orsaf reilffordd Waterloo Llundain) a Gorsaf danddaearol Bank (yng nghanol Dinas Llundain). Oherwydd nad oes gorsafoedd rhwng y terfynellau, mae mwyafrif y teithwyr ar y lein yn cynnwys cymudwyr o dde-orllewin Llundain, Surrey a Hampshire yn cyrraedd gorsaf reilffordd prif reilffordd London Waterloo, yna'n teithio ymlaen i Ddinas Llundain ar y lein. Oherwydd amlygrwydd busnes yr ardal, nid yw'r llinell, ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn, yn gweithredu ar ddydd Sul neu wyliau cyhoeddus. Mae'n un o ddim ond dwy linell ar y rhwydwaith Underground i redeg yn gyfan gwbl o dan y ddaear, a'r llall yw'r Victoria Line.

Turquoise lliw ar fap y Tube, hi yw'r llinell fyrraf o bell ffordd ar y rhwydwaith danddaearol Llundain, gan ei bod yn 2.37 km o hyd gyda thaith o'r dechrau i'r diwedd yn para pedair munud yn unig. Hi hefyd yw'r llinell Tube a ddefnyddir leiaf, sy'n cludo ychydig dros 15 miliwn o deithwyr yn flynyddol.

## Map
400px|center|bawd|Llwybr daearyddol gywir y Waterloo & City Line

Waterloo
Northern Line

Llinell ar Reilffordd Danddaearol Llundain yw'r **Northern Line** a ddangosir gan linell ddu ar fap y Tiwb. Agorodd y llinell hon rhwng Stockwell a Borough ym 1890, a dyma'r rhan hynaf o diwb lefel-ddofn y rhwydwaith.

## Gorsafoedd 
* High Barnet
* Totteridge & Whetstone
* Woodside Park
* West Finchley
* Mill Hill East (trên gwennol i ac o Finchley Central)
* Finchley Central
* East Finchley
* Highgate
* Archway
* Tufnell Park
* Kentish Town
* Edgware
* Burnt Oak
* Colindale
* Hendon Central
* Golders Green
* Hampstead
* Belsize Park
* Chalk Farm
* Camden Town
* Mornington Crescent
* Euston
* Warren Street
* Goodge Street
* Leicester Square
* Charing Cross
* Embankment
* Waterloo
* King's Cross St. Pancras
* Angel
* Old Street
* Moorgate
* Bank
* London Bridge
* Borough
* Elephant & Castle
* Kennington
* Oval
* Stockwell
* Clapham North
* Clapham Common
* Clapham South
* Balam
* Tooting Bec
* Tooting Broadway
* Colliers Wood
* South Wimbledon
* Morden

## Map
400px|center|bawd|Llwybr daearyddol gywir y Northern Line

Northern
Y Corfflu Hyfforddiant Awyr

Sefydliad Prydeinig i bobl ifanc yw'r '*Corfflu Hyfforddiant Awyr* wedi ei noddi gan y Y Weinyddiaeth Amddiffyn a'r Awyrlu Brenhinol.

Categori:Yr Awyrlu Brenhinol
Categori:Mudiadau ieuenctid
C.P.D. Bow Street

Lleolir **CP Bow Street** ym mhentref Rhydypennau ger Bow Street, Ceredigion. (Noder mai enw pentref yw Bow Street, nid stryd). Mae Rhydypennau a Bow Street bellach i bob pwrpas yn un pentref, tua  i'r gogledd o Aberystwyth ar briffordd A487 i Machynlleth.

Mae gan y clwb ddau dîm sy'n chwarae mewn adrannau pêl-droed lleol; y tîm cyntaf yn adran gyntaf  Cynghrair Canolbarth Cymru, a'r eilyddion yn chwarae yn adran gyntaf Cynghrair Cambrian Tyres Aberystwyth.

Mae gan y clwb nifer o dimau ieuenctid, gyda'u hoedrannau yn amrywio o 6 i 16 mlwydd oed, ac y mae gan y clwb hefyd ddau dîm merched sy'n cystadlu mewn cynghreiriau lleol.

Daw'r mwyafrif helaeth o aelodau'r timau o bentref Bow Street a'r ardaloedd cyfagos sy'n cynnwys Rhydypennau, Llandre a Dole

## Llysenw
Llysenw'r tîm yw Y Piod neu *Magpies* yn Saesneg, gan fod lliwiau swyddogol crys y clwb yn streipiau du a gwyn, yn debyg i grysau chwaraewyr Newcastle United.

## Anrhydeddau
* Adran Gyntaf Cynghrair Pêl-droed Aberystwyth a'r Cylch (*Aberystwyth Football League Division One*)
**1992–93, 1994–95, 1995–96, 2001–02, 2002–03, 2003–04, 2006–07
*Cwpan y Gynghrair
**1985–86, 1988–89, 1991–92, 1992–93, 1994–95
*Cwpan J.Emrys Morgan
**1982–83, 1999–00, 2005–06

## Carfan 2017
## Pwyllgor
* Ysgrifennydd:  Peter James
* Trysorydd:  Stephen Harrison

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol y Clwb (archif)
*Tudalen Facebook y Clwb

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yng Ngheredigion
Bow Street
Peter Elias Jones

Cynhyrchydd a chyfarwyddwyr teledu o Gymro oedd **Peter Elias Jones** (Mai 1943 – 19 Mai 2010).

## Bywyd cynnar ac addysg
Roedd Peter John Elias Jones yn wreiddiol o Langefni. Astudiodd Saesneg a Cherddoriaeth ym Mhrifysgol Leeds.

## Gyrfa
Aeth i weithio i ITV fel cyfarwyddwr, yn un o'r ifancaf y rhwydwaith ar y pryd.

Daeth yn Bennaeth Rhaglenni Plant HTV Cymru lle bu'n gyfrifol am sawl rhaglen yn y 1970au yn cynnwys *Miri Mawr*, *Ffalabalam*, '' Cwadi Cwac A'i Ffrindiau*, y cwis *Taro' Mlaen'' a'r rhaglen gerddoriaeth *Seren 2*. Aeth ymlaen i fod yn Reolwr Adloniant HTV Cymru lle roedd yn gynhyrchydd ac uwch-gynhyrchydd ar nifer o raglenni adloniant ysgafn fel *Teuluffôn*, ''Teulu'r Mans*, *Torri Gwynt*, *Ibiza, Ibiza*, *Camau Cant a Mil*, *Bwrw Sul*, *Elinor ar nos Wener* a *Y Cleciwr''.

Ar ôl cyfnod helaeth gyda HTV ymunodd â chwmni Antena er mwyn gweithio i S4C drwy'r sector annibynnol. Yn ystod y cyfnod yma fe gynhyrchodd Flint Street Nativity ar gyfer ITV.

Bu hefyd yn cynhyrchu rhaglenni cwis fel *Jacpot* a *Risg*.

## Bywyd personol
Roedd yn byw yn Dinas Powys, Bro Morgannwg. Bu farw yn sydyn yn ei gartref yn 66 oed yn 2010 gan adael ei wraig Elinor a dwy ferch, Elen a Mari-Wyn

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Leeds
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Categori:Gweithredwyr teledu o Gymru
Barbara Cook

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Barbara Cook** (25 Hydref 1927 – 8 Awst 2017).

Fe'i ganwyd yn Atlanta, Georgia, yn ferch i Nell (née Harwell) a Charles Bunyan Cook.

## Discograffi
**Solo**

* *Songs of Perfect Propriety* (1958)
* *Barbara Cook Sings "From the Heart" - [The Best of Rodgers & Hart]* (1959)
* *At Carnegie Hall* (1975)
* *As Of Today* (1977)
* ''It's Better With a Band* (1981)
* *The Disney Album* (1988)
* *Dorothy Fields: Close as Pages in a Book* (1993)
* *Live from London* (1994)
* *Oscar Winners: The Lyrics of Oscar Hammerstein II* (1997)
* *All I Ask of You* (1999)
* *The Champion Season: A Salute to Gower Champion* (1999)
* *Have Yourself a Merry Little Christmas* (2000)
* *Sings Mostly Sondheim: Live at Carnegie Hall* (2001)
* *Count Your Blessings* (2003)— nominee Gwobr Grammy
* *Barbara Cook's Broadway!* (2004)
* *Tribute* (2005)
* *Barbara Cook at The Met* (2006)
* *No One Is Alone* (2007)
* *Rainbow Round My Shoulder* (2008)
* *Cheek to Cheek: Live from Feinstein's at Loews Regency* (Barbara Cook & Michael Feinstein) (2011)
* *You Make Me Feel So Young: Live at Feinstein's at the Loews Regency* (2011)
* *Loverman'' (2012)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
High Society

Ffilm gerdd gyda Bing Crosby a Grace Kelly yw ***High Society*** (1956). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y gomedi "The Philadelphia Story gan Philip Barry.

## Caneuon 
# "Overture"
# "High Society Calypso" – Louis Armstrong
# "Little One" – Bing Crosby
# "Who Wants to Be a Millionaire?" – Frank Sinatra & Celeste Holm
# "True Love" – Crosby a Grace Kelly
# "You're Sensational" – Sinatra
# "I Love You, Samantha" – Crosby
# "Now You Has Jazz" – Crosby, Armstrong a'i band 
# "Well, Did You Evah!" – Crosby & Sinatra
# "Mind if I Make Love to You?" – Sinatra

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1956
Categori:Ffilmiau'r 1950au o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Charles Walters
Categori:Ffilmiau cerdd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau cerdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau comedi ramantus Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau am ddosbarth cymdeithasol
Categori:Ffilmiau am briodasau
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Rhode Island
Kig-ha-farz

Pryd bwyd o Lydaw yw **Kig-ha-farz** ('cig a stwffin'). Mae'n cynnwys amrywiaeth o gigoedd wedi eu mudferwi mewn cawl gyda phwdin o wenith yr haidd. Daw'r pryd o Lydaw, ac yn fwy penodol ardal Bro Leon, sef penrhyn gogledd orllewin y wlad i'r gorllewin o Montroulez ac ardal dinas Brest. Mae'r pryd yn ymdebygu i'r pryd Ffrengig pot-au-feu. Maent ill dau yn fwyd y werin bobl.

Mae'r cawlach yn cynnwys cigoedd megis migyrnau moch ac eidion a llysiau megis moron, cennin, winwns a bresych. Mud-ferwir y cig am rai oriau gyda cwdyn defnydd sy'n cynnwys y 'farz' sef twmplen o ŵy, llaeth a gwenith yr haidd. Gelwir hyn farz haidd (far gwinizh-du mewn Llydaweg h.y. 'gwenith du'). Bydd cynnwys y farz fel rheol yn cael ei chwalu cyn ei weini. Ychwnegir saws 'lipig' (menyn tawdd, bacwn a shibwns, yn enweig shibwns coch o Rosko).

Gellir hefyd gwneud 'farz gwenith' (far gwinizh) wedi ei wneud o wenith, sy'n apelio fwy at blant gan ei fod yn blasu'r felysach ac ysgafnach. Gellir hefyd bwyta'r far gwinizh wedi ei ffrio gyda menyn (farz fritet) a'i dafellu.

## Hanes
Daeth haidd i Lydaw oddeutu'r 15g a gan ei bod modd ei gyneuafu o fewn rhyw 4 mis daeth yn fwyd poblogaidd a phwysig i'r werin bobl gan ddisodli gwenith. Nododd Stendhal  "yn y rhannau o Lydaw lle siaradir Llydaweg, ceir crempogau blawd haidd".

Mewn rhai ardaloaedd megis Bro Gerne defnyddiwyd poced neu lawes hen grys (farz poch or farz mañch) ar gyfer creu y cwdyn 'farz'.

## Farz Forn
Ceir hefyd teisen enwog Farz Forn, sef, "Farz ffwrn" gan y ceir ei Bobi mewn ffwrn. Mae'n deisen melys, tebyg o ran golwg i gacen gaws a gwneir o laeth, siwgr, wyau, a blawd. Gwerthir ar hyd y Llydaw mewn archfarchnadoedd, becws, neu bwytai.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Kig Ha Farz: rysáit twmplenni blawd gwenith yr haidd Breton buckwheat dumpling recipe

Categori:Bwyd a diod yn Llydaw
Veep

Mae ***Veep*** yn gyfres gomedi-wleidyddol, Americanaidd, sy'n serennu Julia Louis-Dreyfus a ymddangosodd gyntaf ar HBO ar 22 Ebrill 2012. Crewyd y gyfres gan Armando Iannucci fel addasiad o'r comedi sefyllfa Brydeinig *The Thick of It*.

Lleolir y gyfres yn swyddfa Selina Meyer, Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau ffuglennol, a ddaw yn ddiweddarach yn Arlywydd. Mae'r gyfres yn dilyn Meyer a'i thîm yn ei hymdrech i wneud ei marc ar wleidyddiaeth (ddychmygol) UDA, heb gael ei baglu gan gyd-wleidyddion cyfrwys a dichellgar.

Derbyniodd *Veep* ganmoliaeth gan y beirniaid ffilm, ac enillodd sawl gwobr o bwys. Fe'i henwebwyd chwe blynedd o'r bron am Wobr Emmy Primetime am y 'Gyfres Eithriadol o Dda' ac enillodd bedair gwaith (hyd at 2017). Mae hefyd wedi ennill nifer o wobrau *Writers Guild of America Award for Television*, ac enillodd perfformiad Louis-Dreyfus fel Selina Meyer bum Gwobr Primetime Emmy am yr actores eithriadol o dda a dwy wobr  *Screen Actors Guild Awards*, dwy Wobr ''Critics' Choice Television Awards*, a Gwobr y TCA - *Television Critics Association Award'', a 5 enwebiad am Wobr y Golden Globe. Enwebwyd Tony Hale 5 gwaith yn olynol am Wobr Emmy (yn chwarae Gary Walsh) gan ennill yn  2013 a 2015.

Cychwynnodd y 6ed gyfres ar 16 Ebrill 2017, a chafwyd addewid o 7fed gyfres yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2012
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu dychanol
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu HBO
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Gwynoro Jones

Gwleidydd o Gymru yw **Gwynoro Glyndwr Jones** (ganwyd 21 Tachwedd 1942).

Cyn mynd i'r Senedd roedd yn Swyddog Ymchwil a Cysylltiadau Cyhoeddus i'r Blaid Lafur yng Nghymru a gyda eraill wedi'i ddrafftio tystiolaeth Llafur i'r Comisiwn Brenhinol Crowther/Kilbrandon ar y Cyfansoddiad.

Yn y 1960au hwyr, gweithiodd fel economegydd i Bwrdd Nwy Cymru.

Ym 1970, daeth yn AS yn 27 mlwydd oed, pan etholwyd yn Aelod Seneddol (AS) dros Caerfyrddin, trechodd Gwynfor Evans, Llywydd Plaid Cymru, gyda 3,600 o fwyafrif. Mewn etholiad hanesyddol glynodd at y sedd yn etholiad Chwefror 1974 o 3 pleidlais ac ar ôl pum ail gyfri fe gollodd y sedd yn ôl i Evans o 3,640 o bleidleisiau yn yr etholiad mis Hydref y flwyddyn honno.

Pan yn AS oedd yn Ysgrifennydd Seneddol 1974 i'r Gwir Anrhydeddus Roy Jenkins yr Ysgrifennydd Cartref ac roedd hefyd yn aelod o Cyngor Ewrop. Drwy gydol ei amser yn y Senedd oedd yn ymgyrchu am fwy o ddatganoli i Gymru a oedd yn fater rhaniad dwfn yn Plaid Lafur Cymru.

Ar ôl y Senedd, bu'n gweithio fel Cyfarwyddwr Ymchwil ac yn ddiweddarach, Uwch Swyddog Addysg i Cyngor Sir Gorllewin Morgannwg hyd at 1992.

Yn 1981, helpodd sefydlu y blaid ddemocrataidd gymdeithasol. Safodd Gwynoro yn yr is etholiad Gŵyr yn 1982 pan gostyngwyd mwyafrif 19,000 Llafur i 7,000. Roedd yn Gadeirydd y Democratiaid Cymdeithasol yng Nghymru am ddau gyfnod o dair blynedd cyn hyd nes unwyd y blaid gyda'r Rhyddfrydwyr.

Yn ystod blynyddoedd y Gynghrair SDP-Rhyddfrydol cyd - cadeiriodd y Bwyllgor Cenedlaethol yng Nghymru dros y cyfnod cyfan 1983-1988. Yn y 1980 au roedd Gwynoro yn lladmerydd cryf dros ddiwygio cyfansoddiadol a etholiadol ac yn areithiwr enwog mewn cynadleddau a chyfarfodydd cyhoeddus ledled y DU. Pan ffurfiwyd y Democratiaid Rhyddfrydol safodd am Llywyddiaeth y blaid newydd gan dderbyn 10,000 o bleidleisiau. Daeth yn agos i frig y pôl ddwywaith yn y bleidlais ar gyfer Pwyllgor Cenedlaethol y blaid rhwng 1989 a 1992 a hefyd daeth yn is-gadeirydd y Pwyllgor Polisi. Yn 1992 fu yn ymgeisydd sedd Henffordd a derbyniodd dros 23,000 o bleidleisiau.

Ar ôl hynny canolbwyntiodd Gwynoro ar ei weithgareddau busnes o 1993 i 2013 gan fod yn Gyfarwyddwr cwmni arolugu ysgolion a cynadledda a arolygwyd tua 10,000 o ysgolion yng Nghymru a Lloegr dros y cyfnod.

Bellach mae'n treulio ei amser yn ysgrifennu ei bywgraffiad yn ogystal ag ymgyrchu ar gyfer PR, Teyrnas Unedig Federal ac i'r Democratiaid Rhyddfrydol – mae yn ymddangos yn y cyfryngau yn aml.  

## Cyfeiriadau
## Dolenni allaonol 
* Hansard 1803–2005: Cyfraniadau yn San Steffan gan Gwynoro Jones 

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Margaret Woodrow Wilson

**Margaret Woodrow Wilson** (16 Ebrill 1866 - 12 Chwefror 1944) oedd merch hynaf yr Arlywydd yr Unol Daleithiau Woodrow Wilson ac Ellen Louise Axson. Roedd ganddi ddwy chwaer o'r enwau Jessie ac Eleanor. Wedi marwolaeth ei mam ym 1914, gwasanaethodd Margaret ei dad fel croesawferch y Tŷ Gwyn, y teitl a adnabu'n ddieweddarach fel y Brif Foneddiges. Ail-briododd ei dad ym 1915.

Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
West Hampstead

Ardal ym Mwrdeistref Llundain Camden yng ngogledd-orllewin Llundain yw **West Hampstead**. Diffinnir yn bennaf gan y gorsafoedd rheilffordd o'r enw, saif rhwng Childs Hill i'r gogledd, Frognal a Hampstead i'r gogledd-ddwyrain, Swiss Cottage i'r dwyrain, South Hampstead i'r de-ddwyrain, a Cricklewood i'r gogledd-orllewin. Ardal breswyl yw hi'n bennaf gyda nifer o siopau, tai bwyta, caffis a phoptai ar ran ogleddol West End Lane ac o amgylch West End Green. Gwasanaethir gan dair gorsaf: West Hampstead ar y Jubilee Line, gorsaf uwch-ddaear West Hampstead a gorsaf Thameslink West Hampstead.

Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Camden
Julia Louis-Dreyfus

Mae **Julia Scarlett Elizabeth Louis-Dreyfus** (ganed 13 Ionawr 1961) yn actores, comedïwraig a chynhyrchwraig o'r Unol Daleithiau. Fe’i hadnabyddir am ei gwaith comedi teledu, gan gynnwys *Saturday Night Live* (1982–85), *Seinfeld* (1989–98), *The New Adventures of Old Christine* (2006–10) a *Veep* (2012–presennol). Mae Louis-Dreufus wedi ennill nifer o wobrau Emmy ac wedi derbyn nifer o enwebiadau.

Daeth Louis-Dreyfus yn berfformwraig gomedi fel rhan o’r Cwmni Theatr Ymarferol yn Chicago, Illinois, a arweiniodd at ei chastio yn y sioe sgetsys *Saturday Night Live* o 1982 i 1985. Daeth i amlygrwydd yn 1990 wrth iddi dreulio naw cyfres yn chwarae Elaine Benes ar *Seinfeld*, un o’r comediau sefyllfa mwyaf llwyddiannus yn feirniadol ac yn fasnachol. Cynhwysa rolau nodedig eraill, Christine Campbell yn *The New Adventures of Old Christine*, a gafodd rhediad pum cyfres ar CBS, a’i rôl fel Selina Meyer yn *Veep*, sydd yn ddiweddar wedi cael ei hadnewyddu am seithfed gyfres gan HBO. Cynhwysa rolau ffilm Louis-Dreyfus *Hannah and Her Sisters* (1986), ''National Lampoon's Christmas Vacation* (1989), *Deconstructing Harry* (1997) ac *Enough Said* (2013). Mae wedi lleisio rolau mewn nifer o ffilmiau wedi’u hanimeiddio, gan gynnwys *A Bug's Life* (1998) a *Planes* (2013).

Mae Louis-Dreyfus wedi derbyn naw Gwobr Emmy, saith am actio a dau am gynhyrchu, gyda chyfanswm o 23 enwebiad yn ystod ei gyrfa. Mae hefyd wedi derbyn Gwobr Glôb Aur, saith Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrin, pum Gwobr Gomedi Americanaidd a dwy Wobr Deledu Dewis y Beirniaid. Derbyniwyd Louis-Dreyfus seren ar Rodfa’r Enwogion Hollywood yn 2010 a fe’i rhoddwyd goresgyn i Neuadd Enwogion yr Academi Deledu yn 2014. Yn 2014, enwyd Louis-Dreyfus fel un o’r 100 o bobl fwyaf dylanwadol yn y byd gan Times ar y rhestr flynyddol, *Times 100''.

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Manhattan
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ffrengig
Seren a chilgant

bawd|Dyluniad hynafol y seren a chilgant, a ddefnyddid yn ardal Bysantiwm yn y 1g CC.
[bawd|Y seren a chilgant coch a ddefnyddir fel arwyddlun cenedlaethol [Twrci.]]
Symbol sydd yn tarddu o eiconograffiaeth yr oes Helenistaidd yn y Dwyrain Agos yw'r **seren a chilgant**. Defnyddir heddiw fel rhan o arwyddluniau neu faneri sawl gwlad yn y byd Mwslimaidd, a hefyd yn aml fel symbol o grefydd Islam.

Ers talwm, defnyddid siâp y seren i gynrychioli naill ai'r haul neu'r Seren Fore (planed Gwener), a ffurf chwarter y lleuad, neu'r cilgant, i gynrychioli'r lleuad.Arddangosir y fath symbolau ar ddarnau arian sydd yn dyddio'n ôl bron i gyfnod yr hen Fesopotamiaid. Datblygodd y seren a chilgant yn ddelw gyfunedig yn yr 2g CC, yn nhiroedd Groeg eu hiaith yn Asia Leiaf, yn bennaf Pontus a Bysantiwm, ac yn Nheyrnas Bosporus ar lannau gogledd-ddwyrain y Môr Du. Yng ngwladfa Bysantiwm cysylltwyd y symbol â'r dduwies Artemis-Hecate, ac yn yr oes Rufeinig yn gynrychioliad o dduwiesau'r lleuad: Selene-Luna neu Artemis-Diana.

Yn y cyfnod modern, cafodd y seren a chilgant ei mabwysiadu'n arwyddlun Ymerodraeth yr Otomaniaid, ac ar faner 1844 a ddefnyddir o hyd yn faner genedlaethol Twrci. Ymddangosir hefyd ar faneri Libia, Tiwnisia, Algeria, Aserbaijan, Pacistan, Maleisia, Singapôr, a Mawritania. Yn yr 20g, daeth y seren a chilgant yn symbol Islamaidd, yn enwedig un a ddefnyddir gan genedlaetholwyr Arabaidd ac Islamyddion yn y 1970au a'r 1980au. Mae rhai Mwslimiaid yn ystyried y defnydd hwn yn ddi-sail ac yn anghywir.

Categori:Ffigurau herodrol
Categori:Symbolau Islamaidd
Sufe Bradshaw

Mae **Sufe Bradshaw** (ynganir fel *Sŵ-ffî*; ganwyd 16 Ebrill 1986) yn actores o'r Unol Daleithiau, sy’n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Sue, yr ysgrifenyddes a threfnydd amserlen chwerw i’r Is-Arlywydd Selina Meyer, yn y gyfres gomedi HBO *Veep*. Cynhwysa’i rolau actio gwadd blaenorol *Prison Break*, *Mind of Mencia*, *Southland*, *Cold Case* a *FlashForward*, yn ogystal rôl mân yn y ffilm 2009 *Star Trek*.

Un o Chicago, Illinois yn wreiddiol, mae Bradshaw hefyd wedio gweithio fel gwneuthurwraig ffilmiau dogfen. Mae ei phrosiect *New Leaves*, sy’n cael ei ddatblygu ar hyn o bryd, yn ymdrin â phlant a fagir mewn cymdogaethau trefol tlawd neu ddifreintiedig. Mae hefyd wedi perfformio fel bardd geiriau llafar, a gweithia fel dyngarwraig ac actifydd ar gyfer grwpiau megis One Billion Rising a’r Greenway Art Alliance.

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Louis III, brenin Ffrainc

Brenin Gorllewin Francia ers 879 oedd **Louis III** (863 neu 865 – 5 Awst 882).

Ef oedd mab hynaf y brenin Louis II (*Louis le Bègue*) a'i wraig Ansgarde o Fwrgwyn. Ei frawd oedd Carloman II a etifeddodd y frenhiniaeth ar farwolaeth Louis II.

Cafodd Louis III ei coroniad yn Abaty Ferrières.

Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Categori:Genedigaethau'r 860au
Categori:Marwolaethau 882
Ellen Axson Wilson

Gwraig gyntaf Woodrow Wilson a'r fam i'w dair merch oedd **Ellen Louise Axson Wilson** (15 Mai 1860 – 6 Awst 1914).

Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Frank Richards

Awdur o Gymru a milwr y Rhyfel Byd Cyntaf oedd **Frank Richards**, neu **Francis Philip Woodruff** (Mehefin 1883 - 1961).

## Bywyd cynnar
Ganwyd Frank yn fferm Machen Uchaf, Machen, Gwent, yn fab ordderch i Francis Augustus Woodruff, perchennog gwaith tun a gwaith glo, a Mary Ann Richards ei forwyn . Gan fod ei dad yn cydnabod mai ef oedd y tad, rhoddwyd y cyfenw Woodruff ar y dystysgrif geni. Bu farw ei fam tua 1892 a magwyd Frank wedyn gan frawd ei fam a defnyddiodd y cyfenw Richards oddi ar hynny, os nad cynt.

Prin fu ei gyfleoedd addysg. Bu am gyfnod byr yn ddisgybl yn Ysgol Ddiwydiannol Sir Fynwy (ysgol y wyrcws) ac Ysgol Genedlaethol Blaenau Gwent gan ymadael a'r ysgol yn 12 mlwydd oed i weithio mewn un o lofeydd ei dad naturiol.

## Llyfryddiaeth
**Old Soldiers Never Die* (1933)
**Old Soldier Sahib* (1936)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Llenorion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1961
Reid Scott

Mae **Reid Scott** (ganed 19 Tachwedd 1977) yn actor Americanaidd. Mae’n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Brendan “Brando” Dorff yn y gyfres gomedi *My Boys* a’i rôl fel y Dirprwy Gyfarwyddwr Cyfathrebu Dan Egan yn y gyfres gomedi HBO *Veep*.

Ganed Scott yn Albany, Efrog Newydd, a mynychodd Prifysgol Syracuse cyn symud i Ddinas Efrog Newydd er mwyn mynd ar drywydd ei yrfa actio/ysgrifennu.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1977
Library of Wales

Cyfres ail-argraffiadau o lenyddiaeth clasurol Saesneg o Gymru yw **Library of Wales**. Cyhoeddir y gyfres gan Parthian Books.

Rhestr teitlau yn y gyfres (yn nhrefn yr wyddor Saesneg):
**All Things Betray Thee*, Gwyn Thomas
**The Alone to the Alone*, Gwyn Thomas
*''Ash on a Young Man's Sleeve*, Dannie Abse
**The Autobiography of a Super-Tramp*, W. H. Davies
**The Battle to the Weak*, Hilda Vaughan
**Black Parade*, Jack Jones
**Border Country*, Raymond Williams
**Carwyn: A Personal Memoir*, Alun Richards
**The Caves of Alienation*, Stuart Evans
**Congratulate the Devil*, Howell Davies
**Country Dance*, Margiad Evans
**Cwmardy*, Lewis Jones
**Dai Country*, Alun Richards
**Dat's Love and Other Stories*, Leonora Brito
**The Dark Philosophers*, Gwyn Thomas
**Farewell Innocence*, William Glynne-Jones
**Feet in Chains*, Kate Roberts
**Flame and Slag*, Ron Berry
**The Garden, the City, the Village*, Glyn Jones
**Goodbye Twentieth Century*, Dannie Abse
**The Great God Pan* (a straeon eraill), Arthur Machen
**The Heyday in the Blood*, Geraint Goodwin
**The Hill of Dreams*, Arthur Machen
**Home To An Empty House*, Alun Richards
**I Sent a Letter to My Love*, Bernice Rubens
**In The Green Tree*, Alun Lewis
**Jampot Smith*, Jeremy Brooks
**A Kingdom*, James Hanley
**The Long Revolution*, Raymond Williams
**Make Room for the Jester*, Stead Jones
**A Man's Estate*, Emyr Humphreys
**Mapping the Territory*, Katie Gramich (gol.)
**Old Soldier Sahib*, Frank Richards
**Old Soldiers Never Die*, Frank Richards
**Poetry 1900–2000*, Meic Stephens (gol.)
**Rhapsody*, Dorothy Edwards
**Ride the White Stallion*, William Glynne-Jones
**A Rope of Vines*, Brenda Chamberlain
**So Long Hector Bebb*, Ron Berry
**Sport*, Gareth Williams (gol.)
**Story* (2 gyfrolau), Dai Smith (gol.)
**A Time to Laugh*, Rhys Davies
**Turf or Stone*, Margiad Evans
**The Valley, The City, The Village*, Glyn Jones
**Voices of the Children*, George Ewart Evans
**The Volunteers*, Raymond Williams
**The Water-castle*, Brenda Chamberlain
**We Live*, Lewis Jones
**The Withered Root*, Rhys Davies
**Young Emma'', W. H. Davies

## Dolenni allanol 
*Cyfres Library of Wales 
*Gwefan Parthian Books

Categori:Llenyddiaeth Saesneg Cymru
Baner Singapôr

bawd|Baner Singapôr
Baner ddeulliw lorweddol yw **baner Singapôr** gyda stribed is gwyn a stribed uwch coch a chilgant a phum seren wen yng nghornel uwch yr hòs. Mabwysiadwyd ar 3 Rhagfyr 1959 yn sgil annibyniaeth y wlad oddi ar Brydain. Ni newidiodd y faner pan oedd Singapôr yn un o daleithiau Maleisia yn y cyfnod 1963–5.

## Cyfeiriadau 
Singapor
Categori:Singapôr