open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
276 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC - **270au CC** - 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC
281 CC 280 CC 279 CC 278 CC 277 CC - **276 CC** - 275 CC 274 CC 273 CC 272 CC 271 CC

----

## Digwyddiadau
* Y cyntaf o'r Rhyfeloedd Syriaidd yn dechrau, rhwng Ptolemi II, brenin yr Aifft ac Antiochus I Soter, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd. Mae'r Eifftwyr yn ymosod ar ogledd Syria, ond yn cael eu gorchfygu gan Antiochus.
* Pyrrhus, brenin Epiros a'i fyddin yn gadael ynys Sicilia ac yn dychwelyd i'r Eidal.

## Genedigaethau
* Eratosthenes, mathemategydd, daearyddwr a seryddwr Groegaidd

## Marwolaethau
Categori:276 CC
282 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC   
285 CC 286 CC 285 CC 284 CC 283 CC - **282 CC** -  281 CC 280 CC 279 CC 278 CC 277 CC

----

## Digwyddiadau
* Philetaerus, rheolwr Pergamon yn Asia Leiaf, yn torri ei gyylltiad a  Lysimachus ac yn dod yngyngheiriad i Seleucus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd.
*Gweriniaeth Rhufain yn gorchfygu'r Etrwsciid ym Mrwydr Populonia
* Dinas Thurii yn Magna Graecia yn apelio at Rufain am gymorth yn erbyn y bobloedd Eidalaidd. Mae hyn yn arwain at ryfel rhwng Rhufain a Tarentum, ac mae Pyrrhus, brenin Epiros yn mynegi ei barodrwydd i gynorthwyo Tarentum.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:282 CC
Lleian

[bawd|220px|Dwy leian [Eglwys Gatholig|Gatholig yn Sevilla, Sbaen.]]

**Lleian** yw dynes sy'n byw bywyd crefyddol neilltuedig, un ai ar ei phen ei hun neu mewn cymuned, ac yn dilyn rheolau arbennig. Gelwir dyn sy'n byw yr un math o fywyd yn fynach. Ceir lleianod mewn nifer o grefyddau, ond yn arbennig mewn Cristnogaeth a Bwdhaeth.

Tueddir i ddefnyddio "lleian" am berson sy'n byw mewn cymuned a elwir yn lleiandy; ond mewn gwirionedd mae meudwyes, sy'n byw ar ei phen ei hun, hefyd yn fath ar leian.

## Cristnogaeth
Ceir lleianod yn yr Eglwys Uniongred, yr Eglwys Gatholig a'r Eglwys Anglicanaidd.

Cyfeirir at nifer o fenywod enwog yn yr Eglwys Celtaidd fel lleianod, er iddynt hwy bron i gyd wedi priodi a chael plant

## Bwdhaeth
Ym Mwdhaeth Theravada, gelwir mynach yn *bhikkhuni*, a'r rheol fynachaidd yn *patimokkha*.

## Gweler hefyd
*Tai crefydd Cymru


Categori:Gweithwyr crefyddol
Lol

Cylchgrawn Cymraeg dychanol yw ***Lol***. Sefydlwyd y cylchgrawn gan Penri Jones a Robat Gruffudd ym Mangor yn 1965. Dyfeisiwyd yr enw Y Lolfa yn arbennig ar gyfer cyhoeddi'r cylchgrawn. Argraffwyd y ddau rifyn cyntaf gan gwmnïau yng Ngarndiffaith a Chaerdydd.

Y bwriad gwreiddiol oedd creu cylchgrawn ysgafn, poblogaidd ar gyfer pobl ifainc yn bennaf ond gyda chyhoeddi'r trydydd rhifyn yn 1967 yn Eisteddfod y Bala — y rhifyn cyntaf i'r Lolfa ei hun ei argraffu — cymerodd y cylchgrawn dro i gyfeiriad mwy dychanol. Cafwyd prawf buan o hyn yn ymateb ffyrnig Cynan i eiriau amdano a ymddangosodd ar draws bronnau rhyw ferch. Bygythiodd Y Lolfa ag achos enllib ond fe setlwyd y mater yn ddeheuig gan Robyn Léwis, yn gweithredu ar ran y cwmni gyda chyfreithiwr Cynan.

Cafodd y cylchgrawn drafferthion cyfreithiol pellach yn sgil rhai o'r rhifynnau dilynol. Un o'r achosion enwocaf oedd un a ddaeth Syr Alun Talfan Davies yn erbyn y cylchgrawn am stori amdano ef a'i nai, Geraint Talfan Davies, ond gwrthododd *Lol* ymddiheuro na thalu unrhyw gostau gan ddweud y byddent yn gofyn i'r digrifwr Eirwyn Pontshan eu cynrychioli fel "Amicus Curiae" mewn unrhyw achos uchel-lys.

Er ei fod yn gylchgrawn "gwrth-sefydliad", tyfodd i fod yn sefydliad ynddo'i hun, ac yn ddarllen hanfodol i bob eisteddfodwr ar ei drec diwylliannol, blynyddol. Fe'i cyhoeddwyd fwy neu lai yn ddi-dor dan wahanol enwau a gwahanol olygyddion ac yn enw gwahanol gwmnïau, e.e. Gwasg Gwalia. Un o'r golygyddion mwyaf mentrus oedd Eirug Wyn a aeth i gryn helynt yn sgil stori a gyhoeddodd am berthynas cwmni teledu arbennig ag S4C. Yn nodweddiadol, fe wrthododd ymddiheuro am y stori, a bu'n rhaid iddo dalu'n ddrud am hynny.

Ymddangosodd rhai rhifynnau dan yr enw *Dim Lol*, dan olygyddiaeth Catrin Dafydd ac wedyn Garmon Ceiro, ond wedi bwlch yn 2009, ailymddangosodd *Lol* dan ei enw gwreiddiol y flwyddyn wedyn ond gyda chyhoeddwyr newydd: Cwmni Drwg Cyfyngedig. Mae wedi ymddangos yn flynyddol ers hynny a dathlodd y cylchgrawn ei benblwydd yn hanner cant oed yn 2015, gan gyhoeddi'r rhifyn mwyaf swmpus erioed. Ym mis Tachwedd, cyhoeddodd Y Lolfa *Llyfr Mawr Lol* (gol. Arwel Vittle) sy'n cynnwys detholion a sylwebaeth ar yr holl rifynnau.

Mae *Lol*, o dan ei wahanol enwau, yn parhau i werthu tua 4,000 copi y flwyddyn, ac yn un o'r ychydig gylchgronau Cymraeg a gaiff ei gyhoeddi heb nawdd cyhoeddus.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Cwmni Drwg 

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cylchgronau dychanol
Categori:Sefydliadau 1965
Priordy Ynys Bŷr

: ''Mae'r erthygl yma yn trafod yr hen briordy ar Ynys Bŷr. Am y fynachlog bresennol, gweler Abaty Ynys Bŷr.''

Priordy yn perthyn i Urdd Tiron ar Ynys Bŷr oddi ar arfordir Sir Benfro oedd **Priordy Ynys Bŷr**. Roedd yn un o dri tŷ crefydd yn perthyn i'r Tironiaid yn Sir Benfro; y fam dŷ oedd Abaty Llandudoch.

Roedd yn wreiddiol yn glas Celtaidd, a chysylltiad a Llanilltud Fawr. Rhoddwyd yr ynys i Abaty Llandudoch gan Geva, gweddw Martin o Tiron, ac erbyn 1137 roedd priordy Tironaidd eedi ei sefydlu yno.

Erbyn diddymiad y mynachlogydd, roedd gwerth y priordy yn £5 yn 1535, a dim ond un mynach oedd ar ôl. Diddymwyd y priordy yn 1536.

## Llyfryddiaeth
* Rod Cooper, *Abbeys and Priories of Wales* (Christopher Davies, 1992)

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Benfro
Categori:Hanes Sir Benfro
Ynys Bŷr
Stabat Mater Dolorosa

Segwens neu emyn sy'n rhan o litwrgi traddodiadol yr Eglwys Gatholig Rufeinig ar gyfer y Pasg yw'r ***Stabat Mater Dolorosa***, neu'r ***Stabat Mater***. Mae ei awduraeth yn ansicr, ond cred rhai ysgolheigion mai'r bardd ac ysgolhaig o'r Eidal Jacopone da Todi, aelod o Urdd Sant Ffransis, oedd yr awdur. Mae'r *Stabat Mater* yn disgrifio dolur Mair Forwyn wrth droed y Groes (ystyr y teitl, sy'n dod o linell gyntaf yr emyn, yw "Safai'r Fam ddolurus").

Cân i'w llafarganu yn y dull canoloesol yn yr eglwys oedd y *Stabat Mater* yn wreiddiol, ond dros y canrifoedd mae sawl cyfansoddwr wedi ei haddasu, yn cynnwys Giovanni Pierluigi da Palestrina, Giovanni Battista Pergolesi, Schubert, Haydn, Rossini (ffurf operatig hir), Verdi, Dvořák a Hristo Tsanoff (2007).

## Dolenni allanol
* [Cyfieithiad Cymraeg gan T. Gwynn Jones(https://cy.wikipedia.org/wiki/T._Gwynn_Jones)]

Categori:Cerddoriaeth glasurol
Categori:Emynau Cristnogol
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Categori:Llenyddiaeth Ladin
Jacopone da Todi

Brawd Ffransisgaidd o ardal Umbria yn yr Eidal yn y 13g oedd **Jacopone da Todi** (Todi, 1228 – Collazzone, 1306).  Fe'i cofir fel ysgolhaig a bardd a gyfansoddodd sawl *laud* (cerddi mawl) yn Eidaleg; mae'n debygol mai ef a gyfansoddodd y delyneg Ladin adnabyddus *Stabat Mater* hefyd. Roedd yn ddramodydd arloesol yn ogystal, a luniodd sawl drama ar destunau ysgrythurol.

Ganwyd Jacopone yn nhref fechan Todi yn nugiaeth Spoleto. Troes yn fynach Ffransisgaidd yn 1268 gan ddod yn Frawd llëyg yn 1278. Cafodd ei garcharu o 1298 hyd 1303 am gyfansoddi dychan yn erbyn y Pab Boniffas VIII.

Categori:Genedigaethau 1228
Categori:Marwolaethau 1306
Categori:Beirdd y 13eg ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Eidaleg o'r Eidal
Categori:Beirdd Lladin o'r Eidal
Categori:Dramodwyr y 13eg ganrif o'r Eidal
Categori:Dramodwyr Eidaleg o'r Eidal
Categori:Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Categori:Pobl o Umbria
Categori:Ysgolheigion y 13eg ganrif o'r Eidal
Abaty Ynys Bŷr

: ''Mae'r erthygl yma yn trafod yr abaty presennol ar yr ynys. Am yr hen briordy, gweler Priordy Ynys Bŷr.''

Daeth mynachod Benedictaidd Anglicanaidd i Ynys Bŷr yn 1906, ac adeiladwyd yr abaty presennol yn 1920, dan gyfarwyddyd yr Abad Aelred Carlyle, gan y pensaer John Coates-Carter o Benarth.

Yn 1913 trôdd y gymuned Anglicanaidd i'r Eglwys Gatholig, ac yn 1926 gwerthasant yr abaty i Urdd y Sistersiaid. Symudasant hwy i mewn i'r abaty yn 1929, ac maent yn parhau yno.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Benfro
Categori:Dinbych-y-pysgod
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Sefydliadau 1906
Ynys Bŷr
Hindwstaneg

Iaith Indo-Ariaidd a siaredir yng ngogledd India a Phacistan yw **Hindwstaneg** neu **Hindi-Wrdw**. Mae ganddi ddwy ffurf safonol: Hindi ac Wrdw. Ysgrifennir Hindi yn yr wyddor *Devanāgarī* ac mae'n cynnwys llawer o eiriau wedi'u benthyg o Sansgrit. Ysgrifennir Wrdw yn yr wyddor Berso-Arabaidd ac mae ganddi lawer o eiriau o darddiad Arabeg a Pherseg.

## Gweler hefyd 
* Hindwstaneg y gegin

## Cyfeiriadau

Categori:Ieithoedd India
Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd Canol
Categori:Ieithoedd Pacistan
Palestrina

200px|bawd|Un o hen strydoedd Palestrina

:*Erthygl am y dref yw hon. Am y cyfansoddwr gweler Giovanni Pierluigi da Palestrina.*

Tref fechan a chymuned (*comune*) yn rhanbarth Lazio, yr Eidal,  yw **Palestrina**. Saif ger Rhufain, ac mae'n safle'r dref Rufeinig hynafol *Praeneste*. Mae ganddi boblogaeth o tua 18,000.

Ceir tystiolaeth fod pobl wedi byw ar sfale'r dref ers tua 700 CC. Yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig roedd Teml Fortuna Primigenia yn denu miloedd o bererinion.

Ganed y cyfansoddwr Giovanni Pierluigi da Palestrina yno tua 1525.

## Daearyddiaeth
Saif Palestrina ar godiad tir Monti Prenestini, sy'n fynydd-dir yng nghanol yr Apennines.

Mae'n ffinio: Artena, Castel San Pietro Romano, Cave, Gallicano nel Lazio, Labico, Rocca di Cave, Rocca Priora, Rhufain, San Cesareo, Valmontone, Zagarolo.

Categori:Archaeoleg yr Eidal
Categori:Dinas Fetropolitan Rhufain
Categori:Trefi Lazio
Hannah Montana

bawd|170526-N-EO381-052 Miley Cyrus
Mae ***Hannah Montana***, a elwir hefyd yn ***Hannah Montana Forever*** yn ei bedwerydd tymor a'r olaf, yn gyfres deledu comedi cerddorol Americanaidd a grëwyd gan Michael Poryes, Rich Correll, a Barry O'Brien. Mae'n canolbwyntio ar Miley Stewart (a bortreadir gan Miley Cyrus), sydd yn ei arddegau yn byw bywyd dwbl fel merch ysgol gyffredin yn ystod y dydd ac fel yr artist recordio enwog Hannah Montana gyda'r nos, y mae hi'n ei gadw'n gyfrinachol a dim ond ychydig o bobl sy'n gwybod amdani. Mae'r stori yn dilyn bywyd dyddiol Stewart, ei brawd Jackson, ei ffrindiau gorau Lily ac Oliver, a'i thad Robby (tad Cyrus, tad gwlad Cyrus, Ray Cyrus).

## Cast 
* *Hannah Montana / Miley Stewart* - Miley Cyrus
* *Lilly Truscott* - Emily Osment
* *Oliver Oken* - Mitchell Musso
* *Jackson Stewart* - Jason Earles
* *Robbie Stewart* - Billy Ray Cyrus
* *Rico* - Moises Arias

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
The Suite Life of Zack & Cody

Cyfres deledu plant ar y Disney Channel yw ***The Suite Life of Zack & Cody*** (2005–).

## Cymeriadau 
* *Zack Martin* - Dylan Sprouse
* *Cody Martin* - Cole Sprouse
* *Maddie Fitzpatrick* - Ashley Tisdale
* *London Tipton* - Brenda Song
* *Carey Martin* - Kim Rhodes
* *Mr. Moseby* - Phill Lewis
* *Esteban* - Adrian R'Mante

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Phil of the Future

Cyfres deledu ffugwyddonol yw ***Phil of the Future*** (2004 - 2006).

## Cymeriadau
* *Phil Diffy* - Ricky Ullman
* *Keely Teslow*, ffrind Phil - Alyson Michalka
* *Pim Diffy*, chwaer Phil - Amy Bruckner
* *Lloyd Diffy*, tad Phil - Craig Anton
* *Barbara Diffy*, mam Phil - Lise Simms
Pretty Woman

Ffilm gomedi rhamantus gan Garry Marshall yw **Pretty Woman** (1990).
## Cast
* *Vivian Ward* - Julia Roberts
* *Edward Lewis* - Richard Gere
* *James Morse* - Ralph Bellamy
* *Phillip Stuckey* - Jason Alexander
* *Kit De Luca* - Laura San Giacomo
* *David Morse* - Alex Hyde-White
* *Elizabeth Stuckey* - Amy Yasbeck
* *Barney Thompson* - Hector Elizondo

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau Disney
Richard Gere

Actor Americanaidd yw **Richard Tiffany Gere**   (ganwyd 31 Awst 1949). Dechreuodd actio yn ystod y 1970au a daeth i enwogrwydd ym 1980 am ei rôl yn y ffilm *American Gigolo*. Yn ystod ei yrfa, mae ef wedi serennu mewn nifer o ffilmiau llwyddiannus gan gynnwys *An Officer and a Gentleman, Pretty Woman, Primal Fear*, a *Chicago*, pan enillodd Wobr Golden Globe am yr Actor Gorau yn ogystal â Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrin am y Cast Gorau.

## Ei fywyd cynnar
Ganwyd Gere yn Philadelphia, Pennsylvania yn ddisgynnydd i Bererinwyr y *Mayflower* Francis Eaton, John Billington, George Soule, Richard Warren, Degory Priest, William Brewster a Francis Cooke.

## Ffilmiau
* American Gigolo
* An Officer and a Gentleman
* Breathless (ffilm 1983)
* Pretty Woman
* First Knight
* Runaway Bride
* Dr. T and the Women
* The Mothman Prophecies
* Unfaithful
* Chicago
* Shall We Dance

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1949
283 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC
286 CC 285 CC 286 CC 285 CC 284 CC - **283 CC** - 282 CC  281 CC 280 CC 279 CC 278 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn dilyn marwolaeth Demetrius Poliorcetes, cyhoeddir ei fab Antigonus II Gonatas yn frenin Macedonia, ond mewn enw yn unig, gan fod Lysimachus, brenin Thrace, yn rheoli Macedonia.
* Gweriniaeth Rhufain yn gorchfygu'r Etrwsciaid a'r Galiaid ym Mrwydr Llyn Vadimo. Mae Rhufain yn awr yn feistres ar ganolbarth a gogledd yr Eidal.
*Ptolemi II yn olynu ei dad Ptolemi I Soter fel brenin yr Aifft. Mae'n atgywirio'r gamlas rhwng Afon Nîl a'r Môr Coch a adeiladwyd gyntaf gan Necho II
*Ptolemi II yn apwyntio'r gramadegydd Zenodotus i gopïo a golygu gwaith yr holl feirdd Groeg ar gyfer Llyfrgell Alexandria.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Demetrius I Poliorcetes, brenin Macedonia
* Ptolemi I Soter, cadfridog Macedonaidd dan Alecsander Fawr a ddaeth yn frenin yr Aifft a sylfaenydd Brenhinllin y Ptolemïaid.

Categori:283 CC
Etrwsciaid

Un o bobloedd canolbarth a gogledd yr Eidal a Corsica yn y cyfnod clasurol oedd yr **Etrwsciaid**  (Lladin: *Etrusci* neu *Tusci*, Groeg * (Tyrrhēnioi)*.

bawd|canol|220px|Y gwareiddiad Etrwscaidd a deuddeg dinas y Cynghrair Etrwscaidd

Gwahaniethir yr Etrswciaid gan iaith y credid nad oedd yn iaith Indo-Ewropeaidd a chelfyddyd nodweddiadol. Yng ngyfnod cynnar Teyrnas Rhufain, roedd tri chynghrair o ddinasoedd Etrwscaidd, yn Etruria, yn nyffryn Afon Po ac yn Latium a Campania. Roedd Rhufain ar ymylon tiriogaethau'r Etrwsciaid, ac mae tystiolaeth eu bod yn ddarostyngedig i'r Etrwsciaid hyd nes i'r Rhufeiniaid gipio Veii yn 396 CC.

Categori:Hanes yr Eidal
Categori:Pobloedd hynafol
Montserrat

Ynys folcanig a thiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig ym Môr y Caribî yw **Montserrat**. Fe'i lleolir yn yr Antilles Lleiaf i'r de-ddwyrain o Sant Kitts-Nevis, i'r de-orllewin o Antigwa a Barbiwda ac i'r gogledd-orllewin o Guadeloupe. Fe'i enwyd gan Christopher Columbus ym 1493 ar ôl mynydd Montserrat yng Nghatalwnia.

Ers 1995, mae echdoriadau llosgfynydd Bryniau Soufrière wedi dadleoli dau draean o'r boblogaeth ac wedi dinistrio'r maes awyr a'r brifddinas Plymouth. Pentref Brades yng ngogledd yr ynys yw'r brifddinas *de facto* heddiw.

250px|dim|bawd|Plymouth yn ystod echdoriad ym 1997


Categori:Antilles Leiaf
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Saesneg
Categori:Tiriogaethau dibynnol Gogledd America
Categori:Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig
Categori:Ynysoedd y Caribî
Montserrat (gwahaniaethu)

Gall **Montserrat** gyfeirio at:
* Montserrat, tiriogaeth dramor Prydain ym Môr y Caribî
* Montserrat (mynydd), mynydd yng Nghatalonia, Sbaen
** Santa Maria de Montserrat, mynachlog ar y mynydd
** Morwyn Montserrat, cerflun o'r Forwyn Fair yn y mynachlog
* Montserrat (Valencia), tref yn Sbaen
* Montserrat (Buenos Aires), ardal yn Buenos Aires

## Pobl 
* Montserrat Caballé, soprano o Gatalonia
* Montserrat Figueras, soprano o Gatalonia
* Montserrat Roig, llenores Gatalaneg
275 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC - **270au CC** - 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC
280 CC 279 CC 278 CC 277 CC 276 CC - **275 CC** - 274 CC 273 CC 272 CC 271 CC 270 CC

----

## Digwyddiadau
* Pyrrhus, brenin Epiros, yn dychwelyd o Sicilia i'r Eidal, i ddarganfod fod  y Rhufeiniad wedi codi byddin fawr yn ei erbyn. Mae'n penderfynu dychwelyd i Epiros.
* Wedi i Pyrrhus adael Sicilia, mae dinasyddion Siracusa yn penodi Hieron yn gadfridog ar eu byddin.

## Genedigaethau
* Quintus Fabius Maximus Verrucosus, gwleidydd a milwr Rhufeinig

## Marwolaethau
Categori:275 CC
Terry Scott

Digrifwr ac actor Seisnig oedd **Owen John "Terry" Scott** (4 Mai 1927 – 26 Gorffennaf 1994), yn enedigol o Watford, Swydd Hertford, Lloegr. Cafodd yrfa fel actor ffilm yn cynnwys actio rhannau mewn ffilmiau Carry On, ond mae'n fwyaf adnabyddus am ei ran y gyfres gomedi BBC *Happy Ever After* a'i dilyniant *Terry and June* gyda'r actores June Whitfield.

## Ffilmiau
*''Blue Murder at St Trinian's* (1957)
**I'm All Right Jack* (1959)
**Murder Most Foul* (1964)
**Doctor in Clover* (1966)
**Carry On up the Khyber* (1968)
**Carry On Camping* (1969)
**Bless This House* (1972)

## Teledu
**Hugh and I* (1962-67) (gyda Hugh Lloyd)
**Happy Ever After* (1974-78) (gyda June Whitfield)
**Terry and June'' (1979-87) (gyda June Whitfield)

Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Digrifwyr Seisnig
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Cornovii

Grŵp o bobl Celtaidd yn byw yn rhan orllewinol yr hyn sydd erbyn heddiw yn ganolbarth Lloegr oedd y **Cornovii**. Efallai fod cysylltiad rhwng yr enw a'r gair "corn" yn Gymraeg. Roeddynt yn byw yn bennaf yn ardaloedd Swydd Stafford, Swydd Amwythig a Swydd Gaer; efallai fod eu tiriogaethau hefyd yn cynnwys ychydig o ddwyrain Cymru a bod cysylltiad rhyngddynt â Phowys.

Cyn dyfodiad y Rhufeiniaid i Brydain, credir mai eu prif ganolfan oedd bryngaer gref Din Gwrygon (Saesneg: *The Wrekin*). Cyfeiria Ptolemi yn yr 2g at ddwy ganolfan oedd yn eiddo'r llwyth, Deva Victrix (Caer), a Viroconium Cornoviorum (Wroxeter), eu prifddinas yn y cyfnod Rhufeinig. Nid ymddengys fod cysylltiad rhyngddynt a'r Cornovii eraill oedd yn byw yng Nghernyw na'r rhai yng ngogledd yr Alban. Mae awgrym hefyd fod llwyth o'r un enw yn Iwerddon.

## Llyfryddiaeth
*Margaret Gelling, *The West Midlands in the Early Middle Ages* (Gwasg Prifysgol Caerlyr, 1992)
*Graham Webster, *The Cornovii*

Categori:Llwythau Celtaidd Lloegr
Categori:Hanes Lloegr
Coahuila

Un o 31 talaith ffederal Mecsico yw **Coahuila**. Mae'n gorwedd yng nghanolbarth gogledd y wlad, ar y ffin â thalaith Texas yn yr Unol Daleithiau gyda'r Rio Grande (Río Bravo del Norte) yn dynodi'r ffin. Ym Mecsico ei hun mae'n ffinio â Nuevo León, San Luis Potosí, Zacatecas, Durango a Chihuahua. Saltillo yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Coahuila ym Mecsico

## Prif drefi 
* Ciudad Acuña
* Ciudad Frontera
* Guerrero Coahuila
* Ciudad Melchor Múzquiz
* Francisco I. Madero
* Matamoros
* Monclova
* Nueva Rosita
* Parras de la Fuente
* Piedras Negras
* Ramos Arizpe
* Sabinas
* Saltillo
* San Pedro
* Torreón

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol


Categori:Taleithiau Mecsico
Oaxaca

Un o 31 talaith ffederal Mecsico yw **Oaxaca**. Mae'n gorwedd yn ne'r wlad ar lan y Cefnfor Tawel. Ei phrifddinas yw Oaxaca de Juárez (Oaxaca).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Oaxaca ym Mecsico

## Prif drefi 
* Huatulco
* Huajuapan de León
* Juchitán de Zaragoza
* Oaxaca de Juárez
* Puerto Escondido
* Salina Cruz
* San Juan Bautista Tuxtepec
* Santa Cruz Xoxocotlán
* Santa Lucía del Camino
* Tehuantepec (Santo Domingo Tehuantepec)

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol 


Categori:Taleithiau Mecsico
Coleg y Brifysgol, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg y Brifysgol** (Saesneg: *University College*).

## Cynfyfyrwyr
*Clement Attlee (1883–1967), Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
*Bill Clinton (g. 1946), Arlywydd yr Unol Daleithiau
*Bob Hawke (1929-2019), Prif Weinidog Awstralia
*Gordon Honeycombe (1936–2015), newyddiadurwr
*C. S. Lewis (1898–1963), awdur
*Andrew Motion (g. 1952), bardd
*V. S. Naipaul (1932–2018), nofelydd
*Stephen Spender (1909–1995), bardd
*Henry Thrale (c.1730–1781), priod Hester Thrale

## Cyfeiriadau

Prifysgol
Categori:Sefydliadau 1249
Coleg Corpus Christi, Rhydychen

:*Gweler hefyd Coleg Corpus Christi (gwahaniaethu).*
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Corpus Christi** (Saesneg: *Corpus Christi College*). Seiliwyd y coleg yn 1517 gan Richard Foxe, Esgob Caerwynt.

## Cynfyfyrwyr
* Syr Henry Newbolt (1862–1938), bardd 
* Syr Isaiah Berlin (1909–1997), athronydd
* Al Alvarez (1929-2019), awdur
* David Miliband (g. 1965), gwleidydd
* Ed Miliband (g. 1969), gwleidydd

## Cyfeiriadau

Corpus Christi
Categori:Sefydliadau 1517
Coleg Lincoln, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Lincoln** (Saesneg: *Lincoln College*)..

## Cynfyfyrwyr 
* John Humphreys Davies, ysgolhaig a llyfryddwr
* Ifan ab Owen Edwards, sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru
* Thomas Charles Edwards, ysgolhaig
* John Edward Lloyd, hanesydd
* Theodor "Dr. Seuss" Geisel, awdur a chartwnydd
* John le Carré, awdur
* Edward Thomas, bardd

## Cyfeiriadau

Lincoln
Categori:Sefydliadau 1427
Coleg Hertford, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Hertford** (Saesneg: *Hertford College*).

## Cynfyfyrwyr
* Carolyn Hitt, newyddiadurwraig

## Cyfeiriadau

Hertford
Categori:Sefydliadau 1740
Coleg Kellogg, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Kellogg** (Saesneg: *Kellogg College*)

## Cynfyfyrwyr
## Cyfeiriadau
Kellog
Categori:Sefydliadau 1990
Coleg Keble, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Keble** (Saesneg: *Keble College*)

## Cynfyfyrwyr
*David Lewis Prosser (1868–1950), esgob
*Keith Best (g. 1949), gwleidydd

## Cyfeiriadau
Keble
Categori:Sefydliadau 1870
Coleg Linacre, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Linacre** (Saesneg: *Linacre College*).

## Cynfyfyrwyr
* Dafydd Glyn Jones, hanesydd llên

## Cyfeiriadau
Linacre
Categori:Sefydliadau 1962
Hugh Lloyd

Actor o Sais oedd **Hugh Lewis Lloyd** (22 Ebrill 1923 – 14 Gorffennaf 2008). Cafodd ei eni yng Nghaer.

### Ffilmiau
**Go To Blazes* (1962)
*''She'll Have To Go*/*Maid for Murder* (1962)
**The Punch and Judy Man* (1963)
**Father Came Too!* (1963)
**The Mouse on the Moon* (1963)
**Runaway Railway* (1965)
**Quadrophenia* (1979)
**Venom* (1982)
**She's Been Away* (1989)
**August* (1996)
**The Clandestine Marriage* (1998)

### Teledu
**Hancock's Half Hour* (1957-61) (gyda Tony Hancock)
**Hugh and I* (1962) (gyda Terry Scott)
**The Gnomes of Dulwich* (1969) (gyda Terry Scott)
**Lollipop Loves Mr. Mole* (1971)
**Lollipop* (1972)
**Lord Tramp* (1975)
**A Visit From Miss Protheroe* (1978)  (gyda Patricia Routledge)
**Cat's Eyes: Something Nasty Down Below* (1985)
**Victoria Wood As Seen on TV* (1986)
**Doctor Who* (*Delta and the Bannermen*, 1987)
**Boon: Trial And Error* (1991)
**Blue Heaven* (1994)
**Cider With Rosie* (1998)
**Great Expectations* (1999)
**Alice in Wonderland'' (1999)

Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl o Gaer
Coleg Mansfield, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Mansfield** (Saesneg: *Mansfield College*).

## Cynfyfyrwyr
* Chris Bryant, aelod seneddol
* R. Tudur Jones, diwynydd
* Euros Bowen, bardd

## Cyfeiriadau
Mansfield
Categori:Sefydliadau 1886
Coleg Merton, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Merton** (Saesneg: *Merton College*).

## Cynfyfyrwyr
*William o Ockham (tua 1287 – 1347 neu 1349), athronydd
*Syr Richard Steele (1672–1729), llenor o Iwerddon
*Evan Evans (1731–1788), ysgolhaig, bardd, ac offeiriad Cymreig 
*T. S. Eliot (1888–1965), bardd
*Syr Roger Bannister (1929–20187), athletwr
*David Parry-Jones (1933–2017), Sylwebydd chwaraeon ac awdur Cymreig
*Frank Bough (1933–2020), cyflwynydd teledu
*Rees Davies (1938–2005), hanesydd Cymreig
*Adam Hart-Davis (g. 1943), gwyddonydd a darlledwr
*Gareth Glyn (g. 1951), cyfansoddwr a darlledwr Cymreig
*Naruhito, Ymerawdwr Siapan (g. 1960) Ymerawdwr Siapan ers 1 Ebrill 2019

## Cyfeiriadau

Merton
Categori:Sefydliadau 1264
Neuadd yr Arglwyddes Margaret, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Neuadd yr Arglwyddes Margaret** (Saesneg: *Lady Margaret Hall*, neu yn anffurfiol *"LMH"*).

Arglwyddes Margaret Beaufort, mam Harri VII, brenin Lloegr, a roes ei enw i'r coleg.

## Cynfyfyrwyr
*Lindsey Davis
*Antonia Fraser
*Nigella Lawson
*Samuel West
*Ann Widdecombe

## Cyfeiriadau
Arglwyddes Margaret, Neuadd

Categori:Sefydliadau 1878
Coleg Nuffield, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Nuffield** (Saesneg: *Nuffield College*). Mae'n arbenigo mewn gwyddoniaethau cymdeithasol, economeg, gwleidyddiaeth a chymdeithaseg. Mae'n un o'r colegau mwyaf diweddar i gael ei sefydlu, a hynny yn 1937; mae hefyd yn un o'r lleiaf - gyda dim ond tua 80 o fyfyrwyr ôlraddedig a thua 60 o ddarlithwyr.

## Cynfyfyrwyr

File:Mark Carney World Economic Forum 2013 (3).jpg|Mark Carney
File:Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009.jpg|Manmohan Singh
File:Austin Mitchell.jpg|Austin Mitchell, MP
File:Nicholas Stern - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009.jpg|Nicholas Stern
File:Stephanie Flanders - Chatham House 2011.jpg|Stephanie Flanders
File:George Soros 47th Munich Security Conference 2011 crop.jpg|George Soros
File:Nci-vol-8182-300 david cox.jpg|Syr David Cox
File:Robert Skidelsky, IEIS conference «The Politics of Virtue, the crisis of liberalism and the post-liberal future».jpg|Arglwydd Skidelsky

## Cyfeiriadau
Nuffield
Categori:Sefydliadau 1937
Neuadd Sant Edmwnd, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Neuadd Sant Edmwnd** (Saesneg: *St Edmund Hall*, neu yn anffurfiol *Teddy Hall*).

## Cynfyfyrwyr
* Lancelot Bulkeley (1568?–1650), Esgob Dulyn
* Terry Jones (g. 1942), actor, awdur a chomedïwr
* Syr Keir Starmer (g. 1962), gwleidydd
* Al Murray (g. 1968), digrifwr, y tafarnwr yn *The Pub Landlord*

## Cyfeiriadau

Sant Edmwnd, Neuadd
Coleg Penfro, Rhydychen

:*Gweler hefyd Coleg Penfro (gwahaniaethu).*
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Penfro** (Saesneg: *Pembroke College*).

Sefydlwyd y coleg ym 1624 gan Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI) gydag arian a roddir gan Thomas Tesdale, masnachwr o Abingdon, a Richard Wightwick, clerigwr o Berkshire, ac fe'i enwyd ar ôl William Herbert, Iarll Penfro, Canghellor Prifysol Rhydychen y pryd hwnnw, a oedd wedi gwneud llawer i hyrwyddo'r ymgymeriad.

## Cynfyfyrwyr
*Alun Evans (1942–2011), ysgrifennydd Cymdeithas Bêl-droed Cymry
*Thomas Glyn Watkin (g. 1952), cyfreithiwr

## Cyfeiriadau

Penfro
Categori:Sefydliadau 1624
Coleg Regent's Park, Rhydychen

Un o neuaddau Prifysgol Rhydychen yw '''Coleg Regent's Park'* (Saesneg: *Regent's Park College'').

## Cynfyfyrwyr
D. Densil Morgan

## Cyfeiriadau
Regent's Park
Coleg y Santes Ann, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg y Santes Ann** (Saesneg: ''St Anne's College'').

## Cynfyfyrwyr
*Wendy Beckett (1930-2018), hanesydd celf
*Jill Paton Walsh (1937-2020), nofelydd
*Edwina Currie (g. 1946), gwleidydd
*Syr Simon Rattle (g. 1955), cerddor
*Juliet Barker (g. 1958), hanesydd
*Janina Ramirez (g. 1980), hanesydd
*Ceridwen Lloyd-Morgan, curadur llyfrgelloedd
*Enid Morgan, offeiriad

## Cyfeiriadau
Santes
Categori:Sefydliadau 1879
Coleg Magdalen, Rhydychen

:*Erthygl am y coleg yn Rhydychen yw hon; am y coleg ag enw tebyg yng Nghaergrawnt, gweler Coleg Magdalene, Caergrawnt.*
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Magdalen** (ynganer "Môdlin") (Saesneg: *Magdalen College*)

## Cynfyfyrwyr
*David Hughes (m. 1609), addysgwr
*Robert Kee (1919–2013), newyddiadurwr 
*Robert Hardy (1925-2017), actor
*Jon Stallworthy (1935–2014), bardd
*Pwyll ap Siôn (g. 1968), cerddoregydd a chyfansoddwr
*Anna Lapwood (g. 1995), organydd

## Cyfeiriadau

Magdalen
Categori:Sefydliadau 1458
Coleg Sant Ioan, Rhydychen

:*Gweler hefyd Coleg Sant Ioan (gwahaniaethu).*
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Sant Ioan** (Saesneg: ''St John's College''). Mae ganddo waddolion ac arian wrth gefn o £340,000,000 (2012).

Sefydlwyd Coleg Sant Ioan ym 1555, gan Syr Thomas White.

## Cynfyfyrwyr
* Kingsley Amis, nofelydd
* Tony Blair, Prif Weinidog y Dyrnas Unedig
* Gwynfor Evans, arweinydd Plaid Cymru
* Osbert Fynes-Clinton, ieithydd
* Adrian Goldsworthy, hanesydd
* Robert Graves, bardd
* Griffith Hughes, naturiaethwr
* Philip Larkin, bardd a nofelydd
* Rhodri Morgan, Prif Weinidog Cymru
* Edwin Morris, Archesgob Cymru
* John Roberts, mynach
* Eryl Stephen Thomas, esgob
* Damian Walford Davies, darlithydd ac awdur
* David Willis, Ieithydd

## Cyfeiriadau

Sant Ioan
Categori:Sefydliadau 1555
Coleg Wadham, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Wadham** (Saesneg: *Wadham College*).

## Cynfyfyrwyr
*Syr Christopher Wren (1632–1723), pensaer
*Robert Hooke (1635–1703), mathemategydd ac athronydd
*Francis Kilvert (1840–1879), offeiriad a dyddiadurwr
*Francis Jayne (1845–1921), Esgob Caer
*Ernest Nathaniel Bennett (1865–1947), milwr, fforiwr a gwleidydd
*Cecil Day-Lewis (1904–1972), bardd
*Michael Foot (1913–2010), newyddiadur a gwleidydd
*Melvyn Bragg (g. 1939), awdur a darlledwr
*Duncan Bush (1946-2017), bardd a nofelydd
*Rowan Williams (g. 1950), Archesgob Caergaint
*Monica Ali (g. 1967), nofelydd
*Rosamund Pike (g. 1979), actores
*Felicity Jones (g. 1983), actores

## Cyfeiriadau

Wadham
Categori:Sefydliadau 1610
284 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC
287 CC 286 CC 285 CC 286 CC 285 CC - **284 CC** - 283 CC 282 CC  281 CC 280 CC 279 CC

----

## Digwyddiadau
* Llwyth  Galaidd y Senones yn ymosod ar  Arretium yn Etruria.  Maent yn gorchfygu byddin Gweriniaeth Rhufain dan Lucius Caecilius Metellus Denter, ond yna'n cael eu gyrru allan o'r Eidal gan fyddin Rufeinig arall dan  Manius Curius Dentatus.
* Lysimachus yn gyrru Pyrrhus, brenin Epiros allan o deyrnas Macedonia.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Lucius Caecilius Metellus Denter, conswl a chadfridog Rhufeinig, lladdwyd ym Mrwydr Arretium
* Ardvates, rhaglaw ac yn ddiweddarach rheolwr Armenia

Categori:284 CC
Coleg Sant Antwn, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Sant Antwn** (Saesneg: ''St Antony's College'').

## Cynfyfyrwyr 
* Anne Applebaum (newyddiadurwraig i'r Washington Post, enillydd Gwobr Pulitzer
* Suranjan Das, Is-Ganghellor, Prifysgol Calcutta
* David Dilks, hanesydd Prydeinig
* Thomas Friedman (colofnydd i'r New York Times, enillydd Gwobr Pulitzer)
* Gary Hart, Seneddwr yn yr Unol Daleithiau, 1974–1987
* Richard J. Evans, Athro Hanes Ewropeaidd, Prifysgol Caergrawnt
* Henrietta Harrison, Athro Hanes, Prifysgol Harvard
* Bridget Kendall, gohebydd diplomateg y BBC
* Paul Kennedy, Athro Hanes Prydain, Prifysgol Yale

## Cyfeiriadau
Sant Antwn
Categori:Sefydliadau 1950
Neuadd St Benet, Rhydychen

Un o neuaddau Prifysgol Rhydychen oedd **Neuadd St Benet** (Saesneg: ''St Benet's Hall''). Sefydliad Urdd Sant Bened oedd y neuadd. Caewyd y neuadd yn 2022 ar ôl cyfnod o argyfwng ariannol; prynwyd yr adeilad gan Goleg y Santes Hilda.

## Cynfyfyrwyr
* Basil Hume

## Cyfeiriadau
St Benet
Categori:Sefydliadau 1897
Categori:Dadsefydliadau 2022
Coleg y Frenhines, Rhydychen

Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg y Frenhines** (Saesneg: ''The Queen's College'').  Cafodd ei sylfaen ym 1341, gan Robert de Eglesfield.

## Cynfyfyrwyr 
* Harri V, brenin Lloegr (1386–1422)
* Syr Thomas Myddelton (mab) o Gastell y Waun (1586–1666), gwleidydd
* Thomas Pennant (1726–1798), awdur
* Syr John Edwards (1770–1850), gwleidydd Cymreig
* Edwin Powell Hubble (1889–1953), seryddwr Americanaidd
* Edmund Blunden (1896–1974), Bardd o Lloegr
* John Alun Pugh (1894-1971) barnwr
* J. Gwyn Griffiths (1911–2004), bardd ac Aifftolegydd
* Alan Davidson (1924–2003), hanesydd bwyd
* Ioan Bowen Rees (1929–1999), cyfreithiwr Cymreig
* Gerald Kaufman (1930–2017), gwleidydd o Lloegr
* Tim Berners-Lee (g. 1955), dyfeisydd y We Fyd-Eang
* Paul Carey Jones (g. 1974), canwr opera Cymreig
* Llŷr Williams (g. 1976), pianydd

## Cyfeiriadau

Brenhines
Categori:Sefydliadau 1341
Tŷ San Steffan, Rhydychen

Un o neuaddau Prifysgol Rhydychen yw **Tŷ San Steffan** (Saesneg: ''St Stephen's House'').

## Cynfyfyrwyr
*Jeffrey John (g. 1953), deon St Albans
*Glyn Simon (1903–1972), Archesgob Cymru
*A. N. Wilson (g. 1950), awdur

## Cyfeiriadau
Categori:Prifysgol Rhydychen
Badghis (talaith)

gUn o daleithiau Affganistan, yng ngogledd-orllewin y wlad, yw **Badghis**.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Badghis yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Baghlan (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yng ngogledd-ddwyrain y wlad, yw **Baghlan**.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Baghlan yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Balkh (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yng ngogledd y wlad, yw **Balkh**. Ei phrifddinas yw Balkh.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Balkh yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Bamiyan (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yng nghanolbarth y wlad, yw **Bamiyan**. Fe'i henwir ar ôl tref hynafol Bamiyan.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Bamiyan yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Spellbinder (cyfres deledu)

Cyfres deledu ffugwyddonol yw ***Spellbinder*** (1995).

## Cymeriadau
* *Paul Reynolds* - Zbych Trofimiuk
* *Riana* - Gosia Piotrowska
* *Alex Katsonis* - Brian Rooney
* *Katrina Muggleton* - Michela Noonan
* *Ashka* - Heather Mitchell
* *Brian Reynolds*, tad Paul - Andrew MacFarlane
* *Correon* - Krzysztof Kumor
* *Gryvon* - Rafal Zwierz
* *Christine Reynolds*, chwaer Paul - Georgina Fisher
* *Zander* - Piotr Adamczyk
* *Marna* - Hanna Dunowska
* *Lukan* - Joachim Lamza
* *Bron*, tad Riana - Andrzej Grabarczyk
* *Maran*, mam Riana - Slawa Michalewska
* *Arla*, chwaer Riana - Julia Biczysko
* *Jal*, brawd Riana - Erlan Buchan

Categori:Rhaglenni teledu Awstralaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg
Faryab (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yng ngogledd y wlad ar y ffin a Tyrcmenistan, yw **Faryab**.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Farah yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Ghazni (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yn ne canolbarth y wlad, yw **Faryab**. Fe'i henwir ar ôl dinas hanesyddol Ghazni, i'r gorllewin o Kabul rhwng y ddinas honno a Herat.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Ghazni yn Affganistan


Categori:Taleithiau Affganistan
Kabul (talaith)

g
Un o daleithiau Affganistan, yn nwyrain y wlad, yw talaith **Kabul**. Mae'n cynnwys dinas Kabul, prifddinas Affganistan, sy'n gorwedd ar lan Afon Kabul.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Kabul yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Farah (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yng ngorllewin y wlad ar y ffin ag Iran, yw **Farah**.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Farah yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Kapisa (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yn nwyrain y wlad, yw **Kapisa**.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Kapisa yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Khost (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yn nwyrain y wlad ar y ffin a Pacistan, yw **Khost**. Dinas Khost yw prifddinas y dalaith.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Khost yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Kandahar (talaith)

Un o daleithiau Affganistan, yn ne'r wlad ar y ffin a Pacistan, yw **Kandahar**. Ei phrifddinas yw dinas Kandahar, a enwir ar ôl Alexander Fawr.

Dyma un o ganolfannau'r Taleban heddiw ac mae'r dalaith wedi gweld llawer o frwydro rhwng cefnogwyr y Taleban a lluoedd NATO dan arweiniad UDA.

200px|bawd|dim|Lleoliad Talaith Kandahar yn Affganistan

Categori:Taleithiau Affganistan
Viroconium

Dinas Rufeinig tua 8&nbsp;km (5 milltir) i'r dwyrain o'r Amwythig oedd **Viroconium**, neu yn llawn **Viroconium Cornoviorum**. Saif pentref Caerwrygion (*Wroxeter*) yn un gornel o'r hen dref.
]]
bawd|chwith|250px|Olion y baddondy Rhufeinig
bawd|chwith|250px|Safle dinas Rufeinig Viroconium

Sefydlwyd Viroconium tua 58 OC fel caer i'r lleng Legio XIV Gemina yn ystod eu hymosodiad ar Gymru. Yn ddiweddarach daeth y Legio XX Valeria Victrix yno yn eu lle, hyd nes i'r fyddin adael y safle yn 88. Daeth yn brif dref llwyth y Cornovii, ac erbyn 130 roedd yn gorchuddio mwy na 173 acer (70ha), gyda fforwm a baddonau cyhoeddus. Ar ei hanterth, roedd gan y ddinas boblogaeth o dros 6,000, y bedwaredd dinas ym Mhrydain o ran maint.

## Gweler hefyd
*Caerau Rhufeinig Cymru

Categori:Caerau Rhufeinig Lloegr
Categori:Dinasoedd Rhufeinig
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Swydd Amwythig
Even Stevens

Cyfres deledu plant yw ***Even Stevens*** (2000–2003).

## Cymeriadau
* *Louis Stevens* - Shia LaBeouf
* *Ren Stevens* - Christy Carlson Romano
* *Steve Stevens* - Tom Virtue
* *Eileen Stevens* - Donna Pescow
* *Alan Twitty* - A. J. Trauth
* *Tawny Dean* - Margo Harshman
* *Donnie Stevens* - Nick Spano

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2000
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2003
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
So Weird

Cyfres deledu ffugwyddonol ar y Disney Channel oedd ***So Weird*** (1999 - 2001). 
bawd|Alexz Johnson fel Jude Harrison yn Instant Star.

## Cymeriadau
* *Fiona "Fi" Phillips* - Cara DeLizia (1999 - 2000)
* *Annie Thelen* - Alexz Johnson (2000 - 2001)
* *Molly Phillips* - Mackenzie Phillips
* *Jack Phillips* - Patrick Levis
* *Clu Bell* - Erik von Detten
* *Carey Bell* - Eric Lively
* *Ned Bell* - Dave "Squatch" Ward
* *Irene Bell* - Belinda Metz

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1999
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2001
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Disney's Adventures of the Gummi Bears

Cyfres deledu animeiddiedig yw ***Adventures of the Gummi Bears***.

## Cymeriadau
* *Zummi* (llais Paul Winchell)
* *Grammi* (llais June Foray)
* *Tummy* (llais Lorenzo Music)
* *Sunni*
* *Cubbi*
* *Gruffi*
* *Cavin*
* *Y Dywysoges Cala*
Under the Umbrella Tree

Cyfres deledu plant Canadaidd yw ***Under the Umbrella Tree***.

## Cymeriadau
* *Holly* - Holly Larocque
* *Gloria*
* *Jacob*
* *Iggy*
* *Mrs. McMurtrey*

Categori:Rhaglenni teledu Canadaidd
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg
Sberm

Celloedd cenhedlu'r gwryw yw **sberm**. Mewn anifeiliaid caiff ei alldaflu mewn hylif semen.

Categori:Atgenhedlu
Categori:Celloedd
Gwe'r pryf copyn

300px|bawd|Gwe'r pryf copyn
Rhwydwaith main ysgafn a wëir gan bryf copyn i ddal ei brau yw '''gwe'r pryf copyn** neu **gwe'r copyn'''. Gwea'r pryf copyn ei we o fath arbennig o sidan lawn protein (*proteinaceous*) sy'n dod o "beiriannau nyddu" organig sydd ar ei fol. Mae gwybed yn cael eu dal yn y we ac yn cael eu bwyta gan y pryf copyn; ond dydi pob pryf copyn ddim yn adeiladu gweoedd i ddal prau, a dydi rhai pryfed cop ddim yn adeiladu gweoedd o gwbl.

Mae'r ffibrau yn y we yn gryfach am eu bwysau na dur.

Ar ôl gwau ei we, fel rheol mae'r pryf copyn yn aros ar ymyl y we, neu'n agos iddi, yn disgwyl i wybedyn gael ei ddal ynddi. Trwy'r ffibrau, mae'r pryf copyn yn gallu synhwyro trawiad y gwybedyn ar y we a'i ymdrechion i ryddhau ei hun trwy'r cynhyrfiadau a yrrir ar eu hyd.

Fel rheol dydi pryfed copyn ddim yn clymu wrth eu gweoedd eu hunain. Fodd bynnag, dydy nhw ddim yn rhwydd o gael eu dal gan eu glud eu hunain. Mae rhai o'r ffibrau yn gludog ac eraill heb fod. Yn aml mae'r pryf copyn yn gweu llinyn ddigludog — llinyn arwydd — o ganol y we i'r ymyl i fonitro symudiadau. Gall symud ar hyd y llinyn i ganol y we i ddal y prau, ond rhaid iddo fod yn ofalus i beidio gael ei glymu yn ei lud ei hun.

Categori:Arachnidau
Categori:Bioleg
Veneti

bawd|Llwythau Celtaidd Gâl yn y ganrif 1af CC

:*Gweler hefyd Veneti (gwahaniaethu).*

Llwyth Celtaidd yn byw yn ne-orllewin Armorica, Llydaw gyfoes oedd  y **Veneti**.

Roedd y Veneti yn byw o amgylch bae Morbihan bay, gan adeiladu caerau ar benrhynau oedd yn ynysoedd ar lanw uchaf. Crybwylla Ptolemi eu prifddinas fel Durioritum, Gwened (Vannes) heddiw. Dywedir eu bod yn adeiladu llongau o faint sylweddol i dderw, yn cael eu gyrru gan hwyliau o ledr.

Pan gyrhaeddodd y Rhufeiniaid dan Iŵl Cesar yn 57 CC, gorfodwyd y Veneti i ymostwng iddo a rhoi gwystlon. Yn 56 CC, roedd rhai o swyddogion Cesar yn chwilio am fwyd i'r fyddin yn nhiriogaethau'r Veneti, a chymerodd y Veneti hwy yn garcharorion, gan feddwl medru eu cyfnewid am y gwystlon.

Ymosododd Cesar arnynt, ond fel yr oedd yn ymosod ar un gaer, defnyddai y Veneti eu llongau i symud i gaer arall, Adeiladodd Cesar longau, ond roedd llongau'r Veneti yn llawer mwy, gydag ochrau uwch, felly ni chafodd lawer o lwyddiant ar y cychwyn. Yn y diwedd, gorchfygwyd llynges y Veneti gan legad Cesar, Decimus Junius Brutus Albinus, a ddefnyddiodd grymanau ar bolion hir i dorri'r rhaffau oedd yn dal hwyliau llongau'r Veneti. Heb eu llynges, gorchfygwyd hwy yn weddol fuan. Dienyddiodd Cesar yr arweinwyr, a gwerthu'r gweddill fel caethweision. Ceir yr hanes yn *De Bello Gallico* (*liber* 3).

Cedwir enw'r llwyth yn enw dinas Gwened (Ffrangeg: Vannes), lle codwyd dinas Rufeinig Durioritum.

## Gweler hefyd 
* Hanes Llydaw
* Gâl

Categori:Llwythau Celtaidd Gâl
Categori:Hanes Llydaw
Allobroges

Llwyth Celtaidd yng Ngâl oedd yr **Allobroges** . Roedd eu tiriogaethau rhwng Afon Rhône a Llyn Genefa, yn yr hyn a ddaeth yn ddiweddarach yn Savoy, Dauphiné, a Vivarais. Eu prifddinas oedd Vienne.

Ceir cyfeiriad atynt gan yr hanesydd Polybius sy'n adrodd iddynt wrthwynebu Hannibal pan geisiodd groesi'r Alpau, ond iddynt fethu ei atal.

Yn 123 CC rhoddodd yr Allobroges loches i Tuto-Motulus, brenin y Salluvii, oedd wedi eu concro gan y Rhufeiniaid. Pan wrthodasant ei drosglwyddi i'r Rhufeiniaid, bu rhyfel. Ar 8 Awst 121 CC, gorchfygwyd hwy gan fyddin Rufeinig dan Quintus Fabius Maximus, a gymerodd yr enw *Allobrogicus*.

Bu ganddynt ran yn y digwyddiadau yn arwain at gynllwyn Catilina yn 63 CC. Roedd llysgenhadaeth oddi wrth yr Allobroges yn Rhufain, a cheisiodd y cynllwynwyr eu perswadio i ymuno a'r cynllwyn. Fodd bynnag, penderfynodd yr Allobroges hysbysu Cicero, un o'r ggau gonswl ar y pryd, am y cynllwyn.

Yn 61 CC, gwrthryfelodd yr Allobroges dan eu pennaeth Catugnatus, ond gorchfygwyd hwy gan Gaius Pomptinus ger Solonium. Cynorthwyasant Iŵl Cesar yn erbyn llwythau eraill yn ystod ei ymgyrchoedd yng Ngâl. Yn ddiweddarach daeth Vienne yn ddinas bwysig yng Ngâl.

Categori:Llwythau Celtaidd Gâl
Parisii

Gallai **Parisii** gyfeirio at un o ddau lwyth Celtaidd, neu efallai ddwy gangen o'r un llwyth:

* Parisii (Gâl), yn byw yn yr adral o amgylch Paris, a gymerodd ei henw oddi wrthynt.
* Parisii (Lloegr), yng ngogledd-ddwyrain Lloegr.
Parisii (Gâl)

[bawd|300px|Darnau arian y Parisii, y [ganrif 1af CC,  (Cabinet des Médailles, Paris)]]

Llwyth Celtaidd yn byw o gwmpas glannau Afon Seine yng Ngâl oedd y **Parisii**, weithiau **Quarisii**.

Gyda'u cymdogion y Suessiones, bu ganddynt ran yng ngwrthryfel Vercingetorix yn erbyn Iŵl Cesar yn 52 CC. Ei prifddinas, neu oppidum, oedd Lutetia Parisiorum, a ddaeth yn ddiweddarach yn ddinas bwysig yn nhalaith Rufeinig which Gallia Lugdunensis, ac yn ddiweddarach yn ddinas Paris.

Roedd llwyth o'r enw y Parisii yng ngogledd-ddwyrain Lloegr hefyd. Nid oes sicrwydd a oedd cysylltiad rhwng y ddau bobl.

Categori:Llwythau Celtaidd Gâl
Carnutes

bawd|Llwythau Celtaidd Gâl yn y ganrif 1af CC

Llwyth Celtaidd yng Ngâl oedd y **Carnut**. Roedd eu tiriogaethau rhwng Afon Seine ac Afon Loire, yn yr hyn a ddaeth yn ddiweddarach yn *departements* Eure-et-Loir, Loiret a Loir-et-Cher. Eu prifddinas oedd *Autricum* (Chartres heddiw), a chanolfan bwysig arall oedd *Cenabum* (Orleans).

Yn ôl y Rhufeiniaid, tiriogaeth y Carnutes oedd canolfan wleidyddol a chrefyddol y llwythau Galaidd. Dywed Iŵl Cesar fod y derwyddon yn cynnal cyfarfod yn nhiriogaeth y Carnutes. Roedd y llwyth yn cynhyrchu darnau arian yn y ganrif 1af CC.

Erbyn cyfnod ymgyrchoedd Iŵl Cesar yng Ngâl, roedd y Carnutes yn ddibynnol ar lwyth y Remi. Gosododd Cesar ei ddewis ei hun, Tasgetius, ar yr orsedd fel brenin y Carnutes, ond o fewn tair blynedd roedd wedi cael ei lofruddio. Ar 13 Chwefror, 53 CC, lladdodd y Carnutes y marsiandïwyr Rhuufeinig yn Cenabum fel rhan o wrthryfel Vercingetorix. Llosgodd Cesar ddinas Cenabum, gan ladd y dynion a gwerthu'r merched a phlant fel caethweision. Gyrrodd y Carnutes 12,000 o ryfelwyr i gymryd rhan yn yr ymgyrch aflwyddiannus i godi'r gwarchae ar Alesia, ond wedi methiant yr ymgyrch, gorfodwyd hwy i ildio i Cesar.

Categori:Llwythau Celtaidd Gâl
Coleg Wolfson, Rhydychen

:*Gweler hefyd Coleg Wolfson (gwahaniaethu).*
Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Rhydychen yw **Coleg Wolfson** (Saesneg: *Wolfson College*).

Arlywydd gyntaf y goleg oedd Syr Isaiah Berlin ym 1965.

## Cynfyfyrwyr
## Cyfeiriadau
Wolfson
Categori:Sefydliadau 1965
Indre

*Département* yn *région* Centre-Val de Loire, Ffrainc, yw **Indre**. Mae Indre yn ffinio â *départements* Loir-et-Cher, Cher, Creuse, Haute-Vienne, Vienne ac Indre-et-Loire. Fe'i enwir ar ôl afon Indre, sy'n llifo trwy'r ardal. Mae Indre yn gorwedd rhwng basn Paris a'r Massif central.  Ei phrifddinas weinyddol yw Châteauroux.

250px|bawd|canol|Lleoliad Indre yn Ffrainc

Mae'r prif drefi yn cynnwys:
* Châteauroux
* Le Blanc
* La Châtre
* Issoudun

## Gweler hefyd
* Cymunedau Indre

## Cyfeiriadau
Categori:Centre-Val de Loire
Categori:Départements Ffrainc
Aodoù-an-Arvor

*Département* yn *région* Bretagne, Ffrainc, yw **Aodoù-an-Arvor** (enw Llydaweg; Ffrangeg: '''''Côtes-d'Armor'''*). *Aodoù-an-Hanternoz* oedd enw Llydaweg y département tan 1990. Mae Aodoù-an-Arvor yn ffinio ag Il-ha-Gwilen, Mor-Bihan, a Penn-ar-Bed. Prifdref y *département'' yw Sant-Brieg. 

Mae'r *département* yn cynnwys llawer o diriogaeth hen fro hanesyddol Bro-Sant-Brieg oedd yn un o naw fro traddodiadol Llydaw a gydnabeddir ar faner Llydaw.

250px|bawd|canol|Lleoliad Aodoù-an-Arvor yn Ffrainc

## Trefi mwyaf
(Poblogaeth > 10,000)
*Dinan
*Lambal
*Lannuon
*Plerin
*Ploufragan
*Sant-Brieg (prifdref)

## Gweler hefyd
* Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Categori:Départements Ffrainc
.kh

Côd ISO swyddogol Cambodia yn ne-ddwyrain Asia yw **.kh** (talfyriad o **Kh***ampuchea*, enw amgen Cambodia).

Categori:Cambodia
Categori:Parthau lefel uchaf
Phnom Penh

Prifddinas a dinas fwyaf Cambodia yn ne-ddwyrain Asia yw **Phnom Penh** (hefyd **Phnum Pénh**). Yn ogystal mae'n ganolfan weinyddol ardal ddinesig Phnom Penh. Dyma ganolfan economaidd, diwydiannol, diwylliannol a thwristiaeth Cambodia.

Yn cael ei hadnabyddu fel "Perl Asia" yn y 1920au, mae Phnom Penh, gyda Siem Reap, yw prif gyrchfan twristaidd Cambodia. Mae'r ddinas yn enwog am ei phensaernïaeth Khmer a Ffrengig. Mae ganddi boblogaeth o tuag 1 filiwn.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Amgueddfa Genedlaethol
* Amgueddfa Tuol Sleng
* Canolfan Choeung Ek
* Hotel Le Royal
* Pagoda Arian
* Phsar Thom Thmei (marchnad)
* Prifysgol Brenhinol Khmer

bawd|dim|300px|Y Palas Brenhinol

## Enwogion 
* Vann Molyvann (g. 1926), pensaer
* Vann Nath (g. 1946), arlunydd

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Llywodraeth Phnom Penh 

Categori:Dinasoedd Cambodia

Categori:Prifddinasoedd Asia
Siem Reap

bawd|Siem Reap

Prifddinas talaith Siem Reap yn Cambodia yw **Siem Reap**.

Gyda phensaernïaeth Ffrengig a brodorol a safle archaeolegol byd-enwog Angkor Wat gerllaw, mae Siem Reap yn gyrchfan poblogaidd gan dwristiaid, yr ail bwysicaf yn y wlad ar ôl y brifddinas Phnom Penh.

Fe'i gwasanaethir gan Faes Awyr Rhyngwladol Siem Reap-Angkor.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Dinas Siem Reap 

Categori:Dinasoedd Cambodia