Trwyn y llo

Planhigyn blodeuol yw **Trwyn y llo** neu ***Antirrhinum majus***. Mae'n perthyn i deulu'r llyriad (Plantaginaceae) yn dilyn ail-ddosbarthiad teulu'r dail duon (Scrophulariaceae). Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Safn y Llew, Ceg Nain, Pen Ci Bach, Trwyn y Llo Mwyaf. Fel gweddill aelodau'r genws *Antirrhinum*, mae'n gynhenid i ardal y Canoldir.

## Disgrifiad
Planhigyn llysieuaidd lluosflwydd ydi *A. majus*. Gall dyfu hyd at 0.5–1 m o daldra. Mae'r dail yn waywffurf, 1–7&nbsp;cm o hyd, ac fe'u trefnir yn droellog ar goes y planhigyn. Mae'r blodau'n tyfu ar ysbigau tal, ac mae pob blodyn tua 3.5-4.5&nbsp;cm o hyd gyda chymesuredd dwyochrol. Mae pum petal y blodau wedi asio i'w gilydd yn rhannol, gan ffurfio tiwb. Mae pen uchaf pob tiwb wedi ei gau gan ddwy 'wefus', ac mae'n rhaid i beillwyr y blodau (gwenyn gwyllt, neu *bumblebees*) wthio'r gwefusau hyn oddi wrth ei gilydd er mwyn cyrraedd y neithdar ar waelod y tiwb. Wedi i flodyn gael ei beillio, bydd ffrwyth yn datblygu o'r ofari ar waelod y tiwb. Cibyn (capsule) yw'r ffrwyth hwn, ac wedi iddo sychu, bydd 50-100 o hadau duon bychain yn cael eu gwasgaru drwy ddisgyn i'r llawr. Ar blanhigion gwyllt, mae gan y blodau betalau lliw majenta tywyll, gyda smotyn melyn ar y wefus isaf, ond ceir ystod eang o liwiau mewn mathau gardd.

## Fel planhigyn gardd
bawd|Planhigyn *Antirrhinum majus* mewn gardd.

Gall *A. majus* oroesi tymhereddau isel yn ogystal â rhai uchel, ond mae'n tyfu orau mewn amgylchedd â thymheredd rhwng 17 a 25&nbsp;°C. Mae'n tyfu'n dda o hadau, gan flodeuo o fewn tri i bedwar mis, neu o doriadau.

Er ei fod yn blanhigyn lluosflwydd mewn natur, fe'i ddefnyddir fel planhigyn blynyddol neu ddwyflynyddol mewn gerddi yn aml, yn enwedig mewn ardaloedd sy'n oerach na'i gynefin naturiol. Mae llawer o fathau gardd ar gael, gan gynnwys rhai â blodau oren, pinc, melyn, coch a gwyn. Ceir hefyd blanhigion â blodau 'pelorig' - gyda blodau â chymesuredd cylch yn hytrach na chymesuredd dwyochrog. Mae rhai mathau gardd, megis ‘*Floral Showers Deep Bronze*’ a ‘*Montego Pink*’ wedi ennill Gwobr Teilyngdod Gardd y Gymdeithas Arddwriaeth Frenhinol (RHS).

Gall y planhigyn hefyd ddianc o erddi, a cheir poplogaethau wedi cynefino ymhell i'r gogledd o ystod naturiol y rhywogaeth 

## Fel planhigyn ymchwil
Mae *A. majus* wedi ei ddefnyddio fel organeb model mewn labordai gwyddonol ers dros ganrif er mwyn astudio datblygiad, biocemeg ac esblygiad. Defnyddiwyd *A. majus* (ar y cyd ag *Arabidopsis thaliana*) i astudio sut mae organnau blodau yn datblygu mewn planhigion, a dangoswyd fod tri teulu o enynnau, A, B ac C, yn gyfrifol am roi hunaniaeth benodol i'r bedair organ. Roedd *A. majus* yn bwysig ar gyfer deall sut mae planhigion yn cynhyrchu cyfansoddion anthocyanin - y rhai sy'n rhoi lliwiau coch, pinc a phiws i flodau a dail. Mae poblogaethau gwyllt o *A. majus* a'i is-rywogaethau hefyd yn cael eu defnyddio ar gyfer astudio sut mae lliwiau blodau wedi esblygu, ac er mwyn deall sut mae'r amgylchedd yn effeithio ar boblogaethau.

## Gweler hefyd
*Geiriadur rhywogaethau gwfefan Llên Natur
*Antirrhinum majus L. trwyn y llo ar wefan yr Amgueddfa Hanes Naturiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Plantaginaceae