Siôn Cent

Bardd a ganai ar bynciau crefyddol a chymdeithasol oedd **Siôn Cent** (fl. c.1400 – 1430/45). Ar lawer cyfrif rhaid ei ystyried yn un o'r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr ei gyfnod, ond ar yr un pryd y mae'n sefyll ar wahân iddynt. Canai ar fesur y cywydd. Ceir nifer o gerddi a briodolir iddo yn y llawysgrifau Cymraeg ond anodd gwybod a yw'r awduraeth yn ddilys yn achos y mwyafrif o'r testunau hyn. Cedwir llun y credid unwaith mai Siôn Cent ei hun ydoedd ym mhlas Llan-gain, Swydd Henffordd.

## Cefndir
Mae peth cymhlethdod efo olrhain hanes bywyd Siôn Cent, gan fod mynach arall o'r un enw yn esgobaeth Henffordd tua'r un cyfnod a'r bardd. Aelod o urdd y Brodyr Llwyd oedd y Siôn Cent arall, tra fo'r bardd yn aelod o urdd y Sistersiaid. Bu farw Siôn Cent y brawd Llwyd ym 1348 a chladdwyd ef yn Henffordd.

Ychydig a wyddys am y bardd y cyfeirir ato yn y ffynonellau llawysgrifol fel Siôn Cent neu Siôn y Cent. Ar sail ei gywydd moliant i Frycheiniog, y mae'n deg ei gysylltu â'r parthau hynny – o leiaf, ar un adeg yn ei fywyd - er nad oes unrhyw dystiolaeth mai oddi yno yr hanoedd yn wreiddiol:

Brycheiniog, bro wych annwyl,
Brychan dir, lle gwelir gŵyl.
Brychan wlad dyfiad dwyfawl,
Braich Duw i'th gadw rhag broch diawl.

Er y ceir traddodiadau sy'n cysylltu Siôn Cent â Rhos ar Wy a Kentchurch yn Swydd Henffordd, y mae'n bwysig nodi bod tystiolaeth i glerigwyr a gyfenwid hwythau yn 'Kent', ond a berthynai i genhedlaeth hŷn na'r bardd Cymraeg. Fodd bynnag, cyfeirir at 'Ysgubor Siôn Cent' a 'Derwen Siôn Cent' ym mharc plasdy y teulu Scudamore yn Kentchurch, ac fe dybir bod cysylltiad rhwng y Scudamoriaid ac Owain Glyn Dŵr. Oherwydd y cysylltiad tybiedig rhwng Siôn Cent a theulu'r Scudamoriaid a bod Syr John Scudamore yn fab yng nghyfraith i Owain Glyn Dŵr, mae rhai wedi damcanu mae, "hunaniaeth ffug" Glyn Dŵr i guddio rhag Brenin Lloegr oedd Sion Cent. Ond gan fod modd olrhain hanes eglwysig y bardd o'i ordeinio ym 1366, blynyddoedd maith cyn cychwyn gwrthryfel Glyn Dŵr, gellir bod yn sicr nad oes sail i'r fath honiad.

Dadleuwyd bod elfen fywgraffyddol yn y cerddi o waith Siôn Cent ar destunau megis y Saith Bechod Marwol ac Edifeirwch, ond rhaid nodi bod y rhain yn *dopos*, neu deip o gerdd, a arferid gan y beirdd yn enwedig yn ystod dau brif gyfnod penydiol blwyddyn yr Eglwys, sef Adfent a'r Grawys. Ceir enghreifftiau tebyg i hyn mewn cannoedd o gerddi cyffelyb:

Annoeth rwyf, heb ofn na thranc,
Fy mywyd tra fûm ieuanc ;
Camgerdded bedw a rhedyn,
A choed glas yn uched glyn.

Mae arddull Siôn yn syml a llawer llai addurnedig na gwaith y rhan fwyaf o'i gyfoeswyr. Mae'n hoff o ailadrodd i daro'r neges adref, yn chwarae â geiriau, yn defnyddio diarhebion, ac yn llunio gwrthgyferbynnau trawiadol.

Cysylltir sawl cywydd brud ag enw Siôn yn ogystal, ond mae dilysrwydd eu hawduraeth yn ansicr. Yr unig gerdd o naws frudiol sydd efallai'n waith y bardd yw'r cywydd a adnabyddir wrth ei llinell gloi enwog "Gobeithiaw a ddaw ydd wyf". Ynddo ceir Siôn yn atgoffa'r Cymry o'u gorffennol anrhydeddus: *Pennaf nasiwn, gwn gwmpas, / Erioed fuom ni o dras* — ac yn gresynu ynghylch ei chyflwr presennol, gan obeithio y daw'r dydd pryd y gwelir dyfodiad y Mab Darogan.

## Traddodiadau
Tyfodd nifer o chwedlau a thraddodiadau am Siôn Cent. Fe'i hystyrid yn fath o ddewin, yn fynach, yn Lolard chwyldroadol, ac ddoethur mawr. Mae lle i gredu bod cof amdano dros Glawdd Offa mewn traddodiad llên gwerin a geir mewn drama o'r enw *John a Kent and John a Cumber* (diwedd yr 16g).

## Llyfryddiaeth
#### Testunau 
**Cywyddau Iolo Goch ac Eraill*, gol. Henry Lewis, Thomas Roberts ac Ifor Williams (arg. cyntaf: Bangor, 1925, ail arg.: Caerdydd, 1937).

#### Astudiaethau 
**Cywyddau Iolo Goch ac Eraill*, gol. Henry Lewis, Thomas Roberts ac Ifor Williams (arg. cyntaf: Bangor, 1925), cxxxvi–clxvii, 237–87; (ail arg.: Caerdydd, 1937), lxii–lxxx, 251–98
*D.J. Bowen, 'Siôn Cent a'r ysgwieriaid', *Llên Cymru* xxi (1998), 8–37
*Andrew Breeze, 'Llyfr durgrys', *Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd* xxxiii (1986), 145
*______. 'Siôn Cent, the Oldest Animals and the Day of Man's Life', *ibid*. xxxiv (1987), 70–6;
*______. 'Llyfr Alysanna', *ibid.* xxxvii (1990), 108–11
*M. Paul Bryant-Quinn, ‘ “Trugaredd mawr trwy gariad”: golwg ar ganu Siôn Cent’, *Llên Cymru* xxvii (2004), 71–85
*______. 'Chwedl Siôn Cent', *Cof Cenedl XX*, gol. Geraint H. Jenkins (2005), tt. 1–31
*Dafydd Johnston, *Llên yr Uchelwyr* (gw. Mynegai, ‘Siôn Cent’)
*Bobi Jones, ''I'r Arch* (Llandybïe, 1959), 70–84
*Saunders Lewis, *Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg'' (ail arg. Caerdydd, 1986), 102–114
*______. 'Siôn Cent', ''Meistri a'u Crefft'', gol. Gwynn ap Gwilym (Caerdydd, 1981), 148–160
*A.T.E. Matonis, 'Late Medieval Poetics and Some Welsh Bardic Debates', *Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd* xxix (1982), 635–65
*D. Densil Morgan, `Athrawiaeth Siôn Cent', *Y Traethodydd* cxxxviii (1983), 13–20
*Jean Rittmueller, 'The Religious Poetry of Siôn Cent' (M.Phil. [National University of Ireland], 1977)
*______. 'The Religious Poetry of Siôn Cent', *Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium*, iii, ed. John Koch and Jean :Rittmueller (Cambridge, Massachusetts, 1983), 107–47
*E.I. Rowlands, `Religious Poetry in Late Medieval Wales', *Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd* xxx (1982), 1–19
*G.E. Ruddock, 'Siôn Cent', *A Guide to Welsh Literature 1282–c. 1550: Volume 2*, ed. A.O.H. Jarman and Gwilym Rees Hughes, revised by Dafydd Johnston (Cardiff, 1997) 151–69
*______. `Dau rebel', *Barn*, 303 (1988), 29–33
*Gwyn Thomas, 'Siôn Cent a Noethni'r Enaid', *Gair am Air: Ystyriaethau ar Faterion Llenyddol* (Caerdydd, 2000), 40–57

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Marwolaethau'r 15fed ganrif
Categori:Pobl o Frycheiniog