open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Steinbeck

Nofelydd o'r Unol Daleithiau **John Ernst Steinbeck, Jr.** (27 Chwefror 1902 – 20 Rhagfyr 1968). Ysgrifennodd y nofel *The Grapes of Wrath*, a gyhoeddwyd ym 1939 ac a enillodd Wobr Pulitzer, a'r nofela *Of Mice and Men*, a gyhoeddwyd ym 1937. Yn gyfangwbl, ysgrifennodd saith ar hugain o nofelau, chwech llyfr nad oedd yn ffuglen a sawl cyfrol o straeon byrion. Ym 1962 derbyniodd Steinbeck Wobr Lenyddol Nobel.

## Gweithiau 
* *Cup of Gold* (1927)
* *The Pastures of Heaven* (1932)
* *The Red Pony* (1933)
* *To a God Unknown* (1933)
* *Tortilla Flat* (1935)
* *The Harvest Gypsies: On the Road to the Grapes of Wrath* (1936)
* *In Dubious Battle* (1936)
* *Of Mice and Men* (1937)
* *The Long Valley* (1938)
* *The Grapes of Wrath* (1939)
* *Forgotten Village* (1941)
* *Sea of Cortez: A Leisurely Journal of Travel and Research* (1941)
* *The Moon Is Down* (1942)
* *Bombs Away: The Story of a Bomber Team* (1942)
* *Cannery Row* (1945)
* *The Wayward Bus* (1947)
* *The Pearl* (1947)
* *A Russian Journal* (1948)
* *Burning Bright* (1950)
* *The Log from the Sea of Cortez* (1951)
* *East of Eden* (1952)
* *Sweet Thursday* (1954)
* *The Short Reign of Pippin IV: A Fabrication* (1957)
* *Once There Was A War* (1958)
* *The Winter of Our Discontent* (1961)
* *Travels with Charley: In Search of America* (1962)
* *America and Americans* (1966)

Ar ôl ei farwolaeth:
* *Journal of a Novel: The East of Eden Letters* (1969)
* *Viva Zapata!* (1975)
* *The Acts of King Arthur and His Noble Knights* (1976)
* *Workings Days: The Journals of The Grapes of Wrath* (1989)

## Oriel 

Image:The free exploring mind of the individual human is the most valuable thing in the world by John Steinbeck - Jack Kerouac Alley.jpg|Plac cerdd Steinbeck yn Jack Kerouac Alley, San Francisco.
Image:SteinbeckMontereyFlag.jpg|Baner yn anrhydeddu Steinbeck yn Monterey, Califfornia

## Dolenni allanol 
### Addysgiadol 
* Casgliad John Steinbeck, 1902-1979 - wedi'i leoli yn Adran Casgliadau Arbennig ac Archifau Prifysgol  yn Llyfrgell Prifysgol Stanford
* Canolfan Steinbeck Cenedlaethol yn Salinas, CA
* Casgliad John Steinbeck  yn Acrhifau a Chanolfan Ymchwil Casgliadau Arbennig Prifysgol Ball State
* The Martha Heasley Cox Center for Steinbeck Studies  o Brifysgol Talaith San José
* Cronfa ddata chwiladwy o ddeunyddiau uwchradd Steinbeck 
* Cyfres C-Span am Awduron Americanaidd 

### Adnoddau cynradd 
* FBI file at The Smoking Gun
* John Steinbeck  yng Nghlwb Llyfrau Oprah

### Am ei fywyd 
* Tudalen Bardd Nobel
* Tudalen gartref y Steinbeck House
* Bedd John Steinbeck o Find A Grave
* Taith o "Valley of the World" John Steinbeck 

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Lucius Junius Brutus

Roedd **Lucius Junius Brutus**, yn ôl hanes traddodiadol Rhufain, yn un o ddau gonswl cyntaf Gweriniaeth Rhufain.

Roedd yn fab i Tarquinia, chwaer y brenin Lucius Tarquinius Superbus. Ffugiodd dwpdra i osgoi perygl yn ystod teyrnasiad gormesol Tarquinius, a thrwy hynny cafodd yr enw "Brutus". Dechreuodd y digwyddiadau a arweiniodd at ddiwedd y frenhiniaeth yn Rhufain pan reibiodd mab y brenin, Sextus, wraig o'r enw Lucretia, gwraig Collatinus. Dywedodd Lucretia wrth ei gŵr beth oedd wedi digwydd, yna lladdodd ei hun. Ymunodd Collatinus a Lucius Junius Brutus i yrru Tarquinius a Sextus o Rufain, a sefydlu Gweriniaeth Rhufain. Daeth Brutus a Collatinus yn ddau gonswl cyntaf Rhufain.

Categori:Gweriniaeth Rhufain
Lucius Tarquinius Superbus

**Lucius Tarquinius Superbus** (teyrnasodd c. 534 CC - 509 CC, bu farw 496 CC) oedd brenin olaf Rhufain yn ôl yr hanes traddodiadol. Ef oedd yr olaf o'r tri brenin Etrwscaidd a deyrnasodd ar Rufain.

Roedd  yn  fab i bumed brenin Rhufain, Tarquinius Priscus. Wedi marwolaeth ei dad, cymerwyd yr orsedd gan Servius Tullius, a roddodd ei ddwy ferch mewn priodas i Lucius a'i frawd Arruns. Roedd y ferch hynaf, Tullia, yn briod ag Arruns, ond roedd hi'n anfodlon ar ei ddiffyg uchelgais ef, a dechreuodd berthynas a Lucius. Llofruddiasant Arruns a gwraig Lucius, ac yna Servius Tullius, a daeth Lucius yn frenin.

Ystyrid ei deyrnasiad yn ormesol, a daeth ei fab, Sextus, yn fwy amhoblogaidd fyth. Dechreuodd y digwyddiadau a arweiniodd at ddiwedd y frenhiniaeth pan reibiodd Sextus Lucretia, gwraig Collatinus. Dywedodd Lucretia wrth ei gŵr beth oedd wedi digwydd, yna lladdodd ei hun. Ymunodd Collatinus ag eraill, yn arbennig Lucius Junius Brutus, i yrru Lucius a Sextus o Rufain, a sefydlu Gweriniaeth Rhufain.

Categori:Brenhinoedd Rhufain
Categori:Marwolaethau 496 CC
Beni Mellal

Dinas ym Moroco yw **Beni Mellal** (Arabeg: بني ملال‎), sy'n brifddinas rhanbarth Tadla-Azilal. Poblogaeth: 163,286 (cyfrifiad 2004). Fe'i lleolir yng nghanolbarth 620 metr i fyny wrth droed Jebel Tassemit (2247m), wrth ymyl gwastadedd Beni Amir.

Mae'r ddinas yn gorwedd cryn bellter o'r môr ac yn cael ei gysgodi o gyfeiriad y dwyrain gan fynyddoedd yr Atlas Canol; o ganlyniad mae ganddi hinsawdd cyfandirol gyda hafau poeth iawn a gaeafau eithaf oer.

Codwyd muriau'r ddinas gan y Swltan Moulay Ismail, yn 1688, ynghyd â'r Kasbah (caer) Bel-Kush, ond mae'r rhan fwyaf o'r ddinas yn gymharol fodern. Mae'n gwasanaethu fel prif ganolfan economaidd y rhanbarth: mae cynnyrch amaethyddol lleol fel orennau a ffigys yn cyrraedd y farchnad trwy Beni Mellal.

Mae gan y ddinas gysylltiadau cludiant da gyda dinas Casablanca ar yr arfordir i'r gorllewin ac mae'n gorwedd ar yr hen lwybr masnach - priffordd genedlaethol erbyn heddiw - rhwng Fez a Marrakech. Ar hyn o bryd mae'r gorfforaeth reilffordd genedlaethol, ONCF, yn adeiladau lein newydd o Casablanca i gyrraedd Beni Mellal.

## Dolenni allanol 
*   Gwefan swyddogol Beni Mellal
*   Blodau ac anifeilaid

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Tadla-Azilal
Sefrou

Dinas ym Moroco yw **Sefrou** (Arabeg:صفرو), a leolir 28&nbsp;km o Fès, wrth droed mynyddoedd yr Atlas Canol. Mae'n brifddinas y dalaith o'r un enw, sy'n rhan o ranbarth Fès-Boulemane. Mae'n gorwedd 848 metr i fyny. Poblogaeth: 64,006 (cyfrifiad 2004).

Yn ddinas yn swyddogol ers 1917, cafodd Sefrou ei gwneud yn ganolfan weinyddol talaith newydd Sefrou ar y 1af o Ionawr 1991. Mae'n cynnwys 23 *commune* neu gymuned (5 dinesig a 18 gwledig).

Sefydlwyd dinas ar y safle yn y flwyddyn 806 gan Alamir Al-Masouri. Arosodd y Swltan Moulay Idriss yma wrth iddo adeiladu Fès. Ceir medina (dinas gaerog) sy'n dyddio o'r Oesoedd Canol a sawl hen bont dros afon Oued Agaï.

Mae'n enwog am ei cheirios. Cynhelir Gŵyl Ceirios Sefrou yn flynyddol ac etholir merch leol yn 'Frenhines y Ceirios'.

## Dolen allanol
*   Gwefan swyddogol dinas a thalaith Sefrou 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Fès-Boulemane
Rhydderch

Enw personol gwrywaidd Cymraeg yw **Rhydderch**. Gallai gyfeirio at:

;Pobl
*Rhydderch Hael, brenin Ystrad Clud
*Rhydderch II, brenin Ystrad Clud
*Rhydderch ab Iestyn, brenin Gwent a Morgannwg
*Siôn Rhydderch (neu John Roderick, 1673-1735), gramadegydd

;Pentref
*Llanddewi Rhydderch, Sir Fynwy

;Llawysgrif
**Llyfr Gwyn Rhydderch*, sy'n cynnwys chwedlau'r Mabinogion a thestunau eraill

Categori:Enwau personol Cymraeg
Dead Poets Society

Mae ***Dead Poets Society*** yn ffilm o 1989 a gyfarwyddwyd gan Peter Weir. Lleolir y ffilm mewn ysgol fonedd a cheidwadol i fechgyn ym 1959. Adrodda'r ffilm hanes athro Saesneg sy'n ysbrydoli ei fyryrwyr i newid eu bywydau o gydymffurfio trwy ddysgu barddoniaeth a llenyddiaeth. Ystyrir y ffilm yn ddehongliad modern o'r mudiad trosgynolaidd.

Lleloir y stori yn Academi Welton yn Vermont a chafodd ei ffilmio yn Ysgol St. Andrew yn Middletown, Delaware. Ysgrifennwyd y sgript gan Tom Schulman, yn seiliedig ar ei fywyd yn Academi Montgomery Bell, ysgol fonedd i fechgyn yn unig yn Nashville, Tennessee. Cyhoeddwyd nofel gan Nancy H. Kleinbaum (ISBN 0-553-28298-0) yn seiliedig ar sgript y ffilm.

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Touchstone Pictures
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Categori:Ffilmiau Disney
Capel Ebenezer, Abertawe

Capel y Bedyddwyr ar Stryd Ebenezer, Abertawe yw **Capel Ebenezer**. Adeiladwyd yr adeilad ym 1862 ac mae'n parhau i wasanaethu'r gymuned leol. Mae gan yr adeilad addurniadau cain y tu mewn iddi ac organ euraidd enfawr. Ym mis Gorffennaf 2009, cyhoeddodd y Gweinidog Treftadaeth, Alun Ffred Jones y byddai'r capel yn derbyn grant o £20,000 er mwyn adnewyddu'r ffenestri yn nhu blaen yr adeilad ac yn y neuadd ganol.

Tabernacl oedd enw gwreiddiol y capel, ond dechreuodd Ebenezer ym 1875 pan ddechreuodd criw o Cristnogion Abertawe ffurfio Eglwys y Bedyddwyr Saesneg eu hiaith. Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf mewn cartref un o'r aelodau ac yn ddiweddarach mewn adeilad pren. Fodd bynnag, erbyn mis Tachwedd o'r un flwyddyn, gosodwyd carreg sylfaen Capel Tabernacl yn Stryd Skinner. Ym mis Chwefror 1876, galwyd y gweinidog cyntaf, y Parch. J. D. Jones ac agorwyd yr adeilad newydd ym mis Gorffennaf 1876. Gwasanaethwyd y capel gan nifer o weinidogion tan 1911 pan ddaeth y Parch. R. J. Willoughby i'r Tabernacl. Ym mis Awst 1967, daeth y Parch. Dr. L. H. James yn weinidog ar y Tabernacl. Tua'r un cyfnod, gwnaed cysylltiadau rhwng y capel a Christnogion a oedd yn astudio yn y Brifysgol.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Capel Ebenezer

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Abertawe
Ebenezer
Categori:Capeli Bedyddwyr Cymru
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Mynydd Isarog

Llosgfynydd yn y Philipinau yw **Mynydd Isarog** (Tagalog: *Bundok Isarog*), a leolir yn nhalaith Camarines Sur, ar ynys Luzon. Uchder: 1,966 metr (6,450 troedfedd).

Mae'r llosgfynydd yn cysgu ar hyn o bryd, ond credir fod ganddo'r botensial i fod yn weithgar eto yn y dyfodol.

Bu ei lethrau coediog yn guddfan i wrthryfelwyr yn erbyn gweinyddiaeth Japan yn y Philipinau yn yr Ail Ryfel Byd.

## Dolen allanol
* Tudalen am y llosgfynydd 

Isarog
Isarog
Francis Lawrence

Mae **Francis Lawrence** (ganwyd 26 Mawrth 1971) yn gyfarwyddwr fideos cerddorol a ffilm Americanaidd sydd wedi gweithio gyda sêr fel Britney Spears, Nelly Furtado, Aerosmith, Janet Jackson, Jennifer Lopez, Destiny's Child, Gwen Stefani, Pink, Pussycat Dolls, Shakira, a Missy Elliott. Mae ef hefyd wedi cyfarwyddo nifer o hysbysebion ar gyfer cwsmeriaid fel Coca-Cola, L'Oréal, Pepsi-Cola, Bacardi, McDonalds, GAP, a Disneyland. Yn 2005 cyfarwyddodd ei ffilm gyntaf o'r enw *Constantine*, yn serennu Keanu Reeves.

Cyhoeddwyd y byddai dwy ffilm yn 2007, *Eddie Dickens and the Awful End* ac *I Am Legend* (yn seiliedig ar nofel Richard Matheson), ac yn serennu Will Smith.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Fienna
Categori:Pobl o Awstria o dras Americanaidd
Categori:Ymfudwyr o Awstria i'r Unol Daleithiau
Harry Patch

Milwr yn y Rhyfel Byd Cyntaf o Loegr oedd **Henry John "Harry" Patch** (17 Mehefin 1898 – 25 Gorffennaf 2009).  Ei lysenw oedd "the Last Fighting Tommy". Roedd Patch yn un o'r tri cyn-filwr o'r Rhyfel Byd Cyntaf i fyw hiraf, ynghyd â Claude Choules a Henry Allingham. Yn 111 mlwydd oed, cadarnhawyd ef fel y trydydd dyn hynaf yn y byd, y dyn hynaf yn Ewrop ac yn un o'r saithdeg dyn hynaf erioed. Pan yn cofio'r Rhyfel Mawr, dywedodd Patch: "If any man tells you he went over the top and he wasn't scared, he's a damn liar."

Cafodd ei eni yng Nghombe Down, Gwlad yr Haf.

## Llyfryddiaeth 
* Harry Patch gyda Richard van Emden, *The Last Fighting Tommy* (2007)

## Dolenni allanol 
*Proffil o Harry Patch (BBC)
* Adroddiad newyddion BBC News ar benblwydd Patch yn 108
* Adroddiad newyddion BBC News ar benblwydd Patch yn 109
* Adroddiad newyddion BBC News ar benblwydd Patch yn 110
* Adroddiad newyddion BBC News ar benblwydd Patch yn 111
* It happened to me: Harry Patch
* Harry Patch Dies In 111 Aged 
* Teyrnged arlein i Harry Patch - Teyrnged Parhaol 

Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Pobl o Wlad yr Haf
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Lannwedhenek

Porthladd, tref glan y môr a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Lannwedhenek** (Saesneg: **Padstow**).

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,828.

Cynhelir gŵyl ar Galan Mai bob blwyddyn, gyda dawnsio a chanu drwy'r pentref.

Mae Rick Stein wedi datblygu'r pentref i fod yn gyrchfan twrsitiaeth enwog iawn; mae ganddo oddeutu pymtheg o siopau a llefydd bwyta yn y pentref. Yn 2006 cafwyd tipyn o wrthwynebiad i'r datblygiad hwn oherwydd y cynnydd arthurol ym mhris tai lleol.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cernyw
Categori:Plwyfi sifil Cernyw
Durham

Dinas yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Durham** (Cymraeg: **Dyrham**, **Caerweir** neu **Caer Weir**). Mae Durham yn esgobaeth ac yn ganolfan weinyddol awdurdod unedol Swydd Durham.

## Hanes
Codwyd eglwys gadeiriol gan fynachod ar y safle bresennol ar benrhyn uchel mewn tro'r afon Wear tua 995. Ceir Pont Elfet a Ffordd Elfet yng nghanol y dref.

Durham yw sedd trydydd brifysgol Lloegr ar ôl Rhydychen a Chaergrawnt.

## Adeiladau
*Castell Durham
*Eglwys Gadeiriol Sant Cuthbert
*Prifysgol Durham

bawd|dim|Eglwys Gadeiriol Sant Cuthbert

## Enwogion
*John Vardy (1718–1765), pensaer
*Anna Maria Porter (1780–1832), awdures, a'i chwaer Jane Porter (1776–1850), awdures
*Pat Barker (g. 1943), nofelydd

## Gweler hefyd
* Dinas Durham (etholaeth seneddol)
* Gorsaf reilffordd Durham

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Durham
Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Trefi Swydd Durham
Lannvorek

Porthladd, phentref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Lannvorek** (Saesneg: ***Mevagissey***), tua chwe milltir o St Austell.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,117.

Ceir cymysgedd o gychod pysgota a chychod pleser. Ceir llawer o strydoedd cul a siopau twristaidd, ond nid ydyw wedi ei orddatblygu fel rhai trefi megis Padstow. Mae'r enw Saesneg mewn gwirionedd yn enw Cernyweg - dau sant St Meva and St Issey wedi eu cysylltu gyda'r enw cysylltiol "ag" ac mae'r penterf wedi cael ei adnabod hefyd fel "Porthhilly" mor bell yn ôl a 1313.

Mae olion llawer hŷn yma hefyd - yn dyddio'n ôl i Oes yr Efydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cernyw
Categori:Plwyfi sifil Cernyw
Servius Tullius

**Servius Tullius** (teyrnasodd c. 578 CC - 534 CC, bu farw 534 CC) oedd chweched brenin Rhufain yn ôl yr hanes traddodiadol.

Roedd  yn  fab i gaethferch, yn ôl un traddodiad, ond magwyd ef yn llys pumed brenin Rhufain, Tarquinius Priscus, a'i wraig Tanaquil. Pan lofruddiwyd Tarquinius Priscus, llwyddodd Tanaquil i sicrahau fod Servius Tullius yn ei olynu ar yr orsedd.

Rhoddodd Servius Tullius ei ddwy ferch mewn priodas i ddau fab Tarquinius Priscus, Lucius Tarquinius Superbus a'i frawd Arruns. Roedd y ferch hynaf, Tullia, yn briod ag Arruns, ond roedd hi'n anfodlon ar ei ddiffyg uchelgais ef, a dechreuodd berthynas a Lucius. Llofruddiasant Arruns a gwraig Lucius, ac yna llofruddiasant Servius Tullius ei hun i wneud Lucius yn frenin.

Cysylltir Servius Tullius yn draddodiadaol a Mur Servius Tullius, y mur cyntaf o amgylch dinas Rhufain.

Categori:Brenhinoedd Rhufain
Categori:Marwolaethau 534 CC
Azilal

Dinas fechan ym Moroco yw **Azilal** (Arabeg: أزيلا), a leolir ym mynyddoedd yr Atlas Uchel yng nghanolbarth y wlad, tua 130&nbsp;km i'r dwyrain o ddinas Marrakech. Mae'n ganolfan weinyddol Talaith Azilal, yn rhanbarth Tadla-Azilal. Uchder: 1351 metr. Poblogaeth: 30,023 (2005).

Mae Azilal yn fan cychwyn i fynyddwyr sydd am ddringo Ighil M'Goun (4071 m), un o'r copaon uchaf yn yr Atlas. Yng ngyffiniau Azilal ceir Rhaeadrau Ouzoud (''Cascades d'Ouzoud''), un o atyniadau mwyaf poblogaidd y rhan yma o'r Atlas.

Mae'r ddinas yn ganolfan cludiant lleol gyda ffyrdd yn ei chysylltu gyda Marrakech a Kénitra.

## Dolenni allanol
*  Azilal-online , gwefan talaith Azilal

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Tadla-Azilal
Uman

Dinas yn rhanbarth Cherkasy, yng nghanolbarth Wcráin, ac i'r dwyrain o Vinnytsia yw **Uman** (**Умань**; neu yn Iddew-Almaeneg: **Imen**' efo  *n* palateiddiol). Saif ar lannau'r afon Umanka, ac mae'n gwasanaethu fel prifddinas ardal Umanskyi ac fel dinas ar wahân. Ei phoblogaeth yn 2004 oedd 88,730.

## Hanes
Sonir am Uman ers 1616 fel caer rhag y Tatariaid pan sefydlodd milwyr Cosac yn y dref. Yn 1670 tan 1674, roedd Uman yn bencadlys Hetman a oedd yn gadfridog Cosac.

Ym 1768 cafwyd Cyflafan Uman wedi i rebeliaid Cosac (Haydamak) dan Maksym Zalizniak a Ivan Gonta gipio'r dref oddi wrth y Pwyliaid. Daeth Uman yn rhan o Ymerodraeth Rwsia ym 1793 ac adeiladwyd tai crand yno. Parc mawr yw prif nodwedd Uman y Sofiyivka (Софiївка) crewyd yn 1796 gan Count Stanisław Szczęsny Potocki, uchelwr Pwylaid, ac enwyd y lle ar ôl ei wraig Sofia.  Mae rhaeadrau a phonydd ym Mharc Sofia wedi ysgogi dyfyniad enwog gan Rabbi Nachman o Breslov (y dyn a sefydlodd y sect Hasidim): "mae'r byd i gyd fel pont gul, ond does dim byd i'w ofni."  Daeth y dyfyniad yn enwog i Iddewon y byd.

## Cymuned Iddewig
Ffynnodd cymuned fawr o Iddewon yn y dref yn y 18ed a'r 19goedd. Dinistrwyd  y gymuned wedi 1941, ar ôl Brwydr Uman pryd oedd y dref dan warchae  y Wehrmacht. Erys yn ganolfan pererindod o bwys i Iddewon.

### Bedd y Rebbe
Yn Uman mae bedd Rabbi Nachman o Breslov, y Rebbe o'r sect Breslov o Iddewon Hasidaidd.  Bu farw Rabbi Nachman yn Uman, a dewisodd gael ei gladdu yno.  Yn ystod  Rosh Hashanah (Blwyddyn Newydd yr Iddewon) mae pererindod gan Hasidim Breslov ag eraill i'w fedd; bu cynnydd sylweddol yn ddiweddar ac mae hyd at 30,000 chassidim yn dod o bob man yn y byd (dynion gan amlaf). Dechreuwyd y pererindod i 1811, blwyddyn ei gladdu yn Uman.  Dywedodd y Rebbe y dylai ei ddilynwyr dod i'w weld ar Rosh Hashana bob blwyddyn.

Gwaharddwyd yr arfer tan 1989 dan y Sofietaid.
Ganwyd y Cadfridog Sofiet Ivan Chernyakhovsky, y bardd Yideg Ezra Fininberg a'r awdur Yideg Hershl Polyanker yn Uman.

## Gweler hefyd
* Parc Sofiyivsky - tirlun ger y ddinas
chwith|bawd|260px|*Parc Sofiyivsky Uman*

## Gefeilldrefi 
Gefellwyd Uman gyda:

*  Gniezno, Gwlad Pwyl
*  Łańcut, Gwlad Pwyl
*   Davis, Califfornia, Unol Daleithiau America
*  Aberdaugleddau, Cymru

## Cyfeiriadau
* (1972) *Історіа міст i сіл Укpaїнcькoї CCP - Черкаськa область (History of Towns and Villages of the Ukrainian SSR - Cherkasy Oblast)*, Kyiv.
* Uman yn  Encyclopedia of Ukraine

## Dolennni allanol
*  All about Uman 

Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Cherkasy
Zugspitze

Y **Zugspitze** yw mynydd uchaf yr Almaen. Mae'n 2962 medr o uchder. Saif yn y Wettersteingebergte, ar y ffin rhwng yr Almaen ac Awstria. Mae'r rhan Almaenig o'r mynydd yn ne Bafaria.

Y trefi agosaf yw Grainau, Garmisch-Partenkirchen, ar ochr yr Almaen ac Ehrwald ar ochr Awstria. Mae rheilffordd yn arwain i'r copa o Garmisch-Partenkirchen, ac mae ceir cabl i'r copa yn cychwyn o'r ochr Awstraidd a'r ochr Almaenig. Ceir bwyty ac amgueddfa fechan ar y copa. Ar lethrau'r mynydd, mae tair allan o'r pum rhewlif yn yr Almaen.

Categori:Mynyddoedd yr Almaen
Garmisch-Partenkirchen

Tref a *landkreis* yn nhalaith Bafaria yn ne yr Almaen yw **Garmisch-Partenkirchen**. Hi yw unig dref Alpaidd yr Almaen; saif wrth droed y Wettersteingebergte, gerllaw copa'r Zugspitze (2963 medr), copa uchaf yr Almaen. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 26,249.

Crewyd tref Garmisch-Partenkirchen yn 1935, ar orchymyn Adolf Hitler, pan unwyd trefi Garmisch a Partenkirchen. Roedd hyn yn rhan o'r paratoadau ar gyfer Gemau Olympaidd y Gaeaf, 1936, a gynhaliwyd yma. Mae'n ganolfan boblogaidd i dwristiaid, a cheir rheilffordd i gopa'r Zugspitze oddi yma.

## Pobl enwog o Garmisch-Partenkirchen 
* Richard Strauss (1864-1949), cyfansoddwr
* Michael Ende (1929-1995), awdur llyfrau plant

Categori:Aneddiadau Bafaria
Categori:Trefi'r Almaen
Racibórz

250px|de|bawd|Capel Castell Racibórz

Dinas ddiwydiannol yn ne Gwlad Pwyl ger y ffin â Gweriniaeth Tsiec yw **Racibórz** (Almaeneg: *Ratibor*, Tsieceg: *Ratiboř*). Fe'i lleolir ar lannau Afon Oder yn Swydd Racibórz yn foifodiaeth (talaith) Silesia. Mae ganddi boblogaeth o tua 58,400.

Enwir Racibórz ar ôl y Tywysog Racibor, sylfaenydd y ddinas yn y 9g yn ôl traddodiad. Sefydlwyd Dugiaeth Racibórz ym 1172. Daeth llawer o fewnfudwyr Almaenaidd i'r ardal yn y 13g a meddiannwyd Racibórz gan Awstria yn yr 16g a gan Brwsia ym 1742. Dychwelwyd y ddinas i Wlad Pwyl ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

## Gefeilldrefi 
* : Kaliningrad
* : Kędzierzyn-Koźle
* : Leverkusen
* : Opava
* : Roth bei Nürnberg
* : Tysmenytsia
* : Villeneuve d'Ascq
Gefeillir Swydd Racibórz â Bwrdeistref Sirol Wrecsam yng Nghymru.

## Cyfeiriadau 
* Ardal Dinas Racibórz, Regioset-pl.
* "Racibórz." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online Library Edition. 27 Gorffennaf 2009  .

## Dolenni allanol 
* Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Gwlad Pwyl
Categori:Foifodiaeth Silesia
Asilah

300px|bawd|Asilah
Dinas ym Moroco yw **Asilah** (hefyd weithiau ***Arzila***) (Arabeg: أصيلة، أرزيلة‎), a leolir ar ben gogledd-orllewinol Moroco ar lan y Cefnfor Iwerydd, tua 50&nbsp;km i'r de o Tanger, yn rhanbarth Tanger-Tétouan. Mae'n dref gaerog a amgylchynir gan fur gyda'r pyrth canoloesol gwreiddiol yn dal yn eu lle.

Mae ei hanes yn cychwyn tua 1000 CC, pan gafodd ei defnyddio gan y Ffeniciaid fel porth masnach arfordirol. Roedd yn cael ei adnabod fel ***Zilis***. Cefnogodd y Ziliaid ddinas Carthago yn y Rhyfeloedd Pwnig, ac o ganlyniad fe'u gorfodwyd gan y Rhufeiniaid buddugoliaethus i ymadael a sefydlwyd gwladfa o Iberiaid yn eu lle. Yn y 10g ceisiodd Normaniaid Sisili ei chipio. Bu ymrafael am ei meddiant rhwng rheolwyr Moroco a Portiwgal a Sbaen o 1471, pan gafodd ei chipio gan y Portiwgalwyr, a 1691 pan adfeddianwyd y ddinas o feddiant Sbaen gan y Swltan Moulay Ismail. Bu'n ganolfan i fôr-ladron am gyfnod ar ôl hynny. Erbyn heddiw mae'n gyrchfan gwyliau ffasiynol i Forocwyr ac eraill.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Asilah (mewn Arabeg ond gyda lluniau)
*Tourism Asilah 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Tanger-Tétouan
Miranda Richardson

Actores, ffilm, teledu a llwyfan o Loegr yw **Miranda Jane Richardson** (ganed 3 Mawrth 1958). Mae hi wedi ennill nifer o wobrau BAFTA.

Mae wedi ymddangos mewn ffilmiau gan gynnwys *Fatale* (1992), *The Innocent* (1984), *Transmutations* (1986), *Eat the Rich* (1987), *Empire of the Sun* (1987), *El sueño del mono loco* (1990), *The Fool* (1990), *Enchanted April* (1991), *The Crying Game* (1992), *Century* (1993), *Sleepy Hollow* (1999), *The Hours* (2002), a ''Paris, je t'aime'' (2006).

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion llais o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Prifysgol Manceinion

Prifysgol ddinesig ym Manceinion, Lloegr yw **Prifysgol Manceinion**. Mae'r brifysgol yn aelod o'r Grŵp Russell, sef grwp o brifysgolion sy'n canolbwyntio ar ymchwil. Ffurfiwyd y brifysgol yn 2004 gyda uno Victoria University of Manchester (*Prifysgol Fictoria Manceinion*) a UMIST (Sefydliad Gwyddoniaeth a Technoleg Prifysgol Manceinion) ar y cyntaf o Hydref. Mae'r brifysgol a'r hen sefydliadau yn brolio 23 Llawryfog Nobel ymysg cyn fyfyrwyr a staff. Yn y flwyddyn academaidd 2007/08 roedd gan y brifysgol 40,000 o fyfyrwyr yn dilyn 500 rhaglen academaidd a mwy na 10,000 aelod o staff. Dyma'r brifysgol fwyaf yn y Deyrnas Unedig sydd wedi sefydlu ar un safle. Mae gan y prifysgol incwm blynyddol o £637 miliwn.

bawd|canol|450px|Map y campws

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Manceinion
Manceinion
Categori:Sefydliadau 2004
M'Goun

Mynydd yn yr Atlas Uchel ym Moroco yw '''M'Goun** (4,071 m), a adnabyddir wrth sawl enw, yn cynnwys **Ighil M'Goun**, **Ighil n'Oumsoud**, **Irhil M'Goun**, **Jebel M'goun**, a **Djebel Aït M'goun'''.  Dyma'r copa trydydd uchaf ym Moroco ar ôl Jebel Toubkal (4,167 m) ac Ouanoukrim (4,088 m).  Mae'n gorwedd yng nghanolbarth Moroco, yn nhalaith Ouarzazate yn rhanbarth gweinyddol Souss-Massa-Draâ.

Dydy M'Goun ddim yn fynydd sy'n denu llawer o ddringwyr mewn cymhariaeth â Toubkal, ond mae'n bosibl ei ddringo o sawl cyfeiriad gyda dinas Azilal, i'r gorllewin, yn fan cychwyn poblogaidd.

Mae crib uchel y mynydd yn ymestyn am tua 10&nbsp;km.

Categori:Mynyddoedd Moroco
Categori:Souss-Massa-Draâ
Llyfrgell y Gyngres

Llyfrgell ymchwil Cyngres yr Unol Daleithiau yw **Llyfrgell y Gyngres** (). Y llyfrgell yw'r sefydliad ffederal hynaf yn yr Unol Daleithiau. Fe'i lleolir mewn tri adeilad yn Washington, D.C., a dyma'r llyfrgell fwyaf yn y byd yn ôl gofod silff ac mae'n dal y nifer fwyaf o lyfrau.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Washington, D.C.
Categori:Cyngres yr Unol Daleithiau
Cyngres
Categori:Sefydliadau 1800
Unol Daleithiau America
Apollo 11

Taith ofod Americanaidd oedd **Apollo 11** a gludodd y ddau ddyn cyntaf i wyneb y lleuad a hynny yng Ngorffennaf 1969 fel rhan o Rhaglen Apollo NASA . Hon oedd pumed taith ofod y cynllun a alwyd yn Rhaglen Apollo taith i'r lleuad neu o amgylch y lleuad. Lansiwyd y roced Saturn V ar 16 Gorffennaf 1969 gyda'r tri gofodwr canlynol arni: y prif ofodwr Neil Armstrong, peilot y *Command Module* sef Michael Collins a pheilot y goden lanio sef Buzz Aldrin (Edwin Eugene 'Buzz' Aldrin, Jr). Ar 20 Gorffennaf cerddodd Armstrong ac Aldrin ar wyneb y lloer, y dynion cyntaf i wneud hynny, tra fod Collins yn cylchdroi yn y brif goden.  Wnaeth Armstrong ac Aldrin gerdded ar y lleuad am ryw ddwy awr, yn casglu samplau o gerrig a llwch.  Dychwelodd y criw i'r Ddaear ar 24 Gorffennaf 1969.

Dywedodd John F. Kennedy, pan oedd yn Arlywydd yr Unol Daleithiau, ar Fai 25 1961, "*I believe that this nation should commit itself to achieving the goal, before this decade is out, of landing a man on the Moon and returning him safely to the Earth.*"  Datblygwyd y rhaglen Apollo yn sgil y datganiad hwn.

bawd|dim|300px|Buzz Aldrin yn estyn 'seismometer' o gist yn y goden lanio; 20 Gorffennaf 1969

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Categori:Y Lleuad
Categori:NASA
Categori:1969
Sisian

Dinas yw **Sisian** (Armeneg: Սիսիան , hefyd ***Sisavan***) yn Armenia, yn nhalaith Syunik (hen dalaith Zangezur). Fe'i lleolir ar uchder o 1,600 m (5,249 troedfedd) yn ne-ddwyrain Armenia ar lannau Afon Vorotan, 6&nbsp;km i'r de o'r briffordd sy'n cysylltu Yerevan a Meghri, 217&nbsp;km o Yerevan a 115&nbsp;km o Kapan. Poblogaeth: 16,823.

Yn y gorffennol roedd Sisian yn cael ei hadnabod wrth ei henw Twrceg, *Karakilisa*, sy'n golygu "Eglwys Ddu" (*kara* 'du' + *kilisa* 'eglwys'). Gelwir y ddinas yn *Qarakilsə* gan bobl Aserbaijan, dros y ffin, o hyd.

## Enwogion 
* Nicholas Adontz (1871-1942), hanesydd Armeniaidd
* Israel Ori (1658-1711), diplomydd Armeniaidd

## Gweler hefyd 
* Zorats Karer, safle archaeolegol ger Sisian sy'n destun sawl damcaniaeth ddadleuol

Categori:Dinasoedd Armenia
Zorats Karer

Safle archaeolegol yn Armenia yw **Zorats Karer** (hefyd ''Zorac' K'arer*, *Zorac Qarer*, *Zorakarer*, *Zorakar'', Armeneg: Զորաց Քարեր), a leolir ger dinas Sisian yn ucheldiroedd talaith Syunik, yn ne-ddwyrain Armenia.

## Disgrifiad 
300px|bawd|de|Un o'r meini sydd â thwll ynddo, yn y mur o gwmpas y safle.
Lleolir Zorats Karer ar ddarn o dir uchel creigiog yn y mynyddoedd ger Sistian. Ceir 223 beddrodau carreg mawr yn yr ardal. Archwilwyd y safle gan dîm o archaeolegwyr o'r *Institut für Vorderasiatische Archäologie*, Prifysgol München a chyhoeddwyd eu darganfyddiadau yn 2000. Daethont i'r casgliad y bu Zorats Karer "yn *necropolis* o ganol cyfnod Oes yr Efydd hyd Oes yr Haearn." Ychwanegant y gallai fod "yn noddfa ar adegau rhyfel", efallai yn y cyfnod Helenistaidd - Rhufeinig (tua 300 CC - 300 OC). Codwyd mur o gerrig a phridd cadarn oddi amgylch y safle gyda cherrig wedi'u gosod i mewn iddo i'w atgyfnerthu: erbyn heddiw dim ond y cerrig hyn sy'n weddill o'r mur hwnnw. Ceir tyllau crwn mewn tua 80 o'r meini hynny.

Yn ninas Sisian ceir amgueddfa fechan lle arddangosir gwrthrychau archaeolegol o'r safle, sy'n cynnwys cerfiadau-ar-garreg (*petroglyphs*) hynafol o ogofâu yn y cylch, a nifer o wrthrychau a adawyd yn y beddrodau ar y safle.

## Damcaniaethau ffug-archaeolegol 
Mae'r tyllau yn y meini wedi bod yn destun sawl damcaniaeth ddadleuol gan ymchwilwyr archaeoseryddol Rwsiaidd ac Armeniaidd sydd wedi awgrymu bod y safle yn cael ei defnyddio ar gyfer seryddiaeth, yn bennaf am fod pedwar o'r tyllau yn cyfeirio at y man lle mae'r haul yn codi ar gyhydedd yr haf tra bod pedwar arall yn pwyntio at y man lle mae'r haul yn machlud ar y diwrnod hwnnw. Fodd bynnag, mae'n debygol fod y tyllau hynny yn ddiweddarach na'r cerrig a godwyd.

Mae'r ymchwilwyr hyn yn cyfeirio at Zorats Karer wrth yr enw *Carahunge* (hefyd *Karahoonj* a sillafiadau tebyg), ar ôl y pentref o'r un enw gerllaw. Yn ôl y seryddwr Armeniaidd Paris Herouni, roedd Zorats Karer "yn deml gydag arsyllfa seryddol mawr a phrifysgol", ac mae'n honni hefyd fod y safle yn dyddio yn ôl tua 7600-4500 o flynyddoedd. Fodd bynnag, dydy Herouni ddim yn archaeolegwr ac mae ei waith cyhoeddedig ar y pwnc yn cynnwys nifer o honiadau sy'n perthyn i ffug-archaeoleg yn hytrach nag archaeoleg wyddonol, gonfensiynol. Serch hynny, mae'n bennaf trwy waith Herouni fod Zorats Karer - wrth yr enw *Carahunge* - yn adnabyddus y tu allan i Armenia.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Oriel o luniau

Categori:Safleoedd archaeolegol Armenia
Categori:Oes yr Haearn
Categori:Oes yr Efydd
Syunik

250px|bawd|Lleoliad Syunik yn Armenia

Un o daleithiau (*marz*) Armenia yw **Syunik** (Armeneg: Սյունիք, hefyd ***Siunik***, ***Siwnik***, a ***Syunig***) yn ne-ddwyrain eithaf y wlad. Mae'n ffinio ar dalaith Vayots Dzor i'r gogledd, alldir Aserbaijanaidd Nakhchivan i'r gorllewin, Karabakh i'r dwyrain, ac Iran i'r de. Kapan yw'r brifddinas. Mae trefi a dinasoedd eraill yn cynnwys Goris, Sisian, Meghri, Agarak, a Dastakert.

Yn hanesyddol, roedd Syunik yn un o 15 talaith Teyrnas Armenia. Dros y canrifoedd, mae wedi cael ei galw yn Syunia, Sisakan, a Zangezur. Mae'r safloedd hanesyddol niferus yn dyst i'w hanes hir, e.e. mynachlog Tatev a safle archaeolegol Zorats Karer.

Mae'n ardal fynyddog sy'n cynnwys Mynyddoedd Zangezur yn y gorllewin. Ceir mwynau yn y mynyddoedd ac mae hanes hir i fwyngloddio yn yr ardal, sy'n parhau hyd heddiw.

## Dolen allanol
*  Syunik ar wefan Armeniapedia 

Categori:Taleithiau Armenia
Cawcasws Lleiaf

Rhan o Fynyddoedd y Cawcasws yn Ewrasia, rhwng y Môr Du a Môr Caspia yw'r **Cawcasws Lleiaf**. Maent yn ffurfio cadwyn o fynyddoedd rhyw 100&nbsp;km i'r de o'r Cawcasws Mwyaf. Y copa uchaf yn y Cawcasws Lleiaf yw Aragats yn Armenia, sy'n 4,095&nbsp;m o uchder.

## Gweler hefyd
* Cawcasws Mwyaf

Cawcasws
Cawcasws
Cawcasws
Azrou

Dinas ym Moroco yw **Azrou** (Arabeg: أزرو‎), a leolir 89 cilometr i'r de o Fez, yn rhanbarth Meknès-Tafilalet. Poblogaeth: tua 60,000 (amcangyfrif 2004).

Berberiaid yw mwyafrif y trigolion gyda llawer ohonynt yn siarad Berbereg fel mamiaith. Nodweddir canol y ddinas gan doau o deils gwyrdd. Amgylchynir Azrou gan goedwigoedd pinwydd a chedrwydd sy'n enwog ym Moroco.

Yn gorwedd yn yr Atlas Canol, rhwng Meknès, Fez, Ifrane, Midelt a Khenifra, cysylltir Azrou a Meknès, i'r gogledd, gan y ffordd N13.

## Dolenni allanol
*   Gwefan Azrou
*  Fforwm dinesyddion Azrou 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Meknès-Tafilalet
Aragats

Copa uchaf Armenia yw Mynydd **Aragats** (Armeneg: **Արագած**). Saif yn nhalaith Aragazotn, i'r gogledd-orllewin o Eriwan ac i'r gogledd o brifddinas y dalaith, Aschtarak. Mae'n hen losgfynydd gyda phedwar copa, yr uchaf yn 4,095 medr uwch lefel y môr.

Mae'n fynydd poblogaidd gan ddringwyr yn yr haf, a cheir arsyllfa seryddol Byurakan ar y mynydd.

Categori:Mynyddoedd Armenia
Großglockner

Y **Großglockner** yw mynydd uchaf Awstria, 3,798 medr uwch lefel y môr. Saif ym mynyddoedd yr Hohe Tauern, rhan o'r Alpau. Mae rhewlif y Pasterze yn tarddu ar ei lethrau. Saif ar y ffin rhwng taleithiau Carinthia a Tirol.

Gellir cyrraedd y mynydd ar hyd y Großglockner Hochalpenstraße, sy'n arwain o Zell am See heibio Bruck i gyfeiriad Heiligenblut. Cyrhaeddwyd y copa am y tro cyntaf yn 1800, wedi i Franz Xaver von Salm-Reifferscheid, Esgob Gurk-Klagenfurt, drefnu ymgyrch fawr. Ar 28 Gorffennaf, cyrhaeddodd Sepp a Martin Klotz, Martin Reicher ac un person arall y copa, a'r diwrnod canlynol gosodwyd croes ar y copa.

Categori:Mynyddoedd Awstria
Categori:Carinthia
Categori:Tirol
Pisidia

Ardal yn rhan ddeheuol Asia Leiaf a drowyd yn dalaith Rufeinig oedd **Pisidia**. Roedd yn cynnwys rhan orllewinol mynyddoedd Taurus, ac yn ymestyn o'r gwastadedd ger yr arfordir yn Antalya yn y de hyd at lynnoedd Burdur yn y gogledd.

Roedd y dalaith Rufeinig yn ffinio ar Phrygia i'r gorllewin, Lycaonia i'r dwyrain, Pamphylia yn y de a Galatia yn y gogledd. Ystyrid y Pisidiaid yn bobl ryfelgar, ac oherwydd natur fynyddig y wlad, ni lwyddodd Ymerodraeth Persia nac Alecsander Fawr i goncro'r ardal yn llwyr.

Categori:Taleithiau Rhufeinig
Categori:Asia Leiaf
Anaheim

Mae **Anaheim** (ynganer / ˈænəhaɪm/ "ANNA-hime") yn ddinas yn Orange County, Califfornia. Erbyn 1 Ionawr 2009 roedd gan y ddinas boblogaeth o tua 348,467 a olygai mai dyma oedd y 10fed dinas mwyaf poblog yng Nghaliffornia. Golyga hyn mai Anaheim yw'r 54edd ddinas fwyaf yn yr Unol Daleithiau. Disgwylir i boblogaeth y ddinas basio 400,000 erbyn 2014 o ganlyniad i ddatblygiadau mawr yn ardal y Triongl Platinwm yn ogystal ag ardal Bryniau Anaheim. Anaheim yw'r ail ddinas fwyaf yn Swydd Oren (ar ôl Santa Ana) a'r ail fwyaf o ran arwynebedd tir. Mae'r ddinas yn adnabyddus am ei pharciau thema e.e. Disneyland, tîmoedd chwaraeon a chanolfan gynadledda.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Orange County, Califfornia
Wall Street (ffilm)

Ffilm Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Oliver Stone ydy ***Wall Street*** (1987). Mae'n serennu Michael Douglas gŵr busnes corfforaethol cefnog a Charlie Sheen fel brocer stoc sy'n ysu am lwyddiant.

Enillodd Douglas Wobr yr Academi am yr Actor Gorau. Beirniadwyd perfformiad Daryl Hannah a derbyniodd Razzie am yr Actores Gefnogol Waethaf. Cysylltir y ffilm â bywyd bras y 1980au, gyda Douglas yn hyrwyddo'r syniad fod "greed, for lack of a better word, is good".

Categori:Ffilmiau 1987
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Oliver Stone
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Charlie Sheen

Mae **Carlos Irwin Estévez** (ganed 3 Medi 1965), sy'n fwy adnabyddus fel **Charlie Sheen**, yn actor o'r Unol Daleithiau.  Cafodd ei eni yn Nhinas Efrog Newydd, yn fab yr actor Martin Sheen.

Yn ystod ei yrfa, mae ef wedi chwarae rhan Chris Taylor yn y ddrama am Ryfel Fietnam, *Platoon* (1986) a Bud Fox yn y ffilm *Wall Street* (1987). Mae ef hefyd wedi actio mewn rôlau mwy ysgafn gan gynnwys ffilmiau Jim Abraham *Hot Shots!* (1991 a 1993), a ffilmiau David Zucker *Scary Movie 3* a *Scary Movie 4*. Ar y teledu, mae Sheen yn enwog am ddau gymeriad mewn comedïau sefyllfa: fel Charlie Crawford ar *Spin City*, ac fel Charlie Harper ar *Two and a Half Men*.

Mae Sheen hefyd yn adnabyddus am ei fywyd personol, gan gynnwys adroddiadau yn y wasg am ei gamddefnydd o alcohol a chyffuriau anghyfreithlon. Hefyd adroddwyd fod ganddo broblemau priodasol a gwnaed honiadau o drais yn y cartref yn ei erbyn. Yn ddiweddarach, cafodd ei ddiswyddo o'i rôl ar *Two and a Half Men* gan CBS a Warner Bros. ar 7 Mawrth, 2011. Ychydig wedi hyn, cyhoeddodd Sheen ei fod yn mynd ar daith genedlaethol.

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Team Columbia-HTC

Tîm seiclo proffesiynol rhyngwladol yw **Team Columbia-HTC**. Caiff ei noddi gan HTC, datganwyd y byddent yn cefnogi'r tîm am dair mlynedd ym mis Mehefin 2009. **Team Columbia-HTC** yw enw'r tîm ers gychwyn Tour de France 2009. **Team Columbia-High Road** oedd yr hen enw ers ddechrau Tour de France 2008, wedi i Columbia Sportswear ddatgan y byddent yn cefnogi'r tîm am dair mlynedd o fis Mehefin 2008. Doedd dim noddwr enwedig cyn hyn, ac felly bunt yn rasio odan enw rhiant gwmni'r tîm fel **Team High Road**.

Mae'r tîm yn cymryd rhan mewn sawl o'r Grand Tours seiclo, megis y Tour de France a'r Giro d'Italia. Maent wedi cystadlu yn ProTour yr UCI ers ei ddyfodiad yn 2005.

Sefydlwyd y tîm yn wreiddiol ym 1991 fel **Team Telekom**, a noddwyd gan Deutsche Telekom. Newidwyr yr enw yn 2004 i'r **T-Mobile-Team**. Mae gan y tîm presennol 29 o reidwyr, 9 ffisiotherapydd neu nyrs, 9 mechanic a gwasanaethwyr, mae gan y tîm 22 o bartneriaid. Mae o dan reolaeth Bob Stapleton a Rolf Aldag. Mae cyn arweinwyr y tîm yn cynnwys Olaf Ludwig, Walter Godefroot a Eddy Vandenhecke (rheolwyr), Luuc Eisenga (llefarydd) a Brian Holm, Valerio Piva (cyfarwyddwyr chwaraeon).

## Reidwyr 
Categori:Timau seiclo
Vivien Leigh

Roedd **Vivien Leigh**, **Boneddiges Olivier** (enw bedydd: **Vivian Mary Hartley**) (5 Tachwedd 1913 – 7 Gorffennaf 1967) yn actores Seisnig. Enillodd ddwy o Wobrau'r Academi am chwarae rhannau Scarlett O'Hara yn *Gone with the Wind* (1939) a Blanche DuBois yn y fersiwn ffilm o *A Streetcar Named Desire*, rôl y chwaraeodd ar lwyfan yn West End Llundain hefyd.

## Bywyd personol 
Roedd gan Vivien Leigh anhwylder deubegwn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Tirol

bawd|250px|Rhanbarth Ewropeaidd Tirol-Südtirol-Trentino

Rhanbarth annibynnol o fewn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig oedd y **Tirol** yn wreiddiol. Yr enw llawn oedd **Sir Dywysogol y Tirol** (Almaeneg: *Gefürstete Grafschaft Tirol*). Yn ddiweddarach, daeth yn rhan o Cisleithania yn Ymerodraeth Awstria. Erbyn heddiw mae wedi ei rannu rwng talaith Tirol yn Awstria a rhanbarth Trentino-Alto Adige/Südtirol yn yr Eidal.

Mae ardal y Tirol yn awr yn ffurfio Rhanbarth Ewropeaidd Tirol-Südtirol-Trentino

Categori:Hanes Awstria
Categori:Hanes Trentino-Alto Adige
Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur

Testun Cymraeg Canol yw **Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur**, sy'n cynnwys wyth set o drioedd sy'n rhestru marchogion llys Arthur gyda phwt o wybodaeth amdanynt. Mae'n destun sy'n dyddio o ddiwedd y 15g yn ei ffurf bresennol, yn ôl Rachel Bromwich, ac sy'n gymysgfa o draddodiadau Cymreig dilys, deunydd o waith Sieffre o Fynwy, a chymeriadau 'Arthuraidd' o lenyddiaeth cyfandir Ewrop nad ydynt yn perthyn i draddodiad Cymru.

Mae'r testun ar gael mewn sawl llawysgrif o'r 15g ymlaen. Credir fod y testunau diweddarach, o'r 16g ymlaen, i gyd yn deillio o destun mewn llawysgrif o waith y bardd Gutun Owain, sydd i'w dyddio i tua 1455. Mae rhai o'r trioedd yn seiliedig ar y testun canoloesol diweddar *Y Seint Greal*, o darddiad cyfandirol, ac yn dwyn i mewn i'r cylch Arthuraidd Cymreig traddodiadol gymeridau o lenyddiaeth Arthuraidd y cyfandir a Lloegr, fel Lanslod Lac.

## Y marchogion
*Triawd 1
**Gwalchmai ap Llew ap Cynfarch
**Drudwas ap Tryffin
**Eliwlod ap Madog ap Uthr
*Triawd 2
**Bwrt ap Bwrt
**Peredur ap Efrog Iarll
**Galath ap Lanslod Lac
*Triawd 3
**Cadwr Iarll Cernyw
**Lanslod Lac
**Ywain ap Urien Rheged
*Triawd 4
**Menw ap Teirgwaedd
**Trystan ap Tallwch
**Eiddilig Cor
*Triawd 5
**Nasiens mab Brenin Denmarc
**Medrod ap Llew ap Cynfarch
**Hywel fab Emyr Llydaw
*Triawd 6
**Blaes mab Iarll Llychlyn
**Cadog ap Gwynlliw Farfog
**Pedrog Baladrddellt ap Clement Tywysog Cernyw
*Triawd 7
**Morfran ap Tegid
**Sanddef Bryd Angel
**Glewlwyd Gafaelfawr
*Triawd 8
**Cynon ap Clydno Eiddin
**Aron ap Cynfarch
**Llywarch Hen ap Elidir Lydanwyn

## Testun
**Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur*: y testun Cymraeg wedi ei olygu gan Rachel Bromwich yn *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1991), Atodiad IV.

## Cyfeiriadau
Categori:Cylch Arthur
Categori:Trioedd Ynys Prydain
Bwlch Sant Bernard Bach

Lleolir **Bwlch Sant Bernard Bach** (Ffrangeg: *Col du Petit Saint-Bernard*, Eidaleg: *Colle del Piccolo San Bernardo*) yn yr Alpau, ar y ffin rhwng Ffrainc a'r Eidal, sy'n cwrdd ar ben y bwlch, sydd 2188 metr uwchben lefel y môr. Lleolir ochr orllewinol y bwlch yn ardal Savoie, Ffrainc, i'r de o *massif* Mont Blanc. Ceir hefyd Bwlch Sant Bernard Mawr a Bwlch San Bernardino.

Ar y bwlch ceir cylch cerrig sy'n mesur 72 medr (236 troedfedd) ar ei draws. Mae wedi cael ei ddifrodi i ryw raddau gan y ffordd sy'n rhedeg trwyddo a bu maen hir yn ei chanol ar un adeg. Nid yw'r cylch wedi cael ei ddyddio'n fanwl gywir ond mae darnau arian wedi eu canfod o'i amgylch sy'n dyddio o Oes yr Efydd. Mae'n bosibl mai safle seremonïol y diwylliant Tarentaisiaidd (tua 725 CC–450 CC) oedd hi. Yn ddiweddarach, codwyd teml Rufeinig gerllaw a gysegrwyd i'r duw Iau, ynghyd â *mansio* Rhufeinig a oedd yn gwasanaethu teithwyr dros y bwlch; credir gan rai i'r cadfridog Carthaginaidd, Hannibal ddefnyddio'r llwybr hwn pan groesodd yr Alpau i ymosod ar Rufain (ond mae eraill yn credu iddo groesi'r Alpau Cotaidd ymhellach i'r de).

Adnewyddwyd y cylch cerrig yn rhannol yn ystod y 19eg ganrif.

## Yr esgyniad
O Bourg-Saint-Maurice i'r de-orllewin, mae'r Col du Petit Saint-Bernard yn 26.5&nbsp;km o hyd. Mae'r esgyniad yn 1,348 m (4,423 troedfedd) o'r ochr hon, â graddfa ar gyfartaledd o 5.1%, a'r darnau mwyaf syrth yn 8.1% ar waelod yr allt. Mae'r 15.5&nbsp;km (9.6 milltir) cyntaf i La Rossiere yn ffurfio rhiw Montée d'Hauteville.

O Prè-Saint-Didier (yn Nyffryn Aosta, gogledd-orllewin yr Eidal), mae'r Colle del Piccolo San Bernardo yn 23.5&nbsp;km (14.6 milltir) o hyd o'r ochr hwn. Mae'r esgyniad yn 1,184 m (3,885 troedfedd) â graddfa ar gyfartaledd o 5%.

## Tour de France
Croeswyd Bwlch Sant Bernard Bach gan y Tour de France am y tro cyntaf yn 1949 ac mae wedi bod ar lwybr y ras sawl gwaith ers hynny.

## Dolenni allanol 
*  Col du Petit Saint-Bernard ar climbbybike.com 
*  Colle del Piccolo San Bernardo ar climbbybike.com
*  Le col du Petit-Saint-Bernard yn y Tour de France 
*  Adran Diwylliant Ffrainc 

Categori:Yr Alpau
Sant Bernard Bach
Sant Bernard Bach
Categori:Cylchoedd cerrig
Categori:Safleoedd archaeolegol Ffrainc
Categori:Savoie
Categori:Daearyddiaeth Valle d'Aosta
Dangerous Muse

Band Amercanaidd ydy **Dangerous Muse**, ffurfiwyd y band yn Efrog Newydd, Unol Daleithiau America yn 2003. Mike Furey (canwr, cynhyrchydd) a Tom Napack (Keytâr) ydy'r aelodau.

## Hanes
Cwrddodd aelodau Dangerous Muse pan oedden nhw'n myfyrwyr ym Mhrifysgol Fordham, Efrog Newydd. Hyfforddodd Furey â'r piano ond roedd e eisiau arbrofi â miwsig electronig yn gymaint roedd Napack eisiau cydweithio gyda chanwr. Roedd eu cân gyntaf *"The Rejection"* wedi ennill sylw mogwl recordio Seymour Stein sy wedi symboli'r dechrau eu perthynas symbiotig.

Yn 2005 cynnigodd Stein y band dêl demo â Sire Records ac i hwyluso eu canu i Cordless Recordings, grwp Warner Music Group. Aeth *The Rejection*, eu EP tair-cân, i rif 2 ar y siart Albwm Dawns iTunes. Darlledwyd miwsig fideo *"The Rejection"* ar Logo Network MTV, yn mynd i rif 1 ar y siart. Mae hyn wedi achosi sylw y wasg yn cynnwys blog Perez Hilton a'r New York Daily Press.

Rhyddhawyd *Give Me Danger*, eu ail sengl ac EP digidol, yn yr hydref 2006. Cynnwyswyd senglau EP *The Rejection* a thair cân newydd ar yr EP. Debutwyd yr EP yn y rhestr deg uchaf ar y Siart Albwm Electronig iTunes. Yn 2007 rhyddhawyd *"Everyday is Halloween"* ac ail fersiwn *"Give Me Danger"*.

Mae'r band yn gweithio ar eu halbwm debut gyda label Scarce Goods. Mae'r cynhyrchwyr yn cynnwys Bllodshy & Avant (Madonna, Britney Spears, Kylie), Esthero, Ted Ottaviano a Josh Harris. Bydd eu halbwm, *Take Control*, yn rhyddhau yn 2010.

## Disgograffi
### Albymau stiwdio
### EPs
### Senglau
### Fideos miwsig
### Remixes
*Tegan And Sara - Back In Your Head (Dangerous Muse Remix)
*The Veronicas - Untouched (Napack - Dangerous Muse Remixes)
*Alanis Morissette - Not as We (Dangerous Muse Remix)
*Lady Gaga - Bad Romance (Dangerous Muse "Match In The Gas Tank" Remix)

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol Dangerous Muse 
*MySpace Dangerous Muse

Categori:Bandiau Americanaidd
Taleithiau Armenia

250px|bawd|Taleithiau Armenia
Rhennir Armenia yn 11 o israniadau gweinyddol. O'r 11 israniad hyn, mae 10 ohonynt yn cael eu galw yn daleithiau (*marz* մարզ).

Mae gan Yerevan, prifddinas y wlad, statws arbennig. Gelwir prif weithredwr pob un o'r 10 *marz* yn *marzpet*, ac fe'i apwyntir gan lywodraeth Armenia. Yn Yerevan, mae'r prif weithredwr yn cael ei alw yn faer ac yn cael ei apwyntio'n uniongyrchol gan Arlywydd Armenia.

## Y taleithiau
''Nodyn: Mae'r rhifau o flaen y taleithiau yn cyfateb i'r rhifau a welir at y map. Nodir prifddinas y dalaith (ac eithrio Yerevan).

# Aragatsotn  (prifddinas: Ashtarak)
# Ararat  (prifddinas: Artashat)
# Armavir  (prifddinas: Armavir)
# Gegharkunik  (prifddinas: Gavar)
# Kotayk  (prifddinas: Hrazdan)
# Lori  (prifddinas: Vanadzor)
# Shirak  (prifddinas: Gyumri)
# Syunik  (prifddinas: Kapan)
# Tavush  (prifddinas: Ijevan)
# Vayots Dzor  (prifddinas: Yeghegnadzor)
# Yerevan

## Dolenni allanol
* Swyddfa Ystadegau Llywodraeth Armenia
Yelle

Mae **Juliet Budet** (yn enwog fel *Yelle*, mae'n acronym **YEL** *"You Enjoy Life"*) (ganwyd 17 Ionawr 1983 yn Sant-Brieg, Bretagne, Ffrainc) yn gantores Ffrengig a mae hi'n ysgrifennu a chanu caneuon Ffrangeg.

## Disgograffi
### Albymau
*2007: *Pop-Up* - #61 (Ffrainc)
*2011: *Safari Disco Party*

### Senglau
(*) "Je veux te voir" Traswslwytho anghynhwysol DU.

### Fideos miwsig
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
*MySpace Yelle

Categori:Cantorion Ffrangeg
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1983
Sain Pedrog

250px|bawd|de|Eglwys Llanbedrog

Eglwys a phlwyf yng nghymuned Castellmartin 3 milltir i'r de-orllewin o dref Penfro yn Sir Benfro yw **Sain Pedrog** (Saesneg: *St Petrox*).

Mae Sain Pedrog yn y rhan o'r sir sydd yn draddiadol Saesneg ei hiaith, i'r de o'r Landsker. Ychydig o dystiolaeth sydd ar gael am enw Cymraeg y plwyf, ond digwydd *Sain pedrog* yn y rhestr o enwau plwyfi Cymru yn llawysgrif Peniarth 147 (*c*.1566) yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Yr eglwys
Mae'r eglwys (Cyfeirnod OS: SR970 973) wedi ei chysegru i Sant Pedrog ac mae'n dyddio o'r 13eg ganrif. 

Mae tŵr yr eglwys yn null traddodiadol Sir Benfro yn fain ac yn soled. Adferwyd yr eglwys yn llwyr ym 1854, o dan lygad barcud y pensaer R. Kyrke Penson, a thalwyd am y gwaith gan John Frederick, Iarll Cawdor o Gwrt Stackpole. Ychwanegwyd festri ar y pryd. Mae Richard Fenton, yn ei gyfrol *An Historical Tour through Pembrokeshire* (1810), yn disgifio'r eglwys fel 'small, but very light, airy and neat'''.'' Ceir cofebau yn yr eglwys gan gynnwys un i William Lloyd, 1674, a chofeb arddull baroc i'r Arglwyddes Jane Mansell, dyddiedig 1692.

## Y plwyf
Mae'n rhan o blwyf unedig ers 1985 gyda Ystagbwll Elidir, Bosherston a St Twynnells. Yn 2001 ychwanegwyd St Mary's a St Michael's Penfro ac yn 2004 daeth yn rhan o Reithoriaeth Cil-maen.  Mae'r hen reithordy nawr yn ffermdy Old Rectory Farm ers i'r reithor olaf Francis Leach ymadael tua 1870.

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwysi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru