Angelu

**Angleu** (enw swyddogol Ffrangeg: *Anglet*) yw'r ail fwrdeistref fwyaf yn Lapurdi, ar ôl Baiona, ac mae'r ddwy hyn ynghyd â Biarritz yn ffurfio'r ardal fetropolitan a elwir yn BAM neu BAB, y fwyaf poblog yng Ngogledd Gwlad y Basg a'r pumed yng Ngwlad y Basg i gyd.

## Enw 
Enw Basgeg y dref yw Angleu (//); ac yn Ffrangeg a Gwasgwyneg, *Anglet* (// yn Ffrangeg ac // yn Gwasgwyneg).

Mae'n debyg bod yr enw'n dod o'r gair Lladin *angulus*, sef lle siâp cornel, yn ôl gwaith Bénédte Boyrie-Fénié. Cymer Koldo Mitxelena lwybr cyffelyb, ond gyda'r gair Lladin *angellus* fel sail (dywedir mai *angulus* yw'r ffurf bachigol), a dywed mai'r un tarddiad sydd i enw tref Ibarrangelu.

Dywed Larramendi fod y gair *angelu* yn y Fasgeg yn golygu "dyffryn" neu "pant".  Ym marn Goienetxe, mae'n deillio o'r Lladin.

## Daearyddiaeth 
Mae Angelu yn rhyw guddio rhwng Baiona a Biarritz, sydd yn fwy adnabyddus, ac mae'n anodd diffinio'r ffiniau rhwng y tair. Mewn gwirionedd, mae BAM neu BAB yn ganolfan drefol gref, ac mae mwy na hanner trigolion talaith Lapurdi yn byw yno. Ond gydag arwynebedd 26.5 km2 mae gan Angelu arwynebedd fwy na Baiona, ac mae ganddi ddwywaith arwynebedd Biarritz.Mae arfordir Angelu hefyd yn hirach: mae traeth Angelu yn cychwyn wrth aber afon Atturri ac yn parhau hyd at bentir San Martin lle mae goleudy Biarritz.
canol|bawd|419x419px| Golygfa o'r awyr.
bawd|398x398px| Notre-Dame du Refuge

### Amgylchedd naturiol 
[de|bawd|300x300px| Golygfa o'r awyr gyda choedwig Angelu, llyn Xiberta ac aber afon [Aturri|Atturri .]]
Mae 10% o'r fwrdeistref dan goed pinwydd, yn enwedig yn ardaloedd Pignada, Lazaret a Xiberta. Mae'n ardal wastad iawn heb unrhyw fryniau.

#### Y traethau 
Mae gan Angelu 4.5 cilometr o arfordir ac 11 traeth, o'r gogledd i'r de ceir:

* Barrakoa
* Zaldunena
* Dunena
* Itsasokoa
* Madraga
* Madragattipia
* Xibertakoa
* Mariñela
* Traeth Urrezko
* Plage du Club
* Amodio Ganbera

Mae ogof o'r enw *Amodio Ganbera* yn nodi'r ffin rhwng arfordir Gwlad y Basg a'r Côte d'Argent yn y Landes.

### Bwrdeistrefi sy'n ffinio ag Angelu 
* Tarnose (Landes) a Bokale yn y gogledd.
* Baiona i'r dwyrain .
* Basusarri o'r de-ddwyrain.
* Biarritz i'r de-orllewin.
* Arrangoitze yn y de.
* Bae Bizkaia yn y gorllewin.

### Gefeilldrefi 
*  Ansbach (yr Almaen)
*  Getxo (Bizkaia)

## Demograffeg 
## Diwylliant 
### Ieithoedd 
Fel Biarritz a Baiona, gan ei bod wedi'i lleoli ar y ffin rhwng Gwasgwyn a Gwlad y Basg, mae lle i amau ai Gwasgwyneg ai Basgeg oedd prif iaith y fwrdeistref yn yr Oesoedd Canol a'r Cyfnod Modern Cynnar.

Roedd *Atlas Linguistique de Gascogne* yn ystyried Angleu fel tref Gwasgwyneg. Yn 1863, ar y llaw arall, sefydlodd Luis Luziano Bonaparte ffin yr iaith Fasgeg yn Angelu, a oedd yn ddiamau yn drech mewn rhai ardaloedd. Fodd bynnag, yn yr 20fed ganrif, Ffrangeg yw'r iaith swyddogol a'r brif iaith a glywir yno.

Mae gan y dref arwyddair Gwasgwynegon : ''"Mar e pignada per m'ayda"'', sydd yn golygu "y môr a'r goedwig pinwydd i fy helpu".

Yn 2001, sefydlodd 15 o bobl y mudiad "Ipar Izar" i hybu'r Fasgeg; mae sefydliad Ací Gasconha  yn gweithio i hyrwyddo'r Gwasgwyneg.

## Adeiladau nodedig 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 
*   Gwefan y ganolfan ieuenctid
* Gwefan swyddogol y swyddfa dwristiaeth
Categori:Gwlad y Basg