open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ysgrifennydd Cyffredinol NATO

[bawd|Yr Ysgrifennydd Cyffredinol [Anders Fogh Rasmussen (dde) yn Uwchgynhadledd 2004 Istanbul, pum mlynedd cyn ei benodiad i'r swydd]]

Diplomydd rhyngwladol sydd yn gwasanaethu fel prif swyddog NATO yw **Ysgrifennydd Cyffredinol NATO**. Mae'n gyfrifol am gydgysylltu gwaith y cynghrair, yn bennaeth Cyngor Gogledd yr Iwerydd, yn brif lefarydd y cynghrair, ac yn arwain staff NATO. Jens Stoltenberg, cyn-Brif Weinidog Norwy, yw Ysgrifennydd Cyffredinol cyfredol NATO.

## Rhestr
* Yr Arglwydd Ismay (Y Deyrnas Unedig): 4 Ebrill 1952 – 16 Mai 1957
* Paul-Henri Spaak (Gwlad Belg): 16 Mai 1957 – 21 Ebrill 1961
* Dirk Stikker (Yr Iseldiroedd): 21 Ebrill 1961 – 1 Awst 1964
* Manlio Brosio (Yr Eidal): 1 Awst 1964 – 1 Hydref 1971
* Joseph Luns (Yr Iseldiroedd): 1 Hydref 1971 – 25 Mehefin 1984
* Yr Arglwydd Carington (Y Deyrnas Unedig): 25 Mehefin 1984 – 1 Gorffennaf 1988
* Manfred Wörner (Yr Almaen): 1 Gorffennaf 1988 – 13 Awst 1994
* Sergio Balanzino (Yr Eidal, dros dro): 13 Awst – 17 Hydref 1994
* Willy Claes (Gwlad Belg): 17 Hydref 1994 – 20 Hydref 1995
* Sergio Balanzino (Yr Eidal, dros dro): 20 Hydref – 5 Rhagfyr 1995
* Javier Solana (Sbaen): 5 Rhagfyr 1995 – 6 Hydref 1999
* George Robertson (Y Deyrnas Unedig): 14 Hydref 1999 – 1 Ionawr 2004
* Jaap de Hoop Scheffer (Yr Iseldiroedd): 1 Ionawr 2004 – 1 Awst 2009
* Anders Fogh Rasmussen (Denmarc): 1 Awst 2009 – 1 Hydref 2014
* Jens Stoltenberg (Norwy): 1 Hydref 2014 – presennol


Categori:NATO
Open Season (ffilm)

Mae ***Open Season*** yn ffilm gomedi Americanaidd wedi'i hanimeiddio ar gyfrifiadur. Cynhyrchwyd y ffilm gan Sony Pictures Animation a'i dosbarthu gan Columbia Pictures. Rhyddhawyd y ffilm mewn sinemau ar 29 Medi 2006. Mae'n serennu lleisiau Martin Lawrence, Ashton Kutcher, Debra Messing, Gary Sinise, Jon Favreau, Matthew W. Taylor, Jane Krakowski, Billy Connolly, Georgia Engel, a Patrick Warburton. Cafodd y ffilm ddilyniant o'r enw *Open Season 2*, a gafodd ei ryddhau'n syth ar fformat fideo ym mis Medi 2008, a *Open Season 3* ryddhau'n yn mis Hydref 2010.

Roedd ei chyllideb yn $85 miliwn.

## Lleisiau
* Martin Lawrence - Boog
* Ashton Kutcher - Elliot
* Debra Messing - Beth
* Gary Sinise - Shaw
* Billy Connolly - McSquizzy
* Jon Favreau - Reilly
* Patrick Warburton - Ian
* Jane Krakowski - Giselle
* Cody Cameron - Mr. Weenie
* Matthew W. Taylor - Deni / Ballasg / Eraill
* Danny Mann - Serge
* Georgia Engel - Bobbie

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Anton van Leeuwenhoek

Masnachwr a gwyddonydd o Delft, yr Iseldiroedd, oedd **Antonie Philips van Leeuwenhoek** (24 Hydref 1632 – 26 Awst 1723) (yn Iseldireg defnyddir Anthonie, Antoni, neu Theunis, yn Saesneg, Antony neu Anton hefyd). Fe'i ystyrir yn aml fel un o gonglfeini cynharaf microfioleg. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei waith i wella'r microsgop ac am ei gyfraniad at sefydlu microfioleg.

Categori:Biolegwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1723
Categori:Pobl o Delft
Y tu allan i'r ardal

Mae'r term '''"y tu allan i'r ardal"''' () yn cyfeirio at weithredoedd naill ai gan y cynghrair milwrol o NATO neu mewn cyd-destunau arbennig gan wladwriaethau unigol sydd yn aelodau NATO a ddigwyddir mewn tiriogaethau y tu hwnt i ffiniau aelod-wladwriaethau NATO. Yn ôl Erthygl 5 Cytundeb Gogledd yr Iwerydd, y cytundeb a sefydlodd NATO, addewir yr arwyddwyr i ystyried ymosodiad ar un o aelodau'r cynghrair yn ymosodiad ar bob un ohonynt. Diffiniwyd ardal gweithredu NATO, hynny yw yr ardal sydd yn destun i Erthygl 5, gan Erthygl 6, gan gynnwys tiriogaethau'r aelod-wladwriaethau yng Ngogledd America ac Ewrop, tiriogaeth Ffrengig Algeria, lluoedd meddiannu'r aelodau yn Ewrop, ac ynysoedd, llongau, ac awyrennau a berchnogir gan aelodau yn ardal Gogledd yr Iwerydd uwchben Trofan Cancr. Gelwir yr ardal hon yn aml yn ardal Gogledd yr Iwerydd neu'r ardal Ewro-Iwerydd.

Pan arwyddwyd Cytundeb Gogledd yr Iwerydd ym 1949, roedd gan nifer o'r gwladwriaethau a'i arwyddodd ddiddordebau pwysig y tu allan i diriogaeth uniongyrchol y cynghrair. Roedd gan y Deyrnas Unedig, Ffrainc, Gwlad Belg, yr Iseldiroedd, a Phortiwgal i gyd drefedigaethau yn Affrica ac Asia, ac roedd gan yr Unol Daleithiau ddiddordebau economaidd a milwrol o gwmpas y byd. Er nad oedd rhwymedigaeth gyfreithiol gan aelod-wladwriaethau NATO i gynorthwyo'i gilydd y tu allan i'r ardal, yr oedd disgwyliad anffurfiol ymysg gwladwriaethau y gallent ddibynnu ar eu cynghreiriaid am rywfaint o gymorth.

Yn wreiddiol cyfeiriodd y term at ymgyrchoedd brwydro ar raddfa fawr, ond erbyn heddiw mae'n cynnwys amrediad eangach o weithredoedd milwrol, gan gynnwys rheoli argyfyngau, cadw'r heddwch, a heddychu, a ddigwyddir y tu allan i ffiniau aelodau'r cynghrair.

Yn ystod y Rhyfel Oer bu dadleuon dros rôl NATO mewn materion y tu allan i'w ardal a arweiniodd at ambell anghydfod difrifol iawn rhwng cynghreiriaid, yn bennaf argyfwng Suez ym 1956 a'r ymateb i oresgyniad Affganistan gan yr Undeb Sofietaidd ym 1979. Ond ers cwymp Cytundeb Warsaw, gelyn NATO, ar ddiwedd y Rhyfel Oer bu mwy o undod yn y cynghrair parthed materion y tu allan i'w ardal, gan ddechrau â Rhyfel y Gwlff. Yn y 1990au ymyrrodd NATO yn uniongyrchol mewn dau ryfel yn y Balcanau, ac ym 1999 cytunwyd ar Gysyniad Strategol newydd gan y cynghrair i ganiatáu ymgyrchoedd nad oedd yn cwrdd ag amodau Erthygl 5. Parhawyd ymyraethau gan NATO yn yr unfed ganrif ar hugain yn Affganistan a Libia.

## Argyfwng Suez
## Goresgyniad Affganistan gan yr Undeb Sofietaidd
## Rhyfel Bosnia
## Rhyfel Kosovo
## Rhyfel Affganistan
## Rhyfel Cartref Libia
## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
* Medcalf, J. ''NATO: A Beginner's Guide* (Rhydychen, Oneworld, 2005).
* Rynning, S. *NATO Renewed: The Power and Purpose of Transatlantic Cooperation* (Basingstoke, Palgrave Macmillan, 2005).
* Thies, W. J. *Why NATO Endures'' (Caergrawnt, Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 2009).

Categori:NATO
Cocktail (ffilm 1988)

Ffilm ddrama sy'n darlunio cyfeillgarwch pobl gan y cyfarwyddwr Roger Donaldson yw ***Cocktail*** a gyhoeddwyd yn 1988. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Ninas Efrog Newydd a Jamaica a chafodd ei ffilmio yn Ninas Efrog Newydd a New Jersey.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Kelly Connell, Gerry Bamman, Allan Wasserman, Dianne Heatherington, Larry Block, Lisa Banes, Ron Dean, Sandra Will, Liisa Repo-Martell, Garry Pastore, Tom Cruise, Elisabeth Shue, Gina Gershon, Kelly Lynch, Ellen Foley, Laurence Luckinbill, Bryan Brown, Chris Owens, Andrew Shue, Louis Ferreira, James Eckhouse a Paul Benedict. Mae'r ffilm yn 99 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Dean Semler oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Neil Travis sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Hard* sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Roger Donaldson ar 15 Tachwedd 1945 yn Ballarat. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddo 12 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Roger Donaldson nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q707755.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Touchstone Pictures
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Neil Travis
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Ffilmiau Disney
.nato

Ôl-ddodiad rhyngrwyd oedd **nato**. Ychwanegwyd yn hwyr yr 1980au gan InterNIC i'w ddefnyddio gan NATO, gan nad oedd yr un o'r ôl-ddodiadau rhyngrwyd ar y pryd yn adlewyrchu ei statws fel sefydliad rhyngwladol. Ond yn fuan ar ôl creu nato fe ychwanegwyd yr ôl-ddodiad int ar gyfer sefydliadau rhyngwladol, a pherswadwyd NATO i ddefnyddio'r wefan nato.int. Dilewyd nato yng Ngorffennaf 1996.

Categori:NATO
nato
Charles Ferdinand Ramuz

Awdur yn yr iaith Ffrangeg ydy **Charles Ferdinand Ramuz** (24 Medi 1878 – 23 Mai 1947).

Ganwyd a anwyd yn Lausanne, yn y Swistir. Mae e'n ymddangos ar y SF200 arian papur ac mae Gwobr Llên y Swistir yn ei enw. Cyfieithwyd un o'i nofelau i'r Gymraeg. Mae ei waith yn canolbwyntio ar gymeriadau ei fro Valais a'r Vaud. Seilwyd ei nofel *Derborence* ar ddamwain lleol. Dau gan mlynedd yn ôl cafwyd daeargwymp mawr ond ar ôl rhai wythnosau daeth bugail o'r cwymp yn fyw - a dyna sail ei nofel.

Bu'n athro am cyfnod yn Weimar, Yr Almaen. Ac ym 1903 aeth i Baris tan 1914. Dychwelodd i'r Swistir ar ddechrau'r rhyfel. Cyhoeddod ei gerddi cyntaf ym 1903, "Le petit village".

Roedd yn awdur libretto i Igor Stravinsky, ''L'histoire du soldat''.

Bu farw yn Pully ger Lausanne.
bawd|Bedd Ramuz a'i ferch Marianne Olivieri-Ramuz (1913-2012) ym mynwent Pully.

## Gwaith 
*Le petit village (1903)
*Aline (1905)
*Jean-Luc persécuté (1909)
*Aimé Pache, peintre vaudois (1911)
*Vie de Samuel Belet (1913)
*Raison d'être (1914)
*Le règne de l'esprit malin (1917)
*La guérison des malades (1917)
*Les signes parmi nous (1919)
*Salutation paysanne (1919)
*Terre du ciel (1921)
*Présence de la mort (1922)
*La séparation des races (1922)
*Passage du poète (1923)
*L'amour du monde (1925)
*La grande peur dans la montagne (1926)
*La beauté sur la terre (1927)
*Adam et Eve (1932)
*Derborence (1934)
*Questions (1935)
*Le garçon savoyard (1936)
*Taille de l'homme (1937)
*Besoin de grandeur (1937)
*Si le soleil ne revenait pas... (1937)
*Paris, notes d'un vaudois (1938)
*Découverte du monde (1939)
*La guerre aux papiers (1942)
*René Auberjonois (1943)
*Nouvelles (1944)

## Cyfeiriadau
Bywgraffiad C.F. Ramuz http://pages.infinit.net/poibru/ramuz/bioramuz.htm 

Pan gwympodd y mynydd: ('Derborence' 1936 nofel gan Charles Ferdinand Ramuz, 1878-1947)  ; cyfieithwyd o'r Ffrangeg gan Gwenda Thompson a T. Ifor Rees. Abertawe : Gwasg John Penry, 1968.

Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Beirdd Ffrangeg o'r Swistir
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Lausanne
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o'r Swistir
Categori:Pobl o Lausanne
Cystadleuaeth Cân Eurovision 2013

**Cystadleuaeth Cân Eurovision 2013** oedd y 58fed Cystadleuaeth Cân Eurovision. Cynheliwyd y gystadleuaeth ym Malmö, Sweden ar ôl i Loreen ennill y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2012 gyda'i chân "Euphoria". Dewisodd Sveriges Television (SVT) Malmö Arena fel lleoliad y gystadleuaeth. Cynhaliwyd y rowndiau cyn-derfynol ar 14 a 16 Mai 2013 a chynhaliwyd y rownd derfynol ar 18 Mai 2013. Roedd 39 o wledydd yn cyfranogi, gan gynnwys Armenia a oedd yn absennol yn 2012. Penderfynodd Bosnia a Hertsegofina, Portiwgal, Slofacia a Thrwci beidio â chymryd rhan.  Emelie de Forest o Ddenmarc enillodd y gystadleuaeth gyda'r gân "Only Teardrops".

## Cyfranogwyr
Ar 21 Rhagfyr 2012, cyhoeddwyd y byddai 39 o wledydd yn cyfranogi yn y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2013. Dychwelodd Armenia i'r gystadleuaeth ar ôl ei hegwyl o flwyddyn. Gan fod Denmarc a Norwy yn agos yn ddaearyddol at Malmö, penderfynwyd y byddai'r ddwy wlad yn cyfranogi mewn rowndiau cyn-derfynol gwahanol er mwyn gwneud y gorau o argaeledd tocynnau i ymwelwyr y ddwy wlad.

### Rowndiau Cyn-Derfynol
#### Y Rownd Gyn-Derfynol Gyntaf
Pleidleisiwch y Deyrnas Unedig, yr Eidal a Sweden yn y rownd hon.

#### Yr Ail Rownd Gyn-Derfynol
Pleidleisiodd Almaen, Ffrainc a Sbaen yn y rownd hon. 

#### Y Rownd Derfynol
## Cyfeiriadau
2013
Categori:2013 yn Ewrop
Hastings Ismay, Barwn 1af Ismay

Swyddog ym Myddin Brydeinig India a diplomydd o Brydeiniwr oedd y Cadfridog **Hastings Lionel** "**Pug**" **Ismay, Barwn 1af Ismay**, KG, GCB, CH, DSO, PC (21 Mehefin 1887 – 17 Rhagfyr 1965) sy'n enwocaf am ei rôl fel prif gynorthwy-ydd milwrol Winston Churchill yn ystod yr Ail Ryfel Byd a bod yn Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf NATO o 1952 i 1957.

Ganwyd Ismay yn India ym 1887, ac fe'i addysgwyd yn Ysgol Charterhouse a Choleg Milwrol Brenhinol Sandhurst yn y Deyrnas Unedig. Ar ôl Sandhurst, ymunodd â Byddin India fel swyddog ym Marchoglu 11eg y Tywysog Albert Victor. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gwasanaethodd gyda Chorfflu'r Camelod yn Somaliland, lle ymunodd â brwydr Prydain yn erbyn "y Mylah Gwallgof", Mohammed Abdullah Hassan. Ym 1925, daeth Ismay yn Is-ysgrifennydd ym Mhwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth. Wedi iddo gael ei ddyrchafu'n gyrnol, gwasanaethodd fel ysgrifennydd milwrol yr Arglwydd Willingdon, Rhaglaw India, ac yna dychwelodd at Bwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth ym 1936 fel ei Dirprwy Ysgrifennydd.

Ar 1 Awst 1938, ychydig cyn dechrau'r Ail Ryfel Byd, daeth Ismay yn Ysgrifennydd Pwyllgor Amddiffyn yr Ymerodraeth a dechreuodd cynllunio ar gyfer y rhyfel oedd ar fin dechrau. Ym Mai 1940, pan ddaeth Winston Churchill yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, dewisiodd Ismay fel ei brif gynorthwy-ydd milwrol a swyddog staff. Yn y swyddi hyn, gwasanaethodd Ismay fel y cyswllt blaenllaw rhwng Churchill a Phwyllgor y Penaethiaid Staff. Bu Ismay hefyd yn mynd gyda Churchill i nifer o gynadleddau rhyfel y Cynghreiriaid.

Wedi diwedd y rhyfel, arhosodd Ismay yn y fyddin am flwyddyn arall, a chynorthwyodd wrth aildrefnu'r Weinyddiaeth Amddiffyn. Yna fe wnaeth ymddeol o'r lluoedd milwrol a gweithiodd fel Pennaeth Staff yr Arglwydd Mountbatten o Fyrma yn India, gan helpu i oruchwylio rhaniad yr isgyfandir. O 1948 i 1951, gwasanaethodd fel cadeirydd cyngor Gŵyl Prydain, gan helpu i drefnu ac hyrwyddo'r digwyddiad. Yna, ym 1951, pan ddaeth Churchill yn Brif Weinidog unwaith eto, penododd Ismay yn Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad. Derbyniodd Ismay y swydd, ond ymddiswyddodd ar ôl chwe mis i ddod yn Ysgrifennydd Cyffredinol cyntaf NATO ym 1952. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Cyffredinol nes 1957, a chynorthwyodd wrth sefydlu a diffinio'r swydd. Ar ôl ymddeol o NATO, ysgrifennodd Ismay ei gofiannau, *The Memoirs of General Lord Ismay*, gwasanaethodd ar amryw o fyrddau cwmnïau, a chyd-gadeiriodd Pwyllgor Ismay–Jacob i aildrefnu'r Weinyddiaeth Amddiffyn unwaith eto. Bu farw ar 17 Rhagfyr 1965, yn ei gartref Wormington Grange yn Swydd Gaerloyw.

Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Barwniaid ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Cadfridogion
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Milwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol NATO
Glas-charn

Mae **Glas-charn** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Mallaig i Fort William yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, GrahamGraham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Graham
Y Siarter Adriatig

Cymdeithas a ffurfiwyd gan Albania, Croatia, Gogledd Macedonia, a'r Unol Daleithiau yw'r **Siarter Adriatig** gyda'r nod o gynorthwyo'r tair gwlad i ymaelodi â chynghrair NATO. Arwyddwyd y Siarter ar 2 Mai 2003 yn Tirana dan nawdd yr Unol Daleithiau. Ym Medi 2008 gwahoddwyd Montenegro a Bosnia a Hertsegofina i ymuno â'r Siarter. Ymunodd nhw ar 4 Rhagfyr 2008. Derbyniodd Serbia statws arsylwi ar yr un pryd. Ar 1 Ebrill 2009 daeth Albania a Chroatia i fod y gwledydd cyntaf o'r grŵp i ymaelodi â NATO.

## Aelodau
**Ymunodd yn 2003**
*
*
*
*

**Ymunodd yn 2008**
*
*

## Gweler hefyd
* Grŵp Vilnius

## Cyfeiriadau
Categori:Balcanau
Categori:Môr Adria
Categori:NATO
Categori:Sefydliadau 2003
Bryan Brown

Actor o Awstralia ydy **Bryan Brown** (ganed 23 Mehefin, 1947).

Fe'i ganwyd yn Sydney, yn fab i John (Jack) Brown a'i wraig Molly.

## Ffilmograffiaeth
* *The Love Letters from Teralba Road* (1977)
* *Third Person Plural* (1978)
* *The Irishman* (1978)
* *Weekend of Shadows* (1978)
* *The Chant of Jimmie Blacksmith* (1978)
* *Newsfront* (1978)
* *Money Movers* (1978)
* ''Cathy's Child* (1979)
* *The Odd Angry Shot* (1979)
* *Palm Beach* (1980)
* *Breaker Morant* (1980)
* *Stir* (1980)
* *Blood Money* (1980)
* *Winter of Our Dreams* (1981)
* *Far East* (1982)
* *Parker* (1984)
* *Give My Regards to Broad Street* (1984)
* *The Empty Beach* (1985)
* *Rebel* (1985)
* *F/X – Murder by Illusion* (1986)
* *Tai-Pan* (1986)
* *The Good Wife* (1987)
* *The Shiralee* (1987)
* *Cocktail* (1988)
* *Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey* (1988)
* *Blood Oath* (a.k.a. *Prisoners of the Sun*) (1990)
* *Sweet Talker* (aka *Confidence*) (1991)
* *F/X 2: The Deadly Art of Illusion* (1991)
* *Blame It on the Bellboy* (1992)
* *Full Body Massage* (1995)
* *Dead Heart* (1996)
* *On The Border* (1998)
* *Dear Claudia* (1999)
* *Two Hands* (1999)
* *Grizzly Falls* (1999)
* *Risk* (2000)
* *Mullet* (2001, llais)
* *Styx* (2001)
* *Dirty Deeds* (2002)
* *Along Came Polly* (2004)
* *Dean Spanley* (2008)
* *Cactus* (2008)
* *Australia* (2008)
* *Beautiful Kate* (2009)
* *Love Birds* (2011)

## Teledu
* *Against the Wind* (1978)
* *A Town Like Alice* (1981)
* *The Thorn Birds* (1983)
* *Eureka Stockade (ffilm 1984)* (1984)
* *Kim* (1984)
* *The Shiralee* (1987)
* *Dead in the Water (ffilm deledu)* (1991)
* *Devlin (1992 film)* (1992)
* *Age of Treason* (1993)
* *The Last Hit* (1993)
* *The Wanderer (1994 cyfres deledu) (1994, 13 rhaglen)
* *Full Body Massage* (1995, gwnaed ar gyfer teledu cebl)
* *Twisted Tales* (1996)
* *20,000 Leagues Under the Sea* (1997)
* *Dogboys* (1998)
* *On the Border (ffilm deledu)* (1998)
* *Journey to the Center of the Earth (cyfres deledu byr)* (1999)
* *On the Beach* (2000)
* *Footsteps (ffilm deledu)* (2003)
* *Revenge of the Middle-Aged Woman* (2004)
* *Spring Break Shark Attack* (2005)
* *The Poseidon Adventure* (2005, ffilm deledu)
* *Two Twisted* (2006)
* *Joanne Lees: Murder in the Outback* (2007, ffilm deledu)

Categori:Actorion ffilm o Awstralia
Categori:Actorion teledu o Awstralia
Categori:Actorion theatr o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Pobl o Sydney
Running Scared (cân Eldar & Nigar)

Cân a berfformir gan y ddeuawd Eldar & Nigar yw "**Running Scared**". Cynrychiolodd y gân Aserbaijan yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011 yn Düsseldorf, yr Almaen gan ennill y gystadleuaeth. Perfformiwyd y gân yn y rownd cyn-derfynol gyntaf ar 10 Mai, gan fynd trwyddo i'r rownd derfynol ar 14 Mai.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2011
Categori:Senglau 2011
Diwrnod Nakba

[bawd|Protest Diwrnod Nakba, [Cairo, Yr Aifft, 15-05-2011]]
[bawd|Merch yn [Hebron yn dathlu Diwrnod Nakba.]]
**Diwrnod Nakba** (Arabeg: يوم النكبة *Yawm an-Nakbah*, sy'n golygu "diwrnod y drychineb") yw'r enw a roddir ar ddiwrnod arbennig (15 Mai) i gofio am Al Nakba, y diwrnod hwnnw yn 1948 pan gollodd y Palesteiniaid eu tir i Israel.

Ym 1998 galwodd arweinydd y Palesteiniaid, sef Yasser Arafat ar ei bobl i gynnal cyfarfodydd i nodi pwysigrwydd y diwrnod.

Ar 23 Mawrth 2011, pleidleisiodd y Knesset newidiadau yng nghyllideb Llywodraeth Israel, er mwyn rhoi'r hawl iddynt leihau nawdd ariannol i unrhyw gorff neu fudiad a oedd yn ymwneud â threfniadau Diwrnod Nabka, mewn unrhyw fodd.

## Deffroad Arabaidd, 2011  
Yn dilyn llawer o brotestiadau yn ymledu drwy'r Dwyrain Canol, protestiadau a gwrthryfeloedd a ellir eu hadnabod fel "Y Gwanwyn Arabaidd" roedd y teimlad hwn o chwyldro wedi cyrraedd y Palesteiniaid  erbyn Mai 2011.

Hwn oedd 63ain Diwrnod Nakba'r Palesteiniaid. Y tro hwn daethant ar brotest heddychlon at ffiniau de facto Israel o'r Lan Orllewinol, Llain Gaza a Libanus i ddathlu'r Ŵyl. Saethwyd o leiaf 12 ohonynt gan filwyr Israel gyda bwledi rwber wrth iddynt daflu cerrig at y milwyr. Cafwyd protestiadau enfawr drwy'r Tiriogaethau Palesteinaidd a thu hwnt. Yn yr Aifft ceisiodd y protestwyr gymeryd drosodd llysgenhadaeth Israel, ac anafwyd 120 o Eifftiaid. Mewn protest yng ngorllewin Jeriwsalem, arestiwyd dros 70 o Balesteiniaid. Daeth degau o gannoedd o bobl ynghyd wrth ffin Libanus ac Israel a lladdwyd o leiaf pedwar gan fyddin Israel. Cyfiawnhaodd Prif Weinidog Israel, Benjamin Netanyahu ymateb ei wlad gan ddatgan eu bod yn benderfynol o amddiffyn ffiniau Israel a'u sofraniaeth.

## Dolen allanol 
* Gwefan Saesneg Al Nakba

## Gweler hefyd 
* Protestiadau'r Dwyrain Canol a Gogledd Affrica, 2010–2011

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Al Nakba
* Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
* Rhestr gwersylloedd ffoaduriaid Palesteinaidd
* UNRWA

## Dolenni allanol
* Map sy'n dangos lle mae UNRWA yn weithgar (cliciwch arno i'w ehangu)

Categori:Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
Categori:Ffoaduriaid Palesteinaidd
Categori:Hanes Palesteina
Categori:1948
Cytundeb Gogledd yr Iwerydd

bawd|200px|Tudalen ddilysu Cytundeb Gogledd yr Iwerydd
Y cytundeb a greodd NATO yw **Cytundeb Gogledd yr Iwerydd**. Y deuddeg gwladwriaeth wreiddiol i'w arwyddo yn Washington, D.C. ar 4 Ebrill 1949 oedd:
[300px|bawd|Map o [aelod-wladwriaethau NATO yn ôl trefn gronolegol eu hymaelodaeth]]

Yn hwyrach ymunodd y gwladwriaethau canlynol:

Yn sgîl aduniad yr Almaen ym 1990, ymaelododd yr holl wlad â NATO.

## Gweler hefyd
* Cytundeb Warsaw

## Dolen allanol
*  Testun swyddogol

Gogledd yr Iwerydd
Gogledd yr Iwerydd
Categori:Gweithiau 1949
Categori:NATO
National Geographic

bawd|Clawr blaen Rhifyn Mawrth 2009.
Cyfnodolyn swyddogol Cymdeithas National Geographic yw ***National Geographic***, ynghynt ***National Geographic Magazine***. Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym 1888, ac fe'i gyhoeddir yn fisol. Mae'n canolbwyntio ar ddaearyddiaeth, gwyddoniaeth boblogaidd, hanes, diwylliant, materion cyfoes, a ffotograffiaeth. Un o'i nodweddion amlycaf yw'r ffrâm felen sy'n amgylchynu ei glawr.

Ceir fersiwn ar-lein ohono hefyd.

Mewn Datganiad i'r Wasg cyhoeddwyd i'r cylchgrawn, yn niwedd 2011, gael cylchrediad global o 8.2 miliwn a hynny mewn 34 iaith. 
Yn yr Unol Daleithiau mae'r cylchrediad oddeutu 5 miliwn pob mis.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Sharbat Gula

Categori:Cylchgronau daearyddol
Categori:Cylchgronau hanes
Categori:Cylchgronau Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1888
The New Yorker

Cylchgrawn  o'r Unol Daleithiau yw ***The New Yorker*** sy'n cynnwys newyddiaduraeth, sylwebaeth, beirniadaeth, traethodau, ffuglen, dychan, cartwnau, a barddoniaeth. Fe'i gyhoeddir gan Condé Nast gyda 47 rhifyn y flwyddyn.

Categori:Cylchgronau Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1925
Philippe-Joseph Aubert de Gaspé

Roedd **Philippe-Joseph Aubert de Gaspé** (30 Hydref 1786 – 29 Ionawr 1871) yn awdur o Québec a anwyd ar gyfnod o newid yn hanes Canada. Roedd yn aelod o hen deulu bonheddig a urddwyd gan frenin Ffrainc.  Ei waith enwocaf efallai yw  *Les Anciens Canadiens* (1861).

Ym 1978 cyfieithwyd ei stori fer ''Noson gyda'r Cythreuliaid'' i'r Gymraeg.  Am storiau byrion mae'n enwocaf, storiau sy'n dal i gael eu darllen heddiw ac sy'n sôn am fywyd yr hen Ganada wledig.  Cyhoeddodd hunangofiant ym 1866.

Roedd yn gyfreithiwr ac wedyn yn Sieriff Quebec. Philippe Aubert de Gaspé (ei fab) a ysgrifennodd, *L’Influence d’un livre; roman historique* (Québec, 1837).

## Llyfryddiaeth
* *Storïau tramor 6: Storïau Ffrangeg allfro*. Golygydd Mair Hunt, golygydd y gyfres Bobi Jones. Llandysul : Gwasg Gomer, 1978. Pymtheg stori gan awduron sy ddim o Ffrainc ond sy'n ysgrifennu yn y Ffrangeg.

## Dolen allanol
* Bywgraffiad 

Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ganada
Categori:Llenorion y 19eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1871
Categori:Pobl o Québec
Sophia Loren

Actores o'r Eidal ydy **Sophia Loren**, OMRI (ganed **Sofia Villani Scicolone**; 20 Medi 1934).

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
High School Musical (cyfres ffilm)

Mae'r gyfres ffilm ***High School Musical*** yn cynnwys tair ffilm gerddorol Disney a gyfarwyddwyd gan Kenny Ortega ac a grewyd gan Peter Barsocchini. Maent yn serennu Zac Efron, Vanessa Hudgens, Ashley Tisdale, Lucas Grabeel, Corbin Bleu, a Monique Coleman. Yn wreiddiol, rhyddhawyd y ffilm gyntaf fel ffilm ar y Disney Channel, ond yn sgîl ei llwyddiant aruthrol, fe'i dilynwyd gan y ffilm deledu ddilynol. Rhyddhawyd y   drydedd ffilm mewn theatrau. Chwaraeodd Ashley Tisdale ran Sharpay Evans yn y gyfres gysylltiedig ''Sharpay's Fabulous Adventure*,.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Disney ar gyfer *High School Musical'' 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Kenny Ortega

Cynhyrchydd, cyfarwyddwr a choreograffwr o'r Unol Daleithiau yw **Kenneth John "Kenny" Ortega** (ganed 18 Ebrill 1950). Mae'n fwyaf adnabyddus am gyfarwyddo'r gyfres ffilm *High School Musical* a thaith Michael Jackson *This Is It*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Ŵy wedi ei botsio

[bawd|250px|Wyau wedi eu potsio â [matcha a halen ar fara surdoes]]

Ŵy sydd wedi ei goginio trwy ei botsio yw **ŵy wedi ei botsio**. Torrir yr ŵy i mewn i fowlen neu ddysgl ac yna fe'i lithrir i mewn i sosban o ddŵr sy'n mudferwi. Coginir tan bo'r gwynwy wedi ymsolido ond y melynwy dal yn feddal.

## Seigiau sy'n defnyddio wy wedi ei botsio
Mae wyau wedi eu potsio yn gynhwysyn hyblyg a hylaw mewn sawl pryd:

* Wyau Benedict
* Siacsiwca

Potsio
Dydd Gwener y Groglith

bawd|Crist ar y Groes gan Diego Velázquez (1599–1660)

Gŵyl grefyddol Gristnogol sy'n coffáu croeshoeliad Iesu Grist a'i farwolaeth ar Fryn Calfaria (*Golgotha* yn yr iaith Hebraeg) ydy **Dydd Gwener y Groglith**. Daw Dydd Gwener y Groglith ar y dydd Gwener cyn Sul y Pasg, ac weithiau mae'n cydfynd â'r Pasg Iddewig. Gelwir y dydd Iau cynt yn Ddiwrnod Cablyd.

Mae'r dyddiad yn seiliedig ar yr ysgrythurau sy'n honi i'r croehoelio ddigwydd ar ddydd Gwener. Credir i hyn ddigwydd yn 33 OC, er i Isaac Newton nodi mai 34 OC oedd y dyddiad cywir. Mae'r dryswch yn codi oherwydd y gwahaniaeth rhwng Calendr Iŵl a sefydlwyd gan Iwl Cesar a'r calendr Cristnogol a siâp y lloer. Defnyddir trydydd dull, sy'n cwbwl annibynnol o'r gweddill, sy'n seiliedig ar gyfeiriad Pedr o "leuad waed" (Actau 2:20), sy'n awgrymu dydd Gwener 3 Ebrill 33 OC.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyliau Cristnogol
The Liberal

Cylchgrawn Saesneg a gyhoeddir yn y Deyrnas Unedig yw ***The Liberal*** sydd ag agwedd ryddfrydol. Mae'n hawlio llinach â *The Liberal*, cyfnodolyn byr ei oes a sefydlwyd ym 1822 gan y beirdd Rhamantaidd Percy Bysshe Shelley, yr Arglwydd Byron, a Leigh Hunt. Lansiwyd y cylchgrawn modern yng Ngorffennaf 2004.

Mae cyfranwyr i'r cylchgrawn yn cynnwys Harold Bloom, Helen Suzman, Christopher Hitchens, Germaine Greer, Garry Kasparov, Robert Reich, Julia Kristeva, Liu Xiaobo, Johann Hari, Martin Rees, Wole Soyinka, Clive James, Slavoj Žižek, a Simon Sebag Montefiore.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Cylchgronau gwleidyddol
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Sefydliadau 2004
Cwaseren

bawd|Enghraifft o gwaseren o fewn galaeth.

Niwclews gweithredol galaeth yw **cwaseren**, sef un o'r gwrthrychau mwyaf llachar yn y bydysawd.  Mae gan cwasêr belydrau sydd yn creu golwg siâp seren, a bodau rhuddiad ydynt.

## Arolwg
Mae cwasêr yn dangos rhuddiad uchel iawn, sef effaith ehangiad y bydysawd rhwng y cwaseren a'r ddaear. Ymddangosant o fewn canol galaethau ifanc yn aml, ond hefyd yng nghanol galaethau hen.

Mae seryddwyr yn credu mai tyniant defnydd tuag at dyllau du gorenfawr yw pwerau cwasêr, oherwydd y momentwm onglog o amgylch y twll du gorenfawr, mae'r mater yn casglu ac yna yn creu disg groniant.

Damcanir bydd cwaseren yn datblygu wrth i'r alaeth Andromeda a Llwybr Llaethog gwrthdaro, rhywbryd yn y 3-5 biliwn blwyddyn nesaf.

## Gweler hefyd
* Blaseren

Categori:Astroffiseg
Categori:Galaethau
Categori:Gwrthrychau seryddol
Simon Sebag Montefiore

Hanesydd ac awdur o Loegr yw **Simon Jonathan Sebag Montefiore** (ganwyd 27 Mehefin 1965), sy'n arbenigo yn hanes Rwsia.

## Llyfryddiaeth
;Ffeithiol
* *Jerusalem: the Biography, a fresh history of the Middle East*, 2011
* *101 World Heroes*, 2009
* ''Monsters – History's most evil men and women*, 2008
* *Young Stalin*, 2008
* *Stalin: The Court of the Red Tsar*, 2005, 2004 ISBN 1400042305 ISBN 978-1400042302
* *Potemkin: Catherine the Great's Imperial Partner*, 2005*Catherine the Great and Potemkin*, 2004
* *Speeches that Changed the World: The Stories and Transcripts of the Moments that Made History*, 2008, 2007*Speeches that Changed the World*, 2007
* *Piggy Foxy and the Sword of Revolution: Bolshevik Self-Portraits (Annals of Communism Series)* gyda Alexander Vatlin, Larisa Malashenko, a Vadim A. Staklo, 2006
* *A History of Caucasus*, 2005 ISBN 0297819259 ISBN 978-0297819257
* *King's Parade*, 1992

;Ffuglen
* *Sashenka*, 2008
* *My Affair with Stalin'', 2004

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Llenorion Iddewig o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Ronald Waterhouse

Barnwr o Gymro oedd **Syr Ronald Waterhouse** (8 Mai 1926 – 8 Mai 2011) a arweiniodd ymchwiliad yn y 1990au i sgandal camdriniaeth plant mewn cartrefi gofal yng Ngogledd Cymru. Cafodd ei eni yn Nhreffynnon, Sir y Fflint.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Dreffynnon
Cig moch

Cig wedi'i halltu a ddaw o fochyn yw **bacwn** neu **gig moch**. Fe'i halltir gan ddefnyddio halen, naill ai mewn heli neu fel arall, gan wneud bacwn ffres. Wedi hynny gellir sychu'r bacwn ffres, ei ferwi, neu ei fygu, ac yna'i goginio cyn ei fwyta os nad yw wedi'i ferwi.

Daw bacwn o nifer o wahanol ddarnau o gig. Gelwir bacwn a ddaw o ystlys y mochyn yn gig moch cefn. Gelwir bacwn a ddaw o fol y mochyn yn gig moch brith neu'n gig moch rhesog, sef y cig sy'n cael ei ddefnyddio i wneud moch bach clyd fel arfer. Gelwir bacwn o ystlys mochyn yn hanerob.

Yn draddodiadol gadewir y croen ar y bacwn a elwir yn grawen neu'n donnen, ond gellir hefyd cael bacwn digrawen.

## Gweler hefyd
* Ham
* Porc

Categori:Cig mochyn
Mudferwi

[bawd|de|250px|[Cawl peli cig Mecsicanaidd yn mudferwi ar stof]]
Techneg coginio yw **mudferwi** trwy goginio bwyd mewn hylifau poeth a gedwir ychydig o dan bwynt berwi dŵr ond yn uwch na thymheredd potsio. Er mwyn cadw pot yn mudferwi, caiff ei ferwi ac yna ei gadw ar dymheredd lle mae swigod y stêm wedi darfod.

Categori:Technegau coginio
Prospect (cylchgrawn)

Cylchgrawn misol a gyhoeddir yn y Deyrnas Unedig yw ***Prospect*** sy'n canolbwyntio ar wleidyddiaeth a materion cyfoes. Mae hefyd yn cynnwys stori fer ym mhob rhifyn. Mae cyfranwyr i'r cylchgrawn yn cynnwys Linda Colley, A. C. Grayling, Gordon Brown, Wesley Clark, Michael Lind, Michael Ignatieff, Ian Bremmer, Francis Fukuyama, John Keegan, Margaret Atwood, a J. M. Coetzee. Yn 2008 roedd ganddo gylchrediad o 27,552.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Cylchgronau gwleidyddol
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1995
Potsio

[bawd|de|Paentiad gan [Diego Velázquez o hen fenyw yn potsio wyau, tua 1618]]
Techneg coginio yw **potsio** o fudferwi bwyd yn ysgafn iawn mewn hylif ar wahân i olew, gan amlaf llaeth, stoc, neu win. Gwneir wyau wedi eu potsio mewn dŵr.

Categori:Technegau coginio
Athrawiaeth Ulbricht

Athrawiaeth polisi tramor a enwyd ar ôl Walter Ulbricht, arweinydd Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen (DDR), oedd **Athrawiaeth Ulbricht** oedd yn haeru y gall cysylltiadau diplomyddol rhwng y DDR a Gorllewin yr Almaen ond digwydd os oedd y ddwy wladwriaeth yn cydnabod sofraniaeth ei gilydd. Cyferbynnwyd hyn gan Athrawiaeth Hallstein yng Ngorllewin yr Almaen, a mynnodd taw'r Gorllewin oedd yr unig wladwriaeth Almaenig gyfreithlon. Ar droad y 1960au–70au, mabwysiadodd Gorllewin yr Almaen Ostpolitik gan sefydlu cysylltiadau diplomyddol â'r DDR.

Ulbricht
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Gorllewin yr Almaen
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen
Haplogrwp R1b (Cromosom-Y)

bawd|Haplogrwp R1b yn Ewrop

Mewn genynnau dynol, yr haplogrwp Cromosom-Y sy'n digwydd mwyaf aml yng Ngorllewin Ewrop a rhai rhannau o Ewroasia (megis Bashkortostan) yw **Haplogrwp R1b**. Mae i'w ganfod hefyd yng nghanolbarth Affrica, mewn llefydd fel Tsiad a Camerŵn. Mae R1b yn cael ei adnabod hefyd, ers 2004, gan bresenoldeb **M343** sef y mwtaniad unigryw hwn ar Gromosom-Y. Yr enwau eraill sydd wedi cael eu defnyddio cyn yr ail-enwi yma yw **Hg1** a **Eu18**.

Mae'n debygol i'r mwtaniad yma ddigwydd tua 18,500 o flynyddoedd yn ôl a gellir cyfeirio'n answyddogol ato fel Cromoson Celtaidd.

Mae 92.3% dynion yng Nghymru yn R1b.

## Canran y boblogaeth sydd â'r Cromoson R1b 
Mae'r canlynol yn cynnwys y rhan fwyaf o'r ymchwiliadau gwyddonol sydd wedi'u gwneud hyd yma (2010) yn Ewrop, Gogledd Affrica, y Dwyrain Canol a Chanol Asia:

## Tabl amlder (R-P25) 
Gellir canfod tabl o'r data diweddaraf ar *Cruciani et al* (2010). Dyma'r prif ganfyddiadau:

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  Atlas y Daith Dynol National Geographic:  The Genographic Project

Categori:Geneteg
Darllen

[bawd|de|Paentiad gan [Joshua Reynolds o Samuel Johnson yn darllen llyfr]]
Proses wybyddol o ddehongli symbolau er mwyn eu deall yw **darllen**. Mae darllen yn fodd o gaffaeliad iaith, o gyfathrebu, ac o rannu gwybodaeth a syniadau. Mae llythrennedd yn golygu'r gallu i ddarllen testun iaith yn awtomatig fel bod sylw ar gael yn hollol er mwyn dadansoddi'r hyn sy'n cael ei ddarllen. Mae deunyddiau darllen yn cynnwys llyfrau, papurau newydd, cylchgronau, pamffledi, a llythyron.

Nid yw rhai mathau o ddarllen yn seiliedig ar systemau ysgrifennu, megis nodiant cerddorol neu bictogramau.

Mae yna wahanol strategaethau darllen sy'n cael eu dewis gan ddarllenwyr am resymau pwrpas darllen (chwilio, rhagarweiniol, haniaethol a dysgu darllen) ac am resymau hwylustod.

## Cyfeiriadau

Categori:Addysg
Categori:Difyrweithiau
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Sgiliau dynol
Algeria Ffrengig

Rhwng 1830 a 1962 cafodd Algeria ei reoli gan Ymerodraeth Ffrainc fel **Algeria Ffrengig** (Ffrangeg: *Algérie française*). Rhwng 1848 a 1962, gweinyddwyd ardal Ganolforol Algeria fel rhan annatod o Ffrainc. Ni chafodd y mwyafrif o anialwch y wlad ei ystyried yn rhan o Ffrainc. Ymfudodd cannoedd o filoedd o Ewropeaid i Algeria, a daethant yn gymuned y *pieds-noirs*. Bu mwyafrif y boblogaeth wastad yn Fwslimiaid, a chawsant llai o hawliau na'r setlwyr gwynion. Rhwng 1954 a 1962, ymladdwyd Rhyfel Algeria, a arweiniodd at annibyniaeth Algeria ar Ffrainc yn sgîl cytundebau Évian ym mis Mawrth 1962.

Categori:Hanes Algeria
Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Ffrainc
Blaseren

bawd|Cymhariaeth rhwng blaseren a chwaseren.
Cwaseren wedi ei chywasgu yw **blaseren** ac aelod o niwclews galaethog gweithredol.  Bathwyd yr enw yn 1978 gan y seryddwr Edward Spiegel.

## Arolwg
Fel yn achos y cwaser, cred seryddwyr taw tyniant defnydd tuag at dyllau du gorenfawr sydd yn pweru blaseren.  Mae cymylau enfawr a nwy yn creu ffrithiant wrth cael eu tunny i mewn i dwll du gorenfawr, ac felly yn ymgasglu i greu blaseren.
Mae gan flasêr belydrau sydd yn creu siâp seren: nid siâp aneglur fel sydd gan galaethau neu nebiwlau.

Categori:Astroffiseg
Categori:Galaethau
Categori:Gwrthrychau seryddol
Penderfyniad 335 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig

Mabwysiadwyd **Penderfyniad 335 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig** ar 22 Mehefin 1973 i argymell i'r Cynulliad Cyffredinol i dderbyn Gorllewin yr Almaen a Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen yn aelodau'r Cenhedloedd Unedig. Ni ddatgelwyd pa wledydd a bleidleisiodd o blaid ac yn erbyn y penderfyniad, ond yn sicr pleidleisiodd pob un o aelodau arhosol y Cyngor Diogelwch o'i blaid.

Categori:1973
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Gorllewin yr Almaen
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen
0335
Plaid Undod Sosialaidd yr Almaen

bawd|130px|Arwyddlun Plaid Undod Sosialaidd yr Almaen
Plaid lywodraethol Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen oedd **Plaid Undod Sosialaidd yr Almaen** (Almaeneg: *Sozialistische Einheitspartei Deutschlands*, **SED**) o ffurfiad y wladwriaeth ar 7 Hydref 1949 hyd etholiadau Mawrth 1990. Plaid gomiwnyddol oedd hi gydag ideoleg Marcsaidd-Leninaidd.

## Ysgrifenyddion Cyffredinol Pwyllgor Ganolog yr SED
* Walter Ulbricht (Gorffennaf 1950 – 3 Mai 1971)
* Erich Honecker (3 Mai 1971 – 18 Hydref 1989)
* Egon Krenz (18 Hydref 1989 – 3 Rhagfyr 1989)

Categori:Dadsefydliadau 1990
Categori:Gwleidyddiaeth Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen
Undod Sosialaidd yr Almaen
Categori:Sefydliadau 1946
Léon Blum

Gwleidydd o Ffrainc a Phrif Weinidog Ffrainc tair gwaith oedd **André Léon Blum** (9 Ebrill 1872 – 30 Mawrth 1950). Arweiniodd llywodraeth y Front populaire ym 1936–7.

Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif  o Ffrainc
Categori:Iddewon o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Pobl o Baris
Categori:Prif Weinidogion Ffrainc
Front populaire

bawd|de|300px|Canlyniadau etholiad deddfwriaethol 3 Mai 1936
Cynghrair o fudiadau adain chwith yn Ffrainc yn ystod y cyfnod rhwng y rhyfeloedd oedd y ***Front populaire*** (Ffrangeg am "Ffrynt poblogaidd"), oedd yn cynnwys Plaid Gomiwnyddol Ffrainc (PCF), Adran Ffrengig Cymdeithas Gydwladol y Gweithwyr (SFIO), a'r Blaid Radicalaidd a Sosialaidd. Enillodd etholiadau deddfwriaethol 1936 gan ffurfio llywodraeth dan arweiniad Léon Blum, arweinydd yr SFIO, rhwng Mehefin 1936 a Mehefin 1937. Daeth y Radicalwr Camille Chautemps yn brif weinidog ar ei ôl, cyn i Blum dod yn ôl i rym ym Mawrth 1938, ac yna daeth y Radicalwr Édouard Daladier yn brif weinidog y mis nesaf. Diddymodd y Front populaire ei hunan yn hydref 1938 o ganlyniad i anghytundebau mewnol dros Rhyfel Cartref Sbaen, yr adain dde, a'r Dirwasgiad Mawr.

## Ffurfio'r Front populaire
Ar 14 Gorffennaf 1935, Diwrnod y Bastille, mynychodd 500,000 o bobl cyfarfod *Comité de Rassemblement Populaire*, lle ymunodd y Blaid Radicalaidd â'r Front o'r diwedd. Yn Ionawr 1936 arwyddwyd rhaglen y Rassemblement Populaire (RP). Ym Mawrth adunodd yr undebau llafur yn Gydffederasiwn Cyffredinol Llafur (CGT), ac ym mis Mai enillodd yr RP fwyafrif o seddi Siambr y Dirprwyon yn etholiad deddfwriaethol y wlad.

## Rhaglen y Front populaire
Ymysg mesurau gwleidyddol y Front oedd gwahardd cynghreiriau ffasgaidd, diwygio'r wasg, a sicrháu addysg seciwlar. O ran polisi tramor a diogelwch, cefnogwyd Cynghrair y Cenhedloedd a diogelwch cyfunol. Ym materion economaidd, gwladolwyd diwydiannau rhyfel, byrhawyd yr wythnos weithio, sefydlwyd Swyddfa Wenith Genedlaethol, diddymwyd deddfau datchwyddol llywodraeth Laval, a chychwynwyd rhaglen gwaith cyhoeddus.

## Cyfeiriadau
## Ffynhonnell
* Levy, D. A. L. 'The French Popular Front, 1936–37', yn *The Popular Front in Europe*, golygwyd gan Helen Graham a Paul Preston (Palgrave Macmillan, 1987), tt. 58–83.

Categori:20fed ganrif yn Ffrainc
Categori:Ffryntiau poblogaidd
Categori:Hanes gwleidyddol Ffrainc
Categori:Sefydliadau 1936
Categori:Sosialaeth
Categori:Dadsefydliadau 1938
Sgorr nam Fiannaidh

Mae **Sgorr nam Fiannaidh**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Leven i Rannoch Station yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Baner Bhwtan

[bawd|250px|Baner Bhwtan [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Rhennir **baner Bhwtan** o'i chornel chwith isaf i'w chornel dde uchaf gyda thriongl melyn uwch a thronigl oren is, a draig ddu a gwyn ar draws canol ffin y trionglau yn wynebu i ffwrdd o'r *hoist*. Cynrychiolia'r ddraig enw'r wlad, Druk, a symboleiddia ei lliwiau burdeb a ffyddlondeb. Mae'r ddraig yn dal tlysau yn ei chrafangau i symboleiddio cyfoeth a pherffeithrwydd y wlad. Mae'r melyn yn cynrychioli rôl y Brenin mewn materion crefyddol a gwladwriaethol, a'r oren yn symboleiddio ymarfer crefyddol.

Defnyddiwyd y faner ers y 19eg ganrif, ond mae'r dyluniad cyfredol yn dyddio o tua 1965, pan newidiwyd siâp y ddraig a newidiwyd lliw'r triongl isaf o farŵn i oren.

## Ffynonellau
* Znamierowski, Alfred, *The World Encyclopedia of Flags* (Llundain: Southwater, 2010)

Bhwtan
Categori:Bhwtan
Baner Nepal

[bawd|250px|Baner Nepal [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner o ddau driongl ar ben ei gilydd, fel cyfuniad o ddau benwn, yw **baner Nepal**. Mae'n rhudd gydag amlinelliad glas, â silwétau gwyn o'r lleuad a'r haul. Mae'r trionglau yn symboleiddio mynyddoedd yr Himalaya ac hefydd y ddau grefydd Hindŵaeth a Bwdhaeth. Rhudd yw lliw cenedlaethol Nepal, ac mae'r lleuad a'r haul yn symboleiddio teuluoedd y Brenin a'r Prif Weinidog.

Nepal yw'r unig wladwriaeth yn y byd sydd â baner nad yw'n betryal neu'n sgwâr ei siâp. Mabwysiadwyd ar 16 Rhagfyr 1962.

## Ffynonellau
* Znamierowski, Alfred, *The World Encyclopedia of Flags* (Llundain: Southwater, 2010)

Nepal
Categori:Nepal
Baner Sri Lanca

Mae gan **faner Sri Lanca** betryal yn yr *hoist* sydd wedi'i rannu'n hanner chwith gwyrdd a hanner dde saffron, a phetryal rhudd yn y *fly* â llew euraidd yn dal cleddyf ynddo. Daw enw traddodiadol yr ynys yn llenyddiaeth Sansgrit a Pali, Sinhaladvipa, o'r Sinhaleg am lew (sinha), a bu llew yn dal cleddyf yn symbol ar faner y wlad ers y 15g. Mabwysiadwyd y faner gyda border melyn, i symboleiddio Bwdhaeth, ar 4 Chwefror 1948. Mae'r llew yn cynrychioli'r awydd am heddwch a'r rhudd yn symboleiddio balchder cenedlaethol. Ychwanegwyd y stribedi gwyrdd (am Fwslimiaid) a saffron (am y Tamiliaid) ym 1950. Mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 7 Medi 1978 pan ychwanegwyd pedair deilen y ffigysbren yng nghorneli'r petryal rhudd. Maent yn cynrychioli'r ffigysbren a wnaeth Siddartha Gautama eistedd oddi tanddi pan enillodd oleuedigaeth a daeth yn y Bwdha, ac yn unigol maent yn symboleiddio cariad, trugaredd, cydymdeimlad, a phwyll.

## Ffynonellau
* Znamierowski, Alfred, *The World Encyclopedia of Flags* (Llundain: Southwater, 2010)

Sri Lanca
Categori:Sri Lanca
Dominique Strauss-Kahn

Economegydd, cyfreithiwr a gwleidydd o Ffrainc ydy **Dominique Gaston André Strauss-Kahn** (ganed 25 Ebrill 1949), a gyfeirir ato'n aml yn y cyfryngau fel **DSK**. Roedd yn aelod o Blaid Sosialaidd Ffrainc. 

Roedd yn athro economeg yn Athrofa Paris ar gyfer Astudiaethau Gwleidyddol. Strauss-Kahn oedd Gweinidog yr Economi a Chyllid o 1997 tan 1999 fel rhan o lywodraeth Lionel Jospin.

Penodwyd Strauss-Kahn yn Rheolwr Gyfarwyddwr y Gronfa Ariannol Ryngwladol ar 28 Medi 2007, gyda chefnogaeth arlywydd ei wlad Nicolas Sarkozy, a gweithiodd yn y swydd tan ei ymddiswyddiad ar 18 Mai 2011 yn sgil sgandal rhywiol. Ym mis Mai 2011 fe'i harestiwyd yn Ninas Efrog Newydd ac fe'i gyhuddwyd o ymosodiad rhywiol, caethiwed gorfodol ac ymgais i dreisio morwyn a aeth i mewn i'w ystafell yn ei westy. Cafodd y cyhuddiadau eu gollwng yn ddiweddarach. Dilynodd honiadau rhywiol eraill, ac arweiniodd at ryddfarnau. Fodd bynnag, arweiniodd yr achosion cyfreithiol hyn at iddo dynnu'n ôl o etholiad arlywyddol Ffrainc yn 2012, lle'r oedd wedi bod yn ffefryn i ennill enwebiad y Blaid Sosialaidd (enillodd ymgeisydd y blaid yn y pen draw, François Hollande, yr etholiad arlywyddol) a rhoi terfyn ar ei yrfa wleidyddol. Wedi hynny, ailddechreuodd ei weithgareddau yn y sector preifat.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Cyfreithwyr o Ffrainc
Categori:Economegwyr o Ffrainc
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Ffrainc
Economegydd

Person proffesiynol ym maes economeg ydy **economegydd**. Gall yr unigolyn astudio, datblygu a defnyddio damcaniaethau a chysyniadau economegol ac ysgrifennu am bolisi economaidd. O fewn y ddisgyblaeth hon, ceir nifer o is-feysydd, sy'n amrywio o ddamcaniaethau athronyddol eang i astudiaeth benodol o fewn marchnadoedd penodol, dadansoddi macro-economaidd neu dadansoddi cyfriflenni ariannol, yn cynnwys dulliau ac offer dadansoddol megis econometreg, ystadegaeth, economeg, modelau cyfrifiannu, economeg ariannol, ariannu mathemategol ac economeg fathemategol.

## Cyfeiriadau 

Categori:Economeg
Categori:Galwedigaethau
Y Trydydd Byd

260px|bawd|Tri byd y Rhyfel Oer, tua 1975.
Defnyddiwyd y term **Trydydd Byd** yn ystod y Rhyfel Oer i ddiffinio gwledydd nad oedd yn ymochri â chyfalafiaeth a NATO (y Byd Cyntaf) nac ychwaith â chomiwnyddiaeth a Chytundeb Warsaw (yr Ail Fyd).

## Gweler hefyd
* Damcaniaeth y tri byd
* Gwlad ddatblygol
* Y Pedwerydd Byd
* Rhaniad Gogledd-De

Categori:Hanes cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Y Rhyfel Oer
Berwi

Anweddiad cyflym o holl hylif, nid yn unig ei arwyneb, yw **berwi** pan wresogir hylif i'w ferwbwynt.

Defnyddir proses berwi dŵr, neu hylifau eraill megis stoc neu laeth, yn aml yng nghoginiaeth.

## Gweler hefyd
* Distyllu
* Mudferwi

Categori:Prosesau cemegol
Categori:Technegau coginio