Feakle

Pentref yn Swydd Clare, Iwerddon, yn y plwyf Catholig o'r un enw, yw **Feakle** (yn hanesyddol *Feakell* a *Fiakil*, o'r Wyddeleg *An Fhiacail*).

## Lleoliad 
Ystyr "Paroiste na fiacaile" yw plwyf y dant. Dywed chwedl i ddant Mochonna, y nawddsant, syrthio allan yn y lle hwn, ll yr adeiladodd ei eglwys. Damcaniaethau eraill yw bod y lle wedi'i enwi ar ôl eglwys a oedd wedi'i thoi â "fiathgail", sef glaswellt lleol garw, neu fod yr enw yn dod o "Fia-Choill", pren y ceirw.

Mae'r pentref ym marwniaeth Tulla Upper, 7.2&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Scarriff ar y ffordd iGort . Yn 1837 roedd y boblogaeth yn 8,844 o drigolion ac yn gorchuddio tua  . Mewn disgrifiad ym 1845 dywedwyd “Mae’r arwyneb yn cynnwys yr ucheldiroedd uchaf, gwylltaf, a mwyaf gogleddol o ucheldiroedd gorllewinol y sir; ac mae’n cynnwys dadlithriadau deheuol mynyddoedd Slieve-Baghta, a’r ystodau a’r masau allgen hynny sy’n ymgorfforiad o Lyn Graney, ac yn ymestyn tua Lyn O'Grady. Mae y tir uchaf i'r gorllewin, ar uchder o 1,312 o droedfeddi." 

Mae plwyf Feakle yn Esgobaeth Gatholig Rufeinig Killaloe . Eglwysi'r plwyf yw St Joseph's yn Kilclaren a St Mary's in Feakle. Roedd poblogaeth y pentref yn 2006 yn 122. Mae'n ffinio â Lough Derg a threfi Tulla a Scarriff . Mae Feakle yn enwog am ei gŵyl gerddoriaeth draddodiadol.

## Hanes 
Mae Sant Mochonna yn cael ei barchu fel nawddsant  Feakle. Dinistriwyd adfeilion hynafol ei eglwys ar ddechrau'r 19eg ganrif.

O dan erledigaeth grefyddol yr Eglwys Gatholig yn Iwerddon a osodwyd gan y Deddfau Cosbia ddaeth i rym yn 1695, lle bu i ddeddfau llym gan lywodraeth Brotestanaidd Prydain wahardd rhyddid crefyddol Catholigion Iwerddon ac amharu'n arw ar hawliau'r werin i eiddo tir a chartrefi, byddai Catholigion y Feakle yn teithio'n gyfrinachol i graig Offeren a leolir wrth feddrod megalithig yng nghors Ballycroum gerllaw.

Ar 12 Rhagfyr 1974 cyfarfu arweinwyr Byddin Weriniaethol Iwerddon a Sinn Féin yn Smith's Hotel, Feakle, ag arweinwyr prif enwadau Cristnogol Protestannaidd Iwerddon ( Eglwys Iwerddon, Methodistiaid a Phresbyteraidd ) i drafod ffyrdd o ddatrys argyfwng Gogledd Iwerddon . Torrodd y Gardaí (heddlu Gwyddelig) y cyfarfod i fyny. Er bod unrhyw wŷr IRA yr oedd eu heisiau eisoes wedi ymadael, fe wnaeth yr eglwyswyr drosglwyddo'r rhestr o ofynion Gweriniaethol i lywodraeth Prydain . Roedd arweinydd y Methodistaid Eric Gallagher yn bresennol ac yn ddiweddarach daeth yn destun y llyfr *Peacemaker* gan yr awdur Dennis Cooke. &#x5B; '''' &#x5D;

## Pobl 
* Biddy Early (1798–1874), llysieuydd ac iachawr a gyhuddwyd, o dan gyfraith hynafol, o ddewiniaeth ym 1865. Mae llên gwerin leol yn dweud, os byddwch chi'n gadael darn arian yn ei thŷ, bydd gennych chi iechyd da, ond cymerwch ddarn arian a byddwch chi'n cael anlwc.
* Ganed Martin Hayes (g. 1962), ffidlwr, yn Feakle.
* Ger Loughnane (g. 1953), cyn-hyrddwr Clare a rheolwr tîm hyrddio Galway .
* Cysylltir Brian Merriman (c.1747–1805), bardd lleol, ffidlwr, ac ysgolfeistr gwrychoedd, â'r ardal. Er na chafodd ei eni, ac na bu farw, yn Feakle, dewisodd gael ei gladdu yma lle y treuliodd y rhan fwyaf o'i oes. Feakle hefyd y cyfansoddodd y gerdd gomig hir *Cúirt an Mheán Oíche* (The Midnight Court). Codwyd cofeb er cof am Merriman gan *An Cumman Merriman* (Cymdeithas Merriman) yn y fynwent leol.
* Dan Minogue (1893-1983), gwleidydd ffederal o Awstralia
* Johnny Patterson (1840-1889), canwr a chyfansoddwr a aned yn Kilbarron ger y Feakle

## Gweler hefyd 
* Rhestr o drefi a phentrefi yn Iwerddon

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Clare leoedd — Feakle
* Gwyl y Feakle

Categori:Pentrefi Swydd Clare