open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1613

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1608 1609 1610 1611 1612 - **1613** - 1614 1615 1616 1617 1618 

----

## Digwyddiadau 
* 20 Ionawr &ndash; Cytundeb Knäred rhwng Denmarc a Sweden
* 14 Chwefror &ndash; Priodas Elizabeth, merch y brenin, a Frederic V, brenin Bohemia
* 29 Mehefin &ndash; Mae theatr y Globe, yn Llundain, yn llosgi i lawr.

### Llyfrau
* Miguel de Cervantes - *Novelas ejemplares*
* Alexander Whitaker - *Good Newes from Virginia*
### Drama
* Giovan Battista Andreini - ''L'Adamo*
* Thomas Middleton - *A Chaste Maid in Cheapside*
### Cerddoriaeth
* John Cooper - *Songs of Mourning: Bewailing the Untimely Death of Prince Henry*
* Luzzasco Luzzaschi - *Seconda scelta delli madrigale a5''

## Genedigaethau 
* 12 Mawrth
**Anne Hyde, gwraig cyntaf y Iago II, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1671)
**André Le Nôtre, garddwr a pensaer (m. 1700)
* 15 Awst &ndash; Jeremy Taylor, diwynydd (m. 1667)
* 15 Medi &ndash; François de la Rochefoucauld, awdur (m. 1680)
* 25 Medi &ndash; Claude Perrault, pensaer, llenor a meddyg, brawd Charles Perrault (m. 1688)
* 5 Tachwedd &ndash; Isaac de Benserade, bardd Ffrangeg (m. 1691)

## Marwolaethau 
* 28 Ionawr &ndash; Thomas Bodley, llyfrgellwr, 68
* 26 Awst &ndash; George Owen, hynafiaethydd, 61?
* 4 Medi &ndash; John Williams, prifathro Coleg Iesu a diacon Bangor
* 8 Medi &ndash; Carlo Gesualdo, cyfansoddwr, 47
**tua* &ndash; Owain ap Huw, AS Niwbwrch, *tua* 95

## Cyfeiriadau
1611

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1606 1607 1608 1609 1610 - **1611** - 1612 1613 1614 1615 1616

----

## Digwyddiadau 
*4 Mawrth &ndash; George Abbot yn dod yn Archesgob Caergaint
*4 Ebrill &ndash; Dechreuad rhyfel rhwng Danmarc a Sweden.
*28 Ebrill &ndash; Sylfaen y Colegio de Nuestra Señora del Santísimo Rosario (Prifysgol Santo Tomas) yn Manila.
*9 Mai &ndash; Go-Mizunoo yn dod yn ymerawdwr Japan
### Llyfrau
* Lewis Bayly &ndash; *The Practice of Piety*
* John Donne &ndash; *An Anatomy of the World*
* Emilia Lanier &ndash; *Salve Deus Rex Judaeorum*
### Drama
* Ben Jonson &ndash; *Oberon, the Faery Prince*
* William Shakespeare &ndash; *Y Dymestl*
### Cerddoriaeth
* Carlo Gesualdo &ndash; *Madrigali libro quinto*

## Genedigaethau 
* 28 Ionawr &ndash; Johannes Hevelius, seryddwr (m. 1687)
* 16 Mai &ndash; Pab Innocentius XI (m. 1689)
* 11 Medi &ndash; Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne (m. 1675)

## Marwolaethau 
* **Mehefin**? &ndash; Henry Hudson, fforiwr, *tua* 45
* 20 Awst &ndash; Tomás Luis de Victoria, cyfansoddwr, 63
* 8 Hydref &ndash; Pierre de L'Estoile, hanesydd, 65
* 30 Hydref &ndash; Siarl IX, brenin Sweden, 61

## Cyfeiriadau
1615

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1610 1611 1612 1613 1614 - **1615** - 1616 1617 1618 1619 1620

----

## Digwyddiadau 
*6 Mai &ndash; Cytundeb Tyrnau
### Llyfrau
* Johannes Valentinus Andreae - *Confessio oder Bekenntnis der Societät und Bruderschaft Rosenkreuz*
* Miguel de Cervantes - *Don Quixote*, cyf. 2
* Johannes Kepler &ndash; ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'
### Drama
* "R. A." (Robert Anton?) - *The Valiant Welshman*
* Thomas Heywood - *The Four Prentices of London*
### Cerddoriaeth
* Hans Leo Hassler - *Venusgarten*

## Genedigaethau 
* 27 Ionawr &ndash; Nicolas Fouquet, gwleidydd (m. 1680)
* 13 Mawrth &ndash; Pab Innocentius XII (m. 1700)
* 12 Tachwedd &ndash; Richard Baxter, awdur, diwinydd ac athronydd (m. 1691)

## Marwolaethau 
*Ionawr &ndash; William Jones dilladwr, *tua* 65
*27 Mai &ndash; Marguerite de Valois, gwraig cyntaf Harri IV, brenin Ffrainc, 61
*30 Gorffennaf &ndash; Evert Horn, milwr Swedaidd, 30
*Tachwedd &ndash; Robert Armin, actor a dramodydd, *tua* 50

## Cyfeiriadau
1616

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1611 1612 1613 1614 1615 - **1616** -  1617 1618 1619 1620 1621

----

## Digwyddiadau
*26 Ionawr &ndash; Willem Cornelis Schouten a Jacob Le Maire yn hwylio rownd yr Horn am y tro cyntaf
*3 Mai &ndash; Cytundeb Loudun yn Ffrainc
*12 Mehefin &ndash; Pocahontas yn dod i Loegr gyda'i priod John Rolfe.

### Llyfrau
*Agrippa d'Aubigné &ndash; *Les Tragiques*

### Drama
*Ben Jonson &ndash; *The Devil is an Ass*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi &ndash; *Tirsi e Clori*

## Genedigaethau
*3 Mehefin &ndash; John Maitland, Dug Lauderdale 1af (m. 1682)
*11 Hydref &ndash; Andreas Gryphius, awdur (m. 1664)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; David Lewis, Jeswit a merthyr Pabyddol (m. 1679)

## Marwolaethau
*6 Ionawr &ndash; Philip Henslowe, dramodydd, 55?
*23 Ebrill
**Miguel Cervantes, awdur, 68
**William Shakespeare, dramodydd, 52
*23 Tachwedd &ndash; Richard Hakluyt, daearyddwr ac hanesydd, *tua* 64

## Cyfeiriadau
1614

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1609 1610 1611 1612 1613 - **1614** - 1615 1616 1617 1618 1619 

----

## Digwyddiadau 
*23 Awst &ndash; Sefydlwyd y Prifysgol Groningen yn yr Iseldiroedd
*12 Tachwedd &ndash; Cytundeb Xanten
### Llyfrau
* Johannes Althusius &ndash; *Politica Methodice Digesta*
* Alonso Jerónimo de Salas Barbadillo &ndash; *El Cavallero puntual*
### Drama
* Ben Jonson &ndash; *Bartholomew Fair*
### Barddoniaeth
* Miguel de Cervantes &ndash; *Viaje del Parnaso*
### Cerddoriaeth
* Claudio Monteverdi &ndash; ''Il ritorno d'Ulisse in Patria* (opera)

## Genedigaethau 
* 14 Chwefror &ndash; John Wilkins, gwyddonydd a diwinydd (m. 1672
* 10 Gorffennaf &ndash; Arthur Annesley, Iarll 1af Môn (m. 1686)
* 28 Medi &ndash; Juan Hidalgo de Polanco, cyfansoddwr a thelynor (m. 1685)
* 12 Hydref &ndash; Henry More, athronydd (m. 1687)
**yn ystod y flwyddyn'' &ndash; John Lilburne, gwleidydd (m. 1657)

## Marwolaethau 
* 7 Ebrill - El Greco, arlunydd, 72
* 11 Awst - Lavinia Fontana, arlunydd, 61
* 21 Awst - Y Gowntes Erzsébet Báthory, 54
* 27 Medi - Felice Anerio, cyfansoddwr, 64

## Cyfeiriadau
*
1598

15g - **16g** - 17g
1540au 1550au 1560au 1570au 1580au - **1590au** - 1600au 1610au 1620au 1630au 1640au
1593 1594 1595 1596 1597 - **1598** - 1599 1600 1601 1602 1603

----

## Digwyddiadau 
*13 Ebrill – Cyhoeddiad Nantes
*14 Ebrill – Felipe III yn dod yn frenin Sbaen ac (fel Filipe II) Portiwgal 
*25 Medi – Brwydr Stångebro yn Sweden; Siarl IX, brenin Sweden, yw'r enillwr.

### Llyfrau
*John Stow - *Survey of London*
### Drama
*Ben Jonson - *Every Man in his Humour*
*William Shakespeare - *The Life and Death of King John*
### Barddoniaeth
*Lope de Vega – *La Arcadia*
*Christopher Marlowe – *Hero and Leander*
### Cerddoriaeth
*John Wilbye - *First Set of Madrigales*

## Genedigaethau 
*29 Mehefin - Hugh Peters, clerigwr (m. 1660)
*7 Rhagfyr - Gian Lorenzo Bernini, arlunydd (m. 1680)

## Marwolaethau 
*2 Ionawr - Morris Kyffin, milwr a llenor, *tua* 43
*17 Ionawr - Fyodor I, tsar Rwsia, 40
*28 Mehefin - Abraham Ortelius, cartograffydd a hynafiaethydd, 72
*12 Gorffennaf - John Jones (sant), merthyr, *tua* 39
*4 Awst - William Cecil, barwn Burghley, 77
*13 Medi - Felipe II, brenin Sbaen, 71

## Cyfeiriadau
1618

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1613 1614 1615 1616 1617 - **1618** - 1619 1620 1621 1622 1623

----

## Digwyddiadau 
*8 Mawrth &ndash; Mae Johannes Kepler yn darganfod y trydydd deddf mudiant planedol.

### Llyfrau
* Vicente Espinel - *Relaciones de la vida del escudero Marcos de Obregón*
### Drama
* Nathaniel Field - *Amends for Ladies*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi – *Andromeda* (opera, wedi colli)

## Genedigaethau 
* 8 Ionawr &ndash; Madeleine Béjart, actores Ffrangeg (m. 1672)
* 2 Ebrill &ndash; Francesco Maria Grimaldi, mathemategydd (m. 1663)
* 14 Medi &ndash; Peter Lely, arlunydd (m. 1680)
* 7 Tachwedd &ndash; Louise de La Fayette, ffrind Louis XIII, brenin Ffrainc (m. 1665)

## Marwolaethau 
* 16 Mawrth &ndash; Giovanni Bembo, Doge Fenis, 74
* 30 Mai&ndash; Hugh Owen, cynllwynwr Catholig, 79/80 
* 29 Hydref - Syr Walter Raleigh, fforiwr ac ysgrifennwr, tua 64
* 10 Rhagfyr &ndash; Giulio Caccini, cyfansoddwr, 67
* 17 Rhagfyr &ndash; Roger Puleston, AS, 53

## Cyfeiriadau
1619

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1614 1615 1616 1617 1618 - **1619** - 1620 1621 1622 1623 1624

----

## Digwyddiadau 
*14 Ebrill - Nurhaci yn ennill Brwydr Sarhu.
*10 Mehefin - Brwydr Záblatí (Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain)
*21 Mehefin - Sefydlwyd Coleg Dulwich yn Llundain, gan Edward Alleyn.
*8 Hydref - Cytundeb Munich
### Llyfrau
*Philipp Clüver - *Sardinia et Corsica Antiqua*
*Johannes Kepler - *Harmonices Mundi*

### Drama
*Gerbrand Adriaensz Bredero - *De Klucht van de koe*
*Lope de Vega - *Fuente Ovejuna*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi – *Settimo libro di madrigali*
*Michael Praetorius - *Syntagma musicum*, cyf. 3

## Genedigaethau 
*24 Chwefror &ndash; Charles Le Brun, arlunydd (m. 1690)
*6 Mawrth &ndash; Cyrano de Bergerac, bardd a milwr (m. 1655)
*17 Rhagfyr &ndash; Rupert, tywysog y Rhein, milwr (m. 1682)
Yn ystod y flwyddyn:
*Morgan Llwyd, cyfrinydd a llenor (m. 1659)

## Marwolaethau 
*2 Mawrth &ndash; Ann o Ddenmarc, gwraig James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr, 44
*13 Mawrth &ndash; Richard Burbage, actor, 50
*20 Mawrth &ndash; Matthias, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, 62
*13 Mai &ndash; Johan van Oldenbarnevelt, gwleidydd, 71

## Cyfeiriadau
1621

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1616 1617 1618 1619 1620 - **1621** - 1622 1623 1624 1625 1626

----

## Digwyddiadau 
*31 Mawrth – Felipe IV yn dod yn frenin Sbaen ac (fel Filipe III) Portiwgal 
*12 Mai &ndash; Sefydlwyd dinas Tornio, y Ffindir, gan Gustavus Adolphus, brenin Sweden.
*25 Gorffennaf - Brwydr Neu Titschein yn Silesia
*Medi-Hydref - Brwydr Khotyn rhwng Gwlad Pwyl a'r Otomaniaid
*9 Hydref - Cytundeb Khotyn
*John Davies, Mallwyd - *Gramadeg Cymraeg*
*Edmwnd Prys - *Salmau Cân*
### Cerddoriaeth
*Nicholas Lanier - *The Gypsies Metamorphosed*

## Genedigaethau 
*27 Ionawr &ndash; Thomas Willis, meddyg ac anatomydd (m. 1675)
*31 Mawrth &ndash; Andrew Marvell, bardd (m. 1678)
*17 Ebrill
**Thomas Vaughan, athronydd a bardd (m. 1666)
**Henry Vaughan, bardd (m. 1695)
*8 Gorffennaf &ndash; Jean de la Fontaine, awdur (m. 1695)
*22 Gorffennaf &ndash; Anthony Ashley Cooper, Iarll 1af Shaftesbury, barnwr a gwleidydd (m. 1683)

## Marwolaethau 
*28 Ionawr - Pab Pawl V, 70
*15 Chwefror - Michael Praetorius, cyfansoddwr, 50
*31 Mawrth - Felipe III, brenin Sbaen, 43
*24 Mai - Barbara Gamage, Iarlles Caerlŷr, 57/8
*28 Mehefin - Syr Richard Bulkeley, AS, 88
*25 Medi - Mary Sidney, awdures, 59

## Cyfeiriadau
1622

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1617 1618 1619 1620 1621 - **1622** - 1623 1624 1625 1626 1627 

----

## Digwyddiadau
*22 Mawrth &ndash; Cyflafan Jamestown yng Ngogledd America; tua 347 o bobl yn colli ei bywydau.
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Mae John Hanmer yn dod yn esgob Llanelwy.
### Llyfrau
*Juan Ruiz de Alarcón - *El tejedor de Segovia*
*Francis Bacon - *The Historie of the Raigne of King Henry the Seventh*
### Drama
*Ben Jonson - *The Masque of Augurs*
### Cerddoriaeth
*Francesca Caccini - ''Il martirio di Sant'Agata* (opera)
*Thomas Tomkins - *Songs Of 3. 4. 5. and 6. parts*

## Genedigaethau
*15 Ionawr - Molière, dramodydd (m. 1673)
*8 Tachwedd - Siarl X, brenin Sweden (m. 1660)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Stephen Hughes, anghydffurfiwr cynnar a chyhoeddwr (m. 1688)
**Huw Morus (Eos Ceiriog), bardd (m. 1709)

## Marwolaethau
*23 Ionawr &ndash; William Baffin, fforwr, 38
*15 Tachwedd? &ndash; Robert Holland, llenor a chyfieithydd, *tua'' 65

## Cyfeiriadau
1623

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1618 1619 1620 1621 1622 - **1623** - 1624 1625 1626 1627 1628 

----

## Digwyddiadau 
*Chwefror - Cytundeb Paris rhwng Ffrainc, Savoie a Fenis
*10 Medi - Murat IV yn dod yn Swltan Ymerodraeth yr Otomaniaid.
### Llyfrau
*Tommaso Campanella - *Civitas Solis*
*Martin Opitz - *Lob des Feldlebens*
### Drama
*Pedro Calderón de la Barca - *Amor, honor y poder*
### Cerddoriaeth
*Salamone Rossi - ''Ha-shirim asher l'Shlomo*

## Genedigaethau 
*14/15 Ionawr &ndash; Algernon Sidney, awdur, gwleidydd a diplomydd (m. 1683)
*15 Mehefin &ndash; Cornelis de Witt, gwleidydd (m. 1672)
*19 Mehefin &ndash; Blaise Pascal, athronydd a mathemategydd (m. 1662)
*25 Awst &ndash; Filippo Lauri, arlunydd Eidalaidd (m. 1694)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Margaret Cavendish, duges Newcastle-upon-Tyne, awdures (m. 1673)

## Marwolaethau 
*4 Gorffennaf - William Byrd, cyfansoddwr, *tua* 80
*8 Gorffennaf - Pab Grigor XV, 69
*6 Awst - Anne Hathaway, gweddw William Shakespeare, 67
*26 Medi - Richard Parry, esgob Llanelwy, *tua'' 63
*9 Tachwedd - William Camden, hanesydd, 72

## Cyfeiriadau
1624

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1619 1620 1621 1622 1623 - **1624** - 1625 1626 1627 1628 1629 

----

## Digwyddiadau 
*10 Mehefin - Cytundeb Compiègne rhwng Ffrainc a'r Iseldiroedd
### Llyfrau
*Jean Louis Guez de Balzac - *Lettres*
*Edward Herbert, 1af Arglwydd Herbert o Cherbury - *De Veritate*
### Drama
*Edmund Bolton - *Nero Caesar*
*Thomas Middleton - *A Game at Chess*
### Barddoniaeth
*Bernardo de Balbuena - *El Bernardo*
### Cerddoriaeth
*Girolamo Frescobaldi – *Il primo libro di capricci*
*Claudio Monteverdi - *Tancredi e Clorinda* (opera)

## Genedigaethau 
*17 Ionawr – Guarino Guarini, pensaer (m. 1691)  
***Gorffennaf** – George Fox, Crynwr (m. 1691)
*10 Medi – Thomas Sydenham, meddyg (m. 1689)

## Marwolaethau 
***Hydref** – Marc'Antonio Negri, cyfansoddwr
*21 Tachwedd – Jakob Böhme, athronydd a diwinydd, 49
1603

16g - **17g** - 18g
1550au 1560au 1570au 1580au 1590au - **1600au** - 1610au 1620au 1630au 1640au 1650au
1598 1599 1600 1601 1602 - **1603** - 1604 1605 1606 1607 1608

----

## Digwyddiadau 
*Gorffennaf &ndash; Mae Walter Raleigh yn cael ei arestio ar gyhuddiad o frad.

### Llyfrau
*Johann Bayer - *Uranometria*
*John Davies o Henffordd - *Microcosmos*
### Cerddoriaeth
*Carlo Gesualdo - *Sacrarum cantionum liber primus*

## Genedigaethau 
*19 Mawrth - Ioan IV, brenin Portiwgal (m. 1656)
*11 Gorffennaf - Syr Kenelm Digby, gwyddonydd (m. 1665)
*14 Medi &ndash; John Vaughan, gwleidydd a barnwr (m. 1674)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Abel Tasman, fforiwr (m. 1659)

## Marwolaethau 
*26 Chwefror &ndash; Maria o Awstria, Ymerodres Glân Rhufeinig, 74
*24 Mawrth &ndash; Elisabeth I, brenhines Lloegr, 69
*30 Tachwedd &ndash; William Gilbert, ffisegydd, 59
*13 Rhagfyr &ndash; François Viète, mathemategydd

## Cyfeiriadau
1588

15g - **16g** - 17g
1530au 1540au 1550au 1560au 1570au - **1580au** - 1590au 1600au 1610au 1620au 1630au
1583 1584 1585 1586 1587 - **1588** - 1589 1590 1591 1592 1593 

----

## Digwyddiadau
*4 Ebrill &ndash; Cristian IV yn dod yn frenin Denmarc
*8 Awst &ndash; Brwydr Gravelines rhwng Lloegr a'r Armada Sbaeneg
* Cyhoeddi y cyfieithiad cyflawn cyntaf o'r Beibl Cymraeg
### Llyfrau 
*Beibl Esgob William Morgan
### Cerddoriaeth
**Psalmes, Sonets and Songs* gan William Byrd

## Genedigaethau
*5 Ebrill &ndash; Thomas Hobbes, athronydd (m. 1679)
*10 Medi &ndash; Nicholas Lanier, cyfansoddwr (m. 1666)

## Marwolaethau
*4 Ebrill &ndash; Frederic II, brenin Denmarc, 53
*9 Ebrill (neu 17 Gorffennaf) &ndash; Sinan, pensaer, 97-100
*19 Ebrill &ndash; Paolo Veronese, arlunydd, *tua* 60
*4 Medi &ndash; Robert Dudley, Iarll Caerlŷr, 56
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; William Cynwal, bardd

## Cyfeiriadau
1626

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1621 1622 1623 1624 1625 - **1626** - 1627 1628 1629 1630 1631 

----

## Digwyddiadau 
*2 Chwefror - Coroniad Charles I, brenin Lloegr yn Abaty Westminster
*30 Gorffennaf - Daeargryn yn Napoli; dros 10,000 o bobol yn colli ei bywydau.
*27 Awst - Brwydr Lutter
### Llyfrau
*Syr Francis Bacon - *The New Atlantis*
*Francisco de Quevedo - *El buscón*
### Cerddoriaeth
*Domenico Mazzochi - ''La catena d'Adone* (opera)

## Genedigaethau 
*12 Mawrth &ndash; John Aubrey, hynafiaethydd ac awdur (m. 1697)
*12 Awst &ndash; Giovanni Legrenzi, cyfansoddwr (m. 1690)
*4 Hydref &ndash; Richard Cromwell, gwleidydd, mab Oliver Cromwell (m. 1712)
*18 Rhagfyr &ndash; Cristin, brenhines Sweden (m. 1689)

## Marwolaethau 
*20 Chwefror &ndash; John Dowland, cyfansoddwr, *tua'' 62
*9 Ebrill &ndash; Syr Francis Bacon, barnwr, awdur, cyfreithiwr, gwleidydd ac athronydd, 65
*15 Gorffennaf &ndash; Isabella Brant, arlunydd, 34/35
*8 Rhagfyr &ndash; Syr John Davies, cyfreithiwr, bardd a gwleidydd, 57

## Cyfeiriadau
1625

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1620 1621 1622 1623 1624 - **1625** - 1626 1627 1628 1629 1630

----

## Digwyddiadau 
*13 Mehefin - Priodas Charles I, brenin Lloegr a'r Alban, a Henrietta Maria, tywysoges Ffrainc.

### Llyfrau
*Francis Bacon - *Complete Essays*
### Drama
*Alexandre Hardy - *Mariamne*
*Ben Jonson - *The Staple of News*
### Cerddoriaeth
*Francesca Caccini - *La liberazione di Ruggiero* (opera)
*Alessandro Grandi - *O quam tu pulchra es*

## Genedigaethau 
*25 Mai &ndash; John Davies, cyfieithydd (m. 1693)
*20 Awst &ndash; Thomas Corneille, dramodydd (m. 1709)
*24 Medi &ndash; Johan de Witt, gwleidydd Iseldireg (m. 1672)
*4 Hydref &ndash; Jacqueline Pascal, lleian a bardd Ffrengig, chwaer Blaise Pascal (m. 1661)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Leoline Jenkins, cyfreithiwr a diplomydd (m. 1685)

## Marwolaethau 
*27 Mawrth - James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr, 59
*1 Mehefin - Honoré d'Urfé, awdur, 57
*5 Mehefin - Orlando Gibbons, cyfansoddwr, 42
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Rhosier Smyth, reciwsant, 84

## Cyfeiriadau
*
1627

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1622 1623 1624 1625 1626 - **1627** - 1628 1629 1630 1631 1632 

----

## Digwyddiadau 
*Medi &ndash; Dechreuad y Gwarchae La Rochelle
**tua* &ndash; Mae Humphrey Lloyd yn dod yn reithor Erbistock.

### Llyfrau
*Marin Mersenne - ''Traité de l'harmonie universelle*
### Drama
*Philip Massinger - *The Great Duke of Florence*
### Barddoniaeth
*Michael Drayton - *The Battaile of Agincourt*
### Cerddoriaeth
*Carlo Farina - *Il terzo libro delle pavane, gagliarde, brand: mascherata, arie franzese, volte, corrente, sinfonie*
*Girolamo Frescobaldi - *Il secondo libro di toccate*
*Johann Ulrich Steigleder - *Tabulaturbuch''

## Genedigaethau 
*25 Ionawr - Syr Robert Boyle, ffisegydd (m. 1691)
*27 Medi - Jacques-Bénigne Bossuet, esgob ac awdur (m. 1704)

## Marwolaethau 
*1 Mawrth &ndash; Syr John Wynn o Wydir, gwleidydd a hynfiaethydd, 73/74
*24 Mai &ndash; Luis de Góngora, bardd Sbaeneg, 65
*Gorffennaf &ndash; Thomas Middleton, bardd a dramodydd, 47
*21 Awst &ndash; Jacques Mauduit, cyfansoddwr, 69
1620

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1615 1616 1617 1618 1619 - **1620** - 1621 1622 1623 1624 1625

----

## Digwyddiadau 
*7 Awst - Brwydr Les Ponts-de-Cé rhwng Louis XIII, brenin Ffrainc, a'i fam, Marie de' Medici
*8 Tachwedd - Brwydr Bílá Hora (Brwydr Mynydd Gwyn) ger Prâg
### Llyfrau
*Syr Francis Bacon - *Novum Organum*
*Dr John Davies (Mallwyd) a'r Esgob Richard Parry - *Llyfr Gweddi Gyffredin* (argraffiad newydd)
### Drama
*Francis Beaumont a John Fletcher - *Philaster*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi - *Andromeda* (opera)

## Genedigaethau 
*12 Mawrth &ndash; Johann Heinrich Hottinger, awdur (m. 1667)
***Mei** &ndash; Anna Brueghel, arlunydd (m. 1656)
*20 Gorffennaf &ndash; Nikolaes Heinsius, bardd (m. 1681)
*20 Hydref &ndash; Aelbert Cuyp, arlunydd (m. 1691)
*31 Hydref &ndash; John Evelyn, awdur (m. 1706)Ķ
*10 Tachwedd &ndash; Ninon de l'Enclos, awdur Ffrengig (m. 1705)

## Marwolaethau 
*1 Mawrth &ndash; Thomas Campion, cyfansoddwr, 53
*16 Mai &ndash; William Adams, samurai, 65
*15 Mehefin &ndash; Griffith Powell, athronydd, 58/9
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Siôn Phylip, bardd o ardal Ardudwy
**tua* &ndash; Edward Maelor, un o'r olaf o Feirdd yr Uchelwyr

## Cyfeiriadau
*
1617

16g - **17g** - 18g
1560au 1570au 1580au 1590au 1600au - **1610au** - 1620au 1630au 1640au 1650au 1660au 
1612 1613 1614 1615 1616 - **1617** - 1618 1619 1620 1621 1622

----

## Digwyddiadau 
*27 Chwefror &ndash; Cytundeb Stolbovo rhwng Sweden a Rwsia
*14 Ebrill &ndash; Ail Frwydr Playa Honda rhwng Sbaen a'r Iseldiroedd.
**yn ystod y flwyddyn* &dash; Gwladfa Gymreig Cambriol yn cael ei sefydlu yn Newfoundland dan nawdd William Vaughan.

### Llyfrau
*Miguel de Cervantes &ndash; *Los trabajos de Persiles y Sigismunda*
### Drama
*Thomas Middleton a William Rowley &ndash; *A Faire Quarrell*
### Cerddoriaeth
*Biagio Marini &ndash; *Affetti musicali*
*Johann Hermann Schein &ndash; *Banchetto musicale*

## Genedigaethau 
*23 Mai – Elias Ashmole, sylfaenydd yr Amgueddfa'r Ashmolean yn Rhydychen (m. 1692)
*9 Rhagfyr – Richard Lovelace, bardd (m. 1657)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Vavasor Powell, pregethwr o Biwritan ac awdur ar bynciau crefyddol yn yr iaith Saesneg (m. 1670)
**tua* &ndash; George Probert, AS (m. 1677)

## Marwolaethau 
* 21 Mawrth &ndash; Pocahontas, tywysoges, 21-22
* 4 Ebrill &ndash; John Napier, mathemategydd, 66-67
* **Awst** &ndash; Christopher Newport, morwr a phreifatîr Seisnig, 55
* 2 Hydref &ndash; Isaac Oliver, drafftsmon, *tua* 60

## Cyfeiriadau
1632

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1627 1628 1629 1630 1631 - **1632** - 1633 1634 1635 1636 1637

----

## Digwyddiadau 
* 29 Mawrth - Cytundeb Saint-Germain rhwng Ffrainc a Lloegr
* 1 Medi - Brwydr Castelnaudary yn Ffrainc
* 16 Tachwedd - Brwydr Lützen
### Llyfrau
*Dr John Davies, Mallwyd - *Antiquae Linguae Britannicae ... Dictionarum Duplex* - geiriadur Cymraeg-Lladin  
*Diego Collado - *Ars grammaticae Iaponicae linguae*
*Galileo Galilei - *Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*
### Drama
*Ben Jonson - *The Magnetic Lady*
*Jean Mairet - ''Les Galanteries du duc d'Ossonne*
### Barddoniaeth
*John Milton - *L'Allegro*
### Cerddoriaeth
*Stefano Landi – *Sant'Alessio'' (opera)

## Genedigaethau 
* 29 Awst - John Locke, athronydd (m. 1704)
* 20 Hydref - Syr Christopher Wren, pensaer (m. 1723)
* 24 Hydref - Anton van Leeuwenhoek, masnachwr a gwyddonydd (m. 1723)
* 31 Hydref - Johannes Vermeer, arlunydd (m. 1675)
* 24 Tachwedd - Baruch Spinoza, athronydd (m. 1677)
* 28 Tachwedd - Jean-Baptiste Lully, cyfansoddwr (m. 1687)

## Marwolaethau 
* 19 Ebrill - Sigismund III Vasa, brenin Gwlad Pwyl, 65
* 25 Awst - Thomas Dekker, dramodydd, tua 60
* 13 Medi - Leopold V, archddug Awstria, 45
* 5 Tachwedd - Henry Percy, 9fed Iarll Northumberland, 68
* 6 Tachwedd - Gustav II Adolff, brenin Sweden, 37

## Cyfeiriadau
1628

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1623 1624 1625 1626 1627 - **1628** - 1629 1630 1631 1632 1633

----

## Digwyddiadau 
* 6 Medi &ndash;  Piwritaniaid yn sefydlu Salem, Massachusetts
* 28 Hydref &ndash; Diwedd Gwarchae La Rochelle

### Llyfrau
*Syr Edward Coke &ndash; *Institutes of the Lawes of England*
*William Harvey &ndash; *Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus*

### Cerddoriaeth
*Girolamo Frescobaldi &ndash; *Il Primo Libro delle Canzoni*
*Marco da Gagliano a Jacopo Peri &ndash; *La Flora* (opera)

## Genedigaethau 
*12 Ionawr &ndash; Charles Perrault, llenor a chasglwyr llên gwerin (m. 1703)
*10 Mawrth &ndash; Marcello Malpighi, meddyg Eidalaidd (m. 1694)
*28 Tachwedd &ndash; John Bunyan, llenor a Phiwritan (m. 1688)

## Marwolaethau 
*12 Mawrth &ndash; John Bull, cyfansoddwr, *tua* 65
*23 Gorffennaf &ndash; Robert Shirley, diplomydd, 46/47 
*23 Awst &ndash; George Villiers, Dug Buckingham 1af,

## Cyfeiriadau
1631

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1626 1627 1628 1629 1630 - **1631** - 1632 1633 1634 1635 1636

----

## Digwyddiadau 
*23 Ionawr &ndash; Cytundeb Bärwalde rhwng Sweden a Ffrainc
### Llyfrau
*Johann Philipp Abelin - *Arma Suecica*
*Moses Amyraut - *Traité des religions*
### Drama
*Thomas Heywood - *The Fair Maid of the West*
*Jean Rotrou - ''L'Hypocondriaque*

### Cerddoriaeth
*Giovanni Girolamo Kapsberger - , cyf. 1

## Genedigaethau 
*1 Ionawr (neu 1632) &ndash; Katherine Philipps, mardd, dramodydd ac awdures (m. 1664)
*19 Awst &ndash; John Dryden, awdur (m. 1700)

## Marwolaethau 
*31 Mawrth &ndash; John Donne, bardd
*12 Awst &ndash; Thomas Myddelton, dyn busnes ac Arglwydd Faer Llundain, *tua* 81
*26 Hydref &ndash; Lewis Bayly, Esgob Bangor, *tua'' 55
*10 Rhagfyr &ndash; Syr Hugh Myddelton, dyn busnes, 71

## Cyfeiriadau
1633

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1628 1629 1630 1631 1632 - **1633** - 1634 1635 1636 1637 1638

----

## Digwyddiadau 
*18 Mehefin - Coroniad Charles I fel brenin yr Alban.
*Mae'r bobl Oberammergau yn addunedu chwarae Y Ddioddefaint bob blwydd.

### Llyfrau
*William Alabaster - *Spiraculum tubarum*
### Drama
*James Shirley - *The Gamester*
### Barddoniaeth
*John Donne - *Poems*
*George Herbert - *The Temple*
### Cerddoriaeth
*Antonio Maria Abbatini - *Il Pianto di Rodomonte* (cantata)

## Genedigaethau 
*23 Chwefror - Samuel Pepys (m. 1703)
*26 Mawrth - Mary Beale, arlunydd (m. 1699)
*8 Medi - Ferdinand IV, brenin yr Almaen (m. 1654)
*14 Hydref - Iago II/VII, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1701)

## Marwolaethau 
*1 Mawrth - George Herbert, bardd, 39
*12 Awst - Jacopo Peri, cyfansoddwr, 71
*14 November - William Ames, diwinydd ac athronydd, 57
**yn ystod y flwyddyn* - Syr Sackville Trevor, morwr

## Cyfeiriadau
1635

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1630 1631 1632 1633 1634 - **1635** - 1636 1637 1638 1639 1640

----

## Digwyddiadau 
*29 Ionawr - Sylfaen yr Académie française yn Ffrainc.
*30 Mai - Cytundeb Prâg
*12 Medi - Cytundeb Sztumska Wieś
### Llyfrau
*Tirso de Molina - *Deleitar aprovechando*
### Drama
*Pierre Corneille - *Médée*
### Cerddoriaeth
*Girolamo Frescobaldi - *Fiori musicali*

## Genedigaethau 
*18 Gorffennaf - Robert Hooke, gwyddonwr (m. 1703)
*27 Tachwedd - Madame de Maintenon, cariad a gwraig Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1719)

## Marwolaethau 
*27 Awst - Lope de Vega, dramategydd, 72
*6 Medi - Metius, mathemategydd, 63
**yn ystod y flwyddyn* - Capten Thomas James, morwr, 42/43

## Cyfeiriadau
1634

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1629 1630 1631 1632 1633 - **1634** - 1635 1636 1637 1638 1639

----

## Digwyddiadau 
* 1 Mawrth - Brwydr Smolensk
* 5 Medi-6 Medi - Brwydr Nördlingen
### Llyfrau
*Moses Amyraut - *Traité de la prédestination*
### Drama
*Juan Ruiz de Alarcón - *La verdad sospechosa*
*John Milton - *Comus*
### Barddoniaeth
*Lope de Vega - *La Gatomaquia*

### Cerddoriaeth
*William Lawes - *The Triumph of Peace* (opera)

## Genedigaethau 
*18 Mawrth - Marie-Madeleine de La Fayette, awdures (m. 1693)
*25 Mawrth - George Bull, offeiriad a diwinydd, Esgob Tyddewi (m. 1710)
**yn ystod y flwyddyn* - Syr William Williams, Barwnig 1af Gray's Inn (m. 1700)

## Marwolaethau 
* 25 Chwefror - Albrecht von Wallenstein, milwr a gwleidydd, 50
* 12 Mai - George Chapman, bardd a dramodydd, 75?
* 23 Awst - Tomos Prys, bardd, milwr a môr-leidr, 80?
* 13 Medi - Edward Coke, barnwr, cyfreithiwr, gwleidydd a bargyfreithiwr, 82 
**yn ystod y flwyddyn* - Rhisiart Cynwal, bardd

## Cyfeiriadau
1636

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1631 1632 1633 1634 1635 - **1636** - 1637 1638 1639 1640 1641

----

## Digwyddiadau 
*18 Medi &ndash; Sefydlu Prifysgol Harvard ym Massachusetts
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Codwyd y Bont Fawr, Llanrwst.

### Llyfrau
*Syr Henry Blount – *A Voyage to the Levant*
### Drama
*Pierre Corneille - *Le Cid*

### Cerddoriaeth
*Heinrich Schütz - *Kleine geistliche Konzerte*

## Genedigaethau 
*11 Mehefin &ndash; Edmund Meyrick, clerigwr (m. 1713)
*1 Tachwedd &ndash; Nicolas Boileau-Despreaux, awdur (m. 1711)
*30 Tachwedd &ndash; Adriaen van de Velde, arlunydd (m. 1672)

## Marwolaethau 
*4 Chwefror &ndash; James Perrot, awdur a gwleidydd, 65

## Cyfeiriadau

Categori:1630au
1637

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1632 1633 1634 1635 1636 - **1637** - 1638 1639 1640 1641 1642

----

## Digwyddiadau 
*3 Chwefror - Diwedd "mania tiwlip" yn yr Iseldiroedd.
*15 Chwefror - Ferdinand III yn dod Ymerawdwr Glân Rhufeinig.

### Llyfrau
*René Descartes - *Discours de la Méthode*
*Robert Monro - *Monro, His Expedition With the Worthy Scots Regiment Called Mac-Keys*
*María de Zayas y Sotomayor - *Novelas amorosas y ejemplares*
### Cerddoriaeth
*Girolamo Frescobaldi - ''Partite sopra l'aria della Romanesca*
*Tarquinio Merula - *Canzoni overo Sonate concertate per chiesa e camera*

## Genedigaethau 
*7 Rhagfyr - Bernardo Pasquini, cyfansoddwr (m. 1710)
**yn ystod y flwyddyn* - William Beveridge, Esgob Llanelwy (m. 1708)
**tua'' - John Trevor, llefarydd (m. 1717)

## Marwolaethau 
*6 Awst - Ben Jonson, dramategydd a bardd, 65

## Cyfeiriadau
1639

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1634 1635 1636 1637 1638 - **1639** - 1640 1641 1642 1643 1644

----

## Digwyddiadau 
*Mehefin - Brwydr Pont Dee yn yr Alban
*18 Gorffennaf - Cytundeb Berwick
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Sefydlu'r eglwys ymneilltuol gyntaf yng Nghymru yn Llanfaches
### Llyfrau
*Francis Quarles - *Memorials Upon the Death of Sir Robert Quarles, Knight*
*Friedrich Spanheim - *Commentaire historique de la vie et de la mort de . . Christofle Vicomte de Dohna*
### Drama
*Pierre Corneille - ''L'Illusion Comique*
*Philip Massinger - *The Unnatural Combat*
### Cerddoriaeth
*Francesco Corbetta - *De gli scherzi armonici*
*Claudio Monteverdi - *Adone* (opera)

## Genedigaethau 
*30 Mai &ndash; Nathan Rogers, awdur gwaith topograffig (m. *tua'' 1708)
*22 Rhagfyr &ndash; Jean Racine, dramodydd (m. 1699)

## Marwolaethau 
*18 Mawrth - Dudley Digges, barnwr, gwleidydd a diplomydd, 55
*4 Awst - Juan Ruiz de Alarcón, dramodydd, 58?
*20 Awst - Martin Opitz, bardd, 41
*28 Hydref - Stefano Landi, cyfansoddwr, 52

## Cyfeiriadau
1629

16g - **17g** - 18g
1570au 1580au 1590au 1600au 1610au - **1620au** - 1630au 1640au 1650au 1660au 1670au
1624 1625 1626 1627 1628 - **1629** - 1630 1631 1632 1633 1634

----

## Digwyddiadau
*8 Tachwedd - Meishō yn dod ymerawdres Japan.

### Llyfrau
*John Beaumont - *Bosworth Field*
*Philipp Clüver - *Introductio in Universam Geographiam*

### Drama
*Ben Jonson - *The New Inn*
### Cerddoriaeth
*Biagio Marini &ndash; *Sonata per sonar con due corde*, Op. 8
*Heinrich Schütz &ndash; *Symphoniae Sacrae*

## Genedigaethau
*10 Mawrth &ndash; Aleksey I, ymerawdwr Rwsia (m. 1676)
*14 Ebrill &ndash; Christiaan Huygens, seryddwr (m. 1695)
*1 Tachwedd &ndash; Oliver Plunkett, merthyr Catholig (m. 1681)

## Marwolaethau
*27 Ionawr &ndash; Hieronymus Praetorius, cyfansoddwr, 68
*27 Mawrth &ndash; Syr John Philipps, uchelwr a gwleidydd
*7 Awst &ndash; John Speed, hanesydd, 76/77

## Cyfeiriadau
1642

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1637 1638 1639 1640 1641 - **1642** - 1643 1644 1645 1646 1647 

----

## Digwyddiadau
*22 Awst &ndash; Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr yn torri allan
*23 Hydref &ndash; Brwydr Edgehill
### Llyfrau
*Syr Thomas Browne &ndash; *Religio Medici*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi &ndash; ''L'Incoronazione di Poppaea'' (opera)

## Genedigaethau
*6 Rhagfyr &ndash; Johann Christoph Bach, cyfansoddwr (m. 1703)

## Marwolaethau
*8 Ionawr &ndash; Galileo Galilei, seryddwr, 77
*3 Gorffennaf &ndash; Marie de' Medici, gwraig Harri IV, brenin Ffrainc
*4 Rhagfyr &ndash; Armand Jean du Plessis, Cardinal Richelieu, 57

## Cyfeiriadau
1641

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1636 1637 1638 1639 1640 - **1641** - 1642 1643 1644 1645 1646

----

## Digwyddiadau 
*5 Gorffennaf - Sylfaen dinas Kristiansand gan Cristian IV, brenin Norwy
*10 Awst &ndash; Cytundeb Llundain, rhwng Lloegr a'r Alban; diwedd y Rhyfeloedd Esgobion.
*Hydref - Gwrthryfel yn Iwerddon.

### Llyfrau
*Moses Damyraut - ''De l'elevation de la foy et de l'abaissement de la raison en la creance des mysteres de la religion*
*Luís Vélez de Guevara - *El Diablo cojuelo*

### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi - *Il ritorno d'Ulisse in patria* (opera)

## Genedigaethau 
*Mawrth - Laurence Hyde, Iarll 1af Rochester
*Gorffennaf &ndash; Edward Jones, Esgob Llanelwy (m. 1703)
*5 Hydref - Madame de Montespan, cariad Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1707)

## Marwolaethau 
*12 Mai &ndash; Thomas Wentworth, Iarll 1af Strafford
*Awst &ndash; William Vaughan, llenor a sefydlwr gwladfa Gymreig Cambriol, *tua'' 65
*9 Rhagfyr &ndash; Syr Antoon van Dyck, arlunydd, 42

## Cyfeiriadau
1640

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1635 1636 1637 1638 1639 - **1640** - 1641 1642 1643 1644 1645 

----

## Digwyddiadau
*26 Hydref - Cytundeb Ripon rhwng Charles I, brenin Lloegr a'r Alban, a'r Cyfamodwyr
*3 Tachwedd - Dechreuad y Senedd Hir yn Lloegr 
*1 Rhagfyr - João IV yn dod yn frenin Portiwgal.
### Llyfrau
*Diego de Saavedra Fajardo - *Idea de un principe plotico cristiano*
*Cornelius Jansen - *Augustinus*
### Drama
*Henry Burnell - *Landgartha*
*William Davenant – *Salmacida Spolia*
### Cerddoriaeth
*Benedetto Ferrari – *Il pastor regio* (opera)

## Genedigaethau
*10 Gorffennaf - Aphra Behn, awdures (m. 1689)
*Marianna Alcoforado, awdures (m. 1723)
*Ned Kynaston, actor (m. 1712)

## Marwolaethau
*17 Mawrth - Philip Massinger, dramodydd, 56
*30 Mai - Peter Paul Rubens, arlunydd, 62

## Cyfeiriadau
1644

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1639 1640 1641 1642 1643 - **1644** - 1645 1646 1647 1648 1649 

----

## Digwyddiadau 
* 22 Ionawr – Mae'r Senedd wedi ymgynnull yn Rhydychen gan Charles I.
* 26 Ionawr – Brwydr Nantwich
* 19 Ebrill-22 Ebrill – Brwydr Cwm Shanhai (Tsieina)
* 3 Mehefin – Li Zicheng yn dod ymerawdwr Tsieina.
* 2 Gorffennaf – Brwydr Marston Moor
* 2 Medi – Ail Frwydr Lostwithiel
* 15 Medi – Innocent X yn dod y 236ydd pab.
* Tachwedd – Brwydr Jüterbog
### Llyfrau
*John Milton - *Areopagitica*
*Roger Williams - *The Bloody Tenent of Persecution*
### Cerddoriaeth
*Francesco Sacrati - *La finta pazza* (opera)

## Genedigaethau 
*16 Mehefin - Henrietta Anne Stuart, merch y brenin Charles I (m. 1670)
*6 Awst - Louise de la Vallière, cariad Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1710)
*12 Awst - Heinrich Ignaz Biber, cyfansoddwr a fiolinydd (m. 1704)
*25 Medi - Ole Rømer, seryddwr (m. 1710)
*1 Hydref - Alessandro Stradella, cyfansoddwr (m. 1682)

## Marwolaethau 
*29 Gorffennaf - Pab Urbanus VIII, 76
*7 Medi - Guido Bentivoglio, gwleidydd a hanesydd, 65
*8 Medi
**John Coke, gwleidydd, 81
**Francis Quarles, bardd, 52
*Rhagfyr - Rhys Prichard ("Yr Hen Ficer"), 65
**Yn ystod y flwyddyn:* John Davies (Mallwyd), ysgolhaig a geiriadurwr, *tua* 77

## Cyfeiriadau
*
1645

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1640 1641 1642 1643 1644 - **1645** - 1646 1647 1648 1649 1650 

----

## Digwyddiadau 
* 2 Chwefror - Brwydr Inverlochy
* 9 Mai - Brwydr Auldearn
* 14 Mehefin - Brwydr Naseby
* 10 Gorffennaf - Brwydr Langport
*John Milton - *Colasterion*
### Drama
*Molière - *Le Médecin volant*
*Paul Scarron - *Jodelet*
### Cerddoriaeth
*Giovanni Battista Abatessa - *Intessatura di varii fiori...*

## Genedigaethau 
*15 Mai - George Jeffreys, barnwr (m. 1689)
**yn ystod y flwyddyn* - Capten William Kidd, môr-leidr Albanaidd (m. 1701)

## Marwolaethau 
*Ionawr
**(yn ystod y mis) - Morgan Owen, Esgob Llandaf
**10 Ionawr - William Laud, Archesgob Caergaint, 71
*8 Medi - Francisco de Quevedo, bardd

## Cyfeiriadau
1646

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1641 1642 1643 1644 1645 - **1646** - 1647 1648 1649 1650 1651

----

## Digwyddiadau 
*16 Chwefror - Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr: Brwydr Great Torrington
*21 Mawrth - Brwydr Stow-on-the-Wold
*19 Awst - Mae Thomas Fairfax yn cymryd Castell Rhaglan.
### Llyfrau
*Syr Thomas Browne - *Pseudodoxia Epidemica*
### Drama
*Pierre Corneille - *Théodore*
### Barddoniaeth
*John Milton - *Poems*
*Henry Vaughan - *Poems, with the Tenth Satire of Juvenal Englished*
### Cerddoriaeth
*Giovanni Battista Granata - *Caprici armonici sopra la chittarriglia spagnuola...,*

## Genedigaethau 
*15 Ebrill - Christian V, brenin Denmarc (m. 1699)
*1 Gorffennaf - Gottfried Leibniz, athronydd (m. 1716)
*8 Awst - Syr Godfrey Kneller, arlunydd (m. 1723)

## Marwolaethau 
*30 Mehefin - Philip Powell, merthyr Catholig, 52
*14 Medi - Robert Devereux, 3ydd Iarll Essex, 55
*24 Medi - Duarte Lobo, cyfansoddwr, 80?
*2 Tachwedd - Lewis Jones, Esgob Killaloe, *tua* 86

## Cyfeiriadau
*
1648

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1643 1644 1645 1646 1647 - **1648** - 1649 1650 1651 1652 1653

----

## Digwyddiadau 
* Ail Ryfel Cartref Lloegr yn dechrau
* 8 Mai - Brwydr San Ffagan ger Caerdydd; buddugoliaeth i fyddin y Senedd
### Llyfrau
*Robert Herrick - *Hesperides*
### Cerddoriaeth
## Genedigaethau 
*4 Ebrill &ndash; Grinling Gibbons
*26 Ebrill – Pedro II, brenin Portiwgal (m. 1706)
*24 Tachwedd &ndash; Humphrey Humphreys, Esgob Bangor (m. 1712)
**yn ystod y flwyddyn*
**Francis Gwyn, gwleidydd (m. 1734)

## Marwolaethau 
*12 Mawrth - Tirso de Molina, dramategydd
*20 Mai - Ladislaus IV, brenin Gwlad Pwyl
*20 Awst - Edward Herbert, 1af Arglwydd Herbert o Llanffynhonwen, llenor ac athronydd, 65

## Cyfeiriadau
1643

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1638 1639 1640 1641 1642 - **1643** - 1644 1645 1646 1647 1648 

----

## Digwyddiadau 
* 13 Mawrth – Brwydr Gyntaf Middlewich
* 14 Mai – Louis XIV yn dod yn frenin Ffrainc.
* 19 Mai –  Brwydr Rocroi rhwng Ffrainc a Sbaen.
* 30 Mehefin – Brwydr Adwalton Moor
* 5 Gorffennaf – Brwydr Lansdowne
* 13 Gorffennaf – Brwydr Roundway Down
* 20 Medi – Brwydr Cyntag Newbury
* 24 Tachwedd – Brwydr Tuttlingen
### Llyfrau
*John Milton - *Doctrine and Discipline of Divorce*
*Roger Williams - *A Key into the Language of America*
### Drama
*Pierre Corneille - *Le Menteur*
### Cerddoriaeth
*Francesco Cavalli - *Egisto* (opera)

## Genedigaethau 
*4 Ionawr - Syr Isaac Newton (m. 1727)
*21 Awst - Afonso VI, brenin Portiwgal (m. 1683)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Marc-Antoine Charpentier, cyfansoddwr (m. 1704)
**Daniel Williams, diwinydd (m. 1716)

## Marwolaethau 
*1 Mawrth - Girolamo Frescobaldi, cyfansoddwr, 59
*14 Mai - Louis XIII, brenin Ffrainc, 41
*Gorffennaf - Thomas Salusbury, uchelwr ac awdur, 31
*29 Tachwedd - Claudio Monteverdi, cyfansoddwr, 76
*8 Rhagfyr - John Pym, gwleidydd, 49

## Cyfeiriadau
1630

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1625 1626 1627 1628 1629 - **1630** - 1631 1632 1633 1634 1635 

----

## Digwyddiadau 
*10 Tachwedd - *Journée des dupes* yn Ffrainc: ymrafael rhwng Marie de' Medici a'r Cardinal-Duc de Richelieu.
### Llyfrau
**Y Beibl Bach*, argraffiad poblogaidd cyntaf y Beibl yn y Gymraeg
*Syr William Davenant - *Ieffereidos*
*Rowland Vaughan - *Yr Ymarfer o Dduwioldeb*
### Drama
*Antonio Hurtado de Mendoza - *Cada loco con su tema o el montañés indiano*
*Thomas Randolph - *The Conceited Pedlar*
### Cerddoriaeth
*Claudio Monteverdi - *Proserpina rapita* (opera; wedi colli)

## Genedigaethau 
*29 Mai &ndash; Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1685)
*12 Tachwedd &ndash; Catherine Duchemin, arlunydd (m. 1685)
*24 Tachwedd &ndash; Étienne Baluze, awdur (m. 1718)
**tua* 1630 &ndash; Lucy Walter, cariad y brenin Siarl II (m. 1658)

## Marwolaethau 
*2 Chwefror &ndash; Sion Trevor, gwleidydd ac Archwiliwr Llongau Brenhines Lloegr, 66/67 
*29 Ebrill &ndash; Agrippa d'Aubigné, bardd a dramodydd, 78
*8 Hydref &ndash; Syr Eubule Thelwall, prifathro Coleg Yr Iesu, Rhydychen, 73?
*15 Tachwedd &ndash; Johannes Kepler, seryddwr, 58

## Cyfeiriadau
*
1649

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1644 1645 1646 1647 1648 - **1649** - 1650 1651 1652 1653 1654

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau**
**John Gauden - *Eikon Basilike*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Cesti - *Orontea* (opera)
**Alberich Mazak - *Cultus harmonicus*, cyf. 1

## Genedigaethau 
*2 Chwefror - Pab Benedict XIII (m. 1730)
*5 Ebrill - Elihu Yale, sylfaenydd Prifysgol Yale (m. 1721)
*9 Ebrill - James, Dug o Fynwy (m. 1685)
*23 Gorffennaf - Pab Clement XI (m. 1721)

## Marwolaethau 
*30 Ionawr - Charles I, brenin Lloegr a'r Alban, 48
*25 Ebrill - John Poyer, llywodraethwr Castell Penfro
1650

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1645 1646 1647 1648 1649 - **1650** - 1651 1652 1653 1654 1655

----

## Digwyddiadau
*27 Ebrill - Brwydr Carbisdale yn yr Alban
### Llyfrau
*Elias Ashmole - *Fasciculus Chemicus of Arthur Dee* (Saesneg)
*Dubhaltach MacFhirbhisigh - *Leabhar na nGenealach*
### Drama
*François le Métel de Boisrobert - ''La Jalouse d'elle-même*
*Abraham Cowley - *The Guardian*
### Barddoniaeth
*Anne Bradstreet – *The Tenth Muse Lately Sprung Up in America*
*Henry Vaughan - *Silex Scintillans*
### Cerddoriaeth
*Giovanni Battista Abatessa - *Ghirlanda di varii fiori*
*Claudio Monteverdi – *Messa a quattro voci, et Salmi*

## Genedigaethau
*2 Chwefror - Nell Gwyn, actores (m. 1687)
*26 Mai -  John Churchill, Dug 1af Marlborough (m. 1722)
*4 Tachwedd - Wiliam III, brenin Lloegr (m. 1702)

## Marwolaethau
*23 Ionawr - Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro, 65
*11 Chwefror - René Descartes, athronydd, 53
*25 Mawrth - John Williams, Archesgob Efrog, 62
*21 Mai - James Graham, Ardalydd 1af Montrose, 38 (dienyddiwyd)
*8 Medi - Lancelot Bulkeley, Archesgob Dulyn, *tua'' 82

## Cyfeiriadau
1652

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1647 1648 1649 1650 1651 - **1652** - 1653 1654 1655 1656 1657 

----

## Digwyddiadau 
*26 Awst - Brwydr Plymouth rhwng Lloegr a'r Iseldiroedd
* **Llyfrau**
**Owen Feltham - *Brief Character of the Low Countries*
**Antonio Rocco - ''L'Alcibiade, fanciullo a scola*
***Drama**
**François le Métel de Boisrobert - *Les Trois Orontes*
* **Cerddoriaeth**
**Denis Gaultier – *Le Rhétorique des Dieux*
**Antonio Bertali – *Niobe'' (opera)

## Genedigaethau 
*3 Mawrth - Thomas Otway, dramodydd
*7 Ebrill - Pab Clement XII

## Marwolaethau 
*7 Chwefror - Gregorio Allegri, cyfansoddwr


Categori:1650au
1647

16g - **17g** - 18g
1590au 1600au 1610au 1620au 1630au - **1640au** - 1650au 1660au 1670au 1680au 1690au 
1642 1643 1644 1645 1646 - **1647** - 1648 1649 1650 1651 1652

----

## Digwyddiadau 
**yn ystod y flwyddyn*:
**Distryw Castell Aberystwyth gan fyddin Oliver Cromwell
**Thomas Hobbes yn dod yn athro y Tywysog Cymru
**Brwydr Bryn Dangan

### Llyfrau
*John Lilburne - *Rash Oaths*
*Henry More - *Philosophical Poems*
### Drama
*Jean Rotrou - *Don Bertrand de Cabrère*
### Cerddoriaeth
*Luigi Rossi - *Orfeo* (opera)

## Genedigaethau 
*1 Ebrill - John Wilmot, 2ail Iarll Rochester, bardd (m. 1680)
*18 Tachwedd - Pierre Bayle, athronydd (m. 1706)

## Marwolaethau 
*21 Mai - Pieter Corneliszoon Hooft, awdur, 66
*25 Hydref - Evangelista Torricelli, mathemategydd a ffisegydd, 39

## Cyfeiriadau
1653

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1648 1649 1650 1651 1652 - **1653** - 1654 1655 1656 1657 1658 

----

## Digwyddiadau 
*14 Mawrth - Brwydr Livorno rhwng Lloegr a'r Iseldiroedd
* **Llyfrau**
**Morgan Llwyd - *Llyfr y Tri Aderyn*, *Llythur ir Cymru cariadus*
**Izaak Walton - *The Compleat Angler*
***Drama**
**Philippe Quinault - *Les Rivales*
**Paul Scarron - ''Don Japhel d'Arménie*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Maria Abbatini – *Dal male il bene* (opera)
**Alberich Mazak – *Cultus harmonicus''

## Genedigaethau 
*2 Ebrill - Y Tywysog Siôr o Ddenmarc, priod y brenhines Anne, brenhines Prydain Fawr (m. 1708)
*25 Gorffennaf - Agostino Steffani, cyfansoddwr

## Marwolaethau 
*19 Chwefror - Luigi de Rossi, cyfansoddwr
*Piaras Feiritéar, bardd
1654

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1649 1650 1651 1652 1653 - **1654** - 1655 1656 1657 1658 1659 

----

## Digwyddiadau 
*5 Ebrill - Cytundeb San Steffan
*3 Mehefin - Coroniad Louis XIV, brenin Ffrainc, yn Reims
*6 Mehefin - Siarl X yn dod brenin Sweden
* **Llyfrau**
**John Milton - *Defensio Secunda*
***Drama**
**Agustín Moreto - *El desdén, con el desdén*
**Philippe Quinault - ''L'Amant indiscret*
**Joost van den Vondel - *Lucifer*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Maria Abbatini - *Del male in bene'' (opera)

## Genedigaethau 
*27 Rhagfyr - Jakob Bernoulli, mathemategydd (m. 1705)

## Marwolaethau 
*9 Gorffennaf - Ferdinand IV, brenin Hwngari, 21
*30 Hydref - Go-Komyo, ymerawdwr Japan, 21
1655

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1650 1651 1652 1653 1654 - **1655** - 1656 1657 1658 1659 1660

----

## Digwyddiadau 
*5 Ionawr - Go-Sai yn dod ymerawdwr Japan
*7 Ebrill - Fabio Chigi yn dod Pab Alecsander VII
*20 Gorffennaf - Agoriad y neuadd y ddinas Amsterdam
* **Llyfrau**
**William Prynne - *A New Discovery of Free-State Tyranny*
***Drama**
**Robert Daborne - ''The Poor Man's Comfort*
**Molière - *L'Étourdi ou les Contretemps*
***Barddoniaeth**
**Henry Vaughan - *Silex Scintillans*, cyf. 2
* **Cerddoriaeth**
**Giuseppe Alfiero - *La fedeltà trionfante'' (opera)
**Giovanni Legrenzi - Op. 2

## Genedigaethau 
*13 Mai - Pab Innocentius XIII (m. 1724)
*24 Tachwedd - Siarl XI, brenin Sweden (m. 1697)
*Henry Rowlands, hynafiaethydd o Ynys Môn (m. 1723)

## Marwolaethau 
*5 Ionawr - Pab Innocentius X
*28 Gorffennaf - Cyrano de Bergerac, milwr

*
1657

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1652 1653 1654 1655 1656 - **1657** - 1658 1659 1660 1661 1662

----

## Digwyddiadau
*Ionawr - *Meireki no Taika* (tân mawr) yn Edo, Japan
*19 Medi - Cytundeb Wehlau rhwng Brandenburg a'r Wlad Pwyl
*1 Hydref - Cytundeb Raalte
***Llyfrau**
***Y Beibl Polyglot*
**Thomas Powell - *Cerbyd Iechydwriaeth*
***Drama**
**Franciscus van den Enden - *Philedonius*
**Andreas Gryphius - *Katharina von Georgien*
***Cerddoriaeth**
**Giovanni Legrenzi - *Salmi a cinque*

## Genedigaethau
*11 Chwefror - Bernard le Bovier de Fontenelle, awdur
*11 Gorffennaf - Frederic I, brenin Prwsia
*17 Medi - Sophia Alekseyevna, tywysoges Rwsia

## Marwolaethau
*3 Mehefin - William Harvey, medegydd, 79
*29 Awst - John Lilburne, milwr, gwleidydd ac awdur, 43
1651

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1646 1647 1648 1649 1650 - **1651** - 1652 1653 1654 16551656

----

## Digwyddiadau 
*1 Ionawr - Coroniad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban, yn yr Alban
*28 Mehefin-30 Mehefin - Brwydr Beresteczko
*20 Gorffennaf - Brwydr Inverkeithing
*3 Medi - Brwydr Worcester
* **Llyfrau**
**Marin le Roy de Gomberville - *Jeune Alcidiane*
**Thomas Hobbes - *Leviathan*
***Barddoniaeth**
**Henry Vaughan - *Olor Iscanus*
* **Cerddoriaeth**
**Francesco Cavalli – *La Calisto* (opera)
**Claudio Monteverdi – *Madrigali e canzonette a due e tre voci*

## Genedigaethau 
*6 Ebrill - André Dacier, awdur (m. 1722)
*Medi - William Dampier, fforiwr (m. 1715)

## Marwolaethau 
*7 Ebrill - Lennart Torstenson, milwr, 47
*26 Tachwedd - Henry Ireton, milwr, 40
**yn ystod y flwyddyn* - Henry Rice, uchelwr a hynafiaethydd