open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jonathan Pryce

Actor a chanwr o Gymru ydy **Syr Jonathan Pryce** KBE (ganwyd **John Price**; 1 Mehefin 1947) o Dreffynnon, Sir y Fflint. Ar ôl iddo astudio yn RADA a phriodi'r actores Wyddelig Kate Fahy ym 1974, dechreuodd ei yrfa fel actor llwyfan yn ystod y 1970au. Arweiniodd ei waith yn y theatr iddo dderbyn mwy o rôlau cefnogol mewn ffilmiau ac ar y teledu. Daeth ei berfformiad sgrîn fawr mwyaf arwyddocaol yn ffilm gwlt Terry Gilliam *Brazil* (1985).

Mae Pryce wedi serennu mewn nifer o ffilmiau cyllid uchel, fel *Evita, Tomorrow Never Dies, Pirates of the Caribbean* a *The New World*, yn ogystal â phrosiectau annibynnol fel Glengarry Glen Ross a Carrington. Mae ei yrfa ym myd y theatr hefyd wedi bod yn llwyddiannus, gan ennill dwy Wobr Tony - y cyntaf ohonynt ym 1977 am ei berfformiad cyntaf ar Broadway yn "Comedians", a'r ail am ei ran fel "y Peiriannydd" yn y sioe gerdd *Miss Saigon*.

Yn 2015, roedd Pryce yn actor gwadd ar gyfres HBO *Game of Thrones* yn chwarae'r cymeriad The High Sparrow cyn dod yn actor rheolaidd ar y gyfres yn 2016.

Fe'i urddwyd yn farchog yn Rhestr Anrhydeddau Pen-blwydd y Frenhines 2021, am wasanaeth i Ddrama a Gwaith Elusennol.

## Theatr (anghyflawn) 
**Comedians* (1975) fel Gethin Price
**Miss Saigon* (1989) fel Y Peiriannydd
**Oliver!* (adfywiad 1994) fel Fagin
**My Fair Lady* (adfywiad 2001) fel Athro Higgins

## Ffilmiau (anghyflawn) 
**Something Wicked this Way Comes* (1983) fel Mr. Dark
**Brazil* (1985) fel Sam Lowry
**Consuming Passions* (1988) fel Mr Farris
**The Adventures of Baron Munchhausen* (1988) fel Right Ordinary Horatio Jackson
**Barbarians at the Gate* (1993) fel Henry Kravis
**Carrington* (1995) fel Lytton Strachey
**Evita* (1996) fel Juan Perón
**Regeneration* (1997) fel Dr William Rivers
**Tomorrow Never Dies* (1997) fel Elliot Carver
**Ronin* (1998) fel Seamus
**Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* (2003) fel Weatherby Swann
**The Brothers Grimm* (2005) fel Vavarin Delatombe
*''Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest* (1997) fel Weatherby Swann
**Pirates of the Caribbean: At World's End* (1998) fel Weatherby Swann
**Save the Cinema'' (2022) fel Mr Morgan

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Pobl o Dreffynnon
7 Awst

**7 Awst** yw'r dau gant ac un-deg nawfed (219fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (220fed mewn blynyddoedd naid). Erys 146 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1926 - Y Grand Prix Prydain yn cael ei gynnal am y tro cyntaf
*1960 - Annibyniaeth Arfordir Ifori

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Mata Hari]]
[bawd|130px|dde|[James Randi]]
[bawd|130px|dde|[Eigra Lewis Roberts]]
*317 - Constantius II, Ymerawdwr Rhufain (m. 361)
*1282 - Elisabeth o Ruddlan (m. 1316)
*1560 - Y Gowntes Erzsébet Báthory (m. 1614)
*1759 - William Owen Pughe, geiriadurwr a golygydd (m. 1835)
*1775 - Henriette Lorimier, arlunydd (m. 1854)
*1822 - Emma Thomsen, arlunydd (m. 1897)
*1854 - Hermione von Preuschen, arlunydd (m. 1918)
*1862 - Viktoria o Baden (m. 1930)
*1869 - Dora Meeson, arlunydd (m. 1955)
*1876 - Mata Hari, dawnsiwraig (m. 1917)
*1878 - Maria Caspar-Filser, arlunydd (m. 1968)
*1913 - Alicia Penalba, arlunydd (m. 1982)
*1914 - Oliva Bregant, arlunydd (m. 2006)
*1921 - Manitas de Plata, gitarydd fflamenco (m. 2014)
*1924 - Kenneth Kendall, newyddiadurwr (m. 2012)
*1928 - James Randi, consuriwr a sgeptig (m. 2020)
*1929 - Jo Baer, arlunydd (m. 2025)
*1933 - Elinor Ostrom, gwyddonydd (m. 2012)
*1938 - Dewi Bebb, chwaraewr rygbi (m. 1996)
*1939 - Eigra Lewis Roberts, awdures
*1940 - Jean-Luc Dehaene, Prif Weinidog Gwlad Belg (m. 2014)
*1942
**Sigfried Held, pêl-droediwr
**Garrison Keillor, awdur
*1947 - Sofia Rotaru, cantores
*1958 - Bruce Dickinson, cerddor (Iron Maiden)
*1960 - David Duchovny, actor
*1966 - Jimmy Wales, sylfaenydd Wicipedia
*1975 - Charlize Theron, actores
*1980 - Seiichiro Maki, pêl-droediwr
*1984 - Yun Hyon-seok, ymgyrchydd hawliau dynol (m. 2003)

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Rabindranath Tagore]]
[bawd|130px|dde|[Frances Oldham Kelsey]]
* 461 - Majorian, ymerawdwr Rhufain
*1385 - Joan o Gaint, 56
*1578 – Sebastião, brenin Portiwgal, 24
*1834 - Joseph Marie Jacquard, dyfeisiwr, 82
*1920 - Beatrice Offor, arlunydd, 56
*1937 - Takeo Wakabayashi, pêl-droediwr, 29
*1941 - Rabindranath Tagore, athronydd, disgeidydd a llenor, 80
*1943 - Sarah Purser, arlunydd, 95
*1957 - Oliver Hardy, comedïwr, 65
*1974 - Virginia Apgar, meddyg, 65
*1975 - Jim Griffiths, gwleidydd, 84
*1978 - Valentine Penrose, arlunydd, 80
*1980 - Hilde Goldschmidt, arlunydd, 82
*1990 - Phiny Dick, arlunydd, 77
*1993 - Ursula Schuh, arlunydd, 85
*1995 - Brigid Brophy, nofelydd, 66
*1996 - Alice Richter, arlunydd, 84
*2004
**Lillian Orlowsky, arlunydd, 90
**Bernard Levin, newyddiadurwr, 75
*2008 - Simon Gray, dramodydd, 71
*2009
**Yvonne Thomas, arlunydd, 86
**Brigitte Simon, arlunydd, 83
*2011 - Nancy Wake, asiant cudd, 98
*2015 - Frances Oldham Kelsey, meddyg a ffarmacolegydd, 101
*2020 - Judith Reigl, arlunydd, 97
*2025 - Jim Lovell, gofodwr, 97

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Annibyniaeth (Arfordir Ifori)
* Diwrnod Goleudy'r Byd

0807
Awst, 07
18 Awst

**18 Awst** yw'r dau-gant tri-degfed (230fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (231fed mewn blynyddoedd naid). Erys 135 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1572 - Priodas Harri III, brenin Navarre, a Marguerite de Valois
*1856 - Llaeth cyddwysedig yn derbyn breinlen (patent)
*1966 - Rhyfel Fiet Nam: Brwydr Long Tan

## Genedigaethau
*1750 - Antonio Salieri, cyfansoddwr (m. 1825)
*1792 - John Russell, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1878)
*1830 - Franz Joseph I, Ymerawdwr Awstria (m. 1916)
*1877 - Jimmy Michael, seiclwr (m. 1904)
*1906 - Louise Brann, arlunydd (m. 1982)
*1917 - Caspar Weinberger, gwladweinydd (m. 2006)
*1918 - Natalija Vissarionovna Smirnova, arlunydd (m. 2004)
*1920 - Shelley Winters, actores (m. 2006)
*1922 - Alain Robbe-Grillet, nofelydd (m. 2008)
*1925 
**Brian Aldiss, nofelydd (m. 2017)
**Pegeen Vail Guggenheim, arlunydd (m. 1967)
*1927 - Rosalynn Carter, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau
*1933
**Just Fontaine, pêl-droediwr
**Roman Polański, cyfarwyddwr ffilmiau
*1934 - Ronnie Carroll, ganwr a difyrrwr (m. 2015)
*1936 - Robert Redford, actor (m. 2025)
*1941 - Mohamed Ghannouchi, gwleidydd
*1952 - Patrick Swayze, actor (m. 2009)
*1957
**Carole Bouquet, actores
**Denis Leary, actor a digrifwr
*1961 - Huw Edwards, newyddiadurwr a chyflwynydd
*1962 - Felipe Calderon, Arlywydd Mecsico
*1965 - Vanessa Jane Phaff, arlunydd
*1969
**Edward Norton, actor
**Christian Slater, actor
*1972 - Victoria Coren Mitchell, ysgrifenwraig, cyflwynwraig a chwaraewraig pocer
*1978 - Andy Samberg, actor a digrifwr

## Marwolaethau
*1227 - Genghis Khan, pennaeth ac arweinydd milwrol
*1276 - Pab Adrian V
*1503 - Pab Alexander VI, 72
*1559 - Pab Pawl IV, 83
*1850 - Honoré de Balzac, nofelydd, 51
*1923 - Anna Czillich, arlunydd, 30
*1933 - Marie von Miller, arlunydd, 72
*1940 - Walter Chrysler, gwneuthurwr ceir, 65
*1945 - Rowena Meeks Abdy, arlunydd, 48
*1963 - Clifford Odets, dramodydd, 57
*1967 - Alice Dreossi, arlunydd, 85
*1981 - Anita Loos, awdures, 92
*1988 - Li Gotami Govinda, arlunydd, 82
*1997 - Maria Prymachenko, arlunydd, 88
*2009
**Kim Dae-jung, Arlywydd Corea, 84
**Dic Jones, bardd, 75
*2015 - Beata Brookes, gwleidydd, 84
*2017
**Don Shepherd, cricedwr, 90
**Syr Bruce Forsyth, digrifwr a chyflwynydd teledu, 89
**Robin Griffith, actor, 78
*2018 - Kofi Annan, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, 80
*2020 - Ben Cross, actor, 72

## Gwyliau a chadwraethau
* Dydd Gŵyl Helena o Gaergystennin

0818
Awst, 18
17 Awst

**17 Awst** yw'r dau-gant dau-ddeg nawfed (229fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (230fed mewn blynyddoedd naid). Erys 136 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1914 - Brwydr Stalluponen
*1945 - Datganiad annibyniaeth Indonesia.
*1960 - Annibyniaeth Gabon.
*1961 - Dechreuwyd adeiladu Mur Berlin.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Maureen O'Hara]]
[bawd|130px|dde|[Robert De Niro]]
[bawd|130px|dde|[Helen McCrory]]
*1629 - Jan III, brenin Gwlad Pwyl (m. 1696)
*1786 
**Davy Crockett (m. 1836)
**Y Dywysoges Victoria o Saxe-Coburg-Saalfeld (m. 1861)
*1882 - Samuel Goldwyn (m. 1974)
*1887 - Elvezia Michel-Baldini, arlunydd (m. 1963)
*1893 - Mae West, actores (m. 1980)
*1912 - Gunnvor Advocaat, arlunydd (m. 1997)
*1920 - Maureen O'Hara, actores (m. 2015)
*1925 - Lorrie Goulet, arlunydd
*1926 
**George Melly, canwr (m. 2007)
**Jiang Zemin, Arlywydd Gweriniaeth Pobl Tsieina (m. 2022)
*1930 - Ted Hughes, bardd (m. 1998)
*1932 - Syr V. S. Naipaul, nofelydd (m. 2018)
*1936
**Margaret Hamilton, mathemategydd
**Seamus Mallon, gwleidydd (m. 2020)
*1937 - Mia Baudot, arlunydd
*1943
**Robert De Niro, actor
**John Humphrys, awdur, newyddiadurwr a chyflwynydd teledu
*1946 - Patrick Manning, gwleidydd (m. 2016)
*1949 - Mitsunori Fujiguchi, pêl-droediwr
*1950 - Geraint Jarman, cerddor (m. 2025)
*1954 - Ingrid Daubechies, mathemategydd
*1960 - Sean Penn, actor
*1963 - Heidrun Rueda, arlunydd
*1964 - Jorginho, pêl-droediwr
*1968 - Helen McCrory, actores (m. 2021)
*1982 - Phil Jagielka, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Ffredrig II, brenin Prwsia]]
*1304 - Go-Fukakusa, ymerawdwr Japan, 61
*1786 - Ffredrig II, brenin Prwsia, 74
*1950 - Black Elk, arweinydd ysbrydol, 86
*1969 - Percy Thomas, pensaer, 85
*1983 - Ira Gershwin, caniedydd, 86
*1987 - Rudolf Hess, milwr a gwleidydd, 93
*1990 - Pearl Bailey, cantores, 78
*1994 - Mary Walther, arlunydd, 87
*1995 - Lucia Steigerwald, arlunydd, 82
*1998 - Tameo Ide, pêl-droediwr, 89
*2008 - Margo Hoff, arlunydd, 98
*2010
**Else Hagen, arlunydd, 95
**Francesco Cossiga, gwleidydd, 82
*2011 - Irmgard Uhlig, arlunydd, 100
*2023 - Brynley F. Roberts, ysgolhaig a beirniad llenyddol, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Annibyniaeth (Gabon a Indonesia)

## Cyfeiriadau
0817
Awst, 17
13 Awst

**13 Awst** yw'r dau-gant dau-ddeg pumed (225ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (226ed mewn blwyddyn naid). Erys 140 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|140px|dde|[1969: Gorymdaith tap ticio]]
*1532 - Undeb Llydaw gyda Ffrainc.
*1831 - Dic Penderyn yn cael ei grogi yn sgil gwrthryfel Merthyr.
*1905 - Y Norwyiaid yn cefnogi diwedd ei hundeb â Sweden.
*1960 - Annibyniaeth Gweriniaeth Canolbarth Affrica.
*1961 - Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen yn cau'r ffin rhwng Dwyrain a Gorllewin Berlin wrth groesfan Brandenburg er mwyn rhwystro trigolion y Dwyrain rhag ymfudo i'r Gorllewin.
*1969 - Glaniadau ar y Lleuad: gorymdaith tap-ticio yn Ninas Efrog Newydd i groesawu Neil Armstrong, Buzz Aldrin a Michael Collins.

## Genedigaethau 
*1422 - William Caxton, argraffydd (m. tua 1491)
*1666 - William Wotton, ysgolhaig (m. 1727)
*1756 - James Gillray, gwawdluniwr (m. 1815)
*1792 - Adelaide o Saxe-Meiningen, brenhines William IV, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1849)
*1860 - Annie Oakley, saethwr (m. 1926)
*1888 - John Logie Baird, dyfeiswr (m. 1946)
*1899 - Alfred Hitchcock, cyfarwyddr (m. 1980)
*1905 - Gareth Jones, newyddiadurwr (m. 1935)
*1912 - Irena Cichowska, arlunydd (m. 2000)
*1913 - Makarios III, Archesgob ac Arlywydd Cyprus (m. 1977)
*1918 - Frederick Sanger, biocemegydd (m. 2003)
*1919 - George Shearing, pianydd jazz (m. 2011)
*1926 - Fidel Castro, gwladweinydd (m. 2016)
*1929 - Jutta Damme, arlunydd (m. 2002)
*1934 - Gyoji Matsumoto, pêl-droediwr (m. 2019)
*1945 - Howard Marks, ddrwg-enwog (m. 2016)
*1946 - Janet Yellen, economegydd
*1953 - Kristalina Georgieva, economegydd
*1955 - Paul Greengrass, ysgrifennwr a chyfarwyddwr ffilmiau
*1960 - Phil Taylor, chwaraewr dartiau
*1963 - Mary Chaplin, arlunydd
*1970
**Casiano Delvalle, pêl-droediwr
**Alan Shearer, pêl-droediwr
*1982 - Sebastian Stan, actor

## Marwolaethau 
*1713 - Anna Maria Braun, arlunydd, 71
*1766 - Margaret Fownes-Luttrell, arlunydd, 40
*1863 - Eugène Delacroix, arlunydd, 65
*1896 - John Everett Millais, arlunydd, 67
*1910 - Florence Nightingale, nyrs, 90
*1912 - Jules Massenet, cyfansoddwr, 70
*1927 - Marianne Stokes, arlunydd, 72
*1929 - Clara Montalba, arlunydd, 89
*1936 - Mathilde Battenberg, arlunydd, 58
*1946 - H. G. Wells, nofelydd, 79
*1974 - Kate O'Brien, awdures, 76
*1991 - Lucia Peka, arlunydd, 79
*2004 - Julia Child, awdures a chogydd, 91
*2005 - David Lange, Prif Weinidog Seland Newydd, 63
*2009 - Les Paul, cerddor, 94
*2012 - Helen Gurley Brown, awdures a golygwraig, 90
*2020 - Luchita Hurtado, arlunydd, 99
*2023 - Patricia Bredin, actores a chantores, 88

## Gwyliau a chadwraethau 
*Diwrnod Annibyniaeth (Gweriniaeth Canolbarth Affrica)
*Diwrnod Rhyngwladol Llaw Chwith

0813
Awst, 13
21 Awst

**21 Awst** yw'r dau-gant tri-deg trydydd (233ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (234ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 132 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1842 - Sefydlu dinas Hobart, Awstralia.
*1959 - Hawaii yn dod yn 50fed dalaith yr Unol Daleithiau.
*1968 - Cytundeb Warsaw yn dod â Gwanwyn Prag i ben.
*2010 - Etholiad Awstralia.
*2017 - Diffyg ar yr haul yn yr Unol Daleithiau.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Y Dywysoges Margaret]]
[bawd|130px|dde|[Usain Bolt]]
*1165 - Philippe II, brenin Ffrainc (m. 1223)
*1643 - Afonso VI, brenin Portiwgal (m. 1693)
*1765 - William IV, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1837)
*1798 - Jules Michelet, hanesydd (m. 1874)
*1805 - August Bournonville, feistr bale a choreograffydd (m. 1879)
*1889 - Henry Lewis, athro iaith a llenyddiaeth Gymraeg (m. 1968)
*1893 - Lili Boulanger, arlunydd (m. 1918)
*1920 - Joy Hester, arlunydd (m. 1960)
*1930 - Y Dywysoges Margaret (m. 2002)
*1933 - Barry Norman, beirniad ffilm a chyflwynydd teledu (m. 2017)
*1937 - Donald Dewar, gwleidydd, Prif Weinidog yr Alban (m. 2000)
*1938 - Kenny Rogers, canwr gwlad (m. 2020)
*1946 - Norio Yoshimizu, pêl-droediwr
*1956 - Kim Cattrall, actores
*1961
**V. B. Chandrasekhar, cricedwr (m. 2019)
**Stephen Hillenburg, animeiddiwr (m. 2018)
*1963 - Mohammed VI, brenin Moroco
*1970 - Gerald Jones, gwleidydd
*1979 - Joel Griffiths, pêl-droediwr
*1981 - Silvio Spann, pêl-droediwr
*1982 - Cariad Lloyd, actores a chomediwraig
*1986 
**Usain Bolt, sbrintiwr
**Peatongtarn Shinawatra, gwleidydd, Prif Weinidog Wlad Tai
*1988 - Robert Lewandowski, pêl-droediwr
*1989 - Hayden Panettiere, actores a chantores

## Marwolaethau 
*1153 - Bernard o Clairvaux, abad, tua 63
*1614 - Y Gowntes Erzsébet Báthory, 54
*1854 - Sophie Carolie Auguste Tilebein, arlunydd, 82
*1940 - Leon Trotsky, gwleidydd, 60
*1989 - Dorathy Farr, arlunydd, 79
*2005 - Robert Moog, cerddor a dyfeisiwr, 71
*2014 - Albert Reynolds, gwleidydd, 81
*2018 - Stefán Karl Stefánsson, actor, 43
*2021 - Don Everly, canwr, 84

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Derbyn (Hawaii)
* Diwrnod Ninoy Aquino (Y Philipinau)
* Diwrnod Ieuenctid (Moroco)
* Adennill Annibyniaeth (Latfia)

0821
Awst, 21
20 Awst

**20 Awst** yw'r dau-gant tri-deg deufed (232fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (233ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 133 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1968 - Byddinoedd aelodau eraill Cytundeb Warsaw yn cyrchu ar Tsiecoslofacia. Daeth y cyrch â'r cyfnod gwleidyddol a elwir yn Wanwyn Prague i ben.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Benjamin Harrison]]
[bawd|130px|dde|[Robert Plant]]
*1561 - Jacopo Peri, cyfansoddwr (m. 1633)
*1625 - Thomas Corneille, dramodydd (m. 1709)
*1809 - Morris Williams, awdur (m. 1874)
*1833 - Benjamin Harrison, 23ydd Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1901)
*1846 - Pauline Bouthillier de Beaumont, arlunydd (m. 1904)
*1857 - Mary Rose Hill Burton, arlunydd (m. 1900)
*1875 - Engelina Helena Schlette, arlunydd (m. 1954)
*1890 - H. P. Lovecraft, awdur (m. 1937)
*1921 - Ursula B. Marvin, gwyddonydd (m. 2018)
*1923 - Jim Reeves, canwr (m. 1964)
*1932 - Vasily Aksyonov, awdur (m. 2009)
*1935 - Ron Paul, gwleidydd
*1936 - Regine Grube-Heinecke, arlunydd (m. 2019)
*1937 - Jim Bowen, cyflwynydd teledu a digrifwr (m. 2018)
*1939 - Ludmilla von Arseniew, arlunydd
*1942 - Isaac Hayes, cerddor (m. 2008)
*1944 - Rajiv Gandhi, Prig Weinidog India (m. 1991)
*1946 - Laurent Fabius, gwleidydd
*1948 - Robert Plant, cerddor
*1966 - Enrico Letta, gwleidydd
*1971 - David Walliams, actor, comediwr ac awdur
*1974 - Amy Adams, actores
*1979 - Jamie Cullum, pianydd a chanwr jazz
*1982 - Joshua Kennedy, pêl-droediwr
*1992 - Demi Lovato, actores, chantores, a chyfansoddwraig

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Henry Richard]]
[bawd|130px|dde|[Phyllis Diller]]
*984 - Pab Ioan XIV
*1611 - Tomás Luis de Victoria, cyfansoddwr, 63
*1823 - Pab Pïws VII
*1887 - Jules Laforgue, bardd, 27
*1888 - Henry Richard "Yr Apostol Heddwch", gwleidydd, 76
*1914 - Pab Pïws X, 79
*1915 - Carlos Finlay, meddyg a gwyddonydd, 81
*1948 - Klara Borter, arlunydd, 60
*1970 - Marion Greenwood, arlunydd, 61
*2001
**Wanda Paklikowska-Winnicka, arlunydd, 90
**Syr Fred Hoyle, seryddwr, 86
*2012
**Dom Mintoff, Prif Weinidog Malta, 96
**Phyllis Diller, actores a chomediwraig, 95
*2013
**Marian McPartland, pianydd jazz, 95
**Elmore Leonard, awdur, 87
*2014 - Aiko Miyawaki, arlunydd, 85
*2017
**Jerry Lewis, actor a chomediwr, 91
**Colin Meads, chwaraewr rygbi, 81
*2019 - Richard Booth, llyfrwerthwr, 80

## Gwyliau a chadwraethau 
* Sant Staffan o Hwngari
* Adennill Annibyniaeth (Estonia)
* Diwrnod Mosgito y Byd

0820
Awst, 20
22 Awst

**22 Awst** yw'r dau-gant tri-deg pedwerydd (234ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (235ed mewn blynyddoedd naid). Erys 131 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1485 - Brwydr Maes Bosworth; Harri Tudur yn dod yn frenin Lloegr.
*1864 - Mudiad y Groes Goch yn cael ei sefydlu yn Genefa. Arwyddodd 12 cenedl y cytundeb.
*1972 - Cyflafan Trelew

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Alun Michael]]
[bawd|140px|dde|[Iolo Williams]]
[bawd|140px|dde|[Dua Lipa]]
*1760 - Pab Leo XII (m. 1829)
*1818 - Procesa del Carmen Sarmiento, arlunydd (m. 1899)
*1849 - Jenny Burckhardt, arlunydd (m. 1935)
*1862 - Claude Debussy, cyfansoddwr (m. 1918)
*1893 - Dorothy Parker, awdures (m. 1967)
*1902 - Leni Riefenstahl, cyfarwyddwraig ffilm (m. 2003)
*1904 - Deng Xiaoping, Arweinydd Gweriniaeth Pobl Tsieina (m. 1997)
*1908 - Henri Cartier-Bresson, ffotograffydd (m. 2004)
*1909 - Lia Pasqualino Noto, arlunydd (m. 1998)
*1912 - John Lee Hooker, canwr (m. 2001)
*1917 - Ko Arima, pêl-droediwr
*1920 - Ray Bradbury, awdur (m. 2012)
*1925 - Honor Blackman, actores (m. 2020)
*1927 - Irina Skobtseva, actores (m. 2020)
*1928
**Alice Baber, arlunydd (m. 1982)
**Karlheinz Stockhausen, cyfansoddwr (m. 2007)
*1933 - Irmtraud Morgner, awdures a newyddiadurwraig (m. 1990)
*1934 - Norman Schwarzkopf, milwr (m. 2012)
*1935 - Annie Proulx, awdures a newyddiadurwraig
*1939 - Valerie Harper, actores (m. 2019)
*1943 - Alun Michael, gwleidydd
*1957 - Steve Davis, chwaraewr snwcer
*1962 - Iolo Williams, naturiaethwr a chyflwynydd teledu
*1966 - Alexandre Torres, pêl-droediwr
*1967 - Ty Burrell, actor a chomediwr
*1969 - Rabarama, arlunydd
*1970 - Giada De Laurentiis, awdures, actores a chyflwynydd teledu
*1971 - Richard Armitage, actor
*1973 - Kristen Wiig, actores
*1978 - James Corden, actor
*1983 - Theo Bos, seiclwr trac
*1992 - James Lawrence, pêl-droediwr
*1995 - Dua Lipa, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[James Dickson Innes]]
[bawd|140px|dde|[Michael Collins]]
*1241 - Pab Grigor IX
*1280 - Pab Niclas III
*1485 - Rhisiart III, brenin Lloegr, 32
*1806 - Jean-Honoré Fragonard, arlunydd, 74
*1903 - Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Salisbury, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 73
*1914 - James Dickson Innes, arlunydd, 27
*1922 - Michael Collins, gwleidydd, 31
*1942 - Agnes Meyerhof, arlunydd, 86
*1976 - Juscelino Kubitschek, 73, Arlywydd Brasil
*1978 - Jomo Kenyatta, Prif Weinidog cyntaf Cenia
*1988 - Petra Flemming, arlunydd, 44
*1995 - Rini Leefsma-Nagtegaal, arlunydd, 79
*2003 - Colleen Browning, arlunydd, 85
*2005 - Juliet Pannett, arlunydd, 94
*2006 - Sandra Blow, arlunydd, 80
*2011
**Goiandira do Couto, arlunydd, 95
**Hope Bourne, arlunydd, 90
**Jack Layton, gwleidydd, 61
*2014
**Catherine Serebriakoff, arlunydd, 101
**Lana Azarkh, arlunydd, 91
**Annelies Nelck, arlunydd, 89
**Joan Erbe, arlunydd, 88

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Gwyddelan
*Diwrnod y Faner (Rwsia)

0822
Awst, 22
12 Gorffennaf

**12 Gorffennaf** yw'r cant naw-deg trydydd (193ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (194ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 172 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1543 - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr a Catherine Parr.
* 1941 - Prydain a'r Undeb Sofietaidd yn arwyddo cytundeb i gynorthwyo'i gilydd yn erbyn yr Almaen.
* 1943 - Yr Ail Ryfel Byd: Brwydr Prokhorovka rhwng yr Almaen a'r Undeb Sofietaidd.
* 1975 - Annibyniaeth Sao Tome a Principe.
* 1979 - Annibyniaeth Ciribati.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Buckminster Fuller]]
[bawd|130px|dde|[Gareth Edwards]]
[bawd|130px|dde|[Malala Yousafzai]]
* 1730 - Josiah Wedgwood, crochenydd a dyn busnes (m. 1795)
* 1817 - Henry David Thoreau, athronydd (m. 1862)
* 1819 - Charles Kingsley, awdur (m. 1875)
* 1868 - Olga Cordes, arlunydd (m. 1930)
* 1882 - Eva Klemperer, arlunydd (m. 1951)
* 1884 - Amedeo Modigliani, arlunydd (m. 1920)
* 1895 
**Kirsten Flagstad, cantores opera (m. 1962)
**Buckminster Fuller, pensaer, dylunydd a dyfeisiwr (m. 1983)
**Oscar Hammerstein II, cynhyrchydd theatr (m. 1960)
* 1904 - Pablo Neruda, bardd (m. 1973)
* 1908 - Ursula Schuh, arlunydd (m. 1993)
* 1911 - Susanne Peschke-Schmutzer, arlunydd (m. 1991)
* 1918 - Traute von Kaschnitz, arlunydd (m. 1996)
* 1928 - Kathy Staff, actores (m. 2008)
* 1933 - Brian Cant, actor (m. 2017)
* 1937
**Bill Cosby, actor ac digrifwr
**Lionel Jospin, gwleidydd, Prif Weinidog Ffrainc
* 1943 - Christine McVie, cantores roc (m. 2022)
* 1946 - Robert Fisk, awdur a newyddiadurwr (m. 2020)
* 1947
**Syr Gareth Edwards, chwaraewr rygbi
**Wilko Johnson, cerddor (m. 2022)
* 1948 - Richard Simmons, actor
* 1959 - Tupou VI, brenin Tonga
* 1961 - Masaaki Mori, pêl-droediwr
* 1992 - Eoghan Quigg, canwr pop ac actor
* 1994 - Joseph Devries, canwr
* 1997 - Malala Yousafzai, merch ysgol

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Gertrude Bell]]
[bawd|130px|dde|[Alfred Dreyfus]]
* 1536 - Desiderius Erasmus, athronydd, tua 70
* 1804 - Alexander Hamilton, gwladweinydd, 47
* 1850 - Robert Stevenson, peiriannydd sifil, 78
* 1910 - Charles Rolls, gwneuthurwr ceir ac awyrennwr, 32
* 1924 - Henrietta Ward, arlunydd, 92
* 1926 - Gertrude Bell, llenores, teithwraig ac archaeolegydd, 57
* 1935 - Alfred Dreyfus, swyddog milwrol, 75
* 1949 - Douglas Hyde, Arlywydd Iwerddon, 89
* 1991 - Jeanne Portenart, arlunydd, 80
* 1992 - Elsie Driggs, arlunydd, 94
* 1999 - Bill Owen (William Rowbotham), actor, 85
* 2007
**Nigel Dempster, newyddiadurwr, 65 
**Jane Muus, arlunydd, 88
* 2013 - Alan Whicker, newyddiadurwr a darlledwr, 91
* 2019 - Gwilym Owen, newyddiadurwr, 87
* 2020
**Joanna Cole, awdures, 75 
**Kelly Preston, actores, 57
* 2022 - Joan Lingard, nofelydd, 90

## Gwyliau a chadwraethau
* Dydd Gŵyl Dogfan
* Y Deuddegfed Gogoneddus yng Ngogledd Iwerddon
* Diwrnod Annibyniaeth (Sao Tome a Principe, Ciribati)
* Ail diwrnod o Naadam (Mongolia)

0712
Gorffennaf, 12
24 Awst

**24 Awst** yw'r dau-gant tri-deg chweched (236ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (237fed mewn blynyddoedd naid). Erys 129 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 79 - Ffrwydrad llosgfynydd Vesuvius yn dinistrio trefi Pompeii a Herculaneum.
* 1848 - Y llong "Ocean Monarch", yn llosgi ar y môr ger Bae Colwyn, gan golli 178 o fywydau.
* 1991 - Annibyniaeth Wcráin.
* 2018 - Scott Morrison yn dod yn Brif Weinidog Awstralia.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Dafydd Iwan]]
[bawd|140px|dde|[Stephen Fry]]
*1198 - Alexander II, brenin yr Alban (m. 1249)
*1393 - Arthur III, Dug Llydaw (m. 1458)
*1552 - Lavinia Fontana, arlunydd (m. 1614)
*1759 - William Wilberforce, ymgyrchydd gwrth-gaethwasiaeth (m. 1833)
*1887 - Mariette Lydis, arlunydd (m. 1970)
*1890 - Jean Rhys, nofelydd (m. 1979)
*1899
**Ferhat Abbas, gwleidydd Algereg (m. 1985)
**Albert Claude, gwyddonydd (m. 1983)
**Jorge Luis Borges, llenor (m. 1986)
*1922 - Howard Zinn, hanesydd (m. 2010)
*1926 - Nancy Spero, arlunydd (m. 2009)
*1929 - Yasser Arafat, gwleidydd (m. 2004)
*1932 - Cormac Murphy-O'Connor, cardinal (m. 2017)
*1936 - A. S. Byatt (Fonesig Antonia Susan Duffy), nofelydd a bardd (m. 2023)
*1943 - Dafydd Iwan, canwr gwerin a gwleidydd
*1947 - Paulo Coelho, nofelydd
*1948 - Jean-Michel Jarre, cerddor
*1951 - Oscar Hijuelos, nofelydd (m. 2013)
*1957 - Stephen Fry, digrifwr, ysgrifennwr, actor a nofelydd
*1961 - Jared Harris, actor
*1964 - Dana Gould, actor a digrifwr
*1970 - Guido Alvarenga, pêl-droediwr
*1974 - Takuya Yamada, pêl-droediwr
*1977 - Robert Enke, pêl-droedwr (m. 2009)
*1981 - Fumiko Nakashima, arlunydd
*1986 - Stewart McDonald, gwleidydd
*1988
**Rupert Grint, actor
**Maya Yoshida, pêl-droediwr
*1990 - Elizabeth Debicki, actores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Richard Attenborough]]
*79 - Plinius yr Hynaf, awdur Rhufeinig, 56
*1103 - Magnus III, brenin Norwy, 30
*1791 - Caroline von Keyserling, arlunydd, 63
*1796 - Elisabeth Ziesenis, arlunydd, 52
*1943 - Simone Weil, athronydd, 34
*1967 - Hedwig Pfizenmayer, arlunydd, 77
*2003 - Jadwiga Maziarska, arlunydd, 90
*2006 - Martine Antonie, arlunydd, 97
*2014 - Richard Attenborough, actor a chyfarwydwr, 90
*2018 - Liisa Rautiainen, arlunydd, 98
*2021 - Charlie Watts, cerddor, 80
*2023 - Barbara Rossi, arlunydd, 82

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod annibyniaeth (Wcráin)

0824
Awst, 24
23 Awst

**23 Awst** yw'r dau-gant tri-deg pumed (235ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (236ed mewn blynyddoedd naid). Erys 130 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1328 - Brwydr Kassel
*1813 - Brwydr Grossbeeren
*1833 - Deddf Rhyddfreinio Caethweision yn derbyn cydsyniad brenhinol. Cwblhawyd rhyddfreiniad caethweision yn Ymerodraeth Prydain trwyddi draw erbyn 1 Awst 1838.
*1914 - Dechrau Brwydr Mons
*1948 - Cyfarfod cyntaf Cyngor Eglwysi'r Byd

## Genedigaethau
*688 - Siarl Martel (m. 741)
*1740 - Ifan VI, tsar Rwsia (m. 1764)
*1754 - Louis XVI, brenin Ffrainc (m. 1792)
*1849 - Mary Renard, arlunydd (m. 1925)
*1911 - Natalya Yevgenevna Semper, arlunydd (m. 1995)
*1912
**Gene Kelly, actor, dawnsiwr a chanwr (m. 1996)
**Mildred Wolfe, arlunydd (m. 2009)
*1927 - Dick Bruna, arlunydd ac awdur (m. 2017)
*1929 - Peter Thomson, golffiwr (m. 2018)
*1930 - Michel Rocard, gwleidydd (m. 2016)
*1942
**Michael Elwyn, actor
**Susana Vieira, actores
*1945 - Anthony Crockett, Esgob Bangor (m. 2008)
*1947 - Willy Russell, dramodydd
*1949 - Vicky Leandros, chantores
*1951 - Brenhines Noor o'r Iorddonen
*1958 - Eva Gata, mathemategydd (m. 2018)
*1959 - Jorginho Putinatti, pêl-droediwr
*1965 - Aafke Bennema, arlunydd
*1966 - Alberto Acosta, pêl-droediwr
*1967 - Jim Murphy, gwleidydd
*1968 - Hajime Moriyasu, pêl-droediwr
*1970 - River Phoenix, actor (m. 1993)
*1983 - James Collins, pêl-droediwr
*1984 - Ashley Williams, pêl-droediwr

## Marwolaethau
*93 - Gnaeus Julius Agricola, 53
*1305 - William Wallace, 30, milwr a gwleidydd
*1634 - Tomos Prys, ?70, bardd, milwr a môr-leidr
*1892 - Deodoro da Fonseca, 65, Arlywydd Brasil
*1926 - Rudolph Valentino, 31, actor ffilm
*1958 - Marlow Moss, 69, arlunydd
*1964 - Estella Canziani, 77, arlunydd
*1966 - Irma Stern, 72, arlunydd
*1978 - Yolanda Mohalyi, 69, arlunydd
*2011 - June Wayne, 93, arlunydd
*2014 - Elsa Wiezell, 87, arlunydd

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Mabsant Tudful

0823
Awst, 23
28 Awst

**28 Awst** yw'r dau-gant pedwar-degfed (240fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (241fed mewn blynyddoedd naid). Erys 125 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1963 - Martin Luther King yn traddodi'i araith bwysig *Mae gen i freuddwyd* yn ystod rali hawliau sifil yn Washington, D.C..
*1996 - Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru a Diana, Tywysoges Cymru yn ysgaru.
*2019 - Boris Johnson yn cyhoeddi cynlluniau i ohirio Senedd  y Deyrnas Unedig.
*2020 - Shinzo Abe  yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Prif Weinidog Japan.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Johann Wolfgang von Goethe]]
[bawd|140px|dde|[Wyn Calvin]]
*1592 - George Villiers, Dug Buckingham 1af, gwleidydd a diplomydd (m. 1628)
*1749 - Johann Wolfgang von Goethe, bardd (m. 1832)
*1814 - Sheridan Le Fanu, ysgrifennwr (m. 1873)
*1833 - Syr Edward Burne-Jones, arlunydd (m. 1898)
*1878 - George Whipple, meddyg a patholegydd (m. 1976)
*1899 - Chang Myon, gwleidydd (m. 1966)
*1913 - Robertson Davies, nofelydd a dramodydd (m. 1995)
*1916
**Jack Vance, llenor (m. 2013)
**Helena Jones, athrawes (m. 2018)
*1917 - Jack Kirby, arlunydd llyfrau comics (m. 1994)
*1918 - Natela Iankoschwili, arlunydd (m. 2008)
*1925
**Wyn Calvin, actor a digrifwr (m. 2022)
**Donald O'Connor, actor, dawnsiwr a chanwr († 2003)
*1930 - Windsor Davies, actor (m. 2019)
*1931
**John Shirley-Quirk, canwr (m. 2014)
**Shunichiro Okano, pêl-droediwr (m. 2017)
*1938 - Paul Martin, Prif Weinidog Canada
*1963 - Hanna Kantokorpi, arlunydd
*1969
**Jack Black, actor, digrifwr a cherddor
**Jason Priestley, actor
**Sheryl Sandberg, gwyddonydd
*1982 - LeAnn Rimes, cantores
*1985 - Masahiko Inoha, pêl-droediwr
*1986 - Florence Welch, cantores
*1987 - Daigo Nishi, pêl-droediwr
*1991 - Kyle Massey, actor

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Chadwick Boseman]]
* 388 - Magnus Maximus, Ymerawdwr Rhufain, 53
* 430 - Awstin o Hippo, diwinydd Cristnogol ac athronydd, 75
*1481 - Afonso V, brenin Portiwgal, 49
*1645 - Hugo Grotius, awdur ac athronydd, 62
*1923 - Vilma Lwoff-Parlaghy, arlunydd, 60
*1933 - Cecile Smith de Wentworth, arlunydd, 80
*1942 - Clara Arnheim, arlunydd, 77
*1943 - Boris III, brenin Bwlgaria, 49
*1959 - Bohuslav Martinů, cyfansoddwr, 68
*1987 - John Huston, cyfarwyddydd ffilm ac actor, 81
*2007 - Antonio Puerta, pêl-droediwr, 22
*2010 - Emy Ferjanc, arlunydd, 92
*2015 - Teresa Gorman, gwleidydd, 83
*2020 - Chadwick Boseman, actor, 43

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Neiniau'r Theidiau (Mecsico)

0828
Awst, 28
29 Awst

**29 Awst** yw'r dau-gant pedwar-deg unfed (241fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (242fed mewn blynyddoedd naid). Erys 124 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1526 - Brwydr Mohács rhwng Hwngari a Twrci.

## Genedigaethau 
*1619 - Jean-Baptiste Colbert, gwladweinydd (m. 1683)
*1632 - John Locke, athronydd (m. 1704)
*1780 - Jean Auguste Dominique Ingres, arlunydd (m. 1867)
*1809 - Oliver Wendell Holmes, ysgrifennwr (m. 1894)
*1871 - Albert Lebrun, gwleidydd (m. 1950)
*1907 - Takeo Wakabayashi, pêl-droediwr (m. 1937)
*1915 - Ingrid Bergman, actores (m. 1982)
*1916 - Edith Kramer, arlunydd (m. 2014)
*1920 - Charlie Parker, sacsoffonydd jazz (m. 1955)
*1923 - Richard Attenborough, actor ac chyffarwyddr (m. 2014)
*1924 - Dinah Washington, cantores (m. 1963)
*1936 - John McCain, gwleidydd (m. 2018)
*1942 - Sterling Morrison, gitarydd (m. 1995)
*1947
**Mary Temple Grandin, awdures 
**James Hunt, gyrrwr Fformiwla Un (m. 1993)
*1958 
**Lenny Henry, awdur, digrifwr ac actor
**Michael Jackson, cerddor (m. 2009)
*1959 - Ramón Díaz, pêl-droediwr
*1972 - Kentaro Hayashi, pêl-droediwr
*1993 - Lucas Cruikshank, actor

## Marwolaethau 
*1799 - Pab Piŵs VI, 81
*1849 - Lizinska de Mirbel, arlunydd, 53
*1877 - Brigham Young, arlywydd y Mormoniaid, 76
*1939 - Jessica Dismorr, arlunydd, 54
*1940 - Marcelle Rondenay, arlunydd, 60
*1962 - Georgina de Albuquerque, arlunydd, 77
*1975 - Éamon de Valera, Prif Weinidog Iwerddon, 82
*1982 - Ingrid Bergman, actores, 67
*1989 
**Syr Peter Scott, adarydd, 79
**Eliane Thiollier, arlunydd, 63
*2003 - Dina Bellotti, arlunydd, 90
*2007 - Pierre Messmer, gwleidydd, 91
*2013 - Cliff Morgan, chwaraewr rugby, 83
*2016 - Gene Wilder, actor, 83
*2019 - Nita Engle, arlunydd, 93

## Gwyliau a chadwraethau 
*

0829
Awst, 29
26 Awst

**26 Awst** yw'r dau-gant tri-deg wythfed (238fed ) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (239fed mewn blynyddoedd naid). Erys 127 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1071 - Brwydr Manzikert, rhwng Twrci a Byzantiwm
*1892 - Ffrwydrad Glofa Parc Slip, Tondu, ger Pen-y-bont.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Antoine Lavoisier]]
[bawd|140px|dde|[Albert o Saxe-Coburg-Gotha]]
[bawd|140px|dde|[Katherine Johnson]]
*1676 - Robert Walpole, Prif Weinidog Prydain Fawr (m. 1745)
*1743 - Antoine Lavoisier, cemegydd (m. 1794)
*1819 - Albert o Saxe-Coburg-Gotha (m. 1861)
*1875 - John Buchan, llenor a gwleidydd (m. 1940)
*1880 - Guillaume Apollinaire, bardd (m. 1918)
*1897 - Yun Bo-seon, Arlywydd De Corea (m. 1990)
*1904 - Christopher Isherwood, awdur (m. 1986)
*1906
**Albert Sabin, meddyg a firolegydd (m. 1993)
**Lisel Salzer, arlunydd (m. 2005)
*1909 - Lina Bryans, arlunydd (m. 2000) 
*1910 - Y Fam Teresa, cenhades (m. 1997)
*1918 - Katherine Johnson, gwyddonydd (m. 2020)
*1919 - Ursula Wendorff-Weidt, arlunydd (m. 2000)
*1921 - Ben Bradlee, newyddiadurwr (m. 2014)
*1923 - Wolfgang Sawallisch, arweinydd cerddorfa a phianydd (m. 2013)
*1925 - Ida Barbarigo, arlunydd (m. 2018)
*1935 - Geraldine Ferraro, gwleidydd (m. 2011)
*1936 - Benedict Anderson, gwyddonydd gwleidyddol ac hanesydd (m. 2015)
*1940 - Don LaFontaine, actor ilais (m. 2008)
*1941 - Barbara Ehrenreich, awdures (m. 2022)
*1952 - Michael Jeter, actor (m. 2003)
*1960 - Tina Mion, arlunydd
*1967 - Michael Gove, gwleidydd
*1968 - Chris Boardman, seiclwr
*1970 - Melissa McCarthy, actores
*1971 - Thalia, actores a chantores
*1980 - Macaulay Culkin, actor
*1991 - Dylan O'Brien, actor
*1993 - Keke Palmer, actores
*1997 - Mae Muller, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Anton van Leeuwenhoek]] 
*1723 - Anton van Leeuwenhoek, gwyddonydd, 90
*1850 - Louis Philippe I, 76
*1890 - Alice Havers, arlunydd, 40
*1936 - Lina Bill, arlunydd, 81
*1945 - Franz Werfel, nofelydd, 54
*1953 - Rachel  Barrett, swffraget, 77
*1958 - Ralph Vaughan Williams, cyfansoddwr, 85
*1974 - Charles Lindbergh, awyrennwr, 72
*1976 - Lotte Lehmann, cantores, 88
*1991 - John Petts, arlunydd, 77
*2018
**Ken Sturdy, milwr, 98
**Neil Simon, dramodydd, 91
*2021 - Taffy Owen, beiciwr, 85

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod yr Arwyr a Diwrnod Herero (Namibia)
* Diwrnod Cydraddoldeb Menywod (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod y Ediferwch (Papua Gini Newydd)
**Gwelwch hefyd:**

26 Gorffennaf - 26 Medi -- rhestr dyddiau'r flwyddyn

0826
Awst, 26
30 Awst

**30 Awst** yw'r dau-gant pedwar-deg deufed (242fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (243ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 123 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1813 - Brwydr Kulm
*1914 - Brwydr Tannenberg
*1946 - Creu Rheinland-Pfalz.
*1963 - Lllinell ffôn arbennig rhwng Arlywydd Unol Daleithiau America ac arweinydd yr Undeb Sofietaidd yn cael ei gosod i'w defnyddio rhag camddealltwriaeth adeg argyfwng niwclear.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Mary Shelley]]
[bawd|130px|dde|[Ernest Rutherford]]
*1748 - Jacques-Louis David, arlunydd (m. 1825)
*1797 - Mary Shelley, awdur (m. 1851)
*1852 - Jacobus Henricus van 't Hoff, cemegydd (m. 1911)
*1855 - Evelyn De Morgan, arlunydd (m. 1919)
*1871 - Syr Ernest Rutherford, ffisegydd (m. 1937)
*1884 - Theodor Svedberg, cemegydd (m. 1971)
*1891 - Helene Holzman, arlunydd (m. 1968)
*1893 - Huey Long, gwleidydd (m. 1935)
*1896 - Raymond Massey, actor (m. 1983)
*1908 - Fred MacMurray, actor (m. 1991)
*1911 - Phyllis Bray, arlunydd (m. 1991)
*1912 - Nancy Wake, asiant cudd (m. 2011)
*1915 - Y Dywysoges Lilian, Duges Halland (m. 2013)
*1917 - Denis Healey, gwleidydd (m. 2015)
*1930 - Warren Buffett, dyn busnes
*1939 - John Peel, cyflwynydd radio a theledu (m. 2004)
*1943 - Robert Crumb, arlunydd
*1950 - Antony Gormley, cerflunydd
*1954 - Alexander Lukashenko, Arlywydd Belarws
*1958 - Anna Politkovskaya, newyddiadurwrwraig ac awdures (m. 2006)
*1960 - Ben Bradshaw, gwleidydd
*1972 - Cameron Diaz, actores
*1982 - Andy Roddick, chwaraewr tenis

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Mikhail Gorbachev]]
*1483 - Y brenin Louis XI o Ffrainc, 60
*1842 - Elizabeth Emma Soyer, arlunydd, 29
*1935 - Henri Barbusse, nofelydd, 62
*1977 - Selma Vaz Dias, arlunydd, 65
*1981 - Alice Frey, arlunydd, 86
*1995 - Sterling Morrison, gitarydd, 53
*2003 - Charles Bronson, actor, 81
*2006
**Glenn Ford, actor, 90
**Naguib Mahfouz, llenor, 94
*2010 - Owen Edwards, darlledwr, 76
*2013 - Seamus Heaney, bardd, 74
*2015
**Wes Craven, cyfarwyddwr ffilm, 74
**Oliver Sacks, meddyg ac awdur, 82
*2019 - Valerie Harper, actores, 80
*2022 - Mikhail Gorbachev, gwleidydd a chyn-arlywydd yr Undeb Sofietaidd, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Rhyngwladol y Diflanedig
* Diwrnod Buddugoliaeth (Twrci)
* Diwrnod y Weriniaeth (Tatarstan)

0830
Awst, 30
31 Awst

**31 Awst** yw'r dau-gant pedwar-deg trydydd (243ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (244ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 122 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1957 - Ffederasiwn Malaya yn ennill ei hannibyniaeth oddi wrth Prydain.
*1962 - Annibyniaeth Trinidad a Thobago.
*1991 - Annibyniaeth Cirgistan.
*2016 - Michel Temer yn dod yn Arlywydd Brasil.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Maria Montessori]]
[bawd|130px|dde|[Raymond Williams]]
* 12 - Gaius Caligula, ymerawdwr Rhufain (m. 41)
* 161 - Commodus, ymerawdwr Rhufain (m. 192)
*1811 - Théophile Gautier, bardd (m. 1872)
*1821 - Hermann von Helmholtz, gwyddonydd ac athronydd (m. 1894)
*1834 - Amilcare Ponchielli, cyfansoddwr (m. 1886)
*1870 - Maria Montessori, addysgwr (m. 1952)
*1879
**Alma Mahler, cyfansoddwraig (m. 1964)
**Ida Kerkovius, arlunydd (m. 1970)
*1880 - Wilhelmina, brenhines yr Iseldiroedd (m. 1962)
*1881 - R. T. Jenkins, hanesydd (m. 1964)
*1912 - Ichiji Otani, pêl-droediwr (m. 2007)
*1921 - Raymond Williams, athronydd ac awdur (m. 1988)
*1928 - James Coburn, actor (m. 2002)
*1929 - Osamu Yamaji, pêl-droediwr
*1945
**Gillian Bibby,  cyfansoddwraig, pianydd, awdures ac athrawes (m. 2023)
**Syr Van Morrison, canwr
**Itzhak Perlman, fiolinydd
*1949 - Richard Gere, actor
*1956 - Tsai Ing-wen, Arlywydd Weriniaeth Tsieina
*1970 - Debbie Gibson, cantores
*1971 - Chris Tucker, actor
*1974 - Teruyoshi Ito, pêl-droediwr
*1981 - Dwayne Peel, chwaraewr rygbi
*1982 - Pepe Reina, pêl-droediwr
*1985 - Serena Rossi, actores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Diana, Tywysoges Cymru]]
*651 - Sant Aidan o ynys Matgawdd
*1422 - Harri V, brenin Lloegr, 35
*1568 - Humphrey Lhuyd, hynafieithydd
*1688 - John Bunyan, awdur, 59
*1724 - Luis I, brenin Sbaen, 17
*1772 - Marie-Suzanne Giroust, arlunydd, 38
*1867 - Charles Baudelaire, bardd, 46
*1887 - Annie Cornelia Shaw, arlunydd, 74
*1954 - Amalie Wilke, arlunydd, 78
*1956 - Helvig Kinch, arlunydd, 85
*1969 - Rocky Marciano, paffiwr, 45
*1971 - Dorothea von Philipsborn, arlunydd, 77
*1986 - Henry Moore, arlunydd, 88
*1997 - Diana, Tywysoges Cymru, 36
*1998 - William Moreton Condry, naturiaethwr, 80
*2010 - Laurent Fignon, seiclwr, 50
*2012 - Max Bygraves, canwr, 89
*2013 - Syr David Frost, newyddiadurwr, 74
*2019 - Immanuel Wallerstein, cymdeithasegydd, 88
*2020 - Pranab Mukherjee, Arlywydd India, 84

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Maleisia, Trinidad a Thobago a Cirgistan)

0831
Awst, 31
25 Awst

**25 Awst** yw'r dau-gant tri-deg seithfed (237fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (238fed mewn blynyddoedd naid). Erys 128 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1580 - Brwydr Alcantara, rhwng Sbaen a Phortiwgal
*1825 - Datganiad annibyniaeth Wrwgwái.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Leonard Bernstein]]
[bawd|130px|dde|[Sean Connery]]
[bawd|130px|dde|[Zilda Arns]]
[bawd|130px|dde|[Amy MacDonald]]
*1530 - Ifan IV, tsar Rwsia (m. 1584)
*1707 - Luis I, brenin Sbaen (m. 1724)
*1724 - George Stubbs, arlunydd (m. 1806)
*1744 - Johann Gottfried von Herder, athronydd (m. 1803)
*1841 - Emil Theodor Kocher, meddyg (m. 1917)
*1845 - Ludwig II, brenin Bafaria (m. 1886)
*1850 - Marie Egner, arlunydd (m. 1940)
*1900 - Syr Hans Adolf Krebs, meddyg (m. 1981)
*1910 - Dorothea Tanning, arlunydd (m. 2012)
*1911 - Vo Nguyen Giap, gwleidydd (m. 2013)
*1912 - Erich Honecker, gwleidydd (m. 1994)
*1916
**Frederick Chapman Robbins, meddyg (m. 2003)
**Van Johnson, actor (m. 2008)
*1917 - Mel Ferrer, actor (m. 2008)
*1918
**Leonard Bernstein, cyfansoddwr (m. 1990)
**Nan Cossaar, arlunydd (m. 2009)
*1929 - Roswitha Doerig, arlunydd (m. 2017)
*1930 - Syr Sean Connery, actor (m. 2020)
*1931
**Helen Lucas, arlunydd (m. 2023) 
**Regis Philbin, cyflwynydd, actor a chanwr (m. 2020)
*1932 - Tomohiko Ikoma, pêl-droediwr (m. 2009)
*1933 - Wayne Shorter, sacsoffonydd a chyfansoddwr jazz (m. 2023)
*1934 - Zilda Arns, meddyg (m. 2010)
*1938 - Frederick Forsyth, nofelydd (m. 2025)
*1942 - Howard Jacobson, newyddiadurwr, cyflwynydd teledu ac awdur
*1944 - Conrad Black, dyn busnes
*1949 - Martin Amis, nofelydd (m. 2023)
*1953 - Maurizio Malvestiti, esgob
*1956 - Takeshi Okada, pêl-droediwr
*1958 - Tim Burton, cyfarwyddwr ac ysgrifennwr ffilm
*1961
**Yutaka Ikeuchi, pêl-droediwr
**Billy Ray Cyrus, canwr
**Joanne Whalley, actores
*1967 - Tom Hollander, actor
*1970 - Claudia Schiffer, model ac actores
*1973 - Ryuji Michiki, pêl-droediwr
*1981 - Rachel Bilson, actores
*1987
**Amy MacDonald, cantores
**Blake Lively, actores
*1988 - Alexandra Burke, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[James Watt]]
[bawd|130px|dde|[Neil Armstrong]]
*1192 - Huw III o Burgundy
*1665 - Elisabetta Sirani, arlunydd, 27
*1688 - Henry Morgan, preifatîr
*1692 - Aleijda Wolfsen, arlunydd, 43
*1699 - Y brenin Cristian V o Ddenmarc, 53
*1776 - David Hume, athronydd, 75
*1819 - James Watt, peiriannydd a dyfeisiwr, 83
*1822 - Syr William Herschel, seryddwr, 83
*1867 - Michael Faraday, dyfeisiwr, 75
*1900 - Friedrich Nietzsche, athronydd, 55
*1952 - James Kitchener Davies, bardd, dramodydd a chenedlaetholwr, 50
*1962 - Vally Walter, arlunydd, 85
*1968 - Helene Holzman, arlunydd, 76
*1984 - Truman Capote, awdur, 59
*2000 - Bona, arlunydd, 73
*2001 - Aaliyah, cantores, 22
*2007 - Raymond Barre, gwleidydd, 83
*2009 - Ted Kennedy, gwleidydd, 77
*2010 - Denise Legrix, arlunydd, 100
*2012 - Neil Armstrong, gofodwr, 82
*2016 - Wynona Mulcaster, arlunydd, 101
*2018 - John McCain, gwleidydd, 81

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod annibyniaeth (Wrwgwái)

0825
Awst, 25
27 Awst

**27 Awst** yw'r dau-gant tri-deg nawfed (239fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (240ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 126 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1883 - Llosgfynydd Krakatoa, Indonesia yn ffrwydro.
*1991 - Annibyniaeth Moldofa.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Georg Hegel]]
[bawd|130px|dde|[Lyndon B. Johnson]]
*1630 - Maria van Oosterwijck, arlunydd (m. 1692)
*1770 - Georg Hegel, athronydd (m. 1831)
*1862 - Abram Arkhipov, arlunydd (m. 1930)
*1877 - Charles Rolls, gwneuthurwr ceir ac awyrennwr (m. 1910)
*1890 - Man Ray, arlunydd (m. 1976)
*1899 - C. S. Forester, awdur (m. 1966)
*1908
**Syr Don Bradman, cricedwr (m. 2001)
**Lyndon B. Johnson, Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1973)
**Elen Roger Jones, actores (m. 1999)
*1914 - Eliane Diverly, arlunydd (m. 2012)
*1919 - Dorothy Hood, arlunydd (m. 2000)
*1922 - Fanny Rabel, arlunydd (m. 2008)
*1929 - Ira Levin, nofelydd a dramodydd (m. 2007)
*1932 - Antonia Fraser, awdures
*1952 - Paul Reubens, actor, digrifwr, sgriptiwr a chynhyrchydd ffilm (m. 2023)
*1959 - Jeanette Winterson, awdures
*1960 - Shreyasi Chatterjee, arlunydd
*1965 - Paulo Silas, pêl-droediwr
*1970 - Peter Ebdon, chwaraewr snwcer
*1972
**Rhun ap Iorwerth, gwleidydd 
**Denise Lewis, athletwraig
*1977 - Deco, pêl-droedwr
*1985 - Alexandra Nechita, arlunydd

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Catrin o Ferain]]
*1577 - Tiziano, arlunydd
*1590 - Pab Sixtus V, 68
*1591 - Catrin o Ferain ("Mam Cymru"), tua 57
*1925 - Caroline Kempter, arlunydd, 69
*1930 - Annie Harmon, arlunydd, 75
*1965 - Le Corbusier (Charles-Édouard Jeanneret-Gris), pensaer, 77
*1967 - Brian Epstein, rheolwr y Beatles, 33
*1970 - Annemarie Balden-Wolff, arlunydd, 59
*1975 - Haile Selassie, Ymerawdwr Ethiopia, 83
*1990 - Stevie Ray Vaughan, canwr a chyfansoddwr, 35
*1999 - Jeanne Miles, arlunydd, 80
*2001 - Brita af Klercker, arlunydd, 94
*2018 - Mirka Mora, arlunydd, 90
*2019 - Dawda Jawara, Arlywydd Gambia, 95

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod annibyniaeth (Moldofa)

0827
Awst, 27
Richard Hughes (nofelydd)

Roedd **Richard Hughes** (19 Ebrill 1900 – 28 Ebrill 1976) yn nofelydd a bardd yn yr iaith Saesneg ac yn gymydog i Dylan Thomas ym mhentref Talacharn. Ysgrifennodd hefyd nifer o storiau byrion a dramâu.

Ganwyd yn Walton-on-Thames, Surrey. Gwas sifil oedd ei dad Arthur a ganed ei fam Louisa Grace Warren yn Jamaica. Derbyniodd ei addysg uwchradd yn Ysgol Charterhouse, Godalming, Surrey a graddiodd yng Ngholeg Oriel, Rhydychen yn 1922.

Yn Rhydychen cyfarfu Robert Graves, a chyd-olygodd y ddau gylchgrawn ar farddoniaeth (*Oxford Poetry*) yn 1921. Sgwennodd ddrama fer ''The Sisters' Tragedy* a lwyfanwyd yn Theatr y Royal Court, yn y *West End* yn 1922. Ef hefyd oedd y cyntaf i sgwennu drama radio; comisiynwyd *Danger* gan y BBC a chafodd ei darlledu ar 15 Ionawr 1924. Bu farw yn Nhalsarnau, Gwynedd

## Llyfryddiaeth
**A High Wind in Jamaica* (1929)
**In Hazard*
**The Fox in The Attic*
**The Wooden Shepherdess''

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Oriel, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Pobl o Surrey
Richard Burton

:''Am y fforiwr a'r llenor, gweler Richard Francis Burton.''

Roedd **Richard Burton** (10 Tachwedd 1925 –  5 Awst 1984) yn actor o Bontrhydyfen ger Port Talbot. Ei enw bedydd oedd **Richard Walter Jenkins**; cymerodd yr enw "Burton" ar ôl ei athro Saesneg Philip H. Burton yn Ysgol Ramadeg Aberafan. Fe'i ganwyd ym Mhontrhydyfen. Roedd yn Gymro Cymraeg ac yn falch o'r iaith.

Actiodd ar y radio yn nrama *Brad* Saunders Lewis yn y ddwy iaith. Y cast oedd Emlyn Williams, Sian Phillips a Clifford Evans a'r cynhyrchydd oedd Emyr Humphreys.

Cyhoeddwyd bywgraffiad Cymraeg *Richard Burton Seren Cymru* gan Gethin Mathews yn 2002 gan Wasg Gomer.

Bu farw Burton yn Celigny, Genefa, y Swistir ar 5 Awst 1984.

## Gwragedd
*Sybil Williams (1949–1963) (2 ferch)
*Elizabeth Taylor (1964–1974, 1975–1976)
*Suzy Hunt (1976–1982)
*Sally Hay (ers 1983)

## Plant
*Kate Burton
*Jessica Burton
*Maria Burton

## Ffilmiau
**Now Barabbas* (1949)
**The Last Days of Dolwyn* (1949)
**The Woman with No Name* (1949)
**Waterfront* (1950)
**Green Grow the Rushes* (1951)
**My Cousin Rachel* (1952)
**The Desert Rats* (1953)
**The Robe* (1953)
*''Thursday's Children* (1954) (adroddwr)
**Prince of Players* (1955)
**The Rains of Ranchipur* (1955)
**Alexander the Great* (1956)
**Bitter Victory* (1957)
**Sea Wife* (1957)
**Look Back in Anger* (1958)
**A Midsummer Night's Dream* (1959) (adroddwr)
**Ice Palace* (1960)
**The Bramble Bush* (1960)
**Dylan Thomas* (1962)
**The Longest Day* (1962)
**Cleopatra* (1963)
**The V.I.P.s* (1963)
**Zulu* (1964) (adroddwr)
**Becket* (1964)
**The Night of the Iguana* (1964)
**Hamlet* (1964)
**What's New, Pussycat?* (1965) (Cameo)
**The Sandpiper* (1965)
**The Spy Who Came In from the Cold* (1965)
**Who's Afraid of Virginia Woolf?* (1966)
**The Taming of the Shrew* (1967) (Cynhyrchydd hefyd)
**Doctor Faustus* (1967) (Cyfarwyddwr a chynhyrchydd hefyd)
**The Comedians* (1967)
**Boom* (1968)
**Where Eagles Dare* (1968)
**Candy* (1968)
**Staircase* (1969)
**Anne of the Thousand Days* (1969)
**Under Milk Wood* (1971)
**Bluebeard* (1972)
**The Battle of Sutjeska* (1973)
**The Klansman* (1974)
**Equus* (1977)
**The Wild Geese* (1978)
**1984* (1984)

Adrodd hefyd *Jeff Wayne's Musical Version of The War of the Worlds* (1978).

## Gyrfa lwyfan
**Private Lives* (1983)
**Camelot* (1980)
**Equus* (1970)
**Doctor Faustus* (1966)
**A Poetry Reading* (1964)
**Hamlet* (1964)
**Camelot* (1960)
**Time Remembered* (1957)
**Othello* (1956)
**Henry V* (1955)
**Twelfth Night* (1953)
**The Tempest* (1953)
**King John* (1953)
**Hamlet* (1953)
**Coriolanus* (1953)
**Hamlet* (1953)
**Montserrat* (1952)
**Legend of Lovers* (1951)
**The Tempest* (1951)
**Henry V* (1951)
**Henry IV* (1951)
**The Lady's Not For Burning* (1950)
**A Phoenix Too Frequent* (1950)
**The Boy With A Cart* (1950)
**The Lady's Not For Burning* (1949)
**Castle Anna* (1948)
**Measure for Measure* (1944)
**Druid's Rest'' (1944)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Pobl o Bort Talbot