open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panaji

200px|de|bawd|Lleoliad Panaji (seren) yn Goa

Prifddinas talaith Goa, India yw **Panaji** (Konkaneg: पणजी , IPA: /pɵɳɟĩ/ ). Lleolir ar lannau aber afon Mandovi, yng ngogledd Goa. Mae gan y ddinas boblogaeth o 65,000 (a phoblogaeth metropolitanaidd o 100,000 os cynhwysir y maesdrefi), gan wneud Panaji yn drydedd ddinas fwyaf Goa ar ôl Vasco a Margao.

## Etymoleg 
Ar hyn o bryd, enw swyddogol y ddinas yw Panaji. Yr enw Portiwgaleg, o gyfnod rheolaeth Portiwgal ar Goa, oedd *Pangim*. Gelwir y ddinas yn *Panjim* yn Saesneg. Ers y 1960au mae wedi cael ei sillafu fel Panaji a chaiff ei alw'n Ponnje yn Konkani, prif iaith yr ardal leol.

Categori:Dinasoedd India
Categori:Goa
Thoroughly Modern Millie (sioe gerdd)

Mae ***Thoroughly Modern Millie*** yn sioe gerdd sydd wedi ennill Gwobr Tony. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jeanine Tesori ac ysgrifennwyd y geiriau gan Dick Scanlan. Ysgrifennwyd y llyfr gan Richard Morris a Scanlan. Mae'r ffilm yn seiliedig ar lyfr o 1967 o'r un enw, ac edrydd hanes merch o'r enw Millie Dillmount sy'n symud i Ddinas Efrog Newydd er mwyn priodi am arian yn hytrach nag am gariad, nod hynod o fodern ym 1922. Yn fuan iawn, mae Millie yn ymhyfrydu yn ffordd y *flapper* o fyw ond cwyd problemau pan wrth iddi aros mewn gwesty sy'n eiddo i berchennog cylch o gaethweision yn Tsieina ac maent hwy yn ceisio ei dal.

Categori:Sioeau cerdd 2002
American Beauty (ffilm)

Mae ***American Beauty*** (1999) yn ffilm ddrama wedi'i lleoli yn un o faesdrefi modern America. Mae'r ffilm yn serennu Kevin Spacey ac Annette Bening, a dyma oedd ffilm lawn gyfan cyntaf y llenor Alan Ball a'r cyfarwyddwr Sam Mendes. Bu'r ffilm yn llwyddiannt ysgubol ymhlith y beirniaid ac yn fasnachol a chafodd y pedwar uchod eu henwebu am Wobrau'r Academi, gan ennill cyfanswm o bum gwobr gan gynnwys y Ffilm Orau.

Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau LHDT
Sarah

tua 1581.]]

Cymeriad yn yr Hen Destament a gwraig Abraham oedd **Sarah**, hefyd **Sara** (Hebraeg:  שָׂרָה, *Śārāh*; Arabeg: 'سارة'*, *Sārah''.

Yn draddodiadol, roedd Sarah yn nith i Abraham, merch ei frawd Haran. Symudodd Sarah o Haran i Ganaan gydag Abraham a'i nai Lot  dilynwyr. Yn ddiweddarach symudodd Abraham a Sarah i Mamre yn Hebron.

Roedd Sarah erbyn hyn mewn oed, ond yn dal yn ddi-blant, felly rhoddodd ei morwyn Hagar yn wraig arall i Abraham. Ganwyd mab i Hagar ac Abraham, Ishmael, ond yn ddiweddarach gyrrwyd Hagar ac Ishmael i ffwrdd gan Sarah. Yn draddodiadol, Ishmael yw cyndad yr Arabiaid. Yn ei henaint, cafodd Sarah hefyd fab, Isaac, cyndad yr Iddewon yn ôl traddodiad.

Dywedir i Sarah farw pan oedd tua 127 mlwydd oed, a chael ei chladdu yn Ogof y Patriarchiaid ger Hebron.

Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Merched y Beibl
Y Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru

Sefydlwyd **Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru**, roedd hefyd yn cael ei adnabod fel **y Comisiwn Holtham**, gan Rhodri Morgan (Prif Weinidog Cymru), Ieuan Wyn Jones (Dirprwy Brif Weinidog Cymru a'r Gweinidog dros yr Economi a Thrafnidiaeth) ac Andrew Davies (Y Gweinidog dros Gyllid a Chyflenwi Gwasanaethau Cyhoeddus), o Lywodraeth Cynulliad Cymru. Prif orchwyl y Comisiwn oedd edrych ar y dyraniad presennol o wariant cyhoeddus i Lywodraeth Cymru trwy Fformiwla Barnett, fformiwla sydd wedi cael ei beirniadu sawl gwaith am fod yn annheg i Gymru (gan Blaid Cymru er enghraifft). Gorffennodd y Comisiwn ei waith ym mis Gorffennaf 2010.

Cylch gorchwyl y Comisiwn oedd:

* edrych ar fanteision ac anfanteision y dull a ddefnyddir ar hyn o bryd i ddosbarthu adnoddau gwariant cyhoeddus i Lywodraeth Cynulliad Cymru; a
* chanfod ffyrdd gwahanol o gyllido gan gynnwys y posibilrwydd y gallai Llywodraeth Cynulliad Cymru gael pwerau amrywio trethi yn ogystal â mwy o bwerau benthyg arian.

Aelodau’r Comisiwn oedd:

:Gerald Holtham (Cadeirydd), Partner Rheoli Cadwyn Capital LLP ac Athro Gwadd yn Ysgol Fusnes Caerdydd.

:David Miles, aelod o Bwyllgor Polisi Ariannol Banc Lloegr ac Athro gwadd ym maes Economeg Ariannol yng Ngholeg Imperial Llundain.

:Paul Bernd Spahn, Athro Emeritws ym Mhrifysgol Goethe, Frankfurt am Main a Chynghorydd Macro Gyllid i lywodraethau ledled y byd.

## Amserlen 
Dechreuodd y Comisiwn ei waith yn yr hydref yn 2008 a gyhoeddoedd ei adroddiad cyntaf yng Ngorffennaf 2009 . Trafodwyd yr adroddiad yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru ar 13 Hydref 2009.

Cyhoeddodd ei adroddiad terfynol yng Ngorffennaf 2010.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol y Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru
* Adroddiad cyntaf gan y Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru
*Trafodaeth Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar adroddiad cyntaf y Comisiwn 

* Adroddiad terfynol gan y Comisiwn Annibynnol ar Ariannu a Chyllid i Gymru

Categori:Economi Cymru
Categori:Llywodraeth Cymru
Sam Mendes

Mae **Samuel Alexander Mendes** CBE (ganed 1 Awst 1965) yn gyfarwyddwr ffilm a llwyfan o Loegr. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gynhyrchiad 1998 o *Cabaret* a serennodd Alan Cumming, a'i ffilm gyntaf American Beauty, a enillodd Wobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau.

## Bywyd personol
Priododd Mendes yr actores Brydeinig Kate Winslet yn Anguilla yn y Caribi ar y 24ain o Fai, 2003. Ganwyd eu plentyn cyntaf, Joe Alfie Mendes, ar yr 22ain o Ragfyr, 2003. Mae gan Mendes lys-ferch hefyd, Mia Honey Threapleton, o briodas cyntaf Winslet i'r cyfarwyddwr cynorthwyol Jim Threapleton. Bellach mae'r teulu'n byw yn Ninas Efrog Newydd a Church Westcote Manor, Church Westcote, Swydd Gaerloyw, Lloegr.

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm Iddewig o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Pobl o Berkshire
Ricardo Montalbán

Actor o Fecsico oedd **Ricardo Gonzalo Pedro Montalbán y Merino**, neu **Ricardo Montalbán** (25 Tachwedd 1920 – 14 Ionawr 2009).

Cafodd ei eni yn Ninas Mexico.

## Ffilmiau
**The Kissing Bandit* (1948)
**Across the Wide Missouri* (1951)
**Sayonara* (1957)
**Cheyenne Autumn* (1964)
**Sweet Charity* (1969)
**Escape from the Planet of the Apes* (1971)
**Conquest of the Planet of the Apes* (1972)
**Star Trek II: the Wrath of Khan* (1982)

## Teledu
**Fantasy Island* (1977-84)

Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Actorion ffilm o Fecsico
Categori:Actorion teledu o Fecsico
Afon Shire

Afon ym Malawi a Mosambîc yw **Afon Shire**. Mae'n llifo allan o Lyn Malawi ac yn llifo i mewn i afon Zambezi. Mae ei hyd yn 402&nbsp;km.

O Lyn Malawi, mae afon Shire Uchaf yn llifo i mewn i Lyn Malombe, tra mae afon Shire Isaf yn llifo o Lyn Malombe trwy Barc Cenedlaethol Liwonde i ymuno ag afon Zambezi.

[bawd|dim|250px|Afon Shire ger [Nsanje, Malawi]]

Shire
Shire
Miguel d'Escoto Brockmann

Gwleidydd ac offeiriad o Nicaragwa ac Arlywydd 63edd Sesiwn Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yw'r Tad '''Miguel d'Escoto Brockmann''' (5 Chwefror 1933 – 8 Mehefin 2017).

Ganed yn Los Angeles, Califfornia. Treuliodd Miguel d’Escoto ei blentyndod yn Nicaragwa ond yn 1947 dychwelodd i'r Unol Daleithiau i astudio. Yn 1962 cafodd ei ordeinio yn offeiriad ar ôl cyfnod yn athrofa Gatholig Maryknoll, Efrog Newydd.

Cefnogai'r FSLN (y Sandinistas) yn ei wrthryfel yn erbyn llywodraeth adain dde eithafol yr unben Anastasio Somoza ac yn fuan ar ôl y chwyldro cafodd ei apwyntio'n Weinidog Tramor Nicaragwa.

Yn ôl ei fywgraffiad ar wefan y Cynulliad Cyffredinol, mae wedi cael ei ysbrydoli gan fywyd a gwaith Leo Tolstoy, Gandhi, y Dr. Martin Luther King, a Dorothy Day. Mae'n credu mewn parch at gyfraith ryngwladol a byw yn gytûn, dulliau didrais a chyfiawnder cymdeithasol.

## Dolenni allanol 
*  Bywgraffiad byr ar wefan Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig.

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Gwleidyddion Catholig
Categori:Gwleidyddion o Nicaragwa
Categori:Offeiriaid Catholig o Nicaragwa
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Parc Tredegyr

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Parc Tredegyr** (Saesneg: *Tredegar Park*). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 3,387.

Saif i'r de-orllewin o ganol y ddinas, ar gyrion yr ardal adeiledig. Caiff ei enw o Barc Tredegyr; mae'r plasdy, Plas Tredegyr, ei hun yng nghymuned Coedcernyw. Cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn y parc yma yn 1988 a 2004. Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys stad dai fawr y Dyffryn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Ringland

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Ringland**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 8,470.

Saif y gymuned i'r dwyrain o ganol y ddinas, ar gyrion yr ardal adeiledig. Mae'n cynnwys stadau dai Bishpool a Threberth, yn dyddio o ddiwedd yn 1940au. Ger ffin ddwyreiniol y gymuned, mae ysgol gynradd Gymraeg Casnewydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Howe Circle, Ringland

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Coedcernyw

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Coedcernyw** (Saesneg: *Coedkernew*). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 573.

Saif i'r gorllewin o ddinas Casnewydd, ychydig tu allan i'r ardal adeiledig. Mae'r draffordd M4 yn mynd trwy'r gymuned, a cheir ei chyffordd a'r briffordd A48 yma. Yng ngogledd a gorllewin y gymuned, mae'r boblogaeth yn tyfu fel mae ardal adeiledig y Dyffryn yn ymestyn.

Ceir gweddillion siambr gladdu o'r cyfnod Neolithig ym Mharc Cleppa. Adeilad mwyaf nodedig y gymuned yw Tredegyr, plasdy oedd yn gartref i deulu Morgan o 1660 hyd 1951. Mae'r rhan fwyaf o'r tŷ presennol, sy'n awr yn eiddo Cyngor Sir Casnewydd, yn dyddio o'r cyfnod 1660-1718.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd

Ysgol uwchradd gyfun Gymraeg yn Llangynwyd, Pen-y-bont ar Ogwr yw **Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd**, ar gyfer plant 11 i 18 oed. Sefydlwyd yr ysgol yn 2008, agorodd ar y trydydd o Fedi gyda dim ond 128 o ddisgyblion ym mlwyddyn 7. Mae lle i 850 o ddisgyblion fynychu'r ysgol yn y dyfodol, disgwylir iddi fod yn llawn erbyn 2013. Adeiladwyd yr ysgol ar hen safle rhan o Ysgol Gyfun Maesteg. Cynhaliwyd seremoni agor swyddogol ar 15 Ionawr 2009, roedd Rhodri Morgan ac arweinydd cyngor Sir Pen-y-bont ar Ogwr, Mel Nott yn bresennol.

Mark Jones oedd prifathro cyntaf yr ysgol. Fe fuddsoddwyd dros £2.5 Miliwn i sefydlu a datblygu'r ysgol. Bydd y cynllun tymor hir yn werth £24 miliwn ac yn cael ei redeg am 25 mlynedd gan gonsortiwm Babcock a Brown. Meurig Jones yw'r prifathro cyfredol (2018).

## Manylion am yr Ysgol
* Arwyddair yr ysgol yw "Dysg ... Dawn ... Dyfodol".
* Llysoedd - Garw (coch), Ogwr (glas), Llynfi (gwyrdd)
* Gwisg Ysgol - Gwyrddlas a llwyd 

## Ysgolion cynradd yn nalgylch yr ysgol
* Ysgol Cynwyd Sant, Maesteg
* Ysgol Bro Ogwr, Bracla
* Ysgol y Ferch o'r Sger, Corneli
* Ysgol Cwm Garw, Pontycymer

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan yr Ysgol

Categori:Sefydliadau 2008
Llangynwyd
Llangynwyd
Corneli

Cymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw **Corneli** (Saesneg: *Cornelly*). Mae traffordd yr M4 yn mynd trwyddi. Mae'n cynnwys pentrefi Gogledd Corneli, Corneli Waelod, Cynffig a Mawdlam.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Cefncribwr

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw **Cefncribwr** neu **Cefn Cribwr**. Lleolir tua 5 milltir o ganol tref Pen-y-bont ar Ogwr. Roedd poblogaeth o 1546 yn y pentref yn ystod cyfrifiad 2001.

Lleolir Ysgol Gynradd Cefn Cribwr yn y pentref.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Caeau Cefn Cribwr

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Pen-y-bont ar Ogwr (y DU)
Langstone, Casnewydd

Pentref, cymuned a ward etholiadol ym mwrdeisdref sirol Casnewydd yw **Langstone**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,770.

Saif Langstone i'r dwyrain o ganol dinas Casnewydd, ar gyrion yr ardal adeiledig. Tyfodd y pentref o gwmpas y briffordd A48, yna yn y 1990au adeiladwyd nifer o stadau tai. Heblaw Lanstone ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi bychain Llanbeder, Llandevaud a  Llanfarthin.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Ceir nifer o henebion yma, yn cynnwys gweddillion dau gastell mwnt a beili, ac olion  gwersyll Rhufeinig. Ceir Chwarel Penhow yn y gymuned hefyd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Pentrefi Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Tredegyr

Gallai **Tredegyr** gyfeirio at:
* Plas Tredegyr, cartref teulu teulu Morganiaid Tredegyr, gerllaw Casnewydd
* Parc Tredegyr, cymuned yn ninas Casnewydd

## Gweler hefyd
* Tredegar
----
Tredegar (gwahaniaethu)

Gallai **Tredegar** gyfeirio at:

* Tredegar, tref yn Nghwm Sirhywi, Blaenau Gwent
* Tredegar Newydd, pentref yng Nghwm Rhymni
* Seisnigiad o Tredegyr ger Casnewydd
Ysgol Cwm Garw

Ysgol gynradd Gymraeg ym Mhontycymer, Pen-y-bont ar Ogwr yw **Ysgol Cwm Garw**. Sefydlwyd fel ysgol Gymraeg ym 1988.

Roedd 127 o ddisgyblion yn yr ysgol yn 2004, ac er mai Saesneg yw prif iaith 99% ohonynt, mae'r nifer helaeth dros 5 oed yn rhugl yn y Gymraeg.

Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd.

## Cyfeiriadau
Cwm Garw
Cwm Garw
Categori:Sefydliadau 1988
Gugler

Y **Gugler**, weithiau y **Gügler**, yw'r enw a ddefnyddir am fyddin o farchogion, Ffrengig a Seisnig yn bennaf, a ymosododd ar Alsace a'r Swistir fel hurfilwyr yn cael eu cyflogi gan Enguerrand VII de Coucy yn yr hyn a elwir yn **Rhyfel Gugler** yn 1375. Un o'u harweinwyr oedd Owain Lawgoch. Dywed Barbara Tuchman fod yr enw Gugler yn dod o *Gugle* neu *Gügle*, gair yn Almaeneg y Swistir am gwfl, oherwydd fod y marchogion wedi eu gwisgo ar gyfer y gaeaf.

Yn y cyfnod yma, roedd yr ymladd yn y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Ffrainc a Lloegr wedi peidio dros dro, gan adael llawer o hurfilwyr a marchogion eraill heb gyflogaeth. Cyflogodd De Coucy fyddin ohonynt, i geisio ennill ei etifeddiaeth oddi wrth ei berthnasau Habsburg. Cafodd gefnogaeth Charles V, brenin Ffrainc. Nid oes sicrwydd am faint y fyddin; mae Tuchman yn amcangyfrif ei bod tua 10,000, ond mae dogfen o'r cyfnod o Alsace yn dweud 16,000. Y bwriad oedd cipio Sundgau, Breisgau a sir Ferrette oddi wrth Albrecht III, Dug Awstria a Leopold III, Dug Awstria.

Yn ystod Hydref a Thachwedd 1375, ymosododd y Gugler ar y Sundgau, a dinistriwyd 40 pentref. Gorfodwyd Leopold i encilio i Breisach ar afon Rhein. Ym mis Rhagfyr, croesodd y Gugler fynyddoedd y Jura i ddyffryn Aare. Roedd y fyddin yn dair rhan;  Enguerrand de Coucy yn arwain y brif fyddin, oedd yn abaty St. Urban, Jean de Vienne yn arwain yr ail uned, oedd yn abaty Gottstatt, ac Owain Lawgoch yn arwain y drydedd ran, oedd yn abaty Fraubrunnen. Ymosododd y Gugler ar ran orllewinol yr Aargau, gan ddinistrio trefi Fridau ac Altreu.

Gwrthwynebwyd hwy gan y boblogaeth leol, a'u gorchfygodd ger Buttisholz ar 19 Rhagfyr, gan ladd 300 o farchogion, a ffurfiwyd byddin gan drigolion Bern, a laddodd 300 arall y noson cyn y Nadolig. Ar 27 Rhagfyr, ymosodasant ar fyddin Owain yn abaty Fraubrunnen, a'u gorchfygu. Llwyddodd Owain i ddianc, ond lladdwyd 800 o'r marchogion Gugler.

Erbyn Ionawr 1376 roedd byddin y Gugler wedi dychwelyd i Ffrainc ac ymwahanu. Daeth Enguerrand i gytundeb ag Albrecht III yn 1387, gan dderbyn tiriogaethau Büren a rhan o dref Nidau, ond collodd Nidau ymhen blwyddyn i fyddin Bern a Solothurn. Pan holwyd Enguerrand de Coucy gan y croniclydd Froissart lawer blwyddyn wedyn, gwadodd iddo fod yn y Swistir o gwbl.

Categori:Byddinoedd
Categori:Hanes y Swistir
Fraubrunnen

Pentref a chymuned yng nghanton Bern yn y Swistir yw **Fraubrunnen**. Saif 8&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Burgdorf a 16&nbsp;km i'r gogledd ddwyrain o ddinas Bern, ar yr hen biffordd o Bern i Solothurn. Roedd poblogaeth y gymuned yn 1,741 yn 2007, gyda 95.5% o'r rhain yn siarad Almaeneg fel mamiaith.

Sefydlwyd Abaty Fraubrunnen gan y Sistersiaid yn 1246, a datblygodd yn sefydliad pwysig a chyfoethog. Yn ystod Rhyfel y Gugler yn 1375, llosgwyd yr abaty gan ran o fyddin y Gugler dan Owain Lawgoch. Gorchfygwyd y Gugler gan fyddin Bern yma ar 27 Rhagfyr 1375, ac er i Owain ei hun fedru dianc, lladdwyd 800 o'r marchogion Gugler.

Categori:Bern (canton)
Categori:Pentrefi'r Swistir
John Mortimer

Bargyfreithiwr, dramodydd ac awdur o Loegr oedd **Syr John Clifford Mortimer, CBE, QC** (21 Ebrill 1923 - 16 Ionawr 2009).

Cafodd ei eni yn Hampstead, Llundain, mab y bargyfreithiwr Clifford Mortimer.

## Llyfryddiaeth
### Drama
**The Dock Brief* (1957)
**A Voyage Round My Father* (1963)
**Rumpole of the Bailey* (1975)
### Nofelau
**Charade*
**Like Men Betrayed*

Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Cyfreithwyr o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
OpenOffice.org

bawd|200px|Ciplun o'r dudalen dewis a gynigir i ddefnyddiwr mewn fersiwn a oedd ar gael yn Gymraeg.
Mae **OpenOffice.org** (**OO.o** neu **OOo**), (a adnabyddir fel arfer fel: **OpenOffice**) yn deulu o feddalwedd cyfrifiadurol tebyg iawn i Microsoft Office - a ddosberthir am ddim. Mae'n draws-lwyfanol hefyd ac yn cyd-fynd gyda Fformat OpenDocument (OpenDocument Format (neu ODF)) yr ISO/IEC.

## Hanes a'r Gymraeg
Roedd y teulu hwn o feddalwedd ar gael mewn oddeutu 120 o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg. Y teitl gwreiddiol oedd StarOffice, a ddatblygwyd gan StarDivision ond a werthwyd i Sun Microsystems yn Awst 1999. Cafodd y cod ffynhonnell ei ryddhau yng Ngorffennaf 2000 gyda'r nod o gipio cyfran o farchnad Microsoft Office drwy ei gynnig am ddim i bawb.

Rhyddhawyd y fersiwn Cymraeg ryngwyneb OpenOffice.org 1.1 ym Mehefin 2004, wedi ei gyfieithu gan wirfoddolwyr. Datblygodd yr Uned Technoleg Iaith, Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor wirydd sillafu Cymraeg ar ei gyfer ar yr un pryd. Yn ddiweddarach, creodd David Chan ategyn oedd yn caniatáu newid y rhyngwyneb o'r Gymraeg i'r Saesneg ac yn ôl drwy gyfrwng botwm ar y rhyngwyneb.

Yn 2010, cafodd Sun Microsystems ei brynu gan Oracle a chafodd OpenOffice.org ei drosglwyddo i'r Apache Software Foundation a'i alw'n Apache OpenOffice. Oherwydd anfodlonrwydd gyda natur trwydded Apache, aeth grŵp o ddatblygwyr OpenOffice.org ati i greu the Document Foundation a pharhau i ddatblygu fersiwn o'r meddalwedd dan enw newydd, LibreOffice. Ni pharhawyd i ddatblygu'r rhyngwyneb Cymraeg o dan Apache OpenOffice. Y fersiwn diwethaf o OpenOffice.org i fod ar gael yn Gymraeg oedd 3.2.1, nôl yn 2010. Mae LibreOffice yn parhau i gael ei ddatblygu gyda rhyngwyneb Cymraeg.

### Y gwahanol raglenni cynwysedig
Mae OpenOffice.org yn gasgliad o wahanol raglenni sy'n cydweithio'n agos gyda'i gilydd i ddarparu'r nodweddion sydd i'w cael mewn casgliad arferol o feddalwedd swyddfa:

## Dolenni allanol 
* Saesneg: gwefan swyddogol OpenOffice.org
* Saesneg: Fforwm OpenOffice.org

## Cyfeiriadau
Categori:Meddalwedd
Llan-wern

Pentref, cymuned a ward etholiadol ym mwrdeistref sirol Casnewydd yw **Llan-wern**, hefyd **Llanwern**. Saif ar ffin ddwyreiniol dinas Casnewydd. 

Mae cynllun i adeiladu gorsaf drên yma ar Brif Linell De Cymru fel rhan o Fetro De Cymru. 

## Enw 
Mae dwy ystyr i'r gair 'gwern': y goeden (*alder*) a'r tir gwlyb hwnnw lle mae'n tyfu. Cofnodwyd enw'r pentref yn gyntaf yn 1321 ("Llanwaryn"). 

## Pobl nodedig 
Yn y gymuned yma roedd Llanwern House, cartref David Alfred Thomas, Arglwydd Rhondda. Fe'i dymchwelwyd yn y 1950au. Claddwyd Thomas ym mynwent yr eglwys, ac mae neuadd y pentref yn rhodd ganddo ef. Roedd gan y bardd W.H. Davies gysylltiad a'r pentref hefyd.

## Diwydiant 
Prif nodwedd y gymuned yw hen waith dur Llan-wern, a agorwyd yn 1962; y gwaith dur integredig cyntaf yng ngwledydd Prydain. Rhoddwyd y gorau i gynhyrchu dur yma yn 2001, a'i droi yn ffatri gorffennu. Yn 2004, cyhoeddwyd bwriad i ail-ddatblygu rhan o'r safle. Mae'r safle yn ymestyn i gymuned Trefesgob.

## Gwleidyddiaeth 
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad
Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 333, a phoblogaeth y ward etholiadol yn 3,027.

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Trefesgob, Casnewydd

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Casnewydd yw **Trefesgob**, neu **Llangadwaldr** (neu Llangadwaladr Trefesgob).

Saif i'r dwyrain o ddinas  Casnewydd, yn ward etholiadol Llan-wern. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 2,161.

Saif rhan ddwyreiniol o hen waith dur Llan-wern yn y gymuned hon. Heblaw pentref Trefesgob ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentref mwy Underwood, a adeiladwyd yn y 1960au ar gyfer gweithwyr y gwaith dur.

Roedd yr ardal yn wreiddiol yn faenor eglwysig, a roddwyd i Esgob Llandaf yn y 6g yn ôl Llyfr Llandaf hyd at 1650. Mae olion plas yr esgob i'w weld fel mwnt, ac mae eglwys Sant Cadwaladr yn dyddio o'r 13g. Saif bryngaer o Oes yr Haearn ar ben Allt Chwilgrug.

Ymddangosodd 'Llan Gadwaladr' am y tro cyntaf mewn hen ddogfen yn dyddio'n ôl i 1136 a'r fersiwn Saesneg wedyn yn 1290: 'Bishton Manor of Llankadwder'. Trodd hwn yn 'Bishopiston' yn 1504 a daeth 'Tre Esgob' yn 1566.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Llyfryddiaeth 
* Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, *Dictionary of the Place-Names of Wales* (Gwasg Gomer, 2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Pentrefi Casnewydd
Pen-hw

Pentref, plwyf hanesyddol a chymuned ym mwrdeistref sirol Casnewydd yw **Pen-hw** (Saesneg: *Penhow*). Saif ar ffin ddwyreiniol sir Casnewydd, tuag wyth milltir o ganol y ddinas. Roedd poblogaeth y gymuned yn 726 yn ôl Cyfrifiad y Deyrnas Unedig 2021.

Heblaw pentref bychan Pen-hw ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentref mwy Parc Seymour. Castell Pen-hw yw ei hadeilad mwyaf adnabyddus. Fe'i hadeiladwyd gan Syr Roger de St Maur, un o'r marchogion a oedd yn gysylltiedig ag arglwyddiaeth Striguil a Chastell Cas-gwent. Mae cofnod ei fod ym Mhen-hw erbyn 1129. Yn ddiweddarach, newidiodd y teulu ei enw i Seymour.
chwith|bawd|240px|Y castell a'r eglwys oddeutu 1800.

Ar 19 Gorffennaf 2006, cofnodwyd tymheredd o 34.2°C (93.5°F) ym Mhen-hw, sef y tymheredd uchaf i'w gofnodi hyd hynny yng Nghymru. Ers hynny, mae tymheredd uwch wedi ei gofnodi mewn mannau eraill.

Mae Coetir Pen-hw yn Warchodfa Natur Genedlaethol.

## Tarddiad yr enw 
Mae'n debyg fod ail elfen yr enw yn cynnwys yr Hen Saesneg *hōh*, sef ffurf cyflwr derbyniol neu ddadiol *hō* 'cefnen ymwthiol'. Ceir y cyfnod cyntaf o'r enw oddeutu 1130 yn y ffurf *Penhou*. Ceir y ffurf *pen hw* mewn rhestr Gymraeg o blwyfi Cymru o tua 1566.

## Yr iaith Gymraeg 
Yn ei gyfrol *Wild Wales* (sy'n disgrifio taith trwy Gymru yn 1854), mae George Borrow yn nodi iddo gwrdd â menyw o Ben-hw o'r enw Esther Williams, ychydig i'r dwyrain o Gasnewydd. Dywedodd Esther ei bod yn medru'r Gymraeg a bod hynny'n wir am bawb am o leiaf wyth milltir i'r dwyrain o Gasnewydd. Fodd bynnag, dywedodd merch arall wrth Borrow na allai hi siarad Cymraeg ac mai lleiafrif bychan o bobl yr ardal a oedd yn Gymry Cymraeg. Amcangyfrifai Borrow ei hun fod tua hanner y bobl y bu iddo eu cyfarfod yn y saith neu wyth milltir i'r dwyrain o Gasnewydd yn medru'r iaith.

Mae Cyfrifiad 1891 yn nodi bod nifer fechan o siaradwyr yn y plwyf, ond nid oedd yr un ohonynt wedi eu geni yno.

## Gweler hefyd
*Castell Prin

## Cyfeiriadau 
Categori:Cymunedau Casnewydd

Categori:Pentrefi Casnewydd
Jean III de Grailly

Cadfridog yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Lloegr a Ffrainc oedd **Jean III de Grailly, captal de Buch** (bu farw 7 Medi 1376). Roedd yn gefnder i Gownt Foix, ac yn arweinydd milwrol amlwg, yn cefnogi brenin Lloegr yn erbyn brenin Ffrainc. Ystyriai'r croniclydd Jean Froissart fel esiampl ddelfrydol o sifalri.

Bu ganddo ran bwysig ym muddugoliaeth y Saeson ym Mrwydr Poitiers yn 1356 fel arweinydd y marchogion. Yn 1364 gorchfygwyd ef gan  Bertrand du Guesclin ym Mrwydr Cocherel, a'i gymeryd yn garcharor. Wedi ei ryddhau y flwyddyn ddilynol, ochrodd gyda Charles V, brenin Ffrainc am gyfnod, ond yn fuan newidiodd ei ochr i gefnogi brenin Lloegr eto. Yn 1367 roedd gyda'r Tywysog Du yn Sbaen.

Yn 1372, ymosododd y Ffrancwyr ar La Rochelle, oedd ym meddiant y Saeson. Roedd y Captal yn arwain byddin Seisnig oedd yn ceisio codi'r gwarchae, ond wrth iddo geisio codi'r gwarchae ar Soubise, ymosodwyd ar ei fyddin gan fyddin Ffrengig dan arweiniad Owain Lawgoch, a'i cymerodd ef a Syr Thomas Percy, seneschal Poitou, yn garcharorion. Treuliodd y Captal y gweddill o'i fywyd yn garcharor ym Mharis, gan ei fod yn cael ei ystyried yn rhy beryglus i'w ryddhau.

Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1376
Categori:Cadfridogion o Ffrainc
Categori:Marchogion o Ffrainc
Categori:Milwyr y 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Revolutionary Road (ffilm)

Mae ***Revolutionary Road*** (2008) yn ffilm ddrama Prydeinig-Americanaidd sydd wedi ennill Gwobr Golden Globe. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Sam Mendes ac mae'n serennu Leonardo DiCaprio a Kate Winslet. Ysgrifennwyd y sgript gan Justin Haythe yn seiliedig ar nofel o 1961 o'r un enw gan Richard Yates. Rhyddhawyd y ffilm ar 26 Rhagfyr 2008 mewn sinemau cyfyngedig a rhyddhawyd y ffilm ledled yr Unol Daleithiau ar 23 Ionawr 2009.

## Crynodeb o'r plot
Mae'r ffilm wedi ei gosod ym 1955, ac mae'n adrodd hanes a gobeithion cymeriad Frank (Leonardo DiCaprio) ac April Wheeler (Kate Winslet) sydd wedi troi'u cefnau ar fywyd dinesig er mwyn magu eu plant ym maesdrefi Connecticut, lle maent yn ystyried eu hunain yn wahanol iawn i'w cymdogion ar Ystadau Revolutionary Hill.

Hoffai April fod yn actores ond mae wedi syrffedu ar ei bywyd fel gwraig tŷ swbwrbaidd ac o ganlyniad, mae'n awgrymu i Frank y dylent symud i Baris er mwyn bywiocau eu priodas rhigolaidd. I ddechrau, mae Frank yn hoffi'r syniad am ei fod yntai yn casau ei swydd, ac ymddengys fod eu perthynas yn cael ail-gyfle. Fodd bynnag, pan gaiff godiad cyflog sylweddol yn sgîl ei ddyrchafiad yn Knox Business Machines, mae'n dechrau ail ystyried y syniad o symud. Dechreua yfed yn drwm a chaiff berthynas gydag ysgrifenyddes ifanc o'r swyddfa i ddathlu ei benblwydd yn 30 oed. Ar yr un pryd, caiff April ei pherthynas ei hun gyda'i chymydog Shep Campbell.

Wrth i'r Wheelers geisio rhyddhau eu hunain o'u bywydau undonog, mae eu priodas yn dirywio'n araf nes ei fod yn un cylch diddiwedd o gweryla a chenfigen tra'n ceisio rhoi'r argraff nad oes unrhyw beth o'i le ar eu perthynas. Dim ond John Givings, mab yr asiant tai lleol Helen a'i gwr Howard, sy'n medru gweld beth yn union sy'n digwydd o dan yr wyneb.

## Prif Gast
*Leonardo DiCaprio ..... Frank Wheeler
*Kate Winslet ..... April Wheeler
*Kathy Bates ..... Helen Givings
*Kathryn Hahn ..... Milly Campbell
*David Harbour ..... Shep Campbell
*Michael Shannon ..... John Givings
*Richard Easton ..... Howard Givings
*Zoe Kazan ..... Maureen Grube
*Jay O. Sanders ..... Bart Pollock

## Gwobrau ac Enwebiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau Paramount Vantage
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Kathy Bates

Mae **Kathleen Doyle "Kathy" Bates** (ganed 28 Mehefin 1948) yn actores ffilm a theledu ac yn gyfarwyddwraig llwyfan a theledu o'r Unol Daleithiau. Mae hi wedi ennill Gwobr yr Academi, dwy Golden Globe a gwobr Cymdeithas Actorion Sgrîn ar ddwy achlysur hefyd.

## Ffilmograffiaeth 
### Pynciau Byr 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pobl o Tennessee
Bobby Cohen

Mae **Bobby Cohen** (Ganwyd 8 Ionawr 1970) yn gynhyrchydd ffilmiau o'r Unol Daleithiau sydd wedi gweithio ar ffilmiau megis *The Cider House Rules* a *Memoirs of a Geisha*.

## Ffilmograffiaeth
**The Chancellor Manuscript* (yn cael ei ddatblygu) – uwch gynhyrchydd
**Tokyo Suckerpunch* (yn cael ei ddatblygu) – uwch gynhyrchydd
**Revolutionary Road (ffilm)* (2008) - Producer
**Definitely Maybe* (2008) - uwch gynhyrchydd
**R.V.* (2006) – uwch gynhyrchydd / cynhyrchydd
**Memoirs of a Geisha* (2005) – uwch gynhyrchydd
**Jarhead* (2005) – uwch gynhyrchydd
**Bewitched* (2005) – uwch gynhyrchydd
**Happy Endings* (2005) – cyd-gynhyrchydd
**View from the Top* (2003) – cynhyrchydd
**Bounce* (2000) – cyd-gynhyrchydd
**Down to You* (2000) – uwch gynhyrchydd
**The Cider House Rules* (1999) – uwch gynhyrchydd
**Rounders* (1998) – uwch gynhyrchydd
**54* (1998) – uwch gynhyrchydd

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
The Prisoner

bawd|300px|Plac dwyieithog ar wal ym mhentref Portmeirion yn dathlu recordio *The Prisoner* yno yn y 1960au

Cyfres deledu Brydeinig wedi ei chreu gan ac yn serennu Patrick McGoohan oedd ***The Prisoner***. Ffilmiwyd y gyfres ym Mhortmeirion, ger Penrhyndeudraeth.

Mae'r prif gymeriad, a adnabyddir yn unig fel "Rhif 6", yn gyn-ysbïwr Prydeinig, sydd wedi ymddiswyddo yn sydyn. Yn awr, mae'n cael ei gadw'n garcharor mewn pentref bychan ar lan y môr, lle a adnabyddir yn unig fel "Y Pentref", i geisio darganfod pam ei fod wedi ymddiswyddo. Adnabyddir y person sy'n gyfrifol am y pentref fel "Rhif 2"; nid yw'r pennaeth, "Rhif 1", yn ymddangos. Mae'r gyfres yn dilyn ymdrechon Rhif 6 i ddianc o'r pentref.

Darlledwyd y rhaglen gyntaf am y tro cyntaf yn Llundain ar 29 Medi 1967 ar ATV Midlands. Ysbrydolwyd i gyfres i raddau gan adwaith McGoohan i bentref Portmeirion pan yn ffilmio rhannau o'r gyfres *Danger Man* yno.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu'r 1960au
Patrick McGoohan

Actor Gwyddelig-Americanaidd oedd **Patrick Joseph McGoohan** (19 Mawrth 1928 – 13 Ionawr 2009).

## Ffilmiau
* *The Dam Busters* (1955)
* *The Dark Avenger* (1955)
* *I am a Camera* (1955)
* *High Tide at Noon* (1957)
* *Hell Drivers* (1957)
* *Nor The Moon By Night* (1958)
* *The Gypsy and The Gentleman* (1958)
* *Two Living, One Dead* (1961)
* *Life For Ruth* (1962)
**The Three Lives of Thomasina* (1963)
**The Scarecrow of Romney Marsh* (1963)
**Ice Station Zebra* (1968)
**Silver Streak* (1976)
* *The Moonshine War* (1970)
* *Mary, Queen of Scots* (1971)
* *Brass Target* (1978)
* *Escape From Alcatraz* (1979)
**Scanners* (1981)
* *Kings and Desperate Men* (1984)
* *Baby: Secret of The Lost Legend* (1985)
**Braveheart* (1995)
* *The Phantom* (1996)

### Fel cyfarwyddwr
* *Catch My Soul* (1974)

## Teledu
**Danger Man*
**The Prisoner*

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2009
Alatri

250px|bawd|Alatri

Tref hynafol a chymuned (*comune*) yn rhanbarth Lazio, canolbarth yr Eidal, yw **Alatri**.

Categori:Talaith Frosinone
Categori:Trefi Lazio
Tomas ap Rhodri

Roedd **Tomas ap Rhodri** (c. 1300 - 1363) yn fab i Rhodri ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, ac yn dad i Owain Lawgoch.

## Bywgraffiad
Lladdwyd Llywelyn ym mis Rhagfyr 1282, a dienyddiwyd ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn 1283. Carcharwyd eu plant i gyd am oes. Roedd brawd arall, Owain Goch, yn ôl pob tebyg eisoes wedi marw, gan adael Rhodri fel yr olaf o'r brodyr. Roedd ef wedi gwerthu ei hawl ar ran o deyrnas Gwynedd i'w frawd Llywelyn tua 1270, ac wedi symud i fyw i Loegr.

Thomas ap Rhodri oedd unig fab Rhodri a'i ail wraig, a ganed ef yn Lloegr tua 1300. Priododd ei chwaer, Catrin, i mewn i deulu hen dywysogion Powys Wenwynwyn, yn awr Ieirll Powis. Eifeddodd Thomas diroedd ei dad yn Swydd Gaer a Tatsfield yn Surrey, ond cyfnewidiodd y tiroedd yn Swydd Gaer am diroedd yn  Bidfield, Swydd Gaerloyw a Dinas ym Mechain Is Coed (gogledd Powys). Ymddengys iddo geisio hawlio arglwyddiaeth Llŷn, fel etifedd ei ewythr Owain Goch, ond yn aflwyddiannus. Er mai ef oedd etifedd Teyrnas Gwynedd bellach, nid ymddengys iddo erioed ei hawlio. Priododd wraig o'r enw Cecilia, a ganed iddynt fab, Owain ap Thomas ap Rhodri ap Gruffudd, neu Owain Lawgoch.

## Llinach
Categori:Genedigaethau 1300
Categori:Llinach Aberffraw
Categori:Marwolaethau 1363
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Bertrand du Guesclin

]]

Uchelwr Llydewig a chadfridog Ffrengig yn y Rhyfel Can Mlynedd oedd **Bertrand du Guesclin**, Llydaweg: **Beltram Gwesklin** (c. 1320 - 13 Gorffennaf 1380). Adnabyddid ef fel "Eryr Llydaw", ac roedd yn gyfaill i Owain Lawgoch. Llwyddodd i adennill y rhan fwyaf o Ffrainc o afael brenin Lloegr.

Ganed Bertrand du Guesclin yn Broons, ger Dinan, yn Llydaw. Roedd ei deulu yn fân-uchelwyr Llydewig. Ar ddechrau ei yrfa, roedd yng ngwasanaeth Siarl o Blois yn Rhyfel Olyniaeth Llydaw (1341-1364). Gwnaed ef yn farchog yn 1354. Yn 1356-1357, daeth Du Guesclin i sylw'r Dauphin Charles trwy amddiffyn dinas Roazhon, oedd dan warchae gan y Saeson.

Yn 1364, daeth Charles yn frenin Ffrainc fel Charles V, a gyrrodd Du Guesclin i ymladd yn erbyn Siarl II, brenin Navarra, oedd yn ceisio meddiannu dugiaeth Bwrgwyn. Llwyddodd i orchfygu byddin Navarra dan Jean de Grailly, Captal de Buch ym Mrwydr Cocherel. Ym mis Medi 1364, gorchfygwyd ef a Charles o Blois gan Ioan V, Dug Llydaw a byddin Seisnig dan Syr John Chandos. Lladdwyd Charles a chymerwyd Du Guesclin yn garcharor. Talodd Charles V 100,000 ffranc i'w ryddhau.

Yn 1366 a 1367, bu'n ymladd yn Sbaen; yn llwyddiannus yn 1366, ond cymerwyd ef yn garcharor eto yn 1367, gan orfodi Charles V i dalu i'w ryddhau unwaith eto. Ail-ddechreuodd y rhyfel yn erbyn Lloegr yn 1369, a llwyddodd Du Guesclin i adfeddiannu Poitou a Saintonge, a gyrru'r Saeson o Lydaw rhwng 1370 a 1374. Roedd wedi adfeddiannu'r rhan fwyaf o Ffrainc erbyn iddo farw tra ar ymgyrch yn Chateauneuf-de-Randon yn Languedoc. Claddwyd ef yn Saint-Denis gyda brenhinoedd Ffrainc.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1320
Categori:Marwolaethau 1380
Categori:Llydawyr
Categori:Milwyr
Tonari no Totoro

bawd|dde|Tŷ Satsuki a Mei.
Ffilm animeiddiedig o Japan gan Hayao Miyazaki yw ***Tonari no Totoro*** (Japaneg: となりのトトロ; 1988). Mae'r ffilm yn dilyn hanes dwy ferch athro prifysgol (Satsuki a Mei) a'u perthynas ag ysbryd cyfeillgar mewn ardal wledig, a hynny ar ôl y rhyfel yn Japan. Enillodd y ffilm wobr 'Anime Animage Grand Prix' a Gwobr Ffilmiau Mainichi' ym 1988. Rhyddhawyd y ffilm yn wreiddiol gan *Okuma Japan Communications* yn yr Unol Daleithiau ar fideo (fformat VHS) gyda'r teitl *Fy ffrind Totoro*.

Ailgyhoeddwyd y ffilm gan Walt Disney Pictures ar 7 Mawrth 2006 ac yna fersiwn newydd sbon gan Madman ar 15 Mawrth 2006.

## Cast
## Traciau sain
Cafodd cerddoriaeth *Tonari no Totoro* ei ryddhau yn Japan ar 1 Mai 1988 gan Tokuma Shoten. Mae'r CD yn cynnwys y cerddoriaeth o'r ffilm, wedi'i greu gan Joe Hisaishi. Mae wedi ei ailgyhoeddi o leiaf dwy waith ers hyn. 

Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Japan
Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau ffantasi Japaneg o Japan
Sgiwen (aderyn)

Adar môr o deulu'r **Stercorariidae** yw **sgiwennod**. Maent yn adar eitha mawr a thywyll sy'n debyg i wylanod. Maent yn nythu ar arfordiroedd a thwndra yn rhannau gogleddol a deheuol y byd. Mae eu deiet yn cynnwys pysgod, mamaliaid bach, pryfed, wyau a chywion.
* Sgiwen Chile, *Stercorarius chilensis*
* Sgiwen Pegwn y De, *Stercorarius maccormicki*
* Sgiwen y De, *Stercorarius antarctica*
* Sgiwen Fawr, *Stercorarius skua*
* Sgiwen Frech, *Stercorarius pomarinus*
* Sgiwen y Gogledd, *Stercorarius parasiticus*
* Sgiwen Lostfain,  *Stercorarius longicaudus*

## Cyfeiriadau
*
Charadriiformes

Yr urdd o adar sy'n cynnwys rhydwyr, sgiwennod, gwylanod, môr-wenoliaid a charfilod yw **Charadriiformes**. Mae tua 350 o rywogaethau yn yr urdd. Fe'u ceir ledled y byd, yn enwedig ger dŵr.

[240px|chwith|bawd|[Gwylan Benddu (*Larus ridibundus*)]]
[240px|chwith|bawd|[Pâl|Palod (*Fratercula arctica*)]]
Tŷ-du

bawd|230px|Llyfrgell Tŷ-du

Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Casnewydd yw **Tŷ-du** (Saesneg: *Rogerstone*). Saif yng ngogledd-orllewin y sir, ac mae'n cynnwys rhan o Ddyffryn Ebwy. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 8,807.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Hanes
Erys ychydig o olion Castell Tŷ-du, castell mwnt a beili a adeiladwyd yn nechrau'r 12g gan Roger de Haia. Credir fod enw Saesneg y pentref yn dod o'i enw ef.

Ceir nifer sylweddol o ffatrïoedd yn yr ardal yma. Dymchwelwyd Pwerdy Tŷ-du yn 1991. Ar y ffin rhwng y gymuned yma a chymuned Betws mae 14 llifddor cangen Crymlyn o Gamlas Sir Fynwy. Adeiladwyd y llifddorau hyn yn 1799, ac maent yn codi'r gamlas 51 metr (o ran uchder) ar bellter o 0.8&nbsp;km.

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Tŷ-du

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Pentrefi Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Y Redwig

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Casnewydd, Cymru, yw **Y Redwig** neu **Redwick**. Saif yng ne-ddwyrain y sir, gerllaw aber afon Hafren. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 194.

Mae'r eglwys, sef Eglwys Sant Thomas, yn adeilad nodedig, "gyda'r harddaf o eglwysi Gwastadeddau Gwent" yn ôl *Gwyddoniadur Cymru*, ac mae'r ffenestr ddwyrieiniol yn enghraiift nodedig o'r arddull addurnedig. Mae rhai o'r clychau yn dyddio i tua 1380, a'r bedyddfaen o'r 13g.

Cafwyd hyd i olion adeiladau o Oes yr Efydd ar y traeth gerllaw'r Redwig; pedwar adeilad hirsgwar. Credir eu bod yn arwydd o weithgareddau tymhorol ger y traeth, efallai dod ag anifeiliaid yno i bori.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Pentrefi Casnewydd
Graig, Casnewydd

Cymuned a ward etholiadol yn ninas Casnewydd yw **Graig**. Saif yng nghornel ogledd-orllewinol y sir. Roedd poblogaeth y gymuned, sy'n cynnwys pentrefi Basaleg, Rhiwderyn, Pentre-poeth a Machen Isaf, yn 5,492 yn 2001.

Gerllaw Basaleg mae Gwernyclepa, cartref Ifor Hael, prif noddwr Dafydd ap Gwilym. Arferai eglwys Basaleg, Eglwys Sant Basil, fod yn gell yn perthyn i Abaty ynys Wydrin. Ceir mawsoliwm teulu Morgan, Tredegyr ynddi. Cyn iddynt symud i Dredegyr, roedd y teulu yn byw ym Mhlas Machen, ger Machen Isaf.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Maerun

Cymuned a ward etholiadol yn ninas Casnewydd, Cymru, yw **Maerun** (Saesneg: *Marshfield*). Roedd poblogaeth yn gymuned yn 2001 yn 2,636.

Saif yn ne-orllewin y ddinas, ger ffin yr ardal adeiledig, gyda'r draffordd A48(M) yn ffurfio ei ffin ogleddol. Fe'i hystyrir yn un o ardaloedd mwyaf llewyrchus Casnewydd.

Tua kilometr a hanner i'r gogledd-orllewin saif hen domen mwnt a beili Cas-bach.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Austin

**Austin** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Texas, Unol Daleithiau. Dyma yw'r bedwaredd ddinas fwyaf yn Texas a'r unfed ar ddeg ddinas fwyaf yn yr Unol Daleithiau. Yn ogystal â hyn, Austin oedd y drydedd ddinas a ehangodd gyflymaf yn y wlad rhwng 2000 a 2006. Mae gan Austin boblogaeth o 790,390. Y ddinas yw canolbwynt diwylliannol ac economaidd yr ardal metropolitanaidd Austin–Round Rock gyda phoblogaeth o tua 1.6 miliwn o bobl.

Sefydlwyd yr ardal yn ystod y 1830au ar lannau'r Afon Colorado gan ymgartrefwyr gwyn, a alwodd y pentref yn *Waterloo*. Ym 1839, dewiswyd Waterloo fel prif ddinas Gweriniaeth Texas a oedd newydd gael ei hannibyniaeth. Ail-enwyd y ddinas yn Austin ar ôl Stephen F. Austin. Tyfodd y ddinas trwy gydol y 19g a daeth yn ganolfan ar gyfer y llywodraeth ac addysg wrth i Gapitol Talaith Texas a Phrifysgol Texas gael eu sefydlu yno. Wedi cyfnod o ddiffyg twf ar ôl y Dirwasgiad Mawr parhaodd Austin ei datblygiad i fod yn ddinas a oedd yn ganolbwynt technoleg a busnes.

## Gefeilldrefi Austin 
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas Austin
Sense and Sensibility (ffilm 1995)

Mae ***Sense and Sensibility*** (1995) yn ffilm ddrama Brydeinig a gyfarwyddwyd gan Ang Lee. Mae'r sgript gan Emma Thompson yn seiliedig ar y nofel 1811 o'r un enw gan Jane Austen.

Enillodd Thompson y Wobr Academi am Yr Addasiad Gorau.

## Cast
*Elinor Dashwood - Emma Thompson
*Marianne Dashwood - Kate Winslet
*Mrs Dashwood - Gemma Jones
*Edward Ferrars - Hugh Grant
*Colonel Brandon - Alan Rickman
*Willoughby - Greg Wise
*John Dashwood - James Fleet
*Fanny Dashwood - Harriet Walter
*Lucy Steele - Imogen Stubbs
*Syr John Middleton - Robert Hardy
*Mrs Jennings - Elizabeth Spriggs
*Mr Palmer - Hugh Laurie
*Mrs Palmer - Imelda Staunton

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Ang Lee
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Tony Hart

Arlunydd a chyflwynwr teledu o Loegr oedd **Norman Antony "Tony" Hart** (15 Hydref 1925 - 18 Ionawr 2009).

## Teledu
**Vision On* (1964-1977)
**Take Hart* (1978-1984)
**Hartbeat* (1985-1994)

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Arlunwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2009
Ang Lee

Mae **Ang Lee** (ganed 23 Hydref 1954) yn gyfarwyddwr ffilm o Weriniaeth Tsieina sydd wedi ennill Gwobr yr Academi. Mae'n fwyaf adnabyddus am gyfarwyddo ffilmiau fel *Brokeback Mountain*, (2005) *Wo hu cang long* (2000), *Sense and Sensibility* a *Se, jie* (2007).

## Ffilmograffiaeth
Fel **Cyfarwyddwr**:

Fel **Ysgrifennydd**:
* *Tui shou*  (1992)
* *Xi yan*  (1993)
* *Yin shi nan nu* (1994)
* *Shao nu xiao yu* (1995)

Fel **Actor**:
* *Xi yan*  (1993)
* *Hulk* (2003)
* *Hollywood Chinese* (2007) - ei hun

Fel **Golygydd**:
* *Tui shou*  (1992)
* *Yin shi nan nu*  (1994)

Fel **Cynhyrchydd**:
* *Shao nu xiao yu*  (1995)
* *Wo hu cang long*  (2000)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Tsieina
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1954
Darren Aronofsky

Mae **Darren Aronofsky** (ganed 12 Chwefror 1969 yn Brooklyn, Efrog Newydd) yn gyfarwyddwr, cynhyrchydd a sgriptiwr o'r Unol Daleithiau. Mae Aronofsky wedi dyweddïo i'r actores Seisnig Rachel Weisz. Dechreuodd y ddau ganlyn yn 2002 ac mae ganddynt fab, Henry Chance, a anwyd ar y 31ain o Fai, 2006 yn Ninas Efrog Newydd. Mae'r ddau ohonynt yn byw yn Brooklyn.

## Ffilmograffiaeth 
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Ikiru

Ffilm Japaneaidd o 1952 a gyfarwyddwyd gan Akira Kurosawa yw ***Ikiru*** (Japaneg: 生きる, *"Byw"*). Mae'r ffilm yn serennu Takashi Shimura fel Kanji Watanabe, gwas sifil o Tokyo sy'n ceisio darganfod ystyr i'w fywyd wedi iddo ddarganfod bod ganddo gancr y stumog. Cynhwysodd yr adolygydd Americanaidd Roger Ebert *Ikiru* yn ei gyfrol *The Great Movies*, a dywedodd, "credaf bod hon yn un o'r ychydig o ffilmiau a all ysbrydoli rhywun i fyw ei fywyd tipyn yn wahanol".

## Cast 
* Takashi Shimura fel Kanji Watanabe
* Shinichi Himori fel Kimura
* Haruo Tanaka fel Sakai
* Minoru Chiaki fel Noguchi
* Bokuzen Hidari fel Ohara

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1952
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Akira Kurosawa
Categori:Ffilmiau drama Japaneg o Japan
Categori:Ffilmiau du a gwyn
La Rochelle

Dinas a phorthladd ar arfordir gorllewinol Ffrainc yw **La Rochelle** (neu **Rosiel** gynt). Hi yw prifddinas *département* Charente-Maritime. Gerllaw mae'r Île de Ré, a gysylltir a'r ddinas gan bont a adeiladwyd yn 1988. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 78,000.

Sefydlwyd La Rochelle yn ystod y 10g, a daeth yn harbwr pwysog o'r 12g. Yn 1137, gwnaeth Guillaume X, Dug Aquitaine y ddinas yn borthladd rhydd. Hyd y 15g, La Rochelle oedd y porthladd mwyaf ar arfordir gorllewinol Ffrainc.

Yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd, ymladdwyd Brwydr La Rochelle ar 22 Mehefin 1372. Gorchfygwyd llynges Seisnig gan lynges Ffrainc a Castille, gan ennill rheolaeth ar y môr i Ffrainc. Yn ddiweddarach, daeth La Rochelle yn ganolfan i'r Huguenotiaid o 1568 ymlaen. Gwarchaewyd arni yn 1572-1573 ac eto ym 1627-1628. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd gan yr Almaenwyr ganolfan llongau tanfor yma. La Rochelle oedd y ddinas olaf yn Ffrainc i'r rhyddhau o'u gafael, ar 8 Mai 1945.

## Cyfeiriadau 
Categori:Charente-Maritime
Categori:Cymunedau Charente-Maritime
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol

Darn o is-ddeddfwriaeth sy'n trosglwyddo pwerau penodol o Senedd y Deyrnas Unedig i Gynulliad Cenedlaethol Cymru yw **Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaethol** (GCD).

Categori:Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Categori:Deddfau cyfansoddiadol Cymru
Brenin yn y mynydd

*Motif* mewn chwedloniaeth yw y **brenin yn y mynydd** neu'r **arwr cwsg**. Yr hyn sy'n gyffredin iddynt fel rheol yw fod arwr, hanesyddol neu chwedlonol, yn cysgu mewn ogof dan fynydd. Ryw ddiwrnod, pan fydd yr amser penodedig wedi cyrraedd, neu pan fydd ei wlad mewn perygl dybryd, bydd yn deffro i'w hachub. Mewn rhai fersiynau, mae'r arwr yn cysgu yn rhywle arall; at ynys, dan y môr neu mewn byd goruwchnaturiol. Fe'i gelwir hefyd yn **Sebastianiaeth**, ar ôl Sebastião, brenin Portiwgal, un o'r arwyr y credir y bydd yn dychwelyd.

Casglwyd nifer o'r chwedlau hyn gan y Brodyr Grimm. Un esiampl yw'r chwedl o'r Almaen am yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Ffrederic Barbarossa. Mae Ffrederic yn cysgu mewn ogof dan fynydd y Kyffhäuser. Pan mae'n deffro, mae'n gyrru bachgen i weld a yw'r cigfrain yn dal i hedfan o gylch y mynydd; pan ddiflanna'r cigfrain, bydd yn bryd i Ffrederic godi o'i gwsg.

Ymhlith esiamplau o'r chwedlau hyn mae:

* Cymru: Arthur, Owain Lawgoch, Owain Glyn Dŵr
* Iwerddon: Fionn mac Cumhaill 
* Lloegr: Arthur, Syr Francis Drake
* Ffrainc: Siarlymaen
* Yr Almaen: Siarlymaen, Ffrederic Barbarossa, Harri I yr Adarwr
* Sbaen: Pelayo
* Portiwgal: Sebastião, brenin Portiwgal
* Gwlad Groeg: Cystennin XI Palaiologos, ymerawdwr Bysantaidd
* Hwngari: Matthias Corvinus
* Y Swistir: Gwilym Tell
* Gweriniaeth Tsiec: Sant Wenceslas (Václav) o Bohemia

Categori:Brenhinoedd mytholegol
Categori:Chwedlau'r Oesoedd Canol
Categori:Llên gwerin
Categori:Motiffau
Harfleur

bawd|230px|Yr eglwys a hen dai yn Harfleur

Tref a chymuned ger arfordir gogleddol Ffrainc yw **Harfleur**. Saif yn département Seine-Maritime, yn y Pays de Caux, ger aberoedd afon Seine ac afon Lézarde, a tua 10&nbsp;km i'r dwyrain o Le Havre. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 8,602.

Ar un adeg, roedd Harfleur yn borthladd pwysig iawn. Yn y cyfnod Rhufeinig, adnabyddid ef fel *Caracotinum*, prif borthladd yr hen Calates, ac roedd ffordd Rufeinig yn arwain oddi yma i Troyes. Adeiladwyd muriau'r dref yn 1341-1361. Yn 1415, cipiwyd y dref gan Harri V, brenin Lloegr, ond yn 1435, gwrthryfelodd poblogaeth Caux yn erbyn y Saeson dan arweiniad Jean de Grouchy, a gallasant adfeddiannu Harfleur wedi i 104 o'r trigolion agor pyrth y dref iddynt.

Yn y 16g, decheuodd pwysigrwydd y porthladd leihau, a chymerodd Le Havre ei le fel prif borthladd gogledd-orllewin Ffrainc.

Categori:Cymunedau Seine-Maritime
The Lion King 1½

Ffilm Disney yw ***The Lion King  1½*** (2004). Mae'n ddilyniant i'r ffilmiau *The Lion King* a ''The Lion King II: Simba's Pride''.

Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg