Treth Ar Werth

Mae **treth ar werth** (**TAW**) yn dreth ar drafodion a godir am werthu nwyddau a gwasanaethau. Gelwir hefyd yn 'dreth nwyddau a gwasanaethau' (GST), 'treth defnydd cyffredinol' (GCT). Mae'n dreth defnydd a godir ar y gwerth ychwanegol ar bob cam o gynhyrchu a dosbarthu cynnyrch. Mae TAW yn debyg i, ac yn aml yn cael ei gymharu â, treth gwerthu. Mae TAW yn dreth anuniongyrchol oherwydd nid y defnyddiwr sy'n ysgwyddo baich y dreth yn y pen draw yw'r endid sy'n ei thalu. Mae nwyddau a gwasanaethau penodol fel arfer wedi'u heithrio mewn gwahanol awdurdodaethau.

Mae cynhyrchion sy'n cael eu hallforio i wledydd eraill fel arfer wedi'u heithrio o'r dreth, fel arfer trwy ad-daliad i'r allforiwr. Mae TAW fel arfer yn cael ei gweithredu fel treth ar sail cyrchfan, lle mae'r gyfradd dreth yn seiliedig ar leoliad y cynhyrchydd. Mae TAW yn codi tua un rhan o bump o gyfanswm y refeniw treth ledled y byd ymhlith aelodau'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD). Ym mis Mehefin 2023 roedd 175 o'r 193 o wledydd ag aelodaeth o'r Cenhedloedd Unedig yn defnyddio TAW, gan gynnwys holl aelodau'r OECD ac eithrio'r Unol Daleithiau. Cynigiodd y diwydiannwr Almaenig Wilhelm von Siemens y cysyniad ym 1918. Rhoddwyd yr amrywiad modern o TAW ar waith gyntaf gan Ffrainc yn 1954 yn ei gwladychfa yn yr Arfordir Ifori. Gan asesu bod yr arbrawf yn llwyddiannus, cyflwynodd Ffrainc ef yn ddomestig ym 1958.

## Treth ar werth mewn gwahanol wledydd
### Cymru a'r Deyrnas Unedig
Rhwng Hydref 1940 a Mawrth 1973 roedd gan y DU dreth defnydd o'r enw 'Purchase Tax', a oedd yn cael ei chodi ar gyfraddau gwahanol yn dibynnu ar asesiad o moethusrwydd nwyddau.

Ar 1 Ionawr 1973 ymunodd y DU â'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd ac o ganlyniad disodlwyd Treth Prynu gan Dreth ar Werth ar 1 Ebrill 1973. Gosododd Canghellor y Ceidwadwyr, yr Arglwydd Barber, un gyfradd TAW (10%) ar y rhan fwyaf o nwyddau a gwasanaethau.

Nid oes elfen, eithriad, neu fersiwn Gymreig o'r Taw (fel ceir gyda Treth incwm neu rhai mân drethi eraill. Mae TAW yn dreth Brydeinig ganolog. 

### Yr Undeb Ewropeaidd
Mae rheoliadau cyffredin yr Undeb Ewropeaidd ar gyfer treth ar werth wedi'u nodi yng Nghyfarwyddeb 2006/112/EC. Ymhlith pethau eraill, mae'r gyfarwyddeb yn nodi na all unrhyw aelod-wladwriaeth osod y gyfradd TAW gyffredinol yn is na 15% (Erthygl 97). Mae'r gyfarwyddeb yn caniatáu i aelod-wladwriaethau ddefnyddio hyd at ddwy gyfradd is ar gyfer rhai nwyddau a gwasanaethau penodol (Erthygl 98), ond ni ellir gosod y cyfraddau gostyngol yn is na 5% (Erthygl 99). Dim ond Cyprus a Lwcsembwrg  sy'n manteisio ar opsiwn y gyfarwyddeb i gael cyfradd TAW gyffredinol o 15%. Hwngari sydd â'r gyfradd treth ar werth cyffredinol uchaf yn yr UE, sef 27% (yn 2012). Yn yr Ynysoedd Dedwydd mae'n 7% ac yn Gibraltar 0%, ond mae'r ardaloedd hyn (ac Åland gyda 24%) yn cael eu hystyried y tu allan i'r UE ar gyfer rheolau TAW.

EMae rheoliadau TAW cyffredin yr UE yn golygu y gall unigolion preifat brynu meintiau rhad ac am ddim o nwyddau at eu defnydd eu hunain ledled yr UE (a thalu TAW lleol) wrth deithio neu ar-lein, a dod â nhw adref heb ddatgan na thalu unrhyw TAW na thollau tollau gartref. Nid yw Norwy yn rhan o hyn.

### Yr OECD
Yn yr OECD (Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd; Organisation for Economic Co-operation and Development), mae pob gwlad ac eithrio UDA wedi cyflwyno treth ar werth (yn UDA mae gan lawer o daleithiau dreth gwerthiant). Fodd bynnag, mae'r gyfradd gyffredinol yn amrywio o 5% yng Nghanada i 27% yn Hwngari.

Hyd yn hyn mae treth ar werth wedi'i chyflwyno mewn tua 150 o wledydd ac yn aml mae'n cyfrif am tua 20% o refeniw treth.

## Gweler hefyd
* Trethiant Cymru 

## Dolenni allanol
* A Breif History of VAT cyflwyniad ar-lein ar wefan Taxually
* What is the History of VAT Gwefan Tax Policy Centre

## Cyfeiriadau
Categori:Trethiant
Categori:Economeg