Derwen yr Eidal

Rhywogaeth o dderw gwyn (genws *Quercus* sect. *Quercus* ) sy'n frodorol i dde Ewrop a de-orllewin Asia yw ***Quercus pubescens*** ( cyfystyron *virgiliana* ), a elwir yn gyffredin fel y **dderwen lwyd**, **derw mân-flewog** neu **dderw Eidalaidd** . Fe'i ceir o ogledd Sbaen ( Pyreneaid) a Ffrainc yn y gorllewin i Dwrci a'r Cawcasws yn y Dwyrain.

## Disgrifiad 
bawd| Croestoriad *Quercus pubescens*
Coeden gollddail o faint canolig sy'n tyfu hyd at 20 medr yw *Quercus pubescens* .  Mae coed sy'n tyfu yn y goedwig yn tyfu'n dal, tra bod coed sy'n tyfu'n agored yn datblygu coron eang ac afreolaidd iawn. Maent yn hirhoedlog, am gannoedd o flynyddoedd, ac yn y pen draw yn tyfu'n goed cryf iawn gyda boncyffion hyd at 2 fedr mewn diamedr. Mae coed sy'n tyfu'n agored yn aml yn datblygu sawl boncyff. Mae'r rhisgl yn arw iawn, yn llwyd golau ac wedi'i rannu'n naddion bach. Mae coed mawr yn datblygu rhisgl gwynaidd trwchus iawn wedi'i hollti'n rhychau dwfn, yn debyg i'r dderwen goesynnog ond yn oleuach ei lliw.

Mae'r brigau yn borffor golau neu'n wyn, gyda tomentwm. Mae'r blagur yn fach (3-6 mm)  di-fin, brown golau. Mae'r dail yn lledr fel arfer4-10cm   hir (anaml i 13&nbsp;cm) a 3–6&nbsp;cm o led, fel arfer lletaf y tu hwnt i'r canol. Mae'r dail yn grwpio ar bennau brigau. Mae wyneb y ddeilen uchaf yn wyrdd tywyll a garw, yr iasf yn wyrdd golau. Mae arwyneb y ddeilen wedi'u gorchuddio â mân-flewiach  bach a gollir weithiau mewn dail hŷn erbyn diwedd yr haf. Mae'r dail ifanc sy'n ehangu yn wyn neu'n binc gyda tomentwm meddal iawn. Mae siâp y ddeilen yn amrywiol iawn, wedi'i rannu'n 3-7 pâr o labedau dwfn neu fas, sydd fel arfer yn cael eu rhannu'n ychydig o islobau. Mae'r llabedau fel arfer yn ddi-fin, anaml yn finiog. Mae'r apig fel arfer yn llydan ac yn grwn. Mae gwaelod y ddeilen yn siâp calon, yn grwn yn eang neu weithiau'n bigfain. Mae'r petioles yn 4-15&nbsp;mm (anaml i 22&nbsp;mm) hir, cryf a glasoed. Mae'r dail yn barhaus yn hwyr yn yr hydref, gan aros yn wyrdd hyd at ddechrau'r gaeaf. Yn y pen draw, maen nhw'n troi frowngoch neu'n frown ac yn cwympo i ffwrdd.

Mae mes *Quercus pubescens* yn frown golau i felyn, 8-20&nbsp;mm o hyd, fel arfer yn denau ac yn bigfain. Mae'r cwpanau mes yn llwyd golau i bron yn wyn, gyda graddfeydd pigfain, gorgyffwrdd, wedi'u gorchuddio â tomentwm. Mae coesyn y fes yn drwchus ac yn glasoed, hyd at 2&nbsp;cm o hyd. Mae'r mes fel arfer yn digwydd mewn grwpiau o 2-5 ar yr un coesyn.

## Isrywogaeth 
Derbynnir tri isrywogaeth gan *Flora Europaea* :

* *Quercus pubescens* subsp. *pubescens* – canol a de Ewrop.
* *Quercus pubescens* subsp. *anatolica* O.Schwarz – de-orllewin Asia, de-ddwyrain Ewrop.
* *Quercus pubescens* subsp. *palensis* (Palassou) O.Schwarz – gogledd Sbaen, Pyrenees.

## Cynefin 
Mae derw'r Eidal fel arfer yn tyfu mewn priddoedd sych, llawn calch . Mae'n rhywogaethau is-Môr y Canoldir, sy'n tyfu o'r arfordir yn ddwfn i fewn i'r cyfandir. Mae ar ei orau o fewn hinsoddau trosiannol Môr y Canoldir - cefnforol, a nodweddir gan hafau cynnes i boeth, sych a gaeafau oer (er nad yn ysgafn) gyda digon o wlybaniaeth.

## Cyfeiriadau 
* Flora Europaea: *Quercus pubescens*
* Bean, WJ (1976). *Coed a llwyni yn wydn yn Ynysoedd Prydain* 8fed arg. , diwygiedig. John Murray.
* Rushforth, K. (1999). *Coed Prydain ac Ewrop* . HarperCollins .
* (in French) Chênes: *Quercus pubescens*
* *Quercus pubescens* a *Quercus virgiliana* - gwybodaeth, unedau cadwraeth genetig ac adnoddau cysylltiedig. Rhaglen Adnoddau Genetig Coedwig Ewropeaidd (EUFORGEN)
Categori:Coed Ewrop
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN