open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arthur Deakin

Undebwr llafur o Loegr oedd **Arthur Deakin (CBE)**  (11 Tachwedd 1890 - 1 Mai 1955).

Cafodd ei eni yn Royal Sutton Coldfield yn 1890. Roedd Deakin yn undebwr blaenllaw, a daliodd sawl swydd ar bwyllgorau cyrff cyhoeddus.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys CBE.

## Cyfeiriadau
*Arthur Deakin - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Arthur Deakin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1955
Charles James Jackson

Casglwr a dyn busnes o Gymru oedd **Charles James Jackson**  (2 Mai 1849 - 23 Ebrill 1923).

Cafodd ei eni yn Nhrefynwy yn 1849 a bu farw yn Llundain. Roedd Jackson yn ŵr busnes llwyddiannus, ac fe'i cofir am ei gasgliad gwerthfawr o lwyau, sydd nawr yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

## Cyfeiriadau
*Charles James Jackson - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Alice Matilda Langland Williams

Awdur o Gymru oedd **Alice Matilda Langland Williams**  (4 Hydref 1867 - 28 Hydref 1950).

Fe'i ganed yn Ystum Llwynarth yn 1867. Cofir Williams yn bennaf am ei gwaith yn hybu'r Gymraeg a Chymreictod, a'i chefnogaeth i fudiadau Cymreig a Cheltaidd.

## Cyfeiriadau
*Alice Matilda Langland Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Norris

Ysgythrwr o Loegr oedd **Charles Norris**  (24 Awst 1779 - 16 Hydref 1858).

Cafodd ei eni yn Marylebone yn 1779 a bu farw yn Ninbych-y-pysgod. Cofir Norris am fod yn arlunydd, ac yn arbennig am ei ddarluniau o sir Benfro.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Eglwys Crist, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Charles Norris - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Charles Norris - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Ysgythrwyr
Maurice Turnbull

Chwaraewr rygbi'r undeb a chricedwr o Gymru oedd **Maurice Turnbull**  (16 Mawrth 1906 - 5 Awst 1944).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd yn 1906 a bu farw yn Montchamp. Cofir Turnbull fel yw'r unig ŵr i chwarae criced mewn Gêm Brawf i Loegr a rygbi rhyngwladol i Gymru.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cricedwr y Flwyddyn a gwobr Wisden.

## Cyfeiriadau
*Maurice Turnbull - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cricedwyr o Gymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1944

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Cyril Fox

Anthropolegydd ac archeolegydd o Loegr oedd **Cyril Fox**  (16 Rhagfyr 1882 - 5 Ionawr 1967).

Cafodd ei eni yn Chippenham yn 1882. Cofir Fox am ei waith ym myd archaeoleg, a bu hefyd yn gyfarwyddwr Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Addysgwyd ef yn Christ's Hospital.

## Cyfeiriadau
*Cyril Fox - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Cyril Fox - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Anthropolegwyr o Loegr
David Evans (cerddor)

Cerddor ac awdur o Gymru oedd **David Evans**  (1705 - 1788).

Cafodd ei eni yn Llangynyw yn 1705. Cofir Evans am ei gyfraniad i ysgolheictod.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1705
Categori:Marwolaethau 1788
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Evans (cricedwr)

Cricedwr o Gymru oedd **David Evans**  (27 Gorffennaf 1933 - 25 Mawrth 1990).

Cafodd ei eni yn Lambeth yn 1933 a bu farw yng Nghwm-pen-graig. Cofir am Evans fel cricedwr, yn bennaf fel un o wicedwyr gorau Pencampwriaeth y Siroedd.

## Cyfeiriadau
*David Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Cricedwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Jones (Welsh Freeholder)

Bargyfreithiwr ac awdur o Gymru oedd **David Jones**  (1765 - 1816).

Cafodd ei eni yn Llanymddyfri yn 1765. Roedd Jones yn gyfrifol am gyhoeddi nifer o bamffledi o blaid rhyddid gwleidyddol a chrefyddol.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Gonville a Caius, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*David Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

*David Jones - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Gonville a Caius, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1765
Categori:Marwolaethau 1816
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Davies (crefyddwr)

Crefyddwr ac awdur o Gymru oedd **David Davies**  (1742 - 6 Chwefror 1819).

Cafodd ei eni ym Machynlleth yn 1742. Cofir Evans yn bennaf am ei gyfrol *The Case of Labourers* a gyhoeddwyd yn 1795.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

*David Davies - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Lewis (clerigwr)

Clerigwr o Gymru oedd **David Lewis**  (1760 - 28 Gorffennaf 1850).

Cafodd ei eni yn Abergwili yn 1760. Bu Lewis yn reithor ac yn hyrwyddwr eisteddfodau yng Nghaerfyrddin.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Lewis - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1760
Categori:Marwolaethau 1850

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Christopher Bassett

Roedd **Christopher Bassett** (27 Chwefror 1752 - 8 Chwefror 1784) yn offeiriad Anglicanaidd oedd yn weithgar gyda chychwyniad Methodistiaeth yng Nghymru.
## Cefndir
Ganwyd Basset yn Aberddawan, ym mhlwyf Pen-marc, sir Forgannwg, yn ail fab i Christopher Bassett  ac Alice ei wraig. Roedd ei deulu yn un weddol barchus a bonheddig, yn hanu o deulu Normanaidd a oedd wedi priodi a theuluoedd uchelwyr Cymreig Morgannwg. Cafodd ei fedyddio yn Eglwys Pen-Marc ar 27 Chwefror,  1752. Roedd ei rieni yn Fethodistiaid, ac yn aelodau o seiat Aberddawan, wedi dod dan ddylanwad weinidogaeth.

Wedi ymadael a'r ysgol cafodd cynnig rhan o ystâd ei dad i'w drin ar gyfer ei fywoliaeth. Gwrthododd y cynnig, gan fod ei bryd ar fynd i offeiriadaeth yr Eglwys. I baratoi at ei weinidogaeth aeth i Goleg yr Iesu, Rhydychen. Graddiodd BA ym 1772 a MA ym 1775.

## Gyrfa
Wedi graddio o'r brifysgol cafodd ei ordeinio'n offeiriad gan Esgob Llundain. Fe'i penodwyd yn giwrad i'r Offeiriad efengylaidd enwog William Romaine yn St. Ann's, Blackfriars, Llundain. Yn ogystal â'i weinidogaeth yn Blackfriars cafodd ei ethol yn ddarlithydd rheolaidd yn Eglwys St. Ethelburga, Llundain lle fu yn darlithio ar bynciau efengylaidd.

Torrodd iechyd Basssett a dychwelodd i Gymru tua 1778, er mwyn ceisio adferiad. Cafodd ei benodi yn giwrad Sain Ffagan. Roedd gan y Methodistiaid seiat yn Sain Ffagan oedd wedi dechrau gwanychu. Ymgymerodd ef ofalaeth am y seiat, gan lwyddo i adfywhau'r achos. Bu'n mynd ar deithiau pregethu ac i gynghori mewn seiadau eraill y cylch. Ni fu yn hir yn Sain Ffagan, mae'n debyg ei fod wedi ymadael o'i wirfodd. Ceisiodd ei dad i ddefnyddio ei ddylanwad fel tirfeddiannwr a'i gysylltiadau â phobl fonheddig eraill yr ardal i gael bywoliaeth eglwys iddo, ond methiant bu pob ymgais. Parhaodd er hynny i weithio i achos y Methodistiaid gan deithio trwy Grymu i bregethu. Tua 1781 cafodd ei benodi yn giwrad eto ym Mhorthceri, ger gartref ei dad.

Canwyd marwnadau iddo gan William Williams, Pantycelyn a John Williams, Sain Tathan. Ysgrifennwyd cofiant byr iddo ar ffurf *Llythyr oddi wrth Dafydd ab Ioan  y Pererin at Ioan ab Gwilim y Prydydd*. Dafydd ab Ioan oedd David Jones Llan-gan ac Ioan ab Gwilym oedd John Williams, Sain Tathan.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1753
Categori:Marwolaethau 1784
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
David Maurice

Cyfieithydd o Gymru oedd **David Maurice**  (1626 - 1702).

Cafodd ei eni yn Sir Ddinbych yn 1626. Cofir Maurice am fod yn offeiriad, a hefyd am gyhoeddi nifer o gyfieithiadau i'r Gymraeg, gan gynnwys gwaith Theophilus Dorrington.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Maurice - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1626
Categori:Marwolaethau 1702

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Lewis (bardd)

Llenor o Gymru oedd **David Lewis**  (1682 - 1 Ebrill 1760). Fe'i cofir fel bardd a dramodydd.

Cafodd ei eni yn Llanddewi Efelffre yn 1682. 

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Lewis - Y Bywgraffiadur Cymreig

*David Lewis - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1682
Categori:Marwolaethau 1760
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Parry

Ysgolhaig o Gymru oedd **David Parry**  (1682 - 1 Rhagfyr 1714).

Cafodd ei eni yn Aberteifi yn 1682. Cofir Parry am iddo fod yn geidawd Amgueddfa'r Ashmolean yn Rhydychen.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*David Parry - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1682
Categori:Marwolaethau 1714
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
David Rocyn-Jones

Meddyg teulu o Gymru oedd **David Rocyn-Jones (CBE)**  (16 Tachwedd 1862 - 30 Ebrill 1953).

Cafodd ei eni yn Rhymni yn 1862. Cofir Rocyn-Jones yn bennaf am ei gyfraniad i wasanaethau meddygol ataliol yn Sir Fynwy, a hefyd am ei wasanaeth i Undeb Rygbi Cymru.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin a Phrifysgol Caerdydd. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys CBE.

## Cyfeiriadau
*David Rocyn-Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Meddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Thomas (metelegwr)

Metelegwr o Gymru oedd **David Thomas**  (3 Tachwedd 1794 - 20 Mehefin 1882).

Cafodd ei eni yn Llangatwg yn 1794 a bu farw yn Catasauqua. Cofir Thomas fel un o arleoswyr y diwydiant haearn yn U.D.A.

Delwedd:Residence of David Thomas (Welsh Industrialist) - History of the Lehigh Valley p 286.png|Cartref Thomas yn Nyffryn Lehigh
Delwedd:David Thomas Iron Works, from History of the Lehigh Valley, published 1914.png|Gwaith haearn *Thomas Iron Works*, UDA

## Cyfeiriadau
*David Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig
*David Thomas - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
David Walter Thomas

Cenhadwr o Gymru oedd **David Thomas**  (26 Hydref 1829 - 27 Rhagfyr 1905).

Cafodd ei eni yn Llanbedr Pont Steffan yn 1829. Cofir Thomas yn bennaf am ei ymdrechion i sefydlu'r eglwys Gymraeg gyntaf yn y Wladfa, ac am gyhoeddi nifer o'i bregethau.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Cenhadon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Evans (cyfansoddwr)

Cyfansoddwr o Gymru oedd **David Evans**  (6 Chwefror 1874 - 17 Mai 1948).

Cafodd ei eni yn Resolfen yn 1874 a bu farw yn Rhosllannerchrugog. Cofir Evans am ei ddylanwad dwfn ar gerddoriaeth Cymru.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caerdydd.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*David Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Thomas (Dewi Hefin)

Bardd o Gymru oedd **David Thomas**  (4 Mehefin 1828 - 9 Mawrth 1909).

Cafodd ei eni yn Llanwenog yn 1828 yn fab i John Thomas (saer) a Margaret ei wraig. Cafodd ei fedyddio yn Eglwys Llanwenog ar 2 Ionawr 1829 . Cofir Thomas yn bennaf am ei gyfraniadau I gyfnodolion Cymreig ei gyfnod, ac am gyhoeddi pedair cyfrol o farddoniaeth:

* *Y Blodau* (1854)
* *Blodau Hefin* (1859)
* ''Blodau'r Awen* (1866)
* *Blodau Hefin'' (1883).

Am nifer o flynyddoedd bu'n athro a phrifathro nifer o ysgolion yng Ngheredigion ac mae llawer o enwogion Sir Aberteifi yn ddyledus iawn i'w hyfforddiant cyn i ysgolion bwrdd ddod i fodolaeth.

Cafodd Dewi Hefin a Mary ei wraig 6 o blant, merch a phum mab. Roedd dau o'r meibion yn feistri ysgol, un yn glerigwr, un arall yn arolygydd ysgol, a'r pumed yn dilledydd.

## Cyfeiriadau
*David Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Mary Williams

Ysgolhaig ac athro o Gymru oedd **Mary Williams**  (26 Mehefin 1887 - 17 Hydref 1977).

Fe'i ganed yn Aberystwyth yn 1887 a bu farw yn Aberystwyth. Cofir Williams yn bennaf am ei chyfraniad I ysgolheictod Ffrengig, ac fe'i anrhydeddwyd gan Lywodraeth Ffrainc am ei gwaith.

Fe'i haddysgwyd yn Eglwys-goleg Gogledd Llundain.

## Cyfeiriadau
*Mary Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Williams (athro)

Athro o Gymru oedd **David Williams**  (1709 - 5 Ebrill 1784).

Cafodd ei eni yng Nghaerffili yn 1709. Cofir Williams am fod yn weinidog blaenllaw gyda'r Annibynwyr.

## Cyfeiriadau
*David Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1709
Categori:Marwolaethau 1784
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Owen (cyfieithydd)

Cyfieithydd o Gymru oedd **Edward Owen**  (1728 - 5 Ebrill 1807).

Cafodd ei eni yn Llangurig yn 1728. Cofir am Owen fel ysgolfeistr a chlerigwr.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n pennaeth ysgol.

## Cyfeiriadau
*Edward Owen - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Edward Owen - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1728
Categori:Marwolaethau 1807
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Edward Edwards (ysgolhaig)

Ysgolhaig, clerigwr ac offeiriad o Gymru oedd **Edward Edwards**  (1726 - 2 Medi 1783).

Cafodd ei eni yn Talgarth, Sir Feirionnydd, yn 1726. Bu Edwards yn aelod o'r Cymmrodorion ac roedd yn gyfail i'r geiriadurwr Seisnig Samuel Johnson.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Edward Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1726
Categori:Marwolaethau 1783
Categori:Academyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl o Sir Feirionnydd
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Erasmus Lewes

Clerigwr o Gymru oedd **Erasmus Lewes**  (1663 - 19 Chwefror 1745).

Cafodd ei eni yn Llangunllo yn 1663. Bu Lewes yn rheithor Betws Bledrws ac yn ficer Llanbedr Pont Steffan.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Erasmus Lewes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1663
Categori:Marwolaethau 1745

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Erasmus Saunders

Offeiriad o Gymru oedd **Erasmus Saunders**  (1670 - 1 Mehefin 1724).

Cafodd ei eni yng Nghlydau yn 1670. Cofir Saunders yn bennaf am ei lyfr 'A View of the State of Religion in the Diocese of S. Davids' a gyhoeddwyd yn 1721.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Erasmus Saunders - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Erasmus Saunders - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1670
Categori:Marwolaethau 1724
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ezer Griffiths

Ffisegydd o Gymru oedd **Ezer Griffiths**  (27 Tachwedd 1888 - 14 Chwefror 1962).

Cafodd ei eni yn Aberdâr yn 1888. Cofir Griffiths am ei yrfa yn y Labordy Ffisegol Cenedlaethol, lle bu'n astudio ac yn ceisio datrys problemau'n ymwneud â gwres.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caerdydd. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol a OBE.

## Cyfeiriadau
*Ezer Griffiths - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Ezer Griffiths - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Ffisegwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Francis Gwyn

Gwleidydd o Gymru oedd **Francis Gwyn**  (1648 - 14 Mehefin 1734).

Cafodd ei eni yn Combe Florey yn 1648. Cofir Gwyn am fod yn wleidydd, a bu'n Ysgrifennydd Rhyfel am y cyfnod 1713-4.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr ac yn aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon. Roedd hefyd yn aelod o Senedd y Brenhinwyr.

## Cyfeiriadau
*Francis Gwyn - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Francis Gwyn - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1648
Categori:Marwolaethau 1734
Categori:Gwleidyddion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edmund Meyrick

Clerigwr o Gymru oedd **Edmund Meyrick**  (11 Mehefin 1636 - 24 Ebrill 1713).

Cafodd ei eni yn Llandderfel yn 1636. Cofir Meyrick yn bennaf am agor ysgol elusennol yng Nghaerfyrddin, ac am adael arian yn ei ewyllys i sefydlu ysgol yn y Bala.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Edmund Meyrick - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1636
Categori:Marwolaethau 1713
Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Dewi Morgan

Newyddiadurwr a bardd o Gymru oedd **Dewi Morgan**  (21 Rhagfyr 1877 - 1 Ebrill 1971).

Cafodd ei eni yn Nôl-y-bont, Ceredigion, yn 1877 a bu farw yng Ngheredigion. Cofir Morgan yn bennaf am ennill cadair Eisteddfod Pwllheli yn 1925.

Roedd yn dad i'r gwleidydd Elystan Morgan (1932–2021).

## Cyfeiriadau
*Dewi Morgan - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Prifeirdd
E. D. Jones

Llyfrgellydd o Gymru oedd **E. D. Jones**  (6 Rhagfyr 1903 - 7 Mawrth 1987).

Cafodd ei eni yn Llangeitho yn 1903 a bu farw yn Aberystwyth. Cofir Jones yn bennaf am fod yn Lyfrgellydd Cenedlaethol Cymru.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*E. D. Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Llyfrgellwyr o Gymru
Categori:Pobl a aned yng Ngheredigion
Categori:Pobl fu farw yn Aberystwyth

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Gareth Walters

Athro celf a chyfansoddwr o Gymru oedd **Gareth Walters**  (27 Rhagfyr 1928 - 31 Mai 2012).

Cafodd ei eni yn Abertawe yn 1928 a bu farw yn Surrey. Cofir Walters yn bennaf am gyfansoddi, a'i waith mwyaf adnabyddus yw ei 'Divertimento for string orchestra' a gyfansoddwyd yn1960.

Addysgwyd ef yn yr Academi Gerddoriaeth Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Gareth Walters - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Evan Griffiths

Geiriadurwr, gweinidog, llyfrwerthwr ac argraffydd o Gymru oedd **Evan Griffiths**  (8 Ionawr 1795 - 31 Awst 1873).

Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn 1795. Cofir Griffiths am gyhoeddi nifer o gyfrolau, gan gynnyws ei gyfieithiad I'r Gymraeg o esboniad Mathew Henry.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Evan Griffiths - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Evan Griffiths - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Geiriadurwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1873

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Griffith Hartwell Jones

Ysgolhaig clasurol, clerigwr a hanesydd o Gymru oedd **Griffith Hartwell Jones**  (16 Ebrill 1859 - 27 Mai 1944).

Cafodd ei eni yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant yn 1859. Cofir Hartwell Jones yn bennaf fel hanesydd ac ysgolhaig, a bu'n gadeirydd Cyngor Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion am 20 mlynedd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Griffith Hartwell Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Ysgolheigion Cymraeg

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Griffith Powell

Athronydd o Gymru oedd **Griffith Powell**  (1561 - 15 Mehefin 1620).

Cafodd ei eni yn Llansawel yn 1561. Cofir Powell am fod yn brifathro Coleg Iesu, Rhydychen.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Yr oedd yn ysgolhaig i Aristoteles.

## Llyfryddiaeth 
**Analysis analyticorum posteriorum* (1594)
**De sophisticis elenchis* (1598)

## Cyfeiriadau
*Griffith Powell - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Griffith Powell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1561
Categori:Marwolaethau 1620
Categori:Athronwyr o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru
Thomas Witton Davies

Dwyreinydd o Gymru oedd **Thomas Witton Davies**  (28 Chwefror 1851 - 5 Rhagfyr 1923).

Cafodd ei eni yn Nant-y-glo yn 1851. Cofir am Davies yn bennaf fel Hebreigydd ac ysgolhaig Semitaidd.

## Cyfeiriadau
*Thomas Witton Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Gwynn Parry Jones

Canwr opera a chanwr o Gymru oedd **Gwynn Parry Jones**  (14 Chwefror 1891 - 26 Rhagfyr 1963).

Cafodd ei eni yn Y Blaenau yn 1891. Cofir Jones am ei yrfa lwyddiannus fel canwr opera.

## Cyfeiriadau
*Gwynn Parry Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Cantorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Harry Longueville Jones

Anthropolegydd ac archeolegydd o Gymru oedd **Harry Longueville Jones**  (16 Ebrill 1806 - 10 Tachwedd 1870).

Cafodd ei eni yn Biccadilly yn 1806 a bu farw yn Kensington. Chwaraeodd Jones, ynghyd â John Williams ab Ithel, ran flawnllaw yn sefydlu'r cyfnodolyn Archaeologia Cambrensis ac wedyn Cymdeithas Hynafiaethau Cymru.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt a Choleg Magdalene, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Harry Longueville Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Harry Longueville Jones - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1806
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Anthropolegwyr o Gymru
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Reichel

Pennaeth ysgol o Iwerddon oedd **Henry Reichel**  (11 Hydref 1856 - 22 Mehefin 1931).

Cafodd ei eni yn Belffast yn 1856. Cofir Reichel yn bennaf am chwarae rhan flaenllaw yn sefydlu Prifysgol Cymru yn 1893.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Balliol, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Henry Reichel - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Henry Reichel - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Addysgwyr o Iwerddon
Gruffydd Evans, Barwn Evans o Claughton

Gwleidydd o Gymru oedd **Gruffydd Evans, Barwn Evans o Claughton**  (9 Chwefror 1928 - 22 Mawrth 1992).

Cafodd ei eni yn Penbedw yn 1928. Cofir Gruffydd Evans am ei waith fel gwleidydd blaenllaw yn y Blaid Ryddfrydol.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cyfeiriadau
*Gruffydd Evans, Barwn Evans o Claughton - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Gruffydd Evans, Barwn Evans o Claughton - Gwefan Hansard

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Walter

Pregethwr a phiwritan o Gymru oedd **Henry Walter**  (1611 - 1678).

Cafodd ei eni yn Tŷ Piercefield yn 1611. Roedd Walter yn un o dri pregethwr a enwyd gan Senedd Biwritanaidd 1646 i weithredu yn Ne Cymru a phregethu yn y Gymraeg.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Henry Walter - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Henry Walter - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1611
Categori:Marwolaethau 1678
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Herbert Wilson

Ffisegydd o Gymru oedd **Herbert Wilson**  (20 Mawrth 1929 - 22 Mai 2008).

Cafodd ei eni yn Nefyn yn 1929 a bu farw yn Stirling. Cofir Wilson yn bennaf am ei waith arloesol yn astudiaeth DNA.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin, a Phrifysgol Cymru. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Herbert Wilson - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Ffisegwyr o Gymru
Idris Cox

Glöwr a gweithredydd gwleidyddol o Gymru oedd **Idris Cox**  (15 Gorffennaf 1899 - 25 Mehefin 1989).

Cafodd ei eni ym Maesteg yn 1899. Cofir Cox am fod yn gomiwnydd. Bu hefyd yn olygydd y papur newydd 'Daily Worker'.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Pobl o Faesteg
Humphrey Owen

Llyfrgellydd o Gymru oedd **Humphrey Owen**  (1702 - 26 Mawrth 1768).

Cafodd ei eni ym Meifod yn 1702, ac addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Cofir Owen am fod yn llyfrgellydd y Bodley ac yn Brifathro Coleg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Humphrey Owen - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Humphrey Owen - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1702
Categori:Marwolaethau 1768
Categori:Academyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Llyfrgellwyr o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Sir Drefaldwyn
Ifor Leslie Evans

Pennaeth ysgol o Gymru oedd **Ifor Leslie Evans**  (7 Ionawr 1897 - 31 Mai 1952).

Cafodd ei eni yn Aberdâr yn 1897. Cofir Evans am ei waith tra'n brifathro Prifysgol Aberystwyth yn datblygu safle'r campws newydd ar dir Penglais.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Ifor Leslie Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Idwal Pugh

Gwas sifil o Gymru oedd **Idwal Pugh**  (10 Chwefror 1918 - 21 Ebrill 2010).

Cafodd ei eni yn Blaenau Ffestiniog yn 1918 a bu farw yn Rhydychen. Cofir Pugh yn bennaf am ei yrfa lwyddiannus yn y Gwasanaeth Sifil.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Idwal Pugh - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Idwal Pugh - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Ioan, Rhydychen
Categori:Gweision sifil o Gymru
Categori:Pobl o Flaenau Ffestiniog
Categori:Pobl fu farw yn Rhydychen
John Barrett

Cadwraethydd ac adaregydd o Loegr oedd **John Barrett**  (21 Gorffennaf 1913 - 9 Chwefror 1999).

Cafodd ei eni yn King's Lynn yn 1913 a bu farw yn Tiers Cross. Cofir Barrett am ei waith arloesol fel naturiaethwr yn Sir Benfro.

## Cyfeiriadau
*John Barrett - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1999
John Davies (cyfieithydd)

Cyfieithydd ac awdur o Gymru oedd **John Davies**  (25 Mai 1625 - 22 Gorffennaf 1693).

Cafodd ei eni yng Nghydweli yn 1625 a bu farw yng Nghydweli. Cofir Davies yn bennaf am ei gyfieithiadau i'r Saesneg o lyfrau Ffrengig.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*John Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Davies - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1625
Categori:Marwolaethau 1693
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
John Ellis (hynafiaethydd)

Clerigwr a gwerthwr hen greiriau o Gymru oedd **John Ellis**  (1634 - 1 Gorffennaf 1735).

Cafodd ei eni yn Llandegwning yn 1634. Cofir am Ellis fel offeiriad a hynafiaethydd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Ellis - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1634
Categori:Marwolaethau 1735

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Haydn Davies

Cricedwr o Gymru oedd **Haydn George Davies,**  (23 Ebrill 1912 - 4 Medi 1993).

Cafodd ei eni yn 1912 yn Llanelli lle cafodd ei addysg, cyn symud i Brifysgol Aberystwyth. Am gyfnod, yn ystod y Rhyfel bu yn yr awyrlun. 

Dechreuodd chwarae criced i dîm Morgannwg yn 1935. Ym 1939 daliodd saith batiwr yn y gêm yn erbyn India'r Gorllewin a chynorthwyodd i gael gwared a chwe batiwr yn y gêm yn erbyn Swydd Gaerlŷr. Ni fethodd un gêm bencampwriaeth rhwng 1947 a 1957, ac ymddangosodd mewn 254 o gemau'n olynol. Yn achlysurol bu'n gapten ar Forgannwg yn absenoldeb Wilfred Wooller.

## Cyfeiriadau
*Haydn Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Cricedwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Evans (crefyddwr)

Crefyddwr o Gymru oedd **John Evans**  (2 Hydref 1767 - 25 Ionawr 1827).

Cafodd ei eni ym Mrynbuga yn 1767 a bu farw yn Islington. Cofir am Evans am sefydlu coleg I bregethwyr yn Islington ac am fod yn brifathro arni.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gymdeithas Hynafiaethau Llundain.

## Cyfeiriadau
*John Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Evans - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Categori:Cymry
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Marwolaethau 1827
John Evans (mapiwr)

Mapiwr a llawfeddyg o Gymru oedd **John Evans**  (4 Gorffennaf 1756 - 1 Hydref 1846).

Cafodd ei eni yn Llanymynech yn 1756 a bu farw yn Heversham. Cofir Evans yn bennaf am ail-gyhoeddi mapiau a grewyd yn wreiddiol gan ei dad, gydag ychwanegiadau.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen, Prifysgol Caeredin ac Ysgol Westminster.

## Cyfeiriadau
*John Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Marwolaethau 1846
Categori:Cartograffwyr o Gymru
Categori:Llawfeddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Harris (offeiriad)

Clerigwr Anglicanaidd o Gymru oedd **John Harris**  (1680 - 28 Awst 1738). Roedd yn Esgob Llandaf o 1728 hyd 1738.

Cafodd ei eni yn Aberdaugleddau yn 1680. Cofir Harris yn bennaf am ei waith yn adfer Eglwys Gadeiriol Wells, ac yn enwedig 'Y Deml Eidalaidd' a godwyd yno gan y pensaer John Wood.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Harris - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1680
Categori:Marwolaethau 1738
Categori:Academyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Coleg Oriel, Rhydychen
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caergrawnt
Categori:Esgobion Llandaf
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Aberdaugleddau
Categori:Pobl fu farw yng Ngwlad yr Haf
John Jones (offeiriad)

Offeiriad ac awdur o Gymru oedd **John Jones**  (28 Rhagfyr 1775 - 13 Mai 1834).

Cafodd ei eni yn Corwen yn 1775. Cofir Jones am fod yn archddiacon Meirionnydd, a hefyd am gyhoeddi nifer o bamffledi am faterion diwinyddol.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Offeiriaid
Categori:Llenorion Prydeinig
John Jones (crefyddwr)

Crefyddwr ac offeiriad o Gymru oedd **John Jones**  (1700 - 8 Awst 1770).

Cafodd ei eni yn Llanilar yn 1700. Cofir Jones yn bennaf am ei brif waith, sef 'Free and Candid Disquisitions' a gyhoeddwyd yn 1749.

## Cyfeiriadau
*John Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Jones - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Marwolaethau 1770
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Neuadd Sant Edmwnd, Rhydychen
Categori:Llenorion Cristnogol o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Gymru
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl a aned yng Ngheredigion
Categori:Pobl o Lanilar
Goronwy Edwards

Hanesydd o Gymru oedd **Goronwy Edwards**  (14 Mai 1891 - 20 Mehefin 1976).

Cafodd ei eni yn Salford yn 1891. Cofir Edwards yn bennaf am ei wasanaeth hir yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, ac am fod yn olygydd rhai o brif gylchgronau hanesyddol Prydain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o'r Academi Brydeinig.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Goronwy Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Goronwy Edwards - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Hanesyddion
John Pryce

Hanesydd o Gymru oedd **John Pryce**  (1828 - 15 Awst 1903).

Cafodd ei eni yn Nolgellau yn 1828. Cofir Pryce am fod yn ganon, archddiacon a deon Bangor, a chyhoeddodd nifer o erthyglau mewn cyfnodolion hynafiaethol.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1903
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
John Roberts (crefyddwr)

Crefyddwr a hanesydd o Gymru oedd **John Roberts**  (16 Hydref 1880 - 29 Gorffennaf 1959).

Cafodd ei eni ym Mhorthmadog yn 1880. Cofir Roberts am fod yn un o bregethwyr Methodistaidd mwyaf blaenllaw ei gyfnod.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Roberts - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Pobl o Borthmadog
Griffith Arthur Jones

Clerigwr o Gymru oedd **Griffith Arthur Jones**  (16 Gorffennaf 1827 - 22 Medi 1906).

Cafodd ei eni yn Rhiwabon yn 1827. Cofir Jones yn bennaf am fod yn ficer Eglwys Fair, Caerdydd am dros 30 mlynedd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Griffith Arthur Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1906

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Thomas (hynafiaethydd)

Clerigwr o Gymru oedd **John Thomas**  (22 Hydref 1736 - 27 Mawrth 1769).

Cafodd ei eni yn Sir Gaernarfon yn 1736 a bu farw yn Llandegfan. Cofir Thomas am ei ysgolheictod a'i waith achyddol, yn enwedig ei *A Genealogical Account of the Families of Penrhyn and Cochwillan* a ymddangosodd yn 1802

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1736
Categori:Marwolaethau 1769

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Williams (curad)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Williams.''

Curad o Gymru oedd **John Williams**  (1762 - 3 Ebrill 1802).

Cafodd ei eni yn Abergwaun yn 1762. Cofir Williams yn bennaf am ei ddulliau lled-Fethodistaidd. Roedd yn bregethwr grymus, a chynhaliai seiadau yng nghatrefi ei blwyfolion.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n Ficer.

## Cyfeiriadau
*John Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1762
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Clerigwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Williams (ysgolfeistr)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Williams.''

Clerigwr ac athro o Gymru oedd **John Williams**  (1760 - 1826).

Cafodd ei eni yn Llanrwst yn 1760. Cofri Williams yn bennaf am iddo gasglu nifer o lythyron gan Goronwy Owen ac Edward Owen, ynghyd â nifer o lawysgrifau eraill.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1760
Categori:Marwolaethau 1826

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Graham Sutton

Meteorolegydd a mathemategydd o Gymru oedd **Graham Sutton**  (4 Chwefror 1903 - 26 Mai 1977).

Cafodd ei eni yn Cwmcarn yn 1903 a bu farw yn Abertawe. Cofir Sutton yn bennaf am ei waith fel Prif Gyfarwyddwr y Swyddfa Feteoroleg.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen a Phrifysgol Aberystwyth. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Gwobr y Sefydliad Feteorolegol Rhyngwladol, Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol a CBE.

## Cyfeiriadau
*Graham Sutton - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Graham Sutton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Categori:Meteorolegwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Wilson

Dramodydd o Loegr oedd **John Wilson**  (27 Rhagfyr 1626 - 1696).

Cafodd ei eni yn Walbrook yn 1626. Cofir am Wilson fel dramodydd, ac un o'i weithiau mwayf poblogaidd oedd ei gomedi 'The Cheats' a befformiwyd gyntaf yn 1662.

Roedd yn fab i Aaron Wilson.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Exeter, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Wilson - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Wilson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Genedigaethau 1626
Categori:Marwolaethau 1696

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Jonathan Edwards (academydd)

Academydd a chlerigwr o Gymru oedd **Jonathan Edwards**  (1629 - 20 Gorffennaf 1712).

Cafodd ei eni yn Wrecsam yn 1629. Bu Edwards yn dadlau yn erbyn y Sosiniaid a'r Antinomiaid, gan gyhoeddi ei gyfrol 'A Preservative against Sosinianism' mewn pedair rhan.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Jonathan Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Jonathan Edwards - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1629
Categori:Marwolaethau 1712
Categori:Academyddion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Academyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Clerigwyr yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Eglwys Crist, Rhydychen
Categori:Diwinyddion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion Anglicanaidd o Gymru
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Wrecsam
John Roberts (offeiriad)

Offeiriad ac awdur o Gymru oedd **John Roberts**  (1775 - 25 Gorffennaf 1829).

Cafodd ei eni yn Sir Ddinbych yn 1775. Cofir Roberts yn bennaf am ei wrthwynebiad i waith William Owen Pughe yn golygu'r orgraff Gymraeg yn yr Ysgrythur a gyhoeddwyd gan Gymdeithas y Beiblau.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Clerigwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Williams (pregethwr)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Williams.''

Pregethwr a meddyg o Gymru oedd **John Williams**  (1626 - 28 Mawrth 1673).

Cafodd ei eni ym Mhenrhyn Llŷn yn 1626. Cofir Williams yn bennaf am fod yn un o'r Anghydffurfwyr cynnar.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Williams - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1626
Categori:Marwolaethau 1673
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Levi Gibbon

Cyhoeddwr, canwr, argraffydd ac awdur o Gymru oedd **Levi Gibbon**  (1807 - 1 Awst 1870).

Cafodd ei eni yn Llanboidy yn 1807 a bu farw yn Llanwinio. Cofir am Gibbon yn bennaf am ei faledi.

## Cyfeiriadau
*Levi Gibbon - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Lewis Evans

Mathemategydd o Gymru oedd **Lewis Evans**  (1755 - 1827).

Cafodd ei eni ym Masaleg yn 1755. Roedd Evans yn athro mathemateg yn y coleg milwrol yn Woolwich.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Merton, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Lewis Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Lewis Evans - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1755
Categori:Marwolaethau 1827
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Lewis Gilbertson

Clerigwr a phennaeth ysgol o Gymru oedd **Lewis Gilbertson**  (1815 - 2 Ebrill 1896).

Cafodd ei eni yng Ngheredigion yn 1815. Daeth Gilbertson yn adnabyddus am ei gysylltiad â Mudiad Rhydychen.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Lewis Gilbertson - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Marwolaethau 1896

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Mesac Thomas

Offeiriad o Gymru oedd **Mesac Thomas**  (10 Mai 1816 - 15 Mawrth 1892).

Cafodd ei eni yn Aberystwyth yn 1816. Bu Thomas yn offeiriad yng Nghymru ac yn Lloeger, a bu'n esgob yn Awstralia.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawntac Ysgol Amwythig.

## Cyfeiriadau
*Mesac Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Morgan Phillips

Undebwr llafur a gwleidydd o Gymru oedd **Morgan Phillips**  (18 Mehefin 1902 - 5 Ionawr 1963).

Cafodd ei eni yn Aberdâr ym 1902. Cofir Phillips fel un o wŷr mawr rhyngwladol y mudiad Llafur.

Priododd y gwleidydd Norah Lusher ym 1930. Roedd yn dad i Gwyneth Dunwoody.

## Cyfeiriadau
*Morgan Phillips - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Oliver Lloyd

Offeiriad a chyfreithiwr o Gymru oedd **Oliver Lloyd**  (1570 - 1625).

Cafodd ei eni yn Sir Drefaldwyn yn 1570. Cofir Lloyd yn bennaf am fod yn ddeon Henffordd.

Addysgwyd ef yn Neuadd Santes Fair.

## Cyfeiriadau
*Oliver Lloyd - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1570
Categori:Marwolaethau 1625
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Owen Wynne

Cyfreithiwr o Gymru oedd **Owen Wynne**  (1652 - 1700).

Cafodd ei eni yn Llechylched yn 1652. Cofir Wynne fel un o'r gweision sifil parhaol cyntaf.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Owen Wynne - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1652
Categori:Marwolaethau 1700
Categori:Cyfreithwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Owen Salusbury Brereton

Gwleidydd o Loegr oedd **Owen Salusbury Brereton**  (1715 - 8 Medi 1798).

Cafodd ei eni yn Brereton, Swydd Gaer yn 1715. Cofir am Brereton fel gwleidydd a hynafiaethydd.

Roedd yn fab i Thomas Salusbury.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethau Llundain a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Owen Salusbury Brereton - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Owen Salusbury Brereton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1715
Categori:Marwolaethau 1798
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Peter Foulkes

Ysgolhaig ac offeiriad eglwysig o Loegr oedd **Peter Foulkes**  (1676 - 11 Mai 1747).

Cafodd ei eni yng Nghaer yn 1676. Cofir Foulkes am ei waith fel ysgolhaig a chlerigwr.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Westminster.

## Cyfeiriadau
*Peter Foulkes - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Peter Foulkes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1676
Categori:Marwolaethau 1747
Categori:Ysgolheigion o Loegr
Categori:Offeiriaid o Loegr
Philip Jones o Ffonmon

Cyrnol ym myddin y Senedd ac aelod o Ail Dŷ Cromwell oedd **Philip Jones o Ffonmon**  (1618 - 5 Medi 1674).

Cafodd ei eni yn Abertawe yn 1618. Cofir Jones am chwarae rhan flaenllaw yn ymladd o blaid y Senedd yn ystod y Rhyfel Cartref, ac am ei gyfnod yn aelod o Ail Dŷ Cromwell.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr.

## Cyfeiriadau
*Philip Jones o Ffonmon - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Philip Jones o Ffonmon - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1618
Categori:Gwleidyddion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1674

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Rees Howells

Cenhadwr o Gymru oedd **Rees Howells**  (10 Hydref 1879 - 12 Chwefror 1950).

Cafodd ei eni ym Mrynaman yn 1879 a bu farw yng Nghymru. Cofir Howells am fod yn genhadwr. Ef hefyd a sefydlodd y Coleg Beiblaidd yn Abertawe.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Rees Howells - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Cenhadon o Gymru
Richard Crawley

Ysgolhaig a bardd o Gymru oedd **Richard Crawley**  (26 Rhagfyr 1840 - 30 Mawrth 1893).

Cafodd ei eni yn Rhaglan yn 1840. Gwaith pwysicaf Crawley oedd ei gyfieithiad o Thucydides.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brifysgol a Choleg  Marlborough.

## Cyfeiriadau
*Richard Crawley - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Richard Crawley - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1893
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Ellis

Hanesydd a llyfrgellydd o Gymru oedd **Richard Ellis**  (27 Rhagfyr 1865 - 6 Medi 1928).

Cafodd ei eni yn Aberystwyth yn 1865 a bu farw yn Rhydychen. Cofir Ellis am ei waith fel llyfrgellydd ac fel arbenigwr ar hanes llawer o Gymry y bu cysylltiad rhyngddynt â Rhydychen.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen a Phrifysgol Aberystwyth.

## Cyfeiriadau
*Richard Ellis - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Richard Farrington

Hynafiaethydd a chlerigwr o Gymru oedd **Richard Farrington**  (1702 - 16 Hydref 1772).

Cafodd ei eni yn Llechylched yn 1702. Cofir Farrington am fod yn offeiriad a hynafiaethydd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Richard Farrington - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1702
Categori:Marwolaethau 1772
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl fu farw yng Nghaerfaddon
Richard Jones (offeiriad Anglicanaidd)

Offeiriad ac awdur o Gymru oedd **Richard Jones**  (1603 - 1650).

Cafodd ei eni yn Henllan yn 1603. Cofir Jones am fod yn offeiriad ac awdur.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Richard Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1603
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1650
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Jones (offeiriad)

Offeiriad o Gymru oedd **Richard Jones**  (1757 - 23 Ebrill 1814).

Cafodd ei eni yn Llanychan yn 1757. Cofir Jones yn bennaf am gyhoeddi esboniadau ar y pedair efengyl.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Richard Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl