open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
St. Gallen (canton)

Un o *cantons* y Swistir yw **St. Gallen** (Almaeneg: *St. Gallen*; Ffrangeg: *Saint-Gall*). Saif yng ngogledd-ddwyrain y Swistir. Poblogaeth *canton* St Gallen yw 461,810 (amcamgyfrif 2006). Prifddinas y canton yw dinas St Gallen.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton St. Gallen yn y Swistir

Yn y gogledd, mae'n ffinio ar lyn y Bodensee a Llyn Zürich, ac mae hefyd yn ffinio ar yr Almaen, Liechtenstein ac Awstria. Saif yn yr Alpau, a'r copa uchaf yw'r Ringelspitz, 3,247 medr o uchder. Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (88.0%), a'r nifer fwyaf yn Gatholigion (52.3%).

Categori:Cantons y Swistir
St. Gallen (dinas)

Dinas yng ngogledd-ddwyrain y Swistir a phrifddinas canton St. Gallen yw **St. Gallen** (Almaeneg: *St. Gallen*, Ffrangeg: *St-Gall*). Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 74,626.

Daw'r enw o adeilad enwocaf y ddinas, Abaty Sant Gall, a sefydlwyd yn 720 ar y fangre lle adeiladwyd eglwys y mynach Gwyddelig Sant Gall yn 612. Mae'r abaty a'i llyfrgell yn Safle Treftadaeth y Byd.

bawd|dim|250px|Hen ddinas St. Gallen, ger yr abaty

Categori:Dinasoedd y Swistir
Categori:St. Gallen (canton)
Alan Dale

Actor o Seland Newydd yw **Alan Hugh Dale** (ganwyd 6 Mai 1947). Pan yn blentyn datblygodd hoffter Dale o'r theatr a daeth yn chwaraewr rygbi hefyd. Wedi iddo ymddeol o'r chwaraeon gwnaeth nifer o swyddi er mwyn cynnal ei deulu, cyn penderfynu dod yn actor proffesiynol pan yn 27 oed. Gyda gwaith yn brin yn Seland Newydd, symudodd Dale i Awstralia lle cafodd rhan Dr. John Forrest yn The Young Doctors. Yn ddiweddarach, ymddangosodd yn yr opera sebon *Neighbours* yn chwarae rhan Jim Robinson, rôl a chwaraeodd am wyth mlynedd. Cysylltir Dale â rôl Jim Robinson yn bennaf, er iddo gael anghydfod gyda chynhyrchwyr y rhaglen ynglŷn â'r tâl a roddwyd iddo ef a gweddill y cast. O 2006 i 2007 chwaraeodd e'r rôl Bradford Meade yn y ddrama Americanaidd Ugly Betty.

Dale, Alan
Dale, Alan
Castell Newydd

Gallai **Castell Newydd** neu **Castellnewydd** gyfeirio at un o sawl lle:

*Castellnewydd Emlyn (tref), Sir Gaerfyrddin
*Castellnewydd ar Ogwr (cymuned), Pen-y-Bont ar Ogwr
*Y Castellnewydd (pentref), Pen-y-Bont ar Ogwr
*Castell Newydd, Pen-y-bont ar Ogwr, castell Normanaidd

Gweler hefyd:
*Casnewydd
*Newcastle (gwahaniaethu)
Jim Robinson (Neighbours)

[bawd|dde|Cymeriad Jim Robinson yn yr opera sebon *[Neighbours*]]
Cymeriad ffuglennol yw James "Jim" Robinson yn yr opera sebon Awstraliaidd *Neighbours*. Actiwyd y cymeriad gan Alan Dale. Ymddangosodd yn rhaglen gyntaf yr opera sebon ym 1985 a bu yno tan farwolaeth ei gymeriad ym 1993.

Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Teledu yn Awstralia
Bera Bach

Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yng Ngogledd Cymru yw **Bera Bach**. 

## Lleoliad 
Saif ar y grib sy'n arwain tua'r gogledd-orllewin oddi ar brif grib y Carneddau ger Garnedd Uchaf.

## Llwybrau 
Gellir ei ddringo yn weddol hawdd o bentref Bethesda, gan ddringo i'r copa llai Gyrn Wigau gyntaf, yna i Drosgl ac ymlaen i Fera Bach. Gellir hefyd dringo Bera Mawr o Abergwyngregyn heibio'r rhaeadr, a mynd ymlaen i Fera Bach.

## Uchder 
Er gwaethaf yr enwau, mae Bera Bach ychydig yn uwch na chopa Bera Mawr gerllaw, sy'n 794 medr.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 807 metr (2648 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Abergwyngregyn
Categori:Copaon Dewey
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Neuchâtel

Gallai **Neuchâtel** gyfeirio at:

* Dinas Neuchâtel yng ngorllewin y Swistir
* Canton Neuchâtel yn y Swistir
* Llyn Neuchâtel yn y Swistir
Jurassic Park III

Ffilm llawn cyffro llawn antur gan y cyfarwyddwr Joe Johnston yw ***Jurassic Park III*** a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd gan Steven Spielberg, Kathleen Kennedy a Larry J. Franco yn Unol Daleithiau America; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Universal Pictures, Amblin Entertainment. Lleolwyd y stori yn Costa Rica a chafodd ei ffilmio yn Los Angeles a Hawaii. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Alexander Payne. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Chris Rock, Téa Leoni, Sam Neill, Laura Dern, William H. Macy, Linda Park, Michael Jeter, Alessandro Nivola, Sarah Danielle Madison, Trevor Morgan, John Diehl, Julio Oscar Mechoso a Mark Harelik. Mae'r ffilm yn 92 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Shelly Johnson oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Robert Dalva sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. 
## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Joe Johnston ar 13 Mai 1950 yn Fort Worth, Texas. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1977 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Talaith Califfornia.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Joe Johnston nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q352948.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Universal Pictures
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Robert Dalva
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
David James Bowen

Ysgolhaig o Gymro sy'n arbenigwr ar waith Beirdd yr Uchelwyr yw **David James Bowen** (**D. J. Bowen**) (1925 – 3 Awst 2017). Fe'i ystyrir yn un o haneswyr llenyddiaeth Gymraeg mwyaf yr 20g.

Brodor o Sir Benfro yw D. J. Bowen. Bu'n ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, lle daeth dan ddylanwad D. J. Williams a oedd yn athro yno. Cafodd ei addysg brifysgol yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth lle daeth yn aelod o'r Adran Gymraeg lle cafodd gadair yn 1980.

Mae wedi cyfrannu nifer fawr o erthyglau dysgedig ar farddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol Diweddar a chyfnod y Tuduriaid, yn cynnwys gwaith Dafydd ap Gwilym. Ond ei brif ddiddordeb fu hanes a gwaith y bardd Gruffudd Hiraethog (m. 1564). Cyhoeddodd astudiaeth o'i fywyd a'i oes a chyfrol fawr o gerddi'r bardd, a gyhoeddwyd yn 1990. Mae'n nodweddiadol o'i waith ei fod yn ymdrin yn drylwyr â'r cefndir hanesyddol a chymdeithasol.

## Llyfryddiaeth ddethol
* D. J. Bowen, *Barddoniaeth yr Uchelwyr* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1956)
* *idem.*, ''Gruffudd Hiraethog a'i Oes* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1958)
* *idem.* (gol.), *Gwaith Gruffudd Hiraethog'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1990)

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2017
Castell Warwick

Castell canoloesol ar gyrion tref Warwick yng nghanolbarth Lloegr yw **Castell Warwick**. Roedd yn un o'r cestyll pwysicaf yn Nheyrnas Lloegr ac yn gartref i Ieirll Warwick, rhai o farwniaid grymusaf Lloegr.
350px|bawd|chwith|Castell Warwick

Categori:Ardal Warwick
Warwick
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Sant Gall

Sant o Iwerddon oedd **Sant Gall**, **Gallen**, neu **Gallus** (c. 550 - c. 646). Roedd yn ddisgybl i Sant Columbanus, ac aeth gydag ef ar ei daith efengylu i'r cyfandir. Pan aeth Columbanus ymlaen i'r Eidal yn 612, gorfodwyd Gall gan afiechyd i aros ar ôl yn y tiriogaethau sy'n awr yn ffurfio'r Swistir. Bu'n byw fel meudwy yn y goedwig i'r de-orllewin o'r Bodensee, ger tarddle Afon Steinach. Bu farw tua 646-650 yn Arbon, a dethlir ei ŵyl ar 16 Hydref.

Wedi iddo farw, adeiladwyd eglwys fechan, a ddatblygodd yn Abaty Sant Gall, a roddodd ei enw i ddinas St. Gallen. Ysgrifennwyd nifer o fucheddau iddo o'r 9g ymlaen.

Gall
Categori:Hanes y Swistir
Hanes y Swistir

Yn y cyfnod Rhufeinig, roedd nifer o lwythau Celtaidd yn byw yn yr ardal sy'n awr yn ffurfio'r Swistir. Y pwysicaf o'r rhain oedd yr Helvetii. Daw enw swyddogol Lladin y Swistir, *Confoederatio Helvetica* neu *Helvetia*, o enw'r llwyth yma. Ceir manylion amdanynt gan Iŵl Cesar yn ei *Commentarii de Bello Gallico*. Dywed Cesar fod un o uchelwyr yr Helvetii, Orgetorix, wedi cynllunio i'r holl lwyth ymfudo o ardal yr Alpau i orllewin Gâl. Gadawodd yr Helvetii eu cartrefi yn 58 CC. Erbyn iddynt gyrraedd ffin tiriogaeth yr Allobroges, roedd Cesar wedi malurio'r bont yn Genefa i'w hatal rhag croesi. Gyrrodd yr Helvetii lysgenhadon i ofyn am ganiatad i fynd trwy'r tiriogaethau hyn, ond wedi i Cesar gasglu ei fyddin ynghyd, gwrthododd roi hawl iddynt basio. Dilynodd yr Helvetii lwybr arall, trwy diriogaethau'r Sequani, ac anrheithio tiroedd yr Aedui, a ofynnodd i Cesar am gymorth. Ymosododd Cesar arnynt wrth iddynt groesi Afon Saône, a'u gorchfygu. Gorchfygwyd hwy eto ger Bibracte, a bu raid iddynt ildio i fyddin Cesar yn fuan wedyn. Gorchmynodd iddynt ddychwelyd i'w hen diriogaethau.

Sefydlwyd y Swistir ar 1 Awst 1291, pan ddaeth tri canton, Uri, Schwyz ac Unterwalden, at ei gilydd a gwneud cytundeb i gynothwyo ei gilydd i ddod yn annibynnol ar frenhinllin yr Habsburg.

Cydnabyddwyd annibyniaeth y Swistir yn Heddwch Westffalia yn 1648, a roddodd ddiwedd ar y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain. Ychwanegodd cantonau eraill ei hunain at y conffederasiwn dros y blynyddoedd.

Yn ystod y Chwyldro Ffrengig, newidiwyd y dull o lywodraethu, a sefydlwyd y Weriniaeth Helfetaidd fel gweriniaeth ganolog. Fodd bynnag, dychwelwyd at drefn conffederasiwn yn 1803.

Bu'r Swistir yn niwtral yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd.

*
Siôn Cadwaladr

Baledwr ac anterliwtiwr o Feirionnydd yn y 18g oedd **Siôn Cadwaladr** neu **John Cadwaladr** (fl. 1760).

## Bywgraffiad
Ychydig o ffeithiau sydd gennym ni am ei fywyd personol. Cafodd ei eni ym mhlwyf Llanycil, ger y Bala, yn chwarter cyntaf y 18g. Yn llanc ifanc, cafodd ei ddedfrydu i saith mlynedd o alltudiaeth yn y wladfa Brydeinig yng Ngogledd America (rhan o Unol Daleithiau America heddiw) am ladrata hanner coron.

Ar ôl dychwelyd i Gymru dechreuodd ar yrfa fel baledwr crwydrol yng ngogledd Cymru. Ysgrifennodd sawl anterliwt hefyd, ac am yr rhain yn hytrach na'i gerddi y cofir amdano heddiw. Cedwir dwy mewn llawysgrif, sef *Einion a Gwenllian* (tua 1756) a *Gaulove a Clarinda* (tua 1756 - 1762?). Ysgrifennodd y drydedd, *Dafydd a Gwraig Urias*, ar y cyd â Huw Jones o Langwm. Chwedl werin Gymraeg am Einion ap Gwalchmai yw sail *Einion a Gwenllian* a'r brenin Beiblaidd Dafydd yw arwr *Dafydd a Gwraig Urias*.

## Llyfryddiaeth
* Siôn Cadwaladr a Huw Jones, *Dafydd a Gwraig Urias* (c. 1765). Yr unig un o anterliwtiau Siôn a gyhoeddwyd.

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 18fed ganrif
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Marwolaethau'r 18fed ganrif
Pengelli

Pentref bychan a yn Sir Abertawe yw **Pengelli** () (hefyd: **Pengelli-ddrain**; Saesneg: *Grovesend*). Saif yng nghymuned Pengelli a Waungron.

Ganed yr awdures Irma Chilton yno yn 1930.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Pengelli (Sir Frycheiniog)

Categori:Pengelli a Waungron
Categori:Pentrefi Abertawe
Nidwalden

Un o gantonau'r Swistir yw **Nidwalden** (Ffrangeg: *Nidwald*), yn swyddogol hefyd **Unterwalden nid dem Wald**. Saif yng nghanolbarth y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2005 yn 39,866. Prifddinas y canton yw Stans.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Nidwalden yn y Swistir

Hanner canton yw Nidwalden. Mae hyn yn golygu nad oes ganddo ond un cynrychiolydd yn y *Ständerat*, a bod y canlyniad mewn refferendwm yn cyfrif fel hanner canlyniad canton llawn. Fel arall, mae ganddo'r un hawliau a'r cantonau eraill.

Saif Nidwalden yr yr Alpau; y copa uchaf yw Rotstöckli, 2,921 medr. Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (92.5%), ac o ran crefydd mae'r mwyafrif yn Gatholigion.

Categori:Cantons y Swistir
Wern Isaf

Tŷ rhestredig Gradd II* yw **Wern Isaf**, sydd wedi ei leoli uwchben pentref Llanfairfechan, Conwy.  Cafodd ei ddylunio a'i adeiladu gan y pensaer Herbert L. North yn 1900 yn gartref iddo fo ei hun.  Mae dyluniad y tŷ wedi ei ddylanwadu gan yr arddull Celf a Chrefft, gyda'r ystafelloedd yn agor i'w gilydd. Mae'n un o sawl tŷ yn *The Close*, ystâd agored anffurfiol o dai a ddylunwyd gan North pan oedd yn byw yn Llanfairfechan ar ddechrau'r 20g.

Mae'r perchennog presennol, sef wyres Herbert North, yn agor y tŷ i'r cyhoedd  ym mis Mawrth yn flynyddol. Ymddangosodd y tŷ ar raglen deledu *Y Tŷ Cymreig* ar S4C yn 2008.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Conwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1900
Categori:Llanfairfechan
Categori:Tai Cymru
Abaty Sant Gall

bawd|de|Abaty Sant Gall
Abaty Benedictaidd yn ninas St. Gallen yn y Swistir yw **Abaty Sant Gall**. Mae'r abaty a'i llyfrgell yn Safle Treftadaeth y Byd.

Tyfodd yr abaty ar safle cell Sant Gall, sant Gwyddelig a ymsefydlodd yma tua 613. Penodiodd Siarl Martel ŵr o'r enw Othmar fel ceidwad creiriau Sant Gall, a sefydlodd Othmar ysgolion adnabyddus yma. Dan yr abad Waldo o Reichenau (740-814), copïwyd nifer fawr o lawysgrifau, a datblygodd llyfrgell a ystyrir yn un o'r llyfrgelloedd canoloesol pwysicaf yn Ewrop.

Roedd yr abaty yn gnewyllyn dinas-wladwriaeth grefyddol fwyaf pwerus y Swistir, gyda thiriogaethau eang. Yn 1798, seciwlareiddiwyd yr abaty a gyrrwyd y mynachod i abatai eraill.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn y Swistir
Categori:Cristnogaeth yn y Swistir
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn y Swistir
Basel Ddinesig

Un o gantonau'r Swistir yw **Basel Ddinesig** (Almaeneg: *Basel-Stadt*, Ffrangeg: *Bâle-Ville*). Saif yng ngogledd y Swistir, ar y ffin â Ffrainc a'r Almaen, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 188,488. Prifddinas y canton yw dinas Basel. Heblaw'r ddinas ei hun, mae'r canton yn cynnwys dwy gymuned i'r gogledd o afon Rhein.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Basel Ddinesig yn y Swistir

Hanner canton yw Basel Ddinesig. Mae hyn yn golygu nad oes ganddo ond un cynrychiolydd yn y *Ständerat*, a bod y canlyniad mewn refferendwm yn cyfrif fel hanner canlyniad canton llawn. Fel arall, mae ganddo'r un hawliau a'r cantonau eraill.

Almaeneg yw iaith gyntaf y mwyafrif (79.3%) o'r trigolion.


Categori:Cantons y Swistir
Oriel Môn

Amgueddfa a chanolfan celf yn Llangefni, Ynys Môn, yw **Oriel Môn**.

Mae dwy ran i'r ganolfan. Mae'r Oriel Hanes yn arddangos diwylliant, hanes ac amgylchedd yr ynys ac mae'r Oriel Gelf yn cynnwys rhaglen o arddangosfeydd sy'n newid yn gyson.

Mae'r ganolfan hefyd yn gartref i arddangosfeydd parhaol, gan gynnwys:

*Casgliad mwyaf y byd o waith yr arlunydd Kyffin Williams. Mae hwn i'w weld mewn casgliad arbennig o'r enw Oriel Kyffin Williams, a agorwyd yn 2008.

*Casgliad o waith yr arlunydd bywdd gwyllt Charles Tunnicliffe.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynys Môn
Categori:Amgueddfeydd ac orielau celf Cymru
Categori:Llangefni
Herbert Luck North

Pensaer arloesol o Gymro sy'n gysylltiedig â'r mudiad Celf a Chrefft oedd **Herbert Luck North** (1871 – 9 Chwefror 1941). Roedd yn frodor o bentref Llanfairfechan, sir Conwy.

## Bywgraffiad
Cafodd **Herbert L. North** ei addysg yn Ysgol Uppingham (yn Uppingham, Rutland) a Choleg yr Iesu, Caergrawnt. Derbynwyd North yn aelod o'r F.R.I.B.A a threuliodd gyfnod yn cynorthwyo Syr Edwin Lutyens cyn ffurfio partneriaeth o benseiri yn Llundain. Ar droad yr 20g dychwelodd i ogledd Cymru i fyw yn Llanfairfechan.

Cynlluniodd sawl tŷ yn *The Close*, ystad agored anffurfiol o dai a ddylunwyd ganddo uwchben Llanfairfechan, yn cynnwys y Wern Isaf, a ddylunodd ac adeiladodd yn 1900 yn gartref iddo fo ei hun. Mae dyluniad y tŷ wedi ei ddylanwadu gan yr arddull Celf a Chrefft, gyda'r ystafelloedd yn agor i'w gilydd.

Daeth North yn gyfaill mawr i bensaer lleol arall, Henry Harold Hughes. Roedd gan y ddau ddidordeb mawr ym mhensaernïaeth hen eglwysi a bythynod traddodiadol Eryri a'r cylch. Ffrwyth eu cyfeillgarwch oedd y ddwy gyfrol *The Old Cottages of Snowdonia* (1908) a *The Old Churches of Snowdonia* (1924). Cyhoeddodd North astudiaeth fwy lleol o eglwysi Arllechwedd hefyd.

Ymhlith yr enghreifftiau o waith pensaernïol Herbert L. North yng ngogledd Cymru, ar wahân i ystad *The Close*, gellid nodi adeiladau ysgol Gyffin a Caerhun yn Nyffryn Conwy ac Ysbyty Dolgellau.

Bu farw Herbert L. North yn 1941, blwyddyn yn unig ar ôl H. Harold Hughes, a'i claddu yn y beddrod teuluol yn Eglwys Llanfairfechan.

## Cyfeiriadau
* Adargraffiad 1984 o *The Old Churches of Snowdonia*, nodyn ar yr awduron.

## Llyfryddiaeth
* *The Old Churches of Arllechwedd* (1906)
Gyda H. Harold Hughes:
* *The Old Cottages of Snowdonia* (Bangor, 1908)
* *The Old Churches of Snowdonia* (Bangor, 1924). Adargraffwyd gan Gymdeithas Parc Cenedlaethol Eryri, Capel Curig, 1984.

Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Penseiri o Gymru
Categori:Pobl o Gonwy
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uppingham
Siôn Conwy

Llenor a noddwr beirdd o Sir Ddinbych yng ngogledd Cymru oedd **Siôn Conwy** neu **Siôn Conwy III** (c. 1546 - Rhagfyr 1606). Roedd yn aelod o deulu'r Conwyaid, un o deuluoedd uchelwrol mawr y Gogledd, gyda phlasdy ym Motryddan, ger Rhuddlan. Ei dad oedd Siôn Conwy II, Aelod Seneddol Sir y Fflint.

## Bywgraffiad
Yn uchelwr diwylliedig, roedd aelwyd Siôn Conwy yn agored i'r beirdd, a cheir cerddi mawl iddo gan sawl un o Feirdd yr Uchelwyr, gan gynnwys Simwnt Fychan a Siôn Tudur.

Cyfieithodd Siôn Conwy ddau draethawd i'r Gymraeg. Mae ''Klod Kerdd Dafod a'i Dechryad'' ("Clod Cerdd Dafod a'i Dechreuad") yn gyfieithiad o draethawd Lladin y Sais John Case, *Apologia Musices* (1588). Mae'r ail draethawd, *Definiad i Hennadirion*, yn gyfieithad o'r gwaith crefyddol *A Summons for Sleepers* (1589).

Bu farw Siôn Conwy yn Rhagfyr 1606 a chafodd ei gladdu ar 23 Rhagfyr yn eglwys Rhuddlan.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1546
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1606
Categori:Noddwyr llenyddiaeth
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Botryddan

Plasdy hynafol ar gyrion pentref Diserth, ger Rhuddlan, Sir Ddinbych, yw **Botryddan** (ffurf amgen mewn rhai llyfrau: **Bodrhyddan**). Roedd yn gartref i'r Conwyaid, teulu uchelwrol dylanwadol yng ngogledd-ddwyrain Cymru ar ddiwedd yr Oesoedd Canol a chyfnod y Tuduriaid.

Mae'r plasdy yn sefyll tua chwarter milltir i'r gorllewin o Ddiserth. Mae'r adeiladwaith yn cynnwys rhannau o'r plasdy gwreiddiol a godwyd yn y 15g. Cafodd ei ehangu a'i drawsnewid yn sylweddol yn yr arddull newydd-glasurol yn y 18g ac yn enwedig yn y ganrif olynol. Ceir ffynnondy yno sydd yn waith y pensaer Inigo Jones, efallai.

Er gwaethaf ei enw, teulu o estroniaid oedd y Conwyaid i ddechrau, ond daethant i chwarae rhan amwlg ym mywyd diwyllianol gogledd Cymru, yn enwedig fel noddwyr y beirdd. Aelod amlycaf y teulu yn y cyswllt hwn oedd Siôn Conwy III (c. 1546 - 1606), mab Siôn Conwy II, AS Sir y Fflint. Yn uchelwr diwylliedig, roedd aelwyd Siôn Conwy yn agored i'r beirdd, a cheir cerddi mawl iddo gan sawl un o Feirdd yr Uchelwyr, gan gynnwys Simwnt Fychan a Siôn Tudur.

bawd|dim|Y brif fynedfa

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Ddinbych
Categori:Plasdai Sir Ddinbych
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Rhisiart Cynwal

Bardd Cymraeg sy'n perthyn i do olaf Beirdd yr Uchelwyr oedd **Rhisiart Cynwal** neu **Richard Cynwal** (bu farw yn 1634).

Ychydig a wyddom am ei fywyd personol ac mae'r rhan fwyaf o'i waith yn aros yn y llawysgrifau. Roedd yn frodor o Capel Garmon, yn yr hen Sir Ddinbych (Sir Conwy heddiw).

Symudodd yn yr un cylch llenyddol â beirdd fel Phylipiaid Ardudwy. Mae lle i gredu ei fod yn fardd teulu Plas Rhiwedog, ym mhlwyf Llanfor ger Y Bala, cartref y Llwydiaid, noddwyr beirdd mawr fel Gruffudd Hiraethog.

Cedwir ymryson barddol rhwng Rhisiart Cynwal a Rhisiart Phylip, un o Phylipiaid Ardudwy. Canodd gerddi mawl i sawl uchelwr yn y cylch, gan gynnwys Tomos Prys o Blas Iolyn.

Categori:Genedigaethau'r 16eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1634
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Bro Garmon
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gonwy
Edward Dafydd

Gallai **Edward Dafydd** gyfeirio at un o sawl person:

*Edward Dafydd (Edward Bach) (fl. dechrau'r 17g), bardd
*Edward Dafydd (Morgannwg) (c.1600-1678?), bardd
Uppingham

Tref farchnad fechan a phlwyf sifil yn Rutland, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Uppingham**. Mae'n gorwedd ar yr A47 rhwng Caerlŷr a Peterborough, tua 6 milltir i'r de o Oakham, tref sirol Rutland. 

Mae Caerdydd 208.2 km i ffwrdd o Uppingham ac mae Llundain yn 126.2&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caerlŷr sy'n 28.4&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,745.

Mae Uppingham yn adnabyddus fel lleoliad Ysgol Uppingham, ysgol breswyl annibynnol a sefydlwyd yn 1584. Mewn canlyniad mae "Uppingham" gan amlaf yn cyfeirio at yr ysgol honno yn hytrach na'r dref ei hun.

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Rutland
Categori:Trefi Rutland
Edward Dafydd (Edward Bach)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Edward Dafydd.''

Bardd Cymraeg a ganai ar destunau crefyddol yn bennaf o Sir Fynwy oedd **Edward Dafydd**, a elwir hefyd yn **Edward Bach** (fl. diwedd yr 16g a dechrau'r 17g).

Ychydig a wyddom amdano ar wahân i dystiolaeth ei gerddi. Yn ôl ei gyd-fardd Gwilym Puw, roedd yn frodor o Sir Fynwy. Fel Puw, roedd Edward Dafydd yn Reciwsant a glynodd wrth y ffydd Gatholig yn wyneb y Diwygiad Protestannaidd. Cafodd ei wysio gan y Gyfraith am fod yn Reciwsant yn 1607. Mewn rhai o'i gerddi galwodd yn agored ar y Catholigion i wrthryfela yn erbyn y Protestaniaid.

Carolau crefyddol ar y mesurau rhydd yw trwch ei gerddi. Ond cyfansoddodd gerddi caeth hefyd, er nad oedd yn feistr mawr ar y canu hwnnw.

## Gweler hefyd
* Gwrthddiwygwyr Cymreig

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 16eg ganrif
Categori:Gwrthddiwygwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Categori:Marwolaethau'r 17eg ganrif
Edward Dafydd (Morgannwg)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Edward Dafydd.''

Bardd traddodiadol o Forgannwg oedd **Edward Dafydd** (tua 1600 - 1678?). Bu'n fardd enwog yn ei gyfnod ac yn ddiweddarach fe ddaeth yn rhan o "fytholeg" ramantaidd Iolo Morganwg.

## Bywgraffiad
Ceir peth ansicrwydd am union ddyddiad geni a marw Edward Dafydd, ond mae'n deybgol iddo gael ei eni yn 1600 ym mhlwyf Margam, Sir Forgannwg. Roedd yn un o'r olaf o'r beirdd proffesiynol yn nhraddodiad gwydn Beirdd yr Uchelwyr, nid yn unig ym Morgannwg ond yng Nghymru gyfan. Arferai fynd ar deithiau clera o gwmpas plasdai ei sir enedigol ac weithiau hefyd i siroedd cyfagos.

Mae'n bosibl mai Llywelyn Siôn oedd ei athro barddol. Er bod ei ganu o safon uwch na llawer o'i gyfoeswyr, ni ellir ei gymharu â gwaith meistri mawr Morgannwg genhedlaeth neu ddwy cyn ei gyfnod, fel Dafydd Benwyn, ac yn sicr mae'n is ei safon na chanu cain Lewys Morgannwg (1520-1565).

Yn ôl pob tebyg bu farw yn 1678 a chafodd ei gladdu yn ei Fargam enedigol.

## Ffugiadau Iolo Morganwg
Ymhell ar ôl ei farwolaeth, tynnwyd Edward Dafydd i mewn i ffugiadau llenyddol Iolo Morganwg. Honnai Iolo fod Edward Dafydd wedi rhoi trefn ar "Ddosbarth Morgannwg" o fesurau Cerdd Dafod — fel y'i ceir yn *Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain* — a'i fod yn un o'r penceirddiaid "derwyddol" a gynhaliai'r traddodiad yn y fro. Gwyddys bellach nad oes sail o gwbl i'r honiadau hyn. Cwbl ffug hefyd yw'r cerddi o waith Iolo a dadogwyd ganddo ar Edward Dafydd.

## Llyfryddiaeth
Erys gwaith Edward Dafydd heb ei olygu. Am y cefndir a ffugiadau Iolo Morganwg, gweler:

* G. J. Williams, *Traddodiad Llenyddol Morgannwg* (Caerdydd, 1948)

Categori:Genedigaethau 1600
Categori:Marwolaethau 1678
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
John Dafydd

Emynydd Cymraeg o Sir Gaerfyrddin yn y 18g oedd **John Dafydd** (1727 - 1783). Roedd ei frawd Morgan Dafydd (m. 1762) yn emynydd o fri hefyd.

Fel ei frawd, crydd oedd John Dafydd. Treuliodd ran gyntaf ei oes ym Medw-gleision, Caeo, lle roedd yn aelod o'r Eglwys Fedyddiol. Symudodd wedyn i fyw yn Nhir-y-bedw ym mhlwyf Cil-y-cwm, Sir Gaerfyrddin.

Ceir bump o emynau John Dafydd yn y gyfrol *Aleluia* (1747) gan William Williams Pantycelyn ac erys ei emyn 'Newyddion braf a ddaeth i'n bro' yn boblogaidd heddiw.

## Gweler hefyd
* Rhestr o emynwyr Cymraeg

Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1727
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Marwolaethau 1783
Bearnaraigh Mòr

Ynys fechan yn yr Alban yw **Bearnaraigh Mòr** (Saesneg: *Great Bernera*). Mae'n gorwedd oddi ar arfordir gorllewinol ynys Leòdhas.  Mae canolfan gomuned ac amgueddfa yn Baracleit.

Adeiladwyd pont rhwng tir mawr Leodhas a  Bearnaraigh Mòr ym 1953, ac ymwelodd 4,000 o boblâ’r ynys ar y diwrnod cyntaf. Darganfuwyd pentref yr Oes Haearn o dan Traigh Bostadh wedi storom  ym 1993. Gosodwyd Cloch Amser a Llanw ar y traith gan Marcus Vergette, cerflunydd o’r Unol Daleithiau, yn 2010.
Mae’r ynys yn enwog am Derfysg Bearnaraigh ym 1874, terfysg ac wedyn achos llys yn ymwneud â Digartrefu’r ucheldir

dim|bawd|260px|Cei Circebost
dim|bawd|260px|Traigh Bostadh

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Basel Wledig

Un o gantonau'r Swistir yw **Basel Wledig** (Almaeneg: *Basel-Landschaft*; Ffrangeg: *Bâle-Campagne*, hefyd yn lleol *Baselland* neu *Baselbiet*). Saif yng ngogledd y Swistir, gydag afon Rhein yn ffurfio'r ffin rhyngddo a'r Almaen, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 267,105. Prifddinas y canton yw Liestal. Ceir rhan o fynyddoedd y Jura yng ngogledd y canton.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Basel Wledig yn y Swistir

Hanner canton yw Basel Wledig. Mae hyn yn golygu nad oes ganddo ond un cynrychiolydd yn y *Ständerat*, a bod y canlyniad mewn refferendwm yn cyfrif fel hanner canlyniad canton llawn. Fel arall, mae ganddo'r un hawliau a'r cantonau eraill.

Almaeneg yw iaith gyntaf y mwyafrif (87.2%) o'r trigolion.


Categori:Cantons y Swistir
Zug (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Zug** (Almaeneg: *Zug*; Ffrangeg: *Zoug*). Saif yng nghanolbarth y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2005 yn 103,017. Prifddinas y canton yw dinas Zug.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Zug yn y Swistir

Almaeneg yw iaith gyntaf y mwyafrif (85.1%) o'r trigolion, ac mae'r rhan fwyaf (70%) yn Gatholigion.

Categori:Cantons y Swistir
Neges destun

[bawd|260px| Danfon Neges Destun o [ffôn llaw ]]

Dyma'r term cyffredin am ddanfon neges fer - 160 llythyren / symbol neu lai o ffôn llaw i ffôn llaw drwy 'Short Messaging Service' sef SMS. Fe geir y cyfrwng hwn ar y rhan fwyaf o ffonau a rhai teclunau personol (y 'personal digital assistant'). Yn Saesneg fe'i gelwir yn *text messages* neu,  ar lafar yn *texts*.

Fel arfer, Mae'r iaith yn gael ei defnyddio yn neges destun yn fyrhau na'r iaith safonol, a felly mae'r iaith testun yn datblygu trwy defnyddio'r iaith go iawn trwy dull neges destun.

## Hanes 
Anfonwyd y neges destun SMS gyntaf dros rwydwaith GSM Vodaphone yn y Deyrnas Unedig ar 3 Rhagfyr 1992. Neil Papworth o Sema Group (Mavenir Systems erbyn hyn) anfonodd y neges o gyfrifiadur personol i Richard Jarvis o Vodaphone, oedd yn defnyddio ffôn Orbitel 901. Testun y neges oedd "Merry Christmas".

Yn 2010, anfonwyd 6.1 triliwn neges destun, bron i 200,000 bob eiliad.

Er fod defnydd SMS yn tyfu o hyd, yn gynyddol mae'n wynebu cystadleuaeth o wasanaethau eraill sydd ar gael ar ffônau clyfar.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfathrebu
Thomas Dafydd

Bardd gwlad ac emynydd o Sir Gaerfyrddin oedd **Thomas Dafydd** (fl. 1765 - 1792).

## Oes a gwaith
Roedd Thomas Dafydd yn frodor o blwyf Llanegwad yn Sir Gaerfyrddin. Mae ei ddyddiad geni yn ansicr ac ychydig a wyddom amdano.

Canai farwnadau yn ei sir enedigol. Cyhoeddodd 11 casgliad bach o emynau yn ystod ei oes, pump yn gyfres dan y teitl *Taith y Pererin* (gan ddynwared teitl llyfr enwog John Bunyan, *Taith y Pererin*), a chwech arall fel cyfrolau unigol. Roedd dipyn o fynd ar y casgliadau hyn yn Sir Gaerfyrddin yn oes y bardd, ond ni chenir ei emynau heddiw.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 18fed ganrif
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Marwolaethau 1792
The Maccabees

de|250px

Grŵp indie ydy **The Maccabees**.  Daw'r grŵp yn wreiddiol o dde Llundain ond bellach maent wedi'u sefydlu yn Brighton, Lloegr. Maent yn adnabyddus oherwydd eu defnydd o eiriau barddonol a throsiadol iawn yn eu caneuon.

Daw enw'r band o'r Beibl; penderfynwyd ar yr enw ar ôl i'r band agor y Beibl ar hap.

## Aelodau'r band
* Orlando Weeks – Prif Lais a gitâr
* Hugo White - Gitâr
* Felix White – Gitâr a llais
* Rupert Jarvis – Bàs
* Robert Dylan Thomas – Drymiau

Maccabees
Marian-glas

Pentref bychan yng nghymuned Llaneugrad, Ynys Môn, yw **Marian-glas** (), hefyd **Marianglas**. Saif ar arfordir dwyreiniol yr ynys.

Ystyr yr enw "Marian-glas" yw "lle creigiog glas" (*marian* "lle creigiog", a'r ansoddair "glas").

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Adeiladau a chofadeiladau
* Cofeb Ryfel Marianglas

## Gweler hefyd
* Traeth Coch
* Porth Llechog
* Ynys Llanddwyn
* Bae Trearddur

## Cyfeiriadau
Categori:Llaneugrad
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Pablo Escobar

Troseddwr o Golombia oedd **Pablo Emilio Escobar Gaviria**, a elwir hefyd yn **El Patrón** neu **El Doctor** (1 Rhagfyr 1949 – 2 Rhagfyr 1993). Ef oedd prif ffigur Cartel Medellín ac yr oedd yn goruchwylio rhwydwaith troseddol oedd yn canolbwyntio ar fasnachu cocên ond hefyd yn ymwneud â llwgr-fasnachu, gwyngalchu arian, a llofruddiaeth.

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Troseddwyr o Golombia
Sabrina the Teenage Witch (ffilm)

Ffilm ffantasi sy'n serennu Melissa Joan Hart yw ***Sabrina the Teenage Witch*** (1996).

## Cymeriadau
* *Sabrina Spellman* - Melissa Joan Hart
* *Hilda Spellman* - Sherry Miller
* *Zelda Spellman* - Charlene Fernetz
* *Marnie Littlefield* - Michelle Beaudoin
* *Seth* - Ryan Reynolds
* *Harvey* - Tobias Mehler
* *Katy* - Lalaina Lindbjerg

Categori:Ffilmiau 1996
Flubber

Ffilm gomedi 1997 sy'n serennu Robin Williams a Marcia Gay Harden yw **Flubber**.

## Gweler Hefyd
* The Absent-Minded Professor

Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn coleg
Categori:Ffilmiau Disney
The Absent-Minded Professor

Ffilm Disney yw ***The Absent-Minded Professor*** (1961).

## Cast
Absent-Minded Professor, The
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn coleg
Categori:Ffilmiau Disney
The Parent Trap (ffilm 1998)

Ffilm deuluol 1998 sy'n serennu Lindsay Lohan yw ***The Parent Trap***.

## Cast
*Lindsay Lohan fel Hallie Parker / Annie James
*Dennis Quaid fel Nick Parker
*Natasha Richardson fel Elizabeth James
*Elaine Hendrix fel Meredith Blake
*Lisa Ann Walter fel Chessy
*Simon Kunz fel Martin
*Polly Holliday fel Marva Kulp, Sr.
*Maggie Wheeler fel Marva Kulp, Jr.
*Ronnie Stevens fel Grandpa Charles James
*Joanna Barnes fel Vicki Blake - Vicky

## Gweler Hefyd
* The Parent Trap (ffilm 1961)

Categori:Ffilmiau 1998
The Parent Trap (ffilm 1961)

Ffilm deuluol Disney sy'n serennu Hayley Mills yw ***The Parent Trap*** (1961).

## Cast
* *Sharon McKendrick* - Hayley Mills
* *Susan Evers* - Hayley Mills
* *Maggie McKendrick* - Maureen O'Hara
* *Mitch Evers* - Brian Keith
* *Louise McKendrick* - Cathleen Nesbitt
* *Charles McKendrick* - Charles Ruggles
* *Verbena* - Una Merkel
* *Vicky Robinson* - Joanna Barnes

Categori:Ffilmiau 1961
The Happiest Millionaire

[[Ffilm gerdd] Disney yw ***The Happiest Millionaire*** (1967).

## Caneuon
# "Fortuosity"
# "What's Wrong with That?"
# "When a Man Has a Daughter"
# "I'll Always Be Irish"
# "Are We Dancing"
# "Strengthen The Dwelling"
# "Watch Your Footwork"
# "I Believe in This Country"
# "There Are Those"
# "Valentine Candy"
# "Bye-Yum Pum Pum"
# "Let's Have A Drink On It"
# "Detroit"
# "It Won't Be Long 'Til Christmas"

## Cast
* *Tad* - Fred MacMurray
* *John Lawless* - Tommy Steele
* *Mam* - Greer Garson
* *Mrs. Duke* - Geraldine Page
* *Cordy* - Lesley Ann Warren
* *Mary Drexel* - Gladys Cooper
* *Mrs. Worth* - Hermione Baddeley

Categori:Ffilmiau cerdd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1967
Categori:Ffilmiau Disney
The Crush

Ffilm sy'n serennu Cary Elwes ac Alicia Silverstone yw **The Crush** (1993); fe'i sgwennwyd a'i cynhyrchwyd gan Alan Shapiro.

Crush, The
Categori:Rhywioldeb ieuenctid mewn ffilmiau
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Cary Elwes

Actor Seisnig yw **Ivan Simon Cary Elwes** sy'n fwy adnabyddus o dan yr enw **Cary Elwes** (ganwyd 26 Hydref 1962).

## Ffilmograffiaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pobl o Lundain
Robin Hood: Men in Tights

150px|bawd|Mel Brooks
Ffilm gomedi gan Mel Brooks yw ***Robin Hood: Men in Tights*** ("*Robin Hood: Dynion yn Deits*") (1993).

## Cymeriadau
* *Robin Hood* - Cary Elwes
* *Y Tywysog John* - Richard Lewis
* *Sheriff Rottingham* - Roger Rees
* *Maid Marian* - Amy Yasbeck
* *Ahchoo* - Dave Chapelle
* ''Will Scarlett O'Hara* - Matthew Porretta
* *Asneeze* - Isaac Hayes
* *Latrine* - Tracey Ullman
* *Y Brenin Rhisiart'' - Patrick Stewart

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
The Princess Bride (ffilm)

Ffilm gomedi sy'n serenu Cary Elwes, Robin Wright, Chris Sarandon a Wallace Shawn yw ***The Princess Bride*** (1987).

Categori:Ffilmiau 1987
Angels in the Outfield (ffilm 1994)

Ffilm Disney yw ***Angels in the Outfield*** (1994).

## Cymeriadau 
* *Roger Bomman* - Joseph Gordon-Levitt
* *George Knox* - Danny Glover
* *Al* - Christopher Lloyd
* *Mel Clark* - Tony Danza
* *Maggie Nelson* - Brenda Fricker
* *Danny Hemmerling* - Adrian Brody
* *Mr. Bomman* - Dermot Mulroney

## Gweler Hefyd 
* Angels in the Outfield (ffilm 1951)
* Angels in the Endzone

Categori:Ffilmiau 1994
Angels in the Endzone

Ffilm deledu Disney sy'n serennu Matthew Lawrence, David Gallagher a Christopher Lloyd  yw ***Angels in the Endzone*** (1997).

Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau Disney
Edward Charles (Siamas Gwynedd)

Ysgrifennwr epistolaidd ar bynciau gwleidyddol a chrefyddol a chopïydd llawysgrifau Cymreig ar ddiwedd y 18g a chwarter cyntaf y ganrif olynol oedd **Edward Charles** (**Siamas Gwynedd**) (1757–1828). Bu'n fyw yng nghanol bwrlwm cymdeithas Gymreig Llundain yng nghyfnod y Chwyldro Ffrengig a dechrau'r 19g.

## Bywgraffiad
Ganed Edward Charles yng Nghlocaenog, Sir Ddinbych, yn 1757. Symudodd i fyw a gweithio yn Llundain lle ymunodd â'r Gwyneddigion, cymdeithas o Gymry gwlatgar radicalaidd yn y ddinas honno. Daeth i adnabod rhai o Gymry blaengar y dydd, yn cynnwys Jac Glan y Gors ac Owain Myfyr. Cynorthwyodd y Myfyr drwy gopïo nifer o lawysgrifau Cymraeg ar gyfer y *Myvyrian Archaiology of Wales*. Mae ei lythyrau a dogfennau yn ffynhonnell bwysig i haneswyr am fywyd Cymry Llundain yn y cyfnod hwnnw.

Roedd yn llenor dadleugar a gododd wrychyn sawl person. Fel nifer o'i gydwladwyr yn y Gwyneddigion a cymdeithasau Cymreig eraill, roedd yn ffafriol tuag at y Chwyldro Ffrengig i ddechrau ond cafodd ei ddychryn gan y tro gwaedlyd ac anarchaidd a gymerodd digwyddiadau yn Ffrainc. Yn 1796, ymosododd yn chwyrn ar ei gyfaill Jac Glan y Gors am gefnogi'r Chwyldro Ffrengig yn ei lyfr *Seren Tan Gwmwl*. Ni allai oddef Methodistiaeth chwaith, a fflangellodd y mudiad yn ffyrnig yn ei lyfr *Epistolau Cymraeg at y Cymry* (1797). Cafwyd ymosodiad cyffelyb ganddo yn *Cylch-grawn Cynmraeg* Morgan John Rhys hefyd.

Categori:Cymry Llundain
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1828
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Sister Act

Ffilm gomedi sy'n serennu Whoopi Goldberg yw **Sister Act** (1992).

## Cast 
* Whoopi Goldberg - Deloris Van Cartier/Sister Mary Clarence
* Maggie Smith - Mother Superior
* Kathy Najimy - Sister Mary Patrick
* Wendy Makkena - Sister Mary Robert
* Mary Wickes - Sister Mary Lazarus
* Harvey Keitel - Vince LaRocca
* Bill Nunn - Lt. Eddie Souther
* Joseph Maher - Monsignor O'Hara
* Robert Miranda - Joey
* Richard Portnow - Willy

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
Helen Watts

Cantores opera o Gymru oedd **Helen Josephine Watts** CBE (7 Rhagfyr 1927 – 7 Hydref 2009). Ganwyd yn Aberdaugleddau, Sir Benfro, a chafodd ei magu yn Hwlffordd. Nid y Gymraeg oedd ei mamiaith, ond recordiodd sawl cân yn Gymraeg gan gynnwys "Berwyn" (Vaughan Thomas) a "Gweddi y Pechadur" (Morfydd Llwyn Owen).

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol
*  Bywgraffiad

Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberdaugleddau
Categori:Pobl o Hwlffordd
Sister Act 2: Back in the Habit

Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Bill Duke yw ***Sister Act 2: Back in The Habit*** a gyhoeddwyd yn 1993. Fe'i cynhyrchwyd gan Scott Rudin a Dawn Steel yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Touchstone Pictures. Lleolwyd y stori yn San Francisco a Las Vegas a chafodd ei ffilmio yn Los Angeles a San Francisco. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan James Orr a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Miles Goodman.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw James Coburn, Whoopi Goldberg, Maggie Smith, Jennifer Love Hewitt, Thomas Gottschalk, Lauryn Hill, Kathy Najimy, Wendy Makkena, Mary Wickes, Michael Jeter, Pat Crawford Brown, Sheryl Lee Ralph, Ellen Albertini Dow, Monica Calhoun, Jenifer Lewis, Bill Irwin, Ron Johnson, Robert Pastorelli, Ryan Toby, Bill Duke, Barnard Hughes, Luca Tommassini, Brad Sullivan, Warren Frost, Alanna Ubach, Carmen Zapata a Robin Gammell. Mae'r ffilm yn 107 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Oliver Wood oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan John Carter sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1993. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Jurassic Park* a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bill Duke ar 26 Chwefror 1943 yn Poughkeepsie, Efrog Newydd. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1962 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Prifysgol y Celfyddydau Cain Boston.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bill Duke nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q722312.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Touchstone Pictures
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan John Carter
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn San Francisco
Jerry Maguire

Ffilm gomedi-drama gan Cameron Crowe sy'n serennu Tom Cruise, Cuba Gooding, Jr., Bonnie Hunt a Renée Zellweger yw ***Jerry Maguire*** (1996).

Categori:Ffilmiau 1996
Beverly Hills, 90210

Cyfres deledu Americanaidd yw ***Beverly Hills, 90210*** (1990–2000).

## Cast
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhaglenni teledu Fox
A Few Good Men

Drama a ffilm yw ***A Few Good Men***. Ysgrifennwyd y ddrama gan Aaron Sorkin a chafodd ei chynhyrchu ar Broadway am y tro cyntaf gan David Brown ym 1989. Addasodd Sorkin ei waith yn sgript ar gyfer y ffilm ym 1992 a gyfarwyddwyd gan Rob Reiner ac a gynhyrchwyd gan Brown. Actiodd Tom Cruise, Jack Nicholson a Demi Moore yn y ffilm.
Adrodda'r ffilm hanes gyfreithwyr milwrol sy'n ceisio amddiffyn milwr sydd wedi ei gyhuddo o lofruddiaeth. Maent yn darganfod bod uwch-swyddogion wedi bod yn celu'r gwirionedd yn yr achos llys .

## Cast
*Tom Cruise... LTJG Daniel Kaffee
*Jack Nicholson... Col. Nathan R. Jessep
*Demi Moore... LCDR JoAnne Galloway
*Kevin Bacon... Capt. Jack Ross
*Kiefer Sutherland... 1Lt Jonathan Kendrick
*Kevin Pollak... LTJG Sam Weinberg
*J.T. Walsh... Lt. Col. Matthew Markinson
*James Marshall... Pfc. Louden Downey
*Wolfgang Bodison... LCpl. Harold W. Dawson
*J.A. Preston... Judge (Col) Julius Alexander Randolph
*Matt Craven... Lt Dave Spradling
*Michael DeLorenzo... Pfc William T. Santiago
*Noah Wyle... Cpl Jeffrey Barnes
*Cuba Gooding, Jr.... Cpl Carl Hammaker
*Xander Berkeley... Capt Whitaker
*Joshua Malina... Tom
*Christopher Guest... Cdr (Dr.) Stone

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau a gyfarwydwydd gan Rob Reiner
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddramâu
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
King Kong (ffilm 1933)

250px|bawd|Diweddglo eiconig *King Kong*

Ffilm antur enwog am ddal yr epa mawr dychmygol Kong sy'n serennu Fay Wray, Robert Armstrong a Bruce Cabot yw **King Kong** (1933). Mae rhai golygfeydd o'r ffilm, yn enwedig o'r epa mawr gyda Fay Wray yn ei law yn dringo Adeilad Empire State a'r awyrennau yn ymosod arno, wedi dod yn eiconau sinematig a rhan o ddiwylliant poblogaidd. Y thema llên gwerin ryngwladol "Y Ferch Hardd a'r Bwystfil", mewn gwisg gyfoes, yw sylfaen y ffilm.

## Gweler hefyd 
* King Kong (ffilm 2005)

Categori:Ffilmiau 1933
Categori:Ffilmiau antur Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Ffilmiau gydag anghenfilod o Unol Daleithiau America
Ysgol Uppingham

150px|bawd|Logo Uppingham

Ysgol breswyl annibynnol yn nhref Uppingham, sir Rutland, Lloegr, yw **Ysgol Uppingham** (Saesneg: *Uppingham School*). Mae'n un o'r ysgolion hynaf yn Lloegr, wedi ei sefydlu yn 1584.

Y diwygiwr addysg Parch Edward Thring (1853–87) yw prifathro mwyaf adnabyddus yr ysgol, efallai.  Yn ystod ei dymor fel prifathro cafwyd teiffoid yn yr ardal a symudwyd yr ysgol i'r Borth, Ceredigion, am gyfnod er mwyn ymgeled y disgyblion. Cofir am y symud dros dro i'r Borth mewn gwasanaeth blynyddol a gynhelir yng nghapel yr ysgol.

## Cynfyfyrwyr
* Herbert L. North (1871-1941), pensaer

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Addysg yn Rutland
Uppingham
Uppingham
Jason Priestley

Actor a chyfarwyddwr o Ganada yw **Jason Bradford Priestley** (born 28 Awst 1969). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae y cymeriad Brandon Walsh ar y gyfres deledu *Beverly Hills, 90210* a'i ran yn serennu fel Richard "Fitz" Fitzpatrick yn y sioe *Call Me Fitz*.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Priestley ar 28 Awst 1969 yn Vancouver, British Columbia, Canada. Ei fam yw'r actores Sharon Kirk.

Roedd yn ddisgybl yn Ysgol Uwchradd Argyle yng Ngogledd Vancouver. Mae ganddo chwaer hŷn, Justine Priestley, a dau lys-chwaer, Karin a Kristi. Fe'i dderbyniwyd yn ddinesydd Americanaidd yn 2007.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
### Fideos cerddoriaeth
### Fel cyfarwyddwr
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ganada
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Ganada
Casper (ffilm)

Ffilm sy'n seiliedieg ar y gyfres cartwn *Casper the Friendly Ghost* yw ***Casper*** (1995).

## Cymeriadau
* *Dr. James Harvey* - Bill Pullman
* *Kat Harvey* - Christina Ricci
* *Casper* - Malachi Pearson (llais ysbryd); - Eric Idle
* *Mr. Rugg*  - Ben Stein
* *Amelia Harvey* - Amy Brenneman

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Saesneg
Bera Mawr

Mynydd yn y Carneddau yn Eryri, Gwynedd yw **Bera Bach**. 

## Lleoliad 
Saif ar y grib sy'n arwain tua'r gogledd-orllewin oddi ar brif grib y Carneddau ger y Garnedd Uchaf.

## Uchder 
Er gwaethaf yr enwau, mae Bera Mawr (794m) ychydig yn is na chopa Bera Bach gerllaw, sy'n 807 medr. 

## Llwybrau 
Gellir ei ddringo yn weddol hawdd o bentref Bethesda, gan ddringo i'r copa llai Gryn Wigau gyntaf, yna i Drosgl ac ymlaen i Bera Bach a Bera Mawr. Gellir hefyd dringo Bera Mawr o Abergwyngregyn heibio'r rhaeadr.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Abergwyngregyn
Categori:Bethesda
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Copaon Hewitt
Rhestr o ddramodwyr Cymraeg

Dyma **restr o ddramodwyr Cymraeg**.  Mae'r rhestr hon yn angyflawn : mae croeso i chi ychwanegu ati.

## C 
* Siôn Cadwaladr
* Cynan: gw. Albert Evans-Jones (Cynan)

## D 
* Eic Davies
* George Davies
* James Kitchener Davies
* William John Davies (Gwilym Peris)
* Robert Jones Derfel

## E 
* Huw Lloyd Edwards
* Menna Elfyn
* Beriah Gwynfe Evans
* John Roberts Evans
* William Evans (Wil Ifan)

## F 
* George Fisher

## G 
* Robert Arthur Griffith (Elphin)
* Paul Griffiths
* William John Gruffydd

## H 
* Gwilym Thomas Hughes
* Jonathan Hughes

## J 
* Dafydd James
* Albert Evans-Jones (Cynan)
* Huw Jones
* Idwal Jones
* John Gwilym Jones
* Robert Lloyd Jones
* W. S. Jones (Wil Sam)

## L 
* Caryl Lewis
* Saunders Lewis

## M 
* Gareth Miles

## O 
* Wynford Ellis Owen

## P 
* Gwenlyn Parry

## R 
* Eigra Lewis Roberts
* Elis Roberts (Elis y Cowper)

## T 
* Twm o'r Nant

## W 
* Urien Wiliam
* Aled Jones Williams
* Richard Bryn Williams

## Gweler hefyd 
* Y Ddrama yn Gymraeg
* Rhestr awduron Cymraeg (1600-heddiw)


Dramodwyr Cymraeg
Dramodwyr Cymraeg