Lewis Evans (tirfesurydd)

de|bawd|300x300px| Gwnaed *Map Cyffredinol* Evans ''o'r Middle British Colonies yn America'', a gyhoeddwyd yn 1755, ar y cyd â Thomas Pownall, y gwnaeth Evans ei neilltuo iddo.

Tirfesurydd a daearyddwr o Gymro oedd **Lewis Evans** (tua 1700 – 12 Mehefin 1756)

## Bywgraffiad 
Ganed Lewis Evans fel y tybir, ym mhlwyf Llangwnadl, Sir Gaernarfon. Teithiodd i'r trefedigaethau Prydeinig yng Ngogledd America, lle ymgartrefodd yn Philadelphia erbyn canol y 1730au. Yn 1736 prynodd lyfr gan Benjamin Franklin, argraffydd, a roedd hyn yn gychwyn ar eu cyfeillgarwch. Anogodd Franklin ei ymchwil ddaearyddol a gwyddonol. Yn 1743 priododd Evans â Martha Hoskins, ffrind i wraig Franklin, Deborah Read Franklin. Ganwyd merch iddynt, Amelia cyn i Martha farw yn 1754, pan oedd y ferch yn ddeg oed.

Fel syrfëwr, teithiodd Evans yng ngwlad Onondaga yn yr Iroquois yng ngorllewin Efrog Newydd gyda Conrad Weiser, cyfieithydd pwysig a oedd wedi byw yn ei blentyndod gyda'r Mohawk, a'r botanegydd John Bartram. O'r daith hon, cyhoeddodd fap o Efrog Newydd, New Jersey a Delaware. Fe'i haddaswyd i gynnwys Pennsylvania a'i chyhoeddi fel *A Map of Pensilvania, New-Jersey, New-York, and the Three Delaware Counties* (1749, diwygiedig 1752).

Yn 1751 dysgodd Evans ddosbarth mewn daearyddiaeth ac athroniaeth naturiol, fel y'i gelwid, yn Philadelphia, Newark, ac Efrog Newydd.

Arhosodd yr arsylwr trefedigaethol o Brydain Thomas Pownall, ysgrifennydd i'r Llywodraethwr Danvers Osborne o Efrog Newydd, yn y trefedigaethau ar ôl marwolaeth Osborne yn 1753 i astudio amodau, gan obeithio cael swydd arall. Roedd wedi cwrdd â Benjamin Franklin ac wedi helpu i ariannu cyhoeddi'r map gan Evans, gan fod y ddau ddyn yn ystyried ei fod yn hanfodol yn ystod y Rhyfel Ffrengig ac Indiaidd. Roedd yn rhaid i'r Prydeinwyr wynebu lluoedd Ffrainc yn rhan fewnol y trefedigaethau. Roedd parch mawr at fap Evans a fe'i ddefnyddiwyd gan y Cadfridog Edward Braddock yn ystod y rhyfel; derbyniodd Pownall y rhan fwyaf o gymeradwyaeth y cyhoedd amdano ar y pryd.

Bu farw Evans yn Efrog Newydd ym mis Mehefin 1756. Dychwelwyd ei gorff i Philadelphia, lle claddwyd ef ym Mynwent Crist Christ Church, sydd bellach wedi'i restru ar y Gofrestr Genedlaethol o Leoedd Hanesyddol .

## Teulu 
bawd|*Map o siroedd Pensilvania, New-Jersey, New-York, a Three Delaware*, Lewis Evans, 1749
Bu farw gwraig Evans ym 1754. Rhoddodd ei ferch Amelia ( Philadelphia, 1744-Hythe, Southampton, 1835) yng nghofal ei frawd John, a oedd wedi ei ddilyn i'r trefedigaeth. Bu farw John Evans yn 1759, a magwyd Amelia gan Deborah a Benjamin Franklin. Yn 18 oed teithiodd i Lundain am gyfnod. Yn ddiweddarach bu'n byw yn Tunis, lle bu'n gweithio fel tiwtor i dair merch y gonswl Prydeinig, James Traill a'i wraig.

## Cyhoeddiadau 
* Evans, Lewis, *Brief Account of Pennsylvania*, 1753.
* Evans, Lewis, *Geographical, Historical, Political, Philosophical, and Mechanical Essays*, Philadelphia, 1755 &  Llundain, 1756.
* Gipson, Lawrence Henry, *Lewis Evans*, Philadelphia, 1939. (Bywgraffiad.)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cofnod Gwyddoniadur Columbia, 6ed argraffiad, 2005 
* Cofnod Answers.com 
* Cofnod Infoplease 
* Argraffiad newydd o fap Evans o 1755, Map Cyffredinol o'r Middle British Colonies yn America, 1776 

Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Marwolaethau 1756
Categori:Cartograffwyr o Gymru
Categori:Daearyddwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau