Jim Ede

Roedd **Harold Stanley Ede** (7 Ebrill 1895 - 15 Mawrth 1990), a elwid hefyd yn **Jim Ede**, yn gasglwr celf ac yn ffrind i artistiaid.

## Bywyd a gyrfa 
[bawd| [Kettle's Yard, Caergrawnt]]
Ganed Jim Ede ym Mhenarth, Cymru, yn fab i'r cyfreithiwr Edward Hornby Ede a Mildred, athrawes .

Astudiodd Ede beintio o dan Stanhope Forbes yn Ysgol Gelf Newlyn rhwng 1912 a 1914. Comisiynwyd ef ym Medi 1914  yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gan wasanaethu gyda Chyffinwyr De Cymru a Byddin India. Rhoddodd y gorau i'w gomisiwn oherwydd afiechyd, a rhoddwyd iddo reng capten, ar 29 Gorffennaf 1919. 

Ar ôl y rhyfel parhaodd â'i astudiaethau yn Ysgol Gelf y Slade. Ym 1921, daeth Ede yn guradur cynorthwyol yn Oriel Gelf Genedlaethol Prydain (yn ddiweddarach Oriel y Tate ) yn Llundain tra'n parhau i astudio'n rhan-amser yn y Slade. Yn fuan wedyn, priododd Helen Schlapp y cyfarfu â hi yng Nghaeredin. Tra'n gweithio yn y Tate, ceisiodd hyrwyddo gwaith artistiaid cyfoes, gan gynnwys Picasso a Mondrian. Fodd bynnag, roedd yn aml yn cael ei rwystro gan agweddau mwy ceidwadol cyfarwyddwyr yr orielau. Yn ystod ei amser yn y Tate, ffurfiodd Ede gyfeillgarwch niferus ag artistiaid avant-garde y dydd. Yn y broses, cafodd lawer o weithiau celf nad oeddent yn cael eu gwerthfawrogi'n ddigonol ar y pryd. Yn arbennig, sicrhaodd lawer o waith Henri Gaudier-Brzeska o stad Sophie Brzeska. Roedd y casgliad yn cynnwys llythyrau niferus a anfonwyd rhwng Henri a Sophie, a defnyddiodd Ede y rhain fel sail i’w lyfr *Savage Messiah* ar fywyd a gwaith Gaudier-Brzeska, a ddaeth yn ei dro yn sail i ffilm Ken Russell o’r un enw .

## Blynyddoedd canol 
Yn 1936, roedd Ede wedi cael digon ar frwydro yn erbyn y sefydliad yn y Tate a gadawodd i fynd i fyw ym Moroco, gan adeiladu tŷ y tu allan i Tangiers. Ychydig o flaen ei amser, mabwysiadodd arddull finimalaidd o ddylunio mewnol gan ddewis waliau gwyngalchog plaen a chyn lleied o ddodrefn ag oedd eu hangen i gwblhau ystafell. Am yr ugain mlynedd nesaf, bu’n arwain bywyd crwydrol, yn ysgrifennu, yn darlledu ac yn darlithio yn Ewrop ac America, tra’n cadw’r tŷ ym Moroco yn gartref.

## Etifeddiaeth artistig 
[bawd| Carreg goffa Ede yn [Eglwys Sant Pedr, Caergrawnt|Eglwys San Pedr, Caergrawnt]]
Wedi dychwelyd i Loegr yn 1956, trosodd Ede bedwar bwthyn yng Nghaergrawnt fel lle i fyw ac arddangos ei gasgliad celf. Roedd yn rhan o'i athroniaeth y dylai celf gael ei rhannu mewn amgylchedd hamddenol; i'r perwyl hwn byddai'n cynnal 'tŷ agored', gan roi teithiau personol o'r casgliad i fyfyrwyr o Brifysgol Caergrawnt dros de prynhawn. Gallai myfyrwyr hefyd fenthyg paentiadau o'i gasgliad i'w hongian yn eu hystafelloedd yn ystod y tymor. Ym 1966, rhoddodd Ede y tŷ a'r casgliad i'r brifysgol, gan sefydlu oriel gelf Kettle's Yard .

Parhaodd Ede i fyw yn Kettle's Yard tan 1973, ac yna symudodd i Gaeredin lle bu'n byw am weddill ei ymddeoliad.

## Cyhoeddiadau 
* *Savage Messiah*, HS Ede, Heinemann (1931) — Bywgraffiad y cerflunydd Henri Gaudier-Brzeska . Adargraffwyd, Oriel Kettle's Yard (1971), .
* *Savage Messiah: a biography of the sculptor Henri Gaudier-Brzeska*; gyda thestunau newydd gan Sebastiano Barassi, Evelyn Silber a Jon Wood. Leeds: Sefydliad Henry Moore, 2011
* *A Way of Life*, HS Ede, Oriel Kettle's Yard,  . Canllaw i Kettle's Yard a'i chasgliad.
* ''Kettle's Yard and its Artists*, gol. Michael Harrison, Caergrawnt 2009 

## Gweler hefyd 
* *Savage Messiah''

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Llinell amser Jim Ede ar wefan Kettle's Yard

Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Pobl o Benarth