Fileteado

bawd|Enghraifft hunangyfeiriol o'r arddull gelf.
***Fileteado*** yw fath o ddarlunio a llythrennu artistig a ddefnyddir yn nodweddiadol yn Buenos Aires yn yr Ariannin. Mae nodweddion yn cynnwys llinellau arddulliedig a phlanhigion dringo blodeuog. Fe'i defnyddir i addurno pob math o wrthrychau er enghraifft arwyddion, tacsis, lorïau a hyd yn oed yr hen *colectivos*, sef bysiau Buenos Aires.

Mae *filetes* (y llinellau a ddefnyddir yn yr arddull *fileteado*) fel arfer yn llawn addurniadau lliw a chymesureddau wedi'u cwblhau gydag ymadroddion barddonol, dywediadau a gwirebau llenyddol, yn ddoniol, emosiynol neu athronyddol. Maent wedi bod yn rhan o ddiwylliant y *Porteños* (trigolion Buenos Aires) ers dechreuad yr 20fed ganrif.

Dechreuodd y *filetes* fel addurniadau syml, gan ddod yn arddull o gelf gynrychioliadol y ddinas. Roedd llawer o'i artistiaid ar y dechrau yn fewnfudwyr Ewropeaidd a ddaeth â rhai elfennau, a chymysgodd gydag arddulliau celf draddodiadol leol er mwyn ddod yn arddull celf unigryw i'r Ariannin. Cydnabuwyd *fileteado* fel arddull celf unigryw ar ôl 1970, pan gafodd ei arddangos am y tro cyntaf.

## Hanes 
Dechreuodd Fileteado yn y cartiau llwyd a dynnwyd gan geffylau, a oedd yn cludo ffrwythau, llaeth, bwydydd a bara ar ddiwedd y 19eg ganrif. Gelwir yr arlunydd a addurnodd y cartiau hyn yn *fileteador*, oherwydd defnyddir brwsys paent ag edau hir hefyd o’r enw “brwsys ar gyfer gwneud *filetes*”. Mae'r gair hwn yn deillio o'r Lladin "*filum*" sy'n golygu "*edau*", gan fod yr arddull yn cynnwys llinellau cain fel addurniadau.

Bryd hynny, roedd llawer o beintwyr arbenigol yn llwyddiannus iawn, fel Ernesto Magiori, Pepe Aguado, a Miguel Venturo, mab Salvador Venturo. Roedd yr Venturo yn gapten ar Lynges Fasnachol yr Eidal, yna symudodd i Buenos Aires lle canolbwyntiodd ar *fileteado*, yn cynnwys nifer o fotiffau o'i famwlad. Astudiodd Miguel baentio a gwnaeth gwella techneg ei dad, ac mae'n cael ei ystyried fel un o'r arlunwyr a siapiodd yr arddull. Ef wnaeth gyflwyno adar, blodau, diemwntau a dreigiau yn y motiffau. Oherwydd codwyd treth ar lythyrau mawr iawn, paentiodd Miguel rai llai ond wedi'u hamgylchynu gan ddyluniadau lliwgar a chymhleth iawn er mwyn tynnu sylw. Parhaodd y dyluniad hwn am amser hir.

## Prif nodweddion 
Yn y llyfr *Filete porteño*, gan Alfredo Genovese, mae'r anthropolegydd Norberto Cirio yn disgrifio'r prif nodweddion ffurfiol o *fileteado* fel:

# Llawer iawn o steilio
# Lliwiau bywiog
# Defnydd o gysgodi ac uwch-oleuo er mwyn creu'r argraff o ddyfnder
# Defnydd ffont Gothig neu lythrennau manwl iawn
# Cymesuredd
# Fframio pob cyfansoddiad pan fydd wedi gorffen
# Defnydd effeithlon o'r lle sydd ar gael
# Delweddau gyda chysyniadau symbolaidd (y bedol fel symbol o lwc dda, y ddraig fel symbol o gryfder).

## Oriel 

Delwedd:Corrientes348.jpg|Arwydd stryd yn Corrientes Avenue
Delwedd:Fileteado Jean Jaures Mariano Miguel Capiello.jpg|Tŷ ar stryd Jean Jaures
Delwedd:Fileteado Jean Jaures Tulio Ovando.jpg|Siop ar stryd Jean Jaures
Delwedd:Fileteado frases.jpg|Ymadroddion *fileteado* yn Abasto
Delwedd:Fileteado Taxi 2.jpg|Hen dacsi gyda *fileteado*
Delwedd:Jorge muscia filete.jpg|Murlun, gan Jorge Muscia (1998)
Delwedd:Mi Buenos Aires Querido.jpg|*Vaca Fileteada* gan Jorge Muscia (2006)
Delwedd:Zapatillas fileteadas.jpg|Esgidiau ardull *fileteado*
Delwedd:Fileteado cartel.jpg|Enghraifft o *lythrennu fileteado* 

## Cyfeiriadau