open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gravity

Ffilm wyddonias 3D o 2013 yw ***Gravity***, sy'n gyd-gynhyrchiad Prydeinig ac Americanaidd. Mae rhai wedi ei disgrifio'n ffilm ddrama a leolir yn y gofod yn hytrach na ffilm wyddonias. Cyfarwyddodd Alfonso Cuarón y ffilm yn ogystal â'i chyd-ysgrifennu, cyd-gynhyrchu a chyd-olygu, ac mae'n serennu Sandra Bullock a George Clooney fel gofodwyr sy'n ceisio dychwelyd i'r Ddaear wedi dinistriad gwennol ofod tra mewn orbit.

Ysgrifennodd Cuarón y sgript gyda'i fab Jonás gan gynnig y syniad i Universal Studios. Gwerthwyd hawliau'r prosiect i Warner Bros. yn y bôn. Cynigodd y stiwdio'r brif ran fenywaidd i nifer o actoresau cyn dewis Bullock. Robert Downey, Jr. oedd y prif actor cyn iddo adael y prosiect a chymerodd Clooney'r rhan. Cynhyrchwyd y ffilm gan Cuarón a David Heyman, a weithiodd ynghynt gyda Cuarón ar *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*. Creodd y cwmni Framestore yn Llundain y mwyafrif o'r effeithiau gweledol ar gyfer y ffilm, sy'n llenwi dros 80 munud o'r amser rhedeg.

*Gravity* oedd ffilm agoriadol y ddegfed Ŵyl Ffilm Fenis ar drigain ym mis Awst 2013. Dangoswyd y ffilm yn gyntaf yng Ngogledd America tridiau'n ddiweddarach yng Ngŵyl Ffilm Telluride. Rhyddhawyd ar led yr Unol Daleithiau a Chanada ar 4 Hydref 2013, ac yn y Deyrnas Unedig ar 8 Tachwedd 2013. Cafodd y ffilm clod gan feirniaid a chynulleidfaoedd, gan dderbyn canmoliaeth am waith y sinematograffydd Emmanuel Lubezki, sgôr gerddorol Steven Price, y cyfarwyddo gan Cuarón, perfformiad Bullock, a'r effeithiau gweledol gan Framestore.

Cafodd y ffilm ei enwebu am 10 o Wobrau'r Academi, gan gynnwys y Ffilm Orau, y Cyfarwyddwr Gorau am Cuarón a'r Actores Orau am Bullock. Enillodd y ffilm saith o'r Critics Choice Awards a Gwobr Golden Globe am y Cyfarwyddwr Gorau i Cuarón.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Ffilmiau 2013
Categori:Ffilmiau 3D
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Alfonso Cuarón
Categori:Ffilmiau gwyddonias o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau a leolir yn y gofod
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Alfonso Cuarón

Cyfarwyddwr, sgriptiwr, cynhyrchydd, a golygydd ffilmiau o Fecsico yw **Alfonso Cuarón** (ganwyd 28 Tachwedd 1961). Ymhlith ei ffilmiau mae *A Little Princess* (1995), *Y Tu Mamá También* (2001), *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004), *Children of Men* (2006), a *Gravity* (2013).

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o Fecsico
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Pobl o Ddinas Mecsico
Categori:Sgriptwyr o Fecsico
Gwylan y Gweunydd

Gwylan ganolig ei maint o Ewrasia a Gogledd America yw **Gwylan y Gweunydd** (*Larus canus*). Mae'n nythu ger y môr a mewn cynefinoedd mewndirol megis gweunydd, corsydd, afonydd a llynnoedd. Mae'r mwyafrif o adar yn mudo i'r de yn ystod y gaeaf. Mae'n bwydo ar infertebratau a physgod gan fwyaf. Ystyrir *L. c. kamtschatschensis* a *L. c. brachyrhynchus* yn rhywogaethau gwahanol gan rai tacsonomyddion.
* *Larus canus canus*: gogledd Ewrop o Wlad yr Iâ i ogledd-orllewin Rwsia
* *Larus canus heinei*: Rwsia o ardal Moscfa i Afon Lena
* *Larus canus kamtschatschensis*:  dwyrain Siberia
* *Larus canus brachyrhynchus* (**Gwylan Fewian**): gogledd-orllewin Gogledd America

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  BTO BirdFacts:  Common Gull (*Larus canus*)
*  Internet Bird Collection: Mew Gull (*Larus canus*) 

Categori:Gwylanod
Imokawa Mukuzo Genkanban no Maki

Ffilm wedi mynd ar goll ydy  sy'n cael ei hystyried fel y ffilm anime cyntaf. Cafodd ei wneud gan Ōten Shimokawa yn 1917. O'i flaen o roedd  gan Shimokawa a gwaith cynharach o 1917 sydd bellach ar goll.

## Hanes
Yn 1916, darluniodd Tenkatsu, neu Tennenshoku Katsudō Shashin Kabushiki Gaisha ("Natural Color Moving Picture Company"), sef arbrofion efo animeiddio, gan ddefnyddio'r arluniwyr Hekoten/Oten Shimokawa. Tynnu llun gyda sialc ar fwrdd-du oedd ei arddull yr adeg honno, gan newid ychydig ar y llun ym mhob siot. Roedd "Mukuzo Imokawa" yn gymeriad a ddyfeisiodd Shimokawa yn ei fanga.

## Cyfeiriadau
Categori:Anime
Categori:Ffilmiau o Japan
Nintendo

Cwmni electroneg rhyngwladol yw **Nintendo Co., Ltd.** (Japaneg: 任天堂 株式会社 Nintendo Kabushiki gaisha) sydd yn arbenigo mewn gemau fideo. Cafodd y busnes ei sefydlu yn Kyoto, Japan ar Medi 23, 1889 gan Fusajiro Yamauchi.

## Cynnyrch 
### Consolau Cartref 
*NES
*SNES
*N64
*GameCube
*Wii
*Wii U
*Nintendo Switch
### Consolau Cludadwy 
*Game Boy
*Game Boy Color
*Game Boy Advance
*Nintendo DS
*Nintendo 3DS

## Gweler hefyd 
* Mario


Categori:Cwmnïau gemau fideo
Categori:Cwmnïau Japan
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1889
Tennenshoku Katsudō Shashin

Stiwdio ffilm o Japan oedd  a oedd yn brysur iawn yn y 1910au. Ystyr yr enw ydy *"Cwmni ffilm Symudol Lliw Naturiol"* ond fel "Tenkatsu" yr oedd yn cael ei adnabod. Cafodd ei greu ym 1914 allan o gwmni arall o'r enw Stiwdio Fukuhōdō. Roedd yn defnyddio dull newydd o ffilm o'r enw Kinemacolor. Ond roedd y system yma'n rhy ddrud ac felly fe ddefnyddion nhw system ffilm arferol.

Roedd y cwmni yn adnabyddus am gomisiynu Ōten Shimokawa i gynhyrchu rhai o'r anime cyntaf erioed. Yn 1919 cafodd y cwmni ei brynu gan Kokkatsu.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau Japan
Categori:Ffilm yn Japan
Kizzy Crawford

Cantores a chyfansoddwraig werin a blws Bajan-Gymreig yw **Kizzy Crawford** (ganwyd 25 Ebrill 1996) sydd yn canu yn Gymraeg a Saesneg. Yn ôl Kizzy, ''"Ei huchelgais fel artist du Cymreig yw gwneud ei marc trwy gyfuno 'soul'/jazz dwyieithog"''.

## Cefndir
bawd|chwith|Kizzy yn Ionawr 2016.
Ganwyd Kizzy yn Rhydychen ond pan ysgarodd ei rhieni yn 1999, daeth ei mam ynghyd a'i rhieni hi i fyw i Aberaeron. Mae ei mam yn Saesnes o dde-ddwyrain Lloegr ond treuliodd gwyliau ei phlentyndod gyda thadcu a mamgu yn Diserth, Powys ac roedd wastad eisiau magu ei phlant yng Nghymru.

Mae teulu ei thad yn hanu o Barbados ac fe ymfudodd y teulu i Reading yn y 1950au. Roedd ei thadcu mewn band sgiffl. Mae ei threftadaeth Bajan a'i theulu estynedig yn Barbados yn bwysig iddi ac mae'n ystyried ei hun yn Gymraes.

Cafodd ei haddysg yn Gymraeg ers oedd yn bedair oed. Yn ddiweddarach symudodd i fyw ym Merthyr Tudful. Mynychodd Ysgol Gyfun Rhydywaun, Aberdâr. Hi yw'r hynaf o bump o blant. Mae ganddi chwaer, Eädyth, sydd hefyd yn gantores.

Enillodd Kizzy y gystadleuaeth Canwr/Cyfansoddwr 'Arts Connect' Merthyr a Rhondda Cynon Taf ym 2012 a'r gystadleuaeth Brwydr Y Bandiau yn Eisteddfod Genedlaethol 2013.

## Bywyd personol
Fel Cymraes hil-gymysg, mae wedi profi rhagfarn a hiliaeth ers yn ifanc iawn. Yn yr ysgol gynradd, byddai yn cael ei phryfocio gan ddisgyblion eraill yn gwneud sylwadau am lliw ei chroen. Yn 2014 aeth i berfformio yn Nhalacharn ar gyfer BBC Radio Wales a daeth hen ddyn fyny ati hi a'i mam gan ddweud "I hope there aren’t any more like you where you come from".

## Disgyddiaeth
* "The Starling" (Sonig, 2013)
* "Temporary Zone" (See Monkey Do Monkey, 2013)
* "Golden Brown" (2014)
* "Shout Out / Yr Alwad" (2015)
* "Pili Pala" (2015)
* "Imago" (2015)
* "Birdsong / Can Yr Adar" (Basho Records, 2018)
* "The Way I Dream" (Freestyle Records, 2019)
* "Rhydd" (Sain Records, 2021)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Cantorion Cymraeg o Gymru 
Categori:Cantorion Saesneg o Gymru
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gitaryddion o Gymru
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Cymry Du
Temporary Zone

Albwm cyntaf o ganeuon gan Kizzy Crawford ydy'r record estynedig ***Temporary Zone***, a gyhoeddwyd yn 2013, sy'n cynwwys tair cân Saesneg a thair cân yn y Gymraeg.

## Traciau
#*The Starling*
#*Temporary Zone*
#*Caer O Feddyliau*
#*Tyfu Lan*
#*Love Lost Game*
#*Enaid Fy Ngwlad*

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Y Bont (Cyfres deledu Danaidd/Swedaidd)

200px|bawd|Sofia Helin, actores, seren *Y Bont*

Rhaglen deledu ddrama a cynhyrchwyd gan Sveriges Television a Danmarks Radio yw ***Y Bont*** (Daneg: *Broen*; Swedeg: *Bron*).  Darlledwyd y bennod gyntaf ar 21 Medi 2011.

## Cymeriadau
* *Saga Norén* - Sofia Helin
* *Martin Rohde* - Kim Bodnia
* *Jens Hansen* - Lars Simonsen
* *Mette Rohde* - Puk Scharbau
* *Hans Petterson* - Dag Malmberg
* *Lilian* - Sarah Boberg

Categori:Rhaglenni teledu drama
Gorsaf danddaearol Chancery Lane

Gorsaf Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf Chancery Lane**. Fe'i lleolir yn Ninas Llundain yng nghanol Llundain. Saif ar y Central Line.

Chancery Lane
Categori:Dinas Llundain
Roger Lloyd-Pack

Actor o Sais oedd **Roger Lloyd-Pack** (8 Chwefror 1944 – 15 Ionawr 2014).  Tad yr actores Emily Lloyd oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Islington, Llundain, yn fab yr actor Charles Lloyd Pack a'i wraig Ulrike Elizabeth (née Pulay).  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Bedales.

Bu farw o ganser yn ei gartref yn Kentish Town, Llundain.

## Teledu
*''Spyder's Web* (1972)
**Only Fools and Horses* (1981-2003), fel "Trigger"
**Mr. Bean* (1990)
**2point4 children* (1993-96)
**Health and Efficiency* (1993-95)
**The Vicar of Dibley* (1994-2007)

## Ffilmiau
**The Magus* (1968)
**The Go Between* (1970)
**Fiddler On The Roof* (1971)
**Prick Up Your Ears* (1987)
**The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover* (1989)
**Wilt* (1990)
**Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005)
**Made in Dagenham* (2010)
**Tinker Tailor Soldier Spy'' (2011)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Pobl o Islington
Seollal

bawd|Y gêm draddodiadol *tuho* yn cael ei chwarae

Diwrnod a dathliad blwyddyn newydd yng nghalendr y lleuad yng Nghorea yw **Seollal** (Hangul:설날). Yn ogystal â Seollal ei hun, mae'r diwrnod blaenorol a'r diwrnod canlynol hefyd yn wyliau cyhoeddus. Seollal yw un o brif gwyliau De Corea a Gogledd Corea ac mae'n achlysur teuluol pwysig.

Yr ail leuad newydd ar ôl Alban Arthan sy'n nodi dechrau'r flwyddyn fel arfer ac mae'n disgyn rhwng canol mis Ionawr a mis Chwefror. Pan fo'r flwyddyn lleuad gynt yn un naid ac yn cynnwys mis ychwanegol, mae Seollal ar y trydydd lleuad newydd ar ôl Alban Arthan.

## Arferion
Mae'n draddodiadol i deulu estynedig ymgynnull yng nghartref dyn hyna'r teulu oni bai bod 'nain' yn fyw a gyda chartref addas. Mae merched priod yn mynd at deulu ei gŵr. Mae demograffeg De Corea'n golygu mai i ddinasoedd ac ardaloedd gwledig y tu allan i'r brif ddinas, Seoul, mae'r rhan fwyaf yn teithio. Mae trafnidiaeth cyhoeddus a ffyrdd sy'n cysylltu gwahanol rhannau o'r wlad yn brysur dros ben wrth yr adeg yma gyda phobl yn teithio i'w cartref teuluol ac yna yn ôl adref. Gall deithiau mewn car gymryd mwy na phedwar gwaith yr amser arferol.

Prif arfer Seollal yw *charye*, sef cynnig gwledd o fwyd a diod i hynafiaid y teulu ac ymgrymu iddynt.

## Cyfeiriadau
Categori:Diwylliant Corea
Categori:Gwyliau
Judgment at Nuremberg

Mae ***Judgment at Nuremberg*** (1961) yn ffilm ddrama Americanaidd sy'n serennu Maximilian Schell, Spencer Tracy, Burt Lancaster, Richard Widmark, Marlene Dietrich, Montgomery Clift a Judy Garland. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Stanley Kramer a chafodd ei rhyddhau gan United Artists.

## Gwobrau ac anrhydeddau
### Gwobrau'r Academi
Categori:Ffilmiau 1961
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau United Artists
Y Faciwî

Cyfrol hunangofiannol gan Barbara Warlow Davies yw ***Y Faciwî***. Cyhoeddwyd y gyfrol gan Y Lolfa yn 2013. Yn Chwefror 2014 roedd y llyfr mewn print ac ar gael.

## Disgrifiad byr
Hanes Barbara Warlow Davies geir yn y gyfrol; daeth fel ifaciwî o Lerpwl i Dalgarreg yng Ngheredigion pan yn bedair oed. Ceir darlun o gymdeithas Talgarreg ar y pryd, yn ogystal â stori Barbara ei hun.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Gorsaf reilffordd Glyndyfrdwy

bawd|260px|Gorsaf Reilffordd Glyndyfrdwy
Yn wreiddiol, roedd **gorsaf reilffordd Glyndyfrdwy** yn orsaf ar Reilffordd Llangollen a Chorwen, sydd wedi agor ar 8 Mai 1865. Caewyd y lein i deithwyr ar 18 Ionawr 1965. Dymchwelwyd y  ddwy blatfform a'r lein, a throwyd y safle yn faes chwarae i blant; gwerthwyd tŷ'r orsaf.

Ailadeiladwyd y lein, ac agorwyd yr orsaf yn rhan o Reilffordd Llangollen ar 17 Ebrill 1992. Daeth y bocs signal ar ben gorllewinol yr orsaf o'r Bermo. Roedd rhaid adeiladu platfformau newydd, ac ychwanegu hen adeilad o Northwich ym 1992. Mae'r orsaf yn pum milltir i'r gorllewin o Langollen ym mhentref Glyndyfrdwy.

## Oriel

Delwedd:Glyndyfrdwy01LB.jpg|Yr orsaf
Delwedd:Glyndyfrdwy02LB.jpg|Trên ar y groesfan
Delwedd:Glyndyfrdwy03LB.jpg|Gardd yr orsaf
Delwedd:Glyndyfrdwy04LB.jpg|Yr orsaf
Delwedd:Glyndyfrdwy05LB.jpg|Gardd yr orsaf
Delwedd:Glyndyfrdwy06LB.jpg|Glöyn mawr gwyn
Delwedd:Glyndyfrdwy07LB.jpg|Trenau'n cwrdd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan y rheilffordd 
*  Gwefan Aelodaeth Rheilffordd Llangollen 

Categori:Rheilffordd Llangollen
Glyndyfrdwy
Ibadan

Dinas yn ne-orllewin Nigeria yw **Ibadan** (Iorwba: *Ìbàdàn*). Prifddinas a dinas fwyaf Talaith Oyo yw hi. Saif y ddinas ar sawl bryn, tua 160&nbsp;km o'r môr. Mae ganddi boblogaeth o 1,338,659 yn yr ardal drefol (cyfrifiad 2006) a 2,855,000 yn yr ardal fetropolitaidd (amcangyfrif 2010). Fe'i sefydlwyd ym 1829 fel gwersyll milwrol. Mae'n adnabyddus am ei marchnadau ac am Brifysgol Ibadan, prifysgol hynaf Nigeria.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Nigeria
Categori:Talaith Oyo
Llys y Goron Caerdydd

Llys barn ac adeilad rhestredig Gradd I yw **Llys y Goron Caerdydd**. Saif ym Mharc Cathays, canolfan ddinesig y brifddinas. Enillwyd y gystadleuaeth i'w gynllunio gan y penseiri Lanchester, Vaughan a Rickards ym 1897, ac fe'i adeiladwyd mewn arddull Baróc adfywiedig o 1901 i 1904. Cynlluniwyd yr llys ar y cyd â Neuadd y Ddinas, ac mae ffasâd deheuol y ddau adeilad bron yn unfath; y prif wahaniaeth yw bod mynedfa'r llys wedi'i osod ar yr ochr ddwyreiniol ar echel gyda thŵr cloc Neuadd y Ddinas. Mae cerfluniau pensaernïol y llys yn cyfateb i'r rheiny ar Neuadd y Ddinas hefyd. Saif cerflun o'r barnwr Gwilym Williams o Feisgyn, gwaith gan Syr William Goscombe John yn dyddio o 1906–10, y tu allan i'r llys ar ochr Boulevard de Nantes.

## Oriel

Delwedd:Cardiff Civic Centre - geograph.org.uk - 557770.jpg|Y llys o Boulevard de Nantes
Delwedd:Commerce and Industry, Cardiff Crown Court.JPG|*Alegori o Fasnach a Diwydiant* gan Paul Raphael Montford
Delwedd:Statue of Gwilym Williams, Cathays Park.JPG|Cerflun Gwilym Williams y tu allan i'r llys
Delwedd:Science and Education, Cardiff Crown Court.JPG|*Alegori o Wyddoniaeth ac Addysg* gan Donald McGill

## Cyfeiriadau
* tt. 225–6

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Caerdydd
Categori:Llysoedd
Categori:Pensaernïaeth Edwardaidd
Categori:Llwybrau Byw
Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot

**Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot** yw'r corff llywodraethu lleol ar gyfer Castell-nedd Port Talbot. Ers ei greu ym 1996 mae wedi cael ei reoli gan y Blaid Lafur.

## Arweinyddiaeth 
Ar 12 Mai 2017, daeth y Cynghorydd Robert Jones yn arweinydd y cyngor, gan gymryd yr awenau gan yr arweinydd blaenorol y Cynghorydd Ali Thomas. Y dirprwy arweinydd yw'r Cynghorydd Ted Latham.

## Strwythur gwleidyddol 
Cynhelir etholiadau bob pum mlynedd, gan ethol chwe deg pedwar o gynghorwyr. Cynhaliwyd yr etholiad diwethaf ar 4 Mai 2017.

### Cyfansoddiad cyfredol 
### Canlyniadau hanesyddol 
## Maeriaeth 
Ar 17 Mai 2019, penodwyd y Cynghorydd Scott Jones yn faer Castell-nedd Port Talbot.

Y dirprwy faer ar gyfer 2019-20 yw'r Cynghorydd John Warman.

## Wardiau etholiadol 
de|bawd|338x338px| Wardiau etholiadol yn Castell-nedd Port Talbot
Mae'r fwrdeistref sirol wedi'i rhannu'n 42 ward etholiadol sy'n dychwelyd cyfanswm o 64 o gynghorwyr. Mae rhai o'r wardiau hyn yn cyd-fynd â chymunedau (plwyfi) o'r un enw. Gall pob cymuned gael cyngor etholedig. Mae 19 o gynghorau cymunedol yn ardal y fwrdeistref sirol. 

## Gweler hefyd 
* Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
Gwefan Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot

Castell-nedd Port Talbot
Categori:Castell-nedd Port Talbot
Plasdy Penlle'r-gaer

Roedd '''Plasdy Penlle'r-gaer''' ar ystâd o'r un enw ar bwys pentref bychan Penlle'r-gaer, ar gyrion dinas Abertawe. Yn y 1960au dymchwelwyd y plasdy, ond mae hen dir yr ystâd yn dal yno, a gellir gweld llynnoedd, tai tegeirianau, yr arsyllfa seryddol, a'r rhaeadr a'r gerddi wedi'u tirlunio. Dyma oedd cartref teulu John Dillwyn Llewelyn rhwng 1817-1936. Roedd gan y teulu ddiddordebau eang mewn seryddiaeth, botaneg, celf a ffotograffiaeth. Cymerwyd ffotograff cyntaf o'r lloer gan John Dillwyn o'r arsyllfa seryddol.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu Haile Selassie, Ymerawdwr Ethiopia yn byw yno, pan oedd wedi'i alltudio.

Yn 2011 cyhoeddwyd fod £2.3 miliwn wedi'i glustnodi gan ronfa Nawdd Treftadaeth y Loteri Genedlaethol er mwyn i Ymddiriedolaeth Penllergare, adfer y llecyn sydd wedi ei esgeuluso dros y blynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Plasdai Abertawe
Categori:Llwybrau Byw
Keith Bradshaw

Chwaraewr rygbi'r undeb oedd **Keith Bradshaw** (7 Ebrill 1939 – 2 Chwefror 2014).

Fe'i ganwyd yng Nghefn Cribwr.

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Maximilian Schell

Actor a pianydd o Awstria oedd **Maximilian Schell**, neu **Maximilian von Schell** (8 Rhagfyr 1930 - 1 Chwefror 2014).  Enillodd Schell y Gwobr Academi yn y categori Actor Gorau mewn Rhan Arweiniol yn 1961.

Fe'i ganwyd yn Wien, yn fab yr awdur Swisiaid Hermann Ferdinand Schell a'i wraig, yr actores Margarethe (née Noe von Nordberg).  Brawd yr actores Maria Schell oedd ef.

## Ffilmiau
**Kinder, Mütter und ein General* (1955)
**The Young Lions* (1958)
**Judgment at Nuremberg* (1961)
**Counterpoint* (1968)
**Krakatoa, East of Java* (1969)
**The Odessa File* (1974) 
**The Man in the Glass Booth* (1975) 
**A Bridge Too Far* (1977) 
**Cross of Iron* (1977)
**Julia* (1977)
**The Diary of Anne Frank* (1980)
**The Freshman* (1990)
**Candles in the Dark* (1993)
**Deep Impact* (1998)
**Alles Glück dieser Erde* (2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Actorion o Awstria
Cold Comfort Farm

Nofel gomedi gan Stella Gibbons yw ***Cold Comfort Farm*** a cyhoeddwyd yn 1932.  Arwres y nofel yw Flora Poste.

Dyfyniad enwog: "something nasty in the woodshed"

Categori:Nofelau 1932
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau comedi Saesneg o Loegr
Llenyddiaeth yn 2014

## Digwyddiadau
*27 Hydref - 100 mlynedd ers genedigaeth y bardd Cymreig Dylan Thomas.

## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: Ioan Kidd, *Dewis*
** Saesneg: Francesca Rhydderch, *The Rice Paper Diaries*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Lleucu Roberts, *Rhwng Edafedd*
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Patrick Modiano
* Gwobr Booker: *The Narrow Road to the Deep North* gan Richard Flanagan

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Alun Cob - *Sais*
*Jerry Hunter - *Y Fro Dywyll*
*Rhys Iorwerth - *Un Stribedyn Bach*
*Eigra Lewis Roberts - *Fel yr Haul*
*Lleucu Roberts - *Saith Oes Efa*
*Manon Steffan Ros - *Llanw*
*Gareth F. Williams 
***Awst yn Anogia*
***Y Gêm*

### Drama
*Dewi Wyn Williams - *La Primera Cena*

### Barddoniaeth
*Donald Evans - ''Tua'r Grib*
*Mari George - *Siarad Siafins*

### Hanes
*Gwyn Jenkins - *Cymry'r Rhyfel Byd Cyntaf*
*Harri Parri - *[Gwn Glân a Beibl Budr: John Williams, Brynsiencyn, a'r Rhyfel Mawr*

### Cofiant
*[Annette Bryn Parri - *Bywyd ar Ddu a Gwyn - Hunangofiant Annette Bryn Parri*
*Kate Crockett - *Mwy na Bardd: Bywyd a Gwaith Dylan Thomas*
*John Davies - *Hunangofiant John Davies - Fy Hanes I*
*Eirian Jones - *Y Gymraes o Ganaan*
*Alan Llwyd - *Waldo - Cofiant Waldo Williams 1904-1971*  
*Meic Stephens - *Cofnodion - Hunangofiant Meic Stephens*

### Eraill
*Euros Lewis - *Agor y Llen ar y Ddrama Gymraeg*
*Llŷr Gwyn Lewis - *Rhyw Flodau Rhyfel*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Stevie Davies - *Awakening*
*Ceridwen Dovey - *Only the Animals* 
*Patrick Grainville - *Bison*
*Eric Van Lustbader - *The Bourne Ascendancy*

### Drama
*Mike Bartlett - *King Charles III*
*Owen Sheers - *Pink Mist*
*Rachel Trezise - *Tonypandemonium*

### Hanes
*Robin Barlow - *Wales and World War One*
*Phil Carradice - *1914: the First World War at Sea in Photographs*
*Russell Deacon - *The Welsh Liberals: the History of the Liberal and Liberal Democrat Parties in Wales* 
*Graham Watkins - *The Iron Masters*

### Cofiant
*Alan Cumming – *Not My Father's Son*
*Griff Rhys Jones - *Insufficiently Welsh*

### Barddoniaeth
*Jonathan Edwards - *My Family and Other Superheroes*

### Eraill
**Lonely Planet: Wales''

## Marwolaethau 
*26 Ionawr - Paula Gruden, bardd Awstralaidd, 92
*29 Ionawr - François Cavanna, awdur a newyddiadurwr Ffrengig, 90
*28 Ionawr - Nigel Jenkins, bardd, 64 (canser) 
*10 Ebrill – Sue Townsend, nofelydd a dramodydd Seisnig, 68
*17 Ebrill – Gabriel García Márquez, nofelydd Colombaidd, 87 
*24 Ebrill - Tadeusz Różewicz, bardd, dramodydd ac awdur Pwylaidd, 92
*6 Mai - Farley Mowat, awdur Canadaidd, 92
*28 Mai - Maya Angelou, bardd Americanaidd, 86 
*13 Gorffennaf - Nadine Gordimer, awdur De Affrica, enillydd y Wobr Heddwch Nobel, 90
*15 Gorffennaf - Gerallt Lloyd Owen, bardd, 70
*28 Medi - Dannie Abse, bardd, 91
*19 Tachwedd - Jon Stallworthy, bardd ac ysgolhaig, 79
*27 Tachwedd – P. D. James, nofelydd Seisnig, 94

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth yn 2014
Gwaith cymdeithasol

Gwaith er lles y rhai dan anfantais ac sy'n agored i niwed mewn cymdeithas yw **gwaith cymdeithasol**. Mae llywodraethau a grwpiau preifat megis elusennau yn cynorthwyo grwpiau mewn angen megis y tlawd a'r anabl.

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwyddorau iechyd
Categori:Lles
Categori:Ymdrefnu cymunedol
Jiráff

Carnolyn mawr gyddfhir, buandroed a chilgnöol o Affrica yw'r **jiráff** neu'r **jyraff** (lluosog: jiraffod; Lladin: *Giraffa camelopardalis*), ef yw'r pedwartroedyn byw talaf. Daw'r enw o'r gair Arabeg *zurāfa*, *zarāfa* (زرافة), a darddodd yn ei dro o'r Berseg *zurnāpā* (زُرنَاپَا‎). Ystyr llythrennol y gair ydy ‘coes ffliwt(aidd)’. Mae'r oedolyn yn 5–6 m (16–20 tr) o daldra ac yn pwyso 1,600&nbsp;kg (3,500 pwys) ar gyfartaledd, er mai 830&nbsp;kg yn unig yw'r fenyw.

Mae'n perthyn i deulu'r *Giraffidae*, gyda'i berthynas agosaf - yr ocapi. Gellir gwahaniaethu rhwng y naw is-rywogaeth drwy batrymau eu cyrff.

Mae ei diriogaeth, bellach, ar chwâl ac wedi'i leoli o Tsiad yn y gogledd i Niger yn y gorllewin a chyn belled a Somalia yn nwyrain Affrica.

Glaswelltir agored, safanâu a choetiroedd agored yw ei gynefin a'i brif fwyd yw dail y goeden acasia. Mae hyd eu gwddw ac uchder eu cyrff yn golygu mai nhw'n unig a all gyrraedd y dail, yn aml. Cânt eu lladd am fwyd gan y llew ac mae'r jiráff ifanc yn cael ei hela hefyd gan y llewpard, yr udfil mannog (Saes. *spotted hyena*) a'r ci gwyllt Affrica. Does gan y jiraffod ddim cwlwm tynn iawn at ei gilydd, fel parau, nac yn gymdeithasol, er eu bod yn cadw at ei gilydd gan gadw at ei gilydd wrth symud i'r un cyfeiriad. Ar ei phen ei hun mae'r fenyw yn magu'r llo. Drwy ymladd gyda'u gyddfau, mae'r gwryw yn cyrraedd ei safle hierarchaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Giraffidae
Categori:Mamaliaid Affrica
Categori:Rhywogaethau o garnolion cyfnifer-fyseddog
Diwydiant awyrofod

Diwydiant sy'n ymwneud â theithio trwy atmosffer y Ddaear a'r gofod yw'r **diwydiant awyrofod**. Mae cwmnïau awyrofod yn ymchwilio ym maes hedfan a phynciau megis afioneg a jet-yriant er mwyn datblygu cerbydau a'r systemau i'w profi, eu gweithredu a'u cynnal. Maent hefyd yn gweithgynhyrchu'r cerbydau hyn, gan gynnwys gleidrau, balwnau ysgafnach nag aer, awyrennau, rocedi a thaflegrau, cerbydau lansio, a llongau gofod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Awyrofod

Awyrofod
Diwydiant fferyllol

Diwydiant sy'n ymwneud â darganfod, datblygu, a gweithgynhyrchu meddyginiaethau yw'r **diwydiant fferyllol**.

## Cyfeiriadau 
Fferyllol
Categori:Gwyddorau fferyllol
Awena

Enw merch ydy **Awena**, yn Gymraeg a Llydaweg.

**Awena*, drama gan George Fisher (1909 - 1970).

Categori:Enwau personol Cymraeg
Categori:Enwau personol Llydaweg
Masnach ryngwladol

[bawd|Yr *[Emma Mærsk*, un o longau nwyddau mwya'r byd, yn Hong Cong ar ddechrau ei thaith i Ewrop.]]
Cyfnewidiau economaidd rhwng gwladwriaethau yw **masnach ryngwladol**, sy'n ymwneud â gwerthiant a phryniant nwyddau traul, nwyddau cyfalaf, a nwyddau crai a hefyd gwasanaethau o wlad i wlad. Hwylusir masnach ryngwladol trwy'r system ariannol ryngwladol sy'n cyflawni gweithrediadau masnachol ar draws ffiniau.

## Cyfeiriadau 

Categori:Economeg ryngwladol
Rhyngwladol
Wicimedia DU

bawd|Logo Wicimedia DU
**Wicimedia DU** neu **Wikimedia UK** ydy siapter Wikimedia ar gyfer gwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon. Amcan a gwaith Wicimedia DU, sy'n elusen cofrestredig, yw cynorthwyo i gasglu, datblygu a lledaenu gwybodaeth trwyddedig a chynnwys addysgol, diwylliannol a hanesyddol, a hynny am ddim. Gwneir hyn drwy ddod â chymunedau Wicimedia yr ynysoedd hyn at ei gilydd a thrwy adeiladu cysylltiadau gyda sefydliadau diwylliannol, prifysgolion, elusennau a chyrff eraill. Mae'r siaptr hefyd yn cynrychioli eu haelodau ar Sefydliad Wikimedia (*Wikimedia Foundation*) a'r mudiad yn fyd-eang.

Yn 2014 roedd y tâl aelodaeth yn £5.

Maiff Wicimedia DU eu hariannu'n gyfangwbwl gan gyfraniadau gwirfoddol, yn bennaf drwy gynllun codi arian Wicimedia. Maent yn fudiad cwbwl ar wahân i Sefydliad Wicimedia, ac nid oes genddynt reolaeth dros Wicipedia na'r un o chwiorydd neu brosiectau eraill y sefydliad hwn.

## Gweler hefyd
* Wicipedia Cymraeg
* Wicipedia Saesneg
* Comin Wikimedia

Categori:Wicipedia
Leila Megàne

Cantores opera mezzo-soprano fyd-enwog o Bwllheli, Gwynedd oedd **Leila Megane** (1891 – 2 Ionawr 1960).

Fe'i bedyddiwyd yn **Margaret Jones** ym Methesda yn yr hen Sir Gaernarfon, a phriododd T. Osborne Roberts (1879–1948), a oedd yn gyfansoddwr. Canodd ar lwyfannau mwya'r byd: Paris, Milan, Rhufain, Efrog Newydd, a Llundain.

Ar 11 Hydref 1922 gwnaeth y recordiad cyflawn cyntaf o *Sea Pictures* gyda'r cyfansoddwr Edward Elgar yn arwain. Ar 12 Tachwedd canodd am y tro diwethaf a hynny yn Neuad y Dref, Pwllheli.

## Recordiadau 
*  *Y Nefoedd a Chaneuon Eraill*, Sain SCD2316 (2001)

Mae'r canlynol yn cynnwys caneuon ganddi:

* Bantock, "Lament Of Isis", o *Songs Of Egypt*, *Bantock: Historical Recordings*, Dutton CDLX7043
* Edward Elgar, *Sea Pictures*, *The Elgar Edition*, Pavilion GEMMCDS 9951–5
* T. Osborne Roberts, "Pistyll y llan", *Darlun fy mam / The best of Welsh female soloists*, Sain SCDC2109

## Llyfryddiaeth 
bawd|300px|Clawr llyfr *Leila Megàne 1891–1960: Anwylyn Cenedl*

* E. Wyn James, "'Osborne Druan!'": Gohebiaeth R. Williams Parry a Leila Megane", *Taliesin* 99 (1997): 32–52 
* Ilid Anne Jones, *Leila Megàne 1891–1960: Anwylyn Cenedl* (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch, 2001)
* Megan Lloyd-Ellis, *Hyfrydlais Leila Megane* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1979)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Archifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru 
* Y gantores ysbrydegol: Llyfr am Leila Megane yn dwyn atgofion, BBC Cymru
* Bywgraffiad gan Sain   
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru (y cyntaf o bum ffotograff)
* Amgueddfa Genedlaethol Cymru (manylion catalog o baentiad ohoni gan Frederick Samuel Beaumont)

Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion opera
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Fethesda
Categori:Pobl o Bwllheli
José Mujica

Gwleidydd o Wrwgwái oedd **José Alberto "Pepe" Mujica Cordano** (20 Mai 1935 – 13 Mai 2025). Yn y 1960au ymunodd â'r Tupamaros, mudiad herwfilwrol adain-chwith, a chafodd ei charcharu o 1972 hyd 1985. Ymunodd â phlaid y Movimiento de Participación Popular a chafodd ei ethol yn ddirprwy ym 1994 ac yn seneddwr ym 1999. Gwasanaethodd yn swydd y Gweinidog Amaeth o 2005 hyd 2008, a chafodd ei ethol yn Arlywydd Wrwgwái yn 2009, gan gymryd y swydd ar 1 Mawrth 2010. Daeth ei dymor yn y swydd yn dod i ben yn sgil etholiad arlywyddol 2014.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Arlywyddion Wrwgwái
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Pobl o Montevideo
Categori:Sosialwyr o Wrwgwái
Bible Black

bawd|Clawr y llyfr
bawd|Sgrinlun o'r gem fideo

Gem fideo eroge ydy  wedi cael ei ddatblygu gan Cwmni ActiveSoft a gweld golau dydd ar 14 Gorffennaf, 2000. Ers y cynta ddod allan mae na lawer iawn o mathau eraill wedi cael ei gyhoeddi e.g. llyfrau, DVDs etc. Cafodd y lluniau eu gwneud gan yr artist Sei Shoujo a fo hefyd sgwennodd y sgript.

Mae'n perthyn i'r *genre* Hentai.

Mae Milky Studio yn y blynyddoedd diwetha wedi creu addasiadau ar gyfer oedolion. Roedd y cynta, *Bible Black*, yn cynnwys chwech rhan yn darlunio tameidiau o'r gem fideo. Y flwyddyn wedyn daeth OVA dau ran allan dan y teitl *Bible Black: Origins* a oedd yn rhagflaenu'r fersiwn cyntaf. Yn Ebrill 2004, cynhyrchodd Milky Studio cyfres *sequel* dan y teitl *Bible Black: New Testament*, efo'i stori'n dilyn y cymeriadau gwreiddiol deg mlynedd wedi'r cyntaf.

Cafodd y gem ei gyhoeddi eto yn 2006 dan y teitl *Bible Black Slim* ac yna daeth *Bible Black Infection* allan yn 2008. Doedd Sei Shoujo ddim yn rhan o'r gwaith yma gan ei fod wedi gadael y cwmni.

## Lleoliad
Mewn academi mae'r stori wedi lleoli, ble mae cwfen neu "Clwb Gwrachod" yn gwneud *black magic* yn y selar o dan yr academi.

## Cymeriadau 
; 
: Dyma'r prif gymeriad sy'n ffindio'r llyfr hud a lledrith: y Beibl Du yn selar yr ysgol.

; 
:Ffrind gorau Minase, a'i gariad.

; 
: Yr athro celf; mae hi'n poblogaidd efo'r myfyrwyr gan ei bod yn ddel ac mae ganddi personoliaeth hyfryd.

; 
: Nyrs yr ysgol, sy'n cyfrin iawn ac yn hoffi Minase.

; 
: Disgybl run flwyddyn a Minase; mae ganddi obsesiwn efo *black magic* ac mae wedi cychwyn cwfen newydd.

; 
: Pennaeth Undeb y Myfyrwyr. Mae hi'n boblogaidd iawn efo'r bechgyn ac mae wedi mopio ei phen yn lân efo Minase.

; 
: Aelod o gwfen Saeki’s.

; 
: Aelod o gwfen Saeki’s.

## Cymeriadau *Bible Black: Origins* 
; 
: Lesbian cyfrin sydd hefyd yn Llywydd Cyngor y Myfyrwyr.

; 
: Cariad Nami Kozono ac mae'n ei galw hi yn "Onee-sama" (*Chwaer fawr*). Hi ydy arbrawf cyntaf y cwfen: mae hud a lledrith yn cael ei rhoi arni sy'n ei gwneud hi hunan leddfu o flaen y dosbarth.

## Cyfeiriadau
Categori:Hentai
Categori:Gemau fideo
Gŵyl ffilm

Gŵyl ddiwylliannol sy'n arddangos nifer o ffilmiau, gan amlaf mewn sinemâu mewn dinas neu ardal benodol, yw **gŵyl ffilm**.

## Rhestr gwyliau ffilm 
* Gŵyl Ffilm Ryngwladol Berlin
* Gŵyl Ffilm Cannes
* Gŵyl Ffilm Fenis
* Gŵyl Ffilm a Theledu Holl-Affricanaidd Ouagadougou (FESPACO)
* Gŵyl Ffilm Sundance
* Gŵyl Ffilm Ryngwladol Toronto

## Cyfeiriadau 

Categori:Ffilm
Ffilm
Hawliau LHDT yn Rwsia

Wyneba **hawliau pobl (LHDT) yn Rwsia** nifer o sialensau cyfreithiol a chymdeithasol yn ogystal ag anffafriaeth na welir gan bobl heterorywiol. Er i berthynasau o'r un rhyw rhwng oedolion cydsyniol gael eu cyfreithloni yn 1993, ar hyn o bryd nid oes unrhyw gyfreithiau sy'n gwahardd anffafrio ar sail cyfeiriadaeth rywiol neu hunaniaeth a mynegiant rywiol, ac ni chynigir yr un 
amddiffyniad cyfreithiol sydd ar gael i gyplau heterorywiol i gartrefi lle triga cyplau o'r un rhyw. Ers 2003, mae'r oed cydsynio wedi bod yr un peth ar gyfer cyplau heterorywiol a chyplau hoyw, a stopiwyd ystyried cyfunrywioldeb yn salwch meddwl yn 1999. Mae pobl trawsrywiol wedi medru newid eu rhyw yn gyfreithiol ers 1997.

Yn 2013, beirniadwyd Rwsia gan nifer o wledydd ledled y byd am basio cyfraith sy'n gwahardd dosbarthu "propoganda o berthynasau rhywiol anhraddodiadol" i blant dan oed, sydd ar lefel ymarferol yn ei gwneud yn anghyfreithlon i awgrymu fod perthynasau hoyw yn gyfartal i berthynasau heterorywiol neu i ddosbarthu deunydd am hawliau pobl hoyw. Condemniwyd y ddeddf gan arweinwyr llywodraethau tramor, a chan 27 Enillwyr Gwobr Nobel o feysydd gwyddoniaeth a'r celfyddydau.

Ers i'r ddeddf gwrth-bropoganda hoyw gael ei phasio, mae'r cyfryngau wedi datgan fod ymgyrchydd hawliau hoyw wedi cael ei arestio a bod cynnydd yn y nifer o droseddau casineb sydd wedi'u hysgogi gan homoffobia, gan gynnwys troseddau casineb a gyflawnir gan grwpiau neo-Natsiaidd yn erbyn arddegwyr ifanc hoyw. Mae deddf yn gwahardd gorymdeithiau balchder hoyw ym Moscfa am 100 o flynyddoedd hefyd wedi cael ei basio'n ddiweddar. Mae grwpiau hawliau rhyngwladol wedi disgrifio'r sefyllfa yn Rwsia ar hyn o bryd fel y gwaethaf yn y cyfnod ar ôl yr Undeb Sofietaidd, tra bod yr ymgyrchydd hawliau dynol Lyudmila Alexeyeva wedi disgrifio'r ddeddf yn erbyn propoganda hoyw fel "cam tuag y Canol Oesodd." gydag arolygon diweddar yn dynodi fod y mwyafrif o ddinasyddion Rwsaidd yn gwrthwynebu cydnabyddiaeth cyfreithiol i briodas gyfunryw ac yn cefnogi'r cyfreithiau dadleuol yn erbyn dinasyddion LHDT Rwsia. Ystyrir dinasoedd mwy o faint fel Moscow a Saint Petersburg yn fwy goddefgar, a cheir yn ynddynt gymunedau LHDT.

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
* 

## Dolenni allanol
*Prosiect Hawliau Dynol LHDT yn Rwsia GayRussia.Ru (en)(ru)
Diwydiant trydyddol

Sector ddiwydiannol sy'n ymwneud â gwasanaethau yn hytrach na nwyddau diriaethol yw'r **diwydiant trydyddol**. Mae hyn yn cynnwys adwerthu a chyfanwerthu, bancio, cyfathrebu, gwasanaethau proffesiynol megis peirianneg a meddygaeth, a gwasanaethau'r llywodraeth. Mae'r diwydiant cynradd yn ymwneud â nwyddau crai ac mae'r diwydiant eilaidd yn ymwneud â gweithgynhyrchu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwydiant
Cyflog

Cydnabyddiaeth ariannol a delir gan gyflogwr i weithiwr ydy **cyflog** (weithiau **tâl**). Caiff y cyflog ei gyfrifo yn ôl sawl awr a weithiwyd, faint o waith a wnaed neu drwy roi swm penodol am dasg benodol. Gall hefyd gael ei dalu yn seiliedig ar gontract hyd penodol neu amhenodol.

Categori:Cyflogaeth
Categori:Geirfa economeg
Categori:Incwm
Llwgrwobrwyaeth

bawd|Llwgrwobrwyaeth
bawd|Confensiwn y Cenhedloedd Unedig yn erbyn Llygredd
Y weithred o roi arian neu rodd er mwyn newid ymddygiad y derbynnydd ydy **llwgrwobrwyaeth**. Mae'n drosedd a ddiffinir gan ''Black's Law Dictionary'' fel cynnig, rhoi, derbyn, neu ddeisyfu unrhyw eitem o werth er mwyn dylanwadu ar weithredoedd person swyddogol neu berson sy'n gyfrifol am ddyletswydd gyhoeddus neu gyfreithiol.

Y llwgrwobr yw'r rhodd a roddir er mwyn dylanwadu ar ymddygiad y derbynnydd. Gall fod yn arian, nwyddau, eiddo, dyrchafiad, anrhydedd, cyflog, gwrthrych gwerthfawr, mantais neu hyd yn oed addewid i ddylwanwadu ar weithred, pleidlais, neu ar berson mewn swyddogaeth gyhoeddus.

Yn fiwrocrataidd, ystyrir llwgrwobrwyo fel achos cynnydd yng nghost nwyddau a gwasanaethau.

## Gweler hefyd 
* Tryloywder Rhyngwladol

## Cyfeiriadau

Categori:Llygredigaeth
Categori:Troseddau
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2014

**Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2014** oedd y 15fed yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraewyd pymtheg gêm dros gyfnod o bump penwythnos rhwng 1 Chwefror a 15 Mawrth 2014. Caiff ei galw, hefyd, yn "Cystadleuaeth RBS 2014, y Chwe Gwlad" oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc Cenedlaethol yr Alban.

O gyfri holl gemau (gan gynnwys Pencampwriaethau'r Pum Gwlad), hwn oedd y 120fed gêm.

## Tabl
## Timau
bawd|180px|dde|Y Chwe Gwlad
Y timau a gymerodd ran oedd:

## Cyfeiriadau 
2014
Tân y clwb nos Kiss

300px|bawd|Blodau y tu allan i'r clwb nos Kiss ar 4 Chwefror 2013.
Dechreuodd **tân y clwb nos Kiss** rhwng 2:00 a 2:30 (BRST) ar 27 Ionawr 2013 yn Santa Maria, Rio Grande do Sul, Brasil. Bu farw o leiaf 242 o bobl ac anafwyd o leiaf 168.

## Cyfeiriadau 
Categori:2013 ym Mrasil
Categori:Hanes Brasil
Kiss
Clwb nos Kiss
Categori:Trychinebau 2013
Categori:Trychinebau ym Mrasil
Digwyddiad aml-chwaraeon

[bawd|250px|Y [Gemau Pan America yw un o'r digwyddiadau aml-chwaraeon mwyaf gydag athletwyr o'r Dde a Gogledd America yn cymryd rhan ydnddo.]]

Digwyddiad chwaraeon sydd wedi'i drefnu dros sawl diwrnod ac sy'n cynnwys cystadlaethau ym meysydd nifer o chwaraeon gwahanol ydy **digwyddiad aml-chwaraeon**. Fe'i cynhelir rhwng timoedd o athletwyr o wledydd gwahanol gan amlaf. Y digwyddiad modern aml-chwaraeon cyntaf o arwyddocad oedd y Gemau Olympaidd.

Ers hynny mae nifer o wledydd wedi sefydlu digwyddiadau aml-chwaraeon sydd wedi'u modelu ar y Gemau Olympaidd. Yr un strwythur sydd gan y mwyafrif ohonynt. Cynhelir y gemau dros gyfnod o sawl diwrnod yn, ac yn agos i'r ddinas sy'n cynnal y gystadleuaeth. Mae'r ganolfan yn newid o gystadleuaeth i gystadleuaeth. Mae gwledydd a thimoedd cenedlaethol yn danfon timoedd i bob cystadleuaeth,

Categori:Chwaraeon
Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)

Etholaeth Sirol yn rhan o'r hen Sir Gaerfyrddin oedd Dwyrain Caerfyrddin a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig. Cafodd ei greu ar gyfer  Etholiad cyffredinol 1885 pan rannwyd hen etholaeth Sir Gaerfyrddin yn ddwy. Cafodd yr etholaeth ei ddileu ar gyfer Etholiad cyffredinol 1918.

Roedd yr etholaeth yn cynnwys bröydd Llandeilo, Llanymddyfri a Llanelli.

## Aelodau Seneddol
## Canlyniadau Etholiad
### Etholiadau yn yr 1880au 
### Etholiadau yn y 1890au 
### Etholiadau yn y 1900au
### Etholiadau yn y  1910au 
bawd|Parch J Towyn Jones adeg diwygiad 1904-05

## Gweler hefyd
* Sir Gaerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Bwrdeistref Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Llanelli (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)

## Cyferiadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Bwrdeistrefi Caerfyrddin (etholaeth seneddol)

Roedd **Bwrdeistrefi Caerfyrddin** yn etholaeth fwrdeistrefol a ffurfiwyd ym 1542 ac a ddiddymwyd ym 1918. Roedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig. Roedd unrhyw un a oedd wedi ei dderbyn yn fwrdeisiwr tref Caerfyrddin neu wedi cyflawni prentisiaeth gyflawn o 7 mlynedd i un o'r bwrdeiswyr yn cael pleidleisio; doedd dim angen byw yn yr etholaeth. Ym 1832 ychwanegwyd bwrdeiswyr tref Llanelli at yr etholfraint.

## Aelodau Seneddol Cynnar
## Cynrychiolaeth Seneddol yng nghyfnod Rhyfel Cartref Lloegr
1629–1640 Dim Senedd

1640 Francis Lloyd (Plaid y Brenin)

1644 Lloyd yn cael ei ddiarddel am gefnogi'r Brenin

1646 William Davies
	
1648 i 1653 Dim cynrychiolaeth Seneddol ar gyfer Bwrdeistref Caerfyrddin

## Aelodau Seneddol hyd Ddeddf Diwygio 1832
## Aelodau Seneddol 1832-1918
## Canlyniadau etholiad o 1832
### Etholiadau yn y 1830au
### Etholiadau yn y 1840au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1841 David Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1847 David Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1850au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1852 David Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1857 David Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1860au
Isetholiad Bwrdeistref Caerfyrddin 1864 William Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1865 William Morris Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1870au
Isetholiad Bwrdeistref Caerfyrddin 1876 Syr Arthur Cowell-Stepney Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

Isetholiad Bwrdeistref Caerfyrddin 1878 Benjamin Thomas Williams Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1880au 
Isetholiad Bwrdeistref Caerfyrddin 1882  John Jones Jenkins Rhyddfrydol Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1890au 
### Etholiadau yn y 1900au 
### Etholiadau yn y 1910au 
Etholiad cyffredinol Rhagfyr 1910
William Llewelyn Williams, Rhyddfrydol yn ddiwrthwynebiad.

Diddymwyd yr etholaeth a daeth yn rhan o Etholaeth Caerfyrddin

## Gweler hefyd
* Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Llanelli (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Caerfyrddin
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Saïr

Gwladwriaeth yng Nghanolbarth Affrica o 1971 hyd 1997 oedd **Saïr**, yn swyddogol **Gweriniaeth Saïr** (), a elwir heddiw yn Weriniaeth Ddemocrataidd y Congo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-wladwriaethau
Categori:Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo
Categori:Hanes Affrica
Y Blaid Unoliaethol Ryddfrydol

Roedd **y Blaid Unoliaethol Ryddfrydol** yn blaid wleidyddol ym Mhrydain a ffurfiwyd ym 1886 gan garfan a dorrodd i ffwrdd o'r Blaid Ryddfrydol. O dan arweiniad yr Arglwydd Hartington (Dug Dyfnaint  yn ddiweddarach) a Joseph Chamberlain bu i'r blaid ffurfio cynghrair gwleidyddol gyda'r Blaid Geidwadol mewn gwrthwynebiad i ymreolaeth i'r Iwerddon. Fe ffurfiodd y gynghrair Llywodraeth Unoliaethol clymbleidiol a fu mewn grym am ddeng mlynedd rhwng 1895-1905, ond cadwasant gronfeydd gwleidyddol ar wahân a threfniadau mewnol unigol hyd i'r ddwy blaid uno i ffurfio'r *Blaid Ceidwadol ac Unoliaethol* (sef enw ffurfiol y Blaid Geidwadol o hyd) ym mis Mai 1912.

Plaid Unoliaethol Ryddfrydol
Unoliaethol Ryddfrydol
Plaid Unoliaethol Ryddfrydol
Coniston Water

Llyn yn Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Coniston Water**. Mae'n 5 milltir o hyd, hanner millter o led. a dyfnder o 184 troedfedd. Mae pentref Coniston tua hanner milltir o'r llyn a cheir tair ynys.

Gwelir cwch stêm, neu "Gondola", yn gweithio rhwng Mawrth a Thachwedd, sy'n eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

 o'r llyn]]

## Hanes
Perchnogion y llyn yn 13eg a 14eg canrifoedd oedd mynachod Abaty Furness. Mae tŷ John Ruskin, Brantwood, ar lan ddwyreiniol y llyn, ac yn agored i ymwelwyr. Prynodd Ruskin y tŷ ym 1871. Mae Amgueddfa Ruskin yn y pentref yn cynnwys arddangosfa am Syr Donald Campbell, a laddwyd ar 4ydd Ionawr 1967 tra'n ceiso am record y byd am gyflymder yn ei gwch Bluebird. Codwyd Bluebird o waelod y llyn ar 8fed Mawrth 2001, a darganfuwyd ei gorff ar 28ain Mai 2001. Fe'i claddwyd ym mynwent Coniston.

Torrwyd record y byd ar ddŵr ar y llyn gan Syr Malcolm Campbell, tad Donald, ym 1939 efo cyflymder o dros 141 milltir yr awr.

Seiliwyd "Swallows and Amazons" gan Arthur Ransome ar y llyn.

## Cyfeiriadau
## Oriel
>
LlynconistonLB03.JPG|Coniston Water o'r gogledd
LlynconistonLB01.JPG|Tarth ar Coniston Water
SY Gondola, Coniston Water.jpg|SY Gondola yn dod i mewn i'r doc

Categori:Llynnoedd Cumbria
Categori:Westmorland a Furness
Byd y Teledu

Cyfrol ddefnyddiol i bawb sy'n ymddiddori ym myd y teledu gan Eifion Lloyd Jones yw ***Byd y Teledu***. 
Gwasanaeth Gwybodaeth Coleg Prifysgol Bangor a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 01 Ebrill 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol i bawb sy'n ymddiddori ym myd y teledu, ynghyd â chyfarwyddiadau ynglŷn â sut i ddefnyddio offer stiwdio deledu o bob math. 75 ffotograff du-a-gwyn a 28 diagram.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Darlledu
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Bernard Hedges

Cricedwr o Gymro oedd **Bernard Hedges** (10 Tachwedd 1927 – 8 Chwefror 2014).

Fe'i ganwyd ym Mhontypridd.

Bu farw yn ei gartref yn Y Mwmbwls.

## Cyfeiriadau
Categori:Cricedwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Bontypridd
I Godi'r Galon

Detholiad o ddyfyniadau amrywiol i godi'r galon, golygwyd gan Tegwyn Jones, yw '''''I Godi'r Galon'''''. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Hydref 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Detholiad o ddyfyniadau amrywiol "i godi'r galon", yn farddoniaeth gaeth a rhydd, penillion telyn a chaneuon cyfoes, a rhyddiaith chwedlau'r Canol Oesoedd, y Beibl a nofelau'r 20g.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Lle i Enaid Gael Llonydd

Detholiad o ddyfyniadau amrywiol am leoedd, golygwyd gan  Tegwyn Jones, yw ***Lle i Enaid Gael Llonydd***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ym Mawrth 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Detholiad o ddyfyniadau amrywiol am leoedd yn adlewyrchu cyfoeth llenyddiaeth Cymru drwy'r oesoedd, yn farddoniaeth gaeth a rhydd, caneuon gwerin a chaneuon cyfoes, dyfyniadau o'r Beibl ac o lyfrau taith .

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Byd D.Tecwyn Lloyd

Darlith lenyddol mewn llyfr yw ***Byd D.Tecwyn Lloyd*** gan Gwyn Thomas.
Eisteddfod Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 20 Awst 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Cadw Cyfrifion a'u Dehongli

Cyfrol sy'n esbonio mewn dull syml sut i gadw cyfrifon yn y Gymraeg gan G. B. Owen yw '''''Cadw Cyfrifion a'u Dehongli'''''.
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 1 Ionawr 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol sy'n esbonio i gadw cyfrifon yn y Gymraeg a sut i'w dehongli a'u deall. Ceir hefyd eirfa Cymraeg/Saesneg a Saesneg/Cymraeg o'r termau a ddefnyddir.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Arianneg
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Edau Gyfrodedd

Cyfrol o ryddiaith a barddoniaeth gan wraig sydd wedi treulio oes yn y Wladfa (Irma Hughes De Jones)   yw ***Edau Gyfrodedd***; golygwyd gan Cathrin Williams. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Ionawr 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o ryddiaith a barddoniaeth gan wraig sydd wedi treulio oes yn y Wladfa ac wedi ennill sawl gwobr eisteddfodol am ei gweithiau llenyddol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg o'r Ariannin
Categori:Llyfrau am yr Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Y Wladfa
Eu Busnes yw Mentro

Portreadau byr o 10 o Gymry o fewn y byd busnes yw ***Eu Busnes yw Mentro***.
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 01 Ionawr 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Portreadau byr yn cynnwys profiadau deg o Gymry o wahanol oedran a chefndir a fentrodd i fyd busnes mewn amrywiol feysydd, o fwydydd anifeiliaid i gyfrifiaduron! Lluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Arianneg
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Cenedl y Cymry v British Telecom

Cyhoeddiad am achos dynol Cymraeg yw ***Cenedl y Cymry v British Telecom***. Cyhoeddwyd y gyfrol ar 1 Ionawr 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyhoeddiad dwyieithog gan Cefn yn cyflwyno achos hawliau dynol y Cymry yn erbyn Telecom Prydain fel roedd yn  gweithredu ar hyr adeg honno.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hawliau dynol
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Fesul Tamaid

Casgliad amrywiol o ddywediadau gan Dewi Jones yw ***Fesul Tamaid***. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 01 Gorffennaf 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad amrywiol o ddywediadau a hanesion ffraeth a bachog.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Geiriau Gorfoledd a Galar

Casgliad o ddarnau o lenyddiaeth yn arbennig ar gyfer yr achlysuron pwysig hynny ym mywydau pobl gan  D. Geraint Lewis (Golygydd) yw ***Geiriau Gorfoledd a Galar***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 18 Mehefin 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ddarnau o lenyddiaeth, rhai wedi eu cyfansoddi'n wreiddiol yn Gymraeg, eraill wedi eu cyfieithu o ieithoedd eraill, yn arbennig ar gyfer yr achlysuron pwysig hynny ym mywydau pob un.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2010