open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pen-y-bont, Powys

:''Peidiwch â chymysgu y gymuned hon â Pen-y-bont-fawr, cymuned yn ardal Maldwyn, i'r gogledd. Am leoedd eraill ag enwau tebyg, gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu).''

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Pen-y-bont**, weithiau **Penybont**. Saif i'r gogledd-ddwyrain o dref Llandrindod, lle mae'r briffordd A44 yn croesi Afon Ithon. Ceir olion castell yma, Castell Cefnllys, a adeiladwyd yn ôl traddodiad gan Elystan Glodrydd. Yn y 12g daeth y castell i feddiant teulu Mortimer, a'i ail-adeiladodd a cherrig. Datblygodd bwrdeistref o amgylch y castell, a cheir cywydd gan Lewys Glyn Cothi yn ei chanmol. Yn y 16g roedd Cefn-llys yn un o'r pum bwrdeistref oedd yn ffurfio etholaeth bwrdeistrefi Sir Faesyfed, ond yn ddiweddarach dirywiodd,

Heblaw pentref Penybont, mae'r gymuned yn cynnwys pentref Llandeglan. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 403.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Pen-y-bont (Powys)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Pen-y-bont, Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Eric Lively

Actor Americanaidd yw **Eric Lively** (ganwyd 31 Gorffennaf 1981; Atlanta, Georgia)

## Ffilmiau / Teledu
* American Pie (1999)
* A Mother's Fight For Justice (1999)
* So Weird (1999 - 2001)
* Paranormal Girl (2001)
* The Pact (2002)
* Speak (2002)
* The L Word (2004 - )
* Modern Men (2006)
* The Breed (2006)
* The Butterfly Effect 2 (2006)

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Atlanta, Georgia
Hwngareg

Iaith a siaredir yn Hwngari yn bennaf yw **Hwngareg** (Hwngareg: *magyar*, ynganiad [ˈmɒɟɒr̪]). Mae tua 9.5-10.0 miliwn o siaradwyr brodorol (o'r cyfanswm o 14.5 miliwn) yn byw o fewn ffiniau presennol Hwngari, a rhan fwyaf y gweddill mewn gwledydd cyfagos.

## Cymariaethau â'r Ffineg 
## Cyfieithiadau i'r Gymraeg 
* *Ust! Gwylia!* Cerdd gan Endre Gyárfás o'r Hwngareg, cyfieithwyd gan Harri Pritchard Jones. *Taliesin* cyf 51. Ebrill 1985.
* *Gemau Hwngari* (straeon gan deg awdur Hwngareg cyfieithwyd gan Tamas Kabdebo a Glyn M. Ashton. Gwasg Gee, tua 1965. Ceir rhagair helaeth ar hanes Lên Hwngareg.


Categori:Ieithoedd Hwngari
Categori:Ieithoedd Awstria
Categori:Ieithoedd Croatia
Categori:Ieithoedd Rwmania
Categori:Ieithoedd Serbia
Categori:Ieithoedd Slofacia
Categori:Ieithoedd Slofenia
Categori:Ieithoedd Wgrig
Mortimer (teulu)

Teulu o Arglwyddi'r Gororau o darddiad Normanaidd oedd **teulu Mortimer** neu'r **Mortimeriaid**. Eu prif ganolfan oedd Castell Wigmore yn Swydd Henffordd. Bu ganddynt ran bwysig yn hanes Cymru a Lloegr a gwleidyddiaeth Y Mers yn yr Oesoedd Canol.

Ymhlith aelodau'r teulu roedd:

*Ranulph de Mortimer, arglwydd Castell Wigmore a St. Victor-en-Caux yn Normandi
*Hugh de Mortimer, arglwydd Castell Wigmore
*Roger Mortimer o Wigmore
*Ralph de Mortimer, ail ŵr Gwladus Ddu, merch Llywelyn Fawr
*Roger Mortimer, Barwn 1af Mortimer
*Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer
*Roger Mortimer, Iarll 1af March, rheolwr *de facto* Lloegr am dair blynedd
*Roger Mortimer, 2il Iarll March
*Edmund Mortimer, 3ydd Iarll March
*Roger Mortimer, 4ydd Iarll March
*Edmund Mortimer, 5ed Iarll March
*Thomas Mortimer o Toton
*Edmund Mortimer (1376 - 1409), ail fab Edmund Mortimer, 3ydd Iarll March, a wnaeth gynghrair ag Owain Glyndŵr ac a briododd ei ferch Catrin.

Categori:Oes y Normaniaid yn Lloegr
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Teuluoedd
David Krumholtz

Actor Americanaidd yw **David Krumholtz** (ganwyd 15 Mai 1978), sy'n serennu yng nghyfres deledu Numb3rs ar y hyn o bryd.

## Ffilmiau / Teledu
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Iddewon
Categori:Pobl o Queens
Ralph de Mortimer

Un o Arglwyddi'r Gororau ac aelod o deulu grymus y Mortimeriaid oedd **Ralph de Mortimer**, weithiau **Ranulph de Mortimer** (cyn 1198 - cyn 2 Hydref, 1246). Roedd yn ail fab i Roger de Mortimer ac Isabel de Ferrers o Gastell Wigmore yn Swydd Henffordd.

## Bywgraffiad
Olynodd ei frawd hynaf fel pennaeth y teulu cyn 23 Tachwedd 1227, ac adeiladodd gestyll Cefnllys a Chnwclas yn 1240.

Yn 1230, priododd Gwladus Ddu, merch Llywelyn Fawr. Cawsant nifer o blant:

* Roger Mortimer, Barwn 1af Mortimer, priododd Maud de Braose ac olynodd ei dad.
* Hugh de Mortimer
* John de Mortimer
* Peter de Mortimer

## Llyfryddiaeth
* Remfry, P.M., *Wigmore Castle Tourist Guide and the Family of Mortimer* (ISBN 1-899376-76-3)
* *Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700* by Frederick Lewis Weis; Lines 132C-29, 176B-28, 28-29, 67-29, 77-29, 176B-29
*  *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.) John Edward Lloyd (1911)

Categori:12fed ganrif yng Nghymru
Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Categori:Genedigaethau'r 1190au
Categori:Marwolaethau 1246
Categori:Pobl o Swydd Henffordd
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Iorciaid
Angelina Jolie

Actores ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Angelina Jolie** (ganwyd **Angelina Jolie Voight**, 4 Mehefin 1975) a Llysgennad Ewyllys Dda Asiantaeth Ffoaduriaid yr UN. Mae wedi derbyn tair Gwobr Golden Globe, dwy wobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn, a Gwobr Academi. Mae hi wedi hyrwyddo achosion dyngarol drwy’r byd, ac mae hi’n cael ei chydnabod am ei gwaith gyda ffoaduriaid fel ‘Goodwill Ambassador’ i’r United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). Mae hi wedi cael ei galw yn un o fenywod harddaf y byd ac fe glywn yn aml am ei bywyd personol.

Er iddi ddod ar y sgrin yn gychwynol ochr yn ochr a’i thad, Jon Voight yn y ffilm 1982 *Lookin’ to Get Pit*, fe ddechreuodd yrfa Jolie o ddifrif ddegawd yn ddiweddarach yn y cynhyrchiad *Cyborg 2* (1993).  Ei rôl blaenllaw gyntaf mewn ffilm fawr oedd yn *Hackers* (1995). Serennodd yn y ffilmiau bywgraffyddol *George Wallace* (1997) a *Gia* (1998), ac fe enillodd Academy Award for Best Supporting Actress am ei pherfformiad yn y ddrama *Girl, Interrupted* (1999). Cafodd Jolie fwy o  enwogrwydd am ei phortread o’r arwres Lara Croft yn y ffilm *Lara Croft: Tomb Raider* (2001), ac er hynny mae hi wedi llwyddo i ddod yn un o’r actorion enwocaf ac un o'r rhai sy’n cael ei thalu fwyaf yn Hollywood. Mae hi wedi cael ei llwyddiannau mwyaf yn y ffilm *Mr. & Mrs. Smith* (2005) a’r ffilm *Kung Fu Panda* (2008.)

## Bywyd personol
Wedi ysgaru â’r actorion Jonny Lee Miller a Billy Bob Thornton, cychwynnodd Jolie berthynas a’r actor Brad Pitt yn 2004 a phriododd y ddau yn Awst 2014. Mae eu perthynas wedi denu sylw'r cyfryngau ledled y byd a bathwyd y cyfansoddair 'Brangelina'  Mabwysiadodd Jolie a Pitt tri plentyn, Maddox, Pax a Zahara, a mae ganddynt dry plentyn biolegol, Shiloh, Knox a Vivienne. Yn Medi 2016 cyhoeddwyd fod Jolie wedi gwneud cais am ysgariad.

Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:

## Ffilmiau 
* Gia
* Girl, Interrupted
* Lara Croft: Tomb Raider
* Original Sin
* Alexander
* Mr. and Mrs. Smith
* Beowulf

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion LHDT
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Sabrina the Teenage Witch (cyfres deledu)

Cyfres deledu sy'n serennu Melissa Joan Hart yw ***Sabrina the Teenage Witch*** (1996 – 2003). Mae'n seiliedig ar gyfres llyfrau comig Archie, *Sabrina the Teenage Witch*.

## Cymeriadau 
* *Sabrina Spellman* - Melissa Joan Hart
* *Zelda Spellman* - Beth Broderick
* *Hilda Spellman* - Caroline Rhea
* *Salem Saberhagen*, cath y teulu - Nick Bakay
* *Harvey Kinkel* - Nate Richert
* *Libby Chessler* - Jenna Leigh Green
* *Principal Willard Kraft* - Martin Mull
* *Valerie Birkhead* - Lindsay Sloane
* *Jenny Kelley* - Michelle Beaudoin
* *Mr. Eugene Pool* - Paul Feig
* *Roland* - Phil Fondacaro
* *Josh* - David Lascher

## Penodau 
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1996
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2003
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Melissa Joan Hart

Actores yw **Melissa Joan Catherine Hart** (ganwyd 18 Ebrill 1976)

## Ffilmiau / Teledu
* *Clarissa Explains It All* (1991 - 1994)
* *Family Reunion: A Relative Nightmare* (1995)
* *Sabrina the Teenage Witch* (1996 - 2003)
** Gan gynnwys tair ffilmiau teledu:
** *Sabrina the Teenage Witch*  (1996)
** *Sabrina Goes to Rome* (1998)
** *Sabrina Down Under* (1999)
* *Twisted Desire* (1996)
* ''Can't Hardly Wait* (1998)
* *Drive Me Crazy* (1998)
* *Sabrina the Animated Series* (1999 - 2000)
* *Recess: School's Out* (2001)
* *Not Another Teen Movie'' (2001)

## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Daniel Radcliffe

Actor o Loegr yw **Daniel Jacob Radcliffe** (ganwyd 23 Gorffennaf 1989). Adnabyddir ef orau am ei rôl fel Harri Potter ymhob un o'r pum ffilm yn seiliedig ar y llyfrau hynod boblogaidd Harry Potter. Fe fydd hefyd yn ymddangos yn y tri ffilm olaf yn y gyfres.

Mae Radcliffe hefyd wedi actio mewn cynyrchiadau llwyfan a nifer o ffilmiau a rhaglenni teledu eraill, gan gynnwys y ffilm ITV My Boy Jack a'r drama lwyfan *Equus*, a gafodd feirniadaethau canmoladwy iawn. Credir fod ganddo ffortiwn bersonol o ychydig yn llai na £20 miliwn, a ddaeth yn bennaf o'i gytundeb gyda'r ffilmiau Harry Potter.

## Bywgraffiad 
**Ei fywyd cynnar**

Ganwyd Radcliffe yn Ysbyty'r Frenhines Charlotte, Gorllewin Llundain, Lloegr. Ef oedd unig fab
Alan Radcliffe, asiant llenyddol, a Marcia Gresham (ganed Marcia Gresham Jacobson), asiant castio a oedd ynghlwm â nifer o ffilmiau ar gyfer y BBC gan gynnwys The Inspector Lynley Mysteries ac yn fwy diweddar Walk Away and I Stumble. Iddewes yw mam Radcliffe a gafodd ei magu yn Westcliff-on-Sea, Essex; magwyd ei dad yng Ngogledd Iwerddon. Dangosodd Radcliffe ddiddordeb mewn actio am y tro cyntaf pan oedd yn bum mlwydd oed. Ym mis Rhagfyr 1999, cafodd ei ran cyntaf yn addasiad dwy-ran y BBC o nofel Charles Dickens "David Copperfield". Chwaraeodd ran y prif gymeriad.

## Ffilmiau
* Harry Potter and the Philosopher's Stone (ffilm) (2001)
* Harry Potter and the Chamber of Secrets (ffilm) (2002)
* Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (ffilm) (2004)
* Harry Potter and the Goblet of Fire (ffilm) (2005)
* Harry Potter and the Order of the Phoenix (ffilm) (2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Actorion ifanc
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Iddewon
Categori:Harri Potter
Categori:Pobl o Fulham
Jennifer Aniston

Actores ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Aniston** (ganwyd 11 Chwefror 1969). Daeth yn enwog yng nghanol y nawdegau am chwarae rôl Rachel Green yn y gomedi sefyllfa *Friends*, a'i phriodas i Brad Pitt. Mae wedi serennu mewn nifer o ffilmiau Hollywood, yn aml ynghyd â aelod o'r *Frat Pack*, gan gynnwys *Bruce Almighty*, *Office Space*, *Along Came Polly*, *Derailed*, *The Break-Up* a *Rumor Has It*.
bawd

## Teledu 
* *Friends* (1994-2004)

## Ffilmiau 
### Ffilmiau i ddod 
## Gwobrau 
* 1995: Screen Actors Guild Gwobr: Perfformiad Ensemble Arbennig mewn Cyfres Gomedi, *Friends*
* 2001: People's Choice Award: Hoff Berfformiwr Teledu Benywaidd, *Friends*
* 2001: Gwobr Teledu Aftonbladet, Sweden: Personoliaeth Teledu Dramor Gorau - Benywaidd, *Friends*
* 2002: Emmy Award: Actores Orau mewn Cyfres Gomedi, *Friends*
* 2002: People's Choice Award: Hoff Berfformiwr Teledu Benywaidd, *Friends*
* 2002: Gŵyl Ffilm Hollywood: Actores y Flwyddyn
* 2002: Gwobrau Teen Choice: Actores Deledu Choice - Comedi, *Friends*
* 2002: Gwobr Teledu Aftonbladet, Sweden: Personoliaeth Teledu Dramor Gorau - Benywaidd, *Friends*
* 2003: Gwobr Golden Globe: Actores Orau mewn Cyfres Gomedi, *Friends*
* 2003: Gwobr People's Choice Award: Hoff Berfformiwr Teledu Benywaidd, *Friends*
* 2003: Gwobrau Teen Choice: Actores Deledu Choice - Comedi, *Friends*
* 2003: Gwobrau Teen Choice: Actores Ffilm Choice - Drama/Action Adventure, *The Good Girl*
* 2003: Gwobr Teledu Aftonbladet, Sweden: Personoliaeth Teledu Dramor Gorau - Benywaidd, *Friends*
* 2004: Gwobrau Logie: Seren Dramor Mwyaf Poblogaidd, *Friends*
* 2004: Gwobr People's Choice: Hoff Berfformiwr Teledu Benywaidd, *Friends*
* 2004: Gwobrau Teen Choice: Actores Deledu Choice - Comedi, *Friends*
* 2004: Gwobr Teledu Aftonbladet, Sweden: Personoliaeth Teledu Dramor Gorau - Benywaidd, *Friends*
* 2006: Gwobrau Teen Choice: Cemeg Ffilm Choice (gyda Vince Vaughn), *The Break-Up*
* 2007: Gwobr People's Choice: Hoff Seren Ffilm Benywaidd
* 2007: Gwobrau Cyfryngau GLAAD: Gwobr Vanguard

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Roegaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Julia Roberts

Actores  o'r Unol Daleithiau yw **Julia Fiona Roberts** (28 Hydref 1967).

## Ffilmiau
* Steel Magnolias
* Pretty Woman
* Hook
* My Best Friend's Wedding
* Runaway Bride
* Notting Hill
* Erin Brockovich
* Ocean's Eleven
* Closer
* Charlotte's Web
* Charlie Wilson's War

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Helena Bonham Carter

Actores Seinig yw **Helena Bonham Carter** (ganwyd 26 Mai 1966), sydd wedi cael ei henwebu ar gyfer Gwobr Academi a Gwobr Golden Globe. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei phortreadau o Bellatrix Lestrange yn *Harry Potter and the Order of the Phoenix*, Marla Singer yn *Fight Club*, Lucy Honeychurch yn *A Room with a View*, ei pherfformiad a gafodd ei enwebu am Oscar fel Kate Croy yn *The Wings of the Dove*, ei pherfformiad a gafodd ei enwebu am Golden Globe fel Mrs. Lovett yn *Sweeney Todd*, a'i chydweithiau gyda'i phartner, Tim Burton.

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Roger Mortimer, Iarll 1af March

:''Erthygl am Iarll 1af March yw hon. Am bobl eraill o'r un enw, gweler Roger Mortimer.''

Un o Arglwyddi'r Mers ac aelod o deulu pwerus Mortimer oedd **Roger de Mortimer, Iarll 1af March** (25 Ebrill 1287 – 29 Tachwedd 1330). Am dair blynedd ef oedd rheolwr *de facto* Lloegr.

Ganed ef yng Nghastell Wigmor, Swydd Henffordd, yn fab i Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer a'i wraig, Margaret de Fiennes. Priododd Joan de Geneville yn 1301, priodas a ddaeth a thiroedd ychwanegol ar y gororau iddo.

Lladdwyd ei dad mewn ysgarmes ger Llanfair ym Muallt yn 1304, a chan fod Roger dan oed, rhoddodd y brenin Edward I ef dan oruchwyliaeth Piers Gaveston hyd 1306. Yn 1308 aeth i Iwerddon, lle bu'n ymladd yn erbyn Edward Bruce, brawd Robert Bruce, brenin yr Alban.

Yn 1318, ymunodd Mortimer a charfan oedd yn gwrthwynebu'r brenin Edward II. Bu raid iddo ildio i'r brenin yn 1322 a charcharwyd eg yn Nhŵr Llundain, ond gallodd ddianc trwy roi cyffur i'r cwnstabl, a ffôdd i Ffrainc. Y flwyddyn wedyn, daeth Isabelle o Ffrainc, gwraig Edward II, i Ffrainc i ddianc rhag ei gŵr, a dechreuodd carwriaeth rhyngddi hi a Mortimer. Cawsant gymorth yn Fflandrys i godi byddin, a glaniasant yn Lloegr ym Medi 1326, gan orfodi Edward II i ffoi. Daliwyd ef yng Nghymru a'i garcharu. Coronwyd ei fab, Edward III yn 1327, ond Mortimer ac Isabella oedd yn rheoli mewn gwirionedd. Ym mis Hydref 1330 llwyddodd Edward III i gipio'r grym oddi arnynt, a chrogwyd Mortimer yn Tyburn ar 29 Tachwedd 1330.

Am dair blynedd olaf ei oes, bu Arglwyddiaeth Dinbych, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ym meddiant Roger Mortimer.

Categori:Genedigaethau 1287
Categori:Ieirll ym Mhendefigaeth Lloegr
Categori:Marwolaethau 1330
Categori:Pobl o Swydd Henffordd
Gjirokastra

250px|bawd|Golygfa ar Gjirokastra o'r castell
Dinas hynafol yn ne Albania yw **Gjirokastra** neu **Gjirokastër** (Groeg: Αργυρόκαστρον, *Argyrókastron*; Aromaneg: *Ljurocastru*, Eidaleg: *Argirocastro*, Twrceg: *Ergiri*). Mae ganddi boblogaeth o tua 34,000. Mae'n ganolfan weinyddol Ardal Gjirokastër a Swydd Gjirokastër. Rhestrir ei hen ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO fel "enghraifft brin o dref Otomanaidd mewn cyflwr da, a godwyd gan ffermwyr cefnog". Wedi ei lleoli yn ne'r wlad, 300 medr uwch lefel y môr, gorwedd Gjirokastra mewn lleoliad hardd mewn dyffryn ffrwythlon rhwng mynyddoedd uchel y Gjerë ac afon Drin neu Drinos. Dominyddir y ddinas gan gastell canoloesol mawr (*Kalaja e Gjirokastres*) gyda rhannau o'r muriau yn dyddio yn ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

Gorwedd Gjirokastra yn agos i'r ffin rhwng Albania a Gwlad Groeg, i'r de, yn ardal Epiros, ac fe'i hystyrir yn brif ganolfan y gymuned Roegaidd yn Albania. Daw'r enw Albaneg presennol o'r hen enw Groeg, *Argyrokastron*, sy'n golygu "Castell/Caer Arian".

Brodor enwocaf y ddinas, efallai, yw'r cyn unben Enver Hoxha, arweinydd Albania yn y cyfnod Comiwnyddol.

### Dolen allanol 
*  Gjirokastra Arlein

Categori:Dinasoedd Albania
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Albania
Categori:Groeg yr Henfyd
Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (ffilm 2007)

Ffilm gerdd yw ***Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street*** (2007), sy'n addasiad o sioe gerdd Stephen Sondheim a Hugh Wheeler o'r un enw. Mae'r ffilm yn serennu Johnny Depp, hon oedd ei chweched ffilm yn cydweithio gyda Tim Burton. Mae Helena Bonham Carter hefyd yn serennu fel Mrs. Lovett, yn ei phumed cydweithrediad gyda Tim Burton. Rhyddhawyd y ffilm yn yr Unol Daleithiau ar 21 Rhagfyr 2007 ac yn y Deyrnas Unedig ar 25 Ionawr 2008, derbynniodd feirniadaethau brwdfrydig.

## Actorion 
*Johnny Depp - Benjamin Barker/Sweeney Todd
*Helena Bonham Carter - Mrs. Lovett
*Alan Rickman - Judge Turpin
*Timothy Spall - Beadle Bamford
*Sacha Baron Cohen - Signor Adolfo Pirelli
*Laura Michelle Kelly - Lucy Barker
*Jayne Wisener - Johanna Barker
*Jamie Campbell Bower - Anthony Hope
*Ed Sanders - Tobias "Toby" Ragg

## Caneuon 
*"No Place Like London"
*"The Worst Pies In London"
*"Poor Thing"
*"My Friends"
*"Green Finch and Linnett Bird"
*"Johanna"
*"Pretty Women"
*"Epiphany"
*"A Little Priest"
*"God, That's Good!"
*"By The Sea"
*"Not While I'm Around"

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Categori:Ffilmiau cerdd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street

:*Am yr erthygl am y ffilm, gweler Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (ffilm 2007)*

Sioe gerdd yw ***Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street***, mae'r llyfr gan Hugh Wheeler a'r cerddoriaeth a'r geiriau gan Stephen Sondheim. Addaswyd y sioe yn ffilm gan Tim Burton yn 2007, *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street*. Mae'r sioe ei hun yn seiliedig ar chwedl yr 19g, Sweeney Todd, ac yn benodol ar ddrama 1973 *The String of Pearls*, gan Christopher Bond.

## Cyfeiriadau
Categori:Sioeau cerdd 1979
Categori:Sioeau cerdd Broadway
Sweeney Todd

Cymeriad ffuglen Seisnig sy'n ymddangos mewn chwedl boblogaidd o'r 19g yw **Sweeney Todd**.  Ymddangosodd mewn llenyddiaeth Seisnig am y tro cyntaf yn 1846.  Yn y fersiwn mwyaf cyffredin o'r stori mae'n farbwr yn Stryd y Fflyd yn Llundain sy'n llofruddio ei gwsmeriaid gyda rasal ac wedyn yn eu troi'n bastai cig i'w gwerthu yn ei siop drws nesaf. Fe'i llysenwyd "Sweeney Todd, Barbwr Dieflig Stryd y Fflyd".

Daeth y stori'n un o brif felodramâu Oes Fictoria yn Lloegr; trowyd yn sioe gerdd Broadway yn 1979, ac yn ffilmau yn 1936 a 2007.

## Gweler hefyd
**Sweeney Todd, the Demon Barber of Fleet Street* (sioe gerdd)
**Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (ffilm 1936)*
**The Tale of Sweeney Todd* (film teledu o 1998)
**Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (ffilm 2007)*

Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Ffilmiau hanesyddol o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn y 19eg ganrif
Sleepy Hollow, Efrog Newydd

Pentref yn nhref Mount Pleasant, Westchester County, Efrog Newydd yw **Sleepy Hollow**. Lleorir ar lan ddwyreiniol Afon Hudson, tua 30 milltir i'r gogledd o ganol Manhattan yn Ninas Efrog Newydd. I'r de o Sleepy Hollow mae pentref Tarrytown.

Ers diwedd y Chwyldro Americanaidd hyd ei chorffori, enw'r pentref oedd Beekmantown, corfforwyd yn 1874 fel "North Tarrytown", a newidioedd ei enw'n swyddogol i "Sleepy Hollow" ym mis Mawrth 1997. Roedd poblogaeth o 9,212 yn ystod cyfrifiad 2000, ac amcangyfrwyd poblogaeth o 10,124 yn 2006.

Sleepy Hollow yw lleoliad stori ysbryd enwog Washington Irving, *The Legend of Sleepy Hollow*, a lleoliad Sleepy Hollow Cemetery, lle claddwyd Irving ynghyd ag Andrew Carnegie, Walter P. Chrysler, Brooke Astor, Elizabeth Arden, Thomas J. Watson o IBM a nifer o enwogion eraill. Lleolir Philipsburg Manor a Hen Eglwys Iseldiraidd Sleepy Hollow yn y pentref yn ogystal.

Roedd y pentref  yn lleoliad ffatri gysodi Chevrolet, General Motors hyd 1996. Fe gafodd cau'r ffatri gryn effaith ar economi'r ardal. Mae'r safle heddiw'n cael ei ail-ddatblygu ar gyfer adeiladu cartrefi a siopau adwerthu, er fod pentref Tarrytown ger llaw wedi elyn dros bryderion ynglŷn â thraffig, parcio ac effaith amgylcheddol y cynllun.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Sleepy Hollow 
*  Hanes fer Sleepy Hollow
*  Sleepy Hollow Cemetery
*  Old Dutch Burying Ground, Sleepy Hollow 
*  The Hudson Independent (Papur Lleol)

Categori:Pentrefi Westchester County, Efrog Newydd
Cwm Grwyne

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Cwm Grwyne** (Saesneg: *The Vale of Grwyney*). Mae'n ymestyn o ddyffryn Afon Wysg hyd at gopaon y Mynydd Du, i'r gogledd-orllewin o'r Fenni, yn dilyn Afon Grwyne Fawr sy'n llifo tua'r de i ymuno ag afon Wysg.

Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Glangrwyne, Llangenni a Llanbedr Ystrad Yw. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 702.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanllŷr

Pentref a chymuned ym Mhowys yw **Llanllŷr** (Saesneg: *Llanyre*), hefyd **Llanllŷr-yn-Rhos**. Saif i'r gorllewin o dref Llandrindod.

Heblaw pentref Llanllŷr-yn-Rhos, mae cymuned Llanllŷr yn cynnwys pentrefi Y Bontnewydd-ar-Wy a Llanfihangel Helygen. Ceir caer Rufeinig Castell Collen o fewn y gymuned. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,061.
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Roger Mortimer, Barwn 1af Mortimer

Un o Arglwyddi'r Mers ac aelod o deulu pwerus Mortimer oedd **Roger Mortimer** (1231 – 30 Hydref 1282), Barwn 1af Mortimer.

Ganed ef yn 1231, yn fab i Ralph de Mortimer a'i wraig Gwladus Ddu, merch Llywelyn Fawr. Yn 1256 aeth Roger i ryfel yn erbyn Llywelyn ap Gruffydd am feddiant o arglwyddiaeth Gwrtheyrnion, ymladd a fyddai'n parhau yn ysbeidiol hyd farwolaeth yn ddau yn 1282. Ymladdodd dros Harri III, brenin Lloegr yn erbyn Simon de Montfort ym Mrwydr Lewes, pan orchfygwyd y bewnin gan de Montfort. Yn 1265 cynorthwyodd Mortimer i achub y Tywysog Edward o afael de Montfort, a gwnaethant gynghrair yn ei erbyn. Ymladdodd Morimer ym Mrwydr Evesham pan orchfygwyd de Montfort.

## Plant 
Priododd Mortimer Maud de Braose, un o ferched Gwilym Brewys, yn 1247. Cawsant nifer o blant:
# Ralph Mortimer, bu farw 1276.
# Edmund Mortimer, 2il Farwn Mortimer (1251-1304)
# Isabella Mortimer, bu farw 1292.
# Margaret Mortimer, bu farw 1297.
# Roger Mortimer o'r Waun, bu farw 1326.
# Geoffrey Mortimer
# William Mortimer

Categori:Genedigaethau 1231
Categori:Marwolaethau 1282
Categori:Barwniaid Mortimer
Categori:Barwniaid ym Mhendefigaeth Lloegr
Categori:Pobl o Swydd Henffordd
Categori:Pobl o Bowys
Llwythyfnwg

Cwmwd bychan canoloesol yng nghanolbarth Cymru oedd **Llwythyfnwg** (amrywiadau: **Llythyfnwg**, **Llythynwg**). Gorweddai yn rhanbarth Rhwng Gwy a Hafren ar y ffin â Swydd Henffordd yn Lloegr.

Yng Nghymru, ffiniai'r cwmwd â chantrefi Elfael a Maelienydd. Roedd yn cynnwys Fforest Maesyfed. Roedd ei brif ganolfannau yn cynnwys Llanandras, Maesyfed, Llanfihangel Nant Melan a Llanfair Llythynwg.

Mae ei statws cynnar yn ansicr. Am y rhan fwyaf o'r Oesoedd Canol bu ym meddiant y Normaniaid ac arglwyddi'r Mers fel arglwyddiaeth Maesyfed. Yn 1536, daeth yn rhan o'r Sir Faesyfed newydd. Heddiw mae'r ardal yn gorwedd yn sir Powys.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Rhwng Gwy a Hafren

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Tregynon

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Tregynon**. Saif i'r gogledd o'r Drenewydd. Cysegrwyd yr eglwys i Sant Cynon, ac mae yno gapel Presbyteraidd yn ogystal. Ceir yno ysgol gynradd a melin goed. Ymhlith enwogion y pentref mae Lewys Dwnn yr achyddwr a Thomas Olivers yr emynydd.

Arferai llawer o dir y gymuned berthyn i stad Gregynog. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 616.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Dafydd ap Maredydd ap Tudur, bardd (fl. 1460)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Chris Sarandon

Actor Americanaidd yw **Christopher Sarandon** (ganwyd 24 Gorffennaf 1942), sydd wedi cael ei enwebu am Wobrau Academi. Mae'n fwaf adnabyddus am ei rôl fel Prince Humperdinck yn y ffilm *The Princess Bride*, ac fel llais Jack Skellington yn *The Nightmare Before Christmas*.

Mae'n briod i Joanna Gleason, ei drydydd wraig, Susan Sarandon oedd ei wraig cyntaf a Lisa Ann Cooper oedd ei ail wraig.

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Actorion Americanaidd
Pen-y-bont-fawr

:''Peidiwch â chymysgu y gymuned hon â Pen-y-bont, cymuned yn ardal Maesyfed, i'r de. Am leoedd eraill ag enwau tebyg, gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu).''

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Pen-y-bont-fawr**, weithiau **Penybontfawr** (yr hen enw: "Bont Fawr"). Saif  ar lawr gwastad Dyffryn Tanat ar lan Afon Tanad, i'r gogledd-orllewin o bentref Llanfyllin ar y ffordd B4396. 

Yn ogystal â phentref Pen-y-bont-fawr, mae'r gymuned yn cynnwys pentref Hirnant, prif bentref yr ardal yn wreiddiol. Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 440.

Codwyd Eglwys Sant Tomos ar gyrion y pentref yng nghanol y 19g, ac mae'r pentref cyfan yn dyddio o'r un ganrif. Tyfodd o ganlyniad i groesffordd bwysig: y lôn o Orllewin Cymru i Groesoswallt yn nadreddu o'r gorllewin i'r dwyrain, ac yn ei groesodi: y ffordd o'r Bala i'r Amwythig. Fodd bynnag, ceir nifer o ffermydd hynafol iawn yn yr ardal, gan gynnwys: Peniarth-uchaf gyda'i nenfforch o'r 15g neu ffermdy Penybont ei hun, sy'n dyddio'n ôl i'r 17g. Codwyd yr eglwys leol yn 1855.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Brodorion o Ben-y-bont-fawr oedd Nansi Richards (Telynores Maldwyn) a Robert Ellis (Cynddelw).

dim|bawd|Pen-y-bont-fawr tua 1885

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

dim|bawd|Eglwys Sant Tomos
dim|bawd|Teulu o feddau yn y fynwent

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Susan Sarandon

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Susan Sarandon** (ganwyd **Susan Abigail Tomalin**, Dinas Efrog Newydd, 4 Hydref 1946), sydd wedi ennill Gwobr Academi. Mae wedi gweithio yn ffilm a theledu ers 1970, ac enillodd Oscar am ei pherfformiad yn y ffilm *Dead Man Walking* (1995).

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Rhiwlallt

Cwmwd yng nghantref Maelienydd, yn y rhanbarth yng nghanolbarth Cymru a adnabyddid fel Rhwng Gwy a Hafren yn yr Oesoedd Canol, oedd **Rhiwlallt**.

Gyda Buddugre a Dinieithon, roedd yn un o dri chwmwd cantref Maelienydd. Gorweddai'r cwmwd yng nghanol Maelienydd, ar lannau afon Lug.

Mae ei hanes cynnar yn dywyll. Mae'n debyg y bu'n rhan o Deyrnas Powys yn yr Oesoedd Canol Cynnar pan roedd tiriogaeth y deyrnas honno yn ehangach. Yn nes ymlaen, fel gweddill Maelienydd, daeth yn rhan o Sir Drefaldwyn yn 1536.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Maelienydd
* Rhwng Gwy a Hafren

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Sleepy Hollow (ffilm)

Ffilm gan Tim Burton yw ***Sleepy Hollow***. Mae'r ffilm yn dehongli chwedl *The Headless Horseman* ac wedi ei seilio'n rhydd ar stori Washington Irving, *The Legend of Sleepy Hollow*. Roedd y ffilm yn drydedd cyd-weithiad rhwng Johnny Depp a Burton, mae'r ffilm hefyd yn serennu Christina Ricci, Michael Gambon, Miranda Richardson, Casper Van Dien, Jeffrey Jones, Ian McDiarmid, Michael Gough, Richard Griffiths a Christopher Walken. Mae'r stori'n troi oamgylch cwnstabl yr heddlu, Ichabod Crane, sy'n cael ei afnon o Ddinas Efrog Newydd i ychwilio cyfres o lofruddiadau ym mhentref Sleepy Hollow, gan y *Headless Horseman* dirgel. Mae steil themâu'r stori yn cymryd ysbrydoliaeth gan y diweddar Cynyrchiadau Ffilm Hammer.

Bu *Sleepy Hollow* yn cael ei ddatblygu ers 1994, bwriadwyd yn wreiddiol i Kevin Yagher ei gyfarwyddo. Fe lusgodd datblygiad y ffilm ymlaen yn ddigon i Burton ei chyfarwyddo. Roedd ef eisoes wedi gweithio'n anlwyddianus ar y ffilm *Superman Lives*. Fe gymerodd y ffilmio le yn gyfan ar set a adeiladwyd yn Lloegr. Rhyddhawyd *Sleepy Hollow* ar 19 Tachwedd 1999, i lwyddiant yn y *box office* a beirniadaeth cymeradwyol, gan ennill tua $206 miliwn (gros) yn fyd eang a chael sgôr o 73% yn *Rotten Tomatoes*.

Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Cadwallon ap Madog

Arglwydd Maelienydd oedd **Cadwallon ap Madog** (bu farw 22 Medi 1179). Bu'n ymladd am feddiant o Faelienydd yn erbyn teulu'r Mortimeriaid. Roedd yn fab i Madog ab Idnerth, a fu farw yn 1140; roedd Idnerth yn or-ŵyr i Elystan Glodrydd, sylfaenydd llinach yn Rhwng Gwy a Hafren.

## Bywgraffiad
Ceir y cofnod cyntaf am Gadwallon yn 1160, pan ffraeodd a'i frawd Einion Clud o Elfael.  Ymddengys iddo goncro Maelienydd tua diwedd y 1150au neu ynghynt. Tua'r cyfnod yma priododd ag Efa ferch Madog, merch y brenin Madog ap Maredudd o Bowys; cofir Efa am i'r bardd Cynddelw Brydydd Mawr ganu gerdd arbennig iddi.

Yn 1175 dilynodd Cadwallon Rhys ap Gruffudd i Gaerloyw, lle gwnaeth gytundeb a Harri II, brenin Lloegr. Ymddengys iddo adeiladu nifer o gestyll, yn cynnwys Castell Crug Eryr, Llanfihangel Nant Melan ac i Gastell Cymaron fod yn ei feddiant. Pan fu farw Einion Clud yn 1176, Cadwallon a gafodd ei diroedd.

Yn 1179 lladdwyd Cadwallon gan rhai o ddeiliaid Roger Mortimer wrth iddo ddychwelyd i Bowys ar ôl ymweld â llys Harri II, brenin Lloegr. Gan fod Cadwallon yn ddeiliad i'r brenin mewn enw, carcharwyd Roger Mortimer gan y brenin, a geisiai danseilio grym arglwyddi Normanaidd annibynnol y Mers, ac etifeddwyd Maelienydd gan fab Cadwallon, Maelgwn ap Cadwallon. Pan ryddhawyd Roger Mortimer o'r carchar cipiodd ran helaeth yr arglwyddiaeth, ond yn ddiweddarach llwyddodd Maelgwn i adfer ei feddiant gyda chymorth Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth. Ar ôl marwolaeth Rhys cipiwyd y diriogaeth gan y Mortimeriaid eto.

## Llyfryddiaeth
* Remfry, P.M., *The Political History of Abbey Cwmhir, 1176 to 1282 and the Families of Elystan Godrydd, Mortimer and the Princes of Gwynedd* (SCS Publishing, 1994)
* Remfry, P.M., *The Native Welsh Dynasties of Rhwng Gwy a Hafren, 1066 to 1282* (traethawd MPhil, Prifysgol Aberystwyth, 1989)

Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Marwolaethau 1179
Categori:Pobl o Faesyfed
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Powys
Mochnant Is Rhaeadr

Cwmwd canoloesol yng nghantref Mochnant, Teyrnas Powys, oedd **Mochnant Is Rhaeadr**. Gyda Mochnant Uwch Rhaeadr, roedd yn un o ddau gwmwd y cantref hwnnw. Gorwedd yn ardal Maldwyn, yn sir Powys, heddiw.

Dynodai Afon Rhaeadr, un o ledneintiau Afon Tanad (neu 'Tanat'), y ffin rhwng y ddau gwmwd. Gorweddai Is Rhaeadr rhwng Uwch Rhaeadr i'r de, rhan o Edeirnion i'r gorllewin, Cynllaith i'r gogledd, a darn bychan o gantref Mechain i'r dwyrain.

Pan ymranodd hen deyrnas Powys yn 1166 yn Bowys Fadog a Powys Wenwynwyn, rhanwyd cantref Mochnant rhwng y ddwy dywysogaeth newydd. Aeth Mochnant Is Rhaeadr yn rhan o Bowys Fadog (ym meddiant Owain ap Madog i ddechrau) ac aeth Uwch Rhaeadr yn rhan o Bowys Wenwynwyn (ym meddiant Owain Cyfeiliog i ddechrau). Rhwng 1282 a'r 1540au bu'n rhan o Swydd y Waun, gyda Cynllaith a Nanheudwy. Parhaodd afon Rhaeadr fel ffin rhwng yr hen Sir Ddinbych a Sir Drefaldwyn pan grëwyd y siroedd newydd yn 1536.

Roedd y cwmwd yn fynyddig, gyda llethrau'r Berwyn yn y gorllewin a'r gogledd, ac yn cynnwys Pistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru. Y ganolfan bwysicaf oedd Llanrhaeadr-ym-Mochnant.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Powys Wenwynwyn

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Afon Tanad

Afon yng nghanolbarth Cymru yw **Afon Tanad**, weithiau **Afon Tanat**.

Mae'n tarddu ar lechweddau'r bryniau uwchben rhan uchaf Cwm Pennant ym Mhowys, ar lethrau dwyreiniol Cyrniau Nod, ac yn llifo heibio Pennant Melangell. Llifa tua'r dwyrain, a ger Llangynog mae Afon Eirth yn ymuno â hi. Mae'n llifo tua'r de-ddwyrain cyn belled â phentref Pen-y-bont-fawr, cyn troi tua'r dwyrain eto ar hyd Dyffryn Tanat, heibio Pedair-ffordd. I'r de o bentref Llanrhaeadr-ym-Mochnant mae Afon Rhaeadr yn ymuno â hi, yna yn fuan wedyn Afon Iwrch.

Aiff heibio Llangedwyn, yna mae'n llifo i mewn i Loegr am ychydig heibio Llanyblodwel, lle mae'n troi tua'r de ac yn dychwelyd y Gymru i ymuno ag Afon Efyrnwy.

[250px|bawd|dim|Afon Tanad yn [Llangedwyn]]

Tanad
Tanad
Categori:Llangedwyn
Ecser

Mae **Ecser** yn bentref yn sir Pest yn Hwngari yn agos i Budapest.

## Lleoliad
Mae gan Ecser (yngenir ɛʧɛr) enw Slofaceg hefyd sef *Ečer* gan fod ganddi boblogaeth Slofacaidd fach. Mae hi wedi ei lleoli i dde-orllewin Budapest, yn agos i Faes Awyr Rhyngwladol *Ferihegy*. Yr aneddiadau cyfagos yw Malgód, Vecsés ac Üllő. Mae traffordd yr M0 yn arwain yn agos i'r bentref ac mae'r bentref wedi ei lleoli ar y rheilffordd 120a (Budapest-Újszász-Szolnok).
]]

## Hanes
Daw'r cofnod ysgrifenedig cyntaf am fodolaeth y pentref o 15 Rhagfyr 1315, er roedd y pentref yn bodoli ers 896 pan gyrhaeddodd yr Hwngariaid. Yn ôl myth lleol, daw enw'r bentref o Frenin Mawr Árpád a aeth i'r anheddiad i orffwys, gan ofyn i'r bobl leol am enw'r lle. Pan na wnaeth y bobl leol ymateb dywedodd wrthynt i alw'r lle ar ôl y dderwen yn y pentref, *cser*.

Yn ystod trechedd y Twrciaid o 1526 i 1686, bu farw'r pentref, yn enwedig ar ôl gwarchae Buda. Ail-gyrhaeddodd y preswylwyr yn 1699. Yn ystod Rhyfel Annibyniaeth Rákóczi, bu 11 milwr o Ecser yn ymladd.

## I'w nodi
*Yr unig gofadail yn y pentref yw'r Eglwys Gatholig o 1740.
*O'r bentref hon daw'r ddawns werin fyd-enwog *Priodas yn Ecser* (*Ecseri lakodalmas*)
*Ar darian y pentref gwelwyd yr eglwys, y ddawns werin, a'r dderwen, y tair argoel fwyaf pwysig i'r bentref.

## Gefeilldrefi
*Zlaté Klasy, Slofacia
*Kumbağ, Twrci

Image:Ecseri 151.jpg|
Image:Ecseri 154.jpg|
Image:Ecseri 158.jpg|
Image:ecseri 171.jpg|
Image:ecseri 159.jpg|
Image:ecseri 156.jpg|
Image:ecseri 168.jpg|
Image:ecseri 175.jpg|
Image:ecseri 178.jpg|
Image:ecseri 180.jpg|
Image:ecseri 173.jpg|
Image:ecseri 166.jpg|

Categori:Aneddiadau Hwngari
Llanllŷr (gwahaniaethu)

Gallai **Llanllŷr** gyfeirio at:

* Lleiandy Llanllŷr yng Ngheredigion
* Llanllŷr (hefyd Llanllŷr-yn-Rhos), pentref a chymuned ym Mhowys
----
Sleepy Hollow

Gall **Sleepy Hollow** gyfeirio at:
* Sleepy Hollow, Efrog Newydd, gelwyd gynt yn "North Tarrytown", lleoliad hanesyddol stori Washington Irving, *The Legend of Sleepy Hollow*
* *The Legend of Sleepy Hollow*, stori fer 1819 gan Washington Irving
* *Sleepy Hollow*, ffilm 1999 gan Tim Burton
* Sleepy Hollow, Illinois
* Sleepy Hollow, Califfornia
* Sleepy Hollow, Virginia, lle dynodedig ar y cyfrifiad yn Fairfax, Virginia
* Sleepy Hollow (Mawrth), pant bas ar y blaned Mawrth
Prince Caspian

Nofel ffantasi yn y gyfres Narnia gan C. S. Lewis yw ***Prince Caspian: The Return to Narnia*** (*"Y Tywysog Caspian: Y Dychweliad i Narnia"*) (1951)

## Cymeriadau 
* Peter Pevensie
* Susan Pevensie
* Edmund Pevensie
* Lucy Pevensie
* Prince Caspian
* King Miraz
* Reepicheep
* Aslan

## Penodau 
* 1. *The Island* (*"Yr Ynys"*)
* 2. *The Ancient Treasure House*
* 3. *The Dwarf*
* 4. *The Dwarf Tells of Prince Caspian*
* 5. ''Caspian's Adventure in the Mountains*
* 6. *The People That Lived in Hiding*
* 7. *Old Narnia in Danger* (*"Hen Narnia Mewn Perygl"*)
* 8. *How They Left the Island*
* 9. *What Lucy Saw*
* 10. *The Return of the Lion*
* 11. *The Lion Roars*
* 12. *Sorcery and Sudden Vengeance*
* 13. *The High King in Command*
* 14. *How All Were Very Busy*
* 15. *Aslan Makes a Door in the Air* (*"Mae Aslan yn gwneud drws yn yr awyr"'')

Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau 1951
Erwd

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Erwd**, weithiau **Erwyd** (Saesneg: *Erwood*). Saif ar lan orllewinol Afon Gwy ac ar briffordd yr A470 i'r de o dref Llanfair ym Muallt. Yma y byddai porthmyn Mynydd Epynt yn croesi'r afon ar eu ffordd i Loegr.

Heblaw pentref Erwd, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi bychain Crucadarn, Gwenddwr, Alltmawr a Llaneglwys. Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 429.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Diserth a Threcoed

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Diserth a Threcoed** (Saesneg: *Disserth and Trecoed*). Saif y gymuned tua 4&nbsp;km i'r de-orllewin o dref Llandrindod, rhwng y priffyrdd A470 ac A483, gydag Afon Ieithon yn llifo trwyddi. Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Diserth, Trecoed a Hafwy. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,036.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Growing Pains

Cyfres deledu Americanaidd yw ***Growing Pains*** (1985 - 1992).

## Cymeriadau
* *Jason Seaver* - Alan Thicke
* *Maggie Malone Seaver* - Joanna Kerns
* *Mike Seaver* - Kirk Cameron
* *Carol Seaver* - Tracey Gold
* *Ben Seaver* - Jeremy Miller
* *Chrissy Seaver* - Ashley Johnson (1990 - 1992)
* *Luke Brower* - Leonardo DiCaprio (1991 - 1992)

## Penodau
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Mochnant

200px|bawd|Map braslun o israniadau Powys

Cantref yn nheyrnas Powys yn yr Oesoedd Canol oedd **Mochnant**. Gorwedd y diriogaeth yn ardal Maldwyn, sir Powys, heddiw.

Ffiniai'r cantref â chantref Penllyn, Edeirnion, a Chynllaith i'r gogledd, Mechain a Chaereinion i'r de, a chantref Cyfeiliog (cwmwd Mawddwy) i'r gorllewin. Gorweddai yng nghanol teyrnas Powys gyda llethrau'r Berwyn yn gefn iddo.

Enwir Mochnant yn chwedl Math fab Mathonwy, yr olaf o Bedair Cainc y Mabinogi, fel lle mae Gwydion yn aros gyda'r moch hudol ar ei ffordd yn ôl i Wynedd ar ôl eu cael trwy dwyll yn llys Pryderi. Ond mae'n bosibl taw'r gair Cymraeg Canol *moch* ('buan', 'boreuol') a geir yn yr enw Mochnant yn hytrach na'r anifeiliaid.

Rhywbryd yn yr Oesoedd Canol, rhanwyd y cantref yn ddau gwmwd gydag Afon Rhaeadr, un o ledneintiau Afon Tanat, yn dynodi'r ffin, sef:

* Mochnant Is Rhaeadr (y lleiaf o'r ddau gwmwd)
* Mochnant Uwch Rhaeadr (y mwyaf o lawer, i'r de)

Pan ymranodd yr hen deyrnas yn 1166 yn Bowys Fadog a Powys Wenwynwyn, rhanwyd cantref Mochnant rhwng y ddwy dywysogaeth newydd. Aeth Mochnant Is Rhaeadr yn rhan o Bowys Fadog (ym meddiant Owain ap Madog i ddechrau) ac aeth Uwch Rhaeadr yn rhan o Bowys Wenwynwyn (ym meddiant Owain Cyfeiliog i ddechrau).

Roedd y cantref yn cynnwys Pistyll Rhaeadr, un o Saith Rhyfeddod Cymru. Roedd y prif ganolfannau yn cynnwys Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Pennant Melangell.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Teyrnas Powys

Categori:Cantrefi Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Felin-fach, Powys

:''Am y pentref o'r un enw yng Ngheredigion, gweler Felinfach, Ceredigion.''

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Felin-fach**, weithiau **Felinfach**.  Saif yn ardal Brycheiniog yn ne-ddwyrain y sir, ger y briffordd A470 i'r gogledd-ddwyrain o Aberhonddu.

Heblaw pentref Felin-fach, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle a Llandyfaelog Tre'r-graig. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 585.

Dywedir fod y Tywysog Siarl yn ymweld yn gyson a phlasdy ger Felin-fach, a bod y ffordd osgoi ar yr A470 wedi ei hadeiladu i sicrhau ei breifatrwydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|bawd|dim|Canol Felin-fach

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Adroddiad ar gymuned Felin-fach gan Gyngor Sir Powys

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Felin-fach, Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llansanffraid (cymuned)

:''Am leoedd eraill o'r enw "Llansanffraid" (neu enwau tebyg) ym Mhowys a siroedd eraill, gweler Llansantffraid (gwahaniaethu).*

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llansanffraid** (Saesneg: *Llansantffraid''). Saif y gymuned gerllaw'r ffin â Lloegr, i'r dwyrain o Lanfyllin ac i'r gogledd o'r Trallwng. Mae Afon Efyrnwy ac Afon Cain yn llifo trwyddi.

Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llansanffraid-ym-Mechain a Deuddwr. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,215.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Llansantffraid-ym-Mechain (Powys)
*Llansanffraid Glyn Ceiriog
*Llansantffraed, ger Aberhonddu, Powys
*Llansantffraed-yn-Elfael ger Llanfair-ym-Muallt, Powys
**Lleiandy Llansantffraed-yn-Elfael
*Llansanffraid Cwmdeuddwr, Powys

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Honddu Isaf

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Honddu Isaf**. Saif o bobtu i'r ffordd B4520 rhwng Aberhonddu a Llanfair ym Muallt, a ger afon Honddu, ar Fynydd Epynt. Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Capel Isaf, Castell Madog, Pwllgloyw, Sarnau, Garthbrengi a Llandefaelog Fach. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 395.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hynafiaethau
Ceir nifer o hynafiaethau yn y gymuned, yn cynnwys plasdy Castell Madog, a adeiladwyd yn 1588 ond ar safle sy'n mynd yn ôl i'r 11g.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanidloes Allanol

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llanidloes Allanol** (Saesneg: *Llanidloes Without*). Saif i'r dwyrain, i'r gogledd ac i'r gorllewin o dref Llanidloes, ond heb gynnwys y dref ei hun. Mae'r gymuned yn cynnwys pentref Y Fan a nifer o aneddiadau llai. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 593.

Ceir tarddle Afon Hafren yng ngogledd-orllewin y gymuned. Yn y 19g roedd mwyngloddio plwm yn bwysig yma. Mae'r gymuned yn cynnwys rhan o Lyn Clywedog, gan gynnwys yr argae, yr uchaf yng ngwledydd Prydain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Disgrifiad o gymuned Llanidlos Allanol, gan Gyngor Sir Powys

Categori:Cymunedau Powys
Llyn Clywedog

:''Erthygl ar y gronfa ddŵr ym Mhowys yw hon; ceir cronfa o'r un enw yn Sir Ddinbych.''

Cronfa ddŵr ar gyfer canoldir lloegr a Birmingham yw **Llyn Clywedog** a godwyd ym Mhowys rhwng tua 1963 a 1967. Saif ar Afon Clywedog, afon sy'n llifo i mewn i Afon Hafren, ychydig i'r gogledd-orllewin o dref Llanidloes. Agorwyd y gronfa yn 1967.

Crewyd y llyn trwy adeiladu argae ar draws afon Clywedog; mae'r argae yn 72 medr o uchder a 230 medr o hyd. Dechreuwyd ei adeiladu yn 1963, gyda'r bwriad o reoli llif afon Hafren, i osgoi llifogydd yn y gaeaf ac i gadw'r llif rhag mynd yn rhy isel yn yr haf.

Ymhlith y ffermydd a fodwyd roedd: Aber-biga, Gronwen, Eldid, Croes-isaf, Grodir, Coppice-llwyd (Cwm-pwll-llwyd), Llwybr-y-madyn, Ystrad-hynod, Merllyn a Draws-y-nant. Roedd yma olion o'r [Oes Efydd[[ gan gynnwys safle gladdu a maen hir nodedig.

Bu cryn wrthwynebiad i'r cynllun, gan ei fod yn golygu boddi rhan helaeth o Ddyffryn Clywedog. 

## Bomio 
Dechreuodd ymgyrch fomio [Mudiad Amddiffyn Cymru, gyda bom yn argae Clywedog yn 1966. Byddai'r ymgyrch yn parhau am dair blynedd arall, tan iJohn Jenkins, arweinydd Mudiad Amddiffyn Cymru gael ei arestio. Ataliwyd y gwaith o godi'r argae am ddeufis o ganlyniad i'r ffrwydrad.

## Cyfeiriadau
Clywedog
Clywedog
Clywedog
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru
Categori:Hanes Powys
Mudiad Amddiffyn Cymru

Mudiad cenedlaethol Cymreig yn y 1960au oedd **Mudiad Amddiffyn Cymru** (**MAC**).

Ffurfiwyd MAC yn wreiddiol fel ymateb i'r cynllun o adeiladu argae ar draws Afon Tryweryn i greu cronfa ddŵr Llyn Celyn i ddarparu dŵr i ddinas Lerpwl. Roedd hyn yn golygu boddi pentref Capel Celyn. Y sefydlwyr oedd Owain Williams, John Albert Jones ac Emyr Llewelyn. Ar 10 Chwefror 1963, ffrwydrwyd bom ar y safle waith gan dri gŵr; yn ddiweddarach cafwyd Emyr Llywelyn Jones yn euog o hyn a'i ddedfrydu i flwyddyn o garchar. Y diwrnod y dedfrydwyd ef, ffrwydrodd bom ger peilon trydan ger Gellilydan; carcharwyd Owain Williams a John Albert Jones am hyn yn ddiweddarach.
bawd|John Jenkins
Yn nes ymlaen daeth John Barnard Jenkins yn arweinydd y mudiad. Credir mai MAC oedd yn gyfrifol am ffrwydro bom ar safle argae Llyn Clywedog yn 1966. Yn 1967 ffrwydrwyd bom ger pibell oedd yn cario dŵr o Lyn Llanwddyn, ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno ffrydrodd bom y tu allan i'r Deml Heddwch yng Nghaerdydd, gerllaw man oedd i'w defnyddio ar gyfer cynhadledd i drefnu Arwisgiad 1969.

Yn 1968, dinistriwyd swyddfa dreth incwm yng Nghaerdydd gan fom, yna adeilad y Swyddfa Gymreig yn yr un ddinas a phibell ddŵr yn Helsby. Yn Ebrill 1969, ffrwydrwyd bom mewn swyddfa dreth incwm yn ninas Caer. Ar 30 Mehefin 1969, y noson cyn yr Arwisgiad, lladdwyd dau aelod o MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn Abergele pan ffrwydrodd bom yn gynamserol.

Ym mis Tachwedd 1969, cymerwyd John Jenkins i'r ddalfa, ac yn Ebrill 1970 cafwyd ef yn euog o ddeg cyhuddiad yn ymwneud â ffrwydron, a'i ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. I bob pwrpas, rhoddodd hyn ddiwedd ar y mudiad.

## Llyfryddiaeth
*Roy Clews, *To Dream of Freedom* (Y Lolfa, 1980). ISBN 0-904864-95-2
*Wyn Thomas, *Hands Off Wales: Nationhood and Militancy*  (Gomer, 2013) 
Categori:Mudiadau gwleidyddol Cymru
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Gweriniaetholdeb yng Nghymru
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
Billy Graham

Efengylydd Cristnogol o'r Unol Daleithiau oedd **William Franklin Graham, Jr.** OBE, a adnabyddwyd fel **Billy Graham** (7 Tachwedd 1918 – 21 Chwefror 2018). Rhoddodd cyngor ysbrydol i sawl Arlywydd yr Unol Daleithiau ac fe ddaeth yn seithfed ar restr Gallup o'r bobl gafodd eu hedmygu fwyaf yn ystod yr 20g. Roedd yn perthyn i enwad Bedyddwyr y De.

Dywedir bod Graham wedi pregethu'n fyw i fwy o bobl o amgylch y byd nag unrhyw un arall erioed. Hyd at 1993, roedd mwy na 2.5 miliwn o bobl wedi ymateb i'w apel yn ei ymgyrchoedd i "dderbyn Iesu Grist fel eu gwaredwr personol". Hyd at 2002, roedd ei gynulleidfa gydol oes, gan gynnwys darllediadau radio a theledu, wedi cynyddu i dros 2,000 miliwn.

Bu farw yn 99 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cristnogion
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Charlotte, Gogledd Carolina
Ardal drefol

Ardal gyda dwysedd uchel o adeiledd a phoblogaeth ddynol o gymharu â'r ardaloedd sy'n ei hamgylchynu yw **ardal drefol**. Mae ardaloedd trefol yn cynnwys dinasoedd, trefi a chytrefi, ond gan amlaf ni chynhwysir aneddiadau gwledig megis pentrefi a phentrefannau.

Categori:Cynefinoedd dynol
Categori:Daearyddiaeth drefol