open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1936

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au1931 1932 1933 1934 1935 - **1936** - 1937 1938 1939 1940 1941 

----

## Digwyddiadau
*20 Ionawr - Arwisgwyd Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig.
*6 Chwefror - Dydd cyntaf Gemau Olympaidd y Gaeaf yn Garmisch-Partenkirchen, yr Almaen.
*12 Chwefror - August Dvorak a William Dealey yn cael batent bysellfwrdd Dvorak.
*26 Mawrth - Jim Griffiths yn cael ei ethol yn aelod seneddol dros Etholaeth Llanelli.
*5 Ebrill - Trowynt yn Tupelo, Mississippi; 216 o bobol yn colli ei bywydau.
*3 Awst - Yr athletwr Jesse Owens yn ennill y ras 100 medr yng Ngemau Olympaidd yr Haf.
*8 Medi - Llosgwyd yr Ysgol Fomio ym Mhenyberth gan Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams (Tân yn Llŷn)
*5 Hydref - Dechreuodd mintai o'r di-waith orymdeithio o Jarrow i Lundain.

## Genedigaethau
*20 Ionawr - Frances Shand Kydd, mam Diana, Tywysoges Cymru (m. 2004)
*18 Chwefror - Philip Jones Griffiths, ffotograffydd (m. 2008)
*19 Mawrth - Ursula Andress, actores
*1 Mai - Ray Smith, actor (m. 1991)
*9 Mai - Glenda Jackson, actores a gwleidydd (m. 2023)
*29 Awst - John McCain, gwleidydd (m. 2018)
*3 Medi - Zine el-Abidine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia (m. 2019)
*7 Medi - Buddy Holly, canwr (m. 1959)
*24 Medi - Jim Henson, pypedwr (m. 1990)
* 29 Medi - Silvio Berlusconi, gwleidydd (m. 2023)
* 21 Hydref - Simon Gray, dramodydd (m. 2008)
* 25 Hydref - Martin Gilbert, hanesydd (m. 2015)
*27 Hydref - Neil Sheehan, newyddiadurwr (m. 2021)
*17 Rhagfyr - Pab Ffransis (fel Jorge Mario Bergoglio, m. 2025)
*29 Rhagfyr - Mary Tyler Moore, actores (m. 2017)

## Marwolaethau
*18 Ionawr - Rudyard Kipling, bardd a nofelydd, 70
*20 Ionawr - Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig, 70
* 27 Chwefror - Ivan Pavlov, seicolegydd, 86
*21 Mawrth - Alexander Glazunov, cyfansoddwr, 70
*14 Mai - Edmund Allenby, Is-iarll 1af Allenby, milwr, 75
*14 Mehefin - G. K. Chesterton, awdur, 62
*18 Mehefin - Maxim Gorki, awdur, 68
*2 Awst - Louis Blériot, awyrennwr, 64
*19 Awst - Federico Garcia Lorca, awdur, 38
* 19 Hydref - Lu Xun (Zhou Shuren), llenor, 55
*10 Rhagfyr - Luigi Pirandello, dramodydd, 69

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Mr. Deeds Goes to Town*
**Modern Times*

### Llyfrau
*Margaret Mitchell  - *Gone With the Wind*
*Geraint Goodwin - *The Heyday in the Blood*
*W. J. Gruffydd - *Hen Atgofion*
*I. D. Hooson - *Cerddi a Baledi*
*Ethel Lina White - *The Wheel Spins* (*The Lady Vanishes*)

### Drama
*Terence Rattigan - *French Without Tears*
*Irwin Shaw - *Bury the Dead*

### Cerddoriaeth
*John Glyn Davies - *Cerddi Portinllaen*
*Arwel Hughes - *Fantasia for strings*
*Ivor Novello - *Careless Rapture* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Abergwaun)
* **Cadair:** Simon B. Jones
* **Coron:** David Jones

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Victor Francis Hess a Carl David Anderson
***Cemeg:** Peter Debye
***Meddygaeth:** Syr Henry Hallett Dale ac Otto Loewi
***Llenyddiaeth:** Eugene O'Neill
***Heddwch:** Carlos Saavedra Lamas

## Cyfeiriadau
Clasur

**Clasur** yw campwaith mewn maes penodol e.e. llenyddiaeth neu gelf. Mae hefyd yn gallu bod yn symbol neu eicon o rhyw gyfnod.

*Llenyddiaeth glasurol
*Cerddoriaeth glasurol

Hefyd:
* Y Clasuron yw'r  llenyddiaeth sydd wedi goroesi o'r Lladin a'r Groeg.
1939

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1934 1935 1936 1937 1938 - **1939** - 1940 1941 1942 1943 1944

----

## Digwyddiadau
*24 Ionawr - Daeargryn yn Tsile
*2 Mawrth - Pïws XI yn cael ei ordeinio'n Bab.
*16 Mawrth - Priodas y Dywysoges Fawzia o'r Aifft a Shah Mohammad Reza Pahlavi o Iran.
*1 Medi - Dechreuad yr Ail Ryfel Byd

## Genedigaethau
*11 Ionawr - Phil Williams, gwleidydd Plaid Cymru (m. 2003)
*29 Ionawr - Germaine Greer, awdures
*4 Ebrill - Hugh Masekela, cerddor (m. 2018)
*7 Ebrill - Francis Ford Coppola, cyfarwyddwyr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilmiau
* 13 Ebrill - Seamus Heaney, bardd (m. 2013)
*7 Mai - Ruud Lubbers, gwleidydd (m. 2018)
*25 Mai - Syr Ian McKellen, actor
*9 Awst - Romano Prodi, Prif Weinidog o'r Eidal
*30 Awst - John Peel, cyflwynydd radio (m. 2004)
* 10 Medi - Cynthia Lennon, arlunydd (m. 2015)
*29 Medi - Rhodri Morgan, gwleidydd (m. 2017)
* 18 Hydref - Lee Harvey Oswald, lleiddiad (m. 1963)
*27 Hydref - John Cleese, comediwr ac actor
* 30 Hydref - Grace Slick, cantores ac arlunydd
*31 Hydref - Ali Farka Touré, cerddor (m. 2006)

## Marwolaethau
*28 Ionawr - William Butler Yeats, bardd, 73
*10 Chwefror - Pab Pïws XI, 81
*24 Mawrth - Gwyn Nicholls, chwaraewr rygbi, 64
*18 Medi - Gwen John, arlunydd, 63

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Gone With the Wind*
**The Wizard of Oz*
**Stagecoach*
**Mr. Smith Goes to Washington*

### Llyfrau
*David James Jones - *Hanes Athroniaeth: Y Cyfnod Groegaidd*
*Richard Llewellyn - *How Green Was My Valley*
*Moelona - *Ffynnonlloyw*
*John Steinbeck  - *The Grapes of Wrath*
*Elizabeth Watkin-Jones - *Plant y Mynachdy*

### Drama
*Bertolt Brecht - *Mutter Courage und ihre Kinder*
*Joseph Kesselring - *Arsenic and Old Lace*

### Barddoniaeth
*T. S. Eliot - ''Old Possum's Book of Practical Cats*
*Javier del Granado - *Rosas Pálidas*

### Cerddoriaeth
*Ivor Novello - *The Dancing Years* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Dinbych)
* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** dim gwobr
* **Medal Ryddiaeth:** John Gwilym Jones, *Y Dewis''

## Gwyddoniaeth
*Darganfyddiad yr elfen gemegol Ffransiwm gan Marguerite Derey

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Ernest Lawrence
***Cemeg:** Adolf Butenandt a Leopold Ružička
***Meddygaeth:** Gerhard Domagk
***Llenyddiaeth:** Frans Eemil Sillanpää
***Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
1933

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au1928 1929 1930 1931 1932 - **1933** - 1934 1935 1936 1937 1938

----

## Digwyddiadau 
* 30 Ionawr - Mae Adolf Hitler yn dod arweinydd yr Almaen.
* 26 Ebrill - Sefydlu'r Gestapo yn yr Almaen.
* 3 Medi - Sefydlu Fine Gael

## Genedigaethau 
*1 Ionawr - Joe Orton, dramodydd (m. 1967)
*7 Chwefror - Stuart Burrows, canwr opera (m. 2025)
*21 Chwefror - Nina Simone, cantores (m. 2003)
*14 Mawrth - Michael Caine, actor
*21 Mawrth - Michael Heseltine, gwleidydd
*9 Ebrill - Jean-Paul Belmondo, actor (m. 2021)
*8 Mehefin - Joan Rivers, digrifwraig (m. 2014)
*26 Mehefin - Claudio Abbado, arweinydd cerddorfa (m. 2014)
*20 Gorffennaf - Cormac McCarthy, nofelydd (m. 2023)
*23 Gorffennaf - Richard Rogers, pensaer (m. 2021)
*16 Hydref - John Mark Jabalé, Esgob Mynyw (m. 2025)
* 19 Hydref - Lloyd Williams, chwaraewr rygbi (m. 2017)
* 3 Tachwedd - John Barry, cyfansoddwr (m. 2011)

## Marwolaethau 
*31 Ionawr - John Galsworthy, nofelydd, 65
*10 Awst - Alf Morgans, gwleidydd
* 29 Hydref - Rudolph Lewis, seiclwr, 45
*8 Tachwedd - Mohammed Nadir Shah, brenin Affganistan, 53

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *King Kong*
* *Sons of the Desert*

### Llyfrau
* D. J. Davies – *The Economic History of South Wales*
* Caradoc Evans - *Wasps*
* Gertrude Stein - *The Autobiography of Alice B. Toklas*
* Lily Tobias - *Eunice Fleet*

### Cerddoriaeth
* Sergei Prokofiev - ''Pedr a'r Blaidd*
* *Roberta'' (sioe Broadway)

## Eisteddfod Genedlaethol (Wrecsam) 
* **Cadair:** Edgar Phillips (Trefin)
* **Coron:** Simon B. Jones

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Erwin Schrödinger a Paul Dirac
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** Thomas Hunt Morgan
* **Llenyddiaeth:** Ivan Bunin
* **Heddwch:** Syr Norman Angell

## Tywydd
24 Chwefror Storm eira nodedighttps://www.llennatur.cymru/Y-Tywyddiadur?keywords=24%2F2%2F1933&currentpage=1&recordsperpage=25&dyddiadur=false&oriel=false&bwletinau=false&asc=true#angori

## Cyfeiriadau
Howard Spring

Nofelydd yn yr iaith Saesneg o Gaerdydd oedd **Howard Spring** (10 Chwefror 1889 – 3 Mai 1965).

## Llyfryddiaeth
**Darkie and Co.* (1932)
**Fame is the Spur* (1940)
**Shabby Tiger* (1934)
**Rachel Rosing* (1935)
**Heaven Lies About Us* (1939) (cofiant)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Nofelwyr Saesneg
Categori:Pobl o Gaerdydd
I. D. Hooson

bawd|Clawr adargraffiad o'i gerddi.
Roedd **Isaac Daniel Hooson** (2 Mai 1880 – 18 Hydref 1948), neu **I.D. Hooson**, yn fardd Cymraeg a sgwennai cerddi syml a phoblogaidd ar y mesurau rhydd, yn enwedig telynegion a baledi. Un o'i faledi enwocaf yw'r *Fantell Fraith* a gyhoeddodd yn 1934.

O Gernyw y daeth ei dad Edward, gan setlo yn Sir y Fflint yn y gwaith plwm. Cafodd Isaac ei eni yn Rhosllannerchrugog, yn fab i Edward a Harriet Hooson ac yno y bu byw - yn Nhŷ Fictoria, Stryd y Farchnad. Addysgwyd ef yn ysgol ramadeg Rhiwabon. Roedd yn gyfreithiwr wrth ei waith ac adnabyddid ef fel *"Cyfaill i Blant Cymru"*.

Enwyd Ysgol I.D. Hooson ar ei ôl.

## Gwaith
Rhwng 1897 a 1904 bu'n gweithio i "Mri Morris & Jones" yn Lerpwl, ond ar farwolaeth ei dad, daeth yn nes adref i weithio yn y dref agosaf, sef Wrecsam. Bu yno gyda cwmni o gyfreithwyr nes i'r Rhyfel Byd Cyntaf ddechrau a gorfodwyd ef i wasanaethu yn y llynges. Yn 1919 dychwelodd i weithio fel partner mewn ffyrm o gyfreithwyr yn Wrecsam a rhwng 1920 a 1943 ef oedd yr *‘Official Receiver in Bankruptcy’* yng nghylch Caer a Gogledd Cymru.

## Cofeb
Yn unol â'i ddymuniad gwasgarwyd llwch I. D. Hooson uwchben pen dwyreiniol *Panorama Walk* yn nyffryn Llangollen lle saif cofeb garreg  er cof amdano. Mae'n hawdd cyrraedd yr heneb ar hyd llwybr sy'n arwain i'r gogledd-orllewin o faes parcio bach ar ochr y ffordd [Cyfeirnod Grid: SJ 2471 2480] ychydig i'r gorllewin o'r grid gwartheg. 

Mae darlun o'r gofeb ar glawr llyfr I. D. Hooson - Y Casgliad Cyflawn a gyhoeddwyd yn 2012.

## Llyfryddiaeth
**Cerddi a Baledi* (1936)
**Y Gwin a Cherddi Eraill* (1948)
*''I. D. Hooson - Y Casgliad Cyflawn (2012)

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Y Bywgraffiadur Ar-lein
*

Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Pobl o Rosllannerchrugog
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Rhiwabon
1931

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au1926 1927 1928 1929 1930 - **1931** - 1932 1933 1934 1935 1936

----

## Digwyddiadau 
*3 Chwefror - Daeargryn Bae Hawke yn Seland Newydd; achoswyd difrod sylweddol i ddinas Napier
*14 Chwefror - Ryddhawyd y ffilm *Dracula*, yn serennu Bela Lugosi 
*16 Chwefror - Pehr Evind Svinhufvud yn dod yn Arlywydd y Ffindir
*1 Mawrth - Sylfaen y "Blaid Newydd" gan Oswald Mosley
*31 Mawrth - Daeargryn yn Managua, Nicaragwa; 2,000 o bobol yn colli ei bywydau
*5 Rhagfyr - Eglwys Iesu'r Gwaredwr yn Moscfa ei ddinistrio gan orchymyn Joseff Stalin

## Genedigaethau 
* 5 Ionawr - Alfred Brendel, pianydd
* 22 Ionawr - Sam Cooke, canwr (m. 1964)
* 1 Chwefror
**Boris Yeltsin, gwleidydd (m. 2007)
**Iajuddin Ahmed, Arlywydd Bangladesh (m. 2012)
* 8 Chwefror - James Dean, actor (m. 1955)
* 22 Mawrth - William Shatner, perfformiwr
*3 Mehefin
**Lady June, arlunydd (m. 1999)
**Raúl Castro, gwleidydd
* 1 Gorffennaf - Leslie Caron, actores
*28 Awst
**John Shirley-Quirk, canwr (m. 2014)
**Shunichiro Okano, pêl-droediwr (m. 2017)
* 15 Hydref - Abdul Kalam, Arlywydd India (m. 2015)
* 19 Hydref
**Manolo Escobar, canwr (m. 2013)
**John le Carre, nofelydd
* 30 Medi
**Teresa Gorman, gwleidydd (m. 2015)
**Angie Dickinson, actores
* 23 Hydref - Edwin Benson, siaradwr olaf Mandaneg  (m. 2016)
* 5 Tachwedd - Ike Turner, cerddor (m. 2007)
* 27 Rhagfyr - John Charles, pêl-droediwr (m. 2004)

## Marwolaethau 
* 23 Ionawr - Anna Pavlova, dawnsiwr, 49
* 23 Chwefror - Nellie Melba, cantores, 69
* 10 Ebrill - Khalil Gibran, awdur, 48
* 14 Mai - Viktor Dyk, bardd, 53
* 28 Gorffennaf - John Neale Dalton, athro, 91
* 7 Hydref - William John Griffith, awdur
* 18 Hydref - Thomas Edison, difeisiwr, 84
* 21 Hydref - Arthur Schnitzler, awdur, 69

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *City Lights*
* *Blonde Crazy* (gyda Ray Milland)
* *Frankenstein* (gyda Boris Karloff)

### Llyfrau
* Pearl S. Buck - *The Good Earth*
* Eliot Crawshay-Williams - *Night in the Hotel*
* John Jenkins (Gwili) - *Hanfod Duw a Pherson Crist*
* Moelona - *Beryl*
* Bertrand Russell - *The Scientific Outlook*
* Jennie Thomas – *Llyfr Mawr y Plant*

### Drama
* Eugene O'Neill - *Mourning Becomes Electra*
* Carl Zuckmayer - *Der Hauptmann von Köpenick*

### Cerddoriaeth
* Noël Coward - *Cavalcade*
* Gustav Holst – *Twelve Welsh Folk Songs*, for choir, H183
* Dmitri Shostakovich - Symffoni rhif 3

## Eisteddfod Genedlaethol (Bangor) 
* **Cadair:** David James Jones (Gwenallt)
* **Coron:** Albert Evans-Jones (Cynan)

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** Carl Bosch a Friedrich Bergius
* **Meddygaeth:** Otto Heinrich Warburg
* **Llenyddiaeth:** Erik Axel Karlfeldt
* **Heddwch:** Jane Addams a Nicholas Murray Butler

## Cyfeiriadau
1932

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au1927 1928 1929 1930 1931 - **1932** - 1933 1934 1935 1936 1937
 
----

## Digwyddiadau 
* Plaid Cymru'n mynegi'n swyddogol mai eu nod oedd hunan lywodraeth i Gymru
* 10 Ebrill - Mae Paul Hindenburg yn dod Arlywydd yr Almaen
* Mehefin - Cychwyn Rhyfel Chaco yn Ne America
* Awst - Agoriad y Pafiliwn Fawr, Porthcawl

## Genedigaethau 
* 26 Chwefror - Johnny Cash, cerddor (m. 2003)
* 27 Chwefror - Elizabeth Taylor, actores (m. 2011)
* 1 Ebrill - Debbie Reynolds, actores a chantores (m. 2016)
*21 Mai
**Inese Jaunzeme, meddyg a llawfeddyg (m. 2011)
**Channa Horwitz, arlunydd (m. 2013)
* 18 Gorffennaf - Yevgeny Yevtushenko, bardd (m. 2017)
* 22 Gorffennaf - Oscar de la Renta, dylunydd ffasiwn (m. 2014)
* 2 Awst - Peter O'Toole, actor (m. 2013)
* 9 Medi - Alice Thomas Ellis, nofelydd (m. 2005)
* 8 Hydref – Ray Reardon, chwaraewr snwcer (m. 2024)  
* 27 Hydref - Sylvia Plath, bardd ac nofelydd (m. 1963)
* 3 Tachwedd - Albert Reynolds, Prif Weinidog Iwerddon (m. 2014)
* 21 Tachwedd - Beryl Bainbridge, awdures (m. 2010)
* 29 Tachwedd - Jacques Chirac, Arlywydd Ffrainc (m. 2019)
* 15 Rhagfyr - John Meurig Thomas, cemegydd (m. 2020)

## Marwolaethau 
* 6 Mawrth - John Philip Sousa, cerddor, 77
* 14 Mawrth - George Eastman
* 29 Mawrth - Jonathan Ceredig Davies, llenor, 80
* 6 Gorffennaf - Kenneth Grahame, awdur, 73
* 10 Gorffennaf - Martha Hughes Cannon, ffisegydd a Swffraget, 75 
* 23 Gorffennaf - Tenby Davies, athletwr, 48
* 16 Medi - Peg Entwistle, actores, 24
* 8 Rhagfyr - Gertrude Jekyll, botanegydd, 89

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Trouble in Paradise*
* *Grand Hotel*
* *Horse Feathers*

### Llyfrau
* Richard Ithamar Aaron - *Hanes Athroniaeth*
* Aldous Huxley - *Brave New World*
* T. H. Parry-Williams - *Canu Rhydd Cynnar*

### Drama
*Cynan - *Hywel Harris*

### Cerddoriaeth
* Maurice Ravel - Concerto piano

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberafan) 
* **Cadair:** D. J. Davies
* **Coron:** Thomas Eurig Davies

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Werner Heisenberg
* **Cemeg:** Irving Langmuir
* **Meddygaeth:** Syr Charles Scott Sherrington, Edgar Adrian
* **Llenyddiaeth:** John Galsworthy
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
Categori:1932
1929

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1924 1925 1926 1927 1928 - **1929** - 1930 1931 1932 1933 1934

----

## Digwyddiadau 
* 14 Chwefror - Cyflafan Sain Ffolant, Chicago
* 30 Mai Lewis Valentine yn sefyll fel ymgeisydd dros Plaid Cymru; y tro cyntaf mewn Etholiad Cyffredinol: yn Sir Gaernarfon.
:Megan Lloyd George (merch David) yn cael ei hethol yn Aelod Seneddol Sir Fôn - y ferch gyntaf yng Nghymru.
* 24 Gorffennaf - Aristide Briand yn dod yn brif weinidog Ffrainc.
* 27 Gorffennaf - Cytundeb Genefa.
* Awst - Priodas Frida Kahlo a Diego Rivera
* 29 Hydref - Cwymp Wall Street
* 28 Rhagfyr - "Dydd Sadwrn Ddu" yn Samoa: mae'r heddlu Seland Newydd yn lladd 11 o bobol

## Genedigaethau 
* 15 Ionawr - Rev. Dr. Martin Luther King (m. 1968)
* 22 Mawrth - P. Ramlee, actor (m. 1973)
* 23 Mawrth - Roger Bannister, meddyg ac athletwr (m. 2018)
* 6 Ebrill - André Previn, cerddor (m. 2019)
* 4 Mai - Audrey Hepburn, actores (m. 1993)
*29 Mai
**Adelheid Goosch, arlunydd
**Peter Higgs, ffisegydd (m. 2024)
*12 Mehefin - Anne Frank (m. 1945)
* 24 Awst - Yasser Arafat, gwleidydd (m. 2004)
* 16 Hydref - Ivor Allchurch, pêl-droediwr (m. 1997)
* 21 Hydref - Ursula K. Le Guin, nofelydd (m. 2018)
* 27 Hydref - Alun Richards, nofelydd (m. 2004)
* 28 Hydref - Joan Plowright, actores (m. 2025)
* 2 Tachwedd - Carwyn James, chwaraewr rygbi (m. 1983)
* 9 Tachwedd - Imre Kertész, awdur (m. 2016)
* 4 Rhagfyr - Ednyfed Hudson Davies,  gwleidydd (m. 2018)

## Marwolaethau 
* 12 Chwefror - Lillie Langtry, actores, 75 
* 4 Ebrill - Carl Benz, peiriannydd, 84
* 16 Ebrill - Syr John Morris-Jones, ysgolhaig, 64
* 5 Awst - Millicent Fawcett, ffeminist, 82
* 24 Tachwedd - Georges Clemenceau, gwleidydd, 88

## Y celfyddydau 
### Ffilmiau
* *Un chien andalou*
* *In Old Arizona*

### Llyfrau
* *Tintin* gan Hergé yn ymddangos am y tro cyntaf 
* Richard Aldington - *Death of a Hero*
* Jean Cocteau - *Les Enfants terribles*
* William Faulkner - *The Sound and the Fury*
* Richard Hughes - *A High Wind in Jamaica*
* Huw Menai - *The Passing of Guto*

### Drama
* George Bernard Shaw - *The Apple Cart*

### Cerddoriaeth
* "Louise" (cân) (Maurice Chevalier)
* Dmitri Shostakovich - Symffoni rhif 3

## Eisteddfod Genedlaethol (Lerpwl) 
* **Cadair:** Dewi Emrys
* **Coron:** Caradog Prichard

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Prince Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie
* **Cemeg:** Arthur Harden a Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin
* **Meddygaeth:** Christiaan Eijkman a Syr Frederick Gowland Hopkins
* **Llenyddiaeth:** Thomas Mann
* **Heddwch:** Frank Kellogg

## Cyfeiriadau
1930

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1925 1926 1927 1928 1929 - **1930** - 1931 1932 1933 1934 1935 

----

## Digwyddiadau 
*13 Medi - Mae Chwarel Rhosydd yn rhoi'r gorau i gynhyrchu llechi.
**yn ystod y flwyddyn* - Mae Glofa Cefn Coed yn dechrau cynhyrchu anthrasit.

## Genedigaethau 
*17 Chwefror - Ruth Rendell, nofelydd (m. 2015)
*22 Mawrth - Stephen Sondheim, cyfansoddwr (m. 2021)
*30 Mawrth - Rolf Harris, canwr ac arlunydd (m. 2023)
*22 Mai
**Kenny Ball, cerddor jazz (m. 2013)
**Marisol Escobar, arlunydd (m. 2016)
*31 Mai - Clint Eastwood, actor
*7 Ebrill - Cliff Morgan, chwaraewr rygbi
*10 Gorffennaf - Wyn Roberts, gwleidydd (m. 2013)
*5 Awst - Neil Armstrong, cofodwr (m. 2012)
*8 Awst - Terry Nation, awdur (m. 1997)
*17 Awst - Ted Hughes, bardd (m. 1998)
*30 Awst - Warren Buffett, dyn busnes
* 9 Medi - Dixie Browning, arlunydd (m. 2024)
*23 Medi - Ray Charles, cerddor (m. 2004)
* 29 Medi - Colin Dexter, awdur (m. 2017)
* 1 Hydref - Richard Harris, actor (m. 2002)
*6 Hydref
**Hafez al-Assad, Arlywydd Syria (m. 2000)
**Richie Benaud, cricedwr a chyflwynydd teledu (m. 2015)
* 10 Hydref - Harold Pinter, dramodydd (m. 2008)
* 14 Hydref - Alan Williams, gwleidydd (m. 2014)
* 19 Hydref - Mavis Nicholson, awdur (m. 2022)
* 29 Hydref - Niki de Saint Phalle, arlunydd (m. 2002)
* 31 Hydref - Michael Collins, gofodwr (m. 2021)

## Marwolaethau 
* 2 Mawrth - D. H. Lawrence, nofelydd, 44
*8 Mawrth - William Howard Taft, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 72
*25 Mawrth - John Gwenogvryn Evans, paleograffydd, 78
*1 Mai - Richard Bell, gwleidydd, 70
*17 Mehefin - H. R. Jones, cyd-sylfaenwr Plaid Genedlaethol Cymru, 36 (diciâu) 
*22 Mehefin - Mary Davies, cantores, 75
*7 Gorffennaf - Syr Arthur Conan Doyle, awdur, 71
*15 Awst - R Silyn Roberts, awdur, 59
*13 Medi - Jehoiada Hodges, chwaraewr rygbi, 53
*7 Hydref - Margaret Verney, 85

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**All Quiet on the Western Front*
**Der blaue Engel* (Marlene Dietrich)

### Llyfrau
*Dashiell Hammett - *The Maltese Falcon*
*Saunders Lewis - *Monica*
*Hilda Vaughan - ''Her Father's House*
*Edward Tegla Davies - *Y Doctor Bach*

### Drama
*Noël Coward - *Private Lives*
*Federico Garcia Lorca - *La zapatera prodigiosa*

### Cerddoriaeth
*George ac Ira Gershwin - "Embraceable You" (cân)
*Kurt Weill - *Mahagonny''

## Eisteddfod Genedlaethol (Llanelli) 
* **Cadair:** Dewi Emrys
* **Coron:** William Jones (Gwilym Myrddin)

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** Syr Chandrasekhara Venkata Raman
***Cemeg:** Hans Fischer
***Meddygaeth:** Karl Landsteiner
***Llenyddiaeth:** Sinclair Lewis
***Heddwch:** Nathan Söderblom

## Cyfeiriadau
Elizabeth Mary Jones (Moelona)

**Moelona** oedd ffugenw y nofelydd **Elizabeth (Lizzie) Mary Jones** (ganed *Owen*) (21 Mehefin 1877 – 5 Mehefin 1953). Ysgrifennodd sawl nofel a stori ar gyfer plant a phobl ifanc. Un o Rydlewis, Ceredigion oedd Moelona ond yr oedd yng Nghaerdydd pan yr ysgrifennodd *Teulu Bach Nantoer*.

## Gweithiau 
* *Teulu Bach Nantoer* (1913)
* *Bugail y Bryn* (1917)
* *Rhamant y Rhos* (1918)
* *Y Wers Olaf (La Dernière Classe)* - cyfieithiad o waith Alphonse Daudet, iaith wreiddiol: Ffrangeg. Cyfres y Werin 4, 1921
* *Cwrs y Lli* (1927)
* *Breuddwydion Myfanwy* (1928)
* *Beryl* (1931)
* *Ffynnonloyw* (1939)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Geredigion
Dawns

bawd|dde|200px|Dawns Salsa
Mae **dawns** neu **dawnsio** (o'r Ffrangeg *danser*) yn gelfyddyd, ymarfer corff neu ddifyrwaith sydd, yn ei hanfod, yn gyfres o gamau ac ysgogiadau corfforol rhythmig gan unigolyn, parneriaid neu grŵp o bobl, fel rheol i gyfeiliant cerddoriaeth. Mae'n cymryd sawl ffurf ac mae ei gwreiddiau yn hynafol iawn gyda pherthynas agos â hanes cerddoriaeth a defodau crefyddol; gwelir olion o hynny yn y dawnsiau gwerin traddodiadol.

Mae'r diffiniad o beth yn union yw dawns yn dibynnu ar gyfyngiadau cymdeithasol, diwylliannol, artistig a moesol. Mae'n amrywio o symudiadau gweithredol (megis dawnsio gwerin) i dechnegau meistrolgar fel *ballet*. Gellir cymryd rhan mewn dawns neu ei berfformio ar gyfer cynulleidfa. Gall fod yn seremonïol, cystadleuol neu'n rywiol hefyd. Gall dawns ymgorffori neu fynegi syniadau, emosiynau neu adrodd stori.

Mae dawns wedi esblygu i nifer o ddulliau gwahanol. Mae breg-ddawnsio yn gysylltiedig â diwylliant hip hop. Mae dawns Affricanaidd yn ddeongliadol. Dulliau clasurol o ddawns yw ballet, *ballroom*, y waltz a'r tango tra bod Sgwâr a'r Llithriad Trydanol yn fathau o gamau dawns.

Mae gan bob dawns, waeth beth fo'i ffurf, rhywbeth yn gyffredin. Nid yn unig mae angen cael hyblygrwydd a symudiad corfforol ond rhaid cael ffiseg hefyd. Os na ystyrir y ffiseg cywir, gellir disgwyl cael anafiadau.

Coreograffiaeth yw'r celfyddyd o greu dawnsiau. Gelwir person sy'n creu (h.y. coreograffio) dawns yn goreograffwr.

## Cystadlaethau Dawnsio 
Mae cystadleuaeth ddawnsio yn ddigwyddiad a drefnir lle mae'r cystadleuwyr yn perfformio dawns gerbron beirniaid er mwyn ennill tlysau neu weithiau gwobr ariannol. Ceir nifer o wahanol fathau o gystadlaethau dawns, yn dibynnu ar y math neu fathau o ddawns a berfformir. Mae'r prif fathau o gystadlaethau dawns yn cynnwys:

A dance competition is an organized event in which contestants perform dances before a judge or judges for awards and, in some cases, monetary prizes. There are several major types of dance competitions, distinguished primarily by the style or styles of dances performed. Major types of dance competitions include:

* **Dawns Gystadleuol**, lle caniateir amrywiaeth o fathau theatr o ddawns megis acro, ballet, jazz, hip-hop, lyrical, a dawnsio tap.
* **Cystadlaethau Agored**, lle caniateir amrywiaeth eang o wahanol fathau o ddawnsio. Enghraifft dda o hyn yw'r rhaglen deledu Americanaidd So You Think You Can Dance.
* **Dancesport**, sy'n canolbwyntio ar ddawnsio "ballroom" a lladin. Enghraifft boblogaidd i hyn yw'r rhaglen deledu Americanaidd Dancing with the Stars, a seiliwyd ar y rhaglen deledu wreiddiol o 'r DU, Strictly Come Dancing.
* **Cystadlaethau Arddull-Unigol**, fel dawns yr ucheldir, dawnsio tîm, a'r ddawns Wyddelig, lle caniateir un math o ddawnsio'n unig.

## Gweler hefyd 
* Rhestr dawnswyr enwog
* Rhestr mathau o ddawns


Categori:Y celfyddydau perfformio
Categori:Ymarfer corff
Rhestr mathau o ddawns

Dyma **restr mathau o ddawns**.

## Rhestr yn nhrefn yr wyddor 
**Ballet*
**Bolero*
*Dawns forisgaidd (Dawns y mwriaid)
*Dawns go-go
*Dawns mwming
*Dawns werin
*Dawns y Blodau (Y Ddawns Flodau)
*Dawns y fedwen (Dawns y fedwen haf; Dawnsio haf)
*Dawns y fodrwy
*Dawns yr Angau
*Disco
*Fflamenco
*Tango
*Y twist
*Walts (*waltz*)

## Gweler hefyd 
*Cabaret
*Dawns
*Neuadd ddawns
*Rhestr dawnswyr

Categori:Dawns
Mathau o ddawns
Chwaraeon

bawd|Chwaraeon
Rhestr **Chwaraeon**:

* Athletau (trac a chae)
* Camanachd
* Cleddyfa
* Cnapan
* Crefft ymladd
** Carati
** Cwng-ffw
** Jiwdo
* Criced
* Dringo
* Gleidio
* Golff
* Hoci iâ
* Nofio
* Paffio
* Pêl-fasged
* Pêl-droed
* Pêl-droed Americanaidd
* Rasio ceir
* Rygbi
** Rygbi'r Cynghrair
** Rygbi'r Undeb
* Sboncen
* Seiclo
* Snwcer
* Tenis
* Ymgodymu (Reslo)


Categori:Difyrweithiau
Categori:Rhestrau chwaraeon
1928

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1923 1924 1925 1926 1927 - **1928** - 1929 1930 1931 1932 1933

----

## Digwyddiadau 
*11 Chwefror - Chwaraeon Olympaidd Gaeaf, Saint-Moritz
*20 Chwefror - Etholiad gyffredinol yn Japan
*22 Ebrill - Daeargryn yn Corinth

## Genedigaethau 
*8 Chwefror - Osian Ellis, telynor (m. 2021)
*27 Chwefror - Ariel Sharon, gwleidydd (m. 2014)
*6 Mawrth - Glyn Owen, actor (m. 2004)
*4 Mai
**Carla Daalderop-Bruggeman, arlunydd (m. 2015)
**Hosni Mubarak, Arlywydd yr Aifft
*12 Mai - Burt Bacharach, cyfansoddwr
*1 Mehefin
**Bob Monkhouse, digrifwr, sgriptiwr ac actor (m. 2003)
**Isa van der Zee, arlunydd
*14 Mehefin - Che Guevara, gwleidydd a milwr (m. 1967)
*20 Mehefin
**Martin Landau, actor (m. 2017)
**Jean-Marie Le Pen, gwleidydd
* 8 Gorffennaf - Pat Adams, arlunydd
*11 Gorffennaf
**Claire Meunier, arlunydd (m. 2010)
**Greville Janner, gwleidydd (m. 2015)
*26 Gorffennaf
**Stanley Kubrick, cyfarwyddr ffilm (m. 1999)
**Bernice Rubens, nofelydd (m. 2004)
**Francesco Cossiga, Arlywydd yr Eidal (m. 2010)
*5 Awst
**Pat Passlof, arlunydd (m. 2011)
**Carla Lane, awdures (m. 2016)
*6 Awst - Andy Warhol, arlunydd (m. 1987)
*7 Awst - James Randi, consuriwr a sgeptig
*22 Awst
**Alice Baber, arlunydd (m. 1982)
**Karlheinz Stockhausen, cyfansoddwr (m. 2007)
*6 Medi
**Sid Watkins, meddyg a llawfeddyg (m. 2012)
**Robert M. Pirsig, athronydd ac awdur (m. 2017)
* 30 Medi
**Takeshi Inoue, pêl-droediwr (m. 1992)
**Elie Wiesel, awdur ac gwleidydd (m. 2016)
* 18 Hydref - R. Elwyn Hughes, biocemegydd (m. 2015)

## Marwolaethau 
*11 Ionawr - Thomas Hardy, bardd a nofelydd, 87
*13 Mai - David Thomas ("Afan"), cyfansoddwr, 47
*18 Mehefin - Roald Amundsen, fforiwr, 55
*12 Awst - Leoš Janáček, cyfansoddwr, 74
*6 Hydref - Pádraic Ó Conaire, llenor, 46

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Sunrise*

### Llyfrau
*Dorothy Edwards - *Winter Sonata*
*D. H. Lawrence - ''Lady Chatterley's Lover*
*Moelona - *Breuddwydion Myfanwy*
*T. H. Parry-Williams - *Ysgrifau*
*Iorwerth C. Peate - *Y Cawg Aur*
*Erich Maria Remarque - *Im Westen Nichts Neues*
*Siegfried Sassoon - *Memoirs of a Fox-Hunting Man*

### Drama
*Eduardo De Filippo - *Filosoficamente*
*R. C. Sherriff - *Journey's End*

### Cerddoriaeth
*Sergei Prokofiev - Symffoni rhif 3
*Maurice Ravel - *Bolero''

## Eisteddfod Genedlaethol (Treorci) 
* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Caradog Pritchard

## Gwobrau Nobel 
*Ffiseg: - Owen Willans Richardson
*Cemeg: - Adolf Windaus
*Meddygaeth: - Charles Nicolle
*Llenyddiaeth: - Sigrid Undset
*Heddwch: - dim gwobr

## Cyfeiriadau
Categori:1928
John Lloyd (bardd)

Roedd **John Lloyd** (1797-1875) yn fardd yn yr iaith Saesneg, o Aberhonddu, Brycheiniog.

Roedd ei fab, yntau'n John Lloyd (1833-1915), yn hynafiaethydd a arbenigai yn hanes Brycheiniog a de Cymru.

## Gwaith
**Poems* (1847)
**The English Country Gentleman* (1849)

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1797
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberhonddu
Categori:Marwolaethau 1875
Richard Vaughan (nofelydd)

Roedd **Richard Vaughan** (1904-1983) yn nofelydd o Gymro a ysgrifennai yn Saesneg, ac yn enedigol o Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin.  Ei enw iawn oedd **Ernest Lewis Thomas**.

## Llyfryddiaeth
**Moulded in Earth* (1951)
**Who Rideth So Wild* (1952)
**Son of Justin* (1955)
**All Through the Night* (1957)
**There Is a River* (1961)
**Dewin y Daran* (1974)
**All the Moon Long* (1974)

Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Barddoniaeth

**Barddoniaeth** ydy'r gelfyddyd o fynegi'n brydferth y meddyliau a gynhyrchir gan y teimlad a'r dychymyg, fel arfer ond nid bob amser gyda llinellau o hyd arbennig, rythm arbennig a'r llinellau yn odli. Mae rhai wedi disgrifio barddoniaeth fel ffordd arbennig o drin geiriau. Ymhlith y technegau y gall bardd eu defnyddio mae cymariaethau, trosiadau, odl, cyflythreniad ac ailadrodd.

Ymhlith y mathau o fesurau barddoniaeth y gellir eu cael mae englyn, haiku, telyneg, soned, cywydd, a baled.

## Barddoniaeth Gymraeg 
Daw'r enghreifftiau cynharaf o farddoniaeth Gymraeg o'r 6g, sef Canu Aneurin a Chanu Taliesin. Tua'r 9g cafwyd Canu Llywarch Hen a Chanu Heledd. Gelwir y beirdd o'r cyfnod cynnar yn Gynfeirdd a'r beirdd yng nghyfnod y tywysogion yn Ogynfeirdd. Gelwir beirdd yr oes wedi cwymp Llywelyn 1282 yn Feirdd yr Uchelwyr. Ysgrifennau Beirdd yr Uchelwyr megis Dafydd ap Gwilym a Iolo Goch llawer o gywyddau. Bu trai ar ysgrifennu barddoniaeth ar ôl uno Cymru a Lloegr. Rhaid cofio serch hynny bod emynau yr emynwyr yn farddoniaeth aruchel, yn enwedig gwaith William Williams Pantycelyn ac Ann Griffiths. Ar  y 19g a dechrau'r 20g caed dadeni gyda beirdd fel T. Gwynn Jones. Nes ymlaen yn y ganrif roedd T. H. Parry-Williams a Gwenallt yn ysgrifennu, a thua chanol y ganrif bardd mawr arall oedd Waldo Williams. Mae llu o feirdd wedi ysgrifennu barddoniaeth o safon uchel o hynny hyd at ddechrau'r unfed ganrif ar hugain, nifer ohonynt yn ysgrifennu mewn cynghanedd.

Yn y Gymraeg ceir Cynghanedd, rhywbeth sy'n unigryw i'r Gymraeg.

## Gweler hefyd 
* Llenyddiaeth a Llenyddiaeth Gymraeg
* Rhestr beirdd enwog


Categori:Llenyddiaeth
Categori:Termau llenyddol
1921

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1916 1917 1918 1919 1920 - **1921** - 1922 1923 1924 1925 1926

----

## Digwyddiadau 
*2 Ionawr - Agoriad Amgueddfa DeYoung yn San Francisco.
*21 Ionawr - Sefydlu'r Blaid Gomiwnyddol yr Eidal.
*18 Mawrth - Ail Gytundeb Riga.
*6 Ebrill - Cytundeb rhwng yr Almaen a Rwsia.
*1 Gorffennaf - Sefydlu Plaid Gomiwnyddol Tsieina.
*11 Gorffennaf - Diwedd Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon
*29 Gorffennaf - Mae Adolf Hitler yn dod yn arweinydd Plaid y Gweithwyr Sosialaidd Cenedlaethol yn yr Almaen.
*23 Awst - Coroniad Faisal I, brenin Irac, yn Baghdad.
*7 Tachwedd - Sefydlu'r Partito Nazionale Fascista yn yr Eidal

## Genedigaethau 
* 4 Ionawr
** Gwilym Gwalchmai Jones, cerddor (m. 1970)
** Maud Westerdahl, arlunydd (m. 1991)
*4 Chwefror - Betty Friedan, awdures (m. 2006)
*19 Mawrth - Tommy Cooper, comediwr (m. 1984)
*21 Mai
**Andrei Sakharov, ffisegydd a gweithredwr dros hawliau dynol (m. 1989)
**Barbara Jeppe, arlunydd (m. 1999)
**Leslie Norris, bardd ac awdur (m. 2006)
**Leona Wood, arlunydd (m. 2008)
* 25 Mai - Hal David, ysgrifennwr caneuon (m. 2012)
*28 Mehefin
**R. Tudur Jones, cenedlaetholwr a diwinydd (m. 1998)
**P. V. Narasimha Rao, gwleidydd (m. 2004)
*31 Gorffennaf - Peter Benenson, sefydlodd Amnesty International (m. 2005)
*8 Medi - Harry Secombe, canwr a chomediwr (m. 2001)
*7 Hydref - Hywel Harries, athro celf (m. 1990)
*12 Hydref - Kenneth Griffith, actor (m. 2006)
*13 Hydref - Yves Montand, actor (m. 1991)
* 17 Hydref - George Mackay Brown, bardd ac awdur (m. 1996)
* 25 Hydref - Michael, brenin Rwmania (m. 2017)
* 3 Tachwedd - Charles Bronson, actor (m. 2003)

## Marwolaethau 
*18 Chwefror - Morgan Bevan John, dyn busnes, 80
*27 Gorffennaf - John Jones (Myrddin Fardd), llenor, 86
*2 Awst - Enrico Caruso, canwr, 48
*6 Awst - Syr David Brynmor Jones, gwleidydd, 70
*27 Medi - Engelbert Humperdinck, cyfansoddwr, 67
*1 Tachwedd - John Williams, Brynsiencyn, pregethwr, 66
*16 Rhagfyr - Camille Saint-Saëns, cyfansoddwr, 86

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**The Four Feathers* (gyda Roger Livesey)
**The Four Horsemen of the Apocalypse* (gyda Rudolph Valentino)
**The Kid*

### Llyfrau
*Edward Tegla Davies - *Tir Y Dyneddon*
*Rafael Sabatini - *Scaramouche*

### Drama
*Karel Čapek – *R.U.R.*
*Saunders Lewis - *The Eve of St. John*
*Luigi Pirandello - *Enrico IV*

### Cerddoriaeth
*Ivor Novello a Peter Dion Titheradge - "And Her Mother Came Too"

## Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon) 
* **Cadair:** Robert John Rowlands (Meuryn)
* **Coron:** Albert Evans-Jones

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** Albert Einstein
***Cemeg:** Frederick Soddy
***Meddygaeth:** dim gwobr
***Llenyddiaeth:** Anatole France
***Heddwch:** Karl Hjalmar Branting a Christian Louis Lange

## Cyfeiriadau
1923

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1918 1919 1920 1921 1922 - **1923** - 1924 1925 1926 1927 1928

----

## Digwyddiadau 
200px|bawd|Adeilad y Senedd Twrci, yn Ankara (gweler 13 Hydref)
*1 Ionawr - 7 Ionawr - Cyflafan Rosewood yn Fflorida, UDA.
*9 Chwefror - Stanley Bruce yn dod yn brif weinidog Awstralia.
*28 Mawrth - Lawnsio'r Regia Aeronautica, awyrlu'r Eidal Ffasgydd.
*26 Ebrill - Priodas Tywysog Albert) (mab Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig) ac Elisabeth Bowes-Lyon.
*9 Mai - Premiere y ddrama *Im Dickicht*, gan Bertolt Brecht
*24 Mai - Diwedd y Rhyfel Cartref Iwerddon.
*24 Gorffennaf - Cytundeb Lausanne a'r diwedd yr Ymerodraeth yr Otomaniaid.
*7 Medi - Sylfaen Interpol yn Wien.
*13 Hydref - Ankara yn dod yn brifddinas Twrci.
*8 Tachwedd - Pwtsh München; yr arweinydd oedd Adolf Hitler.

## Genedigaethau 
* 31 Ionawr - Norman Mailer, nofelydd (m. 2007)
* 12 Chwefror
**Valentina Malakhiyeva, arlunydd (m. 1997)
**Franco Zeffirelli, cyfarwyddwr ffilm
* 22 Chwefror - Bleddyn Williams, chwaraewr rygbi (m. 2009)
* 21 Ebrill - Ronald Cass, cyfansoddwr (m. 2006)
* 2 Mai - Patrick Hillery, Arlywydd Iwerddon (m. 2008)
* 31 Mai - Rainier III, tywysog Monaco (m. 2005)
*30 Mehefin
**Sigrid Kopfermann, arlunydd (m. 2011)
**Hildegard Peters, arlunydd (m. 2017)
* 19 Awst - Dill Jones, pianydd (m. 1984)
* 22 Medi - Dannie Abse, bardd (m. 2014)
* 5 Hydref - Glynis Johns, actores (m. 2024)
* 15 Hydref - Italo Calvino, awdur (m. 1985)
* 16 Hydref - Bill McLaren, sylwebydd rygbi (m. 2010)
* 24 Hydref - Elwyn Jones, gwleidydd (m. 1989)
* 27 Hydref - Roy Lichtenstein, arlunydd (m. 1997)
* 1 Tachwedd - Victoria de los Ángeles, cantores (m. 2005)
* 2 Tachwedd - Adelaida Pologova, arlunydd (m. 2008)
* 2 Rhagfyr - Maria Callas, cantores opera (m. 1977)

## Marwolaethau 
* 10 Chwefror - Wilhelm Conrad Röntgen, ffisegydd, 77
* 6 Mawrth - Owen Thomas, gwleidydd, 64
* 19 Mawrth - Evan Rees (Dyfed), bardd, 73
* 26 Mawrth - Sarah Bernhardt, actores, 78
* 27 Mawrth - Syr James Dewar, chemegydd a ffisegydd, 80
* 12 Hydref - John Cadvan Davies, bardd, 77
* 30 Hydref - Andrew Bonar Law, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 65
* 5 Rhagfyr - Maurice Barrès, awdur a gwleidydd, 61

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**The Covered Wagon*

### Llyfrau
* Edward Tegla Davies - *Gŵr Pen y Bryn*
* Hugh Lofting - *The Voyages of Dr Dolittle*

### Drama
*George Bernard Shaw - *Saint Joan*

### Darlledu
*13 Chwefror - Mae'r BBC yn agor gorsaf radio yng Nghaerdydd.

### Cerddoriaeth
* Gerald Finzi - *A Severn Rhapsody*
* King Oliver - *Snake Rag*
* W. S. Gwynn Williams - *Folk Songs from Anglesey With Pianoforte Accompaniment* (argraffiad 2)

## Eisteddfod Genedlaethol (Yr Wyddgrug) 
* **Cadair:** D. Rees Davies (Cledwyn)
* **Coron:** David Rees Davies (Cynan)

## Gwyddoniaeth
* Darganfyddiad yr elfen gemegol Haffniwm gan Dirk Coster

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Robert Andrews Millikan
* **Cemeg:** Fritz Pregl
* **Meddygaeth:** Frederick Grant Banting a John James Richard Macleod
* **Llenyddiaeth:** William Butler Yeats
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
1920

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1915 1916 1917 1918 1919 - **1920** - 1921 1922 1923 1924 1925

----

## Digwyddiadau 
* 10 Ionawr - Cynghrair y Cenhedloedd yn cwrdd am y tro cyntaf, yng Ngenefa.
* 31 Mawrth - Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru
* 20 Ebrill - Agoriad y Gemau Olympaidd yr Haf yn Antwerp, Gwlad Belg.
* 4 Mehefin - Cytundeb Trianon
* 7 Gorffennaf - Arthur Meighen yn dod yn prif weinidog Canada.
* 2 Tachwedd - Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau: Warren G. Harding o'r Plaid Weriniaethol yn ennill yr etholiad

## Genedigaethau 
* 1 Ionawr - Basil L. Plumley, milwr (m. 2012)
* 2 Ionawr - Isaac Asimov, awdur (m. 1992)
* 7 Ebrill - Ravi Shankar, cerddor (m. 2012)
* 13 Ebrill - Liam Cosgrave, Prif Weinidog Iwerddon (m. 2017)
* 18 Mai - Pab Ioan Pawl II (m. 2005)
* 28 Mai - W. S. Jones, awdur (m. 2007)
*25 Gorffennaf
**Rosalind Franklin, cemegydd (m. 1958)
**Vera Myhre, arlunydd (m. 2000)
*3 Awst - P. D. James, awdures (m. 2014)
* 16 Awst - Charles Bukowski, llenor (m. 1994)
* 18 Awst - Shelley Winters, actores (m. 2006)
* 7 Medi - Harri Webb, bardd (m. 1994)
*14 Medi
**Fayga Ostrower, arlunydd (m. 2001)
**Lawrence Klein, economegydd (m. 2013)
* 24 Medi - Gweneth Lilly, athrawes ac awdures (m. 2004)
* 1 Hydref - Walter Matthau, actor (m. 2000)
* 8 Hydref
**Frank Herbert, nofelydd (m. 1986)
**Klara Hautmann-Kiss, arlunydd (m. 2000)
**Helmiriitta Honkanen, arlunydd (m. 2018)
* 17 Hydref - Montgomery Clift, actor (m. 1966)
*30 Hydref - Juliette Benzoni, nofelydd (m. 2016)
* 31 Hydref
**Takashi Kano, pêl-droediwr (m. 2000)
**Dick Francis, joci a nofelydd (m. 2010)
* 11 Tachwedd - Roy Jenkins, gwleidydd (m. 2003)
*6 Rhagfyr - Dave Brubeck, cerddor (m. 2012)
* 9 Rhagfyr - Carlo Azeglio Ciampi, gwleidydd (m. 2016)
* 18 Rhagfyr - Merlyn Rees, gwleidydd (m. 2006)

## Marwolaethau 
* 11 Ionawr - Pryce Pryce-Jones, arloeswr busnes, 85
* 24 Ionawr - Amedeo Modigliani, arlunydd, 35
* 20 Chwefror - Robert Peary, fforiwr, 65
* 11 Mawrth - Daniel James (Gwyrosydd), bardd, 73
* 15 Mai - Owen M. Edwards, hanesydd, 61
* 5 Mehefin - Rhoda Broughton, nofelydd, 79
* 14 Mehefin - Max Weber, cymdeithasegydd, 56
* 18 Hydref - Luis Jorge Fontana, milwr ac awdur, 74
* 20 Hydref - Max Bruch, cyfansoddwr, 82
*1 Tachwedd - Kevin Barry, cenedlaetholwr Gwyddelig, 18

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Within Our Gates*
* *The Mask of Zorro* (gyda Douglas Fairbanks)
* *Miarka: The Daughter of the Bear* (gyda Ivor Novello)

### Llyfrau
* Agatha Christie - *The Mysterious Affair at Styles*
* Caradoc Evans - *My Neighbours*
* John Jenkins (Gwili) - *Poems*
* Thomas Mardy Rees - *Difyrwch Gwyr Morgannwg*
* Edith Wharton - *The Age of Innocence*

### Cerddoriaeth
* Gustav Holst - *The Planets*
* Maurice Ravel - *La Valse*
* Ralph Vaughan Williams - *The Lark Ascending*

## Eisteddfod Genedlaethol (Y Barri) 
* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** James Evans

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Charles Édouard Guillaume
* **Cemeg:** Walther Nernst
* **Meddygaeth:** Schack August Steenberg Krogh
* **Llenyddiaeth:** Knut Hamsun
* **Heddwch:** Léon Bourgeois

## Cyfeiriadau
1918

19g - **20g** - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1913 1914 1915 1916 1917 - **1918** - 1919 1920 1921 1922 1923

----

## Digwyddiadau 
*Cynrychiolwyd Prifysgol Cymru yn y Llywodraeth gan ei Aelod Seneddol ei hunan.
*Ymgeisydd seneddol benywaidd cyntaf Cymru: Mrs Millicen MacKenzie yn sefyll ar ran Prifysgol Cymru.
*Rhyddid i Gymru'n cael ei gynnwys ym Maniffesto'r Blaid Lafur.
* 18 Medi - Brwydr Epéhy yn Ffrainc
* 11 Tachwedd - Cadoediad sydd wedi terfyn y Rhyfel Byd Cyntaf
* Ffliw Sbaenaidd yn torri allan
* 14 Rhagfyr - Etholiad Cyffredinol yn y Deyrnas Unedig. Mae David Lloyd George yn parhau yn Brif Weinidog. Yn Iwerddon mae Sinn Fein yn ennill mwyafrif mawr o'r seddau.

## Genedigaethau 
* 1 Chwefror - Muriel Spark, nofelydd (m. 2006)
* 14 Gorffennaf - Ingmar Bergman, cyfarwyddwr ffilm (m. 2007)
* 18 Gorffennaf - Nelson Mandela, Arlywydd Dde Affrica (m. 2013)
* 25 Awst
**Leonard Bernstein, cyfansoddwr (m. 1990)
**Nan Cossaar, arlunydd (m. 2009)
* 9 Mai - Syr Kyffin Williams, arlunydd (m. 2006)
* 17 Hydref - Rita Hayworth, actores (m. 1987)
* 11 Rhagfyr - Aleksandr Solzhenitsyn, awdur (m. 2008)
* yn ystod y flwyddyn - J. Aelwyn Roberts, awdur, darlledwr a clerigwr (m. 2018)

## Marwolaethau 
* 6 Chwefror - Gustav Klimt, arlunydd, 55
* 6 Mawrth - John Redmond, gwleidydd Gwyddelig, 61
* 25 Mawrth - Claude Debussy, cyfansoddwr, 55
* 13 Ebrill - Thomas Tannatt Pryce, arwr rhyfel, 32
* 3 Gorffennaf - David Alfred Thomas, gwleidydd, 62
* 17 Gorffennaf - Niclas II, tsar Rwsia, 50
* 27 Medi - Morfydd Llwyn Owen, cyfansoddwraig, 26
* 30 Hydref - Egon Schiele, arlunydd, 28
* 4 Tachwedd - Wilfred Owen, bardd, 25

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Tarzan of the Apes*
* *The Life Story of David Lloyd George*
* *Way Down East* gan D.W. Griffith, gyda Lillian Gish

### Llyfrau
* Moelona - *Rhamant y Rhos*
* Lytton Strachey - *Eminent Victorians*

### Drama
* James Joyce - *Exiles*

### Cerddoriaeth
* Béla Bartók - Pedwarawd Llinynnol rhif 2

## Eisteddfod Genedlaethol (Castell-nedd) 
* **Cadair:** J. T. Job
* **Coron:** D. Emrys Lewis

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Max Planck
* **Cemeg:** Fritz Haber
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Tywydd
9 Mai 1918: Mewn cyfweliad gyda William Owen o Ddyffryn Ardudwy ar y 21 Tachwedd 2010 ar raglen Dei Tomos, soniodd WO am ei fam Rhinogwen yn cael ei geni ar yr un diwrnod a Kyffin Williams pan oedd eira ar y Rhinogydd gerllaw - felly ei henw RHINOGWEN. Dyma gofnod felly bod eira (lled anhymhorol) ar y Rhinogydd ar 9 Mai 1918.

## Cyfeiriadau
Glengettie

Math o de yw **Glengettie**, a grëwyd ym 1952 i'w farchnata yng Nghymru yn benodol; yn ôl y cwmni sy'n ei gynhyrchu, mae'n arbennig o addas ar gyfer dŵr meddal Cymru. Mae'r ysgrifen ar y bocs yn ddwyieithog ers blynyddoedd, rhywbeth a oedd yn anarferol iawn ar un adeg. Yn ystod y nawdegau, câi'r brand ei hysbysebu yn Gymraeg ar S4C yn ogystal.

Mae Glengettie yn boblogaidd ymysg pobl o Gymru a gwledydd eraill Prydain sy'n byw dramor. Mae ar werth ar sawl gwefan sy'n gwerthu bwyd o Brydain i weddill y byd.

## Dolenni allanol
*  Brand Glengettie ar wefan cwmni te Typhoo 

Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Te
1915

19g - **20g** - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1910 1911 1912 1913 1914 - **1915** - 1916 1917 1918 1919 1920 

----

## Digwyddiadau 
*13 Ionawr - Daeargryn yn Avezzano, yr Eidal; 29,000 o bobl yn colli ei bywydaua.
*24 Ionawr - Brwydr Banc Dogger.
*14 Mawrth - Brwydr Más a Tierra
*26 Ebrill - Cytundeb Llundain
*Awst - Edith Cavell yn cael ei harestio gan yr Almaenwyr.
*25 Medi – 14 Hydref - Brwydr Loos
*8 Rhagfyr - Cyhoeddiad y gerdd "In Flanders Fields" gan y meddyg Canadiaidd John McCrae.
*18 Rhagfyr - Priodas Woodrow Wilson (Arlywydd yr Unol Daleithiau) ac Edith B. Galt

## Genedigaethau 
* 30 Ionawr - John Profumo, gwleidydd (m. 2006)
* 4 Chwefror - Syr Norman Wisdom, actor (m. 2010)
* 25 Mawrth - Dorothy Squires, cantores (m. 1998)
* 7 Ebrill - Billie Holiday, cantores (m. 1959)
* 6 Mai - Orson Welles, actor (m. 1985)
*20 Mehefin
**Terence Young, cyfarwyddwr ffilm (m. 1994)
**Lidi van Mourik Broekman, arlunydd (m. 2015)
* 1 Gorffennaf - Alun Lewis, bardd (m. 1944)
* 3 Gorffennaf - Ifor Owen, awdur ac arlunydd (m. 2007)  
* 29 Awst - Ingrid Bergman, actores (m. 1982)
* 4 Medi - Roland Mathias, bardd ac awdur (m. 2007)
* 10 Medi - Geraint Bowen, bardd (m. 2011)
* 23 Medi - John Samuel Rowlands, enillwr y George Cross (m. 2006)
* 11 Hydref - T. Llew Jones, nofelydd a bardd (m. 2009)
* 15 Hydref - Yitzhak Shamir, Prif Weinidog Israel (m. 2012)
* 17 Hydref - Arthur Miller, dramodydd (m. 2005)
* 25 Hydref - Olga Bogaevskaya, arlunydd (m. 2000)
*27 Hydref - Harry Saltzman, cynhyrchydd ffilm (m. 1994)
* 25 Tachwedd - Augusto Pinochet, arlwydd Chile (m. 2007)
* 7 Rhagfyr - Eli Wallach, actor (m. 2014)
* 12 Rhagfyr - Frank Sinatra, canwr ac actor (m. 1998)
* 19 Rhagfyr - Édith Piaf, cantores (m. 1963)
* 26 Rhagfyr - Keidrych Rhys, bardd (m. 1987)
* *yn ystod y flwyddyn - John Griffith Williams, nofelydd (m. 1987)

## Marwolaethau 
* 3 Ionawr - James Elroy Flecker, bardd, dramodydd a nofelydd, 30
* 19 Ionawr - Anna Leonowens, athrawes, 83
* 24 Ionawr - Charles Taylor, chwaraewr rygbi 
* 23 Ebrill - Rupert Brooke, bardd, 27
* 4 Medi - David Gwynne-Vaughan, botanegydd, 44
* 26 Medi - Keir Hardie, gwleidydd, 59
* 13 Hydref - Charles Sorley, bardd, 20
* 23 Hydref - W. G. Grace, cricedwr, 67
* 29 Tachwedd - Rachel Davies (Rahel o Fôn), 69
* 17 Rhagfyr - John Rhŷs, ysgolhaig Celtaidd, 75

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *The Birth of a Nation* (D.W. Griffith)
* *Carmen* (gyda Theda Bara)

### Llyfrau
* Caradoc Evans – *My People*
* Franz Kafka - *Metamorphosis*
* Arthur Machen – *The Great Return*
* Eluned Morgan - *Plant yr Haul*
* John Cowper Powys - *Wood and Stone*

### Cerddoriaeth
* *Ziegfeld Follies of 1915'' (sioe Broadway)

## Eisteddfod Genedlaethol (Bangor) 
* **Cadair:** T. H. Parry-Williams
* **Coron:** T. H. Parry-Williams

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Syr William Henry Bragg a William Lawrence Bragg
* **Cemeg:** Richard Martin Willstätter
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** Romain Rolland
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
1916

19g - **20g** - 21g
1960au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1911 1912 1913 1914 1915 - **1916** - 1917 1918 1919 1920 1921

----

## Digwyddiadau 
* 29 Ionawr - Bomio Paris gan y Zeppelin
* 21 Chwefror – 18 Rhagfyr - Brwydr Verdun
* 24 Ebrill - Gwrthryfel y Pasg – Swyddfa Bost Dulyn
* 7 Rhagfyr - David Lloyd George yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 7 Gorffennaf – 12 Gorffennaf - Brwydr Coed Mametz

## Genedigaethau 
* 22 Ionawr - Henri Dutilleux, cyfansoddwr (m. 2013)
* 11 Mawrth - Harold Wilson, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1995)
* 22 Ebrill - Syr Yehudi Menuhin, feiolinydd (m. 1999)
* 1 Mai - Glenn Ford, actor (m. 2006)
* 7 Mai - Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC (m. 1986)
*8 Mehefin - Francis Crick, biolegydd (m. 2004)
* 9 Mehefin
**Leonor Botteri, arlunydd (m. 1998)
**Robert McNamara, gwleidydd (m. 2009)
* 1 Gorffennaf - Olivia de Havilland, actores
* 9 Gorffennaf - Edward Heath, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 2005)
* 11 Gorffennaf
**Reg Varney, actor (m. 2008)
**Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia (m. 2014)
*25 Awst
**Frederick Chapman Robbins, meddyg (m. 2003)
**Van Johnson, actor (m. 2008)
*28 Awst
**Jack Vance, llenor (m. 2013)
**Helena Jones, athrawes (m. 2018)
* 13 Medi - Roald Dahl, awdur plant (m. 1990)
* 14 Medi - Cledwyn Hughes, gwleidydd (m. 2001)
* 19 Hydref - Emil Gilels, pianydd (m. 1985)
* 26 Hydref - François Mitterrand, Arlywydd Ffrainc (m. 1996)
*30 Hydref - Roy Brown, dylunydd ceir (m. 2013)

## Marwolaethau 
* 28 Chwefror - Henry James, nofelydd, 72
* 3 Mai
** Pádraig Pearse, dienyddiwyd, 36
** Thomas Clarke, dienyddiwyd, 59
* 12 Mai - James Connolly, dienyddiwyd, 47
* 18 Mai - Mabel Beardsley, actores 44
* 3 Awst - Roger Casement, dienyddiwyd, 51
* 11 Medi - Thomas Lemuel James, newyddiadurwr, 85
* 22 Tachwedd - Jack London, nofelydd, 40

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Intolerance* (gyda Lillian Gish)

### Llyfrau
* James Joyce – *A Portrait of the Artist as a Young Man*
* Richard Hughes Williams (Dic Tryfan) – *Tair Stori Fer*

### Drama
* Peretz Hirshbeinn – *Grine Felder*

### Barddoniaeth
* Robert Frost – *Mountain Interval*

### Cerddoriaeth
* Carl Nielsen – Symffoni rhif 4
* Charles Ives – Symffoni rhif 4

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberystwyth) 
* **Cadair:** John Ellis Williams
* **Coron:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** Karl Gustav Verner von Heidenstam
* **Heddwch:** dim gwobr

## Tywydd
Cychwynnodd y flwyddyn gyda storm egr a marwol Ddydd Calan. Dyma gofnodion o’r storm hwnnw ar wefan Llên Natur https://www.llennatur.cymru/Y-Tywyddiadur?keywords=Dd%2Fmm%2Fbb%3A1%2F1%2F1916&currentpage=1&recordsperpage=25&dyddiadur=false&oriel=true&bwletinau=true#angori