open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elmina Wilson

Ffeminist o'r Unol Daleithiau oedd **Elmina Wilson** (29 Medi 1870 - 4 Mehefin 1918) sy'n nodigedig am ei gwaith fel peiriannydd sifil a swffragét. Elmina Wilson oedd y fenyw Americanaidd gyntaf i gwblhau gradd pedair blynedd mewn peirianneg sifil. 

Fe'i ganed yn Harper, Iowa a bu farw yn Ninas Efrog Newydd. Mynychodd Brifysgol Talaith Iowa a Sefydliad Technoleg Massachusetts. Derbyniodd radd meistr gyntaf i fenyw mewn peirianneg sifil a hi oedd yr athro-prifysgol benywaidd cyntaf i ddysgu peirianneg ym Mhrifysgol Talaith Iowa (ISU). Ei phrosiect cyntaf oedd fel cynorthwyydd ar ddylunio Tŵr Dŵr Marston ar gampws Prifysgol Iowa. Ar ôl dysgu am ddegawd yn yr ysgol, symudodd i Ddinas Efrog Newydd i fynd i weithio fel peiriannydd sifil i gwmni preifat. Gweithiodd Wilson gyda Chwmni James E. Brooks, y cwmni dylunio skyscraper, Purdy a Henderson, a Chwmni John Severn Brown.

## Magwraeth
Ei rhieni oedd Olive (g. Eaton) a John C. Wilson. Hi oedd y bedwaredd plentyn mewn teulu o bump; enwau ei brawd a'i chwiorydd oedd: Warren, Fanny, Olive, Anna, ac Alda (a raddiodd yr un pryd, mewn peirianneg).

Roedd y ddwy chwaer (hi ac Alda) yn aelodau o frawdoliaeth menywod Pi Beta Phi ac yn gefnogwyr selog i addysg menywod a thros y bleidlais i fenywod (etholfraint).

## Gwaith
Yn fuan ar ôl iddi raddio, dechreuodd Wilson weithio yn ISU (Prifysgol Iowa), yn gyntaf fel cynorthwyydd yn ystafell ddrafftio’r ysgol ac yna cafodd ei dyrchafu fel hyfforddwr y flwyddyn ganlynol. 

Cymerodd Wilson gwrs gaeaf mewn hydroleg ym Mhrifysgol Cornell a dychwelodd i ddysgu ffiseg yn ISU. Yn ystod ei gwyliau haf, bu’n gweithio gyda’i chwaer Alda yn Chicago gyda chwmni Patton & Miller, yn gwneud gwaith drafftio ac am y ddau wyliau gaeaf nesaf, bu’n astudio yn Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT) gan ennill gradd i raddedig.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Iowa
Hesperides (barddoniaeth)

Casgliad o farddoniaeth gan y bardd Robert Herrick yw ***Hesperides*** a gyhoeddwyd gyntaf yn 1648. Dyma'r unig lyfr a gyhoeddwyd ganddo yn ystod ei oes. Mae tua 1,400 o gerddi ac epigramau yn y gyfrol i gyd, y mwyafrif ohonynt yn fyr iawn. Er iddo ysgrifennu cerddi eraill, a gofnodir mewn coflyfrau o'i gyfnod yn Llundain yn y 1620au, mae amlygrwydd a theilyngdod Herrick ym marddoniaeth Saesneg Lloegr yn seiliedig yn gyfan gwbl ar y casgliad hwn.

Mae'r gyfrol yn llawn cerddi serch, yn enwedig rhai a chanddynt neges *carpe diem*, a cherddi natur. Mae'r argraffiad cyntaf yn cynnwys 1,130 o gerddi dan y teitl *Hesperides* ei hun, ac ynghlwm wrthi mae'r cylch o 272 o gerddi ar bynciau crefyddol a elwir "His Noble Numbers". Fel rheol, caiff y cylch hwnnw ei ystyried yn rhan o *Hesperides*, ac felly 1,402 o gerddi sydd yn y casgliad i gyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Loegr
Categori:Llyfrau 1648
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 17eg ganrif
Cymdeithas Bêl-droed Serbia

Sefydliad ymbarél Cymdeithasau Pêl-droed Serbeg yw'r **Fudbalski savez Srbije (FSS)** (Serbeg: *Фудбалски савез Србије* "Cymdeithas Bêl-droed Serbeg"). Fe’i sefydlwyd ar 18 Ebrill 1919, mae wedi’i leoli ym mhrifddinas y wlad, Belgrâd ac mae’n aelod o FIFA ac UEFA. Fel ffederasiwn pêl-droed cenedlaethol, mae'r FSS yn trefnu timau pêl-droed cenedlaethol Serbeg a hefyd y timau cenedlaethol.

Ar ôl cwymp Iwgoslafia sosialaidd ym 1992, ffurfiwyd Iwgoslafia newydd, yn cynnwys gweriniaethau Serbia a Montenegro. Cadwyd i arddel yr enw Iwgoslafia tan 2003, pan newidiodd y wlad ei henw i Gydffederasiwn Serbia a Montenegro. Parhaodd yr undeb hwn tan 2006. Gadawodd Cymdeithas Bêl-droed Montenegro (FSCG) ar ôl annibyniaeth y ddwy weriniaeth Gymdeithas Bêl-droed Serbia a Montenegro (FSSCG) ar y cyd. Felly, mae Cymdeithas Bêl-droed Serbeg wedi bod yn hunangyflogedig a hunanlywodraethol er 2006, gan gymryd ei sedd yn FIFA ac UEFA yn ogystal â'r pwyntiau yn sgôr pum mlynedd UEFA. Gwisgodd yr FSS y cymhwyster ar gyfer Pencampwriaeth Bêl-droed Ewrop 2008 am y tro cyntaf o dan yr enw hwn.

## Cystadlaethau
Ers tymor 2006-07 mae pob cystadleuaeth yn cael ei chynnal a'i rhedeg gan Gymdeithas Bêl-droed Serbia. Mae'r cystadlaethau wedi ei rhannu fel y ganlyn:

: Super Liga sef prif adran y wlad - 16 clwb
: Prva Liga sef Ail adran - ers 2015/16 12 clwb
: Srpska Liga (3ydd adran yn cynnwys 4 isadran:
:: Srpska Liga Beograd; Srpska Liga Vojvodina; Srpska Liga Istok; Srpska Liga Zapad (16 clwb yr un)

: Cynghreiriau Ieuenctid A i C 
: Cynghrair Futsal (12 clwb)
: Super Liga Žene - Prif Adran menywog (8 clwb)
: Prva league Žene - Ail Adran Menywod (8 clwb)
: Kup Srbije - Cwpan Serbia

## Niferoedd
Mae 2,482 o glybiau wedi eu cofrestru gyda'r FFS gyda 4,368 o dimau o fewn y clybiau yma.

Ceir 365 gwahanol gynghreiriau a 146,854 o chwaraewyr wedi eu cofrestri drwy'r Gymdeithas.

Mae yna 4,901 hyffroddwr gyda diploma a 4,032 dyfarnwr a 1,146 staff meddygol.

## Symbolau 
thumb|Hen arfbais FSS (2006)
Gyda sefydlu Cymdeithas Bêl-droed annibynnol aethpwyd ati i ddylunio arwyddlun newydd. Cafwyd 150 o gynigion, ac ym mis Rhagfyr 2006, derbyn dyluniad gan y pensaer Belgrâd, Nikola Vujisić. Mae'r arfais yn debyg i symbolau newydd-fabwysiadu Byddin Serbia, sef defnyddio elfen graidd Arfbais Serbia sef: croes wen a 4 taniwr tân ar darian cefndir coch, gyda ffrâm euraidd a'r bêl euraidd yng nghanol y groes. Ceir enw'r wlad, *Србија* yn yr wyddor Gyrilig mewn gwyn ar gefndir euraidd. Mae baner yr FFS yn las, gyda'r cyrion euraidd a'r arwyddlun newydd yn y canol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol 
* Gwefan Swyddogol y Super Liga 
* Tabl Cyfeirnod UEFA 
* Newyddion Gemau ar *kicker.de*

Categori:Pêl-droed yn Serbia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Serbia
Cymdeithas Bêl-droed Montenegro

**Fudbalski savez Crne Gore**, talfyrrir fel **FSCG** (yn yr wyddor Gyrilig: *Фудбалски савез Црне Горе, ФСЦГ*) yw enw swyddogol Cymdeithas Bêl-droed Montenegro. Dyma'r corff sy'n gyfrifol am bêl-droed domestig a tîm cenedlaethol dynion a thimau cenedlaethol eraill y wlad. Lleolir y pencadlys yn Podgorica, prifddinas y wlad.

## Hanes
Sefydlwyd y gymdeithas ar 8 Mawrth 1931 yn yr hen brifddinas, Cetinje, fel *Cetinjski nogometni podsavez* ("is-gymdeithas bêl-droed Cetinje"). Ef felly oedd is-sefydliad rhanbarthol o Gymdeithas Bêl-droed Iwgoslafia ac un o'r 11 gymdeithas ranbarthol yn y wladwriaeth newydd. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, ffurfiodd y Gymdeithas ar 5 Awst 1945 dan ei henw presennol yn newydd. Roedd yn is-gymdeithas bellach o GCymdeithas Bêl-droed Iwgoslafia Gomiwnyddol, a ailenwyd ei hun yn 2003 yn ôl enw newydd Undeb Gwladol Serbia a Montenegro yn *Fudbalski savez Srbije i Crne Gore* ("Cymdeithas Bêl-droed Serbia a Montenegro").

Gydag ennill annibyniaeth lwyr i wladwriaeth Montenegro ar 3 Mehefin 2006, diddymwyd Cymdeithas Bêl-droed Serbia a Montenegro ar 28 Mehefin 2006 sefydlwyd yr FSCG ar 28 Mehefin 2006 fel sefydliad pêl-droed annibynnol y wlad gan ddechrau gwneud cais am gydnabyddiaeth swyddogol i ymuno ag UEFA yng Nghyngres y corff bêl-droed Ewropeaidd yn eu cyfarfod yn Düsseldorf digwyddodd y derbyniad i FIFA ar 31 Mai 2007 yn eu Cyngres yn Zurich.

Ym mis Ionawr 2007, cyhoeddodd llywydd yr FSGC, Dejan Savićević, fod yr Gymdeithas wedi dewis lliwiau coch ac aur baner Montenegro ar gyfer gwisg y tîm cenedlaethol. Ychydig ddyddiau yn ddiweddarach, cyhoeddwyd llogi Zoran Filipović fel hyfforddwr cyntaf y wlad.

Roedd gêm ryngwladol swyddogol gyntaf y tîm cenedlaethol yn erbyn Hwngari ar 27 Mawrth 2007 - gêm gyfeillgar oedd hi. Chwaraewyd y gêm yn ninas fwyaf y wlad, Podgorica (Titograd gynt). Enillodd Montenegro 2:1.

## Trefniadaeth
Mae'r FSCG yn trefnu:

: Gemau rhyngwladol tîm cenedlaethol Montenegro gan gynnwys rhai'r timau cenedlaethol ieuenctid
: Gweithredu pencampwriaeth bêl-droed Montenegro, sy'n cael ei chwarae mewn dwy gynghrair gan gynnwys Uwch Gynghrair Montenegro gyda deuddeg tîm yr un hefyd y gystadleuaeth cwpan pêl-droed.
: Mae hefyd yn trefnu Cynghrair Merched Montenegra a Chwpanau Montenegro dynion a menywod, yn ogystal â thîm pêl-droed cenedlaethol Montenegro a thîm pêl-droed cenedlaethol dan-21 Montenegro.
: Hyd yn hyn, nid oes tîm cenedlaethol menywod.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol  
*Gwybodaeth ar wefan FIFA 
*Gwybodaeth ar wefan UEFA

Categori:Pêl-droed ym Montenegro
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
John Wilmot, 2il Iarll Rochester

Bardd ac arglwydd o Loegr oedd **John Wilmot, 2il Iarll Rochester** (1 Ebrill 1647 – 26 Gorffennaf 1680) sy'n nodedig fel llyswr ffraeth a bardd serch yn ystod Oes yr Adferiad ac un o arloeswyr y ddychangerdd Saesneg.

## Bywgraffiad 
Ganwyd ar 1 Ebrill 1647 ym maenor Ditchley ger Charlbury, Swydd Rydychen. Etifeddodd deitl Iarll Rochester o ganlyniad i farwolaeth ei dad, Henry Wilmot, yn 1658. Derbyniodd ei radd meistr o Goleg Wadham, Rhydychen yn 1661.

Yn sgil yr Adferiad, daeth Rochester yn un o'r gwŷr ffraeth blaenaf yn llys y Brenin Siarl II, ac yn enwog am ei fercheta. Ymhlith ei gariadon oedd yr actores Elizabeth Barry a'r etifeddes Elizabeth Malet. Ymunodd Rochester â'r Llynges Frenhinol a gwasanaethodd yn yr ail ryfel ar y môr rhwng Teyrnas Lloegr a Gweriniaeth yr Iseldiroedd (1665–67). Priododd Elizabeth Malet yn 1667 a chafodd ei benodi'n fonheddwr y siambr wely gan y Brenin Siarl.

Bu farw ar 26 Gorffennaf 1680 yn Woodstock, Swydd Rydychen, yn 33 oed, yn debyg o syffilis neu glefyd gwenerol arall.

## Barddoniaeth 
Nodir cerddi Rochester am eu traserch, eu ffraethineb, ac am ddathlu pleserau'r cnawd. Ymhlith ei ddychangerddi mae "History of Insipids" (1676), sy'n lladd ar lywodraeth Siarl II, a “Maim’d Debauchee”.

## Gweithiau eraill 
Ysgrifennodd Rochester hefyd un ddrama, *Valentinian*, a gyhoeddwyd wedi ei farwolaeth, yn 1685. Dyma ymdrech ganddo i ail-sgwennu un o drasiedïau John Fletcher. Mae ei lythyrau at ei wraig ac at ei gyfail Henry Savile hefyd yn nodedig am eu rhyddiaith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Wadham, Rhydychen
Categori:Dychanwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1647
Categori:Ieirll
Categori:Marwolaethau 1680
Categori:Pobl o Swydd Rydychen
Categori:Pobl fu farw o syffilis
Annie Webb Blanton

Ffeminist o'r Unol Daleithiau oedd **Annie Webb Blanton** (19 Awst 1870 - 2 Hydref 1945) sy'n nodigedig am ei gwaith fel swffragét ac ymgyrchydd dros bleidlais i ferched. Roedd hefyd yn awdur cyfres o werslyfrau gramadeg. Etholwyd Blanton yn Uwcharolygydd Cyfarwyddyd Cyhoeddus Texas (*Superintendent of Texas Public Instruction*) ym 1918, gan ei gwneud y fenyw gyntaf yn Texas a etholwyd i swydd o fewn y wladwriaeth.

Fe'i ganed yn Houston, Texas a bu farw yn Austin yn yr un dalaith; fe'i claddwyd ym Mynwent Oakwood. 

## Magwraeth
Roedd Blanton yn un o saith o blant a anwyd i Thomas Lindsay Blanton ac Eugenia Webb Blanton. Roedd ganddi efaill, Fannie, a fu farw'n ifanc. Gwasanaethodd ei brawd, Thomas Lindsay Blanton, fel Cyngreswr rhwng 1917 a 1936.

Mynychodd Blanton Brifysgol Texas yn Austin, gan ennill gradd mewn llenyddiaeth Saesneg ym 1899. Yn ddiweddarach mewn bywyd, dilynodd astudiaethau graddedig yn UT, gan ennill gradd meistr ym 1923. Derbyniodd radd PhD o Brifysgol Cornell ym 1927.

## Gwaith
Erbyn iddi orffen ei gradd israddedig, roedd Blanton eisoes wedi dysgu am sawl blwyddyn mewn ysgolion gwledig ac ysgolion yn Austin, er mwyn talu am ei hyfforddiant yn y coleg. Fe’i hetholwyd yn llywydd Cymdeithas Athrawon Talaith Texas ym 1916, y fenyw gyntaf i ddal y swydd honno. Roedd Blanton yn athro-prifysgol yn yr Adran Saesneg yng Ngholeg Normal Talaith Gogledd Texas yn Denton rhwng 1901 a 1918. Gwasanaethodd yng Nghyfadran Addysg Prifysgol Texas yn Austin am 22 mlynedd. Hi oedd y drydedd fenyw i ddal statws athro llawn-amser ym Mhrifysgol Texas. Ym 1929, sefydlodd y *Delta Kappa Gamma Society International*, cymdeithas broffesiynol ar gyfer uwch-addysgwyr benywaidd.

Roedd yn awdur nifer o lyfrau gan gynnwys: *Review Outline and Exercises in English Grammar* (1903); *A Handbook of Information as to Education in Texas* (1923); *Advanced English Grammar* (1928); a *The Child of the Texas One-Teacher School* (1936).

## Personol
Bu Blanton yn byw gyda'i chydweithiwr dysgu, Emma, am sawl blwyddyn. Pan symudodd Blanton i Austin, gadawodd Emma ei swydd er mwyn ei dilyn; teithiodd y ddwy gyda'i gilydd, a chynnal cynulliadau cymdeithasol yn eu cartref. Bu farw Annie Webb Blanton ym 1945, yn 75 oed.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Houston, Texas
Barbara Barrie

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Barbara Barrie** (ganwyd 23 Mai 1931) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel mewn teledu a ffilm, ac fel nofelydd ac awdur plant.

Ganed **Barbara Ann Berman** yn Chicago lle mynychodd Brifysgol Texas, Austin. 

Daeth i amlygrwydd ym 1964 gyda'i pherfformiad fel Julie yn y ffilm nodedig *One Potato, Two Potato*, yr enillodd Wobr yr Actores Orau amdani yng Ngŵyl Ffilm Cannes. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Evelyn Stoller yn *Breaking Away*, a ddaeth ag enwebiad Gwobr Academi iddi am yr Actores Gefnogol Orau ym 1979 ac enwebiad Gwobr Emmy ym 1981 pan ail-adroddodd y rôl yn y gyfres deledu yn seiliedig ar y ffilm.

Ar y teledu efallai ei bod yn fwyaf adnabyddus am ei phortread, rhwng 1975 a 1978, o wraig y capten yn y sitcom ditectif o'r enw *Barney Miller*. Mae Barrie hefyd yn adnabyddus am ei gwaith yn y theatr, a derbyniodd enwebiad Gwobr Tony am yr Actores Nodwedd Orau (*Best Featured Actress*) mewn Sioe Gerdd ym 1971 am ei rôl fel Sarah yng Nghwmni Stephen Sondheim.

## Magwraeth
Ganwyd Barbara Ann Berman yn Chicago, Illinois, yn ferch i rieni Iddewig, Frances Rose (g. Boruszak) a Louis Berman. Symudodd y teulu i Texas pan oedd hi'n naw oed, lle cafodd ei magu yn Corpus Christi. Roedd ganddi un brawd, Geoffrey Melvin Berman (1924–1983). Ar ddechrau ei gyrfa actio, dewisodd "Barrie" fel ei henw llwyfan yn lle "Berman".

Graddiodd o Ysgol Uwchradd Hŷn Corpus Christi ym 1948 a mynychodd Goleg Del Mar ygan astudio newyddiaduraeth, ac yna trosglwyddodd i Brifysgol Texas yn Austin (UT-Austin), lle graddiodd gyda gradd Baglor yn y Celfyddydau Cain mewn Drama, ym 1952. Yna symudodd i Efrog Newydd i ddechrau ei gyrfa broffesiynol.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Pobl o Chicago
Jenna Bush Hager

Awdures a chyflwynydd rhaglenni teledu Americanaidd yw **Jenna Bush Hager** (ganwyd 25 Tachwedd 1981) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, awdur plant a gwleidydd. Mae Hager a'i gefaill, Barbara, yn ferched i'r 43ain Arlywydd yr Unol Daleithiau George W. Bush a chyn-Arglwyddes Gyntaf Laura Bush. Yn 2019 roedd yn cyflwyno *Today with Hoda & Jenna*, un o raglenni'r NBC yn yr Unol Daleithiau.

Fe'i ganed yn Dallas a mynychodd Brifysgol Texas, Austin a Phrifysgol Efrog Newydd. Priododd Henry Hager ac mae Margaret Hager yn blentyn iddi. Mae'n aelod o'r Blaid Weriniaethol. 

Ar ôl arlywyddiaeth ei thad, daeth Hager yn awdur, yn olygydd ar y cylchgrawn *Southern Living*, ac yn bersonoliaeth teledu ar NBC, fel aelod o *The Today Show* fel gohebydd, cyfrannwr a chyd-westeiwr.

## Magwraeth a choleg
bawd|chwith|Jenna Bush (ail o'r dde) yn dyst i'w thad dyngu llw ar Ddiwrnod ei Sefydlu; 20 Ionawr 2005.

Ganwyd Margaret yng Nghanolfan Feddygol Prifysgol Baylor yn Dallas, Texas, a'i henwi ar ôl ei mam-gu, Jenna Hawkins Welch. Mynychodd hi a'i chwaer Ysgol Elfennol Preston Hollow ac yna Ysgol Hockaday. Ym 1994, ar ôl i'w thad gael ei ethol yn Llywodraethwr Texas symudodd y teulu i Austin, Texas, lle roedd Bush yn fyfyriwr yn Ysgol Esgobol St. Andrew, cyn mynychu Ysgol Uwchradd Austin o 1996 hyd nes iddi raddio yn 2000.

Gyda'i thad yn Arlywydd yn 2001, mynychodd Brifysgol Texas yn Austin a chymryd dosbarthiadau haf ym Mhrifysgol Efrog Newydd. Tra yno, daeth Jenna a'i chwaer Barbara i sylw cenedlaethol pan arestiwyd y ddwy ohonynt am gyhuddiadau'n ymwneud ag alcohol, ddwywaith o fewn 5 wythnos: ar Ebrill 29, 2001, cyhuddwyd Jenna o gamymddwyn am fod ag alcohol, a hithau dan 21 oed yn Austin. Ar Fai 29, 2001, cyhuddwyd Jenna o gamymddwyn arall - ceisio defnyddio ID ffug (gyda'r enw "Barbara Pierce," enw cyn priodi ei mam-gu tadol) i brynu alcohol. Plediodd hi "dim sialens" i'r ddau gyhuddiad.

Graddiodd Jenna Bush o Brifysgol Texas yn Austin gyda gradd mewn Saesneg yn 2004.

## Cyhoeddiadau
*
*
*
*

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Dallas
Mari Yonehara

:''Yn yr enw Japaneaidd hwn, Yonehara yw'r enw teuluol.''

Awdur o Japan oedd **Mari Yonehara** (**米原 万里** Yonehara Mari; 29 Ebrill 1950 - 25 Mai 2006) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, cyfieithydd (Rwsieg-Tsieineeg) ac awdur ysgrifau.

Fe'i ganed yn Tokyo ar 29 Ebrill 1950; bu farw yn Kanagawa o ganser ofaraidd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Tokyo a Phrifysgol Astudiaethau Tramor Tokyo. 

## Magwraeth
Ganwyd Yonehara yn Tokyo. Roedd ei thad Itaru yn aelod o Blaid Gomiwnyddol Japan ac roedd ganddo sedd yn nhŷ'r Cynrychiolwyr (*Shūgiin*) gan gynrychioli talaith Tottori; roedd ei thaid, Yonehara Shōzō, yn Llywydd Cynulliad Prefecture Tottori, ac yn aelod o Dŷ'r Cyfoedion.

## Gwaith
Ym 1959, anfonwyd ei thad Itaru i Prague, (yn yr hen Tsiecoslofacia) fel golygydd cylchgrawn Plaid Gomiwnyddol rhyngwladol. Astudiodd Mari yr iaith Tsieceg i ddechrau, ond gosododd ei thad hi mewn ysgol ryngwladol a oedd yn cael ei rhedeg gan yr Undeb Sofietaidd, lle defnyddiwyd Rwsieg, fel bod ei blant yn gallu parhau â'r iaith yn Japan. Roedd cwricwlwm wedi'i lunio er mwyn cyflyru'r disgyblion mewn idioleg comiwnyddol, ac roedd cyd-ddisgyblion Yonehara yn cynnwys plant o dros 50 o wledydd.

Dychwelodd Yonehara i Japan ym 1964, ac ar ôl graddio o'r ysgol uwchradd, mynychodd Brifysgol Astudiaethau Tramor Tokyo, gan ganolbwyntio ar Rwsieg. Ymunodd hefyd â Phlaid Gomiwnyddol Japan. Yna mynychodd raglen ôl-raddedig ym Mhrifysgol Tokyo, lle derbyniodd feistr mewn llenyddiaeth Rwsia a diwylliant Rwsia. Ar ôl iddi adael y brifysgol, bu’n dysgu Rwsieg yn y Gakuin Sofietaidd (Sefydliad Iaith Rwsiaidd Tokyo heddiw) ac “adran brifysgol” Bunka Gakuin, gan weithio fel cyfieithydd rhan-amser. Yn 1980, cyd-sefydlodd Gymdeithas Gyfieithu Rwsieg (ロ シ ア 語 通 訳 協会 Roshiago Tsūyaku Kyōkai) a daeth yn ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas. Hi oedd llywydd y Gymdeithas rhwng 1995-1997 a 2003-2006, hyd at ei marwolaeth.

Gyda chwymp yr Undeb Sofietaidd, roedd galw mawr am ei gwasanaethau gan yr asiantaethau newyddion, teledu a hefyd gan lywodraeth Japan, a gofynnwyd iddi hefyd gynorthwyo yn ystod ymweliad Arlywydd Rwsia Boris Yeltsin â Japan yn 1990.

Roedd ei diddordebau'n cynnwys gêm-geiriau Japaneaidd (駄 洒落 dajare), jôcs ar thema rhyw (下 ネ タ shimoneta) ac roedd hi'n cadw nifer o gŵn a chathod. Ni phriododd hi erioed.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Llenorion o Japan
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Tokyo
Eithriadolaeth Americanaidd

Athroniaeth wleidyddol, ideoleg, neu feddylfryd cenedlaetholgar sy'n tybio bod Unol Daleithiau America yn wahanol i wledydd eraill yn ei hanfod yw **eithriadolaeth Americanaidd**. Mae'n seiliedig ar y syniad bod sefydlu'r Unol Daleithiau yn ddigwyddiad hanesyddol unigryw ac yn gwahaniaethu'r genedl Americanaidd oddi ar hen genedl-wladwriaethau Ewrop. Dywed bod cyfundrefn wleidyddol, gwerthoedd dinesig, ac hanes cymdeithasol yr Unol Daleithiau yn rhagori ar wledydd eraill ac yn ffurfio gwareiddiad arbennig ynddo'i hun. Mae'n agwedd gyffredin o genedlaetholdeb Americanaidd ac yn aml yn gysylltiedig ag "Americaniaeth", sef gwerthoedd gwladgarol neilltuol yr Americanwyr.

Mae esboniadau o eithriadolaeth Americanaidd yn amrywio, ond fel arfer yn dibynnu ar fyth cenedlaethol 1776: arwyddo Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau gan y Tad-Sefydlwyr a'r rhyfel annibyniaeth. Gellir hefyd tynnu ar bwysigrwydd y gororwlad a datblygiad tiriogaethol i'r gorllewin; hanes ymfudo i'r Unol Daleithiau a'r tawddlestr; a'r Breuddwyd Americanaidd, ethos cenedlaethol sy'n mynnu bod rhyddid economaidd y wlad yn galluogi mudoledd cymdeithasol ar raddfa nad sy'n bosib mewn gwledydd eraill. Yn ogystal â'r Sefydlwyr a'r chwyldroadwyr gweriniaethol, dyrchefir nifer o gymeriadau o arloeswyr a setlwyr yn arwyr cenedlaethol: y Tadau Pererin, ffermwyr a helwyr y gorllewin, a Johnny Reb a Billy Yank. Weithiau caiff eithriadolaeth Americanaidd ei chyfuno â chredoau Cristnogol am ragluniaeth neu genhadaeth genedlaethol. Er enghraifft, defnyddid y syniad o Dynged Amlwg yn y 19g i gyfiawnhau ehangiad tiriogaethol i'r gorllewin

Mae nifer o sylwebwyr yn beirniadu eithriadolaeth Americanaidd am fod yn ffurf drahaus a siofinaidd ar genedlaetholdeb sydd yn anwybodus o hanesion gwledydd eraill ac yn anwybyddu ffaeleddau yn hanes yr Unol Daleithiau. Mae eithriadolaeth yn dibynnu ar honiadau nas profir, ac wedi ei defnyddio i gyfiawnhau cwricwla hanes sy'n trwytho disgyblion a myfyrwyr mewn gwladgarwch. Mae dadansoddiadau cymharol gan hanesyddion cymdeithasol wedi dadbrofi rhai o haeriadau'r eithriadolwyr, er enghraifft drwy ddangos nad oedd cyfraddau mudoledd economaidd-gymdeithasol yn yr Unol Daleithiau yn wahanol iawn i'r cyfraddau yn Ewrop yn ystod oes diwydiannu.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Byron E. Shafer (gol.), *Is America Different? A New Look at American Exceptionalism* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1991).
* William V. Spanos, *American Exceptionalism in the Age of Globalization: The Specter of Vietnam* (Albany, Efrog Newydd: State University of New York Press, 2008).

Categori:Cenedlaetholdeb Americanaidd
Americanaidd
Categori:Hanesyddiaeth
Ringlestone (pentrefan)

:*Peidiwch â chymysgu y pentrefan hwn â Ringlestone, maestref Maidstone, sydd yn yr un ardal.*

Pentrefan yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Ringlestone**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Wormshill yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Maidstone.

Rhestrir y pentref fel *Rongostone* yn Llyfr Dydd y Farn (1086).

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Maidstone
Categori:Pentrefi Caint
Pauley Perrette

Actores Americanaidd yw **Pauley Perrette** (ganwyd 27 Mawrth 1969) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cynhyrchydd ffilm, bardd a blogiwr.

Fe'i ganed yn Ninas Efrog Newydd ac wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Taleithiol Valdosta a Choleg Cyfiawnder Troseddol John Jay. Priododd Coyote Shivers.  

Mae hi'n adnabyddus am chwarae rhan Abby Sciuto ar y gyfres deledu NCIS, rhwng 2003 a 2018. Caiff ei hadnabod hefyd fel eiriolwr dros hawliau sifil.

## Cyfnod cynnar
Ar *The Late Late Show*, dywedodd wrth y gwesteiwr Craig Ferguson ei bod wedi byw yn Georgia, Alabama, Tennessee, Gogledd Carolina, De Carolina, Efrog Newydd, New Jersey, a California. Mewn cyfweliad yn 2011 gyda’r *Associated Press*, cyfaddefodd Perrette mai ei huchelgeisiau cynnar oedd gweithio gydag anifeiliaid, bod mewn band roc a rôl neu fod yn asiant FBI.

Mynychodd Perrette Brifysgol Talaith Valdosta yn Valdosta, Georgia, lle bu’n astudio cyfiawnder troseddol, ac yn ddiweddarach symudodd i Ddinas Efrog Newydd i astudio yng Ngholeg Cyfiawnder Troseddol John Jay.

Yn Efrog Newydd, cafodd amrywiaeth o swyddi. Dywedodd: "Nid yn unig roeddwn i'n gweithio y tu ol i'r bar mewn clwb, mewn bra ac esgidiau hoelion mawr ond gwisgais hefyd esgidiau sglefrio yn rhannu taflenni Taco Bell yn y Diamond District. " Yn ddiweddarach, gweithiodd Perrette fel cogydd ar gwch mordeithio ym Manhattan.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Gwrthfilitariaeth

Athrawiaeth sy'n dadlau'n erbyn gor-bresenoldeb neu dra-awdurdod y lluoedd arfog, ac felly'n groes i filitariaeth, yw **gwrthfilitariaeth**.

Datblygodd y mudiad gwrthfilitaraidd cyntaf ymysg gweriniaethwyr a sosialwyr yn Ail Ymerodraeth Ffrainc (1852–70). Cyrhaeddodd ei anterth yn Ewrop yn ystod yr ugain mlynedd cyn y Rhyfel Byd Cyntaf (1914–18). Ymgyrchodd rhyddfrydwyr yr adain chwith, democratiaid cymdeithasol, syndicalwyr, ac anarchwyr yn erbyn dylanwad y lluoedd arfog ar wleidyddiaeth genedlaethol, gorfodaeth filwrol, a rasys arfau.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Paul B. Miller, *From Revolutionaries to Citizens: Antimilitarism in France, 1870–1914* (Durham, Gogledd Carolina: Duke University Press, 2002).

Categori:Heddwch
Categori:Militariaeth
S. E. Hinton

Awdur Americanaidd yw **S. E. Hinton** (ganwyd 22 Gorffennaf 1948 Dywedodd hefyd ei bod yn mwynhau darllen Jane Austen, Mary Renault, ac F. Scott Fitzgerald, cymryd dosbarthiadau yn y brifysgol leol, a marchogaeth.

Mae hi'n byw yn Tulsa, Oklahoma gyda'i gŵr David Inhofe, peiriannydd meddalwedd, y priododd hi yn ystod haf 1970 ar ôl cwrdd ag ef yn ei dosbarth bywydeg yn ystod ei blwyddyn gyntaf yn y coleg.

### Nofelau i bobl ifanc 
* *The Outsiders* (1967)
* *That Was Then, This Is Now*  (1971)
* *Rumble Fish* (1975)
* *Tex* (1979)
* *Taming the Star Runner* (1988)

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Oklahoma
Jenni Haukio

Bardd o'r Ffindir yw **Jenni Haukio** (ganwyd 7 Ebrill 1977) sydd hefyd yn wleidydd. Ers Dydd Gŵyl Dewi 2012, hi yw Boneddiges gyntaf y Ffindir, ac ail wraig Sauli Niinistö Arlywydd y Ffindir.

Cyfarfu Haukio â Sauli Niinistö yn 2005, tra roedd hi'n gweithio i'r Glymblaid Genedlaethol. Rhoddodd Haukio gyfweliad i Niinistö ar gyfer y cylchgrawn *Nykypäivä*. Daethant yn gwpl yn ddiweddarach, ond fe wnaethant gadw eu perthynas yn gyfrinach rhag y cyhoedd tan eu priodas ar 3 Ionawr 2009. Ar 2 Chwefror 2018, esgorodd Jenni Haukio ar ei phlentyn cyntaf, Aaro Veli Väinämö Niinistö.
[bawd|300px|chwith|Jenni Haukio (dde) gyda [Melania Trump, Arlywydd UDA, Donald Trump, Arlywydd Rwsia Vladimir Putin a Sauli Niinistö yn Helsinki.]]

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Llenorion benywaidd o'r Ffindir
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Savitri Devi

Awdur Groeg-Ffrengig-Eidalaidd Maximiani oedd **Savitri Devi Mukherji ** (enw bedydd: **Maximiani Portas**; 30 Medi 1905 - 22 Hydref 1982).

Fe'i ganed yn Lyon ar 30 Medi 1905; bu farw yn Sible Hedingham ac fe'i claddwyd yn Wisconsin o drawiad ar y galon. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Visva-Bharati a Phrifysgol Lyon (1896-1969). 
Bu'n briod i Asit Krishna Mukherji. 

Roedd yn lladmerydd dros ecoleg a Natsïaeth, a gwasanaethodd y gwledydd hynny a oedd yn ochri gyda'r Almaen yn yr Ail Ryfel Byd, drwy ysbïo ar rymoedd y Cynghreiriaid yn India.

Ysgrifennodd Devi faniffesto hawliau anifeiliaid *Uchelgyhuddiad Dyn*, neu *The Impeachment of Man* ym 1959  ac am y tir canol rhwng Hindŵaeth a Natsïaeth, gan syntheseiddio'r ddau, a chyhoeddi bod Adolf Hitler wedi'i anfon gan ragluniaeth, yn debyg iawn i avatar o'r Duw Hindwaidd Vishnu. Credodd bod Hitler yn aberth dros ddynoliaeth a fyddai'n arwain at ddiwedd y Kali Yuga a ysgogwyd gan y rhai yr oedd hi'n teimlo oedd pwerau drygioni: yr Iddewon.

## Magwraeth
Ganed Maximiani Julia Portas ym 1905 yn Lyon.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Pobl o Lyon
Cymdeithas Bêl-droed Gogledd Macedonia

**Ffederasiwn Pêl-droed Macedonia**'  (Macedoneg: **Фуботлска Федерација на Macedonia**; Albaneg: **Federata e Futbollit të Maqedonisë**) yw enw swyddogol corff llywodraethu pêl-droed yng ngwladwriaeth Ngogledd Macedonia (a alwyd yn "Cyn Weriniaeth Macedonia Iwgoslafia" hyd nes Ionawr 2019 ). Mae wedi'rpencadlys leoli yn y brifddinas, Skopje ac mae'n aelod o UEFA a FIFA. Dyma'r corff sy'n trefnu pencampwriaethau cenedlaethol gan gynnwys Uwch Gynghrair Gogledd Macedonia, Cwpan Macedonia ac yn cydlynu gweithgareddau tîm dynion cenedlaethol, menywod ac ieuenctid Gogledd Macedonia.

## Hanes
Chwaraewyd y gêm swyddogol gyntaf ar 20 Ebrill, 1919 rhwng tîm Byddin Lloegr a thîm pêl-droed ieuenctid Skopje. Yn 1978, er anrhydedd a chof yr ornest honno, ac ar achlysur 70 mlynedd o bêl-droed ym Macedonia, gosodwyd cofeb ar y man lle cynhaliwyd yr ornest. FC Vardar o Skopje yw'r clwb pêl-droed cofrestredig cyntaf, sy'n dyddio o 1912.

Ffurfiwyd y Ffederasiwn ar 18 Rhagfyr 1926, gyda'r cyfarfod cyffredinol sefydlu yn cael ei gynnal ym mwyty y "Arwr Marw Anhysbus" bwyty yn ninas Skopje. Ailadeiladwyd y ffederasiwn ar ôl yr Ail Ryfel Byd ar 14 Awst 1949 yn Skopje (ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd, sefydlwyd yr adran bêl-droed gyntaf fel rhan o Gymdeithas Chwaraeon Dinas Skopje, y rhannodd ohoni ar 16 Awst 1948). Rhwng 1949 a 2002, fe'i galwyd yn  From 1949 to 2002, "Gymdeithas Bêl-droed Macedonia" (*Фудбалски Сојуз на Македонија / Fudbalski Sojuz na Makedonija* neu *ФСМ/FSM*). Llywydd cyntaf y ffederasiwn newydd ei ffurfio oedd Lyubisav Ivanov-Jingo.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd chwaraeodd y detholiad o glybiau pêl-droed Macedoneg yn erbyn timau Byddin yr Almaen a Bwlgaria. Roedd llawer o'r chwaraewyr Macedoneg hefyd yn chwarae i dîm cenedlaethol Bwlgaria. Ar 16 Awst 1948 a sefydlir Cymdeithas Bêl-droed Macedonia ar 14 Awst, 1949 fel rhan annatod i Gymdeithas Bêl-droed Iwgoslafia. Ar 7 Chwefror, 1993 mae Cymdeithas Bêl-droed Macedonia yn trefnu'r Cynulliad annibynnol cyntaf.

Ym 1994 daeth Cymdeithas Bêl-droed Macedonia yn aelod cysylltiedig o FIFA ac UEFA. Yn 2003 ailenwyd Cymdeithas Bêl-droed Macedonia yn Ffederasiwn Pêl-droed Macedonia - FFM.

## Logo
Mae logo'r ffederasiwn wedi esblygu dros amser. Ar 22 Mawrth 2014 cyflwynwyd logo newydd.

Delwedd:120px-Fed macedoine.svg.png|Hen logo hyd nes 2014
Delwedd:175px-Football Federation of North Macedonia logo.svg.png|Arwyddlun ers 2014

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Gwefan "Macedonian Football" yn Saesneg
* FfP-dM  ar FIFA
* FfP-dM ar UEFA

Categori:Gogledd Macedonia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol
Gogledd Macedonia
Rhestr pobl o Wlad y Basg

Rhestr Basgiaid.

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?yob ?yod 
WHERE 
{
?item wdt:P19 ?pob .
?pob wdt:P131* ?parts. 
wd:Q3995 wdt:P527 ?parts.  
OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) }
OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) }
}
LIMIT 2000 
|wdq=.
|sort=569
|section=31
|columns=number:#,P18,label:enw,?yob:dyddiad geni,?yod:dyddiad marw,P19
}}

## bod dynol 
## Misc 
Categori:Pobl o Wlad y Basg
Gwlad y Basg
John Webster

Dramodydd o Loegr oedd **John Webster** (tua 1580 – tua 1632) a flodeuai yn ystod Oes Iago. Ystyrir ei ddramâu *The White Devil* a *The Duchess of Malfi* yn enghreifftiau rhagorol o'r drasiedi Saesneg ac yn ail yn llên Lloegr yn yr 17g dim ond i weithiau William Shakespeare.

Ni wyddys llawer am fywyd Webster. Cafodd ei eni yn Lundain tua 1580. Yn ôl ei ragair i *Monuments of Honor*, cafodd ei eni'n rhyddfreiniwr i Gwmni Anrhydeddus y Teilwriaid Masnachol, un o gwmnïau lifrai Dinas Llundain. Mae'n debyg iddo weithio'n saer cerbydau, ac o bosib yn actor yn ogystal â dramodydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1580au
Categori:Marwolaethau'r 1630au
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
W. J. Rees

Athronydd ac academydd o Gymru oedd **William James "Bill" Rees** (1914 – 1995) sy’n nodedig am ei gyfraniadau at ysgolheictod athronyddol drwy gyfrwng y Gymraeg.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd William James Rees yn Nhyddewi a chafodd ei fagu ym Mhencaer, ger Abergwaun. Mynychodd Ysgol Uwchradd Tyddewi ac Ysgol Uwchradd Abergwaun. Yn ei arddegau, roedd yn bwriadu hyfforddi’n weinidog Cristnogol. Aeth i astudio yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth gyda chymorth ariannol ei gyn-athro yn Abergwaun, D. J. Williams.

## Gyrfa academaidd 
Penodwyd Rees yn ddarlithydd cynorthwyol yn Adran Athroniaeth Aberystwyth yn 1948. Pan ddaeth ei gytundeb darlithio i ben yn 1951, nid adnewyddwyd ef, am fod ei daliadau comiwnyddol yn pryderu awdurdodau'r coleg. Am gyfnod bu'n symud yn ôl i fyw gyda'i fam yn Nhyddewi, ac yn gofalu am ei feibion, tra'r oedd ei wraig yn cynnal y teulu drwy weithio'n athrawes yn Welwyn Garden City.

Yn 1953 derbyniodd Rees gymrodoriaeth ymchwil yng Ngholeg Bedford, Llundain. Mewn byr amser cafodd swydd dros dro yn addysgu athroniaeth ym Mhrifysgol Leeds. Ar ôl tair blynedd, gwnaethpwyd ei swydd yn un barhaol, a threuliodd weddill ei yrfa academaidd yn Leeds. Fe'i dyrchafwyd yn uwch-ddarlithydd ac yn bennaeth dros dro yr adran, ac yn ddeon Cyfadran y Celfyddydau. Ymddeolodd o'i yrfa academaidd yn 1980.

## Cyfraniadau at athroniaeth Gymraeg 
bawd|Clawr cyfieithiad Rees o’r *Maniffesto Comiwnyddol*.
Yn 1948, i ddathlu canmlwyddiant ers cyhoeddi’r *Maniffesto Comiwnyddol* gan Marx ac Engels, cyfieithodd Rees y gwaith hwnnw i'r Gymraeg ar gyfer Pwyllgor Cymreig y Blaid Gomiwnyddol. Ysgrifennodd y gyfrol am *Lenin* (1981) yng nghyfres y Meddwl Modern a golygodd y casgliad o ysgrifau *Y Meddwl Cymreig* (1995).

## Bywyd personol a diwedd ei oes 
Fe briododd Peggy James yn Hwlffordd yn 1943. Bu farw yn 81 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Aberystwyth
Categori:Academyddion Prifysgol Leeds
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Comiwnyddion o Gymru
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Lincoln, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Llenorion gwleidyddol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Gymru
George Chapman

Bardd, dramodydd, a chyfieithydd o Loegr oedd **George Chapman** (tua 1559 – 12 Mai 1634). Mae'n nodedig am ei gyfieithiad i'r Saesneg o'r *Iliad* a'r *Odyseia* gan Homeros.

Ganwyd yn Hitchin, Swydd Hertford, ac mae'n bosib iddo astudio ym Mhrifysgol Rhydychen, er na derbyniodd radd. Erbyn 1585, yr oedd Chapman yn Llundain yn gweithio i Syr Ralph Sadler, ac mae'n debyg iddo deithio i'r Isel Wledydd yn y cyfnod hwn. Ymhlith ei weithiau cynnar mae'r cerddi *The Shadow of Night . . . Two Poeticall Hymnes* (1593), *Ovids Banquet of Sence* (1595), a *De Guiana, Carmen Epicum* (1596). Cyflawnodd ei gyfieithiad o'r *Iliad* yn 1611, a'r *Odyseia* yn 1616. Carcharwyd Chapman, Ben Jonson, a John Marston yn 1605 am iddynt ddigio'r Brenin Iago am eu portread o'r Albanwyr yn y ddrama *Eastward Ho*. Mae tua deuddeg o ddramâu gan Chapman yn goroesi, gan gynnwys y trasiedïau *Bussy d’Ambois* (1607), *The Conspiracie, and Tragedie of Charles Duke of Byron* (1608), a *The Widdowes Teares* (1612).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1550au
Categori:Marwolaethau 1634
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyfieithwyr o'r Roeg i'r Saesneg
Categori:Cyfieithwyr o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Categori:Ysgolheigion y clasuron o Loegr
Charlotte Armstrong

Awdures Americanaidd oedd **Charlotte Armstrong** (2 Mai 1905 - 7 Gorffennaf 1969) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, sgriptiwr a dramodydd. Dan yr enwau-awdur Charlotte Armstrong a Jo Valentine ysgrifennodd 29 o nofelau yn ogystal â storiau byrion, dramâu llwyfan a theledu. Gweithiodd hefyd i adran hysbysebu *The New York Times*, fel gohebydd ffasiwn i *Breath of the Avenue*, ac mewn cwmni cyfrifo. 

Roedd ganddi ferch a dau fab gyda'i gŵr, Jack Lewi.

## Coleg
Fe'i ganed yn Vulcan, Michigan a bu farw yn Glendale, California. Graddiodd Armstrong Lewi o Ysgol Uwchradd Vulcan yn Vulcan, Michigan, ym mis Mehefin 1921. Mynychodd raglen y coleg iau yn Ferry Hall yn Lake Forest, Illinois am flwyddyn (1921–22), ac yn ystod y cyfnod hwnnw bu'n Brif Olygydd o gyhoeddiad y myfyriwr, Ferry Tales. Mynychodd Brifysgol Wisconsin a derbyniodd radd Baglor yn y Celfyddydau gan Goleg Barnard ym 1925.

## Cyhoeddiadau
**The Happiest Days*, 1939 (play)
**Ring Around Elizabeth*, 1941 (drama)
**Lay On, Mac Duff!* 1942
**The Case of the Weird Sisters*, 1943
**The Innocent Flower*, 1945 (a adnabyddir hefyd fel *Death Filled the Glass*)
**The Unsuspected*, 1945/6 
**The Chocolate Cobweb*, 1948
**Mischief*, 1951
**The Black-Eyed Stranger*, 1952
**Catch-as-Catch-Can*, 1953 (a adnabyddir hefyd fel *Walk Out on Death*)
**The Trouble in Thor*, 1953 (felJo Valentine;a adnabyddir hefyd fel *And Sometimes Death*)
**The Better to Eat You*, 1954 (a adnabyddir hefyd fel ''Murder's Nest*)
**The Dream Walker*, 1955 (a adnabyddir hefyd fel *Alibi for Murder*)
**A Dram of Poison*, 1956
**The Albatross*, 1957 
**Incident at a Corner*, 1957
**The Seventeen Widows of San Souci*, 1959
**The Girl with a Secret*, 1959
**Something Blue*, 1959
**Then Came Two Women*, 1962
**The One-Faced Girl*, 1963
**The Mark of the Hand*, 1963
**The Witch's House*, 1963
**Who's Been Sitting in My Chair?*, 1963
**A Little Less Than Kind*, 1964
**The Turret Room*, 1965
**Dream of Fair Woman*, 1966
**I See You*, 1966 
**The Gift Shop*, 1966
**Lemon in the Basket*, 1967
**The Balloon Man*, 1968
**Seven Seats to the Moon*, 1969
**The Protege*, 1970
**Night Call and Other Stories of Suspense'', gol. Rick Cypert and Kirby McCauley, Crippen & Landru Publishers, 2014

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Michigan
Ostersund

Mae **Östersund** yn ddinas yn Jämtland, yng ngogledd Sweden. Mae’n sefyll ar lannau  Storsjön, un o lynnoedd mwyaf y wlad, yn wynebu ynys Frösön. Ostersund yw’r ddinas mwyaf yn y gogledd, a’r unig ddinas yn Jämtland. Poblogaeth Östersund ym 2017 oedd 50,960.

Categori:Dinasoedd Sweden
William Wycherley

Dramodydd o Loegr oedd **William Wycherley** (1641 – 1 Ionawr 1716) a flodeuai yn ystod Oes yr Adferiad.

Ganwyd yn Clive ger yr Amwythig, yn fab i stiward Marcwis Caerwynt. Aeth i gael ei addysg yn Ffrainc yn 15 oed, ac yno fe drodd yn Gatholig. Dychwelodd i Loegr i astudio'r gyfraith, a chafodd ei dderbyn i Goleg y Frenhines, Rhydychen yn 1660, er na derbyniodd radd. Tua'r cyfnod hwn fe drodd yn ôl at Brotestaniaeth. Mae'n bosib iddo deithio i Sbaen yn ddiplomydd yn y 1660au, ac mae'n debyg iddo frwydro yn yr ail ryfel ar y môr rhwng Lloegr a Gweriniaeth yr Iseldiroedd yn 1665. Cafodd ei garcharu am saith mlynedd oherwydd ei ddyled, a throdd yn ôl at yr Eglwys Gatholig yn ystod teyrnasiad y Brenin Iago II.

Ymhlith ei ddramâu mae *Love in a Wood; or, St. James’s Park* (1671), *The Gentleman Dancing-Master* (1672), *The Plain-Dealer* (1676), a *The Country-Wife* (1677).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1641
Categori:Marwolaethau 1716
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Frenhines, Rhydychen
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion Catholig o Loegr
Categori:Llenorion dychanol o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Richard Crashaw

Bardd  o Loegr oedd **Richard Crashaw** (1612 neu 1613 – 21 Awst 1649) sy'n nodedig am ei benillion crefyddol Saesneg a Lladin. Caiff ei gyfri fel un o'r Metaffisegwyr a flodeuai ym marddoniaeth Saesneg Lloegr yn hanner cyntaf yr 17g.

## Bywgraffiad 
### Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd yn Llundain yn y flwyddyn 1612 neu 1613, yn fab i weinidog Piwritanaidd. Mynychodd Ysgol Charterhouse a derbyniodd ei radd o Neuadd Penfro, Caergrawnt yn 1634. Y flwyddyn honno fe gyhoeddodd gasgliad o epigramau Lladin ar bynciau'r ysgrythur, *Epigrammatum Sacrorum Liber*. Fe'i benodwyd yn gymrawd yn Peterhouse, Caergrawnt, ac yno cafodd ei ordeinio'n offeiriad Anglicanaidd.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Thomas Foy, *Richard Crashaw: Poet and Saint* (Dulyn: Powell Press, 1933).
* Thomas F. Healy, *Richard Crashaw* (Leiden: E. J. Brill, 1986).
* Kenneth J. Larsen, ''The Religious Sources of Richard Crashaw's Sacred Poetry* (Caegrawnt: University of Cambridge, 1969).
* Mary Ellen Ricket, *Rhyme and Meaning in Richard Crashaw* (Lexington, Kentucky: University of Kentucky Press, 1961).
* John Richard Roberts (gol.), *Richard Crashaw: An Annotated Bibliography of Criticism, 1632–1980* (Columbia, Missouri: University of Missouri Press, 1985).
* John Richard Roberts (gol.), *New Perspectives on the Life and Art of Richard Crashaw* (Columbia, Missouri: University of Missouri Press, 1990).
* Ruth Coons Wallerstein, *Richard Crashaw: A Study in Style and Poetic Development* (Madison, Wisconsin: University of Wisconsin, 1935).
* Austin Warren, *Richard Crashaw: A Study in Baroque Sensibility* (Ann Arbor, Michigan : University of Michigan Press, 1939).
* Claire Louise Harrison Warwick, *'Love is Eloquence': Richard Crashaw and the Development of a Discourse of Divine Love'' (Caergrawnt: University of Cambridge, 1994).

Categori:Genedigaethau'r 1610au
Categori:Marwolaethau 1649
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Lladin o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Catholigion o Loegr
Categori:Cyn-Anglicaniaid
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Penfro, Caergrawnt
Categori:Epigramwyr o Loegr
Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Egalitariaeth

Athrawiaeth gymdeithasegol neu ysgol feddwl yn athroniaeth wleidyddol yw **egalitatriaeth** neu **gydraddoliaeth** sy'n gosod cydraddoldeb yn nod ar gyfer cyfundrefn cymdeithas. Gallai gymhwyso cydraddoldeb o ran amodau cymdeithasol, canlyniadau economaidd, gwobrwyon, neu freintiau. Er enghraifft, yn achos mudoledd cymdeithasol, nod egalitariaeth yw sicrhau'r cyfle i bob unigolyn allu gwella ei statws economaidd-gymdeithasol, neu i'r unigolyn ennill ei le yn y gymdeithas o ganlyniad i'w ddoniau, y drefn a elwir meritocratiaeth. Yn gyffredinol, mae egalitariaeth yn un o daliadau'r adain chwith, ac yn nodwedd bwysig o ideolegau sosialaidd megis democratiaeth gymdeithasol, comiwnyddiaeth, a Marcsiaeth. Cofleddir dealltwriaethau amgen o egalitariaeth gan safbwyntiau eraill ar y sbectrwm gwleidyddol. Mae rhyddfrydwyr ac unigolwyr yn tueddu i ddadlau dros gyfleoedd cyfartal i bawb, ond nid o reidrwydd yn gwneud iawn am annhegwch drwy achos genedigaeth, megis cyfoeth teuluol.

## Gweler hefyd 
* Cyfiawnder cymdeithasol

## Cyfeiriadau 

Categori:Moeseg
Categori:Theorïau gwleidyddol
C.P.D. Padarn United

Mae **CPD Padarn United** neu'n fwy cyffredin **Padarn United FC** yn glwb pêl-droed ar gyfer pentref Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth. Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Aberystwyth.

## Y Clwb
Sefydlwyd y clwb yn 1895.

Mae Padarn Utd yn chwarae ar gae sy'n rhan o feysydd Blaendolau yn Llanbadarn Fawr, wrth ymyl lein Rheilffordd Dyffryn Rheidol.

Ceir dau dîm, tîm cyntaf a'r ail dîm. Mae'r tîm cyntaf yn chwarae yng Adran 1 Cyngrhair Aberystwyth a'r Cylch  sydd wedi ei lleoli ar lefel 5 a 6 o system byramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru (a noddir gan Cambrian Tyres ac a adwaenir fel y Cambrian Tyres League) a'r ail dîm (Padarn United Reserves) yn ail adran Cynghrair Cambrian Tyres. Maent wedi cystadlu yng Cynghrair Canolbarth Cymru yn y gorffennol.

Defnyddir tafarn y Gogerddan Arms, ynghannol pentref Llanbadarn, fel eu tŷ clwb anffurfiol.

Ymysg prif gystadleuwyr lleol y clwb mae Llanilar a Talybont.

## Cit
Lliwiau'r clwb yw crysau melyn a thrwsus gwyrdd, sannau melyn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Twitter @Padarn_United 
* ar Facebook

Categori:Chwaraeon yn Aberystwyth
Padarn United
John Fletcher

Dramodydd o Loegr oedd **John Fletcher** (Rhagfyr 1579 – 29 Awst 1625) a flodeuai yn ystod Oes Iago. Mae'n nodedig am ei bartneriaeth lenyddol â Francis Beaumont a gynhyrchodd ryw ddeg o gomedïau a thrasiedïau yn y cyfnod 1607–13. Priodolir hefyd iddo gydweithio â William Shakespeare ar y ddrama hanes *Henry VIII*, y drasigomedi *The Two Noble Kinsmen*, a'r gwaith diflanedig *Cardenio*.

## Bywgraffiad 
Cafodd John Fletcher ei fedyddio ar 20 Rhagfyr 1579 yn Rye, Sussex. Gweinidog y plwyf oedd ei dad, Richard Fletcher,  a ddaliodd yn ddiweddarach swyddi caplan y Frenhines Elisabeth I, Deon Peterborough, ac esgob Bryste, Caerwrangon, a Llundain. Efe oedd y caplan a weinyddai dienyddiad Mari, brenhines yr Alban, wedi iddo ei chyhuddo yn ystod ei threial. Tua 11 oed, cafodd John ei dderbyn yn "bensiynwr" gan Goleg Corpus Christi, Caergrawnt. Dwyflwydd yn ddiweddarach, cafodd ei benodi yn glerc Beiblaidd, hynny yw myfyriwr a ddewiswyd i ddarllen llithoedd o'r Beibl yng nghapel y coleg.

Bu farw Richard Fletcher yn 1596, a ni wyddys unrhyw fanylion am fywyd John nes 1607, pryd ymddangosai yn awdur un o'r molawdau yn argraffiad pedwarplyg y gomedi *Volpone* gan Ben Jonson. Un o'r cymeradwywyr eraill a gyfranodd at y cwarto hwnnw oedd Francis Beaumont. Mae'n debyg i'r ddau ohonynt ddechrau cydweithio yr adeg honno ar gyfer cwmnïau actio'r King's Revels Children (1607–09) a'r King's Men (1609–13) yn theatrau'r Globe a'r Blackfriars yn Llundain. Wedi i Beaumont ymddeol o'r diwydiant theatr yn 1613, parhaodd Fletcher yn brif ddramodydd y King's Men hyd at ddiwedd ei oes. Cydweithiodd gyda Philip Massinger, Nathan Field, ac William Rowley, yn ogystal ag ysgrifennu dramâu ar ben ei hunan. Credir iddo gydweithio â Shakespeare ar o leiaf tair drama – *Henry VIII*, *The Two Noble Kinsmen*, a *Cardenio* – yn y cyfnod 1613–14.

Bu farw John Fletcher ar 29 Awst 1625 yn 45 oed, o'r pla a laddodd ryw 40,000 o drigolion Llundain y flwyddyn honno.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1579
Categori:Marwolaethau 1625
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Corpus Christi, Caergrawnt
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Ddwyrain Sussex
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o'r pla