Dyfodoliaeth

bawd|350px|*Egni y Beiciwr* (1913) gan Umberto Boccioni
Roedd **Dyfodoliaeth** (Saesneg: ***Futurism***, Eidaleg ***Futurismo***) yn fudiad celfyddydol a diwylliannol yn yr Eidal ar ddechrau’r 20g a geisiai ddisodli ffurfiau traddodiadol a chyfleu yn eu lle, symudiad, grym ac egni prosesau mecanyddol.

Er yn ffenomen Eidalaidd yn bennaf, bu symudiadau tebyg yn Rwsia, Ffrainc a nifer o wledydd eraill.

Archwiliodd y Dyfodolwyr amrywiaeth fawr o gyfryngau, o beintio i gerflunio, llenyddiaeth, barddoniaeth, theatr, cerddoriaeth, pensaernïaeth, dawns, ffotograffiaeth, ffilm a hyd yn oed gastronomeg.

## Maniffesto Marinetti
bawd|Y maniffesto *Futurismo* ar dudalen flaen papur newydd *Le Figaro*, Paris, 20 Chwefror 1909
Prif sylfaenydd mudiad y *Futuristi* oedd y bardd Filippo Tommaso Marinetti a ysgrifennodd am 'harddwch cyflymdra' ac am 'chwalu amgueddfeydd a llyfrgelloedd' am iddyn nhw fod yn perthyn i ddiwylliant traddodiadol. Roedd am weld celfyddyd yn datblygu'n barhaus i'r dyfodol. Y newydd sbon disodli'r diweddaraf yn am iddi fod yn sych a statig  a pherthyn i'r gorffennol yn barod.

Cyhoeddodd ei *Manifesto del Futurismo* ym 1908 a ymddangosodd yn gyntaf mewn cyfrol o farddoniaeth a gyhoeddwyd ym Milan ym ac wedyn mewn papur newydd Eidalaidd  ''Gazzetta dell'Emilia*. Ail-gyhoeddwyd y maniffesto yn Ffrangeg ar dudalen flaen *Le Figaro*, un o brif bapurau newydd Ffrainc, ar 20 Chwefror, 1909.

**Y Maniffesto Syflaenu**
Prif pwyntiau *Manifesto del Futurismo'', gan Filippo Tommaso Marinetti, 1908-9 

#Bwriadwn ganu am gariad at berygl, yr arferiad o egni a dewrder.
#Arwriaeth, beiddgarwch a gwrthryfel bydd elfennau hanfodol ein barddoniaeth.
#Hyd yma mae llenyddiaeth wedi addoli'r meddylfryd llonydd, ecstasi a chwsg. Bwriadwn gymell gweithredoedd ymosodol, anhunedd cynddeiriog, troed y rhedwr, y naid angheuol, y pwniad a'r bonclust.
#Cadarnhawn bydd ysblennydd y byd yn fwy cyfoethog gyda harddwch newydd; harddwch cyflymdra. Car rasio ei foned wedi addurno gyda phibellau mawrion, fel seirff anadl ffrwydrol - mae car taranog fel marchog ar saeth yn fwy hyfryd na *Buddugoliaeth Samothrace*.
#Dymunwn emyn i ddyn wrth yr olwyn llyw, sydd yn taflu gwaywffon ei enaid ar draws y ddaear, ar hyd cylch y blaned.
#Rhaid i'r bardd ei dreulio ei hun gyda thân, ysblennydd a haelioni i chwyddo awydd brwd yr elfennau cyntefig.
#Heb frwydr, nid oes harddwch fwy. Nid oes modd i waith heb gymeriad ymosodol fod yn waith-feistr. Rhaid creu barddoniaeth fel ymosodiad treisgar ar rymoedd anwybodus, i'w lleihau a'u llorio o flaen dyn.
#Safwn ar benrhyn olaf y canrifoedd! Paham y dylem edrych yn ôl, pan rydan ni am dorri lawr drysau dirgel yr amhosib? Bu farw amser a lle ddoe. Rydan ni'n byw'n barod yn y diamod, gan ein bod wedi creu cyflymdra tragwyddol, hollalluog.
#Bydden ni'n clodfori rhyfel – unig hylendid i'r byd – milwriaeth, gwladgarwch, arwydd dinistriol yr ymladdwyr rhyddid, syniadau hyfryd gwerth marw drostynt, a dirmyg i ferched.
#Rydan ni am ddinistrio amgueddfeydd, llyfrgelloedd, academïau o bob math, ymladdwn foesoldeb, ffeministiaeth, pob llyfrdra oportiwnistiaeth ac iwtilitariaeth.
#Canwn o dorfeydd mawrion, wedi'u cyffroi gan waith, gan bleser a'r terfysg; canwn am y llanw aml-liw,  polyffonig o chwyldro mewn prif ddinasoedd modern; canwn i'r awydd nwyfus pob nos o ffatrïoedd arfau ac iardiau llongau'n llosgi gyda lleuadau trydanol treisgar; gorsafoedd rheilffordd drachwantus sydd yn bwyta seirff pluan fwg; ffatrïoedd yn hongian ar gymylau oddi ar eu llinellau o fwg troellog; pontydd sydd yn troedio'r afonydd fel cewri o fabolgampwyr, fflachio yn yr haul gyda disgleirdeb cyllyll, llongau stêm anturiaethus sydd yn gwyntio'r gorwel; trenau brestiau cyhyrog a'i holwynion yn sathru'r traciau fel carnau ceffylau enfawr wedi'u ffrwyno gan bibellau; a hediad llyfn awyrennau sydd a'i propelers yn clebran yn y gwynt fel baneri ac yn ein cymeradwyo fel torf frwdfrydig.*

Mabwysiadwyd yn frwdfrydig syniadau Marinetti gan grŵp o arlunwyr ifanc ym Milan - Umberto Boccioni, Luigi Russolo a Carlo Carrà a datblygodd ei syniadaeth yn eu peintiadau a gyhoeddodd *Manifesto dei pittori futuristi* (mainiffesto peintwyr y dyfodol) ym 1910 gan ddatgan:

*Rydan ni am ymladd yn ffyrnig yn erbyn crefydd eithafol, anymwybodol a snobyddlyd y gorffennol, sydd yn cael ei fwydo gan ddylanwad anfad amgueddfeydd. Rydan ni'n rebelio yn erbyn edmygedd diymadferth o hen gynfasau, hen gerfluniau a hen bethau, ac yn erbyn y brwdfrydedd dros bob dim sydd wedi'u pydru, yn fudur ac wedi'u rhydu gan amser; credwn fod y dirmyg cyffredin o bopeth ifanc, newydd a chalonogol mewn bywyd yn anghyfiawn ac yn drosedd.*

## Cyfleu symudiad
bawd|300px|*Y Ddinas yn Codi*, Umberto Boccioni, 1910
bawd|300px|Ffotograff o aderyn yn symud gan Étienne-Jules Marey, tua 1882
bawd|*Egni y trên, cwch, awyr'', Giulio D'Anna, 1929

Gyda dyfodiad yr oes fecanyddol ac ymddangosiad trenau, ceir ac awyrennau a oedd yn gallu cyrraedd cyflymderau nad oedd wedi'u gweld o'r blaen roedd y *Futuristi* am gyfleu cyffro a symudiad yr oes newydd yn eu celf ac yn disodli gwaith statig, traddodiadol.

Roedd diddordeb arbennig ganddynt yng ngwaith y ffotograffydd 19g Étienne-Jules Marey, a datblygodd gwaith crono-ffotogrffeg a oedd yn dangos am y tro cyntaf sut oedd symudiad mecanyddol pobl ac anifeilaidd.  

Roedd gwaith Marey'n arbennig o ddylanwadol i weithiau *Futuristi* fel Umberto Boccioni a'i gynfas *Egni y Bieciwr* (1913) sy'n cyfleu symudiad a bywiogrwydd biec a Giacomo Balla a'i waith enwog Ci ar Dennyn* sy'n dangos symudiad ci, tennyn a choesau perchnnog y ci wthi iddynt fynd am dro.

Cafodd waith y *Futuristi* Eidaleg ddylanwad dros fudiadau celfyddydol arloesol eraill, yn arbennig celf haniaethol *(abstract)*, Ciwbiaeth, *Suprematism*, Lluniadaeth *(Constructivism)* a Dada.

Yn Rwsia ysbrydolwyd arlunwyr fel Kazimir Malevich a llenorion fel Vladimir Mayakovsky gan y mudiad Eidalaidd a chredwyd mudiad Dyfodoliaeth Rwsieg arloesol.

## Rhyfel a Ffasgiaeth
bawd|350px|Pensaernïaeth arloesol y Dyfodolwyr – Ffactri ceir Fiat,Turin,1928 – gyda thrac rasio ar y to
Tra roedd llawer o fudiadau celfyddydol ac arlunwyr yr 20g yn gwrthwynebu rhyfel ac yn cyfleu ei erchyllterau, roedd y Dyfodolwyr, ar y llaw arall, yn frwdfrydig dros ryfel a gwladgarwch ac o blaid i'r Eidal gymryd rhan yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Pwynt rhif 9 ym maniffesto Marinetti 1909 oedd ''Bydden ni'n clodfori rhyfel – unig hylendid i'r byd – milwriaeth, gwladgarwch, yr arwydd dinistriol ymladdwyr rhyddid, syniadau hyfryd gwerth marw drostynt, a dirmyg i ferched''.

Lladdwyd sawl arlunydd y mudiad yn y rhyfel yn cynnwys Umberto Boccioni a'r pensaer Antonio Sant’Elia, dau o'r prif enwau. Gyda'r rhyfel ddaeth cyfnod wrth-sefydliadol a mwyaf arloesol Dyfodoliaeth i'w ben.

Yn dilyn y rhyfel cefnogodd llawer o *Futuristi* syniadaeth Ffasgiaeth a'r unben Benito Mussolini a ddaeth i rym yn y 1920au ac arweiniodd yr Eidal i drychineb yn Ail Ryfel Byd.

Fel y Ffasgwyr roedd llawer o'r *Futuristi* Eidalaidd yn wladgarwyr ac edmygwyr grym a thrais ac am weld moderneiddio ardaloedd gwledig de'r wlad. Ffurfiodd Marinetti blaid wleidyddol  dyfodoliaeth *(Partito Politico Futurista)* ym 1918 a unodd gyda phlaid Ffasgaidd Mussolini y flwyddyn ganlynol.

Cydnabyddwyd a chefnogwyd *Futurismo* gan lywodraeth y Ffasgwyr wedi i Mussolini'n dod i rym ym 1922. Adeiladwyd nifer o adeiladu a cherfluniaeth yn steil *Futurismo* i glodfori'r gyfundrefn newydd.
  
Ymdrechodd Marinetti i wneud *Futurismo* unig arddull swyddogol yr Eidal ond gefnogodd Mussolini nifer o wahanol arddulliau celfyddydol, yn arbennig copïau o gelf oes Rhufeinig, er mwyn cadw'r arlunwyr a chyhoedd ar ei ochr.

Er i *Futurismo* cael ei gysylltu'n gryf gyda Ffasgiaeth, roedd ganddo gefnogwyr ac arlunwyr a oedd yn wrthwynebwyr y ffasgwyr. Ond ym 1924 gadawodd y Sosialwyr, Comiwnyddion ac Anarchwyr gynhadledd y *Futuristi* ym Milan er ni ddistewid yn llwyr lleisiau gwrth-ffasgaeth o fewn Dyfodolaeth yr Eidal tan y 1930au.. Bu un o brif feddylwyr neo-ffasgwyr cyfoes, Julius Evola yn aelod o'r Futuristi am gyfnod.

bawd|350px|Luigi Russolo a'i *intonarumori*

## *Futuristi* (Dyfodolwyr) 
**Yr Eidal**

* Filippo Tommaso Marinetti
* Benito Mussolini
* Enrico Allimandi
* Adone Asinari
* Franco Asinari
* Antonio Asturi
* Fedele Azari
* Giacomo Balla
* Enzo Benedetto
* Umberto Boccioni
* Vittorio Bodini
* Uberto Bonetti
* BOT (Osvaldo Barbieri)
* Anton Giulio Bragaglia
* Paolo Buzzi
* Francesco Cangiullo
* Benedetta Cappa
* Mario Carli
* Enrico Carmassi
* Sebastiano Carta
* Carlo Carrà
* Gianni Carramusa
* Giuseppe Caselli
* Enrico Cavacchioli
* Primo Conti
* Bruno Corra (Bruno Ginanni Corradini)
* Tullio Crali
* Auro D'Alba (Umberto Bottone)
* Giulio D'Anna
* Luigi De Giudici
* Mino Delle Site
* Fortunato Depero
* Gerardo Dottori
* Carlo Erba
* Julius Evola
* Farfa (Vittorio Osvaldo Tommasini)
* Fillia (Luigi Enrico Colombo)
* Luciano Folgore
* Gesualdo Manzella Frontini
* Achille Funi
* Ivanhoe Gambini
* Giacomo Giardina
* Arnaldo Ginna (Arnaldo Ginanni Corradini)
* Corrado Govoni
* Guglielmo Jannelli
* Giovanni Korompay
* Mimì Maria Lazzaro
* Michele Leskovic
* Osvaldo Licini
* Gian Pietro Lucini
* Alberto Magnelli
* Vincenzo Mai
* Enzo Mainardi
* Giorgio Michetti
* Antonio Marasco
* Emma Marpillero, Corradi
* Pino Masnata
* Silvio Mix
* Sante Monachesi
* Marisa Mori
* Bruno Munari
* Emilio Notte
* Novo (Nello Voltolina)
* Pippo Oriani
* Nino Oxilia
* Ivo Pannaggi
* Giovanni Papini
* Vittorio Piscopo
* Enrico Prampolini
* Francesco Balilla Pratella
* Giuseppe Preziosi
* Salvatore Quasimodo
* Riccardo Ricas Castagnedi 
* Romolo Romani
* Ottone Rosai
* Pippo Rizzo
* Mino Rosso
* Luigi Russolo
* Bruno Giordano Sanzin
* Alberto Sartoris
* Antonio Sant'Elia
* Gino Severini
* Ardengo Soffici
* Fides Stagni
* Tato (Guglielmo Sansoni)
* Bruno Giordano Sanzin
* Fides Stagni
* Joseph Stella
* Mario Sturani
* Thayaht (Ernesto Michahelles)
* Wladimiro Tulli
* Vann'Antò
* Ruggero Vasari
* Lucio Venna, (Giuseppe Landsmann)
* Mario Mirko Vucetich

**Pensaeri**
* Mario Chiattone
* Manlio Costa
* Virgilio Marchi
* Antonio Sant'Elia

 

**Rwsia**
* Vladimir Mayakovsky
* Kazimir Malevich
* Alexander Rodchenko
* Yakov Chernikhov
* Velimir Chlebnikov
* Natal'ja Sergeevna Gončarova
* Michail Larionov

**Tsiec**
* Rougena Zatkova

**Ffrainc**
* Guillaume Apollinaire
* Robert Delaunay
* Marcel Duchamp
* Fernand Léger
* Paul Fort
* Jules Maincave
* Georges Bernanos

**Hwngari**
* Béla Kádár
* Lajos Kassák
* Hugo Scheiber

**Portiwgal**
* Fernando Pessoa

**Catalonia**
* Joan Salvat-Papasseit

**Brasil**
* Oswald de Andrade

**Yr Ariannin**
* Alberto Hidalgo
* Emilio Pettoruti

## Cyfeiriadau
Categori:Mudiadau celf