Rhestr o frenhinoedd y Pictiaid

Mae **rhestr brenhinoedd y Pictiaid** yn seiliedig ar restrau brenin Brut Pictedd. Mae'r rhain yn ddogfennau hwyr ac nid ydynt yn cofnodi'r dyddiadau pan deyrnasodd y brenhinoedd. Mae'r gwahanol restrau sydd wedi goroesi yn anghytuno mewn mannau ynghylch enwau brenhinoedd, a hyd eu teyrnasiadau. Mae cyfran fawr o'r rhestrau, nas atgynhyrchir yma, yn perthyn i fytholeg Albanaidd neu Wyddelig. I raddau helaeth, gellir cysoni rhannau olaf y rhestrau â ffynonellau eraill.

## Brenhinoedd Pictaidd 
Roedd brenhinoedd Pictaidd yn llywodraethu yng ngogledd a dwyrain yr Alban . Yn 843 mae traddodiad yn cofnodi disodli teyrnas y Pictiaid gan Deyrnas Alba, er bod y blwyddnodion Gwyddelig yn parhau i ddefnyddio *Pictiaid* a *Fortriu* am hanner canrif ar ôl 843. Credir bod y rhestrau brenin wedi'u llunio yn gynnar yn yr 8fed ganrif, erbyn 724 mae'n debyg, gan eu gosod yn nheyrnasiadau meibion Der-Ilei, Bridei a Nechtan.

Mae blwyddnodau Gwyddelig (Blwyddnodau Ulster, a Blwyddnodau Innisfallen) yn cyfeirio at rai brenhinoedd fel *brenin Fortriu* neu *brenin Alba*. Credir bod y brenhinoedd a restrir yn cynrychioli goresgyniadau o'r Pictiaid, o leiaf o amser Bridei fab Maelchon ymlaen. Yn ogystal â'r goresgyniadau hyn, roedd llawer o frenhinoedd pwnc llai pwerus yn bodoli, a dim ond ychydig iawn ohonynt sy'n hysbys o'r cofnod hanesyddol.

Rhestrir brenhinoedd chwedlonol y Pictiaid yn adroddiad *Lebor Bretnach* o darddiad y Cruithne . Mae'r rhestr yn dechrau gyda Cruithne fab Cing, yr adroddir ei fod yn "dad y Pictiaid". Yna mae cyfrif y Blwyddnodau Pictaidd yn rhannu'n bedair rhestr o enwau:

* Y cyntaf yw rhestr o feibion Cruithne.
* Yr ail yw rhestr o frenhinoedd cynnar heb unrhyw wybodaeth wahaniaethol heblaw dyddiadau.
* Y trydydd yw rhestr arall o frenhinoedd cynnar heb straeon na dyddiadau, ac mae gan bob un ohonynt ddau enw sy'n dechrau gyda "Brude". Mae'n bosibl bod "Brude" yn deitl hynafol am "brenin" o ffynhonnell arall, a gafodd ei gamddehongli fel enw gan y casglwr (cf. Skene p.cv).
* Y pedwerydd yw rhestr o frenhinoedd diweddarach. Y cyntaf o'r rhain i gael ei ardystio mewn ffynhonnell annibynnol yw Galam Cennalath.

Daw'r dyddiadau a roddir yma o ffynonellau cynnar, oni nodir yn benodol fel arall. Mae'r perthnasoedd rhwng brenhinoedd yn llai na sicr ac yn dibynnu ar ddarlleniadau modern o'r ffynonellau.

## Enwau 
Mae orthograffeg yn broblemus. Mae Cinioch, Ciniod a Cináed i gyd yn cynrychioli hynafiaid o'r enw Seisnigedig modern Kenneth. Mae "uu" Picteg, weithiau'n cael ei argraffu fel "w", yn cyfateb i Aeleg "f", fel mai Uuredach yw'r Feredach Gaeleg ac Uurguist y Fergus Gaeleg, neu efallai Forgus. Fel y dengys arysgrif Dupplin Cross, efallai na fydd y syniad bod ffynonellau Gwyddelig wedi Gaelegeiddio enwau Pictaidd  yn hollol gywir.

## Brenhinoedd y Pictiaid 
Mae lliwio yn dynodi grwpiau o frenhinoedd y tybir eu bod yn perthyn.

### Brenhinoedd cynnar 
### Brenhinoedd hanesyddol cynnar 
Y brenin cyntaf sy'n ymddangos mewn sawl ffynhonnell gynnar yw Bridei fab Maelchon, a gellir ystyried bod brenhinoedd o ddiwedd y 6ed ganrif ymlaen yn hanesyddol gan fod eu marwolaethau yn cael eu hadrodd yn gyffredinol mewn ffynonellau Gwyddelig.

### Brenhinoedd hanesyddol diweddarach 
### Brenhinoedd y Pictiaid 839 &#x2013; 848 (ddim yn olynol) 
Mae'n ymddangos bod marwolaethau Eógan a Bran wedi arwain at nifer fawr o gystadleuwyr am orsedd y Pictiaid.

### Yn draddodiadol roedd Brenhinoedd y Pictiaid yn cael eu cyfrif fel Brenin yr Alban 
Trechodd Cináed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin yn Saesneg) y brenhinoedd cystadleuol fesul un erbyn tua 845 &#x2013; 848. Yn draddodiadol mae'n cael ei ystyried yn "Frenin yr Alban" gyntaf, neu o "Pictiaid ac Albanwyr", yr honnir iddo orchfygu'r Pictiaid fel Gael, sy'n troi hanes yn ôl i'r blaen, fel y mae'r rhan fwyaf o ysgolheigion modern yn nodi, ef oedd 'Brenin y Pictiaid' mewn gwirionedd. ', ac ni ddefnyddiwyd y termau' Brenin Alba 'a' Brenin yr Alban 'hyd yn oed yn ddiweddarach tan sawl cenhedlaeth ar ei ôl.

### Brenin Alba 
## Darllen pellach 
* James E. Fraser, *The New Edinburgh History of Scotland*, cyf 1: *O Caledonia i Pictland* (Gwasg Prifysgol Caeredin,2009)

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Pictiaid
Categori:Rhestrau brenhinoedd