1864 yng Nghymru

bawd|250x250px|Athur "Monkey" Gould
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1864** i Gymru a'i phobl .

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward
* Tywysoges Cymru - Alexandra

## Digwyddiadau 
bawd|Pwnsh a Siwan
bawd|Risiart Ddu o Wynedd
bawd|Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol, Mathetes
bawd|Yr Archesgob Green
bawd|Y Fonesig Margaret Lloyd George
* Mehefin - Mae tad David Lloyd George yn marw a'i deulu'n symud o Sir Benfro i Lanystumdwy i gael gofal gan ewythr ochr ei fam, Richard Lloyd.
* Mehefin 23 - mae Aberystwyth yn cael ei gysylltu â'r rhwydwaith reilffyrdd am y tro cyntaf. 
* Hydref 6 - Cwblheir Rheilffordd Dinbych, Rhuthun a Chorwen drwodd i Gorwen. 
* Mae David Davies, Llandinam yn cymryd prydles yn Nyffryn Rhondda Uchaf ac yn suddo pyllau glo'r Parc a'r Maendy.
* Agoriad llethr rheilffordd gul Chwarel Rhosydd ar dramffordd uchaf Croesor.
* Mae Comisiynwyr Gwella Llandudno yn ceisio gwahardd sioeau *Pwnsh a Siwan*. 
*Aneurin Jones (Aneurin Fardd) yn ymfudo i'r Unol Daleithiau 

## Y Celfyddydau 
### Gwobrau
*Richard Foulkes Edwards (Risiart Ddu o Wynedd) yn ennill y gadair gyda'i awdl *Ioan yn Ynys Patmos* yn Eisteddfod Genedlaethol Llandudno.
*John Elias Davies (Telynor y Gogledd) yn ennill y brif wobr am ganu'r delyn yn Eisteddfod Genedlaethol Llandudno 
### Llyfrau newydd 
#### Cymraeg 
* Daniel Thomas Williams (Tydfylyn) - *Cathlau Byrion*
*William Charles Roberts - *Holwyddoreg Byrraf Eisteddfod Westminster*
*Hugh Evan Thomas (Huwco Meirion) – *Cofiant, Pregethau, a Barddoniaeth T. Pierce, Liverpool,* 
*John Jones (Mathetes) – Cyf 1 o'i *Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol*

#### Saesneg 
*R. D. Blackmore - *Clara Vaughan*
*Sir John Henry Philipps - *Lyrics*
*Alfred Russel Wallace - *The Origin of Human Races and the Antiquity of Man Deduced from the Theory of Natural Selection*
*Frances Williams-Wynn - *Diaries of a Lady of Quality* (cyhoeddi ar ôl marwolaeth)
*David Thomas - *Homiletic Commentary on St. Mathew* 
### Cerddoriaeth 
* John Jones (Eos Bradwen)  - *Owen Glyndwr* (cantawd)
*William Griffiths (Ifander) - cantawd seiliedig ar *Warchae Harlech* (Ceiriog) 
## Chwaraeon 
* Reginald Herbert yn ennill ei wobr gyntaf am rasio ceffylau

## Genedigaethau 
*Ionawr - Thomas John Price Jenkins, meddyg, a chwaraewr Rygbi, sylfaenydd clwb Rygbi Cymry Llundain (bu f.1922) 
* 8 Ionawr - Thomas Allen Glenn, milwr, hanesydd, achyddwr, a hynafiaethydd (bu f. 1948)
* 20 Ionawr - Henry Harold Hughes, pensaer, hanesydd ac archeolegydd (bu f. 1940) 
* 8 Chwefror - Charlie Thomas, chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol (bu f 1948)
* 20 Chwefror - Albert Owen Evans, archddiacon Bangor (bu f. 1937)
* 22 Chwefror - Thomas Darlington, ysgolhaig ac arolygydd ysgolion (bu f. 1908)
* 11 Mawrth - John Silas Evans, offeiriad a seryddwr (bu f. 1953)
* 17 Ebrill - John Owen, gweinidog (MC) ac awdur (bu f. 1953)
* 4 Mai - Harry Bowen, chwaraewr rygbi'r undeb ryngwladol i Gymru a rygbi clwb i Lanelli. (bu f. 1913)  
* 8 Mehefin - Edward Owen Davies, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac awdur (bu f. 1936)
* 11 Gorffennaf - Peter Price, gweinidog (A) (bu f. 1940)
* 19 Awst - Charles Green, ail archesgob Cymru (bu f. 1944)
* 10 Hydref – Arthur Gould, chwaraewr rygbi (bu f. 1919)
* 17 Hydref – Syr John Morris-Jones, ysgolhaig, bardd, a beirniad llenyddol (bu f. 1929)
* 22 Hydref - Albert de Belleroche, peintiwr a lithograffydd (bu f. 1944)
* 22 Hydref - Thomas Francis Howell, gŵr busnes a bargyfreithiwr (bu f.1953)
* 4 Tachwedd - Margaret Lloyd George, dyngarwraig un o'r 7 Yndad Heddwch benywaidd cyntaf yn y DU (bu f. 1941)
* 14 Rhagfyr - Henry Thomas Jacob, gweinidog (A), darlithydd, llenor a bardd (bu f. 1957)
* 16 Rhagfyr - Morgan Gamage Dawkins, gweinidog gyda'r Annibynwyr, bardd, ac emynydd (buf. 1939)
* Dyddiad anhysbys
**Ben Davies, gweinidog Annibynnol (bu f. 1937)
**David Erwyd Jenkins, hanesydd, a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu f. 1937)
**Robert Albert Jones, peldroediwr rhyngwlad ol Cymreig (bu farw?.) 

## Marwolaethau 
bawd|Cofadail Mari Jones
* 15 Chwefror - William Owen, hynafiaethydd (g 1785)
* 29 Chwefror - Titus Evans, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g 1809)
* 11 Mawrth Richard Roberts, dyfeisydd (g 1789)
* 28 Mawrth - Ellis Evans, gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac awdur (g 1786)
* 6 Mehefin - Evan Davies, cenhadwr, gweinidog ac awdur (g 1805)
* 20 Mehefin - John Davies (Brychan), bardd, golygydd, a hyrwyddwr mudiad y cymdeithasau cyfeillgar (g 1784)
* 13 Gorffennaf - 
**Joseph E. Davies, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn U.D.A. ac awdur (g 1812)
**Llewelyn David Howell, gweinidog gyda'r Annibynwyr yn UDA ac awdur (g 1812)
* 19 Gorffennaf - William Roberts, gweinidog gyda'r Methodistiaid, (g 1784)
* 28 Gorffennaf - Evan Lewis, gweinidog ymneilltuol (g tua 1788)
* 31 Gorffennaf - David Davies, tiwtor a gweinidog (g 1791)
* 1 Medi - John James gweinidog Undodaidd cyntaf sir Aberteifi, ac ysgolfeistr (g 1779)
* 30 Medi - David Morris AS Caerfyrddin (g 1800).
* 9 Hydref - Edmund Evans, pregethwr Wesleaidd (g 1791)
* 27 Hydref - Wilson Jones, Aelod Seneddol Ceidwadol Bwrdeistrefi Dinbych (g tua 1794)
* 17 Hydref - John Evans Aelod Seneddol Hwlffordd (g 1796)
* 17 Tachwedd - John Richards (Iocyn Ddu), bardd (g 1795) 
* 8 Rhagfyr - Hugh Hughes (Tegai), gweinidog Annibynnol (g 1805)
* 23 Rhagfyr - Robert Shields, milwr, enillydd Croes Fictoria (g 1827)
* 28 Rhagfyr - Mari Jones, ysbrydolydd ffurffio Cymdeithas y Beibl
* Dyddiad anhysbys
** Absalom Roberts, bardd a chasglŵr penillion telyn (g 1780)
** Eliza Constantia Campbell, awdur (g 1796)

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru