Xiuhtezcatl Martínez

Mae **Xiuhtezcatl Martínez** (ganwyd 9 Mai 2000) neu **Xiuhtezcatl Roske-Martínez** yn ymgyrchydd amgylcheddol o Fecsico, artist hip hop a chyfarwyddwr y mudiad *Gwarcheidwaid y Ddaear*, sefydliad byd-eang ar gyfer gwarchod yr amgylchedd.

Ers pan oedd yn 6 oed, mae ef wedi ymladd dros amddiffyn yr hinsawdd ac wedi siarad â thorfeydd mawr am effeithiau tanwydd ffosil ar gymunedau brodorol a chymunedau lleiafrifol eraill. Mae wedi areithio o flaen y Cenhedloedd Unedig sawl gwaith ac wedi ennill poblogrwydd mawr ar ôl ei haraith yn 2015 yng Nghynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig yn Saesneg, Sbaeneg, a'i mamiaith, Nahuatl.

Mae Martínez yn un o 21 plaintiff sy'n ymwneud ag *achos Juliana yn* *erbyn yr Unol Daleithiau*, gan erlyn y llywodraeth ffederal am fethu â gweithredu yn erbyn newid hinsawdd. Dechreuodd yr achos yn 2015. Yn Nhachwedd 2016, gwrthododd y llys ffederal symudiad gan y llywodraeth ganolog i wrthod yr achos. Mae hefyd yn un o saith plaintiff sy'n ymwneud ag *achos Comisiwn Cadwraeth Olew a Nwy* *Martinez v.* Colorado, sydd yr un amcan â *Juliana v. Yr* *Unol Daleithiau* ond ar lefel gwladwriaeth.

Trwy ei waith gyda *Gwarcheidwaid y Ddaear*, mae'n gweithio i ymladd dros gyfiawnder hinsawdd trwy wleidyddiaeth, cymorth, protestiadau ac ymgyrchu'n unigol. Yn ogystal, trwy ei ran mewn amrywiol gyfryngau, mae ei lais a'i neges wedi ysbrydoli pobl drwy'r byd i ddechrau meithrin newid amgylcheddol eang ac ymgyrchu yn erbyn newid hinsawdd.

## Gyrfa gerddorol 
Mae Martínez, ynghyd â’i frawd a’i chwaer a’r *Gwarcheidwaid Daear*, wedi creu cerddoriaeth, sydd wedi'i dosbarthu ar bob platfform *ffrydio.* Rhyddhawyd ei albwm cyntaf, *Generation Ryse,* ym mis Awst 2014, ac mae'n cynnwys traciau hip-hop eco-gyfeillgar fel "What the Frack" a "Speak for the Trees." Trwy ei gerddoriaeth, mae'n siarad am broblemau amgylcheddol penodol sy'n berthnasol i Colorado ac sy'n effeithio ar yr Unol Daleithiau i gyd. Yn ogystal, anelwyd yr albwm at ieuenctid heddiw yn y gobaith o ledaenu eu neges o ymwybyddiaeth amgylcheddol i'w chenhedlaeth eu hunain.

Mae gan Martinez hefyd albwm unigol o'r enw *Break Free*, a ryddhawyd yng ngwanwyn 2018, gyda'r caneuon "Sage Up" a "Young." Gweithiodd gydag artistiaid fel Nakho, Shaliene Woodley, Tru, yn ogystal â’i chwaer iau, Tonantzin Martínez, sy’n ymddangos yn y rhan fwyaf o’i chaneuon. Trwy'r albwm hwn, mae'n ceisio ail-greu ymwybyddiaeth o'r argyfwng amgylcheddol ac ysbrydoli gweithredu ymhlith pobl ifanc.

## Gweithredu 
Yn ei arddegau, rhoddodd Martínez dair sgwrs TED a chafodd wahoddiad i siarad yn y Cenhedloedd Unedig ar bolisi amgylcheddol. Ym Mehefin 2015, yn 15 oed, siaradodd yn Saesneg, Sbaeneg a Nahuatl, ei famiaith, gerbron Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd. Anogodd Martinez weithredu dros yr hinsawdd ar unwaith gan ddweud, "Yr hyn sydd yn y fantol ar hyn o bryd yw bodolaeth fy nghenhedlaeth i."

Yr un flwyddyn, cystadlodd â cherddorion ifanc o bob cwr o'r byd i gyflwynodd ei gerddoriaeth ei hun "i ysbrydoli trafodaethau" yng Nghonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd a dewiswyd Martínez "*Speak for the Trees*".

### Ardystiadau gwleidyddol 
Yn Ebrill 2019, ysgrifennodd Martinez am ei waith fel ymgyrchydd yn *TeenVogue* a chymeradwyodd y gwleidydd Bernie Sanders ar gyfer yr arlywyddiaeth, gan ysgrifennu, "Rwy'n credu bod Bernie Sanders yn cefnogi ein hymgyrch yn erbyn newid hinsawdd." Yn Rhagfyr 2018, siaradodd Martinez â Sanders mewn digwyddiad yn neuadd y ddinas o'r enw "Datrys yr Argyfwng Hinsawdd."

## Teulu 
Mae Martinez yn byw gyda'i deulu yn Boulder, Colorado. Roedd ei fam, Tamara Roske, yn un o sylfaenwyr Canolfan Adnoddau Cymunedol Earth Guardian (*Earth Guardian Community Resource Center;* 1993), ysgol uwchradd ym Maui, Hawaii. Yn ddiweddarach dechreuodd wasanaethu fel Cyfarwyddwr Gweithredol *Gwarcheidwaid y Ddaear*, sefydliad byd-eang sy'n hyrwyddo cadwraeth ar gyfer plant ac ieuenctid. Mae ganddo ddau frawd iau, chwaer, Tonantzin, a brawd hŷn, Itzcuauhtli. Mae ei dad, Siri Martínez, o dreftadaeth Astec ac mae wedi magu ei blant yn nhraddodiad y Mecsica, un o bobloedd brodorol Mecsico. Mae ei deulu wedi trosglwyddo'r wybodaeth draddodiadol o weld unigolyn yn rhan annatod o gyfanwaith mwy, gan bwysleisio'r cysylltiad gyda phob agwedd ar y byd naturiol.

## Gwobrau 
* Yn 2013, derbyniodd Xiuhtezcatl Wobr Gwasanaeth Gwirfoddol yr Unol Daleithiau gan yr Arlywydd Obama.
* Yn 2017, cafodd ei grybwyll yn "rhestr o 25 dan 25 oed" cylchgrawn Rolling Stone a fydd yn newid y byd.
* Yn 2018, derbyniodd y Wobr *Generation Change* gan MTV EMAs.

## Cyhoeddiadau 
* *We Rise:* Canllaw Gwarcheidwaid y Ddaear i Adeiladu Mudiad sy'n Adfer y Blaned - 2017
* Lliniaru newid yn yr hinsawdd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*    
* Sgwrs TEDx
* Araith ar gyfer Sefydliad y Cenhedloedd Unedig
* Cyfweliad â Bill Maher

Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 2000