open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Astudiaethau cudd-wybodaeth

Maes academaidd rhyngddisgyblaethol sydd yn ymwneud â chudd-wybodaeth yw **astudiaethau cudd-wybodaeth**. Cyfeirir at gudd-wybodaeth fel "dimensiwn coll" meysydd cysylltiadau rhyngwladol a hanes diplomyddol gan fod llwyddiannau cudd-wybodaeth yn gyffredinol yn anhysbys o ganlyniad i natur gyfrinachol y pwnc.

Mae cyfnodolion astudiaethau cudd-wybodaeth yn cynnwys *International Journal of Intelligence and CounterIntelligence* ac *Intelligence and National Security*, ac mae cyfnodolion eraill ar gysylltiadau rhyngwladol ac astudiaethau diogelwch, megis *International Security*, yn aml yn cyhoeddi erthyglau ar gudd-wybodaeth.

Mae nifer o brifysgolion yn addysgu astudiaethau cudd-wybodaeth, gan gynnwys Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth.

## Astudiaethau cudd-wybodaeth a chysylltiadau rhyngwladol 
Tan yn ddiweddar cyfyngedig oedd diddordeb gan ysgolheigion cysylltiadau rhyngwladol yng nghudd-wybodaeth, nid yn unig ers ei gychwyn fel maes academaidd, ond hefyd gan strategwyr clasurol megis Carl von Clausewitz a Machiavelli. Ym Mhrydain datblygwyd astudiaethau cudd-wybodaeth yn bennaf o fewn maes hanes rhyngwladol, ac yn yr Unol Daleithiau o fewn gwyddor gwleidyddiaeth, ond yn bennaf o fewn astudiaeth gwneud penderfyniadau yn hytrach na chysylltiadau rhyngwladol. Yn ddiweddar ymddangosa ymgeision i ymuno astudiaethau cudd-wybodaeth â damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol, megis traethawd Andrew Rathmell ar ddamcaniaeth ôl-fodern o gudd-wybodaeth.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
## Dolenni allanol 
*  Center for Intelligence Studies 
*  Studies in Intelligence  ar wefan y CIA


Categori:Cudd-wybodaeth
Categori:Meysydd rhyngddisgyblaethol
Semey

250px|bawd|Semey: panorama
250px|bawd|Lleoliad Semey yng Nghasachstan

Dinas yng ngogledd-ddwyrain Casachstan yw **Semey** (Casacheg: Семей; Rwseg: Семей; hen enw Rwseg: ***Semipalatinsk***). Mae'n adnabyddus yn bennaf am fod lleoliad prif safle arbrofi niwclear yr Undeb Sofietaidd gynt gerllaw.

Saif y ddinas ar ddwy lan Afon Irtysh. Ystyr yr enw Rwseg *Semipalatinsk* yw "saith palas" ac mae'n cyfeirio at adfeilion saith strwythur hynafol o waith carreg ger y ddinas. Mae'n ganolfan diwydiannol mawr ac yn ganolfan cludiant rhanbarthol.

Categori:Dinasoedd Casachstan
Skazhi, ne Molchi

Y bedwaredd gân gan y grŵp merch Rwsia Serebro yw **Скажи, не Mолчи** (*Skazhi, ne Molchi*; Cymraeg: *Dywedwch wrthyf, peidiwch â bod yn dawel*). Cân olaf i gael ei rhyddhau o'r albwm *OpiumRoz* yw hon. Dyma'r gân olaf i gynnwys llais Marina Lizorkina cyn y gadawodd hi'r grŵp ar 18 Mehefin 2009. Dyma oedd trydydd rhif un Serebro ar y siart Rwsia.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Serebro 

Categori:Caneuon Rwseg
Categori:Caneuon Serebro
Categori:Senglau 2008
Opiwm (cân)

Y gân drydydd gan y grŵp merch Rwsia Serebro yw '*"*Опиум*"*' (*Opiwm*). Rhyddhawyd y fersiwn Saesneg y gân '*"*Why?*"*' ar hyd y rhyddhad Rwsieg.

## Rhyddhad 
Cyhoeddodd y grŵp ar eu gwefan ar 13 Mawrth 2008 a fyddent yn rhyddhau eu sengl swyddogol drydydd "*Опиум*" i chwalu sïon am y sengl "''What's Your Problem?''", a berfformiodd Serebro yn y Gwobrau Cerddoriaeth Rwsia MTV (RMA) ar 4 Hydref 2007, yn dod eu sengl drydydd. Débutodd y gân ar sioe radio bore Rwsia 'BrigadaU' ar Radio EuropaPlus. Cafodd EuropaPlus y hawl anghynhwysol i chwarae'r gân o 13-17 Mawrth 2008.

Rhyddhawyd y fideo cerddoriaeth ar 7 Mai 2008 ar Muz-TV (Moldofa), penblwydd cyhyrchydd Maxim Fadeev. Mae dau fersiwn y fideo cerddoriaeth, y fersiwn gwreiddiol a'r fersiwn petal.

## Siart 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Serebro 

Categori:Caneuon Rwseg
Categori:Caneuon Serebro
Categori:Senglau 2008
Anastasia Karpova

Cantores Rwsia yw **Anastasia Karpova** (Rwsieg: Анастасия Карпова; ganed 2 Tachwedd 1984). Mae hi'n enwog fel aelod o'r grŵp Serebro. Me hi wedi bod aelod o'r grŵp merch ers 2009.

## Gyrfa: Serebro 
Ar 18 Mehefin 2009 gadawodd Marina Lizorkina y grŵp am resymau personol ac ar ôl cynhaliwyd clyweliad agored gan Maxim Fadeev, ymunodd Karpova Serebro. Dywedodd "The destiny does not often give you a chance to win. The thing is to use it properly". Ymddangosodd hi gyda'r grŵp am y tro cyntaf ar 25 Mehefin 2009 yn y Gwobrau 'Radio Hit' yn St Petersburg. Roedd "*Like Mary Warner*" ei chân/fideo cerddoriaeth gyntaf fel aelod Serebro.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Elena Temnikova 
*   Gwefan Serebro 

Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Rwsia
Categori:Cantorion pop o Rwsia
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Pobl o Oblast Saratov
Categori:Serebro
Luo (iaith)

Iaith a siaredir gan y grŵp ethnig Luo yn nwyrain Affrica yw **Luo** neu **Dholuo**. Mae'n aelod o is-deulu ieithyddol o ieithoedd Nilotig o fewn tuelu'r Ieithoedd Nilo-Saharaidd.

Amgangyfrifir fod tua 3.4 miliwn o siaradwyr i gyd, yn bennaf yn yr ardal i'r dwyrain a'r de o Lyn Victoria yn Nghenia a Thansanïa. Ceir darlledu yn yr iaith yng Nghenia.

Categori:Cenia
Categori:Ieithoedd Nilo-Saharaidd
Categori:Tansanïa
Ieithoedd Khoisan

Ieithoedd a siaredir yn bennaf yn ne a dwyrain Affrica yw'r **ieithoedd Khoisan**. Yn ne Affrica, siaredir yr ieithoedd yma gan y Khoi a'r San, ac yn nwyrain Affrica gan y Sandawe a'r Hadza. Maent yn adnabyddus am y "cliciau", sy'n unigryw i'r ieithoedd yma, seiniau sy'n cael eu cyfleu mewn ysgrifen fel "!".

Credir fod yr ieithoedd yma yn cael eu siarad ar hyd ardal eang o dde a dwyrain Affrica yn y cyfnod cyn ymledaeniad y Bantu, ond erbyn hyn maent wedi eu cyfyngu i anialwch y Kalahari, yn bennaf yn Namibia a Botswana, a rhan o ganolbarth Tansanïa. Mae'r rhan fwyaf o'r ieithoedd hyn mewn perygl, a rhai ar fin diflannu. Yr unig iaith gyda nifer sylweddol o siaradwyr yw Nama yn Namibia, gyda tua chwarter miliwn yn ei siarad.

Nid oes cytundeb ymysg ieithyddion a ellir ystyried yr iaithoedd Khoisan yn deulu ieithyddol; cred rhai nad oes perthynas agos rhwng y gwahanol ieithoedd. Gellir eu dosbarthu yn nifer o grwpiaqu:

* Hadza
* Sandawe
* Ieithoedd Khoe, y grŵp mwyaf, yn cynnwys 7 iaith
* Ieithoedd Tuu
* Ieithoedd Juu-ǂHoan

bawd|240px|canol|Ardaloedd lle siaredir ieithoedd Khoisan (mewn melyn)
Durango, Durango

Dinas ym Mecsico yw **Durango** sy'n brifddinas talaith Durango. Ei henw swyddogol yw **Victoria de Durango** a chyfeirir ati fel **Ciudad de Durango** (Dinas Durango) hefyd. Dyma ddinas fwyaf y dalaith. Mae'n gorwedd 1,890 meter (6,200 troedfedd) i fyny yng nghanolbarth Mecsico.

Sefydlwyd y ddinas ar 8 Gorffennaf, 1563 gan y fforiwr Basg Francisco de Ibarra. Yng nghyfnod rheolaeth Sbaen bu'n rhan o dalaith Nueva Vizcaya yn Sbaen Newydd, ardal sy'n cyfateb i daleithiau presennol Durango a Chihuahua.

Yn ôk cyfrifiad 2005 mae 463,830 o bobl yn byw yn y ddinas. Gelwir y trigolion yn *duranguenses*.

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Durango
Aguascalientes

:*Am brifddinas y dalaith gweler Aguascalientes, Aguascalientes.*

Un o daleithiau Mecsico yw **Aguascalientes**, a leolir yng nghanolbarth y wlad. Ei phrifddinas yw Aguascalientes. Ystyr yr enw yw "dyfroedd poeth", sy'n gyfeiriad at ffynhonnau poeth yr ardal.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Aguascalientes ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Campeche

:*Am brifddinas y dalaith gweler Campeche, Campeche.*

Un o daleithiau Mecsico yw **Campeche**, a leolir yn ne-ddwyrain y wlad ar lan Gwlff Campeche, sy'n rhan o Gwlff Mecsico, am y ffin rhwng Mecsico a Gwatemala. Ei phrifddinas yw Campeche. Mae rhan helaeth y dalaith yn rhan o orynys Yucatan a cheir sawl safle archaeolegol yno.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Campeche ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
San Francisco de Campeche

250px|bawd|San Francisco de Campeche
Prifddinas talaith Campeche ym Mecsico yw **San Francisco de Campeche**, a adnabyddir hefyd fel **Campeche**. Mae'n gorwedd ar lan Gwlff Campeche, sy'n rhan o Gwlff Mecsico, ar benrhyn Yucatan yn ne-ddwyrain Mecsico.

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Campeche
Chiapas

Un o daleithiau Mecsico yw **Chiapas**, a leolir yn ne-orllewin y wlad ar lan Gwlff Tehuantepec ar y Cefnfor Tawel, am y ffin rhwng Mecsico a Gwatemala. Ei phrifddinas yw Tuxtla Gutiérrez. Ceir sawl safle archaeolegol o gyfnod y Maya yno. Poblogaeth: 4,293,459 (2005).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Chiapas ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Colima

:*Gweler hefyd Colima (gwahaniaethu).*
Un o daleithiau Mecsico yw **Colima**, a leolir yng ngorllewin canolbarth y wlad ar lan y Cefnfor Tawel. Ei phrifddinas yw Colima.

Lleolir llosgfynydd Colima yn y dalaith, sy'n un o'r rhai mwyaf gweithgar ym Mecsico.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Colima ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Colima (gwahaniaethu)

Gallai **Colima** gyfeirio at:

*Colima, un o daleithiau Mexico
*Colima, prifddinas talaith Colima
*Colima, llosgfynydd yn nhalaith Colima
Colima (llosgfynydd)

250px|bawd|Llosgfynydd Colima.
Llosgfynydd ym Mecsico yw **Colima** (Sbaeneg: *Volcán de Colima*). Mae'n un o'r rhai mwyaf gweithgar yn y wlad. Fe'i lleolir ym mynyddoedd talaith Colima yng ngorllewin canolbarth Mecsico.

Categori:Colima
Categori:Llosgfynyddoedd Mecsico
Colima, Colima

Dinas ym Mecsico yw **Colima**, sy'n brifddinas a dinas fwyaf talaith Colima yng ngorllewin canolbarth y wlad. Fe'i lleolir tua 400&nbsp;km i'r gorllewin o'r brifddinas, Dinas Mecsico.

Ceir eglwys gadeiriol yn Colima, sef y Basilica Menor de Colima.

I'r gogledd o'r ddinas ceir llosgfynydd Colima.


Categori:Colima
Categori:Dinasoedd Mecsico
No Time (cân Serebro)

Cân Rwsieg, dawns/electronig gan y band Serebro yw '*"*Не Bремя*"*' (*Ne Vremya*; Saesneg: ***No Time***; Cymraeg: *Dim Amser*). Rhyddhawyd y gân ar 19 Ebrill 2010 a bydd fersiwn Saesneg y gân, teitl "''Not Yo' Toy*, yn cael ei rhyddhau yn y haf. Ail sengl gan Serebro i gynnwys llais aelod newydd Anastasia Karpova yw "*Не Bремя''" hefyd mae hi'n yr ail sengl a ysgrifennwyd gan cynhyrchydd Maxim Fadeev ac aelod band Olga Seryabkina (ar ôl "*Сладко*").

## Rhestr senglau 
# "Не Bремя" - 3:55
# "Not Yo' Toy" - 3:55

## Lleoliadau siart 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Serebro 

Categori:Caneuon Rwseg
Categori:Caneuon Serebro
Categori:Senglau 2010
Enw crefft

Enw crefyddol a roddir i ymarferwyr o Wica a ffurfiau o ddewiniaeth Neo-baganaidd yw '*enw crefft*, hefyd a elwir yn *enw dewiniaethol*. Mabwysiadir enwau crefft fel ffordd o ddiogelu preifatrwydd ymarferwyr hefyd (yn enwedig ar gyfer y rhai sydd "yn y closed ysgubell"), fel dangosiad o ymroddiad crefyddol, neu fel rhan o ddefod ynydu. Nid yw'r syniad o ddefnyddio enw amgen fel cais i ddatblygu persona gwahanol yn gyfyngedig i Neo-baganiaid: mabwysiadwyd Samuel Clemens yr enw Mark Twain, a gellir ei gymharu â mabwysiadu enw dewiniaethol. Cyn Neo-baganiaeth, ymddengys y defnyddiwyd ffugenwau eraill gan ysgrifenwyr o grimwarau, megis *Llyfr Abramelin*, a briodolir i Rabi Yaakov Moelin.

Mewn ffurfiau traddodiadol o Wica, megis Wica Gardneraidd neu Alecsandraidd, mabwysiadir enwau crefft oherwydd eu symbolaeth yn bennaf, ac fel arfer nid ydynt yn cael eu dadlennu i bobl sydd ddim yn aelodau o'r cwfen. Mae rhai Wiciaid yn defnyddio dau enw - un ar gyfer y cyhoedd cyffredin (neu'r gymuned Neo-baganaidd), a'r llall gyda'u cyd-gwfennwyr. Gall Wiciaid sydd am osgoi gwahaniaethu crefyddol drwy guddio'r enw dewiniaethol ddefnyddio'r enw wrth ddeillio â'r wasg.

## Enwau unigolion enwogion 
Mae enwau dewiniaethol ar gyfer rhai Wiciaid enwogion a gwrachod Neo-baganaidd eraill yn cynnwys:

*Dafo - ynydwraig Gerald Gardner, meddwl mai Edith Woodford-Grimes yw hi.
*Scire - hynny yw, Gerald Gardner.
*Ameth - hynny yw, Doreen Valiente, Archoffeiriades gyntaf Gardner.
*Dayonis - hynny yw, Thelma Capel. Disodlodd hi Valiente fel Archoffeiriades Gardner.
*Thelema - hynny yw, Patricia Crowther.
*Verbius - hynny yw, Alex Sanders.
*Aradia - hynny yw, Phyllis Curott. Dywedir y hanes o'i henw crefft yn ei llyfr awto-fywgraffyddol *Book of Shadows* (1998)
*Silver RavenWolf - hynny yw, Jenine E. Trayer.
*Zsuzsanna Budapest - hynny yw, ZsuZsanna Ernese Moukesay.
*Starhawk - hynny yw, Miriam Simos.

## Gweler hefyd
*Ffugenw
*Arwyddair hudol

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*McFarland, Phoenix. *The Complete Book of Magical Names* (2002), Llewellyn. ISBN 1-56718-251-8
*Seims, Melissa. *A Wica Family Tree*. (Shows initiatory relationship and craft names of several early members of the Wica *(sic)*. Available here .)

Categori:Wica
San

bawd|240px|Merch San yn Botswana

Grŵp ethnig yn Namibia, De Affrica, Botswana ac Angola  yw'r **San**.  Gelwir hwy weithiau yn *Pobl y prysglwyni* (Afrikaans: *Boesman*) neu *Basarwa*. Maent yn rhan o grŵp ethnig y Khoisan, yn perthyn yn agos i'r Khoikhoi.

Mae tua 100,000 ohonynt i gyd, ac maent yn siarad nifer o ieithoedd Khoisan. Hwy yw poblogaeth frodorol wreiddiol anialwch y Kalahari, lle'r oeddynt yn draddodiadol yn byw bywyd hela a chasglu.

Categori:Grwpiau ethnig yn Ne Affrica
Categori:Hanes De Affrica
Categori:Namibia
Categori:Pobloedd brodorol Affrica
Drogheda

Tref yn Iwerddon yw **Drogheda** (Gwyddeleg: *Droichead Átha* ) a leolir yn Swydd Louth, Gweriniaeth Iwerddon, ar lan Môr Iwerddon tua 45&nbsp;km i'r gogledd o ddinas Dulyn. Mae'n borthladd pwysig.

Mae Afon Boyne yn llifo trwy Drogheda i aberu ym Môr Iwerddon. Ceir pont newydd dros yr afon ar gwr y dref sef Pont Lacy.

Dywedir i'r dref gael ei sefydlu gan y Llychlynwyr yn y flwyddyn 911 OC.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Drogheda-Boyne-04-Bruecke-2017-gje.jpg
Drogheda-Augustinerkirche-06-2017-gje.jpg
Drogheda-Augustinerkirche-12-zur Empore-2017-gje.jpg
Drogheda-Alte Abtei-06-2017-gje.jpg
Drogheda-Dominikanerkirche St Magdalene-06-2017-gje.jpg
Drogheda-Dominikanerkirche St Magdalene-14-Chor-2017-gje.jpg
Drogheda-St Laurence Gate-06-2017-gje.jpg
Drogheda-St Peter-04-2017-gje.jpg
Drogheda-The Mariner-02-2017-gje.jpg
Drogheda-The Mariner-06-2017-gje.jpg

Categori:Trefi Swydd Louth
Salt Lake City

**Salt Lake City** yw prifddinas a dinas fwyaf talaith Utah yn yr Unol Daleithiau. Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 181,698, ac amcangyfrifir fod poblogaeth yr ardal ddinesig yn 1,130,293 yn 2009. Saif gerllaw Llyn Great Salt, sy'n rhoi ei enw iddi.

Sefydlwyd y ddinas yn 1847 fel Great Salt Lake City gan garfan o Formoniaid dan arweiniad Brigham Young. Mae canolfan y Mormoniaid yn parhau i fod yma.

Cynhaliwyd Gemau Olympaidd y Gaeaf 2002 yma.

## Enwogion
*Loretta Young (1913-2000), actores ffilm
*Roseanne Barr (g. 1952), actores comedi

## Gefeilldrefi Salt Lake City 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Salt Lake City 

Categori:Dinasoedd Utah
Aradia, or the Gospel of the Witches

Llyf a ysgrifennwyd ym 1899 gan Charles Godfrey Leland yw ***Aradia, or the Gospel of the Witches*** ("Aradia, neu Efengyl y Gwrachod"). Cais yw'r llyfr i bortreadu credoau a defodau traddodiad o wrachyddiadthna grefyddol gudd yn Nhoscana, Yr Eidal. Dywedodd Leland fod y traddodiad hwnnw wedi goroesi am ganrifoedd nes iddo gael ei ddarganfod yn y 1890au, ond mae ysgolheigion wedi dadlau geirwiredd y datganiad hwn. Serch hynny, daeth y llyfr yn un o destunau sylfaenol yn Wica a Stregheria, mudiadagwrachyddiaeth h Neo-baganaidd.

Mae'r llyfr ei hun yn gyfansawdd, am fod rhai darnau yn gyfieithiadau gan Leland o'r llawysgrif Eidaleg wreiddiol (y *Vangelo*, sef 'efengyl') i'r Saesneg. Dywedodd Leland ei fod wedi cael y llawysgrif oddi wrth rywun a oedd yn ymarfer gwrachyddiaeth yr Eidal, gwraig o'r enw "Maddalena" yn ôl Leland. Daw gweddill y cynnwys yn sgil ymchwil Leland ar lên gwerin a thraddodiadau'r Eidal, gan gynnwys deunyddiau eraill gan Maddalena. Roedd Leland yn ymwybodol o fodolaeth y *Vangelo* ers 1886, ond aeth un ar ddeg mlynedd heibio cyn iddo gael copi o'r llyfr oddi wrth Maddalena. Wedi cyfieithu a golygu'r cynnwys, roedd yn ddwy flynedd ychwanegol cyn i'r llyfr gael ei gyhoeddi. Mae ei bymtheg pennawd yn portreadu tarddiadau, credoau, defodau, a swynion y traddodiad gwrachyddiaeth Baganaidd Eidalaidd. Y dduwies Aradia yw prif gymeriad y grefydd honno, a ddaeth i'r Ddaear i addysgu gwrachyddiaeth i'r werin bobl er mwyn iddyn nhw wrthwynebu eu gormeswyr ffiwdal a'r Eglwys Gatholig Rufeinig.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* *Aradia, or the Gospel of Witches* - Internet Archive
* *Aradia, or the Gospel of Witches* - Internet Sacred Text Archive (fersiwn HTML)
* Aradia , erthygl ynglŷn â gwrachyddiaeth Eidalaidd.

Categori:Llyfrau 1899
Categori:Llyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau Wicaidd
Categori:Crefydd yn yr Eidal
Muriel Drinkwater

Merch ddeuddeg oed a lofruddiwyd yng Nghoedwig Penllergaer, Abertawe ar 27 Mehefin 1946 oedd **Muriel Drinkwater**.

## Cefndir
Ganwyd Muriel yn ferch i Percival a Margaret Drinkwater ac arferent fyw ar fferm "Tyle Du". Hi oedd yr ifancaf o bedwar o blant.

Aeth ar goll ar ei ffordd adref o Ysgol Ramadeg Tregwyr ar 27 Mehefin, 1946. Teithiodd adref ar y bws gan gyrraedd ardal Penllergaer am 4.20y.p. cyn dechrau ar y daith ugain munud i fyny'r rhiw serth trwy'r goedwig i fferm Tyle Du. Ar bont y rheilffordd, pasiodd bachgen 13 oed, Brinley Hoyles, a oedd ar ei ffordd adref ar ôl prynu 2&nbsp;lb o fenyn wrth fam Muriel. Roedd y ddau ohonynt yn adnabod ei gilydd am iddynt fynychu'r un ysgol gynradd, cyn iddynt gael eu gwahanu gan arholiad yr 11-plus.

Ychydig o amser ar ôl hyn, cipiwyd Muriel ac aethpwyd a hi i mewn i'r goedwig lle trawyd hi, mwy na thebyg gan garn y gwn. Gadawyd pum briw dwfn ar ei thalcen. Roedd yn gwisgo ei chot ysgol las a'i menyg coch. Roedd wedi cael ei threisio a'i saethu ddwywaith Bu farw ei rhieni heb wybod pwy oedd yn gyfrifol am farwolaeth eu merch.

## Datblygiadau diweddar
Ym 1999, ail-agorwyd yr achos gan astudio'r dystiolaeth unwaith eto. Credwyd y byddai datblygiadau fforensig o gymorth i ddatrys yr achos. Dywedodd y Prif Dditectif Inspector Paul Bethell o Heddlu De Cymru ei fod yn credu fod y llofrudd rhwng 18 a 25 pan ddigwyddodd y drosedd  a olygai ei fod yn bosib fod y llofrudd dal yn fyw. Fel rhan o'r ymchwiliad newydd, defnyddiwyd DNA a oedd wedi ei ddarganfod ar got Drinkwater ond ni ddarganfuwyd neb a oedd yn cyfateb ar y cronfa ddata DNA cenedlaethol. Fodd bynnag, gellir defnyddio'r wybodaeth er mwyn adnabod unrhyw ddisgynyddion a gafodd.

Mae'r heddlu hefyd wedi edrych ar y posibilrwydd mai'r un person a laddodd Sheila Martin yn Swydd Gaint deng niwrnod yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:1946 yng Nghymru
Categori:Llofruddiaeth
Categori:Pobl o Abertawe
Llyn Great Salt

Llyn yn nhalaith Utah yn yr Unol Daleithiau yw **Llyn Great Salt** (Saesneg: *Great Salt Lake*). Saif i'r gorllewin o Salt Lake City ar uchder o 1,280 medr uwch lefel y môr.

Mae'r llyn tua 120&nbsp;km o hyd a 48&nbsp;km o led, gydag arwynebedd o tua 5,100&nbsp;km2, er bod y mesuriadau hyn yn amrywio yn ôl lefel y dŵr. Ceir 27% o halen yn ei ddyfroedd, lefel uwch nag yn nŵr y môr. Y rheswm am hyn yw nad oes unrhyw afon yn llifo allan o'r llyn. Dim ond y Môr Marw sy'n fwy hallt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearyddiaeth Utah
Great Salt
The Cambro-Britons

Drama hanesyddol gan James Boaden (1762–1839) yw ***The Cambro-Britons*** (cyhoeddwyd yn 1798), sy'n ymwneud â rhyfeloedd Llywelyn Ein Llyw Olaf, Tywysog Cymru, i amddiffyn Cymru rhag ymosodiadau'r Brenin Edward I o Loegr yn ail hanner y 13g. Sais oedd yr awdur ond mae'r ddrama yn nodedig am ei phortread o'r Tywysog Llywelyn fel arweinydd gwladgarol yn ceisio amddiffyn annibyniaeth Cymru yn hytrach na gwrthryfelwr penboeth, ac o'r Cymry fel pobl dewr, ffyddlon ac anrhydeddus, a hynny yn gwbl groes i'r bortread arferol ohonynt yn llenyddiaeth Lloegr cyn hynny. Roedd "Cambro-Briton" yn enw gweddol gyffredin am y Cymry gan hynafiaethwyr y cyfnod.

Mae'n ddrama mewn tair act. Cafodd ei pherfformio am y tro cyntaf yn y Theatre Royal, Haymarket, Llundain ar 21 Gorffennaf, 1798.

Mae'n bosibl fod y gerdd ramantaidd *The Bard* gan Thomas Gray, sy'n ymwneud â chwedl 'Cyflafan y beirdd', yn ddylanwad ar Boaden.

## Gweler hefyd
*Cambro-Briton

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Dramâu 1798
Categori:Llyfrau am Gymru'r Oesoedd Canol
Brigham Young

Un o arweinwyr amlycaf Mormoniaeth yn yr Unol Daleithiau oedd **Brigham Young** (1 Mehefin 1801 - 29 Awst 1877). Ef oedd arweinydd symudiad y Mormoniaid tua'r gorllewin, a sefydlydd Salt Lake City yn Utah.

Ganed Young yn Vermont, a bu'n gweithio fel saer a gôf. Cafodd droedigaeth at Formoniaeth wedi darllen *Llyfr Mormon* yn fuan wedi ei gyhoeddi yn 1830. Daeth yn flaenllaw fel cenhadwr ac arweinydd. Yn 1844, llofruddiwyd arweinydd y mudiad, Joseph Smith. Symudodd carfan sylweddol o'r Mormoniaid tua'r gorllewin dan arweiniad Young, a sefydlwyd Salt Lake City yn 1847. Apwyntiwyd ef yn rhaglaw cyntaf Tiriogaeth Utah gan yr Arlywydd Millard Fillmore, yn ogystal â bod yn arweinydd Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf.

Roedd Young yn adnabyddus am ei gred mewn amlwreigiaeth; bu ganddo 55 o wragedd i gyd a chafodd 56 o blant.

Categori:Arweinwyr crefyddol
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Mormoniaeth
Categori:Pobl a bardynwyd gan Arlywydd yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Vermont
Stuart Cable

Cerddor o Gymru oedd **Stuart Cable** (19 Mai 1970 – 7 Mehefin 2010).  Ef oedd drymiwr gwreiddiol y band Stereophonics rhwng 1996 a 2005. Cafodd ei fagu ym mhentref Cwmaman ger Aberdâr, ar yr un stryd a'i gyfaill, Kelly Jones sef prif leisydd a chyfansoddwr band y Stereophonics.

## Ei farwolaeth
Canfuwyd ei gorff yn ei gartref yn Llwydcoed ger Aberdâr am 5.30 y.b. ar 7 Mehefin 2010. Dywedodd Heddlu De Cymru nad oedd achos ei farwolaeth wedi cael ei benderfynu, ond nid oedd unrhyw amgylchiadau amheus. Clywodd y cwest i'w farwolaeth ei fod wedi tagu ar ei gyfog ei hun ar ddiwedd sesiwn yfed tri diwrnod, gan achosi gwenwyn alcohol.

## Teledu
**Cable TV* (2002)
**Cable Connects* (2005)

## Radio
**Cable Rock*

## Llyfryddiaeth
**Demons and Cocktails - My Life with the Stereophonics* (2009)

## Gweler hefyd
**Stuart Cable* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2009)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Drymwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Drymwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Drymwyr roc o Gymru
Categori:Pobl o Aberdâr
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf

bawd|240px|Teml Salt Lake, Salt Lake City, Utah

Enwad lled-Gristnogol yw **Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf** (Saesneg: *The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints*); adnabyddir ei dilynwyr fel Mormoniaid.

Sefydlwyd Mudiad Seintiau'r Dyddiau Diwethaf gan Joseph Smith yn nhalaith Efrog Newydd yn yr Unol Daleithiau yn 1830. Wedi llofruddiaeth Joseph Smith, symudodd carfan o'i ddilynwyr tua'r gorllewin dan arweiniad Brigham Young, a sefydlasant ddinas Salt Lake City yn yr hyn sydd nawr yn dalaith Utah. Yno y mae canolfan yr eglwys, gyda changhennau ar draws y byd. Amcangyfrifir fod ganddi 13,824,854 o aelodau yn 2009.

Categori:Mormoniaeth
Categori:Cristnogaeth
Dyshi

Ail gân gan y grŵp merchaid Rwsia Serebro yw '*"*Дыши*"*' (*Dyshi*; Cymraeg: *Allyrru* neu *Anadlu*), ryddhawyd y gân yn 2007. Llysenw'r gân yw '*"*Song #2*"*' oherwydd enw swyddogol eu cân gyntaf "*Song #1*".

## Siart 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Serebro 

Categori:Caneuon Rwseg
Categori:Caneuon Serebro
Categori:Senglau 2007
Guanajuato

:*Am brifddinas y dalaith gweler Guanajuato, Guanajuato.*

Un o daleithiau Mecsico yw **Guanajuato**, a leolir yng nghanolbarth y wlad. Ei phrifddinas yw Guanajuato.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Guanajuato ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Guanajuato, Guanajuato

Dinas ym Mecsico yw **Guanajuato**, sy'n brifddinas talaith Guanajuato. Fe'i lleolir yn ne canolbarth y wlad tua 300&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Dinas Mecsico.

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Guanajuato
Guerrero

Un o daleithiau Mecsico yw **Guerrero**, a leolir yn ne-orllewin y wlad ar lan y Cefnfor Tawel. Ei phrifddinas yw Chilpancingo ond mae'r dalaith yn fwy adnabyddus am ei ddinas fwyaf, Acapulco, sy'n ganolfan fwyliau ryngwladol. Canolfan adnabyddus arall y dalith yw Taxco, sy'n enwog am ei phensaernïaeth draddodiadol.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Guerrero ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Chilpancingo

Dinas ym Mecsico yw **Chilpancingo** (neu **Chilpancingo de los Bravo**; hefyd **Ciudad Bravo** weithiau), sy'n brifddinas talaith Guerrero. Fe'i lleolir yn y mynyddoedd i'r de-orllewin o Ddinas Mecsico ar y Briffordd Ffederal 95 - yr *Autopista del Sol* (Traffordd yr Haul) - sy'n ei chysylltu hefyd gyda Acapulco ar yr arfordir i'r de. Poblogaeth: 166,796 (2005).

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Guerrero
Acapulco

Dinas ym Mecsico yw **Acapulco** neu **Acapulco de Juarez**, a leolir ar lan y Cefnfor Tawel yn ne-orllewin y wlad ac sy'n adnabyddus fel canolfan gwyliau ffasiynol. Hon yw dinas fwyaf talaith Guerrero. Mae'n borthladd pwysig hefyd.

Daeth Acapulco yn enwog o'r 1950au ymlaen fel canolfan gwyliau i'r "jet set" o'r Unol Daleithiau a gwledydd Ewrop. Erbyn heddiw, er ei bod yn ganolfan gwyliau ryngwladol o hyd, mae mwyafrif yr ymwelwyr yn bobl o Fecsico ei hun. Ceir traeth llydan sy'n ymestyn ar hyd y bae agored gyda nifer o westai mawr.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Acapulco 


Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Guerrero
Categori:Twristiaeth ym Mecsico
Llyn Athabasca

Llyn yng Nghanada yw **Llyn Athabasca**, gyda rhan ohono yn nhalaith Alberta a rhan yn nhalaith Saskatchewan. Mae ganddo arwynebedd o 7,850&nbsp;km2, hyd o 283&nbsp;km, a lled o 50&nbsp;km, ac mae'n 243 medr o ddyfnder yn y man dyfnaf.

Mae dwy afon yn llifo i mewn iddo, afon Athabasca ac afon Peace, gydag afon Slave yn llifo allan. Ymhlith y trefi ar ei lan mae Uranium City, Camsell Portage a Fort Chipewyan.

bawd|dim|250px|Llun lloeren o Lyn Athabasca

Categori:Daearyddiaeth Alberta
Categori:Daearyddiaeth Saskatchewan
Athabasca
Defod

Set o weithredoedd a berfformir am eu gwerth symbolaidd yn bennaf yw **defod**. Gellid ei rhagnodi gan grefydd neu draddodiad cymuned benodol. Er enghraifft fel rhan o Ddefod y Cadeirio mewn eisteddfod, ceir canu utgorn i'r 'pedwar gwynt', cyflwyno tlws o flodau gan Forwyn y Fro a chyflwynir Coron hardd i'r bardd buddugol.


Categori:Arferion diwylliannol
Categori:Traddodiadau
International Solidarity Movement

[bawd|220px|Aelodau o'r Mudiad Dros Solidariaeth Rhyngwladol yn rhwymo eu hunain i seiliau Mur [Y Lan Orllewinol fel rhan o ymgyrch ddi-drais yn erbyn y Mur ger pentref Bil'in.]]
bawd|220px|Mae llawer o ymgyrchwyr di-drais yr ISM wedi eu saethu gan filwyr Israel.

Mudiad sy'n cael ei reoli gan nifer o bobl blaenllaw a rhyngwladol sydd o blaid achos y Palesteiniaid ydy'r **Mudiad dros Solidariaeth Rhyngwladol** (Saesneg: ***International Solidarity Movement*** (*ISM*)) drwy ei ddefnydd o ymgyrchoedd a phrotestiadau di-drais.

Cafodd ei sefydlu yn 2001 gan Ghassan Andoni, ymgyrchydd Palesteinaidd; Neta Golan, ymgyrchydd Israelaidd; Huwaida Arraf, Americanwr-Palesteinaidd a George N. Rishmawi, ymgyrchydd Palesteinaidd. Ymunodd Adam Shapiro, Americanwr ychydig wedi ei sefydlu ac mae'n cael ei gyfri gan y mudiad fel un o'r sefydlwyr gwreiddiol.

Mae'r mudiad yn galw ar y cyhoedd ledled y byd i gymryd rhan mewn gweithredoedd di-drais yn erbyn byddin Israel yn y Lan Orllewinol a'r Llain Gaza.

Nid ydy'r mudiad yn derbyn nawdd gan wledydd na chyrff ond yn hytrach, dibynna ar unigolion i'w gynorthwyo'n ariannol.

## Di-drais
Mae Datganiad o Fwriad yr ISM yn datgan:
:*"As enshrined in international law and UN resolutions, we recognize the Palestinian right to resist Israeli violence and occupation via legitimate armed struggle. However, we believe that nonviolence can be a powerful weapon in fighting oppression and we are committed to the principles of nonviolent resistance.*
:*This right to resist occupation applies not only to the Palestinian people, but to all peoples who are faced with a military occupation. The ISM regards all people as equals with equal rights under international law. We believe that nonviolent action is a powerful weapon in fighting oppression and are committed to the principles of nonviolent resistance.*"

Ers Awst 2008, mae'r mudiad wedi cefnogi ymgyrch i godi'r gwarchae neu flocâd a roddwyd gan Israel ar ranbarthau Palesteinaidd drwy fordeithiau dyngarol ar y cyd gyda Mudiad Rhyddid i Gaza.

## Gweler hefyd
*Ymosodiad Israel ar lynges ddyngarol Gaza 2010

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* Gwefan y mudiad

Categori:Mudiadau di-drais
Categori:Palesteina
Categori:Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
Categori:Gwleidyddiaeth Israel
Categori:Sefydliadau 2001
Categori:Y Dwyrain Canol
Zwingli (ffilm)

Ffilm ddrama am y diwygiwr crefyddol Ulrich Zwingli gan y cyfarwyddwr Stefan Haupt yw ***Zwingli*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd yn y Swistir. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg y Swistir a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Diego Baldenweg. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Anatole Taubman, Max Simonischek a Sarah Sophia Meyer. Mae'r ffilm yn 123 munud o hyd. 
Michael Hammon oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Kaya Inan sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Parasite* sef ffilm gomedi-arswyd gan Bong Joon Ho ac sy’n serennu Kang-ho Song a Sun-kyun Lee. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stefan Haupt ar 1 Ionawr 1961 yn Zürich.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stefan Haupt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q1806097.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Almaeneg y Swistir
Categori:Ffilmiau drama o'r Swistir
Categori:Ffilmiau Almaeneg y Swistir
Categori:Ffilmiau o'r Swistir
Categori:Ffilmiau 2019
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Nuevo León

Un o daleithiau Mecsico yw **Nuevo León**, a leolir yng ngogledd-ddwyrain y wlad am y ffin â'r Unol Daleithiau. Ei phrifddinas yw Monterrey.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Nuevo León ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Monterrey

250px|bawd|Monterrey
Dinas ym Mecsico yw **Monterrey**, sy'n brifddinas talaith Nuevo León yng ngogledd-ddwyrain y wlad. Dyma'r drydedd ddinas fwyaf ym Mecsico ar ôl Dinas Mecsico a Guadalajara, gyda 3,985,457 yn byw yn yr ardal fetropolitaidd (*Area Metropolitana de la Ciudad de Monterrey*) a 1,138,711 yn y ddinas ei hun. Gorwedd yn y Sierra Madre Oriental.


Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Nuevo León
Song Number 1

Cân gyntaf grŵp o ferched o'r enw Serebro yw '*"*Song #1*"*' (Cymraeg: 'Cân Rhif 1'), a gynrychiolodd Rwsia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2007 yn Helsinki, Y Ffindir. Daeth Serebro yn 3ydd gyda 207 o bwyntiau, gyda Wcrain yn ail a Serbia'n gynaf gyda'r gân 'Gweddi'.

## Fersiynau eraill 
Mae 14 remixes o'r gân hon a enwir ar ôl lliwiau sef: coch (fersiwn byr eurovision), fioled, dublack, pinc, gwyrdd, melyn, glas golau, lliw gwin, llwyd, gwyn, glas, coch2 (fersiwn fideo cerddoriaeth), oren ac arian (y fideo). Hefyd mae dwy fersiwn o'r gân yn Rwsieg: y fersiwn eglur, '*"*Бляди*"*' (*Blyadi*; Cymraeg: *Hŵrs*) a'r fersiwn radio '*"*Песня #1*"*' (*Pesnya adeen*; Cymraeg: *Cân rhif 1*).

## Siart 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Serebro 

Categori:Caneuon Serebro
Categori:Senglau 2007
Puebla, Puebla

250px|bawd|Dinas Puebla gyda llosgfynydd Malinche
Dinas ym Mecsico yw **Puebla**, sy'n brifddinas talaith Puebla yn nwyrain canolbarth y wlad.

I'r gogledd o'r ddinas ceir llosgfynydd La Malinche (Matlalcuéyetl, Matlalcueitl neu Malintzin).

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Puebla
Querétaro

Un o daleithiau Mecsico yw **Querétaro**, a leolir yng nghanolbarth y wlad. Ei phrifddinas yw Santiago de Querétaro.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Querétaro ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Santiago de Querétaro

250px|bawd|Sgwar yr Eglwys Gadeiriol, Santiago de Querétaro
Dinas ym Mecsico yw **Santiago de Querétaro**, sy'n brifddinas talaith Querétaro yng nghanolbarth y wlad. Mae'n gorwedd yn y mynyddoedd tua 200&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o Ddinas Mecsico, prifddinas y wlad.

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Querétaro
Quintana Roo

Un o daleithiau Mecsico yw **Quintana Roo**, a leolir yn ne-orllewin y wlad ar benrhyn Yucatán am y ffin rhwng Mecsico a Belîs. Ei phrifddinas yw Chetumal ond y ddinas fwyaf yw Cancún.

Mae'r dalaith yn denu nifer o dwristiaid i fwynhau ei thraethau, yn enwedig i ardal Cancún. Mae'n adnabyddus hefyd am y stormydd trofannol sy'n ei tharo yn rheolaidd.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Quintana Roo ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Tabasco

:*Gweler hefyd Tabasco (gwahaniaethu).*

Un o daleithiau Mecsico yw **Tabasco**, a leolir yn ne-ddwyrain y wlad ar lan Gwlff Mecsico. Ei phrifddinas yw Villahermosa.

Enwir y tsili Tabasco ar ôl y dalaith. Ac mae'n rhoi ei enw hefyd i'r saws enwog Saws Tabasco sydd â'i wreiddiau yn y dalaith er iddo gael ei ddyfeisio a'i gynhyrchu yn ninas New Orleans yn Unol Daleithiau America.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Tabasco ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Talaith Mecsico

Un o daleithiau Mecsico yw **Talaith Mecsico** (Sbaeneg: *Estado de México*), a leolir yn ne canolbarth y wlad. Ei phrifddinas yw Toluca a'r ddinas fwyaf yw Ecatepec de Morelos (Ecatepec).

Lleolir safle archaeolegol cyn-Golumbaidd Teotihuacan yn y dalaith.

250px|bawd|canol|Lleoliad Talaith Mecsico ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Tamaulipas

Un o daleithiau Mecsico yw **Tamaulipas**, a leolir yng ngogledd-ddwyrain y wlad ar lan Gwlff Mecsico am y ffin â thalaith Texas yn yr Unol Daleithiau. Ei phrifddinas yw Ciudad Victoria ond y ddinas fwyaf yw Reynosa.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Tamaulipas ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Sinaloa

Un o daleithiau Mecsico yw **Sinaloa**, a leolir yng ngorllewin canolbarth y wlad ar lan y Cefnfor Tawel wrth y fynedfa i Gwlff California. Ei phrifddinas yw Culiacán.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Sinaloa ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Llyn Van

Llyn yn nwyrain Twrci yw **Llyn Van** (Twrceg: *Van Gölü*). Ef yw llyn mwyaf y wlad, gydag arwynebedd o 3755 km2. Mae'n 119&nbsp;km ar draws yn y man lletaf, gyda dyfnder o 451 medr yn y man dyfnaf, a saif 1,640 medr uwch lefel y môr. Mae nifer o afonydd a nentydd bychain yn llifo i mewn iddo, ond nid oes yr un afon yn llifo allan. O ganlyniad, mae ei ddyfroedd yn hallt.

Ceir nifer o ynysoedd yn y llyn, yn cynnwys Ynys Akhtamar, Çarpanak Adası, Adır Adası a Kuş Adası. Mae'r trefi ar ei lan yn cynnwys Van, Tatvan, Ahlat ac Erciş.

 a'r eglwys Armenaidd]]

Van
Categori:Van
Taleithiau Twrci

250px|bawd|Taleithiau Twrci.
Ceir 81 o **daleithiau** (Twrceg: *il*) yn **Nhwrci**.

## Rhestr taleithiau a chanolfannau 
* Data poblogaeth: Cyfrifiad 2009.

## Cyfeiriadau

Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Morelia

250px|bawd|Morelia
Dinas ym Mecsico yw **Morelia**. sy'n brifddinas talaith Michoacán yng ngorllewin canolbarth y wlad. Fe'i henwir ar ôl y Cadfridog José María Morelos (1765-1815), un o arweinwyr mawr Rhyfel Annibyniaeth Mecsico, a aned yn y ddinas yn 1765.

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Michoacán
Daearyddiaeth Twrci

bawd|250px|Dinasoedd ac afonydd Twrci

Mae Twrci yn ymestyn ar draws dau gyfandir. Yn Asia y mae'r darn mwyaf, Anatolia, sy'n ffurfio tua 97% o arwynebedd y wlad (tua 760.000&nbsp;km²). Y 3% arall yw'r rhan sydd yn Ewrop, dwyrain Thracia (23.623&nbsp;km²).

## Mynyddoedd uchaf Twrci
* Mynydd Ararat (Büyük Ağrı Dağı) – 5.137 m
* Buzul Dağı – 4.135 m
* Süphan Dağı – 4.058 m
* Ararat Lleiaf (Küçük Ağrı Dağı) – 3.896 m
* Kaçkar Dağı – 3.932 m
* Erciyes Dağı – 3.891 m

## Afonydd pwysicaf
* Kızılırmak 1.355&nbsp;km
* Ewffrates
* Sakarya
* Murat a Karasu, sy'n uno i ffrifio'r Ewffrates
* Dicle (Tigris)

## Llynnoedd
* Van Gölü 3.713&nbsp;km²
* Tuz Gölü 1.500&nbsp;km² (Salzsee)
* Beyşehir Gölü 656&nbsp;km²
* Eğridir Gölü 468&nbsp;km²
* Akşehir Gölü 353&nbsp;km²
* İznik Gölü 298&nbsp;km²

## Ynysoedd
* Gökçeada 279&nbsp;km²
* Marmara Adası 117&nbsp;km²
* Bozcaada 36&nbsp;km²
* Uzunada 25&nbsp;km²
* Alibey 23&nbsp;km²
Adıyaman (talaith)

Lleolir talaith **Adıyaman** yn ne-ddwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Adıyaman. Mae'n rhan o ranbarth Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Poblogaeth: 588,475 (2009).

Me'n dalaith mynyddig sy'n cynnwys dyffryn Afon Ewffrates a Mynydd Nemrut (*Nemrut Dag*).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Adıyaman yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Adana (talaith)

Lleolir talaith **Adana** yn ne canolbarth Twrci ar lan y Môr Canoldir. Ei phrifddinas yw Adana. Mae'n rhan o ranbarth Akdeniz Bölgesi (Rhanbarth y Môr Canoldir). Poblogaeth: 2,062,226 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Adana yn Nhwrci


Categori:Akdeniz Bölgesi
Categori:Taleithiau Twrci
Afyonkarahisar (talaith)

Lleolir talaith **Afyonkarahisar** yng ngorllewin Twrci. Ei phrifddinas yw Afyonkarahisar (neu Afyon). Mae'n rhan o ranbarth Ege Bölgesi. Poblogaeth: 701,326 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Afyonkarahisar yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Robert Cochrane (gwrach)

Dyn hysbys neu wrach o Loegr oedd **Robert Cochrane** (ganwyd **Roy Bowers**; 26 Ionawr 1931 - 3 Gorffennaf 1966). Roedd e'n un o ffigyrau pwysig o fewn Neo-baganiaeth a dewiniaeth, ac yn sylfaenydd o Grefft Cochrane, gwelir gan rai fel ffurf o Wica, ond weithiau yn cael ei weld yn hollol wahanol oherwydd gwrthwynebiad cryf Cochrane i Gerald Gardner ac Wica Gardneraidd.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
*Ysgrifeniadau Robert Cochrane  (Cyrchwyd 2007-02-08).
**Robert Cochrane* , o controverscial.com (Cyrchwyd 2007-02-08).
*Phillips, Julia *History of Wicca in England: 1939 to the Present Day* argraffiad diwygiedig 2004 (Cyrchwyd 2007-02-08).
*Semple, Gavin W., *A Poisoned Chalice* (Reineke Verlag, 2004) yn rhoi disgrifiad cyfoeth iawn o hunanladdiad Cochrane .
* Clifton, Chas C., *Evan John Jones 1936-2003*, Llythyr o Hardscrabble Creek. http://www.chasclifton.com/2003/09/evan-john-jones-1936-2003.html (Cyrchwyd 2008-05-05)
* Clifton, Chas C., *Her Hidden Children: The Rise of Wicca and Paganism in America* (Altamira Press, 2006)

Categori:Gwrachod o Loegr
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Van

Gallai **Van** gyfeirio at:

* Sillafiad Saesneg o Fan, cerbyd neu enw lle
* Van, Twrci, dinas yn nwyrain Twrci
* Van (talaith), talaith yn nwyrain Twrci
* Llyn Van, llyn yn nwyrain Twrci

## Enwau pobl
* Van Cliburn, piantdd
* Van Heflin, actor
* Van Johnson, actor
* Van Morrison, cerddor
Van, Twrci

Dinas yn nwyrain Twrci a phrifddinas talaith Van yw **Van** (Cwrdeg: *Wan*; Armeneg: Վան) . Roedd y boblogaeth yn 226,000 yn 2002.

Saif y ddinas ar lan ddwyreiniol Llyn Van. Yn y 9g CC, dan ei hen enw, **Tushpa**, Van oedd prifddinas Uratu. Saif gweddillion yr hen ddinas ar fryn serth a eleir "Castell Van", ychydig i'r gorllewin o'r ddinas bresennol.

bawd|240px|dim|Adfeilion hen ddinas Van

Categori:Dinasoedd Twrci
Categori:Van
Ağrı (talaith)

Lleolir talaith **Ağrı** yn nwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Ağrı (neu Agri). Mae'n rhan o ranbarth Doğu Anadolu Bölgesi (Dwyrain Anatolia) am y ffin ag Iran yn y rhan o Dwrci a hawlir gan y Cyrdiaid fel rhan o Cyrdistan. Poblogaeth: 537,665 (2009).

Talaith fynyddig yw Ağrı, sy'n cynnwys Mynydd Ararat.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Ağrı yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Van (talaith)

Talaith yn nwyrain Twrci yw **Van**. Ei phrifddinas yw dinas Van.

Saif y dalaith rhwng Llyn Van a'r ffin ag Iran, ac mae'n ffinio ar daleithiau Bitlis yn y gorllewin, Siirt yn y de-orllewin, Şırnak a Hakkari yn y de ac Ağrı yn y gogledd. Mae ganddi arwynebedd o 19,069 km2 a phoblogaeth o 1,012,707.

Daw brîd enwog o gath, Cath Van (*Van kedisi*), o'r ardal yma.

350px|bawd|canol|Lleoliad talaith Van yn Nhwrci

Categori:Taleithiau Twrci
Diyarbakır (talaith)

Lleolir talaith **Diyarbakır** yn ne-ddwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Diyarbakır. Mae'n rhan o ranbarth Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Poblogaeth: 1,362,708 (2009).

Ceir canran uchel o Cyrdiaid yn y dalaith, sy'n cael ei hystyried yn rhan o diriogaeth hanesyddol Cyrdistan. Gane y wleidyddes ac ymgyrchydd dros hawliau'r Cyrdiaid Leyla Zana yno.

Llifa afon Tigris trwy'r dalaith.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Diyarbakır yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Cyngor Sir Benfro

**Cyngor Sir Benfro** (neu **Cyngor Sir Penfro**) yw'r awdurdod llywodraeth leol sy'n gweinyddu Sir Benfro yn ne-orllewin Cymru. Lleolir Neuadd y Sir, pencadlys y Cyngor, yn Hwlffordd.

Ceir 60 cynghorwr sir ar y cyngor.

## Gweler hefyd 
* Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol

Sir Benfro
Categori:Sir Benfro
Morelos

Un o daleithiau Mecsico yw **Morelos**, a leolir yn ne canolbarth y wlad. Ei phrifddinas yw Cuernavaca.

Enwir y dalaith ar ôl José María Morelos, un o arweinwyr Rhyfel Annibyniaeth Mecsico. Ganed y chwyldroadwr gwladgarol Emiliano Zapata ym Morelos hefyd; y dalaith oedd prif ganolfan Zapata yn ystod Chwyldro Mecsico, ac enwir dinas fechan ym Morelos ar ei ôl.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Morelos ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Osmaniye (talaith)

Lleolir talaith **Osmaniye** yn ne-ddwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Osmaniye. Mae'n rhan o ranbarth Akdenis Bölgesi. Poblogaeth: 458,782 (2009).

Lleolir safle Karatepe, un o ddinasoedd mawr y Luwiaid (un o lwythau'r Hethiaid), yn y dalaith. Yn nhermau daearyddiaeth yr Henfyd bu'n rhan o dalaith Cilicia.

Ceir canran sylweddol o Cyrdiaid yn Osmaniye.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Osmaniye yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Erzurum (talaith)

Talaith yn nwyrain Twrci yw **Erzurum**. Dinas Erzurum yw ei phrifddinas. Mae'n rhan o ranbarth Doğu Anadolu Bölgesi (Dwyrain Anatolia). Poblogaeth:  .

Ceir canran sylweddol o Cyrdiaid yn byw yn Erzurum.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Erzurum yn Nhwrci

## Cyfeiriadau

Categori:Taleithiau Twrci
Nayarit

Un o daleithiau Mecsico yw **Nayarit**, a leolir yng ngorllewin canolbarth y wlad ar lan y Cefnfor Tawel. Ei phrifddinas yw Tepic.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Nayarit ym Mecsico


Categori:Taleithiau Mecsico
Erzincan

Dinas yn nwyrain Twrci yw **Erzincan**, sy'n brifddinas talaith Erzincan. Poblogaeth: 107,175 (2009).

Nodweddir Erzincan gan ei phensaernïaeth draddodiadol, sy'n nodweddiadol o'r rhan yma o Anatolia.

Categori:Dinasoedd Twrci
Categori:Erzincan
Erzincan (talaith)

Lleolir talaith **Erzincan** yn nwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Erzincan. Mae'n rhan o ranbarth Doğu Anadolu Bölgesi (Dwyrain Anatolia). Poblogaeth:  316,841 (2009), gyda thraean ohonynt yn byw yn ninas Erzincan.

Ceir canran sylweddol o'r Cyrdiaid yn byw yn nhalaith Erzincan.

250px|bawd|dim|Lleoliad talaith Erzincan yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Çanakkale (talaith)

Talaith yng ngogledd-orllewin Twrci yw **Çanakkale**. Ei phrifddinas yw dinas Çanakkale. Mae'r boblogaeth tua 476,000.

Mae'r dalaith yn cynnwys darn o ran Ewropeaidd Twrci (Thrace) a darn o'r rhan Asiaidd (Anatolia). Gorynys Gallipoli (Gelibolu) yw'r rhan Ewropeaidd, tra mae'r rhan ohoni sydd yn Anatolia yn cyfateb yn fras i ranbarth hanesyddol y Troad. Gwahenir y ddwy ran gan gulfor y Dardanelles, sy'n cysylltu Môr Marmara a Môr Aegea.

Yn y dalaith yma y ceir safle archaeolegol Caerdroea.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Çanakkale yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Kars (talaith)

Lleolir talaith **Kars** yn nwyrain Twrci. Ei phrifddinas yw Kars. Mae'n rhan o ranbarth Doğu Anadolu Bölgesi (Dwyrain Anatolia) ac mae'n gorwedd am y ffin ag Aserbaijan. Poblogaeth: 325,016 (2009).

Ceir canran sylweddol o Cyrdiaid yn byw yn nhalaith Kars, sy'n dalaith fynyddig. Yn hanesyddol, mae gan Kars gysylltiad cryf gyda Armenia. Ceir un o'r enghreifftiau gorau o eglwys Armeniaidd hynafol yn Ani, a fu ar un adeg yn brifddinas Teyrnas Armenia.

Llifa afon Kura, sy'n tarddu yn y mynyddoedd, trwy'r dalaith. Ceir sawl llyn, yn cynnwys Llyn Çıldır.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Kars yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Balıkesir (talaith)

Lleolir talaith **Balıkesir** yng ngorllewin Twrci ar lan Môr Marmara. Ei phrifddinas yw Balıkesir. Mae'n rhan o ranbarth Marmara Bölgesi (Rhanbarth Môr Marmara). Poblogaeth: 1,076,347 (2009).

Lleolir Mynydd Ida, sydd â rhan amlwg ym mytholeg Roeg, yn y dalaith.

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Balıkesir yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Jabal Katrina

**Jabal Katrina** (Arabeg: جبل كاترينا, "Mynydd Catrin"), hefyd **al-Qiddīsa Kātrīnā**  (Arabeg: جبل القديسة كاترينا) yw copa uchaf yr Aifft. Enwyd y mynydd, a saif yn Sinai, ar ôl Sant Catrin o Alexandria.

Gellir dringo'r mynydd mewn tua 5 awr. Yn swyddogol, mae'n rhaid defnyddio tywysydd i'w ddringo.

## Oriel 

Sinai-Katharinenberg-196-Fernblick-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-110-Aufstieg-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-128-Gipfel-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-140-Abstieg-zwei Kamelreiter-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-146-Abstieg-Umgebung-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-154-Abstieg-Serpentinen-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-168-Abstieg-Beduinengarten-2009-gje.jpg
Sinai-Katharinenberg-178-Abstieg-Wasserstelle-Baum-2009-gje.jpg

Categori:Mynyddoedd yr Aifft
Categori:Sinai
Mynydd Sinai

Mynydd a saif ar orynys Sinai yn yr Aifft yw **Mynydd Sinai** (Arabeg: طور سيناء, *Ṭūr Sīnā’*), hefyd **Jabal Musa**  neu **Gabal Musa**, Hebraeg: הר סיני, *Har Sinai*.

Saif ger Jabal Katrina, mynydd uchaf Sinai. Gerllaw, mae Mynachlog Sant Catrin, sy'n Safle Treftadaeth y Byd. Yn draddodiadol, dyma'r mynydd lle rhoddodd Duw y Deg Gorchymyn i Moses, ond roedd traddodiad Cristnogol cynnar mai Mynydd Serbal gerllaw oedd y copa hwnnw.

Mae'r mynydd yn gyrchfan boblogaidd i dwristiaid, a gellir ei ddringo mewn tua dwy awr a hanner. Ar y copa mae mosg a chapel Uniongred.

## Oriel 

Sinai-Mosesberg-100-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-106-Aufstieg am Abend-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-118-Sonnenuntergang in Wolken-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-144-Abstieg der Massen-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-116-Kirche-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-200-Abstieg-Buden-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-208-Franzoesin in Gruen-2009-gje.jpg
Sinai-Mosesberg-230-Lager-2009-gje.jpg

Sinai
Sinai
Categori:Sinai
Yr Eglwys Uniongred Roegaidd

bawd|230px|Bartholomeus I, Patriarch Caergystennin

Cangen o'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol yw'r **Eglwys Uniongred Roegaidd** (Groeg: Ελληνορθόδοξη Εκκλησία). Mae'n cynnwys nifer o eglwysi sy'n rhannu traddodiad diwylliannol ac yn cynnal eu gwasanaethau yng Ngroeg Koine.

## Eglwysi
*Y Tair Patriarchaeth:
** Patriarchaeth Eciwmenaidd Caergystennin, gyda Patriach Caergystennin yn ben arni.
** Eglwys Uniongred Roegaidd Alexandria
** Eglwys Uniongred Roegaidd Jerusalem yn rhannol
*Dwy eglwys genedlaethol:
** Eglwys Groeg
** Eglwys Cyprus
* Mynachlog y Santes Catrin, Mynydd Sinai

Groeg
Categori:Cristnogaeth yng Ngwlad Groeg
Lammasu

Ym mytholeg Mesopotamia, mae'r **Lammasu** yn greadur chwedlonol a ganddo ben dynol, corff tarw ac adennau eryr. Roeddent yn gwarchod y temlau - dau ohonynt gyda'i gilydd fel rheol - ac yn lladd pawb a ddeuai'n agos, ac eithrio pobl hollol dda neu rai hollol ddrwg, y rhai a oedd y tu hwnt i'w gallu.

Mae tarddiad yr enw yn ansicr. Ymddengys nad oes cysylltiad â'r Lamashtu, creadur dieflig a ymosodai ar wragedd feichiog a phlant.

Image:Burgtor Nimrud.JPG|Cerflun yn Amgueddfa Pergamom, Berlin
Image:Shedu relief from Nimrud Vorderasiatisches Museum Berlin.jpg|Cerflun yn Amgueddfa Pergamom, Berlin

## Gweler hefyd
*Shedu
*Sffincs

## Cyfeiriadau
Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Mytholeg Mesopotamia