open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dwysedd celli

Mesur meintiol gorchudd coed yw **dwysedd celli**. Gellir ei fynegi'n berthynol fel cyfernod neu yn absoliwt.

Yn fwy manwl, mesur o'r graddau y mae coed wedi'u tyrru at ei gilydd o fewn ardaloedd wedi'u stocio, yn cael ei fynegi'n gyffredin drwy gymarebau gofod tyfu gwahanol o hyd y brigdyfiant i daldra'r goeden, diamedr y brigdyfiant i dbh, neu ddiamedr y brigdyfiant i daldra'r goeden; o'r gofod rhwng y cyffion i daldra'r coed.

## Cyfeiriadau
Categori:Coedwigoedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Teraset

Gris llorweddol, cul ac iddo wyneb gwastad sy'n nodweddu rhai llechweddau terasog, glaswelltog, serth yw **teraset**. Fel rheol, mae pob teraset yn rhan o gyfres led-gyflin.

Mae'n bosibl fod rhai'n ymffurfio wrth i ddefaid neu wartheg ddilyn llwybrau ar draws y llechweddau, gan nad ydynt i'w cael ar lethrau sydd ddim o fewn cyrraedd da byw. Fodd bynnag, mae'n bosibl fod eraill yn cynrychioli cylchlithriadau bach. Cyfeirir atynt weithiau gan y lleygwr fel 'lwybrau defaid'.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeareg
Categori:Prosiect Wici Môn
Ffeodiad

Dull o drosglwyddo tir yw **ffeodiad**.  Gwneir hynny trwy draddodi meddiant gan roi i'r ffeodai (y tirddeiliad newydd) yr hawl i drosglwyddo'r tir i'w etifeddion, neu'i werthu.

Yn yr achosion cynharaf, gwneid y ffeodiad gan uwcharglwydd (y ffeodwr) i'w ddeiliad yn gyfnewid am wasanaeth yr olaf.  Defnyddir y term ffeodiad hefyd i gyfeirio at ddogfen a gofnodai drosglwyddiad tir o'r fath (a elwir hefyd yn weithred ffeodiad) neu at y tir ei hunan.

## Gweler hefyd
*Ffiwdaliaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith eiddo
Categori:Prosiect Wici Môn
Braint absoliwt

Amddiffyniad mewn achos difenwi yw **braint absoliwt**, lle bydd imiwnedd yn cael ei roi i unrhyw ddatganiadau a wneir, hyd yn oed os gwneir hwy yn faleisus.

Enghreifftiau o hyn yw datganiadau a wneir yn y Senedd neu a gyhoeddir ganddi, yn ogystal â datganiadau a wneir yn ystod achosion cyfreithiol a gohebiaeth rhwng swyddogion gwladol penodol, yn ogystal ag adroddiadau cyfredol teg a chywir o achosion yn llysoedd y DU a thribiwnlysoedd goruwchgenedlaethol. Mae'n deillio o'r Mesur Hawliau 1688 yn wreiddiol, ond yn ddiweddar fe'i gosodwyd ar sylfaen statudol pellach yn Neddf Difenwi 1996.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith Lloegr
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geirfa wleidyddol
Calsit

Y ffurf sefydlog o'r mwyn calsiwm carbonad CaC03 ar y tymereddau a'r gwasgeddau sy'n bodoli ar wyneb y ddaear neu'n agos iddo, yw **calsit**. Mae ffurfiau eraill ar y mwyn, megis aragonit, yn troi'n galsit dros amser daearegol.

Mae calsit yn fwyn creu-creigiau o bwys; dyma brif gyfansoddyn calchfaen a'r rhan fwyaf o farmorau ac mae'n gyffredin mewn cregyn infertebratau. Mae ei grisialau gwyn neu lwyd yn meddu ar holltedd rhombohedrol perffaith, fel rheol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddion calsiwm
Categori:Cyfansoddion carbon
Categori:Mwynau

Categori:Prosiect Wici Môn
84ain seremoni wobrwyo yr Academi

Cynhaliwyd **84ain seremoni wobrwyo yr Academi** ar 27 Chwefror 2011 yn y Kodak Theatre yn Hollywood, Los Angeles, Califfornia. Pwrpas y seremoni, sy'n digwydd yn flynyddol, yw anrhydeddu ffilmiau gorau o'r flwyddyn flaenorol.  Fe'i cyflwynir gan yr Academi Celfyddydau a Gwyddorau Ffilm er mwyn cyhoeddi Gwobrau'r Academi (a gyfeirir atynt fel arfer fel yr "Oscars") mewn 24 categori cystadleuol. Darlledwyd y seremoni yn yr Unol Daleithiau gan y sianel ABC. Cyflwynwyd y seremoni gan yr actorion James Franco ac Anne Hathaway ar y cyd.

Bydd yr **84ain seremoni wobrwyo yr Academi**, a gyflwynir gan yr Academi Celfyddydau a Gwyddorau Ffilm (AMPAS), yn anrhydeddu ffilmiau 2011. Cynhelir y seremoni ar 26 Chwefror 2012 yn y Kodak Theatre, Hollywood, Califfornia. Yn ystod y seremoni, bydd AMPAS yn cyflwyno ei Gwobrau'r Academi blynyddol (a gyfeirir atynt fel arfer fel **Oscars**) mewn 24 categori cystadleuol. Darlledir y seremoni yn yr Unol Daleithiau ar y sianel ABC. Bydd yr actor Billy Crystal yn cyflwyno'r seremoni ar y cyd.

## Yr enwebiadau a'r gwobrau 
Cyhoeddwyd yr enwebiadau ar gyfer 84fed seremoni wobrwyo yr Academi ar 24 Ionawr, 2012, yn y Samuel Goldwyn Theater yn Beverly Hills, Califfornia, gan Tom Sherak, llywydd AMPAS, a Jennifer Lawrence, enillydd yr Actores Orau yn 2012.

Categori:2012 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Seremonïau Gwobrau'r Academi
Cadwyno ymlaen

Dull o ddysgu cadwyni ymddygiad yw **cadwyno ymlaen**.  Mae'n dechrau gyda dysgwr yn cael ei annog a'i ddysgu i berfformio'r ymddygiad cyntaf yn y dasg sydd wedi ei dadansoddi. Mae'r hyfforddwr yn cwblhau'r camau sy'n weddill yn y gadwyn. Pan ddangosa'r dysgwr ei fod yn gallu perfformio cam cyntaf y gadwyn yn gymwys, caiff ei ddysgu wedyn i berfformio'r ddau gam cyntaf, gyda'r hyfforddwr yn cwblhau'r gadwyn. Parheir â'r dilyniant hwn tan i'r dysgwr gwblhau'r gadwyn gyfan yn annibynnol.

## Gweler hefyd
*Ymddygiad

## Cyfeiriadau
Categori:Plentyndod
Categori:Addysg
Categori:Prosiect Wici Môn
Dilyniant

Y radd o gysondeb mewnol a gynhelir mewn naratif ffuglen yw **dilyniant**. Mewn cyfryngau print gall gyfeirio at gysondeb y plot a'r cymeriadau. Mewn cyfryngau gweledol, mae hefyd yn cynnwys cysondeb propiau, gwisgoedd a set yn ogystal ag agweddau technegol megis cysondeb y goleuo a lleoliad y camerâu.

Gellir torri dilyniant yn hawdd mewn ffilmiau a chynyrchiadau teledu am nad yw golygfeydd o anghenraid yn cael eu saethu yn y drefn ddilyniannol sydd yn y sgript. Er enghraifft, gall golygfeydd sydd yn digwydd yn yr un lleoliad gael eu saethu ar yr un pryd, waeth beth yw eu trefn ddilyniannol. O un olygfa i'r nesaf, gall clociau sydd heb eu cydamseru, newidiadau gwisg, newid yn ansawdd y llun, ac eitemau sy'n diflannu neu yn newid lliw dorri rhith y naratif.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilm
Categori:Prosiect Wici Môn
Dadansoddi paill

Astudiaeth wyddonol o ronynnau paill a sborau ffosil yw **dadansoddi paill**, sydd hefyd yn astudiaeth o weddillion planhigion macrosgopig, sydd i'w cael mewn mawn a dyddodion organig gyda'r nod o ail-greu hanes llystyfiant ardal arbennig.

Cyflawnir y gwaith drwy durio i mewn i gorsydd gyda chymorth taradr, er mwyn sicrhau craidd o fawn a gwaddodion cysylltiedig. Wrth ddadansoddi'r paill fesul haenen denau, mae modd paratoi diagram paill sy'n portreadu cyfanswm neu gyfran y gwahanol fathau o baill ym mhob haenen. Yn ogystal â darparu gwybodaeth am y newidiadau i'r llystyfiant gyda threiglad amser, mae diagramau paill, o'u dehongli'n ofalus, hefyd yn darparu tystiolaeth ddirprwyol am newidiadau hinsoddol yn y gorffennol (gw. palaeohinsawdd).

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Pethau byw
Categori:Egin planhigyn
Categori:Prosiect Wici Môn
Camlas Peak Forest

Mae **Camlas Peak Forest** yn 14.8 milltir o hyd ac yn estyn o Gamlas Ashton ar gyrion Manceinion  i Whaley Bridge, lle mae cysylltiad ym Masn Bugsworth efo tramffyrdd o chwareli calchfaen Swydd Derby.

Gwahanir y gamlas rhwng y gamlas uwch a chamlas is gan 16 o lociau yn codi’r gamlas 209 troedfedd ym Marple. Ystyriwyd adeiladu plân ar oleddf, ond roedd lociau’n fwy effeithiol. Adeiladwyd Traphont Marple hefyd, dros Afon Goyt. Mae cyffwrdd efo Camlas Macclesfield, ym Marple. Agorwyd Camlas Macclesfield ym 1831, yn cynyddu traffig ar Gamlas Peak Forest,yn cynnwys cludiant rhwng Manceinion a Llundain. Agorwyd Rheilffordd Cromford a High Peak ym 1831 hefyd, y creu cysylltiad efo Camlas Cromford ac felly efo Derby a Chesterfield.
bawd|chwith|260px

## Hanes
Hoffasai cwmni Camlas Ashton adeiladu camlas i chwareli Swydd Derby, ond penderfynwyd creu cwmni arall i’w gwneud. Dechreuodd gwaith adeiladu’r gamlas ym 1794 i gludo calchfaen o chwareli Swydd Derby. Agorwyd y gamlas ym 1800, a chyblhawyd lociau Marple ym 1804. Peiriannydd y gamlas oedd Benjamin Outram. Roedd Samuel Oldknow yn noddwr pwysig i’r gamlas, ac adeiladodd odynau calch ym Marple..

## Cyfeiriadau
Peak Forest
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Derby
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Gaer
Craig athraidd

Yn benodol, craig sy'n caniatáu i nwy neu hylif lifo trwyddi gan ddilyn y mandyllau sydd ynddi yw **craig athraidd **. Ond yn fwy cyffredinol, craig sy'n caniatáu i nwy neu hylif lifo trwyddi gan ddilyn naill ai'r mandyllau sydd ynddi neu fregion a phlanau gwelyau. Er nad yw calchfaen carbonifferaidd yn fandyllog, mae'n athraidd gan fod modd i ddŵr ddilyn y bregion a'r planau gwelyau sy'n nodweddiadol ohono; gw. craig fandyllog.

## Gweler hefyd
*Craig anathraidd

## Cyfeiriadau
Categori:Hydroleg
Categori:Prosiect Wici Môn
Esgeuluster

Ymddygiad lle mae'r diffynnydd wedi achosi niwed neu ddifrod i'r hawlydd drwy fethu â bodloni rhai safonau ymddygiad disgwyliedig yw **esgeuluster**. Gall ymddygiad esgeulus fod yn dorcontract neu fod yn gyfreithadwy yng nghyfraith camwedd. Er mwyn bod yn gymwys i ddwyn achos camwedd am esgeuluster rhaid bod y diffynnydd wedi torri dyletswydd gofal a oedd yn ddyledus i'r hawlydd, a rhaid mai dyna achos y golled neu'r difrod dan sylw. Fodd bynnag, gellir trechu'r hawliad hwn o hyd os ystyrir bod y golled neu'r difrod yn rhy bellennig, neu os yw'r diffynnydd yn medru codi amddiffyniad i'r achos.

## Cyfeiriadau
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Niwsans preifat

Un o'r achosion camwedd mwyaf cyffredin sy'n cael ei brofi mewn bywyd arferol bob dydd yw **niwsans preifat**, lle mae'r diffynnydd yn defnyddio'i dir neu eiddo mewn dull sy'n achosi tarfu'n afresymol ar fwynhad tir neu eiddo'r hawlydd.

Fe'i seilir ar y wireb *sic utere tuo ut alienum non laedas* ('defnyddiwch eich tir eich hun mewn ffordd nad yw'n gwneud drwg i eiddo eraill'). Mae niwsans preifat yn dibynnu'n helaeth ar synnwyr cyffredin cymdogion i barchu egwyddor 'mae ar bawb eisiau byw', yn ogystal â graddau sylweddol o berthnasedd o ran pryd fydd cwrs ymddygiad arbennig yn golygu niwsans cyfreithadwy - felly ddatganiad enwog Thesiger LJ: *what would amount to a nuisance in Belgrave Square would not necessarily be so in Bermondsey* (Sturges v Bridgman (1879) 11 Ch.D 852, yn 865).

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Cynllun gwrthdro ABA

Ym maes seicoleg, cynllun tri chyfnod arbrofol yw **cynllun gwrthdro ABA**. Mae'n cynnwys cyfnod gwaelodlin dechreuol (A) nes cael ymateb sefydlog (neu duedd gwrth-therapiwtig) (B) yw y cyfnod o ymyriad ble mae triniaeth yn cael ei weithredu nes i ymddygiad newid a bod ymateb sefydlog yn bodoli. Yn ystod yr ail gyfnod (A) tynnir y newidyn annibynnol yn ôl er mwyn gweld a yw ymateb yn “gwrthdroi” i'r lefelau a welwyd yn y cyfnod gwaelodlin dechreuol.

## Cyfeiriadau
Categori:Arbrofion gwyddonol
Categori:Seicoleg
Categori:Prosiect Wici Môn
Llys masnach

Llys arbenigol sy'n gweithredu o fewn yr Uchel Lys yw **llys masnach**.

Cafodd ei sefydlu o dan Ddeddf Gweinyddu Cyfiawnder 1970 ac mae ganddo ei reolau a'i weithdrefn ei hun. Fel mae ei deitl yn awgrymu, mae ganddo awdurdod dros faterion masnachol megis yswiriant a bancio ac mae'r Barnwyr arbenigol hyn wedi'u hawdurdodi i weithredu fel cyflafareddwyr mewn anghydfodau masnachol.

## Gweler hefyd
*Uchelgyhuddiad

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Maint daeargryn

Mesur o arddwysedd daeargryn yw **maint daeargryn**. Gellir amcangyfrif maint daeargryn ar sail ei effaith ddinistriol drwy ddefnyddio graddfa Mercalli. Fodd bynnag, gan fod y mesur hwn yn ddibynnol ar ffactorau daearegol lleol a sefydlogrwydd adeiladau, fe'i disodlwyd i raddau helaeth gan raddfa Richter, sy'n seiliedig ar osgled tonnau seismig.

## Cyfeiriadau
Categori:Seismoleg
Categori:Daeargrynfeydd
Categori:Prosiect Wici Môn
Datgelu tystiolaeth

Gofyniad yn y gyfraith sifil a chyfraith trosedd yw **datgelu tystiolaeth**. Mae datgelu yn y gyfraith sifil, y cyfeirid ato gynt fel darganfod, wedi cael ei ddisgrifio fel 'gosod cardiau ar y bwrdd wyneb i fyny' (*putting your cards face up on the table*), per Syr John Donaldson yn Davies v Eli Lilly & Co [1997] 1 All ER 801.

Mae'r broses yn cael ei rheoli gan y Rheolau Trefniadaeth Sifil ac mae gorfodaeth i ddatgelu yn gallu codi cyn bod unrhyw achos llys yn dechrau. Cafodd y rheolau sy'n ymwneud â datgelu mewn cysylltiad â'r broses droseddol eu newid gan Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003 ac maent yn cynnwys proses dri cham. Yr erlyniad sy'n gyfrifol am wneud y datgelu cyntaf. Ar ôl hynny, mae'n ofynnol i'r amddiffyniad ddarparu datganiad amddiffyn sy'n crynhoi natur amddiffyniad y cyhuddedig, unrhyw faterion lle ceir anghytuno ynghylch ffeithiau, ac unrhyw bwynt cyfreithiol y gellid ei godi. Mae'r trydydd cam yn gofyn datgelu pellach gan yr erlyniad - mae'n ei gwneud yn ofynnol i'r erlyniad ddatgelu unrhyw ddeunyddiau a allai danseilio achos yr erlyniad. Nid yw'r rheolau presennol yn gofyn bod unrhyw ddatgelu gan yr erlyniad nes bod y diffynnydd wedi pledio'n ddieuog ac efallai y byddai'n fuddiol petai'r cyfryw ddatgelu yn digwydd cyn i ble gael ei gofnodi.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith sifil
Categori:Cyfraith droseddol
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Graff llinell

Diagram neu graff yw **graff llinell** wedi ei seilio ar blân Cartesaidd, ardal dau ddimensiwn wedi ei ffurfio gan groestoriad dwy linell berpendicwlar. Cynrychiola unrhyw bwynt o fewn y plân berthynas benodol rhwng y ddau ddimensiwn a ddisgrifir gan y llinellau croestoriadol. Dyma'r fformat graff mwyaf cyffredin ar gyfer arddangos data wrth ddadansoddi ymddygiad cymhwysol.

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemateg
Categori:Prosiect Wici Môn
Dadsensiteiddio systematig

Gweithdrefn a ddefnyddir ym maes seicoleg i drin ofn, gorbryder, ffobia neu anhwylderau gorbryder (*anxiety disorders*) eraill ar berson yw **dadsensiteiddio systematig**. Mae'n fath o therapi ymddygiad (*behavior therapy*).

Mae'n fath o gyflyru croes, neu therapi Pavlovaidd a ddatblygwyd gan y seiciatrydd o Dde Affrica, Joseph Wolpe. Yn 1947 darganfu Wolpe y gallai cathod ym Mhrifysgol Wits ddod dros eu gorbryderon drwy amlygiad systematig. Mae'r broses yn digwydd mewn tri cham: y rhan gyntaf o'r weithdrefn yw ymlacio neu dechneg ymdopi, yna datblyga'r person hierarchiaeth o sefyllfaoedd sy'n cynhyrchu ofn. Yn y rhan olaf, sy'n digwydd wedi i'r person ddysgu'r ddau gam cyntaf yn drylwyr, mae'n dychmygu'r holl sefyllfaoedd yn yr hierarchiaeth, gan gychwyn gyda'r sefyllfa sy'n codi'r lleiaf o ofn a gweithio'n raddol i'r sefyllfa sy'n cynhyrchu'r ofn mwyaf. Y nod yw amnewid yr ymateb o ofn gyda'r ymateb o ymlacio wrth i bob sefyllfa gael ei dychmygu.

## Cyfeiriadau
Categori:Meddygaeth
Categori:Seicoleg
Categori:Prosiect Wici Môn
Hierarchaeth

Yn ei ystyr cyfreithiol, mae **hierarchaeth** yn cyfeirio at oruchafiaeth rhai darnau o ddeddfwriaeth dros eraill. Mae systemau hierarchaidd, drwy ddiffiniad, yn cyferbynnu â modelau lle mae holl ffynonellau'r gyfraith yr un mor werthfawr a phwysig â'i gilydd.

Mewn gwledydd sydd â chyfansoddiadau ysgrifenedig, y ddogfen honno sydd ar frig yr hierarchaeth. Yn y Deyrnas Unedig, gan nad oes cyfansoddiad ysgrifenedig, ac yn unol ag egwyddor 'Goruchafiaeth Seneddol', deddfau seneddol sydd ar frig y system farnweiniol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Iawndal esiamplaidd

Iawndal nad yw'n digolledu y mae'r llysoedd yn ei ddyfarnu er mwyn cyfleu anghymeradwyaeth o weithredoedd y camweddwr ac i rwystro a chosbi ymddygiad o'r fath yw **iawndal esiamplaidd**. Fe'i gelwir hefyd yn **iawndal cosbedigol**.

Daw'r gosodiad mwyaf awdurdodol ar iawndal esiamplaidd oddi wrth yr Arglwydd Devlin yn Rookes v Barnard [1964] AC 1129 (yn 1203, et seq.), lle mae iawndal o'r fath i gael ei ddyfarnu mewn achosion o weithredu gormesol, mympwyol neu anghyfansoddiadol gan weision y llywodraeth; ymddygiad anghywir gan y diffynnydd gyda'r bwriad o wneud elw; ac unrhyw achos lle mae statud yn awdurdodi dyfarniad o'r fath. Dadleuwyd yn gryf nad oes lle iddynt, neu le cyfyngedig iawn yn unig, mewn achosion sifil, ac fe'u dyfernir yn unig mewn achosion eithriadol ac am symiau eithaf cymhedrol – gweler Kuddus v Chief Constable of Leicestershire [2002] 2 AC 122.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Plasma gwaed

Y rhan hylifol o waed yw **plasma gwaed** sy'n cludo maetholion i gelloedd yr organau, yn cludo gwastraff metabolaidd i'r arennau, yr afu a'r ysgyfaint, ac yn cludo'r celloedd gwaed o amgylch y corff. Dŵr sy'n cyfri am 92% o blasma, ac mae'r hylif hefyd yn cynnwys siwgr, braster, protein, a thoddiant halen sy'n cludo'r celloedd coch, y celloedd gwyn, a'r platennau. Mae'n cyfri am ryw 55% o gyfaint gwaed y corff dynol. Mae plasma hefyd yn dosbarthu gwres trwy'r corff ac yn bwysig wrth gynnal pwysedd gwaed ac homeostasis.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwaed
William Roberts (meddyg)

Meddyg o Gymru oedd **Syr William Roberts** (18 Mawrth 1830 – 16 Ebrill 1899). Ganwyd Roberts ym Modedern ar 18 Mawrth 1830. Roedd yn fab i David a Sarah Roberts. Addysgwyd yn *Mill Hill School* ac ym Mhrifysgol Llundain. Graddiodd hefo BA yn 1851. M.B yn 1853 a M.D yn 1854. Treuliodd rhan o'i amser yn Ffrainc a'r Almaen wrth astudio am ei radd.

## Dyddiau cynnar
Ar ôl cwblhau ei addysg ym meddyginiaeth, penodwyd yn brif lawfeddyg yn Manchester Royal Infirmary a daeth yn aelod o'r Royal College of Surgeons. Penodwyd yn Athro Meddyginiaeth yn Owens College, Manceinion o 1863 i 1883. Ei faes penodedig oedd afiechydon arennol.

## Manceinion
Symudodd un o'i frodyr i Fanceinion a daeth yn llewyrchus yn y busnes dillad (drapery). Roedd nifer o aelodau o'r teulu wedi symud i'r ardal hon oherwydd y busnes. Roedd gan Manceinion Clafdy ac ysgol feddygol boblogaidd. Roedd  yn lle delfrydol i feddyg ifanc newydd raddio.
Penderfynodd Roberts symud yno a daeth yn brif lawfeddyg yn y *Royal Informary*. Yn ystod y blynyddoedd cyntaf ym Manceinion fe syrthiodd mewn cariad hefo Elizabeth Johnson a phriododd y ddau.
Roedd hefyd yn ddarlithydd mewn anatomeg a ffisioleg yn y *Royal School of Medicine* ym Manceinion.
Ar ôl dau ddeg pedwar blynedd ym Manceinion symudwyd Roberts i Lundain lle dreuliodd ei ymddeoliad. Roedd yn rhannu ei amser rhwng Llundain a'i ystâd, *Y Bryn* yn Llanymawddwy.

## Marwolaeth
Bu farw Syr William Roberts yn Llundain yn 1899. Claddwyd yn y fynwent yn Llanymawddwy.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Marwolaethau 1899
Categori:Meddygon o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Stonehouse, Swydd Gaerloyw

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Stonehouse**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Stroud.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,725.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Stroud
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerloyw
Categori:Trefi Swydd Gaerloyw
Barnwr Rhanbarth

Ceir dau fath gwahanol o **Farnwr Rhanbarth**. Mae'r math cyntaf yn gyfrifol am y rhan fwyaf o'r gwaith sy'n digwydd mewn Llysoedd Sirol a hefyd am wrando achosion llai yn yr Uchel Lys.

Datblygiad diweddarach yw defnyddio'r teitl yn yr ail enghraifft; mae'r Barnwyr Rhanbarth hyn, a elwid yn ynadon cyflog gynt, ynghyd â'u Dirprwyon, yn eistedd mewn Llysoedd Ynadon. Maent yn gyfreithwyr hyfforddedig ac, fel arfer, byddant yn gwrando'r achosion mwyaf difrifol yn y Llysoedd Ynadon a hefyd yn ysgwyddo rhyw gymaint o waith sifil megis achosion teulu.

## Cyfeiriadau
Categori:Barnwyr
Dadansoddiad PESTEL

**Dadansoddiad PESTEL** yw techneg a ddefnyddir i ddadansoddi macro-amgylchedd sefydliad gan edrych ar ffactorau gwleidyddol, economaidd, cymdeithasegol a thechnolegol, yn osgytal â ffactorau amgylcheddol a chyfreithiol. Daw'r acronym o'r Saesneg – *political, economic, sociological, technological, environmental, legal*. Mae'r dadansoddi hwn yn gymorth wrth wneud penderfyniadau strategol. Mae'n galluogi'r sefydliad i adnabod ac asesu tueddiadau, bygythiadau posibl a chyfleoedd mewn marchnad, ac i ymateb i newidiadau yn gynt na'i gystadleuwyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Rheolaeth
Categori:Dadansoddiad

Categori:Prosiect Wici Môn
Dibynadwyedd

Sefyllfa o gael canlyniadau dibynadwy ar ôl profi ar adegau gwahanol yw **dibynadwyedd**.  
# Ystadegau casgliadol sy'n rhoi amcangyfrif o debygolrwydd canlyniadau tebyg eto.
# Cysondeb prawf neu fesur drwy gyfrifo cydberthyniad wrth i gyfrannwr gymryd yr un prawf ddwywaith (dibyniaeth prawf-ail-brawf) neu gymryd dwy ffurf baralel o'r un prawf, neu'r ddwy ran o'r prawf (dibyniaeth hollt dau hanner).  
#Cysondeb drwy gyfrifo cydberthyniad rhwng dwy ran o'r un prawf.

## Cyfeiriadau
Categori:Seicoleg
Categori:Prosiect Wici Môn
Hawl i aros yn ddistaw

The right to remain silent is a legal right recognized, explicitly or by convention, in many of the world's legal systems.

Yr **hawl i aros yn ddistaw** yw'r hawl sydd gan berson sydd dan amheuaeth i beidio ag ateb, ac mae'n hawl cyfreithiol, drwy gonfensiwn, mewn llawer o wledydd. Mae'n berthnasol i'r holi a wneir mewn gorsaf heddlu cyn achos cyfreithiol (weithiau, defnyddir y gair 'treial') ac i'r achos ei hun. Fodd bynnag, mae wedi bod yn destun llawer o feirniadaeth yn y Deyrnas Unedig, gan i 'Ddeddf Cyfiawnder Troseddol' a 'Threfn Gyhoeddus 1994' (adrannau 34-39) danseilio'r hawl yn rhannol drwy wahodd y Llys i ddod i 'gasgliadau sydd i'w gweld yn briodol' *(inferences as appear proper)* os methir ymateb i holi o dan amgylchiadau penodol. Er hynny, nid oes modd dod i gasgliadau yn wyneb distawrwydd os na chaniatawyd i'r sawl dan amheuaeth gael cyngor cyfreithiol.

Mae'r Llysoedd wedi cael eu cyfeirio i beidio â dod i gasgliadau anffafriol o dan amgylchiadau lle cafwyd distawrwydd o ganlyniad i ddibyniaeth ymddangosiadol ar gyngor cyfreithiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Ffenylcetonwria

bawd|Gwaed baban dyflwydd yn cael ei gasglu ar gyfer prawf Ffenylcetonwria
Anhwylder etifeddol yn y metabolaeth, o ganlyniad i bâr o enynnau homosygaidd enciliol ar gromosom 12 yw **Ffenylcetonwria** (**(PKU)** neu *Phenylketonuria*), lle methwyd â phrosesu'r ffenylalanin, asid amino a geir fel arfer mewn bwydydd protein uchel.

Heb driniaeth, gall arwain at leihad yn neallusrwydd y claf neu broblemau ymddygiad a meddyliol. Gall hefyd arwain at arogl cas a lliw croen golau. Mae babis sy'n cael eu geni i fam sy'n dioddef o'r cyflwr hwn yn debygol o gael problemau ar eu calon, pen bach a gallant fod yn rhy ysgafn o ran eu pwysau.

Mae PKU yn glefyd y gellir ei drin ac y gellir ei ganfod yn hawdd trwy brawf gwaed syml a gynhelir ar fabanod newydd-anedig.

## Cyfeiriadau
Categori:Bioleg
Categori:Meddygaeth

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Corona

bawd|Yr haul
Mae'r **corona** (hefyd **corongylch**) i'w ddarganfod yn haen uchaf atmosffer yr Haul uwchben y cromosffer gyda chylchfa ryngbarthol gul yn eu gwahanu. Mae iddi dymheredd o tua miliwn K neu fwy, a dwysedd isel. Plasma sy'n ehangu i'r gofod yn barhaus yw'r corona a gellir ystyried felly ei fod yn ymestyn trwy'r heliosffer.

Mae'r corona isaf yn weledwy i'r llygad noeth fel 'coron' wen yn ystod diffyg ar yr Haul ac o'r gair 'coron' y daw'r enw. Ceir coronâu o amgylch sêr eraill hefyd.

## Cyfeiriad
Categori:Seryddiaeth
Categori:Atmosffer
Categori:Prosiect Wici Môn
Pleidlais o ddiffyg hyder

**Pleidlais o ddiffyg hyder** yw dyfais a ddefnyddir fel arfer i fynegi ei diffyg ffydd yn y llywodraeth, cyngor neu gorff arall.

Yng nghyd-destun gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig ei nod yn y pen draw yw dymchwel y cabinet cyfredol. Yn gyntaf, cyflwynir cynnig o ddiffyg hyder, ac yn ail, cynhelir y bleidlais ei hun. Os bydd mwyafrif yr Aelodau Seneddol yn pleidleisio o blaid y cynnig, rhaid i'r cabinet ymddiswyddo a bydd etholiad yn dilyn hyn. Er bod pleidleisiau o'r fath wedi llwyddo yn hanes Prydain, mae'n ddigwyddiad anghyffredin.

Mewn gwledydd eraill, mae'n bosibl defnyddio pleidlais o ddiffyg hyder yn erbyn aelodau unigol o'r cabinet, ond nid yw hyn yn wir am y DU.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Prosiect Wici Môn
Llys mân symiau

Mae'r term **Llys mân symiau** yn ychydig yn gamarweiniol gan na fu erioed lys arbennig ar gyfer delio â mân hawliadau ariannol. Y Llys Sirol sy'n ymateb i hawliadau o'r fath mewn gwirionedd, ond mae wedi mabwysiadu trefn llwybr cyflym (neu lwybr tarw) i ymateb i fân hawliadau (fel arfer, £5000 neu lai) gan beri defnyddio'r enw poblogaidd.

Mae'r darpariaethau llwybr cyflym yn annog symlrwydd ac anffurfioldeb ac nid oes angen i'r gweithdrefnau gydymffurfio â holl reolau ffurfiol tystiolaeth. Nid oes cymorth cyfreithiol ar gael, er bod modd i barti gael ei gynrychioli gan leygwr (gw. Deddf y Llysoedd a Gwasanaethau Cyfreithiol 1990 (a.11)).

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith y Deyrnas Unedig
Categori:Llysoedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Cyflogaeth gyffredin

Yn y gorffennol roedd **cyflogaeth gyffredin** yn amddiffyniad mewn achos cyfraith camwedd. Roedd athrawiaeth cyflogaeth gyffredin yn atal hawlydd rhag dod ag achos cyfreithiol yn erbyn ei gyflogwr lle roedd wedi cael ei anafu o ganlyniad i weithred esgeulus a gyflawnwyd gan gydweithiwr. Roedd yr amddiffyniad arbennig hwn yn ffurf ar imiwnedd rhag cyfreitha dan nawdd y wladwriaeth er mwyn hybu ac amddiffyn gweithgareddau diwydiannol ac economaidd.

Dilëwyd yr amddiffyniad hwn o'r diwedd gan adran 1 Deddf Diwygio'r Gyfraith (Anafiadau Personol) 1948.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Niwsans cyhoeddus

Mae **niwsans cyhoeddus** yn gysyniad mewn cyfraith gyffredin sydd heb ddiffiniad eglur ond sy'n cwmpasu elfennau o gyfraith camwedd, trosedd a gweinyddol. Fe'i defnyddir yn aml i ddisgrifio nifer o bechodau lle mae gweithred anghyfreithlon neu fethiant esgeulus diffynnydd i gyflawni ymrwymiad cyfreithiol yn tarfu ar y drefn gyhoeddus neu'n peryglu bywyd, iechyd, eiddo neu foesau.

Ystyrir fel arfer bod niwsans cyhoeddus yn disgyn yn fwy i barthau cyfraith trosedd, yn hytrach na chyfreithau sifil, a phan y ceisir dibynnu arno mewn cyd-destun cyfraith camwedd mae gofyn i'r hawlydd ddangos ei fod ef neu hi yn bersonol wedi dioddef colledion arbennig sy'n pwyso mwy na'r anghyfleuster cyffredinol a ddioddefodd y cyhoedd o ganlyniad i weithredoedd y drwgweithredwr. Yng nghyfraith camwedd, defnyddir hyn gan amlaf yng nghyd-destun rhwystr ar briffordd.

## Gweler hefyd
*Cynsail barnwrol

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Plympton

Tref ac ardal faestrefol yn Plymouth, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Plymton**.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Dyfnaint
Setliadau strwythuredig

**Setliadau strwythuredig** (Saesneg: *structured settlement*) yw cytundeb y bydd yr hawlydd ac yswiriwr y diffynnydd yn dod iddo, lle bydd taliadau digolledu yn cael eu gwneud ar ffurf taliad cychwynnol ar gyfer costau a threuliau ar ôl y ddamwain, Yna bydd rhandaliadau cyfnodol tebyg i gyflog rheolaidd yn cael eu gwneud yn hytrach na lwmp swm y gallai'r hawlydd ei afradu. Ni thelir treth ar y taliadau hyn, ond, fel *quid pro quo* i'r yswiriwr, bydd yr hawlydd yn cytuno i ddarparu disgownt ar y cyfanswm sydd i'w dalu (deg y cant fel arfer). Arloeswyd y trefniant hwn yng Ngogledd America. yn dilyn setliadau am blant a effeithiwyd arnynt gan Thalidomide.

Defnyddir y trefniant hwn yn aml mewn achosion yn ymwneud â chynnyrch neu niwed i berson. Fe'i defnyddir hefyd er mwyn lleihau costau cyfreithiol a chostau eraill drwy beidio â mynd i'r llys. Daeth y trefniant hwn i'w anterth yn Unol Daleithiau America yn y 1970au yn hytrach na'r unig drefniant a oedd yn bodoli cyn hynny sef lwmp swm.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Prosiect Wici Môn
Maoming

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Maoming** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Teml Madam Xian

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Zhaoqing

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Zhaoqing** ().

## Adeiladau a chofadeiladau
* Prifysgol Zhaoqing
* Prifysgol Ieithoedd Tramor Zhaoqing

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Corbie

Tref a *commune*  yn département Somme yn Ffrainc yw **Corbie**.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Abaty Corbie
*Eglwys Notre-Dame de la Neuville 
*Neuadd y Dref

Categori:Cymunedau Somme
Paranthropus

Genws o Homininau yw ***Paranthropus*** (o'r groeg παρα, *para* "ymyl"; άνθρωπος, *ánthropos* "dynol"), genws sydd wedi ei ddifodi bellach. Gelwir y genws hwn hefyd yn **Australopithecines Cadarn**, ac yn ôl pob tebyg mae aelodau'r genws yn ddisgynyddion yr hominidau gracile australopithecine (*Australopithecus*) gyda'r esgblygiad o'r naill i'r llall yn digwydd tua 2.7 miliwn o flynyddoedd yn ôl (neu CP).

Nodweddir aelodau'r genws hwn (fel yr awgryma'r enw) gan ên a rhannau deinyddol y benglog sy'n fwy na'r arfer. Mae'r rhannau hyn yn cynnwys y grib saethol (*sagittal cranial crest*), tebyg i'r gorila, ac yn awgrymu fod ganddo gyhyrau llydan i gnoi ei fwyd llysieuol. Ond dyn wahanol i'r gorila, mae'r grib saethol traws (*transverse cranial crests*) ar goll.

Darganuwyd rhan o graniwm a gên isaf *Paranthropus robustus* yn 1938 gan fachgen ysgol o'r enw Gert Terblanche, yn Kromdraai B (70&nbsp;km i'r de-orllewin o Pretoria) yn Ne Affrica. Fe'i disgrifiwyd fel genws a rhywogaeth newydd sbon gan Robert Broom o Amgueddfa'r Transvaal. Cloddiwyd y safle ers 1993 gan Francis Thackeray hefyd o Amgueddfa'r Transvaal. Nodir fod Kromdraai B yn dyddio'n ôl i o leiaf 1.95 miliwn o flynyddoedd CP.

Darganfu Mary Leakey orfant (mandibl) a rhan o benglog *Paranthropus boisei* ar 17 Gorffennaf, 1959, ar safle o'r enw 'Gwely  FLK 1' yng Ngheunant Olduvai yn Tansanïa (sbesimen OH 5). Ar y diwrnod hwnnw roedd Mary'n gweithio ar ei phen ei hun, gan fod Louis Leakey yn sâl yn y gwersyll. Rhuthrodd Leakey yn ôl i'r gwersyll pan glywodd y newyddion! Penderfynwyd peidio a chloddio ymhellach tan i ffotograffydd gyrraedd i dynnu lluniau.

Yn ei nodiadau cofnododd Louis yr enw *Titanohomo mirabilis*, am y tro cyntaf, gyda'r enw a ddewisiodd yn cyfleu agweddau dynol yr esgyrn a welodd. Cyfeiriodd Louis a Mary ato fel "y Bachgen Annwyl" (*"Dear Boy"*).

Ataliwyd cloddio pellach ar 7 Awst pan gafwyd hyd i offer-llaw Oldowan (cyfnod yr offer-llaw hynaf a ganfuwyd), ac esgyrn anifeiliaid.

Cyhoeddwyd gwybodaeth am y ffosil yn *Nature*, dyddiedig 15 Awst 1959, ond o ganlyniad i streic y argraffwyr ni ryddhawyd yr wybodaeth tan Medi. Ynddo gosododd Louis y ffosil yn nheulu'r Australopithecinae gan greu genws newydd ar ei gyfer, sef *Zinjanthropus*, rhywogaethau *boisei*. Mae "Zinj" yn air Arabeg hynafol sy'n golygu 'arfordir Dwyrain Affrica' ac mae "boisei" yn cyfeirio at Charles Watson Boise, noddwr anthropolegol y Leakeys. Seiliodd Louis ei ddosbarthiad ar ugain o wahaniaethau rhwng Paranthropus a'r *Australopithecus*.

## Anghydfod ynghylch y tacsonomeg 
[de|bawd|Cladogram o [esblygiad hominin cynnar.]]
Mae'r anthropolegydd Richard Dawkins yn amau a yw'r ffosiliau hyn, a ffosiliau eraill a ddarganfuwyd mewn mannau eraill, yn haeddu cael eu dosbarthu i rywogaethau ar wahân, unigol. Mae'n amau'r creaduriaid canlynol: Australopithecus (neu Paranthropus) robustus, Australopithecus (neu Paranthropus neu Zinjanthropus) boisei, a Australopithecus (neu Paranthropus) aethiopicus.

## Gweler hefyd
*Homo habilis

## Cyfeiriadau

Categori:Hominini
Categori:Plïosen
Šiprage

bawd|280px|Šiprage

Pentref yn Kotor Varoš, Bosnia a Hertsegofina, yw **Šiprage** (Cyrileg Serbaidd: Шипраге) a saif ar Afon Vrbanja.  Roedd ganddi boblogaeth o 952 yn 1991.
Daw'r enw o enw teulu o uchelwyr lleol: **Šipraga**.
bawd|100px|Arfbais Bosnia-Hertsegofina

## Hinsawdd
## Poblogaeth
bawd|500x300px|chwith|Poblogaeth 1961-2013       
## Oriel hanesyddol

Delwedd:Ostaci rimske naseobine.jpg|Cynlluniwch basilica Rhufeinig (18,42x14,20 m) o'r 5g
Delwedd:Stecak-a.jpg|Mae'r garreg fedd olaf o'r 12g
Delwedd:Siprage-pioniri-1943.jpg|Milwyr ifanc yn 1943

## Hanes
Yn yr ardal ceir olion o Oes Newydd y Cerrig, ac yna'r Maezaeis, a oedd yn uun o is-lwythi'r Ilyriaid. Ceir olion Celtaidd o'r 4g CC.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H

Categori:Aneddiadau Bosnia a Hertsegofina
Ynysoedd Heisgeir

Ynysoedd oddi ar arfordir gogledd-gorllewinol yr Alban yw'r **Ynysoedd Heisgeir** neu **Ynysoedd Monach** (Saesneg: *Monach Islands*).

## Adeiladau a chofadeiladau
*Goleudy Monach, wedi adeiladu gan David a Thomas Stevenson ym 1864.

## Ynysoedd a'u poblogaeth
*Ceann Ear (dim)
*Ceann Iar (dim) 
*Shivinish (dim)
*Shillay (dim)
*Stocaigh (dim)

250px|bawd|dim|Goleudy Monach ar ynys Shillay

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Heisgeir
Stevenage

Tref yn Swydd Hertford, Dwyrain Lloegr, yw **Stevenage**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Stevenage.

Cynyddodd poblogaeth y dref yn fawr yn ystod y 20g, o 4,049 ym 1901 i 89,663 yn yr ardal adeiledig yn 2011. Digwyddodd y cynnydd mwyaf yn y 1950au a'r 1960au, ar ôl cafodd Stevenage ei dynodi yn gyntaf o'r trefi newydd yn Lloegr o dan Ddeddf Seneddol (New Towns Act, 1946).

## Enwogion
*Edward Gordon Craig (1872-1966), dyluniwr a mab Ellen Terry
*Lewis Hamilton (g. 1985), gyrrwr Fformiwla Un

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
*Gorsaf reilffordd Stevenage

Categori:Bwrdeistref Stevenage
Categori:Trefi Swydd Hertford
Gorsaf reilffordd Sgwâr Hamilton, Penbedw

Mae **Gorsaf reilffordd Sgwâr Hamilton Penbedw** (**Saesneg**: *Birkenhead Hamilton Square*) yn orsaf reilffordd danddaearol ym Mhenbedw, Cilgwri, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr. Mae'n agos i Derminws Fferi Woodside.

Mae’r orsaf ar ben gorllewinol y twnnel rheilffordd o dan Afon Merswy i Lerpwl; mae cyffwrdd ar ben arall yr orsaf, un lein ym mynd ymlaen at West Kirby a New Brighton, y llall yn troi i’r de at Ellesmere Port a Chaer.

Adeiladwyd yr orsaf, cynlluniwyd gan G.E.Gratson, yn 1886, rhan o Reilffordd Merswy.

Cwblhawyd gwaith i wella’r orsaf, yn costio £4,000,000 o bunnau, rhwng 27 Mawrth a 25 Medi 2015.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Merseyrail 
* Gwefan National Rail

Sgwâr Hamilton
Gwilym Prys-Davies

Sosialydd o Gymru oedd yr Arglwydd **Gwilym Prys-Davies** (8 Rhagfyr 1923 – 28 Mawrth 2017). Bu'n ymgeisydd y Blaid Lafur yn Is-etholiad Caerfyrddin, 1966, ond nid oedd yn llwyddiannus.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Gwilym Prys-Davies yn Llanegryn, Meirionnydd. Gwasanaethodd yn y llynges yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi hynny astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Aberystwyth ac aeth i weithio fel cyfreithiwr ym Mhontypridd yn 1956.

## Gyrfa
Daeth yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi ar 9 Chwefror 1983 a gwasanaethodd fel Arglwydd hyd nes iddo ymddeol fel Arglwydd ar 23 Mai 2015.

Bu'n llefaru ar faterion iechyd a Gogledd Iwerddon ar ran yr wrthblaid yn Nhy'r Arglwyddi yn ystod yr 1980au a 1990au. Gwasanaethodd fel llefarydd yr Wrthblaid yn Nhy'r Arglwyddi ar faterion Cymreig rhwng 1987 a 1997.

## Bywyd personol
Cyfarfu ei wraig Llinos yn y brifysgol a bu'r ddau yn briod am dros 50 mlynedd hyd ei marwolaeth yn 2010. Bu farw ar 23 Mawrth 2017 yn 93 blwydd oed.

## Ysgoloriaeth Gwilym Prys Davies
Gan ddechrau yn 2018 cynigiwyd Ysgoloriaeth Gwilym Prys Davies i fyfyriwr/aig o'r hen sir Feirionnydd neu bwrdeisdref sirol Rhondda, Cynon, Tâf sy'n astudio'r Gyfraith gyda elfen o'r Gymraeg yn un o brifysgolion Cymru. Gweindyddir yr Ysgoloriaeth gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Enillydd yr Ysgoloriaeth yn 2022 oedd Elin Pennant Jones o Rhydymain ger Dolgellau a aeth i astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth.

## Llyfryddiaeth
* *Cynhaeaf Hanner Canrif: Gwleidyddiaeth Gymreig 1945-2005* (Gwasg Gomer, 2008)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwilym Prys-Davies papers yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2017
Yevgeny Yevtushenko

Bardd Rwseg oedd **Yevgeny Yevtushenko** (18 Gorffennaf 1932 – 1 Ebrill 2017).

Fe'i ganwyd fel ** Yevgeny Aleksandrovich Gangnus** yn Zima, Irkutsk, yr Undeb Sofietaidd. Cafodd ei addysg yn y Sefydliad Llenyddiaeth Maxim Gorki ym Moscfa. Priododd y bardd Bella Akhmadulina ym 1954, fel ei wraig cyntaf.

Bu farw yn Tulsa, Oklahoma, UDA.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Razvedchiki Griadushchego* (1952)
**Treti Sneg* (1955)
**Baby Yar* (1961)
**Posle Stalina* (1962)
**Stikhi* ("Cerddi") (1967)
**Idut Belye Snegi* (1969)
**Poiushchaia Damba* (1972)
**Mama I Neitronaiia Bomba I Drugie Poemy* (1983)
**Pochti Naposledok* (1985)
**Stikhi* ("Cerddi") (1989)

## Drama
**Under the Skin of the Statue of Liberty* (1982)

## Ffilmiau
**Vzlyot* (1979)
**Kindergarten* (1984)
**Pokhorony Stalina * (1990)

Categori:Beirdd Rwseg
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2017
Twndish

Rhaglen gerddoriaeth Gymraeg o'r 1970au oedd ***Twndish*** a ddarlledwyd ar BBC Cymru. Cyflwynwyd y gyfres gan Iestyn Garlick. Cynhyrchwyd y gyfres gan Ruth Price a fe'i cyfarwyddwyd gan Peter Edwards.

Roedd y rhaglen yn rhoi sylw i fandiau o Gymru nad oedd yn canu yn y Gymraeg ac roedd ymateb cymysg i'r rhaglen. Fe'i beirniadwyd yn y cylchgrawn pop *Sgrech* a roddodd y llysenw 'Twnshit' i'r rhaglen.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Clipiau fideo o Twndish ar BBC Cymru Fyw

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu BBC Cymru
Categori:Rhaglenni teledu cerddoriaeth
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1978
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1980
Categori:Prosiect Wicipop
Brwydr Zutphen

Ymladdwyd **Brwydr Zutphen** ar 22 Medi 1586 gerllaw pentref Warnsveld a tref Zutphen, Yr Iseldiroedd,  yn ystod y Rhyfel Wythdeg Mlynedd (1568–1648). Brwydrai byddin o Weriniaeth y Saith Iseldiroedd Unedig, gyda chymorth byddin o Loegr, yn erbyn byddin o Sbaen.

Yn ystod y frwydr, cafodd Syr Philip Sidney ei glwyfo; bu farw o fadredd 26 o ddyddiau yn ddiweddarach.

Categori:1586
Categori:16eg ganrif yn yr Iseldiroedd
Categori:Brwydrau'r Iseldiroedd
Ysgol Bro Hyddgen

Ysgol ddwyieithog, oedran 4-19 yw **Ysgol Bro Hyddgen** wedi ei leoli ar gyrion Machynlleth, Powys. Mae'r ysgol yn cyfuno dwy ysgol flaenorol, Ysgol Gynradd Machynlleth ac ysgol uwchradd Bro Ddyfi Yn 2016, roedd 520 o ddisgyblion wedi cofrestru yn yr ysgol, gyda 64 o rheiny yn y chweched dosbarth.

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgolion uwchradd Powys
Categori:Ysgolion cyfun dwyieithog yng Nghymru
Cymunedau Hautes-Alpes

chwith|bawd|150px|Arfbais '''Provence-Alpes-Côte d'Azur**

Dyma **restr o gymunedau Département Hautes-Alpes''' yn rhanbarth Provence-Alpes-Côte d'Azur, Ffrainc


Categori:Hautes-Alpes
Cymunedau Alpes-Maritimes

150px|bawd|chwith|Arfbais Alpes-Maritimes

Dyma **restr o gymunedau yn Département Alpes-Maritimes** yn rhanbarth Provence-Alpes-Côte d'Azur, Ffrainc

Categori:Alpes-Maritimes
Gorsaf reilffordd New Brighton

bawd|chwith|260px|Trên yng Ngorsaf New Brighton
Mae **Gorsaf reilffordd New Brighton** yn derminws yn New Brighton, yng Nghilgwri, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, ar gangen y rhwydwaith Merseyrail.

Agorodd yr orsaf ym 1888. Roedd hi’n derminws y lein o Parc Penbedw, rhan o Reilffordd Cilgwri. Estynnwyd y lein i Lerpwl ym 1938 ar ôl trydaneiddio’r lein. Roedd gan yr orsaf iard nwyddau hyd at 30 Hydref 1965.
Rhwng 1969 a 1971, aeth trenau diesel ar lein Borderlands o Wrecsam i New Brighton, ond aeth ychydig iawn o bobl ymlaen o Bidston i New Brighton. Erbyn hyn, terminw y lein Borderlands yw Bidston.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

New Brighton
Cymunedau Ardèche

250px|bawd|Lleoliad Ardeche yn Ffrainc
150px|bawd|chwith|Arfbais Ardèche
Dyma restr o gymunedau yn Département Ardèche yn rhanbarth Auvergne-Rhône-Alpes, Ffrainc

## Cyfeiriadau
Categori:Ardèche
Llenyddiaeth yn 2017

## Digwyddiadau
## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: 
** Saesneg: 
* Gwobr Goffa Daniel Owen: *neb yn deilwng*
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Kazuo Ishiguro
* Gwobr Booker: George Saunders, *Lincoln in the Bardo* 
* Gwobr Ryngwladol Booker:

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Catrin Dafydd, *Gwales*
*Eiry Miles, *Glas a Gwyrdd*
*Gareth Thomas, *Myfi, Iolo*
*Eigra Lewis Roberts, *Pry ar y Wal*

### Drama
### Barddoniaeth
*Peredur Lynch, *Caeth a Rhydd*

### Cofiant
*Tony Jones, *Drama Un Dyn*
*Haf Llewelyn, ''I Wyneb y Ddrycin: Hedd Wyn, Yr Ysgwrn a'r Rhyfel Mawr*

### Hanes
*Myrddin ap Dafydd, *Cyfres Celc: Brwydrau dros Gymru*

### Eraill
*Mihangel Morgan, *60''
*Keith O'Brien (gol.), ''Traws-Olwg: Trawsfynydd a'r Ardal Fel y Bu*
*Beryl Vaughan, *Milgi Maldwyn: Atgofion am Daith ar hyd Arfordir Cymru*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*S.L. Bhyrappa, *Uttarakaanda* (Kannada)
*Cynan Jones, *Cove*

### Drama
*David Mamet, *The Penitent*
*Owen Sheers, *Mametz*

### Hanes
*Ann Benson,*Troy House: A Tudor Estate Across Time*
*Ffion Hague, *The Pain and the Privilege: The Women Who Loved Lloyd George*
*Bethan M. Jenkins, *Writing Wales in English: Between Wales and England: Anglophone Welsh Writing of the Eighteenth Century*
*Iain McLean a Martin Johnes, *Aberfan: Government and Disaster*

### Cofiant
*Ann Clwyd, *Ann Clwyd: Rebel with a Cause*
*David Jones, *Dai Greatcoat: A Self-Portrait of David Jones in his Letters*
*Johnny Tudor, *My Heart is Bleeding: The Life of Dorothy Squires*
*Richard Veasey, *Thomas Jones of Pencerrig: Artist, Traveller, Country Squire*

### Barddoniaeth
*Tony Curtis, *Some Kind of Immortality*
*Mike Jenkins, *Sofa Surfin*
*Margaret Lloyd, *Travelling on My Own Errands: Voices of Women from the Mabinogi*

### Eraill
*George W. Bush, *Portraits of Courage*
*David Jones, *The Sleeping Lord and Other Fragments*
**Official Guide: Wales Coast Path: Isle of Anglesey: Circuit of the Island from Menai Bridge''

## Marwolaethau 
*21 Ionawr - Shirley Paget (Ardalyddes Môn), 92, awdures
*17 Mawrth - Derek Walcott, 87, bardd
*1 Ebrill - Yevgeny Yevtushenko, 84, bardd
*5 Mehefin - Helen Dunmore, 64, bardd a nofelydd
*27 Mehefin - Michael Bond, 91, awdur plant
*2 Gorffennaf - Tony Bianchi, 65, awdur
*3 Awst - David James Bowen, 92, ysgolhaig
*19 Awst - Brian Aldiss, 92, nofelydd
*6 Medi - Kate Millett, 82, awdures ffeminist
*4 Hydref - J. Gwynn Williams, 93, hanesydd ac academydd
*15 Tachwedd - Glenys Mair Lloyd, 76, awdures

## Cyfeiriadau
Cymunedau Ardennes

250px|bawd|Lleoliad Ardennes yn Ffrainc 
150px|bawd|chwith|Arfbais Ardennes 
Dyma restr o gymunedau yn Département **Ardennes** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Cyfeiriadau
Categori:Ardennes
Gwarchodfa Natur RSPB Burton Mere

Mae **Gwarchodfa natur RSPB Burton Mere** yn warchodfa natur ar aber Afon Dyfrdwy; mae mwyafrif y warchodfa yn Swydd Gaer, a’r gweddill yn Sir y Fflint. Mae’n agos i bentref Burton ar Gilgwri.

Gwelir Pioden y môr, Gylfinir, Crëyr glas, Crëyr bach, Glas y dorlan, Hwyaden wyllt, Iâr ddŵr, Cwtiar, Bwn, Cornchwiglen, Cambig, Rhostog gynffonfrith, Titw Barfog, Titw Tomos Las, Robin Goch, Alarch y Gogledd, Rhostog Gynffonddu, Corhwyaden, Pibydd Bronllwyd, Coch y Berllan, Boncath, Gŵydd Canada, Telor Cetti, Titw Penddu, Pibydd y dorlan, Mulfran, Pibydd y mawn, Hwyaden lwyd, Nico, Boda tinwyn, Boda gwerni, Hwyaden bengoch, Pibydd coesgoch, Hwyaden yr eithin, Tylluan Glustiog, Hwyaden lydanbig, Pila Gwyrdd, Llydanbig, Hwyaden gopog, Rhegen dŵr, Gŵydd droedbinc, Hebog tramor, Cudyll coch, Cudyll bach, Chwiwell a Gwylan Benddu.

Sefydlwyd y warchodfa ym 1986 ar ôl prynu cae o’r cyngor lleol. Crewyd 3 llyn ac agorwyd cuddfan ym 1992. Prynwyd mwy o dir ar ddechrau 2008 ac adeiladwyd mwy o gyflysterau i’r ymwelwyr, a daeth y safle ‘Gwlyptir Burton Mere’ yn 2011. Mae’r gymdeithas hefyd yn warchod y morfa cyfagos ar Afon Dyfrdwy ac mae ardaloedd o gorslwyn rhwng y llynnoedd. Ffermir rhywfaint o’r tir o hyd, yn rhoi bwyd i’r adar, a chedir defaid ar y morfa. Mae gwartheg yn pori’r gwastatir yn yr haf. Codir lefel y dŵr yn y gaeaf ar les yr adar.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Tudalen y warchodfa ar wefan y gymdeithas

Burtonmere01LB.jpg|Rhai o'r llynnoedd
Burtonmere02LB.jpg|Y ganolfan
Burton Mere.jpg|Un o'r llynnoedd

## Rhai o rywogaethau'r warchodfa

Delwedd:Burtonmere03LB.jpg|bawd|260px|Malart
Delwedd:Burtonmere04LB.jpg|bawd|260px|Hwyaden gopog
Delwedd:Burtonmere05LB.jpg|bawd|260px|Madfallod
Delwedd:Burtonmere06LB.jpg|bawd|260px|Hwyaden lygad aur
Delwedd:Burtonmere07LB.jpg|bawd|260px|Nico
Delwedd:Burtonmere08LB.jpg|bawd|260px|Corhwyaid
Delwedd:Burtonmere09LB.jpg|bawd|260px|Cornchwiglennod
Delwedd:Burtonmere10LB.jpg|bawd|260px|Gwylan benddu
Delwedd:Burtonmere11LB.jpg|bawd|260px|Gwydd Canada
Delwedd:Burtonmere12LB.jpg|bawd|260px|Crëyr bach a Chrëyr glas
Delwedd:Burtonmere13LB.jpg|bawd|260px|Iâr y ddŵr
Delwedd:Burtonmere14LB.jpg|bawd|260px|Hwyaid yr eithin
Delwedd:Burtonmere15LB.jpg|bawd|260px|Cotiar

Burton Mere
Categori:Sir y Fflint
Categori:Swydd Gaer
Burton Mere
Burton Mere
Dafydd Dafis (actor)

Actor a cherddor o Gymru oedd **Dafydd Dafis** (1 Medi 1958 – 3 Ebrill 2017). Defnyddiodd yr enw **Tom Richmond** ar gyfer ei waith actio am gyfnod, oherwydd bod aelod arall o Equity gyda'r un enw.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Magwyd **Dafydd Tomos Davies** yn Rhosllannerchrugog ac roedd ganddo frawd hŷn Ifan a brawd iau Rhys. Enw ei fam oedd Olga a'i dad oedd John Tudor Davies MBE, cyn arweinydd Côr Meibion Rhosllannerchrugog, a fu farw yn 2015. Aeth i Ysgol Morgan Llwyd lle gymerodd ran mewn sawl opera roc.

Yn ei arddegau fe'i hysbrydolwyd wrth glywed cerddoriaeth jazz Miles Davis ac fe ddysgodd chwarae'r sacsoffon fel oedolyn. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru yng Nghaerdydd.

## Gyrfa 
Ar ôl graddio gweithiodd gyda Cwmni Theatr Cymru a Cwmni Theatr Gwynedd. Cafodd y prif ran yn y ddrama gerdd *Enoc Huws* ym 1989.

Bu'n chwarae gyda nifer o fandiau Cymreig yn cynnwys band Steve Eaves. Perfformiodd sawl gwaith ar Cân i Gymru ac un o'i ganeuon mwyaf adnabyddus oedd "Tŷ Coz", a gyfansoddwyd gan Iwan Llwyd ac Elwyn Williams ar gyfer y gystadleuaeth yn 1993.

Fe'i canfuwyd yn farw ym Mhorthaethwy ar 3 Ebrill 2017. Roedd wedi lladd ei hun, wedi dioddef o iselder ers rhai blynyddoedd.

Cynhaliwyd ei angladd yn Amlosgfa Pentre Bychan, Wrecsam ar ddydd Mawrth, 18 Ebrill 2017 am 11:30 y bore.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Rosllannerchrugog
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Morgan Llwyd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Cymunedau Bas-Rhin

250px|bawd|Lleoliad Bas-Rhin yn Ffrainc
150px|bawd|chwith|Arfbais Bas-Rhin
Dyma restr o gymunedau yn Département **Bas-Rhin** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc

Categori:Bas-Rhin
Cymunedau Vosges

250px|bawd|Lleoliad Vosges yn Ffrainc
150px|bawd|chwith|Arfbais Vosges
Dyma restr o gymunedau yn Département Vosges yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Cyfeiriadau
Brian Matthew

Darlledwr Seisnig oedd **Brian Matthew** (17 Medi 1928 – 8 Ebrill 2017) a weithiodd i'r BBC rhwng 1954 a 2017. Cyflwynodd y rhaglen radio BBC *Saturday Club* rhwng 1957 a 1967 a *Sounds of the 60s* ar BBC Radio 2 rhwng 1990 a 2017.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd yn Coventry, yn fab i'r arweinydd y Coventry Silver Band a'i wraig. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Bablake. Priododd Pamela Wickington ym 1951.

## Radio
**Saturday Club* (1957-1967)
**Easy Beat* (1960)
**The Beatles Story* (1972)
**My Top 12* (1973-75)
**Round Midnight* (1978-1990)
**Sounds of the 60s* (1990-2017)

## Teledu
**Thank Your Lucky Stars* (1961-66)

## Llyfryddiaeth
**This Is Where I Came In* (1991; hunangofiant)

Categori:Cyflwynwyr radio
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Pobl o Coventry
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2017
Cymunedau Haut-Rhin

150px|bawd|chwith|Arfbais Haut-Rhin
250px|bawd|Lleoliad Haut-Rhin yn Ffrainc
Dyma restr o gymunedau yn Département **Haut-Rhin** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc


Categori:Haut-Rhin
Cymunedau Marne

200px|bawd|Lleoliad Marne yn Ffrainc
bawd|chwith|150px|Arfbais Marne

Dyma restr o gymunedau yn Département **Marne** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc

Categori:Marne
Cymunedau Haute-Marne

150px|bawd|chwith|Arfbais Haute-Marne
250px|bawd|Lleoliad Haute-Marne yn Ffrainc
Dyma restr o gymunedau yn **Haute-Marne** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Cyfeiriadau

Categori:Haute-Marne