Kibbeh

Teulu o seigiau (neu brydau bwyd) yw **Kibbeh** (/k ɪ b i /, hefyd **kubba** a sillafiadau eraill; ) sydd wedi'u seilio ar friwgig sbeislyd, nionyn, a grawn. Mae'n bryd hynod o boblogaiddyn y Lefant (a rhannau eraill o'r Dwyrain Canol).

Mewn bwyd o'r Lefant, mae kibbeh fel arfer yn cael ei wneud trwy ddyrnu gwenith bulgur a chig nes eu malu'n bast mân a'i ffurfio'n beli gyda chnau pinwydd a sbeisys wedi'u tostio. Yn aml, caiff ei haenu a'i goginio ar hambwrdd metal, neu ei ffrio'n ddwfn, ei grilio, neu ar adegau caiff ei weini'n amrwd. Mewn bwyd Mesopotamaidd, ceir fersiynau gyda reis neu farina (sef gwenith wedi'i falu). Mae rhai ryseitiau'n ychwanegu semolina.

Ystyrir Kibbeh yn ddysgl genedlaethol yn Syria ac yn enwedig yn Aleppo, ac mae'n ddysgl boblogaidd yn y Dwyrain Canol er enghraifft yn Libanus, Palestina, Gwlad yr Iorddonen, ac ati. Mae amrywiadau i'w cael yng Nghyprus, yr Aifft, Israel, Irac, Iran, Gwlff Persia, Armenia a Thwrci. yn ogystal â rhannau o Ogledd America.

## Tarddiad y gair 
Mae'r gair yn deillio o'r gair Arabeg Clasurol (*kibbeh* yn Arabeg Gogledd Levantine), *kubbah,* sy'n golygu "pêl"  neu "cromen". Defnyddir trawslythrennau amrywiol o'r enw mewn gwahanol wledydd: yn Saesneg, *kibbe* a *kibbeh*.

## Amrywiadau 
### Y Dwyrain Canol 
Mewn bwyd o'r Lefant, gelwir amrywiaeth o seigiau wedi'u gwneud â bulgur (gwenith wedi cracio) a briwgig cig oen yn *kibbeh*. Mae dinas Aleppo (Halab) yng ngogledd Syria yn enwog am fod â mwy na 17 o wahanol fathau o'r pryd yma. Mae'r rhain yn cynnwys:

*  ''kibbeh wedi'i* baratoi gyda sumac(*kibbe sumāqiyye*), 
* iogwrt (*kibbe labaniyye*), 
* cwins (*kibbe safarjaliyye*), sudd lemwn (*kibbe ḥāmḍa*), saws pomgranad, saws ceirios, a mathau eraill, fel 
* y *kibbeh* "disg" (*kibbe arāṣ*),
* y *kibbeh* "plât" (*kibbe biṣfīḥa* neu *kibbe bṣēniyye'') a'r 
* *kibbeh* amrwd ( *kibbeh nayyeh*). 

bawd|*Kibbeh nayyeh*
*Mae Kibbeh nayyeh* yn ddysgl o gig amrwd wedi'i gwneud o gymysgedd o fulgur, cig oen wedi'i friwio'n fân iawn neu gig eidion tebyg i tartar stêc, a sbeisys y Dwyrain Canol, wedi'i weini ar blat fawr bren, yn aml fel rhan o meze yn Libanus a Syria, wedi'i addurno â dail mintys ac olew yr olewydd, a'i weini gyda nionod neu scallions gwyrdd, pupur poeth gwyrdd, a bara pita / poced neu fara *markouk.* 

Mae *kubbi kishk* yn gawl Syriaidd sy'n cynnwys *"torpidos* " neu "beli pel-droed" *kubbi* mewn iogwrt (kishk) a photes menyn gyda dail bresych wedi'u stiwio. Cawl arall, tebug yw *kibbeh hamda*, sy'n cynnwys stoc cyw iâr gyda llysiau (fel arfer cennin, seleri, maip a chourgettes), sudd lemwn a garlleg, gyda *kibbeh* bach â reis daear fel twmplenni.  Yn y diaspora Iddewig o Syria mae hyn yn boblogaidd yn Pesach ac fel y pryd bwyd cyflym ar y diwrnod cyn Yom Kippur.

### De America 
de|bawd| *Quibe* ffrio (Brasil)
Mae rhai bwydydd Iddewig rhanbarthol yn cyfuno *kibbeh* ag elfennau a gymerwyd o fwyd America Ladin, er enghraifft, mae'n nodweddiadol o Iddewon Syria ym Mecsico i fwyta'r kibbeh traddodiadol gyda verde salsa.

Ar arfordir Colombia, mae'r amrywiadau mwyaf lleol o'r ddysgl yn defnyddio cig eidion yn lle cig oen, ond gellir dod o hyd i'r rysáit wreiddiol, neu un â chymysgedd o gig eidion ac oen, yn cael ei arlwyo gan boblogaeth fawr y Dwyrain Canol o'r ardal. Bron fod y pryd wedi cael ei dderbyn fel y pryd traddodiadol, mewn rhai llefydd, ac yn aml mae'n cael ei weini mewn achlysuron cymdeithasol. Pan gaiff ei weini fel dysgl leol wedi'i mabwysiadu, fe'i cynigir yn aml fel cychwyn ynghyd â danteithion rhanbarthol eraill, gan gynnwys empanadas, tequeños a carimañolas.

Caiff y quibe (neu kibe) o Frasil ei stwffio â *catupiry* neu *requeijão*, saws sy'n debyg i ricotta a chaws hufen o darddiad Portiwgaleg. Mae'r rhan fwyaf o *kibbeh* Brasil yn defnyddio cig eidion yn unig.

## Prydau llysieuol 
Ymhlith yr amrywiadau eraill mae tahini,  (math o brotein soi),  (cig-amgen glwten o Japan) neu toffw (ceuled ffa soia) fel stwffin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth Twrci
Categori:Bwydydd stryd
Categori:Coginiaeth Syria
Categori:Coginiaeth Palesteina
Categori:Coginiaeth Libanus
Categori:Coginiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Coginiaeth Israel
Categori:Coginiaeth Irac
Categori:Coginiaeth yr Aifft
Categori:Wicibrosiect Palesteina