Coedwig Yatir

[250px|de|Coedwig Yatir, coedwig ar gyrion yr [anialwch]]

250px|de|Caban Coedwigwyr. Defnyddir hefyd ar gyfer cynnal teithwyr

Mae **Coedwig Yatir** (Hebraeg: יתיר) yn goedwig yn Israel, ar ochr ddeheuol Mynydd Hebron, ar gyrion Anialwch y Negef. Mae'n ffinio â Llywodraethiaeth Hebron yn Awdurdod Palesteina. Mae'r goedwig yn gorchuddio ardal o 30,000 dunam (30 km2; 7,413 acer) a hi yw'r goedwig fwyaf a blannwyd yn bwrpasol yn Israel.

## Hanes
Plannwyd y coed cyntaf ym 1964 gan y Gronfa Genedlaethol Iddewig (JNF) ar fenter Yosef Weitz. Enwir y goedwig ar ôl dinas llwyth Lefi hynafol a orweddai yma, Yatir, fel y’i crybwyllir yn yr Hen Destament, Llyfr Josua 21: 13-14. - ''Felly i ddisgynyddion Aaron yr offeiriad dyma nhw'n rhoi Hebron (oedd yn dref lloches i rywun oedd wedi lladd person arall), Libna, **Iattir**, Eshtemoa, Cholon, Debir, Ain, Iwtta, a Beth-shemesh, a'r tir pori o gwmpas pob un. Naw o drefi wedi'u cymryd o diriogaeth y ddau lwyth yma.''

Mae gan Goedwig Yatir a'r ardal o'i hamgylch amrywiaeth eang o safleoedd archeolegol, sy'n dyddio o gyfnod Israel (Tel Arad, Khirbet Yatir) i gyfnod yr Ail Deml (Khirbet Anim, Susya). Yn y goedwig ei hun mae yna nifer o windai a gosodiadau amaethyddol sy'n tystio i ffordd o fyw'r preswylwyr yn y gwahanol gyfnodau.

Mae'n cael ei blannu dros bedair miliwn o goed, conwydd yn bennaf fel Pinwydden Halab a cypreswydden, ond hefyd coed collddail fel terebinth, tamarisk, jujube, carob, olewydd, Ffigysbren, ewcalyptws ac acacia, yn ogystal â grawnwin ac amrywiol lwyni. Mae coedwig Yatir wedi newid y dirwedd cras i'r gogledd o'r Negev, er bod llawer o arbenigwyr yn besimistaidd. Mae wedi profi i fod yn offeryn ecolegol pwysig i atal anialwch yn y bryniau i'r gogledd-ddwyrain o Beersheba.

Mae'r goedwig yn gymharol uchel, rhwng 400 ac 850 metr uwch lefel y môr, mewn rhanbarth lled-cras gyda dyodiad arferol blynyddol o 300-350mm

## Anifeiliaid ac Adar Yatir
Mae gan goedwig amrywiaeth eang o anifeiliaid:
:**mamaliaid** - jacal euraidd, llwynog, ceirw Tir Israel, Caracal, Cape Hare, hyena streipiog, mochyn daear, porcupine cribog Indiaidd, mongŵs, bele ffawydd, fwlbart marmor, blaidd llwyd a baedd gwyllt.
:**adar** - Tylluan gorniog, Tylluan glustiog, Tytonidae (teulu'r Dylluan Wen), Cudyll Coch, Ceiliog gwaun copog, sgrech y coed, Cylfinir Cerrig Ewrasiaidd, Eryr ymerodrol dwyreiniol, Eryr euraid, Nico, Llinos werdd, petrisen a Gwybedog gwenyn.

## Ecoleg Coedwig Yatir
Mae astudiaethau a gynhaliwyd yng nghoedwig Yatir o dan gyfarwyddyd yr Athro Dan Yakir o Sefydliad Gwyddoniaeth Weizmann, mewn cydweithrediad â'r Sefydliad Ymchwil Anialwch yn Sde Boker, wedi dangos bod y coed yn gweithredu fel trap ar gyfer carbon yn yr awyr. Mae cysgod a ddarperir gan goed a blannwyd yn yr anialwch hefyd yn lleihau anweddiad y glawiad prin.

Mae Sefydliad Astudiaethau Amgylcheddol Arava yn cynnal ymchwil yng nghoedwig Yatir sy'n canolbwyntio ar gnydau fel dyddiadau a grawnwin a dyfir yng nghyffiniau coedwig Yatir. Mae'r ymchwil yn rhan o brosiect gyda'r nod o gyflwyno cnydau newydd i barthau cras a halwynog.

### Dyfodol y Goedwig
Dadleir nad oes dyfodol i'r goedwig heb dyfrio a chadwraeth cyson gan bobl. Nodir mai prin iawn yw'r coed ifanc sy'n tyfu'n naturiol a bod hinsawdd cras yr anialwch yn gwneud yn anodd iawn i'r goedwig barhau. Nodir hefyd bod y goedwig ei hun yn cadw gwres i fewn yn hytrach na'i ryddhau fel y gwna'r anialwch naturiol cyfagos. Mae'r ffaith i'r fforest gael ei phlannu gyda'r bwriad o ddenu trigolion i ymsefydlu yn y Negef yn hytrach nag iddi fod yn fforest naturiol, yn atgynhyrchu barn nifer nad oed dyfodol i Yatir.

## Oriel

Yaar yatir9.JPG|thumb|Defaid yn pori
PikiWiki Israel 77392 a vineyard in the yatir forest.jpg|Gwinllan yn y Goedwig, 2021
PikiWiki Israel 8012 oil press in yatir forest.jpg|Press olew hynafol yn y goedwig
Yatir Forest IMG 7930.JPG|thumb|Yatir, 2015
PikiWiki Israel 77395 a water reservoir in the yatir forest.jpg|Cronfa ac adnoddau twristiaid
Wiki Loves Monuments 2015 in Israel Tour of Anim IMG 7852.JPG|Heneb yn y Goedwig
Ad-Dhahiriya0632.JPG|thumb|Tref Ad-Dhahiriya yn Llywodraethiaeth Hebron yn Awdurdod Palesteina ar y gorwel o'r goedwig

## Dolenni
*Ffilm drôn o'r Goedwig gan Athrofa Wyddogol Weismann
*Jewish National Fund
*Weizmann Institute's Yatir Forest
*Weizmann Institute study suggests that rising carbondioksid levels might cause forests to spread into dry environments 

## Cyfeiriadau
[{Categori:Israel]]
Categori:Ailgoedwigo
Categori:Coedwigoedd