Homininae

Isdeulu'r epaod mawr yw ***Homininae***, sy'n cynnwys y llwythi *Hominini* a *Gorillini*. Gyda'i gilydd maent yn cynnwys bodau dynol a nifer o ddynolion diflanedig, y tsimpansî, y bonobo a'r gorilaod. Mae'r isdeulu hwn hefyd yn cynnwys pob epa mawr a ddatblygodd wedi i'r is-deulu o orangwtangiaid (neu ‘hen wŷr y coed’) sef y *Ponginae* hollti o linell yr epaod.

Mae gan y cladogram *Homininae* dair prif gangen, sy'n arwain at: gorilaod, dynolion a tsimpansîaid. Gwnaed hynny drwy esblygu dros amser drwy lwyth yr *Hominini* a'r islwythi *Hominina* a *Panina*, (gweler y siart isod). Ceir sawl rhywogaeth byw o tsimpansîaid a gorilaod ond dim ond un rhywogaeth byw o ddynolion, sef y bod dynol. Darganfuwyd olion o ddynolion diflanedig o deulu'r *Homo* gan gynnwys *Homo floresiensis* a *Homo denisova*, prin 12,000 o flynyddoedd yn ôl (CP). Disgrifir organebau yn y dosbarth hwn yn **epaod Affrica** (sy'n hollol wahanol i'r epaod mawr *Hominidae* a'r epaod dynaidd *Hominini*).

[none|frame|Llinach esblygiad gyda'r is-deulu *Homininae* wedi'i amlygu. Oddi tano gwelir y ddau lwyth *Hominini* a *[Gorillini*. Rhanwyd gydag amser i ddau genws: *Homo* a *Pan*. Nid yw'r islwythi wedi'u nodi ar y siart.]]

## Dosbarthiad tacsonomegol
**Homininae**
* Llwyth Dryopithecini†
** *Pierolapithecus*
*** *Pierolapithecus catalaunicus*
** *Udabnopithecus*
*** *Udabnopithecus garedziensis*
** *Oreopithecus* (statws amheus)
*** *Oreopithecus bambolii*
** *Nakalipithecus*
*** *Nakalipithecus nakayamai*
** *Anoiapithecus*
*** *Anoiapithecus brevirostris*
** *Dryopithecus*
*** *Dryopithecus wuduensis*
*** *Dryopithecus fontani*
*** *Dryopithecus brancoi*
*** *Dryopithecus laietanus*
*** *Dryopithecus crusafonti*
** *Rudapithecus*†
*** *Rudapithecus hungaricus*
** *Samburupithecus*†
*** *Samburupithecus kiptalami*
* Llwyth Gorillini
** *Chororapithecus* †
*** *Chororapithecus abyssinicus*
** Genws *Gorilla*
*** *Gorilla gorilla*
**** *Gorilla gorilla gorilla*
**** *Gorilla gorilla diehli*
*** *Gorilla beringei*
**** *Gorilla beringei beringei*
**** *Gorila beringei graueri*
* Llwyth Hominini
** Is-lwyth Panina
*** Genws *Pan*
**** Tsimpansî (tsimpansî cyffredin), *Pan troglodytes*
***** Tsimpansî Canol, *Pan troglodytes troglodytes*
***** Tsimpansî Gorllewinol, *Pan troglodytes verus*
***** Tsimpansî Nigeria-Camerŵn, *Pan troglodytes ellioti*
***** Tsimpansî y Dwyrain, *Pan troglodytes schweinfurthii*
**** Bonobo (Tsimpansî pigmi), *Pan paniscus*
** Is-lwyth Hominina
*** *Sahelanthropus*† (statws amheus)
**** *Sahelanthropus tchadensis*
****Orrorin*†
**** *Orrorin tugenensis*
*** *Ardipithecus*†
**** *Ardipithecus ramidus*
**** *Ardipithecus kadabba*
*** *Kenyanthropus*† (amheus)
**** *Kenyanthropus platyops*
*** *Praeanthropus*†
**** *Praeanthropus bahrelghazali*
**** *Praeanthropus anamensis*
**** *Praeanthropus afarensis*
*** *Australopithecus*†
**** *Australopithecus africanus*
**** *Australopithecus garhi*
**** *Australopithecus sediba*
*** *Paranthropus*†
**** *Paranthropus aethiopicus*
**** *Paranthropus robustus*
**** *Paranthropus boisei*
*** *Homo* – hynafiad agosaf at fodau dynol y presennol
**** *Homo gautengensis*†
**** *Homo rudolfensis*†
**** *Homo habilis*†
**** *Homo floresiensis*†
**** *Homo erectus*†
**** *Homo ergaster*†
**** *Homo antecessor*†
**** *Homo heidelbergensis*†
**** *Homo cepranensis*†
**** Denisovans (dim enw gwyddonol hyd yma)†
**** *Homo neanderthalensis*†
**** *Homo rhodesiensis*†
**** *Homo sapiens*
***** Bodau Dynol Modern, *Homo sapiens sapiens*
***** *Homo sapiens idaltu*†
***** *Homo sapiens Hynafol* (Cro-magnon)†
***** Pobl Ogofâu'r Carw Coch† (dim enw gwyddonol hyd yma)

## Gweler hefyd
*Bodau dynol

## Cyfeiriadau

Categori:Epaod
Categori:Bodau dynol
Categori:Homininae
Categori:Mïosen