open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abel Morgan

Roedd **Abel Morgan** (1673 &ndash; 16 Rhagfyr 1722) yn weinidog gyda'r Bedyddwyr Cymreig, yn fwyaf adnabyddus am y gwaith ''Cyd-goriad Egwyddorawl o'r Scrythurau'' a gyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth, y concordans Beiblaidd Cyntaf i'w ysgrifennu yn yr iaith Gymraeg a'r ail lyfr Cymraeg a argraffwyd yn America.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Abel Morgan yn yr Allt-goch yng Nghwrtnewydd, plwyf Llanwenog, Sir Aberteifi yn 1673. Roedd yn fab i Morgan Rhydderch, diacon yn Rhydwilym. Symudodd Morgan i'r Fenni yn ieuanc, a mynd yn aelod yn eglwys y Bedyddwyr Llanwenarth.  Dechreuodd ei yrfa fel pregethwr yn 1692 ac ordeiniwyd ef ym Mlaenau Gwent ym 1700, ar ôl derbyn galwad i bregethu yn y rhanbarth, c. 1696.

## Bywyd diweddarach a marwolaeth  
Yn 1716, cyfieithodd Morgan gyfaddefiad ffurfiol o ffydd a lofnodwyd gan gynulleidfa Eglwys y Welsh Tract yn ymwneud ag athrawiaeth ac arferion swyddogol y Bedyddwyr.  Bu Morgan yn weinidog ar Eglwys y Bedyddwyr Pennepack hyd ei farwolaeth ar 16 Rhagfyr 1722, a chyhoeddwyd ei gyfieithiadau o'r concordans Beiblaidd yn Philadelphia ym 1730, wyth mlynedd ar ôl ei farwolaeth.  Fe'i claddwyd yn wreiddiol yng nghefn Eglwys y Bedyddwyr Pennepack yn Lagrange Place.  Symudwyd ei weddillion yn ddiweddarach i Fynwent Mount Moriah, Philadelphia.

## Bywyd personol a theulu 
Priododd Morgan deirgwaith.  Bu farw ei wraig gyntaf, Priscilla Powell, a'u mab yn ystod ei daith gyntaf i Ogledd America, ond goroesodd eu merch.  Ailbriododd a Martha Burrows yn ddiweddarach, ac ar ôl ei marwolaeth priododd Judith Gooding *née* Griffiths, merch weddw Thomas Griffiths (1645–1725), a oedd yn weinidog cyntaf Eglwys Bedyddwyr y Welsh Tract am bum mlynedd ar hugain.

## Ffynonellau 
* *Y Cambrian* (1881), tt. &nbsp; 188–190. 
* Conrad, Henry C., *Records of the Welsh Tract Baptist Meeting: Pencader Hundred, New Castle County, Delware, 1701 to 1828 in Two Parts - Part One* (Wilmington, Delaware: John M. Rogers Press, 1908), tt. 7–9.
* *Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru,* Cyfrol II, tt. &nbsp; 276–277. 
* Geiter, Mary K., 'Morgan, Abel (1673–1722),' *Oxford Dictionary of National Biography* (Oxford: Oxford University Press, 2004) 
* *Hanes y Bedyddwyr ymhlith y Cymry, 1885,* tt. &nbsp; 355–356.
* *Hanes y Bedyddwyr yng Nghymru, 1893-1907,* Cyfrol III, t. &nbsp; 108. 
* Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cyfrol II, tt. &nbsp; 116–117. 
* Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cyfrol III, tt. &nbsp; 19–22. 
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru, NLW MS 9258 
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru, NLW MS 9267 
* Cofrestr eglwys Rhydwilym (mynediad o Lyfrgell Genedlaethol Cymru) 
* 'Y Cenhadwr Americanaidd sef cylchgrawn gwybodaeth buddiol a dyddorawl i Gymry America,' *The American Messenger, 1880* (Efrog Newydd: Utica, 1840-1901), tt. &nbsp; 325–325.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Morgan, Abel (1673 - 1722)  
* Griffiths, Thomas (1645 - 1725) 

Categori:Genedigaethau 1673
Categori:Marwolaethau 1722
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion

Categori:Prosiect Wicipobl
Benjamin Price

Offeiriad a llenor o Gymru oedd **Benjamin Price** (1792 - 25 Mehefin 1854).

Cafodd ei eni yn Llanwenarth yn 1792. Cyflawnodd Price brif waith ei fywyd fel goruchwyliwr teithiol tros Gymru i Gymdeithas Genhadol y Bedyddwyr.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Price - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Churchill

Awdur a bardd o Loegr oedd **Charles Churchill**  (1 Chwefror 1732 - 4 Tachwedd 1764).

Cafodd ei eni yn Westminster yn 1732 a bu farw yn Boulogne-sur-Mer.

Addysgwyd ef yn Ysgol Westminster a Choleg  Sant Ioan, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Charles Churchill - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1732
Categori:Marwolaethau 1764
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Reginald Heber

Bardd, offeiriad eglwysig ac emynydd o Loegr oedd **Reginald Heber**  (21 Ebrill 1783 - 3 Ebrill 1826).

Cafodd ei eni yn Neuadd Hodnet yn 1783 a bu farw yn Trichy.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n esgob.

## Cyfeiriadau
*Reginald Heber - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Emynwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Annie Dillard

Awdures o Unol Daleithiau America yw **Annie Dillard** (ganwyd 30 Ebrill 1945) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd, nofelydd, academydd ac awdur ysgrifau. Fe'i ganed yn Pittsburgh ar 30 Ebrill 1945.Cadw lle i Cats 1

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Hollins a Virginia.  

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *The Maytrees* a *Pilgrim at Tinker Creek*.

## Anrhydeddau 
Derbyniodd nifer o wobrau ac anrhydeddau gan gynnwys: Cymdeithas Goffa John Simon Guggenheim, Gwobr PEN/Diamonstein-Spielvogel am Gelfyddyd y Traethawd, Gwobr Pulitzer am Ysgrifennu Ffeithiol, Cyffredinol, Oriel yr Anfarwolion Menywod Connecticut a Medal y Dyniaethau Cenedlaethol.
## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau a Llythyrau America, Academi Celf a Gwyddoniaeth America am rai blynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Cadw lle i Cats 2

Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Pittsburgh
Baner Gini

[bawd|dde|250px|[Delwedd:FIAV 111111.svg|23px Baner Gini, cymesuredd; 2:3]]
Mabwysiadwyd **baner Gini** ar 10 Tachwedd 1958 yn dilyn annibyniaeth y wlad. Lleolir Gweriniaeth Gini yng Ngorllewin Affrica ac mae'r wlad yn gyn-drefedigaeth Ffrengig. NI ddylid ei ddrysu gyda Gini Bisaw sy'n gyn-drefedigaeth Portiwgaleg. Sillefir y wlad yn **Guinea** yn y Ffrangeg a'r Saesneg.

Mae'r faner yn faner trilliw, yn nhraddodiad baner Ffrainc gyda'rs tri streipen fertigol, coch, melyn a gwyrdd, gyda'r goch agosaf ac y mast.

## Symboliaeth
bawd|dde|Baner genedlaethol Gini
: Coch - gwaed yr holl ferthyron a dywalltwyd ar gyfer y frwydr yn erbyn y feddiannaeth drefedigaethol ond hefyd ar gyfer annibyniaeth y wlad ar 2 Hydref 1958
: Melyn - cyfoeth tanddaearol Gini (Aur, Bocsit, Diemwnt, Haearn, Wraniwm, ac ati) a hefyd yr haul
: Gwyrdd - llystyfiant y wlad (savanna yn y Gogledd-ddwyrain a'r goedwig yn y De-ddwyrain) a hefyd Islam sef prif grefydd Gini

Mae'r lliwiau hyn hefyd yn lliwiau pan-Affricanaidd. Ni ddylid cymysgu baner Guinea â baner Mali sydd â bron yr un lliwiau yn y drefn gefn (gwyrdd, melyn (aur), coch o'r mast).

Mae lliw gwyrdd baner y Gini yn wyrdd malachit tra bod baner Mali yn dywarchen werdd.

Roedd baner flaenorol Rwanda yng Nghanolbarth Affrica wedi ei hysbrydoli gan faner Teyrnas Rwanda ac roedd union yr un peth ag un Gini ond gydag 'R' fawr yn y canol.

## Cyn-faner Rwanda
Roedd baner Rwanda bron union yr un fath â baner Gini, nes ei newid yn 2001.

Flag of Rwanda (1961–2001).svg|bawd|Baner Rwanda (1962–2001)

## Dolenni 
* Gini gan *Flags of the World*.

## Cyfeiriadau
Gini
Categori:Gini
Thomas Thomas (hanesydd)

Hanesydd a chlerigwr o Gymru oedd **Thomas Thomas**  (1776 - 28 Chwefror 1847).

Cafodd ei eni yn Nhre-Wen yn 1776. Cyhoeddodd Thomas *Memoirs of Owen Glendower* yn 1822, a cynorthwyodd Nicholas Carlisle a Samuel Lewis gyda'u geiriaduron topograffyddol.

## Cyfeiriadau
*Thomas Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Offeiriaid o Gymru
Alexander Rose

Offeiriad o'r Alban oedd **Alexander Rose**  (1647 - 20 Mawrth 1720).

Cafodd ei eni yn Yr Alban yn 1647 a bu farw yn Canongate.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen a Phrifysgol Glasgow.

## Cyfeiriadau
*Alexander Rose - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1647
Categori:Marwolaethau 1720
Categori:Offeiriaid
Robert Graham

Meddyg, academydd a botanegydd o'r Alban oedd **Robert Graham**  (3 Rhagfyr 1786 - 7 Awst 1845).

Cafodd ei eni yn Stirling yn 1786 a bu farw yn Perthshire.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin a Phrifysgol Glasgow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Gwyddonaeth Leopoldina yr Almaen a Chymdeithas Frenhinol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Robert Graham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1845
Categori:Meddygon o'r Alban
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Botanegwyr o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Williams (Anthony Pasquin)

:''Am bobl eraill o'r enw John Williams, gweler John Williams.*

Bardd, newyddiadurwr a dychanwr o Loegr oedd **John Williams**  (1761 - 1818).

Cafodd ei eni yn Llundain Fawr yn 1761 a bu farw yn Brooklyn. Roedd yn ysgrifennu o dan y ffugenw *Anthony Pasquin''.

## Cyfeiriadau
*John Williams - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1818
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Napoleon II

Tywysog o Ffrainc oedd **y Dug Napoléon François Charles Joseph Bonaparte**  (20 Mawrth 1811 - 22 Gorffennaf 1832).

Cafodd ei eni ym Mharis yn 1811 a bu farw yn Fienna.

Roedd yn fab i Napoleon I, ymerawdwr Ffrainc, a Marie Louise, duges Parma.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Uwch Groes y Lleng Anrhydedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Marwolaethau 1832
Categori:Tywysogion
Categori:Teulu Bonaparte
Anne Penny

Bardd o Gymru oedd **Anne Penny** (ganwyd **Hughes**; 6 Ionawr 1729 - 17 Mawrth 1784). Fe'i ganwyd ym Mangor i ficer a'i wraig. Priododd â phrifatîr a oedd yn berchen ar ystad yn Rhydychen ond cafodd ei gadael yn weddw yn 22 oed gyda mab, Hugh Cloberry Christian, a dechreuodd ysgrifennu barddoniaeth. Priododd swyddog tollau yn Ffrainc, unwaith eto gyda hanes morwrol a symudodd y cwpl i Lundain. Yno cyhoeddodd nifer o weithiau, gan gynnwys ei cherdd fwyaf arwyddocaol, *An Invocation to the Genius of Britain*, darn gwladgarol a ysgrifennwyd ar ddechrau'r Rhyfel Eingl-Ffrengig. Cyhoeddodd hefyd nifer o gyfieithiadau o gerddi Cymraeg.

Bu farw Thomas Christian ym 1751, gan adael Penny yn weddw yn ddwy ar hugain oed.  Trodd at ysgrifennu a chyhoeddi ei gwaith cyntaf, *Cambridge: a poem* yn 1756, a gyhoeddodd o dan yr enw Ann Christian.  Priododd Peter Penny (neu Penné), swyddog tollau Ffrengig a oedd wedi colli ei goes pan oedd yn y llynges. Symudodd y cwpl i dŷ yn Bloomsbury Square, lle  parhaodd Anne Penny  i ysgrifennu a chyfieithu barddoniaeth. Dysgodd y Gymraeg yn blentyn ac mae'n bosib mai dyma oedd ei hiaith gyntaf.  Bu farw Peter Penny tua 1779, felly cyhoeddodd Anne ei gwaith er mwyn codi arian.  Bu farw Anne Penny ar 17 Mawrth 1784 yn  Bagshot. Yn 1747 ganwyd mab i'r cwpl, Hugh Cloberry Christian, a aeth ymlaen i ddilyn diddordebau morol ei dad, a daeth yn ôl-lyngesydd yn y llynges.

## Barddoniaeth 
Cerdd bwysicaf Anne Penny oedd ei gwaith yn 1778, *An Invocation to the Genius of Britain*, a ysgrifennwyd mewn cwpledi odledig. Fe'i cyfansoddwyd i Dduges Dyfnaint, ar ddechrau'r Rhyfel Eingl-Ffrengig ac roedd yn cynnwys themâu megis imperialaeth a gogoniant y llynges.

Ysgrifennodd Penny nifer o gerddi Cymraeg cenedlaetholgar hefyd a chadwodd ddiddordeb yng ngwaith Celtaidd Thomas Gray. Roedd ei llyfr *Poems,* *with a Dramatic Entertainment* a gyhoeddwyd yn 1771, yn cynnwys y rhain, yn ogystal â chyfieithiadau o gerddi C*erdd Taliesin i Dywysog Elphin a Marwnad Nest* o lyfr Evan Evans.

Er i waith Anne Penny gael ei feirniadu oherwydd gramadeg gwael ac i hyn gael ei gysylltu â'i statws cymdeithasol, tanysgrifwyd iddo gan Samuel Johnson, Duges Bedford, Dug a Duges Marlborough a Horace Walpole. Fe'i comisiynwyd i ysgrifennu cerddi gan y Gymdeithas Forol hefyd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   https://archive.org/details/poems00ossigoog (Llundain, 1780)

Categori:Anglicaniaid o Gymru
Categori:Beirdd y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Fangor
Categori:Marwolaethau 1784
Categori:Genedigaethau 1729

Categori:Prosiect Wicipobl
Elizabeth Farren

Actor o Iwerddon oedd **Elizabeth Farren**  (1759 - 23 Ebrill 1829).

Fe'i ganed yn Corc yn 1759 a bu farw yn Neuadd Knowsley. Roedd ganddi dros 100 o gymeriadau yn ei repertoire gan gynnwys Shakespeare ac amryw o ddigrifynnau cyfoes.

## Cyfeiriadau
*Elizabeth Farren - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Actorion benywaidd o Iwerddon
Categori:Merched y 18fed ganrif

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ronald Cass

Roedd **Ronald Cass** (21 Ebrill 1923 – 2 Mehefin 2006), adnabyddir hefyd fel **Ronnie Cass**, yn sgriptiwr, cyfansoddwr, dramodydd, nofelydd a chyfarwyddwr cerdd o Gymru. Cyd-ysgrifennodd y sgript ar gyfer ffilmiau Cliff Richard, *The Young Ones* (1961) and *Summer Holiday* (1963).

## Bywgraffiad 
Ganwyd Cass yn Llanelli, Cymru, yr ail o bum mab Saul a Rachel Cass.  Bu un o'i frodyr, Leslie Cass, hefyd yn gweithio yn yr un maes â Ronnie, a chyfansoddodd ei ddrama ei hun o'r enw *The Story of Ruth*, a berfformiwyd yn Sheffield.  Roedd ei deulu yn Iddewig, ac roedd yn aelod o'r New London Synagogue.

Dilynodd Cass yrfa fel athro mathemateg i ddechrau ond ym 1951 dechreuodd gael sylw am ei gyfraniadau i nifer o sioeau cerdd a gynhyrchwyd yng nghlwb Theatr Irving, Caerlŷr.  Roedd Cass yn astudio economeg ym Mhrifysgol Aberystwyth pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd ac ymunodd â'r RAF.  Pan gafodd ef a'i sgwadron eu postio i Burma, mynnodd eu bod yn mynd â phiano gyda hwy fel y gallai barhau i ddiddanu'r milwyr.

Dychwelodd Cass i Gymru wedi'r rhyfel ym 1945, ond teithiodd i Lundain yn 1949 i chwilio am gyfleoedd cerddorol.  Ni fu'n rhaid iddo chwilio llawer cyn cael ei gyflogi fel cyfarwyddwr cerddorol yng nghlwb nos Ciro gan Cecil Landeau, ac yno y cyfarfu â Peter Myers, a oedd yn paratoi rifiw newydd.  Fe wnaethant lunio sioe-ar-ôl-sioe o'r enw *10:15,* a gynhaliwyd yn Theatr Irving, ac a fu'n llwyddiannus iawn.

## Bywyd personol 
Priododd Ronald Cass yr actores Valerie Carton ym 1955, a cawsant dri o blant, Debbie, Stephen a Nicola, a phedwar o wyrion, Joseph, Rachel, Leila a Benji.  Bu farw ym mis Mehefin 2006, yn 83 oed.

## Credydau 
; Gweithiau theatr

**Deja Revue, Move Along Sideways* (1975)
**The Thoughts of Chairman Alf* (1977)
**10:15 Revue* (1951)
**The Irving Revue* (1952)
**Jack and the Beanstalk* (composition contributor) (1968)
**Just Lately, Intimacy at Eight* (1952)
**High Spirits* (1953)
**Intimacy at 8:30* (1954)
**For Amusement Only* (1956)
**Harmony Close* (1957)
**For Adults Only* (1958)
**The Lord Chamberlain Regrets* (1961)
**Enrico* (1963)
**Deja Revue* (1975)
**Blondes and Bombshells* (1979)

; Sgôr ffilm

* *The Young Ones* (1961) 
* *Summer Holiday]* (1963)
* *Never Mind the Quality Feel the Width* (1973)

; Dramau teledu

* *Affair On Demand* 
* *The Other Side of London*

; Ysgrifennu

* ''A Funny Thing Happened, or An Anthology of Pro's* 
* *The Highway Companion* 
* *True Blue* 
* *Fringe Benefits'' 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Dramodwyr o Gymru
Categori:Llenorion Iddewig o Gymru
Categori:Nofelwyr o Gymru
Categori:Pobl o Lanelli
Categori:Sgriptwyr ffilmiau o Gymru
Categori:Pages with unreviewed translations
Categori:Prosiect Wicipobl
David Williams (gweinidog)

Gweinidog o Gymru oedd **David Williams**  (27 Ionawr 1779 - 20 Awst 1874).

Cafodd ei eni yn Llanwrtyd yn 1779. Roedd gan Williams ran flaenllaw yng nghychwyn yr achos Annibynnol ym Merthyr Tudful.

## Cyfeiriadau
*David Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Emlyn Jones (Ioan Emlyn)

Bardd, gweinidog, llenor o Gymru oedd **John Emlyn Jones**  (1818 - 1873).

Cafodd ei eni yng Nghastell Newydd Emlyn yn 1818 a bu farw yn Glynebwy. Enillodd Jones y gadair yn eisteddfod genedlaethol Dinbych 1860.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*John Emlyn Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Evans

Gweinidog o Gymru oedd **Samuel Evans**  (1 Mehefin 1777 - 27 Mehefin 1833).

Cafodd ei eni yng Nghlydach, Sir Fynwy yn 1777. Roedd Evans yn weinidog gyda'r Annibynwyr, a hefyd yn awdur, yn emynydd ac yn feddyg o fri.

## Cyfeiriadau
*Samuel Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Meddygon o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Paul Sandby

Arlunydd, topograffwr a gwneuthurwr printiau o Loegr oedd **Paul Sandby**  (1725 - 9 Tachwedd 1809).

Cafodd ei eni yn Nottingham yn 1725 a bu farw yn Llundain.

Cafodd Paul Sandby blentyn o'r enw Thomas Paul Sandby.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Frenhinol y Celfyddydau.

## Cyfeiriadau
*Paul Sandby - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1725
Categori:Marwolaethau 1809
Categori:Arlunwyr o Loegr
John Churchill, Dug 1af Marlborough

Gwleidydd, swyddog a diplomydd o Loegr oedd **John Churchill, Dug 1af Marlborough**  (5 Mehefin 1650 - 27 Mehefin 1722).

Cafodd ei eni yn Musbury, Dyfnaint, yn 1650 a bu farw yn Cumberland Lodge.

Roedd yn fab i Winston Churchill ac yn dad i John Churchill a Barbara FitzRoy.

Addysgwyd ef yn Ysgol Sant Paul, Llundain, a Choleg Sant Ioan, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr ac yn llysgennad. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Urdd y Gardys.

## Cyfeiriadau
*John Churchill, Dug Marlborough 1af - Gwefan History of Parliament
*John Churchill, Dug Marlborough 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Churchill, Dug 1af Marlborough  - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1650
Categori:Marwolaethau 1722
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
Categori:Dugiaid
Categori:Teulu Churchill
Henry Nott

Cyfieithydd, cenhadwr a chyfieithydd o'r beibl o Loegr oedd **Henry Nott**  (1774 - 2 Mai 1844).

Cafodd ei eni yn Bromsgrove yn 1774 a bu farw yn Tahiti. Ef oedd un o'r cenhadwyr cyntaf a anfonwyd i Tahiti gan Gymdeithas Genhadol Llundain

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Marwolaethau 1844
Categori:Cyfieithwyr
Categori:Cenhadon o Loegr
David Rhys Stephen

Offeiriad o Gymru oedd **David Rhys Stephen**  (1807 - 24 Ebrill 1852).

Cafodd ei eni ym Merthyr Tudful yn 1807. Yn ogystal â bod yn weinidog gyda'r Bedyddwyr, roedd Stephen hefyd yn awdur. Cofir ef yn bennaf am ei weithiau llenyddol a diwinyddol.

## Cyfeiriadau
*David Rhys Stephen - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Marwolaethau 1852
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Powell Frith

Arlunydd o Loegr oedd **William Powell Frith**  (9 Ionawr 1819 - 9 Tachwedd 1909).

Cafodd ei eni yn Aldfield yn 1819 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Frenhinol y Celfyddydau.

## Cyfeiriadau
*William Powell Frith - Bywgraffiadur Rhydychen
*William Powell Frith - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Arlunwyr o Loegr
William Black

Awdur, newyddiadurwr a nofelydd o'r Alban oedd **William Black**  (13 Tachwedd 1841 - 10 Rhagfyr 1898).

Cafodd ei eni yn Glasgow yn 1841 a bu farw yn Brighton. Yn ystod ei oes ei hun roedd nofelau Black yn hynod boblogaidd.

## Cyfeiriadau
*William Black - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 1898
Categori:Newyddiadurwyr o'r Alban
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Matthew Henry

Diwinydd o Gymru oedd **Matthew Henry**  (18 Hydref 1662 - 22 Mehefin 1714).

Cafodd ei eni yn Sir y Fflint yn 1662 a bu farw yn Swydd Gaer. Mae'n fwyaf adnabyddus am y sylwebaeth beiblaidd chwe-gyfrol *Exposition of the Old and New Testaments*.

## Cyfeiriadau
*Matthew Henry - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1662
Categori:Marwolaethau 1714
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
William Lewis

Cenhadwr ac ieithydd o Gymru oedd **William Lewis**  (1814 - 6 Mai 1891).

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1814. Bu Lewis yn cenhadu ym Mryniau Khasia ac yn cyfieithu testunau Cristnogol i'r iaith frodorol.

## Cyfeiriadau
*William Lewis - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Cenhadon o Gymru
Marie Sophie o Fafaria

Brenhines gydweddog ddiwethaf Teyrnas y Ddwy Sisili oedd **Marie Sophie Amalie, Duges ym Mafaria**  (4 Hydref 1841 – 9 Ionawr 1925).

Fe'i ganed yng Nghastell Possenhofen, Bafaria, yn 1841, yn ferch i'r Dug Maximilian Joseph a'r Dywysoges Ludovika. Priododd Ddug Calabria ym 1859, a'r flwyddyn honno esgynnodd ef i orsedd y Ddwy Sisili fel y brenin Ffransis II, a hithau'n frenhines. Bu farw Marie Sophie ym München ym 1925.

Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Merched y 19eg ganrif
William Robertson

Hanesydd o'r Alban oedd **William Robertson**  (19 Medi 1721 - 11 Mehefin 1793).

Cafodd ei eni yn Borthwick yn 1721 a bu farw yng Nghaeredin.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Gwyddoniaethau Rwsia a Chymdeithas Frenhinol Caeredin. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*William Robertson - Bywgraffiadur Rhydychen
*William Robertson - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1721
Categori:Marwolaethau 1793
Categori:Hanesyddion
Niccolò Paganini

Cyfansoddwr, meistr ar ei grefft, gitarydd, fiolydd a fiolinydd o'r Eidal oedd **Niccolò Paganini**  (27 Hydref 1782 - 27 Mai 1840).

Cafodd ei eni yn Genova yn 1782 a bu farw yn Nice.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Sbardyn Aur.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o'r Eidal
Categori:Feiolinwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1782
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Pobl o Genova
Categori:Pobl o Parma

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Lambton, Iarl Dyrham 1af

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **John Lambton, Iarl Dyrham 1af**  (12 Ebrill 1792 - 28 Gorffennaf 1840).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1792 a bu farw yn Cowes.

Roedd yn fab i William Henry Lambton.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n Llywodraethwr Cyffredinol Canada, Is-lywodraethwr Quebec, llysgennad Deyrnas Unedig i Rwsia, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Arglwydd y Sêl Gyfrin. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd Sant Andrew, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*John Lambton, Iarl Dyrham 1af - Gwefan History of Parliament
*John Lambton, Iarl Dyrham 1af - Gwefan Hansard
*John Lambton, Iarl Dyrham 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
John Jones (hynafiaethydd)

Hynafiaethydd a chlerigwr o Gymru oedd **John Jones**  (1786 - 12 Chwefror 1863).

Cafodd ei eni ym Machynlleth yn 1786. Roedd Jones yn gyfrannwr cyson i'r cylchgrawn Archaeologia Cambrensis ac i gyfnodolion eraill.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
## Cyfeiriadau 
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1863
Categori:Clerigwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl a aned ym Machynlleth
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor
John Latham

Naturiaethydd, awdur, swolegydd, darlunydd, biolegydd, adaregydd a dylunydd gwyddonol o Loegr oedd **John Latham** (27 Mehefin 1740 - 4 Chwefror 1837).

Cafodd ei eni yn Eltham yn 1740 a bu farw yng Nghaerwynt.

Addysgwyd ef yn Ysgol Merchant Taylors. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden, Academi Gwyddonaeth Leopoldina yr Almaen, Cymdeithas Linnean Llundain a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Latham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1740
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Naturiaethwyr o Loegr
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Arlunwyr o Loegr
John Price (llyfrgellydd)

Offeiriad a llyfrgellydd o Gymru oedd **John Price**  (1735 - 12 Awst 1813).

Cafodd ei eni yn Llangollen yn 1735. Bu Price yn brif lyfrgellydd Llyfrgell y Bodley yn Rhydychen o 1768-1813.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Price - Y Bywgraffiadur Cymreig
*John Price - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1735
Categori:Llyfrgellwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1813
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Pitt, 2ail Iarll Chatham

Milwr a gwleidydd o Loegr oedd **John Pitt, 2ail Iarll Chatham**  (9 Hydref 1756 - 24 Medi 1835).

Cafodd ei eni yn Prydain Fawr yn 1756 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i William Pitt, Iarll Chatham 1af a Hester Pitt, Iarlles Chatham.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi ac yn Arglwydd Lywydd y Cyngor. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Gardys.

## Cyfeiriadau
*John Pitt, 2ail Iarll Chatham - Gwefan Hansard
*John Pitt, 2ail Iarll Chatham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Barnabas Shaw

Offeiriad a chenhadwr o Loegr oedd **Barnabas Shaw**  (1788 - 21 Mehefin 1857).

Cafodd ei eni yn Elloughton yn 1788. Fe sefydlodd y genhadaeth yn Lily Fountain yn Khamies-berg, De Africa.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Cenhadon o Loegr
Henry Havelock

Swyddogion milwrol o Loegr oedd **Henry Havelock**  (5 Ebrill 1795 - 24 Tachwedd 1857).

Cafodd ei eni yn Durham yn 1795 a bu farw yn Lucknow.

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Dartford. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Henry Havelock - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Havelock - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Swyddogion milwrol
Samuel Maurice Jones

Arlunydd o Gymru oedd **Samuel Maurice Jones**  (1853 - 30 Rhagfyr 1932).

Cafodd ei eni ym Mochdre yn 1853. Peintiodd Jones ddarluniau o olygfeydd yng Nghymru yn bennaf, ac roedd ar ei orau yn darlunio golygfeydd mynyddig.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o'r Academi Frenhinol Gymreig.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Samuel Maurice Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1853
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Dyfrlliw-wyr o Gymru
Categori:Peintwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Peintwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Peintwyr tirluniau o Gymru
Categori:Pobl a aned yng Nghonwy
Categori:Pobl fu farw yng Nghonwy
John Newton

Morwr, clerigwr ac emynydd o Loegr oedd **John Newton**  (24 Gorffennaf 1725 - 21 Rhagfyr 1807).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1725 a bu farw yn Llundain. Bu'n gapten llongau caethweision cyn gwrthod ei fasnach a dod yn ddiddymwr amlwg.

## Cyfeiriadau
*John Newton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Diddymwyr
Categori:Emynwyr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1725
Categori:Marwolaethau 1807
Categori:Offeiriaid
John Owen (gwleidydd)

Gwleidydd a diwinydd o Loegr oedd **John Owen**  (1616 - 24 Awst 1683).

Cafodd ei eni yn Stadhampton yn 1616 a bu farw yn Ealing. Roedd Owen yn ffigwr blaenllaw yn y mudiad Piwritanaidd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Frenhines, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Owen - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Owen - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1616
Categori:Marwolaethau 1683
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Diwinyddion
John Flavel

Diwinydd o Loegr oedd **John Flavel**  (1627 - 1691).

Cafodd ei eni yn Bromsgrove yn 1627 a bu farw yng Nghaerwysg. Ysgrifennodd lawer o destunau efengylaidd.

## Cyfeiriadau
*John Flavel - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1627
Categori:Marwolaethau 1691
Categori:Diwinyddion
Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro

Awdur a gwleidydd o Loegr oedd **Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro**  (10 Hydref 1584 - 23 Ionawr 1650).

Cafodd ei eni yn Tŷ Wilton yn 1584 a bu farw yn Westminster.

Roedd yn fab i Henry Herbert a Mary Sidney.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Newydd. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr. Priododd y gweddw Arglwyddes Anne Clifford ym 1630.

## Cyfeiriadau
*Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro - Gwefan History of Parliament
*Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro - Bywgraffiadur Rhydychen
*Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1584
Categori:Marwolaethau 1650
Categori:Llenorion Prydeinig
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Tywysog Augustus Frederick, Dug Sussex

Dug o Loegr oedd y **Tywysog Augustus Frederick, Dug Sussex**  (27 Ionawr 1773 – 21 Ebrill 1843).

Cafodd ei eni ym Mhalas Buckingham yn 1773 a bu farw yn Mhalas Kensington.

Roedd yn fab i Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig, a Charlotte o Mecklenburg-Strelitz, ac yn dad i Augustus ac Emma d'Este.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Göttingen. Yn ystod ei yrfa bu'n llywydd y Gymdeithas Frenhinol. Roedd hefyd yn aelod o Academi Bafariaidd y Gwyddorau a'r Dyniaethau a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a gwobr Urdd y Gardys.

## Cyfeiriadau
*Tywysog Augustus Frederick, Dug Sussex – Gwefan Hansard
*Tywysog Augustus Frederick, Dug Sussex – Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Marwolaethau 1843
Categori:Hanoferiaid
Categori:Tywysogion Seisnig
Sussex
William Beveridge

Offeiriad o Loegr oedd **William Beveridge**  (1637 - 5 Mawrth 1708).

Cafodd ei eni yn Barrow upon Soar yn 1637 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n esgob.

## Cyfeiriadau
*William Beveridge - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1637
Categori:Marwolaethau 1708
Categori:Offeiriaid
Izabela Czartoryska

Awdur, perchennog salon, dyngarwr a chasglwr celf o Rwsia oedd **y Tywysoges Izabela Czartoryska**  (3 Mawrth 1746 - 15 Gorffennaf 1835).

Fe'i ganed yn Warsaw yn 1746 a bu farw yn Wysocko, Podkarpackie Voivodeship.

Roedd yn ferch i Geor Detlev von Flemming ac Antonina Czartoryska ac yn Fam i Adam Jerzy Czartoryski.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1746
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Merched y 18fed ganrif o Rwsia

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Hamilton

Gweinidog o'r Alban oedd **James Hamilton**  (27 Tachwedd 1814 - 24 Tachwedd 1867).

Cafodd ei eni yn Paisley yn 1814 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i William Hamilton.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*James Hamilton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute

Llyfrgarwr o'r Alban oedd **John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute**  (12 Medi 1847 - 9 Hydref 1900).

Cafodd ei eni yn Tŷ Mount Stuart yn 1847 a bu farw yn Ynys Bute.

Roedd yn fab i John Crichton-Stuart, 2il ardalydd Bute ac yn dad i Arglwydd Ninian Crichton-Stuart.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Urdd Sant Grigor Fawr.

## Cyfeiriadau
*John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute - Gwefan Hansard
*John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Crichton Stuart, 3ydd ardalydd Bute - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1900
Thomas Sydenham

Meddyg o Loegr oedd **Thomas Sydenham**  (10 Medi 1624 - 29 Rhagfyr 1689).

Cafodd ei eni yn Wynford Eagle yn 1624 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Magdalen a Choleg Penfro, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Thomas Sydenham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1624
Categori:Marwolaethau 1689
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Gillies

Hanesydd ac ysgolhaig clasurol o'r Alban oedd **John Gillies**  (8 Ionawr 1747 - 15 Chwefror 1836).

Cafodd ei eni yn Brechin yn 1747 a bu farw yn Clapham.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Glasgow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol a Chymdeithas Frenhinol Caeredin. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Caeredin a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Gillies - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1747
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Hanesyddion o'r Alban
Categori:Ysgolheigion o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Foxe

Pregethwr Piwritanaidd ac hanesydd y saint o Loegr oedd **John Foxe**  (1516 – 18 Ebrill 1587) sy'n nodedig am ei ferthyroleg *Actes and Monuments* (1563), a elwir gan amlaf yn ''Foxe's Book of Martyrs''.

Ganwyd yn Boston, Swydd Lincoln. Astudiodd yng Ngholeg Magdalen a Choleg y Trwyn Pres, Rhydychen, a bu'n gymrawd ym Magdalen am saith mlynedd. Bu'n ennyn drwgdybiaeth oherwydd ei daliadau Protestannaidd pybyr, ac ymddiswyddodd o'r coleg a symudodd i Lundain yn 1547. Yno cafodd swydd yn diwtor i wyrion Dug Norfolk. Fe'i ordeiniwyd yn ddiacon yn Eglwys Loegr, ac ysgrifennodd sawl pamffled i hyrwyddo syniadaeth y Diwygiad Protestannaidd. Yn y cyfnod hwn, cychwynnodd ar ei waith o gasglu hanesion y merthyron Protestannaidd a chyn-Brotestannaidd.

Ffoes Foxe i'r cyfandir yn 1553 yn sgil yr adferiad Catholig dan y Frenhines Mari I. Yn Strasbwrg, cyhoeddodd rhan o'i ferthyroleg yn Lladin, dan y teitl *Commentarii rerum in ecclesia gestarum* (1554). Aeth i Frankfurt am Main, lle bu'n cefnogi mudiad Calfinaidd John Knox, cyn symud i Basel ac ysgrifennu apêl at bendefigaeth Lloegr i wrthsefyll erledigaeth Mari, *Ad inclytos ac praepotentes Angliae proceres* (1557). Parhaodd i weithio ar ei ferthyroleg gyda chymorth llawysgrifau a ddanfonesid iddo o Loegr, a chyhoeddodd ddiweddariad yn 1559.

Yn 1560 fe'i ordeiniwyd yn offeiriad Anglicanaidd, ond fe wrthododd weinidogaethu neu gyflawni'r un swydd eglwysig, gan dderbyn dau gyflog heb ddyletswyddau. Er gwaethaf, pregethodd yn aml yn y pulpud tu allan i hen Eglwys Gadeiriol Sant Paul, a chyhoeddwyd un o'i bregethau, *A Sermon, Of Christ Crucified*, yn 1570. Bu farw yn ardal Cripplegate, Llundain, a fe'i cleddir ym mynwent St Giles-without-Cripplegate. Cafodd fab o'r enw Samuel Foxe.

## Cyfeiriadau
*John Foxe - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1516
Categori:Marwolaethau 1587
Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalen, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Trwyn Pres, Rhydychen
Categori:Hanesyddion yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion Lladin o Loegr
Categori:Hanesyddion Saesneg o Loegr
Categori:Merthyrolegwyr
Categori:Piwritaniaid o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Lincoln
Categori:Pregethwyr o Loegr
Elizabeth Yates

Actores o Loegr oedd **Elizabeth Yates**  (1799 - 1860).

Fe'i ganed yn Norwich yn 1799. Ymddangosodd ar y llwyfan dan yr enwau Miss Brunton, Elizabeth Brunton, Elizabeth Yates, Mrs. Yates, a Mrs. Yates late Miss Brunton. Chwaraeodd nifer o rolau amlwg yn Covent Garden.

## Cyfeiriadau
*Elizabeth Yates - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1799
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Merched y 18fed ganrif

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Frances Burney

Awdur, nofelydd, awdur ysgrifau a dyddiadurwr o Loegr oedd **Frances Burney**  (13 Mehefin 1752 - 6 Ionawr 1840).

Fe'i ganed yn King's Lynn yn 1752 a bu farw yn Llundain. Ysgrifennodd Burney bedwar nofel, y cyntaf, Evelina (1778) oedd y mwyaf llwyddiannus, ac mae'n parhau i fod y mwyaf uchel ei barch. Ysgrifennodd hefyd nifer o ddramâu.

Roedd yn ferch i Charles Burney.

## Cyfeiriadau
*Frances Burney - Bywgraffiadur Rhydychen
*Frances Burney - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1752
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Dyddiadurwyr o Loegr
Categori:Merched y 18fed ganrif o Loegr
Edward Hawke, Barwn Hawke 1af

Gwleidydd o Loegr oedd **Edward Hawke, Barwn Hawke 1af**  (21 Chwefror 1705 - 17 Hydref 1781).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1705 a bu farw yn Sunbury-on-Thames.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Edward Hawke, Barwn Hawke 1af - Gwefan History of Parliament 
*Edward Hawke, Barwn Hawke 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1705
Categori:Marwolaethau 1781
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Joseph Banks

Botanegydd, archeolegydd a fforiwr o Loegr oedd **y Barwnig Joseph Banks**  (24 Chwefror 1743 - 19 Mehefin 1820).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1743 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n llywydd y Gymdeithas Frenhinol. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethau Llundain, Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL, Academi Bafariaidd y Gwyddorau a'r Dyniaethau, Academi Gwyddonaeth Leopoldina yr Almaen, Academi Celf a Gwyddoniaeth America, Yr Academi Gwyddoniaeth Defnyddiol, Academi Gwyddorau Prwsaidd, Academi Frenhinol Celfyddydau a Gwyddorau yr Iseldiroedd, Academi y Gwyddorau Ffrainc, Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden, Y Gymdeithas Frenhinol ac Academi Gwyddoniaethau Rwsia. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Joseph Banks - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1743
Categori:Marwolaethau 1820
Categori:Botanegwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Howels

Clerigwr o Gymru oedd **William Howels**  (1 Medi 1778 - 1832).

Cafodd ei eni yn Y Bont-faen yn 1778. Offeiriad efengylaidd oedd Howels.

## Cyfeiriadau
*William Howels - Y Bywgraffiadur Cymreig

*William Howels - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1778
Categori:Marwolaethau 1832
Categori:Offeiriaid
David Bogue

Clerigwr o'r Alban oedd **David Bogue**  (18 Chwefror 1750 - 25 Hydref 1825).

Cafodd ei eni yn Coldingham yn 1750 a bu farw yn Brighton. Bu'n gysylltiedig â sefydlu Cymdeithas Fenhadol Llundain a Chymdeithas y Beibl.

## Cyfeiriadau
*David Bogue - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1750
Categori:Marwolaethau 1825
Categori:Offeiriaid
David Davies (gweinidog)

Gweinidog o Gymru oedd **David Davies**  (12 Mehefin 1763 - 26 Rhagfyr 1816).

Cafodd ei eni yn Llangeler yn 1763. Roedd Davies yn weinidog gyda'r Annibynwyr, a deil rhai mai ef oedd y pregethwr mwyaf a fu gan yr Annibynwyr.

## Cyfeiriadau
*David Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1763
Categori:Marwolaethau 1816
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Beresford, Is-iarll Beresford 1af

Gwleidydd a swyddog o Loegr oedd **William Beresford, Is-iarll Beresford 1af**  (2 Hydref 1768 - 8 Ionawr 1856).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1768 a bu farw yn Kilndown.

Roedd yn fab i George Beresford.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*William Beresford, Is-iarll Beresford 1af - Gwefan History of Parliament
*William Beresford, Is-iarll Beresford 1af - Gwefan Hansard
*William Beresford, Is-iarll Beresford 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1768
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Daniel Corrie

Offeiriad o'r Alban oedd **Daniel Corrie**  (10 Ebrill 1777 - 5 Chwefror 1837).

Cafodd ei eni yn Ardchattan a Muckairn yn 1777 a bu farw yn Chennai.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Santes Catrin, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n esgob.

## Cyfeiriadau
*Daniel Corrie - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Offeiriaid
Charles Cotton

Awdur o Loegr oedd **Charles Cotton**  (28 Ebrill 1630 - 16 Chwefror 1687).

Cafodd ei eni yn Alstonefield yn 1630. Roedd yn adnabyddus am gyfieithu gwaith Michel de Montaigne o'r Ffrangeg.

## Cyfeiriadau
*Charles Cotton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1630
Categori:Marwolaethau 1687
Categori:Llenorion Seisnig
Theodore Hook

Awdur a newyddiadurwr o Loegr oedd **Theodore Hook**  (22 Medi 1788 - 24 Awst 1841).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1788 a bu farw yn Fulham.

Addysgwyd ef yn Neuadd Santes Fair.

## Cyfeiriadau
*Theodore Hook - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Commodore Nutt

Perfformiwr mewn syrcas o Unol Daleithiau America oedd **George Washington Morrison Nutt (Commodore Nutt)**  (1 Ebrill 1848 - 25 Mai 1881).

Cafodd ei eni yn Manchester, New Hampshire yn 1848 a bu farw yn Efrog Newydd. Roedd yn ddiddanwr enwog yn America.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1881
Categori:Perfformwyr syrcas
Ishmael Jones

Gweinidog o Gymru oedd **Ishmael Jones**  (1794 - 9 Medi 1876).

Cafodd ei eni yn Bonciau yn 1794. Roedd Jones yn weinidog gyda'r Annibynwyr, ac roedd yn enwog am ei ffraethineb a'i ddywediadau gwreiddiol.

## Cyfeiriadau
*Ishmael Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Evans (diwinydd)

Crefyddwr a diwinydd anglicanaidd o Gymru oedd **John Evans**  (1680 - 23 Mai 1730).

Cafodd ei eni yn Wrecsam yn 1680. Bu i Evans ran amlwg (ar yr ochr ‘uniongred’) yn y ddadl Ariaidd yn 1719

## Cyfeiriadau
*John Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Evans - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1680
Categori:Marwolaethau 1730
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Syr William Temple, Barwnig 1af

Gwleidydd, diplomydd ac awdur ysgrifau o Loegr oedd **Syr William Temple, Barwnig 1af**  (25 Ebrill 1628 - 27 Ionawr 1699).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1628 a bu farw yn Moor Park, Farnham.

Roedd yn fab i John Temple.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Emmanuel, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, aelod Seneddol yn Senedd Iwerddon a Chyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Syr William Temple, Barwnig 1af - Gwefan History of Parliament 
*Syr William Temple, Barwnig 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1628
Categori:Marwolaethau 1699
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
Categori:Llenorion o Loegr
Henry Irving

Actor ac actor llwyfan o Loegr oedd **Henry Irving**  (6 Chwefror 1838 - 13 Hydref 1905).

Cafodd ei eni yn Keinton Manderville, Gwlad yr Haf, yn 1838 a bu farw yn Bradford, Swydd Efrog.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Fachellor.

## Dolenni allanol
*Henry Irving - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Irving - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1905
John Hugh Evans

Gweinidog o Gymru oedd **John Hugh Evans**  (12 Gorffennaf 1833 - 24 Mehefin 1886).

Cafodd ei eni yn Ysgeifiog, Sir y Fflint, Sir y Fflint, yn 1833. Roedd Evans yn un o brif hyrwyddwyr dirwest a'r byrddau ysgol.

## Cyfeiriadau
*John Hugh Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Marwolaethau 1886

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Brace

Swyddog yn y llynges o Loegr oedd **Edward Brace**  (2 Mehefin 1770 - 26 Rhagfyr 1843).

Cafodd ei eni yn Kimbolton, Swydd Henffordd yn 1770 a bu farw yn Nore.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Marwolaethau 1843
Categori:Swyddogion y Llynges Frenhinol
Louis Philippe I, brenin Ffrainc

Gwleidydd o Ffrainc oedd **y Dug Louis Philippe I**  (6 Hydref 1773 - 26 Awst 1850).

Cafodd ei eni ym Mharis yn 1773 a bu farw yn Claremont.

Roedd yn fab i Louis Philippe II, Dug Orléans a Louise Marie Adélaïde de Bourbon ac yn dad i Marie o Orléans.

Yn ystod ei yrfa bu'n pennaeth llywodraeth Ffrainc, Arglwydd Ffrainc a Brenin y Ffrancwyr. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd yr Eliffant, Urdd Sant Andreas, Urdd y Gardys a Marchod Uwch Groes Urdd Milwrol Wiliam.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Thomas Vowler Short

Offeiriad o Loegr oedd **Thomas Vowler Short**  (16 Medi 1790 - 13 Ebrill 1872).

Cafodd ei eni yn Dawlish yn 1790. Bu Short yn Esgob Llanelwy, a hefyd yn esgob Ynys Manaw.

Addysgwyd ef yn Ysgol Westminster. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Sodor a Manaw ac Esgob Llanelwy.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Thomas Vowler Short - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Thomas Vowler Short - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Offeiriaid
Isaac Watts

Bardd, diwinydd ac athronydd o Loegr oedd **Isaac Watts**  (17 Gorffennaf 1674 - 25 Tachwedd 1748).

Cafodd ei eni yn Southampton yn 1674 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yn Ysgol Brenin Edward VI, Southampton.

## Cyfeiriadau
*Isaac Watts - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1674
Categori:Marwolaethau 1748
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Diwinyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Julius Caesar Ibbetson

Arlunydd o Loegr oedd **Julius Caesar Ibbetson**  (29 Rhagfyr 1759 - 13 Hydref 1817).

Cafodd ei eni yn Leeds yn 1759 a bu farw yn Masham. Roedd yn arlunydd tirwedd enwog.

## Cyfeiriadau
*Julius Caesar Ibbetson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1817
Categori:Arlunwyr o Loegr
Egbert o Wessex

Teyrn o Wessex oedd **y Brenin Egbert o Wessex**  (800 - 839).

Cafodd ei eni yn Wessex yn 800 a bu farw yn Wessex.

Roedd yn fab i Ealhmund o Gaint.

Yn ystod ei yrfa bu'n brenin Wessex a brenin Mersia.

## Cyfeiriadau
*Egbert o Wessex - Bywgraffiadur Rhydychen
*Egbert o Wessex - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 800
Categori:Marwolaethau 839
Georg Major

Awdur, diwinydd ac academydd o'r Almaen oedd **Georg Major**  (5 Mai 1502 - 8 Rhagfyr 1574).

Cafodd ei eni yn Nürnberg yn 1502 a bu farw yn Lutherstadt Wittenberg. Roedd yn ddiwinydd Lutheraidd o'r Diwygiad Protestannaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1502
Categori:Marwolaethau 1574
Categori:Llenorion Almaenig
George Villiers, Dug Buckingham 1af

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **George Villiers, Dug Buckingham 1af**  (28 Awst 1592 - 23 Awst 1628).

Cafodd ei eni yn Swydd Gaerlŷr yn 1592 a bu farw yn Greyhound Pub.

Roedd yn fab i George Villiers a Mary Villiers, Iarlles Buckingham.

Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad.

## Cyfeiriadau
*George Villiers, Dug Buckingham 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*George Villiers, Dug Buckingham 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1592
Categori:Marwolaethau 1628
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr