open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maen croesog

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **maen croesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **meini croesog**; yr enw Saesneg yw *Grey Chi*, a'r enw gwyddonol yw *Antitype chi*.

Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop ar wahân i: Sbaen a Gwlad Groeg. Mae hefyd i'w gael yng ngogledd a chanol Asia, ond nid yn Japan. 
bawd|chwith|200px|Wedi'i fframio
[bawd|chwith|200px|[Siani flewog]]

Mae'n hedfan rhwng Awst a Medi a chaif ei ddenu gan olau a siwgwr (neithdar).  Gwyrddlas ydy lliw'r siani flewog. Mae'n trulio'r gaeaf fel ŵy.

## Isrywogaethau 
**Antitype chi chi*
**Antitype chi subcaerulea* (Graeser, 1889) (Far East)

## Bwyd 
* *Artemisia*
* *Convallaria* - Lili'r dyffrynnoedd
* *Helianthus*
* *Lactuca* - letis
* *Lathyrus*
* *Lychnis*
* *Ribes* - cwraints duon
* *Rumex*
* *Salix* - helygen
* *Saxifraga*
* *Sedum*
* *Silene*
* *Sonchus* - ysgall
* *Taraxacum* - dant y llew
* *Triglochin*
* *Urtica* - danadl poethion
* *Viburnum*

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r maen croesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Gorsaf reilffordd Patchway

Mae **gorsaf reilffordd Patchway** yn gwasanaethu tref Patchway yn ne Swydd Gaerloyw.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Patchway
Gorsaf reilffordd Amberley

Mae **gorsaf reilffordd Amberley** yn gwasanaethu pentref Amberley ger Horsham, Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Amberley
Malcolm Struel

Cyfreithiwr o Gymru a chadeirydd C.P.D. Dinas Abertawe rhwng 1972 a 1983 oedd **Malcolm Struel** (1934 - 18 Medi 2012). Tra'n gadeirydd Abertawe, buddsoddodd filoedd o bunnoedd i atal y clwb rhag cau a phenododd John Toshack yn rheolwr-chwaraewr.

O 1986 hyd 2009 Struel oedd Cadeirydd Ymddiriedolaeth Hosbis Tŷ Olwen.

Bu farw yn Ysbyty Singleton, Abertawe.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2012
Gorsaf Ganolog Hamburg

Mae **Gorsaf Canolog Hamburg** (Almaeneg: *Hamburg Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Hamburg, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Hamburg
Hamburg
Ingolstadt

Mae **Ingolstadt** yn ddinas yn nhalaith Bafaria, yng Ngweriniaeth Ffederal yr Almaen.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Bafaria
Gorsaf Ganolog Wolfsburg

Mae **Gorsaf Canolog Wolfsburg** (Almaeneg: *Wolfsburg Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Wolfsburg, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Wolfsburg
Wolfsburg
Gorsaf Ganolog Chemnitz

Mae **Gorsaf Canolog Chemnitz** (Almaeneg: *Chemnitz Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Chemnitz, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Chemnitz
Chemnitz
Chemnitz

bawd|250px
Mae **Chemnitz** yn ddinas yn nhalaith Sacsoni, yng Ngweriniaeth Ffederal yr Almaen. Yn ystod amser y GDR fe'i galwyd dros dro yn Karl-Marx-Stadt. 

## Cyfeiriadau

Categori:Aneddiadau Sacsoni
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Ci Affgan

Brîd o gi yw **ci Affgan** (Pashto: تاژي سپی *Tāžī Spay*, Dari: سگ تازی *Sag-e Tāzī*). Mae'n fath o helgi sy'n tarddu o fynyddoedd Affganistan.

Ers talwm, bu rhai yn credu i'r brîd hwn darddu o'r Hen Aifft, ond nid oes tystiolaeth o gwbl i gefnogi'r dybiaeth hon. Datblygwyd gan helwyr Affganistan i fod yn gi hynod o gyflym ac eiddgar, a chanddo esgyrn cluniau llydain wedi eu haddasu at dirwedd garw'r mynyddoedd, sydd yn canlyn ei ysglyfaeth gyda'i llygaid yn hytrach na'i drwyn. Defnyddiwyd i hela pob math o anifeiliaid, gan gynnwys llewpart yr eira a'r afrewig.

Mae ganddo goesau hirion, clustiau llipa, côt sidanaidd o flew hir, a chynffon fain sydd yn troi i fyny. Mae'n sefyll 60 i 70&nbsp;cm ac yn pwyso rhyw 25&nbsp;kg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o Affganistan
Affgan
Affgan
Mannog melynaidd

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **mannog melynaidd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **mannog melynaidd**; yr enw Saesneg yw *Straw Dot*, a'r enw gwyddonol yw *Rivula sericealis*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop ac yn edrych yn debyg iawn i wyfyn arall, sef y Evergestis forficalis.

Lled adain yr oedolyn ydy 18–22&nbsp;mm, ar ei eithaf; mae'r blaenadain yn 13–15&nbsp;mm. Ehedant rhwng Mai a Hydref, yn ddibynol ar leoliad.

Prif fwyd y siani flewog ydy gweiriau megis *Brachypodium sylvaticum* a *Molinia caerulea*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mannog melynaidd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Bioleg
Mae'r gwyfyn yn hedfan o Fai i Hydref yn dibynnu ar y lleoliad.

Larfa yn wyrdd; llinell dorsal yn dywyllach; gwyn isdorsal; pen yn ocraidd gwyrddlas. Mae'r larfa yn bwydo ar wahanol laswelltau, fel brome ffug a glaswellt y gweunydd porffor.

Mae cynefinoedd yn cynnwys glaswelltiroedd llaith, tir diffaith, coedwigoedd prin, coedwigoedd gwern a pharcdiroedd.

Rivula sericealis larva.jpg|Larfa
Buckler W Larfa'r gloÿnnod byw a'r gwyfynod Prydeinig PlateCXLVIII.jpg |Darlun Ffigau. 4, 4a, 4b yr un larfa mewn gwahanol gamau twf 4c chwiler 4d ffigur wedi'i chwyddo'n fawr o 4
Rivula.sericealis.7194.jpg
Rivula sericealis SLU.JPG|Sbesimen amgueddfa

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Ladies versus Butlers!

bawd|dde|Clawr
Cyfres o nofelau ysgafn manga (o fath seinen) o Japan ydy  efo'r sgript gan Tsukasa Kōzuki a'r darluniau gan Munyū. Gwelodd olau dydd yn gyntaf ym Medi 2006, efo 13 cylchgrawn yn cael eu hargraffu gan ASCII Media Works.

Yn ddiweddarach, daeth cyfres deledu 12 rhaglen o anime gan Studio Xebec, wedi'i gyfarwyddo gan  Atsushi Ōtsuki, rhwng Ionawr a Mawrth 2010.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Mewn Mewn Japaneg ASCII Media Works 

Categori:Anime
Kanokon

bawd|dde|Clawr

Cyfres o nofelau ysgafn o Japan ydy  gan Katsumi Nishino, efo darluniau gan  Koin. Cafod y nofel gyntaf ei rhyddhau yn Hydref 31 2005, ac erbyn Rhagfyr 2010 roedd 15 wedi cael eu cyhoeddi gan *Media Factory* dan label *MF Bunko J*. Talfyriad ydy *Kanokon* o . Cyhoeddwyd hefyd addasiad manga yn *Monthly Comic Alive* rhwng Awst 2006 ac Awst 2010. Yna daeth CD allan ar Fawrth 2007 a chyfres o 12 anime gan Studio Xebec ar deledu Japan rhwng Ebrill a Mehefin 2008. a gafodd eu rhyddhau yng Ngogledd America. Cafwyd hefyd gêm "nofel weledol" o'r enw *Kanokon Esuii*  wedi'i gynhyrchu gan *5pb.* ar gyfer PlayStation 2 yng Ngorffennaf 2008.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Maen mawr

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **maen mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **meini mawr (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Ranunculus*, a'r enw gwyddonol yw *Polymixis flavicincta*.

40–50&nbsp;mm ydy lled dwy adain yr oedolyn o un eithaf i'r llall ac mae'r blaen-adain yn 17–22&nbsp;mm. Mae'n hedfan mewn un cenhedlaeth yn unig, rhwng diwedd Awst a Thachwedd.

Prif fwyd y siani flewog ydy gweiriau megis mint, *Taraxacum officinale*, *Senecio*, ac ar adegau coed sy'n dwyn ffrwyth.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r maen mawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Isrywogaethau
**Polymixis flavicincta flavicincta*
**Polymixis flavicincta meridionalis* (Corsica,...)
**Polymixis flavicincta lajonquierei* (Sbaen,...)
**Polymixis flavicincta caroli* (Algeria,...)
**Polymixis flavicincta laportei* (Morocco,...)

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Paradaisu Kisu

bawd|dde|Clawr y llyfr

Math o fanga i ferched dros 14 oed, sy'n cael ei alw'n Josei manga ydy , Talfyriad:  "ParaKiss". Cafodd ei sgwennu a'i ddarlunio gan Ai Yazawa. Fe welodd olau dydd yn gyntaf fel nofel yn y cylchgrawn ffasiwn *Zipper*. 

Casglodd Shodensha y penodau'n 5 cyfrol. Addaswyd y nofel wedyn yn 12 rhaglen mewn cyfres anime, wedi eu cynhyrchu gan Aniplex a *Studio Madhouse*, ac a gafodd ei darlledu ar deledu *Fuji TV*, Japan ac ar y sianel animeiddiadau Animax.

Mae'r comic a'r anime yn ofnadwy o poblogaidd drwy'r byd i gyd. Mae wedi cael ei gyfieithu i dros 10 iaith gan gynnwys: Ffrangeg, Coreeeg, Eidaleg, Pwyleg, Thaieg, Sbaeneg, Saesneg a Portiwgaleg.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Categori:Anime
Gaeafgwsg

[bawd|[Ystlum y Gogledd yn gaeafgysgu yn Norwy.]]
Cyflwr o anweithgarwch a gostyngiad metabolig mewn anifeiliaid yn ystod y gaeaf yw **gaeafgwsg** a nodir gan dymheredd corff is, anadlu arafach, a chyfradd fetabolig is. Mae anifeiliaid sy'n gaeafgysgu yn cadw egni pan bo bwyd yn brin trwy alw'n araf ar eu cronfeydd egni, megis braster y corff. Gan amlaf mamaliaid sy'n gaeafgysgu, yn enwedig cnofilod.

[bawd|dim|[Siani flewog yfwr gwlith yn gaeafgysgu]]

## Gweler hefyd 
* Cwsg
* Cysgadrwydd
* Hafgwsg

## Darllen pellach 
* Carey, H.V., M.T. Andrews a S.L. Martin. 2003. "Mammalian hibernation: cellular and molecular responses to depressed metabolism and low temperature". *Physiological Reviews* 83: 1153-1181.

Categori:Etholeg
Categori:Ffisioleg
Categori:Gaeaf
Gorsaf Ganolog Dresden

Mae **Gorsaf Canolog Dresden** (Almaeneg: *Dresden Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Dresden, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Dresden
Dresden
Josei manga

[bawd|220px|dde|[Paradise Kiss: clasur mewn Josei manga]]

Mae  hefyd yn cael ei nabod fel   neu  yn fath arbennig o fanga ar gyfer merched glasoed yn bennaf, o 14 oed a hŷn. Yn Japaneg mae'r gair '''' yn golygu "merch", "benyw", "benywaidd" a "hogan".

Mae'r storiau fel arfer yn sôn am brofiadau pob-dydd merched sy'n byw yn Japan, gyda rhai'n sôn am brofiadau ysgol uwchradd, ond y rhan fwyaf yn canolbwyntio ar oedolion. Mae'r arddull yn debyg iawn i shōjo manga, ond ei fod ychydig yn fwy cynnil o ran rhai elfennau ac mae ynddi fwy o ryw ac mae'n fwy cignoeth e.e. trais rhywiol. Mae llygaid y cymeriadau hefyd yn llai na rheiny yn shōjo manga.

## Enghreifftiau
*Loveless*, *Paradise Kiss*, a gweithiau: Erica Sakurazawa.

## Cyfeiriadau
Categori:Manga
Anialwch Peintiedig, Arizona

bawd|250px|Anialwch Peintiedig
bawd|250px|Boncyffion petraidd
## Lleoliad
Mae **Anialwch Peintiedig, Arizona** yn ardal Pedair Gornel yn Nhalaith Arizona yn Unol Daleithiau America (yn cyfeiro at fan cyswllt pedair talaith, sef Arizona, Mecsico Newydd, Utah a Cholorado). Mae'n ymestyn o Barc Cenedlaethol y Grand Canyon i'r de-ddwyrain ar lan ogleddol Afon Colorado Fach i Holbrook. Mae'r Anialwch tua 150 milltir (240 km) o hyd a 15 - 50 milltir (25 - 80 cilomedr) o led. Enwyd yr ardal ym 1858 gan Lieutenant Joseph C. Ives, chwilotwr yn gweithio dros y llywodraeth. Mae'r anialwch hefyd yn rhan o Barc Cenedlaethol y Fforest Betraidd ac yn cynnwys y Fforest Ddu, un o bedwar ardal o fforest petraidd o'r Oes Mesosöig, sydd tua 170,000,000 o flynyddoedd oed.

## Daeareg
Mae maint Yr Anialwch Peintiedig yn 93,500 o aceri, ac yn cynnwys haenau hawdd eu herydu o garreg silt, carreg llaid a siâl o'r Oes Triasig. Mae'r lliwiau'n dod o gyfansoddion o haearn a manganîs, haematit (coch), limonit (melin) a gypswm (gwyn),ac mae'r lliwiau yn arbennig o drawiadol gyda'r machlud. Mae haenau tenau o galchfaen a charreg folcanig ar ben mynydd siâp bwrdd neu 'mesas'. Mae yno hefyd haenau o ludw silica  folcanig sydd wedi creu boncyffion petraidd unigryw yn yr ardal. Mae uchelder yr anialwch rhwng 4,500 - 6,500 troedfedd (1,370 - 1,980 metr). Mae'r ardal yn sych, efo gwlybaniaeth blynyddol rhwng 5 - 9 mod (127 - 229 mm) , ac mae'r tymheredd yn amrywio rhwng -31 a 41 gradd Celsius. Estynnwyd ffiniau y parc dwywaith, ym 1932 a 1970, i gynnwys mwy o anialwch i'r gogledd.

## Presenoldeb dyn
Mae mwyafrif y tir yn rhan o 'Diné Bikéyah', tir cenedl y Navaho, a defnyddir tywod yr ardal i greu peintiadau seremonïol.

Mae Canolfan yr Anialwch Peintiedig y tu fewn i Barc Cenedlaethol y Fforest Betraidd yn ymyl Holbrook, ac yn yr un ardal saif "Gwesty'r Painted Desert", sydd erbyn hyn yn amgueddfa a siop lyfrau yn hytrach na gwesty. Adeiladwyd y gwesty ym 1924 gan ddefnyddio maen lleol, yn gynnwys coed petraidd, ar yr hen 'Route 66' enwog. Mae olion y ffordd yn bodoli: o'r dwyrain i'r gorllewin, ar draws Arizona.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeareg hanesyddol
Categori:Daeareg Arizona
Peintiedig
Ikki Tousen

Cyfres manga ydy , sy'n cael ei anabod yn America gyda'r enw ***Battle Vixens***; cafodd ei sgwennu a'i darlunio gan Yuji Shiozaki o Japan, ac yn seiliediag ar hen nofel Tsieineaidd o'r enw *Rhamant y Tair Brenhiniaeth*. Mae'n stori am frwydrau rhwng milwyr  yn ardal Kanto, gyda 7 ysgol yn brwydro'n erbyn ei gilydd. Un o'r arwyr ydy  Hakufu Sonsaku, milwr sy'n dod o Academi Nanyo.

Cylchgrawn seinen manga o'r enw *Comic GUM* oedd yn gyntaf, a chafodd ei lansio yn Hydref 2000 gyda 19 cyfrol yn gweld golau dydd.

Categori:Manga
Rhestr enwau Cymraeg ar lefydd yn Lloegr

Dyma restr o enwau a ddefnyddir yn Gymraeg ar gyfer llefydd yn Lloegr.

## Rhestr 
## Gweler hefyd 
* Enwau llefydd yn Lloegr sydd o darddiad Brythonig / Celtaidd
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn yr Alban

## Cyfeiriadau 
Categori:Onomasteg Gymraeg
Enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr
Enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr
Categori:Toponymeg Lloegr
The Bourne Identity

Nofel ysbïo gyffrous gan Robert Ludlum yw ***The Bourne Identity*** a gyhoeddwyd yn gyntaf ym 1980.

Categori:Nofelau 1980
Categori:Nofelau ysbïo
Categori:Nofelau cyffro
Double Indemnity (ffilm)

*Film noir* Americanaidd o 1944 yw ***Double Indemnity*** a gyfarwyddwyd gan Billy Wilder a chynhyrchwyd gan Buddy DeSylva a Joseph Sistrom. Ysgrifennodd Wilder a Raymond Chandler y sgript yn seiliedig ar y nofel fer *Double Indemnity* gan James M. Cain.

Mae'r ffilm yn serennu Fred MacMurray fel dyn yswiriant, Barbara Stanwyck fel gwraig sydd am i'w gŵr farw, ac Edward G. Robinson fel aseswr ceisiadau. Mae'r term *double indemnity*, indemniad ddwbl yn Gymraeg, yn cyfeirio at gymal mewn polisi yswiriant bywyd sy'n dyblu gwerth y taliad os yw'r farwolaeth yn ddamweiniol.

Derbynodd glod gan feirniaid ffilm, a chafodd ei henwebu am saith o Wobrau'r Academi, er ni enillodd yr un. Ystyrir *Double Indemnity* yn glasur o sinema'r Unol Daleithiau, ac yn batrwm o *film noir* a osododd safonau i ffilmiau'r genre honno.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1944
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Billy Wilder
Categori:Ffilmiau cyffro trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau du-a-gwyn o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Los Angeles
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Anna Caterina Antonacci

Cantores opera prima donna yw **Anna Caterina Antonacci** (ganwyd 5 Ebrill 1961). Ganwyd yn ninas Ferrara, yn Yr Eidal. Mae hi'n soprano  bel canto a Baroc ac yn enwog yn bennaf am ei roliau Rossini. Mae ganddi lais dwfn, felfedaidd addas iawn i Rossini a hynny yn rhannol am iddi ddechrau fel mezzo-soprano. (hoff lais Rossini).  Astudiodd yn ninas Bologna a'i rôl cyntaf oedd Rosina yn 1986 yn nhŷ opera Arezzo.  Mae hi'n dal i ganu a chafwyd adolygiad cynhwysfawr o'i gwaith yn y  *New York Times* Mawrth 2012.

## Repatwâr 
* Repatwâr yw'r gair safonol; mae geiriadur yr academi wedi methu rhoi gair addas i gyfleu "roliau mae cantores broffesiynol wedi meistrioli a pherfformio yn ei gyrfa"
*Bellini: Adalgisa (*Norma*), Romeo (*I Capuleti e i Montecchi*)
*Berlioz: Cassandre (*Les Troyens*), Marguerite (*La Damnation de Faust*)
*Bizet: Carmen (*Carmen*)
*Cherubini: Medea (*Medea*)
*Cimarosa: Horatia (*Gli Orazi ed i Curiazi*)
*Donizetti: Elisabetta (*Maria Stuarda*)
*Gluck: Alceste (*Alceste*), Armide (*Armide*)
*Halévy: Rachel (*La Juive*)
*Handel: Rodelinda (*Rodelinda*), Agrippina (*Agrippina*)
*Manfroce: Polyxena (*Ecuba*)
*Massenet: Charlotte (*Werther*)
*Mayr: Clotilde (*La rosa bianca e la rosa rossa*)
*Monteverdi: Poppea (''L'incoronazione di Poppea*), Nerone (*L'incoronazione di Poppea*)
*Mozart: Fiordiligi (*Così fan tutte*), Donna Elvira (*Don Giovanni*), Vitellia (*La Clemenza di Tito*), Elettra (*Idomeneo*)
*Paisiello: Elfrida (*Elfrida*), Nina (*Nina*)
*Puccini: Kate Pinkerton (*Madama Butterfly*)
*Rossini: (Rosina Il barbiere di siviglia*), Dorliska (*Torvaldo e Dorliska*), Ninetta (*La gazza ladra*), Semiramide (*Semiramide*), Ermione (*Ermione*), Elisabetta (''Elisabetta, regina d'Inghilterra*), Elena (*La donna del lago*), Zelmira (*Zelmira*), Elcia (*Mosè in Egitto*), Anaï (*Moïse*), Angelina (*La Cenerentola*)
*Verdi: Flora (*La traviata*), Nannetta (*Falstaff*), Alice Ford (*Falstaff'')

## Discograffi 
**Operas**
* Berlioz: Les Troyens/Gardiner, Théâtre du Châtelet
* Bizet: Carmen/Pappano, Covent Garden
* Handel: Rodelinda/Christie, Glyndebourne Opera
* Marschner: Hans Heiling/Palumbo, Cagliari Opera
* Monteverdi: L'incoronazione di Poppea/Bolton, Bavarian State Opera
* Mozart: Così fan tutte/Kuhn, Marchigiana Philharmonic
* Mozart: Don Giovanni/Muti, Vienna State Opera
* Rossini: Ermione/Davis, Glyndebourne
* Verdi: Falstaff/Muti, La Scala

**Solo**
* Era La Notte/Anna Caterina Antonacci (Monteverdi, Strozzi, Giramo)

## Cyfeiriadau 
*Jessica Duchen, Prima Donna Autentica, *Opera News*, Mehefin 2011 — VOL. 75, NO. 12.
*Christiansen, Rupert, The Callas of our time?, *Daily Telegraph*, 20 Hydref 2006. Darllenwyd 26   Chwefror 2009.
*Fisher, Neil, Anna Caterina Antonacci: the riddle of the sphinx , *The Times*, 16 January 2009. Darllenwyd 26   Chwefror 2009.
**Grove Music Dictionary*. Darllenwyd 25 Chwefror 2009.

## Dolenni allanol
*Anna Caterina Antonacci , Askonas Holt Artists' Management
*An Interview with Anna Caterina Antonacci, July 2012 , Opera Lively

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
True Grit

Nofel gan Charles Portis yw ***True Grit*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1968. Genre y nofel yw'r Gorllewin Gwyllt.

Categori:Nofelau 1968
Categori:Nofelau'r Gorllewin Gwyllt
Datganiad Balfour

Llythyr gan Ysgrifennydd Tramor y Deyrnas Unedig Arthur Balfour oedd **Datganiad Balfour** (dyddiedig 2 Tachwedd 1917) a ddanfonwyd at y Barwn Rothschild, un o arweinwyr y gymuned Iddewig yng ngwledydd Prydain, i'w drosglwyddo i Ffederasiwn Seionaidd Prydain Fawr ac Iwerddon. Roedd y llythyr yn cefnogi cymryd tir oddi wrth y Palesteiniaid  a'i roi i greu "cartref cenedlaethol", sut bynnag y dehonglir hynny, ym Mhalesteina i'r Iddewon:

Cytunodd nifer o wledydd, mewn egwyddor, ar brif bwyntiau'r Datganiad yng Nghynhadledd San Remo ac yna cynhwyswyd Datganiad Balfour yn ffurfiol yng Nghytundeb Sèvres, y cytundeb heddwch â Thwrci a'r Mandad dros Balesteina. 

Fodd bynnag, ni ofynnwyd i unrhyw gorff neu arweinwyr Palesteinaidd am eu barn nhw. Nid enwyd y Palesteinaid yn amlwg yn y Datganiad ond cyfeiriwyd atynt yn anuniongyrchol â'r geiriau "existing non-Jewish communities in Palestine". Yr unig hawliau y bwriedid eu rhoi i'r cymunedau hyn oedd hawliau sifil a chrefyddol, nid hawliau gwleidyddol a chenedlaethol.  Ar y pryd, Arabiaid oedd tua 94% o boblogaeth Palesteina.  

Er nad yw'r geiriau "national home" yn y Datganiad yn hollol ddiamwys, fe wnaed eu hystyr yn glir i Chaim Weizmann, llywydd Sefydliad Seionyddol y Byd, mewn cinio preifat yng nghartref Balfour ym 1922, gan Lloyd George, Arthur Balfour, a Winston Churchill, yr Ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau.  Ystyr "Jewish national home" yn ôl y triwyr hyn oedd "an eventual Jewish state" a dyna a fuasai'r ystyr o'r dechrau. Llwyddodd Lloyd George i argyhoeddi Weizmann na fyddai Prydain byth yn caniatáu llywodraeth gynrychioladol ym Mhalesteina ac ni wnaeth hynny erioed.  Oherwydd hyn gellir ystyried y Datganiad yn garreg sylfaen Gwladwriaeth Israel ac yn sail ffurfiol i'r broses o gymryd tir Palesteina oddi wrth y bobl a oedd eisoes yn byw yno. Cedwir y ddogfen wreiddiol yn y Llyfrgell Brydeinig.

## Oriel

A.J. Balfour LCCN2014682753 (cropped).jpg|Arthur Balfour
Mr. Lloyd George and Mr. Balfour examining the wreck of one of the Zeppelins bro, Bestanddeelnr 158-2583.jpg|Y Prifweinidog Lloyd George gydag Arthur Balfour yn archwilio olion Zeppelin a saethwyd i lawr yn y Rhyfel Mawr

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Schneer, Jonathan. *The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict* (Random House, 2010)

Categori:Cysylltiadau rhyngwladol y Deyrnas Unedig
Categori:Gweithiau 1917
Categori:Seioniaeth
Whitchurch, Hampshire

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Whitchurch.''

Tref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Whitchurch**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Basingstoke a Deane.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,870.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Basingstoke a Deane
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Categori:Trefi Hampshire
Awr

bawd|chwith|Canol nos ar gloc 24-awr
Mae **awr** yn uned o amser sy'n hafal i 60 eiliad; ceir 24 awr mewn diwrnod. Lluosog y gair ydy "oriau" a defnyddir y gair "orig" am awr sydd wedi mynd yn gyflym. Weithiau, gall olygu "cyfnod o amser" e.e. 'Ni wyddoch yr awr y daw Mab y Dyn' (Beibl).

Dydy awr ddim yn uned rhyngwladol safonol (yr SI) yn swyddogol, ond caiff ei derbyn ar y cyd â'r rhestr hon fel Unedau ychwanegol at yr Unedau SI. Gall awr, o fewn safon UTC (*Universal Coordinated Time*) gynnwys eiladau naid negyddol neu bositif (Saesneg: *negative or positive leap second*), ac felly, gall ei hyd gynnwys 3,599 neu 3,601 eiliad i bwrpas addasu.

## Tarddiad y gair
Benthyciad o'r Lladin *Hora* ydyw, sydd, yn ei dro'n tarddu o'r gair Groeg  ("tymor, amser y dydd, awr").

Mae'r enghraifft ysgrifenedig gyntaf o'r gair, yn Gymraeg, yn mynd yn ôl i'r 10g, sef oddi fewn y *Computus Fragment*.

## Hanes
Arferai trigolion yr hen Aifft ddefnyddio cloc haul a rannwyd yn ddiwrnod o haul (sef 10 awr) ac awr bob pen (y cyfnos). Gyda hyn, ychwanegasant 10 awr o nos; cyfanswm o 24 awr.

Cynlluniodd yr hen Roegwr Andronicws o Gyrrhws beiriant *horologion* o'r enw "Tŵr y Gwynt" yn y Ganrif Gyntaf B.C. a oedd yn cynnwys clociau haul a rhannau mecanyddol er mwyn dweud yr amser o fewn cyfnod o 24 awr.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Oriawr: awrddrych, awrflwch, awrfynegydd, awrlais
* Awrfys: bys yr awr ar gloc
* Awrlestr: cloc tywod, awrwydr
* Awrleisiwr: trwsiwr clociau
* Cloc taid

Categori:Unedau SI ychwanegol
Categori:Amser
Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau, 2012

Cynhaliwyd etholiad arlywyddol yn yr Unol Daleithiau ar Ddydd Mawrth, 6 Tachwedd 2012. Hon oedd y 57fed etholiad arlywyddol a gynhelir bob pedair blynedd i'r Coleg Etholiadol ethol arlywydd ac is-arlywydd, a bydd y Coleg yn gwneud hynny'n swyddogol ar 17 Rhagfyr 2012. Ymgyrchodd deiliad yr arlywyddiaeth, y Democratwr Barack Obama, am ail dymor. Ei brif wrthwynebydd oedd cyn-Lywodraethwr Massachusetts, y Gweriniaethwr Mitt Romney. Dim ond pedwar ymgeisydd arall oedd ag unrhyw siawns o ennill mwyafrif o'r coleg etholiadol (270 o bleidleisiau): cyn-Lywodraethwr New Mexico, y Rhyddewyllysiwr Gary Johnson; Jill Stein, enwebiad y Blaid Werdd, Virgil Goode, ymgeisydd y Blaid Gyfansoddiadol, a Rocky Anderson, ymgeisydd y Blaid Gyfiawnder. Er ei bod yn annhebygol iawn y byddai un o'r pedwar yma'n ennill yr etholiad, roedd yn bosib iddynt effeithio ar bleidleisiau Romney ac Obama.

Cafwyd tair dadl arlywyddol rhwng Obama a Romney, ac un ddadl is-arlywyddol rhwng Joe Biden, cydymgeisydd Obama, a Paul Ryan, cydymgeisydd Romney. Yn yr wythnos cyn yr etholiad, ymyrrodd Corwynt Sandy ar yr ymgyrch a gohiriodd Obama a Romney rhai digwyddiadau. Wrth nesáu at ddiwrnod yr etholiad roedd y canlyniad yn rhy agos i ragfynegi ac yn ddibynnol ar naw talaith allweddol, ond yn ôl nifer o bolau piniwn roedd Obama ar y blaen o drwch blewyn.

Cafodd Obama ei ail-ethol wedi iddo sicrhau 270 o bleidleisiau'r Coleg Etholiadol. Fflorida, un o'r taleithiau allweddol, oedd yr olaf i ddatgan canlyniadau ei phleidleisiau i'r Coleg Etholiadol ar 10 Tachwedd, a hynny o blaid Obama gan roi iddo gyfanswm o 332 o bleidleisiau'r Coleg o gymharu â 206 gan Romney. O ran y bleidlais boblogaidd, enillodd Obama 50% o'r bleidlais o gymharu â 49.1% gan Romney, mwyafrif o 74,000 o bleidleisiau.

## Ymgeiswyr
### Plaid Ddemocrataidd
Ceisiodd yr Arlywydd yna-periglor Barack Obama a’r Is-Arlywydd Joe Biden gael eu hail-ethol, ar ôl ennill yn 2008.

### Plaid Weriniaethol
## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn yr Unol Daleithiau
2012
Mantell dramor America

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **mantell dramor America**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll tramor America**; yr enw Saesneg yw *American Painted Lady*, a'r enw gwyddonol yw *Vanessa virginiensis*. Mae'r glöyn byw hwn i'w ganfod yn America, ac ar adegau prin - yn ne-orllewin Ewrop.

Prif fwyd y siani flewog ydy teulu'r *Asteraceae*, yn enwedig *Gnaphalium*.

## Yr oriel luniau 

Image:American Lady Against The Sky.jpg|Oedolyn yn sugn neithdar o feillion coch.
Image:Vanessa_virginiensisPCCP20030904-2871B.jpg|Oedolyn heb y smotyn gwyn ar y flaenasgell.
Image:Vanessa virginiensisPCSL03914B1.jpg|O'r ochr.
Image:Butterfly House 4.JPG|Seibiant, cyn gwledda!

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae mantell dramor America yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Mantell borffor

Glöyn byw sy'n perthyn i deulu'r Nymphalidae yn urdd y Lepidoptera yw **mantell borffor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll porffor**; yr enw Saesneg yw *Purple Emperor*, a'r enw gwyddonol yw *Apatura iris*. Mae i'w ganfod yng nghanol Ewrop, Asia, Tsieina a Japan; mae hefyd yn ymweld â de-ddwyrain Lloegr a Threfynwy ar adegau prin.

Dail coed y dderen ydy cynefin y fenyw fel arfer, gan ddod i lawr at lwyni a pherthi isel yn unig i ddodwy. Mae'r gwryw yn eitha tebyg - mae'n treulio'r rhan fwyaf o'i amser yn uchel yn y dail, ond daw i lawr at byllau dŵr i gael diod. Ei waith penna ydy amddiffyn ei diriogaeth. Yn annarferol, nid yw'r glöyn byw hwn yn yfed neithdar blodau; mae'n gloddesta oddi ar chwys pryfaid glas (*aphids*) neu'n sugno sudd neu *sap* y dderwen.

## Bwyd
Prif fwy y siani flewog ydy coed derw, helyg a phoplys.

## Isrywogaeth
**Apatura iris iris*
**Apatura iris bieti* Oberthür, 1885 (Tibet, gorllewin a chanol Tsieina)
**Apatura iris xanthina* Oberthür, 1909
**Apatura iris kansuensis* O. Bang-Haas, 1933
**Apatura iris amurensis* Stichel, [1909] (Amur, Ussuri)

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mantell borffor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Mantell alarus

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **mantell alarus**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll galarus**; yr enw Saesneg yw *Camberwell Beauty* (neu *Mourning Cloak* yn America), a'r enw gwyddonol yw *Nymphalis antiopa* neu *Aglais antiopa*. Mae'n löyn sydd i'w weld drwy Ewrop - yn enwedig y gwledydd Sgandinafaidd - ac yn ymwelydd prin â dwyrain Lloegr. Ar adegau (1846, 1872, 1947, 1976, 1995 a 2006) gwelwyd myrdd ohonynt. Eu cyfnod yn Lloegr ydy Awst a Medi.  
bawd|chwith|Y fantell alarus, wedi anafu ei hadenydd
[*Nymphalis antiopa*: [siani flewog yn San Diego, Califfornia|bawd|left]]
[bawd|dde|Ffotograff o'i hochor, [Ontario, Canada]]
Yr hen enwau arni yn Saesneg ydy: *Grand Surprise* a *White Petticoat*. Daw'r enw Saesneg o'r lleoliad (Coldharbour Lane, Camberwell ger Llundain) lle canfyddwyd dau esiampl ohoni yn Awst 1745.

62–75&nbsp;mm ydy lled ei hadenydd ar ei anterth.

## Bwyd
Prif fwy y siani flewog ydy coed llwyfen, poplys a helyg. Oherwydd hyn, mae i'w gweld fel arfer mewn coedlannau.

## Isrywogaethau
**N. a. antiopa* (Linnaeus, 1758)
**N. a. hyperborea* (Seitz, 1914) (Alaska)
**N. a. asopos* (Fruhstorfer, 1909) (Japan)

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fantell alarus yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Hanes yng Nghymru
Ddiwedd mis Awst 2010 ymddangosodd yr hanesyn yma yn y newyddion:

:''A rare butterfly has been seen in Colwyn Bay for the first time in a decade. The Camberwell Beauty - a migrant which occasionally flies into Britain from Europe - was spotted by Geoff Benfield in his conservatory in Llanelian. "It just suddenly appeared in the conservatory," said Geoff. "From what I read, they live on beech and willow trees - all the things we've got in theimmediate area."*

Ond yn ôl Tywyddiadur Llên Natur, nid dyma’r fantell alarus gyntaf i gyrraedd gogledd Cymru:

*12 Awst 1995: Hefin Jones ar Radio Cymru yn son bod iar fach dramor a *Camberwell beauty'' wedi cyrraedd de Lloegr ar raddfa fawr o'r cyfandir
*21 Awst 1995: *Camberwell beauty* yn Nhregarth ond son bod rhywun wedi eu bridio nhw?
*6 Mai 1996: Coedydd Aber,Abergwyngregyn *Camberwell beauty*!! i fyny ac i lawr dros Bontnewydd, Aber tua thri o’r gloch y pnawn.
*19 Mai 1996: Mike Howe yn dweud bod monarch a Queen of Spain Fritillary wedi eu cael yn ddiweddar yn ogystal â *Camberwell Beauty* yng Ngogledd Ewrop. Dick Squires wedi cael CB ffres yr olwg hefyd yn ddiweddar

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Veronica Lake

Actores ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Veronica Lake** (ganwyd **Constance Frances Marie Ockelman**, 14 Tachwedd 1922 – 7 Gorffennaf 1973).

Dechreuodd ei yrfa actio yn y theatr. Ar ôl ei ffilm gyntaf oedd yn ystod y 1940au i ben sêr Hollywood. Yn ei castmates Veronica Fodd bynnag, roedd llai poblogaidd oherwydd eu hymddygiad. Ar ôl ei seibiant gyrfa daeth yn alcoholig. Yn 1973, bu farw o ganlyniad i'w ddibyniaeth ar alcohol.

## Ffilmiau
* 1939: *Sorority house*
* 1939: *The Wrong Room*
* 1939: *Dancing Co-Ed*
* 1939: *All Women Have Secrets*
* 1940: *Young As You Feel*
* 1940: *Forty Little Mothers*
* 1941: *I Wanted Wings*
* 1941: *Hold Back The Dawn*
* 1941: *Sullivans Travels*
* 1942: *The Gun For Hire*
* 1942: *The Glass Key*
* 1942: *I Married A Witch*
* 1942: *Spar Spangled Rhythm*
* 1943: *So Proudly We Hail!*
* 1944: *The Hour Bfore The Dawn*
* 1945: *Bring On The Girls*
* 1945: *Out Of This World*
* 1945: ''Duffy's Tavern*
* 1945: *Hold That Blonde*
* 1946: *Miss Susie Slagle's*
* 1946: *The Blue Dahlia*
* 1947: *Ramrod*
* 1947: *Variety Girl*
* 1948: *Saigon*
* 1948: *The Sainted Sisters*
* 1948: *Isn't It Romantic?*
* 1949: *Slattery's Hurricane*
* 1951: *Stronghold*
* 1966: *Footsteps In The Snow*
* 1970: *Flesh Feast''

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Pobl fu farw o lid yr afu
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Torrwr bisgedi

bawd|Torwyr bisgedi syml.
Teclyn a ddefnyddir i dorri toes yn siapiau er mwyn gwneud bisgedi yw **torrwr bisgedi**.

Categori:Bisgedi
Categori:Offer coginio
Alexander II

Gall **Alexander II** neu **Alecsander II** gyfeirio at:

* Alecsander II, brenin Macedon
* Alexander II, brenin Epirus
* Pab Alecsander II
* Alexander II, brenin yr Alban
* Alexander II, brenin Georgia ac Imereti
* Alexander II, brenin Kakheti
* Alexander II, tsar Rwsia
Scott Joplin

Cyfansoddwr a phianydd Affricanaidd-Americanaidd oedd **Scott Joplin** (1867 neu 1868&nbsp;– 1 Ebrill 1917) oedd yn arloeswr yn y genre *ragtime*. Ymhlith ei gyfansoddiadau yw *Maple Leaf Rag* a *The Entertainer*.

Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cerddorion clasurol
Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau'r 1860au
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o syffilis
Categori:Pobl o Missouri
Categori:Pobl o Texas
Categori:Ragtime
Mantell dywyll

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **mantell dywyll**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **mentyll tywyll**; yr enw Saesneg yw *Alchymist*, a'r enw gwyddonol yw *Catephia alchymista*. Mae'r gwyfyn hwn i'w ganfod yn ne a chanol Ewrop, hyd at Fynyddoedd y Cawcasws.

35–45&nbsp;mm ydy lled yr adenydd ar ei eithaf a chanfyddir yr oedolyn yn hedfan rhwng Mai a Gorffennaf. Ar adegau ceir ail genhedlaeth sy'n hedfan yn Awst a Medi.

Prif fwyd y siani flewog (neu'r lindys) ydy mathau o'r planhigyn *Quercus*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r mantell dywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Economi Abertawe

Canolfan economaidd De Orllewin Cymru yw Abertawe. Yn debyg i economïau Caerdydd a Chasnewydd, y ddwy ddinas arall yn Ne Cymru, diwydiant trwm oedd sail hanesyddol economi Abertawe ond bellach canolbwyntir ar y sector gwasanaethau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Economi Abertawe
Clement Attlee

Gwleidydd Llafur Seisnig oedd **Clement Richard Attlee, Iarll 1af Attlee** (3 Ionawr 1883 &ndash; 8 Hydref 1967) oedd yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig o 1945 hyd 1951.
bawd|chwith|Clement Attlee yn ei dŷ haf yn Nefyn
## Llyfryddiaeth
### Hunangofiant
**As it Happened* (1954)
### Eraill
**The Social Worker* (1920)
**The Town Councillor* (1925)
**The Will and the Way to Socialism* (1935)
**The Labour Party in Perspective* (1937)
**Collective Security Under the United Nations* (1958)
**Empire into Commonwealth* (1961)

Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Arweinwyr y Blaid Lafur (DU)
Chwysigen fôr

Cnidariad morol yw **chwysigen fôr** (lluosog: chwysigod môr; ). Er ei bod yn edrych yn debyg i sglefren fôr, mae'r chwysigen fôr yn seiffonoffor ac nid yw'n un greadur ond hytrach yn gasgliad o söoidau, nifer o anifeiliaid unigol sy'n ffurfio un organeb gytrefol.

Mae gan y chwysigen fôr wenwyn yn ei thentaclau sy'n rhoi pigiad poenus iawn.

## Traethiadau nodedig
*Rhwng 17-22 Tachwedd 2020 gwelwyd niferoedd yn cyrraedd traethau Bae Ceredigion a gorllewin Môn yn ôl papurau newyddion lleol a'r cyfryngau cymdeithasol

## Cyfeiriadau 
Categori:Siphonophorae
FEMEN

Mudiad protest o Wcráin ydy **FEMEN**  (neu *Фемен*) a sefydlwyd yn Kiev yn 2008 ond sydd a'i HQ yn Paris.

Daeth y mudiad yn enwog drwy'r byd am drefnu protestiadau bronnoeth yn erbyn y diwydiant rhyw, yn erbyn sefydliadau crefyddol ac "asiantau priodas rhyngwladol" yn ogystal â nifer eraill o faterion llosg, rhyngwladol. Ymhlith amcanion y mudiad y mae:  "datblygu arweinyddiaeth, nodweddion deallusol a moesol merched ifanc yr Wcráin. Mae gweithredwyr FEMEN wedi cael eu cadw'n gaeth yn aml gan heddlu Wcráin oherwydd eu protestiadau.

## Trefniant y mudiad
Asgwrn cefn y mudiad pan gafodd ei ffurfio oedd merched 18-20 oed o brifysgolion y wlad. Yn Kiev, ceir oddeutu 300 o aelodau gweithredol o fewn y mudiad. Dnipro a Zaporizhia.

Un o'u hamcanion yw "ysgwyd merched Wcráin gan eu hysgogi i weithredu'n gymdeithasol a threfnu erbyn 2017 chwyldro'r ferch." Cred y grŵp iddynt gael peth llwyddiant yn eu hymdrech i osod eu hagenda yn llygad y byd. Yn Ebrill 2010 bu'r grŵp yn pendroni a fyddai'n sefyll mewn etholiadau seneddol. Fodd bynnag, dewisiodd beidio â gwneud hynny.

Delwedd:FEMEN Swine Flu Panic Protest-13.jpg|Protest Femen yn Kiev, 9 Tachwedd 2009, pan roedd y protest ddim yn cynnwys noethni.
Delwedd:Ukraine is not a Brothel.jpg|Anna Hutsol a DJ HELL mewn protest "Nid puteindy yw Wcráin", yn erbyn twristiaeth rhyw; Kyiv, Wcráin, 23 Mai 2009
Delwedd:Election Protest Crucified Ukraine 2.jpg|Kiev, Ukraine, 7 Chwefror 2010.
Delwedd:Fuck EURO2012.jpg|Femen yn erbyn Femen EURO2012

## Gweler hefyd
*Poner el Cuerpo, Sacar la Voz: protest yn Mecsico yn erbyn diflaniad myfyrwyr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* FEMEN.info
* FEMEN.tv

Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Mudiadau di-drais
Categori:Ffeministiaeth
Guy de Maupassant

Llenor o Ffrainc oedd **Henri René Albert Guy de Maupassant** (5 Awst 1850 – 6 Gorffennaf 1893). Fe'i cofir yn bennaf fel awdur cyfres o straeon byrion Ffrangeg a ystyrir gan rai yn gampweithiau ac sydd wedi'u cyfieithu i sawl iaith.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1850
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion straeon byrion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1893
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl fu farw o syffilis
Categori:Pobl o Seine-Maritime
Cwiltio yng Nghymru

Un o'r dulliau mwyaf poblogaidd o wnïadwaith yng Nghymru yw cwiltio. Enillodd cwiltiau le pwysig yn y cartref yn sgil dyfodiad y gwely gortho a'r gwely pabell yn y 17g. Prif ganolfan cwiltio yng Nghymru ydy Llanbedr Pont Steffan, lle ceir canolfan gwiltio.

Modd hawdd a rhad o greu cwilt oedd clytwaith, gan greu gorchudd gwely o nifer o ddarnau o frethyn oedd yn aml efo gwerth personol, er enghraifft clwt o gŵn priodas neu ŵn bedydd. Weithiau cafodd cwiltiau eu haddurno ag *appliqué* o ddyluniadau blodau a dail. Roedd dyluniadau poblogaidd yng Nghymru yn cynnwys deilen y dderwen, y lili, a'r rhosyn.

Mae tystiolaeth gryf i ddangos bod traddodiad cwiltio'r Amisch yn tarddu o gwiltiau'r Cymry a ymsefydlodd ym Mhensylfania.

## Y diwydiant gwlân
Hyd at yr 20g, y diwydiant gwlân oedd un o ddiwydiannau pwysicaf Cymru. Yn yr Oesoedd Canol, roedd yy diwydiant yn hynod o bwysig yn Sir Benfro, lle roedd y trigolion yn nyddu edafedd ac yn gweu brethynnau yn eu cartrefi, iddynt hwy eu hunain, gan werthu unrhyw gynnyrch oedd ganddynt dros ben mewn ffair. Weithiau arferid allforio'r cynnyrch i Fryste. Yno, roedd y diwydianwyr yn ei ail-allforio i Wasgwyn, Llydaw, Portiwgal a Gwlad yr Iâ, a gwnaed elw mawr. Defnyddid y brethyn ar gyfer (a oedd o ansawdd eithaf gwael) ar gyfer gwaith pob dydd yn hytrach nag i edrych yn dda.

Yn y 16g symudodd canolbwynt y diwydiant o Sir Benfro i Sir Feirionnydd, Sir Ddinbych a Sir Drefaldwyn.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Cap Trefynwy
* Gwisg Gymreig draddodiadol
* Carthen Gymreig

Cymru
Categori:Diwylliant gwerin Cymru
Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn yr Alban

## A 
* Ayr - Aeron (hanesyddol)

## B 
*Berwick upon Tweed - Caerferwig *neu* Berwig
* Scottish Borders - Gororau'r Alban

## C 
* Caithness - Cothnais (hanesyddol)
** Yn hanesyddol, gelwir ardal fwyaf eithaf Cothnais, ger John o' Groats a Dunnet Head, yn Benrhyn Blathaon neu Benrhyn Cothnais.
* Firth of Clyde - Moryd Clud
* River Clyde - Afon Clud
* Clydebank - Glannau Clud
* Clydesdale - Dyffryn Clud
* Clydeside - Glannau Clud

## D 
* Dumbarton - Din Alclud (hanesyddol)

## E 
* East Lothian - Dwyrain Lleuddiniawn
* Ecclefechan - Eglwys Fechan
* Edinburgh - Caeredin (yn hanesyddol Din Eiddyn neu Din Eidyn)

## F 
* Falkirk - Yr Eglwys Frych (hanesyddol)
* Firth of Forth - Aber Gweryd neu Moryd Gweryd
* River Forth - Afon Gweryd

## G 
* Grampian Mountains - Y Mynydd Bannog

## H 
* Hebrides - Ynysoedd Heledd
** Inner Hebrides - Ynysoedd Mewnol Heledd
** Outer Hebrides - Ynysoedd Allanol Heledd
* Scottish Highlands - Ucheldiroedd yr Alban

## K 
* Kyle - Coel

## L 
* Lanark - Llanerch (hanesyddol)
* Loch Lomond - Llyn Llumonwy
* Lothian - Lleuddiniawn
* The Lower Minch/The Little Minch - Minch Bach

## M 
* Mainland, Orkney - Tir Mawr, Ynysoedd Erch
* Solway Firth - Merin Rheged
* St Kilda - Sant Kilda
* Strathcarron - Ystrad Caron
* Strathclyde - Ystrad Clud

## W
* West Lothian - Gorllewin Lleuddiniawn

## Gweler hefyd 
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Iwerddon
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau 
Categori:Onomasteg Gymraeg
Enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Alban
Categori:Toponymeg yr Alban
John Philip Sousa

Cyfansoddwr ac arweinydd cerddorfa o'r Unol Daleithiau oedd **John Philip Sousa** (; 6 Tachwedd 1854&nbsp;– 6 Mawrth 1932). Mae'n enwog am ei ymdeithganau milwrol a gwladgarol, ac fe'i elwir yn aml yn "Frenin yr Ymdeithganau" ().

Roedd yn fab i Bortiwgead ac Almaenes a chafodd ei eni a'i fagu yn Washington, D.C. Dysgodd y fiolin a damcaniaeth cerddoriaeth pan oedd yn blentyn, ac yn ei arddegau dysgodd y trombôn a dechreuodd arwain a chyfansoddi. Ymunodd â Chorfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau ym 1868 fel prentis ym Mand y Môr-filwyr, ac o 1880 hyd 1892 roedd yn arweinydd y seindorf hon.

Cyfansoddodd 136 o ymdeithganau milwrol gan gynnwys "The Washington Post" (1889), "The Liberty Bell" (1893), a "The Stars and Stripes Forever" (1897), a "Semper Fidelis" (1888) sydd yn ymdeithgan swyddogol Corfflu'r Môr-filwyr. Cyfansoddodd 11 o operetâu rhwng 1879 a 1915, gan gynnwys *El Capitan* (1896), *The Bride Elect* (1897), a *The Free Lance* (1906).  Ysgrifennodd gasgliad o ganeuon o nifer o wledydd dan y teitl *National, Patriotic and Typical Airs of All Lands* (1890) ar gyfer Adran y Llynges. Yn y 1890au datblygodd yr offeryn a elwir heddiw yn sousaffon.

Ymunodd Sousa â Llynges yr Unol Daleithiau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a daeth yn bennaeth y ganolfan hyfforddi cerddorol yng Nghanolfan Lyngesol y Llynnoedd Mawr yn Illinois. Ym 1928 cyhoeddodd ei hunangofiant, *Marching Along*. Bu farw Sousa yn 77 oed yn Reading, Pennsylvania, o drawiad ar y galon.

## Gweler hefyd 
* Kenneth J. Alford, cyfansoddwr Prydeinig a elwir hefyd yn "Frenin yr Ymdeithganau"

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  John Philip Sousa ar wefan AllMusic
*  John Philip Sousa yn y *Performing Arts Encyclopedia* ar wefan Llyfrgell y Gyngres

Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Arweinyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Canwyr tiwba
Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Washington, D.C.
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bortiwgalaidd
Categori:Swyddogion Corfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau
Categori:Swyddogion Llynges yr Unol Daleithiau
Y Peiriant Amser

Nofel wyddonias gan H. G. Wells yw ***Y Peiriant Amser*** (teitl gwreiddiol: ***The Time Machine***) a gyhoeddwyd gyntaf ym 1895. Caiff Wells ei ystyried fel y person a boblogeiddiodd y syniad o deithio drwy amser mewn cerbyd. Bathwyd y term "peiriant amser" ganddo a chaiff ei ddefnyddio bron ym mhob iaith dan haul bellach. 

Addaswyd y nofel hon deirgwaith ar gyfer y ffilm o'r un enw yn ogystal â dwy ffilm deledu a sawl comic. Credir hefyd iddi ysbrydoli nifer o weithiau eraill, mewn sawl cyfrwng a iaith.

## Cyfieithiad Cymraeg
Cyhoeddwyd y cyfieithiad Cymraeg yn 2024 gan Melin Bapur; y cyfieithydd oedd Adam Pearce.
[bawd|dim|200px|Clawr y fersiwn Cymraeg gan [Melin Bapur]]

## Gweler hefyd
**Wythnos yng Nghymru Fydd*
**Y Dydd Olaf*

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau 1895
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelau dystopaidd Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau gwyddonias Saesneg o Loegr
Des O'Connor

Cyflwynydd teledu, comediwr a chanwr o Sais oedd '''Des O'Connor**, CBE (ganwyd **Desmond Bernard O'Connor'*; 12 Ionawr 1932 – 14 Tachwedd 2020). Cyflwynodd *Countdown* o 2007 hyd 2008.

Cafodd ei eni yn Stepney, Llundain, yn fab i Maude (*née'' Bassett) a'i gŵr Harry O'Connor o Iwerddon.

Wedi cwymp yn ei gartref aeth i'r ysbyty, lle bu farw wythnos yn ddiweddarach.

## Gwragedd a phlant
# Phyllis Gill (p.&nbsp;1953, ysg. 1959; un ferch, y cantores Karen O'Connor)
# Gillian Vaughan (p.&nbsp;1960, ysg. 1982; 2 merch, Tracy a Samantha)
# Jay Rufer (p.&nbsp;1985, ysg. 1990, 1 merch, Kristina)
# Jodie Brooke Wilson (p. Medi 2007; 1 mab, Adam)

## Teledu
*''The Des O'Connor Show* (1963-68)
**Des O'Connor Entertains* (1974-76)
**Des O'Connor Tonight* (1977-2002)
**Today with Des and Mel* (2002-2006)
**Countdown* (2007-2008)
**The One and Only Des O'Connor* (2012)

## Albymau
## Hunangofiant
**Bananas Can't Fly!'' (2002)

## Cyfeiriadau
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Lundain
Blood Meridian

Nofel gan Cormac McCarthy yw ***Blood Meridian or the Evening Redness in the West*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1985. Genre y nofel yw'r Gorllewin Gwyllt.

Categori:Nofelau 1985
Categori:Nofelau gan Cormac McCarthy
The Woman in White

[bawd|*The Woman in White* gan [Wilkie Collins]]
Nofel ddirgelwch epistolaidd gan Wilkie Collins yw ***The Woman in White*** a gyhoeddwyd gyntaf fel llyfr ym 1860.

Categori:Nofelau 1860
Categori:Nofelau dirgelwch Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau epistolaidd Saesneg
Categori:Nofelau gan Wilkie Collins
The Moonstone

Nofel ddirgelwch epistolaidd gan Wilkie Collins yw ***The Moonstone*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1868. Ystyrir yn y nofel dditectif gyntaf yn yr iaith Saesneg.

Categori:Nofelau 1868
Categori:Nofelau ditectif Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau epistolaidd Saesneg
Categori:Nofelau gan Wilkie Collins
Murder on the Orient Express

Nofel dditectif gan Agatha Christie yw ***Murder on the Orient Express*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1934.

Categori:Nofelau 1934
Categori:Nofelau ditectif
Categori:Nofelau gan Agatha Christie
Categori:Nofelau Saesneg
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig yng Nghymru, 1987

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 1987** ar 11 Mehefin 1987.

Yng Nghymru, etholwyd 24 aelod Llafur i'r Senedd a chawsant 765,199 o bleidleisiau, sef 45.1% o'r bleidlais. Etholwyd 3 aelod o'r Democratiaid Rhyddfrydol, gyda'r blaid honno yn cael 304,230 o bleidleisiau, sef 17.9% o'r bleidlais. Etholwyd 8 aelod Ceidwadol gyda 501,316 o bleidleisiau, sef 29.5% ac etholwyd 3 aelod seneddol o Blaid Cymru gyda 123,599 o bleidleisiau, sef 7.3% o'r bleidlais yng Nghymru.

Enillodd Ieuan Wyn Jones etholaeth Ynys Môn i Blaid Cymru am y tro cyntaf.

Categori:1987 yng Nghymru
1987
Y Dwyrain Pell

bawd|Y Dwyrain Pell
Term daearyddol a diwylliannol sy'n cyfeirio at Ddwyrain Asia (gan gynnwys Dwyrain Pell Rwsia) a De Ddwyrain Asia yw'r **Dwyrain Pell**.

Categori:Rhanbarthau Asia