open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morrow County, Oregon

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

## Enwogion
*Denny Jones (1910-2012), gwleidydd
*John Kilkenny (1901-1995), barnwr
*Dallas Ward (1906-1983), chwaraewr pêl-droed a pêl-fasged

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Oregon
Tydd Gote

Pentref sy'n gorwedd ar y ddwy ochr i'r ffin rhwng Swydd Lincoln a Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Tydd Gote**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Tydd St Mary yn ardal an-fetropolitan De Holland, Swydd Lincoln, ac ym mhlwyf sifil Tydd St Giles yn ardal an-fetropolitan Fenland, Swydd Gaergrawnt. Saif Wisbech 5 milltir (8&nbsp;km) i'r de a Holbeach 8 milltir (13&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin.

bawd|dim|Arwydd y pentref o flaen yr hen Ysgol Brydeinig, Tydd Gote

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Holland
Categori:Ardal Fenland
Categori:Pentrefi Swydd Gaergrawnt
Categori:Pentrefi Swydd Lincoln
Afon Welland

Afon o 65 milltir (105&nbsp;km) o hyd yn nwyrain Lloegr yw **Afon Welland**. 
Mae'n tarddu ger pentref Sibbertoft yn Swydd Northampton, cyn iddi llifo i gyfeiriad gogledd-ddwyreiniol trwy trefi Market Harborough yn Swydd Gaerlŷr, Stamford a Spalding yn Swydd Lincoln ac ymuno â'r Wash ger pentref Fosdyke.  Prif lednentydd yr afon yw Eye Brook, Afon Chater, Afon Gwash ac Afon Glen.

Mae'r 14 milltir (23&nbsp;km) rhwng Spalding a'r môr yn afon lanw, ac mae ganddynt forgloddiau i amddiffyn y tir rhag llifogydd. Mae llawer o'r tir yn yr ardal o dan lefel y môr, a byddai dan ddŵr oni bai am amddiffynfeydd o'r fath. 

Am lawer o'i hyd mae'r afon yn ffurfio'r ffin Swydd Northampton a Swydd Gaerlŷr neu Rutland, ac wedyn rhwng Swydd Lincoln a Swydd Gaergrawnt.

## Cyfeiriadau
Welland
Welland
Welland
Welland
Afon Gwash

Afon o 24 milltir (39&nbsp;km) o hyd yn nwyrain Lloegr yw **Afon Gwash** (weithiau **Afon Guash**) sy'n un o lednentydd Afon Welland. Mae'n tarddu y tu allan i bentref Knossington yn Swydd Gaerlŷr, cyn iddi llifo trwy siroedd Rutland ac ymuno ag Afon Welland i'r dwyrain o dref Stamford yn Swydd Lincoln.

Mae'r afon yn un o'r ffynonellau sy'n cyflenwi dŵr i lenwi cronfa ddŵr Rutland Water a ffurfiwyd gan argae yn ei dyffryn ger Empingham.

## Cyfeiriadau
Gwash
Gwash
Gwash
Cystadleuaeth Cân Eurovision 1977

**Cystadleuaeth Cân Eurovision 1977** oedd 22ain Cystadleuaeth Cân Eurovision blynyddol. Cynhaliwyd y gystadleuaeth yn Llundain ar ôl llwyddiant Brotherhood of Man ym 1976 gyda'r cân "Save Your Kisses For Me". Roedd y gystadleuaeth hon y gyntaf i fod ym mis Mai ers y gystadleuaeth gyntaf ym 1956. Cyflwynydd y sioe oedd Angela Rippon. 

Daeth 18 wlad i'r gystadleuaeth; dychwelodd  ar ôl absenoldeb yn y gystadleuaeth flaenorol, a ni chystadlodd . Roedd  wedi bwriadu cystadlu, ond wedi tynnu allan.

Enillodd  gyda'r cân "L'oiseau et l'enfant" ("Yr aderyn a'r plentyn"), perfformiwyd gan Marie Myriam, ysgrifennwyd gan Joe Gracy a chyfansoddwyd gan Jean-Paul Cara. Daeth y Deyrnas Unedig yn ail gyda Lynsey de Paul a Mike Moran, ac ,  a  yn cwblhau y pump uchaf. Roedd llwyddiant Ffrainc yn record hyd yn hyn, a chafodd ei thorri gan  ym 1983.

## Cynhyrchiad
### Lleoliad
Dewiswyd y Canolfan Cynhadledd Wembley newydd i fod y lleoliad ar gyfer y gystadleuaeth. Cafodd y canolfan ei dymchwel yn 2006.

### Fformat
Daeth y rheol i ganu mewn ieithoedd swyddogol mewn grym eto yn y gystadleuaeth hon, pedair mlynedd ar ôl dewisiad i sgrapio'r rheol ar gyfer y gystadleuaeth ym 1973. Serch hynny, roedd caniatad gan  a  canu yn Saesneg am y ffaith mai'r ddau gwlad wedi dewis eu caneuon yn barod wrth ystyried y rheol fel "awgrym".

Roedd nifer o gamgymeriadau yn ystod y cyfnod pleidleisio, ac roedd angen i'r goruchwyliwr Clifford Brown gywiro'r pwyntiau. Cywirwyd y pwyntiau ar ôl y darllediad.

### Arweinwyr
Roedd arweinydd gan y cerddorfa ar gyfer pob perfformiad.

*  – Noel Kelehan
*  – Yvon Rioland
*  – Harry van Hoof
*  – Christian Kolonovits
*  – Carsten Klouman
*  – Ronnie Hazlehurst
*  – Johnny Arthey
*  – José Calvário
*  – Ronnie Hazlehurst
*  – Giorgos Hatzinasios
*  – Eldad Shrim (אלדד שרים)
*  – Peter Jacques
*  – Anders Berglund
*  – Rafael Ibarbia
*  – Maurizio Fabrizio
*  – Ossi Runne
*  – Alyn Ainsworth
*  – Raymond Donnez

## Cystadleuwyr a chanlyniadau
## Digwyddiadau
Gohiriwyd y gystadleuaeth am fis oherwydd streic gan ddynion camera a thechnegwyr y BBC. Hefyd, o ganlyniad i'r streiciau a diffyg amser trefnu'r gystadleuaeth, nid oedd cardiau lluniau ar gyfer y cynhyrchiad teledu, a dangoswyd y gynulleidfa yn eu lle.

## Cyfeiriadau
1977
Categori:1977 yn Ewrop
Gardd hen neuadd Wollerton

260px|chwith|bawd
260px|bawd|Y neuadd
Mae **Gardd hen neuadd Wollerton** yn ardd 4 acer yn Swydd Amwythig sy ar agor i’r cyhoedd; nid yw’r hen neuadd ar agor. Mae caffi yn yr ardd. Mae’r ardd yn enwog am eu gwerddonellau, dringhedyddau a rhosynnau, Cynllunwyr yr ardd yw Lesley a John Jenkins ers 1984. Mae llwyni wedi eu tocio gyda choed derw, ffawydd a yw. Gwerthir planhigion yno. Mae’r neuadd yn un rhestredig (Gradd II), yn dyddio o’r 16eg ganrif. 

Delwedd:Wollerton 03LB.jpg
Delwedd:Wollerton04LB.jpg
Delwedd:Wollerton05LB.jpg
Delwedd:Wollerton06LB.jpg
Delwedd:Wollerton07LB.jpg
Delwedd:Wollerton08LB.jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Swydd Amwythig
Hen neuadd Wollerton
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Durrington, Wiltshire

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Durrington**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif y pentref yn ardal ddwyreiniol Gwastadedd Caersallog, tua 2 filltir (3.2&nbsp;km) i'r gogledd o dref Amesbury, 10 milltir (16&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Caersallog, a 2.5 milltir (4&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o gylch cerrig Côr y Cewri.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,379. Mae'r plwyf sifil yn cynnwys tref garsiwn Larkhill.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Pentrefi Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Université Paris-Sud

**Université Paris-Sud** yn brifysgol Ffrengig a grëwyd ar Ionawr 1, 1971. Diflannodd ar Ionawr 1, 2020 o blaid *Université Paris-Saclay* yn dilyn cyhoeddi yn y Cyfnodolyn Swyddogol yr archddyfarniad creu'r brifysgol newydd ar Dachwedd 5, 2019.

## Athrawon enwog 
* Hajer Bahouri, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd
* Cathérine Goldstein, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a hanesydd
* Tan Lei, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd

## Graddedigion enwog 
* Virginie Bonnaillie-Noël, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a blogiwr
* Taraneh Javanbakht, gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd, awdur a söolegydd
* Claire Voisin, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd, ymchwilydd a professeur des universités

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Université Paris-Saclay

Paris-Sud
Categori:Sefydliadau 1971
Aber-Cywarch

Pentrefan yng Ngwynedd yw **Aber-Cywarch** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Feirionnydd ac yn eistedd o fewn cymuned Mawddwy.

Mae Aber-Cywarch oddeutu 89 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Dolgellau (9 milltir). Y ddinas agosaf yw Llanelwy. Mae'r lle hwn hefyd yn rhan o Parc Cenedlaethol Eryri.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Bronglais (oddeutu 27 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Bro Idris.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol y Gader
* Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Machynlleth.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Aber-Cywarch yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Gwynedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Parc Hampden

Mae **Parc Hampden** (Saesneg: *Hampden Park*; Gaeleg: *Pàirc Hampden*) yn stadiwm pêl-droed yn ninas Glasgow a ddefnyddiwyd gan glwb Queen's Park F.C. am dros ganrif. Dylid nodi bod 3 maes gwahanol wedi eu galw'n *Hampden Park*, hynny yw, y stadiwn presennol yw'r 3ydd safle i ddwyn yr enw Hampden Park.

Ystyrir y cae pêl-droed cyntaf, a agorwyd ar 9 Mehefin 1867, fel y stadiwm pêl-droed hynaf yn y byd. Ar ôl lleoliad arall, symudodd FC Queen's Park, gan gynnwys yr enw lle Hampden Park, i'w leoliad presennol ar 31 Hydref 1903. Roedd yr arena, sydd â dim ond 51,866 o seddi ar hyn o bryd, yn cael ei hystyried y stadiwm pêl-droed mwyaf yn y byd ers blynyddoedd lawer, nes i'r Estádio do Maracanã gael ei hagor ym 1950. Roedd y ddau stadiwm yn arfer cael niferoedd gwylwyr chwe ffigur, ond nid yw hyn yn bosibl mwyach oherwydd gwaith adnewyddu a rhesymau diogelwch. Ar 17 Ebrill 1937, gwyliodd torf o 149,547 o bobl y gêm ryngwladol rhwng yr Alban a Lloegr, y nifer uchaf erioed sy'n dal i sefyll heddiw ym Mhrydain Fawr a dim ond yn Ne America ar ôl yr Ail Ryfel Byd y rhagorwyd arno.

Mae Hampden yn cynnal camau olaf cystadlaethau Cwpan yr Alban a Chwpan Cynghrair yr Alban yn rheolaidd ac mae hefyd wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer cyngherddau cerddoriaeth a digwyddiadau chwaraeon eraill, megis pan gafodd ei ail-gyflunio fel stadiwm athletau ar gyfer Gemau’r Gymanwlad 2014.

Mae Parc Hampden hefyd yn gartref i dîm pêl-droed cenedlaethol yr Alban. Bu tîm Pêl-droed Americanaidd cynghrair NFL Ewrop, y *Scottish Claymores*, hefyd yn chwarae rhan o'u gemau cartref yn Glasgow rhwng 1995 a 2004.

## Hanes
Edrychid dros y Parc gan arglawdd gerllaw a enwyd er anrhydedd i'r Sais, John Hampden , a ymladdodd dros y Pengryniaid yn Rhyfel Cartref Lloegr. Chwaraeodd Queen's Park yn stadiwm cyntaf Parc Hampden ers deng mlynedd a daeth i'r brig gyda gêm gyfartal yng Nghwpan yr Alban ar 25 Hydref 1873. Croesawodd y maes rownd derfynol Cwpan yr Alban gyntaf, ym 1874, a pharti o'r Alban a Lloegr ym 1878.

### Gemau ym Mhencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2021
Dewiswyd y stadiwm fel un o 12 lleoliad ar draws Ewrop ar gyfer Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2020 (a gynhaliwyd yn 2021 oherwydd Covid-19. Roedd y twrnamaint yn cynnwys tair gêm grŵp a rownd o 16 ym Mharc Hampden.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Gwefan swyddogol Gemau Olymaidd Llundain 2012 
* Cathkin Park: Scotland's Great Lost Stadium rhaglen am faes Cathkin Park, sef ail safle 'Parc Hampden'

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Glasgow
Hampden
Gatlas

Anheddiad dynol yng nghymuned Caerllion, Bwrdeistref Sirol Casnewydd, yw **Gatlas** (); (). Cyn i'r siroedd gael eu hail-drefnu ym 1974, roedd yn rhan o'r hen Sir Fynwy, ac wedyn hyd at 1996 roedd yng Ngwent.

Mae Gatlas oddeutu 14 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Caerllion (1 filltir) a'r ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty gydag adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu dwy filltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Lodge Hill, Caerllion.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Caerllion
*Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Casnewydd.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Gatlas yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Caerllion
Categori:Pentrefi Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Pandy, Dyffryn Ceiriog

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Pandy (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Llansantffraid Glyn Ceiriog, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Pandy** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Pandy oddeutu 99 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Llangollen (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 12 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Llangoed.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Dinas Brân
* Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Y Waun.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Pandy yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llansantffraid Glyn Ceiriog
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Cyntwell

Anheddiad dynol yng Nghaerdydd yw **Cyntwell** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Caerau.

Mae Cyntwell oddeutu 4 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw'r Barri (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Caerdydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty gyda'r adran ddamweiniau ac achosion brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol Cymru (oddeutu 4 milltir).
* Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd yr Eglwys yng Nghymru, Sain Ffagan.
* Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd y Fair Ddihalog
* Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Parc Waun-gron.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Cyntwell yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Egin Caerdydd‎
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Caerdydd (y DU)
Tyla-gwyn

Anheddiad dynol ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw **Tyla-gwyn** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Cwm Garw.

Mae Tyla-gwyn oddeutu 18 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Pontycymer (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Tywysoges Cymru (oddeutu 4 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Tynyrheol.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd
* Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Tondu.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Tyla-gwyn yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Université Pierre-et-Marie-Curie

**Université Pierre-et-Marie-Curie** yn brifysgol Ffrengig a grëwyd ar 1 Ionawr 1971. Diflannodd ar 1 Ionawr 2018 o blaid *Sorbonne Université* yn dilyn cyhoeddi yn y Cyfnodolyn Swyddogol yr archddyfarniad creu'r brifysgol newydd ar 21 Ebrill 2017.

## Graddedigion enwog 
* Emmanuelle Charpentier, gwyddonydd Ffrengig

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Sorbonne Université

Pierre et Marie Curie
Categori:Sefydliadau 1971
Gwastadedd Caersallog

Llwyfandir sialc yn ne-orllewin Lloegr yw **Gwastadedd Caersallog** (Saesneg: *Salisbury Plain*), sy'n ymestyn dros 300 milltir sgwâr (780&nbsp;km²). Mae'n rhan o system o iseldiroedd sialc ledled de Lloegr. Mae'n gorwedd yn bennaf o fewn Wiltshire, ond yn ymestyn i Hampshire. Mae cyfran helaeth o'r gwastadedd wedi ei neilltuo ar gyfer hyfforddiant milwrol ac felly mae'r ardal yn denau ei phoblogaeth; dyma'r ardal fwyaf o laswelltir calchaidd sy'n weddill yng ngogledd-orllewin Ewrop. 

Mae ei ffiniau braidd yn amwys, ond yn gyffredinol fe'i lleolir i'r gogledd o ddinas Caersallog, i'r de o dref Devizes; saif trefi Warminster i'r gorllewin a Ludgershall i'r dwyrain. Tref Amesbury yw'r anheddiad mwyaf ar y gwastadedd ei hun. Mae lleoedd llai yn cynnwys pentrefi Chitterne, Shrewton a Tilshead, yn ogystal â nifer o wersylloedd y fyddin.

Mae'r gwastadedd yn enwog am ei safleoedd archeolegol, sy'n cynnwys Côr y Cewri.

Gan fod rhannau helaeth o’r ardal yn anhygyrch i’r cyhoedd, mae’n hafan bywyd gwyllt, ac yn gartref i ddwy warchodfa natur genedlaethol.

## Oriel

Netheravon Down - geograph.org.uk - 457150.jpg|Glaswelltir nodweddiadol yr ardal ar Netheravon Down
Salisbury Plain warning sign.jpg|Arwydd rhybudd mewn maes tanio milwrol ger Market Lavington
A wide view of Stonehenge from the SE.jpg|Côr y Cewri o'r de-ddwyrain
Barrows north of Stonehenge.jpg|Crugiau crynion i'r gogledd o Gôr y Cewri

Categori:Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yn Lloegr
Categori:Daeareg Lloegr
Categori:Daearyddiaeth Lloegr
Categori:Mynyddoedd a bryniau Wiltshire
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Lloegr
Hilperton

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Hilperton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif ar gyrion gogledd-ddwyreiniol tref Trowbridge.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,590.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Pentrefi Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Purton

Gall **Purton** gyfeirio at ambell le yn Lloegr:

* Purton, pentref yn Swydd Gaerloyw, ar lan ogleddol aber Afon Hafren
* Purton, pentref yn Swydd Gaerloyw, ar lan ddeheuol aber Afon Hafren
* Purton, pentref yn Wiltshire
----
Downton

Gall **Downton** gyfeirio at ambell le yn Lloegr:

* Downton, pentref yn Hampshire
* Downton, plwyf sifil yn Swydd Henffordd
* Downton, pentref yn Wiltshire

----
José Antonio Abreu

Cerddor ac arweinydd cerddorfa o Feneswela oedd **José Antonio Abreu Anselmi** (7 Mai 1939 – 24 Mawrth 2018) a oedd hefyd yn economegydd, addysgwr, actifydd, a gwleidydd. Mae'n fwyaf adnabyddus ynghlŷn ag *El Sistema*, a oedd yn gynllun byd-enwog i hybu addysg gerddorol.

Gweithiodd fel athro economeg a chynllunio mewn gwahanol brifysgolion, a bu'n ddirprwy yng Nghyngres Feneswela. Gwasanaethodd fel Gweinidog Diwylliant Feneswela o 1988 i 1993. Ym 1975 sefydlodd Gerddorfa Symffoni Ieuenctid Genedlaethol Feneswela. Arweiniodd llwyddiant y gerddorfa hon at fwy o gerddorfeydd ieuenctid, gan arwain at *El Sistema*. Roedd ganddo'r weledigaeth i fynd i’r afael â phroblemau cymdeithasol a thlodi drwy roi offeryn cerdd i blant a’u dysgu i chwarae mewn cerddorfa symffoni. Trwy gyflwyno pobl ifanc o deuluoedd tlawd i fyd cerddoriaeth, ceisiodd gynnig rhagolygon amgen iddynt.

Sefydlodd Cerddorfa Symffoni Simón Bolîvar ym 1978.

## Gwobrau
Enillodd Abreu nifer o wobrau rhyngwladol, gan gynnwys Gwobr Erasmus yn 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Feneswela
Categori:Cerddorion o Feneswela
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Gwleidyddion o Feneswela
Categori:Marwolaethau 2018
Redlynch, Gwlad yr Haf

:''Am y pentref o'r un enw yng Ngwlad yr Haf, gweler Redlynch, Wiltshire.''

Pentref yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Redlynch**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bruton yn ardal an-fetropolitan De Gwlad yr Haf.

## Cyfeiriadau
Categori:De Gwlad yr Haf
Categori:Pentrefi Gwlad yr Haf
Gemma Frizelle

Gymnastwr rhythmig o Gymru yw **Gemma Natasha Frizelle** (ganwyd 2 Mai 1998), a enillodd y digwyddiad cylch unigol yng Ngemau'r Gymanwlad 2022. Mae hi wedi ennill sawl medal ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Cymru a Phrydain, a bu hefyd yn cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad 2018.

Cafodd Frizelle ei geni yng Nghaerdydd. Astudiodd ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, lle enillodd radd israddedig mewn gwyddor chwaraeon, a gradd meistr mewn seicoleg.  

Gorffennodd Frizelle yn ail ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Cymru 2015,  gorffennodd yn 15fed yn y gystadleuaeth unigol,  ac roedd yn rhan o dîm Cymru a orffennodd yn bumed yn y gystadleuaeth tîm cyfan .  Ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Cymru 2018, enillodd y gystadleuaeth bêl, a gorffennodd yn drydydd yn y clybiau, cylchoedd a digwyddiadau rhuban.  Ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Prydain 2019, daeth yn drydydd yn y digwyddiad cyffredinol. Yn 2021, enillodd Frizelle y digwyddiad cyffredinol ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Cymru 2021. Yn y gystadleuaeth 200, enillodd y digwyddiadau pêl, rhuban, cylch a chlwb. Gorffennodd hi hefyd yn ail yn nigwyddiad cylchol Pencampwriaethau Gymnasteg Rhythmig Prydain, ac yn drydydd yn y gystadleuaeth bêl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1998
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Athletwyr o Gymru
Southwick

Gallai **Southwick** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Southwick, pentref yn Hampshire
*Southwick, tref yng Ngorllewin Sussex
*Southwick, pentref yn Swydd Northampton
*Southwick, pentref yn Wiltshire

### Unol Daleithiau America
*Southwick, Massachusetts, tref ym Massachusetts

----
Atomfa Zaporizhzhia

Atomfa a leolir yn Oblast Zaporizhzhia yn ne-ddwyrain Wcráin yw **Atomfa Zaporizhzhia** ( *Zaporizʹka atomna elektrostantsiya*). Hon yw'r orsaf ynni niwclear fwyaf yn Ewrop, ac un o'r 10 atomfa fwyaf yn y byd. Saif yr orsaf, a adeiladwyd yng nghyfnod Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin yn y 1980au, ar lan ddeheuol Cronfa Ddŵr Kakhovka ar Afon Dnieper, ger dinas Enerhodar a rhyw 50&nbsp;km i dde-orllewin dinas Zaporizhzhia. Lleolir gorsaf drydan gwresol Zaporizhzhia rhyw 3&nbsp;km o'r atomfa.

Rheolir yn swyddogol gan Energoatom, yr un cwmni sydd yn rheoli'r tair atomfa arall yn Wcráin. Yn sgil goresgyniad Wcráin gan Rwsia yn 2022, cipiwyd Atomfa Zaporizhzhia gan luoedd Rwsiaidd a fe'i rheolir bellach mae'n debyg gan y cwmni Rosatom, a'r gweithwyr Wcreinaidd dan oruchwyliaeth rheolwyr Rwsiaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau diwydiannol yn Wcráin
Zaporizhzhia
Categori:Oblast Zaporizhzhia
Burbage

Gallai **Burbage** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Burbage, pentref yn Swydd Derby
* Burbage, pentref yn Swydd Gaerlŷr
* Burbage, pentref yn Wiltshire

## Pobl
* Richard Burbage (1567–1619), actor

----
Newbridge, Wrecsam

Pentref yng nghymuned Cefn, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Newbridge** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Newbridge, Wrecsam oddeutu 103 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Waun (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 6 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Min-Y-Ddol.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Rhiwabon
* Yr orsaf reilffordd agosaf yw Gorsaf reilffordd Rhiwabon.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Newbridge yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Cefn, Wrecsam
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Holt, Wiltshire

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Holt (gwahaniaethu).''

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Holt**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif y pentref tua 2 filltir (3&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Bradford on Avon.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,757.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Pentrefi Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Holt (gwahaniaethu)

Gallai **Holt** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Holt, pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Wrecsam
** Castell Holt, castell ger y pentref

### Lloegr
* Holt, pentref yn Dorset
* Holt, tref yn Norfolk
* Holt, pentref yn Wiltshire
* Holt End, pentref yn Hampshire

### Unol Daleithiau America
* Holt, Alabama, tref yn nhalaith Alabama
* Holt County, Missouri, sir yn nhalaith Missouri
* Holt County, Nebraska, sir yn nhalaith Nebraska

## Pobl
* Sophia Holt (1658–1734), arlunydd
* Anna Cornelia Holt (1671–1692), arlunydd

----
Université Paris-Sorbonne

Prifysgol yn Ffrainc oedd **Université Paris-Sorbonne,** a grëwyd ar 1 Ionawr 1971. Diflannodd ar 1 Ionawr 2018 wrth ffurfio *Sorbonne Université* yn dilyn cyhoeddi yn y Cyfnodolyn Swyddogol yr archddyfarniad yn creu'r brifysgol newydd ar 21 Ebrill 2017.

## Graddedigion enwog 
* Christiane Taubira, gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd a gweinidog

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Sorbonne Université

Paris Sorbonne
Categori:Sefydliadau 1971
Gedling

Pentref ac ardal di-blwyf yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Gedling**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gedling. Saif un union i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan yr ardal boblogaeth o 83,718.

## Hanes
Sefydlwyd pwll glo yn Gedling yn 1901. Fe'i caewyd ar 8 Tachwedd 1991.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Bwrdeistref Gedling
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
West Lavington, Gorllewin Sussex

:''Am y pentref o'r un enw yn Wiltshire, gweler West Lavington, Wiltshire.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **West Lavington**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Chichester. Saif yn union i'r de o dref Midhurst.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 276.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Chichester
Categori:Pentrefi Gorllewin Sussex
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Sussex
Ravenshead

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Ravenshead**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gedling. Saif ar briffordd yr A60 i'r gogledd o ddinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 5,629.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gedling
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Université Paris-Descartes

Prifysgol ym Mharis, Ffrainc, oedd **Université Paris-Descartes**. Fe'i crëwyd ar 1 Ionawr 1971; diflannodd ar 1 Ionawr 2018 pan ddaeth yn rhan o Université Paris Cité.

## Graddedigion enwog 
* Sandrine Atallah, gaiff ei hadnabod yn bennaf fel rhywolegydd a hypnotherapydd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Université Paris Cité

Paris-Descartes
Categori:Sefydliadau 1971
Box, Wiltshire

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Box**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif o fewn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Cotswolds, tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r gorllewin o dref Corsham a 5 milltir (8&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Caerfaddon.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,151. Yn ogystal â phentref Box ei hun, mae'r plwyf sifil yn cynnwys pentrefi Ashley a Box Hill.

bawd|dim|Y rheinws, Box

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Pentrefi Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Misterton, Swydd Nottingham

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Misterton.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Misterton**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bassetlaw. Saif yng ngogledd y sir, tua 15 milltir (24&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Worksop.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,140.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Bassetlaw
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Misterton

Gall **Misterton** gyfeirio at ambell le yn Lloegr:

* Misterton, pentrefan yn Swydd Gaerlŷr
* Misterton, pentref yn Swydd Nottingham
* Misterton, pentref yng Ngwlad yr Haf

----
Misterton, Gwlad yr Haf

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Misterton.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Misterton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Gwlad yr Haf. Saif y pentref tua 1 milltir (1.5&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o dref Crewkerne.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 826.

## Cyfeiriadau
Categori:De Gwlad yr Haf
Categori:Pentrefi Gwlad yr Haf
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Balderton, Swydd Nottingham

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Gaer, gweler Balderton, Swydd Gaer.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Balderton**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Newark a Sherwood. Saif ar gyrion de-ddwyreiniol tref Newark-on-Trent.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 9,625.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Newark a Sherwood
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Carac

Llong hwylio Ewropeaidd o'r 14g i'r 17g oedd y **garac** a chanddi, gan amlaf, dri : y  a'r  â , a  â  o'r naill ben i'r llall. Weithiau crogwyd hwyl sgwâr o dan y , a  ar y prif hwylbren a'r hwylbren blaen. Codwyd pedwerydd hwylbren o'r enw *bonaventure*, y tu ôl i hwylbren y llyw, ar y caracau mwyaf, a chanddo rigin trisgwar arall.

Datblygodd y garac ym Mhortiwgal ar sail yr hen gog, a chanddi un hwylbren. Adeiladwyd  dwfn a llydan ar gyfer y garac, gyda  uchel a  uwch fyth yn sefyll dros flaen y llong. Mae'n bosib i'r caracau mwyaf fesur rhyw 45&nbsp;m (150&nbsp;troedfedd) ar eu hyd ac yn dadleoli mil o dunelli. Y garac oedd y brif long fasnach yn y Môr Canoldir, ac yn Oes y Darganfod y garac a'r garafel oedd prif longau fforio'r Ewropeaid i'r Byd Newydd.

Y garac oedd rhagflaenydd yr aliwn, llong ryfel â rigin tebyg ond wedi ei hadeiladu gyda'r fforcas a'r starncas yn is, a'r corff yn hirach o'i gymharu ag hyd y .

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeisiau o Bortiwgal
Categori:Hanes morwrol Portiwgal
Categori:Llongau hwylio
Categori:Yr Oesoedd Canol ym Mhortiwgal
Geirfa forwrol

Dyma eirfa o dermau morwrol.

## B 
 **brig-hwyl**
: Un o'r hwyliau uchaf.

## C 
 **corff**
: Corff y llong.

## Ff 
 **fforcas**
: Caban ar ben blaen y llong. 

## H 
 **hwylbren**
: Polyn hir a osodir yn unionsyth mewn llong i gynnal yr hwyliau a'r rigin.

 **hwylbren blaen**
: Yr hwylbren sydd agosaf at ben blaen y llong.

 **hwylbren y llyw**
: Yr hwylbren sydd agosaf at ben ôl y llong.

## P 
 **pedryfwrdd**
: Rhan o fwrdd uchaf y long tua'r starn, a neilltuir fel arfer i'r swyddogion.

 **pen trawst**
: Lled y llong ar ei lletaf.

 **polyn blaen**
: Polyn yn ymestyn allan o ben blaen y llong i sicrhau rhaffau wrtho er mwyn cynnal yr hwylbren blaen.

 **prif hwylbren**
: Yr hwylbren hiraf, fel arfer yr hwylbren yng nghanol y llong.

## R 
 **rigin**
: Y rhaffau, cadwyni ac ati ar long ar gyfer cynnal a rheoli'r hwyliau.

 **rigin sgwâr**
: Rigin gyda'r hwyliau yn berpendicwlar i feingil ac hwylbrenni'r llong.

 **rigin trisgwar**
: Rigin gydag hwyliau trionglog.

## S 
 **starn**
: Pen ôl y llong.

 **starncas**
: Caban ar ben ôl y llong.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cludiant morwrol
Banereg
Siôn Alun Davies

:''Nid i'w ddrysu gyda'r gweinidog ac ymgyrchydd iaith, Siôn Alun, 1955 - 2012''
Mae **Siôn Alun Davies** (weithiau, camsillefir heb yr hirnod fel Sion Alun Davies) yn actor o Gymro. Fe'i fagwyd yng Nghaerdydd.

## Gyrfa
Bu iddo astudio yn y Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall, Llundain, gan raddio gyda yn 2012.

### Ymddangosiadau Ffilm a Theledu
Mae Siôn Alun wedi ymddangos mewn sawl cyfres deledu a ffilm yn y Gymraeg a'r Saesneg gan gynnwys. 

**Cymraeg**: Ymysg ei ymddangosiadau yn y Gymraeg mae ffilm arswyd Gwledd (2021), Craith (2018) a'r gyfres ddrama deledu, 35 Diwrnod (2015), Y Mabinogi (2005). 

**Saesneg**: Mae wedi ymddangos yn y cyfresi a dramâu Saesneg, *Hidden* (fersiwn Saesneg Craith, gweler uchod) lle chwaraeodd un i'r prif rannau fel DC Owen Vaughan, *Britannia* (2017) a *The Left Behind* (2019).

### Ymddangosiadau Theatr
Ymysg ei waith actio llwyfan mae: 
:'A Soldier and a Maker' (Barbican) 
:'Outside on the Street' (Pleasance/Arcola) 
: 'Velocity' (Finborough)
: 'The Lady from the Sea' (National Theatre Wales) 
: 'My People' (Clwyd Theatr Cymru).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Sion Alun Davies ar wefan IMDb

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall
Categori:Pobl o Gaerdydd
Calverton, Swydd Nottingham

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Buckingham, gweler Calverton, Swydd Buckingham.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Calverton**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gedling. Saif tua 7 milltir i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,076.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gedling
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Coddington

Gallai **Coddington** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Coddington, pentref yn Swydd Gaer
* Coddington, pentref yn Swydd Henffordd
* Coddington, pentref yn Swydd Nottingham

## Pobl
* Grace Coddington (g. 1941), model a golygydd ffasiwn o Gymraes

----
Coddington, Swydd Gaer

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Coddington.''

Pentrefan a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Coddington**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
El Sistema

Cynllun i hybu addysg gerddorol yn Feneswela yw **El Sistema** ("Y System"). Fe'i sefydlwyd yn 1975 gan José Antonio Abreu (1939–2018). Mae'r cynllun yn darparu addysg cerddoriaeth glasurol am ddim er mwyn cynnig cyfle i blant tlawd gael bywyd gwell. Erbyn 2015, yn ôl ffigurau swyddogol, roedd El Sistema yn cynnwys mwy na 400 o ganolfannau cerddorol  a 700,000 o gerddorion ifanc. 

Mae'r llysenw "El Sistema" wedi dod yn adnabyddus ledled y byd er mai yn wreiddiol "Fundación del Estado para el Sistema Nacional de las Orquestas Juveniles e Infantiles de Venezuela" oedd enw swyddogol y cynllun. Yn fwy diweddar, newidiwyd hynny i "Fundación Musical Simón Bolívar".

Mae'r cynllun wedi ennill cydnabyddiaeth ac edmygedd rhyngwladol, ac mae gwahanol elfennau ohono wedi cael eu mabwysiadu mewn gwledydd eraill, gan gynnwys yr Alban (dan yr enw "Sistema Scotland"), yr Almaen, Canada, Colombia, Lloegr (dan yr enw "In Harmony"),  Periw, Portiwgal, y Philipinau, yr Unol Daleithiau ac Wrwgwái.

## Dadl
Yn 2014 cyhoeddodd yr academydd Prydeinig Geoffrey Baker lyfr a oedd yn dadlau yn erbyn llawer o’r honiadau a wnaed gan ac am *El Sistema* ac awgrymodd fod llawer o’r wybodaeth am y rhaglen yn orliwiedig neu’n ffug. Honnodd fod yna ddiwylliant o awdurdodaeth, gor-ddisgyblaeth, ecsbloetio, cystadleuaeth, a gwahaniaethu ar sail rhyw. Dadleuodd fod y cynllun yn geidwadol iawn o dan ei arwynebedd blaengar a bod ei honiadau o drawsnewid cymdeithasol heb eu profi.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Cerddorfeydd
Categori:Cerddoriaeth Feneswela
Categori:Mudiadau ieuenctid
Categori:Sefydliadau 1975
Grace Coddington

Cyn-fodel o Gymraes yw **Grace Coddington** (ganwyd 20 Ebrill 1941), a ddaeth yn gyfarwyddwraig greadigol y cylchgrawn ffasiwn *Vogue*. Yn y rôl olaf, daeth hi'n adnabyddus am greu sesiynau ffotograffig mawr, cymhleth a dramatig.

Fe'i ganwyd yn Ynys Môn a threuliodd ei phlentyndod ym Mae Trearddur. Ym 1959 enillodd gystadleuaeth fodelu a arweiniodd at yrfa fel model yn *Vogue*. Tua 10 mlynedd yn ddiweddarach daeth yn olygydd gyda'r cylchgrawn yn Llundain. Ym 1988 ymunodd hi ag Anna Wintour er mwyn gweithio dros *Vogue* yn Efrog Newydd. Parhaodd i weithio i'r cylchgrawn yno tan 2016. Daethpwyd â'i phwysigrwydd yn y byd ffasiwn i sylw'r cyhoedd gan ffilm ddogfen o 2009, *The September Issue*, a ddangosodd y broses greadigol y tu ôl rhifyn o *Vogue*. 

## Llyfryddiaeth
* Grace Coddington a Michael Roberts, *Grace: A Memoir* (Efrog Newydd, 2012)

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Caroline Berry

Mae **Caroline Berry** yn actores o Gymraes sydd wedi ymddangos mewn cynhyrchiadau yn y Gymraeg a, gan fwyaf, yn y Saesneg. Ymhlith ei hymddangosiadau mwyaf adnabyddus a diweddar mae Gwledd (2021), *The Pembrokeshire Murders* (2021), ''It's a Sin* (2021) a *Requiem* (2018).

## Cefndir
Bu i Caroline astudio yn Ysgol Ddrama East 15 yn Llundain.

## Gwaith
### Cynyrchiadau Cymraeg neu ddwyieithog
Mae Caroline wedi ymddangos yn ffilm arswyd *Gwledd*, cyfres ddrama ditectif, *Bang*, *Oed yr Addewid* (2001).

### Cynyrchiadau Saesneg
Bu iddi ymddangos mewn gwahanol mathau o rannau mewn nifer fawr o gynyrchiadau iaith Saesneg, nifer wedi eu lleoli yng Nghymru ac â naws Gymreig fel *The Pembrokeshire Murder* a *The Life Boat* ac eraill tu allan megis, cyfresi *It's a Sin*, *Doctors*, *Inspector Morse*, *Birds of a Feather*, *Mayday*, Coronation Street, a Casualty. Mae wedi ymddangos mewn ffilmiau gan gynnwys Gwledd (a ddosbarthwyd hefyd o dan deitl *Feast*). 

### Cynyrchiadau eraill
Mae wedi ymddangos mewn dramâu megis *Swansea's Three Night Blitz* a chyfresi radio ar BBC Radio Wales (*Jewelsh*) a BBC Radio 4, *Look Who's Back''.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Caroline Berry ar wefan IMDb
* Tudalen Facebook Caroline Berry

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Fernwood, Swydd Nottingham

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Fernwood**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Newark a Sherwood. Saif ar gyrion de-ddwyreiniol tref Newark-on-Trent.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,190.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Newark a Sherwood
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Université Paris-Diderot

Prifysgol yn Ffrainc oedd **Université Paris-Diderot,** a grëwyd ar 1 Ionawr 1971. Diflannodd ar 1 Ionawr 2018 wrth ffurfio *Université Paris Cité* yn dilyn cyhoeddi yn y Cyfnodolyn Swyddogol yr archddyfarniad yn creu'r brifysgol newydd ar 20 Mawrth, 2019.

## Graddedigion enwog 
* Alessandra Carbone, gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac academydd
* Françoise Combes, gaiff ei hadnabod yn bennaf fel astroffisegydd, ffisegydd, seryddwr ac athro prifysgol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Université Paris Cité

Paris-Diderot
Categori:Sefydliadau 1971
Université Sorbonne-Nouvelle

**Université Sorbonne-Nouvelle** yn brifysgol Ffrengig a grëwyd ar Ionawr 1, 1971.

Mae'r brifysgol yn bennaf yn darparu cyrsiau mewn llythyrau, gwyddorau iaith, ieithoedd, celfyddydau perfformio, cyfathrebu ac astudiaethau Ewropeaidd (hanes amlddisgyblaethol, economeg, y gyfraith a gwyddoniaeth wleidyddol). Wedi'i restru yn y 50 uchaf o'r prifysgolion iaith gorau yn y byd yn y QS World University Rankings ag enw da iawn yn 2021, mae hefyd yn un o'r prifysgolion gorau yn y wlad mewn sawl maes.

## Graddedigion enwog 
* Jean-Pierre Thiollet

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Université Sorbonne-Nouvelle

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mharis
Sorbonne-Nouvelle
Categori:Sefydliadau 1971
Siarter Coed i’r Werin

Dogfen sy'n sefydlu egwyddorion yn y Deyrnas Unedig ar gyfer cymdeithas lle gall pobl a choed byw gyda’i gilydd er lles ei gilydd yw’r **Siarter Coed i’r Werin**. Sefydlwyd y fenter gan Coed Cadw mewn cydweithrediad â 70 o gyrff eraill. Fe'i lansiwyd yng Nghastell Lincoln ar 6 Tachwedd 2017; pen-blwydd Siarter y Fforest o 1217 yn 800 mlwydd oed.

Dyma'r prif egwyddorion:

# Deall ac amddiffyn swyddogaeth coed yn cefnogi bywyd gwyllt
# Cryfhau cynefinoedd pwysig gyda phlannu newydd
# Creu rhwydweithiau trafnidiaeth ar gyfer bywyd gwyllt a phobl
# Cynnal cynefinoedd coetir gwerthfawr a bregus
# Ffermio’r tir ar gyfer bywyd gwyllt a phobl
# Caniatáu cylch bywyd
# Bod yn gymdogion parchus i’n bywyd gwyllt
# Caniatáu i natur gyflawni’r hyn mae’n ei gwneud orau

## Dolen allanol
* Gwefan Siarter Goed 

Categori:Coed
Categori:Sefydliadau 2016
Castell Lincoln

Castell canoloesol mawr yn ninas Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Castell Lincoln**.  Fe'i codwyd  ar ddiwedd yr 11g gan Wiliam y Concwerwr ar safle caer Rufeinig. Mae'n anarferol gan fod ganddo ddau fwnt; dim ond un castell arall sydd â nodwedd o'r fath, sef Castell Lewes, Dwyrain Sussex. 

Mae'r castell mewn cyflwr da. Fe'i ddefnyddiwyd fel carchar hyd yn ddiweddar, ac mae Llys y Goron yn parhau yno hyd heddiw. Mae’n agored i’r cyhoedd ac mae’n bosibl cerdded o amgylch y muriau lle ceir golygfeydd o’r castell ei hun, y gadeirlan, y ddinas, a’r wlad o amgylch. Mae'r castell bellach yn eiddo i Gyngor Sir Swydd Lincoln ac mae'n heneb gofrestredig.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Cestyll Normanaidd
Categori:Cestyll Swydd Lincoln
Castell Lewes

Castell canoloesol yn nhref Lewes, Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Castell Lewes**. Saif  ar uchelfan sy'n gwarchod y bwlch yn y Twyni Deheuol a dorrir gan Afon Ouse. Mae'n tremio dros y dref. Fe'i hadeiladwyd o galchfaen lleol a blociau fflint.

Mae'r castell yn cydymffurfio â chynllun mwnt a beili ond, yn anarferol, mae ganddo ddau fwnt. Yr unig gastell arall yn Lloegr sydd â dau fwnt yw Castell Lincoln.

Mae’r castell yn cael ei weinyddu gan y Sussex Archaeological Society, ac mae'n heneb gofrestredig.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* "Lewes Castle & Museum", Sussex Past (gwefan Sussex Archaeological Society)

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Cestyll Normanaidd
Categori:Cestyll Dwyrain Sussex
Radcliffe-on-Trent

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Radcliffe-on-Trent**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Rushcliffe. Saif ar gyrion dwyreiniol dinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,205.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Rushcliffe
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Tollerton, Gogledd Swydd Efrog

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Nottingham, gweler Tollerton, Swydd Nottingham.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, ydy **Tollerton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Hambleton. Saif y pentref tua 4 milltir (6&nbsp;km) i'r de o dref Easingwold a 10 milltir (16&nbsp;km) i'r gogledd o ddinas Efrog.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,026.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Hambleton
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gogledd Swydd Efrog
Collingham, Gorllewin Swydd Efrog

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Nottingham, gweler Collingham, Swydd Nottingham.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Collingham**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Leeds. Saif y pentref ar lannau Afon Wharfe, tua 2 filltir (3&nbsp;km) i'r de-orllewin o dref Wetherby.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,991.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Leeds
Categori:Pentrefi Gorllewin Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Swydd Efrog
Hartlebury

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Hartlebury**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Wychavon. Saif y pentref tua 3.5 milltir (6&nbsp;km) i'r de o dref Kidderminster.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,714.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Wychavon
Categori:Pentrefi Swydd Gaerwrangon
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerwrangon
Clipstone, Swydd Nottingham

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Bedford, gweler Clipstone, Swydd Bedford.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Clipstone**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Newark a Sherwood. Saif y pentref tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Mansfield.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,347.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Newark a Sherwood
Categori:Pentrefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Mick Bates

Gwleidydd o'r Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig oedd **Mick Bates** (24 Medi 1947 – 29 Awst 2022). Roedd e'n Aelod Cynulliad Cymru (AC) dros Sir Drefaldwyn rhwng 1999 a 2011.

Cafodd Bates ei eni yn Loughborough, Lloegr. Bu'n athro ac yn ffarnwr cyn dod yn wleidydd. Roedd yn byw ar ffarm yn ardal Llanfair Caereinion. Bu hefyd yn gynghorydd sir ar Gyngor Sir Powys.

Yn 2002 cafodd ei feirniadu gan y Ceidwadwyr am wisgo gwisg Siôn Corn yn y Senedd i godi arian at elusen. 

Yn 2010 fe'i cafwyd yn euog o ymosod ar staff y GIG.  Ymddiswyddodd o'r blaid ac ymddeolodd y flwyddyn ganlynol.

## Teyrngedau
Dywedodd arweinydd y blaid yng Nghymru, Jane Dodds: "Roedd Mick yn un o'r bobl mwyaf croesawgar a charedig roeddwn i'n ei adnabod. "Pan gyrhaeddais Y Trallwng am y tro cyntaf, bron i ddeng mlynedd yn ôl, roedd mor hael ei amser gyda mi. Roedd ei wybodaeth am y materion sy'n effeithio ar ei annwyl Sir Drefaldwyn yn ddiddiwedd. Ni fydd Mick Bates arall, byth.

Dywedodd un o gyn-Aelodau Cynulliad y blaid, William Powell, bod Bates yn "hael, caredig ac angerddol, yn ddyn oedd yn glynu wrth ei egwyddorion ac yn gweithio'n wirioneddol galed" i gynrychioli ei etholaeth.

Mynegodd Llywydd Senedd Cymru, Elin Jones, bod "Mick yn un o gymeriadau mawr dyddiau cynnar y Cynulliad. Mi oedd yn bencampwr clodwiw i holl faterion cynaliadwy a chefn gwlad. Ac yn ladmerydd angerddol dros ei annwyl Faldwyn."

## Personol
Roedd yn briod â Buddug, a ganddynt ddau blentyn mewn oed, Ruth a Daniel, ei bump o wyrion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Cynghorwyr yng Nghymru
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl fu farw o ganser
Tuxford

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Tuxford**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bassetlaw. Saif tua 10.5 milltir (17&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o dref Worksop.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,649.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Ardal Bassetlaw
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Livre de chasse

Llyfr Ffrangeg am hela yw'r ***Livre de chasse*** ("Llyfr yr Helfa"), a ysgrifennwyd rhwng 1387 a 1389 gan yr uchelwr Ffrengig Gaston Fébus (Gaston III, Comte de Foix; 1331–1391). Yn Oesoedd Canol Diweddar, roedd hela yn ddawn hanfodol ymhlith yr uchelwyr, ac nid yn ddifyrrwch yn unig. Astudiwyd llyfr Fébus yn fanwl, a gwnaed llawer o gopïau llawysgrif ohono. Daeth yn werslyfr safonol ei ddydd ar dechnegau hela. 

Mae 44 o lawysgrifau o *Livre de chasse* wedi goroesi, y rhan fwyaf ohonynt yn dyddio o'r 15g, a dyrnaid yn dyddio o ddechrau'r 16g. Fe'i hargraffwyd deirgwaith yn ystod yr 16g. Troswyd i'r Saesneg ym 1415 gan Edward, Dug Efrog, dan y teitl *The Master of Game*; mae 27 o lawysgrifau o'r trosiad hwn wedi goroesi.

Rhennir y llyfr yn bedair rhan:

* Ynghlŷn â bwystfilod mwyn a ffyrnig
* Ynghlŷn â natur cŵn a'u gofal 
* Ynglŷn â chyfarwyddiadau ar gyfer hela â chŵn
* Ynghlŷn â'r helfa â thrapiau, maglau a bwa croes

## Llyfryddiaeth
* Richard Vernier,  *Lord of the Pyrenees: Gaston Fėbus, Count of Foix 1331–1391* (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2008)

## Dolen allanol
* "Illuminating the Medieval Hunt", The Morgan Library & Museum – ffacsimili o lawysgrif 1507

## Oriel

Hart Hunting.jpg|Hela ceirw
Le Livre de chasse de Gaston Phébus.jpg|Torri carw yn ddarnau
Gaston Fébus Chasse aux lièvres.jpg|Hela sgwarnogod
La Chasse au furet, Gaston Phoebus, 1387.jpg|Hela cwningod
Gaston Phébus, Livre de la chasse. 67r.jpg|Saib am luniaeth
Ilustración del Libro de Caza (Gaston Fébus).jpg|Gofalu am gŵn

Categori:Llyfrau'r 1380au
Categori:Llyfrau'r 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llyfrau Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llyfrau am hela
The National (Cymru)

Roedd ***The National*** yn bapur newydd dyddiol a gwefan newyddion yng Nghymru, dan berchnogaeth Newsquest. Gavin Thompson oedd golygydd y papur. Prif ysgogydd a sylfaenydd y teitl oedd Huw Marshall.

Roedd *The National* hefyd yn cynnig llwyfan i ddarnau barn gan wleidyddion a sylwebyddion fel Carwyn Jones, Leanne Wood, Theo Davies-Lewis, Leena Farhat a Mel Owen.

Cyhoeddwyd yn Awst 2022 y byddai'r gwefan yn cau ar y 31ain o'r mis, am nad oedd y busnes yn gynaladwy wedi colli nifer o danysgrifwyr.

## Gweler hefyd
* Rhestr o bapurau newydd yng Nghymru
* Corgi Cymru

## Dolenni allanol
* *The National* (wedi'i archifio)

## Cyfeiriadau
Categori:Papurau newydd Cymru
Categori:Newyddiaduraeth yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2021
Categori:Dadsefydliadau_2022
Kempsey, Swydd Gaerwrangon

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Kempsey**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Malvern Hills. Mae'n ffinio ag Afon Hafren i'r gorllewin ac mae priffordd yr A38 yn rhedeg trwyddo; saif tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r de o ddinas Caerwrangon.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,180.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Malvern Hills
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerwrangon
Categori:Pentrefi Swydd Gaerwrangon
Malvern Wells

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Malvern Wells**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Malvern Hills. Saif i'r de o Great Malvern. Mae Malvern Wells yn ganolfan masnachol ar gyfer potelu *Malvern Water*, sy'n frand adnabyddus o ddŵr mwynol.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,196.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Malvern Hills
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerwrangon
Categori:Pentrefi Swydd Gaerwrangon