open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radyo an Gernewegva

Gwasanaeth radio sy'n darlledu trwy gyfrwng yr iaith Gernyweg yw **Radyo an Gernewegva** (a dalfyrrir fel RanG; sy'n golygu yn Gymraeg 'radio y fro Gernyweg') ar-lein, trwy bodlediad, ac ar sawl gorsaf radio gymunedol yng Nghernyw, y Deyrnas Unedig. . Mae'n sefydliad dielw, ac mae'n derbyn rhywfaint o arian trwy'r Keskowethyans an Tavas Kernowek (Bartneriaeth yr Iaith Gernyweg). Fe'i cynhyrchir gan KernowPods .

## Hanes 
Dechreuodd y gwasanaeth yn 2007 fel 'Nowodhow an Seythun' (Newyddion yr Wythnos). Podlediad byr 4 munud oedd hwn, a ddosbarthwyd bob wythnos trwy gasgliad o wefannau diwylliannol Cernyw. Cynyddwyd y gwasanaeth hwn i hanner awr bob wythnos yn 2008, a mabwysiadodd yr enw newydd "Radyo an Gernewegva". Newidiodd y fformat ar y pwynt hwn i ddod yn rhaglen gylchgrawn, gan ymgorffori cerddoriaeth, trafodaeth a newyddion. Yn 2010, ymgorfforodd Radyo an Gernewegva y 'Nowodhow an Seythun' gwreiddiol yn ôl yn y gwasanaeth. Yn 2013 roedd ar restr fer Gorsaf Radio y Flwyddyn yng Ngŵyl y Cyfryngau Celtaidd .   Yn yr un flwyddyn lansiwyd ymgyrch cyllido torfol i godi arian ar gyfer gwefan newydd.   Roedd yr ymgyrch yn llwyddiannus, gan godi dros £ 5,000.  Argymhellir gwrando ar Radyo an Gernewegva fel cymorth i ddysgu'r iaith Gernyweg gan y cwrs *Say Something in Cornish.*  Mae'n denu mwy na 500 o wrandawyr bob wythnos. 

Yn 2014 dechreuodd y gwasanaeth gael ei ddarlledu gan sawl gorsaf radio gymunedol yng Nghernyw. Mae Radio St Austell Bay yn ei ddarlledu bob dydd Sul, am hanner dydd, mae Source FM (Aberfal a Penryn ) yn darlledu'r un rhaglen bob dydd Mawrth am 1pm,  Mae'r Hub Radio Roseland, Cernyw yn ei ddarlledu bob dydd Sadwrn am 6am ac mae Coast FM Penwith, Cernyw yn chwarae'r rhaglen 3 gwaith yr wythnos. Er 2020 mae'r gwasanaeth hefyd yn cael ei gyd-ddarlledu ddydd Llun a dydd Iau 11am ar Liskeard Radio . 

## Fformat a chyflwynwyr 
Matthew Clarke yw'r prif gyflwynydd.  Mae'r rhaglenni yn cynnwys amrywiaeth o gerddoriaeth, fel arfer yn yr iaith Gernyweg, pytiau o newyddion a chynnwys rheolaidd gan Nicholas Williams, Tim Saunders a James Hawken. Yn mis Awst 2021, roedd 550 o raglenni wedi cael eu darlledu. 

## Rhaglenni Teledu 
Ers 2017ae'r wefan hefyd yn cynnwys rhaglenni teledu hanner awr o'r enw **An Mis** (y Mis) gyda fformat tebyg (cerddoriaeth Cernyweg, eitemau newyddion a phytiau diddorol, hefyd cynhyrchwyd gan Matthew Clarke (Matthi ap Dewi). Rhai o'r sylwebydddion rheolaidd yw Rod Sheard, Delia Brotherton ac Esme Tackley. Pob tro mae eitem o goginio gan Esther Johns  

Yn ddiweddar mae'r ochr deledu wedi cynnwys rhaglenni cerddoriaeth o'r enw **An Tonji** (y Tiwndy) cyflwynwyd. Rhaglenni blaenorol oedd **Jaqi ha Jerry**, sioe siarad gan gwesteion arbennig, a **Bramm ha bramm** (Rhech a rhech), rhaglen gomedi.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Radyo an Gernewegva

Categori:Cernyweg
Football Focus

Rhaglen bêl-droed wythnosol ar BBC One yw ***Football Focus*** sy'n cael ei ddarlledu yn gynnar ar brynhawn Dydd Sadwrn yn ystod y tymor. Ers 2021, maent wedi eu cyflwyno gan y cyn pêl-droediwr Alex Scott. Mae'r rhaglen yn rhoi trosolwg o newyddion a digwyddiadau pêl-droed yr wythnos ac yn gynnwys cyfweliadau gyda sêr y gem o'r Uwch Gynghrair a thu hwnt, uchafbwyntiau a dadansoddiadau o rai gemau o'r wythnos cynt a rhagolygon o gemau y Dydd Sadwrn gyda sylwebwyr *Match of the Day*.

Sam Leitch oedd y cyflwynydd cyntaf. Rhai o gyn-gyflwynwyr y rhaglen yw Dan Walker, Gary Lineker, a Bob Wilson.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Caroline Fox

Dyddiadurwr a gohebydd o Gernyw oedd **Caroline Fox** (24 Mai 1819 &ndash; 12 Ionawr 1871). Cofnododd, drwy ei dyddiaduron, atgofion sawl person nodedig, gan gynnwys John Stuart Mill a Thomas Carlyle.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Caroline Fox ar 24 Mai 1819 ym Mhenjerrick, tŷ mawr ger Aberfal (Falmouth), fel un o bump o blant Robert Were Fox FRS, dyfeisiwr, o deulu dylanwadol Fox yn Aberfal a'i wraig, Maria Barclay. Roedd y ddau yn Grynwyr. Caroline oedd chwaer iau Barclay Fox, a oedd hefyd yn ddyddiadurwr, ac Anna Maria Fox, un o sefydlwyr a hyrwyddwyr Cymdeithas Polytechnig Frenhinol Cernyw.

Mae dyddiaduron adnabyddus Caroline yn cofnodi atgofion am bobl o fri fel John Stuart Mill, John Sterling a Thomas Carlyle. Ymddangosodd detholiadau o'i dyddiadur a'i llythyrau (1835-1871) fel *Atgofion am Hen Ffrindiau: Caroline Fox o Penjerrick, Cernyw* . Ymddangosodd detholiad o'r argraffiad Fictoraidd ym 1972. 

bawd|Bedd Caroline ac Anna Maria Fox ym Mynwent y Crynwyr, Budock, Aberfal (Falmouth)

Helpodd Caroline Fox a'i chwaer Anna Maria i sefydlu Cymdeithas Polytechnig Frenhinol Cernyw yn Falmouth.

Bu farw Caroline Fox ar 12 Ionawr 1871 a chladdwyd hi ym Mynwent y Crynwyr yn Roseglos (Budock) gyda'i chwaer Anna.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 1871
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Merched o Gernyw
Categori:Llenorion o Gernyw
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gernyw
Categori:Crynwyr

Categori:Wicibrosiect Palesteina
Gaynor Arnold

Awdur a anwyd yng Nghymru yw **Gaynor Arnold** (ganwyd 1944) Cafodd ei geni yng Nghaerdydd. Astudiodd Lenyddiaeth Saesneg yng Ngholeg St Hilda, Rhydychen, ac wedyn Astudiaethau Cymdeithasol a Gweinyddol yn yr Adran Polisi Cymdeithasol ac Ymyrraeth, Prifysgol Rhydychen. Mae hi'n byw ac yn gweithio yn Birmingham ers yr 1970au. 

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf *Girl in a Blue Dress* gan Tindal Street Press yn 2008. Ymddangosodd y nofel ar y rhestr hir Gwobr Booker a'r Wobr Oren am Ffuglen. 

## Llyfryddiaeth
* *Girl in a Blue Dress (Merch mewn Ffrog Las)* (2008)
* ''Lying Together (Gorwedd Gyda'n Gilydd)* (2011)
* *After such kindness (Ar ôl caredigrwydd mor fawr)* (2012)
* *The Sea in Birmingham'' (cyfrannwr; 2013)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Nofelwyr o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Harry Dexter White

Economegydd Americanaidd oedd **Harry Dexter White** (29 Hydref 1892 – 16 Awst 1948) a weithiodd yn Adran Trysorlys yr Unol Daleithiau.

Ganed yn Boston, Massachusetts, i Iddewon a ymfudodd i Unol Daleithiau America o Lithwania. Gwasanaethodd ym Myddin yr Unol Daleithiau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Enillodd ei ddoethuriaeth o Brifysgol Harvard ym 1930, ac addysgodd yng Ngholeg Lawrence yn Appleton, Wisconsin, o 1932 i 1934.

Symudodd White i Washington, D.C. ym 1934 i weithio yn arbenigwr ariannol yn Adran y Trysorlys. Fe'i penodwyd yn brif ddadansoddwr economaidd gan Gomisiwn Tariff yr Unol Daleithiau am gyfnod. Dychwelodd i'r Trysorlys i wasanaethu yn brif ddadansoddwr economaidd yn yr adran ymchwil ac ystadegau, a fe'i dyrchafwyd yn is-gyfarwyddwr ymchwil ym 1936, yn gyfarwyddwr ymchwil ariannol ym 1938, ac yn is-ysgrifennydd dros ymchwil ariannol a rheoli cronfeydd tramor ym 1945.

Wedi'r Ail Ryfel Byd, cafodd White ran flaenllaw wrth sefydlu'r drefn ariannol fyd-eang newydd. Yng Nghynhadledd Bretton Woods (1944), bu dadl rhwng cynigion White i reoli masnach ryngwladol ar sail y safon aur, a'r cynllun amgen a arddelwyd gan John Maynard Keynes. Enillwyd y ddadl gan gynllun White, a phenodwyd White yn gyfarwyddwr gweithredol y Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF). White hefyd oedd prif awdur Cynllun Morgenthau, a wrthodwyd gan yr Arlywydd Franklin D. Roosevelt ym 1944.

Cyhuddwyd White ym 1948 o ddarparu cudd-wybodaeth i ysbiwyr yr Undeb Sofietaidd yn ystod y rhyfel, ac o gynorthwyo gweithwyr â thaliadau comiwnyddol yn Adran y Trysorlys. Cafwyd ymchwiliad gan Gyngres yr Unol Daleithiau, a bu farw White cyn diwedd yr ymchwiliad. Er nad oedd White erioed yn aelod o'r Blaid Gomiwnyddol, ceir tystiolaeth yr oedd yn hysbyswr i'r Sofietiaid mewn dogfennau o'r FBI ar sail negeseuon wedi eu datgodio gan Brosiect Venona.

## Darllen pellach 
* James M. Boughton, *Harry White and the American Creed: How a Federal Bureaucrat Created the Modern Global Economy (and Failed to Get the Credit)* (New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2021).
* Benn Steil, *The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter White, and the Making of a New World Order* (Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2013).

Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Economegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Boston
Categori:Pobl fu farw yn New Hampshire
Marchnad Qissariya

Mae'r **Farchnad Aur** (*; Souk ad-Dahab)* ; a elwir hefyd yn **Farchnad Qissariya,** ( )  yn llwybr gul gyda tho (hy wedi'i gorchuddio) yn Hen Ddinas Gaza, yng Ngwladwriaeth Palesteina.

Mae'r Farchnad Aur yn ganolfan bwysig ar gyfer masnachu a phrynu aur, ac ar gyfer cyfnewid tramor. Saif y Farchnad ar hyd ymyl ddeheuol Mosg Mawr Gaza, wrth ymyl prif Stryd Omar Mukhtar. Coronir y farchnad gan do pigfain a chromennog, sydd wedi'i leinio ar y ddwy ochr gan siopau bach, gyda phob siop hefyd wedi'u toi'n dwt.

## Hanes 
Yn 1476, gorchmynnodd barnwr Gaza, sef Sheikh Shams ad-Din al-Himsi adeiladu'r Farchnad Aur, dan reolaeth y Mamluk ym Mhalestina. Yn wreiddiol, roedd y Farchnad yn rhan o farchnad dan do lawer mwy, ond dinistriwyd y rhan fwyaf o'r ardal gan Fyddin Lloegr yn y 1940au.

Trwy gydol y rhan fwyaf o'r 20g a'r 21g, prif ymwelwyr y farchnad yw  dynion a menywod ar fin priodi, cwsmeriaid sy'n dewis gemwaith aur; yma hefyd y daw mamau-yng-nghyfraith i brynu anrhegion i'w merched-yng-nghyfraith. Fodd bynnag, oherwydd prinder bwyd, trydan a hanfodion bywyd yn Gaza oherwydd rhwystr Israel yn Llain Gaza, mae'r Farchnad Aur yn cael ei defnyddio'n bennaf gan pobl oedrannus Gaza sy'n gwerthu gemau a thlysau'r teulu i godi arian i brynu bwyd.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
*

Categori:Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Llofruddiaeth Baby Grace

Roedd **Riley Ann Sawyers** (11 Mawrth 2005 &ndash; 24 Gorffennaf 2013) yn ferch Americanaidd wyth oed a gurwyd i farwolaeth gan ei mam, Kimberly Dawn Trenor, a'i lysdad, Royce Zeigler. Daethpwyd o hyd i'w gorff yn ddiweddarach ym Mae Galveston, Texas.

Ni allai'r heddlu adnabod yr olion oherwydd dadelfennu ar unwaith a chychwyn ymdrech ledled y wlad i ddysgu enw'r dioddefwr. Cadarnhawyd hunaniaeth Riley Ann pan hysbysodd ei nain dad, Sheryl Sawyers, yr heddlu ar ôl gwylio braslun cyfansawdd. Yn ddiweddarach, nodwyd ei weddillion yn gadarnhaol trwy brofion DNA ar Dachwedd 30, 2013.

Cyn ei hadnabod yn 2013, roedd Riley Ann Sawyers yn cael ei hadnabod fel "Baby Grace" oherwydd ei hoedran a’i rhyw. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 2005
Categori:Marwolaethau 2013
Mynachlog y Drindod Sanctaidd, Hebron

Mynachlog Uniongred Rwsiaidd yw **Mynachlog y Drindod Sanctaidd** gydag **Eglwys y Cyndadau Sanctaidd** a saif yn Hebron (). Fe'i sefydlwyd yn yr 20g ar safle Hen Dderwen Mamre ym mhenrtref Mamre. Prynwyd y tiroedd gan Archimandrite Antonin (Kapustin) ar gyfer Eglwys Uniongred Rwsia yn y 19g ac fe'u ehangwyd yn ddiweddarach. Medianwyd y fynachlog gan Eglwys Orthodox Rwsia y tu allan i Rwsia neu ROCOR tan 1997 pan gipiodd heddlu Palesteina ef a’i droi drosodd i Batriarchaeth Moscow. Mae anghydfodau y am perchnogaeth yn parhau.
bawd|chwith|Derwen Mamre (a elwir hefyd yn Dderwen Sibta neu'n Dderwen Abraham), yn Hirbet es-Sibte, dau gilometr i'r de-orllewin o Mamre. Dywedir ei bod yn 5,000 o flynyddoedd oed.
bawd|chwith|Mynachdy Eglwys Uniongred Rwsia

Lleolwyd y mynachdy a'r eglwys sawl cilometr o Mamre, lle saif hen dderwen terebinth neu 'dderwen Abraham' (a ddisgrifiwyd gan Josephus), wedi'i amgylchynu gan waliau a godwyd gan Herod Fawr, a lle adeiladodd Cystennin I, ymerawdwr Rhufeinig basilica yn y 4g. Mae "Derw Abraham" sydd wedi'i leoli o fewn yr adeiladau Rwsiaidd a ddisgrifir yn yr erthygl hon yn ddyledus i draddodiad gymharol newydd, a ymddangosodd rywbryd rhwng canol y 12g a'r 19g.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Derw Mamre - Wici Uniongred .
* Троицкий монастырь и храм св. Праотцев в Хевроне - adroddiad yn LiveJournal .
* Fideo Pererindod Tir Sanctaidd o daith i'r eglwys

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
C.P.D. Merched Pontypridd Unedig

yn Nhrefforest]]
Mae **C.P.D. Merched Pontypridd Unedig** (*Pontypridd United AFC Women*) yn chwarae yn Uwch Gynghrair Merched Cymru a ailfranwyd yn *Adran Premier* ers tymor 2021-22. 

## Hanes
Ymddengys y sefydlwyd C.P.D Merched Pontypridd yn 1992. Ar gyfer tymor 2021-22 ac yn sgil newidiadau i strwythur cystadlaethau pêl-droed merched Cymru gan y Gymdeithas Bêl-droed, cafwyd cais gan C.P.D. Merched Cyncoed  Nghaerdydd, i uno'r ddau glwb. Roedd hyn yn rhannol gan bod Cyncoed eisoes yn chwarae ar safle Prifysgol De Cymru ym Mhontypridd ac er mwyn gwireddu'r awydd i dyfu a chryfhau'r ddarpariaeth bêl-droed i ferched ym Mhontypridd a'r ardal gan glwb gwreiddiol Pontypridd. Erbyn 2021-22 felly unwyd C.P.D. Merched Pontypridd, C.P.D. Pontypridd Unedig (dynion) a'r hen C.P.D. Merched Cyncoed i greu un endid. Yn ôl Fern Burrage-Male, cyfarwyddwr pêl-droed Merched Cyncoed, “Nid un tîm yn meddiannu'r llall yw hyn o bell ffordd. Cydweithrediad yw hwn. Mae'n bartneriaeth gyffrous sy’n creu *super club* yn yr ardal sy’n galluogi pêl-droed menywod a merched i ffynnu.”

Derbyniwyd Tref Pontypridd ar ei newydd wedd i chwarae yn yr Adran Preimer newydd yn 2021-22. Bu iddynt ennill ei gêm hanesyddol gyntaf yn yr Uwch Adran, 2-1 yn erbyn Y Seintiau Newydd. Sgoriwr y ddwy gôl i Bontypridd oedd, Alison Witts. 

## Newid enw
I gyd-fynd â dyrchafiad tîm y dynion i Uwch Gynghrair Cymru ar ddiwedd tymor 2021/22, newidwyd enw'r clwb i Glwb Pêl-droed Pontypridd Unedig.

## Maes cartref
Bu C.P.D. Merched Pontypridd yn chwarae ar faes yng nghaeau Parc Ynys Angharad yn nhref Pontypridd. Yn dilyn yr uniad gyda Chyncoed, mae'r tîm yn chwarae eu gemau cartref ar faes Prifysgol De Cymru, Trefforest.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan
* Facebook
* Twitter

Categori:Pontypridd
Categori:Sefydliadau 1992
Pontypridd
Amgueddfa Baituna al-Talhami

**Amgueddfa al-Talhami Baituna** (    ) neu **Amgueddfa Llên Gwerin Bethlehem** yw un o'r amgueddfeydd mwyaf yn nhiriogaethau Palestina. Mae wedi ei leoli ym Methlehem, ar Star Street, ychydig oddi ar Stryd y Pab Pawl VI.

## Hanes
Fe’i sefydlwyd yn wreiddiol gan yr Undeb Merched Arabaidd (AWU) ym 1948, o dan Julia Dabdoub, fel canolfan i ffoaduriaid Palesteinaidd sydd wedi ffoi o’u pentrefi i aros yno, a hefydi ddysgu ac ymarfer  brodwaith traddodiadol er mwyn cael ychydig o incwm. Sefydlodd yr AWU yr amgueddfa ym 1979. Mae'n cynnwys dau dŷ sy'n nodweddiadol eu pensaernïaeth Palesteinaidd, ac sy'n cynnwys cegin wedi'i hadnewyddu, Diwan-khane (*ystafell diwan neu )*, ystafell wely a llawr uchaf neu *illeyeh*. Ceir ynddo, bellach, gasgliad o eitemau o gartrefi traddodiadol Palesteinaidd wedi'u harddangos mewn hen dŷ. Cynyddodd nifer yr eitemau ar ôl i ymgyrch ymhlith teuluoedd amlwg Bethlehem i gyfrannu rhai o'u heiddo traddodiadol. Felly arbedwyd llawer o eitemau rhag mynd ar goll.

## Ehangu
Ym 1984, ehangwyd yr amgueddfa i gynnwys hen dŷ cyfagos a adferwyd. Mae'r ychwanegiad yma, yn ôl Julia Dabdoub, "yn un o'r ychydig hen dai dilys sydd ar ôl ym Methlehem... yn debyg i'r tŷ y cafodd Iesu ei eni ynddo." Yn 1992, rhoddodd Dabdoub ei chasgliad deugain mlynedd o ffotograffau, dodrefn, a gweithiau celf i ddodrefnu'r ystafell uchaf neu "al-Illiyeh" sy'n dangos bywyd trigolion Bethlehem rhwng 1900 a 1932.

Er bod Baituna al-Talhami yn cael ei redeg fel amgueddfa, mae'n dal i wasanaethu a chyflogi ffoaduriaid, yn ogystal â chynnal gwyliau sy'n dathlu artistiaid, beirdd ac ysgrifenwyr Palesteinaidd.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o amgueddfeydd yn nhiriogaethau Palestina
* Amgueddfa Badd Giacaman, a elwir hefyd yn "Amgueddfa Al-Bad ar gyfer Cynhyrchu Olew Olewydd", Bethlehem

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Meindwr Bab Al-Asbat

Minaret yn Jerwsalem yw **Bab Al-Asbat** (), sy'n golygu "Minaret y Llwythau" (). Mae'n un o bedwar minarets yr Haram al Sharif, ac mae wedi'i leoli ar hyd y wal ogleddol.
bawd|283x283px|chwith|Meindwr Bab Al-Asbat; 2005

## Hanes 
Meindwr (minaret) a adeiladwyd gan y Mamlukiaid ym 1367 yw Bab al-Ashbat. Mae'n cynnwys siafft garreg silindrog (o wneuthuriad Otomanaidd), yn codi o sylfaen hirsgwar ar ben llwyfan trionglog. gan orffen gyda chromen swmpus. Ailadeiladwyd y gromen ar ôl daeargryn Jericho yn 1927.

## Gweler hefyd 
* Islam yn Jeriwsalem

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* (pp.&nbsp;415−418)
*(LXXI)
* (pp. 403-411)
* (pp. 133−136)

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Loch nan Uamh

Mae **Loch nan Uamh** yn llyn ger Arisaig yn Ucheldir yr Alban. Mae ‘Uamh’ yn golygu ‘Ogof’, ac mae sawl ohonynt o amgylch y llyn. Mae traphont reilffordd nodedig ar ben dwyreiniol y llyn ar linell yr Ucheldir Gorllewinol. Mae hefyd carnedd lle glaniodd Charles Edward Stuart ar 25 Gorffennaf 1745 i ddechrau ei ymgyrch, ac hefyd lle gadawodd o ym 1946 ar ôl iddo golli Brwydr Culloden .

bawd|dim|260px
bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearyddiaeth Cyngor yr Ucheldir
nan Uamh
C.P.D. Merched Tref y Barri Unedig

Mae **Clwb Pêl-droed Merched Tref Y Barri Unedig** (Saesneg: *Barry Town United Ladies F.C.*) yn glwb pêl-droed, yn Uwch Gynghrair Merched Cymru ar ei newydd wedd fel Genero Adran Premier yn 2021-22. Dyma'r tro cyntaf i'r clwb chwarae yn haen uchaf pêl-droed merched Cymru.

## Hanes
Mae gwreiddiau'r clwb yn mynd nôl i 2012 gyda sefydlu 'Vale Ladies & Girls FC' gan ymuno gyda C.P.D. Tref Y Barri yn 2015. Wrth ddysgu am gais llwyddiannus y clwb i ennill safle yn y Genero Adran Premier, dywedodd y Cyd-sylfaenydd ac Ysgrifennydd y Merched, Gino Esposito, “Rydyn ni wrth ein bodd gyda’r newyddion bod ein cais wedi bod yn llwyddiannus i gymryd rhan yn Haen 1 o’r tymor nesaf. Mae hwn yn gyflawniad gwych i’r clwb a ffurfiwyd yn 2012." 

Yn 2021 roedd gan y Barri dros 200 o chwaraewyr benywaidd o oedran ifanc i hŷn yn rhan o'r clwb. Dyma'r clwb merched fwyaf o ran nifer gan unrhyw glwb yng Nghymru. Ceir timau cystadleuol i ferched o 6 oed ac hyn a hefyd tîm dan 19 o fewn strwythur y clwb.

## Cit
Lliwiau'r tîm, fel un y dynion, yw crysau melyn a throwsus glas.

## Maes cartref
Bu C.P.D. Merched Y Barri yn chwarae ar yr un maes â'r tim dynion, sef, Stadiwm Parc Jenner, maes bwrdeistrefol Y Barri.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen C.P.D. Merched Tref y Barri Unedig 
* Facebook y Tîm

Categori:Y Barri
Barri
Amgueddfa Archaeoleg Gaza

Mae **Amgueddfa Archaeoleg Gaza** (; ''Al Mat'haf*, "Yr Amgueddfa") neu *'Tŷ Diwylliannol Hamdden AlMath'af''', a agorwyd i'r cyhoedd yn hydref 2008 yn Gaza, Palesteina. Mae'r Amgueddfa yn fwyty, yn westy, yn ganolfan gynadledda ac yn amgueddfa dan berchnogaeth breifat, ac mae'n gartref i hynafiaethau a ddarganfuwyd yn Llain Gaza o gyfnodau hanesyddol amrywiol.

## Amgueddfa 
Mae gan yr amgueddfa gasgliad o 350 o arteffactau.

Nid oes gan Gaza gyfraith sy'n ei gwneud archeoleg-achub yn ofynnol  ee pan fo adeiladwyr yn digwydd taro ar arteffactau archeolegol. Fel perchennog cwmni adeiladu, mae Khoudary yn cyfarwyddo'i weithwyr i arbed beth bynnag maen nhw'n ei gloddio fel y gallwn ei archwilio a gwarchod ein trysorau mewn amgueddfeydd. Mae hefyd yn talu pysgotwyr sy'n dod â gwrthrychau diddorol  a hynafol iddo.

Mae'r New York Times wedi disgrifio adeilad yr amgueddfa, sydd wedi'i wneud yn rhannol o gerrig a adferwyd o hen dai, hen gysylltiadau rheilffordd, colofnau marmor a ddarganfuwyd gan bysgotwyr a gweithwyr adeiladu Gaza, fel adeilad "syfrdanol".

Noddwyd yr amgueddfa o'r cychwyn gan UNESCO, a bwrdd o ymddiriedolwyr Palesteinaidd.  Mae'n derbyn cefnogaeth wyddonol a thechnegol gan Is-adran Amgueddfeydd dinas Genefa. O 2010 ymlaen roedd yn eiddo preifat.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o amgueddfeydd yn nhiriogaethau Palestina

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Gwefan Al Mat'haf

Categori:Amgueddfeydd archaeolegol
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Sefydliadau 2008
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Higher Walton, Swydd Gaer

:''Am y pentref arall o'r un enw yn Swydd Gaerhirfryn, gweler Higher Walton, Swydd Gaerhirfryn.''

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Higher Walton**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Walton yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Warrington.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Mosg Umm al-Nasr

**Umm al-Nasr Mosg** (; cyfː "Mam Buddugoliaethau") neu weithiau **Fosg Beit Hanoun** yw'r mosg hynaf yn ninas Beit Hanoun yn Llain Gaza, Palestina. Mae wedi'i leoli yng nghanol y ddinas.

## Hanes 
Adeiladwyd Mosg Umm al-Nasr yn 1239 gan yr Ayyubidiaid i goffáu eu milwyr a fu farw mewn brwydr ar safle'r mosg yn erbyn y Croesgadwyr Ewropeaidd. Yr Ayyubids oedd yn fuddugol, a bathwyd yr enw *Umm al-Nasr* ("Mam Buddugoliaethau") i gofio'r frwydr. Mae'r arysgrif ar y wal uwchben mynedfa'r mosg yn priodoli'r gwaith adeiladu i swltan al-Adil II, o genedl yr Ayyubid 

Nid oedd y frwydr sy'n cael ei choffáu yn un fawr, ond yn hanes y Croesgadau diweddarach roedd yn arwyddocaol iawn. Mae'r hanesydd Eifftaidd al-Maqrizi yn sôn bod y frwydr wedi digwydd ar 13 Tachwedd 1239 ac wedi gorffen gyda buddugoliaeth o’r Aifft (Ayyubid). Caiff hyn ei gadarnhau yn adroddiadau'r Croesgadwyr a honiad al-Maqrizi fod y Ffrancwr Harri Iarll y Bar, ynghyd â 1,000 o’i ddynion wedi’u lladd yn yr frwydr, a bod 600 wedi’u cymryd yn garcharorion, a bod y mwyafrif ohonynt wedi’u lladd gan eu caethyddion ar y ffordd i’r Aifft.

### Byddin Israel yn chwalu'r mosg yn 2006 
Ar 3 Tachwedd 2006 cafwyd brwydr arall, y tro hwn, rhwng byddin Israel a Phalesteiniaid o fewn y mosg. Dinistriwyd y mosg yn llwyr gan daflegrau Israel, a'r unig strwythur heb ei gyffwrdd oedd y portico deheuol, sef cromen bas yng nghanol y mosg. Saethodd milwyr Israel bron i 40 o ferched Palesteinaidd a oedd yn gorymdeithio i amddiffyn y mosg a lladdwyd  dwy. Condemniwyd gweithredoedd Israel gan y Cenhedloedd Unedig.

## Pensaernïaeth 
Roedd y mosg gwreiddiol yn cynnwys un ystafell fawr, gyda chromen syml, wedi'i hadeiladu o gerrig crai, wedi treulio. Nid oes unrhyw beth ar ôl o'r mosg gwreiddiol ar wahân i'r portico deheuol gyda'i do - sy'n cynnwys claddgelloedd a chromen fas yn y canol. Mae'r neuadd weddi yn gorffen gydag ystafell i'r dwyrain gyda tho cromen wedi'i chynnal ar drionglau sfferig. Mae'r plât sylfaen wedi'i arysgrifio mewn sgript nasyki Ayyubid.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*  

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
C.P.D. Merched Tref Port Talbot

Mae **Clwb Pêl-droed Merched Tref Port Talbot** (Saesneg: *Port Talbot Town Ladies F.C.*) yn dîm pêl-droed, sy'n chwarae yng Nghynghreiriau Adran Cymdeithas Bêl-droed Cymru, y gwnaethant ymuno â hi yn 2012 - y tymor cyntaf i gynnwys cynghrair un adran.

Yn ogystal â'r tîm merched hyn, ceir tim i'r merched iau.

## Hanes
Roedd tîm merched Port Talbot yn aelodau sylfaen o Uwch Gynghrair Merched Cymru yn 2012. Mae Port Talbot wedi bod yn rhan byth-bresennol o’r gynghrair gan orffen heb fod yn is na 7fed ym mhob un o’u tymhorau. Maent hefyd wedi cyrraedd y camau cynderfynol sawl gwaith yng Nghwpan Merched Cymru a Chwpan Uwch Gynghrair Cymru.

Cynhwyswyd C.P.D.M. Port Talbot yn nhymor gyntaf yr Uwch Gynghrair a strwythur newydd pêl-droed merched Cymru newydd pan lansiwyd Genero Adran Premier yn nhymor 2021-22.

## Cit
Cit cartref y tîm yw crysau glas golau a thrwsus a sannau gas tywyll. Fel tîm y dynion, adwaenir y tîm gan y llysenw, 'Y Gleision' neu'n fwy cyffredin, 'The Blues'.

## Maes cartref
Mae'r clwb yn chwarae ei gemau cartref yn Victoria Road, Port Talbot, sydd â lle i 6,000.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen ar wefan swyddogol CPD Port Talbot 
* Twitter @PTTownLadiesFC
* Facebook y Tîm

Categori:Port Talbot
Port Talbot
Clwb Pêl-droed Merched Tref y Fenni

Ffurfiwyd **Clwb Pêl-droed Merched Tref y Fenni** (Saesneg: *Abergavenny Town Women FC*) yn 2016 ac ar hyn o bryd maent wedi chwarae yng Uwch Gynghrair Merched Cymru. Lleolir y clwb yn nhref Y Fenni yn Sir Fynwy. Maent yn rhan o'r un clwb â C.P.D. Tref y Fenni.

## Hanes
Mae gwreiddiau C.P.D.M. Tref y Fenni yn hen dîm PILCS. Ffurfiwyd tîm merched PILCS yn 2011 ac yn dilyn ennill y gynghrair dwy flynyedd o'r fron ar lefel leol gwelwyd dyrchafiad yn 2013 i Uwch Gynghrair Merched Cymru.

Newidiwyd **Merched PILCS** i fod yn C.P.D.M. Tref y Fenni yn 2016. Nod symud i'r Fenni oedd denu'r chwaraewyr benywaidd gorau yn Sir Fynwy a'r cylch er mwy parhau â chynnydd yn Uwchgynghrair Merched Cymru. Ym mis Mehefin 2017 enillodd y clwb gystadleuaeth pum-bob-ochr genedlaethol CWPAN Y BOBL y Merched ar ôl curo C.P.D. Merched Tref Llanduno ym Mae Caerdydd ar ddiwrnod rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr UEFA a oedd yn cael ei chynnal yng Nghaerdydd y flwyddyn honno.

### Siom Adran Premier
Ar gyfer tymor 2021-22 datganodd Cymdeithas Bêl-droed Cymru ailstrwytho ac ailfrandio ar gyfer pêl-droed merched. 

Ailfrandwyd yr Uwch Gynghrair yn **Genero Adran Premier**. Cafwyd ceisiadau gan 15 clwb i gystadlu yn yr haen uchaf. Er i'r Fenni orffen yn bedwaredd yn yr Uwch Gynghrair yn 2019-20, ni wahoddwyd hwy i gystadlu yn yr Adran uchaf newydd oedd yn cynnwys wyth clwb. Dechreuodd Y Fenni tymor 2021-22 yn Adran South, sef ail haen y drefn newydd gyda'r posibilrwydd o esgyn i Adran Premier. Mewn datganiad gan y clwb dywedodd y Fenni: "Fe basiom ni gais trwydded Haen 1 CBDC, proses a orfodwyd ar glybiau yn ystod pandemig byd-eang. Roedd hyn yn golygu nad oedd ein seilwaith a'n cyfleusterau dan sylw. Yn ôl y clwbː "Er mawr siom, nod oeddem yn un o'r wyth tîm dethol. Fodd bynnag, nid yw dau glwb sydd wedi'u dewis [ Y Seintiau Newydd a'r Barri ] erioed wedi chwarae yn haen uchaf pêl-droed Merched Cymru."

## Anrhydeddau
### Merched PILCS
Wedi’u ffurfio yn 2011 a theitlau cynghrair yn olynol ar lefel leol gwelwyd dyrchafiad yn 2013 i Uwch Gynghrair Merched Cymru yr Genero Adran Premier, bellach.
#### Y gynghrair
* 2013/14 - 2il yn yr Uwch Gynghrair
* 2014/15 - 3ydd yn yr Uwch Gynghrair
* 2015/16 - 5ed yn yr Uwch Gynghrair

#### Cwpanau
* 2012/13 Rownd Derfynol 
* 2013/14 Rownd Derfynol 
* 2014/15 Enillwyr Cwpan y Gynghrair 2014/15
* 2015/16 Ail Gwpan Cwpan y Gynghrair 2015/16

### Merched y Fenni
#### Cwpanau
* 2017 Enillwyr cystadleuaeth pum-bob-ochr cenedlaethol CWPAN Y BOBL i fenywod pan gynhaliwydd rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr UEFA y dynion yng Nghaerdydd y flwyddyn honno

## Cit
Glas i gyd, fel cit tîm y dynion.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen ar y wefan swyddogol 
* Facebook

Categori:Y Fenni
Fenni
Mosg Hanbali

Mae'r **Mosg Hanbali**  (a elwir hefyd yn **Fosg Hanabila** () yn fosg mawr yng nghanol Nablus ym Mhalesteina, ychydig oddi ar Stryd Jama'a Kabir i'r de o Sgwâr y Merthyr ac i'r gorllewin o Fosg Mawr Nablus.

## Hanes 
Sefydlwyd Mosg Hanbali gan deulu al-Hanbali o Nablus ar ddechrau'r 16g, rhwng 1526-27, a'i enwi ar eu hôl. Defnyddiwyd colfnau cerrig hynafol gyda phriflythrennau cerfiedig wrth adeiladu'r mosg, a oedd  fwy na thebyg yn dyddio o'r cyfnod Bysantaidd neu'r Rhufeiniaid. Yn ôl traddodiad Mwslimaidd lleol, mae'r blwch pren a osodwyd o fewn y mosg yn cynnwys tri blewyn o wallt Muhammad, proffwyd Islam. Cludir y blwch yn flynyddol ar y 27fed diwrnod o Ramadan i addolwyr ei weld a cheisio bendithion ganddo.

Ailadeiladwyd meindwr Mosg Hanbali ym 1913. Yn y 1930au cynhaliodd imam y mosg, Sheikh Muhammad Radi al-Hanbali gysylltiadau ag arweinydd y gwrthryfelwyr Izz al-Din al-Qassam. Gweinyddir materion sy'n ymwnud a'r mosg  gan deulu Hanbali hyd heddiw. Yn ystod rheolaeth Gwlad Iorddonen yn y Lan Orllewinol yn dilyn Rhyfel Arabiaid–Israeliaid 1948, roedd yn un o'r ychydig fosgiau a gynhaliodd ei *bwyllgor zakat* ei hun a fyddai'n rheoli casglu a dosbarthu *cronfeydd zakat* trwy'r gymuned leol.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* 
* 

Categori:Coordinates on Wikidata
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Angelique Rockas

bawd|Angelique Rockas, Medea, Theatro Technis, Llundain
bawd|Angelique Rockas, Annabella 'Tis Pitty she's a Whore, New Theatre, Declan DonnellanActores, cynhyrchydd ac ymgyrchydd a anwyd yn Ne Affrica yw **Angelique Rockas,** (ganwyd 31 Awst 1951) sydd o dras Roegaidd. Sefydlodd gwmni theatr o'r enw "Internationalist Theatre" ym 1981, gyda'i noddwr Athol Fugard. Llwyfannodd y cwmni gynyrchiadau aml-hiliol ac aml-genedlaethol o glasuron Ewropeaidd. Fel actores, portreadodd Rockas sawl cymeriad, gan herio castio ystradebol. 

## Cynyrchiadau 
### Theatr 
*1979: Aeschulos, *Promethëws mewn cadwynau*
*1980: John Ford, '''Tis Pitty she's a Whore* 
*1981: Griselda Gambaro, *The Camp*
*1981: Jean Genet, *Le Balcon*
*1982: Ewripides, *Medeia*
*1982: Bertolt Brecht, *Mutter Courage und ihre Kinder*
*1983: Tennessee Williams, *In the Bar of a Tokyo Hotel*
*1984: August Strindberg, *Miss Julie*
*1985: Maxim Gorki, *Gelynion*

### Ffilm 
* 1980: *Outland*
* 1989: *Oh Babylon*
* 1990: *The Witches*

### Teledu 
* 1989 *Emmones Idees*, Teledu Gwlad Groeg
* 1975 *The Hollow Men*, Corfforaeth Ddarlledu De Affrica
* 1982 *Medea'' (fideo)

## Dolenni allanol
*Angelique Rockas Archifau Cenedlaethol
*

## Cyfeiriadau
*

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Austin Mitchell

Gwleidydd a newyddiadurwr Plaid Lafur Prydain oedd **Austin Vernon Mitchell** ONZM (19 Medi 1934 - 18 Awst 2021).   Roedd Mitchell yn Aelod Seneddol (AS) dros Great Grimsby o isetholiad 1977 hyd at 2015 .  Roedd e'n Gadeirydd yr Ymgyrch Euro-Safeguards Llafur.  Roedd llawer yn ei ystyried yn "gymeriad lliwgar".

Cafodd Mitchell ei eni yn Bradford, yn fab hynaf i Richard Vernon Mitchell a'i wraig Ethel Mary Butterworth.Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Cyngor Woodbottom yn Baildon,  Ysgol Ramadeg Bingley, Prifysgol Manceinion, a Choleg Nuffield, Rhydychen. Cyhoeddwyd ei draethawd doethuriaeth, *"The Whigs in gwrthwynebiad, 1815-1830"*, ym 1963.  Priododd  Dorothea Patricia Jackson ym 1959; ysgarodd ym 1966. Priododd Linda McDougall ym 1976.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Manceinion
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Pobl o Bradford
Rhyfel Cartref Affganistan (1989–92)

Rhyfel cartref a ymladdwyd rhwng Gweriniaeth Ddemocrataidd Affganistan a gwrthryfelwyr y mujahideen oedd **Rhyfel Cartref Affganistan (1989–92)** a oedd yn barhad o'r rhyfel Sofietaidd a ddaeth i ben ym 1989. Wedi enciliad yr Undeb Sofietaidd, gadawyd Affganistan mewn anhrefn ac adfail, ac heb ddatrysiad i'r gwrthdaro rhwng y llywodraeth a'r gwrthryfelwyr. Unwaith yr enciliodd y lluoedd Sofietaidd o'r wlad, cyhoeddwyd argyfwng cenedlaethol gan yr Arlywydd Mohammad Najibullah. Er nad oedd presenoldeb milwrol bellach gan yr Undeb Sofietaidd yn Affganistan, parhaodd y Cremlin i ddarparu cyflenwadau milwrol ac economaidd i lywodraeth Najibullah, yn ogystal â bwyd a thanwydd trwy gydol gaeafau 1990 a 1991.

Llwyddodd Najibullah i afael ar rym am dair blynedd wedi enciliad y Sofietiaid, er na enillai cefnogaeth y bobl yn llwyr. Yn sgil diddymu'r Undeb Sofietaidd yn niwedd 1991, gwrthododd Ffederasiwn Rwsia werthu cynnyrch olew i Affganistan, gan atal bwyd a thanwydd rhag cyrraedd y wlad yn ystod y gaeaf. Gwrthgiliodd y Cadfridog Abdul Rashid Dostum, gan ymgynghreirio ag Ahmed Shah Massoud a Sayed Jafar Naderi. O'r diwedd, cwympodd llywodraeth Najibullah a chipiwyd y brifddinas Kabul gan luoedd Dostam a Massoud ar 18 Ebrill 1992.

Yn debyg i'r rhyfel yn Affganistan trwy gydol y 1980au, rhyfel trwy ddirprwy oedd hwn a oedd yn gosod y bloc comiwnyddol yn erbyn Unol Daleithiau America a'i cynghreiriaid yn ystod blynyddoedd olaf y Rhyfel Oer. Derbyniodd y mujahideen gymorth oddi ar yr Unol Daleithiau, Pacistan, a Sawdi Arabia, er mwyn gwrthbwyso grym Sofietaidd yng Nghanolbarth Asia. Buont hefyd yn derbyn cymorth oddi ar Iran, a oedd yn elyniaethus i'r Sofietiaid a'r Americanwyr fel ei gilydd. Olynwyd y gwrthdaro gan Ryfel Cartref Affganistan (1992–96).

## Cyfeiriadau
Categori:1989 yn Affganistan
Categori:1990 yn Affganistan
Categori:1991 yn Affganistan
Categori:1992 yn Affganistan
Cartref 1989
Affganistan 1989
Gorsaf reilffordd Loch Ailleart

Mae **Gorsaf reilffordd Loch Ailleart** (Saesneg:Lochailort) yn orsaf ar Linell yr Ucheldir Gorllewin, rhwng Fort William a Mallaig yn yr Alban.

dim|bawd|260px
cim|bawd|260px

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 1 Ebrill 1901, yn rhan o’r Rheilffordd Estyniad Mallaig. Adeiladwyd yr orsaf gyda llinell ddolennog (hyd at 1966) a 2 blatfform. Dymchwelwyd  adeiladau’r orsaf yn y 70au. Roedd cerbyd gwersyllu yno rhwng 1960 a 1965.. Roedd iard nwyddau ar un adeg.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Scotrail

Loch Ailleart
Gweriniaeth Islamaidd Affganistan

Gwladwriaeth a fodolai yn Affganistan o 2004 i 2021 oedd **Gweriniaeth Islamaidd Affganistan** (Dari: جمهوری اسلامی افغانستان *Jumhūrī-yi Islāmī-yi Afġānistān*, Pashto: د افغانستان اسلامي جمهوریت *Da Afġānistān Islāmī Jumhoryat*), yn ystod cyfnod Rhyfel Affganistan (2001–21). Sefydlwyd y weriniaeth Islamaidd gan y cyfansoddiad newydd a gadarnhawyd yn Ionawr 2004, dwy flynedd wedi cwymp y Taleban a fuont yn llywodraethu ar Emiriaeth Islamaidd Affganistan o 1996 i 2001. Daeth Gweriniaeth Islamaidd Affganistan i ben yn sgil buddugoliaeth ymgyrch ymosodol y Taleban yn Awst 2021 ac ailsefydlu'r Emiriaeth Islamaidd. Er iddi golli'r rhan fwyaf helaeth o'i thiriogaeth, cydnabyddir y Weriniaeth Islamaidd o hyd yn llywodraeth gyfreithlon Affganistan gan nifer o wledydd eraill.

Pennaeth gwladwriaethol a llywodraethol cyntaf y weriniaeth oedd yr Arlywydd Hamid Karzai, a fu'n arweinydd dros dro y wlad ers Cynhadledd Bonn yn Rhagfyr 2001 ac yn gadeirydd Gweinyddiaeth Drawsnewidiol Affganistan (2002–04) ers cynulliad y *loya jirga* yn y brifddinas Kabul ym Mehefin 2002. Etholwyd Karzai yn Arlywydd Affganistan gan y bobl yn Hydref 2004, a'i ail-ethol yn Awst 2009. Yn sgil canlyniadau amheus yr etholiad arlywyddol yn 2014, cytunodd y ddau prif ymgeisydd, Ashraf Ghani ac Abdullah Abdullah, i rannu grym, gyda'r Arlywydd Ghani yn bennaeth y wladwriaeth a'r Prif Weithredwr Abdullah yn bennaeth y llywodraeth hyd at Fawrth 2020. Ail-etholwyd Ghani yn 2019, ac efe oedd arlywydd olaf Gweriniaeth Islamaidd Affganistan.

Ffoes Ghani y wlad yn ystod cwymp Kabul yn Awst 2021, ac honnai'r Prif Is-arlywydd Amrullah Saleh ei fod yn arlywydd dros dro y wlad. Cadarnle olaf y Weriniaeth Islamaidd yw Dyffryn Panjshir, sydd yn parhau'r frwydr yn erbyn y Taleban er gwaethaf cwymp Kabul.

## Cyfeiriadau 

Categori:21ain ganrif yn Affganistan
Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Affganistan
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd yn 2004
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd yn 2021
Categori:Hanes gwleidyddol Affganistan
Vincenzo

Cyfres deledu o Dde Corea yw ***Vincenzo*** sy'n serennu Song Joong-ki, Jeon Yeo-been, Ok Taec-yeon, Kim Yeo-jin a Kwak Dong-yeon. Fe ddarlledodd ar tvN rhwng 20 Chwefror a 2 Mai 2021.

## Cast 
* Song Joong-ki - Vincenzo Cassano / Park Joo-hyung
* Jeon Yeo-been - Hong Cha-Young
* Ok Taec-yeon - Jang Jun-woo / Jang Han-seok
* Kim Yeo-jin - Choi Myung-hee
* Kwak Dong-yeon - Jang Han-seo

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu De Coreaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Coreeg
Lashkargah

Dinas yn ne-orllewin Affganistan a phrifddinas daleithiol Helmand yw **Lashkargah** neu **Lashkar Gah** (Pashto: لښکرګاه‎, Dari: لشکرگاه‎). Saif ar lannau Afon Helmand, ychydig i'r de o'r briffordd sydd yn cysylltu Kandahar ac Herat. Yn hanesyddol cafodd ei galw'n Kashkari Bazaar, Kala-i Bist, neu Bost.

Yn ystod Rhyfel ISAF yn Affganistan, Lashkargah oedd canolfan y Fyddin Brydeinig wrth ymladd Ymgyrch Herrick (2002–14) yn erbyn Gwrthryfel y Taleban. Yn ystod ymgyrch ymosodol y Taleban yn 2021, cwympodd Lashkargah i'r Taleban wedi pythefnos o frwydro.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Affganistan
Categori:Helmand
Lsjbot

[250px|right|thumb|Yr erthygl am [Byron Bay ar y Wicipedia Swedeg, a grëwyd gan Lsjbot.]]
Bot Wicipedia yw **Lsjbot** a ddatblygwyd gan y ffisegydd o Swedaidd Sverker Johansson. Fe'i datblygwyd ar gyfer y Wicipedia Swedeg. Mae'r bot wedi bod yn weithredol ar y Wikipedias Swedeg, Cebuano a Waray. Mae tudalennau defnyddwyr ar gyfer y bot yn bodoli ar y Swedeg, Cebuano, Waray, Iseldireg a Saesneg.

Mae **Sverker Johansson**, a elwir hefyd gan ei enw defnyddiwr Wicipedia **Lsj**, yn ffisegydd Swedaidd. Fe'i ganed ar 26 Mawrth 1961 yn Lund. Mae'n siarad Swedeg yn frodorol, Saesneg fel ail iaith, Sbaeneg a Ffrangeg yn ganolradd ac Almaeneg a Cebuano ar lefel sylfaenol.

## Erthyglau wedi'u gwneud 
250px|right|thumb|Sverker Johansson, datblygwr Lsjbot.
Pan fydd Lsjbot yn creu erthyglau, mae'n canolbwyntio ar erthyglau am drefi, dinasoedd, nodweddion naturiol, Cysawd yr Haul a rhywogaethau o anifeiliaid a phlanhigion. Pan oedd yn weithredol ar y Swedeg Wicipedia, datblygodd filoedd o fonion erthyglau. Ar rai dyddiau, adroddwyd y gallai Sverker a'i bot greu hyd at 10,000 o erthyglau. Oherwydd y bot, erbyn hyn mae gan y Swedeg Wicipedia y cyfrif trydydd erthygl uchaf o'r holl Wicipedias, gyda dros 2,000,000 o erthyglau. Mae'r bot hefyd yn gyfrifol am dwf cyflym y Wicipedia Waray. Yn ddiweddarach daeth y bot yn weithredol ar y Cebuano Wicipedia, gan greu miloedd o fonion erthyglau. Bellach mae gan Wicipedia Cebuano y nifer ail uchaf o erthyglau allan o'r holl Wicipedias, gyda dros 6,000,000 o erthyglau, yn ail i'r Wicipedia Saesneg yn unig. Yn ôl Sverker, fodd bynnag, nid oes unrhyw brosiectau creu erthyglau mawr ar y gweill ar y Cebuano Wicipedia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Y rhyngrwyd yn Sweden
Ragusa

Gallai **Ragusa**  gyfeirio at:

## Lleoedd
### Croatia
* Hen enw ar ddinas Dubrovnik

### Yr Eidal
* Ragusa, dinas yn Sicili
* Talaith Ragusa, ardal weinyddol yn Sicili

----
Muammar Z.A.

Mae **Muammar Zainal Asyikin** (; ganed 14 Mehefin 1954) yn uwch Qari a Hafiz o Indonesia sy'n adnabyddus yn genedlaethol ac yn rhyngwladol.

Categori:Genedigaethau 1954
Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg

Mae "Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg" yn llyfr gan Owen Morgan Edwards.  Cyhoeddwyd y llyfr ym 1906, gan Gwmni Y Cyhoeddwyr Cymraeg (Cyf) yn Wasg Swyddfa *Cymru*, Caernarfon. Mae'r llyfr wedi ei ddarlunio gan Samuel Maurice Jones. 

## Cefndir
Mae'r gyfrol wedi ei selio'n fras ar hanes O. M. Edwards  o'i fabandod hyd ddiwedd ei gyfnod fel myfyriwr ym Mhrifysgol Aberystwyth. Un o'r pethau mae O M Edwards yn cael ei gofio amdano'n bennaf yw ei ymgyrch dros ddefnyddio'r Gymraeg yn ysgolion Cymru ac i gael gwared â defnydd o'r Welsh Not. Yng Nghlych Adgof mae Edwards yn adrodd ei brofiad fel bachgen ysgol o fod dan ddisgyblaeth y Welsh Not

## Cynnwys
Ar ôl rhagymadrodd gan yr awdur sy'n egluro pam ei fod wedi ysgrifennu'r llyfr daw'r penodau canlynol.

*YSGOL Y Llan.
** I. Cartref, a chymdeithion cyntaf. Yr Ysgol Sul; y llythrennau; profedigaeth. Paham na anfonwch y bachgen i'r ysgol? Ysgol y Llan; yr athrawes; dysgu i mi fihafio; tocyn am fy ngwddf: cashau gwybodaeth.
** II. Cam y diniwed; ysbryd Chwyldroad.
** III. Dihoeni; crwydro ar oriau'r ysgol; twymyn; hedd y mynyddoedd; yr athraw newydd; adfyfyrion
* Hen Fethodist.Hen gloc du hir fy nghartref; ei fuchedd, ei daith wyllt. Ardal heddychlon a theulu mwyn ; hen lety proffwydi. Pregethwyr y Deheudir, — Thomas Richards Abergwaun, Thomas John Cilgeran, Ebenezer Richards Tŵr Gwyn. John Evans New Inn yn stopio'r cloc. Sefyll, a mynd o chwith.
* Llyfr y Seiat.Lle'r seiat yn hanes Cymru. Un seiat, a'i chofnodydd. 1739-1791, cyfnod yr efengylwyr. Howel Harris a Daniel Rowland. 1791-1804, cyfnod y crwydro, yr emynau’n gweddnewid. Trallodion y pregethwr Ifan Ffowc a'r gweddïwr Niclas Wmffre. 1804-1872, cyfnod yr hen gapel. Y blaenoriaid, yr athrawon. Yr Hen Barch. Y pregethwyr. Cyngor yr hen ymladdwr. Llais y werin. Rhoi'r tariannau i lawr.
* Fy Nhad.Noson marw fy nhad. Bywyd dedwydd. Plant direidus. Cyfarfod Ebenezer Morris. Yr hedd a'r dymestl.
* Y Bala.Lle tawel a phur. Y ffyrdd ato. Green y Bala a'r hen sasiynau. Y Stryd Fawr. Michael D. Jones. Dr. Hughes. Cofgolofn Charles. Llyn Tegid. "Cloch y Bala." Llanecil. Bodiwan. Ffarwel.
*Aberystwyth.Culni cred. Rhodfa'r .Alòr. Tralia'r Deheuwr. Crwth y Sosin. Silvan Evans a'r Dosparth Cymraeg-. Athrawon campus.
*Rhydychen.Uchelgais eithafol a balchder, — meddwl am "basio'r Fach. Rhydychen, Coleg Balliol, bechgyn, a brain. Jowett. Brecwest, a dŵr oer beirniadaeth. "He found the young ass, and sat upon him." Brad y Fach. Bendith bywyd cof gwan.
* Dyrniad o Beiswyn.Dadblygu a disgyblu. Cydymdeimlo a dirmygu. Ysmalio, — y da a'r drwg. Y cospwr a'r dysgwr. Urddas ac ymddiheurad. Gofal am yr olaf.

## Dolenni allanol
* Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg ar Wicidestun
* Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg ar Internet Archive

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1906
Categori:Llyfrau gan Owen Morgan Edwards
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA

**Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA** (Saesneg: ''UEFA Women's Champions League'')  yw'r gystadleuaeth bêl-droed gyntaf i dimau menywod yn Ewrop. Dechreuwyd chwarae'r gystadleuaeth yn 2001-02. Weithiau fe'i gelwir yn Gwpan Merched Ewrop, oherwydd y ffaith nad oes cystadleuaeth arall gyda'r un statws ar y cyfandir, yn wahanol i bêl-droed dynion (sydd â Chynghrair Pencampwyr Ewrop a Chynghrair Europa).

## Hanes
Cafodd y gystadleuaeth ei chreu ar 12 Hydref 2001, yn union fel twrnamaint. Chwaraewyd y twrnamaint i ddechrau fel digwyddiad wyth tîm a chwaraewyd ar ffurf taro allan ac a alwyd yn Gwpan Merched UEFA. Ar 11 Ragfyr 2008, cyhoeddodd UEFA y byddai'r gystadleuaeth hon yn cael ei hailfformatio a'i hailenwi'n **Gynghrair Pencampwyr y Merched**. 
bawd|280px|Cwpan Cynghrair y Pencampwyr Merched UEFA

## Strwythur
Mae cystadleuaeth y timau yr un fath ag yng Nghynghrair Pencampwyr UEFA, sy'n cyfateb i ddynion y Cwpan. Mae'r timau sy'n cael eu rhestru yn ôl pob gwlad yn cystadlu mewn cam grŵp. Mae'r rhai sydd mewn sefyllfa orau ym mhob grŵp yn gymwys ar gyfer y cymal 'taro allan'.

## Dosbarthiad
Penderfynir ar ddosbarthiad y gystadleuaeth hon trwy safleoedd y clybiau yn y gwahanol wledydd, trwy system o gwotâu. Mae gan y gwledydd sydd â'r pencampwriaethau cryfaf fwy o leoedd yn y gystadleuaeth.

Mae eithriad i'r rheol hon: fel rheol mae gan enillydd presennol Cynghrair y Pencampwyr fynediad uniongyrchol i'r ail gam.

## Gwerth Ariannol
Dyfarnwyd arian gwobr am y tro cyntaf yn 2010 pan dderbyniodd y ddau yn y rownd derfynol arian. Yn 2011 estynnwyd y taliadau i golli rowndiau cynderfynol a chwarterol. Mae'r strwythur arian gwobr cyfredol yw:
*€250,000 tîm buddugol 
*€200,000 tîm ffeinal anfuddugol 
*€50,000 collwyr rownd cynderfynnol 
*€25,000 collwyr rownd y chwarteri

## Enillwyr
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Cynghrair y Pencampwyr Menywod UEFA

Categori:Cystadlaethau pêl-droed
Categori:Pêl-droed merched yn Ewrop
Categori:Sefydliadau 2001
Categori:UEFA
Prifysgol Paris-Saclay

Mae **Prifysgol Paris-Saclay** yn brifysgol cyhoeddus Ffrengig a sefydlwyd ym 2015 wedi ei lleoli yn Gif-sur-Yvette. Mae'n aelod o'r League of European Research Universities.

Ers mis Hydref 2023, mae'r brifysgol wedi bod yn bartner i IPSA ar gyfer graddau dwbl mewn awyrofod.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Prifysgol Paris-Saclay

Paris-Saclay
Categori:Sefydliadau 2015
Categori:Essonne
Categori:Prifysgolion Ewrop
Bynsen saffrwm

Mae **bynsen saffrwm** yn dorth bychan, neu'n gacen gyfoethog, sbeislyd gyda burum a wneir ar achlysuron arbennig, gyda saffrwm. Mae'n cynnwys ffrwythau sych  cyrens ac fel rhesins ac yn debyg i wicsen. Y prif gynhwysion yw blawd plaen, menyn, burum, siwgr mân, cyrens a syltanas. Gelwir fersiynau mwy wedi'u pobi mewn tun torth yn **gacen saffrwm**.

Bynsen debyg yw'r *lussebulle*  o Sweden neu'r *lussekatt o* Norwy.
chwith|bawd| Byns Saffrwm Cernyw unigol neu *Revel Buns* - mae 'torthau' mwy hefyd yn gyffredin
Mae'r *revel bun* o Gernyw yn cael ei bobi ar gyfer achlysuron arbennig, fel gwleddoedd pen-blwydd (*revels*), neu ddigwyddiadau eglwysig. Tyfir Saffrwm yn hinsawdd mwyn Dyfnaint a Chernyw, ond mae'n debygol i saffrwm o Sbaen gael ei fasnachu am ganrifoedd cyn hynny. Yng Ngorllewin Cernyw, gelwir byns saffrwm mawr hefyd yn "*tea treat buns*" ac maent yn gysylltiedig â gwibdeithiau neu weithgareddau ysgol Sul y Methodistiaid. Mewn rhannau o Ynys Prydain, roedd y byns yn cael eu pobi'n draddodiadol ar ddail sycamorwydden a'u harddu â phowdwr siwgr.
[bawd| Byn *lussekatt* Sweden neu ['Lucia bun']]
Yn Sweden a Norwy, ni ddefnyddir sinamon na nytmeg yn y bynsen, a defnyddir rhesins yn lle cyrens. Mae'r byns wedi'u pobi i lawer o siapiau traddodiadol, ee mewn siâp S wedi'i wrthdroi. Yn draddodiadol fe'u bwyteir yn ystod yr Adfent, ac yn enwedig ar Ddydd Santes Lucy, sef 13 Rhagfyr. Yn ogystal â Sweden, maent hefyd yn cael eu paratoi a'u bwyta yn yr un ffordd fwy neu lai yn y Ffindir, fel arfer mewn ardaloedd lle siaredir Swedeg, yn ogystal ag yn Norwy ac yn fwy anaml yn Nenmarc.

Mae'r rhan fwyaf o byns a chacennau saffrwm sydd ar gael yn fasnachol heddiw'n cynnwys llifynnau bwyd sy'n gwella'r melyn naturiol a ddarperir gan saffrwm. Mae cost uchel iawn saffrwm - sbeis drutaf y byd yn ôl pwysau - yn golygu bod cynnwys saffrwm digonol i gynhyrchu lliw cyfoethog yn opsiwn aneconomaidd, ac yn rhy ddrud. Roedd ychwanegu lliw bwyd mewn byns saffrwm Cernyw eisoes yn gyffredin erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf pan oedd prinder saffrwm yn temtio pobyddion i ddod o hyd i ffyrdd eraill o liwio eu cynhyrchion, a gwneud elw. 

*

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Davidson, Alan. *Oxford Companion to Food* (1999), "Bun". t.&nbsp;114,

## Dolenni allanol 
* Rysáit Bun Saffron Cernyw
* Gretchencooks.com 
* Globalgourmet.com

Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Categori:Bwyd a diod yng Nghernyw
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Heboglys Eryri

Rhywogaeth brin iawn o genws yr heboglysiau yw **heboglys Eryri** (*Hieracium snowdoniense*) sydd yn frodorol i ardal Eryri yng ngogledd Cymru. Hwn yw un o'r planhigion prinnaf yn y byd.

Mae ganddo siâp rhoséd o ddail meinion, danheddog, sydd yn culhau wrth eu bonau gan ffurfio coesyn blewog. Ar ben y coesyn, mae swp o fflurbennau melyn, yn debyg i ddant y llew. Planhigyn lluosflwydd ydyw sydd yn tyfu i 30&nbsp;cm.

Cafodd ei gydnabod yn heboglys unigryw gan J. E. Griffith, Caernarfon, yn y 1880au, a chafwyd cofnod hanesyddol ohono mewn saith safle. Cododd Griffith sbesimen o heboglys Eryri ym 1892 o'r Ysgolion Duon, a chedwir y planhigyn sychedig hwnnw yn Herbariwm yr Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, Caerdydd. Gostyngodd niferoedd heboglys Eryri yng nghanol yr 20g, wrth i ddefaid grwydro'r mynyddoedd heb fugeiliaid i'w rheoli. Cofnodwyd yr esiampl olaf honedig ohono hon ym 1953, Credid am hanner can mlynedd iddo ddarfod o'r tir o ganlyniad i orbori gan ddefaid. Cafodd ei ail-ddarganfod yng Nghwm Idwal yn 2002, ar glogwyn serth yn wynebu'r gogledd. Casglwyd hadau ohono, ac mae 26 o blanhigion ifanc bellach yn cael eu trin yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru. Erbyn 2021, cyfrifwyd chwech ohonynt yn y gwyllt.

Ymhlith yr heboglysiau eraill sydd yn unigryw i Gymru mae heboglys Radur, yr heboglys porffor, heboglys Craig Cerrig-gleisiad, heboglys Llangatwg, heboglys y Mynydd Du, heboglys Riddelsdell, heboglys y tafod, heboglys Craig y Cilau, heboglys y copa, a'r heboglys Cymreig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Amgylchedd Gwynedd
Categori:Eryri
Categori:Fflora Cymru
Eryri
David Jenkins (hanesydd morwrol)

Hanesydd morwrol o Gymru yw **David Jenkins**, sydd wedi ysgrifennu ar hanes llongau masnach Cymreig o tua 1750 hyd heddiw. Mae wedi bod yn Uwch Curadur Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, Abertawe; Cymrawd Ymchwil Anrhydeddus, Adran Hanes a’r Clasuron, Prifysgol Abertawe; Cymrawd Society of Antiquaries of London; a chyd-olygydd y cyfnodolyn *Cymru a’r Môr/Maritime Wales*.

## Llyfryddiaeth
* ''Jenkins Brothers of Cardiff: A Ceredigion Family's Shipping Ventures* (Llyfrau Amgueddfa Cymru, 1985)
* *Shipping at Cardiff: Photographs from the Hansen Collection, 1920–1975* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1993; 2/2013) 
* (gyda Peter Bennett) *Welsh Ports of the Great Western Railway* (Llyfrau Amgueddfa Cymru, 1994)
* *Shipowners of Cardiff: A Class by Themselves* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1997; 2/2013) 
* *The Historical Atlas of Montgomeryshire* (Y Trallwng: Powysland Club, 1999) 
* *From Ship's Cook to Baronet: Sir William Reardon Smith’s Life in Shipping, 1856–1935'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 2011)

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanesyddion o Gymru