Priodas grŵp

**Mae priodas grŵp** yn drefniant tebyg i briodas nad yw'n unffurf lle mae tri neu fwy o oedolion yn byw gyda'i gilydd, pob un yn ystyried ei hun yn bartneriaid, yn rhannu cyllid, plant a chyfrifoldebau cartref. Mae priodas grŵp yn cael ei ystyried yn fath o lluosgaru. Nid yw'r term yn cyfeirio at dwywreiciaeth/wriaeth gan na wneir hawliad i fod yn briod mewn termau cyfreithiol ffurfiol.

Ail-agorwyd y cysyniad o fewn yr ymwybyddiaeth boblogaidd ym 1974 gyda chyhoeddiad *Group Marriage: a study of contemporary multilateral marriageastudiaeth o briodas* gan Larry Constantine a Joan Constantine.

## Dosbarthiad 
Yn dibynnu ar gyfeiriadedd rhywiol yr unigolion dan sylw, gall pob oedolyn yn y briodas grŵp fod yn bartneriaid rhywiol i bawb arall y maent yn gydnaws â hwy. Er enghraifft, os yw'r holl aelodau'n heterorywiol, gall fod gan bob merch berthynas rywiol â'r dynion i gyd. Os yw'r aelodau'n ddeurywiol neu'n hollrywiol, efallai eu bod wedi esblygu perthnasoedd rhywiol gyda'r naill ryw neu'r llall. Os yw'r partneriaid oll yn hoyw yna gallent fod yn gydnaws a'u gilydd os dymunant.      
&#x5B; *angen dyfynnu* &#x5D;
Mae priodas grŵp yn awgrymu ymrwymiad cryf i fod yn  ffyddlon o fewn y grŵp a'u bod yn bwriadu aros gyda'i gilydd am gyfnod estynedig. Efallai y bydd y grŵp yn agored i dderbyn partneriaid newydd, ond dim ond os yw pob aelod o'r teulu'n cytuno i dderbyn y person newydd fel partner. Yna gall y person newydd yn symud i'r cartref ac yn dod yn aelod cyfartal o'r teulu.     
&#x5B; *angen dyfynnu* &#x5D;
Ymddengys mai'r math mwyaf cyffredin o briodas grŵp yw triawd o ddwy fenyw ac un dyn, neu'n llai aml dau ddyn ac un fenyw.  Hefyd  mae enghreifftiau o deuluoedd aml-ffyddlon a ffurfiwyd gan ddau gwpl heterorywiol sy'n dod yn bedwarawd ac yn byw gyda'i gilydd fel teulu.     
&#x5B; *angen dyfynnu* &#x5D;

## Agweddau cyfreithiol 
Yn y rhan fwyaf o wledydd, nid yw'n gwbl anghyfreithlon i dri neu fwy o bobl ffurfio a rhannu perthynas rywiol (yn ddarostyngedig weithiau i ddeddfau yn erbyn gwrywgydiaeth ), er bod ffurfiau perthynol o'r fath mewn perygl o redeg yn aflan o ordinhadau gwladol neu leol sy'n gwahardd cyd-briodi dibriod . Nid oes unrhyw wlad yn y Gorllewin yn caniatáu priodas statudol rhwng mwy na dau o bobl. Nid ydynt ychwaith yn rhoi amddiffyniad cyfreithiol cryf a chyfartal (ee hawliau sy'n ymwneud â phlant) i bartneriaid nad ydynt yn briod - nid yw'r drefn gyfreithiol yn debyg i'r hyn a gymhwysir i barau priod. Mae'r gyfraith yn ystyried nad yw unigolion sy'n ymwneud â pherthnasaulluosgarog yn ddim gwahanol i bobl sy'n byw gyda'i gilydd neu'n canlyn dan amgylchiadau eraill.

## Diwylliannau nad ydynt o dras Ewropeaidd 
* Ymhlith yr Hawaiiaid Hynafol, roedd perthynas *punalua* yn cynnwys "y ffaith bod dau frawd neu fwy â'u gwragedd, neu ddwy chwaer neu fwy â'u gwŷr, yn dueddol o feddu ar ei gilydd yn gyffredin". Adroddodd Friedrich Ratzel yn *The History of Mankind* yn 1896 bod math o aml-wriaeth cynnar wedi dechrau yn Hawaii trwy ychwanegu cariadwas, a elwir yn Punalua, i'r sefydliad briodas. 
* Mewn rhai rhannau o Melanesia, mae "cysylltiadau rhywiol rhwng grŵp o ddynion a ffurfiwyd gan frodyr y gŵr a grŵp o ferched a ffurfiwyd gan chwiorydd y wraig". 
* Arferai menywod o gymuned Nair, cast yn Kerala, India, ymarfer aml-wriaeth. 
* Bu pobl Toda, sy'n byw ar lwyfandir ynysig Nilgiri yn Ne India yn ymarfer aml-wriaeth adelphig am ganrifoedd, ond nid ydynt yn gwneud hynny mwyach. Mae aml-wriaeth adelphig yn digwydd pan fydd brodyr yn rhannu'r un wraig neu wragedd. Mae trefniadau o'r fath wedi bod yn gyffredin o fewn llwythau Himalaya tan yn ddiweddar. 
* Yn Sri Lanka, bu pobl Sinhaleg yn ymarfer aml-wriaeth adelphig yn y gorffennol, ond nid yw'n gyffredin gwneud hynny mwyach. Y prif gymhelliad y tu ôl i hyn yw amddiffyn y cyfoeth heb ei rannu. Pe bai saith neu lai o frodyr mewn teulu, mae brodyr iau yn cael mynediad at wraig y brawd hynaf. Ar gyfer teuluoedd â mwy na saith brawd, bydd yr wythfed brawd yn priodi priodferch newydd. Mae brodyr iau yn cael mynediad at wythfed gwraig y brodyr, ond nid y brodyr hynaf. 
* Gwnaethpwyd priodasau cwpl-i-gwpl rhwng bobloedd yr Yup'ik  yn Alasga tan ddechrau'r ugeinfed ganrif pan wnaeth cenhadon Cristnogol atal yr arfer. Nid oedd priodas grŵp yn safon o drefn gymdeithasol Yup'ik ond yn hytrach trefniant rhamantus gwirfoddol rhwng cyplau sefydledig.

Cyfeirir at yr achosion canlynol yn Thomas 1906.

* Yng Ngogledd America mae "priodas grŵp yn bodoli ymhlith yr Omahas ... aml-wriaeth adelphig." 
* Ymhlith y Dieri'n Awstralia mae mathau o rannu priod o'r enw *pirrauru*, mewn dau gategori "yn ôl p'un a oes gan y dyn wraig *tippa-malku ai* peidio. Yn yr achos cyntaf, mewn achos o briodas *tippa-malku*, mae'n achos o aml-wriaeth adelphig ddwyochrog annhebyg (M. a F.). Yn yr achos olaf mae'n polyandry adelphic (llwythol) anghyffelyb ". Mae'r  perthynas *pirrauru* "yn digwydd drwy gyfnewid gan frodyr o'u gwragedd". 
* Ymhlith y Kurnandaburi yn Awstralia, "mae grŵp o ddynion sy'n frodyr eu hunain neu'n frodyr llwythol yn unedig ... mewn priodas grŵp". 
* Ymhlith y Wakelbura yn  Awstralia, mae "aml-wriaeth adelphig." 
* Ymhlith y Kurnai yn Awstralia, "mae gan ddynion dibriod fynediad at wragedd eu brodyr."

## O fewn arferion modern yr UD 
Weithiau byddai priodas grŵp yn digwydd mewn cymdeithasau cymunedol a sefydlwyd yn y 19eg a'r 20g.

Enghraifft hirhoedlog oedd Cymuned Oneida  a sefydlwyd gan John Humphrey Noyes ym 1848. Dysgodd Noyes ei fod ef a'i ddilynwyr, ar ôl cyrraedd 200 mewn nifer, ac felly wedi cael eu sancteiddio ; hynny yw, roedd yn amhosibl iddynt bechu, ac i'r sancteiddiedig, diddymwyd priodas (ynghyd ag eiddo preifat) fel mynegiant o genfigen ac unigrywdeb. Roedd comiwn Oneida yn byw gyda'i gilydd fel un grŵp mawr ac yn rhannu cyfrifoldebau rhieni. Roedd unrhyw gyfuniad gwryw-benyw penodol yn y grŵp yn rhydd i gael rhyw, fel arfer ar ôl i'r dyn ofyn i'r fenyw, a dyma oedd yr arfer cyffredin am nifer o flynyddoedd. Dechreuodd y grŵp fethu tua 1879-1881, gan chwalu yn y pen draw ar ôl i Noyes ffoi rhag cael ei arestio. Priododd sawl dwsin o barau o bobl yr Oneidan yn gyflym mewn ffasiwn draddodiadol.

Bu Cymuned Kerista yn ymarfer priodas grŵp yn San Francisco rhwng 1971 a 1991, gan alw eu fersiwn yn aml-ffyddlondeb .

Mae'n anodd amcangyfrif nifer y bobl sydd mewn gwirionedd yn ymarfer priodas grŵp mewn cymdeithasau modern, gan nad yw'r math o briodas yn cael ei gydnabod na'i ganiatáu yn swyddogol mewn unrhyw awdurdodaeth yn ee yr UD, ac mae'n anghyfreithlon  *de jure*  mewn llawer arall. Nid yw'n bob amser yn weladwy pan fydd pobl sy'n rhannu preswylfa yn ystyried eu hunain yn breifat fel priodas grŵp.

## Portread mewn llenyddiaeth 
Mae priodas grŵp wedi bod yn thema lenyddol, yn enwedig mewn ffuglen wyddonol, ac yn enwedig mewn nofelau diweddar Robert A. Heinlein fel *Stranger in a Strange Land*, *Friday*, *Time Enough for Love*, a *The Moon Is a Harsh Mistress* . Mae *Stranger in a Srange Land* yn disgrifio grŵp cymunedol yn debyg iawn i Gymdeithas Oneida .    O leiaf y ei waith *The Moon Is a Harsh Mistress*  a *Friday* fe gyfeirir arto fel "priodas linell".

Mewn sawl un o'i straeon Hainish Cycle, mae Ursula Le Guin yn disgrifio math o briodas pedwar person o'r enw sedoretu, sy'n cael ei hymarfer ar y blaned O. Yn y trefniant hwn, mae dau ddyn a dwy ddynes yn briod â'i gilydd, ond mae pob aelod o'r briodas a pherthynas rhywiol ag un gwryw ac un benyw.

Yn llyfr James Alan Gardner, Vigilant (nofel) mae'r prif gymeriad yn rhan o briodas grŵp gyda dynion a menywod lluosog yn cymryd rhan.

## Gweler hefyd 
* Cyd-fyw yn yr Unol Daleithiau 
* POSSLQ 
* *Proposition 31*, nofel gan Robert Rimmer 
* Samenlevingscontract 
* Mathau o briodasau

## Cyfeiriadau 
### Nodiadau 
### Llyfryddiaeth 
*    
*  
*  
*    
*      
* Murdock, George P. "Ethnographic Atlas Codebook", yn deillio o *Ethnographoc Atlas*  
* 

Categori:Priodas