Miniwét

Mae'r **miniwét** (neu **minuet**) yn ddawns gymdeithasol sy'n wreiddiol o Ffrainc. Mae'n ddawns ar gyfer dau berson, fel arfer mewn amser triphlyg. Daeth y gair i'r Gymraeg o'r Saesneg a fenthycodd o'r Eidaleg *minuetto* a'r Ffrangeg *menuet*. Mae'r enw yn deillio o'r Ffrangeg "*pas menu*", sydd yn golygu "cam bach", gan fod camau bychain yn nodweddiadol o'r ddawns.

## Hanes
 Minuet]]

Dawns boblogaidd o ranbarth Poitou yn Ffrainc oedd y miniwét yn wreiddiol, a daeth yn ddawns llys yn ystod y cyfnod Baróc. Fe'i cyflwynwyd i lys Louis XIV gyda'r arddangosiad theatrig cyntaf yn y bale *Le Mariage forcé a Les Amours déguisés* yn 1664 a soniwyd am enw'r ddawns hon am y tro cyntaf gan Guillaume Dumanoir yn ei waith *Le mariage de la musique avec la danse* (Priodas cerddoriaeth â dawns) yr un flwyddyn. Yn ddiweddarach roedd Lully, André Campra a Pierre Rameau yn cynnwys miniwetau mewn nifer fawr o'u cyfansoddiadau. Yn y cyfnod clasurol cynhwyswyd y miniwét hefyd yn y ffurfiau cerddorol uchel eu statws; y symffoni, y sonata a'r pedwarawd. Miniwét yw trydydd symudiad pedwarawd fel arfer, er weithiau gallai hefyd ymddangos fel yr ail symudiad (er enghraifft yng ngwaith Haydn a Mozart), cyn y symudiad araf. Daeth ffasiwn y miniwét i ben gyda dyfodiad rhamantiaeth, er i'r ddawns brofi dadeni byrhoedlog ym maes dawns neuadd rhwng 1883 a 1890.

## Ffurf gerddorol
Mae'r *minuet* (neu *menuetto*) yn ddawns, yn y cyfnod clasurol i'w hystyried mewn tempo cymedrol ac mewn symudiad teiran amryfalent. Mae'r ffurf gerddorol yn dridarn (ABA) ac mae ganddi bedawr thema, gyda'r brif adran A yn cynnwys dwy thema a'r adran ganolog B yn cael ei galw'n driawd (a elwir felly oherwydd iddo gael ei ganu'n wreiddiol ar dri offeryn unawd, basŵn a 2 obo) sy'n cynnwys y ddau arall. Mae pob un o'r tair adran (miniwét-triawd-miniwét) yn cynnwys ailadrodd (ritornello) hyd yn oed os nad yw datguddiad olaf yr A yn aml yn cael ei rwygo mewn cyd-destunau heblaw dawns.  Cadwyd y ffurf deiran hon yn gyfan gwbl yn y jôc, etifedd y minuet o fewn y ffurfiau cerddorol gwych. 

Ceir enghraifft o wir ffurf y miniwét yn Don Giovanni. Mae'r miniwét i'w weld yn aml fel un o symudiadau'r *suite* yng ngwaith Handel a Bach. Cyflwynodd Haydn ef i'r symffoni, ond heb arafwch a naws seromonïol y. Yn nwylo Beethoven mae'n dod yn scherzo.

## Ffurf dawns
Un cwpl oedd yn dawnsio miniwét y llys fel arfer. Roedd yn dechrau gyda chyrtsi ac yn parhau gyda chyfres o ffigurau yn cynnwys camau bach yn llithro i'r dde, i'r chwith, ymlaen, yn ôl ac am chwarter tro. Mae meistri dawns yr 17g yn dyfynnu sawl ffurf: miniwét cam un curiad (o Raoul-Auger Feuillet), miniwét cam dau guriad *à la bohémienne ac en fleuret*, a cham tri churiad a ddisgrifiwyd gan Pierre Rameau fel "y darn miniwét go iawn". Roedd gan y ffigwr mwyaf aml - a berfformiwyd gyda phump neu wyth cam - siâp 8 i ddechrau, yn ddiweddarach wedi'i newid i siâp y llythyren S ac yn olaf cymerodd siâp y llythyren Z.

## Miniwetau enwog
* Y miniwét o Pumawd nr.5 op.11 yn E fwyaf gan Luigi Boccherini
* Miniwét o Symffoni n.40 K 550 gan Wolfgang Amadeus Mozart
* Y miniwét yn G fwyaf a ysgrifennwyd ym 1796 gan Ludwig van Beethoven, sy'n dal yn gysylltiedig â'r canonau clasurol
* Mae dau miniwét yn G fwyaf yn bresennol yn y Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach, BWV Anh.114 a BWV Anh.116, yn dal i gael eu hadrodd mewn llawer o gasgliadau didactig (hyd yn oed ar gyfer offerynnau di-bysellfwrdd) ac wedi'u priodoli ar hyn o bryd i Johann Sebastian Bach (mewn gwirionedd, mae'r cyntaf o'r ddau, gyda'r ail ran yn G leiaf, BWV Anh.115, yn waith y cyfansoddwr Christian Petzold)
* The "Minuet of the blind", o Cerddoriaeth nos strydoedd Madrid gan Luigi Boccherini (op 30 n.6)
* Ail symudiad Léon Boëllmann, Suite Gothique for organ, ar ffurf miniwét (cyfansoddwyd yn C fwyaf)

## Y Miniwét a Chymru
Ceir y cyfeiriad cofnodedig cynharaf i'r gair *miniwét* o 1736 yn 'Ystori Richard Whittington' gyda'r defnydd, ''"a dawnsiwch chwi'r ferch â'r gown s'loon / un *finiwed* neu ricadwn".''

Ceir cerddoriaeth miniwét o Gymru o'r 18g gan gynnwys *Miniwet Dinbych* a genir ar y Pibau Cymreig.

## Dolenni allanol
* Exemple d'une chorégraphie de Menuet *Le Menuet à deux pour un homme et une femme*, Raoul Feuillet - Recueil de Dances (1704)
* Minuet by Boccherini enghraifft o miniwet ar Youtube
* enghraifft o sut i ddawnsio'r Minuet Learn how to dance the Minuet - Venice Carnival 2014

## Cyfeiriadau
Miniwet
Miniwet
Categori:Cerddoriaeth