Cynhadledd Potsdam

Cynhadledd rhwng yr Undeb Sofietaidd, yr Unol Daleithiau a'r Deyrnas Unedig oedd **Cynhadledd Potsdam**, a gynhaliwyd yn syth wedi i'r ymladd ar gyfandir Ewrop ddod i ben. Nid oedd Ffrainc yn bresennol, ond roedd Ffrainc yn un o'r pedwar pŵer ym mhenderfyniadau'r gynhadledd. Cynhaliwyd y gynhadledd rhwng 17 Gorffennaf a 2 Awst 1945 ym Mhalas Cecilienhof yn Potsdam i'r de-orllewin o Berlin. Roedd arweinwyr y tair gwlad yno: Josef Stalin, Harry Truman a Winston Churchill, yn ogystal â'u gweinidogion tramor. Ar 27 Gorffennaf, bu’n rhaid i Churchill ymddiswyddo fel Prif Weinidog Prydain o ganlyniad i golli etholiad a daeth Clement Attlee, arweinydd Llafur, yn ei le yn Potsdam.

Pwrpas y Gynhadledd oedd ymgynnull i benderfynu sut i weinyddu’r Almaen, a oedd wedi cytuno i ildio’n ddiamod naw wythnos ynghynt ar yr 8 Mai (Diwrnod Buddugoliaeth yn Ewrop). Roedd nodau'r gynhadledd hefyd yn cynnwys sefydlu'r drefn ôl-ryfel, materion cytundeb heddwch, a gwrthweithio effeithiau'r rhyfel.

Roedd y ddogfen derfynol yn cynnwys darpariaethau y dylai'r pedwar pŵer buddugol gadw atynt, a phwysleisiodd fod y pedwar yn ceisio llywodraethu Almaen unedig ac y byddent yn rhannu cyfrifoldeb.

Yn ystod y gynhadledd, nododd y tair gwlad y canllawiau ar gyfer dilyn y polisi yn ystod meddiannaeth ac ailadeiladu'r Almaen ar ôl y Rhyfel. Yn ogystal, cyhoeddwyd datganiad a oedd yn cynnwys rhybudd i Japan o ildio llwyr neu wynebu ddinistr llwyr.

### Dim gwahodd Ffrainc
Ar alwad yr Americanwyr, ni wahoddwyd Charles de Gaulle i Potsdam i gynrychioli Ffrainc, yn union fel y gwrthodwyd iddo gynrychiolaeth yn Yalta. Roedd y sarhad diplomyddol yma yn achos drwgdeimlad dwfn a pharhaol i de Gaulle. Roedd y rhesymau dros y penderfyniad yn cynnwys y tynnu croes bersonol hirsefydlog rhwng Franklin D. Roosevelt (cyn-Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd wedi marw rhai misoedd ynghynt) a De Gaulle, anghydfodau parhaus dros barthau meddiannaeth Ffrainc ac America a'r gwrthdaro buddiannau Ffrainc a ragwelwyd dros ei hymerodraeth yn Indo-Tsieina Ffrengig, Roedd hefyd yn adlewyrchu barn Prydain ac Americanwyr bod amcanion strategol Ffrangeg mewn perthynas â llawer o eitemau ar agenda'r gynhadledd yn debygol o wrthddweud yr amcanion y cytunwyd arnynt gan Lywodraethau y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau.

## Cyd-destun
Roedd y Cynghreiriaid eisoes wedi cytuno yng Nghynhadledd Casablanca ym mis Ionawr 1943 i fynnu ildio'r Almaen yn ddiamod. Fodd bynnag, gyda Chynhadledd Tehran ym mis Rhagfyr 1943, roedd y Cynghreiriaid wedi gwneud eu hunain yn fwy a mwy meddylgar am beth i'w wneud â thiriogaethau'r Almaen ar ôl i'r Almaen gael ei threchu. Fodd bynnag, ni nodwyd rhai canllawiau sefydlog ar gyfer polisi meddiannaeth yn nhiriogaethau'r Almaen; ar y llaw arall, nid oedd y gynhadledd hon yn ddiystyriol o syniadau am raniad o'r Almaen yn amrywiol genhedloedd annibynnol.

Yng Nghynhadledd Yalta ym mis Chwefror 1945, pan oedd gorchfygiad yr Almaen yn amlwg, daethpwyd i gytundeb ar union derfynau parthau meddiannaeth y Cynghreiriaid. Penderfynwyd sefydlu Cyd-Gomisiwn Canolog i safoni rheolaeth y gwahanol barthau meddiannaeth. Gyda'r symudiad hwn, rhoddwyd y gorau i'r syniad o'r Almaen wedi'i rhannu'n amrywiol genhedloedd annibynnol.

Pan ddaeth yr Almaen Fwyaf i ben trwy ildio diamod y wlad ar 8 Mai 1945, daeth darpariaethau'r cynadleddau cynnar i rym. Penderfynodd y pedwar gynnal cyfarfod i egluro canllawiau polisi meddiannaeth cyffredin yn y parthau meddiannaeth.

## Canlyniadau'r gynhadledd
Dyma oedd prif bwyntiau a deilliannau'r Gynhadledd.
Canlyniad y gynhadledd oedd consensws ar ganllawiau cyffredin ar gyfer y polisi y dylai'r pwerau buddugol eu cynnal yn eu priod barthau meddiannaeth. Canlyniadau'r gynhadledd yw'r pum prif bwynt, a elwir hefyd yn bum D yn Saesneg.

Byddai materion a ffiniau terfynol gwledydd eraill - yr Eidal, er enghraifft, yn cael eu penderfynu yng Nghytundeb Heddwch Paris yn 1947.

### Ffiniau'r Almaen
Penderfynwyd gwrthdroi'r holl enillion yr Almaen o ran tiriogaeth yn Ewrop ar ôl 1937, gan gynnwys datgymalu Awstria oddi wrth yr Almaen (dadwneud yr Anschluss). Sefydlwyd ffin ddwyreiniol yr Almaen gyda Gwlad Pwyl ar hyd Llinell Oder-Neisse a phenderfynwyd y dylid di-arddel yr holl boblogaeth Almaenig oedd bresennol yn y diriogaeth o fewn ffiniau newydd (neu ffiniau cyn-1938) Gwlad Pwyl, Tsiecoslofacia a Hwngari. Cawsant eu hail-leoli o fewn ffiniau yr Almaen newydd, llai. Rhannwyd yr Almaen yn bedwar parth meddiannaeth, a weinyddir gan y tri phŵer buddugol y byddai Ffrainc yn ymuno â nhw er nad oedd Ffrainc wedi ei chynrychioli yn Potsdam).

### Ffiniau mewnol yr Almaen ac Awstria
]]
Yn ogystal â meddiannu yr Almaen ac Awstria, penderfynwyd ar barthau meddiannaeth, fel y penderfynwyd yn flaenorol yng Nghynhadledd Yalta, a rhaniad tebyg Berlin a Fienna yn bedwar parth (America, Prydain, Ffrainc a Sofietaidd). Yn ddiweddarach, ym 1961, byddai parth y Cynghreiriaid (Americanaidd, Prydeinig, Ffrengig) ym Merlin yn cael ei ynysu oddi wrth weddill Dwyrain yr Almaen gan Wal Berlin, a gwblhaodd ffin fewnol yr Almaen.

### Dad-natsieiddio
Dad-natsieiddio (Almaeneg: *Entnazifizierung*) oedd addewid y Cynghreiriaid i dynnu holl elfennau'r Natsïaid o'r wasg, diwylliant, gweinyddiaeth, y llysoedd a meysydd gwleidyddol trwy amrywiol brosesau, sancsiynau a rhagofalon. Roedd hefyd yn ymwneud ag addysgu ac egluro i'r Almaenwyr am y troseddau yr oedd eu gwlad wedi'u cyflawni trwy raglenni addysg. Roedd y dad-natsieiddio yn cael ei ymarfer yn wahanol iawn yn y pedwar parth galwedigaeth.

Bydd prif swyddogion y Natsiaid yn sefyll achos llys fel troseddwyr rhyfel yn Achosion Nuremberg yn ninas Nuremberg.

### Dad-filwro
Yng Nghynhadledd Potsdam, penderfynwyd chwalu lluoedd arfog yr Almaen a chael gwared ar yr holl arfau a safleoedd arfau, er mwyn dileu'r risg o bob math o ymosodiad gan yr Almaenwyr. Dehonglwyd dad-filwro yn wahanol hefyd yn y gwahanol barthau. Yn ystod y Rhyfel Oer yng nghanol y 1950au, enillodd Gorllewin yr Almaen a Dwyrain yr Almaen eu lluoedd milwrol eu hunain.

### Democratiaeth
Er mwyn i’r Almaen beidio â dod yn wladwriaeth dotalitaraidd eto, roedd diddordeb mewn creu traddodiad democrataidd a ddioddefodd yn yr Almaen yn ystod Gweriniaeth Weimar. Ymrwymodd yr Undeb Sofietaidd, yr UD a'r Deyrnas Unedig yn Potsdam i adeiladu sefydliadau democrataidd sefydlog yn eu parthau ac i ddatblygu traddodiadau democrataidd yn y wasg, ysgolion a chymunedau. Roedd yn rhaid sefydlu'r system addysg fel bod myfyrwyr yn dysgu rhywbeth am ddemocratiaeth a dylid caniatáu a chynorthwyo pleidiau democrataidd ledled yr Almaen a feddiannwyd.

### Datgymalu
Yn benodol, dioddefodd yr Undeb Sofietaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a phenderfynodd y gynhadledd ddigolledu'r wlad trwy ganiatáu iddi dderbyn llawer iawn o offer ac offer gan ddiwydiant yr Almaen yn benodol. Nod arall y datgymalu oedd gwanhau'r posibilrwydd o bŵer newydd yn yr Almaen.

Trafodwyd y pwynt hwn oherwydd ei fod yn gwrthddweud yr awydd i greu amodau sefydlog a democrataidd yn yr Almaen a feddiannwyd.

### Datganoli
Gwelodd y gynhadledd mai rhan fawr o'r rheswm dros lwyddiant Hitler oedd ei allu i ganoli grym yn strwythurol. Y gobaith oedd, trwy gynnydd strwythur rhanbarthol, ffederal, y gellid osgoi canoli gormod o rym mewn un plaid neu berson yn yr Almaen unwaith eto yn y dyfodol.

## Ymrannu yr Almaen ac Awstria
Yn ogystal â colli tiroedd tua'r dwyrain, trafodwyd ymrannu yr hyn oedd yn weddill o'r Almaen a hefyd Awstria. Ym mis Ionawr 1946, rhannodd Cyngor Rheoli'r Cynghreiriaid yr Almaen yn 4 parth meddiannaeth i'w rheoli gan yr Unol Daleithiau, yr Undeb Sofietaidd, y Deyrnas Unedig a Ffrainc. Meddiannodd y gwledydd hyn yr Almaen rhwng 1945 a 1948.

Rhannwyd tiriogaeth Awstria yn gyfartal ac yn sydyn, gan fod o dan reolaeth y Cynghreiriaid tan 1955.

## Cynadleddau pwysig blaenorol
* Cytundeb Heddwch Paris, 29 Gorffennaf - 15 Hydref 1946
* Cynhadledd Potsdam, 17 Gorffennaf - 2 Awst 1945
* Cynhadledd Yalta, 4-11 Chwefror 1945
* Cynhadledd Quebec (1944), 12-16 Medi 1944
* Cynhadledd Tehran, 28 Tachwedd - 1 Rhagfyr 1943
* Cynhadledd Cairo (1943), 22-26 Tachwedd 1943
* Cynhadledd Quebec (1943), 17-24 Awst 1943
* Cynhadledd Casablanca, 14-24 Ionawr 1943

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Eitem newyddion British Movietone am Gynhadledd Potsdam, 1945
* ffilm ddogfen, "The Potsdam Conference - When the Cold War began"

Categori:1945 yn yr Almaen
Potsdam
Potsdam
Categori:Potsdam