open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ffiolredynen Dickie

Rhedynen a gaiff ei thyfu'n aml ar gyfer yr ardd yw **Ffiolredynen Dickie** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Dryopteridaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cystopteris dickieana* a'r enw Saesneg yw *Dickie`s bladder-fern*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ffiolredynen Arfor.

Mae'r planhigyn hwn yn hen, credir iddo esblygu i'w ffurf bresennol oddeutu 100 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Dryopteridaceae
Rhafnwydden y môr

Coeden fechan gollddail sy'n dwyn ffrwyth ac yn blodeuo yw **Rhafnwydden y môr** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Elaeagnaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hippophae rhamnoides* a'r enw Saesneg yw *Sea buckthorn*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhafnwydd y Môr, Llyriad y Môr, Môr-rhafnwydd, Mŷr-rhafnwydd, Myrhafnwydd.

Yn aml, ceir drain pigog ar y brigau; mae'r dail yn syml ac mae arnynt flew mân.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Elaeagnaceae
Llusen-yr-arth ddu

Planhigyn blodeuol sy'n tyfu ar ffurf llwyn bychan yw **Llusen-yr-arth ddu** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Ericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Arctostaphylos alpinus* a'r enw Saesneg yw *Arctic bearberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llus yr Arth Alpaidd.

Mae'n perthyn yn fotanegol yn agos i'r llys, yr azalea a'r rhododendron, ac fel y rheiny, mae'n medru byw mewn tir asidig, gwael. Mae eu blodau'n ddeuryw.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Ericaceae
Hesgen tywysennau main

Monocotyledon a phlanhigyn blodeuol yw **Hesgen tywysennau main** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Cyperaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carex acuta* a'r enw Saesneg yw *Slender tufted-sedge*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Hesgen Eiddil Dywysennog.

Mae'r planhigyn hwn yn tarddu o Asia a throfannau De America. O ran ffurf, mae'n eithaf tebyg i wair, glaswellt neu frwyn, ond y prif nodwedd sy'n eu gwahaniaethu yw bonyn y planhigyn. Mae gan y bonion hyn - o'u croes-dorri - siap triongl ac mae'r dail yn sbeiralu mewn tair rheng - dwy sydd gan wair.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Cyperaceae
Llaethlys Môr y Canoldir

Planhigyn suddlon tebyg i'r cactws yw **Llaethlys Môr y Canoldir** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Euphorbiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Euphorbia characias* a'r enw Saesneg yw *Mediterranean spurge*.

Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail, ac mae'r blodau'n unrhywiol, gyda blodau gwryw a blodau benyw ar yr un planhigyn. Gall fod yn gydryw neu'n deuoecaidd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Euphorbiaceae
Plucen felen

Llysieuyn blodeuol (neu *legume*) yw **Plucen felen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Fabaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Anthyllis vulneraria* a'r enw Saesneg yw *Kidney vetch*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Meillionen Felen, Plucen, Pupus Melyn, Pys yr Aren.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soya (Glycine max), y ffa cyffredin (Phaseolus), pys gyffredin (Pisum sativum), *chickpea* (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys per (Lathyrus odoratus) a licrs (Glycyrrhiza glabra).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Fabaceae
Cneuen bys

Codlys gorweddol o dde Brasil yw **pysgneuen** (hefyd **cneuen fwnci**), ac iddo flodau melyn ar goesynnau sy'n plygu drosodd fel bod ei godau'n aeddfedu dan ddaear. Mae'n perthyn i deulu'r pys *Fabaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Arachis hypogaea* a'r enw Saesneg yw *peanut*.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soia (Glycine max), ffa cyffredin (Phaseolus vulgaris), pys gardd (Pisum sativum), pys (y) llygod (Cicer arietinum), pys pêr (Lathyrus odoratus) a gwylys (Glycyrrhiza glabra).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Fabaceae
Ffacbys

bawd|*Cicer arietinum noir*

Llysieuyn blodeuol (neu coden) yw **ffacbys,** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Fabaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Cicer arietinum*. Yr enw Saesneg yw 'chickpea', er bod peth dryswch wrth i eraill alw lentils yn ffacbys. Mae Llên Natur yn ei alw'n **gwygbys.**

Mae codau eraill yn cynnwys: ffa soia *(Glycine max)*, y ffa cyffredin *(Phaseolus)*, pys cyffredin *(Pisum sativum)*, cnau mwnci *(Arachis hypogaea)*, pys per *(Lathyrus odoratus)* a licrs *(Glycyrrhiza glabra)*.

File:Cicer arietinum 003.JPG
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg

## Coginio
Mae'r ffacbys yn brif gynhwysyn i'r byrbryd traddodiadaol o'r Dwyrain Canol, ffelaffel. Caent eu cyfuno â dwr, perlysiau a dewis o gynhwysion eraill a'u gwneud yn beli cyn eu ffrio'n ddwfn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Fideo yn cyflwyno'r Ffacbys

Categori:Planhigion
Categori:Fabaceae
Pysen yr ardd

Planhigyn dringo unflwydd Ewrasia yw **pysen yr ardd** (hefyd **pys gardd**, **pys gerddi**). Mae'n perthyn i deulu'r pys (*Fabaceae*). Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pisum sativum* a'r enw Saesneg yw *garden pea*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pysen.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soia (Glycine max), ffa Ffrengig (Phaseolus vulgaris), pys (y) llygod (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys pêr (Lathyrus odoratus) a gwylys (Glycyrrhiza glabra).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Fabaceae
Ffawydden

Llysieuyn blodeuol (neu *legume*) yw **Ffawydden** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Fagaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Fagus sylvatica* a'r enw Saesneg yw *Beech*.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soia (*Glycine max*), y ffa cyffredin (*Phaseolus*), pys gyffredin (*Pisum sativum*), ffacbys (*Cicer arietinum*), cnau mwnci (*Arachis hypogae*a), pys pêr (*Lathyrus odoratus*) a licris (*Glycyrrhiza glabra*).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Fagaceae
Grugeilun llyfn

Planhigyn blodeuol o faint llwyn ac sy'n tyfu ar yr arfordir yw **Grugeilun llyfn** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Frankeniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Frankenia laevis* a'r enw Saesneg yw *Sea-heath*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Grugeilyn Llyfn.

Mae i'w ganfod ar hyd a lled Ewrop ond pur anaml y gwelir ef ar arfordir Prydain.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Frankeniaceae
Y ganrhi felen

Planhigyn blodeuol collddail yw **Y ganrhi felen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Gentianaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Blackstonia perfoliata* a'r enw Saesneg yw *Yellow-wort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Canri Felen.

Cafodd y planhigyn hwn ei enwi ar ôl Gentius, Brenin Illyria. Mae'r blodau'n actinomorffig a deuryw, ac mae'r brigerau'n sownd yn nhu fewn i'r petalau. Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Gentianaceae
Coeden frech felen

bawd|*Aucuba japonica*

Planhigyn blodeuol collddail sy'n tyfu yn Tsieina, Corea, a Japan yw **Coeden frech felen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Garryaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aucuba japonica* a'r enw Saesneg yw *Spotted laurel*.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac yn 5–8&nbsp;cm (1.9-3.15 mod) o hyd a 2–5&nbsp;cm (.78-1.9 mod) o led. Mae'r blodau'n fach iawn (4–8&nbsp;mm (0.15–0.31&nbsp;in) mewn diametr,gyda 4 petal piws-frown.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Garryaceae
Pig-y-crëyr sypiog

Planhigyn blodeuol collddail yw **Pig-y-crëyr sypiog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Geraniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Erodium botrys* a'r enw Saesneg yw ''Mediterranean stork's-bill''.

Tyf mewn ardaloedd ble ceir hinsawdd tymherus neu gynnes. Ceir dail rheolaidd a chymesur a pheillir y blodyn gan bryfaid.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Geraniaceae
Ffeuen fwng

left|bawd
left|bawd
Llysieuyn blodeuol (neu *legume*) yw **Ffeuen fwng** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Fabaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Vigna radiata* a'r enw Saesneg yw *Mung bean*.

Eraill yn yr un teulu yw: ffa soya (Glycine max), y ffa cyffredin (Phaseolus), pys gyffredin (Pisum sativum), *chickpea* (Cicer arietinum), cnau mwnci (Arachis hypogaea), pys per (Lathyrus odoratus) a licrs (Glycyrrhiza glabra).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Fabaceae
Llwyn cwrens duon

Planhigyn blodeuol collddail ag arni ffrwyth bwytadwy yw **Llwyn cwrens duon** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Grossulariaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ribes nigrum* a'r enw Saesneg yw *Black currant*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhyfon Duon, Coeden Gyrains, Cyrains Duon, Eurddraenen Ddu, Rhesinwydd Du, Rhesinwydd Duon, Rhyfwydd Duon, Rhyfwydden Ddu.

Mae'n perthyn yn agor i'r cwraints duon, cwraints cochion ac Eirin Mair. Mae hefyd yn perthyn i'r genws *Ribus*, sef tarddiad y gair masnachol *Robena*.

## Enwau
*Yr enw generig Lladin yw *Ribes*, a addaswyd fel y brand-enw am ddiod honedig llesol *Ribena*
Mae’n debyg mai tarddiad yr enw Cymraeg “rhyfon” yw *ribes* hefyd. Dyma Eiriadur Prifysgol Cymry:
;rhyf 
:[?bnth. dysg. Llad. Diw. rib(es), cf. rhyfwydd] eg. (bach. g. rhyfyn) ll. rhyfion, rhyfon (un. b. rhyfonen).
:Cyrensen; eirinen Mair, gwsberen; aeronen; ?llwyn cyrans neu eirin Mair:
::18-19g. Llr C 36 220, Berry … Rhŷf, Rhyfyn.
::18-19g. Llr C 51 241, Rhyfonen Rhyfon … Rhŷf  ribes, goosberies.
:1801 MMf 292, Rhibes, rhyf … rhyfon.
:1803 P, Rhyv, s. m.—pl. t. ion … a berry; a currant.
:1813 WB 232, Rhyf: Rhyfon; Ribes;—Currant.
:Ar lafar, ‘ryfon’ ‘cyrens’, GTN 699.

*Roedd fy mam yn arfer galw cyrens cochion yn *Ribiserl* yn nhafodiaeth Almaeneg o Awstria. Mae'r Almaenwyr ‘go iawn’ yn cyfeirio at y ffrwythau duon fel *Johanisbeere*, hynny yw, aeron Ieuan.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Grossulariaceae
Rheonllys mawr Brasil

"Rhiwbob anferthol" sy'n dod yn wreiddiol o'r ardal sydd rhwng Colombia a Brasil ydy **Rheonllys mawr Brasil** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Gunneraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Gunnera manicata* a'r enw Saesneg yw *Brazilian giant-rhubarb*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rheonllys Pigog.

Gall dyfu i uchder o 2.5 m (8 tr) a lled o 4 m (13 tr).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Gunneraceae
Myrdd-ddail blodau bob yn ail

Deugotyledon a phlanhigyn blodeuol sy'n tarddu o Awstralia ond a geir bellach ar hyd a lled y byd yw **Myrdd-ddail blodau bob yn ail** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Haloragaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Myriophyllum alterniflorum* a'r enw Saesneg yw *Alternate water milfoil*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Myrddail Bob yn Ail, Myrddail Cylchynol.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac yn ddaneddog. Mae ei uchder yn llai na 1.8 metr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Haloragaceae
Trilliw ar ddeg

Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Ogledd America, Asia a de-ddwyrain Ewrop ydy **Trilliw ar ddeg** (neu '''Seithliw'r enfys''') sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hydrangeaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hydrangea macrophylla* a'r enw Saesneg yw *Hydrangea*.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae'r blodau'n ddeuryw.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur
*Enfys

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hydrangeaceae
Griselinia

Coeden [fytholwyrdd sy'n tyfu i uchder o hyd at 20 m (66 tr) yw **Griselinia** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Griseliniaceae*. Yr enw gwyddonol ([Lladin) yw *Griselinia littoralis* a'r enw Saesneg yw *New zealand broadleaf*.

Mae ei henw Lladin yn golygu "tyfu ar yr arfordir", a Seland Newydd yw ei chynefin brodorol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Griseliniaceae
Ffugalaw prinflodeuog

Planhigyn dyfrol, blodeuol a geir ledled y byd, yn bennaf yn y trofannau yw **Ffugalaw prinflodeuog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hydrocharitaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Egeria densa* a'r enw Saesneg yw *Large-flowered waterweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Alaw Prin-flodeuog.

Tyfant mewn dŵr croyw a dŵr hallt. Gall y dull o beillio fod yn hynod o arbenigol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hydrocharitaceae
Eurinllys blewog

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yng ngorllewin Ewrop ydy **Eurinllys blewog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum hirsutum* a'r enw Saesneg yw ''Hairy st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Blewog, Eurinllys Panog.

Mae'n blanhigyn 'pluog' a all gyrraedd hyd at dwy droedfedd, weithiau dair. Mae ganddo fonyn talsyth ac mae'r dail llyfn yn gorwedd gyferbyn a'i gilydd. Tyf ar dir gwael, sych, yn enwedig clai neu galchog ar ymyl coedwig, ffordd neu afon.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Eurinllys meinsyth

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yng ngorllewin Ewrop ydy **Eurinllys meinsyth** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum pulchrum* a'r enw Saesneg yw ''Slender st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Tlws, Eurinlys-Mân-syth, Eurinllys Mân Syth, Eurinllys Syth, Erinllys Mân syth.

Mae ganddo blodau melyn bychan a maint y planhigyn yw naw modfedd ar ei dalaf.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Dail y beiblau

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yng ngorllewin Ewrop ydy **Dail y beiblau** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum androsaemum* a'r enw Saesneg yw *Tutsan*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Dail y Beiblau, Creulys Bendigad, Creulys Bendigaid, Creulys Bendiged, Creulys Benddiged, Dail Penddiged, Dail y Fendigaid, Dail y Twrch, Eurinlys Bendigaid, Gwaed y Gwŷr, Llys Perfigedd, Llys y Penddigaid.

Cynefin y llwyn hwn yw coetiroedd agored a bryniau Ewrasia. Gall dyfu hyd at 1.5 metr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Eurinllys ymdaenol

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yng ngorllewin Ewrop ydy **Eurinllys ymdaenol** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum humifusum* a'r enw Saesneg yw ''Trailing st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Mân Ymdaenol, Eurinllys Ymdaenol, Erinllys Gorweddol, Erinllys Mân Ymdaenol.

Mae ganddo fonyn tenau a lleolwyd y dail gwyrdd golau gyferbyn a'i gilydd. Melyn yw lliw'r petalau sydd oddeutu 1&nbsp;cm o hyd; mae ganddynt ddotiau duon oddi tanynt.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Rhosyn Saron

Planhigyn blodeuol hanner-bytholwyrdd ydy **Rhosyn Saron** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum calycinum* a'r enw Saesneg yw *Rose-of-sharon*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhosyn Saron, Barf Aaron, Eurinllys Blodaufawr,Eurinllys Blodaufawr.

Caiff ei dyfu er mwyn ei flodau melyn hardd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Dail-y-beiblau Forrest

Planhigyn blodeuol hanner-bytholwyrdd o Tsieina a Burma ydy **Dail-y-beiblau Forrest** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum forrestii* a'r enw Saesneg yw ''Forrest's tutsan''.

Gall dyfu hyd at 1.2 m (4 tr) o daldra ac 1.5 m (5 tr) ar draws, gyda dail ofal sy'n troi'n goch yn yr hydref; ceir blodau melyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Eurinllys gwelw

Planhigyn blodeuol lluosflwydd ydy **Eurinllys gwelw** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum montanum* a'r enw Saesneg yw ''Pale st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Gwelw, Eirynllys y Mynydd, Erinllis, Erinllys, Eurinllys Mynyddig, Eurinllys Mynyddol, Eurinllys y Mynydd.

Mae'n tyfu yn Ewrasia a Morocco.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Crib-y-ceiliog

Planhigyn blodeuol lluosflwydd ag iddo bỳlb ydy **Crib-y-ceiliog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Iridaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Crocosmia x crocosmiiflora* a'r enw Saesneg yw *Montbretia*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Montbretlys.

Perthnasau agos iddo yw'r Iris, ffrisia, Blodyn-y-cleddyf a saffrm. Mae ei ddail yn debyg i laswellt, gyda phlyg fertig drwy'r canol. Oherwydd y bỳlb, mae'n medru goddef tân a thymheredd isel.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Iridaceae
Eurinllys mawr

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yng ngorllewin Ewrop, Awstralia a gorllewin Asia ydy **Eurinllys mawr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum maculatum* a'r enw Saesneg yw ''Imperforate st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Mawr, Erinllys Mawr, Godwallon Fawr, Godwllon, GodwlIon Mawr, Godwyllon, Godwyllon Fawr, loan Mawr.

Ystyrir fod ganddo briodweddau 'meddygol'

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Eurinllys pedronglog

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyf yn wreiddiol yng ngorllewin Ewrop ydy **Eurinllys pedronglog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Hypericaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Hypericum tetrapterum* a'r enw Saesneg yw ''Square-stalked st john's-wort''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Eurinllys Pedronglog, Eirinllys Pedrongl, Eurinllys Pedrongl, Llys Pedr.

Bellach mae wedi ymledu mor bell â Thwrci, Wcráin, Rwsia, y [Dwyrain Canol a [Tsieina. Caiff ei dyfu'n aml am ei briodweddau meddygol e.e. Iselder ysbryd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Hypericaceae
Brwynen flodeufain

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a monocotyledon sy'n edrych yn debyg i wair yw **Brwynen flodeufain** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Juncaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Juncus acutiflorus* a'r enw Saesneg yw *Sharp-flowered rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Brwynen Flodfain, Brwynen Glymog â Blodau Blaenfain, Brwynen y Goedwig.

Mae'n tyfu'n araf iawn - a hynny ar bridd da, cyfoethog, mewn bob math o amrywiaeth o ran gwlybaniaeth eu cynefin; mae i'w ganfod yn aml mewn gwlyptiroedd. Mae'r planhigyn yn ddeurywiol ac mae'r dail yn fytholwyrdd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Juncaceae
Coeden cnau Ffrengig

Coeden gollddail sy'n tyfu i uchder o hyd at 35 metr yw **Coeden cnau Ffrengig** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Juglandaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Juglans regia* a'r enw Saesneg yw *Walnut*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Coeden Cnau Ffrengig, Cneuen Ffrengig, Collen Ffrengig.

Daw'n wreiddiol o'r tiroedd sy'n ymestyn o'r Balcannau hyd at yr Himalayas a de-orllewin Tsieina.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Juglandaceae
Coeden cnau adeiniog

Coeden gollddail sy'n tyfu i uchder o hyd at 30 metr yw **Coeden cnau adeiniog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Juglandaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pterocarya fraxinifolia* a'r enw Saesneg yw *Caucasian wingnut*.

Daw'n wreiddiol o'r Cawcasws. Yn Ebrill y blodeua, ac mae'r cynffonau wyn bach oddeutu 8 –12&nbsp;cm o hyd. Ei gynefin yw tiroedd fflat neu fryniog, ond nid mynydd-dir, tir ger afon a gaen tyfn o bridd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Juglandaceae
Glesyn-y-coed pigfain

Planhigyn blodeuol dyfrol yw **Glesyn-y-coed pigfain** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Lamiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ajuga pyramidalis* a'r enw Saesneg yw *Pyramidal bugle*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Glesyn Gwelw.

Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn tyfu mewn cynefinoedd oer a thymherus (neu gynnes) yn hemisffer y Gogledd a'r De fel y'i gilydd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Lamiaceae
Tafod-y-gors yr Alpau

Planhigyn cigysol, blodeuol yw **Tafod-y-gors yr Alpau** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Lentibulariaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pinguicula alpina* a'r enw Saesneg yw *Alpine butterwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Toddaidd Alpaidd.

Mae'r planhigyn hwn yn byw mewn gwlyptiroedd, rhostir, glannau llynnoedd a mannau tebyg. Gall ddal a threulio pryfaid bychan yn ei dentaclau gludiog. Cant eu dennu yno gan arogl siwgwr a gaiff ei greu mewn chwarennau pwrpasol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Lentibulariaceae
Seren-Fethlehem gynnar

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a monocotyledon yw **Seren-Fethlehem gynnar** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Liliaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Gagea bohemica* a'r enw Saesneg yw *Early star-of-bethlehem*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Seren y Creigiau.

Mae ganddo flodau cymharol fawr wedi'u gosod yn sypiau o dri: chwe tepal mewn dau swp, chwe brigeryn ac ofari uwchraddol. Ceir dail hirfain, unigol wedi'u gosod bob yn ail. Esblygodd y rhywogaeth hwn oddeutu 68 miliwn o flynydoedd CP yn ystod yr era Cretasaidd hwyr - Paleogen cynnar. Fel y rhan fwyaf o'r teulu, mae i'w gael mewn amgylchedd cynnes (neu dymherus), yn enwedig yn Hemisffer y Gogledd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Liliaceae
Melynwy (planhigyn)

Llysieuyn blodeuol blynyddol sy'n tyfu yn ardaloedd tymherus Gogledd America yw **Melynwy** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Limnanthaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Limnanthes douglasii* a'r enw Saesneg yw *Meadow-foam*.

Ei diriogaeth brodorol yw Califfornia ac Oregon, ble mae'n tyfu mewn [porfeydd gwelltog, gwlyb. Casglwyd y planhigyn hwn gan y [botanegydd o'r Alban David Douglas.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Limnanthaceae
Llin y tylwyth teg

Planhigyn blodeuol lluosflwydd yw **Llin y tylwyth teg** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Linaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Linum catharticum* a'r enw Saesneg yw *Fairy flax*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llin y Tylwyth Teg, Llin y Mynydd.

Mae'r dail yn syml a'r blodyn yn ddeuryw. Ceir cyfeiriad at had llin yn chwedl Culhwch ac Olwen.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Linaceae
Cnwp-fwsogl Issler

Planhigyn fasgwlaidd a math o fwsog cyntefig yw **Cnwp-fwsogl Issler** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Lycopodiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Diphasiastrum complanatum* a'r enw Saesneg yw *Issler`s clubmoss*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cnwpfwsogl Alpaidd Croesryw.

Tir asidig, tywodlyd yw eu cynefin, fel arfer, yn enwedig tir uchel, gwlyb.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Lycopodiaceae
Troed y gywen

Llysieuyn blodeuol lluosflwydd sy'n tyfu yn Ewrop yw **Troed y gywen** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Lythraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Lythrum portula* a'r enw Saesneg yw *Water purslane*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Troed y Gywen, Porpin, Pwrpin.

Mae'n tyfu i uchder o 15&nbsp;cm, fel arfer mewn gwlyptir. Gosodir y dail mewn parau cyferbyn a'i gilydd, a thyf petalau'r blodyn o wefus tiwb y blodamlen (y calycs). Mae'r blodau'n nodweddiadol o'r teulu hwn gan fod y petalau wedi'u crychu fel hen femrwn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Lythraceae
Deilen felfed

bawd|*Abutilon theophrasti*

Llysieuyn blodeuol lluosflwydd **Deilen felfed** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Malvaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Abutilon theophrasti* a'r enw Saesneg yw *Velvetleaf*.

Mae'r planhigyn hwn yn perthyn yn eithaf agos i'r ocra, cotwm a cacao. Mae'r dail blewog wedi'u gosod ar yn ail a cheir pum sepal a phum petal ym mhob blodyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Malvaceae
Pelenllys gronynnog

Rhedynen sy'n tyfu yng ngorllewin Ewrop yw **Pelenllys gronynnog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Marsileaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pilularia globulifera* a'r enw Saesneg yw *Pillwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pelenllys, Pelanllys, Pelanllys Gronynnog, Pelanllys Cronynog, Pupur y Ddaear.

Mae'n blanhigyn anarferol iawn ac mae'n tyfu ar lannau llynnoedd a phyllau, mewn ffosydd a gwlyptiroedd, mewn clai gwlyb neu dywod cleiog. Gall dyfu mewn dŵr hyd at ddyfnder o 30&nbsp;cm (12 mod).

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Marsileaceae
Mintys gwlanog

Planhigyn blodeuol dyfrol yw **Mintys gwlanog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Menyanthaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Mentha x rotundifolia* a'r enw Saesneg yw *False apple-mint*.

Tyf y dail cyfansawdd bob yn ail. Gwyn yw lliw'r blodyn a chant eu peillio gan y wenynen.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Menyanthaceae
Ffigysbren

Coeden gollddail sy'n tyfu i uchder o oddeutu 7–10 metr (23–33 tr) yw **Ffigysbren** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Moraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ficus carica* a'r enw Saesneg yw *Fig*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ffigysbren.

Prif nodwedd yn **figysbren** yw ei **figys**, sy'n ffrwyth bwytadwy.

## Ffrwytho
Mae'n ffrwytho yng ngwledydd Prydain mewn rhai blynyddoedd (Bwletin Llen Natur rhifyn 152, tudalen 4)https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/cylchgrawn-152.pdf .
.....ffigys bwytadwy ar y goeden yma yn Llanfairpwll. Wedi cael tros 30 hyd yma eleni. Y gyfrinach ydi gadael dim ond y ffrwyth bychain (tua maint pusen) ar ddiwedd y tymor. Mi neith rheini wedyn oroesi'r gaeaf ac aeddfedu (gobeithio) dros yr haf (John Gwilym)

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Moraceae
Porpin pinc

Planhigyn blodeuol blynyddol, bychan yw **Porpin pinc** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Montiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Claytonia sibirica* a'r enw Saesneg yw *Pink purslane*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwlyddyn Rhudd.

Planhigyn blynyddol neu luosflwydd sy'n tyfu mewn mannau tamp lled foel. Yn aml fe'i ceir mewn coedlannau agored neu wrychoedd, neu wrth nentydd cysgodol lle ceir ei olchi i lawr gyda'r dŵr i fannau newydd

## Hanes ym Mhrydain
Yn ol yr Atlas Newydd Fflora Prydain roedd yn cael ei dyfu ym Mhrydain erbyn 1768 ac fe sylwyd arno gyntaf yn y gwyllt yn 1838

## Ecoleg
Gall wladychu coedlannau, a goresgyn llusdyfiant arall gan ei ddeiliach toreithiog îr, sydd yna yn disgyn ar blanhigion eraill wrth ei ymyl.

## Dosbarthiad
Wedi ymledu dros Ogledd Orllewin Ewrop yn eang. Cynyddu ym Mhrydain. Clytiog yng Nghymru yn yr iseldir. Yn cyrraedd 425m yng Nghymbria.

## Tras
Mae'n gynhenid i ddwyrain Asia a gorllewin Gogledd America.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Montiaceae
Morwydden

Coeden gollddail sy'n tyfu i uchder o oddeutu 12 m (39 tr) a lled o15 m (49 tr) yw **Morwydden** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Moraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Morus nigra* a'r enw Saesneg yw *Black mulberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mwyarbren.

Prif nodwedd yn forwydden yw ei **mwyar Mair** (neu eirin morwydd), sy'n ffrwyth bwytadwy.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Moraceae
Gwerwydden

Llwyn neu goeden bychan blodeuol a deugotyledon yw **Gwerwydden** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Myricaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Myrica pensylvanica* a'r enw Saesneg yw *Bayberry*.

Mae'n frodorol o Ogledd America, fel yr awgryma'r enw. Mae'r goeden hon oddeutu 4.5 metr o uchder a'r dail yn 2.5–7&nbsp;cm ac yn ludiog. Ceir cynffonau-wyn-bach gwyrdd a choch.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Myricaceae
Ewcalyptws glas

Coeden blodeuol deugotyledon o Awstralia yw **Ewcalyptws glas** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Myrtaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Eucalyptus globulus* a'r enw Saesneg yw *Southern blue-gum*.

Ei huchder cyfartalog yw 30–55 m (98–180 tr), ond ceir enghreifftiau prin o rai sydd wedi tyfu i uchder o 100 metr. Mae'n perthyn yn agos i'r llawryf.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Myrtaceae
Llwyn te

Llwyn neu goeden bychan blodeuol a deugotyledon yw **Llwyn te** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Myrtaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Leptospermum scoparium* a'r enw Saesneg yw *Broom tea-tree*.

Ar ei heithaf, nid yw'n dalach nag oddeutu 2–5 m (7–16 tr) er bod eithriadau o goed 15 m (49 tr). Mae'n perthyn yn agos i'r llawryf.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Myrtaceae
Ewcalyptws gwialennog

Coeden fytholwyrdd sy'n tyfu i uchder o 40 m (121 tr) yw **Ewcalyptws gwialennog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Myrtaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Eucalyptus viminalis* a'r enw Saesneg yw *Ribbon gum*.

Mae'r goeden gyda'r diametr mwyaf (324.7&nbsp;cm) wedi'i lleoli yn Woodbourne, Marlborough, Seland Newydd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Myrtaceae
Myrtwydden Chile

Coeden fytholwyrdd sy'n tyfu yng nghanol yr Andes, rhwng Chili a'r Ariannin yw **Myrtwydden Chile** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Myrtaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Luma apiculata* a'r enw Saesneg yw *Chilean myrtle*.

Fel arfer, mae'n tyfu i uchder rhwng 10–15 m (33–49 tr) - a gall dyfu'n sydyn iawn. Ceir blodau peraroglys.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Myrtaceae
Llafn y bladur

Planhigyn blodeuol bychan sy'n hoff o wlyptiroedd yw **Llafn y bladur** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Nartheciaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Narthecium ossifragum* a'r enw Saesneg yw *Bog asphodel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llafn y Bladur, Bladurwellt y Fawnog, Brenhines y Gors, Gwayw'r Brain, Gwayw'r Brenin, Serllys y Gors.

Mae ganddo flodau melyn llachar yn yr haf a cheir ffrwythau oren yn yr hydref a ddefnyddiwyd ers talwm i liwio dillad.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Nartheciaceae
Lili'r-dŵr felen ddeilsyth

Planhigyn blodeuol dyfrol sy'n tyfu mewn hinsawdd gynnes a throfannol yw '''Lili'r-dŵr felen ddeilsyth''' sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Nymphaeaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Nuphar advena* a'r enw Saesneg yw *Spatter-dock*.

Gwreiddia'r planhigyn ar wely'r pwll dŵr ney lyn, gyda'i ddail a'i flodau'n arnofio ar wyneb y dŵr. Mae'r dail fwy neu lai'n grwn. Ers y 19g cant eu tyfu ar gyfer gerddi.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Nymphaeaceae
Jasmin y gaeaf

Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y De yw **Jasmin y gaeaf** sy'n 0. Mae'n perthyn i'r teulu *Oleaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Jasminum nudiflorum* a'r enw Saesneg yw *Winter jasmine*.

Fe'i ceir yn rhannau deheuol Hamisffer y De: o'r Isartig i rannau deheuol Affrica, De America ac Awstralia. Mae'n perthyn yn agos i'r olewyddan, yr onnen, jasmin, a'r leilac. Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Oleaceae
Ffawydden ddeheuol roble

Coeden gollddail sy'n tyfu yn Chili a'r Ariannin yw **Ffawydden ddeheuol roble** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Nothofagaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Nothofagus obliqua* a'r enw Saesneg yw *Roble*.

Gall dyfu i uchder o 50 mete (175 tr).[2] a 2 fetr (6.5 tr) mewn diametr. Cyflwynwyd y goeden i Brydain yn 1849.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Nothofagaceae
Tafod-y-neidr bach

Rhedynen sy'n tyfu dim ond un deilen ar y tro yw **Tafod-y-neidr bach** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Ophioglossaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ophioglossum azoricum* a'r enw Saesneg yw ''Small adder's-tongue''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tafod y Neidr Bach.

Maen'r redynen hon yn mycoheterotrophig ac felly'n dibynnu ar ffwng am egni. Gellir eu canfod mewn ardaloedd trofannol a thymherus.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Ophioglossaceae
Tegeirian bera

Tegeirian yw **Tegeirian bera** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Orchidaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Anacamptis pyramidalis* a'r enw Saesneg yw *Pyramidal orchid*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tegeirian Bera, Tegeirian Ber, Tegeirian Coch yr Haf.

Mae'n blanhigyn blodeuol nodedig ac fel eraill o deulu'r Orchidaceae, mae'r blodau'n hynod liwgar mae'n cynhyrchu arogl da. Enw'r genws yw *Orchis*, sy'n tarddu o Hen Roeg ὄρχις (órkhis), sy'n golygu caill; mae hyn yn cyfeirio at gloron deuol rhai tegeirianau.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Orchidaceae
Tegeirian y fign galchog

Fel yr awgryma'r enw, math o degeirian yw **Tegeirian y fign galchog** (Lladin: *Liparis loeselii*), sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Orchidaceae*. Yr enw Saesneg arno yw *Fen orchid*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys **Gefell-lys y Fignen, Gefell-lys Dwy-ddalenog, Tegeirian Tywodlyd** a **Thegeirian y Fign**. Enw'r genws yw'r *Orchis*, sy'n tarddu o Hen Roeg ὄρχις (órkhis), sy'n golygu caill; mae hyn yn cyfeirio at gloron deuol rhai tegeirianau.

Mae'n blanhigyn blodeuol nodedig ac yn hynod o brin. Cafodd ei ddarganfon yng Ngorffennaf 2022 yn Nhwyni Talacharn – Pentywyn, a hynny am y tro cyntaf ers bron i 20 mlynedd. Mae hyn yn dilyn rheoli cadwriaethol gan y prosiect 'Twyni Byw' a arweinir gan Cyfoeth Naturiol Cymru. Bachgen 11 oed o'r enw Tristan Moss ddaeth o hyd i’r fign galchog.

## Dolen allanol
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Orchidaceae
Effros Cymreig

Planhigyn blodeuol lled-barasitig yw **Effros Cymreig** neu ***Euphrasia cambrica***. Mae'n perthyn deulu'r gorfanadl (Orobanchaceae). Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Coreffros Cymreig, Effros Gymraeg Cor. Mae *E. cambrica* yn endemig i ogledd Cymru, lle ceir hyd iddo ar uchder o tua 880m ar Gader Idris.. Mae'r rhywogaeth ar restr goch yr IUCN fel rhywogaeth mewn perygl.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Orobanchaceae
Effros unionsyth

Planhigyn blodeuol Monocotyledaidd a pharasytig yw **Effros unionsyth** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Orobanchaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Euphrasia stricta* a'r enw Saesneg yw *An eyebright*.

Mae i'w ganfod ledled y byd yn enwedig: Ewrasia, America, rhannau o Awstralia, Seland Newydd ac Affrica. Lleolir y dail bob yn ail. Caiff y blodau eu peillio gan bryfaid neu weithiau adar fel Aderyn y si.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Orobanchaceae
Suran y coed

Planhigyn blodeuol collddail yw **Suran y coed** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Oxalidaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Oxalis acetosella* a'r enw Saesneg yw *Wood-sorrel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Suran y Coed, Aleliwia, Aleluia, Aleluya, Bara a Chaws y Gwcw, Bara Can y Gog, Bara Can y Gwcw, Bara'r Gog, Blodau'r Drindod, Bwyd y Gwcw, Clychau'r Tylwyth Teg, Suran Deirdalen, Suran Teirdalen, Suran-y-coed Gyffredin, Suran y Gog, Surran y Coed, Surran y Gog, Suryon y Coet, Suranen Godog, Triagl Tair Dalen, Triagl Tairdalen.

Gellir adnabod y planhigyn hwn oherwydd ei ddeilen hollt, sy'n agor yn ystod y dydd ac yn cau dros nos.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Oxalidaceae
Pabi Mecsico

Planhigyn blodeuol sydd hefyd yn un o symbolau cenedlaethol Tsieina yw **Pabi Mecsico** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Papaveraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Argemone mexicana* a'r enw Saesneg yw *Mexican poppy*.

Mae'r teulu'n nodedig am ei briodweddau meddygol (honedig, yn enwedig yn Corea, Tsieina a Japan. Mae'n un o symbolau cenedlaethol Tsieina. Caiff ei dyfu ar gyfer gerddi oherwydd maint ei flodau unigol, ac mae'r morgrugyn yn cael ei ddenu at y neithdar sydd ar ei betalau.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Papaveraceae
Ffynidwydden fawr

Coeden fytholwyrdd sydd i'w chanfod yn Hemisffer y Gogledd yw **Ffynidwydden fawr** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Pinaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Abies grandis* a'r enw Saesneg yw *Giant fir*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ffynidwydden Fawr.

Yn yr un teulu ceir y Sbriwsen, y binwydden, y llarwydden, cegid (*hemlog*) a'r gedrwydden. Mae'r dail (y nodwyddau) wedi'u gosod mewn sbeiral ac yn hir a phigog. Oddi fewn i'r moch coed benywaidd ceir hadau, ac maent yn eitha coediog ac yn fwy na'r rhai gwryw, sydd yn cwympo bron yn syth wedi'r peillio.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Pinaceae
Llwyn caro

Planhigyn blodeuol yw **Llwyn caro** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Pittosporaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pittosporum crassifolium* a'r enw Saesneg yw *Karo*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Caro.

Llwyn (neu brysgwydd) ydyw, fel eraill yn yr un teulu.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Pittosporaceae
Llydan y ffordd

Planhigyn blodeuol yw **Llydan y ffordd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Plantaginaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Plantago major* a'r enw Saesneg yw *Greater plantain*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llwynfaidydd mawr, Llwynhidydd, Cabaits y llawr, Dail llydan y ffordd, Dail llyriad, Henllydan y ffordd, Llydan y ffordd, Llyriad cynffon llygoden, Llyriad mwyaf. Mae'n frodorol o'rrhan fwyaf o Ewrop a gogledd a chanol Asia.

Mae *Plantago major* yn un o'r planhigion rhinweddol (meddygol) mwyaf cyffredin yn y byd. Gellir rhoi pwltis o'r dail yn uniongyrchol ar glwyfau i arbed heintiau. Caiff hefyd ei ddefnyddio i'w roi ar bigidau, briwiau a mannau tost. Y cemegolyn gweithredol ynddo yw aucubin, allantoin a mucilage. Gellir yfed te o'r dail er mwyn gwella'r dolur rhydd. O'i fwyta, mae hefyd yn llawn maeth gan ei fod yn cynnwys caslsiwm a fitamin A, C a K. Gellir bwyta'r dail ifanc heb eu coginio a'r dail hyn mewn cawl.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Plantaginaceae
Clustog Fair hir

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a llysieuol yw **Clustog Fair hir** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Plumbaginaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Armeria maritima is-rh. elongata* a'r enw Saesneg yw ''''.

Mae i'w chanfod mewn gwahanol hinsawdd: o'r arctig i ardaloedd trofannaol ond fe'i cysylltir yn bennaf gyda thir hallt (fel y 'Steppes'), rhostiroedd ac arfordiroedd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Plumbaginaceae
Maeswellt y cŵn

Planhigyn blodeuol Monocotaidd a math o wair yw **Maeswellt y cŵn** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Poaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Agrostis canina* a'r enw Saesneg yw *Velvet bent*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Maeswellt y Rhos.

Gall dyfu bron mewn unrhyw fan gan gynnwys gwlyptiroedd, coedwigoedd a thwndra. Dofwyd ac addaswyd y planhigyn gan ffermwyr dros y milenia; chwiorydd i'r planhigyn hwn yw: india corn, gwenith, barlys, reis ac ŷd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Poaceae
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Pilcoes

Coeden gollddail dal yw **Pilcoes** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Platanaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Platanus orientalis* a'r enw Saesneg yw *Oriental plane*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwŷdd y Pilcoes, Pilcoeswydden, Planwydden.

Mae ei blodau'n fychan, gyda tair neu bedair petal a'i ffrwyth yn belen fechan pigog.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Platanaceae
Fflocsen fflocs

Planhigyn blodeuol tua metr o uchder yw **Fflocsen fflocs** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Polemoniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Phlox paniculata* a'r enw Saesneg yw *Phlox*.

Brodor o ddwyrain Unol Daleithiau America ydyw a chaiff ei dyfu er mwyn y gerddi. Mae'n tyfu rhwng 120&nbsp;cm (47 mod) o uchder a lled o fetr (39 mod). Lleolir y dail syml bob yn ail.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Polemoniaceae
Ysgol Jacob (planhigyn)

Planhigyn blodeuol lluosflwydd caled yw **Ysgol Jacob** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Polemoniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Polemonium caeruleum* a'r enw Saesneg yw *Jacob`s-ladder*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ysgol Jacob, Llawathan, Llawethan, Nele Las.

Ar gyfartaledd mae'n tyfu i uchder o 45 – 60&nbsp;cm (18 - 24 mod), ond o dan yr amgylchiadau delfrydol, tyf hyd at 90&nbsp;cm. Mae'n nodedig am ei flodau siâp cwpan, gwyn a lliw lafant.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Polemoniaceae
Cor-amlaethai

Planhigyn blodeuol cosmopolitan, lluosflwydd yw **Cor-amlaethai** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Polygalaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Polygala amarella* a'r enw Saesneg yw *Dwarf milkwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Coramlaethai.

Mae hefyd yn blanhigyn bytholwyrdd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Polygalaceae
Llysiau'r cythraul

Planhigyn blodeuol cosmopolitan, lluosflwydd yw '''Llysiau'r cythraul''' sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Polygonaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Fallopia japonica* a'r enw Saesneg yw *Japanese knotweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn, gan gynnwys Clymog Japan a Pysen saethwr.

Mae hefyd yn blanhigyn bytholwyrdd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Polygonaceae
Picrelys

Planhigyn blodeuol dyfrol yw **Picrelys** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Pontederiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pontederia cordata* a'r enw Saesneg yw *Pickerelweed*.

Mae'n fonocotyledon ac mae'n tyfu mewn dwyfroedd trofannol ac isdrofannol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Pontederiaceae
Dyfrllys coch

Planhigyn blodeuol lluosflwydd a dyfrol sydd wedi ymledu bron dwy'r byd yw **Dyfrllys coch** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Potamogetonaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Potamogeton alpinus* a'r enw Saesneg yw *Red pondweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Dyfrllys Coch.

Ystyrir y planhigyn hwn (fel eraill o'r teulu)'n hanfodol o fewn y cynefin dyfrol gan ei fod yn cael ei fwyta gan amrywiaeth o anifeiliaid. Mae'n fonocot gyda rhisomau sy'n cropian a changhennau llawn dail. Nid oes gan y blodyn betalau.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Potamogetonaceae
Gwlyddyn Mair

Planhigyn blodeuol o deulu'r friallen yw **Gwlyddyn Mair** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Primulaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Anagallis arvensis* a'r enw Saesneg yw *Scarlet pimpernel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwlyddyn Mair Benyw, Brathlys Benyw.

Mae'n llysieuyn lluosflwydd ac mae fwy neu lai'n fytholwyrdd. Lleolir y dail gyferbyn ei gilydd neu wrth y bonyn. Mae'r blodau, sy'n ddeuryw yn glwstwr taclus ar y prif fonyn. Ceir 5 petal, briger a sepal ar bob blodyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Primulaceae
Llysiau Cristoffis

Lysieuyn blodeol bychan yw **Llysiau Cristoffis** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Ranunculaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Actaea spicata* a'r enw Saesneg yw *Baneberry*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llysiau Cristoffis.

Mae'r blodau'n gymesur ac yn ddeuryw. Nodwedd arbennig y planhigyn hwn yw bod y sepalau'n lliwgar ac yn edrych yn debyg iawn i betalau. Ceir ychydig lleia erioed o wenwyn o fewn y planhigyn: protoanemonin,sy'n wenwyn i anifail a dyn, alcaloidau neu glycodidau. Mae'n perthyn yn agor i flodyn menyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Ranunculaceae
Melengu wen

Llysieuyn blodeuol, Deucotaidd yw **Melengu wen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Resedaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Reseda alba* a'r enw Saesneg yw *White mignonette*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Melengu Wen Unionsyth, Melengu Gwyn Unionsyth, Melyngu Gwyn Unionsyth.

Fel llawer o'r un teulu, mae'r planhigyn hwn yn hoffi hinsawdd cynnes is-drofannol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Resedaceae
Rhafnwydden fythwyrdd

Coeden fechan blodeuol yw **Rhafnwydden fythwyrdd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rhamnaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Rhamnus alaternus* a'r enw Saesneg yw *Mediterranean buckthorn*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhafnwydden Fythwyrdd.

Esblygodd y rhywogaeth hon yn yr epoc Eosen (56 - 33.9 o flynyddoedd CP). Mae'r dail yn syml ac ni rhannwyd llafn y ddeilen yn ddail llai. Mae'r blodau'n rheidiol ac yn gymesur. Ar adegau caiff ei ddefnyddio fel addurn ac mewn gerddi.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Rhamnaceae
Mantell Fair

Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw **Mantell Fair** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Alchemilla vulgaris* a'r enw Saesneg yw ''Lady's-mantle''. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Mantell Fair Gyffredin, Mantell y Côr, Palf y Llew, Simwr y Côr, Troed y Llew.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Rosaceae