Tegwch rhwng cenedlaethau

**Tegwch rhwng cenedlaethau**, mewn cyd-destunau economaidd, seicolegol a chymdeithasegol, yw’r syniad o degwch neu gyfiawnder rhwng sawl cenhedlaeth. Gellir cymhwyso'r cysyniad i degwch mewn dynameg rhwng plant, ieuenctid, oedolion a phobl hŷn . Gellir ei gymhwyso hefyd i degwch rhwng cenedlaethau sy'n byw ar hyn o bryd a chenedlaethau'r dyfodol.

Mae sgyrsiau am degwch rhwng cenedlaethau yn digwydd ar draws sawl maes. Caiff ei drafod yn aml o fewn economeg gyhoeddus, yn enwedig o ran economeg trawsnewid, polisi cymdeithasol, a llunio cyllidebau'r llywodraethau. Mae llawer yn dyfynnu dyled genedlaethol gynyddol UDA fel enghraifft o annhegwch rhwng cenedlaethau, gan y bydd cenedlaethau’r dyfodol yn ysgwyddo’r canlyniadau. Archwilir tegwch rhwng cenedlaethau hefyd mewn pryderon amgylcheddol, gan gynnwys datblygu cynaliadwy, a newid hinsawdd. Mae’n debygol y bydd y disbyddiad parhaus o adnoddau naturiol sydd wedi digwydd yn y ganrif ddiwethaf yn faich sylweddol ar genedlaethau’r dyfodol. 

Trafodir tegwch rhwng cenedlaethau hefyd mewn perthynas â safonau byw, yn benodol ar anghydraddoldebau yn y safonau byw a brofir gan bobl o wahanol oedran a chenedlaethau. Mae materion tegwch rhwng cenedlaethau hefyd yn codi ym meysydd gofal yr henoed a chyfiawnder cymdeithasol.

### Dyled genedlaethol yr Unol Daleithiau 
Mae un ddadl am y ddyled genedlaethol yn ymwneud â thegwch rhwng cenedlaethau. Os yw un genhedlaeth yn cael budd rhaglenni’r llywodraeth neu gyflogaeth sy’n cael ei galluogi gan wariant diffyg a dyled ariannol, i ba raddau y mae’r ddyled uwch ddilynol yn gosod risg a chostau ar genedlaethau’r dyfodol? 

## Defnydd amgylcheddol 
[bawd| Mae [newid hinsawdd yn enghraifft o annhegwch rhwng cenedlaethau, gweler cyfiawnder hinsawdd]]
Cyfeirir yn aml at degwch rhwng cenedlaethau mewn cyd-destunau amgylcheddol, gan y bydd y genhedlaeth iau yn wynebu canlyniadau negyddol difrodi'r amgylchedd gan y genhedlaeth hyn. Er enghraifft, amcangyfrifir y bydd plant a anwyd yn 2020 (yn profi 2-7 gwaith cymaint o ddigwyddiadau tywydd eithafol yn ystod eu hoes, yn enwedig tymheredd uchel, o'i gymharu â phobl a aned yn 1960, o dan addewidion polisi hinsawdd cyfredol. Ar ben hynny, ar gyfartaledd, chwaraeodd y to hŷn “rôl flaenllaw wrth yrru allyriadau nwyon tŷ gwydr i'r amgylchedd yn yesod y degawd diwethaf ac maent, fel cenhedlaeth, ar y ffordd i ddod y cyfrannwr mwyaf ” oherwydd ffactorau megis trawsnewid demograffig,  a gwariant uchel ar gynnyrch carbon-ddwys fel ynni a ddefnyddir i wresogi ystafelloedd a thrafnidiaeth breifat.

## Darllen pellach 
* Bishop, R (1978) "Rhywogaethau Mewn Perygl ac Ansicrwydd: Economeg Safon Ofynnol Ddiogel", *American Journal of Agricultural Economics, 60* t10-18.
* Brown-Weiss, E (1989) ''Mewn Tegwch i Genedlaethau'r Dyfodol: Cyfraith Ryngwladol, Gwladgarwch Cyffredin a Chyfiawnder Rhwng Cenedlaethau.* Dobbs Ferry, NY: Transitional Publishers, Inc., ar gyfer Prifysgol y Cenhedloedd Unedig, Tokyo.
* Daly, H. (1977) *Steady State Economics: Economeg Ecwilibriwm Bioffisegol a Thwf Moesol.* San Francisco: WH Freeman and Co.
* Frischmann, B. (2005) "Some Thinks on Shortsightedness and Intergenerational Equity", *Prifysgol Loyola Chicago Law Journal, 36* .
* Goldberg, M (1989) *Ar Gydbwysedd Systemig: Hyblygrwydd a Sefydlogrwydd Mewn Systemau Cymdeithasol, Economaidd ac Amgylcheddol.* Efrog Newydd: Praeger.
* Howarth, R. & Norgaard, RB (1990) "Hawliau Adnoddau Rhwng Cenedlaethau, Effeithlonrwydd, ac Optimality Cymdeithasol", *Land Economics, 66* (1) t1-11.
* Laslett, P. & Fishkin, J. (1992) *Cyfiawnder Rhwng Grwpiau Oed a Chenedlaethau.* New Haven, CT: Gwasg Prifysgol Iâl.
* Portney, P. & Weyant, JP (1999) *Disgownt a Chyfiawnder Rhwng Cenedlaethau.* Washington, DC: Adnoddau ar gyfer Gwasg y Dyfodol.
* McLean, D. "Ecwiti Rhwng Cenedlaethau" yn White, J. (Gol) (1999) *Newid Hinsawdd Clobal: Cysylltu Ynni, yr Amgylchedd, yr Economi, ac Ecwiti.'' Gwasg Plenum.
* Sikora, RI a'r Barri, B. (1978) ''Rhwymedigaethau i Genedlaethau'r Dyfodol.* Philadelphia, PA: Temple University Press.
* Tabellini, G. (1991) "Gwleidyddiaeth Ailddosbarthu Rhwng Cenedlaethau", *Journal of Political Economy, 99'' (2) t335-358.
* Thompson, Dennis F. (2011) "Cynrychioli Cenedlaethau'r Dyfodol: Presenoldeb Gwleidyddol ac Ymddiriedolwr Democrataidd," yn *Democratiaeth, Cydraddoldeb, a Chyfiawnder*, gol. Matt Matravers a Lukas Meyer, tt.&nbsp;17–37.ISBN&nbsp;978-0-415-59292-5
* Vrousalis, N. (2016). "Cyfiawnder Rhwng Cenedlaethau: A Primer". yn Gosseries a Gonzalez (2016) (golau). Sefydliadau ar gyfer Cenedlaethau'r Dyfodol. Gwasg Prifysgol Rhydychen, 49-64
* Wiess-Brown, Margaret. “Pennod 12. Tegwch rhwng cenedlaethau: fframwaith cyfreithiol ar gyfer newid amgylcheddol byd-eang" yn Wiess-Brown, M. (1992) *Newid amgylcheddol a chyfraith ryngwladol: Heriau a dimensiynau newydd* . Gwasg Prifysgol y Cenhedloedd Unedig.
* Willetts, D. (2010). Y pinsied: Sut y cymerodd y baby boomers ddyfodol eu plant a pham y dylent ei roi yn ôl. Llundain: Atlantic Books.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cyfiawnder Rhwng Cenedlaethau (Gwyddoniadur Athroniaeth Stanford)

Categori:Cenedlaethau
Categori:Gwleidyddiaeth hunaniaeth
Categori:Heneiddio