Yr egwyddor o ragofal

Mae'r **egwyddor o ragofal** (neu'r **dull rhagofalus**) yn ddull epistemolegol, athronyddol a chyfreithiol eang sy'n mynegi gofal a phwyll cyn gweithredu pan fo gwybodaeth wyddonol yn brin. Tanlinellir pwyll, oedi ac adolygu cyn neidio i mewn i ddatblygiadau newydd a allai fod yn drychinebus. Dadleua rhai ei fod yn amwys,  yn anwyddonol ac yn rhwystro cynnydd.

Mewn cyd-destun peirianneg, mae'r egwyddor ragofalus yn amlygu ei hun fe rhan o ddiogelu pobl, a drafodir yn fanwl yng ngwaith Elishakoff. Mae'n debyg iddo gael ei awgrymu, mewn peirianneg sifil, gan Belindor yn 1729. Mae'r cydberthynas rhwng elfen o ddiogelwch a dibynadwyedd yn cael ei astudio'n helaeth gan beirianwyr ac athronwyr.

Defnyddir yr egwyddor yn aml gan lunwyr polisi mewn sefyllfaoedd lle mae posibilrwydd o niwed yn sgil gwneud penderfyniad penodol (ee cymryd camau penodol) ac nid oes tystiolaeth bendant ar gael. Er enghraifft, efallai y bydd llywodraeth yn penderfynu cyfyngu neu gyfyngu ar ryddhau meddyginiaeth neu dechnoleg newydd yn eang nes ei fod wedi'i brofi'n drylwyr. Mae'r egwyddor yn cydnabod, er bod cynnydd gwyddoniaeth a thechnoleg yn aml wedi dod â budd mawr i ddynoliaeth, mae hefyd wedi cyfrannu at greu bygythiadau, risgiau newydd a niwed. Mae'n awgrymu bod cyfrifoldeb ar gymdeithas i amddiffyn y cyhoedd rhag bod yn agored i niwed o'r fath, pan fydd ymchwiliad gwyddonol wedi canfod risg gredadwy. Dylid llacio'r amddiffyniadau hyn dim ond os daw canfyddiadau gwyddonol pellach i'r amlwg sy'n darparu tystiolaeth gadarn na fydd unrhyw niwed yn digwydd.

Mae'r egwyddor wedi dod yn sail resymegol sylfaenol ar gyfer nifer fawr a chynyddol o gytundebau a datganiadau rhyngwladol ym meysydd datblygu cynaliadwy, diogelu'r amgylchedd, iechyd, masnach, a diogelwch bwyd. Mewn rhai systemau cyfreithiol, fel yng nghyfraith yr Undeb Ewropeaidd, mae cymhwyso'r egwyddor ragofalus wedi'i wneud yn ofyniad statudol mewn rhai meysydd o'r gyfraith.

## Gwreiddiau a damcaniaeth 
Yn gyffredinol, ystyrir bod y cysyniad o "egwyddor ragofalus" wedi dod o'r term Almaeneg *Vorsorgeprinzip* yn y 1970au mewn ymateb i ddiraddio coedwigoedd a chynnydd yn llygredd môr, lle mabwysiadodd yr Almaen ddeddf aer-glân yn gwahardd defnyddio rhai sylweddau yr amheuir eu bod yn achosi difrod amgylcheddol er bod tystiolaeth o'u heffaith yn amhendant bryd hynny. Cyflwynwyd y cysyniad i ddeddfwriaeth amgylcheddol ynghyd â mecanweithiau arloesol eraill megis "yr hwn sy'n llygru, sy'n talu", sy'n egwyddor atal llygredd ac sy'n rhoi'r cyfrifoldeb am oroesiad ecosystemau'r dyfodol yn nwylo halogwyr heddiw.

## Diffiniadau 
Mae llawer o ddiffiniadau o'r egwyddor ragofalus yn bodoli: Gellir ei ddiffinio fel "rhoi rhybudd o flaen llaw" neu "weithredu gofalus yng nghyd-destun ansicrwydd". Mae dau syniad wrth wraidd yr egwyddor:

* yr angen i'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau ragweld niwed cyn iddo ddigwydd, lle mae gwrthdroad ymhlyg (*an implicit reversal*) o'r cyfrifoldeb i ddarparu prawf pendant; hy o dan yr egwyddor ragofalus, cyfrifoldeb y sawl sy'n gwneud y weithred yw sefydlu na fydd y gweithred arfaethedig yn arwain at niwed arwyddocaol. 
* y cysyniad o gymesuredd y risg a chost a chost y weithred arfaethedig.

Daw un o brif seiliau'r egwyddor ragofalus, a dderbynnir yn fyd-eang, o waith Cynhadledd Rio, (neu'r “ Earth Summit”) ym 1992. Mae Egwyddor 15 o Ddatganiad Rio yn nodi: 

Ym 1998, crewyd Datganiad Wingspread ar yr Egwyddor Ragofalus gan Rwydwaith Gwyddoniaeth ac Iechyd yr Amgylchedd a oedd yn cynnwys diffiniad a ddisgrifiwyd gan Stewart Brand fel "yr egluraf a'r un a ddyfynnir amlaf",, sef:
 

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Kai Purnhagen, "Cyfraith Ymddygiadol ac Economeg yr Egwyddor Ragofalus yn yr UE a'i Effaith ar Reoleiddio'r Farchnad Fewnol", Papurau Gwaith Wageningen yn y Gyfraith a Llywodraethu 2013-04, https://ssrn.com/abstract=2344356
* Gohebiaeth gan y Comisiwn Ewropeaidd ar yr egwyddor ragofalus Brusells (2000)
* Yr Undeb Ewropeaidd (2002), fersiynau cyfun yr Undeb Ewropeaidd o'r cytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd ac o'r cytundeb yn sefydlu'r gymuned Ewropeaidd, Cyfnodolyn Swyddogol yr Undeb Ewropeaidd, C325, 24 Rhagfyr 2002, Teitl XIX, erthygl 174, paragraff 2 a 3.
* Greenpeace, "Masnach ddiogel yn yr 21ain Ganrif, cynigion cynhwysfawr Greenpeace ac argymhellion ar gyfer 4edd Cynhadledd Weinidogol Sefydliad Masnach y Byd" tt.&nbsp;8–9 https://web.archive.org/web/20070927191415/http://archive.greenpeace.org/politics/wto/doha_report.pdf
* O'Riordan, T. a Cameron, J. (1995), *Interpreting the Precautionary Principle*, Llundain: Cyhoeddiadau Earthscan
* Raffensperger, C., a Tickner, J. (gol.) (1999) Diogelu Iechyd y Cyhoedd a'r Amgylchedd: Gweithredu'r Egwyddor Ragofalus. Island Press, Washington, DC.
* Rees, Martin. Ein Awr Derfynol (2003).
* Recuerda Girela, MA, (2006), Seguridad Alimentaria a Nuevos Alimentos, Régimen jurídico-administrativo. Thomson-Aranzadi, Cizur Menor.
* Recuerda Girela, MA, (2006), "Risg a Rheswm yng Nghyfraith yr Undeb Ewropeaidd", Adolygiad Ewropeaidd o Gyfraith Bwyd a Bwyd Anifeiliaid, 5.
* Sandin, P. "Gwell Diogel na Drwm: Cymhwyso Dulliau Athronyddol i'r Ddadl ar Risg a'r Egwyddor Ragofalus," (2004).
* Stewart, RB "Gwneud Penderfyniadau Rheoleiddio'r Amgylchedd o dan Ansicrwydd". Mewn Cyflwyniad i Gyfraith ac Economeg Polisi Amgylcheddol: Materion mewn Dyluniad Sefydliadol, Cyfrol 20: 71–126 (2002).
* Sunstein, Cass R. (2005), ''Deddfau Ofn: Tu Hwnt i'r Egwyddor Ragofalus* . Efrog Newydd: Gwasg Prifysgol Caergrawnt

## Dolenni allanol 
* 
* Report by the UK Interdepartmental Liaison Group on Risk Assessment, 2002. "The Precautionary Principle: Policy and Application" , Wayback Machine, 23 Mawrth 2013
* David Appell, *Scientific American*, Ionawr 2001: "The New Uncertainty Principle"  
* *The Times*, 27 Gorffennaf 2007, Only a reckless mind could believe in safety first 
* *The Times*, 15 Ionawr 2005, "What is . . . the Precautionary Principle?" 
* Bill Durodié, *Spiked*, 16 Mawrth 2004: The precautionary principle assumes that prevention is better than cure
* European Environment Agency (2001), Late lessons from early warnings: the precautionary principle 1896–2000
* Applying the Precautionary Principle to Nanotechnology, *Center for Responsible Nanotechnology* 2004
* 1998 Wingspread Statement on the Precautionary Principle  Wayback Machine, 2 Tachwedd 2005
* Science and Environmental Health Network, https://web.archive.org/web/20020127083617/http://www.biotech-info.net/handbook.pdf The Precautionary Principle in Action – a Handbook]
* Gary E. Marchant, Kenneth L. Mossman: *Arbitrary and Capricious: The Precautionary Principle in the European Union Courts''. American Enterprise Institute Press 2004, free online PDF
* Umberto Izzo, La precauzione nella responsabilità civile. Analisi di un concetto sul tema del danno da contagio per via trasfusionale (e-book reprint) [The Idea of Precaution in Tort Law. Analysis of a Concept against the Backdrop of the Tainted- Blood Litigation], UNITN e-prints, 2007, first edition Padua, Cedam 2004.free online PDF 
* Better Safe than Sorry: Applying Philosophical Methods to the Debate on Risk and the Precautionary Principle
* Communication from the European Commission on the precautionary principle
* UK Interdepartmental Liaison Group on Risk Assessment (ILGRA): The Precautionary Principle: Policy and Application https://web.archive.org/web/20061102071614/http://www.hse.gov.uk/aboutus/meetings/ilgra/pppa.htm
* Report of UNESCO's group of experts on the Precautionary Principle (2005) http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001395/139578e.pdf
* Max More (2010), The Perils Of Precaution , Wayback Machine, 6 Tachwedd 2010 

Categori:Iechyd cyhoeddus
Categori:Cyfraith yr Undeb Ewropeaidd