David Edward Hughes

bawd

Gwyddonydd, telynor a dyfeiswr o Gymru oedd **David Edward Hughes** (16 Mai 1831 – 22 Ionawr 1900) a anwyd yng Nghorwen neu o bosib Llundain. Dyfeisiodd y teledeipiadur (neu'r *telegraph*) yn 1855 a'r meicroffon yn 1878.

## Magwraeth ac addysg 
Ei dad oedd David Hughes o'r Bala a symudodd i Lundain. Gan iddynt symud o le i le, ni wyddys i sicrwydd ai yng Nghorwen ai Llundain y'i ganed. Roedd yn frawd iau i'r telynor Joseph Hughes.

Ymfudodd gyda'i deulu i dalaith Virginia, U.D.A., pan oedd yn saith oed, a chafodd ei addysg yn S. Joseph's College, Bardstown, Kentucky. Pan oedd yn 19 dyrchafwyd ef yn athro prifysgol mewn cerddoriaeth yn y coleg hwnnw a'r flwyddyn ddilynol cafodd gadair gwyddoniaeth naturiol yno hefyd.
[bawd|chwith|"Telegraff Hughes" (1866-1914), y telegraff argraffu cyntaf a allai argraffu testun ar dâp papur. Gwnaethpwyd gan 'Siemens und Halske', [yr Almaen. Pellter: 300-400 km. Arddangosfa Amgueddfa Dechnoleg Warsaw (Muzeum Techniki).]]

## Gwaith y dyfeisydd
Yn 21 oed dyfeisiodd 'delegraff printio' ag iddo nodweddion creadigol; gadawodd y coleg er mwyn canolbwyntio ar ddyfais a oedd yn cludo llais drwy weiren fetal, a gorffennodd y ddyfais yn 1855, cyn roi patent arni yn 1856. Ceisiodd ei marchnata (gan gynnwys taith i Loegr yn 1857 ac yna i Ffrainc) ond ni chafwyd fawr o ddiddordeb ynddi. Ond yn 1860 prynwyd y ddyfais gan Lywodraeth yr U.D. ac o fewn ychydig flynyddoedd roedd yn cael ei defnyddio drwy Ewrop; daeth y *Hughes Telegraph System * hefyd yn safon drwy Ewrop.

Yn 1879 gwnaeth arbrawf ddiddorol a brofodd fod ymbelydredd electromagnetig yn bodoli, a hynny pan drosglwyddodd signalau radio o un pen i Great Portland Street, Llundain i'r llall. Roedd hyn wyth mlynedd cyn i Heinrich Hertz gael y clod am wneud yr un peth! Roedd hefyd, ugain mlynedd cyn darllediad radio Guglielmo Marconi. Ystyrir (ym myd gwyddoniaeth) fod y methiant o'i gydanabod yn gam mawr.

## Anrhydeddau
[bawd|chwith|Delwedd cyntaf yn dangos David gyda'i frawd [Joseph Hughes|Joseph yn canu deuawd ar y delyn]]
Mae Hughes yn un o'r gwyddonwyr gyda'r nifer mwyaf o anrhydeddau erioed. Yn eu plith y mae:

* Medal Aur Rhwysgfawr (Y *Grand Gold Medal*) a gyflwynwyd iddo yn y *Paris Exhibition*, 1867
* Medal Aur y Gymdeithas Frenhinol yn 1885
* Medal Aur Albert gan Gymdeithas Celfyddydau Prydain yn 1897
* Am ddyfeisio'r Teledeipiadur a'r meicroffon cyflwynodd Napoleon III anrhydedd *Chevalier of the Legion of Honour*  gan ei wneud yn *Commander of the Imperial Order of the Legion of Honour*.
* Urdd Sant Meurice a Sant Lazare (gan yr Eidal)
* Urdd y Goron Haearn, a'r teitl 'Barwn' (gan Awstria)
* Urdd Santes Ann (Rwsia)
* Urdd Anrhydeddus Sant Michael (Bafaria)
* Cadlywydd Urdd FrenhinolCroes Fawr Medjidie (Twrci)
* Cadlywydd Urddau Carlos III (Sbaen)
* Seren Prif Swyddog Urdd Brenhinol Takovo (Serbia)
* Swyddog ac Urdd Brenhinol Leopold (Gwlad Belg).

Bu farw yn Llundain.

## Patent
* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0014917; *Telegraph* (gyda'i allweddell yn nhrefn y wyddor a gydag argraffydd ei hun) 20 Mai 1856
* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022531; *Duplex Telegraph* 4 Ionawr 1859
* David E Hughes, Patent UDA Rhif 0022770; *Printing Telegraph* (with type-wheel) 25 Ionawr 1859

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1900
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Telynorion o Gymru
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau