Herta Müller

Nofelydd, bardd a thraethodydd yn yr Almaeneg ydy **Herta Müller** (ganwyd 17 Awst 1953). Enillodd hi'r Wobr Nobel am Lenyddiaeth yn 2009. Cafodd ei geni ym mhentref Nițchidorf, yng ngogledd-orllewin Rwmania ond mae hi'n Almaenes o ran iaith a thras.  Cyfieithwyd ei gwaith i dros 20  o ieithoedd ers y nawdegau.
Un o brif nodweddion ei gwaith yw trais a chreulondeb y cyfnod dan Nicolae Ceaușescu yn aml o safbwynt y gymuned Almaeneg yn y Banat, a Transylvania. Sail ei nofel *Atemschaukel* yw carcharu'r lleiafrif Almaeneg yn y Gwlagau dan  Stalin adeg yr Ail Ryfel Byd.
Roedd ei phentref Niţchidorf (Almaeneg: Nitzkydorf) yn siarad Almaeneg tan yr wythdegau, wedyn aeth bron pawb i'r Almaen, gan ddod â dwy ganrif o'r gymuned i ben.

O 1976 tan 1979 gweithiodd fel cyfieithydd, cyn i'r Securitate fynnu ei hymddiswyddiad, wedyn gweithiodd mewn kindergarten a thrwy rhoi gwersi Almaeneg preifat.  Fe wrthodwyd yr hawl iddi allfudo i'r Almaen ym 1985, ond llwyddodd wedyn ym 1987, a symudodd efo'i gŵr Richard Wagner i Berlin.  Daeth yn aelod o'r Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung yn 1995

## Gwaith
* *Niederungen*, (straeon byrion), cyhoeddwyd fersiwn wedi ei sensro Bwcarést, 1982. a heb ei sensro yn Merlin 1984. (Yn saesneg fel "Nadirs (hunangofiant)" (University of Nebraska Press, 1999)
* *Drückender Tango* ("Tango Tandraed"), straeon (Bwcarést, 1984)
* *Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt*, (Mae dyn yn ddim ond Ffesant mawr yn y byd) (Berlin, 1986); cyfieithiad Saesneg fel *The Passport* (1989)
* *Barfüßiger Februar* (Chwefror Troednoeth) (Berlin, 1987)
* *Reisende auf einem Bein* (Berlin, 1989). Teithio ar yr un goes. Saesneg *Traveling on One Leg* (Hydra Books, Northwestern University Press, 1998)
* *Wie Wahrnehmung sich erfindet* (Sut mae canfyddiad yn creu ei hun) (Paderborn, 1990)
* *Der Teufel sitzt im Spiegel* (Mae'r Diawl yn eistedd yn y drych), Berlin, 1991
* *Der Fuchs war damals schon der Jäger* (Pryd hynny y Cadno oedd yr Heliwr) (Reinbek bei Hamburg, 1992)
* *Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett* (Mae daten boeth yn wely boeth) (Hamburg, 1992)
* *Der Wächter nimmt seinen Kamm* (Mae'r Cedwad yn cymryd ei Grib) (Reinbek bei Hamburg, 1993)
* *Angekommen wie nicht da* (Wedi cyrraed ond heb fod yno) (Lichtenfels, 1994)
* *Herztier*, (Anifail y Galon) Reinbek bei Hamburg, 1994. Trosiad Saesneg Michael Hofmann fel *The Land of Green Plums* (New York: Metropolitan Books/Henry Holt & Company, 1996)
* *Hunger und Seide* ("Hunger and Silk"), essays (Reinbek bei Hamburg, 1995)
* *In der Falle* ("In a Trap") (Göttingen, 1996)
* *Heute wär ich mir lieber nicht begegnet*, Reinbek bei Hamburg, 1997. Cyfieithiad saesneg fel *The Appointment* (New York/London: Metropolitan Books/Picador, 2001)
* *Der fremde Blick oder das Leben ist ein Furz in der Laterne* (Golwg Estron neu Dim ond rhech yw bywyd) (Göttingen, 1999)
* *Im Haarknoten wohnt eine Dame* (Yn ei cnot-gwallt maer fenyw yn byw), barddoniaeth (Reinbek bei Hamburg, 2000)
* *Heimat ist das, was gesprochen wird* (Y pethau a siaredir yno ydy cartref) (Blieskastel, 2001)
* *Der König verneigt sich und tötet* (Mae'r Brenin yn moesymgrymu ac yn lladd), traethodau (Mûnchen, 2003)
* *Die blassen Herren mit den Mokkatassen* (Y dynion gwelw a'u paneidiau) (Mûnchen, 2005)
* *Este sau nu este Ion* ("Is He or Isn't He Ion"), barddonaieth y y Rwmaneg (Iaşi: Polirom, 2005)
* *Atemschaukel*,  Mûnchen, 2009 (Fersiwn Lloegr *Everything I Possess I Carry With Me*, a Fersiwn  America fel *The Hunger Angel* (Metropolitan Books, 2012)

## Fel Golygydd
* Theodor Kramer: *Die Wahrheit ist, man hat mir nichts getan* (Y gwir yw bod neb wedi gwneud dim byd i mi) (Fiena, 1999)
* *Die Handtasche* ("y Pwrs") (Künzelsau, 2001)
* *Wenn die Katze ein Pferd wäre, könnte man durch die Bäume reiten* (Tasai'r gath yn geffyl, gallech chi reidio drwy'r Goedwig) (Künzelsau, 2001)

## Ffilm
* 1993:  *Vulpe – vânător* (*Der Fuchs war damals schon der Jäger*), cynhyrchydd Stere Gulea, sêr Oana Pellea, Dorel Vişan, George Alexandru. yn Rwmaneg

## Gwobrau
*1981  Adam Müller-Guttenbrunn
*1984  Mûnchen Aspekte Gwobr Llên
*1985  Mûnchen Rauris Gwobr Llên
*1985 Gwobr Hybu Llên Bremen
*1987 Ricarda-Huch Gwobr Llên  Darmstadt
*1989 Gwobr Llên Marieluise-Fleißer Ingolstadt
*1989 Gwobr Llên Almaeneg ar y cyd â Gerhardt Csejka, Helmuth Frauendorfer, Klaus Hensel, Johann Lippet, Werner Söllner, William Totok, Richard Wagner
*1990 Gwobr Roswitha
*1991 Gwobr Llên Kranichsteiner Literature Prize
*1993 Gwobr Llên Critical
*1994 Kleist Prize
*1995 Aristeion Prize
*1995/96 City-writer of Frankfurt-Bergen-Enkheim
*1997 Gwobr Llên Graz
*1998 Gwobr Llên Ida-Dehmel ac International IMPAC Dublin Literary Award am *The Land of Green Plums*
*2001 Cicero Speaker Prize
*2002 Medal Carl Zuckmayer
* 2003 Gwobr Llên Joseph-Breitbach
* 2004  Gwobr Konrad-Adenauer-Stiftung
* 2005 Gwobr Llên Berlin
* 2006 Würth Gwobr Llên Ewrop und Gwobr Llên Walter-Hasenclever
* 2009 Gwobr Nobel am Lenyddiaeth, Hydref 2009
* 2009 Franz Werfel Human Rights Award
* 2010 Gwobr Hoffmann von Fallersleben

## Cyfeiriadau
* Nina Brodbeck, *Schreckensbilder*, Marburg 2000.
* Thomas Daum (ed.), *Herta Müller*, Frankfurt am Main 2003.
* Norbert Otto Eke (ed.), *Die erfundene Wahrnehmung*, Paderborn 1991.
* Valentina Glajar, "The Discourse of Discontent: Politics and Dictatorship in Hert Müller's *Herztier*." *The German Legacy in East Central Europe. As Recorded in Recent German Language Literature* Ed. Valentina Glajar. Camden House, Rochester NY 2004. 115–160.
* Valentina Glajar, "Banat-Swabian, Romanian, and German: Conflicting Identities in Herta Muller's *Herztier*." *Monatshefte* 89.4 (Winter 1997): 521-40.
* Maria S. Grewe, "Imagining the East: Some Thoughts on Contemporary Minority Literature in Germany and Exoticist Discourse in Literary Criticism." *Germany and the Imagined East*. Ed. Lee Roberts. Cambridge, 2005.
* Maria S. Grewe, *Estranging Poetic: On the Poetic of the Foreign in Select Works by Herta Müller and Yoko Tawada*, New York: Columbia UP, 2009.
* Brigid Haines, '"The Unforgettable Forgotten": The Traces of Trauma in Herta Müller's *Reisende auf einem Bein*, *German Life and Letters*, 55.3 (2002), 266–81.
* Brigid Haines and Margaret Littler, ''Contemporary German Women's Writing: Changing the Subject*, Oxford: Oxford UP, 2004.
* Brigid Haines (ed.), *Herta Müller*. Cardiff 1998.
* Martin A. Hainz, "Den eigenen Augen blind vertrauen? Über Rumänien." *Der Hammer – Die Zeitung der Alten Schmiede 2 (Nov. 2004): 5–6.
* Herta Haupt-Cucuiu: *Eine Poesie der Sinne* ("A Poetry of the Senses"), Paderborn, 1996.
* *Herta Müller*, Berlin, 1992.
* *Herta Müller*, Munich, 2002.
* Ralph Köhnen (ed.), *Der Druck der Erfahrung treibt die Sprache in die Dichtung: Bildlickeit in Texten Herta Müllers*, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1997.
** 
* Lyn Marven, *Body and Narrative in Contemporary Literatures in German: Herta Müller, Libuse Moníková, Kerstin Hensel*. Oxford: Oxford University Press, 2005.
* Grazziella Predoiu, *Faszination und Provokation bei Herta Müller*, Frankfurt am Main, 2000.
* Diana Schuster, *Die Banater Autorengruppe: Selbstdarstellung und Rezeption in Rumänien und Deutschland*. Konstanz: Hartung-Gorre-Verlag, 2004.
* Carmen Wagner, *Sprache und Identität*. Oldenburg, 2002.

## Dolenni
* Herta Müller , short biography by Professor of German Beverley Driver Eddy at Dickinson College
* Herta Müller: Bio, excerpts, interviews and articles in the archives of the Prague Writers' Festival
* Herta Müller, at *complete review*
* Herta Müller , profile by International Literature Festival Berlin. Retrieved on 7 October 2009
* Herta Müller interview  by Radio Romania International on Aug 17, 2007. Retrieved on 7 October 2009
* "Securitate in all but name", by Herta Müller. About her ongoing fight with the Securitate, August 2009
* "Everything I Own I Carry with Me", excerpt from the novel. September 2009
* Poetry and Labor Camp: Literature Nobel Laureate Herta Müller Goethe-Institut, December 2009
* "The Evil of Banality" - A review of The Appointment by Costica Bradatan The Globe and Mail, February 2010
* Herta Müller: The 2009 Laureate of the Nobel Prize in Literature  An article in Yemen Times newspaper.
Literaturnobelpreis geht an Herta Müller | Kultur & Leben | Deutsche Welle | 08.10.2009. 
* The Expulsion of 'German' Communities from Eastern Europe at the end of the Second World War], Steffen Prauser and Arfon Rees, European University Institute, Florence. HEC No. 2004/1 p.&nbsp;65.
* Interview: Herta Mueller On Growing Up In Ceausescu's Romania Mueller wins Nobel literary prize.
* Daad.de, "wandel durch Austausch" - change by exchange.
* http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,658612,00.html

Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Rwmania
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Rwmania
Categori:Beirdd Almaeneg o Rwmania
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Rwmania
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Rwmania
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Rwmania
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Rwmania
Categori:Nofelwyr Almaeneg o Rwmania