open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Oughtred

Mathemategydd ac offeiriad Anglicanaidd o Loegr oedd **William Oughtred** (5 Mawrth 1574 – 30 Mehefin 1660). Fe ddyfeisiodd y llithriwl ac ef oedd y cyntaf i ddefnyddio'r arwydd × i gynrychioli lluosi.

Ganwyd yn Eton, Swydd Buckingham, a chafodd ei addysgu yn Ysgol Eton a Choleg y Brenin, Caergrawnt. Cafodd ei ordeinio'n offeiriad ym 1603 a'i benodi'n ficer yn Shalford, Surrey. Roedd yn rheithor Albury, Surrey, am hanner canrif o 1610 hyd ei farwolaeth yn 86 oed.

Roedd Oughtred yn diwtor i nifer o fathemategwyr a gwneuthurwyr offer, gan gynnwys John Wallis, John Pell, a Seth Ward. Ysgrifennodd lythyrau at fathemategwyr Ffrengig ac Eidalaidd er mwyn iddo gyd-gerdded â'r ymchwil newydd a chyhoeddi'r diweddaraf i'w gydwladwyr. Cyhoeddodd lawlyfr byr, y *Clavis Mathematicae*, ym 1631. Cyflwynodd sawl arwydd mathemategol yn y gwaith hwn, a defnyddir dau ohonynt hyd heddiw: y symbol lluosi (×) a'r symbol cymhareb (::).

Dyluniodd Oughtred y llithriwl gylchol yn y 1620au, gan weithio ar y raddfa logarithmig a ddyfeisiwyd gan Edmund Gunter. Ym 1630, cyhoeddwyd pamffled gan Richard Delamain, un o gyn-ddisgyblion Oughtred, yn honni taw Delamain oedd dyfeisydd y llithriwl gylchol. Ceisiodd Oughtred amddiffyn ei enw a'i hawl yn ei destun *Circles of Proportion and the Horizontal Instrument* (1632).

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Dyfeiswyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1574
Categori:Gwneuthurwyr offer gwyddonol
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Marwolaethau 1660
Categori:Mathemategwyr o Loegr
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd
Categori:Pobl o Swydd Buckingham
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Loegr
Claudia Klüppelberg

Mathemategydd o'r Almaen yw **Claudia Klüppelberg** (ganed 23 Mai 1953), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac academydd. Mae hi'n bennaeth Adran Ystadegau Mathemategol Prifysgol Technegol Munich.

## Manylion personol
Ganed Claudia Klüppelberg ar 23 Mai 1953 yn Kirchheimbolanden. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen a'r Wobr dros Wyddoniaeth a Llenyddiaeth.
## Gyrfa
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1953
Josefina Castellví

Gwyddonydd Sbaenaidd yw **Josefina Castellví** (ganed 25 Gorffennaf 1935), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd, awdur, awdur ffeithiol ac economegydd.

## Manylion personol
Ganed Josefina Castellví yn Barcelona, Catalwnia ar 25 Gorffennaf 1935 yn Barcelona ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio bioleg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Creu de Sant Jordi a Gwob Catalan y Flwyddyn.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Biolegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Biolegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Barcelona
Categori:Eigionegwyr o Sbaen
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Pobl o Barcelona
Categori:Ysgolheigion benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Ysgolheigion benywaidd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Ysgolheigion Sbaeneg o Sbaen
Categori:Prosiect Wici Môn
Ann-Kristin Achleitner

Gwyddonydd o'r Almaen yw **Ann-Kristin Achleitner** (ganed 16 Mawrth 1966), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd ac academydd. Mae Ann-Kristin yn athro gweinyddu busnes a chyfalafwr menter.

## Manylion personol
Ganed Ann-Kristin Achleitner ar 16 Mawrth 1966 yn Düsseldorf. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Croes Swyddog Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen a'r Wobr dros Wyddoniaeth a Llenyddiaeth.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Academyddion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Almaen
Categori:Economegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Economegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Almaen
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Prosiect Wici Môn
Edith Penrose

Gwyddonydd o'r Deyrnas Unedig a anwyd yn yr America oedd **Edith Penrose** (15 Tachwedd 1914 – 11 Hydref 1996), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd ac academydd. Mae ei gwaith yn disgrifio'r ffyrdd y mae cwmnïau yn tyfu a pha mor gyflym y maent yn gwneud hynny.

## Manylion personol
Ganed Edith Penrose ar 15 Tachwedd 1914 yn Los Angeles ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Califfornia, Berkeley, a Phrifysgol Johns Hopkins, lle bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim a Doethor Anrhydeddus Prifysgol Uppsala.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Prosiect Wici Môn
Wanda Makuch-Korulska

Gwyddonydd o Wlad Pwyl oedd **Wanda Makuch-Korulska** (12 Hydref 1919 – 1 Ebrill 2007), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel niwrolegydd ac academydd. Roedd yn feddyg meddygol Pwyleg, arbenigwr mewn niwroleg ac yn aelod o wrthwynebiad Pwylaidd Krajowa Armia yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Manylion personol
Ganed Wanda Makuch-Korulska ar 12 Hydref 1919 yn Warsaw. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cyfiawn Ymhlith y Cenhedloedd a Chroes Armia Krajowa.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Meddygon benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Niwrolegwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Niwrolegwyr benywaidd o Wlad Pwyl
Categori:Pobl a aned yn Warsaw
Categori:Pobl fu farw yn Warsaw
Cynthia E. Rosenzweig

Gwyddonydd Americanaidd yw **Cynthia E. Rosenzweig** (ganed 1958), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel hanesydd, söolegydd, adaregydd, botanegydd, coedwigwr, awdur technegol a cadwriaethydd. Gweithiodd fel hinsoddydd Americanaidd yn y *NASA Goddard Institute for Space Studies*, a leolir ym Mhrifysgol Columbia, a chynorthwyodd i hybu'r astudiaeth o newid yn yr hinsawdd ac amaethyddiaeth.

## Manylion personol
Ganed Cynthia E. Rosenzweig yn 1958 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Rutgers, Prifysgol Massachusetts Amherst ac Ysgol Uwchradd Scarsdale lle bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim a Doethuriaeth Arhydeddus Prifysgol Pierre a Marie Curie.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Hildegarde Howard

Gwyddonydd Americanaidd oedd **Hildegarde Howard** (3 Ebrill 1901 – 28 Chwefror 1998), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel paleontolegydd, söolegydd ac adaregydd. Hi oedd y wraig gyntaf i ennill 'Fedal Brewster' a'r ferch gyntaf i fod yn llywydd Academi Gwyddorau De California.

## Manylion personol
Ganed Hildegarde Howard ar 3 Ebrill 1901 yn Washington ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Califfornia, Berkeley, a Prifysgol Califfornia, Los Angeles, lle bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim a Medal Brewster.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Guinevere Kauffmann

Gwyddonydd Americanaidd yw **Guinevere Kauffmann** (ganed 1968), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel astroffisegydd a seryddwr. Cafodd ei Ph.D mewn seryddiaeth ym Mhrifysgol Caergrawnt yn 1993, gan weithio gyda Simon White.

## Manylion personol
Ganed Guinevere Kauffmann yn 1968 yn Califfornia ac wedi gadael yr ysgol Enillodd Kauffmann BSc (Anrh) mewn mathemateg gymhwysol ym Mhrifysgol Cape Town ym 1988 ac MSc mewn seryddiaeth ym 1990. Mynychodd hefyd Brifysgol Tref y Penrhyn a Phrifysgol Caergrawnt. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Gwobr Heinz Maier-Leibnitz a Gwobr Gottfried Wilhelm Leibniz.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Angelika Neuwirth

Gwyddonydd benywaidd o'r Almaen yw **Angelika Neuwirth** (ganed 10 Tachwedd 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel arabydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Angelika Neuwirth ar 10 Tachwedd 1943 yn Nienburg/Weser. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Swyddog Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Gwobr Sigmund Freud, Gwobr Dr. Leopold Lucas a Gwobr Wissenschaftspreis der Fritz-Behrens-Stiftung.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1943

Categori:Prosiect Wici Môn
Janet Yellen

Economegydd Americanaidd yw **Janet Yellen** (ganed 13 Awst 1946). Hi oedd Ysgrifennydd y Trysorlys yr Unol Daleithiau o 2021 i 2025, a chadeirydd y Gronfa Ffederal o 2014 i 2018.

## Bywyd personol ac addysg 
Ganed Janet Yellen ar 13 Awst 1946 yn Brooklyn, Dinas Efrog Newydd, a mynychodd Uwchysgol Fort Hamilton. Enillodd ei gradd mewn economeg o Goleg Pembroke, Prifysgol Brown a'i doethuriaeth o Brifysgol Yale.

Priododd Janet Yellen gyda George Akerlof. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, cymrawd, Medal Croes Wilbur, gradd er anrhydedd, 50 Most Influential, Gwobr Adam Smith a Gwobr Elizabeth Blackwell.

## Gyrfa 
Yellen oedd Cadeirydd y Gronfa Ffederal o 2014 i 2018. Yn 2021 fe'i dewiswyd gan yr Arlywydd Joe Biden i fod yn Ysgrifennydd Trysorlys yr Unol Daleithiau, y fenyw gyntaf i ddal y swydd honno.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cadeiryddion y Gronfa Ffederal
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brown
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Yale
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Categori:Ysgrifenyddion Trysorlys yr Unol Daleithiau
Karen Uhlenbeck

Mathemategydd Americanaidd yw **Karen Uhlenbeck** (ganed 24 Awst 1942), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Karen Uhlenbeck ar 24 Awst 1942 yn Cleveland ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Michigan, Prifysgol Brandeis a Sefydliad Cyrsiau'r Gwyddorau Mathemategol lle bu'n astudio Gwyddoniaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, Cymrodoriaeth MacArthur a Medal Genedalethol Gwyddoniaeth.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Elaine Pagels

Gwyddonydd ac academydd crefyddol, Americanaidd, yw **Elaine Pagels** (née Hiesey; ganed 24 Chwefror 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel hanesydd y cynfyd clasurol, awdur plant, academydd, economegydd ac awdur.

## Manylion personol
Ganed Elaine Pagels ar 24 Chwefror 1943 yn Palo Alto ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Harvard, Prifysgol Stanford ac Ysgol Harvard Divinity lle bu'n astudio crefydd. Priododd Elaine Pagels gyda Heinz Pagels. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, Cymrodoriaeth MacArthur, Gwobr Cenedlaethol y Llyfr, Medal Canmlynedd Havard a Medal y Dyniaethau Cenedlaethol.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Stanford
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Prosiect Wici Môn
Rosabeth Moss Kanter

Gwyddonydd Americanaidd yw **Rosabeth Moss Kanter** (ganed 15 neu o bosib 16 Mawrth 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel athro, academydd, cymdeithasegydd ac economegydd.

Mae'n athro busnes yn Ysgol Fusnes Harvard a hi hefyd yw cyfarwyddwr a chadeirydd Menter Arweinyddiaeth Uwch Prifysgol Harvard.

## Manylion personol
Ganed Rosabeth Moss Kanter ar 16 Mawrth 1943 yn Cleveland ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Bryn Mawr a Phrifysgol Michigan lle bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim ac Oriel yr Anfarwolion Ohio.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Ingrid Daubechies

Mathemategydd o Wlad Belg yw **Ingrid Daubechies** (ganed 17 Awst 1954), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd, ffisegydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Ingrid Daubechies ar 17 Awst 1954 yn Houthalen-Helchteren ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio fiseg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, Cymrodoriaeth MacArthur, Medal Benjamin Franklin, Darlithoedd Josiah Willard Gibbs, Medal Onsager, Doethuriaeth Arhydeddus Prifysgol Pierre a Marie Curie, Darlithoedd Gauss, Gwobr NAS mewn Mathemateg, Gwobr Sefydliad 'Frontiers of Knowledge' BBVA a Gwobr Satter Ruth Lyttle mewn Mathemateg.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Wlad Belg
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Genedigaethau 1954
Éva Tardos

Mathemategydd o Hwngari ac athro prifysgol yw **Éva Tardos** (ganed 1 Hydref 1957), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a gwyddonydd cyfrifiadurol.

## Manylion personol
Ganed Éva Tardos ar 1 Hydref 1957 yn Budapest ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio algorithmau. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, Gwobr Gödel, Gwobr Ymchwilydd Ifanc yr Arlywydd, Gwobr Fulkerson, Gwobr George B. Dantzig a Gwobr Van Wijngaarden.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Hwngari
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Hwngari
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Hwngari
Categori:Genedigaethau 1957

Categori:Prosiect Wici Môn
Helen Belyea

Gwyddonydd o Ganada oedd **Helen Belyea** (11 Chwefror 1913 – 20 Mai 1986), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr ac athro.

## Manylion personol
Ganed Helen Belyea ar 11 Chwefror 1913 yn St John's ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Dalhousie a Phrifysgol Northwestern lle bu'n astudio daeareg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Frenhinol Canada, Swyddog Urdd Canada a Gwobr Goffa Barlow.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ganada
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1986
Jane Plant

Gwyddonydd ac athro prifysgol o'r Deyrnas Unedig yw **Jane Plant** (ganed 3 Chwefror 1945), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr.

## Manylion personol
Ganed Jane Plant ar 3 Chwefror 1945 ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio daeareg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Celf (FRSA) a Nawdd Murchison.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Joanne Simpson

Gwyddonydd Americanaidd oedd **Joanne Simpson** (23 Mawrth 1923 – 4 Mawrth 2010), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel meteorolegydd ac academydd.  Joanne Simpson oedd y ferch gyntaf erioed i dderbyn Ph.D. mewn meteoroleg.

## Manylion personol
Ganed Joanne Simpson ar 23 Mawrth 1923 yn Boston ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio meteroroleg. Priododd Joanne Simpson gyda Robert Simpson, Victor Starr a Willem Malkus. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim, Medal Carl-Gustaf Rossby am Ymchwil a Gwobr y Sefydliad Feteorolegol Rhyngwladol.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Frances E. Allen

Mathemategydd Americanaidd oedd **Frances E. Allen** (4 Awst 1932 – 4 Awst 2020), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd cyfrifiadurol a mathemategydd. Allen oedd y Gymrawd IBM benywaidd gyntaf ac yn 2006 daeth y wraig gyntaf i ennill Gwobr Turing.

## Manylion personol
Ganed Frances E. Allen ar 4 Awst 1932 yn Peru, Efrog Newydd ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Michigan a Phrifysgol Albany lle bu'n astudio mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd IBM, Cymrawd Turing, Merched mewn Technoleg Rhyngwladol, Cymrawd Amgueddfa Hanes y Cyfrifiadur, Gwobr Arloeswr mewn Cyfrifiadureg, Gwobr am Gyflawni'r Gamp o Raglennu Ieithoedd a Gwobrau Sefydliad Anita Borg am Welediagaeth Merched.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Shafrira Goldwasser

Mathemategydd Americanaidd o Israel yw **Shafrira Goldwasser** (ganed 14 Tachwedd 1958), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel academydd, cryptograffwr, mathemategydd a gwyddonydd cyfrifiadurol. Ers mis Tachwedd 2016, mae Goldwasser yn brif wyddonydd a chyd-sylfaenydd Duality Technologies, sef sefydliad Israel-Americanaidd sy'n cynnig dadansoddiadau data diogel gan ddefnyddio technegau cryptograffeg uwch.

## Manylion personol
Ganed Shafrira Goldwasser ar 14 Tachwedd 1958 yn Dinas Efrog Newydd ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Carnegie Mellon, a Phrifysgol Califfornia, Berkeley, lle bu'n astudio gwyddoniaeth  mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd Turing, Gwobr Gödel, Gwobr Grace Murray Hopper, Gwobr IEEE Emanuel R. Piore, Medal Benjamin Franklin a Gwobr Sefydliad 'Frontiers of Knowledge' BBVA.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Joanna Haigh

Gwyddonydd  yw **Joanna Haigh** (ganed 15 Mai 1954), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel ffisegydd a meteorolegydd.

## Manylion personol
Ganed Joanna Haigh ar 15 Mai 1954 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Somerville, Rhydychen a Choleg Imperial Llundain lle bu'n astudio ffiseg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol a Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig.

## Gyrfa
Mae hi'n Athro Ffiseg Atmosfferig yn Imperial College London, ac yn gyd-gyfarwyddwr Sefydliad Grantham ar gyfer Newid Hinsawdd a'r Amgylchedd.
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwyddonwyr
Janet Thornton

Mathemategydd  yw **Janet Thornton** (ganed 23 Mai 1949), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel bio-wybodaethydd. Mae hi'n un o brif ymchwilwyr y byd mewn biowybodeg strwythurol, gan ddefnyddio dulliau cyfrifiannol i ddeall strwythur a swyddogaeth y protein.

## Manylion personol
Ganed Janet Thornton ar 23 Mai 1949 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Nottingham, Coleg y Brenin a Llundain lle bu'n astudio biowybodeg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, OBE i Fenywod, , Gwobrau Uwch Wyddonydd ISCB, Cymrodor ISCB ac Aelodaeth EMBO.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Mathemategwyr
Miriam Rothschild

Gwyddonydd o'r Deyrnas Unedig oedd **Miriam Rothschild** (5 Awst 1908 – 20 Ionawr 2005), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel biolegydd, söolegydd a pryfetegwr.

## Manylion personol
Ganed Miriam Rothschild ar 5 Awst 1908 yn Ashton, Swydd Northampton, ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg y Brenin a Llundain lle bu'n astudio molwsgiaid. Priododd Miriam Rothschild gyda George Lane. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, OBE i Fenywod, Gwobr H. H. Bloomer a Medal Anrhydedd Victoria.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Elaine Chao

Gwyddonydd Americanaidd yw **Elaine Chao** (ganed 7 Ebrill 1953), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd ac economegydd.

## Manylion personol
Ganed Elaine Chao ar 7 Ebrill 1953 yn Taipei ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Mount Holyoke, Ysgol Fusnes Harvard, Prifysgol Harvard, Prifysgol Columbia, Coleg Dartmouth, Sefydliad Technoleg Massachusetts ac Ysgol Uwchradd Syosset lle bu'n astudio lle bu'n astudio Meconomeg. Priododd Elaine Chao gyda Mitch McConnell. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodor y Tŷ Gwyn a Gwobr Mount Holyoke College Mary Lyon.

Ganwyd hi i rieni Tseiniaidd a adawodd dir mawr Tsieina yn 1949.

## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Ysgrifennydd Llafur yr Unol Daleithiau, Ysgrifennydd Cludiant yr Unol Daleithiau, Dirprwy Ysgrifennydd Trafnidiaeth yr Unol Daleithiau.
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Meistr Gweinyddiaeth Busnes.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Dorothy Hill

Gwyddonydd o Awstralia oedd **Dorothy Hill** (10 Medi 1907 – 23 Ebrill 1997), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr a paleontolegydd. Dorothy oedd yr athro benywaidd gyntaf ym Mhrifysgol Awstralia, ac yn brif lywydd cyntaf Academi Gwyddoniaeth Awstralia.

## Manylion personol
Ganed Dorothy Hill ar 10 Medi 1907 yn Brisbane ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio meddygaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, Medal Lyell, Rol Anrhydeddus Fictorianaidd i Ferched, Medal Clarke, Medal ANZAAS, Gwobr Mueller a Cydymaith I'r Urdd Awstralia.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Awstralia
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1997
Sara Seager

Gwyddonydd Americanaidd yw **Sara Seager** (ganed 21 Gorffennaf 1971), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr, ffisegydd, astroffisegydd ac academydd. Mae hi'n athro yn Athrofa Technoleg Massachusetts ac mae'n hysbys am ei gwaith ar blanedau a'u hamgylchedd.

## Manylion personol
Ganed Sara Seager ar 21 Gorffennaf 1971 yn Toronto ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Toronto a Phrifysgol Harvard. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur a Gwobr Helen B. Warner am Astronomeg.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Mary Cartwright

Mathemategydd o Loegr oedd **Mary Cartwright** (17 Rhagfyr 1900 – 3 Ebrill 1998), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel astrolegydd.

## Manylion personol
Ganed Mary Cartwright ar 17 Rhagfyr 1900 yn Aynho ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio seryddiaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, OBE i Fenywod a Medal De Morgan.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Huw, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Loegr

Categori:Prosiect Wici Môn
Susan Athey

Gwyddonydd Americanaidd yw **Susan Athey** (ganed 29 Tachwedd 1970), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, academydd, mathemategydd a gwyddonydd cyfrifiadurol. Hi yw enillydd benywaidd cyntaf Medal John Bates Clark. Yn 2018 roedd yn gwasanaethu fel ymgynghorydd hirdymor i Microsoft yn ogystal ag ymchwilydd ymgynghorol i Microsoft Research.

## Manylion personol
Ganed Susan Athey ar 29 Tachwedd 1970 yn Boston ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Duke ac Ysgol Fusnes Stanford lle bu'n astudio economeg a mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodor Sloan, Medal John Bates Clark a Gwobr Ymchwil Elaine Bennett.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Brechlyn colera

Brechlynnau colera yw brechlynnau sy'n effeithiol wrth atal colera. Am y chwe mis cyntaf ar ôl y brechiad, maen nhw'n darparu tua 85 y cant o amddiffyniad, sy'n gostwng i 50 y cant neu 62 y cant yn ystod y flwyddyn gyntaf. Ar ôl dwy flynedd, mae lefel yr amddiffyniad yn gostwng i lai na 50 y cant. Pan fydd digon o'r boblogaeth yn cael ei imiwneiddio, gall amddiffyn y rheiny nad ydynt wedi cael eu imiwneiddio (a elwir yn imiwnedd poblogaeth).

Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yn argymell y defnydd o frechlynnau colera mewn cyfuniad â mesurau eraill ymhlith y rhai sydd mewn perygl mawr. Gyda'r brechlyn lafar, argymhellir dau neu dri dos yn nodweddiadol.

Mae hyd yr amddiffyniad yn ddwy flynedd mewn oedolion a 6 mis mewn plant 2-5 oed. Mae brechlyn dos sengl ar gael i'r rhai sy'n teithio i ardal oedd colera yn gyffredin. Yn 2010, mewn rhai gwledydd roedd brechlyn golera chwistrelladwy ar gael.

Mae'r mathau o frechlyn lafar sydd ar gael yn gyffredinol yn ddiogel. Mae'n bosibl y bydd poen neu ddolur rhydd yn yr abdomen. Maent yn ddiogel mewn beichiogrwydd ac yn y rheiny â swyddogaeth imiwnedd wael. Maent wedi'u trwyddedu i'w defnyddio mewn mwy na 60 o wledydd. Mewn gwledydd lle mae'r afiechyd yn gyffredin, ymddengys bod y brechlyn yn gost effeithiol.

Datblygwyd y brechlynnau cyntaf a ddefnyddiwyd yn erbyn colera ddiwedd y 1800au. Dyma'r brechlyn a ddefnyddiwyd yn gyntaf a wnaed mewn labordy. Cyflwynwyd brechlynnau llafar yn gyntaf yn y 1990au.  Mae ar Restr Enghreifftiol o Feddyginiaethau Hanfodol y WHO, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Y gost i imiwneiddio yn erbyn coleren yw rhwng 0.1 a 4.0 USD.

## Cyfeiriadau
Categori:Brechlynau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Elouise P. Cobell

Gwyddonydd Americanaidd yw **Elouise P. Cobell** (ganed 4 Rhagfyr 1945), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel banciwr ac economegydd. Roedd yn bennaeth llwyth Indiaidd a gweithredydd tribiwnlys, a phrif plaintydd treigiol yn y siwt gweithredu arloesol Cobell v. Salazar (2009).

## Manylion personol
Ganed Elouise P. Cobell ar 4 Rhagfyr 1945 yn y *Blackfeet Indian Reservation* ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur a Medal Rhyddid yr Arlywydd.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Alice Rivlin

Economegydd a swyddog cyllid Americanaidd oedd **Alice Rivlin** (4 Mawrth 1931 – 14 Mai 2019). Roedd Rivlin yn arbenigwr ar gyllideb ffederal yr Unol Daleithiau a pholisi macro-economaidd.

## Manylion personol
Ganed Alice Rivlin ar 4 Mawrth 1931 yn Philadelphia ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Radcliffe, Prifysgol Harvard a Choleg Bryn Mawr. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur, Gwobr Adam Smith, Medal Canmlynedd Havard, Gwobr Carolyn Shaw Bell a Gwobr Daniel Patrick Moynihan.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Economegwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Prosiect Wici Môn
Andrea M. Ghez

Gwyddonydd Americanaidd yw **Andrea M. Ghez** (ganed 16 Mehefin 1965), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr ac academydd. Yn 2004, rhestrwyd hi, yn y cylchgrawn *Discover* fel un o'r 20 gwyddonydd gorau yn yr Unol Daleithiau sydd wedi dangos lefel uchel o ddealltwriaeth yn eu meysydd.

## Manylion personol
Ganed Andrea M. Ghez ar 16 Mehefin 1965 yn Ninas Efrog Newydd ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Sefydliad Technoleg California, Sefydliad Technoleg Massachusetts ac Ysgol Labordai Prifysgol Chicago. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur, Gwobr Crafoord a Gwobr Seryddiaeth Annie J. Cannon.

## Gwobr Nobel
Ym mis Hydref 2020, enillodd Ghez y Wobr Nobel am Ffiseg, gyda'i chydweithwyr Roger Penrose a Reinhard Genzel.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Ffiseg Nobel
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Margaret Geller

Gwyddonydd Americanaidd yw **Margaret Geller** (ganed 14 Rhagfyr 1947), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr, astroffisegydd, ffisegydd ac academydd. Mae ei gwaith yn cynnwys mapiau arloesol o'r bydysawd cyfagos, astudiaethau o'r berthynas rhwng galaethau a'u hamgylchedd, a datblygu a chymhwyso dulliau ar gyfer mesur dosbarthiad mater yn y bydysawd.

## Manylion personol
Ganed Margaret Geller ar 14 Rhagfyr 1947 yn Ithaca ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Princeton a Phrifysgol California, Berkeley. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur, Gwobr y Darlithydd, Henry Norris Russell, Medal Karl Schwarzschild, Gwobr Lilienfeld, Medal James Craig Watson a Chymrawd Cymdeithas Ffiseg America.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Prosiect Wici Môn
Susan Kieffer

Gwyddonydd o'r Unol Daleithiau yw **Susan Kieffer** (ganed 30 Tachwedd 1942), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr, gwyddonydd planedol, geoffisegydd ac academydd. Mae Kieffer yn hysbys am ei gwaith ar ddeinameg hylif y llosgfynyddoedd, y geysers ac afonydd, ac am ei model o eiddo thermodynamig mwynau cymhleth. Mae hi hefyd wedi cyfrannu at y ddealltwriaeth wyddonol o effeithiau meteorit.

## Manylion personol
Ganed Susan Kieffer ar 30 Tachwedd 1942 yn Warren ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Allegheny a Sefydliad Technoleg California. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur, Medal Arthur L. Day a Medal Pen-rhos.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Anja Cetti Andersen

Gwyddonydd o Ddenmarc yw **Anja Cetti Andersen** (ganed 25 Medi 1965), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr ac astroffisegydd.

## Manylion personol
Ganed Anja Cetti Andersen ar 25 Medi 1965 yn Copenhagen ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Dansk Magisterforenings Forskningspris a Medal H. C. Ørsted.

## Gyrfa
Cafodd ei thraethawd ymchwil ei enwi'n "Dŵr Cosmig a Seren Hwyr-fath". Ariannwyd ei hymchwil ôl-ddoethurol gan Sefydliad Carlsberg, yn gyntaf yn Adran Ffiseg Seryddiaeth a Gofod, Prifysgol Uppsala, ac yna yn yr Arsyllfa Seryddol ym Mhrifysgol Copenhagen.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

* Prifysgol Copenhagen

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Academyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Academyddion Prifysgol Copenhagen
Categori:Astroffisegwyr o Ddenmarc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Ffisegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Ffisegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Seryddwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Seryddwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Julia F. Knight

Mathemategydd Americanaidd yw **Julia F. Knight**, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac academydd. Hi yw Athro Charles Mathemateg Charles L. ym Mhrifysgol Notre Dame a chyfarwyddwr y rhaglen raddedig mewn mathemateg yno.

## Manylion personol
Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Darlith Gödel a Darlithoedd Tarski.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Karen Ellen Smith

Mathemategydd Americanaidd yw **Karen Ellen Smith** (ganed 9 Mai 1965), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac academydd yn enwedig am algebra cymudol a geometreg algebraidd.

## Manylion personol
Ganed Karen Ellen Smith ar 9 Mai 1965 yn Red Bank ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Princeton a Phrifysgol Michigan. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Darlith Noether, Gwobr Satter Ruth Lyttle mewn Mathemateg ac Ysgoloriaethau Fulbright.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Penelope Maddy

Mathemategydd Americanaidd yw **Penelope Maddy** (ganed 4 Gorffennaf 1950), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd, athronydd ac academydd. Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith dylanwadol mewn athroniaeth mathemateg, lle mae hi wedi gweithio ar realaeth a naturiaeth.

## Manylion personol
Ganed Penelope Maddy ar 4 Gorffennaf 1950 yn Tulsa, Oklahoma ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Gwyddoniaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Darlithoedd Gauss a Gwobr Lakatos.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Mathemategwyr Americanaidd
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Prosiect Wici Môn
Elizabeth A. Thompson

Mathemategydd  yw **Elizabeth A. Thompson** (ganed 22 Mai 1949), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel ystadegydd. Mae ei hymchwil yn ymwneud â defnyddio data genetig i ganfod perthynas rhwng unigolion a phoblogaethau.

## Manylion personol
Ganed Elizabeth A. Thompson ar 22 Mai 1949. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Darlithoedd R. A. Fisher, Gradd Wrangler a Caergrawnt.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Mathemategwyr
Esther Duflo

Gwyddonydd Ffrengig yw **Esther Duflo** (ganed 25 Hydref 1972), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd ac athro prifysgol.

## Manylion personol
Ganed Esther Duflo ar 25 Hydref 1972 ym Mharis ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd École Normale Supérieure a Sefydliad Technoleg Massachusetts. Roedd ei thad, Michel Duflo, yn athro mathemateg ac roedd ei mam yn feddyg. Yn 8 oed, penderfynodd ddod yn hanesydd.

Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodoriaeth MacArthur, Cymrodor Sloan, Medal John Bates Clark, Gwobr Tywysoges Asturias am Wyddoniaeth Gymdeithasol, Gwobr Economegydd Gorau ffrainc, Gwobr Ymchwil Elaine Bennett, Officier de l'ordre national du Mérite, Gwobr John von Neumann a Gwobr Dan David.

## Gwobr Nobel
Enillodd Duflo'r Wobr Nobel am Economeg yn 2019, gyda'i gŵr Abhijit Banerjee a'i chydweithiwr Michael Kremer *"for their experimental approach to alleviating global poverty"*.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Economegwyr benywaidd o Ffrainc
Categori:Enillwyr Gwobr Economeg Nobel
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Prosiect Wici Môn
Amy Finkelstein

Gwyddonydd Americanaidd yw **Amy Finkelstein** (ganed 2 Tachwedd 1973), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, academydd ac athro. Mae hi'n gyd-olygydd y Journal of Public Economeg.

## Manylion personol
Ganed Amy Finkelstein ar 2 Tachwedd 1973 yn Dinas Efrog Newydd ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Rhydychen, Prifysgol Harvard a Sefydliad Technoleg Massachusetts lle bu'n astudio economeg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cymrodor Sloan, Medal John Bates Clark, Gwobr Ymchwil Elaine Bennett ac Ysgoloriaeth Marshall.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Elisabeth Gössmann

Gwyddonydd o'r Almaen oedd **Elisabeth Gössmann** (21 Mehefin 1928 – 1 Mai 2019), a oedd yn adnabyddus fel gwleidydd ac aelod o Blaid Democrataidd Cymdeithasol Awstria. Roedd hi'n aelod o'r Cyngor Cenedlaethol rhwng 2002 a Medi 2009 ac fe'i hailetholwyd yn 2013.

## Manylion personol
Ganed Elisabeth Gössmann ar 21 Mehefin 1928 yn Osnabrück ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Münster, Prifysgol Ludwig Maximilian, Munich. Priododd Elisabeth Gössmann gyda Wilhelm Gössmann. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: doctor honoris causa a Gwobr Herbert-Haag.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2019

Categori:Prosiect Wici Môn
Ngozi Okonjo-Iweala

Gwyddonydd o Nigeria yw **Ngozi Okonjo-Iweala** (ganed 13 Mehefin 1954), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel diplomydd, economegydd a gwleidydd. Hi yw Gweinidog Cyllid benywaidd gyntaf Nigeria.

## Manylion personol
Ganed Ngozi Okonjo-Iweala ar 13 Mehefin 1954 yn Ogwashi-Uku ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Harvard, Sefydliad Technoleg Massachusetts ac Ysgol Bensaernïaeth a Chynllunio MIT. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Doethor Anrhydeddus Prifysgol Brown, doctor honoris causa a 100 Merch.

## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Weinidog Cyllid Nigeria, Y Gweinidog dros Faterion Tramor, Is-lywydd, cyfarwyddwr.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Gwyddonwyr o Nigeria
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Prosiect Wici Môn
Tetiana Tkachenko

Gwyddonydd o Wcrain yw **Tetiana Tkachenko** (ganed 12 Awst 1959), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, gwyddonydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Tetiana Tkachenko ar 12 Awst 1959 yn Liubomudrivka ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Economegydd Anrhydeddus Iwcrain ac Arfwisg: "Rhagoriaeth mewn Addysg o Wcráin".

## Gyrfa
Am gyfnod bu'n rheolwr.
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Wcráin
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1959
Maria Mitchell

Gwyddonydd Americanaidd oedd **Maria Mitchell** (1 Awst 1818 – 28 Mehefin 1889), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr, llyfrgellydd ac academydd. Yn 1847 trwy ddefnyddio telesgop, darganfyddodd gomed a ddaeth yn adnabyddus fel "Miss Comet Miss Mitchell".

## Manylion personol
Ganed Maria Mitchell ar 1 Awst 1818 yn Nantucket. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd