open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Economi ranbarthol Cymru

bawd|330px|Siart cylch yn dangos arwynebedd tir amaethyddol yng Nghymru
Oherwydd tirwedd nodweddiadol Cymru, defnyddir tua 80% ohoni ar gyfer amaethyddiaeth; mae rhyw ddeng mil ar hugain o ffermydd ar draws y wlad. Ar y cyfan, tir mynyddig gydag ucheldiroedd bugeiliol sydd yn y gogledd, y canolbarth a'r gorllewin. Yn y de-ddwyrain y mae diwydiant wedi'i ganoli, yn bennaf o gwmpas dinasoedd Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd. Ers y Chwyldro Diwydiannol, mae'r farchnad lafur wedi mudo'n raddol i ardaloedd diwydiannol ac felly mae poblogaeth y wlad wedi'i chanoli yn yr ardaloedd dinesig. Lleolir y diwydiant pysgota ar hyd Môr Hafren.

## Economïau yn ôl ardal
### Abertawe
### Caerdydd
### Casnewydd
## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Daearyddiaeth Cymru
* Rhaniad Gogledd-De yng Nghymru


Economaidd
Cymru
Cymru
Categori:Economi Cymru
Les Liaisons dangereuses

200px|bawd|Darlun i bennod XLIV o argraffiad 1796 *Les Liaisons dangereuses*

Nofel epistolaidd Ffrangeg enwog a ysfrifenwyd yn 1782 gan y llenor Ffrengig Pierre Choderlos de Laclos (1741–1803) yw ***Les Liaisons dangereuses***. Ystyrir y nofel, sy'n adrodd hanes yr ymryson gwyriedig a nwydus rhwng dau *libertin* uchelwrol yng nghyfnod Yr Oleuedigaeth Ffrengig (*le siècle des Lumières*), yn un o weithiau mawr llenyddiaeth Ffrangeg.

Fframwaith y nofel yw cyfres o lythyrau rhwng y ddau brif gymeriad, yr Ardalyddes de Merteuil (Madame de Merteuil) a'r Is-iarll de Valmont (Valmont), ac eraill, sy'n disgrifio eu hymdrechion i hudo merch ifanc iawn - Cécile de Volanges - i golli ei morwyndod, a hynny er mwyn ennill bet.

Achosodd y nofel gryn sgandal ar y pryd a chafodd ei chamddeall a'i chomdemnio fel ymosodiad ar foes cymdeithas. Ond amddiffynnodd Laclos y llyfr. Camfernir y nofel gan rai hyd heddiw am fod yn wrth-fenywaidd ond ystyriai Laclos ei fod yn gweithio o blaid benywod mewn cymdeithas ac yn ceisio dyrchafu moes ei oes trwy ddulliau llenyddol arloesol. Yn ei eiriau ei hun,

:''Peut-être ces mêmes Liaisons dangereuses, tant reporchées aujourd'hui par les femmes, sont une preuve assez forte que je me suis beaucoup occupé d'elles.'' (Efallai'n wir bod y Liaisons dangereuses hynny eu hunain, a feirniadir gymaint gan y merched, yn brawf digon cryf fy mod wedi ymroi llawer i'w hachos.)

## Addasiadau modern 
Ceir sawl ffilm sy'n seiliedig ar y nofel, yn cynnwys:
* *Les Liaisons dangereuses* (1959), gan Roger Vadim, sy'n serennu Jeanne Moreau (Madame de Merteuil), Gérard Philipe (Valmont) ac Annette Vadim (Madame de Tourvel) 
* *Dangerous Liaisons* (1988), gan Stephen Frears, sy'n serennu Glenn Close (Madame de Merteuil), John Malkovich (Valmont) a Michelle Pfeiffer (Madame de Tourvel) gyda Uma Thurman (Cécile de Volanges) a Keanu Reeves
* *Valmont* (1989), gan Miloš Forman, gyda Colin Firth (Valmont), Annette Bening (Madame de Merteuil) a Meg Tilly (Madame de Tourvel)
* *Cruel Intentions* (1999), gan Roger Kumble, sy'n gosod y stori ym Manhattan, gyda Ryan Phillippe (Sebastian Valmont), Sarah Michelle Gellar (Kathryn Merteuil) a Reese Witherspoon (Annette Hargrove)
* *Untold Scandal* (2003), gan E J-yong, sy'n gosod y stori yn Corea yn y 1930au, gyda Lee Mi-sook, Jeon Do-yeon a Bae Yong-joon
* *Dangerous Liaisons* (2012), gan Hur Jin-ho, sy'n gosod y stori yn Sianghai yn y 18g, gyda Zhang Ziyi, Jang Dong-gun a Cecilia Cheung

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth erotig
Categori:Nofelau 1782
Categori:Nofelau'r 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelau Ffrangeg y 18fed ganrif
Categori:Nofelau Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Nofelau epistolaidd
Sogdianus, brenin Persia

Brenin Ymerodraeth Persia am gyfnod byr yn 424 - 423 CC oedd **Sogdianus** (bu farw 423 CC).

Roedd Sogdianus yn fab gordderch i Artaxerxes I; ei fam oedd Alogyne o Fabilon. Olynwyd Artaxerxes I gan ei fab Xerxes II, ei unig fab gyda'i frenhines, Damaspia; fodd bynnag, ymddengys na chafodd ei gydnabod fel brenin tua allan i Bersia, ac efallai i Sogdianus gael ei gydnabod yn Elam.

Wedi i Xerxes II deyrnasu am 45 diwrnod, llofruddiwyd ef tra'r oedd yn feddw gan Pharnacyas a Menostanes ar orchymyn Sogdianus. Chwe mis yn ddiweddarach, llofruddiwyd Sogdianus ei hun gan Arbarios, pennaeth y marchogion, a daeth ei hanner brawd Darius II yn frenin.

Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Hen Aifft
Categori:Marwolaethau 423 CC
Categori:Ymerodraeth Persia
Xerxes

Gallai **Xerxes** gyfeirio at:

## Brenhinoedd Ymerodraeth Persia
*Xerxes I, brenin Persia, teyrnasodd 485 CC - 465 CC
*Xerxes II, brenin Persia, teyrnasodd 424 CC

## Eraill
*Xerxes, brenin Armenia, brenin Armenian, bu farw tua 212 CC
*Xerxes o Commagene, rheolwr (*satrap*) Commagene o 228 CC hyd 201 CC.
325 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
370au CC 360au CC 350au CC 340au CC 330au CC - **320au CC** - 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 
330 CC 329 CC 328 CC 327 CC 326 CC - **325 CC** - 324 CC 323 CC 322 CC 321 CC 320 CC

----

## Digwyddiadau 
* Alecsander Fawr yn gadael India, wedi penodi Peithon yn satrap yr ardal o amgylch Afon Indus.
* Mae Alecsander yn gorchymyn i'w lynghesydd, Nearchus, hwylio o Afon Hydaspes yng ngorllewin India ar hyd yr arfordir i aber Afon Ewffrates yna i fyny'r afon i ddinas Babilon
* Arweinir rhan o'r fyddin yn ôl i dde Persia gan Craterus, tra mae Alecsander ei hun yn arwain y rhan arall trwy anialwch Gedrosia ymhellach i'r de. Wedi dioddef colledion sylweddol wrth groesi'r anialwch, cyrhaedda ddinas Persepolis erbyn diwedd y flwyddyn.

## Genedigaethau 
* Euclid, mathemategydd Groegaidd

## Marwolaethau 
Categori:325 CC
Cyfreithiwr

Rhywun a addysgwyd ym myd y gyfraith yw **cyfreithiwr**. 

## Gwybodaeth 
Gall fod yn dwrne, yn gwnsler, yn fargyfreithiwr neu'n gyfreithiwr. System o reolau ymddygiadol yw cyfraith, a sefydlir gan lywodraeth uchaf cymdeithas er mwyn sicrhau tegwch a rheolaeth gwlad, cynnal sefydlogrwydd a gwireddu cyfiawnder. Mae gweithio fel cyfreithiwr yn golygu addasu damcaniaethau a gwybodaeth gyfreithiol abstract mewn modd ymarferol er mwyn datrys problemau unigolyddol penodol, neu er mwyn hybu buddiannau'r bobl hynny sy'n llogi cyfreithwyr i weithredu gwasanaethau cyfreithiol.


Categori:Cyfreithegwyr
Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
Eric McCormack

Mae **Eric James McCormack** (ganwyd 18 Ebrill, 1963) yn actor, cerddor, ysgrifennydd a chynhyrchydd rhaglenni teledu Americanaidd-Canadaidd. Mae ef wedi ennill Gwobr Emmy.

Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Will Truman yn y rhaglen gomedi sefyllfa *Will & Grace*.

## Ei fywyd cynnar
Ganwyd McCormack yn Toronto, Ontario, Canada, yn fab i wraig tŷ, Doris a dadansoddwr ariannol i gwmni olew, Keith McCormack. Mae ganddo linach Cherokee ac Albanaidd. Mynychodd Athrofa Colegol Syr John A. Macdonald yn Scarborough, Ontario. Aeth McCormack i'r un ysgol uwchradd a David Furnish, gwr Elton John. Cafodd McCormack ei addysg a'i hyfforddiant actio yng Nghanada yn y Ryerson University School of Theatre yn Toronto,ac mae McCormack wedi bod yn ymddangos mewn cynyrchiadau teledu ers iddo ddechrau'i yrfa ym 1986.

## Ei yrfa fel actor 
Chwaraeodd McCormack ran y Cadfridog Francis Clay Mosby yn y gyfres deledu fer *Lonesome Dove: The Series* (1994), a *Lonesome Dove: The Outlaw Years* (1995). Chwaraeodd ran yr anfarwol Matthew McCormick yn *Highlander: The Series*, rhaglen "*Manhunt*" (1996). Ym 1997, ymddangosodd mewn rhaglen o *The Outer Limits* mewn pennod o'r enw "*Tempests*". Ym 1998 actiodd McCormack mewn ffilm gwlt o'r enw *Free Enterprise* gyda William Shatner. Chwaraeodd gymeriad a oedd yn seiliedig ar fywyd cyd-ysgrifennydd y ffilm Mark A. Altman. Mae ffilm ddilynol yn cael ei chynllunio ar hyn o bryd a disgwylir y bydd McCormack yn cymryd y rôl fel Mark.

Daeth enwogrwydd ac adnabyddiaeth i McCormack yn sgîl ei rôl fel y cyfreithiwr hoyw Will Truman yng nghomedi sefyllfa NBC *Will & Grace* o 1998 hyd 2006.

McCormack, Eric
McCormack, Eric
McCormack, Eric
Persepolis

Prifddinas seremonïol Ymerodraeth Persia yn y cyfnod Achaemenaidd oedd **Persepolis** (Hen Berseg: *Pārsa*, Perseg: تخت جمشید/پارسه, *Takht-e Jamshid* neu *Chehel Minar*). Daw'r ffurf "Persepolis" o'r Groeg Πέρσης πόλις (*Dinas Persēs*). Saif yn yr hyn sy'n awr yn dde Iran, gerllaw mynyddoedd Zagros.

Credir i Cyrus Fawr ddewis safle Persepolis, ond mai yn nheyrnasiad Darius I yr adeiladwyd y rhan fwyaf ohoni, yn arbennig Palas Apadana a'r adeiladau amgylchynol.

Yma yr oedd prif drysorfa'r ymerodraeth, a phan gipiwyd y ddinas gan Alecsander Fawr yn 330 CC roedd trysor enfawr yma. Rai misoedd yn ddiweddarch, llosgwyd Persepolis; nid oes sicrwydd a oedd hyn yn ddamweiniol neu'n fwriadol, efallai fel dial am losgi Athen gan y Persiaid yn ystod Rhyfeloedd Groeg a Phersia.

bawd|dim|300px|Adfeilion Persepolis

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Iran
Categori:Archaeoleg Iran
Categori:Sefydliadau 518 CC
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Iran
Categori:Ymerodraeth Persia
Darius II, brenin Persia

Brenin Ymerodraeth Persia oedd **Darius II**, Hen Berseg: *Dārayavahuš*, enw gwreiddiol **Ochus** (bu farw 404 CC).

Roedd Ochus yn fab gordderch i Artaxerxes I. Ar farwolaeth Artaxerxes yn 424 CC, olynwyd ef gan ei unig fab gan ei frenhines, Xerxes II. Yn fuan wedyn, llofruddiwyd Xerxes II ar orchymyn ei hanner brawd, Sogdianus, a'i dilynodd ar yr orsedd. Chwe mis yn ddiweddarach, lladdwyd Sogdianus ar orchymyn Ochus, a daeth Ochus yn frenin dan yr enw Darius II yn 423 CC.

Er iddo deyrnasu am bron ugain mlynedd, ni wyddir llawer am ddigwyddiadau ei gyfnod. Crybwylla Xenophon wrthryfel gan y Mediaid yn 409 CC. Wedi i rym Athen wanychu yn ystod ei rhyfel yn erbyn Sparta, gwnaeth Darius gynghrair gyda Sparta yn ei herbyn, ac yn 408 CC, gyrroedd ei fab, Cyrus i Asia Leiaf i ymgyrchu. Olynwyd ef gan Artaxerxes II.

Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Hen Aifft
Categori:Marwolaethau 404 CC
Categori:Ymerodraeth Persia
Ceri Phillips

Actor a digrifwr o Gymru yw **Ceri John Phillips** (ganwyd 6 Rhagfyr 1987), sy'n dod o Dreforys, Abertawe. Mae wedi ymddangos mewn cyfresi teledu megis *Casualty* ar BBC1, *Y Pris* ar S4C ac yn 2008 serennodd yng nghyfres BBC3 *Coming of Age*. Mynychodd Ysgol Gyfun Gŵyr, Tregŵyr, Abertawe.
Ymddangosodd hefyd yn ail gyfres rhaglen gomedi S4C *2 Dy a Ni*.

Mae Phillips hefyd yn ŵyr i'r athronydd Cymreig Dewi Zephaniah Phillips.

## Dolenni allanol 
*  imdb
*  BBC: *Coming of Age*

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gŵyr
Xerxes II, brenin Persia

Brenin Ymerodraeth Persia am gyfnod byr yn 424 CC oedd **Xerxes II**, Hen Berseg: *Xšayāršā* (bu farw 424 CC).

Daeth yn frenin ar farwolaeth ei dad, Artaxerxes I. Ymddengys mai ef oedd unig fab Artaxerxes gyda'i wraig, Damaspia, ond roedd ganddo o leiaf ddau fab gordderch. Ar ôl teyrnasiad o ddim ond 45 diwrnod, llofruddiwyd Xerxes II gan ei hanner brawd, Sogdianus.

Cred rhai ysgolheigion mai ef oedd yr Ahasfferus sy'n gymeriad yn Llyfr Esther yn y Beibl, ond nid oes cytundeb ar hyn.

Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Hen Aifft
Categori:Genedigaethau 424 CC
Categori:Ymerodraeth Persia
Ruth Jones

Actores ac awdures o Gymru yw **Ruth Alexandra Elizabeth Jones** MBE (ganwyd 22 Medi 1966). Mae'n adnabyddus am gyd-ysgrifennu ac am actio yn y comedi teledu *Gavin & Stacey* a enillodd nifer o wobrau. Mae hi hefyd yn enwog am ei pherfformiadau yn 'Little Britain' ac yn 'Nighty Night'.

Mae ganddi'r brif rhan yn y gyfres ddrama gomedi *Stella* ar Sky 1 sy'n cael ei chynhyrchu gan Tidy, y cwmni a gyd-sefydlwyd ganddi yn 2008 gyda'i gŵr, David Peet, sydd yn reolwr-gyfarwyddwr.

Bu'n dysgu Cymraeg yn anffurfiol dros y blynyddoedd ac yn Ionawr 2020 ymddangosodd mewn golygfa ym *Mhobol y Cwm* fel her sy'n rhan o gyfres *Iaith ar Daith* ar S4C.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Ruth Jones ar 22 Medi 1966 ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Aeth Ruth i Ysgol Gyfun Porthcawl. Roedd ei thad yn weithredwr cyfreithiol yn British Steel, Port Talbot, ac roedd ei mam yn seiciatrydd plant.

## Perfformiadau a sgriptiau
### Gwaith ffilm 
**Emma* - Morwyn y Bates (1996)
**The Theory of Flight* (1998)
**East Is East* - Peggy (1999)
**Very Annie Mary Annie-Mary à la folie!* (Ffrainc) (2001)
**Heartlands* (2002)

### Gwaith teledu 
* ''Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Tess of the d'Urbevilles* - Joan Durbeyfield (2008)
**Torchwood* - Nikki Bevan (2008)
**Gavin & Stacey* - Nessa (2007 - 2010 a 2019)
**The Everglades* (2007)
**I'm with Stupid* - Jean (2005-2006)
**Saxondale - Magz* (Cyfres 1 - 7 rhaglen, 2006; Cyfres 2 - 6 rhaglen, 2007)
**Mayo* - Cal Andrews (2006)
**Little Britain* - Myfanwy (2003-2005)
**Nighty Night* - Linda (2004-2005)
**Born and Bred* - Ruby Moss (2005)
**The Baby Juice Express* - Gladys (2004)
**Midsomer Murders* ("Bad Tidings") - Rachael Rose (2004)
**Roger Roger'' ("Freedom's Just Another Word for Nothing Left to Lose") - Angelica (2003)
**EastEnders* (Stori Dot) - Jenny Morgan (2003)
**Fat Friends* - Kelly Chadwick (2002)
**Heartlands* - Mandy (2002)
**Tales from Pleasure Beach* - Mandy (2001)
**Knife and Wife* - Comedi sefyllfa wedi'i animeiddio
**Adrian Mole: The Cappuccino Years* - Sharon Bott (2001)
**Human Remains* ("All Over My Glasses") - Elaine (2000)
**A Likeness in Stone* - Joan Poole (2000)
**The Theory of Flight* - Becky (1998)
**As Time Goes By* ("Pardon?") - Gilly (1998)
*''Drovers' Gold* - Mary (1997)

### Sgriptiau 
**Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Gavin & Stacey* (7 rhaglen, 2008)
* *Gavin & Stacey* (6 rhaglen, 2007)
**The Chase* (1 rhaglen, 2006)
**Fat Friends* (2005)

### Gwaith cynhyrchu 
**Ar y Tracs - Y Trên i'r Gêm* (2010)
* *Ar y Tracs* (2009)
* *Gavin & Stacey* (Cyfres 1 6 rhaglen BBC3 a BBC2 2007)
**Gavin & Stacey'' (Cyfres 2 7 rhaglen BBC3 2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Porthcawl
Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru
326 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
370au CC 360au CC 350au CC 340au CC 330au CC - **320au CC** - 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 
331 CC 330 CC 329 CC 328 CC 327 CC - **326 CC** - 325 CC 324 CC 323 CC 322 CC 321 CC

----

## Digwyddiadau 
bawd|Alecsander Fawr yn brwydro yn erbyn Porus, 326 CC (darlun o lyfr hanes 1911)
* Alecsander Fawr yn croesi Afon Indus i Taxila, lle mae'r brenin Taxiles yn rhoi milwyr ac eliffantod iddo yn gyfnewid am gymorth yn erbyn Porus, brenin y tiroedd rhwng Afon Hydaspes (Afon Jhelum heddiw) ac Afon Acesines (Afon Chenab heddiw).
* Yn ei frwydr fawr olaf, mae Alecsander yn gorchfygu Porus ym Mrwydr Afon Hydaspes. Daw Porus yn gyngheiriad iddo. Mae Alecsander yn sefydlu dwy ddinas, Alexandria ar yr Indus neu Alexandria Nicaea ac Alexandria Bucephalous , er cof am ei geffyl, Bucephalus, a fu farw yno.
* Aiff Alecsander ymlaen tua'r dwyrain, i wynebu ymerodraeth Magadha. Mae ei fyddin yn gwrthryfela ger Afon Hyphasis (Afon Beas heddiw), ac yn gwrthod mynd ymhellach.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:326 CC
Artaxerxes II, brenin Persia

Brenin Ymerodraeth Persia rhwng 404 CC a 358 CC oedd **Artaxerxes II Mnemon**, Hen Berseg: *Artaxšaçrā*, Groeg: Ἀρταξέρξης (c. 436 CC – 358 CC).

Roedd Artaxerxes yn fab i Darius II, brenin Persia a Parysatis. Wedi olynu ei dad, bu raid iddo oechfygu gwrthryfel gan ei frawd Cyrus yr Ieuengaf, a laddwyd ym Mrwydr Cunaxa yn 401 CC. Bu mewn rhyfel yn erbyn Sparta dan Agesilaus II hefyd, pan ymosododd y Spartiaid ar Asia Leiaf. Rhoddodd Artaxerxes arian i elynion Sparta yng Ngwlad Groeg, yn enwedig Athen a Thebai, ond yna torrodd ei gynghrair a hwy i wneud heddwch a Sparta.

Gwrthryfelodd yr Aifft ar ddechrau ei deyrnasiad, a methodd ei ymgais i'w hadfeddiannu yn 373 CC. Olynwyd ef gan ei fab, Artaxerxes III.

Cred rhai mai ef oedd Ahasfferus, brenin Persia yn Llyfr Esther yn y Beibl.

Categori:Genedigaethau 436 CC
Categori:Marwolaethau 358 CC
Categori:Ymerodraeth Persia
Afon Beas

Afon yn y Punjab yn India yw **Afon Beas**. Mae'n tarddu ym mynyddoedd yr Himalaya yng nghanolbarth Himachal Pradesh, ac yn llifo am 290 milltir i ymuno ag Afon Sutlej yng ngorllewin y Punjab. Yr hen enw ar yr afon oedd *Arjiki* neu *Vipas*, a galwai'r Groegiaid hi yr *Hyphasis*.

Yr afon yma oedd y man pellaf i'r dwyrain i Alecsander Fawr gyrraedd yn ystod ei ymgyrchoedd. Gwrthryfelodd ei fyddin yma, a mynnu cael troi yn ôl.

[250px|bawd|dim|Afon Beas o Van Vihar, [Manali, Himachal Pradesh|Manali]]

## Cyfeiriadau 
Beas
Categori:Himachal Pradesh
Diploma'r Fagloriaeth Ryngwladol

Cymhwyster a gaiff ei arholi mewn tair iaith (Saesneg, Ffrangeg neu Sbaeneg) ydyw '''Diploma'r Fagloriaeth Ryngwladol'* (Saesneg: *The International Baccalaureate Diploma IB''), mae'n gymhwyster mynedfa i Brifysgol a gydnabyddir ar draws y byd. Dysgir yn 2,075 ysgol, llawer ohonynt yn ysgolion rhyngwladol, yn 125 gwlad dros y byd i gyd (yn 2007). Mae dros hanner yr ysgolion lle ddysgir y Diploma wedi eu cyllido gan y wladwriaeth. Mae'r rhaglen yn cael ei lywodraethu gan *Drefnidiaeth y Fagloriaeth Ryngwladol* (Saesneg: *International Baccalaureate Organisation*) Mae'r IBO a sefydlodd y Fagloriaeth wedi'i thadogi gyda'r Cenhedloedd Unedig ac yn arwyddwr *Rhaglen Heddwch UNESCO* ac wedi cytuno i'w gynnwys ymhob agwedd o'i chwricwlwm.

## Cwricwlwm
Mae'r rhaglen yn cynnwys chwe phwnc yn ogystal â thraethawd estynedig (4000 o eiriau), ToK (Athroniaeth Wybodaeth), ac o leiaf 150 awr o CAS (creadigol, ymarfer corfforol a gwasanaeth). Gwobrwyir 7 marc am bob pwnc, 7 yw'r uchaf ac 1 yw'r isaf, gyda hyd at dri marc ychwanegol ar gyfer ToK a'r traethawd estynedig. Cyfanswm y marciau ar gyfer y Diploma yw 45 marc. Rhaid pasio holl feysydd y rhaglen er mwyn ennill y Diploma. Y chwe maes bynciol yw:

***Maes 1: Mamiaith:** Fel arfer iaith gryfaf y myfyriwr, 80 o ieithoedd ar gael. 
***Maes 2: Ail iaith:** Iaith ychwanegol.
*'''Maes 3: Unigolyn a'r gymdeithas:''' Y Dyniaethau yw'r rhain sydd yn cynnwys ardaloedd fel Hanes, Daearyddiaeth, Seicoleg, Gwleidyddiaeth, Athroniaeth, ayyb. 
***Maes 4: Gwyddorau Arbrofol:** Mae'r rhain yn cynnwys Bioleg, Ffiseg, Cemeg, Gwyddorau Amgylcheddol, ayyb.
***Maes 5: Mathemateg:** Astudiaeth o fathemateg ar dair safon. Mae modwilau o bur, ystadegaeth a mecaneg ar gael.  
***Maes 6: Celfyddydau:** Gellir naill ai astudio pwnc creadigol fel Cerddoriaeth, Celf, Drama, neu gellir dewis un pwnc arall o feysydd 1 i 5.

Rhaid astudio tri phwnc i Safon Uwch (safon a ystyrir i fod yn uwch na TAG Safon Uwch) a thri phwnc arall i Safon Sylfaenol (ychydig yn uwch nag Uwch Gyfrannol TAG).  Mae'r ymgeiswyr fel arfer yn eistedd tair arholiad yn eu pynciau uwch a dwy arholiad yn eu pynciau sylfaenol. Mae yna elfennau o waith cwrs yn y pynciau i gyd gyda'r arholiadau ysgrifenedig i gyd yn cael eu sefyll ar ddiwedd ail flwyddyn (y flwyddyn olaf) y rhaglen.

## Ysgolion yng Nghymru
*Ysgol Gyfun Yr Eglwys Newydd, Caerdydd
*Coleg Llandrillo, Conwy
*Coleg Abertawe, Abertawe
*Coleg yr Iwerydd (United World College of the Atlantic), De Morgannwg
*Ysgol Tŷ Westborne, De Morgannwg

Mae'r rhan fwyaf o'r ysgolion uchod yn cynnig Cymraeg fel opsiwn hunan-ddysgu ar Safon Sylfaenol.

## Dolenni Allanol
*Gwefan Swyddogol
*IB yng Ngholeg Abertawe
*IB Geography course

Categori:Cymwysterau addysg
Louis Theroux

Darlledwr o'r Deyrnas Unedig sydd â dinasyddiaeth Brydeinig ac Americanaidd yw **Louis Sebastian Theroux** (ganwyd 20 Mai 1970). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gyfresi teledu ''Louis Theroux's Weird Weekends* ac *When Louis Met...''.

## Dolen allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Newyddiadurwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Egin Saeson
Lang Lang

Mae **Lang Lang** (Tseiniaidd: 郎朗; pinyin: Láng Lǎng) (ganwyd 14 Mehefin 1982) yn bianydd o Tsieina o Shenyang yn Liaoning, Tsieina.

Ef yw un o bianyddion mwyaf llwyddiannus y Dwyrain ac mae e wedi treulio rhan fawr o'i yrfa yn America a Phrydain.

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol
*Lang Lang Fanclub 

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Pianyddion o Tsieina
Categori:Pobl o Shenyang
Perrault

Gallai **Perrault** gyfeirio at un o sawl person:

Pedwar brawd o Ffrainc:
*Charles Perrault (1628-1701), awdur y casgliad chwedlau gwerin enwog *Contes de ma mère l’Oye* 
*Claude Perrault (1613-1688), pensaer
*Nicolas Perrault (1611-1661), diwinydd

Hefyd:
*Pierre Perault (m. 1680), gweinyddwr
Claude Perrault

Pensaer, llenor a meddyg o Ffrainc oedd **Claude Perrault** (25 Medi 1613 - 9 Hydref 1688).  Yn enedigol o ddinas Paris, roedd yn frawd i Charles Perrault, awdur y casgliad chwedlau gwerin enwog ''Contes de ma mère l'Oye*.

Cyfieithodd *De architectura'', llyfr Vitruvius ar bensaernïaeth, o'r Lladin i'r Ffrangeg a chynlluniodd golonâd y Louvre.  Bu hefyd yn un o'r rhai, fel ei frawd iau, a gymerodd ran yn y ddadl boeth rhwng pleidwyr y Moderniaid a phleidwyr yr Hynafwyr (*Brwydr y Llyfrau* neu ''Brwydr y Moderniaid a'r Hynafwyr'') i bennu cwrs llenyddiaeth a chelf Ffrainc yn yr 17g.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1613
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion Ffrangeg
Categori:Marwolaethau 1688
Categori:Meddygon o Ffrainc
Categori:Penseiri o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
America Ferrera

Actores o'r Unol Daleithiau yw **America Ferrera** (ganwyd 18 Ebrill 1984). Mae hi mwyaf enwog am chwarae'r rôl Betty Suarez yn y ddrama Americanaidd Ugly Betty.

## Gyrfa
### Ffilmiau
### Teledu
## Dolenni allanol
*IMDB
*Cyfweliad gydag America Ferrera yn trafod *Ugly Betty*.

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1984
Dictionnaire de l'Académie française

Geiriadur Ffrangeg awdurdodol a gyhoeddir gan yr Académie française yn Ffrainc ac sy'n cynrychioli un o brif oruchwylion y sefydliad hwnnw yw'r ***Dictionnaire de l’Académie française*** (*Geiriadur yr Academi Ffrengig*).  Cyhoeddwyd argraffiadau newydd diwygiedig, ar ôl proses hir o drafod ac ymgynghori, yn 1694, 1718, 1740, 1762, 1798, 1835, 1878, 1935.  Ysgrifennwyd y rhagymadrodd i'r argraffiad cyntaf gan y llenor Charles Perrault.  Mae'r nawfed argraffiad yn cael ei baratoi ers 1992, ond hyd yn hyn dim ond y rhannau *A-Emz* a *Éoc-Map* sydd wedi dod allan.

Dyma eiriadur "swyddogol" yr iaith Ffrangeg.  Yn wahanol i eiriaduron disgrifiadol fel *Le Robert* neu'r *Petit Larousse*, sy'n ceisio disgrifio cyflwr yr iaith fel y mae'n cael ei defnyddio ar lafar a'i hysgrifennu yn gyfoes, mae'r *Dictionnaire de l’Académie française* yn ceisio cadw yr iaith Ffrangeg lenyddol fel y dylai gael ei hysgrifennu (a'i siarad).  Gellid dweud felly mai ei swyddogaeth yw cadw "purdeb" yr iaith.

## Dolenni allanol 
*  *Dictionnaire de l’Académie française*  (gwefan swyddogol).
*  *Dictionnaire de l’Académie française*.
*  *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : 8fed argraffiad 9fed argraffiad, anghyflawn (argymhellir gan yr Académie française)
*  *Dictionnaire de l’Académie française* ar-lein : Argraffiadau hanesyddol - 1af, 4ydd, 5ed, 6ed - a'r 8fed (Prifysgol Chicago).

Categori:Académie française
Academie francaise
Jacques Perrin

Actor o Ffrainc yw **Jacques Perrin** (ganwyd 13 Gorffennaf 1941 ym Mharis; m. 21 Ebrill 2022).

## Ffilmiau nodweddiadol
* *Les Demoiselles de Rochefort* (1967)
* ''Peau d'Âne* (1970)
* *L'honneur D'un Capitaine* (1982)
* *L'Année des méduses* (1984)
* *Brotherhood of the Wolf* (2002)
* *Les Choristes* (2003)
* *L'Enfer'' (2005)

## Dolen allanol
*IMDB

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl o Baris
Jennifer Decker

Actores o Ffrainc yw **Jennifer Decker** (ganwyd 28 Rhagfyr 1982). Mae hi mwyaf adnabyddus am chwarae'r rôl Lucienne yn y ffilm Americanaidd Flyboys yn 2006.

## Ei ffilmiau
## Dolenni allanol
*IMDB

Categori:Actorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Ffrwydrad llysgenhadaeth Denmarc yn Islamabad

Ymosodiad ar lysgenhadaeth Denmarc yn Islamabad, Pacistan, ar 2 Mehefin, 2008 oedd **ffrwydrad llysgenhadaeth Denmarc**. Bu farw o leiaf pum person ac anafwyd nifer mwy ar ôl i hunanfomiwr mewn car ffrwydro'i hunan am tua 12:10 pm (UTC+5). Diddwythodd PET, asiantaeth wybodaeth diogelwch cenedlaethol Denmarc, taw al-Qaeda oedd tu ôl i'r ymosodiad; cyfaddefodd al-Qaeda eu bod yn gyfrifol am yr ymosodiad ar 5 Mehefin, 2008.
Roedd y ffrwydrad yn ymateb i ail-argraffiad cartwnau Muhammad y papur newydd Daneg *Jyllands-Posten* yn Chwefror 2006 yn ogystal â phresenoldeb lluoedd Danaidd yn Affganistan.

## Cyfeiriadau
Categori:2008
Categori:Dadl cartwnau Muhammad Jyllands-Posten
Categori:Gweithgareddau al-Qaeda
Categori:Islamabad
Jörg Haider

Gwleidydd adain-dde o Awstria oedd **Jörg Haider** (26 Ionawr 1950 – 11 Hydref 2008).

Ganed ef yn Bad Goisern. Yn 1968, aeth i Fienna i astudio'r gyfraith, gan raddio o Brifysgol Fienna yn 1973. Yn ddiweddarach, roedd ar staff Adran y Gyfraith yno.

Ymunodd a Plaid Rhyddid Awstria (FPÖ), ac yn 1986 etholwyd ef yn arweinydd y blaid. yn 1989, daeth yn llywodraethwr talaith Carinthia. Dan arweiniad Haider, symudodd yr FPÖ ymhellach i'r dde, gan wrthwynebu mewnfudiad a'r Undeb Ewropeaidd. Ymddiswyddodd fel arweinydd y blaid yn 2000. Yn 2005, cyhoeddodd Haider ac araill eu bod yn ffurfio plaid newydd, *Bündnis Zukunft Österreich* (BZÖ, "Cynghrair Dyfodol Awstria"), gyda Haider fel arweinydd.

Lladdwyd ef mewn damwain ger Klagenfurt yn nhalaith Carinthia, pan aeth ei fodur Volkswagen Phaeton oddi ar y ffordd a throi drosodd.

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gwleidyddion o Awstria
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
327 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC 
370au CC 360au CC 350au CC 340au CC 330au CC - **320au CC** - 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 
332 CC 331 CC 330 CC 329 CC 328 CC - **327 CC** - 326 CC 325 CC 324 CC 323 CC 322 CC

----

## Digwyddiadau 
* Alecsander Fawr yn ymgyrchu yng ngogledd India. Wedi croesi'r Hindu Kush, mae Alecsander yn rhannu ei fyddin yn ddwy, gyda hanner, dan Hephaestion a Perdiccas, yn mynd trwy Fwlch Khyber, tra mae Alecsander ei hun yn arwain yr hanner arall trwy Swat a Gandhara, gan gipio caer Aornos, fynryn i'r gorllewin o Afon Indus.
* Gwaethyga'r berthynas rhwng Alecsander ac Aristoteles wedi i Alecsander ddienyddio nai Aristoteles, yr hanesydd Callisthenes o Olynthus, am deyrnfradwriaeth.

## Genedigaethau 
* Heracles, mab Alecsander Fawr a'i ordderch Barsine

## Marwolaethau 
* Callisthenes o Olynthus, hanesydd Groegaidd, disgynl Aristoteles

Categori:327 CC
Karen Briggs

Feiolinydd o'r Unol Daleithiau **Karen Briggs** (ganwyd 12 Awst 1963). Ganwyd yn Efrog Newydd ac fe'i magwyd yn Portsmouth, Virginia.

Mae hi'n adnabyddus am ei gallu i fyrfyrio mewn ystod eang o wahanol fathau o gerddoriaeth.

## Disgograffi
*Karen (1992)
*Amazing Grace (1996)

## Dolenni allanol
*IMDB
*Ei thudalen Myspace

Categori:Feiolinwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1963
Dirwasgiad

bawd|250px|Un o feincnodau a oes dirwasgiad ai peidio: faint o nwyddau sydd yn y siopau a beth yw pris y farchnad.

Cyfnod ble mae'r economi'n arafu'n sylweddol am gryn amser yw **dirwasgiad**. Mae'r dirwasgiad presennol yn enghraifft ohono.

Ymhlith ei nodweddion neu feincnodau y mae: incwm yn lleihau, diweithdra'n codi, cyflwr dwiydiant a chyflwr manwerthu'r wlad yn gostwng. Pan fo dirwasgiad yn parhau dros gyfnod o flwyddyn neu fwy, defnyddir y term dirwasgiad dwys (*depression*): mae'r Dirwasgiad Mawr yn enghraifft o hyn. Mewn cyfnod o ddirwasgiad, yn aml, mae prisiau tai ac eiddo'n gostwng, sef datchwyddiant (*deflation*) gyda'r gwrthwyneb, chwyddiant (*inflation*), yn digwydd i nwyddau siop a mân-nwyddau eraill. Pan fo'r ddau'n digwydd yr un pryd (megis yn achos yr dirwasgiad presennol), dywedir y ceir cyfnod o *stagflation*.

Yn gyffredinol, gellir defnyddio'r fformiwla ganlynol i ddiffinio dirwasgiad; mae'n gyflwr o ddirwasgiad pan fo'r cynnyrch mewnwladol crynswth (CMC) yn negyddol am chwe mis neu fwy.

## Gweler hefyd
* Argyfwng economaidd 2008-presennol
* Banc y Byd
* Cronfa Ariannol Ryngwladol (yr IMF)
* Cwymp Wall Street
* Cynnyrch mewnwladol crynswth
* Dirwasgiad dwys (*depression*)
* Dirwasgad Mawr 1929 (*Great Depression*)
* Diweithdra
* Economeg
* Economi Cymru
* Economi'r Deyrnas Unedig
* Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain


Categori:Y cylch busnes
Categori:Problemau economaidd
Categori:Tueddiadau'r farchnad
Carl Benz

Cynllunydd peiriannau ac yn beiriannydd ceir o'r Almaen oedd **Karl Friedrich Benz**, a sillefir fel **Carl** ar adegau (25 Tachwedd 1844, Karlsruhe  –  4 Ebrill 1929, Ladenburg). Caiff ei ystyried fel y dyn a ddyfeisiodd y car a bŵerir gan betrol. Gweithiai ei gyfoedion, megis Gottlieb Daimler a Wilhelm Maybach a weithiai fel partneriaid, ar ddyfeisiadau tebyg ac yn ôl y sôn yn ddiarwybod o waith ei gilydd. Serch hynny Benz roddodd batent ar ei waith yn gyntaf ac ar ôl hynny, rhoddodd batent ar yr holl brosesau a wnaeth y modur tanio mewnol yn addas i'w ddefnyddio mewn ceir. Ym 1879 cafodd Benz batent ar gyfer ei fodur cyntaf, a gynlluniodd ym 1878.

Ym 1885, crëodd Karl Benz y Motorwagen, y modur masnachol cyntaf. Cawsai'r modur ei bŵeru gan injan betrol bedwar-stroc, sef ei gynllun ei hun. Derbyniodd batent ar gyfer ei fodur ar y 29ain o Ionawr, 1886. Roedd gan y modur dair olwyn a chawsai ei lywio gan yr olwyn flaen gyda'r teithwyr a'r injan yn cael eu cynnal gan y ddwy olwyn yn y cefn. Mae rhai pobl yn cyfeirio at y car fel y Tri-Car erbyn hyn. Gwerthodd ei fodur cyntaf ym 1888, pedair blynedd cyn unrhyw gynhyrchydd arall.

Ymysg pethau eraill, dyfeisiodd y system rheoli cyflymder sef y sbardun, y taniad gan ddefnyddio gwreichion o'r batri, y plwg tanio, y cydiwr, y newidiwr gêr, y rheiddiadur dwr a'r carbwradur.

Ym 1893, cyflwynodd Benz system lywio troi-ar-echel yn ei fodur Fictoria. Cynlluniwyd y Benz Victoria ar gyfer dau deithiwr a bwriadwyd gwerthu'r modur am gost îs er mwyn annog cynhyrchu'r modur ar raddfa eang.

Ym 1896, cynlluniodd Benz a gosod patent ar y modur tanio mewnol gwastad cyntaf gyda phistonau llorweddol gyferbyn a'i gilydd, a alwyd yn fodur bocsio neu boxermotor yn Almaeneg, cynllun sydd dal i gael ei ddefnyddio mewn rhai ceir rasio sydd â moduron perfformiad uchel.

## Dolenni allanol
* Amgueddfa car Dr. Carl Benz

Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Marwolaethau 1929
Categori:Diwydianwyr o'r Almaen
Categori:Dyfeiswyr o'r Almaen
Categori:Peirianwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Peirianwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Almaen
Pris petroliwm

bawd|350px|Pris petroliwm, neu olew crai

Mae **pris petroliwm** yn cael ei reoli gan gasgenni Crude ar y *New York Mercantile Exchange (NYMEX)* a'r ffactorau sy'n effeithio'r pris yw ei burdeb, *specific gravity* neu API a'r cynnwys sylffwr. Ffactor arall, wrth gwrs, ydy faint ohono sy'n cael ei greu a'r angen amdano ger y pwmp petrol. Gall hyn effeithio ar economi gwledydd sy'n ei fewnforio. Gall effeithio chwyddiant gwledydd hefyd a gall codiad aruthrol yn ei bris greu dirwasgiad.

Er mwyn cadw'r prisiau rhag pegynnu'n ormodol fe grewyd OPEC, Sefydliad y Gwledydd sy'n Allforio Petroliwm.

Categori:Petroliwm
Categori:Marchnadau
Paul Whitehouse

Digrifwr ac actor o Gymru yw **Paul Whitehouse** (ganwyd 17 Mai 1958). Daeth yn adnabyddus am ei waith gyda Harry Enfield ac fel un o serennau sioe sgets y BBC, *The Fast Show*. Mewn  arolwg barn yn 2005 i ganfod *Digrifwr y Digrifwr* (''The Comedian's Comedian''), daeth ar frig y 50 act a bleidleiswyd drostynt gan ddigrifwyr a phobl o fewn y diwyllant comedi.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Whitehouse yn Stanleytown, Cwm Rhondda, Morgannwg. Roedd ei dad Harry yn gweithio ar gyfer y Bwrdd Glo Cenedlaethol a'i fam Anita yn gantores gydag Opera Cenedlaethol Cymru. Symudodd y teulu i Essex, pan oedd yn bedwar mlwydd oed, ac arweiniodd hyn at ganfod ei ddoniau fel dynwaredwr: Prin oedd yr amser a dreuliodd y ddau yn astudio, am eu bod mewn band pync-roc, *The Right Handed Lovers*. Gadawodd Whitehouse y brifysgol a bu'n byw â dropowts eraill mewn fflat cyngor yn Hackney, dwyrain Llundain, a chafodd waith achlysurol fel plastrwr. Ar ôl i Higson raddio ym 1980 symudodd Whitehouse i fyw ag ef, yn gweithio fel peintiwr a phapurwr gyda'r dydd ac yn perfformio yn y grŵp pync-ffync *The Higsons* liw nos.

Dechreuodd y ddau waith yn peintio a phapuro tŷ'r digrifwyr Stephen Fry a Hugh Laurie, ac ysbrydolwyd hwy i ddechrau ysgrifennu comedïau gan hyn. Symudon nhw i ystâd cyngor lle'r oedd Harry Enfield yn un o'u cymdogion,

### Harry and Paul
Mae Whitehouse yn ymddangos mewn sioe sgets BBC *Harry and Paul* (adnabyddwyd yn gynt fel ''Ruddy Hell! It's Harry and Paul*), yn serennu ynghyd â Harry Enfield.

### *Bellamy's People*
Gweithiodd Whitehouse gyda Higson unwaith eto ar brosiect teledu, *Bellamy’s Kingdom,*

## Radio
Ymddangosodd a chynhyrchodd Whitehouse a Charlie Higson raglen ffonio-i-mewn spoof *Down the Line* ar BBC Radio 4. Darlledwyd y gyfres cyntaf rhwng Mai a Mehefin. Darlledwyd ai l gyfres 16 Ionawr – 20 Chwefror 2007, enillont wobr Sony Radio Academy Award am hyn. Darlledwyd trydedd cyfres ym mis Ionawr 2008.

## Hysbysebu
Yn haf 2007, ymddangosodd Whitehouse yn ymgyrch hysbysebu ASDA, yn dilyn Victoria Wood.

## Ysbrydoliaeth
Prif ddylanwadau cynnar Whitehouse oedd sgetsys Peter Cook a Dudley Moore, a chriw y Monty Python. Roedd Tommy Cooper, Morecambe and Wise a sioe deledu *Dad's Army* yn gwneud iddo chwerthin. Dywedai mai Harry Enfield ac ymdriniaeth Reeves and Mortimer yw ei ddylanwadau cyfoes.

## Ffilmograffi
Mae Whitehouse wedi chwarae sawl rôl mewn ffilm:
* *Kevin and Perry Go Large'' - 'Bouncer', gyda Harry Enfield
* *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* - 'Sir Cadogan'.
* *Finding Neverland* - 'Stage Manager' (gyda'i ffrind a'i edmygwr Johnny Depp; mae gan ei ferched, Molly a Sophie, rôl di-eiriau fel plant amddifad yn ogystal)
* *Corpse Bride* - 'William Van Dort' (gyda Johnny Depp unwaith eto)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*BBC - South East Wales - Hall of Fame - Paul Whitehouse
*BBC Comedy Guide 

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pobl o Forgannwg
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
329 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC 
370au CC 360au CC 350au CC 340au CC 330au CC - **320au CC** - 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 
334 CC 333 CC 332 CC 331 CC 330 CC - **329 CC** - 328 CC 327 CC 326 CC 325 CC 324 CC

----

## Digwyddiadau 
* Alecsander Fawr yn arwain ei fyddin o Phrada ar hyd dyffryn Afon Helmand, heibio'r ardal lle mae dinas Kabul heddiw i diriogaeth y Paropamisade, lle mae'n sefydlu dinas Alexandria ger y Caucasus.
* Yn Bactria, mae Bessus yn ei gyhoeddi ei hun yn frenin Ymerodraeth Persia fel Artaxerxes IV.
* Mae Alecsander yn croesi'r Hindu Kush ac yn cyrraedd Drapsaka, gan orfodi Bessus i ffoi tu draw i Afon Oxus. Pendosa Alecsander Artabazus o Phrygia yn satrap newydd Bactria.
* Spitamenes yn gwrthryfela yn erbyn Bessus, ei ddal, a'i yrru'n garcharor at Ptolemi, cadfridog Alecsander. Dienyddir Bessus yn Ecbatana.
* O Maracanda, mae Alecsander yn cyrraedd Alexander yn cyrraedd Afon Jaxartes, ffin Ymerodraeth Persia, ac yn gorchfygu'r Scythiaid mewn brwydr. Sefydla ddinas Alexandria Eschate ("y bellaf") ar Afon Jaxartes.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Bessus (Artaxerxes IV), uchelwr Persaidd, satrap Bactria a hawlydd gorsedd Ymerodraeth Persia

Categori:329 CC
Becki Newton

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Rebecca Sara "Becki" Newton** (ganwyd 4 Gorffennaf 1978). Mae hi mwyaf enwog am chwarae'r rôl Amanda Tannen ar y ddrama Americanaidd Ugly Betty.

## Bywyd
Ganwyd yn New Haven yn Nghonnecticut, ac fe'i magwyd yn Nguilford, Connecticut. Dechreuodd berfformio yn sioeau gerdd a dramáu yn theatrau lleol, ac astudiodd ym Mhrifysgol Pennsylvania, lle raddiodd gyda BA yn Hanes Ewropeaidd. Yna symudodd i Efrog Newydd lle ddechreuodd ei gyrfa actio.

## Gyrfa
* *August Rush* (2007) fel Jenny
* *Ugly Betty* (2006-presennnol) fel Amanda Tanen (Ruthi yn un bennod).
* *Charmed* (2005) Pennod fel Glamoured Piper
* *Law & Order: Special Victims Unit* (2004) fel Colleen Heaton
* *American Dreams* (2004) fel Mindy
* *P.S.* (2004) fel Rebecca
* ''The Men's Room* (2004) fel Lily
* *The Guiding Light*  (2003-2004) fel the Fantasy Daughter
* *Cold Case* (2003) Pennod fel Young Melanie
* *Burly TV'' (2001) fel y storïwr

## Dolenni allanol
*IMDB

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Rebecca Romijn

Actores ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau yw **Rebecca Alie Romijn** (ganwyd 6 Tachwedd 1972). Mae hi'n chwarae'r rôl Alexis Meade ar y ddrama Americanaidd *Ugly Betty*.

## Dolenni allanol
* Rebecca Romijn ar yr IMDB

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Grogg

300px|bawd|Grogg o reng flaen Pontypwl a Chymru, 1979.
Cerflun bychan gwawdlunol wedi ei greu o glai yw **Grogg**. Mae Grogiaid yn cael eu cynhyrchu yn "Nheyrnas y Grogiaid" a gafodd ei sefydlu yn 1965 yn Nhrefforest ger Pontypridd gan deulu John Hughes (*John Hughes World of Groggs*).  Mae Grogiaid yn cael eu mowldio a'u peintio gyda llaw.

Fel arfer gwneir Grogiaid i bortreadu chwaraewyr rygbi Cymreig poblogaidd ac weithiau enwogion gwledydd tramor. Erbyn heddiw mae'r enghreifftiau cynnar yn eitemau casgliadwy. Math o glai ydy "grog" a dyma pam y defnyddiwyd y gair.

## Cyfeiriadau
Categori:Crochenwaith Cymru
Categori:Rygbi'r undeb yng Nghymru
Eric Mabius

Actor Americanaidd yw **Eric Hary Timothy Mabius** (ganwyd 22 Ebrill 1971). Mae'n adnabyddus am ei rolau ffilm a theledu fel *Ugly Betty*, *The L Word*, *Cruel Intentions* a *Resident Evil*.

## Dolenni allanol
*  IMDB
*  tv.com 
*  Cyfweliad gyda Eric Mabius yn trafod Ugly Betty

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Pobl o Harrisburg, Pennsylvania
Vanessa Williams

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Vanessa Lynn Williams** (ganwyd 18 Mawrth 1963). Creodd hanes ar 17 Medi 1983, pan ddaeth  y fenyw gyntaf o dras Affro-Americanaidd i gael ei choroni yn Miss America. Ar ôl i'w theyrnasiad fel Miss America ddod i ben yn sydyn dechreuodd ei gyrfa fel cantores ac actores gan ennill Grammy, Emmy ac enwebiadau Gwobrau Tony.

Ar hyn o bryd mae'n chwarae'r rôl Wilhelmina Slater ar y ddrama Americanaidd Ugly Betty.

## Dolenni allanol 
*Gwefan sywddogol
*IMDB
*Myspace swyddogol
*IBDB

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
330 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
380au CC 370au CC 360au CC 350au CC 340au CC - **330au CC** - 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC   
335 CC 334 CC 333 CC 332 CC 331 CC - **330 CC** - 329 CC 328 CC 327 CC 326 CC 325 CC  

----

## Digwyddiadau
* 30 Ionawr - Alecsander Fawr ym meddiannu dinas Persepolis.
* Cyn ymlid  Darius III, sydd wedi encilio i Bactria, mae Alecsander yn casglu'r holl drysor Persaidd a'i roi yng ngofal Harpalus yn Ecbatana. Mae Parmenion yn cael ei adael yng ngofal Media.
* 17 Gorffennaf — llofruddir Darius III gan Bessus, satrap Bactria, sy'n ei gyhoeddi ei hun yn frenin fel Artaxerxes IV.
* Yn Phrada, yn Drangiana, mae Philotas, mab Parmenion, yn cael ei farnu'n euog o fod a rhan mewn cynllwyn i ladd Alecsander. Dienyddir ef, a gyrrir neges i Cleander, yn gorchymyn iddo ladd Parmenion.
* Antipater, sy'n rheoli Macedonia ar ran Alecsander, yn gorchfygu a lladd Agis III brenin Sparta ym Mrwydr Megalopolis.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Darius III, brenin Ymerodraeth Persia
* Agis III, brenin Sparta
* Parmenion, cadfridog Macedonaidd

Categori:330 CC
Emyr Price

Hanesydd o Gymru oedd **Emyr Price** (7 Mai 1944 – 22 Mawrth 2009) oedd yn arbenigo ar hanes Gwledydd Prydain yn ystod yr 20g yn enwedig bywyd a gwaith David Lloyd George. Cafodd ei eni ar ym Mangor. Fe'i magwyd ym Mhwllheli, Gwynedd. Bu'n golygu *Y Faner* rhwng 1983 a 1985, gan ddilyn Jennie Eirian.

## Bywgraffiad
Roedd yn sosialydd rhonc, ac fel y dywed yn ei hunangofiant *Fy Hanner Canrif I*, "gwneud hanes yn berthnasol, a'i ddwyn yn fyw i bobl o bob cefndir" fu ei brif nod, gydol ei yrfa. Llongwr oedd ei dad (Robert Price), prif beiriannydd ar longau masnachol. Brawd ei fam yw'r llenor Owain Owain ac mae'n dad i'r awdures Angharad Price.

Bu yng ngholegau Prifysgol Bangor a'r LSE yn Llundain lle cwbwlhaodd gwrs MSc mewn Gwleidyddiaeth a Gweinyddu Cyhoeddus.

Cyn-aelod o'r Blaid Lafur. Bu'n ymegisydd seneddol dros Plaid Cymru yn etholaeth Conwy yn 1979.

## Llyfryddiaeth 
* Fy Hanner Canrif I; Gwasg y Lolfa, 2002 ISBN 0-86243-580-3

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
328 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
370au CC 360au CC 350au CC 340au CC 330au CC - **320au CC** - 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC
333 CC 332 CC 331 CC 330 CC 329 CC - **328 CC** - 327 CC 326 CC 325 CC 324 CC 323 CC

----

## Digwyddiadau
* Alecsander Fawr yn llorfruddio ei gyfaill Clitus mewn cweryl meddw yn Maracanda. Wedi sylweddoli beth a wnaeth, mae ei alar yn fawr.
* Spitamenes yn codi Sogdiana mewn gwrthryfel, ac yn cael cymorth y Massagetae, than o gynghrair y Scythiaid. Mae Alecsander yn gyrru byddin dan Pharnuches o Lycia, ond gorchfygir Pharnuches gyda cholledion trwm.
* Alecsander yn ymosod ar Oxyartes a'r uchelwyr Bactraidd eraill ym mryniau Paraetacene (Tajicistan heddiw). Wedi i Alecsander gipio caer Oxyartes, mae ei ferch, Roxana, ymhlith y carcharorion. Yn ddiweddarach, mae Alecsander yn ei phriodi.
* Rhagfyr — gorchfygir Spitamenes gan gadridog Alecsander, Coenus. Mae dilynwyr Spitamenes yn ei ladd, ac yn gyrru ei ben i Alecsander.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Clitus, cadfridog a chyfaill Alecsander Fawr
* Spitamenes, uchelwr Persaidd

Categori:328 CC
AC/DC

Band roc caled Awstralaidd a ffurfiwyd yn Sydney ym 1973 gan y brodyr Angus a Malcolm Young yw **AC/DC**. Er ystyrient fel arloeswyr metel trwm, mae aelodau'r band wastad wedi disgrifio eu cerddoriaeth fel "roc a rôl".

Bu nifer o newidiadau i drefniant AC/DC cyn iddynt rhyddhau eu halbwm cyntaf, *High Voltage*, ym 1975. Ni newidiodd yr aelodaeth tan i'r gitarydd bas Cliff Williams cymryd lle Mark Evans ym 1977. Ym 1979, recordiodd y band eu halbwm llwyddiannus iawn *Highway to Hell*. Bu farw'r prif ganwr a chyd-ysgrifennwr caneuon Bon Scott ar 19 Chwefror 1980, ar ôl noson o yfed trwm. Ystyriodd y band roi'r gorau iddi, ond yn fuan wedyn, cafodd Brian Johnson, cyn-ganwr Geordie  ei ddewis i gymryd lle Scott. Yn hwyrach y flwyddyn honno, rhyddhaodd y band eu halbwm brig, *Back in Black*.

Roedd albwm nesaf y band, *For Those About to Rock We Salute You*, hefyd yn llwyddiannus iawn ac hwn oedd eu halbwm cyntaf i gyrraedd safle rhif-un yn yr Unol Daleithiau. Gostyngodd poblogrwydd AC/DC ar ôl i'r drymiwr Phil Rudd adael ym 1983. Parhaodd gwerthiannau recordiau isel nes i *The Razors Edge* gael ei ryddhau ym 1990. Dychwelodd Phil Rudd ym 1994 a chyfrannodd at yr albwm *Ballbreaker*, a ryddhawyd ym 1995. Rhyddhawyd *Stiff Upper Lip* yn 2000 a derbyniodd glod gan y beirniaid. Cyhoeddwyd albwm newydd y band, *Black Ice*, ym Mehefin 2008 a rhyddhawyd ar 20 Hydref 2008.

Mae AC/DC wedi gwerthu dros 200 miliwn o albymau yn fyd-eang, gan gynnwys 71 miliwn o albymau yn yr Unol Daleithiau. Amcangyfrifir i *Back in Black* werthu rhyw 42 miliwn o gopïau byd-eang a 22 miliwn yn yr Unol Daleithiau yn unig. Fe gynhwysir AC/DC yn bedwerydd ar restr VH1 o'r 100 Artist Roc Caled Gorau ac yn seithfed ar restr MTV o'r Bandiau Metel Caled Gorau Erioed.

## Aelodau
* Brian Johnson – prif lais (1980–presennol)
* Angus Young – prif gitâr (1973–presennol)
* Malcolm Young – gitâr rythm, llais cyfeiliant (1973–presennol)
* Cliff Williams – gitâr fas, llais cyfeiliant (1977–presennol)
* Phil Rudd – drymiau, taro (1975–1983, 1994–presennol)

### Cyn-aelodau
*Dave Evans – prif lais (1973–1974)
*Bon Scott – prif lais (1974–1980)
*Mark Evans – gitâr fas (1975–1977)
*Simon Wright – drymiau, taro (1983–1989)
*Chris Slade – drymiau, taro (1989–1994)

## Disgyddiaeth
### Albymau stiwdio
## Oriel

Image:Madrid-acdc 12.JPG
Image:Madrid-acdc 20.JPG
Image:Madrid-acdc 38.JPG
Image:Madrid-acdc 56.JPG

## Llyfryddiaeth 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  ACDC.com – gwefan swyddogol


Categori:Bandiau Awstralaidd
Categori:Bandiau metel trwm
Categori:Bandiau roc caled
Categori:Sefydliadau 1973
Mytholeg Gymreig

Y deunydd mytholegol y gwelir ei olion yn llenyddiaeth gynnar a chanoloesol Cymru a hefyd, i ryw raddau, yn ei chwedlau gwerin yw **mytholeg Gymreig**.  Mae'n rhan o draddodiad hynafol Cymru ond mae'n perthyn hefyd i fyd ehangach mytholeg Geltaidd a mytholeg ryngwladol.

Ceir y deunydd hwn mewn sawl ffynhonnell, yn gerddi cynnar (yn Llyfr Taliesin, er enghraifft), yn chwedlau Cymraeg cynhenid yr Oesoedd Canol (yn enwedig yn *Culhwch ac Olwen* a *Pedair Cainc y Mabinogi*), mewn cyfeiriadau yng ngwaith Beirdd y Tywysogion a Beirdd yr Uchelwyr, yn y casgliad o ddeunydd mnemonig a elwir Trioedd Ynys Prydain, ac mewn chwedlau gwerin, diweddar yn eu ffurf bresennol ond sydd o darddiad hynafol.

## Y Chwedlau
### Pedair Cainc Y Mabinogi
::* Pwyll Pendefig Dyfed
::* Branwen ferch Llŷr
::* Manawydan fab Llŷr
::* Math fab Mathonwy

### Y Chwedlau Brodorol
::* Breuddwyd Macsen Wledig
::* Lludd a Llefelys
::* Hanes Taliesin

### Y Chwedlau Arthuraidd
::* Culhwch ac Olwen
::* Iarlles y Ffynnon (neu *Owain*)
::* Peredur fab Efrawg
::* Geraint fab Erbin
::* Preiddeu Annwfn

## Gweler hefyd
* Cymeriadau chwedlonol Cymreig (rhestr)
* Llên gwerin Cymru
* Mabinogi
* Mytholeg Geltaidd

## Llyfryddiaeth ddethol
*W. J. Gruffydd, *Folklore and Myth in the Mabinogion* (Caerdydd, 1958)
*W. J. Gruffydd, *Rhiannon* (Caerdydd, 1953)
*Alwyn D. Rees a Brinley Rees, *Celtic Heritage* (Llundain, 1961). Da am y cefndir mytholegol rhyngwladol.
*Anne Ross, *Pagan Celtic Britain* (Llundain, 1967; sawl adargraffiad ers hynny).


Cymreig
Cymreig
Little Red Riding Hood

Gallai **Little Red Riding Hood** gyfeirio at un o sawl peth:

* Hugan Goch Fach (Saesneg: *Little Red Riding Hood*), cymeriad llên gwerin yn y chwedl o'r un enw
**Little Red Riding Hood (ffilm)*, ffilm yn seiliedig ar y chwedl
**Faerie Tale Theatre: Little Red Riding Hood*, pennod cyfres teledu
David Brunt

Meteorolegydd o Gymru oedd **David Brunt** (17 Mehefin 1886 – 5 Chwefror 1965). Ganwyd ym Mhenffordd-Las neu Drefeglwys (*Staylittle*), ger Llanidloes yn un o 9 o blant i was fferm, cyn symud i'r gweithfeydd glo yn Llanhiledd, Sir Fynwy. Mynychodd Ysgol Abertileri ac yna graddiodd mewn mathemateg ym Mhrifysgol Aberystwyth a gradd pellach yng Nghaergrawnt.

Ym 1915 ymunodd ag Adran Feteoroleg y Peiriannwyr Brenhinol a chanolbwyntiodd ar ddarogan y tywydd er mwyn rheoli perfformiad y gynnau mawr yn Ffrainc; sylweddolodd bwysigrwydd ystadegaeth yn y gwaith hwn. Ym 1934 daeth yn Athro yn yr adran Feteorolegol y Coleg Imperial, Llundain a chyhoeddodd lyfr *Physical and Dynamical Meteoroligy*, cyfrol a ddaeth yn sail gadarn i'r astudiaeth o feteoroleg. Yn y llyfr mynnodd fod yn rhaid wrth fwy nag ystadegaeth i ddarogan y tywydd, gan gynnwys: cynnwrf, trosglwydiad gwres a deinameg patrymau'r tywydd. Ym 1939 fe'i gwaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ac yn Farchog ym 1949.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Meteorolegwyr o Gymru
Categori:Pobl o Bowys
Rhisiart Morgan Davies

Ffisegydd o Gymru oedd **Rhisiart Morgan Davies** (4 Chwefror 1903 – 18 Chwefror 1958) a anwyd yng Nghorris, Meirionnydd, Gwynedd. Treuliodd y rhan fwyaf o'i oes ym Mhrifysgol Aberystwyth. Astudiodd ffrwydron yng Nghaergrawnt adeg yr Ail Ryfel Byd. Ar ôl dychwelyd i Aberystwyth astudiodd siocdonnau mewn solidau ac yna dychwelodd at ei astudiaeth o ffrwydron a lledaenu fflamau.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffisegwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Pobl o Feirionnydd
Edward David Hughes

Cemegydd organig o Gymru oedd **Edward David Hughes** (18 Mehefin 1906 – 30 Mehefin 1963). Datblygodd Hughes theori i egluro adweithiau organig yng nghyd-destun fframwaith electronig moleciwlau. Ar ôl y gwaith pwysig hwn ym Mhrifysgol Llundain, dychwelodd i Fangor yn bennaeth ar yr adran gemeg rhwng 1943–1948.

Roedd ei dad yn dyddynwr tlawd o Gricieth.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Cemegwyr o Gymru
Categori:Gwyddonwyr o Gymru