open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorynys Kamchatka

bawd|240px|Lleoliad Gorynys Kamchatka

Gorynys ar arfordir dwyreiniol Rwsia yw **Gorynys Kamchatka** (Rwseg: Камчатка). Saif rhwng Môr Ochotsk yn y gorllewin a Môr Bering yn y dwyrain. Yn weinyddol, mae'n rhan o dalaith Dwyrain Pell Rwsia ac mae ers 2007 wedi bod yn rhan o Crai Kamchatka, sydd hefyd yn cynnwys Ynysoedd Komandorski ac  Ynys Karaginski

Mae arwynebedd y penrhyn tua 472.300&nbsp;km² (ychydig yn fwy na Sweden), ac yn 1250&nbsp;km o hyd a 450&nbsp;km o led yn y man lletaf. Llifa sawl afon drwy Kamchatka, yn cynnwys Afon Kamchatka.

Yn ddaearegol, mae'n ardal ieuanc iawn, a cheir tua 160 o losgfynyddoedd yma. Cyhoeddwyd Llosgfynyddoedd Kamchatka yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 2001.

Nodweddir yr orynys gan amrywiaeth fawr o blanhigion, adar ac anifeiliaid. Nid yw'r boblogaeth yn fawr, gyda'r nifer mwyaf yn ardal Bae Avats yn y de-ddwyrain.

bawd|chwith|240px|Tref Petropavlovsk Kamcatskij gyda llosgfynydd Koriacky yn y cefndir

Categori:Daearyddiaeth Crai Kamchatka
Categori:Dwyrain Pell Rwsia
Categori:Môr Okhotsk
Parti'r Efail

Criw o feibion sy'n ymarfer, dan arweiniad Menna Thomas, yn Efail Isaf ger Pontypridd, Rhondda Cynon Taf, yw '''Parti'r Efail'''.

Maen nhw wedi ennill saith gwaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llanelli (2000), Maldwyn a'r Gororau (2003), Casnewydd (2004), Bala (2009), Glyn Ebwy (2010), Wrecsam (2011) a'r Fenni (2016)  a phum gwaith yng Ngŵyl Gerdd Dant Cymru - Yr Wyddgrug (1998), Llandudno (2004), Abergwaun (2005), Casnewydd (2009) a Bangor (2010). Maen nhw hefyd wedi ennill yn yr Ŵyl Ban Geltaidd a chanu yn Llydaw a De Ffrainc – ac yn ymddangos yn rheolaidd ar hyd a lled De Cymru, gan gynnwys cynadleddau rhynglwadol sy'n ymweld â'r brifddinas. Maen nhw hefyd wedi cyflwyno rhaglen o ganeuon Plygain yn hen Eglwys Llandeilo Talybont, Amgueddfa Werin Sain Ffagan ar sawl achlysur ynghŷd â chanu'n flynyddol ym mhlygeiniau eglwysi a chapeli'r ardal, ym Mhentyrch, Gwaelod-y-Garth a Chaerffili. Mae eu rhaglen gyngerdd yn gymysgedd o'r ysgafn a'r safonol - y gwamal a'r swmpus - gwerin, cyfoes, sioeau cerdd a cherdd dant. Maen nhw i'w clywed hefyd ar rai o ddisgiau goreuon gwerin a cherdd dant Cwmni Sain. Yn 2011 cyhoeddwyd eu CD cyntaf,"Ambell i Gân" , Recordiau Parti'r Efail CD001, gyda'r traciau i gyd wedi eu recordio yn stiwdio Acapela, Pentyrch. Ar y CD honno mae gosodiad Menna Thomas o eiriau Rhys Dafis, "Y Parti Cerdd Dant", cyflwyniad sydd bellach wedi tyfu'n 'arwydd-dôn' y parti, lle mae'n nhw'n cymryd golwg braidd yn wamal o'u hunain fel cerdd dantwyr. Ffurfiwyd y Parti ar gyfer yr Ŵyl Cerdd Dant yn Mhen-y-bont ar Ogwr (1995) ac maen nhw wedi cystadlu'n ddi-fwlch ymhob Gŵyl a Phrifwyl ers hynny, naill ai ar y gân werin neu ar y cerdd dant. Un o'r perfformiadau roddodd fwyaf o fwynhad i Barti'r Efail oedd hwnnw yng  Nghynhadledd Flynyddol Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru ym mhresenoldeb y diweddar Ddr. Meredydd Evans, lle roedd y Parti wedi paratoi cyflwyniad 'tra symudol' o un o ganeuon Merêd, 'Band Pres Cwmrhydycorcyn'.

Categori:Corau Cymreig
Categori:Rhondda Cynon Taf
Môr Bering

bawd|250px|Môr Bering

Môr sy'n ffurfio rhan ogleddol y Cefnfor Tawel yw **Môr Bering**. Mae ganddo arwynebedd o tua 2 filiwn km sgwar, a saif rhwng dwyrain Rwsia ac Alaska, gydag Ynysoedd Aleut yn ffurfio ei ffin ddeheuol. Enwyd y môr ar ôl y fforiwr Danaidd Vitus Bering.

Mae Culfor Bering yn gorwedd rhwng Ewrasia a Gogledd America. Credir fod pobl wedi croesi'r culfor yn y cyfnod cynhanesyddol i gyrraedd yr Amerig.

Ceir nifer o ynysoedd ym Môr Bering, yn cynnwys:
*Ynysoedd Pribiloff
*Ynys Bering
*Ynysoedd Komandorski
*Ynys St. Lawrence
*Ynysoedd Diomede
*Ynys King (Alaska)
*Ynys St. Matthew
*Ynys Karaginski

Bering
Categori:Daearyddiaeth Alaska
Categori:Daearyddiaeth yr Unol Daleithiau
Henry Lewis

Ysgolhaig Cymreig oedd **Henry Lewis** (21 Awst 1889 – 14 Ionawr 1968).

Ganed ef yn Ynystawe yn yr hen Sir Forgannwg. Graddiodd mewn Cymraeg o Goleg Prifysgol Cymru Caerdydd cyn mynd i Goleg yr Iesu, Rhydychen, lle bu'n astudio dan Syr John Rhys. Bu'n athro ysgol yn Ystalyfera a Llanelli, yna yn y Rhyfel Byd Cyntaf bu'n swyddog gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. Wedi'r rhyfel, daeth yn is-ddarlithydd yn adran y Gymraeg yng Nghaerdydd, cyn cael cadair y Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru Abertawe yn 1921, swydd a ddaliodd hyd ei ymddeoliad yn 1954.

Bu'n olygydd ''Cyfres y Brifysgol a'r Werin* am gyfnod, a chyfieithodd *Brenin yr Ellyllon'' gan Gogol i'r gyfres.

## Cyhoeddiadau
* *Llawlyfr Llydaweg Canol* (1922)
* (gol.) *Chwedleu Seith Doethon Rufein* (1925)
* (gol.) *Cywyddau Iolo Goch ac Eraill* (1925)
* *Llawlyfr Cernyweg Canol* (1928)
* *Mynegai i farddoniaeth y llawysgrifau* (1928, gyda Elizabeth J. Louis Jones)
* (gol.) *Delw y Byd* (1928, gyda Pol Diverres)
* *Datblygiad yr iaith Gymraeg* (1931)
* (gol.) *Hen Gerddi Crefyddol* (1931)
* *A Concise Comparative Celtic Grammar* (1937, cyfieithiad o *Vergleichende Grammatik der Keltischen Sprachen* gan Holgar Pedersen
* (gol.) *Brut Dingestow* (1942)
* *The Sentence in Welsh* (1942)
* (gol.) *Hen gyflwynadau* (1948)
* *Morgannwg Matthews Ewenni* (1953)
* (gol) argraffiad cyntaf cwmni Collins o'r *Spurrell Welsh / English Dictionary* (1960)
* *Yr Elfen Ladin yn yr Iaith Gymraeg* (1943, 1961)

Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ieithyddion o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Llyn Frongoch

Llyn bychan yng Ngheredigion yw **Llyn Frongoch**. Mae'n gorwedd yn y bryniau tua 2 filltir i'r de-orllewin o Bontarfynach.

Crëwyd y llyn drwy godi argae o bridd dros nant fechan er mwyn cael cyflenwad dŵr i'r gwaith plwm gerllaw, gwaith a sefydlwyd gan yr Arglwydd Lisburn yn 1902.

Mae'n gorwedd yn nhalgylch afon Ystwyth ond nid oes ffrwd yn llifo allan ohono.

Frongoch
Frongoch
Categori:Pontarfynach
Nowy Dwór Królewski

::*Am le gyda enw tebyg yn Seland Newydd gweler Kurow*.

Pentre yn ne-ddwyrain Gwlad Pwyl yw **Nowy Dwór Królewski**, rhwng Chelmno a Torun.

Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Categori:Hanes Gwlad Pwyl
Antoine de Saint-Exupéry

Awyrennwr ac awdur o Ffrainc oedd **Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry** (29 Mehefin 1900 – 31 Gorffennaf 1944).

Ganed ef yn Lyon, i deulu oedd o dras uchelwrol. Wedi hyfforddi fel awyrennwr yn ystod ei wasanaeth milwrol yn 1921, bu'n gweithio fel peilot i gwmni Latécoère, yn cario'r post o  Toulouse i Senegal. Cyhoeddodd *Courrier Sud*, yn seiliedig ar ei brofiad yn y swydd yma, yn 1929.

O 1932, bu'n canolbwyntio ar ysgrifennu a newyddiaduraeth. Fel newyddiadurwr, bu yn Fietnam yn 1934, Moscfa yn 1935,  a Sbaen yn 1936. Yn 1939, ymunodd a'r awyrlu Ffrengig. Wedi cwymp Ffrainc, symudodd i Efrog Newydd gyda'r bwriad o barhau'r rhyfel a dod yn llefarydd dros y Résistance Ffrengig. Yn 1944 bu'n hedfan dros dde Ffrainc yn cymryd lluniau o'r awyr i gasglu gwybodaeth ar gyfer ymosodiadau'r Cynghreiriaid. Diflannodd yn ystod un o'r teithiau hyn, ar 31 Gorffennaf. Dim ond yn 1998 y cafwyd hyd i'w awyren.

Ysgrifennodd ei lyfr enwocaf, *Le Petit Prince*, yn Efrog Newydd yn 1943. Cyhoeddwyd addasiad ohono i'r Gymraeg fel *Y Tywysog Bach* gan Llinos Dafis (Edition Tintenfass, Neckarsteinach 2007).

## Gweithiau (detholiad) 
* *Courrier sud* (nofel) (1929)
* *Vol de nuit* (1931)
* *Terre des hommes* (1939)
* *Le Petit Prince* (1943); a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Llinos Dafis fel *Y Tywysog Bach* (2007)
* *Pilote de guerre* (1942)
* *Lettre à un otage*, traethawd
* *Citadelle*
* *Lettres de jeunesse*
* *Carnets*
* *Lettres à sa mère*
* *Écrits de guerre 1939-1944*
* ''Kimmeke toch '

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Commire, Anne; Gale Research Company. Something about the Author (Rhif 20: Something about the Author: Facts and Pictures about Contemporary Authors and Illustrators of Books for Young People), Gale Research, 1980, ISBN 0-8103-0053-2, ISBN 978-0-8103-0053-8

Categori:Awyrenwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Newyddiadurwyr o Ffrainc
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Lyon
Johnny Cash

Canwr Americanaidd oedd **John R. "Johnny" Cash** (26 Chwefror 1932 – 12 Medi 2003) ac awdur, a elwir gan rai yn un o gerddorion mwyaf yr 20g. Cafodd ei fagu yn Dyess, Arkansas, a gallai olrhain ei deulu yn ôl i'r Alban.

Roedd ganddo lais bâs-bariton unigryw ac roedd yn hoff o roi cyngherddau am ddim i garcharorion. Roedd rhai'n ei alw'n "The Man in Black" a chychwynai llawer o'i gyngherddau drwy ddweud, "Hello, I'm Johnny Cash."

Roedd llawer o'i ganeuon yn drist neu'n sôn am faddeuant, Cristnogaeth a phroblemau moesol. Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: *I Walk the Line*, *Folsom Prison Blues*, *Ring of Fire*, *Get Rhythm* a *Man in Black*. Roedd rhai o'i ganeuon yn llawn hiwmor, megis *A Boy Named Sue*.

## Albymau
**The Fabulous Johnny Cash* (1959)
**Ride This Train* (1960)
**All Aboard the Blue Train* (1962)
**Blood, Sweat and Tears* (1963)
**I Walk the Line* (1964)
**Bitter Tears: Ballads of the American Indian* (1964)
**Happiness Is You* (1966)
**At Folsom Prison* (1968)
**At San Quentin* (1969)
*''Hello, I'm Johnny Cash* (1970)
**Man in Black* (1971)
**A Thing Called Love* (1972)
**Any Old Wind That Blows* (1973)
**Ragged Old Flag* (1974)
**One Piece at a Time* (1976)
**Gone Girl* (1978)
**Rockabilly Blues* (1980)
**Johnny 99* (1983)
**Boom Chicka Boom* (1990)
**The Mystery of Life* (1991)
**American Recordings'' (1994)

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Arkansas
Categori:Pobl fu farw yn Nashville, Tennessee
Mabon (sant)

Roedd **Mabon** (fl. 6ed ganrif) yn sant Cymreig, a elwir weithiau **Mabon Wyn** neu **Mabon Hen**. Yn ôl Rice Rees, roedd yn frawd i Teilo.

Mae nifer o eglwysi yn ymroddedig iddo, yn gynnwys Llanfabon ym mhlwyf Eglwys Ilan ger Caerdydd a Llanfabon yn yr ardal ger Llandeilo. Roedd dau Faenor hynafol yn y plwyf, Maenor Deilo a Maenor Fabon.

Ni dylyd cymysgu ef gyda Mabon ap Bleuddyn a sefydlodd Rhiwfabon (Rhiwabon) ger Wrecsam.

## Cyfeiriadau
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Gernyw
Categori:Seintiau o Lydaw
Brycheiniog
Rhiwlas

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Rhiwlas (gwahaniaethu).''

Pentref yng nghymuned Llanddeiniolen, Gwynedd, Cymru, yw **Rhiwlas** (). Saif yn ardal Arfon tua 4 milltir i'r de o Fangor.

Y pentrefi agosaf yw Pentir a Rhyd-y-groes i'r gogledd, Deiniolen i'r de, Waun a Penisa'r-waun i'r de-orllewin, a Llanddeiniolen i'r gorllewin. I'r de a'r dwyrain o'r pentref cyfyd rhagfryniau Eryri yn cynnwys Moelyci (410m) a Moel Rhiwen (391m).

Mae'r pentref yn cynnwys ysgol gynradd, neuadd bentref a pharc chwarae.

Ceir bryngaer gynhanesyddol a elwir yn "Castell" hanner milltir i'r dwyrain o Riwlas ger y B4547.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddeiniolen
Categori:Pentrefi Gwynedd
Niwron

Celloedd llwydaidd neu gochlyd a gaiff eu cynhyrfu'n drydanol yn y system nerfol yw **niwronau** (hefyd **nerfgell**), sy'n prosesu a throsglwyddo gwybodaeth. 

## Gwybodaeth 
Niwronau yw cyfansoddyn craidd y brif system nerfol, gan gynnwys yr ymennydd a madruddyn y cefn o'r fertebratau neu'r llinyn nerfol torrol o'r infertebratau, a'r system nerfol berifferol.

Mae nifer o wahanol fathau o niwronau yn bodoli: mae niwronau synhwyraidd (neu afferol) yn ymateb i gyffyrddiad, sain, golau, a nifer o ysgogiadau eraill sy'n effeithio'r organau synhwyrol ac yn anfon signalau i fadruddyn y cefn a'r ymennydd. Mae niwronau echddygol yn derbyn arwyddion o'r ymennydd a'r madruddyn ac yn achosi cyfangiad y cyhyrau ac yn effeithio chwarennau. Mae rhyngniwronau yn cysylltu'r niwronau gyda niwronau eraill o fewn y madruddyn.

Categori:Nerfau
Trichrug

Bryn yn Sir Gaerfyrddin yw **Trichrug**. Fe'i lleolir yn y Mynydd Du (neu 'Bannau Sir Gâr') yn ne-ddwyrain y sir rhwng pentrefi Gwynfe, i'r de-ddwyrain, a Bethlehem, i'r gogledd-orllewin, a thua 5 milltir i'r dwyrain o dref Llandeilo; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 224metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Yn y llun gwelir Trichrug yn y canol gyda bryniau llai Carn Powel a Charreglwyd yn is ar y chwith.

Er nad yw'n fryn uchel mae'n sefyll ar wahân i brif gadwyn y Mynydd Du ac yn cynnig golygfeydd eang o gopaon y Mynydd Du i'r de a'r dwyrain a rhan o Fannau Brycheiniog i'r gogledd-ddwyrain, ardal Cwm Gwendraeth a'r Gŵyr i'r de-orllewin, a Dyffryn Tywi i'r gorllewin a'r gogledd.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 415 metr (1362 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Ionawr 2003.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Gaerfyrddin
Llyn Syfydrin

Llyn naturiol yng ngogledd Ceredigion yw **Llyn Syfydrin**. Cyfeirnod AO: SN723848. Fe'i lleolir llai na 3 milltir i'r gogledd-orllewin o bentref Ponterwyd a thua 10 milltir i'r dwyrain o Aberystwyth.

Gorwedd y llyn tua 330 metr i fyny yn y bryniau i'r gorllewin o Bumlumon, mewn ardal o goedwigoedd. Llifa ffrwd ohono i gyfeiriad y de-ddwyrain i lifo i gronfa ddŵr Dinas ar afon Rheidol.

Categori:Ceulan-a-Maesmor
Syfydrin
Cronfa Dinas

Cronfa ddŵr yng Ngheredigion yw **Cronfa Dinas**. Creuwyd y llyn ar afon Rheidol trwy godi argae ar yr afon honno fel rhan o waith hydroelectrig Cwm Rheidol.

Mae'r gronfa yn llyn 38 acer sy'n gorwedd yng Nghwm Rheidol tua milltir i'r gogledd o bentref Ponterwyd. Bwydir y gronfa gan ddŵr afon Rheidol ei hun, sy'n llifo o gronfa Nant-y-moch i'r gogledd, ar lethrau Pumlumon, a gan ffrwd sy'n llifo o Lyn Syfydrin, i'r gogledd-orllewin.

Dinas
Dinas
Categori:Blaenrheidol
Llyn Hir (Ceredigion)

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Hir**. Cyfeirnod AO: SN789676. Mae'n un o'r llynnoedd uchel a elwir yn "llynnoedd (neu byllau) Teifi" am eu bod yn ffurfio darddle afon Teifi.

Fel y mae'r enw yn awgrymu, llyn o siâp hir, cul ydyw. Mae'n gorwedd tua 3.5 milltir i'r dwyrain o bentref Pontrhydfendigaid ym mryniau Elenydd, ger y ffin rhwng Powys a Cheredigion. Mae'n gorwedd ar rosdir gwlybog rhwng dau lyn mwy sylweddol, sef Llyn Teifi, i'r gorllewin, a Llyn Egnant i'r dwyrain. I'r de ceir Llyn y Gorlan a Llyn Bach. Mae'r llynnoedd hyn yn gorwedd yn agos iawn i'w gilydd. Defnyddir y dŵr a geir ohonynt fel cyflenwad dŵr i'r rhan yma o Geredigion.

Categori:Ystrad Fflur
Hir
Cronfa Tŷ Mawr

Cronfa ddŵr ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam yw **Cronfa Tŷ Mawr**. Mae'n sefyll tua 2 filltir i'r gogledd-orllewin o bentref Rhosllannerchrugog.

Mae'n llyn artiffisial a greuwyd trwy godi argae. Fe'i defnyddir fel ffynhonnell cyflenwad dŵr i'r ardal a hefyd fel llyn pysgota.

Tua hanner milltir i'r gorllewin ceir Cronfa Cae Llwyd, yr unig llyn arall o unrhyw faint, heblaw am ambell gronfa leol bychan iawn, yn sir Wrecsam.

## Cyfeiriadau
Ty Mawr
Ty Mawr
Categori:Rhosllannerchrugog
Georges Simenon

Awdur o Wlad Belg yn ysgrifennu yn Ffrangeg oedd **Georges Joseph Christian Simenon** (13 Chwefror 1903 - 4 Medi 1989). Ysgrifennodd rai gweithiau dan y ffugenwau  Georges Sim, Christian Brulls, Gom Gut, Georges d'Isly, Jean du Perry, Jean Dorsage, Jacques Dorsonne, Luc Dorsan, Georges Martin, Georges a Gaston Vialis. Mae'n fwyaf adnanyddus fel awdur y nofelau ditectif gyda Maigret fel arwr.

Ganed ef yn Liège. Cyhoeddodd ei nofel gyntaf am Maigret,  *Pietr-le-Letton* mewn 13 rhan yn y cylchgrawn *Ric Rac*, cyn ei chyhoeddi fel llyfr yn 1931. Cyhoeddwyd yr olaf yn y gyfres, *Maigret et monsieur Charles* yn 1972. Cyhoeddodd 103 o nofelau a storïau byrion i gyd.

## Cyhoeddiadau 
Heblaw y nofelau a restrir dan Maigret, cyhoeddodd y nofelau canlynol:
* *Le Relais d’Alsace* (1931)
* *La Maison du canal* (1933)
* *Les Fiançailles de M. Hire* (1933)
* *Le Coup de lune* (1933)
* *L’Assassin* (1935)
* *Quartier nègre* (1935)
* *Ceux de la Soif* (1935)
* *45° à l’ombre* (1936)
* *Les demoiselles de Concarneau* (1936)
* *Le Testament Donadieu* (1937)
* *L’Homme qui regardait passer les trains* (1938)
* *La Marie du port* (1938)
* *Le Bourgmestre de Furnes* (1938)
* *Les Sœurs Lacroix* (1938)
* *La veuve Couderc* (1940)
* *La Vérité sur Bébé Donge* (1940)
* *Malempin* (1940)
* *Les Rapports du gendarme* (1941)
* *Le Voyageur de la Toussaint* (1941)
* *Pedigree* (1943)
* *L’Aîné des Ferchaux* (1943)
* *La Révolte du Canari* (1944)
* *Le Deuil de Fonsine* (1945)
* *Madame Quatre et ses enfants* (1945)
* *Le Cercle des Mahé* (1945)
* *La maison des sept jeunes filles* (1945)
* *Trois chambres à Manhattan* (1946)
* *Un certain monsieur Berquin* (1946)
* *L’Escale de Buenaventura* (1946)
* *Le petit restaurant des Ternes* (1947)
* *Le petit tailleur et le chapelier* (1947)
* *La neige était sale* (1948)
* *Les fantômes du chapelier* (1949)
* *Le Temps d’Anaïs* (1950)
* *Les Volets verts* (1950)
* *Un nouveau dans la ville* (1950)
* *Sept petits croix dans un carnet* (september 1950)
* *La Mort de Belle* (1951)
* *Antoine et Julie* (1952)
* *Le grand lot* (1953)
* *Le grand Bob* (1954)
* *Le châle de Marie Dudon* (1954)
* ''Le Petit Homme d'Arkhangelsk* (1956)
* *Les Gens d'en face* (1957)
* *Le passage de la ligne* (1958)
* *Dimanche* (1958)
* *La vieille* (1959)
* *Betty* (1960)
* *Le Train* (1961)
* *Les Anneaux de Bicêtre* (1962)
* *Le Petit Saint* (1964)
* *La Chambre bleue* (1964)
* *Le Train de Venise* (1965)
* *La mort d’Auguste* (1966)
* *Lettre à mon juge* (1967)
* *Le Riche Homme* (1970)
* *Quand j’étais vieux* (1970)
* *Lettre à ma mère* (1974)
* *L’Homme de Londres'' (1976)

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Wlad Belg
International Relations

Cyfnodolyn  ar gysylltiadau rhyngwladol a gyhoeddir yn Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol Prifysgol Aberystwyth yw ***International Relations***. Fe'i olygir gan yr Athro Ken Booth.

## Dolenni allanol
*  *International Relations* ar wefan cyfnodolion SAGE
*  *International Relations* ar wefan Prifysgol Aberystwyth

Categori:Cyfnodolion academaidd Cymru
Categori:Cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Cyfnodolion Saesneg
Categori:Prifysgol Aberystwyth
Moel Feity

Mynydd yn y Fforest Fawr, Powys yw **Moel Feity** a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy, , tua 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o Fan Brycheiniog. Dyma gopa mwyaf gogleddol y Fforest Fawr.

I'r de o Foel Feity ceir Blaentawe a Llyn y Fan Fawr, tarddle Afon Tawe. I'r gogledd ceir Coedwig Glasfynydd. Llifa Afon Hydfer, un o ragneintiau Afon Wysg o is-lethrau gorllewinol y mynydd. I'r dwyrain mae ffordd fynydd yn croesi Bwlch Cerrig Duon.

Mae'r mynydd a'r tir o'i gwmpas yn gorwedd ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 513metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 591 metr (1939 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Copaon Dewey
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Tremain

220px|bawd|Eglwys Sant Mihangel, Tremain
Pentref bychan yn ne-orllewin Ceredigion yw **Tremain**. Fe'i lleolir ar y ffordd A487 tua 4 milltir i'r dwyrain o Aberteifi, rhwng Penparc a Blaenannerch.

Cysegrir yr eglwys leol i Sant Mihangel a'r Holl Angylion.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Ferwig
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Penparc, Ceredigion

:''Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am ddefnydd arall o'r enw gweler Penparc.''

Pentref yng nghymuned Y Ferwig, Ceredigion, Cymru, yw **Penparc**. Fe'i lleolir ar y ffordd A487 tua 3 milltir i'r dwyrain o Aberteifi.

Ymladdwyd brwydr rhwng y Cymry a'r Normaniaid ar lethrau bryn Banc y Warren, ar gyrion Penparc, yn 1144.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Ferwig
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Salem, Ceredigion

:''Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am ddefnydd arall o'r enw gweler Salem.''  

Pentref bychan yng ngogledd Ceredigion yw **Salem**. Fe'i lleolir tua 6 milltir i'r dwyrain o Aberystwyth a thua 3 milltir i'r dwyrain o'r Penrhyn-coch.

Gorwedd Salem ar ysgwydd y bryniau rhwng afonydd bychain afon Stewi ("*Stewy*" ar y map AO; cyfeirir ati fel 'Afon Salem' weithiau hefyd) a Nant Silo sy'n ymuno'n nes i lawr y cwm i lifo i Afon Clarach.

Ceir Capel Salem yn y pentref, a godwyd fel capel Annibynnol yn 1824. Cafodd ei ailadeiladu'n sylweddol yn 1850 ac ychwanegwyd at yr adeilad yn 1864. Fe'i enwir ar ôl y Salem Feiblaidd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Trefeurig
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Bugeilyn

Llyn ym mryniau Elenydd yw **Bugeilyn** a leolir yng ngogledd-orllewin Powys am y ffin rhwng y sir honno a sir Ceredigion, tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o fynydd Pumlumon.

Bugeilyn yw un o darddleoedd Afon Dulas, un o ledneintiau Afon Dyfi. Mae'n gorwedd tua 480 metr i fyny mewn ardal o waundir gwlyb uchel i'r gogledd-ddwyrain o Bumlumon.

Ceir hen ffermdy adfeiliedig o'r un enw ger y llyn. Ar ben gogleddol y llyn ceir cwt cychod a ddefnyddir gan bysgotwyr. Mae lôn fferm yn dringo i'r llyn o'r bwlch ar y ffordd rhwng Aberhosan a Dylife, gan fynd heibio i lyn Glaslyn.

Categori:Llynnoedd Powys
Glaslyn (Powys)

Llyn yng ngogledd-orllewin Powys yw **Glaslyn**, a leolir yn rhan ogleddol bryniau Elenydd tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o gopaon Pumlumon a thua 7 milltir i'r de-ddwyrain o dref Machynlleth.

Gorwedd Glaslyn tua 460 metr i fyny ar lwyfandir agored, corsiog. Mae'n llyn o siâp crwn bron. Dyma brif darddle Afon Dulas, un o ledneintiau Afon Dyfi. Mae'r afon yn disgyn yn syrth iawn dros lethrau creigiog Uwch-y-coed fymryn i'r gogledd o'r llyn.

Mae lôn fferm yn cyrraedd y llyn o'r ffordd ar y bwlch rhwng Aberhosan a Dylife ac yn mynd yn ei blaen am filltir arall wedyn i gyfeiriad y de i gyrraedd Bugeilyn.

Categori:Llynnoedd Powys
Gwyn Griffiths

Awdur, cyfieithydd a newyddiadurwr o Gymru oedd **Morgan Gwynfor Griffiths**, adwaenid fel **Gwyn Griffiths** (11 Ionawr 1941 – 29 Ebrill 2018). Fe'i ganwyd yn Swyddffynnon, Tregaron. Cafodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Tregaron a Phrifysgol Caerdydd. Am gyfnod roedd yn drefnydd yr Urdd yn Sir Benfro. Wedyn bu'n newyddiadurwr gyda'r – Western Telegraph, County Echo a'r Cymro. Cyfrannodd erthyglau i’r *Daily Post* a chyflwynodd raglenni radio. Ymddiddorodd yn y Llydaweg a Llydaw a chyd-gyfieithodd *Dramâu o’r Llydaweg* gan Tangi Malmanche. 

Roedd diddordeb arbennig ganddo yn y Sioni Winwns gan ysgrifennu llyfrau, erthyglau, gwneud rhaglenni ac yn y diwedd creu amgueddfa iddynt yn 1995. Cyhoeddodd *The Turn of the Ermine* yn 2006 ar y cyd gyda Jacqueline Gibson o Brifysgol Aberystwyth; antholeg mwya o'r Llydaweg yn y Saesneg erioed. Yn 2017 cyd-olygodd ganllaw i lenyddiaeth Cymru, *The Old Red Tongue- An Anthology of Welsh literature* gyda Meic Stephens.

## Bywyd personol
Roedd yn briod a Gwen ac roedd ganddynt bedwar o blant.

## Cyhoeddiadau
* *Wês Wês* (cyd-olygydd)  (Gwasg Gomer, 1976)
* *Crwydro Llydaw* (Christopher Davies, 1977)
* *Wês Wês – Wêth* (cyd-olygydd) (Cyhoeddiadau’r Frenni, 1978)
* *Y Shonis Olaf* (Gwasg Gomer, 1981)
* *Dramâu o’r Llydaweg* (cyd-gyfieithydd) (Christopher Davies, 1982)
* *Wês Wês - Shwrne ’to* (golygydd) (Cyhoeddiadau’r Frenni, 1982)
* *Goodbye Johnny Onions* (Dyllansow Truran, 1987)
* *Llew a’r Llygod Llydewig* (cyfieithydd) (Gwasg Gomer, 1993)
* *Leisa a Morris o’r Môr* (cyfieithydd) (Gwasg Gomer, 1993)
* *Ewythr Barti y Môr-leidr* (cyfieithydd) (Gwasg Gomer, 1994)
* *Draig yn y Cwpwrdd* (cyfieithydd) (Gwasg Gomer, 1995)
* *Wês Wês Pentigily* (golygydd) (Gwasg Gomer, 1994)
* ''Llydaw - Ei Llên a'i Llwybrau* (Gwasg Gomer, 2000)
* *Sioni Winwns* (Carreg Gwalch, 2002)
* *The Last of the Onion Men* (Carreg Gwalch, 2002)
* *Le Monde des Johnnies* (Le Telegramme, 2002)
* *The Turn of the Ermine* (cyd-olygydd a chyd-gyfieithydd gyda Jacqueline Gibson) (Francis Boutle Publishers, 2006)
* *Gwlad Fy Nhadau* (Carreg Gwalch, 2006)
* *Land of my Fathers* (Carreg Gwalch, 2006)
* *Cerddi Evan James - Poems by Evan James* (Gwasg Gwalch, 2009)
* *Henry Richard - Apostle of Peace and Welsh Patriot* (Francis Boutle, 2012)
* *Henry Richard - Heddychwr a Gwladgarwr* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2013)
* *Ar Drywydd Stori, Atgofion Newyddiadurwr o Geredigion* (Y Lolfa, 2015)
* *The Old Red Tongue- An Anthology of Welsh literature'' (cyd-olygydd gyda Meic Stephens) (Francis Boutle, 2017)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*The Old Red Tongue: Cyflwyno’r gorau o lenyddiaeth Gymraeg mewn un gyfrol

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Ioan Bowen Rees

Cyfreithiwr, swyddog llywodraeth leol ac awdur o Gymru oedd **Ioan Bowen Rees** (13 Ionawr 1929 – 4 Mai 1999).

Ganed ef yn nhref Dolgellau yn fab i athro ysgol, ac astudiodd yn yr ysgol ramadeg ac yna Ysgol Bootham yn Efrog. Enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Frenhines, Rhydychen cyn dod yn gyfreithiwr i Gyngor Sir Ddinbych. Daeth yn Ysgrifennydd y Sir i'r hen Gyngor Sir Gwynedd yn 1974, ac yn ddiweddarach yn Brif Weithredwr y cyngor hyd ei ymddeoliad yn 1991.

Bu'n ymgeisydd seneddol dros Blaid Cymru yn etholaeth Conwy yn etholiadau 1955 a 1959 ac ym Merthyr Tudful yn 1964. Roedd yn un o sylfaenwyr Clwb Mynydda Cymru. Mae Gruff Rhys o'r *Super Furry Animals* yn fab iddo.

## Cyhoeddiadau
**Galwad y mynydd: chwe dringwr enwog* (1961)
**The Welsh Political Tradition* (1961)
**Dringo mynyddoedd Cymru* (1965)
**Celtic Nationalism* (gyda Gwynfor Evans, Hugh MacDiarmid ac Owen Dudley Edwards, 1968)
**Mynyddoedd: ysgrifau a cherddi* (gyda John Wright, 1975)
**The Mountains of Wales* (1987)
**Cymru heddiw: cenedl ynteu marchnad?* (1989)
**Cymuned a Chenedl* (1993)
**Cymuned a chenedl: ysgrifau ar ymreolaeth* (1993)
**Beyond National Parks* (1995)

Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Mynyddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Feirionnydd
Llyn Llygad Rheidol

Gorwedd **Llyn Llygad Rheidol** tua 540 metr i fyny mewn cwm ychydig i'r gogledd o gopa Pumlumon yng ngogledd-orllewin Ceredigion. Fel y mae'r enw yn awgrymu, y llyn hwn yw tarddle traddodiadol afon Rheidol.
bawd|chwith|Cwm Llygad Rheidol
250px|bawd|chwith|Cwm Llygad Rheidol a Phumlumon.
Gorwedd y llyn yng Nghwm Llygad Rheidol yng nghesail ogleddol Pumlumon, rhwng creigiau Pumlumon Fach a Phumlumon Fawr ac ysgwydd foel Pencerrigtewion. Llifa ffrwd Nant y Llyn o'r llyn i lifo i lawr i gyfeiriad y gogledd-orllewin am filltir cyn ymuno yn afon Hengwm filltir cyn i'r ffrwd honno lifo i gronfa dŵr Nant-y-moch.

Fel rhan o waith trydan dŵr Nant-y-moch, codwyd argae ar draws pen gogleddol Cwm Llygad Rheidol ac mewn canlyniad mae lefel y llyn yn uwch o gryn dipyn heddiw.

Y ffordd hawsaf i gyrraedd y llyn yw trwy fynd ar hyd trac sy'n dringo o ben y lôn o bentref Ponterwyd ger argae Nant-y-moch.

Llygad Rheidol
Llygad Rheidol
Categori:Blaenrheidol
Llyn Dwfn

Gorwedd **Llyn Dwfn** yn rhan ogleddol mynyddoedd Elenydd yng ngogledd Ceredigion, cwta milltir o'r ffin rhwng y sir honno a Phowys, tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o fynydd Pumlumon a thua 5 milltir i'r de o dref Machynlleth.

Mae'r llyn yn gorwedd tua 400 metr i fyny. Llyn artiffisial ydyw, a greuwyd ar gwrs afon Llechwedd-mawr fel rhan o waith hydroelectrig cronfa Nant-y-moch. Llifa'r afon honno am chwarter milltir o'i tharddle yn Llyn Conach i gyrraedd Llyn Dwfn. Oddi yno mae'n llifo i'r de trwy gronfa arall, Llyn Plas-y-mynydd, i lifo i Nant-y-moch ac ymuno yn afon Rheidol.

Gellir cyrraedd y llyn trwy ddilyn trac coedwigaeth o Nant-y-moch.

Categori:Ysgubor-y-coed
Dwfn
Dwfn
Llyn Conach

Gorwedd **Llyn Conach** yn rhan ogleddol mynyddoedd Elenydd yng ngogledd Ceredigion, cwta milltir o'r ffin rhwng y sir honno a Phowys, tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o fynydd Pumlumon a thua 5 milltir i'r de o dref Machynlleth.

Mae'r llyn yn gorwedd tua 420 metr i fyny. Ceir un o goedwigoedd Comisiwn Coedwigaeth Cymru ar hyd y lan orllewinol a mynydd-dir grugog ar yr ochr arall.

Mae afon Llechwedd-mawr yn tarddu yn Llyn Conach ac yn dynodi'r ffin rhwng Ceredigion a Phowys am ran helaeth ei chwrs. Llifa'r afon fechan honno o ben deheuol y llyn i gyfeiriad y de trwy lynnoedd llai Llyn Dwfn a Llyn Plas-y-mynydd i gyrraedd cronfa ddŵr Nant-y-moch a'r afon Rheidol. O ben gogleddol y llyn mae ffrwd arall, prif lednant afon Einion, yn llifo am rai milltiroedd cyn ymuno yn afon Einion sy'n llifo i afon Dyfi ger Glandyfi.

Gellir cyrraedd Llyn Conach o sawl cyfeiriad trwy ddilyn traciau'r Comisiwn Coedwigaeth a llwybrau, gan gychwyn o Nant-y-moch, Ysgubor-y-coed neu gyffiniau Machynlleth.

Categori:Ysgubor-y-coed
Conach
Castell Nijo

bawd|Mynedfa'r Palas Ninomaru yng Nghastell Nijo

Castell neu palas yn Kyoto, Japan, yw **Castell Nijo**.  Mae'r castell yn cynnwys y Palas Ninomaru a'r Palas Honmaru.

Nijo
Categori:Kyoto
Castell Himeji

Castell mawr yn ninas Himeji, Japan, yw **Castell Himeji** (Japaneg: 姫路城 *Himeji-jō*). Mae'n un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Japan a ystyrir yn enghraifft glasurol o gastell Japaneaidd. Mae'n enwog hefyd am ei erddi.

Himeji
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Japan
Castell Inuyama

Castell yn ninas Inuyama yn nhalaith Aichi, Japan, yw  **Castell Inuyama** (Japaneg: *Inuyama-jō*). Dynodwyd tŵr y castell yn un o "Drysorau Cenedlaethol Japan" gan lywodraeth y wlad yn 1950.

Inuyama
Afon Mynach

Afon yng ngogledd Ceredigion yw **Afon Mynach**. Mae'n un o lednentydd Afon Rheidol ac yn rhoi ei henw i bont enwog Pontarfynach ("''Devil's Bridge''"). Hyd: tua 7 milltir.

Mae prif darddle'r afon yn gorwedd ym mryniau Elenydd tua 5 milltir i'r dwyrain o bentref Ponterwyd. Fel **Rhuddnant** mae'n cael ei hadnabod am ran gyntaf ei chwrs. Mae'r ffrwd honno ac afon Myherin yn cwrdd tua 3 milltir o Bontarfynach a gelwir yr afon yn 'Afon Mynach' am weddill ei chwrs.

Wrth dynesu at Bontarfynach mae'r afon yn disgyn trwy gwm coediog a cheir Rhaeadr Mynach yma ger y bont (tair pont, mewn gwirionedd). Mae'r ffordd A4120 yn croesi'r afon ar Bontarfynach. Yn fuan ar ôl hynny ceir cymer Afon Mynach yn Afon Rheidol; mae Rheidol yn llifo tua'r gorllewin ac yn aberu ym Mae Ceredigion yn harbwr Aberystwyth.

Mynach
Mynach
Mikao Usui

Sylfaenydd Reiki ydy **Mikao Usui** (臼井甕男, 15 Awst 1865 – 9 Mawrth 1926). Sefydlodd Usui gymdeithas yn Japan o'r enw *Usui Reiki Ryōhō Gakkai* (臼井靈氣療法學會 ym Mandarin Traddodiadol, sy'n golygu 'Cymdeithas Therapi Egni Ysbrydol Usui'). Roedd ganddo dros 2,000 myfyriwr ar un pryd, a hyfforddodd 21 athro erbyn ei farwolaeth.

## Pum Cysyniad Usui 
Mae cymyn Usui yn dweud y dylai person weithio ar yr hyn y gellir ei wella a derbyn yr hyn na ellir ei newid. Dyma'r rysáit am fywyd hapus yn ei ôl ef. Ymddangosir hanfod y ddysgeidiaeth hon gyda'r pum cysyniad neu bum egwyddor:

## Nodiadau
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Pobl mewn meddyginiaeth amgen
Esgor (cyfnodolyn)

Cyfnodolyn cyntaf y Gymraeg ar fydwreigiaeth yw ***Esgor***. Fe'i gyhoeddir gan Brifysgol Bangor.

## Dolenni allanol
* Tudalen newyddion ar *Esgor* ar wefan Prifysgol Bangor
* Rhifyn cyntaf *Esgor*  (haf 2002)

Categori:Bydwreigiaeth
Categori:Cyfnodolion academaidd Cymru
Categori:Cyfnodolion Cymraeg
Categori:Cyfnodolion meddygol
Categori:Prifysgol Bangor
Llyn Fyrddon Fawr

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Fyrddon Fawr**. Cyfeirnod OS: SN721752. Mae yn nhalgylch afon Hafren.

Gorwedd y llyn tua 525 metr uwch lefel y môr ym mryniau Elenydd tua 4 milltir i'r dwyrain o Bontrhydfendigaid ar ddarn o rosdir gwlyb ar y ffin rhwng Ceredigion a Phowys. Mae'n un o darddleoedd afon Claerwen; llifa ffrwd ohono i'r afon honno sy'n llifa yn ei blaen wedyn i gronfa Llyn Claerwen.

Gerllaw ceir Llyn Fyrddon Fach: llai na chwarter milltir sydd rhwng y ddau lyn ac mae'r unig ffrwd sy'n llifo o Fyrddon Fach yn llifo i Fyrddon Fawr. Hanner milltir i'r de ceir llyn bychan arall, sef Llyn Du.

Fyrddon Fawr
Categori:Ysbyty Ystwyth
Llyn Shotwick

Cronfa ddŵr yw **Llyn Shotwick** (Saesneg: *Shotwick Lake*) a leolir yn union ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr (Swydd Gaer) yn nwyrain Sir y Fflint, i'r gogledd o Cei Connah a Queensferry. Fe'i enwir ar ôl pentref bychan Shotwick, dros y ffin yn Lloegr.

Yn ogystal â bod yn gyflenwad dŵr yn ardal Glannau Dyfrdwy, defnyddir y llyn ar gyfer hwylio cychod. Ceir clwb hwylio yno a threfnir cystadlaethau hwylio, hwylfordio a chanŵio.

## Dolenni allanol
* Hanes y llyn a'r clwb hwylio ar wefan Cyngor Chwaraeon Cymru
*  Gwefan Clwb hwylio Llyn Shotwick 

Shotwick
Shotwick
Categori:Chwaraeon yn Sir y Fflint
Liège

bawd|240px|Afon Maas yn Liège

Dinas yn Walonia yng Ngwlad Belg yw **Liège** (Iseldireg: *Luik*, Almaeneg: *Lüttich*). Saif yn Wallonia, y rhan Ffrangeg ei iaith o'r wlad, a hi yw prifddinas talaith Liège. O 972 hyd 1795, hi oedd prifddinas Tywysogaeth Liège. Roedd y boblogaeth ym Mai 2009 yn 194,054.

Sefydlwyd y ddinas tua 700, yn dilyn llofruddiaeth Sant Lambert, esgob Tongres-Maastricht. Symudodd ei olynydd, Sant Hubert, ganolfan yr esgobaeth o  Maastricht i Liège.

Roedd brenhinllin y Merofingiaid a'r Carolingiaid yn wreiddiol o'r ardal yma, ac mae cerflun o Siarlymaen yng nhanol y ddinas.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Curtius
*Eglwys Gadeiriol Saint Paul
*Eglwys Saint Barthélémy
*Eglwys Saint-Jacques
*Neuadd y Ddinas
*Palas y Tywysog-Esgob
*Place du Marché

## Enwogion
*Corneille (arlunydd)
*Gérard de Lairesse (arlunydd)
*Jean Delcour (cerflunydd)
*Jean d'Outremeuse (trwbadŵr)
*César Franck (cyfansoddwr)
*Georges Simenon (awdur)
*Justine Henin, chwaraewr tenis

Categori:Dinasoedd Gwlad Belg

Categori:Liège (talaith)
Categori:Walonia
Bridei mab Maelchon

Brenin Pictiaid yr Alban oedd **Bridei mab Maelchon**, a fu farw rhwng 584–586. Dywed rhai ei fod yn fab i Maelgwn Gwynedd.

Categori:Marwolaethau'r 580au
Categori:Hanes yr Alban
Francesco Petrarca

Bardd, awdur ac ysgolhaig Eidalaidd oedd **Francesco Petrarca**, hefyd **Pertrarch** (20 Gorffennaf 1304 - 19 Gorffennaf 1374). Ystyrir ef yn un o ffigyrau amlycaf y Dadeni Dysg yn yr Eidal a sylfaenydd Dyneiddiaeth.

Cafodd ei eni yn Arezzo. Roedd ei dad wedi ei alltudio o Fflorens gyda Dante fel un o arweinwyr y Welfiaid, a threuliodd Petrarca ei ieuenctod yn Avignon. Astudiodd ym Montpellier (1319-1323) cyn astudio'r gyfraith yn Bologna o 1323 hyd 1325. Daeth yn gyfeillgar a Giovanni Boccaccio. Yn 1326, wedi marwolaeth ei dad, dychwelodd i Avignon, lle parhaodd i astudio'r clasuron Lladin.

Er ei fod ef ei hun yn ystyried mai ei weithiau athronyddol mewn Lladin oedd ei weithiau pwysicaf, daeth yn enwog am ei gerddi mewn Eidaleg, y *Canzoniere*, yn enwedig ei gerddi serch i "Laura". Galwyd y soned Betrarchaidd ar ei ôl.

## Gweithiau
* *Africa* (arwrgerdd am Scipio Africanus)
* *De viris illustribus*
* *Rerum memorandarum libri*
* *Canzoniere*

Categori:Genedigaethau 1304
Categori:Marwolaethau 1374
Categori:Beirdd y 14eg ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Eidaleg o'r Eidal
Categori:Beirdd Lladin o'r Eidal
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Sonedwyr Eidaleg
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Lladin o'r Eidal
Walonia

Rhanbarth sy'n ffurfio rhan ddeheuol Gwlad Belg yw **Walonia** (Ffrangeg: *Wallonie*, Iseldireg: **Wallonië**). Dyma'r rhan Ffrangeg ei hiaith o Wlad Belg, er bod tua 70,000  o'r boblogaeth yn siarad Almaeneg fel mamiaith yn y dwyrain.

bawd|260px|canol|Lleoliad Walonia (gwyrdd tywyll) o fewn Gwlad Belg (golau gwyrdd) ac Ewrop

Y brifddinas yw Namur, er mai Charleroi yw'r ddinas fwyaf a Liège yr ardal ddinesig fwyaf. Gydag arwynebedd o 16.844&nbsp;km² mae Walonia'n ffurfio 55% o Wlad Belg, ond yn cynnwys dim ond 33% o'r boblogaeth, 3,456,775 yn 2008. Daw'r enw o'r un gwreiddyn Almaenaidd a *Wales* am Gymru, o **Weleas*, yn golygu tramorwyr Lladin eu hiaith neu Rufeiniedig. Rhennir Walonia yn bum talaith:

*Brabant Walonaidd, prifddinas Wavre 
*Hainaut, prifddinas Mons
*Liège, prifddinas Liège 
*Luxembourg, prifddinas Arlon 
*Namur, prifddinas Namur

Yn ystod y 19g a dechrau'r 20g, roedd Walonia yn ardal ddiwydiannol bwysig, ac yn gyfoethocach na Fflandrys, y rhan Iseldireg ei iaith o Wlad Belg. Gyda dirywiad y diwydiannau trwm, mae yn awr yn llai cyfoethog na Fflandrys. Mae gan Walonia ei hanthem genedlaethol eu hun, *Le Chant des Wallons*.

Categori:Gwlad Belg
Cronfa Cantref

:''Erthygl ar y gronfa ddŵr ym Mhowys yw hon; ceir cronfa o'r un enw yn Sir Ddinbych.''

Cronfa ddŵr yn ne Powys yw **Cronfa Cantref**, a leolir yn ardal y Fforest Fawr ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Mae'n rhan o gyfres o dair cronfa a godwyd ar Afon Taf Fawr ger ei tharddle i gyflenwi dŵr i gymoedd De Cymru. Yn uwch i fyny'r afon ceir Cronfa'r Bannau ac yn is i lawr ceir Cronfa Llwyn-onn, gyda Chronfa Cantref rhwng y ddwy. Rhed y ffordd A470 heibio i'r llyn.

## Cyfeiriadau
Cronfa Cantref
Cantref
Categori:Hanes Powys
Cantref
Nagoya

Dinas a phorthladd yn Japan yw **Nagoya** (Japaneg: 名古屋市 *Nagoya-shi*), prifddinas talaith Aichi a 4ydd dinas fwyaf Japan o ran poblogaeth gyda phoblogaeth o tua 2.17 miliwn. Lleolir ar arfordir deheuol rhanbarth Chūbu yng nghanolbarth Honshu, ynys fwyaf Japan. Daeth Nagoya yn ddinas dynodedig ar 1 Medi 1956.

Gorsaf Nagoya yw gorsaf drenau mwyaf y byd, gydag arwynebedd o 410,000m².

## Wardiau 
bawd|400px|dim|Wardiau Nagoya
Mae gan Nagoya 16 o wardiau:

## Adeiladau a chofadeiladau 
*Castell Nagoya
*Creirfa Atsuta

bawd|dim|Tyrau yng ngorsaf Nagoya
bawd|dim|Castell Nagoya

## Enwogion 
*Naoko Mori (g. 1971), actores
*Mao Asada (g. 1990), sglefriores

Categori:Dinasoedd Japan

Categori:Talaith Aichi
Cronfa Llwyn-onn

Cronfa ddŵr yn ne Cymru yw **Cronfa Llwyn-onn**, a leolir yn ardal y Fforest Fawr ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae'r rhan ogleddol yn gorwedd ym Mhowys a'r rhan ddeheuol ym Mwrdeisdref Sirol Merthyr Tudful.

Mae'r llyn 150 erw yn rhan o gyfres o dair cronfa a godwyd ar Afon Taf Fawr ger ei tharddle i gyflenwi dŵr i gymoedd De Cymru. Yn uwch i fyny'r afon ceir Cronfa'r Bannau a Chronfa Cantref; Cronfa Llwyn-onn yw'r isaf a'r mwyaf o'r tri llyn hyn. Rhed y ffordd A470 heibio i'r llyn.

## Cyfeiriadau
Llwyn-onn
Cantref
Categori:Hanes Powys
Llwyn-onn
Llwyn-onn
Brabant

Gallai **Brabant** gyfeirio at:

## Taleithiau presennol 
* Noord-Brabant, un o daleithiau'r Iseldiroedd
* Brabant Fflandrysaidd, un o daleithiau Gwlad Belg
* Brabant Walonaidd, un o daleithiau Gwlad Belg

## Hanesyddol 
* Dugiaeth Brabant, dugiaeth yn yr Iseldiroedd rhwng 1183 a'r 18fed ganrif
Ardaloedd ieithyddol Gwlad Belg

bawd|240px|Ardaloedd ieithyddol Gwlad Belg : - Iseldireg / Fflemeg (**mewn melyn**) - dwyieithog  (Bruxelles-Capitale, gyda llinellau) - Ffrangeg (**mewn coch**) - Almaeneg (**mewn glas**)

Sefydlwyd **ardaloedd ieithyddol** Gwlad Belg (Iseldireg: *taalgebieden*, Ffrangeg: *régions linguistiques*) yn 1963, a daethant yn rhan o'r Cyfansoddiad yn 1970. Nodweddir Gwlad Belg gan raniaid ieithyddol rhwng siaradwyr Fflemeg neu Iseldireg a siaradwyr Ffrangeg, gyda nifer lawer llai o siaradwyr Almaeneg yn y dwyrain. Ar adegau, mae cryn dyndra wedi datblygu rhwng y ddwy brif garfan ieithyddol. Ceisiwyd delio a'r sefyllfa yma trwy sefydlu ardaloedd ieithyddol o fewn gwladwriaeth ffederal Gwlad Belg.

Ceir pedair o'r rhain:
* ardal ieithyddol yr Iseldireg
* ardal ddwyieithog Prifddinas-Brwsel
* ardal ieithyddol Ffrangeg
* ardal ieithyddol Almaeneg

Dynodir hefyd dair cymuned o fewn Gwlad Belg; mae'r rhain yn cyfeirio at y bobl ac nid ydynt yn raniadau daearyddol:

* y Gymuned Fflemaidd *(Vlaamse Gemeenschap),* yn siarad Iseldireg
* y Gymuned Ffrengig ei hiaith *(Communauté Française)* 
* y Gymuned Almaeneg ei hiaith *(Deutschsprachige Gemeinschaft)*

Categori:Gwlad Belg
Parc y Meirw

Heneb yn Sir Benfro yw **Parc y Meirw** a leolir ym mhlwyf Llanllawer, cymuned Cwm Gwaun, i'r de o Abergwaun.

Codwyd rhes o feini hirion yno rywbryd yn y cyfnod cynhanesyddol. Credir y bu wyth o feini yn wreiddiol ond dim ond pedwar sy'n dal i sefyll yn cynnwys un o 2.5 metr. Roedd y rhes wreiddiol yn ymestyn am 40 metr.
250px|bawd|chwith|Parc y Meirw.

Ymgorfforwyd y meini mewn wal fferm. Mae carreg arall yn gorwedd mewn clawdd gerllaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Meini hirion Cymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Benfro
Naoko Mori

Actores Japaneg yw **Naoko Mori** (ganwyd 29 Tachwedd 1971).

Cafodd ei eni yn Nagoya.

## Teledu
**Absolutely Fabulous* (1992-2003)
**Doctor Who* (2005)
**Torchwood* (2006-2008)

## Ffilmiau
**Spice World* (1997)
**Topsy-Turvy* (1999)

Categori:Actorion o Japan
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Leuven

bawd|240px|Neuadd y Ddinas

Dinas yn Fflandrys, Gwlad Belg a phrifddinas talaith Brabant Fflandrysaidd yw **Leuven** (Ffrangeg: *Louvain*). Mae'r boblogaeth tua 90,000.

Mae Leuven yn adnabyddus fel safle Prifysgol Gatholig Leuven, prifysgol hynaf yr ardal yma o Ewrop, a bragdy Anheuser-Busch InBev, gynt Brouwerij Artois. Ystyrir Leuven yn brifddinas cwrw Fflandrys a Gwlad Belg.

Ceir cyfeiriad at y ddinas fel *Luvanium* yn 884. Yn 891, gorchfygwyd y Llychlynwyr yma gan Arnulf o Carinthia. Ymhlith cyn-fyfyrwyr y brifysgol, mae'r Catholigion Cymreig Gruffydd Robert a Philip Powell.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Abaty Keizersberg (Ffrangeg: Mont César)
*Abaty'r Park
*Beguinage Bach
*Beguinage Mawr
*Eglwys Sant Gertriwd
*Eglwys Sant Pedr
*Eglwys Sant Quinten
*Llyfrgell y Brifysgol
*Neuadd y Dref
*Prifysgol Gatholig Leuven

## Enwogion
*Mari o Brabant (1254-1321), brenhines Ffrainc
*Sylvain Van de Weyer (1802-1874), gwleidydd
*Emiel Puttemans (g. 1947), athletwr


Categori:Dinasoedd Gwlad Belg
Categori:Fflandrys
Categori:Brabant Fflandrysaidd
Brabant Fflandrysaidd

Un o ddeg talaith Gwlad Belg yw **Brabant Fflandrysaidd** (Iseldireg: **Vlaams-Brabant**). Mae'n ffurfio rhan o ranbarth Fflandrys. Y brifddinas yw Leuven, ac mae'r dinasoedd eraill yn cynnwys Vilvoorde, Halle, Tienen, Diest ac Aarschot.

bawd|canol|260px|Lleoliad talaith Brabant Fflandrysaidd yng Ngwlad Belg

Ffurfiwyd y dalaith trwy rannu hen dalaith Brabant ar hyd y ffin ieithyddol, i ffurfio Brabant Fflandrysaidd, Brabant Walonaidd ac Ardal y Brifddinas-Brwsel. Mae Ardal y Brifddinas-Brwsel wedi ei hangylchynu gan dalaith Brabant Fflandrysaidd. Iseldireg yw'r unig iaith swyddogol yn Brabant Fflandrysaidd.


Categori:Fflandrys
Categori:Taleithiau Gwlad Belg
Brabant Walonaidd

Un o ddeg talaith Gwlad Belg yw **Brabant Walonaidd** (Ffrangeg: *Brabant wallon*, Iseldireg: *Waals-Brabant*). Mae'n ffurfio rhan o ranbarth Walonia. Hi yw'r lleiaf o'r taleithiau, gydag arwynebedd o 1091&nbsp;km² a phoblogaeth o 370,460 yn 2007. Y brifddinas yw Wavre.

bawd|canol|260px|Lleoliad talaith Brabant Walonaidd yng Ngwlad Belg

Ffurfiwyd y dalaith trwy rannu hen dalaith Brabant ar hyd y ffin ieithyddol, i ffurfio Brabant Fflandrysaidd, Brabant Walonaidd ac Ardal y Brifddinas-Brwsel.


Categori:Taleithiau Gwlad Belg
Categori:Walonia
Porthenys

Pentref a phorthladd pysgota yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Porthenys** (Saesneg: ***Mousehole*** (Cernyweg: *Porthenys*). Cyfeiria'r enw Cernyweg at ynys fechan St Clement's, ger yr harbwr. Lleolir y pentref  ym mhlwyf sifil Penzance, ar ben de-ddwyreiniol Cernyw, ger Newlyn.

Roedd Dolly Pentreath (bu farw yn 1777) yn byw ym mhlwyf Paul, sy'n cynnwys y pentref. Dywedir yn aml mai hi oedd y siaradwr Cernyweg olaf.

Heddiw mae'r pentref yn wynebu cyfnod o newid oherwydd y cynnydd mewn "tai haf" yno. Un enghraifft o hyn yw hanes hen westy hanesyddol y *Lobster Pot* ar yr harbwr. Yn 1938 treuliodd y bardd Cymreig Dylan Thomas a'i wraig newydd Caitlin MacNamara eu mis mêl yno ar ôl priodi yn Penzance. Yn ddiweddar trowyd y *Lobster Pot* yn fflatiau moethus sydd y tu hwnt i gyrraedd y mwyafrif o bobl leol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  [Archifau Mousehole](http://crocat.cornwall.gov.uk/dserve/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Catalog&dsqCmd=Overview.tcl&dsqSearch=((text)=%27mousehole%27)) ar wefan y Cornwall Records Office.

Categori:Pentrefi Cernyw
Newlyn

:*Gweler hefyd Newlyn, Victoria.*
Tref yng Nghernyw, De Orllewin Lloegr yw **Newlyn** (Cernyweg: *Lulynn*). Mae'r dref wedi tyfu i ffurfio ardal ddinesig fechan gyda Penzance ac mae'n rhan o blwyf sifil Penzance. 

Prif ddiwydiant Newlyn yw pysgota ac mae'r dref yn dibynnu ar ei harbwr. Mae Caerdydd 226.9 km i ffwrdd o Newlyn ac mae Llundain yn 414.2&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Truro sy'n 39.3&nbsp;km i ffwrdd.
250px|bawd|chwith|Harbwr Newlyn/Lulynn.

Arosodd y llong *Mayflower* yn Newlyn yn 1620 ar ddechrau ei mordaith i'r Amerig. Yn 1595 llosgwyd y dref gan y Sbaenwyr.

Mae'r dref yn adnabyddus am yr ysgol o artistiaid a sefydlwyd yno yn y 1880au, sy'n cynnwys y paentwyr Thomas Cooper Gotch, Albert Chevallier Tayler a Henry Scott Tuke. Ceir casgliad o'u gwaith yn Oriel ac Amgueddfa Penlee House yn Penzance.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Harbwr Newlyn

Categori:Trefi Cernyw