John Ellis Williams (1901-1975)

Awdur a dramodydd Cymraeg oedd **John Ellis Williams** (19 Ebrill 1901 – 7 Ionawr 1975). Cyhoeddai dan yr enw **J. Ellis Williams**.

## Bywgraffiad
Ganed ef ym mhentref Penmachno, ac addysgwyd ef yn Ysgol y Sir, Llanrwst. Hyfforddodd fel athro yn Y Coleg Normal, Bangor, a bu'n dysgu ym Manceinion, Blaenau Ffestiniog a Llanfrothen cyn ymddeol yn 1961. Yn 1962, derbyniodd M.A. er anrhydedd gan Brifysgol Cymru, ac MBE. Enillodd y wobr ariannol am y ddrama hir orau yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe 1926 am y ddrama, *Y Ffon Dafl*, a Thlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943 am ei ddrama hir, ''Wedi'r Drin.*

Cyhoeddodd nifer fawr o nofelau, straeon byrion a dramâu, ac roedd yn gyfrannwr cyson i nifer o newyddiaduron. Cydweithredodd gyda Syr Ifan ab Owen Edwards i ysgrifennu a chynhyrchu y ffilm sain gyntaf yn Gymraeg, *Y Chwarelwr*, yn 1935. Ysgrifennodd nifer o lyfrau plant, yn cynnwys *Haf a'i Ffrindiau* (tri llyfr, 1929–1930) a *Stori Mops* (1952). ====

* *Rhamant a Rhyfel* (1922)
* *Twyllo Hen Lwynog* (1923)
* *Syr Galahad* (1926)
* *Yr Hupopotamus* (1926)
* *Y Ffon Dafl* (1926) drama hir fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
* *Ceidwad y Porth* (1927)
* *Y Corn* (1927) neu *Cariad Margiad* (1952)
* *Meistr y Tŷ* (1929) - addasiad o ddrama Stanley Houghton
* *Ffilosoffydd Clwt y Bonc* (1929) - addasiad o ddrama Harold Chapin
* *Pawen y Mwnci* (1929) - addasiad o ddrama W.W. Jacobs
* *Pris y Glo* (1930) - addasiad o ddrama Harold Brighouse
* *Y Pwyllgorddyn* (1931)
* *Pen y Daith* (1932)
* *Drama Tomos* (1933)
* *Taith y Pererin* (1934) addasiad o *The Pilgrim's Progress*
* *Cân y Criciedyn* (1935) addasiad
* *The Sheep of William Morgan* (1936)
* *Yr Erodrom* (1937)
* *Chwalu'r Nyth* (1939)
* *Wedi'r Drin* (1943) - drama hir fuddugol Tlws y Ddrama Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943
* *Awel Gref* (1945) - cyfaddasiad o *The Wind of Heaven* gan Emlyn Williams
* *Cŵyr Crydd* (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
* *Dwy Frân Ddu* (1946) - addasiad o ddrama Eynon Evans
* *Y Llaw Gudd*
* *Y Wlad Bell*
* *Porth Ewyn*
* *Tobias yr Angel* - addasiad o ddrama James Bridie
* *Y Tarw Coch* - addasiad o ddrama William Schwenck Gilbert 
* *Plentyn yn y Tŷ* - addasiad o ddrama Gwen Pierce

#### Dramâu Byr 
* *Deg o Ddramodau Byrion (1917)*
* *Cyngor Plwy' (1919)*
* *Pa Leshad?* (1926) - buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
* *Y Ddrama Fawr* (1926)
* *Arthur Fawr* (1926)

### Cerddi ac Ysgrifau 
* *'Sglodion* (1932)
* *Whilmentan* (1961)
* *Inc yn fy Ngwaed* (1963) - rhyw lun o hunangofiant
* *Y Gŵr Drws Nesaf*
* *Tri Dramaydd Cyfoes*

### Llyfrau Plant
* *Llyfr y Dyn Du* (1923)
* *Haf a'i Ffrindiau* (*Tynnu Lluniau, Plant Drwg, Mynd i'r Ysgol* 1929-1930)
* *Drwy Ddŵr a Thân*
* *Sadig y Ditectif*
* *O Bell ac Agos*

**Stori Mops* (1952)
**Cwningen Fach*
**Y Gwningen Fach a'r Hen Lwynog*
**Y Chwarelwr*
**Y Gwningen Fach a'i Ffrindiau*

### Nofelau ditectif 
#### Cyfres Hopkyn 
**Y Gadair Wag*
**Talu'r Pwyth*
**Y Gymwynas Olaf* (1959)
**Y Gwenith Gwyn*
**Llwybrau Cam*

#### Cyfres Parri 
**Celwydd Golau*
**Y Trydydd Tro*
**Nos Galan*
**Gwerin Gwyddbwyll* (1967)
**Porth Ewyn*

### Astudiaethau
*Meredydd Evans (gol.), *Gŵr wrth Grefft: Cyfrol Deyrnged i J. Ellis Williams* (Cyngor Llyfrau Cymraeg, 1974). Ceir llyfryddiaeth lawn yn y gyfrol hon. 
*Elfyn Pritchard, "John Ellis Williams", yn *Dewiniaid Difyr: Llenorion Plant Cymru hyd tua 1950'', gol. Mairwen a Gwynn Jones (Gwasg Gomer, 1983)

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Bro Machno
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Gonwy