open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jennifer Jason Leigh

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Jason Leigh** (ganed 5 Chwefror 1962).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl dorri tir newydd yn y ffilm ieuenctid *Fast Times at Ridgemont High* (1982) a derbyniodd ganmoliaeth feirniadol am berfformiadau yn *Last Exit to Brooklyn* (1989), *Miami Blues* (1990), *Backdraft* (1991), *Single White Female* (1992), a *The Hudsucker Proxy* (1994). Cafodd ei henwebu am wobr Golden Globe am ei phortread o Dorothy Parker yn *Mrs. Parker and the Vicious Circle* (1994). Cyd-ysgrifennodd a chyfarwyddodd Leigh *The Anniversary Party* (2001) a serennodd yn *Road to Perdition* (2002) a *Margot at the Wedding* (2007). Derbyniodd ganmoliaeth am ei rôl yn *The Hateful Eight* (2015) a serennodd yn y gyfres Netflix *Atypical* (2017–2021). Ymddangosodd hefyd yn *Annihilation* (2018) a *Possessor* (2020), a serennodd yn y pumed tymor o *Fargo* (2023). Cafodd Leigh ei henwebu am Wobr Drama Desk am ei gwaith llwyfan a gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *Cabaret* (1998).

Ganwyd hi yn Hollywood yn 1962. Roedd hi'n blentyn i Barbara Turner a Vic Morrow. Priododd â Noah Baumbach.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232902 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232902 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ida Lupino

Actores, cyfarwyddwr, ysgrifennwr a chynhyrchydd oedd **Ida Lupino** (4 Chwefror 1918 - 3 Awst 1995).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith arloesol fel gwneuthurwr ffilmiau yn Hollywood y 1950au, gan gynnwys cyfarwyddo'r ffilm noir *The Hitch-Hiker* yn 1953, y fenyw gyntaf i wneud hynny. Cyd-ysgrifennodd a chyd-gynhyrchodd Lupino sawl ffilm gyda negeseuon cymdeithasol trwy ei chwmni cynhyrchu annibynnol. Ei ffilmiau cyfarwyddedig nodedig yw *Not Wanted* (1949), *Never Fear* (1950), *Outrage* (1950), *The Bigamist* (1953), a *The Trouble with Angels* (1966). Fel actores, ymddangosodd mewn ffilmiau fel *The Adventures of Sherlock Holmes* (1939), *They Drive by Night* (1940), a *High Sierra* (1941). Yn ogystal, cyfarwyddodd Lupino dros 100 o benodau teledu ar draws amrywiaeth o genres, gan ddangos ei hyblygrwydd a'i dylanwad yn y diwydiant.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1918 a bu farw yn Los Angeles yn 1995. Roedd hi'n blentyn i Connie Emerald a Stanley Lupino. Priododd â Louis Hayward, Collier Young a Howard Duff.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q148669 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q148669 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Loegr
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Loegr
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1918
Daryl Hannah

Actores ac ymgyrchydd amgylcheddol o'r Unol Daleithiau yw **Daryl Hannah** (ganed 3 Rhagfyr 1960).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau mewn amryw o ffilmiau, gan gynnwys fel Pris Stratton yn y ffilm arswyd wyddonol *Blade Runner* gan Ridley Scott a fel y forforwyn Madison yn y comedi ramantus *Splash* gan Ron Howard. Fe ymddangosodd hefyd yn *Roxanne*, *Wall Street*, a *Steel Magnolias*. Yn 2005, enillodd Hannah Wobr Saturn am ei rôl fel y llofrudd un-llygad Elle Driver yn y ffilm *Kill Bill Volume 2* gan Quentin Tarantino. Yn 2015, ymddangosodd yn y gyfres Netflix *Sense8* fel Angelica Turing. .

Ganwyd hi yn Chicago yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Susan Metzger. Priododd â Neil Young.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207596 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207596 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1960
Myrna Loy

Actores ffilm, teledu a llwyfan o'r Unol Daleithiau oedd **Myrna Loy** (2 Awst 1905 - 14 Rhagfyr 1993).

Mae hi'n adnabyddus am ei gallu i addasu i arddull actio ei phartner sgrin, gan gynnwys ei rôl nodedig fel Nora Charles yn *The Thin Man* (1934). Dechreuodd gyrfa Loy gyda rolau bach yn niwedd y 1920au, yn wreiddiol yn cael ei stereoteipio mewn rolau ecsotig, ond enillodd gydnabyddiaeth am ei hyblygrwydd mewn dramau a chomedi. Cyrhaeddodd ei pherfformiadau uchafbwynt yn y 1940au gyda ffilmiau fel *The Thin Man Goes Home*, *The Best Years of Our Lives*, a *Mr. Blandings Builds His Dream House*. Yn y 1950au, serennodd yn *Cheaper by the Dozen* ac ymddangosodd mewn rolau cefnogol yn ''The Ambassador's Daughter* a *Lonelyhearts''. Er na chafodd ei henwebu erioed am Wobr yr Academi, derbyniodd wobr anrhydeddus yn 1991 am ei chyfraniadau ar y sgrin a'i gwaith dyngarol yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ganwyd hi yn Helena, Montana yn 1905 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 1993. Priododd â Arthur Hornblow, Jr., John Hertz, Jr., Gene Markey a Howland H. Sargeant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q105941 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Becky G

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Becky G** (Rebbeca Gomez)' (ganed 2 Mawrth 1997).

Cafodd gydnabyddiaeth gyntaf yn 2011 am eiail-fersiynnau o ganeuon poblogaidd, llawer ohonynt wedi'u huwchlwytho i YouTube. Denodd un o'i fideos sylw'r cynhyrchydd recordiau Dr. Luke, a lofnododd gontract recordio iddi gyda'i label Kemosabe Records, sef imprint o RCA Records. Yn fuan wedyn, gweithiodd Gomez gyda'r cantorion will.i.am, Cody Simpson a Cher Lloyd.Rhyddhawyd ei sengl fasnachol gyntaf yn 2013, *Becky from the Block*, i dderbyniad cadarnhaol er gwaethaf methu â chyrraedd y siartiau. Aeth ei halbwm dilynol yn 2014, ''Can't Get Enough* (yn cynnwys Pitbull), i mewn i siart Billboard Hot Latin Songs yr Unol Daleithiau. Ym mis Ebrill y flwyddyn honno, cyflawnodd Gomez lwyddiant prif ffrwd gyda rhyddhau ei sengl *Shower'', a gyrhaeddodd uchafbwynt o fewn 20 uchaf y Billboard Hot 100.

Ganwyd hi yn Inglewood, Califfornia yn 1997.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1393997 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q1393997 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Becky}}

Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Sbaeneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1997
Dinah Shore

Cantores, actores a chyflwynydd teledu o'r Unol Daleithiau oedd **Dinah Shore** (29 Chwefror 1916 - 24 Chwefror 1994).

Mae hi'n adnabyddus am fod yn gantores benywaidd lwyddiannus iawn yn y 1940au, gan lwyddo'n unigol ar ôl cyfnod y bandiau mawr. Cafodd Shore gyfres o wyth deg o hits poblogaidd rhwng 1940 a 1957 a ymddangosodd mewn sawl ffilm nodwedd. Enillodd fwy o enwogrwydd fel cyflwynydd teledu, gan arwain cyfres o raglenni amrywiol ar gyfer cwmni ceir Chevrolet. Parhaodd ei gyrfa deledu am bedwar degawd. Cymharodd ardull Shore gyda'r cantoresau Jo Stafford a Patti Page.

Ganwyd hi yn Winchester, Tennessee yn 1916 a bu farw yn Beverly Hills, Califfornia yn 1994. Priododd â George Montgomery ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q466502 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q466502 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Awduron llyfrau coginio o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1916
Sissy Spacek

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Sissy Spacek** (ganed 25 Rhagfyr 1949).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth mewn ffilm, sy'n cynnwys ennill Gwobr yr Academi a thair Golden Globe. Gwnaeth Spacek ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm nodwedd yn *Prime Cut* (1972) a chafodd gydnabyddiaeth gynnar am ei rôl yn *Badlands* (1973). Daeth ei cyfle mawr gyda'i phortread o'r brif cymeriad yn *Carrie* (1976), gan ennill enwebiad Gwobr yr Academi iddi. Enillodd Wobr yr Academi am ei rôl fel Loretta Lynn yn ''Coal Miner's Daughter'' (1980). Derbyniodd Spacek enwebiadau Gwobr yr Academi ychwanegol am *Missing* (1982), *The River* (1984), *Crimes of the Heart* (1986), ac *In the Bedroom* (2001). Cafodd ei hanrhydeddu â seren ar Hollywood Walk of Fame yn 2011.

Ganwyd hi yn Quitman, Texas yn 1949. Roedd hi'n blentyn i Virginia Spilman ac Edwin Arnold Spacek. Priododd â Jack Fisk ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q190994 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q190994 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q190994 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Claudette Colbert

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Claudette Colbert** (13 Medi 1903 - 30 Gorffennaf 1996).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyfraniadau sylweddol i sinema Hollywood clasurol, gan gynnwys ei pherfformiad a enillodd Wobr yr Academi yn *It Happened One Night* (1934). Dechreuodd gyrfa Colbert ar Broadway yn niwedd y 1920au, ac aeth hi ymlaen i ffilmiau gyda dyfodiad ffilmau efo sain. Roedd hi'n un o ychydig iawn o actoresau mawr a weithiodd yn annibynnol yn y cyfnod. Gweithiodd Colbert mewn dros 60 o ffilmiau, gyda ffilmiau nodedig fel *Cleopatra* (1934), *The Palm Beach Story* (1942), a *Since You Went Away* (1944). Erbyn canol y 1950au, symudodd ei ffocws i waith teledu a llwyfan, gan ennill enwebiad Gwobr Tony am *The Marriage-Go-Round* yn 1959. Cafodd ei gyrfa adfywiad yn niwedd y 1970au, a enillodd wobr Golden Globe am ei rôl yn *The Two Mrs. Grenvilles* (1987).

Ganwyd hi yn Saint-Mandé, Ffrainc yn 1903 a bu farw yn Speightstown yn 1996. Priododd â Norman Foster.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q203819 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Ymfudwyr o Ffrainc i'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jill Scott

Cantores, cyfansoddwr caneuon, model, bardd ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Jill Scott** (ganed 4 Ebrill 1972).

Mae hi'n adnabyddus am ei halbwm cyntaf, *Who Is Jill Scott?: Words and Sounds Vol. 1*, a aeth yn blatinwm, a'r albymau dilynol *Beautifully Human: Words and Sounds Vol. 2* a *The Real Thing: Words and Sounds Vol. 3*, a gyrhaeddodd statws aur. Gwnaeth Scott ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn 2007 gyda rolau yn *Hounddog* a *Why Did I Get Married?* gan Tyler Perry. Serenodd yn y gyfres BBC/HBO ''The No. 1 Ladies' Detective Agency* yn 2008. Ar ôl saib, rhyddhaodd ei phedwerydd albwm, *The Light of the Sun'', yn 2011, a'i phumed albwm, *Woman*, yn 2015. Ymddangosodd Scott hefyd yn y ffilm *Get on Up* a'r gyfres CW *Black Lightning* fel Lady Eve.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1972. Mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232592 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232592 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q232592 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Beirdd benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1972
Bernadette Peters

Actores a chantores o o'r Unol Daleithiau yw **Bernadette Peters** (ganed 28 Chwefror 1948).

Dechreuodd Peters ei gyrfa fel actores blentyn ac enillodd gydnabyddiaeth am ei pherfformiadau ar *The Muppet Show* a *The Carol Burnett Show*. Maent yn adnabyddus am eu gyrfa helaeth mewn theatr gerddorol, teledu, a ffilm, gan gynnwys rolau arweiniol mewn sioeau Broadway fel *Mack and Mabel*, *Sunday in the Park with George*, *Into the Woods*, a *Hello, Dolly!*. Mae hi wedi derbyn clod beirniadol, gyda saith enwebiad Gwobr Tony, gan ennill dau, a naw enwebiad Gwobr Drama Desk, gan ennill tri. Mae pedwar albwm caneuon Broadway sy'n cynnwys hi wedi ennill Gwobrau Grammy. Mae Peters yn cael ei hystyried fel dehonglydd blaenllaw o weithiau Stephen Sondheim. Mae hi hefyd wedi rhyddhau chwe albwm unigol ac wedi perfformio mewn cyngherddau unigol. Mae ei gwaith ffilm a theledu yn cynnwys rolau yn *The Jerk*, *Pennies from Heaven*, a sioeau fel *Mozart in the Jungle* a *The Good Fight*. .

Ganwyd hi yn Queens yn 1948.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231391 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231391 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1948
Audra McDonald

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Audra Ann McDonald** (ganed 3 Gorffennaf 1970).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith ar lwyfan Broadway, gan ennill chwe Gwobr Tony, mwy nag unrhyw actor arall, gan ennill ym mhob un o'r pedwar categori actio. Mae hi wedi derbyn un ar ddeg o enwebiadau Tony. Yn ogystal â'i Gwobrau Tony, mae hi wedi ennill dau Wobr Grammy ac un Wobr Emmy. Cafodd McDonald ei hanrhydeddu â'r Fedal Celfyddydau Genedlaethol yn 2016 a'i derbyn i Oriel Enwogion Theatr America yn 2017. Mae ei rolau nodedig yn cynnwys perfformiadau yn *Carousel*, *Master Class*, *Ragtime*, *A Raisin in the Sun*, *Porgy and Bess*, a ''Lady Day at Emerson's Bar and Grill''. Ar deledu, mae hi'n adnabyddus am ei rolau yn *Private Practice*, *The Good Wife*, a *The Good Fight*. Fel soprano clasurol, mae hi wedi perfformio gyda chwmnïau opera mawr a cherddorfeydd symffoni.

Ganwyd hi yn Berlin yn 1970. Priododd â Will Swenson.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q267676 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q267676 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q267676 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1970
Laura Linney

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Laura Linney** (ganed 5 Chwefror 1964).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau amrywiol ar draws llwyfan, teledu, a ffilm, gan gynnwys gweithiau nodedig fel cynyrchiadau Broadway o *The Crucible*, *Sight Unseen*, *Time Stands Still*, *My Name is Lucy Barton*, a *The Little Foxes*. Enillodd Linney glod am ei rolau ar deledu, gan ennill Gwobrau Emmy am *Wild Iris*, *Frasier*, *John Adams*, a *The Big C*. O 2017 i 2022, serennodd yn y gyfres Netflix *Ozark*. Mewn ffilm, derbyniodd enwebiadau Gwobrau'r Academi am *You Can Count on Me*, *Kinsey*, a *The Savages.*.

Ganwyd hi ym Manhattan yn 1964. Roedd hi'n blentyn i Romulus Linney.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q223281 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q223281 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brown
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Holly Hunter

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Holly Hunter** (ganed 20 Mawrth 1958).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiad fel menyw fud o'r Alban yn *The Piano* (1993), lle enillodd Wobr yr Academi am Actores Orau. Enillodd dair enwebiad ychwanegol am Wobr yr Academi am ei rolau yn *Broadcast News* (1987), *The Firm* (1993), a *Thirteen* (2003). Enillodd Hunter hefyd ddwy Wobr Emmy Primetime am ei pherfformiadau yn y ffilmiau teledu *Roe vs. Wade* (1989) a *The Positively True Adventures of the Alleged Texas Cheerleader-Murdering Mom* (1993). Mae Hunter yn adnabyddus am oresgyn ei nam clyw, sy'n gofyn am addasiadau penodol yn ystod ffilmio.

Ganwyd hi yn Conyers, Georgia yn 1958. Priododd â Janusz Kamiński.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q105660 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q105660 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1958
Patricia Arquette

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Patricia Arquette** (ganed 8 Ebrill 1968).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith helaeth mewn ffilm a theledu, gan gynnwys rolau blaenllaw mewn ffilmiau enwog fel *True Romance*, *Ed Wood*, a *Boyhood*. Derbyniodd Arquette sawl gwobr trwy gydol ei gyrfa, gan gynnwys Gwobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei rôl yn *Boyhood*. Roedd hi hefyd yn serennu yn y gyfres ddrama goruwchnaturiol *Medium*, gan ennill Gwobr Emmy Primetime am yr Actores Arweiniol Ragorol. Enillodd ei pherfformiadau yn y cyfresu byr *Escape at Dannemora* a *The Act* Wobrau Golden Globe a Gwobr Emmy Primetime. Ar hyn o bryd mae Arquette yn serennu yn y gyfres poblogaidd *Severance* ar Apple TV+.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1968. Roedd hi'n blentyn i Brenda Denaut a Lewis Arquette. Priododd â Nicolas Cage a Thomas Jane ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q215976 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q215976 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Joanne Woodward

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Joanne Gignilliat Trimmier Woodward** (ganed 27 Chwefror 1930).

Mae hi'n adnabyddus am ei llwyddiant yn y 1950au, gan chwarae menywod cymhleth gyda arlliw a dyfnder. Mae ei chyflawniadau allweddol yn cynnwys ennill Gwobr Academi, tair Gwobr Emmy Primetime, Gwobr Ffilm Academi Brydeinig, tair Golden Globes, a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn. Mae Woodward yn fwyaf adnabyddus am ei rôl yn *The Three Faces of Eve* (1957), a enillodd iddi Wobr Academi am Actores Orau. Roedd hi'n briod â'r actor Paul Newman, a bu'n cydweithio yn aml. Yn 1990, enillodd Woodward radd baglor o Goleg Sarah Lawrence yn 60 oed, gan raddio ochr yn ochr â'i merch Clea.

Ganwyd hi yn Thomasville, Georgia yn 1930. Roedd hi'n blentyn i Elinor Trimmier a Wade Woodward Jr. Priododd â Paul Newman ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1111542 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1111542 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Gena Rowlands

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Gena Rowlands** (19 Mehefin 1930 - 14 Awst 2024).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth mewn ffilm, llwyfan, a theledu, a barhaodd bron i saith degawd. Mae ei chyflawniadau allweddol yn cynnwys ennill pedwar Gwobr Emmy a dwy Golden Globe, a derbyn dwy enwebiad Gwobrau'r Academi am Actores Orau. Daeth Rowlands i amlygrwydd trwy ei chydweithrediadau gyda'i gŵr, yr actor-gyfarwyddwr John Cassavetes, mewn deg ffilm, yn enwedig *A Woman Under the Influence* (1974) a *Gloria* (1980). Enillodd hefyd y Silver Bear am Actores Orau am *Opening Night* (1977). Roedd ei rolau nodedig eraill yn cynnwys ''The Brink's Job* (1978), *Another Woman* (1988), *Night on Earth* (1991), *Hysterical Blindness* (2002), a *The Notebook'' (2004). Yn 2015, derbyniodd Wobr yr Academi anrhydeddus am ei pherfformiadau unigryw ar y sgrin.

Ganwyd hi ym Madison, Wisconsin yn 1930 a bu farw yn Indian Wells yn 2024. Roedd hi'n blentyn i Lady Rowlands ac Edwin Myrwyn Rowlands. Priododd â John Cassavetes a Robert Forrest ac mae ganddi 3 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229258 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229258 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1930
Rosalind Russell

Actores, model, comedïenes, sgriptiwr sgrîn a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Catherine Rosalind Russell** (4 Mehefin 1907 - 28 Tachwedd 1976).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn ffilm a theatr, gan gynnwys ei rôl fel Hildy Johnson yn y gomedi screwball *His Girl Friday* (1940) a Sylvia Fowler yn *The Women* (1939). Portreadodd hefyd Mame Dennis yn addasiadau llwyfan a ffilm *Auntie Mame* a chwaraeodd Rose yn *Gypsy* (1962). Derbyniodd wahanol wobrau, gan gynnwys pum Golden Globe a Gwobr Tony. Yn ogystal, cafodd ei hanrhydeddu â Gwobr Ddynolgar Jean Hersholt a Gwobr Cyflawniad Bywyd Cymdeithas yr Actorion Sgrîn. Roedd Russell yn nodedig am bortreadu menywod proffesiynol mewn rolau fel barnwyr a gohebwyr, a pharhaodd ei gyrfa o'r 1930au i'r 1970au.

Ganwyd hi yn Waterbury, Connecticut yn 1907 a bu farw yn Beverly Hills, Califfornia yn 1976. Priododd â Frederick Brisson.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233854 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1907
Hilary Swank

Actores a chynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Hilary Swank** (ganed 30 Gorffennaf 1974).

Mae hi'n enwog am ei chyflawniadau allweddol mewn actio, gan gynnwys ei pherfformiadau yn ''Boys Don't Cry* (1999) ac *Million Dollar Baby'' (2004), a enillodd ganmoliaeth feirniadol a llu o wobrau iddi. Derbyniodd Swank ddwy Wobr yr Academi am yr Actores Orau a dwy wobr Golden Globe am yr Actores Orau mewn Ffilm Symudol – Drama. Cafodd ei henwi fel un o'r 100 o bobl fwyaf dylanwadol yn y byd gan *Time* yn 2005. Bu Swank hefyd yn gynhyrchu gyda ffilmiau fel *Amelia* (2009), *Conviction* (2010), ''You're Not You* (2014), a *What They Had'' (2018), lle y bu hefyd yn serennu.

Ganwyd hi yn Lincoln, Nebraska yn 1974. Roedd hi'n blentyn i Judy Kay Clough a Stephen Michael Swank. Priododd â Chad Lowe a Philip Schneider ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q93187 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q93187 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1974
Laura Dern

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Laura Dern** (ganed 10 Chwefror 1967).

Mae hi'n adnabyddus am ei llu o wobrau, gan gynnwys Gwobr yr Academi, Gwobr Emmy Primetime, Gwobr BAFTA, Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn, a phum Golden Globe. Daeth Dern i amlygrwydd yn yr 1980au gyda pherfformiadau yn *Mask* (1985), a ffilmiau David Lynch *Blue Velvet* (1986) a *Wild at Heart* (1990). Enillodd gydnabyddiaeth ryngwladol am ei rôl fel Ellie Sattler yn *Jurassic Park* (1993) gan Steven Spielberg. Derbyniodd Dern enwebiadau Gwobr yr Academi am *Rambling Rose* (1991) a *Wild* (2014). Enillodd ei phortread o Renata Klein yn *Big Little Lies* Wobr Primetime Emmy a Golden Globe.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1967. Roedd hi'n blentyn i Diane Ladd a Bruce Dern. Priododd â Ben Harper ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q220901 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q220901 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1967
Joan Jett

Cantores, cyfansoddwr caneuon, gitarydd, busneswraig ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Joan Jett** (ganed 22 Medi 1958).

Mae hi'n enwog am fod yn eicon roc a ffigwr dylanwadol mewn cerddoriaeth roc boblogaidd. Cyd-sefydlodd a pherfformiodd Jett gyda *The Runaways*, gan ryddhau pedwar albwm. Ar ôl eu diddymiad, ffurfiodd ei label recordiau annibynnol ei hun, Blackheart Records, a rhyddhaodd ei halbwm cyntaf, a ail-ryddhawyd yn ddiweddarach o dan y deitl *Bad Reputation*. Rhyddhaodd ei band, Joan Jett and the Blackhearts, yr albwm ''I Love Rock 'n Roll*, a gyrhaeddodd rif dau ar y Billboard 200. Roedd y prif sengl, *I Love Rock 'n Roll,'' ar frig siartiau rhyngwladol ac fe'i derbyniwyd i Oriel Anfarwolion Grammy. Mae Jett wedi rhyddhau un ar ddeg o albymau ychwanegol gyda'r Blackhearts, gyda *Album* ac *Up Your Alley* yn derbyn ardystiadau aur a phlatinwm. Cafodd ei chynnwys ar restr Rolling Stone o'r gitaryddion gorau erioed.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1958.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231106 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231106 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q231106 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Gitaryddion roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Protestaniaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ronda Rousey

Ymladdwraig proffesiynol, actores o'r Unol Daleithiau yw **Ronda Jean Rousey** (ganed 1 Chwefror 1987).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau yn y Ultimate Fighting Championship (UFC) a WWE. Rousey oedd y fenyw Americanaidd gyntaf i ennill medal Olympaidd mewn jiwdo, gan ennill efydd yn Gemau Olympaidd yr Haf 2008. Dechreuodd ei gyrfa mewn celfyddydau ymladd cymysg gyda King of the Cage yn 2011 a daeth yn bencampwraig bantamweight olaf *Strikeforce*. Roedd Rousey yn rhan o'r frwydr fenywaidd gyntaf yn UFC ac yn bencampwraig bantamweight fenywaidd gyntaf. Hi oedd yn dal y record am y nifer fwyaf o amddiffyniadau teitl UFC tan 2022. Ymddeolodd o MMA yn 2016 a hi oedd yr ymladdwraig gyntaf i gael ei derbyn i Oriel Enwogion UFC. Yn WWE, enillodd Rousey nifer o bencampwriaethau, gan gynnwys Pencampwriaeth Merched *Raw* a Pencampwriaeth Merched *SmackDown*.

Ganwyd hi yn Santa Monica, Califfornia yn 1987. Roedd hi'n blentyn i AnnMaria De Mars. Priododd â Travis Browne.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q242201 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Marcia Gay Harden

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Marcia Gay Harden** (ganed 14 Awst 1959).

Mae hi'n enwog am ei chyflawniadau mewn ffilm, teledu, a theatr, gan gynnwys ei rôl dorri tir newydd yn ffilm y Brodyr Coen ''Miller's Crossing'' (1990). Enillodd Harden Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei phortread o'r artist Lee Krasner yn *Pollock* (2000) a chafodd ei henwebu am yr un wobr am *Mystic River* (2003). Mae ei chredydau ffilm nodedig yn cynnwys *The First Wives Club* (1996), *Flubber* (1997), *Space Cowboys* (2000), *Mona Lisa Smile* (2003), a'r gyfres ffilm *Fifty Shades* (2015–2018). Ar Broadway, serennodd yn *Angels in America* gan Tony Kushner ac enillodd Wobr Tony am ei rôl yn *God of Carnage* gan Yasmina Reza (2009). Mae ei gwaith teledu yn cynnwys rolau yn *The Newsroom*, *How to Get Away with Murder*, *Code Black*, a *So Help Me Todd*.

Ganwyd hi yn La Jolla, San Diego County yn 1959. Priododd â Thaddaeus Scheel.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q228931 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q228931 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Elaine May

Actores, comedïenes, awdures a chyfarwyddwraig o'r Unol Daleithiau yw **Elaine May** (ganed 21 Ebrill 1932).

Mae hi'n adnabyddus am ei rwtinau comedi gyda Mike Nichols ac am dorri tir newydd fel awdures a chyfarwyddwraig ffilmiau. Mae ei gweithiau nodedig yn cynnwys yr albymau comedi gyda Nichols, fel *An Evening with Mike Nichols and Elaine May*, a ffilmiau fel *A New Leaf*, *The Heartbreak Kid*, a *Mikey and Nicky*. Roedd yn aelod sylfaenol o'r Compass Players ac yn ddiweddarach ffurfiodd y perfformiad llwyfan Nichols and May. Ysgrifennodd May nifer o sgriptiau a gafodd clod ar gyfer ffilmau fel *Heaven Can Wait*, *The Birdcage*, a *Primary Colors*.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1932. Priododd â Sheldon Harnick ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q454156 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1932