open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
L. Frank Baum

Awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Lyman Frank Baum** (15 Mai 1856 – 6 Mai 1919). Roedd yn adnabyddus am ysgrifennu nofelau i blant, yn bennaf am *The Wonderful Wizard of Oz* a'i ddilyniannau.

## Llyfrau Oz
**Dewin Gwlad yr Os* (1900)
**(Gwreiddiol Saesneg: *The Wonderful Wizard of Oz*)
**The Marvelous Land of Oz* (1904)
**Ozma of Oz* (1907)
**Dorothy and the Wizard in Oz* (1908)
**The Road to Oz* (1909)
**The Emerald City of Oz* (1910)
**The Patchwork Girl of Oz* (1913)
**Tik-Tok of Oz* (1914)
**The Scarecrow of Oz* (1915)
**Rinkitink in Oz* (1916)
**The Lost Princess of Oz* (1917)
**The Tin Woodman of Oz* (1918)
**The Magic of Oz* (1919, ar ôl ei farwolaeth)
**Glinda of Oz* (1920, ar ôl ei farwolaeth)
**Queer Visitors from the Marvelous Land of Oz* (1905)
**The Woggle-Bug Book* (1905)
**Little Wizard Stories of Oz* (1913)

Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Actorion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffantasi o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrifo'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr plant o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Efrog Newydd
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Uzmaston, Boulston a Slebets

Cymuned yn ne Sir Benfro, Cymru, yw **Uzmaston, Boulston a Slebets** (Saesneg: *Uzmaston, Boulston and Slebech*). Saif yng ngorllewin y sir, i'r de-ddwyrain o dref Hwlffordd, yn y man lle mae Afon Cleddau Wen ac Afon Cleddau Ddu yn cwrdd. Ffurfiwyd y gymuned yn 2012 trwy gyfuno cymuned Uzmaston a Boulston â chymuned Slebech.

Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Uzmaston, Boulston a Slebets. Ymhlith nodweddion diddorol yr ardal mae Ffynnon Higgon, sy'n dyddio o'r 14g a phlasdy Boulston Manor (1790). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 571.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
The Marvelous Land of Oz

Llyfr ffantasi plant gan L. Frank Baum yn y gyfres Oz yw ***The Marvelous Land of Oz*** (1904). Dydy Dorothy ddim yn ymddangos yn y nofel.

## Cymeriadau
* Jack Pumpkinhead
* Scarecrow
* Tin Woodman
* Saw-Horse
* Mombi
* General Jinjur
* Ozma
* Glinda

## Gweler hefyd
* *Return to Oz*

Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Categori:Nofelau 1904
Categori:Nofelau ffantasi
Indiana Jones and the Temple of Doom

Ffilm yn y gyfres Indiana Jones sy'n serennu Harrison Ford a Kate Capshaw yw ***Indiana Jones and the Temple of Doom*** (1984).

Categori:Ffilmiau 1984
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gafodd eu sensro
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg
Categori:Ffilmiau Disney
Return to Oz

Ffilm ffantasi sy'n seiliedig ar y llyfrau *Oz* yw ***Return to Oz*** (1985). Mae'r stori'n cymysgu'r llyfrau *The Marvelous Land of Oz* ac *Ozma of Oz* gan L. Frank Baum.

## Cymeriadau
* Dorothy - Fairuza Balk
* Nome King - Nicol Williamson
* Mombi - Jean Marsh
* Anti Em - Piper Laurie

## Gweler Hefyd
* *The Wizard of Oz* (ffilm 1939)

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1985
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau a gafodd eu sensro
Categori:Ffilmiau Disney
So Dear to My Heart

Ffilm gan Walt Disney sy'n cymysgu actorion dynol gyda chymeriadau animeiddiedig yw **So Dear to My Heart**. Rhyddhawyd gan RKO Radio Pictures yn Chigago ar 29 Tachwedd 1948 ac rhyddhawyd yn gyffredin ar 19 Ionawr 1949).

Mae'r ffilm wedi ei gosod yn Indiana yn 1903, mae'n adrodd hanes Jeremiah Kincaid a'i ymdrechion i fagu oen pencampwrol o'r enw Danny.

Nomineiddwyd cân o'r ffilm *Lavender Blue* ar gyfer Wobr Academi.

## Cymeriadau
* *Jeremiah* - Bobby Driscoll
* *Tildy* - Luana Patten
* *Mam-gu* - Beulah Bondi
* *Yncl Hiram* - Burl Ives
* *Tylluan* - Ken Carson

Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1949
Hugh Hughes

Gallai **Hugh Hughes** gyfeirio at:

* Hugh Hughes (1693-1776), "Y Bardd Coch o Fôn" neu "Huw ap Huw"
* Hugh Hughes (1790-1863), arlunydd Cymreig
* Hugh Derfel Hughes (Huw Derfel, 1816-1890), bardd a hanesydd lleol 
* Hugh Hughes (Tegai), awdur *Gramadeg Cymraeg, sef Ieithiadur athronyddol* 
* Hugh Hughes (Cadfan), un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia
* Hugh Hughes (telynor) (1830-1904), telynor o Fôn
* Hugh Hughes (Brython) (1848–1913), athro ysgol a llenor

## Gweler hefyd
* Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig, Nofel gan llew Llwyfo (1860)
----
Trecŵn

Pentref yng nghymuned Scleddau, Sir Benfro, Cymru, yw **Trecŵn**. Saif yng ngogledd-orllewin y sir, i'r de o dref Abergwaun ac i'r dwyrain o briffordd yr A40.

Cyn 2012 roedd yn gymuned ynddo'i hun. Roedd poblogaeth y gymuned honno yn 2001 yn 359.

Arferai John Wesley aros ym mhlasdy Trecŵn; yn ddiweddarach gwerthwyd y plasdy i'r Llynges a daeth yn safle ffatri a storfa arfau, gyda rhwydwaith o dwneli tanddaearol. Caewyd y ffatri yn 1995; mae'r plasdy yn awr wedi ei ddymchwel.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Scleddau
Slebets

Pentref bychan yng nghymuned Uzmaston, Boulston a Slebets, Sir Benfro, Cymru, yw **Slebets** (Saesneg: *Slebech*). Cyn 2012 roedd yn gymuned ynddo'i hun. Saif yng ngorllewin y sir, i'r dwyrain o dref Hwlffordd ger priffordd yr A40, ar lan ogleddol Afon Cleddau Ddu. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 172.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Roedd gan urdd Marchogion Sant Ioan gomawndri yn Slebets; yr unig un yng Nghymru. Sefydlwyd hwn gan arglwyddi Cas-wis tua chanol y 12g. Pan ddiddymwyd y mynachlogydd yn y 16g, daeth eglwys y comawndri yn eglwys y plwyf. Yn yr eglwys mae bedd William Hamilton, oedd yn un o sylfaenwyr tref Aberdaugleddau; mae'n fwy enwog oherwydd i'w wraig, Emma, gael carwriaeth adnabyddus a'r Arglwydd Nelson.

Saif Castell Pictwn o fewn y gymuned, ac yn 2006 dechreuwyd adeiladu pentref gwyliau Bluestones yma.  Bu llawer o brotestion ynghylch y cynllun, gan fod rhan o'r safle ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

## Pobl o Slebets
Bachgen o Slebets oedd Roger Barlow a fu ar fordaith gyda Sebastian Cabot yn 1526 ac a gyfieithodd y *Suma de Geographie* o'r Sbaeneg i'r Saesneg; sef disgrifiad o diroedd y Byd Newydd.

## Gweler hefyd
*Hen Adeiladau Slebets (SoDdGA)

## Cyfeiriadau
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Uzmaston, Boulston a Slebets
Ishmael

Gallai **Ishmael** gyfeirio at:

* Ishmael, cymeriad Beiblaidd, mab Abraham a Hagar
* Ishmael, weithiau "Ismel" neu "Ismael", sant Cymreig o Ddyfed (6g)
Bobby Driscoll

Actor plentyn Americanaidd oedd **Bobby Driscoll** (3 Mawrth 1937 – 30 Mawrth 1968).

## Ffilmiau
* 1943: Lost Angel
* 1944: The Fighting Sullivans
* 1944: Suday Dinner For A Soldier
* 1944: The Big Bonanaza
* 1945: Identity Unknown
* 1946: Mrs. Susie Slagel's
* 1946: O.S.S.
* 1946: From This Day Forward
* 1946: So Goes My Love (UK-Titel: A Genius In The Family)
* 1946: Song of the South
* 1947: If You Knew Susie
* 1948: Melody Time
* 1948: So Dear to My Heart
* 1949: The Window
* 1950: Treasure Island
* 1951: When I Grow Up
* 1952: The Happy Time
* 1953: Peter Pan
* 1955: The Scarlet Coat
* 1958: The Party Crashers
* 1965: Dirt

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Actorion Americanaidd
Afon Cleddau

[250px|bawd|Afon Cleddau yn harbwr [Aberdaugleddau.]]

Afon yn ne Sir Benfro yw **Afon Cleddau**. Mae dwy afon Cleddau: Afon Cleddau Wen yn y gorllewin ac afon Cleddau Ddu yn y dwyrain. Ymunant a'i gilydd i ffurfio aber Daugleddau, sy'n rhoi ei enw i borthladd pwysig Aberdaugleddau (mewn canlyniad cyfeirir at yr afon ei hun fel **afon Daugleddau** weithiau).

## Cleddau Wen
Ceir dwy ran i **Afon Cleddau Wen** (ffurf amgen: *Cleddy Wen*). Tardda'r rhan ddwyreiniol yn Llygad Cleddau ym mhlwyf Llanfair Nant y Gôf, 4&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Abergwaun.  Llifa tua'r de-orllewin heibio Scleddau. Tardda'r gangen orllewinol ym Mhenysgwarne ym mhlwyf Llanreithan, a llifa tua'r dwyrain i ymuno a'r gangen arall. Llifa'r Cleddau Wen trwy Gas-blaidd i Hwlffordd, lle ceir effaith y llanw.

## Cleddau Ddu
Tardda **Afon Cleddau Ddu** (ffurf amgen: *Cleddy Ddu*) ar lethrau Mynydd Preselau ym Mlaencleddau ym mhlwyf Mynachlog-ddu, a llifa tua'r de-orllewin heibio Llawhaden. Gwelir effaith o llanw ger Pont Canaston. Ymuna a'r afon Cleddau Wen ym Mhwynt Picton.

Mae aber Daugleddau yn ddwfn ac yn harbwr naturiol da; gall tanceri olew o 300,000 tunnell a mwy ei ddefnyddio. Oherwydd hyn, adeiladwyd nifer o burfeydd olew yma.

Cleddau
Cleddau
Categori:Amgylchedd Sir Benfro
Categori:Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru
Niedersachsen

Un o daleithiau ffederal (*Länder*) yr Almaen yw **Sacsoni Isaf** (). Fe'u lleolir yng ngogledd-orllewin yr Almaen ar Fôr y Gogledd, gyda ffiniau (yn glocwedd o'r gogledd) â thaleithiau Schleswig-Holstein, Hamburg, Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Sachsen-Anhalt, Thüringen, Hessen, a Nordrhein-Westfalen, ac a'r Iseldiroedd yn y gorllewin. Mae'n ail fwyaf o ran arwynebedd tir ymysg taleithiau'r Almaen. Ei phrifddinas yw Hannover. Er eu bod yn ymestyn yn ddwfn i fewn i Niedersachsen, nid yw ardaloedd trefol Bremen (gan gynnwys Bremerhaven) a Hamburg yn llunio rhan o'r dalaith.

## Daearyddiaeth 
Ymysg ei dinasoedd mwyaf mae Hannover, Braunschweig, Osnabrück, Oldenburg a Göttingen. Mae'r afonydd Ems, Weser, Aller ac Elbe yn llifo o'r de i'r gogledd drwy Niedersachsen.

Categori:Taleithiau'r Almaen
Dargludiad trydan

Symudiad gronnynau gyda gwefr drydannol trwy dargludydd trydanol yw **dargludiad** mae ynni yn cael ei drosglwyddo o atom i atom. Dyma'r fath pwysicaf o drosglwyddiad gwres mewn solidau.

Mae symudiad gwefr yn cerrynt trydanol. Gall dargludiad y wefr gael ei achosi gan faes trydanol, neu ganlyniad graddiant y crynodiad yn nwysedd y dargludydd, trwy trylediad. Mae'r paramedrau corfforol sy'n llywodraethu'r cludiad yn dibynnu ar deunydd y dargludydd.

Disgrifir dargludiad o fewn metel a gwrthyddau yn dda gan Reol Ohm, sy'n dweud fod y cerrynt mewn cymhareb â'r maes drydanol sy'n cael ei  gymhwyso. Mae faint mor hawdd y mae dwysedd y cerrynt (ym mhob uned o arwynebedd) *j* yn ymddangos mewn deunydd yn cael ei fesur gan y   dargluddadeb *σ*, diffinnir yn ôl yr isod:

:**j** = *σ* **E**

or its reciprocal gwrthyddiad *ρ*:

:**j** = **E** / *ρ*

Categori:Ffiseg
Ishmael (sant)

Sant o Gymru oedd **Ishmael**, hefyd **Ismel**, **Isfael** ac amrywiadau eraill (fl. 6g). Dethlir ei ddydd gŵyl yn flynyddol ar 16 Mehefin.

## Bywgraffiad
Dywedir ei fod yn nai i Sant Teilo ac yn frawd i Tyfei ac Oudoceus. Roedd ei dad, Buddig, yn dywysog o Armorica - Lydaw a alltudiwyd i Ddyfed. lle priododd Anauved, chwaer Teilo. Dywedir hefyd ei fod un un o ddisgyblion Dewi, ac iddo ei olynu yn Nhyddewi.
Ceir nifer o eglwysi wedi eu cysegru iddo yn Sir Benfro, y rhan fwyaf yn hen gantref Rhos, ac un yn Sir Gaerfyrddin, sef Llanismel. Y bwysicaf oedd eglwys Llanisan-yn-Rhos, ar lan Milffwrdd, oedd yn un o saith esgobdai Dyfed.

## Llefydd a enwyd ar ei ôl
{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q13129278.
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
 	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,P131:Lleoliad,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Dyfed
Pen-caer

:*Erthygl am y gymuned yw hon. Am y cwmwd canoloesol gweler Pen Caer (cwmwd).*

Cymuned yng ngogledd-orllewin Sir Benfro, Cymru, yw **Pen-caer**, weithiau **Pencaer** neu **Pen Caer**. Saif i'r gorllewin a'r gogledd-orllewin o Wdig ger Abergwaun. Mae ei harwynebedd yn 3,588 hectar.

Daw enw'r gymuned o enw penrhyn Pen Caer, sy'n cynnwys Pen Strwmbl (Saesneg: *Strumble Head*). Nid oes unrhyw bentref mawr o fewn y gymuned, y mwyaf yw Tremarchog (*St Nicholas*) gyda phoblogaeth o ychydig dros 50, gydag aneddiadau gwasgaredig yn Llanwnda, Llangloffan, Trefaser a Treopert (*Granston*). Mae'r rhan arfordirol o'r gymuned yn rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn arwain trwyddi.

Ceir cromlechi neolithig yn Llanwnda a Thremarchog a dwy fryngaer o'r Oes Haearn uwchben Pwll Deri. Ceir carreg Ogham yn Eglwys Tremarchog.

bawd|dim|300px|Pencaer, Ynys Meicl, Ynys Onnen a'r goleudy, wrth i'r haul fynd i'w fedd

Ger Carregwastad yn 1797 y bu glaniad y Ffrancod.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Ieuan Dyfi

Bardd o Feirionnydd a ganai yn ail hanner y 15g oedd **Ieuan Dyfi** (ganed tua 1460). Bardd serch oedd Ieaun yn bennaf, sy'n adnabyddus am ei gerddi i'w gariad, Anni Goch, ac a gofir hefyd am ei gerddi ymryson â Gwerful Mechain a Dafydd Llwyd o Fathafarn.

## Bywyd a cherddi
Ychydig a wyddys amdano ar wahân i dystiolaeth ei gerddi. Yn ôl y Dr John Davies o Fallwyd, roedd yn frodor o Aberdyfi, ac mae ei enw barddol yn ategu hynny.

Cedwir deuddeg o destunau y gellir eu derbyn fel gwaith dilys y bardd. Cywyddau ydynt i gyd. Mae pump yn gywyddau serch i Anni Goch. Ysgogodd un o'r rhain, sy'n ceisio profi twyll gwragedd trwy'r oesoedd o gyfnod Efa ymlaen, ymateb cofiadwy gan y brydyddes Gwerful Mechain. Ceir cywydd hefyd yn ceisio tawelu'r dyfroedd rhwng Ieuan a Dafydd Llwyd o Fathafarn. Ond cofir Ieuan yn bennaf am ei ganu serch telynegol a'i hoffder o natur.

## Llyfryddiaeth
**Gwaith Huw Cae Llwyd ac eraill*, gol. Leslie Harries (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953). Cyfrol sy'n cynnwys 'Gwaith Ieuan Dyfi', gyda nodiadau.

## Cyfeiriadau
Categori:Aberdyfi
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Genedigaethau'r 1460au
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 16eg ganrif
Categori:Pobl o Feirionnydd
Caroline Alexander

Seiclwraig ffordd a beicio mynydd traws gwlad o Loegr yw **Caroline Alexander** (ganwyd 3 Mawrth 1968). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1996 yn Atlanta ac yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2000 yn Sydney. Cynyrchiolodd Alexander a Brydain yng Nghwpan y Byd Ffordd Merched UCI yn 2002. Cynyrchiolodd Alexander yr Alban yn y ras Beicio Mynydd y tro cyntaf erioed iddo gael ei gynnwys yng Ngemau'r Gymanwlad yn 2002. Ymddeolodd Alexander o seiclo yn 2004.

## Palmarès

;1993
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain XC
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:2il European Cross Country Championships

;1994
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain XC
:2il Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI

;1995
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain XC
:1af European Cross Country Championships

;1996
:1af Mountain Bike Tour of Britain & six stage wins
:2il Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 5 - Bromont, Quebec
:3ydd Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 4 - Helen, GA
:4ydd Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 3 - St. Wendel, Germany
:4ydd Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 2 - Houffalize, Belgium
:5ed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 1 - Lisbon, Portugal

;1997
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain XC
:4ydd Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI
::1af Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd ?

;1998
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo Cross Prydain

;1999
:5ed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI

;2000
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:2il Sea Otter TT, Awstralia
:5ed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 5 - Sarentino, Italy

;2001
:2il Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI
::3ydd Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI rownd 5 - Durango, Colorado, USA
:6ed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI

;2002
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain XC
:5ed MTB XC 2002 Gemau'r Gymanwlad
:7fed La Flèche Wallonne Féminine

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Pobl o Cumbria
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Jason Donovan

Actor a chantor o Awstralia yw **Jason Sean Donovan ** (ganwyd 1 Mehefin 1968). Yn y Deyrnas Unedig mae ef wedi gwerthu dros 3 miliwn o recordiau, a'i albwm gyntaf *Ten Good Reasons* oedd yr albwm a werthodd fwyaf ym 1989, gyda gwerthiant o dros 1.5 miliwn o gopïau. Mae ef hefyd wedi cael pedair sengl a aeth i rif un yn siart y DU, yn cynnwys *Especially for You*, ei ddeuawd gyda Kylie Minogue ym 1988. Yn ystod y blynydoedd diweddaraf, mae ef wedi dychwelyd i fyd actio, gan weithio ar y teledu am mewn sioeau cerdd. Tan 2010, bu'n chwarae rhan Tick (Mitzi) yn West End Llundain yn y sioe *Priscilla Queen of the Desert - the Musical*. Yn 2011, ymddangosodd ar gystadleuaeth ddawns y BBC, *Strictly Come Dancing*.

## Disgograffiaeth 
### Senglau 
### Albymau 
## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion teledu o Awstralia
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1968
Huw Cae Llwyd

Un o Feirdd yr Uchelwyr yn ail hanner y 15g oedd **Huw Cae Llwyd** (ganed tua 1431 - bu farw ar ôl 1505). Fe'i cofir yn bennaf fel bardd mawl a ganodd i rai o wŷr enwocaf y cyfnod. Roedd ei fab, Ieuan ap Huw Cae Llwyd, yn fardd hefyd, ac mae'n debygol y bu Huw yn athro barddol iddo.

## Bywgraffiad
Ychydig iawn a wyddom am fywyd y bardd ar wahân i'r dystiolaeth a geir yn ei gerddi. Mae bron yn sicr iddo gael ei eni yn Llandderfel, Sir Feirionnydd, tua'r flwyddyn 1431. Yn ddyn ifanc, gadawodd Gogledd Cymru i ymsefydlu ym Mrycheiniog (1456), gan alw yn Llinwent, Maesyfed, ar ei ffordd i'r De. Yn 1475 aeth gyda'i fab Ieuan ar bererindod i Rufain.

## Llyfryddiaeth
**Gwaith Huw Cae Llwyd ac eraill*, gol. Leslie Harries (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953). Y golygiad safonol o waith y bardd.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Genedigaethau 1431
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 1510au
Categori:Pobl o Feirionnydd
Ieuan ap Huw Cae Llwyd

Un o Feirdd yr Uchelwyr a fu yn ei flodau yn ail hanner y 15g oedd **Ieuan ap Huw Cae Llwyd** (fl. tua 1470 - ar ôl 1500). Roedd yn fab i'r prydydd Huw Cae Llwyd.

## Bywgraffiad
Ychydig a wyddys am y bardd yn uniongyrchol. Credir iddo gael ei eni ym Mrycheiniog rywbryd ar ôl i'w dad symud yno o Feirionnydd yn 1456, efallai yn y 1460au.

Ymddengys iddo ddysgu ei grefft gan ei dad. Ond awdlau yw hanner ei gerddi, a digon prentisaidd ar hynny, tra roedd ei dad yn feistr ar y cywydd. Canodd awdlau i'r Forwyn Mair ac i'r Drindod, a chywyddau i Aberhonddu a merch. Ceir ei waith gorau efallai yn ei gywydd i eifr Dyffryn Hodni, sy'n llawn dychymyg a gyda nodyn o brofiad personol yn ei ddisgrifiad o'r tirlun.

## Llyfryddiaeth
*Leslie Harries (gol.), *Gwaith Huw Cae Llwyd ac eraill* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1953).

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Genedigaethau'r 15fed ganrif
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 1510au
Categori:Pobl o Frycheiniog
Neil Armstrong

**Neil Alden Armstrong** (5 Awst 1930 – 25 Awst 2012) oedd y gofodwr cyntaf i roi ei droed ar y Lleuad.

Ganed ef yn Wapakoneta, Ohio, yn yr Unol Daleithiau. Astudiodd ym Mhrifysgol Purdue cyn ymuno â Llynges yr Unol Daleithiau. Bu'n ymladd yn Rhyfel Corea gyda 78 genadaethau ymladd. Wedi'r rhyfel bu'n beilot prawf.

Bu yn y gofod am y tro cyntaf ar *Gemini 8* yn 1966, pan fu'n gyfrifol gyda David Scott am ddocio dwy long ofod wrth ei gilydd am y tro cyntaf. Ef oedd y pennaeth ar *Apollo 11* a laniodd ar y Lleuad ar 20 Gorffennaf, 1969. Treuliodd Armstrong a Buzz Aldrin ddwy awr a hanner ar wyneb y Lleuad tra roedd Michael Collins mewn orbit uwchben.

## Cyfeiriadau 
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ohio
Categori:Pobl sydd wedi cerdded ar y lleuad
Dyfalu

Mewn barddoniaeth, techneg neu ddefod sy'n cyffelybu gwrthrychau'n ffansïol drwy ddefnyddio troadau barddonol fel trosiad, personoliad ac arallenwad yw **dyfalu**. Fel defod mae'n nodweddiadol o waith Beirdd yr Uchelwyr - er y ceir enghreifftiau cynharach - ac fe'i cysylltir yn bennaf â'r cywydd yn ei anterth. Ceir canu tebyg yn nhraddodiad barddol Iwerddon a rhai gwledydd eraill hefyd.

Ceir un o'r enghreifftiau cynharaf mewn barddoniaeth Gymraeg yn y gerdd 'Canu i'r Gwynt', a briodolir i Daliesin (*Llyfr Taliesin*):

:Dychymyg pwy yw: cread cyn Dilyw;
:Creadur cadarn, heb gig, heb asgwrn,
:Heb wythau, heb waed, heb ben a heb draed,
:Ni bydd hŷn, ni bydd iau noged i ddechrau...

Fel defod a thechneg, mae gan ddyfalu berthynas agos â dychan barddonol, a chred ysgolheigion ei fod yn tarddu o'r dosbarth hwnnw o ganu. Ar y cyfan mae'n tueddu i fod yn negyddol, h.y. yn difenwi rhywun neu rywbeth, ond mewn rhai achosion gall fod yn bositif hefyd, i ddyrchafu neu glodfori.

Ceir enghraifft dda o ddyfalu positif mewn cerddi adnabyddus gan Dafydd ap Gwilym yn ei gywyddau i'r Seren ac i'r Gwynt. Yng 'Nghywydd y Llafurwr' gan Iolo Goch, mae'r bardd yn dyfalu'r aradr fel ymgorfforiad o rinweddau'r llafurwr diflino ei hun. Ar yr ochr negyddol, gwelir enghraifft dda o ddyfalu yn y gerdd 'Dychan i Rys Meigen' gan Ddafydd ap Gwilym.

Daeth amlhau trosiadau wrth ddyfalu yn nodwedd arbennig o waith y Cywyddwyr, yn enwedig mewn cerddi dychan a cherddi gofyn. Ar ei orau, mae dyfalu yn gallu bod yn orchestol dros ben, ond yn nwylo bardd llai mai'n gallu mynd yn fwrn ar y cynulleidfa.

### Cyfeiriadau
### Darllen pellach
*Thomas Parry, *Hanes llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900* (Caerdydd, 1944)

Categori:Termau llenyddol
Categori:Barddoniaeth
Categori:Barddoniaeth Gymraeg
Disneyland Tokyo

Parc thema yn y *Tokyo Disney Resort* ger Tokyo yn Japan yw **Disneyland Tokyo** (東京デ ィズニーランド, Tōkyō Dizunīrando).

## Tiroedd
### World Bazaar
* *The Penny Arcade*
* *Omnibus*
* *The Disney Gallery*

### Fantasyland
* ''Alice's Tea Party*
* *Castle Carrousel*
* *Dumbo the Flying Elephant*
* *"it's a small world"*
* *Mickey Mouse Revue*
* *Peter Pan's Flight*
* *Pinocchio's Daring Journey*
* *Pooh's Hunny Hunt*
* *Snow White's Adventures*
* *The Haunted Mansion*

### Adventureland
* *Enchanted Tiki Room*
* *Jungle Cruise*
* *Pirates of the Carribean*
* *Swiss Family Treehouse*
* *Western River Railroad*

### Westernland
* *Big Thunder Mountain*
* *Country Bear Theatre*
* *Mark Twain Riverboat*
* *Tom Sawyer Island Rafts*
* *Westernland Shootin' Gallery*

### Critter Country
* *Splash Mountain*
* *Beaver Brothers Explorer Canoes*

### Toontown
* *Chip 'n' Dale Treehouse*
* *Donald's Boat*
* *Gadget's Go Coaster*
* *Goofy's Bounce House*
* *Mickey's House*
* *Minnie's House*
* *Roger Rabbit's Car Toon Spin*
* *Toon Park*

### Tomorrowland
* *Buzz Lightyear Astro Blasters
* *Grand Circuit Raceway*
* *MicroAdventure!*
* *Space Mountain*
* *Star Tours*
* *Showbase*
* *Starcade*
* *Star Jets*

Categori:Parciau thema yn Japan
Categori:Tokyo
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:The Walt Disney Company
Orlando, Florida

Dinas yng nghanolbarth talaith Fflorida yn yr Unol Daleithiau yw **Orlando**. Yn ôl Cyfrifiad poblogaeth 2006 amcangyfrifwyd bod ganddi boblogaeth o 220,186 o bobl. Mae Orlando yn gartref i Brifysgol Canolbarth Fflorida, yr ail brifysgol o ran maint yn y dalaith a'r chweched yn y deyrnas.

Mae'r ddinas yn adnabyddus am nifer fawr o atyniadau i ymwelwyr sydd yn y cyffiniau, yn enwedig Walt Disney World Resort, sydd wedi'i leoli yn Lake Buena Vista rhyw ugain milltir (32 cilometr) i'r de o'r ddinas ar Interstate 4. Mae atyniadau amlwg eraill yn cynnwys SeaWorld ac Universal Orlando Resort. Mae tua 52 miliwn o dwristiaid y flwyddyn yn ymweld a'r ardal. Dim ond Las Vegas, Nevada sydd a rhagor o ystafelloedd gwesty yn yr Unol Daleithiau.

Categori:Dinasoedd Orange County, Florida
Parc Walt Disney Studios

Parc thema Disney yn *Disneyland Resort Paris* yw **Parc Walt Disney Studios**.

## Tiroedd
### Front Lot
### Toon Studios
* *The Art of Disney Animation*
* *Animagique*
* *Les tapis volants*
* ''Crush's Coaster*
* *Cars Quatre Roues Rallye*
* *Toy Soldiers Parachute Drop*
* *Slinky Dog Zigzag Spin*
* *RC Racer*

### Production Courtyard
* *CinéMagique*
* *Studio Tram Tour*
* *Stitch Live*
* *La Tour de la Terreur: Un Saut dan la Quatrième Dimension*

### Backlot
* *Armageddon: Les Effets Spéciaux*
* *Moteurs! Action!*
* *Rock'n'Roller Coaster Avec Aérosmith''

## Gweler Hefyd
* Disneyland Paris
* Disney Hollywood Studios
Parc Disneyland (Paris)

Parc Thema ym Marne La Vallée, Ffrainc (ger Paris) yw **Parc Disneyland**.

## Tiroedd
### Main Street U.S.A.
* *Disneyland Railroad*
* *Main Street Vehicles*

### Fantasyland
* *Le Château de la Belle au Bois Dormant* (*"Castell y Dywysoges Hir Ei Chwsg"*)
* ''Alice's Curious Labyrinth*
* *Carrousel de Lancelot*
* *Casey Jr- Le Petit Train du Cirque*
* *Dumbo's Flying Elephants*
* *"it's a small world"*
* *Mad Hatter's Tea Cups*
* *Le Pays des Contes de Fées*
* *Peter Pan's Flight*
* *Les Voyages de Pinocchio*
* *Blanche-Neige et les sept nains*

### Discoveryland
* *Autopia*
* *Buzz Lightyear Laser Blast*
* *Chérie, j'ai rétréci le public*
* *Les Mystères du Nautilus*
* *Orbitron, Machines Volantes*
* *Space Mountain: Mission 2*
* *Star Tours*

### Frontierland
* *Big Thunder Mountain*
* *Mark Twain et Molly Brown*
* *Phantom Manor*
* *River Rogue Keelboats*

### Adventureland
* *Le Cabane des Robinson*
* *Indiana Jones et le Temple du Péril*
* *Passage enchanté d'Aladdin*
* *Pirates of the Caribbean''

## Gweler hefyd
* Parc Walt Disney Studios

Categori:Parciau thema yn Ffrainc
Categori:The Walt Disney Company
Cadfan

Gallai **Cadfan** gyfeirio at:

* Cadfan, sant Cymreig o'r 6ed ganrif
* Cadfan ap Iago (c. 580–625), brenin Gwynedd 615 - 625

Gweler hefyd:
* John Cadvan Davies ('Cadvan': 1846-1923), bardd, emynydd a beirniad eisteddfodol
* Hugh Hughes (Cadfan),  *Cadfan*, dyn  y Wladfa,  Patagonia;
François Ozon

Cyfarwyddwr ffilm o Ffrainc yw **François Ozon** (ganwyd 15 Tachwedd 1967).

## Ffilmiau
### Ffilmiau Byr
* Photo de Famille (1988)
* Les doigts dans le ventre (1988)
* Mes parents un Jour D'été (1990)
* Une goutte de sang (1991)
* Peau contre peau (les risques inutiles) (1991)
* Le Trou madame (1991)
* Deux plus un (1991)
* Thomas reconstitué (1992)
* Victor (1993)
* Une Rose entre nous (1994)
* Action vérité (1994)
* La Petite Mort (1995)
* Une robe d'été (1996)
* Scènes de lit (1997)
* Regarde la mer (1997)
* X2000 (1998)
* Un lever de rideau (2006)

### Ffilmiau hyd-llawn
* Sitcom (1998)
* Les Amants criminels (1998)
* Gouttes d'eau sur pierres brûlantes (1999)
* Sous le sable (2000)
* 8 Femmes (2001)
* Swimming Pool (2003)
* 5x2 (2004)
* Le temps qui reste (2005)
* Angel (2006)
* Ricky (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pobl o Baris
Cadfan (sant)

Sant Cymreig oedd Sant **Cadfan** (fl.550?) a sefydlodd yr eglwys yn Nhywyn, Gwynedd, a gysegrir iddo, ac ef oedd abad cyntaf Ynys Enlli.

Daw y rhan fwyaf o'r wybodaeth amdano o awdl *Canu Cadfan* gan Llywelyn Fardd yn y 12g. Mae traddodiad iddo arwain mintai o seintiau Cymreig i Lydaw a dywedir ei fod yn fab i Eneas y Llydawr. Yn ôl Llyfr Llandaf, hwylio i Dywyn o Armorica wnaeth ef a deuddeg arall. Yn ôl traddodiad Llydaw yw Armorica, er bod rhai yn cynnig mai o ysgol Gristnogol ar lan y môr ym Mhrydain y daeth, megis Llanilltud Fawr. Yn ôl traddodiad ei glas yn Nhywyn oedd y cyntaf a sefydlwyd ganddo yng Nghymru.

Cadfan ydyw nawddsant Llangadfan, Sir Drefaldwyn. Ei waith pennaf oedd sefydlu'r ‘clas’ yn Nhywyn, Meirionnydd; yr oedd i'r sefydliad hwn abad mor ddiweddar â 1147, ac yr oedd yno nifer o glerigwyr yn 1291. Tywyn oedd mam-eglwys pob rhan o Feirionnydd-is-Dysynni .

Ei ddydd gŵyl yw 1 Tachwedd.

## Llefydd cysylltiedig
{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q581537 .
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
  	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,P131:Lleoliad,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Llyfryddiaeth 
* S. Baring-Gould & John Fisher, *The Lives of the British Saints*, [4 vols.] (1907-1913), ii, 1-9;
* J. E. Lloyd, *A History of Wales*, (1911): 490;
* The Royal Commission on Ancient Monuments, *An Inventory of the Ancient Monuments in Wales and Monmouthshire. VI - County of Merioneth*. (1921), 170-4;
* (Ll.G.C. MS. 6680), *Llawysgrif Hendregadredd, 42-8.*

## Gweler hefyd
*Rhestr o seintiau Cymru

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Lydaw
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Trefaldwyn
The Golden Girls

Cyfres Deledu Americanaidd yw ***The Golden Girls*** (1985–1992)

## Cymeriadau 
* *Dorothy Zbornak* - Bea Arthur
* *Rose Nylund* - Betty White
* *Blanche Devereaux* - Rue McClanahan
* *Sophia Petrillo* - Estelle Getty

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1985
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1992
Categori:Rhaglenni teledu NBC
Formosa

Gallai **Formosa** gyfeirio at:

* Enw arall ar Taiwan
* Talaith Formosa yn yr Ariannin
** Formosa, prifddinas Talaith Formosa
* Formosa, dinas ym Mhrasil
Shelley Duvall

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Shelley Alexis Duvall** (7 Gorffennaf 1949 – 11 Gorffennaf 2024). Roedd yn adnabyddus am ffilmiau megis *The Shining*, *Annie Hall* a *Nashville*.

Bu farw yn 75 mlwydd oed, yn ei chartref yn Blanco, Texas.

## Detholiad ffilmyddiaeth 
### Ffilmiau 
* *Brewster McCloud* (1970)
* *McCabe & Mrs. Miller* (1971)
* *Thieves Like Us* (1974)
* *Nashville* (1975)
* *Annie Hall* (1977)
* *3 Women* (1977)
* *The Shining* (1980)
* *Popeye* (1980)
* *Time Bandits* (1981)
* *Frankenweenie* (1984)
* *Roxanne* (1987)
* *RocketMan* (1997)
* *Home Fries* (1998)

### Teledu 
* *Berenice Bobs Her Hair* (1976)
* *Faerie Tale Theatre* (1982 - 1987)
* *Tall Tales & Legends* (???)
* ''Mother Goose Rock 'n' Rhyme* (1990)
* *Shelley Duvall's Bedtime Stories* (???)
* *Casper Meets Wendy'' (1998)

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Fort Worth, Texas
Mother Goose Rock 'n' Rhyme

Ffilm sy'n serennu Shelley Duvall, Dan Gilroy a Jean Stapleton yw '''Mother Goose Rock 'n' Rhyme'''. Cynhyrchwyd y ffilm ar gyfer y teledu yn 1990 gan y Disney Channel. Ail-ryddhawyd ar fideo ar 16 Mehefin 1998.

Mae'r plot yn dilyn Little Bo Peep yn chwilio am Mother Goose sydd wedi mynd ar goll yn Rhymeland.

Yn 1991nillodd wobr CableACE ar gyfer rhaglennu i blant dros 7 oed a nomineiddwyd ar gyfer y wobr coluro. Enillodd Wobr Emmy ar gyfer Dylunio Gwisgoedd mewn Rhaglen Gerddool yn 1990 a Gwobr Peabody yn 1991.

## Cast
Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau Disney
Talaith Formosa

Talaith yng ngogledd-ddwyrain yr Ariannin yw **Talaith Formosa** (hen Sbaeneg am 'Hardd'), a rhan o'r ardal a elwir y Gran Chaco. Yn y de mae'n ffinio â thalaith Chaco ac yn y gorllewin â thalaith Salta. Yn y gogledd-ddwyrain mae'n ffinio ar Baragwái. Prifddinas y dalaith yw dinas Formosa.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 486,559. Mae Formosa yn un o daleithiau tlotaf yr Ariannin. Amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiant, yn enwedig magu gwartheg a thyfu cotwm.

bawd|280px|canol|Talaith Formosa yn yr Ariannin

## Rhaniadau gweinyddol 
Rhennir y dalaith yn 9 sir (Sbaeneg: *departamentos*), fel a ganlyn (gyda'u prif drefi):

# Bermejo (Laguna Yema)
# Formosa (Formosa) 
# Laishí (San Francisco de Laishí)
# Matacos (Ingeniero Juárez)
# Patiño (Comandante Fontana)
# Pilagás (Espinillo)
# Pilcomayo 
# Pirané (Pirané)
# Ramón Lista (General Enrique Mosconi)

## Cyfeiriadau

Formosa
Betty White

Actores a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd **Betty White** (17 Ionawr 1922 – 30 Rhagfyr 2021). Roedd yn arloeswr ym myd teledu cynnar a bu'n gweithio dros wyth degawd. Derbyniodd wyth Gwobr Emmy mewn sawl categori, tair Gwobr Comedi Americanaidd, tair Gwobr Screen Actors Guild, a Gwobr Grammy. Mae ganddi seren ar y Hollywood Walk of Fame, a chafodd ei derbyn i'r Television Hall of Fame ym 1985.

Roedd yn adnabyddus iawn am ei rhannau fel Sue Ann Nivens ar y comedi sefyllfa *The Mary Tyler Moore Show* (CB, 1973–1977), Rose Nylund ar y comedi sefyllfa *The Golden Girls* (NBC, 1985–1992), ac Elka Ostrovsky ar y comedi sefyllfa *Hot in Cleveland* (TV Land, 2010–2015)

## Teledu
* *Life with Elizabeth* (1952 - 1955)
* *The Betty White Show* (1958)
* *The Jack Paar Show*
* *The Mary Tyler Moore Show* (1972 - 1977)
* *The Betty White Show* (1977 - 1978)
* *The Golden Girls*  (1985 - 1992)
* *Hot in Cleveland* (2010 - 2015)

## Ffilmiau
* *Time to Kill* (1945)
* *Advise and Consent* (1962)
* *A Different Approach* (1978)
* *Hard Rain* (1998)
* *Dennis the Menace Strikes Again* (1998)
* *Lake Placid* (1999)
* *The Story of Us* (1999)
* *Bringing Down the House* (2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Illinois
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Gemau Olympaidd yr Haf 1996

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1996**, neu yn swyddogol '''Gemau'r Olympiad XXVI''', yn Atlanta, Georgia, yr Unol Daleithiau. Dewiswyd Atlanta ym mis Medi 1990 yn Tokyo, Japan, yn hytrach nag Athen, Belgrade, Manceinion, Melbourne a Toronto.

## Cystadlaethau 
## Hawliau Darlledu 
*  NBC
*  TV Globo, TV Record, SBT and TV Bandeirantes
*  Seven Network
*  RAI
*  BBC
*  Nederlandse Omroep Stichting

## Medalau 
Dyma'r 10 cenedl a enillodd y nifer fwyaf o fedalau yn y Gemau yma:


Categori:1996 yn yr Unol Daleithiau
Jonathan Taylor Thomas

Actor Americanaidd yw **Jonathan Taylor Thomas** (ganwyd 8 Medi 1981)

## Teledu
* Home Improvement (1991 - 1998)
* The Wild Thornberrys (2000)
* 8 Simple Rules... for Dating My Teenage Daughter (2004)

## Ffilmiau
* The Lion King (1994)
* Man of the House (1995)
* Tom and Huck (1995)
* The Adventures of Pinocchio (1996)
* Wild America (1997)
* I'll Be Home for Christmas (1998)
* Walking Across Egypt (1999)

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Actorion Americanaidd
Leonardo DiCaprio

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Leonardo Wilhelm DiCaprio** (ganwyd 11 Tachwedd 1974), sydd wedi ennill Gwobr Golden Globe, Gwobr NBR, Silver Bear Award, a cael ei Naddi am dair Gwobr Academi, 2 Gwobr BAFTA a Gwobr SAG Award. Fe ddaeth i amlygrwydd wrth chwarae rhan Jack Dawson yn ffilm *Titanic* (1997). Mae DiCaprio wedi serennu mewn sawl ffilm llwyddiannus gan gynnwys *Romeo + Juliet* (1996), *Catch Me If You Can* (2002), a *Blood Diamond* (2006). Ymddangosodd mewn sawl ffilm Martin Scorsese gan gynnwys *Gangs of New York* (2002), *The Aviator* (2004), a *The Departed* (2006), gan achosi i bobl gyharu'r berthynas â'r un a elwodd Robert De Niro ohoni ar ddechrau ei yrfa

## Ffilmiau
### Ffilmiau i ddod
## Gwobrau
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhyddfrydwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Fun and Fancy Free

Ffilm animeiddiedig gan Walt Disney yw **Fun and Fancy Free** (1947). Mae gan y ffilm ddwy stori: *Bongo* a *Mickey and the Beanstalk*. 

## Gweler hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1947
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Melody Time

Ffilm animeiddiedig gan Walt Disney yw **Melody Time** (1948).

## Gweler hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1948
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Thalía

Cantores ac actores yw **Ariadna Thalía Sodi Miranda** (ganwyd 26 Awst 1978).

## Albymau
*1990: *Thalía*
*1991: *Mundo de Cristal*
*1992: *Love (albwm Thalía)*
*1995: *En éxtasis*
*1997: *Nandito Ako*
*1997: *Amor a la Mexicana*
*2000: *Arrasando*
*2001: *Thalía con banda: Grandes éxitos*
*2002: *Thalía (albwm 2002)*
*2003: *Thalía (albwm Saesneg))*
*2005: *El sexto sentido*
*2008: *Lunada*

### Cyfuniadau
*2001: *Thalía con banda: Grandes éxitos*
*2003: ''Thalía's Hits Remixed*
*2004: *Greatest Hits*

### Disgograffiaeth Timbiriche
*1987: *Timbiriche VII*
*1988: *Timbiriche VIII-IX*
*1989: *Los Clásicos de Timbiriche*

### Caneuon i gyd-fynd â ffilmiau
*1997: *Anastasia* Viaje Tiempo Atrás (Journey to the Past)-Thalía- (Lynn Ahrens; Stephen Flaherty)
*1998: *Dance With Me'' Echa Pa' Lante (Spanglish Cha-Cha Mix)-Thalía- (Emilio Estefan, Jr.; Javier Garza; Pablo Flores; Roberto Blades)

### DVDs
*2000: *Mambo Café*
*2004: *Greatest Hits*
*2005: *Rosalinda*
*2006: *Legado Musical*
*2006: *Selena Vive*
*2008: *María la del Barrio*
*2008: *MariMar*
*2008: *María Mercedes*

## Filmograffiaeth
### Ffilmiau
*1999: *Mambo Café*
*I'w gyhoeddi: *Selena*

### Telenovelas
*1987: *La pobre señorita Limantour*
*1987: *Quinceañera*
*1989: *Luz y Sombra*
*1992: *María Mercedes*
*1994: *Marimar (Cyfres deledu Mecsicanaidd)*
*1995: *María la del Barrio*
*1999: *Rosalinda*

## Llyfrau
*2007: *Thalia: ¡Belleza! Lessons in Lipgloss and Happiness*
*2009: *Thalia: ¡Radiante! Your Guide to a Fit and Fabulous Pregnancy*

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Fecsico
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Pobl a aned yn Ninas Mecsico
Tarzan (ffilm 1999)

Ffilm Animeiddiedig Disney sy'n seiliedig ar y llyfrau gan Edgar Rice Burroughs yw **Tarzan** (1999). Mae gan y ffilm gerddoriaeth gan Phil Collins. 

## Cymeriadau
* *Tarzan* - Tony Goldwyn
* *Jane Porter* - Minnie Driver
* *Kala* - Glenn Close
* *Clayton* - Brian Blessed
* *Terk* - Rosie O'Donnell
* *Tantor* - Wayne Knight
* *Archimedes Q. Porter* - Nigel Hawthorne
* *Kerchak* - Lance Henriksen

## Caneuon
* "Two Worlds"
* "You'll Be in My Heart"
* "Son of Man"
* "Trashin' the Camp"
* "Strangers Like Me"

## Gweler hefyd
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Tarzan
Toy Story

Ffilm Disney/Pixar gyda lleisiau Tom Hanks a Tim Allen yw ***Toy Story*** (Cyfieithiad Swyddogol Cymraeg: "*Tylwyth Teganau*") (1995)

## Cymeriadau
* *Woody* - Tom Hanks
* *Buzz Lightyear* - Tim Allen
* *Sid* - Erek von Detten
* *Slinky* - Jim Varney
* *Rex* - Wallace Shawn
* *Mr. Potato Head* - Don Rickles
* *Little Bo Peep* - Annie Potts
* *Hamm* - John Ratzenberger

## Caneuon
* "You Got a Friend in Me"
* "Strange Things"
* "I Will Go Sailing No More"

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1995
Treasure Island (ffilm 1950)

Ffilm drama am fôr-ladron gan y cyfarwyddwr Byron Haskin yw ***Treasure Island*** a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd gan Walt Disney yn Unol Daleithiau America. Fe'i ffilmiwyd yn y Deyrnas Unedig ar leoliad ac yn Denham Film Studios, Swydd Buckingham.

Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar y nofel *Treasure Island* gan Robert Louis Stevenson a gyhoeddwyd yn 1883.

## Cymeriadau
* *Jim Hawkins* - Bobby Driscoll
* *Long John Silver* - Robert Newton
* *Billy Bones* - Finlay Currie
* *Blind Pew* - John Laurie

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau am fôr-ladron o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1950
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Disney
Ynys Elba

bawd|280px|Ynys Elba

Ynys oddi ar arfordir gorllewinol yr Eidal yw **Ynys Elba** (Eidaleg: ''Isola d'Elba'').

Poblogaeth wreiddiol yr ynys oedd y Ligwriaid, a roddodd ei hen enw,  **Ilva**, i'r ynys. Yn ddiweddarach cipiwyd yr ynys gan yr Etrwsciaid, yna gan y Rhufeiniaid.

Preswylydd enwocaf yr ynys oedd Napoleon, a alltudiwyd yno dan delerau Cytundeb Fontainebleau yn 1814. Cyrhaeddodd Portoferraio ar 3 Mai, 1814. Bu yno am 300 diwrnod, gan wneud llawer i wella bywyd trigolion yr ynys.  Dihangodd o'r ynys a dychwelyd i Ffrainc ar 26 Chwefror 1815.

Yn 1860 daeth yr ynys yn rhan o deyrnas unedig yr Eidal. Erbyn hyn mae'r ynys yn  gyrchfan boblogaidd i dwristiaid ac yn enwog am ei gwin.

Elba
Diamonds Are Forever

Gall *Diamonds Are Forever* gyfeirio at:

*Diamonds Are Forever (nofel) - pedwerydd nofel James Bond gan Ian Fleming
*Diamonds Are Forever (ffilm) - ffilm gan EON Productions yn seiliedig ar y nofel
*Diamonds Are Forever (trac sain) - cân thema a teitl albwm trac sain y ffilm, gan John Barry
*Diamonds from Sierra Leone - cân Kanye West sy'n samplo cân thema'r ffilm
Al Gore

Gwleidydd, amgylcheddwr, llenor a chyn Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau yw **Albert Arnold "Al" Gore, Jr.** (ganwyd 31 Mawrth 1948), ef oedd y 45ed Is-Arlywydd a wasanaethodd rhwng 1993 a 2001 o dan yr Arlywydd Bill Clinton.

## Llyfryddiaeth 
* 
* *Know Climate Change* and *101 Q and A on Climate Change* from 'Save Planet Earth Series', 2008 (llyfrau plant)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Transcript: Former Vice President Gore's Speech on Constitutional Issues, Ionawr 2006
* [Transcript of Al Gore's speech at the Sierra Summit, 9 Medi(https://cy.wikipedia.org/wiki/9_Medi) 2005]
* Remarks of Former Vice President Al Gore to the Democratic National Convention, 2004 
* Transcript: Former Vice President Al Gore:Matching our Nation's Economic Course to Our Current Realities — Brookings Institution, Hydref 2002
* [Transcript: Gore remarks on Florida vote certification, 27 Tachwedd(https://cy.wikipedia.org/wiki/27_Tachwedd) 2000]

## Gweler hefyd 
* Current TV

## Cyfeiriadau 
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Tennessee
Categori:Pobl o Washington, D.C.
Categori:Rhyddfrydwyr o'r Unol Daleithiau
Blood Diamond

Gall y term Saesneg *Blood Diamond* gyfeirio at:

*Deimyntau gwaed - deimyntiau wedi eu cloddio mawn rhanbarth rhyfel
*Blood Diamond (ffilm) - ffilm sy'n ymdrin â thestun deimyntau gwaed
Diemyntau gwaed

[bawd|dde|200px|Padellu am ddiemyntau yn [Sierra Leone.]]
Term sy'n ymwneud â masnachu diemyntau yw **diemwnt gwaed** (hefyd: **diemwnt wedi trosi**, **diemwnt gwrthdaro**, **diemwnt poeth** neu **diemwnt rhyfel**), sy'n cyfeirio at ddiemwnt sydd wedi ei gloddi mewn rhanbarth rhyfel, a'i gwerthu er mwyn ariannu gwrthryfel, ymdrechion rhyfel byddin sy'n goresgyn, neu gefnogi gweithgareddau arglwydd rhyfel, fel arfer yn Affrica.

## Ffynonellau 
### Nodiadau 
### Llenyddiaeth 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dolenni allanol 
* Y Cyngor Deiamwnt Affricanaidd 
* Cenhedloedd Unedig - Deiamyntau gwaed
* *Diamonds in Conflict* - Global Policy Forum
* PAWSS - *Conflict Diamonds*
* DiamondFacts.org - Cyngor Deiamwnt y Byd
* RealDiamondFacts.org  - gwefan di-brofit
* *Stop Blood Diamonds* - gwefani godi ymwybodaeth
* ''Bloody Nonsense: When diamonds are a propagandist's best friend*  Jack Jolis, National Review, 20 Tachwedd 2006. Angen tanysgrifiad.
* *Kubus & BangBang's Conflict Diamonds musicvideo* fideo ar gyfer codi ymwybodaeth
* *Stopping Blood Diamonds''  - Llwyddiant y Kimberly Process
* Erthyglau am ddeiamyntau gwaed  ar wefan swyddogol y diwydiant deiamyntau Israelaidd
* Effaidd y fasnach deiamyntau ar wledydd Affricanaidd 

Categori:Camdriniaethau hawliau dynol
Categori:Diemyntau
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Smyglo
Hanes India

Mae **hanes India** yn dechrau gyda dechreuad sefydliadau parhaol tua 9,000 o flynyddoedd yn ôl yn y diriogaeth a ddaeth yn India yn ddiweddarach. Yn yr ardal o amgylch Afon Indus, datblygodd rhain i greu Gwareiddiad Dyffryn Indus tua 3300 CC.; un o'r gwareiddiadau cynharaf yn hanes dynoliaeth. Dilynwyd y cyfnod yma gan y Cyfnod Fedig, pan osodwyd seiliau crefydd Hindwaeth. O tua 550 CC. sefydlwyd nifer o deyrnasoedd  a elwid y Mahajanapadas ar draws y wlad.

Yn y 3 CC, roedd India a rhannau eraill o dde Asia yn rhan o Ymerodraeth Maurya dan Ashoka Fawr. O tua 180 CC bu nifer o ymosodiadau ac ymfudiadau o'r gogledd. O'r 3g OC sefydlwyd Ymerodraeth y Gupta.

O'r 12g ymlaen, daeth gogledd India gan ddylanwad rheolwyr Islamaidd, yn wreiddiol o Ganolbarth Asia; yn gyntaf Swltaniaeth Delhi, ac yn ddiweddarach Ymerodraeth y Mughal. Cyrhaeddodd Ymerodraeth y Mughal ei hanterth yn ystod teyrnasiad Akbar Mawr 
o 1556 hyd 1605. Yn ne India, roedd nifer o deyrnasoedd brodorol, megis Ymerodraeth Vijayanagara. Ganychodd pwer y Mughal yn y 17ed a'r 18g, a daeth Ymerodraeth Maratha yn bwerus. Yn ystod y 18g, dechreuodd nifer o wledydd Ewropeaidd sefydlu tiriogaethau, ac erbyn 1856, roedd y rhan fwyaf o India yng ngafael y *British East India Company*.

Y flwyddyn wedyn bu gwrthryfel ar raddfa fawr, Gwrthryfel India 1857. Cafodd y gwrthryfelwyr gryn lwyddiant at y cychwyn, ond yn y diwedd gorchfygwyd hwy gan y fyddin Brydeinig. Daeth India'n rhan o'r Ymerodraeth Brydeinig.

Dechreuodd mudiad cenedlaethol ym mlynyddoedd cynnar yr 20g, ac yn y 1920au a'r 1930au bu cyfres o brotestiadau di-drais dan arweniad Mahatma Gandhi. Ar 15 Awst 1947, daeth India yn wlad annibynnol, ond daeth rhan o'i thiriogaeth yn wlad Pacistan. Jawaharlal Nehru oedd y Prif Weinidog cyntaf. Dair blynedd yn ddiweddarach, ar 26 Ionawr 1950, daeth India yn weriniaeth.

Ers hynny, bu rhyfel a Gweriniaeth Pobl Tsieina yn 1962 ynghylch y ffin yn y gogledd-ddwyrain, a bu tri rhyfel yn erbyn Pacistan, yn 1947, 1965 a 1971. Yn 1974, arbrofodd India fom atomig, gydag arbrofion pellach yn 1998. Ar 31 Hydref 1984 llofruddiwyd y Prif Weinidog Indira Gandhi gan aelodau o'i gwarchodlu Sikh. Cymerodd ei mab hynaf Rajiv Gandhi yr awenau. Ers newidiadau economaidd yn 1991, mae economi India wedi tyfu'n gyflym, ac o ganlyniad mae dylanwad rhyngwladol y wlad wedi cynyddu.

Yn etholiad cyffredinol Mai 2004, enillodd cynghrair o bleidiau dan arweiniad Plaid y Gyngres fwyafrif, a daeth Manmohan Singh yn Brif Weinidog.


India
Blood Diamond (ffilm)

Ffilm drama antur o 2006 am Ryfel Cartref Sierra Leone yw ***Blood Diamond***, a enwebwyd am bum o Wobrau'r Academi. Cyfarwyddwyd gan Edward Zwick a serennodd Leonardo DiCaprio, Jennifer Connelly an Djimon Hounsou. Mae'r teitl yn cyfeirio at ddiemyntau gwaed, sef diemyntau sydd wedi eu cloddio mewn rhanbarth rhyfel yn Affrica, ac yn cael eu defnyddio i ariannu arglwyddi rhyfel Affrica a chwmniau diemwnt ar draws y byd.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau rhyfel Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Warner Bros.