open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The World Is Not Enough

Yr 19fed ffilm yng nghyfres James Bond yw ***The World Is Not Enough*** (Cymraeg: ''Nid yw'r Byd yn Ddigon'') (1999), a'r drydedd ffilm i serennu Pierce Brosnan fel yr asiant cudd MI6 ffuglennol. Yn y ffilm mae adeilad Vauxhall cross yn cael ei chwythu lan. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Michael Apted ac ysgrifennwyd y sgript wreiddiol gan Neal Purvis, Robert Wade, a Bruce Feirstein. Cynhyrchwyd y ffilm gan Michael G. Wilson a Barbara Broccoli.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Moonraker (ffilm)

Yr unfed ffilm ar ddeg yn y gyfres o ffilmiau am yr asiant cudd MI6
James Bond yw ***Moonraker*** (1979). Dyma'r pedwerydd ffilm i serennu Roger Moore fel James Bond. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Lewis Gilbert ac mae'n serennu Lois Chiles, Michael Lonsdale a Richard Kiel hefyd. Yn y ffilm, danfonir Bond i ymchwilio lladrad annisgwyl pan mae llong ofod yn diflannu. Mae hyn yn arwain Bond at Hugo Drax, biliwnydd sy'n berchennog ar gwmni cynhyrchu llongau gofod. Ynghyd â Holly Goodhead, asiant i'r CIA sydd hefyd yn ymchwilio i mewn i Drax, dilyna Bond gliwiau sy'n mynd ag ef o California i Fenis, yr Eidal, Rio de Janeiro, Brasil a'r Goedwig-law Amazonas, cyn iddo fynd i'r gofod er mwyn atal cynllwyn o hil-laddiad a fyddai'n dinistrio'r ddynol ryw er mwyn ail-greu byd yn llawn o'r hîl berffaith.

Categori:Ffilmiau 1979
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau United Artists
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Pierce Brosnan

Actor, cynhyrchydd ffilmiau ac amgylcheddwr Americanaidd-Gwyddelig yw **Pierce Brendan Brosnan**, OBE (ganwyd 16 Mai 1953). Mae ganddo ddinasyddiaeth Gwyddelig ac Americanaidd. Gadawodd yr ysgol yn 16 oed er mwyn dechrau hyfforddi i fod yn ddarlunydd masnachol ond hyfforddodd yn y Ganolfan Ddrama yn Llundain am dair blynedd. Wedi cyfnod o actio ar lwyfan, daeth i amlygrwydd yn y gyfres deledu boblogaidd *Remington Steele*.

Chwaraeodd Brosnan ran yr asiant cudd James Bond yn GoldenEye, Tomorrow Never Dies, The World Is Not Enough a Die Another Day. Ef hefyd ddarparodd y llais a phryd a gwedd Bond yn y gêm fideo *James Bond 007: Everything or Nothing*.  Ym 1996, sefydlodd gwmni cynhyrchu yn Los Angeles ar y cyd gyda Beau St.Clair, o'r enw Irish DreamTime. Roedd Brosnan yn briod â Cassandra Harris tan ei marwolaeth, ac mae ef bellach wedi ail-briodi Shaye Smith.

Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o Iwerddon
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Iwerddon
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Amgylcheddwyr o Iwerddon
Categori:Catholigion
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Mudo dynol

250px|de|bawd|Mae llawer o bobl yn mudo i dinasoedd ar gyfer swyddi
Pobl yn symud o le i le yw **mudo dynol**, sef newid cartref fel rheol. Serch hynny gall mudo olygu symud dros dro - rhai dyddiol neu tymhorol yn ogystal â newidiadau parhaol rhwng gwledydd neu o fewn gwlad.

Mudo rhyngwladol parhaol yw'r symudiad rhwng gwledydd, mewnfudwyr yw pobl sy'n cyrraedd gwlad ac ymfudwyr yw'r pobl sy'n gadael gwlad. Ers cychwyn y 21g gwelwyd mwy a mwy o ffoaduriad amgylcheddol yn dianc rhag effeithiau newid hinsawdd.

Mae yna ddau fath o fudo dynol yn y byd:
*Mudo gwirfoddol
*Mudo gorfodol

## Enghraifft o fudo gorfodol
Mae poblogaeth yr Ynys Montserrat yn esiampl da o fudo gorfodol. Yn 1996 echdorodd llosgfynyddoedd Soufriere. Cafodd y prifddinas Plymouth, y maes awyr a nifer o bentrefi eu dinistrio gan y llifau pyroclastig. Symudodd dros hanner y boblogaeth i'r ynysoedd eraill megis Antigwa.

## Enghraifft o fudo gwirfoddol
Gwelir mwy o fudo gwirfoddol yn y gwledydd MEDd nag yn y gwledydd LlEDd. Esiampl o hyn yw symud o'r Deyrnas Unedig i Awstralia.  Mae’r hinsawdd yn fwy pleserus, ardaloedd byw yn fwy dymunol ac mae gan Awstralia economi cryf oherwydd cynnydd yn y diwydiant mwyngloddio.

## Gweler hefyd
* Mewnfudiad anghyfreithlon
* Mudo o fewn y Deyrnas Unedig


Categori:Hanes demograffig
Categori:Materion rhyngwladol
Categori:Poblogaeth
Mudo o fewn y Deyrnas Unedig

Gelwir symudiad poblogaeth o amgylch y Deyrnas Unedig yn **fudo o fewn y Deyrnas Unedig**. Gall fod nifer o resymau dros y mudo gan gynnwys rhesymau economaidd a chymdeithasol.

## Mudo Rhanbarthol O Fewn Y Du
### Mudo Gwledig Trefol
Rhwng yr 1930au a’r 1980au gwelwyd nifer o bobl yn mudo o’r gogledd a'r gorllewin i dde-ddwyrain gwledydd Prydain i'r brifddinas. Gadawodd nifer o bobl gogledd-ddwyrain Lloegr, canolbarth yr Alban, Gogledd Iwerddon a chanolbarth Cymru oherwydd nifer o ffactorau gwthio

**Ffactorau Gwthio** 
* Hen dai o ansawdd gwael
* Defnyddiau crai yn dod i ben (glo, mwyn haearn)
* Dirywiad yn hen ddiwydiannau (Llongau, Dur, Tecstiliau)
* Swyddi a chyflogau isel - gwaith llaw yn bennaf
* Cysylltiadau cludiant a hygyrchedd gwael
* Amgylchiadau diwydiannol llygredig
* Dirywiad hen borthladdoedd (Glasgow, Lerpwl)
* Llai o gyfleusterau diwydiannol
* Llai o gyfleusterau cymdeithasol a chwaraeon
* Hinsawdd oerach a gwlypach
**Ffactorau Tynnu**
* Tai newydd o ansawdd gwell
* Twf diwydiant ysgafn newydd
* Swyddi medrus yn cynnig cyflogau da
* Cysylltiadau cludiant gwell
* Llai o ardaloedd llygredig
* Cysylltiadau cnyddol ag Ewrop
* Gwell gwasanaethau (Siopau, Ysgolion Ysbytai)
* Llawer o gyfleusterau diwydiannol
* Llawer o gyfleusterau cymdeithasol / Chwaraeon
* Hinsawdd cynhesach a sychach (gwyliau / ymddeol)

### Gwrthdrefoli
Gwrthdrefoli yw’r broses lle mae pobl a gwaith yn symud i ffwrdd o’r dinasoedd a chytrefi mawr i aneddiadau llai. Gwelwyd y broses yma yn ne-ddwyrain Lloegr rhwng 1981–1999. Mae pobl yn gadael y dinasoedd oherwydd ffactorau gwthio dinasoedd.

#### Ffactorau Tynnu a Gwthio
* **Cyflogaeth**- Wrth i ddiwydiant yn y ddinas ddirywio a phrisau tir yn yr ardaloedd yn cynyddu, symudai’r diwydiannu allan i safleoedd tir glas ar ffiniau'r dinasoedd neu yn aneddiadau llai. Mae’r cynnydd yn niwydiannau ‘troedrydd’ ac uwch dechnoleg yn golygu y gall diwydiannau ddewis eu lleoliad eu hun
* **Tai**- Wrth i ansawdd y tai o fewn y dinasoedd ddirywio a'r boblogaeth yn dod yn fwy cyfoethog, symuda’r nifer allan o’r dinasoedd i dai fwy modern efo gardd a garej.
* **Teulu**- Wrth i niferoedd y teulu cynyddu, rhaid i deuluoedd symud i dai mwy * **Amgylchedd**- Mae pobl yn symud allan o’r dre i’r wlad i osgoi sŵn a llygredd. Mae hygyrchedd a cyfarthrebau yn golygu y pobl deithio ymhellach i weithio ac felly gall pobl cymudo o’r wlad i’r ddinas i waith
* **Cymdeithas**- Pobl yn symud allan o’r ddinas oherwydd troseddwyr, fandaliaeth a chynydd mewn grwpiau ethnig mewn rhai ardaloedd.
* **Gyrfa** - Mae unigolion a'u teuloedd yn symud er mwyn cael well swydd yn ei yrfa dewisiedig.

Categori:Demograffeg y Deyrnas Unedig
Categori:Mudo dynol
Académie française

bawd|300px|Adeilad ''L'Institut de France''
Sefydliad dysgedig digymar yw'r **Académie française** ("Academi Ffrengig"), sy'n ymwneud ag unrhyw beth i'w wneud â'r iaith Ffrangeg. Sefyldwyd yr *Académie* yn swyddogol ym 1635 gan Cardinal Richelieu, prif weinidog i'r Brenin Louis XIII. Atalwyd ef ym 1793 yn ystod y Chwyldro Ffrengig, ac ail-sefydlwyd ym 1803 gan Napoleon Bonaparte (mae'r *Académie* yn cysidro y cawsont eu gohurio, nid eu hatal, yn ystod y chwyldro. Hon yw'r hynaf o bum *académie* yr Institut de France.

Mae'r *Académie* yn cynnwys pedwar deg aelod, a adnabyddir fel *immortels* (anfarwolion). Etholir aelodau newydd gan aelodau'r *Académie* ei hun. Mae'r *Académiciens* yn dal eu swydda am gydol eu hoes, ond gallent gael eu diddymu am gamymddwyn. Mae'r corff yn gyfrifol am weithredu fel y prif awdurdod ar gyfer yr iaith; a chyhoeddi geiriadur swyddogol ohoni. Ond, mae eu rheolau'n anghymellion yn unig ac nid ydynt yn cael eu gorfodi ar y cyhoedd na'r llywodraeth.

Un o brif gyfrifoldebau'r Academi yw cyhoeddi'r geiriadur mawr safonol y ''Dictionnaire de l'Académie française''.

## Aelodau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* L'Académie française , Scholarly Societies.
* *The French Academy*, Jean le Bars, *The Catholic Encyclopedia* Cyfrol I, Efrog Newydd: Robert Appleton Company, 1907.


Categori:Cyrff rheoli iaith
Categori:Yr iaith Ffrangeg yn Ffrainc
Categori:Sefydliadau 1635
Categori:Sefydliadau Ffrainc
Sarah McCorquodale

Merch hynaf John Spencer, 8fed Iarll Spencer a'r Anrhydeddus Frances Burke Roche yw y **Fonesig Elizabeth Sarah Lavinia McCorquodale** (ganwyd 19 Mawrth 1955), a chwaer hŷn Diana, Tywysoges Cymru.

## Bywyd Cynnar
Ganwyd y Fonesig Sarah o dan yr enw **Yr Anrhydeddus Elizabeth Sarah Lavinia Spencer**; derbyniodd y teitl cwrteisi y **Fonesig Elizabeth Sarah Lavinia Spencer** ym 1975, pan bu farw ei thaid a daeth ei thad yn 8fed Iarll Spencer. Dioddefodd o'r anhwylder bwyta anorexia nervosa tra'r oedd yn ei hugeiniau cynnar. Addysgwyd yn Riddlesworth Hall yn Norfolk cyn mynychu ysgol breswyl West Heath ger Sevenoaks yng Nghaint. Gadawodd ysgol West Heath ar ôl pasio ei arholiadau Lefel O, ac aeth i Lundain i weithio.

## Teulu
Priododd Neil Edmund McCorquodale (ganwyd 1951), mab Alastair McCorquodale a Rosemary Sybil Turnor, ar 17 Mai 1980 yn Swydd Northampton. Mae Neil McCorquodale yn nai i lysfam y Fonesig Sarah, sef Raine de Chambrun.

Mae gan Neil McCorquodale a'r Fonesig Sarah McCorquodale dri o blant
*Emily Jane McCorquodale (ganwyd 2 Gorffennaf 1983)
*George Edmund McCorquodale (ganwyd 1984)
*Celia Rose McCorquodale (ganwyd 1989)

Maent yn gefndryd cyntaf i'r Tywysog William a'r Tywysog Harri ar ochr eu mam. Maent yn byw yn Stoke Rochford, Swydd Lincoln.

## Llinach

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Teulu Spencer
Categori:Pobl o Swydd Northampton
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Batasuna

Plaid wleidyddol o blaid cenedlaetholdeb Basgaidd oedd **Batasuna** (Basgeg, yn golygu "Undeb").

Sefydlwyd y blaid ym mis Ebrill 1978 fel **Herri Batasuna** *(Undeb y Bobl)*, fel clymblaid o genedlaetholwyr adain-chwith, yn bennaf o Euskadiko Ezkerra, yn galw am bleidlais "na" yn refferendwm y flwyddyn honno ar gyfansoddiad Sbaen. Yn Etholiad Cyffredinol 1979, enillodd 170,000 o bleidleisiau, 13% o'r bleidlais yn nhaleithiau Gwlad y Basg. Cafodd ei ganlyniad gorau yn etholiad 1990, gyda 18.33% o'r bleidlais yng Nghymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg.

Rhwng 1998 a 2001, defnyddiai'r blaid yr enw **Euskal Herritarrok** (*Ni ddinasyddion Basgaidd*). Cyhoeddwyd Batasuna yn fudiad anghyfreithlon yn Sbaen yn 2003, oherwydd cysylltiadau'r blaid ag ETA. Gwaharddwyd Batasuna gan lywodraeth Sbaen rhag cymryd rhan yn etholiadau Basgaidd 2005, ond daeth plaid newydd, *Euskal Herrietako Alderdi Komunista*  (EHAK, "Plaid Gomiwnyddol y Rhanbarthau Basgaidd") i'r amlwg, gan ddatgan eu bod yn mabwysiadu rhaglen wleidyddol Batasunsa.

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngwlad y Basg
Categori:Cenedlaetholdeb Basgaidd
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
For Your Eyes Only

Gallai **For Your Eyes Only** gyfeirio at:

**For Your Eyes Only*, casgliad o straeon byr gan Ian Fleming
**For Your Eyes Only*, ffilm o 1981 yn serennu Roger Moore
**For Your Eyes Only*, albwm trac sain y ffilm
**For Your Eyes Only*, prif thema y ffilm gan Sheena Easton
**For Your Eyes Only: Behind the Scenes of the James Bond Films*, llyfr gan David Giammarco o 2002
*"For Your Eyes Only", cân gan Blondie o'r albwm  *The Hunter*
On Her Majesty's Secret Service

Gallai '''On Her Majesty's Secret Service'* gyfeirio at:
**On Her Majesty's Secret Service*, nofel James Bond gan Ian Fleming o 1963
**On Her Majesty's Secret Service*, ffilm yn seiliedig ar y nofel o 1969, yn serennu George Lazenby
**On Her Majesty's Secret Service*, albwm trac sain y ffilm o 1969

Ffilm llawn cyffro a ffilm am ysbïwyr gan y cyfarwyddwr Peter R. Hunt yw *'''On Her Majesty's Secret Service''''' a gyhoeddwyd yn 1969. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Llundain, Estoril a Piz Gloria a chafodd ei ffilmio yn y Swistir, Bern, Portiwgal, Lisbon, Grindelwald, Lauterbrunnen, St. Moritz, Cascais, Pinewood Studios, Piz Gloria a Mürren. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Richard Maibaum a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Barry. Dosbarthwyd y ffilm gan Eon Productions a hynny drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Desmond Llewelyn, Ilse Steppat, George Lazenby, Telly Savalas, Lois Maxwell, Diana Rigg, Bessie Love, Julie Ege, Joanna Lumley, Angela Scoular, Bernard Lee, Catherine Schell, Gabriele Ferzetti, Peter R. Hunt, Bernard Horsfall, George Baker, Brian Grellis, Robert Rietti, Anouska Hempel a Helena Ronee. Mae'r ffilm ''On Her Majesty's Secret Service* yn 142 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1969. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Midnight Cowboy'' sef ffilm am ddau gyfaill gan y cyfarwyddwr ffilm John Schlesinger. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Michael Reed oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan John Glen sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar waith cynharach, ''On Her Majesty's Secret Service'', sef gwaith ysgrifenedig gan yr awdur
Ian Fleming a gyhoeddwyd yn 1963.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Peter R. Hunt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi
Categori:Ffilmiau 1969
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Llundain
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
You Only Live Twice

Gall **You Only Live Twice** gyfeirio at:
**You Only Live Twice* (nofel), nofel James Bond gan Ian Fleming
**You Only Live Twice* (ffilm), ffilm James Bond o 1967 yn serennu Sean Connery
***You Only Live Twice* (trac sain), trac sain y ffilm
****You Only Live Twice* (cân), cân Nancy Sinatra o'r ffilm James Bond
* *You Only Live Twice* (albwm), albwm gan Tim Brummett

----
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1865

Yn **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1865**, cynyddodd y Rhyddfrydwr, o dan arweiniaeth Arglwydd Palmerston, eu mwyafrif drost Plaid Geidwadol Iarll Derby i fwy na 80 o seddi. Newidiodd y (Blaid Chwig) ei henw i'r Blaid Ryddfrydol rhwng yr etholiad cynt a hon.

Bu farw Palmerston yn ddiweddarach yr un flwyddyn ac olynwyd ef gan Arglwydd John Russell fel Prif Weinidog.

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad
|}

*Cyfanswm y pleidleisiau: 854,856*

## Gweler hefyd
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1865-1868
## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
*F. W. S. Craig, *British Electoral Facts: 1832-1987*
* *British Electoral Facts 1832-1999*, *"compiled and edited by Colin Rallings and Michael Thrasher"* (Ashgate Publishing Ltd 2000)
**"Spartacus: Political Parties and Election Results"* 

1865
Categori:1865
Gernika

Tref yn nhalaith Bizkaia yng nghymuned ymreolaethol Gwlad y Basg yw **Gernika** (Basgeg: *Gernika*, Sbaeneg: *Guernica*). Gyda thref gyfagos Lumo ("Luno" yn Sbaeneg) mae'n ffurfio ardal ddinesig **Gernika-Lumo**, sydd â phoblogaeth o .

Mae Gernika o bwysigrwydd mawr yn hanes Gwlad y Basg, oherwydd y cyfarfodydd a gynhelid dan dderwen Gernika, a elwid y Gernikako Arbola. Daeth y cyfarfodydd hyn yn symbol o hawliau traddodiadol Gwlad y Basg. Ar 26 Ebrill, 1937, bomiwyd Gernika gan awyrennau Almaenig oedd yn ymladd dros Fransisco Franco yn Rhyfel Cartref Sbaen. Dyma oedd un o ymosodiadau cyntaf Luftwaffe yr Almaen Natsiaidd. Disgrifiwyd yr ymosodiad gan Winston Churchill fel *"an experimental horror"*. I gofio'r ymosodiad, codwyd Amgueddfa Heddwch yn y ddinas.

Ysbrydolodd hyn ddarlun enwog Pablo Picasso: Guernica (llun).

## Hanes
Sefydlwyd Gernika gan yr Iarll Tello ar 28 Ebrill 1366 ar groesffordd bwysig; y ffordd rhwng Bermeo a Durango ar y naill law a'r ffordd rhwng Bilbao ac Elantxobe ar y llall. Mae pwysigrwydd y lleoliad hefyd yn y ffaith ei fod ar lan afon ble angorai llongau ym mhorthladd Suso.

## Cyfeiriadau

Categori:Bwrdeistrefi Bizkaia
Categori:Trefi Gwlad y Basg
Guernica

Gallai **Guernica** gyfeirio at:

* Enw Sbaeneg tref Gernika yng nghymuned ymreolaethol Gwlad y Basg
* *Guernica*, llun enwog gan Pablo Picasso a ysbrydolwyd gan fomio tref Gernika yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen
----
Guernica (llun)

bawd|Murlun yn hawlio'r llun o Amgueddfa Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía yn ôl i Gernika
bawd|Cofeb ar y ty ym Mharis lle peintiodd Picasso y llun "Guernica"

Peintiad olew ar gynfas gan Pablo Picasso yw ***Guernica*** (1937), efallai yr enwocaf o'i ddarluniau.

Ar 26 Ebrill 1937 bomiwyd tref Gernika yng Ngwlad y Basg gan awyrennau Almaenig oedd yn ymladd dros Francisco Franco yn Rhyfel Cartref Sbaen. Pan gomisiynwyd Picasso gan Lywodraeth Weriniaethol Sbaen i greu murlun ar gyfer Ffair y Byd ym Mharis yn 1937, ysbrydolwyd ef i gymeryd y digwyddiad hwn fel pwnc. Mae'n ymdrech i gyfleu erchylltra'r digwyddiad mewn symbolau.

Am flynyddoedd, bu *Guernica* yn Amgueddfa Celfyddyd Fodern yn Efrog Newydd. Dychwelwyd ef i Sbaen yn 1981, ac arddangoswyd ef yn y Casón del Buen Retiro ym Madrid. Yn 1992 symudwyd y darlun i'r Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, hefyd ym Madrid, lle mae ar hyn o bryd. Cred cenedlaetholwyr Basgaidd y dylai fod yn cael ei arddangos yng Ngwlad y Basg.

Categori:Gweithiau 1937
Categori:Gwlad y Basg
Categori:Peintiadau'r 20fed ganrif
Categori:Peintiadau o Sbaen
Eudaf Hen

Yn ôl traddodiad, un o frenhinoedd cynnar y Brythoniaid yng nghyfnod y Rhufeiniaid oedd **Eudaf** neu **Eudaf Hen**.  Ceir gwahanol draddodiadau amdano sy'n anodd cysoni â'i gilydd.  Does dim tystiolaeth hanesyddol o gwbl i ategu'r traddodiadau hynny.

Yn y fersiynau Cymraeg Canol o'r ffug-hanes enwog *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy ceir chwedl "Eudaf, Iarll Ewias ac Ergyng" yn ne-ddwyrain Cymru.  "*Octavius* Dug Wessex" a geir yn y testun Lladin gwreiddiol, ond Eudaf sydd yn y testunau Cymraeg fel *Brut Dingestow*.  Mae'r *brut* yn honni ei fod yn un o ddisgynyddion Caradog, arweinydd y Silwriaid yn erbyn y Rhufeiniaid.  Yn ôl Sieffre, cododd Eudaf/Octavius mewn gwrthryfel yn erbyn y Rhufeiniaid ar ôl ymadawiad Cystennin am Rufain a daeth yn "Uchel Frenin Ynys Prydain" ar ôl curo Trahaearn, brawd Coel Hen. Dywedir iddo deyrnasu am gyfnod hir, gan ennill i'w hun yr enw 'Eudaf Hen'.

Cyfeirir at Eudaf yn y chwedl Cymraeg Canol *Breuddwyd Macsen Wledig*.  Yno mae'n dad i Elen Luyddog, gwraig Macsen Wledig (mae traddodiadau eraill yn gwneud Elen yn ferch i Goel Hen o'r Hen Ogledd) ac yn byw yn ardal Segontiwm yn Arfon, Gwynedd.  Yn ôl y *Breuddwyd*, mae Cynan Meiriadog yn fab iddo ac felly'n chwaer i Elen.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Mytholeg Gymreig
Clydog

:*Erthygl ar berson yw hon; am y pentref yn Swydd Henffordd, gweler Clydog (Swydd Henffordd)*.

Yn ôl traddodiad, brenin neu arglwydd Ewias yn ne-ddwyrain Cymru a gofir fel sant oedd **Clydog**.  Yn ôl yr achau, roedd yn fab i Glydwyn neu Gledwyn, un o feibion niferus Brychan Brycheiniog. Dethlir ei ddydd gŵyl ar ddau achlysur: 19 Awst ac yn draddodiadol ar 3 Tachwedd.

Mae un o siarteri Llyfr Llandaf y gellir ei ddyddio o'r 8g, yn enwi un Clydog, "brenin yn Ewias", ac yn dweud iddo gael ei lofruddio tra'n hela. Roedd merch fonheddig wedi syrthio mewn cariad â Chlydog a chafodd ei ladd gan ei chariad arall, gwrthodedig, wrth iddo hela. Cludwyd ei gorff ar gert i lan Afon Mynwy ond gwrthododd yr ychen fynd dros y rhyd a thorodd echel y cert. Claddwyd Clydog yno. Codwyd creirfa iddo ar y safle ym Merthyr Clydog (pentref Clodock yn Swydd Henffordd heddiw); roedd Ewias yn cynnwys rhan sylweddol o'r sir Seisnig bresennol). Tyfodd Merthyr Clydog i fod yn brif ganolfan eglwysig Ewias yn yr Oesoedd Canol.

Ceir eglwysi eraill sy'n gysegredig iddo yn Llanfeuno (Llanveynoe, Swydd Henffordd), Longtown, Swydd Henffordd a Cresswell.

## Ffynhonnell
*T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2000)

Categori:Pobl o Bowys
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Brycheiniog
Clodock

Pentref gwledig bychan yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Clodock** (Seisnigiad o'r enw Cymraeg **Clydog**). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Longtown.

Bu Clodock yn adnabyddus wrth yr enw Cymraeg **Merthyr Clydog** (gweler isod), enw sy'n dyddio i'r cyfnod pan fu'r rhan hon o Swydd Henffordd yn rhan o gwmwd Cymreig Ewias. Hyd at 1852 roedd y plwyf yn Esgobaeth Tyddewi. Dywedir i'r dyn olaf a siaradai'r Gymraeg yn y pentre farw ym 1883.

Gorwedd y pentref yn y bryniau ar lan Afon Mynwy yn ne-orllewin y sir yn agos i'r ffin â Chymru, tua 10 milltir i'r gogledd o'r Fenni.  Fe'i lleolir ar ffordd wledig sy'n dringo o Lanfihangel Crucornau yn Sir Fynwy i bentref Longtown, Swydd Henffordd.

Mae un o siarteri Llyfr Llandaf y gellir ei ddyddio o'r 8g, yn enwi un Clydog, "brenin yn Ewias", ac yn dweud iddo gael ei lofruddio tra'n hela. Roedd merch fonheddig wedi syrthio mewn cariad â Chlydog a chafodd ei ladd gan ei chariad arall, gwrthodedig, wrth iddo hela. Cludwyd ei gorff ar gert i lan Afon Mynwy ond gwrthododd yr ychen fynd dros y rhyd a thorodd echel y cert. Claddwyd Clydog yno. Codwyd creirfa iddo ar y safle ym Merthyr Clydog (safle pentref Clodock heddiw). Tyfodd Merthyr Clydog i fod yn brif ganolfan eglwysig Ewias yn yr Oesoedd Canol.

Mae'r eglwys leol, Sant Clydog (weithiau 'St Clydawg'), yn dyddio i'r 12g ac fe'i cofrestrwyd yn Radd I.

bawd|dim|Eglwys Sant Clydog

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Henffordd
Clifford, Swydd Henffordd

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Clifford**. Fe'i lleolir yng ngorllewin y sir o fewn hanner milltir o'r ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr, tua 2 filltir a hanner i'r gogledd-ddwyrain o'r Gelli Gandryll, Powys.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 556.

Gorwedd y pentref ar lan ddeheuol Afon Gwy.  Mae'n lleoliad strategol a dyna pam y codwyd Castell Clifford ger y safle gan y Normaniaid.  I'r de cyfyd bryn Cefn (*Cefn Hill*), a ddynodai terfyn ogleddol arglwyddiaeth Gymreig Ewias.

bawd|300px|dim|Adfeilion Castell Clifford

## Gweler hefyd 
* Arglwyddiaeth Clifford
* Castell Clifford

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Henffordd
Categori:Plwyfi sifil Swydd Henffordd
A View to a Kill

Y pedwerydd ffilm ar ddeg yng nghyfres James Bond yw ***A View to a Kill*** (1985), a'r seithfed ffilm i serennu Roger Moore fel yr asiant cudd MI6, James Bond. Er fod teitl y ffilm yn addasiad i stori fer Ian Fleming "From a View to a Kill", mae gan y ffilm sgript cwbl wreiddiol, fel y ffilmiau The Spy Who Loved Me ac Octopussy. Yn y ffilm *A View to a Kill*, brwydra Bond yn erbyn Max Zorin sy'n bwriadu dinistrio Dyffryn Silicon California.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1985
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1868

**Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1868**, oedd y cyntaf i gael ei chynnal ar ôl Deddf Diwygio 1867, wnaeth etholfreinio nifer o bennau teulu gwrywaidd, gan gynyddu'r nifer a oedd â hawl i bleidleisio yn etholiadau y Deyrnas Unedig. Bwriwyd dros filiwn o bleidleisiau, tair gwaith yn fwy nac yn yr etholiad cynt.

Fel canlyniad o hyn, cynyddodd y Rhyddfrydwr, o dan arweinyddiaeth William Gladstone, eu mwyafrif dros Blaid Geidwadol Benjamin Disraeli i fwy na 100 o seddi. Yn eironig ddigon, roedd Gladstone ei hun ymysg y Rhyddfrydwyr a fethodd ennill sedd, yn Ne Swydd Gaerlŷr. Cafodd sedd diogel yn dilyn hyn.

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad
|}

*Cyfanswm y pleidleisiau: 2,333,251*

## Gweler hefyd
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1868-1874

## Ffynonellau
*F. W. S. Craig, *British Electoral Facts: 1832-1987*
* *British Electoral Facts 1832-1999*, *"compiled and edited by Colin Rallings and Michael Thrasher"* (Ashgate Publishing Ltd 2000)
**"Spartacus: Political Parties and Election Results"* 

1868
Categori:1868
Clifford

Gallai **Clifford** gyfeirio at un o sawl peth:
## Lleoedd 
;Lloegr
* Clifford, Swydd Henffordd
** Arglwyddiaeth Clifford
** Castell Clifford
* Clifford, Gorllewin Swydd Efrog
;Unol Daleithiau
* Clifford, Indiana
* Clifford, Michigan
* Clifford, Gogledd Dakota
* Clifford, Pennsylvania
## Pobl 
Mae Clifford yn enw personol a chyfenw poblogaidd, e.e.:
* Clifford Williams, actor
## Arall 
* *Clifford (ffilm)* (1994)

Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Paul Flaherty yw ***Clifford*** a gyhoeddwyd yn 1994. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Clifford*** ac fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Gibbs. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Mary Steenburgen, G. D. Spradlin, Martin Short, Dabney Coleman, Richard Kind, Anne Jeffreys, Marianne Muellerleile, Charles Grodin, Annabel Schofield, Don Galloway, Barry Dennen, Mars Callahan a Timothy Stack. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1994. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Forrest Gump* ffilm glasoed gan Robert Zemeckis. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
John A. Alonzo oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.
## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Paul Flaherty nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau am gerddoriaeth o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau am gerddoriaeth
Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Los Angeles
Roger Moore

Actor o Loegr oedd **Syr Roger George Moore** KBE (14 Hydref 1927 – 23 Mai 2017). Roedd yn adnabyddus am chwarae rhannau dau arwr anturiaethus Prydeinig, Simon Templar yn y gyfres deledu *The Saint* o 1962 tan 1969, a James Bond mewn saith ffilm wahanol rhwng 1973 a 1985. Ers 1991, bu Moore yn lys-gennad i UNICEF. Ef gafodd y fraint o fod y gwestai olaf i ymddangos ar The Muppet Show pan ddarlledwyd y rhaglen am y tro olaf ym 1981.

Bu farw ym Mai 2017 wedi dioddef o gancr am gyfnod byr.

Priododd y cantores Cymreig Dorothy Squires, fel ei ail wraig, ym 1953, ond parhaodd y briodas tan 1961; ysgarodd ym 1969. Gwraig gyntaf Moore oedd Doorn Van Steyn (priododd 1946; ysgarodd 1953). Priododd Luisa Mattioli ym 1969; ysgarodd 1996. Priododd Kristina "Kiki" Tholstrup yn 2002.

## Teledu
**Ivanhoe* (1958–1959)
**The Alaskans* (1959–1960)
**Maverick* (1960–1961)
**The Saint* (1962–1969)
**The Persuaders!* (1971–1972)

## Ffilmiau
* *Live and Let Die* (1973)
* *The Man with the Golden Gun* (1974)
**Gold* (1974)
**Shout at the Devil* (1976)
* *The Spy Who Loved Me* (1977)
**Sherlock Holmes in New York* (1977)
**The Wild Geese* (1978)
* *Moonraker* (1979)
**The Sea Wolves* (1980)
* *For Your Eyes Only* (1981)
**The Cannonball Run* (1981)
* *Octopussy* (1983)
**Curse of the Pink Panther* (1983)
* *A View to a Kill* (1985)
**Bed & Breakfast* (1989)
**The Quest* (1996)
**Spice World* (1997)
**Boat Trip* (2002)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Dyngarwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Lundain
Arglwyddiaeth Clifford

Un o arglwyddiaethau'r Mers ar ochr Seisnig y ffin rhwng Cymru a Lloegr oedd **Arglwyddiaeth Clifford**. Castell Clifford, ger pentref Clifford yn Swydd Henffordd heddiw, oedd ei ganolfan.

Gorweddai'r arglwyddiaeth yng ngorllewin y Swydd Henffordd bresennol, yn Nyffryn Gwy ar y ffin â Chymru.  I'r dwyrain ffiniai ar Iarllaeth Henffordd ac i'r gogledd ag Arglwyddiaeth Huntington, yn Lloegr.  I'r gorllewin a'r de, ffiniai ar diriogaethau Cymreig (ond yn nwylo arglwyddi Normanaidd y Mers am y rhan fwyaf o'r cyfnod) Elfael, arglwyddiaeth Y Gelli Gandryll, ac Ewias.  Er na fu'n arglwyddiaeth fawr, roedd ei lleoliad yn amddiffyn y mynediad i lawr Dyffryn Gwy i gyfeiriad Henffordd yn ei gwneud yn bywsig yn strategol.

Codwyd castell mwnt a beili Castell Clifford yn 1070 gan William FitzOsbern i amddiffyn y rhyd strategol ar Afon Gwy. Bwriadwyd sefydlu tre newydd yno, ond ni wireddwyd y cynllun. Codwyd castell pur sylweddol o gerrig ar y safle yn nes ymlaen. Daeth yn ganolfan Arglwyddiaeth Clifford.

Bu'r arglwyddiaeth ym meddiant sawl teulu yn ystod ei hanes. Erbyn y 1230au roedd ym meddiant Walter III de Clifford, wŷr Walter Fitz Richard. Roedd y Walter hwn - y cyfeirir ato fel Gwallter gan y Cymry - wedi ymgynghreirio â Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd a Chymru, trwy briodas ag un o'i ferched.

Gyda'r "Deddfau Uno" ymgorfforwyd Clifford yn Swydd Henffordd.

Clifford
Ysgol Gynradd Dolau

Ysgol Gynradd yng nghanol tref Llanharan yn Rhondda Cynon Taf yw **Ysgol Gynradd Dolau**. Mae'r ysgol wedi'i rannu'n adrannau Cymraeg a Saesneg. Yn 2008, Dechreuwyd gwaith ar adeiladu newydd yr ysgol, oherwydd gor-danysgrifiad.

## Arweinyddiaeth
Pennaeth - Mr Evans

## Pobl enwog
Mae'r dyn busnes Nick Patterson (sy'n ymwneud a'r rhyngrwyd) yn gyn-ddysgybl Ysgol Dolau, ac wedi mynegi ei gefnogaeth i'r ysgol.

Categori:Llanharan
Dolau
Sabino Arana

Awdur a gwleidydd Basgaidd oedd **Sabino Arana Goiri**, hefyd '''Arana ta Goiri'taŕ Sabin''' (26 Ionawr 1865 – 25 Tachwedd 1903). Ef oedd sylfaenydd Plaid Genedlaethol Gwlad y Basg (PNV), ac ystyrir mai ef oedd tad cenedlaetholdeb Basgaidd.

Ganed ef yn Abando, Bilbao. Dysgodd yn iaith Fasgeg fel gŵr ieuanc, a gwnaeth lawer o waith i geisio safoni'r orgraff. Bu farw yn Sukarrieta yn 38, o ganlyniad i glwyf Addison, a gafodd tra yng ngharchar. Roedd wedi ei garcharu am yrru neges i Arlywydd yr Unol Daleithiau, Theodore Roosevelt, yn ei ganmol am gynorthwyo Ciwba i ddod yn annibynnol ar Sbaen.

## Dyfyniadau o waith Sabino Arana
“Nid wyf yn mynnu dim byd imi fy hun, yr wyf yn ei mynnu er mwyn Bizkaia; byddwn yn gadael iddyn nhw dorri fy nghorn gwddf â chyllell nid unwaith ond canwaith heb ofyn hyd yn oed cof i’m enw, os gwyddwn mai atgyfodi fy mamwlad a ddilynai.”
*El Juramento de Larrázabal*, 1893

“Elfen anhepgor i genedl y Basgiaid yw’r Euskara, hebddi hi mae ein sefydliadau yn annychmygol.”
1886

“Mae ’na wahaniaeth ethnograffig rhwng bod yn Sbaenwr a bod yn Fasgwr, mae’r hil Fasgaidd yn hollol wahanol i’r hil Sbaenaidd.”
*Bizkaitarra*, nº 11

“Mae’r rhai sy’n adnabod y Jeswitiaid yn gwybod bod cenedlaetholdeb Basgaidd yn gwbl Gatholig.”
*El Correo Vasco*, 1899

“Daeth gyda’r goresgyniad maketo… annuwioldeb, pob math o anfoesoldeb, cabledd, trosedd, rhydd-feddwl, anghrediniaeth, sosialaeth, anarchiaeth… ei waith ef yw hyn i gyd.”

Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1903
Categori:Cenedlaetholwyr Basgaidd
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Gwleidyddion o Wlad y Basg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion o Wlad y Basg
Categori:Llenorion Basgeg o Sbaen
Categori:Pobl o Bilbo
Edward y Cyffeswr

Brenin olaf Wessex a brenin Eingl-Sacsonaidd olaf ond un Teyrnas Lloegr oedd Sant **Edward y Cyffeswr** (tua 1003 – 5 Ionawr 1066). Yn fab i Ethelred yr Amharod, rheolodd Loegr o 1042 hyd ei farwolaeth. Nodweddir ei deyrnasiad gan ddadfaeliad parhaol y grym brenhinol yn Lloegr a chynnydd yng ngrym yr ieirll, a arweiniodd at gwncwest Lloegr gan Normandi, pan gymerodd Gwilym Goncwerwr drosodd yn lle Harold Godwinson ac Edgar Ætheling, olynwyr ymgecrus Edward, fel brenin Lloegr.

Olynodd Edward ei hanner-frawd Harthacanute, a ailgipiodd Coron Lloegr ar ôl cael ei ddiorseddu gan ei hanner-frawd yntau, Harold Sgwarnogdroed (Harold Harefoot). Roedd Edward a'i frawd Alfred Ætheling, feibion Emma o Normandi gan Ethelred yr Amharod, wedi methu cyn hynny i ddiorseddu Harold yn 1036. Pan fu farw Edward yn 1066 doedd ganddo ddim mab i'w olynu ac arweiniodd hynny at wrthdaro rhwng tri gŵr a hawliai'r orsedd, sef Gwilym Iarll Normandi, Harold Godwinson ac Edgar Ætheling.

Can mlynedd bron ar ôl ei farwolaeth, canoneiddwyd Edward yn 1161 gan y Pab Alecsander III, a dethlir ei ŵyl ar y 13eg o Hydref gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig, Eglwys Loegr a rhai eglwysi Anglicanaidd eraill. Fe'i ystyrir yn nawddsant brenhinoedd, priodasau mewn helynt, a pobl wedi ysgaru. O deyrnasiad Harri II, brenin Lloegr, hyd 1348 roedd yn cael ei arddel fel nawddsant Lloegr, pan fabwysiadwyd San Siôr yn ei le, ac mae'n aros yn nawddsant teulu brenhinol Lloegr. Cafodd ei gladdu yn Abaty Westminster.

Mae eglwys wedi'i chysegru i Edward y Cyffeswr ym Mhen-y-lan (plwyf y Rhath), Caerdydd.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth 
* Aelred o Rievaulx, *Life of St. Edward the Confessor*, cyfieithwyd gan y Tad Jerome Bertram (St. Austin Press). ISBN 1-901157-75-X
* Frank Barlow, *Edward the Confessor* (1997)

Categori:Brenhinoedd Eingl-Sacsonaidd
Categori:Brenhinoedd a breninesau Lloegr
Categori:Brenhinoedd Wessex
Categori:Pobl o Swydd Rydychen
Categori:Seintiau o Loegr
Categori:Genedigaethau'r 1000au
Categori:Marwolaethau 1066
Edward, brenin Lloegr

Gallai **Edward, brenin Lloegr** neu **Edward o Loegr** gyfeirio at un o sawl brenin:

* Edward y Cyffeswr (g. c. 1003), brenin Wessex a Lloegr
* Edward I, brenin Lloegr
* Edward II, brenin Lloegr
* Edward III, brenin Lloegr
* Edward IV, brenin Lloegr
* Edward V, brenin Lloegr
* Edward VI, brenin Lloegr

Gweler hefyd:
* Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig
* Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig
Castell Cliffordd

Castell Normanaidd yn Swydd Henffordd, Lloegr, yw **Castell Clifford**.  Mae'n gorwedd ym mhentref Clifford ar lan Afon Gwy o fewn tafliad carreg i'r ffin rhwng Cymru a Lloegr, tua 3 milltir i'r gogledd o'r Gelli Gandryll. Mae Guto'r Glyn(c.1435 – c.1493) yn cyfeirio ato fel **Cliffordd**. 

Codwyd castell mwnt a beili ar y safle yn 1070 gan William FitzOsbern i amddiffyn y rhyd strategol ar Afon Gwy.  Bwriadwyd sefydlu tre newydd yno, ond ni wireddwyd y cynllun. Codwyd castell pur sylweddol o gerrig ar y safle yn nes ymlaen.  Daeth yn ganolfan Arglwyddiaeth Clifford, un o arglwyddiaethau'r Mers.
250px|bawd|chwith|Adfeilion Castell Cliffton

Newidiodd y castell ddwylo sawl gwaith dros y ganrif a hanner nesaf. Erbyn y 1230au roedd ym meddiant Walter III de Clifford, wŷr Walter Fitz Richard.  Roedd y Walter hwn - y cyfeirir ato fel Gwallter gan y Cymry - wedi ymgynghreirio â Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd a Chymru, trwy briodas ag un o'i ferched.  Fel y gweddill o Arglwyddir'r Mers, roedd y Gwallter yma yn hynod annibynnol.  Yn 1233 cododd mewn gwrthryfel yn erbyn Harri III, brenin Lloegr. Ym mis Medi gwarchaeodd y brenin Gastell Clifford ac ildiodd y garsiwn o fewn dyddiau. Gwnaeth Walter Clifford ei heddwch a'r Goron Seisnig ac yna arweiniodd byddin yn erbyn ei fab-yng-nghyfraith, Llywelyn.  Mae'n debyg nad oedd gan Wallter ddewis ond i gymodi â Harri III, ond roedd troi yn erbyn Llywelyn yn beth gwarthus gan fod y tywysog newydd cyrraedd gyda byddin o Gymry i'w gynorthwyo. Ugain mlynedd yn nes ymlaen bu bron iawn i Wallter wrthryfela eto pan sarhaodd negesydd brenin Lloegr. Collodd lawer o'i freintiau am hynny.

Yn 1402, dinistriwyd y castell gan un o fyddinoedd Owain Glyndŵr ar ôl buddugoliaeth ysgubol Brwydr Bryn Glas.

Heddiw mae'r castell yn adfail.

## Llyfryddiaeth
*Remfry, P.M., *Clifford Castle, 1066 to 1299* (ISBN 1-899376-04-6)

## Dolenni allanol
*  SMR: Clifford Castle 
*  Y castell ar wefan Castle Wales

Clifford
Clifford
Clifford
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1070
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Vascones

Llwyth yng ngogledd Penrhyn Iberia yn y cyfnod Rhufeinig oedd y **Vascones**. Roedd ei tiriogaethau yn cynnwys yr ardaloedd rhwng hen gwrs Afon Ebro a rhan orllewinol y Pyreneau, yn cyfateb i gymunedau ymreolaethol Navarra, gogledd-orllewin Aragon a rhan o La Rioja yn Sbaen heddiw. Eu prif drefi oedd *Pompaelo* ac *Oiasso*.

Wedi i'r Mwslimiaid gipio'r rhan fwyaf o Sbaen ar ddechrau'r 8g, ffurfiodd disgynyddion y Vascones Ddugiaeth Vasconia a Theyrnas Pamplona. Yn ystod y Canol Oesoedd, datblygodd Teyrnas Pamplona i ffurfio Teyrnas Navarra. Credir i'r Vascones roi eu henw i'r Basgiaid.

Categori:Hanes Gwlad y Basg
Lehendakari

**Lehendakari**, weithiau **Lendakari** (Basgeg, yn golygu "y cyntaf") yw'r term a ddefnyddir am Arlywydd llywodraeth Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg. Weithiau defnyddir *Eusko Jaurlaritzako Lehendakari* ("Arlywydd y Llywodraeth Fasgaidd"). Defnyddid yr un term am arweinydd y llywodraeth Fasgaidd yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen, ac wedyn mewn alltudiaeth.

* 1936-1960: 1af José Antonio Aguirre y Lecube (mewn alltudiaeth o 1937 ymlaen)
* 1960-1979: 2il Jesús María de Leizaola Sánchez (mewn alltudiaeth)

: * 1978: Juan de Ajuriaguerra Ochandiano (dros dro, am ychydig oriau)
:: * 1978-1979: Ramón Rubial Cavia (aelod o'r Partido Socialista de Euskadi, ystyrid yn arlywydd y Cyngor Basgaidd, oedd yn paratoi am ymreolaeth, yn hytrach na Lehendakari)
* 1979-1985: 3ydd Carlos Garaikoetxea Urriza (EAJ-PNV)
* 1985-1999: 4ydd José Antonio Ardanza Garro (EAJ-PNV)
* 1999-2009: 5ed Juan José Ibarretxe Markuartu (EAJ-PNV)
* 2009-2012: 6ed Patxi López (PSE-EE)
* 2012- presennol: 7fed Iñigo Urkullu Rentería (EAJ-PNV)

Categori:Gwlad y Basg
The Living Daylights

***The Living Daylights*** (1987) yw'r pymthegfed ffilm yng nghyfres  James Bond a'r ffilm gyntaf i serennu Timothy Dalton fel yr asiant cudd MI6 ffuglennol, James Bond. Daw teitl y ffilm o stori fer Ian Fleming "The Living Daylights."

Mae dechreuad y ffilm yn debyg i stori fer lle mae Bond yn gorfod gweithio fel gwrth-saetwr cudd er mwyn amddiffyn enciliwr o'r Undeb Sofietaidd. Dechreua'r ffilm gyda Bond ym ymchwilio i mewn i nifer o farwolaethau asiantau MI6. Mae'r enciliwr Sofietaidd, Georgi Koskov yn ei hysbysu fod y Cadfridog Pushkin, pennaeth y KGB yn lladd ysbiwyr Gorllewinol. Pan mae'n ymddangos fod Koskov yn cael ei gipio gan y Sofietiaid, dilyna Bond ef ledled Ewrop, Moroco ac Affganistan.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Albert R. Broccoli, ei lys-fab Michael G. Wilson a'i ferch Barbara Broccoli. Cafodd *The Living Daylights* feirniadaethau cadarnhaol iawn yn ogystal â bod yn llwyddiant ariannol, gan gymryd $191.2 miliwn yn fyd-eang.

Dyma oedd y ffilm olaf hefyd i fod yn seiliedig ar stori gan Ian Fleming tan *Casino Royale* (2006), 19 mlynedd yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1987
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau United Artists
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Licence to Kill

***Licence to Kill*** (1989) yw'r unfed ffilm ar bymtheg yn y gyfres James Bond a'r ffilm olaf i serennu Timothy Dalton fel yr asiant cudd MI6 ffuglennol, James Bond. License to Kill yw'r ffilm gyntaf, wreiddiol i addasu stori Live and Let Die gydag elfennau o'r stori fer 
The Hildebrand Rarity, sy'n ymwneud ag ymddiswyddiad 007 o MI6 er mwyn cael dial yn erbyn Franz Sánchez, Americanwr Latinaidd sy'n delio mewn cyffuriau. Mae teitl y ffilm yn cyfeirio at hawl Bond i ladd; y teitl gwreiddiol oedd Licence Revoked.

Am fod ysgrifennwr y stori Richard Maibaum wedi marw, cafwyd nifer o achosion llys ynglŷn â pherchnogaeth a hawliau'r ffilm. Ni chafwyd ffilm arall am chwe mlynedd, y saib hiraf yn hanes y gyfres. Dyma oedd y ffilm olaf i'w chyfarwyddo gan Albert R. Broccoli.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau United Artists
Categori:Ffilmiau am drais rhywiol
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Alwyn McMath

Seiclwr rasio o Ogledd Iwerddon yw **Alwyn McMath**. Mae wedi ennill nifer o fedalau mewn pencampwriaethau Prydeinig a chynyrchiloi Prydain dramor mewn cystadlaethau megis Cwpan y Byd Trac. Cystadlodd yn y sbrint a'r ras scratch yng Ngemau'r Gymanwlad ym Manceinion yn 2002.

Mae'n gweithio fel chef commis pan nad yw'n seiclo.

## Canlyniadau

;2000
:2il ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2001
:3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2002
:3ydd Keirin, Cwpan y Byd, Rownd Sydney
:1af Sbrint tîm, Cwpan y Byd, Rownd Sydney (gyda Andy Slater a Chris Hoy)

## Cyfeiriadau
Categori:Cogyddion o Ogledd Iwerddon
Categori:Seiclwyr o Ogledd Iwerddon
Tomorrow Never Dies

***Tomorrow Never Dies*** (1997) yw'r deunawfed ffilm yn y gyfres James Bond a'r ail ffilm i serennu Pierce Brosnan fel yr asiant cudd MI6 ffuglennol, James Bond. Cydnabyddir Bruce Feirstein fel sgriptiwr y ffilm er i nifer o ysgrifenwyr eraill gyfrannu i'r broses. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Roger Spottiswoode. Adrodda'r ffilm hanes Bond wrth iddo geisio atal un o fawrion y cyfryngau rhag cynllwynio digwyddiadau byd-eang a dechrau Trydydd Rhyfel Byd.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Michael G. Wilson a Barbara Broccoli a dyma oedd y ffilm James Bond gyntaf i gael ei chynhyrchu ar ôl marwolaeth y cynhyrchydd Albert R. Broccoli. Ar ddiwedd y ffilm, telir teyrnged iddo yn y credydau. Perfformiodd y ffilm yn dda yn y sinemau er gwaethaf ymatebion cymysg wrth y beirniaid. Er i'r ffilm wneud fwy o arian na'i ragflaenydd GoldenEye, dyma oedd yr unig ffilm Bond gyda Pierce Brosnan yn serennu ynddo i beidio â mynd yn syth i rif un y siart, am fod *Titanic* wedi cael ei rhyddhau'r un diwrnod.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Barbara Broccoli

Merch y cynhyrchydd James Bond enwog Albert R. Broccoli yw **Barbara Dana Broccoli** OBE (ganwyd 18 Mehefin 1960 yn Los Angeles, Califfornia, UDA). Graddiodd yng Nghyfathrebu Ffilm a Theledu o Brifysgol Loyola Marymount cyn iddi fynd i weithio yn adrannau castio a chynhyrchu EON Productions, y cwmni cynhyrchu sy'n gyfrifol am y gyfres ffilmiau James Bond ers 1962. Ar hyn o bryd, mae'n cyd-gynhyrchu ffilmiau Bond gyda'i hanner-brawd Michael G. Wilson. Mae hi'n briod a'r cynhyrchydd Frederick Zollo ac maent yn berchen ar gwmni cynhyrchu annibynnol o'r enw Astoria Productions.

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Richard Maibaum

Cynhyrchydd ffilmiau, dramodydd a sgriptiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Richard Maibaum** (26 Mai 1909 – 4 Ionawr 1991). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei addasiadau o nofelau Ian Fleming, James Bond.

Ganwyd Maibaum yn Ninas Efrog Newydd a mynychodd Brifysgol Efrog Newydd a Phrifysgol Iowa, cyn iddo ddechrau gweithio fel actor a dramodydd ar Broadway.

Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Lwfans pâr priod

Yn y Deyrnas Unedig mae **lwfans pâr priod** ar gael gan Gyllid a Thollau EM  i barau sy'n briod neu mewn partneriaeth sifil ac yn cyd-fyw ac y cafodd o leiaf un cymar neu bartner sifil ei eni cyn 6 Ebrill 1935. Mewn priodas y gŵr sy'n hawlio'r lwfans; mewn partneriaeth sifil y person sydd â'r incwm uchaf sy'n hawlio'r lwfans.

## Ffynhonnell
* Directgov – Lwfans Pâr Priod - gan gynnwys partneriaethau sifil 

Categori:Priodas
Categori:Trethiant yn y Deyrnas Unedig
TAG Safon Uwch

Cymhwyster Tystysgrif Addysg Gyffredinol yn seiliedig ar bwnc penodedig yw **TAG Safon Uwch** (Saesneg, *GCE Advanced Level* neu *Level A*). Mae'n bodoli yng Nghymru, Lloegr, a Gogledd Iwerddon, ac mae'n gymhwyster sy'n cael ei astudio fel rheol yn nwy flynedd olaf dewisol yr ysgol uwchradd (blynyddoedd 12 a 13, fel arfer oedran 16-18), yn y cyfnod a elwir yn gyffredinol yn Chweched ddosbarth, neu mewn coleg chweched ddosbarth neu coleg addysg uwch, ar ôl iddynt gyflawni eu harholiadau Tystysgrif Gyffredinol Addysg Uwchradd (TGAU) neu Tystysgrif Gyffredinol Rhyngwladol Addysg Uwchradd (TGRhAU). Adnabyddir y cymhwyster yn fyd eang ac fe'i defnyddir fel un o'r cymwysterau ar gyfer mynd i'r brifysgol.

Yn yr Alban, mae myfyrwyr fel arfer yn cymryd arholiadau *Higher*' a'r *Advanced Higher*, sy'n ran o Dystysgrif cymwysterau yr Alban. Ond, mae lleiafrif bychan o ysgolion yn cynnig TAG Safon Uwch fel dewis arall; ysgolion preifat yw'r rhain fel arfer.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Addysg yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Addysg yn Lloegr
Categori:Arholiadau ysgol
Categori:Cymwysterau addysg yn y Deyrnas Unedig
Categori:Cymwysterau ysgol
Categori:Cyflwyniadau 1951
Laudio

Tref yn nhalaith Araba yng nghymuned ymreolaethol Gwlad y Basg yw **Laudio** (Basgeg: *Laudio*, Sbaeneg: *Llodio*).

Hi yw ail ddinas talaith Araba, gyda phoblogaeth o , ac mae'n ganolfan ddiwydiannol bwysig. Saif yng ngogledd-orllewin y dalaith, yn rhan ganol dyffryn Afon Nerbioi. Nid yw ymhell o'r ffin a thalaith Bizkaia, a dim ond 20&nbsp;km o Bilbo.

## Pobl enwog o Laudio 
* Juan José Ibarretxe: Gwleidydd a chyn-Lehendakari (Arlywydd) Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg

Categori:Bwrdeistrefi Araba
Categori:Trefi Gwlad y Basg