Ceredigion (etholaeth seneddol)

Roedd **Ceredigion** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1541 hyd at 2024.

Cyn i Elystan Morgan ennill y sedd ym Mawrth 1996 Roderic Bowen oedd yr Aelod Seneddol. Roedd Elystan yn gyn-aelod o Blaid Cymru ond roedd wedi cael ei ddadrithio gan fethiant y blaid i ennill seddau ac ymunodd â'r Blaid lafur ar ôl etholiad cyffredinol 1964. Collodd y sedd yn Chwefror 1974 i Geraint Howells, Rhyddfrydwr ac amaethwr lleol. Roedd Elystan wedi digio nifer o gefnogwyr y Blaid wedi iddo ochri gyda charfan Seisnig ym Mhlaid Lafur yr etholaeth a oedd yn uchel eu cloch yn erbyn sefydlu ysgol gyfun ddwyieithog yn Aberystwyth.

Yn 1983 newidiwyd ffiniau'r etholaeth i gynnwys gogledd Penfro yn ogystal.

Yn 1992 enillodd Cynog Dafis y sedd oddi wrth Geraint Howells gan ddod o'r bedwaredd safle yn yr etholiad flaenorol. Roedd Cynog yn cynrychioli Plaid Cymru a'r Blaid Werdd leol hefyd.

## Aelodau Seneddol 
### Yr 16eg ganrif
*1541- 1543 Morgan ap Rhys ap Phillip 
*1543 – 1544 Thomas Gynns 
*1545 –1547 Dafydd ap Llewelyn Llwyd 
*1547 - 1553 William Devereux 
*1553  Mawrth – Hydref;  James Williams 
*1553 - 1554 John Pryse  
*1554 - 1555 James Williams 
*1555 - 1563 Syr Henry Jones
*1563 – 1584 John Pryse 
*1571 John Pryse 
*1572 John Pryse
*1584 – 1585 Richard Pryse 
*1586 – 1587 Griffith Lloyd 
*1588 – 1593 Richard Pryse 
*1597 – 1598 Thomas Pryse

### Yr 17eg ganrif
*1601 – 1611 Richard Pryse 
*1604 – 1611 Syr John Lewis
*1614 – 1622 Syr Richard Pryse 
*1625 – 1629 James Lewis 
*1629–1640 Neb 
*1640 James Lewis 
*1640 – 1644: Walter Lloyd  
*1646 – 1648: Syr Richard Pryse,  
*1654 - 1655: Y Cyrnol James Philips a'r Parch Jenkin Lloyd 
*1656 Y Cyrnol James Philips 
*1656–1658 Y Cyrnol  John Clark 
*1656–1658: James Lewis 
*1659 Y Cyrnol James Philips 
*1660 Syr Richard Pryse 
*1661  Syr John Vaughan  
*1669  Edward Vaughan  
*1685  John Lewis  
*1690  Syr Carbery Pryse 
*1694  John Vaughan, Is -iarll Lisburne  
*1698  John Lewis

### Y 18fed ganrif
*Chwefror 1701  Syr Humphrey Mackworth  
*Rhagfyr  1701  Lewis Pryse  
*1702  Syr Humphrey Mackworth  
*1705  John Pugh  
*1708  Lewis Pryse  
*1710  Syr Humphrey Mackworth  
*1713  Thomas Johnes  
*1715  Lewis Pryse 
*1718  Owen Brigstocke  
*1722 - 1727 Francis Cornwallis  
*1727 - 1734  John Vaughan, ail Is-iarll Lisburne  
*1734 - 1742 Walter Lloyd (1678-1747)  
*1742 - 1747  Thomas Powell  
*1747 - 1755 John Lloyd  
*1755 - 1765 Yr Anrhydeddus Wilmot Vaughan  
*1761 - 1768 John Pugh Pryse  
*1768 - 1796  Wilmot Vaughan, Iarll cyntaf Lisburne  
*1796 - 1816 Thomas Johnes

### Y 19eg ganrif
*1796 - 1816 Thomas Johnes 
*1816 - 1854: William Edward Powell (Tori) 
*1854 – 1859: Ernest Vaughan, 4ydd Iarll Lisburne (Ceidwadwr) 
*1859 – 1865: William Thomas Rowland Powell (Ceidwadwr) 
*1865 - 1868: Syr Thomas Davies Lloyd,  (Rhyddfrydwr) 
*1868 - 1874: Evan Matthew Richards (Rhyddfrydwr) 
*1874 - 1880: Thomas Edward Lloyd (Ceidwadwr) 
*1880 - 1885: Lewis Pugh Pugh (Rhyddfrydwr)
*1885 – 1886: David Davies (Ryddfrydol)
*1886 – 1895: William Bowen Rowlands (Ryddfrydol)
*1895 – 1921: Matthew Vaughan-Davies (Ryddfrydol)

### Yr 20fed ganrif
*1895 – 1921: Matthew Vaughan-Davies (Ryddfrydol)
*1921 – 1923: Ernest Evans (Ryddfrydol Clymblaid)
*1923 – 1932: Rhys Hopkin Morris (Ryddfrydol, *1923-1924* / Ryddfrydol Annibynnol, *1924-1932*)
*1932 – 1945: David Owen Evans (Ryddfrydol)
*1945 – 1966: Roderic Bowen (Ryddfrydol)
*1966 – 1974: Elystan Morgan (Llafur)
*1974 – 1992: Geraint Howells (Ryddfrydol, *1974-1988* /Y Democratiaid Rhyddfrydol, *1988-1992*)
*1992 – 2000: Cynog Dafis (Plaid Cymru)

### Yr 21ain ganrif
*2000 – 2005: Simon Thomas (Plaid Cymru)
*2005 – 2017: Mark Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
*2017 – presennol: Ben Lake (Plaid Cymru)

## Etholiad 1859
Yn Etholiad Cyffredinol 1859 bu'r etholiad cystadleuol modern cyntaf yn etholaeth Ceredigion.

## Etholiadau yn y 1860au
Etholiad cyffredinol 1868: Syr Thomas Lloyd yn dal y sedd i'r Rhyddfrydwyr yn ddiwrthwynebiad.

## Etholiadau yn y 1870au
## Etholiadau yn y 1880au
bawd|330px|Hysbyseb etholiadol Lewis Pugh Pugh 1880

bawd|David Davies, Llandinam

## Etholiadau yn y 1890au
## Etholiadau yn y 1900au
## Etholiadau yn y 1910au
Etholiad cyffredinol Rhagfyr 1910 Matthew Lewis Vaughan-DaviesRhyddfrydol yn dal y sedd yn ddiwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol 1918 Matthew Lewis Vaughan-DaviesRhyddfrydol yn dal y sedd yn ddiwrthwynebiad

## Etholiadau yn y 1920au
Cafodd Vaughan-Davies ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi ym 1921 a bu isetholiad:

bawd|Syr Rhys Hopkin Morris AS

 

## Etholiadau yn y 1930au
Cafodd Hopkin Morris ei benodi yn ynad cyflogedig yn Llundain a chafwyd isetholiad ar 22 Medi 1932

## Etholiadau yn y 1940au
## Etholiadau yn y 1950au
bawd|Roderic Bowen AS

## Etholiadau yn y 1960au
## Etholiadau yn y 1970au
bawd|Elystan Morgan

## Etholiadau yn y 1980au
## Etholiadau yn y 1990au
## Etholiadau yn y 2000au
## Etholiadau yn y 2010au
bawd|Ben Lake AS

## Gweler hefyd
*Ceredigion (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Ceredigion