open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Jones (Bathafarn)

Un o sefydlwyr y Wesleaid yng Nghymru oedd **Edward Jones**  (9 Mai 1778 – 26 Awst 1837) a anwyd ac a fagwyd ym Mathafarn ger Rhuthun, Sir Ddinbych.

Cafodd ei ordeinio'n weinidog gyda'r Wesleaid yn 1802. Mae ei garreg fedd yn hongian ar y wal y tu ôl i'r pulpud yn yr eglwys Wesleaidd yn Rhuthun: Bathafarn. Bu farw yn Leek, Swydd Stafford.

## Cefndir
bawd|chwith|Bathafarn, plasty ger y ffermdy
Ganed Jones yn Rhuthun y pumed o chwech o blant a anwyd i Edward ac Anne Jones. Ar adeg ei eni roedd ei dad yn cadw busnes groser yn y dref. Cafodd ei fedyddio yn Eglwys Rhuthun ar 28 Mai 1778. Yn fuan wedyn symudodd y teulu i Fferm Bathafarn, Llanrhydd ac yno y magwyd Jones ac fel *Jones, Bathafarn* cafodd ei adnabod ar hyd ei oes. Derbyniodd ei addysg yn ysgol ramadeg Rhuthun.

## Gyrfa
Ymadawodd Jones ar ysgol pan oedd tua dwy ar bymtheg mlwydd oed gan symud i Fanceinion i weithio mewn warws cotwm. Ym 1796 ymunodd â'r gynulleidfa Wesleaidd yn Oldham Street, lle'r oedd y Parch George Marsden yn weinidog.

Dychwelodd i Gymru ym mis Rhagfyr 1799, pan fu farw ei frawd hynaf, er mwyn cynorthwyo ei dad hynafol gyda gwaith y fferm. Roedd yn benderfynol o gyflwyno'r sefydliad Wesleaidd i'w wlad enedigol gan hynny gwahoddodd weinidogion o gylchdaith Caer i bregethu yn Rhuthun mewn ystafell a llogodd at y diben. Cynhaliwyd y gwasanaethau yn Saesneg. Ar y Suliau pan nad oedd gweinidog o Gaer ar gael arweiniodd Jones gyfarfodydd gweddi eto yn Saesneg gan nad oedd yn gyffyrddus gweddïo yn y Gymraeg wedi arfer a'r Saesneg fel iaith gweddi ym Manceinion. Dygwyd perswâd arno gan un o'r rai oedd yn mynychu'r cyfarfodydd i egluro egwyddorion ei gredoau mewn Cymraeg pob dydd. Cytunodd gwneud hynny a chafodd gwell hwyl arni nag oedd wedi disgwyl. Wedi clywed am ei ymdrechion i gyflwyno'r Gymraeg i addoliad yr enwad cysylltodd y Parch John Bryan, brodor o Lanfyllin a oedd wedi symud i Gaer, gan gynnig cynnal gwasanaeth Cymraeg ac i fagu hyder Jones i bregethu'n ffurfiol yn yr iaith. Wedi hynny bu Jones a Bryan yn cynnal oedfaon Cymraeg bob yn ail ddydd Sul.

Ymledodd yr achos yn gyflym. Creodd cynhadledd Wesleaidd 1800 Rhuthun yn gylchdaith (ardal o weinidogaeth Wesleaidd), a phenderfynwyd sefydlu cenhadaeth Gymreig oddi yno. Ar ôl dwy flynedd o brawf fel pregethwr lleol ordeiniwyd Jones yn weinidog ym 1802. Nid oedd ymlediad yr achos yn cael ei groesawu gan bawb. Wedi cael gwahoddiad i bregethu yn Abergele trodd gynulleidfa o rhwng 3 i 4 mil allan i wrando arno a bu'n rhaid iddo gynnal y gwasanaeth yn yr awyr agored. Cafodd ei arestio a mynd o flaen yr ynadon am gynnal addoliad y tu allan i adeilad trwyddedig. Er i'r ynadon ei rwystro rhag pregethu achosodd y digwyddiad i'w cefnogwyr i sicrhau bod rhes o adeiladau trwyddedig addas yn cael eu hagor ar hyd arfordir y gogledd.
* Pan sefydlwyd cylchgrawn ar gyfer Cymdeithas Hanes yr Eglwys Fethodistaidd yng Nghymru fe'i henwyd yn *Bathafarn* er anrhydedd i gyfraniad Jones i'r achos 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1778
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Eglwys Gredifael

Saif **Eglwys Gredifael**, neu **Eglwys Penmynydd** rhwng Porthaethwy a Llangefni ar Ynys Môn (Cyfeirnod OS: SH 517 749); yr hen enw arni oedd **Llanredifel **. Fe'i cysegrir i Sant Gredifael, ei sefydlydd yn ôl traddodiad.

## Hanes
Mae gan yr eglwys hon gysylltiad â theulu Tuduriaid Penmynydd sef teulu o uchelwyr Cymreig fu'n flaenllaw yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn ddiweddarach Lloegr. Roedd yn eglwys plwyf **Llanredifael** (neu **Llanredifel**), a chyfeirir ati weithiau wrth yr enw hwnnw mewn ffynonellau hynafiaethol; safai'r plwyf yng nghwmwd Dindaethwy.

Yma mae cerflun alabaster o Goronwy ap Tudur Fychan a'i briod Myfanwy.

## Oriel

Delwedd:Eglyws penm allan.jpg|Eglwys hynod Penmynydd
Delwedd:Eglwys penm cefn.jpg|Eglwys Gredifael o'r cefn
Delwedd:Drwy ddrws penmynydd.jpg|Drws pren yr eglwys wedi'i agor, gyda cherflun alabaster o Goronwy ap Tudur Fychan yn y pen draw
Delwedd:Tu mewn penmynydd.jpg|Y tu fewn
Delwedd:Ffenstr eglwys penmynydd.jpg|Ffenestr liw gyda'r geiriau:*Undeb fel Rhosyn yw ar lan Afonydd ac fel Tŷ Dur ar Ben y Mynydd*
File:Goronwy tomb.jpg|Arch garreg Goronwy a Myfanwy a symudwyd yma o Leiandy Llanfaes 
Delwedd:Gronw Tudur.jpg|Cerflun o Goronwy ap Tudur Fychan
Delwedd:Arfau ar fagwyr Eglwys Penmynydd.jpg|Arfbais y Tuduriaid ar fagwyr yr egwlys
Delwedd:Allor penmynydd.jpg|Yr allor
Delwedd:Prif ffenest liw penemynydd.jpg|Prif ffestr liw'r eglwys
Delwedd:Bedyddfaen.jpg|Bedyddfaen garreg ger y porth
Delwedd:Cerflun a ffenestr.jpg|Cerflun o Goronwy, gyda'r ffenestr liw y tu ôl.
Delwedd:Er c of rhyfel.jpg|Y Rhyfel Byd Cyntaf; i gofio am fechgyn y plwyf a fu farw
Delwedd:Nenfwd penmynydd.jpg|Y nenfwd uwch-ben corff yr eglwys
Delwedd:Nenfwd uwch yr allor.jpg|Y nenfwd uwch ben yr allor
Delwedd:Penmynydd tu all 2.jpg|Y fynwent

## Cyfeiriadau
Gredifael
Categori:Penmynydd a Star
Gropecunt Lane

[200px|bawd|Grope Lane, [Amwythig.]]
Yn yr Oesoedd Canol yn Lloegr, roedd **Gropecunt Lane** yn enw stryd Saesneg sy'n cyfeirio at y ffaith fod puteindra yn cael ei ymarfer yno. Ar un adeg roedd yn enw cyffredin yn nhrefi a dinasoedd Lloegr (ceir un enghraifft o ddinas Dulyn yn Iwerddon hefyd).

## Geirdarddiad
Mae amrywiadau ar yr enw yn cynnwys "Gropecunte", "Gropecountelane", "Gropecontelane", a "Groppecountelane".  Yn y rhan fwyaf o enghreifftiau ymddengys fod yr enw yn gyfuniad o'r geiriau Saesneg "*grope*" ('ymbalfalu, teimlo ei ffordd') a "*cunt*" ('cont'). Daw'r enghraifft gynharaf o ddefnyddio'r gair *grope* i gyfeiriad at gyffyrddio'n rhywiol o 1380 ac mae *cunt* yn enw Saesneg Canol adnabyddus am organau rhyw merch. Yn nes ymlaen lledneiswyd yr enw gan amlaf gan ei droi'n enwau fel 'Grape Lane'

## Hanes
Cofnodir yr enghraifft gynharaf mewn dogfen o 1230 am stryd ""Gropecuntlane" yn Llundain.  Hefyd yn Llundain, roedd lonydd o'r un enw yn Southwark, Smithfield, Shoreditch, Clerkenwell a Westminster. O gwmpas Lloegr ceir enghreifftiau cynnar eraill o Amwythig, Rhydychen, Southampton, Henffordd, Reading a Worcester, i gyd gyda'u "Grope Lane" yng nghanol y dref; ac roedd "Gropecunt Lane" i'w cael yn Newcastle a Bryste.

Lleoliadau amlwg oedd yr rhain, yn agos i'r prif farchnadoedd lle byddai digon o gwsmeriaid ar gael.

Ceir un enghraifft o "Gropecunt Lane" o Ddulyn, ond does dim enghreifftiau o'r Alban nac o Gymru chwaith: yn achos Cymru, Cymraeg oedd iaith pawb bron a bychain iawn oedd y bwrdeistrefi Seisnigaidd mewn cymhariaeth â threfi dros Glawdd Offa.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Ardal golau coch

Categori:Ardaloedd golau coch
Categori:Hanes Llundain
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Lloegr
Categori:Strydoedd
Bangor, Alabama

Cymuned heb ei hymgorffori yn Swydd Blount, Alabama, yr Unol Daleithiau (UDA) yw **Bangor**. Mae'n gorwedd i'r dwyrain o ffordd Interstate 65 tua 30 milltir i'r gogledd o ddinas Birmingham.

Roedd Ogof Bangor (Saesneg: *Bangor Cave*) ger y dreflan yn gartref i *speakeasy* yng nghyfnod y gwaharddiad ar yfed (*Prohibition*). Roedd y *speakeasy* yn cael ei adnabod fel 'Bangor Cave Casino'. Bu'n enwog am gyfnod ond fe'i caewyd yn 1939 gan "G Men" yr FBI ac arestiwyd ei berchnogion a'r gweithwyr yno. Cymerwyd y byrddau gamblo a'r wisgi anghyfreithlon i ffwrdd a'u dinistrio.

Categori:Llefydd yn UDA gydag enwau o darddiad Cymreig
Categori:Cymunedau Blount County, Alabama
Nodyn dot

Mewn cerddoriaeth, **nodyn dot** yw nodyn gyda dot bach wedi'i ysgrifennu ar ei ymyl. Mae'r dot yn ychwanegu hanner gwerth y nodyn gwreiddiol ymlaen. Os yw nodyn yn parhau am 2 guriad, bydd y nodyn dot cyfatebol yn para am 3 churiad. Mae nodyn dot yn hafal i ysgrifennu nodyn syml wedi'i glymu â nodyn hanner ei werth. Am bob dot a ychwanegir mae gwerth y dot yn hanneri.

## Fformiwla
Er ni welir nodau gyda mwy na 3 dot yn aml iawn fe ellir darganfod gwerth unrhyw nodyn *a* gyda *n* nifer y dotiau:
a_n=a\left(1+\tfrac 12+\tfrac 14+ \cdots + \tfrac 1{2^n}\right)=2a-\frac a{2^n}.

Mae'n amlwg bod dotio parhaol yn estyn hyd y nodyn gwreiddiol ond ni ddaw byth yn ddwy waith hyd y nodyn gwreiddiol.

## Gweler hefyd
*Nodiant cerddorol

Categori:Nodiant cerddorol
Kathoey

[200px|bawd|Yr actores a bociswr cic Thai [Nong Tum, un o *kathoeys* enwocaf Gwlad Tai, mewn golygfa o'r ffilm *Beautiful Boxer*.]]
Term Thai ydyw **kathoey** neu **katoey** (Thai: กะเทย, IPA: [kaʔtʰɤːj]) sy'n cyfeirio fel rheol at berson trawsryw gwrywaidd-benywaidd — a weithiau hefyd am ddyn hoyw merchetaidd — yng Ngwlad Tai. Mae termau cyffelyb yn cynnwys *sao* (neu *phuying*) *praphet song* ("merch o'r ail fath"), neu *phet thi sam* ("trydydd rhyw"). Bathwyd y cyfieithiad rhydd "*ladyboy*" yn Saesneg ac mae'r gair hwnnw wedi ymledu erbyn heddiw i sawl iaith arall yn cynnwys ieithoedd eraill De-Ddwyrain Asia heblaw'r Pilipinas lle ceir y term llafar *billyboy* hefyd.

Mae gan y kathoey le unigryw yn niwylliant Gwlad Tai ac ni ellir eu cymharu i ddynion hoyw neu drawsrywiol yn y Gorllewin. Ar y cyfan, maent yn cael eu derbyn fel grŵp arbennig o fewn y gymdeithas.

Fel rheol, mae'r kathoey yn dilyn galwedigaethau benywaidd traddodiadol, fel gweithwyr siop, mewn caffis a bwytai, salons pamprio (*beauty salons*) neu siopau gwallt. Mae nifer yn gweithio fel perfformwyr hefyd, e.e. fel dawnswyr mewn sioeau cabaret. Mae rhai eraill yn gweithio fel gweithwyr rhyw: yn y diwylliant Thai nid yw dyn sy'n cael rhyw gyda kathoey yn cael ei ystyried yn hoyw.

Mae'r kathoeys yn rhan amlwg o'r diwylliant Thai ac yn cael eu derbyn fel rhan ohono. Mae sawl actor(es) ffilm, model a chanwr Thai yn kathoey, ac mae newyddiaduron Thai yn aml yn printio lluniau o enillwyr sioeau harddwch merched a kathoey ochr yn ochr a'i gilydd. Mae'r sioeau harddwch hyn yn boblogaidd iawn ac yn cael eu cynnal mewn trefi a phentrefi bychain yn ogystal ag yn y dinasoedd mawr.

## Dolenni allanol
*  Erthgylau am kathoeys yn y wasg Thai 

Categori:Diwylliant Gwlad Tai
Categori:Rhywioldeb
Heavenly Creatures

Ffilm 1994 gan y cynhyrchydd Peter Jackson yw ***Heavenly Creatures***. Seiliwyd y ffilm ar lofruddiaeth enwog Parker-Hulme 1954 pan laddodd dwy ferch yn eu harddegau un o'i mamau i osgoi cael eu gwahanu. Mae'n serennu Kate Winslet, Melanie Lynskey a Sarah Peirse.

## Dolenni allanol
*  C&A, gyda chefndir hanesyddol
*  Sgript 

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o Seland Newydd
Categori:Ffilmiau LHDT
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
John Maddox

Cemegydd, biolegydd ac awdur o Gymru oedd **Syr John Royden Maddox**, FRS (Hon) (27 Tachwedd 1925 – 12 Ebrill 2009) Ef oedd golygydd y cylchgrawn *Nature* rhwng 1966 a 1973 a rhwng 1980 a 1995.

Cafodd ei eni ym Mhenllergaer, Abertawe.

## Llyfryddiaeth 
**Beyond the Energy Crisis*
**Revolution in Biology*
**The Doomsday Syndrome*
* *What Remains to Be Discovered: Mapping the Secrets of the Universe, the Origins of Life, and the Future of the Human Race.* ISBN 0-684-82292-X (1998), ISBN 0-684-86300-6 (1999)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*John Maddox interview (1997)

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Biolegwyr o Gymru
Categori:Cemegwyr o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Moel Plas-yw

Un o Foelydd Clwyd ydy **Moel Plas-yw** (Cyfeirnod OS: SJ 152 669), sydd wedi'i leoli i'r gogledd-ddwyrain o Foel Arthur. Mae'n 420 metr i'r copa o lefel y môr.

## Oriel

Moel Plas-yw o Foel Arthur.jpg|Llun o Foel Plas-yw (chwith) wedi ei dynnu o ffosydd amddiffyn Moel Arthur
Moel Plas Yw o gyfeir M Llys y Coed.jpg|Moel Plas-yw o gyfeiriad Moel Llys y Coed

Categori:Bryniau Clwyd
Categori:Hanes Sir y Fflint
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir y Fflint
Llyfrgell Genedlaethol Bhwtan

Sefydlwyd **Llyfrgell Genedlaethol Bhwtan** (Dzongkha: Druk Gyelyong Pedzö འབྲུག་རྒྱལ་ཡོངས་དཔེ་མཛོད།) yn 1967 yn Thimphu, prifddinas Bhwtan, er mwyn "diogelu a hyrwyddo etifeddiaeth ddiwylliannol a chrefyddol gyfoethog" Bhwtan.

Mae'r llyfrgell genedlaethol yn cynnwys nifer o lyfrau am hanes a diwylliant Bhwtan a thestunau Bwdhaidd yn yr iaith Dibeteg ac yn y dafodiaith leol ohoni (Dzongkha) a siaredir ym Mhwtan. Fe'i lleolir mewn adeilad traddodiadol pedwar-llawr a adeiladwyd yn gartref iddi.

## Dolenni allanol 
*   Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Bhwtan 
*  Mynediad arlein OPAC(*Online Public Access*) 

Bhwtan
* Cenedlaethol Bhwtan
Categori:Sefydliadau 1967
Categori:Thimphu
Mintys ysbigog

Planhigyn blodeuol a pherlysieuyn ydy'r **mintys ysbigog** (Lladin: *Mentha spicata*) a ddefnyddir i roi blas ar fwyd, diodydd a hyd yn oed bast dannedd. Mae rhwng 30 a 100&nbsp;cm o daldra ac yn hoff iawn o bridd gwlyb. Mae'r dail rhwng 5 a 9&nbsp;cm ac (fel y coesyn) yn eitha blewog ac ymylon daneddog.

## Rhinweddau meddygol
Fe'u tyfir yn draddodiadol er mwyn gwella dolur y gwynt ac igian. Gellir ei ddefnyddio'n allanol hefyd mewn pwltis ar clwy'r marchogion neu friwiau ar y croen.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

## Dolennau allanol
http://www.aber.ac.uk/plant-id/planhigion/llygad%20ebrill.htm Prifysgol Aberystwyth: Sut i adnabod planhigyn?

Categori:Lamiaceae
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Amdo Turin

bawd|dde|300px|Rhan o'r amdo

Amdo wedi'i wneud o lin gyda 'llun' corff dyn (a hwnnw, o bosibl, newydd ei groeshoelio) arno yw **Amdo Turin**, sy'n cael ei gyfri gan Gatholigion fel crair sanctaidd. Fe'i cedwir yng Nghapel Brenhinol Ioan Fedyddiwr yn Torino, Yr Eidal a chredir gan rai mai hwn oedd yr amdo a roddwyd i lapio corff Iesu Grist yn union wedi iddo gael ei groeshoelio.

Un o'r pethau anghyffredin amdano yw fod llun negatif, du-a-gwyn ohono yn llawer cliriach nag ydyw'r olwg naturiol, positif, lliw sepia. Sylwyd ar hyn yn gyntaf ar 28 Mai 1898 gan y ffotograffydd Secondo Pia a bu bron iddo dorri'r plat ffotograffig gan iddo neidio allan o'i groen. Ers hynny (ac yn enwedig yn ystod yr ugain mlynedd diwethaf) cafwyd dadlau ynglŷn ag oed yr amdo. Datgelodd ymchwiliadau dyddio carbon yn 1988 gan dri grŵp o wyddonwyr annibynnol i'w gilydd mai oddeutu 1300 y tyfodd y llin y gwnaed yr amdo ohono. Yn ddiweddar, fodd bynnag, ceisiwyd profi i'r samplau hynny gael eu cymryd o ochr yr amdo - o ddarn oedd wedi cael ei drwsio yn yr Oesoedd Canol.

## Gweler hefyd 
*Y Groes Naid

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan swyddogol Ceidwad yr Amdo

Categori:Creiriau sanctaidd Cristnogol
Categori:Cristnogaeth yn yr Eidal
Categori:Iesu
Categori:Torino
The Good Shepherd

Mae ***The Good Shepherd*** (2006) yn ffilm
ysbïo a gyfarwyddwyd gan Robert De Niro ac sy'n serennu Matt Damon ac Angelina Jolie, gyda chast cefnogol niferus. Er ei fod yn ffilm ffuglen yn rhannol seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn, cafodd y ffilm ei hyrwyddo fel ffilm a oedd yn adrodd hanes creu gwrth-ysbïo yn yr Asiantaeth Ysbïo Canolog (Saesneg: *Central Intelligence Agency*). Ffilm gan Morgan Creek Productions ydyw a chafodd ei dosbarthu gan Universal Pictures. Mae prif gymeriad y ffilm, Edward Wilson (a bortreadir gan Matt Damon), yn rhannol seiliedig ar James Jesus Angleton a Richard M. Bissell. Mae cymeriad William Hurt, Phillip Allen, yn seiliedig i raddau helaeth ar Allen Dulles, tra bod y Cadfridog Bill Sullivan, a boretreadir gan Robert De Niro, yn rhannol seiliedig ar yr Uwchgapten William Joseph Donovan. Seiliwyd cymeriad Archibald Cummings yn fras ar yr ysbïwr ac asiant dwbl Prydeinig, Kim Philby.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau drama
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau ysbïo
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Francis Ford Coppola
Llyfrgell Genedlaethol Gwlad Tai

Derbynfa adnau a gweithiau hawlfraint cyfreithiol Gwlad Tai yw **Llyfrgell Genedlaethol Gwlad Tai** (Thai: หอสมุดแห่งชาติ). Sefydlwyd y llyfrgell genedlaethol hon yn 1905, pan gyfunwyd y tair llyfrgell frenhinol a fodolai cyn hynny. Mae'n gweithredu dan reolaeth Adran y Celfyddydau Cain Gweinidogaeth Diwylliant y wlad ac fe'i lleolir yn y brifddinas, Bangkok.

## Gweler hefyd 
* Llyfrgell genedlaethol

## Dolen allanol 
*   Gwefan Llyfrgell Genedlaethol Gwlad Tai 
*   Y llyfrgell ar wefan BangkokLibrary.com : lluniau a gwybodaeth

Categori:Bangkok
Tai
*
Categori:Sefydliadau 1905
Ben Affleck

Actor, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau o'r Unol Daleithiau  yw ***Ben Affleck*** (ganed **Benjamin Géza Affleck-Boldt**; 15 Awst 1972). Daeth yn enwog yng nghanol y 1990au ar ôl cymryd rhan yn y ffilm *Mallrats* (1995). Ers hynny mae ef wedi ennill Gwobr yr Academi am ei addasiad ffilm o *Good Will Hunting* (1997).  Mae ef wedi sefydlu ei hun fel un o brif ser Hollywood drwy serennu mewn nifer o ffilmiau cyllid cyllid uchel, fel *Armageddon*, *Pearl Harbor* (2001), *Changing Lanes* (2002), *The Sum of All Fears* (2002) a *Daredevil* (2003).

Cafodd berthynas gyda'r actores Gwyneth Paltrow ym 1998, ac yna bu'n canlyn yr actores/cantores Jennifer Lopez. Pan ddaeth y berthynas i ben yn 2004, dechreuodd Affleck ganlyn Jennifer Garner, Priododd y ddau ym mis Mehefin 2005 a chawsant ddwy ferch, Violet, a anwyd ym mis Rhagfyr 2005 a Seraphina, a anwyd ym mis Ionawr 2009. Mae Affleck yn berson gwleidyddol, ac mae wedi bod ynghlwm ag elusen o'r enw'r A-T Children's Project. Ar y cyd â'i gyfaill Matt Damon, sefydlodd y ddau gwmni cynhyrchu o'r enw LivePlanet.

## Ffilmograffiaeth 
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Geometrig moleciwlar

Mae cyfeiriadau bondiau cofalent yn amrywio. Er bod yna miliynau o gyfansoddion sy'n bondio'n gofalent ar gael, ond ychydig siapau sydd ar gael.

Mae'r siapau yma yn dibynnu ar y nifer o electronau allanol sydd wedi pario, gelwir y parau sy'n bondio'n gofalent yn **parau bondio**. Mae'r parau bondio yma yn rhoi siapau gwahanol i'r moleciwl oherwydd mae'r parau yn gwrthyrru ei gilydd. Os oes electronau ar ôl heb ei fondio, gelwir y rhain yn **parau unig**. Mae parau unig yn gwrthyrru yn fwy na pharau bondio.

''Mae'r ddelwedd isod yn dangos y siapau a'r onglau gwahanol foleciwlau.*

centre|700px|Siapau Bondiau Cofalent

*Mae'r ddelwedd isod yn dangos esiamplau o rhai siapau a'r onglau gwahanol foleciwlau- **Beryliwm fflworid, Boron Trifflworid** a **Methan**.''

Mae'r gwahanol fathau o barau (parau bondio a pharau unig) yn gwrthyrru ei gilydd ar gryfderau gwahanol. Dyma'r drefn yn ôl gwrthyriad (cryfaf yn gyntaf):

:**Par unig- Par unig**
:**Par unig- Par bondio**
:**Par bondio- Par bondio**

Pan mae moleciwl yn cynnwys **par unig** mae'n lleihau ongl rhwng y bondiau gan 2.5°.

''Mae'r ddelwedd isod yn dangos effaith par unig ar y siapau a'r onglau gwahanol. **Amonia** a **Dŵr** yw'r enghreifftiau.''

Mae ongl yr NH3 wedi mynd o 109.5° i 107°(1 par unig)
Mae ongl yr H2O wedi mynd o 109.5° i 104.5° (2 par unig)

## Gweler Hefyd
Nodiant E-Z

Categori:Cemeg
Francis Ford Coppola

Mae **Francis Ford Coppola** (ganed 7 Ebrill 1939) yn gyfarwyddwyr, cynhyrchydd a sgriptiwr ffilmiau  o'r Unol Daleithiau. Mae wedi ennill Gwobr yr Academi bump gwaith. Graddiodd o Brifysgol Hofstra lle astudiodd theatr. Mae'n fwyaf adnabyddus am gyfarwyddo ffilmiau fel *The Godfather*, *The Conversation* a'r ffilm epig am Ryfel Fietnam, *Apocalypse Now*.

I ffwrdd o'i waith ym myd ffilmiau, mae Coppola hefyd yn creu gwin, cyhoeddi cylchgrawn ac yn berchen ar nifer o westai.

## Ffilmiau
### Cyfarwyddwr
**Dementia 13* (1963)
*''You're a Big Boy Now* (1966)
**Finian's Rainbow* (1968)
**The Rain People* (1969)
**The Godfather* (1972)
**The Conversation* (1974)
**The Godfather Part II* (1974)
**Apocalypse Now* (1979); fersiwn estynedig: *Apocalypse Now Redux* (2001)
**One from the Heart* (1982)
**The Outsiders* (1983)
**Rumble Fish* (1983)
**The Cotton Club* (1984)
**Peggy Sue Got Married* (1986)
**Captain EO* (1986)
**Gardens of Stone* (1987)
**Tucker: The Man and His Dream* (1988)
**Life Without Zoë*, ail ran *New York Stories* (1989)
**The Godfather Part III* (1990)
**Bram Stoker's Dracula* (1992)
**Jack* (1996)
**The Rainmaker* (1997)
**Youth Without Youth* (2007)
**Tetro* (2009)
**Twixt* (2011)
**Distant Vision* (2015)
**Megalopolis'' (2024)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Pobl o Michigan
Tiger Bay (gwahaniaethu)

Gallai **Tiger Bay** gyfeirio at:

*Tiger Bay, Caerdydd, Cymru
**Tiger Bay (ffilm 1934)*, ffilm Americanaidd yn serennu Anna May Wong
**Tiger Bay (ffilm 1959)*, yn serennu John a Haley Mills
**Tiger Bay* (albwm), 1994, albwm gan Saint Étienne
*Tiger Bay Club, clwb gwleidyddol yn Fflorida, UDA

## Gweler hefyd
*Tiger's Bay, ardal ym Melfast, Gogledd Iwerddon
Sefydliad elusennol

Mae'r diffiniad o **sefydliad elusennol** ac **elusen** yn amrywio o wlad i wlad, ac mewn rhai achosion ar yr ardal o'r wlad lle mae'r sefydliad elusennol yn gweithredu. Mae rheolaeth, eu sefyllfa treth a'r modd y mae deddfwriaeth elusennol yn effeithio ar sefydliadau elusennol hefyd yn amrywio.

## Cymru a Lloegr
### Diffiniad o sefydliadau elusennol
Mae elusen, neu sefydliad elusennol, yn fath arbennig o sefydliad gwirfoddol yng Nghymru a Lloegr. Mae sefydliad gwirfoddol yn sefydliad sydd yno am resymau elusennol, cymdeithasol, dyngarol neu resymau eraill. Mae angen i'r sefydliad ddefnyddio unrhyw elw ar gyfer swyddogaeth y sefydliad yn unig, ac nid yw'n rhan o unrhyw adran lywodraethol, awdurdod lleol neu gorff statudol arall. Mae pob elusen yn sefydliad gwirfoddol, ond nid yw pob sefydliad gwirfoddol yng Nghymru a Lloegr yn elusennau.

Er mwyn i sefydliad gwirfoddol fod yn sefydliad elusennol, rhaid i nodau cyffredinol neu "bwrpas" y sefydliad, fod yn elusennol. Rhaid i holl bwrpasau'r sefydliad fod yn elusennol, am na all elusen gael rhai pwrpasau elusennol a rhai na sydd yn elusennol.

## Cyfeiriadau
*
Craf y geifr

Planhigyn blodeuol yw **Craf y geifr** (Lladin: *Allium ursinum*; Saesneg: Wild *Garlic* neu *Ransoms*; Ffrangeg: *Ail des vignes*) sy'n tyfu'n wyllt ar ochr ffyrdd. Mae ganddo sawl enw Cymraeg gan gynnwys: **Garlleg gwyllt**, Craf gwyllt, Craf y meysydd, Garlleg y brain, Garlleg Mair, Winwnsyn gwyllt, Winwnsyn y cŵn a Thriagl y tlawd.

Mae gan bob rhan ohono arogl garlleg cryf iawn. Maint y bwlb tanddaearol ydy rhwng  1 a 2&nbsp;cm o ran diamedr. Mae'r prif goesyn rhwng 30 – 120&nbsp;cm o daldra gyda 2 - 4 deilen hir rhwng 15 – 60&nbsp;cm o ran hyd a'r rheiny yn drwchus gyda theimlad cŵyr cannwyll iddyn nhw. Pethau cymharol fychan ydy'r blodau: 2 – 5&nbsp;mm yn unig o liw gwyn ysgafn, ysgafn a chwe phetal i bob un. Maen nhw'n blodeuo rhwng Mehefin ag Awst.

Oherwydd natur 'olewog' y dail, nid yw chwynladdwyr yn effeithiol iawn ar y planhigyn a gall fynd yn rhemp mewn gardd.

## Coginio
Gellir defnyddio'r gwreiddyn yn lle garlleg yn y gegin i roi blas ar fwyd. Mae cig oen neu gig eidionnau sydd wedi pori ar arlleg gwyllt yn blasu o arlleg. Trosglwyddir y blas mewn modd derbyniol ond mae'n cael ei gyfrif yn chwynyn pan fo'n tyfu mewn cae o weiriau megis gwenith neu ŷd. Mae'r dail yn fwytadwy yn yr haf a'r hydref.

## Ffeithiau difyr
Dyma gasgliad o waith ymchwil plant Ysgolion Llangoed a Biwmares (Bro Seiriol), Ynys Môn:
*Mae'r planhigyn yma yn perthyn i'r teulu nionod gwyllt.
*Hefyd mae’n blanhigyn sy’n luosflwydd. 
*Mae pob rhan o’r planhigion yn cynnwys arogl garlleg.
*Fe all prif goes y planhigyn dyfu rhwng 30&nbsp;cm i 120&nbsp;cm o dal.

## Rhinweddau meddygol
Dywedir y gall gynorthwyo'r claf sy'n dioddef o asma a chlefydau eraill sy'n ymwneud â'r ysgyfaint a bod yn y planhigyn elfennau sy'n clirio'r gwaed. Mae'n effeithiol i ladd llyngyr mewn plant hefyd.

Gellir rhwbio'r sudd dros y corff i gadw gwybed a phryfaid eraill i ffwrdd.

Mae Craf y geifr wedi cael ei ddefnyddio ers canrifoedd fel llysieuyn gwrthfacteria (gwrthfiotig), ac mae ymchwil gwyddonol diweddar yn profi ei fod yn effeithiol iawn.

## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Perlysiau
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

## Cyfeiriadau
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Categori:Amaryllidaceae
Margaret Atwood

Bardd, awdur, beirniad, ffeminist ac ymgyrchydd cymdeithasol o Ganada yw **Margaret Eleanor Atwood** (ganed 18 Tachwedd 1939). Mae hi ymhlith yr awduron ffuglen i gael ei gwobrwyo fwyaf yn ystod y blynyddoedd diwethaf: enillodd Wobr Arthur C. Clarke a Gwobr Tywysog Asturias am Lenyddiaeth, a bu ar restr fer y Wobr Booker ar bum achlysur, gan ennill unwaith. Mae'n enwog am ei gwaith fel nofelydd yn bennaf, tra bod ei cherddi yn cael eu hysbrydoli gan chwedlau a straeon tylwyth teg, sydd wedi bod o ddiddordeb iddi er pan oedd yn blentyn bach. Mae Atwood hefyd wedi cyhoeddi straeon byrion yn y *Tamarack Review*, *Alphabet*, ''Harper's*, *CBC Anthology*, *Ms.*, *Saturday Night*, *Playboy*, a nifer o gylchgronau eraill.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau 
* *The Edible Woman* (1969)
* *Surfacing* (1972)
* *Lady Oracle* (1976)
* *Life Before Man* (1979)
* *Bodily Harm* (1981)
* *The Handmaid's Tale* (1985)
* *Cat's Eye* (1988)
* *The Robber Bride* (1993)
* *Alias Grace* (1996)
* *The Blind Assassin* (2000)
* *Oryx and Crake* (2003)
* *The Penelopiad* (2005)
* *The Year of the Flood* (2009)
* *MaddAddam* (2013)
* *Scribbler Moon* (2114)
* *The Heart Goes Last* (2015)
* *Hag-Seed* (2016)

### Storïau 
* *Dancing Girls* (1977)
* *Murder in the Dark* (1983)
* *Bluebeard's Egg* (1983)
* *Wilderness Tips* (1991)
* *Good Bones* (1992)
* *Good Bones and Simple Murders* (1994)
* *The Labrador Fiasco* (1996)
* *The Tent* (2006)
* *Moral Disorder* (2006)
* *Stone Mattress* (2014)

### Barddoniaeth
* *Double Persephone* (1961)
* *The Circle Game* (1964)
* *Expeditions* (1965)
* *Speeches for Doctor Frankenstein* (1966)
* *The Animals in That Country* (1968)
* *The Journals of Susanna Moodie* (1970)
* *Procedures for Underground* (1970)
* *Power Politics* (1971)
* *You Are Happy* (1974)
* *Two-Headed Poems* (1978)
* *True Stories* (1981)
* *Love Songs of a Terminator* (1983)
* *Snake Poems* (1983)
* *Interlunar* (1984)
* *Morning in the Burned House* (1995)
* *The Door'' (2007)

Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Beirdd Saesneg o Ganada
Categori:Ffeministiaid
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Ganada
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Nofelwyr Saesneg o Ganada
Categori:Pobl o Ontario
Tiger Bay (ffilm 1959)

Ffilm o'r Deyrnas Unedig yw ***Tiger Bay*** (1959) sy'n serennu John Mills, ei ferch Hayley Mills yn ei rôl actio gyntaf, a Horst Buchholz.

Fe'i ffilmiwyd yn ardal Tiger Bay, Caerdydd, ac yng Nghasnewydd (ac yn benodol Pont Gludo Casnewydd, 12 milltir o Gaerdydd), a gwelir nifer o olygfeydd didwyll o ddiwylliant stryd y plant a diwylliant stryd pobl croenddu'r cyfnod. Ceir nifer o saethiadau hefyd o'r dociau, golygfeydd mewn tafarndai go iawn a'r wlad sy'n amgylchynnu'r ardal.

Categori:Ffilmiau 1959
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghaerdydd
Categori:Ffilmiau drama drosedd Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Unedig
Tiger Bay (ffilm 1934)

Mae ***Tiger Bay*** (1934) yn ffilm Saesneg a gyfarwyddwyd gan J. Elder Wills ac sy'n serennu'r actores Tsieinaidd-Americanaidd Anna May Wong.

Mae'r ffilm yn adrodd hanes dyn ifanc o Loegr, Michael, tra'i fod dramor. Mae'n ymweld ag ardal arw Tiger Bay yn Tsieina er mwyn profi ei gryfder. Cwymp mewn cariad ac yna brwydra yn erbyn raced amddiffyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1934
Categori:Ffilmiau'r 1930au o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau drama du-a-gwyn o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Trwyn Du

:*Erthygl am benrhyn y Trwyn Du, ger Penmon yw hwn; ceir Trwyn Du arall ger Aberffraw.*
Penrhyn neu bentir gerllaw Penmon (Cyfeirnod OS: SH6481) ar Ynys Môn yw'r **Trwyn Du**. Mae yma oleudy a thai ceidwaid y goleudy yn ogystal ac arslllfa Gwylwyr y Glannau. Tua cilometr i ffwrdd mae Ynys Seiriol.

Uchter y goleudy yw 29m ac fe'i cynlluniwyd gan James Walker rhwng 1835 a 1838. Hwn oedd y goleudy cyntaf iddo'i gynllunio, ac aeth ati i gynllunio nifer o rai mwy, yn ddiweddarach.

Trwyn Du Lighthouse.jpg|Y goleudy
Delwedd:Penmon tai ceidwad.jpg|Tai ceidwaid y goleudy
Delwedd:Goleudy Trwyn Du Lighthouse - geograph.org.uk - 373631.jpg|Goleudy Trwyn Du, Penmon

## Gweler hefyd
*Rhestr o longddrylliadau ar arfordir Cymru

Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Pentiroedd Cymru
SA1 Glannau Abertawe

bawd|dde|Y Ganolfan Technium
bawd|dde|Fflatiau Bellway yn edrych allan ar Ddoc Tywysog Cymru
bawd|dde|Doc Tywysog Cymru yn SA1
Mae ***SA1 Glannau Abertawe*** (ar lafar: SA1) yn enw marchnata a roddir i ddatblygiad o ardal cyn-ddiwydiannol i'r gogledd o ddociau Abertawe. Lleolir yr ardal i dde-ddwyrain canol dinas Abertawe. Ymyla ar Ffordd Fabian i'r gogledd ac mae'n cynnwys ardal Dociau Tywysog Cymru.

Bydd y datblygiad yn gymysgedd o adeiladau masnachol a chartrefi. Disgwylir y bydd y datblygiad yn creu 2900 o swyddi newydd, dros 2000 o fflatiau a thai, 65,000 m² (700,000 troedfedd sgwâr) o fusnesau/swyddfeydd; 29,000 m² (312,000 troedfedd sgwâr) o adloniant masnachol; 26,400 m² (284,200 troedfedd sgwâr) o westai; 23,200 m² (249,700 troedfedd sgwâr) o gyfleusterau sefydliadol; 1,015 m² (10,930 troedfedd sgwâr) o gyfleusterau glannau'r marina.

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Prosiectau sydd wedi'u cwblhau
Erbyn mis Hydref 2008, roedd y prosiectau a oedd wedi'u cwblhau yn cynnwys:

### Swyddfeydd
* dwy swyddfa Technium Abertawe yn ganolfannau busnes a ddatblygwyd ar y cyd rhwng Awdurdod Datblygu Cymru a Phrifysgol Abertawe er mwyn annog mwy o gwmnïau technolegol i sefydlu eu hunain yn y ddinas;
* swyddfeydd cwmni cyfreithiol Morgan Cole;
* Swyddfeydd Admiral Group House (nee Cyprium) wedi'u llogi gan gwmni yswiriant Admiral Insurance;
* Ellipse:  datblygiad gan Babcock and Brown llogwyd gan VOSA;
* Datblygiad Swyddfa Prosiect Ethos;
*Tŷ Langdon: swyddfeydd gan Broadhall Wharfedale.

### Cartrefi
*Altamar: 158 apartment gan Bellway Homes;
*Mariner's Court: 79 apartment ymddeol gan Coastal Housing Group

### Amrywiol a datblygiadau eraill
*tynnu i lawr ac ail-adeiladu yr Eglwys Norwyaidd;
*Warws y J Shed yn cael ei newid i safle fasnachol gan gynnwys swyddfeydd a thai bwyta;
*Eglwys Gymunedol y Glannau;
*Gwesty De Vere Village Hotel a Chanolfan Hamdden;
*canolfan gyfeiriol deintyddol.

### Mynediad
* Pont yr Hwyl; a
* Phont Traffalgar dros forglawdd Bae Abertawe.

## Cofeb rhyfel
Lleolir cofeb rhyfel yn y Sgwâr rhwng y ddau adeilad Technium i gofio morwyr Abertawe yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
*Gwefan Swyddogol SA1 Glannau Abertawe gyda gwybodaeth am y cynllun adfywio 
*Technium Abertawe 

Categori:Abertawe
My Best Friend's Wedding

Mae '''''My Best Friend's Wedding''''' (1997) yn ffilm gomedi rhamantaidd gan TriStar Pictures, a gyfarwyddwyd gan P. J. Hogan. Mae'n serennu Julia Roberts, Cameron Diaz, Dermot Mulroney, Rupert Everett a Rachel Griffiths.

Roedd y ffilm yn lwyddiant beirniadol a masnachol. Roedd dy gân "I Say a Little Prayer (For You)" wedi ei chanu gan y gantores Diana King wedi ymddangos yn amlwg yn ffilm, gan wneud i'r gân gyrraedd 20 uchaf y Billboard top 20. Defnyddiodd y trac sain nifer o ganeuon gan Burt Bacharach/Hal David.

Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau LHDT
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Charlie Wilson's War

Mae '''''Charlie Wilson's War''''' (2007) yn ffilm
fywgraffiadol yn seileidig ar fywyd y Democrat o Texas, Charlie Wilson. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Mike Nichols, ysgrifennwyd gan Aaron Sorkin, ac mae'n serennu Tom Hanks, Julia Roberts, Philip Seymour Hoffman, Amy Adams, a Ned Beatty. Enwebwyd y ffilm am bump Gwobr Golden Globes gan gynnwys "Y Ffilm Orau" ond ni enillodd mewn unrhyw gategori. Enwebwyd Philip Seymour Hoffman hefyd am Wobr yr Academi fel yr Actor Cefnogol Gorau.

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau hanesyddol
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Erin Brockovich (ffilm)

Mae ***Erin Brockovich*** (2000) yn ffilm ddrama-ddogfen sy'n dramatieddio hanes brwydr gyntaf Erin Brockovich yn erbyn cwmni nwy ac olew enfawr o'r enw PG&E. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Steven Soderbergh a serennodd Julia Roberts fel y prif gymeriad. Enillodd Roberts Wobr yr Academi am yr Actores Orau am ei rhan yn y ffilm. Mae'r ffilm yn seiliedig ar hanes go iawn gwraig o'r enw Erin Brockovich a wnaeth ymddangosiad cameo yn y ffilm fel gweinyddes o'r enw Julia. Cyfansoddwyd y sgôr cerddorol wreiddiol gan Thomas Newman.

## Cast
* Julia Roberts fel Erin Brockovich
* Albert Finney fel Edward L. Masry
* Aaron Eckhart fel George
* Marg Helgenberger fel Donna Jensen
* Tracey Walter fel Charles Embry
* Peter Coyote fel Kurt Potter
* Cherry Jones fel Pamela Duncan
* Erin Brockovich-Ellis fel Julia, y weinyddes

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau Universal Pictures
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
ICE

Trên cyflym adnabyddus yn Yr Almaen sy'n gallu teithio ar gyflymder o hyd at 300 cilometr yr awr yw'r **ICE** (*InterCityExpress*).

Ers ei gyflwyno ar y rhwydwaith trênau yn yr Almaen yn 1990, mae wedi trawsnewid cludiant cyhoeddus y wlad, gan gwtogi amseroedd teithio'n sylweddol.

Categori:Cludiant yn yr Almaen
Categori:Trenau
Deddf Ohm

[200px|bawd|Mae ffynhonnell [foltedd, V yn gyrru cerrynt trydanol, I, trwy gwrthydd, R. Mae'r tri swm yn ufuddhau i'r ddeddf ohm I = V/R.]]

Mae'r ddeddf ohm yn cymhwyso cylchedau trydanol; mae'n datgan fod y cerrynt trwy'r dargludydd rhwng dau bwynt mewn cyfrannedd union i'r gwahaniaeth potensial neu foltedd rhwng y ddau bwynt ac mewn cyfrannedd wrthdro efo'r gwrthiant rhyngddynt.

''Mae'r hafaliad isod yn ufuddhau'r ddeddf ohm*

:I = \frac{V}{R}

Lle:
* *V'' yw'r foltedd ar draws y gydran,
* *I* yw'r cerrynt trwyddi,
* *R* yw ei gwrthiant.

Categori:Peirianneg electronig
Categori:Foltedd
Categori:Gwrthiant a dargludiant trydanol
Ohm
Perlysieuyn

bawd|de|300px|Y perlysieuyn Basil
Planhigion a ddefnyddir i roi blas, arogl neu liw ar fwyd yw **perlysieuyn** (y lluosog yw **perlysiau**; Saesneg: *herbs*). Defnyddir y term hefyd am blanhigion at bwrpas meddygol neu sbeisys. Fe'i ceir mewn Cymraeg ysgrifenedig yn gyntaf ym Meibl 1588, "wedi ei phêr aroglu â myrr, ac â thus ac â phob perlysiau yr apothecari."

## Enghreifftiau
* Camri
* Cenhinen
* Craf y Geifr
* Dail troed yr ebol
* Danadl poethion
* Dant y llew
* Erfinen
* Erwain
* Garlleg
* Greulys
* Hopys
* Llysiau'r cwlwm
* Meillionen goch
* Mintys Ysbigog
* Persli
* Rhosmari
* Teim
* Wermod wen

## Gweler hefyd 
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Coginio
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
*Wild Herbs of Anglesey and Gwynedd; 2000 gan Rowena Mansfield

## Cyfeiriadau 
Categori:Llysiau

Perlysieuyn
Clement Freud

Darlledwr, llenor a gwleidydd o Loegr oedd **Syr Clement Raphael Freud** (24 Ebrill 1924 – 15 Ebrill 2009). Roedd yn enwog am "ei olwg lechgïaidd, meddwl craf, a ffraethineb egr".

Ganwyd ym Merlin, a symudodd ei deulu i Loegr ym 1933. Ymunodd ei daid enwog, y seiciatrydd Sigmund Freud, â'r teulu ym 1938. Roedd Clement yn frawd iau i'r arlunydd Lucian Freud; wedi eu plentyndod, nid oedd y ddau yn siarad am y mwyafrif o'u hoes.

Aeth yn brentis coginio a rheoli gwesty. Wedi iddo wasanaethu gyda Reifflwyr Brenhinol Wlster yn ystod yr Ail Ryfel Byd, daeth yn gogydd, rheolwr bwyty, a newyddiadurwr bwyd a diod. Dechreuodd ysgrifennu ar bynciau eraill, megis chwaraeon, a daeth yn sylwebydd. Daeth yn wyneb gyfarwydd wrth ymddangos mewn cyfres o hysbysebion teledu am fwyd ci. Enillodd ei enw fel storïwr ffraeth ar y sioe banel *Just a Minute* ar radio'r BBC.

Cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol y Blaid Ryddfrydol dros Ynys Ely ym 1973. Ymhlith ei hoff achosion oedd addysg, noddi'r celfyddydau, a rhyddid gwybodaeth. Collodd ei sedd ym 1987.

Priododd yr actores Jilly Raymond ym 1950 a chafodd tri mab a dwy ferch. Bu farw Clement Freud yn 84 oed. Yn 2016 fe'i gyhuddwyd o drais a cham-drin rhywiol gan dair menyw.

## Llyfryddiaeth 
**Grimble* (1968)
**Grimble at Christmas* (1973)
**Freud on Food* (1978)
**Clicking Vicky* (1980)
**The Book of Hangovers* (1981)
**Below the Belt* (1983)
**No one Else Has Complained* (1988)
*''The Gourmet's Tour of Great Britain and Ireland* (1989)
**Freud Ego'' (2001)

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Ryddfrydol (DU)
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion Saesneg o Loegr
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl o Ferlin
Categori:Saeson o dras Almaenig
Categori:Teulu Freud
Persli

Perlysieuyn blodeuol, defnyddiol iawn yn y gegin yw'r **Persli** neu'r **Perllys** (Lladin: *Petroselinum crispum*; Saesneg: *Parsley*) ac fe'i tyfir mewn gerddi i roi blas ar fwyd. Ond mae iddo ei beryglon hefyd. Mae ei flas yn eitha tebyg i flas llysiau'r bara (Sa: *coriander*), ond nad yw cweit mor gryf.

## Gwahanol fathau 
Ceir dau fath cyffredin: y ddeilen gyrliog a drafodir yn yr erthygl hon a'r ddeilen llyfn, fflat (Lladin: *Petroselinum neapolitanum*) sydd â blas cryfach oherwydd fod mwy o'r olew apiol ynddo. Ond tyfu'r math cyrliog mae llawer o arddwyr, gan ei fod yn fwy annhebyg i'r cegid (Sa: *hemlock*).

Math arall sy'n gyffredin drwy Ewrop ac UDA yw'r 'Perllys gwreiddiog' sy'n cael ei dyfu'n unswydd am ei wreiddyn - sy'n edrych yn debyg iawn i panas.

## Planhigyn cynorthwyol 
(Saesneg: *Companion plant*). 
Mae'r perllys yn cael ei blannu'n aml, nid er mwyn ei fwyta, ond oherwydd ei fod yn atynnu gwenyn i'r ardd. Mae e felly'n cynorthwyo planhigion eraill. Er enghraifft, mae'n cael ei blannu ger planhigion tomato er mwyn dennu'r wenynen feirch, er mwyn iddi hithau ladd 'siani fachog y tomato' (Sa: *tomato hornworms*) sy'n gloddesta ar neithdar y planhigyn perllys. Yn ai, mae'r perllys yn creu arogl cryf iawn sy'n cuddio arogl y planhigyn tomato, ac felly mae hwnnw'n cael llonydd.

## Rhinweddau meddygol 
Dywedir fod y gwreiddiau'n cynnwys mwy o ddaioni na'r dail. Mae'r persli'n llawn o Fitamin C, Fitamin A a mwynau gwerthfawr sy'n lleddfu problemau yn yr arennau a'r bledren. Gellir gwasgu'r dail a'r gwreiddiau er mwyn defnyddio'r olew i ladd llau pen.

Gofal: dylai merched beichiog beidio bwyta perllys rhag iddynt gael problemau gyda'r arennau.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol
* Perlysiau
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Categori:Llysiau
Categori:Apiaceae
Plygiant

**Plygiant** yw'r newid gweladwy mewn ton oherwydd newid ei fuanedd. Gwelir hyn pan mae ton yn pasio trwy un cyfrwng gweladwy i'r llall. Plygiant golau yw'r esiampl mwyaf amlwg, ond gall unrhyw don blygu wrth newid cyfrwng. Disgrifir plygiant gan Deddf Snell:
bawd|chwith|Plygiant gweladwy mewn gwydriad o ddŵr- mae gan ddŵr indecs plygiant o 1.33

''Mae'r hafaliadau isod yn ufuddhau i'r ddeddf Snell''

:\frac{\sin\theta_1}{\sin\theta_2} = \frac{v_1}{v_2} = \frac{n_2}{n_1}
Neu
:n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2\ 
Lle mae 
:v_1 a v_2 yn gyflymderau trwy'r cyfrwng.
:\theta_1 a \theta_2 yw'r ongl rhwng y normal a'r pelydryn trawol.
:n_1 a n_2 yw'r mynegrif plygiant.
bawd|chwith|650px|chwith|Yn y diagram hwn mae'r petryal lliw tywyll yn cynrychioli pensel yn stico mas o wydr yfed, neu fowlen. Y petryal lliw golau yw safle'r bensel fel mae'n ymddangos i'r llygad. Mae'r diwedd, neu'r 'pen' (X) yn edrych fel pe tae yn (Y), safle is / mwy bas nag (X).Sylwer hefyd fod y tonnau sy'n cyrraedd y llygad o (X) wedi newid cyfeiriad ac yn ymddangos mai eu tarddiad yw (Y). Dylai bod (Y) yn union fertig uwchben (X) a'r  bensel yn ymddangos yn fyrach ac nid hirach.

## Eglurhad
Mewn opteg, mae plygiant yn ffenomena sy'n digwydd pan fo tonnau'n teithio drwy gyfrwng gyda un mynegrif plygiant i gyfrwng arall (gyda mynegrif plygiant arall) ar ongl arosgo. Ar y ffin hwnnw rhwng y ddau gyfrwng mae cyflymder y tonnau'n newid, sydd fel arfer, hefyd yn creu newid yn y cyfeiriad. Mae ei donfedd yn cynyddu neu'n lleihau, ond ei amlder yn aros yn gyson. Er enghraifft, mae ton o olau yn plygu fel y mae'n treiddio i fewn i wydr ac fel mae'n dod allan ohono. Mae ton sy'n teithio ar hyd y normal (h.y. yn berpendicwlar i'r ffin rhwng y ddau gyfrwng), fodd bynnag, yn newid cyflymder ond nid ei chyfeiriad. Dywedir fod 'plygiant' yn dal i ddigwydd yn yr achos yma. Roedd dealltwriaeth o'r ffenomena hwn a'r syniadaeth hyn yn allweddol i'r gwaith o ddyfeisio lensys a thelesgop.

## Gweler hefyd 
* Ymyriant
* Diffreithiant
* Hafaliad Laplace
* Ton sefyll


Categori:Ffiseg
Jennifer Grey

Mae **Jennifer Grey** (ganed 26 Mawrth 1960) yn actores o'r Unol Daleithiau. Mae hi fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Frances "Baby" Houseman yn y ffilm hynod lwyddiannus *Dirty Dancing* a Jeanie Bueller yn ''Ferris Bueller's Day Off*.

## Ffilmograffiaeth
* *The Cotton Club*, 1984
* *Reckless*, 1984 (Cathy Bennario)
* *Red Dawn*, 1984 (Toni Mason)
* *American Flyers*, 1985
* *Ferris Bueller's Day Off*, 1986 (Jeanie)
* *Dirty Dancing*, 1987 (Frances "Baby" Houseman)
* *Light Years*, 1988 (Airelle) voice
* *If the Shoe Fits*, 1990 (Kelly Carter)
* *Wind*, 1992 (Kate Bass)
* *Friends'','The One with the Evil Orthodontist', 1994 (Mindy)
* *Lovers Knot*, 1996 (Megan Forrester)
* *Bounce*, 2001 (Janice Guerrero)
* *The Road to Christmas*, 2006 (Claire Jameson)
* *Tales From The Crypt Presents: Ritual*, 2006 (Dr. Alice Dodgson)
* *John from Cincinnati*, 2007 (Daphne)
* *Redbelt*, 2008 (Lucy Weiss)
* *Keith*, 2008 (Caroline)

## Dolenni allanol
*Cyfweliad gyda'r Washington Post
**Dirty Dancing*, The E! True Hollywood Story, rhaglen ddogfen fideo, darlledwyd gyntaf 3 Medi, 2000

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Eglwys Norwyaidd, Caerdydd

Adeilad hanesyddol yng Nghaerdydd yw'r **Eglwys Norwyaidd**, a fu gynt yn ganolfan addoli i gymuned Norwyaidd Caerdydd ond sydd bellach yn atyniad twristaidd. Saif ar lan Bae Caerdydd ger yr hen ddociau, heb fod nepell o adeilad y Senedd.

Yn y 19g, Caerdydd oedd y trydydd porthladd mwyaf yng ngwledydd Prydain ar ôl Llundain a Lerpwl. Roedd gan Norwy lynges fasnachol fawr ar y pryd, y trydydd mwyaf yn y byd o ran nifer y llongau, a daeth Caerdydd yn un o'i chanolfannau pwysicaf. Tyfodd cymuned Norwyaidd yno, un o sawl cymuned o dramorwyr a gafodd gartref yn ardal Tiger Bay, ger y dociau.

Daeth y Sjømannskirken – 'Eglwys y Morwyr' Norwyaidd neu 'Eglwys Norwy Dramor', sy'n rhan o Eglwys Norwy – i ymsefydlu ym Mae Caerdydd yn 1868 a chodwyd eglwys neilltuol ar gyfer y morwyr Norwyaidd.

Eglwys bren drawiadol ydy'r Eglwys Norwyaidd, wedi'i phaentio yn y dull Norwyaidd.

Bedyddwyd y llenor Cymreig o dras Norwyaidd Roald Dahl yn yr eglwys.

Erbyn heddiw mae'r adeilad yn cael ei ddefnyddio fel canolfan y celfyddydau o'r enw 'Canolfan Celfyddydau yr Eglwys Norwyaidd' (*Norwegian Church Arts Centre*). Ceir amgueddfa fechan ger llaw sy'n dangos hanes yr eglwys a Dociau Caerdydd.

## Gweler hefyd
*Bae Caerdydd
*Cristnogaeth yng Nghymru
*Tiger Bay
*Eglwys Norwyaidd, Abertawe

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 
*  Hanes yr eglwys - 

Norwyaidd
Categori:Eglwys Norwy
Categori:Hanes Caerdydd
Categori:Sefydliadau 1868
Categori:Tre-biwt
Sjømannskirken

[250px|bawd|Yr [Eglwys Norwyaidd, Caerdydd, un o eglwysi cynharaf y gymdeithas.]]
Cymdeithas grefyddol yw'r **Sjømannskirken** (Norwyeg am '''Eglwysi'r Morwyr**) neu **Eglwys Norwy Dramor''', sy'n gwasanaethu pobl o Norwy a gweddill Sgandinafia sy'n teithio neu'n byw tramor. Mae'n rhan o Eglwys Norwy. Wedi'i sefydlu yn 1864, amcan y Sjømannsmisjonen oedd sicrhau addysg foesol a chrefyddol morwyr o Sgandinafia a hefyd rhoi cyfle iddynt gwrdd â'i gyd-Sgandinafiaid i sgwrsio a chael cyfle i ymlacio. Sefydlwyd un o'r eglwysi cyntaf ym Mae Caerdydd yn 1868, a adnabyddir fel yr Eglwys Norwyaidd, Caerdydd.

Bob blwyddyn mae'r Sjømannskirken yn gwasanaethu tua 700,000 o Norwyaid trwy dros 30 o eglwsi ac 16 o wasanaethau symudol mewn 30 o wledydd ar draws y byd. Lleolir ei bencadlys yn Bergen, Norwy. Mae'n sefydliad elusennol a gynhelir gan Eglwys Norwy gyda chymorth ariannol ac ymarferol gan llywodraeth Norwy.

## Gweler hefyd
Ceir dwy eglwys hanesyddol yng Nghymru:
*Eglwys Norwyaidd, Abertawe
*Eglwys Norwyaidd, Caerdydd

## Dolenni allanol
*  Gwefan yr eglwys 

Categori:Eglwys Norwy
Categori:Elusennau
Henry Richard

Gweinidog yr Efengyl gyda'r Annibynwyr a gwleidydd o Gymru oedd y Parch. **Henry Richard** AS (3 Ebrill 1812 – 20 Awst 1888), a adwaenid yng Nghymru fel "Yr Apostl Heddwch." Ceisiodd esbonio'r Cymry i'r Saeson.

Fe'i etholwyd yn AS Merthyr Tudful yn 1868 hyd at 1888.

## Bywgraffiad
Ganed Henry Richard yn Nhregaron, Ceredigion yn 1812, yn fab i'r Parch. Ebenezer Richard (1781-1837), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Cafodd goleg yn Highbury, Llundain, lle graddiodd mewn diwynyddiaeth.

Yn 1835 etholwyd ef yn weinidog ar gapel yr Annibynwyr yng Nghapel Marlborough yn Old Kent Road, Llundain; ef oedd yr ail weinidog ers agor y capel yn 1826, ac aeth ati ar unwaith i ddileu dyledion adeiladu'r capel. Gwnaeth hynny'n llwyddiannus a chododd ddigon o arian i agor ysgol hefyd: y *British School, Oakley Place*.

Roedd yn ffigwr blaenllaw yn rhengoedd y Rhyddfrydwyr Cymreig ac yn gyfaill i'r diwygiwr radicalaidd Seisnig Richard Cobden. Yn 1868 etholwyd ef yn Aelod Seneddol Merthyr Tudful o 1868 hyd 1888. Cofir Henry Richard yn bennaf fel hyrwyddwr achos heddwch a chyd-ddealltwriaeth ryngwladol ac fel ysgrifennydd y Gymdeithas Heddwch am ddeugain mlynedd (1848-84). Cyfranodd yn fawr at y mudiad yn erbyn caethwasaeth ac achosion eraill hefyd.

Cyhoeddodd nifer o bamffledi a thraethodau, yn Gymraeg a Saesneg, ar bynciau mawr ei gyfnod, yn cynnwys Addysg yng Nghymru, safle'r iaith Gymraeg, Diwygio'r Tir, a Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru.

Bu farw ar ei ymweliad ag Arglwydd Raglaw Môn yn Nhreborth, Bangor ar 21 Awst 1888 a cheir dwy gofeb iddo: y naill yn ei dref enedigol, Tregaron, a'r llall yw ei fedd ym Mynwent Abney Park, Llundain, lle ceir darlun ohono mewn carreg.

## Oriel

Delwedd:HenryRichardMonumentTregaron.jpg|Y cerflun o Henry Richard yn Nhregaron.
Delwedd:Henry Richard by Elliott & Fry 1860s.jpg|Henry Richard yn y 1860au.
Henry Richard (1812-88) (copy) NLW3362478 straightend.jpg|Henry Richard, tua 1885
Delwedd:Unveiling of the Henry Richard monument, Tregaron NLW3361167.jpg|Dadorchuddio cofeb Henry Richard yn 1885. Ffotograff gan John Thomas.
The grave of Henry Richard, Abney Park Cemetery, London.jpg||Ei fedd ym Mynwent Abney Park, Llundain
Delwedd:Dawn Dweud Henry Richard - Heddychwr a Gwladgarwr (llyfr).jpg|*Henry Richard* gan Gwyn Griffiths

## Llyfryddiaeth
**Henry Richard - Heddychwr a Gwladgarwr* gan Gwyn Griffiths (Gwasg Prifysgol Cymru, 2013)

### Cyhoeddiadau (detholiad)
* *Bywyd y Parch. Ebenezer Richard* (1839) bywgraffiad o'i dad. Awdur ar y cyd a'i frawd y Parch Edward W Richard

* *Defensive War* (1846, 1890),
* *The Recent Progress of International Arbitration* (1884)
* *Memoirs of Joseph Sturge* (1864)
* *Letters on the Social and Political Condition of Wales* (1866, 1884)

### Llyfryddiaeth 
* Gwyn Griffiths, *Henry Richard*
* Charles S. Miall, *Henry Richard M.P.* (1889)
* Eleazar Roberts, *Bywyd a Gwaith y diweddar Henry Richards* (1902)

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Heddychwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Pobl o Geredigion