open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shalford, Surrey

:''Am y pentref o'r un enw yn Essex, gweler Shalford, Essex.''

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Shalford**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Guildford. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,142.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Guildford
Categori:Pentrefi Surrey
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Ripley

Gallai **Ripley** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Ripley, pentref yn Surrey
* Ripley, tref yn Swydd Derby

### Unol Daleithiau America
* Ripley, Gorllewin Virginia, dinas yn nhalaith Gorllewin Virginia
* Ripley, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Ripley, Mississippi, dinas yn nhalaith Mississippi
* Ripley, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Ripley, Tennessee, dinas yn nhalaith Tennessee

## Pobl
* Andy Ripley (1947–2010), chwaraewr rygbi'r undeb

## Eraill
* Tom Ripley, cymeriad ffuglennol mewn cyfres o lyfrau gan Patricia Highsmith
** *The Talented Mr. Ripley* (ffilm), addasiad ffilm o nofel o'r un enw
** *Ripley Under Ground* (ffilm), addasiad ffilm o nofel o'r un enw
----
Capel, Surrey

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Capel**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Mole Valley. Saif tua 5 milltir (8&nbsp;km) i'r de o dref Dorking.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,832.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Mole Valley
Categori:Pentrefi Surrey
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Abinger

Plwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Abinger**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Mole Valley. Mae'n cynnwys pentref Abinger Hammer ac ambell bentrefan arall.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 1,905.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Mole Valley
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Abinger Hammer

260px|chwith|bawd
Pentref yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Abinger Hammer**, hanner ffordd rhwng Dorking a Guildford ar y ffordd A25. Mae Afon Tillingbourne yn llifo try’r pentref. Crewyd Pwll Morthwyl yn yr 16eg ganrif, yn rhoi pŵer i felin forthwyl, yn gweithio gyda haearn. Erbyn hyn tyfir berwr y dŵr’. Caewyd y gwaith haearn yn 1787. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Abinger yn ardal an-fetropolitan Mole Valley.

Mae’r cloc ar y prif-ffordd yn dangos ‘Jack y Gof’, sy’n curo ar y cloc bob awr. Mae’r cloc yn cynrychioli’r dywidiant haearn yn Surrey.

## Addysg
Caewyd yr ysgol leol gan yr awdurdod lleol ym 1982, a cymerodd y gymuned leol drosodd ond caewyd yr ysgol yng Ngorffennaf 2009 oherwydd diffyg dysgwyr.

## Pobl
Gwnaeth E. M. Forster fyw yn Abinger Hammer gyda’i fam, Alice Clare, rhwng 1925 a 1945. Cynlluniodd ei dad, Eddie Morgan Foster, y tŷ.

Mae’r actor John Gordon Sinclair yn byw yn Abinger Hammer.

## Neuadd Abinger
Lleolir Neuadd Abinger yno hefyd. Dymchwelwyd y tŷ ym 1959.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Mole Valley
Categori:Pentrefi Surrey
Ottershaw

Pentref yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Ottershaw**.  Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Runnymede.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Ottershaw boblogaeth o 3,413.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Runnymede
Categori:Pentrefi Surrey
Busbridge

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Busbridge**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Waverley. Saif yn union i'r de o dref Godalming.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 779.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Waverley
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Categori:Pentrefi Surrey
Dyn Eira (drama Aled Jones Williams)

Drama Gymraeg yw ***Dyn Eira*** gan Aled Jones Williams.
Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf yn 2010 gan Theatr Bara Caws. Cyfarwyddwyd gan Bryn Fôn a’r actor oedd Martin Thomas.
## Cyfeiriadau
Tri Dramodydd Cyfoes: Meic Povey, Siôn Eirian ac Aled Jones Williams  – Traethawd doethuriaeth Manon Wyn Williams, Ysgol y Gymraeg Prifysgol Bangor Hydref 2015
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu 2010 
Categori:Dramâu Aled Jones Williams
Nest (drama)

Drama Gymraeg yw ***Nest*** gan T. James Jones.
Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf yn 2004 gan Gwmni Theatr Felinfach. . Dyma drydedd drama o drioleg T James Jones i'w llwyfannu gan Gwmni Theatr Felinfach (y ddwy arall oedd *Y Dyn Eira* a *Y Twrch Trwyth*). 

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu 2004 

Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Cymdeithas Arddwriaethol Frenhinol

Elusen arddio fwyaf y Deyrnas Unedig yw'r **Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol** (Saesneg: *Royal Horticultural Society*, RHS). Fe'i sefydlwyd ym 1804 fel Cymdeithas Arddwriaethol Llundain.

Mae'r RHS yn hyrwyddo garddwriaeth trwy ei bum gardd yn Wisley (Surrey), Hyde Hall (Essex), Harlow Carr (Gogledd Swydd Efrog), Rosemoor (Dyfnaint) a Bridgewater (Manceinion Fwyaf); sioeau blodau gan gynnwys Sioe Flodau Chelsea, Sioe Flodau Palas Hampton Court, Sioe Flodau Tatton Park a Sioe Flodau Caerdydd; cynlluniau garddio cymunedol; Cymru yn ei Blodau a rhaglen addysgol eang. Mae hefyd yn cefnogi hyfforddiant ar gyfer garddwyr proffesiynol ac amatur.

## Llyfryddiaeth
* Brent Elliott, *The Royal Horticultural Society: A History, 1804–2004* (Chichester: Phillimore, 2004)

## Dolen allanol
* 

Categori:Cymdeithasau dysgedig
Categori:Diwylliant y Deyrnas Unedig
Categori:Elusennau
Categori:Garddwriaeth
Roary the Racing Car

Cyfres deledu 'stop-motion' i blant a grëwyd gan David Jenkins yw ***Roary the Racing Car***. Darlledwyd y gyfres yn y Deyrnas Unedig (gan gynnwys Cymru) ar Channel 5 a Nick Jr. (er na chafodd ei throsleisio yn Gymraeg).

## Lieisiau Saesneg 
* Stirling Moss - Adroddwr
* Maria Darling - Roary, Cici, Marsha a Zippee
* Peter Kay - Big Chris a Tin Top
* Marc Silk - Maxi, Drifter, Flash, Hellie a Dinkie
* Tim Whitnall - Mr Carburettor, Farmer Green a Plugger
* Dominic Frisby - Rusty, Molecom a FB
Gardd RHS Wisley

Gardd ym mhentref Wisley, Surrey, yw **Gardd RHS Wisley** a reolir gan y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS). Dyma un o bum gardd sy'n perthyn i'r gymdeithas. Hyde Hall, Harlow Carr, Rosemoor a Bridgewater yw'r lleill. 

Prynwyd y safle ym 1878 gan George Fergusson Wilson a sefydlodd ardd arbrofol, gyda’r syniad o wneud i "blanhigion anodd dyfu’n llwyddiannus". Fe'i rhoddwyd i'r gymdeithas yn 1903.

O'r gerddi yn y Deyrnas Unedig sy'n codi tâl am fynediad, Wisley sydd â'r ail gyfanswm mwyaf o ymwelwyr ar ôl Gerddi Kew, gyda 1,232,772 o ymwelwyr yn 2019.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Bwrdeistref Guildford
Categori:Gerddi yn Lloegr
Categori:Sefydliadau 1878
Gardd RHS Harlow Carr

Gardd ar gyrion gorllewinol tref Harrogate, Gogledd Swydd Efrog, yw **Gardd RHS Harlow Carr** a reolir gan y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS). Dyma un o bum gardd sy'n perthyn i'r gymdeithas. Wisley, Hyde Hall, Rosemoor a Bridgewater yw'r lleill. Daeth yr RHS i feddiant Harlow Carr trwy ei uno â Chymdeithas Arddwriaethol y Gogledd yn 2001. Hwn oedd maes prawf a gardd arddangos Cymdeithas Arddwriaethol y Gogledd ers iddi ei brynu ym 1946.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Bwrdeistref Harrogate
Categori:Gerddi yn Lloegr
Gardd RHS Hyde Hall

Gardd yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Gardd RHS Hyde Hall** a reolir gan y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS).  Fe'i lleolir tua 1.5 milltir (2&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o bentref Rettendon, sy'n tua 5 milltir (8&nbsp;km) i'r de o ddinas Chelmsford. Dyma un o bum gardd sy'n perthyn i'r gymdeithas. Wisley, Harlow Carr, Rosemoor a Bridgewater yw'r lleill.

Crëwyd y safle 360 erw o dir fferm ym 1955. Fe'i rhoddwyd i'r RHS yn 1993.  Mae’n cynnwys amrywiaeth o arddulliau garddio, yn ogystal â chanolfan ymwelwyr a llyfrgell gyfeiriadurol.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Dinas Chelmsford
Categori:Gerddi yn Lloegr
Gardd RHS Rosemoor

Gardd arddangos yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Gardd RHS Rosemoor** a reolir gan y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS).  Fe'i lleolir tua 1 milltir (1.5&nbsp;km) i'r de o dref Great Torrington. Dyma un o bum gardd sy'n perthyn i'r gymdeithas. Wisley, Hyde Hall, Harlow Carr a Bridgewater yw'r lleill. Mae'n cynnwys gardd rhosod gyda thua 2,000 o blanhigion; arboretum; gerddi perlysiau, ffrwythau a llysiau; a thŷ gwydr o blanhigion alpaidd.

Roedd yr ardd, a ddechreuwyd ym 1959, yn wreiddiol yn rhan o ystad breifat. Fe'i rhoddwyd i'r RHS yn 1988.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Ardal Torridge
Categori:Gerddi yn Lloegr
Wastad ar y Tu Fas (drama)

Drama Gymraeg yw ***Wastad ar y Tu Fas*** gan Siôn Eirian.
Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf yn 1986 gan Cwmni Theatr Hwyl a Fflag. Cyfarwyddwyd gan Gruffudd Jones a’r actorion oedd Wyn Bowen Harries, Dafydd Dafis, Mei Jones, Dewi Rhys a Sioned Mair.

## Cyfeiriadau
Tri Dramodydd Cyfoes: Meic Povey, Siôn Eirian ac Aled Jones Williams  – Traethawd doethuriaeth Manon Wyn Williams, Ysgol y Gymraeg Prifysgol Bangor Hydref 2015

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu 1986 
Categori:Dramâu Siôn Eirian 

Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Wastad ar y Tu Fas

Gall ***Wastad ar y Tu Fas*** gyfeirio at sawl peth gwahanol:

**Wastad ar y Tu Fas*ː cân gan Y Trwynau Coch. 
**Wastad ar y Tu Fas*ː drama Gymraeg gan Siôn Eirian.
**Wastad ar y Tu Fas* cyfres deledu yn seiliedig ar ddrama Siôn Eirian.
**Wastad ar y Tu Fas*ː cyfres radio, lle roedd Rhys Mwyn yn bwrw golwg ar is ddiwylliannau byd cerddorol Cymru a thu hwnt. 

----
Gardd RHS Bridgewater

Gardd ym mhentref Worsley, Manceinion Fwyaf, yw **Gardd RHS Bridgewater** a reolir gan y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS). Dyma un o bum gardd sy'n perthyn i'r gymdeithas. Wisley, Hyde Hall, Harlow Carr, a Rosemoor  yw'r lleill. Mae wedi ei henwi ar ôl Camlas Bridgewater sy'n ffurfio'i ffin ddeheuol.

Roedd yr ardd yn wreiddiol yn rhan o ystad Worsley New Hall, plasty a ddymchwelwyd yn 1940. Aeth y gerddi helaeth a godidog eu hunain yn adfail. Mae'r ardd bresennol yn rhan o gynllun i'w hadfer a'u hadnewyddu. Fe’i hagorwyd i’r cyhoedd yn 2021.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Dinas Salford
Categori:Gerddi yn Lloegr
Categori:Sefydliadau 2020
Worplesdon

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Worplesdon**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Guildford.  Saif tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r gogledd o dref Guildford. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,529. Mae'r plwyf sifil yn cynnwys pentref Worplesdon ei hun, yn ogystal â phentrefi Fairlands, Jacobs Well, Rydeshill a Wood Street Village.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Guildford
Categori:Pentrefi Surrey
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Stryt y Rhaglaw, Wrecsam

Stryd fasnachol bwysig yng nghanol Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt y Rhaglaw** (Saesneg: '''').

## Lleoliad 
Stryt y Rhaglaw yw'r brif ffordd o orsaf rheilffordd Wrecsam Cyffredinol i ganol y ddinas. Mae'r stryd yn rhedeg o'r gorllewin i'r dwyrain, gan ddechrau ar bwys yr orsaf ac yn parhau tuag at ganol y dref. Mae rhan olaf y stryd, rhwng y gyffordd gyda Stryt yr Allt (“Hill Street”) a Stryt y Priordy (“Priory Street”), yn ardal i gerddwyr. Mae Stryt yr Hôb yn parhau y tu hwnt i'r gyffordd hon.

## Hanes 
Gyda Stryt yr Hôb a Stryt y Syfwr, mae Stryt y Rhaglaw yn barhad i gynllun canoloesol y strydoedd o amgylch Eglwys San Silyn.

Yn ôl pob tebyg, enwyd y stryd ar ôl Siôr, y Tywysog Rhaglaw, ond mae enw'r stryd yn awgrymu cysylltiad â hen dreflan '**. Yn y gorffennol, roedd Wrecsam yn cael ei rhannu yn **', eiddo'r Eglwys, a '''', eiddo'r Goron. Yn y rhan hon o'r ddinas ceir enwau strydoedd eraill gyda chysylltiad â '''', megis Stryt y Brenin, Stryt yr Arglwydd a Stryt y Syfwr, lle y mae “syfwr” yn cyfeirio at fath o swyddog canoloesol.

## Disgrifiad 
Mae'r ffordd tuag at ganol y ddinas yn mynd heibio adeiladau hanesyddol pwysig gan gynnwys:

* yr hen *Wrexham Infirmary* a adeiladwyd yn 1838 ar ôl darluniad gan Edward Welch, pensaer o Lerpwl – Ysgol Celfyddydau Creadigol Prifysgol Glyndŵr Wrecsam yw'r adeilad bellach;
* Eglwys Gadeiriol y Santes Fair a adeiladwyd yn 1857 ar ôl darluniad gan Edward Pugin;
* Amgueddfa Wrecsam, hen orsaf yr heddlu a adeiladwyd hefyd yn 1857, ar ôl darluniad gan Thomas Penson, fel barics ar gyfer Milisia Sir Ddynbych.

Y tu hwnt i'r gyffordd gyda Stryt y Brenin a Ffordd Sant Marc, adeiladwyd y rhan fwyaf o'r adeiladau mewn arddull modern.

O ochr ogleddol y stryd mae modd gweld adeiladau ardal gadwraeth Ffordd Grosvenor, sy'n gyfagos i ganol y ddinas.

Adeiladwyd rhif 35 Stryt yr Hôb / 2 Stryt y Rhaglaw, yr “Argyle Arch”, yn 1875 mewn arddull Gothig gyda brics melyn gyda mynedfa fwaog uchel i Stryt Argyle.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Delwedd:Old Wrexham Infirmary.jpg|Yr hen ysbyty sydd erbyn hyn yn rhan o Brifysgol Glyndŵr Wrecsam
Delwedd:St Marys Cathedral, Wrexham - detail.jpg|Eglwys Gadeiriol y Santes Fair
Delwedd:Argyle Arch, Wrexham.jpg|Bwa Gothig Fictoraidd, ar y gyffordd rhwng Stryt y Rhaglaw, Stryt yr Hôb a Stryt Argyle
Delwedd:Wrexham County Borough Museum.jpg|Amgueddfa Wrecsam – yr hen farics a hen orsaf yr heddlu
Delwedd:Wrexham Museum.jpg|Amgueddfa Wrecsam – yr olygfa ar hyd Stryt Rhaglaw

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
Categori:Strydoedd Wrecsam
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Sioe Flodau'r RHS, Caerdydd

Cynhaliwyd '''Sioe Flodau'r Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol, Caerdydd''' ym Mharc Bute gerllaw Castell Caerdydd o 2005 hyd 2019. Gan ddenu dros 20,000 o ymwelwyr bob blwyddyn, hon oedd sioe flodau fawr gyntaf y flwyddyn yng nghalendr y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS).

Roedd sioeau wedi'u cynllunio ar gyfer 2020 a 2021 ond cawsant eu canslo o ganlyniad i gyfyngiadau a osodwyd yn sgil Pandemig COVID-19. Roedd y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (RHS) yn disgwyl colli hyd at £18 miliwn yn 2021 yn sgil colledion o achos Covid.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol  y Sioe Flodau

Categori:Digwyddiadau yng Nghaerdydd
Categori:Garddio
Categori:Sefydliadau 2005
Meic y Marchog

Cyfres deledu animeiddiedig gyfrifiadurol i blant a grëwyd gan Alexander Bar ac a ysgrifennwyd gan Marc Seal yw ***Meic y Marchog*** (teitl gwreiddiol Saesneg: *Mike the Knight*).

## Lleisiau a Chriw 
* Meic: Huw Fôn Jones
* Efa: Beca Nia
* Sbarcyn: Dyfrig Evans
* Sblash: Rhydian Bowen Philips
* Lisa Jen Brown
* Elis Derbyshire 
* Aled Evans
* Ffion Llwyd
* Cyfeiriad dybio, sgript a golygu: Marian Ellis
* Cynhyrchiad gweithredol: Dafydd Meirion Roberts
* Sgript: Arwel "Pod" Roberts a Lleucu Roberts
* Cymysgu sain: Siwan Lisa Evans a Sion Alun Jones
* Golygu: Tristan Lewis
* Cydlynu Cynhyrchu: Deian Owen

## Penodau (Anghyflawn) 
# Rhubanau Rhwysgfawr

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2011
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Nick Jr.

Sianel teledu talu o'r Unol Daleithiau sy'n deillio o floc rhaglennu hirsefydlog Nickelodeon o'r un enw yw **Nick Jr.**
Rhestr penodau Sam Tân

Dyma rhestr penodau o gyfres deledu animeddiedig *Sam Tân*.

## Cyfres 1 (1987-1988) 
## Cyfres 2 
Categori:Sam Tân
Categori:Rhestrau teledu
War Thunder

Gêm fideo aml-chwaraewr ymladd cerbydau rhad ac am ddim a ddatblygwyd ac a gyhoeddwyd gan Gaijin Entertainment yw ***War Thunder***.

Categori:Gemau fideo
Categori:Consolau gemau‎
Prifysgol Genefa

Prifysgol ymchwil gyhoeddus a leolir yn ninas Genefa yng nghanton Genefa, gorllewin y Swistir yw **Prifysgol Genefa** ().

Sefydlwyd Academi Genefa (*Académie de Genève*) ym 1559 gan Jean Calvin fel coleg diwinyddol dan weinyddiaeth Cwmni Gweinidogion Eglwys Brotestannaidd Genefa. Ym 1565 dechreuodd addysgu'r gyfraith er mwyn hyfforddi ynadon ar gyfer Gweriniaeth Genefa. Câi'r coleg ei foderneiddio yn ystod y 19g, a daeth yn brifysgol yn sgil sefydlu'r gyfadran feddygaeth ym 1873.

Mae'n aelod o Grŵp Coimbra ar gyfer prifysgolion Ewrpeaidd a hefyd o'r League of European Research Universities.

## Cyfeiriadau 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng nghanton Genefa
Categori:Addysg yng nghanton Genefa
Categori:Genefa
Genefa
Categori:Sefydliadau 1559
Henry Edward Manning

Clerigwr yn yr Eglwys Gatholig o Loegr  oedd **Henry Edward Manning** (15 Gorffennaf 1808 – 14 Ionawr 1892) a fu'n aelod blaenllaw o Fudiad Rhydychen, a wasanaethodd yn Archesgob Westminster o 1865 hyd at ei farwolaeth.

Ganed ef yn Totteridge, Swydd Hertford, yn fab i'r masnachwr a gwleidydd William Manning. Cafodd ei ordeinio'n offeiriad yn Eglwys Loegr ym 1833, a fe'i penodwyd yn Archddiacon Chichester ym 1840. Dylanwadwyd yn gryf ar Manning gan ddelfrydau'r Uchel Eglwys, a fe wrthwynebodd ymyrraeth y wladwriaeth mewn materion eglwysig, ac o'r herwydd felly câi ei wthio i ymarddel â Mudiad Rhydychen. Penderfynodd adael Eglwys Loegr o'r diwedd, mae'n debyg, yn sgil dyfarniad gan y Cyfrin Gyngor ym 1850 yn erbyn esgob a wrthododd benodi diwinydd Anglicanaidd, George C. Gorham, ar sail anuniongrededd.

Derbyniwyd Manning i'r Eglwys Gatholig Rufeinig ar 6 Ebrill 1851, a fe'i ordeiniwyd yn offeiriad Catholig gan y Cardinal Nicholas Wiseman ar 15 Mehefin 1851; caniatawyd hynny am i'w wraig farw ym 1837. Aeth i astudio diwinyddiaeth Gatholig yn Rhufain, a sefydlodd urdd Obladiaid y Sant Siarl ym 1857. Penodwyd Manning yn Archesgob Westminster, ac felly'n bennaeth ar yr Eglwys Gatholig yn Lloegr a Chymru, ym 1865, a fe'i dyrchafwyd yn gardinal ym 1875.

Dan ei arweiniad, adeiladwyd sawl ysgol Gatholig yn Lloegr. Wltramontanydd pybyr—o blaid grymoedd ac uchelfreintiau'r Pab—oedd Manning, ac yng Nghyngor Cyntaf y Fatican fe ddadleuodd yn ffyrnig dros anffaeledigrwydd y Pab. Yn ystod streic y docwyr yn Llundain ym 1889, bu Manning yn cyflafareddu'n ddiduedd rhwng y streicwyr a pherchenogion y dociau. Bu farw'r Cardinal Manning yn Llundain yn 83 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Archesgobion Catholig
Categori:Cardinaliaid
Categori:Clerigwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Clerigwyr Catholig o Loegr
Categori:Cyn-Anglicaniaid
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Pontevedra

Dinas yng nghymuned ymreolaethol Galisia yn Sbaen yw **Pontevedra**. Hi yw prifdddinas Talaith Pontevedra. Saif ar lan y môr. 

Saif y ddinas 20 metr uwch lefel y môr, ar dir uchel uwchben Afon Lérez. Yn 2020 roedd poblogaeth y ddinas ei hun yn 83,260, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 200,000. 

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Pontevedra
*Cofeb yr Arwyr Puente Sampayo
*Eglwys Sant Bartholomew
*Eglwys Sant Ffransis
*Palas Mugartegui
*Pont Barca
*Pont Burgo

bawd|chwith|250px|Golygfa Pontevedra

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Galisia
Abaty Amwythig

Eglwys fawr yn Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Abaty Amwythig** (enw llawn: **Eglwys Abadol Sant Pedr a Sant Paul, Amwythig**). Mynachdy Benedictaidd ydoedd gynt, ond mae bellach yn eglwys blwyf.

Fe'i sefydwyd yn 1083 fel abaty Benedictiaidd gan Roger o Drefaldwyn, Iarll cyntaf Amwythig. Tyfodd i fod yn un o'r abatai pwysicaf yn Lloegr, ac yn ganolfan bererindod o bwys. Er i lawer o'r adeilad gael ei ddinistrio yn yr 16g, goroesodd corff yr eglwys fel eglwys blwyf. 

Yn 1138 symudwyd gweddillion y Santes Gwenffrewi i'r abaty o Wytherin, Conwy. Daeth ei chreiriau yn ganolbwynt ar gyfer pererindodau i'r abaty yn ddiweddarach.

Ar dir yr abaty mae cofeb i'r bardd Wilfred Owen, gan y cerflunydd Paul de Monchaux.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Amwythig
Categori:Amwythig
Categori:Sefydliadau'r 1080au
Categori:Tai Benedictaidd yn Lloegr
Louise Fletcher

Roedd **Estelle Louise Fletcher** (22 Gorffennaf 1934 &ndash;  2022) yn actores o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Nyrs Ratched yn y ffilm 1975 One Flew Over the Cuckoo's Nest Enillodd Wobr yr Academi am yr Actores Orau, Gwobr BAFTA a Gwobr Golden Globe amdani.

Cafodd Fletcher ei geni yn Birmingham, Alabama,yn ferch i Estelle (ganed Caldwell) a'i gŵr, y Parch Robert Capers Fletcher. Roedd ei ddau riant yn fyddar. Priododd â Jerry Bick ym 1960; ysgarodd ym 1977.

Bu farw yn Ffrainc, yn 88 oed.

## Ffilmiau
**Thieves Like Us* (1974)
**Exorcist II: The Heretic* (1977)
**The Lady in Red* (1979)
**	The Muppets Go Hollywood* (1979)
**Brainstorm* (1983)
**Once Upon a Time in America* (1984)
**The Player* (1992)
**Mulholland Falls* (1996)
**Finding Home* (2003)
**The Genesis Code* (2010)

## Teledu
**The Karen Carpenter Story* (1989)
**Star Trek: Deep Space Nine* (1993-99)
**Picket Fences* (1996) 
**Joan of Arcadia* (2004)
**Shameless* (2011-12)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Joshua Jones

Cyfres deledu 'stop motion' i blant a gynhyrchwyd gan Bumper Films ym 1992 yw ***Joshua Jones***. Bumper Films hefyd a gynhyrchodd *Deri Deg* a *Sam Tân*.

Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Bumper Films

Stiwdio animeiddio stop-symud i blant ym Mryste, De-orllewin Lloegr, oedd **Bumper Films, Inc**. Roeddent yn fwyaf adnabyddus am gynhyrchu'r gyfres wreiddiol o *Sam Tân* a ddarlledwyd o 1987 i 1994 yn y DU.

Categori:Cwmnïau cyfryngau'r Deyrnas Unedig
Categori:Stiwdios animeiddio
CBeebies

Sianel deledu gyhoeddus i blant sy'n eiddo i'r BBC ac sy'n cael ei gweithredu ganddo yw **CBeebies**. Fe'i bwriedir ar gyfer plant dan chwech oed.

## Cyflwynwyr
* Katy Ashworth (2011– )
*Dodge T. Dog (2015–)
* Andy Day (2007– )

## Rhaglenni
**Numberblocks* (2017- )
**Step Inside* (2002-2010)
**Waffle the Wonder Dog* (2018- )

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 2002
Categori:Teledu
Yair Lapid

Gwleidydd a newyddiadurwr o Israel yw **Yair Lapid** (Hebraeg: יָאִיר לַפִּיד, ; ganed 5 Tachwedd 1963) a wasanaethodd yn Brif Weinidog Israel o 1 Gorffennaf i 29 Rhagfyr 2022. Efe yw cadeirydd y blaid Yesh Atid ac Arweinydd yr Wrthblaid yn y Knesset.

Cafodd ei eni a'i fagu yn Tel Aviv, Israel, yn fab i'r nofelydd a dramodydd Shulamit Lapid a'r newyddiadurwr Yosef "Tommy" Lapid. Ymunodd Tommy Lapid â'r blaid seciwlar Shinui ac fe fu'n arwain y blaid honno o 1999 i 2006, ac fe fu'n weinidog cyfiawnder ac yn ddirprwy brif weinidog o 2003 i 2004. Treuliodd Yair y rhan fwyaf o'i wasanaeth milwrol yn Llu Amddiffyn Israel (IDF) yn ohebydd i bapur newydd wythnosol y lluoedd arfog, *BaMahane*. Ym 1991, dechreuodd ysgrifennu colofn i'r papur newydd dyddiol *Maariv* (Tel Aviv), a olygwyd gan ei dad. Yn ddiweddarach, cyhoeddwyd ei golofn yn *Yedioth Ahronoth*, un o brif bapurau newydd y wlad. Yn y cyfnod hwn, gweithiodd Lapid hefyd yn gyfansoddwr caneuon, sgriptiwr, nofelydd, ac actor. Cychwynnodd ar ei yrfa deledu ym 1994 fel cyflwynydd newyddion, ac aeth ati i gyflwyno sawl sioe sgwrs. Yn 2008 fe'i penodwyd yn gyflwynydd y rhaglen newyddion boblogaidd *Ulpan Shishi*.

Yn 2012, sefydlodd Lapid y blaid ryddfrydol Yesh Atid. Enillodd y blaid 19 o seddi yn y Knesset yn etholiad 2013, ac ymunodd Lapid â'r llywodraeth glymblaid—dan arweiniad y Prif Weinidog Benjamin Netanyahu o Likud—fel gweinidog ariannol. Diswyddwyd Lapid gan Netanyahu yn Rhagfyr 2014.

Yn etholiad Ebrill 2019, ymgynghreiriodd Yesh Atid â Hosen L'Yisrael, dan arweiniad Benny Gantz, i ffurfio Kahol Lavan ("Glas a Gwyn"). Wedi i Likud a Kahol Lavan ennill yr un nifer o seddi, galwyd etholiad newydd ym Medi, ac eto ym Mawrth 2020. Yn ystod pandemig COVID-19, ildiodd Gantz i Netanyahu sefydlu llywodraeth argyfwng, ac holltodd y gynghrair Kahol Lavan.

Yn sgil etholiad Mawrth 2021, Yesh Atid oedd y blaid ail fwyaf yn y Knesset, ac aeth Lapid ati i ffurfio clymblaid gyda'r nod o ddisodli Netanyahu. Ym Mehefin cytunwyd i ffurfio llywodraeth gyda Naftali Bennett, o HaYamin HeHadash, a Lapid yn gwasanaethu yn brif weinidog yn eu tro. Cychwynnodd Lapid yn swydd Dirprwy Brif Weinidog Israel, a Bennett yn brif weinidog, ar 13 Mehefin 2021. Newidiodd y ddau eu swyddi ar 1 Gorffennaf 2022, wedi i Bennett ddatgan nad oedd am ymgyrchu yn yr etholiadau i'w cynnal ar gyfer y Knesset yn Nhachwedd. Yn sgil llwyddiant Likud a'i cynghreiriaid yn etholiad Tachwedd 2022, daeth tymor Lapid i ben erbyn diwedd y flwyddyn, a fe'i olynwyd yn brif weinidog gan Benjamin Netanyahu. Ers hynny, gwasanaetha Lapid yn Arweinydd yr Wrthblaid yn y Knesset.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Cyflwynwyr teledu o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Israel
Categori:Newyddiadurwyr o Israel
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Israel
Categori:Nofelwyr Hebraeg o Israel
Categori:Pobl o Tel Aviv
Categori:Prif Weinidogion Israel
Danylo Apostol

Milwr Cosacaidd o Wcráin oedd **Danylo Apostol** (, 14 Rhagfyr 1654 – 29 Ionawr 1734) a fu'n Hetman—sef bennaeth ar—Lu Zaporizhzhia o 1727 i 1734.

Ganed ef i deulu o swyddogion Cosacaidd ym mhentref Velyki Sorochyntsi (a leolir bellach yn Oblast Poltava, Wcráin), yn rhanbarth hanesyddol Glan Chwith Wcráin—i ddwyrain Afon Dnieper—yn yr Hetmanaeth. Gwasanaethodd yn gyrnol ar gatrawd Myrhorod o 1683 i 1727, gan frwydro'n erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd yn Rhyfel Mawr y Twrc (1683–99) a chyda Tsaraeth Rwsia yn erbyn Ymerodraeth Sweden a'i chynghreiriaid yn ystod cyfnod cyntaf Rhyfel Mawr y Gogledd (1700–08). Yn Nhachwedd 1708, wedi i'r Hetman Ivan Mazepa troi ei gefn ar y Rwsiaid ac ymgynghreirio â Sweden, penderfynodd Danylo gadw'n ffyddlon i'r Tsar Pedr I.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cosaciaid o Wcráin
Categori:Genedigaethau 1654
Categori:Hetmaniaid
Categori:Marwolaethau 1734
Categori:Milwyr yr 17eg ganrif o Wcráin
Categori:Milwyr y 18fed ganrif o Wcráin
Categori:Pobl o Oblast Poltava
.ss

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol De Swdan yw **.ss** (talfyriad o **S**outh **S**udan).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:De Swdan
Tŷ Siamas

**Tŷ Siamas** yw Canolfan Genedlaethol Gerddoriaeth Werin, a fe'i lleolir yn Nolgellau, Gwynedd. Enwir yr amgueddfa ar ôl Elis Siôn Siamas, telynor o'r 18fed ganrif. Galwodd Ywain Myfyr, cadeirydd a sylfaenydd *Sesiwn Fawr Dolgellau*, am ganolfan gerddoriaeth werin o'r fath. Agorwyd Tŷ Siamas yn 2007 yn yr hen Neuadd Idris, dan arweiniad Mabon ap Gwynfor.

Datgelwyd murlun am gerddoriaeth gan Andy Birch ar wal Tŷ Siamas ym mis Gorffennaf 2021.

Cynhelir sesiynau cerddoriaeth werin anffurfiol 'Sesiwn Ioan Rhagfyr' yno ar drydydd nos Fercher y mis. Enwir y sesiynau ar ôl y cerddor lleol, John Williams (Ioan Rhagfyr) (1740-1821) bu'n byw a chyfansoddi yn yr ardal. 

## Gweler hefyd
* Rhestr o amgueddfeydd cerddoriaeth

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Gwynedd
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Dolgellau
Hlukhiv

Dinas fechan yn Wcráin yw **Hlukhiv** () a leolir yn Oblast Sumy yng ngogledd-ddwyrain y wlad, nid nepell o'r ffin â Ffederasiwn Rwsia. Saif ar lannau Afon Esman.

Sonir am Hlukhiv yn gyntaf yng Nghronicl Hypatia fel dinas yn Nhywysogaeth Chernihiv, yn rhanbarth hanesyddol y Seferiaid, ym 1152. Yn sgil goresgyniad y Rws Kiefaidd gan y Mongolwyr yng nghanol y 13g, Hlukhiv oedd prifddinas un o'r is-dywysogaethau (neu apanaeth-dywysogaethau) hyd at ganol y 14g. Cipiwyd y ddinas gan Uchel Ddugiaeth Lithwania yn y 1530au, a chan Uchel Ddugiaeth Moscfa ym 1503. Ym 1618 daeth yn rhan o'r Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd, a derbyniodd hawliau dinesig dan Gyfraith Magdeburg.

Yn sgil Gwrthryfel Khmelnytsky (1648–57) yn erbyn Coron Pwyl, daeth Cosaciaid Zaporizhzhia dan benarglwyddiaeth Tsaraeth Rwsia, a daeth Hlukhiv felly yn rhan o'r Hetmanaeth. Yma ar 16 Mawrth 1669 arwyddwyd Erthyglau Hlukhiv gan yr Hetman Demian Mnohohrishny a dirprwyon Rwsiaidd, gan ddiffinio'r berthynas wleidyddol a chyfreithiol rhwng yr Hetmanaeth a'r Tsaraeth. Byddai Hlukhiv yn safle fasnach bwysig rhwng Rwsia a Glan Chwith Wcráin, ac yn ganolfan filwrol yng Nghatrawd Nizhyn. Yn sgil dinistr Baturyn ym 1708, dyrchafwyd Hlukhiv yn brifddinas Hetmaniaid Zaporizhzhia hyd at 1722, pryd daeth yn ganolfan i Golegiwm Rwsia Fechan, corff gweinyddol Ymerodraeth Rwsia yn y Lan Chwith. Yn sgil diddymu'r Colegiwm ym 1727 daeth unwaith eto yn brifddinas yr Hetmanaeth, a thyfodd yn sylweddol dan reolaeth Danylo Apostol (1727–34) a Kyrylo Rozumovsky (1750–64). Ym 1738 sefydlwyd Ysgol Ganu Hlukhiv, yr ysgol gyntaf o'i bath yn yr ymerodraeth. O 1764 i 1773, Hlukhiv oedd prifddinas y drefn ymerodrol newydd yng Nglan Chwith Wcráin, Llywodraethiaeth Rwsia Fechan. Yn ystod y cyfnod hwn o ddarostyngiad Wcráin i Rwsia, bu Hlukhiv yn dref sirol yn Rhaglawiaeth Novhorod-Siverskyi o 1782 i 1802 ac yn Llywodraethiaeth Chernihiv o 1802 ymlaen.

Lleolir gorsaf drydan Elektropanel yn Hlukhiv, ac mae economi'r ddinas yn dibynnu ar gynhyrchu bwyd, llin, peirianwaith, defnyddiau adeiladu, a nwyddau gwlân. Prif sefydliadau addysg y ddinas ydy'r Sefydliad Ymchwil i Blanhigion Ffibrau (sefydlwyd 1931), Prifysgol Bedagogaidd Genedlaethol Oleksandr Dovzhenko (sefydlwyd 1874), a'r coleg amaethyddol (sefydlwyd 1899) sydd yn rhan o Brifysgol Amaeth Sumy. Mae pensaernïaeth y ddinas yn cynnwys  y Porth Buddugoliaeth (codwyd ym 1744), Eglwys Sant Niclas (1696), Eglwys y Gweddnewidiad (1765), Eglwys y Dyrchafael (1767), ac Eglwys y Tair Sant Anastasia (1884–93). Ymhlith yr enwogion o Hlukhiv mae'r cyfansoddwyr Maksym Berezovsky a Dmytro Bortniansky a'r diplomydd Oleksander Bezborodko.

Gostyngodd y boblogaeth o 35,800 yn 2001 i 32,200 yn 2021.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn y 12fed ganrif
Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Sumy
Pino Palladino

Gitarydd bas, cerddor, cyfansoddwr caneuon a chynhyrchydd recordiau o Gymru yw **Pino Palladino** (ganwyd Giuseppe Henry Palladino, 17 Hydref 1957). Mae'n faswr sesiwn toreithiog sydd wedi chwarae bas ar gyfer llawer o gerddorion adnabyddus. Ar ôl marwolaeth John Entwistle yn 2002 ymddangosai yn gyson gyda The Who.

Yn fab i fam o Gymraes (Ann Hazard) a thad o'r Eidal (Umberto Palladino, o ddinas Campobasso, Molise), fe'i ganwyd yng Nghaerdydd ar 17 Hydref 1957. Mynychodd ysgol Gatholig. Dechreuodd chwarae'r gitâr yn 14 oed a gitâr fas yn 17 oed. 

Yn 2025 derbyniodd wobr Ysbrydoliaeth Cerddoriaeth Gymreig. Cafodd longyfarchion gan rhai o'r artistiaid a weithiodd gyda, yn cynnwys Jools Holland a Miley Cyrus.

## Bywyd personol 
Priododd Marilyn Roberts yn 1992 a cawsant dri o blant.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Gaerdydd
Categori:Pobl o Gymru o dras Eidalaidd
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Gitaryddion bas o Gymru
Burke Shelley

Cerddor o Gymru oedd **John Burke Shelley** (10 Ebrill 1950–10 Ionawr 2022), sy'n fwyaf adnabyddus fel prif leisydd a basydd y band roc Budgie, a gyd-sefydlodd yn 1967. Cafodd ei eni a bu farw yng Nghaerdydd. Yn ei flynyddoedd olaf roedd yn dioddef gan syndrom Stickler.

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cerddorion o Gaerdydd
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gitaryddion bas o Gymru
Categori:Marwolaethau 2022
Coolio

Roedd **Artis Leon Ivey Jr.** (1 Awst 1963 – 28 Medi 2022), a elwir yn broffesiynol fel **Coolio**, yn rapiwr, cynhyrchydd recordiau, ac actor o'r Unol Daleithiau. Roedd yn fwyaf adnabyddus am "Gangsta's Paradise" a enillodd Wobr Grammy ym 1995.

Cafodd Coolio ei eni yn Monessen, Pennsylvania. Symudodd yn ddiweddarach i Compton, California. Astudiodd yng Ngholeg Cymunedol Compton, ac wedyn bu’n gweithio mewn swyddi fel diffodd tân gwirfoddol a diogelwch mewn maes awyren.

Recordiodd Coolio ei sengl gyntaf, o'r enw "Whatcha Gonna Do?" ym 1987. Priododd Josefa Salinas yn 1996, ac ysgarodd y cwpl yn 2000. Bu farw mewn tŷ ffrind, yn 59 oed. Y gred oedd ei fod wedi dioddef trawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr recordiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Categori:Rapwyr o'r Unol Daleithiau
Stryt y Brenin, Wrecsam

chwith|bawd|Stryt y Brenin, ochr y gorllewin, tuag at y gyffordd gyda Ffordd Rhosddu

Stryd fasnachol bwysig yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt y Brenin** (Saesneg: '''').

## Lleoliad 
Mae Stryt y Brenin yn mynd o'r de-orllewin i'r gogledd-ddwyrain gyfagos i galon ganoloesol y ddinas. Mae'r stryd yn cysylltu Stryt y Rhaglaw, y brif ffordd o'r orsaf rheilffordd Wrecsam Cyffredinol, a champws Coleg Cambria, yn union i'r gogledd o ganol y ddinas.

## Hanes 
Credir mai Stryt y Brenin oedd y stryd breswyl gyntaf a gynlluniwyd yn ffurfiol yn y dref.  Sefydlwyd y stryd erbyn 1828, ac yn ôl pob sôn, fe'i henwyd ar ôl y Brenin Siôr IV, a oedd yn Dywysog Rhaglaw tan 1820. Mae llawer o'r adeiladau hanesyddol sy'n dal i sefyll ar y stryd yn dyddio o'r cyfnod Sioraidd. Yn y 1950au codwyd gorsaf fysiau ganolog Wrecsam ar ochr ddwyreiniol y stryd. Ailddatblygwyd yr orsaf fysiau yn 2002 mewn arddull bensaernïol gyfoes iawn.

## Disgrifiad 
Mae'r rhan fwyaf o'r adeiladau hanesyddol ar Stryt y Brenin yn sefyll ar ochr orllewinol y stryd, ym mhennau gogleddol-ddwyrain a deheuol-orllewin. Codwyd rhifau 55 i 67, gyferbyn â'r eglwys, fel rhes o saith siop â llety uwch eu pennau.

Adeilad mwyaf ochr ddwyreiniol y stryd yw'r orsaf fysiau ganolog, a adeiladwyd mewn arddull gyfoes.

Mae Eglwys y Drindod yn sefyll ar ben dwyreiniol y stryd fel canolbwynt pwysig i olygfeydd ar hyd Stryt y Brenin a Ffordd Rhosddu, sy'n rhedeg heibio i gampws Coleg Cambria. Codwyd yr eglwys a'i chlochdwr trawiadol sy'n sefyll ar wahân gan ddefnyddio brics coch lleol Rhiwabon. Mae'r eglwys yn adeilad Rhestredig.

## Cyfeiriadau
## Oriel

King Street, Wrexham.jpg|Cyffordd Stryt y Brenin â Ffordd Rhosddu a hen ysbyty East Denbighsire & Wrexham yn cefndir sydd yn awr yn rhan o Goleg Cambria
Trinity Presbyterian Church, Wrexham.jpg|Eglwys Bresbyteraidd y Drindod ar y gyffordd rhwng Stryt y Brenin a Ffordd Rhosddu
Trinity Presbyterian Church, Wrexham - tower.jpg|Clochdy Eglwys Bresbyteraidd y Drindod

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
Categori:Strydoedd Wrecsam
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Stryt y Syfwr, Wrecsam

Stryd fasnachol yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Stryt y Syfwr** (“Queen Street”).
[bawd|Mae Stryt y Syfwr i'r dde o [Tafarndy'r Talbot, Wrecsam|Dafarndy'r Talbot]]

## Lleoliad 
Mae Stryt y Syfwr yn rhedeg mewn cyfeiriad gogleddol yng nghanol Wrecsam o'r gyffordd gyda Stryt Yr Hôb i'r Sgwâr y Frenhines.

## Hanes 
Gyda Stryt yr Hôb a Stryt y Rhaglaw, mae Stryt y Syfwr yn barhad o’r patrwm strydoedd canoloesol yn lledaenu o’r ardal greiddiol o amgylch Eglwys Blwyf San Silyn. 

Enw gwreiddiol y stryd oedd ''Receiver's Street'', adlais o'r hen *township* Wrexham Regis (yn y gorffennol, roedd Wrecsam yn cael ei rhannu yn Wrexham Abbot, eiddo'r Eglwys, a Wrexham Regis, eiddo'r Goron).  Yn yr Oesoedd Canol hwyr, roedd y receiver yn gyfrifol am y rhan fwyaf o waith gweinyddol yr hen swyddogion Cymreig yn yr arglwyddiaeth Brwmffild a Iâl. Yn Gymraeg cafodd y gair 'receiver' ei newid yn 'syfwr'. Felly roedd yr enw ''Receiver's Street'' mewn dogfennau swyddogol sy'n dyddio o 1563 a 1620 wedi dod yn *Stryt y Syffern* a *Sovarn Street* erbyn 1699. 

Ar ddiwedd y 18fed ganrif, adeiladwyd ar Stryt y Syfwr marchnad 'Neuadd Jones' ar gyfer lliain a nwyddau ffansi. Yn 1904 adeiladwyd tafarndy’r Talbot fel tafarndy a siopau mewn lle amlwg ar gyffordd Stryt yr Hôb a Stryt y Syfwr. 

## Disgrifiad 
Mae rhan o'r Talbot, tafarndy gafodd ei adeiladu yn 1904 yn yr arddull neo-Duduraidd, yn estyn ar hyd Stryt y Syfwr, o'r gyffordd gyda Stryt yr Hôb (codwyd y tafarndy ar gornel y ddwy stryd). Rhwng y gyffordd gyda Stryt Henblas a Sgwâr y Frenhines, dim ond adeiladau modern sydd i'w gweld. Mae golygfa braf i fyny'r stryd tuag at yr Hen Lyfrgell. 

## Cyfeiriadau
Categori:Strydoedd Wrecsam
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Etsy

Wedi'i sefydlu yn 2005, mae **Etsy** yn wefan e-fasnach ac yn farchnad ar-lein ar gyfer prynu a gwerthu cyflenwadau celf a wnaed â llaw, vintage a chelf. Mae'r platfform gwerthu rhithwir yn cael ei weithredu gan y cwmni o'r un enw, Etsy, Inc. Mae pencadlys Etsy, Inc. ym mwrdeistref Brooklyn, Efrog Newydd. Mae'r cynnig yn cynnwys celf, ffotograffiaeth, ffasiwn, gemwaith, cynhyrchion cosmetig, teganau ac eraill. Er mwyn cael eu hystyried yn “vintage”, rhaid i eitemau a gynigir ar y llwyfan fod o leiaf 20 mlwydd oed.

## Tŵf
Aeth gwefan y farchnad ar-lein yn fyw ar 18 Mehefin 2005. Yn 2011, roedd 800,000 o werthwyr gweithredol a 12 miliwn o brynwyr wedi'u cofrestru ledled y byd, a chafodd 25 miliwn o ymwelwyr eu cyfrif bob mis. Yn 2010, agorodd Etsy gangen yn Berlin. Y prif gystadleuydd yn yr Almaen oedd platfform DaWanda, a ddaeth i ben yn 2018. O 2021 ymlaen, adroddodd Etsy 4.7 miliwn o werthwyr gweithredol a 90.7 miliwn o brynwyr gweithredol ledled y byd.

Mae'r llwyfan Handmade yn arbennig o lwyddiannus yn yr Unol Daleithiau. Yn ôl ei ddatganiadau ei hun, gwerthiannau yn ail chwarter 2022 oedd $585 miliwn ac elw net oedd $73 miliwn. 

Mae Etsy yn codi comisiwn o 6.5% a ffioedd eraill am werthiannau a wneir trwy'r wefan.

## Lleoleiddio
Mae Esty wedi ymestyn a lleoleiddio ei gwasanaeth gan gynnig y llwyfan mewn sawl iaith heblaw'r Saesneg: Almaeneg, Sbaeneg, Ffrangeg, Eidaleg, Japaneg, Iseldireg, Pwyleg, Portiwgaleg, a Rwsieg. Ers canol 2012, mae Etsy wedi bod yn cynyddu ei gysylltiad ag Ewrop; er enghraifft, mae ap iPhone y platfform hefyd wedi bod ar gael mewn gwahanol ieithoedd megis Almaeneg ers mis Hydref 2012. Yn ogystal â'r buddsoddwr o UDA Accel Partners , roedd y buddsoddwyr hefyd yn cynnwys y cyfalafwr menter dan arweiniad partner Acton Capital Partners o München. Ers 16 Ebrill 2015, mae cyfranddaliadau Etsy wedi'u masnachu ar Gyfnewidfa Stoc Efrog Newydd (NASDAQ).

## Esty a'r Gymraeg
Mae nifer o fasnachwyr bychain Cymreig wedi gwneud mantais o lwyfan Etsy gan ei fod y cynnig lleoliad ar-lein cydnabyddiedig ryngwladol ar gyfer gwaith crefft sydd, yn aml, yn fwy cymwys ar gyfer nwyddau arbenigol gyda brandio Cymraeg neu Gymreig. Mae hefyd yn cynnig llwyfan ar gyfer cwmnïau neu hunan-fasnachwyr sydd â llinell gynhyrchu llai heb orfod cyfaddawdu a mynd drwy gwmni masnachol gydnabyddiedig fwy. Ym mis Medi 2022 roedd gan tudalen benodoedig 'Cymraeg' ar Esty dros mil o gofnodion relefant. a thros 5,000  ar gyfer 'Cymru' (oedd yn cynnwys canran uchel iawn o ddeunydd yn arddel y Gymraeg). 

Ymhlith y math o nwyddau penodol Cymraeg a Chymreig sy'n cael eu gwerthu mae gwmaith, papurach, posteri, gwaith celf, hetiau bwced (fel sy'n boblogaidd gan ddilynwyr tîm pêl-droed Cymru, hetiau bobl, hwdis (siwmper gwcwll), dillad babi, addurniadau metal, pren ac ar gyfer y Nadolig. Mae llawer o'r nwyddau wedi yn arddel negeseuon Cymraeg neu sloganau adnabyddus fel *Yma o Hyd, croeso,* a *cwtch* sy'n adnabyddus i Gymry di-Gymraeg.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Etsy
* Tudalen nwyddau *Cymraeg* ar Etsy

Categori:Busnes
Categori:Economi Cymru
Categori:Priodas
Categori:E-fasnach
CBBC

Sianel deledu gyhoeddus i blant a ddarlledir yn rhad ac am ddim ym Mhrydain sy'n eiddo i'r BBC ac yn cael ei gweithredu ganddo yw **CBBC**. Dyma hefyd y brand a ddefnyddir ar gyfer holl gynnwys y BBC ar gyfer plant 7–18 oed. Mae ei chwaer sianel CBeebies yn darlledu rhaglenni a chynnwys i blant o dan 6 oed.

## Cyfeiriadau
Great Malvern

Ardal o dref  Malvern, Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Great Malvern**. Dyma ganolfan hanesyddol Malvern sy'n gorwedd ar lethrau Bryniau Malvern.

Tyfodd y dref o amgylch y priordy Benedictaidd a sefydlwyd yn yr 11g. Yn ystod y 19g, daeth y lle yn boblogaidd fel sba a ymledodd i gynnwys aneddiadau cyfagos megis Barnards Green, Malvern Link, Malvern Wells, North Malvern a West Malvern.

bawd|dim|400px|Ffynnon y Santes Ann, lle mae dyfroedd y sba yn cael eu hyfed.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Malvern Hills
Categori:Trefi Swydd Gaerwrangon
Cae Ras Aintree

Cae rasio ffos a pherth ym mhentref Aintree, Bwrdeistref Fetropolitan Sefton, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, sy'n ffinio â dinas Lerpwl yw **Cae Ras Aintree**. Mae'n adnabyddus fel lleoliad y Ras Fawr Genedlaethol, a gynhelir yn flynyddol ym mis Ebrill dros dri diwrnod. Cynhelir cyfarfodydd rasio eraill ym mis Mai a mis Mehefin (y ddau ar nos Wener), Hydref (Sul), Tachwedd a Rhagfyr (y ddau ddydd Sadwrn).

## Hanes
Yn 1829 cymerodd William Lynn, perchennog gwesty yn Lerpwl, dir ar brydles gan Iarll Sefton, at ddibenion rasio ar y gwastad. Gosododd yr iarll y garreg sylfaen ar 7 Chwefror 1829. Adeiladodd Lynn eisteddle mewn pryd ar gyfer y cyfarfod cyntaf ar 7 Gorffennaf 1829. Ym 1835 trefnodd Lynn rasio dros glwydi, a oedd yn llwyddiant mawr. Roedd rasys ffos a pherth – rasio o fan i fan ar draws gwlad – yn dod yn boblogaidd yn Lloegr, ac ar 29 Chwefror 1836 trefnodd Lynn gyda chymorth y marchog adnabyddus, Capten Martin Becher, y Grand Liverpool Steeplechase, a redwyd o amgylch y cwrs rasio a oedd yn cynnwys ffosydd amrywiol, cloddiau a gwrychoedd wedi'u hychwanegu i efelychu'r mathau o beryglon i'w canfod ar rasys traws gwlad. Hwn oedd rhagflaenydd y Ras Fawr Genedlaethol cyntaf, a gynhaliwyd ar 26 Chwefror 1839. Roedd rasio ceffylau yn adloniant a ddenodd yr uchelwyr a'r bobl gyffredin fel ei gilydd. Denodd y "Cenedlaethol" cyntaf dyrfa o tua 50,000. Mae poblogrwydd y digwyddiadau ar y cae rasio wedi parhau hyd heddiw. 

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd archebwyd y cae i'w ddefnyddio fel storfa ac roedd cannoedd o filwyr o UDA wedi'u lleoli yno. 

Ar ôl prydlesu'r cwrs gan deulu Sefton am ganrif prynodd Messrs. Tophams y cae rasio'n llwyr ym 1949. Ym 1964 cyhoeddodd Mrs Topham ei bod yn bwriadu gwerthu'r cae i ddatblygwyr i adeiladu tai. Dechreuodd hyn gyfnod o ansicrwydd a barhaodd am tua ugain mlynedd, a bygythiwyd bron pob Ras Genedlaethol o fod yr olaf. Parhaodd hyn drwy berchnogaeth y datblygwr eiddo lleol, Bill Davies, o 1973 hyd 1983. Ym 1983 prynodd y Jockey Club y cae, gan sicrhau dyfodol mwy sefydlog.

## Llyfryddiaeth
* John Pinfold, *Aintree: The History of the Racecourse* (Surbiton: Medina, 2016)

Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Sefton
Categori:Lerpwl

Categori:Rasio ceffylau yn Lloegr
Categori:Rasys ceffylau
Categori:Sefydliadau 1829
The Pilgrim of Hate

Nofel Saesneg gan Ellis Peters (ffugenw Edith Pargeter) yw ***The Pilgrim of Hate*** ("Pererin Casineb")  a gyhoeddwyd gyntaf yn 1984. Dyma'r degfed nofel yn y gyfres am Cadfael, mynach Benedictiad ffuglennol Cymreig a fu’n byw yn ystod y cyfnod o anarchiaeth pan fu brwydro rhwng Stephen a Mathilda am orsedd Lloegr (1138 hyd 1153).

Yn 1141 mae Cadfael a mynachod eraill Abaty Amwythig yn paratoi i ddathlu pen-blwydd symud casged y Santes Gwenffrewi i Abaty Amwythig ar 22 Mehefin. (Dod ag esgyrn y santes i'r Amwythig oedd sail y nofel gyntaf yn y gyfres, *A Morbid Taste for Bones*.) Yn anffodus, mae cysgod llofruddiaeth yn hongian dros yr ŵyl. Rai wythnosau ynghynt yng Nghaerwynt, lladdwyd marchog. Gallai hyn fod wedi cael ei wneud naill ai am resymau gwleidyddol neu bersonol, ac efallai bod y llofrudd yn ymguddio ymhlith pererinion sydd wedi dod i'r abaty. Rhaid i Cadfael ddarganfod y llofrudd.

Cafodd y llyfr ei addasu ar gyfer teledu yn 1998.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1984
Categori:Nofelau Saesneg
Croxton

Gallai **Croxton** gyfeirio at sawl lle yn Lloegr:

* Croxton, pentref yn Norfolk
* Croxton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Croxton, pentref yn Swydd Lincoln
* Croxton, pentref yn Swydd Stafford
* Croxton Kerrial, pentref yn Swydd Gaerlŷr
* South Croxton, pentref yn Swydd Gaerlŷr
----
Croxton, Swydd Gaergrawnt

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Croxton.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy **Croxton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Swydd Gaergrawnt.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 160.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Swydd Gaergrawnt
Categori:Pentrefi Swydd Gaergrawnt
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaergrawnt
Croxton, Swydd Stafford

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Croxton.''

Pentref yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Croxton**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Eccleshall yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Stafford.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Stafford
Categori:Pentrefi Swydd Stafford
Huish, Wiltshire

:''Am y pentref o'r un enw yn Nyfnaint, gweler Huish, Dyfnaint.''

Pentref yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, ydy **Huish**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire.

Roedd Huish yn blwyf sifil tan 2020, pan fe'i hymunwyd â phlwyf sifil Wilcot er mwyn creu'r plwyf sifil newydd Wilcot, Huish and Oare.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Pentrefi Wiltshire
Dinas annibynnol (UDA)

Yn Unol Daleithiau America, mae **dinas annibynnol** yn ddinas nad yw o fewn tiriogaeth sir ac a ystyrir yn brif adran weinyddol o'i thalaith. 

Mae yna 41 o ddinasoedd annibynnol yn yr Unol Daleithiau. Mae 38 ohonynt yn nhalaith Virginia. Y tair dinas annibynnol y tu allan i Virginia yw Baltimore yn nhalaith Maryland; St. Louis yn nhalaith Missouri; a Carson City yn nhalaith Nevada. Y mwyaf poblog ohonynt yw Baltimore.

## Cyfeiriadau
Categori:Llywodraeth leol yn yr Unol Daleithiau
Aintree

Pentref yn Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Aintree**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Aintree Village ym mwrdeistref fetropolitan Sefton. Yn hanesyddol safai yn Swydd Gaerhirfryn. Mae'n gorwedd rhwng Walton a Maghull ar ffordd yr A59, tua 5.5 milltir (9&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o ganol dinas Lerpwl.

Lleolir Cae Ras Aintree yn y pentref.

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Aintree

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Sefton
Categori:Pentrefi Glannau Merswy
Ardal fetropolitan Kansas City

Mae **ardal fetropolitan Kansas City** yn ardal yn  Unol Daleithiau America sy'n cynnwys 14 sir sy'n ymestyn dros y ffin rhwng taleithiau Kansas (5 sir) a Missouri (9 sir). Ei dinas fwyaf yw Dinas Kansas, Missouri. Y prif ddinasoedd eraill yw Dinas Kansas, Kansas, Overland Park, Kansas, a Lenexa, Kansas.

Y maestrefi gyda phoblogaethau dros 100,000 yw Olathe, Kansas, Independence, Missouri a Lee's Summit, Missouri. Mae gan yr ardal 8,472 milltir sgwâr (21,940 km2) a phoblogaeth o fwy na 2.2 miliwn o bobl; dyma'r ail ardal fetropolitan fwyaf yn Missouri (ar ôl St. Louis) a'r ardal fetropolitan fwyaf yn Kansas.

[bawd|400px|dim|Ffotograff lloeren o ardal fetropolitan Kansas City. Mae [Afon Missouri yn mynd igam-ogam o'r gorllewin i'r dwyrain; mae Afon Kansas, sy'n llai, yn nesau o'r de-orllewin ac yn ymuno â hi yn Kaw Point. Mae Dinas Kansas, Kansas yn union i'r gorllewin o'r lle y mae'r ddwy afon yn cyfarfod ac mae Dinas Kansas, Missouri i'r dwyrain (ac i'r de o Afon Missouri) a North Kansas City, Missouri i'r gogledd o'r afon.]]

Categori:Aneddiadau Kansas
Categori:Aneddiadau Missouri
Categori:Dinas Kansas
Dal y Mellt (cyfres deledu)

Rhaglen ddrama yw ***Dal y Mellt***. Mae'n seiliedig ar y nofel o'r un enw a gyhoeddwyd gan Iwan 'Iwcs' Roberts yn 2019. Cynhyrchwyd y fersiwn teledu gan Llŷr Morus o Vox Pictures, gyda Iwan yn addasu ei nofel i sgript. Ymunodd Huw Chiswell fel cyfarwyddwr.

Mae'r gyfres yn dilyn hanes cythryblus y prif gymeriad, Carbo, gan fynd ar daith gynhyrfus a difyr wrth iddo gael ei dynnu mewn i fyd o ddrwg weithredu, celwyddau, cyfrinachau a thor calon.

Roedd 6 pennod yn y gyfres gyntaf. Fe'i darlledwyd yn y slot ddrama arferol am 9pm ar S4C.

Ar 15 Medi 2023, cyhoeddwyd y fod ail gyfres yn cael ei ffilmio i'w ddarlledu yn 2024. Serch hynny ni ddarlledwyd yr ail gyfres ar S4C tan Ionawr 2026. Seiliwyd y gyfres yma ar yr ail nofel gan Iwan Roberts, sef *Dal Arni*.

## Cast
* Carbo – Gwïon Morris Jones (cyfres 1-2)
* Mici Ffin – Mark Lewis Jones (cyfres 1-2)
* Les – Graham Land (cyfres 1)
* Meri-Jên – Siw Hughes (cyfres 1-2)
* Gronw – Dyfan Roberts (cyfres 1-2)
* Antonia – Lois Meleri-Jones (cyfres 1-2)
* Dafydd Aldo – Owain Arwyn (cyfres 1-2)
* Jiffy – Rhys ap Trefor (cyfres 1-2)
* Julia – Siwan Morris (cyfres 1-2)
* Cidw – Ali Yassine (cyfres 1-2)
* Blew – Matthew Gravelle (cyfres 2)
* Ifor Tw-p^e - Dyfed Thomas (cyfres 2)
* Sgityl - Rhys Parry Jones (cyfres 2)
* Tyffdi - William Owen

## Penodau 
### Cyfres 1
### Cyfres 2
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* *Dal y Mellt* ar y BBC iPlayer
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2020au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2022
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Cyfresi drama S4C