Theatr Fach Llangefni

Mae **Theatr Fach Llangefni** wedi ei lleoli yn stad Pencraig yn Llangefni, Ynys Môn.

Agorwyd drysau’r theatr ym 1955 ac mae wedi bod yn llwyfan ar gyfer dramâu, pantomeimiau a chyngherddau yn ddi-dor ers hynny. O’r cychwyn cyntaf gwirfoddolwyr sydd wedi cynnal y theatr.

## Hanes
Breuddwyd gŵr o’r enw Francis George Fisher oedd Theatr Fach Llangefni. Roedd Fisher yn gymeriad cymhleth ac fe’i disgrifiwyd fel, ’...Sais a ddysgodd Gymraeg.’ ; ‘...a remarkable man, possessing dynamic powers.’  ac fel un oedd ‘...yn ŵr o awdurdod a thân yn ei galon a golau yn ei ben, ac mae’r ddrama yng Nghymru yn dlotach o’i golli.’ 

Yn 1949  llwyfannwyd dramâu’r Gymdeithas yn Neuadd Ysgol y Sir ar y dechrau a  chafwyd caniatâd i ddefnyddio’r labordy, fel gweithdy, yn yr hen ysgol  pan agorwyd yr Ysgol Gyfun yn 1953. Yn 1954, penderfynodd y Pwyllgor  Addysg dynnu’r hen ysgol i lawr a bu raid wynebu’r ffaith fod angen  chwilio am gartref newydd, sefydlog. Ar y pryd yr oedd Cyngor Dinesig  Llangefni wedi prynu Stâd Pencraig. Ymysg yr adeiladau oedd ysgubor  helaeth a llofft stabal ynghyd â rhai ystafelloedd eraill. Cafwyd  cytundeb y Gymdeithas i geisio sicrhau’r adeiladau drwy brynu, os yn  bosibl, neu, o leiaf eu rhentu. Pan ddaeth y Gymdeithas yn denant am y  tro cyntaf, talwyd rhent o 5/- yr wythnos! Yn ddiweddarach mentrwyd  prynu’r adeilad am £250 swm a brofodd yn fuddsoddiad gwerth chweil.

“Yn  niwedd Ionawr 1955 aeth criw o ryw ddau ddwsin o aelodau’r Gymdeithas  ati i addasu’r ‘sgubor yn ôl syniadau George Fisher…Gyda chyfarwyddyd I.  D. Thomas, Dirprwy Bensaer y Sir ac aelod o’r Gymdeithas aethpwyd ati i  dynnu i lawr y llofft ac un wal a defnyddio’r rwbel fel sylfaen i  lwyfan … trwy fisoedd y gaeaf a’r gwanwyn aeth y gwaith ymlaen yn  ddi-stop am dair awr a hanner bob noson gwaith … prynu defnyddiau o bob  math, sicrhau cyflenwad digonol o drydan, a chwilio am gadeiriau esmwyth  i’r gynulleidfa…ni thalwyd dimau goch am lafur - gwirfoddolwyr oedd pob  un o’r gweithwyr.” 

Agorwyd Theatr Fach Llangefni yn swyddogol ar nos Fawrth 3 Mai 1955 efo perffomiadau o *Rwsalca* (Chwedl Rawsiaidd) gan Cynan a ''It's Autumn Now'' gan Philip Johnson. Drama wedi ei selio ar waith Anton Chekhov.

## Y Presennol 
Heddiw, mae gan y theatr awditoriwm â lle i 112 o gynulleidfa; llwyfan, system golau a sain, tŵr ac esgyll i storio golygfeydd a desg i reolwr llwyfan; gweithdy-storfa goed, paent a chelfi; dwy ystafell wisgo a dewis helaeth o wisgoedd uwchben yn y wardrob; Ystafell Fisher, sef ystafell aml-bwrpas i ymarfer; Cyntedd Cyril Bradley, lle mae’r ddesg docynnau a man cyfarfod a’r Bar lle mae modd torri syched cyn ac ar ôl perfformiadau.

Mae Theatr Fach wedi bod yn fagwrfa i sawl actor proffesiynol, gan gynnwys J. O. Roberts, Hywel Gwynfryn, Elen Roger Jones, Glyn (Pensarn) Williams, Yoland Williams, John Pierce Jones, Owen Huw Roberts, Albert Owen, William R Lewis, Gwenno Elis Hodgkins a dwsinau o actorion na ddewisiodd ddilyn gyrfa broffesiynol.

Mae grŵp drama ieuenctid yn cael ei gynnal yn y theatr yn wythnosol ar y cyd â Menter Môn, sef Theatr Ieuenctid Môn.

Mae'r criw uwchradd yn cyfarfod bob nos Fawrth a'r criw cynradd yn cyfarfod ar nosweithiau Mercher.

## Pwyllgor Rheoli 
Mae gan y theatr bwyllgor brwdfrydig sy’n gweithio yn wirfoddol i gynnal a chadw un o theatrau mwyaf unigryw Cymru. Aelodau'r Pwyllgor yn 2024 oedd :  Lowri Cêt - Cadeirydd; Owain Parry - Is-Gadeirydd; Catrin Lois a Mared Edwards - Ysgrifenyddion; Rhys Parry - Trysorydd; Anwen Weightman, Gethin Williams, Robert Idris, Emyr Rhys-Jones, Nia Haf, Llio Mai, Gethin Jones, Manon Wyn, Gwen Edwards, Carwyn Jones, Non Dafydd, Rhys Richards a Gareth Evans-Jones.

## Llyfryddiaeth
*J. Richard Williams, *Deugain Mlynedd o Droedio’r Byrddau* (Cyhoeddiad Theatr Fach, 1995)
**Cofio’r Adnabyddiaeth-Edward Williams*, gol. O. Arthur Williams (Gwasg Pantycelyn)   
*Llewelyn Jones, *Francis George Fisher-Bardd a Dramodwr* (Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru, 1983) 
*O. Arthur Williams, *Hanes y Ddrama Gymraeg ym  Môn 1930-75* (Cyhoeddiad preifat, 2008)
*Dilys Shaw, *Theatr Fach Llangefni 1955-1983* (Cyhoeddiad Theatr Fach, 1983)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
*

Categori:Llangefni
Categori:Theatrau Cymru
Categori:Prosiect Wici Môn