open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adeiladau rhestredig Gradd I Wrecsam

[250px|bawd|[Eglwys San Silyn, Wrecsam]]

Dyma restr o **adeiliadau rhestredig Gradd I ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam**. Gradd I yw'r radd uchaf ar gyfer adeiladau hanesyddol yng Nghymru a Lloegr; ystyrir yr adeiladau hyn i fod o ddiddordeb arbennig.


Categori:Rhestrau adeiladau ac adeiladwaith
Technoleg filwrol

Maes o dechnoleg sy'n ymwneud ag arfau, offer, strwythurau, a cherbydau a ddefnyddir gan luoedd milwrol yw **technoleg filwrol**. Gellir ei rhannu'n bum categori:
# Arfau ymosodol, sy'n niweidio'r gelyn;
# Arfau amddiffynnol, sy'n atal ymosodiadau'r gelyn;
# Technoleg cludiant, sy'n symud milwyr ac arfau;
# Cyfathrebu, sy'n cyd-drefnu symudiadau lluoedd arfog; a
# Synwyryddion, sy'n canfod lluoedd ac yn danfon arfau.

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwyddor filwrol
Cyfathrebu milwrol

Trosglwyddiad gwybodaeth &ndash; negeseuon, gorchmynion, ac adroddiadau &ndash; rhwng lluoedd milwrol yw **cyfathrebu milwrol**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Technoleg filwrol
Categori:Telegyfathrebu
Peirianneg filwrol

Maes o beirianneg sy'n ymwneud â dylunio ac adeiladu strwythurau ac adeiladwaith milwrol a gosod a chynnal llinellau cyswllt a chludiant ar gyfer lluoedd milwrol yw **peirianneg filwrol**. Hon yw'r adran hynaf o beirianneg.

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwyddor filwrol
Milwrol
Awyrennu milwrol

Y defnydd o gerbydau awyr, gan amlaf awyrennau a hofrennyddion, gan luoedd milwrol yw **awyrennu milwrol**. Defnyddir awyrennau milwrol i gludo lluoedd ac offer milwrol a hefyd i ryfela yn yr awyr, er enghraifft ysgarmesu rhwng awyrennau neu fomio strategol a thactegol. Yr awyrlu yw'r adran o'r lluoedd arfog sy'n ymwneud yn bennaf ag awyrennu milwrol.


Milwrol
Categori:Cludiant milwrol
Categori:Lluoedd milwrol yn ôl math
Eglwys Gadeiriol Casnewydd

Eglwys gadeiriol Anglicanaidd a chanolfan Esgobaeth Mynwy yw **Eglwys Gadeiriol Casnewydd**. Fe'i lleolir yn Stow Hill, Casnewydd. Eglwys plwyf y dref ydoedd ynghynt, a phrif eglwys cantref Gwynllŵg cyn hynny. Fe'i chysegrir i Sant Gwynllyw, brenin a sant o'r 6g a roes ei enw i'r cantref.

Yn ôl y chwedl sefydlodd Gwynllyw (tad Sant Cadog) ei eglwys ar ôl i angel ymddangos iddo mewn breuddwyd a'i orchmynu i droi at Gristnogaeth a chodi eglwys yn y fan lle deuai o hyd i ychen gwyn â smotyn du ar ei dalcen. Sefydlwyd yr eglwys presennol gan y Sacsoniaid, ac yn yr 11g fe roddwyd i Abaty Caerloyw gan William Rufus, brenin Lloegr. Roedd yr eglwys Sacsonaidd ar safle Capel Galilea presennol y gadeirlan (neu Capel y Santes Fair), sy'n dyddio o'r 13g. Adeilad Normanaidd yw corff yr eglwys, yn dyddio i tua'r 1140au. Mae'r bedyddfaen hefyd yn cynnwys darn o gerflunwaith Normanaidd sy'n dyddio o bosib i tua 1120–1130. Fe'i gynllunir mewn arddull a adwaenir fel ysgol swydd Henffordd, sef asiad rhwng y traddodiad cerfio Celtaidd ac Eingl-Sacsonaidd a'r arddull Romanésg cyfandirol. Dinistrwyd yr eglwys gan fyddin Owain Glyn Dŵr ym 1402. Mae'n debyg i'r tŵr gael ei adeiladau gan Siasbar Tudur, arglwydd Casnewydd o 1485 i 1495. Ym 1951 penodwyd y gadeirlan yn adeilad rhestredig Gradd I.

St Woolos Cathedral, Newport.jpg|Y bwa addurnedig Normanaidd
Newport, cathedral church of St. Woolos - geograph.org.uk - 696855.jpg|Y tŵr

## Llyfryddiaeth
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Casnewydd
Casnewydd
Casnewydd
Categori:Esgobaeth Mynwy
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Pensaernïaeth Romanésg
Logisteg filwrol

Adran o wyddor filwrol sy'n ymwneud â gweithgareddau cynorthwyol lluoedd milwrol, gan gynnwys cludiant, cyflenwi, cyfathrebu, a meddygaeth, yw **logisteg filwrol**.

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwyddor filwrol
Milwrol
Llyn Gynon

Llyn yn nwyrain canolbarth Ceredigion yw **Llyn Gynon**. Fe'i lleolir tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o bentref Pontrhydfendigaid yn y bryniau i'r dwyrain o Abaty Ystrad Fflur.

Categori:Ystrad Fflur
Gynon
Llyn Gorast

Llyn bychan yn nwyrain canolbarth Ceredigion yw **Llyn Gorast**. Fe'i lleolir yn y bryniau tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Bontrhydfendigaid a thua 6.5 milltir i'r dwyrain o Dregaron. Tua milltir i'r gogledd ceir Llyn Gynon.

Llifa ffrwd Nant Gorast o'r llyn i Afon Tywe Fechan, Powys.

Gorast
Categori:Ystrad Fflur
Llyn Crugnant

Llyn bychan yn nwyrain canolbarth Ceredigion yw **Llyn Crugnant**. Fe'i lleolir yn y bryniau tua 4 milltir i'r dwyrain o Dregaron.

Dyma darddle Afon Groes (Afon Groes Fawr), un o ledneintiau Afon Teifi sy'n llifo i'r afon honno yn Nhregaron.

Crugnant
Categori:Tregaron
Llyn Fanod

Llyn bychan yn ne Ceredigion yw **Llyn Fanod**. Fe'i lleolir yn y bryniau ger Llangeitho.

## Cadwraeth
Ers 1954, fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle, mae Llyn Fanod ynghyd â Chors Llyn Farch gerllaw yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig a adnabyddir fel Cors Llyn Farch a Llyn Fanod. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

## Cyfeiriadau
Categori:Llangeitho
Fanod
Llyn y Gwaith

Llyn a chronfa dŵr yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn y Gwaith**. Fe'i lleolir yn y bryniau tua 3 milltir i'r de o Llanddewi Brefi a thua 3 milltir i'r dwyrain o bentref Llanfair Clydogau.

Llifa Afon Clywedog Uchaf, un o ledneintiau Afon Teifi o'r llyn i lifo i'r afon honno ger Llanfair Clydogau.

Categori:Llanddewi Brefi
Categori:Llanfair Clydogau
Categori:Cronfeydd dŵr Cymru
Gwaith
Awyrlu'r Unol Daleithiau

bawd|Sêl Awyrlu'r Unol Daleithiau
Yr adran o Luoedd Arfog yr Unol Daleithiau sy'n gyfrifol am ryfela awyrennol, amddiffyniad awyr, ac ymchwil milwrol i'r gofod yw '''Awyrlu'r Unol Daleithiau** (; **USAF'''). Roedd unedau cludiant awyr milwrol yr Unol Daleithiau yn rhan o'r Fyddin yn gyntaf. Wedi i bwysigrwydd rhyfela awyrennol dod i'r amlwg yn yr Ail Ryfel Byd, crëwyd Awyrlu'r Unol Daleithiau ym 1947 gan y Ddeddf Diogelwch Cenedlaethol. Heddiw, hwn yw awyrlu mwyaf y byd.

## Cyfeiriadau 

Unol Daleithiau
Categori:Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd ym 1947
Simon Hoggart

Newyddiadurwr a darlledwr o Loegr oedd **Simon David Hoggart** (26 Mai 1946 – 5 Ionawr 2014). Ysgrifennodd sgetshis seneddol ar gyfer *The Guardian*, a chyflwynodd y rhaglen gwis gomedi *The News Quiz* ar BBC Radio 4 o 1996 hyd 2006.

Fe'i ganwyd yn Ashton-under-Lyne, Swydd Gaerhirfryn, yn fab i'r cymdeithasegydd Richard Hoggart a'i wraig Mary. Brawd y newyddiadurwr Paul Hoggart oedd ef.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Ardal Hanesyddol Bythynnod Coulsontown

Mae **Ardal Hanesyddol Bythynnod Coulsontown** (Saesneg:*Coulsontown Cottages Historic District*) yn ardal hanesyddol cenedlaethol yn Coulsontown yn Peach Bottom Township yn York County, Pennsylvania, Unol Daleithiau America, tua tri chwarer milltir i'r dwyrain o Delta. Mae'r ardal yn cynnwys pedwar adeilad. Maent yn fythynnod carreg a adeiladwyd rhwng 1845 a 1865 gan chwarelwyr o Gymru ac yn anneddau deulawr, 2/3 bae o led ac 1 bae o hyd, gyda llechi'n gorchuddio'r toeau talcen a simneiau ar y ddau ben. Mae dwy ystafell i lawr y grisiau a dwy ystafell i fyny'r grisiau.

Ychwanegywd at y Gofrestr Genedlaethol o Leoedd Hanesyddol ym 1985.

Yn 2006 fe brynwyd dau ohonynt gan yr *Old Line Museum* ac mae'nt yn cael eu hadfer i'w cyflwr gwreiddiol ac ar agor i'r cyhoedd.

## Gweler hefyd
*Americanwyr Cymreig
*Canolfan Dreftadaeth Gymreig y Gwastadeddau Mawr

## Dolenni allanol
*Delta Welsh Heritage 

## Cyfeiriadau
Categori:Pensaernïaeth Cymru
Categori:Diwydiant llechi
Categori:Ardaloedd Hanesyddol ym Mhennsylvania
Llyn Rhosrhydd

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Rhosrhydd**. Fe'i lleolir yn y bryniau yn ardal Llanfihangel y Creuddyn, tua 3 milltir i'r gogledd-orllewin o Bontrhydygroes a thua 2 filltir i'r de-ddwyrain o Bontarfynach.

Tua hanner milltir i'r de ceir Llyn Glandwgan. Llifa ffrwd o Lyn Rhosrhydd i'r llyn hwnnw ac mae'r ffrwd yn llifo allan o Lyn Glandwgan wedyn i lifo i Afon Magwr, un o lednentydd Afon Ystwyth.

## Cyfeiriadau
Categori:Pontarfynach
Categori:Trawsgoed
Rhosrhydd
Llyn Pendam

Llyn a chronfa ddŵr yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Pantrhydyrebolion** (amrywiad: Llyn Pantrhydebolion); enw arall ar y llyn yw **Llyn Pendam**. Fe'i lleolir yn y bryniau tua 3 milltir i'r gogledd-orllewin o bentref Ponterwyd.

Llifa Nant Silo, un o lednentydd Afon Clarach, o'r llyn i gyfeiriad y gorllewin.

## Cyfeiriadau
Categori:Cronfeydd dŵr Cymru
Pendam
Categori:Trefeurig
Llyn Isaf

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Isaf**. Fe'i lleolir yn uchel yn y bryniau yn 1.5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref Cwmystwyth a thua 4 milltir i'r dwyrain o Bontarfynach.

Llifa frewd ddienw o'r llyn sy'n un o lednentydd Afon Ystwyth ac sy'n llifo i'r afon honno ger Cwmystwyth. Ceir llyn bychan arall (dienw ar y map) uchlaw'r llyn a dyma pam fe'i gelwir yn 'Llyn Isaf'.

## Cyfeiriadau
Isaf
Categori:Pontarfynach
Llyn Gwngu

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Gwngu**. Fe'i lleolir bron ar y ffin rhwng Powys a Cheredigion yn uchel yn y bryniau tua 3 milltir i'r dwyrain o bentref Cwmystwyth.

Llifa Afon Gwngu o'r llyn i gyfeiriad y dwyrain i lifo am tua 2.5 milltir cyn ymuno ag Afon Elan ym Mhowys. Mae'n un o'r llecynnau mwyaf anghysbell yng Ngheredigion, yn uchel ym mryniau'r Elenydd.

## Cyfeiriadau
Gwngu
Categori:Ysbyty Ystwyth
Llyn Rhosgoch

Llyn a chronfa dŵr yng nghanolbarth Ceredigion yw **Rhosgoch**. Fe'i lleolir yn y bryniau tua 2.5 milltir i'r gogledd-orllewin o bentref Ponterwyd.

Llifa ffrwd o'r llyn i lifo i gyfeiriad y gogledd am chwarter milltir i gronfa Llyn Blaenmelindwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefeurig
Categori:Cronfeydd dŵr Cymru
Rhosgoch
Llyn Fyrddon Fach

Llyn yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llyn Fyrddon Fach**. Cyfeirnod OS: SN796701. Mae yn nhalgylch afon Hafren.

Gorwedd y llyn tua 530 metr uwch lefel y môr ym mryniau Elenydd tua 4 milltir i'r dwyrain o Bontrhydfendigaid ar ddarn o rosdir gwlyb ar y ffin rhwng Ceredigion a Phowys. Mae'n un o darddleoedd Afon Claerwen.

Gerllaw ceir Llyn Fyrddon Fawr: llai na chwarter milltir sydd rhwng y ddau lyn ac mae'r unig ffrwd sy'n llifo o Fyrddon Fach yn llifo i Fyrddon Fawr. Hanner milltir i'r de ceir llyn bychan arall, sef Llyn Du.

Categori:Ysbyty Ystwyth
Fyrddon Fach
Llyn Du

Ceir sawl **Llyn Du** yng Nghymru:

*Llyn Du (Ceredigion)
*Llyn Du (Conwy)
*Llyn Du (Gwynedd)
**Llyn Du (Dolbenmaen), Gwynedd
**Llyn Du (Talsarnau), Gwynedd
**Llyn Du (Llanbedr), Gwynedd
*Llyn Du (Powys)
**Llyn Du (Carno), Powys
**Llyn Du (Meifod), Powys

;Gweler hefyd
*Llyn Du Bach
*Llyn Dulyn
Llyn Cerrigllwydion Isaf

Llyn yng ngorllewin canolbarth Powys yw **Llyn Cerrigllwydion Isaf**. Fe'i lleolir ger y ffin rhwng Ceredigion a Phowys yn uchel yn mryniau Elenydd tua 8 milltir i'r de o Eisteddfa Gurig.

Tua hanner milltir i'r de ceir Llyn Cerrigllwydion Uchaf. Mae ffrwd yn llifo o'r llyn hwnnw i Lyn Cerrigllwydion Isaf. Llifa Nant Hirin allan o Lyn Cerrigllwydion Isaf i gyfeiriad y dwyrain i lifo am tua 3 milltir cyn ymuno ag Afon Elan ym Mhowys.

## Cyfeiriadau
Cerrigllwydion Isaf
Byddino

Trefnu a pharatoi lluoedd milwrol cenedlaethol ar gyfer gwasanaeth milwrol mewn rhyfel yw **byddino**. Gall byddino gynnwys gorfodaeth filwrol neu alw ar y lluoedd wrth gefn. Yn sgil datblygiad arfau niwclear yn yr 20g, daeth yn fwyfwy pwysig i wladwriaethau cynnal lluoedd arfog parhaol i allu byddino mor sydyn â phosib.

## Cyfeiriadau 
Categori:Logisteg filwrol
Categori:Recriwtio milwrol
Categori:Rhyfel
Cloddiwr

Gall **cloddiwr** gyfeirio at:

* Cloddiwr archaeolegol
* Cloddiwr mecanyddol, megis jac codi baw neu wrychwr
* Cloddiwr (milwrol), peiriannydd neu gloddiwr yn y lluoedd arfog
* Un o'r Cloddwyr, grŵp o amaethwyr Protestanaidd
* Nafi, ceibiwr neu labrwr
Brwydr y Pyramidau

Brwydr a ymladdwyd rhwng Ffrainc a'r Mamlwciaid ar 21 Gorffennaf 1798, yn ystod Ymgyrch Napoleon yn yr Aifft, oedd **Brwydr y Pyramidau** neu **Frwydr Embabeh**. Llwyddodd y Ffrancod i gipio Cairo gan ddefnyddio trefniant y sgwâr.

## Cyfeiriadau
Categori:1798
Pyramidau
Categori:Ymgyrch Napoleon yn yr Aifft
Antoine-Jean Gros

Arlunydd Rhamantaidd o Ffrainc oedd **Antoine-Jean, y Barwn Gros** (16 Mawrth 1771 – 26 Mehefin 1835) a beintiai ddarluniau hanesyddol, yn enwedig o fywyd milwrol Napoleon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Baris
James Avery

Actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd **James La Rue Avery** (27 Tachwedd 1945 – 31 Rhagfyr 2013).

## Ffilmyddiaeth 
### Teledu 
* *The Fresh Prince of Bel-Air* (1990–96)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Virginia
Åland

Rhanbarth neu 'ymreolaeth' sy'n perthyn i'r Ffindir, yn ne-orllewin y Ffindir yn nwyrain Môr Åland yn y Môr Baltig yw **Åland** neu **Ynysoedd Åland** (Swedeg: *Åland Skärgård*, Ffinneg: *Ahvenanmaa*). Swedeg yw iaith swyddogol yr ynysoedd. Saif ger aber Gwlff Bothnia. Mae'r casgliad hwn o ysnysoedd yr archipelago, gyda'i gilydd, yn cael eu hystyried fel y rhanbarth lleiaf o Ffindir, ac yn gyfanswm o 0.49% o arwynebedd y Ffindir a 0.50% o'i phoblogaeth.

Y brif ynys yw *Fasta Åland* ac arni y trig 90% o boblogaeth ymreolaeth Åland a cheir dros 6,500 o ynysoedd eraill i'r dwyrain o Fasta Åland. Rhyngddi â thir mawr Sweden, gorwedd 38&nbsp;km (24 milltir) o fôr.

Gan mai rhanbarth sy'n ymreoli ei hunan ydyw, mae'r rhan fwyaf o rymoedd deddfwriaethol yn cael eu gweinyddu gan Lywodraeth Åland ei hun, yn hytrach na Llywodraeth y Ffindir.

## Geirdarddiad
Proto-Norweg yw tarddiad yr enw **Åland**, a'r gair gwreiddiol, mae'n debyg, oedd **Ahvaland* sy'n golygu "Y tir a wnaed o ddŵr". Yn Swedeg datblygodd (neu newidiodd y gair yn nhreigl y blynyddoedd) i Åland, sy'n golygu'n llythrennol "Tir afon", er mai pethau digon prin yw afonydd yn naearyddiaeth Åland. Enw Ffinneg yr ynys ydy *Ahvenanmaa*.

## Cyfeiriadau 

Categori:Y Môr Baltig
Categori:Rhanbarthau'r Ffindir
Categori:Ynysoedd y Ffindir
Heolgerrig

Pentref bychan yng nghymuned Cyfarthfa, bwrdeisdref sirol Merthyr Tudful, Cymru, yw **Heolgerrig**. Saif yn rhan ogleddol y sir ychydig i'r dwyrain o dref Merthyr Tudful a fe'u gwahenir gan briffordd yr A470. Ymhlith cyfleusterau'r pentref fe geir Ysgol Gynradd Heolgerrig, tafarn Y Llew Coch, Swyddfa Bost a dau gapel. Arferai un o'r capeli, sef Calfaria, fod yn gapel Cymraeg hyd yn weddol ddiweddar, er y ceir gwasanaethau dwyieithog o bryd i'w gilydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Capel Calfaria ym mhentref Heolgerrig
bawd|dim|Heolgerrig fel y'i gwelir o barc manwerthu Cyfarthfa, gyda Mynydd Aberdâr yn y cefndir

## Pobl o Heolgerrig
* Mike Jenkins (g. 1953), bardd
* Morgan Owen (g. 1994), bardd

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarthfa
Categori:Pentrefi Merthyr Tudful
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Merthyr Tudful ac Aberdâr (y DU)
Esslingen am Neckar

250px|bawd|Esslingen am Neckar

Dinas yn rhanbarth Stuttgart ym Maden-Württemberg, de'r Almaen yw **Esslingen am Neckar**. Mae'n brifddinas Dosbarth (*Landkreis*) Esslingen yn ogystal â bod yn ddinas fwyaf y rhanbarth.

Fe'i lleolir ar lannau Afon Neckar, oddeutu 14&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Stuttgart. Mae'r ardal a amgylchyna ddinas Esslingen yn ddatblygiedig gan mwyaf.

Roedd y ddinas yn Ddinas Ymerodraethol Rydd am sawl canrif cyn iddi gael ei chyfeddiannu gan Württemburg yn 1802.

## Enwogion
*Philipp Knipschildt (1595-1657), cyfreithiwr
*Adolf Richard Fleischmann (1892-1968), arlunydd
*Rolf Nesch (1893-1975), arlunydd

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn yr 8fed ganrif
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Gene Autry

Canwr gwlad, actor ffilm, radio a theledu, a dyn busnes Americanaidd oedd **Orvon Gene Autry** (29 Medi 1907 – 2 Hydref 1998). Roedd yn un o'r "cowbois sy'n canu" (ynghyd â Tex Ritter a Roy Rogers) mewn ffilmiau B am y Gorllewin Gwyllt.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion radio'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Roy Rogers

Canwr gwlad ac actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd **Roy Rogers** (ganwyd **Leonard Franklin Slye**; 5 Tachwedd 1911 – 6 Gorffennaf 1998). Roedd yn un o'r "cowbois sy'n canu" (ynghyd â Tex Ritter a Gene Autry) mewn ffilmiau B am y Gorllewin Gwyllt, ac un o'r aelodau gwreiddiol o'r band Sons of the Pioneers, sy'n bodoli hyd at heddiw.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Pobl o Cincinnati
Cerrig-y-dinas

Gallai **Cerrig-y-dinas** neu **Cerrig-y-ddinas** (ayyb) gyfeirio at:

*Bryngaer Cerrig-y-dinas, Sir Conwy
**Clystyrau cytiau Cerrig y Dinas, ger yr uchod, Sir Conwy
Tex Ritter

Canwr gwlad ac actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd **Woodward Maurice "Tex" Ritter** (12 Ionawr 1905 – 2 Ionawr 1974). Roedd yn un o'r "cowbois sy'n canu" (ynghyd â Gene Autry a Roy Rogers) mewn ffilmiau B am y Gorllewin Gwyllt.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Texas
Bryngaer Cerrig-y-dinas

Bryngaer yn Sir Conwy yw **bryngaer Cerrig-y-dinas**. Fe'u lleolir ar fryn Cerrig-y-dinas (*Cerrig-y-ddinas* ar y map OS), ychydig i'r gogledd o hen eglwys Llangelynnin yng nghymuned Henryd. Mae'n dyddio o Oes yr Haearn.
250px|bawd|chwith|Cerrig-y-dinas o Ddyffryn Conwy
250px|bawd|chwith|Hen eglwys Llangelynnin gyda Cerrig-y-dinas yn y cefndir

Gerllaw ceir clwstwr o gytiau cynhanesyddol sydd, yn ôl pob tebyg, yn gysylltiedig â'r fryngaer hon.

## Cadwraeth
Mae'r fryngaer ar dir preifat. Nid yw'r fryngaer hon ar restr Cadw o fryngaerau cofrestredig (gweler Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru).

## Cyfeiriadau
Cerrig-y-dinas
Categori:Henryd
Cloddiwr (milwrol)

[bawd|*Sapeurs* [Lleng Dramor Ffrainc.]]
Peiriannydd yn y lluoedd arfog yw **cloddiwr** () sydd yn gwneud gwaith llafur ym maes peirianneg filwrol, megis adeiladu pontydd a barics, cloddi ffosydd a thwnelau, a difa bomiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Galwedigaethau milwrol
Categori:Peirianneg filwrol
Cadnant

Mae **Cadnant** yn enw lle pur cyffredin yng Nghymru. Gallai gyfeirio at:

;Sir Conwy
*Cadnant, Conwy (ardal cadwraeth)
**Afon Cadnant*, un o lednentydd Afon Merddwr

;Ynys Môn
*Afon Cadnant, afon ym Môn (ceir sawl afon fach arall o'r un enw hefyd)
*Coed Cadnant, SoDdGA ym Môn
*Cwm Cadnant, cymuned ym Môn
*Dinas Cadnant, bryngaer ger Porthaethwy ym Môn
Afon Merddwr

Afon yn Sir Conwy yw **Afon Merddwr**, sy'n un o lednentydd dde Afon Conwy. Llifa'r afon yn ne-ddwyrain y sir i ymuno ag Afon Conwy ger Pentrefoelas. Hyd: tua 6 milltir.

## Cwrs
Tardda'r afon ar lethrau deheuol bryn Mwdwl-eithin (532 m), un o fryniau Mynydd Hiraethog. Ei henw yn rhan gyntaf ei chwrs yw ***Afon Llaethog***. Llifa ar gwrs i gyfeiriad y de cyn troi i'r gorllewin gerllaw pentref bychan Glasfryn.

Llifa sawl ffrwd i lawr o'r bryniau i lifo i'r afon sy'n llifo drwy gorsdir i'w chymer ag Afon Nug, ffrwd fechan sy'n llifo o'r bryniau ger Pentrefoelas. Mae'r corsydd hyn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig a adnabyddir fel Corsydd Nug a Merddwr.

Llifa'r afon yn ei blaen gyda'r ffordd A5 ar ei glan dde, dan bont ar y B5113 ger Pentrefoelas ac ymlaen am filltir arall wedyn i'w chymer ar Afon Conwy 2 filltir i'r gogledd o Ysbyty Ifan.

## Cyfeiriadau
Merddwr
Merddwr
Categori:Pentrefoelas
Metzingen

Mae **Metzingen** yn dref Swabaidd ag oddeutu 22,000 o drigolion, yn nhalaith Baden-Württemberg yn ne-orllewin yr Almaen. Lleolir 30&nbsp;km i'r de o Stuttgart.
Crwybwyllwyd y ddinas am y tro cyntaf mewn dogfennau yn dyddio o 1075. Arweiniodd cynhyrchu gwin yn 1600 ymlaen at daenu cyfoeth. Ar ôl diwydiannu, sefydlwyd sawl gwaith tecstiliau. Datblygasant ymhen amser yn gwmnïau fyd-enwog. Yn eu plith mae Hugo Boss, a'i sefydlwyd ym Metzingen a sydd dal â'i bencadlys yno.

## Enwogion
*Hans Speidel (1897-1984), milwr
*Klaus Kinkel (g. 1936), gwleidydd
*Reinhard Febel (g. 1952), cyfansoddwr

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn yr 11eg ganrif
Categori:Trefi'r Almaen
Roy Evans

Chwaraewr tenis bwrdd o Gymru oedd **Roy Evans** OBE (8 Hydref 1909 – 18 Mai 1998). Roedd yn llywydd y Ffederasiwn Tenis Bwrdd Rhyngwladol yn ystod cyfnod y ddiplomyddiaeth ping-pong, a chwaraeodd rhan wrth wneud tenis bwrdd yn un o'r chwaraeon Olympaidd yng Ngemau Olympaidd 1988.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr tenis bwrdd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Pobl o Gaerdydd
Paul Badham

Mae’r **Athro Paul Badham** (ganwyd 26 Medi 1942) yn Athro emeritws Diwinyddiaeth ac Astudiaethau Crefyddol ym Mhrifysgol Cymru, Y Drindod Dewi Sant.

Astudiodd Athro Badham Diwinyddiaeth, Astudiaethau Crefyddol ac athroniaethau crefydd ym Mhrifysgolion Rhydychen (yn dechrau yng  Ngholeg yr Iesu yn 1962) a Chaergrawnt, a chafodd PhD oddi wrth Brifysgol Birmingham. Hyfforddodd e am offeiriadaeth yn Westcott House a gweithiodd e fel curad yn Birmingham am bum mlynedd cyn cymryd swydd fel darlithydd yn Llanbedr Pont Steffan yn 1973. Cafodd ei benodi’n Athro yn 1991 ac mae e wedi gweithio fel Pennaeth Adran, Pennaeth yr Ysgol a Deon y Gyfadran Diwinyddiaeth. Roedd e’n Gyfarwyddwyr ar yr Alister Hardy Religious Experience Research Centre o 2002 hyd at 2010.

Mae e’n Is-lywydd Modern Church, noddwr Dignity in Dying, a Chymrawd o Gymdeithas Frenhinol Meddygaeth. Roedd e’n olygydd Modern Believing a Chymrawd Ymchwil Hŷn Canolfan Wyddoniaeth a Chrefydd Ian Ramsey ym Mhrifysgol Rhydychen.

## Cyhoeddiadau
*Making Sense of Death and Immortality (SPCK, 2013).
*A John Hick Reader (Wipf & Stock, 2011).
*Is there a Christian Case for Assisted Dying? (SPCK, 2009).
*The Contemporary Challenge of Modernist Theology (University of Wales Press, 1998).
*Facing Death, gyda Paul Ballard (University of Chicago Press, 1996).
*Death and Immortality in the Religions of the World, gyda Linda Badham (Paragon House, 1987).
*Christian Beliefs about Life after Death (MacMillan, 1976).

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion Prifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Diwinyddion
Categori:Genedigaethau 1942
Bad Urach

Tref yn rhanbarth Reutlingen, Baden-Württemberg, yr Almaen yw **Bad Urach** (ynganiad Almaeneg: [uːrɑːx]). Lleolir 14&nbsp;km i'r dwyrain o Reutlingen, wrth droed yr Alpau Swabaidd ac y mae'n adnabyddus am ei ffynhonfa a'i baddon.

Ar gyfyl y dref saif murddun yr hen gastell (Schloss Hohenurach) a rhaeadr Uracher Wasserfall, sydd â llwybr yn arwain iddi.

## Enwogion 
* Eberhard y Barfog (1445–1496), Dug cyntaf Württemberg
* Max Fritz (1883–1966), un o'r tri gŵr a fu'n gyfrifol am sefydlu BMW
* Cem Özdemir (ganed 1965), gwleidydd gyda Bündnis 90/Die Grünen

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Trefi'r Almaen
Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru

Lleolir **Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru** yng Ngerddi Alexandra, Parc Cathays, Caerdydd. Mae'n coffa'r holl Gymry a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd. 

Cofeb ydyw yn yr arddull glasurol, fel sawl adeilad arall yng nghanolfan ddinesig y brifddinas. Ysbrydolwyd Comper gan adfeilion o oes yr ymerawdwr Hadrian a welodd ar ei wyliau yng Ngogledd yr Affrig. Cynlluniodd y gofeb ar ffurf colonâd cylchog gyda thri cyntedd a thrwy bob un o'r rhain gellir gweld cerflun un ai o forwr, milwr neu awyrennwr, ill dri yn dal coronbleth. Uwchben y rhain saif negeseuydd adeiniog noeth, yn dal cleddyf ar ben ei waered megis croes. Un morwr ifanc a'i ddewisiwyd gan y pensaer oedd y model ar gyfer y pedwar cerflun.

Ceir arysgrifau ar y gofeb yn nhair iaith, Cymraeg, Saesneg a Lladin. Cyfansoddwyd yr arysgrifau Cymraeg gan y beirdd T. Gwynn Jones ac R. Williams Parry a'r arysgrif Saesneg gan Syr Henry Newbolt. Daw'r ymadrodd Lladin o ddigwyddiad adnabyddus yn hanes yr ymerodraeth Rufeinig; yn ôl y chwedl, tra'n ymladd ym mrwydr Pont Milvius cafodd Gystennin I weledigaeth o arwydd y Groes yn yr awyr a clywodd llais yn darogan, *in hoc signo vinces* ("gyda'r arwydd hyn cei orchfygu").

;Arysgrifau

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Mae'r erthygl hon yn sôn am y mymryn o Gymraeg a ddysgodd y Tywysog ar gyfer seremoni'r dadorchuddio.
* 
* 

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Caerdydd
Categori:Cofebion rhyfel Cymru
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Cymru yn y Rhyfeloedd Byd
Entrammes

Mae **Entrammes** yn dref fechan yn *département* Mayenne yn *région* Pays de la Loire yn Ffrainc. Roedd ganddi boblogaeth o 2,231 yn 2009.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Abaty Notre-Dame Port du Salut
* Eglwys San Steffan
* Neuadd y Dref
* Salle de Sport des Rosiers
* Baddonau Gallo-Rufeinig

## Oriel 

Entrammes_F_New_Town_Hall.jpg|Neuadd y Dref newydd Entrammes
Image:Entrammes-comune.JPG|Hen neuadd y dref
Image:Entrammes.JPG|Plac yn y fynedfa i'r pentref
Image:Chiesa-entrammes.JPG|Eglwys y plwyf
Image:Port-du-salut.JPG|Yr Abaty *Notre-Dame Port du Salut*
Image:Ouette_river_in_France_02.jpg|Afon Ouette

## Llyfryddiaeth 
* ''Notice Historique sur la Commune d' Entrammes (Mayenne). Le Prieuré de Saint-Martin de Laval. Recherches sur les Corporations d'Arts et Métiers du Comté-Pairie de Laval avant 1789.* Chailland, Libraire-Editeur. Laval. 1884.
* *Le puits du presbytère d'Entrammes*. (*Affaire de l' Abbé Bruneau'') Editions Albin Michel, 1942. Di Pierre Bouchardon.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Entrammes

Categori:Cymunedau Mayenne
Afon Cerdin

Afon yn ne Ceredigion, Cymru, yw **Afon Cerdin**. Mae'n llifo am tua 10 milltir o'i tharddle ger Capel Cynon i'w chymer ar Afon Teifi ger Llandysul.

Tardda'r afon yn y bryniau ger Capel Cynon, tua 290 meter i fyny. Mae'n llifo i gyfeiriad y de gan fynd heibio i safle bryngaer Dinas Cerdin, a enwir ar ôl yr afon, ger Ffostrasol. Wedyn mae'n troi i gyfeiriad y de-orllewin heibio i bentref Tregroes a thrwy Fforest Cerdin i'w chymer ar Afon Teifi tua hanner milltir i'r gogledd-ddwyrain o Landysul.

## Cyfeiriadau
Cerdin
Cerdin
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Llandysul
Llyn Iwerddon

Llyn bychan yn Eryri yw **Llyn Iwerddon**, a leolir yn y bryniau i'r gorllewin o Fwlch y Gorddinen (Bwlch Crimea) ger Blaenau Ffestiniog, Gwynedd.
250px|bawd|chwith|Llyn Iwerddon

Saif y llyn tua hanner milltir i'r dwyrain o gopa Moel Druman (656m) mewn ardal lle gweithwyd sawl chwarel lechfaen yn y 19g. Codwyd dwy argae ar geg y llyn i godi'r lefel ar gyfer crew ynni yng ngwaith chwarel Oakeley; llifa ffrwd ohono i gronfa ddŵr tua milltir yn is i lawr.

## Cyfeiriadau
Iwerddon
Categori:Ffestiniog
Reutlingen

bawd|Golygfa yn Reutlingen
Dinas ym Maden-Württemberg, yr Almaen yw **Reutlingen**. Dyma brifddinas eponymaidd dosbarth Reutlingen.  Yn Ebrill 2008 ei phoblogaeth oedd 109,828. Ceir yn Reutlingen ddiwydiant tecstiliau hirsefydlog, ynghyd â chyfleusterau peirianwaith, nwyddau lledr, a chynhyrchu dur. Mae un o'i strydoedd, Spreuerhofstrasse, yn enwog am ei bod yn stryd gulaf y byd (lled 31&nbsp;cm).

## Daearyddiaeth 
Lleolir Reutlingen oddeutu 35&nbsp;km i'r de o brifddinas dalaith Baden-Württemberg, Stuttgart. Gorwedd yng nghornel de-orllewinol yr Almaen, ger y Jura Swabaidd, sef y rheswm y'i gelwir yn fynych 'Clwyd y Jura Swabaidd' (Almaeneg: *Das Tor zur Schwäbischen Alb*). Mae Afon Echaz, un o isafonydd Afon Neckar, yn llifo trwy ganol y ddinas.

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Zwiefalten

Bwrdeistref yn nosbarth Reutlingen, Baden-Württemberg, yr Almaen, yw **Zwiefalten**. Saif hanner-ffordd rhwng Stuttgart a'r Bodensee.
Mae Abaty Zwiefalten gynt yn edrych tros y dref. Fe'i hysytyrir yn un o engrheifftiau pensaernïaeth Faróc hwyr ardderchocaf yn Ewrop.

## Hanes 
Wedi ei syfydlu ger cydlifiad dwy afon, crybwyllwyd *Zwivaltum* am y tro cyntaf mewn dogfen a ysgrifennwyd gan Frenin Ludwig IV yn y flwyddyn 904. Daeth y dref yn adnabyddus am ei habaty a syfydlwyd yn 1089 gan fynachod Benedictaidd o Hirsau. Bu'r Abaty'n ddylanwadol hyd at ei hysbeilio yn ystod Gwrthryfel y Werin yn 1524.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistrefi Baden-Württemberg
Llyn y Biswail

Llyn yn Eryri yw **Llyn y Biswail**. Fe'i lleolir ym mynyddoedd y Moelwynion rhwng Nant Gwynant a Blaenau Ffestiniog.

Saif y llyn mewn cwm uchel tua hanner milltir i'r gogledd o gopa'r Cnicht. Llifa ffrwd o'r llyn i gyfeiriad y gorllewin am tua 2 filltir gan ddisgyn i ben Cwm Blaen Nanmor lle mae'n llifo i Afon Nanmor.

Lleolir Llyn y Biswail mewn ardal o rosdir gwlyb a mynyddoedd creigiog sy'n cynnwys sawl llyn arall o fewn rhyw filltir neu ddwy i'r llyn hwn, e.e. Llyn yr Adar a Llyn Llagi i'r gogledd a Llynnau Diffwys a Llyn Cwm-corsiog i'r dwyrain.

Biswail
Llyn Terfyn

Llyn bychan yn Eryri yw **Llyn Terfyn**. Fe'i lleolir rhwng Tan-y-grisiau a Nant Gwynant ym mynyddoedd y Moelwynion, Gwynedd.

Saif y llyn hwn dros 600 meter i fyny yng nghanol y Moelwynion, rhwng Moel Druman i'r dwyrain a'r Ysgafell Wen i'r gogledd-orllewin. Llifa ffrwd allan o'r llyn i gyfeiriad y de. Mae ffrwd arall o lyn bychan dienw cyfagos yn ymuno â hi i lifo am tua tri-chwarter milltir i Llyn Cwm Corsiog.

Enwir y llyn yn 'Llyn Terfyn' am ei fod yn dynodi'r hen ffin sirol rhwng Sir Gaernarfon a Sir Feirionnydd.

Terfyn
Tywyn

Gallai **Tywyn** gyfeirio at:

## Lleoedd
*Tywyn, tref yng Ngwynedd
*Tywyn, pentref yng Nghonwy

## Eraill
*Tywyn, tirffurf arfordirol
*Tywyn y Capel, safle archeolegol ar Ynys Môn
Llyn Lockwood

Llyn bychan yn Eryri yw **Llyn Lockwood**, a leolir ger bwlch Pen-y-gwryd yng nghymuned Beddgelert, Gwynedd ond yn agosach i bentref Capel Curig yn Sir Conwy, bron iawn ar y ffin sirol rhwng Conwy a Gwynedd.
250px|bawd|chwith|Llyn Lockwood

Llyn artiffisial yw Llyn Lockwood, sydd wedi ei enwi ar ôl un o gyn-berchenogion Gwesty Pen-y-gwryd, a adeiladodd yr argae i greu'r llyn er mwyn cael llyn pysgota brithyll ar gyfer ei westeion. Does dim afon yn llifo o'r llyn, er bod Nant Gwryd yn mynd heibio yn agos iddo.

Heb fod ymhell o'r llyn, mae olion caer Rufeinig dros dro, y math ar gaer a ddefnyddiai byddin Rufeinig dros nos pan ar ymgyrch.

Categori:Beddgelert
Lockwood
Thomas Bach

Cyn-glefyddwr o'r Almaen yw **Thomas Bach** (ganwyd 29 Rhagfyr 1953) sydd wedi gwasanaethu yn swydd Llywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ers 2013.

Ganwyd Bach yn ninas Würzburg yn ne'r Almaen. Enillodd fedal aur am gleddyfa (ffwyl tîm) yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1976. Daeth yn aelod o'r Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ym 1991 a gwasanaethodd yn swydd is-lywydd teirgwaith. Roedd yn gadeirydd comisiwn cyfreithiol y pwyllgor.

Etholwyd Bach yn nawfed Lywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ar 10 Medi 2013, gan olynu Jacques Rogge.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cleddyfwyr o'r Almaen
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1976
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Llywyddion y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol
Categori:Pobl o Fafaria
Stuart Williams

Pêl-droediwr o Gymro oedd **Stuart Grenville Williams** (9 Gorffennaf 1930 – 5 Tachwedd 2013) a chwaraeodd i Wrecsam, Southampton, West Bromwich Albion, a thîm cenedlaethol Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pobl o Wrecsam
Afon Geirch

Afon yn Llŷn, Gwynedd, Cymru, yw **Afon Geirch**. Mae'n aberu ym Mae Caernarfon ger Porthdinllaen. Ei hyd yw tua 7 milltir.

Tardda Afon Geirch yng ngwlybdiroedd Cors Geirch, sy'n Ardal o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ger Rhyd-y-clafdy tua 4 milltir i'r gorllewin o dref Pwllheli. Llifa ar gwrs i gyfeiriad y gogledd-orllewin gan basio Garn Boduan ac Edern i gyrraedd y môr ym mae Aber Geirch, i'r de o Borthdinllaen a thua 1.5 milltir i'r gorllewin o Forfa Nefyn. Mae Llwybr Arfordir Llŷn ac Eryri yn mynd trwy Aber Geirch.

## Cyfeiriadau
Geirch
Geirch
Categori:Llŷn
Gyrn

Mae **Gyrn** yn elfen bur gyffredin mewn enwau lleoedd, yn enwedig ar fynyddoedd a bryniau. Gallai gyfeirio at:

## Mynyddoedd a bryniau
* Gyrn, Carneddau, Eryri
* Gyrn, Bryniau Clwyd
* Y Gyrn, Bannau Brycheiniog
* Gyrn Ddu, Llŷn, Gwynedd
* Gyrn Goch, Llŷn, Gwynedd
* Gyrn Moelfre, Y Berwyn
* Gyrn Wigau, Carneddau, Eryri

## Pentreflan
* Gyrn Goch, pentref bychan yn Llŷn, Gwynedd

## Safleoedd archaeolegol
* Carneddau crynion y Gyrn, ger Talsarnau, Gwynedd
* Dwy garnedd y Gyrn Ddu, Llŷn, Gwynedd
* Carnedd gron i'r gorllewin o Gyrn Ddu, Llŷn, Gwynedd
Gyrn (Carneddau)

250px|bawd|chwith|Gyrn o Gwm Ffrydlas

Mynydd yn y Carneddau, Eryri yw'r **Gyrn** (542m). Fe'i lleolir ger Llanllechid, Gwynedd. Ni ddylid ei gymysgu gyda Gyrn Wigau (615m) gerllaw.

Saif Gyrn yng ngogledd y Carneddau, rhwng Llanllechid ac Abergwyngregyn. Hanner milltir i'r gogledd ceir Moel Wnion (680m); i'r de mae Gyrn Wigau a Drosgl ac i'r de-orllewin ceir Moel Faban. Saif tarddle Afon Ffrydlas, un o lednentydd Afon Ogwen, ar lethrau deheuol Gyrn; mae'n llifo oddi yno drwy Gwm Ffrydlas i Afon Ogwen yn nhref Bethesda.

Ceir olion sawl safle o Oes yr Efydd ar ei llethrau yn ogystal ag olion gwaith chwarel.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanllechid
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Alexandra Bastedo

Actores Seisnig oedd **Alexandra Bastedo** (9 Mawrth 1946 – 12 Ionawr 2014).

Cafodd ei eni yn Hove, Sussex.  Priododd yr actor ac awdur Patrick Garland (m. 2013) ym 1980.

## Teledu
**The Champions* (1968-69)
**Randall and Hopkirk (Deceased)* (1969)
**The Aphrodite Inheritance* (1979)
**Absolutely Fabulous* (1992)
**EastEnders* (2008–2009)

## Ffilmiau
**13 Frightened Girls* (1963)
**Doctor in Clover* (1966)
**That Riviera Touch* (1966)
**Casino Royale* (1967)
**The Blood Spattered Bride* (1972)
**The Ghoul* (1975)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2014
Michael Morris, 3ydd Barwn Killanin

Newyddiadurwr, milwr, awdur, cynhyrchydd ffilmiau a gweinyddwr chwaraeon o Iwerddon oedd **Michael Morris, 3ydd Barwn Killanin**, MBE (30 Gorffennaf 1914 – 25 Ebrill 1999). Gwasanaethodd yn swydd Llywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol o 1972 hyd 1980.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalene, Caergrawnt
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Iwerddon
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Llywyddion y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Baner Alberta

bawd|Baner Alberta
Maes glas gyda tharian arfbais Alberta yn ei ganol yw **baner Alberta**. Mabwysiadwyd ym 1967.

## Cyfeiriadau 
Categori:Alberta
Alberta
Baner Manitoba

bawd|Baner Manitoba
Lluman coch gyda tharian arfbais Manitoba yn y *fly* yw **baner Manitoba**. Mabwysiadwyd ym 1966 i gofio dyluniad y Lluman Coch Canadaidd wedi i Faner y Ddeilen Fasarn gael ei mabwysiadu yn faner genedlaethol Canada.

## Cyfeiriadau 
Manitoba
Manitoba, Baner
Categori:Manitoba
Juan Antonio Samaranch

Diplomydd, dyn busnes, a gweinyddwr chwaraeon Sbaenaidd oedd **Juan Antonio Samaranch Torelló,** **marqués de Samaranch** (17 Gorffennaf 1920 – 21 Ebrill 2010). Gwasanaethodd yn swydd Llywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol o 1980 hyd 2001.

Bu farw yn 89 oed o fethiant y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Diplomyddion o Sbaen
Categori:Llywyddion y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol
Categori:Pobl fusnes o Sbaen
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Categori:Pobl o Barcelona
Nant y Gwryd

Afon yn Eryri yw **Nant y Gwryd** (amrywiadau: ***Nant-y-Gwryd***, ***Nant-y-gwryd***; ***Nantygwryd***; ***Nant Gwryd***). Ei hen enw oedd **Nant Gwryd Cai** (gweler isod). Mae'n llifo trwy Ddyffryn Mymbyr ger Capel Curig yn Sir Conwy i lifo i Afon Llugwy. Ei hyd yw tua 5 milltir.

## Cwrs
Prif darddle Nant y Gwryd yw Llyn Cwm-y-ffynnon ar lethrau deheuol y Glyderau. Oddi yno mae'n llifo heibio i westy Pen-y-gwryd a Llyn Lockwood a dan y briffordd A4086. Mae nifer o ffrydiau mynyddig yn llifo iddi o lethrau deheuol y Glyderau a llethrau gogleddol Moel Siabod. Mae'n llifo trwy ddolydd fferm Dyffryn Mymbyr - a bortreadir gan yr awdur Thomas Firbank yn ei lyfr *I Bought a Mountain* - ac i mewn i Lynnau Mymbyr. Ger Capel Curig mae'r afon yn llifo o'r llynnau ac yn ei blaen am chwarter milltir i lifo i Afon Llugwy (un o lednentydd Afon Conwy.

## Cysylltiad Arthuraidd
Hen enw'r afon oedd Nant Gwryd Cai. Roedd Cai (Cai fab Cynyr neu Cai Hir) yn un o brif farchogion Arthur. Mae'n arwr mewn sawl chwedl Arthuraidd yn cynnwys *Culhwch ac Olwen* a'r *Tair Rhamant*. Ystyr y gair 'gwryd' neu 'gwrhyd' yw'r mesur safonol a geir pan ledo dyn ei freichiau allan ar led (*cubit*). Nid oes chwedl i esbonio'r enw wedi goroesi ond mae'n debyg bod yr enw yn cyfeirio at faintioli cawraidd yr arwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Afonydd Conwy
Categori:Afonydd Cymru
Categori:Capel Curig
Categori:Cylch Arthur
Categori:Eryri
Afon Llifon

Afon yn ardal Arfon, Gwynedd, yw **Afon Llifon**. Mae'n adnabyddus fel yr afon sy'n llifo drwy gerddi plas Glynllifon. Ei hyd yw tua 6 milltir.

## Cwrs
Mae'n tarddu ym mryniau gogleddol Eryri ar lethrau Moel Tryfan ger Rhosgadfan (bro Kate Roberts a Dic Tryfan). Mae'n llifo oddi yno fel ffrwd fechan ar gwrs i gyfeiriad y gorllewin trwy'r caeau bychain niferus sydd rhwng Carmel a Rhostryfan. Mae'n gwneud tro bedol bron wrth fynd heibio i bentref Groeslon gan droi i lifo i gyfeiriad y de-orllewin am weddill ei thaith.

I'r de o Llandwrog mae'n llifo trwy gerddi plas Glynllifon; creuwyd cyfres o readrau ornamental yn yr afon sy'n un o brif atyniadau'r gerddi hynny.

Ar ôl gadael parcdir coediog Glynllifon mae'r afon yn lledu am 2 filltir olaf ei chwrs. Mae'n llifo dan bont ar y briffordd A499 ac mae'n cyrraedd ei haber ar Fae Caernarfon tua milltir ar ôl hynny.

250px|bawd|dim|Aber Afon Llifon

## Cyfeiriadau
Llifon
Llifon
Categori:Llandwrog
Prif Weinidog Israel

DyddiadauPrif Weinidog
14 Mai 1948 - 26 Ionawr 1954David Ben-Gurion
26 Ionawr 1954 - 3 Tachwedd 1955Moshe Sharett 
3 Tachwedd 1955 - 26 Mehefin 1963David Ben-Gurion (ail dro) 
26 Mehefin 1963 - 26 Chwefror 1969Levi Eshkol 
26 Chwefror 1969 - 17 Mawrth 1969Yigal Allon 
17 Mawrth 1969 - 3 Mehefin 1974Golda Meir 
3 Mehefin 1974 - 20 Mehefin 1977Yitzhak Rabin 
20 Mehefin 1977 - 10 Hydref 1983Menachem Begin 
10 Hydref 1983 - 13 Medi 1984Yitzhak Shamir 
13 Medi 1984 - 20 Hydref 1986Shimon Peres 
20 Hydref 1986 - 13 Gorffennaf 1992Yitzhak Shamir (ail dro)   
13 Gorffennaf 1992 - 22 Tachwedd 1995Yitzhak Rabin (ail dro)  
22 Tachwedd 1995 - 18 Mehefin 1996Shimon Peres (ail dro)  
18 Mehefin 1996 - 6 Gorffennaf 1999 Benjamin Netanyahu
6 Gorffennaf 1999 - 7 Mawrth 2001 Ehud Barak 
7 Mawrth 2001 - 14 Ebrill 2006 Ariel Sharon 
14 Ebrill 2006 - 31 Mawrth 2009  Ehud Olmert
31 Mawrth 2009 - presennol  Benjamin Netanyahu (ail dro)


Israel
Budd Boetticher

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Oscar "Budd" Boetticher, Jr.** (29 Gorffennaf 1916 – 29 Tachwedd 2001) a gyfarwyddodd cyfres o ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt (y cylch "Ranown") a gynhyrchwyd gan Harry Joe Brown ac yn serennu Randolph Scott, gan gynnwys *The Tall T* (1957), *Ride Lonesome* (1959), a *Comanche Station* (1960).

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Pobl o Indiana
Sergio Leone

Cyfarwyddwr, cynhyrchydd, a sgriptiwr ffilm o Eidalwr oedd **Sergio Leone** (3 Ionawr 1929 – 30 Ebrill 1989) oedd yn enwog am ei ffilmiau *spaghetti western*.

Bu farw ym 1989 yn 60 oed o drawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Rufain
Categori:Sgriptwyr o'r Eidal
Afon Tâl

Afon yn ardal Eifionydd, Gwynedd, yw **Afon Tâl**. Mae'n llifo yng nghymuned Llanaelhaearn i gyrraedd y môr ar draeth Trefor. Ei hyd yw tua 3.5 milltir.

## Cwrs
Mae tarddle Afon Tâl yn gorwedd ger y blwch rhwng Moel Penllechog a'r Gyrn Ddu (hefyd *Gurn Ddu*), tua milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref Llanaelhaearn.

Mae'n llifo i gyfeiriad y gorllewin i gyrion Llanaelhaearn lle mae'n troi i gyfeiriad y gogledd. Ger fferm yr Hendre Fawr mae'n mynd dan bont ar y briffordd A499 ac wedyn yn troi i gyfeiriad y gogledd-orllewin i lifo i lawr y cwm i bentref Trefor. Ar ei ffordd drwy Drefor ceir rhes o dai chwarelwyr ar ei glan, sef Stryd yr Eifl, a ddaeth yn gyfarwydd i wylwyr S4C fel lleoliad dychmygol y gyfres ddrama sebon *Minafon*.

Ar ôl mynd trwy'r pentref ei hun mae'r afon yn cyrraedd y traeth carregog ger pier Trefor ac yn llifo i Fae Caernarfon wrth droed llethrau'r Eifl.

250px|bawd|dim||Afon Tâl ger ei haber
250px|bawd|dim|Afon Tâl ger Stryd yr Eifl, Trefor

## Cyfeiriadau
Tâl
Tâl
Categori:Llanaelhaearn
Y Gorllewin Gwyllt (genre)

Math o ffuglen a leolir yng Ngorllewin yr Unol Daleithiau yn oes y bedwared ganrif ar bymtheg yw genre'r **Gorllewin Gwyllt**.

## Cyfeiriadau 

Categori:Genres
Genre
Y Gorllewin Gwyllt

300px|bawd|Taleithiau Gogledd America 1845-1846
300px|bawd|Taleithiau Gogledd America 1884-1889
:*Am y genre, gweler Y Gorllewin Gwyllt (genre).*
Cyfnod yn hanes yr Unol Daleithiau adeg ehangu'r goror tua'r gorllewin yn y 19g oedd oes **y Gorllewin Gwyllt** (, *Old West* neu'r *American frontier*).

## Digwyddiadau
*1803 - Prynant Louisiana
*1812 - Rhyfel 1812
*1835-1836 - Rhyfel Annibyniaeth Texas
*1848 - Cytundeb Guadalupe Hidalgo
*1860 - Pony Express
*1876 - Brwydr Little Big Horn


Categori:Cyfnodau hanes yr Unol Daleithiau
Categori:Gorllewin yr Unol Daleithiau
Carrog (gwahaniaethu)

Gallai **Carrog** gyfeirio at:

;Sir Ddinbych
*Carrog, pentref yn Sir Ddinbych
**Ysgol Carrog, yn y pentref hwnnw
**Gorsaf reilffordd Carrog (Rheilffordd Llangollen)
**Ystad Carrog

;Gwynedd
*Afon Carrog, gogledd Gwynedd
Afon Hen

Afon yn ardal Arfon, Gwynedd, yw **Afon Hen**. Mae'n llifo i'r môr ger Clynnog Fawr. Ei hyd yw tua 2 filltir.

## Cwrs
Mae tarddle Afon Hen yn gorwedd yng nghorsdir mynyddig Cors-y-ddalfa, tua 310 meter i fyny rhwng bryniau Bwlch Mawr (509 m) a Gyrn Ddu (522 m) ger arfordir gogleddol penrhyn Llŷn tua 2 filltir i'r de o Glynnog Fawr.

Yn agos i darddle'r afon, ar lethrau Gyrn Ddu, ceir dwy garnedd gynhanesyddol sy'n dyddio o Oes yr Efydd.

Llifa'r afon ar gwrs i gyfeiriad y gogledd-orllewin drwy goedwig Cwm Gwared. Ceir olion hen waith mwyngloddio am fanganîs yma. Tua milltir i'r dwyrain o Glynnog Fawr mae hi'n mynd dan Bont y Felin ar y briffordd A499. Tua chwarter milltir ar ôl hynny mae'r afon yn aberu ym Mae Caernarfon.

250px|bawd|dim|Afon Hen ger tarddle Afon Hen
250px|bawd|dim|Ger Pont y Felin

## Cyfeiriadau
Hen
Hen
Categori:Clynnog
Afon Desach

Afon yn ardal Arfon, Gwynedd, Cymru, w **Afon Desach**. Mae'n llifo o'r bryniau ger Bwlch Derwin i gyrraedd y môr yn Aberdesach. Ei hyd yw tua 5 milltir.

## Cwrs
Mae Afon Desach yn tarddu yn y bryniau i'r de-orllewin o Fwlch Derwin, ger safle Brwydr Bryn Derwin (1255), tua 3 milltir i'r gogledd-orlelwin o Garndolbenmaen. Mae sawl ffrwd mynyddig yn ymuno mewn corsdir i'r gogledd o Fwlch Derwin. Mae'r afon yn llifo o'r gors i gyfeiriad y gogledd-orllewin rhwng y Foel a Bwlch Mawr. Mae'n llifo dan bont ar y briffordd A499 ac yn aberu ym Mae Caernarfon fymryn i'r gogledd o bentref gwyliau glan môr Aberdesach.

## Etymoleg
Credir fod yr enw 'Desach' o darddiad Gwyddeleg ac yn ffurf ar *Déissech*, sef "yn perthyn i'r Déisi." Llwyth Celtaidd o Iwerddon oedd y Déisi. Cofnodwyd *Aberdindesach* fel ffurf ar Aberdesach. Ystyr *din* yw 'dinas', sef caer. Ymddengys felly fod yr enwau lleoedd hynafol hyn yn profi bod y Déisi wedi ymsefydlu am gyfnod yn y rhan yma o Wynedd, er mai gyda Dyfed y maent yn cael eu cysylltu'n bennaf yng Nghymru.

## Cyfeiriadau
Desach
Desach
Categori:Clynnog
Afon Carrog

Afon yn ardal Arfon, Gwynedd, yw **Afon Carrog**. Mae'n llifo o'r bryniau ger Rhostryfan i'w haber ar Fae'r Foryd ger Llanwnda. Ei hyd yw tua 4 milltir.

## Cwrs
Mae tarddle Afon Carrog yn y bryniau isel i'r de o bentref Rhostryfan gerllaw Plas Tryfan. Oddi yno mae'n llifo i lawr i gyfeiriad y gorllewin drwy gaeau gan fynd dan bont ar yr A487 yn y Dolydd, lle mae'n uno ag Afon Wyled, ac un arall yn is i lawr ar yr A499, a elwir yn gyfeiliornus yn Bont Wyled). Ger Llanwnda mae'n llifo heibio i hen amddiffynfa Dinas y Pryf. Am y rhan fwyaf o'i chwrs mae hi'n ffurfio'r ffin rhwng plwyfi Llandwrog a Llanwnda.
250px|bawd|dim|Aber Afon Carrog
250px|bawd|dim|Afon Carrog ger Llanwnda

Mae'n gwneud tro bedol wedyn i lifo i gyfeiriad y gogledd am weddill ei thaith. Saif ei haber ar lan traeth lleidiog eang Bae'r Foryd, tua milltir i'r gogledd o bentref Llandwrog, yn agos i aberoedd Afon Foryd ac Afon Gwyrfai.

## Cyfeiriadau
Carrog
Carrog
Categori:Llandwrog
Categori:Llanwnda, Gwynedd
Ehud Barak

Prif Weinidog Israel rhwng 6 Gorffennaf 1999 - 7 Mawrth 2001 oedd **Ehud Barak** (g. 12 Chwefror 1942 fel **Ehud Brog**).

Fe'i ganwyd yn y kibbutz Mishmar HaSharon, yn fab i Esther (née Godin) a Yisrael Mendel Brog.  Cafodd ei addysg yn y Prifysgol Hebraeg Jeriwsalem.

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Hebraeg Jeriwsalem
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Stanford
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Israel
Categori:Prif Weinidogion Israel
Afon Ffrydlas

Afon fynyddig yn y Carneddau, Eryri, yw **Afon Ffrydlas**. Mae'n un o lednentydd dde Afon Ogwen. Ei hyd yw tua 3 milltir.

## Cwrs
Mae tarddle Afon Ffrydlas yn gorwedd yn uchel ar lethrau gorllewinol mynydd Drosgl, tua 1700 troedfedd i fyny ar ochr ddwyreiniol Dyffryn Ogwen. Ger ei tharddle ceir ffos ddŵr (*leat*) a adwaenir fel y "Ffos Rufeinig" ond a greuwyd yn y 19eg ganrif i gysylltu ag Afon Caseg er mwyn gwaith chwarel.

Llifa'r afon i lawr Cwm Ffrydlas i gyfeiriad y  de-orllewin. Yn y cwm brwynog hwnnw llifa nifer o ffrydiau bychain i'r afon. Mae'n disgyn yn syrth rhwng Moel Faban a Gyrn Wigau i'r ardal uwchben Bethesda ger Gerlan ac wedyn yn syth i lawr trwy'r caeau a'r dref i lifo i Afon Ogwen ger Pont y Pant yng nghanol Bethesda.

## Hynafiaethau
Yng Nghwm Ffrydlas ac ar y bryniau o'i gwmpas ceir sawl safle archeolegol sy'n dyddio o Oes yr Efydd.

## Cyfeiriadau
Ffrydlas
Ffrydlas
Categori:Bethesda
Categori:Llanllechid
Baner y Gwrthryfel Arabaidd a Theyrnas Hijaz

bawd|Baner y Gwrthryfel Arabaidd (1917)
bawd|Baner Teyrnas Hijaz (1920)
Mabwysiadwyd baner y Gwrthryfel Arabaidd ym 1917. Roedd gan y faner hon tri stribed llorweddol: y stribed uwch yn ddu, y canol yn wyrdd, a'r stribed isaf yn wyn (i gynrychioli teuluoedd Islamaidd yr Abbasid, yr Alid a'r Umayyad), Codwyd y faner yn gyntaf ar 30 Mai 1917.

Ym 1920 cydnabuwyd annibyniaeth Teyrnas Hijaz ar Ymerodraeth yr Otomaniaid a mabwysiadwyd yn faner genedlaethol y wladwriaeth newydd gan newid trefn y stribedi fel bod y stribed canol yn wyn a'r stribed isaf yn wyrdd.

Hon oedd y faner gyntaf i ddefnyddio'r lliwiau pan-Arabaidd,

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Baner Teyrnas Hijaz 1915-1925 ar wefan Flags of the World

Hijaz, Teyrnas
Categori:Y Gwrthryfel Arabaidd
Categori:Teyrnas Hijaz