Sesnin

gyda halen bras a phupur du cyn ei ffrio]]
 cyn ffrio gyda chymysgedd sesnin]]
]]
Mae **sesnin** yn cyfeirio at unrhyw sylwedd megis halen, pupur, perlysiau, sy’n ychwanegu at flas bwyd. ac yn dylanwadu ar flas bwyd gyda chymorth amrywiol cynhwysion. Daw'r gair Cymraeg o'r Saesneg "seasoning" gyda'r cofnod cynharaf ohono o'r 20g.

## Diffiniad
Ceir peth trafodaeth ar beth yn union yw hyd a lled y term "sesnin". Gall gynnwys perlysiau a sbeisys, y cyfeirir atynt eu hunain yn aml fel "seasonings". Fodd bynnag, mae llyfr giginio Ffrengig, *Larousse Gastronomique* o 1938, yn nodi "nad yw'r sesnin a'r rhoi blas [i fwyd] yr un peth", gan fynnu bod sesnin yn cynnwys swm mawr neu fach o halen yn cael ei ychwanegu at baratoad. Derbynir yn fras fod sesnin yno i ychwanegu blas i fwyd gall fod, fel arall, ychydig yn ddi-flas a diflas.

## Mathau o Sesnin
Gall sesnin, sy'n cynnwys sbeisys a pherlysiau yn bennaf, hefyd gynnwys halen, siwgr, finegr, olewau, sawsiau, a chynhyrchion anifeiliaid eraill i wella blas, arogl, lliw a gwead bwyd penodol.
 mâl, claw (clôf) mâl]]
Yn dibynnu ar arferion bwyta, ond hefyd ar wahaniaethau hanesyddol a daearyddol, mae yna amrywiaeth o sesnin. Mae'r rhain yn cynnwys:

* Mwynau
** Halen bwrdd fel halen môr a halen craig yn ogystal â chymysgeddau fel halen garlleg
** Halen halltu , cymysgedd o halen bwrdd a halwynau saltpeter
** Asidau crisialog fel glwtamad

* **Siwgr a melysyddion** eraill fel mêl, surop masarn a surop sudd ffrwythau, hefyd melysyddion
* **Planhigion** a rhannau ohonynt
** Ffrwythau mewn ffurf ffres, sych neu wedi'u cadw fel arall, fel pupur, paprica neu nytmeg
** Perlysiau mewn ffurf ffres, sych ac wedi'u cadw fel arall, hefyd fel cymysgeddau (Perlysiau Provence)
** Gwreiddiau fel winwnsyn, garlleg neu rhuddygl poeth
** Hadau a rhisgl fel claw (clôf), carwy, meryw a sinamon
* **Cymysgeddau sbeis** fel powdr cyri
* **Olew** a chynhyrchion eplesu
** Olewau llysiau fel olew cnewyllyn ac olew cnau
** Finegr fel finegr seidr afal a finegr balsamig
**  Cwrw, gwin a gwirodydd
* **sesnin parod** fel mwstard, saws soi neu miso

Mae llawer o'r cynhwysion hyn bellach yn cael eu cynhyrchu'n ddiwydiannol mewn amrywiaeth eang o amrywiadau a'u gwerthu mewn siopau manwerthu, fel bod sesnin yn bosibl i bob cartref preifat waeth beth fo'r tymor a'r lleoliad.

## Defnyddio
### Amser sesnin
Gellir defnyddio sbeisys ar unrhyw adeg, o'r cynhwysyn amrwd i'r pryd parod i'w weini. Gwneir gwahaniaeth rhwng sesnin

* Cyn paratoi – e.e. halltu a phupur cig neu biclo pysgod cyn eu ffrio, yn enwedig socian mewn marinâd am oriau neu ddyddiau.
* Wrth baratoi - ychwanegu sbeisys wrth goginio neu ffrio. Gall amser ychwanegu a gwres y bwyd effeithio ar y blas, gan fod rhai sbeisys yn newid eu blas.
* Ar ôl ei baratoi – yn rhannol fel addurniad o’r pryd (e.e. ei weini gyda pherlysiau ffres), yn rhannol ar gyfer defnyddio’r sbeis yn ystod y pryd (e.e. selsig gyda mwstard), hefyd fel sesnin i addasu’r pryd i flas unigol

### Swyddogaethau sesnin
Mae amseriad sesnin hefyd yn gysylltiedig â'i ddiben; felly mae un yn gwahaniaethu sesnin fel posibilrwydd

* I gadw blas naturiol dysgl neu i’w bwysleisio, e.e. ychwanegu siwgr at ddŵr coginio asbaragws a moron.
* I'w gwneud yn fwytadwy o gwbl; mae rhai technegau, megis helgig marineiddio mewn llaeth menyn neu win coch yn ogystal â'r defnydd helaeth o bupur yn yr Oesoedd Canol, yn deillio o'r ffaith nad oedd cig yn cael ei gadw'n ddigonol (yn gynharach), fel bod yn rhaid cuddio blas pydredd.
* I ddatblygu blas pryd blasu braidd yn niwtral, e.e. piclo Brassica oleracea convar. capitata var. rubra i wneud bresych coch, sy'n gyffredin yng ngogledd yr Almaen.
Mireinio pryd sydd weithiau'n dod yn ddanteithfwyd trwy ddewis a chydlynu sesnin.
* I ddylanwadu ar effaith ffisiolegol bwyd, e.e. y defnydd o garwe mewn dysglau bresych i leihau eu gwynt.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Master the Art of Seasoning: A Step by Step Guide erthygl ar wefan Cole & Mason
* Bryn Williams cookalong! fideo Bryn Williams yn coginio cawl a defnyddio sesnin Cymreig traddodiadol (Cymraeg, 2021)

Categori:Coginio
Sesnin