El Salfador

Gweriniaeth Sbaeneg yng Nghanolbarth America sy'n ffinio â'r Cefnfor Tawel i'r de, Gwatemala i'r gorllewin, ac Hondwras i'r gogledd a'r dwyrain yw **Gweriniaeth El Salfador** neu **El Salvador** (Sbaeneg: *República de El Salvador*, ).

## Hanes 
Gorchfygwyd El Salfador, oedd yn rhan o'r Deyrnas Astecaidd, gan y Sbaenwyr yn 1526, ac enillodd annibyniaeth yn 1821. Roedd yn aelod o Ffederasiwn Canolbarth America tan ei ddiddymiad yn 1839, a daeth yn weriniaeth yn 1841. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif rheolwyd y wlad gan unbenaethau a dioddefodd o ansefydlogrwydd gwleidyddol. Bu wrthdaro â Hondwras yn 1965 ac yn Rhyfel Pêl-droed 1969. Parhaodd yr ansefydlogrwydd gwleidyddol i'r 1970au gyda gweithredoedd herwfilwrol yn erbyn y llywodraeth a gefnogwyd gan yr Unol Daleithiau. Yn dilyn bradlofruddiaeth Archesgob El Salfador Óscar Romero yn 1980 dechreuodd Rhyfel Cartref El Salfador, lle bu farw 75&nbsp;000 a daeth nifer yn ffoaduriaid. Arwyddwyd cytundeb heddwch yn 1992; o dan delerau'r cadoediad cydnabuwyd y grŵp herwfilwrol asgell chwith Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional (FMLN) fel plaid wleidyddol ac aethant ymlaen i ennill seddi yn etholiadau deddfwriaethol 1994, pan ddaeth yr Alianza Republicana Nacionalista (ARENA) asgell dde i rym. Achosodd ddaeargrynfeydd difrod eang yn 2001.

## Gwleidyddiaeth 
Llywodraethir El Salfador gan Arlywydd a etholir pob pum mlynedd, a Chynulliad Cenedlaethol democrataidd gyda 60 o aelodau.

## Daearyddiaeth 
Mae dwy gadwyn folcanig sy'n llwybro o ddwyrain i orllewin El Salfador yn rhannu'r wlad yn dri rhanbarth daearyddol: llain gul arfordirol yn y de, dyffrynnoedd a llwyfandiroedd ucheldirol gydag uchder cyfartalog o 600&nbsp;m yng nghanolbarth y wlad, a mynyddoedd yn y gogledd (gyda Santa Ana (2381&nbsp;m) fel man uchaf y wlad). Mae'r Afon Lempa, sy'n croesi ffin ogleddol El Salfador â Hondwras a gyda'i tharddle yng NGwatemala, yn rhedeg yn ddeheuol trwy'r wlad i'r Cefnfor Tawel. Mae nifer o lynnoedd folcanig yn El Salfador, ac mae daeargrynfeydd yn gyffredin. El Salfador yw'r unig wlad yng Nghanol America heb arfordir ar Gefnfor yr Iwerydd.

## Adrannau a bwrdeistrefi 
bawd|270px|Adrannau El Salfador
Rhannir El Salfador yn 14 o adrannau (*departamentos*), a phob un adran wedi'i isrannu'n 267 o fwrdeistrefi (*municipios*). Yr adrannau yw:

Ahuachapán
Cabañas
Chalatenango
Cuscatlán
La Libertad
La Paz
La Unión

Morazán
San Miguel
San Salvador
San Vicente
Santa Ana
Sonsonate
Usulután

## Demograffeg 
Mae tua 7 miliwn o bobl yn byw yn El Salfador; 90% ohonynt yn *mestizo* (hil gymysg), 9% yn wyn ac 1% yn frodorol. El Salfador yw'r wlad gyda'r dwysedd poblogaeth mwyaf yng Nghanolbarth America (318.7/km²). Mae 62% o'r boblogaeth yn byw mewn ardaloedd trefol a 38% yn byw yng nghefn gwlad. Mae nifer y twristiaid sy'n ymweld ag El Salfador wedi cynyddu yn sgil dyfodiad heddwch i'r wlad yn y blynyddoedd diweddar, gyda'r mwyafrif yn dod i fwynhau cyrchfannau arfordirol a thraethau El Salfador. Ond mae trosedd, daeargrynfeydd a chostau uchel am ystafelloedd a theithiau awyr dal i rwystro'r diwydiant.

Bu nifer y twristiaid yn cynyddu 29% yn 2002 i 951&nbsp;000 o ymwelwyr, tua un am bob 6.8 Salfadoriad. Daeth 31% ohonynt o Gwatemala, 22% o Unol Daleithiau America, 17% o Hondwras a'r 30% gweddill o wledydd eraill.

## Addysg 
 Seilir cyfundrefn addysg El Salfador ar yr un Americanaidd. Y lefel llythrennedd yw 79%; mae addysg wedi'i chyfyngu mewn ardaloedd gwledig. Mae gan El Salfador 118&nbsp;491 o fyfyrwyr (2004), a'r oedran i adael ysgol yw 15.

## Cyfeiriadau 
## Cysyllltiadau allanol 
### Gwefannau'r llywodraeth 
*  Casa Presidencial  – Arlywydd El Salfador
*  Asamblea Legislativa  – Cynulliad Deddfwriaethol
*  Ministerio de Defensa Nacional  – Gweinyddiaeth Amddiffyn
*  Fuerza Aerea Salvadoreña  – Awyrlu El Salfador
*  Ministerio de Medio Ambiente y Recursos Naturales  – Gweinyddiaeth yr Amgylchedd ac Adnoddau Naturiol
*  Ministerio de Relaciones Exteriores – Gweinyddiaeth Materion Tramor
*  Ministerio de Economía  – Gweinyddiaeth yr Economi
*  Ministerio de Turismo  – Gweinyddiaeth Twristiaeth
*  Corte Suprema de Justicia  – Llys Gorchuaf am Gyfiawnder
*  Procuraduría para la Defensa de los Derechos Humanos  – Swyddfa'r Barnwr-Llysddadleuwr-Cyffredinol dros Amddiffyniad Hawliau Dynol
*  Banco Central de Reserva de El Salvador – Banc Cronfa Ganolog El Salfador

### Gwefannau'r cyfryngau 
#### Gwefannau newyddion 
*  La Prensa Grafica 
#### Gwefannau teledu 
*  Canal 12
*  Canal 21 

Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Sbaen

Categori:Gweriniaethau
Categori:Gwledydd Canolbarth America
Categori:Gwledydd Gogledd America
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Sbaeneg