Hufen tolch

Math o hufen trwchus yw **hufen tolch**, sy'n cael ei wneud drwy wresogi llaeth hufen llawn yn anuniongyrchol ag ager neu mewn baddon dŵr ac yna ei adael mewn pedyll bas i oeri ryw ychydig. Yn ystod y broses oeri, mae'r hufen yn dod i'r wyneb ac yn ceulo'n dolchau. Mae'n rhan annatod o de hufen.

Er nad yw'n sicr o ble mae'n dod yn wreiddiol, fe gysylltir cynhyrchu'r hufen â ffermydd llaeth yn ne-orllewin Lloegr ac yn enwedig â Chernyw a Dyfnaint. Cwmni Rodda's yn Redruth, Cernyw, yw'r cynhyrchydd masnachol mwyaf, a gall gynhyrchu hyd at 25 tunnell o hufen tolch y diwrnod. a "blas melys, bras" sy'n teimlo ychydig yn rudiog yn y geg, ac weithiau ceir pelenni olewog ar gramen wyneb yr hufen. Mae'r hufen tew hwn yn cynnwys llawer iawn o fraster (lleiafrif o 55%, ond 64% ar gyfartaledd), digon i fod yn fenyn yn ôl cyfraith yr Unol Daleithiau. I'w gymharu â chynhyrchion llaeth eraill, dim ond 18% o hufen sengl yw braster. Er gwaethaf ei boglogrwydd, nid yw'n cadw'n ffres yn hir iawn. Mewn arolwg gan weithwyr byd maetheg yn 2006, hufen tolch a ddewiswyd fel y bwyd lleiaf iach o restr o 120 o fwydydd a oedd yn cynrychioli diet pobl yng ngwledydd Prydain. Yn ôl yr Asiantaeth Safonau Bwyd, mae twb 100 g o hufen tolch yn rhoi 586 o galorïau, sef tua'r un faint â byrgyr caws 200 g.

## Hanes
bawd|dde|upright|Hysbyseb o 1920
Roedd hufen tolch yn cael ei wneud yn wreiddiol gan ffermwyr er mwyn lleihau'r gwastraff o'u llaeth. Erbyn hyn mae'n rhan annatod o ddiwylliant Cernyw a Dyfnaint ac mae'n denu twristiaeth i'r ardaloedd hyn, ond er nad oes amheuaeth am ei gysylltiad cryf â nhw, nid yw'n glir o ble daeth yn wreiddiol. Mae'n debyg i kaymak, cynnyrch llaeth o'r Dwyrain Agos sy'n cael ei wneud drwy gydol y Dwyrain Canol, de-ddwyrain Ewrop, Iran, Affganistan, India a Thwrci. Yn ôl yr *Oxford Companion to Food*, gallai fod wedi cael ei gyflwyno i Gernyw gan fasnachwyr o Ffenicia a oedd yn chwilio am y metel tun. Er hynny, mae arbenigwyr bwyd hyfanol wedi cynnig ei bod yn debyg y byddai trigolion cynnar gwledydd Prydain wedi ceulo hufen er mwyn ei gadw'n ffres, gan nodi sylwadau Strabo am Brydain ("Maent yn byw oddi ar eu gyrroedd ... Am fod ganddynt fwyngloddiau tun a phlwm, rhoddant y metelau hyn a chrwyn eu gwartheg i'r masnachwyr o'r môr ... yn lle olew olewydd byddant yn defnyddio menyn").

Yn ddiweddarach, mae archaeolegwyr wedi cysylltu rhai o siambrau tanddaearol ardaloedd Prydain, Ffrainc ac Iwerddon ar lan Môr Iwerydd fel storfeydd oer ar gyfer cynhyrchu llaeth, hufen ac yn enwedig caws. Roedd pentisiau cerrig yn nhai hirion yr ardaloedd hyn yn cael eu defnyddio yn yr un modd fel llaethdai yn yr Oesoedd Canol.

Mae pobl yn dadlau ers cryn amser a yw'r hufen yn dod o Gernyw neu o Ddyfnaint yn wreiddiol a pha ardal sy'n gwneud yr hufen tolch gorau. Ceir tystiolaeth bod mynachod Abaty Tavistock yn gwneud hufen tolch yn gynnar yn y 14g. Ar ôl i Lychlynwyr ysbeilio'u habaty yn 997, ailgodon nhw ef gyda chymorth Ordulf, Iarll Dyfnaint. Gweithwyr lleol oedd yn helpu i'w atgyweirio ac fe roddodd y mynaich fara, hufen tolch a chyffaith mefus iddynt am eu gwaith. Mae rysáit am "clouted cream" yn llyfr coginio *The Compleat Cook* a gyhoeddwyd yn 1658.

Yn y 19g credid ei fod yn fwy maethlon na hufen "amrwd" gan fod hwnnw'n dueddol o suro a bod yn anodd ei dreulio, ac felly'n achosi salwch. Mae erthygl o 1853 yn amcangyfrif y bydd cynhyrchu hufen tolch yn creu 25% mwy o hufen na'r dulliau arferol. Yn Nyfnaint, roedd ef mor gyffredin fel ei fod yn cael ei gorddi i wneud menyn yn lle hufen neu laeth. Roedd y menyn hwn yn cadw'n hirach ac nid oedd ganddo ddim blas annymunol o'r broses gorddi. 
bawd|dde|Tun a ddefnyddiwyd yn y 1970au i anfon hufen tolch drwy'r post o Ddyfnaint

Ers talwm roedd trigolion ac ymwelwyr yn yr ardaloedd sy'n cynhyrchu hufen tolch yn anfon tuniau neu dybiau bach ohono drwy'r post at eu cyfeillion a'u teuluoedd dros Ynysoedd Prydain. Er hynny, mae yna reolau yn erbyn anfon nwyddau darfodus dramor.

### Cyfarwyddebau'r Undeb Ewropeaidd
Ym 1993, gwnaethpwyd cais i'r term *hufen tolch Cernyw* gael Enw Tarddiad Gwarchodedig yn yr Undeb Ewropeaidd am hufen wedi'i gynhyrchu yn ôl y rysáit draddodiadol o Gernyw, ac fe dderbyniwyd hwn ym 1998.  Rhaid i hufen tolch gael ei wneud o laeth Cernyw ac i o leiaf 55% o'i gynnwys fod yn fraster menyn. Daw lliw melynaidd unigryw hufen tolch Cernyw o'r lefelau uchel o garoten yn y gwair yno.

## Paratoi 
Yn draddodiadol, roedd hufen tolch yn cael ei greu drwy hildo llaeth ffres buwch, ei adael mewn padell fas mewn lle oer am nifer o oriau nes i'r hufen godi i wyneb y llaeth, yna'i wresogi dros ludw neu mewn baddon dŵr ac yna ei adael i oeri. Roedd y tolchau ar ben y llaeth yn cael eu tynnu â soser â choes hir, o'r enw *reamer* neu *raimer* yn Nyfnaint. Mae'r dull "Scald Cream" yn debyg, ond yma mae'r haen o laeth yn cael ei dynnu'n gyntaf a haen o hufen sydd wedi'i wahanu'n fecanyddol i isafswm lefel braster sy'n cael ei ddefnyddio. Gwresogir yr hufen hwn yn yr un modd ond ar dymheredd is. Wedyn, ar ôl amser penodedig mae'n cael ei oeri a'i becynnu. Oherwydd bod y tymereddau hyn yn is na'r rhai mewn pasteureiddio safonol, rhaid i safonau hylendid fod yn uchel iawn wrth gynhyrchu'r hufen.

Cynhyrchydd mwyaf hufen tolch yn y Deyrnas Unedig yw Rodda's, busnes teuluol yn Scorrier, Cernyw. Sefydlwyd y cwmni ym 1890, Yn y 1980au cynnar, gwnaeth Rodda's gytundebau â chwmnïau hedfan rhyngwladol i werthu tybiau bach o hufen tolch gyda'r pwdinau ar eu hawyrennau, Er hynny, gwerthodd Roberth Wiseman frand Definitely Devon i Rodda's, a symudodd y cynhyrchu i Gernyw. Roedd hyn yn bwnc llosg ar y pryd am na newidion nhw'r enw, a arweiniodd at archwiliad gan Adran Safonau Masnachu.

Diwydiant cartref yw gwneud hufen tolch drwy Gernyw a de-orllewin Loegr ac mae llawer o ffermydd a llaethdai'n cynhyrchu'r hufen a'i werthu yn siopau lleol eu bro. Gan nad yw'n hawdd dod o hyd i hufen tolch y tu allan i'r ardal hon, mae nifer o ffyrdd o greu cynnyrch tebyg. Un o'r rhain yw cymysgu mascarpone gyda hufen chwipio, ychydig o siwgr a rhin fanila.

Y tu hwnt i Gernyw a Dyfnaint, mae cynhyrchwyr hufen tolch yng Ngwlad yr Haf, Dorset, Swydd Henffordd, Ynys Wyth a hyd yn oed yng Nghymru yn Sir Benfro.

## Defnydd
### Te hufen
bawd|Te hufen heddiw

Mae hufen tolch yn hanfodol mewn te hufen, ffefryn gyda thwristiaid yng Nghernyw a Dyfnaint. Mae'n cael ei roi ar sgons—neu ar "fyns hollt" yng Nghernyw—gyda jam mefus neu fafon a photaid o de. Yn draddodiadol, mae hwn yn cael ei fwyta mewn ffordd wahanol ymhob ardal: yn Nyfnaint, yr hufen sy'n cael ei roi ar y sgonsen gyntaf ac yna'r jam ar ei ben; yng Nghernyw daw'r jam gyntaf ac wedyn yr hufen. Aeth traddodiad y te hufen a'r ryseitiau traddodiadol i dde Awstralia gyda'r mewnfudwyr cynnar o Gernyw a Dyfnaint. Yn 2010, dechreuodd fferm Langage Farm yn Nyfnaint ymgyrch am gael Enw Tarddiad Gwarchodedig i "de hufen Dyfnaint" yn yr un modd ag sydd gan "hufen tolch Cernyw". Amrywiad ar y te hufen traddodiadol yw "Mellt a Tharanau", sy'n cynnwys tafell o fara ac ar ei ben hufen tolch a thriagl melyn neu ddu neu fêl.

### Melysion
Mae hufen tolch yn cael ei fwyta gyda phwdinau poeth ac oer. Fe'i defnyddir yn aml wrth bobi, yn enwedig hufen tolch Dyfnaint, sy'n llai melyn oherwydd lefelau is o garoten yn y gwair yno. Mae i'w gael mewn hufen iâ a chyffug drwy gydol Cernyw a  de-ddwyrain Lloegr.

### Bwydydd sawrus
Gellir defnyddio hufen tolch mewn rhai bwydydd sawrus, fel tatws stwnsh, *risotto* ac wyau wedi'u sgramlo.

### Hanesyddol
"Hufen bresych" oedd un o ddanteithion canol y 17g. Nid oedd yn cynnwys bresych, ond roedd siwgr a dŵr rhosynnau'n cael eu gwasgaru ymhlith haenau o hufen tolch a oedd â golwg debyg i haenau dail fresychen. Roedd yr hufen yn cael ei fwyta'n aml gyda cheulfwyd, neu laeth maidd, a oedd yn ffasiynol hyd at ganol y 20g.

### Defnydd gan enwogion
Yn ystod gwledd briodas y Tywysog Siarl a'r Arglwyddes Diana Spencer ym 1981, cafwyd cwrs o fefus a hufen tolch Cernyw. Mae chwedl arall o Dartmoor yn adrodd hanes tywysoges a oedd am briodi â thywysog y coblynnod, ond yn ôl y traddodiad, roedd rhaid iddi ymdrochi mewn hufen pur yn gyntaf. Yn anffodus, roedd gwrach a oedd am roi'r tywysog yn ŵr i'w merch hi yn suro'r hufen o hyd. Yn y pen draw, roddodd y tywysog hufen tolch i'r dywysoges ac ni allai'r wrach droi hwnnw'n sur.

## Gweler hefyd
* Kaymak
* Crème fraîche

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach
* 

Categori:Cynnyrch llaeth