open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Carlos Mariátegui

Ymgyrchydd ac athronydd Marcsaidd ac ysgrifwr o Beriw oedd **José Carlos Mariátegui** (14 Mehefin 1894 – 16 Ebrill 1930).

Ganed i deulu tlawd yn nhref Moquegua yn ne Periw. Dysgodd ei hunan am Farcsiaeth a gweithiodd yn newyddiadurwr tra'n ymgyrchu dros y mudiad llafur ac yn erbyn yr Arlywydd Augusto B. Leguía (1908–12, 1919–30). Wedi i Leguía gipio grym am yr eildro a sefydlu unbennaeth, gorfodwyd i José ffoi i'r Eidal ym 1919. Tra yn Ewrop, dylanwadwyd arno yn gryf gan nifer o feddylwyr ac ymgyrchwyr sosialaidd, gan gynnwys Benedetto Croce, Georges Sorel, Henri Barbusse, Antonio Gramsci, a Maxim Gorky.

Dychwelodd i Lima ym 1923, a rhodd ei gefnogaeth i Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA), dan arweiniad Víctor Raúl Haya de la Torres. Cafwyd rhwyg rhwng Mariátegui a Luis Alberto Sánchez, un o aelodau blaenllaw APRA, a phenderfynodd Mariátegui adael y mudiad ym 1928 a sefydlu Plaid Sosialaidd Periw, a ailenwyd yn Blaid Gomiwnyddol Periw ym 1930. Er iddo ddioddef o barlys, a orfodwyd iddo ddefnyddio cadair olwyn, ymgyrchodd Mariátegui yn frwd drwy annerch gweithwyr a gwerinwyr, sefydlu Cydffederasiwn Cyffredinol Gweithwyr Periw ym 1929, a gwasanaethu yn ysgrifennydd cyffredinol ei blaid, yn ogystal â chyhoeddi ysgrifau a llyfrau ar bynciau gwleidyddol a diwylliannol. Datganodd Mariátegui ei wrthwynebiad i benderfyniaeth economaidd, ac o'r herwydd fe gododd wrychyn y Marcswyr Uniongred y Comintern. Cafodd ei geryddu gan Gynhadledd Pleidiau Comiwnyddol America Ladin ym 1929 am fod yn "boblydd" ac am enwi ei blaid yn sosialaidd yn hytrach na chomiwnyddol, ac o ganlyniad cytunodd i ailenwi'r blaid.

Yn ei gyfrol o ysgrifau *La escena contemporánea* (1925), bu'n lladd ar ffasgaeth ac yn dadlau dros rôl y deallusyn i wrthsefyll llywodraethau gormesol. Sefydlodd Mariátegui y cylchgrawn diwylliannol *Amauta* (1926–30), a gyhoeddai enghreifftiau o'r *avant-garde* yn llên Periw. Sefydlwyd *indigenismo* fel mudiad llenyddol gan Mariátegui yn ei gyfrol *Siete ensayos de interpretación de la realidad peruana* (1928). Lluniodd Mariátegui *indigenismo* ar wahân i *Indianismo*, sef genre neu arddull sy'n portreadu brodorion yr Amerig mewn ffyrdd dieithr a sentimental, cynrychioliad poblogaidd ohonynt mewn llên y 19g a ddylanwadwyd gan Ramantiaeth yr Ewropeaid. Dadleuodd Mariátegui dros bortreadau cywirach o hanes y brodorion sy'n cydnabod y grymoedd cymdeithasol ac economaidd a fuont yn eu gwastrodi.

Bu farw yn Lima yn 35 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Beriw
Categori:Athronwyr gwleidyddol o Beriw
Categori:Athronwyr o Beriw
Categori:Marcswyr o Beriw
Categori:Newyddiadurwyr o Beriw
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Beriw
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Beriw
Caffi McDonald's, Sedona

'''Caffi McDonald's, Sedona''', yn Sedona, Arizona, yw unig gangen cwmni McDonald's yn yr Unol Daleithiau lle mae logo'r cwmni yn wyrddlas yn hytrach nag aur, oherwydd rheolau cynllunio’r ardal. Mae’n rhaid i adeiladau gydfynd gyda lliw coch y dywodfaen leol. 
     
## Cyfeiriadau
Categori:McDonald's
John Lewis (gwahaniaethu)

*John Lewis, siop adrannol

## Pobl
*John Lewis (AS Ceredigion 1604) (c.1580-c.1656), gwleidydd
*John Lewis (Eos Glyn Wyre) (1836-1892), bardd a cherddor
*Syr John Herbert Lewis (1858-1933), gwleidydd
*John David Lewis (1859-1914), hanesydd lleol
*John Saunders Lewis (1893-1985), dramodydd, bardd, nofelydd, ysgolhaig, beirniad llenyddol a gwleidydd
*John Huw Lewis (1932-2008), golygydd ac argraffydd 
*John T. Lewis (1932-2004), ffisegydd Cymreig
*John Robert Lewis (1940-2020), ymgyrchydd hawliau sifil Americanaidd
Crook, Swydd Durham

Tref farchnad yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Crook**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Swydd Durham. Saif tua 9 milltir (14.5&nbsp;km) i'r de-orllewin o ddinas Durham, 5 milltir (8&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Bishop Auckland a 2 filltir (3.5&nbsp;km) o Willington.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Crook boblogaeth o 9,498.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Durham
Categori:Trefi Swydd Durham
Shepperton

Pentref mawr yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Shepperton**.  Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Spelthorne. Saif ar lan ogleddol Afon Tafwys rhwng Staines-upon-Thames i'r gorllewin a Sunbury-on-Thames i'r dwyrain; mae'n wynebu Walton-on-Thames ar lan ddeheuol. Yn hanesyddol roedd yn rhan o sir Middlesex, ond fe'i trosglwyddwyd i Surrey ym 1965.

Lleolir Stiwdios Shepperton, stiwdios ffilm a theledu enwog, ym mhentref Littleton tua 1 miltir (2&nbsp;km) i'r gogledd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Spelthorne
Categori:Pentrefi Surrey
Sedgefield

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Sedgefield**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Durham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 5,211.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Durham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Durham
Categori:Trefi Swydd Durham
Englefield Green

Pentref mawr yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Englefield Green**.  Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Runnymede. Saif 1 filltir (1.6&nbsp;km) i'r gorllewin o dref Egham.

Tyfodd y pentref o bentrefan yn y 19g, pan werthwyd rhan fawr o Egham a'r tir cyfagos gan Ystad y Goron.

Saif Cofeb y Lluoedd Awyr yn y pentref. Mae'r gofeb yn coffáu enwau dros 20,000 o awyrenwyr ac o awyrenwraig o'r Ymerodraeth Brydeinig a gollodd eu bywydau yn yr Ail Ryfel Byd, ac nad oes ganddynt feddau hysbys.

Lleolir campws Royal Holloway, Prifysgol Llundain ar gyrion y de.

bawd|dim|Cofeb y Lluoedd Awyr

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Runnymede
Categori:Pentrefi Surrey
Dosbarth JA (Rheilffordd Seland Newydd)

]]
 ]]
 ]]
Roedd locomotifau **Dosbarth JA (Rheilffordd Seland Newydd)** yn locomotifau stêm 4-8-2. Adeiladwyd 35 ohonynt yng Ngweithdai Hillside, Dunedin rhwng 1946 a 1956, ac 16 gan Gwmni North British ym 1951. Roeddent y locomotifau stêm olaf adeiladwyd ar gyfer Rheilffordd Seland Newydd. Disodlwyd locomotifau stêm gan diesel yn raddol, hyd at y diwedd ar 26 Hydref 1971 ac roedd 9 locomotifau dosbarth JA yn weddill erbyn y dyddiad hwnnw.

Pwys y locomotif yw 69.1 tunell, a’r tender 40.35 tunell. Hyd y ddau oedd 66’ 11”. Mae 2 silinder. Maint y grât yw 39 troedfedd sgwâr. Mae’r tender yn dal 6 tunell o lo a 4000 galwyn o ddŵr.Mae locomotifau y dosbardd wedi cyrraedd 70 milltir yr awr ar Ynys y De ger Christchurch.

## Locomotifau mewn Cadwraeth
JA1240 (Hillside) gyda Mainline Steam yn Auckland; gweithredol.

JA1250 (Hillside) ar Reilffordd Glenbrook, ger Auckland; gweithredol.

JA1260 (Hillside) ar Reilffordd Plains, Tinwald; gweithredol.

JA1267 (Hillside) gyda Mainline Steam yn Auckland; mewn storfa.

JA1271 (Hillside) gyda Steam Incorporated yn Paekakariki; gweithredol.

JA1274 (Hillside) yn Amgueddfa’r Cyfanheddwyr, Dunedin.

JA1275 (North British) gyda Mainline Steam yn Auckland.

## Cyfeiriadau
Categori:Locomotifau stêm
Categori:Rheilffyrdd Seland Newydd
Easington, Swydd Durham

Tref yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Easington**. Fe'i lleolir ym mhlwyfi sifil Easington Village ac Easington Colliery yn awdurdod unedol Swydd Durham. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Easington boblogaeth o 7,193.

Mae rhan hynaf y dref, Easington Village, yn bentref hynafol. Dechreuodd y gwaith ar gloddio glofa i'r dwyrain o'r pentref ar 11 Ebrill 1899. Yn y pen draw, unodd yr anheddiad a dyfodd o amgylch y pwll glo â'r hen bentref i greu tref fach. Glofa Easington oedd y pwll olaf i gau ar Faes Glo Durham ym 1993, gan golli 1,400 o swyddi.

## Gweler hefyd
* Easington (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Durham
Categori:Trefi Swydd Durham
Eric Ngalle Charles

bawd|360x360px|Eric Ngalle Charles yn stondin y cylchgrawn Planet yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd yn 2018

Llenor, bardd a dramodydd yw **Eric Ngalle Charles** (ganwyd 1979/1980). Mae'n enedigol o bentref Wovilla yn Buea, Camerŵn, ac wedi byw yng Nghymru ers iddo deithio yno fel ffoadur ym mis Gorffennaf 1999. Roedd yn cael ei adnabod fel Mosre Mo Ngwa ('Ci y Wawr') ar ôl ei daid ar ochr ei fam tan iddo gael ei fedyddio yn 1980.

Mae Charles ar Fwrdd Cyfarwyddwyr Llenyddiaeth Cymru ac mae wedi'i enwi yn un o'r 'Hay 30' - 30 o bobl ifanc a fydd yn helpu i siapio'r byd yn y tri degawd nesaf. Mae wedi derbyn Gwobr Cymru Greadigol gan Gyngor Celfyddydau Cymru am ei waith ymchwil ar ymfudo, y cof a thrawma, ac mae wedi'i enwi gan Jackie Kay fel un o 10 awdur BAME gorau y Deyrnas Gyfunol. Ers ysgrifennu ei ddrama gyntaf *My Mouth Brought Me Here*, mae ei waith wedi'i berfformio yng Ngwyl y Gelli, Gwyl Llandeilo a'r London Southbank Centre. Mae ei ffilm fer *Eric Ngalle: This is not a Poem* wedi teithio trwy wledydd Prydain a chyhoeddwyd ei hunangofiant ''I, Eric Ngalle: One Man's Journey Crossing Continents from Africa to Europe'' yn 2019.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1980
Eaglescliffe

Tref yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Eaglescliffe**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Preston-on-Tees yn awdurdod unedol Bwrdeistref Stockton-on-Tees. Saif ar lan ogleddol Afon Tees cyfagos pentref Egglescliffe – enw sy'n ddryslyd o debyg.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ward etholiadol Eaglescliffe boblogaeth o 10,449.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Stockton-on-Tees
Categori:Trefi Swydd Durham
Colette Hughes

Ymgyrchydd elusennol yw **Colette Hughes** sydd wedi'i chydnabod am ei chyfraniad i'r gwaith adfer yn Rwanda yn dilyn yr hil-laddiad yno yn 1994. Magwyd hi mewn gwersyll i ffoaduriaid yn ne Wganda wedi i'w theulu orfod ffoi o Rwanda pan oedd yn 8 oed. Fe wnaeth Mike, ei gŵr, a hithau gyfarfod yn Abertawe tra oedd yn astudio yno ar ddiwedd y 1970au. Mae'r ddau wedi treulio blynyddoedd yn cynorthwyo gydag adferiad Rwanda yn dilyn yr hil-laddiad yno, gan sefydlu'r Rwanda/UK Goodwill Organisation (RUGO) yn 2002. Buont yn cynllunio prosiectau ailadeiladu ar gyfer Rwanda tra oedd y ddau ohonynt yn gweithio yn llawn amser a chynhaliwyd cyfarfodydd cyntaf RUGO ar eu haelwyd. Bu'r ddau yn byw yn Rwanda am gyfnod ar ôl 2002, lle bu Mike (peiriannydd siartredig o ran ei alwedigaeth) yn gynghorydd i'r Llywodraeth yno.

Cafodd Colette a Mike Hughes eu henwebu am Wobr Dewi Sant yn y Dosbarth Rhyngwladol yn 2018. Yn 2019, i nodi 25 mlynedd ers yr hil-laddiad yn Rwanda, rhoddodd Colette a Mike araith gyweirnod o dan y pennawd 'Remembering Rwanda' mewn digwyddiad i nodi Dydd Coffa yr Holocost yn Neuadd Dinas Caerdydd, a chyflwynwyd gwobr Points of Light iddynt yr un flwyddyn. Cafodd Colette hefyd ei henwi ar restr 'Brilliant, Black and Welsh: A celebration of 100 African Caribbean and African Welsh People' a gyhoeddwyd gan Wales Online yn 2018.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 20fed ganrif
Categori:Ffoaduriaid
Categori:Pobl a aned yn Rwanda
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Bwrdeistref Hartlepool

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Hartlepool** (Saesneg: *Borough of Hartlepool*).  Mae'r awdurdod unedol yn rhan o Awdurdod Cyfun Cwm Tees, gyda Bwrdeistrefi Darlington, Middlesbrough, Redcar a Cleveland, a Stockton-on-Tees.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 93.3&nbsp;km², gyda 93,663 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio awdurdod unedol Swydd Durham i'r gogledd-orllewin, Bwrdeistref Stockton-on-Tees i'r de, a Môr y Gogledd i'r gogledd-ddwyrain.

bawd|canol|Bwrdeistref Hartlepool yn Swydd Durham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel un o'r pedair ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Cleveland, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1996.

Rhennir y fwrdeistref yn wyth plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Hartlepool, lle mae ei phencadlys. 

## Cyfeiriadau 
Hartlepool

Categori:Cwm Tees
Bwrdeistref Stockton-on-Tees

Awdurdod unedol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Bwrdeistref Stockton-on-Tees** (Saesneg: *Borough of Stockton-on-Tees*). Fe'i rhennir gan Afon Tees yn rhan ogleddol yn sir seremonïol Swydd Durham a rhan ddeheuol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog. Mae'r rhan yn Swydd Durham yn fwy.  Mae'r awdurdod unedol yn rhan o Awdurdod Cyfun Cwm Tees gyda Bwrdeistrefi Darlington, Hartlepool, Middlesbrough a Redcar a Cleveland.

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 204&nbsp;km², gyda 197,348 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Hartlepool ac awdurdod unedol Swydd Durham i'r gogledd, Bwrdeistref Darlington i'r gorllewin, Ardal Hambleton i'r de, a Bwrdeistref Middlesbrough i'r dwyrain.

bawd|dim|Y rhan o Fwrdeistref Stockton-on-Tees yn Swydd Durham
bawd|dim|Y rhan o Fwrdeistref Stockton-on-Tees yng Ngogledd Swydd Efrog

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel un o'r pedair ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Cleveland, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1996.

Rhennir y fwrdeistref yn 19 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Stockton-on-Tees, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Billingham, Eaglescliffe, Ingleby Barwick, Thornaby-on-Tees a Yarm.

## Cyfeiriadau 
Stockton-on-Tees
Stockton-on-Tees

Stockton-on-Tees
Seán Ó hEinirí

Seanchaí (chwedleuwr Gwyddeleg) a brodor o Cill Ghallagáin, Swydd Mayo oedd **Seán Ó hEinirí** (**Seán Ó hInnéirghe**, 26 Mawrth 1915 - 26 Gorffennaf 1998), a adwaenir yn Saesneg fel **John Henry**. Credir mai ef oedd y siaradwr uniaith Gwyddeleg olaf.

## Cefndir 
Amcangyfrifwyd gan Whitley Stokes fod tua 800,000 o siaradwyr uniaith Gwyddeleg ym 1800. Gostyngodd hyn i oddeutu 320,000 erbyn diwedd y Newyn Mawr, ac roedd y ffigur dan 17,000 ym 1911. Roedd siaradwyr uniaith yn y 1950au, ond erbyn yr 80au a'r 90au roeddent bron i gyd wedi marw. Credir bellach mai Séan Ó hEinirí oedd siaradwr uniaith olaf yr Wyddeleg.

## Bywyd 
Ganwyd Ó hÉinirí yn Cill Ghallagáin (Kilgalligan), Swydd Mayo, i Michael Henry a Mary (Connolly).  Ers oedran ifanc, roedd yn benderfynol o gasglu cymaint o hen chwedlau a straeon traddodiadol ag y gallai. Cwryglwr a rhwyfwr medrus oedd ef.

Daeth yn adnabyddus fel seanchaí dawnus, a buodd Proinnsias de Búrca yn casglu straeon ganddo yn nyddiau Comisiwn Llên Gwerin Iwerddon (1935-1971). Flynyddoedd wedyn, fe'i recordiwyd gan Dr Séamas Ó Catháin o Adran Llên Gwerin Iwerddon dros gyfnod o fwy na deg haf gan ddechrau ym 1975. Cyhoeddwyd llawer o'r gwaith hwn yn "Scéalta Chois Cladaigh" ('Straeon Môr a Thraeth') ym 1983 gan Gyngor Llên Gwerin Iwerddon (Cyngor Bhéaloideas Éireann). Fe gynigiodd O hÉinirí nifer fawr o eiriau ac ymadroddion i'r geiriadurwr Tomás de Bhaldraithe, a ymgorfforwyd yng ei gyfrol dylanwadol, *English-Irish Dictionary*, ym 1959.

Ym 1986 ymddangosodd Ó hEinirí mewn pennod o'r gyfres *The Story of English* a gynhyrchwyd gan y BBC ac a enillodd Emmy. Roedd yn byw ym mhentref Cill Ghallagáin, lle yr oedd pobl yn ei adnabod fel *seanfhondúir* ('hen ŵr, sefydlydd gwreiddiol'). Bu farw ar 26 Gorffennaf 1998 gan adael ei wraig, Máire (a fu farw yn 2001). Claddwyd Ó hEinirí ym Mynwent Kilgalligan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwylliant Iwerddon
Categori:Gwyddeleg
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Genedigaethau 1915
Blackwell

Gallai **Blackwell** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Blackwell, pentref yn Cumbria
*Blackwell, ardal faestrefol yn Darlington, Swydd Durham
*Blackwell in the Peak, pentref yn Swydd Derby

### Unol Daleithiau America
*Blackwell, Texas, dinas yn nhalaith Texas

## Pobl
*Alice Stone Blackwell (1857–1950), ffeminist a swffragét
*Douglas Blackwell (1924–2009), actor
*Elizabeth Blackwell (1707–1758), botanegydd
*Elizabeth Blackwell (1821–1910), meddyg
*Ellen Wright Blackwell (1864–1952), botanegydd
*Emily Blackwell (1826–1910), meddyg
*John Blackwell (Alun) (1797–1840), bardd ac offeiriad
*Meredith Blackwell (g. 1940), botanegydd
----
Bwrdeistref Darlington

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Darlington** (Saesneg: *Borough of Darlington*).  Mae'r awdurdod unedol yn rhan o Awdurdod Cyfun Cwm Tees, gyda Bwrdeistrefi Hartlepool, Middlesbrough, Redcar a Cleveland, a Stockton-on-Tees.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 197&nbsp;km², gyda 106,803 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Stockton-on-Tees i'r dwyrain, awdurdod unedol Swydd Durham i'r gogledd, a Gogledd Swydd Efrog i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Darlington yn Swydd Durham

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn 24 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Darlington, lle mae ei phencadlys. 

## Gweler hefyd
* Darlington (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Darlington

Darlington
Egerton

Gallai **Egerton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Egerton, pentref yng Nghaint
*Egerton, pentref ym Manceinion Fwyaf
*Egerton, pentref yn Swydd Gaer

## Pobl
*John Egerton (1721–1787), clerigwr
*Taron Egerton (g. 1989), actor
*Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af (1540–1617), barnwr

----
Allington

Gallai **Allington** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Allington, maestref ym Maidstone, Caint
*Allington, pentref yn Dorset
*Allington, pentref yn Swydd Lincoln
----
Brandon

Gallai **Brandon** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Brandon, pentref yn Northumberland
*Brandon, tref yn Suffolk
*Brandon, pentref yn Swydd Durham
*Brandon, pentref yn Swydd Lincoln
*Brandon and Byshottles, plwyf sifil yn Swydd Durham
*Brandon Bank, pentrefan yn Swydd Gaergrawnt

### Unol Daleithiau America
*Brandon, De Dakota, dinas yn nhalaith De Dakota
*Brandon, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
*Brandon, Mississippi, dinas yn nhalaith Mississippi
*Brandon, Vermont, ardal yn nhalaith Vermont

----
Enrico Stennett

Ymgyrchydd dros gydraddoldeb hil oedd **Enrico A. Stennett** (9 Hydref 1926 &ndash; 7 Gorffennaf 2011). Cafodd ei eni ym mhentref Maroon Town ger Bae Montego, Jamaica, ar 9 Hydref 1926. Fel plentyn o hil gymysg, fe wynebodd atgasedd a dioddefaint cyn ei fod wedi cyrraedd blynyddoedd ei arddegau. Croesodd Gefnfor yr Iwerydd ar fwrdd HMT Empire Windrush pan oedd yn 21 oed ym 1947. Ymunodd â'r 'League of Coloured People' yn fuan wedi cyrraedd gwledydd Prydain, gan ddechrau oes o ymgyrchu dros gydraddoldeb hil ac yn erbyn hiliaeth systemig.

Priododd ei wraig gyntaf, Margaret, yn y blynyddoedd ar ôl cyrraedd a sefydlodd y ddau, ynghyd â'u cyfaill Iddewig Stanley Freeman, y 'Cosmopolitan Social Society' ym 1950. Pan ddaeth y gymdeithas honno i ben yn 1952, sefydlodd Stennett yr 'African League'. Bu hefyd yn allweddol yn sefydlu'r papur newydd *The African Voice **-*** papur newydd cyntaf y gymuned ddu yng ngwledydd Prydain.

Roedd Stennett yn ddawnsiwr talentog, a gwnaed ffilm amdano o'r enw *Mr Magic Feet* a gynhyrchwyd gan y cyfarwyddwr cerdd o Jamaica Julian Henriques i'r BBC ym 1987.

Dychwelodd Stennett i Jamaica gyda'i ail wraig, Mary, wedi iddo ymddeol. Wedi cyfnod yno, dychwelodd i ynysoedd Prydain eto, y tro hwn i ogledd Cymru, a bu'n byw ym Mhenmaenmawr ac yn gweithio i Rwydwaith Cydraddoldeb Hil Cymru. Cyhoeddwyd ei hunangofiant *White Master’s Child -* *Buckra Massa Pickney* mewn Siamaiceg yn 2006.

Bu farw Enrico Stennett ar 7 Gorffennaf 2011, ac fe'i rhoddwyd i orffwys ym Mynwent Llanrhos ger Llandudno. Ar ei garreg fedd ceir y geiriau 'Fighter for world freedom, justice, equality & peace'.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2011
Gorsaf reilffordd Triongl Winnersh

Mae **Gorsaf reilffordd Triongl Winnersh** yn orsaf ar ochr orllewinol Winnersh, ger Afon Loddon, yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ar y lein rhwng Llundain (Waterloo) a Reading. Agorwyd yr orsaf ar 12 Mai 1986 i wasanaethu tai a swyddfeydd newydd gerllaw. Mae 2 blatfform, gwnaethpwyd o bren.                                             

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Trenau De-orllewinol

Triongl Winnersh
Triongl Winnersh
Annie Ross

Roedd **Annabelle Allan Short** (25 Gorffennaf 1930 &ndash;  21 Gorffennaf 2020), neu **Annie Ross**, yn gantores Albanaidd-Americanaidd.

Fe'i ganed yn Mitcham, Llundain, yn ferch i'r digrifwyr Albanaidd John "Jack" Short a Mary Dalziel Short (née Allan). Roedd hi'n chwaer i Jimmy Logan, canwr a chomediwr. Fel plant, aethant i fyw i America Ar ôl ennill cystadleuaeth dalent, aeth i fyw gyda'i modryb, y cantores Ella Logan, yn Los Angeles. Aeth ei rhieni yn ôl i'r Alban.

Bu farw Ross yn Ninas Efrog Newydd o glefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint a clefyd cardiofasgwlar.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2020
Swydd Durham (awdurdod unedol)

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Swydd Durham**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 2,226&nbsp;km², gyda 530,094 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Hartlepool, Bwrdeistref Stockton-on-Tees, Bwrdeistref Darlington a Gogledd Swydd Efrog i'r de, Cumbria i'r gorllewin, Northumberland i'r gogledd, a Môr y Gogledd i'r dwyrain.

bawd|canol|Awdurdod unedol Swydd Durham yn sir seremonïol Swydd Durham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel sir an-fetropolitan â chanddi wyth ardal an-fetropolitan dan ei rheolaeth (Ardal Sedgefield, Dinas Durham, Ardal Chester-le-Street, Ardal Derwentside, Ardal Easington, Ardal Teesdale, Ardal Wear Valley a Bwrdeistref Darlington). Fodd bynnag ym 1997 daeth Bwrdeistref Darlington yn awdurdod unedol annibynnol, ac yn 2009 daeth y sir ei hun yn awdurdod unedol hefyd, a diddymwyd yr hen ardaloedd an-fetropolitan.

Rhennir yr awdurdod yn 136 o blwyfi sifil, gyda nifer o ardaloedd di-blwyf.  Mae ei bencadlys yn ninas Durham. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Barnard Castle, Bishop Auckland, Consett, Crook, Chester-le-Street, Easington, Ferryhill, Newton Aycliffe, Peterlee, Seaham, Sedgefield, Shildon, Spennymoor, Stanhope, Stanley, Tow Law, Willington a Wolsingham.

## Cyfeiriadau 
Swydd Durham

Categori:Sefydliadau 1997
Mount Pleasant

Gallai **Mount Pleasant** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
*Mount Pleasant, maestref Abertawe
*Mount Pleasant, pentrefan yn Sir Benfro

### Lloegr
*Mount Pleasant, pentref yn Swydd Durham
*Mount Pleasant, maestref Stockton-on-Tees, Swydd Durham

### Unol Daleithiau America
*Mount Pleasant, Arkansas, tref yn nhalaith Arkansas
*Mount Pleasant, De Carolina, dinas yn nhalaith De Carolina
*Mount Pleasant, Gogledd Carolina, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Gogledd Carolina
*Mount Pleasant, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
*Mount Pleasant, Michigan, dinas yn nhalaith Michigan
*Mount Pleasant, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
*Mount Pleasant, Pennsylvania, bwrdeistref yn nhalaith Pennsylvania
*Mount Pleasant, Tennessee, tref yn nhalaith Tennessee
*Mount Pleasant, Texas, dinas yn nhalaith Texas
*Mount Pleasant, Utah, dinas yn nhalaith Utah
*Mount Pleasant Township, Illinois, treflan yn nhalaith Illinois
*Mount Pleasant Township, Kansas, treflan yn nhalaith Kansas
*Mount Pleasant Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania
----
Patti Flynn

Cantores jazz, awdures ac actores radio o Gymru oedd **Patti Flynn** (1937 – 10 Medi 2020). Roedd yn un o gyd-sylfaenwyr Gwyl Jazz Tre-biwt.

Cafodd Patti Young ei geni yn Tiger Bay, Caerdydd, ym 1937 a hi oedd yr ieuengaf o saith o blant. Roedd ei thad yn dod o Jamaica a'i mam o Gymru. Lladdwyd ei thad, Wilmott George Young, a dau o'i brodyr, Jocelyn ac Arthur, yn yr Ail Ryfel Byd. Bu Patti yn ymgyrchu am 26 mlynedd i gael y gofeb i ddynion a menywod o'r gymanwlad a chefndiroedd amrywiol ethnig a ychwanegwyd at Gofeb Cenedlaethol Cymru yn Nhachwedd 2019.

Rhyddhawyd ei halbwm *With Love to You* ar label SRT Productions Ltd ym 1979 a'i senglau *Xmas Every Day* (label Prairie Records) a *Soul Stuntmania* (label Movie Music) ym 1982.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Cymry Du
Categori:Pobl o Gaerdydd
Middleton

Gallai **Middleton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
*Middleton Hill, bryn yn Sir Benfro

### Lloegr
*Middleton, pentref yn Cumbria
*Middleton, pentref yn Essex
*Middleton, tref ym Manceinion Fwyaf
*Middleton, pentref yn Norfolk
*Middleton, pentref yn Northumberland
*Middleton, pentref yn Swydd Amwythig
*Middleton, pentref ym Mwrdeistref Hartlepool, Swydd Durham
*Middleton, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
*Middleton, pentref yn Swydd Northampton

*Middleton-by-Wirksworth, pentref yn Swydd Derby
*Middleton-by-Youlgreave, pentref yn Swydd Derby
*Middleton Cheney, pentref yn Swydd Northampton
*Middleton-in-Teesdale, pentref yn Swydd Durham
*Middleton on the Hill, pentref yn Swydd Henffordd
*Middleton One Row, pentref yn Swydd Durham
*Middleton Priors, pentref yn Swydd Amwythig
*Middleton St George, pentref yn Swydd Durham

*Stoney Middleton, pentref yn Swydd Derby

### Unol Daleithiau America
*Middleton, Idaho, tref yn nhalaith Idaho
*Middleton, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
*Middleton, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
*Middleton, Tennessee, tref yn nhalaith Tennessee

*North Middleton Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania
*South Middleton Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania

## Pobl
*Catherine Middleton (g. 1982), Duges Caergrawnt
*Conyers Middleton (1683–1750), awdur
*Pippa Middleton (g. 1983), chwaer Duges Caergrawnt
*Thomas Middleton (1580–1625), bardd a dramodydd o Sais

## Gweler hefyd
*Thomas Myddleton (1550–1631), dyn busnes o Gymro

----
Peter Green

Roedd **Peter Green** (ganwyd **Peter Allen Greenbaum**; 29 Hydref 1946 – 25 Gorffennaf 2020) yn canwr a cherddor Seisnig. 
Roedd yn gyd-sylfaenydd y band Fleetwood Mac.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Cerddorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2020
Bwrdeistref Fetropolitan Knowsley

Bwrdeistref fetropolitan yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Knowsley** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Knowsley*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 86.5&nbsp;km², gyda 150,862 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Lerpwl a Bwrdeistref Fetropolitan Sefton i'r gorllewin, Bwrdeistref Fetropolitan St Helens i'r dwyrain, Swydd Gaerhirfryn i'r gogledd a Swydd Gaer i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Knowsley yng Nglannau Merswy

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn bum plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Huyton, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Halewood, Kirkby a Prescot. Enwir y fwrdeistref ar ôl Knowsley, sy'n bentref mawr.

## Cyfeiriadau 

Knowsley
Kirklevington

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Kirklevington** neu **Kirk Leavington**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Stockton-on-Tees.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,361.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Stockton-on-Tees
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gogledd Swydd Efrog
John Davies, Tahiti

Athro a chenhadwr o Gymru oedd **John Davies ** (11 Gorffennaf 1772 – 19 Awst 1855).

## Cefndir 
Ymddengys i John Davies gael ei eni mewn bwthyn ar dir Dugwm Isaf, Meifod, Sir Drefaldwyn, yn blentyn i wehydd tlawd, ond symudodd y teulu yn ddiweddarach i Halfen Isaf ym mhlwyf Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Cafodd ond tri mis o addysg ffurfiol, yn un o ysgolion teithiol Madam Bevan. Fe'i magwyd ymhlith y Methodistiaid Calfinaidd, ac ymysg cyfeillion ei ieuenctid roedd John Thomas, Dolwar Fach, brawd Ann Thomas (Griffiths wedyn), a John Hughes, Pontrobert, y gweinidog a gofnododd emynau Ann.

## Gyrfa 
Mynychai'r teulu seiat y Methodistiaid Calfinaidd yn Llanfihangel-yng-Ngwynfa. Wedi i Thomas Charles glywed bod John Davies yn aelod diwyd a defnyddiol o'r seiat gwahoddwyd ef i ddod yn athro yn ei ysgolion ef ym 1797. Bu Davies yn athro yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Machynlleth a Llanwyddelan.

Wedi clywed bod Cymdeithas Genhadol Llundain yn chwilio am weithwyr ar gyfer eu cenhadaeth yn Tahiti, gwirfoddolodd i fod yn un ohonynt. Gadawodd am yr ynys ym mis Mai 1800, gan gyrraedd yno 10 Gorffennaf 1801. Oherwydd rhyfeloedd ymhlith y brodorion yno, gorfodwyd ef a'i gyd-genhadon i adael Tahiti. Treuliodd y cyfnod rhwng 1808 a 1820 yn Port Jackson (Sydney) ac yn ynysoedd Huahine a Mo'orea, ond dychwelodd i Tahiti yn niwedd 1820 a threulio weddill ei oes yno, heb byth dychwelyd i Gymru.

Yn ogystal â phregethu ymysg y brodorion a chynnal ysgolion, bu Davies yn gyfrifol am gyhoeddi sawl llyfr yn y Tahitïeg. Cyfieithodd nifer o lyfrau'r Testament Newydd ar gyfer y Beibl Tahitïeg (ond rhoddwyd y clod am y Beibl i gyd i Sais o'r enw Henry Nott). Cyhoeddodd eiriadur a gramadeg Tahitïeg, a'i lyfr sillafu yn 1810 oedd y llyfr cyntaf i'w argraffu yn iaith Tahiti. Ysgrifennodd hefyd nifer o emynau Tahitïeg, rhai ohonynt yn gyfieithiadau o emynau Cymraeg. Gadawodd nifer o genhadon Cymdeithas Genhadol Llundain yr ynys yn sgil hynny, ond mynnodd John Davies aros yno.

Trwy gydol ei amser yn Tahiti ysgrifennai'n rheolaidd at John Hughes, Pontrobert, a chyhoeddwyd llawer o'r llythyrau yn y *Drysorfa*, cylchgrawn y Methodistiaid Calfinaidd. Yn y Gymraeg y gohebent nes i John Davies golli ei olwg yng nghanol y 1840au.

## Teulu 
Bu Davies yn briod ddwywaith. Priododd ei wraig gyntaf yn 1810, ond bu hi farw yn 1812 yn sgil geni merch fach (a fu farw hefyd yr adeg honno). Priododd am yr ail waith yn 1824. Ni fu plant o'r ail briodas, ond llysferch o'r ail briodas honno fu'n gofalu amdano yn ei henaint.

## Marwolaeth 
Bu farw yn Papara, Tahiti yn 83 mlwydd oed a 55 mlynedd ar ôl iddo symud i'r ynys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Cenhadon o Gymru
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Lanfihangel-yng-Ngwynfa
Categori:Polynesia Ffrengig
Llyfrgell Birmingham

Mae **Llyfrgell Birmingham** yn llyfrgell yn Birmingham, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Agorwyd y llyfrgell ar 3 Medi 2013 gan Malala Yousafzai. Disodliwyd Llyfrgell Ganolog Birmingam gan yr un newydd. Defnyddir dŵr o’r ddaear i reoli temheredd yr adeilad. Mae gardd ar y to. Cynlluniwyd ar adeilad gan Francine Houben

BirminghamLibrary01LB.jpg
BirminghamLibrary02LB.jpg
BirminghamLibrary03LB.jpg
BirminghamLibrary04LB.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Birmingham
Categori:Llyfrgelloedd Lloegr
Categori:Sefydliadau 2013
Makoko

Ardal slym ar arfordir tir mawr Lagos, Nigeria, yw **Makoko**. Mae traean o'r gymuned wedi'i hadeiladu ar stiltiau ar hyd y lagŵn tra bod y gweddill ar y tir. Pobl Egun yn bennaf sy'n byw ar lannau'r gymuned. Ymfudasant yno o Badagary a Gweriniaeth Benin a physgota yw eu prif waith. Yng Ngorffennaf 2012, gorchmynnodd llywodraeth Lagos i rai o'r stiltiau y tu hwnt i'r llinellau pŵer gael eu tynnu heb rybudd priodol. Arweiniodd hyn at ddinistrio nifer o stiltiau ar lannau Iwaya a Makoko a chollodd nifer o deuluoedd eu cartrefi. 

## Hanes 
bawd| Makoko: Merch a'i chwaer mewn canŵ
bawd| Golygfa gyffredin ym Makoko yw bechgyn yn rhwyfo canŵ.

Wedi'i sefydlu yn y 19eg ganrif, mae'r rhan fwyaf o Makoko yn sefyll ar strwythurau a adeiladwyd ar stiltiau uwchben Lagŵn Lagos. Mae cymuned Makoko yn agos i Iwaya ar y lan ac i Oko Baba. Ym mis Gorffennaf 2012, gorchmynnodd llywodraeth Lagos o dan Babatunde Fashola i'r stiltiau ar lan Iwaya a Makoko gael eu dymchwel a thynnwyd degau o stiltiau o fewn 72 awr o rybudd i'r preswylwyr. Collodd bron i 3,000 o bobl eu cartrefi wedi hyn. Ddau fis ar ôl y dymchwel rhannol, datblygodd cwmni tai cysylltiedig â Serac o'r enw Urban Spaces Innovation gynllun adfywio i Makoko a fyddai'n golygu dod â'r gymuned, academyddion, sefydliadau nid-er-elw ac ymgynghorwyr rhyngwladol at ei gilydd i'w wireddu. Cyflwynwyd y cynllun i Weinyddiaeth Cynllunio Trefol a Chorfforol Lagos ym mis Ionawr 2014.  

Cyfeirir at Makoko fel "Fenis Affrica" weithiau. Ystyrir bod ganddi boblogaeth o 85,840, ond ni chyfrifwyd yr ardal yn swyddogol fel rhan o gyfrifiad 2007 ac felly amcangyfrifwyd bod y boblogaeth yn llawer uwch na hyn.

## Oriel 
bawd

Delwedd:1962 Makoko map detail Lagos Nigeria txu-oclc-441966035-lagos-1962.jpg|Rhan o fap o Lagos, 1962, sy'n dangs Makoko a Tir Mawr Lagos
Delwedd:Makoko auf dem Wasser (5209071738).jpg
Delwedd:Makoko auf dem Wasser (5208471435).jpg
Delwedd:2010 Lagos Nigeria by Rainer Wozny 5342608955.jpg|Makoko, 2010
Delwedd:Okoh collins photography landscape shots all over Nigeria.jpg|Tirlun Makoko, 2017
Delwedd:About to roast makoko.jpg|Pysgod wedi'u dal ym Makoko
Delwedd:After roasting makoko 3.jpg|Rhostio pysgod ym Makoko
Delwedd:After roasting makoko 4.jpg|Ar ôl rhostio pysgod ym Makoko
Delwedd:Fish for sale at makoko Lagos.jpg
Delwedd:Fishers boat after work at makoko Lagos.jpg
Delwedd:Standby canoe.jpg
Delwedd:Women at work at makoko Lagos.jpg
Delwedd:Women at work at Makoko.jpg
Delwedd:Women at work at makoko Lagos 2.jpg

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Lluniau o Makoko. 
* Slym arnofio Lagos Makoko - sut brofiad yw byw yno?

Categori:Aneddiadau Nigeria
Shotton (gwahaniaethu)

Gallai **Shotton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Shotton, tref yn Sir y Fflint
**Gorsaf reilffordd Shotton, gorsaf reilffordd sy'n gwasanaethu'r dref
**Lagŵns Shotton, Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir y Fflint

### Lloegr
* Shotton, pentref ger Sedgefield, Swydd Durham
* Shotton, plwyf sifil sy'n cynnwys Shotton Colliery
* Shotton Colliery, pentref i'r gorllewin o Petersfield yn Swydd Durham
* Old Shotton, pentref yn Swydd Durham sy'n lleoli i'r dwyrain o Shotton Colliery ac o blwyf sifil Shotton

## Pobl
* Caroline Shotton (g. 1973), arlunydd

----
Easington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Easington**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Easington constituency.svg|Etholaeth Easington yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1970: Manny Shinwell (Llafur)
* 1970–1987: Jack Dormand (Llafur)
* 1987–2010 John Cummings (Llafur)
* 2010–presennol: Grahame Morris (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
The Blue Lagoon (1980)

Mae ***The Blue Lagoon*** yn ffilm ddrama ramantus, Americanaidd o 1980, a gyfarwyddwyd gan Randal Kleiser o sgript a ysgrifennwyd gan Douglas Day Stewart yn seiliedig ar nofel o 1908 (o'r un enw) gan Henry De Vere Stacpoole. Mae'r ffilm yn serennu Brooke Shields a Christopher Atkins. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Basil Poledouris a'r sinematograffi gan Néstor Almendros.

Mae'r ffilm yn adrodd hanes dau blentyn ifanc sydd, yn dilyn llongrylliad, yn glanio ar baradwys ynys drofannol yn Ne'r Môr Tawel. Heb arweiniad na chyfyngiadau cymdeithas, mae newidiadau emosiynol a chorfforol yn codi wrth iddynt gyrraedd y glasoed a chwympo mewn cariad a'i gilydd. Roedd y ffilm yn cynnwys cynnwys elfennau  rhywiol sylweddol.

Rhyddhawyd y *Blue Lagoon* ar 20 Mehefin 1980 gan Columbia Pictures. Dilornwyd y ffilm gan y beirniaid, a beirniadwyd perfformiad Brooke Shields yn hallt; fodd bynnag, cafodd sinematograffi Almendros ganmoliaeth uchel. Er gwaethaf y feirniadaeth, roedd y ffilm yn llwyddiant masnachol, a derbyniwyd dros $58 miliwn er mai dim ond $4.5 miliwn oedd cost y ffilm.

Enwebwyd y ffilm am un o wobrau Saturn ac enwebwyd Almendros am Wobr yr Academi am Sinematograffeg Orau, ac Atkins am Wobr Golden Globe ar gyfer Seren Newydd y Flwyddyn - Actor. Enillodd Shields y Wobr Mafon Aur gyntaf (neu'r Golden Raspberry Award) am yr Actores Waethaf am ei gwaith yn y ffilm.

## Cast
* Brooke Shields fel Emmeline Lestrange
** Elva Josephson fel Young Emmeline
* Christopher Atkins fel Richard Lestrange
** Glenn Kohan fel Young Richard
* Bradley Pryce fel Little Paddy Lestrange
** Chad Timmermans fel Infant Paddy
* Leo McKern fel Paddy Button
* William Daniels fel Arthur Lestrange
* Alan Hopgood fel Captain
* Gus Mercurio fel Officer

## Cynhyrchu 
de|bawd| Daeth yr iguana cribog Ffiji i enwograwydd oherwydd *The Blue Lagoon*.
Saethwyd y ffilm yn Jamaica a Nanuya Levu, ynys breifat yn Ffiji. Mae'r fflora a'r ffawna a welir yn y ffilm yn cynnwys amrywiaeth o anifeiliaid o sawl cyfandir. Fel mae'n digwydd, roedd yr iguanas a ffilmiwyd ar Fiji yn rhywogaeth nad oedd biolegwyr yn gwybod amdani ar y pryd; nodwyd hyn gan yr herpetolegydd John Gibbons wrth wylio'r ffilm ac ar ôl teithio i'r ynys lle ffilmiwyd yr iguanas, disgrifiodd yr iguana cribog Fiji (*Brachylophus vitiensis*) ym 1981.

## Noethni
Roedd Shields yn 14 oed pan yn y ffilm. Perfformiwyd y golygfeydd cwbwl noeth gan gydlynydd stunt 32-mlwydd-oed o'r enw Kathy Troutt. Ond gwnaeth Shields lawer o'i golygfeydd bronnoeth gyda'i gwallt yn cuddio'r rhan fwyaf o'i bronnau. Roedd hyn yn wahanol i berfformiad Brooke yn Pretty Baby, pan oedd yn gwbwl noeth newn sawl golygfa, a hithau'n ddim ond deuddeg oed, ddwy flynedd ynghynt.

Roedd Atkins yn 18 oed pan saethwyd y ffilm, a pherfformiodd ei olygfeydd noethlymun ei hun.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1980
Categori:Ffilmiau am lasoed
Categori:Rhywioldeb ieuenctid mewn ffilmiau
Categori:Ffimiau am golli gwyryfdod
De Stockton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **De Stockton** (Saesneg: *Stockton South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

StocktonSouth2007Constituency.svg|Etholaeth De Stockton yn yr hen sir Cleveland
EnglandCleveland.svg|Cleveland yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1987: Ian Wrigglesworth (SDP)
* 1987–1997: Tim Devlin (Ceidwadol)
* 1997–2010: Dari Taylor (Llafur)
* 2010–2017: James Wharton (Ceidwadol)
* 2017–2019: Paul Williams (Llafur)
* 2019–presennol: Matt Vickers (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gogledd Stockton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd Stockton** (Saesneg: *Stockton North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Stockton North constituency.svg|Etholaeth Gogledd Stockton yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2010: Frank Cook (Llafur)
* 2010–2024: Alex Cunningham (Llafur)
* 2024–presennol: Chris McDonald (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gogledd-orllewin Durham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Gogledd-orllewin Durham** (Saesneg: *North West Durham*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NorthWestDurham2007Constituency.svg|Etholaeth Gogledd-orllewin Durham yn Swydd Durham
EnglandDurham.svg|Swydd Durham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: James Murray (Llafur)
* 1955–1964: William Ainsley (Llafur)
* 1964–1987: Ernest Armstrong (Llafur)
* 1987–2010: Hilary Armstrong (Llafur)
* 2010–2017: Pat Glass (Llafur)
* 2017–2019: Laura Pidcock (Llafur)
* 2019–2024: Richard Holden (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1950
Categori:Dadsefydliadau 2024
Whitburn, Tyne and Wear

Pentref yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Whitburn**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan De Tyneside. Saif ar arfordir Môr y Gogledd, hanner ffordd rhwng Sunderland i'r de a South Shields i'r gogledd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Whitburn boblogaeth o 5,102.

bawd|dim|Mae Melin Wynt Whitburn yn dirnod lleol.

## Cyfeiriadau
Categori:De Tyneside
Categori:Pentrefi Tyne a Wear
Whitley Bay

Tref glan môr yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Whitley Bay**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Gogledd Tyneside. Mae wedi llyncu pentref cyfagos Monkseaton.

Dechreuwyd datblygu'r dref fel cyrchfan wyliau tua diwedd y 19g. "Whitley" oedd ei henw gwreiddiol, ond newidiwyd hwn yn gynnar yn y 20g i "Whitley Bay" er mwyn osgoi ei ddrysu â Whitby, sy'n dref lan môr arall tua 50 milltir i'r de.

## Cyfeiriadau
Categori:Gogledd Tyneside
Categori:Trefi Tyne a Wear
Deddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017

yn ardal y dociau gyda depo ailgylchu lleol yn y blaenlun (2007). Nodir gan drigolion bod y tir bellach wedi ei lenwi]]
Pasiwyd **Deddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017** dccc 3, ar 7 Medi 2017 Rhoddodd hyn yr hawl i Senedd Cymru amrywio treth ar dirlenwi gan godi incwm a cheisio newid arferion ailgylchu a gwaredu sbwriel.

Disodlodd y Dreth Gwarediadau Tirlenwi yr hen dreth dirlenwi yng Nghymru o fis Ebrill 2018. a gweinyddir gan Awdurdod Cyllid Cymru ac mewn cydweithrediad gyda Chyfoeth Naturiol Cymru.

## Cyd-destun
Cyhoeddwyd bod y dreth am gael ei datganoli i Gymru yn 2016 a'r disgwyl y byddai'n cael ei defnyddio yn fwy ar gyfer newid agweddau ac arferion pobl wrth waredu sbwriel yn hytrach nag ar gyfer codi symiau sylweddol o arian. Disgwyy byddai'r dreth yn codi £27m yn 2018-19. Nodwyd bod bron i 2,000,000 tunnell o wastraff yn mynd i safleoedd tirlenwi yng Nghymru bob blwyddyn, ond roedd disgwyl i'r cyfanswm, a'r cyfanswm trethi, ostwng yn y dyfodol wrth i lefelau ailgylchu gynyddu.

## Cyfradd Treth
Ceir 3 cyfradd ar gyfer y Dreth Gwarediadau Tirlenwi:

* Cyfradd is ar gyfer deunyddiau sy’n diwallu’r amodau sy’n cael eu hamlinellu yn y Deddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017
* Cyfradd safonol ar gyfer yr holl ddeunyddiau eraill
* Cyfradd gwarediadau heb eu hawdurdodi ar gyfer gwarediadau trethadwy sy’n cael eu gwneud mewn mannau heblaw safleoedd tirlenwi awdurdodedig

Cododd y cyfradd dreth yn ystod tair mlynedd gyntaf y dreth newydd.

## Cynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi
Rhan o waddol y dreth newydd oedd sefydlu Cynllun Cymunedau y Dreth Gwarediadau Tirlenwi lle byddai arian o'r dreth yn cael ei ddosrannu i fudiadau a busnesau ar gyfer gwella arferion amgylcheddol ac ailgylchu.

Gweinyddir y Gronfa gan Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA). Bydd y cynllun yn cefnogi prosiectau cymunedol ac amgylcheddol lleol mewn ardaloedd y mae gwaredu gwastraff i safleoedd tirlenwi yn effeithio arnynt.

Mae'r gronfa tn agored i unrhyw fudiad ar gyfer prosiectau sy'n canolbwyntio ar un neu fwy o'r themâu canlynol:

* bioamrywiaeth - creu Rhwydweithiau Ecolegol Cydnerth er budd cynefinoedd a rhywogaethau amrywiol
* lleihau gwastraff a dargyfeirio gwastraff o safleoedd tirlenwi - hyrwyddo ymwybyddiaeth ac arferion gorau er mwyn lleihau maint y gwastraff a gynhyrchir
* gwelliannau amgylcheddol ehangach - dod â budd ehangach i gymunedau drwy wella ansawdd lle

Mae'r grantiau'n werth rhwng £5,000 a £49,999. Mis Ionawr 2020 oedd dyddiad cau y ceisidau cyntaf erioed ar gyfer y Gronfa.

## Dolenni
* Tudalen wybodaeth am y Dreth Gwarediadau Tirlenwi ar wefan Llywodraeth Cymru
* Swyddfa Gwybodaeth y Sector Cyhoeddus (OPSI) – Rhestr Mesurau Cynulliad Cenedlaethol Cymru
* Rhestr Mesurau a Deddfau Senedd Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Deddfau cyfansoddiadol Cymru
Categori:Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2017
Categori:Gwleidyddiaeth
Treth Gwarediadau Tirlenwi Cymru
Categori:Trethiant yng Nghymru
Categori:2018 yng Nghymru
Sunderland (gwahaniaethu)

Gallai **Sunderland** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Sunderland, dinas yn Tyne a Wear
** Dinas Sunderland, bwrdeistref fetropolitan sy'n cynnwys y ddinas
** Sunderland A.F.C., clwb pêl-droed yn y ddinas
** Gogledd Sunderland (etholaeth seneddol), etholaeth seneddol (wedi'i diddymu bellach)
* Sunderland, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
* Sunderland Bridge, pentref a phont yn Swydd Durham
* Sunderland Point, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
* North Sunderland, pentref a phlwyf sifil yn Northumberland

### Unol Daleithiau America
* Sunderland, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts  
* Sunderland, Vermont, tref yn nhalaith Vermont  

## Pobl
* Elza Sunderland (1903–1991), arlunydd

----
Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead

Bwrdeistref fetropolitan yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Gateshead*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 142&nbsp;km², gyda 202,055 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Sunderland a De Tyneside i'r dwyrain, Dinas Newcastle upon Tyne i'r gogledd, Northumberland i'r gorllewin, a Swydd Durham i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead yn Tyne a Wear

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae gan y fwrdeistref dim ond un plwyf sifil, sef Lamesley, ond mae'r rhan fwyaf ohoni yn ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Gateshead. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys trefi Birtley, Blaydon-on-Tyne, Ryton a Whickham.

## Cyfeiriadau 

Gateshead
Shotton, Swydd Durham (plwyf sifil)

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Shotton (gwahaniaethu).''

Plwyf sifil yn Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Shotton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Durham. Saif i'r gorllewin o dref Peterlee ac o bentref Old Shotton.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,359. Mae'n cynnwys pentref Shotton Colliery. 

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Durham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Durham
Hartlepool (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Durham, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Hartlepool**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Hartlepool constituency.svg|Etholaeth Hartlepool yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1992: Ted Leadbitter (Llafur)
* 1992–2004: Peter Mandelson (Llafur)
* 2004–2017: Iain Wright (Llafur)
* 2017–2021: Mike Hill (Llafur)
* 2021–2024: Jill Mortimer (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Jonathan Brash (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Lamesley

Pentref a phlwyf sifil yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Lamesley**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,742. Dyma'r unig blwyf sifil ym Mwrdeistref Fetropolitan Gateshead; mae'r rhan fwyaf y fwrdeistref yn ddi-blwyf. Yn ogystal â phentref Lamesley, mae'r plwyf sifil yn cynnwys pentref Kibblesworth.

Lleolir *Angel y Gogledd*, y cerflun enfawr gan Antony Gormley, ar ben bryn yn y plwyf sifil.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead
Categori:Pentrefi Tyne a Wear
Categori:Plwyfi sifil Tyne a Wear
William Speirs Bruce

Roedd **William Speirs Bruce** (1861&ndash;1921) yn eigionegydd ac archwiliwr pegynol o'r Alban. Trefnodd ac arwainodd Ymgyrch Cenedlaethol yr Alban i’r Antarctig rhwng 1902 a 1904.

Ganwyd Bruce yn Llundain ar 1 Awst 1867. Daeth ei dad, Samuel Noble Bruce, o’r Alban, ei mam, Mary, o Gymru. Cafodd ei addysg yn Swydd Norfolk. Astudiodd wyddoniaeth natur yn Granton yn 1887, ac wedyn meddyginiaeth ym Mhrifysgol Caeredin. Aeth o i’r Antarctig ym 1892-93, yn hela morfilod gyda ymgyrch o Dundee. Ym 1895 a 1896, gweithiodd yn arsyllfa ar gopa Ben Nevis, wedyn aeth ar ymgyrchoedd i Novaya Zemlya a Svalbard.

Methodd gael le ar ymgyrch cenedlaethol i’r Antarctig gyda Scott a Shackleton, felly cynlluniodd Ymgyrch Cenedlaethol yr Alban i’r Antarctig. Hwyliasant o Troon ar 2 Tachwedd 1902, a treuliasant 21 mis yn gwneud waith ymchwyl. Sefydlodd orsaf dywydd ar Ynysoedd De Erch sy'n bodoli hyd at heddiw.

Aeth o i Svalbard ym 1912 i chwylio am lo ac olew, ond rhwystrwyd gan ddechrau rhyfel ym 1914.

Bu farw yng Nghaeredin ar 28 Hydref 1921.

## Cyfeiriadau
Categori:Fforwyr o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1921