open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Spooner

Tirfesurydd o Loegr oedd **James Spooner** (1789 – 18 Awst 1856). Ym 1830 gofynnodd Henry Archer iddo gynllunio rheilffordd rhwng Blaenau Ffestiniog a Phorthmadog.

Ganwyd Spooner yn Leigh, yn ymyl Caerwrangon. Cynlluniodd o'r Rheilffordd Ffestiniog i ganiatáu bod trenau'n mynd i lawr yn defnyddio disgyrchiant. Tynnodd trenau'n ôl i fyny gan geffylau. Roedd yn gyfrifol am adeiladu'r rheilffordd hefyd a daeth o'n Clerc y rheilffordd. Bu farw ar 18 Awst 1856 ym Mhorthmadog.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1789
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Peirianwyr o Loegr
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Llyn y Fydlyn

250px|bawd|"Y Fydlyn"
Llyn dŵr croyw arfordirol yng ngogledd Ynys Môn yw **Llyn y Fydlyn** (weithiau ***Llyn Fydlyn***) a cheir Ynys Fydlyn o fewn tafliad carreg. Fe'i lleolir tua milltir i'r gorllewin o bentref Llanfair-yng-Nghornwy yng nghymuned Cylch y Garn ar lan Bae Caergybi. Enwir y lagŵn hwn ar ôl "Y Fydlyn", sef yr enw lleol am y banc neu farian o gerrig sy'n gorwedd rhwng y llyn a'r môr. Ceir Ynys y Fydlyn, sef dwy ynys fach ar y traeth, gerllaw.

Amgylchynir y llyn bychan hwn gan goedwigoedd conwydd, ac eithrio ar gerrig y Fydlyn ei hun. Ffurfiwyd y lagŵn pan rwystrodd cerrig y farian ddŵr ffrwd leol rhag cyrraedd y môr. Mae'r llyn yn fas ac yn gallu troi'n sych bron yn yr haf.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Y Fydlyn , ar wefan Blueseasurf.co.uk

Categori:Arfordir Ynys Môn
Categori:Cylch-y-Garn
Fydlyn
Bae Caergybi

Bae ym Môr Iwerddon yw **Bae Caergybi** (Saesneg: *Holyhead Bay*), a leolir oddi ar arfordir gogledd-orllewin Ynys Môn, Cymru. Fe'i enwir ar ôl tref Caergybi.

Ymestyn y bae hwn o ben ogleddol Ynys Gybi yn y de-orllewin ar draws i bentir Trwyn y Gader ger Llanfair-yng-Nghornwy yn y gogledd-ddwyrain. Ei lled o Ynys Arw i Drwyn y Gader yw tua 9 milltir. Mae Traeth y Gribin yn ne'r bae. Allan yn y môr ar ei ymyl ogleddol, ond heb fod yn y bae ei hun, ceir Ynysoedd y Moelrhoniaid.

Mae'r bae yn cynnig cysgod ym Môr Iwerddon i longau ac yn enwedig i borthladd Caergybi lle ceir gwasanaethau fferi drosodd i Iwerddon.

Yn ogystal â thref Caergybi, ceir y pentrefi a chymunedau canlynol ar lan y bae neu'n agos iddo: Llanfachraeth, Llanfaethlu, Rhydwyn, Llanfair-yng-Nghornwy (Cylch-y-Garn).

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordir Ynys Môn
Caergybi
Categori:Caergybi
Categori:Cylch-y-Garn
Categori:Llanfaethlu
Categori:Môr Iwerddon
Ynysoedd Erch a Shetland (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Ynysoedd Erch a Shetland** (Saesneg: *Orkney and Shetland*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

OrkneyShetland2024Constituency.svg|Etholaeth Ynysoedd Erch a Shetland yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1707.

## Aelodau Seneddol
* 1707–1713: Alexander Douglas o Eagleshay	
* 1713–1715: George Douglas	
* 1715–1722: James Moodie	
* 1722–1730: George Douglas	
* 1730–1747: Robert Douglas	
* 1747–1754: James Halyburton	
* 1754–1768: James Douglas	
* 1768–1771: Thomas Dundas I	
* 1771–1780: Thomas Dundas II	
* 1780–1781: Robert Baikie	
* 1781–1784: Charles Dundas	
* 1784–1790: Thomas Dundas II	
* 1790–1796: John Balfour	
* 1796–1806: Capten Robert Honyman I	
* 1806–1807: Cyrnol Robert Honyman II	
* 1807–1812: Malcolm Laing	
* 1812–1818: Richard Bempde Johnstone Honyman	
* 1818–1820: George Heneage Lawrence Dundas	
* 1820–1826: John Balfour	
* 1826–1830: George Heneage Lawrence Dundas	
* 1830–1835: George Traill (Chwig)
* 1835–1837: Thomas Balfour (Ceidwadol)
* 1837–1847: Frederick Dundas (Rhyddfrydol)
* 1847–1852: Arthur Anderson (Rhyddfrydol)
* 1852–1873: Frederick Dundas (Rhyddfrydol)
* 1873–1885: Samuel Laing (Rhyddfrydol)
* 1885–1900: Leonard Lyell (Rhyddfrydol)
* 1900–1901: Cathcart Wason (Unoliaethol Ryddfrydol, wedyn Rhyddfrydwr Annibynnol, Rhyddfrydwyr, Rhyddfrydol Clymblaid)
* 1921–1922: Malcolm Smith	Rhyddfrydwr y Glymblaid
* 1922–1935: Robert William Hamilton (Rhyddfrydol)
* 1935–1950: Basil Neven-Spence (Ceidwadol)
* 1950–1983: Jo Grimond (Rhyddfrydol)
* 1983–2001: Jim Wallace (Rhyddfrydol; Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–presennol Alistair Carmichael (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1707
Mynydd Tongariro

Mae **Mynydd Tongariro** yn llosgfynydd 1,978 medr o uchder yn Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Roedd ei ffrwydrad diweddaraf ar 21 Tachwedd, 2012. Mae'r mynydd yn cynnwys connau a cheudyllau a grëwyd dros gyfnod o 275,000 o flynyddoedd.

Mae Tongariro'n rhan o Barc Cenedlaethol Tongariro.

bawd|260px|chwith|Mynydd Tongariro
bawd|260px|chwith|Mynydd Tongariro

## Cyfeiriadau
Tongariro
Tongariro
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd
Awen Aberystwyth

Casgliad o farddoniaeth a gyhoeddwyd ym 1939 gan Gwasg Aberystwyth oedd ***Awen Aberystwyth***. *Awen Aberystwyth 1929–1939: Detholiad o farddoniaeth Gymraeg efrydwyr Coleg Brifysgol, Aberystwyth, i ddathlu hanner-canmlwyddiant y Gymdeithas Geltaidd (1889-1939)* oedd teitl llawn y gyfrol.
Golygydd y testun oedd Thomas Jones ac ef yw awdur y rhagair; mae'r rhagymadrodd gan T. H. Parry-Williams.

Mae nifer o feirdd amlwg wedi cyfrannu ac mae tua phymtheg o'r cerddi wedi'u creu gan ferched, gan gynnwys:
*Eluned Ellis Williams
*Eluned Pierce Roberts
*Rachel A. Davies
*Nansi Jones
*Amy Thomas
*Eluned Jones

Ymhlith y dynion mae H. Meurig Evans a Dyfnallt Morgan.

## Cyfeiriadau
*Awen Aberystwyth 1929–1939: Detholiad O Farddoniaeth Gymraeg Efrydwyr Coleg Y Brifysgol, Aberystwyth I Ddathlu Hanner-Canmlwyddiant Y Gymdeithas Geltaidd (1889-1939)*, gol. T. Jones (Aberystwyth: Gwasg Aberystwyth, 1939)

Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1939
Charles Easton Spooner

Mab James Spooner oedd ** Charles Easton Spooner** (1818–1889). Ganwyd y mab ym Maentwrog ym 1818. Cymerodd drosodd Reilffordd Ffestiniog gan ei dad ym 1856. Cyflwynodd o locomotifau stêm ym 1863 gan ofyn i Charles Holland i gynllunio'r 6 locomotif cyntaf, adeiladwyd gan George England, gan gynnwys Little Wonder, y Locomotif Fairlie dwbl cyntaf.  Trefnwyd profion locomotifau ar Reilffordd Ffestiniog ym 1870, a daeth peirianwyr o bobman, gan gynnwys Rwsia ac yr Unol Daleithiau. Cynlluniodd gilffyrdd trosglwyddo rhwng y rheilffyrdd Ffestiniog a Chambrian ym Minffordd..

Dechreuodd gwasanaethau i deithwyr ym 1864

Bu farw ym Mhorthmadog ar 18 Tachwedd 1889.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Voci di a Gravona

Grŵp cerddoriaeth gwerin o Gorsica yw **Voci di a Gravona**.  Sefydlwyd y grŵp yn y 1970au.

## Albymau
**Spaventu* (1980)
**Terra* (1998)

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau cerddoriaeth gwerin
Categori:Corsica
Salaun

Cownt Rennes a Nantes o 852 a Dug Llydaw o 857 hyd ei farwlaeth oedd **Salaün** (Ffrangeg: *Salomon*; bu farw 874).  Defnyddiodd y teitl "Brenin Llydaw" o 868.
[200px|bawd|dim|"Sant Salaun". Fresco gan peintiwr Llydaweg Alphonse Le Henaff yn yr [Eglwys Gadeiriol Roazhon, paentio rhwng 1871 a 1876.]]

Roedd Salaun yn fab i Riwallon III o Poher.

## Gweler hefyd
* Dugaeth Llydaw

Categori:Brenhinoedd a dugiaid Llydaw
Categori:Hanes Llydaw
Categori:Marwolaethau 874
Cystadleuaeth Cân Eurovision 2015

**Cystadleuaeth Cân Eurovision 2015** oedd y 60fed Cystadleuaeth Cân Eurovision. Cynhaliwyd y gystadleuaeth yn Fienna, Awstria, ar ôl i Conchita Wurst ennill y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2014 gyda'i chân "Rise Like a Phoenix". Cynhaliwyd y rowndiau cyn-derfynol ar 19 a 23 Mai 2015 a chynhaliwyd y rownd derfynol ar 23 Mai 2015. Roedd 40 o wledydd yn cyfranogi, gan gynnwys Awstralia. Måns Zelmerlöw o Sweden a enillodd y gystadleuaeth gyda'r gân "Heroes".

#### Y Rownd Derfynol
## Cyfeiriadau
2015
Categori:2015 yn Ewrop
Joe Montana

Cyn-chwaraewr pêl-droed Americanaidd dros y New England Patriots yw **Joseph Clifford "Joe" Montana, Jr.** (ganwyd 11 Mehefin 1956). Cafodd ei eni yn New Eagle, Pennsylvania. Chwaraeodd fel quarterback dros y San Francisco 49ers (1979-1992) ac y Kansas City Chiefs (1993, 1994) yn yr NFL.

Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Chwaraewyr pêl-droed Americanaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Chwaraewyr y Kansas City Chiefs
Categori:Chwaraewyr y New England Patriots
Categori:Chwaraewyr y San Francisco 49ers
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Konan I

Dug Llydaw o 990 hyd ei farwolaeth oedd **Konan I** "Le Tort" (bu farw 27 Mehefin, 992).  Roedd ef yn fab Jakez Beranger a Gerberga, ac olynodd ei dad fel Cownt Roazhon yn 970.

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd a dugiaid Llydaw
Categori:Marwolaethau 907
Crimes of the Heart

[bawd|290px|[Benedicta Boccoli, Paola Bonesi a Fulvia Lorenzetti yn ystod perfformiad o *Crimes of the Heart* yn Theatr San Babila;, Milan, 1 Mai 2015.]]
Drama yn Saesneg gan Beth Henley yw ***Crimes of the Heart*** (''Troseddau'r Galon'' yn Gymraeg). Ysgrifennwyd y ddrama hon yn 1978 ac fe'i perfformiwyd am y tro cyntaf ar 9 Rhagfyr 1980 yn y Manhattan Theatre Club yn Ninas Efrog Newydd.

## Cynllun 
[200px|bawd|[Benedicta Boccoli (Babe) yn ystod perfformiad o *Crimes of the Heart* yn Theatr San Babila, Milan, 1 Mai 2015]]

Mae'r ddrama yn ymwneud â thair chwaer - Babe, Lenny a Meg - sy'n cwrdd yng nghegin Lenny ac yn rhannu eu hatgogion melus a chwerw.

## Cymeriadau
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  *Crimes of the Heart* ar wefan Internet Broadway Database
*  Internet Off - Broadway Database listing, 2001 

Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Dramâu 1980
Adeilad Bute, Prifysgol Caerdydd

Un o adeiladau Prifysgol Caerdydd yw **Adeilad Bute**, a leolir ym Mharc Cathays. Lleolir adrannau pensaernïaeth, newyddiaduraeth ac astudiaethau'r cyfryngau a diwylliant y brifysgol yno. Coleg Technegol Caerdydd oedd deiliad gwreiddiol yr adeilad neo-glasurol hwn. Enillwyd y gystadleuaeth i'w gynllunio gan y penseiri Ivor Jones a Percy Thomas ym 1911. Dyma felly oedd adeilad cyntaf y ffỳrm bensaernïol a elwid yn hwyrach yn Bartneriaeth Percy Thomas, a barodd hyd 2004. Agorwyd yr adeilad ym 1916, ac ychwanegwyd adain y gorllewin ym 1927. Mae'r cerflun ar y tu allan o ddraig goch yn dal cledren ddanheddog yn waith gan David Petersen a wnaed ym 1980. Penodwyd yr adeilad hwn yn adeilad rhestredig Gradd II ym 1966.

Delwedd:Red Dragon (2991069111).jpg|Y ddraig goch

## Gweler hefyd
* Adeilad Morgannwg, Prifysgol Caerdydd

## Cyfeiriadau
Categori:Prifysgol Caerdydd
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Caerdydd
Rotorua

Dinas yn Ynys y Gogledd, Seland Newydd yw **Rotorua** (). Mae'r rhan fwyaf o'r ddinas yn Nhalaith Bay of Plenty, ond mae rhan arall y ddinas yn Nhalaith Waikato.
Mae'r ddinas ar lannau Llyn Rotorua, un o 18 o lynnoedd gerllaw, ac yn rhan o Ardal Folcanic Taupo. Mae ffynnon boeth Pohutu Geyser yn Nyffryn Daearwresol Whakarewarewa yn codi hyd at 30 medr tua 20 gwaith pob dydd.

Daeth twristiaeth i'r ardal yn y 19g oherwydd y Terasau Pinc a Gwyn, nodwedd folcanic ar lannau Llyn Tarawera, ond dinistriwyd y terasau gan ffrwydrad Mynydd Tarawera ym 1886, ond mae ffynhonnau poethion a diwylliant Maori yr ardal yn denu twristiaid hyd at heddiw.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa
*Blue Baths

## Enwogion
*Syr Peter Tapsell (1930-2012), gwleidydd
*Alan Duff (g. 1950), nofelydd

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Rotorua

## Oriel

RotoruaLB01.jpg
RotoruaLB02.jpg
RotoruaLB03.jpg
RotoruaLB04.jpg

Categori:Dinasoedd Seland Newydd
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd

Categori:Ynys y Gogledd
Måns Zelmerlöw

Canwr ac actor o Sweden yw **Måns Petter Albert Sahlén Zelmerlöw** (ganwyd 13 Mehefin 1986).  Enillodd Zelmerlöw y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2015 gyda'r gân "Heroes".

Fe'i ganwyd yn Lund, yn fab i'r athrawes Birgitta Sahlén a'r meddyg Sven-Olof Zelmerlöw.

## Albymau
**Stand by For...* (2007)
**MZW* (2009)
**Christmas with Friends* (2010)
**Kära vinter* (2011)
**Barcelona Sessions* (2014)
**Perfectly Damaged* (2015)

Categori:Actorion o Sweden
Categori:Cantorion o Sweden
Categori:Genedigaethau 1986
Uwch Gynghrair Gwlad Belg

**Adran Gyntaf Gwlad Belg A** (Iseldireg: *Eerste klasse A*; Ffrangeg: *Championnat de Belgique de football*; Almaeneg: *Adran 1A*), neu **Pro League Gwlad Belg** (**Jupiler Pro League** yn swyddogol oherwydd rhesymau nawdd gyda Bragwr AB InBev, Jupiler) ers tymor 2015-16, yw prif gystadleuaeth y gynghrair ar gyfer clybiau pêl-droed Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Belg.

## Strwythur
Wedi'i gystadlu gan 18 clwb ers tymor 2020–21, mae'n gweithredu ar system o esgyn a disgyn gydag Adran Gyntaf Gwlad Belg B. Mae'r tymhorau yn rhedeg o ddechrau mis Awst i ddiwedd mis Ebrill, gyda thimau'n chwarae 34 gêm yr un yn y tymor rheolaidd, ac yna'n dechrau chwarae gemau ail-gyfle I neu gemau ail gyfle II yn ôl eu safle yn y tymor rheolaidd. Mae gemau ail gyfle I (a elwir hefyd yn playoffs teitle) yn cael eu hymladd gan y pedwar clwb gorau yn y tymor rheolaidd, gyda phob clwb yn chwarae ei gilydd ddwywaith. Mae gemau ail gyfle II (a elwir hefyd yn ddrama chwarae Cynghrair Europa UEFA) yn cael eu hymladd gan dimau sydd wedi'u rhestru rhwng 5 ac 8 yn y tymor rheolaidd, wedi'u rhannu'n bedwar grŵp o bedwar tîm sy'n chwarae ei gilydd unwaith. Mae'r tîm sy'n gorffen yn y 18fed safle yn cael ei israddio'n uniongyrchol. Fodd bynnag, bydd yr 17eg safle yn brwydro am gemau ail gyfle dyrchafiad-relegation yn erbyn 2il safle Adran Gyntaf Gwlad Belg B.

## Hanes
Cafodd y gystadleuaeth ei chreu ym 1895 gan Gymdeithas Bêl-droed Frenhinol Gwlad Belg ac fe’i henillwyd gyntaf gan FC Liégeois. O'r 74 clwb sydd wedi cystadlu yn yr adran gyntaf ers ei chreu, mae 16 wedi cael eu coroni yn bencampwyr Gwlad Belg. RSC Anderlecht yw'r clwb cynghrair mwyaf llwyddiannus gyda 34 o deitlau, ac yna Club Brugge KV (16), Union Saint-Gilloise (11) a Standard Liège (10). Ar hyn o bryd mae'n safle 8fed yn safle cynghreiriau UEFA yn seiliedig ar berfformiadau mewn cystadlaethau Ewropeaidd dros y pum mlynedd diwethaf. [1] Roedd y gystadleuaeth yn 3ydd pan gyhoeddodd UEFA eu safle gyntaf ym 1979 a hefyd y flwyddyn nesaf ym 1980, sef y safle gorau y mae Adran Gyntaf Gwlad Belg wedi'i gyflawni erioed.
Y **Pro-League** (Cymraeg: *y Gynghrair Broffesiynol*) yw prif adran bêl-droed Gwlad Belg.  Mae 16 tîm yn cystadlu yn y gynghrair gyda thimau yn disgyn i – ac yn esgyn o'r – Ail Adran. Mae'r tymor yn rhedeg rhwng Awst a Mai.

Mae 74 clwb gwahanol wedi cystadlu yn y Pro-League ers y tymor cyntaf ym 1895. ac RSC Anderlecht yw'r tîm mwyf llwyddiannus ar ôl ennill 34 o bencampwriaethau.

## Enwau ar hyd y cyfnod
:1895–1904: Cwpan y Bencampwriaeth
:1904–1926: Adran Gyntaf
:1926–1952: Adran Anrhydedd
:1952–2016: Adran Gyntaf
:2016-: Adran Gyntaf A.

## Pencampwyr
## Cyfeiriadau
Gwlad Belg
Categori:Pêl-droed yng Ngwlad Belg
David Edwards

Chwaraewr pêl-droed o Gymru ydy **David Edwards** (ganwyd **David Alexander Edwards** 3 Chwefror 1986). Mae'n chwarae i Tref y Bala yn yr Uwch Gynghrair Cymru.

## Gyrfa clwb
Dechreuodd Edwards ei yrfa fel prentis gyda'i glwb lleol, Shrewsbury Town a gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf fel eilydd yng ngêm olaf tymor 2002–03 yn erbyn Scunthorpe United.

Treuliodd bedair tymor yn chwarae'n rheolaidd i'r clwb ond wedi iddo wrthod arwyddo cytundeb newydd yn 2007 cafodd ei adael allan o'r tîm chwaraeodd yn erbyn Bristol Rovers yn rownd derfynol gemau ail gyfle Adran 1

Ar 26 Mehefin 2007, ymunodd Edwards â Luton Town ond gyda'r clwb yn dioddef problemau ariannol, derbyniodd Luton gynnig o £675,000 amdano gan Wolverhampton Wanderers ym mis Ionawr 2008.

Ar 10 Mehefin 2021, symudodd Edwards i clwb Uwch Gynghrair Cymru, Tref y Bala.

## Gyrfa ryngwladol
Mae Edwards yn gymwys i chwarae dros Gymru oherwydd taid Cymreig ac roedd wedi chwarae dros dimau dan 17, dan 19 a dan 21 Cymru cyn iddo wneud ei ymddangosiad cyntaf i'r tîm llawn yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Cord (cerddoriaeth)

Cyfuniad o dri nodyn cerddorol neu ychwaneg sy'n cynhyrchu harmoni o'u cydseinio yw **cord**.


Categori:Cerddoriaeth
Cerddoriaeth Affrica

Mae cerddoriaeth draddodiadol, dawns a chanu yn rhan annatod o fywyd teuluol yn Affrica. Mae gan bob achlysur, er enghraifft genedigaeth, priodas ac angladd, gerddoriaeth a dawns arbennig i gyd-fynd â'r dathliad neu'r ŵyl. Mae nifer o bobloedd Affrica yn credu bod cerddoriaeth yn gysylltiedig ag ysbrydion.


Affrica
Categori:Diwylliant Affrica
Migildi Magildi

Cân werin Gymraeg yw ***Migildi Magildi***.

## Geiriau 

Ffeind a difyr ydyw gweled,
Migildi, magildi, hei now now.

Drws yr efail yn agored,
Migildi, magildi, hei now now.

A'r go' bach â'i wyneb purddu
Migildi, magildi, hei now now.

Yn yr efail yn prysur chwythu
Migildi, magildi, hei now now.

## Cofair 
Gellir canu'r arddodiaid Cymraeg i dôn *Migildi Magildi* er mwyn eu cofio: "Am, ar, at, gan, heb, i, o, dan, dros, trwy, wrth, hyd, hei now now".

Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Polina Gagarina

Cantores, model ac actores o Rwsia yw **Polina Sergeyevna Gagarina** (ganwyd 27 Mawrth 1987). Cafodd ei geni ym Saratov, yn ferch i ddawnswraig bale, ond treuliodd y rhan fwyaf o'i glasoed yng Ngwlad Groeg.

Ar 25 Awst 2007 priododd yr actor Pyotr Kislov, a ganwyd mab, Andrey ar 14 Hydref 2007. Ysgarwyd y ddau ar y dydd olaf o Fawrth 2010. Priododd eilwaith ar 9 Medi 2014, y tro hwn gyda Dmitry Iskhakov.

Mae'n aelod o'r grŵp *Playgirls* ac enillodd y gystadleuaeth *Star Factory* yn 2003.

Cynrychiolodd Rwsia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Rwsia
Categori:Cantorion pop o Rwsia
Categori:Cantorion Rwseg o Rwsia
Categori:Cantorion Saesneg o Rwsia
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Pobl a aned ym Moscfa
Eredivisie

Yr **Eredivisie** (Cymraeg: *Adran Anrhydedd*) yw prif adran bêl-droed yr Iseldiroedd. Mae 18 tîm yn cystadlu yn y gynghrair gyda timau yn disgyn i – ac yn esgyn o'r – Eerste Divisie. Mae'r tymor yn rhedeg rhwng Awst a Mai.

Ffurfiwyd y gynghrair ym 1956, dwy flynedd ar ôl i bêl-droed droi'n broffesiynol yn yr Iseldiroedd. Ajax yw'r tîm mwyf llwyddiannus ar ôl ennill 33 o bencampwriaethau.

## Hanes
Ffurfiwyd y **Nederlands landskampioenschap voetbal** (Cymraeg: *Pencampwriaeth Cynghrair bêl-droed yr Iseldiroedd*) ym 1888 fel pencampwriaeth amatur i glybiau'r Iseldiroedd gyda'r bencampwriaeth yn cael ei benderynu gyda gemau ail gyfle i lond llaw o glybiau oedd wedi ennill eu pencampwriaeth rhanbarthol. Er gwaethaf ymdrechion Cymdeithas Bêl-droed yr Iseldiroedd (KNVB) i rwystro chwaraewyr rhag troi'n broffesiynol ac ym 1954 ffurfiwyd cymdeithas broffesiynol answyddogol (NBVB) a chynghrair broffesiynol.

Chwaraeodd y ddwy gynghrair 11 o gemau cyn i'r ddwy ffederasiwn gyfarfod i drafod uno. Diddymwyd y ddwy gynghrair a ffurfiwyd cystadleuyaeth newydd gyda Willem II yn sicrhau'r bencampwriaeth trwy gemau ail gyfle. Ym 1956-57 pendefynwyd hepgor y gemau ail gyfle rhanbarthol a ffurfiwyd un gynghrair genedlaethol gyda 18 o glybiau.

### Y Tymor Cyntaf
Y 18 clwb cafodd eu dewis i ar gyfer tymor cyntaf yr Eredivisie oedd Ajax, BVC, BVV, DOS, EVV, Elinkwijk, SC Enschede, Feijenoord, Fortuna '54, GVAV, MVV, NAC, NOAD, PSV, Rapid J.C., Sparta, VVV '03 a Willem II gydag Ajax yn dod y pencampwyr cyntaf a Willem II a PSV yn dod y clybiau cyntaf i gwympo allan o'r Eredivisie.

## Pencampwyr
## Clybiau presennol
Isod mae rhestr o glybiau fydd yn chwarae yn nhymor 2025–26.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynghreiriau pêl-droed cenedlaethol
Gwarchae

Amgylchynu tref, caer neu amddiffynfa arall gan luoedd milwrol fel ag i rwystro lluniaeth rhag mynd i mewn iddi er mwyn ei darostwng yw **gwarchae**.
## Enghreifftiau yng Nghymru
* Castell Cwm Aron, 195 ac 1215. Yn 1215, wedi gwarchae, llwyddodd y Tywysog Llywelyn Fawr i gipio'r castell.
* Castell Dinbych, 1282, 1294-5, 1460, 1468 a 1646
* Castell Coety, 1404-05 
* Castell y Dryslwyn, 1287
* Castell Newydd Emlyn, 1287-8 a 1645
* Castell Rhaglan, 1646
* Castell Talacharn, 1257-8
## Gweler hefyd 
* Blocâd
* Embargo
* Gwaharddiad hedfan
* Sancsiynau


Categori:Amddiffynfeydd
Categori:Strategaeth filwrol
Cân ysbrydol

Cân werin grefyddol yw **cân ysbrydol** neu **emyn ysbrydol** a gysylltir â diwygiadaeth Gristnogol Americanaidd o tua 1740 hyd at ddiwedd y 19eg ganrif.

## Caneuon enwogion
*"Down by the Riverside"
*"Go Down Moses"
*"Oh Happy Day"

## Cyfeiriadau 

Ysbrydol
Ysbrydol
Cord

Gall **cord** gyfeirio at:
* Cord (cerddoriaeth)
* Cord (geometreg)

Ffilm ddrama llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Sidney J. Furie yw ***Cord*** a gyhoeddwyd yn 2000. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Cord*** ac fe’i cynhyrchwyd yng Nghanada. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Daryl Hannah, Bruce Greenwood, Vincent Gallo a Jennifer Tilly. Mae'r ffilm *Cord (ffilm o 2000)* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Curtis Petersen oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. 
## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sidney J Furie ar 25 Chwefror 1933 yn Toronto. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1959 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sidney J. Furie nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q1359422.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o Ganada
Categori:Dramâu o Ganada
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Ganada
Categori:Ffilmiau erotig
Categori:Ffilmiau erotig o Ganada
Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Mentergarwch

Menter fasnachol i ddechrau busnes neu gwmni yw **mentergarwch** neu **entrepreneuriaeth**. Gelwir y person sy'n ymgymryd â'r broses hon yn fentrwr neu'n entrepreneur, sef gair a fenthycwyd o'r Ffrangeg.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* David S. Landes, Joel Mokyr a William J. Baumol (goln), *The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times* (Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2010).

Categori:Galwedigaethau ariannol a busnes
Categori:Galwedigaethau rheolaeth
Ross, Skye a Lochaber (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban oedd **Ross, Skye a Lochaber** (Saesneg: *Ross, Skye and Lochaber*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Fe'i diddymwyd yn 2024.

RossSkyeLochaberConstituency.svg|Etholaeth Ross, Skye a Lochaber yn yr Alban

## Aelodau Seneddol 
* 2005–2010: Charles Kennedy (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Ian Blackford  (SNP)
* 2024:	*diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2005
Categori:Dadsefydliadau 2024
Star, Ynys Môn

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Star, Sir Benfro, a Star (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Penmynydd a Star, Ynys Môn, yw **Star**. Fe'i lleolir ar gyrion Gaerwen yn ne'r ynys.

Magwyd y canwr a'r perfformiwr Cymraeg, Derek Boote yn y pentref.

## Cyfeiriadau
Categori:Penmynydd a Star
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Gorllewin Swydd Aberdeen a Kincardine (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Gorllewin Swydd Aberdeen a Kincardine** (Saesneg: *West Aberdeenshire and Kincardine*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WestAberdeenshireKincardine2024Constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Swydd Aberdeen a Kincardine yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1918, ac fe'i diddymwyd yn 1950. Fe'i haisefydlwyd yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1923: Arthur Murray (Rhyddfrydol Clymblaid, wedyn Rhyddfrydol)
* 1923–1929: Malcolm Barclay-Harvey (Y Blaid Unoliaethol)
* 1929–1931: James Scott (Rhyddfrydol)
* 1931–1939: Malcolm Barclay-Harvey (Y Blaid Unoliaethol)
* 1939–1950: Colin Thornton-Kemsley (Y Blaid Unoliaethol)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2015: Syr Robert Smith (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Stuart Donaldson  (SNP)
* 2017–presennol: Andrew Bowie (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1997
Maethlu

Sant cynnar o Gymru oedd **Maethlu** (bl. 6g). Mae'n nawddsant plwyf Llanfaethlu ym Môn. Cyfeirir ato hefyd fel "**Maethlu Gyffeswr**". Ei wylmabsant yw 26 Rhagfyr.

## Bywgraffiad
;Achau
Ychydig a wyddys amdano. Yn ôl y testun achyddol *Bonedd y Saint*, roedd yn un o feibion Caradog Freichfras, un o arwyr Cylch Arthur, a'i wraig Tegau Eurfron. Roedd ei frodyr yn cynnwys Cadfarch, Tangwn a Chawrdaf; dywedir i Gawrdaf sefydlu teyrnas yn ardal Rhwng Gwy a Hafren yn y 6g.

;Eglwysi
Sefydlodd Maethlu eglwys Llanfaethlu ar Ynys Môn; mae'n nawddsant yr eglwys honno. Dywedir hefyd iddo sefydlu eglwys Llandyfalle ym Mrycheiniog.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfaethlu
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Gorllewin Swydd Dunbarton (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Gorllewin Swydd Dunbarton** (Saesneg: *West Dunbartonshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WestDunbartonshire2024Constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Swydd Dunbarton yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 2005.

## Aelodau Seneddol
* 1950: Adam McKinlay (Llafur)
* 1950–1970: Tom Steele (Llafur)
* 1970–1983: Ian Campbell (Llafur)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2005–2010: John McFall (Llafur)
* 2010–2015: Gemma Doyle (Llafur)
* 2015–2024: Martin Docherty-Hughes (SNP)
* 2024–presennol: Douglas McAllister (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 2005
Disbaddiad cemegol

Disbaddiad gan ddefnyddio cyffuriau er mwyn lleihau libido a gweithgarwch rhywiol neu i reoli a thrin cancr ydy **disbaddiad cemegol**. Yn wahanol i disbaddiad llawfeddygol lle ceir gwared ar y ceilliau neu'r ofari drwy endoriad i'r corff, nid yw disbaddiad cemegol yn cael gwared ar organau, nac ychwaith yn fodd o sterileiddio.

Gellir dad-wneud effeithiau disbaddiad cemegol trwy beidio â pharhau gyda'r driniaeth, er weithiau gwelir effeithiau parhaol yng nghemeg y corff, megis lleihad yn nwysedd esgyrn gyda defnydd hir dymor o Depo Provera.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*The chemical knife  - Salon.com
*In Need of Therapy - Los Angeles Times

Categori:Cosbau
Danadlwst dermatograffig

Anhwylder croen sy'n effeithio ar 4-5% o boblogaeth y byd ydy **danadlwst dermatograffig** (a elwir weithiau'n **wrticaria dermatograffig**). Mae'n un o'r mathau mwyaf cyffredin o ddanadlwst, lle mae'r croen yn codi ac yn llidio pan gaiff ei fwytho, crafu, rhwbio neu daro.

## Cyflwyniad
Credir i'r symptomau gael eu hachosi gan fastgelloedd ar arwynebedd y croen sy'n rhyddhau histaminau heb antigenau, o ganlyniad i bresenoldeb pilen gwan yn amgylchynnu'r mastgelloedd. Achosa'r histaminau a gaiff eu rhyddhau i'r croen chwyddo yn yr ardal a effeithir.

bawd|alt=Dermatographia|Darluniad o danadlwst dermatograffig Mae'r pilen gwan hwn yn torri'n hawdd o dan bwysedd ffisegol gan achosi adwaith tebyg i alergedd, gan amlaf gan achosi gwrym i ymddangos ar y croen. Gyda'r mwyafrif o achosion, bydd y chwyddo'n lleihau o ran ei hun o fewn 15-30 munud, ond mewn achosion eithafol, gall gwrymau coch, coslyd bara unrhyw beth o rai oriau i rai dyddiau.

## Achosion
Ni wyddir achos sylfaenol danadlwst dermatograffig, a gall barhau am nifer o flynyddoedd heb iachad. Caiff 5% o achosion cronig fyth mo'u datrys. Gwelwyd cynnydd yn y nifer o achosion o ganlyniad i fod ger meicrodonau dros gyfnod hir. Gall yr anhwylder gilio a diflannu am gyfnod; fodd bynnag, mae'n gyflwr gydol oes. Nid yw'n afiechyd sy'n peryglu bywyd ac nid yw'n heintus.

Gall symptomau waethygu gan gyfnodau o straen, pryder, dillad tynn, oriorau, sbectolau, gwres neu oerfel, neu unrhyw beth sy'n achosi straen i'r croen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Clefydau croenol
Categori:Afiechydon
Grwst

Sant cynnar o Gymru oedd **Grwst** (bl. diwedd y 6g). Mae'n nawddsant plwyf Llanrwst yn Sir Conwy, gogledd Cymru. Mae peth amryfusedd ynglŷn â'i enw cywir: cyfeirir ato hefyd fel **Crwst**, **Gwrwst** a **Gorwst**. Mae Eglwys Sant Grwst, eglwys plwyf Llanrwst, wedi  ei chysegru iddo.

Gŵyl mabsant: 1/2 Rhagfyr yn wreiddiol; 11 Rhagfyr ers newid y calendr yn 1752.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Bardd Crwst

Categori:Llanrwst
Categori:Pobl o Gonwy
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Moc Morgan

Pysgotwr, naturiaethwr a darlledwr o Gymru oedd **Morgan John "Moc" Morgan** OBE (7 Tachwedd 1929 – 25 Mai, 2015). Roedd yn athro a phrifathro ond daeth i sylw'r cyhoedd yn bennaf oherwydd ei gariad tuag at bysgota plu. Darlledodd am bysgota a bywyd cefn gwlad ar radio a theledu ac ysgrifennodd nifer o lyfrau awdurdodol am bysgota yn Gymraeg a Saesneg. Ef oedd cadeirydd cyntaf Ffederasiwn Pysgotwyr Cymru a bu'n weinyddwr i gymdeithasau pysgota ar lefel Gymreig, Brydeinig ac Ewropeaidd. Fe'i disgrifiwyd gan y darlledwr Lyn Ebenezer fel dyn unigryw, "Roedd e’n ddyn anhygoel, mwya’n y byd o ddyletswyddau oedd e’n gael, hapusa’i gyd oedd e." 

## Bywgraffiad
Ganed Moc yn Noldre, Tregaron, Ceredigion, yr ail hynaf allan o bump o blant. Yn ddyn ifanc, gweithiodd ar fferm fynydd ond wedi gadael addysg uwchradd aeth i Goleg y Drindod. Ar ôl cwblhau ei addysg cwblhaodd ei wasanaeth milwrol cyn dychwelyd i Gymru fel athro yn Ysgol Pontrhydfendigaid. Daeth yn brifathro yno ac yn ddiweddarach symudodd i swydd prifathro yn Ysgol Gynradd Llanbedr Pont Steffan. Roedd yn awdur nodedig ar faterion cefn gwlad a physgota plu. Ysgrifennodd ei hunangofiant *Byd Moc* yn Gymraeg yn ogystal â sawl cyfrol yn Saesneg, yn cynnwys *Fly Patterns for the Rivers and Lakes of Wales* (1984) a *Trout and Salmon Flies of Wales* (1996). Yn hwyrach yn ei fywyd, cyfrannodd i golofn ym mhapur newydd y Western Mail. Rhai blynyddoedd cyn ei farwolaeth, canfuwyd fod canser arno, a bu farw yn ei gartref ar fore Llun, 25 Mai 2015.

## Cyhoeddiadau
* *Fishing* (1977)
* *Fly Patterns for the Rivers and Lakes of Wales* (1984)
* *Successful Sea Trout Angling: The Practical Guide* (1989) gyda Graeme Harris
* *Fishing in Wales: A guide to the lakes & rivers of rural Wales* (1990)
* *Trout and Salmon Flies of Wales* (1996)
* *Arweinlyfr Pysgotwyr i Bysgota yn Ardal Tregaron* (1999) gyda Robert Allen
* *Byd Moc*, Gwasg Carreg Gwalch (2012). Hunangofiant.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Naturiaethwyr o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Tregaron
Cwriaid

Baltwyr oedd yn byw yng ngorynys Kurzeme (Gwlad Cwr) yn Latfia yn ystod yr Oesoedd Canol oedd y **Cwriaid** (Cwroneg: *Kursi*; Latfieg: *kurši*). Cafodd eu concro gan y Marchogion Lifonaidd, urdd o groesgadwyr Almaenig, ym 1263 a'u gorfodi i droi'n Gristnogion. Roedd diwylliant ac iaith y Cwriaid yn debyg iawn i'r Latfiaid, a chadwodd eu hunaniaeth ar wahân hyd nes yr 16g pan gafodd eu cymhathu â'r Latfiaid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Baltwyr
Categori:Grwpiau ethnig hanesyddol yn Ewrop
Categori:Hanes Latfia
Taffy

Masgot a gafr enwog Y Cymry Brenhinol oedd **Taffy VI** (enw swyddogol: 24416906 Is-Gorpral Gwillam Jenkins) (bu farw Mai 2015).

Yn ôl cofnodion bu gan y Cymru Brehninol afr yn fascot ers 1777. Platŵn y drymwyr sy'n gyfrifol am y mascot, ers y dyddiau cynnar. Ar farwolaeth y mascot, danfonir llythyr at frenhines Lloegr yn gofyn am ei chaniatâd i'r fyddin brynnu gafr arall yn ei lle.

Arweiniwyd Tîm Cenedlaethol Cymru i'r cae gan Taffy ar sawl achlysur.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Masgotiaid
Gollyngiad

Mecanwaith sy'n rheoli mudiant o fewn cloc neu oriawr yw **gollyngiad**. Mae'n rheoli'r ynni a drosglwyddir o ffynhonnell pŵer y ddyfais i'r fecanwaith sy'n cyfri amser.

Ar ei ffurf glasurol, roedd y gollyngiad gwerthyd (13g) yn cynnwys olwyn gêr siâp coron a yrrir gan bwysau ac yn ei rheoli gan ddau baled metel sy'n atal dannedd y gêr. Gosodir y paledau ar werthyd fertigol, a rheolir buanedd eu siglo gan groesfar ar eu pennau sy'n dal dau bwysyn bychan. Gellir arafu'r siglo drwy symud y pwysau yn bellach o ganol y gwerthyd.

[bawd|chwith|Gollyngiad angor, a ddefnyddir mewn [cloc pendil|clociau pendil.]]
Dyfeisiwyd y gollyngiad angor yn Lloegr yn yr 17g. Mae'n gweithio gyda phendil ac yn galluogi sigladau llawer llai eu maint na'r gollyngiad gwerthyd. Mae'r paledau mewn siâp angor â'i ben i waered. Erbyn heddiw y cysyniad o wahaniad yw datblygiad pwysicaf y gollyngiad, hynny yw i ddatod y gollyngiad o'r osgiladur i alluogi'r osgiladur i siglo cymaint ag sy'n bosibl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Clociau
Categori:Mecanweithiau
Brwydr Marston Moor

Un o frwydrau pwysicaf Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr (1642–1646) oedd **Brwydr Marston Moor**,  a ymladdwyd ar 2 Gorffennaf 1644 ar rostir i'r gorllewin o ddinas Efrog rhwng byddin Siarl I a byddin y Seneddwyr dan arweiniad  Ferdinando Fairfax, 2il Arglwydd Fairfax o Gameron ynghyd â'r Cyfamodwyr o'r Alban dan arweiniad Alexander Leslie, Iarll 1af Leven. I Fairfax a'r Cyfamodwyr yr aeth y fuddugoliaeth bwysig hon.

bawd|chwith|*Oliver Cromwell ym Mrwydr Marston Moor* (1599–1658). Cadarnhawyd enw Cromwell fel milwr y cafalri drwy'r fuddugoliaeth hon.

Yn ystod haf 1644, roedd y Seneddwyr a'r Cyfamodwyr wedi rhoi Efrog dan warchae, a oedd yn cael ei hamddiffyn gan Marcwis Newcastle. Roedd y Tywysog Rupert wedi casglu byddin gref a fartsiodd drwy Ogledd Orllewin Lloegr ac ar draws mynyddoedd y Pennines, gan gynyddu mewn nifer wrth fynd. Bwriadent dorri'r gwarchae a rhyddhau'r dref. Pan ddaeth y ddwy fyddin benben a'i gilydd, ymladdwyd brwydr mwyaf y Rhyfel Cartref.

Ar 1 Gorffennaf, gwnaeth Rupert, symudiad annisgwyl drwy orfodi brwydr, er fod ganddo lawer llai o filwyr yn ei fyddin. Ond yn hytrach nag ymosod ar unwaith, yn y bore bach, daliodd ei afael - a chynyddodd y ddwy ochr o ran nifer. Tir corsiog yw Marston Moor, sy'n agored ac eang, mymryn i'r gorllewin o Efrog. Yn y cyfnos, ymosododd y ddwy ochr ar ei gilydd, ac wedi dwy awr, roedd y pennau-grynion (neu'r Seneddwyr), dan arweiniaeth Oliver Cromwell, yn erlyn y Brenhinwyr hynny a oedd yn dianc o faes y gad, gyda'u cynffonau rhwng eu coesau.

Ar y cyfan, canlyniad y frwydr hon oedd gweld y Brenhinwyr wedi'u clirio o Ogledd Lloegr a golygai fod Brenhinwyr De Lloegr wedi'u gwahanu oddi wrth Brenhinwyr yr Alban.

## Cyfeiriadau
Categori:1644
Marston Moor
Categori:Hanes Swydd Efrog
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Parc Coffa Šumarice

[bawd|100px|*Cofeb poen a herfeiddiad* ar stamp o [Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen|Weriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen, 1967]]
Crëwyd **Parc Coffa Šumarice** (Serbeg: Меморијални парк Шумарице) ar safle ger Kragujevac, Serbia lle dienyddwyd tua 7,000 o ddynion a bechgyn y dref honno gan luoedd yr Almaen Natsïaidd yn Iwgoslafia ar yr 21ain o Hydref, 1941, yn yr Ail Ryfel Byd. Cymerodd y ffasgwyr "bob gwryw o'r dref rhwng 16 a 60 oed a'u cynullo mewn un lle ac wedyn dewiswyd y dioddefwyr -- yn cynnwys myfyrwyr ysgol uwchradd -- o'u plith i'w llofruddio." Llofruddwyd cant o bobl am bob un milwr Almaenig a laddwyd mewn sgarmes gyda'r gwladgarwyr Serbaidd gwrth-ffasgaidd.

Ceir sawl cofeb yn y parc yn cynnwys y gofeb i'r plant ysgol llofruddiedig a'u hathrawon (Cofeb "yr Ehediad a atalwyd"), y "Gofeb poen a herfeiddiad", y gofeb "Cant am Un", y gofeb "Gwrthsafiad a Rhyddid".

Ceir yr *Amgueddfa Hil-laddiad* ar leoliad y gyflafan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Parc Coffa Šumarice ar www.spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs
* Taith rithiol 

Categori:Amgueddfeydd Serbia
Categori:Cerfluniaeth Serbia
Categori:Cofebion
Categori:Gwrthffasgaeth
Šumarice
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Dragan Aleksić

Arlunydd a bardd Dada o Serbia oedd **Dragan Aleksić** (28 Rhagfyr 1901 – 22 Gorffennaf 1958).

Fe'i ganwyd yn Bunić, ger Korenica. Bu farw yn Beograd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Arlunwyr o Serbia
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Serbia
Categori:Llenorion o Iwgoslafia
Geirfa Rastaffariaeth

Mae gan ffydd Rastaffariaeth eirfa unigryw, a nifer o'r geiriau wedi eu bathu neu eu benthyg gan ieithoedd Affricanaidd.

;Babilon
: Gwlad lle danfonwyd yr Israeliaid. System neu gymdeithas sy'n groes i Dduw.
; Dreadlocks
: Gwallt mewn plethau bach.
;I Tal
: Deddfau bywyd.
;Jah
: Duw.
; Seion
: Ethiopia neu Affrica gyfan.

Rastaffariaeth
Categori:Rastaffariaeth
Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig

bawd|250px|Eglwys Bresbyteraidd Gysylltiedig Steòrnabhagh (Stornoway)
bawd|280px|Llinell amser yn dangos datblygiad eglwysi'r Alban o 1560 ymlaen

Enwad Cristnogol yn yr Alban a Chanada yw'r **Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig** (Saesneg: *Associated Presbyterian Churches*) a sefydlwyd o blith Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban ym 1989.

## Hanes 
Digwyddodd y rhwyg oherwydd gwahaniaeth barn parhaol ynglŷn â rhyddid cydwydbod (fel y'i diffinnir yng Nghyffes Ffydd Westminster), a aeth i'r pen dros yr Arglwydd Mackay o Clashfern yn mynychu offeren *requiem* fel rhan o angladd cydweithiwr, y cyn-Arglwydd Ustus Clerc yr Arglwydd Wheatley. Gan mai Arglwydd Adfocad yr Alban oedd Mackay, roedd disgwyl iddo fynd i angladd aelod ymadawdig o'r farnwriaeth ac yr oedd yn gyfaill i Wheatley hefyd. Er hynny, henadur yn Eglwys Bresbyteraidd Rydd yr Alban oedd Mackay, ac ni allai ei harweinwyr oddef ei fynychiad gan ei bod yn ystyried Pabyddiaeth yn ffug a'i hofferen yn ofergoelus. O ganlyniad i hyn, gwaharddwyd Mackay o'i swydd fel henadur. Roedd rhaid yn yr Eglwys yn anghytuno â'r gosb hon ac fe ddaeth rhwyg, nid yn unig oherwydd mater yr Arglwydd Mackay ond hefyd mater parhaol rhyddid cydwybod. Mae'r rhaid a sefydlodd yr Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig yn credu nad oedd yr Eglwys Bresbyteraidd Rydd yn rhoi lle digonol i ryddid cydwybod a bod disgyblu'r Arglwydd Mackay yn y ffordd honno'n anaddas.

## Athrawiaeth 
Mae gwefan yr Eglwysi Cysylltiedig yn datgan, "''Rydym yn credu ei bod yn gywir i adael i Gristnogion benderfynu drostynt eu hun ar faterion nad ydynt yn sylfaenol i'r ffydd.''"

Mae'r eglwys yn cydnabod:
*Cyffes Ffydd Westminster
*Catecism Byrraf Westminster
*Pum Sola'r Diwygiad
*Pum Pwynt Calfiniaeth

## Demograffeg 
Mae'i chynulleidfaoedd mwyaf yn Inbhir Nis (*Inverness*) a Steònabhag (*Stornoway*). Mae ganddi naw cyunlleidfa yn yr Alban ac un yn Vancouver yng Nghanada. Yn ogystal â'r rhain, mae gan yr enwad naw eglwys arall, ond nid yw'r cynulleidfaoedd hyn yn cynnal oedfaon ond yn addoli gydag eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig eraill neu gyda chynulleidfaoedd lleol Eglwys Rydd yr Alban.

## Cymdeithasau rhyngwladol 
Aelod o'r Gymdeithadas Ddigwygiedig Fyd-eang yw'r Eglwys Bresbyteraidd Gysylltiedig.

## Rhestr o'r eglwysi
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  yr Eglwysi Presbyteraidd Cysylltiedig

Categori:Cristnogaeth yn yr Alban
Presbyteraidd Cysylltiedig
Categori:Protestaniaeth
Categori:Sefydliadau 1989
Ffiwdaliaeth

System wleidyddol, economaidd a chymdeithasol mewn bod drwy Ewrop yn yr Oesoedd Canol oedd **ffiwdaliaeth** neu'r **drefn ffiwdal**.

Amrywiodd y drefn o wlad i wlad ac o oes i oes, ond yn gyffredinol y teyrn oedd y pen, ac yn rhoi tir i'r arglwyddi. Bu'r arglwydd yn addo ffyddlondeb i'r teyrn, ac yn rhoi tir i farchogion ei ardal. Rhan y marchog oedd i amddiffyn ac ymladd dros ei farwn, ac i ddarparu gwaith i'r bileiniaid lleol. Swydd y bilain oedd i weithio i'r marchog.

## Cymru a Lloegr 
Dechreuodd y drefn ffiwdal yn Nheyrnas Lloegr dan Wiliam I yn yr 11g. Roedd yn fodd iddo wobrwyo'r arglwyddi Normanaidd a'i gynorthwyodd i ennill Brwydr Hastings. Rhoddodd darnau o dir i farwniaid ar hyd a lled Lloegr, a gofynnodd y barwniaid i'r marchogion i'w helpu i reoli'r ardaloedd. Roedd y werin bobl yn fodlon gyda'r drefn newydd ar y cyfan oherwydd roeddent yn derbyn tir a gwaith am y tro cyntaf. Doedd yr hen farchogion Seisnig ddim yn fodlon gan iddynt golli tir a statws. Gorchmynnodd Wiliam i bob barwn yn y wlad addo i fod yn ffyddlon i'r brenin uwchben pawb arall, i geisio atal y barwniaid troi yn ei erbyn. Llwyddodd Wiliam i atgyfnerthu ei rym ac i reoli'r wlad yn effeithiol gyda'r drefn hon.


Categori:Ffurfiau llywodraeth
Categori:Yr Oesoedd Canol
Categori:Systemau cymdeithasol
Categori:Systemau economaidd
Cwpan Rhyng-gyfandirol

Cystadleuaeth a gynhaliwyd rhwng 1960 a 2004 rhwng timau o Gonffederasiwn UEFA a Chonffederasiwn CONMEBOL oedd y **Cwpan Rhyng-gyfandirol**. Yn amlach na pheidio, pencampwyr Cwpan Ewrop/Cynghrair y Pencampwyr UEFA a phencampwyr y Copa Libertadores fyddai'n herio ei gilydd. Ar 27 Hydref, 2017, cyhoeddodd FIFA fod y tlws hwn yn deitl swyddogol y byd (cyfwerth â Cwpan Clwb y Byd FIFA) yn seiliedig ar dechnegol amlwg uwchradd yn y blynyddoedd hynny''''

Ers 2005, mae Cwpan Clwb y Byd FIFA wedi ei ddisodli fel prif gystadleuaeth clybiau pêl-droed y byd a diddymwyd y Cwpan Rhyng-gyfandirol.

## Hanes
Crewyd y gystadleuaeth ym 1960 yn dilyn syniad gan ysgrifennydd cyffredinol UEFA, Henri Delaunay, oedd am weld gêm rhwng pencampwyr Ewrop a phencampwyr De America. Roedd ei syniad yn sbardun i greu y Copa Libertadores, sef fersiwn De America o Gwpan Pencampwyr Ewrop.

Chwaraewyd rowndiau terfynol cynnar y gystadleuaeth dros ddau gymal, gyda trydedd gêm yn cael ei chwarae yn y dyddiau cyn cyflwyno'r rheol goliau oddi cartref. Real Madrid C.F. o Sbaen oedd y pencampwyr cyntaf gan drechu Peñarol o Wrwgwái 5-1 ym Madrid wedi gêm ddi-sgôr yn Montevideo. Ond cafwyd gwrthwynebiad gan FIFA pan gyhoeddodd y Sbaenwyr eu bod bellach yn "bencampwyr byd". Dywedodd y corff llywodraethol mai pencampwyr rhyng-gyfandirol yn unig oedd pencampwyr gêm rhwng dim ond dau gonffederasiwn. Ar 27 Hydref, 2017, cyhoeddodd FIFA fod y tlws hwn yn deitl swyddogol y byd (cyfwerth â Cwpan Clwb y Byd FIFA).''''

Rhwng 1980 a 2004, cynhaliwyd y rownd derfynol yn Siapan ac fe'i noddwyd gan gwmni ceir Toyota.

## Ystadegau 
### Timau
Mae pum tîm wedi ennill y tlws ar dair achlysur:
* Boca Juniors (1977, 2000, 2003)
* A.C. Milan (1969, 1989, 1990)
* Nacional (1971, 1980, 1988), 
* Peñarol (1961, 1966, 1982)
* Real Madrid C.F. (1960, 1998, 2002).

### Gwledydd
### Conffederasiwn
### Hyfforddwyr
Llwyddodd Carlos Bianchi i godi'r tlws deirgwaith fel hyfforddwr; unwaith gyda Vélez Sársfield ym 1994, a 2 gyda Boca Juniors yn 2000 a 2003.

Mae Luis Cubilla a Juan Mujica, wedi ennill y tlws fel chwaraewr ac fel hyfforddwr: 
* Luis Cubilla (chwarae i Peñarol ym 1961 ac i Nacional ym 1971; hyfforddi Olimpia ym 1979)
* Juan Mujica (chwarae i Nacional ym 1971; a hyfforddi'r clwb ym 1980)

### Chwaraewyr
* Chwaraeodd Alessandro Costacurta a Paolo Maldini yn y gystadleuaeth ar 5 achlysur, i gyd gydag A.C. Milan (1989, 1990, 1993, 1994, 2003).

## Gweler hefyd
* Clybiau pencampwyr byd pêl-droed

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadlaethau pêl-droed
Categori:Dadsefydliadau 2004
Categori:Sefydliadau 1960
Categori:UEFA
Elizabeth Kendall

Aelod o Dŷ'r Cyffredin yw **Elizabeth Louise "Liz" Kendall** (ganwyd 11 Mehefin 1971).

Mae hi'n Aelod Seneddol Llafur dros etholaeth Gorllewin Caerlŷr ers 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Rym

bawd|Potel a gwydraid o rym o Jamaica

Gwirod a wneir o gynnyrch siwgr yw **rym**, **rỳm**, **rhym**, **rwm**, neu **rhwm**.

Tri cham sydd i'r broses o wneud rym: eplesu'r siwgr, distyllu'r gwaddodion eplesedig, ac aeddfedu. Gwneir y mwyafrif o rymiau o driagl, sy'n cynnwys cymaint â 5&nbsp;y&nbsp;cant siwgr. Sgîl-gynnyrch o'r broses gynhyrchu siwgr yw triagl, y gwaddod sydd ar ôl wrth grisialu siwgr o sudd y gansen. Lle bo diffyg diwydiant siwgr, defnyddir sudd y gansen siwgr yn hytrach na thriagl. Distyllir y triagl neu'r sudd eplesedig i gynhyrchu rym, ac mae'r ddiod yn cadw mwy o flas ei ddeunydd crai na'r mwyafrif o wirodydd eraill. Gwneir gwirod eilradd o'r enw taffia o driagl neu waddodion siwgr amhur, ond ni ystyrir y ddiod hon yn wir rym. Pennir blas y rym gan y math o furum a ddefnyddir i eplesu, y dull distyllu, amgylchiadau'r broses aeddfedu, a'r rysáit gymysgu. Cynhwysir mewn sawsiau melys ac ambell pwdin, er enghraifft teisen rym, a hefyd ei ddefnyddio i flasu tybaco. Rym yw hoff ddiod y ddelwedd ystrydebol o fôr-ladron y Caribî.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Richard Foss, *Rum: A Global History* (Llundain: Reaktion, 2012).
* Matt Murphy, *Rum: A Distilled History of Colonial Australia* (Sydney: HarperCollins, 2021).
* Ian Williams, *Rum: A Social and Sociable History of the Real Spirit of 1776* (Efrog Newydd: Nation, 2005).

Categori:Bwyd a diod yn y Caribî
Categori:Gwirodydd
Categori:Siwgr
Llenorion Esperanto

Mae'r term **llenorion Esperanto** yn cynnwys awduron o sawl gwlad a chenedligrwydd sydd wedi ysgrifennu llenyddiaeth yn yr iaith Esperanto.

## Rhestr yn nhrefn yr wyddor
## Cyfeiriadau

*
Esperanto
Rhestr o arlunwyr o Serbia

Dyma **restr o arlunwyr o Serbia**, o Serbia neu o dras Serbaidd.

## A
*Dragan Aleksić (1901-1958)
*Stevan Aleksić (1876-1923)
*Đorđe Andrejević-Kun (1904-1964)
*Stojan Aralica (1883-1980)
*Dimitrije Avramović (1815-1855)

## B
*Dimitrije Bačević (1735-1770)
*Miloš Bajić (1915-1995)
*Georgije Bakalović (1786-1843)
*Dimitrije Bašičević (1921-1987)
*Ilija Bašičević (1895-1972)
*Radivoj Berbakov (1925-2003)
*Jovan Bijelić (c.1884-1964)
*Kossa Bokchan (1925-2009)
*Bratsa Bonifacho (ganed 1937)
*Janko Brašić (1906-1994)

## C
*Marko Čelebonović (1902-1986)
*Teodor Ilić Češljar (1746-1793)
*Zuzana Chalupová (1925-2001)
*Petar Čortanović (1814-1856)

## D
*Radomir Damnjanović Damnjan (ganed 1935)
*Konstantin Danil (1798-1873)
*Petar Dobrović(1890-1942)
*Pavel Đurković (1772-1830)

## F
*Emerik Feješ (1904-1969)

## G
*Nedeljko Gvozdenović (1902-1988)

## H
*Robert Hammerstiel (ganed 1933)

## I
*Olja Ivanjicki (1931-2009)
*Katarina Ivanović (1817-1882)

## J
*Đura Jakšić (1832-1878)
*Jovan Četirević Grabovan (c.1720-c.1790)
*Paja Jovanović (1859-1957)
*Ljubinka Jovanović (ganed 1922)

## K
*Dragoš Kalajić (1943-2005)
*Mina Karadžić (1828-1894)
*Irena Kazazić (born 1972)
*Stevan Knežević (1940-1995)
*Uroš Knežević (1811-1876)
*Milan Konjović (1898-1993)	
*Ivan Kovalčik Mileševac (ganed 1968)
*Teodor Kračun (1730-1781)	
*Đorđe Krstić (1851-1907)

## L
*Vladislav Lalicki (1935-2008)

## M
*Milić od Mačve (1934-2000)
*Mario Maskareli (1918-1996)
*Milorad Bata Mihailović (1923-2011)
*Dobrosav Milojevic (ganed 1948)
*Mihael Milunović (ganed 1967)
*Milo Milunović (1897-1967)
*Georgije Mitrofanović (c.1550-c.1630)
*Petar Nikolajević Moler (1775–1816)
*Marko Murat (1864-1944)
*Tafil Musović (ganed 1950)

## N
*Nikola Nešković (1740-1789)

## O
*Petar Omčikus (ganed 1926)

## P
*Jovan Pačić (1771-1849)
*Milena Pavlović-Barili (1909-1945)
*Slobodan Peladić(ganed 1962)
*Relja Penezic (ganed 1950)
*Nadežda Petrović (1873-1915)
*Zora Petrović (1894-1962)
*Ljubomir Popović (ganed 1934)
*Mića Popović (1923-1996)
*Uroš Predić (1857-1953)
*Miodrag B. Protić (1922-2014)
*Đorđe Prudnikov (ganed 1939)

## R
*Novak Radonić (1826-1890)
*Ivan Radović (1894-1973)
*Radomir Reljić (1938-2006)

## S
*Slobodan Škerović (ganed 1954)
*Ljubica Sokić (1914–2009)
*Mladen Srbinović (1925–2009)
*Jovanka Stanojević (ganed 1979)
*Veljko Stanojević (1892–1967)
*Adam Stefanović (1832–1887)
*Radomir Stević Ras (1931–1982)
*Sava Stojkov (1925–2014)
*Živko Stojsavljević (1900–1978)
*Sava Šumanović (1896–1942)

## T
*Ivan Tabaković (1898-1977)
*Dragan Malešević Tapi (1949-2002)
*Vladislav Titelbah (1847-1925)

## U
*Petar Ubavkić (1852-1910)

## V
*Vladimir Veličković (ganed 1935)
*Beta Vukanović (1872-1972)
*Rista Vukanović (1873-1918)
*Miloš Vušković (1900-1975)

## Z
*Hristofor Zhefarovich (bu farw 1753)


Serbia
Arlunwyr