William Ewart Gladstone

Gwleidydd Rhyddfrydol a Phrif Weinidog Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon bedair gwaith (1868-1874, 1880-1885, 1886, a 1892-1894) oedd **William Ewart Gladstone** (29 Rhagfyr 1809 - 19 Mai 1898). Parhaodd ei yrfa fel gwleidydd am gyfnod o dros 60 mlynedd. Caiff ei gyfri'n un o Brif Weinidogion mwyaf nodedig y Deyrnas Unedig a chopiwyd rhai o'i ddulliau economaidd cynnil gan Thatcher.

William Gladstone oedd pedwerydd mab Syr John Gladstone, masnachwr o Lerpwl, a siaradodd ef gydag acen Lerpwl trwy gydol ei oes. Aeth William i Goleg Eton ac wedyn i Goleg Eglwys Grist, Rhydychen i astudio'r Clasuron a Mathemateg. Roedd e am fod yn offeiriad, ond yng Nghymdeithas Trafod Undeb Rhydychen *(Oxford Union debating society)* gwnaeth ei enw fel areithiwr arbennig.

## Barn eraill amdano
200px|bawd|chwith|Hoff ddiddordeb W. E. Gladstone oedd torri coed
Roedd ef a'r Frenhines Victoria'n anghytun a'i gilydd drwy gydol ei oes; unwaith fe ddywedodd hi amdano, "He always addresses me as if I were a public meeting". Roedd yn cael ei alw'n "Grand Old Man", fodd bynnag. Dywedodd David Lloyd George amdano: *"What a man he was! Head and shoulders above anyone else I have ever seen in the House of Commons. I did not like him much. He hated Nonconformists and Welsh Nonconformists in particular, and he had no real sympathy with the working-classes. But he was far and away the best Parliamentary speaker I have ever heard. He was not so good in exposition."* Galwyd ef gan Disraeli yn ''"God's Only Mistake"*.

Nododd Margaret Thatcher yn 1983: *"We have a duty to make sure that every penny piece we raise in taxation is spent wisely and well. For it is our party which is dedicated to good housekeeping—indeed, I would not mind betting that if Mr Gladstone were alive today he would apply to join the Conservative Party"*. Yn 1996, dywedodd: *"The kind of Conservatism which he and I...favoured would be best described as 'liberal', in the old-fashioned sense. And I mean the liberalism of Mr Gladstone, not of the latter-day collectivists"''. Mynnodd y cyn-Ganghellor Nigel Lawson, mai Gladstone oedd "y Canghellor gorau a fu erioed".

## Gyrfa 
Cafodd Gladstone ei ethol i San Steffan am y tro cyntaf yn 1832, fel Aelod Seneddol Ceidwadol Newark, Swydd Nottingham. Roedd yn erbyn y ddeddf i ddileu caethwasanaeth yn 1833, a'r deddfau ffatrioedd i wellha bywyd y gweithwyr.

Dadleuodd dro ar ôl tro dros Iwerddon Rydd, a llwyddodd i fynd a Mesur *Home Rule for Ireland* drwy'r Tȳ Cyffredin yn 1886; pan daflwyd ei gynnig dros hunan lywodraeth ymddiswyddodd fel Prif Weinidog.

## Ei gastell ym Mhenarlâg 
Yn 1839 priododd Catherine Glynne (6 Ionawr 1812 – 14 Mehefin 1900) merch Stephen Glynne (8fed Barwn Castell Penarlâg) yn y castell yn Sir y Fflint. Drwy ei brawd Syr Stephen Glynne (a oedd yn Aelod Seneddol Ceidwadol) y gwnaeth hi gyfarfod â William Gladstone. Cawsant wyth o blant: William, Agnes, Helen, Henry, Herbert, Mary, Catherine Jessie a John.

Roedd teulu'r Glynne-iaid o Benarlâg yn olrhain eu llinach yn ôl at deulu'r Glyniaid o Lynllifon (i Syr William Glynne o a chynt).
[bawd|chwith|Gofeb farmor i Gladstone a'i wraig yn [Eglwys San Deiniol, Penarlâg.]]

Gladstone oedd sefydlydd Llyfrgell Gladstone (a alwyd yn 'Llyfrgell Deiniol Sant' tan y 2010au), ym Mhenarlâg sy'n dal i fod  ar agor i'r cyhoedd.
200px|bawd|W. E. Gladstone
bawd|Llyfrgell Sant Deiniol: cofeb iddo; newidiwyd yr enw i 'Lyfrgell Gladstone'.

## Gweler hefyd
*Stephen Richard Glynne, 9fed Barwnig

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
Oherwydd ei gysylltiadau â Chymru ar adeg pan fu Rhyddfrydiaeth yn cael cefnogaeth y mwyafrif o'r Cymry, ceir sawl llyfr am Gladstone yn y Gymraeg. Er enghraifft:
*Griffith Ellis, ''William Ewart Gladstone: Ei fywyd a'i waith'' (Hughes a'i Fab, Wrecsam, 1898). Cofiant swmpus darlunedig.

## Dolenni allanol 
*Llyfrgell Deiniol Sant

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arweinwyr y Blaid Ryddfrydol (DU)
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Ryddfrydol (DU)
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Marwolaethau 1898
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig