Hen Ddinas Hebron

Fel yr awgryma'r enw, mae **Hen Ddinas Hebron** ( ) yng nghanol Hebron yn y Lan Orllewinol, Palesteina. Mae archeolegwyr yn credu bod Hebron hynafol wedi cychwyn yn rhywle arall yn wreiddiol, o bosib yn Tel Rumeida, sydd tua 200 metr i'r gorllewin o'r Hen Ddinas fel ag y mae heddiw, a chredir iddi fod yn ddinas Canaaneaidd yn wreiddiol. Sefydlwyd Hen Ddinas  yng nghyfnod Gwlad Groeg neu Rufeinig (''tua'r'' 3g i'r 1g CC). Daeth yn ganolbwynt safle cyffredinol Hebron yn ystod y Teyrnas yr Abbasid  a ddechreuodd *tua* 750.

Cofrestwryd yr ardal fel y trydydd Safle Treftadaeth y Byd yng Ngwladwriaeth Palestina yn 2017.

Mae'r Hen Ddinas wedi'i hadeiladu o amgylch Ogof y Patriarchiaid, safle claddu traddodiadol y Patriarchiaid Beiblaidd a'r Matriarchiaid, ac mae Iddewon, Cristnogion a Mwslemiaid yn ei barchu. Mae'r Hen Ddinas yn lleoliad sensitif yn y gwrthdaro rhwng Israel a Phalestina yn Hebron.

## Hanes 
chwith|bawd| Map o'r ddinasyn y 1940 gan y Palesteiniaid
Y man cyntaf lle ceir tystiolaeth o bobl, yn y ddinas, yw'r dyffryn i lawr yr allt o Tel Rumeida, a ystyrir yn ganolbwynt i'r Hebron Beiblaidd. Nid tan ddechrau'r Abbasid y daeth y ddinas bresennol yn ganolbwynt Hebron, gan adeiladu o amgylch Ogof y Patriarchiaid.

Mae strwythur trefol Hen Ddinas Hebron yn dyddio i gyfnod Mamluk, ac mae wedi aros yn ddigyfnewid, ar y cyfan  Mae mwyafrif yr adeiladau yn Otomanaidd o'r 18g ynghyd â thua hanner dwsin o strwythurau Mamluk gyda strydoedd cul rhyngddyn nhw  yn gweithredu fel ffin i bob ardal, gyda gatiau ar ddiwedd y prif strydoedd. Mae gan yr Hen Ddinas arwynebedd o tua , ac mae'n gartref i filoedd o drigolion.

Daeth yn drydydd Safle Treftadaeth y Byd yn Nhalaith Palestina yn 2017, ac roedd wedi'i arysgrifio ar Restr swyddogol Treftadaeth y Byd mewn Perygl fel "Palestina, Hen Dref Hebron / Al-Khalil".

Gosododd Cytundeb Hebron 1997, sy'n rhan o Oslo Accords, yr Hen Ddinas yn ardal "H2", reolaeth filwrol Israelaidd llym ers 1967. Yn ôl adroddiad Btselem, dirywiodd poblogaeth Palestina yn yr Hen Ddinas yn fawr ers dechrau’r 1980au oherwydd effaith mesurau diogelwch Israel, gan gynnwys cyrffyw estynedig, cyfyngiadau llym ar symud, a chau gweithgareddau masnachol Palestina ger ardaloedd ymsefydlwyr, a hefyd oherwydd aflonyddu gan yr ymsefydlwyr Israelaidd.

Ymatebodd yr IDF i'r adroddiad trwy ddweud bod "yr IDF yn ymwybodol iawn bod cyrffyw yn cael eu hystyried yn fesurau llym, na ddylid eu defnyddio heblaw am sefyllfaoedd lle maent yn hanfodol ar gyfer amddiffyn bywydau sifiliaid a milwyr... Hebron yw'r unig ddinas Palesteinaidd lle mae trigolion Israel a Phalestina yn byw ochr yn ochr. Oherwydd hyn, a’r nifer fawr o ymosodiadau terfysgol yn erbyn trigolion Israel a milwyr yr IDF yn eu gwarchod, mae’r ddinas yn gosod her ddiogelwch gymhleth."  Yn 2019, cafodd y sefydliad 'Presenoldeb Rhyngwladol Dros Dro yn Hebron' ei ddiarddel o'r ddinas gan yr IDF. Cyhoeddodd adroddiad cyfrinachol a ganfu fod Israel yn torri cyfraith ryngwladol yn erbyn y Palisteiniaid yn Hebron yn ddyddiol, a'u bod yn “torri’n ddifrifol ac yn rheolaidd” yr hawliau i beidio â gwahaniaethu.

## Tirnodau 
### Mannau addoli 
* Ogof y Patriarchiaid, gan gynnwys Mosg Al-Jawali, mosg Uthman ibn Affan a hosbis Ibrahim
* Mosg Sheikh Ali al-Bakka
* Mosg Qazzazin
* Synagog Avraham Avinu

### Amgueddfeydd 
* Amgueddfa'r Hen Ddinas

## Ardaloedd ac israniadau 
Ar ddiwedd y 19g, cofnodwyd bod yr Hen Ddinas wedi'i rhannu'n naw chwarter, fel a ganlyn:

* Ardal Sheikh 'Aly Bakka; ;
* Ardal Zawiya (Haret ez Zawieh) ;
* Ardal y Diwydiant Gwydr (Haret Kezazin)  (gweler gwydr Hebron);
* Ardal el Akkabeh (ardal y gelltydd) ;
* Ardal Haram ;
* Ardal Muheisin (enw teulu);
* Ardal y cotwm (Haret Kotton) ;
* YrArdal ddwyreiniol (Haret Mesherky) ;
* Yr Ardal newydd ;

Mae'r Hen Ddinas yn cynnwys tri anheddiad Israelaidd bychan, ar ei chyrion - Beit Hadassah, Beit Romano, ac Avraham Avinu - y disgrifiwyd eu bod yn ffurfio "cymdogaeth Iddewig, glos" neu'r "Ardal Iddewig". Roedd yr ardal Iddewig ar ddiwedd y 19g yn ardal y Gwneuthurwyr Gwydr (Haret Kezazin).

## Siopa 
* Mae Palestiniaid wedi'u gwahardd rhag defnyddio Al-Shuhada Street, prif dramwyfa fasnachol, sy'n fath o apartheid.

## Enwebiad UNESCO 
Nid yw’r Unol Daleithiau wedi darparu unrhyw arian i UNESCO ers i Palestina gael ei dderbyn yn aelod llawn yn 2011. Cyfeiriodd gweinyddiaeth Obama at gyfraith a oedd yn bodoli eisoes  sy'n gwahardd cyllido unrhyw asiantaeth neu aelod cyswllt y Cenhedloedd Unedig sy'n rhoi aelodaeth lawn i bobl nad ydynt yn wladwriaethau.  Rhoddwyd hyn ar waith ar ôl i Balesteina wneud cais am aelodaeth UNESCO a WHO ym mis Ebrill 1989. Roedd yr Unol Daleithiau ac Israel ymhlith dim ond 14 allan o 194 gwladwriaeth a bleidleisiodd yn erbyn derbyn y Palestiniaid yn 2011 yn aelod llawn.

Yn dilyn hynny, ceisiodd y Cyngor Rhyngwladol ar Henebion a Safleoedd (ICOMOS) fynd i fewn i ddinas Hebron ond gwrthododd Israel fynediad iddo oherwydd "Ar lefel strategol ac egwyddorol, ni fydd Gwladwriaeth Israel yn cymryd rhan ac ni fydd yn cyfreithloni unrhyw symudiad gwleidyddol Palestina dan gochl diwylliant a threftadaeth."

## Oriel 

Delwedd:Hebron March 18th 1839 - David Roberts, R.A. LCCN2002717500.tif|Print 1839 o *The Holy Land, Syria, Idumea, Arabia, yr Aifft, a Nubia*
Delwedd:View of Hebron LOC matpc.06763.tif|c.1910
Delwedd:MACCOUN(1899) p039 HEBRON.jpg|1899, Townsend Maccoun
Delwedd:Hebron (El-Khalil). General view of Hebron LOC matpc.07523.tif|dechrau'r 20fed ganrif
Delwedd:Southern Palestine, Hebron, Beersheba and Gaza area. Hebron, the town. II Sam. 2-3- 4 LOC matpc.22871.tif|Llun lliw, dechrau'r 20fed ganrif
Delwedd:Hebron circa 1910.jpg|Yr Hen Ddinas ym 1910
Delwedd:Hebron073.JPG|Rhwystr sy'n rhannu rhannau o'r Hen Ddinas
Delwedd:HebronOldCityTrash.jpg|Rhwyd wedi'i osod yn yr Hen Ddinas i atal sothach a ollyngwyd gan ymsefydlwyr Israel i ardal Palestina. 

## Gweler hefyd 
* Twristiaeth ym Mhalestina
* Safleoedd Treftadaeth y Byd mewn Perygl
* Rhestr o Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nhalaith Palestina
* Gwrthdaro Israel-Palestina yn Hebron
* Datrys Palestina Meddianedig

## Darllen pellach 
* 978-1-5326-6213-3 
* 978-1-78466-251-6 
* 978-0-8122-4995-8 
* 978-0-19-939626-9 
* 
* Conrad Schick (1898) Hebron a'i Gymdogaeth, Chwarter Archwilio Palestina, 30: 4, 232-238, DOI: 10.1179 / peq.1898.30.4.232
* 978-1-57607-919-5 
* 978-90-04-12939-9 
* 
* 978-90-04-25481-7

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* UNESCO, Adrodd ar Gyflwr Cadwraeth
* Hen Dref Hebron / Al-Khalil
* Pwyllgor Adsefydlu Hebron, Old City 
* Khaled Osaily, Cefndir Enwebu
* Mae'r UD wedi Gadael UNESCO O'r blaen 

Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Arabeg
Categori:Palesteina

Categori:Wicibrosiect Palesteina