Sgwâr Soho

Sgwâr yn Soho, Dinas Westminster, canol Llundain, yw **Sgwâr Soho** gyda pharc a gardd yn ei chanol sy'n dyddio'n ôl i 1681. Ei enw gwreiddiol oedd  **Sgwâr y Brenin** ar ôl Siarl II, y mae cerflun ohono'n sefyll yn y sgwâr. Ar ganol yr ardd, mae cwt garddwr nodedig a ffrâm bren iddo. Yn ystod yr Haf, Soho Sgwâr cynhelir cyngherddau awyr-agored am ddim yn y sgwâr.

bawd|300px|dim|Golygfa o Sgwâr Soho ym 1992

## Hanes 
bawd|Monmouth House yn Sgwâr Soho, fe'i adeiladwyd ar gyfer Dûg Mynwy/Duke of Monmouth. Yn hwyrach dyma oedd preswylfa'r llysgenad Ffrengig, ond fe'i dymchwelwyd yn 1773.
bawd|Sgwâr Soho'n 1816. Yr adeg hynny roedd anifeiliaid fferm yn aml yn cael eu gyrru i Lundain.
[de|bawd|Cerflun o Siarl/ [Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban|Charles II gan Caius Gabriel Cibber sy'n sefyll yng nghanol Sgwâr Soho.]]
Adeiladwyd yn hwyr yn y 1670au, ac yn ystod yr amser hyn roedd Sgwâr  Soho yn ei flynyddoedd cynnar, yn un o'r lleoedd mwyaf ffasiynol i fyw yn Llundain. Enw gwreiddiol y sgwâr oedd  Sgwâr y Brenin, ar ôl y Brenin Siarl II. Mae cerflun o Siarl II a wnaed gan y cerflunydd Daneg Caius Gabriel Cibber yn 1681  wedi ei osod yng nghanol y Sgwâr. Erbyn dechrau'r 19eg ganrif, roedd y cerflun ei disgrifio fel bod 'yn y cyflwr mwyaf  truenus; gyda'r arysgrifau ar sylfaen y pedestal yn eithaf aneglur'. Yn 1875, fe'i symudwyd yn ystod newidiadau yn y sgwâr gan Thomas Blackwell, o Crosse & Blackwell, y cwmni cyfwyd (a oedd gyda sfale ar rif 20-21 Sgwâr Soho o ddiwedd y 1830au tan yr 1920au cynnar), a roddodd ef i'w cadw'n ddiogel at ei ffrind, yr arlunydd Frederick Goodall, gyda'r bwriad y gallai gael ei Adler. Gosododd Goodall y cerflun ar ynys yn ei llyn ar Grim Dyke, lle yr arhosod pan brynwyd yr eiddo gan y dramodydd W. S. Gilbert yn 1890, ac yno yr arhosodd ar ôl Gilbert farw yn 1911. Yn ei hewyllys, mynnodd Lady Gilbert fod y cerflun yn cael ei ddychwelyd, ac fe'i adferwyd i Sgwâr Soho'n  1938.

Ganwyd William Thomas Beckford ar y 29fed o Fedi, 1760 yng ngharterf ei deulu'n rhif 22 Sgwâr Soho.

Yn y 1770au, symudodd y naturiaethwr Joseph Bandeau a oedd wedi amgylchynu'r byd gyda James Cook, i rif 32 Sgwâr Soho yng nghornel de-orllewin y sgwâr. Yn 1778, etholwyd Banks yn lywydd y Gymdeithas Frenhinol ac fe ddaeth ei gartref yn fath o salon wyddonol yn croesawu gwyddonwyr a ymwelai o dros y byd. Fe agorwyd ei lyfrgell a'i lysieufa a oedd yn cynnwys nifer o blanhigion a gasglwyd yn ystod ei deithiau i'r cyhoedd.

Rhwng 1778 a 1801 roedd y Sgwâr yn gartref i'r White House, puteindy gwaradwyddus yn y Manor House, 21 Sgwâr Soho.

Yn 1862 symudodd  yr elusen Tŷ St Barnabas  rwond y gornel o Rose Street i 1 Greek Street  lle mae'n dal i fod hyd heddiw.

Roedd gan Wilfrid Voynich  ei siop lyfrau hynafiaethol  yn Rhif 1 Sgwâr Soho o 1902. Roedd y cyhoeddwr Rupert Hart-Davis yn rhif 36 o tua 1947.

Roedd Fauconberg House  ar ochr ogleddol y sgwâr tan gafodd ei ddymchwel yn 1924.

Mae dau o'r tai gwreiddiol, rhifau 10 a 15, yn dal i sefyll. Yn rhifau 8 a 9 mae  Eglwys Brotestannaidd Ffrengig Llundain, a adeiladwyd yn 1891-3.

Roedd Rhif 22 yn gartref i *British Movietone* a Kay (West End) Film Laboratories, ar ôl cael ei ail-adeiladu yn ei ffurf bresennol rhwng 1913 ac yn 1914.

Am bron i ddeugain mlynedd, gan ddechrau yn 1955, roedd Sgwâr Soho yn gartref swyddogol i bencadlys yr animeiddiwr Richard Williams.

## Y Presennol 
Mae Sgwâr Soho yn gartref i nifer o sefydliadau'r cyfryngau, gan gynnwys y Bwrdd Dosbarthu Ffilmiau Prydain, 20th Century Fox,  Bare Escentuals, Deluxe Entertainment Group, Dolby Europe Ltd, Fin London, Paul McCartney's MPL Communications, Tiger Aspect Productions, Wasserman Media Group a See Tickets. Yn y 1990au roedd gan Sony Music  swyddfa yma. Mae eu label record  Sony Soho Square wedi ei ailenwi'n S2 Records.

Roedd pencadlys The Football Association yn Rhif  25 o Hydref 2000 hyd at 2009.

Mae'r sgwâr yn gartref i Eglwys San Badrig, eglwys fawr Babyddol ac eglwys y plwyf a leolir yn rhannol ar y safle yn Carlisle House sy'n cynnwys helaeth fawr o gladdgelloedd sy'n lledaenu yn ddwfn o dan y Sgwâr ac ymhellach i ffwrdd.

Y strydoedd sydd yn rhedeg oddi ar y sgwâr, gan ddechrau'n glocwedd o'r gogledd, yw Stryd Soho, Sutton Row, Stryd Greek, Batemans Buildings, Stryd Frith a Stryd Carlisle.

## Cyfeiriadau diwylliannol 
bawd|Cofeb ar fainc coffa Kirsty MacColl yn Sgwâr Soho
Yn y llyfr *A Tale of Two Cities * gan Charles Dickens,  Sgwâr Soho yw'r lle lle mae Lucie a'i thad, Doctor Manette, yn byw. Credir bod eu tŷ wedi cael ei modelu ar Dŷ San Barnabas a arferai Dickens ei ymweld, ac dyma'r rheswm pam fod y stryd sydd yn rhedeg y tu ôl i'r Tŷ o Stryd Groeg gyda'r enw Stryd Manette (oedd gynt yn Stryd Rose).

Yn y gân "Why Can't The English?" o'r sioe gerdd *My Fair Lady*, mae'r Athro Henry Higgins yn galarnadu, "Hear them down in Soho Square/Dropping H's everywhere."

Yn y nofel *Jonathan Strange & Mr Norrell* gan Susanna Clarke, mae'r eponymaidd Jonathan Strange a'i wraig Arabella yn cynnal cartref yn Sgwâr Soho fel eu cartref yn Llundain.

Yng ngardd Sgwâr Soho mae mainc sydd yn coffáu y canwres Kirsty MacColl, a ysgrifennodd y gân "Soho Square" ar gyfer ei halbwm *Titanic Days*. Yn dilyn ei marwolaeth yn 2000, prynwyd mainc goffa gan ei chefnogwyr yn ei anrhydedd,  gyda'r arysgrif: "One day I'll be waiting there / No empty bench in Soho Square".

Roedd albwm Lindisfarne  *Elvis Lives On the Moon * hefyd yn cynnwys cân a enwir "Soho Sgwâr".

## Llefydd cyfagos 
* Gorsaf danddaearol Tottenham Court Road
* Oxford Street, i'r dogledd
* Charing Cross Road, i'r dwyrain
* Greek Street, i'r de

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* Pictures of Soho Square

Categori:Strydoedd Dinas Westminster