Cyflafan Sandy Hook

bawd|250px|Map o ardal Newton, Connecticut.Du: lleoliad tŷ Adam LanzaCoch: lleoliad yr ysgol

Cyfres o lofruddiaethau yn Newtown, Connecticut, UDA, ar 14 Rhagfyr 2012 oedd **cyflafan Sandy Hook** neu **gyflafan Sandy Newtown**. Ar fore'r Dydd Gwener hwnnw, lladdodd Adam Lanza ei fam, Nancy Lanza, a gyrrodd i Ysgol Gynradd Sandy Hook a saethu 20 o blant a chwech o oedolion yn farw cyn iddo ladd ei hunan.

Bu farw 18 o blant a chwe oedolyn yn yr ysgol ei hun. Bu farw dau blentyn arall yn hwyrach yn yr ysbyty lleol. Menywod oedd yr oedolion i gyd: dwy athrawes, dwy gynorthwywraig addysg, y brifathrawes, a seicolegydd yr ysgol. Roedd y plant fu farw i gyd yn 6 neu 7 mlwydd oed, ac wyth ohonynt yn fechgyn a 12 yn ferched. Cafodd dwy athrawes arall eu hanafu.

## Y llofrudd 
Dyn 20 oed oedd Adam Peter Lanza (22 Ebrill 1992 – 14 Rhagfyr 2012) a drigai gyda'i fam yn Sandy Hook, adran o Newtown, mewn tŷ 8&nbsp;km o'r ysgol gynradd. Nid oedd ganddo gofnod troseddau. Mynychodd Ysgol Gynradd Sandy Hook am gyfnod, ac yna Eglwys Gatholig St. Rose Lima yn Newtown. Mynychodd Ysgol Uwchradd Newtown ac yno'n fyfyriwr ar restr yr anrhydeddau, ond cafodd ei dynnu allan o'r ysgol yn 16 oed. Yn ôl ei athrawon a'i gyd-ddisgyblion o'r ysgol uwchradd, roedd Lanza yn "ddeallus, ond yn bryderus ac aflonydd", ac yn fachgen swil heb unrhyw gyfeillion agos. Cafwyd bod syndrom Asperger ganddo pan oedd yn 13 oed. Ym mis Hydref 2006 derbynodd presgripsiwn am gyffuriau gwrthiselder Celexa a therapi ymddygiadol i drin anhwylder gorfodaeth obsesiynol. Cafodd y driniaeth ei chwestiynu gan ei fam, a pheidiodd Adam gymryd y feddyginiaeth a mynychu'r therapi ar ôl pedwar sesiwn. Mewn cyfweliad yn 2013, awgrymodd Peter Lanza yr oedd gan ei fab sgitsoffrenia yn ogystal â'i afiechydon eraill. Mae'n debyg roedd yn dioddef anorecsia pan oedd yn ei arddegau. Yn ôl cofnod meddygol o Chwefror 2008, roedd ganddo daldra o 5'10" ac yn pwyso 112 o bwysau. Pan fu farw, roedd yn dioddef o ddiffyg maeth a niwed felly i'w ymennydd, yn 6' o daldra a 112 o bwysau.

Yn ôl ei chwaer-yng-nghyfraith, "selogyn gynnau" oedd Nancy Lanza ac yn berchen ar ddeuddeg o ddrylliau o leiaf. Roedd yn aml yn hebrwng ei meibion i'r maes saethu lleol a'u addysgu i saethu. Roedd Nancy Lanza wedi prynu reiffl o galibr .22, AR-15, a nifer o arfau eraill yn y blynyddoedd cyn y cyflafan. ond ni chredai ei dad Peter roedd Nancy yn ofni ei mab.

Canolbwyntiodd y dadleuon o blaid rheoli drylliau ar yr AR-15, fersiwn lled-awtomatig o'r reiffl ymosodol filwrol M16, a'r storgelloedd 30-rownd.

Yn y dyddiau wedi'r cyflafan, datganodd yr Arlywydd Barack Obama y byddai’n "gwneud popeth yn ei allu" i geisio osgoi trychineb arall o’r fath ac addawodd cyflwyno deddfwriaeth i dynhau'r rheolau ynglŷn ag arfau erbyn mis Ionawr 2013. Ceisiodd nifer o wleidyddion ail-gyflwyno'r Gwaharddiad Ffederal ar Arfau Ymosodol, adran o Ddeddf Rheoli Tor-cyfraith Tresigar a Gorfodi'r Gyfraith 1994 aeth yn ddi-rym yn 2004.

Ymatebodd y Gymdeithas Reiffl Genedlaethol (NRA) drwy feio gemau fideo a ffilmiau arswyd, a galwodd am warchodwyr arfog ym mhob ysgol yn yr Unol Daleithiau.
Yn yr wythnosau wedi'r lladdfa, bu mwy a mwy o Americanwyr yn prynu gynnau pwerus, gan ddisgwyl y bydd deddfau newydd yn cyfyngu ar y rheiny. Fel rheol, mae cynnydd mewn gwerthiant drylliau yn digwydd ar ôl pob trychineb o'r fath yn yr Unol Daleithiau, ond yn ôl ffigurau o nifer o daleithiau prynwyd mwy nag erioed o ynnau yn sgil cyflafan Newtown. Bu rhieni hefyd yn prynu bagiau ysgol sy'n gallu gwrthsefyll bwledi.

### Ymateb rhyngwladol 
Roedd newyddion y cyflafan yn stori fawr mewn nifer o wledydd, gan gynnwys Japan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, a'r Deyrnas Unedig. Anfonodd Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru, lythyr ar yr Arlywydd Obama i fynegi cydymdeimlad ar ran pobl Cymru. Yn y cyfnod rhwng y cyflafan a'r Nadolig, danfonwyd degau o filoedd o deganau i blant Sandy Hook gan bobl ar draws y byd.

Cefnogwyd y mudiad rheoli drylliau gan leisiau ar draws y byd, gan gynnwys Rowan Williams, Archesgob Caergaint, a ddywedodd: "Mae pobl yn defnyddio gynnau, ond mae gynnau yn defnyddio pobl hefyd. Pan mae technoleg dreisgar ar gael mor rhwydd, mae'n bosib i ninnau gael ein cyflyru i ymddwyn yn dreisgar. Pan mai gwn yw'r unig beth sydd gyda chi, mae popeth arall yn edrych fel targed."

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn yr Unol Daleithiau
Sandy Hook
Categori:Hanes Connecticut
Categori:Saethu torfol yn yr Unol Daleithiau
Categori:Trosedd yn yr Unol Daleithiau