Temtiad Crist

[bawd|Paentiad o Iesu a Satan ar ben y mynydd, gan [Ary Scheffer (1854)]]
Stori Feiblaidd a geir yn efengylau Mathew, Marc a Luc yw **Temtiad Crist**. Yn ôl y testunau hyn, wedi i'r Iesu gael ei fedyddio gan Ioan Fedyddiwr, fe ymprydiodd yn Anialwch Jwdea am ddeugain niwrnod. Ymddangosodd Satan iddo, a cheisiodd ei demtio. Gwrthodai pob un demtasiwn ganddo, ac ymadawodd Satan a dychwelodd Iesu i Galilea.

Y temtasiynau a gynigwyd gan Satan oedd pleseryddiaeth, myfïaeth, a materoliaeth, ar ffurf fydol ei foddhad, ei nerth, a chyfoeth. Gelwir y rhain gan Ioan yr Efengylydd yn ei lythyr cyntaf yn "blys am bleserau corfforol, chwant am bethau materol, a brolio am beth sydd gynnon ni a beth dŷn ni wedi'i gyflawni". Cyferbynnir y tair temtasiwn hon â'r rhinweddau diwinyddol: ffydd, gobaith, a chariad; y delfrydau trosgynnol: gwyddoniaeth, celfyddyd, a chrefydd; a'r gorchymyn gan Iesu i garu Duw "â'th holl galon, ac â'th holl enaid a'th holl feddwl" (Mathew 22:37).

Hanes cryno a geir gan yr efengylydd Marc. Disgrifir y temtiad yng ngeiriau Iesu a Satan gan Fathew a Luc. Gan fod elfennau'r stori yn ôl Mathew a Luc yn debyg eu ffurf, hynny yw ymgom yn hytrach nag adroddiant manwl, cred nifer o ysgolheigion bod y manylion hyn sy'n ychwanegol ar destun Marc yn deillio o'r ffynhonnell dybiedig "Q", rhyw gasgliad o ddywediadau neu *logia* Iesu. Ni sonir am demtiad Crist yn yr Efengyl yn ôl Ioan, ond dywed Iesu: "fod Satan, tywysog y byd hwn, ar ei ffordd. Ond does ganddo ddim awdurdod drosof fi."

Mae amryw ddamcaniaethau wedi eu cynnig gan ysgolheigion Beiblaidd i geisio esbonio temtiad Crist. Cred nifer o Gristnogion yn wirionedd y stori yn ôl yr efengylau. Rhai a dybiant i'r cyfan ddigwydd mewn gweledigaeth: eraill, fod y demtasiwn wedi ei hawgrymu yn fewnol, neu i feddwl Iesu, eraill drachefn, mai dameg ydyw o eiddo Iesu Grist, ac efe ei hun yn destun iddi.

## Straeon yr efengylau 
## Dadansoddi a dehongli 
### Llythrenoliaeth 
Yn ôl ysgol llythrenoliaeth Feiblaidd, adroddiad o'r hyn a ddigwydd yn weithredol a gwirioneddol yw stori'r temtiad; sef, i Iesu gael ei arwain yn uniongyrchol ar ôl ei fedydd i'r anialwch gan yr Ysbryd, i'w demtio gan Satan. Daeth y diafol yno yn bersonol i'w demtio, ymddangosodd iddo mewn ffurf weledig, llefarodd wrtho mewn llais clywadwy, a chymerodd ef i fynydd uchel ac i Gaersalem, a'i gosododd ar ben y deml. Mae'r rhai sydd yn esbonio yr hanes yn llythrennol, yn ôl y syniad mwyaf cyffredinol amdano, yn dadlau nad oes dim yn cael ei ddweud gan yr efengylwyr a awgryma y syniad o weledigaeth, a nas gallai y temtiad o newyn fod mewn rhith yn unig. Haerir ei fod yn beth tebygol y buasai ymdrechfa rhwng Crist a Satan, ar waith y blaenaf yn dechrau ar ei weinidogaeth. Gan fod Satan wedi llwyddo i gael pen yr Adda cyntaf i lawr yn Genesis, gobeithiai lwyddo i wneuthur yr un modd gyda'r ail Adda, hynny yw Iesu.

### Tybiaeth y weledigaeth 
[chwith|bawd|Paentiad o Iesu yn yr anialwch, gan [Ivan Kramskoi (1872).]]
Dadleuir eraill fod yr efengylwyr yn disgrifio y temtiad fel gweledigaeth neu ddatguddiaeth ysbrydol yn unig. Mathew (4:1) a ddywed, "Yn syth wedyn dyma'r Ysbryd yn arwain Iesu allan i'r anialwch i gael ei demtio gan y diafol"; Marc (1:12) a ddywed, "Yn syth wedyn dyma'r Ysbryd yn gyrru Iesu allan i'r anialwch"; a Luc (4:1) a ddywed, "Gadawodd i'r Ysbryd ei arwain i'r anialwch". Haerir nad ydyw yr ymadroddion hyn yn cynnwys dim mwy na'i fod wedi mynd i leoliad penodol o dan gynhyrfiad neu arweiniad yr Ysbryd Glân, ac ymresymir felly taw'r hwn a wnaeth ddatguddiaethau iddo. O ran y newyn, dywedir fod proffwydi'r Hen Destament yn profi rhyw deimladau perthynol i'r corff yn eu gweledigaethau, er enghraifft Eseciel 3:3 a Daniel 10:10.

Dadleuir hefyd na bu ymdrechfa bersonol rhwng yr Adda cyntaf a Satan; y gallasai holl ddibenion temtiad Iesu gael eu hateb trwy weledigaeth; a pha beth bynnag oedd y moddion, fod yr effaith a fwriedid gynhyrchu i fod ar ei feddwl a'i deimladau moesol, fel gweledigaeth Pedr ynghylch Cornelius (Actau 10:11–17). O barthed i osod Crist ar "fynydd uchel", cyfeirir at Eseciel 40:2: "Aeth â fi yno mewn gweledigaeth a'm gosod ar ben mynydd uchel iawn." Dywed hefyd yn Llyfr y Datguddiad 21:10: "Dyma'r angel yn fy nghodi dan ddylanwad yr Ysbryd a mynd â fi i fynydd mawr uchel."

### Dameg ac esiampl 
Gofynnir yn aml, pam y goddefwyd i Satan i sarhau a themtio Mab Duw, a pham y goddefodd Iesu i'w ymneilltuaeth gael ei gynhyrfu gan awgrymiadau yr un drwg. Ceisiai sawl ysgolhaig ateb y dryswch hwn drwy ddehongli stori'r temtiad yn ddameg, aralleg, neu foeswers sydd o fudd i'r Cristion, ac nid o reidrwydd yn ddigwyddiad geirweir ym mywyd Iesu. Dadleuir ei fod drwy hyn wedi rhoddi prawf o'i iselder a'i ymddarostyngiad ei hun a phrofi ei allu a'i awdurdod ar y temtiwr, ac felly rhoddodd esiampl o rinwedd a diysgogrwydd i'w ddilynwyr. Dywed hefyd, gan gyfeirio at Hebreaid 2:18 a 4:15, bod y stori yn dwyn cysur a diddanwch i'w bobl a fyddant yn dioddef ac mewn trallod, trwy ddangos, nid yn unig iddo ef ei hun gael ei demtio, ond hefyd ei fod yn abl i gynorthwyo y rhai a demtir.

## Cyfeiriadau 
Categori:Iesu
Categori:Y Testament Newydd