Eli hedfan

bawd| ''Preparation for the Witches' Sabbath (Paratoi at Sabat y Gwrachod*) gan David Teniers yr Ieuaf. Sylwch ar y chwith wrach hŷn yn darllen *grimoire'' wrth eneinio pen-ôl gwrach ifanc sydd ar fin hedfan i'r sabat ar ysgubell â'i phen i lawr gyda channwyll ar ei brigau
bawd| Saboth Gwrachod gan Frans Francken yr Ieuaf . Sylwch ar dde eithafol y llun botiau o eli hud a gwrach hŷn yn rhoi eli ar gefn gwrach iau noeth
Mae **eli hedfan**, neu **ehedeli**, yn eli rhithbeiriol y dywedir iddo gael ei ddefnyddio gan wrachod wrth arfer dewiniaeth Ewropeaidd ers y cyfnod Modern Cynnar, pan gofnodwyd gyntaf ryseitiau manwl ar gyfer paratoadau o'r fath a phan ledaenodd eu defnydd i Ogledd America drefedigaethol.

## Yr enw 
Mae'r eli yn cael ei adnabod gan amrywiaeth eang o enwau, gan gynnwys **eli hedfan gwrachod**, **eli gwyrdd**, **ennaint hud**, neu **eli lycanthropig**. Yn yr Almaeneg yr oedd yn *Hexensalbe* (yn llythrennol 'eli gwrach') neu *Flugsalbe* (yn llythrennol 'eli hedfan'). Yr oedd enwau Lladin yn cynnwys *unguentum sabbati* (yn llythrennol 'eli saboth'), *unguentum pharelis, unguentum populi* (yn llythrennol 'eli aethnen'), neu *unguenta somnifera* (yn llythrennol 'eli cysgu').

## Cynhwysion 
Nododd Francis Bacon ("Yr Arglwydd Verulam") fod eli'r gwrachod yn cynnwys "braster plant a gloddiwyd allan o'u beddau, suddion helogan, llysiau'r blaidd, a phumbys, wedi'i gymysgu â blawd gwenith mân."
[bawd| Cynhwysyn: Cedowrach, *[Atropa belladonna*]]
[bawd| Cynhwysyn: Llewyg yr Iâr Du, *[Hyoscyamus niger*]]
[bawd| Gwrachod yn hedfan i'r Saboth: Capricho Rhif 68: *Linda maestra* (Athro Pretty) gan [Francisco Goya - o'r gyfres Los Caprichos]]
Yn wahanol i gynhwysion a nodwyd gan Bacon, mae'r cynhwysion gwenwynig a restrir mewn ysgrifeniadau ethnobotaneg yn cynnwys: cedowrach, clychau llewyg yr iâr, afal dreiniog, llewyg yr iâr du, mandrac, cegiden cegid, a/neu lysiau'r blaidd, gyda'r rhan fwyaf ohonynt yn cynnwys atropin, hyosÿamin, a/neu sgopolamin. Gall sgopolamin achosi effeithiau seicotropig pan gaiff ei amsugno'n drawsdermaidd. Mae'r alcaloidau tropan hyn yn cael eu dosbarthu fel deliriannau o ran eu heffeithiau seicoweithredol.

## Oriel 

Delwedd:Illustration_Aconitum_napellus0.jpg|alt=Wolfsbane or aconite, Aconitum napellus (virulent poison)|Llysiau'r blaidd neu aconit, *Aconitum napellus* (yn wenwynig)
Delwedd:Illustration_Conium_maculatum0.jpg|alt=Hemlock, Conium maculatum (virulent poison)|Cegid, *Conium maculatum* (yn wenwynig)
Delwedd:Illustration_Cicuta_virosa0.jpg|alt=Cowbane or water hemlock, Cicuta virosa (virulent poison)|Cegid y dŵr, *Cicuta virosa* (yn wenwynig)
Delwedd:Herbier_de_la_France_(10038460935).jpg|alt=Hemlock water dropwort or water hemlock, Oenanthe crocata (virulent poison)|Y gysblys neu gegiden y dŵr, *Oenanthe crocata* (yn wenwynig)
Delwedd:Sium_latifolium_Sturm13.jpg|alt=Greater water parsnip or sium, Sium latifolium (root poisonous)|Dyfrforonen lydanddail, *Siwm latifolium* (yn wenwynig)
Delwedd:Illustration_Berula_erecta0.jpg|alt=Lesser water parsnip or sium, Berula erecta|Dyfrforonen syth, *Berula erecta*
Delwedd:Illustration_Aethusa_cynapium0.jpg|alt=Fool's parsley, Aethusa cynapium (poison)|Gwyn y cloddiau, *Aethusa cynapium* (yn wenwynig)
Delwedd:Illustration_Apium_graveolens0.jpg|alt=Wild celery, Apium graveolens (wild form of well-known vegetable)|Helogan wellt, *Apium graveolens* math gwyllt o lysieuyn aeddfed
Delwedd:Illustration_Potentilla_reptans0.jpg|alt=Creeping cinquefoil, Potentilla reptans|Pumbys, *Potentilla reptans*
Delwedd:Acorus_calamus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-006.jpg|alt=Sweet flag or strewing rush, Acorus calamus (aromatic)|Gellesgen bêr, *Acorus calamus*(aromatig)
Delwedd:Koeh-018.jpg|alt=Belladonna or deadly nightshade, Atropa belladonna (virulent poison)|Cedorwrach, *Atropa belladonna*(gwenwyn)
Delwedd:Henbane_flower.jpg|alt=Henbane flower|Blodau llewyd yr iâr
Delwedd:Jimsonweed_flower.jpg|alt=Jimsonweed flower|Blodau'r afal dreiniog
Delwedd:Jimsonweed_seed_capsule.jpg|alt=Jimsonweed seed capsule|Capsiwl yr afal dreiniog
Delwedd:Opium_poppy_flower_-_Isle_of_Man.jpg|alt=Opium poppy flower|Blodau pabi opiwm
Delwedd:Opium_poppy_seed_capsule.jpg|alt=Opium poppy seed capsules|Capsiwlau hadau pabi opiwm
Delwedd:Atropa_belladonna_074.jpg|alt=Deadly nightshade flower|Blodau'r cedorwrach
Delwedd:Soot,_roet.jpg|alt=Domestic chimney soot| Huddygl simnai tŷ
Delwedd:Adeps_Humanus_IMG_1893_edit.jpg|alt=Human fat| Braster dynol
Delwedd:Pipistrellus_flight2.jpg|alt=Common pipistrelle in flight (bat's blood)| Ystlum cyffredin yn hedfan (gwaed ystlum)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Drachtau Hedfan a Chyrraedd y Sabat
* Cedorwrach  mewn elïoedd hedfan
* Defod y Gigfran
* If Witches No Longer Fly: Today's Pagans and the Solanaceous Plants
* King's American Dispensatory ar Gedorwrach
* ELÏOEDD HEDFAN: Eu Cynhwysion a'u Defnydd
* Eli'r Gwrachod: Gwybodaeth oddi wrth y Gale Encyclopedia of Occultism & Parapsychology

Categori:Dewiniaeth
Categori:Rhithweledigaethau
Categori:Gwenwynau