open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaranj

Dinas yn ne-orllewin Affganistan a phrifddinas daleithiol Nimruz yw **Zaranj** (Perseg, Pashto a Balochi: زرنج‎) a saif ar y ffin ag Iran. Mae priffyrdd yn cysylltu Zaranj â Lashkargah i'r dwyrain, Farah i'r gogledd, a Zabol yn Iran i'r gorllewin. Lleolir Maes Awyr Zaranj ar gyrion y ddinas.

Yn ystod ymgyrch ymosodol y Taleban i orchfygu Affganistan yn 2021, Zaranj oedd y brifddinas daleithiol gyntaf i gwympo iddynt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Affganistan
Categori:Nimruz
Ghazni

Dinas yn nwyrain canolbarth Affganistan a phrifddinas Talaith Ghazni yw **Ghazni** (Dari: غزنی‎, Pashto: غزني‎). Saif ar lwyfandir 2,225&nbsp;m o uchder, ger Afon Ghazni. Hon yw'r unig ddinas gaerog sydd yn goroesi yn Affganistan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Affganistan
Categori:Talaith Ghazni
South Park

Mae ***South Park*** yn gyfres gomedi animeiddiedig Americanaidd. Cafodd ei greu gan Trey Parker a Matt Stone a'i ddatblygu gan Brian Graden ar gyfer Comedy Central. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei regi a'i hiwmor tywyll. Sy'n destun amrywiaeth eang o bynciau tuag at oedolion. Mae'r sioe yn ymwneud â phedwar bachgen ysgol sy'n byw mewn tref fechan yng Ngholorado. Darlledwyd am y tro cyntaf ar deledu America yn 1997.

## Prif gymeriadau
* Eric Cartman
* Kenny McCormick
* Kyle Broflovski
* Stan Marsh

## Masnachfraint
### Ffilmiau
* *South Park: Bigger, Longer, Uncut* (1999)

### Gemau fideo
* *South Park: The Fractured but Whole* (2017)
* *Sourh Park: The Stick of Truth* (2014)

### Penodau arbennig
* *South Park: Post Covid* (2021)
* *South Park: Post Covid: The Return of Covid* (2021)

## Gweler hefyd
* South Park Township, Pennsylvania


Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Comedïau sefyllfa animeiddiedig
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1989
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu dychanol
Categori:Rhaglenni teledu Comedy Central
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Hanes Cymru (O. M. Edwards)

Mae ***Hanes Cymru*** yn ddwy gyfrol (*Rhan Un* a *Rhan Dau*) am hanes Cymru gan Syr Owen Morgan Edwards.  Cyhoeddwyd y penodau'n wreiddiol fel erthyglau unigol yn y Cylchgrawn misol *Cymru*. Cylchgrawn yr oedd Edwards yn olygydd arni. Argraffwyd yr erthyglau ar ffurf llyfr dwy gyfrol gyntaf gan Gwmni'r Cyhoeddwyr Cymraeg Cyf yng Nghaernarfon gyda'r gyfrol gyntaf yn cael ei gyhoeddi ym 1895 a'r ail ym 1899. Bwriad y llyfrau oedd bod yn llawlyfrau i astudio hanes Cymru ar gyfer ysgolion, cyfarfodydd llenyddol a theuluoedd. Rhwng 1899 a 1911 cafwyd 13 argraffiad o'r llyfrau gyda dwy o'r ail argraffiadau wedi eu golygu a'u diwygio. Cyhoeddwyd argraffiad 1911 fel llawlyfr ar gyfer arholiadau hanes Cymru trwy gyfrwng y Gymraeg gan Fwrdd Arholi Prifysgol Rhydychen. 
## Cynnwys
### Rhan un
Mae'r gyfrol gyntaf yn delio a hanes Cymru o'r cyfnod boreuaf hyd farwolaeth Gruffydd ap Llywelyn ym 1063 gyda phenodau ar:
*RHAGYMADRODD
*PENNOD I CYMRU
*PENNOD II Y CENHEDLOEDD CRWYDR
*Pennod III Y Rhufeiniaid
*Pennod IV Y Saeson
*Pennod V Arthur
*Pennod VI Maelgwn Gwynedd
*Pennod VII Brwydr Caer
*Pennod VIII Colli'r Gogledd
*Pennod IX Y Cenhedloedd Dduon
*Pennod X Dau Frenin Galluog
*Pennod XI Yr Hen Grefydd
*Pennod XII Y Grefydd Newydd
*Trem Yn Ôl

### Rhan Dau
Mae'r ail gyfrol yn trafod y cyfnod ar ôl farwolaeth Gruffydd ap Llywelyn ym 1063 hyd farwolaeth Gruffydd ap Cynan ym 1137 ac yn cynnwys y penodau:
*Rhagymadrodd
*Pennod I. Ymosodwr newydd.
*Pennod II. Tri Chryf Arfog.
*Pennod III Dau Dywysog.
*Pennod IV Brycheiniog a Morgannwg.
*Pennod V Caethiwed Gruffydd ap Cynan.
*Pennod VI Rhyfeloedd Y Brenin Coch.
*Pennod VII Llethu'r Norman a'r Cymro.
*Pennod VIII Geni Gwladgarwch.
*Pennod IX Owen ap Cadwgan.
*Pennod X Gruffydd ap Rhys.
*Pennod XI Eglwys Cymru.
*Pennod XII Diwedd Y Ddau Ruffydd.

## Dolenni allanol 
Mae copïau o destun argraffiad 1911 o'r gyfrol gyntaf ac argraffiad 1899 o'r ail gyfrol ar gael ar Wicidestun.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau hanes Cymraeg
Categori:Hanes Cymru
Categori:Llyfrau gan Owen Morgan Edwards
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Mosg Sheikh Ali al-Bakka

Mae **Mosg Sheikh Ali al-Bakka** neu **Mosg**  **Shaykh Ali al-Baka** () yn fosg Palesteinaidd, o'r 13g yn rhan ogledd-orllewinol Hen Ddinas Hebron yn y Lan Orllewinol. Fe'i lleolir yn chwarter Harat ash-Sheikh (neu Sheik Ali al-Bakka), un o chwarteri'r Hen Ddinas, a enwir ar ôl y mosg.

Sefydlwyd y mosg gan yr Husam ad-Din Turuntay ym 1282 yn ystod teyrnasiad Mamluk sultan al-Mansur Qalawun. Turuntay oedd cynrychiolydd y swltan yn Jerwsalem. Enwir y cysegr ar ôl Sheikh Ali al-Bakka, arweinydd crefyddol enwog o Sufi o Irac a oedd yn byw yn Hebron. Codwyd y meindwr gan rhaglawiaid y swltan, Sayf al-Din Salar (bu f. 1310).

Towlwyd y rhan fwyaf o'r mosg gwreiddiol, ond mae'r minaret yn dal i sefyll ac yn cael ei ystyried yn enghraifft rhagorol o bensaernïaeth Mamluk. Mae'r meindwr yn eistedd ar sylfaen hirsgwar, a hecsagon yw'r siafft. Mae gan sylfaen y minaret goridor bwaog sy'n arwain at y buarth, neu'r 'iard'. Yn 1978 adeiladwyd mosg newydd ar y safle, ond cadwyd gweddillion y mosg gwreiddiol.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* (p. 242)
* (pp. 220, 222, 224, 227, 291 ff)
*
* (Sharon, 2013, p. 58 ff)
* 

Categori:Mosgiau Palesteina

Categori:Wicibrosiect Palesteina
Don Everly

Canwr o'r Unol Daleithiau oedd **Isaac Donald "Don" Everly** (1 Chwefror 1937 &ndash; 21 Awst 2021). Roedd yn aelod o'r ddeuawd roc a rôl y "Brodyr Everly" oedd yn adnabyddus am chwarae gitâr acwstig llinyn dur chwarae a chanu harmoni clos. Ei frawd oedd Phillip "Phil" Everly (19 Ionawr 1939 - 3 Ionawr 2014).

Cafodd Don ei eni yn Brownie, Kentucky, UDA, yn fab i'r cerddor Isaac Milford "Ike" Everly, Jr. (1908–1975) a'i wraig Margaret Embry Everly (ganwyd 1919). Cafodd ei fagu yn Knoxville, Tennessee, ac yn Madison, Tennessee.

Bu farw Don yn ei gartref yn Nashville, yn 84 oed. 

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2021
Cyflafan Tranent

Digwyddodd **Cyflafan Tranent** ar 29 Awst 1797 yn nhref Tranent, Dwyrain Lothian, yr Alban.

Ar 28 Awst lluniwyd cyhoeddiad gan bobl leol i wrthwynebu gorfodi'r Albanwyr i mewn i Filisia Prydain, i'w ddefnyddio naill ai ar gyfer rheoli eu pobl eu hunain neu i'w defnyddio mewn mannau eraill. Roedd y cyhoeddiad yn cynnwys pedwar cymal: -

# *Rydym yn datgan ein bod yn unfrydol yn anghymeradwyo Deddf ddiweddar y Senedd i godi 6000 o filisiad yn yr Alban.*
# ''Rydym yn datgan y byddwn yn cynorthwyo ein gilydd i geisio diddymu'r Ddeddf.*
# *Rydym yn datgan ein bod â thueddiadau heddychlon; ac os ydych chi, wrth geisio gweithredu'r Ddeddf dan sylw, yn ein hannog i fabwysiadu mesurau gorfodol, mae'n rhaid i ni edrych arnoch chi i fel ymosodwyr, ac fel rhai sy'n gyfrifol i'r genedl am yr holl ganlyniadau a all ddilyn.*
# *Er y gallem gael ein gorchfygu wrth weithredu'r penderfyniad dywededig, a'n llusgo oddi wrth ein rhieni, ffrindiau, a chyflogaeth, i gael ein gwneud yn filwyr, gallwch gasglu o hyn pa ymddiriedaeth y gellir disgwyl ganom os gelwir arnom i wasgaru ein cydwladwyr, neu i wrthwynebu gelyn tramor.''

Efallai bod y digwyddiad hwn wedi cael ei annog a'i hysgogi gan yr Albanwyr Unedig, cymdeithas gyfrinachol a oedd yn weithgar ledled yr Alban a oedd yn benderfynol o wrthryfel a sefydlu llywodraeth yn yr Alban o dan Thomas Muir o Huntershill. Credir eu bod wedi bod yn rhan o brotestiadau tebyg mewn mannau eraill yn erbyn Deddf Milisia 1797 .

Y diwrnod canlynol, 29 Awst, trosglwyddwyd y cyhoeddiad i'r Cadfridog Wight, y swyddog a oedd yn arwain y garfan recriwtio; cafodd ei anwybyddu i ddechrau. Yn ddiweddarach, pan wynebodd mintai o'r cymunedau glofaol lleol, dan arweiniad 'Jackie' (Joan) Crookston y milwyr, roedd eu hymateb yn chwim ac yn waedlyd. Cafodd nifer o’r protestwyr, gan gynnwys Crookston, eu saethu’n farw yn ddiymdroi.

Ffodd y protestwyr o ganol y dref fach i gefn gwlad, a chawsant eu herlid  gan Ddragwniaid ysgafn y Cinque Port. Roedd y dragwniaid yn lladd pobl yn ddiwahân, heb ofalu fawr a oeddent yn rhan o'r brotest ai peidio. Mae amcangyfrifon o'r nifer a laddwyd yn amrywio o oddeutu dwsin i ugain neu fwy o ddynion, menywod a phlant, gyda llawer mwy wedi'u hanafu.

Ar ôl y gyflafan bu'r milwyr yn cyflawni trais rhywiol ar fenywod yr ardal ac wedi anrheithio'r dref fach.

Yna swyddog arweiniol cyffredinol y Dragwniaid Ysgafn oedd Cyrnol yr Is-iarll Hawkesbury, (2il Iarll Lerpwl, Prif Weinidog Prydain yn ddiweddarach) nad oedd yn bresennol. Adroddwyd bod "Ei arglwyddiaeth wedi cael y bai am aros yn Haddington, oherwydd gallai ei bresenoldeb fod wedi atal cynyrfiadau'r milwyr." 

Dadorchuddiwyd cerflun gan y cerflunydd David Annand, o Jackie Crookston ac un o'r plant, yng nghanolfan Tranent ym 1995. 

## Llyfryddiaith 
* John Prebble, *The Lion in the North*
* Tom Steel, ''Scotland's Story*
* Tom Steel, *Prestonpans and Vicinity*
* Sandy Mullay, *The Tranent Massacre''  (East Lothian District Library, 1997)

## Cyfeiriadau 
Categori:1797 yn yr Alban
Taranent
Categori:Dwyrain Lothian
Mosg Jamal Abdel Nasser

:*Sylw! Peidied â drysu â Mosg Gamal Abdel Nasser, Cairo, Yr Aifft na Tripoli, Libya*
**Mosg Jamal Abdel Nasser** (Arabeg: مسجد جمال عبد الناصر ''Masjid Jamal 'Abd an-Nasser'') yw'r mosg fwyaf yn al-Bireh, tref 15&nbsp;km i'r gogledd o Jerwsalem gyda phoblogaeth o oddeutu 40,000 ar y Lan Orllewinol, Palestina. Leolir y mosg yng nghanol y dref. Enwyd hi ar ôl diweddar arlywydd yr Aifft ac arweinydd cenedlaetholdeb Arabaidd, Gamal Abdel Nasser.

## Hanes
Pan agorwyd y mosg yn 1970 ei henw gwreiddiol oedd *Mosg Newydd Al-Bireh*. Wedi marwolaeth Nasser, penderfynwyd ei henwi ar ei ôl. Yn Intifada Cyntaf Palesteina, galwodd trigolion y dref y mosg ar ôl Sayyid Qutb - Eifftwr, bardd, addysgwr, Islamydd a ystyrir yn "Tâd Jihadiaeth Salafi", yr athrawiaeth grefyddol-wleidyddol sy'n sail i wreiddiau ideolegol sefydliadau Jihadistiaid byd-eang fel al-Qaeda ac ISIL. Crogwyd ef yn 1966 ar gyhuddiad o geisio dienyddio Nasser. Galwyd y mosg hefyd yn *Mosg y Merthyron* gan ddefnyddio ei lleoliad ar gyfer angladdau'r bobl a laddwyd yn y gwrthdaro. Gelwir pobl tref Al-Bireh y mosg yn Mosg Mawr Al-Bireh.

Ar 14 Mawrth 2002, meddiannodd Byddin Israel (IDF) y mosg a defnyddio ei minaret ar gyfer cêl-saethu, gan ladd pedwar Palesteinad.

Ar 22 Medi 2007, gorymdeithiodd dwsinau o wragedd carcharorion gwleidyddol cysylltiedig â Hamas ac aelodau benywaidd eraill Hamas o Fosg Jamal Abdel Nasser at Sgwâr Al-Manara. Roeddynt yn protest yn erbyn yr hyn a welent fel carchariad gwleidyddol eu perthnasau gan yr Awdurdod Cenedlaethol Palesteina (y PA). Fe'u hataliwyd rhag cyrraedd y sgwâr pan ddefnyddiodd lluoedd diogelwch PA nwy rhwygo i'w gwasgaru.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Erthygl a lluniau                          

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Islam ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Cernyweg Unedig

Mae **Cernyweg Unedig** (Cernyweg: *Kernewek Unyes*, KU; Saesneg: *Unified Cornish*) yn amrywiad ar yr iaith Gernyweg a ddatblygwyd adeg adfywiad yr iaith Gernyweg. Datblygwyd hi'n raddol gan Robert Morton Nance yn ystod a chyn y 1930au, a chafodd ei henw o'r modd y mae hi'n safoni sillafiadau amrywiol llawysgrifau Cernyw traddodiadol. Amlinellodd ei waith yn ei lyfr *Cornish for All* ym 1929. Yn wahanol i waith Jenner ar Gernyweg Ddiweddar, seiliwyd orgraff Nance (Cernyweg Unedig) yn bennaf ar Gernyweg Canol y 14g a'r 15g. Credai Nance fod y cyfnod hwn yn bwynt uchel i lenyddiaeth Cernyw. Yn ogystal â chyflwyno system sillafu safonol, estynnodd Nance yr eirfa ardystiedig gyda ffurfiau wedi'u seilio'n bennaf ar Lydaweg a Chymraeg, a chyhoeddodd eiriadur Cernyweg Unedig ym 1938.

Yn fuan, disodlodd sillafu a gramadeg argymelledig Nance, yn seiliedig ar Gernyweg Ganol, system Henry Jenner, a oedd wedi'i seilio'n bennaf ar Gernyweg Hwyr. Byddai'r rhan fwyaf o'r genhedlaeth hŷn o ddefnyddwyr Cernyweg sy'n fyw heddiw wedi cychwyn o dan y system hon. Hon hefyd oedd y ffurf a ddefnyddiwyd yn wreiddiol gan Gorsedh Kernow, er eu bod bellach yn defnyddio'r Ffurf Ysgrifenedig Safonol (*Furv Skrifys Savonek*) newydd.

## Beirniadaeth
Yn yr 1980au, daeth Cernyweg Unedig dan feirniadaeth drwm, gan arwain at greu Kernewek Kemmyn (KK) (*Cernyweg Cyffredin*) a Chernyweg Modern (a elwir hefyd, Revived Late Cornish, "RLC"). Serch hynny, parhaodd rhai siaradwyr Cernyw i ddefnyddio Cernyweg Unedig. Cafwyd ymosodiadau chwyrn ar yr orgraffiadau newydd yma (KK a Chernyweg Modern) gan gefnogwyr Cernyweg Unedig. Wrth gefnogi Cernyweg Unedig a fersiwn wedi'i diweddaru ohoni o'r enw Unified Cornish Revised, cyhuddodd Ray Chubb, ysgrifennydd Agan Tavas (Ein Hiaith) gefnogwyr Cernyweg Modern o *"mucking around with historical sources"* a honnodd fod gan siaradwyr Cernyw Cyffredin (KK) agwedd drahaus bod eu system yn berffaith."

## Cernyweg Unedig, Diwygiedig
Yn y 1990au, daeth amrywiad arall i'r amlwg pan ddatblygodd Nicholas Williams orgraff arall, Cernyweg Unedig Ddiwygied (Cernyweg: *Kernowek Unys Amendys*, "KUA"; United Revised Cornish URC).

## Agan Tavas
Ym mis Medi 2008, ailddatganodd Agan Tavas ei gefnogaeth i Gernyweg Unedig, yn ogystal ag i'r SWF ac i Safon Kernowek. 

## Dolenni
*Geiriadur Saesneg-Cernyweg (Gerlyver Sawsnek-Kernowek) by Nicholas Williams 
*Cussel an Tavas Kernuack
*Agan Tavas 
*Erthygl Saving Cornish: But Stop. Isn't That Spelled With a K?

## Cyfeiriadau
Categori:Cernyweg
Categori:Cernyw
Cernyweg
Categori:Orgraff
Mosg Enfawr Nablus

**Mosg Enfawr Nablus** (''; Jami 'Nablus al-Kebir'') yw'r mosg hynaf a mwyaf yn ninas Nablus ym Mhalesteina. Fe’i hadeiladwyd yn wreiddiol fel eglwys Fysantaidd ac fe’i trawsnewidiwyd hi'n fosg yn ystod yr oes Islamaidd gynnar. Trawsnewidiodd y Croesgadwyr hi'n eglwys yn yr 11g, ond cafodd ei hail-gysegru'n fosg gan yr Ayyubids yn y 12g. Mae'r mosg wedi'i leoli ar groesffordd prif strydoedd yr Hen Ddinas, ar hyd ymylon dwyreiniol yr ardal. Mae ganddo gynllun llawr hirsgwar hir, cul a chromen arian.

## Hanes 
]]
Yn ôl chwedl leol, dywedir mai dyma'r safle lle trosglwyddodd meibion Jacob côt amryliw eu brawd Joseph, fel tystiolaeth bod ei fod wedi marw. Mae'n debyg iddo gael ei ddifrodi neu ei ddinistrio gan y Samariaid yn ystod eu cyrchoedd yn 484 a 529, ond adferwyd yr eglwys gadeiriol gan yr Ymerawdwr Justinian I (a deyrnasodd o 483-565).

Trawsnewidiwyd yr eglwys gadeiriol yn Fosg Fawr Nablus yng nghyfnod cynnar rheolaeth Arabaidd Islamaidd ym Mhalesteina, yn y 10g. Ysgrifennodd y daearyddwr Arabaidd al-Muqaddasi fod y Mosg Mawr yng “nghanol” Nablus, a bod “ei lawr mosaig yn fân iawn.”  Fe wnaeth y Croesgadwyr ail-droi'r mosg yn eglwys, ond dim ond ychydig o newidiadau a wnaethant gan gynnwys adeiladu cromfan (aps). Yn 1187, trawsnewidiodd yr Ayyubids, dan arweiniad Saladin, yr adeilad fel mosg eto. Llosgwyd yr adeilad i lawr gan Farchogion Urdd y Deml mewn cyrch ar y ddinas ar 30 Hydref 1242. Yn 1335, cofnododd y teithiwr James o Verona fod y mosg wedi bod yn “eglwys i’r Cristnogion ond ei fod bellach yn fosg i’r Saraseniaid.”

Yn 1641, ailadeiladwyd y meindwr ond mae'r rhan helaeth o'r mosg wedi aros bron heb ei gyffwrdd trwy gydol ei fodolaeth, hyd nes i  ddaeargryn difrifol daro Palestina, yn enwedig Nablus ym 1927. Dinistriwyd cromen a meindwr y mosg o ganlyniad i'r daeargryn hwn, ond fe'u hadferwyd ym 1935.

## Darllen pellach 
* (p. 26)
* (pp. 311-312)
*
* (p. 203)
*
*, London,

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Fatima Khatun

**Mosg Fatima Khatun**  ()  a elwir hefyd yn **Fosg Mawr Jenin,** yw prif fosg dinas Jenin yng ngwlad Palestina,  Saif yng ngogledd y Lan Orllewinol. Wrth ymyl y mosg mae Ysgol Ferched Fatima Khatun sy'n dal ar agor.

## Hanes 
Roedd mosg adfeiliedig yn dyddio'n ôl i 636 yn sefyll ar y safle. Fe'i hadnewyddwyd yn ystod oes Mamluk yn y 14g, ond eto fe aeth yn adfail.

Sefydlwyd y strwythur presennol ym 1566 gan Fatima Khatun, gwraig Lala Kara Mustafa Pasha, llywodraethwr Bosnia yn Damascus yn ystod teyrnasiad y swltan Otomanaidd Swleiman I. Roedd Fatima Khatun yn ymweld â'r ardal yn rheolaidd, ond roedd yn hoff iawn o Jenin wrth deithio tuag at Jeriwsalem ar bererindod. Yng nghanol Jenin, penderfynodd sefydlu'r adeilad ar ben gweddillion yr hen fosg. Dynodwyd nifer o ymddiriedolaethau crefyddol (*waqf* ) gan gynnwys baddon cyhoeddus lleol (*hamaam*) a llawer o'r siopau cyfagos i ariannu Mosg Fatima Khatun wedi hynny, ar ffurf treth.

Heddiw, mae'n gwasanaethu fel mosg mwyaf Jenin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Al-Hamadiyya

**Mosg Al-Hamadiyya** (; *Masjid al-Hamadiyya*) yw'r mosg mwyaf yn nhref Palesteinaidd al-Khader, i'r gorllewin o Fethlehem ac mae'n gwasanaethu mwyafrif trigolion y dref. Adeiladwyd y mosg ar ddechrau'r 15g ac fe'i adferwyd gan drigolion y dref yn y 1990au.

Yn ôl Canolfan Gyfryngau Ryngwladol y Dwyrain Canol, yn 2008, torrodd grŵp o ymsefydlwyr o Efrata ac El’azar , Israel i fewn i'r mosg a'i rhoi ar dân, gan ddefnyddio cychod gwenyn wedi’u dwyn fel tanwydd. Gofynnodd imam y mosg ac arweinyddiaeth Fwslimaidd leol am gymorth gan Awdurdod Cenedlaethol Palestina i helpu i ailadeiladu'r mosg ac i amddiffyn al-Khader rhag ymosodiadau yn y dyfodol.

## Gweler hefyd 
* Mosg Omar (Bethlehem)

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Omar (Bethlehem)

**Mosg Omar** (; *Masjid Umar*) yw'r unig fosg yn Hen Ddinas Bethlehem, Palesteina. Fe'i lleolir ar ochr orllewinol Sgwâr Manger, ar draws y sgwâr o Eglwys y Geni.

## Hanes 
### Cyfnod Mwslimaidd cynnar; lleoliad 
Enwir y mosg ar ôl Omar (Umar) ibn al-Khattab (tua 581-644), ail Galiff Rashidun. Ar ôl goresgyn Jerwsalem, roedd Omar wedi teithio i Fethlehem yn 637 OC i gyhoeddi deddf a fyddai’n gwarantu parch at y gysegrfa a diogelwch i Gristnogion a chlerigwyr.  Dim ond pedair blynedd ar ôl marwolaeth y proffwyd Islamaidd Muhammad, honnir i Omar weddïo yn lleoliad hwn, lle saif y mosg. 

Mae Yaqut al-Hamawi (bu f. 1229) yn ymwneud â sut y cynghorwyd Caliph Omar gan fynach Cristnogol i adeiladu mosg mewn adeilad ar ffurf *arced* (neu haniyya), yn hytrach na thrawsnewid Eglwys y Geni yn fosg. Cytunodd Yaqut i osod yr *haniyya* mewn safle lle credwyd bod brenhinoedd Beiblaidd Dafydd a Solomon wedi'u claddu.
Yn Chwefror 2007, heddlu cudd  Israel (Shin Bet) 20 o ddynion yr honnir iddynt gael eu recriwtio ar gyfer "cell â chysylltiad â Hamas" gan glerig Mwslimaidd ym Mosg Omar. Serch hynny, arhosodd y mosg a'i phobol yn heddychlon pan ymwelodd Arlywydd Palestina, Mahmoud Abbas, ar Noswyl Nadolig 2007.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina

Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Aybaki

Mae **Mosg Al-Aybaki** (y cyfeirir ato hefyd fel **Mosg Sheikh Abdullah al-Aybaki**, trawslythreniad Arabeg: Jami ash-Shaykh 'Abdallah al-Aybaki) yn fosg hanesyddol sydd wedi'i leoli yng nghymdogaeth al-Tuffah yn Ninas Gaza, Palesteina. Wedi'i adeiladu gan y Mamluks ar ddiwedd y 13g, mae'r mosg wedi'i enwi ar ôl Sheikh Abdullah al-Aybaki, arweinydd crefyddol Mwslimaidd.

Yn ôl ei nisba "Aybaki" (sef ei linach neu ei ei fan geni), roedd Sheikh Abdullah yn famluk neu'n berthynas i Izz al-Din Aybak, swltan Mamluk cyntaf yr Aifft. Claddwyd mab Sheikh Abdullah, Sheikh Iyad gerllaw ym Mosg Sayed al-Hashim yn al-Daraj tra claddwyd ei fab arall Ahmad al-Aybaki, person santiol lleol, mewn cysegr o'r enw lludw-Sheikh Aybak al-Mazar.

## Cyfeiriadau
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Gogledd Swydd Northampton

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd Swydd Northampton** (Saesneg: *North Northamptonshire*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 986&nbsp;km², gyda 350,448 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020. Mae'n ffinio â Gorllewin Swydd Northampton i'r de-orllewin, yn ogystal â siroedd Swydd Gaerlŷr i'r gorllewin, Swydd Rydychen i'r de-orllewin, Rutland i'r gogledd, Swydd Gaergrawnt i'r dwyrain, Swydd Bedford i'r de-ddwyrain, a Swydd Buckingham i'r de.

bawd|canol|Gogledd Swydd Northampton yn Swydd Northampton

Ffurfiwyd yr ardal fel awdurdod unedol ar 1 Ebrill 2021 pan unwyd y pedair ardal an-fetropolitan Ardal Dwyrain Swydd Northampton, Bwrdeistref Corby, Bwrdeistref Kettering a Bwrdeistref Wellingborough, a oedd gynt dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Northampton.

Mae ei phencadlys yn nhref Kettering. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Burton Latimer, Corby, Desborough, Higham Ferrers, Irthlingborough, Kettering, 
Oundle, Raunds, Rothwell, Thrapston a Wellingborough.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdodau unedol Swydd Northampton

Categori:Sefydliadau 2021
Mosg Sayed al-Hashim

Mae **Mosg Sayed al-Hashim** (Arabeg: مسجد السيد هاشم *Masjid as-Sayed Hāshim*; Twrceg: *Seyyid Haşim Camii*) yn un o'r mosgiau mwyaf a hynaf yn Ninas Gaza, Palesteina, sydd wedi'i leoli yn Chwarter ad-Darrāj yn rhan ogleddol yr Hen Ddinas, i ffwrdd o Stryd al-Wehda, tua un cilomedr i ffwrdd o Fosg Al-Omari. Mae beddrod Hashim ibn Abd al-Manaf, hen dad-cu Muhammad a fu farw yn Gaza yn ystod mordaith fasnachu, wedi'i leoli o dan gromen y mosg yn ôl traddodiad Mwslimaidd.

Adeiladwyd y mosg presennol ym 1850, ar orchmynion y swltan Otomanaidd, Abdul Majid. Cymerwyd rhai o’r deunyddiau hŷn a ddefnyddiwyd wrth adeiladu’r mosg o’r mosgiau ac adeiladau eraill a ddinistriwyd gan filwyr Napoleon Bonaparte. Ailadeiladwyd y minaret Otomanaidd gwreiddiol ym 1903 ac adeiladwyd eiliau'r gogledd a'r gorllewin hefyd yn ystod yr un cyfnod. Mae mawsolewm Hashim yng nghornel ogledd-orllewinol y mosg.

## Dolenni
*erthygl yn nodi'r Mosg

## Cyfeiriadau
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Islam ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Llywodraethiaethau Palesteina

Rhanbarthau gweinyddol Gwladwriaeth Palestina yw **Llywodraethiaethau Palestina** neu **Rhanbarthau Palestina**. Ar ôl arwyddo Cytundebau Oslo, rhannwyd y Lan Orllewinol a Llain Gaza, a feddiannwyd gan Israel, yn dri ardal ( Ardal A, Ardal B, ac Ardal C) ac 16 llywodraethiaeth (neu 'Ranbarth'), o dan awdurdodaeth Awdurdod Cenedlaethol Palestina.  Ers 2007, roedd dwy lywodraeth yn honni eu bod yn llywodraeth gyfreithlon Awdurdod Cenedlaethol Palestina, y naill wedi'i lleoli yn y Lan Orllewinol ac un wedi'i lleoli yn Llain Gaza.

## Rhestr 
### Y Lan Orllewinol 
chwith|bawd|363x363px| Rhanbarthau'r Lan Orllewinol.

### Llain Gaza 
chwith|bawd|227x227px|Rhanbarthau Llain Gaza.

## Gweler hefyd 
* ISO 3166-2: PS
* Rhestr o ranbarthau Palestina yn ôl Mynegai Datblygiad Dynol

## Cyfeiriadau 
Categori:Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Al-Sham'ah

Mae '''Mosg Al-Sham'ah** neu **Mosg Bab ad-Darum''' yn fosg hanesyddol wedi'i leoli yn Hayy al-Najjarin (Cymdogaeth y Saer) yn Chwarter al-Zaytun yn Hen Ddinas Gaza. Mae ei enw Sham'ah yn cyfieithu fel "Cannwyll," er nad yw tarddiad yr enw yn hysbys. Nid oes gan y mosg finaret. Fe'i hadeiladwyd ar 8 Mawrth 1315 gan Lywodraethwr Mamluk yn Gaza, Sanjar al-Jawli.

## Hanes
Roedd yr arysgrif ar y mosg sy'n nodi ei waddol gan al-Jawli a'r swltan Mamluk sy'n teyrnasu ar y pryd, al-Nasir Muhammad, yn wreiddiol yn perthyn i fosg al-Jawli a adeiladwyd o'r blaen. Dinistriwyd y mosg hwnnw ym 1799, yn ystod goresgyniad Napoleon o Gaza. Yna defnyddiwyd ei gerrig ar gyfer edifices eraill yn Gaza tra bod ei arysgrif ynghlwm wrth Fosg al-Sham'ah. Ers ei adeiladu yn y 14g, mae Mosg al-Sham'ah wedi mynd trwy nifer o atgyweiriadau ac adferiadau.

Ym 1355 ymwelodd Ibn Batutah ag ef a wnaeth y nodyn a ganlyn: "Roedd gan Gaza fosg dydd Gwener hardd (Mosg Enfawr Gaza), ond y dyddiau hyn cynhelir gwasanaeth dydd Gwener yn y mosg a adeiladwyd gan yr amir al-Jawli. Mae'n cain. adeilad, wedi'i adeiladu'n gryf ac mae ei bwlpud o farmor gwyn. " Mae ysgolhaig Islamaidd o’r 15fed ganrif al-Sakhawi yn crybwyll mai Khatib Yusuf al-Ghazzi oedd imam y mosg ym 1440-41.

## Cyrch filwrol
Dinistriwyd Mosg Al-Sham'ah (ail fosg hynaf Gaza) i adfeilion ar 23 Gorffennaf 2014 gan luoedd Israel.

## Darllen pellach
*
*

## Cyfeiriadau
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Palesteina
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Islam ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Wicipedia Gwyddeleg

250px|right|thumb|Y logo
Y **Wicipedia Gwyddelig** () yw'r fersiwn Gwyddelig o Wicipedia. Fe’i cychwynnwyd ym mis Hydref 2003. Mae ganddo 55,448 o erthyglau ym mis Awst 2021.

Gwyddeleg
Categori:Prosiectau Wicimedia
Wicipedia Llywadeg

250px|right|thumb|Y logo.
Y **Llydaweg Wicipedia** () yw fersiwn Llydaweg o Wicipedia. Fe'i crëwyd ym mis Mehefin 2004. Mae ganddo 69,821 o erthyglau ym mis Awst 2021.

Llywadeg
Categori:Prosiectau Wicimedia
Thomas Gruffydd Davies

Seiciatrydd, hanesydd meddygol, addysgwr ac awdur o Gymru oedd **Thomas Gruffydd Davies** (8 Ionawr 1931 - 26 Ionawr 2019).

## Bywyd cynnar
Cafodd ei eni a’i fagu ym Mlaendulais.  

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Castell-nedd ac Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Seiciatryddion o Gymru 
Categori:Hanesyddion o Gymru 
Categori:Addysgwyr o Gymru
Llywodraethiaeth Tubas

Llywodraethiaeth sy'n rhan o Awdurdod Palesteina neu Wladwriaeth Palestina yw **Llywodraethiaeth Tubas** (Arabeg محافظة طوباس, DMG Muḥāfaẓat Ṭūbās; Hebraeg: נפת טובאס‎,). Mae wedi'i leoli yng ngogledd y Lan Orllewinol ac yn un o 16 Llywodraethiaethau Palesteina. Prifddinas yr ardal neu Muhfaza (sedd) yw dinas Tubas.

Yn ôl Swyddfa Ystadegau Ganolog Palestina, roedd gan y llywodraethiaeth 60,927 o drigolion yng nghanol 2017. Erbyn 2020 cododd y nifer hon i 64,500 o drigolion.

## Sefyllfa Wleidyddol
Mae'r rhan fwyaf o'r Llyowdraethiant o dan reolaeth lawn Israel (Ardal C). Mae ardal fach yn ei rhan orllewinol, o amgylch tref Tubas, yn Ardal A (hy o dan reolaeth sifil a diogelwch Awdurdod Palesteina) ac mae sawl amgaead yn Ardal B, h.y. o dan gyfrifoldeb sifil Palesteina a rheolaeth ddiogelwch Israel.

## Demograffeg
Mae'r boblogaeth yn ifanc iawn ar gyfartaledd ac mae tua 36.3 y cant yn iau na 15 oed, a dim ond 3.6 y cant sydd dros 65 oed. Yn 2017, roedd 99.9 y cant o'r boblogaeth yn Fwslim a 0.1 y cant yn Gristnogion neu fel arall. Ni chynhwyswyd preswylwyr aneddiadau Iddewig. Roedd 54.1 y cant o gyfanswm y boblogaeth yn Ffoaduriaid Palesteinaidd ffoaduriaid o ardaloedd eraill yn yr un flwyddyn.

## Lleoedd
Ceir 23 o weinyddiaethau, o wahanol faint, o fewn awdurdodaeth y Llywodraethiaeth.

### Dinasoedd
:Tubas

### Bwrdeistrefi
:'Aqqaba
:Tammun

### Cynghorau pentref
:Bardala
:Ein al-Beida
:Kardala
:Ras al-Far'a
:Tayasir
:Wadi al-Far'a

### Clystyrau pentref
:al-Bikai'a

### Gwersylloedd ffoaduriaid
:Far'a

## Oriel

Tubas.jpg|bawd|Tref Tubas
MountBezeqAkabeRasElBad8123.JPG|bawd|Yr ardal agosach yw Ras al-Far'a ac yn y canol mae gwersyll Far'a. Y tu ôl ar y dde mae tref Tubas. Y tu ôl iddo mae Ras al Badd. Ar y chwith, mae Mynydd Bezek. O flaen Mynydd Bezek mae 'Aqqaba 
RechesTammun3374.JPG|bawd|Mynydd Tammun o Har Kabir
Ein al-Beida1357.JPG|bawd|Ein al-Beida

## Dolenni
* Cylchlythyr Proffil am Lywodraethiaeth Tubas, 20076

## Cyfeiriadau
Categori:Palesteina
Tubas
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Erin Brockovich

Clerc cyfreithiol, eiriolwr defnyddwyr, ac actifydd amgylcheddol o'r Unol Daleithiau yw **Erin Brockovich** (ganwyd **Pattee**, 22 Mehefin 1960)  Roedd ei chyngaws llwyddiannus yn erbyn y Cwmni Pacific Gas &amp; Electric o Califfornia ym 1993 yn destun ffilm 2000, *Erin Brockovich*, a oedd yn serennu Julia Roberts. Mae Brockovich wedi dod yn bersonoliaeth cyfryngau hefyd, gan gynnal y gyfres deledu *Challenge America gydag Erin Brockovich* ar ABC a *Final Justice* ar Zone Reality.

Cafodd hi ei geni fel Erin Pattee yn Lawrence, Kansas. Roedd hi'n ferch i Betty Jo (ganwyd O'Neal; c. 1923-2008) a Frank Pattee (1924–2011). Graddiodd Brockovich o Ysgol Uwchradd Lawrence, astudiodd ym Mhrifysgol Talaith Kansas, a graddiodd gyda Gradd Gysylltiol yn y Celfyddydau Cymhwysol o Goleg Wade yn Dallas, Texas. Priododd â Shawn Brown fel ei gŵr cyntaf. Mae ganddi dri o blant: gan gynnwys merch gan ei hail ŵr Steven Brockovich, a Matthew a Katie Brown o'i phriodas gyntaf. Mae ei thrydydd gŵr yn ganwr.  

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1960
Llywodraethiaeth Tulkarm

Mae **Llywodraethiaeth Tulkarm** (Arabeg: محافظة طولكرم Muḥāfaẓat Ṭūlkarm; Hebraeg: נפת טולכרם Nafat Ŧulkarem) yn ardal weinyddol ac yn un o 16 o Lywodraethaethau Awdurdod Palesteina sydd wedi'u lleoli yn y Lan Orllewinol ogledd-orllewinol Awdurdod Palesteina. Arwynebedd tir y llywodraethiaeth yw 268 cilomedr sgwâr. Yn ôl Swyddfa Ystadegau Ganolog Palestina, roedd gan y llywodraethiaeth boblogaeth o 172,800 o drigolion. Y muhafaza neu'r brifddinas ardal yw dinas Tulkarm. Mae Mur Israelaidd y Lan Orllewinol yn tramgwyddo ar y Llywodraethiaeth.

## Demograffiaeth
Mae'r boblogaeth yn ifanc iawn ar gyfartaledd ac mae tua 33.5% yn iau na 15 oed, a dim ond 4.3 y cant sydd dros 65 oed. Yn 2017, roedd 100 y cant o'r boblogaeth yn Fwslim. Ni chynhwyswyd preswylwyr aneddiadau Iddewig. Roedd 60.1 y cant o gyfanswm y boblogaeth yn ffoaduriaid yn yr un flwyddyn.

### Bwrdeistrefi 
* Anabta
* Attil
* Bal'aa
* Baqa ash-Sharqiyya
* Beit Lid
* Deir al-Ghusun
* Qaffin
*Tulkarm

### Pentrefi
## Oriel

Aerial view of Tulkarm 10.jpg|bawd|Dinas Tulkarm, 2020
Tulkarm at night.jpg|bawd|Tulkarm fin nos, 2017
Ashqar Mall (Tulkarm).JPG|bawd|Maelfa Ashqar, Tulkarm, 2013
Tulkarm downtown at winter.jpg|bawd|Canol Tulkarm yn y gaeaf, 2017
View of Anabta.jpg|bawd|Tref Anabta gyda phentref Ramin yn y canoldir a Nablus yn y cefndir, 2009
Anabta 08.jpg|bawd|Tref Anabta, 2019
Ilar, Tulkarm.jpg|bawd|Pentref 'Illar, Tulkarm

## Dolenni
* Gwefan ar fwrdeistrefi AP

## Cyfeiriadau
Categori:Palesteina
Tulkarm
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Ibn Marwan

Mae **Mosg Ibn Marwan** (, neu ''Jami' Ibn Marwan'') yn Fosg o gyfnod y Mamluk sydd wedi ei leoli yn Gaza yng nghymdogaeth Tuffah.  Mae mewn ardal gymharol ynysig - y tu allan i weddill y ddinas, gyda mynwent o'i gwmpas. Y tu mewn mae beddrod dyn sanctaidd o'r enw Sheikh Ali ibn Marwan a oedd yn perthyn i deulu Hasani. Daeth y teulu Hasani o Foroco ac ymgartrefu yn Gaza lle bu farw Ibn Marwan ym 1314 CE. Enwir y fynwent hefyd ar ôl Ibn Marwan.

Adeiladwyd y mosg ei hun ym 1324  ac mae'n cynnwys betws (neu *oratory* yn Saesneg) a chredir bod cerrig y beddrodau yn y fynwent gyfagos yn cynnwys arysgrifau hanesyddol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Lluniau o'r tu mewn i fosg  Darganfod Islam.

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Ibn Uthman

**Mosg** **Ibn Uthman** (    ''Jami Ibn 'Uthman'' ) yw'r ail fosg mwyaf yn Ninas Gaza, Gwladwriaeth Palesteina.Caiff hefyd ei ystyried yn ail i Fosg Mawr Gaza o ran ymddangosiad corfforol a statws fel 'mosg dydd Gwener'. Wedi'i nodi am ei batrymau pensaernïol, sefydlwyd y mosg mewn tri cham gwahanol yn ystod cyfnod rheoli Burji Mamluk yn Gaza.

## Lleoliad 
Lleolwyd Mosg Ibn Uthman ar Heol Suq ("Stryd y Bazaar") yn Chwarter Turukman yn ardal de-ddwyreiniol Shuja'iyya yn Ninas Gaza. Mae Marchnad fawr Shuja'iyya ar draws yr adeilad. Saif y mosg yn is na lefel y stryd. The large Shuja'iyya Market is located across the building. The mosque lies below street level. Yn 1402-03 bu farw Sheikh Ahmad ibn Uthman ym Mecca. Yn ôl traddodiad lleol, ef oedd *min al-salihin* ("y bobl gyfiawn.") Er nad oes arysgrifau yn y mosg sy'n sôn am Sheikh Ahmad ibn Uthman, mae ffynonellau llenyddol o oes Mamluk yn cadarnhau bod y mosg wedi'i enwi ar ei ôl.

Ni osodwyd cydrannau cychwynnol y mosg (gan gynnwys ei ffasâd gorllewinol â mynediad dwbl, yr ychydig ystafelloedd y tu ôl i'r ffasâd a'r meindwr) tan 1399-1400. Yn ôl un arysgrif yn y mosg, digwyddodd y cam adeiladu cyntaf hwn o dan adain yr Emir Aqbugha ibn al-Tulutumari. Fodd bynnag, oherwydd bod tymor Emir Aqbugha fel llywodraethwr Gaza wedi dod i ben cyn 1398, mae'n fwy tebygol bod gwaith adeiladu ar y mosg, neu ailadeiladu rhannau ohono, wedi cychwyn yn ystod ei dymor ond daeth i ben ar ôl ei ailbennu i Karak ym 1399. Mae ail arysgrif yn rhoi'r clod i Emir Azdamur, fel sylfaenydd y mosg ar 18 Ebrill 1398.

Cafodd y mosg naill ai ei ddymchwel neu ei ddinistrio i raddau helaeth cyn 1418 yn ôl arysgrif a osodwyd uwchben y *mihrab* yn y cwrt. Comisiynodd y Swltan Mu'ayyad Shaykh yr ail gam yn y broses o adeiladu'r mosg ar 13 Medi 1418. Adferwyd y mosg gwreiddiol a goruchwyliwyd y gwaith gan emir y Shaykh, sef Abu Bakr al-Yaghmuri, a gododd cwrt a portico a leolwyd o flaen wal y *Qibla*. Priodolir maint a ffurf bensaernïol bresennol yr adeilad i waith Shaykh.

Yn ôl yr ysgolhaig a'r hanesydd Mwslimaidd al-Sakhawi, mae'r mosg hefyd yn feddrod un o lywodraethwyr byrhoedlog Gaza, sef Sa'd al-Din Yilkhuja al-Nasiri, a ddywedodd, "Fe'i claddwyd ym mosg Ibn Uthman, y tu allan i Gaza."

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*
*
*
*

## Dolenni allanol 
* Mosg Shihab al-Din Ibn 'Uthman  Lluniau a chyfeiriad Mosg Ibn Uthman.

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Charlie Watts

Cerddor ac arlunydd Seisnig oedd **Charles Robert Watts** (2 Mehefin 1941 - 24 Awst 2021). Roedd e'n fwyaf adnabyddus fel drymiwr Y Rolling Stones; roedd e'n aelod o'r grwp o 1963 hyd ei farwolaeth.

Cafodd Watts ei eni yn Ysbyty Coleg y Brifysgol yn Bloomsbury, Llundain, yn fab i Charles Richard Watts a'i wraig Lillian Charlotte ( *g.* Eaves).  Priododd Shirley Ann Shepherd (g. 1938) ar 14 Hydref 1964. Cafodd ei ferch, Seraphina, ei geni ym Mawrth 1968.

Bu farw Watts yn 80 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Drymwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Drymwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Drymwyr roc o Loegr
Categori:Dylunwyr graffig o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Mosg Sidna Umar

Mae **Mosg Sidna Umar** ( , sef 'Mosg yr Arglwydd Umar') yn fosg o oes Mamluk a leolir heddiw yn Chwarter Iddewig Hen Ddinas Jerwsalem. Mae'n sefyll wrth ymyl synagog Hurva.

Yn 2019 adnewyddwyd y mosg.

## Hanes 
chwith|bawd| Lleoliad y mosg, rhwng y chwarteri Armenaidd ac Iddewig, mewn map Arolwg o Balesteeina yn 1936
bawd|Darlun o'r 19g, yn disgrifio "Meindwr Umar", gan ddangos muezzin yn y balconi yn llafarganu'r alwad i weddi.
Yn ôl yr hanesydd Mujir al-Din, adnewyddwyd y mosg ar ôl 1397, a chasglwyd arian a rhoddwyd tir i’w gynnal. Ysgrifennodd Obadiah Bartenura fod y mosg wedi'i adeiladu gan Iddewon a oedd wedi trosi i Islam.

Yn y Rhyfel Chwe Diwrnod cafodd y minaret ei daro gan *snipers* a'i adnewyddu ym 1974.

Mae'r meindwr (tyret) yn nodweddiadol o gyfnod Mamluk, gan ymestyn dwy lawr o uchder ac mae balconi ar gyfer y muezzin ar ei ben. Mae rhan uchaf y meindwr yn gul o'i waelod er mwyn sefydlogi'r strwythur.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg Mahkamah

Mosg cynulleidfaol a *madrasa*  a adeiladwyd ym 1455 yn Ninas Gaza, Palestina yw **Mosg Mahkamah** (a elwir hefyd yn **Fosg Birdibak** neu **Madrasa o Amir Bardabak**)**.** Gellir trawslythrenu'r enw  Arabeg 'Mahkamah' **i** ''Jāmi 'al-Mahkamah al-Birdibakiyyah'' mewn orgraff Ladin.

Dinistriwyd y mosg yn llwyr gan fomiau byddin Israel yn ystod yr ymosodiad ar Gaza yn 2014. Roedd y mosg wedi'i leoli ar hyd Baghdad Street ger prif fynedfa orllewinol ardal Shuja'iyya yn Ninas Gaza.

## Hanes 
Adeiladwyd y mosg ym 1455 ar orchmynion Sayf al-Din Birdibak al-Ashrafi, *dawadar* (neu gynrychiolydd) y swltan Mamluk Sayf al-Din Inal . Roedd Birdibak yn grefyddol iawn a chynullodd gynhadledd flynyddol i drafod Hadith (canllawiau ynglŷn â bywyd personol pob Mwslim) yr ysgolhaig Mwslimaidd o'r 9g Muhammad al-Bukhari. Cyrhaeddodd Sayf al-Din Birdibak al-Ashrafi swyddi uchel yn nhalaith Mamluk ac adeiladodd ddau 'fosg dydd Gwener' arall yn Damascus a Cairo. Yn wreiddiol roedd Mosg Mahkamah yn rhan o *madrasa* ("ysgol grefyddol"), ac addysg oedd prif swyddogaeth yr adeilad. Roedd gweddïau hefyd yn cael eu cynnal yn rheolaidd bob dydd Gwener.

Yn ystod rheolaeth yr Otomaniaid rhwng yr 16g a dechrau'r 20g, roedd yr ysgol yn gweithredu fel llys ar gyfer *qadis* y ddinas ("barnwyr"), a dyna pam ei henw arferol, Arabeg *al-Mahkamah* ("y Llys.") aelod o deulu Hashemite a fu farw yn Gaza ddiwedd y 9g. Ar ben mynedfa'r mosg mae'r arysgrif sylfaen sy'n coffau Birdibak am adeiladu'r mosg ac anrhydeddu Swltan Inal.

Yn ystod y cyfnod Mandad Prydeinig yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd fel ysgol grefyddol y bechgyn dan yr enw '''Madrasa al-Shuja'iyya al-Amiriyya'''. Chwalwyd y mosg yn llwyr gan lu awyr Israel yn Operation "Protective Edge".

## Pensaernïaeth 
Adeiladwyd y mosg yn null Burji Mamluk. Mae'n enghraifft unigryw o bensaernïaeth Mamluk, ar ôl cael ei dylanwadu'n fawr gan fosg-madrasas Ayyubid cynharach. Yn benodol, mae cilfachau ffasâd y gogledd yn debyg iawn i elfennau pensaernïol Ayyubidaidd yn yr Aifft a Syria. Mae'r *cyfadeilad yn* cynnwys sahn canolog ("cwrt") wedi'i leoli 1.2 metr yn is na lefel y stryd.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*
*
*

## Dolenni allanol 
* Proffil MWNF o Fosg al-Mahkamah . Lluniau o arysgrif minaret, mihrab ac sylfaen y mosg.

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Y Gaeaf Arabaidd

Enw ar y don newydd o awdurdodaeth ac eithafiaeth Islamaidd yn y byd Arabaidd yn sgil protestiadau a chwyldroadau'r Gwanwyn Arabaidd (2010–12) yw'r **Gaeaf Arabaidd**. Mae'r term yn crybwyll rhyfeloedd cartref, gwrthchwyldroadau, erledigaeth, a therfysgaeth ar draws gwledydd y Cynghrair Arabaidd yn y Dwyrain Canol a Gogledd Affrica, gan gynnwys Rhyfel Cartref Syria (ers 2011), y gwrthryfel yn Irac yn sgil enciliad lluoedd Americanaidd (2011–13) a rhyfel y Wladwriaeth Islamaidd yn Irac (2013–17), yr argyfwng a gwrthdaro gwleidyddol yn yr Aifft (2011–14), Rhyfel Cartref Cyntaf (2011) ac Ail Ryfel Cartref Libia (2014–20), a Rhyfel Cartref Iemen (ers 2014).

Bathwyd y term "y Gaeaf Arabaidd" gan y gwyddonydd gwleidyddol Zhang Weiwei o Tsieina, mewn dadl gyda'r ysgolhaig Americanaidd Francis Fukuyama ym Mehefin 2011.

## Argyfwng Ffoaduriaid
Arweiniodd y cythrwfl gwleidyddol a thrais yn y Dwyrain Canol a Gogledd Affrica at argyfwng ffoaduriaid yn Ewrop o 2015. Ymhlith pethau eraill, torrodd unigolion a ffoaduriaid a ddadleolwyd yn fewnol a oedd gynt yn Libya i'r Undeb Ewropeaidd.  Fe wnaeth ymdrechion Libyans a Thiwnisiaid i ddianc rhag y trais trwy groesi Môr y Canoldir ysgogi ofnau ymhlith gwleidyddion Ewropeaidd a rhannau o’r boblogaeth y byddai arfordiroedd Ewrop yn cael eu “gorlifo”. Ymatebodd yr UE gyda darpariaethau cyfreithiol a phatrolau arfordirol.

Yn Syria gwelwyd cannoedd o filoedd o ffoaduriaith yn gadael y wlad yn dilyn y Rhyfel Cartref Syria a ddigwyddodd yn sgîl ymateb Bashar al-Assad i'r galwadau am ddemocratiaeth gan y boblogaeth. Trafododd Senedd Cymru y gallai Cymru dderbyn 1,800 o ffoaduriaid, sef 8% o'r 20,000 roedd Prydain wedi cytuno i dderbyn.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Noah Feldman, *The Arab Winter: A Tragedy* (Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2020).
* Raphael Israeli, *From Arab Spring to Islamic Winter* (Efrog Newydd: Routledge, 2017).


Categori:2010au yn Affrica
Categori:2010au yn Asia
Categori:2020au yn Affrica
Categori:2020au yn Asia
Categori:Rhyfeloedd yr 21ain ganrif
Categori:Rhyfeloedd y Dwyrain Canol
Categori:Terfysgaeth yn y 2010au
Categori:Terfysgaeth yn y 2020au
Llywodraethiaeth Nablus

'#love Nablus']]
Mae **Llywodraethiaeth Nablus** neu **Llywodraethiaeth Nablws** (Arabeg: محافظة نابلس Muḥāfaẓat Nāblus) yn ardal weinyddol ym Awdurdod Palesteina sydd wedi'i lleoli yn Ucheldir Canolog y Lan Orllewinol, 53&nbsp;km i'r gogledd o Jerwsalem. Mae'n cwmpasu'r ardal o amgylch dinas Nablus sy'n gwasanaethu fel *muhfaza* (sedd) y llywodraethiaeth. Mae'n un o'r 16 Llywodraethiaethau Palesteina.

Yn ystod chwe mis cyntaf yr Intifada Cyntaf lladdwyd 85 o bobl yn Llywodraethiaeth Nablws gan fyddin Israel. Hwn oedd y cyfanswm uchaf o holl Lywodraethau'r Lan Orllewinol.

Yn ôl Swyddfa Ystadegau Ganolog Palestina, roedd gan y llywodraethiaeth 388,321 o drigolion yng nghanol 2017. Erbyn 2020 cododd y nifer hon i 407,754 o drigolion.

## Demograffeg
Mae'r boblogaeth ar gyfartaledd yn ifanc iawn ac mae tua 34.9 y cant yn iau na 15 oed, a dim ond 4 y cant sydd dros 65 oed. Yn 2017, roedd 99.8 y cant o'r boblogaeth yn Fwslim a 0.2 y cant yn Gristnogion neu fel arall. Ni chynhwyswyd preswylwyr aneddiadau Iddewig. Roedd 56.9 y cant o gyfanswm y boblogaeth yn ffoaduriaid yn yr un flwyddyn.

## Bwrdeistrefi
### Dinas
*Nablus

### Trefi
Mae gan y trefi yma boblogaeth o dros 4,000 o drigolion a chynghorau trefol o rhwng 11 ac 15 aelod.

*Aqraba, Nablus
*Asira ash-Shamaliya 
*Beita
*Huwara

*Jammain
*Qabalan
*Sebastia
*Beit Furik

### Cynghorau Pentrefi
Mae gan y Llywodraethiaeth 22 y treflannau yma boblogaeth o dros 1,000 o drigolion a chynghorau pentref o rhwng 3 a 9 aelod.

## Gwersylloedd Ffoaduriaid
*Askar
*Balata
*Ein Beit al-Ma'

## Oriel

Nablus 005.jpg|thumb|Golygfa gyffredinol o ddinas Nablus o Ysbyty Prifysgol Genedlaethol An-Najah, yn dangos cymdogaeth Stryd Asira a chymdogaeth Rafidia
Nablus - panoramio.jpg|thumb|Nablus - panorama
Beita, Nablus 003.jpg|thumb|Tref Beita
Qabalan.jpg|thumb|Arwyd ffordd tairieithog i dref Qabalan yn dangos natur wleidyddol yr ardal
Askar.JPG|thumb|Gwersyll/Treflan Ffoaduriaid Askar

## Dolenni
*Adrannau llywodraethol tiroedd Palesteinaidd
*gwefan Llywodraethiaeth Nablus 
*http://www.nablus.plo.ps/ar/index.php?p=home 

## Cyfeiriadau
Categori:Palesteina
Categori:Llywodraethiaethau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Cymdeithas Hoyw Nigar America

250px|right|thumb|Y logo grŵp.
Grŵp trolio rhyngrwyd Americanaidd yw'r **Cymdeithas Nigar Hoyw o America** (). Fe'u ffurfiwyd ar Fedi 11, 2002 ac mae eu pencadlys yn Tarzana, maestref yn Los Angeles, Califfornia.
Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo

Mae '''''Hanes Bywyd Thomas Williams, yr Hwn a Adwaenid Wrth yr Enw Thomas Capelulo. A Ysgrifennwyd o'i Enau ef ei hun***  yn hunangofiant am hanes bywyd **Thomas Williams (Twm** neu **Tomos Capelulo)*' (tua 1782 - 1855). Roedd Twm yn was, gyrrwr coets, milwr, meddwyn, dirwestwr a llyfrwerthwr Cymreig. Cyoeddwyd y llyfr ym 1854 gan wasg John Jones (Pyll), Llanrwst. 

## Cefndir
Mae *Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo* yn llyfr a rhith ysgrifennwyd gan yr argraffwr John Jones, Llanrwst o nodiadau a gymerodd o holi Twm Capelulo, am brofiadau ei fywyd. 

Roedd Twm, o'i gyfaddefiad ei hun; yn feddwyn didrugaredd, yn buteiniwr ac yn ŵr o gymeriad ac ymddygiad drwg. Pan oedd Twm tua 60 mlwydd oed rhoddodd y gorau i'w hen fywyd ofer. Daeth yn ddirwestwr, yn Gristion ac yn aelod ffyddlon o Eglwys y Methodistiaid Calfinaidd. Oherwydd y gweddnewidiad yn ei fywyd wedi iddo goleddu achos dirwest, daeth Twm yn weddol amlwg yn ei ddydd fel "hogyn poster" yr achos. Roedd yn cael ei ddefnyddio fel enghraifft berffaith o'r gwahaniaeth gwyrthiol galliasai troi at ddirwest a throi at Grist gwneud i fywyd y pechadur mwyaf colledig.. Roedd erthyglau Elfyn yn cynnwys cofiannau gwreiddiol Capelulo ac yn ychwanegu sylwadau hen bobl oedd yn ei gofio. Cyhoeddwyd erthyglau Elfyn fel llyfr ym 1907 ai ail gyhoeddi ym 1927

Ym 1982 ailgyhoeddodd Gwasg Carreg Gwalch y llyfr gyda rhagarweiniad gan Gerald Morgan o dan y teitl *Lle diogel i sobri: sef hunangofiant Thomas Williams (Capelulo)*  

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo ar Wicidestun

Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llanrwst
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Mosg Umar (Jeriwsalem)

Mae **Mosg Umar** () yn fosg Ayyubidaidd, yn Jeriwsalem, gyferbyn â iard deheuol Eglwys y Cysegr Sanctaidd yn ardal Muristan yn y Chwarter Cristnogol.

## Mosg (dwyreiniol) cyntaf Umar 
Yn ôl naratifau a ysgrifennwyd yn dilynl Gwarchae Jerwsalem yn 637 gan fyddin Mwslimaidd Rashidun o dan orchymyn Abu Ubaidah ibn al-Jarrah, gwrthododd Patriarch Sophronius ildio ac eithrio i’r Caliph Umar (579-644) ei hun. Teithiodd Umar i Jerwsalem a derbyn yr ildiad. Yna ymwelodd ag Eglwys yr Atgyfodiad (a elwir heddiw yn Eglwys y Cysegr Sanctaidd ) lle gwahoddodd Sophronius ef i weddïo y tu mewn i'r eglwys, ond gwrthododd Omar er mwyn peidio â gosod cynsail a thrwy hynny beryglu statws yr eglwys fel safle Cristnogol. Yn hytrach gweddïodd y tu allan, ar y grisiau i'r dwyrain o'r eglwys. Yn ddiweddarach, adeiladwyd Mosg cyntaf Umar ar y safle hwnnw, fel y tytir gan garreg gydag arysgrif Kufig a ddarganfuwyd ym 1897 yn ardal atriwm dwyreiniol neu allanol Eglwys yr Atgyfodiad Cystennin I (4g), gan ddiffinio'r ardal hon fel mosg. Mae'r mosg presennol wedi'i leoli mewn safle gwahanol i'r un lle credir i Omar weddïo a lle lleolwyd y mosg cynharach, gan ei fod yn sefyll i'r de o'r eglwys yn hytrach nag i'r dwyrain ohoni. Gwnaed hyn mae'n debyg gan fod y fynedfa i Eglwys y Cysegr Sanctaidd wedi symud o'r dwyrain i'r de o'r eglwys oherwydd digwyddiadau dinistriol dro ar ôl tro a effeithiodd ar y Cysegr Sanctaidd yn ystod yr 11g a'r 12g. Yn amlwg, cynlluniwyd y ddau fel pâr, ac mae'n ddiddorol sylwi y byddai llinell sy'n cysylltu'r ddau feindwr yn croestorri drws Feddrod Iesu y tu mewn i'r eglwys, tra bod y meindyrau yn gyfochrog â'r drws hwnnw a'u topiau'n cyrraedd yr un drychiad yn union, er gwaethaf dechrau ar wahanol lefelau ar y ddaear.

## Oriel 

Delwedd:Modern jerusalem 1915.jpg|Yn y map hwn o 1915, mae'r Mosg yn ymddangos i'r de o Eglwys y Cysegr Sanctaidd ym Muristan, ger canol fertigol y map.
Delwedd:Mosque of Omar in Jerusalem.jpg|Mae'r Mosg wedi'i neilltuo ar gyfer gweithgareddau crefyddol
Delwedd:Mosque of Omar, Jerusalem1.jpg|Meindwr

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Busse, Heribert, ''Die 'Umar-Moschee im östlichen Atrium der Grabeskirche'' (lit. "Mosg 'Umar yn atriwm dwyreiniol Eglwys y Cysegr Sanctaidd"), Zeitschrift des deutschen Palästina-Vereins, 109 (1993), tt.&nbsp;73–82.

Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Cacen drom

Prif gynhwysion y **gacen drom** neu **gacen Hevva** (, trwm) yw blawd, lard, menyn, llaeth, siwgr a rhesins wedi'u tyfu yng Nghernyw.

Mae ei enw'n deillio o'r diwydiant sardîns yng Nghernyw cyn yr 20g pan helpodd **huer** (sef person mewn man gwylio addas, er enghraifft ar ben clogwyn) i ddod o hyd i heigiau o bysgod. Byddai'r *huer* yn gweiddi 'Hevva!, Hevva!' i dynnu sylw'r pysgotwyr at leoliad y sardîns.

Mae traddodiad Cernywaidd yn nodi bod cacen Hevva wedi ei phobi gan yr *huers* ar ôl dychwelyd i'w cartrefi, gyda'r gacen yn barod erbyn i'r criwiau ddychwelyd i'r lan. Fel arall, fe'i gelwir yn gacen drom gan nad yw'n "ysgafn", heb ei chodi yn yr un modd â chacen burum neu fynsen hadau.

Mae'r cacennau tua 1/2 modfedd o drwch, gyda phatrwm cris-croes wedi'i greu ar y top, yn cynrychioli'r rhwydi pysgota. Ar wahân i'r patrwm rhwydi yma, mae'r deisen yn debyg iawn i'r deisen gri Gymreig.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
Categori:Teisenni
Categori:Cernyw
Categori:Prydau o fwyd
Categori:Wicibrosiect Palesteina