Elisabeth Grümmer

Roedd **Elisabeth Schilz Grümmer** (31 Mawrth 1911 - 6 Tachwedd 1986) yn soprano Almaenig. Mae hi wedi cael ei disgrifio fel "cantores wedi'i bendithio â dawn gerddorol gain, didwylledd cynnes, a llais o harddwch eithriadol".

## Bywyd 
Ganed Grümmer  yn *Niederjeutz*  (Yutz, bellach), Alsace-Lorraine, Ffrainc ] i rieni Almaenig. Ym 1918, cafodd ei theulu eu halltudio o Lorraine, ac ymgartrefodd ym Meiningen, lle bu’n astudio theatr gan wneud ei ymddangosiad cyntaf ar y llwyfan fel Klärchen yn *Egmont* Goethe .

Priododd Grümmer â'r cyngerdd feistr cerddorfa theatr, Detlev Grümmer, a daeth yn fam. Symudodd y teulu i Aachen, lle cwrddon nhw â Herbert von Karajan a anogodd Grümmer i wneud ei hymddangosiad operatig cyntaf ym 1940. Aeth ymlaen o Aachen i berfformio yn Duisburg a Prague .

Lladdwyd ei gŵr yn eu tŷ yn ystod cyrch bomio Aachen ym 1944. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, ymgartrefodd ym Merlin, gan ganu yn y Städtische Oper Berlin. Perfformiodd yn y tai opera mawr yn Ewrop a'r Unol Daleithiau, gan gyfyngu ei hun i nifer fach o rolau, wedi'u canu yn Almaeneg yn bennaf. Roedd hi hefyd yn weithgar mewn datganiadau gân a pherfformiadau cyngerdd, yn enwedig o Offeren Almaeneg Dros y Marw gan Brahms.

Cafodd Grümmer ei hanrhydeddu gyda'r teitl *Kammersängerin* (teitl o anrhydedd i gantor clasurol o fri) a daeth yn athro ym *Musikhochschule* (ysgol gerdd) Berlin . Ymhlith ei myfyrwyr bu Astrid Schirmer, Gillian Rae-Walker, a Janis Kelly .

Bu farw Grümmer yn Warendorf, Westphalia ar 6 Tachwedd 1986.

## Gwaith a derbyniad beirniadol 
Gwnaeth Grümmer ei début yn Aachen yn canu rôl Prif Forwyn y Blodau mewn perfformiad o *Parsifal* Wagner ym 1940.

Cafodd Grümmer glod fel canwr opera ac fel dehonglydd Lieder. Cyfeiriodd y llyfr, *The Grove Book of Opera Singers*, at ei "llais hyfryd, eglurder ynganiad a cherddoriaeth gynhenid" sy'n cael ei phrofi gan ei chyfraniad ar recordiau.

Ymddangosodd mewn dau berfformiad ar dâp fideo fel Donna Anna yn *Don Giovanni*, un dan arweiniad Wilhelm Furtwängler a'r llall mewn cyfieithiad Almaeneg a arweiniwyd gan Ferenc Fricsay .

## Disgyddiaeth 
### Opera 
* *Carmen* gan Georges Bizet, arweinydd Eugen Jochum, Corws a Cherddorfa Radio Bafaria (1954, yn Almaeneg, uchafbwyntiau: Micaëla). 
* *Hänsel und Gretel* gan Engelbert Humperdinck, arweinydd Herbert von Karajan, EMI 5670612 2CD-Album (1953) 
* *Hänsel und Gretel* gan Engelbert Humperdinck, arweinydd Otto Matzerath, perfformiad radio byw 1956, Ponto 2CD-Album (2004) 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Wilhelm Furtwängler, EMI 7638602 3CD-Albwm (recordiad byw 1954, mae tapiau o berfformiad 1953 hefyd wedi'u cyhoeddi). 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Dimitri Mitropoulos, recordiad byw 1956, Sony 3CD-Album (1994) 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Wolfgang Sawallisch, recordiad byw yn Almaeneg 1960, Deutsche Grammophon (Universal) 3CD-Album (2009) 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Hans Zanotelli, uchafbwyntiau yn Almaeneg 1960, EMI CDZ 25 2217 2. 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Ferenc Fricsay, recordiad byw 1961, Golden Mel (2007) 
* *Die Hochzeit des Figaro* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Ferenc Fricsay, CREFYDD B0001M64VQ 2CD-Albwm (1951) 
* *Idomeneo* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Ferenc Fricsay, recordiad byw o Salzburg 1961, DG (1995) 
* *Le Nozze di Figaro* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Karl Böhm, recordiad byw o Tokyo 1963, Ponto (2010) 
* *Die Zauberflöte* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Georg Solti, perfformiad radio byw 1955, GALA 2CD-Album (2004) 
* *Der Rosenkavalier* gan Richard Strauss (recordiad byw Munich 1952: Octavian), arweinydd Erich Kleiber, CD-Albwm MYTO (2007) 
* *Der Rosenkavalier* gan Richard Strauss (recordiad byw Berlin 1959: Marschallin), arweinydd Silvio Varviso, Gala CD-Albwm (2005) 
* *Der Rosenkavalier* gan Richard Strauss, arweinydd Wilhelm Schüchter, (Octavian, uchafbwyntiau) EMI 8264302 CD-Albwm (1956) 
* *Der Rosenkavalier* gan Richard Strauss (recordiad byw Cologne 1972: Marschallin), arweinydd Siegfried Köhler, Depo Opera 
* *Pique Dame* gan Pyotr Ilyich Tchaikovsky (perfformiad radio byw Berlin 1947: Lisa), arweinydd Artur Rother, Gala CD-Albwm 
* *Lohengrin* gan Richard Wagner, arweinydd Rudolf Kempe, EMI 567415 3CD-Album (1963) 
* *Lohengrin* gan Richard Wagner, arweinydd Lovro von Matačić, recordiad byw 1959, Orfeo (2006) 
* *Die Meistersinger von Nürnberg* gan Richard Wagner, arweinydd Rudolf Kempe, EMI 3CD-Album (1956) 
* *Die Meistersinger von Nürnberg* gan Richard Wagner, arweinydd André Cluytens, recordiad byw 1957, Walhall (2008) 
* *Die Meistersinger von Nürnberg* gan Richard Wagner, arweinydd Erich Leinsdorf, recordiad byw 1959, Myto (2010) 
* *Das Rheingold* gan Richard Wagner (recordiad radio byw 1953: Freia) arweinydd Wilhelm Furtwängler, EMI (1990) 
* *Das Rheingold* gan Richard Wagner (recordiad byw Bayreuth 1957 a 1958   : Freia) arweinydd Hans Knappertsbusch, labeli amrywiol 
* *Götterdämmerung* gan Richard Wagner (recordiad byw Bayreuth 1957 a 1958: Gutrune) arweinydd Hans Knappertsbusch, labeli amrywiol 
* *Tannhäuser* gan Richard Wagner, arweinydd Franz Konwitschny, EMI 3CD-Album (1960) 
* *Der Freischütz* gan Carl Maria von Weber, arweinydd Wilhelm Furtwängler, recordiad byw o Salzburg 1954, EMI 5674192 2CD-Album (2000) 
* *Der Freischütz* gan Carl Maria von Weber, arweinydd Joseph Keilberth, EMI 2CD-Album (1959) 
* *Der Freischütz* gan Carl Maria von Weber, arweinydd Erich Kleiber, perfformiad radio byw 1955, Opera D'oro 2CD-Album (1998)

### Cerddoriaeth gysegredig 
* *Matthäus-Passion* BWV 244 gan Johann Sebastian Bach, arweinydd Wilhelm Furtwängler, EMI *CLASSICS* 5655092 2CD-Album (1995) 
* *Johannes-Passion* BWV 245 gan Johann Sebastian Bach, arweinydd Karl Forster, EMI *CLASSICS* 7642342 2CDs-Album (1992) 
* *Kantaten - Cantatas* gan Johann Sebastian Bach, arweinydd Kurt Thomas, BERLIN *CLASSICS* B000024WMM CD (1996) 
* *Bach A WNAED YN YR ALMAEN* Cyf. II Kantaten, Motetten, Weihnachtsoratorium, arweinydd Kurt Thomas, BERLIN *CLASSICS* B000031W6B 8CD-Albwm (1999) 
* *Die Schöpfung* gan Joseph Haydn, arweinydd Karl Forster, CD-Albwm EMI 2 (1989) 
* *Stabat mater* gan Gioacchino Rossini, arweinydd Ferenc Fricsay, Melodrama (1994)
* *Messa Da Requiem* gan Giuseppe Verdi, arweinydd Ferenc Fricsay, recordiad byw 1951, Andromeda (2007) 
* *Ein Deutsches Requiem* Op. 45, gan Johannes Brahms, arweinydd Rudolf Kempe, EMI CLASSICS 7647052 (1955) 
* *Ein Deutsches Requiem* Op. 45, gan Johannes Brahms, arweinydd Otto Klemperer, perfformiad radio 1956, ICA *CLASSICS* 5002 (2011)

### Lieder 
* *Elisabeth Grümmer, Lieder gan Schubert, Brahms, Grieg a Verdi*, arweinydd Hugo Diez a Richard Kraus, TESTAMENT B000003XJQ (1996) 
* *Elisabeth Grümmer, Liederabend, Lieder gan Mendelssohn, Schumann, Schoeck, Wolf*, ORFEO 506001B CD (2000) 
* *Datganiad 1970, Lieder gan Beethoven, Brahms, Mozart, Reger, Schubert, Schumann, Strauss, Wolf*, Dirigent Richard Kraus, GALA B000028CLY 2CD-Album (2001) 
* *Elisabeth Grümmer sings Mozart, Schubert, Brahms, Wolf *, Historic recordings 1956/1958. Hänssler Classics (2009)

### Fideo 
* *Don Giovanni* gan Wolfgang Amadeus Mozart, arweinydd Wilhelm Furtwängler, Deutsche Grammophon 073 019-9 DVD-Video (2001) 
* *Don Giovanni* gan Mozart, wedi'i ganu mewn cyfieithiad Almaeneg, yr arweinydd Ferenc Fricsay, Deutsche Oper Berlin 24 Medi 1961, gyda Dietrich Fischer-Dieskau, Josef Greindl, Legato Classics LCV 022

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* *The Last Prima Donnas*, gan Lanfranco Rasponi, Alfred A Knopf, 1982.  ISBN &nbsp; 0-394-52153-6

## Dolenni allanol 
* Bywgraffiad 1 
* Bywgraffiad 2 
* Elisabeth Grümmer mewn perfformiad cyngerdd o Lohengrin

Categori:Pobl o Moselle
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Cantorion Almaeneg
Categori:Cantorion opera