open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castell Holt

Castell canoloesol ger pentref Holt, yng ngogledd-ddwyrain Cymru bron ar y ffin â Lloegr, yw **Castell Holt**. Gorwedd ar lan Afon Dyfrdwy.

Codwyd y castell, sydd ar gynllun pentagonaidd anghyffredin gyda thyrrau crwn ar bob cornel, gan yr arglwydd lleol John Warenne, arglwydd Brwmffild a Iâl, a dderbynasai ei dir gan Edward I o Loegr ar ôl 1282. Roedd Castell Dinas Brân yn ei feddiant hefyd, ond am ei fod mewn cyflwr gwael ar ôl y rhyfel a hefyd am fod Cymry cantrefi Iâl a Maelor Gymraeg, a unwyd i greu'r arglwyddiaeth newydd, yn wrthryfelgar, penderfynodd Warrene godi castell newydd yn nes at y ffin. Credir iddo ddechrau ar y gwaith o godi Castell Holt cyn 1311. Roedd yn adeilad mawr pedwar llawr gyda ffos llawn o ddŵr o'i gwmpas i'w amddiffyn.
bawd|thumbtime=9|350px|chwith|Adluniad o Castell Holt yn 1495

Roedd Castell Holt yn adfail erbyn yr 17g; y cwbl a erys heddiw yw rhannau isel muriau'r gorthwr mewnol, porth a grisiau, ac mae'n gofyn cryn dychymyg i ailgreu'r castell mawreddog a safai yma yn y 14g. Cafodd gweddill yr adfeilion, yn gerrig hen dywodfaen coch gwerthfawr, ei symud ar gychod i lawr afon Dyfrdwy ar ôl gwarchae yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr a'u defnyddio at adeiladau Neuadd Eaton, ger Caer.

## Gweler hefyd
* Brwmffild a Iâl

## Cyfeiriadau
*David Cathcart King, 'The Stone Castles', yn *The Archaeology of Clwyd* (Cyngor Sir Clwyd, 1991).

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 1280au
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Wrecsam
Holt
Holt
Y Mot

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Y Mot** (Saesneg: *New Moat*). Saif yng nghanolbarth y sir, i'r de o Fynydd Preseli a gerllaw'r ffin â Sir Gaerfyrddin. Daw'r enw o weddillion castell mwnt a beili gerllaw'r pentref.

Heblaw pentref Y Mot ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llys-y-frân, Penffordd a Threfelen, ac mae Cronfa ddŵr Llys-y-frân hefyd o'i mewn. Rhed ffin ieithyddol Sir Benfro trwy'r gymuned; mae'r enwau lleoedd yn y gogledd yn Gymraeg ac yn y de yn Saesneg. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 426.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro

Categori:Pentrefi Sir Benfro
Graeme Obree

Seiclwr o'r Alban yw **Graeme Obree** (ganwyd 11 Medi 1965 yn Nuneaton, Swydd Warwick).

Ym mis Gorffennaf 1993, torrodd Obree record yr awr y byd, a ddeilwyd gynt gan Francesco Moser, mewn pellter o 51.596 kilomedr (32.06 milltir). Parhaodd record Obree lai nag wythnos cyn cael ei dorri gan y Sais Chris Boardman. Ail-gipiodd Obree y record ym mis Ebrill 1994.

Roedd hefyd yn bencampwr pursuit y byd yn 1993 a 1995.

Mae Obree yn bwnc ffilm 2006, *The Flying Scotsman*, sy'n seiliedig ar ei hunangofiant.

## Cyfryngau cysylltiedig 
* Flying Scotsman: Cycling to Triumph Through My Darkest Hours* Graeme Obree VeloPress 2005 ISBN 1-931382-72-7
* Flying Scotsman* Graeme Obree, Birlinn Books 2003 ISBN 1-84158-335-9
* Flying Scotsman (ffilm 2005)*
**The Flying Scotsman speaks: Graeme Obree interview*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Graeme Obree
* Beiciau Graeme Obree
* Record y Byd yr Awr Graeme Obree 
* VeloPress, rhifyn yr Unol Daleithiau o hunangofiant Graeme Obree *Flying Scotsman: Cycling to Triumph Through My Darkest Hours* 
* *MGM to release Obree movie in the U.S.'' 
* Llun o feic Graeme Obree
* The Flying Scotman (gwefan answyddogol) 
* Stori mewn lluniau gan Jonathan Worth 

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Seiclwyr o'r Alban
Colion

Ardal yng ngogledd-ddwyrain Cymru yw **Colion** a fu'n gwmwd canoloesol ac sy'n un o gymunedau Sir Ddinbych heddiw.

## Hanes
Roedd cwmwd Colion yng nghantref cantref Dyffryn Clwyd. Gyda Dogfeiling a Llannerch, roedd yn un o dri chwmwd y cantref hwnnw.

Gorweddai yng ngorllewin Dyffryn Clwyd. Ffiniai â Dogfeiling a Llanerch i'r dwyrain, o fewn yr un cantref, darn o Edeirnion ac arglwyddiaeth Dinmael i'r de, a chwmwd Ceinmeirch yng nghantref Rhufoniog i'r gorllewin.

Amrywiai tir y cwmwd. Yn y de-orllewin, codai i fryniau canolig eu huchder Fforest Clocaenog, ar ymyl Mynydd Hiraethog, gan ddisgyn oddi yno i lawr Dyffryn Clwyd ei hun, lle ceid y tir amaethyddol gorau.

Ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, aeth Colion, fel gweddill y cantref, yn rhan o arglwyddiaeth Rhuthun. Mae 'stent' (arolwg ar gyfer y Goron) o'r arglwyddiaeth yn 1324 yn cynnig deunydd gwerthfawr i'r hanesydd am fywyd pobl gyffredin yn y cyfnod hwnnw. Yn "nhref" (math o amlwd) Llanynys, er enghraifft, roedd yna 48 tenant rhydd gyda thir yn y dref ei hun ac mewn trefi cyfagos hefyd. Roedd 'trefi' eraill yn cynnwys Cyffylliog, Clocaenog, a Bryn Saith Marchog.

Aeth y cwmwd yn rhan o'r Sir Ddinbych wreiddiol yn 1536. Aeth yn rhan o sir Clwyd o 1974 hyd 1996 ac heddiw mae'n rhan o'r Sir Ddinbych newydd.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Dyffryn Clwyd (cantref)
* Dyffryn Clwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Llannerch (cwmwd)

:*Erthygl am y cwmwd yn Nyffryn Clwyd yw hon. Am y cwmwd ym Mhowys, gweler Llannerch Hudol. Gweler hefyd Llannerch.*

Cwmwd canoloesol yng nghantref Dyffryn Clwyd, gogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Llannerch**, gydag arwynebedd o tua 9,000 erw (14 millt sg.; 3,600 hectar). Gyda Colion a Dogfeiling, roedd yn un o dri chwmwd y cantref hwnnw. Gorweddai Llannerch yn ne-ddwyrain Dyffryn Clwyd, oddeutu'r pentrefi Llanfair Dyffryn Clwyd a Llanelidan. Ffiniai â Dogfeiling a Colion i'r gorllewin, o fewn yr un cantref, darn o Edeirnion i'r de, ac Iâl i'r dwyrain.

Roedd yn gwmwd coediog ar lethrau Bryniau Clwyd, gan ddisgyn oddi yno i lawr y dyffryn ar ben uchaf Dyffryn Clwyd ei hun, lle ceid y tir y amaethyddol gorau.

Ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, aeth Llannerch, fel gweddill y cantref, yn rhan o arglwyddiaeth Rhuthun. Ceir manylion am y cwmwd yn y 'stent' (arolwg ar gyfer y Goron) o'r arglwyddiaeth yn 1324, sy'n cynnig deunydd gwerthfawr i'r hanesydd am fywyd pobl gyffredin yn y cyfnod hwnnw.

Aeth y cwmwd yn rhan o'r Sir Ddinbych newydd yn 1536. Gorwedd o hyd yn y sir honno, er nad ydyw'n uned o unrhyw fath heddiw.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Dyffryn Clwyd (cantref)
* Dyffryn Clwyd

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Llanrhian

Pentref, cymuned a phlwyf eglwysig yn Sir Benfro, Cymru, yw **Llanrhian**. Saif yng ngogledd y sir, i'r gorllewin-ddwyrain o ddinas Tyddewi, i'r gogledd o briffordd yr A487 i Abergwaun.

Dyddia tŵr yr eglwys, a gysegrwyd i Sant Rhian, o'r 13g. Mae tîm criced Llanrhian yn adnabyddus, ac wedi cael llwyddiant eithriadol i dîm o bentref mor fychan.

Heblaw pentref Llanrhian ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys Trefin a Phorth-gain. Ar un adeg roedd y diwydiant llechi yn bwysig yn yr ardal, gyda chwareli yn Abereiddi, Porth-gain a Thrwyn Llwyd. Allforid y llechi o borthladd bychan Porth-gain.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 897.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro

Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Nolton a'r Garn

Cymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw '''Nolton a'r Garn'* (Saesneg: *Nolton and Roch''). Saif yn ngorllewin y sir, ger yr arfordir ger Bae Sain Ffraid, i'r gogledd-orllewin o Hwlffordd.

Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Nolton, Nolton Haven, Y Garn, Druidston, Cuffern a Simpson. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 746.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Prestatyn (cwmwd)

Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad ar arfordir gogledd-ddwyrain Cymru oedd cwmwd **Prestatyn**. Gyda chymydau Rhuddlan a Cwnsyllt, roedd yn un o dri chwmwd cantref Tegeingl.

Gorweddai'r cwmwd yng ngogledd Tegeingl, yn llain hir o dir ar yr arfordir, gan ymestyn o lannau afon Clwyd yn y gorllewin (ger Y Rhyl a Rhuddlan heddiw) hyd Y Parlwr Du a chyffiniau Ffynnongroyw yn y dwyrain. Ffiniai â chymydau Cwnsyllt (*Coleshill*) a Rhuddlan, yn yr un cantref, ac â chwmd Is Dulas, cantref Rhos, i'r gorllewin.

Diserth oedd canolfan y cwmwd. Roedd o bwys strategol am ei fod yn gorwedd ar y llwybr arfordirol i gyfeiriad Gwynedd o gyfeiriad Lloegr.

Yn yr Oesoedd Canol Cynnar, bu'r rhan yma o'r wlad ym meddiant Mersia am gyfnod, fel y tyst amryw o'r enwau lleoedd o darddiad Saesneg o hyd, yn cynnwys yr enw Prestatyn ei hun. Fe'i adenillwyd gan y Cymry dan Owain Gwynedd a daeth yn rhan o gantref Tegeingl. Codwyd Castell Prestatyn gan un o arglwyddi Normanaidd y Mers yn y 12g ond cafodd ei gipio a'i ddinistrio gan Owain Gwynedd.

Am lawer o'r amser bu ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, ond yn y 1280au fe'i meddianwyd gan goron Lloegr a daeth yn rhan o'r Sir y Fflint newydd. Heddiw mae rhan orllewinol yr hen gwmwd yn gorwedd yn Sir Ddinbych a'r rhan arall yn Sir y Fflint.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Tegeingl
* Y Berfeddwlad

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Hanes Sir y Fflint
Categori:Prestatyn
Rhuddlan (cwmwd)

Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad, ger arfordir gogledd-ddwyrain Cymru, oedd cwmwd **Rhuddlan**. Gyda chymydau Prestatyn a Cwnsyllt, roedd yn un o dri chwmwd cantref Tegeingl.

Gorweddai'r cwmwd yng ngorllewin Tegeingl, rhwng afon Clwyd a Bryniau Clwyd. Ffiniai â chymydau Cwnsyllt (*Coleshill*) a Prestatyn, yn yr un cantref, ac â chymdau Is Dulas (cantref Rhos) ac Is Aled (cantref Rhufoniog) i'r de a'r gorllewin.

Rhuddlan oedd canolfan y cwmwd a phrif ganolfan cantref Tegeingl hefyd yn ddiweddarach. Roedd o bwys strategol am ei fod yn gorwedd ar y llwybr arfordirol i gyfeiriad Gwynedd o gyfeiriad Lloegr. Codwyd castell yno gan y brenin Llywelyn ap Seisyllt yn 1015 a ddaeth yn ganolfan brenhinol i'w fab, y brenin Gruffudd ap Llywelyn. Newidiodd ddwylo sawl gwaith yn y ddwy ganrif nesaf. Am gyfnod by ym meddiant yr arglwydd Normanaidd, Robert o Ruddlan. Yn nes ymlaen codwyd Castell Rhuddlan ar lan afon Clwyd gan Edward I o Loegr, a ddechreuwyd yn 1277.

Yn yr Oesoedd Canol Cynnar, bu'r rhan yma o'r wlad ym meddiant Mersia am gyfnod. Fe'i adenillwyd gan y Cymry dan Owain Gwynedd a daeth yn rhan o gantref Tegeingl. Am lawer o'r amser bu ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd, ond yn y 1270au fe'i meddianwyd gan goron Lloegr a daeth yn rhan o'r Sir y Fflint newydd yn 1282, gyda Statud Rhuddlan. Heddiw mae'r hen gwmwd yn gorwedd yn Sir Ddinbych.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Morfa Rhuddlan
* Rhuddlan
* Tegeingl
* Y Berfeddwlad

## Llyfryddiaeth
*A. J. Taylor, *Rhuddlan Castle* (1982)
*C. R. Williams, *The History of Flintshire* (1961)

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Categori:Hanes Sir Ddinbych
John Malkovich

Actor, cynhyrchydd a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau yw **John Gavin Malkovich** (ganwyd 9 Rhagfyr 1953). Dros y 25 diwethaf, mae ef wedi ymddangos mewn dros 70 ffilm a chafodd ei enwebu am Wobr yr Academi am *Places in the Heart* a *In the Line of Fire*. Actiodd mewn ffilmiau hynod lwyddiannus fel *Empire of the Sun*, *The Killing Fields*, *Dangerous Liaisons*, *Being John Malkovich* a *Changeling* hefyd.

## Ffilmiau 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhyddewyllyswyr
Categori:Pobl o Illinois
Make Mine Music

Ffilm animeiddiedig Disney yw **Make Mine Music** (1946). 

## Gweler hefyd 
*Rhestr ffilmiau animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1946
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
J. G. Ballard

Nofelydd ac awdur storïau byr Seisnig oedd **James Graham Ballard** (15 Tachwedd 1930 yn Shanghai, Tsieina – 19 Ebrill 2009). Roedd yn aelod blaengar o'r Don Newydd yn ffuglen wyddonol. Ei lyfrau mwyaf adnabyddedig yw'r nofel dadleuol *Crash*, a'r nofel hunangofiannol *Empire of the Sun*, mae'r ddau lyfr wedi cael eu addasu'n ffilm.

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
### Casgliadau straeon byr 
### Eraill 
*''A User's Guide to the Millennium: Essays and Reviews* (1996)
**Miracles of Life'' (Hunngofiant; 2008)

## Addasiadau 
### Ffilm 
*When Dinosaurs Ruled the Earth (1970) cyfarwyddwr: Val Guest
*Empire of the Sun (1987) cyfarwyddwr: Steven Spielberg
*Crash (1996) cyfarwyddwr: David Cronenberg
*The Atrocity Exhibition  (2001) cyfarwyddwr: Jonathan Weiss
*Aparelho Voador a Baixa Altitude (2002), cyfarwyddwr: Solveig Nordlund. Addasiad Portriwgalaidd o'r stori fer "Low Flying Aircraft".

### Teledu 
*Thirteen to Centaurus (1965) cyfarwyddwr: Peter Potter (BBC Two)
*Home (2003) cyfarwyddwr: Richard Curson Smith (BBC Four)

## Cyferiadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion dystopaidd
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion dychanol o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion dystopaidd Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion yn ymwneud â chyffuriau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr dychanol Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr dystopaidd Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Shanghai
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o ganser y prostad
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Loegr
Is Aled

Cwmwd canoloesol yn y Berfeddwlad, gogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Is Aled**. Gyda chymydau Uwch Aled a Ceinmeirch, roedd yn un o dri chwmwd cantref Rhufoniog.

Dynodid y ffin rhwng Uwch Aled ac Is Aled gan Afon Aled. Ymestynnai cwmwd Is Aled o gyffiniau Llanelwy (ond heb gynnwys y dref) yn y gogledd, yn Nyffryn Clwyd, hyd at gyffiniau'r Migneint yn y de. I'r dwyrain gorweddai cwmwd Ceinmeirch, rhwng Afon Lliwen ac Afon Clywedog. Roedd yn gwmwd hir felly, ar siâp hirgul gywasgedig yn y canol. Yn ogystal â'r dau gwmwd yng nghantref Rhufoniog, ffiniai Is Aled â chymydau Is Dulas (cantref Rhos), Rhuddlan (cantref Tegeingl) a Dogfeiling (cantref Dyffryn Clwyd) i'r gogledd, a gydag Uwch Dulas (Rhos), Nanconwy (Arllechwedd), Ardudwy, Penllyn a Dinmael i'e de.

Cwmwd mynyddig anghysbell oedd Is Aled, ac eithrio'r tir isel yn y gogledd, ar lan Afon Aled ac yn Nyffryn Clwyd. Roedd yn cynnwys Ysbyty Ifan yn y de, ger Llyn Conwy, a fu'n hosbis ("ysbyty") enwog i deithwyr, a berthynnai i urdd Marchogion yr Ysbyty.

Ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, fel gweddill Rhos a Rhufoniog, daeth yn rhan o arglwyddiaeth Dinbych. Yn nes ymlaen bu'n rhan o'r Sir Ddinbych a grëwyd yn 1536. Erbyn heddiw mae rhannau deheuol a gorllewinol y diriogaeth yn gorwedd yn sir Conwy a'r gweddill yn Sir Ddinbych.

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Rhufoniog
* Y Berfeddwlad

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Conwy
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Nicole Kidman

Actores o Awstralia yw **Nicole Mary Kidman** AC (ganed 20 Mehefin 1967). Yn 2006, daeth Kidman yn un o'r actorion sy'n ennill y mwyaf yn y diwydiant ffilm. Yn yr un flwyddyn, Kidman gwnaed Companion of the Order of Australia, anrhydedd fwyaf Awstralia i ddinasyddion. Yn swyddogol, hi yw un o actorion mwyaf llwyddiannus Awstralia.

Ar ôl sawl ymddangosiad mewn ffilm a theledu, daeth Kidman i amlygrwydd yn y ffilm ddrama gyffrous  *Dead Calm* (1989). Mae ei pherfformiadau mewn ffilmiu megis *To Die For* (1995), *Moulin Rouge!* (2001), a *The Hours* (2002), wedi ennill llawer o feirniadaeth gymeradwyol. Derbyniodd Kidman seren ar y Walk of Fame yn Hollywood, Califfornia, yn 2003. Mae Kidman hefyd yn Lysgennad Ewyllys Da UNIFEM a UNICEF, ac yn gantores.  Mae hefyd yn adnabyddus oherwydd ei chyn briodas â Tom Cruise a'i phiodas presennol i'r cerddor Keith Urban. Oherwydd iddi gael ei geni i rieni Awstraliaidd yn Honolulu, Hawaii, mae ganddi ddinasyddiaeth ddeuol rhwng Awstraia a'r Unol Daleithiau.

## Ffilmiau
## Discograffi
* "Come What May" sengl (Deuawd gyda Ewan McGregor - Hydref 2001) AUS #10, UK #27
* "Somethin' Stupid" sengl (Deuawd gyda Robbie Williams - Rhagfyr 2001) AWS #8, y DU #1
* "Kiss" / "Heartbreak Hotel" - Nicole Kidman / Hugh Jackman - Tachwedd 2006 (Trac sain Happy Feet)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Actorion benywaidd o Awstralia
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Catholigion o Awstralia
Categori:Cymdeithion Urdd Awstralia
Categori:Pobl o Hawaii
Categori:Pobl o Sydney
Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child

Cyfres deledu animeiddiedig yw ***Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child***.

## Penodau
### Cyfres 1 (1995 - 1996)
* *Jack and the Beanstalk*
**Lleoliad: De Unol Daleithiau
**Lleisiau:
* *Little Red Riding Hood*
**Lleoliad: Tsieina
**Lleisiau: B.D. Wong
* *Hansel and Gretel*
**Lleoliad: America Ladin (fforest law)
**Lleisiau:
* ''The Emperor's New Clothes*
**Lleoliad: Hen Japan
**Lleisiau:
* *Rumpelstiltskin*
**Lleoliad: Y Caribî / Jamaica
**Lleisiau:
* *The Frog Prince*
**Lleoliad: Jyngl Affricanaidd
**Lleisiau:
* *Sleeping Beauty*
**Lleoliad: America Ladin
**Lleisiau:
* *Rapunzel*
**Lleoliad:Louisiana Ffrangeg
**Lleisiau: Whoopi Goldberg
* *The Valiant Little Tailor*
**Lleoliad: Gorllewin Affrica
**Lleisiau:
* *Cinderella*
**Lleoliad: México
**Lleisiau:
* *Beauty and the Beast*
**Lleoliad: Sahara Affricanaidd
**Lleisiau: Vanessa Williams, Gregory Hines
* *Snow White* (*White Snow*)
**Lleoliad: Gogledd America
**Lleisiau:
* *The Princess and the Pea*
**Lleoliad: Japan
**Lleisiau:

### Cyfres 2 (1997)
* *Pinocchio*
**Lleoliad: Gorllewin Affrica
**Lleisiau: Will Smith, Chris Rock, Della Reese
* *Thumbelina*
**Lleoliad: Brasil (Amazonas)
**Lleisiau: Rosie Pérez, Antonio Sabàto, Jr., Harvey Fierstein ac Edward James Olmos
* *Puss in Boots*
**Lleoliad: Hawaii
**Lleisiau: Dean Cain, David Hyde Pierce
* *The Pied Piper*
**Lleoliad:
**Lleisiau: Samuel L. Jackson
* *The Twelve Dancing Princesses*
**Lleoliad: Y Caribî Sbaeneg
**Lleisiau: Jon Secada
* *The Golden Goose*
**Lleoliad:
**Lleisiau:
* *The Little Mermaid*
**Lleoliad: Asia
**Lleisiau: Tia Carrere, Margaret Cho
* *Goldilocks and the Three Bears*
**Lleoliad: Jamaica
**Lleisiau: Raven-Symoné
* *The Fisherman and His Wife*
**Lleoliad: Sbaen
**Lleisiau:
* *Aladdin*
**Lleoliad: Tsieina
**Lleisiau:
* *The Shoemaker and the Elves*
**Lleoliad: México (Aztec)
**Lleisiau:
* *King Midas and the Golden Touch*
**Lleoliad: Teyrnas Affricanaidd
**Lleisiau:
* *Mother Goose: A Rappin' and Rhymin' Special*
**Lleoliad:
**Lleisiau: Whoopi Goldberg, Denzel Washington, Jimmy Smits Regis Phillbin

### Penodau Eraill
* *The Three Little Pigs*
**Lleoliad:
**Lleisiau:
* *Ali Baba and the Forty Thieves*
**Lleoliad: Arabia
**Lleisiau:
* *The Bremen Town Musicians*
* *The Empress's Nightingale*
* *The Happy Prince*
**Lleoliad: Dinas Efrog Newydd
**Lleisiau: Cyndi Lauper, Ed Koch
* *Henny Penny*
**Lleoliad:
**Lleisiau: Sharon Stone, Henry Kissinger, Johnnie Cochran
* *The Frog Princess*
**Lleoliad: Rwsia
**Lleisiau:
* *The Princess and the Pauper*
**Lleisiau: Raven-Symoné
* *Rip Van Winkle*
**Lleisiau: Tom Arnold, Calista Flockhart
* *The Snow Queen*
**Lleoliad: Gogledd America (Inuit)
**Lleisiau: Eartha Kitt
* *The Steadfast Tin Soldier*
* *Robinita Hood*
**Lleoliad: Puerto Rico
**Lleisiau: Marc Anthony
* *Aesop's Fables''
**Lleoliad:
**Lleisiau:
Horatio Nelson

Llynghesydd Prydeinig oedd **Horatio Nelson**, Feicownt 1af Nelson (29 Medi 1758 – 21 Hydref 1805).

Ganed ef yn Burnham Thorpe, Norfolk, Lloegr, y chweched o unarddeg o blant y Parchedig Edmund Nelson a'i wraig Catherine. Ymunodd a'r llynges yn deuddeg oed, a daeth i amlygrwydd yn fuan. Mae'n fwyaf enwog oherwydd ei fuddugoliaeth dros lynges Ffrainc ym Mrwydr Trafalgar yn 1805, ond saethwyd ef yn ystod y frwydr a bu farw'n fuan wedyn.

Categori:Genedigaethau 1758
Categori:Marwolaethau 1805
Categori:Aelodau'r Lluoedd Arfog Prydeinig
Categori:Llyngeswyr y Llynges Frenhinol
Categori:Pobl o Norfolk
Rhosfarced

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Rhosfarced** neu **Rosemarket** (Saesneg: *Rosemarket*). Saif yn ne-orllewin y sir, i'r gogledd-ddwyrain o dref Aberdaugleddau. Daw'r enw'r pentref o enw'r cantref canoloesol, Rhos, a'r gair Saesneg *market* ('marchnad'). Cyfeiria hyn at y farchnad a sefydlwyd yma yn y 12g gan Farchogion Sant Ioan o Slebets.

Cysegrir yr eglwys i Sant Ismael. Y mwyaf nodedig o hynafiaethau'r ardal yw colomendy canoloesol, sydd a lle i dros 200 o nythod. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 454.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|bawd|dim|Tafarn yng nghanol Rhosfarced

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Wellington (gwahaniaethu)

Gall **Wellington** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Wellington, tref yng Ngwlad yr Haf
* Wellington, pentref yn Swydd Amwythig
* Wellington, pentref yn Swydd Henffordd

### Seland Newydd
* Wellington, y prifddinas

### Unol Daleithiau America
* Wellington, Colorado, tref yn nhalaith Colorado
* Wellington, Illinois, pentref yn nhalaith Illinois
* Wellington, Florida, pentref yn nhalaith Florida
* Wellington, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Wellington, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Wellington, Missouri, dinas yn nhalaith Missouri
* Wellington, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Wellington, Texas, dinas yn nhalaith Texas
* Wellington, Utah, dinas yn nhalaith Utah

## Pobl
* Arthur Wellesley, Dug 1af Wellington (1769–1852), cadfridog a Phrif Weinidog y Deyrnas Unedig
* Dug Wellington, teitl ym Mhendefigaeth y Deyrnas Unedig
Demograffeg Cymru

Yn ôl Cyfrifiad 2011 yr oedd 3,063,456 o bobl yn byw yng Nghymru, sy'n rhoi dwysedd o 147.4/km². Mae gan Gymru boblogaeth sy'n heneiddio; roedd y cyfartaledd oedran yn 2001 yn 36 o'i gymharu â 34 yn 1981.

## Crefydd
[bawd|[Capel Curig, Eryri]]
Gwlad draddodiadol Gristnogol yw Cymru, â thua 70% o'i phoblogaeth yn cydnabod eu hunain fel Cristnogion. Tan 1920 yr Eglwys Anglicanaidd oedd yr eglwys sefydledig yng Nghymru, ond yn y flwyddyn honno datgysylltwyd yr Eglwys yng Nghymru oddi wrth Eglwys Loegr, yn dilyn dros 60 mlynedd o ymgyrchu gan anghydffurfwyr.

Mae Cristnogaeth ar ei huchaf yng Ngogledd ac ardaloedd gwledig Cymru. Mae bron 20% o Gymry yn disgrifio eu hunain yn anghrefyddol, gyda'r lefelau uchaf yn y De. Mae Islam ar dwf yng Nghymru, yn enwedig yng Nghaerdydd a Chasnewydd, ac mae lleiafrifoedd Bwdhaidd, Hindŵaidd, Iddewig, a Sicaidd yn bodoli, gyda'r mwyafrif o ddilynwyr y crefyddau yma yn byw yn y brifddinas Caerdydd.

## Ethnigrwydd
Nododd dwy ran o dair o breswylwyr Cymru (2.0 miliwn) eu bod yn Gymry yn 2011. O'r rhain, nododd 218,000 ohonyn nhw eu bod yn ystyried eu hunain yn Brydeinwyr hefyd, nododd 424,000 eu bod yn Saeson a 519,000 eu bod yn Brydeinwyr yn unig.

## Iaith
Cymraeg a Saesneg yw ddwy brif iaith Cymru: Cymraeg yw iaith frodorol y wlad, ac fe'i siaradir gan ryw 20% o'r boblogaeth, ond Saesneg yw iaith y mwyafrif o'r boblogaeth ers troad yr 20g. Mae bron 100% o'r rhai sy'n rhugl yn y Gymraeg yn medru'r Saesneg hefyd. Wenglish yw'r enw a ddefnyddir weithiau i ddisgrifio'r dafodiaith Saesneg a siaredir yng Nghymru.

## Hanes demograffig
## Poblogaeth hanesyddol
Rhwng 1801 a 1851 dyblodd y boblogaeth - o 587,000 i 1,163,000 ac erbyn 1911 roedd yn 2,421,000. Y rheswm pennaf dros hyn oedd twf yn Niwydiant glo Cymru yn enwedig yn Sir Forgannwg lle cynyddodd y boblogaeth o 71,000 yn 1801 i 232,000 yn 1851 and 1,122,000 in 1911.

## Rhestr o wledydd sofran sydd a phoblogaeth llai na Chymru
Dyma restr o wledydd sofran a gydnabyddir gan y Cenhedloedd Unedig, sydd a phoblogaeth llai na Chymru:

## Gweler hefyd
* Demograffeg y Deyrnas Unedig
** Demograffeg yr Alban
** Demograffeg Gogledd Iwerddon
** Demograffeg Lloegr
* Mewnfudo i Gymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Swyddfa Ystadegau Gwladol – Demograffeg Cymru
Who Framed Roger Rabbit

Ffilm gomedi gan Disney yw ***Who Framed Roger Rabbit*** (1988). Cyfarwyddwyd y ffilm gan Robert Zemeckis a chafodd ei rhyddhau gan Touchstone Pictures. Cyfuna'r ffilm actio byw ac animeiddio, a chafodd ei seilio ar nofel Gary K. Wolf "Who Censored Roger Rabbit?", sy'n darlunio byd lle mae cymeriadau cartŵn yn cymysgu'n uniongyrchol gyda bodau dynol.

Mae "*Who Framed Roger Rabbit*" yn serennu Bob Hoskins fel y ditectif preifat Eddie Valiant, sy'n ymchwilio i lofruddiaeth y cymeriad cartŵn enwog, Roger Rabbit. Lleisiwyd y cymeriad hwnnw gan Charles Fleischer, tra bod Christopher Lloyd wedi lleisio Judge Doom, y dihiryn, Kathleen Turner fel llais gwraig cartŵn Roger, a Joanna Cassidy fel Delores, cariad y ditectif.

## Cymeriadau
### Actorion dynol
### Cymeriadau Animeiddiedig
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1988
Tredeml

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Tredeml** neu **Tredemel** (Saesneg: *Templeton*). Saif i'r de o dref Arberth ger y briffordd A478.

Credir fod yr enw'n deillio o dir neu sefydliad yn perthyn i Urdd y Temlyddion. Roedd gan urdd Marchogion Sant Ioan gomawndri yn Slebets; yr unig un yng Nghymru, a gwyddir i ran o eiddo'r Temlyddion gael ei drosglwyddo iddynt hwy. Ceir cyfeiriad at y lle yn 1282 fel  *Villa temparil*a'r flwyddyn wedyn fel *Villa Templarorium Campestris*. Mae cynllun y pentref heddiw yn un o'r esiamplau gorau o gynllunio o'r canol oesoedd sydd wedi goroesi yng Nghymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Nelson, Caerffili

Pentref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Nelson** neu (yn wreiddiol) **Ffos y Gerddinen**. Saif bum milltir i'r gogledd o dref Pontypridd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol San Steffan yw .

Ceir prif swyddfa Dŵr Cymru yn Ffos y Gerddinen, ac mae cwrt pêl-law awyr agored yn y pentref, efallai yr unig un o'i fath yng Nghymru.

Tyfodd y pentref ar ddechrau y 19g oherwydd Pwll Glo Llancaiach a Phwll Glo Penallta gerllaw. Lleolir maenor Tuduraidd Llancaiach Fawr ger y pentref.

Roedd Eisteddfod yr Urdd wedi cael ei gynnal ar bwys Llancaiach Fawr yn 2015. Mae'r llwybr Taith Taf, a llwybr 47 ar y Rhwydwaith Beicio Cenedlaethol yn mynd trwy'r pentref.

## Geirdarddiad 
Tarddodd enw'r pentref, Ffosygerddinen, o goed gerddinen sy'n tyfu yn yr ardal. Enwyd tafarn y pentref, *The Rowan Tree* ("Y Gerddinen") o'r un goeden. Mae'r enw Saesneg ar bentref Aberpennar, sef "Mountain Ash", yn dilyn yr un patrwm. Cafodd y pentref yr enw "Nelson" o dafarn yno o'r enw "Lord Nelson Inn"; enwyd y dafarn honno ar ôl yr Arglwydd Nelson a ymwelodd â'r lle yn 1803 - dwy flynedd cyn Brwydr Trafalgar.

## Sefydliadau cymunedol 
Yn y pentref mae yna tair eglwys Gristnogol: Yr Eglwys yng Nghymru Sant Ioan y Bedyddiwr (sydd yn Esgobaeth Llandaf a Phlwyf Taf Rhymni), Eglwys y Bedyddwyr, Calfaria, o 1878 ac Eglwys Efengylaidd Bethel a adeiladwyd yn 1974 (yn wreiddiol roedd yn Eglwydd Fethodistiaeth). Roedd yma hefyd gapel yr Annibynwyr, sef Penuel o 1857, a Chapel Methodistiaeth, Salem, o 1859 sydd wedi cau erbyn hyn.

Cafwyd y dathliad Hindŵaidd Durga Puja cyntaf yng Nghymru yn y pentref yn 1972.

Sefydlwyd clwb Rygbi'r undeb, y "Nelson Unicorns", yn 1934, ac mae'n chwarae ar y cae rygbi yng nghanol y dref. Mae yna hefyd dîm pêl-droed,  sef y "Nelson Cavaliers AFC", a sefydlwyd yn 1972, gan chwarae ar y cae pêl-droed yn y parc.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* Syr Tasker Watkins (1918–2007), barnwr
* Simon Weston (g. 1961), milwr

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Caerffili

Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)
Marchogion y Deml

bawd|220px|Sêl Marchogion y Deml. Mae'r ddau farchog ar un ceffyl yn symbol o dlodi

Urdd filwrol Gatholig Ffrengig oedd **Cyd-Filwyr Tlawd Crist a Theml Solomon** (Lladin: *Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici*), hefyd a elwir yn **y Temlwyr** a **Marchogion y Deml** (Ffrangeg: *Ordre du Temple*). Hi oedd un o'r urddau milwrol cyfoethocaf yng Nghristnogaeth y Gorllewin. Sefydlwyd yr urdd  er mwyn amddiffyn pererinion ar hyd y daith i Jerwsalem, gyda'i phencadlys ar Fryn y Deml. Bodolodd yr urdd am fron i ddwy ganrif yn ystod yr Oesoedd Canol.

Sefydlwyd yr Urdd yn dilyn y Groesgad Gyntaf yn 1096, gyda'r bwriad o sicrhau diogelwch y pererinion o Ewrop oedd yn teithio i Jerwsalem wedi i'r Cristnogion feddiannu'r ddinas yn ystod y Groesgad. Cydnabuwyd yr Urdd yn swyddogol gan yr Eglwys Gatholig tua 1129, a chynyddodd ei haelodaeth a'i grym yn gyflym. Bu gan farchogion yr Urdd ran amlwg yn y Croesgadau. Heblaw'r marchogion, roedd nifer fawr o aelodau eraill.

Wedi i'r Cristnogion golli Jerwsalem, dechreuodd cefnogaeth i'r Urdd edwino. Manteisiodd Ffylip IV, brenin Ffrainc, oedd mewn dyled i'r Urdd, ar hyn, a phwysodd ar y Pab, Pab Clement V, i weithredu yn eu herbyn. Yn 1307, cymerwyd llawer o aelodau'r Urdd yn Ffrainc i'r ddalfa. Arteithiwyd llawer ohonynt nes iddynt arwyddo cyffesion, a dienyddiwyd nifer trwy eu llosgi. Yn 1312, cyhoeddodd y Pab fod yr Urdd yn cael ei dirwyn i ben.

## Cyfeiriadau 
Cedwir eu henw yn enw pentref Tredeml yn Sir Benfro.

Categori:Urddau milwrol
Categori:Hanes Ewrop
Categori:Cristnogaeth
Categori:Dadsefydliadau 1312
Categori:Sefydliadau 1119
Categori:Y Croesgadau
Llannerch-y-môr

:''Am leoedd eraill o'r enw "Llannerch", gweler Llannerch.''

Pentref bychan yng nghymuned Mostyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Llannerch-y-môr** (). Saif ar lan aber Afon Dyfrdwy (Glannau Dyfrdwy) tua milltir a hanner i gyfeiriad y de-ddwyrain o bentref Mostyn a hanner milltir o bentref Glan-y-don, i'r gogledd o Dreffynnon. Rhed priffordd yr A548 trwyddo ac mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn pasio heibio iddo, ond does dim gorsaf.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Mostyn
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Glan-y-don

Pentrefan yng nghymuned Mostyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Glan-y-don** (). Saif hanner milltir i'r de-ddwyrain o bentref Mostyn, ar lan aber Afon Dyfrdwy, tua dwy filltir a hanner i'r gogledd o Dreffynnon. Hanner milltir i'r dwyrain ceir pentref bychan Llannerch-y-môr. Dim ond cilfach o dir sy'n gorwedd rhwng y pentref a Mostyn. Rhed briffordd yr A548 heibio i'r pentref. Mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn pasio tua chwarter milltir i'r gogledd ond does dim gorsaf i'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Mostyn
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Maes-glas

Pentref yng nghymuned Treffynnon, Sir y Fflint, Cymru, yw **Maes-glas** () (Saesneg: *Greenfield*). Saif tua milltir i'r gogledd o dref Treffynnon, ar yr arfordir rhwng Mostyn i'r gorllewin a'r Fflint i'r dwyrain. Rhed priffordd yr A548 trwy'r pentref. Mae lôn fechan yn mynd trwy dwnel dan Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru i lan aber Afon Dyfrdwy.

Ar gyrion y pentref ceir safle Abaty Dinas Basing. Saif ym Mharc Treftadaeth Maes-glas ("*Greenfield Valley*"), i'r gorllewin o'r pentref, sy'n atyniad twristaidd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Enwogion
* Henri Perri (1560/1–1617), un o ysgolheigion Cymreig y Dadeni Dysg, awdur *Eglvryn Phraethineb*.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Treffynnon
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)
Nelson

Gall **Nelson** gyfeirio at:

## Lleoedd 
* Nelson, Caerffili, pentref ym mwrdeisdref sirol Caerffili.
* Nelson, Swydd Gaerhirfryn, yn Lloegr
* Nelson, Seland Newydd

## Pobl
### Pobl gyda Nelson fel cyfenw 
* Horatio Nelson neu yr Arglwydd Nelson, llynghesydd Prydeinig. Enwyd llawer o'r bobl eraill a rhai o'r lleoedd ar ei ôl ef.

### Pobl gyda Nelson fel enw bedydd 
* Nelson Mandela

## Eraill
* *Nelson*, ffilm fud o 1918
----
Ffordd yr A548

250px|bawd|Yr A548 ger y Rhyl

Priffordd yng ngogledd-ddwyrain Cymru sy'n cysylltu Caer yn Lloegr â Llanrwst yw'r **A548**.

Mae'n cychyn o gyffordd gyda phriffordd yr A470 yng nghanol tref Llanrwst, ac yn arwain i'r de-ddwyrain, gan ddilyn Afon Elwy cyn belled â Llanfair Talhaearn, lle mae'n troi tua'r gogledd i Abergele. Yno, mae'n troi tua'r dwyrain ar hyd yr arfordir, ac yn croesi Afon Clwyd ychydig cyn cyrraedd Y Rhyl. Ger Gwespyr mae'n troi tua'r de-ddwyrain i ddilyn ochr orllewinol aber Afon Dyfrdwy. Gerllaw Kelsterton mae'n troi'n ddeuol, ac yn croesi Afon Dyfrdwy. Ychydig yn nes ymlaen i'r dwyrain, mae'n ymuno a'r A550, cyn ymwahanu eto rhyw filltir i'r de ac yn arwain tua'r dwyrain, gan groesi'r ffin i Loegr ychydig cyn cyrraedd Caer.

## Trefi a phentrefi
Dyma restr o'r prif drefi a phentrefi ar lwybr y ffordd, neu yn ei hymyl, wedi'u rhestru o'r gorllewin i'r dwyrain:

### Sir Conwy
*Llanrwst
*Llangernyw
*Llanfair Talhaiarn (ger y ffordd)
*Abergele
*Pensarn
*Tywyn
*Bae Cinmel

### Sir Ddinbych
*Y Rhyl
*Prestatyn

### Sir y Fflint
*Gronant
*Mostyn
*Glan-y-don
*Llannerch-y-môr
*Maes-glas
*Y Fflint
*Cei Connah

### Swydd Gaer
*Saughall
*Caer

Categori:Cludiant yng Nghonwy
Categori:Cludiant yn Sir y Fflint
Categori:Cludiant yn Sir Ddinbych
Categori:Cludiant yn Swydd Gaer
A548
A548
The Brady Bunch

Cyfres sitcom deledu Americanaidd yw ***The Brady Bunch*** (darlledwyd rhwng 1969 - 1974 ar ABC). Roedd y gyfres yn adrodd hanes teulu wedi ei gyfuno wedi priodas. Roedd Mike y tad yn ŵr gweddw a'r bwriad oedd i'r fam Carol fod yn wraig ysgaredig. Er hynny, oherwydd pwysau gan y rhwydwaith teledu, ni ddatgelwyd statws priodasol y fam.

## Cymeriadau
**Mike Brady* - Robert Reed
**Carol Brady* - Florence Henderson
**Greg Brady* - Barry Williams
**Peter Brady* - Christopher Knight
**Bobby Brady* - Mike Lookingland
**Marcia Brady* - Maureen McCormick
**Jan Brady* - Eve Plumb
**Cindy Brady* - Susan Olsen
**Alice Nelson* - Ann B. Davis

### Cymeriadau Eraill
**Sam* - Allan Melvin
**Oliver* - Robbie Rist

## Gweler hefyd
* *The Brady Bunch Movie*
* *A Very Brady Sequel*

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1969
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Llannerch

Lle agored mewn coedwig yw **llannerch**. Weithiau gallai olygu "tir porfa" neu "cwrt" (o flaen tŷ) yn ogystal. Gallai **llannerch** gyfeirio at un o sawl lle:

## Cymru
### Cymydau
* Llannerch, cwmwd yng nghantref Dyffryn Clwyd
* Llannerch Hudol, cwmwd ym Mhowys

### Pentrefi a chymunedau
* Llannerch Aeron, Ceredigion
* Llannerch Banna, pentref yn sir Wrecsam
* Llannerchfydaf, Meirionnydd, Gwynedd
* Llannerch, Powys (hefyd Llannerchfrochwel neu Llannerchrochwel), Maldwyn, Powys
* Llannerch-y-medd, pentref ar Ynys Môn
* Llannerch-y-môr, pentrefan yn Sir y Fflint

## Yr Hen Ogledd
Ceir olion o'r gair mewn enwau lleoedd cysylltiedig â'r Hen Ogledd (Cumbria a de'r Alban heddiw):
* Lanercost
* Lanark
* Lanrick
* Lendrick
* Caerlanrig

## Unol Daleithiau
* Llanerch (Pennsylvania)

## Gweler hefyd
* Llan

----
Treamlod

Pentref, cymuned a phlwyf eglwysig yn Sir Benfro, Cymru, yw **Treamlod** (Saesneg: *Ambleston*). Saif yng nghanolbarth y sir, 11 milltir i'r gogledd o dref Hwlffordd ac i'r dwyrain o'r briffordd A40. Credir fod yr enw yn deillio o dir oedd yn eiddo i ryw "Amelot", enw Hen Ffrangeg. Ail-adeiladwyd Eglwys y Santes Fair yn 1906, ond mae'r tŵr o'r 12g.

Heblaw Treamlod ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys penrefi Wstog a Wallis. Mae Capel Wstog yn nodedig am mai yma, yn 1755, y cynhaliwyd gwasanaeth cymun am y tro cyntaf yn un o gapeli'r Wesleaid yng Nghymru. Y ffin ogleddol yw hen drac sy'n arwain tua Tyddewi; arferai fod yn ffin ogleddol cantref Daugleddau, a dywed George Owen yn 1602 mai yma yr oedd ffin ieithyddol Sir Benfro.
Dywed ef fod Treamlod yn ddwyieithog.

250px|bawd|dim|Treamlod

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 367.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
George Owen

bawd|200px|dde|Cofeb George Owen yn eglwys Nanhyfer

Hynafiaethydd, naturiaethwr ac awdur o Gymru oedd **George Owen** o Henllys (1552 - 26 Awst, 1613).

## Bywgraffiad
Ganed ef yn Henllys ym mhlwyf Nanhyfer, Sir Benfro, yn fab hynaf Elizabeth Herbert a William Owen, cyfreithiwr cefnog. Addysgwyd George yn y gyfraith yn Llundain, ac yn 1571 priododd  Elizabeth Phillips. Bu iddynt unarddeg o blant; ganed ei fan hynaf, Alban Owen, yn 1580.

Cymerai ddiddordeb mawr mewn achyddiaeth, hanes lleol a daearyddiaeth, yn Sir Benfro a rhannau eraill o Gymru. Fe'i cynorthwywyd yn ei waith gan George William Griffith. Bu iddo ran mewn gosod y seiliau ar gyfer astuduaeth o ddaeareg Cymru. Bu'n noddwr i nifer o feirdd Cymraeg.

Bu farw yn Hwlffordd a chladdwyd ef yn Nanhyfer. Canodd y bardd Ieuan Tew Ieuanc farwnad iddo, gan ei gyfarch wrth ei enw mewn gwisg Gymraeg, sef Siôrs Owen.

Enwyd un nodwedd ddaearyddol ar y Lleuad ar ei ôl; y grib a elwir yn *Dorsum Owen*.

## Cyhoeddiadau
* *A Dialogue of the present Government of Wales*, 1594.
* *The Number of the Hundreds, Castells, Parish Churches and ffayres...in all the Shiers of Wales*  yn ddiweddarach cafodd hwn y teitl *Description of Wales*, 1602.
*  '*The Description of Penbrokeshire*, 1603.

Cyhoeddodd fap o Sir Benfro (1602), a gyhoeddwyd yn chweched argraffiad y *Britannia* (1607).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1552
Categori:Marwolaethau 1613
Categori:Cartograffwyr o Gymru
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion ffeithiol yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Naturiaethwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Y Drafod

bawd|250px|*Y Drafod*: darn o hen gopi
Papur newydd Cymraeg y Wladfa, Patagonia, yw ***Y Drafod***. Dechreuwyd y papur gan Lewis Jones yn Ionawr 1891. Ymddangosai'r papur bob pythefnos, ac roedd yn cynnwys ysgrifau ar bynciau gwleidyddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol, ynghyd â newyddion o'r Wladfa ei hun, o Buenos Aires ac o Gymru.

Parhaodd Lewis Jones fel golygydd hyd 1893. Yn y flwyddyn honno, daeth ei ferch Eluned Morgan yn olygydd. Bu nifer o bobl amlwg yn hanes y Wladfa yn golygu'r *Drafod*, yn eu plith, yn fwy diweddar, Irma Hughes de Jones.

## Gweler hefyd
*Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

## Dolen allanol
* [Dalen o'r *Drafod*, 8 Ionawr(https://cy.wikipedia.org/wiki/8_Ionawr), 1909, o "Glaniad".] 
* Rhifynnau o Y Drafod (rhwng 1913 a 1919) wedi'u digideiddio fel rhan o brosiect Papurau Newydd Cymru Ar-lein
* Walter Ariel Brooks, 'Welsh print culture in *y Wladfa*: The role of ethnic newspapers in Welsh Patagonia, 1868-1933' (Traethawd PhD Prifysgol Caerdydd, 2012) - https://orca.cf.ac.uk/46450/1/WelshPrintCultureInYWladfaWalterBrooks.pdf

Categori:Papurau newydd Cymraeg yr Ariannin
Categori:Sefydliadau 1891
Dinbych (arglwyddiaeth)

Un o arglwyddiaethau'r Mers yng ngogledd-ddwyrain Cymru oedd **Arglwyddiaeth Dinbych**. Fe'i crëwyd yn 1282.

Ymosododd Edward I, brenin Lloegr, ar Dywysogaeth Cymru yn 1282. Lladdwyd Llywelyn Ein Llyw Olaf mewn sgarmes ger Cilmeri ac er i'r frawd Dafydd ap Gruffudd barhau i ymladd, daeth annibyniaeth Cymru i ben yn 1283. Creodd brenin Lloegr gyfres o siroedd newydd yn nhywysogaeth Llywelyn, dan reolaeth uniongyrchol Coron Lloegr, ond rhoddodd y brenin diroedd eraill i arglwyddi Seisnig. Un o'r rhain oedd Arglwyddiaeth Dinbych.

Ffurfiwyd yr arglwyddiaeth newydd allan o gantrefi Cymreig Rhos (ond heb cwmwd Y Creuddyn, a aeth yn rhan o Sir Gaernarfon) a Rhufoniog. Ychwanegwyd cwmwd Dinmael hefyd.

Gorweddai'r arglwyddiaeth, yn fras, rhwng afonydd Conwy a Chlwyd. I'r gorllewin roedd Sir Gaernarfon ('Sir Arfon') i ddechrau) ac i'r de roedd Sir Feirionnydd. I'r gogledd-ddwyrain roedd hen gantref Tegeingl, a wnaed yn rhan o'r Sir y Fflint newydd. Roedd y tair sir hon ym meddiant y brenin. I'r de-orllewin roedd arglwyddiaeth Rhuthun (cantref Dyffryn Clwyd), ym meddiant y teulu Grey. Hon, felly, oedd y mwyaf gogleddol mewn cadwyn o arglwyddiaethau ym meddiant arglwyddi'r Mers a ymestynnai o arfordir gogledd-ddwyrain Cymru (ac eithrio Sir y Fflint) i lawr i dde Cymru a Dyfed.

Rhoddwyd yr arglwyddiaeth newydd i Henry de Lacy, Iarll Lincoln. Roedd Castell Dinbych eisoes yn sefyll, a ddefnyddiodd de Lacy y castell a'i dref gaerog fel canolfan yr arglwyddiaeth. Ar ôl mynd trwy ddwylo sawl arglwydd, daeth i feddiant Roger Mortimer o Wigmor yn 1355.

Er bod y de yn fynyddig, roedd yr arglwyddiaeth yn cynnwys tir ffrwythlon yn y dyffrynnoedd ac ar hyd yr arfordir. Yn ôl y stentiau, roedd yn werth tua £1,000 y flwyddyn.

Yn 1536 daeth y diriogaeth yn rhan orllewinol y Sir Ddinbych newydd. Heddiw mae'n gorwedd yn sir Conwy yn bennaf, gyda'r rhan ddwyreiniol yn Sir Ddinbych.

## Cyfeiriadau
*R. R. Davies, *Conquest, coexistence and change* (Rhydychen, 1987)

Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Dinbych
Categori:Hanes Conwy
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Richard Jones Berwyn

Un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia oedd **Richard Jones Berwyn**, mwy adnabyddus fel **R. J. Berwyn**, ganed **Richard Jones** (31 Hydref 1837 – 25 Rhagfyr 1917).

Ganed ef yn Nhregeiriog yn ardal Y Berwyn; cymerodd "Berwyn" fel cyfenw yn ddiweddarach.   Hyfforddodd Berwyn fel athro ysgol, ond roedd ganddo hefyd drwydded morwr a daeth yn gyfrifydd. Treuliodd rai blynyddoedd yn gweithio yn Llundain, yna ymfudodd i'r Unol Daleithiau lle daeth yn rhan o'r ymgyrch i gael Gwladfa Gymreig gyda gwŷr fel Edwin Cynrig Roberts. Dychwelodd i Gymru i deithio i Batagonia ar y *Mimosa*, gan weithio fel cyfrifydd i dalu ei gludiant.

Bu ganddo nifer o swyddi cyhoeddus yn y Wladfa, gan gynnwys gweithredu fel Cofrestrydd. Priododd Elizabeth Pritchard yn Rawson ar 25 Rhagfyr 1868. Bu'n cadw ysgol yno, ac ysgrifennodd lyfrau ar gyfer eu defnyddio yn yr ysgol. *Gwerslyvr i Ddysgu Darllen at Wasanaeth Ysgolion y Wladva* (1878) oedd y llyfr Cymraeg cyntaf i'w argraffu yn Ne America.

## Dolenni allanol
* Cofrestr R.J. Berwyn o enedigaethau, priodasau a marwolaethau (cyfieithiad Saesneg)

Categori:Pobl o'r Ariannin o dras Cymreig
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Pobl o Wrecsam
Categori:Y Wladfa
Hugh Hughes (Cadfan)

Un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia oedd **Hugh Hughes** ("Cadfan" neu "Cadfan Gwynedd", 20 Awst 1824 – 7 Mawrth 1898).

Ganed Hugh Hughes ar Ynys Môn, yr hynaf o 12 o blant. Roedd yn saer coed wrth ei alwedigaeth, a phan oedd yn gweithio yng Nghaernarfon yn y 1850au dechreuodd ymgyrchu dros greu Gwladfa Gymreig. Symudodd i Lerpwl yn 1857, a daeth yn un o arweinwyr y mudiad gwladfaol yno. Yn 1861, traddododd ddarlith a gyhoeddwyd fel *Llawlyfr y Wladfa Gymreig*.

Teithiodd ef, ei wraig Elizabeth a nifer o blant i Batagonia gyda'r fintai gyntaf ar y *Mimosa* yn 1865, a dywedir mai ef oedd y cyntaf o deithwyr y *Mimosa* i roi ei droed ar ddaear Patagonia. Bu'n dal nifer o swyddi megis ustus heddwch yno, a phan fu farw cyhoeddodd Rhaglaw Tiriogaeth Genedlaethol Chubut bod dydd ei angladd i fod yn ddiwrnod o alar trwy'r dalaith.

Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Pobl o'r Ariannin o dras Cymreig
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Y Wladfa
Sir

'' 1536 a 1542]]
Uned llywodraeth leol yw **sir** neu **swydd**. 

## Etymoleg
Daw'r gair 'sir' o'r Saesneg *shire*. Mae'r gair 'shire' yn hŷn na'r term mwy cyffredin am sir yn y Saesneg heddiw, sef *county* ac yn deillio o drefn llywodraeth leol Eingl-Sacsoneg. Mae'r term 'county' yn deillio o'r Hen Ffrangeg *conté* neu *cunté* sy'n dynodi awdurdodaeth o dan sofraniaeth 'count' (iarll) neu viscount (is-iarll). Diddorol yw nodi bod y gair Cymraeg 'iarll' yn dod o'r Hen Norseg, *jarl* a gwelir wrth yn y Saesneg fel 'earldom'.

## Siroedd Cymru
Roedd gan Gymru ei system llywodraeth leol gynhenid ei hun lle trefnwyd is-adrannau gweinyddol fewn i: Cantref (lluosog: cantrefi) a Cwmwd (lluosog: cymydau). 

Gyda'r goncwest Seisnig yn gyntaf crëwyd saith sir newydd wedi lladd Llywelyn ap Gruffudd yn 1282 a meddiannu ei diroedd (Sir Fôn, Sir Gaernarfon, Sir Feirionnydd, Sir Aberteifi, Sir Gaerfyrddin i ychwanegu ar Sir Benfro a grëwyd yn sir yn 1138. Yna wedi'r Deddfau Uno Cymru a Lloegr crëwyd y gweddill o'r 'Hen Siroedd' sef Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed, Sir Frycheiniog, Sir Forgannwg a Sir Fynwy o hen Arglwyddiaethau'r Mers.

Ad-drefnwyd hen siroedd Cymru wedi Deddf Llywodraeth Leol 1972 ac yn 1974 i crëwyd wyth sir newydd: Gwynedd, Clwyd, Powys, Dyfed, Gorllewin Morgannwg, De Morgannwg, Morgannwg Ganol, a Gwent. O dan y cynghorau sir yma roedd cynghorau dosbarth gyda sawl un wedi ei seilio ar yr hen siroedd blaenorol e.e. Cyngor Dosbarth Ceredigion.

Wedi Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994 cafwyd ad-drefniad arall yn 1996, gan greu 22 uned lywodraeth leol a elwir yn brif ardaloedd. Mae'r rhain yn gweithredu fel awdurdodau unedol, a gellir eu galw, ar lafar ac yn swyddogol,  naill ai'n "Sir" neu "Bwrdeistref Sirol".

## Rhyngwladol
]]

Yn wahanol i unedau llywodraeth leol eraill fel Llywodraethiaethau sydd bellach yn dueddol o'i cysylltu ag elfen o apwyntio Llywodraethwyr gan y llywodraeth ganolog neu filwrol, mae i'r cysyniad o sir awgrymiad cryfach o lywodraeth ddemocrataidd wedi ei hethol yn lleol a gydag hawliau yn annibynnol o'r canol.

Er bod y term yn cael ei gysylltu'n bennaf â gwledydd Prydain ac Iwerddon, ceir siroedd/swyddi, neu unedau sy'n cyfateb yn agos iddynt, mewn sawl gwlad, yn cynnwys:
*Albania
*Canada
*Croatia
*Denmarc
*Estonia
*Fietnam
*Gweriniaeth Pobl Tsieina
*Gwlad Pwyl
*Hwngari
*Iran
*Iwerddon
*Jamaica
*Liberia
*Lithwania
*Moldofa
*Norwy
*Rwmania
*Sweden
*Unol Daleithiau America ("swydd" yw'r term Cymraeg arferol)
*Wganda
*Yr Ynys Las

## Gweler hefyd
* Siroedd Cymru
* Siroedd Iwerddon
* Siroedd seremonïol Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Llywodraeth leol
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math
Dewin Gwlad yr Os

Llyfr ffantasi i blant gan L. Frank Baum a llyfr cyntaf yn y gyfres *Oz* yw ***Dewin Gwlad yr Os*** (teitl gwreiddiol Saesneg: *The Wonderful Wizard of Oz*, 1900).

## Cymeriadau 
* Dorothy Gale
* Toto, ei chi
* Bwgan Brain
* Tin Woodman
* Llew Llwfr
* Y Dewin
* Glinda, gwrach y de
* Gwrach y gogledd
* Boq
* Gwrach ddrwg y gorllewin
* Brenhines y Llygod
* Anti Em
* Yncl Henry

## Yr llyfr yn ieitheodd eraill 
* Almaeneg – *Der Zauberer von Oz*
* Iseldireg – *De tovenaar van Oz*
* Swedeg – *Den underbara trollkarlen från Oz*

## Oriel 
## Gweler hefyd 
* The Wizard of Oz (ffilm 1939), fersiwn ffilm o'r llyfr

Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Categori:Llyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau plant Cymraeg
Categori:Llyfrau 1900