Frédéric Mistral

Bardd o Ffrainc yn yr iaith Ocsitaneg, yn gywir tafodiaith Profensaleg, oedd **Frédéric Mistral** (8 Medi 1830 – 25 Mawrth 1914). Derbyniodd Wobr Lenyddol Nobel yn 1904, ar y cyd â José Echegaray y Eizaguirre, am "wreiddioldeb byw a gwir ysbrydoliaeth ei gynnyrch barddonol, sy'n adlewyrchu'n ffyddlon y tirlun naturiol ac ysbryd cynhenid ei bobl, ac, yn ogystal, ei waith pwysig fel ieithegwr y Brofensaleg". Efe oedd ar flaen y gad yn y 19g yn y mudiad i adfywio'r diwylliant Ocsitaneg a'i thafodieithoedd ac i astudio'r iaith.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Frédéric Mistral ar 8 Medi 1830 ym Maillane (Ocsitaneg: Malhana), Bouches-du-Rhône, yn hen dalaith Profens yn ne Ffrainc. Pentref yn Nyffryn Rhône ydy Maillane a saif hanner ffordd rhwng Avignon ac Arles. Ffermwr cefnog a thirfeddiannwr oedd ei dad François, a merch i faer Maillane oedd Delaïde. Profensaleg oedd mamiaith Frédéric, a chafodd ei fagu mewn diwylliant, llên gwerin, ac hanes lleol dan ddylanwad ei fam. Iaith isel ei bri oedd ''lenga d'òc'' o'i chymharu â Ffrangeg safonol, sef iaith y gogledd.

Cychwynnodd Frédéric fynychu'r ysgol yn 8 oed, ac ar y pryd roedd yn well ganddo chwarae nac astudio. Fe'i danfonwyd i ysgol breswyl Abbaye Saint-Michel de Frigolet, taith ddwy awr i ffwrdd o Maillane ar gert. Caeodd yr ysgol oherwydd sgandal, ac aeth Frédéric i ysgol breswyl arall, yn Avignon. Yn ddiweddarach astudiodd yn Collège Royal de Avignon, ac yno daeth yn gyfarwydd ag arwrgerddi'r Henfyd gan Homeros a Fyrsil. Yn y coleg daeth Frédéric yn fwy ymwybodol o statws israddol ei famiaith, a wynebodd y ffaith taw Ffrangeg oedd iaith ei gyd-ddisgyblion. Un o'i athrawon oedd y bardd Profensaleg Joseph Roumanille, a daeth y ddau ohonynt yn ffrindiau clos. Magodd hefyd gyfeillgarwch â'i gyd-ddisgybl Anselme Mathieu, a chawsant eu hysbrydoli gan farddoniaeth Brofensaleg Joseph Desanat a Pierre Bellot.

## Gyrfa lenyddol 
Roedd teulu Mistral yn ennill digon o arian iddo fyw heb chwilio am swydd, a phenderfynodd ymroi ei fywyd i adfer yr iaith Brofensaleg a'i diwylliant. Sefydlwyd cymdeithas Félibrige ganddo a chwech o'i gyfeillion yn 1854 er lles yr iaith. Yn ddiweddarach ehangodd y mudiad i gynnwys holl ''lo País d'Òc* neu Ocsitania. Mistral oedd prif arweinydd Félibrige hyd at ei farwolaeth yn 1914.

Treuliodd Mistral 20 mlynedd yn gweithio ar eiriadur Profensaleg, *Lou Tresor dóu Félibrige'' (2 gyfrol; 1878, 1886). Sefydlodd hefydd amgueddfa ethnograffig yn Arles gyda'r arian a dderbyniodd am ei Wobr Nobel.

## Diwedd ei oes 
Bu farw ym Maillane ar 25 Mawrth 1914 yn 83 oed.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Richard Aldington, *Introduction to Mistral* (Llundain: William Heinemann, 1956)
* Charles Alfred Downer, *Frédéric Mistral: Poet and Leader in Provence* (Efrog Newydd: Columbia University Press, 1901)
* Tudor Edwards, *The Lion of Arles: A Portrait of Mistral and His Circle* (Efrog Newydd: Fordham University Press, 1964)

Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Ocsitaneg o Ffrainc
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Geiriadurwyr
Categori:Ieithyddion o Ffrainc
Categori:Pobl o Bouches-du-Rhône
Categori:Ysgolheigion o Ffrainc
Categori:Prosiect WiciLlên