Richard Sampson

Roedd **Richard Sampson** (tua 1485 - 25 Medi 1554) yn offeiriad a chyfansoddwr cerddoriaeth gysegredig o Loegr, a wasanaethodd fel esgob Anglicanaidd Chichester ac wedi hynny Coventry a Chaerlwytgoed. Bu hefyd yn gwasanaethu fel Arglwydd Lywydd Cyngor Cymru a'r Gororau.

## Cefndir 
Ganwyd Sampson yn Berkshire, yn fab i Robert Sampson ac Anne (née Chatterton) ei wraig. Bu Robert, ei frawd, yn glerc y cyngor i'r brenhinoedd Harri VII a Harri VIII.

Addysgwyd ef yn Trinity Hall, Caergrawnt; y Sorbonne, Paris; Perugia a Sens.

## Gyrfa 
Ym 1513 cipiwyd Tournai yng Ngwlad Belg gan Harri VIII a phenodwyd y Cardinal Wolsey yn Esgob y ddinas. Penodwyd Sampson yn ganghellor esgobaethol a ficer cyffredinol yr esgobaeth, gan Cromwel a  bu’n byw yno hyd 1517. Yn Tournai bu Sampson yn chware ran bwysig ym materion diplomyddol Ewrop. Cafodd ei aseinio i lysgenhadaeth i drin gyda Marged o Awstria, Duges Savoie ym Mrwsel ym mis Medi 1514, ac roedd yn rhan o gomisiwn masnach i Fwrgwyn gyda Syr Thomas More, Cuthbert Tunstall, ac eraill (7 neu 8 Mai 1515). Ar 1 Hydref 1515, gydag iarll Caerwrangon a’r Arglwydd Mountjoy, fe wnaeth Sampson drafod gyda’r Ffrancwyr am gystodaeth Tournai. Yn ddiweddarach, gyda Thomas Cromwell a Richard Mayhew, esgob Henffordd, cafodd ei enwi mewn comisiwn i drafod heddwch Ewrop. Cymerodd ran bwysig yn y trafodaethau i ddychwelyd Tournai i'r Ffrancwyr ym 1517. Yn y cyfamser, enillodd ffafriaeth Seisnig, gan ddod yn Ddeon San Steffan, Westminster a'r Capel Brenhinol, Castell Windsor (1516), Archddiacon Cernyw (1517) a phrebendari Newbald (1519).

Ym 1521 penodwyd Sampson i gomisiwn i ymdrin â llyfrau oedd dan amheuaeth o fod yn hereticaidd. Rhwng 1522 a 1525 roedd yn llysgennad Lloegr i'r Ymerawdwr Siarl V. Ym 1525 aeth gyda'r llys ymerodrol, gan ymweld â Madrid a Toledo.

Fe'i penodwyd yn Ddeon Windsor (1523), Ficer Stepney (1526) ac yn brebendari yn Eglwys Gadeiriol St. Paul ac Eglwys Gadeiriol Caerlwytgoed; roedd hefyd yn Archddiacon Suffolk (1529).

Daeth yn un o brif asiantau Harri VIII yn achos yr ysgariad brenhinol, a gynorthwyodd i hyrwyddo ei yrfa eglwysig. Penodwyd ef yn ddeon Caerlwytgoed ym 1533, yn rheithor Hackney (1534), a thrysorydd esgobaeth Caersallog (1535). Ar 11 Mehefin 1536, cafodd ei ethol yn Esgob Chichester. Fel esgob wnaeth hyrwyddo polisi eglwysig Harri, er nid mewn modd ddigon trylwyr i fodloni'r archesgob Thomas Cranmer.

Ym mis Mai 1540, fel rhan o ymgyrch Cromwell yn erbyn ei wrthwynebwyr ceidwadol, arestiwyd Sampson a'i anfon i Dŵr Llundain. Nid oedd llysgennad Ffrainc yn disgwyl i Sampson adael y Tŵr yn fyw, ond cafodd ei achub gan gwymp Cromwell, gan dderbyn pardwn ym mis Awst 1540.

Ar 19 Chwefror 1543, cafodd Sampson ei drosglwyddo i esgobaeth Coventry a Chaerlwytgoed. Yn yr un flwyddyn cafodd ei benodi yn Arglwydd Lywydd Cyngor Cymru a'r Gororau gan dal y swydd hyd 1548. Roedd ei dyletswyddau yng Nghymru yn effeithio ar ei ddyletswyddau fel esgob, a bu'n absennol o'r esgobaeth am y cyfan o'i gyfnod fel Arglwydd Lywydd.

Daliodd ei esgobaeth trwy deyrnasiad Edward VI, er bod Dodd yn dweud iddo gael ei amddifadu am adfer ei ufudd-dod i'r pab.

Ysgrifennodd "Oratio" i amddiffyn yr uchelfraint frenhinol (1534)  ac esboniad o'r Salmau (1539-48) ac o Epistol Paul at y Rhufeiniaid (1546).

## Marwolaeth 
Bu farw yn Eccleshall yn Swydd Stafford, lle claddwyd ei weddillion.

## Cyfeiriadau
Categori:Llywyddion Cyngor Cymru a'r Gororau
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr y Dadeni
Categori:Esgobion Lichfield
Categori:Marwolaethau 1554
Categori:Genedigaethau'r 15fed ganrif