open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wuthering Heights

Gall ***Wuthering Heights*** gyfeirio at y canlynol:
* *Wuthering Heights*, nofel gan Emily Brontë a gyhoeddwyd ym 1847
* *Wuthering Heights* (ffilm 1939), ffilm yn serennu Laurence Olivier
* ''Emily Brontë's Wuthering Heights'', ffilm a gyhoeddwyd ym 1992
Flustra foliacea

Mae ***Flustra foliacea*** (**cornwymon** yn y Gymraeg) yn rywogaeth o fryosoaid a geir yng ngogledd Cefnfor yr Iwerydd . Mae'n anifail cytrefol sy'n cael ei gamgymryd yn aml am wymon . Mae cytrefi yn dechrau fel matiau crawennog sydd ond yn cynhyrchu ffrondau rhydd ar ôl eu blwyddyn gyntaf o dyfiant. Gallant gyrraedd 20cm o hyd, a maen't yn arogli fel lemonau . Archwiliwyd ei strwythur microsgopig gan Robert Hooke a'i darlunwyd yn ei waith 1665 *Micrographia* .

## Hanes tacsonomaidd 
[chwith|bawd| *Cynllun XIII* o *Micrographia* [Robert Hooke : Mae Ffigur 1 (top) yn dangos adeiledd *Flustra foliacea* .]]
Astudiwyd *Flustra foliacea* mor gynnar â 1665, pan gyhoeddodd Robert Hooke arsylwadau o wahanol organebau a deunyddiau a wnaed gyda microsgop cynnar .  Rhoddwyd enw binomaidd iddo gyntaf yn 1758, pan gynhwysodd Carl Linnaeus ef yn 10fed argraffiad ei ''* fel *Eschara foliacea'' .  Mewn cyhoeddiadau diweddarach, rhannodd Linnaeus bryosoaid yn fwy nag un genws, ac felly daeth y rhywogaeth i gael ei galw'n *Flustra foliacea* . Dyma'r math o rywogaeth o'r genws *Flustra* . 

## Disgrifiad 
Mae *Flustra foliacea* yn aml yn cael ei gamgymryd am wymon, ond mewn gwirionedd mae'n gytref o anifeiliaid.  Gall y ffrondau gyrraedd uchder o 20cm ac mae ganddynt ddau bennau crwn.  Mae pob söoid yn betryalog, gyda 4–5 pigyn byr yn y pen pellaf a 13–14 tentacl o amgylch y loffoffor.

Mae ffrondau *Flustra foliacea* yn aml yn cael eu defnyddio gan anifeiliaid eraill fel swbstrad i fyw arno. Mae epibiontau o'r fath yn cynnwys bryosoa eraill megis *Crista eburnea*, hydroidau, mwydod gwrychog digoes a'r cranc porslen *Pisidia longicornis*.  Mae anifeiliaid eraill yn bwydo ar *F. foliacea*, gan gynnwys draenogod y môr *Echinus esculentus* a *Psammechinus miliaris* a'r nudibranch *Crimora papillata* ; mae'r pycnogonid *Achelia echinata*  (copyn/corryn y traeth) yn bwydo'n dda ar *F. foliacea* . 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
*  Hefyd ar gael at Project Gutenberg
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Maps.me

Ap symudol ar gyfer Android, iOS a BlackBerry yw **Maps.me** (**MapsWithMe** gynt), sy'n darparu mapiau all-lein gan ddefnyddio data OpenStreetMap. Yn Nhachwedd 2014 fe'i prynwyd gan Grŵp Mail.Ru a daeth yn rhan o'i frand My.com. Ym Medi 2015 daeth yr ap yn ffynhonnell agored ac roedd fersiwn meddalwedd ffynhonnell agored am ddim hefyd ar gael ar F-droid nes i'r rhaglen gael ei gwerthu i'r prosesydd taliadau Daegu Limited, sy'n rhan o Parity.com, a newidiodd ryngwyneb defnyddiwr a chynnwys y rhaglen, ac achosodd hyn i'r gymuned meddalwedd rydd i ddatblygu versiwn heb hysbysebion a thraciwr o'r enw "Mapiau Organig".

## Hanes 
Datblygwyd yr ap yn Belarus a'r Swistir. Sefydlwyd Maps.me gan Yury Melnichek, Alexander Borsuk, Viktor Govako a Siarhei Rachytski. O dan arweiniad Alexander, enillodd MapsWithMe 2.5 miliwn o ddefnyddwyr cyntaf ym myd-eang. Roedd Yury Melnichek yn arwain y prosiect o Dachwedd 2013 tan Ebrill o 2016 pan gymerodd Evgeny Lisovskiy drosodd. Yn gynnar yn 2017, newidiodd athroniaeth yr ap, iddo gael ei gefnogi gan hysbysebion.  Yn Nhachwedd 2020 gwerthodd Grŵp Mail.Ru Maps.me i'r prosesydd talu Daegu Limited,  rhan o Parity.com, a newidiodd ryngwyneb defnyddiwr a chynnwys y rhaglen, a arweiniodd y gymuned meddalwedd rhydd i ddatblygu Mapiau Organig mewn ymateb.

### MapiauGydaMe GmbH 
Yn y cychwyn datblygwyd y rhaglen gan MapsWithMe GmbH o Zürich gyda swyddfa ddatblygu ym Minsk.

Yn 2012, enillwyd MapsWithMe y gystadleuaeth "Startup Monthly" yn Vilnius. Enillodd y tîm cyfnod o hyfforddiant naw wythnos yn Nyffryn Silicon fel gwobr.

### Grŵp Mail.ru 
Yn Nhachwedd 2014 prynwyd Maps.me gan Grŵp Mail.Ru am 542 miliwn o rwblau (tua US$14 miliwn bryd hynny) i'w gyfuno â My.com, a gwnaed yr ap yn rhad ac am ddim. Cafodd y tîm peirianneg ei adleoli i'r swyddfa Grŵp Mail.Ru ym Moscfa i barhau i weithio ar y prosiect.

Yn 2019, cyfanswm ei refeniw oedd 159 miliwn o rwblau (UD$ 2.5 miliwn) gyda cholled EBITDA o 25 miliwn o rwbl (UD$ 0.39 miliwn). 

### Daegu Ltd a phartneriaid 
Ar 2 Tachwedd 2020 prynwyd Maps.me gan Daegu Limited am 1.56 biliwn o rwblau Rwsiaidd (tua US$20 miliwn ar gyfradd gyfnewid yn 2020). Cyhoeddir bod Daegu Limited yn rhan o Grŵp Parity.com.

Mae'r cwestiwn o berchnogaeth yn gymhleth, ond yn gryno mae pum cwmni yn chwarae rhan ar hyn o bryd: Daegu Ltd, Parity.com AG/Grŵp, Grŵp TMF, Stolmo Ltd, Maps.me (Cyprus) Ltd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Meddalwedd Android
Categori:Meddalwedd iOS
Categori:Mordwyo
Romaine Hart

Gweithredwr ffilm Seisnig oedd **Romaine Jennifer Hart** (14 Mehefin 1933 &ndash; 28 Rhagfyr 2021). Agorodd hi sinema enwog o'r enw The Screen on the Green yn Islington. Roedd ganddi hi gwmni dosbarthu ffilmiau bach sy'n rhedeg nifer fechan o sinemâu.

Cafodd Hart ei geni, fel Romaine Bloom, yn Streatham, Llundain, yn unig blentyn i Goldie ac Alex Bloom. Cadawodd hi'r ysgol yn un ar bymtheg yn Brighton.  Aeth i goleg ysgrifenyddol ac yna dechreuodd i helpu i drefnu sinema in Deal . Cafodd hi gyda buddiant ariannol yn Bloom Theatrau ers 1968. 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilm yn y Deyrnas Unedig
Categori:Pobl o Streatham
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Arglwyddes Jean Cochrane

Uchelwraig o Bendefigaeth yr Alban a fagwyd yng Nghymru oedd y **Fonesig Jean Alice Elaine Cochrane** (**Hervey** yn ddiweddarach, yna **Macdonald**; 27 Tachwedd 1887 – 5 Ionawr 1955). Roedd hi'n ferch i Winifred, Iarlles Dundonald, a'i gŵr Douglas Cochrane, 12fed Iarll Dundonald.

Roedd Cochrane yn ffigwr enwog yn ei chyfnod. Yn ei hieuenctid, bu'n modelu ar gyfer cyhoeddiadau amlwg ac ymddangosodd yn *The Bystander*, *Tatler*, *Country Life*, a *The Sketch*.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn 1916, daeth yn nyrs i drin anafiadau rhyfel yn ysbyty'r Groes Goch yn Sgwâr Portman, Llundain.

Yn 1917 bu'n rhan o'r gwasanaethau diplomyddol ac yn gwasanaethu yn y Swyddfa Dramor yn Whitehall, Llundain.

Bu'n helpu i gefnogi'r *Waifs and Strays* *Society* trwy gynnal digwyddiadau i godi arian at yr achos. Mae'r gymdeithas (''The Children's Society'' bellach) yn ceisio gwella bywydau plant a phobl ifanc wrth ddarparu gwasanaethau ar eu cyfer yn uniongyrchol a chreu newid cadarnhaol mewn agweddau cymdeithasol i wella'r sefyllfa sy'n wynebu pob plentyn a pherson ifanc.

Ar 14 Gorffennaf 1937 lansiodd long ryfel y Llynges Frenhinol HMS *Enchantress* (L56).

## Bywyd personol 
Y Fonesig Jean oedd pedwerydd plentyn Winifred a Douglas Cochrane, a dreuliodd y rhan fwyaf o'i hieuenctid yng Nghastell Gwrych.

Roedd hi'n hoff iawn o chwaraeon, golff yn enwedig.

Ar 19 Hydref 1914 priododd yr Arglwydd Herbert Hervey a bu iddynt fab; Victor Hervey, 6ed Ardalydd Bryste, ei fam fedydd oedd y Frenhines Sbaenaidd Victoria Eugenie o Battenberg.

Ym 1932, ar ôl iddi ddarganfod bod ei gŵr yn cael perthynas yn eu fflat yn Sgwâr Portman, gwnaeth gais am ysgariad ar sail godineb ac ym mis Gorffennaf yr un flwyddyn, caniatawyd yr ysgariad heb i Herbert wrthwynebu. Dywedodd adran ysgariad y *Portsmouth Evening News*, "Cwynodd yr Arglwyddes Jean am gysylltiad ei gŵr â merched eraill yn fuan ar ôl iddynt briodi, a chododd gwahaniaethau".

Ym mis Rhagfyr 1933, ailbriododd mewn swyddfa gofrestru yn Llundain â'r Capten Peter Macdonald. Roedd Macdonald, a gafodd ei urddo'n farchog yn ddiweddarach, yn wleidydd Ceidwadol dros Ynys Wyth a bu Jean yn ei helpu yn ei waith.

Bu farw yn 1955 yn 67 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Merches yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1955
Datganiad Rio ar yr Amgylchedd a Datblygu

Roedd **Datganiad Rio ar yr Amgylchedd a Datblygiad**, sy'n aml yn cael ei fyrhau i **Ddatganiad Rio**, yn ddogfen fer a gynhyrchwyd yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygiad (UNCED) 1992, a elwir yn anffurfiol yn Uwchgynhadledd y Ddaear. Roedd Datganiad Rio'n cynnwys 27 egwyddor a fwriadwyd i arwain gwledydd i ddatblygu mewn modd cynaliadwy yn y dyfodol. Fe'i llofnodwyd gan dros 175 o wledydd.

## Hanes 
Cynhaliwyd Cynhadledd Rio, a fabwysiadodd y Datganiad, rhwng 3 a 14 Mehefin 1992. Yn dilyn hynny, cyfarfu'r gymuned ryngwladol ddwywaith i asesu'r cynnydd a wnaed wrth weithredu egwyddorion y ddogfen; yn gyntaf yn Ninas Efrog Newydd yn 1997 yn ystod Sesiwn Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, ac yna yn Johannesburg yn 2002. Er bod y ddogfen wedi helpu i godi ymwybyddiaeth amgylcheddol, roedd tystiolaeth o 2007 yn awgrymu nad oedd llawer o nodau amgylcheddol y ddogfen wedi'u cyflawni bryd hynny.

## Cynnwys 
Gan gyfeirio at "natur annatod a rhyngddibynnol y Ddaear, "ein cartref", nododd Datganiad Rio 27 egwyddor sylfaenol. Mae'r egwyddor gyntaf yn nodi bod datblygu cynaliadwy yn ymwneud yn bennaf â bodau dynol, sydd â'r hawl i fyw bywydau iach a chynhyrchiol mewn cytgord â natur. Mae Erthygl 11 yn creu disgwyliad y bydd gwladwriaethau'n creu deddfwriaeth amgylcheddol. Mae erthyglau pellach yn cynnwys fformiwleiddio’r egwyddor o ragofal, y dylid ei “gymhwyso’n eang gan wladwriaethau yn unol â’u galluoedd” (egwyddor 15), a’r egwyddor mai’r llygrwr sy’n talu, yr anogir gwladwriaethau i’w mabwysiadu lle bo hynny er budd y cyhoedd ac ni fydd yn ystumio masnach a buddsoddiad rhyngwladol (egwyddor 16). Mae'r egwyddor olaf yn gwahodd cyflawni'r egwyddorion eraill mewn ysbryd didwyll.

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Categori:Datblygu cynaliadwy
Categori:Amgylchedd
Categori:1992
Cynadleddau Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig

Mae **Cynadleddau Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig** yn gasgliad o gynadleddau blynyddol a gynhelir o fewn fframwaith Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd (UNFCCC). Maent yn gwasanaethu fel cyfarfodydd ffurfiol o bartion UNFCCC (Cynhadledd y Partïon, COP) i asesu cynnydd wrth ddelio â newid hinsawdd, ac i drafod Cytundeb Kyoto i sefydlu rhwymedigaethau cyfreithiol i wledydd datblygedig i leihau eu hallyriadau nwyon tŷ gwydr. 

Gan ddechrau yn 2005 mae'r cynadleddau hefyd wedi gwasanaethu fel "Cynhadledd y Partïon sy'n Gwasanaethu fel Cyfarfod y Partïon i Brotocol Kyoto" (CMP); hefyd gall partïon i'r confensiwn nad ydynt yn bartïon i'r protocol gymryd rhan mewn cyfarfodydd fel sylwedyddion. Rhwng 2011 a 2015 defnyddiwyd y cyfarfodydd i drafod Cytundeb Paris fel rhan o blatfform Durban, a greodd lwybr cyffredinol tuag at weithredu dros yr hinsawdd. Rhaid cytuno ar unrhyw destun terfynol COP drwy gonsensws.

Cynhaliwyd Cynhadledd Newid Hinsawdd gyntaf y Cenhedloedd Unedig ym 1995 yn Berlin.

## Crynodeb o Ddigwyddiadau 
* Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd
* Uwchgynhadledd Fyd-eang ar Weithredu ar yr Hinsawdd
* Uwchgynhadledd Gweithredu Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2019

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynadleddau
Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Categori:Newid hinsawdd
Fatih Birol

Economegydd ac arbenigwr ar ynni o Dwrci yw **Fatih Birol** (g. 1958), sydd wedi gwasanaethu fel cyfarwyddwr gweithredol yr Asiantaeth Ynni Rhyngwladol (IEA) ers 1 Medi 2015. Yn ystod ei amser y bu'n gofalu am yr IEA, cymerodd nifer o gamau i foderneiddio'r sefydliad rhyngwladol ym Mharis, gan gynnwys cryfhau cysylltiadau ag economïau gwledydd sy'n dod i'r amlwg, fel India, a Tsieina a chynyddu'r gwaith ar y trawsnewid ynni o ynni ffosil i ynni glân ac ymdrechion rhyngwladol. i gyrraedd allyriadau sero net.

Roedd Birol ar restr  100 o bobl fwyaf dylanwadol y byd yn 2021, ac fe'i enwyd gan gylchgrawn *Forbes* ymhlith y bobl fwyaf dylanwadol y byd ynni; cafodd hefyd ei gydnabod gan y *Financial Times* yn 2017 fel Personoliaeth Ynni'r Flwyddyn. Birol yw cadeirydd y Bwrdd Cynghori ar Ynni Fforwm Economaidd y Byd (Davos). Mae'n cyfrannu'n aml at gyfryngau print ac electronig ac yn traddodi nifer o areithiau bob blwyddyn mewn uwchgynadleddau a chynadleddau rhyngwladol mawr.

## Gyrfa gynnar 
Cyn ymuno â'r IEA fel dadansoddwr iau ym 1995, bu Birol yn gweithio yn Sefydliad y Gwledydd Allforio Petroliwm (OPEC) yn Fienna. Dros y blynyddoedd yn yr IEA, gweithiodd ei ffordd i fyny'r ystol ac i swydd y Prif Economegydd, rôl lle bu'n gyfrifol am adroddiad World Energy Outlook a graffwyd arno gan yr IEA, cyn iddo ddod yn gyfarwyddwr gweithredol yn 2015.

Yn ddinesydd Twrcaidd, ganwyd Birol yn Ankara ym 1958. Enillodd radd BSc mewn peirianneg pŵer o Brifysgol Dechnegol Istanbul. Derbyniodd ei MSc a PhD mewn economeg ynni o Brifysgol Dechnegol Fienna. Yn 2013, dyfarnwyd Doethuriaeth Gwyddoniaeth honoris causa i Birol gan Goleg Imperial Llundain. Fe'i gwnaed yn aelod oes er anrhydedd o'r clwb pêl-droed Galatasaray SK yn 2013.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cofiant Fatih Birol
* Asiantaeth Ynni Rhyngwladol
* Rhagolwg Ynni'r Byd

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Tyrciaid
Victoria Tauli-Corpuz

Mae **Victoria Tauli-Corpuz** yn ymgynghorydd datblygu ac yn ymgyrchydd rhyngwladol dros hawliau pobl frodorol. Mae'n hanu o'r Philipinau ac yn perthyn i grŵp ethnig Kankana-ey Igorot. Ar 2 Mehefin 2014, cymerodd gyfrifoldebau fel trydydd Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl frodorol. Fel *rapporteur* arbennig, cafodd y dasg o ymchwilio i achosion honedig o dorri hawliau pobl frodorol a hyrwyddo gweithrediad safonau rhyngwladol. Parhaodd yn ei swydd *rapporteur* arbennig tan Fawrth 2020.

Yn 2018, hi oedd cynghorydd brodorol a rhywedd Rhwydwaith y Trydydd Byd; mae hi wedi bod yn aelod o Bwyllgor Ymgynghorol Sefydliadau Cymdeithas Sifil Rhaglen Datblygu'r Cenhedloedd Unedig ac yn aelod o Gyngor Dyfodol y Byd.

Hi oedd derbynnydd cyntaf Gwobr Gabriela Silang, a gyflwynwyd yn 2009 gan y Comisiwn Cenedlaethol ar Bobl Brodorol.

Mae Tauli-Corpuz wedi gwasanaethu fel cadeirydd Fforwm Parhaol y Cenhedloedd Unedig ar Faterion Brodorol (2005-2010) a hi oedd *rapporteur* y Gronfa Wirfoddol ar gyfer Poblogaethau Brodorol.

Mae Tauli-Corpuz yn un o sylfaenwyr Indigenous Peoples Rights International ac yn un o gyd-gyfarwyddwyr presennol (2022) y sefydliad.

## Cyfeiriadau 
 

Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Chwyldroadwyr o'r Philipinau
Categori:Gwleidyddion o'r Philipinau
Categori:Ymgyrchwyr hawliau dynol
Categori:Swyddogion y Cenhedloedd Unedig
Ymaddasu i newid hinsawdd

**Ymaddasu i newid hinsawdd** (*climate change adaptation*) yw'r broses o ymaddasu ein ffordd o fyw er mwyn ymdopi ag effeithiau newid hinsawdd. Nod addasu yw lleihau neu osgoi niwed, a manteisio ar gyfleoedd a systemau adnewyddadwy, naturiol, organig. Mae'r angen am addasu'n amrywio o le i le, yn dibynnu ar y risg i systemau dynol neu ecolegol.

Gellir grwpio gweithredoedd addasu yn dri chategori: 

# addasiad strwythurol a ffisegol (gellir grwpio hyn yn beirianneg a'r amgylchedd adeiledig, technolegol, seiliedig ar ecosystemau, gwasanaethau);
# Addasiad cymdeithasol (addysgol, gwybodaeth, ymddygiadol); ac 
# Addasiad sefydliadol (sefydliadau economaidd, cyfreithiau a rheoleiddio, polisïau a rhaglenni'r llywodraethau). ac sy'n dioddef fwyaf. Mae'r gallu yma i addasu wedi'i ddosbarthu'n anwastad ar draws gwahanol ranbarthau a phoblogaethau, ac yn gyffredinol mae gan wledydd sy'n datblygu lai o allu i addasu. Mae cysylltiad agos rhwng gallu ymaddasol a datblygiad cymdeithasol ac economaidd.

Yn gyffredinol, mae lefelau uwch o ddatblygiad yn golygu gallu uwch i addasu , ond mae rhai datblygiadau yn cloi pobl i mewn i batrymau neu ymddygiadau penodol. Ac efallai y bydd gan yr ardaloedd mwyaf datblygedig allu is i ymaddasu i fathau newydd o beryglon naturiol, nad ydynt wedi'u profi o'r blaen, o'i gymharu â pheryglon naturiol mwy cyfarwydd. Mae costau economaidd ymaddasu i newid hinsawdd yn debyg o gostio biliynau o ddoleri bob blwyddyn am y degawdau nesaf.

## Diffiniad 
Diffinnir addasu i newid hinsawdd fel:

* "I bobl: fel y broses o addasu i hinsawdd gwirioneddol neu ddisgwyliedig a'i effeithiau er mwyn cymedroli niwed neu fanteisio ar gyfleoedd."
* "Mewn systemau naturiol: addasu yw'r broses o addasu i'r hinsawdd wirioneddol a'i effeithiau; gall ymyrraeth ddynol hwyluso hyn." Yn ei dro, dylai lleihau'r risg o drychinebau fod yn rhan o ddatblygu cynaliadwy er mwyn osgoi ynysu oddi wrth bynciau ehangach na'r risg o drychinebau.

### Lliniaru newid hinsawdd 
Mae llawer o gyrff arbenigol yn cytuno, er bod lliniaru newid hinsawdd (*climate change mitigation*) yn bwysig, y bydd angen addasu i effeithiau cynhesu byd-eang o hyd. Mae'r cyrff arbenigol hyn yn cynnwys er enghraifft Gweithgor II IPCC ("Effaith, Ymaddasu a Bregusrwydd,") Academi Gwyddorau Cenedlaethol yr Unol Daleithiau, Swyddfa Lleihau Risg Trychinebau y Cenhedloedd Unedig, ac arbenigwyr polisiau gwyddonol eraill.

Ceir tir cyffredin rhwng  ymaddasu a lliniaru, ond gallant hefyd fod yn gweithio yn erbyn ei gilydd. Mae mesurau ymaddasu yn aml yn cynnig buddion tymor byr, tra bod gan liniaru fanteision tymor hwy.  Weithiau gall gweithredoedd sy'n berthnasol i'r hinsawdd bwyntio i gyfeiriadau gwahanol. Er enghraifft, gall datblygiad trefol cryno arwain at lai o drafnidiaeth ac adeiladu allyriadau nwyon tŷ gwydr . Ar y llaw arall, gall gynyddu effaith ynys gwres trefol, gan arwain at dymheredd uwch a chynyddu amlygiad, gan wneud addasu yn fwy heriol. 

## Cyfeiriadau
Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Newid hinsawdd
Desmarestia

Genws o algâu brown a geir ledled y byd yw ***Desmarestia*** . Fe'i gelwir hefyd yn **acid weed**, **acidweed**,   '''''*** , **sea sorrel**, ****( **** ), ***''** , **mermaid's hair**, **landlady's wig**, neu **''''''' .  Fodd bynnag, gall 'sea sorrel' gyfeirio'n benodol at *Desmarestia viridis* . Gall aelodau'r genws hwn fod yn flynyddol neu'n lluosflwydd.  Mae aelodau blynyddol y genws hwn yn storio asid sylffwrig mewn gwagolau mewngellol. Pan fyddant yn agored i aer maent yn rhyddhau'r asid, gan ddinistrio eu hunain a gwymon cyfagos yn y broses. Fe'u ceir mewn parthau rhynglanwol bas. Ond gan fod asid sylffwrig yn blasu'n hynod o sur, mae aelodau'r genws yn annhebygol o gael eu bwyta mewn meintiau niweidiol. 

Enwyd y genws er anrhydedd i Anselme Gaëtan Desmarest . 

## Rhywogaethau 
Mae AlgaeBase yn rhestru 32 o rywogaethau a dderbynnir ar hyn o bryd o fewn y genws *Desmarestia*, heb gynnwys amrywiadau ac isrywogaethau.

* *Desmarestia aculeata* ( L. ) JVLamouroux - Math o sbesimen ar gyfer y genws
* *Desmarestia anceps* ( Montagne )
* *Desmarestia antarctica* ( RLMoe a PCSilva )
* *Desmarestia chordalis* ( JDHooker & Harvey )
* *Desmarestia confervoides* ( Bory de Saint-Vincent ) MERamírez & AFPeters
* *Desmarestia distans* ( C.Agardh ) J.Agardh
* *Desmarestia dudresnayi* JVLamouroux ex Léman
* *Desmarestia farcta* Setchell a Gardner
* *Desmarestia filamentosa* EYDawson
* *Desmarestia firma* ( C.Agardh ) Skottsberg
* *Desmarestia foliacea* VAPease
* *Desmarestia gayana* Montagne
* *Desmarestia herbacea* ( Turner ) JVLamouroux
* *Desmarestia inanis* Postels & Ruprecht
* *Desmarestia intermedia* Postels & Ruprecht
* *Desmarestia kurilensis* Yamada
* *Desmarestia latifrons* ( Ruprecht ) Kützing
* *Desmarestia latissima* Setchell & Gardner
* *Desmarestia ligulata* ( Stackhouse ) JVLamouroux
* *Desmarestia menziesii* J.Agardh
* *Desmarestia muelleri* MERamírez & AFPeters
* *Desmarestia munda* Setchell & NLGardner
* *Desmarestia patagonica* Asensi
* *Desmarestia peruviana* Montagne
* *Desmarestia pinnatinervia* Montagne
* *Desmarestia pteridoides* Reinsch
* *Desmarestia rossii* JDHooker a Harvey
* *Desmarestia sivertsenii* Baardseth
* *Desmarestia tabacoides* Okamura
* *Desmarestia tortuosa* ARO Chapman
* *Desmarestia tropica* WRTaylor - asidlys trofannol
* *Desmarestia viridis* ( OFMüller ) JVLamouroux - gwymon asid llinynnol, gwymon asid gwyrdd, chwyn gwyrdd Desmarest, neu suran y môr

## Oriel 
## Cyfeiriadau 
Categori:Algâu
Cynhadledd y partïon

bawd| Cynhadledd o bleidiau'r Confensiwn Arfau Cemegol, yn 2007
bawd| Cyfarfod o Gynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2012

**Cynhadledd y partïon** (**COP**; , **CP**) yw corff llywodraethu goruchaf confensiwn rhyngwladol. Mae'n gytundeb ysgrifenedig rhwng actorion (aelodau) mewn cyfraith ryngwladol). 

Mae'n cynnwys cynrychiolwyr o aelod-wladwriaethau ac arsylwyr achrededig. Maes gwaith y Gynhadledd yw adolygu "gweithredu'r Confensiwn ac unrhyw offerynnau cyfreithiol eraill y mae'r Gynhadledd yn eu mabwysiadu a gwneud penderfyniadau sy'n angenrheidiol i hyrwyddo gwaith y Confensiwn".

Mae confensiynau gyda chynhadledd o'r fath yn cynnwys:

* Confensiwn Basel
* Confensiwn Arfau Cemegol
* Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol
** Cynhadledd Bioamrywiaeth Hyderabad 2012 (COP11)
** Cynhadledd Bioamrywiaeth y Cenhedloedd Unedig 2022 (COP15)
* Confensiwn ar Warchod Rhywogaethau Mudol o Anifeiliaid Gwyllt
* Y Confensiwn ar y Fasnach Ryngwladol mewn Rhywogaethau mewn Perygl
* Protocol Kyoto
* Confensiwn Minamata ar Fercwri
* Confensiwn Ramsar
* Confensiwn Rotterdam
* Confensiwn Stockholm ar Lygryddion Organig Parhaus
* Cytundeb ar Beidio ag Amlhau Arfau Niwclear
* Confensiwn y Cenhedloedd Unedig i Frwydro yn erbyn Diffeithdiro
* Confensiwn y Cenhedloedd Unedig yn erbyn Llygredd (*Corruption*)

* Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd
** Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig
* Confensiwn Fframwaith WHO ar Reoli Baco

## Gweler hefyd 
* Cyfraith ryngwladol

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* 

Categori:Cyfraith ryngwladol
Categori:Amgylchedd
Categori:Newid hinsawdd
Fatma Zohra Ksentini

Mae **Fatma Zohra Ouhachi-Vesely** (née Ksentini) yn fenyw o Algeria a oedd yn rapporteur arbennig cyntaf y Cenhedloedd Unedig ar wastraff gwenwynig rhwng 1995 a 2004. Cyn hyn roedd yn Rapporteur Arbennig yn yr Is-Gomisiwn er Atal Gwahaniaethu ac Amddiffyn Lleiafrifoedd o 1989 i 1994.

## Gyrfa 
Roedd Ksentini yn rhan o'r Is-Gomisiwn ar Atal Gwahaniaethu ac Amddiffyn Lleiafrifoedd pan gafodd ei henwi'n rapporteur arbennig ar Hawliau Dynol a'r Amgylchedd yn 1989.  Ar gyfer Comisiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Dynol, dechreuodd ymchwiliad pedair blynedd i hawliau dynol amgylcheddol yn 1990. Ar ôl cwblhau ei hymchwil ym 1994, cyflwynodd ei chanfyddiadau a llofnododd y Datganiad Egwyddorion Drafft ar Hawliau Dynol a'r Amgylchedd.

Ym 1995, daeth Ksentini yn Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Wastraff Gwenwynig. Yn y misoedd cyntaf casglodd wybodaeth am effeithiau iechyd pobl sy'n cael gwared ar wastraff gwenwynig. Ar ôl cyflwyno ei hadroddiad ym 1997, beirniadodd Ksentini Swyddfa Uchel Gomisiynydd y Cenhedloedd Unedig dros Hawliau Dynol am beidio â darparu'r cyllid angenrheidiol iddi i gynnal ymchwil ar lawr gwlad. Ar ôl cael ei ailbenodi ym 1998, dechreuodd Ksentini ddatblygu cynigion ar ddileu cael gwared o wastraff gwenwynig drwy gwledydd sy'n datblygu. Dechreuodd ei thymor olaf fel Rapporteur Arbennig yn 2001 a daeth i ben yn 2004.

## Bywyd personol 
Roedd Ksentini yn briod â Ouhachi-Vesely.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Algeria
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Algeria
Hayley Williams

Cantores, cyfansoddwr caneuon, cerddor a menyw fusnes o'r Unol Daleithiau yw **Hayley Nichole Williams** (ganwyd 27 Rhagfyr 1988) sy'n fwyaf adnabyddus fel prif leisydd y band roc Paramore.

Cafodd Williams ei geni yn y talaith [Mississippi, symudodd Williams i [Franklin, Tennessee, yn 13 oed yn 2002. Yn 2004, ffurfiodd Paramore gyda Josh Farro, Zac Farro, a Jeremy Davis. 

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl o Mississippi
Y Canon Geraint Vaughan-Jones

:*Sylwer bod mwy nag un Geraint Vaughan Jones*

Clerigwr, ieithydd a cherddor o Gymru oedd y **Canon Geraint Vaughan-Jones** (ganwyd **Geraint James Jones**; 3 Hydref 1929 &ndash; 23 Rhagfyr 2002), sy’n adnabyddus am ei waith i ddiogelu’r traddodiad canu plygain. Fe’i ganed yn Llanerfyl, yn fab i’r llenor Erfyl Fychan a Gwendolen Jones, a’i addysgu yng Ngholeg Dewi Sant, Llambed, er iddo adael y coleg cyn cwblhau ei radd.

Roedd yn bianydd ac yn delynor dawnus a chafodd wersi telyn gan Delynores Maldwyn, Nansi Richards. Roedd hefyd yn ieithydd a allai siarad naw iaith, a bu’n byw ar gyfandir Ewrop am ddeuddeg mlynedd, gan dreulio cyfnodau fel cyfieithydd a darlithydd yn yr Almaen, yr Eidal a Sbaen. Ar ôl dychwelyd i Gymru yn dilyn marwolaeth ei fam, cafodd ei ordeinio yn yr Eglwys yng Nghymru ym 1970. Bu’n rheithor Mallwyd gyda Chemaes a Llanymawddwy am ugain mlynedd, gan dreulio cyfran sylweddol o’i yrfa yn Nyffryn Dyfi, un o gadarnleoedd traddodiad y blygain. Yn ystod y cyfnod hwnnw, cyhoeddodd dri chasgliad o garolau plygain gyda gwasg y Lolfa:

* *Cyff Mawddwy* (1982)
* *Hen Garolau Plygain* (1987)
* *Mwy o Garolau Plygain* (1990)

Fe'i hurddwyd yn ganon Cadeirlan Bangor ym 1986, ac ymddeolodd yn 1996. Ni bu’n briod. Bu farw ar 23 Rhagfyr 2002, a chynhaliwyd ei angladd yn Eglwys Padarn Sant, Llanbadarn Fawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Anglicaniaid o Gymru
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2002
Celfyddyd Gothig

Arddull yn y celfyddydau gweledol a flodeuai yn Ewrop, yn y gorllewin a'r canolbarth yn bennaf, o ganol y 12g hyd at ddiwedd y 15g yw **celfyddyd Gothig**. Yn hanes celf y Gorllewin, saif yr oes Gothig rhwng celfyddyd Romanésg y 11g a'r 12g a'r Dadeni Dysg a ymgododd yn yr Eidal yn y 14g. Ei brif gyfrwng oedd pensaernïaeth, a gwelir y dull hefyd mewn paentio, cerfluniaeth, a llawysgrifau goliwiedig y cyfnod. Caiff yr esiamplau aruchaf o bensaernïaeth Gothig, sef yr eglwysi cadeiriol mawr a godwyd ar draws gwledydd y gogledd, eu hystyried yn rhan bwysig o etifeddiaeth ddiwylliannol Ewrop a'r Gristionogaeth.

Cychwynnodd yr arddull Gothig yng ngogledd Ffrainc, ac oddi yno ymledodd i bedwar ban y cyfandir: i ddeheudir Ffrainc ac Iberia, i'r Eidal a Malta, ar draws Môr Udd i Loegr, ac i'r Gwledydd Isel a'r Almaen ac i Lychlyn. Fel rheol, celfyddyd Gristnogol ydoedd. O'r bensaernïaeth eglwysig a arloesai'r dull Gothig, datblygodd cerfluniaeth grefyddol i addurno'r tu allan. Wrth baentio, defnyddiodd arlunwyr dechnegau newydd i bortreadu ffurfiau mewn modd naturiol, yn hytrach na'r hen ddelweddau anystwyth a gwastad, ar gyfer ffresgoau, allorluniau, paneli, a ffenestri lliw i addurno adeiladau crefyddol. Darluniwyd pynciau seciwlar mewn llawysgrifau goliwiedig, yn ogystal â thestunau crefyddol megis Beiblau a sallwyrau.

Câi celfyddyd Gothig ei hwfftio gan brif arlunwyr y Dadeni Dysg, yn enwedig yn yr Eidal. Gwelsai Giorgio Vasari a dyneiddwyr eraill y Dadeni wahaniaeth amlwg rhwng celfyddyd a phensaernïaeth ddelfrydol Rhufain hynafol, ac arddull Gothig yr Oesoedd Canol. Fodd bynnag, parhaodd dylanwadau'r Gothig Diweddar yn nodweddiadol o gelfyddyd, a phensaernïaeth yn enwedig, yn Nadeni'r Gogledd nes dyfodiad yr oes Faróc yn yr 17g. Byddai clasuriaeth a newydd-glasuriaeth yn cael lle blaenllaw yng nghelfyddydau Ewrop hyd at ddyfodiad Rhamantiaeth a'r adfywiad Gothig yn ail hanner y 18g.

## Cyfeiriadau

Gothig
Gothig
Gothig
Gothig
Gothig
Gothig
Brian Davies (ymgyrchydd)

Ymgyrchydd lles anifeiliaid oedd **Brian Davies** (4 Chwefror 1935 – 27 Rhagfyr 2022). Cafodd ei eni yn Nhonyrefail.

Roedd tad Davies yn gynnwr cefn yn y Llu Awyr Brenhinol (RAF), wedi'i bostio i India, ac roedd fam Brian yn gweithio mewn ffatri arfau. Symudon nhw i Loegr yn ddiweddarach. Cyfarfu â'i wraig Joan yn 1955 ac ymfudodd y ddau i Ganada, lle ymunodd â'r fyddin. Bu iddynt ddau o blant.

Yng Nghanada, roedd Davies yn gwrthwynebu lladd morloi. Dechreuodd yr ymgyrch "Save the Seals". Aeth ymlaen i sefydlu'r Gronfa Ryngwladol er Lles Anifeiliaid (IFAW).

Bu farw yng Nghanada, yn 87 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Fremont, Califfornia

Dinas yn Alameda County yng ngogledd talaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Fremont**.  Fe'i lleolir yn Ardal Bae San Francisco. Ymgorfforwyd Fremont yn 1956, pan unodd hen drefi Mission San José, Centerville, Niles, Irvington, a Warm Springs yn un ddinas.

Yng Nghyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 232,084. Dyma'r bedwaredd ddinas fwyaf poblog yn Ardal y Bae, ar ôl San Jose, San Francisco, ac Oakland.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Alameda County, Califfornia
Y Pethe

Mae'r term "**y Pethe**" yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio'r diwylliant Cymraeg, yn enwedig y diwylliant gwerin traddodiadol, gan gynnwys barddoniaeth a chynganeddu, cerdd dant a chanu gwerin, a byd y capel a'r eisteddfod. Mae'r enw'n deillio o lyfr gan Llwyd o'r Bryn, *Y Pethe* (1955), oedd yn disgrifio ac yn hel atgofion am ddiwylliant a bywyd ei fro enedigol yn Sir Feirionnydd. 

Mae'r gair i'w weld mewn ymadroddion fel "byd y Pethe" a "phobol y Pethe" ynghyd ag enw siop lyfrau yn Aberystwyth, Siop y Pethe. Weithiau, defnyddir y term yn ddilornus i ddisgrifio pethau yn y diwylliant Cymraeg y mae rhai'n eu gweld yn hen ffasiwn neu'n geidwadol.

## Gweler hefyd
* *Y Pethe* gan Llwyd o'r Bryn

Categori:Diwylliant Cymraeg
José Francisco Calí Tzay

Cyfreithiwr a diplomydd o Gwatemala yw **José Francisco Calí Tzay** (ganwyd 27 Medi 1961).

Derbyniodd swydd Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl Frodorol o 2021, ar ôl Victoria Tauli-Corpuz. Fel rapporteur arbennig y Cenhedloedd Unedig, mae ganddo'r dasg o ymchwilio i achosion honedig o dorri hawliau dynol pobl frodorol a hyrwyddo safonau rhyngwladol sy'n ymwneud â hawliau pobl frodorol. Yn rhinwedd y swydd hon, anogodd ef a David R. Boyd Sweden yn gynnar yn 2022 i beidio â dyfarnu trwydded i'r cwmni Seisnig Beowulf Mining ar gyfer mwynglawdd mwyn haearn Kallak yn rhanbarth Gallok, cartref y bobl frodorol Sámi, gan ddweud y bydd agor pwll glo agored yn peryglu'r ecosystem ac yn peryglu ceirw sy'n mudo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Diplomyddion o Gwatemala
Bloomsburg, Pennsylvania

Tref yn Columbia County, yn nhalaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America yw **Bloomsburg, Pennsylvania**, sy'n ganolfan weinyddol y sir. Dyma'r unig ranbarth dinesig yn nhalaith Pennsylvania sydd wedi'i hymgorffori fel tref (yn hytrach na dinas, treflan neu fwrdeistref).

Saif yng ngogledd-ddwyrain y dalaith ac wedi'i lleoli 40 milltir (64&nbsp;km) i'r de-orllewin o ddinas Wilkes-Barre ar hyd Afon Susquehanna. Yng nghyfrifiad 2020, roedd gan y dref boblogaeth o 12,587.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Columbia County, Pennsylvania
Harlaston

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Harlaston**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Lichfield.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 434.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Stafford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Stafford
Cymrodyr y Coleg Cymraeg

Bob blwyddyn, mae'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol yn urddo ysgolheigion ac unigolion blaenllaw yn **Gymrodyr er Anrhydedd y Coleg Cymraeg** "er mwyn cydnabod eu cyfraniadau allweddol i addysg uwch cyfrwng Cymraeg dros y blynyddoedd".. 

## Cymrodyr
Dyma restr o holl Gymrodyr er Anrhydedd y Coleg, gyda blwyddyn eu hurddo:

* Yr Athro Hazel Walford Davies (2012)
* Yr Athro M. Wynn Thomas (2012)
* Yr Athro Ioan Williams (2013)
* Yr Athro Robin Williams (2013)
* Dr Alison Allan (2014)
* Cennard Davies (2014)
* Yr Athro Elan Closs Stephens (2014)
* Dr Cen Williams (2014)
* Heini Gruffudd (2015)
* Catrin Stevens (2015)
* Geraint Talfan Davies (2016)
* Ned Thomas (2016)
* Rhian Huws Williams (2016)
* Yr Athro Brynley F. Roberts (2017)
* Yr Athro R. Merfyn Jones (2017)
* Dr Siân Wyn Siencyn (2017)
* Gwerfyl Roberts (2018)
* Yr Athro Gareth Ff. Roberts (2018)
* Catrin Dafydd (2019)
* Andrew Green (2019)
* Yr Athro Deri Tomos (2019)
* Dr Iolo ap Gwynn (2021)
* Denise Williams (2021)
* Ieuan Wyn (2021).
* Delyth Murphy (2023)
* Dr Haydn Edwards (2023)
* Yr Athro Sioned Davies (2023)

## Cyn-gymrodyr
* Dr John Davies (1938-2015)
* Dr Meredydd Evans (1919 - 2015)
* Yr Athro Gwyn Thomas (1936-2016)

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Categori:Addysg Gymraeg
Categori:Sefydliadau Cymru
Jacobo Langsner

Dramodydd a sgriptiwr o Wrwgwái oedd **Jacobo Langsner** (23 Mehefin 1927 – 10 Awst 2020).

Ganed ef yn Rwmania, a symudodd ei deulu i Wrwgwái ym 1930 pan oedd Jacobo yn dair oed. Cychwynnodd ar ei yrfa yn y theatr ym Montevideo yn 20 oed, ac ymhlith ei weithiau cynnar oedd *El hombre incompleto* (1951), *El juego de Ifigenia* (1953), a *Los artistas* (1953). Ymsefydlodd Langsner ar ochr draw'r Río de la Plata, yn Buenos Aires, ym 1958, a daeth yn ffigur blaenllaw yn y theatr Archentaidd yn ogystal â'r theatr Wrwgwaiaidd.

Ei ddrama enwocaf oedd *Esperando la carroza*, a berfformiwyd am y tro cyntaf yn theatr y Comedia Nacional ym Montevideo ar 12 Hydref 1962. Cafodd ei haddasu'n ffilm gomedi boblogaidd ym 1985, wedi ei chyfarwyddo gan yr Archentwr Alejandro Doria. Cafodd Langsner lwyddiant mawr arall gydag *El tobogán* ym 1970.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Dramodwyr yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Dramodwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o dras Rwmanaidd
Categori:Sgriptwyr ffilm o Wrwgwái
Categori:Sgriptwyr teledu o Wrwgwái
Marc Pallemaerts

Cyfreithiwr amgylcheddol o Wlad Belg oedd **Marc Pallemaerts** (4 Medi 1960 – 2 Mai 2014). Rhwng 2012 a 2014, ef oedd Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Wenwyn a Hawliau Dynol.

## Bywgraffiad 
Graddiodd o Vrije Universiteit Brussel a Phrifysgol Harvard. Bu'n athro yn Vrije Universiteit Brussel (VUB), Université Libre de Bruxelles (ULB), a Phrifysgol Amsterdam. Bu'n Uwch Gymrawd yn y Sefydliad Polisi Amgylcheddol Ewropeaidd. Yr oedd yn aelod o bwyllgor Protocol Kyoto.

## Gweithiau 
* *Cyfraith Gwenwyn a Chyfraith Rhyngwladol,* Hart Publishing, 2003

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Cyfreithwyr o Wlad Belg
Brian Davies

Mae nifer o bobl gyda'r enw **Brian Davies**, yn cynnwys:

*Brian Davies (ymgyrchydd) (1935-2022)
*Brian E. Davies (ffotograffydd)
Lise Nørgaard

Roedd **Lise Nørgaard** (ganwyd **Elise Nørgaard Jensen**; 14 Mehefin 1917 – 1 Ionawr 2023) yn newyddiadurwr ac awdur o Ddenmarc, sy'n adnabyddus am ei nofelau, casgliadau o draethodau a straeon byrion. Daeth cofiant ei phlentyndod, *Kun en pige* (*Merch yn unig*), yn hystyrir (Addaswyd y gwaith yn ffilm nodwedd ym 1995) yn gampwaith iddi. .

## Llyfryddiaeth ddethol 
### Llyfrau 
* *Med mor ratet bag*, (Gyldendal 1959).
* *Volmer - portræt af en samfundsstøtte*, (Gyldendal 1970).
* *Julen er hjerternes fest*, Straeon byrion, (Gyldendal 1978).
* *Stjernevej*, (Gyldendal 1981).
* *Mig og* amaethwr, Noveller, (cyhoeddi Husets, 1984).
* *Trefnu syvlinger*, (Spectator 1961).
* *Jo mere vi er sammen*, (Rhodos 1966).
* *En hund i huset*, (Lindhardt og Ringhof 1980).
* *Jeg gik mig dros sø og land*, ysgrifau, (Fisker 1988).
* *Hanesydd o Matador*, (Danmarks Radio 1984).
* *Syv små hunde og deres skæbne*, (Fisker 1991).
* *Kun en pige*, atgofion, rhan 1, (Gyldendal 1992).
* *De sendte en dame*, atgofion rhan 2, (Gyldendal 1997).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Nofelwyr benywaidd o Ddenmarc
Categori:Pobl o Roskilde
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Pry clustiog

Mae'r **pryfed clustiog** neu'r **dermaptera** (o'r Roeg, δερμα, *derma* = "croen" a πτερον, *pteron* = "adain") yn urdd o bryfed yn yr is-ddosbarth Neoptera. Mae ganddyn nhw gorff hir, braidd yn wastad, canolig neu fach o ran maint, lliw brown a chochlyd a gyda dau gorn siâp siswrn ar y cefn. Maent fel arfer yn byw ymhlith cerrig neu y tu mewn i goed.

Mae'r pryfed hyn yn doreithiog iawn ac mae tua 1,840 o rywogaethau'n hysbys, y rhan fwyaf ohonynt yn y trofannau, er y gellir eu canfod hefyd mewn hinsawdd cymedrol. Defnyddir yr adenydd blaen fel elytra, hynny yw, fel gorchudd, ac mae'r adenydd cefn yn grwn ac yn hynod. Mae gan deulu'r Estafilinidae adenydd tebyg, ond nid yw'n ymddangos eu bod yn esblygiadol agos.

### Enw 
bawd|Adain pry clustiog ar agor - siâp clust?
Mae enw'r pry mewn sawl iaith yn cynnwys y gair "clust" (Cymraeg: pry clustiog, Saesneg: *earwig,* Ffrangeg: *perce-oreille,* Almaeneg: *Ohrwurm* ac ati). Mae'n bosib mai cyfeirio mae hyn at siâp yr adenydd ôl pan cânt eu hagor, yn ogystal ag at straeon gwerin am y pryfed hyn yn cropian i glustiau pobl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Entomoleg
Categori:Pryfed
Categori:Pryfaid yn ôl dosbarthiad
Categori:Egin pryfed
Televisão Pública de Angola

Darlledwr cenedlaethol Angola yw **Televisão Pública de Angola** ("Teledu Cyhoeddus Angola"). Mae hefyd yn gweithredu sianel ryngwladol **TPAi** (a elwid gynt yn "TPA Internacional" a "TPA3"). Mae pencadlys TPA yn y brifddinas Luanda ac mae'n darlledu yn yr iaith Bortiwgaleg. Mae'r sianel ryngwladol yn darlledu sioeau dethol wedi'u targedu at gynulleidfaoedd tramor a'r gymuned Angolan dramor.

Mae **TPA Noticias** yn sianel ar gyfer dangos blociau newyddion. Fe'i lansiwyd ar 18 Mehefin 2022, a dyma'r sianel newyddion teledu Angola gyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Angola
Tarw (ffilm)

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Nikola Korabov yw ***Tarw*** a gyhoeddwyd yn 1965. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Вула*** ac fe'i cynhyrchwyd ym Mwlgaria. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Bwlgareg a hynny gan Nikola Korabov. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Boris Arabov, Dimitrina Savova, Dimitar Hadzhiyanev, Ivan Bratanov, Ivan Jančev, Mikhail Mikhaĭlov a Stoycho Mazgalov. Mae'r ffilm yn 69 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus a leolir yn Awstria yn ystod yr Ail Ryfe Byd, gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 383 o ffilmiau Bwlgareg wedi gweld golau dydd. 
Konstantin Dzhidrov oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. 
## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Nikola Korabov ar 7 Rhagfyr 1928 yn Ruse a bu farw yn Sofia ar 22 Mehefin 2021. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1956 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Sefydliad Cinematograffeg Gerasimov.
 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Nikola Korabov nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
 
 ?item wdt:P57 wd:Q3656850.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Bwlgareg
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Fwlgaria
Categori:Ffilmiau ffantasi o Fwlgaria
Categori:Ffilmiau Bwlgareg
Categori:Ffilmiau o Fwlgaria
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Fwlgaria
Categori:Ffilmiau 1965
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Eglwys Sant Mihangel a'r Holl Angylion, Tregolwyn

Eglwys rhestredig Gradd I ym mhentref Tregolwyn, Bro Morgannwg, yw '''Eglwys Sant Mihangel a'r Holl Angylion'''. Fe'i rhestrwyd ar 22 Chwefror 1963. Dywedir i'r eglwys gael ei sefydlu yn 1111.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Bro Morgannwg
Categori:Eglwysi Bro Morgannwg
Categori:Eglwysi rhestredig Gradd I yng Nghymru
Petro Mohyla

Mynach a diwinydd Uniongred oedd **Petro Mohyla** (Rwmaneg: Petru Movilă; 21 Rhagfyr 1596 – 22 Rhagfyr 1646) a wasanaethodd yn Archesgob Kyiv, Halychyna a Rws Oll o 1633 hyd at ei farwolaeth.

## Teulu a bywyd cynnar (1596–1627) 
Ganed Petru Movilă ar 21 Rhagfyr 1596 ym Moldafia yn fab i Simeon Movilă, a fyddai'n Hospodar (Arglwydd) Walachia o 1601 i 1602 a Moldafia o 1606 i 1607, a'r Dywysoges Margareta o Hwngari.

Wedi llofruddiaeth Simeon ym 1607, aeth Petru gyda'i fam i gael lloches oddi ar eu perthnasau pendefigaidd yng Ngorllewin Wcráin, dan reolaeth y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd. Yno derbyniodd addysg Iesuaidd dan diwtoriaeth athrawon o Ysgol y Frawdoliaeth yn Lviv, ac astudiodd ddiwinyddiaeth yn Academi Zamość. Yn ôl un ffynhonnell, o bosib yn amheus, teithiodd hefyd i astudio yn Ffrainc.

Dychwelodd i Wcráin ac erbyn 1617 yr oedd yn swyddog ym myddin yr Hetman Mawr Stanisław Żółkiewski, Canghellor y Goron Bwylaidd.

## Archimandriad Ogof-Fynachlog Kyiv (1627–33) 
Etholwyd Mohyla i olynu'r diweddar Zakhariia Kopystensky yn archimandriad (uwch-abad) Ogof-Fynachlog Kyiv gan gymanfa yn Zhytomyr ym Medi 1627.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1596
Categori:Marwolaethau 1646
Categori:Archesgobion
Categori:Clerigwyr yr 17eg ganrif o Wcráin
Categori:Mynachod
Categori:Pobl a aned yn Rwmania
Categori:Pobl o'r Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd
Categori:Pobl fu farw yn Kyiv
Cymdeithas Ryng-Americanaidd dros Amddiffyn yr Amgylchedd

Mae'r **Cymdeithas Ryng-Americanaidd dros Amddiffyn yr Amgylchedd** (Sbaeneg: *Asociacion Interamericana para la Defensa del Ambiente*) (**AIDA**) yn sefydliad cyfreithiol, amgylcheddol, ryngwladol dielw a sefydlwyd ym 1996 gan bum sefydliad amgylcheddol yn America gan gynnwys Earthjustice.

Mae pencadlys AIDA yn San Francisco, California ac mae'r sefydliad yn gweithio'n rhyngwladol gyda phartneriaid mewn llawer o wahanol wledydd gan gynnwys yr Ariannin, Canada, Chile, Colombia, Costa Rica, Ecwador, Mecsico, a Pheriw.

Mae AIDA yn gweithio'n bennaf i wella a diogelu iechyd dynol a'r amgylchedd. Mae gwaith mwyaf nodedig AIDA wedi bod yn La Oroya, Periw, lle maent wedi brwydro yn erbyn gwenwyno pobl leol gyda metelau trwm ayb. Mae AIDA hefyd wedi gweithio'n galed i amddiffyn y crwban môr lledrgefn yn Costa Rica trwy bartneriaeth â Cedarena.

## Rhaglenni 
Mae AIDA yn partneru â grwpiau lleol i sefydlu timau rhyngwladol o gyfreithwyr a gwyddonwyr i fynd i'r afael ag amrywiaeth o argyfyngau amgylcheddol a hawliau dynol - gan gynnwys dirywiad adnoddau dŵr croyw, tocsinau cynyddol, newid hinsawdd, a dirywiad bioamrywiaeth bregus.

## Partneriaid 
Mae AIDA'n gweithio ar brosiectau mewn cydweithrediad â grwpiau amgylcheddol a hawliau dynol, gan gynnwys y sefydliadau canlynol:

* Canolfan Cyfraith Amgylcheddol ac Adnoddau Naturiol (CEDARENA) *Sbaeneg yn unig* , Costa Rica
* Canolfan Hawliau Dynol a'r Amgylchedd (CEDHA) , Ariannin
* Earthjustice, yr Unol Daleithiau
* ECOLEX *Sbaeneg yn unig* , Ecwador
* Ecojustice, Canada
* Fiscalía del Medio Ambiente (FIMA) *Sbaeneg yn unig*, Chile
* Cyfiawnder dros Natur (JPN) *Sbaeneg yn unig*, Costa Rica
* Canolfan Cyfraith Amgylcheddol Mecsicanaidd (CEMDA), Mecsico
* Cymdeithas Cyfraith Amgylcheddol Periw (SPDA) *Sbaeneg yn unig*, Periw

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol (Saesneg)
* Safle swyddogol (Sbaeneg)
* Bioamrywiaeth Forol a Diogelu'r Arfordir
* Cryfhau Llywodraethu Amgylcheddol a Chyfranogiad y Cyhoedd

Categori:Sefydliadau rhyngwladol yr Amerig
Categori:Sefydliadau 1996
Categori:Mudiadau amgylcheddol
Categori:Sefydliadau amgylcheddol
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Categori:Sefydliadau di-elw
István I, brenin Hwngari

Yr olaf o Uchel Dywysogion yr Hwngariaid o 997 i 1000 neu 1001, a'r cyntaf o Frenhinoedd Hwngari o 1000 neu 1001 hyd at ei farwolaeth ym 1038, oedd **István I** a elwir hefyd yn **Frenin Sant István**, neu yn Gymraeg **Steffan** (Hwngareg: *Szent István király*; ; Slofaceg:  *Štefan I.* neu *Štefan Veľký*; tua 975 – 15 Awst 1038). Y mae blwyddyn ei enedigaeth yn ansicr, ond y mae llawer o fanylion am ei fywyd yn awgrymu iddo gael ei eni yn, neu ar ôl, 975, yn Esztergom. Rhoddwyd yr enw paganaidd **Vajk** iddo adeg ei eni, ond nid yw dyddiad ei fedydd yn hysbys. Ef oedd unig fab y Tywysog Géza a'i wraig Sarolt, a oedd yn disgyn o deulu amlwg o *gyula*, sef penaduriaid yr hen lwythau Magyaraidd. Er i'w ddau riant gael eu bedyddio, István oedd y cyntaf o'i deulu i droi'n Gristion selog. Priododd Gisela o Fafaria, aelod o linach yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Otto I.

Wedi iddo olynu ei dad yn Uchel Dywysog yn 997 bu'n rhaid i István frwydro am yr orsedd yn erbyn ei berthynas, Koppány, a gefnogwyd gan nifer fawr o ryfelwyr paganaidd. Bu István yn drech na Koppány gyda chymorth marchogion tramor gan gynnwys Vecelin, Hont a Pázmány, ac arglwyddi brodorol. Coronwyd ef ar 25 Rhagfyr 1000 neu 1 Ionawr 1001 gyda choron a anfonwyd gan y Pab Silvester II. Trwy gyfres o ryfeloedd yn erbyn llwythau a phenaethiaid lled-annibynnol—gan gynnwys yr Hwngariaid Du, a'i ewythr Gyula yr Ieuaf—unodd y Brenin István Fasn Carpathia dan sofraniaeth Teyrnas Hwngari. Gwarchododd annibyniaeth ei deyrnas trwy orfodi milwyr goresgynnol yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Conrad II i encilio o diriogaeth Hwngari ym 1030.

Sefydlodd István o leiaf un archesgobaeth, chwech esgobaeth, a thri mynachlog Benedictaidd, gan alluogi'r Eglwys Gatholig yn Hwngari i ddatblygu'n annibynnol ar archesgobion yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Anogodd ledaeniad Cristnogaeth gan gosbi Hwngariaid yn llym am wrthod y ffydd neu anwybyddu ei harferion. Seiliwyd ei gyfundrefn o weinyddiaeth leol ar siroedd wedi eu rheoli gan swyddogion brenhinol yn breswyl mewn caerau sirol. Mwynhaodd Hwngari gyfnod o heddwch cymharol yn ystod ei deyrnasiad, a daeth y wlad yn llwybr i bererinion a masnachwyr ar daith o Orllewin Ewrop i Gaergystennin a'r Wlad Sanctaidd.

Bu farw István ar 15 Awst 1038 yn 62 neu 63 oed, gan oroesi pob un o'i feibion a'i ferched. Fe'i claddwyd yn ei fasilica newydd a gafodd ei adeiladu yn Székesfehérvár a'i gysegru i'r Forwyn Sanctaidd. Yn sgil ei farwolaeth, dechreuodd rhyfeloedd cartref yn Hwngari a barhaodd am ddegawdau. Canoneiddiwyd ef, ynghyd â'i fab Imre a Gellért, Esgob Csanád, gan y Pab Grigor VII ym 1083. Daeth István yn sant poblogaidd yn ei famwlad a'r gwledydd cyfagos, ac heddiw yn Hwngari mae ei ddygwyl (a ddethlir ar 20 Awst) hefyd yn ŵyl gyhoeddus, a elwir yn Ddiwrnod Sefydlu'r Wladwriaeth, i goffáu cychwyn y frenhiniaeth.

Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau'r 970au
Categori:Pobl y 10fed ganrif o Hwngari
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Hwngari
Categori:Marwolaethau 1038
Categori:Seintiau Cristnogol
Categori:Teyrnoedd yr 11eg ganrif