open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ffurfwedd electronig

bawd|Diagram Bohr o atom ocsigen.
Trefn yr electronau mewn plisg atom neu foleciwl yw **ffurfwedd electronig**. Yn ôl model Bohr-Rutherford o lunio'r atom, gall ddau electron ffitio yn y plisgyn cyntaf, 8 yn yr ail blisgyn, 8 yn y trydydd plisgyn, ac 18 mewn pob plisgyn ar ôl hynny. Er enghraifft, mae gan yr elfen ocsigen 8 electron, a'i ffurfwedd electronig felly yw 2, 6.

Categori:Ffiseg foleciwlaidd
Adwaith ecsothermig

Adwaith cemegol yw **adwaith ecsothermig** sydd yn rhyddhau egni, er enghraifft ar ffurf gwres, golau neu sain. Mae'n groes i adwaith endothermig.

Ecsothermig
Categori:Thermodynameg
Mwyndoddi

[bawd|Ffwrnais mwyndoddi ffosffad yn [Alabama.]]
Proses o dynnu metel o'i fwyn drwy ei boethi yw **mwyndoddi** neu **smeltio**. Math o 'feteleg cloddio' (*extractive metallurgy*) ydyw a defnyddir y broses hon i gloddio nifer o fetalau o'u ffurf naturiol, a elwir yn 'fwyn', gan gynnwys arian, haearn a chopr.

Mae'n defnydio gwres uchel a rhydwythydd cemegol (*chemical reducing agent*) i ddadelfennu'r mwyn. Mae'r broses hon yn cael gwared o elfennau eraill fel nwyon neu sorod gan adael y bas fetal ar ôl. Arferid defnyddio siarcol fel rhydwythydd, ers talwm, a côc wedi hynny. Yn y broses hon, mae'r carbon (a'r carbon deuocsid) yn tynnu ocsigen o'r mwyn. Mae'r carbon, felly'n ocsideiddio ar ddau adeg, gan gynhyrchu carbon monocsid yn gyntaf a charbon deuocsid wedyn. Gan fod y mwynau, fel rheol, yn amhur, mae'n hanfodol defnyddio toddydd ('fflwcs') er mwyn cael gwared a'r sorod.

Categori:Meteleg
Categori:Prosesau diwydiannol
Adwaith endothermig

Adwaith cemegol yw **adwaith endothermig** sydd yn amsugno egni yn hytrach na'i ryddhau. Mae ffotosynthesis yn enghraifft o broses endothermig. Mae'n groes i adwaith ecsothermig.

Endothermig
Categori:Thermodynameg
Rhwd

[bawd|Rhwd ar bibell a'r [paent wedi plicio.]]
Haearn ocsid yw **rhwd** a gynhyrchir gan adwaith rhydocs rhwng haearn ac ocsigen. Ymdoddir carbon deuocsid yn yr atmosffer mewn dŵr gan ffurfio hydoddiant asid sydd yn adweithio â'r haearn, neu aloi haearn megis dur, i greu haearn (II) ocsid. Yna, caiff ei ocsideiddio gan ffurfio haearn (III) ocsid, sydd yn gadael yr haen ruddgoch a elwir rhwd. Gelwir y broses yn rhydu, sydd yn fath o gyrydiad. Gellir atal rhwd drwy galfaneiddio'r metel.

Categori:Haearn
Magnesiwm ocsid

Mwyn solid sydd yn gyfansoddyn o fagnesiwm ac ocsigen yw **magnesiwm ocsid** (MgO). Mae ganddo liw gwyn llachar.

Categori:Cyfansoddion magnesiwm
Categori:Ocsidiau
Telford (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Telford**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Telford constituency.svg|Etholaeth Telford yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Mae'r etholaeth yn cynnwys nifer o hen drefi diwydiannol i'r gogledd o Afon Hafren ac ar ochr ddwyreiniol Din Gwrygon (gan gynnwys Madeley, Dawley a'r trefgorddi bach yng Ngheunant Ironbridge) a nifer o drefi newydd gan gynnwys Woodside. Crëwyd yr etholaeth, sy'n drefol yn bennaf, ym 1997 o etholaeth The Wrekin, sy'n fwy gwledig.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: Bruce Grocott (Llafur)
* 2001–2015: David Wright (Llafur)
* 2015–2024: Lucy Allan (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Shaun Davies (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Hecsamethylenetetramin

Mae **hecsamethylenetetramin**  neu methenamin yn gyfansoddyn organig heterogylchol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₆H₁₂N₄. Mae hecsamethylenetetramin yn gynhwysyn actif yn Urex a Hiprex.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hwn yw Hecsamethylenetetramin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Irn-Bru

Diod meddal Albanaidd ydy **Irn-Bru** ( "iron brew"), sydd yn aml yn cael ei ddisgrifio fel diod cenedlaethol arall Yr Alban (ar ôl wisgi Yr Alban).

## Cyfeiriadau
Categori:Diodydd meddal
Diwrnod Pi (mathemateg)

[bawd|Bathwyd y lythyren Groegaidd [Pi (mathemateg)|π gan William Jones yn ei lyfr *A New Introduction to Mathematics* ym 1706.]]

Ers 1988 mae 14 Mawrth wedi cael ei ddynodi'n **ddiwrnod rhyngwladol π** sy'n ddathliad byd-eang. Deilliodd y syniad o gael '*diwrnod *pi*** (weithiau: **diwrnod pai*') o San Francisco, Unol Daleithiau'r America, lle defnyddir y fformat 'mis/dydd/blwyddyn' ar gyfer dyddiadau; o ddilyn y patrwm hwn, mae 14 Mawrth yn cyfateb i dri digid cynta'r rhif (3.14).

Hyrwyddwyd y diwrnod hwn gan y mathemategydd Gareth Ffowc Roberts mewn cyfrolau a phapurau megis *The Guardian*. Mae'r diwrnod hefyd yn gyfle i hyrwyddo mathemateg yn gyffredinol.

I gydnabod y cysylltiad Cymreig dynodwyd 14 Mawrth yn Ddiwrnod Pai Cymru gan Lywodraeth Cymru yn 2015 i'w ddathlu yn flynyddol o hynny ymlaen.

Bathwyd y term, neu'r lythyren Groegaidd **π** gan Gymro o'r enw William Jones o Gapel Coch, Llanfihangel Tre'r Beirdd, Llanfechell, yn ei lyfr *A New Introduction to Mathematics* ym 1706. Mae'r cysonyn mathemategol **π** (a sillefir hefyd fel 'pi' neu 'pai') yn rhif real, anghymarebol sydd yn fras yn hafal i 3.141592654 (i 9 lle degol).

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyliau
Categori:Rhifau
Niwtraliad

Adwaith cemegol rhwng asid a bas yw **niwtraliad** neu **niwtraleiddiad** sydd yn ffurfio dŵr ac halwyn mewn hydoddiant niwtral (pH&nbsp;7).

Enghraifft o niwtraliad yw'r effaith o roi powdwr calch ar lawnt: mae'r calsiwm carbonad yn y calch yn alcalïaidd ac yn codi lefel pH y pridd asidig.

Categori:Adweithiau cemegol
David Ogden Stiers

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd **David Allen Ogden Stiers** (31 Hydref 1942 – 3 Mawrth 2018). Roedd yn adnabyddus am chwarae Major Charles Emerson Winchester III ar y gyfres deledu *M*A*S*H* rhwng 1977 a 1983.

Fe'i ganwyd yn Peoria, Illinois.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Illinois
Categori:Pobl fu farw yn Oregon
Categori:Pobl fu farw o ganser y bledren
Osgled

[bawd|Osgled (Aο) a [tonfedd|thonfedd (λ) wedi eu labelu ar sindon.]]
Ym mathemateg a ffiseg, pellter mwyaf osgiliad o'r cymedr neu'r canolbwynt, mewn cyfeiriad negatif neu positif, yw **osgled**. Mesur ydyw o'r newid  mewn ffwythiant cyfnodol, neu system dan fudiant cyfnodol, dros un cyfnod, er enghraifft dirgryniad, ton, siglad pendil, neu glorian sbring. Mewn achos tonnau sain, y mwyaf yw'r osgled y cryfaf yw'r sain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tonnau
Traw

Priodwedd o sain yw **traw** sydd yn nodi lleoliad seiniau arbennig ar raddfa gerddorol ar sail amledd. Yn wahanol i'r amledd ei hun, priodwedd oddrychol a ganfyddir gan glyw'r glust ddynol yw traw. Mae amledd uchel yn cyfateb i draw uchel, ac amledd isel yn cyfateb i draw isel.

Categori:Cerddoriaeth
Categori:Sain
Lili Boulanger

Cyfansoddwraig o Ffrainc oedd **Marie-Juliette Olga ("Lili") Boulanger** (21 Awst 1893 – 15 Mawrth 1918). Roedd hi yn chwaer iau i'r cyfansoddwraig ac athrawes Nadia Boulanger (1887–1979).

Fe'i ganed ym Mharis i rieni oedd yn gerddorion. Daeth ei thalent am gerddoriaeth yn amlwg yn gynnar yn ei hoes. Cyn iddi fod yn bum mlwydd oed, aeth i wersi yn y Conservatoire de Paris gyda'i chwaer Nadia (10 oed). Mynychodd ddosbarthiadau ar theori cerddoriaeth ac organ gyda Louis Vierne. Roedd hi'n canu, ac yn chwarae piano, ffidil, cello a telyn. Roedd ei hathrawon yn cynnwys Marcel Tournier a Alphonse Hasselmans. Ym 1913 enillodd y Prix de Rome am gyfansoddiad; hi oedd y fenyw gyntaf i ennill y wobr enwog hon.

Mae hi wedi dioddef afiechyd drwy gydol ei bywyd, ac fe'i bu farw o dwbercwlosis coluddyn yn 24 oed. Ymddengys bod yr ymwybyddiaeth o'i salwch difrifol wedi cynyddu ei chreadigrwydd. Ysgrifennodd lawer o gyfansoddiadau, ond roedd llawer o'r rhai hynny heb eu gorffen neu wedi eu colli.

Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Merched y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Feiolinwyr
Isofflwran

Mae **isofflwran**, sy’n cael ei werthu dan yr enw masnachol Forane ymysg eraill, yn anesthetig cyffredinol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃H₂ClF₅O. Mae isofflwran yn gynhwysyn actif yn IsoSol, Isothesia, Isoflo, Fluriso, Terrell a Forane .

## Defnydd meddygol 
Mae isofflwran bob amser yn cael ei weinyddu ar y cyd ag aer a / neu ocsigen pur. Yn aml, defnyddir ocsid nitraidd hefyd. Fe'i defnyddir fel rheol i gynnal cyflwr anesthesia cyffredinol sydd wedi cael ei ysgogi â chyffur arall, megis sodiwm thiopental neu propoffol.

## Sgil effeithiau 
Mae sgil effeithiau'n cynnwys curiad calon afreolaidd, lleihad yn yr ymdrech i anadlu (iselder resbiradol), a phwysedd gwaed isel.

Mae sgil effeithiau difrifol yn cynnwys hyperthermia adwythig a lefelau uchel o botasiwm yn y gwaed Ni ddylid ei ddefnyddio ar gyfer y sawl sydd â hanes (neu hanes teuluol) o hyperthermia. Nid yw'n glir a yw defnyddio yn ystod beichiogrwydd yn niweidiol i'r plentyn, ond mae ei ddefnydd ystod toriad Cesaraidd yn iawn.

## Hanes 
Mae isofflwran wedi cael ei ddefnyddio ers 1979. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Isofflwran, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Anesthetig
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Dimercaprol

Mae **dimercaprol**, sydd hefyd yn cael ei alw’n ‘British anti-Lewisite’ (BAL), yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin gwenwyno acíwt gan arsenig, mercwri, aur, a phlwm. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃H₈OS₂. Mae dimercaprol yn gynhwysyn actif yn BAL in Oil.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Dimercaprol, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Brinsolamid

Mae **brinsolamid** (sydd â’r enwau masnachol Azopt, Alcon Laboratories, Befardin, Fardi Medicals) yn atalydd anhydras carbonig a ddefnyddir i leihau pwysedd o fewn y llygad mewn cleifion sydd â glawcoma ongl agored neu orbwysedd yn y llygaid. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₂₁N₃O₅S₃. Mae brinsolamid yn gynhwysyn actif yn Azopt.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Brinsolamid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Methylffenobarbital

Mae **methylffenobarbital**, sydd hefyd yn cael ei alw’n meffobarbital (USAN, JAN) ac yn meffobarbiton (BAN), ac yn cael ei farchnata dan enwau brand fel Mebaral, Mephyltaletten, Phemiton, a Prominal, yn gyffur sy’n ddeilliad barbitwrad ac yn cael ei ddefnyddio’n bennaf fel cyffur gwrthgonfylsiwn, ond hefyd fel tawelydd a chyffur gwrthorbryder. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₃H₁₄N₂O₃.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Methylffenobarbital, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Rifastigmin

Mae **rifastigmin** (sy’n cael ei werthu dan yr enw masnachol Exelon) yn gyfrwng parasympathomimetig neu colinergig ar gyfer trin dementia ysgafn i gymedrol o fath Alzheimer a dementia sy’n ganlyniad i glefyd Parkinson. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₄H₂₂N₂O₂. Mae rifastigmin yn gynhwysyn actif yn Rivastigmine Teva, Rivastigmine Sandoz, Rivastigmine Hexal, Rivastigmine 3m Health Care Ltd, Rivastigmine 1 A Pharma a Nimvastid .

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Rifastigmin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Secobarbital Sodiwm

Mae **secobarbital sodiwm** (a gafodd ei farchnata gan Eli Lilly and Company, ac wedyn gan gwmnïau eraill sydd wedi’u nodi isod, dan yr enw brand Seconal) yn gyffur sy’n deillio o barbitwrad a roddwyd dan batent ym 1934 yn UDA. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₈N₂O₃. Mae secobarbital sodiwm yn gynhwysyn actif yn Seconal Sodium.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Secobarbital Sodiwm, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Ceffaclor

Mae **ceffaclor**, a ddatblygwyd gan Eli Lilly dan yr enw masnachol Ceclor, yn wrthfiotic ceffalosporin ail genhedlaeth a ddefnyddir i drin rhai heintiau sydd wedi’u hachosi gan facteria fel niwmonia a heintiau’r glust, ysgyfaint, croen, gwddf, a’r llwybr wrinol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₅H₁₄ClN₃O₄S.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Ceffaclor, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Asid cromoglicig

Mae **asid cromoglicig** (sydd hefyd yn cael ei alw’n cromolyn, cromoglycad (y BAN blaenorol), neu cromoglicad) yn cael ei alw’n draddodiadol yn sefydlogydd mastgelloedd, ac yn cael ei farchnata fel arfer ar ffurf yr halwyn sodiwm sodiwm cromoglicad neu cromolyn sodiwm. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₃H₁₆O₁₁. Mae asid cromoglicig yn gynhwysyn actif yn Gastrocrom.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Asid Cromoglicig, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Cromoglicig
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Alosetron

Mae **alosetron** (a oedd yn cael ei farchnata’n wreiddiol dan yr enw brand Lotronex gan GSK) yn wrthweithydd 5-HT3 a ddefnyddir i reoli syndrom coluddyn llidus lle ceir dolur rhydd yn bennaf mewn menywod yn unig. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₇H₁₈N₄O. Mae alosetron yn gynhwysyn actif yn Lotronex.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Alosetron, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Esmolol

Mae **esmolol** (sydd â’r enw masnachol Brevibloc) yn atalydd derbynyddion beta1 cardioddetholus sy’n gweithio’n gyflym, yn effeithiol dros gyfnod byr iawn, heb actifedd sympathomimetig cynhenid arwyddocaol neu actifedd sy’n sefydlogi pilenni o’i roi mewn dosau therapiwtig. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₆H₂₅NO₄. Mae esmolol yn gynhwysyn actif yn Brevibloc.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Esmolol, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Etomidad

Mae **etomidad** (USAN, INN, BAN), sy’n cael ei farchnata dan yr enw Amidate, yn gyfrwng anesthetig mewnwythiennol sy’n effeithiol am gyfnod byr a ddefnyddir i gychwyn anesthesia cyffredinol ac i dawelyddu ar gyfer gweithdrefnau byr fel adfer cymalau dadleoledig, mewnosod tiwbiau yn y tracea, a chardiofersiwn. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₄H₁₆N₂O₂. Mae etomidad yn gynhwysyn actif yn Amidate.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Etomidad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Becsaroten

Mae **becsaroten** (sydd â’r enw brand Targretin) yn gyfrwng antineoplastig (gwrth-ganser) a gafodd ei gymeradwyo gan Weinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau UDA (FDA) (ar ddiwedd 1999) a’r Asiantaeth feddyginiaethau Ewropeaidd (EMA) (ar ddechrau 2001) i’w ddefnyddio i drin lymffoma celloedd T croenol (CTCL). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₄H₂₈O₂. Mae becsaroten yn gynhwysyn actif yn Targretin.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Becsaroten, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Asid etacrynig

Mae **asid etacrynig** neu asid ethacrynig, sydd â’r enw masnachol Edecrin, yn ddiwretig dolen a ddefnyddir i drin pwysedd gwaed uchel a’r chwyddo sy’n cael ei achosi gan glefydau fel diffyg gorlenwad y calon, methiant yr afu, a methiant yr arennau. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₃H₁₂Cl₂O₄.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Asid Etacrynig, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Etacrynig
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Asid tranecsamig

Mae **asid tranecsamig** (TXA) yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin neu atal gwaedu gormodol o ganlyniad i drawma mawr, gwaedu ar ôl geni, llawdriniaeth, tynnu dannedd, gwaedu o’r trwyn, a mislif trwm. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₈H₁₅NO₂. Mae asid tranecsamig yn gynhwysyn actif yn Cyklokapron a Lysteda.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Asid Tranecsamig, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Tamswlosin

Mae **tamswlosin**, sy’n cael ei werthu dan yr enwau masnachol cofrestredig Alna a Flomax, yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin gordyfiant prostatig anfalaen (BPH) symptomatig, i helpu i basio cerrig arennau, ac i drin ataliad wrin ar y cyd â mesurau eraill. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₀H₂₈N₂O₅S. Mae tamswlosin yn gynhwysyn actif yn Flomax.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Tamswlosin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Etoposid

Mae **etoposid**, sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Etopophos ymysg eraill, yn feddyginiaeth cemotherapi a ddefnyddir i drin nifer o fathau o ganser. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₉H₃₂O₁₃.

## Defnydd
Mae etoposid yn feddyginiaeth cemotherapi a ddefnyddir ar gyfer trin nifer o fathau o ganser. Mae'n cael ei werthu o dan yr enwau brand *Eposin*, *Etopophos* a *Vepesid*,. Mae'r mathau o ganser sydd yn cael eu trin gan etoposide yn cynnwys canser y ceilliau, canser yr ysgyfaint, lymffoma, lewcemia, neuroblastoma, a chanser yr ofari.  Fe'i gweinir trwy'r geg neu chwistrelliad i mewn i wythïen.

## Sgil effeithiau
Mae sgil effeithiau yn gyffredin iawn.  Gallant gynnwys cyfrif isel o gelloedd gwaed, chwydu, colli archwaeth, dolur rhydd, colli gwallt a thwymyn.  Mae sgil effeithiau difrifol eraill yn cynnwys adweithiau alergaidd a phwysedd gwaed isel. Bydd ei ddefnyddio yn ystod beichiogrwydd yn debygol o niweidio'r babi. Mae etoposide yn perthyn i'r teulu meddyginiaeth ataliol topoisomerase.  Credir ei fod yn gweithio trwy niweidio DNA.

## Hanes
Cymeradwywyd etoposide ar gyfer defnydd meddygol yn yr Unol Daleithiau ym 1983. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Mae'r gost gyfanwerthol yn y byd sy'n datblygu tua 3.24 i 5.18 $ UDA fesul ffiol 100&nbsp;mg. Yn y Deyrnas Unedig, mae'n costio'r GIG tua £12.15 o 2015.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Etoposid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Amilorid

Mae **amilorid**, sy’n cael ei werthu dan yr enw masnachol Midamor ymysg eraill, yn feddyginiaeth sy’n cael ei defnyddio ar y cyd â meddyginiaethau eraill fel arfer i drin pwysedd gwaed uchel neu chwyddo sy’n ganlyniad i fethiant y calon neu sirosis yr afu. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₆H₈ClN₇O.

## Hanes 
Mae **amiloride** yn feddyginiaeth sydd yn cael ei ddefnyddio yn bennaf fel diwretig (cyffur dŵr). Mae'n gweithio ar yr arennau i gynyddu faint o wrin sy'n pasio trwy'r corff. Yn y DU mae'n cael ei ddosbarthu gan gwmni *Rosemont*  o dan yr enw *Amilamont*. Mae hefyd ar gael fel cyffur generig.
Datblygwyd amiloride ym 1967.  Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Yn y Deyrnas Unedig, mae mis o feddyginiaeth yn costio'r GIG tua £24 .

## Defnydd 
Mae amiloride yn cael ei ddefnyddio i drin oedema (dargadwedd dŵr yn y corff) sy'n gallu codi o fethiant y galon neu haint ar yr afu. Mae hefyd yn cael ei ddefnyddio i drin pwysedd gwaed uchel. Gall effaith amiloride ar lif yr wrin para am oriau, gan hynny dylid ei gymryd yn y bore. Mae amiloride yn achosi i'r arennau i gadw potasiwm.

## Dos 
Mae amiloride ar gael fel tabledi neu fel hylif (ffisig). Y dos arferol yw rhwng 5 i 20&nbsp;mg y dydd. Mae'n dechrau gweithio o fewn 2 awr ac yn parhau i weithio hyd at 12 awr. Weithiau bydd amiloride yn cael ei weini ar yr un pryd a furosemide (co-amilofruse) a hydrochlorothazide (co-amilozide). Mae ar gael yn y DU trwy ragnodyn yn unig.

## Sgil effeithiau
Prin yw sgil effeithiau amiloride. Ymysg y sgil effeithiau anarferol yw aflonyddwch treuliol, dryswch, gwendid yn y cyhyrau, cramp, ceg sych, pendro a brechod.

### Beichiogrwydd 
Gall achosi lleihad yng nghyflenwad gwaed y baban yn y groth gan hynny nid yw'n cael ei ragnodi i ferched beichiog gan amlaf.

### Bwydo ar y bron 
Gall cael ei drosglwyddo i'r baban gan hynny nid yw'n cael ei gymeradwyo ar gyfer mamau sy'n bwydo ar y fron.

### Gyrru
Dim problemau gwybyddus.

### Alcohol 
Mae'n iawn yfed yn gymedrol

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Amilorid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Asid alendronig

Mae **asid alendronig** neu alendronad sodiwm, a werthir dan yr enw Fosamax gan Merck, yn gyffur bisffosffonad a ddefnyddir i drin osteoporosis, osteogenesis imperfecta, a nifer o glefydau eraill yr esgyrn. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₄H₁₃NO₇P₂.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Asid Alendronig, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Alendronig
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Clorffenamin

Mae **clorffenamin**, sydd hefyd yn cael ei alw’n clorffeniramin (USAN a’r BAN blaenorol) neu’n CP, sy’n cael ei farchnata’n aml ar ffurf clorffenamin malead, yn wrth-histamin alcylamin cenhedlaeth gyntaf a ddefnyddir i atal symptomau anhwylderau alergaidd fel rhinitis a'r ddanadfrech. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₆H₁₉ClN₂.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Clorffenamin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Caspoffwngin

Mae **caspoffwngin** (sy’n cael ei farchnata dan yr enw brand Cancidas drwy’r byd) yn gyffur gwrthffyngol lipopeptid sy’n cael ei gynhyrchu gan Merck & Co. Inc a gafodd ei ddarganfod gan James Balkovec, Regina Black a Frances A. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₅₂H₈₈N₁₀O₁₅. Mae caspoffwngin yn gynhwysyn actif yn Cancidas.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Caspoffwngin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Ecsenatid

Mae **ecsenatid** (sy’n cael ei farchnata dan yr enwau Byetta a Bydureon) yn feddyginiaeth gweithydd peptid-1 (gweithydd GLP-1) tebyg i glwcagon sy’n perthyn i grŵp y cyffuriau mimetig incretin a gymeradwywyd yn Ebrill 2005 ar gyfer trin diabetes mellitus math 2. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₈₄H₂₈₂N₅₀O₆₀S. Mae ecsenatid yn gynhwysyn actif yn Byetta a Bydureon.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Ecsenatid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Methyltestosteron

Mae **methyltestosteron** (sydd â’r enwau brand Agovirin, Android, Metandren, Oreton, Testred a Virilon, ymysg eraill) yn Steroid anabolig-androgenig synthetig sy’n actif drwy’r geg a ddefnyddir i drin diffyg androgen mewn gwrywod ac i drin nifer o anhwylderau eraill. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₀H₃₀O₂. Mae methyltestosteron yn gynhwysyn actif yn Android, Testred a Methitest.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Methyltestosteron, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Methylffenidad

Mae **methylffenidad**, sy’n cael ei werthu dan nifer o enwau masnachol, a Ritalin yn un o’r rhai mwyaf a DNA byddus, yn symbylydd i’r brif system nerfol yn nosbarthiadau’r ffenethylaminau a’r piperidinau a ddefnyddir i drin anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd (ADHD) a narcolepsi. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₄H₁₉NO₂. Mae methylffenidad yn gynhwysyn actif yn Aptensio, Cotempla, Quillivant, QuilliChew, Ritalin a Methylin .

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Methylffenidad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Symbylyddion
Aselastin

Mae **aselastin** yn wrthweithydd histaminau (gwrthweithydd derbynyddion histamin-H1) detholus ail genhedlaeth cryf a ddefnyddir fel therapi cyntaf i drin rhinitis ysgafn ysbeidiol, cymedrol/difrifol ysbeidiol ac ysgafn parhaol (system dosbarthu newydd ar gyfer rhinitis). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₂H₂₄ClN₃O. Mae aselastin yn gynhwysyn actif yn Astepro ac Astelin.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Aselastin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Sitagliptin

Mae **sitagliptin** (INN), a oedd yn cael ei adnabod cyn hynny dan yr enw MK-0431 a’i farchnata ar ffurf yr halwyn ffosffad dan yr enw masnachol Januvia, yn gyffur gwrth-hyperglycemig (cyffur gwrth-ddiabetig) yn y dosbarth atalyddion deupeptidyl peptidas-4 (DPP-4). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₆H₁₅F₆N₅O. Mae sitagliptin yn gynhwysyn actif yn Januvia, Xelevia, Tesavel a Ristaben.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Sitagliptin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Octreotid

Mae **octreotid** (sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Sandostatin gan Novartis Pharmaceuticals) yn octapeptid sy’n dynwared somatostatin naturiol yn ffarmacolegol, er ei fod yn atalydd cryfach i’r hormon twf glwcagon ac i inswlin na’r hormon naturiol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₄₉H₆₆N₁₀O₁₀S₂. Mae octreotid yn gynhwysyn actif yn Sandostatin.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Octreotid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Docsasosin Mesylad

Mae **docsasosin mesylad** cyfansoddyn cwinasolin sy’n cael ei werthu gan Pfizer dan yr enwau brand Cardura a Carduran, yn alffa-atalydd α1-ddetholus a ddefnyddir i drin pwysedd gwaed uchel ac ataliad troeth sy’n gysylltiedig â gordyfiant prostatig anfalaen (BPH). Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₃H₂₅N₅O₅. Mae docsasosin mesylad yn gynhwysyn actif yn Cardura.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Docsasosin Mesylad, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Dapson

Mae **dapson**, sydd hefyd yn cael ei alw’n deuaminodeuffenyl sylffon (DDS), yn wrthfiotic sy’n cael ei ddefnyddio’n aml ar y cyd â riffampicin a cloffasimin i drin y gwahanglwyf. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₂N₂O₂S. Mae dapson yn gynhwysyn actif yn Aczone.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Dapson, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Decsamethason

Mae **decsamethason** yn fath o feddyginiaeth corticosteroid. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₂H₂₉FO₅. Mae decsamethason yn gynhwysyn actif yn Baycadron, Ozurdex a Neofordex.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

### COVID-19 
Adroddodd Peter Horby, Athro Clefydau Heintus sy’n Dod i’r Amlwg yn Adran Feddygaeth Nuffield, Prifysgol Rhydychen ar 16 Mehefin, 2020 canlyniadau treial rhagarweiniol yn nodi mai Decsamethason yw’r cyffur cyntaf i gael ei ddangos i wella goroesiad pobl efo Covid-19. Nododd astudiaeth Adferiad Prifysgol Rhydychen o gyffuriau amrywiol a allai helpu yn erbyn Cofid-19 ei fod yn gwella gobaith am oroesiad y rhai a oedd â Cofid-19 ac yn derbyn ocsigen neu ar beiriant anadlu. I'r rhai sy'n derbyn ocsigen mae'n torri marwolaethau tua un rhan o bump. I'r rhai ar beiriannau anadlu, arbedodd fywyd tua thraean. Nid yw'n cael unrhyw effaith ar p'un a yw rhywun yn cael y firws, nac ar ddifrifoldeb yr effeithiau os yw'r firws yn cael ei ddal. Nid yw ychwaith yn helpu'r rhai y mae'r firws yn effeithio'n ysgafn arnynt yn unig. Ymddengys ei fod yn gweithio trwy drin symptomau penodol yn hytrach na'r firws ei hun.  

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Decsamethason, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Bacitracin

Math o wrthfiotig yw **bacitracin**, sy'n gymysgedd o peptidau cylchol sy’n cael eu cynhyrchu gan organebau yn y grŵp licheniformis o *Bacillus subtilis var Tracy*, a gafodd eu harunigo gyntaf ym 1945. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₆₆H₁₀₃N₁₇O₁₆S. Mae bacitracin yn gynhwysyn actif yn Baci-IM.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Bacitracin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Lactwlos

Mae **lactwlos** yn siwgr na ellir ei amsugno sy’n cael ei ddefnyddio i drin rhwymedd ac enseffalopathi hepatig. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₂₂O₁₁. Fe'i gweinir trwy'r gen ar gyfer rhwymedd a naill ai trwy'r gen neu'r rectwm ar gyfer enseffalopathi hepatig. Yn gyffredinol, mae'n dechrau gweithio ar ôl wyth i undeg dau awr, ond gall gymryd hyd at ddau ddiwrnod i wella'r rhwymedd. Mae ar gael dros y cownter heb ragnodyn. Mae ar gael fel cyffur generig neu efo'r enwau brand *Duphalac* a *Lactugal*. Mae'r feddyginiaeth ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, sef cofnod o'r meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

Mae lactulose yn garthydd effeithiol sydd yn meddalu'r ymgarthion trwy gynyddu faint o ddŵr sydd yn y coluddyn mawr. Mae'n cael ei ddefnyddio i drin rhwymedd, yn arbennig rhwymedd gan gleifion hŷn. Mae'r cyffur yn llai tebygol nac eraill i darddu ar weithrediad naturiol y coluddion. Mae  lactulose yn cael ei ddefnyddio i drin rhwymedd sy'n cael ei achosi gan gymryd cyffuriau opioid, ac yn y driniaeth symptomatig o glwyf y marchogion (peils) fel meddalydd carthion.

Mae lactulose yn ddefnyddiol wrth drin hyperammonemia (lefelau uchel o amonia yn y gwaed), a all arwain at enseffalopathi hepatig (anhwylder ar yr ymennydd sy'n cael ei achosi gan fethiant yr afu). Mae laculose yn helpu i ddal yr amonia (NH3) yn y coluddion ac yn rhwymo ato.

Mae hefyd yn ddefnyddiol i atal hyperammonemia a achosir fel sgil effaith falporad

I drin enseffalopathi hepatig efo lactulose mae gofyn gweini dosiau cymharol fawr dair neu bedair gwaith y dydd. Bydd hyn bron yn sicr o arwain at  y dolur rhydd. Gan hynny bydd cleifion sy'n derbyn y driniaeth yn gwisgo cewynnau oedolion ar gyfer unrhyw weithgareddau i ffwrdd o'r cartref neu yn y nos (gyda phad llinyn ar gyfer y gwely) oherwydd gall y dolur rhydd ddigwydd yn gyflym a heb lawer o rybudd.

## Dos 
Ar gyfer rhwymedd rhoddir dos o 15-30ml yn ddyddiol wedi ei rannu'n dau ddos y dydd. Ar gyfer methiant yr afu, 90 i 150ml y dydd wedi ei rannu'n tri neu bedwar dos. Mae'n dechrau gweithio o fewn diwrnod neu ddau a gall barhau i weithio am 6 i 18 awr. Mae'n bwysig yfed o leiaf wyth gwydriad o ddŵr ychwanegol pob dydd wrth gymryd lactulose i wneud iawn am y dŵr caiff ei golli o'r coluddion trwy'r driniaeth.

## Sgil effeithiau 
Prin yw'r sgil effeithiau difrifol, ac maent yn tueddu i ddiflannu wrth i'r claf dod i arfer a'r meddyginiaeth. Mae presenoldeb y ddolur rhudd yn awgrymu bod y dos yn rhy uchel a dyle'r claf trafod ei newid efo'r meddyg. Y sgil effeithiau mwyaf cyffredin yw gwynt (fflatws a bytheiriad); cwlwm gwythi yn yr ystumog; y dolur rhydd; chwydu / teimlo'n gyfoglyd; chwyddiant yn y bol.
## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hwn yw Lactwlos, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Carthyddion
Midasolam

Mae **midasolam**, sy’n cael ei farchnata dan yr enw masnachol Versed ymysg eraill, yn feddyginiaeth a ddefnyddir ar gyfer anesthesia, tawelyddu ar gyfer triniaethau, anawsterau cysgu, a chynnwrf difrifol. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₈H₁₃ClFN₃. Mae midasolam yn gynhwysyn actif yn Buccolam. .

## Sgil effeithiau
Gall sgil effeithiau gynnwys gostyngiad mewn ymdrechion i anadlu, pwysedd gwaed isel a chysgadrwydd.. Mae tystiolaeth o risg pan gaiff ei ddefnyddio yn ystod beichiogrwydd ond nid oes tystiolaeth o niwed gydag un dos yn ystod bwydo ar y fron. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Mae midazolam ar gael fel meddyginiaeth generig ac nid yw'n ddrud iawn. Mae'r gost gyfanwerthu ffiol yn y byd datblygol tua 0.35 doller UDA.  Mewn llawer o wledydd, mae'n sylwedd rheoledig. Gall midazolam gael ei weini trwy'r genau, yn fewnwythiennol, trwy chwistrelliad i mewn i gyhyr, wedi'i chwistrellu i'r trwyn, neu yn y boch. Pan gaiff ei roi yn fewnwythiennol, fel rheol mae'n dechrau gweithio o fewn pum munud; pan gaiff ei chwistrellu i mewn i gyhyr, gall gymryd pymtheg munud i ddechrau gweithio. Mae effeithiau'n para rhwng un a chwe awr.
## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Midasolam, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Anesthetig
Categori:Iechyd
Categori:Cyffuriau atal epilepsi
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Cetirisin

Mae **cetirisin** (sydd â’r enwau masnachol Zirtec, Zyrtec, Reactine, a Triz) yn wrth-histamin ail genhedlaeth a ddefnyddir i drin clefyd y gwair, alergeddau, angioedema, a’r ddanadfrech. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₁H₂₅ClN₂O₃. Mae cetirisin yn gynhwysyn actif yn Wal-Zyr, Aller-Tec, Zyrtec, Wal Zyr 24 Hour Allergy, Alleroff a Pediacare Children's 24-Hr Allergy.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Cetirisin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Terbwtalin

Mae **terbwtalin** (sydd â’r enwau masnachol Bronclyn, Brethine, Bricanyl, Brethaire, neu Terbulin) yn weithydd derbynyddion adrenergig β2, a ddefnyddir fel mewnanadlydd lleddfu i reoli symptomau asthma ac fel cyffur tocolytig (meddyginiaeth wrth-gyfangu) i ohirio esgor cynamserol hyd at 48 awr. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₉NO₃.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Terbwtalin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Propoffol

Mae **propoffol**, sy’n cael ei farchnata dan yr enw Diprivan ymysg eraill, yn feddyginiaeth sy’n effeithiol am gyfnod byr sy’n arwain at lai o ymwybyddiaeth ac at anghofio digwyddiadau. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₂H₁₈O. Mae propoffol yn gynhwysyn actif yn Diprivan.

## Defnydd
### Defnydd meddygol 
Mae ei ddefnydd yn cynnwys cychwyn a chynnal anesthesia cyffredinol, tawelu ar gyfer oedolion sy'n cael eu hawyru'n fecanyddol, a thawelu gweithdrefnol. Fe'i defnyddir hefyd ar gyfer cyflwr epileptig os nad yw meddyginiaethau eraill wedi gweithio. Fe'i rhoddir trwy chwistrelliad i mewn i wythïen. Mae ei brif effaith yn cymryd tua dau funud i ddigwydd ac yn para am bump i ddeng munud.

Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

### Defnydd ar gyfer dienyddiad
Penderfynodd Goruchaf Lys Missouri ganiatáu defnyddio propoffol i ddienyddio carcharorion a oedd wedi eu condemnio i farwolaeth. Fodd bynnag, ataliwyd y dienyddiad cyntaf drwy weinyddu dos marwol o propoffol ar 11 Hydref 2013 gan y llywodraethwr Jay Nixon yn dilyn bygythiadau gan yr Undeb Ewropeaidd i gyfyngu ar allforio'r cyffur o gael ei ddefnyddio at y diben hwnnw. Roedd y Deyrnas Unedig eisoes wedi gwahardd allforio meddyginiaethau neu feddyginiaethau milfeddygol oedd a phropoffol yn eu cynhwysion i'r Unol Daleithiau.

## Sgil effeithiau
Mae sgil effeithiau cyffredin yn cynnwys cyfradd calon afreolaidd, pwysedd gwaed isel, teimlad o losgi ar safle'r chwistrelliad, a stopio anadlu. Gall sgil effeithiau difrifol eraill gynnwys ffitiau, heintiau, caethiwed a *syndrom trwyth propoffol* gyda defnydd hirdymor. Mae'n ymddangos ei fod yn ddiogel i'w ddefnyddio yn ystod beichiogrwydd ond nid yw wedi cael ei astudio'n dda yn y grŵp hwn. Fodd bynnag, ni chaiff ei argymell ar gyfer  toriad Cesaraidd. Gan nad yw'n feddyginiaeth poen gellir defnyddio opioidau fel morffin gyda propoffol. Gellir ailddechrau bwydo ar y fron cyn gynted ag y bydd y fam wedi gwella'n ddigonol o'r anesthesia.

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Propoffol, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Hanes
Cafodd propofol ei ddarganfod ym 1977. Mae ar Restr Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd, y meddyginiaethau mwyaf effeithiol a diogel sydd eu hangen mewn system iechyd. Mae ar gael fel meddyginiaeth generig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Anesthetig
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Cidoffofir

Mae **cidoffofir** (sydd â’r enw brand Vistide) yn feddyginiaeth wrthfirysol y gellir ei rhoi drwy bigiad a ddefnyddir yn bennaf i drin cytomegalovirus (CMV) retinitis (haint ar retina’r llygad) mewn pobl sydd ag AIDS. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₈H₁₄N₃O₆P. Mae cidoffofir yn gynhwysyn actif yn Vistide.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Cidoffofir, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Falganciclofir

Mae **falganciclofir**, sy’n cael ei werthu dan yr enw brand Valcyte ymysg eraill, yn feddyginiaeth wrthfirysol a ddefnyddir i drin heintiau cytomegalofirws (CMV) yn y rheini sydd â HIV/AIDS neu ar ôl trawsblannu organau. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₄H₂₂N₆O₅. Mae falganciclofir yn gynhwysyn actif yn Valcyte.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Falganciclofir, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Decsrasocsan Hydroclorid

Mae **decsrasocsan hydroclorid** (sy’n cael ei werthu dan yr enw Zinecard gan Pfizer yn UDA a Chanada a Cardioxane gan Clinigen Group i’r UE a gwledydd eraill) yn gyfrwng sy’n amddiffyn y calon. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₁H₁₆N₄O₄. Mae decsrasocsan hydroclorid yn gynhwysyn actif yn Totect a Zinecard.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Decsrasocsan Hydroclorid, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Brimonidin

Mae **brimonidin** yn gyffur a ddefnyddir ar ffurf diferion llygad dan yr enwau brand Alphagan ac Alphagan-P i drin glawcoma ongl agored neu orbwysedd yn y llygaid, ac ar ffurf gel, Mirvaso, i drin cochni yng nghroen yr wyneb mewn achosion o acne rhosynnaidd. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₁H₁₀BrN₅. Mae brimonidin yn gynhwysyn actif yn Alphagan Mirvaso.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Brimonidin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Trofafflocsacin

Roedd **trofafflocsacin** (a gafodd ei werthu dan yr enw Trovan gan Pfizer a Turvel gan Laboratorios Almirall) yn wrthfiotic sbectrwm eang a oedd yn atal didorchi  DNA  uwchdorchog mewn gwahanol facteria drwy atal actifedd gyras  DNA  a topoisomeras IV. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₂₀H₁₅F₃N₄O₃. Mae roedd trofafflocsacin yn gynhwysyn actif yn Turvel a Trovan.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Roedd Trofafflocsacin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Atorfastatin

Mae **atorfastatin**, sy’n cael ei farchnata dan yr enw masnachol Lipitor ymysg eraill, yn un o’r dosbarth cyffuriau a elwir yn statinau, a ddefnyddir yn bennaf fel cyfrwng i ostwng lefel lipidau ac i atal digwyddiadau sy’n gysylltiedig â chlefyd cardiofasgwlar. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₃₃H₃₅FN₂O₅. Mae atorfastatin yn gynhwysyn actif yn Lipitor.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Atorfastatin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Antasolin

Mae **antasolin** yn wrth-histamin cenhedlaeth gyntaf sydd â phriodweddau gwrthgolinergig a ddefnyddir i liniaru gorlenwad y trwyn ac mewn diferion llygad, mewn cyfuniad â naffasolin fel arfer, i liniaru symptomau llid alergaidd y gyfbilen. Y fformiwla cemegol ar gyfer y cyffur hwn yw C₁₇H₁₉N₃.

## Defnydd meddygol 
Fe'i rhoddir fel triniaeth ar gyfer gwahanol gyflyrau meddygol, gan gynnwys:

## Enwau 
Caiff cyffuriau eu hadnabod gan amryw o enwau gwahanol yn aml. Enw cemegol y cyffur hen yw Antasolin, ond rhoddir enwau masnachol a brand iddo hefyd, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd