open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moisès Broggi

Meddyg ac awdur nodedig o Sbaen oedd **Moisès Broggi**  (18 Mai 1908 - 31 Rhagfyr 2012). Roedd yn feddyg Sbaeneg ac yn heddychwr. Bu'n aelod o Sefydliad Rhyngwladol y Meddygon ar gyfer Atal Rhyfel Niwclear (IPPNW), ac fe enillodd yr uned honno Gwobr Heddwch Nobel ym 1985. Cafodd ei eni yn Barcelona, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Barcelona. Bu farw yn Barcelona.

## Gwobrau
Enillodd Moisès Broggi y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr  Serra d'Or Critics
*Medal Aur Generalitat de Catalunya
*Creu de Sant Jordi

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Meddygon Sbaenaidd
Frederick Montizambert

Meddyg nodedig o Ganada oedd **Frederick Montizambert**  (3 Chwefror 1843 - 2 Tachwedd 1929). Meddyg a gwas sifil Canadaidd ydoedd. Ef oedd Prif Gyfarwyddwr cyntaf Iechyd Cyhoeddus yng Nghanada. Cafodd ei eni yn Québec, Canada ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Laval a Phrifysgol Caeredin. Bu farw yn Ottawa.

## Gwobrau
Enillodd Frederick Montizambert y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cydymaith i Urdd St
*Mihangel a St.Siôr
*Oriel yr Anfarwolion Meddygol Canada

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1929
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Meddygon o Ganada
Jane Elizabeth Hodgson

Meddyg a geinecolegydd  nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Jane Elizabeth Hodgson**  (23 Ionawr 1915 - 23 Hydref 2006). Obstetrydd a gynaecolegydd Americanaidd ydoedd. Yn ogystal â darparu gofal meddygol i ferched, roedd Hodgson hefyd yn hyrwyddwr hawliau menywod, heriodd deddfau gwladwriaethol a oedd yn cyfyngu mynediad at erthyliad er enghraifft. Hi oedd un o'r meddygon cyntaf i gael ei chynnwys yn Neuadd Ryngwladol Enwogion Merched Mewn Meddygaeth yn 2001. Fe'i ganed yn Crookston, Unol Daleithiau America ac fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Carleton a Phrifysgol Minnesota. Bu farw yn Rochester.

## Gwobrau
Enillodd Jane Elizabeth Hodgson y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Medal Elizabeth Blackwell

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Meddygon Americanaidd
Kiyoshi Shiga

Meddyg a gwyddonydd nodedig o Japan oedd **Kiyoshi Shiga**  (7 Chwefror 1871 - 25 Ionawr 1957). Meddyg a bacteriolegydd Japaneaidd ydoedd. Daeth yn enwog ym 1897 am iddo ddarganfod Shigella dysenteriae, y bacilws sy'n achosi dysenteri. Cafodd ei eni yn Sendai, Japan ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tokyo. Bu farw yn Tokyo.

## Gwobrau
Enillodd Kiyoshi Shiga y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Person Teilwng mewn Diwylliant
*Urdd Diwylliant

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Meddygon o Japan
Edward Sayers

Meddyg nodedig o Seland Newydd oedd **Edward Sayers**  (10 Medi 1902 - 12 Mai 1985). Meddyg yn hanu o Seland Newydd ydoedd, bu hefyd yn parasitolegydd, cenhadwr Methodistaidd, gweinyddwr meddygol milwrol, a meddyg ymgynghorol. Cynhaliodd astudiaethau maes er mwyn trin malaria, a chafodd ei gyfraniadau eu cydnabod gan ddyfarnu iddo'r wobr Lleng Anrhydedd gan yr Unol Daleithiau. Cafodd ei eni yn Christchurch, Seland Newydd ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Otago a Phrifysgol Meddygaeth Dunedin Otago Dunedin. Bu farw yn Dunedin.

## Gwobrau
Enillodd Edward Sayers y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Llengfilwr y Lleng Teilyndod
*Lleng Teilyngdod

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Meddygon o Seland Newydd
Albrecht Kossel

Meddyg, ffisiolegydd a cemegydd nodedig o'r Almaen oedd **Albrecht Kossel**  (16 Medi 1853 - 5 Gorffennaf 1927). Roedd yn fiocemegydd Almaenig ac arloeswr ym maes astudio geneteg. Enillodd Wobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1910 am ei waith wrth bennu cyfansoddiad cemegol asidau niwclëig, sylwedd genetig celloedd biolegol. Cafodd ei eni yn Rostock, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Strasbourg. Bu farw yn Heidelberg.

## Gwobrau
Enillodd Albrecht Kossel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1853
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Alexander Dogiel

Meddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Alexander Dogiel**  (27 Ionawr 1852 - 19 Tachwedd 1922). Roedd yn histolegydd ac yn niwrowyddonydd Rwsiaidd. Ef oedd sylfaenydd Archif Rwsia mewn Anatomeg, Histoleg ac Embryoleg. Cafodd ei eni yn Panevėžys, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Imperial Kazan a Phrifysgol Ffederal Kazan. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Alexander Dogiel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Sant Vladimir
*Urdd sant Anna
*Urdd Sant Vladimir, 4ydd Dosbarth
*Urdd Sant Vladimir, 3ydd Dosbarth
*Urdd Santes Anna, Dosbarth 1af
*Urdd Santes Anna, 3ydd Dosbarth
*Urdd Santes Anna, Ail Ddosbarth
*Urdd Sant Anna, Ail Ddosbarth
*Urdd Sant Stanislaus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Genedigaethau 1852
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Julius von Mayer

Meddyg a ffisegydd nodedig o'r Almaen oedd **Julius von Mayer**  (25 Tachwedd 1814 - 20 Mawrth 1878). Roedd yn feddyg Almaenig, yn fferyllydd, ffisegydd ac yn un o sylfaenwyr thermodynameg. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ddatganiad ac esboniad gwreiddiol ym 1841 o gadwraeth ynni, neu'r hyn a elwir bellach yn un o'r fersiynau cyntaf o gyfraith thermodynameg, sef y canfyddiad "na ellir creu na dinistrio ynni". Cafodd ei eni yn Heilbronn, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tübingen. Bu farw yn Heilbronn.

## Gwobrau
Enillodd Julius von Mayer y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Poncelet
*Medal Copley

Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Karl Ernst von Baer

Meddyg, fforiwr, anthropolegydd,  botanegydd,  pryfetegwr a biolegydd nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Karl Ernst von Baer**  (17/28 Chwefror 1792 - 16/28 Tachwedd 1876). Gwyddonydd ac archwiliwr Estonaidd ydoedd. Roedd yn naturiolydd, biolegydd, daearegydd, meteorolegydd, daearyddwr, a sefydlydd embryoleg. Cafodd ei eni yn Piibe, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tartu. Bu farw yn Tartu.

## Gwobrau
Enillodd Karl Ernst von Baer y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Maximilian Bafaria am Wyddoniaeth a Chelf
*Medal Constantin
*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Medal Copley
*Pour le Mérite

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Henry Acland

Roedd **Syr Henry Wentworth Dyke Acland, Barwnig 1af, KCB FRS** (23 Awst 1815 – 16 Hydref 1900) yn feddyg ac addysgwr Seisnig.

## Cefndir 
Ganwyd Henry Acland yn Killerton, Exeter, yn bedwerydd mab Syr Thomas Acland a Lydia Elizabeth Hoare, ac addysgwyd ef yn Harrow ac yn Eglwys Crist, Rhydychen. Fe'i hetholwyd yn Gymrawd Coleg yr Holl Eneidiau, Rhydychen ym 1840, ac yna astudiodd feddygaeth yn Llundain a Chaeredin.

## Gyrfa 
Gan ddychwelyd i Rydychen, fe'i penodwyd yn ddarllenydd Lee mewn anatomeg yn Eglwys Crist ym 1845, fe'i gwnaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym 1847, ac ym 1851 fe'i penodwyd yn llyfrgellydd Radcliffe a meddyg Ysbyty Radcliffe.

Saith mlynedd yn ddiweddarach daeth yn Athro Meddygaeth Regius, swydd a gadwodd hyd 1894. Roedd hefyd yn guradur orielau'r brifysgol ac yn Llyfrgell Bodleian, ac o 1858 i 1887 bu'n cynrychioli ei brifysgol ar y Cyngor Meddygol Cyffredinol, ac o hynny gwasanaethodd fel llywydd rhwng 1874 a 1887.

Ym 1860 aeth gydag Albert, Tywysog Cymru, fel ei feddyg personol ar ei daith o amgylch Canada a'r Unol Daleithiau.

Cymerodd Acland ran flaenllaw yn adfywiad ysgol feddygol Rhydychen ac wrth gyflwyno'r astudiaeth o wyddoniaeth naturiol i'r brifysgol. Fel darllenydd Lee dechreuodd ffurfio casgliad o baratoadau anatomegol a ffisiolegol ar gynllun John Hunter. Defnyddiodd ei gasgliad i sefydlu Amgueddfa Prifysgol Rhydychen, a agorwyd ym 1861. Bwriad yr amgueddfa oedd bod yn ganolfan ar gyfer annog astudio gwyddoniaeth, yn enwedig mewn perthynas â meddygaeth. Ar y cyd â'r Deon Liddell, chwyldroid yr astudiaeth o gelf ac archeoleg. Trwy ei ymdrechion ffynnodd astudiaethau celf ac archeoleg yn y brifysgol am y tro cyntaf.

Roedd gan Acland ddiddordeb hefyd mewn cwestiynau iechyd cyhoeddus. Gwasanaethodd ar y Comisiwn Brenhinol ar gyfreithiau glanweithdra yng Nghymru a Lloegr ym 1869. Cyhoeddodd astudiaeth o'r achosion o golera yn Rhydychen ym 1854, ynghyd â phamffledi amrywiol ar faterion glanweithdra.

## Gwobrau 
Penodwyd Acland yn Gydymaith Urdd y Baddon (CB) ym 1883, a dyrchafwyd ef yn Farchog Cadlywydd (KCB) ym 1884. Cafodd ei greu yn farwnig ym 1890.

## Teulu 
Priododd â Sarah Cotton, merch William Cotton a Sarah Lane, ar 14 Gorffennaf 1846. Bu iddynt saith mab a merch:

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref yn Broad Street, Rhydychen yn 85 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Holywell Rhydychen.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1900
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Gerhard Domagk

Meddyg, patholegydd, biocemegydd a cemegydd nodedig o'r Almaen oedd **Gerhard Domagk**  (30 Hydref 1895 - 24 Ebrill 1964). Patholegydd a bacteriolegydd Almaenaidd ydoedd. Fe'i canmolir am iddo ddarganfod Sulfonamidochrysoidine - y gwrthfiotig cyntaf i'w fod ar gael yn fasnachol - derbyniodd Wobr Nobel 1939 mewn Ffisioleg neu Feddygaeth o ganlyniad i'w ddarganfyddiad. Cafodd ei eni yn Brandenburg, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Kiel. Bu farw yn Königsfeld im Schwarzwald.

## Gwobrau
Enillodd Gerhard Domagk y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Gwobr Aronson
*Gwobr Paul Ehrlich a Ludwig Darmstaedter
*Pour le Mérite
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Meddygon Almaenig
Alfred Döblin

Meddyg, awdur ysgrifau, dramodydd,  nofelydd,  awdur ffuglen wyddonol a newyddiadurwr nodedig o'r Almaen oedd **Alfred Döblin**  (10 Awst 1878 - 26 Mehefin 1957). Roedd yn nofelydd, traethodydd ac yn feddyg Almaenaidd, ac yn benodol adnabyddus am ei nofel Berlin Alexanderplatz (1929). Cafodd ei eni yn Szczecin, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Frederick William. Bu farw yn Emmendingen.

## Gwobrau
Enillodd Alfred Döblin y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*gwobr llenyddiaeth academi y celfyddydau cainBafaria

Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Theodor Morell

Meddyg nodedig o Ymerodraeth yr Almaen oedd **Theodor Morell**  (22 Gorffennaf 1886 - 26 Mai 1948). Roedd yn feddyg Almaenaidd hysbys, a hynny'n bennaf am iddo wasanaethu fel meddyg personol Adolf Hitler. Cafodd ei eni yn Trais, Ymerodraeth yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian a Munich. Bu farw yn Tegernsee.

## Gwobrau
Enillodd Theodor Morell y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Bathodyn y Parti Aur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Meddygon Almaenig
Karl Theodor, dug ym Mafaria

Meddyg nodedig o'r Almaen oedd **Karl Theodor, dug ym Mafaria**  (9 Awst 1839 – 30 Tachwedd 1909). Roedd yn aelod o Dŷ Wittelsbach ac yn feddyg llygaid proffesiynol. Roedd yn frawd i Elisabeth, ymerodres Awstria, ac yn dad i Elisabeth, brenhines Gwlad Belg. Rhwng 1895 a 1909, perfformiodd Karl Theodor fwy na 5,000 o lawdriniaethau cataract yn ogystal â thrin nifer o anhwylderau llygad eraill. Cafodd ei eni yn Possenhofen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian, München. Bu farw yn Kreuth.

## Gwobrau
Enillodd Karl Theodor y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Dinesydd anrhydeddus München
*Urdd yr Eryr Du

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1839
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Meddygon Almaenig
Categori:Dugiaid Bafaria
Ernst Chain

Meddyg, biocemegydd a cemegydd nodedig o'r Almaen oedd **Ernst Chain**  (19 Mehefin 1906 - 12 Awst 1979). Biocemegydd Prydeinig ydoedd ac fe anwyd ef yn yr Almaen, cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1945, a hynny am ei waith ar benisilin. Cafodd ei eni yn Berlin, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Humboldt a Berlin. Bu farw yn Castlebar, Iwerddon.

## Gwobrau
Enillodd Ernst Chain y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Gwobr Paul Ehrlich a Ludwig Darmstaedter
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Gabriel Sánchez de la Cuesta

Meddyg ac awdur o Sbaen oedd **Gabriel Sánchez de la Cuesta**  (1 Medi 1907 - 31 Rhagfyr 1982). Ffarmacolegydd clinigol Sbaenaidd ydoedd yn ogystal â hanesydd meddygol. Cafodd ei eni yn Sevilla, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Granada a Phrifysgol y Canolbarth. Bu farw yn Sevilla.

## Gwobrau
Enillodd Gabriel Sánchez de la Cuesta y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch-Groes Urdd Sifil Alfonso X

Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Meddygon o Sbaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Joaquim Barraquer Moner

Meddyg ac athro prifysgol  nodedig o Sbaen oedd **Joaquim Barraquer Moner**  (26 Ionawr 1927 - 26 Awst 2016). Athro ac offthalmolegydd Sbaenaidd ydoedd. Roedd ei waith clinigol, gwyddonol ac addysgol yn ffocysu ar lawdriniaethau cataract a glawcoma. Cafodd ei eni yn Barcelona, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Barcelona. Bu farw yn Barcelona.

## Gwobrau
Enillodd Joaquim Barraquer Moner y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Creu de Sant Jordi

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Meddygon Sbaenaidd
Jacob de Castro Sarmento

Meddyg a bardd o Bortiwgal oedd **Jacob de Castro Sarmento**  (1692 - 14 Medi 1762). Roedd yn feddyg, naturiolydd, bardd a Deist Portiwgeaidd. Daeth yn aelod o Goleg Brenhinol y Meddygon ac fe'i hetholwyd yn gymrawd o Gymdeithas Frenhinol Llundain ym 1730, penodiad a oedd yn cydnabod ei gyfraniadau i feddyginiaethau newydd ar gyfer cyhyrau. Cafodd ei eni yn Bragança, Portiwgal yn 1692 ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Coimbra. Bu farw ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Coimbra. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd Jacob de Castro Sarmento y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1762
Categori:Genedigaethau 1692
Categori:Meddygon o Bortiwgal
Hans Krebs

Meddyg, athro prifysgol, biocemegydd nodedig o'r Deyrnas Unedig a anwyd yn yr Almaen oedd **Hans Krebs**  (25 Awst 1900 - 22 Tachwedd 1981). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ddarganfyddiadau ynghylch dau adwaith cemegol allweddol yn y corff, sef y cylchred wrea a'r cylch asid citrig. Enillodd yr ail ddarganfyddiad iddo'r Wobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1953. Cafodd ei eni yn Hildesheim, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian, Munich, Prifysgol Humboldt, Berlin, Prifysgol Hamburg, Prifysgol Göttingen, Prifysgol Albert Ludwigs. Bu farw yn Rhydychen.

## Gwobrau
Enillodd Hans Krebs y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Otto Warburg
*Gwobr Albert Lasker am Ymchwil Meddygol Sylfaenol
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Dinasyddiaeth anrhydedd
*Medal Brenhinol
*Medal Copley
*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Pour le Mérite
*Doctor Anrhydeddus o'r Brifysgol Hebraeg, Jerusalem

Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Cemegwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Meddygon o'r Deyrnas Unedig

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Constantin Ion Parhon

Meddyg a gwleidydd o Rwmania oedd **Constantin Ion Parhon**  (15 Hydref 1874 - 9 Awst 1969). Roedd yn niwroseiciatrydd Rwmanaidd, yn endocrinolegydd a gwleidydd. Ef oedd pennaeth wladwriaeth gyntaf y Rwmania Gomiwnyddol a gwasanaethodd rhwng 1947 i 1952. Cafodd ei eni yn Câmpulung, Rwmania ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Bucharest. Bu farw yn București.

## Gwobrau
Enillodd Constantin Ion Parhon y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Lenin

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Meddygon o Rwmania

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Joseph Jules Dejerine

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Joseph Jules Dejerine**  (3 Awst 1849 - 26 Chwefror 1917). Niwrolegydd Ffrengig ydoedd. Roedd yn arloeswr ym maes astudio swyddogaethau lleoliadau'r ymennydd, ac fe'i cofir am ei farn ynghylch pwysigrwydd personoliaeth y seicotherapydd mewn perthynas rhyngweithio â'r claf. Cafodd ei eni yn Genefa, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole de Médecine de Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Joseph Jules Dejerine y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Meddygon Ffrengig‎
James Fraser Mustard

Meddyg nodedig o Ganada oedd **James Fraser Mustard**  (16 Hydref 1927 - 16 Tachwedd 2011). Meddyg Canadadaidd ydoedd ynghyd ag ymchwilydd enwog ym maes datblygiadau mewn plentyndod cynnar. Cyhoeddodd y prawf clinigol gyntaf a oedd yn arddangos y gallai asbrin atal trawiadau ar y galon a strôc. Cafodd ei eni yn Toronto, Canada ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Toronto. Bu farw yn Toronto.

## Gwobrau
Enillodd James Fraser Mustard y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Oriel yr Anfarwolion Meddygol Canada
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner
*Cydymaith o Urdd Canada
*Urdd Ontario

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Meddygon o Ganada
Bernadine Healy

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Bernadine Healy**  (4 Awst 1944 - 6 Awst 2011). Roedd hi'n feddyg Americanaidd, yn gardiolegydd ac yn ffigwr academaidd. Gweithiodd fel athro mewn meddygaeth ym Mhrifysgol Johns Hopkins, ac fe'i penodwyd yn Llywydd y Groes Goch Americanaidd a'r Gymdeithas Calon Americanaidd. Fe'i ganed yn Dinas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America ac fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Vassar, Prifysgol Johns Hopkins ac Ysgol Feddygol Harvard. Bu farw yn Gates Mills.

## Gwobrau
Enillodd Bernadine Healy y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Oriel yr Anfarwolion Ohio

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Meddygon Americanaidd
Eugen Fischer

Meddyg, genetegydd, anthropolegydd nodedig o'r Almaen oedd **Eugen Fischer**  (5 Gorffennaf 1874 - 9 Gorffennaf 1967). Athro Almaenaidd ydoedd yn arbenigo mewn meddygaeth, anthropoleg ac ewgeneg, a bu'n aelod o'r Blaid Natsïaidd. Roedd ei syniadau wedi'u bwydo i mewn i Ddeddfau Nuremberg 1935, a chafodd eu sefydlu er mwyn cyfiawnhau credoau'r Blaid Natsïaidd ynghylch natur uwchraddol yr hil Almaenaidd. Cafodd ei eni yn Karlsruhe, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian a Munich. Bu farw yn Freiburg im Breisgau.

## Gwobrau
Enillodd Eugen Fischer y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Cothenius

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Meddygon Almaenig
Joseph-Alexis Stoltz

Meddyg, geinecolegydd, llawfeddyg nodedig o Ffrainc oedd **Joseph-Alexis Stoltz**  (14 Rhagfyr 1803 - 22 Mai 1896). Obstetrydd Ffrengig ydoedd. Caiff ei glodfori am iddo gyflwyno technegau newydd i faes obstetreg Ffrengig, gwnaeth hefyd welliannau i'r efel obstetrig. Cafodd ei eni yn Andlau, Ffrainc ac addysgwyd ef yn el sena. Bu farw yn Andlau.

## Gwobrau
Enillodd Joseph-Alexis Stoltz y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎
*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Anna Shabanova

Meddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Anna Shabanova**  (18 Mawrth 1842 - 25 Mai 1932). Roedd hi'n bediatrydd arloesol Rwsiaidd ac yn weithredydd dros hawliau menywod. Bu ymhlith rhai o'r menywod cyntaf yn Rwsia i dderbyn cymhwyster meddygol swyddogol. Fe'i ganed yn Llywodraethu Smolensk, Ymerodraeth Rwsia ac fe'i haddysgwyd yn S. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Anna Shabanova y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Arwyr Llafur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Genedigaethau 1842
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Carl Ludwig

Meddyg a ffisiolegydd  nodedig o'r Almaen oedd **Carl Ludwig**  (29 Rhagfyr 1816 - 23 Ebrill 1895). Meddyg a ffisiolegydd Almaenaidd ydoedd. Cynhaliodd waith ymchwil yn nifer o feysydd gwahanol megis ffisioleg pwysau gwaed, ysgarthu wrinol, ac anesthesia, a derbyniodd Fedal Copley ym 1884. Cafodd ei eni yn Witzenhausen, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Marburg. Bu farw yn Leipzig.

## Gwobrau
Enillodd Carl Ludwig y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Maximilian Bafaria am Wyddoniaeth a Chelf
*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Pour le Mérite
*Medal Copley

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Meddygon Almaenig
Karl Evang

Meddyg nodedig o Norwy oedd **Karl Evang**  (19 Hydref 1902 - 3 Ionawr 1981). Roedd yn feddyg Norwyaidd ac yn was sifil. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, sefydlodd Sefydliad Iechyd y Byd. Cafodd ei eni yn Oslo, Norwy ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Oslo. Bu farw yn Oslo.

## Gwobrau
Enillodd Karl Evang y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Sefydliad Léon Bernard

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Meddygon o Norwy
Detlev Bronk

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Detlev Bronk**  (13 Awst 1897 - 17 Tachwedd 1975). Gwyddonydd, addysgwr a gweinyddwr Americanaidd ydoedd. Caiff ei glodfori am iddo sefydlu'r maes bioffiseg a'i ddatblygu'n disgyblaeth gydnabyddedig. Gwasanaethodd Bronk fel Llywydd Prifysgol Johns Hopkins o 1949 i 1953 ac fel Llywydd Prifysgol Rockefeller o 1953 i 1968. Cafodd ei eni yn Dinas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef yng Ngholeg Swarthmore a Phrifysgol Michigan. Bu farw yn Ninas Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd Detlev Bronk y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Genedalethol Gwyddoniaeth
*Gwobr yr Arlywydd: Medal Rhyddid

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Meddygon Americanaidd
Richard Assmann

Meddyg a meteorolegydd  nodedig o'r Almaen oedd **Richard Assmann**  (13 Ebrill 1845 - 28 Mai 1918). Meteorolegydd a meddyg Almaenig ydoedd. Fe wnaeth nifer o gyfraniadau ym maes ymchwil uchelder atmosffer y Ddaear. Roedd yn arloeswr ym myd awyrennau gwyddonol ac fe ystyrir yn gyd-sylfaenydd y maes awyreg. Cafodd ei eni yn Magdeburg, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Humboldt a Berlin. Bu farw yn Gießen.

## Gwobrau
Enillodd Richard Assmann y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Ballot Buys

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Meddygon Almaenig
Carl Heinrich 'Bipontinus' Schultz

Meddyg a botanegydd  nodedig o'r Almaen oedd '''Carl Heinrich 'Bipontinus' Schultz'''  (30 Mehefin 1805 - 17 Rhagfyr 1867). Meddyg a botanegydd Almaenig ydoedd. Roedd yn arbenigwr ym maes astudiaethau Compositae ac ef oedd awdur tacsonomeg amryw o rywogaethau o fewn y teulu. Cafodd ei eni yn Zweibrücken, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ludwig Maximilian a Munich. Bu farw yn Deidesheim.

## Gwobrau
Enillodd Carl Heinrich 'Bipontinus' Schultz y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Sant Mihangel

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Meddygon Almaenig
Bernhard Siegfried Albinus

Meddyg, pryfetegwr, anatomydd nodedig o'r Almaen oedd **Bernhard Siegfried Albinus**  (24 Chwefror 1697 - 9 Medi 1770). Anatomydd Iseldiraidd ydoedd, ac fe'i ganed yn yr Almaen. Daeth yn un o'r athrawon anatomeg enwocaf yn Ewrop, ac y mae'n fwyaf adnabyddus am ei gofeb 'Tabulae sceleti et musculorum corporis humani', a gyhoeddwyd gyntaf yn Leiden ym 1747. Cafodd ei eni yn Frankfurt an der Oder, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Leiden. Bu farw yn Leiden.

## Gwobrau
Enillodd Bernhard Siegfried Albinus y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Genedigaethau 1697
Categori:Marwolaethau 1770
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Johann Friedrich Dieffenbach

Meddyg a llawfeddyg  nodedig o'r Almaen oedd **Johann Friedrich Dieffenbach**  (1 Chwefror 1792 - 11 Tachwedd 1847). Roedd yn llawfeddyg Almaenig, ac yn arbenigo'n benodol mewn trawsblannu croen a llawfeddygaeth blastig. O ganlyniad i'w waith ynghylch llawfeddygaeth rhinoplastig a genol-wynebol datblygodd llawer o dechnegau modern a newydd llawdriniaethol adluniol. Cafodd ei eni yn Königsberg, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Königsberg a Phrifysgol Bonn. Bu farw yn Berlin.

## Gwobrau
Enillodd Johann Friedrich Dieffenbach y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Pour le Mérite

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Meddygon Almaenig
Gotthilf Heinrich von Schubert

Meddyg, athronydd, botanegydd nodedig o'r Almaen oedd **Gotthilf Heinrich von Schubert**  (26 Ebrill 1780 - 1 Gorffennaf 1860). Gadawodd y maes meddygol ym 1806, gan ymroi ei yrfa i ymchwilio yn Dresden. Cafodd ei eni yn Hohenstein-Ernstthal, yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Jena a Phrifysgol Leipzig. Bu farw yn Laufzorn.

## Gwobrau
Enillodd Gotthilf Heinrich von Schubert y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Maximilian Bafaria am Wyddoniaeth a Chelf

Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Louis Denis Jules Gavarret

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Louis Denis Jules Gavarret**  (28 Ionawr 1809 - 30 Awst 1890). Roedd yn feddyg Ffrengig ac yn hyrwyddwr brwd o ddefnyddioldeb ystadegau yn y maes meddygol. Fe'i cofir am iddo systemoli ac ehangu methodoleg ystadegol Pierre Charles Alexandre Louis (1787-1872) mewn perthynas â meddygaeth. Cafodd ei eni yn Astaffort, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole Polytechnique. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Louis Denis Jules Gavarret y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Franz Josef Ruprecht

Meddyg a botanegydd  nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Franz Josef Ruprecht**  (1 Tachwedd 1814 - 4 Awst 1870). Meddyg a botanegydd ydoedd ac fe'i ganed yn Awstria, bu'n weithredol yn yr Ymerodraeth Rwsiaidd. Wedi treulio cyfnod byr yn y maes meddygol ym Mhrag, daeth yn botanegydd, gan fynd ati i ddisgrifiodd llawer o blanhigion newydd a gasglodd yn Nwyrain Pell Rwsia, gan gynnwys Alasga, a oedd bryd hynny oddi tan reolaeth Rwsia. Cafodd ei eni yn Freiburg im Breisgau, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Charles ym Mhrag. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Franz Josef Ruprecht y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Demidov

Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Meddygon o Rwsia

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Josef von Löschner

Meddyg ac addysgwr o Awstria oedd **Josef von Löschner**  (7 Mai 1809 - 19 Ebrill 1888). Fe'i cofir am ei waith ym maes baddoneg. Hyrwyddodd nodweddion gwellhaol sbâu iechyd, ac ysgrifennodd nifer o erthyglau er mwyn marchnata sbâu Bohemia. Cafodd ei eni yn Kadaň, Awstria-Hwngari ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Charles yn Prague. Bu farw yn Velichov.

## Gwobrau
Enillodd Josef von Löschner y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Franz Joseph

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Meddygon o Awstria
Nikolai Amosov

Meddyg, llawfeddyg, athronydd ac awdur nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Nikolai Amosov**  (19 Rhagfyr 1913 - 12 Rhagfyr 2002). Roedd yn feddyg Sofietaidd a Wcreinaidd, yn llawfeddyg y galon, dyfeisiwr, awdur llwyddiannus, yn hyrwyddwr ymarfer corff, ac yn adnabyddus am ddyfeisio nifer o weithdrefnau llawfeddygol ar gyfer trin namau ar y galon. Cafodd ei eni yn Olkhovo, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Meddygol Gogledd Wladwriaeth. Bu farw yn Kiev.

## Gwobrau
Enillodd Nikolai Amosov y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod, Dosbarth II
*Urdd y Seren Goch
*Urdd Lenin
*Urdd y Rhyfel Gwladgarol, Ail Ddosbarth
*Urdd y Rhyfel  Gwlatgar, radd 1af
*Urdd y Chwyldro Hydref
*Gwobr Lenin
*Arwr y Llafur Sosialaidd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Miller Fisher

Meddyg o Ganada oedd **Miller Fisher**  (5 Rhagfyr 1913 - 14 Ebrill 2012). Niwrolegydd Canadaidd ydoedd. Gwnaeth gyfraniadau mawr i'r broses o ddeall strôc, a chanmolir ef am ei ddisgrifiad o'r syndrom clinigol byrhoedlog ymosodol isgemig dros dro ("strôc fechan"). Cafodd ei eni yn Waterloo, Canada ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Toronto. Bu farw yn Albany, Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd Miller Fisher y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Oriel yr Anfarwolion Meddygol Canada

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Meddygon o Ganada
Max Rosenheim, Barwn Rosenheim

Meddyg nodedig o'r Deyrnas Unedig oedd **Max Rosenheim, Barwn Rosenheim**  (15 Mawrth 1908 - 2 Rhagfyr 1972). Meddyg ac academydd Prydeinig ydoedd. Ei maes arbenigol meddygol oedd clefydau arennol a gorbwysedd gwaed, ac yr oedd ymhlith y cyntaf yn ei broffesiwn i argyhoeddi ei gymheiriaid y gellid trin pwysedd gwaed uchel. Cafodd ei eni yn Camden, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan a Chaergrawnt. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd Max Rosenheim, Barwn Rosenheim y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Marchog-Gadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Willem Johan Kolff

Meddyg o'r Iseldiroedd oedd **Willem Johan Kolff**  (14 Chwefror 1911 - 11 Chwefror 2009). Roedd yn arloeswr ym maes hemodialysis yn ogystal ag organau artiffisial. Gwnaeth ei ddarganfyddiadau pennaf ym maes dialysis ar gyfer methiannau yn yr arennau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Fe'i hystyrir yn Dad Organau Artiffisial, ac fe'i hadnabyddir fel un o feddygon pwysicaf yr ugeinfed ganrif. Cafodd ei eni yn Leiden, Brenhiniaeth yr Iseldiroedd ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Groningen a Phrifysgol Leiden. Bu farw yn Pennsylvania.

## Gwobrau
Enillodd Willem Johan Kolff y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Harvey
*Oriel yr Anfarwolion Genedlaethol Dyfeiswyr
*Gwobr Ymchwil Feddygol Glinigol Lasker-DeBakey
*Gwobr Lasker
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner
*Gwobr Japan
*Medal Wilhelm Exner
*Cyfiawn Ymhlith y Cenhedloedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Meddygon o'r Iseldiroedd
Hippolyte Bernheim

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Hippolyte Bernheim**  (17 Ebrill 1840 - 2 Chwefror 1919). Meddyg a niwrolegydd Ffrengig ydoedd. Caiff ei adnabod yn bennaf am ei theori o awgrymoldeb mewn perthynas â hypnotiaeth. Cafodd ei eni yn Mulhouse, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Strasbourg. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Hippolyte Bernheim y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Giulio Bizzozero

Meddyg, anatomydd, patholegydd a gwleidydd nodedig o'r Eidal oedd **Giulio Bizzozero**  (20 Mawrth 1846 - 8 Ebrill 1901). Meddyg ac ymchwilydd Eidalaidd ydoedd. Roedd yn arloeswyr ym maes histoleg, a chaiff ei glodfori am ei ddarganfyddiad ynghylch swyddogaeth platennau wrth dewychu gwaed. Cafodd ei eni yn Varese, Brenhiniaeth yr Eidal ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Turin a Phrifysgol Pavia. Bu farw yn Torino.

## Gwobrau
Enillodd Giulio Bizzozero y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal coffadwriaethol unoliaeth yr Eidal
*Cadlywydd Urdd Coron yr Eidal

Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Genedigaethau 1846
Categori:Meddygon o'r Eidal

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
René-Nicolas Dufriche Desgenettes

Meddyg, milwr a gwleidydd nodedig o Ffrainc oedd **René-Nicolas Dufriche Desgenettes**  (23 Mai 1762 - 3 Chwefror 1837). Meddyg milwrol Ffrengig ydoedd. Roedd yn brif feddyg ym myddin Ffrainc yn yr Aifft ac yn Waterloo. Cafodd ei eni yn Alençon, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd René-Nicolas Dufriche Desgenettes y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎
*enwau wedi'u hysgrifennu o dan yr Arc de Triomphe

Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Genedigaethau 1762
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Mathieu Orfila

Meddyg, ffarmacolegydd, cemegydd a fferyllydd o Sbaen oedd **Mathieu Orfila**  (24 Ebrill 1787 - 12 Mawrth 1853). Gwenwynegydd a fferyllydd Ffrengig ydoedd a'i ganed ym Menorca, sefydlodd wyddoniaeth gwenwynegol. Cafodd ei eni yn Maó-Mahón, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Valencia. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Mathieu Orfila y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur

Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Marwolaethau 1853
Categori:Meddygon o Sbaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Nikolai Bernstein

Meddyg a ffisiolegydd  nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Nikolai Bernstein**  (17 Tachwedd 1896 - 16 Ionawr 1966). Niwroffisiolegydd Sofietaidd ydoedd. Roedd yn arloeswyr ym maes rheoli ysgogol ac addysg ysgogol, cyfansoddodd y term biomecaneg er mwyn cyfeirio at y broses o astudio symudiad drwy gymhwyso egwyddorion mecanyddol. Cafodd ei eni yn Moscfa, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol y Wladwriaeth a Moscaw. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Nikolai Bernstein y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Wladol Stalin

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Maurice Raynaud

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Maurice Raynaud**  (5 Gorffennaf 1834 - 29 Mehefin 1881). Ef oedd y meddyg Ffrengig a ddarganfuodd Clefyd Raynaud, anhwylder fasosbastig sy'n culhau pibellau gwaed yn eithafoedd. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Maurice Raynaud y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Marwolaethau 1881
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Gregorio Marañón

Meddyg, athronydd, hanesydd ac awdur nodedig o Sbaen oedd **Gregorio Marañón**  (19 Mai 1887 - 27 Mawrth 1960). Roedd yn feddyg, gwyddonydd, hanesydd, awdur ac athronydd Sbaenaidd. Cafodd ei eni yn Madrid, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Complutense Madrid. Bu farw yn Madrid.

## Gwobrau
Enillodd Gregorio Marañón y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Mariano de Cavia

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Meddygon Sbaenaidd
Joaquín Navarro-Valls

Meddyg, newyddiadurwr ac awdur o Sbaen oedd **Joaquín Navarro-Valls**  (16 Tachwedd 1936 - 5 Gorffennaf 2017). Newyddiadurwr, meddyg ac academydd Sbaenaidd ydoedd, ac fe wasanaethodd fel Cyfarwyddwr Swyddfa Wasg yr 'Holy See' rhwng 1984 a 2006. Cafodd ei eni yn Cartagena, Sbaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Granada, Prifysgol Barcelona, Prifysgol Navarre a Phrifysgol Harvard. Bu farw yn Rhufain.

## Gwobrau
Enillodd Joaquín Navarro-Valls y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch-Groes Urdd Isablla y Pabyddion
*doctor honoris causa
*Marchog Uwch Groes Urdd Sant Grigor Fawr
*Gwobr Newyddiaduraeth Cenedlaethol Ischia

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Meddygon o Sbaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Vladislav Vančura

Llenor, dramodydd, a chyfarwyddwr ffilm o Tsiecoslofacia oedd **Vladislav Vančura**  (23 Mehefin 1891 - 1 Mehefin 1942). Fe'i laddwyd gan y Natsïaid. Bu hefyd yn feddyg gweithgar. Cafodd ei eni yn Háj ve Slezsku, Awstria-Hwngari, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Charles yn Prag. Bu farw yn Kobylisy.

## Gwobrau
Enillodd Vladislav Vančura y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Národní umělec

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Llenorion o Tsiecoslofacia
Categori:Meddygon o Tsiecoslofacia
William Withering

Meddyg, botanegydd, mycolegydd nodedig o Sais oedd **William Withering**  (17 Mawrth 1741 - 6 Hydref 1799). Darganfyddwr digitalis ydoedd. Cafodd ei eni yn Wellington, Swydd Amwythig, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin. Bu farw yn Birmingham.

## Gwobrau
Enillodd William Withering y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1741
Categori:Marwolaethau 1799
Categori:Meddygon Prydeinig
Henry Charlton Bastian

Ffisiolegydd a niwrolegydd  nodedig o Sais oedd **Henry Charlton Bastian**  (26 Ebrill 1837 - 17 Tachwedd 1915). Hyrwyddodd yr athrawiaeth archebiosis. Ei gred oedd iddo dystio cenhedlaeth ddigymell o organebau byw, yn hanu o sylwedd difywyd, o dan ei ficrosgop. Cafodd ei eni yn Truro, Cernyw ac addysgwyd ef yng Ngholeg Prifysgol Llundain a Phrifysgol Llundain. Bu farw yn Chesham Bois, Swydd Buckingham.

Bastian, Henry Charlton – Evolution of life, 1907 – BEIC 7850008.jpg|*The Evolution of Life*, 1907

## Gwobrau
Enillodd Henry Charlton Bastian y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Meddygon Prydeinig‎
John Mayow

Meddyg, ffisiolegydd a cemegydd nodedig o'r Loegr oedd **John Mayow**  (24 Mai 1640 - 1679). Roedd yn fferyllydd, meddyg, a ffisiolegydd a chofir amdano heddiw am iddo gynnal ymchwil arloesol ym maes anadlu ac awyru. Gweithiodd ym maes cemeg niwmatig. Cafodd ei eni naill ai yn Bree, Cernyw neu yn Llundain, ac addysgwyd ef yng Ngholeg Wadham. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd John Mayow y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1679
Categori:Genedigaethau 1640
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Henry Hallett Dale

Meddyg a biocemegydd  nodedig o Sais oedd **Henry Hallett Dale**  (9 Mehefin 1875 - 23 Gorffennaf 1968). Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1936, a hynny am ei astudiaeth ynghylch asetylcolin fel cynhwysyn wrth drosglwyddo cemegau o gynhyrfiad nerfol (neurotransmission). Cafodd ei eni yn Llundain ac addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod. Bu farw yn Ninas Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd Henry Hallett Dale y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Medal Brenhinol
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Pour le Mérite
*Marchog yr Uwch Groes yn Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Medal Copley

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Stafford L. Warren

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Stafford L. Warren**  (19 Gorffennaf 1896 - 26 Gorffennaf 1981). Roedd yn feddyg Americanaidd ac yn radiolegydd ac arloeswr ym maes meddygaeth niwclear, ac yn fwyaf adnabyddus am ddyfeisio'r mamogram. Comisiynwyd hefyd yn gyrnol yng Nghymdeithas Feddygol Byddin yr Unol Daleithiau, a chafodd ei benodi'n gynghorydd meddygol i gyfarwyddwr Prosiect Manhattan. Cafodd ei eni yn Maxwell, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Califfornia, San Francisco, Prifysgol Johns Hopkins, Prifysgol Califfornia, Berkeley a Phrifysgol Harvard. Bu farw yn Los Angeles.

## Gwobrau
Enillodd Stafford L. Warren y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Llengfilwr y Lleng Teilyndod
*Lleng Teilyngdod

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Meddygon Americanaidd
Halfdan T. Mahler

Meddyg a swyddog  o Ddenmarc oedd **Halfdan T. Mahler**  (21 Ebrill 1923 - 14 Rhagfyr 2016). MGwasanaethodd am dri thymor fel cyfarwyddwr cyffredinol Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) o 1973 i 1988, ac mae'n adnabyddus iawn o ganlyniad i'w ymdrechion i fynd i'r afael â'r diciâu. Cafodd ei eni yn Vivild, Denmarc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Copenhagen. Bu farw yn Genefa.

## Gwobrau
Enillodd Halfdan T. Mahler y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch Groes Dannebrog
*Marchog Uwch Groes Urdd yr Hebog
*Gwobr y Pedwar Rhyddid

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Meddygon yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Pobl fu farw yng Ngenefa
John Kidd

Meddyg, daearegwr, cemegydd o Sais oedd **John Kidd**  (10 Medi 1775 - 7 Medi 1851). Cafodd ei eni yn Westminster, Llundain, ac addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen. Bu farw yn Rhydychen.

## Gwobrau
Enillodd John Kidd y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Alexander A. Bogomolets

Meddyg ac awdur ffeithiol  nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Alexander A. Bogomolets**  (24 Mai 1881 - 19 Gorffennaf 1946). Pathoffisigolegydd Wcrainaidd ydoedd. Llywydd Academi Gwyddorau Cenedlaethol Wcráin a bu'n gyfarwyddwr ar Sefydliad Ffisioleg glinigol yn Kiev. Cafodd ei eni yn Kiev, Yr Undeb Sofietaidd ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Odesa. Bu farw yn Kiev.

## Gwobrau
Enillodd Alexander A. Bogomolets y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd y Rhyfel  Gwlatgar, radd 1af
*Medal "For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941–1945
*Arwr y Llafur Sosialaidd
*Urdd Baner Coch y Llafur
*Gwyddonwyr Anrhydeddus Wcráin
*Gwobr Wladol Stalin
*Urdd Lenin

Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Pobl o Kyiv

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Sripada Pinakapani

Meddyg a cerddor o India oedd **Sripada Pinakapani**  (3 Awst 1913 - 11 Mawrth 2013). Roedd yn feddyg, gweinyddwr, athro mewn meddygaeth, ac yn gerddor carnatig. Cafodd ei eni yn Priya Agraharam, India ac addysgwyd ef yng Ngholeg Meddygol Andhra. Bu farw yn Kurnool.

## Gwobrau
Enillodd Sripada Pinakapani y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Kala Prapoorna
*Padma Bhushan
*Sangeetha Kalanidhi

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Meddygon o India
Ernst Gaupp

Meddyg ac anatomydd nodedig o Deyrnas Prwsia oedd **Ernst Gaupp**  (13 Gorffennaf 1865 - 24 Tachwedd 1916). Anatomydd Almaenig ydoedd, ac fe'i cofir fwyaf am ei ymchwil ynghylch datblygiad morffolegol y craniwm yn fertebratau. Cafodd ei eni yn Bytom, Deyrnas Prwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Königsberg. Bu farw yn Wrocław.

## Gwobrau
Enillodd Ernst Gaupp y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Carus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1916
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Meddygon o Brwsia
Friedrich Joseph Haass

Meddyg nodedig o'r Almaen oedd **Friedrich Joseph Haass**  (10 Awst 1780 - 28 Awst 1853). Meddyg Rwsiaidd ydoedd. Fel aelod o bwyllgor llywodraethol carchardai Mosgo, treuliodd 25 mlynedd yn ceisio dynoli'r system gosb. Yn ystod naw mlynedd olaf ei fywyd, gwariodd ei gyfoeth ar redeg ysbyty ar gyfer pobl ddigartref. Cafodd ei eni yn Bad Münstereifel, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Jena. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Friedrich Joseph Haass y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Sant Vladimir, 4ydd Dosbarth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1853
Categori:Meddygon Almaenig
Richard Brocklesby

Meddyg nodedig o Sais oedd **Richard Brocklesby**  (11 Awst 1722 - 11 Rhagfyr 1797). Fe'i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol ym 1757. Cafodd ei eni ym Minehead, Gwlad yr Haf, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd Richard Brocklesby y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1797
Categori:Genedigaethau 1722
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Jaime Lusinchi

Meddyg a gwleidydd  nodedig o Feneswela oedd **Jaime Lusinchi**  (27 Mai 1924 - 21 Mai 2014). Roedd yn feddyg a gwleidydd Feneswelaidd ac yn Llywydd ar Feneswela o 1984 i 1989. Er bu'n gweithio ym maes meddygaeth, cofir amdano'n bennaf am ei yrfa wleidyddol. Cafodd ei eni yn Feneswela, Feneswela ac addysgwyd ef yn Prifydgol Feneswela. Bu farw yn Caracas.

## Gwobrau
Enillodd Jaime Lusinchi y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch Goler Urdd Tywysog Harri
*Coler Urdd Isabella y Catholig

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Meddygon o Feneswela
Robert Q. Marston

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Robert Q. Marston**  (12 Chwefror 1923 - 14 Mawrth 1999). Roedd yn feddyg Americanaidd, yn wyddonydd ymchwil, penodai llywodraethol a gweinyddwr prifysgol. Mae Marston yn cael ei gofio am ei rôl wrth sylfaeni ysgol feddygol Prifysgol Mississippi, ei stiwardiaeth yn y Sefydliadau Iechyd Cenedlaethol, a'r modd iddo ddatblygu enw'r sector academaidd a statws Prifysgol Florida. Cafodd ei eni yn Toano, Virginia, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol y Gymanwlad Virginia, Sefydliad Milwrol Virginia, Coleg Lincoln a Phrifysgol Rhydychen. Bu farw yn Gainesville.

## Gwobrau
Enillodd Robert Q. Marston y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Ysgoloriaethau Rhodes

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Meddygon Americanaidd
Richard Doll

Meddyg a ystadegydd  nodedig o'r Deyrnas Unedig oedd **Richard Doll**  (28 Hydref 1912 - 24 Gorffennaf 2005). Roedd yn ffisiolegydd Prydeinig a ddaeth yn epidemiolegydd. Clodforir ef fel yr unigolyn cyntaf i brofi bod ysmygu'n achosi cancr yr ysgyfaint ac yn cynyddu'r risg o glefydau'r galon. Cafodd ei eni yn Richmond upon Thames, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef yn Ysgol Feddygol Ysbyty St Thomas, Ysgol Westminster, Coleg y Brenin a Llundain. Bu farw yn Rhydychen.

## Gwobrau
Enillodd Richard Doll y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Tyler am Cyflawniad Amgylcheddol
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Swyddog o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE)
*Gwobr Leopold Griffuel
*Gwobr Genedlaethol Brenin Faisal
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner
*Medal Brenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Carlos Finlay

Meddyg a gwyddonydd o Giwba oedd **Carlos Finlay**  (3 Rhagfyr 1833 - 20 Awst 1915). Roedd yn epidemiolegydd ac yn cael ei gydnabod fel arloeswr ym maes ymchwilio'r dwymyn felen. Cafodd ei eni yn Camagüey, Cuba, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Thomas Jefferson. Bu farw yn La Habana.

## Gwobrau
Enillodd Carlos Finlay y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Lleng Anrhydedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Meddygon o Giwba
John Jacob Abel

Meddyg, biocemegydd, ffarmacolegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **John Jacob Abel**  (19 Mai 1857 - 26 Mai 1938). Roedd yn fiocemegydd a ffarmacolegydd Americanaidd. Sefydlodd yr adran ffarmacoleg yn Ysgol Feddygaeth Prifysgol Johns Hopkins ym 1893, ac yn ystod ei amser yno gwnaeth nifer o ddatblygiadau meddygol pwysig, yn enwedig ym maes tynfa hormonau. Cafodd ei eni yn Cleveland, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Johns Hopkins a Phrifysgol Michigan. Bu farw yn Baltimore, Maryland.

## Gwobrau
Enillodd John Jacob Abel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr AAAS Diplomyddiaeth Gwyddoniaeth
*Gwobr Willard Gibbs

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Meddygon Americanaidd