David James Davies

Economegydd o Gymro oedd **David James Davies** (2 Mehefin 1893 – 11 Hydref 1956). Yn ôl yr hanesydd, John Davies, roedd DJ Davies yn aelod dylanwadol a blaenllaw yn ddeallusol wrth lunio polisïau economaidd Plaid Cymru yn yr 1930au ymlaen ac wedi ei farwolaeth yn 1956. Talfyrir ei enw, ac fe'i hadwaenir fel rheol, fel **D.J. Davies**. Roedd yn briod â'r ymgyrchydd addysg Gwyddelig, Noëlle Ffrench a gyd-awdurodd nifer o'i gyhoeddiadau. Fe ddylanwadwyd arno'n drwm gan ei brodiad yn Ysgol Uwchradd Werin yn Nenmarc ac athrawiaeth sylfaenydd yr ysgolion a chenedlaetholdeb gyfoes werinol Denmarc, N.F.S. Grundtvig.

## Bywyd
Fe'i ganwyd ar 2 Mehefin 1893 mewn bwthyn o'r enw Cefn-y-mwg ger pentref Carmel, Sir Gaerfyrddin, yn fab i'r glöwr Thomas Davies a'i wraig Ellen Davies (née Williams). Ef oedd y trydydd o'r plant.

Bu'n gweithio mewn amryw byllau glo a Doc y Barri (1907-12) cyn ymfudo i'r Unol Daleithiau a Chanada (a chyfnodau yn Tsieina a Siapan), lle bu'n mwyngloddio, gan sefydlu'r Northwestern Coal and Coke Co., yn Steamboat Springs, Colorado. Bu hefyd yn dilyn lled-yrfa yn paffio ac yn astudio'r gyfraith ym mhrifysgolion Seattle a Pueblo.

Roedd ei gwaith arloesol ar theori ac ymarfer addysg yn ganlyniad uniongyrchol i brofiadau personol fel athrawes eciwmenaidd, genedlaetholgar, Brotestannaidd a heriwyd gan hegemoni addysg enwadol yn y Gwladwriaeth Rydd Iwerddon.

## Teithio a thyfu'n genedlaetholwr
Ymunodd â Llynges yr Unol Daleithiau yn 1918 a'i hyfforddi'n beiriannydd ond dychwelodd i Gymru yn 1919 (a'i ryddhau o'r Llynges yn 1920). Bu'n gweithio dan ddaear am ychydig yn Llandybïe, ond wedi damwain ddifrifol yn 1919 ni allai barhau i weithio a threuliai ei amser yn darllen ac yn astudio economeg, gwleidyddiaeth, a hanes mudiad y gweithwyr. 

Roedd yn un o sylfaenwyr y Blaid Lafur yn ardal Rhydaman. Newidiodd ei agwedd at berthynas sosialaeth a chenedlaetholdeb pan dreuliodd gyfnod yn 1924 yng Ngholeg Rhyngwladol y Werin yn Helsingør a'r Ysgol Uwchradd Werin (y *folkehøjskole*) yn Vestbirk yn Nenmarc. Bu i'r profiadau yma fod yn brofiadau ffurfiannol arno. Yno bu iddo gwrdd â Noëlle Ffrench Davies, o Mount Talbot, Swydd Roscommon, yn yr Iwerddon, a ddaeth yn wraig iddo ar 2 Mehefin 1925 ac yn gyd-awdur nifer o'r bapurau. Daeth hefyd i gredu fod cydwladoldeb gwirioneddol yn seiliedig ar gydweithrediad rhwng cenhedloedd rhydd ac mai mewn Cymru annibynnol y gellid hyrwyddo buddiannau gweithwyr Cymru. Yr oedd felly yn rhagredegydd y mudiad a ffurfiodd y Blaid Genedlaethol (Plaid Cymru fel y daeth i'w galw) yn 1925. Yn ôl y sôn, wrth glywed bod DJ yn Gymro, dywedodd un o brifathrawon yr Ysgol Werin, Gronald Nielsen, wrtho: “Mae dy wlad yn cael ei rheoli gan Loegr. Mae dy ddyledswydd, ddyn ieuanc, yn blaen. Rhaid i chi fynd yn ôl a gweithio i'w gwneud hi'n rhydd." yno ar ffurf y rhai a ysbrydolwyd hwy yn Nenmarc ac i Noëlle geisio sefydlu yn Iwerddon yn 1924 cyn i'r fenter fethu oherwydd pwysau'r Eglwys Gatholig. 

Roedd y cwricwlwm yn cynnwys hanes a llenyddiaeth y byd yn ogystal â bywyd economaidd, cymdeithasol a diwylliannol Cymru, yn gysylltiedig â theithiau cerdded gwledig, chwaraeon a chrefftau o wahanol fathau. Roedd cymorth diweithdra parhaus y llywodraeth i'r myfyrwyr yn hanfodol i hyfywedd ariannol y prosiect. Bu cryn ddathlu pan gadarnhawyd hynny yn 1934 a chymeradwywyd tymor cyntaf yr ysgol fel llwyddiant addawol. Gwaetha’r modd, buan iawn y dilëwyd cefnogaeth y Weinyddiaeth Lafur i fyfyrwyr a bu’n rhaid i DJ a Noëlle roi’r gorau i’w prosiect uchelgeisiol Ysgol Uwchradd Werin Gymreig ym 1935. Mae’n rhaid ei fod wedi bod yn siom bersonol aruthrol iddynt.

### Yr iaith Gymraeg a dwyieithrwydd
Roedd Davies yn ymwybodol o'r rheidrwydd i apelio at Gymry di-Gymraeg a chymerodd ran amlwg yn y penderfyniad i symud y brif swyddfa o Gaernarfon i 8 Stryd y Frenhines yng nghanol Caerdydd yn 1944. Gwrthwynebodd Davies bolisïau economaidd Lewis, ac yng nghynhadledd y blaid yn 1938, gwrthododd Davies ac aelodau chwith eraill yn bendant gysyniad Lewis o "berchentyaeth"; polisi o 'ddosbarthu eiddo ymhlith y llu'. Yn ogystal, roedd Davies a llawer o aelodau chwith y Blaid wedi'u tramgwyddo'n fawr gan "barodrwydd aelodau blaenllaw o'r blaid [fel Lewis] i weld rhinwedd yn Mussolini a Franco". Ym 1939 ymddiswyddodd Lewis fel llywydd Plaid Cymru gan nodi nad oedd Cymru'n barod i dderbyn arweiniad Pabyddol.

Davies yn dadlau o blaid ymgysylltu â chymunedau Cymraeg Saesneg eu hiaith, a phwysleisiodd gyfanrwydd tiriogaethol Cymru. Cyfeiriodd Davies at wledydd Llychlyn fel model i'w efelychu, a bu'n weithgar yn oblygiadau economaidd hunanlywodraeth Gymreig.

### Brenhiniaeth Gymreig
Ym 1953, ysgrifennodd Davies, bu'n weriniaethwr, erthygl yng nghyhoeddiad Y Faner yn cymeradwyo brenhiniaeth gyfansoddiadol Gymreig yn gryf.[2] Wedi ei gyhoeddi yn Saesneg yn ei lyfr *Towards Welsh Freedom* ym 1958, eiriolodd Davies y byddai Cymru annibynnol yn cael ei gwasanaethu’n well gan frenhiniaeth gyfansoddiadol Gymreig, un a fyddai’n ennyn hoffter a theyrngarwch y Cymry ac yn cyfreithloni sofraniaeth Gymreig. Ymhaelaethwyd ar y ddadl yma mewn erthygl gan Siôn T. Jobbins yn yr 21g.

Dadleuodd y byddai brenhines gyfansoddiadol etifeddol yn ymgorffori ac yn personoli hunaniaeth genedlaethol Gymreig uwchlaw gwleidyddiaeth plaid, tra bod pleidiau gwleidyddol yn ffurfio llywodraethau mewn system seneddol debyg i rai Denmarc, Norwy, neu'r Iseldiroedd. Davies o blaid dyrchafu teulu bonheddig brodorol Cymreig, yn hytrach na gwahodd tywysog estron i orsedd Cymru. Ymysg y meini prawf i'w hystyried, dadleuodd Davies, oedd bod yn rhaid i'r teulu gael hanes o gyfrannu at fywyd Cymreig a byw yng Nghymru.

### Sir Fynwy
Yn y 1950au, dechreuodd Davies a'i wraig Noëlle bryder mawr ynghylch yr anghydfod ynghylch statws cyfreithiol Sir Fynwy, yr oedd rhai yn ei ystyried yn rhan o Gymru tra bod eraill yn ei ystyried yn rhan o Loegr. "Ni chollasant unrhyw gyfle i ddangos ei bod wedi bod yn rhan annatod o Gymru erioed," ysgrifennodd Dr. Thomas.

## Syniadaeth Economeg
Datblygodd syniadaeth economaidd Dai (a gellid tybio, gydag hynny, ei wraig Noëlle) gydag amser, er, wastad ar ochr asgell Chwith y sbectrwm yn erbyn daliadau mwy ceidwadol os nad adweithiol ar adegau, Saunders Lewis ac Ambrose Bebb - dau o brif feddylwyr Plaid Cymru yn yr 1920au a 30au.

Dadleu DJ mai drwy model 'Sosialaeth yr Urdd' (Guild Socialism) ar ffyrf ddatganoledig y gellid lliwio economi Cymru. Mewn diwydiant, dadleuodd y byddai rheolaeth ddatganoledig mewn cymuned genedlaethol fach yn rhoi mwy o ymdeimlad o hunan-barch i unigolion.

Gan ymhelaethu’n fawr ar waith arloesol E.T. John AS ar ddechrau'r 20g wrth iddo dadansoddi economi Cymru, darparodd DJ a Noëlle feirniadaeth fanwl o bolisi economaidd llywodraeth Prydain a pharatowyd glasbrint polisi economaidd ar gyfer Llywodraeth Genedlaethol Gymreig yn y dyfodol. Daethpwyd â’r syniadau hyn at ei gilydd yn *The Economics of Welsh Self-Government*, pamffled Saesneg cyntaf y Blaid Genedlaethol a gyhoeddwyd yn 1931 yng nghanol y Dirwasgiad Mawr. Byddai sylfaen ddiwydiannol Cymru, oedd yn dibynnu’n ormodol ar ddiwydiant trwm, yn cael ei arallgyfeirio gan ymyrraeth Llywodraeth Cymru, byddai cysylltiadau ffyrdd a rheilffyrdd yn cael eu datblygu rhwng gogledd a de Cymru gyda’r nod o greu economi genedlaethol, a byddai adnoddau dŵr Cymru yn cael eu datblygu er budd Cymru. , nid ar gyfer 'dinasoedd mawr Lloegr'.

Dadlau mai’r ffurf ddelfrydol o berchenogaeth a rheolaeth yw’r un cydweithredol, dadleuodd, gan mai dyma’r ffurf sy’n caniatáu datblygiad dynol llawnaf y gweithiwr ac sy’n annog menter unigol ynghyd ag ymdeimlad o gyfrifoldeb ac undod. 

Cyferbynnodd agwedd o’r fath â rhai cyfalafiaeth ac unigolyddiaeth laissez-faire a oedd, meddai, ‘yn amddifad o’r elfen o reolaeth gyffredin a phwrpas cyffredin’. Ond gwrthododd hefyd sosialaeth y wladwriaeth lle ‘tueddir i anwybyddu menter wirfoddol a chyfrifoldeb personol yr unigolyn.’ Dywedodd na ddylai gweithwyr Cymru hunanlywodraethol barhau i fod yn ‘gaethweision cyflog’.

### Y Farchnad Rydd
Gwelwyd newid ym marn DJ mewn perthynas â pholisi masnach ryngwladol. Ym 1931 pwysleisiodd na ddylai Cymru hunanlywodraethol fynd yn groes i ‘dueddiadau economaidd’ drwy sefydlu rhwystrau tariff. Er y byddai Cymru’n uned dollau, nid oedd yn rhagweld y byddai’n gwyro oddi wrth yr hyn a ddisgrifiodd fel ‘ein traddodiad Masnach Rydd’: byddai tariffau’n cael eu cadw er mwyn refeniw; byddai cymorth i ddiwydiannau cartref yn cael ei roi drwy fesurau deddfwriaethol. Newidiodd hyn yn sylweddol ar ôl i Brydain adael y Safon Aur ym Medi 1931 gydag etholiad Llywodraeth Genedlaethol, cefnu ar Fasnach Rydd a thwf diffynnaeth. Cyflwynwyd dadl wahanol bellach gan DJ Davies:

“Yr hyn sy’n digwydd pan fydd dwy wlad yn cael eu cysylltu â’i gilydd gan Fasnach Rydd yw bod y wlad gryfach yn dechrau ecsbloetio’r gwannaf yn brydlon,” ysgrifennodd. “Er mwyn amddiffyn y genedl rhag jyglo ariannol rhyngwladol a chyfnodau o ddirwasgiad, rhaid gwneud Cymru mor hunangynhaliol â phosib.” Roedd DJ Davies a’r Blaid bellach yn dadlau dros fwy o hunangynhaliaeth, lletchwith – gan geisio diwedd ar oruchafiaeth cyllid rhyngwladol a chreu economi genedlaethol i Gymru ‘ar sail ei marchnad gartref ei hun.’

## Cyhoeddiadau
Cyhoeddoedd DJ Davies nifer fawr o erthyglau a phamffledi a bu i nifer ohoynt cael eu cyhoeddi wedi ei farwolaeth yn yr antholeg, *Towards Welsh Freedom*. Ymysg ei gyhoeddiadau mwyaf blaenllaw oedd:

* *The economics of Welsh self-government* (1931)
* *Towards an economic democracy* (1949)
* *Can Wales afford self-government?* (gyda Noëlle Davies, 1938, 1947)
* *Cymoedd tan gwmwl* (gyda Noëlle Davies, 1938)
* *Diwydiant a masnach* (1946). 

## Marw
Bu farw 11 Hydref 1956 a'i gladdu ym mynwent capel Bedyddwyr Carmel yn y pentref lle y'i ganwyd.

Cyhoeddwyd llyfr teyrnged iddo, yn cynnwys nifer o'i erthyglau yn 1958 sef, *Towards Welsh freedom* (Caerdydd, 1958) a olygwyd gan Ceinwen Hannah Thomas. Talwyd am y gyfrol gan gyfraniadau gan gyfeillion a chenedlaetholwyr.

## Gweler hefyd
* Noëlle Ffrench Davies - ei wraig a chyd-awdur, ymchwilydd ac ymgyrchydd iddo

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* David James Davies ar wefan Y Bywgraffiadur Cymreig awdur Ceinwen Hannah Thomas (1911 - 2008)
* DJ and Noëlle: Shaping the Blaid trawsgrifiad o ddarlith D. Hywel Davies i gymdeithas hanes Plaid Cymru a draddodwyd yng Nghynhadledd Wanwyn y Blaid yn 2017
* [url=https://tidsskrift.dk/grs/article/view/16074 |title=N.F.S. Grundtvig and Nationalism in Wales] papur gan Arthur Macdonald Allchin (1992)

Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Economegwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Plaid Cymru