Llanrwst

Tref fechan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanrwst**. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Conwy, tri chwarter y ffordd i fyny Dyffryn Conwy ar lôn yr A470. Mae Caerdydd 188.8 km i ffwrdd o Lanrwst ac mae Llundain yn 308.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 25&nbsp;km i ffwrdd.

Mae Rheilffordd Dyffryn Conwy yn cysylltu'r dref â Llandudno yn y gogledd a Blaenau Ffestiniog yn y de. Tyfodd y dref o gwmpas y diwydiant gwlân ac roedd y dref yn adnabyddus am ei brethyn. Roedd gwneud telynnau yn ddiwydiant poblogaidd yno hefyd ac roedd galw mawr am gynnyrch gwneuthurwyr telynnau Llanrwst ledled Cymru. Erbyn heddiw twristiaeth yw'r prif ddiwydiant ynghyd ag amaethyddiaeth. Lleolir Gwasg Carreg Gwalch, un o gyhoeddwyr llai mwyaf llwyddiannus Cymru, yn y dref.

## Hanes
Yn 1276 cipiodd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, y dref, gan ddatgan ei bod yn "fwrdeistref rydd" yn annibynnol o esgobaeth Llanelwy.  O'r herwydd mae gan y dref ei arfbais a'i baner ei hun, a dyma darddiad yr hen arwyddair lleol *"Cymru, Lloegr a Llanrwst"*. 

Codwyd Y Bont Fawr dros Afon Conwy yn 1636. Y pensaer oedd Inigo Jones, yn ôl traddodiad. Yr ochr draw i'r bont mae plasdy Tu Hwnt i'r Bont.

Sŵ teithiol yn Llanrwst:
:20 Awst 1949: ”Tori ŷd hefo pladur yn y bore ar pnawn yn cae tan wal, torri lle ir injan. Gafra a chodi geifr. Mynd i Llanrwst gyda’r nos i weld ffilm Tap Rootes. Sioe yn parc Gwydr llew a llewes. Arth ddu Himalayan, mwncïod a llygoden fawr o dociau Caerdydd 28 ins o hyd. Poeth, mwll clos.“

## Adeiladau a chofadeiladau
*Abaty Maenan
*Ysgol Dyffryn Conwy

### Eglwys Sant Grwst
Adeiladwyd adeilad presennol Eglwys Sant Grwst, sy'n gysegredig i Sant Grwst, yn 1470, ond mae'r safle'n hŷn na hynny. Yn yr eglwys mae Capel Gwydir ac yno ceir cist arch garreg Llywelyn Fawr, Tywysog Gwynedd, a symudwyd yno o Abaty Aberconwy. Yno hefyd mae beddrod cerfiedig sy'n coffháu Hywel Coetmor, un o gapteiniaid Owain Glyndŵr.

bawd|dim|Eglwys Sant Grwst

### Y Bont Fawr
Enw arall ar y bont hon ar lafar yn lleol yw 'Pont Rhegi' gan ei bod yn amhosibl i ddau gerbyd basio'i gilydd ar yr un pryd am fod y bont mor gul. Oherwydd ei bod yn bont gefngrwm, mae mynd yn ôl yn anodd os nad yn amhosib i lawer. Ceir trydydd enw hefyd sef 'Pont y Perlau' oherwydd yn ôl traddodiad cafwyd hyd i berl yn yr afon pan oeddynt yn gosod y garreg sylfaen.
dim|bawd|250x250px|Y Bont Fawr, Llanrwst
250px|bawd|dim|Tu Hwnt i'r Bont

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
[bawd|250px|de|11 o feirdd a bwch gafr yn 1876: gweler [Arwest Glan Geirionydd]]
*William Salesbury, cyfieithydd y Beibl. Treuliodd ei lencyndod ym Mhlas Isa.
*Syr John Wynn o Wydir
*John Jones (Pyll) (1786-1865); argraffydd, cyhoeddwr a bardd (ganed yn Nhrefriw)
*Evan Jones (Ifan y Gorlan) (1787-1859), telynor
*Kai Owen (g. 1975), actor
*Evan Owen (Allen) (1805-52), bardd a llenor
*Robert Williams (Trebor Mai), un o englynwyr gorau'r 19g, a dreuliodd ran helaeth ei oes yn y dref
*John Lloyd Williams (1854-1945), cerddor a botanegydd, a aned ym Mhlas Isa
*Peter Thomas (1920-2008), y Ceidwadwr cyntaf i weithredu fel Ysgrifennydd Gwladol Cymru (1970-74), a aned yn y dref
*Y Cyrff, band roc Cymraeg dylanwadol o'r 1980au

## Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llanrwst ym 1951, 1989 a 2019. Am wybodaeth bellach gweler:

*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1951
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanrwst 1989
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019

## Oriel 

Llanroost bridge over the river Conway in north Wales.jpeg|Pont Llanrwst dros afon Conwy yng ngogledd Cymru
Llanrust bridge, north Wales.jpeg|Pont Llanrwst, gogledd Cymru
Llanrwst bridge - built by Inigo Jones.jpeg|Pont Llanrwst - wedi ei hadeiladu gan Inigo Jones
Llanrwst bridge, north Wales.jpeg|Pont Llanrwst, gogledd Cymru
Llanrwst bridge.jpeg|Pont Llanrwst
Llanrwst church, Denbighshire.jpeg|Eglwys Llanrwst, sir Ddinbych
Llanrwst church.jpeg|Eglwys Llanrwst

bawd|350px|dim|Llanrwst o'r awyr, dan lifogydd Rhagfyr 2015

## Gweler hefyd
*Castell Gwydir
**Faunula Grustensis* (1830)
*Ysgol Rad Llanrwst
*Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Tom Bryniog

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Conwy
Categori:Dyffryn Conwy

Categori:Llifogydd
Categori:Trefi Conwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)