Romani Cymraeg

un o'r teuloedd Roma Cymreig a siaradai'r iaith yn ôl gwefan 'Welsh Kale']]

Tafodiaith Romani yw **Romani Cymraeg**, enw priodol: **Kalá** neu **Kååle**). Daeth y Roma i Ewrop yn yr Oesoedd Canol; Soniwyd am Romani ym Mhrydain am y tro cyntaf yn ysgrifenedig yn yr 16g a ceir hanes o'r Roma yng Nghymru ers hynny a'u pwysigrwydd wrth gynnal a meithrin diwylliant canu gwerin Cymraeg. Bu farw Romani Cymraeg yn ail hanner yr 20g. Diolch i'r llyfrgellydd a'r ymchwilydd Roma, John Sampson, mae Romani Cymreig wedi'i ddogfennu'n helaeth yn ei waith anferthol Tafodiaith Sipsiwn Cymru, sef *The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood*.

## Dosbarthiad
 a bu'n dawsnio'r clocsen yn y film *The Last Days of Dolwyn* (1947), oedd yn siaradwr rhugl olaf o Romani Cymraeg. Bu farw Howell yn 1967. Dywed eraill mai Manfri Wood, bu farw yn 1968 oedd y person olaf.

## Geirfa
Mae mwyafrif geirfa Romani Cymraeg o darddiad Indo-Ariaidd. Ceir hefyd eiriau benthyg o’r Gymraeg (melanō “melyn”, grīga “grug”, kraŋka “cranc”) ac o'r Saesneg (vlija “village”, spīdra “spider” a bråmla “blackberry”).

Yn ôl Bob Lovell Kamulo a Frances Roberts Reilly ar wefan *Welsh Kale* a arianwyd gan Gronfa Dreftadaeth John Roberts Telynor Cymru:

## Ymchwil
[[File:A gypsy family (5078753120).jpg|thumb|250px|Teulu Sipsi, Douglas ac Elizabeth Hern a'u hwyth o blant, a oedd wedi bod yn byw mewn [tŷ] ers chwe blynedd ac a oedd yn ôl yn eu carafanau i deithio o'r Bala i Abertawe, 1951. Ffoto gan Geoff Charles ni chofnodir os oeddent yn siarad Romani Cymraeg]]
Carreg filltir yn astudiaeth Romani Cymreig yw gwaith helaeth John Sampson. Yr oedd Sampson, llyfrgellydd mewn gwirionedd, yn aelod o Gymdeithas Llên y Sipsiwn yn Lerpwl a oedd yn canolbwyntio ar iaith a diwylliant y Romani ym Mhrydain. Ym 1894, cyfarfu Sampson ag aelodau o'r teulu Roma, Wood, a oedd yn dal i siarad Romani Cymraeg, tra bod y rhan fwyaf o deuluoedd Roma eraill yn siarad Eingl-Romani yn unig. Dechreuodd Sampson weithio ar eiriadur Romani Cymraeg yn 1896, a gyhoeddwyd 30 mlynedd yn ddiweddarach, ym 1926, dan y teitl *The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood*.

## Romani Cymraeg heddiw
### Geiriadur bychan
Cyhoeddwyd llyfr gan wasg BABADADA sef *Geiriadur Lluniau Roman - Cymraeg*. 

### Ffilm *Eldra*
Rhyddhawyd ffilm Gymraeg o'r enw Eldra yn 2002. Mae'n adrodd hanes merch Roma a'i theulu a'u helbulon wrth ymsefydlu yn ardal Chwarel y Penrhyn ar ddechrau'r 20g. Fe'i cyflwynwyd gan BAFTA i gynrychioli Prydain fel 'Ffilm Dramor Orau' yn 2003 yn yr Oscars. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Timothy Lyn a'r awduron oedd Manon Eames ac Eldra Jarman Roedd Eldra hefyd yn awdur y llyfr awdurdodedig, The Welsh Gypsies - Children of Abram Wood gydag A.O.H. Jarman.

## Darllen pellach
* John Sampson: *The dialect of the Gypsies of Wales, being the older form of British Romani preserved in the speech of the clan of Abram Wood*. Clarendon Press, Oxford 1968. (ailargraffaiad o'r cyhoeddiad wreiddiol o 1926)
* Yaron Matras: *Romani: A Linguistic Introduction*. Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-63165-3. (arolwg gyfoes, disgrifiad cyffredinol o Romani, gan gynnwys ei amrywiadau tafodieithol)
* Norbert Boretzky: *Kommentierter Dialektatlas des Romani.* Harrassowitz, Wiesbaden 2004, S. 18.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Welsh Kale  gwefan ar yr iaith a thraddodiadau Romani Cymru
* Clipiau o'r ffilm *Eldra* un o gyfres o glipiau o'r ffilm
* Welsh Romani ar Glottolog
* Romani Cymru
* ROMLEX, Gwefan prosiect Prifysgol Graz

Categori:Cymraeg
Categori:Roma
Categori:Romani
Categori:Ieithoedd
Categori:Tafodieithoedd