open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goleudy Àird nam Murchan

Mae **Goleudy Àird nam Murchan** yn oleudy ar benrhyn Àird nam Murchan (Saesneg: "Ardnamurchan"), Yr Alban.

Adeiladwyd y goleudy ym 1849, yn defnyddio ithfaen o ynys Muile. Mae’r tŵr yn 36 medr o uchder, ac mae’r goleudy’n sefyll 55 medr uwchben y creigiau. Cynllyniwyd y goleudy gan Alan Stevenson. Mae’r goleudy wedi gweithio’n awtomatig ers 1988.. Mae’r adeiladau eraill ar y safle’n ganolfan ymwelwyr ers 1996.

bawd|260px|dim

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y goleudy

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghyngor yr Ucheldir
Àird nam Murchan
Cofiant a phregethau y Parchedig Robert Roberts, Clynnog

Mae ***Cofiant a phregethau y Parchedig Robert Roberts, Clynnog***, a olygwyd gan y Parch Griffith Parry yn gofiant a gyhoeddwyd gan argraffwasg G Lewis, Penygroes ym 1884. Roedd Robert Roberts yn ewythr i Griffith Parry.

## Cefndir 
Mae'r gyfrol yn adrodd hanes Robert Roberts (12 Medi 1762 – 28 Tachwedd 1802) pregethwr amlwg gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ar ddiwedd y 18 ganrif.

## Cynnwys 
Mae'r cofiant yn trafod ei ieuenctid ym Mala Deulyn a'i dröedigaeth o dan ddylanwad David Jones Llan-gan. Cei'r hanes ei gyfnod yn gweithio fel chwarelwr, gwas ffarm ac ysgolfeistr yn ogystal â'i waith fel gweinidog Capel Ebeneser Clynnog Fawr a'i deithiau pregethu trwy Gymru, Lloegr a'r Alban. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

## Penodau 
Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:

# Traethawd Arweiniol, gan y Golygydd
# Cofiant Robert Roberts, gan y Parch. Michael Roberts, Pwllheli
# Penillion, gan y Parch. John Roberts, Llangwm
# Robert Roberts, o Glynnog, gan Eben Fardd
# Sylwadau ar Robert Roberts fel Pregethwr, gan y Parch O. Thomas, D.D., Liverpool
# Robert Roberts. Clynnog, gan y Parch. Robert Jones, Llanllyfni
# Sylwadau ar Robert Roberts, Clynnog, gan y diweddar Barch. John Hughes, Liverpool
# Sylwadau ar Robert Roberts, o *Drych yr Amseroedd* ac o'r *Gwyddoniadur*
# Dywediadau ac Atgofion am Robert Roberts
# Llythyrau

Mae'r llyfr hefyd yn cynnwys dros 50 o'i bregethau yn ogystal â marwnadau iddo gan Dewi Wyn o Eifion a Siôn Lleyn ac englyn beddargraff iddo gan Eben Fardd:

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau Cymraeg am hanes crefydd
Roberts, Robert
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Effaith Streisand

[bawd|300x300px|Y llun o gartref Barbra Streisand yn [Malibu, Califfornia|Malibu y ceisiodd hi ei chuddio]]
**Effaith Streisand** yw'r ffenomenon lle canlyniad rhyw gais i guddio, dileu, wahardd neu sensro darn o wybodaeth, yw'r tynnu mwy o sylw at y wybodaeth yna, fel arfer oherwydd y we. Mae'n enghraifft o adweithedd seicolegol, lle unwaith mae pobl yn sylweddoli bod gwybodaeth yn cael ei chuddio rhagddynt nhw, mae eu cymhelliad i weld a lledeuni'r gwybodaeth yna yn cynyddu.

Mike Masnick o Techdirt pennodd yr enw yn 2005 ar ôl i le gwyliau gorfodi i'r wefan urinal.net (wefan yn dangos lluniau o droethfeydd) dileu enw'r lle gwyliau o'i wefan:

Enwyd yr effaith ar ôl y canwr Americanaidd Barbra Streisand. Yn 2003 gwnaeth cais i guddio ffotograffau o'i chartref yn Malibu, Califfornia achosi mwy o gyhoeddusrwydd i'r ffotograff. Siwiodd Streisand y ffotograffydd Kenneth Adelman a Pictopia.com am fradychu ei phreifatrwydd. Siwiodd am $50 miliwn er mwyn dileu ffotograff o'r awyr o'i phlas o gasgliad cyhoeddus o 12,000 ffotograff o forlan Califfornia. Pwrpas y casgliad oedd dogfennu erydiad morlan Califfornia a'i ddefnyddio i ddylanwadu'r llywodraeth. Cyn i Streisand siwio cafodd "Image 3850" ei lawrlwytho o'r wefan ond chwech o weithiau; roedd dau o'r lawrlwythiadau hynny o gyfreithwyr Streisand ei hun. Fel canlyniad o'r achos cyfreithiol daeth llawer mwy o bobl yn ymwybodol o'r llun; gwnaeth mwy na 420,000 pobl lawrlwytho'r ffotograff dros y mis nesaf. Cafodd yr achos cyfreithiol ei diddymu ac roedd rhaid i Streisand talu costau cyfreithlon Adelman, tua $155,567.

Caiff nifer o sefyllfaoedd eraill cael ei ddisgrifio gan yr Effaith Streisand: er enghraifft pan fydd llywodraethau yn ceisio sensro delweddau ar-lein o'u cyfleusterau cyfrinachol o'r we, ac achosion difenwad enwogion. O ganlyniad mae'r Effaith Streisand wedi cael ei nodi yn gysylltiedig â'r 'hawl i gael eich anghofio', gall defnyddio deddfau sy'n ceisio dileu gwybodaeth o beiriannau chwilio ei hun fod yn wybodaeth a fydd yn tynnu sylw at yr hyn sydd angen ei dileu.

## Cyfeiriadau 
Categori:2003 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Diwylliant y rhyngrwyd
Categori:Preifatrwydd
Cofiant a phregethau y Parch Evan Harries, Merthyr

bawd
Mae ***Cofiant a phregethau y Parch Evan Harries, Merthyr***, gan Thomas Levi yn gofiant a gyhoeddwyd gan yr argraffydd T. R. Jones, Yn swyddfa y Monitor Ohio ym 1870.

## Cefndir 
Mae'r gyfrol yn adrodd hanes Evan Harries (7 Mawrth, 1786 – 20 Tachwedd, 1861), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Roedd yn bensaer o ran ei grefft ac yn fwy nodedig am y nifer o gapeli yn Sir Forgannwg a adeiladwyd o dan ei arolygiaeth nac am ei bregethau.

## Cynnwys 
Mae'r cofiant yn cychwyn trwy sôn am hanes Harries fel plentyn yn cael ei fagu ger Llanwrtyd. Er bod ei rieni yn selog gyda'r Annibynwyr lleol, ni wnaethant fagu Harries mewn pethau crefydd. Ceir hanes Harries yn dysgu bod yn saer gan ei dad cyn symud oddi cartref yn 17 mlwydd oedi weithio ei grefft rhywle yn Sir Faesyfed oedd "yn hollol ddigrefydd ac annuwiol". Yn Sir Faesyfed fe fu'n byw bywyd anfoesol heb dywyllu drws lle o addoliad. Yn ugain mlwydd oed dychwelodd i Lanwrtyd gan ddechrau mynychu ysgol Sul yno. Tua 6 mlynedd yn ddiweddarach cafodd tröedigaeth pan fu diwygiad yn yr ardal. Dechreuodd bregethu ym 1814 dan anogaeth ei dad yng nghyfraith a oedd yn weinidog. Mae' cyfrol yn mynd ymlaen i adrodd hanes ei ordeinio yn Llanwrtyd ym 1826 a'i gwaith fel gweinidog yn Aberhonddu, yn Nowlais ac ym Merthyr Tudful gan gyfeirio at ei waith yn arolygu adeiladu capeli yn y sir a chodi arian i dalu am eu hadeiladu. Wedi son am ei farwolaeth a dod ar adran gofiannol i ben ceir englynion coffa iddo gan William Morgan, Aberdâr, pennod yn disgrifio ei nodweddion fel pregethwr a phennod am ei ffraethineb. Daw'r llyfr i ben gydag enghreifftiau o 19 o'i bregethau ac ychydig o bigion o'i ysgrifau. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

## Penodau 
Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:

# Ei ddyddiau boreol
# Ei hanes fel dyn cyhoeddus
# Ei nodweddion fel pregethwr
# Lloffion o'i sylwadau a'i Ffraethineb

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau Cymraeg am hanes crefydd
Harries, Evan
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Anthony Keck

Pensaer o Sais oedd **Anthony Keck** (1726–1797). Ychydig a wyddys am ei wreiddiau, ond o 1768 hyd ddiwedd ei oes bu’n byw yn King's Stanley, Swydd Gaerloyw. Fe’i disgrifiwyd gan ei ysgrif goffa yn y *Hereford Journal* ar 11 Hydref 1797, fel y "pensaer enwocaf" yn Swydd Gaerloyw, Swydd Gaerwrangon, Swydd Henffordd, a De Cymru.

Ymhlith ei weithiau yng Nghumru mae Castell Pen-rhys ar Benrhyn Gŵyr (1775–80) a'r orendy ym Mharc Gwledig Margam, Castell-nedd Port Talbot (1787–93).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1726
Categori:Marwolaethau 1797
Categori:Penseiri o Loegr
Mariss Jansons

Roedd **Mariss Ivars Georgs Jansons** (14 Ionawr 1943 – 30 Tachwedd 2019) yn arweinydd cerddorfa o Latfia.

Fe'i ganwyd yn Riga, yn fab i Arvīds Jansons (arweinydd yr Opera Riga) a'i wraig, y gantores Iraida Jansone.

Roedd yn arweinydd cerddorfa y Koninklijk Concertgebouworkest, Amsterdam, rhwng 2004 a 2015. Enillodd Wobr Herbert von Karajan ar 14 Ebrill 2019.

Categori:Arweinyddion o Latfia
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Riga
Fernán Caballero

Nofelydd ac awdur straeon byrion Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **Fernán Caballero** (Cecilia Böhl von Faber, neu Cecilia Böhl de Faber; 24 Rhagfyr 1796 – 7 Ebrill 1877) sy'n nodedig am ei phortreadau o fywyd gwledig ac iaith y werin yn Andalucía.

Ganed ym Morges, y Swistir, yn ferch i'r Almaenwr Johann Niklaus Böhl von Faber a'i wraig o Andalucía. Dyn busnes oedd von Faber a drodd yn Gatholig. Symudodd y teulu i Andalucía yn 1813 a daeth von Faber yn feirniad lenyddol amlwg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o Sbaen
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Andalucía
Categori:Prosiect WiciLlên
Pedro Antonio de Alarcón

Nofelydd, bardd, dramodydd, a newyddiadurwr o Sbaen yn yr iaith Sbaeneg oedd **Pedro Antonio de Alarcón y Ariza** (10 Mawrth 1833 – 10 Gorffennaf 1891) sy'n nodedig am ei nofel *El sombrero de tres picos* (1874).

Ganed yn Guadix, Granada, a chychwynnodd ei yrfa lenyddol yn newyddiadurwr ac yn fardd. Cafodd fethiant gyda'i ddrama *El hijo pródigo* (1857), ac aeth yn filwr yn ymgyrch Moroco yn 1859–60. Ysgrifennodd *Diario de un testigo de la guerra de Africa* (1859) am ei brofiadau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd Sbaeneg o Sbaen
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Dramodwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Golygyddion o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Granada
Categori:Prosiect WiciLlên
Benjamin Gummow

Pensaer o Gernyw oedd **Benjamin Gummow** (1766–1840).
Fe'i ganwyd yn St Endellion, Cernyw, a bu farw yn Rhiwabon, ger Wrecsam. Gwnaeth bron ei holl waith i Syr Watkin Williams-Wynn o Wynnstay, Rhiwabon,  ac i'r teulu Grosvenor o Neuadd Eaton ger Caer.

Categori:Genedigaethau 1766
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Penseiri o Loegr
Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru

Mudiad sydd â'r nod o hybu ymwybyddiaeth, astudiaeth a dealltwriaeth o enwau lleoedd a’u perthynas ag ieithoedd, amgylchedd, hanes a diwylliant Cymru yw **Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru**.

## Hanes y Gymdeithas 
Ar 20 Tachwedd 2010 trefnodd Prosiect Llên Natur Cymdeithas Edward Llwydhttps://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn31.pdf gynhadledd ar bwnc enwau lleoedd ym Mhlas Tan y bwlch. Yn y cyfarfod hwnnw fe gytunwyd mewn egwyddor i sefydlu Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru. Daeth y Gymdeithas i fodolaeth ffurfiol mewn cynhadledd a gynhaliwyd ar 1 Hydref 2011 yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru drwy gydweithrediad Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru.

## Gweithgaredd 
Mae'r Gymdeithas yn cynnal cynhadledd flynyddol ac yn cyhoeddi bwletin ddwywaith y flwyddyn. Mae hefyd yn cynnal amrywiaeth o brosiectau a digwyddiadau mewn gwahanol rannau o Gymru.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Enwau Lleoedd Cymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Categori:Sefydliadau 2011
Categori:Toponymeg Cymru
Goodbye, Mr Chips

Gall *Goodbye, Mr Chips* cyfeirio at
**Goodbye, Mr Chips (llyfr)* Nofel fer gan James Hilton
**Goodbye, Mr Chips (ffilm 1939)* Fffim yn serennu Robert Donat
**Goodbye, Mr Chips (ffilm 1969)* Ffilm Sioe Gerdd, yn serennu Peter O'Toole a Petula Clark. 
**Goodbye, Mr Chips (Cyfres deledu 1984)* yn serennu Roy Marsden 
**Goodbye, Mr Chips (Cyfres deledu 2002)* yn serennu Martin Clunes

Categori:Prosiect WiciLlên
Plymio sgwba

[de|bawd| Plymiwr yn edrych ar [Llongddrylliad|longddrylliad ym Môr y Caribî. ]]
Mae **plymio sgwba** (neu **ddeifio sgwba**) yn ddull o ddeifio tanddwr lle mae'r plymiwr yn defnyddio offer anadlu tanddwr hunangynhwysol (sgwba), sy'n gwbl annibynnol ar y unrhyw gyflenwad arwyneb, i anadlu o dan y dŵr. Daw'r enw "sgwba" trwy Gymreigio'r gair Saesneg "*scuba*", sydd ei hun yn dod o'r llythrenw *S.C.U.B.A: self contained underwater breathing apparatus*. 

Mae sgwba-blymwyr yn cario ffynhonnell nwy anadlu eu hunain, fel arfer aer cywasgedig. Mae hwn yn caniatáu mwy o annibyniaeth a rhyddid i symud na deifwyr sydd â chyflenwad o'r arwyneb, ac yn caniatáu plymiad sy'n bara'n hirach na deifwyr sy'n dal eu hanadl. 

Gellir plymio sgwba'n hamddenol neu'n broffesiynol Mae plymio sgwba proffesiynol yn ymddangos mewn nifer o gymwysiadau, gan gynnwys rolau gwyddonol, milwrol ac wrth ddiogelu'r cyhoedd. Serch hynny mae'r rhan fwyaf o ddeifio masnachol yn defnyddio offer plymio gyda chyflenwad o'r arwyneb pan fydd hyn yn bosib. Yn Saesneg byddwn yn cyfeirio at sgwba-blymwyr sy'n cyflawni gweithrediadau cudd y lluoedd arfog fel *frogmen*; neu fel arall nofwyr tanddwr, deifwyr ymladd neu nofwyr ymosodol. 

Mae sgwba-blymiwr yn symud o dan y dŵr yn bennaf trwy ddefnyddio esgyll sydd ynghlwm wrth eu traed. Gellir hefyd symud trwy ddefnyddio gyriant allanol o gerbyd gyriant plymwyr, neu sled wedi'i dynnu o'r arwyneb. Offer arall sydd ar gael i wella profiad sgwba-blymwyr yw: mwgwd i wella golwg tanddwr, amddiffyniad i'r oerfel, ac offer i reoli hynofedd. Mae rhai sgwba-blymwyr yn defnyddio snorcel wrth nofio ar yr wyneb. 

Mae angen i sgwba-blymwyr cael eu hyfforddi gan hyfforddwyr sy'n gysylltiedig â'r sefydliadau ardystio plymwyr, sy'n cyhoeddi'r ardystiadau sydd eu hangen er mwyn plymio sgwba. Mae'r rhain yn cynnwys gweithdrefnau safonol ar gyfer defnyddio'r offer, delio  â'r peryglon cyffredinol sy'n gysylltiedig â'r amgylchedd tanddwr, a gweithdrefnau brys ar gyfer hunangymorth a chymorth i blymwyr eraill efallai bydd â phroblemau. Mae lefel sylfaenol o ffitrwydd ac iechyd yn angenrheidiol i fwyafrif o'r sefydliadau hyfforddi, ond bydd angen lefel uwch o ffitrwydd ar gyfer rhai cymwysiadau.

## Cyfeiriadau
Big Time Rush

Band bechgyn, cerddoriaeth bop Americanaidd oedd **Big Time Rush** a ffurfiwyd yn 2009. Roedd y grŵp yn cynnwys Kendall Schmidt, James Maslow, Logan Henderson a Carlos Pena-Vega. Serennodd y grŵp ar raglen deledu Nickelodeon o'r enw *Big Time Rush* a llofnododd y band gytundeb recordio gyda Nick Records yr un amser a'r gyfres deledu. Yn y pen draw fe wnaethant newid i gytundeb gyda Columbia Records. Rhyddhawyd tri albwm stiwdio, gyda bob un wedi cyflawni llwyddiant. Yn 2012, serennodd y band hefyd mewn ffilm o'r enw *Big Time Movie*.

## Aelodau 
* Kendall Schmidt
* James Maslow
* Logan Henderson
* Carlos Pena-Vega

## Albymau 
* BTR (2010)
* Elevate (2011)
* 24/Seven (2013)

## Teithiau 
* Big Time Rush in Concert (2011)
* Better with U Tour (2012)
* Big Time Summer Tour (2012)
* Summer Break Tour (2013)
* Live World Tour (2014)

## Cyfeiriadau 
Categori:Bandiau Americanaidd
Bob Willis

Cricedwr o Loegr oedd **Robert George Dylan Willis** MBE (ganwyd **Robert George Willis**; 30 Mai 1949 – 4 Rhagfyr 2019). Chwaraeodd Willis dros Clwb Criced Swydd Surrey, Clwb Criced Swydd Warwick, Northern Transvaal a'r tîm genedlaethol Lloegr.

## Cyfeiriadau
Categori:Cricedwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2019
Bitterballen

[bawd|Caiff Bitterballen eu bwyta fel pryd ysgafn yn [yr Iseldiroedd, fel arfer gyda mwstard.]]
bawd| *Bitterbal*, yn dangos y roux meddal y tu mewn

Pryd o fwyd ysgafn wedi ei seilio ar gig o'r Iseldiroedd yw **Bitterballen** (lluosog o *bitterbal*). Caiff eu creu trwy wneud stiw trwchus iawn wedi'i dewychu â roux a stoc eidion a'i lwytho â chig; yna rhoi'r stiw yn yr oergell nes iddi fynd yn galed; ac yna rholio'r gymysgedd drwchus yn beli, eu gorchuddio â briwsion bara a'u ffrio. Mae cynhwysion y stiw fel arfer yn cynnwys winwns, halen a phupur, persli a nytmeg. Mae'r rhan fwyaf o ryseitiau'n cynnwys nytmeg, ac mae yna amrywiadau hefyd gan ddefnyddio powdr cyri, neu sy'n ychwanegu llysiau wedi'u torri'n fân megis moron. Mae'r cynhwysion yn cael eu cyfuno a'u coginio, yna eu hoeri er mwyn i'r gymysgedd gadarnhau. Unwaith y bydd yn gadarn, caiff y cymysgedd ei rolio i mewn i beli tua 3cm i 4cm mewn diamedr cyn ei orchuddio a'u ffrio'n ddwfn. Fel arfer maent yn cael eu gweini â chawslestr ramecin neu bowlen fach o fwstard er mwyn dipio. Maen nhw'n cael eu bwyta yn Swrinam, Antilles yr Iseldiroedd, yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, ac i raddau yn Indonesia. 

Mae *bitterballen* yn debyg iawn i'r fersiwn Iseldireg o *kroketten* (lluosog o *kroket*). Mae ganddynt gynhwysion tebyg a dulliau paratoi / coginio tebyg, yn ogystal â'u blas, er bod gan y *kroketten* mwy siâp hirsgwar / hirgrwn amlwg fel selsig, ond gyda diamedr tebyg. Mae'r *bitterbal yn* deillio ei enw o air cyffredinol am rai mathau o ddiodydd alcoholig â blas perlysiau, a elwir yn *bitter* yn Iseldireg. Mae'n boblogaidd i'w weini fel rhan o *bittergarnituur*, casgliad o brydiau ysgafn sawrus i fynd gyda diodydd, mewn tafarndai neu mewn derbynfeydd yn yr Iseldiroedd. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth yr Iseldiroedd
Cofiant Daniel Owen: ynghyda Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau

bawd

Mae ***Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau***, gan John Owen yn gofiant a gyhoeddwyd gan Argraffwasg Hughes a'i Fab, Wrecsam ym 1899.

## Cefndir 
Mae'r gyfrol yn adrodd hanes Daniel Owen (20 Hydref 1836 – 22 Hydref 1895). Roedd yn un o lenorion mwyaf blaengar y 19g yn yr iaith Gymraeg a gofir fel un o arloeswyr mawr y nofel yn Gymraeg.

## Cynnwys 
Mae'r cofiant yn sôn am ei gefndir teuluol, ei ieuenctid a'i fagwraeth yn Yr Wyddgrug a'i addysg elfennol yn ysgol yr Eglwys. Mae'r llyfr yn adrodd hanes ei brentisiaeth yn deiliwr a disgrifiad o'r trafodaethau ar bynciau diwinyddol, gwleidyddol a llenyddol a cheid yn siop y teiliwr ar y pryd. Ceir disgrifiad o'i gyfnod fel myfyriwr yng Ngholeg y Bala ac eglurhad o'r amgylchiadau a achosodd iddo roi'r gorau i'w dymuniad o fod yn weinidog a dychwelyd adref i ail afael yng ngwaith y teiliwr. Mae'r cofiant yn nodi gwaith Owen fel gŵr cyhoeddus yn ei fro, fel cefnogwr selog i'r Blaid Ryddfrydol, fel cynghorydd dinesig ac fel Ynad Heddwch. Wedi trafod ei gystudd olaf ei farwolaeth a'i gladdedigaeth ceir ysgrifau coffa amdano gan dri o'i gydnabod. Mae'r cofiant yn dod i ben gyda thrafodaeth am ei weithiau llenyddol a'i nodweddion fel awdur. Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*. (Mae'r copi ar lein wedi ei rhwymo gyda chopi o nofel gyntaf Owen *Offrymau Neilltuaeth*, ond nid yw'n rhan o'r cofiant).
Mae copï o'r llyfr hefyd ar gael ar Wicidestun

## Penodau 
Mae'r gyfrol yn gynnwys y penodau canlynol:
(Mae'r dolenni yn arwain at draws ysgrif pennod y llyfr ar Wicidestun)

# Mebyd ac Ieuenctid
# Ei Addysg
# Ei brentisiaeth
# Yn Dechrau Cyfansoddi Barddoniaeth 
# Yn Dechrau Pregethu
# Yn gadael Coleg y Bala
# Materion Cyhoeddus a Threfol
# Ei Gystudd a'i Farwolaeth
##Ei gladdedigaeth
##Ei garreg fedd a'i hargraff
##Ei ewyllys
# Ei Gofadail
# Atgofion Mr John Morgan *(Rambler)*
# Sylwadau'r Parch. Ellis Edwards, M.A., ar gymeriad ac athrylith Daniel Owen.
# Disgrifiad gan Mr John Lloyd *(Crwydryn)*, Treffynnon 
# Hanes Ei Weithiau Llenyddol
# Sylwadau am ei Nodweddion fel Ysgrifennydd
##"Enoc Huws" a "Gwen Thomas"

## Cyfeiriadau 
Categori:Daniel Owen
Owen, Daniel, Cofiant
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Crychddail Mitten

{{Blwch tacson
| enw = {}*Fossombronia mittenii*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Fossombroniales
| familia = Fossombroniaceae
| genus = Fossombronia
| species = *F. mittenii
*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail Mitten** (enw gwyddonol: *Fossombronia mittenii*; enw Saesneg: ''Crozal's frillwort''). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Nid yw’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru ond mae nhw i'w cael yn ne Lloegr a Chernyw.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Jungermanniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng Nghymru
Divergent

bawd|Divergent logo2

***Divergent*** yw ffilm sydd yn seiliedig ar lyfr gyda'r un enw, mae'r ffilm yn digwydd mewn dyfodol dystopaidd, cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Neil Burger a'i chynhyrchu gan Lucy Fisher, Pouya Shahbazian ac Douglas Wick. Mae'r ffilm yn cymered lle yn Chicago ôl apocalyptaidd lle mae poblogaeth yn cael ei rhannu i mewn i bedair gwahanol garfan, mae'r boblogaeth yn cael ei rhoi yn y carfanau yn seiliedig ar rinweddau dynol nhw. Mae Beatrice Prior yn cael ei rhybuddio bod hi'n Divergent a dydi hi ddim yn gallu cael ei derbyn i unrhyw un o'r garfan. Mae hi'n dysgu bod yna plot sinistr yn berwi yn Chicago.

## Cast 
*Shailene Woodley fel Tris Prior
*Theo James fel Tobias "Four" Easton
*Miles Teller fel Peter Hayes
*Zoë Kravitz fel Christina
*Kate Winslet fel Jeanine Matthews
*Jai Courtney fel Eric Coulter
*Tony Goldwyn fel Andrew Prior
*Ansel Elgort fel Caleb Prior
*Maggie Quigley fel Tori Wu
*Mekhi Phifer fel Max
*Ahley Judd fel Natalie Prior
*Ray Stevenson fel Marcus Easton

## Plot 
Mewn dinas ddyfodol yn Chicago dystopaidd, mae cymdeithas wedi'i rhannu'n bum carfan; Abnegation (Yr anhunanol), Amity (Yr heddychlon), Candor (Yr onest), Dauntless (Y dewr) ac Erudite (Y deallusol). Mae gweddill y boblogaeth yn di-garfan, sydd yn golygu bod nhw heb ddim statws neu fraint mewn cymdeithas. Pam mae unigolion yn troi yn 16 maen nhw'n mynd trwy brawf sydd yn defnyddio serwm i ddarganfod pa garfan dyllant nhw fynd i, ond mae pawb dall gyda'r opsiwn i ddewis pa garfan maen nhw eisiau yn ystod y Seremoni Dewis.
Yn y ffilm mae gan bob carfan rôl bwysig yn gymdeithas Chicago, mae Abnegation yn rhedeg cyfraith y ddinas, mae Dauntless yn amddiffyn y ddinas ac yn gwarchod y wal sydd yn mynd o gwmpas y ddinas, mae Erudite yn creu llawer o'r dechnoleg yn y ddinas ac yn wneud i fyny llawer o'r meddygon a gwyddonwyr yn y ddinas. Mae Amity yn creu'r bwyd i bob un o'r carfanau ac yn ffermio, yn olaf, mae Candor yn delio gyda materion gyfraith yn y ddinas trwy ddweud y gwir pob amser a gallu gweld pryd mae unigolyn yn dweud celwydd.
Mae Tris Prior yn cael geni yn Abnegation, mae ei thad Andrew Prior yn rhan o gyngor sydd yn rhedeg Chicargo gydag arweinydd Abnegation Marcus Easton. Mae Tris yn cymered ei phrawf gyda thynnes Dauntless fel ei phroctor.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Preston (gwahaniaethu)

Gallai **Preston** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Preston, dinas yn Swydd Gaerhirfryn
**Dinas Preston, yr ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerhirfryn sy'n cynnwys y ddinas
**Preston, etholaeth seneddol yn San Steffan
**Gorsaf reilffordd Preston, gorsaf sy'n gwasanaethu dinas Preston
*Preston, pentref yn Dorset
*Preston, pentref yn Nwyrain Swydd Efrog
*Preston, pentref yn Rutland
*Preston, pentref yn Swydd Gaerloyw 
*Preston, pentref yn Swydd Hertford
*Preston, pentref yn Tyne a Wear
*Preston Bissett, pentref yn Swydd Buckingham
*Preston Brook, pentref yn Swydd Gaer
*Preston Candover, pentref yn Hampshire
*Preston Capes, pentref yn Swydd Northampton
*Preston Deanery, pentref yn Swydd Northampton
*Preston Gubbals, pentref yn Swydd Amwythig
*Preston-le-Skerne, pentref yn Swydd Durham
*Preston-next-Wingham, pentref yng Nghaint
*Preston-on-Tees, pentref yn Swydd Durham
*Preston on Wye, pentref yn Swydd Henffordd
*Preston upon the Weald Moors, pentref yn Swydd Amwythig
*Preston Wynne, pentref yn Swydd Henffordd

## Pobl
*Edward Preston (1826–1892), peiriannydd sifil o Loegr
*Lewis Thompson Preston (1926–1995), bancwr o Unol Daleithiau America
*Margaret Preston (1875–1963), artist o Awstralia
*May Wilson Preston (1873–1949), arlynydd 0 Unol Daleithiau America
*Hannah Clarke Preston MacGoun (1864–1913), arlynydd o Unol Daleithiau America
*May Gorslin Preston Slosson (1858–1943), ffeminist o Unol Daleithiau America

## Gweler hefyd
*Preston North End F.C., clwb pêl-droed o ddinas Preston, Swydd Gaerhirfryn
*Wyre a Gogledd Preston, etholaeth seneddol yn San Steffan
Llenyddiaeth Hen Roeg

Llenyddiaeth a ysgrifennir yn Hen Roeg, y ffurf ar yr iaith Roeg a fodolai yn y cyfnod o waith Homeros hyd at yr Ymerodraeth Fysantaidd, yw **llenyddiaeth Hen Roeg**. Arwrgerddi Homeros, yr *Iliad* a'r *Odyseia*, ydy'r gweithiau hynaf yn llên Ewrop ac yn nodi man cychwyn canon y Gorllewin.

## Awduron enwog Hen Roeg
### Athronwyr
*Aristoteles
*Epicurus
*Platon
### Beirdd
*Alcaeus
*Pindar
*Sappho
### Dramodwyr
*Aeschulos
*Aristoffanes
*Ewripides
*Menander
*Soffocles

### Hanesyddion
*Hesiod
*Thucydides
*Xenophon


Categori:Hen Roeg
Hen Groeg
Groeg
Pad thai

bawd|Pad Thai

Pryd o fwyd o Wlad Thai yw **pad thai**. Mae'n cynnwys nwdls reis tro-ffriedig, ac mae'n boblogaidd fel bwyd stryd ac yn y mwyafrif o fwytai yng Ngwlad Thai a ledled y byd. Mae'r cynhwysion fel arfer yn cynnwys nwdls reis, berdys, cyw iâr neu tofu, cnau daear, wyau wedi eu sgramblo, ac egin ffa. Bydd y rhain yn cael eu ffrio'n ysgafn mewn woc gyda saws pad thai.

## Cynhwysion 
Gwneir pad thai gyda nwdls reis sychedig wedi'u hail-hydradu sy'n cael eu tro-ffrio ag wyau a thofu cadarn wedi'i dorri, wedi'i flasu â mwydion tamarind, saws pysgod, berdys sychedig, garlleg neu sialóts, pupur chili coch a siwgr palmwydd. Caiff ei weini gyda sleisiau o leim a chnau daear wedi'u rhostio a'u torri. Gall gynnwys llysiau eraill megis egin ffa, cennin syfi, radisys picl neu erfin, a blodau banana amrwd. Gall hefyd gynnwys berdys, cranc, môr-lewys, cyw iâr, cig moch, neu broteinau anifeiliaid eraill. 

Mae nifer o'r cynhwysion yn cael eu darparu ar yr ochr fel cynfennau, megis y pupur chili coch, sleisiau leim, cnau daear wedi'u rhostio, egin ffa, sibols, ac amryw o lysiau ffres eraill. Gall fersiynau llysieuol defnyddio saws soi yn lle'r saws pysgod, a hepgor y berdys yn llwyr. 

## Hanes 
bawd|Pad thai o stondin stryd yn Chiang Mai yng Ngogledd Gwlad Thai
Efallai cyflwynir nwdls reis wedi'u ffrio i Ayutthaya yn ystod amser y deyrnas Ayutthaya gan fasnachwyr Tsieineaidd, ac yna eu newid dros amser i adlewyrchu blasau Gwlad Thai. 

Mae'r awdur Mark Padoongpatt yn honni nid yw pad thai yn bryd traddodiadol, dilys, sy'n mynd yn ôl cannoedd o flynyddoedd. Fe’i crëwyd mewn gwirionedd yn y 1930au yng Ngwlad Thai gan Plaek Phibunsongkhram, a oedd yn brif weinidog ar y pryd. Cafodd y pryd ei chreu oherwydd bod Gwlad Thai yn canolbwyntio ar adeiladu cenedl ar y pryd. Felly fe greodd y pryd o fwyd hon gan ddefnyddio nwdls Tsieineaidd a'i galw'n pad Thai fel ffordd i sbarduno cenedlaetholdeb. 

Esboniad arall am darddiad pad thai yw bod Gwlad Thai, yn ystod yr Ail Ryfel Byd, wedi dioddef prinder reis oherwydd y rhyfel a llifogydd. Er mwyn lleihau'r defnydd o reis domestig, hyrwyddodd llywodraeth Gwlad Thai, o dan y Prif Weinidog Phibunsongkhram, defnydd o nwdls yn lle. Hyrwyddodd y llywodraeth nwdls reis er mwyn helpu i sefydlu hunaniaeth Gwlad Thai. O ganlyniad, crëwyd nwdls newydd o'r enw *sen chan* (a enwyd ar ôl y dalaith Chanthaburi). Ers hynny mae Pad thai wedi dod yn un o brydiau cenedlaethol y wlad. Heddiw, mae rhai gwerthwyr bwyd yn ychwanegu porc neu gyw iâr (er nad oedd y rysáit wreiddiol yn cynnwys porc oherwydd amgyffrediad y llywodraeth taw cig Tsieineaidd oedd porc). 

## Cyfeiriadau
Montgomeryshire Worthies, ail argraffiad (1894)

bawd
Mae ***Montgomeryshire Worthies*** yn llyfr gan Richard Williams (1835 - 1906), hynafiaethydd, hanesydd, a chyfreithiwr  a gyhoeddwyd gan wasg Phillips & Sons, y Drenewydd ym 1894. Mae'r llyfr yn fywgraffiadur sy'n cynnwys brasluniau am bobl a chysylltiad trwy enedigaeth, breswylfa hir, eiddo neu swydd a Sir Drefaldwyn a'i ffiniau. Mae'r llyfr yn cofnodi manylion dros 400 o enwogion y sir ym meysydd llenyddiaeth, crefydd, gwleidyddiaeth, y celfyddydau a'r gwyddorau neu fel arall.

Ym 1875 dechreuodd Richard Williams cyhoeddi cyfres o erthyglau am enwogion Maldwyn yn Nhrafodion y *Powysland Club*  cymdeithas hanes a hynafiaethau sydd yn ymwneud â hen Dywysogaeth Powys. Ym 1884 cyhoeddwyd yr erthyglau mewn llyfryn o dan yr enw *Montgomeryshire Worthies*. Mae'r ail argraffiad yn llyfr "go iawn" sy'n cynnwys y cyfan o'r erthyglau gwreiddiol a nifer fawr o egin bywgraffiadau na fyddent yn ddigonol ar gyfer erthyglau yn y trafodaethau.

Mae copi digidol o'r llyfr ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

## Cyferiadau 
Categori:Bywgraffiaduron
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Categori:Pobl o Faldwyn
Emily Charlotte Talbot

Roedd **Emily Charlotte Talbot** (1 Awst 1840 – 21 Medi 1918) yn wraig fusnes Cymreig.

Cafodd ei geni yn Llundain, yn ferch i Christopher Rice Mansel Talbot a'i wraig Charlotte (ganed Arglwyddes Charlotte Butler). Ar ôl y farwolaeth ei brawd Theodore mewn damwain ym 1876, roedd hi'n aeres yr ystâd Margam. Cafodd un chwaer, Olive (m. 1894).

Roedd "Miss Talbot" yn byw yng Nghastell Margam ers 1881 o hyd ei farwolaeth. 
Ni phriododd hi erioed. Adeiladwyd eglwys St Theodore, Port Talbot, er cof am Theodore ac Olive gan Miss Talbot.

Bu farw Miss Talbot ym Margam. Claddwyd hi yng nghladdgell y teulu yn yr Abaty Margam.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Ángel Rama

Bardd, dramodydd, a nofelydd o Wrwgwái yn yr iaith Sbaeneg oedd **Ángel Rama** (30 Ebrill 1926 – 27 Tachwedd 1983) sy'n nodedig fel un o brif ddeallusion a beirniaid diwylliannol America Ladin yn yr 20g.

Ganed ym Montevideo, prifddinas Wrwgwái, i fewnfudwyr o Sbaen. Astudiodd y dyniaethau yn Mhrifysgol y Weriniaeth ac yn 1945 dechreuodd weithio i Agence France-Presse. Cychwynnodd ar ei yrfa lenyddol yn ysgrifennu cerddi, dramâu, a nofelau, a fe'i cydnabyddir yn aelod blaenllaw o *La Generación del 45*. Sefydlodd Rama a Carlos Maggi y cwmni cyhoeddi Fábula yn 1950, a chyhoeddodd ei ddau lyfr cyntaf dan enw'r wasg honno. Priododd â'r bardd Ida Vitale yn 1950. Fe'i penodwyd yn gyfarwyddwr y gyfres o lyfrau Biblioteca Artigas o 1951 i 1958, ac yn y swydd honno golygydd 28 cyfrol yn y casgliad *Clásicos Uruguayos*. Rheolodd y cyfnodolyn *Entregas de la Licorne* o 1953 i 1956, a chyfrannodd yn aml at y papur newydd *El País* a'r cylchgrawn dylanwadol *Marcha* nes i unbennaeth Wrwgwái ei derfynu yn 1974.

Yn 1962, sefydlodd Ángel Rama a'i frawd Germán y cwmni cyhoeddi Arca. Gweithiodd yn Llyfrgell Genedlaethol Wrwgwái o 1949 i 1965, ac addysgodd mewn ysgol uwchradd, yn yr Instituto de Profesores Artigas, ac ym Mhrifysgol y Weriniaeth o 1966 i 1974. Roedd yn aelod o fwrdd golygyddol *Casa de las Américas* (Ciwba) o 1964 i 1971, pryd ymddiswyddodd mewn ymateb i erledigaeth wleidyddol y bardd Heberto Padilla. Yn sgil ei ysgariad oddi ar Vitale, priododd Rama â'r beirniad celf Marta Traba yn 1969 a symudasant i ynys Puerto Rico. Aethant i Caracas, Feneswela, yn 1974 ac yno sefydlodd y fenter gyhoeddi Biblioteca Ayacucho. Treuliodd diwedd ei oes yn Ewrop, a bu farw mewn damwain awyren ym Madrid, Sbaen, yn 57 oed, yn yr un drychineb a laddodd ei wraig Marta a'r llenorion Jorge Ibargüengoitia o Fecsico a Manuel Scorza o Beriw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Wrwgwái
Categori:Beirniaid llenyddol Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Dramodwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Pobl o Montevideo
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau awyrennau
Categori:Prosiect WiciLlên
Porth Iago

Traeth tywodlyd mewn cildraeth bach yng nghymuned Tudweiliog ar arfordir ogleddol Penrhyn Llŷn, Gwynedd, yw **Porth Iago**.

Gellir cyrraedd Porth Iago o Lwybr Arfordir Cymru trwy sgrialu i lawr y twyni tywod.

## Dolenni allanol
*  "Porth Iago"  Gwefan Wales Beach Guide
*  "Porth Iago Beach" Gwefan The Beach Guide
*  "Porth Iago, Gwynedd", Gwefan Get Outside, Arolwg Ordnans

Categori:Arfordir Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Traethau Cymru
Mariano José de Larra

Newyddiadurwr, dramodydd, a nofelydd Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **Mariano José de Larra** (24 Mawrth 1809 – 13 Chwefror 1837).

Ganed ym Madrid. Bu'n rhaid i'w deulu symud i Ffrainc yn 1814, ar ddiwedd Rhyfel Iberia, oherwydd i'w dad gydweithio â'r Ffrancod yn ystod meddiannaeth Sbaen gan luoedd Napoleon. Dychwelant i Sbaen yn 1818, a phenodwyd tad Larra yn feddyg personol i frawd y Brenin Fernando VII.

Cyhoeddodd Larra y papurau newydd *El duende satírico del día* (1828) ac *El pobrecito hablador* (1832–33). Ysgrifennodd feirniadaeth theatr ar gyfer y papur newydd cenedlaethol *La revista española*, dan y ffugenw *Fígaro*. Cynhyrchwyd ei ddrama *Macías* yn 1834. Cyhoeddodd ei unig nofel, *El doncel de Don Enrique el doliente*, yn 1834.

Bu farw ym Madrid trwy hunanladdiad yn 27 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Beirniaid theatr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Dramodwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Fadrid
Categori:Pobl fu farw ym Madrid
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Prosiect WiciLlên
Heberto Padilla

Bardd o Giwba yn yr iaith Sbaeneg **Heberto Padilla** (20 Ionawr 1932 – 25 Medi 2000).

## Bywyd cynnar ac addysg (1932–59) 
Ganed Heberto Padilla ar 20 Ionawr 1932 yn Puerta de Golpe, Talaith Pinar del Río, yng ngorllewin Ciwba. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol La Habana, ond ni gorffennodd ei radd.

Achoswyd helynt ym myd llenyddiaeth a daeth Padilla yn enwog am ei drafferthion. Arwyddwyd deiseb ryngwladol gan unigolion o fri, gan gynnwys Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, a Susan Sontag, i brotestio'n erbyn erledigaeth Padilla.

Bu farw Heberto Padilla yn Auburn, Alabama, ar 25 Medi 2000 yn 68 oed.

Cafodd bedwar plentyn: María, Giselle, Carlos, ac Ernesto.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Giwba
Categori:Academyddion Prifysgol Efrog Newydd
Categori:Academyddion Prifysgol Princeton
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Giwba
Categori:Beirdd Sbaeneg o Giwba
Categori:Cyfieithwyr o Giwba
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Giwba
Categori:Hunangofianwyr Sbaeneg o Giwba
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Giwba
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Giwba
Categori:Pobl fu farw yn Alabama
Categori:Prosiect WiciLlên
Goodbye, Mr Chips (ffilm 1939)

Mae ***Goodbye, Mr Chips*** yn ffilm ddrama ramantus Brydeinig o 1939. Cafodd ei gyfarwyddo gan Sam Wood ac mae'n serennu Robert Donat a Greer Garson. Mae'r ffilm yn Seiliedig ar nofel 1934 Goodbye, Mr Chips gan James Hilton. Mae'r ffilm yn adrodd hanes Mr Chipping, hen athro a chyn brifathro annwyl ar ysgol breswyl i fechgyn, sy'n cofio ei yrfa a'i fywyd personol dros y degawdau. Fe'i cynhyrchwyd ar gyfer adran Brydeinig MGM yn Denham Studios.
## Plot
### Cyflwyniad 
Am y tro cyntaf mewn 58 mlynedd, mae meistr Lladin sydd wedi ymddeol, Mr Chipping (Robert Donat) yn colli'r gwasanaeth boreol diwrnod cyntaf yn Brookfield, ysgol bonedd i fechgyn. Dywedodd y meddyg wrtho am aros gartref gan fod ganddo annwyd, ond dydy Chipping ddim gartref yn ei wely, fel y gorchmynnodd y meddyg. Mae’n eistedd tu allan i ddrws neuadd yr ysgol gyda bachgen newydd, sydd wedi cyrraedd yn hwyr. Pan ddaw'r gwasanaeth i ben, daw'r bechgyn allan, gan gyfarch Chipping. Mae meistr ifanc newydd yn edmygu ei rwyddineb gyda’r bechgyn ac mae Chipping yn ymateb yn hiraethus nad oedd felly bob amser; cymerodd amser hir iddo – yn rhy hir – i ddysgu'r gyfrinach, a rhoddodd rhywun arall y gyfrinach honno iddo. Y prynhawn hwnnw, mae'n syrthio i gysgu yn ei gadair wrth y tân - mae te moethus yn aros am unrhyw fachgen sy'n digwydd dod heibio. Wrth iddo pendwmpio mae'n cofio ei yrfa hir, sy'n cael ei arddangos ar y sgrin fel gyfres o ôl-fflachiau. ger pentref Denham yn Swydd Buckingham. Arhosodd tua 300 o fechgyn Ysgol Repton a rhai aelodau’r staff yn yr ysgol dros gyfnod gwyliau fel y gallent ymddangos yn y ffilm.

## Enillion masnachol
Yn ôl cofnodion MGM enillodd y ffilm $1,717,000 yn yr UD a Chanada a $1,535,000 mewn mannau eraill gan arwain at elw o $1,305,000.

## Gwobrau
## Addasiadau eraill
*Ffilm Sioe Gerdd 1969, yn serennu Peter O'Toole a Petula Clark.
*Cyfres deledu 1984 yn serennu Roy Marsden 
*Cyfres deledu 2002 yn serennu Martin Clunes

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Prosiect WiciLlên
	
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau du a gwyn 
Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi
Categori:Ffilmiau 1939
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Metro-Goldwyn-Mayer
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Charles Frend
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Lloegr
Cytundeb Paris (1259)

bawd|Cytundeb Paris gyda sêl y Brenin Harri III.
Cytundeb heddwch a arwyddwyd gan Louis IX, brenin Ffrainc ac Harri III, brenin Lloegr yn 1259 oedd **Cytundeb Paris** neu **Gytundeb Abbeville** a ddaeth â therfyn i gan mlynedd o ryfela rhwng y Capetiaid a'r Plantagenetiaid. Yn ôl gofynion y cytundeb, ildiodd Teyrnas Lloegr ei hawl i diroedd Normandi, Angyw, Poitou, a Maen, a chadwodd ei rheolaeth dros Bordeaux, Baewn, a Gwasgwyn. Cytunodd y Brenin Louis i dalu am bumcant o farchogion am gyfnod o ddwy flynedd, er budd Teyrnas Lloegr neu Eglwys Rufain.

Categori:1259
Categori:13eg ganrif yn Ffrainc
Categori:13eg ganrif yn Lloegr
Paris 1259
Paris 1259
Paris 1259
Paris
Der Morgen Zshurnal

Papur newydd Iddew-Almaeneg a gyhoeddwyd yn Efrog Newydd oedd ***Der Morgen Zshurnal*** (דער מארגען זשורנאל). Sefydlwyd yn 1901 gan Jacob Saphirstein a fe'i argraffwyd pob dydd, ac eithrio'r Sadwrn. Cafodd *Yidishes Tageblat* ei gyfuno â *Der Morgen Zshurnal* yn 1928. Cyfunodd â *Der Tog* yn 1953 dan yr enw newydd *Der Tog Morgen Zshurnal*. Daeth i ben yn 1971.

Categori:Hanes Dinas Efrog Newydd
Categori:Papurau newydd Iddew-Almaeneg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1901
Der Tog

Papur newydd Iddew-Almaeneg a gyhoeddwyd yn Efrog Newydd oedd ***Der Tog***. Sefydlwyd yn 1914. Cyfunodd â *Di Varhayt* yn 1919 a bu'n dwyn yr enw *Der Tog, di Varhayt* hyd at 1922. Cyfunodd â *Der Morgen Zshurnal* yn 1953 dan yr enw newydd *Der Tog Morgen Zshurnal*. Daeth i ben yn 1971.

Categori:Hanes Dinas Efrog Newydd
Categori:Papurau newydd Iddew-Almaeneg yr Unol Daleithiau
Americanwyr Iddewig

bawd|Map o boblogaeth yr Americanwyr Iddewig yn nechrau'r 21g yn ôl talaith.
Y rhan o boblogaeth Unol Daleithiau America sydd yn Iddewon ethnig, yn gredinwyr Iddewiaeth, neu fel arfer yn uniaethu â'r genedl neu ddiwylliant Iddewig yw'r **Americanwyr Iddewig** neu **Iddewon Americanaidd**. Heddiw, Ashcenasim ydy'r gymuned Iddewig yn yr Unol Daleithiau yn bennaf, sydd yn disgyn o'r Iddewon ar wasgar a ymfudasant o Ganolbarth a Dwyrain Ewrop ac sydd yn cyfri am 90–95% o boblogaeth yr Americanwyr Iddewig. Ganed y mwyafrif o Ashcenasim Americanaidd yn yr Unol Daleithiau, a llai a llai ohonynt yn fewnfudwyr. Yn ystod yr oes drefedigaethol, cyn i'r Ashcenasim ymfudo ar raddfa enfawr, Iddewon o Benrhyn Iberia oedd yn cyfri am y rhan fwyaf o boblogaeth Iddewig yr Unol Daleithiau.

## Gweler hefyd 
* Yr iaith Iddew-Almaeneg yn yr Unol Daleithiau

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* A. Hertzberg, *The Jews in America* (Efrog Newydd: Simon & Schuster, 1989).
* H. Sachar, *A History of the Jews in America* (Efrog Newydd: Random House. 1992).
* E. Shapiro, *A Time for Healing* (Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 1992).

Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Iddewon
Merionethshire (Cambridge County Geographies)

bawd|Map o Sir Feirionnydd allan o'r llyfr
***Merionethshire*** yw'r gyfrol yn y gyfres *Cambridge County Geographies* sy'n ymdrin â'r hen Sir Feirionnydd.

## Cefndir 
Wedi eu cyhoeddi yn wreiddiol yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif, cynlluniwyd *Cambridge County Geographies* i ddarparu cyfres o ganllawiau cryno i rai o siroedd Cymru, Yr Alban a Lloegr. Wedi'u hanelu at y darllenydd cyffredinol, fe wnaethant gyfuno dull cynhwysfawr o ymdrin ag amrywiol agweddau ar ddaearyddiaeth gorfforol a dynol gyda phwyslais ar eglurder. Mae'r llyfrau yn frith o ffotograffau, mapiau a graffiau. Ysgrifennwyd y gyfrol am Sir Feirionnydd gan Abraham Morris ac fe'i cyhoeddwyd gyntaf ym 1913 gan Wasg Brifysgol Caergrawnt. Ailgyhoeddwyd y gyfrol yn 2013, mae'r ailgyhoeddiad dal mewn print. Mae modd darllen y gyfrol wreiddiol ar wefan *Internet Archive*.

## Cynnwys 
Mae'r llyfr yn cynnwys 24 pennod sy'n ymdrin â tharddiad ac ystyr yr enw Meirionnydd; nodweddion cyffredinol y sir a'i afonydd, llynnoedd ac arfordiroedd. Mae'r gyfrol yn ymdrin â hanes pensaernïaeth, enwogion a hynafiaethau'r sir yn ogystal â thrafodaeth am hil, iaith a phoblogaeth. Mae penodau am ddaeareg, hanes naturiol, hinsawdd a diwydiant. Mae hefyd rhestr gyda pharagraff am holl drefi a phentrefi Meirion.

## Penodau 
Dyma restr o benodau'r gyfrol

# *County and Shire The name Merionethshire. Its Origin and Meaning*
# *General Characteristics*
# *Size. Shape. Boundaries*
# *Surface and General Features*
# *Watershed. Rivers*
#*Lakes*
# *Geology*
# *Natural History*
# *The Coast-line*
# *Climate*
# *People Race, Dialect, and Population*
# *Agriculture Main Cultivations, Woodlands, Stock*
# *Industries and Manufactures*
# *Fisheries and Fishing Stations*
# *History of Merionethshire*
# *History Later Times*
# *Antiquities*
# *Architecture (a) Ecclesiastical. Churches and Abbeys*
# *Architecture (b) Military. Castles*
# *Architecture (c) Domestic. Famous Seats. Manor Houses, Farms, Cottages*
#*Communications Past and Present*
# *Administration and Divisions Ancient and Modern*
# *The Roll of Honour of the County*
# *The Chief Towns and Villages of Merionethshire*

## Cyfeiriadau 
Categori:Meirionnydd
Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Llyfrau daearyddiaeth
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Coeden rhychwantu leiaf

de|bawd|300x300px| Graff planar a'i goeden rhychwantu leiaf. Mae pob ymyl wedi'i labelu â'i bwysau.
**Coeden rhychwantu leiaf** yw is-set ymylon o graff gysylltiedig anghyfeiriedig gyda phwysau ymylon. Y goeden rhychwantu leiaf yw'r set ymylon sy'n cysylltu pob un o'r fertigau i'w gilydd, heb gylchredau, sydd â chyfanswm pwysau ymyl lleiaf posib. Mae gan bob graff (nid yn anghenrheidol yn gysylltiedig) anghyfeiriedig gyda phwysau ymylon **goedwig rychwantu leiaf**, hynny undeb y coed rhychwantu lleiaf pob un o'i gydrannau cysylltiedig. 

Mae nifer o ddefnyddiau ar gyfer coed rhychwantu lleiaf. Un enghraifft fyddai cwmni telathrebu sy'n ceisio gosod cebl mewn cymdogaeth newydd. Os gall y cwmni ond gladdu'r cebl ar hyd rhai llwybrau yn unig (ee ffyrdd), yna mae gan ryw graff fertigau (ee tai) wedi'u cysylltu gan y llwybrau hynny. Efallai bydd gosod ceblau ar hyd rhai o'r llwybrau'n ddrytach, oherwydd eu bod yn hirach, neu'n mae angen eu claddu'n ddyfnach; byddai'r llwybrau hyn yn cael eu cynrychioli gan ymylon â phwysau mwy. Does dim gofyniad i hyd ymyl ufuddhau i reolau geometreg arferol megis yr anhafaledd triongl . Byddai *coeden rhychwantu* ar gyfer y graff hwn yn is-set o'r llwybrau hynny heb gylchredau sy'n cysylltu pob tŷ; efallai y bydd sawl coeden rychwantu yn bosibl. Y *goeden rhychwantu leiaf* yw'r un gyda'r cyfanswm cost isaf, sy'n cynrychioli'r llwybr lleiaf drud ar gyfer gosod y cebl. 

## Priodweddau 
bawd| Mae'r ffigur hwn yn dangos y gallai fod mwy nag un goeden rychwantu leiaf mewn graff. Yn y ffigur, mae'r ddwy goeden o dan y graff yn ddau bosibilrwydd o isafswm coeden sy'n rhychwantu'r graff cyntaf.

*  Os oes gan graff  fertig, yna mae gan bob coeden rhychwantu  ymyl. 
*  Efallai bod sawl coeden rhychwantu leiaf gyda'r un cyfanswm pwysau. 
* Os oes gan bob ymyl pwys unigryw, yna ond un goeden rhychwantu leiaf sy'n bodoli.
* Os yw pwysau pob ymyl yn bositif, yna'r goeden rhychwantu leiaf yw'r is-graff cost leiaf.

## Algorithm Kruskal 
bawd|Demo o algorithm Kruskal ar gyfer graff lle mae pob fertig wedi ei gysylltu â phob fertig arall gyda phwysau yn hafal i'r pellter Ewclidaidd.|alt=|chwith
Un algorithm barus ar gyfer canfod coeden rhychwantu leiaf graff G yw algorithm Kruskal. Camau'r algorithm yw:

# Ystyriwch y set of fertigau'r graff fel graff \tilde{G}  sydd â dim ymylon, hynny yw cydran gysylltiedig wahanol ar gyfer pob fertig.
# Rhestrwch yr ymylon yn nhrefn eu pwysau. Mae'r rhain yn aros mewn ciw gyda'r ymyl â'r pwysau lleiaf ar flaen y ciw.
# Tra bod gan \tilde{G} mwy nag un gydran gysylltiedig cymerwch yr ymyl ar flaen y ciw. Os yw ychwanegu'r ymyl hyn i \tilde{G} yn cyfuno dwy gydran gysylltiedig (hynny yw ddim yn achosi cylchred), ychwanegwch yr ymyl hyn i \tilde{G}. Fel arall symudwch ymlaen i'r ymyl nesaf yn y ciw.

Algorithmau eraill gellir eu defnyddio yw algorithm Borůvka, ac algorithm Prim.

## Cyfeiriadau
Bjørnstjerne Bjørnson

Llenor, golygydd, areithydd, a chyfarwyddwr theatr Norwyaidd oedd **Bjørnstjerne Martinius Bjørnson** (8 Rhagfyr 1832 – 26 Ebrill 1910) sy'n nodedig fel un o brif ffigurau llên Norwy yn y 19g, ynghyd â Henrik Ibsen, Alexander Kielland, a Jonas Lie. Ysgrifennodd farddoniaeth, dramâu, nofelau, a newyddiaduraeth. Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 1903 am "ei farddoniaeth aruchel, godidog ac amlochrog, a neilltuir bob amser gan newydd-deb ei hysbrydoliaeth a choethder eithriadol ei hysbryd". Cenir ei gerdd “Ja, vi elsker dette landet” yn eiriau anthem genedlaethol Norwy.

## Bywyd cynnar 
Ganed Bjørnstjerne Martinius Bjørnson ar 8 Rhagfyr 1832 yn Kvikne. pentref yn swydd Hedmark, Teyrnasoedd Unedig Norwy a Sweden. Roedd yn fab i weinidog, a chafodd ei fagu yng nghymuned ffermio Romsdalen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1832
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Beirdd Dano-Norwyeg
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Norwy
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Dramodwyr Dano-Norwyeg
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Golygyddion y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Golygyddion yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Newyddiadurwyr o Norwy
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Nofelwyr Dano-Norwyeg
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Prosiect WiciLlên
Yidishes Tageblat

Papur newydd Iddew-Almaeneg a gyhoeddwyd yn Efrog Newydd oedd ***Yidishes Tageblat*** (יידישעס טאגעבלאט). Sefydlwyd yn 1885 gan K. H. Sarasohn, a'r golygydd cyntaf oedd M. Jalomstein. O 1894 i 1928, fe'i argraffwyd pob dydd, ac eithrio'r Sadwrn, a dyma felly oedd y papur newydd dyddiol cyntaf yn y byd yn Iddew-Almaeneg. Dan olygyddiaeth Johann Paley, o 1892 ymlaen, daeth *Yidishes Tageblat* yn hynod o ddylanwadol yng nghymuned Iddewig Efrog Newydd ac yn llais dros draddodiadau Uniongred ac yn hyrwyddo llên a diwylliant drwy gyfrwng yr Iddew-Almaeneg. Safbwynt gwrth-sosialaidd oedd gan yr erthygl olygyddol, a liniarwyd yn ddiweddarach yn ystod yr oes flaengar yng ngwleidyddiaeth yr Unol Daleithiau. Cafodd y papur gylchrediad o 30,000 yn 1900 a 70,000 yn 1913. Yn 1928 cafodd ei gyfuno â *Der Morgen Zshurnal*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanes Dinas Efrog Newydd
Categori:Papurau newydd Iddew-Almaeneg yr Unol Daleithiau