open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorsaf reilffordd Skegness

Mae **gorsaf reilffordd Skegness** yn gwasanaethu tref arfordirol Skegness yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr.

Mae'r gorsaf yn eiddo i Network Rail ac yn cael ei rheoli gan Rheilffordd East Midlands, sy'n darparu gwasanaethau rheilffordd o ac i Nottingham.

## Hanes
Agorwyd y llinell i Wainfleet yn Awst 1871 gan Rheilffordd Wainfleet a Firsby. Ehangodd y llinell i Skegness; agorwyd y gorsaf ar y 28ain o Orffennaf 1873.

Galwyd Skegness yn "Blackpool of the East Coast" neu "Nottingham by the Sea" ac mae ganddo fasgot, y Jolly Fisherman (a ddyliniwyd gan John Hassall yn 1908 ar gyfer y Great Northern Railway) a slogan - "Skegness is so bracing" - cyfeiriad at y gwyntoedd oer o'r gogledd-ddwydrain sy'n gallu ac yn aml yn chwythu oddi ar Fôr y Gogledd. Mae cerflun o The Jolly Fisherman nawr yn cyfarch teithwyr wrth iddyn nhw gyrraedd yr orsaf wrth fynd i mewn trwy'r brif fynedfa.

Hyd at 1966, roedd gan yr orsaf reilffordd iard nwyddau gyda siediau; fodd bynnag, dymchwelwyd yr ardal hon ynghyd â phlatfform un rhwng 1980 a 1983. Mae'r ardal hon bellach yn cael ei defnyddio fel maes parcio yn perthyn i swyddfeydd cyfagos. Roedd gorsaf reilffordd Seacroft ychydig tu allan i Skegness, ond mae hon hefyd wedi cau erbyn hyn. Yr orsaf nesaf ar y lein yw Havenhouse. Yn 2006, cafodd yr holl wasanaethau a gludwyd gan locomotifau i Skegness eu hatal oherwydd bod pwysau'r locos yn gwthio'r cledrau'n aml; fodd bynnag, mae'r gwaharddiad hwn wedi'i godi ers hynny ar ôl i Network Rail ddechrau ar gynllun adnewyddu traciau sydd bellach yn cyrraedd y cam olaf.

## Gwasanaethau
O Fai 2022 ymlaen, mae gwasanaeth bob awr i Nottingham (trwy Grantham) yn ystod yr wythos a dydd Sadwrn, er bod rhai gwasanaethau brig yn osgoi Grantham ac yn parhau syth i Nottingham.

Ar dyddiau Sul yn yr haf, mae rhai gwasanaethau yn dechrau ac yn gorffen yn Mansfield Woodhouse. Yn y gaeaf, mae gwasanaeth cyfyngedig yn cael ei weithredu (pedwar ymadawiadau y dydd, pob un ar ôl canol dydd).

## Cyfeiriadau
Skegness
Skegness
Gorsaf reilffordd Loughborough

Mae **gorsaf reilffordd Loughborough** yn gwasanaethu tref Loughborough yn Swydd Gaerlŷr, Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Loughborough
Loughborough
Gorsaf reilffordd Caerlŷr

Mae **gorsaf reilffordd Caerlŷr** (Saesneg: *Leicester railway station*) yn gwasanaethu ddinas Caerlŷr yn Swydd Gaerlŷr, Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Categori:Caerlŷr
Caerlŷr
Green Bay Packers

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ninas Green Bay, Wisconsin yw'r **Green Bay Packers**. Green Bay yw'r trydedd fasnachfraint hynaf yn y NFL, ar ôl cael eu trefnu a chwarae yn 1919. Noddwyd y clwb yn wreiddiol gan Gwmni Pacio Indiaidd, ac wedyn gan Gwmni Pacio Acme, oedd wedi prynu'r cwmni gwreiddiol.  Yn dilyn problemau ariannol, gwerthwyd cyfrandaliadau ym mis Rhagfyr 1922, ac mae'r *Packers* yr unig dîm cynghrair mawr dielw sy'n eiddo i'r cymunedol yn yr Unol Daleithiau.

bawd|dim|260px|Cae Lambeau cyn diweddariad yn 2003
bawd|dim|260px|Cae Lambeau wedi'i diweddariad

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Green Bay Packers

Categori:Chwaraeon yn Wisconsin
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1919
Robert Peary

Fforiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Robert Edwin Peary, Sr.** (6 Mai 1856 – 20 Chwefror 1920). Roedd wedi penderfynu yn ifanc iawn y byddai yn cyrraedd Pegwn y Gogledd, ac fe wnaeth baratoi yn ofalus gogyfer â'i ymgyrch i gyrraedd y Pegwn. Methiant serch hynny fu ei ymgais gyntaf er iddo lwyddo i gyrraedd lledred 87° 6'G y cyntaf i wneud.

Ar ôl dwy flynedd o baratoi sefydlodd ei bencadlys ger Cape Columbia yn Chwefror 1908 ac erbyn 28 Mawrth roeddent wedi cyrraedd y man y cyrhaeddodd Peary ar ei ymgais gyntaf. Erbyn 1 Ebrill roedd gan Peary 150&nbsp;milltir i gyrraedd y Pegwn. Ar 6 Ebrill 1909 gwnaeth ef a'i dîm gyrraedd Pegwn y Gogledd.

Ar ôl cyrraedd nôl i Labrador anfonodd Peary neges i Efrog Newydd yn dweud am ei lwyddiant. Roedd neges fodd bynnag wedi cyrraedd  o Norwy dri diwrnod cyn hynny yn dweud fod anturiaethwr arall o'r enw Frederick A. Cook wedi cyrraedd y Pegwn yn Ebrill 1908 ynghynt.

Bu dadlau brwd pwy gyrhaeddodd y Pegwn gyntaf. Erbyn heddiw, y gred gyffredinol yw mai twyll oedd haeriad Cook, ac na fu'n agos i'r Pegwn.

Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Marwolaethau 1920
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Fforwyr yr Arctig
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Categori:Pobl fu farw yn Washington, D.C.
Dallas Cowboys

Masnachfraint pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas Dallas, Texas yw'r **Dallas Cowboys**. Mae'r tîm yn chwarae eu gemau cartref yn y AT&T Stadium yn Arlington, Texas.

Categori:Chwaraeon yn Texas
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1960
New Orleans Saints

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas New Orleans, Louisiana yw'r **New Orleans Saints**.

Categori:Chwaraeon yn Louisiana
Categori:New Orleans
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1967
Denver Broncos

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas Denver, Colorado yw'r **Denver Broncos**.

Categori:Chwaraeon yn Colorado
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Denver, Colorado
Gorsaf reilffordd Rugby

Mae **gorsaf reilffordd Rugby** yn gwasanaethu tref farchnad Rugby yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Rubgy
Rugby
Nanook of the North

Ffilm ddogfen fud o 1922 yw ***Nanook of the North***.

Categori:Ffilmiau 1922
Categori:Ffilmiau dogfen o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau mud
Daeargi Melyn a Du

Daeargi sy'n tarddu o Gymru yw'r **Daeargi Melyn a Du**. Nid yw'n cael ei gydnabod fel brîd ar wahân gan y Kennel Club, sydd ers 1887 wedi defnyddio'r enw "Daeargi Cymreig" yn ei le.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Gymru
Melyn Du
Daeargi

Math o gi yw **daeargi** (lluosog: **daeargwn**) sy'n cynnwys nifer o fridiau o gŵn bychain a heini.

## Rhai bridiau o ddaeargi 
* Daeargi Airedale
* Daeargi Albanaidd
* Daeargi Bedlington
* Daeargi Boston
* Daeargi Brasilaidd
* Daeargi Byrgoes
* Daeargi Cymreig
* Daeargi Dandie Dinmont
* Daeargi Efrog
* Daeargi Glas
* Daeargi Gwrychog Codi Cadno
* Daeargi Gwyddelig
* Daeargi Gwyn Gorllewin yr Ucheldiroedd
* Daeargi Gwyn Seisnig
* Daeargi Heledd
* Daeargi Jack Russell
* Daeargi Llyfn Codi Cadno
* Daeargi Manceinion
* Daeargi Melyn a Du
* Daeargi Norfolk
* Daeargi Norwich
* Daeargi Sealyham
* Daeargi Tarw
* Daeargi Tarw Stafford
* Daeargi'r Goror
* Daeargi'r Ynys Hir
* Schnauzer

## Gweler hefyd 
(Er eu enwau, nid ydynt yn ddaeargwn.)
* Daeargi Melita
* Daeargi Pydew
* Daeargi Tibetaidd


Categori:Mathau o gŵn
Daeargi Gwyddelig

Daeargi sy'n tarddu o Iwerddon yw'r **Daeargi Gwyddelig** (Gwyddeleg: *Brocaire Gaelach*) sydd yn un o'r bridiau hynaf o ddaeargwn. Defnyddiwyd y ci hwn i hela ac i nôl helfil, ac yn y Rhyfel Byd Cyntaf fel negesydd a gwyliedydd.

## Cyfeiriadau 
## Oriel  

IrishTerrierSydenhamHillWoods.jpg|thumb|center|Daeargi Gwyddelig
Terier irlandzki pl.jpg|Daeargi Gwyddelig
Terier irlandzki głowa pl.jpg|Daeargi Gwyddelig 
Irish Terrier agility jump.jpg|Mewn naid ddeheuig
Irish Terrier from 1915.JPG|Daeargi Gwyddelig tua 1915
Terier irlandzki portret pl.jpg|thumb|center|Daeargi Gwyddelig
Playing with butters.jpg|thumb|center|Daeargi Gwyddelig Ifanc

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Iwerddon
Gwyddelig
Daeargi Albanaidd

Daeargi byrgoes sy'n tarddu o'r Alban yw'r **Daeargi Albanaidd** neu'r **Daeargi Sgotaidd**. Mae ganddo gôt o flew gwrychog o liw du, brych, llwyd, llwydlas, tywodliw, neu wenithliw. Saif tua 25&nbsp;cm yn llawn dwf ac mae'n pwyso 8 i 10&nbsp;kg. Mae ganddo gerddediad siglog ac yn aml disgrifir yn frîd cryf a dewr ei dymer.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Albanaidd
Daeargi Heledd

Daeargi byrgoes sy'n tarddu o'r Alban yw **Daeargi Heledd**, '''Daeargi'r Ynys Hir** neu **Ddaeargi Skye'''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Heledd
Categori:Ynysoedd Mewnol Heledd
Daeargi Efrog

bawd|Daeargi Efrog

Daeargi bach sy'n tarddu o Swydd Efrog, Lloegr, yw **Daeargi Efrog**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Efrog
Categori:Swydd Efrog
Cyfeirgi Seisnig

bawd|Cyfeirgi Seisnig

Cyfeirgi sy'n tarddu o Loegr yw'r **Cyfeirgi Seisnig**. Datblygodd mwy na 400 mlynedd yn ôl, ac yn ei ffurf bresennol ers 1825. Ceir dwy linach o'r brîd a enwir ar ôl y bridwyr a'u datblygodd: Cyfeirgi Llewellin a Chyfeirgi Laverack. Mae'n gi adara a ddefnyddir i leoli adar ar gyfer y heliwr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Cŵn adar
Daeargi Tarw

Daeargi sy'n tarddu o Loegr yw'r **Daeargi Tarw**. Datblygodd yn y 19eg ganrif o'r Ci Tarw, y Daeargi Gwyn Seisnig, a'r Ci Dalmataidd, ac o bosib y Cyfergi Sbaenaidd, y Ci Cadno a'r Milgi. Cafodd ei fridio fel ci ymladd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Cŵn ymladd
Tarw
Daeargi Byrgoes

Daeargi sy'n tarddu o'r Alban yw'r **Daeargi Byrgoes**. Datblygwyd yn yr 17g o ddaeargi'r Ynys Hir i hel anifeiliaid o garneddau yn Ucheldiroedd yr Alban. Saif tua 25&nbsp;cm ac mae'n pwyso tua 6.5&nbsp;kg. Mae ganddo goesau byrion, wyneb llydan, a chôt arw o flew llwydlas, melyn, neu frown golau. Ci bywiog a hyderus yw'r Daeargi Byrgoes, ac mae'n gi anwes a gwarchotgi poblogaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Byrgoes
Cyfeirgi

[bawd|Paentiad o 1800 gan [Sydenham Edwards sy'n darlunio'r tri math o gyfeirgi]]

Math o gi yw **cyfeirgi**, **gosotgi**, **setiwr** neu **gi setio** sy'n cynnwys tri brîd o gŵn adar: Cyfeirgi Gordon, y Cyfeirgi Gwyddelig, a'r Cyfeirgi Seisnig.

Maent yn tarddu o gi hela o'r Oesoedd Canol o'r enw'r Sbaengi Gosod a gafodd ei hyfforddi i ganfod adar ac yna i "osod", hynny yw i orwedd ger yr adar i alluogi'r heliwr i daflu rhwyd dros yr adar a'r ci. Pan gafodd drylliau eu mabwysiadu gan helwyr, hyfforddwyd cyfeirgwn i sefyll tra'n cyfeirio.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cŵn adar
Categori:Mathau o gŵn
Hen Gi Defaid Seisnig

Ci defaid sy'n tarddu o Loegr yw'r **Hen Gi Defaid Seisnig** a nodir gan ei gôt drwchus a hirflewog a'i ffordd lusgol o gerdded, megis arth.

bawd|dim|Hen Gi Defaid Seisnig

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Cŵn defaid
Ci Defaid Seisnig

:*Efallai eich bod yn chwilio am Hen Gi Defaid Seisnig.*
Ci defaid sy'n tarddu o Loegr yw'r **Ci Defaid Seisnig**.

Categori:Bridiau o gŵn
Ci Defaid Catalwnaidd

bawd|Ci Defaid Catalwnaidd o liw melynllwyd.
Ci defaid sy'n tarddu o Gatalwnia yw'r **Ci Defaid Catalwnaidd**. Defnyddir hyd heddiw i fugeilio defaid ym mynyddoedd y Pyreneau, ac mae'n gi anwes poblogaidd gan deuluoedd.

Ci Defaid Catalwnaidd oedd Cobi, masgot swyddogol Gemau Olympaidd yr Haf 1992 yn Barcelona.

Categori:Bridiau o gŵn
Defaid Catalwnaidd
Categori:Catalwnia
Catalwnaidd
The Valleys (cyfres deledu)

Cyfres deledu realiti a ddarlledir ar MTV ydy ***The Valleys***. Lleolir y gyfres yng Nghaerdydd. Adrodda hanes criw o bobl ifainc o'r cymoedd wrth iddynt symud i'r brifddinas er mwyn ceisio datblygu gyrfa newydd i'w hunain. Ystyrir y rhaglen yn ddadleuol oherwydd ei darluniad o Gymru ac o'r Cymry, yr iaith gref a'r golygfeydd o natur rywiol.

## Hanes
Darlledwyd y rhaglen gyntaf ar 25 Medi 2012.

## Natur ddadleuol y rhaglen
Beirniadwyd y rhaglen gan nifer o Gymry ar wefannau cymdeithasol fel Twitter. Dywedodd y gantores Charlotte Church na fyddai hi'n gwylio am ei bod yn credu y byddai'r rhaglen yn "exploitative and a horrific representation of the country that I love". Dywedodd Aelod Seneddol y Rhondda, Chris Bryant nad oedd y gyfres yn ddarlun teg o fywyd yn y cymoedd.

## Cast
## Pa mor hir y buont yn y gyfres 
### Nodiadau 
:Alwedd:  = Mae "Aelod o'r Cast" ar y rhaglen hon.
:Allwedd:  = Mae'r "Aelod o'r Cast" yn cyrraedd y tŷ.
:Allwedd:  = Mae "Aelod o'r Cast" yn gadael y tŷ.

### Niferoedd gwylio
;Cyfres 1 (2012)

Noder: Dyma ffigurau gwylio *MTV* ac *MTV+1.*

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2012
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2014
Categori:Rhaglenni teledu MTV
Categori:Rhaglenni teledu o Gymru
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Ci Defaid Gwlad yr Iâ

bawd|Ci Defaid Gwlad yr Iâ
Ci defaid a chi sbits sy'n tarddu o Wlad yr Iâ yw **Ci Defaid Gwlad yr Iâ**.

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Cŵn sbits
Ci Defaid Shetland

bawd|Ci Defaid Shetland
Ci defaid bychan sy'n tarddu o'r Alban yw **Ci Defaid Shetland** neu ar lafar **Sheltie** (enw a ddefnyddir hefyd am ferlyn Shetland). Edrychir yn debyg i'r Ci Defaid Gwrychog (*rough-coated collie*), a disgynnai'r ddau frîd hwn o hen gi gwaith Albanaidd.  Datblygwyd gan fugeiliaid i yrru defaid bychain Ynysoedd Shetland. Mae ganddo gôt syth, hir o flew du, brown, neu lwydlas gyda brychni du ac o bosib marciau melyn a gwyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Defaid Shetland
Shetland
Categori:Shetland
Rottweiler

bawd|Ci Rottweiler

Ci gwaith sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Rottweiler** (lluosog: cŵn Rottweiler).

Disgyna'r brîd o hen gi gwartheg a ddaethpwyd i ardal Rottweil yn ne'r Almaen gan y Rhufeiniaid. O'r Oesoedd Canol hyd wawr yr oes fodern bu'r cigydd Almaenig yn hebrwng ei gi Rottweiler i'r farchnad gyda chwdyn arian am ei wddf ac yn tynnu cert llawn cig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Almaen
Categori:Cŵn sodli
Cyfeirgi Gwyddelig

Cyfeirgi sy'n tarddu o Iwerddon yw'r **Cyfeirgi Gwyddelig**. Datblygwyd ar ddechrau'r 18g, yn debyg o dras y Cyfeirgi Seisnig, Cyfeirgi Gordon, y sbaengi, a'r ci marcio.

## Bus Éireann
Mae'r cyfeirgi Gwyddelig yn gweithredu fel logo ar gyfer gwasnaethau fysiau cenedlaethol Iwerddon, sef Bus Éireannn. Mabwysiadwyd y ci eiconig fel logo pan sefydlwyd y gwasanaeth newydd yn 1987.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Iwerddon
Categori:Cŵn adar
Hen Gi Defaid Llwyd Cymreig

Ci defaid sy'n tarddu o Gymru yw'r **Hen Gi Defaid Llwyd Cymreig**. Mae'n debyg ei fod wedi diflannu, ond mae brîd y Ci Defaid Cymreig yn parhau.

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Gymru
Categori:Cŵn sodli
Pwdl

bawd|Pwdl

Ci sy'n tarddu o'r Almaen, mae'n debyg, yw'r **Pwdl** (lluosog: pwdlau).

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Cŵn adar
Jack Russell

Gallai **Jack Russell** gyfeirio at un o sawl gŵr:

*Jack Russell (bridiwr ci) (1795–1883)
*Jack Russell (cerddor) (g. 1960)
*Jack Russell (cricedwr) (g. 1963)
*Jack Russell (pêl-droediwr) (1904–1995)
*Daeargi Jack Russell
Shiwawa

bawd|Shiwawa

Ci arffed sy'n tarddu o Fecsico yw'r **Shiwawa** (lluosog: shiwawaod, shiwawas), y **Tsiwawa** (lluosog: tsiwawas) neu'r **Siwawa** (lluosog: siwawas). Hwn yw'r brîd lleiaf o gi. Enwir y ci hwn ar ôl talaith Chihuahua. Credir iddo tarddu o'r Techichi, ci bach mud a gedwir gan y Tolteciaid ers y 9g.
canol|bawd|Chihuahua yn mwynhau'r heulwen

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Fecsico
Categori:Cŵn arffed
Schnauzer

Ci sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Schnauzer**. Ceir tri brîd: Mawr, Safonol, a Bach. Ystyrir y meintiau Mawr a Safonol yn gŵn gwaith a'r maint Bach yn ddaeargwn.

Datblygodd y Schnauzer Bach o Schnauzers Safonol bychain ac Affenpinsieri. Arddangoswyd fel brîd ar wahân yn gyntaf ym 1899. Mae ganddo daldra o 30.5&nbsp;cm i 35.5&nbsp;cm (12 i 14 modfedd). Mae ei gôt yn frith pupur a halen, arian a du, neu'n ddu. Er ei faint mae hefyd yn frîd cryf, ac yn fywiog, ac yn anifail anwes poblogaidd.

Datblygodd y Schnauzer Mawr gan ffermwyr gwartheg Bafaraidd oedd ar eisiau ci gwartheg yn debyg i'r Schnauzer Safonol ond yn fwy o faint. I ddatblygu'r brîd hwn cafodd y Schnauzer Safonol ei groesi ag amrywiaeth o gŵn gwaith, ac yn hwyrach Ci Mawr Denmarc du. Mae'n gi cryf gyda chôt wrychog o liw pupur a halen, du, neu felyn a du. Mae ganddo daldra o 60 i 70&nbsp;cm (23.5 i 27.5 modfedd). Yn ogystal â'i waith fel ci gwartheg cafodd ei ddefnyddio hefyd yn hanesyddol fel ci cigydd a gwarchotgi mewn bragdai. Ers dechrau'r 19g, defnyddiwyd fel ci heddlu ar draws yr Almaen.

Bl-slv zwerg Narva CACIB 2014.JPG|Schnauzer Bach
Emppumenossa.jpg|Schnauzer Safonol

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Almaen
Categori:Cŵn gwaith
Categori:Daeargwn
Brochgi

bawd|Brochgi

Helgi sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Brochgi** Weithiau ar lafar yn Ne Cymru fe'i eliwir yn **gi llathaid**, ond gall yr enw hwn hefyd gyfeirio at y corgi. Mae "Brochgi" yn gyfieithiad llythrennol o'r enw Almaeneg *Dachshund*: cafodd y brîd hwn ei ddatblygu i hela'r broch yn ei ddaear.

Ci bywiog yw'r Brochgi sydd yn hir ei gorff gyda brest dwfn, coesau byrion, trwyn pigfan, a chlustiau hirion. Ceir dau faint – safonol a bach – a thri math o gôt – llathraidd, hirwallt, a gwrychog. Gan amlaf mae ganddo flew brown-goch neu felyn a du. Mae ganddo daldra o 18 i 25&nbsp;cm (7 i 10 modfedd) ac yn pwyso 7 i 14.5&nbsp;kg (16 i 32 o bwysau); mae'r ffurf fechan yn fyrach ac yn pwyso llai na 5&nbsp;kg (11 o bwysau).

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Almaen
Categori:Helgwn
Corhelgi

bawd|Corhelgi ar ei eistedd

Helgi bach sy'n tarddu o Loegr yw'r **Corhelgi**, y **Corfytheiad** (lluosog: Corfythéid neu Corfytheiaid), neu'r **Fegl** (lluosog: Begls). Mae'n gi bywiog ac annwyl sy'n dda wrth ddilyn trywydd drwy synhwyro i hela cwningod ac ysgyfarnogod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Helgwn
Sbaengi Dŵr Seisnig

Sbaengi sy'n tarddu o Loegr oedd y **Sbaengi Dŵr Seisnig**. Cafodd ei ddarfod o'r tir ar gychwyn yr 20g.

Categori:Bridiau o gŵn
Ci Tarw

Brîd o gi sy'n tarddu o Loegr yw'r **Ci Tarw**. Gafaelgi ydyw a ddatblygwyd yn hanesyddol er mwyn baetio teirw. Fodd bynnag, mae'r brîd hwnnw wedi colli ei ffyrnigrwydd a fe'i ystyrir bellach yn gi cymar yn hytrach na chi ymladd.

Mae ganddo ben mawr gyda thrwyn byr a gên isaf sy'n ymwthio allan, clustiau wedi plygu, a chroen llac sy'n crychu dros y pen a'r wyneb. Mae ganddo gôt fer o flew main, o liw melynddu, gwyn, neu frowngoch, weithiau ar batrwm brithlwyd (streipiau tywyll) neu "laeth a chwrw" (gwyn a brown). Saif 13 i 15 modfedd hyd at ei war, ac mae'n pwyso 40 i 50 o bwysau.

Mae'r Ci Tarw yn symbol poblogaidd o Brydeindod. Mae sawl brîd arall yn cynnwys "tarw" yn yr enw, megis y Daeargi Tarw a'r Ci Tarw Ffrengig, felly weithiau cyfeirir at y **Ci Tarw Seisnig** neu **Gi Tarw Prydeinig** i wahaniaethu.

## Hanes 
Gellir olrhain y Ci Tarw yn ôl i'r 13g. Am chwe chan mlynedd cafodd ei ddefnyddio i ymladd â'r tarw yn y talwrn, pan oedd chwaraeon gwaed yn hynod o boblogaidd. Yn y cyfnod hwn datblygodd dymer dewr a chas, a goddefiad uchel iawn o boen. Bu bron i'r Ci Tarw ddarfod yn sgil Deddf Creulondeb i Anifeiliaid 1835, a waharddodd faetio ac ymladd cŵn.

Yn Oes Fictoria, aeth bridwyr a oedd yn hoff o'r Ci Tarw ati i'w achub, gan fridio'r hen dymer treisgar allan ohono. Cedwid ei ddewrder, ac o ganlyniad un beiddgar ac ystyfnig, er hawddgar, ydy'r Ci Tarw modern.

## Cyfeiriadau 
Tarw, Ci
Daeargi Norwich

Daeargi sy'n tarddu o Loegr yw **Daeargi Norwich**. Cafodd ei ddatblygu tua 1880, a daeth yn boblogaidd iawn gan fyfyrwyr Prifysgol Caergrawnt. Defnyddiwyd yn hwyrach gan nifer o glybiau hela Americanaidd, yn enwedig i hela cwningod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Norwich
Categori:Norwich
Ci Cadno Seisnig

bawd|Ci Cadno Seisnig ar wib

Ci hela sy'n tarddu o Loegr yw'r **Ci Cadno Seisnig**. Brîd prin ydyw a gafodd ei gynhyrchu dros ganrifoedd i hela cadnoaid. Mae'n sefyll 53 i 64&nbsp;cm ac yn pwyso 27 i 32&nbsp;kg. Mae ganddo gôt o flew byr, o liw du, melynddu, a gwyn. Mae'n perthyn i'r Ci Cadno Americanaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Cadno Seisnig
Cadno Seisnig
Ci Cadno Americanaidd

bawd|Ci Cadno Americanaidd

Ci hela sy'n tarddu o'r Unol Daleithiau yw'r **Ci Cadno Americanaidd**. Cafodd ei fridio o'r Ci Cadno Seisnig, a gafodd ei fewnforio yng nghanol yr 17g. Ceir is-fridiau lleol, gan gynnwys y Trigg, y Walker, y July, a'r Birdsong.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Cadno Americanaidd
Cadno Americanaidd
Rhestr o sioeau cerdd

:*Am restr o sioeau cerdd Cymraeg, gweler yma.*
Dyma **restr o sioeau cerdd** sy'n cynnwys sioeau cerdd Broadway, theatr gerdd, sioeau cerdd West End Llundain, yn ogystal â ffilmiau cerddorol.

## 0–9
## A
Categori:Sioeau cerdd
Jack Russell (bridiwr ci)

:*Gweler hefyd Daeargi Jack Russell*

Gweinidog a bridiwr ci o Loegr oedd y Parch **John "Jack" Russell** (21 Rhagfyr 1795 – 28 Ebrill 1883).

Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Pobl o Ddyfnaint
Pittsburgh Steelers

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas Pittsburgh, Pennsylvania yw'r **Pittsburgh Steelers**.

Categori:Chwaraeon yn Pennsylvania
Categori:Pittsburgh
Categori:Sefydliadau 1933
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd
Cincinnati Bengals

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ninas Cincinnati, Ohio, yw'r **Cincinnati Bengals**.

Categori:Cincinnati
Categori:Chwaraeon yn Ohio
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1968
Indianapolis Colts

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ddinas Indianapolis, Indiana, yw'r **Indianapolis Colts**.

Categori:Chwaraeon yn Indiana
Categori:Indianapolis
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1953
Pêl-droed Americanaidd

Gêm yw **pêl-droed Americanaidd** sy'n boblogaidd iawn yn yr Unol Daleithiau. Mae'n debyg i chwaraeon pêl-droed/rygbi eraill, yn enwedig pêl-droed Canadaidd.  Esblygodd pêl-droed Americanaidd o gêm rygbi.

Yn 1880 dechreuwyd gweld yr hollt gyntaf rhwng rygbi ac esblygiad hyn a ddaeth yn **Bêl-droed Americanaidd** wrth i Walter Camp, capten tîm Prifysgol Yale, ddisodli'r sgarmes am y "line of scrimmage". Yn 1906 mabwysiadwyd yr hawl i chwaraewyr Pêl-droed Americanaid daflu'r bêl ymlaen, gan wahaniaethu eto oddi ar rygbi'r undeb.

## Cyfeiriadau 

Categori:Chwaraeon peli
Categori:Chwaraeon tîm
Categori:Diwylliant yr Unol Daleithiau
Akita (ci)

Ci sbits sy'n tarddu o Japan yw'r **Akita**.

Mae'n tarddu o fynyddoedd gogledd Japan, a defnyddiwyd yn hanesyddol fel ci hela ac ymladd. Heddiw, defnyddir fel ci heddlu a gwarchotgi. Mae'n gi cryf, cyhyrog gyda phen llydan, clustiau pigfain sy'n sefyll i fyny, a chynffon fawr sy'n troi'n ôl dros y cefn neu sy'n modrwyo ger ei ochr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Japan
Categori:Cŵn gwaith
Categori:Cŵn sbits
Ci Baset

bawd|Ci Baset gwyn a melyn.

Helgi sy'n tarddu o Ffrainc yw'r **Ci Baset**.

Datblygodd y brîd hwn yn Ffrainc a chafodd ei gadw gan y bonedd yn Ffrainc a Gwlad Belg i hela ysgyfarnogod, cwningod, a cheirw yn wreiddiol ac yn hwyrach adar, llwynogod, ac anifeiliaid eraill. Mae'n helgi araf a phwyllog, gyda llais dwfn a ffroen dda.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Baset
Baset
Gwaetgi

Ci hela sy'n tarddu o Wlad Belg yn ôl un traddodiad yw'r **Gwaetgi**.

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Helgwn
Ci Esgimo Canadaidd

Ci sled sy'n tarddu o Ganada yw'r **Ci Esgimo Canadaidd**. Mae'n bosib ei fod yn frîd pur ers 10,000 mlynedd, neu ei fod yn ddisgynnydd y blaidd. Mae'n gi cydnerth ac esgyrnfawr, yn debyg i gŵn sled eraill megis y Ci Esgimo Alasgaidd a'r Hysgi Siberaidd. Nid yw'r Ci Esgimo Canadaidd yn berthynas agos i'r Ci Esgimo Americanaidd, sy'n tarddu o'r sbits Almaenig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Esgimo Canadaidd
Esgimo Canadaidd
Ci Hela Racŵn Melyn a Du

bawd|Ci Hela Racŵn Melyn a Du

Ci hela sy'n tarddu o Unol Daleithiau America yw'r **Ci Hela Racŵn Melyn a Du** (). Mae'n debyg iddo ddisgyn o'r Gwaetgi a'r Talbot. Helgi hynod o wydn a chryf ydyw, a ddefnyddir i hela racwnod, oposymiaid, ac hyd yn oed cwgarod. Wedi iddo ddilyn trywydd ei brae a'i gwrso i fyny coeden, mae'n udo yn uchel i dynnu sylw ei feistr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Hela Racwn Melyn Du
Racwn Melyn Du
Cyfeirgi Gordon

bawd|Cyfeirgi Gordon yn hel brigyn.

Cyfeirgi sy'n tarddu o'r Alban yw'r **Cyfeirgi Gordon**. Cafodd ei ddatblygu yn yr 17g ac fe'i enwir ar ôl Dug Gordon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Categori:Cŵn adar
Chicago Bears

Tîm pêl-droed Americanaidd proffesiynol a leolir yn ninas Chicago, Illinois yw'r **Chicago Bears**.

Categori:Chicago
Categori:Chwaraeon yn Illinois
Categori:Timau pêl-droed Americanaidd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1919
Talbot

[bawd|[Arwydd tafarn yn Hartlebury, Swydd Gaerwrangon. Hyd heddiw ceir cannoedd o dafarnau a gwestai a enwir ar ôl y Talbot.]]
Helgi oedd y **Talbot** oedd yn berchen ar ffroen dda ond braidd yn araf. Roedd gan amlaf yn wyn ei liw, ond hefyd yn frycheuog neu'n ddugoch.

Roedd y Talbot yn tarddu o Helgi St. Hubert. Mae'n bosib datblygodd y Talbot o ganlyniad i groesfridio rhwng Helgwn St. Hubert brychwyn neu ddugoch a Helgwn Ffrengig. Mae'n debyg cafodd y Talbot ei fridio'n gyntaf yn yr 8g yn Ffrainc, a'i ddod i Loegr ym 1066 gan Wilym Goncwerwr i hela ceirw. Yn hwyrach, defnyddiwyd y Talbot i hela llwynogod. Yn yr Oesoedd Canol cafodd y Talbot ei fridio i ddilyn olion ar y maes brwydr, gan godi trywydd milwyr y gelyn oedd yn ffoi. Defnyddiwyd hefyd i ddilyn lladron gwartheg a charcharorion ar ffo.

Diflanodd y Talbot yn yr 16g. Roedd ganddo ben mawr gyda chlustiau hirion a llipa, a gwelir y nodweddion hyn hyd heddiw yn y bridiau a ddeilliodd o'r Talbot: y Ci Baset, y Corhelgi, y Ci Ysgyfarnog, y Ci Hela Racŵn a'r Gwaetgi.

Ymddangoser y Talbot fel creadur herodrol ar arfbeisiau a baneri nifer o bobl o'r cyfenw Talbot, gan gynnwys yn hanesyddol Iarll Amwythig. Ceir cannoedd o dafarnau yng Ngwledydd Prydain a enwir ar ôl y Talbot, o bosib wrth gofio arfer y ci o redeg ger neu'r tu ôl i goetsis wrth iddynt deithio o un dafarn i'r llall.

[bawd|dim|Paentiad o gi Talbot ar nenfwd Neuadd Haddon yn [Bakewell, Swydd Derby, i nodi priodas Syr Henry Vernon i Ann Talbot, merch Iarll Amwythig, yn yr 16eg ganrif.]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Ffrainc
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Bridiau diflanedig o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Creaduriaid herodrol
Categori:Helgwn
Victoria Wood

Actores, dramodydd, cyfansoddwraig, cantores, cherddores a chyfarwyddwraig Seisnig oedd **Victoria Wood** CBE (19 Mai 1953 – 20 Ebrill 2016). Ysgrifennodd a serennodd Wood mewn sgetshis, dramâu, ffilmiau a chomedïau sefyllfa, ac roedd ei pherfformiadau comedi byw yn cynnwys caneuon roedd wedi ei chyfansoddi a'u chwarae ar y piano. Cyfansoddodd a pherfformiodd Wood arwyddgan ei chyfres gomedi sefyllfa arobryn *Dinnerladies* ar y BBC. Roedd llawer o'i hiwmor wedi ei seilio ar fywyd bob dydd, ac yn cyfeirio at gyfryngau poblogaidd Prydeinig ac enwau cynnyrch cynhenid Prydeinig. Roedd yn nodedig am arsylwi ar ddiwylliant ac yn dychanu dosbarthiadau cymdeithasol.

Dechreuodd ei gyrfa ym 1974 pan enillodd y sioe dalent *New Faces*.

## Bywyd personol
Priododd y consuriwr Geoffrey Durham yn Mawrth 1980. Fe wahanodd y ddau yn Hydref 2002. Roedd ganddynt ddau o blant, Grace (ganwyd 1988) a Henry (ganwyd 1992). Er fod Wood yn mynnu preifatrwydd ei hun a'i phlant yn chwyrn, hyd yn oed i ddechrau yn gwrthod ryddhau enw ei mab pan ganwyd, ymddangosodd Henry Durham mewn cameo bach yn rhaglen ddogfennol 'sut a wnaed' ar gyfer ei rhaglen Nadolig arbennig yn 2010.

Roedd Wood yn mynychu cyfarfodydd y Crynwyr ac roedd yn lysieuwr, gan ddweud unwaith, "I'm all for killing animals and turning them into handbags. I just don't want to have to eat them." Roedd Wood yn byw yn Highgate, gogledd Llundain.

## Teledu
*''That's Life!* (1976)
**Wood and Walters* (1981-1982)
**Victoria Wood As Seen On TV* (1984-1987)
**An Audience With Victoria Wood* (1988)
**Victoria Wood* (1989)
**Victoria Wood's All Day Breakfast* (1992)
**Dinnerladies* (1998-2000)
**Victoria Wood with All The Trimmings* (2000)
**Pat and Margaret* (1994)
**Housewife, 49* (2006)
**Victoria's Empire* (2007)
**Ballet Shoes* (2007)
**Victoria Wood's Mid Life Christmas* (2009)
**Eric and Ernie* (2011)

## Sioe gerdd
**Acorn Antiques: The Musical!* (2005)
**That Day We Sang'' (2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Digrifwyr benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Marwolaethau 2016
Gafaelgi Alpaidd

Gafaelgi sy'n tarddu o'r Swistir oedd y **Gafaelgi Alpaidd**. Y brîd hwn oedd hynafiad ci Sant Bernard.

Categori:Bridiau o gŵn
Gafaelgi Tarw

bawd|Gafaelgi Tarw

Ci mawr sy'n tarddu o Loegr yw'r **Gafaelgi Tarw**. Cafodd ei greu yn y 19g drwy groesi'r Gafaelgi Seisnig a'r Ci Tarw, at ddiben magu cŵn mawr i warchod tiroedd ystadau rhag potswyr.

Mae ganddo gôt resog dywyll neu felynllwyd o flew byr. Mae'n gi hynod o gryf a diofn, ond yn ddof.

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Loegr
Categori:Cŵn gwaith
Daeargi Gwyn Gorllewin yr Ucheldiroedd

Daeargi sy'n tarddu o'r Alban yw **Daeargi Gwyn Gorllewin yr Ucheldiroedd** neu **Westie** ar lafar gwlad. Mae'n debyg ei fod yn tarddu o Poltalloch yn hen sir Argyll. Cafodd ei fridio yno gan y teulu Malcolm ers oes Iago, Brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI). Credir ei fod yn rhannu'r un linach â daeargwn Albanaidd eraill: Daeargi Dandie Dinmont, y Daeargi Albanaidd, a'r Daeargi Byrgoes.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Gwyn Gorllewin Ucheldiroedd
Bocser

bawd|
Ci sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Bocser**, sy'n gorfforol dew ac o faint canolig. Mae ganddo flew byr ac mae ei got yn llyfn. Un o'i nodweddion pennaf yw ei wyneb fflat a'i drwyn sgwâr; mae ganddo hefyd frathiad cryf sy'n ei alluogi i hongian ar ysglyfaeth mawr. Cafodd ei fridio allan o'r ci Bullenbeisser (sydd bellach wedi diflannu) ac mae'n rhan o'r grŵp Molosser.

## Cyfeiriadau
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Almaen
Sbaengi Ffrengig

bawd|Sbaengi Ffrengig

Sbaengi sy'n tarddu o Ffrainc yw'r **Sbaengi Ffrengig**.

Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o Ffrainc
Ffrengig
Daeargi Boston

Daeargi sy'n tarddu o'r Unol Daleithiau yw **Daeargi Boston**. Cafodd ei ddatblygu yn ail hanner y 19eg ganrif yn ninas Boston o'r Ci Tarw a'r Daeargi Gwyn Seisnig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Boston
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Unol Daleithiau
Boston
Ci Defaid Barfog

bawd|250px|Ci Defaid Barfog
Ci defaid sy'n tarddu o'r Alban yw'r **Ci Defaid Barfog**. Cafodd ei ddatblygu i sodli defaid a gyrru gwartheg i'r farchnad. Mae hwn yn un o'r bridiau hynaf o gŵn o Brydain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Defaid Barfog
Barfog
Adargi Melyn

bawd|Adargi Melyn

Ci adar sy'n tarddu o'r Alban yw'r **Adargi Melyn**. Datblygwyd yn y 19g i ddwyn adar yn ôl o'r dŵr. Mae'n boblogaidd heddiw fel anifail anwes teuluol a chi tywys i'r dall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Alban
Categori:Cŵn adar
Ci Mawr Denmarc

Ci gwaith mawr iawn sy'n tarddu o'r Almaen yw **Ci Mawr Denmarc** neu'r **Daniad Mawr**.

[bawd|chwith|Ffotograff gan [Geoff Charles o Gi Mawr Denmarc o wasanaeth achub mynydd yn Eryri (1971).]]
Brîd cyflym ac effro yw Ci Mawr Denmarc. Mae ganddo dymer addfwyn a chyfeillgar, a hefyd yn ddewr ac yn ddibynadwy. Cedwir heddiw fel ci anwes ffyddlon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Mawr Denmarc
Mawr Denmarc
Hysgi Siberaidd

bawd|Hysgi Siberaidd yn yr eira

Hysgi sy'n tarddu o Rwsia yw'r **Hysgi Siberaidd** neu **Gi Siberia**. Fe'i gedwir gan y bobl Chukchi fel ci sled, ci cymar, a gwarchotgi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Rwsia
Categori:Cŵn sled
Gafaelgi Tibetaidd

bawd|Gafaelgi Tibetaidd

Gafaelgi sy'n tarddu o Dibet yw'r **Gafaelgi Tibetaidd**.

Categori:Bridiau o gŵn
Daeargi Tibetaidd

Ci sodli a chi cymar sy'n tarddu o Dibet yw'r **Daeargi Tibetaidd**. Er ei enw, nid yw'n ddaeargi: defnyddiwyd yr enw honno gan deithwyr o'r Gorllewin i ddisgrifio maint y ci hwn. Cafodd ei fridio yn Nhibet i gynorthwyo bugeiliaid, a chredir ei fod yn dod â lwc i'w berchennog.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Asia
Categori:Cŵn sodli
Tibetaidd
Ci Pecin

bawd|Ci Pecin Gwyn Brenhinol

Ci arffed sy'n tarddu o Tsieina yw **Ci Pecin**

Datblygodd y brîd hwn yn yr Hen Tsieina ac yn yr oes honno credir ei fod yn sanctaidd a chafodd ei gadw mewn palasau'r teulu ymerodorol. Daeth i'r Byd Gorllewinol gan luoedd Prydeinig a ysbeiliodd Palas Ymerodorol Beijing (ynghynt Pecin) ym 1860. Gelwir Ci Pecin yn "llewgi" am ei flew hir ond hefyd am ei natur annibynnol a dewr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Pecin
Pecin
Hokkaido (ci)

bawd|Ci Hokkaido

Ci hela sy'n tarddu o Japan ac sy'n edrych yn debyg i sbits yw'r **Hokkaido**. Dywed iddo ddisgyn o gŵn canolig eu maint a ddaeth i Hokkaido yn sgil datblygiad cysylltiadau rhwng yr ynys honno a Tohoku (gogledd Honshu) yn ystod oes Kamakura (12g). Defnyddiodd yr Ainu, brodorion Hokkaido, y brîd hwn i hela eirth ac anifeiliaid eraill. Datblygodd yn gi cryf a chydnerth er mwyn ymdopi â'r oer a'r eira trwm ym mynyddoedd Hokkaido.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Japan
Categori:Cŵn mynydd
Categori:Helgwn
Categori:Hokkaidō
Ci'r Ynys Las

bawd|Ci'r Ynys Las
Ci sbits a chi sled sy'n tarddu o'r Ynys Las yw '''Ci'r Ynys Las'* (Daneg: *Grønlandshunden*) neu *'Hysgi'r Ynys Las'''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Ynys Las
Categori:Ffawna'r Ynys Las
Ynys Las
Ynys Las
Chin (ci)

Sbaengi a chi arffed sy'n tarddu o Tsieina a Japan yw'r **Chin** neu'r **Sbaengi Japaneaidd**. Daeth y brîd cynnar o Tsieina i Japan, ac yno fe'i gedwir gan y teulu brenhinol. Daeth i sylw'r Gorllewin pan ddychwelodd y Môr-lywydd Matthew Perry i'r Unol Daleithiau ym 1853 gyda sawl ci Chin yn ei feddiant. Mae ganddo lygaid mawr tywyll, trwyn byr, a chynffon bluog sy'n troi'n ôl dros ei gefn. Saif tua 20 i 28&nbsp;cm ac mae'n pwyso tua 3&nbsp;kg. Mae ganddo gôt syth a llyfn o flew du a gwyn neu ruddgoch a gwyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Japan
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Tsieina
Categori:Cŵn arffed
Categori:Sbaengwn
Kishu

bawd|Cenau Kishu

Ci hela sy'n debyg i sbits sy'n tarddu o Japan yw'r **Kishu**. Defnyddir i hela'r baedd gwyllt ac yn hanesyddol ceirw. Ci cryf o faint canolig yw'r Kishu. Lliw cyfan sydd i'w gôt, gan amlaf gwyn neu lwyd, ond yn hanesyddol roedd ganddo gôt frith neu resog, neu farciau coch neu liw sesame.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Japan
Categori:Helgwn
Sbaengi Clustlaes

bawd|Sbaengi Clustlaes ar ei eistedd

Sbaengi sy'n tarddu o Ffrainc yw'r **Sbaengi Clustlaes** neu'r **Papilon**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Ffrainc
Categori:Cŵn arffed
Categori:Cŵn cymar
Clustlaes
Ci Defaid Awstralaidd

bawd|Ci Defaid Awstralaidd
Ci defaid sy'n tarddu o'r Unol Daleithiau yw'r **Ci Defaid Awstralaidd**. Er ei enw, cafodd ei ddatblygu yn hwyr y 19eg ganrif yng Ngorllewin yr Unol Daleithiau o gŵn megis y Ci Defaid Pyreneaidd a berchnogwyd gan fugeiliaid Basgaidd a fu'n treulio amser yn Awstralia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Defaid Awstralaidd
Awstralaidd
Ci Gwartheg Awstralaidd

bawd|Ci Gwartheg Awstralaidd

Ci sodli sy'n tarddu o Awstralia yw'r **Ci Gwartheg Awstralaidd**. Cafodd ei fridio yn y 19eg ganrif i weithio ar ffermydd gwartheg yng Ngwyllt Awstralia. Daw ei nodwedd o frathu sodlau i yrru gwratheg o'r dingo sydd yn rhan o linach y Ci Gwartheg Awstralaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Gwartheg Awstralaidd
Gwartheg Awstralaidd
Shi Tsw

bawd|Shi Tsw

Ci arffed sy'n tarddu o Tsieina yw'r **Shi Tsw** neu'r **Shi-tsw**. Cafodd ei groesfridio o'r ci Pecin a'r Lhasa Apso, yn debyg yn ardal Tibet. Mae ganddo flew hir, coesau byrion a thrwyn byr, a thymer bywiog ac effro.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Tsieina
Categori:Cŵn arffed
Basenji

bawd|Basenji

Helgi sy'n tarddu o Ganolbarth Affrica yw'r **Basenji**. Defnyddir fel cyfeirgi, adargi, ac i yrru ysglyfaeth i mewn i rwydi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Affrica
Categori:Helgwn
Shar Pei

bawd|Shar Pei

Ci sy'n tarddu o Tsieina yw'r **Shar Pei**.

Brîd hynafol yw'r Shar Pei, a chredir iddo ddatblygu yn Tsieina tua 200 CC. Cafodd ei ddefnyddio'n gyntaf fel ci hela a gwarchod, ac yn hwyrach roedd yn gi ymladd poblogaidd. Yn sgil cyflwyniad bridiau ymladd mwy o faint o'r Gorllewin, lleihaodd niferoedd y Shar Pei ac yn y 1940au cododd y Blaid Gomiwnyddol drethi ar gŵn ac yn y bôn gwaharddwyd bridio cŵn yn Tsieina. Roedd y Shar Pei yn un o fridiau prinaf y byd, ond goroesodd mewn ardaloedd cyfagos megis Hong Cong. Cyflwynwyd y Shar Pei i'r Unol Daleithiau ym 1966, ac ers hynny mae poblogaeth a phoblogrwydd y brîd wedi cynyddu'n sylweddol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Tsieina
Categori:Cŵn ymladd
Ci Defaid Basgaidd

Ci defaid sy'n tarddu o Wlad y Basg yw'r **Ci Defaid Basgaidd** (; ). Hwn yw un o'r bridiau hynaf o gŵn defaid, a fe'i defnyddir i sodli gwartheg, ceffylod, ac ieir yn ogystal â defaid yn ucheldiroedd Gwlad y Basg. Dau amrywiad ar y Ci Defaid Basgaidd sydd: y *Gorbeikoa*, a chanddo gôt fras o flew ac wedi ei enwi ar ôl mynydd Gorbea, a'r *Iletsua* ("blewog") a nodweddir gan ei farf. Mae'r ddau fath yn felynllwyd, neu weithiau'n goch yn achos y *Gorbeikoa*, ac o faint canolig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Sbaen
Basgaidd
Categori:Gwlad y Basg
Daeargi Brasilaidd

Daeargi sy'n tarddu o Frasil yw'r **Daeargi Brasilaidd** (). Cafodd ei greu drwy groesi daeargwn Ewropeaidd â chŵn fferm lleol, ac mae'n perthyn yn agos i Ddaeargi Jack Russell. Defnyddir y Daeargi Brasilaidd i ddilyn trywydd a lladd cnofilod. Ci hynod o fywiog ac effro ydyw, ac os yw'n derbyn digon o hyfforddiant ac yn mynd am dro hir beunyddiol gall fod yn gi anwes addas i'r teulu ac yn warchotgi ffyddlon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o Frasil
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Dde America
Brasilaidd
Tsiow Tsiow

Ci sy'n tarddu o Tsieina yw'r **Tsiow Tsiow** neu'r **Tsiow** (ffurfiau lluosog: Tsiowiaid, Tsiows).

Mae ganddo gorff byrdew gyda phen mawr a chôt drwchus sy'n ffurfio gwrych blewog am ei wddf. Cynffon fodrwyog sydd ganddo, yn debyg i sbits. Mae'r gôt ddwbl yn cynnwys haen isaf  feddal ac haen dew uchaf o flew syth. Gall fod o nifer o liwiau, gan amlaf browngoch, du, neu lwydlas. Mae'n sefyll 43 i 51&nbsp;cm ac yn pwyso 20 i 32&nbsp;kg. Un o nodweddion neilltuol y Tsiow Tsiow yw ei dafod, sydd o liw glasddu.

Perthynas enetig agos iawn sydd ganddo i'r blaidd, ac mae'n un o'r bridiau hynaf o gŵn yn y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Tsieina
Categori:Cŵn cymar
Ci Dalmataidd

bawd|Ci Dalmataidd

Ci sy'n tarddu o Ddalmatia yw'r **Ci Dalmataidd** neu'r **Dalmatiad**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Dalmataidd
Categori:Dalmatia
Daeargi Tarw Stafford

Daeargi sy'n tarddu o Loegr ac sy'n perthyn i'r Daeargi Tarw yw'r **Daeargi Tarw Staffordd**.

Tarw Stafford
Categori:Cŵn ymladd
Ci Pomeranaidd

bawd|Pâr o Bomeraniaid, un yn frowngoch a'r llall yn wyn.
Brîd o gi arffed o'r math sbits yw'r **Ci Pomeranaidd** sy'n tarddu o Bomerania, ardal hanesyddol ar y ffin rhwng Gwlad Pwyl a'r Almaen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Pomeranaidd
Pomeranaidd
Pomeranaidd
Ci Hela Dyfrgwn

bawd|Darluniad o Gi Hela Dyfrgwn ar y trywydd, mewn llyfr o 1919

Ci hela sy'n tarddu o Loegr yw'r **Ci Hela Dyfrgwn**. Cafodd ei fridio, o bosib yn y 14g yn gyntaf, i hela dyfrgwn ar draws caeau ac yn y dŵr. Mae ganddo draed gweog, sydd o fudd iddo wrth nofio. Defnyddir y Ci Hela Dyfrgwn hyd heddiw, yn amlach fel ci fferm neu anifail anwes ac yng Ngogledd America i hela racwniaid.

Mae'n edrych yn debyg i waetgi â blew gwrychog, gyda phen mawr a chlustiau llipa. Mae ganddo gôt drwchus, ddiddos, sydd yn cynnwys isflew crych a chôt uchaf o flew bras. Mae'r mwyafrif o Gŵn Hela Dyfrgwn o liw gwyn a llwyd neu lasddu, a cheir hefyd rhai sydd yn felynddu neu'n ddu a melyn. Saif tua 61 i 69&nbsp;cm, ac yn pwyso rhyw 36 i 52&nbsp;kg.

Categori:Bridiau o gŵn
Hela Dyfrgwn
Dyfrgwn
Dobermann

Ci gwaith cryf a chyflym sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Dobermann** a elwir hefyd yn Doberman Pinscher yn yr Unol Daleithiau a Chanada. Datblygwyd yn niwedd y 19g gan Louis Dobermann, cenelwr a gwyliwr nos yn nhref Apolda, Thüringen. Saif 61 i 71&nbsp;cm ac mae'n pwyso 27 i 40&nbsp;kg. Mae ganddo gôt lefn, fer o flew du, llwydlas, melynllwyd, neu goch gyda marciau rhytgoch ar y pen, gwddf, brest, bôn y gynffon, a'r traed. Ystyrir yn gi eofn, ffyddlon, a deallus, a defnyddir gan yr heddlu a'r fyddin ac fel gwarchotgi a chi tywys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Almaen
Categori:Cŵn gwaith
Ci Hafanaidd

Ci arffed sy'n tarddu o Giwba yw'r **Ci Hafanaidd** () a elwir ar ôl dinas La Habana. Dyma gi cenedlaethol Ciwba, ac yn ôl yr American Kennel Club yr unig frîd sydd yn frodorol i'r ynys. Mae'n debyg iddo ddisgyn o gŵn Bichon o'r Ynysoedd Dedwydd a ddygwyd i Giwba gan fasnachwyr Eidalaidd neu Sbaenaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o Giwba
Hafanaidd
Hafanaidd
Mississippi Burning

Ffilm ddrama Americanaidd o 1988 yw ***Mississippi Burning*** sy'n seiliedig ar achos go iawn o dair llofruddiaeth ym Mississippi ym 1964. Mae Gene Hackman a Willem Dafoe yn chwarae dau asiant o'r FBI sy'n ymchwilio'r llofruddiaethau.

Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Ci Smwt

bawd|Ci Smwt

Ci arffed sy'n tarddu o Tsieina yw'r **Ci Smwt**, y **Pwg**, y **Corgi Tarw** Mae'n gi ffyddlon a bywiog, ac yn anifail anwes poblogaidd.

Gelwir grŵp o bygiau yn "grumble".

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Smwt
Smwt
Ci Mynydd y Pyreneau

bawd|Ci Mynydd y Pyreneau

Ci mynydd sy'n tarddu o'r Pyreneau yw **Ci Mynydd y Pyreneau**. Mae'n debyg ei fod yn tarddu o Asia yn y bôn, ac ymddangosodd yn Ewrop rhwng 1800 CC a 1000 CC. Roedd yn un o hoff gŵn y llys brenhinol yn Ffrainc yr 17g. Defnyddiwyd ym mynyddoedd y Pyreneau i warchod defaid rhag bleiddiaid ac eirth, gan ennill iddo enw da fel gwarchotgi. Cafodd ei ddefnyddio hefyd i dynnu certiau, ac yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf i gludo nwyddau gwaharddedig rhwng Ffrainc a Sbaen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Mynydd Pyreneau
Mynydd Pyreneau
Pyreneau
Milgi Eidalaidd

bawd|Milgwn Eidalaidd yn cwrso ysgyfarnogod

Ci arffed a helgi sy'n tarddu o'r Eidal yw'r **Milgi Eidalaidd**. Hen frîd sy'n hanu o'r Milgi yw hwn, a bu'n gi anwes poblogaidd gan aristocratiaid Ewrop. Mae ganddo daldra o 33 i 38&nbsp;cm ac yn pwyso 3 i 4.5&nbsp;kg. Mae'n edrych fel milgi bychan: llygaid mawr a chôt denau, loyw o liw dugoch, melynllwyd, hufen, gwyn, glasllwyd neu lwyd. Ci bywiog ac addfwyn yw'r Milgi Eidalaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Eidal
Categori:Cŵn arffed
Categori:Helgwn
Helgi Rhodesaidd

bawd|Helgi Rhodesaidd
bawd|Helgwn Rhodesaidd o'r cefn, gan ddangos y "gwrym" nodweddiadol.
Helgi sy'n tarddu o ranbarth De Affrica yw'r **Helgi Rhodesaidd** (). Datblygwyd yr helgi hwn drwy fridio ci hela brodorol hanner gwyllt gyda nifer o gŵn Ewropeaidd. O'r ci Affricanaidd y daw nodwedd y Helgi Rhodesaidd sy'n rhoi iddo ei enw Saesneg: llinell o flew ar hyd ei gefn sy'n tyfu tua'r blaen, yn erbyn cyfeiriad y gweddill o'r gôt.

Mae'n gi cryf a gweithgar gyda chlustiau llipa a chôt loyw o flew byr o liw brown-felyn i frown-goch. Mae ganddo daldra o 61 i 69&nbsp;cm (24 i 27 modfedd) ac yn pwyso 32 i 39&nbsp;kg (70 i 85 o bwysau). Yn ogystal â helgi da, mae'r Helgi Rhodesaidd hefyd yn warchotgi a chi cymar addas.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Affrica
Rhodesaidd
Ci Mynydd Bern

bawd|Ci Mynydd Bern ar ei eistedd

Ci mynydd sy'n tarddu o'r Swistir yw **Ci Mynydd Bern** (). Cafodd ei gyflwyno i'r Swistir mwy na 2000 o flynyddoedd yn ôl gan y Rhufeiniaid. Bu'n gi gwaith poblogaidd i dynnu certi ac i yrru gwartheg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bern
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Swistir
Categori:Cŵn gwaith
Bern
Sbits Indiaidd

bawd|Sbits Indiaidd

Ci sbits sy'n tarddu o India yw'r **Sbits Indiaidd**.

Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Cŵn sbits
Shiba

bawd|Shiba
Ci sbits sy'n tarddu o Japan yw'r **Shiba**. Y Shiba yw'r hynaf a'r lleiaf o fridiau cŵn Japan, sydd yn addas fel ci gwarchod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Japan
Categori:Cŵn sbits
Sbits Ffinnaidd

Ci sbits sy'n tarddu o'r Ffindir ac sy'n gi cenedlaethol y wlad honno yw'r **Sbits Ffinnaidd** (Ffinneg: *Suomenpystykorva*). Datblygodd y brîd hwn er mwyn hela pob math o anifeiliaid, o gnofilod i eirth. Mae'n cyfarth yn barhaol, gan wneud sŵn yn debyg i iodl, er mwyn tynnu sylw'r heliwr i leoliad y helfil. Defnyddir yn y Ffindir fel helgi hyd heddiw, ond mewn gwledydd eraill fe'i gedwir fel ci cymar.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o'r Ffindir
Ffinnaidd
Categori:Helgwn
Ci Mynydd Mawr y Swistir

bawd|Ci Mynydd Mawr y Swistir ar ei eistedd.
Ci mynydd sy'n tarddu o'r Swistir yw **Ci Mynydd Mawr y Swistir** (; ).

Categori:Bridiau o gŵn
Mynydd Mawr
Mawr Swistir
Ci Llydaw

bawd|Ci Llydaw oren a gwyn â chynffon doc.
Brîd o gi adar sy'n tarddu o Lydaw yw **Ci Llydaw**. Fe'i elwir yn sbaengi gan rhai, ond mae'n debycach i gyfeirgi bychan. Yn y cae mae'n marcio'r adar ac yn eu dwyn yn ôl i'r heliwr.

Ci canolig ei faint yw Ci Llydaw sy'n sefyll tua 44.5 i 52&nbsp;cm ac yn pwyso 13.5 i 18&nbsp;kg. Mae'r mwyafrif yn ddigynffon neu'n fyrgwt, a chaiff cynffonnau hir eu tocio'n hyd 10&nbsp;cm. Mae ganddo gôt o flew gwastad gyda bacsiau ar y clustiau, y dor a'r coesau. Gan amlaf mae ganddo liw oren a gwyn neu ddugoch a gwyn, ond gall hefyd fod yn ddu a gwyn neu'n drilliw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Llydaw
Llydaw
Categori:Llydaw
Gafaelgi Naplaidd

bawd|Gafaelgi Naplaidd

Gafaelgi sy'n tarddu o'r Eidal yw'r **Gafaelgi Naplaidd**.

Categori:Bridiau o gŵn
Ci Malta

Ci arffed bach sy'n tarddu o Falta yn ôl traddodiad yw **Ci Malta**, **Ci Melita** neu **Ddaeargi Melita**. Ci hynafol ydyw a sonir amdano mewn ffynonellau o ardal y Môr Canoldir sydd yn dyddio'n ôl i 300&nbsp;CC.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Malta
Malta
Categori:Diwylliant Malta
Ci Defaid Almaenig

[bawd|Ffotograff gan [Geoff Charles o Gŵn Defaid Almaenig yn Weston Rhyn, Swydd Amwythig (1955).]]
Ci defaid sy'n tarddu o'r Almaen yw'r **Ci Defaid Almaenig** neu **Gi Alsás**. Yr hen enw Cymraeg arno oedd **Ci blaidd**.

Defaid Almaenig
Almaenig
Daeargi Gwrychog Codi Cadno

Daeargi codi cadno sy'n tarddu o Loegr yw'r **Daeargi Gwrychog Codi Cadno**.

Gwrychog Codi Cadno
Categori:Bridiau o gŵn
Daeargi Llyfn Codi Cadno

Daeargi codi cadno sy'n tarddu o Loegr yw'r **Daeargi Llyfn Codi Cadno**.

Llyfn Codi Cadno
Categori:Bridiau o gŵn
Gogledd Fietnam

Gwladwriaeth gomiwnyddol a reolodd gogledd Fietnam o 1954 hyd 1976 oedd **Gogledd Fietnam** (yn swyddogol: **Gweriniaeth Ddemocrataidd Fietnam**).

## Gweler hefyd 
* Byddin Pobl Fietnam
* Cynhadledd Genefa (1954)
* De Fietnam
* Ho Chi Minh
* Rhyfel Fietnam
* Viet Minh


Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Categori:Gwladwriaethau comiwnyddol
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1954
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1976
Categori:Hanes Fietnam
De Fietnam

Gwladwriaeth wrth-gomiwnyddol a reolodd de Fietnam o 1955 hyd 1975 oedd **De Fietnam** (yn swyddogol: **Gweriniaeth Fietnam**).

## Gweler hefyd 
* Yr argyfwng Bwdhaidd
* Coup d'état De Fietnam, 1963
* Cynhadledd Genefa (1954)
* Gogledd Fietnam
* Ngô Đình Diệm
* Rhyfel Fietnam
* Vietcong


Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1955
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1975
Categori:Hanes Fietnam