open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anweledigrwydd

**Anweledigrwydd** yw cyflwr gwrthrych na ellir ei weld. Dywedir bod gwrthrych yn y cyflwr hwn yn *anweledig* (yn llythrennol, "ddim yn weladwy").

Defnyddir y term yn aml mewn ffantasi / ffuglen wyddonol, lle na ellir gweld gwrthrychau trwy ddulliau hudol neu dechnolegol; fodd bynnag, gellir dangos ei effeithiau hefyd yn y byd go iawn, yn enwedig mewn dosbarthiadau ffiseg a seicoleg ganfyddiadol .

Gan fod gwrthrychau yn gallu cael eu gweld gan olau yn y sbectrwm gweladwy o ffynhonnell sy'n adlewyrchu oddi ar eu harwynebau ac yn taro llygad y gwyliwr, mae'r ffurf fwyaf naturiol o anweledigrwydd (p'un a yw'n real neu'n ffuglennol) yn wrthrych nad yw'n adlewyrchu nac yn amsugno golau (hynny yw, mae'n caniatáu i olau basio trwyddo). Gelwir hyn yn dryloywder, ac fe'i gwelir mewn llawer o ddeunyddiau naturiol (er nad oes unrhyw ddeunydd naturiol sy'n 100% dryloyw).

Mae canfyddiad anweledigrwydd yn dibynnu ar sawl ffactor optegol a gweledol. Er enghraifft, mae anweledigrwydd yn dibynnu ar lygaid yr arsylwr a/neu'r offer a ddefnyddir. Felly gellir dosbarthu gwrthrych fel "anweledig i" berson, anifail, offeryn, ac ati. Mewn ymchwil ar ganfyddiad synhwyraidd dangoswyd bod anweledigrwydd yn cael ei ganfod mewn cylchoedd.

Yn aml, ystyrir anweledigrwydd fel y ffurf oruchaf ar guddliw, gan nad yw'n datgelu i'r gwyliwr unrhyw fath o arwyddion hanfodol, effeithiau gweledol, nac unrhyw amleddau o'r sbectrwm electromagnetig y gellir eu gweld gyda llygad dynol, gan ddefnyddio donfeddi radio, is-goch neu uwchfioled yn lle hynny.

Mewn opteg rhith, mae anweledigrwydd yn achos arbennig o effeithiau rhith: y rhith o ofod rhydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* The Digital Chameleon Principle: Computing Invisibility by Rendering Transparency
* Physics World special issue on invisibility science - July 2011
* Light Fantastic: Flirting With Invisibility - The New York Times
* Invisibility in the real world Llun diddorol o hanner isaf tiwb prawf sy'n anweledig mewn olew coginio.
* Brief piece on why visible light is visible - Straight Dope 
* CNN.com - Science reveals secrets of invisibility - Aug 9, 2006
* - Next to perfect Invisibility achieved using nanotechnologic material In Turkey - July 2009

Categori:Opteg
Angel y Gogledd

Cerflun enfawr ym Mwrdeistref Fetropolitan Gateshead, Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, gan Syr Antony Gormley yw ***Angel y Gogledd*** (Saesneg: *Angel of the North*). Fe'i lleolir ar fryn yn Low Eighton ym mhlwyf sifil Lamesley, yn edrych dros ffyrdd A1 ac A167 a rheilffordd Prif Linell Arfordir y Dwyrain.

Dechreuodd y gwaith ar y cerflun dur o angel ym 1994 ac fe'i cwblhawyd ym 1998. Mae'n sefyll 20&nbsp;m (66&nbsp;tr) o daldra, a'i adenydd yn 54&nbsp;m (177&nbsp;tr) o led. Fel llawer o waith arall y cerflunydd, mae'n seiliedig ar gast o'i gorff ei hun.

Yn ôl y cerflunydd, mae gan yr angel arwyddocâd triphlyg: yn gyntaf, mae'n nodi bod glowyr wedi gweithio am ddwy ganrif o dan y safle; yn ail, mae'n nodi'r trosglwyddiad o'r oes ddiwydiannol i'r oes wybodaeth; ac yn drydydd, mae'n gweithredu fel ffocws i'n gobeithion a'n hofnau.

Angel of the North 2016 011.jpg
Angel of North - geograph.org.uk - 28956.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead
Categori:Cerfluniau
Condottieri

Hurfilwyr a fuont yn gapteiniaid ar gwmnïau milwrol yn ystod yr Oesoedd Canol Diweddar yn yr Eidal oedd y ***condottieri*** (ffurfiau unigol: *condottiero* neu *condottiere*) neu'r ***capitani di ventura*** (*capitano di ventura*).

Daw'r enw Eidaleg *condottiero* o'r gair *condotta*, sef y contract a gytunwyd arno gan bennaeth yr hurfilwyr a'r arweinydd a oedd yn galw ar ei wasanaeth. Yn niwedd y 13g a'r 14g, daeth nifer o'r *condottieri* a'u lluoedd o'r Almaen, Ffrainc, neu wledydd y Balcanau. Yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd (1337–1453) trodd nifer o filwyr Lloegr a Ffrainc at filwra am dâl yn ystod y cyfnodau cadoediad, ac un o'r *condottieri* amlycaf oedd y Sais Syr John Hawkwood.

Erbyn y 15g, Eidalwyr oedd y mwyafrif o'r hurfilwyr a'r capteiniaid, a chawsant ran bwysig yn Rhyfeloedd yr Eidal (1494–1559). Yn ystod oes y Dadeni, y *condottieri* oedd yn darparu'r rhan fwyaf o luoedd arfog ar gyfer dinas-wladwriaethau'r Eidal. Pendefigion oedd y nifer fwyaf o *condottieri*, a oedd yn sicrhau annibyniaeth eu gwladwriaethau drwy gynorthwyo pwerau cyfagos. Llwyddodd dugiaid Ferrara, Mantova, ac Urbino i ddiogelu eu diddordebau lleol drwy ddarparu milwyr ar gyfer gwladwriaethau mwy. Er i drefn y *condottieri* sefydlogi grym yn yr Eidal, bu cwmnïau bychain o hurfilwyr yn brawychu cymdeithas os nad oeddynt yn derbyn tâl, a throdd y rhai heb waith at fanditiaeth yn aml. Buont yn destun dirmyg gan rai, er enghraifft Niccolò Machiavelli, a honnant bod natur yr alwedigaeth yn atynnu dynion ariangar ac anrheithiol a chanddynt reddf fradwrus a thuedd at ysgarmesu yn hytrach na brwydro'n benben ar faes y gad. Er gwaethaf y cyhuddiadau hyn, ymladdodd y mwyafrif o'r *condottieri* yn ffyddlon ac yn effeithiol dros eu cyflogwyr, ac o'r herwydd defnyddiwyd y drefn hon gan wladwriaethau Ewrop am sawl canrif.

Yn ystod Rhyfeloedd Crefydd Ewrop, yn sgil gwrthdaro'r Diwygiad Protestannaidd a'r Gwrth-Ddiwygiad Catholig yn yr 16g, cyflogwyd y *condottieri* olaf gan frenhinoedd a dugiaid Ewrop. Ym Mrwydr y Mynydd Gwyn (1620), un o'r ymladdfeydd pwysig yn nechrau'r Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain (1618–48), enillodd y Gynghrair Gatholig, dan arweiniad Johan t'Serclaes, yn erbyn byddinoedd Bohemia a'r Etholaeth Balatin. Cyflogwyd Ernst von Mansfeld, a oedd yn Gatholig, i frwydro dros achosion y Protestaniaid, gan gynnwys yr Etholydd Palatin Ffredrig V, Christian von Braunschweig-Wolfenbüttel, a Thaleithiau Unedig yr Iseldiroedd.

Ym 1506 sefydlwyd y Gwarchodlu Swisaidd gan y Pab Iŵl II, ac er i droedfilwyr Swisaidd gyfrannu yn helaeth at fyddinoedd y Babaeth yn ogystal â lluoedd brenhinoedd Ffrainc, ni rhoddir yr enw *condottieri* ar yr hurfilwyr hyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanes milwrol yr Eidal
Categori:Hurfilwyr
De Tyneside

Bwrdeistref fetropolitan yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **De Tyneside** (Saesneg: *South Tyneside*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 64.4&nbsp;km², gyda 150,976 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Sunderland i'r de, Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead a Dinas Newcastle upon Tyne i'r gorllewin, Gogledd Tyneside i'r gogledd, a Môr y Gogledd i'r dwyrain.

bawd|dim|De Tyneside yn Tyne a Wear

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r fwrdeistref yn hollol ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref South Shields. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys trefi Hebburn a Jarrow.

## Cyfeiriadau 

De Tyneside
Dinas Sunderland

Bwrdeistref fetropolitan yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Dinas Sunderland** (Saesneg: *City of Sunderland*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 137&nbsp;km², gyda 277,705 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Dde Tyneside i'r gogledd, Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead i'r gorllewin, Swydd Durham i'r de, a Môr y Gogledd i'r dwyrain.

bawd|dim|Dinas Sunderland yn Tyne a Wear

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan yr enw "Bwrdeistref Fetropolitan Sunderland" (*Metropolitan Borough of Sunderland*) dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, ond fe'i hailenwyd pan gafodd Sunderland statws dinas ym 1992.

Mae gan y fwrdeistref dim ond tri phlwyf sifil, ond mae'r rhan fwyaf ohoni yn ddi-blwyf.  Mae ei phencadlys yn ninas Sunderland ei hun. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys trefi Hetton-le-Hole, Houghton-le-Spring a Washington.

## Cyfeiriadau 

Sunderland
Dyn Llnau Bogs

Drama Gymraeg yw ***Dyn Llnau Bogs*** gan Aled Jones Williams.

Dyma oedd ddrama fuddugol yng nghystadleuaeth y ddrama hir yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Nedd a'r Cyffiniau 1994.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu Aled Jones Williams
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Burdon

Pentref a phlwyf sifil yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Hetton-le-Hole**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Sunderland. Saif i'r de o ddinas Sunderland.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 991.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Sunderland
Categori:Pentrefi Tyne a Wear
Categori:Plwyfi sifil Tyne a Wear
Dinas Newcastle upon Tyne

Bwrdeistref fetropolitan yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Dinas Newcastle upon Tyne** (Saesneg: *City of Newcastle upon Tyne*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 113&nbsp;km², gyda 302,820 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ogledd Tyneside a De Tyneside i'r dwyrain, Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead i'r de, a Northumberland i'r gogledd.

bawd|dim|Dinas Newcastle upon Tyne yn Tyne a Wear

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae gan y fwrdeistref chwe plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Newcastle upon Tyne, lle mae ei phencadlys.

## Cyfeiriadau 

Newcastle upon Tyne
Abigail (mam Amasa)

Mae **Abigail** (Hebraeg: **אביגיל**) yn gymeriad yn y Beibl Hebraeg / Yr Hen Destament. Hi oedd mam Amasa, cadlywydd pennaf byddin Absalom (2 Samuel 17:25).

Mae 2 Samuel 17:25 yn cyfeirio at Abigail fel chwaer i Serfia, ac felly yn modryb i Joab. Yn 1 Cronicl 2: 13–16, cyfeirir at Abigail a Serfia fel chwiorydd i Ddafydd. Mae Testun Masoretig 2 Samuel 17:25 yn galw Abigail yn ferch i Nahash. Er ei bod yn bosibl bod gwraig Jesse wedi priodi â Nahash gyntaf (a bod Abigail yn hanner chwaer i Dafydd), mae ysgolheigion o'r farn bod Nahash yn wall argraffyddol, yn seiliedig ar ymddangosiad yr enw dau bennill yn ddiweddarach.

Yn ôl y sylwebydd canoloesol Rashi, mae "Nahash" yn cyfeirio at Jesse. Oherwydd na phechodd Jesse erioed, dim ond oherwydd pechod Adda gyda'r sarff y bu farw, felly fe'i gelwid yn Nahash, sy'n golygu sarff.

Yn Llyfrau Cronicl, tad Amasa yw Jether yr Ismaeliad, ond yn Llyfrau Samuel, tad Amasa yw Ithra'r Israeliad; mae ysgolheigion o'r farn bod yr achos olaf yn fwy tebygol.

Mae Jon Levenson a Baruch Halpern yn awgrymu y gallai Abigail, mam Amasa, mewn gwirionedd, fod yr un Abigail a ddaeth yn wraig i Dafydd. Mae Richard M. Davidson, fodd bynnag, yn nodi "ar sail ffurf derfynol y canon OT, mae cyfeiriadau at Abigail yn y cyfrifon Beiblaidd yn dynodi dau unigolyn gwahanol".

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
::Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan  Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Lewis Howard Latimer

Dyfeisiwr o'r Unol Daleithiau a ddrafftiodd y patentau ar gyfer y bwlb golau a’r ffôn oedd **Lewis Howard Latimer** (4 Medi 1848 - 11 Rhagfyr 1928). Gwellodd ddyfais wreiddiol Thomas Edison trwy batentu'r defnydd o ffilament carbon gan olygu bod modd defnyddio golau trydan yn gyhoeddus ac yn y cartref. 

Ganwyd Lewis Howard Latimer yn Chelsea, Massachusetts, ar Fedi 4, 1848, yr ieuengaf o bedwar o blant Rebecca Latimer (1823 - 13 Awst 1910) a George Latimer (4 Gorffennaf 1818 - 29 Mai 1897).  Roedd George Latimer wedi bod yn gaethwas i James B. Gray o Virginia. Rhedodd George Latimer i ffwrdd i Boston, Massachusetts, ym mis Hydref 1842, ynghyd â'i fam Rebecca, a oedd wedi bod yn gaethwas i ddyn arall. Pan ymddangosodd Gray, y caethfeistr, yn Boston i fynd â nhw yn ôl i Virginia, daeth yn achos nodedig i'r mudiad dros ddileu caethwasiaeth, gan ennill cyfranogiad diddymwyr fel William Lloyd Garrison. Yn y pen draw, codwyd arian i dalu $400 i Grey am ryddid George Latimer. 

Ymunodd Lewis Howard Latimer â Llynges yr Unol Daleithiau yn 15 oed ar Fedi 16, 1863, a gwasanaethodd fel dyn tir sych i'r USS *Massasoit*. Ar ôl cael ei ryddhau gydag anrhydedd o'r llynges ar Orffennaf 3, 1865, cafodd ei gyflogi i weithio gyda chwmni cyfraith patent, *Crosby Halstead a Gould*, gyda chyflog $3.00 yr wythnos. Dysgodd sut i ddefnyddio sgwâr, pren mesur ac offer eraill. Gwelodd ei reolwr bod ganddo ddawn wrth fraslunio patentau a cafodd Latimer ei ddyrchafu i swydd y prif ddrafftiwr gan ennill $20.00 yr wythnos erbyn 1872.  Cafodd Lewis a Mary Latimer ddwy ferch, Emma Jeanette (Mehefin 12, 1883 - Chwefror 1978) a Louise Rebecca (Ebrill 19, 1890 - Ionawr 1963). Priododd Jeanette â Gerald Fitzherbert Norman, y person du cyntaf i'w gyflogi fel athro ysgol uwchradd yn system ysgolion cyhoeddus Dinas Efrog Newydd, a chawsant ddau o blant: Winifred Latimer Norman (Hydref 7, 1914 - Chwefror 4, 2014), gweithiwr cymdeithasol a wasanaethodd fel gwarcheidwad etifeddiaeth ei thad-cu; a Gerald Latimer Norman (Rhagfyr 22, 1911 - Awst 26, 1990), a ddaeth yn farnwr cyfraith weinyddol. 

Am 25 mlynedd, o 1903 hyd ei farwolaeth ym 1928, bu Latimer yn byw gyda'i deulu mewn cartref ar Holly Avenue yn yr hyn a elwir bellach yn adran East Flushing o Queens, Efrog Newydd. Bu farw Latimer ar Ragfyr 11, 1928, yn 80 oed. Tua thrigain mlynedd ar ôl ei farwolaeth, symudwyd ei gartref o Holly Avenue i 137th Street yn Flushing, Queens, sydd tua 1.4 milltir i'r gogledd-orllewin o'i leoliad gwreiddiol. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Dyfeiswyr o'r Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Jewellery Quarter

Mae **Gorsaf reilffordd Jewellery Quarter** yn orsaf ar gyfer trenau a thramiau yn Birmingham. Defnyddir yr orsaf gen drenau West Midlands Trains a thramiau Midland Metro.

Agorwyd yr orsaf reilffordd ym 1995, ac ychwanegwyd tramiau at yr orsaf ym 1999, pan agorwyd y dramffordd rhwng Birmingham a Wolverhampton.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan www.westmidlandsrailway

Jewellery Quarter
Jewellery Quarter
Abihail

Mae **Abihail** yn enw ar bedair o gymeriadau yn yr Hen Destament dwy ferch a dau ddyn. Ystyr yr enw yw tad goleuni neu dad cadernid.

* Abihail (b). Gwraig Abisur a mam Aban, a Molid.
* Abihail (g) o Gilead yn Basan. Pennaeth llwyth Gad. Gwnaed cyfrifiad o'i ddisgynyddion yn nyddiau Jotham brenin Jwda, ac yn nyddiau Jeroboam brenin Israel. 1 Cronicl 5:14 
* Abihail (b). Merch i Eliab, brawd Dafydd. Roedd hi'n briod â Jerimoth, mab Dafydd. Roedd Dafydd ac Abihail yn rhieni Mahalath yr hon a phriododd Rehoboam.
* Abihail (g) Tad i'r Frenhines Esther ac  ewythr Mordecai y gŵr a magodd Esther 

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Calderdale

Bwrdeistref fetropolitan yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Calderdale**.

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 364&nbsp;km², gyda 211,455 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Bradford i'r gogledd-ddwyrain, Kirklees i'r de-ddwyrain, Manceinion Fwyaf i'r de-orllewin, a Swydd Gaerhirfryn i'r gogledd-orllewin.

bawd|dim|Calderdale yng Ngorllewin Swydd Efrog

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Gorllewin Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn saith plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Halifax, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Brighouse, Elland, Hebden Bridge, Mytholmroyd, Sowerby Bridge a Todmorden.

Enwir y fwrdeistref ar ôl Afon Calder, y mae ei dyfroedd uchaf yn llifo trwyddi.

## Cyfeiriadau 

Calderdale
John Hawkwood

Hurfilwr o Loegr oedd Syr **John Hawkwood** (; tua 1320 – 16 neu 17 Mawrth 1394) ac oedd yn un o *condottieri* amlycaf y 14g.

Ganed yn Sible Hedingham, Essex, yn fab i farcer. Aeth yn filwr yn ystod cyfnod cynnar y Rhyfel Can Mlynedd, ac mae'n debyg iddo gael ei urddo'n farchog gan y Brenin Edward III am frwydro yn erbyn y Ffrancod. Cafwyd cadoediad yn sgil Cytundeb Brétigny (1360), a phenderfynodd Hawkwood arwain cwmni ei hun o filwyr am dâl. Tua 1363 aeth i'r Eidal i ymuno â llu o hurfilwyr Seisnig o enw'r Cwmni Gwyn mewn gwasanaeth Gweriniaeth Pisa, ac yn Ionawr 1364 fe'i etholwyd yn ben-capten arnynt. Tynnodd Hawkwood ar ei brofiadau yn Ffrainc drwy ddefnyddio'r bwa hir a symudiadau chwim ar faes y gad, gydag arfwisg a chyfarpar ysgafn, ac enillodd barch am ddisgyblaeth ei luoedd a'i dactegau.

Yn y cyfnod 1372–78 brwydrodd Hawkwodd dros y Babaeth a Milan. Ym 1377 priododd â Donnina Visconti, merch anghyfreithlon Bernabò Visconti, Arglwydd Milan. Penodwyd Hawkwood yn gapten ar Weriniaeth Fflorens ym 1378, a pharhaodd i ymladd dros gyflogwyr eraill. Ym 1382 gwerthodd Hawkwodd ei diroedd ger Ravenna, yn rhanbarth y Romagna, a roddwyd iddo gan y pab, a phrynodd ystadau ar gyrion Fflorens. Derbyniodd ddinasyddiaeth anrhydeddus oddi ar Fflorens ym 1391. Dechreuodd Hawkwood baratoi i ddychwelyd i Loegr yn niwedd ei oes, a gwerthodd ei ystadau yn yr Eidal ym 1394, ond bu farw yn Fflorens cyn iddo allu symud yn ôl i'w famwlad.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*  William Caferro, *John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy* (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2006)
* Stephen Cooper, *Sir John Hawkwood: Chivalry and the Art of War* (Barnsley, De Swydd Efrog: Pen & Sword Military, 2008)
* Frances Stonor Saunders, *Hawkwood: Diabolical Englishman* (Llundain: Faber and Faber, 2004)

Categori:Genedigaethau'r 1320au
Categori:Marwolaethau 1394
Categori:Hanes milwrol yr Eidal
Categori:Hurfilwyr o Loegr
Categori:Milwyr y 14eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Essex
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Dinas Wakefield

Bwrdeistref fetropolitan yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Dinas Wakefield** (Saesneg: *City of Wakefield*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 339&nbsp;km², gyda 348,312 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Kirklees i'r gorllewin, Dinas Leeds i'r gogledd, Gogledd Swydd Efrog i'r dwyrain, a De Swydd Efrog i'r de.

bawd|canol|Dinas Wakefield yng Ngorllewin Swydd Efrog

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Gorllewin Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn 30 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Wakefield ei hun, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Castleford, Featherstone, Hemsworth, Knottingley, Normanton, Ossett, Pontefract a South Elmsall.

## Cyfeiriadau 

Wakefield
Abisag

bawd|Abisag, Bathseba, Solomon, a Nathan yn ofalu am Dafydd yn ei henaint, Tua. 1435
bawd
Roedd **Abisag** (Hebreig אבישג‎) yn fenyw hynod olygus ac yn gywely i’r brenin Dafydd yn ei henaint. Roedd hi'n ganolog i'r ymgyrch aflwyddiannus i sicrhau olyniaeth Adoniah (pedwerydd mab Dafydd a'r hynaf i oroesi) i'w orsedd ar ôl farwolaeth y brenin  yn hytrach na Solomon, ei hanner frawd iau.

## Y naratif Beiblaidd 
Roedd y brenin Dafydd yn hen ac yn llesg, ac yn teimlo'n oer o hyd, er pentyrru dillad drosto. Er mwyn ceisio cynhesu'r brenin yn ei wely mae Abisag, merch ifanc olygus a nwydus  o bentref Sunem, ger Nasareth yn cael ei roi i Dafydd, yn ''na'arah'' (sy'n dynodi ieuenctid a / neu wyryfdod, ond nid y ddau o reidrwydd.) Fe’i dewiswyd i fod yn gynorthwyydd ac yn gywely i’r brenin Dafydd yn ei henaint . Ymhlith dyletswyddau Abisag oedd gorwedd wrth ymyl Dafydd a phasio ei gwres a'i egni anifeilaidd iddo, ond ni chafodd cyfathrach rywiol gydag ef (1 Brenhinoedd 1: 4).

Mae ''The Interpreter's Bible''  yn nodi bod:  yr Hebreaid ... yn credu bod ffrwythlondeb y pridd a ffyniant cyffredinol y bobl yn gysylltiedig â ffrwythlondeb y brenin. Erbyn hyn roedd Dafydd yn hen ac yn llesg ac roedd amheuaeth ynghylch ei egni rhywiol. Gwneir ymdrechion i unioni'r sefyllfa. Y moddion cyntaf yw tywallt dillad ar ei wely er mwyn sicrhau gwres corfforol a allai ei wneud yn nwydus. Pan wnaeth hynny methu, aethant ati i chwilio am y fenyw harddaf yn y tir. Rhoddir pwyslais mawr ar swyn Abisag. Mae'r LXX yn cefnogi hyn trwy gyfieithu adnod 2 fel, "a gadael iddi ei gyffroi a gorwedd gydag ef." Mae'r ffaith nad chafodd y brenin gyfathrach rywiol gyda hi yn ganolog i'r stori. ''The Interpreter's Bible'' , ac felly fe orchmynnodd dienyddiad Adoniah (1 Brenhinoedd 2: 17-25). Yn y stori cynharach am wrthryfel Absalom  nodir bod cael rhyw gyda hen ordderch y brenin yn ffordd o cyhoeddi eich hun i fod y brenin newydd. Efallai fod Adoniah wedi gofyn am ei phriodi ar awgrym ei fam.

Mae rhai ysgolheigion yn tynnu sylw at y posibilrwydd mai Abisag yw'r prif gymeriad benywaidd yng Nghaniad Solomon .

## Canlyniadau 
Er nad oes son am Abisag, yn benodol, ar ôl ddienyddiad Adoniah bu llawer o ganlyniadau:

* Mae Solomon yn diswyddo Abiathar yr Archoffeiriad, gan ei alltudio or ddinas Jeriwsalem 
* Mae Joab bu'n gwrthryfela yn erbyn Dafydd a Solomon yn cael ei drechu
* Mae Teyrnasiad Solomon yn cael ei gadarnhau 

## Dylanwad llenyddol 
Mae profiadau Abisag wedi ysbrydoli awduron cyfoes gan gynnwys Rainer Maria Rilke, Itzik Manger, Louise Gluck a Shirley Kaufman.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Poggio Bracciolini

Llenor Eidalaidd yn yr iaith Ladin, ysgolhaig clasurol, ceinlythrennwr, a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Gian Francesco Poggio Bracciolini** (11 Chwefror 1380 – 30 Hydref 1459) sydd yn nodedig am ailddarganfod sawl llawysgrif Lladin glasurol mewn llyfrgelloedd mynachaidd Ewrop.

## Bywyd cynnar 
Ganed Gian Francesco Poggio Bracciolini ar 11 Chwefror 1380 ym mhentref Terranuova, Gweriniaeth Fflorens, a leolir heddiw yn nhalaith Arezzo. Aeth i ddinas Fflorens a dysgodd yr ieithoedd Lladin a Groeg yn ogystal â gwaith y notari a'r sgrifellwr. Gweithiodd yn Fflorens yn ystod ei ieuenctid yn adysgrifennu llawysgrifau, ac wrth ei waith fe ddyfeisiai'r ysgrifen ddyneiddiol, ar sail y llaw fân Garolingaidd. Cafodd yr arddull hwnnw ei ddynwared a'i gaboli gan gopiwyr llawysgrifau gan ddatblygu yn ffurf gynnar ar y teipiau Rhufeinig.

## Chwilota a llenydda 
Ym 1403 symudodd i Rufain a fe'i penodwyd yn ysgrifennydd i'r Pab Boniffas IX (t. 1389–1404). Cyd-deithiodd Bracciolini ar draws Ewrop yn un o'r osgordd babaidd, er enghraifft i Gyngor Eglwysig Konstanz (1414–18), ac ymwelodd â llyfrgelloedd y mynachlogydd a'r eglwysi a fu'n meddu ar gannoedd o lawysgrifau hynafol unigryw. Yn Abaty Cluny ym 1415 daeth o hyd i ddau araith gan Cicero, ac ym 1416 fe ganfu'r testun cyflawn cyntaf o *Institutio oratoria* gan Quintilian, tri o lyfrau *Argonautica* a rhan o un arall gan Valerius Flaccus, a sylwebaeth Asconius Pedianus ar areithiau Cicero, i gyd yn llyfrgell Abaty Sant Gall. Aeth ar sawl taith i Fulda a mynachlogydd eraill i chwilio am ragor o lawysgrifau, ac ym 1417 canfuwyd *De significatu verborum* gan Sextus Pompeius Festus, *De rerum natura* gan Lucretius, *Astronomica* gan Manilius, *Punica* gan Silius Italicus, *Res gestae* gan Ammianus Marcellinus, a'r llyfr coginio *Apicius*. Daeth o hyd i ragor o areithiau Cicero yn Langres ac yng Nghwlen. Wedi marwolaeth Carlo Aretino ym 1453, penodwyd Bracciolini yn Ganghellor Fflorens, a threuliodd ddiwedd ei oes yn llywodraethu'r weriniaeth ac yn ysgrifennu hanes y ddinas, ar ddelw'r hanesydd Rhufeinig Livius ac yn parhau â gwaith ei gyfaill Leonardo Bruni. Bu farw Poggio Bracciolini yn Fflorens ar 30 Hydref 1459 yn 79 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1380
Categori:Marwolaethau 1459
Categori:Cyfieithwyr o'r Eidal
Categori:Cyfieithwyr o'r Roeg i'r Lladin
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Pobl a aned yn Toscana
Categori:Pobl o Arezzo
Categori:Pobl o Weriniaeth Fflorens
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Categori:Ysgolheigion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion y clasuron o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal
Anna Vlasova

Model Rwsiaidd o Vladivostok, a ddaeth yn enwog yn y byd modelu dillad yw **Anna Vlasova** sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel **Alissa Angel** neu **Alissa Rose**; mae'n fwy na thebyg iddi gael ei geni yn 1999, a'i bod yn Virgo. Yn Awst 2020 roedd ganddi 245,000 o ddilynwyr ar Instagram.

Mae'n arbenigo mewn arddangos dillad isa (*lingerie*) a gwisgoedd nofio. O'u cymharu a'r rhan fwyaf o fodelau, mae'n eitha byr: 5’ 2″ ac roedd yn pwyso 59&nbsp;kg yn 2019. Mae'n ymddangos yn aml o dan y categori 'di-noeth', neu *non-nude* ond ymddangosodd yn fronnoeth gyda'i llaw neu ei gwallt yn cuddio ei bronnau . 

Mae hefyd ar Twitter o dan y cyfri @alisarose_GM lle mae ganddi dros 25,000 o ddilynwyr.

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* Gwefan reddit.com

Categori:Modelau
Categori:Ffasiwn
Keith Pontin

Pêl-droedwr o Gymru oedd **Keith Pontin** (14 Mehefin 1956 - 2 Awst 2020).

Cafodd ei eni ym Mhontyclun. Chwaraeodd fwy na 200 o weithiau i C.P.D. Dinas Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Abital

Enw benywaidd Hebraeg yw **Abital** neu **Afital** (Hebraeg: אֲבִיטַל ’Ăḇîṭāl) sy'n golygu *fy nhad yw [y] gwlith*. (*ab-i* yw fy nhad; *-i* yn rhagenw meddiannol ar gyfer "fy".) 

Cyfeirir at Abital yn y Beibl fel un o wragedd y Brenin Dafydd (2 Samuel 3: 4), mam pumed mab Dafydd Shephatiah.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
::Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Enwau personol
Ysgrifen ddyneiddiol

[bawd|Enghraifft o ysgrifen ddyneiddiol mewn rhagair [Lorenzo Valla i'w gyfieithiad o *Hanes Rhyfel y Peloponnesos* gan Thucydides (canol y 15g).]]
Arddull o lawysgrifen a ddatblygwyd gan ddyneiddwyr yng nghyfnod y Dadeni Dysg yn yr Eidal yn niwedd y 14g a dechrau'r 15g yw **ysgrifen ddyneiddiol** neu **law ddyneiddiol**.

Dyfeisiwyd yr ysgrifen ddyneiddiol gan Poggio Bracciolini (1380–1459) wrth ei waith yn adysgrifennu llawysgrifau yn Fflorens. Roedd Canghellor Fflorens, Coluccio Salutati (1331–1406), eisoes wedi arbrofi â symleiddio ffurfiau'r llythrennau, ar batrwm hen lawysgrifau o awduron clasurol, a defnyddiodd Bracciolini yr un lawysgrifau i ddatblygu ysgrifen newydd a ystyriwyd yn eglur a darllenadwy o'i chymharu â'r sgript Gothig a fu'n gyffredin ers yr Oesoedd Canol Uwch. Tybiodd Bracciolini a Salutati i'r Rhufeiniaid hynafol ddefnyddio llythrennau tebyg, er bellach gwyddys taw'r llaw fân Garolingaidd oedd arddull yr hen lawysgrifau yn Fflorens, a ddatblygwyd gan sgrifellwyr Ffrancaidd yn y 9g. Mae'n debyg i Bracciolini ac eraill hefyd dynnu ar arysgrifau'r Rhufeiniaid wrth ddylunio'r llythrennau, ac felly nid llwyr gamenw ydy eu galw yn *antiqua littera* ("llythyren hynafol") neu lythrennau Rhufeinig. Cafodd arddull Bracciolini ei ddynwared a'i gaboli gan sgrifellwyr, yn enwedig wrth gopïo llawysgrifau Lladin, gan ddatblygu yn ffurf gynnar ar y teipiau Rhufeinig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyneiddiaeth y Dadeni
Categori:Hanes diwylliannol yr Eidal
Dyneiddiol
Ahinoam

Enw Hebraeg yw **Ahinoam** (Hebraeg: **אֲחִינֹעַם**) sy'n golygu brawd pleserau 

Mae dau gyfeiriad yn y Beibl at bobl sy'n dwyn yr enw:

* **Ahinoam #1** a ddaeth yn wraig i Saul
* **Ahinoam #2**, a ddaeth yn ail wraig Dafydd

## Ahinoam #1 
Roedd yr Ahinoam gyntaf yn ferch i Ahimaas. Hi oedd gwraig Saul, brenin cyntaf Israel. Roedd hi'n fam i dri o fechgyn sy'n cael eu henwi Jonathan, Issui, a Malci-sua a dwy ferch; Merab a Michal. Cynigiodd Saul law Merab mewn priodas i Dafydd, ond fe wrthododd hi gan briodi Michal y ferch iau.

## Ahinoam #2 
Dynes o Jesreel oedd yr ail Ahinoam. Wedi anghydfod gyda Saul fe ffodd Dafydd i aros gyda Achis mab Maoch, brenin Gath, gadawodd Michal, ei wraig gyntaf gyda Saul ei thad ond aeth ag Ahinoam ac Abigail gydag ef. Tra bod Dafydd a'i ddynion yn gwersylla ger Jesreel, cânt eu cipio gan Amaleciaid a oedd wedi ysbeilio tref Siclag a dygwyd ei ddwy wraig yn wystlon. Arweiniodd Dafydd gyrch yn erbyn yr ymlidwyr gan achub ei wragedd. Esgorodd Ahinoam ar fab cyntaf Dafydd, Amnon.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Achsah

Mae **Achsah** (/ˈæksə/; Hebraeg: ** עַכְסָה**) (**Achsa** yn y Beibl Cymraeg Newydd) yn ferch y mae sôn amdani yn Yr Hen Destament / Y Beibl Hebraeg. Roedd hi'n ferch i Caleb.

## Ystyr yr enw 
Mae ystyr yr enw yn ansicr. Mae'r *Encyclopedia Biblica* yn awgrymu mae'r ystyr yw *fferled* . Mae *Geiriadur Beiblaidd a Duwinyddol* Mathetes yn awgrymu *addurn* neu *un sydd wedi ei harddu*  ac mae *Bible Gateway* yn awgrymu ''chwalu'r llen''.

## Y Naratif Beiblaidd 
Roedd Achsah yn unig ferch Caleb, roedd ganddi dri brawd. Roedd Caleb yn un o arweinwyr llwyth Jiwda yn ystod taith yr Iddewon i wlad yr addewid ar ôl iddynt ffoi o'u caethglud yn yr Aifft. Roedd Caleb yn un o'r 12 ysbïwr a danfonwyd gan Moses i wlad Canaan i asesu gwerth y tir a chryfder y bobl oedd yn ei feddiannu. Fel rhodd am y gwaith addawodd Moses y darnau o'r wlad y bu'n ei hysbïo i Caleb a'i ddisgynyddion. Wrth i'r Israeliad dechrau meddiannu'r wlad o dan arweiniad Josua, maent yn cyrraedd y tir a addawyd i Caleb, Ciriath-arba (ail enwyd yn Hebron) gan lwyddo i ladd tri chawr oedd yn gwarchod y diriogaeth. Wedyn aethant ati i ymosododd ar drigolion Ciriath-seffer (Debir wedyn). Mae Caleb yn addo llaw Achsah ei ferch mewn priodas i'r dyn byddai'n llwyddo i ennill y lle. Othniel fab Cenas, ei nai, bu'n llwyddiannus a chafodd priodi Achsah.

Wedi cael addewid o gael priodi Achsah, mae Othniel yn awgrymu wrth ei ddarpar wraig i fynd at ei thad a gofyn iddo am ran o'i dir fel gwaddol priodas. Mae Achsah yn gwneud hynny ac yn cael parsel o wlad gan ei thad. Mae Caleb yn cytuno ac yn rhoi iddi dir. Wedi derbyn y tir mae Achsah yn gofyn am ragor * Dyro i mi fendith: canys gwlad y deau a roddaist i mi; dyro i mi hefyd ffynhonnau dyfroedd. A Caleb a roddodd iddi y ffynhonnau uchaf, a’r ffynhonnau isaf.* 

## Hanes diweddarach 
Yn ddiweddarach mae Othniel yn dod yn un o farnwyr Israel  ac mae ef ac Achsah yn dod yn rhieni i un mab sydd a'i enw yn cael ei grybwyll yn y Beibl Hathath.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Arnold, Swydd Nottingham

Tref yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Arnold**.  Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gedling. Saif un union i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Arnold boblogaeth o 37,768.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gedling
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Dinas Leeds

Bwrdeistref fetropolitan yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Dinas Leeds** (Saesneg: *City of Leeds*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 552&nbsp;km², gyda 793139 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Wakefield a Kirklees i'r de, Dinas Bradford i'r gorllewin, a Gogledd Swydd Efrog i'r gogledd a'r dwyrain.

bawd|canol|Dinas Leeds yng Ngorllewin Swydd Efrog

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Gorllewin Swydd Efrog, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Rhennir y fwrdeistref yn 38 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf mawr sy'n cynnwys dinas Leeds ei hun, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Garforth, Guiseley, Horsforth, Morley, Otley, Pudsey, Rothwell, Wetherby a Yeadon.

## Cyfeiriadau 

Leeds
Anna broffwydes

Mae **Anna** (Hebraeg:**חַנָּה,** Groeg Hynafol:** Ἄννα**) neu **Anna broffwydes** yn fenyw a grybwyllir yn Efengyl Luc. Yn ôl yr Efengyl, roedd hi'n ddynes oedrannus o Lwyth Aser a broffwydodd am yr Iesu yn Nheml Jerwsalem. Mae hi’n ymddangos yn Luc 2: 36–38 yn ystod yr hanes am gyflwyniad yr Iesu yn y Deml.

## Ystyr yr enw 
Ystyr Anna yw *graslon*, ac mae'n perthyn i'r un gwreiddyn a'r enw Hanna yn yr Hen Destament.

## Testament Newydd 
Mae'r adnodau sy'n sôn am Anna fel a ganlyn:

(Cyfieithiad y Beibl Cymraeg Newydd, am gyfieithiad Beibl William Morgan gweler Luc 2: 36–38 BWM am gyfieithiad beibl.net gweler Luc 2 beibl.net

O'r tri phennill hyn yn Luc, mae'r canlynol yn hysbys am Anna:

* Roedd hi'n broffwydes.
* Roedd hi'n ferch i Phanuel.
* Roedd hi'n aelod o lwyth Aser.
* Roedd hi'n weddw ar ôl saith mlynedd o briodas (nid yw ei gŵr yn cael ei enwi).
* Roedd hi'n ddynes grefyddol iawn a oedd yn ymarfer gweddi ac ympryd yn rheolaidd.

Mae Luc yn disgrifio Anna fel un "hen iawn". Mae llawer o Feiblau a sylwebyddion yn nodi ei bod yn 84 mlwydd oed. Mae'r testun Groeg yn nodi καὶ αὐτὴ χήρα ὡς ἐτῶν ὀγδοηκοντατεσσάρων, a gyfieithir yn gyffredinol fel "roedd hi'n weddw wyth deg pedair blwydd oed". Mae'r darn yn amwys: gallai olygu ei bod yn 84 oed, neu ei bod wedi bod yn wraig weddw am 84 mlynedd. Mae rhai ysgolheigion o'r farn mai'r olaf yw'r opsiwn mwyaf tebygol. O dderbyn yr opsiwn hwn, ni allai fod wedi priodi yn iau na thua 14 oed, ac felly byddai wedi bod yn o leiaf 14 + 7 + 84 = 105 mlwydd oed.

Mae Anna yn un o ddau broffwyd a rhoddodd croeso i'r Iesu yn y Deml. Y llall oedd Simeon, oedd hefyd yn ŵr hen iawn, oedd wedi cael addewid na fyddai'n marw cyn gweld y Crist. Un o negeseuon canolog y Testament Newydd yw bod yr Iesu yn cyflawni addewid parhaus Duw trwy ei broffwydi ers i Adda ac Efa cael eu troi allan o Ardd Eden. Mae cael dau broffwyd hynod oedrannus, sydd wedi bod yn cyhoeddi addewid Duw am waredwr ers eu hieuenctid yn cyhoeddi mae'r baban Iesu yw ymgnawdoliad yr addewid yn bwysig. Mae oedran y ddau broffwyd yn tanlinellu bod y baban Iesu yn cyflawni proffwydoliaeth hynafol ddi-dor.

## Traddodiadau eglwysig 
Mae'r Eglwys Gatholig Rufeinig a'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol yn dathlu Anna broffwydes fel sant. Mae'r Eglwys Uniongred hefyd yn ystyried Anna a Simeon fel yr olaf o broffwydi'r Hen Destament ac yn ddolen gyswllt rhwng yr Hen Destament a'r Newydd. Dethlir gŵyl mabsant y ddau ar 3 Chwefror.

Mae ffigwr Anna yn cael ei darlunio yn iconau Uniongred o gyflwyniad Christ yn y Deml ac yn ystyried bod yr Iesu wedi cael ei gyflwyno i'w bobl trwy gyfarfod Anna a Simeon.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Cymeriadau'r Testament Newydd
Categori:Merched y Beibl
Categori:Proffwydi
Hucknall

Tref yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Hucknall** (**Hucknall Torkard** gynt). Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Ashfield. Saif un union i'r gogledd-orllewin o ddinas Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Hucknall boblogaeth o 32,107.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Ashfield
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Ollerton

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Ollerton (gwahaniaethu).''

Tref yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Ollerton**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Ollerton and Boughton yn ardal an-fetropolitan Newark a Sherwood. Saif ar ymyl Fforest Sherwood ac yn yr ardal a elwir yn "The Dukeries".

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan blwyf sifil Ollerton and Boughton boblogaeth o 9,840.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Newark a Sherwood
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Cy Morgan

''Am bitsiwr o'r degawdau 1900 a 1910 y mae'r erthygl hon (Cy Morgan = Harry Richard "Cy" Morgan). Y mae pitsiwr o Massachusetts o'r un enw o'r degawd 1920  (Cy Morgan = Cyril Arlon "Cy" Morgan) (1895 – 1946).''

Pitsiwr [pêl-faspp Cynghrair Mawr America oedd **Harry Richard "Cy" Morgan** ([10 Tachwedd 1878 &ndash; 28 Mehefin 1962).

Rhwng 1903 a 1913 chwaraeodd i’r timau St. Louis Browns, Boston Red Sox, Philadelphia Athletics a'r Cincinnati Reds. Batiwr a phitsiwr llaw dde oedd. Fe'i ganed yn Pomeroy, Ohio.

Y pumed o saith o blant oedd Cy Morgan. Alwilda Brookes oedd enw ei fam, brodor o Bennsylvania fel ei rhieni hithau. Cymro oedd ei dad, William G. Morgan, a ymfudodd i UDA.  Saer coed oedd y tad wrth ei waith a byw yn Pomeroy yn ôl cyfrifiad 1880 .

Bu farw Cy Morgan yn Wheeling, West Virginia ar Fehefin 28, 1962, yn 83 oed, o glefyd y rhydwelïau coronaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1962
Nureongi

Brithgwn melynaidd yw'r **Nurenogi****,** sy'n aml yn cael eu defnyddio fel ffynhonnell cig ci yng Nghorea. Mae'r term yn tarddu o'r gair Coreaidd "누렁이", sy'n golygu "yr un melyn".

Mewn erthygl ymchwil 2009 am fwyta cig ci yn Ne Corea, dyfynnodd Anthony Podberscek o Brifysgol Caergrawnt darganfyddiad papur cynharach fod Nureonogi yn cael eu ffermio a'u bwyta'n amlach na'r un ci arall (fel y Jindo) o fewn y wlad. Cant eu ffermio fel da byw, yn un pwrpas ar gyfer eu bwyta.

## Cyfeiriadau
Categori:Bridiau o gŵn
Categori:Bridiau o gŵn sy'n tarddu o Asia
Categori:Cig ci
Susan Rice

Diplomydd Americanaidd yw **Susan Elizabeth Rice** (ganwyd 17 Tachwedd 1964). Hi oedd y Cynghorydd Diogelwch Cenedlaethol o 2013 i 2017 yn ystod arlywyddiaeth Barack Obama. Cyn hynny, hi oedd Llysgennad yr Unol Daleithiau i'r Cenhedloedd Unedig rhwng 2009 a 2013. 

## Gyrfa 
[chwith|bawd|Rice gyda [Barack Obama a Joe Biden, Rhagfyr 2008]]
Gwasanaethodd Rice ar bwrdd y Cyngor Diogelwch Cenedlaethol ac fel Ysgrifennydd Gwladol Cynorthwyol dros Faterion Affrica yn ystod ail dymor yr Arlywydd Bill Clinton. Cadarnhawyd Rice fel llysgennad y Cenhedloedd Unedig gan Senedd yr Unol Daleithiau trwy gydsyniad unfrydol ar 22 Ionawr 2009. 

Hi yw'r fenyw Jamaican-Americanaidd gyntaf i ddal y swydd honno. Dilynodd Rice Tom Donilon fel Cynghorydd Diogelwch Cenedlaethol. Cyhoeddwyd ymddiswyddiad Donilon ar Mehefin 5 2013. 

Ar 8 Mawrth 2017, ymunodd Rice â Phrifysgol America fel cymrawd ymchwil ymweliadol yn yr Ysgol Gwasanaeth Rhyngwladol (SIS) yn y brifysgol. Yn ei chyfnod preswyl, roedd hi'n bwriadu gweithio ar ei llyfr nesaf a mentora myfyrwyr SIS ifanc. 

Ar 28 Mawrth 2018, penodwyd Rice i fwrdd cyfarwyddwyr yn Netflix. 

## Ras Senedd yr Unol Daleithiau 2018 ym Maine 
Ar ôl i seneddwr yr Unol Daleithiau Susan Collins o Maine bleidleisio o blaid Brett Kavanaugh dros y Goruchaf Lys, fe wnaeth Rice ystyried yn gyhoeddus her i Collins yn 2020. Ym mis Ebrill 2019, fodd bynnag, cyhoeddodd Rice na fyddai’n ceisio rhediad Senedd yn erbyn Collins yn 2020. 

## Etholiad arlywyddol 2020 
Ym mis Gorffennaf 2020, adroddwyd yn eang bod Rice yn cael ei hystyried fel phartner i Joe Biden ar gyfer Is-Arlywydd yn etholiad cyffredinol 2020. 

## Bywyd personol 
Ganwyd Rice ar 17 Tachwedd, 1964 yn Washington, DC. Astudiodd ym Mhrifysgol Stanford a'r Coleg Newydd, Rhydychen. Americanwr Affricanaidd yw Rice yr oedd ei neiniau a theidiau mamol yn dod o Jamaica. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynghorwyr Diogelwch Cenedlaethol yr Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1964
Warsop

Plwyf sifil yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Warsop**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Mansfield.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 11,999.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Mansfield
Categori:Plwyfi sifil Swydd Nottingham
Bwrdeistref Rushcliffe

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Bwrdeistref Rushcliffe** (Saesneg: *Borough of Rushcliffe*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 409&nbsp;km², gyda 119,184 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â phedair ardal arall Swydd Nottingham, sef Bwrdeistref Broxtowe, Dinas Nottingham, Bwrdeistref Gedling ac Ardal Newark a Sherwood, i'r gogledd i gyd, yn ogystal â Swydd Gaerlŷr i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Rushcliffe yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn 59 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref West Bridgford, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Bingham a Cotgrave.

## Gweler hefyd
* Rushcliffe (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Rushcliffe
West Bridgford

Tref yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **West Bridgford**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Rushcliffe.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig West Bridgford boblogaeth o 45,509.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Cae criced "Trent Bridge"
*Eglwys Sant Giles
*Pont Grog Wilford
*Pont Trent
*Tafarn "Trent Bridge"

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Rushcliffe
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Conrad Gesner

Athronydd naturiol a meddyg o'r Swistir oedd **Conrad Gesner** (26 Mawrth 1516 – 13 Rhagfyr 1565) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at fotaneg a sŵoleg.

Ganed yn Zürich, Cydffederasiwn y Swistir, a'r diwygiwr Protestannaidd Huldrych Zwingli oedd ei dad bedydd. Astudiodd diwinyddiaeth yn Zürich ac Hebraeg yn Strasbwrg, a meddygaeth yn Bourges, Paris, a Basel. Gweithiodd yn athro Groeg yn Ysgol Lausanne o 1537 i 1540 a derbyniodd ei ddoethuriaeth feddygol ym 1541. Aeth i Montpellier i astudio botaneg cyn iddo ymsefydlu yn Basel i weithio yn feddyg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Lausanne
Categori:Athronwyr naturiol o'r Swistir
Categori:Athronwyr yr 16eg ganrif o'r Swistir
Categori:Botanegwyr o'r Swistir
Categori:Genedigaethau 1516
Categori:Gwyddonwyr yr 16eg ganrif o'r Swistir
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o'r Swistir
Categori:Marwolaethau 1565
Categori:Meddygon yr 16eg ganrif o'r Swistir
Categori:Pobl o Zürich
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Swistir
Ardal Ashfield

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Ashfield** (Saesneg: *Ashfield District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 110&nbsp;km², gyda 127,918 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â phum ardal arall Swydd Nottingham, sef Ardal Mansfield i'r gogledd-ddwyrain, Ardal Newark a Sherwood a Bwrdeistref Gedling i'r dwyrain, Dinas Nottingham i'r de, a Bwrdeistref Broxtowe i'r de-orllewin, yn ogystal â Swydd Derby i'r gorllewin.

bawd|dim|Ardal Ashfield yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn dri phlwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Kirkby-in-Ashfield, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Hucknall a Sutton-in-Ashfield.

## Gweler hefyd
* Ashfield (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Ashfield
Ardal Newark a Sherwood

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Newark a Sherwood** (Saesneg: *Newark and Sherwood District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 651&nbsp;km², gyda 122,421 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â phum ardal arall Swydd Nottingham, sef Bwrdeistref Rushcliffe i'r de, Bwrdeistref Gedling i'r de-orllewin, Ardal Ashfield ac Ardal Mansfield i'r gorllewin, ac Ardal Bassetlaw i'r gogledd, yn ogystal â siroedd Swydd Lincoln i'r dwyrain a Swydd Gaerlŷr i'r de.

bawd|dim|Ardal Newark a Sherwood yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 84 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Newark-on-Trent. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Ollerton a Southwell.

## Cyfeiriadau 
Newark a Sherwood
Market Warsop

Tref yn Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Market Warsop**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Warsop yn ardal an-fetropolitan Mansfield.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Mansfield
Categori:Trefi Swydd Nottingham
Ardal Bassetlaw

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Bassetlaw** (Saesneg: *Bassetlaw District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 638&nbsp;km², gyda 117,459 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â dwy ardal arall Swydd Nottingham, sef Ardal Mansfield ac Ardal Newark a Sherwood i'r de, yn ogystal â siroedd Swydd Derby i'r gorllewin, De Swydd Efrog i'r gogledd-orllewin, a Swydd Lincoln i'r gogledd-ddwyrain ac i'r dwyrain.

bawd|dim|Ardal Bassetlaw yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn 65 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Worksop, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys trefi Bircotes a Retford.

## Gweler hefyd
* Bassetlaw (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Bassetlaw
Lorenzo Valla

Athronydd Eidalaidd ac offeiriad Catholig, rhethregwr a beirniad yn yr iaith Ladin, a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Lorenzo Valla** (; 1407 – 1 Awst 1457). Mae'n nodedig am ei feirniadaeth destunol o ysgolheictod hanesyddol a chrefyddol Ewrop ac am ei gwerylon ffyrnig ag ysgolheigion eraill yr oes.

## Bywgraffiad 
Ganed Lorenzo Valla yn Rhufain, Taleithiau'r Babaeth, ym 1407. Derbyniodd ei addysg yno ac aeth ar grwydr drwy'r Eidal gan fireinio'i feistrolaeth ar yr ieithoedd Groeg a Lladin a llenyddiaeth glasurol.

Ym 1431 fe'i penodwyd yn athro rhethreg ym Mhrifysgol Pavia. Yno, ymosododd ar draddodiadau canoloesol y gyfadran gyfreitheg, a daeth i'r amlwg fel lladmerydd o ramadeg ac ieitheg yn y clasuron. O ganlyniad i'r ddadl, gorfodwyd iddo adael Pavia ym 1433. Er gwaethaf, enillodd enw am ei lenydda a'i rethreg bolemig a chafodd ei groesawu i lysoedd gan frenhinoedd, dugiaid a changellorion ar draws yr Eidal, a threuliodd y cyfnod 1435–48 yn Napoli yn bennaf.

Ym 1440 cyhoeddwyd y traethodyn *De falso credita et ementita Constantini donatione declamatio* ganddo, gwaith sydd yn profi natur ffug Donawd Cystennin, y ddogfen a hawliwyd gan y Babaeth i gyfiawnhau ei hawdurdod gwleidyddol ac eglwysig yn y byd hwn. Defnyddiodd Valla ddadansoddiadau ieithegol i ddatguddio croesddywediadau mewnol a chamamseriadau'r ddogfen. Ysgrifennodd Valla *De falso* i gefnogi achos ei noddwr, Alfonso V, brenin Aragón, yn ei ymgyrch yn erbyn y Babaeth yn ne'r Eidal.

O ganlyniad i *De falso*, a'i ysgrifeniadau damcaniaethol ar bwnc crefydd, cyhuddwyd Valla o baganiaeth neu heresi gan chwilyswyr y pab, a bu'n rhaid iddo ddibynnu ar gymorth y Brenin Alfonso nes iddo ailgymodi â'r Eglwys ym 1448. Dychwelodd i'w ddinas enedigol a fe'i penodwyd yn ysgrifennydd i'r Pab Niclas V. Yn Rhufain, bu Valla yn addysgu, yn cyfieithu awduron Groeg i Ladin, ac yn lladmerydd dros ddyneiddiaeth y Dadeni o fewn yr Eglwys. Defnyddiodd ei ddulliau ieithegol i astudio ac anodi y Fwlgat, a chafodd ddylanwad mawr ar ddyneiddiaeth Gristnogol wedi i Desiderius Erasmus, ym 1505, ganfod llawysgrif o'r *Annotationes* a'i ddefnyddio i gynhyrchu cyfieithiad Lladin o'r Testament Newydd.

Bu farw Lorenzo Valla yn Rhufain ym 1457, tua 50 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1407
Categori:Marwolaethau 1457
Categori:Athronwyr y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Athronwyr y Dadeni
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Offeiriaid Catholig o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Rhufain
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Ysgolheigion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion y clasuron o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal