Cai (drama)

Addasiad cwmni theatr Arad Goch o'r ddrama *Caligula* gan Albert Camus yw ***Cai***. Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan y cwmni ym 1990. Mae'r ddrama yn seiliedig ar hanes y cymeriad hanesyddol Caligula. Cafodd y ddrama wreiddiol ei chyfieithu gan Emyr Tudwal Jones a Prys Morgan ym 1975, a'i chyhoeddi fel rhan o'r Gyfres Dramâu'r Byd gan Wasg Prifysgol Cymru ym 1978, o dan y teitl llawn *Caligula.* Ond aeth Arad Goch ati i'w haddasu'n sylweddol, ac felly ei hail-enwi yn *Cai.* 

## Disgrifiad byr 
"Yn y ddrama, ceir hanes person - Ymerawdwr ifanc a'i freuddwyd am greu bywyd sydd uwchlaw moesau ffals a thraddodiadau pwdr y gymdeithas sydd o'i gwmpas. Ynddi ceir gwrthdaro rhwng hen ac ifanc, rhwng y traddodiadol a'r cyfoes. Ond ynddi hefyd, gwelir materoliaeth—'decadence'- y tra-arglwyddiaethu ar unrhyw ronyn o fywyd gonest. Drama ydyw sydd ag unben fel ei phrif gymeriad. Nid drama wleidyddol mohoni, ond moeswers—ac fel pob moeswers dda y mae uwchlaw y 'politics' bondigrybwyll 'na. Ymysg ei düwch a diffyg gobaith, drama ydyw am y berthynas glos ac angenrheidiol rhwng yr hen a'r ifanc, am y cwlwm rhwng y traddodiadol a'r cyfoes ac am y frwydr barhaol dros gyfiawnder a rhyddid; stori ydyw am chwilio am y bywyd perffaith: rhain oll yn faterion o bwys i ni yng Nghymru'r nawdegau."

## Cefndir 
"Bu nifer o resymau dros ddewis y ddrama hon", yn ôl rhaglen y cynhyrchiad, "Sefydlwyd Arad Goch fel y prif gwmni theatr Cymraeg i blant a phobl ifanc. Dewis hawdd, felly, o'dd *Caligula* - ein *Cai* ni. Fe'i disgrifir gan Emyr Tudwal Jones yn ei ragarweiniad i'r cyfieithiad Cymraeg fel "drama am bobl ifanc ar gyfer pobl ifanc", ond mae iddi arwyddocâd amgenach na hynny.""O ystyried hanes a digwyddiadau diweddar Ewrop [1990] gwelir bod llawer i unben wedi ceisio gwireddu delfryd wleidyddol a breuddwyd ddogmatig, fel y gwna Caligula, dwy lethu a lladd. Yn y ddrama gwelir ladd ar draddodiadau a moesau clasurol tra, ar yr un pryd, y gwrthodir yr hawl i'r ieuenctid 'dorri tir newydd'. Gwelir hyn yn ein cymdeithas ni oni bai i'r 'torri tir newydd' esgor ar elw ariannol." Yn y rhaglen hefyd, a gyhoeddwyd ym 1990, mae un o'r cyfieithwyr gwreiddiol Emyr Tudwal Jones yn cyflwyno'r cynhyrchiad fel â ganlyn : " 'Rwyt ti'n bur yn y da fel rydw i'n bur yn y drwg' meddai Caligula, Ymerawdwr ifanc Rhufain wrth Scipio, bardd ifanc a chyfaill iddo, yng nghanol y ddrama. Y ddau begwn hyn sydd wrth wraidd drama Albert Camus. Bradychu yw cyfaddawdu mewn byd nad oes iddo unrhyw reswm. Rhaid byw pob eiliad i'r eithaf—nid oes le i foesau parchus nac i ryw berchentŷaeth dosbarth canol. Ond yn y byd wyneb i waered hwn, mae'n anodd gwahaniaethu rhwng y drwg a'r da. Ai'r Ymerawdwr gwaedlyd, sy'n amlwg wedi colli arno, a'i Scipio, y ffwl diniwed, a gynrychiolai'r da? Onid Cerea - sy'n barchus a diwylliedig a rhesymegol - yw'r un a ddaw a modus vivendi i fyd Rhufain unwaith eto? 'Rwyf eto'n fyw', meddai Caligula ar ddiwedd y ddrama - cwestiwn? Er gwaethaf camweddau Gaius (Caligula), y peth cyntaf a wnaeth ei ddilynydd fel Ymerawdwr, Claudius, oedd dienyddio Cerea, am iddo ladd Ymerawdwr. Aethom ati, Prys Morgan ac Emyr Tudwal Jones, i gyfieithu'r ddrama hon bymtheng mlynedd yn ôl—1975. A ninnau'n ifanc. Roeddem ein dau yn blant y chwedegau - degawd a'i gollfarnir cymaint gan ein harweinwyr y dyddiau hyn. Drama ar gyfer y genhedlaeth honno—ac i ddelfrydau a gweledigaeth cenhedlaeth gyffelyb y naw degau yw addasiad Jeremy Turner o Caligula gan Albert Camus."

## Cymeriadau 
* Cai - yr Ymerawdwr ifanc - yr unben
* Caesonia - yr 'hen ordderch' - o dras uchel 
* Cerea - un o'r llywodraeth - o dras uchel
* Scipio - bardd ifanc o dras uchel - cariad Cai
* Helicon - Joscyn - slob - 'good bloke' - ffrind Cai
* Lucius - y cerddor - llanc amddifad - un o fechgyn y stryd - ffrind Cai
* Metellus - un o'r crach - ffroenuchel - pendefig
* Mucius - un o'r crach - dechrau colli arno - hen bendefig
* Gwraig Mucius - 'Twin set and pearls' - un or crach
* Mereia - Pendefig oedrannus - un o'r crach

[bawd|Rhaglen y cynhyrchiad o *[Cai (drama)|Cai* 1990]]
## Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y cynhyrchiad gan Arad Goch ym 1990. Cyfarwyddwr Jeremy Turner; cynllunydd John Jenkins; gwisgoedd Patricia Treloar; deunydd hysbysebu Ruth Jên; cast:

* Cai - Gareth Potter
* Caesonia - Mari Rhian Owen
* Cerea - Siör Llyfni
* Scipio - Idris Morris Jones 
* Helicon - Rhys Bleddyn 
* Lucius - Marc Lugg  
* Metellus - Matthew Aran 
* Mucius - Ioan Hefin 
* Gwraig Mucius - Mair Tomos Ifans 
* Mereia - Rhodri Rhys

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1978
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au