open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isotop

Ffurfiau gwahanol o'r un elfen yw **isotopau**; mae gan yr atomau hyn o elfen yr un rhif atomig, gan fod ganddynt yr un nifer o brotonau; mae'r rhifau màs, fodd bynnag yn wahanol gan fod ganddynt niferoedd gwahanol o niwtronau. I wahaniaethu rhwng isotopau gwahanol o'r un elfen, dilynir yr enw gan rif màs yr isotop e.e. carbon-12, carbon-14, clorin-35, clorin-37 a rhoddir y rhif màs fel uwchysgrif cyn y symbol cemegol e.e. 12C, 14C, 35Cl, 37Cl (allai ychwanegu'r rhif atomig fel isysgrif dan y rhif màs). Mae isotopau hydrogen yn anarferol gan roddir iddynt enwau penodol: Hydrogen neu protiwm (1H), dewteriwm (2H neu D) a thritiwm (3H neu T).

## Priodweddau isotopau 
Mae priodweddau cemegol elfen yn cael ei reoli'n bennaf gan yr electronau. Mae gan bob atom o'r un elfen yr un nifer o brotonau, felly mae ganddynt yr un nifer o electronau (mewn atom di-wefr) sy'n arwain at briodweddau cemegol sydd bron yn unfath. Mae carbon-12 a charbon-14 yn enghreifftiau da. Er bod gan y rhan fwyaf o elfennau isotopau, fel arfer dim ond un neu ddau sy'n sefydlog; mae'r isotopau eraill yn tueddu i fod yn ymbelydrol h.y. maent yn dadfeilio.

Mae màs atom yn cael effaith ar gyfradd adwaith cemegol atom neu foleciwl, gydag isotopau gyda màs uwch yn adweithio'n arafach. Dim ond effaith fach yw hon gad nid yw'r gwahaniaeth màs rhwng dau isotop yn sylweddol ar gyfer y mwyafrif o elfennau. Hydrogen yw'r unig elfen lle mae effaith y màs yn bwysig, gan fod y gwahaniaeth màs rhwng y tri isotop yn sylweddol, gyda màs dewteriwm (2H) yn ddwbl màs protiwm (1H). Gelwir yr effaith hwn yn effaith cinetig isotop.

## Presenoldeb naturiol 
Mae'r mwyafrif o elfennau yn dangos nifer o elfennau sefydlog mewn samplau naturiol. Mae'r elfennau gydag un isotop naturiol yn cynnwys Fflworin (19F), Sodiwm (23Na) ac Alwminiwm (27Al). Mae rhai elfennau eraill yn cynnwys canrannau sylweddol o sawl isotop, gyda rhai elfennau yn cynnwys o leiaf 20% o ddau neu fwy isotop, e.e.
* Bromin (51% 79B, 49% 81B)
* Boron (20% 10B, 80% 11B)
* Clorin (76% 35Cl, 24% 37Cl)
* Copr (69% 63Cu, 31% 65Cu)

## Defnyddio isotopau 
Defnyddir isotopau sefydlog ac ymbelydrol mewn nifer o feysydd gwahanol.

### Isotopau sefydlog 
* Labeli isotopig er mwyn dilyn llwybr atomau penodol mewn prosesau cemegol diwydiannol a phrosesau biocemegol systemau byw. Er bod eu priodweddau cemegol yn unfath, gellir eu dilyn trwy fesuriadau spectrosgopeg.
* Dilyn mecanwaith adwaith trwy effeithiau cinetig isotop, yn enwedig trwy drawsnewid isotopau hydrogen yn benodol.
* Sbectrosgopi niwclear magnetig a Mössbauer sy'n astudio lefelau egni tu fewn i niwclysau atomau sy'n rhan o foleciwlau.
* Hydoddyddion ar gyfer sbectrosgopi magnetig niwclear, lle defnyddir hydoddyddion sy'n cynnwys atomau dewteriwm (2H) yn lle atomau protiwm (1H) er mwyn astudio atomau hydrogen mewn moleciwlau.

### Isotopau ymbelydrol 
* Trydan niwclear
* Arfau niwclear
* Triniaethau radiotherapi
* Mesur oedran gwrthrychau, yn enwedig mesuriadau radiocarbon ar ddeunyddiau o ffynonellau organig.


Categori:Cemeg ffisegol
Categori:Ffiseg niwclear
Categori:Ymbelydredd
Roma (gwahaniaethu)

Gall **Roma** gyfeirio at:

*Roma - yr enw Eidaleg am Rufain, prifddinas Yr Eidal
*Roma - Un u ddau brif grŵp ethnig y Sipsiwn
*A.S. Roma - Clwb Pêl-droed
Dargludydd trydanol

Sylwedd sydd yn gadael i egni teithio trwyddo yw dargludydd, a **dargludydd trydanol** yw sylwedd sydd yn gadael i egni trydanol teithio trwyddo. Metelau yw'r dagludyddion fwyaf cyffredin, ond mae graffit yn anfetel sy'n dargludydd trydanol.
[150px|de|bawd|chwith|Dargludyddion yw metelau fel [copr]]

Dibynnai gallu'r deunydd i ddargludo ar y nifer o electronau rhydd ym mhlisgennau allanol yr atomau.

Categori:Cemeg ffisegol
Categori:Ffiseg
Milan Milutinović

Arlywydd Serbia o 1998 hyd 2002 oedd **Milan Milutinović** (Serbeg: Милан Милутиновић ; ganwyd 19 Rhagfyr, 1942 - 2 Gorffennaf 2023).

Categori:Arlywyddion Serbia
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Gwleidyddion o Serbia
Mark J. Williams

Chwaraewr snwcer o Gwm, Blaenau Gwent yw **Mark James Williams** (ganwyd 21 Mawrth 1975).

Mae wedi ennill 22 twrnamaint graddedig, gan gynnwys tri Pencampwriaeth Byd, a'r chwaraewr llaw chwith cyntaf i ennill Pencampwriaeth Byd.

Yn 1996 enillodd Pencampwriaeth Agored Cymru a'r Grand Prix, ac yna yn 1998 enillodd y Masters. Roedd tymor 1999/2000 yn bwysig yn ei yrfa pan enillodd Pencampwriaeth y Deyrnas Unedig a Phencampwriaeth y Byd ynghyd â nifer o enillion eraill i gyrraedd y reng gyntaf
Yn 2002/2003 enillodd y Deyrnas Unedig, y Masters a Phencampwriaeth y Byd. Gwnaeth hyn ef y pedwerydd chwaraewr i ddal y tri teitl ar yr un pryd, gan ddilyn Stephen Hendry, Steve Davis a John Higgins

Ar yr 20 Ebrill 2005 daeth y Cymro cyntaf, a'r pumed yn hanes Pencampwriaeth y Byd i wneud 147.

Ei hyfforddwr oedd Terry Griffiths ond yn Ebrill 2006 daeth hynny i ben er iddynt barhau yn ffrindiau.

Cyfeirir ato yn aml fel **Mark J. Williams** i'w wahaniaethu â Mark James arall  o Loegr a oedd yn chwarae snwcer yn y 90au

Yn 2018, daeth yn Bencampwr y Byd am y trydydd tro, 15 mlynedd ar ôl ennill ddiwethaf. Curodd yr Albanwr John Higgins o 18-16 ffrâm.

Ym mis Mai 2025, yn 50 oed, daeth Williams y dyn hynaf erioed i chwarae yn rownd derfynol Pencampwriaeth Snwcer y Byd. Collodd yn y ffeinal yn erbyn Zhao Xintong o 18 ffram i 12.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr snwcer o Gymru
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Flaenau Gwent
Eric Morecambe

Digrifwr oedd **Eric Morecambe** (**John Eric Bartholomew**) (14 Mai 1926 – 28 Mai 1984). Gweithiai ar y cyd ag Ernie Wise. Daeth y ddeuawd yn adnabyddus ledled gwledydd Prydain gyda *The Morecambe and Wise Show*.

Categori:Digrifwyr
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1984
Acesia

bawd|*Acacia drepanolobium*
bawd|*Acacia sp.*

Mae rhyw 1,300 rhywogaeth o **acesia** (neu **acasia**). Gelwir rhai yn **mimosa** hefyd. Mae llawer yn frodor o Awstralia.

[300px|bawd|chwith|*Acacia dealbata* (yn [Cagnes-sur-Mer, Ffrainc)]]

Categori:Fabaceae
Categori:Coed
Baner Llydaw

bawd|de|Baner Llydaw

Mae **Baner Llydaw**, y  *Gwyn a Du* (yn Llydaweg: *Gwenn-ha-du*) yn cynnwys naw stribedyn llorweddol gwyn a du, a smotiau ermin yn y gornel chwith uchaf. Fe'i crewyd ym 1923 gan Morvan Marchal, gan ddefnyddio fel ysbrydoliaeth arfbais dinas Roazhon a baneri'r Unol Daleithiau a Gwlad Groeg. Mae'r stribedi llorweddol yn cynrychioli'r naw esgobaeth draddodiadol yn Llydaw, y stribedi du yn cynrychioli'r rhai Ffrangeg eu hiaith (Dol, Naoned, Roazhon, Sant-Maloù a Sant-Brieg) a'r pedwar gwyn yn cynrychioli'r pedair esgobaeth Lydaweg eu hiaith (Leon, Treger, Kernev a Gwened). Cafodd ei derbyn yn eang fel symbol Llydaw yn ystod y 1960au.

Er i'r faner gyfoes gael ei chreu gan Marchal yn 1923 bu trwy gydol yr 1920au ac 1930au i'w gweld yn ymddangos mewn addasiadau gwahanol – weithiau gyda'r ermyn heb eu gweld yn llawn, weithiau gyda'r ermyn nid yn y canton ond yn hytrach ar hyd holl ochr y mast. Ymddengys i'r consensws ffurfio'n derfynnol ar ei ffurf bresennol erbyn 1938. 

Mae *Gwenn ha Du* hefyd yn enw ar gasgliad o farddoniaeth Lydaweg a droswyd i'r Gymraeg.

## Emoji Baner Llydaw
bawd|de|150px|Arfbais Roazhon
Yn 2020 cafwyd ymgyrch i ennill statws i'r Gwenn ha Du fel emoji i'w defnyddio ar y Cyfryngau cymdeithasol. Llwyddodd ymgyrch #emojibzh i ennill llawer o sylw a chefnogaeth yn Llydaw a thu hwnt gyda dros 400,000 yn arwyddo deiseb i'w gefnogi. Arweiniwyd yr ymgyrch gan grŵp EmojiBZH – sef cnewyllyn yr ymgyrch i ennill Parth Lefel Uchaf ar gyfer Llydaw – pikBZH. Y bwriad, maes o law, yw y bydd modd defnyddio baner Llydaw – fel un Cymru a'r Alban – fel eicon wrth ddefnyddio rhwydweithiau fel Twitter a Facebook. Sefydlwyd ymgyrch tebyg ar gyfer ennill statws tebyg i faner Corsica hefyd.

## Gweler hefyd
* Baneri bro Llydaw

## Dolenni
* Eitem ar faner Llydaw (Ffrangeg)
* ffilm fer (Ffrangeg gydag isdeitlau Saesneg) ar hanes y Gwenn ha Du
* eitem deledu ar ymgyrch emojiBZH (Ffrangeg)
* Mikael Bodlore- Penlaez : kant vloaz ar Gwenn ha du e FIL 2023 cyflwyniad ar y faner a baner Iwerddon ar ganmlwyddiant dylunio'r Gwenn ha Du

## Cyfeiriadau
Llydaw
Baner
Sky plc

Cwmni telegyfathrebu sy'n gweithredu Sky Digital yw **British Sky Broadcasting** (neu **BSkyB**). Mae'n darlledu drwy wledydd Prydain ac yn darparu teledu a gwasanaeth rhyngrwyd (ISP) i'w 11 miliwn o gwsmeriaid (2015). hyd at Ebrill 2007 British Sky Broadcasting hefyd oedd y gwasanaeth teledu digidol mwyaf poblogaidd yng ngwledydd Prydain, ond fe'i goddiweddwyd gan Freeview. Yn Isleworth mae ei bencadlys corfforaethol.

Fe'i ffurfiwyd yn Nhachwedd 1990 pan unwyd Teledu Sky (*Sky Television plc*) a *British Satellite Broadcasting*, a thrwy hynny daeth Sky yn brif gwmni teledu-drwy-danysgrifiad. Prynnodd Sky *Sky Italia* a  90.04% o *Sky Deutschland* yn Nhachwedd 2014 a newidiodd British Sky Broadcasting Group plc ei enw'n *Sky plc*.

## Cyfeiriadau
Categori:Is-gwmnïau News Corporation
Categori:Cwmnïau cyfryngau'r Deyrnas Unedig
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1990
Boris Tadić

Arlywydd Gweriniaeth Serbia o 11 Gorffennaf 2004 hyd 5 Ebrill 2012 oedd **Boris Tadić** (Serbeg: *Борис Тадић*) (ganwyd 15 Ionawr, 1958 yn Sarajevo, Bosnia a Hertsegofina). Seicolegydd ydyw o ran ei addysg, ond fel arweinydd y Blaid Ddemocrataidd ac Arlywydd y caiff ei adnabod gan fwyaf.

## Gyrfa wleidyddol
Ar y 27 Mehefin, 2004, etholwyd Tadić yn Arlywydd am gyfnod o bum mlynedd a thyngodd ei lw ar 11 Gorffennaf, 2004. Fe'i ailetholwyd am cyfnod pellach o 5 mlynedd ar 3 Chwefror, 2008 gan ddechrau ar Chwefror 15. Cyn ei waith fel Arlywydd bu'n Weinidog Telegyfathrebu Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia ac yn Weinidog Amddiffyn o Serbia a Montenegro.

Cafodd ei weld gan rai fel arweinydd oedd "yn driw i'r feddylfryd Gorllewinol" ac yn medru cydweithio'n gytbwys gyda'r Unol Daleithiau a Rwsia. Trosglwyddwyd yr arweinyddiaeth, dros dro, i Đukić-Dejanović.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Serbia
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Gwleidyddion o Serbia
Categori:Seicolegwyr
Lerici

250px|de|bawd|Porthladd a chastell Lerici

Tref fach ddeniadol a chymuned (*comune*) ar eneufor La Spezia  yn rhanbarth Liguria, yr Eidal, yw **Lerici**.

Mae yna gastell o'r 13g.

Roedd y bardd Shelley yn rhentio tŷ yma cyn ei farwolaeth gerllaw mewn damwain cwch yn 1822.

Categori:Trefi Liguria
Categori:Talaith La Spezia
Ventimiglia

Dinas  a chymuned (*comune*) ar y Riviera yn rhanbarth Liguria yn yr Eidal, heb fod yn bell o'r ffin â Ffrainc, yw **Ventimiglia**. Sillafiaeth arall yw **XXmiglia** (XX = venti = *ugain*).

Mae Ventimiglia ar aber y Roya. Gellir croesi'r bont i'r hen ddinas ar ben y bryn (Città Vecchia) lle mae'r eglwys gadeiriol (11/12g).
* Fe fydd trênau Ffrainc yn aros yng ngorsaf Ventimiglia lle gellir newid i drênau'r Eidal er mwyn dal ymlaen gyda'r daith.
* Mae marchnad fawr yn y sgwâr ger y traeth bob dydd Gwener ac fe fydd nifer fawr yn mynd yno o Ffrainc gerllaw.
* Mae gerddi Hanbury (gardd o blanhigion estron) gerllaw yn Mortola Inferiore ger y ffin â Ffrainc.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Dinasoedd Liguria
Categori:Talaith Imperia
Portofino

Tref a chymuned (*comune*) yn Ninas Fetropolitan Genova, Liguria, yr Eidal, yw **Portofino** (Ligureg: *Portofin*).

Categori:Dinas Fetropolitan Genova
Categori:Trefi Liguria
Saint-Cyr-sur-Mer

Cymuned a thref ar arfordir De Ffrainc yn *département* Var  a *région* Provence-Alpes-Côte d'Azur yw **Saint-Cyr-sur-Mer**. Lleolir rhwng Marseille a Toulon.

## Gefeilldrefi
## Dolenni allanol
*  Canolfan Croeso Saint-Cyr
*  Gwefan Saint-Cyr 

[bawd|200px|dim|Replica o [Cerflun Rhyddid|Gerflun Rhyddid yn sgwâr St-Cyr-sur-Mer]]

750px|bawd|canol|Golygfa o Les Lecques, maestref Saint-Cyr

Categori:Cymunedau Var
Westminster

**Westminster** yw'r enw a roddir ar ardal yng nghanol Llundain. Dyma ganolbwynt gwleidyddol y Deyrnas Unedig am i'w Senedd gyfarfod ym Mhalas San Steffan yn y fangre. Crëwyd y fwrdeistref fodern llawer ehangach, Dinas Westminster, ym 1900.

Hen enw Saesneg yr ardal yw *Thorney Island*, o'r dyddiau pan oedd y tir yn gorsiog ac yn anaddas ar gyfer adeiladu. Cyfeiria'r enw modern *Westminster* at Abaty a leolir yma. Yn Gymraeg defnyddir yr enw "San Steffan" i gyfeirio at y Senedd mewn modd tebyg ag y defnyddir *Westminster* yn Saesneg, ond nid yw'n ddilys cyfeirio at yr ardal fel "San Steffan" yn Gymraeg.

Gyferbyn â Phalas San Steffan y mae Abaty Westminster, hen adeilad crefyddol a sefydlwyd gan Edward y Cyffeswr yn yr 11g. Mae coroni bron pob brenin a brenhines Lloegr wedi digwydd yn yr eglwys hon ers 1066, ac mae llawer ohonynt wedi'u claddu yno, ynghyd ag amryw o enwogion eraill. Penodwyd yr ardal sy'n cynnwys y Palas, yr Abaty ac Eglwys y Santes Fererid yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO ym 1987.

Yng nghanol yr ardal hon mae Sgwâr y Senedd (*Parliament Square*), lle ceir nifer o gerfluniau o wleidyddwyr o bwys, gan gynnwys un o Winston Churchill gan y cerflunydd Cymreig Ivor Roberts-Jones. Yn 2007 dadorchuddiwyd cerflun o David Lloyd George ar blinth o lechfaen Chwarel y Penrhyn, ac yn fwy diweddar ychwanegwyd cerfluniau o Nelson Mandela, Mahatma Gandhi a'r etholfreintwraig Millicent Fawcett. Mae Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig, Neuadd Canolog y Methodistiaid a Chanolfan Cynadledda Brenhines Elisabeth II hefyd gerllaw, fel y mae ysgol bonedd Westminster.

I'r gogledd mae Whitehall, Sgwâr Trafalgar a Pharc Iago Sant, i'r gorllewin mae ardal gorsaf reilffordd Victoria a Phalas Buckingham, i'r de mae Pimlico ac i'r dwyrain dros afon Tafwys mae Lambeth.

400px|bawd|dim|Panorama o'r ardal
[bawd|dim|180px|Cerflun [David Lloyd George, Sgwâr y Senedd]]

## Cyfieiriadau
## Dolenni allanol
*  *Westminster*, gan Syr Walter Besant, Geraldine Edith Mitton a Mrs A. Murray Smith, 1902, o Brosiect Gutenberg

Categori:Ardaloedd Dinas Westminster
Mitsio

Mae **mitsio** yn air Cymraeg tafodieithol a defnyddir yn ardal Bae Abertawe am osgoi mynd i'r ysgol.  Y gair Saesneg am yr un peth yw *mitching*.  Defnyddir *mitching* yn aml yn Iwerddon ac mae'n bosib y daeth y gair i Gymru gyda Gwyddelod adeg y chwyldro diwydiannol.  Fe ddywedir mae tarddiad gwreiddiol y gair yw o'r Ffrangeg *muchier*.

Defnyddir y geiriau "*the mitching boys*" yn fersiwn gwreiddiol y gerdd "*The Hunchback From The Park*" gan Dylan Thomas, ond fe newidiodd i "*the truant boys*" ar gyfer y fersiwn terfynol.

Categori:Cymraeg y de
Categori:Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
John Major

Prif Weinidog y Deyrnas Unedig rhwng 28 Tachwedd 1990 a 2 Mai 1997 oedd Syr **John Major**, KG, CH (ganwyd 29 Mawrth 1943). Llwyddodd i ennill Etholiad Cyffredinol 1992, er fod y mwyafrif yn disgwyl i Neil Kinnock a'r Blaid Lafur ddod yn fuddugol, neu o leiaf dim un blaid gyda mwyafrif. Yn Etholiad Cyffredinol 1997 enillodd y Blaid Lafur eu mwyafrif mwyaf erioed, a chollodd y Blaid Geidwadol nifer fawr o seddi. Ei sedd Seneddol oedd Huntingdon.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Arweinwyr y Blaid Geidwadol (DU)
Magnoliales

Urdd o blanhigion blodeuol yw **Magnoliales**.  Mae'n cynnwys chwe theulu, er enghraifft Magnoliaceae sy'n cynnwys y genera *Magnolia* (magnolias) a *Liriodendron* (tiwlipwydd). Weithiau, rhennir y genws *Magnolia* yn sawl genws llai megis *Michelia*.


Categori:Urddau planhigion
Edward H. Dafis

[bawd|Dathlu 40 mlynedd; [Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013|Eisteddfod Dinbych, Awst 2013]]

Roedd **Edward H. Dafis** yn grŵp Cymraeg oedd yn bodoli o 1973 hyd at 1980.

Rhwng Ionawr 1972 ac Awst 1973, ysgrifennodd Hefin Elis golofn yn *Y Faner* o dan y ffugenw 'Edward H. Dafis', a phan aeth ati i greu grŵp arloesol Gymraeg, rhoddwyd yr enw hwn iddo. Prif bwrpas y band oedd symud cerddoriaeth Gymraeg oddi wrth y synau gwerinaidd a swynol (oedd yn gyffredin iawn yng ngherddoriaeth Gymraeg y cyfnod) tuag at agwedd mwy swnllyd a chynhyrfus.

Llwyddodd y grŵp i gyfansoddi nifer o ganeuon sydd yn boblogaidd iawn hyd heddiw, fel "Breuddwyd Roc a Rôl", "Smo fi ishe mynd", "Ysbryd y Nos", "'Sneb yn Becso Dam", "Cân mewn Ofer" a "Dewch at eich Gilydd".

## Gyrfa
Ffurfiwyd Edward H Dafis gan Dewi Morris o Abertawe, gynt o'r Tebot Piws, a Hefin Elis o Bort Talbot, cyn-aelod o'r Datguddiad, Y Nhw a'r Chwyldro. Ymunodd John Griffiths o Bont-rhyd-y-fen ar y gitâr bas, ac wedyn Charli Britton o Gaerdydd, drymiwr sesiwn gyda Hergest a nifer o grwpiau eraill.

Rhyddhawyd un EP ar Sain ym 1973 ac ymddangosodd un trac, "Can Y Stiwdants" ar yr albwm fyw *Tafodau Tân*.

Erbyn yr albwm *Hen Ffordd Gymreig O Fyw* (Sain, 1974) roedd Cleif Harpwood (gynt o Ac Eraill) wedi ymuno fel prif leisydd. Dyma albwm cyntaf Edward H, ac roedd yn garreg filltir yn hanes canu roc a phop Cymraeg.

Roedd *Ffordd Newydd Eingl-Americanaidd Grêt O Fyw* (Sain, 1975) braidd yn siomedig, ac roedd e'n amlwg bod y grŵp wedi colli ffordd rhywsut, ond roedd 'na uchafbwyntiau, fel cân Dewi Morris "Lisa Pant Ddu".

Mae mwy o hanes y ferch ifanc o gefn gwlad yn cael ei adrodd ar '*Sneb Yn Becso Dam* (Sain, 1976). Hon yw record hir gorau'r band heb os nac oni bai. Chwalodd y grŵp ar ôl cyngerdd ffarwel yng Nghorwen ar 11 Medi 1976.

Atgyfodwyd y band ym 1978 mewn cyngerdd yn Nhalybont, a rhyddhawyd *Yn Erbyn Y Ffactore* (Sain, 1979) sy'n cynnwys y bytholwyrdd "Ysbryd Y Nos".

Erbyn *Plant Y Fflam* (Sain, 1980) roedd sŵn y band wedi troi braidd yn slic ac yn saff. Penderfynwyd chwalu ar ôl perfformio yn Llanbadarn Roc ar 11 Gorffennaf 1981.

Cyhoeddwyd casgliad o waith y grŵp yn 2005, *Edward H Mewn Bocs*.

## Aelodau
*Llais - Cleif Harpwood
*Gitar - Hefin Elis
*Gitar a llais - Dewi 'Pws' Morris
*Bas - John Griffiths (1951–2018)
*Drymiau - Charli Britton (1952–2021)

## Disgyddiaeth
; Sengl ac EP
* *Ffarwel I Langyfelach Lon* (1973, 7", EP, SAIN 38E)
* *Uffern Ar Y Ddaear* (1978, 7", Sengl, SAIN 67S)
; Albymau
* *Hen Ffordd Gymreig o Fyw* (1974, SAIN 1016M) gyda Geraint Griffiths
* *Ffordd Newydd Eingl-Americanaidd Grêt o Fyw* (1975, SAIN 1034M-B)
* '*Sneb yn Becso Dam* (1976, SAIN 1053M) gyda Geraint Griffiths
* *Yn Erbyn y Ffactore* (1979, SAIN 1144M)
* *Plant Y Fflam* (1980, SAIN 1196M)
; Casgliadau
* *Edward H Dafis - Breuddwyd Roc a Rôl (1974-1980)* (2001, SAIN SCD8027, 20 cân)
* *Edward H Dafis - Mewn Bocs* (2005, SAIN SCD2428, 6xCD)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Dadsefydliadau 1981
Categori:Sefydliadau 1973

Categori:Prosiect Wicipop
Ericaceae

Teulu o blanhigion blodeuol yw'r **Ericaceae** (teulu'r grug). Mae tua 4000 o rywogaethau, gan gynnwys grug, rhododendronau, asaleâu, llus a llygaeron. Maen nhw'n tyfu mewn pridd asidig gan amlaf.

## Genera
*
Categori:Teuluoedd planhigion
Brenda Chamberlain

Arlunydd o Gymru a bardd yn yr iaith Saesneg oedd **Brenda Chamberlain** (17 Mawrth 1912 – 11 Gorffennaf 1971). Enillodd Fedal Aur am Gelfyddyd Gain yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, ym 1951 a 1953.

## Bywgraffiad 
Ganed Brenda Chamberlain ym Mangor ym 1912. Astudiodd yn Academi Frenhinol y Celfyddydau yn Llundain, gan ddychwelyd i fyw yn Llanllechid. Bu'n briod â'r arlunydd John Petts, gan sefydlu Gwasg Caseg gydag o. Ysgarodd y ddau ym 1943. Ym 1947, symudodd i fyw ar Ynys Enlli, a bu'n gweithio yno hyd at 1962.

## Llyfryddiaeth
**The Green Heart* (1958)
**Tide-Race* (1962)
**The Water-castle* (1964)
**A Rope of Vines* (1965)
**Alun Lewis and the Making of the Caseg Broadsheets* (1969)
**Poems with Drawings* (1969)

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr benywaidd o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Enillwyr y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Ceri Richards

Peintiwr o Gymru oedd **Ceri Richards** (6 Mehefin 1903 – 9 Tachwedd 1971).

Cafodd ei eni yn Abertawe a'i fagu yn nhref Dynfant. Roedd yn gyfaill i'r bardd a chyfarwyddwr John Ormond, yntau'n frodor o Ddynfant.

## Gweithiau
**Still Life with Music* (1933)
**The Sculptor and his Object* (1934)
**The Sculptor in his Studio* (1937)
**The Female Contains All Qualities* (1937)
**Blossoms* (1940)
**The Coster Woman* (1943
**The force that through the green fuse drives the flower* (three lithographs) (1947)
**The Pianist* (1948)
**White Blossom* (1968)
**Elegy for Vernon Watkins* (1971)

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Enillwyr y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain
Hysgi (gwahaniaethu)

Term cyffredin ar gyfer nifer o fridiau o gŵn a ddefnyddir i dynnu ceir llusg yw **hysgi**. Gall cyfeirio at:

;Bridiau o gŵn sled:
* Hysgi Alaskaidd
* Ci Esgimo Canadaidd
* Eurohound
* Ci'r Lasynys
* Hysgi Afon Mackenzie
* Hysgi Sakhalin
* Samoyed
* Ci sled Siberaidd Seppala
* Hysgi Siberaidd (neu Hysgi'r Arctig)
Hinsawdd y Riviera

Mae hinsawdd y Canoldir ar y *Riviera*, ond gyda ychydig o wahaniaethau. Fe fydd y mynyddoedd sy'n union i'r gogledd yn eu chysgodi yn erbyn y gwyntoedd oer. Fe fydd awel y môr yn cadw'r tymheredd yn gyfforddus haf a gaeaf.Mae yna bedwar tymor:

*Y gwanwyn : cymhedrol a gwlyb.
*Yr haf : poeth a heulog.
*Yr hydref : cymhedrol a gwlyb.
*Y gaeaf : mwyn a heulog (braidd yn oer weithiau).

Er bod cyfradd uchel o haul, mae yna gyfradd uchel o law hefyd. Pan fydd hi'n glawio fe fydd hi'n dueddol i lawio'n drwm ac yn ddibaid. Mae yna lawer o stormydd mellt a tharanau a llifogydd. Ar ôl storm fe fydd yr haul yn tywynnu'n gryf unwaith eto.

Mae hi'n dueddol i fod yn oer yn gynnar yn y bore (geuaf neu haf) ac fe fydd y tymheredd yn codi'n raddol trwy gydol y dydd. Mae hi'n arferol i wisgo digon o ddillad yn y bore a thynnu darnau yn awr ac yn y man fel fydd y dydd yn symud ymlaen.

Prin iawn fydd tymheredd yr haf yn codi uwchlaw 34&nbsp;°C. Os fydd hwn yn digwydd fe fydd e'n achosi terfysg neu storm a bydd y tymheredd yn gostwng eto.

Ar ôl haf heulog a phoeth pan fydd y planhigion ynghwsg, fe fydd yr hydref fel ail wanwyn. Fe ddaw y blodau allan ar ôl y glaw cyntaf.

Prin fydd tymheredd yr arfordir yn gostwng islaw -2&nbsp;°C yn y gaeaf. Gellir hi fod yn rhewllyd yn y bore, ond erbyn y prynhawn gall y tymheredd godi yn agos i 20&nbsp;°C.

## Hinsawdd y Var 
Yn adran y Var mae'r haf yn dymor sych yn ogystal â bod yn heulog a phoeth. Yna fe fydd dros 300 o ddiwrnodau heulog y flwyddyn. Mae hi'n wyntog iawn yn y Var weithiau.

## Hinsawdd yr Alpes-Maritimes (a Monaco) 
Er bod cyfradd uchel o haul, mae'r glaw yn dueddol i fod yn ddilyw yma.
Gan fod yr Alpau yn cyrraedd y môr rhwng Nice a Ventimiglia, mae dau hinsawdd effeithiol yn yr Alpes-Maritimes. Mae hinsawdd y Canoldir ger y môr a hinsawdd fynyddig yn y cefnwlad. Yma fe fydd hi'n bosibl mynd i'r traeth yn y bore a mynd i sgïo yn y prynhawn.

## Cymhariaeth hinsawdd: Nice - Caerdydd 
Categori:Amgylchedd Ffrainc
Categori:Amgylchedd yr Eidal
Riviera
Categori:Y Môr Canoldir
La Spezia

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **La Spezia** (hefyd Ligureg: *Spèsa*), sy'n brifddinas talaith La Spezia yn  yn rhanbarth Liguria. Saif mewn geneufor ar ben mwyaf dwyreiniol Liguria a phen mwyaf dwyreiniol Riviera di Levante.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 92,659.

Mae iard llongau mwyaf llynges yr Eidal yn La Spezia. Gafodd y ddinas ei ddifrodi'n ddrwg yn yr Ail Ryfel Byd a chafodd ei rhyddhau yn 1945.

Mae geneufor La Spezia wedi ei lysenwi yn "*golfo dei poeti*" (geneufor y beirdd) gan oedd rhai fel Shelley, Byron a John Keats yn gwario amser yna. Roedd Shelley yn rhentio tŷ yn Lerici a bu farw yma mewn damwain cwch yn 1822.

bawd|dim|La Spezia

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Liguria
Categori:Talaith La Spezia
Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Colin Jones

Paffiwr o Gymru yw **Colin Jones** (ganwyd 21 Mawrth 1959) a ddaeth yn bencampwr pwysau welter ar lefel Brydeinig, y Gymanwlad ac Ewropeaidd. Ganwyd yng Nghorseinon, Abertawe. Cyn troi'n broffesiynol fe gynrychiolodd  Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1976 yn Montreal, Canada. Roedd gan Colin hyfforddwr o'r enw Gareth Bevan ac yn cael cymorth gan ei fab, John Bevan hefyd.

## Gyrfa bocsio 
Yn 1976, Jones oedd y paffiwr Prydeinig ieuengaf i gael ei ddewis i gystadlu yn y Gemau Olympaidd Modern nes i Amir Khan ymddangos yn Gemau Olympaidd yr Haf 2004.

Roedd yn un o'r paffiwr pwysau welter mwyaf pwerus o'i genhedlaeth gyda'r gallu i daro gwrthwynebwyr allan gydag un ergyd (gyda'r ddwy law) ac roedd hyn yn caniatau iddo gychwyn gornest yn hynod o araf. Enillodd y goron Ewropeaidd yn Copenhagen drwy atal yr ornest yn yr ail rownd yn erbyn y paffiwr Danaidd Hans Henrik ac fe wnaeth hyn gadarnhau ei gyrhaeddiad fel un o baffwyr gorau'r byd.

Collodd deirgwaith, unwaith drwy anghymhwyster (Curtis Ramsey), unwaith drwy ddyfarniad hollt (Milton McCrory) ac unwaith pan ataliwyd mewn pedwar rownd oherwydd iddo gael ei anafu gan Donald Curry ar ei orau. Daeth y ddwy golled olaf wrth herio am deitl y byd ar ôl iddo ddod yn gyfartal gyda McCrory yn ei ymgais gyntaf.

Er y rhwystrau ar lefel fyd-eang (roedd y ddwy ornest yn erbyn McCrory yn America ac fe allai fod wedi mynd y naill ffordd neu'r llall), roedd yn gryf ar lefel Brydeinig a gyrhaeddodd uchafbwynt gyda'i ddwy fuddugoliaeth yn ennill "o'r tu ôl" yn erbyn y paffiwr dawnus Kirkland Laing.

Yn ddyn diymhongar ac uchel ei barch, mae Jones yn cael ei ystyried yn un o baffwyr gorau Cymru, ac enillodd wobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru yn 1983..

Roedd Jones yn gynorthwyydd i hyfforddwr Cenedlaethol Tony Williams ar gyfer tîm Paffio Cymru yn Gemau'r Gymanwlad 2010

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Rhestr BBC Sport o baffwyr Cymreig
*Cofnod paffio proffesiynol ar gyfer Colin Jones o BoxRec

Categori:Paffwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Penrheol
Dic Penderyn

bawd|Murlun ar wal ger Marchnad Caerdydd, lle crogwyd Richard Lewis

Gwrthryfelwr o Gymru oedd **Dic Penderyn** (enw bedydd: **Richard Lewis**) (1808 – 13 Awst 1831), glowr a llafuriwr yn ôl ei alwedigaeth.

Ganwyd yn Aberafan a daeth yn enwog wedi iddo gael ei grogi ar gam. Trigai ym Merthyr Tudful a chymerodd ran yng Ngwrthryfel Merthyr ar 3 Mehefin 1831. Fe'i arestiwyd ar 3 Mehefin, gyda'i gyfaill Lewis Lewis, un o'r arweinwyr.

Fe'i cyhuddwyd o drywanu milwr yn ei goes gyda bidog, er y teimlai nifer ar y pryd, ei fod yn ddieuog. Dywedir fod y llywodraeth Brydeinig am ladd o leiaf un o'r gwrthrhyfelwyr fel esiampl. Wedi ei farwolaeth, cafodd ei ddyrchafu i statws merthyr Cymreig.

Claddwyd Dic Penderyn ym mynwent eglwys y Santes Fair, Aberafan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Arwyr Cymru 

Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Gwrthryfelwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Pobl fu farw trwy grogi
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Liguria

Rhanbarth yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Liguria** neu weithiau yn Gymraeg **Ligwria** lle mae'r Alpau a'r Appennini yn cyrraedd y Môr Canoldir. Genova yw'r brifddinas a'r ddinas fwyaf.

Mae Liguria wedi ei enwi ar ôl y Ligure, llwyth hynafol a gafodd eu difodi gan y Rhufeiniaid yn 122 CC.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 1,570,694.

bawd|canol|220px|Lleoliad Liguria yn yr Eidal

Rhennir y rhanbarth yn bedair talaith a enwir ar ôl eu canolfannau gweinyddol, sef:

* Genova
* Imperia
* Savona
* La Spezia

bawd|canol|320px|Taleithiau Liguria

## Y Riviera
Gall yr enw Liguria fod yn gyfystyr â Riviera yr Eidal, sydd wedi'i rannu'n ddwy ran:

*Riviera di Ponente (arfordir machlud haul) yn daleithiau Imperia a Savona
*Riviera di Levante (arfordir codiad haul) yn daleithiau Genova a La Spezia

## Hinsawdd Liguria 
Mae hinsawdd arbennig ar Liguria gan ei fod ger y Môr Canoldir a gan fod y mynyddoedd sy'n union i'r gogledd yn ei gysgodi yn erbyn gwyntoedd oer y gaeaf.

## Dinasoedd a threfi Liguria 
Mae rhan fwyaf o threfi Liguria ar lan y môr ac ar y Via Aurelia, yr hen ffordd Rhufeinig sy'n rhedeg o Rhufain i Nimes yn Ffrainc.

''(o'r gorllewin i'r dwyrain)''

*Ventimiglia
*Bordighera
***San Remo**
*Taggia
***Imperia** (Porto-Maurizio)
*Diano Castello
*Albenga
*Finale Ligure
*Noli
***Savona**
*Albissola Marina
***Genova**
*Portofino
*Rapallo
*Chiavari
*Cinque Terre
**Vernazza
**Manarola
**Riomaggiore
*Portovenere
***La Spezia**
*Lerici

## Cyfeiriadau 

Categori:Rhanbarthau'r Eidal
Allen Raine

Nofelydd poblogaidd o Gymru oedd **Anne Adaliza Beynon Puddicombe** (née **Evans**), neu **Allen Raine** (6 Hydref 1836 - 21 Mehefin 1908) a fu farw yn 71 mlwydd oed. Erbyn 1912 roedd ei nofelau wedi gwerthu dwy filiwn o gopïau, sy'n ei gwneud yn un o'r awduron mwyaf poblogaidd drwy'r byd, yn y cyfnod. Lleolwyd pob un o'i nofelau rhamant yng Ngheredigion ac roedd y prif gymeriadau fel arfer yn werinwyr cyffredin.

## Bywgraffiad
Ganed yr awdur yn nhref Castell Newydd Emlyn yn 1836 yn ferch i Benjamin a Letitia Grace Evans. Roedd ei thad (yn ŵyr i David Davies o Gastellhywel neu *Dafis Castellhywel* fel yr adnabyddid ef) yn gyfreithiwr a'i mam yn wyres i'r Parch. Daniel Rowland. Buont yn byw yng Nglandŵr, Tresaith hyd at 1872. Fe'i danfonwyd i fyw i Cheltenham a Wandsworth ac yna i Lundain gyda'i chwaer a dychwelodd i Gymru yn 1856. Yn 1872 symudodd Anne yn ôl i Lundain wedi iddi briodi'r banciwr (gyda Banc Smith Payne, Llundain) ac arlunydd Beynon Puddicombe. 

Yn Llundain y cychwynodd ysgrifennu o dan y llysenw Allen Raine. Cyhoeddodd “A Welsh Singer” yn 1896, ar ôl iddi rannu’r wobr gyntaf am nofel o'r enw *Ynysoer* yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon yn 1894. Dychwelodd y ddau i Dresaith yn 1900 pan drawyd Beynon Puddicombe gyda salwch meddwl. Buont yn byw ym "Mronmôr", Tre-saith, Ceredigion, lle bu farw Beynon ym mis Mai 1906. Bu Anne farw ar 21 Mehefin 1908.
[bawd|chwith|Bedd Anne ym mynwent Sant Mihangel, [Penbryn, Ceredigion. Llun gan Iestyn Hughes.]]

Enillodd nofel gyntaf Raine, *Ynysoer*, wobr am y nofel orau yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon 1894 o dan ei henw barddol Arianwen. Roedd yn un o ddwy nofel a ddyfarnwyd yn gydradd gyntaf, y llall oedd *Robert Siôn, neu Fywyd Gwledig yng Nghymru*, Gan Elis o'r Nant. Cyhoeddwyd fersiwn Cymraeg *Ynysoer* fel nofel gyfres yn *Y Genedl Gymraeg.* 

Addaswyd tri o'i llyfrau ar gyfer ffilm: *Torn Sails* (1915), *A Welsh Singer* (1920) a *By Berwen Banks* (1920).

Roedd ganddi gysylltiadau â Sarah Jacobs y ferch a ymprydiodd o Lanfihangel ar Arth. Cafodd Anne ei chladdu ym mynwent eglwys plwyf Penbryn, ger Tre-saith, lle priododd; yn y pentref bychan lle treuliodd chwarter canrif olaf ei hoes.

## Llyfryddiaeth
**Ynysoer* (stori arobryn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon; 1894). Newidiwyd yr enw pan gyhoeddwyd y gwaith ar ffurf nofel yn 1909 i *Where Billows Roll*.
**A Welsh Singer* (1896)
**Torn Sails* (1897)
**By Berwen Banks* (1899)
**Garthowen* (1900)
**A Welsh Witch* (1902)
**On the Wings of the Wind* (1903)
**Hearts of Wales* (1905)
**Queen of the Rushes* (1906)
**Neither Storehouse nor Barn* (1908)
**All in a Month* (casgliad o straeon byr; 1908)
**Under the Thatch (1910)

## Ffilmiau
*Torn Sails* (1915), *A Welsh Singer* (yn serennu Florence Turner 1920) a *By Berwen Banks'' (1920).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ffotograffau ohoni

Categori:Genedigaethau 1836
Categori:Marwolaethau 1908
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Gastellnewydd Emlyn
Sally Roberts Jones

Bardd a hanesydd o Gymru yw **Sally Roberts Jones**, cafodd ei bedyddio fel **Sally Roberts** yn Llundain ym 1935.  Ar ôl astudio i fod yn llyfrgellydd symudodd i Borth Afan ym 1967.  Roedd yn un o sylfaenwyr cangen Saesneg yr Academi Gymreig ym 1968.  Mae wedi cyfrannu a golygu llawer o lyfrau yn ymwneud â Chymru a Llenyddiaeth.  Trwy ei chwmni "Alun Books" mae wedi cyhoeddi llyfrau gan lawer o awduron lleol.

## Llyfryddiaeth ddethol
* *Romford in the Nineteenth Century*, 1968
* *Turning Away* (llenyddiaeth), 1969
* *The Forgotten Country* (llenyddiaeth), 1977
* *Elen and the Goblin, and other legends of Afan*, 1977
* *Strangers and Brothers* (cerdd radio), 1977
* *Books of Welsh Interest: an annotated bibliography*, 1977
* *Allen Raine* (cyfres 'Writers of Wales'), 1979
* *Relative Values* (llenyddiaeth), 1985
* *The History of Port Talbot*, 1991
* *Dic Penderyn: the Man and the Martyr*, 1993

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cymry Llundain
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Henry Moore

Arlunydd a cherflunydd o Loegr oedd **Henry Spencer Moore** OM CH (30 Gorffennaf 1898 – 31 Awst 1986). Fe'i ganed yn Castleford, Gorllewin Swydd Efrog. Daeth yn enwog am ei gerfluniau haniaethol mawr, wedi'u castio o efydd neu gerfio o farmor.

Enillodd Wobr Erasmus ym 1968.

[dim|bawd|320px|Sculpture-Reclining Figure (1951)|*Reclining Figure* ([1951) tu allan i Amgueddfa Fitzwilliam, Caergrawnt.]]

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Henry Moore Foundation 

Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cerflunwyr o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Pobl o Swydd Efrog
Etholiad cyffredinol yr Eidal, 2006

Cynhaliwyd **etholiad cyffredinol yr Eidal** ar 9 Ebrill a 10 Ebrill 2006 i adnewyddu aelodau dwy siambr Senedd yr Eidal. Curodd Romano Prodi, a'i blaid Yr Undeb, Silvio Berlusconi, a'i blaid Tŷ Rhyddfreiniau, i ddod yn brif weinidog yr Eidal.

## Arolygion barn
Yn ôl yr arolygion barn a gyhoeddwyd, y rhan fwyaf ohonynt wedi'u comisiynu ar gyfer papurau newyddion, cylchgronau a gorsafoedd teledu cenedlaethol, roedd hi'n glir taw L'Unione oedd yn arwain y ras i'r etholiad cyffredinol. Mae'n rhaid nodi y comisiynwyd y tri arolwg oedd yn dangos mwyafrif o bleidleisiau i Casa delle Libertà gan blaid Berlusconi, sef Forza Italia. Hefyd, comisiynwyd arolygon Penn, Schoen & Berland, cwmni ymchwil Americanaidd, gan Berlusconi oherwydd dywedodd e fod arolygion cenedlaethol rhagfarnllyd.

Yn ôl y ddeddf Eidalaidd *par condicio* gwaharddwyd y cyhoeddiad o unrhyw arolygion barn o fewn y 15 diwrnod sy'n rhagflaenu etholiad (25 Mawrth, yn yr achos yma).

## Canlyniadau
### Siambr Dirprwyon "Camera dei Deputati" (Tŷ isaf)
### Senedd "Senato della Repubblica" (Tŷ uchaf)
Categori:2006
2006
Ffliw (gwahaniaethu)

Mae sawl amrywiad o feirws **ffliw**:

* **Ffliw** dynol
* Ffliw adar
* Ffliw ceffylau
* Ffliw cŵn
* Ffliw moch
Anfetel

**Anfetel** yw un fath o elfen gyda phriodweddau penodol. Maent yn elfennau gydag egnïon ïoneiddiad uchel, sy'n eu galluogi i ffurfio anïonau yn hawdd trwy ennill electronau ac yn arwain at fath o fondio a elwir yn fondio cofalent. Oherwydd y bondio yn yr elfennau hyn, mae ganddynt briodweddau cyffelyb a nodweddiadol. Maent yn bresennol mewn canrannau uwch na'r metelau ar y ddaear, er bo dros hanner yr elfennau naturiol yn fetelau. Ar y tabl cyfnodol mae'r anfetelau ar y dde gyda llinell igam-ogam yn eu gwahanu'r o'r metelau. Mae'r llinell yn rhedeg o foron i boloniwm, gyda'r elfennau o amgylch y llinell yn lled-fetelau.

Yr anfetelau yw'r Halogenau, Nwyon Nobl a'r elfennau canlynol yn nhrefn eu rhifau atomig:
* hydrogen (H)
* carbon (C)
* nitrogen (N)
* ocsigen (O)
* ffosfforws (P)
* sylffwr (S)
* seleniwm (Se)

## Priodweddau
Nid oes modd diffinio anfetel yn llym, gan fod priodweddau anfetelau'n amrywio'n fawr. Er hynny, mae yna nifer o dueddiadau cyffredinol y gellid defnyddio i ddiffinio anfetel - yn ffisegol ac yn gemegol.

### Priodweddau ffisegol 
* Mae'r anfetelau yn solid a nwyon, gydag un hylif (bromin), ar dymheredd ystafell. 
* Yn gyffredinol mae gan anfetelau ymdoddbwyntiau, berwbwyntiau a dwysedd îs. Mae'r mwyafrif o'r solidau yn bwl o ran eu golwg, gyda'i lliwiau yn amrywio.

Maent hefyd yn:
:* Ynysyddion trydanol heblaw am rhai esiamplau prin fel graffit (alotrop o garbon) a ffosfforws du (alotrop o ffosfforws) sy'n dargludo oherwydd eu hadeiledd cyffelyb, anghyffredin. 
:* Ynysyddion thermol
:* Deunyddiau brau, sy'n torri pan ceisir newid siâp yr elfennau solid.

### Priodweddau cemegol 
Maent yn:
* Electronegatif iawn. Mae anfetelau yn ennill electronau yn hawdd i ffurfio anïonau, felly maent yn adweithio gyda rhai metelau i ffurfio cyfansoddion ïonig.
* Medru rhannu electronau gydag atomau anfetel arall i ffurfio bondiau cofalent, felly mae nifer o anfetelau yn ddeuatmoig.
* Ffurfio ocsidau asidig (lle mae metelau yn gyffredinol yn ffurfio ocsidau basig).


Categori:Cemeg anorganig
John Cleese

Actor, digrifwr, llenor, cantor a chyfarwyddwr ffilm yw **John Marwood Cleese** (ganwyd 27 Hydref 1939).

## Teledu 
**The Frost Report* (1966)
**Frost on Sunday*
**Do Not Adjust Your Set*
**At Last the 1948 Show*
**The Avengers*
**The Goodies* (1973)
**Doctor Who* (1979)
**How to Irritate People* (1968)
*''Monty Python's Flying Circus* (1969–1974)
**Fawlty Towers* (1975, 1979)
**The Taming of the Shrew* (1980)
**Cheers*
**3rd Rock from the Sun* (1998–2001)
**Wednesday 9:30 (8:30 Central)* (2002)
**Will & Grace* (2003-2004)

## Ffilmiau 
**The Magic Christian* (1969)
**The Best House in London* (1969)
**The Rise and Rise of Michael Rimmer* (1970)
**Romance with a Double Bass* (1974)
**Monty Python and the Holy Grail* (1974)
**Monty Python's Life of Brian* (1979)
**The Secret Policeman's Ball* (1980)
**The Great Muppet Caper* (1981)
**Time Bandits* (1981)
**Privates on Parade* (1982)
**Monty Python's The Meaning of Life* (1983)
**Clockwise* (1986)
**A Fish Called Wanda* (1988)
**Erik the Viking (1989)
**Bullseye!* (1990)
**An American Tail: Fievel Goes West* (1991)
**Splitting Heirs* (1993)
*''Mary Shelley's Frankenstein* (1994)
**Rudyard Kipling's The Jungle Book* (1994)
**Fierce Creatures* (1996)
**George of the Jungle* (1997)
**The Out-of-Towners* (1999)
**The World Is Not Enough* (1999)
**Quantum Project* (2001)
**Rat Race* (2001)
**Harry Potter and the Sorcerer's Stone* (2001)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
**Die Another Day* (2002)
**Charlie's Angels: Full Throttle* (2003)
**Shrek 2* (2004) (Brenin Harold)
**Around the World in 80 Days* (2004)
**Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007)
**Shrek the Third'' (2007)

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Monty Python
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Llysieuwyr
Categori:Democratiaid Rhyddfrydol
Mary Quant

Cynllunydd ffasiwn o Loegr oedd **Y Fonesig Mary Quant** (11 Chwefror 1930 &ndash; 13 Ebrill 2023). Roedd hi'n un o ffigyrau pwysicaf y byd ffasiwn yn ystod yr 1960au.

Ganwyd Quant yn Llundain, yn ferch i'r athrawon Jack a Mildred Quant, o Gymru. Priododd Alexander Plunket Greene ym 1957; bu farw Plunket Greene ym 1990. 

Bu farw Quant yn ei cartref yn Surrey, yn 93 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Dylunwyr ffasiwn o Loegr
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Frank Herbert

Awdur ffuglen wyddonol o'r Unol Daleithiau oedd **Frank Patrick Herbert** (8 Hydref 1920 – 11 Chwefror 1986). Mae'n adnabyddus am ei gyfres o nofelau yn ymwneud â'r blaned ddychmygol *Dune*.  Roedd ganddo hynafiaid o Gymru

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
**The Dragon in the Sea* (1956)
**Dune* (1965)
**The Green Brain* (1966)
**Destination: Void* (1966)
**The Eyes of Heisenberg* (1966)
**The Heaven Makers* (1968)
**The Santaroga Barrier* (1968)
**Dune Messiah* (1970)
**Whipping Star* (1970)
**Soul Catcher* (1972)
**The Godmakers* (1972)
*''Hellstrom's Hive* (1973)
**Children of Dune* (1976)
**The Dosadi Experiment* (1977)
**The Jesus Incident* (gyda Bill Ransom) (1979)
**Direct Descent* (1980)
**God Emperor of Dune* (1981)
**The White Plague* (1982)
**The Lazarus Effect* (gyda Bill Ransom) (1983)
**Heretics of Dune* (1984)
**Chapterhouse: Dune* (1985)
**Man of Two Worlds* (1986)
**The Ascension Factor'' (1988)

Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Llenorion gwyddonias o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Washington
Categori:Pobl fu farw o emboledd ysgyfeiniol
Brenhinoedd yr Eidal

Dyma restr o **frenhinoedd yr Eidal**:

* Teulu Bonaparte
** Napoleone I (1805–1814)

* Brenhinlin Safwy
** Vittorio Emanuele II (1861–1878)
** Umberto I (1878–1900)
** Vittorio Emanuele III (1900–1946)
** Umberto II (1946)

## Gweler hefyd 
* Arlywyddion yr Eidal


Categori:Brenhiniaeth yr Eidal
Eidal, Yr
Categori:Pennau gwladwriaethol yr Eidal
Eidal, Yr
Categori:Teyrnas yr Eidal
Leoš Janáček

Cyfansoddwr o Forafia (yn Ymerodraeth Awstria bryd hynny; rhan o Tsiecia bellach) oedd **Leoš Janáček** () (3 Gorffennaf 1854 ─ 12 Awst 1928).

Cafodd ei eni yn Hukvaldy, Morafia (Gweriniaeth Tsiec).

## Gweithiau cerddorol
### Operâu
**Jenůfa* (1904)
**Káťa Kabanová* (1921)
**The Cunning Little Vixen* (1924)
**The Makropulos Affair* (1926)
**From the House of the Dead* (1930)

Categori:Cyfansoddwyr o Forafia
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1928
Trelech

Mae mwy nag un pentref o'r enw **Trelech** yng Nghymru.

*Trelech (Tryleg), pentref yn Sir Fynwy
*Tre-lech, pentref yn Sir Gaerfyrddin

Tarddiad yr enwau hyn i gyd yw *tref* sef 'cartref', 'fferm', 'trefedigaeth' + *llech* 'math o garreg'.

----
Protestiadau hawliau mewnfudwyr yr Unol Daleithiau (2006)

[bawd|300px|Miloedd o bobl yn protestio dros hawliau mewnfudwyr yn [Nashville, Tennessee ar 29 Mawrth, 2006.]]
Yn 2006, cynhaliwyd protestiadau gyda miliynau o bobl o blaid diwygio deddfau cyfredol yr Unol Daleithiau dros fewnfudo. Dechreuodd y protestiadau fel ymateb i'r ddeddfwriaeth arfaethedig H.R. 4437, byddai'n cynyddu'r cosbau am fewnfudo anghyfreithlon ac yn labelu mewnfudwyr anawdurdodedig ac unrhyw un a gynorthwyodd nhw i ddod i mewn i neu aros yn yr Unol Daleithiau fel ffeloniaid. Fel rhan o'r ddadl fwy am fewnfudo, bu'r mwyafrif o'r protestiadau nid dim ond yn galw am atal y mesur, ond hefyd am lwybr i gyfreithloni'r rhai sydd wedi dod i mewn i'r Unol Daleithiau yn anghyfreithlon a llai o oediadau yng Ngwasanaethau Mewnfudo'r wlad.

Bu'r cynulliad mwyaf ar draws y wlad ar 10 Ebrill, 2006, mewn 102 o ddinasoedd ar draws y wlad. Amcangyfrifwyd i'r torfeydd mewn nifer o ddinasoedd rhifo rhwng 100&nbsp;000 i dros 500&nbsp;000 o bobl. Roedd bron pob gwrthdystiad yn heddychlon ac atynnwyd cryn sylw gan y cyfryngau, er bu ddadl dros symbolaeth wrth-Americanaidd honedig mewn rhai o'r protestiadau. Cynhaliwyd protestiadau ychwanegol ar Galan Mai a bu nifer o'r gwrthdystwyr y diwrnod hwnnw yn cario lluniau o'r chwyldroadwr Che Guevara ochr yn ochr â baneri Americanaidd. Ymunodd sosialwyr a mudiadau asgell-chwith eraill â'r gwrthdystwyr yn ogystal â rhai mudiadau asgell-dde a grwpiau crefyddol.

Categori:2006 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Mewnfudiad anghyfreithlon
Categori:Mewnfudo i'r Unol Daleithiau
Hawliau mewnfudwyr
Tryleg

Pentref yng nghymuned Tryleg Unedig, Sir Fynwy, Cymru, yw **Tryleg**. Defnyddir y ffurfiau **Trelech**, **Trellech**, **Trelyg** a **Trelleck** ar y pentref yn ogystal. 

Mae yno safle archaeolegol arwyddocaol. Ceir meini hirion yn y fynwent a elwir yn "Feini Harold", ac mae olion castell o'r cyfnod Normanaidd i'w gweld yno. Ystyrir Ffynnon y Santes Ann yn ffynnon gysegredig, ac mae traddodiad o adael darnau o frethyn o'i chwmpas.

Sefydlwyd Tryleg gan deulu de Clare, ac roedd yn dref bwysig yn y Canol Oesoedd. Yn dilyn lladd Gilbert de Clare ym Mrwydr Bannockburn ym 1314, ac effeithiau'r Pla Du, collodd ei phwysigrwydd. Fe'i llosgwyd i'r llawr gan Owain Glyndŵr

## Enwogion
Ganwyd Bertrand Russell yma ym 1872.

## Gweler hefyd
*Croesau Tryleg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Dinas Goll Tryleg 
*  Hynafiaethau Tryleg 

Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Tryleg Unedig
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Y tymor dwl

Cyfnod o ganol nes diwedd yr haf yw'r **tymor dwl** a nodweddir gan straeon newyddion chwerthinllyd yn y cyfryngau, yn enwedig y wasg. Dywed bod ail hanner yr haf yn araf yn nhermau newyddion gan fod gwleidyddion, barnwyr, ac eraill sy'n darparu newyddion o ddifrif ar eu gwyliau. O ganlyniad mae newyddiadurwyr yn cyhoeddi mwy o straeon dibwys, ac o bosib amheus.

Mae papurau newydd (sy'n dibynnu ar hysbysebion fel prif ffynhonnell eu hincwm) fel arfer yn gweld gostyngiad mewn cylchrediad yn ystod adeg yma'r flwyddyn. Yn y Deyrnas Unedig, mae'r Senedd yn cymryd ei gwyliau blynyddol, ac felly ni cheir dadleuon seneddol a Chwestiynau'r Prif Weinidog, sy'n cynhyrchu llawer o newyddion yn ystod gweddill y flwyddyn. Er mwyn cadw ac atynnu tanysgrifwyr mae papurau newydd yn argraffu straeon sy'n tynnu sylw gan eu bod yn rhyfedd, yn amheus neu'n chwerthinllyd.

## Gweler hefyd 
* Dyddiau'r cŵn

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  BBC News – Let's hear it for the silly season

Categori:Calendr
Categori:Newyddiaduraeth
Syndrom Asperger

Math o awtistiaeth yw **syndrom Asperger**, neu **SA**. Mae nodweddion yr anhwylder yn cynnwys diffyg a phroblemau cymdeithasu, cyfathrebu a defnyddio'r dychymyg.

Bathwyd y term "syndrom Asperger" gan Lorna Wing mewn papur meddygol yn 1981. Enwodd hi'r syndrom ar ôl Hans Asperger, seiciatrydd a phaediatregydd o Awstria, wnaeth ei hunain defnyddio'r term *seicopathi awtistiaidd*.

Mae Syndrom Asperger ar y comedïwr o Gymro, Calum Stewart o Faglan ger Port Talbot ac mae'n defnyddio'r ffaith fel rhan o'i sioe gomedi lwyfan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Awtistiaeth
Categori:Afiechyd
Acwariwm

bawd|256px|System hidliad mewn acwariwm arferol: (1) Mewnlif. (2) Hidliad mecanyddol. (3) Hidliad cemegol. (4) Cyfrwng hidliad biolegol. (5) All-lif i'r tanc.
[bawd|256px|chwith|Y [Cylchred nitrogen|gylchred nitrogen mewn acwariwn]]
Fifariwm am blanhigion ac anifeiliaid dŵr yw **acwariwm** (hefyd **pysgoty**, **pysgodlyn**, neu **sŵ fôr**).

Categori:Difyrweithiau
Leslie Norris

Bardd ac awdur o Gymru oedd **George Leslie Norris** (21 Mai 1921 – 6 Ebrill 2006).

Cafodd ei eni ym Merthyr Tudful.

## Llyfryddiaeth 
### Barddoniaeth
**Tongue of Beauty* (1942)
**Poems* (1946)
**The Loud Winter* (1967)
**Ransoms* (1970)
*''Merlin and the Snake's egg* (plant) (1978)

### Arall
**Glyn Jones* (1973)
**Sliding* (1978)
**The Girl from Cardigan'' (1988)

Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Elfennau disgwyliedig Mendeleev

Elfennau anhysbys yr oedd Dmitri Mendeleev yn credu oedd ar goll o'i dabl cyfnodol cynnar yw **elfennau disgwyliedig Mendeleev**.

## Eka-alwminiwm 
Rydym yn gwybod bellach mai Galiwm yw'r elfen hon.

## Eka-silicon 
Erbyn heddiw rydym yn gwybod mai Germaniwm yw'r elfen hon.

Categori:Elfennau cemegol
Bradford

Dinas yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Bradford**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Bradford.

Daeth yn dref ddiwydiannol gyfoethog yn y 19g. Gwnaethpwyd yn fwrdeistref yn 1847 ac yn ddinas yn 1897.

## Hanes 
Roedd Bradford am amser hir yn ganolfan i'r diwydiant gwlân yn Riding Gorllewinol Efrog. Daw'r enw o'r 'Rhyd Lydan' (*Broad Ford*) a oedd yn agos i'r lle mae'r eglwys gadeiriol yn sefyll nawr. Roedd Bradford yn bodoli fel pentref cyn y Goresgyniad Normanaidd.

Nid oes afon fawr ynddi, ond mae'r nant, sef y Bradford Beck, yn rhedeg tuag at Afon Aire tua Shipley.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Cofadeilad y Bradford Pals
* Eglwys gadeiriol
* Neuadd Cartwright
* Neuadd St George
* Neuadd y ddinas
* Sinema Pictureville

## Enwogion 
* Samuel Lister (1815-1906), dyfeisiwr
* Charlotte Bronte (1816-1855), nofelydd a bardd
* Emily Bronte (1818-1848), nofelydd a bardd
* Anne Bronte (1820-1849), nofelydd a bardd
* J. B. Priestley (1894-1984), dramodydd
* Albert Pierrepoint (1905-1992), dienyddiwr
* Austin Mitchell (1934-2021), gwleidydd
* David Hockney (g. 1937), arlunydd
* Richard Whiteley (1943-2005), cyflwynydd teledu
* Kiki Dee (g. 1947), cantores
* Gareth Gates (g. 1984), canwr
* Brian Noble (g. 1961), chwaraewr rygbi

## Cyfeiriadau

Categori:Dinas Bradford
Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Trefi Gorllewin Swydd Efrog