Hawliau menywod

**Hawliau menywod** yw'r hawliau hynny a hawlir ar gyfer menywod a merched ledled y byd. Roeddent yn sail i'r mudiad hawliau merched yn y 19g a'r mudiadau ffeministaidd yn ystod yr 20fed a'r 21g. Mewn rhai gwledydd, mae'r hawliau hyn yn cael eu sefydliadoli neu eu cefnogi gan gyfraith, arferion lleol, ac ymddygiad o ddydd i ddydd, tra mewn eraill, maent yn cael eu hanwybyddu a'u hatal. Maent yn wahanol i syniadau ehangach o hawliau dynol drwy honiadau o duedd gynhenid hanesyddol a thraddodiadol yn erbyn  hawliau menywod a merched, ac o blaid dynion a bechgyn.

Mae materion a gysylltir yn gyffredin â syniadau am hawliau menywod yn cynnwys yr hawl i gyfanrwydd corfforol ac ymreolaeth, i fod yn rhydd rhag trais rhywiol, i bleidleisio, i ddal swydd gyhoeddus, i ymrwymo i gontractau cyfreithiol, i gael hawliau cyfartal mewn cyfraith teulu, i weithio, i gyflog teg neu gyflog cyfartal, i gael hawliau atgenhedlu, i berchen ar eiddo, ac i dderbyn addysg.

#### Gorllewin Ewrop 
Roedd hawliau merched yn cael eu hamddiffyn gan yr Eglwys Gristnogol Ganoloesol gynnar: cyhoeddwyd un o'r darpariaethau cyfreithiol ffurfiol cyntaf ar gyfer hawliau gwragedd gan gyngor yr Adge yn 506, a nododd yn Canon XVI, pe bai gŵr ifanc priod yn dymuno cael ei ordeinio, y dylai fynnu caniatad ei wraig.

Roedd yr Eglwys Seisnig a diwylliant Seisnig yr Oesoedd Canol yn ystyried merched yn wan, yn afresymol, yn agored i demtasiwn, ac angen eu cadw dan reolaeth yn barhaus. 

Yn gyffredinol yn Ewrop yn ystod yr Oesoedd Canol, roedd merched yn israddol i ddynion mewn statws cyfreithiol. Rhoddwyd pwysau ar fenywod i beidio â mynychu'r llysoedd a gadael yr holl faterion busnes cyfreithiol i'w gwŷr. Yn y rhan fwyaf o systemau cyfreithiol, roedd merched yn cael eu hystyried fel eiddo i ddynion. 

Yn Ffrainc, fel y rhan fwyaf o wledydd, ni allai merched weithredu fel ynadon yn y llysoedd, bod yn atwrneiod neu’n aelodau o reithgor, na chyhuddo person arall o ffeloniaeth oni bai mai llofruddiaeth ei gŵr oedd hynny. Ar y cyfan, y peth gorau y gallai menyw ei wneud yn y llysoedd canoloesol oedd arsylwi ar yr achos cyfreithiol.

Roedd cyfraith Sweden yn amddiffyn menywod rhag awdurdod y llys trwy drosglwyddo'r awdurdod i'w perthnasau gwrywaidd. Ni allai'r gŵr ychwaith gymryd eiddo a thir gwraig heb ganiatâd ei theulu ond ni allai'r wraig ychwaith. Er enghraifft, trosglwyddwyd yr ystad, ymhlith yr uchelwyr yn yr Eidal, Lloegr, Sgandinafia a Ffrainc, i'r etifedd gwrywaidd hynaf. Ym mhob un o'r mannau hyn, roedd y deddfau hefyd yn rhoi pwerau sylweddol i ddynion dros fywydau, eiddo a chyrff eu gwragedd. 

Mabwysiadwyd y Datganiad ar Ddileu Trais yn Erbyn Menywod gan y Cenhedloedd Unedig ym 1993. Mae’n diffinio trais yn erbyn menywod fel “unrhyw weithred o drais ar sail rhywedd sy’n arwain at, neu sy’n debygol o arwain at, niwed neu ddioddefaint corfforol, rhywiol neu seicolegol i fenywod, gan gynnwys bygythiadau o weithredoedd o’r fath, gorfodaeth neu amddifadu'r fenyw o ryddid, mewn bywyd cyhoeddus neu'n breifat." Sefydlodd y penderfyniad hwn fod gan fenywod yr hawl i fod yn rhydd rhag trais. O ganlyniad i'r penderfyniad, ym 1999, datganodd y Cynulliad Cyffredinol mai 25 Tachwedd oedd y Diwrnod Rhyngwladol ar gyfer Dileu Trais yn erbyn Menywod.

## Hawliau Dynol 
### Confensiwn y Cenhedloedd Unedig 
Mae'r Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol, a fabwysiadwyd ym 1948, yn ymgorffori "hawliau cyfartal dynion a merched", ac yn mynd i'r afael â materion cydraddoldeb a chydraddoldeb. Ym 1979, mabwysiadodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig y Confensiwn ar Ddileu Pob Math o Wahaniaethu yn erbyn Menywod (CEDAW) ar gyfer gweithrediad cyfreithiol y Datganiad ar Ddileu Gwahaniaethu yn erbyn Menywod. Fe’i disgrifir fel mesur hawliau rhyngwladol i fenywod, a daeth i rym ar 3 Medi 1981. Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig nad ydynt wedi cadarnhau'r confensiwn yw Iran, Palau, Somalia, Swdan, Tonga, a'r Unol Daleithiau. Nid yw Niue a Dinas y Fatican yn aelod-wladwriaethau, wedi cadarnhau'r confensiwn ychwaith. Y wladwriaeth ddiweddaraf i ddod yn barti i'r confensiwn yw De Swdan, a hynny ar 30 Ebrill 2015. 

Mae’r Confensiwn yn diffinio gwahaniaethu yn erbyn menywod yn y termau canlynol:Unrhyw wahaniaeth, gwaharddiad neu gyfyngiad a wneir ar sail rhyw sydd â’r effaith neu’r diben o amharu ar neu ddiddymu cydnabyddiaeth, mwynhad neu ymarfer gan fenywod, ni waeth beth fo’u statws priodasol, ar sail cydraddoldeb dynion a menywod, o hawliau dynol a rhyddid sylfaenol yn y maes gwleidyddol, economaidd, cymdeithasol, diwylliannol, sifil neu unrhyw faes arall.

### Penderfyniad 1325 gan Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig 
Ar 31 Hydref 2000, mabwysiadodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig yn unfrydol Benderfyniad 1325 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, y ddogfen ffurfiol a chyfreithiol gyntaf gan Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig sy'n ei gwneud yn ofynnol i bob gwladwriaeth barchu cyfraith ddyngarol ryngwladol lawn a chyfraith hawliau dynol rhyngwladol sy'n berthnasol i'r hawliau ac amddiffyn merched a menywod yn ystod ac ar ôl y gwrthdaro arfog.

## Trais yn erbyn merched 
### Datganiad y Cenhedloedd Unedig 
bawd| Menyw ifanc o Tsieina  a oedd yn un o "fataliynau cysur" Byddin Ymerodrol Japan yn cael ei chyfweld gan swyddog y Cynghreiriaid.
Mae trais rhywiol, a elwir weithiau yn ymosodiad rhywiol, yn ymosodiad gan berson sy'n ymwneud â chyfathrach rywiol neu dreiddiad rhywiol person arall heb ganiatâd y person hwnnw. Caiff ei ystyried yn gyffredinol yn drosedd rhyw difrifol yn ogystal a bod yn ymosodiad sifil. Pan fo trais rhywiol yn rhan o arfer eang a systematig, mae'n cael ei gydnabod fel trosedd yn erbyn dynoliaeth yn ogystal â bod yn drosedd rhyfel. Mae trais rhywiol hefyd yn cael ei gydnabod bellach fel math o hil-laddiad pan gaiff ei gyflawni gyda’r bwriad o ddinistrio grŵp targed.

#### Fel trosedd yn erbyn dynoliaeth 
Mae Memorandwm Esboniadol Statud Rhufain, sy'n diffinio awdurdodaeth y Llys Troseddol Rhyngwladol, yn cydnabod trais rhywiol, caethwasiaeth rywiol, puteindra gorfodol, beichiogrwydd gorfodol, sterileiddio gorfodol, "neu unrhyw fath arall o drais rhywiol o ddifrifoldeb tebyg" fel trosedd yn erbyn dynoliaeth os yw'r gweithredu yn rhan o arfer eang neu systematig. Mae Datganiad a Rhaglen Weithredu Fienna hefyd yn condemnio trais rhywiol systematig yn ogystal â llofruddiaeth, caethwasiaeth rywiol, a beichiogrwydd gorfodol, fel "troseddau yn erbyn egwyddorion sylfaenol hawliau dynol rhyngwladol a chyfraith ddyngarol." ac angen ymateb sydyn ac effeithiol.

## Cyfeiriadau 

Menywod
Categori:Merched