Royal Court Theatre

Theatr anfasnachol yn Sloane Square, Chelsea, Llundain yw'r **Royal Court Theatre**. Cafwyd amrywiad yn yr enw dros y degawdau fel **Court Theatre**, y **New Chelsea Theatre**, a'r **Belgravia Theatre** . Ym 1956 fe’i prynwyd gan yr English Stage Company, ac mae’n parhau i fod yn gartref i'r cwmni, sy’n adnabyddus am ei gyfraniadau i theatr gyfoes gan ennill y Europe Prize Theatrical Realities ym 1999.

## Hanes 
### Y theatr gyntaf 
**Capel Anghydffurfiol Ranelagh** wedi'i drawsnewid oedd y theatr gyntaf ar Lower George Street, oddi ar Sgwâr Sloane, a agorwyd fel theatr ym 1870 dan yr enw **The New Chelsea Theatre**. Daeth Marie Litton yn reolwr arni ym 1871, gan logi Walter Emden i ailfodelu'r tu mewn, ac fe'i hailenwyd yn **Court** **Theatre**.

[chwith|bawd|300x300px| Golygfa o *The Happy Land*, yn cyfleu dynwared gwarthus o [William Ewart Gladstone|Gladstone, Lowe, ac Ayrton (1873)]]

Llwyfannwyd nifer o ddramâu cynnar W.S.Gilbert yma, gan gynnwys ''Randall's Thumb*, *Creatures of Impulse* (gyda cherddoriaeth gan Alberto Randegger), *Great Expectations* (addaswyd o nofel Dickens), ac *On Guard* (i gyd ym 1871); *The Happy Land* (1873, gyda Gilbert Abbott à Beckett; drama fwyaf dadleuol Gilbert); *The Wedding March*, a gyfieithwyd o *Un Chapeau de Paille d'Italie* gan Eugène Marin Labiche (1873); *The Blue-Legged Lady*, a gyfieithwyd o *La Dame aux Jambes d'Azur* gan Labiche a Marc-Michel (1874); a *Broken Hearts'' (1875). Erbyn 1878, roedd John Hare a WH Kendal yn rheoli'r theatr.

Addaswyd y theatr ymhellach ym 1882 gan Alexander Peebles, gyda 728 o seddau (gan gynnwys seddau ar y llawr [stalls] a bocsus, y cylch [dress circle] a balconi, amffitheatr, ac oriel).  Wedi hynny bu Arthur Cecil (a ymunodd â chwmni'r theatr yn 1881) yn gyd-reolwr y theatr gyda John Clayton. Ymhlith gweithiau eraill a lwyfannwyd mae cyfres o ffarsiau Arthur Wing Pinero, gan gynnwys *The Rector*, *The Magistrate* (1885), *The Schoolmistress* (1886), a *Dandy Dick* (1887), ymhlith eraill. Caeodd y theatr ar 22 Gorffennaf 1887 a chafodd ei dymchwel. 

### Y theatr bresennol: 1888-1952 
Adeiladwyd yr adeilad presennol ar ochr ddwyreiniol Sgwâr Sloane, gan ddisodli'r adeilad cynharach, ac fe'i hagorwyd ar 24 Medi 1888 fel y **New Court Theatre**. Wedi'i ddylunio gan Walter Emden a Bertie Crewe, adeiladwyd gyda brics coch cain, brics wedi'u mowldio, a ffasâd carreg mewn arddull Eidalaidd rydd. Yn wreiddiol, roedd 841 o seddau ar y llawr [stalls] y cylch, [dress cirlce] yr amffitheatr ac oriel.

Rhoddodd Cecil a Clayton reolaeth y theatr i Mrs. John Wood ac Arthur Chudleigh ym 1887, er i Cecil barhau i actio yn eu cwmni (ac eraill) hyd 1895. Y cynhyrchiad cyntaf yn yr adeilad newydd oedd drama gan Sydney Grundy o'r enw *Mamma*, gyda Mrs John Wood a John Hare, gydag Arthur Cecil ac Eric Lewis. Erbyn diwedd y ganrif, roedd y theatr eto'n cael ei galw'n "Royal Court Theatre".

Bu Harley Granville-Barker yn rheoli’r theatr am flynyddoedd cynta'r 20fed ganrif, a chynhyrchwyd dramâu George Bernard Shaw yn y New Court am gyfnod. IIldiwyd ei ddefnyddio fel theatr ym 1932, ond fe'i defnyddiwyd fel sinema o 1935 i 1940, nes i ddifrod bom yr Ail Ryfel Byd ei gau. gydag Oscar Lewenstein yn reolwr cyffredinol. Ym 1954, sefydlodd Lewenstein, ynghyd â George Devine, Ronald Duncan a Greville Poke, yr English Stage Company (ESC) gyda chenhadaeth i gyflwyno dramâu gan ddramodwyr ifanc ac arbrofol a'r "dramâu cyfoes gorau o dramor."  Gwasanaethodd Devine fel cyfarwyddwr artistig cyntaf yr ESC, tra bod Poke yn Ysgrifennydd Mygedol. Prynodd yr ESC y Royal Court ym 1956 a dechreuodd gynhyrchu gweithiau anturus newydd, ynghyd â rhai adfywiadau clasurol. 

Adnabyddwyd trydydd cynhyrchiad y cwmni newydd ym 1956, *Look Back in Anger* gan John Osborne, fel drama gan un o'r Angry Young Men. Y cyfarwyddwr oedd Tony Richardson. Dilynodd Osborne *Look Back in Anger* gyda *The Entertainer*, gyda Laurence Olivier yn serennu fel Archie Rice, drama a gomisiynwyd gan yr actor, mwy neu lai. Gwrthododd bwrdd artistig yr ESC y ddrama i gychwyn, er iddynt wyrdroi'r penderfyniad hwnnw yn fuan. Gwrthwynebodd dau aelod o'r bwrdd *The Entertainer*: nid oedd Duncan yn hoff o waith Osborne, yn ôl y cofiannydd John Heilpern,  tra bod Lewenstein, cyn Gomiwnydd,  yn anhapus gyda'r ddrama ac yn poeni am roi gormod o sylw i'r prif actor.  Perfformiwyd *The Rocky Horror Show* am y tro cyntaf yn y stiwdio ym 1973. Rhestrwyd y theatr yn Radd II ym Mehefin 1972.
bawd| Theatr y Royal Court fin nos yn 2007
Er bod y prif awditoriwm a'r ffasâd yn ddeniadol, roedd gweddill yr adeilad yn cynnig cyfleusterau gwael ar gyfer y gynulleidfa a'r perfformwyr, a thrwy gydol yr 20fed ganrif roedd seddau'r llawr [stalls] ac o dan y llwyfan yn aml yn gorlifo â dŵr. Erbyn dechrau’r 1990au roedd yr adeilad wedi dirywio’n beryglus, a bygythiwyd y byddai’n rhaid cau'r theatr ym 1995. Derbyniodd y Royal Court grant o £16.2 miliwn gan y Loteri Genedlaethol a Chyngor y Celfyddydau i’w ailddatblygu, gan ddechrau ar y gwaith ym 1996, dan gyfarwyddyd artistig Stephen Daldry.  Fe’i hailadeiladwyd yn gyfan gwbl, heblaw am y ffasâd a’r awditoriwm. Y penseiri oedd Haworth Tompkins. Ailagorodd y theatr ym mis Chwefror 2000, gyda'r Jerwood Theatre Downstairs â 380 sedd, a'r theatr stiwdio Jerwood Theatre Upstairs gyda 85 o seddau. Ers 1994, mae cenhedlaeth newydd o ddramodwyr wedi llwyfannu eu gwaith yno am y tro cyntaf gan gynnwys Joe Penhall, Sarah Kane, Mark Ravenhill, a Roy Williams, ymhlith eraill. 

Ers y 1990au mae'r Royal Court wedi rhoi pwyslais ar ddatblygu a chynhyrchu dramâu rhyngwladol. Erbyn 1993, roedd y Cyngor Prydeinig wedi dechrau cefnogi'r rhaglen Preswylio Rhyngwladol (a ddechreuodd ym 1989 fel Ysgol Haf Ryngwladol), ac yn fwy diweddar mae Sefydliad Genesis hefyd wedi cefnogi cynhyrchu dramâu rhyngwladol. Derbyniodd y theatr wobr Sefydliad Theatr Rhyngwladol 1999.  Ym mis Mai 2008, cyflwynodd y English Stage Company *The Ugly One* gan Marius von Mayenburg yng Ngŵyl Theatr Ryngwladol Cyswllt yng Ngwlad Pwyl. 

Ymhlith y Cyfarwyddwyr Artistig mae George Devine (1956–1965), William Gaskill (1965–1972), Lindsay Anderson ac Anthony Page (1969–1972), Oscar Lewenstein (1972–1975), Nicholas Wright a Robert Kidd (1975–1977), Stuart Burge (1977–1979), Max Stafford-Clark (1979–1992), Stephen Daldry (1992–1998), Ian Rickson (1998–2006) a Dominic Cooke (2007 i 2012). Vicky Featherstone oedd y cyfarwyddwr artistig benywaidd cyntaf (2013–2024).  Cymerodd David Byrne yr awenau yn gynnar yn 2024. 

### Dadleuon gwrth-semitiaeth 
Ym 1987, rhoddwyd y gorau i gynhyrchiad Ken Loach o *Perdition* yn y Royal Court Theatre ar ôl protestiadau ac adolygiadau gan ddau hanesydd sef  Martin Gilbert a David Cesarani.    Gwadodd Loach ac awdur y ddrama, Jim Allen, y cyhuddiadau gan gyhuddo'r "lobi Seionaidd" a'r "peiriant Seionyddol" o godi dadlau annheg.

Llwyfannwyd drama Caryl Churchill, *Seven Jewish Children* yn 2009. Beirniadodd llawer o arweinwyr a newyddiadurwyr Iddewig y ddrama fel un antisemitig.   Galwyd y ddrama gan un adolygydd yn "bortread sarhaus ac enllibus o rieni a chyn-deidiau a neiniau Israel". Disgrifiodd Michael Billington y ddrama yn *The Guardian* fel "galarnad twymgalon ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol" a haerodd nad oedd y ddrama, er yn ddadleuol, yn antisemitig. Roedd awdur arall *yn y Guardian* yn ystyried *Seven Jewish Children* yn gamarweiniad hanesyddol, ac yn feirniadol iawn o Iddewon. Gwadodd y Royal Court y cyhuddiadau, gan ddweud: "Yn unol â'i hathroniaeth, mae'r Royal Court yn cyflwyno llu o safbwyntiau gwahanol." 

Ym mis Tachwedd 2021, ailenwyd prif gymeriad y ddrama *Rare Earth Mettle* gan Al Smith o "Hershel Fink" i "Henry Finn" yn dilyn beirniadaeth o stereoteipiau gwrth-Semitaidd parhaus.  Ymddiheurodd y Royal Court hefyd. 

## Cynyrchiadau nodedig ers y 1950au 
### 1950au 
* *Look Back in Anger* gan John Osborne, cyfarwyddwyd gan Tony Richardson, cerddoriaeth gan Tom Eastwood, gyda Kenneth Haigh (1956) 
* *The Entertainer* gan John Osborne, cyfarwyddwyd gan Tony Richardson, gyda Laurence Olivier (1957) yn serennu

### 1960au 
* *The Knack* gan Ann Jellicoe (1962)  
* *Exit the King* gan Eugène Ionesco, cyfarwyddwyd gan George Devine, gyda Alec Guinness (1963) yn serennu
* *A Patriot for Me* gan John Osborne (1965)
* *Saved* gan Edward Bond, cyfarwyddwyd gan William Gaskill (1965)

### 1970au 
* *Owners* gan Caryl Churchill (1972)
* *The Rocky Horror Show* gyda cherddoriaeth, geiriau a llyfr gan Richard O'Brien, cyfarwyddwyd gan Jim Sharman (1973)
* *Not I* gan Samuel Beckett (1973)
* *Class Enemy* gan Nigel Williams (1978) 
* *Bent* gan Martin Sherman (1979)

### 1980au 
* *The Arbor* gan Andrea Dunbar, cyfarwyddwyd gan Max Stafford-Clark (1980) 
* *Insignificance* gan Terry Johnson (1982) 
* *Top Girls* gan Caryl Churchill (1982)
* *Road* gan Jim Cartwright (1986)
* ''Our Country's Good'' gan Timberlake Wertenbaker, wedi'i addasu o nofel Thomas Keneally *The Playmaker* (1988)

### 1990au 
* *Death and the Maiden* gan Ariel Dorfman, cyfarwyddwyd gan Lindsay Posner, gyda Juliet Stevenson (1991) yn serennu
* *Hysteria* gan Terry Johnson, cyfarwyddwyd gan Phyllida Lloyd (1993) 
* *My Night with Reg* gan Kevin Elyot, cyfarwyddwyd gan Roger Michell (1994)
* *Blasted* gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (1995)
* *Mojo* gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson (1995)
* *Shopping and Fucking* gan Mark Ravenhill, cyfarwyddwyd gan Max Stafford-Clark (1996)
* *The Weir* gan Conor McPherson (1997)
* *Cleansed* gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (1998)

### 2000au 
* *Dublin Carol* gan Conor McPherson, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Brian Cox (2000) yn serennu
* *4.48  Psychosis* gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (2000)
* *Crave* gan Sarah Kane, cyfarwyddwyd gan Vicky Featherstone (2001)
* *The Sugar Syndrome* gan Lucy Prebble, cyfarwyddwyd gan Marianne Elliott (2003)
* *Drunk Enough to Say I Love You?* gan Caryl Churchill, cyfarwyddwyd gan James Macdonald (2006)
* *The Seagull* gan Anton Chekhov, mewn fersiwn newydd gan Christopher Hampton, a gyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Kristin Scott Thomas, Mackenzie Crook a Chiwetel Ejiofor (2007) yn serennu
* *That Face* gan Polly Stenham, a gyfarwyddwyd gan Jeremy Herrin, gyda Felicity Jones, Matt Smith, Julian Wadham, a Lindsay Duncan (2007) yn serennu
* *Jerusalem* gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Ian Rickson, gyda Mark Rylance a Mackenzie Crook (2009) yn serennu
* *Seven Jewish Children* gan Caryl Churchill, cyfarwyddwyd gan Dominic Cooke, gyda Ben Caplan, David Horovitch, Daisy Lewis, Ruth Posner, Samuel Roukin, Susannah Wise ac Alexis Zegerman (2009)

### 2010au 
* *Posh* gan Laura Wade, gyda Simon Sheperd, Joshua McGuire, Daniel Ryan, Richard Goulding, Kit Harington, Harry Hadden-Paton, Leo Bill, David Dawson, James Norton, Henry Lloyd-Hughes, Tom Mison, Fiona Button a Charlotte Lucas ( 2010 ) )
* *Spur of the Moment* gan Anya Reiss, cyfarwyddwyd gan Jeremy Herrin (2010)
* *Hangmen* gan Martin McDonagh, cyfarwyddwyd gan Matthew Dunster, gyda Johnny Flynn a David Morrissey (2015)
* *The Ferryman* gan Jez Butterworth, cyfarwyddwyd gan Sam Mendes, gyda Paddy Considine, Laura Donnelly, Genevieve O'Reilly, Bríd Brennan, Fra Fee, Stuart Graham, Gerard Horan, Conor MacNeill, Dearbhla Molloy, Tom Glynn-Carney, a Niall Wright ( 2017)

## Cyfeiriadau 
### Dyfyniadau 
## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 
* 
* 
* History of the theatre
* Profile of the theatre and other Victorian theatres
*  (Includes a detailed comparison of the Royal Court and a theater in New York City that was influenced by it; also includes discussion of Royal Court plays that the Chelsea presented, including *Saved*, *Total Eclipse*, and *The Contractor*)

## Dolenni allanol 
* 
* English Stage Company/Royal Court Theatre Archive at the Victoria & Albert Museum
* English Stage Company Correspondence Collection at the Harry Ransom Center
* *The Guardian*, 21 Gorffennaf 2009, The Royal Court Upstairs marks 40 years of scaling new heights

Categori:Theatrau Lloegr
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Frenhinol Kensington a Chelsea
Categori:Sefydliadau 1870