open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27 Ionawr

**27 Ionawr** yw'r daudded seithfed (27fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Ceir 338 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (339 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau
*1944 - Diwedd Gwarchae Leningrad
*1945 - Y Fyddin Goch yn rhyddau carcharorion Auschwitz.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Wolfgang Amadeus Mozart]]
[bawd|130px|dde|[Isaac Roberts]]
[bawd|130px|dde|[Jerome Kern]]
[bawd|130px|dde|[Mairead Corrigan]]
* 1585 - Hendrick Avercamp, arlunydd (m. 1634)
* 1621 - Thomas Willis, meddyg ac athronydd (m. 1675)
* 1662 - Richard Bentley, diwinydd (m. 1742)
* 1720 - Samuel Foote, dramodydd ac actor (m. 1777)
* 1756 - Wolfgang Amadeus Mozart, cyfansoddwr (m. 1791)
* 1775 - Friedrich Schelling, athronydd (m. 1854)
* 1829 - Isaac Roberts, seryddwr (m. 1904)
* 1832 - Lewis Carroll, awdur (m. 1898)
* 1859 - Wilhelm II, ymerawdwr yr Almaen (m. 1941)
* 1869 - Irma von Duczynska, arlunydd (m. 1932)
* 1885 - Jerome Kern, cyfansoddwr (m. 1945)
* 1897 - Hanna Rudzka-Cybisowa, arlunydd (m. 1988)
* 1903 - Syr John Carew Eccles, meddyg ac athronydd (m. 1997)
* 1906 - Nataliya Basmanova, arlunydd (m. 2000)
* 1907 - Mary Walther, arlunydd (m. 1994)
* 1909 - Margarete Franke, arlunydd (m. 2011)
* 1924 - Brian Rix, actor (m. 2016)
* 1933 - Jerry Buss, dyn busnes (m. 2013)
* 1934 - Edith Cresson, Prif Weinidog Ffrainc
* 1936 
**Ana Maria Botelho, arlunydd (m. 2016)
**Troy Donahue, actor (m. 2001)
* 1941 - Beatrice Tinsley, gwyddonydd (m. 1981)
* 1943 - Sirkka-Liisa Lonka, arlunydd
* 1944 - Mairead Corrigan, ymgyrchydd dros heddwch
* 1948 - Mikhail Baryshnikov, dansiwr ballet a choreograffwr
* 1956 - Susanne Blakeslee, actores
* 1963 - George Monbiot, llenor
* 1964 - Bridget Fonda, actores
* 1965 - Alan Cumming, actor
* 1969
**Patton Oswalt, actor a digrifwr
**Noella Roos, arlunydd
* 1972 - Wynne Evans, canwr opera
* 1976
** Ruby Lin, actores
** Jeremy Hansen, gofodwr
* 1979
**Naoshi Nakamura, pêl-droediwr
**Rosamund Pike, actores
* 1980 - Marat Safin, chwaraewr tenis

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Giuseppe Verdi]]
[bawd|140px|dde|[John Updike]]
* 98 - Nerva, ymerawdwr Rhufain
* 1851 - John James Audubon, adarydd, 65
* 1866 - John Gibson, cerflunydd, 75
* 1873 - Adam Sedgwick, daearegwr
* 1901 - Giuseppe Verdi, cyfansoddwr, 87
* 1935 - Anna Boberg, arlunydd, 70
* 1992 - Isabel Rawsthorne, arlunydd, 79
* 2004 - Rikki Fulton, actor a chomediwr, 83
* 2006 - Johannes Rau, Arlywydd yr Almaen, 75
* 2008 - Suharto, gwleidydd, 86
* 2009
**Evgenia Antipova, arlunydd, 91
**John Updike, awdur, 76
**R. Venkataraman, Arlywydd India, 98
* 2010
**J. D. Salinger, awdur, 91 
**Howard Zinn, athronydd, 87
* 2014 - Pete Seeger, canwr, 94
* 2015 - Edith Oellers-Teuber, arlunydd, 91
* 2019 - Eve Oja, mathemategydd, 70
* 2021
**Anne Daubenspeck-Focke, arlunydd, 98 
**Cloris Leachman, actores, 94
* 2024 - Gogi Saroj Pal, arlunydd, 78

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Cofio'r Holocost
*Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1941 (Neidr), 1952 (Draig), 1971 (Mochyn), 1990 (Ceffyl), 2074 (Ceffyl), 2093 (Ych)

0127
Ionawr, 27
22 Ionawr

**22 Ionawr** yw'r ail ar hugain (22ain, neu 'ddauddeg eilfed') dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 343 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (344 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
* 1901 - Marwolaeth Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig; Edward VII yn dod yn frenin y Deyrnas Unedig ac Ymerawdwr India.
* 1924 - Ramsay MacDonald yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 1944 -Eva Duarte yn cyfarfod Cadfridog yr Ariannin Juan Perón yn Buenos Aires.
* 2005 - Cyngerdd yn Stadiwm y Mileniwm, Caerdydd, gyda Eric Clapton, Aled Jones, Charlotte Church, Katherine Jenkins, i godi arian i'r apêl tsunami.
* 2006 - Evo Morales yn dod yn Arlywydd Bolifia.
* 2018 - George Weah yn dod yn Arlywydd Liberia.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[August Strindberg]]
[bawd|130px|dde|[John Hurt]]
* 1561 - Syr Francis Bacon, athronydd (m. 1626)
* 1729 - Gotthold Ephraim Lessing, awdur (m. 1781)
* 1751 - David Richards, bardd (m. 1827)
* 1777 - Joseph Hume, gwleidydd (m. 1855)
* 1788 - George Gordon Byron, bardd (m. 1824)
* 1849 - August Strindberg, dramodydd (m. 1912)
* 1873 - David Miall Edwards, diwinydd a llenor (m. 1941)
* 1875 - D. W. Griffith, cyfarwyddwr ffilm (m. 1948)
* 1891 - Antonio Gramsci, athronydd, llenor a gwleidydd (m. 1937)
* 1898 - Sergei Eisenstein, cyfarwyddwr ffilm (m. 1948)
* 1909 - U Thant, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (m. 1974)
* 1914 - Margaret Mellis, arlunydd (m. 2009)
* 1916 - Henri Dutilleux, cyfansoddwr (m. 2013)
* 1920 - Chiara Lubich, awdures (m. 2008)
* 1931 - Sam Cooke, canwr (m. 1964)
* 1932 - Piper Laurie, actores (m. 2023)
* 1935 - Miriam Kastner, gwyddonydd
* 1940 - Syr John Hurt, actor (m. 2017)
* 1946 - Malcolm McLaren, impresario (m. 2010)
* 1953 - Mitsuo Kato, pêl-droediwr
* 1960 - Michael Hutchence, canwr (m. 1997)
* 1963 - Huw Irranca-Davies, gwleidydd Llafur
* 1965 - Diane Lane, actores
* 1968 - Guy Fieri, cogydd, actor a digrifwr
* 1977 - Hidetoshi Nakata, pêl-droediwr
* 1987 - Shane Long, pêl-droediwr
* 1993 - Ben Lake, gwleidydd

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig]]
* 1666 - Shah Jahan, ymerawdwr Mogul
* 1794 - John Stuart, Arglwydd Mount Stuart, gwleidydd a mab John Stuart, Ardalydd 1af Bute, 26 
* 1900 - David Edward Hughes, gwyddonydd, telynor a dyfeiswr, 68
* 1901 - Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig, 81
* 1922 - Pab Bened XV, 68 (niwmonia)
* 1973 - Lyndon B. Johnson, 36ain Arlywydd yr Unol Daleithiau, 64
* 2004 - Islwyn Ffowc Elis, awdur, 79
* 2008 - Heath Ledger, actor, 28
* 2010 - Jean Simmons, actores, 80
* 2011 - Solange Bertrand, arlunydd, 97
* 2018 - Ursula K. Le Guin, nofelydd, 88
* 2021
**Hank Aaron, chwaraewr pel-fas, 86
**Sharon Penman, nofelydd hanesyddol, 75
* 2022 - Ellen Laan, gwyddonydd, 59
* 2024 - Elke Erb, awdures a bardd, 85

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Undod (Wcráin)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1909 (Ceiliog), 1947 (Mochyn), 2004 (Mwnci), 2023 (Cwningen), 2042 (Ci), 2080 (Llygoden fawr)

## Cyfeiriadau 
0122
Ionawr, 22
26 Ionawr

**26 Ionawr** yw'r dauddeg chweched (26ed) dydd o'r flwyddyn yng Calendr Gregori. Mae 339 dydd yn weddill yn y flwyddyn (340 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
* 1616 - Willem Cornelis Schouten a Jacob Le Maire yn hwylio rownd yr Horn, y tro cyntaf ar gofnod.
* 1788 - Mae ‘Fflyd Gyntaf’ deholiaid Prydain yn cyrraedd Sydney Cove, Awstralia.
* 1837 - Michigan yn dod yn dalaith yr Unol Daleithiau.
* 1841 - Hong Cong yn cael ei hildio i'r Deyrnas Unedig ar brydles gan Tsieina.
* 1861 - Ymwahanodd Louisiana oddi wrth Unol Daleithiau.
* 1870 - Virginia yn ailymuno â'r Unol Daleithiau.
* 1871 - Rhufain yn dod yn brifddinas Teyrnas yr Eidal.
* 1921 - Damwain drên Sir Drefaldwyn.
* 1950 - Sefydlu Gweriniaeth India.
* 1965 - Hindi yn cael ei datgan yn iaith swyddogol India
* 1993 - Václav Havel yn arlywydd cyntaf y Weriniaeth Tsiec newydd
* 2001 - Daeargryn Gujarat.
* 2005 - Condoleezza Rice yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau.
* 2021
**Pandemig COVID-19: Mae'r doll marwolaeth COVID-19 a gofnodwyd  gan y Deyrnas Unedig yn cyrraedd 100,000.
**Antony Blinken yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau.

## Genedigaethau 
* 1763 - Siarl XIV, brenin Sweden a Norwy (m. 1841)
* 1781 - Achim von Arnim, bardd (m. 1831)
* 1794 - Marie-Antoinette Petit-Jean, arlunydd (m. 1832)
* 1865 - Sabino Arana, awdur a gwleidydd (m. 1903)
* 1879 - Lilian Davidson, arlunydd (m. 1954)
* 1880 - Douglas MacArthur, cadfridog (m. 1964)
* 1905 - Maria von Trapp, cantores (m. 1987)
* 1917 - Gretli Fuchs, arlunydd (m. 1995)
* 1918 
**Nicolae Ceausescu, gwleidydd (m. 1989)
**Philip José Farmer, awdur (m. 2009)
* 1925 - Paul Newman, actor (m. 2008)
* 1926 - Dorothea Decker, arlunydd
* 1935 - Fonesig Paula Rego, arlunydd (m. 2022)
* 1944 - Angela Davis, awdures
* 1945 - Jacqueline du Pré, sielyddes (m. 1987)
* 1950 - Jörg Haider, gwleidydd (m. 2008)
* 1953 - Anders Fogh Rasmussen, gwleidydd
* 1958 - Ellen DeGeneres, actores, digrifwraig a chyflwynydd teledu
* 1961 - Wayne Gretzky, chwaraewr hoci ia
* 1963 - José Mourinho, rheolwr pêl-droed
* 1973 - Brendan Rodgers, rheolwr pêl-droed
* 1996 - Tyger Drew-Honey, actor

## Marwolaethau 
* 1823 - Edward Jenner, 73, meddyg
* 1885 - Charles George Gordon, 51, cadfridog
* 1910 - Tony van Alphen, 31, arlunydd
* 1939 - Rin Yamashita, 81, eiconograffwr
* 1946 - Elena Brockmann, 80, arlunydd
* 1970 - Albert Evans-Jones (Cynan), 74, bardd
* 1972 - Mahalia Jackson, 60, cantores
* 1973 - Edward G. Robinson, 79, actor
* 1979 - Nelson Rockefeller, 70, gwleidydd
* 1988 - Raymond Williams, 66, awdur dylanwladol
* 2005 - Vilma G. Holland, 76, arlunydd
* 2016 - Eva Schorr, 88, arlunydd
* 2017 - Tam Dalyell, 84, gwleidydd
* 2019 - Michel Legrand, 86, cyfansoddwr
* 2020 - Kobe Bryant, 41, chwaraewr pel-fasged

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Awstralia
* Dydd Gweriniaeth (India)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1914 (Teigr), 1933 (Ceiliog), 1944 (Mwnci). 2009 (Ych), 2028 (Mwnci), 2047 (Cwningen), 2066 (Ci), 2085 (Neidr)

0126
Ionawr, 26
19 Ionawr

**19 Ionawr** yw'r undeg nawfed (19fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 346 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (347 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
* 1419 - Rouen yn ildio i Harri V, brenin Lloegr.
* 1861 - Georgia yn ymwahanu oddi wrth yr Unol Daleithiau.
* 1966 - Indira Gandhi yn dod yn Brif Weinidog India.
* 2023 - Jacinda Ardern yn cyhoeddi ei hymddiswyddiad fel Prif Weinidog Seland Newydd.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Edgar Allan Poe]]
[bawd|130px|dde|[Tippi Hedren]]
[bawd|130px|dde|[Dolly Parton]]
* 1544 - Ffransis II, brenin Ffrainc (m. 1560)
* 1736 - James Watt, dyfeisiwr (m. 1819)
* 1747 - Johann Elert Bode, seryddwr (m. 1826)
* 1798 - Auguste Comte, athronydd (m. 1857)
* 1803 - Richard Parry, bardd a llenor (m. 1897)
* 1807 - Robert E. Lee, milwr (m. 1870)
* 1809 - Edgar Allan Poe, awdur (m. 1849)
* 1810 - Talhaiarn, bardd (m. 1869)
* 1920
**Robert Gwynn Davies, cyfreithiwr (m. 2007) 
**Javier Pérez de Cuéllar, diplomydd (m. 2020)
* 1921 
**Maria Herrmann-Kaufmann, arlunydd (m. 2008)
**Patricia Highsmith, awdures (m. 1995)
* 1925 - Nina Bawden, awdures (m. 2012)
* 1930 - Tippi Hedren, actores
* 1939
**Phil Everly, canwr (m. 2014) 
**Beti George, darlledwraig
* 1940 - Mike Reid, actor (m. 2007)
* 1942 - Michael Crawford, actor
* 1943 - Janis Joplin, cantores (m. 1970)
* 1946 - Dolly Parton, cantores
* 1949 - Robert Palmer, canwr (m. 2003)
* 1958 - Thomas Kinkade, arlunydd (m. 2012)
* 1963 - John Bercow, gwleidydd
* 1980 - Jenson Button, gyrrwr Fformiwla Un
* 1983 
**Rhian Morrissi, telynores
**Manon Steffan Ros, awdures

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Suzanne Pleshette]]
* 1905 - Debendranath Tagore, athronydd, 87
* 1874 - August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, bardd, 75
* 1932 - Irma von Duczynska, arlunydd, 62
* 1969 - Jan Palach, merthyr, 20
* 2000 - Hedy Lamarr, actores, 86
* 2006 - Wilson Pickett, canwr, 64
* 2008 - Suzanne Pleshette, actores, 70
* 2010 - Bill McLaren, sylwebydd, 86
* 2014 - Christopher Chataway, athletwr a gwleidydd, 82
* 2015 - Anne Kirkbride, actores, 60
* 2016 - Sheila Sim, actores, 93

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Martin Luther King (yr Unol Daleithiau), pan fydd yn disgyn ar ddydd Llun

0119
Ionawr, 19
29 Ionawr

**29 Ionawr** yw'r nawfed dauddeg nawfed (29fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Ceir 336 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (337 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
* 1635 - Sefydu Académie française.
* 1820 - Sior IV yn dod yn frenin y Deyrnas Unedig (y DU).
* 1861 - Kansas yn dod yn 34ain talaith o'r Unol Daleithiau.
* 1986 - Yoweri Museveni yn dod yn Arlywydd Wganda.
* 2002 - George W. Bush yn cyfeirio at Iran, Irac a Gogledd Corea fel "Echel o ddrygioni".

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[William McKinley]]
[bawd|130px|dde|[Anton Chekhov]]
[bawd|130px|dde|[Oprah Winfrey]]
[bawd|130px|dde|[Olga Tokarczuk]]
* 1688 - Emanuel Swedenborg, athronydd (m. 1772)
* 1737 - Thomas Paine, awdur (m. 1809)
* 1749 - Cristian VII, brenin Denmarc (m. 1808)
* 1773 - Friedrich Mohs, daearegwr a mwynolegydd (m. 1839)
* 1783 - Margarethe Jonas, arlunydd (m. 1858)
* 1843 - William McKinley, 25ain Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1901)
* 1860 - Anton Chekhov, dramodydd (m. 1904)
* 1861 - Josefine Swoboda, arlunydd (m. 1929)
* 1862 - Frederick Delius, cyfansoddwr (m. 1934)
* 1863 - Susette Holten, arlunydd (m. 1937)
* 1866 - Romain Rolland, dramodydd (m. 1944)
* 1876 - Havergal Brian, cyfansoddwr (m. 1972)
* 1880 - W. C. Fields, actor (m. 1946)
* 1909 - George Thomas, gwleidydd (m. 1997)
* 1910 - Carme Sala i Rodon, arlunydd (m. 2003)
* 1923 - Ellie Olin, arlunydd
* 1924 - Marcelle Ferron, arlunydd (m. 2001)
* 1927 - Edward Abbey, llenor ac ecolegwr (m. 1989)
* 1931
**Leslie Bricusse, cyfansoddwr a dramodydd (m. 2021)
**Ferenc Mádl, Arlywydd Hwngari (m. 2011)
* 1934 - Noel Harrison, actor, canwr a sgiwr (m. 2013)
* 1939 - Germaine Greer, ffeminist
* 1940
**Adriana Hoffmann, botanegydd (m. 2022)
**Katharine Ross, actores
* 1949 - Tommy Ramone, drymiwr a chynhyrchydd recordiau (m. 2014)
* 1954 - Oprah Winfrey, cyflwynydd enwog a teledu
* 1960 - Greg Louganis, plymiwr
* 1962 - Olga Tokarczuk, awdures
* 1964 - Anna Ryder Richardson, cyflwynydd teledu
* 1969
**Wagner Lopes, pêl-droediwr
**Motohiro Yamaguchi, pêl-droediwr
* 1970
**Heather Graham, actores 
**Paul Ryan, gwleidydd
*1979, Christina Koch, gofodwr
* 1988 - Catrin Stewart, actores
* 1990 - Daisuke Suzuki, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
bawd|130px|dde|Sior III, brenin y Deyrnas Unedig
* 1119 - Pab Gelasiws II
* 1820 - Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig, 81
* 1821 - Cornelia Muys, 76, arlunydd
* 1906 - Cristian IX, brenin Denmarc, 87
* 1941 - David Miall Edwards, 68, diwinydd a llenor
* 1963 - Robert Frost, 88, bardd
* 1969 - Allen Welsh Dulles, 75, 5ed Cyfarwyddwr y CIA
* 1970 - B. H. Liddell Hart, 74, hanesydd milwrol
* 1990 - Elise Blumann, 93, arlunydd
* 1997 - Ida Kohlmeyer, 84, arlunydd
* 2008 - Adelaida Pologova, 84, arlunydd
* 2010 - Angela von Neumann, 81, arlunydd
* 2015 
**Colleen McCullough, 77, awdures
**Rod McKuen, 81, bardd
* 2018 - Alfred Gooding, 85, dyn busnes

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Sant Gildas
*Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1903 (Cwningen), 1949 (Ych), 1987 (Cwningen), 2006 (Ci), 2025 (Neidr), 2063 (Dafad), 2082 (Teigr)

0129
Ionawr, 29
31 Ionawr

**31 Ionawr** trideg unfed (31fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 334 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (335 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
[bawd|180px|dde|Baner [Nawrw]]
* 1504 - Ffrainc yn ildio Napoli i Aragon.
* 1578 - Brwydr Gembloux rhwng Sbaen a byddin y gwrthryfelwyr
* 1846 - Sefydlu Milwaukee.
* 1968 - Annibyniaeth Nawrw.
* 1971 - Apollo 14 yn lansio i'r Lleuad.
* 1990 - Bwyty McDonald's cyntaf Moscow yn agor.
* 2020
**Pandemig COVID-19: Yr achos gyntag o coronafeirws (COVID-19) yn cael ei gadarnhau yn y DU. 
**Brexit: Y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Suzanne Pleshette]]
[bawd|130px|dde|[Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd]]
* 1512 - Henrique, brenin Portiwgal (m. 1580)
* 1797 - Franz Schubert, cyfansoddwr (m. 1828)
* 1880 - Phil Hopkins, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 1966)
* 1884 - Theodor Heuss, Arlywydd yr Almaen (m. 1963)
* 1902 - Tallulah Bankhead, actores (m. 1968)
* 1911 
**Ilse Daus, arlunydd (m. 2000)
**Eddie Parris, pêl-droediwr (m. 1971)
* 1921
**Mario Lanza, tenor (m. 1959)
**Carol Channing, actores (m. 2019)
* 1923 - Norman Mailer, nofelydd (m. 2007)
* 1929 - Jean Simmons, actores (m. 2010)
* 1931 - Syr Christopher Chataway, athletwr a gwleidydd (m. 2014)
* 1932 - Vic Crowe, pêl-droediwr (m. 2009)
* 1937 - Suzanne Pleshette, actores (m. 2008)
* 1938 - Y Dywysoges Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd (1980-2013)
* 1941 
**Eugène Terre'Blanche, gwleidydd (m. 2010)
**Jessica Walter, actores (m. 2021)
* 1945 - Brenda Hale, barnwr
* 1948 - Bobby Windsor, chwaraewr rygbi
* 1956 - Artur Mas i Gavarró, gwleidydd
* 1966 - Dexter Fletcher, actor a digrifwr
* 1970 - Minnie Driver, actores
* 1981 - Justin Timberlake, canwr ac actor
* 2001 - Ahed Tamimi, ymgyrchydd

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|Cerflun o [Terry Wogan yn Limerick]]
* 1580 - Henrique, brenin Portiwgal, 68
* 1606 - Guto Ffowc, milwr a chynllwynwr, 35
* 1788 - Charles Edward Stuart, 67
* 1933 - John Galsworthy, nofelydd, 65
* 1956 - A. A. Milne, awdur, 74
* 1967 - Marthe Donas, arlunydd, 81
* 1975 - Anna Timiryova, bardd ac arlunydd, 81
* 1988 - Lucie Bouniol, arlunydd, 91
* 1994 - Anneliese Planken, arlunydd, 81
* 2006 - Lidija Aleksandrovna Milova, arlunydd, 80
* 2012 - Dorothea Tanning, arlunydd, 101
* 2016 - Syr Terry Wogan, darlledwr radio a teledu, 77
* 2017 - Deke Leonard, cerddor, 72
* 2020 - Mary Higgins Clark, awdures, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Nawrw)
* Diwrnod Plant y Stryd (Awstria)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1938 (Teigr), 1957 (Ceiliog), 1976 (Draig), 1995 (Mochyn), 2014 (Ceffyl), 2033 (Ych), 2071 (Cwningen)

0131
Ionawr, 31
24 Ionawr

**24 Ionawr** yw'r dauddeg pedwerydd (24ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 341 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (342 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
* 41 - Llofruddiaeth Caligula.
* 1458 - Matthias I Corvinus yn dod yn frenin Hwngari.
* 1857 - Sefydlu Prifysgol Calcutta fel 'Prifysgol De Asia'.[bawd|[Banc Dogger]]1915 - Brwydr Banc Dogger: brwydr rhwng llongau yn y Rhyfel Mawr.
* 1986 - Voyager 2 yn hedfan wrth y blaned Wranws.

## Genedigaethau 
* 76 - Hadrian, ymerawdwr Rhufain (m. 138)
* 1712 - Ffredrig II, brenin Prwsia (m. 1786)
* 1749 - Charles James Fox, gwleidydd (m. 1806)
* 1776 - E. T. A. Hoffmann, bardd ac arlunydd (m. 1822)
* 1815 - Thomas Gee, cyhoeddwr (m. 1898)
* 1862 - Edith Wharton, nofelydd (m. 1937)
* 1902 - Oskar Morgenstern, economegydd (m. 1977)
* 1911 - Amy Hawkins, canmlwyddiant (m. 2021)
* 1917 - Ernest Borgnine, actor (m. 2012)
* 1924
**Shirley Gorelick, arlunydd (m. 2000)
**Silvia Cambir, arlunydd (m. 2007)
**John Spencer, 8fed Iarll Spencer (m. 1992)
* 1928 - Marcelle Deloron, arlunydd
* 1935 - Bamber Gascoigne, cyflwynydd teledu ac awdur (m. 2022)
* 1941 - Billy Mainwaring, chwaraewr rygbi (m. 2019)
* 1946 - Geraint H. Jenkins, hanesydd (m. 2025)
* 1947 - Giorgio Chinaglia, pêl-droediwr (m. 2012)
* 1958 - Jools Holland, cerddor
* 1961 - Guido Buchwald, pêl-droediwr
* 1978
**Tomokazu Myojin, pêl-droediwr
**Kristen Schaal, actores
* 1980 - Rebecca Romero, seiclwraig
* 1987
**Luis Suárez, pêl-droediwr
**Wayne Hennessey, pêl-droediwr
* 1988 - Jade Ewen, cantores

## Marwolaethau 
* 41 - Caligula, ymerawdwr Rhufain, 28
* 847 - Pab Sergius II
* 1897 - Sarah Edith Wynne, cantores, 54
* 1904 - Hugh Hughes, telynor, 73
* 1920 - Amedeo Modigliani, arlunydd, 35
* 1965 - Syr Winston Churchill, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 90
* 1982 - Tania, arlunydd, 61
* 1986 - L. Ron Hubbard, sylfaenydd Scientoleg, 75
* 2003 - Gianni Agnelli, dyn busnes, 81
* 2015 - Frances Lennon, arlunydd, 92
* 2018 - Mark E. Smith, cerddor, 60
* 2020 - Seamus Mallon, gwleidydd, 83
* 2021 - Aled Lloyd Davies, cerddor, addysgwr ac arbennigwr, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
*Gwylmabsant Cadog
*Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1925 (Ych), 1936 (Llygoden fawr), 1955 (Dafad), 2001 (Neidr), 2039 (Dafad), 2058 (Teigr), 2077 (Mochyn), 2088 (Ci)

## Cyfeiriadau
0124
Ionawr, 24
2 Chwefror

**2 Chwefror** yw'r trideg trydydd (33ydd) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 332 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (333 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
150px|bawd|Protest Pont Trefechan
* 962 - Coroniad Otto I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig
* 1461 - Yr Iorciaid yn trechu'r Lancastriaid ym Mrwydr Mortimer's Cross
* 1901 - Angladd Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig.
* 1922 - Cyhoeddi Ulysses gan James Joyce.
* 1963 - Protest gyhoeddus gyntaf Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn Aberystwyth, pan roddwyd posteri ar adeiladau cyhoeddus y dref ac ataliwyd y traffig ar Bont Trefechan.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[James Joyce]]
[bawd|130px|dde|[David Jason]]
[bawd|130px|dde|[Shakira]]
* 1594 - Philip Powell, merthyr (m. 1646)
* 1649 - Pab Bened XIII (m. 1730)
* 1650 - Nell Gwyn, actores a chariad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1687)
* 1785 - Syr John Josiah Guest, gwleidydd (m. 1852)
* 1817 - Edward Arthur Somerset, gwleidydd (m. 1886)
* 1882 - James Joyce, nofelydd a bardd (m. 1941)
* 1905 - Ayn Rand, llenor ac athronydd (m. 1982)
* 1912 - Millvina Dean, goroeswr suddo'r RMS Titanic (m. 2009)
* 1919 - Lisa Della Casa, soprano (m. 2012)
* 1925 - Elaine Stritch, actores (m. 2014)
* 1926 - Valéry Giscard d'Estaing, Arlywydd Ffrainc (m. 2020)
* 1929 - Regine Dapra, arlunydd (m. 2012)
* 1940 - Syr David Jason, actor
* 1946 - Blake Clark, actor
* 1947 
**Farrah Fawcett, actores (m. 2009)
**Frank Hennessy, canwr gwerin
* 1952 - Park Geun-hye, Arlywydd De Corea
* 1963 
**Eva Cassidy, cantores (m. 1996)
**Edu Marangon, pêl-droediwr
* 1967 - Edu Manga, pêl-droediwr
* 1977 - Shakira, cantores
* 1978 
**Barry Ferguson, pêl-droediwr
**Kota Yoshihara, pêl-droediwr
* 1979 - Christine Bleakley, gyflwynwraig teledu
* 1980 
**Nina Zilli, cantores
**Gavin Newlands, gwleidydd
* 1985 - Melody Gardot, cantores
* 2001 - Louis Rees-Zammit, chwaraewr rygbi'r undeb

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Dmitri Mendeleev]]
[bawd|130px|dde|[Bertrand Russell]]
* 1371 - Dafydd II, brenin yr Alban, 46
* 1461 - Owain Tudur (Owain ap Maredydd), dienyddiwyd yn Henffordd ar orchymyn Edward IV, brenin Lloegr
* 1594 - Giovanni Pierluigi da Palestrina, cyfansoddwr, 68 neu 69
* 1769 - Pab Clement XIII, 75
* 1907 - Dmitri Mendeleev, cemegydd, 72
* 1918 - Florence MacKubin, arlunydd, 60
* 1970 - Bertrand Russell, mathemategwr ac athronydd, 97
* 1979 - Sid Vicious, cerddor, 21
* 1987 - Alistair MacLean, nofelydd, 64
* 1989 - Isa Petrozzani, arlunydd, 75
* 1995 - Donald Pleasence, actor, 75
* 1996 - Gene Kelly, actor a dawnsiwr, 83
* 2003 - Huguette Graux-Berthoux, arlunydd, 85
* 2004 - Maddalena, arlunydd, 88
* 2014 - Philip Seymour Hoffman, actor, 46
* 2017 
**Shunichiro Okano, pêl-droediwr, 85
**Alma Redlinger, arlunydd, 92
* 2021 - Capten Syr Tom Moore, cyn-filwr ac ymgyrchydd dros y GIG, 100
* 2024 - Ian Lavender, actor, 77 

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl Fair y Canhwyllau
* Diwrnod Groundhog (yr Unol Daleithiau)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1908 (Mwnci), 1927 (Cwningen), 1946 (Ci), 1965 (Neidr), 1984 (Llygoden fawr), 2049 (Neidr), 2060 (Draig), 2079 (Mochyn)

## Cyfeiriadau
0202
Chwefror, 02
25 Ionawr

**25 Ionawr** yw'r dauddeg pumed (25ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 340 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (341 mewn blwyddyn naid).

Mae diwrnod Santes Dwynwen yn cael ei ddathlu ar y dydd hwn.

## Digwyddiadau 
* 1327 - Edward III yn dod yn frenin Lloegr.
* 1533 - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr, ac Ann Boleyn.
* 1554 - Sefydlu Sao Paulo.
* 1576 - Sefydlu Luanda.
* 1924 - Gemau Olympaidd y Gaeaf yn cael eu cynnal am y tro cyntaf yn Chamonix, Ffrainc.
* 1971 
**Himachal Pradesh yn dod yn dalaith newydd yng ngogledd India.
**Idi Amin yn dod yn arweinydd Wganda.
* 2021 - Pandemig COVID-19: Mae nifer heintiadau COVID-19 a gofnodwyd yn cyrraedd 100,000,000.
* 2023 - Chris Hipkins yn dod yn Brif Weinidog Seland Newydd.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Robert Burns]]
[bawd|130px|dde|[Virginia Woolf]]
[bawd|130px|dde|[Volodymyr Zelenskyy]]
* 1477 - Anna, Duges Llydaw, brenhines Charles VIII, brenin Ffrainc (m. 1514)
* 1627 - Robert Boyle, ffisegydd a chemegydd (m. 1691)
* 1736 - Joseph-Louis Lagrange, mathemategyddr (m. 1813)
* 1759 - Robert Burns, bardd (m. 1796)
* 1874 - W. Somerset Maugham, dramodydd, nofelydd ac awdur (m. 1965)
* 1882 - Virginia Woolf, nofelydd (m. 1941)
* 1899 - Paul-Henri Spaak, gwleidydd (m. 1986)
* 1914 - Magda Hagstotz, arlunydd (m. 2001)
* 1917
**Edna Andrade, arlunydd (m. 2008)
**Rosalie Gascoigne, arlunydd (m. 1999)
* 1922 - Mary Newcomb, arlunydd (m. 2008)
* 1923 - Eva Zeller, bardd a nofelydd (m. 2022)
* 1926
**Richard Davies, actor a chwaraeodd ran Mr Price yn y gyfres *Please Sir!* (m. 2015) 
**Margaret Klimek Phillips, arlunydd (m. 2002)
* 1928 - Eduard Shevardnadze, gwleidydd, Arlywydd Georgia (m. 2014)
* 1932 - Yukio Shimomura, pêl-droediwr
* 1933 - Corazon Aquino, gwleidydd, Arlywydd Y Philipinau (m. 2009)
* 1938 
**Etta James, cantores (m. 2012)
**Vladimir Vysotsky, canwr (m. 1980)
* 1942 - Eusébio, pêl-droediwr (m. 2014)
* 1951 - Steve Prefontaine, rheddwr (m. 1975)
* 1960 - Nobuyo Fujishiro, pêl-droediwr
* 1971 - Ana Ortiz, actores a chantores
* 1978 - Volodymyr Zelenskyy, actor, comediwr a gwleidydd, Arlywydd Wcráin
* 1981 - Alicia Keys, cantores
* 1982 - Noemi, cantores Eidalaidd
* 1983 - Yasuyuki Konno, pêl-droediwr
* 1984 - Robinho, pêl-droediwr
* 1997 - Chelsie Giles, judoka

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Wyn Calvin]]
* 844 - Pab Grigor IV
* 1908 - Ouida (Maria Louise Ramé), awdur, 69
* 1947 - Al Capone, troseddwr, 48
* 1961 - Nadezhda Udaltsova, arlunydd, 75
* 1971 - Severa Dennstedt, arlunydd, 77
* 1990 - Ava Gardner, actores, 67
* 2004 - Fanny Blankers-Koen, athletwraig, 85
* 2015 - Demis Roussos, canwr, 68
* 2017 
**Mary Tyler Moore, actores, 80
**Syr John Hurt, actor, 77
* 2022
**Wyn Calvin, Cymro, actor a digrifwr, 96
**Barry Cryer, comediwr, 86
**Wim Jansen, chwaraewr a rheolwr pêl-droed, 75
* 2023 - J. Elwyn Hughes, awdur, athro, golygydd ac ieithydd, 82

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Dwynwen
* Noson Burns
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1906 (Ceffyl), 1963 (Cwningen), 1982 (Ci), 2020 (Llygoden fawr), 2096 (Draig)

0125
Ionawr, 25
20 Mai

**20 Mai** yw'r 140fed dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (141fed mewn blynyddoedd naid). Erys 225 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 325 - Cynhaliwyd Cyngor Cyntaf Nicaea, cynulliad cyntaf yr eglwysi Cristnogol ar y cyd.
* 1498 - Vasco da Gama yn cyrraedd Calicut, De India.
* 1902 - Ciwba yn ennill annibyniaeth.
* 2002 - Dwyrain Timor yn ennill annibyniaeth.
* 2006 - Mae'r grwp roc o'r Ffindir Lordi yn ennill Cystadleuaeth Can Eurovision yn Athen.
* 2019 - Volodymyr Zelenskyy yn dod yn Arlywydd Wcráin.
* 2022 - Rhoddir statws dinas i wyth dinas: Wrecsam (Cymru), Dunfermline (yr Alban), Bangor (Gogledd Iwerddon), Douglas (Ynys Manaw), Stanley (Ynysoedd y Falklands), Colchester, Doncaster a Milton Keynes (Lloegr).   

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[John Stuart Mill]]
[bawd|130px|dde|[Cher (cantores)|Cher]]
* 1470 - Pietro Bembo, beirniad, ysgolhaig, a bardd (m. 1547)
* 1731 - Ieuan Fardd, ysgolhaig a llenor (m. 1788)
* 1799 - Honoré de Balzac, nofelydd (m. 1850)
* 1806 - John Stuart Mill, athronydd (m. 1873)
* 1860 - Eduard Buchner, cemegydd (m. 1917)
* 1880 - Meuryn, llenor (m. 1967)
* 1882 - Sigrid Undset, nofelydd (m. 1949)
* 1885 - Faisal I, brenin Irac (m. 1933)
* 1901 - Max Euwe, chwaraewr gwyddbwyll (m. 1981)
* 1908 - James Stewart, actor (m. 1997)
* 1920 - Betty Driver, actores (m. 2011)
* 1944 - Joe Cocker, canwr (m. 2014)
* 1946 - Cher, cantores ac actores
* 1957 - Yoshihiko Noda, gwleidydd
* 1959 - Israel Kamakawiwo'ole, canwr (m. 1997)
* 1960 - Tony Goldwyn, actor
* 1970 - Louis Theroux, darlledwr
* 1981 - Iker Casillas, pêl-droediwr
* 1982 - Petr Cech, pêl-droediwr
* 1985 - Chris Froome, seiclwr
* 1987 - Mike Havenaar, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Christopher Columbus]]
* 1277 - Pab Ioan XXI
* 1506 - Christopher Columbus, morwr a fforiwr
* 1896 - Clara Schumann, pianydd a gwraig Robert Schumann, 76
* 1924 - Lucia Fairchild Fuller, arlunydd, 51
* 1971 - Waldo Williams, bardd, 66
* 1991 - Erna Dinklage, arlunydd, 95
* 1996 - Jon Pertwee, actor, 76
* 2009 - Mary Henry, arlunydd, 96
* 2012
**Abdelbaset al-Megrahi, dinesydd, 60 
**Robin Gibb, cerddor, 62
* 2013 - Ray Manzarek, cerddor, 74
* 2019 - Niki Lauda, gyrrwr Fformiwla Un, 70
* 2025
**Leslie Dilley, cyfarwyddwr celf, 74
**Marina von Neumann Whitman, gwyddonydd, 90
**George Wendt, actor a digrifwr, 76

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Gwenyn y Byd
* Diwrnod genedlaethol (Camerwn)
* Diwrnod annibyniaeth (Dwyrain Timor)

0520
Mai, 20
3 Chwefror

**3 Chwefror** yw'r pedwerydd dydd ar ddeg ar hugain (34ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 331 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (332 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau
* 1931 - Daeargryn Napier, Seland Newydd.
* 1959 - "Diwrnod bu farw'r gerddoriaeth": damwain awyren yn Iowa.
* 2015 - Sergio Mattarella yn dod yn Arlywydd yr Eidal.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Felix Mendelssohn]]
[bawd|130px|dde|[Henning Mankell]]
* 1612 - Samuel Butler, bardd (m. 1680)
* 1809 - Felix Mendelssohn, cyfansoddwr (m. 1847)
* 1812 - Robert Ellis, bardd, golygydd a geiriadurwr (m. 1875)
* 1821 - Elizabeth Blackwell, meddyg (m. 1910)
* 1830 - Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Salisbury, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1903)
* 1874 - Gertrude Stein, llenor (m. 1946)
* 1879 - Nora Exner, arlunydd (m. 1915)
* 1894 - Norman Rockwell, arlunydd (m. 1978)
* 1897 - Anny Engelmann, arlunydd (m. 1942)
* 1898 - Alvar Aalto, pensaer (m. 1976)
* 1909 - Simone Weil, athronydd (m. 1943)
* 1925 - Lidija Aleksandrovna Milova, arlunydd (m. 2006)
* 1927 
**Val Doonican, canwr (m. 2015)
**Sarah Jiménez, arlunydd (m. 2017)
* 1932 - Molly Parkin, arlunydd, nofelydd a newyddiadurwraig
* 1947 - Maurizio Micheli, actor
* 1948 - Henning Mankell, nofelydd (m. 2015)
* 1950 - Morgan Fairchild, actores
* 1964 - Michael Rummenigge, pêl-droediwr
* 1970 - Warwick Davis, actor
* 1971 - Sarah Kane, dramodydd (m. 1999)
* 1974 - Ayanna Pressley, gwleidydd
* 1990 - Sean Kingston, canwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Umm Kulthum]]
* 1014 - Svend I, brenin Denmarc
* 1134 - Robert Curthose, Dug Normandi, 80/83
* 1468 - Johannes Gutenberg, arloeswr argraffu, tua 70
* 1762 - Beau Nash, coegyn, 87
* 1832 - George Crabbe, bardd, 77
* 1924 - Woodrow Wilson, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 67
* 1938 - James Bevan, chwaraewr rygbi, 79
* 1948 - Laura Wheeler Waring, arlunydd, 60
* 1959 - Buddy Holly, canwr a chyfansoddwr, 22
* 1975 - Umm Kulthum, cantores Arabeg, 71
* 1988 - Hanna Rudzka-Cybisowa, arlunydd, 91
* 1997 - Bohumil Hrabal, llenor, 82
* 2000 - Elisabeth Thalmann, arlunydd, 81
* 2003 - Edith Seibert, arlunydd, 87
* 2015 - Syr Martin Gilbert, hanesydd, 78
* 2020 - George Steiner, beirniad llenyddol ac academydd, 90
* 2021 - Haya Harareet, actores, 89

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl Mabsant Tysul
* Setsubun (Japan)
* Diwrnod yr Arwyr (Mosambic)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1954 (Ceffyl), 1973 (Ych), 2011 (Cwningen), 2030 (Ci), 2068 (Llygoden fawr), 2087 (Dafad)

## Cyfeiriadau
0203
Chwefror, 03
21 Mai

**21 Mai** yw'r cant pedwar deg unfed (141ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (142fed mewn blynyddoedd naid). Erys 224 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1927 - Charles Lindbergh yn glanio ym Mharis, wedi hedfan yn ddi-dor ar draws Cefnfor yr Iwerydd - y tro cyntaf i'r gamp hon gael ei chyflawni.

## Genedigaethau 
* 1471 - Albrecht Dürer, arlunydd (m. 1528)
* 1527 - Felipe II, brenin Sbaen (m. 1598)
* 1688 - Alexander Pope, bardd (m. 1744)
* 1780 - Elizabeth Fry (m. 1845)
* 1841 - Joseph Parry, cyfansoddwr (m. 1903)
* 1844 - Henri Rousseau, arlunydd (m. 1910)
* 1860 - Willem Einthoven, meddyg (m. 1927)
* 1878 - Helen Dahm, arlunydd (m. 1968)
* 1910 - Hywel David Lewis, diwinydd ac athronydd (m. 1992)
* 1917 - Raymond Burr, actor (m. 1993)
* 1921
**Andrei Sakharov, ffisegydd a gweithredwr dros hawliau dynol (m. 1989)
**Barbara Jeppe, arlunydd (m. 1999)
**Leslie Norris, bardd ac awdur (m. 2006)
**Leona Wood, arlunydd (m. 2008)
* 1927 - Aat van Nie, arlunydd (m. 2010)
* 1928 - Lynne Mapp Drexler, arlunydd (m. 1999)
* 1930 - Malcolm Fraser, Prif Weinidog Awstralia (m. 2015)
* 1932
**Inese Jaunzeme, meddyg a llawfeddyg (m. 2011)
**Channa Horwitz, arlunydd (m. 2013)
**Gabriele Wohmann, awdures (m. 2015)
* 1940 - Tony Sheridan, canwr a cherddor (m. 2013)
* 1942 - David Hunt, gwleidydd
* 1944 - Mary Robinson, Arlywydd Iwerddon
* 1948 - Leo Sayer, canwr
* 1952 - Mr. T, actor
* 1964 - Drew Hendry, gwleidydd
* 1966 - Lisa Edelstein, actores
* 1976 - Stuart Bingham, chwaraewr snwcer
* 1985 - Mark Cavendish, seiclwr
* 1987 - Masato Morishige, pêl-droediwr
* 1989 - Hal Robson-Kanu, pêl-droediwr
* 1994 - Tom Daley, plymiwr

## Marwolaethau 
* 987 - Louis V, brenin Ffrainc
* 1471 - Harri VI, brenin Lloegr, 49
* 1558 - William Glyn, Esgob Bangor
* 1650 - James Graham, Ardalydd 1af Montrose (dienyddiwyd)
* 1821 - John Jones, bardd a phamffledwr radicalaidd
* 1932 - Hilda Granstedt, arlunydd, 91
* 1980 - Marianne Britze, arlunydd, 96
* 1991 - Rajiv Gandhi, gwleidydd, 46
* 1992 - Christel Poll, arlunydd, 78
* 2000
**Barbara Cartland, nofelydd, 98
**Syr John Gielgud, actor, 96
* 2002 - Niki de Saint Phalle, arlunydd, 71
* 2007 - Wega Nery, arlunydd, 95
* 2014 - Jaime Lusinchi, Arlywydd Feneswela, 89
* 2017 - Jean E. Sammet, mathemategydd, 89

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Collen (sant)

0521
Mai, 21
30 Ionawr

**30 Ionawr** yw'r tridegfed (30fed) dydd o'r flwyddyn yng Calendr Gregori. Ceir 335 dydd yn weddill yn y flwyddyn (336 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau
[bawd|170px|dde|[Pont y Borth]]
* 1649 - Dienyddio Charles I, brenin Lloegr a'r Alban
* 1826 - Agoriad swyddogol Pont y Borth.
* 1933 - Adolf Hitler yn dod yn Ganghellor yr Almaen.
* 1948 - Ymosodiad ar Mohandas Gandhi.
* 1965 - Angladd Syr Winston Churchill.
* 1972 - Cyflafan Bloody Sunday Derry 1972.
* 2003 - Cyflwyno Priodas gyfunryw yng Ngwlad Belg.
* 2005 - Etholiad Irac.

## Genedigaethau
* 1736 - James Watt, peiriannydd a dyfeisiwr (m. 1819)
* 1882 - Franklin D. Roosevelt, 32ain Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1945)
* 1899 - Max Theiler, meddyg a firolegydd (m. 1972)
* 1912 - Barbara W. Tuchman, awdur (m. 1989)
* 1913 - Amrita Sher-Gil, arlunydd (m. 1941)
* 1914 - Elizabeth McCord, arlunydd (m. 2008)
* 1915 - John Profumo, gwleidydd (m. 2006)
* 1921 - Irene Awret, arlunydd (m. 2014)
* 1925 - Douglas Engelbart, peiriannydd (m. 2013)
* 1927 - Olof Palme, gwleidydd, Prif Weinidog Sweden (m. 1986)
* 1929 - Lucille Teasdale-Corti, meddyg (m. 1996)
* 1930 - Gene Hackman, actor (m. 2025)
* 1936 - Koji Sasaki, pêl-droediwr
* 1937 - Boris Spassky, chwaraewr gwyddbwyll (m. 2025)
* 1941 - Dick Cheney, 46fed Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 2025)
* 1947 - Les Barker, bardd (m. 2023)
* 1962 - Abdullah II, brenin Iorddonen
* 1968 - Felipe VI, brenin Sbaen
* 1974 
**Christian Bale, actor
**Olivia Colman, actores
* 1982 
**Daiki Iwamasa, pêl-droediwr
**Nádson Rodrigues de Souza, pêl-droediwr

## Marwolaethau
* 1649 - Charles I, brenin Lloegr a'r Alban, 48
* 1889 - Y Tywysog Rudolf o Awstria, 30, a'i gariad, Mary Vetsera, 27
* 1925 - Jim Driscoll, 44, paffiwr
* 1948 
**Mohandas Gandhi, 78, gwleidydd
**Orville Wright, 76, awyrennwr
* 1963 - Francis Poulenc, 64, cyfansoddwr
* 2000 - Tatiana Ahlers-Hestermann, 80, arlunydd
* 2006 - Coretta Scott King, 78, ymgyrchydd
* 2007
**Ruthe Katherine Pearlman, 93, arlunydd
**Sidney Sheldon, 89, nofelydd a dramodydd
* 2008 - Jeremy Beadle, 59, cyflwynydd teledu
* 2009 - Ingemar Johansson, 76, paffiwr
* 2011 - John Barry, 77, cyfansoddwr
* 2015 - Geraldine McEwan, 82, actores
* 2017 - Marta Becket, 92, arlunydd
* 2022 - Geoffrey Ashe, 98, hanesydd
* 2024 - Chita Rivera, 91, actores
* 2025 - Marianne Faithfull, 78, cantores ac actores

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Mabsant Santes Tybïe
* Diwrnod y Merthyron (India - Ymosodiad ar Mohandas Gandhi)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1911 (Mochyn), 1930 (Ceffyl), 1968 (Mwnci), 2044 (Llygoden fawr), 2090 (Ci)

## Cyfeiriadau
0130
Ionawr, 30
23 Mai

**23 Mai** yw'r cant pedwar deg trydydd (143ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (144ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 222 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1533 - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr a Catrin o Aragon yn cael ei diddymu
* 1568 - Brwydr Heiligerlee
* 1788 - De Carolina yn dod yn dalaith yr Unol Daleithiau.
* 1970 - Llosgwyd Pont Britannia trwy ddamwain.
* 2022 - Anthony Albanese yn dod yn Brif Weinidog Awstralia.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Carolus Linnaeus]]
[bawd|130px|dde|[Lena Meyer-Landrut]]
* 1052 - Philippe I, brenin Ffrainc (m. 1108)
* 1707 - Carolus Linnaeus, botanegydd (m. 1778)
* 1718 - William Hunter, geinecolegydd ac anatomydd (m. 1783)
* 1734 - Franz Anton Mesmer, meddyg (m. 1815)
* 1878 - Felix Powell, cerddor (m. 1942)
* 1880 - Else Luthmer, arlunydd (m. 1961)
* 1913 - Marina Georgievna Time, arlunydd (m. 1999)
* 1919 - Betty Garrett, actores (m. 2011)
* 1921 - Humphrey Lyttelton, cerddor jazz (m. 2008)
* 1928 - Nigel Davenport, actor (m. 2013)
* 1933 - Fonesig Joan Collins, actores
* 1934 - Robert Moog, dyfeisiwr (m. 2005)
* 1945 - Gareth Ffowc Roberts, mathemategydd
* 1950 - Martin McGuinness, gwleidydd (m. 2017)
* 1951 - Anatoly Karpov, chwaraewr gwyddbwyll
* 1958 - Drew Carey, actor
* 1971 - George Osborne, gwleidydd
* 1972 - Rubens Barrichello, gyrrwr Fformiwla Un
* 1977 - Tomoyuki Hirase, pêl-droediwr
* 1978 - Hideaki Kitajima, pel-droediwr
* 1981 - Gwenno Saunders, cantores
* 1991 - Lena Meyer-Landrut, cantores
* 2001 - Brennan Johnson, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Henrik Ibsen]]
* 1498 - Girolamo Savonarola, pregethwr, 45
* 1701 - Capten William Kidd, môr-leidr, 56
* 1803 - Lucile Messageot, arlunydd, 22
* 1843 - Anne Margaret Coke, arlunydd, 64
* 1869 - Hermine Stilke, arlunydd, 65
* 1906 - Henrik Ibsen, dramodydd, 78
* 1937 - John D. Rockefeller, dyn busnes, 97
* 1945 - Heinrich Himmler, gwleidydd o Natsi, 44
* 2014 - Mona Freeman, arlunydd, 87
* 2015
**John Forbes Nash, Jr., mathemategydd, 86
**Anne Meara, actores, 85
* 2017 - Syr Roger Moore, actor, 89
* 2021 - Eric Carle, awdur, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod y Myfyrwyr (Mecsico)
* Diwrnod y Llafur (Jamaica)
* Diwrnod Crwbanod y Byd

0523
Mai, 23
22 Mai

**22 Mai** yw'r cant pedwar deg deufed (142fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (143ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 223 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1455 - Brwydr Gyntaf St Albans, rhwng Rhisiart, Dug Efrog, a'r brenin Harri VI.
* 1960 - Daeargryn Valdivia, Tsile.
* 1972 - Sri Lanca yn dod yn weriniaeth.
* 1998 - Cefnogwyd Cytundeb Heddwch Gogledd Iwerddon mewn refferenda a gynhaliwyd yng Ngogledd Iwerddon a Gweriniaeth Iwerddon.
* 2015 - Y mwyafrif yng Ngweriniaeth Iwerddon yn pleidleisio dros briodas o'r un rhyw.
* 2017 - Ymosodiad Arena Manceinion.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Arthur Conan Doyle]]
[bawd|130px|dde|[Betty Williams (heddychwr)|Betty Williams]]
[bawd|130px|dde|[Ieuan Wyn Jones]]
* 1790 - Bianca Milesi, arlunydd (m. 1849)
* 1808 - Gérard de Nerval, bardd (m. 1855)
* 1813 - Richard Wagner, cyfansoddwr (m. 1883)
* 1844 - Mary Cassatt, arlunydd (m. 1926)
* 1859 - Syr Arthur Conan Doyle, meddyg ac awdur (m. 1930)
* 1879 - Bessie Davidson, arlunydd (m. 1965)
* 1906 - Miriam McKinnie, arlunydd (m. 1987)
* 1907
**Hergé, arlunydd (m. 1983)
**Syr Laurence Olivier, actor (m. 1989)
* 1924 - Charles Aznavour, canwr (m. 2018)
* 1930
**Kenny Ball, cerddor jazz (m. 2013)
**Marisol Escobar, arlunydd (m. 2016)
* 1932 - Tavo Burat, awdur a newyddiadiurwr (m. 2009)
* 1941 - Syr Menzies Campbell, gwleidydd
* 1943 - Betty Williams, heddychwr (m. 2020)
* 1946 - George Best, pêl-droediwr (m. 2005)
* 1949 - Ieuan Wyn Jones, gwleidydd
* 1950
**Michio Ashikaga, pel-droediwr 
**Bernie Taupin, awdur geiriau caneuon
* 1955 - Dale Winton, cyflwynydd teledu (m. 2018)
* 1959 - Morrissey, canwr
* 1968 - Igor Lediakhov, pel-droediwr
* 1969 - Michael Kelly, actor
* 1970 - Naomi Campbell, model
* 1972 - Marine Joatton, arlunydd
* 1978 - Katie Price, model
* 1984 - Clara Amfo, cyflwynydd radio a theledu
* 1987 - Novak Djokovic, chwaraewr tenis

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Victor Hugo]]
* 337 - Cystennin Mawr, ymerawdwr Rhufain
* 1667 - Pab Alexander VII
* 1802 - Martha Washington, gwraig George Washington, 70
* 1885 - Victor Hugo, bardd a nofelydd, 83
* 1916 - Sara Ulrik, arlunydd, 60
* 1953 - Loeiz Herrieu, awdur Llydaweg, 74
* 1967 - Langston Hughes, bardd a nofelydd, 65
* 1972 - Margaret Rutherford, actores, 80
* 1978 - Jeanne Champillou, arlunydd, 81
* 1990 - Annemarie Jacob, arlunydd, 99
* 2007 - Ifor Owen, awdur ac arlunydd, 91
* 2013 - Henri Dutilleux, cyfansoddwr, 97
* 2017 - Denys Johnson-Davies, cyfieithydd a llenor, 94
* 2018 
**Alberto Dines, newyddiadurwr, 86
**Philip Roth, nofelydd, 85
* 2019 - Judith Kerr, awdures, 95
* 2020 - Albert Memmi, llenor ac addysgwr, 99
* 2022 - Dervla Murphy, seiclwraig, 90

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod weriniaeth (Sri Lanca)

0522
Mai, 22
27 Rhagfyr

**27 Rhagfyr** yw'r unfed dydd a thrigain wedi'r tri chant (361ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (362ain mewn blynyddoedd naid). Erys 4 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 537 - Cwblhawyd eglwys yr Hagia Sophia yng Nghaergystennin (Istanbul fodern).
* 1703 - Cytundeb Methuen rhwng Lloegr a Portiwgal.
* 1912 - Darganfod ogofâu Dan yr Ogof.
* 1922 - Sefydlwyd Gwasg Gregynog. 
* 1939 - Daeargryn yn Erzincan, Twrci; 30,000 o bobl yn colli eu bywydau.
* 1945 - Arwyddwyd cytundeb i sefydlu'r Gronfa Ariannol Ryngwladol a Banc y Byd gan 28 gwlad.
* 2007 - Ymosodiad o Benazir Bhutto yn Rawalpindi.
* 1906 - Carla Brill, arlunydd (m. 1994)
* 1924 - Jean Bartik, mathemategydd (m. 2011)
* 1929 - Elizabeth Edgar, botanegydd (m. 2019)
* 1931 - John Charles, pêl-droediwr (m. 2004)
* 1946 - Janet Street-Porter, newyddiadurwraig, golygydd, cyflwynydd a chynhyrchydd teledu
* 1948 - Gérard Depardieu, actor
* 1951 - Ernesto Zedillo, Arlywydd Mecsico
* 1958 - Shahid Khaqan Abbasi, gwleidydd, Prif Weinidog Pacistan
* 1961 - Guido Westerwelle, gwleidydd (m. 2016)
* 1966 - Masahiro Fukuda, pêl-droediwr
* 1972 - Colin Charvis, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1974 - Masi Oka, actor
* 1982 - Jonathan Thomas, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1988 
**Hayley Williams, cantores
**Hiroki Yamada, pêl-droediwr
* 1990 - Milos Raonic, chwaraewr tenis

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Benazir Bhutto]]
[bawd|130px|dde|[Carrie Fisher]]
* 1814 - Joanna Southcott, arweinydd crefyddol, 64
* 1923 - Gustave Eiffel, peiriannydd a phensaer, 91
* 1972 - Lester Pearson, Prif Weinidog Canada, 75
* 1981 - Hoagy Carmichael, cyfansoddwr, pianydd a chanwr, 82
* 1988 - Vaso Katraki, arlunydd, 74
* 1993 - Nina Lugovskaya, arlunydd, 75
* 1994 - Fanny Cradock, cogyddes teledu, 85
* 2002 - Maria Rehm, arlunydd, 87
* 2005 - Maj Stentoft, arlunydd, 81
* 2007 - Benazir Bhutto, gwleidydd, Prif Weinidog Pacistan, 54
* 2009 - Takashi Takabayashi, pêl-droediwr, 78
* 2011 
**Helen Frankenthaler, arlunydd, 83
**Georgette Seabrooke, arlunydd, 95
* 2012 - Norman Schwarzkopf, milwr, 78
* 2016 - Carrie Fisher, actores, 60
* 2019 - Don Imus, cyflwynwr radio, 79
* 2023 - Jacques Delors, gwleidydd, 98
* 2024 - Olivia Hussey, actores, 73

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Sant Ioan Efenglwr
* Diwrnod cyfansoddiad (Gogledd Corea)
* Ail diwrnod Kwanzaa (yr Unol Daleithiau)

## Cyfeiriadau
1227
Rhagfyr, 27
30 Rhagfyr

**30 Rhagfyr** yw'r trichant chwedeg pedwerydd (364ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (365ed mewn blynyddoedd naid). Erys 1 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1460 - Brwydr Wakefield.
* 1905 - Perfformiad cyntaf o *Die lustige Witwe*, operetta gan Franz Lehár
* 1916 - Llofruddiaeth Grigori Rasputin.
* 2006 - Crogi Saddam Hussein.

## Genedigaethau 
* 39 - Titus, Ymerawdwr Rhufain (m. 81)
* 1819 - Theodor Fontane, bardd (m. 1898)
* 1865 - Rudyard Kipling, bardd ac awdur (m. 1936)
* 1874 - William Nantlais Williams, gweinidog, bardd ac awdur (m. 1959)
* 1923 - Sara Lidman, awdures (m. 2004)
* 1926 - Stan Tracey, pianydd a chyfansoddwr (m. 2013)
* 1928 - Bo Diddley, cerddor (m. 2008)
* 1931 - Syr John T. Houghton, ffisegydd atmosfferig (m. 2020)
* 1937 - Gordon Banks, pêl-droediwr (m. 2019)
* 1942 
**Anne Charleston, actores
**Mike Nesmith, canwr (m. 2021)
* 1945 
**Davy Jones, actor a chanwr (m. 2012)
**Paul Turner, cyfarwyddwr ffilm (m. 2019)
* 1950 - Kazuhisa Kono, pêl-droediwr
* 1959 - Tracey Ullman, actores
* 1961 - Syr Bill English, gwleidydd, Prif Weinidog Seland Newydd
* 1975 - Tiger Woods, golffiwr
* 1977 - Kazuyuki Toda, pêl-droediwr
* 1984 - LeBron James, chwaraewr pel-fasged
* 1986 - Ellie Goulding, cantores

## Marwolaethau 
* 1568 - Roger Ascham, athro Elisabeth I, brenhines Lloegr, tua 53
* 1591 - Pab Innocent IX, 72
* 1691 - Syr Robert Boyle, ffisegydd, 64
* 1916 - Grigori Rasputin, mynach â dylanwad trwm ganddo ar deulu Tsar Nicolas II o Rwsia, 47
* 1944 - Romain Rolland, nofelydd, 78
* 1968 - Trygve Lie, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, 72
* 1979 - Richard Rodgers, cyfansoddwr, 77
* 2003 - Nora Heysen, arlunydd, 92
* 2006 - Saddam Hussein, Arlywydd Irac, 69
* 2009
**Abdurrahman Wahid, Arlywydd Indonesia, 69
**Perry Wilson, arlunydd, 93
* 2012 - Rita Levi-Montalcini, niwrolegydd, 103
* 2014 - Luise Rainer, actores, 104
* 2017 - Hildegard Peters, arlunydd, 94
* 2019
**Marion Chesney, awdures, 83
**Syd Mead, cynllunydd a chyfarwyddwr ffilm, 86
* 2023
**Tom Wilkinson, actor, 75
**John Pilger, newyddiadurwr a sgriptiwr, 84

## Gwyliau a chadwraethau 
*Gŵyl Sant Iago Apostol (Sbaen)
*Diwrnod Rizal (Y Philipinau)
*Pumed diwrnod Kwanzaa (yr Unol Daleithiau)

1230
Rhagfyr, 30
25 Rhagfyr

**25 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg nawfed (359fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (360fed mewn blynyddoedd naid). Erys 6 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*336 - Dathlu Gŵyl y Nadolig gan Gristnogion am y tro cyntaf. Roedd 25 Rhagfyr eisoes yn ddiwrnod penblwydd y duw paganaidd Mithras.
*800 - Coroni'r Ymerawdwr Glan Rhufeinig Siarlymaen yn Masilica Sant Pedr, Rhufain.
*1066 - Gwilym y Gorchfygwr yn cael ei goroni'n Frenin Lloegr yn Abaty Westminster.
*1958 - Dydd Nadolig yn ŵyl gyhoeddus yn yr Alban am y tro cyntaf.
*1991 - Mikhail Gorbachev yn ymddiswyddo fel arweinydd yr Undeb Sofietaidd.
*2021 - Lansio Telesgop James Webb o Kourou, Guyane.
*2023 - Wcráin yn nodi'r Nadolig ar y dyddiad hwn am y tro cyntaf.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Humphrey Bogart]]
[bawd|130px|dde|[Annie Lennox]]
[bawd|130px|dde|[Justin Trudeau]] 
[bawd|130px|dde|[Nadiya Hussain]]
*1642 - Syr Isaac Newton, gwyddonydd (m. 1727)
*1766 - Christmas Evans, gweinidog gyda'r Bedyddwyr (m. 1838)
*1771 - Dorothy Wordsworth, bardd (m. 1855)
*1803 - Syr Hugh Owen Owen, tirfeddiannwr a gwleidydd (m. 1891)
*1821 - Clara Barton, nyrs (m. 1912)
*1876 - Mohammed Ali Jinnah, gwleidydd (m. 1948)
*1881 - Christmas Price Williams, gwleidydd (m. 1965)
*1883 - Michael Curtiz, cyfarwyddwr ffilm (m. 1962) 
*1899 - Humphrey Bogart, actor (m. 1957)
*1907 - Cab Calloway, cerddor (m. 1994)
*1911 - Louise Bourgeois, arlunydd (m. 2010)
*1912 - Barbara Jones, arlunydd (m. 1978)
*1916 - Ahmed Ben Bella, gwleidydd (m. 2012)
*1918 
**Anwar Sadat, gwleidydd (m. 1981)
**Angelica Garnett, arlunydd (m. 2012)
**Nina Lugovskaya, arlunydd (m. 1993)
*1932 - Michihiro Ozawa, pêl-droediwr
*1946 - Jimmy Buffett, canwr (m. 2023)
*1949 - Sissy Spacek, actores
*1954 - Annie Lennox, cantores
*1957 - Shane MacGowan, canwr (m. 2023)
*1961 - David Thompson, gwleidydd, Prif Weinidog Barbados (m. 2010)
*1971 - Justin Trudeau, Prif Weinidog Canada
*1973
**Ewen MacIntosh, actor (m. 2024)
**Tadatoshi Masuda, pêl-droediwr
*1984 - Nadiya Hussain, cyflwynydd teledu

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Charlie Chaplin]]
*795 - Pab Adrian I
*1175 - Seisyll ap Dyfnwal, Arglwydd Gwent Uwchcoed
*1917 - Richard Jones Berwyn, tua 80
*1946 - W. C. Fields, comedïwr, 65
*1977 - Syr Charlie Chaplin, actor, 88
*1983 - Joan Miró, arlunydd, 90
*1989 - Nicolae Ceaușescu, Arlywydd Romania, 71
*2001 - Sueko Matsueda Kimura, arlunydd, 89
*2006 - James Brown, canwr, 73
*2008 - Eartha Kitt, cantores, 81
*2016
**George Michael, canwr, 53
**Vera Rubin, seryddwraig, 88
*2021 - Janice Long, darlledwr, 66

## Gwyliau a chadwraethau
*Dydd Nadolig
*Penblwydd Mohammed Ali Jinnah (Pacistan)

## Cyfeiriadau
1225
Rhagfyr, 25