open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Fox and the Hound (ffilm)

Ffilm Disney sy'n serennu Kurt Russell, Mickey Rooney, a Pearl Bailey yw ***The Fox and the Hound*** ("''Y Cadno a'r Helgi''") (1981). Mae hi'n seiliedig ar y nofel gan Daniel Pratt Mannix IV. Cafodd y ffilm ddilyniant sef: *The Fox and the Hound 2*, a gafodd ei rhyddhau'n syth ar fformat fideo ym mis Rhagfyr 2006.

Ar y pryd, dyma oedd y ffilm a gostiodd fwyaf i'w gwneud, drwy'r byd: $12 miliwn.

## Cymeriadau 
* **Tod**, llwynog - Mickey Rooney (oedolyn); Keith Coogan (ifanc)
* **Copper**, ci - Kurt Russell (oedolyn); Corey Feldman (ifanc)
* **Chief**, ci - Pat Buttram
* **Widow Tweed** - Jeanette Nolan
* **Amos Slade** - Jack Albertson
* **Big Mama**, tylluan - Pearl Bailey
* **Vixie**, llwynoges - Sandy Duncan
* **Dinkie** - Richard Bakalyan
* **Boomer** - Paul Winchell
* **Mochyn Daear** - John McIntire
* **Ballasg** - John Fiedler

## Caneuon 
* "Best of Friends"
* "Lack of Education"
* "A Huntin' Man"
* "Goodbye May Seem Forever"
* "Appreciate the Lady"

## Arlunyddwyr 
*Cliff Nordberg
*Ollie Johnston
*Ron Clements
*Frank Thomas
*Randy Cartwright
*Glen Keane

## Ieithoedd Eraill 
*Almaeneg - *Cap und Capper*
*Arabeg - *الثعلب والكلب* (*Āl-ṯaʿlab w āl-kalb*)
*Catalaneg - *La Guineu i el Gos*
*Daneg - *Mads og Mikkel*
*Eidaleg - *Red e Toby - Nemiciamici*
*Ffrangeg - *Rox et Rouky*
*Groeg - *Η αλεπού και το λαγωνικό* (*I alepú ke to lagonikó*)
*Hebraeg - *השועל והכלבלב*
*Iseldireg - *Hundurinn og refurinn*
*Japaneg - *きつねと猟犬* (*Kitsune to Ryōken*)
*Corëeg - *토드와 코퍼* (Todeu wa Kopeo : « Tod a Cooper ») 
*Norwyeg - *Todd og Copper: To gode venner*
*Pwyleg - *Lis i Pies*
*Portiwgaleg - *Papuça e Dentuça* (Portugal)/*O Cão e a Raposa* (Brésil)
*Rwsieg - *Лис и охотничий пёс* (*Lis i ohotnitsiï pios*)
*Sbaeneg - *Tod y Toby*
*Swedeg : *Micke och Molle*
*Thai : *เพื่อนแท้ในป่าใหญ่*
*Tsieneg - *狐狸与猎狗* (*Húli yǔ Liègǒu*)

## Cyfeiriadau
## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1981
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Dumbo

Ffilm Disney yw ***Dumbo*** (1941). 

## Cymeriadau 
* **Dumbo**
* **Mrs. Jumbo**
* **Timothy (Llygoden)** - Edward Brophy
* **Meistr Y Syrcas** - Herman Bing
* **Casey, Jr.** - Margaret Wright
* **Storc** - Sterling Holloway
* **Matriarch** - Verna Felton

## Caneuon 
* "Look Out for Mr. Stork"
* "Casey, Jr."
* "Song of the Roustabouts"
* "Baby Mine"
* "The Clown Song"
* "Pink Elephants on Parade"
* "When I See An Elephant Fly"

## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1941
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
FC Lorient

Mae **Football Club Lorient-Bretagne Sud** (Llydaweg: *Klub Football an Oriant-Kreisteiz Breizh*), yn glwb pêl-droed o An Oriant, de Llydaw sy'n chwarae yn y *Ligue 1* yn Ffrainc.

Maen nhw'n chwarae yn *Stade du Moustoir* (Llydaweg: *Stad ar Voustoer*) yng nghanol y ddinas.

## Sgwad Cyfredol 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Chwaraeon yn Llydaw
Lorient
Cegidfa

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Cegidfa** (Saesneg: *Guilsfield*). Saif i'r gogledd o'r Trallwng ar ffordd y B4392.

bawd|dim|Eglwys Sant Alhaearn

Tyfodd y pentref ei hun yn sylweddol yn ystod rhan olaf yr 20g. Dyddia rhan o'r eglwys, a gysegrwyd i Sant Aelhaearn, i tua 1300. Yma y cymerwys Syr John Oldcastle, un o arweinwyr y Lolardiaid, yn garcharor yn 1417.

Yng Nghoedlan Crowther yn y gymuned, cafwyd hyd i gasgliad o arfau a chelfi o Oes yr Efydd a elwir yn Gasgliad Cegidfa. Maent yn awr yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,640.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Bambi

Ffilm animeiddiedig gan Disney yw ***Bambi*** (1942). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y llyfr *Bambi, ein Leben im Walde* gan Felix Salten. Cafodd y ffilm ddilyniant, *Bambi II*, a chafodd ei rhyddhau'n syth ar fformat fideo ym mis Chwefror 2006. Derbyniodd sawl Wobr yr Academi: y sain gorau, y gân orau ("Love Is a Song") ac am y gerddoriaeth.

## Cymeriadau 
* **Bambi**, carw - Bobby Stewart; Donnie Dunagan; Hardie Albright; John Sutherland
* **Mam Bambi** - Paula Winslowe
* **Tywysog Mawr y Goedwig** - Fred Shields
* **Faline** - Cammie King; Ann Gillis
* **Thumper**, cwningen - Peter Behn; Tim Davis; Sam Edwards
* **Flower**, drewgi - Stan Alexander; Tim Davis; Sterling Holloway
* **Friend Owl**, tylluan - Will Wright

## Caneuon 
* "Love is A Song"
* "Little April Shower"
* "Let's Sing A Gay Little Spring Song"
* "I Bring You A Song"

## Cyfeiriadau
## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1942
Categori:Ffilmiau animeiddiedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Disney
Geoffrey Chaucer

Llenor Saesneg o Loegr oedd **Geoffrey Chaucer** (c. 1343 – 25 Hydref, 1400?). Mae'n fwyaf adnabyddus fel awdur *The Canterbury Tales* ("*Chwedlau Caergaint*").

## Bywgraffiad
Ganed ef yn Llundain tua 1343, ond does dim sicrwydd am y dyddiad hwnnw. Bu'n ŵr llys, diplomydd a gwas sifil. Pan ymosododd Edward III, brenin Lloegr, ar Ffrainc yn nechrau'r Rhyfel Can Mlynedd, aeth Chaucer i Ffrainc gyda Lionel o Antwerp, Dug Clarence. Yn 1360, cymerwyd ef yn garcharor yng ngwarchae Reims; cafodd ei ryddhau am dâl.

Nid oes llawer o fanylion ar gael am ei fywyd, ond ymddengys iddo deithio yn Ffrainc, Sbaen a Fflandrys, ac iddo efallai fynd ar bererindod i Santiago de Compostela. Tua 1366, priododd Philippa (de) Roet. Ymwelodd a Genova a Fflorens yn 1373, a chredir i farddoniaeth yr Eidal ddylanwadu arno.

Yn 1374 cafodd swydd Comptroller porthladd Llundain, swydd a ddaliodd am ddeuddeng mlynedd. Credir iddo ysgrifennu'r rhan fwyaf o'i weithiau yn y cyfnod yma, gan ddechrau gweithio ar *The Canterbury Tales* yn y 1380au cynnar. Daeth yn Aelod Seneddol dros Swydd Caint yn 1386.

## Gweithiau 
* Cyfieithiad o'r *Roman de la Rose*, efallai *The Romance of the Rose*
* *The Book of the Duchess*
* *The House of Fame*
* *Anelida and Arcite*
* *Parlement of Foules*
* Cyfieithiad o waith Boethius' *Cysur Athroniaeth* fel *Boece*
* *Troilus and Criseyde*
* *The Legend of Good Women*
* *The Canterbury Tales*
* *Treatise on the Astrolabe*

### Cerddi byrion 
* *An ABC*
* *Chaucers Wordes unto Adam, His Owne Scriveyn*
* *The Complaint unto Pity*
* *The Complaint of Chaucer to his Purse*
* *The Complaint of Mars*
* *The Complaint of Venus*
* *A Complaint to His Lady*
* *The Former Age*
* *Fortune*
* *Gentilesse*
* *Lak of Stedfastnesse*
* *Lenvoy de Chaucer a Scogan*
* *Lenvoy de Chaucer a Bukton*
* *Proverbs*
* *To Rosemounde*
* *Truth*
* *Womanly Noblesse*

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Lloegr
Categori:Beirdd Saesneg Canol
Categori:Beirdd y 14eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1343
Categori:Marwolaethau 1400
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Catherine Deneuve

Actores o Ffrainc yw **Catherine Deneuve** (**Catherine Fabienne Dorléac**; ganed 22 Hydref 1943). Cafodd ei geni ym Mharis yn ferch i'r actorion Maurice Dorléac (1901–1979) a Renée Simonot (1911–2021). Mae dwy chwaer gyda hi: y diweddar actores Françoise Dorléac (1942–1967) a Sylvie Dorléac (ganwyd 1946).

Priododd y ffotograffydd o Loegr David Bailey ym 1965. Fe wnaethant wahanu ym 1967 ac ysgaru ym 1972. Mae gan Deneuve ddau o blant: yr actor Christian Vadim (ganwyd 1963), o’i pherthynas â'r cyfarwyddwr ffilm Roger Vadim, a'r actores Chiara Mastroianni (ganwyd 1972). Tad Chiara oedd yr actor o Eidalwr Marcello Mastroianni.

## Ffilmiau (detholiad) 
* *Les Collégienne* (1956)
* *Les Parapluies De Cherbourg* (1964)
* *Belle de Jour* (1967)
* *Le Sauvage* (1975)
* *Indochine* (1992)
* *Ma saison préférée* (1993)
* *8 Femmes* (2002)
* *Les Liaisons dangereuses* (2003)
* *Les Temps qui changent* (2004)
* *The Midwife* (2017)
* *La Dernière Folie de Claire Darling* (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Pobl o Baris
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Etholiad Cyngor Sir Fynwy, 2004

Cynhaliwyd **Etholiad Cyngor Sir Fynwy, 2004** ar 10 Mehefin, yr un diwrnod ac Etholiad y Senedd Ewropeaidd, 2004.

Roedd yr holl gyngor yn cael ei ethol ac yn dilyn newid y ffiniau, cynyddwyd y nifer o seddi i 43.

Yn dilyn yr etholiadau, dyma oedd sefyllfa'r cyngor:
*Geidwadol 23
*Llafur 9
*Y Democratiaid Rhyddfrydol 4
*Plaid Cymru 2
*Annibynnol 5

## Canlyniadau'r Etholiad
|}

|}

|}

Mynwy 2004
Categori:Sir Fynwy
Categori:2004
Oprah Winfrey

Cyflwynydd enwog ar deledu o'r Unol Daleithiau yw **Oprah Gail Winfrey** (ganed 29 Ionawr 1954).

## Teledu / Ffilmiau 
**Actores**
* The Color Purple (1985)
* Native Son (1986)
* The Women of Bruster Place (1989)
* Bruster Place (cyfres) (1990)
* Lincoln (llais) (1992)
* There Are No Children Here (1993)
* Ellen (cyfres) (1997) - pennod: "The Puppy Episode" (Rhan 1 &2)
* Before Women Had Wings (1997)
* Beloved (1998)
* Our Friend, Martin (1999)
* Charlotte's Web (2006)
* Bee Movie (2007)

**Cyflwynydd**
* The Oprah Winfrey Show (1986 - )
* The Big Give (2008)

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
John Kerry

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau yw **John Forbes Kerry** (ganwyd 11 Rhagfyr 1943). Seneddwr dros Massachusetts rhwng 1985 a 2013 oedd ef. Safodd Kerry fel ymgeisydd y Blaid Ddemocrataidd yn etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau, 2004.  Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd Kerry o 2013 hyd 2017.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 
* Tudalen swyddogol ar Senedd yr Unol Daleithiau 

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywodraeth yr Unol Daleithiau
Gwladol
Categori:Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol yr Unol Daleithiau
Unol Daleithiau
Peggy Lee

Cantores o'r Unol Daleithiau oedd **Peggy Lee** (ganed **Norma Deloris Egstrom**) (26 Mai 1920 – 21 Ionawr 2002).

## Discograffi
*1948 *Rendezvous with Peggy Lee*
*1952 *Rendezvous with Peggy Lee*
*1953 *Black Coffee*
*1954 *Songs in an Intimate Style*
*1954 ''Selections from Irving Berlin's "White Christmas"'* (gyda Bing Crosby a Danny Kaye)
*1955 *Songs from Pete Kelly's Blues'* (gyda Ella Fitzgerald)
*1956 *Black Coffee*
*1957 *Dream Street*
*1957 *Songs from Walt Disney's "Lady and the Tramp"*
*1957 *The Man I Love*
*1958 *Sea Shells*
*1959 *Miss Wonderful*
*1959 *Jump for Joy*
*1959 *Things Are Swingin' *
*1959 *I Like Men!*
*1959 *Beauty and the Beat!*
*1960 *Latin ala Lee!*
*1960 *All Aglow Again!*
*1960 *Pretty Eyes*
*1960 *Christmas Carousel*
*1960 *Olé ala Lee*
*1961 *Basin Street East Proudly Presents Miss Peggy Lee*
*1961 *If You Go*
*1962 *Blues Cross Country*
*1962 *Bewitching-Lee*
*1962 *Sugar 'N' Spice*
*1963 *Mink Jazz*
*1963 *I'm a Woman*
*1964 *In Love Again!*
*1964 *In the Name of Love*
*1965 *Pass Me By*
*1965 *Then Was Then - Now Is Now!*
*1966 *Guitars A là Lee*
*1966 *Big $pender*
*1967 *Extra Special!*
*1967 *Somethin' Groovy!*
*1968 *2 Shows Nightly*
*1969 *A Natural Woman*
*1969 *Is That All There Is?*
*1970 *Bridge Over Troubled Water*
*1970 *Make It With You*
*1971 *Where Did They Go*
*1972 *Norma Deloris Egstrom from Jamestown, North Dakota*
*1974 *Let's Love*
*1975 *Mirrors*
*1977 *Live in London *
*1977 *Peggy*
*1979 *Close Enough for Love*
*1988 *Miss Peggy Lee Sings the Blues*
*1990 *The Peggy Lee Songbook: There'll Be Another Spring*
*1993 *Love Held Lightly: Rare Songs by Harold Arlen*
*1993 *Moments Like This''

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Afanc

Cnofil mawr lled-ddyfrol cynffonlydan o'r genws *Castor* gyda blaenddannedd ffurf cŷn sy'n byw ger afonydd yw **afanc**. Ceir dwy rywogaeth o afanc heddiw: yr afanc Ewropeaidd (*Castor fiber*) a'r afanc Americanaidd (*Castor canadensis*). Maent yn aml yn cnoi coed i lawr ac yn adeiladu camlesi ac argaeau ohonynt i ffurfio pyllau cronedig lle maent yn adeiladu gwalau ynysol, sych a chromennog gyda mynedfeydd tanddwr. 

Enw gwyddonol yr afanc Ewropeaidd yw *Castor fiber*. Ei hen enw oedd ‘llostlydan’ ac yng Nghyfraith Hywel rhoid gwerth uchel i'w groen - 120 ceiniog o'i gymharu â 24 ceiniog am groen bele goed, blaidd a llwynog - oedd efallai yn dynodi ei brinder. Dywed Gerallt Gymro yn 1188 mai Afon Teifi oedd ei gynefin olaf ym Mhrydain. Tebyg iddo ddarfod yng Nghymru yn y 13g. Yr Afanc oedd enw'r anghenfil dŵr chwedlonol dynnwyd o Lyn yr Afanc yn Afon Lledr, Betws-y-coed gan yr Ychain Banog a'i lusgo hyd at Lyn y Ffynnon Las.

## Ymlediad
Darllen bore ddoe (18 Mehefin 2010) yn ein papur dyddiol, fod y llostlydan a fu bron â diflannu oddi allan i ran afon Rhône wedi croesi i afon Loire a bellach wedi cyrraedd ei haber yng nghyffiniau Nantes.

## Prosiect Afancod Cymru
Mae Prosiect Afancod Cymru wedi bod yn ymchwilio i ymarferoldeb dod ag afancod gwyllt yn ôl i Gymru ers 2005. Mae’r gwaith hwn yn cael ei arwain gan Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru ar ran y pum Ymddiriedolaeth Natur yng Nghymru fel rhan o’n strategaeth Tirweddau Byw. Eu gobaith ydy ailgyflwyno afancod i Gymru dan reolaeth.

## Afancod enwog
* Dau Afanc yn y nofel The Lion, the Witch and the Wardrobe
* The Angry Beavers - cyfres animeiddiedig ar Nickelodeon

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* How Beavers Are Restoring Wetlands in North American Deserts! fideo ar effaith amgylcheddol bositif yr afanc

Categori:Genera o gnofilod
Cotwm

Deunydd amddiffynnol sy'n tyfu o gwmpas hadau y planhigyn cotwm (*Gossypium*) yw **Cotwm**. Fe'i defnyddir i wneud edafedd a brethyn. Daw'r gair "cotwm" o'r Arabeg *(al) qutn* قُطْن. Hadlestr ydyw, a gwnaed ei ffibrau allan o Seliwlos yn bennaf. Mae Diwrnod Cotwm y Byd yn cael ei ddathlu ar 7 Hydref; cychwynnwyd y diwrnod hwn yn 2019.

Cotwm yw’r ffibr naturiol mwyaf cyffredin a ddefnyddir i wneud ffabrig ar draws y byd. Cynhyrchwyr cotwm mwyaf y byd yn 2007 oedd (1) Tsieina, (2) India, (3) yr Unol Daleithiau, (4) Pacistan, (5) Brasil, (6) Wsbecistan, (7) Twrci, (8) Gwlad Groeg, (9) Tyrcmenistan, a (10) Syria. Yr allforwyr cotwm mwyaf oedd (1) yr Unol Daleithiau,  (2) Wsbecistan, (3) India, (4)  Brasil, a (5) Bwrcina Ffaso. Mae'r amrywiaeth fwyaf o rywogaethau cotwm gwyllt i'w cael ym Mecsico, ac yna Awstralia ac Affrica.

Cynhyrchir y rhan fwyaf o gotwm India yn Maharashtra (26.63 %), Gujarat (17.96 %) ac Andhra Pradesh (13.75 %). Texas sy'n cynhyrchu'r gyfrahn uchaf o gotwm yr Unol Daleithiau.

Mae'r amcangyfrifon cyfredol ar gyfer cynhyrch global tua 25 miliwn tunnell neu 110 miliwn o fyrnau bob blwyddyn, sef 2.5% o dir âr y byd. India yw cynhyrchydd cotwm mwya'r byd, ond yr Unol Daleithiau fu'r allforiwr mwyaf am flynyddoedd.

## Hanes
Mae'r ffibr fel arfer yn cael ei nyddu'n edafedd neu edau a'i ddefnyddio i wneud tecstilau meddal, anadladwy, amsugnol, cryf a golchadwy. Gwyddys bod y defnydd o gotwm ar gyfer ffabrig yn dyddio o'r cyfnod cynhanesyddol; darganfuwyd darnau o ffabrig cotwm o'r bumed mileniwm CC yng Ngwareiddiad Dyffryn Indus, yn ogystal â gweddillion ffabrig sy'n dyddio'n ôl i 6000 CC ym Mheriw.

## Tarddiad y gair
Aeth y gair i mewn i'r ieithoedd Romáwns yng nghanol y 12g, a'r Saesneg ganrif yn ddiweddarach. Ychydyg wedyn, yn y 15g, llithrodd i fewn i'r Gymraeg; ceir y defnydd cyntaf o'r gair gan Guto'r Glyn: *Guto gwnaed ffaling gotwm*.

## Mathau o ffabrig cotwm
Mae llawer o ffabrigau'n cael eu gwneud yn gyfan gwbl o gotwm ond mae ffabrigau eraill yn cael eu gwneud o gymysgedd o gotwm a ffibrau megis polyester.

* Cambrig: dyma un o’r mathau mwyaf trwchus o liain, a ddefnyddiwyd yn hanesyddol i wneud crysau gwaith, gobenyddion a chlustogau.
* Denim: ffabrig cotwm cryf sy’n cael ei wehyddu gydag effaith rib groeslinol. Fe’i defnyddir ar gyfer jîns, siacedi ac ati.
* Melfaréd: un o'i nodweddion amlycaf yw'r cordiau paralel. Fe’i defnyddir ar gyfer trowsus, siacedi, ac ati.
* Gwlanen: ffabrig gwead plaen gyda cheden ar un neu ddwy ochr. Fe’i defnyddir ar gyfer trowsus fel arfer.
* Mwslin: ffabrig plaen tryloyw wedi’i wehyddu a ddefnyddir i addurno ffenestri a dillad menywod, ee sgarffiau.
* Ffabrig Eifftaidd: cotwm meddal ac amsugnol o ansawdd da iawn, a ddefnyddir ar gyfer tywelion a dillad gwely.
* Fflaneléd: ffabrig meddal a ddefnyddir hefyd ar gyfer dillad nos a dillad gwely.

## Gweler hefyd
* Ffullyn cotwm (neu 'bydiau cotwm')

## Cyfeiriadau
Categori:Amaeth
Categori:Defnyddiau naturiol
Alice in Wonderland (ffilm 1985)

Ffilm ffantasi, cerddorol yw ***Alice in Wonderland*** (1985). Mae gan y ffilm ddwy ran. Mae'r rhan gyntaf yn seiliedig ar y llyfr Alice's Adventures in Wonderland ac  mae'r ail ran wedi'i seilio ar Through the Looking Glass. Mae'r ddau lyfr gan Lewis Carroll.

## Cymeriadau
**Y Rhan Gyntaf**
* **Alice** - Natalie Gregory
* **Mam Alice** - Sheila Allen
* **Chwaer Alice** -Sharee Gregory
* **Y Cwningen Gwyn** - Red Buttons
* **Y Dodo** - Shelley Winters
* **Aderyn** - Donald O'Conner
* **Y Llygoden** - Sherman Hemsley
* **Pat - Y Mochyn Cwta** - Scott Baio
* **Bill - Y Madfall** - Ernie F. Orsatti
* **Y Llindysyn** - Sammy Davis, Jr.
* **Y Dduges** - Martha Raye
* **Y Gogyddes** - Imogene Coca
* **Y Gath** - Telly Savalas
* **Gwerthwr Hetiau** - Anthony Newley
* **Yr Ysgyfarnog** - Roddy McDowall
* **Y Pathew** - Arte Johnson
* **Brenhines y Calonnau** - Jayne Meadows
* **Brenin y Calonnau** - Robert Morley
* **Y Griffwn** - Sid Caesar
* **Y Crwban** - Ringo Starr
* **Jabberwocky** - Tom McLoughlin

**Yr Ail Ran**
* **Alice** - Natalie Gregory
* **Jabberwocky** - Tom McLoughlin
* **Y Frenhines Goch** - Ann Jillian
* **Y Frenhines Wen** - Carol Channing
* **Y Brenin Coch** - Patrick Culliton
* **Y Brenin Gwyn** - Harvey Korman
* **Y Tylluan** - Jack Warden
* **Y Rhosyn** - Donna Mills
* **Yr Alaw** - Sally Struthers
* **Llygad y Dydd** - Laura Carlson
* **Yr Afr** - Patrick Duffy
* **Y Ceffyl** - Pat Morita
* **Dyn yn siwt bapur** - Steve Allen
* **Y Tocynnwr** - Merv Griffin
* **Y Gwybedyn** - George Gobel
* **Tweedle Dum** - Steve Lawrence
* **Tweedle Dee** - Eydie Gormé
* **Y Môr-farch** - Karl Malden
* **Y Saer** - Louis Nye
* **Humpty Dumpty** - Jonathan Winters
* **Y Negesydd** - John Stamos
* **Y Llew** - Ernest Borgnine
* **Yr Uncorn** - Beau Bridges
* **Y Marchog Gwyn** - Lloyd Bridges
* **Y Cwningen Gwyn** - Red Buttons
* **Gwerthwr Hetiau** - Anthony Newley
* **Yr Ysgafarnog** - Roddy McDowall
* **Y Pathew** - Arte Johnson
* **Brenhines y Calonnau** - Jayne Meadows
* **Brenin y Calonnau** - Robert Morley
* **Mam Alice** - Sheila Allen

## Caneuon
**Y Rhan Gyntaf**
* "I Hate Dogs and Cats" ("''Mae'n gas 'da fi gŵn a chathod*")
* "You Are Old, Father William" ("*Dych chi'n hen, Tad William''")
* "There's Something to Say" ("*Mae rhywbeth i ddweud*")
* "There's No Way Home" ("*Does dim ffordd adref*")
* "Laugh" ("*Chwerthin*")
* "Why Do People Act..?"
* "Off With Their Heads"
* "Nonsense" ("*Gwiriondeb*")
* "I Didn't" ("*Naddo*")

**Yr Ail Ran**
* "How Do You Do Shake Hands"
* "The Walrus and the Carpenter" (''"Y Môr-farch a'r Saeth"*)
* "Jam Tomorrow, Jam Yesterday" (*"Jam Yfory, Jam Ddoe"*)
* "The Lion and the Unicorn" ("*Y Llew a'r Uncorn*")
* "We Are Dancing" (*"Dyn ni'n dawnsio"*)
* "Can You Do Addition?"
* "Emotions"
* "Queen Alice" (*"Y Frenhines Alice"*)
* "Alice, Can You Hear Us?" (*"Alice, Alli di'n clywed ni?"'')

Categori:Ffilmiau 1985
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Alice in Wonderland (ffilm 1999)

Ffilm ffantasi sy'n seiliedig ar y llyfr enwog o'r un enw yw **Alice in Wonderland** (1999).

### Cymeriadau
* *Alice* - Tina Majorino
* *Cheshire Cat* - Whoopi Goldberg
* *Mad Hatter* - Martin Short
* *March Hare* - Francis Wright
* *Mock Turtle* - Gene Wilder
* *Queen of Hearts* ("*Brenhines y Calonnau*") - Miranda Richardson
* *King of Hearts* ("*Brenin y Calonnau*") - Simon Russell Beale
* *Caterpillar* ("*Llindysyn*") - Ben Kingsley
* *White Knight* ("*Marchog Gwyn*") - Christopher Lloyd
* *White Rabbit* ("*Cwningen Gwyn*") - Kiran Shah

Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Through the Looking-Glass

Llyfr ffantasi a gyhoeddwyd ym 1871 gan Lewis Carroll sy'n parhau anturiaethau Alys yw ***Through the Looking-Glass and What Alice Found There***. Y llyfr cyntaf oedd *Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud*.

bawd|dim|400px|Mae Alys yn mynd trwy'r drych: darlun gan John Tenniel

## Penodau
* Pennod 1: "Looking-Glass House"
* Pennod 2: "The Garden of Live Flowers"
* Pennod 3: "Looking-Glass Insects"
* Pennod 4: "Tweedle-Dum & Tweedle-Dee"
* Pennod 5: "Wool and Water"
* Pennod 6: "Humpty Dumpty"
* Pennod 7: "The Lion and the Unicorn"
* Pennod 8: "It's My Own Invention"
* Pennod 9: "Queen Alice"
* Pennod 10: "Shaking"
* Pennod 11: "Waking"
* Pennod 12: "Which Dreamed It?"

Categori:Lewis Carroll
Categori:Nofelau 1871
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelau Saesneg y 19eg ganrif
Categori:Nofelau ffantasi Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau plant Saesneg o Loegr
Ffwythiant ciwbig

Ym mathemateg, **ffwythiant ciwbig** yw ffwythiant ar y ffurf

:f(x)=ax^3+bx^2+cx+d,\,

lle nad yw *a* yn 0.

Os gosodir f(x)=0, ceir hafaliad ciwbig ar y ffurf:

:ax^3+bx^2+cx+d=0 \,

lle
:a\ne 0 \,
(os *a* = 0, daw'r hafaliad yn hafaliad cwadratig).

Categori:Algebra
Emmy Rossum

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Emmanuelle Grey Rossum** neu **Emmy Rossum** (ganwyd 12 Medi 1986) o Ddinas Efrog Newydd.

## Ffilmiau 
* *Dragonball* (2009) - Bulma
* *Poseidon* (2006) - Jennifer Ramsey
* *The Phantom of the Opera* (2004) - Christine
* *The Day After Tomorrow* (2004) - Laura Chapman
* *Mystic River* (2003) - Katie Markum
* *Nola* (2003) - Nola
* *Passionada* (2002) - Vicky Amonte
* *Happy Now* (2001) - Nicky Trent/Jenny Thomas
* *An American Rhapsody* (2001) - Sheila (at 15)
* *It Had to Be You* (2000) - Young Girl
* *The Audrey Hepburn Story* (2000) (TV) - Young Audrey Hepburn
* *Songcatcher* (2000) - Deladis Slocumb
* *As the World Turns* (1999) - Abigail Williams
* *Snoops* (1999) - Caroline Beels
* *Genius* (1999) - Claire Addison

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd Saesneg
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Río de la Plata

bawd|250px|Río de la Plata

Aber yn Ne America yw'r **Río de la Plata**. Ffurfir yr aber lle mae'r afonydd Paraná ac Wrwgwái yn uno cyn llifo i Gefnfor Iwerydd. Y Río de la Plata sy'n ffurfio'r ffin rhwng yr Ariannin ac Wrwgwái yn y dwyrain. O ran lled, y Río de la Plata yw'r aber fwyaf yn y byd; 219&nbsp;km yn y man lletaf.

Saif Buenos Aires, prifddinas yr Ariannin, ar y lan dde-orllewinol a Montevideo, prifddinas Wrwgwái, ar y lan ogledd-ddwyreiniol.

Categori:Aberoedd
Categori:Afonydd yr Ariannin
Categori:Afonydd Wrwgwái
Talaith Catamarca

Talaith yng ngogledd-orllewin yr Ariannin yw **Talaith Catamarca**. Saif yn ne-orllewin y wlad. Yn y gogledd mae'n ffinio â thalaith Salta, yn y gogledd-ddwyrain â thalaith Tucumán, yn y dwyrain â thalaith Santiago del Estero, yn y de-ddwyrain â La Rioja, yn y de â Córdoba ac yn y dwyrain â Tsile. Prifddinas y dalaith yw San Fernando del Valle de Catamarca.

bawd|canol|280px|Talaith Catamarca yn yr Ariannin

Yng Nghyfrifiad 2022 roedd gan y dalaith boblogaeth o 429,556.

## Rhaniadau gweinyddol 
Rhennir y dalaith yn 16 sir (Sbaeneg: *departamentos*), fel a ganlyn (gyda'u prif drefi):

# Ambato (La Puerta)
# Ancasti (Ancasti)
# Andalgalá (Andalgalá) 
# Antofagasta de la Sierra (Antofagasta de la Sierra)
# Belén (Belén) 
# Capayán (Huillapima) 
# Capital (San Fernando del Valle de Catamarca)
# El Alto (El Alto) 
# Fray Mamerto Esquiú (San José)
# La Paz (Recreo) 
# Paclín (La Merced)
# Pomán (Saujil) 
# Santa María (Santa María)
# Santa Rosa (Bañado de Ovanta) 
# Tinogasta (Tinogasta)
# Valle Viejo (San Isidro)

## Cyfeiriadau

Catamarca
Montevideo

bawd|de|180px|Avenida 18 de Julio

Prifddinas a dinas fwyaf Wrwgwái yw **Montevideo**; mae hefyd yn ganolfan weinyddol i Mercosur ac ALADI. Saif yn ne y wlad, ar lan ogleddol y Río de la Plata.

Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 1,325,968, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 1,668,335; tua hanner ponlogaeth y wlad. Montevideo yw porthladd pwysicaf y wlad.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Cabildo de Montevideo 
* Catedral Metropolitana (eglwys gadeiriol)
* Feria de Tristán Narvaja 
* Palacio Legislativo 
* Palas Salvo 
* Stadiwm Centenario 
* Theatr Solis

## Enwogion 
* Juan María Bordaberry (g. 1928), gwleidydd
* Diego Forlán (g. 1979), pêl-droediwr

## Chwaraeon 
* Liverpool Fútbol Club


Categori:Dinasoedd Wrwgwái
Categori:Porthladdoedd Wrwgwái
Categori:Prifddinasoedd De America
Categori:Talaith Montevideo
Cristina Fernández de Kirchner

Arlywydd yr Ariannin o 10 Rhagfyr 2007 hyd 10 Rhagfyr 2015 oedd **Cristina Elisabet Fernández de Kirchner** (ganwyd 19 Chwefror 1953).

Cafodd Fernández ei eni yn Tolosa, La Plata, yn ferch i Eduardo Fernandez (1925-1981), a'i wraig, Ofelia Esther (nee Wilhelm). Cafodd ei addysg yn y Prifysgol Genedlaethol La Plata. Priododd Néstor Kirchner ar 9 Mai 1975; bu farw Néstor yn 2010.

## Llyfryddiaeth
**Sinceramente* (2019)

Categori:Arlywyddion yr Ariannin
Categori:Genedigaethau 1953
Arlywydd yr Ariannin

Dyna **restr Arlywyddion yr Ariannin**. Yr Arlywydd presennol yw Cristina Fernández de Kirchner, y 55ain Arlywydd.
Hanes yr Ariannin

Ceir olion y trigolion cyntaf yn y tiroedd sydd nawr yn ffurfio yr Ariannin yn rhan ddeheuol 
Patagonia tua 13,000 o flynyddoedd yn ôl. Daeth gogledd-orllewin o wlad yn rhan o ymerodraeth yr Inca yn ail hanner y 15g, a ceir y cofnodion cynharaf yn ffurf 
quipu yn y cyfnod hwnnw.

Dechreuodd hanes ysgrifenedig y wlad gyda dyfodiad yr Ewropeaid i'r rhanbarth yn gynnar yn yr 16g. Y cyntaf i gyrraedd yno oedd y Sbaenwr Juan Díaz de Solís a'i ŵyr yn 1516.

Yn 1776 sefydlodd y Sbaenwyr y Virreinato del Río de la Plata o nifer o diriogaethau blaenorol. Wedi Gwrthryfel Mis Mai yn 1810, sefydlwyd nifer o wladwriaethau annibynnol, yn cynnwys un yn dwyn yr enw Provincias Unidas del Río de la Plata. Cyhoeddwyd annibyniaeth ar 9 Gorffennaf 1816, a gorchfygwyd y Sbaenwyr mewn brwydr yn 1824. Sefydlwyd Gweriniaeth yr Ariannin rhwng 1853 a 1861,

Roedd adegau o groestyniad gwleidyddol rhwng y ceidwadwyr a'r rhyddfrydwyr, ac rhwng ymbleidiau sifil a milwrol. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd gwelwyd dyrchafiad y mudiad poblogol Peronistaidd. Roedd juntas gwaedlyd bob yn ail efo llywodraethau democratig tan 1983, yn dilyn problemau economaidd mawr, a'r trechiad yn Rhyfel y Falklands.

Ers dymchwel y junta milwrol ym 1983, mae pedwar etholiad rhydd wedi cadarhau lle'r Ariannin fel gweriniaeth ddemocrataidd, er gwaethaf gwaethygiad economaidd difrifol yn 2001 a dechrau 2002.
John Travolta

Actor ffilm o'r Unol Daleithiau yw **John Joseph Travolta** (ganed 18 Chwefror 1954). Dechreuodd **John Travolta** ei yrfa ym myd adloniant fel canwr poblogaidd. Daeth yn enwog am ei rannau yn *Saturday Night Fever* a *Grease*, gyda Olivia Newton-John. Cafodd ei yrfa hwb fawr yn 1994 pan serenodd yn y ffilm gwlt *Pulp Fiction* gan Quentin Tarantino.

## Ffilmiau 
* The Tenth Level (1975)
* The Boy in the Plastic Bubble (1976)
* Carrie (1976)
* Saturday Night Fever (1977)
* Moment By Moment (1978)
* Grease (1978)
* Urban Cowboy (1980)
* Blow Out (1981)
* Staying Alive (1983)
* Two of a Kind (1983)
* Perfect (1985)
* Look Who's Talking (1989)
* The Experts (1989)
* Look Who's Talking Too (1990)
* Shout (1991)
* Eyes of an Angel (1991)
* Look Who's Talking Now (1993)
* Pulp Fiction (1994)
* Get Shorty (1995)
* White Man's Burden (1995)
* Michael (1996)
* Phenomenon (1996)
* Broken Arrow (1996)
* Face/Off (1997)
* Mad City (1997)
* She's So Lovely (1997)
* A Civil Action (1998)
* The Thin Red Line (1998)
* Primary Colors (1998)
* The General's Daughter (1999)
* Lucky Numbers (2000)
* Battlefield Earth (2000)
* Swordfish (2001)
* Basic (2003)
* Ladder 49 (2004)
* A Love Song for Bobby Long (2004)
* The Punisher (2004)
* Be Cool (2005)
* Lonely Hearts (2006)
* Wild Hogs (2007)
* Hairspray (2007)
* Bolt (2008)
* The Taking of Pelham 123 (2009)
* Old Dogs (2009)
* From Paris with Love (2010)
* Savages (2012)
* Killing Season (2013)
* The Forger (2014)
* Life on the Line (2015)
* Criminal Activities (2015)
* In a Valley of Violence (2016)
* I Am Wrath (2016)

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o New Jersey
Llyn Teifi

Llyn bychan yng ngogledd Ceredigion yw **Llyn Teifi**. Mae'n gorwedd ym mryniau Elenydd tua 3 milltir i'r dwyrain o bentref Pontrhydfendigaid.

Mae Afon Teifi yn tarddu yma, gan lifo allan o'r llyn i gyfeiriad y de-orllewin a heibio i safle Abaty Ystrad Fflur.

Mae'r llyn yn gwasanaethu fel cronfa dŵr i'r ardal leol, gyda thair argae ar ben deheuol y llyn.

Teifi
Teifi
Categori:Ystrad Fflur
Juan Perón

Gwleidydd  o'r Ariannin oedd**Juan Domingo Perón** (8 Hydref 1895 – 1 Gorffennaf 1974) a etholwyd  yn Arlywydd yr Ariannin dair gwaith. Ef oedd sylfaenydd Peroniaeth a'r blaid sy'n arddel yr ideoleg honno, y Partido Justicialista.

Ganed Perón yn Lobos, Talaith Buenos Aires. Addysgwyd ef yn ninas Buenos Aires, ac aeth i'r Coleg Milwrol yn 1910, gan raddio yn 1916. Ei wraig gyntaf oedd Aurelia Tizón, a fu farw o gancr. Ail-briododd a'r actores María Eva Duarte (1919 – 1952) ar 22 Hydref 1945. Roedd *Evita* fel y gelwid Eva Perón yn cydweithio'n agos a'i gŵr yn wleidyddol, ac yn gefnogol i hawliau i ferched a diwygiadau poblogaidd o blaid y werin. Oherwydd hynny a'i gwaith elusennol câi ei haddoli gan y tlodion yn ystod ei hoes fer. Gweithiai'n galed o blaid rhoi'r hawl i bleidleisio i ferched. Sefydlodd Sefydliad Eva Perón er mwyn hyrwyddo lles cymdeithasol yn y wlad.

Etholwyd ef yn Arlywydd am y tro cyntaf ar 24 Chwefror 1946. Ar ddiwedd ei dymor cyntaf, ail-etholwyd ef yn etholiad 11 Tachwedd 1951. Bu farw Eva Perón ar 26 Gorffennaf 1952. Y tro hwn, ni allodd Perón gwblhau ei dymor, oherwydd diswyddwyd ef yn dilyn *coup* milwrol ar 16 Medi 1955. Bu mewn alltudiaeth am 18 mlynedd, nes dychwelyd a chael ei ethol yn Arlywydd am y trydydd tro ar 23 Medi 1973.

Bu farw yn ystod ei dymor fel Arlywydd ar 1 Gorffennaf 1974, ac olynwyd ef gan ei weddw, ei drydedd wraig María Estela Martínez de Perón, oedd wedi ei hethol fel is-arlywydd yn 1973.

Categori:Arlywyddion yr Ariannin
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Gwleidyddion o'r Ariannin
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Eurostar

bawd|de|250px|Trên Eurostar yng Ngorsaf St Pancras, Llundain.

Gwasanaeth trên sy'n cysylltu Llundain a Chaint yn Lloegr â Pharis, Lille a Brwsel ar gyfandir  Ewrop yw **Eurostar**. Mae yna wasanaethau ychwanegol i leoliadau eraill yn Ffrainc gan gynnwys Disneyland. Trwy dwnnel y mae'r trennau'n croesi Môr Udd.

Defnyddir cyfres o gerbydau neilltuol â 18 wagen iddynt ar gyfer y gwasanaeth. Maent yn gallu teithio ar gyflymder o hyd at 300&nbsp;km/h ar hyd rhwydwaith o reilffyrdd cyflymder uchel. Ers i'r gwasanaeth gychwyn ym 1994, gosodwyd cledrau newydd yn Ngwlad Belg (HSL 1) a Lloegr (*High Speed 1*) i'r un safonau â chledrau'r *LGV Nord* a ddefnyddiwyd yn wreiddiol yn Ffrainc. Ers cwblhau'r cyfleuster *High Speed 1* ar 14 Tachwedd 2007, gorsaf ryngwladol St Pancras yw pen y daith yn Llundain.

Categori:Rheilffyrdd
Afon Colorado (Arizona)

bawd|200px|Dalgylch Afon Colorado

Afon yn yr Unol Daleithiau a Mecsico yw **Afon Colorado** (Saesneg: *Colorado Rover*; Sbaeneg: *Río Colorado*, sy'n cyrraedd y môr yng Ngwlff Califfornia.

Mae'r afon yn 2333&nbsp;km o hyd ac yn llifo trwy daleithiau Colorado, Utah, Arizona, Nevada a Califfornia yn yr Unol Daleithiau a Baja California a Sonora ym Mecsico. Ceir ei tharddiad wrth droed mynyddoedd y Rockies yn nhalaith Colorado. Hyd 1921 defnyddid yr enw Colorado ar gyfer yr afon islaw cymer y *Grand River* a'r *Green River* yn nhalaith Utah, ond y flwyddyn honno pasiwyd cais gan dalaith Colorado i ddefnyddio'r enw Colorado ar gyfer holl gwrs yr afon.

Yn nhalaith Arizona, crëwyd y Grand Canyon gan Afon Colorado.

Colorado
Colorado
Colorado
Colorado
Colorado
Colorado
The Magic School Bus

Cyfres lyfrau plant gan Joanna Cole yw **The Magic School Bus** (*"Y Bws Ysgol Hudol"*).

## Llyfrau
* **The Magic School Bus: At The Waterworks** (1986)
****Pwnc**: Y Cylch Dŵr; Y Gwaith Dŵr
* **The Magic Schoo Bus: Inside the Earth** (1987)
****Pwnc**: Daeareg
* **The Magic School Bus: Inside the Human Body** (1989)
****Pwnc**: Y Corff Dynol
* **The Magic School Bus: Lost In the Solar System** (1990)
****Pwnc**: Cysawd yr Haul
* **The Magic School Bus: On the Ocean Floor** (1992)
****Pwnc**: Y Cefnfor
* **The Magic School Bus: In the Time of the Dinosaurs** (1994)
****Pwnc**: Deinosoriaid
* **The Magic School Bus: Inside a Hurricane** (1995)
****Pwnc**: Meteoroleg
* **The Magic School Bus: Inside a Beehive** (1996)
****Pwnc**: Gwenyn
* **The Magic School Bus and the Electric Field Trip** (1997)
****Pwnc**: Trydan
* **The Magic School Bus: Explores the Senses** (1999)
****Pwnc**: Y Pum Synnwyr
* **The Magic School Bus and the Science Fair Exhibition** (2006)
****Pwnc**: Gwyddonwyr Enwog

## Gweler Hefyd
* The Magic School Bus (teledu)

Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Lisp

Iaith gyfrifiadurol ydy **Lisp** sy'n un o'r ieithoedd cyfrifiadurol hynaf.  Lisp Cyffredin a Scheme yw'r dwy dafodiaith o fri.

Categori:Ieithoedd rhaglennu
Afon Colorado

Gall **Afon Colorado** (Sbaeneg: *Río Colorado*; Saesneg: *Colorado River*) gyfeirio at un o nifer o afonydd:

* Afon Colorado sy'n llifo trwy'r Grand Canyon yn Arizona yn yr Unol Daleithiau ac yn cyrraedd y môr yng Ngwlff Califfornia. 
* Afon Colorado (Texas)
* Afon Colorado (Ariannin)
* Afon Colorado(Costa Rica)
* Afon Colorado(Chile)
Talaith Mendoza

Talaith yng ngorllewin yr Ariannin yw **Talaith Mendoza**. Yn y gogledd mae'n ffinio â thalaith San Juan, yn y dwyrain â thalaith  San Luis, yn y de â thaleithiau La Pampa a Neuquén ac yn y gorllewin a Tsile. Y brifddinas yw Ciudad de Mendoza.

Yng Nghyfrifiad 2022 roedd gan y dalaith boblogaeth o 2,014,533.

bawd|canol|280px|Talaith Mendoza yn yr Ariannin

## Rhaniadau gweinydol 
Rhennir y dalaith yn 18 sir (Sbaeneg: *departamentos*), fel a ganlyn (gyda phrif dref):

# Capital (Mendoza)
# General Alvear (General Alvear)
# Godoy Cruz (Godoy Cruz)
# Guaymallén (Villa Nueva)
# Junín (Junín)
# La Paz (La Paz)
# Las Heras (Las Heras)
# Lavalle (Villa Tulumaya)
# Luján de Cuyo (Luján de Cuyo)
# Maipú (Maipú)
# Malargüe (Malargüe)
# Rivadavia (Rivadavia)
# San Carlos (San Carlos)
# San Martín (San Martín)
# San Rafael (San Rafael)
# Santa Rosa (Santa Rosa)
# Tunuyán (Tunuyán)
# Tupungato (Tupungato)

## Cyfeiriadau

Mendoza
Afon Colorado (Ariannin)

Afon yn rhan ddeheuol yr Ariannin yw **Afon Colorado** (Sbaeneg: *Río Colorado*). Ystyrir fod yr afon yma yn ffurfio ffin ogleddol Patagonia.

Ceir tarddle'r afon yn yr Andes, lle gelwir hi y río Barrancas. Mae y Río Grande yn ymuno â hi i ffurfio'r Colorado, ac mae'n llifo tua'r de-ddwyrain i gyrraedd Cefnfor Iwerydd. Hyd 1914 roedd y Colorado yn tarddu o lyn mawr oedd wedi ei ffurfio gan rewlif, ac a elwid gan y Mapuche wrth yr enw *Cari Lauquen*, ond yn y flwyddyn honno torrodd y *morraine* oedd yn cadw'r dŵr i mewn o ganlyniad i ddaeargrynfeydd, a diflannodd y llyn.

Wedi gadael yr Andes mae'r afon yn ffurfio dyffryn cul. Ffurfia'r afon y ffin rhwng taleithiau Mendoza a Neuquén ac yna rhwng taleithiau La Pampa a Río Negro. Mae wedyn yn llifo trwy ran ddeheuol Talaith Buenos Aires i gyrraedd y môr; ystyrir y darn bychan o'r dalaith honno sydd i'r de o'r afon yn rhan o Batagonia.

Colorado
Biblioteca Nacional del Uruguay

Llyfrgell genedlaethol Wrwgwái yn Ne America yw'r **Biblioteca Nacional del Uruguay** (Sbaeneg am "Llyfrgell Genedlaethol Wrwgwái"). Fe'i lleolir ym Montevideo, prifddinas y wlad. Agorwyd y llyfrgell yn 1815 ac mae wedi bod yn yr adeilad presennol ers 1955. Yn 2006, roedd ganddi dros 900,000 llyfr ar ei silffoedd a hefyd 20,000 o gylchgronau, deunydd clywedol, mapiau, cerddoriaeth, darluniau o bob math, a llawysgrifau.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol 

Wrwgwai
Nacional
Categori:Montevideo
Categori:Sefydliadau 1815
Gwleidyddiaeth yr Ariannin

bawd|170px|Julio Argentino Roca, a wasanaethodd am ddau dymor fel Arlywydd

Mae cyfansoddiad yr Ariannin, (sy'n dyddio o 1853 ac sydd wedi'i ddiwygio yn 1994), yn gwahanu grymoedd y canghennau gweithredol, deddfwriaethol a barwnol ar lefel genedlaethol a thaleithiol. Ni all yr arlywydd na'r is-arlywydd gael eu hethol am fwy na dau dymor o bedair blynedd yn olynol. Gellir sefyll am drydydd tymor neu fwy ar ôl egwyl o un tymor neu ragor. Mae'r arlywydd yn penodi gwenidogion y llywodraeth; mae'r cyfansoddiad yn rhoi llawer o rym iddo fel pennaeth y wladwriaeth a phennaeth y llywodraeth, gan gynnwys yr awdurdod i wneud cyfreithiau drwy ddyfarniad arlywyddol pan fo'r  amodau'n "pwysig ac yn angenrheidiol".

Senedd yr Ariannin yw'r Gyngres Genedlaethol dwy siambr, neu'r *Congreso Naciónal*, sy'n cynnwys y senedd (y *Senado*) o 72 o seddi a Siambr Dirpwyon (y *Cámara de Diputados*) o 257 o aelodau. Ers 2001 mae pob talaith, gan gynnwys y Brifddinas Ffederal, yn ethol 3 seneddwr. Mae'r Seneddwyr yn cael eu hethol am dymor o 6 blynedd, gydag etholiadau am draean o'r Senedd pob dwy flynedd. Mae aelodau Siambr y Dirpwyon yn cael eu hethol am 4 blynedd, a hanner y Siambr yn cael ei hethol bob dwy flynedd.

Arlywydd presennol yr Ariannin yw Javier Milei, a etholwyd i'r swydd yn niwedd 2023.

## Cyfeiriadau
Talaith Córdoba, yr Ariannin

Talaith yr Ariannin yw **Talaith Córdoba**. Saif yng nghanol y wlad, ac mae'n ffinio â thalaithiau Catamarca a Santiago del Estero yn y gogledd, â dalaith Santa Fe yn y dwyrain, â Buenos Aires yn y de-ddwyrain, â thalaith La Pampa yn y de ac â thalaithiau San Luis a La Rioja yn y gorllewin. Córdoba yw prifddinas y dalaith.

bawd|canol|280px|Talaith Córdoba yn yr Ariannin

Gydag arwynebedd o 165,321&nbsp;km², saif Córdoba yn bumed ymhlith taleithiau'r Ariannon. Yng Nghyfrifiad 2022 roedd gan y dalaith boblogaeth o 3,978,984, yr ail fwyaf o daleithiau'r Ariannin; gyda 1,565,112 (39%) o'r rhain yn byw yn ardal ddinesig Córdoba.

## Cyfeiriadau

Cordoba
Kevin Allen

Actor, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau yw **Kevin Allen** (ganwyd 15 Medi 1962 yn Abertawe). Ym 1997, cyfarwyddodd y comedi dywyll Cymreig *Twin Town* ac mae hefyd wedi cyfarwyddo *The Big Tease* a *Agent Cody Banks 2:Destination London*. Brawd iau'r digrifwr Keith Allen ac ewythr i'r gantores bop Lily Allen yw e.

Daeth Allen i'r amlwg am y tro cyntaf ym 1990 pan grëodd raglen ddogfen am Rownd Derfynol Cwpan y Byd trwy lygad cefnogwr o Loegr fel rhan o gyfres *Video Diaries* y BBC. Cafodd ei rôl actio gyntaf yn *The Comic Strip Presents* (Channel 4) cyn iddo symud ymlaen i'r comedi sefyllfa *The Thin Blue Line* (Tiger Aspect Productions ar ran y BBC) a'r ffilm *Spice World* (1997).

## Teledu
**Gems* (1988)
**Bernard and the Genie* (1991)
**Look at it this Way* (1992)
**Bottom* (1995)
**The Thin Blue Line* (1995)
**French and Saunders* (1996)

## Ffilmiau
**Spice World* (1997)
**Twin Town* (1997)
**Dan y Wenallt/Under Milk Wood* (2015)

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Cymhariaeth byrfoddau gwledydd yn ôl yr IOC, FIFA ac ISO

Ceir yma gymhariaeth o'r byrfoddau a ddefnyddir ar gyfer gwledydd gan

*Bwyllgor Rhyngwladol y Gemau Olympaidd (IOC)
*Ffederasiwn Rhyngwladol y Cymdeithasau Pêl-droed (FIFA)
*rhestr codau rhif 3166-1 y Sefydliad Rhyngwladol er Safoni (ISO)

Amlygwyd y rhesi lle ceir gwahaniaethau rhwng y tri system.

Cynhwysir y gwledydd a'r tiriogaethau hynny'n unig sydd â chod yn ôl un neu ragor o'r rhestrau yma.
Gwelwch restr Gwledydd y byd i weld rhestr o'r gwledydd hynny'n sy'n wladwriaethau.

|

|}
## Cyfeiriadau
Categori:Rhestrau codau gwledydd
Talaith Santa Fe

Talaith yr Ariannin yw **Talaith Santa Fe** (Sbaeneg am "Ffydd Sanctaidd"). Saif yn nwyrain canolbarth y wlad, yn ffinio yn y gogledd â thalaith Chaco, yn y dwyrain â thaleithiau Corrientes ac Entre Ríos, yn y de â thalaith Buenos Aires ac yn y gorllewin â thaleithiau Santiago del Estero a Córdoba.

bawd|canol|280px|Talaith Santa Fe yn yr Ariannin

Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 3,242,551; Santa Fe yw'r drydydd o daleithiau'r Ariannin yn ôl poblogaeth. Prifddinas y dalaith yw dinas Santa Fe. Dinas bwysig arall yw Rosario.

## Rhaniadau gweinyddol 
Rhennir y dalaith yn 19 sir (Sbaeneg: *departamentos*), fel a ganlyn (gyda'u prif drefi):

## Cyfeiriadau

Santa Fe
Huw Ceredig

Actor a chenedlaetholwr o Gymro oedd **Huw Ceredig**, ganwyd **Huw Ceredig Jones** (22 Mehefin 1942 – 16 Awst 2011) a chaiff ei adnabod yn bennaf am ddarlunio cymeriadau mewn rhaglenni teledu Cymraeg ac ambell ffilm.

## Bywgraffiad
Ganwyd ym Mrynaman ym 1942, yn fab i'r Parchedig Gerallt Jones, ac Elizabeth Jane Griffiths, athrawes Cymraeg. Roedd yn un o deulu Bois y Cilie, ac roedd yn frawd i'r ddau wleidydd Dafydd Iwan ac Alun Ffred Jones, ac Arthur Morus. Magwyd Ceredig yn Llanuwchllyn ac addysgwyd ef yng Ngholeg Llanymddyfri, un o'i athrawon yno oedd y chwaraewr a'r hyfforddwr rygbi Carwyn James. Aeth ymlaen i hyfforddi fel athro yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin.

Cymerodd ail-forgais ar ei dŷ er mwyn prynu offerynnau ar gyfer y band newydd Cymreig Edward H. Dafis a chyflwynodd hwy i'r llwyfan am y tro cyntaf yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Rhuthun ym 1973. Cynhaliwyd ei angladd yng Nghapel Tabernacl, Pen-y-bont ar Ogwr ar 22 Awst 2011.

## Ffilmyddiaeth
### Teledu
**Pobol y Cwm* - Reg Harries, opera sebon (1974–2003)
**Z Cars* - Det. Con. Probert, cyfres, 1 pennod (1977)
**The Life and Times of David Lloyd George* - D.A. Thomas, cyfres, 1 pennod (1981)
*''Ennal's Point* - Len Dunce, cyfres, 4 pennod (1982)
**The District Nurse* - Rowlands, cyfres, 1 pennod (1984)
**We Are Seven* - Jim Powell, cyfres, 12 pennod (1989-1991)
**Teulu'r Mans* - Parchedig Richard Seimons
**Rebecca's Töchter* - Mordecai Thomas, cyfres, 1 pennod (1992)
**Yr Heliwr* - Peter Webb, cyfres, 1 pennod (1997)
**Emmerdale* - George Gibbons, opera sebon, 1 pennod (2003)
**Heartbeat* - Cyril Williams, cyfres, 1 pennod (2005)
**Doctors* - Kenneth Gough, cyfres, 1 pennod (2005)
**Y Pris* - Rhidian Edwards, cyfres, 4 pennod (2007)

### Ffilmiau
**The Mouse and the Woman* - Sergeant (1981)
**Giro City* - Elwyn Davies (1982)
**I Fro Breuddwydion* - Ffermwr, ffilm teledu (1987)
**Twin Town* - Fatty Lewis (1997)
**The Edge of Love* - John Patrick (2008)

### Llais
* *SuperTed*
* *Yr Injan Fach Fentrus*
* *Meees''

## Llyfryddiaeth
*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Cyfweliad Huw Ceredig gyda BBC Cymru'r Byd

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Afon Paraná

Afon yn Ne America yw **Afon Paraná** (Sbaeneg: *Río Paraná*). Hi yw'r ail hwyaf o afonydd De America, ar ôl Afon Amazonas.

Ceir tarddiad yr afon yn ne Brasil, lle mae Afon Grande ac Afon Paranaíba yn cyfarfod. Llifa tua'r de-orllewin, gan wahanu taleithiau São Paulo, Mato Grosso do Sul a Paraná. Ger dinas Salto del Guairá, mae'r afon yn ffurfio'r ffin rhwng tair gwlad: yr Ariannin, Paragwái a Brasil. Yn nes ymlaen, ffurfia'r ffin rhwng yr Ariannin a Pharagwâi, ac mae Afon Iguazú ac Afon Paragwái yn ymuno â hi. Mae'n cyrraedd y môr yn y Río de la Plata.

bawd|dim|Cwrs Afon Paraná.
[bawd|dim|250px|Afon Paranà ger [Rosario (Ariannin)|Rosario]]

Parana
Parana
Parana
Esgobaeth Tyddewi

Un o'r chwe esgobaeth sy'n ffurfio'r Eglwys yng Nghymru yw  **Esgobaeth Tyddewi**. Llywodraethir yr esgobaeth gan Esgob Tyddewi o'r Esgobdy ger yr Eglwys Gadeiriol yn ninas Tyddewi, Sir Benfro. Mae'n un o'r pedair esgobaeth wreiddiol yn y wlad, gydag esgobaethau Bangor, Llandaf a Llanelwy.

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd yr esgobaeth gan Dewi Sant. Yn ail chwarter y 12g, ceisiodd yr Esgob Bernard o Dyddewi gael y Pab i gydnabod Tyddewi fel archesgobaeth Cymru. Yn ddiweddarach bu Gerallt Gymro yn parhau â'r ymgyrch, ond methiant fu oherwydd gwrthwynebiad gwleidyddol Archesgob Caergrawnt a welai fygythiad i awdurdod Caergrawnt pe sefydlid Eglwys annibynnol yng Nghymru.

Yn yr Oesoedd Canol roedd Esgobaeth Tyddewi yn cynnwys dros draean o dir Cymru o fewn ei ffiniau, gan ymestyn o Sir Benfro mor bell ag Afon Dyfi i gyfeiriad y gogledd, i'r ffin â Lloegr i'r dwyrain, gan gynnwys Rhwng Gwy a Hafren a rhan helaeth Brycheiniog, a'r cyfan o deyrnas Deheubarth, yn cynnwys penrhyn Gŵyr. Erbyn heddiw, mewn canlyniad i ad-drefnu'r Eglwys yng Nghymru, mae'n sylweddol llai.

## Gweler hefyd
*Esgobaeth
*Esgob Tyddewi
*Yr Eglwys yng Nghymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 


Tyddewi
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Hanes Cymru
Chwilen ddu

Pryf o'r urdd **Blattodea** neu **Blattaria** yw **chwilen ddu**. Mae mwy na 4000 o rywogaethau; ceir y mwyafrif ohonynt mewn rhanbarthau trofannol. Maent yn nosol a hollysol fel rheol.

## Cyfeiriad
Categori:Pryfed
Daearyddiaeth yr Ariannin

bawd|Map yr Ariannin

Gellir rhannu'r Ariannin yn dri darn: gwastadedd ffrwythlon y Pampas dros hanner gogleddol y wlad, calon cyfoeth amaethyddol yr Ariannin; y llwyfandir Patagonia yn hanner de'r wlad ac yn ymestyn i lawr i ynys Tierra del Fuego; a mynyddoedd yr Andes yn y gorllewin.

### Pampa
: ''Prif erthygl: Pampa

Y **Pampas** yw'r gwastadeddau ffrwythlon yn iseldiroedd De America sy'n cynnwys taleithiau Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, a Córdoba yn yr Ariannin, ynghyd â rhannau o Wrwgwái a phwynt deheuol Brasil. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol, gyda rhwng 600 a 1,200&nbsp;mm o law, sy'n syrthio trwy'r flwyddyn ac sy'n gwneud y pridd yn addas ar gyfer amaethyddiaeth.

Oherwydd y tanau niferus sy'n torri allan yn lleol, dim ond planhigion llai fel gwair sy'n tyfu yno a phrin yw'r coed. Mae "Gwair Pampas" (*Cortaderia selloana*) yn blanhigyn sy'n nodweddiadol o'r Pampas. Mae'r Pampas yn gartref i ystod eang o rywogaethau brodorol eraill, ac eithrio coed brodorol, sydd ddim ond i'w cael ar hyd yr afonydd.

Mae'r Pampas Gwlyb yn cynnwys dwyrain talaith Buenos Aires, a de talaith Entre Rios. Mae'r Pampas Sych, lled-anial, yn cynnwys gorllewin talaith Buenos Aires a rhannau o dalaith Santa Fe, Cordoba, a La Pampa yn yr Ariannin. Mae'r Pampas yn ffinio ar weirdiroedd espinal yr Ariannin.

### Gran Chaco
: *Prif erthygl Gran Chaco*

Saif y Gran Chaco rhwng afonydd Paragwái a Paraná a'r Altiplano yn yr Andes. Rhennir yr ardal rhwng yr Ariannin, Bolifia, Brasil a Pharagwái. Gwastadtir eang yw'r ardal. Y gwahaniaeth rhwng y Gran Chaco a'r Pampa yw fod nifer sylweddol o goed yn y Gran Chaco. Fe'i rhennir yn dri rhan:

* Chaco Boreal,  yn y gogledd.
* Chaco Central, rhwng Afon Pilcomayo a hen gwrs Afon Bermejo.
* Chaco Austral, yn y de, o Afon Bermejo hyd at gymmer Afon Salado ag Afon Paraná.

### Patagonia
: *Prif erthygl: Patagonia*
Mae rhan yr Ariannin o Batagonia yn ymestyn i'r de o Afon Colorado, ac yn cynnwys taleithiau Neuquén, Río Negro, Chubut, Santa Cruz a Tierra del Fuego, Antarctica ac Ynysoedd y De Iwerydd.

Yng ngorllewin Patagonia, ceir yr Andes. Yn y dwyrain, mae llwyfandir Patagonia, paith gwasatad sy'n gyfres o derasau. Yma, mae llawer llai o law, ac mae rhannau o'r llwyfandir yn anialwch.

### Yr Andes
: *Prif erthygl: Andes*

Mae mynyddoedd uchaf yr Andes ar y ffin ogleddol rhwng Tsile ac Ariannin, Y mynydd uchaf yw Aconcagua, sydd 6,959 m uwchlaw lefel y môr - y mynydd uchaf ar gyfandir America a'r mynydd uchaf yn y byd tu allan i Asia.

Mynyddoedd uchaf yr Ariannin yw:

*Aconcagua (6,962) 
*Monte Pissis (6,882) 
*Ojos del Salado (llosgfynydd) (6,864) 
*Mercedario (6,770)
*Bonete Chico (6,759)

### Afonydd
Mae'r prif afonydd yn cynnwys y Afon Paragwái, Afon Bermejo, Afon Colorado, Afon Wrwgwái a'r hwyaf, Afon Paraná. Mae'r ddwy olaf yn ymuno â'i gilydd cyn cyrraedd y Môr Iwerydd, i ffurfio aber y Río de la Plata (Afon Plât). Mae hinsawdd yr Ariannin yn dymherus gan fwyaf, ond gyda hinsawdd isdrofannol yn y gogledd a sych/is-Antarctig yn y de pell.