Pedn an Wlas

Pentir yng ngorllewin Cernyw yw **Pedn an Wlas** hefyd *Pedn an Wlas* (y cyfieithiad llythrennol Cymraeg fyddai, *Pen y Wlad*) (; ). Fe'i lleolir ar benrhyn Pennwydh tua 13 km i'r gorllewin-de-orllewin o Pennsans ar ben gorllewinol ffordd yr A30. I'r dwyrain ohoni mae'r Môr Udd, ac i'r gorllewin y Môr Celtaidd .

Pedn an Wlas yw'r man mwyaf gorllewinol rhan ddeheuol Ynys Prydain.  Fodd bynnag, pwynt mwyaf gorllewinol Ynys Prydain, yw Corrachadh Mòr yn Ucheldir yr Alban .

## Daearyddiaeth 
Mae Pedn an Wlas, neu Peal Point, yn bentir cymedrol o'i gymharu â phentiroedd cyfagos fel Pedn-men-dhu sy'n edrych dros Porthsenen a Pordenack, i'r de. Mae gwesty a’r cyfadeilad twristiaeth presennol yng Ngharn Kez, 180 medr i'r de o Pedn an Wlas ei hun. 

Mae Pedn an Wlas yn leoliad poblogaidd i ddringwyr creigiau. 

Mae'r Longships, grŵp o ynysoedd creigiog ychydig dros 1.6km oddi ar y lan, ynghyd â'r Seven Stones Reef ac Ynysoedd Syllan sydd tua 45km i'r de-orllewin - yn rhan o dir coll chwedlonol Lyonesse, y cyfeirir ato mewn llenyddiaeth Arthuraidd .

## Daeareg 
Mae'r clogwyni wedi'u gwneud o wenithfaen, craig igneaidd, sy'n golygu eu bod yn gallu gwrthsefyll hindreulio, ac mae ganddynt wynebau clogwyni serth. Cynrychiolir dau fath o wenithfaen yn Pedn an Wlas. Gerllaw'r gwesty mae'r gwenithfaen wedi'i raenio'n fras gyda ffenocrystau mawr o orthoclas, weithiau'n fwy na 13cm o hyd. I'r gogledd, yn nhŷ tafarn y First and Last, mae gwenithfaen mân gyda llai o ffenocrystau bach, a gellir gweld y gwahanol wenithfaen o bell trwy hindreulio llyfnach yr amrywiaeth mân. Mae'r gwenithfaen yn dyddio o 268-275 miliwn o flynyddoedd yn ôl o'r cyfnod Permaidd .  Mae'r parth cyswllt rhwng plwton gwenithfaen Pedn an Wlas a'r " creigiau gwledig " wedi'u newid gerllaw ac mae Goleudy Longships, alltraeth, wedi'i adeiladu ar y graig wledig.  Ym 1878 gadawodd pobl Pennsans mewn cerbydau ceffyl o'r tu allan i westai'r Queens a'r Union a theithio trwy St Buryan a Treen, i weld y Logan Rock . Cafwyd arhosfan fer i edrych ar Borthcurno a'r Eastern Telegraph Company gyda lluniaeth i ddilyn yn nhŷ tafarn y First and Last yn Sennen . Aethant wedyn am Pedn an Wlas, yn aml ar droed neu geffyl, oherwydd y lonydd anwastad a mwdlyd. Gallai dros gant o bobl fod yno ar unrhyw un adeg.  Yng Ngharn Kez, roedd tŷ tafarn y First and Last yn berchen ar dŷ bach a oedd yn gofalu am y ceffylau tra bod ymwelwyr yn crwydro’r clogwyni. Datblygodd y tŷ yng Ngharn Kez i fod y gwesty presennol.  Cafodd rhan gynharaf y tŷ ei ddifrodi gan y Luftwaffe pan ollyngodd awyren yn dychwelyd o gyrch ar Gaerdydd y bomiau oedd ar ôl. Cafodd 53 o bysgotwyr eu hanafu neu eu lladd. Yn y cyfnod cyn D-Day cafodd milwyr America lety yn y gwesty gan adael yr adeilad mewn cyflwr gwael.
bawd| Map 1946 o Pedn an Wlas
Roedd Land's End yn eiddo i deulu o Gernywiaid tan 1982, pan gafodd ei werthu i David Goldstone. Ym 1987, gwrthododd Peter de Savary o'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol i brynu Pedn an Wlas am bron i £7 miliwn gan David Goldstone.  Codwyd dau adeilad newydd ganddo a chychwynnodd lawer o'r datblygiad parc thema presennol ganddo  . Gwerthodd Pedn an Wlas a John o' Groats i'r dyn busnes Graham Ferguson Lacey ym 1991.  Prynodd y perchnogion presennol Pedn an Wlas ym 1996 a ffurfio cwmni o'r enw Heritage Great Britain PLC . &#x5B; '''' &#x5D; Ymhlith yr atyniadau yn y parc thema mae meysydd chwarae i blant a cherddoriaeth wedi'i recordio. Ddwywaith yr wythnos ym mis Awst,  cynnhelir 'Magic in the Skies' ym Mhedn an Wlas, noson tân gwyllt ysblennydd gyda cherddoriaeth gan y cyfansoddwr Prydeinig Christopher Bond a'i hadrodd gan yr actores Miriam Margolyes . O fewn y cyfadeilad mae Gwesty'r Land's End. 

Ym mis Mai 2012, derbyniodd Pedn an Wlas gyhoeddusrwydd byd-eang fel man cychwyn ras gyfnewid ffagl Gemau Olympaidd yr Haf 2012 . 

### O'r diwedd i'r diwedd 
Mae Land's End naill ai'n fan cychwyn neu gorffen ar deithiau o un pen i'r llall gyda John o'Groats yn yr Alban. Roedd un o'r cynharaf gan Carlisle a adawodd Pedn an Wlas ar 23 Medi 1879, aeth i John O'Groats House a chyrraeddodd nôl ar15 Rhagfyr; gan gymeryd 72 diwrnod (ac eithrio dyddiau Sul); gan drafeulio tros 6,275km. I brofi ei daith, cadwodd lyfr cofnod a oedd wedi'i stampio mewn swyddfeydd post y byddai'n mynd heibio iddo ar ei daith.  Cwblhawyd y gmp ar feic cynnar gan Meistri Blackwell a Harman o Glwb Beiciau Canonbury . Gan ddechrau yn Pedn an Wlas trafeuliant tros 1,400km mewn tri diwrnod ar ddeg ym mis Gorffennaf/Awst 1880.  Bron i ddwy flynedd yn ddiweddarach teithiodd yr Anrhydeddus I Keith-Falconer 1,600km o Pedn an Wlas, mewn lai na triarddeg diwrnod ar feic. 

## Greeb 
Ar ochr ddeheuol Carn Kez mae'r tir yn goleddfu i ffwrdd i ddyffryn bas sy'n cynnwys nant fechan a hen Fferm Greeb. Ym 1879 defnyddiwyd deric i dynnu gwymon o'r traeth tros 12 medr islaw i'w ddefnyddio i wella'r pridd. 

## Portread mewn llenyddiaeth, cerddoriaeth a ffilm 
* Ar yr albwm yn 1980 Gradually going tornado gan y band jazzrock Bruford, cân a ysgrifennwyd gan y bysellfwrddwr Dave Stewart yn para 10.20 yn cael sylw.

## Oriel 

Delwedd:Land's_End,_Cornwall,_England.jpg|alt=Cliffs at Land's End|Clogwyni Pedn an Wlas
Delwedd:Lands-End-Village.jpg|alt=The tourist centre at Land's End|Canolfan dwristiaeth  Pedn an Wlas
Delwedd:Lands_End_Tourist_Centre.jpg|alt=The tourist centre at Land's End|Adeilad canolfan dwristiaeth Pedn an Wlas
Delwedd:Land´s_End_(Mai_1990).jpg|alt=The old refreshment house|Yr hen dŷ lluniaeth
Delwedd:Lands-End.jpg|alt=The Longships Lighthouse off Land's End| Goleudy Longshipsoddi ar Pedn an Wlas
Delwedd:Land's_End_(looking_south).jpg|alt=Looking south from Land's End|Edrych tua'r de o Pedn an Wlas
Delwedd:Land's_End_(looking_west).jpg|alt=Looking west from Land's End|Edrych tua'r gorllewin o Pedn an Wlas
Delwedd:Land's_End_(looking_north).jpg|alt=Looking north from Land's End|Edrych tua'r gogledd o Pedn an Wlas
Delwedd:Signpost_at_Land's_End.JPG|alt=Signpost at Land's End|Arwyddbost yn Pedn an Wlas

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* Land's_End at Curlie

Categori:Arfordir Cernyw
Categori:Pentiroedd Lloegr