open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aderyn bwn Schrenk

{{Blwch tacson
| enw = {}*Ixobrychus eurhythmus*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Ciconiformes
| familia = Ardeidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn bwn Schrenk** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar bwn Schrenk) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Ixobrychus eurhythmus***; yr enw Saesneg arno yw ''Schrenk's bittern''. Mae'n perthyn i deulu'r Crehyrod (Lladin: *Ardeidae*) sydd yn urdd y *Ciconiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *I. eurhythmus*, sef enw'r rhywogaeth.

Mae'n bridio yn Tsieina a Siberia o fis Mawrth i fis Gorffennaf, a Japan o fis Mai i fis Awst. Mae'n gaeafau yn Indonesia, y Philipinau, Singapôr a Laos, gan fynd heibio i weddill De-ddwyrain Asia. Mae'n wag eithriadol o brin yn Ewrop, gydag un eithriad - yr Eidal - pan welwyd y Schrenk ym 1912. Fe'i enwir ar ôl Leopold von Schrenck, y naturiaethwr o Rwsia o'r 19g.

## Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:
* [[]]: Bonnán sréince
* [[]]: Bongorz Schrenck

## Teulu
Mae'r aderyn bwn Schrenk yn perthyn i deulu'r Crehyrod (Lladin: *Ardeidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q18789 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Ardeidae
Sïedn gyddfwyn

{{Blwch tacson
| enw = {}*Leucochloris albicollis*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Apodiformes
| familia = Trochilidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}
Rhywogaeth o deulu'r sïednod yn y teulu *Trochilidae* yw'r **sïedn gyddfwyn** (*Leucochloris albicollis*).  Dyma'r unig aelod o'r genws *Leucochloris*.  Fe'i ceir yng ngogledd-ddwyrain yr Ariannin, de-ddwyrain Brasil, Paragwái, ac Wrwgwái.  Mae i'w ganfod mewn coedwigoedd, coetiroedd, parciau a gerddi.  Mae'n gyffredin ar y cyfan, ac felly mae BirdLife International yn ei ystyried yn y  categori [[Y Pryder Lleiaf|Pryder Lleiaf]. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*. sydd hefyd yn cynnwys y coblynnod neu'r gwenoliaid duon.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. albicollis*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

## Hanes gwyddonol
Disgrifiodd adaregydd Ffrengig Louis Jean Pierre Vieillot y siedyn gyddfwyn ym 1818 fel *Trochilus albicollis*. Mae enw ei rhywogaeth yn deillio o'r geiriau Lladin *albus* "gwyn" a *colum* "gwddf". Cododd Ludwig Reichenbach y genws *Leucochloris* ym 1854, gan dynnu'r enw o'r Hen Roeg *leukos* "gwyn" a *chloros* "gwyrdd".

## Teulu
Mae'r sïedn gyddfwyn yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q43624 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Trochilidae
Categori:Adar De America
Gylfingroes

{{Blwch tacson
| enw = {}*Loxia curvirostra*

| delwedd2 =
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Fringillidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}
bawd|Wyau

Mae'r **Gylfin Groes** (***Loxia curvirostra***) yn perthyn i'r teulu Fringillidae, y llinosiaid. 
Nid yw'n aderyn mudol fel rheol, ond ambell dro mae nifer fawr ohonynt yn symud tua'r de a'r gorllewin os oes prinder bwyd yn eu cynefin arferol. Tu allan i'r tymor nythu mae'n aml yn ymgasglu'n heidiau mawr, weithiau gyda rhywogaethau gylfingroes eraill.

Caiff ei enw o'r ffaith fod dau hanner y pig yn groes, fel nad ydynt yn cyfarfod ei gilydd yn y tu blaen. Addasiad i fwydo ar gonau coed conifferaidd yw hyn. Coch yw lliw'r ceiliog fel rheol, a'r iâr a'r adar ieuanc yn wyrdd, ond mae rhywfaint o amrywiaeth.

Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America, Asia, Ewrop. Yng Nghymru mae'n aderyn gweddol hawdd ei adnabod, oherwydd dyma'r unig rywogaeth o gylfingroes sy'n nythu, ac anaml iawn y gwelir unrhyw un o'r rhywogaethau eraill. Lle ceir nifer o rywogaethau gall fod yn anodd iawn gwahaniaethu rhyngddynt, er enghraifft yn Yr Alban lle ceir Croesbig yr Alban a'r Croesbig Mawr. Gall maint y pig fod yn gymorth i'w gwahaniaethu, ac mae'r alwad ychydig yn wahanol.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. curvirostra*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu
Mae'r gylfingroes yn perthyn i deulu'r Pincod (Lladin: *Fringillidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q160835 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Fringillidae
Categori:Adar Gogledd America
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Ehedydd coed

{{Blwch tacson
| enw = {}*Lullula arborea*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Lullula arborea distribution map.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Alaudidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Ehedydd coed** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ehedyddion coed) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lullula arborea***; yr enw Saesneg arno yw *Wood lark*. Mae'n perthyn i deulu'r ehedydd (Lladin: *Alaudidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. arborea*, sef enw'r rhywogaeth.

Nid yw Ehedydd coed yn aderyn mudol yn y gorllewin fel rheol, ond yn y dwyrain mae yn mudo ymhellach i'r de yn y gaeaf. Aderyn brown, tua 13.5 – 15&nbsp;cm o hyd yw, yn bur debyg i'r Ehedydd o ran ei olwg. Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd ei gân, ac yn aml mae'n codi yn uchel i'r awyr dan ganu, hyd at 100 medr. Nytha mewn coedwigoedd agored, neu rostir gyda choed gwasgaredig.

Ar un adeg roedd Ehedydd coed yn aderyn cyffredin trwy Gymru, ond bu gostyngiad mawr yn ei niferoedd yn y cyfnod ar ôl yr Ail Ryfel Byd, hyd nes iddo bron ddiflannu fel aderyn sy'n nythu. Yn y blynyddoedd diwethaf, ymddengys ei fod ddychwelyd yn raddol i rai ardaloedd.

## Teulu
Mae'r ehedydd coed yn perthyn i deulu'r ehedydd (Lladin: *Alaudidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q29858 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Alaudidae
Gïach bach

{{Blwch tacson
| enw = {}*Lymnocryptes minima*

| delwedd2 =
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Charadriiformes
| familia = Scolopacidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gïach bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gïachod bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Lymnocryptes minimus***; yr enw Saesneg arno yw *Jack snipe*. Mae'n perthyn i deulu'r Pibyddion (Lladin: *Scolopacidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *L. minimus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

## Teulu
Mae'r gïach bach yn perthyn i deulu'r Pibyddion (Lladin: *Scolopacidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q26626 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Adnabod
Hawdd adnabod y gïach bach tra'n bwydo allan. Mae'n llai na gïach (tua 2/3 ei faint). Roedd y pig tua un hyd a hanner y pen (mae pig gïach cyffredin uwchben dwywaith hyd y pen). Hefyd bydd yn bownsio i fyny ac i lawr ar ei sodlau mewn modd digri. Yr olwg mwyaf arferol yw wrth godi'r aderyn o lan pwll bychan wrth i chi fod ar fin sathru arno. Mae hyn yn wahanol i'r gïach cyffredin sydd fel petai â llai o ffydd yn ei gudd-liw ac yn codi nifer fawr o fedrau i ffwrdd. Mi hedfanith y gïach bach yn eitha syth ac isel gan lanio nid yn rhy bell i ffwrdd - heb alw o gwbl. Mae'r giach yn codi gan alw yn swnllyd wrth igam-ogamu i'r entrychion a glanio yn bell iawn i ffwrdd.

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Adar Affrica
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Categori:Scolopacidae
Gwern (Mor-Bihan)

Mae **Gwern** (Ffrangeg: *Guern*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56076

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Môr-hwyaden yr ewyn

{{Blwch tacson
| enw = {}*Melanitta perspicillata*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Melanitta_perspicillata_range_map.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Anseriformes
| familia = Anatidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol = (Linnaeus, 1758)
| neges_map_dosbarthiad = Oren: tymor nythuMelyn: gaeaf

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Môr-hwyaden yr ewyn** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: môr-hwyaid yr ewyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Melanitta perspicillata***; yr enw Saesneg arno yw *Surf scoter*. Mae'n perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: *Anatidae*) sydd yn urdd y *Anseriformes*. 

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. perspicillata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Dyma aderyn sydd i'w gael  o gwmpas arfordir gwledydd Prydain, ac mae i'w ganfod yng Nghymru. Mae'n nythu yng Nghanada ac Alaska. Mae'n hwyaden fawr, 44–48&nbsp;cm o hyd. Dim ond y ceiliog sy'n ddu, tra bo'r iâr yn frown. Yn y gaeaf, mae rhai yn symud i'r Llynnoedd Mawr. Ceir ambell un ger arfordir Cymru yn y gaeaf, fel rheol gyda heidiau o'r Fôr-hwyaden ddu, ond mae'n aderyn prin yma. Mae'r gwyn ar y pen yn ei gwahaniaethu oddi wrth y Fôr-hwyaden ddu.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

## Teulu
Mae'r môr-hwyaden ewyn yn perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: *Anatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q7556 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Anatidae
Categori:Adar Gogledd America
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Gwybedog mannog

{{Blwch tacson
| enw = {}*Muscicapa striata*

| delwedd2 =
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Muscicapidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwybedog mannog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwybedogion mannog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Muscicapa striata***; yr enw Saesneg arno yw *Spotted flycatcher*. Mae'n perthyn i deulu'r Gwybedogion (Lladin: *Muscicapidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. striata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica. Mae'r Gwybedog Brith yn aderyn mudol sy'n treulio'r gaeaf yn Affrica i'r de o anialwch y Sahara ac yn ne-ddwyrain Asia. Aderyn brown ydyw, gyda'r bol yn wyn, heb unrhyw nodwedd darawiadol. Maent yn nythu mewn coedwigoedd llydanddail, parciau a gerddi.

Er ei fod yn parhau i fod yn aderyn gweddol gyffredin yng Nghymru, mae ei niferoedd wedi gostwng yn sylweddol yn ystod y 30 mlynedd diwethaf.

## Teulu
Mae'r gwybedog mannog yn perthyn i deulu'r Gwybedogion (Lladin: *Muscicapidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q200989 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Muscicapidae
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Categori:Adar Affrica
Cea

chwith|bawd|250px|Ccea'n bwyta darnau rwber ar drysiau car
{{Blwch tacson
| enw = {}*Nestor notabilis*

| delwedd2 =
| status             = VU
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Nestor notabilis -range map -New Zealand.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Psittaciformes
| familia = Psittacidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cea** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ceaod) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Nestor notabilis***; yr enw Saesneg arno yw *Kea*. Mae'n perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: *Psittacidae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. notabilis*, sef enw'r rhywogaeth.

Mae’r cea yn fyw yn ardaloedd coedol neu fynyddol ar Ynys y De, Seland Newydd. Maent yn adnabyddus am eu chwilfrydedd, ac yn gallu bod yn ddinistriol, yn niwsans i breswylwyr ac yn atyniad i dwristiaid.

Maent yn nythu ar y llawr, ac yn dueddol o ddodwy 4 wy, yn arferol rhwng Hydref a Ionawr. Maent yn bwyta cig a phlanhigion. Mae’r rhywogaeth wedi bod yn swyddogol dan fwgwth o ddifodiant ers 2013, ond er na chaniateir eu lladd ers 1971, mae rhai’n cael eu saethu’n angyfreithlon. Saethwyd tua 150,000 ohonynt rhng 1860 a 1970.

## Teulu
Mae'r cea yn perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: *Psittacidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q8327 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau bregus yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Psittacidae
Iâr gini helmog

{{Blwch tacson
| enw = {}*Numida meleagris*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = 
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Galliformes
| familia = Numidinae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Iâr gini helmog** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: ieir gini helmog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Numida meleagris***; yr enw Saesneg arno yw *Helmeted guineafowl*. Mae'n perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*) sydd yn urdd y *Galliformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *N. meleagris*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Affrica.

## Teulu
Mae'r iâr gini helmog yn perthyn i deulu'r Numidinae (Lladin: *Numidinae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

## Enwau
"Iar Gini" yn tarddu o S. *Guinea fowl*

*Galeeny*: iar gini yn nhafodiaeth Saesneg Bro Gwyr ac Aberhonddu. Tybir iddo darddu rhywsut o *Gallini*, efallai trwy garcharorion rhyfel Eidalaidd.

Er bod yr aderyn yn dod o Affrica, ei enw Llydaweg yw *yar Spagn* - iar o Sbaen - (*pintade* yn Ffrangeg - o’r Portwgaleg: *pintada* yr aderyn sydd wedi ei baentio). Mae unrhyw beth sydd yn dod o bell yn dwyn yr enw *Spagn* ond os ydi pethau yn dod o bellach maent yn dwyn yr enw *Turki* sef pen pellaf y byd Llydewig! Enw’r twrci yn y Llydaweg yw *yar Indez*, yn debyg iawn  i’r enw Ffrangeg *dinde* (ben.), *dindon* (gwr.) gan gyfeirio at India, nid y wlad ond y cyfandir oedd newydd gael ei ddarganfod, sef America. Mae’r iaith Saesneg wedi mabwysiadu Gini (*Guinea*) hefyd ar gyfer anifail bach o dde-America lle mae’r Ffrangeg yn ei alw’n *cochon d’Inde* (“mochyn India”).

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q26375 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Numididae
Categori:Adar Affrica
Pedryn drycin Leach

{{Blwch tacson
| enw = {}*Oceanodroma leucorhoa*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Procellariformes
| familia = Hydrobatidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}
bawd|Mae'r wy.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pedryn drycin Leach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pedrynnod drycin Leach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Oceanodroma leucorhoa***; yr enw Saesneg arno yw ''Leach's storm petrel''. Mae'n perthyn i deulu'r Pedrynnod (Lladin: *Hydrobatidae*) sydd yn urdd y *Procellariformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. leucorhoa*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America, Ewrop, Affrica ac Awstralia.

Fe'i gwelir ar arfordir Cymru hefyd. Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

Mae'n nythu ar ynysoedd yn rhannau gogleddol Cefnfor Iwerydd a'r Cefnfor Tawel, fel rheol gannoedd neu filoedd o adar gyda'i gilydd. Ceir y nifer fwyaf yn nythu ar Ynys Baccalieu yn nwyrain Canada, lle mae tua 3 miliwn o barau. Mae'n nythu mewn tyllau yn y ddaear neu agen mewn craig, ac yn dodwy un ŵy yn unig.

Dim ond yn y nos y mae'n dod at y nyth, er mwyn osgoi gwylanod ac adar ysglyfaethus. Mae'n aderyn ychydig yn fwy na'r Pedryn drycin, ac mae'r fforch yn y gynffon yn gymorth i'w wahaniaethu oddi wrth y rhywogaeth yma.

Nid yw'n nythu o gwmpas arfordir Cymru, ond gellir gweld cryn nifer yn yr hydref oddi ar yr arfordir gogleddol ambell flwyddyn, pan mae'r adar yn symud tua'r de.

## Teulu
Mae'r pedryn drycin Leach yn perthyn i deulu'r Pedrynnod (Lladin: *Hydrobatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q193404 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Hydrobatidae
Categori:Adar Gogledd America
Categori:Adar Ewrop
Categori:Adar Affrica
Categori:Adar Awstralia
Euryn cefnwyrdd

{{Blwch tacson
| enw = {}*Oriolus sagittatus*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Oriolidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Euryn cefnwyrdd** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: eurynnod cefnwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Oriolus sagittatus***; yr enw Saesneg arno yw *Olive-backed oriole*. Mae'n perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *O. sagittatus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu
Mae'r euryn cefnwyrdd yn perthyn i deulu'r Eurynnod (Lladin: *Oriolidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q202955 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Cynefin a dosbarthiad
Lle mae'r euryn melyn Awstralia yn arbenigo mewn cynefinoedd llaith, â llystyfiant trwchus yn y gogledd pell trofannol, mae'r euryn cefnwyrdd yn llai arbenigol, yn ffafrio amgylcheddau coetir mwy agored, ac yn goddef hinsoddau sychach (ond nid anialwch).  Er eu bod yn gyffredin neu gyffredin iawn yn y gogledd, mae'r eurynnod hyn i'w gweld yn llai aml yn y de, ond serch hynny maent yn cyrraedd cyn belled â de-ddwyrain De Awstralia.  Maent yn ymestyn o ogledd eithaf Gorllewin Awstralia ar draws arfordiroedd y dwyrain a'r de i Victoria a chornel De Awstralia.  Mae'r rhan fwyaf o adar yn bridio yn ystod y tymor gwlyb trofannol, ond mae rhai yn mudo tua'r de i fridio.

Ymwelwyr yr haf yn ardal Canbera yn bennaf ond bydd ychydig yn ymdroi yno yn y gaeaf hefyd meddai'r naturiaethwr John Bundockhttps://www.facebook.com/groups/CymunedLlenNatur/permalink/1866588086869819/?fs=e&s=cl

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Oriolidae
Categori:Adar Awstralia
Pelican Dalmatia

{{Blwch tacson
| enw = {}*Pelecanus crispus*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = VU
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Pelecaniformes
| familia = Pelecanidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar anferthol yw **Pelican Dalmatia** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pelicanod Dalmatia) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pelecanus crispus***; yr enw Saesneg arno yw *Dalmatian pelican*. Mae'n perthyn i deulu'r Pelicanod (Lladin: *Pelecanidae*) sydd yn urdd y *Pelecaniformes*. Mae i'w ganfod o dde-ddwyrain ewrop i India a Tsieina ac yn nythu mewn corsydd a llynnoedd bâs. Tyfiant fel hen frwgaits ydy'r nyth fel arfer.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. crispus*, sef enw'r rhywogaeth.

Nid oes ganddo berthynas agor ond credir fod y *Pelecanus crispus palaeocrispus* sydd bellach wedi'u difodi yn is-deulu; canfyddwyd ffosiliau y *Pelecanus crispus palaeocrispus* yn Binagady, Aserbaijan. 
bawd|dim

Dyma'r pelican mwyaf o ran maint gan fesur 160 – 183&nbsp;cm (5 tr 3 modf - 6 tr 0 modf) ac yn pwyso 7.25–15&nbsp;kg (16.0–33.1 pwys) ac mae adenny agored yr oedolyn yn 290–345&nbsp;cm (9 tr 6 modf – 11 tr 4 modf).

## Teulu
Mae'r pelican Dalmatia yn perthyn i deulu'r Pelicanod (Lladin: *Pelecanidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q19413 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

bawd|*Pelecanus crispus*

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau bregus yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Pelecanidae
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Categori:Adar Affrica
Robin gycyllog

{{Blwch tacson
| enw = {}*Petroica cucullata*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Petroicidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Robin gycyllog** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: robinod cycyllog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Petroica cucullata***; yr enw Saesneg arno yw *Hooded robin*. Mae'n perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Yr hen enw ar y teulu hwn oedd yr *Eopsaltridae*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. cucullata*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Tacsonomeg
Fel pob 'robin' yn Awstralia, nid yw'n perthyn yn agos i'r robin goch Ewropeaidd na robin America, ond mae'n perthyn yn hytrach i'r urdd Corvida sy'n cynnwys llawer o 'adar clwydol' (*passerines*) gan gynnwys y pardalotiau (ee. pardalot mannog), y ceinddrywod (ee. ceinddryw hardd, a bwytawyr mêl, ee. y tinciwr wynebwyn yn ogystal â brain. Yn wreiddiol credid ei fod yn perthyn i wybedog yr Hen Fyd, ac fe'i disgrifiwyd fel *Muscicapa cucullata* gan yr adaregydd Saesneg John Latham ym 1801. Yn ddiweddarach fe'i disgrifiwyd fel *Grallina bicolor* gan Nicholas Aylward Vigors a Thomas Horsfield. Fe'i gosodwyd yn ddiweddarach yn y genws *Petroica* am flynyddoedd lawer cyn hynny cyn cael ei drosglwyddo i Melanodryas.

Mae'r enw generig melanodryas yn deillio o'r Groeg melas 'du' a dryas 'wood-nymff'.  Mae'r enw penodol cucullata yn deillio o'r Lladin Diweddar cucullatus sy'n golygu 'cwfl'.

## Teulu
Mae'r robin gycyllog yn perthyn i deulu'r Robinod Awstralia (Lladin: *Petroicidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q829925 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Petroicidae
Categori:Adar Awstralia
Melysor adeinfelyn

{{Blwch tacson
| enw = {}*Phylidonyris novaehollandiae*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Meliphagidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Melysor adeinfelyn** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion adeinfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Phylidonyris novaehollandiae***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-winged honeyeater*. Mae'n perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: *Meliphagidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. novaehollandiae*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu
Mae'r melysor adeinfelyn yn perthyn i deulu'r Melysorion (Lladin: *Meliphagidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q211670 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Disgrifiad
Mae'r aderyn tua 18 cm (7.1 modfedd) o hyd ac mae'n ddu yn bennaf, gydag iris wen, tufftiau gwyn ar yr wyneb ac ymylon melyn ar ei blu adenydd a'i gynffon.  Mae'n aderyn prysur iawn ac anaml y bydd yn eistedd yn ddigon hir i roi golygfa estynedig.  Pan fydd perygl yn agosáu at y melysor hwn, megis aderyn ysglyfaethus, bydd grŵp ohonynt yn ffurfio gyda'i gilydd ac yn rhoi galwad o rybudd.  

Mae'r ddau ryw yn edrych yn debyg ac eithrio bod benywod, ar gyfartaledd, ychydig yn llai.  Mae gan y melysor adeinfelyn ifanc (
File:Newhollandhoneyeater.jpg|melysor adeinfelyn, 2005
Image:New Holland.jpg|melysor adeinfelyn, Lindisfarne, Tasmania

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Meliphagidae
Pioden bigfelen

{{Blwch tacson
| enw = {}*Pica nutalli*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Corvidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pioden bigfelen** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: piod pigfelyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pica nutalli***; yr enw Saesneg arno yw *Yellow-billed magpie*. Mae'n perthyn i deulu'r Brain (Lladin: *Corvidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. nutalli*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America.

Mae'r bioden bigfelen yn gyfyngedig i California, yn yr Unol Daleithiau. Ar wahân i'r ffaith fod ganddi big melyn a fflach o felyn o gwmpas y llygad, mae bron yn union yr un fath â'r *Pica hudsonia* a geir yng ngweddill Gogledd America. Mae'r enw gwyddonol yn coffáu naturwriaethwr o Loegr, sef Thomas Nuttall.

## Teulu
Mae'r pioden bigfelen yn perthyn i deulu'r Brain (Lladin: *Corvidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q25565 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Corvidae
Categori:Adar Gogledd America
Cnocell fraith fawr

{{Blwch tacson
| enw = {}*Picoides major*

| delwedd2 =
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Piciformes
| familia = Picidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cnocell fraith fawr** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cnocellau brith mawr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Picoides major***; yr enw Saesneg arno yw *Great spotted woodpecker*. Mae'n perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: *Picidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. major*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia ac Ewrop.

Cnocell ganolig o ran maint yw'r Gnocell Fraith Fwyaf, tua 23–26&nbsp;cm o hyd a 38–44&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Mae'n byw mewn coedwigoedd neu gymysgedd o goed a chaeau. Du a gwyn yw'r rhan fwyaf o'r plu, ond mae gan y ceiliog ddarn coch ar y gwegil tra mae pen yr iar yn ddu a gwyn i gyd. Aderyn ieuanc sydd yn y llun, yn dangos y coch ar dop y ben sy'n nodweddiadol o adar yn eu blwyddyn gyntaf. Gellir gwahaniaethu'r gnocell yma oddi wrth y Gnocell Fraith Leiaf trwy fod gan y Gnocell Fraith Fwyaf goch ar ran gefn y bol, sy'n absennol yn y Gnocell Fraith Leiaf, a'r gwahaniaeth mawr mewn maint.

Yn enwedig yn y gwanwyn, gellir clywed y cnocell yma yn "drwmio", sef curo coeden yn gyflym a'i big i wneud sŵn y gellir ei glywed am gryn bellter. Mae'n byw ar bryfed sydd yn tyllu i mewn i goed fel rheol, ond gall hefyd ddefnyddio ei big nerthol i dorri trwy bren i fwyta cywion adar eraill sy'n nythu mewn tyllau mewn coed.

I nythu, mae'n torri twll hyd at droedfedd o ddyfnder mewn pren marw neu feddal. Y gnocell yma yw'r gnocell fwyaf cyffredin yng Nghymru, ac mae'r niferoedd wedi cynyddu'n sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf.

## Teulu
Mae'r cnocell fraith fawr yn perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: *Picidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q25439 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Picidae
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Cnocell werdd

{{Blwch tacson
| enw = {}*Picus viridis*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Picus viridis dis.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Piciformes
| familia = Picidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cnocell werdd** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cnocellau gwyrddion) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Picus viridis***; yr enw Saesneg arno yw *Green woodpecker*. Mae'n perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: *Picidae*) sydd yn urdd y *Piciformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain gan gynnwys yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. viridis*, sef enw'r rhywogaeth.

Cnocell weddol fawr o ran maint yw'r Gnocell Werdd, tua 30–36&nbsp;cm o hyd a 45–51&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Fel yr awgryma'r enw, aderyn gwyrdd ydyw, gyda gwyrdd-felyn goleuach ar y bol. Mae'n byw mewn coedwigoedd bychain gyda gwrychoedd a thir agored gerllaw; ac mae poblogaeth dda o forgrug yn bwysig iddo. I nythu, mae'n torri twll hyd at droedfedd o ddyfnder mewn pren marw neu feddal, twll mwy na'r rhan fwyaf o'r cnocellod eraill.

Ceir niferoedd sylweddol o'r gnocell yma yng Nghymru, er ei fod yn llai cyffredin na'r Gnocell Fraith Fwyaf.

bawd|chwith|240px|Dosbarthiad y Gnocell Werdd
bawd|*Picus viridis *

## Teulu
Mae'r cnocell werdd yn perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: *Picidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q25439 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Picidae
Manacin eurben

{{Blwch tacson
| enw = {}*Pipra erythrocephala*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = iucn3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Pipridae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Manacin eurben** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: manacinod eurben) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Pipra erythrocephala***; yr enw Saesneg arno yw *Golden-headed manakin*. Mae'n perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: *Pipridae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. erythrocephala*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America a Gogledd America.

## Teulu
Mae'r manacin eurben yn perthyn i deulu'r Manacinod (Lladin: *Pipridae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q379200 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Arferion cenhedlu
Mae tri math o deulu'r manakin fel hon yn Nhrinidad a Tobago, adar bychan lliwgar, tua maint robin, sydd yn byw yng nghanol fforestydd glaw ac felly yn hynod anodd cael lluniau da. Maent yn dennu'r ieir trwy ddawnsio neu hedfan o frigyn i frigyn neu’n cynnal cadoedd (arddangos mewn 'lek' ‘traddodiadol’; gweler grugiar ddu)

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Pipridae
Categori:Adar De America
Categori:Adar Gogledd America
Parot gwych

{{Blwch tacson
| enw = {}*Polytelis swainsonii*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Psittaciformes
| familia = Psittacidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Parot gwych** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: parotiaid gwych) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Polytelis swainsonii***; yr enw Saesneg arno yw *Superb parrot*. Mae'n perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: *Psittacidae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. swainsonii*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Awstralia.

## Teulu
Mae'r parot gwych yn perthyn i deulu'r Parotiaid (Lladin: *Psittacidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q8327 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Hanesion unigol
Ar y 24 Mai wrth y baddon adar, ymddangosodd ymwelydd prin; iar y Parot Gwych. Fe restrir ei statws yn “fregus” [*vulnerable*] oherwydd i 95% o’i gynefin coediog-weiriog gael di ddifetha ond maent wedi ymledu yn y blynyddoedd diwethaf ar draws gogledd Canberra ac yma i swbwrbia’r de. Maent yn aderyn lled gyfarwydd yma erbyn hyn tra phum mlynedd yn ôl roeddent yn llwyr absennol. Mae yna ddigon o fwyd iddynt ond mae boncyffion gwag iddynt nythu ynddynt yn brin.

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Psittacidae
Categori:Adar Awstralia
Henry Charles

Mathemategwr ac awdur o Gymru oedd **Henry Charles** (1778 – 1840). Ganwyd yn Ffynon Loyw, plwyf Breudeth, sir Benfro, yn fab i Henry Charles, amaethwr lleol a fu'n aelod gyda'r Annibynwyr yng nghanrif 18. Derbyniodd ei addysg yn ysgol capel Annibynwyr Trefgarn Owen, ac yn ddiweddarach cyfrannodd lawer at yr achos hwnnw trwy gyfrwng erthyglau diwinyddol mewn misolion crefyddol megis *Yr Efangylydd* a *Seren Gomer* er enghraifft.  Ymddiddorai yn bennaf yng ngwyddor rhifyddiaeth, ond meddai ar y ddawn i farddoni yn ogystal.

Bu farw yn 1840 yn 62 mlwydd oed, a chladdwyd ef ym mynwent Breudeth. Gadawodd arian i gapel Trefgarn Owen ac i'r Gymdeithas Genhadol.

## Ffynonellau 
* *Y Diwygiwr*, 1840, 322;
* Ewyllys yn Ll.G.C.;
* Brawdy MSS.

Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1778
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Aderyn drycin du

{{Blwch tacson
| enw = {}*Puffinus griseus*

| delwedd2 =
| status             = NT
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Sooty Shearwater-map-localisation-fr.svg
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Procellariformes
| familia = Pedrynnod

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Aderyn drycin du** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar drycin duon) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Puffinus griseus***; yr enw Saesneg arno yw *Sooty shearwater*. Mae'n perthyn i deulu'r  Pedrynnod (Lladin: *Procellariidae*) sydd yn urdd y *Procellariformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae i'w ganfod yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *P. griseus*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America, Ewrop, Affrica ac Awstralia.

Mae tua 40–51&nbsp;cm o hyd a 94–19&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Nid yw'n hollol ddu o ran lliw, ond mae'n dywyllach na'r rhan fwyaf o'r rhywogaethau eraill o aderyn-drycin. Mae'n nythu ar ynysoedd yn rhan ddeheuol y Cefnfor Tawel, yn arbennig o gwmpas Seland Newydd, Ynysoedd y Falkland a Tierra del Fuego. Wedi gorffen magu'r cywion, mae'r adar yn symud tua'r gogledd, ar hyd ochr orllewinol y Cefnfor Tawel a Chefnfor Iwerydd. Wedi cyrraedd cyn belled a'r Arctig, maent yn troi tua'r dwyrain ac yna tua'r de, gan ddychwelyd i'r ynysoedd lle maent yn nythu wedi gwneud cylchdaith enfawr.

Gellir gweld ambell un oddi ar arfordir Cynru yn yr hydref, er nad yw'n aderyn cyffredin yma.

Fe'i ceir yn aml ar lan y môr.

## Teulu
Mae'r aderyn drycin du yn perthyn i deulu'r  Pedrynnod (Lladin: *Procellariidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q193404 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau bron dan fygythiad yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Pedrynnod
Categori:Adar Gogledd America
Categori:Adar Ewrop
Categori:Adar Affrica
Categori:Adar Awstralia