Sharon Morgan

Actores a sgriptwraig o Gymraes ydy **Sharon Morgan** (ganed 29 Awst 1949). Yn ystod ei gyrfa, mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni teledu a ffilmiau gan gynnwys *Gadael Lenin*, *Martha, Jac a Sianco*, *High Hopes*, *Doctors* a *Belonging*. Mae wedi derbyn tair gwobr BAFTA Cymru.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Morgan yng Nghlawddowen, Sir Gaerfyrddin, yn ferch i brifathro ac athrawes ddrama. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i Lanaman ac yna Glan-y-fferi pan cafodd ei thad swydd prifathro yn ysgol bentref Llandyfaelog. Pan oedd yn ifanc, nid oedd yn credu y gallai lwyddo fel actores ond mae'n dweud bod eu rheini bob amser yn gefnogol o'i dewis gyrfa. Astudiodd Morgan gwrs hanes ym Mhrifysgol Caerdydd yn y 1960au, cyn hyfforddi i fod yn actores lwyfan.

## Gyrfa
Ers cychwyn ei gyrfa yn y 1970au, mae Morgan wedi ymddangos mewn sawl ffilm, cyfres deledu a chynyrchiadau llwyfan yn Saesneg a Chymraeg. Cyfeiriodd y *Western Mail* ati fel "un o'r actorion uchaf ei pharch yn ei chenhedlaeth". Mae rhannau nodedig yn cynnwys portread o Professor Margaret Edwards yn *Yr Heliwr* (a'r fersiwn Saesneg *A Mind to Kill*) rhwng 1994 a 2002, a'i rhan fel Stella Craven yn *Mine All Mine*, (2004) ysgrifennwyd gan Russell T Davies.

Ymysg gwaith arall, roedd ganddi prif ran reolaidd yng nghyfres ddrama'r BBC *Belonging*, a rhan lled-reolaidd yn *Doctors* ac ymddangosiadau mewn nifer o raglenni teledu Prydeinig fel *Midsomer Murders*, *Casualty* a *Coronation Street*. Mae ei ymddangosiadau ar raglenni teledu Cymraeg yn cynnwys *Caerdydd*, *Pobol y Cwm* ac *Alys*.

Yn 2002 ymddangosodd fel Kath, gwraig tŷ rhwystredig yn y comedi byr *Pleasure Pill* a ffilmiwyd yng Nghaerdydd. Chwaraeodd y brif ran o Martha yn y ddrama *Martha, Jac a Sianco* (S4C, 2008) a ddisgrifiodd fel "ffilm ddiwylliannol bwysig" sy'n "bortread cryf a sensitif o fywyd amaethyddol yng Nghymru". Enillodd ei ail wobr BAFTA Cymru am ei phortread o Martha, ar ôl ennill yn flaenorol am ei pherfformiad yn *Tair Chwaer* (1998].

Daeth Morgan i amlygrwydd ehangach gyda'i rhan yn *Torchwood* fel Mary Cooper, mam y prif gymeriad Gwen Cooper. Ymddangosodd Morgan am y tro cyntaf yn y bennod "Something Borrowed" yn yr ail gyfres (2008) a dychwelodd am chwe phennod yn y bedwaredd gyfres (2011). aeth ymlaen i ennill y wobr yn y seremoni ar 30 Medi 2012. Yn Medi 2012, ymunodd Morgan a chast pumed gyfres *Hollyoaks Later*, yn chwarae Nana Flo. Fe wnaeth hefyd serennu yn y gyfres ddrama Americanaidd ''Da Vinci's Demons'' fel Sister Albina - ffilmiwyd rhannau o'r gyfres yn Abertawe.

Yn ogystal â'i gyrfa sgrin, mae Morgan hefyd yn actores lwyfan nodedig a dramodydd. Mae ei rhannau llwyfan yn cynnwys y cynhyrchiad National Theatre Wales o *A Good night out in the Valleys* a berfformiwyd am y tro cyntaf 2010. Wrth ddisgrifio ei pherfformiad, ysgrifennodd adolygydd y *Daily Mail* fod "Sharon Morgan yn reiat fel hen ferchetan wirion sy'n gwrando ar fiwsig roc aflafar ar ei chlustffonau".

## Bywyd personol
Mae gan Morgan dau blentyn, Stephan (g. 1979/1980) a Saran (g. 1995/1996) a threuliodd rhan fwyaf o'i gyrfa actio yn ymdopi gyda bywyd gwaith a'i bywyd fel rhiant sengl. Wrth siarad am dafoli ei bywyd gwaith/adref, dywedodd Morgan "Fe allwch chi ymdopi gyda help ffrindiau. Ry'ch chi'n ffeindio ffordd". Mae Morgan yn ymgyrchydd dros y Gymraeg a fe'i harestiwyd yn 1998 am beintio slogan ar adeilad y Swyddfa Gymreig. Roedd yr actores yn ofni y byddai'r cofnod troseddol hwn yn ei atal rhag cael visa i'r U.D.A. i ffilmio *Torchwood* yn Los Angeles., cyfieithiad o *Vagina Monologues* gan Eve Ensler Hi hefyd a gyfieithodd *Gwaun Cwm Garw* ar gyfer Theatr Bara Caws.

Roedd hi ymysg yr actorion cyntaf i berfformio a chreu Theatr Bara Caws ym 1977, wedi cyfnod hir gyda Chwmni Theatr Cymru cyn hynny. Sefydlodd cwmni theatr Sgwâr Un ym 1982/3.

### Cynyrchiadau 
* *Under Milk Wood*
* *Tŷ Dol*
* *Persi Rygarug*
* *Diwedd y Saithdegau* (1982)
* ''Shwnani'n Siarad*
* *Gobeithion Gorffwyll*
* *Croeso i'r Roial*
* *Byw yn y Wlad*

## Ffilmyddiaeth ddethol
## Radio 
* *Ghosts* (1983) gyda Siân Phillips, William Squire, Roger Rees a Glyn Houston.
* *The Light of Heart'' (1983)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg o Gymru