1814 yng Nghymru

bawd|Ymladd ornest gyda llawddryll
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1814** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
bawd|Rhifyn cyntaf o Seren Gomer 1 Ionawr, 1814
* 1 Ionawr - Cyhoeddir y papur wythnosol cyntaf yn y Gymraeg, pan sefydlir Seren Gomer gan Joseph Harris (Gomer), gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn Abertawe.
* 3 Ionawr - Rhoi siarter tref i Lanbedr Pont Steffan 
* Chwefror - Anthony Bushby Bacon yn gwerthu ei hawliau mwynau yng Nghyfarthfa i Richard Crawshay am £95,000.
* Mai - Sefydlu Ysbyty Môn ac Arfon, Bangor 
* 10 Medi - Ymladdwyd y gornest angheuol olaf a gofnodwyd yng Nghymru yn Adpar, Castellnewydd Emlyn. Lladdwyd Thomas Heslop o Jamaica; cafwyd tirfeddiannwr lleol, Beynon, yn euog a'i dirwyo swllt.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* John Jones - *Natur a Chyneddfau Gweddi* 
* J Evans, Caerfyrddin (cyhoeddwr) - *Y psallwyr, neu, psalmau Dafydd* 

### Cerddoriaeth
* Thomas William - *Perl Mewn Adfyd* 

## Genedigaethau
[bawd|[Nathan Dyfed]]
bawd|Creuddynfab
* 29 Ionawr - *Edward William Thomas*  cerddor (bu farw 1892) 
* 5 Mawrth - *Joseph Edwards*  cerflunydd (bu farw 1882) 
* 18 Mawrth - Syr George Elliot, Barwnig 1af  Barwnig, perchennog a datblygydd glofeydd, gwleidydd (bu farw 1893) 
* 27 Mawrth - John Williams, cerddor (bu farw 1878) 
* 28 Mawrth - Jonathan Reynolds (Nathan Dyfed) awdur ac eisteddfodwr (bu farw 1891) 
*19 Mai - Lewis Llewelyn Dillwyn, diwydiannwr a gwleidydd Rhyddfrydol Cymreig 
* 2 Mehefin - *David Evans* gweinidog Wesleaidd (bu farw 1847) 
*14 Mehefin - George Robert Wythen Baxter awdur (bu farw 1854) 
*16 Mehefin - *Robert Davies (Cyndeyrn)*, cerddor (bu farw 1867) 
* 28 Mehefin - James Evan (Carneinion), pregethwr cynorthwyol gyda'r Annibynwyr, ac awdur (bu farw 1842) 
* 13 Gorffennaf - William Davies, palaeontolegwr (bu farw 1891) 
* 23 Gorffennaf - John Evans (I. D. Ffraid), llenor (bu farw 1875) 
* 20 Awst - William Williams (Creuddynfab), llenor a bardd (bu farw 1869) 
* 24 Awst - *David Davies* *(Dafi Dafis, Rhydcymerau)*, pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1891) 
* 8 Medi - John Pughe (Ioan ab Hu Feddyg), llenor, ffisegwr a llawfeddyg (bu farw 1874) 
* 16 Medi - David Evans (Dewi Dawel), teiliwr, tafarnwr, bardd, etc. (bu farw 1891) 
* 17 Medi - *Joseph Thomas*, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1889) 
*11 Hydref - John Henry Hughes (Ieuan o Leyn) gweinidog a bardd (bu farw 1893) 
*dyddiad anhysbys
***David Morgan*, diwygiwr crefyddol (bu farw 1883) 
***George Grant Francis*, dyn busnes a hynafiaethydd (bu farw 1882) 
**Benjamin Davies, Hebreydd (bu farw 1875) 
***Richard Davies*  ysgrifennydd Cymdeithas Genhadol yr Eglwys (bu farw 1854) 
***Thomas Hughes*, gweinidog Wesleaidd (bu farw 1884) 
***William Jones*, gweinidog gyda'r mudiadau "diwygiadol" ymhlith y Wesleaid, ac wedyn gyda'r Annibynwyr (bu farw 1895) 
**William Lewis  cenhadwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac ieithydd (bu farw 1891) 

## Marwolaethau
bawd|Bedd Thomas Charles
* 26 Chwefror - *Owen Dafydd* bardd cefn gwlad a baledwr (g 1751) 
* 12 Mawrth - *Evan Thomas (Ieuan Fardd Ddu),* argraffydd a chyfieithydd  (g 1733) 
*23 Ebrill - Richard Jones, offeiriad ac awdur (g 1757) 
*Mai - *Thomas Williams (Twm Pedrog),* bardd (g 1774) 
* 2 Mai - *Thomas Coke -* olynydd John Wesley fel arweinydd y Wesleaid (g 1747) 
*16 Mai  - *Charles Hassall* swyddog tir a thir-fesurydd (g 1754) 
* 21 Mehefin - Erasmus Gower, llyngesydd (g 1742) 
* 26 Medi - Owen Jones (Owain Myfyr), hynafiaethydd (g 1741) 
*5 Hydref - Thomas Charles, gweinidog (g 1755) 
*1 Rhagfyr - Thomas Owen, offeiriad Eglwys Loegr (g 1764) 
* Dyddiad anhysbys:
***Philip Dafydd -* cynghorwr Methodistaidd, (g 1732) 
**John Thomas (Pentrefoelas), (g 1742) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên