open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1509

15g - **16g** - 17g
1450au 1460au 1470au 1480au 1490au - **1500au** - 1510au 1520au 1530au 1540au 1550au
1504 1505 1506 1507 1508 - **1509** - 1510 1511 1512 1513 1514 

----

## Digwyddiadau 
*3 Chwefror - Brwydr Diu
*14 Mai - Brwydr Agnadello
*11 Mehefin - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr, a Catrin o Aragon

### Llyfrau
*Desiderius Erasmus - *Encomium Moriae ("Molawd Ffolineb")*

## Genedigaethau 
*10 Gorffennaf - Jean Calvin, diwinydd (m. 1564)

## Marwolaethau 
*21 Ebrill - Harri VII, brenin Lloegr, 52
*29 Mehefin - Margaret Beaufort, mam Harri VII, 66

## Cyfeiriadau
1507

15g - **16g** - 17g
1450au 1460au 1470au 1480au 1490au - **1500au** - 1510au 1520au 1530au 1540au 1550au
1502 1503 1504 1505 1506 - **1507** - 1508 1509 1510 1511 1512

----

## Digwyddiadau 
*Ebrill/Mai – Martin Luther yn dod yn offeiriad Yr Eglwys Gatholig Rufeinig.
**yn ystod y flwyddyn* – Dychwelodd yr arlunydd Albrecht Dürer i'r Eidal.

### Llyfrau
*Jean Lemaire de Belges – *Les Chansons de Namur*
*Baptista Mantuanus – *Mantuan Georgius*

## Genedigaethau 
*1 Hydref – Johannes Sturm, athro ac awdur Almaenig (m. 1589)
*27 Medi – Guillaume Rondelet, meddyg (m. 1566)
**yn ystod y flwyddyn (neu 1508)* – Blanche Parry, nyrs Elisabeth I, brenhines Lloegr, boneddiges breswyl (m. 1590)

## Marwolaethau 
*12 Mawrth – Cesare Borgia, cadfridog a gwladweinydd o'r Eidal, 31

## Cyfeiriadau
1508

15g - **16g** - 17g
1450au 1460au 1470au 1480au 1490au - **1500au** - 1510au 1520au 1530au 1540au 1550au
1503 1504 1505 1506 1507 - **1508** - 1509 1510 1511 1512 1513 

----

## Digwyddiadau 
*10 Rhagfyr &ndash; Cynghrair Cambrai
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Mae Polydore Vergil yn dod yn archddiacon Wells.

### Llyfrau
**John Lydgate &ndash; *The Complaint of the Black Knight*

## Genedigaethau 
*13 Mehefin &ndash; Alessandro Piccolomini, athronydd o Siena (m. 1579)
*30 Tachwedd &ndash; Andrea Palladio, pensaer (m. 1580)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Margaret Clement, mathemategydd (m. 1570)
**Richard Myddelton, gwleidydd o Ddinbych (m. 1575)

## Marwolaethau 
*24 Chwefror &ndash; Jörg von Ehingen, marchog a llenor, 79/80
*31 Gorffennaf &ndash; Na'od, ymerawdwr Ethiopia

## Cyfeiriadau
1511

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1506 1507 1508 1509 1510 - **1511** - 1512 1513 1514 1515 1516

----

## Digwyddiadau 
*9 Ebrill - Sylfaen Coleg Sant Ioan, Caergrawnt, gan Margaret Beaufort

### Llyfrau
*Erasmus - *Stultitiae Laus*

## Genedigaethau 
*3 Gorffennaf - Giorgio Vasari, arlunydd a phensaer (m. 1574)
**yn ystod y flwyddyn*? - Thomas Davies, esgob Llanelwy (m. 1573)

## Marwolaethau 
*11 Chwefror - Harri, Dug Cernyw, mab Harri VIII, brenin Lloegr (2 mis)

## Cyfeiriadau
1510

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1505 1506 1507 1508 1509 - **1510** - 1511 1512 1513 1514 1515 

----

## Digwyddiadau 
*1 Mawrth - Brwydr Salt River, De Affrica

## Genedigaethau 
*30 Mawrth - Antonio de Cabezón, cyfansoddwr
**yn ystod y flwyddyn* 
**Meurig Dafydd, bardd (m. 1595)
**Siôn Brwynog, bardd (m. 1562)
**Levina Teerlinc, arlunydd o Brugge (m. 1576)

## Marwolaethau 
*1 Mawrth - Francisco de Almeida, fforiwr
*17 Mai - Sandro Botticelli, arlunydd, 64/65
***Hydref** - Giorgione, arlunydd, 32/33

## Cyfeiriadau
1512

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1507 1508 1509 1510 1511 - **1512** - 1513 1514 1515 1516 1517

----

## Digwyddiadau 
* 11 Ebrill - Brwydr Ravenna rhwng Ffrainc a Sbaen
* 21 Hydref - Mae Martin Luther yn dod aelod o'r Prifysgol Wittenberg.

### Llyfrau
*Pedro Damiano - *Questo libro e da imparare giocare a scachi et de li partiti*

## Genedigaethau 
* 31 Ionawr - Henrique, brenin Portiwgal (m. 1580)
* 5 Mawrth - Gerardus Mercator, cartograffydd (m. 1594)
* 10 Ebrill - Iago V, brenin yr Alban (m. 1542)
* **Awst** - Catrin Parr, gwraig Harri VIII, brenin Lloegr
**yn ystod y flwyddyn* - Robert Recorde, meddyg a mathemategydd (m. 1558)

## Marwolaethau 
* 12 Chwefror - Dafydd ab Owain, Esgob Llanelwy ac abad Abaty Aberconwy
* 22 Chwefror - Amerigo Vespucci, fforiwr, 57

## Cyfeiriadau
1513

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1508 1509 1510 1511 1512 - **1513** - 1514 1515 1516 1517 1518

----

## Digwyddiadau 
*6 Mehefin - Brwydr Novara rhwng y Swistir a Ffrainc
*11 Gorffennaf - Mae Cristian II yn dod yn frenin Denmarc a Norwy.
*16 Awst - Brwydr yr Ysbardunau rhwng Lloegr a Ffrainc
*9 Medi - Brwydr Maes Flodden rhwng Lloegr a'r Alban
*7 Hydref - Brwydr La Motta rhwng Sbaen a Fenis

### Llyfrau
*John Skelton – *A Ballade of the Scottysshe Kynge*

## Genedigaethau 
*24 Medi - Catrin o Saxe-Lauenburg, gwraig Gustav I, brenin Sweden (m. 1535)

## Marwolaethau 
*20 Chwefror - Ioan, brenin Denmarc, Norwy, a Sweden, 58
*21 Chwefror - Pab Iwliws II, 69
*9 Medi - Iago IV, brenin yr Alban (ym mrwydr Maes Flodden) (g. 1473)

## Cyfeiriadau
1515

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1510 1511 1512 1513 1514 - **1515** - 1516 1517 1518 1519 1520

----

## Digwyddiadau 
*25 Ionawr - Coroniad Ffransis I, brenin Ffrainc
*13 Mai - Mae Mari Tudur yn priod â Charles Brandon, Dug 1af Suffolk.
**yn ystod y flwyddyn* - Sefydlodd y Sbaenwr Diego Velázquez de Cuéllar ddinas La Habana.

## Genedigaethau 
*22 Medi - Anne o Cleves, y bedwaredd o chwech gwraig Harri VIII, brenin Lloegr (m. 1557)
*8 Hydref - Margaret Douglas, merch Marged Tudur ac Archibald Douglas, mam Arglwydd Darnley (m. 1578)
**yn ystod y flwyddyn* - Giles Morgan, aelod seneddol (m. 1570)

## Marwolaethau 
*1 Ionawr - Louis XII, brenin Ffrainc, 52
*6 Chwefror - Aldus Manutius, argraffwr, cyhoeddwr, a theipograffwr Eidalaidd, 65/66

## Cyfeiriadau
1517

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au 
1512 1513 1514 1515 1516 - **1517** - 1518 1519 1520 1521 1522 

----

## Digwyddiadau 
*22 Ionawr - Brwydr Ridaniya: Mae'r Otomaniaid (Selim I) yn trechu'r fyddin Mamluk.

### Llyfrau
*Johann Reuchlin &ndash; *De Arte Cabbalistica*

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* - Henry Howard, Iarll Surrey (m. 1547)

## Marwolaethau 
*31 Hydref - Fra Bartolommeo, arlunydd
*8 Tachwedd - Francisco Jiménez de Cisneros, esgob a gwleidydd Sbaenaidd, 81
**yn ystod y flwyddyn* - Dafydd ap Tomas, Abad Margam

## Cyfeiriadau
1514

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1509 1510 1511 1512 1513 - **1514** - 1515 1516 1517 1518 1519

----

## Digwyddiadau 
*10 Ionawr - Tân mawr yn y Rialto, Fenis.
*23 Awst - Brwydr Chaldiran rhwng Twrci a Persia
*15 Medi - Thomas Wolsey yn dod yn Archesgob Efrog
*9 Hydref &ndash; Priododd Mari Tudur, chwaer Harri VIII, brenin Lloegr, â Louis XII, brenin Ffrainc yn Abbeville.
*9 Ionawr - Anna, Duges Llydaw, brenhines Ffrainc, 37
*11 Mawrth - Donato Bramante, pensaer, 70

## Cyfeiriadau
1518

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au 
1513 1514 1515 1516 1517 - **1518** - 1519 1520 1521 1522 1523 

----

## Digwyddiadau 
*3 Hydref - Cytundeb Llundain
**yn ystod y flwyddyn* - Sefydlu'r Coleg Brenhinol y Meddygon gan Harri VIII, brenin Lloegr
* **Llyfrau** - Erasmus, *Colloquia familiaria*

## Genedigaethau 
*Medi/Hydref - Tintoretto, arlunydd o'r Eidal)
**yn ystod y flwyddyn* - Mayken Verhulst, arlunydd (m. 1596/9)
**tua* Owain ap Huw (AS Niwbwrch) (m. *tua* 1613)

## Marwolaethau 
**yn ystod y flwyddyn* - Guido Mazzoni, cerflunydd

## Cyfeiriadau
1519

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au 
1514 1515 1516 1517 1518 - **1519** - 1520 1521 1522 1523 1524

----

## Digwyddiadau 
*15 Awst - Sefydlu Dinas Panama yn Ne America

### Llyfrau
*Maciej Miechowita - *Chronica Polonorum* ("Hanes pobl Gwlad Pwyl")

## Genedigaethau 
* 31 Mawrth - Harri II, brenin Ffrainc (m. 1559)
* 13 Ebrill - Catrin de Medici, brenhines Harri II o Ffrainc (m. 1589)
* 18 Mehefin? - Harri Fitzroy, mab anghyfreithlon Harri VIII, brenin Lloegr (m. 1536)
* 22 Gorffennaf - Pab Innocentius IX (m. 1591)
**yn ystod y flwyddyn* - Thomas Gresham, economegydd, diplomydd a banciwr (m. 1579)

## Marwolaethau 
* 12 Ionawr
** Maximilian I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, 59
** Vasco Núñez de Balboa, Spanish explorer, 43/44
* 2 Mai - Leonardo da Vinci, arlunydd a difeisiwr, 67
* 24 Mehefin - Lucrezia Borgia, merch Pab Alecsander VI, 39

## Cyfeiriadau
1521

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1516 1517 1518 1519 1520 - **1521** - 1522 1523 1524 1525 1526

----

## Digwyddiadau 
*20 Mai - Brwydr Pampeluna rhwng Ffrainc a Sbaen.
* 13 Rhagfyr – João III yn dod yn frenin Portiwgal

### Llyfrau
*Jacopo Berengario da Carpi - *Commentaria cum amplissimus additionibus super anatomiam Mundini*

## Genedigaethau 
*4 Awst - Pab Wrban VII (m. 1590)
*13 Rhagfyr - Pab Sixtus V (m. 1590)

## Marwolaethau 
*27 Ebrill - Fernão de Magalhães, fforiwr, tua 40
*10 Mai &ndash; Sebastian Brant,  awdur Almaenig, 62/63
*1 Rhagfyr - Pab Leo X, 45
*13 Rhagfyr - Manuel I, brenin Portiwgal, 52
**yn ystod y flwyddyn* - Syr Gruffydd ap Rhys ap Thomas, uchelwr, tua 43

## Cyfeiriadau
1516

15g - **16g** - 17g
1460au 1470au 1480au 1490au 1500au - **1510au** - 1520au 1530au 1540au 1550au 1560au
1511 1512 1513 1514 1515 - **1516** - 1517 1518 1519 1520 1521

----

## Digwyddiadau 
*23 Ionawr - yn dod yn frenin Sbaen.

### Llyfrau
*Ludovico Ariosto – *Orlando Furioso*
*Erasmus - *Institutio principis Christiani* ("Addysg Tywysog Cristnogol")

## Genedigaethau 
* 18 Chwefror &ndash; Mari I, brenhines Lloegr (m. 1558)
*26 Mawrth &ndash; Conrad Gesner, athronydd a meddyg (m. 1565)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; John Foxe, pregethwr Piwritanaidd ac hanesydd y saint (m. 1587)

## Marwolaethau 
*23 Ionawr &ndash; Ferrando II, brenin Aragón, 63
*9 Awst &ndash; Hieronymus Bosch, arlunydd, tua 66

## Cyfeiriadau
1433

14g - **15g** - 16g
1380au 1390au 1400au 1410au 1420au - **1430au** - 1440au 1450au 1460au 1470au 1480au 
1428 1429 1430 1431 1432 - **1433** - 1434 1435 1436 1437 1438

----

200px|bawd|10 Tachwedd: Genedigaeth Siarl "le Téméraire"

## Digwyddiadau 
* 31 Mai - Coroniad Sigismund, Ymerawdwr Glân Rhufeinig.

## Genedigaethau 
* 10 Tachwedd - Siarl, Dug Bwrgwyn, "le Téméraire" (m. 1477)
**yn ystod y flwyddyn* - Rosier Cinast ap Gruffudd o'r Cnwcin (m. 1495)

## Marwolaethau 
* 14 Awst - João I, brenin Portiwgal, 75
* 27 Medi - Jeanne, Duges Llydaw, 42
* 1 Rhagfyr - Go-Komatsu, ymerawdwr Japan, 56

## Cyfeiriadau
1504

15g - **16g** - 17g
1450au 1460au 1470au 1480au 1490au - **1500au** - 1510au 1520au 1530au 1540au 1550au
1499 1500 1501 1502 1503 - **1504** - 1505 1506 1507 1508 1509 

----

## Digwyddiadau 
*18 Chwefror - Tywysog Harri yn dod yn Dywysog Cymru, ar ôl i Arthur Tudur farw.

### Llyfrau
*Jacopo Sannazaro - *Arcadia* (cerdd)

## Genedigaethau 
*17 Ionawr &ndash; Pab Pïws V (m. 1572)
*6 Awst &ndash; Matthew Parker, Archesgob Caergaint (m. 1574)
*Rhagfyr &ndash; Nicholas Udall, English playwright and schoolmaster (m. 1556)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; William Glyn, esgob Bangor (m. 1558)

## Marwolaethau 
*1 Mai &ndash; John Morgan, esgob Tyddewi
*29 Gorffennaf &ndash; Thomas Stanley, iarll cyntaf Derby, 68/69
*28 Awst &ndash; John Paston, uchelwr (llythyrau Paston), 59/60
*26 Tachwedd &ndash; Isabella, brenhines Castile (g. 1451)

## Cyfeiriadau
1523

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1518 1519 1520 1521 1522 - **1523** - 1524 1525 1526 1527 1528 

----

## Digwyddiadau
*9 Ebrill - Cysegrwyd Eglwys Santes Marged, Westminster.
*6 Mehefin - Mae Gustaf Vasa yn dod yn frenin Sweden.
*19 Tachwedd - Mae Pab Clement CII yn dod yn bab.
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Eisteddfod Caerwys, 1523, y gyntaf o ddwy eisteddfod Caerwys. Tudur Aled oedd un o gomisiynwyr.

### Llyfrau
*Thomas More - *Responsio ad Lutherum*

## Genedigaethau
**yn ystod y flwyddyn* - Gabriele Falloppio, anatomegydd (m. 1562)

## Marwolaethau
*3 Ebrill &ndash; John Lloyd, cerddor, tua 43
* 14 Medi &ndash; Pab Adrian VI, 64

## Cyfeiriadau
1500

14g - **15g** - 16g
1450au 1460au 1470au 1480au 1490au - **1500au** - 1510au 1520au 1530au 1540au 1550au
1495 1496 1497 1488 1499 - **1500** - 1501 1502 1503 1504 1505 

----

## Digwyddiadau 
*21 Ebrill - Pedro Álvares Cabral yn hawlio Brasil ar gyfer Portiwgal
*Awst - Ail Frwydr Lepanto
*11 Tachwedd - Cytundeb Granada
* **Llyfrau**
**Erasmus - *Collecteana Adagiorum*

## Genedigaethau 
*24 Chwefror - Siarl V, Ymerawdwr Rhufeinig Sanctaidd (m. 1558)
*23 Ebrill 
**Alexander Ales, diwynydd Albanaidd (m. 1565)
**Johann Stumpf, awdur o Swistir (m. 1576)
*3 Tachwedd - Benvenuto Cellini, celflunydd (m. 1571)
**tebygol* 
**Gruffydd Dwnn, uchelwr Cymreig (m. tua 1570)
**Syr Edward Carne, llysgennad (m. 1561)

## Marwolaethau 
*29 Mai - Bartolomeu Dias, fforiwr Portiwgalaidd, 50?
*15 Medi - John Morton, archesgob Caergaint, 80?
*1 Hydref - John Alcock, esgob, 70?

## Cyfeiriadau
1520

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1515 1516 1517 1518 1519 - **1520** - 1521 1522 1523 1524 1525

----

## Digwyddiadau 
*19 Ionawr &ndash; Brwydr Llyn Åsunden rhwng Cristian, brenin Denmarc, a'r Swedaidd.
*7 Mehefin - ''Camp du Drap d'Or'' ("Maes y Brethyn Aur"): Cyfarfod Harri VIII, brenin Lloegr, a Ffransis I, brenin Ffrainc, ger Calais.
*7 Gorffennaf - Brwydr Otumba yn Ne America: Byddin Sbaenaidd yn trechu'r Aztecs

### Llyfrau
*Martin Luther - *An den christlichen Adel deutscher Nation*

## Genedigaethau 
]]
*13 Medi - William Cecil, barwn Burghley (m. 1598)
*6 Rhagfyr - Barbara Radziwiłł, brenhines Gwlad Pwyl (m. 1551)
**yn ystod y flwyddyn* 
**William Salesbury, cyfieithwr y Beibl (m. 1584)
**Mechtelt van Lichtenberg, arlunydd (m. 1598)

## Marwolaethau 
*3 Chwefror - Sten Sture, arweinydd Sweden, 26/27
*16 Mawrth - Martin Waldseemüller, cartograffwr a thorluniwr pren Almaenig, 49/50
* 6 Ebrill - Raffael, arlunydd, 37
*22 Medi - Selim I, ymerawdwr yr Otomaniaid, 55?

## Cyfeiriadau
1522

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1517 1518 1519 1520 1521 - **1522** - 1523 1524 1525 1526 1527

----

## Digwyddiadau 
*27 Ebrill - Brwydr Bicocca rhwng Ffrainc a Sbaen

### Llyfrau
*Martin Luther &ndash; *Contra Henricum Regem Anglie* ("Yn erbyn Harri VIII, brenin Lloegr")

## Genedigaethau 
*3 Mehefin &ndash; John Jewel, offeiriad o Loegr (m. 1571)

## Marwolaethau 
* 13 Mehefin &ndash; Piero Soderini, gwleidydd o Fflorens, 71
*11 Medi &ndash; Christophe de Longueil, ysgolhaig, tiwtor Ffransis I, brenin Ffrainc, 33/34
*Tachwedd &ndash; Edward Vaughan, esgob Tyddewi

## Cyfeiriadau
1528

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1523 1524 1525 1526 1527 - **1528** - 1529 1530 1531 1532 1533

----

## Digwyddiadau 
*12 Ionawr - Coroniad Gustaf I, brenin Sweden
*28 Ebrill - Brwydr Capo d'Orso, rhwng Ffrainc a Sbaen

### Llyfrau
*William Tyndale – *The Obedience of a Christen man, and how Christen rulers ought to govern...*

### Cerddoriaeth
*Clément Janequin – *Chansons*

## Genedigaethau 
*21 Mehefin – Maria o Awstria, Ymerodres Glân Rhufeinig (m. 1603)
*25 Awst &ndash; Luis de Requesens y Zúñiga, milwr a diplomydd o Sbaen (m. 1576)
*1 Tachwedd? &ndash; John Perrot, aelod seneddol (m. 1592)
* 6 Tachwedd? &ndash; Gabriel Goodman, Deon Abaty Westminster (m. 1601)
* 16 Tachwedd &ndash; Jeanne d'Albret, brenhines Navarra (m. 1572)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Catharina van Hemessen, arlunydd (m. 1600)

## Marwolaethau 
*6 Ebrill - Albrecht Dürer, arlunydd o'r Almaen, 56

## Cyfeiriadau
1529

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1524 1525 1526 1527 1528 - **1529** - 1530 1531 1532 1533 1534

----

## Digwyddiadau 
***Mawrth** - Brwydr Shimbra Kure
*22 Ebrill - Cytundeb Saragossa
*5 Awst - Cytundeb Cambrai
*27 Medi - Yr Otomaniaid yn ymosod ar Fienna
### Llyfrau
**Y Beibl Wittenberg
**Hans Luft - *A Proper Dialogue Between A Gentleman and a Husbandman*

## Genedigaethau 
*3 Ebrill - Michael Neander, hanesydd (m. 1581)
*20 Gorffennaf - Syr Henry Sidney, gwleidydd (m. 1586)
**yn ystod y flwyddyn* - Syr Edward Stradling, ysgolhaig a pherchennog llyfrgell (m. 1609)

## Marwolaethau 
*2 Chwefror - Baldassare Castiglione, diplomydd, gŵr llys, a llenor Eidalaidd, 50
*20 Ebrill - Silvio Passerini, arglwydd Firenze, 60

## Cyfeiriadau
1530

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1525 1526 1527 1528 1529 - **1530** - 1531 1532 1533 1534 1535 

----

## Digwyddiadau
*3 Awst &ndash; Brwydr Gavinana, yn Fflorens
**yn ystod y flwyddyn* – Mae John Price yn dod yn ysgrifennydd Cyngor Cymru a'r Gororau.

### Llyfrau
*Erasmus &ndash; *De Civilitate Morum Puerilium Libellus*

## Genedigaethau
* 25 Awst – Ifan IV, tsar Rwsia (m. 1584)
**yn ystod y flwyddyn* – Pey de Garros, bardd (m. 1585)
**tua* – Rhisiart Clwch, marsiandwr (m. 1570)

## Marwolaethau
*29 Tachwedd &ndash; Thomas Wolsey, cardinal a gwladweinydd, *tua* 57
*26 Rhagfyr &ndash; Babur, sylfaenydd Ymerodraeth y Mughal, 47
* *yn ystod y flwyddyn* &ndash; Andrea del Sarto, arlunydd

## Cyfeiriadau
1531

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1526 1527 1528 1529 1530 - **1531** - 1532 1533 1534 1535 1536 

----

## Digwyddiadau 
*26 Ionawr &ndash; Daeargryn yn Lisbon; miloedd o bobl yn colli ei bywydau.

### Llyfrau
*Syr Thomas Elyot &ndash; *The Boke named the Governour*

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Frances Sidney, chwaer Henry Sidney (m. 1590)

## Marwolaethau 
*7 Gorffennaf &ndash; Tilman Riemenschneider, cerflunydd, *tua* 70
*11 Hydref &ndash; Huldrych Zwingli, diwygiwr o'r Swistir, yn y Frwydr Kappel, 47
*4 Rhagfyr &ndash; Rhys ap Gruffudd, ŵyr i Rhys ap Thomas

## Cyfeiriadau
1532

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1527 1528 1529 1530 1531 - **1532** - 1533 1534 1535 1536 1537 

----

## Digwyddiadau 
*Mai - Francisco Pizarro yn cyrraedd Periw ac yn dal Atahualpa, ymerawdwr yr Incas.
*13 Awst - Mae Llydaw yn dod o ardal Ffrainc.
* **Llyfrau**
**Niccolò Machiavelli - *Il Principe (Y Tywysog)* 
**François Rabelais (fel "Alcofribas Nasier") - *Pantagruel (Les horribles et épouvantables faits et prouesses du très renommé Pantagruel Roi des Dipsodes, fils du Grand Géant Gargantua)*

## Genedigaethau 
*19 Chwefror - Jean-Antoine de Baïf, bardd (m. 1589)
*24 Mehefin - Robert Dudley, 1af Iarll Caerlŷr (m. 1588)
**tua* - Henry Jones, gwleidydd (m. 1586)

## Marwolaethau 
*22 Awst - William Warham, Archesgob Caergaint, 80?
*1 Hydref - Jan Mabuse, arlunydd, 54?

## Cyfeiriadau
1534

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1529 1530 1531 1532 1533 - **1534** - 1535 1536 1537 1538 1539 

----

## Digwyddiadau 
*20 Ebrill - Ymadawodd Jacques Cartier â Sant-Maloù i chwilio am lwybr gorllewinol i farchnadoedd cyfoethog Asia.
*13 Hydref - Mae Pawl III yn dod yn bab.

### Llyfrau
*Thomas More - *A Dialogue of Comfort against Tribulation*

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn*
**Catrin o Ferain, "Mam Cymru" (m. 1591)
**Henry Herbert, 2il Iarll Penfro (m. 1601)
**Siôn Dafydd Rhys, hynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg (m. c.1620)

## Marwolaethau 
* 5 Mawrth &ndash; Antonio da Correggio, arlunydd, 44
* 25 Medi &ndash; Pab Clement VII, 56
* 23 Tachwedd &ndash; Beatriz Galindo, ysgolhaig a bardd Sbaenaidd, 68?

## Cyfeiriadau
1533

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1528 1529 1530 1531 1532 - **1533** - 1534 1535 1536 1537 1538 

----

## Digwyddiadau
*25 Ionawr - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr, ac Ann Boleyn
*30 Mawrth - Thomas Cranmer yn dod yn Archesgob Caergaint.
*1 Mehefin - Coroniad Ann Boleyn fel brenhines Lloegr gan Archesgob Cranmer yn Abaty Westminster
*22 Gorffennaf - Cytundeb Caergystennin rhwng Awstria a'r Ymerodraeth yr Otomaniaid.

### Llyfrau
**Henry Cornelius Agrippa - *De occulta philosophia libri tres*, llyfrau 2 a 3
**Desiderius Erasmus - *A playne and godly Exposytion or Declaration of the Commune Crede*
### Drama
**''Gammer Gurton's Needle''

## Genedigaethau
* 28 Chwefror - Michel de Montaigne, awdur (m. 1592)
* 8 Ebrill - Claudio Merulo, cyfansoddwr (m. 1604)
* 24 Ebrill - Wiliam I, Tywysog Orange (m. 1584)
* 7 Medi - Elisabeth I, brenhines Lloegr (m. 1603)
* 13 Rhagfyr - Eric XIV, brenin Sweden (m. 1577)
* 28 Rhagfyr - Owen Lewis, esgob (m. 1595)

## Marwolaethau
* 10 Ebrill - Frederic I, brenin Denmarc, 61
* 25 Mehefin - Mari Tudur, chwaer Harri VIII, brenin Lloegr, a gweddw Louis XII, brenin Ffrainc, 37
* 6 Gorffennaf - Ludovico Ariosto, bardd, 58
* 17 Awst - Thomas Skevington, esgob Bangor

## Cyfeiriadau
1535

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1530 1531 1532 1533 1534 - **1535** - 1536 1537 1538 1539 1540

----

## Digwyddiadau 
*18 Ionawr - Mae dinas Lima, ym Mheriw, wedi'i sefydlu gan Francisco Pizarro.
**yn ystod y flwyddyn* - Amcangyfrifwyd fod gwerth y Priordy y Fenni yn £129.

### Llyfrau
*Y Beibl William Tyndale yn Saesneg

## Genedigaethau 
* 11 Chwefror - Pab Grigor XIV (m. 1591)
* 2 Mehefin - Pab Leo XI (m. 1605)
**yn ystod y flwyddyn* - Thomas Cartwright, diwinydd ac academydd (m. 1603)
**tua* - Martin Frobisher, morwr (m. 1594)

## Marwolaethau 
*22 Mehefin - John Fisher, esgob Rochester, 65
*25 Mehefin - Rowland Filfel, efallai mab anghyfreithlon i Harri VII, brenin Lloegr, 60/61
* 6 Gorffennaf - Syr Thomas More, gwleidydd ac awdur, 57

## Cyfeiriadau
1536

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1531 1532 1533 1534 1535 - **1536** - 1537 1538 1539 1540 1541

----

## Digwyddiadau 
*30 Mai - Mae Harri VIII, brenin Lloegr, yn briodi â Jane Seymour; Jane yn dod yn frenhines Lloegr.
*Deddf Uno 1536, yn cyfuno Lloegr a Cymru, gan Harri VIII, brenin Lloegr

### Llyfrau
*Jean Calvin - *Institutio Christianae Religionis*

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Charles Howard, Iarll 1af Nottingham (m. 1624)

## Marwolaethau 
*7 Ionawr &ndash; Catrin o Aragon, Tywysoges Cymru a brenhines Harri VIII, 50
*17 Mai &ndash; George Boleyn, brawd Ann Boleyn, 32/33
*19 Mai &ndash; Ann Boleyn, ail wraig Harri VIII, brenin Lloegr, *tua* 35 
*12 Gorffennaf &ndash; Desiderius Erasmus, athronydd, 69
*6 Hydref &ndash; William Tyndale, awdur, cyfieithydd, diwinydd, ieithydd a chyfieithydd o'r beibl, 42

## Cyfeiriadau
1527

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1522 1523 1524 1525 1526 - **1527** - 1528 1529 1530 1531 1532

----

## Digwyddiadau
*22 Mehefin &ndash; Mae dinas Jakarta wedi'i sefydlu.
*6 Mai &ndash; Anrhaith Rhufain

### Llyfrau
*Philippe de Commines – *Mémoires*, llyfrau 7-8

## Genedigaethau
*21 Mai - Felipe II, brenin Sbaen (m. 1598)
*13 Gorffennaf - John Dee, mathemategydd ac astrolegydd (m. 1608)
*31 Gorffennaf - Maximilian II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig (m. 1576)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Humphrey Lhuyd, meddyg, cartograffydd, hynafiaethydd ac awdur (m. 1568)
**Abraham Ortelius, cartograffydd a hynafiaethydd (m. 1598)

## Marwolaethau
*21 Mehefin - Niccolò Machiavelli, gwladweinydd a llenor, 58
**tua* - Lewys Môn, bardd

## Cyfeiriadau
1539

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1534 1535 1536 1537 1538 - **1539** - 1540 1541 1542 1543 1544

----

## Digwyddiadau 
*9 Chwefror &ndash; Mae'r ras geffylau gyntaf ym Mhrydain yn cael ei chynnal, yng Nghaer.
*26 Tachwedd &ndash; Mae'r abad Fountains, Marmaduke Bradley, yn ildio'i abaty i'r Goron.
**yn ystod y flwyddyn* 
**Diddymwyd yr Abaty Hendy-gwyn ar Daf
**Diddymwyd yr Abaty Ystrad Fflur
**Diddymwyd y Priordy Penfro

### Llyfrau
*Robert Estienne – *Alphabetum Hebraicum*

## Genedigaethau 
*7 Ebrill &ndash; Tobias Stimmer, arlunydd (m. 1584)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Minerva Anguissola, arlunydd (m. 1566)
**tua*
**Humphrey Gilbert, fforiwr (m. 1583)
**Federico Zuccari, pensaer (m. 1609)

## Marwolaethau 
*13 Chwefror &ndash; Isabella d'Este, Ardalyddes Mantova, 64
*7 Medi &ndash; Guru Nanak, sylfaenydd Siciaeth, 70
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Agnes Dürer, arlunydd a gwraig Albrecht Dürer, 63/64

## Cyfeiriadau
1537

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1532 1533 1534 1535 1536 - **1537** - 1538 1539 1540 1541 1542

----

## Digwyddiadau 
*12 Mawrth - Sylfaen y ddinas Recife ym Mrasil.
*25 Mawrth - Mae Robert Holgate yn dod yn Esgob Llandaf.
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Diddymu'r mynachlogydd
**Diddymwyd y Priordy Penmon, ac fe'i rhoddwyd i deulu Bulkeley, Baron Hill, Biwmares. 
**Diddymwyd yr Abaty Aberconwy
**Diddymwyd yr Abaty Ynys Enlli; £46 oedd ei werth.
**Diddymwyd yr Abaty Cymer; £51 oedd ei werth.
**Diddymwyd yr Abaty Glyn y Groes

### Llyfrau
*Sebald Heyden - *De arte canendi*
*Sebastiano Serlio - ''Tutte l'opere d'architettura et prospetiva''

## Genedigaethau 
*12 Hydref &ndash; Edward VI, brenin Lloegr (m. 1553)
*Hydref &ndash; Yr Arglwyddes Jane Grey, brenhines Lloegr (d. 1554)
*23 Rhagfyr - Ioan III, brenin Sweden (m. 1592)

## Marwolaethau 
*7 Gorffennaf - Madeleine de Valois, gwraig Iago V, brenin yr Alban, 16
*24 Hydref - Jane Seymour, gwraig Harri VIII, brenin Lloegr, a mam Edward VI, tua 30

## Cyfeiriadau
1540

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1535 1536 1537 1538 1539 - **1540** - 1541 1542 1543 1544 1545 

----

## Digwyddiadau 
*6 Ionawr - Priodas Harri VIII, brenin Lloegr ac Ann o Cleves
*9 Gorffennaf - Mae Harri VIII yn ysgaru ag Ann o Cleves.
*28 Gorffennaf - Priodas Harri VIII a Catrin Howard
*26 Awst - Magnus, brenin Livonia (m. 1583)
**yn ystod y flwyddyn*
**Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af (m. 1617)
**Llywelyn Siôn, bardd (m. c.1615)
**tua* - Syr Francis Drake, morwr a fforiwr (m. 1596)

## Marwolaethau 
*28 Gorffennaf - Thomas Cromwell, gwleidydd, 55
*23 Awst - Guillaume Budé, awdur, 73
*Medi - David Cecil (AS), *tua* 90

## Cyfeiriadau
1541

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1536 1537 1538 1539 1540 - **1541** - 1542 1543 1544 1545 1546

----

## Digwyddiadau 
*24 Ebrill &ndash; Brwydr Sahart
*18 Tachwedd &ndash; Mae Arthur Bulkeley, yn dod yn Esgob Bangor.

## Genedigaethau 
*16 Medi &ndash; Walter Devereux, Iarll Essex 1af (m. 1576)
**yn ystod y flwyddyn*
**El Greco, arlunydd (m. 1614)
**Rhosier Smyth, reciwsant a llenor (m. 1625)

## Marwolaethau 
* 27 Mai &ndash; Margaret Pole, Arglwyddes Salisbury, 67
* 26 Mehefin &ndash; Francisco Pizarro, fforiwr a conquistador, 65-70
* 24 Medi &ndash; Paracelsus, meddyg ac athronydd Swisaidd, 47
* 18 Hydref &ndash; Marged Tudur, brenhines yr Alban, 51

## Cyfeiriadau
*
1538

15g - **16g** - 17g
1480au 1490au 1500au 1510au 1520au - **1530au** - 1540au 1550au 1560au 1570au 1580au
1533 1534 1535 1536 1537 - **1538** - 1539 1540 1541 1542 1543

----

## Digwyddiadau 
*24 Chwefror - Cytundeb Nagyvárad rhwng Twrci a Ferdinand I 
*26 Ebrill - Brwydr Las Salinas
*28 Medi - Brwydr Preveza
**yn ystod y flwyddyn* - Daeth tŷ'r Brodyr Duon ym Mangor ei gyfnod.
### Llyfrau
*Hélisenne de Crenne - ''Les Angoisses douloureuses qui procèdent d'amours*
### Cerddoriaeth
*Philippe Verdelot - *Le Dotte*

## Genedigaethau 
*2 Hydref &ndash; Carlo Borromeo, cardinal yr Eglwys Gatholig Rufeinig (m. 1584)
*31 Hydref &ndash; Caesar Baronius, hanesydd (m. 1607)
**yn ystod y flwyddyn'' &ndash; Hugh Owen, cynllwynwr Catholig (m. 1618)

## Marwolaethau 
*7 Chwefror &ndash; Olav Engelbrektsson, Archesgob Norwy (born c. 1480).
*12 Chwefror - Albrecht Altdorfer, arlunydd, 58?
*20 Hydref - Francesco Maria I della Rovere, condottiero, 48
*28 Rhagfyr &ndash; Andrea Gritti, Doge Fenis (b. 1455)

## Cyfeiriadau
1542

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1537 1538 1539 1540 1541 - **1542** - 1543 1544 1545 1546 1547

----

## Digwyddiadau
*2 Chwefror - Brwydr Baçente yn Ethiopia
*14 Chwefror - Sefydlwyd y ddinas Guadalajara, Mecsico.
*27 Mehefin - Mae Juan Rodríguez Cabrillo yn ddarganfod Califfornia.
*27 Awst - Brwydr Haddon Rig rhwng Lloegr a'r Alban; mae'r Alban yn ennill.
*28 Awst - Brwydr Wofla rhwng Adal a Phortiwgal
*24 Tachwedd - Brwydr Solway Moss rhwng Lloegr a'r Alban; mae Lloegr yn ennill.
*14 Rhagfyr - Mae Mari Stuart yn dod yn frenhines yr Alban, fel baban, wedi marwolaeth ei thad.
*Pasio'r ail o'r Deddfau Uno; sefydlu Llys y Sesiwn Fawr yng Nghymru
*Etholwyd 27 o Aelodau Seneddol i gynrychioli Cymru yn Nhŷ'r Cyffredin.
* **Llyfrau**
**Paul Fagius - *Liber Fidei seu Veritatis*
**Edward Hall - *The Union of the Two Noble and Illustrate Famelies of Lancastre & Yorke*
* **Cerddoriaeth**
**Jacques Arcadelt - Madrigalau

## Genedigaethau
*19 Mawrth - Jan Zamoyski, Canghellor y Goron Bwylaidd (m. 1605)
*15 Mehefin - Syr Richard Grenville, fforiwr (m. 1591)
*15 Hydref - Akbar Mawr, Ymerawdwr Mughal (m. 1605)
*8 Rhagfyr - Mari I, brenhines yr Alban (m. 1587)
**yn ystod y flwyddyn* - Hugh Bellot, esgob Bangor (m. 1596)

## Marwolaethau
*13 Chwefror - Catrin Howard, gwraig Harri VIII, brenin Lloegr, 21?
*21 Mai - Hernando de Soto, fforiwr, 45?
*25 Gorffennaf - Lisa del Giocondo, model y "Mona Lisa", 63
*11 Hydref - Syr Thomas Wyatt, bardd, 39
*14 Rhagfyr - Iago V, brenin yr Alban, 30

## Cyfeiriadau
1544

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1539 1540 1541 1542 1543 - **1544** - 1545 1546 1547 1548 1549

----

## Digwyddiadau 
*11 Ebrill - Brwydr Ceresole
**yn ystod y flwyddyn* 
**Daeth Tywysogaeth Orange i feddiant Wiliam y Tawedog a brenhinllin Orange-Nassau.
**Cafodd Gerardus Mercator ei gyhuddio o heresïaeth.

### Llyfrau
*Eglwys Loegr - *Exhortation and Litany*

## Genedigaethau 
*19 Ionawr - Ffransis II, brenin Ffrainc (m. 1560)
*11 Mawrth - Torquato Tasso, bardd (m. 1595)
*24 Mai - William Gilbert, ffisegydd (m. 1603)
**yn ystod y flwyddyn* - Edmwnd Prys, bardd, dyneiddiwr a chyfieithwr (m. 1523)

## Marwolaethau 
*10 Medi - Clément Marot, bardd, 40au

## Cyfeiriadau
1545

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1540 1541 1542 1543 1544 - **1545** - 1546 1547 1548 1549 1550

----

## Digwyddiadau 
*27 Chwefror &ndash; Brwydr Ancrum Moor, rhwng Lloegr a'r Alban.
*13 Rhagfyr &ndash; Cyfarfod cyntaf Cyngor Trent fel rhan o ymateb yr Eglwys Gatholig i'r Diwygiad Protestannaidd; dechrau’r Gwrth-Ddiwygiad.
**yn ystod y flwyddyn* 
**Mae William Bulkeley yn dod yn Aelod Seneddol Ynys Môn.
**Mae Owain ap Huw yn dod yn AS Niwbwrch.
**Mae Dafydd ap Llewelyn Llwyd yn dod yn AS Ceredigion.

## Genedigaethau 
* 2 Ebrill &ndash; Elisabeth o Valois, gwraig Felipe II, brenin Sbaen (m. 1568)
* 7 Rhagfyr &ndash; Harri Stuart, Arglwydd Darnley, gŵr Mari I, brenhines yr Alban (m. 1567)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; William Morga, Esgob Llanelwy, cyfieithiwr y Beibl yn gyflawn i'r Gymraeg  (m. 1604)

## Marwolaethau 
* 18 Hydref &ndash; John Taverner, cyfansoddwr, tua 55

## Cyfeiriadau
*
1546

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1541 1542 1543 1544 1545 - **1546** - 1547 1548 1549 1550 1551

----

## Digwyddiadau
*19 Rhagfyr &ndash; Sefydlwyd Coleg y Drindod, Caergrawnt, gan Harri VIII, brenin Lloegr.
* **Llyfrau** - *Yn y lhyvyr hwnn* gan Syr John Price, y llyfr cyntaf i gael ei gyhoeddu yn yr iaith Gymraeg.

## Genedigaethau
*4 Gorffennaf - Murad III, ymeradwr Twrci (m. 1595)
*14 Gorffennaf - Robert Persons, offeiriad catholig o Loegr (m. 1610)
*14 Rhagfyr - Tycho Brahe, seryddwr (m. 1601)
**tua*
**Siôn Conwy, bardd (m. 1606)
**Veronica Franco, bardd a putain o Fenis (m. 1591)

## Marwolaethau
*18 Chwefror - Martin Luther, offeiriad, diwinydd a diwygiwr eglwysig, 62
*29 Mai - David Beaton, archesgob Catholig a diplomydd o'r Alban, 51/52
*12 Awst - Francisco de Vitoria, athronydd, diwinydd a chyfreithegwr o Sbaenwr, *tua* 63
*Tachwedd - Francisco de Orellana, fforiwr a milwr, 34/35

## Cyfeiriadau
1543

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1538 1539 1540 1541 1542 - **1543** - 1544 1545 1546 1547 1548

----

## Digwyddiadau
*Yr Ail Ddeddf Uno
*21 Chwefror - Brwydr Wayna Daga (yn Ethiopia)
*1 Gorffennaf - Cytundeb Greenwich rhwng Lloegr a'r Alban
*12 Gorffennaf - Harri VIII, brenin Lloegr yn priodi Catrin Parr.
* **Llyfrau**
**Mikael Agricola - *Abckiria*
**Nicolaus Copernicus - *De Revolutionibus Orbium Coelestium*
**Martin Luther - *Von den Juden und ihren Lügen*
**Andreas Vesalius - *De Humani Corporis Fabrica*

## Genedigaethau
*16 Chwefror - Kanō Eitoku, arlunydd (m. 1590)

## Marwolaethau
*28 Ionawr - Rowland Lee, esgob a gwleidydd, *tua* 55
*24 Mai - Nicolaus Copernicus, seryddwr, 70
*19 Gorffennaf - Mary Boleyn, chwaer Ann Boleyn, 44?
*29 Tachwedd (tua) - Hans Holbein yr Ieuaf, arlunydd, 45?

## Cyfeiriadau
1548

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1543 1544 1545 1546 1547 - **1548** - 1549 1550 1551 1552 1553 

----

## Digwyddiadau 
*14 Chwefror &ndash; Brwydr Uedahara yn Japan
*7 Gorffennaf &ndash; Mae Mari I, brenhines yr Alban, wedi ei dyweddïo i Ffransis II, brenin Ffrainc.
*20 Hydref &ndash; Sefydlwyd y ddinas La Paz.

### Llyfrau
*Gruffudd Hiraethog – *Oll synnwyr pen Kembero ygyd*

### Cerddoriaeth
*Tugdual Menon – ''Madrigali d'amore*

## Genedigaethau 
*5 Ionawr &ndash; Francisco Suárez, diwinydd Catholig ac athronydd gwleidyddol (m. 1617)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Giordano Bruno, athronydd (m. 1600)
**Jan Snellinck, arlunydd (m. 1638)
**Tomás Luis de Victoria, cyfansoddwr (m. 1611)

## Marwolaethau 
*2 Ionawr - Eufrasia Burlamacchi, arlunydd, 65/66
*23 Ionawr - Bernardo Pisano, cyfansoddwr
*6 Mehefin - Juan de Castro, fforiwr
*7 Medi - Catrin Parr, gweddw Harri VIII, brenin Lloegr, *tua'' 36

## Cyfeiriadau
1549

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1544 1545 1546 1547 1548 - **1549** - 1550 1551 1552 1553 1554

----

## Digwyddiadau 
*29 Mawrth &ndash; Sefydlwyd y ddinas Salvador da Bahia yn Brasil, gan Tomé de Sousa.

### Llyfrau
*Joachim du Bellay - *Recueil de poésies*

## Genedigaethau 
*2 Tachwedd - Anna o Awstria, 4ydd gwraig Felipe II, brenin Sbaen, mam Felipe III, brenin Sbaen (m. 1580)
*5 Tachwedd - Philippe de Mornay, awdur (m. 1623)

## Marwolaethau 
*10 Tachwedd - Pab Pawl III, 81
*21 Rhagfyr - Marguerite de Navarre (Marguerite d'Angoulême / d'Alençon), 57
**yn ystod y flwyddyn* - William Bulkeley, aelod seneddol

## Cyfeiriadau
1550

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1545 1546 1547 1548 1549 - **1550** - 1551 1552 1553 1554 1555 

----

## Digwyddiadau 
*8 Chwefror &ndash; Iwliws III yn dod yn bab. 
***Mawrth** &ndash; Cyhoeddwyd John Leland, hynafiaethydd o Sais, yn wallgof.

### Llyfrau
*Primoz Trubar &ndash; *Abecedarium*
*Giorgio Vasari &ndash; *Le Vite delle più eccellenti pittori, scultori, ed architettori*

## Genedigaethau 
*27 Mehefin &ndash; Charles IX, brenin Ffrainc (m. 1574)
*17 Medi &ndash; Pab Pawl V (m. 1621)
*4 Hydref &ndash; Siarl IX, brenin Sweden (m. 1611)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Willem Barentsz, fforiwr (m. 1597)
**John Napier, mathemategydd (m. 1617)

## Marwolaethau 
*12 Ebrill &ndash; Claude o Lorraine, duc de Guise, 53

## Cyfeiriadau
1551

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1546 1547 1548 1549 1550 - **1551** - 1552 1553 1554 1555 1556 

----

## Digwyddiadau 
*10 Hydref &ndash; Mae William Herbert yn dod yn Barwn Herbert o Gaerdydd.

### Llyfrau
**Kynniver Llith a Ban* gan William Salesbury

## Genedigaethau 
*2 Mai &ndash; William Camden, hanesydd (m. 1623)
*19 Medi &ndash; Harri III, brenin Ffrainc (d. 1589)

## Marwolaethau 
*28 Chwefror &ndash; Martin Bucer, diwygiwr eglwysig o'r Almaen, 59
*17 Mai &ndash; Shin Saimdang, arlunydd, 46
*11 Gorffennaf &ndash; Girolamo Genga, arlunydd, *tua* 75
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; John Puleston, AS, *tua* 60

## Cyfeiriadau
*
1552

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1547 1548 1549 1550 1551 - **1552** - 1553 1554 1555 1556 1557

----

## Digwyddiadau 
*15 Ionawr &ndash; Cytundeb Chambord rhwng Ffrainc a Sacsoni.
### Llyfrau
*Bartolomé de las Casas - *Brevísima relación de la destrucción de las Indias*
*François Rabelais - *Le quart livre*

### Cerddoriaeth
*Adrianus Petit Coclico – *Compendium musices*

## Genedigaethau 
*22 Ionawr &ndash; Walter Raleigh, fforiwr (m. 1618)
*8 Chwefror &ndash; Agrippa d'Aubigné, bardd (m. 1630)
*18 Gorffennaf &ndash; Rudolf II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig (m. 1612)
*24 Awst &ndash; Lavinia Fontana, arlunydd (m. 1614)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; George Owen, hynafiaethydd, naturiaethwr ac awdur Cymreig (m. 1613)
**tua* 
**Richard Hakluyt, daearyddwr ac hanesydd (m. 1616) 
**David Powel, hanesydd (m. 1598)

## Marwolaethau 
*Ionawr &ndash; Francysk Skaryna, argraffydd, *tua* 65
*18 Ebrill &ndash; John Leland, hynafiaethydd, 50
*3 Rhagfyr &ndash; Sant Ffransis Xavier, 46

## Cyfeiriadau
*
1553

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1548 1549 1550 1551 1552 - **1553** - 1554 1555 1556 1557 1558 

----

## Digwyddiadau 
*9 Gorffennaf &ndash; Brwydr Sievershausen yn yr Almaen.
*10 Gorffennaf &ndash; Mae'r Arglwyddes Jane Grey yn dod yn frenhines Lloegr.

### Llyfrau
*Francesco Patrizi - *La Città felice*

## Genedigaethau 
*14 Mai &ndash; Marguerite de Valois, brenhines Ffrainc 1589-1599 (m. 1615)
*13 Rhagfyr &ndash; Harri IV, brenin Ffrainc (m. 1610)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Syr John Wynn, barwnig, AS a hynafiaethydd (m. 1627)

## Marwolaethau 
*Mawrth &ndash; Richard Cecil, AS
*14 Mawrth &ndash; Arthur Bulkeley, esgob Bangor
*9 Ebrill &ndash; François Rabelais, awdur, 70
*6 Gorffennaf &ndash; Edward VI, brenin Lloegr, 15
*7 Hydref &ndash; Cristóbal de Morales, cyfansoddwr, *tua* 53
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan, bardd ac uchelwr, *tua* 68

## Cyfeiriadau
1547

15g - **16g** - 17g
1490au 1500au 1510au 1520au 1530au - **1540au** - 1550au 1560au 1570au 1580au 1590au 
1542 1543 1544 1545 1546 - **1547** - 1548 1549 1550 1551 1552

----

## Digwyddiadau 
*16 Ionawr - Ifan IV yn dod yn tsar cyntaf Rwsia
*19 Ionawr - Dienyddiad Henry Howard, Iarll Surrey yn Llundain
*20 Chwefror - Coroniad Edward VI, brenin Lloegr, yn Abaty Westminster
***Ebrill** - Priodas Catrin Parr a Thomas Seymour.
*24 Ebrill - Brwydr Mühlberg
*10 Medi - Brwydr Pinkie rhwng Lloegr a'r Alban
* **Cerddoriaeth**
** Francesco Corteccia - *Madrigalau*

## Genedigaethau 
* 24 Chwefror - Don Juan o Awstria, milwr (m. 1578)
* 29 Medi - Miguel de Cervantes, awdur (m. 1616)

## Marwolaethau 
* 13 Ionawr - Henry Howard, Iarll Surrey, bardd, 29/30
* 18 Ionawr - Pietro Bembo, beirniad, ysgolhaig, a bardd, 76
* 28 Ionawr - Harri VIII, brenin Lloegr, 55
* 31 Mawrth - Ffransis I, brenin Ffrainc, 52
* 2 Rhagfyr - Hernando Cortés, fforiwr, 62

## Cyfeiriadau
1556

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1551 1552 1553 1554 1555 - **1556** - 1557 1558 1559 1560 1561 

----

## Digwyddiadau 
*16 Ionawr &ndash; Mae Siarl V yn ymwrthod fel brenin Sbaen.
*23 Ionawr &ndash; Daeargryn anferth yn nhalaith Shaanxi, Tsieina.

### Llyfrau
*Georg Bauer - *De re metallica*
*Pierre de Ronsard - *Les hymnes*

## Genedigaethau 
*7 Mawrth &ndash; Guillaume du Vair, gwleidydd ac athronydd (m. 1621)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Anne Hathaway, gwraig William Shakespeare (m. 1623)

## Marwolaethau 
*17 Mawrth &ndash; Richard Morison, diplomydd, *tua* 46
*21 Mawrth &ndash; Thomas Cranmer, Archesgob Caergaint, 66
*18 Ebrill &ndash; Luigi Alamanni, bardd a gwleidydd, 60
*10 Mehefin &ndash; Martin Agricola, German composer, 70
***Gorffennaf** &ndash; Merthyron Ynys y Garn

## Cyfeiriadau
1557

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1552 1553 1554 1555 1556 - **1557** - 1558 1559 1560 1561 1562 

----

## Digwyddiadau 
*29 Ebrill &ndash; Brwydr Mataquito yn Ne America.
*11 Mehefin – Sebastião yn dod yn frenin Portiwgal
*10 Awst &ndash; Brwydr St Quentin rhwng Ffrainc a Sbaen.
*27 Hydref &ndash; Ōgimachi yn dod yn ymerawdwr Japan.

### Llyfrau
*Robert Recorde &ndash; *The Whetstone of Witte*
*Richard Tottel &ndash; *Songes and Sonettes*

## Genedigaethau 
*24 Chwefror &ndash; Matthias, Ymerawdwr Glân Rhufeinig (m. 1619)
*31 Mai &ndash; Fyodor I, tsar Rwsia (m. 1598)

## Marwolaethau 
*11 Mehefin – João III, brenin Portiwgal, 55
*8 Gorffennaf &ndash; Geoffrey Glyn, cyfreithwr. Mae Glyn, drwy ei ewyllys (dyddiedig y dydd hwn), yn sefydlu Ysgol Friars, Bangor
*16 Gorffennaf &ndash; Ann o Cleves, gwraig Harri VIII, brenin Lloegr, 41 oed
*1 Medi &ndash; Jacques Cartier, fforiwr, 66 oed
*Rhagfyr &ndash; Sebastiano Caboto, fforiwr, *tua* 80

## Cyfeiriadau
1558

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1553 1554 1555 1556 1557 - **1558** - 1559 1560 1561 1562 1563 

----

## Digwyddiadau 
*2 Chwefror &ndash; Sefydlwyd y Prifysgol Jena
### Llyfrau
*Petrus Canisius - *Parvus catechismus catholicorum*
*John Knox &ndash; *The First Blast of the Trumpet Against the Monstruous Regiment of Women*
### Cerddoriaeth
*Paolo Aretino – *Li madrigali*

## Genedigaethau 
*Gorffennaf &ndash; Robert Greene, bardd a dramodydd (m. 1592)
**ynystod y flwyddyn*
**John Lloyd, ysgolhaig (m. 1603)
**Syr Richard Trefor (m. 1638)

## Marwolaethau 
*9 Ebrill &ndash; William Nichol, merthyr Protestannaidd (losgwyd wrth y stanc yn Hwlffordd)
*21 Mai - William Glyn, Esgob Bangor
*21 Medi &ndash; Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, 58
*17 Tachwedd - Mari I, brenhines Lloegr, 42
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Robert Recorde, mathemategydd, *tua* 50

## Cyfeiriadau
1555

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1550 1551 1552 1553 1554 - **1555** - 1556 1557 1558 1559 1560

----

## Digwyddiadau 
*10 Ebrill &ndash; Mae Marcellws II yn dod yn bab.
*23 Mai &ndash; Mae Pawl IV yn dod yn bab.
### Llyfrau
**Olaus Magnus - *Historia de Gentibus Septentrionalibus*
**Petrus Canisius - *Summa doctrinae christianae*
### Cerddoriaeth
**Orlando de Lassus - *Madrigalau*, llyfr 1

## Genedigaethau 
*18 Mawrth &ndash; François, duc d'Anjou (m. 1584)
*22 Ebrill &ndash; Jane Dee, boneddiges breswyl i Elisabeth I, brenhines Lloegr (m. 1604)
*27 Rhagfyr &ndash; Johann Arndt, diwinydd Lutheraidd (m. 1622)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Morris Kyffin, milwr a llenor (m. 1598)

## Marwolaethau 
*30 Mawrth - Robert Ferrar, Esgob Tyddewi a merthyr Protestannaidd, *tua* 50
*11 Hydref - Y Barwn Lewys ab Owain, a lofruddiwyd gan Wylliaid Cochion Mawddwy
*15 Hydref - John Price, ysgolhaig, *tua* 54

## Cyfeiriadau
1560

15g - **16g** - 17g
1510au 1520au 1530au 1540au 1550au - **1560au** - 1570au 1580au 1590au 1600au 1610au
1555 1556 1557 1558 1559 - **1560** - 1561 1562 1563 1564 1565 

----

## Digwyddiadau 
*27 Chwefror &ndash; Cytundeb Berwick rhwng Lloegr a'r Alban
*12 Mehefin &ndash; Brwydr Okehazama yn Japan
*6 Gorffennaf &ndash; Cytundeb Caeredin rhwng Lloegr, Ffrainc a'r Alban.
*5 Rhagfyr &ndash; Mae Charles IX yn dod yn frenin Ffrainc, yn 10 oed.

### Llyfrau
*Beibl Genefa

## Genedigaethau 
*7 Awst - Y Gowntes Erzsébet Báthory (m. 1614)
*10 Awst &ndash; Hieronymus Praetorius, cyfansoddwr (m. 1629)
*3 Tachwedd &ndash; Annibale Carracci, arlunydd (m. 1609)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Hugh Myddelton, dyn busnes (m. 1631)
**Richard Parry, Esgob Llanelwy (m. 1623)

## Marwolaethau 
*1 Ionawr - Joachim du Bellay, bardd, *tua* 38
*19 Ebrill - Philipp Melanchthon, 63
*11 Mehefin - Mari o Guise, gweddw Iago V, brenin yr Alban, 44
*29 Medi - Gustaf I, brenin Sweden, 64
*25 Tachwedd - Andrea Doria, *condottiero* a gwleidydd, 93
*5 Rhagfyr - Ffransis II, brenin Ffrainc, 16

## Cyfeiriadau
1561

15g - **16g** - 17g
1510au 1520au 1530au 1540au 1550au - **1560au** - 1570au 1580au 1590au 1600au 1610au
1556 1557 1558 1559 1560 - **1561** - 1562 1563 1564 1565 1566 

----

## Digwyddiadau 
*8 Mai &ndash; Mae Madrid yn dod yn brifddinas yr Ymerodraeth Sbaen.
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Crëwyd yr Ysgol Friars, Bangor,  yr ysgol yn swyddogol pan dderbyniodd breinlythyr gan Elisabeth I, brenhines Lloegr.

### Llyfrau
*Gabriele Fallopius &ndash; *Observationes anatomicae*
### Drama
*Thomas Preston &ndash; *Cambises*

## Genedigaethau 
*22 Ionawr &ndash; Francis Bacon, athronydd a gwladweinydd (m. 1626)
*24 Awst &ndash; Thomas Howard, Iarll Suffolk 1af (m. 1626)
*27 Hydref &ndash; Mary Sidney, awdures (m. 1621)
**yn ystod y flwyddyn* 
**Griffith Powell, athronydd (m. 1620)
**Richard Pryse, AS (m. 1623)

## Marwolaethau 
*19 Ionawr &ndash; Syr Edward Carne, uchelwr a gwleidydd, *tua* 60
*31 Ionawr &ndash; Menno Simons, offeiriad Ffrisiaidd oedd yn arweinydd a diwygiwr yr ailfedyddwyr, *tua* 65

## Cyfeiriadau
1525

15g - **16g** - 17g
1470au 1480au 1490au 1500au 1510au - **1520au** - 1530au 1540au 1550au 1560au 1570au
1520 1521 1522 1523 1524 - **1525** - 1526 1527 1528 1529 1530

----

## Digwyddiadau 
*24 Chwefror &ndash; Brwydr Pavia: Mae lluoedd yr Almaen a Sbaen dan arweiniad Charles de Lannoy yn trechu byddin Ffrainc, ac yn cipio Ffransis I, brenin Ffrainc
*13 Mehefin &ndash; Priodas Martin Luther a Katharina von Bora

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Pieter Bruegel yr Hynaf, arlunydd (m. 1569)

## Marwolaethau 
* 28 Chwefror &ndash; Cuauhtémoc, brenin olaf ymerodraeth yr Asteciaid, tua 30
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Syr Rhys ap Thomas, marchog, 75/76

## Cyfeiriadau
*
1554

15g - **16g** - 17g
1500au 1510au 1520au 1530au 1540au - **1550au** - 1560au 1570au 1580au 1590au 1600au
1549 1550 1551 1552 1553 - **1554** - 1555 1556 1557 1558 1559 

----

## Digwyddiadau 
*25 Ionawr &ndash; Sefydlu São Paulo, Brasil
*25 Gorffennaf &ndash; Priodas Mari I, brenhines Lloegr a Felipe II, brenin Sbaen

### Llyfrau
**Lazarillo de Tormes* (Sbaeneg)

## Genedigaethau 
* 9 Ionawr &ndash; Pab Grigor XV (m. 1623)
* 20 Ionawr – Sebastião, brenin Portiwgal (m. 1578)
*30 Tachwedd &ndash; Philip Sidney, milwr a bardd (m. 1586)
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Thomas Jones, gwleidydd (m. 1604

## Marwolaethau 
*12 Chwefror 
**Yr Arglwyddes Jane Grey, 17 neu 18
**Yr Arglwydd Guildford Dudley, gŵr Jane Grey, 18/19
*23 Hydref &ndash; John Veysey, esgob Caerwysg, *tua* 97

## Cyfeiriadau
1564

15g - **16g** - 17g
1510au 1520au 1530au 1540au 1550au - **1560au** - 1570au 1580au 1590au 1600au 1610au
1559 1560 1561 1562 1563 - **1564** - 1565 1566 1567 1568 1569 

----

## Digwyddiadau
*25 Ionawr &ndash; Sylfaen y ddinas São Paulo, Brasil
*26 Ionawr &ndash; Brwydr Ula rhwng Lithwania a Rwsia
*25 Mawrth &ndash; Brwydr Angol rhwng Sbaen a'r *toqui Illangulién* (arweinydd genedigol Tsile)
*10 Medi &ndash; Brwydr Kawanakajima yn Japan
***Llyfrau**
**John Dee &ndash; *Monas Hieroglyphica*
**Girolamo Maggi &ndash; *Miscellanorum, seu Variarum Lectionum*
***Cerddoriaeth**
**Philibert Jambe de Fer &ndash; *Les 150 Psaumes de David à 4 et 5 voix*

## Genedigaethau
*15 Chwefror &ndash; Galileo Galilei, seryddiaethydd (m. 1642)
*26 Chwefror &ndash; Christopher Marlowe, bardd a dramodydd (m. 1593)
*9 Mawrth &ndash; David Fabricius, seryddiaethydd (m. 1617)
*23 neu 26 Ebrill - William Shakespeare, bardd a dramodydd (m. 1616)
*Ebrill &ndash; Henry Percy, 9fed Iarll Northumberland (m. 1632)
*24 Medi &ndash; William Adams, morwr a samurai (m. 1620)

## Marwolaethau
*(dyddiad ansicr) &ndash; Gruffudd Hiraethog, bardd ac ysgolhaig
*18 Chwefror &ndash; Michelangelo Buonarroti, arlunydd a phensaer, 88
*27 Mai &ndash; Jean Calvin, diwinydd, 52
*25 Gorffennaf &ndash; Ferdinand I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, 61
*15 Hydref &ndash; Andreas Vesalius, anatomydd a meddyg, 49

## Cyfeiriadau