Amlyn ac Amig (drama)

Drama radio "gomedi" Gymraeg gan Saunders Lewis ydy ***Amlyn ac Amig*** a gyfansoddwyd yn wreiddiol ym 1939, i'w darlledu ar Radio'r BBC, wedi llwyddiant *Buchedd Garmon*. Ond oherwydd yr Ail Ryfel Byd, ni ddarlledwyd y ddrama yn Gymraeg tan 2 Chwefror 1947. Cyhoeddwyd y ddrama gyntaf ym 1940 gan Wasg Aberystwyth a bu i Chwaraewyr Garthewin ei llwyfannu yn Theatr Garthewin ym mis Ionawr 1947. Cafodd cyfieithiad Saesneg o'r ddrama - *A Christmas Candle,* ei ddarlledu yn Iwerddon ym mis Rhagfyr 1945."Cân yw hi am y pethau hynny y rhoes y Nadolig cyntaf santeiddrwydd iddynt— cartref, teulu, plant bach, cariad, cyfeillgarwch, ac fe glywir y rhain oll ynghyd yn y terfyn pan gyflwyni'r aur, a thus, a myrth yn aberth i'r Plentyn Dwyfol yn y preseb."  Nid yw'r stori wreiddiol wedi'i gosod dros gyfnod y Nadolig.

Mae ddrama yn ymwneud â dau gyfaill [Amlyn ac Amig] sydd "mor debyg i'w gilydd â dau efell".

Er i Amlyn gyflawni'r weithred, datgelir ar ddiwedd y ddrama bod y plant yn fyw ac yn holliach, a gorffennir y ddrama yn sain y garol *O! Deuwch Ffyddloniaid.*

Y Ffŵl yn y ddrama sy'n codi'r elfen gomedïol, ac mae'r cymeriadau eraill [Bardd, Porthor, Merched a'r Côr] yn adlais o'r Corws mewn drama Roegaidd.

## Cefndir
Mae'r fersiwn gyntaf o'r stori yn y Lladin ac yn dyddio i 1090. Mae'r stori wreiddiol yn perthyn i Oes y Celtiaid. Roedd Wynne eisoes wedi addasu ysgubor ar ei ystâd yn Theatr ers 1937. Tra ar ymweliad â'r Iwerddon ym 1943, bu Wynne yn trafod y posibilrwydd o ddarlledu ei gyfieithiad o'r ddrama - *A Christmas Candle* ar Radio Éireann ac roedd o'n awyddus i Saunders drefnu addasiad llwyfan ohoni hefyd. Cyfarwyddwr Morris Jones. Cast:

* Raffael - Dafydd Jones
* Amlyn - Edwin Williams
* Belisent - Nellie Morris
* Ei ddau blentyn - Jennifer a Gillian Morris
* Amig - Meirion Roberts
* Bardd - Emrys Cleaver
* Ffŵl - Raymond Edwards
* Porthor - William Pritchard
* Merched - Mair Rowlands ac Olwen Parry
* Côr - Aelwyd Llansannan
* [Gweinydd - Dafydd Jones]
Er i Kate Roberts ganmol y cynhyrchiad yn *Y Faner,* roedd llu o broblemau technegol ac ymarferol, a cheir eglurhad llawn yng nghyfrol Hazel Walford Davies, *Saunders Lewis a Theatr Garthewin* (Gomer 1995),

## Addasiadau 
### 1940au - 1960au 
Addasiad radio o gyfieithiad Robert Wynne - *A Christmas Candle* oedd y cynhyrchiad cyntaf i'w darlledu, gan Radio Éireann yn Iwerddon ar 16 Rhagfyr 1945; cast yn cynnwys Christopher Casson [mab Sybil Thorndike] Ronald Gibbs, ac actorion eraill o Theatr yr Abaty.

### 1970au - 1990au 
Llwyfannwyd y ddrama gan ddisgyblion Ysgol y Gader, Dolgellau ym 1973.
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550352).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550379).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550376).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550357).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550390).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550359).jpg
Delwedd:Saunders Lewis' drama 'Amlyn ac Amig' performed by Ysgol y Gader, Dolgellau pupils (1550373).jpg
Ym 1986, darlledwyd addasiad i deledu o'r ddrama ar S4C gyda Wil Aaron yn cyfarwyddo.

Darlledwyd y ddrama ar BBC Radio Cymru ym 1988. Ymysg y cast roedd Nesta Harris.

Cyfieithwyd y ddrama gan Tony Conran ym 1988, a'i galw'n *The Vow,* a'i darlledu ar BBC Radio 3. Ymysg y cast roedd Ray Smith a Bernard Lloyd.

## Dyfyniad o'r ddrama
* *Rhodio fel un a wêl a gwybod nos y deillion Yw bywyd beunyddiol ffydd*. (Amig)

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu radio Cymraeg
Categori:Gweithiau Saunders Lewis
Categori:Dramâu 1940
Categori:Llyfrau Cymreig 1940
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru