open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhwng y Meini

Cyfrol gan y Prifardd Christine James yw ***Rhwng y Meini*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Dyma gyfle i fwynhau, unwaith eto, yr areithiau a gyflwynodd Christine James o'r Maen Llog yn ystod ei chyfnod fel Archdderwydd Cymru - y ferch gyntaf i ddal y swydd arbennig honno. Gyda rhagair gan Jim Parc Nest.

Merch o gartref di-Gymraeg yn Nghwm Rhondda yw Christine James. Enillodd radd dosbarth cyntaf yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth a dyfarnwyd doethuriaeth iddi am ei gwaith ymchwil ar Gyfraith Hywel. Mae hi bellach yn Athro Cysylltiol yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Abertawe. Bu'n gyd-olygydd y cylchgrawn Taliesin (2000-2009), ac yn 2001 cyhoeddwyd ei golygiad o holl farddoniaeth Gwenallt. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2005, a hi yw'r ferch gyntaf erioed i'w gorseddu'n Archdderwydd Cymru. Dyma ei chasgliad cyntaf o farddoniaeth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau

Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
“I'r Fyddin Fechgyn Gwalia!”

Cyfrol gan Clive Hughes yw '''''“I'r Fyddin Fechgyn Gwalia!”''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Ardal draddodiadol a Chymreig ei diwylliant oedd gogledd-orllewin Cymru yn Awst 1914. Er bod yno ddiwydiannau fel morwriaeth a chwareli, tymhorau'r flwyddyn amaethyddol oedd yn dylanwadu fwyaf ar fywydau pobl. Roedd yn cynnig clamp o her i beiriant propaganda Prydeinig y Swyddfa Ryfel.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am hanes Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Arwr Glew y Werin

Cofiant i Jim Griffiths gan D. Ben Rees yw ***Arwr Glew y Werin*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Bywgraffiad un o wleidyddion Cymraeg pwysicaf ail hanner yr 20g a Gweinidog Gwladol cyntaf Cymru, Jim Griffiths (1890-1975). Mae'r gyfrol hon yn llenwi bwlch arbennig, gan nad oes cyfrol Gymraeg wedi'i chyhoeddi am ei fywyd a'i yrfa.

Ganed D. Ben Rees yn Llanddewibrefi, Ceredigion. Mae'n adnabyddus fel awdur toreithiog yn y Gymraeg a'r Saesneg ac yn un o bregethwyr amlycaf ei enwad. Bu'n weinidog yng Nghwm Cynon rhwng 1962 i 1968, ac ymhlith Cymry Lerpwl ers hynny.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Pwy oedd Arglwyddes Llanofer,'Gwenynen Gwent'?

Cyfrol ddwyieithog gan Celyn Gurden-Williams yw '''''Pwy oedd Arglwyddes Llanofer, 'Gwenynen Gwent'? / Who was Lady Llanover, The 'Bee of Gwent'?''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gymdeithas Gwenynen Gwent. Man cyhoeddi: Llanofer, Cymru.

Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (1802-96) oedd un o'r cyfranwyr pwysicaf i ddiwylliant Cymru yn ystod y 19g, ac un o gymeriadau mwyaf diddorol y cyfnod hefyd. Pwrpas y llyfryn hwn yw sbarduno diddordeb o'r newydd ynddi, yn ei hunaniaeth gymhleth ac yn ei gwaith drwy gydol ei hoes, sef creu noddfa o'r diwylliant Cymreig.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Hanes Cymoedd y Gwendraeth a Llanelli

Cyfrol gan D. Huw Owen yw ***Hanes Cymoedd y Gwendraeth a Llanelli / A History of the Gwendraeth Valleys and Llanelli*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Mae'n gyfrol sy'n trafod cefndir ardal allweddol yn hanes diweddar Cymru yn ogystal â'r ymdrechion i ddiogelu'r diwylliant lleol a'r iaith Gymraeg, er gwaethaf y newidiadau yn yr economi lleol, a bygythiadau allanol i'r tirlun.

Yn wreiddiol o Cross Hands, Sir Gaerfyrddin, mae Huw Owen bellach yn byw yn Aberystwyth. Bu'n Geidwad Darluniau a Mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a chyn hynny'n archifydd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ac yn ddarlithydd yng Ngholeg Llyfrgellwyr Cymru, Aberystwyth a Choleg y Brifysgol, Caerdydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Lanelli
Categori:Llyfrau am hanes Sir Gaerfyrddin
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Plu yn fy Nghap

Cyfrol gan D. Picton Jones yw ***Plu yn fy Nghap*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

D. Picton Jones yw un o brif arbenigwyr Cymru ar fridio a dangos dofednod. Ond does arno ddim angen enw llawn na chyfenw - mae Pic yn ddigon. Dyma hanes "Dyn yr Adar", gŵr a enillodd dros bum mil o brif wobrau mewn prif sioeau ar draws wledydd Prydain dros gyfnod o 70 mlynedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Dofednod
Dianc i Ryddid

Hunangofiant D. T. Davies ganddo ef ei hun ac Ioan Wyn Evans yw ***Dianc i Ryddid - Rhyfel D. T. Davies*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Hunangofiant dirdynnol cyn-garcharor rhyfel yn yr Ail Ryfel Byd, sef D T Davies, Dryslwyn,Sir Gaerfyrddin, yn dilyn ei bererindod i Awstria am y tro cyntaf 70 mlynedd ers iddo ddianc o'r wlad. Ceir 42 o ffotograffau yn y gyfrol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Treigladur

Cyfrol o eiriau Cymraeg sy'n achosi treiglad gan D. Geraint Lewis yw ***Y Treigladur*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Mae'r gyfrol yn rhestr o eiriau Cymraeg sy'n achosi treiglad, a chrynodeb o'u prif reolau, ynghyd ag eglurhad o'r termau gramadegol a ddefnyddir. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf ym 1993.

Daw D. Geraint Lewis o Ynys-y-bwl yn wreiddiol, ac mae'n byw yng Ngheredigion. Mae'n awdur 24 o lyfrau sy'n cwmpasu amrywiaeth o agweddau: geiriaduron, cyfeirlyfrau a chasgliadau cerddoriaeth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Gramadegau Cymraeg
Categori:Geiriaduron Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Mês Bach a Gwreiddiau

Cyfrol gan Dafydd Gwylon yw ***Mês Bach a Gwreiddiau*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Dafydd Gwylon. Man cyhoeddi: Y Felinheli, Cymru.

Dyma olwg ar rai o gymeriadau ardaloedd diwydiannol y de yn ogystal â phobol cefn gwlad Ceredigion oedd yn byw ym 50au a 1960au'r ganrif ddiwetha ac mae'n cynnwys dogfennau a lluniau o'r cyfnod. Mae'r awdur Dafydd Gwylon (ne Davies) wedi ei fagu ym Mhontarddulais.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Lôn Fain

Cyfrol o farddoniaeth gan Dafydd John Pritchard yw ***Lôn Fain*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Dyma ail gyfrol o farddoniaeth y Prifardd a'r Talyrnwr, yn gyfuniad o gerddi caeth a rhydd. Ceir yma gerddi sy'n cynnig sylwadau craff ar y gymdeithas sydd ohoni, cerddi myfyrgar, cerddi i gydnabod, cerddi taith a hefyd cerddi a gyfansoddwyd yn dilyn arhosiad byr mewn mynachdy.

O Nant Peris y daw Dafydd Pritchard yn wreiddiol ond mae wedi ymgartrefu yn Aberystwyth ers blynyddoedd bellach. Ef yw Pennaeth Archif Sgrin a Sain Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae'n dalyrnwr brwd ac yn aelod o dîm y Cwps; ef hefyd enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol Bro Dinefwr yn 1996. Cyhoeddodd ei gyfrol gyntaf o gerddi, *Dim ond Deud* (Cyhoeddiadau Barddas), yn 2006.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013

Categori:Prosiect Wici Môn
Eiliadau Tragwyddol

Ail gyfrol o farddoniaeth Cen Williams yw ***Eiliadau Tragwyddol*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Dyma ail gyfrol o farddoniaeth gan y Prifardd Cen Williams. Trwy ei fro enedigol ar Ynys Môn y gwêl y bardd ei genedl, gan adleisio profiad y darllenydd wrth fwrw golwg ar y Gymru gyfoes. Roedd *Eiliadau Tragwyddol* ar rhestr fer Llyfr y Flwyddyn 2016.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* *Ennill Iaith* - cyfrol gynat y prifardd Cen Williams
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015

Categori:Prosiect Wici Môn
Hanes Beirniadol Llenyddiaeth Gymraeg 1300-1520

Cyfrol gan Dafydd Johnston yw ***Hanes Beirniadol Llenyddiaeth Gymraeg 1300-1520*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Gwasg Prifysgol Cymru. Man cyhoeddi: Caerdydd, Cymru.

Gwaith Beirdd yr Uchelwyr yn y 14g a'r 15g oedd uchafbwynt traddodiad barddol Cymraeg yr Oesoedd Canol. Dyma gyfrol sy'n cynnig darlun cynhwysfawr o lenyddiaeth y cyfnod hwnnw yn ei holl agweddau. Rhoddir ystyriaeth fanwl i rai o gewri'r cywydd: Dafydd ap Gwilym, Iolo Goch, Guto'r Glyn, Dafydd Nanmor, Lewys Glyn Cothi a Thudur Aled. Argraffiad newydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Dafydd Hywel - Hunangofiant Alff Garnant

Hunangofiant Dafydd Hywel ganddo ef ei hun ac Alun Wyn Bevan yw ***Dafydd Hywel: Hunangofiant Alff Garnant*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant di-flewyn ar dafod y cymeriad brith, lliwgar a'r actor Dafydd Hywel.

## Rhan o adolygiad Rhiannon Evans yn Gwales
Dywed Rhiannon Evans ar wefan Gwales:

Dyn oedd â thipyn o feddwl o'i farn ei hun oedd Alf Garnett y sitcom Till Death Us Do Part, yn adweithiol a rhagfarnllyd. I'r graddau ei fod yntau hefyd yn hoff o gael dweud ei ddweud, gesyd Dafydd Hywel ei hun yn yr un mowld â'r cymeriad crintachlyd hwnnw a bortreadwyd gan Warren Mitchell.

Magwyd Dafydd Hywel yng Nglanaman – nefoedd ar y ddaear i blentyn yn y 1950au, a rhestrir pob siop a charreg yn y pentref, a phob person oedd yn byw yno. Mae ei deyrnged i'w fam yn un gynnes, ac mae'r mab yn galon i gyd wrth gofio'i chyflwr bregus ar ddiwedd ei hoes, yn dioddef o glefyd Alzheimer. Mae'n canmol ei dad, ei ffrind gorau a'r un a'i cyflwynodd i'r campau y bu'n eu dilyn weddill ei oes – rygbi, criced a bocsio. Bu farw ei dad o ganser yn 85 oed: dyma'r diwrnod y dechreuodd Dafydd Hywel beidio â chredu bod Duw i gael. 

Adroddir nifer o hanesion difyr am yrfa broffesiynol yr awdur, gan restru'r dramâu a'r sioeau sydd wedi aros yn ei gof, er enghraifft 'The Mouse and the Woman', stori fer gan Dylan Thomas a addaswyd ar gyfer y sgrin fawr gan Vincent Kane a Karl Francis. Sonnir hefyd am Yr Alcoholig Llon, a sut y daeth Alcoholics Anonymous i ddangos y ffilm drosodd a throsodd yn eu sesiynau, er budd mawr i'r rheini oedd yn chwilio am ryddhad o afael y cyffur. Ar gynffon y rhestr gynyrchiadau manteisir ar y cyfle i ddatgan barn am gyflwr y byd ffilmiau cyfoes yng Nghymru. 

Ar lefel bersonol, bu Dafydd Hywel yn weithgar iawn yn yr ymgyrch i sefydlu ysgolion Cymraeg yng Nghaerdydd. Roedd cynllun ar droed i fynnu bod ei blant yn mynychu ysgolion cynradd gwahanol, y naill yn agos i'r cartref a'r llall bellter mawr i ffwrdd. Wedi ymgyrch filain caniatawyd lle i'r ddau yn Ysgol Coed-y-gof. Adroddir stori ingol Aber-fan yma hefyd, a cholli'r 144, gan gynnwys 116 o blant. Tynnir sylw at yr anghyfiawnder a fu wrth ddosbarthu'r arian a gasglwyd i gefnogi'r gymuned: o ddefnyddio £150,000 o arian Cronfa Aber-fan i glirio'r tip a'i wneud yn ddiogel yn hytrach nag i helpu'r teuluoedd dioddefus. 

Nid yw'n osgoi nodi'r troeon tywyll yn ei fywyd – ei anffyddlondeb i Betty, ei wraig, ei gyfnodau o yfed trwm, ei iselder, a'i drafferthion ariannol. Telir teyrnged gynnes i nifer o ffrindiau agos a fu'n gefn iddo drwy'r adegau anodd hyn pan oedd, yn iaith Dyffryn Aman, ‘wedi mynd off y raels'. 

Cyflwynir yr hunangofiant yn nhafodiaith hyfryd Dyffryn Aman. Mae'n gyfrol sy'n adrodd stori bywyd, y gwych a'r gwachul.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Be Nesa!

Pedwaredd cyfrol hunangofiant Dafydd Wigley yw ***Be Nesa!*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gwynedd. 

Dafydd Wigley yw un o wleidyddion mwyaf nodedig Cymru. Ceir hanes bywyd a gyrfa Dafydd Wigley o 2002 hyd heddiw, ynghyd â'i obeithion am Gymru'r dyfodol, gyda mynegai cynhwysfawr i'r bedair cyfrol yn y gyfres hunangofiannol. 39 llun.

Y cyfrolau eraill yn y gyfres hon:
* 1: *O Ddifri* 
* 2: *Dal Ati*
* 3: ''Maen i'r Wal''

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Beddau'r Beirdd

Cyfrol gan Damian Walford Davies a Mererid Hopwood yw '''''Beddau'r Beirdd / Poets' Graves''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

## Disgrifiad byr
Ar farwolaeth bardd, pwy neu beth sy'n hawlio'r gair olaf? Ai'r farwnad neu feddargraff crefftus? Neu'r farddoniaeth sy'n waddol y bardd ymadawedig? Neu ai dwys ddistawrwydd y pridd? Mae'r anthem genedlaethol yn datgan taw gwlad beirdd yw Cymru o hyd a chofnodir beddau llenyddol 71 o'r beirdd hynny yn y gyfrol hon.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig
Categori:Mererid Hopwood
Categori:Damian Walford Davies
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Pam?

Nofel gan Dana Edwards yw ***Pam?*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Mae *Pam?* yn dilyn tri ffrind wrth iddynt adael coleg a dechrau gwneud eu ffordd yn y byd yn y degawd cythryblus a chyffrous sy'n arwain at sefydlu Cynulliad Cymru. Mae'r tri yn rhannu'r un pen-blwydd, ond yn rhannu cyfrinach hefyd - cyfrinach sy'n bygwth dinistrio pob un ohonynt.

Mae Dana Edwards yn adnabyddus yn ei hardal ac yn gweithio ar raglenni dogfennol fel ymchwilydd i Gwmni Unigryw. Mae hefyd yn gyfarwydd â'r byd marchnata wedi gweithio fel Swyddog Marchnata Cwmni Theatr Arad Goch a Swyddog Marchnata Ffagl Gobaith.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Cenhadaeth Newydd i Gymru

Cyfrol gan David Ollerton yw ***Cenhadaeth Newydd i Gymru*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau'r Gair. Man cyhoeddi: Chwilog, Cymru.

Dadansoddiad manwl o batrymau cenhadu yng Nghymru gan Gristion ymroddedig i waith yr Efengyl yng Nghymru dros 20 mlynedd sy'n gyfraniad gwerthfawr i ddatblygu dulliau cenhadu effeithiol yn y dyfodol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru
Categori:Llyfrau am grefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Dreflan - Ei Phobl a'i Phethau

Nofel yn Gymraeg gan Daniel Owen yw '''''Y Dreflan: Ei Phobl a'i Phethau'''*, a gyhoeddwyd yn 1881.

## Disgrifiad
*Y Dreflan'' oedd nofel wreiddiol gyntaf Daniel Owen; fe'i cyhoeddwyd fesul pennod yn *Y Drysorfa* yn ystod 1879-80. Cyflwynir cymeriadau'r Dreflan gyda dychan a hiwmor, ynghyd â sylwadau ar y natur ddynol a oedd mor nodweddiadol o'r awdur.

## Argraffiadau
Botwm Crys yn cadw lle

Cafwyd sawl argraffiad o'r nofel hon gan Hughes a'i Fab, Wrecsam, o'i gyhoeddi am y tro cyntaf yn 1881 hyd hanner olaf yr 20g. 

Cyhoeddwyd golygiad newydd gan Robert Rhys o ''Y Dreflan - Ei Phobl a'i Phethau'' yn 2014 gan Dalen Newydd. Man cyhoeddi: Bangor, Cymru.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Gweithiau Daniel Owen
Categori:Llyfrau Cymreig 1881
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 1881

Categori:Prosiect Wici Môn
Rifiera Reu

Nofel gan Dewi Prysor yw ***Rifiera Reu*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Nofel newydd feiddgar gan awdur *Lladd Duw* a *Cig a Gwaed* yw hon, ei nofel gyntaf ers 2012. Mae'n stori ddireidus i oedolion gyda pheth hiwmor tywyll. Roedd *Rifiera Reu* ar rhestr fer Llyfr y Flwyddyn, 2016.

Mae Dewi Prysor yn enw cyfarwydd, ac roedd yn un o feirniaid Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015. Enwyd *Lladd Duw* (Y Lolfa, 2010) ar Restr Fer Llyfr y Flwyddyn 2011. Enillodd y gyfrol Wobr Barn y Bobl Golwg 360. Cyrhaeddodd ei nofel ddiwethaf, *Cig a Gwaed* (Y Lolfa, 2012) Restr Fer Gwobr Llyfr y Flwyddyn 2013. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Delme - Hunangofiant Delme Thomas

Hunangofiant Delme Thomas ganddo ef ei hun ac Alun Gibbard yw ***Delme: Hunangofiant Delme Thomas*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant arwr Llanelli, Cymru a'r Llewod, Delme Thomas. Cyrhaeddodd y brig gyda'i glwb, ei wlad a'r Llewod dros gyfnod o 15 mlynedd o chwarae. Daeth ei enw'n adnabyddus ymhob cornel o'r byd rygbi, enw sy'n ennyn parch gan y rhai y bu'n chwarae gyda nhw ac yn eu herbyn. Mae'r parch hwnnw yn cael ei ddangos iddo hyd heddiw.

Mae Delme Thomas yn un o gymeriadau chwedlonol y byd rygbi. Yn gapten ar y Sgarlets yn eu buddugoliaeth yn erbyn Seland Newydd yn 1972, bu hefyd yn arwr i dîm Cymru yn ystod yr oes aur ac yn un o sêr y Llewod.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Gweithiau gan Alun Gibbard

Categori:Prosiect Wici Môn
Popeth Pws

Cyfrol gan Dewi Pws yw ***Popeth Pws*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Mae'r gyfrol yn adlewyrchu dawn Dewi Pws i ddiddanu hen ac ifanc, yn cynnwys caneuon, cerddi i blant, cerddi dwl, cerddi difrifol, jôcs, straeon a lluniau.

Mae Dewi Pws yn wyneb adnabyddus lawr fel canwr, actor, bardd a diddanwr ers blynyddoedd. Mae'n boblogaidd ymhlith plant yn sgil ei waith fel Bardd Plant Cymru, ac wedi perfformio'n fyw ar lwyfannau Cymru ynghyd ag actio mewn ffilmiau a chyfresi teledu megis *Grand Slam!*, *Rownd a Rownd*, a *Lan a Lawr*.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Hwyliau Llawen

Hunangofiant gan Dilwyn Morgan yw ***Hwyliau Llawen*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Carreg Gwalch. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant y cymeriad lliwgar Dilwyn Morgan, y bachgen o Ben Llŷn a ymgartrefodd ym Mhenllyn. Mae'r diddanwr a'r morwr hefyd yn wyneb cyfarwydd fel arweinydd nosweithiau llawen.

Yn yr hunangofiant hwyliog yma cawn rannu rhai o'i brofiadau; o borthladdoedd egsotig y dwyrain pell i lannau Llyn Tegid.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Tra Bo Dai

Ail gyfrol hunangofiannol Dai Jones, Llailar a sgwennwyd ganddo ef ei hun a Lyn Ebenezer yw ***Tra Bo Dai*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Ail gyfrol hunangofiannol Dai Jones Llanilar, yn dilyn cyhoeddi ''"Fi Dai Sy' 'Ma"''. Mae'r gyfrol hon yn dilyn hynt a helynt ei yrfa dros yr ugain mlynedd diwethaf, fel ffermwr, cyflwynydd a darlledwr. Cydysgrifenwyd gyda'i gyfaill mawr, Lyn Ebenezer. 70 llun lliw a du-a-gwyn.

## Adolygiad y wefan 'Gwales'
Yn ôl Gwyn Griffiths 'Mae'r gyfrol yn werthfawrogiad o'r hen Gymru wledig, Gymraeg ei hiaith. Fe wêl golled yr ysgolion bach, ac yn ddiamau bu cau ysgolion cynradd yn fodd i symud trwch y boblogaeth ifanc o'r pentrefi bach yn ddigon clou.

Mae'n canmol y cobiau a'r merlod Cymreig, a'r hen fuwch ddu Gymreig.

Mae yma lu o gymeriadau, a Dai yn eu brolio a'u canmol gydag afiaith. Wedi'r cyfan, dyn pobol yw Dai, dyn a gafodd flas ar gyflwyno'r bobol hynny i ni ar deledu dros nifer o flynyddoedd bellach. Cydiodd yn y cyfrwng hwnnw a'i anwesu a'i ddefnyddio i ddod â ni i adnabod ein gilydd. Daeth â chyfle iddo grwydro'r byd yng nghwmni corau ac i weld dulliau o amaethu mewn gwledydd eraill. 

Mae yma farn, atgofion, hanes, ond uwchlaw popeth mae yma frwdfrydedd a llawenydd. Pleser pur a darlun o fyd amaethu ar ei orau – mwynhewch. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Difa

Drama ddwy act heriol am salwch meddwl yw **Difa** gan Dewi Wyn Williams, a gyhoeddwyd yn 2015 gan Atebol. 

Daeth y ddrama yn ail am y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych 2013, ac a lwyfanwyd gan Theatr Bara Caws yn Hydref 2015.

Awgryma'r ddrama mai trasiedi yw bywyd yn agos, a chomedi yw bywyd o bell. Mae'r drama'n digwydd ym mhen Oswald Pritchard. Mae Oswald wedi colli ei waith, ac yn ofni colli cariad ei wraig, Mona. Cawn fynd yn ei gwmni i weld ei gyn-fos Peter a'i seiciatrydd Dr King, a chael cipolwg ar ei fywyd priodasol anghonfensiynnol wrth iddo bendilio o un emosiwn i'r llall gan gynnig syniadau bachog a difyr am y byd a'i bethau, a hynny mewn iaith rywiog, gref.

Botwm Crys yn cadw lle

## Cymeriadau 
* Oswald Pritchard
* Mona Pritchard - ei wraig
* Peter - cyn fos Oswald
* Dr King - seiciatrydd Oswald

## Cynyrchiadau Nodedig 
Llwyfanwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Theatr Bara Caws yn 2015. Cyfarwyddwr Betsan Llwyd; cynllunydd Emyr Morris Jones. 

* Oswald Pritchard - Rhodri Evan
* Mona Pritchard - Bethan Dwyfor
* Peter - Llion Williams
* Dr King - Catrin Mara.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Angeueg

Gwyddor marwolaeth yw **angeueg** sydd yn astudio'r profiad marw, gofal diwedd oes, ac agweddau seicolegol galaru. Maes rhyngddisgyblaethol ydyw sydd yn tynnu ar feddygaeth a gwyddor iechyd, gwyddor ymddygiad, cymdeithaseg, anthropoleg, diwinyddiaeth, athroniaeth, economeg, ac hanes.

Ym 1903 fe alwodd y biolegydd Élie Metchnikoff am sefydlu disgyblaeth wyddonol i astudio'r holl ffenomenau sydd yn ymwneud â marwolaeth, gan ddadlau bod angen deall y pwnc hwnnw os yw gwyddonwyr am ddeall y gwyddorau bywyd. Ni chafwyd datblygiad yn y maes nes ail hanner yr 20g. Tyfodd y ddisgyblaeth yn y 1960au a'r 1970au ar sail llyfrau gan Herman Feifel, Robert Kastenbaum, Ruth Aisenberg, ac Elisabeth Kübler-Ross.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arbenigeddau meddygol
Categori:Marwolaeth
Categori:Meysydd rhyngddisgyblaethol
Categori:Seicoleg
100 o Olygfeydd Hynod Cymru

Cyfrol gan Dyfed Elis-Gruffydd yw ***100 o Olygfeydd Hynod Cymru*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cyfrol liw, ddarluniadol, gyda thestun eglurhaol, yn tywys darllenwyr o gwmpas rhai o olygfeydd Cymru. Cawn wybod pam fod Chwarel y Penrhyn yn un o ryfeddodau pennaf gogledd Cymru a pham yr adnabyddir Dan yr Ogof yng Nghwm Tawe fel Porth i ran o Annwfn, y lle diamser hwnnw sydd y tu hwnt i gyrraedd y rhan fwyaf o bobl.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Iddew (nofel)

Nofel gan Dyfed Edwards yw ***Iddew*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Nofel hynod o bwerus sy'n ein dwyn i ganol bywyd cythryblus Yeshua bar-Yôsep Natz'rat (Iesu fab Joseff o Nasareth), a'i daith i'r Groes. Meddai Dewi Prysor am y nofel wefreiddiol hon, "Dyma nofel ysgubol ac eithriadol iawn; gwaith o athrylith sy'n gwthio ffuglen Gymraeg i dir newydd."

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelau Cymraeg yr 21ain ganrif
Categori:Nofelau Cymraeg o Gymru
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Nofelau am Iesu
Categori:Prosiect Wici Môn
Bwyd a Gwin

Cyfrol gan Dylan Rowlands a Llinos Rowlands yw ***Bwyd a Gwin*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cyfrol yn llawn ryseitiau a gwybodaeth am win yw hon. Mae yma lun lliw i bob rysáit, yn ogystal ag awgrym o win i gyd-fynd â'r bwyd. Ceir hefyd hanes teithiau Dylan yn ymweld â gwinllannoedd ledled Ewrop. Mae bwyty Dylan, *Dylanwad Da* yn Nolgellau, wedi cael ei gynnwys yn *The Good Food Guide* bob blwyddyn er 1990.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau bwyd a diod‎ Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Gorau Chwarae Cydchwarae

Cyfrol gan Dylan Ebenezer yw ***Gorau Chwarae Cydchwarae*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cofnodir yn y gyfrol hon gyffro gemau Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru wrth iddyn nhw frwydro yn Ewro 2016, gan Dylan Ebenezer. Ceir rhestr ddwyieithog o dermau pêl-droed. Fe'i hysgrifennwyd yn rhan o gynllun llythrennedd Stori Sydyn.

## Rhan o adolygiad John Roberts ar wefan Gwales
Dyma hanes llwyddiant tîm pêl-droed Cymru yn cyrraedd Ffrainc a gemau Ewro 2016. Mae yma ddisgrifiadau byw o'r gemau, portreadir yr awyrgylch ymhlith y cefnogwyr selog sy'n dilyn eu tîm ledled y byd, ac atgoffir y darllenydd o brif ddigwyddiadau pob gêm, gan ganolbwyntio ar ambell elfen ddramatig. 

Llyfr i'r cefnogwr pêl-droed selog yw hwn ac oherwydd hynny, y mae'n gyfrol brin a gwerthfawr yn y Gymraeg. Yn anad dim, llwydda Dylan i'n denu i ganol y chwarae, ac mae ei swydd wedi ei alluogi i fynd yn ddigon agos at y chwaraewyr i roi i ni olwg fywiog, ar eu hagweddau a'u hymroddiad. Ond gan ei fod yntau'n un o'r cefnogwyr hynny sydd yn fodlon teithio'r byd, y mae'n gallu cyfleu eu gobeithion a'u disgwyliadau hwythau hefyd. Tywysir ni drwy benodau cryno ond lliwgar am bob un o'r gemau. Ceir nerfusrwydd y gêm gyntaf yn Andora, ceir yr hyn a eilw yn 'brydferthwch gêm gyfartal' yn erbyn Bosnia, y frwydr yng Nghyprus, yr ymrafael yn erbyn Gwlad Belg a'r fuddugoliaeth ryfeddol yn Israel. 

Camp fawr y gyfrol yw portreadu mwy na'r gemau'n unig. Mae'r awdur yn pwyso a mesur y gamp a gyflawnwyd. Mae hefyd yn dawel fach yn dadansoddi'r hyn a roddodd lwyddiant i'r tîm. Yn eu tro, gwerthfawrogir dewrder cyfnod John Toshack, arweiniad tactegol Osian Roberts, gweledigaeth Gary Speed, dycnwch Chris Coleman a'r undod rhyfeddol oedd wedi datblygu yng ngharfan ifanc Brian Flynn a'i berthynas agos â'r cefnogwyr. 

Nid y gemau yn unig a geir yma ond yn hytrach y rheswm pam mae carfan mor ifanc o chwaraewyr wedi cyfuno mor rhyfeddol, a chodi gobeithion nid dim ond eu cefnogwyr selog yn unig ond miloedd o'u cyd-wladwyr hefyd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Hiraeth am y Seren

Cyfrol gan E. Olwen Jones yw ***Hiraeth am y Seren*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau Sain. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Casgliad newydd ac amrywiol o garolau gan E. Olwen Jones, yn cynnwys trefniannau unsain, deusain, tri a phedwar llais. Cyfrol arbennig o addas a gyfer ysgolion uwchradd, unigolion a chorau o bob math.

Mae E. Olwen Jones yn enw cyfarwydd iawn ym myd cerddoriaeth yng Nghymru. Yn enedigol o Lerpwl, mae'n byw ym mhentref Talwrn, Ynys Môn, ers sawl blwyddyn bellach. Cyhoeddodd nifer fawr o lyfrau o ganeuon i blant a phobl ifanc ac mae ei threfniannau o ganeuon gwerin yn boblogaidd gan gorau o bob math ar hyd a lled Cymru. Bu'n athrawes mewn ysgolion yn Essex, Bangor a Môn cyn cael ei hapwyntio yn Bennaeth Adran Cerddoriaeth Coleg Normal, Bangor. A hithau wedi ymddeol, mae'n treulio llawer o'i hamser yn cyfansoddi ac yn trefnu cerddoriaeth a chyhoeddodd lyfr yn ddiweddar ar ganeuon y caethweision, *Caneuon y Caethwas* (Cyhoeddiadau Sain).

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gerddoriaeth Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Taith Rhyw Gymro

Hunangofiant E. G. Millward yw ***Taith Rhyw Gymro*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Hunangofiant yr academydd a'r gwleidydd Tedi Millward, arbenigwr ar lenyddiaeth Gymraeg Oes Victoria ac athro Cymraeg i'r Tywysog Charles. Ceir rhagair gan Jamie Bevan.

Ganed E.G. Millward yn 1930 yng Nghaerdydd. Bu'n byw am flynyddoedd ym Mhenrhyn-coch ger Aberystwyth. Bu farw yn 2020. Roedd yn ysgolhaig a beirniad llenyddol adnabyddus. Aeth i Goleg y Brifysgol, Caerdydd, a bu'n dal swyddi academaidd ym Mangor a'r Barri a'i benodi wedyn yn ddarlithydd yn y Brifysgol yng Ngholegau Abertawe ac Aberystwyth. Y 19g oedd prif faes ei ddiddordeb academaidd. Bu'n gynghorydd bro ac yn gadeirydd Cynghorau Bro a Thref Cymru a bu'n weithgar dros Blaid Cymru gan sefyll dros y Blaid yn sir Aberteifi yn etholiad cyffredinol 1966 ac yn sir Drefaldwyn yn 1970 ond ni chafodd ei ethol.

Roedd yn un o brif sylfaenwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn 1962. Yn 1966, fe'i hetholwyd yn Is-lywydd Plaid Cymru ond synnodd lawer pan ildiodd y rôl honno yn 1968. Wedi hynny ef oedd llefarydd y blaid ar bolisi dŵr ac roedd o blaid gweithredu uniongyrchol di-drais yn erbyn adeiladu cronfeydd dŵr newydd. Yn 1976 fe'i henllibiwyd gan William Hamilton a honnodd ei fod ynghlwm wrth weithgareddau terfysgol pan oedd yn tiwtora'r Tywysog Charles. Derbyniodd £1000 mewn setliad yn yr achos hwnnw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Walter Gropius

Pensaer ac addysgwr Almaenig oedd **Walter Adolph Gropius** (18 Mai 1883 – 5 Gorffennaf 1969). Sefydlodd ysgol Bauhaus a gafodd ddylanwad mawr ar bensaernïaeth fodern.

Ganwyd ym Merlin yn fab i bensaer, ac astudiodd ei grefft yn ysgolion technegol München (1903–04) a Berlin–Charlottenburg (1905–07). Treuliodd ei yrfa gynnar yn cynllunio ffatrïoedd a swyddfeydd, a magodd ddiddordeb mewn pensaernïaeth flaengar a chyfuno mecaneiddio gyda chelfyddyd. Gwasanaethodd fel swyddog y marchfilwyr ar Ffrynt y Gorllewin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac enillodd y Groes Haearn.

bawd|chwith|Adeilad TAC (1965–1969) yn Neukölln, Berlin.
Wedi'r rhyfel, daeth Gropius yn gyfarwyddwr ar y Staatliches Bauhaus Weimar. Fe arloesoedd ddull newydd o addysgu'r celfyddydau dylunio: hyfforddiant ymarferol fel bod y cynllunydd yn gyfarwydd â'r prosesau a'r defnyddiau. Yn y 1920au, datblygodd nodweddion arddull Bauhaus: ffurfiau geometrig, wynebau llyfn, amliniau rheolaidd, lliwiau cynradd, a defnyddiau modern. Symudodd y Bauhaus i Dessau ym 1925, ac ymddiswyddodd Gropius ym 1928.

Ymgartrefodd Gropius yn Lloegr ym 1934, un flwyddyn wedi i'r llywodraeth Natsïaidd gau'r Bauhaus. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau ym 1937 i addysgu pensaernïaeth ym Mhrifysgol Harvard, ac enillodd ddinasyddiaeth Americanaidd ym 1944. Sefydlodd The Architects Collaborative (TAC) ym 1946 gyda chwech o'i gyn-fyfyrwyr, a ddyluniodd sawl adeilad ar draws y byd: Canolfan Graddedigion Harvard, Llysgenhadaeth UDA yn Athen, a Phrifysgol Baghdad. Ymddeolodd Gropius o Harvard ym 1952, ond fe barhaodd yn aelod gweithgar o TAC hyd ei farwolaeth yn 86 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Academyddion Prifysgol Harvard
Categori:Addysgwyr pensaernïaeth o'r Almaen
Categori:Penseiri'r 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl a aned ym Merlin
Categori:Pobl fu farw yn Boston
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Gwyddor ymddygiad

Astudiaeth unigolion a'u rhyngweithiadau yw **gwyddor ymddygiad**. Gan amlaf mae'n ymwneud ag ymddygiad bodau dynol, ond gall hefyd ymhel ag astudiaethau anifeiliaid. Maes rhyngddisgyblaethol ydyw sydd yn cyfuno gwyddorau cymdeithas megis seicoleg, anthropoleg, cymdeithaseg, ac economeg ag arbenigeddau ffisiolegol, yn bennaf niwrowyddoniaeth.


Ymddygiad
Categori:Ymddygiad
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Alan Cumming

Actor o'r Alban yw **Alan Cumming, OBE** (ganwyd 27 Ionawr 1965).

Fe'i ganwyd yn Aberfeldy, yn fab i Mary Darling ac Alex Cumming. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Carnoustie. Priododd Grant Shaffer ar 7 Ionawr 2012.

## Ffilmiau
**Passing Glory* (1986)
**Prague* (1992)
**GoldenEye* (1995)
**Emma* (1996)
**Spice World* (1997)
**Plunkett & Macleane* (1999)
**Spy Kids* (2001)
**Nicholas Nickleby* (2002)
**Burlesque* (2010)
**Kingsman: The Secret Service* (2014)

## Teledu
**Taggart* (1986)
**Take the High Road* (1986)
**Bernard and the Genie* (1991)
**The High Life* (1995)
**Sex and the City* (2001)
**The Good Wife* (2010-2016)
**Instinct* (2017)

## Llyfryddiaeth
### Hunangofiant
*''Not My Father's Son* (2014)
### Nofel
**Tommy's Tale'' (2002)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Anffyddwyr o'r Alban
Libreto

Geiriau opera neu waith cerddorol lleisiol hir cyffelyb, megis opereta neu oratorio, yw **libreto** (ffurf luosog: libretos neu libreti). Daw'r gair, trwy'r Saesneg, o'r Eidaleg *libretto* sef ffurf fachigol ar *libro* ("llyfr").

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffurfiau cerddorol lleisiol
Categori:Ffurfiau ffuglen
Categori:Theatr gerdd
Blodau Hardd Williams ac Ysgrifau Eraill

Cyfrol gan Edmund T. Owen yw ***Blodau Hardd Williams ac Ysgrifau Eraill*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Bryntirion Press. Man cyhoeddi: Pen-y-bont, Cymru.

Amrywiaeth a hiwmor yw prif nodweddion yr ysgrifau hyn a ymddangosodd yn *Y Cylchgrawn Efengylaidd* rhwng 1985 a 2009.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru
Categori:Llyfrau am grefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
O'r Llechi i'r Cerrig

Cyfrol gan Edward Davies yw '''''O'r Llechi i'r Cerrig: Atgofion Meddyg Cefn Gwlad''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Hunangofiant y meddyg teulu, Dr Eddie, fu'n gwasanaethu ei gleifion yn ardal Uwchaled ers y 1950au. Mae hiwmor tawel Dr Eddie yn amlwg trwy'r gyfrol ac mae ei gonsyrn am ei gleifion yn amlwg wrth iddo ymdrin â phob math o afiechydon, damweiniau ar y fferm, ac yn aml, damweiniau ffordd gan fod ffordd yr A5 yn troelli trwy'r ardal hon. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Cofiwch Lanwddyn

Cyfrol gan Eiddwen Jones yw ***Cofiwch Lanwddyn*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Nofel yn cyflwyno hanes sawl cenhedlaeth o'r un teulu, lle gwelir grymoedd cariad, colled a chwant yn trechu amser ... a dŵr. Plethir stori wedi ei gosod adeg boddi cwm Llanwddyn yn nyffryn Efyrnwy i ddarparu dŵr i ddinas Lerpwl ddiwedd y 19g gyda stori teulu cyfoes sydd â chysylltiadau agos â'r cwm ac â Lerpwl.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Fel yr Haul

Nofel hanesyddol gan Eigra Lewis Roberts yw ***Fel yr Haul*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Mae'r nofel yn portreadu chwe blynedd olaf Morfydd Llwyn Owen, cyfansoddwraig a chantores dalentog a fu farw yn drasig o ifanc.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Nid Sianel Gyffredin Mohoni!

Llyfr ar hanes Sefydlu S4C gan Elain Price yw ***Nid Sianel Gyffredin Mohoni!*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Prifysgol Cymru. Man cyhoeddi: Caerdydd, Cymru.

Dyma'r astudiaeth gyntaf o hanes blynyddoedd cynnar y sianel deledu S4C, un o sefydliadau diwylliannol pwysicaf Cymru. Trwy gyfrwng cofnodion, gohebiaeth a chyfweliadau, eir ati i gloriannu penderfyniadau a gweithgareddau'r sianel yn ystod y cyfnod prawf rhwng 1981 a 1985.

Mae Dr Elain Price yn Ddarlithydd ym maes Astudiaethau'r Cyfryngau yn Academi Hywel Teifi, Prifysgol Abertawe.

Daw'r teitl o slogan marchnata Super Ted: "Nid tedi cyffredin mohono".

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am yr 20fed ganrif yng Nghymru
Categori:S4C
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Aderyn Prin

Cyfrol gan Elen Wyn yw ***Aderyn Prin*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Nofel gyfoes a chyffrous. Mae Lena yn aderyn prin - Cymraes o bentref Waunfawr yng Ngwynedd sy'n gweithio fel swyddog i'r FBI. Ond yng Nghymru y bydd hi'n dod wyneb yn wyneb â'i gelyn pennaf.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 2016
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Dehongli Bywyd Iesu

Cyfrol gan Elfed ap Nefydd Roberts yw ***Dehongli Bywyd Iesu*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Gyhoeddiadau'r Gair. Man cyhoeddi: Chwilog, Cymru.

Pedwaredd gyfrol Elfed yn y gyfres 'Dehongli', y tro yma yn canolbwyntio ar hanes geni, gweinidogaeth, marwolaeth ac atgyfodiad Iesu.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru
Categori:Llyfrau am grefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Edau Bywyd

Nofel gan Elen Wyn yw ***Edau Bywyd*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Nofel gyfoes a diddorol sy'n wead o ddarluniau trawiadol. Mae'r gyfrol, gan awdur sy'n rhoi cipolwg ar fywydau nifer o bobl ar un diwrnod ym mis Mehefin. Cipolwg, ie, ond fe ddown ni i sylweddoli'n raddol fod cysylltiad rhyngddyn nhw. Mae'r cwlwm yn un tyn na ellir ei dorri ...

## Yr awdur
Un o Gaernarfon ydy Elen Wyn yn wreiddiol, ond mae hi bellach yn byw yn Llanelwy gydai gŵr, y cyflwynydd BBC Radio Cymru Dylan Jones, a'u dau blentyn Ianto, 5, ac Alys, 4. Mae hi'n ohebydd ar gyfer y rhaglen Newyddion 9 ar S4C a rhaglenni newyddion Radio Cymru. Dyma ei nofel gyntaf. Graddiodd Elen o Brifysgol Caerdydd gyda gradd mewn Newyddiaduriaeth. Yn 2000, yn dilyn cyfnod fel gohebydd newyddion ar Champion FM (Heart FM bellach), aeth Elen i weithio at yr BBC fel ymchwilydd; yn 2004 fe'i penodwyd yn ohebydd newyddion ar Newyddion y BBC ar S4C.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Porthwll

Nofel gan Elidir Jones yw ***Y Porthwll*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Dalen Newydd. Man cyhoeddi: Bangor, Cymru.

Ers iddo adael y coleg, mae bywyd Cai Owen mewn rhigol, hyd nes iddo gyfarfod grym arallfydol y Porthwll sy'n ei alluogi i gywiro camgymeriadau'r gorffennol. Tybed a fydd ei allu yn dwyn lles neu anlwc i Cai, ei deulu a'i ffrindiau? Nofel am ddau fersiwn o'r un cymeriad sy'n bodoli mewn dau ddeimensiwn gwahanol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Paned a Chacen

Adargraffiad o lyfr ryseitiau gan Elliw Gwawr yw ***Paned a Chacen*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cacennau, bisgedig a phwdinau - llyfr ryseitiau llawn lliw sy'n dangos talent a dant melys y gogyddes ifanc Elliw Gwawr ar ei gorau. Mae'n barhad o'i blog poblogaidd o'r un enw (http://panedachacen.wordpress.com/). Credir mai hwn yw'r llyfr coginio Cymraeg cyntaf yn benodol am bobi. Adargraffiad; cyhoeddwyd gyntaf yn 2012.

O Ddolgellau yn wreiddiol, mae Elliw yn gweithio fel gohebydd gwleidyddol i'r BBC yn San Steffan ac yn gweithio ar raglenni CF99 a Dau o'r Bae.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau bwyd a diod Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Pobi (cyfrol)

Llyfr coginio gan Elliw Gwawr yw ***Pobi*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

*Pobi* yw ail lyfr coginio a phobi Elliw Gwawr, yn dilyn llwyddiant ei llyfr cyntaf, *Paned a Chacen*. Mae'n estyniad o'i blog ac yn llawn cynghorion difyr yn ogystal â ryseitiau i dynnu dŵr o'r dannedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau bwyd a diod Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Chwilio am Dân

Casgliad o gerddi gan Elis Dafydd yw ***Chwilio am Dân*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Bardd o Drefor, wrth droed Yr Eifl, yw Elis Dafydd. Mae'n gyfieithydd wrth ei waith bob dydd ac newydd gwblhau cwrs MA ym Mhrifysgol Bangor. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2105 yng Nghaerffili gyda'i gerdd 'Gwreichion' (a gynhwysir yn y gyfrol). Roedd hefyd yn un or beirdd ifanc wnaeth gymryd rhan yn Her 100 Cerdd Llenyddiaeth Cymru yn 2013.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016

Categori:Prosiect Wici Môn
Stagio Dre

Cyfrol gan Emrys Llewelyn yw ***Stagio Dre*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print. 

Llyfryn taith â thro yn ei chynffon. Wrth *Stagio Dre* cawn hanesion difyr am adeiladau, afonydd, tai potas a chymeriadau Caernarfon wedi eu plethu rhwng pytiau bywgraffyddol ac atgofion difyr a doniol gan yr awdur.

## Yr awdur
Mae Emrys Llewelyn yn frodor o'r dref ac yn gyfrifol am deithiau Tyd am dro, Co o amgylch tref Caernarfon. Dros y blynyddoedd mae Emrys Llewelyn wedi tywys llawer o deithiau o amgylch y dref - yn Gymraeg a Saesneg - ar gyfer ffrindiau, cymdeithasau lleol a thwristiaid.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Hiwmor Tan y Bwlch

Cyfrol gan Emrys Evans, Gwilym Morris a John Hughes yw ***Hiwmor Tan y Bwlch*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Dros y blynyddoedd, mae stafelloedd Plas Tan y Bwlch - canolfan Parc Cenedlaethol Eryri ym Maentwrog - wedi cynnal llu o sgyrsiau a darlithoedd sydd wedi codi hwyl a difyrru. Yn y gyfrol hon ceir casgliad o dair sgwrs am gymeriadau'r chwareli, ffraethineb Bro Hiraethog ac atgofion dyn ambiwlans gan Emrys Evans, Gwilym Morris a John Hughes, mewn sgyrsiau a recordiwyd gan Twm Elias.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Llyfrau digrif Cymraeg o Gymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Lloeren (cyfrol)

Casgliad o ddramau byrion gan Emyr Edwards yw ***Lloeren*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Emyr Edwards. Man cyhoeddi: Caerdydd, Cymru.

5 drama fer gan Emyr Edwards - ''A'r Maglau wedi Torri*, *Lloeren*, *Gweld ein gilydd*, *Y Gomedi Ddagreuol* a *Diweddfan''.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Antur i'r Eithaf

Hunangofiant gan Eric Jones yw '''''Antur i'r Eithaf''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Hunangofiant yr anturiaethwr a'r dringwr Eric Jones, y mab fferm o Ddyffryn Clwyd a ddringodd rhai o fynyddoedd ucha'r byd, gan fyw ar y dibyn sawl tro wrth wynebu heriau amrywiol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Is-Deitla'n Unig

Hunangofiant gan Emyr Glyn Williams yw '''''Is-Deitla'n Unig'''* a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Cyfrol hunangofiannol Emyr Glyn Williams, sylfaenydd cwmni recordiau Ankst a rhaglennydd sinema, yn cyflwyno ei daith bersonol ym myd ffilmiau rhyngwladol. Roedd *Isdeitla'n Unig'' ar rhestr fer Llyfr y Flwyddyn 2016.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Leni Tiwdor

Nofel gyfoes gan Euron Griffith yw ***Leni Tiwdor*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Stori 'dditectif' yw Leni Tiwdor. Ond stori dditectif anarferol. A chanddi arwr anarferol. A dweud y gwir, dyw e fawr o arwr o gwbwl.

Dyma ail nofel Euron Griffith, yr awdur o Gaerdydd. Cafodd ei nofel gyntaf ganmoliaeth uchel gan feirniaid a darllenwyr. Mae'n ceisio adleisio arddull sgrifenwyr poblogaidd fel Nick Hornby a'r Americanwr, Richard Brautigan. 

Cyhoeddodd storïau byrion yn y llyfrau *Sing Sorrow Sorrow* (Seren) ac *In My Life: Encounters With the Beatles* (Fromm International, Efrog Newydd) ochr yn ochr â gwaith gan Leonard Bernstein, Philip Larkin a Tom Wolfe. Sgriptiodd i nifer o raglenni teledu S4/C, a chyhoeddwyd ei gerddi yn *Poetry Wales*. Mae'n gitarydd i fand Y Soda Men. Dangoswyd ei waith celf yn y Walker Gallery, Lerpwl.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Pethau Patagonia

Cyfrol gan Fred Green yw ***Pethau Patagonia*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Argraffiad newydd o atgofion Fred Green, ffermwr o'r Wladfa, gyda phenodau a lluniau ychwanegol. Mae'n cynnwys 39 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg o'r Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn