open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cumbernauld a Kirkintilloch (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Cumbernauld a Kirkintilloch** (Saesneg: *Cumbernauld and Kirkintilloch*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Cumbernauld and Kirkintilloch2024Constituency.svg|Etholaeth Cumbernauld a Kirkintilloch yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2024–presennol: Katrina Murray (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 2024
Kouign-amann

yn Llydaw]]
Mae **Kouign-amann** (Llydaweg: [ˌkwiɲ aˈmãn]; llu. kouignoù-amann; "cacen menyn") yn gacen Lydewig felys wedi'i gwneud â thoes wedi'i lamineiddio. Mae'n gacen crwn aml-haenog, wedi'i gwneud yn wreiddiol gyda thoes bara (toes viennoiserie heddiw), sy'n cynnwys haenau o fenyn a siwgr wedi'i ymgorffori, yn debyg o ran ffasiwn i grwst pwff er bod ganddo lai o haenau. Mae'r gacen yn cael ei bobi'n araf nes bod y siwgr yn carameleiddio a'r menyn (mewn gwirionedd y stêm o'r dŵr yn y menyn) yn ehangu'r toes, gan arwain at ei strwythur haenog. Mae fersiwn lai, *kouignette*, yn debyg i croissant carameledig siâp myffin.

## Hanes
 Kouign amann o Sant Malo]]
Arbenigedd o dref Douarnenez yn Penn-ar-Bed, Llydaw lle y tarddodd tua 1860, priodolir y crwst i Yves-René Scordia (1828–1878). Yn ôl y sôn, doedd gan y pobydd ddim ar ôl i'w werthu un diwnrod, ond, er mwyn diwallu chwant y cwesmeriaid am fwydach, defnyddiodd y cynhwysion oedd ar ôl yn y becws sef, blawd, siwgr a menyn. Ni roddodd Scorida patent ar ei ddyfais ac yn fuan daeth yn deisen boblogaidd ar hyd Llydaw. Lledaenodd poblogrwydd y deisen yn yr 1970au gyda chynnydd mewn twristiaeth i Lydaw. 

## Amrywiol
Yn 2011 disgrifiodd y New York Times y kouign-amann fel "the fattiest pastry in all of Europe."

Yn yr Unol Daleithiau, dynodwyd 20 Mehefin fel "Diwrnod Kouign Amann Cenedlaethol".

## Rysáit
Mae rysáit gwreiddiol llym Douarnenez yn gofyn am gymhareb o 40% o does bara, 30% o fenyn, a 30% o siwgr. Yn draddodiadol, mae kouign-amann yn cael ei bobi fel cacen fawr a'i weini mewn tafelli, er yn ddiweddar, yn enwedig yng Ngogledd America, mae teisennau bach maint cacennau bach (kouignettes) wedi dod yn fwy poblogaidd.

## Oriel

Kouign amann 01.jpg|Kouign aman fawr fel cacen blât
Salon de l'agriculture et de la nature de l'Essonne 2013 19.jpg|
File:Kouign amann pastry from B. Patisserie in San Francisco.JPG|Kouign amann unigol fel cilgant
File:Sweet Pea Bake Shop - October 2023 - Sarah Stierch 04.jpg|thumb|Becws 'Sweet Pea' yn Somona, Califfornia
File:Quimper - Rue Kéréon - Maison Georges Larnicol - Kouignettes.jpg|Kouignettes ar werth yn Maison Georges Larnicol, Rue Kéréon, Kemper
File:Kouign amann 03.jpg|tun bisgedi Kougin Amann
File:Salon de l'agriculture et de la nature de l'Essonne 2013 17.jpg|Kougin amann ar werth ar stondin yn Kemper
Kouign amann 02.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Rysáit Kouign-amman ar wefan BBC
* La recette du véritable kouign amann de Douarnenez par Alain Le Berre rysáit yn Ffrangeg ar Youtube
* fideo Kouign-Amann / No Mixer – Bruno Albouze ar Youtube

Categori:Llydaw
Categori:Bwyd
Categori:Bwyd a diod yn Llydaw
Categori:Pwdinau
Categori:Bwyd a diod yn Ewrop
Clovelly

Pentref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Clovelly**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Torridge.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 448.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Torridge
Categori:Pentrefi Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Foyle (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Foyle**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

FoyleConstituency.svg|Etholaeth Foyle yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2005: John Hume (SDLP)
* 2005–2017: Mark Durkan (SDLP)
* 2017–2019: Elisha McCallion(Sinn Féin)
* 2019–presennol: Colum Eastwood (SDLP)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1983
Dwyrain Belffast (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Dwyrain Belffast** (Saesneg: *Belfast East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BelfastEastConstituency.svg|Etholaeth Dwyrain Belffast yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Edward de Cobain
* 1892–1910: Gustav Wilhelm Wolff
* 1910–1914: Robert McMordie
* 1914–1918: Robert Sharman-Crawford
* 1918: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1922–1940: Herbert Dixon (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1940–1945: Henry Harland (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1945–1950: Thomas Loftus Cole (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1950–1959: Alan McKibbin (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1959–1974: Stanley McMaster (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1974–1979: William Craig (Vanguard, wedyn Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1979–2010: Peter Robinson (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2010–2015: Naomi Long (Alliance)
* 2015–presennol: Gavin Robinson (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1922
De Antrim (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **De Antrim** (Saesneg: *South Antrim*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SouthAntrimConstituency.svg|Etholaeth De Antrim yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1903: William Ellison-Macartney (Ceidwadol, wedyn Irish Unionist Alliance)
* 1903–1922: Charles Craig (Irish Unionist Alliance, wedyn Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1922:	*diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1955: Douglas Lloyd Savory (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1955–1970: Knox Cunningham (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1970–1983: James Molyneaux (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1983–2000: Clifford Forsythe (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2000–2001: William McCrea (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2001–2005: David Burnside (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn Unoliaethwr Annibynnol, wedyn Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2005–2015: William McCrea (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2015–2017: Danny Kinahan (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2017–2024: Paul Girvan (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2024–presennol: Robin Swann (Plaid Unoliaethol Ulster)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
De Down (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **De Down** (Saesneg: *South Down*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SouthDownConstituency.svg|Etholaeth De Down yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: John Francis Small
* 1886–1902: Michael McCartan
* 1902–1922: Jeremiah McVeagh
* 1922: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1974: Lawrence Orr (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1974–1987: Enoch Powell (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1987–2010: Eddie McGrady (SDLP)
* 2010–2017: Margaret Ritchie (SDLP)
* 2017–presennol: Chris Hazzard	(Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
Dwyrain Antrim (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Dwyrain Antrim** (Saesneg: *East Antrim*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

EastAntrimConstituency.svg|Etholaeth Dwyrain Antrim yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1913: James McCalmont (Blaid Geidwadol Wyddelig)
* 1913–1919: Robert McCalmont (Unoliaethwr Gwyddelig)
* 1919–1922: George Hanna (Unoliaethwr Annibynnol)
* 1922:	*diddymwyd yr etholaeth*
* 1983–2005: Roy Beggs (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2005–presennol: Sammy Wilson (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1983
Gogledd Antrim (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Gogledd Antrim** (Saesneg: *North Antrim*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NorthAntrimConstituency.svg|Etholaeth Gogledd Antrim yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1887: Edward Macnaghten
* 1887–1892: Syr Charles Lewis
* 1892–1895: Charles Connor
* 1895–1899: Hugh McCalmont
* 1899–1906: William Moore
* 1906–1910: Robert Glendinning
* 1910–1922: Peter Kerr-Smiley
* 1922: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1952: Hugh O'Neill (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1952–1959: Phelim O'Neill (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1959–1970: Henry Clark (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1970–2010: Ian Paisley (Plaid yr Unoliaethwyr Protestanaidd, wedyn Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2010–2024: Ian Paisley Jr (Annibynnol, wedyn Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2024–presennol: Jim Allister (TUV)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
Gorllewin Tyrone (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Gorllewin Tyrone** (Saesneg: *West Tyrone*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WestTyroneConstituency.svg|Etholaeth Gorllewin Tyrone yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: William Thompson (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2001–2017: Pat Doherty (Sinn Féin)
* 2017–2018: Barry McElduff (Sinn Féin, wedyn Annibynnol)
* 2018–presennol: Órfhlaith Begley (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1997
Gorllewin Belffast (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Gorllewin Belffast** (Saesneg: *Belfast West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BelfastWestConstituency.svg|Etholaeth Gorllewin Belffast yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: James Horner Haslett
* 1886–1892: Thomas Sexton
* 1892–1906: H. O. Arnold-Forster
* 1906–1918: Joseph Devlin
* 1918: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1922–1929: Robert Lynn (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1929–1931: W. E. D. Allen (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn Plaid Newydd)
* 1931–1943: Alexander Browne (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1943–1950: Jack Beattie (Plaid Lafur Gogledd Iwerddon, pleidiau eraill wedyn)
* 1950: James MacManaway (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1950–1951: Thomas Teevan (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1951–1599: Jack Beattie (Plaid Lafur Iwerddon)
* 1955–1964: Patricia McLaughlin (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1964–1966: James Kilfedder (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1966–1983: Gerry Fitt	(Llafur Gweriniaethol, wedyn SDLP, wedyn Annibynnol)
* 1983–1992: Gerry Adams (Sinn Féin)
* 1992–1997: Joe Hendron (SDLP)
* 1997–2011: Gerry Adams (Sinn Féin)
* 2011–presennol: Paul Maskey (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1922
Canol Ulster (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Canol Ulster** (Saesneg: *Mid Ulster*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

MidUlsterConstituency.svg|Etholaeth Canol Ulster yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1951: Anthony Mulvey (Plaid Genedlaethol)	 
* 1951–1955: Michael O'Neill (Cenedlaethwr Annibynnol)	 
* 1955: Tom Mitchell (Sinn Féin)
* 1955–1956: Charles Beattie (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1956–1969: George Forrest (Unoliaethwr Annibynnol, wedyn Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1969–1974: Bernadette Devlin (Unity)	
* 1974–1983: John Dunlop (Plaid Vanguard, wedyn Plaid Unoliaethol Unedig Ulster)
* 1983–1997: William McCrea (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 1997–2013: Martin McGuinness (Sinn Féin)
* 2013–2024: Francie Molloy (Sinn Féin)
* 2024–presennol: Cathal Mallaghan (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
Gogledd Down (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Gogledd Down** (Saesneg: *North Down*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NorthDownConstituency.svg|Etholaeth Gogledd Down yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1898: Thomas Waring
* 1898–1900: John Blakiston-Houston
* 1900–1910: Thomas Lorimer Corbett
* 1910–1918: William Mitchell-Thomson
* 1918–1922: Thomas Watters Brown
* 1922: Henry Wilson
* 1922: John Simms
* 1922: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1953: Walter Smiles (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1953–1955: Patricia Ford (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1955–1970: George Currie (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1970–1995: James Kilfedder (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn Unoliaethwr Annibynnol)
* 1995–2001: Robert McCartney (UK Unionist Party)
* 2001–2019: Sylvia Hermon (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn annibynnol, wedyn Ulster Popular Unionist Party)
* 2019–2024: Stephen Farry (Alliance)
* 2024–presennol: Alex Easton (Annibynnwr)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
Newry ac Armagh (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Newry ac Armagh** (Saesneg: *Newry and Armagh*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NewryArmaghConstituency.svg|Etholaeth Newry ac Armagh yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1986: Jim Nicholson (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1986–2005: Seamus Mallon (SDLP)
* 2005–2015: Conor Murphy (Sinn Féin)
* 2015–2024: Mickey Brady (Sinn Féin)
* 2024–presennol: Dáire Hughes (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1983
Gogledd Belffast (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Gogledd Belffast** (Saesneg: *Belfast North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BelfastNorthConstituency.svg|Etholaeth Gogledd Belffast yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1889: Syr William Ewart
* 1889–1896: Edward Harland
* 1896–1905: James Horner Haslett
* 1905–1907: Syr Daniel Dixon
* 1907–1910: George Clark
* 1910–1918: Robert Thompson
* 1918: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1922–1929: T.E. McConnell (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1929–1945: Thomas Somerset (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1945–1950: William Neill (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1950–1959: H. Montgomery Hyde (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1959–1974: Stratton Mills (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn Ceidwadol, wedyn Alliance)
* 1974–1979: John Carson (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1979–1983: John McQuade (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 1983–2001: Cecil Walker (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2001–2019: Nigel Dodds (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2019–presennol: John Finucane (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1922
Bann Uchaf (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Bann Uchaf** (Saesneg: *Upper Bann*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

UpperBannConstituency.svg|Etholaeth Bann Uchaf yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1990: Harold McCusker (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1990–2005: David Trimble (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2005–2019: David Simpson (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2019–presennol: Carla Lockhart (Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1983
Dyffryn Lagan (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Dyffryn Lagan** (Saesneg: *Lagan Valley*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

LaganValleyConstituency.svg|Etholaeth Dyffryn Lagan yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: James Molyneaux (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1997–2024: Jeffrey Donaldson (Plaid Unoliaethol Ulster, wedyn Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd, wedyn Unoliaethwr Annibynnol)
* 2024–presennol: Sorcha Eastwood (Alliance)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1983
Down

Gallai **Down** gyfeirio at:

* Swydd Down, sir yng Ngogledd Iwerddon
* Down, ffilm arswyd o 2001
* Syndrom Down, anhwylder genetig

----
Fermanagh a De Tyrone (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Fermanagh a De Tyrone** (Saesneg: *Fermanagh and South Tyrone*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

FermanaghSouthTyroneConstituency.svg|Etholaeth Fermanagh a De Tyrone yng Ngogledd Iwerddon

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: Cahir Healy	(Cenedlaethwr)
* 1955:	Philip Clarke (Sinn Féin)
* 1955–1964: Robert Grosvenor (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1964–1970: James Hamilton (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1970–1974: Frank McManus (Unity)
* 1974:	Harry West (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 1974–1981: Frank Maguire (Cenedlaethwr Annibynnol)
* 1981: Bobby Sands (Anti H-Block)
* 1981: Owen Carron (Anti H-Block, wedyn Sinn Féin)
* 1983–2001: Ken Maginnis (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2001–2015: Michelle Gildernew	(Sinn Féin)
* 2015–2017: Tom Elliott (Plaid Unoliaethol Ulster)
* 2017–2024: Michelle Gildernew (Sinn Féin)
* 2024–presennol: Pat Cullen (Sinn Féin)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1950
RCN Televisión

Rhwydwaith teledu Colombia sy'n eiddo i Organización Ardila Lülle yw **RCN Televisión**, a elwir hefyd yn **Canal RCN** neu'n syml **RCN**. Fe'i sefydlwyd fel cwmni cynhyrchu teledu ar 23 Mawrth 1967, a lansiwyd yn swyddogol fel sianel annibynnol ar 10 Gorffennaf, 1998.

Cynhyrchodd *Yo soy Betty, la fea*, un o'r telenovelas mwyaf llwyddiannus.

## Cyfeiriadau

Categori:Rhwydweithiau teledu Colombiaidd
Categori:Sefydliadau 1967
Sinamon

Mae **sinamon** yn sbeis a geir o risgl mewnol sawl rhywogaeth o goed o'r genws Cinnamomum. Mae'r sinamon mwyaf cyffredin yn dod o'r goeden Asiaidd, Cinnamomum verum, ac iddi risgl persawrus, sbeis a geir o’r rhisgl hwn yw *sinamon* (ceir hefyd **sinamwn**). Defnyddir yr enw **canel** hefyd yn y Gymraeg sy'n debyg i'r enw mewn nifer o ieithoedd Romáwns. Defnyddir y gair *sinamon* yn ffigurol i ddisgrifio'r lliw melynfrown. 

Mae ei flas yn felys ac mae ganddo arogl dwys iawn. Mae'n dod yn wreiddiol o Sri Lanka, er ei fod bellach yn cael ei drin hefyd yn Ne America ac India'r Gorllewin.

## Hanes
Roedd sinamon eisoes yn bresennol yn niwylliant Tsieina cyn 2700 CC. Cyrhaeddodd Ewrop yn ystod y cyfnod clasurol trwy lwybrau masnach Gwlad Groeg ac Ymerodraeth Rhufain gydag India, Arabia ac Ethiopia.

## Sinamon a'r Gymraeg
Mae'r gair "sinamon" yn fenthyciad drwy'r Saesneg sydd, ei hun yn dod o Hen Roegeg  ("kinnámōmon", yn hwyrach, "κίνναμον": kínnamon), drwy'r iaith Ladin a Ffrangeg Canol. Benthycodd y Groegiaid y gair o iaith y Ffeniciaid, sy'n debyg i'r iaith cytras Hebraeg קנמון, (qinnāmōn).

Ceir y cyfeiriad cofnodedig cynharaf o'r gair *sinamon* (yn ei ffurf "sinamwn") yn y Gymraeg yn un o gerddi Guto'r Glyn o'r 15g.

:Sinsir a welir ar fwyd 
::a graens da rhag yr annwyd. 
:*Sinamwn*, clows a chwmin, 
::siwgr, mas, i wresogi’r min.

Ceir hefyd y gair "canel" sy'n fenchyciad o'r Saesneg Canol canel, canelle ‘canel, cinnamon’ neu o’r Lladin Diweddar, *canella* sy'n fychanig o 'canna' sy'n golygu "tiwb" ac yn cyfeirio at y ffordd bydd y rhusgl yn cwrlio a chreu tiwb wrth sychu. Mae'r cofnod cynharaf o'r gair yma yn y Gymraeg yn mynd nôl i'r 14g.

* **Cinnamomum aromaticum** neu **cassia**: sef y math o sinamon sydd fwyaf cyffredin ar hyn o bryd. Mae ganddo risgl cymharol drwchus. Mae'n gryf chwerw a gyda mwy o gynnwys coumarin. Ceir 4 math:
***C. burmanni* (Sinamon Indonesia neu Padang cassia)
***C. cassia* (Sinamon Tsienia neu Cassia Tsieina)
** *C. loureiroi* (Sinamon Saigon neu Cassia Fietnam)
***C. citriodorum* (Sinamon Malabar) sy'n llai cyffredin.  

* **Cinnamomum zeylanicum** neu **Cinnamomum verum** (*Sinamon Ceylon/Sri Lanca*): daw ar ffurf sawl haen denau o risgl wedi'u rholio. Mae ganddo flas melysach a mwynach. Ystyrir hwn yn "wir sinamon".

Rhaid ei gadw mewn cynhwysydd aerglos i ffwrdd o olau. Mae arogl sinamon mewn casgen yn para tua blwyddyn, tra bod arogl llawer yn para ychydig fisoedd yn unig.

## Cyfansoddiad
Am bob 100 gram o sinamon ceir:

: Calorïau: 373 kcal
: Brasterau: 3.2 g
: Colesterol: 0 mg
: Calsiwm: 1,228 mg
: Fitamin C: 28.5 mg
: Carbohydradau: 80.5 g
: Proteinau: 3.9 g

Mae sinamon hefyd yn cynnwys aldehyde sinamig.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cinnamon: A Multifaceted Medicinal Plant ar wefan National Library of Medicine
* Top 12 health benefits of cinnamon erthygl ar wefan Good Food
* How 90% Of The World’s Pure Cinnamon Is Produced In Sri Lanka | Big Business | Business Insider fideo ar Youtube

Categori:Bwyd
Categori:Coginio
Kanishka Narayan

Gwleidydd Cymreig yw **Kanishka Narayan** (ganwyd c.1991) sydd wedi bod yn Aelod Seneddol San Steffan dros Bro Morgannwg ers 2024. Ef yw'r AS cyntaf o dras Asiaidd (neu unrhyw lleiafrif ethnig) i gynrychioli etholaeth Gymreig yn San Steffan. Yn aelod o'r Blaid Lafur, enillodd y sedd oddi ar y Ceidwadwr Alun Cairns.

## Bywyd cynnar ac addysg
Cafodd Narayan ei eni yn Bihar, India. Mae'n nai i Jayant Kumar, cyfarwyddwr coleg y gyfraith yn India. Treuliodd flwyddyn yn Ysgol Uwchradd Cathays, ond aeth wedyn i Goleg Eton yn Berkshire gyda chymorth ysgoloriaeth.  Ef hefyd yw’r cyn-ddisgybl cyntaf o Goleg Eton i gynrychioli etholaeth Gymreig ers 1966. Astudiodd PPE ym Mhrifysgol Rhydychen, cyn ennill MBA o Brifysgol Stanford yn UDA.

## Gwleidyddiaeth
Yn 2023 symudodd Narayan o Gaerdydd i fyw ar y Glannau yn y Barri, Bro Morgannwg, ar ôl cael ei ddewis yn ymgeisydd Llafur ar gyfer etholaeth Bro Morgannwg.  Enillodd ei sedd yn yr etholiad cyffredinol 2024 gyda fwyafrif o 4,216 (9.2%).

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Stanford
Categori:Genedigaethau'r 1990au
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Diplodocus

Genws o ddeinosoriaid sauropod diplodocid oedd ***Diplodocus***, y darganfuwyd eu ffosilau gyntaf yn 1877 gan S. W. Williston. Mae'r enw generig, a fathwyd gan Othniel Charles Marsh ym 1878, yn derm Neo-Lladinaidd sy'n deillio o'r Roeg διπλός (*diplos*) "dwbl" a δοκός (*dokos*) "trawst", gan gyfeirio at yr esgyrn chevron trawst dwbl sydd wedi'u lleoli yn yr ochr isaf. o'r gynffon, a ystyriwyd bryd hynny yn unigryw.

Roedd y genws o ddeinosoriaid yn byw yn yr hyn sydd bellach yn ganol-orllewin Gogledd America, ar ddiwedd y cyfnod Jwrasig. Mae'n un o'r ffosilau deinosoriaid mwyaf cyffredin a ddarganfuwyd yn Ffurfiant Morrison canol i uchaf, rhwng tua 154 a 152 miliwn o flynyddoedd yn ôl, yn ystod yr Oes Kimmeridgian hwyr. Mae Ffurfiant Morrison yn cofnodi amgylchedd ac amser a ddominyddir gan ddeinosoriaid sauropod enfawr, megis Apatosaurus, Barosaurus, Brachiosaurus, Brontosaurus, a Camarasaurus. Mae’n bosibl bod ei faint mawr wedi bod yn rhwystr i’r ysglyfaethwyr Allosaurus a Ceratosaurus: mae eu holion wedi’u darganfod yn yr un haenau, sy’n awgrymu eu bod yn cydfodoli â *Diplodocus*.

Categori:Deinosoriaid
Tîm pêl-droed cenedlaethol y Fatican

**Tîm pêl-droed cenedlaethol y Fatican** yw'r tîm pêl-droed sy'n cynrychioli y Fatican, sydd â'i bencadlys yn Cortile di San Damaso y Fatican. Sefydlwyd cymdeithas bêl-droed Dinas y Fatican ym 1972. Ei llywydd presennol yw Domenico Ruggiero. Massimiliano Strapetti, Eidalwr, yw'r prif hyfforddwr presennol.  Yn 2018, creodd y Fatican dîm pêl-droed merched hefyd.

## Trosolwg 
Yn y flwyddyn 2000, sefydlodd y Pab Ioan Paul II adran chwaraeon yn y Fatican.

## Aelodaeth FIFA 
Mae Dinas y Fatican yn un o ddim ond naw gwladwriaeth sofran gydnabyddedig nad yw eu timau cenedlaethol yn aelodau o FIFA . Y lleill yw Taleithiau Ffederal Micronesia, Ciribati, Ynysoedd Marshall, Monaco, Nauru, Palau, Tuvalu, a'r Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
Categori:Y Fatican
Fatican
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Skjolden

350px|bawd|Golygfa o Sogneford, a dynnwyd o Skjolden
Pentref ar ddiwedd y Lustrafjorden, cangen o'r Sognefjorden, yn Norwy, yw **Skjolden**. Mae'r pentref ym mwrdeistref Luster yn sir Vestland.  Mae Skjolden yn gartref i tua 200 o bobl. 

## Adeiladau a chofadeiladau
*Fjordstova (canolfan gymunedol a gwybodaeth i dwristiaid)
*Hauge gård (bwyty a fferm)
*Tŷ Wittgenstein

## Enwogion
Bu'r athronydd Ludwig Wittgenstein yn byw yn Skjolden ar ôl 1913 yn ystod rhai cyfnodau o'i fywyd. Ysgrifenwyd yma ranau pwysig o'i weithiau.  Cafodd "Østerrike", ei tŷ bach pren ar graig anghysbell dros Lyn Eidsvatnet, ei dorri i fyny ym 1958 i gael ei ailadeiladu yn y pentref. Cafodd ei ddatgymalu eto yn 2014 a'i ail-godi yn ei leoliad gwreiddiol; cynhaliwyd yr urddo ar 20 Mehefin 2019. 

## Cyfeiriadau 
Categori:CS1 Norwegian-language sources (no)
Categori:Coordinates on Wikidata
Categori:Trefi a phentrefi Norwy
David Chadwick

Gwleidydd o Aberhonddu yw **David Chadwick** Mae e'n Aelod Seneddol dros Frycheiniog, Maesyfed a Chwm Tawe ers etholiad cyffredinol y DU 2024. Chadwick yw’r Democrat Rhyddfrydol cyntaf i ennill sedd yng Nghymru mewn etholiad cyffredinol ers Mark Williams yn 2015.

Dechreuodd ei ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth pan ymwelodd â Gwaith Dur Port Talbot gyda'i daid. Mae ei deulu yn dod o Lanfair-ym-Muallt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Democratiaid Rhyddfrydol
Catherine Fookes

Gwleidydd y Blaid Lafur Brydeinig yw **Catherine Ann Fookes** (ganwyd Hydref 1970) a etholwyd yn Aelod Seneddol (AS) dros etholaeth Gymreig Sir Fynwy, yn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig a gynhaliwyd ar 4 Gorffennaf 2024 .

Cyn cael ei hethol, bu Fookes yn brif weithredwr Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod Cymru ac yn gadeirydd y felin drafod Gymreig, Fabians Cymru. 

Mae hi wedi byw yn Sir Fynwy dros ddau ddegawd. Roedd hi'n gynghorydd Sir Fynwy dros ward y Dref yn Nhrefynwy, ac wedi rhannu'r portffolio cydraddoldeb ac ymgysylltu. Ymddiswyddodd ei swyddi yn 2023 ar ôl cael ei dewis fel ymgeisydd seneddol Llafur ar gyfer etholiad cyffredinol.

Ym mis Gorffennaf 2024, etholwyd Fookes yn AS San Steffan dros Sir Fynwy, gan drechu cyn Ysgrifennydd Gwladol Cymru David T. C. Davies.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Gill German

Gwleidydd Cymreig o'r Blaid Lafur yw **Gillian Marie German** (ganwyd Tachwedd 1971) sydd wedi bod yn Aelod Seneddol dros Ogledd Clwyd ers 2024. Mae hi'n ddod o Sir Ddinbych.
Roedd hi'n gynghorydd Llafur dros Ogledd Prestatyn. Arferai weithio fel athrawes.

Cafodd German ei magu yn Gogledd Clwyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Apatosaurus

Mae ***Apatosaurus*** (/ əˌpætəˈsɔːrəs /; sy'n golygu "madfall dwyllodrus") yn genws o ddeinosor sauropod llysysol a oedd yn byw yng Ngogledd America yn ystod y cyfnod Jwrasig Diweddar. Disgrifiodd ac enwodd Othniel Charles Marsh y rhywogaeth gyntaf adnabyddus, *A. ajax*, ym 1877, a darganfuwyd ail rywogaeth, *A. louisae*, a'i enwi gan William H. Holland ym 1916. Roedd Apatosaurus yn byw tua 152 i 151 miliwn o flynyddoedd yn ôl ( mya), yn ystod y Kimmeridgian hwyr i'r oes Tithonaidd gynnar, ac a adnabyddir yn awr o ffosilau yn Ffurfiant Morrison yn Colorado, Oklahoma, New Mexico, Wyoming, a Utah yn yr Unol Daleithiau. Roedd gan *Apatosaurus* hyd cyfartalog o 21-23 m (69-75 tr), a màs cyfartalog o 16.4-22.4 t (16.1-22.0 tunnell hir; 18.1-24.7 tunnell fer). Mae ychydig o sbesimenau yn nodi hyd mwyaf o 11-30% yn fwy na'r cyfartaledd a màs o tua 33 t (32 tunnell hir; 36 tunnell fer).

## Cyfeiriadau
Categori:Deinosoriaid
Sorcha Eastwood

Gwleidydd o Ogledd Iwerddon yw **Sorcha-Lucy Eastwood** (ganwyd Hydref 1985) sydd wedi bod yn Aelod Seneddol (AS) Dyffryn Lagan ers 2024. Mae hi'n aelod o’r Blaid Gynghrair a wedi bod yn gwasanaethu fel Aelod o’r Cynulliad Deddfwriaethol (MLA) dros Dyffryn Lagan ers 2022.

Ar 8 Mehefin 2017, priododd Eastwood â Dale Shirlow yn Lisburn. Roedd y priodas ar yr un diwrnod ag etholiad cyffredinol y DU 2017; bwriodd Eastwood bleidlais etholiadol yn ei ffrog briodas. Yn yr un etholiad, roedd hi’n ymgeisydd Paid Gynghrair ar gyfer etholiad cyffredinol 2017, yn rhedeg yng Ngorllewin Belfast. Daeth yn 5ed, gyda 731 o bleidleisiau, gan gynnal canran ei phlaid o'r bleidlais o gymharu â etholiad cyffredinol blaenorol. 

Yn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024, enillodd y sedd Dyffryn Lagan oddi ar y Blaid yr Unoliaethwyr Democrataidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cynulliad Gogledd Iwerddon
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Gwleidyddion Gwyddelig
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Byddin Fodel Newydd

Byddin sefydlog oedd y **Fyddin Fodel Newydd** a ffurfiwyd yn 1645 gan y Seneddwyr yn ystod Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr, a gafodd ei diddymu wedyn ar ôl Adferiad y Stiwartiaid yn 1660. Roedd yn wahanol i fyddinoedd eraill a gyflogwyd yn Rhyfeloedd y Tair Teyrnas (1639–1653) yn yr ystyr bod aelodau yn atebol am wasanaeth unrhyw le yn y wlad, yn hytrach na chael eu cyfyngu i un ardal neu garsiwn. Er mwyn sefydlu corfflu swyddogion proffesiynol, gwaharddwyd arweinwyr y fyddin rhag cael seddau yn Nhŷ'r Arglwyddi neu Dŷ'r Cyffredin. Roedd hyn er mwyn eu hannog i wahanu oddi wrth y carfannau gwleidyddol neu grefyddol ymhlith y Seneddwyr.

Codwyd y Fyddin Fodel Newydd yn rhannol o blith cyn-filwyr a oedd eisoes â chredoau crefyddol Piwritanaidd selog, ac yn rhannol o gonscriptiaid a ddaeth â llawer o gredoau cyffredin am grefydd neu gymdeithas gyda nhw. Felly roedd llawer o'i filwyr cyffredin yn anghydffurfwyr a radicaliaid. Er nad oedd uwch swyddogion y Fyddin o reidrwydd o'r un farn wleidyddol â'u milwyr, arweiniodd eu hannibyniaeth oddi wrth y Senedd at barodrwydd y Fyddin i gyfrannu at awdurdod y Senedd ac i ddymchwel y Goron, ac i sefydlu Gwerinlywodraeth Lloegr o 1649 hyd 1660, a cynnwys cyfnod o reolaeth filwrol uniongyrchol.

## Llyfryddiaeth
* Ian Gentles, *The New Model Army: The New Model Army in England, Ireland and Scotland, 1645–1653* (Rhydychen: Blackwell, 1992)

Categori:Sefydliadau 1645
Categori:Dadsefydliadau 1660
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Categori:Unedau a threfniannau milwrol
Brwydr Croesoswallt

Brwydr yn ystod Rhyfel Cartref Cyntaf Lloegr oedd **Brwydr Croesoswallt** a ymladdwyd ar 22–23 Mehefin 1644, pan ymosododd y Seneddwyr dan arweiniad Basil Feilding, 2il Iarll Dinbych, garsiwn y Brenhinwyr yng Nghroesoswallt, Swydd Amwythig, a'i gipio. Arweiniodd Thomas Mytton y milwyr i gymryd y dref ym Mehefin 1644.

Ar 22 Mehefin cipiodd y Seneddwyr eglwys Sant Oswallt a safai y tu allan i furiau'r dref ac yna dymchwel prif borth y dref ag ergydion o ganon. Ciliodd amddiffynwyr y Brenhinwyr i Gastell Croesoswallt a meddiannwyd y dref gan y Seneddwyr. Ildiodd garsiwn y Brenhinwyr y bore canlynol.

## Cyfeiriadau
Croesoswallt
Categori:Hanes Swydd Amwythig
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Categori:1644
Pen-prysg

Ardal breswyl yn nhref Pencoed ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw **Pen-prysg** (sillefir yn aml yn Saesneg fel *Penprysg*).

Noder, nad yw yr un lle â Prysg sy'n entref arall ym Mro Morgannwg ond ar yr ochr ddwyreiniol i'r Bontfaen.

## Llywodraethu
]]
Mae Pen-prysg yn ward gymunedol i Gyngor Tref Pencoed. 

Pen-prysg hefyd oedd enw ward etholiadol, a oedd yn ymestyn i'r gogledd o Bencoed. Cynrychiolwyd ward etholiadol sir Pen-prysg, er 1999, gan un cynghorydd sir ar Gyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Roedd y ward yn cwmpasu ward gymunedol Pen-prysg a chymuned gyfan Llangrallo Uchaf.

Yn weithredol o etholiadau lleol 2022, cyfunwyd Llangrallo Uchaf â chymuned gyfan Pencoed i greu ward newydd, o'r enw "Pencoed a Phenprysg", gan ethol tri chynghorydd bwrdeistref sirol.

## Etymoleg
Ystyr y gair "prysg" yw 'clwstwr o (fan)goed, celli, planhigfa, meithrinfa neu nyrseri (o goed); (geir.) prysglwyn(i); (geir.) tanwydd, coed tân'. Daw o'r Celteg *ku̯restio-, cf. "pren".

## Gweler hefyd
*Etholaeth Pen-y-bont ar Ogwr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* gwefan Cyngor Cymuned Pencoed mae Pen-prysg yn rhan o Gyngor Pencoed
* Ffotos o Pen-prysg gwefan 'Geography- photograph every grid square

Categori:Pen-coed
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Alex Davies-Jones

Gwleidydd o Gymru yw **Alexandra Davies-Jones** (ganwyd 5 Ebrill 1989). Mae hi'n gwasanaethu fel Aelod Seneddol (AS) San Steffan dros Bontypridd ers 2019.  
Cafodd ei hail-ethol yn etholiad cyffredinol 2024.

Yn aelod o’r Blaid Lafur, hi oedd Gweinidog yr Wrthblaid dros Drais Domestig a Diogelu am gyfnod.

## Bywyd cynnar ac addysg
Cafodd ei geni, yn Alexandra Davies, ym Mhentre'r Eglwys yn ferch i löwr.  Cafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Tonyrefail ac Ysgol Gyfun Tonyrefail. Graddiodd o Brifysgol Caerdydd gyda gradd gydanrhydedd yn y Gyfraith a Gwleidyddiaeth. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Sosialwyr o Gymru
Newport (Ymerodraeth State of Mind)

Mae "**Newport (Ymerodraeth State of Mind)**" yn fersiwn parodi o'r gân "Empire State of Mind" gan Jay-Z ac Alicia Keys (2009). Cafodd ei recordio yn 2010 gan y gantores Teresa Wainwright a'r rapiwr Alex Warren, â fideo wedi'i cyfarwyddo gan MJ Delaney. Mae'r gân yn cynnwys cyfeiriadau helaeth at ddinas Casnewydd yng Nghymru. "Empire State" yw llysenw talaith Efrog Newydd, felly "Ymerodraeth" yn y teitl.

## Cynhyrchu a rhyddhau 
Cyfarwyddwyd y fideo gan y gwneuthurwr ffilmiau MJ Delaney, ac roedd yn cynnwys y gantores Terema Wainwright a'r rapiwr Alex Warren. Ysgrifennwyd y geiriau gan Tom Williams, Leo Sloley ac MJ Delaney, ac maent yn cynnwys cyfeiriadau niferus at ddinas Casnewydd a diwylliant poblogaidd Cymru. Perfformiodd Warren a Wainwright y gân yn fyw yng Ngŵyl Dinas Casnewydd 2010.

## Ymatebion
Rhyddhaodd y grŵp rap o Gasnewydd Goldie Lookin Chain fideo "parodi o barodi" mewn ymateb o'r enw "You're Not From Newport", gan honni bod diffyg gwybodaeth leol gan eu cystadleuwyr.

Y gân oedd yr ysbrydoliaeth ar gyfer parodi'r actor Russell Gomer "Ain't Seen Ruthin Yet", yn seiliedig ar y gân "You Ain't Seen Nothing Yet" gan Bachman-Turner Overdrive a thref Rhuthun yn Sir Ddinbych.

Yn 2011, cafodd fersiwn parodi newydd, hefyd wedi'i chyfarwyddo gan Delaney, ei ffilmio a'i darlledu ar Comic Relief. Roedd yn cynnwys nifer o enwogion Cymreig yn gwefus-synsio i'r fersiwn wreiddiol. Roedd yn serennu Josie d’Arby, Steve Jones, Paul Whitehouse, Siân Lloyd, Connie Fisher, John Humphrys, Gethin Jones, Helen Lederer, Robbie Savage, Anneka Rice, Ruth Madoc, Tim Vincent, Howard Marks, Gareth Jones, Lisa Rogers, Helen Adams, Max Boyce, Joe Calzaghe, Dirty Sanchez, Wynne Evans, Goldie Lookin Chain, Colin Jackson, Grant Nicholas, Shakin’ Stevens, Michael Sheen, Imogen Thomas, Bonnie Tyler, Alex Jones ac Ian Woosnam.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  cyhoeddwyd gan Comic Relief

Categori:Casnewydd
Categori:Fideos firol
Categori:Parodïau cerddorol
Plaid Cydraddoldeb Menywod

Mae **Plaid Cydraddoldeb Menywod** (''en: Women's Equality Party'') yn blaid wleidyddol ffeministaidd a sefydlwyd yn y Deyrnas Unedig yn 2015. Sefydlwyd y blaid gan Catherine Mayer a Sandi Toksvig yng Ngŵyl Merched y Byd. Sophie Walker oedd yr arweinydd yn 2015. Cyhoeddwyd amcanion y blaid yn Conway Hall, Llundain ar 20 Hydref 2015. Ym mis Ionawr 2020, cymerodd Mandu Reid drosodd fel arweinydd y blaid.

Mae prif amcanion y blaid yn cynnwys:

* Cynrychiolaeth gyfartal mewn gwleidyddiaeth a busnes;
* Cynrychiolaeth gyfartal mewn addysg;
* Cyflog cyfartal;
* Trin merched yn gyfartal gan ac yn y cyfryngau;
* Hawliau rhianta cyfartal;
* Diwedd ar drais yn erbyn menywod.
* Cydraddoldeb mewn gofal iechyd ac ymchwil feddygol

Safodd y blaid etholiad am y tro yn Gyntaf yn 2016 gydag ymgeisydd ar gyfer Maer Llundain ac ymgeiswyr ar gyfer Cynulliad Llundain, Senedd yr Alban a Chynulliad Cymru. Safodd saith ymgeisydd yn Etholiad Cyffredinol y DU 2017, tri ymgeisydd yn Etholiad Cyffredinol 2019 a phedwar yn etholiad 2024 (dwy ohonynt yn etholaethau Cymreig Caerfyrddin a Chanol a De Sir Benfro.)

## Cyfeiriadau
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn y Deyrnas Unedig
Willie Davies

Roedd **William ("Willie") Thomas Harcourt Davies** (23 Awst 1916 &ndash; 26 Medi 2002) yn chwaraewr rygbi cod deuol rhyngwladol o Gymru. Chwaraeodd rygbi'r undeb i Abertawe a rygbi'r gynghrair i Bradford Northern. Enillodd chwe chap i dîm rygbi'r undeb Cymru a naw cap i dîm rygbi'r gynghrair Cymru. Roedd yn gefnder i chwaraewr rhyngwladol Cymru Haydn Tanner .

Cafodd Tanner a Davies yn enwog am drefnu llwyddiant Abertawe yn erbyn tîm teithiol Seland Newydd ym 1935.

Cymhwysodd fel athro chwaraeon a daearyddiaeth yn Leeds, Bingley a Weston-super-Mare. Roedd gyda fe fab a dwy ferch.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r gynghrair o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Genedigaethau 1916
Uwchgynhadledd NATO, 2024

Cynhaliwyd 34ain Uwchgynhadledd NATO o Ddydd Mawrth 9 Gorffennaf i Ddydd Iau 11 Gorffennaf 2023 yn Washington, D.C., prifddinas Unol Daleithiau America. Nodai 75 mlynedd ers sefydlu'r cynghrair milwrol gan Gytundeb Gogledd yr Iwerydd ym 1949.

Yn ogystal â phennau aelod-wladwriaethau NATO, gwahoddwyd hefyd gweinidogion tramor Armenia, Aserbaijan, a Georgia, dirprwy brif weinidog Awstralia, prif weinidogion Japan a Seland Newydd, arlywyddion De Corea ac Wcráin, ac i gynrychioli'r Undeb Ewropeaidd, Ursula von der Leyen, Arlywydd y Comisiwn Ewropeaidd, a Charles Michel, Arlywydd y Cyngor Ewropeaidd. Hon oedd yr uwchgynhadledd gyntaf ers i Sweden ymaelodi â NATO ym Mawrth 2024, a'r uwchgynhadledd olaf i'w chadeirio gan yr Ysgrifennydd Cyffredinol Jens Stoltenberg. Hon oedd yr uwchgynhadledd gyntaf i'w mynychu gan Keir Starmer, a benodwyd yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig pedwar diwrnod cyn dechrau'r cyfarfod.

Un o brif ddatblygiadau'r uwchgynhadledd oedd cynllun i ddanfon taflegrau pellgyrhaeddol o'r Unol Daleithiau i'r Almaen am y tro cyntaf ers diwedd y Rhyfel Oer.

## Cyfeiriadau 
Categori:2024 yn yr Unol Daleithiau
NATO 2024
Categori:Hanes Washington, D.C.
2024
Yr Ymerodres Wu Tse-Tien

Gall **Yr Ymerodres Wu Tse-Tien** gyfeirio at y canlynol:
* *Yr Ymerodres Wu Tse-Tien* (ffilm, 1939)
* *Yr Ymerodres Wu Tse-Tien* (ffilm, 1963)
Becky Gittins

Gwleidydd Cymreig sydd wedi gwasanaethu fel Aelod Seneddol Dwyrain Clwyd ers 2024  yw **Becky Gittins** (ganwyd c.1985). Yn aelod o'r Blaid Lafur, enillodd y sedd oddi wrth James Davies, aelod o'r Blaid Geidwadol.

Cafodd ei geni yn Nwyrain Clwyd. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Alun. Ar ôl mynd i Coventry i astudio ym Mhrifysgol Warwick yn 2013, arhosodd yn y ddinas, gan gael ei hethol yn y pen draw yn gynghorydd dros ward Earlsdon yng Nghyngor Dinas Coventry ar gyfer y Blaid Lafur.  Roedd hi'n swyddog yr undeb PCS. Ymddiswyddodd o’i swydd ym mis Medi 2023 er mwyn rhedeg fel darpar ymgeisydd seneddol y Blaid Lafur ar gyfer Dwyrain Clwyd. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Warwick
Categori:Genedigaethau'r 1980au
Rhynion

**Rhynion** hefyd **rhynnon**, yw cnewyllyn cragen o wahanol rawn grawnfwyd, megis ceirch, gwenith, rhyg, a haidd. Mae rhynion yn grawn cyflawn sy'n cynnwys y germ grawnfwyd a'r gyfran bran llawn ffibr o'r grawn, yn ogystal â'r endosperm (sef y cynnyrch arferol o felino). Mae rhynion yn geirch, wedi eu plisgo ond heb eu malu’n llwyr, a hefyd yn air am flawd (ceirch) bras, Tueddir defnyddio ffurf lluosog y gair, "rhynion"; y ffurf unigol yw "rhynionyn". Ceir hefyd y gair **talch** yn Gymraeg sy'n gytras gyda'r gair Rwsieg *toloknó* ‘blawd ceirch mâl'. Ym Mhalestina a Syria, gelwir yr un saig yn lleol yn *ğarīš* (Arabeg: جَرِيش), a all hefyd gyfeirio at y ddysgl farinaceous o semolina.

Mae rhynion gwenith caled (gwenith durum) wedi'u rhan-ferwi a'u torri, a elwir yn bulgur, yn gynhwysyn hanfodol mewn llawer o brydau o'r Dwyrain Canol fel *mansaf* a tabwle (tabbouleh).

Defnyddir rhynion hefyd mewn rhai selsig, fel pwdinau gwaed.

## Cynhyrchu
Mae'r grawn yn cael ei lanhau, ei ddidoli yn ôl grawn, maint a'i blicio (os oes angen) cyn ei hyrddio. Yn ogystal, gellir sleisio'r grawn ar "dorrwr rhynion", y gellir ei addasu i dorri rhynon mân, canolig neu fras. Beth bynnag, wedi hynny mae'r rhynion yn cael eu rhyddhau o unrhyw rannau glynu o'r gragen gan beiriant brwsio. Yn achos rhynion wedi'u torri, mae eu darnau'n cael eu didoli yn ôl maint trwy ridyllu.

## Rhynion a Chymru
Ceir y cofnod cynharaf o'r gair *rhynion* yn y Gymraeg yn llawysgrif Llyfr Iorwerth o'r 13g.

### Rhynion yr India
Ceir cyfeiriad o 1771 yn llyfr *Pob Dyn ei Physygwr ei Hun* o alw reis yn "Rhynion yr India".

## Cyfeiriadau
Categori:Coginio
Rhynion
Rhynion
Rhynion
Rhynion
Trawsgreu

250px|alt=Trawsgreu ar hysbyseb - Y fersiwn Sbaeneg yn ddweud "Bwystfil... tyrd i weld ni"|bawd|Trawsgreu ar hysbysebion - Y fersiwn Sbaeneg yn ddweud "Bwystfil... tyrd i weld ni"
Mae **Trawsgreu** (Saesneg: *Transcreation,* Sbaeneg:  *Transcreación* neu *Traducción creativa de marketing*) yn derm ym maes cyfieithu i ddisgrifio addasu neges o un iaith i'r llall, gyda’r pwyslais ar gyfleu bwriad y neges ar y darllenwyr targed. Yn aml mae’r term yn cael ei gysylltu gyda chyfieithu marchnata a hysbysebu. 

Wrth gyfieithu ar gyfer hysbysebion y nod yw perswadio’r gynulleidfa darged at bwrpas penodol, er enghraifft prynu cynnyrch, defnyddio gwasanaeth neu newid arferion. Mae’r testun yn gallu cael ei addasu cryn dipyn o’r iaith wreiddiol os mae’r gynulleidfa’n ei deall yn well ac mae’n dylanwadu’n fwy effeithiol. Er mwyn bod yn effeithiol, rhaid i hysbysebion gyrraedd calonnau yn ogystal â meddyliau. Ar y llaw arall, y pwyslais mewn cyfieithu technegol a chyfreithiol yw trosi ystyr term neu frawddeg yn gywir unfath â’r iaith wreiddiol.  

Yn wahanol i lawer o fathau eraill o gyfieithu, gall trawsgreu hefyd gynnwys addasu nid yn unig geiriau, ond fideos a delweddau i'r gynulleidfa darged. Mae dull trawsgreu hefyd yn cael ei ddefnyddio'n helaeth heddiw wrth gyfieithu gemau fideo ac apiau symudol. 

Yn y byd marchnata, defnyddir termau megis *copywriters* (ysgrifennwyr copi), *copyeditors* (golygyddion) neu *transcreators* (traws-grewyr) i ddisgrifio gweithwyr sy'n ymwneud â thrawsgreu.

## Cefndir
250px|alt=Poster am gwrs Trawsgreu, Prifysgol Sevilla, Sbaen|bawd|Poster am gwrs Trawsgreu, Prifysgol Sevilla, Sbaen
Datblygwyd y syniad o drawsgreu am y tro cyntaf gan gyfieithwyr yn India a Brasil yng nghanol yr 20g. Yn 2010, trafodwyd y term mewn erthygl am y tro cyntaf mewn cyhoeddiad dylunio a hysbysebu o Tsieina.  

Yn yr 21g, dechreuodd rhai asiantaethau gyfieithu eu cynnwys marchnata eu hunain yn benodol fel ‘asiantaethau trawsgreu’.  Mae trawsgreu yn caniatáu i farchnatwyr fynd â neges hysbysebu byd-eang a'i theilwra i'w marchnad. 

Mae cynnydd trawsgreu wedi cyd-fynd â'r twf mewn ymgyrchoedd marchnata rhyngwladol. Yn 1960 roedd gwaith rhyngwladol yn cyfrif am 6% o refeniw gros y deg asiantaeth hysbysebu fwyaf yn yr Unol Daleithiau. Erbyn 1991, roedd y gyfran honno wedi codi i 60%, ac mae wedi bod yn codi byth ers hynny, yn unol ag egwyddor “meddwl yn fyd-eang; gweithredu'n lleol”. 

## Gweler hefyd 
*Cymraeg Clir - ysgrifennu dogfennau cyhoeddus mewn iaith glir a syml
*Trawsieithu y proses yn y byd addysg o ddefnyddio mwy nag un iaith o fewn gwers ddosbarth.
*Newid cod - ble mae'r un person yn defnyddio dwy iaith yn yr un sgwrs.
*Cywair Iaith - amrywiaethau yr un iaith yn ôl y cyd-destunau.
*Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio

## Cyfeiriadau 
Categori:Cymraeg
Categori:Egin Cymraeg
Categori:Gramadegau Cymraeg
Categori:Ysgrifennu
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Iaith
Categori:Polisi iaith
Barbora Krejčíková

Chwaraewr tenis proffesiynol o Tsiecia yw **Barbora Krejčíková** (ganwyd 18 Rhagfyr 1995) a enillodd Senglau Merched Wimbledon yn 2024. Ar 28 Chwefror 2022, cyrhaeddodd ail safle senglau'r byd. Yn 2018 cyrhaeddodd y safle gyntaf dyblau.

Cafodd Krejčíková ei geni yn Brno. Dechreuodd chwarae tenis yn 6 oed. Yn ddiweddarach cafodd ei hyfforddi a'i mentora gan Jana Novotná.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pencampwyr Agored Awstralia
Categori:Pencampwyr Wimbledon
Categori:Pencampwyr Agored Ffrainc
Categori:Pobl a aned yn Brno
Categori:Genedigaethau 1995
Mary Elizabeth Winstead

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Mary Elizabeth Winstead** (ganwyd 28 Tachwedd 1984). Daeth i sylw am ei rolau yn y gyfres deledu arswyd *Wolf Lake* (2001-2), y ffilmiau arswyd *Final Destination 3* (2006) a *Death Proof* (2007), a'r ffilm drywanu *Black Christmas* (2006); erbyn diwedd y 2000au roedd hi wedi ennill enw da fel "brenhines sgrechian".

Daeth llwyddiant pellach gyda’i rolau fel merch John McClane yn *Live Free or Die Hard* (2007) a Ramona Flowers yn *Scott Pilgrim vs. the World* (2010). Dilynwyd ei pherfformiad clodwiw fel alcoholig a oedd yn brwydro â sobrwydd yn y ddrama *Smashed* (2012) gan gyfres o rolau mewn ffilmiau annibynnol eraill, gan gynnwys *The Beauty Inside* (2012), *The Spectacular Now* (2013), *Faults* (2014), *Alex of Venice* (2014), a *Swiss Army Man* (2016). Roedd gan Winstead rolau ffilm arswyd pellach yn *The Thing* (2011), *Abraham Lincoln: Vampire Hunter* (2012), a *10 Cloverfield Lane* (2016). Ers 2013, mae Winstead wedi perfformio fel deuawd cerddoriaeth Got a Girl gyda Dan the Automator.

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1984
Gwasanaeth Cudd yr Unol Daleithiau

Asiantaeth i orfodi'r gyfraith ffederal yn Unol Daleithiau America yw **Gwasanaeth Cudd yr Unol Daleithiau** (, **USSS**) sydd yn rhan o Adran Ddiogelwch Cartref yr Unol Daleithiau. Ei prif swyddogaeth hanesyddol, ers ei sefydlu fel rhan o Adran y Trysorlys ym 1865, oedd archwilio ffugio arian bath. Ehangodd ei ddyletswyddau i gynnwys troseddau ffederal ariannol eraill, megis smyglo, moddion anghyfreithlon o gludo a gwerthu nwyddau, a thwyll post. Wedi llofruddiaeth yr Arlywydd William McKinley ym 1901, daeth y Gwasanaeth Cudd hefyd yn gyfrifol am warchod prif wleidyddion a swyddogion llywodraethol y wlad, eu teuluoedd, a phennau gwladwriaethol a llywodraethol sy'n ymweld â'r Unol Daleithiau. Yn sgil sefydlu'r FBI ym 1908, collodd y Gwasanaeth Cudd ei awdurdodaeth dros nifer o droseddau ariannol, ond parhaodd yn gyfrifol am archwilio tor-cyfraith sy'n ymwneud â'r sector cyllidol a'r banciau. Trosglwyddwydd yr asiantaeth o Adran y Trysorlys i'r Adran Ddiogelwch Cartref yn 2003.

## Cyfeiriadau 
Categori:Asiantaethau llywodraeth yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfraith ffederal yr Unol Daleithiau