Camddefnyddio sylweddau

**Camddefnyddio sylweddau**, a elwir hefyd yn **gam-drin cyffuriau**, yw'r defnydd o gyffur neu'r dulliau o gymryd y cyffur, sy'n niweidiol i'r unigolyn neu eraill. Mae'n fath o anhwylder sy'n gysylltiedig â sylweddau. Defnyddir diffiniadau gwahanol o gamddefnyddio cyffuriau yng nghyd-destun iechyd y cyhoedd, meddygol a chyfiawnder troseddol. Mewn rhai achosion, mae ymddygiad troseddol neu wrthgymdeithasol yn digwydd pan fydd y person dan ddylanwad cyffur, a gall newidiad mewn personoliaeth hirdymor ddigwydd mewn unigolion hefyd. Yn ogystal â niwed corfforol, cymdeithasol a seicolegol posibl, gall defnyddio rhai cyffuriau hefyd arwain at gosbau troseddol, er bod y rhain yn amrywio'n fawr yn dibynnu ar yr awdurdod lleol.

Ymhlith y cyffuriau a gysylltir amlaf â'r term hwn mae: alcohol, tybaco, amffetaminau, barbitwradau, bensodiasepinau, canabis, cocên, rhithbeiriau, methacwalon, ac opioidau. Nid yw pam fod pobl yn troi at gam-drin sylweddau, ond mae dwy brif ddamcaniaeth: naill ai rhagdueddiad genetig neu arfer a ddysgwyd gan eraill, sydd, os bydd dibyniaeth yn datblygu, yn amlygu ei hun fel clefyd gwanychol cronig.

Yn 2010 roedd tua 5% o bobl (230 miliwn) ledled y byd yn defnyddio sylwedd anghyfreithlon. Yn 2015, arweiniodd anhwylderau defnyddio sylweddau at 307,400 o farwolaethau, i fyny o 165,000 o farwolaethau yn 1990. O'r rhain, mae'r niferoedd uchaf yn deillio o alcohol (137,500 o farwolaethau), anhwylderau defnyddio opioid (122,100), anhwylderau defnyddio amffetamin (12,200) ac anhwylderau defnyddio cocên ar 11,100.

## Dosbarthiad 
bawd| Person yn defnyddio anadlydd
### Diffiniadau iechyd y cyhoedd 
Ceisiodd ymarferwyr iechyd y cyhoedd edrych ar ddefnyddio sylweddau o safbwynt ehangach na’r unigolyn, gan bwysleisio rôl cymdeithas, diwylliant ac argaeledd. Mae rhai gweithwyr iechyd proffesiynol yn dewis osgoi'r termau "cam-drin" alcohol neu gyffuriau o blaid iaith mwy gwrthrychol, megis "problemau math o sylwedd ac alcohol" neu "ddefnydd niweidiol/problemus" o gyffuriau. Mae Cyngor Swyddogion Iechyd British Columbia — yn eu papur trafod polisi yn 2005, *Dull Iechyd Cyhoeddus o Reoli Cyffuriau yng Nghanada* — wedi mabwysiadu model iechyd cyhoeddus o ddefnyddio sylweddau seicoweithredol sy’n herio defnyddio geiriau fel 'defnyddio' neu 'camddefnyddio'. Mae'r model hwn yn cydnabod sbectrwm y defnydd, yn amrywio o ddefnydd buddiol i ddibyniaeth gronig.

### Diffiniadau meddygol 
bawd| Mae astudiaeth yn 2010 yn rhestru amrywiol gyffuriau anghyfreithlon a chyfreithlon yn seiliedig ar ddatganiadau gan arbenigwyr niwed cyffuriau. Canfuwyd mai alcohol oedd y cyffur mwyaf peryglus yn gyffredinol.
Nid yw ‘*cam-drin cyffuriau*’ bellach yn ddiagnosis meddygol cyfredol o fewn yr un canllaw ee  Llawlyfr Diagnostig ac Ystadegol o Anhwylderau Meddwl (DSM) Cymdeithas Seiciatrig America, na Dosbarthiad Rhyngwladol o Anhwylderau Meddyliol Sefydliad Iechyd y Byd. Clefydau (ICD).

Mae Philip Jenkins yn awgrymu bod dau broblem gyda'n defnydd o'r term "cam-drin cyffuriau". Yn gyntaf, mae'r hyn sy'n gyfystyr â "cyffur" yn ddadleuol. Er enghraifft, mae GHB, sylwedd sy'n digwydd yn naturiol yn y system nerfol ganolog yn cael ei ystyried yn gyffur, ac mae'n anghyfreithlon mewn llawer o wledydd, tra nad yw nicotin yn cael ei ystyried yn swyddogol yn gyffur yn y mwyafrif o wledydd.

Yn ail, mae'r gair "cam-drin" yn awgrymu safon defnydd cydnabyddedig ar gyfer unrhyw sylwedd. Mae yfed gwydraid o win yn achlysurol yn cael ei ystyried yn dderbyniol yn y rhan fwyaf o wledydd y Gorllewin, tra bod yfed sawl potel yn cael ei ystyried yn gamddefnydd. Byddai eiriolwyr dirwestol llym yn gweld yfed hyd yn oed un diferyn yn gamdriniaeth. Mae rhai grwpiau (ee Mormoniaid, fel y rhagnodir yn *y Gair Doethineb*) yn condemnio unrhyw ddefnydd o caffein. Yn yr un modd, mae mabwysiadu'r farn bod unrhyw ddefnydd (adloniadol) o ganabis neu amffetaminau amnewidiol yn gyfystyr â chamddefnyddio cyffuriau yn awgrymu bod penderfyniad wedi'i wneud bod y maint lleia rioed hyd yn oed yn niweidiol. Yn yr Unol Daleithiau, mae cyffuriau wedi'u dosbarthu'n gyfreithiol i bum categori, atodlen I, II, III, IV, a V yn y Ddeddf Sylweddau Rheoledig . Dosberthir y cyffuriau yn ôl eu potensial tybiedig ar gyfer cam-drin. Mae cydberthynas gref rhwng defnyddio cyffuriau gwahanol. Er enghraifft, mae cydberthynas rhwng cymeryd saith cyffur anghyfreithlon (amffetaminau, canabis, cocên, ecstasi, cyffuriau penfeddwol cyfreithlon, LSD, a madarch hud) ac mae cyfernod cydberthynas Pearson *r* >0.4 ym mhob pâr ohonynt; mae cysylltiad cryf rhwngcymeryd canabis (*r* >0.5) a defnyddio nicotin (baco), mae gan heroin gydberthynas â chocên (*r* > 0.4) a methadon (*r* >0.45), ac mae cydberthynas gref rhyngddo a chrac (*r* >0.5). Yn 2009 yn yr Unol Daleithiau roedd tua 21% o fyfyrwyr ysgol uwchradd wedi cymryd cyffuriau presgripsiwn heb bresgripsiwn. Ac yn gynharach yn 2002, amcangyfrifodd Sefydliad Iechyd y Byd fod tua 140 miliwn o bobl yn ddibynnol ar alcohol a 400 miliwn arall â phroblemau cysylltiedig ag alcohol.

Mae astudiaethau wedi dangos y bydd mwyafrif helaeth o ieuenctid yn rhoi'r gorau i ddefnyddio cyffuriau yn raddol *cyn* iddo ddod yn broblemus. Felly, er bod cyfraddau y defnydd cyffredinol yn uchel, mae canran y glasoed sy'n bodloni'r meini prawf ar gyfer camddefnyddio sylweddau yn sylweddol is (yn nes at 5%). Amcangyfrifa'r Cenhedloedd Unedig bod mwy na 50 miliwn o ddefnyddwyr cyson o morffin diasetad (heroin), cocên a chyffuriau synthetig."

Bu farw dros 70,200 o Americanwyr o orddosau cyffuriau yn 2017. Ymhlith y rhain, digwyddodd y cynnydd mwyaf ymhlith marwolaethau yn ymwneud â fentanyl ac opioidau synthetig (28,466 o farwolaethau). Yn yr Unol Daleithiau, mae nifer y troseddwyr cyffuriau di-drais yn y carchar yn fwy na 100,000 o gyfanswm y boblogaeth carcharu yn yr UE, er gwaethaf y ffaith bod gan yr UE 100 miliwn yn fwy o ddinasyddion.

Er gwaethaf deddfwriaeth cyffuriau (neu efallai o'i herwydd), mae cartelau cyffuriau troseddol trefnus, mawr yn gweithredu ledled y byd. Mae eiriolwyr dad-droseddoli yn dadlau bod gwahardd cyffuriau yn gwneud gwerthu cyffuriau yn fusnes proffidiol, gan arwain at lawer o'r gweithgarwch troseddol cysylltiedig.

#### Y Deyrnas Unedig 
Amcangyfrifodd Swyddfa Gartref y DU fod cost gymdeithasol ac economaidd camddefnyddio cyffuriau i economi’r DU o ran troseddu, absenoldeb a salwch yn fwy na £20 biliwn y flwyddyn. Fodd bynnag, nid yw Swyddfa Gartref y DU yn amcangyfrif pa gyfran o’r troseddau hynny sy’n ganlyniadau anfwriadol, cynhyrchu peryglus a dosbarthu peryglus), na beth yw cost hyn o ran yr heddlu ayb. Mae'r agweddau hynny yn angenrheidiol ar gyfer dadansoddiad llawn o economeg y gwaharddiad. 

### Cymru 
https://phw.nhs.wales/news/drug-deaths-at-their-highest-ever-levels-in-wales/

Harm Reduction Database Wales: Drug related mortality Annual Report 2018-19 Gwefan GIG Cymru

Yn ô ''Cronfa Ddata Lleihau Niwed Cymru: Adroddiad Blynyddol Marwolaethau sy'n Gysylltiedig â Chyffuriau 2018-19'' rhwng 2017-18 roedd marwolaethau oherwydd cyffuriau ar eu huchaf erioed - 78% yn uwch mewn 10 mlynedd. Fel yn y blynyddoedd blaenorol, roedd opioidau gan gynnwys heroin yn ymwneud ag ychydig dros hanner y marwolaethau yn ymwneud â chyffuriau yn 2018. Adroddwyd bod defnydd poly-gyffuriau, y defnydd o gyffuriau eraill gan gynnwys benzodiazepines a chocên, yn 49%.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Substance abuse 978-1-100-12181-9
* Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod: Ffactorau Risg ar gyfer Camddefnyddio Sylweddau ac Iechyd Meddwl Mae  Dr. Robert Anda o Ganolfannau Rheoli Clefydau UDA yn disgrifio'r berthynas rhwng trallod plentyndod ac afiechyd yn ddiweddarach, gan gynnwys camddefnyddio sylweddau (fideo)

Categori:Camdriniaeth
Categori:Dibyniaeth