Isabella Colbran

Cantores opera Sbaenaidd oedd **Isabella Angela Colbran** (2 Chwefror 1785   - 7 Hydref 1845) a adwaenid yn ei mamwlad fel **Isabel Colbrandt**. Mae llawer o ffynonellau yn ei nodi fel soprano coloratwra dramatig ond mae rhai yn credu ei bod yn mezzo-soprano gydag estyniad uchel, soprano sfogato. Cydweithiodd â'r cyfansoddwr opera Gioachino Rossini i greu nifer o rolau sy'n aros yn y repertoire hyd heddiw. Priododd y ddau ar 22 Mawrth 1822. Hi oedd cyfansoddwr pedwar casgliad o ganeuon.

## Colbran yn Napoli 
Ganwyd Colbran, merch cerddor llys Brenin Sbaen, Gianni Colbran a Teresa Ortola ei wraig, ym Madrid. Dechreuodd ei hastudiaethau cerddorol yn chwech oed gyda'r cyfansoddwr, Francisco Pareja, y castrato Carlo Martinelli, a'r canwr a chyfansoddwr enwog, Girolamo Crescentini ym Mharis.

Erbyn iddi gyrraedd ugain oed roedd wedi ennill enwogrwydd ledled Ewrop am ei llais. Symudodd i Napoli, canolbwynt cerddoriaeth Ewropeaidd yn ystod y ddeunawfed a'r 19g. Roedd y Teatro di San Carlo, wedi dod yn gartref i gantorion enwog fel y castrato Farinelli ac wedi dod yn gyrchfan i gantorion talentog.

Daeth Colbran yn prima donna cwmni Teatro di San Carlo. Roedd yn cael  ei hedmygu gan Brenin Napoli yn ogystal â chyhoedd oedd yn ei addoli. Ymhen amser daeth yn feistres i impresario'r theatr, Domenico Barbaia. Roedd Barbaia hefyd yn rheoli neuaddau hapchwarae a datblygodd Colbran hoffter o gamblo yn ei gwmni.

I wneud y gorau o dalentau Colbran arwyddodd Barbaia Gioachino Rossini i gontract saith mlynedd fel cyfansoddwr operâu i'r cwmni. Ar ôl iddo gyrraedd Napoli ym 1815 cyfansoddodd Rossini rôl deitl ''Elisabetta, regina d'Inghilterra* ( *Elizabeth, Brenhines Lloegr* ) yn arbennig ar ei chyfer. Ei opera Neapolitan nesaf oedd *Otello, ossia il Moro di Venezia'' lle canodd Colbran rôl Desdemona. Profodd yr opera hon i fod yn hynod boblogaidd a daeth o hyd i Colbran ar anterth ei phwerau. Arweiniodd ei phoblogrwydd at alw mawr am ei pherfformiadau. Er i'w llais ddechrau dangos arwyddion o straen yn fuan, parhaodd Colbran i gael gyrfa ffrwythlon, gan greu rolau Armida (*Armida*), Elcia (*Mosè in Egitto*), Zoraide (*Ricciardo e Zoraide*), Ermione (*Ermione*), Elena (*La donna del lago*), Anna (*Maometto II*), a Zelmira (*Zelmira*), pob un wedi'i ysgrifennu gan Rossini ar gyfer theatrau Napoli.

## Colbran yn Bologna 
Roedd perthynas rhamantus yn cyd-fynd â'r cydweithrediad artistig rhwng Colbran a Rossini, a ddechreuodd ym 1815. Symudodd Colbran gyda Rossini, a oedd saith mlynedd yn iau na hi, i Bologna ym 1822, lle priodon nhw. Fe darodd marwolaeth ei thad Colbran yn galed. Comisiynodd Rossini gerflun ar gyfer mawsolëwm y teulu yn darlunio dynes yn wylo wrth droed bedd ei thad.

Ymwahanodd Colbran a Rossini ym 1837 wrth i’r cyfansoddwr ddechrau perthynas ddifrifol â'r model artistiaid Olympe Pélissier ym Mharis. Dirywiodd iechyd Colbran a pharhaodd i fyw ar ystâd ei diweddar dad  yn Castenaso ger Bologna. Wrth i'w harferion gamblo ddod yn fwy difrifol, fe werthodd rannau o'r ystâd ond parhaodd Rossini i anfon cefnogaeth.

## Rolau a grëwyd 
* Volunnia yn *Coriolano* gan Nicolini (Rhagfyr 26, 1808, Teatro alla Scala Milan)
* Ifigenia yn *Ifigenia yn Aulide* gan Federici (28 Ionawr, 1809, Teatro alla Scala, Milan)
* Palmide yn I Gauri gan Mellara (22 Chwefror 1810, Teatro La Fenice, Fenis)
* Pietà celeste yn *Il pegno di pace* gan Caffi (11 Mawrth 1810, Teatro La Fenice, Fenis)
* Soprano yn ''L'oracolo di Delfo* gan Raimondi (15 Awst 1811, Teatro San Carlo, Napoli)
* Beroe yn *Nitteti* gan Pavesi (26 Rhagfyr 1811, Teatro Regio, Torino)
* Lidia yn *Lauso e Lidia* gan Farinelli (31 Ionawr 1813, Teatro Regio, Torino)
* Rôl y teitl yn *Nefte* gan Fioravanti (18 Ebrill 1813, Teatro San Carlo, Napoli)
* Zetulbè yn *Il califfo di Bagdad* gan García (30 Medi 1813, Teatro del Fondo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Medea in Corinto* gan Mayr (28 Tachwedd 1813, Teatro San Carlo, Napoli)
* Diana yn *Diana ed Endimione* gan García (9 Chwefror 1814, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Partenope* gan Farinelli (15 Awst 1814, Teatro San Carlo, Napoli)
* Caritea yn *Donna Caritea, regina di Spagna* gan Farinelli (16 Medi 1814, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *La donzella di Raab* gan García (4 Tachwedd 1814, Teatro San Carlo, Napoli)
* Soprano yn *Arianna yn Nasso* gan Mayr (19 Chwefror 1815, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Elisabetta, regina d'Inghilterra* gan Rossini (4 Hydref 1815, Teatro San Carlo, Napoli)
* Soprano yn *Le nozze di Teti e di Peleo* gan Rossini (24 Ebrill 1816, Teatro del Fondo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Gabriella di Vergy* gan Carafa (3 Gorffennaf 1816, Teatro del Fondo, Napoli)
* Desdemona yn *Otello* gan Rossini (4 Rhagfyr 1816, Teatro del Fondo, Napoli)
* Virginia yn *Paolo e Virginia* gan Guglielmo (2 Ionawr 1817, Teatro dei Fiorentini, Napoli)
* Partenope yn *Il sogno di Partenope* gan Mayr (12 Ionawr 1817, Teatro San Carlo, Napoli)
* Zemira yn *Mennone e Zemira* gan Mayr (22 Mawrth 1817, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Ifigenia in Tauride* gan Carafa (19 Mehefin 1817, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Armida* gan Rossini (11 Tachwedd 1817, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Boadicea* gan Morlacchi (13 Ionawr 1818, Teatro San Carlo, Napoli)
* Elcia yn *Mosè in Egitto* gan Rossini (5 Mawrth 1818, Teatro San Carlo, Napoli)
* Fecenia yn *Ebuzio* gan Generali (9 Medi 1818, Teatro San Carlo, Napoli)
* Zoraide yn *Ricciardo e Zoraide* gan Rossini (3 Rhagfyr 1818, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Ermione* gan Rossini (27 Mawrth 1819, Teatro San Carlo, Napoli)
* Circe yn *Ulisse nell'isola di Circe* gan Perrino (23 Mehefin 1819, Teatro San Carlo, Napoli)
* Jole yn *L'apoteosi d'Ercole* gan Mercadante (19 Awst 1819, Teatro San Carlo, Napoli)
* Elena yn *La donna del lago* gan Rossini (24 Hydref 1819, Teatro San Carlo, Napoli)
* Anna Erisso yn *Maometto secondo* gan Rossini (3 Rhagfyr 1820, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Zelmira* gan Rossini (16 Chwefror 1822, Teatro San Carlo, Napoli)
* Rôl y teitl yn *Semiramide'' gan Rossini (3 Chwefror 1823, Teatro La Fenice, Fenis)

## Cyfansoddiadau 
Cyfansoddodd Colbran bedwar casgliad o ganeuon; cawsant eu cyflwyno i Ymerodres Rwsia; i'w hathro, Crescenti; i Frenhines Sbaen; ac i'r Tywysog Eugène de Beauharnais.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* *The Oxford Dictionary of Opera*, gan John Warrack ac Ewan West (1992), 782 tud, 
* *Women Composers: A Heritage of Song*, p.&nbsp;50, gol. Carol Kimball (2004), Hal Leonard.

Categori:Marwolaethau 1845
Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Cantorion opera
Categori:Rossini