Tŷ ar y Tywod (drama)

Drama lwyfan Gymraeg gan Gwenlyn Parry yw ***Tŷ ar y Tywod,*** a gyflwynwyd am y tro cyntaf gan Gwmni Theatr Cymru ym 1968. Drama Gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol y Barri 1968. Fe'i cyhoeddwyd gan Llyfrau'r Dryw ym 1969. Fe ddisgrifir hi fel drama "swreal" ac o linach gwaith Ionesco, Ibsen a Pinter.

## Cymeriadau 
* Gŵr y Tŷ
* Lisa
* Llanc
* Merch
* Gŵr y Ffair

## Disgrifiad byr 
"Ceir Gŵr y Ffair sydd eisiau prynu cwt Gŵr y Tŷ er mwyn ymestyn ei ffair ar hyd y traeth. Ond mae Gŵr y Tŷ eisiau aros yn ei gartref lle caiff heddwch i siarad efo’r ddelw gwyr y mae o wedi ei dwyn ac sy’n dod yn fyw yn ei ddychymyg ef, ac o’n blaen ni’r gynulleidfa. Erbyn diwedd y ddrama, mae’r safleoedd grym wedi eu gwyrdroi a Gŵr y Tŷ a Gŵr y Ffair wedi cyfnewid safleoedd. Y frwydr seicolegol ac emosiynol sy’n arwain at hyn yw craidd y ddrama".

* Gŵr y Tŷ - Brinley Jenkins
* Lisa - Lisabeth Miles
* Llanc 1 -  Wynford Ellis Owen
* Llanc 2 - Stewart Jones
* Gŵr y Ffair - Guto Roberts
* Mam - Iona Banks
[bawd|Cynllun set [Martin Morley o *Tŷ Ar Y Tywod* 1983 (gyda chaniatâd MM)]]

### 1980au 
bawd|Rhaglen *Tŷ ar y Tywod* 1983
Ail lwyfannwyd y ddrama gan Cwmni Theatr Cymru ym 1983, dan gyfarwyddyd Ceri Sherlock; cynllunydd Martin Morley, goleuo : Shangara Singh.

* Gŵr y Tŷ - Geraint Lewis
* Gŵr y Ffair - Ynyr Williams 
* Y Wraig - Betsan Llwyd
* Y Fam - Rhian Morgan
* Yr Eilun Nwyd - Nia Caron
* Llanc 1 - Alun ap Brinley
* Llanc 2 - Richard Elfyn
* Llais y Ddedfryd - Susan E. Waters.

Fel un oedd wedi cynllunio sawl cynhyrchiad arall o waith Gwenlyn Parry, roedd ymgais gyntaf y cynllunydd Martin Morley o lunio'r set yn un mwy diriaethol ac amlwg, gyda'r 'tŷ' yn llythrennol 'ar y tywod'. Ond nid felly oedd y cyfarwyddwr Ceri Sherlock am lwyfannu'r gwaith, yn ôl Martin, a bu'n rhaid meddwl yn fwy haniaethol, gan osod y ddrama mewn lleoliad mwy astrus - "yn hytrach na'r traeth, fel oedd yn y sgript," eglura Martin, "crëwyd awyrgylch mwy glinigol, amgueddfa neu seilam?" 

* Gŵr y Tŷ - Jonathan Nefydd
* Lisa - Carys Eleri
* Llanc - Dave Taylor
* Merch - Mared Swain
* Gŵr y Ffair - Dafydd Dafis

"Naw oed oeddwn i’n 1983, y tro diwethaf i *Tŷ ar y Tywod* weld golau dydd ar y llwyfan proffesiynol", nododd Gwenan Mared yn 2005, wrth adolygu'r cynhyrchiad i Barn: "A finnau wedi dringo dros y bryncyn tri deg y llynedd, roedd hi’n hen bryd, felly, i rywun roi mêr yn ei hesgyrn o’r newydd [...] roedd disgwyliadau yn drwch yn yr aer a Gwenlyn Parry, yn amlwg, yn dal i fedru denu’r dorf.", ychwanegodd.  "Mae i ddrama fel *Tŷ ar y Tywod* haenau [...] Mae hi’n dipyn o gontract plesio pawb, a’r hyn y dewisodd Theatr Genedlaethol Cymru ei wneud oedd chwarae’r ddrama gan lynu mor union driw i’r gwreiddiol â bo modd, perfformio’r clasur fel clasur per se. Roedd y set weddol syml yn cyd-fynd â’r naws yma, gan gryfhau’r digwydd ond heb ddwyn sylw oddi wrth yr actorion. Gosodwyd dodrefn y tŷ ar ongl i gyfleu seiliau’r tŷ yn suddo i’r tywod. Yn fy meddwl i roedd y ddyfais hon hefyd yn atgyfnerthu’r naws forwrol gyffredinol gan roi’r argraff bod y dodrefn yn cael eu taflu gan donnau’r môr, neu’r naws swreal, efallai, gyda’r bydolwg groes-gongl yn adlewyrchu troeon dychymyg rhyfedd Gŵr y Tŷ. Defnyddiwyd triciau goleuo a phersbectif i ddangos y ffair yn y pellter, ac fel yr oedd y ddrama’n mynd rhagddi roedd y goleuo yn cyfleu’r syniad bod y ffair yn dod yn nes ac yn nes at ormesu Gŵr y Tŷ."Dewis i gymharu cynhyrchiad 2005 gyda chynhyrchiad 1983, wnaeth Nic Ros ar wefan BBC Cymru: "Nid yw fersiwn y Theatr Genedlaethol yn ddehongliad radical mewn unrhyw ffordd, ond y mae'n llwyfaniad effeithiol tu hwnt sydd, yn hollol wahanol i nod ac amcan Sherlock, yn dangos ac egluro'r ddrama", mynegodd.  

"Roedd yn Theatr Gwynedd nos Sadwrn Ebrill 30, dorf siomedig o dila, ond roedd yna ddrama fawr ar thema oesol (neu ar nifer ohonynt), ac roedd y set, hithau, yn ysblennydd, gyda chynllunio di-gyfnod Laura Hopkins yn dwyn i gof dirluniau trawsnewidiol yr athrylith Americanaidd Robert Wilson. Nid oedd ots mai cwt digon tebyg i un *Y Ffin* sydd i fod yma. Gwelwyd yn glir y rhwd lle roedd heli'r môr wedi gwneud ei farc, a chyda'r set gyfan wedi ei osod ar ongl megis y tŵr Eidalaidd, bregus iawn oedd ei olwg, gyda'r Ffair yn bygwth o'r tu cefn."

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu Comisiwn Eisteddfod
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1969
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Theatr Gymraeg y 1960au
Categori:Theatr Gymraeg y 2000au
Categori:Dramâu teledu Cymraeg y 1960au