open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ffranciaid

[bawd|170px|Cerflun o [Siarlymaen yn Frankfurt, Yr Almaen]]

Roedd y **Ffranciaid** (Lladin: *Franci* neu *gens Francorum*) yn wreiddiol yn nifer o lwythau Germanaidd a ddaeth at ei gilydd mewn cynghrair, yn cynnwys y Saliaid, Sicambri, Chamavi, Tencteri, Chattuarii, Bructeri, Usipetes, Ampsivarii a’r Chatti. Roeddynt yn byw ar lannau gogledd-ddwyreiniol Afon Rhein, a chawsant eu defnyddio fel cyfundodwyr (*foederati*) gan yr ymerawdwr Rhufeinig Iwlian (358). Yn ddiweddarach llwyddasant i greu teyrnas dan yr enw *Francia*) mewn ardal sy’n cynnwys Ffrainc a rhan orllewinol yr Almaen. Mae 'Ffrainc' yn cymeryd ei henw oddi wrthynt. Daethant yn Gristionogion tua diwedd y 5g.

Arferiad y Ffranciaid, fel y Tywysogion a'r Brenhinoedd Cymreig, ar farwolaeth brenin oedd rhannu’r deyrnas rhwng ei feibion, felly rhannwyd Francia nifer o weithiau.

Mae’r rhan fwyaf o’r wybodaeth am y Ffranciaid yn dod oddi wrth Gregori o Tours, a ysgrifennodd ei *Historia Francorum* (*Hanes y Ffranciaid*) am y cyfnod hyd 594. Cofnodir i’r Ffranciaid ymosod ar yr Ymerodraeth Rufeinig yn 250 a chyrraedd cyn belled â Tarragona yn Sbaen. Tua 358 rhoddodd yr ymerawdwr Iwlian y rhan fwyaf o dalaith Gallia Belgica iddynt. Yn raddol daethant yn feistri ar y rhan fwyaf o ran ogleddol Gâl.

Y frenhinllin gyntaf i lywodraethu’r Ffranciaid oedd y Merofingiaid. Dywedir fod y brenhinoedd Merofingaidd yn hanu o lwyth y Sicambri.  Fodd bynnag nid y brenin oedd a’r grym mewn gwirionedd ond Maer y Llys. Y mwyaf enwog o’r rhain oedd Siarl Martel, a enillodd fuddugoliaeth enwog dros y Mwslimiaid ym Mrwydr Tours.

Yn 751 diorseddwyd yr olaf o’r brenhinoedd Merofingaidd, a daeth mab Siarl Martel, Pepin Fychan, yn frenin fel y cyntaf o linach y Carolingiaid. Adeiladodd mab Pepin, Siarlymaen, ymerodraeth oedd yn ymestyn dros ran helaeth o Ewrop. O 772 ymlaen, gorchfygodd y Sacsoniaid, ymgorfforodd eu tiroedd yn ei ymerodraeth a gorfododd hwynt i ddod yn Gristionogion. Concrodd y Lombardiaid yn 773-774, ac ychwanegodd  ogledd yr Eidal at ei feddiannau. Ar ddydd Nadolig 800 coronwyd Siarlymaen yn “Ymerawdwr y Rhufeiniaid” gan y Pab Leo III.

Pan fu farw Siarlymaen yn 814 yn Aachen, dilynwyd ef gan ei fab Louis Dduwiol, yr unig un o'i feibion oedd wedi goroesi ei dad. Ar farwolaeth Louis yn 840, bu ymladd rhwng ei feibion, ac yn 843 rhannwyd y deyrnas rhyngddynt yn ôl Cytundeb Verdun.

* Siarl Foel yn derbyn Ffrancia Orllewinol (a ddaeth yn deyrnas Ffrainc yn ddiweddarach).
* Lothair I, oedd yn cael y teitl o ymerawdwr, yn derbyn Ffrancia Ganol (a enwyd yn Lotharingia).
* Louis yr Almaenwr yn derbyn Ffrancia Ddwyreiniol, a elwid Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn ddiweddarach.

bawd|canol|400px|Rhaniad yr ymerodraeth rhwng tri mab Louis Dduwiol


Categori:Yr Oesoedd Canol yn yr Almaen
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Ffrainc
Categori:Pobloedd hynafol
736

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
731 732 733 734 735 - **736** - 737 738 739 740 741 

----

## Digwyddiadau 
* Ysgol Kegon o Fwdhiaeth yn cyrraedd Japan o Corea.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:736
735

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
730 731 732 733 734 - **735** - 736 737 738 739 740 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
* Alcuin, ysgolhaig a bardd (tua'r flwyddyn yma) (bu farw 804)

## Marwolaethau 
* Abi Ishaq, gramadegydd Arabaidd
* 27 Mai - Beda, clerigwr a hanesydd (g. 672)

Categori:735
734

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
729 730 731 732 733 - **734** - 735 736 737 738 739 

----

## Digwyddiadau 
* Siarl Martel yn gorchfygu'r Ffrisiaid

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Bilge Khan, ymerawdwr y Göktürc

Categori:734
Sara Sugarman

Cyfarwyddwr ffilm ac actores yw **Sara Sugarman** (ganwyd 13 Hydref 1962 yn y Rhyl).

Priododd yr actor David Thewlis yn 1992. Hi oedd cyfarwyddwr y ffilm *Very Annie Mary* (2001).

## Ffilmiau (actores)
**Sid and Nancy* (1986)
**Dealers* (1989)

## Teledu (actores)
**Grange Hill* (1979)
**Juliet Bravo* (1980)
**Minder* (1984)
**A Very Peculiar Practice* (1988)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Pobl o'r Rhyl
Islamiaeth

Defnyddir y term **Islamiaeth** i ddynodi ideoleg wleidyddol sy'n dweud taw nid crefydd yn unig yw Islam, ond hefyd cyfundrefn wleidyddol lle sylfaen holl ddeddfau cymdeithas yw cyfraith Islamaidd, a dylai Mwslemiaid dychwelyd at ddysgeidiaeth wreiddiol a modelau cynnar Islam. Weithiau, defnyddir y gair **Islamydd** i ddynodi Mwslemiaid sy'n gwrthwynebol yn dreisgar i ddylanwad milwrol, economaidd, gwleidyddol, cymdeithasol, a diwylliannol y Gorllewin yn y Byd Mwslemaidd.

Buasai gwladwriaeth Islamaidd bur yn fath o theocrataeth, sef llywodraeth gan offeiriad (neu glerigwyr yn achos Islam) yn enw Duw.

## Gweler hefyd
* Chwyldro Islamaidd Iran
* Emirad Islamaidd Affganistan


Categori:Crefydd a gwleidyddiaeth
Categori:Ffwndamentaliaeth Islamaidd
Categori:Ideolegau gwleidyddol
732

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
727 728 729 730 731 - **732** - 733 734 735 736 737 

----

## Digwyddiadau 
* 10 Hydref - Brwydr Tours: Siarl Martel, arweinydd y Ffranciaid, yn gorchfygu byddin Fwslimaidd dan Abdul Rahman Al Ghafiqi, sy'n cael ei ladd yn y frwydr. Mae ymestyniad pellach Islam i Ewrop yn cael ei atal.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Abdul Rahman Al Ghafiqi, rhaglaw Cordoba

Categori:732
John Meurig Thomas

Gwyddonydd, cemegydd ac addysgwr o Gymru oedd Syr **John Meurig Thomas** FRS (15 Rhagfyr 1932 – 13 Tachwedd 2020) sy'n adnabyddus am ei waith ymchwil ar gatalysis heterogenaidd.

Cafodd ei fagu yn Heol Bethesda, Tymbl a mynychodd Ysgol Ramadeg y Gwendraeth.

Wedi iddo dderbyn Cadair yr Adran Gemeg yng Ngholeg Prifysgol Aberystwyth cafodd ei wneud yn Bennaeth Adran Gemeg ffisegol ym Mhrifysgol Caergrawnt. Wedyn dyrchafwyd ef yn Athro preswyl a chyfarwyddwr labordy'r Sefydliad Brenhinol cyn dychwelyd i Brifysgol Caergrawnt lle'r oedd yn Athro Emeritws Cemeg Cyflwr Solet.

Enwyd y mwyn *meurigite* ar ei ôl.

Roedd hefyd yn Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac yn Aelod o’r Cyngor cychwynnol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cemegwyr o Gymru
Categori:Cyn Gymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
731

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
726 727 728 729 730 - **731** - 732 733 734 735 736 

----

## Digwyddiadau 
* Beda yn gorffen ei *Historia ecclesiastica gentis Anglorum*
* 11 Chwefror - Pab Gregori III yn olynu Pab Gregori II fel y 90fed pab.
* Pab Gregori III yn condemnio iconoclastiaeth.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 11 Chwefror - Pab Gregori II

Categori:731
730

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
725 726 727 728 729 - **730** - 731 732 733 734 735 

----

## Digwyddiadau 
* (Tua'r flwyddyn yma) - Seisyll ap Clydog brenin Ceredigion yn ychwanegu Ystrad Tywi i'r deyrnas i greu teyrnas Seisyllwg.
* Yr ymerawdwr Bysantaidd Leo III yn gorchymyn dinistrio pob eicon, dechrau'r Cyfnod Eiconoclastaidd Cyntaf
* Siarl Martel yn gorchfygu dugiaeth annibynnol olaf yr Alamanni ac yn ymosod ar y Sacsoniaid tu draw i Afon Rhein.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:730
744

7g - **8g** - 9g 
690au 700au 710au 720au 730au - **740au** - 750au 760au 770au 780au 790au 
739 740 741 742 743 - **744** - 745 746 747 748 749 

----

## Digwyddiadau 
*Chwefror - Hildeprand yn olynu Liutprand fel brenin y ]Lombardiaid
*3 Mawrth - Abel yn dod yn Archesgob Reims

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Chwefror - Liutprand, brenin y Lombardiaid.
*16 Ebrill - al-Walid II ibn Abd al-Malik, Caliph Umayyad
*Steffan IV, Patriarch Uniongred Antioch (g. 720)

Categori:744
729

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
724 725 726 727 728 - **729** - 730 731 732 733 734 

----

## Digwyddiadau 
* Ceolwulf yn olynu Osric fel brenin Northumbria

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:729
Siarl Martel

[bawd|250px|''[Brwydr Tours yn Hydref 732, gan Charles de Steuben (Amgueddfa Versailles, Ffrainc)]]
**Siarl Martel** (23 Awst 686 – 22 Hydref 741) oedd Maer y Llys yn nheyrnas Ffrancaidd Awstrasia o'r flwyddyn 715 hyd ei farwolaeth. Mae'n fwyaf enwog am ei fuddugoliaeth ym Mrwydr Tours yn erbyn byddin Fwslemaidd.

## Bywgraffiad
Roedd Siarl yn fab gordderch i Pepin de Heristal a'i ordderch Alpaïde de Bruyères. Ar farwolaeth ei dad yn (714), cymerodd Siarl ei le fel Maer y Llys. Deilydd y swydd yma oedd yn rheoli'r deyrnas mewn gwirionedd; swyddogaeth seremonïol yn unig oedd gan y brenin. Nid oedd Plectrude, gwraig Pepin, yn barod i dderbyn hyn, a llwyddodd i garcharu Siarl, gan reoli ei hun dros ei mab chwech oed, Thiaud. Cododd nifer o daleithiau mewn gwrthryfel mewn ymateb i'r syniad o gael eu rheoli gan wraig, a cymerodd teyrnas Neustria fantais i orchfygu Austrasia mewn brwydr.

Llwyddodd Siarl i ddianc o'r carchar. Gorchfygodd y Neustraid mewn dwy frwydr a gorfododd Plectrude a'i mab i ildio. Erbyn 720 yr oedd wedi uno tiriogaethau'r Ffranciaid yn un deyrnas. Yn 719 gorchfygodd Radbod, brenin y Ffrisiaid a gwneud Ffrisia yn rhan o Ymerodraeth y Ffranciaid.

Yn 732 bu raid i Martel wynebu byddin Fwslemaidd dan reolwr Al-Andalus, Abdul Rahman Al Ghafiqi. Diweddodd Brwydr Tours mewn buddugoliaeth fawr i'r Cristionogion, gyda Abdul Rahman ei hun ymhlith y lladdedigion. Mae nifer o haneswyr yn ystyried i'r frwydr yma fod yn un o'r rhai mwyaf tyngedfennol yn hanes Ewrop, ac y gallai Ewrop oll fod wedi dod yn rhan o'r byd Islamaidd onibai am fuddugoliaeth Martel. Rhwng 735 a 737 enillodd Martel nifer o fuddugoliaethau eraill dros yr Arabiaid yn ne Ffrainc.

## Olyniaeth
Bu Siarl Martel farw yn Quierzy ar 22 Hydref 741. Rhannwyd ei diroedd rhwng ei ddau fab:

*Carloman, a gafodd Austrasia, Alemania a Thuringia
*Pepin Fychan, a gafodd Neustrasia, Borgona a Profens.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 686
Categori:Marwolaethau 741
Categori:Hanes yr Almaen
Categori:Milwyr yr 8fed ganrif
Categori:Milwyr o Ffrainc
Categori:Pobl y 7fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Ffrainc
Ramesses II

Pharo yr Aifft o 1279 CC hyd ei farwolaeth oedd **Ramesses II** neu **Ramesses Fawr** (1302 CC - 1213 CC). Mab y Pharo Seti I ydoedd.

Ramesses II neu Ramesses fawr oedd drydydd brenin 19 teyrnlin yr Aifft. Yn fuan ar ôl dod yn frenin, dechreuodd gyfres o ryfeloedd, yr enwocaf oedd Brwydr Kadesh. Bu'r Aifft yn llwyddiannus yn ystod teyrnasiad Ramesses II. Ehangodd ei ymerodraeth mor bell ag Ethiopia hynafol (Swdan yn awr). Ei deyrnasiad oedd yr ail hiraf yn hanes yr Aifft.

Yn ôl rai Ramesses II oedd y Pharo bu Moses yn brwydro yn ei erbyn i sicrhau rhyddid pobl Israel.

Bu farw Ramesses II yn 96 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Hen Aifft
Categori:Genedigaethau 1302 CC
De Clwyd (etholaeth seneddol)

Roedd **De Clwyd** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Martyn Jones (Llafur)
* 2010-2019 Susan Elan Jones (Llafur)
* 2019–2024: Simon Baynes (Ceidwadol)

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2000au
### Canlyniadau Etholiad 1997
|- style="background-color:#F6F6F6"
! style="background-color: " |
| colspan="2"   | **Etholaeth newydd:** [[Y Blaid Lafur (DU)|]] **yn ennill**.
| align="right" | **Swing**
| align="right" | 
||
|-

## Gweler hefyd
*De Clwyd (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych
733

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
728 729 730 731 732 - **733** - 734 735 736 737 738 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Bystantaidd Leo III yr Isawriad yn tynnu'r Balcanau, Sicilia a Calabria o'r tiriogaethau sydd dan reolaeth y pab, mewn ymateb i gefnogaeth Gregori III i wrthryfel yn yr Eidal yn erbyn iconoclastiaeth.

## Genedigaethau 
* Ymerawdwr Junnin, ymerawdwr Japan (bu farw 765)

## Marwolaethau 
Categori:733
728

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
723 724 725 726 727 - **728** - 729 730 731 732 733 

----

## Digwyddiadau 
* Liutprand, brenin y Lombardiaid yn meddiannu Ecsarchataeth Ravenna

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Ine, brenin Wessex
* Jarir ibn `Atiyah al-Khatfi, bardd a dychanwr Arabaidd

Categori:728
727

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
722 723 724 725 726 - **727** - 728 729 730 731 732 

----

## Digwyddiadau 
*Pab Gregori II yn condemnio eiconoclastiaeth, gan achosi rhwyg gyda'r Ymerodraeth Fysantaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:727
726

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
721 722 723 724 725 - **726** - 727 728 729 730 731 

----

## Digwyddiadau 
* Dúngal mac Selbaig, brenin Dál Riata, yn cael ei ddiorseddu; olynir ef gan Eochaid mac Echdach.
* Ynys folcanig Thera ym Môr y Canoldir yn ffrwydro.
* Leo III yr Isawriad yn gwahardd defnyddio delwau crefyddol; dechrau'r dadleuon ynghylch eiconoclastiaeth.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:726
Bebo

150px|bawd|Bebo
Gwefan rhwydweithio cymdeithasol sy'n boblogaidd ymysg pobl ifanc yw **Bebo** (). Mae'n un o'r gwefannau sy'n tyfu cyflymaf ac yn mynd yn fwy poblogaidd o hyd. Ar Bebo, gallwch gyfathrebu â'ch ffrindiau, rhannu lluniau a llawer mwy.

## Gweler hefyd
*MySpace
*Facebook
*Twitter

Categori:Gwefannau rhwydweithio cymdeithasol
Categori:Sefydliadau 2005
Alun a Glannau Dyfrdwy

*Alun a Glannau Dyfrdwy (etholaeth seneddol)
*Alun a Glannau Dyfrdwy (etholaeth Cynulliad)
*Alun a Glannau Dyfrdwy (dosbarth), yng Nghlwyd 1974-1996
MySpace

Gwefan rhwydweithio cymdeithasol yw **MySpace**. Mae'n cael ei defnyddio gan filiynau o bobl o gwmpas y byd pob dydd. Mae'n un o'r gwefannau mwyaf pobolgaidd yn y byd. Ar y wefan, gallwch ddisgrifio eich hun, cymdeithasu â ffrindiau, dangos lluniau a mwy.

## Gweler hefyd 
* Bebo

Categori:Is-gwmnïau News Corporation
Categori:Gwefannau rhwydweithio cymdeithasol
Categori:Sefydliadau 2003
725

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
720 721 722 723 724 - **725** - 726 727 728 729 730 

----

## Digwyddiadau 
* Elisedd ap Gwylog yn dod yn frenin Powys.
* Beda yn cyhoeddi *De temporum ratione*, yn rhoi dyddiadau o flwyddyn genedigaeth Crist.
* Y Coptiaid yn Yr Aifft yn gwrthryfela yn erbyn y trethi arnynt.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:725
724

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
719 720 721 722 723 - **724** - 725 726 727 728 729 

----

## Digwyddiadau 
* Diwedd teyrnasiad yr Ymerodres Genshō yn Japan; yr Ymerawdwr Shōmu yn dod i'r orsedd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Rotrude o Treves, Duges y Ffranciaid a gwraig Siarl Martel (g. 690)

Categori:724
Gwaun Cwm Garw

Addasiad gan Sharon Morgan o'r ddrama ***The Laramie Project*** gan Moisés Kaufman yw ***Gwaun Cwm Garw***. Mae'r ddrama wreiddiol yn ymwneud â llofruddiaeth Matthew Shepard yn Laramie, Wyoming ym 1998, llofruddiaeth a gymhellwyd gan homoffobia mae'n debyg. Cynhaliodd Cwmni Theatr Tectonic dros 200 o gyfweliadau â thrigolion Laramie wrth i'r ddrama cael ei hysgrifennu, ac mae dyddiaduron aelodau'r cwmni a gohebiadau a ymddangosodd yn y wasg yn ymddangos yn y ddrama yn ogystal. 

## Cymeriadau 
Mae dros 50 o gymeriadau yn y ddrama wreiddiol, sy'n cynnwys enwau aelodau o'r cwmni drama fu'n cynnal yr holl gyfweliadau.

## Cefndir 
Ar y 7 Hydref 1998, daethpwyd o hyd i fachgen ifanc hoyw wedi’i glymu i ffens, yn y bryniau tu allan i dref Laramie yn nhalaith Wyoming yn yr Unol Dalieithau. Roedd Matthew Shepard wedi’i glymu a’i guro’n ddidrugaredd, ac wedi’i adael yno i farw mewn gweithred o drais a ddychrynodd cenedl gyfan. Cafodd y digwyddiad effaith mawr ar y dramodydd a’r cyfarwyddwr Moisés Kaufman a’i gyd aelodau o Brosicet Theatr Tectonic. Bu’r cwmni yn ymweld â Laramie chwe gwaith dros gyfnod o flwyddyn a hanner yn dilyn y llofruddiaeth gan gynnal dros 200 o gyfweliadau gyda thrigolion y dref. Trwy ddefnyddio’r cyfweliadau yma ynghyd ag ymateb personol a gonest aelodau’r cwmni, aethpwyd ati i lunio’r ddrama *The Laramie Project* sy’n adrodd hanes y dref a’i thrigolion, flwyddyn wedi’r llofruddiaeth. Trwy ddefnyddio 8 actor i bortreadu dros 60 o leisiau, mae’r canlyniad yn agoriad llygad trawiadol a dramatig ynglŷn ag ymateb cymuned gyfan tuag at lofruddiaeth gŵr ifanc hoyw.

## Addasiad Cymraeg 
Addaswyd y ddrama i'r Gymraeg gan Sharon Morgan, a'i hadleoli i gymuned wledig yng Nghymru, "mewn tre golegol sy’n atgoffa rhywun o Gaerfyrddin - er nad oes enw yn cael ei grybwyll", yn ôl adolygydd theatr *Y Cymro*.

Yn anffodus, ni chafodd yr addasiad Cymraeg ei chyhoeddi, hyd yma.

## Cynyrchiadau nodedig 
[bawd|Rhaglen cynhyrchiad [Theatr Bara Caws 2007]]
Llwyfannwyd yr addasiad Cymraeg am y tro cyntaf gan Theatr Bara Caws yn 2007 i ddathlu penblwydd y cwmni yn 30 oed. Nododd Sharon Morgan ei bod hi a chyfarwyddydd y cynhyrchiad Catrin Edwards "...ym mherfformiad cynta Bara Caws yn Eisteddfod Wrecsam 1977" wrth i'r cwmni newydd greu y sioe ''Croeso i'r Roial''. "O'n ni am newid y byd - a'r theatr yng Nghymru", noda Sharon wrth gofio'r cynhyrchiad cynta Bara Caws, "Ein bwriad oedd adlewyrchu realiti cymdeithasol a gwleidyddol cymunedau Cymraeg mewn ffordd ddifyr; o'n ni ishe creu trafodaeth, taflu goleuni a lleisio gofidiau. Ac mae *Gwaun Cwm Garw*'n torri'r un gwys." Actorion y cynhyrchiad yn 2007 oedd Ifan Huw Dafydd, Rhodri Evan, Jonathan Nefydd, Geraint Pickard, Maria Pride a Delyth Wyn. Cynllunydd Emyr Morris-Jones, sain Berwyn Morris-Jones, goleuo Iestyn Griffiths, gwisgoedd Jilly Thornley.

## Dolenni allanol
*BBC Cymru'r Byd – adolygiad theatr

Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu LHDT
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr Gymraeg y 2000au
Categori:Theatr Gymraeg
Categori:Dramâu 2000
Alun a Glannau Dyfrdwy (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru ar gyfer rhanbarth etholiadol Cynulliad Gogledd Cymru yw **Alun a Glannau Dyfrdwy**. Carl Sargeant (Llafur) oedd yr Aelod Cynulliad hyd ei farwolaeth yn 2017. Enillodd y sedd ar ôl i Tom Middlehurst ymddeol erbyn etholiad 2003. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yw .

## Aelodau Cynulliad 
* 1999 – 2003: Tom Middlehurst (Llafur)
* 2003 – 2017: Carl Sargeant (Llafur)
* 2018 - 2020: Jack Sargeant (Llafur)

Ym Mai 2020 newidiwyd yr enw i 'Senedd Cymru.

## Aelodau o'r Senedd
* 2018 - presennol: Jack Sargeant (Llafur)

## Etholiadau
### Canlyniad Etholiad 2021
Cynhaliwyd is-etholiad ar 6 Chwefror 2018, yn dilyn marwolaeth yr AC Carl Sargeant.

### Canlyniad Etholiad 2016
### Canlyniad Etholiad 2011
### Canlyniadau Etholiad 2007
### Canlyniadau Etholiad 2003
### Canlyniad Etholiad 1999
## Gweler Hefyd
*Alun a Glannau Dyfrdwy (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
723

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
718 719 720 721 722 - **723** - 724 725 726 727 728 

----

## Digwyddiadau 
* Sant Bonifas yn torri Derwen Thor gerllaw Fritzlar, fel rhan o ymgyrch i gristioneiddio'r llwythau Almaenig gogleddol.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:723
Nelly Furtado

Cantores bop o Ganada ers 1999 yw **Nelly Kim Furtado** (ganwyd 2 Rhagfyr 1978, British Columbia). Mae'n ferch i fewnfudwyr o'r Açores, Portiwgal. Mae wedi rhyddhau pedwar albwm, y tri cyntaf yn Saesneg yn bennaf, a'r pedwerydd yn gwbwl Sbaeneg. Rhai o'i chaneuon mwyaf llwyddiannus yw ''I'm Like a Bird*, *Maneater*, *Promiscuous*, *Manos al aire*, *Say It Right* a *No hay igual*.

## Albymau
**Whoa, Nelly!* (2000)
**Folklore* (2003)
**Loose* (2006)
**Mi plan* (2009)
* *The Spirit Indestructible* (2012)
* *The Ride* (2017)
* *7'' (2024)

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Cantorion o Ganada
Categori:Pobl o British Columbia
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
722

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
717 718 719 720 721 - **722** - 723 724 725 726 727

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Covadonga: Buddogoliaeth gyntaf byddin Gristionogol dan Pelayo dros fyddin Fwslimaidd yn Sbaen
* 3 Ionawr - K'inich Ahkal Mo' Naab III yn dod i orsedd Palenque, un o wladwriaethau gwareiddiad y Maya

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Ymerodres Gemmei o Japan (g. 661)

Categori:722
Viacom

Casgliad o gwmnïau cyfryngau Americanaidd yw **Viacom**. Daeth y cwmni presennol, Viacom Inc, i fodolaeth yn dilyn ei ymwahaniad o'r cwmni Viacom gwreiddiol ar 31 Rhagfyr 2005. Ar yr un pryd, newidiodd y cwmni Viacom gwreiddiol ei enw i CBS Corporation.

Prif fusnesau Viacom yw ei rhwydweithiau teledu cebl a brandiau adloniant, gan gynnwys MTV Networks (MTV, Nickelodeon, VH1, Comedy Central a rhwydweithiau eraill dros y byd), y grŵp cynhyrchu ffilmiau Paramount Pictures (sy'n cynnwys DreamWorks), Paramount Home Entertainment, BET, a Famous Music.

Mae cyfranddaliadau Viacom wedi'u rhestru ar Gyfnewidfa Stoc Efrog Newydd, ond rheolir y cwmni gan ei gadeirydd, Sumner Redstone, trwy ei gwmni National Amusements, Inc., sy'n berchen yn anuniongyrchol ar y mwyafrif o gyfranddaliadau Viacom.

## Dolenni allanol
*Gwefan Viacom  (yn Saesneg)

Categori:Cwmnïau cyfryngau
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2006
Ceredigion (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru o fewn Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru yw **Ceredigion**. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Senedd yw .

## Aelodau 
* 1999 – presennol: Elin Jones (Plaid Cymru)

## Canlyniadau etholiad 
### Etholiadau yn y 2010au 
### Etholiadau yn y 2000au 
### Etholiadau yn y 1990au 
## Gweler Hefyd
*Ceredigion (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Ceredigion
Preseli Penfro

Gall **Preseli Penfro** gyfeirio at:
*Preseli Penfro (etholaeth Cynulliad)
*Preseli Penfro (etholaeth seneddol)
*Preseli Penfro (dosbarth)
Gwlff Cadiz

Defnyddir y term **Gwlff Cadiz** (Sbaeneg: *Golfo de Cádiz*) i gyfeirio at y rhan arfordirol o Gefnfor Iwerydd sy'n gorwedd, yn fras, rhwng dinas Faro ym Mhortiwgal a dinas Cadiz yn Sbaen. Rhed dwy afon fawr i'r môr yno, Afon Guadalquivir ac Afon Guadiana, yn ogystal ag afonydd llai Odiel a Guadalete.

Categori:Cefnfor yr Iwerydd
Categori:Arfordiroedd Portiwgal
Categori:Arfordiroedd Sbaen
Cadiz
Afon Guadalquivir

Afon fawr yn Andalucía yn ne Sbaen yw **Afon Guadalquivir**. Mae'n rhedeg i gyfeiriad y de-orllewin yn gyffredinol o'i tharddle ym mynyddoedd Sierra de Cazorla i aberu yn y Cefnfor Iwerydd yng Ngwlff Cadiz. Gyda hyd o 560&nbsp;km (348 milltir) hi yw'r afon fwyaf yn ne Sbaen.

Daw'r enw o'r Arabeg *al-wād al-kabīr* (الوادي&nbsp;الكبير), 'Yr Afon Fawr'. Ei hen enw oedd *Betis* (neu *Baetis*), o'r cyfnod cyn-Rufeinig hyd at gyfnod yr Al-Andalus Islamaidd, a roddodd ei henw i'r dalaith Rufeinig Hispania Baetica.

Mae'r dinasoedd ar ei glannau'n cynnwys Andújar, Córdoba, Sevilla a Jerez de la Frontera.

Credir fod dinas hynafol Tartessos wedi'i lleoli wrth aber yr afon, ond hyd yn hyn mae ei hunion safle'n aros yn ddirgelwch.

## Oriel 

río Guadalquivir Cordoba.jpg|Afon Guadalquivir, Córdoba
Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-15-09.jpg|Guadalquivir a'r hen bont Rufeinig, Córdoba
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir a'r bont *Quinto Centenario*, Seville
Cormoranes.jpg|Bilidowcars ar Afon Guadalquivir (Parc Cenedlaethol Doñana)
Sevilla Guadalquivir.JPG|Afon Guadalquivir yn llifo trwy Sevilla

Guadalquivir
Categori:Andalucía
Afon Ebro

Afon fwyaf Sbaen yw **Afon Ebro** (Catalaneg: *Ebre*), sy'n 910&nbsp;km o hyd, gyda dalgylch o 83,093&nbsp;km2. Mae'n llifo i Fôr y Canoldir. Ceir ei tharddiad yn Fontibre (enw sy'n dod o'r Lladin *Fontes Iberis*) yn Cantabria. Y prif drefi ar ei glannau yw Miranda de Ebro, Haro, Logroño, Calahorra, Alfaro, Tudela, Alagón, Zaragoza, Caspe, Mequinenza, Riba-Roja d'Ebro, Ascó, Tortosa, Amposta, San Jaume d'Enveja a Deltebre. Mae'n llifo trwy Gymunedau Ymreolaethol Cantabria, Castilla y León, Castilla-La Mancha, La Rioja, Navarra, Aragón, Cymuned Valencia a Chatalwnia.

Ychydig cyn cyrraedd y môr mae'r afon yn ymwahanu yn nifer o afonydd bychain. Mae'r ardal o gwmpas aber yr Ebro yn ardal amaethyddol gynhyrchiol iawn, yn enwedig ar gyfer tyfu reis. Mae'r ardal yma hefyd o bwysigrwydd mawr ar gyfer adar, a chafodd ei gyhoeddi'n barc cenedlaethol yn 1983.

bawd|dim|250px|Dalgylch Afon Ebro
bawd|dim|300px|chwith|Aber yr Ebro

Ebro
Llyfr y Brenhinoedd

Dau lyfr yn yr Hen Destament yw **Llyfr y Brenhinoedd**.

## Llyfr Cyntaf y Brenhinoedd 
Llyfr Cyntaf y Brenhinoedd yw'r cyntaf o'r ddau lyfr yn Yr Hen Destament a elwir weithiau gyda'i gilydd yn 'Llyfr y Brenhinoedd'. Hwn yw'r unfed llyfr ar ddeg yn yr Hen Destament canonaidd a'r Beibl Cristnogol. Mae'r awduraeth yn anhysbys.

Gyda'i gymar (Ail Lyfr y Brenhinoedd), Llyfr Cyntaf y Brenhinoedd (**1 Bren**) yw ein prif ffynhonnell ysgrifenedig am hanes brenhinoedd yr Hebreaid ar ôl y brenin Dafydd. Mae'n ailgydio yn y naratif lle mae'r llyfr blaenorol, *Ail Lyfr Samuel*, yn gorffen. Ceir ynddo hanes teyrnasiad Solomon a chodi Teml Jerwsalem ganddo. Ar ôl ei farwolaeth ymrannodd y deyrnas yn fân freniniaethu a cheir eu hanes yn yr ail lyfr.

## Ail Lyfr y Brenhinoedd 
Ail Lyfr y Brenhinoedd yw'r ail o'r ddau lyfr yn Yr Hen Destament a elwir weithiau gyda'i gilydd yn 'Llyfr y Brenhinoedd'. Dyma'r deuddegfed lyfr yn yr Hen Destament canonaidd a'r Beibl Cristnogol. Mae'r awduraeth yn anhysbys.

Ail Lyfr y Brenhinoedd (**2 Bren**) yw'r prif ffynhonnell ysgrifenedig am hanes brenhinoedd yr Hebreaid ar ôl y brenin Solomon. Mae'n ailgydio yn y naratif lle mae'r llyfr blaenorol yn gorffen. Ar ôl marwolaeth Solomon ymrannodd y deyrnas yn fân frenhiniaethu a cheir eu hanes yn llyfr hwn. Y pwysicaf o'r teyrnasoedd hyn oedd Israel a Jwda. Ceir nifer o gyfeiriadau at y proffwydi Eliseus, Elias ac Eseia hefyd. Ar ôl hanes cwymp Israel i Assyria yn 722 CC mae'r naratif yn canolbwyntio ar hanes Jwda hyd at gyfnod yr Alltudiaeth ym Mabilon.

Brenhinoedd
Brenhinoedd
721

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
716 717 718 719 720 - **721** - 722 723 724 725 726 

----

## Digwyddiadau 
*Anastasius II, cyn-ymerawdwr Bysantaidd yn arwain gwrthryfel yn erbyn yr ymerawdwr Leo III
*Theuderic IV yn olynu Chilperic II fel brenin y Ffranciaid
*Brwydr Toulouse - Gorchfygir Al-Samh ibn Malik al-Khawlani, rheolwr al-Andalus (Sbaen Fwslimaidd) gan fyddin Gristionogol dan y Dug Odo o Aquitania
*Anbasa ibn Suhaim Al Kalbi yn cael ei benodi'n rheolwr Al-Andalus

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Anastasius II, Ymerawdwr Bysantaidd
*Eadfrith, Esgob Lindisfarne (698-721) ac awdur tybiedig Efengylau Lindisfarne

Categori:721
720

7g - **8g** - 9g 
670au 680au 690au 700au 710au - **720au** - 730au 740au 750au 760au 770au 
715 716 717 718 719 - **720** - 721 722 723 724 725 

----

## Digwyddiadau 
* Yazid II ibn Abd al-Malik yn olynu Umar ibn Abd al-Aziz fel califf yr Umayyad.
* Gorffen y Nihon Shoki (日本書紀), un o lyfrau hanes hynaf Japan.
* Yr ymeradwr Bystantaidd Leo III yr Isawriad yn gorchymyn dienyddio'r cyn-ymerawdwr Anastasius II.

## Genedigaethau 
* Bertrada o Laon, gwraig Pepin III (bu farw 783)
* Pab Steffan III (bu farw 772)

## Marwolaethau 
* Tariq ibn Ziyad, cadfridog Mwslimaidd

Categori:720
Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth seneddol)

Roedd **Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1997 hyd at 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: Alan Wynne Williams (Llafur)
* 2001–2010: Adam Price (Plaid Cymru)
* 2010–2024: Jonathan Edwards (Plaid Cymru)

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
----

### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
## Gweler hefyd
* Sir Gaerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Bwrdeistref Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Llanelli (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Pepin Fychan

bawd|Pepin Fychan

Roedd **Pepin Fychan**, weithiau **Pepin III**, hefyd **Pippin**, yn frenin y Ffranciaid o 751 hyd 768. Mae'n fwyaf adnabyddus fel tad Siarlymaen.

Ganed Pepin yn 714 yn Jupille, gerllaw Liège, yn fab i Siarl Martel a Rotrude o Treves). Roedd Siarl Martel wedi uno teyrnasoedd y Ffranciaid, ac fel Maer y Plas, ef oedd y gwir reolwr, nid y brenin. Ar farwolaeth Siarl Martel yn 741, rhannwyd ei diriogaethau rhwng ei ddau fab cyfreithlon; gyda Carloman yn rheoli fel Maer y Plas yn Neustria a Pepin fel Maer y Plas yn Austrasia. Yn 747 ymddiswyddodd Carloman ac aeth i fynachlog, gan adael Pepin yn unig reolwr.

Gyda chydsyniad y Pab, diorseddodd Pepin y brenin Childeric III, yr olaf o linach y Merofingiaid, a chyhoeddodd ei hun yn frenin y Ffranciaid, y brenin Carolingaidd cyntaf. Gorchfygodd y Lombardiaid ac yn 759 cipiodd Narbonne, gan yrru'r Saraseniaid o Gâl. Bu farw yn Saint Denis yn 768.

Categori:Y Carolingiaid
Categori:Hanes yr Almaen
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Ffrainc
719

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
714 715 716 717 718 - **719** - 720 721 722 723 724 

----

## Digwyddiadau 
*Y mynach Winifrid yn cael ei yrru i efengylu yn Yr Almaen gan y Pab Gregori II, sy'n rhoi'r enw Bonifas iddo.
* Eglwys Nubia yn trosglwyddo o'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol i'r Eglwys Goptig.
* Siarl Martel yn gorchfygu Radbod, brenin y Ffrisiaid. Mae Ffrisia'n dod yn rhan o Ymerodraeth y Ffranciaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:719
Brycheiniog a Sir Faesyfed (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru o fewn Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru yw **Brycheiniog a Sir Faesyfed**. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yw .

## Aelodau Cynulliad
* 1999 - 2020: Kirsty Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol)

Ym Mai 2020 newidiwyd yr enw i "Senedd Cymru".

## Aelodau o'r Senedd
* 2020 - 2021: Kirsty Williams (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2021: James Evans (Ceidwadwyr)

## Etholiadau
### Canlyniad etholiad 2011
### Canlyniadau Etholiad 2007
### Canlyniadau Etholiad 2003
### Canlyniadau Etholiad 1999
## Gweler Hefyd
*Brycheiniog a Sir Faesyfed (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Powys
718

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
713 714 715 716 717 - **718** - 719 720 721 722 723 

----

## Digwyddiadau
*Pelayo yn gorchfygu'r Arabiaid yn Covadonga ac yn sefydlu Teyrnas Asturias yn Sbaen; dechrau y Reconquista.
*Yr Ymerawdwr Leo III a'r Khan Tervel yn gorchfygu byddin Arabaidd oedd yn gwarchae ar ddinas Caergystennin.

## Genedigaethau
*Ymerodres Kōken (neu Shōtoku), ymerodres Japan (bu farw 770).

## Marwolaethau
Categori:718
Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth seneddol)

Roedd **Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1997 hyd at 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Nicholas Ainger (Llafur)
* 2010–2024: Simon Hart (Ceidwadol)

## Ffiniau 
Mae'r etholaeth yn cynnwys y trefi Dinbych-y-Pysgod, Caerfyrddin a Narberth.

## Etholiadau 
### Etholiadiadau yn y 2010au
bawd|Simon Hart

### Canlyniadau Etholiad 2005 
### Canlyniadau Etholiad 2001 
### Canlyniadau Etholiad 1997 
|- style="background-color:#F6F6F6"
! style="background-color: " |
| colspan="2"   | **Etholaeth newydd:** [[Y Blaid Lafur (DU)|]] **yn ennill**.
| align="right" | **Swing**
| align="right" | 
||
|-

1Amcanol yn Unig

## Gweler hefyd 
* Sir Gaerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Bwrdeistref Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Gorllewin Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Caerfyrddin (etholaeth seneddol)
* Llanelli (etholaeth seneddol)
* Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (etholaeth Cynulliad)
* Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Categori:Hanes Sir Benfro
717

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
712 713 714 715 716 - **717** - 718 719 720 721 722 

----

## Digwyddiadau 
*21 Mawrth - Brwydr Vincy rhwng Siarl Martel a Ragenfrid.
*25 Mawrth - Leo III yn cipio gorsedd yr Ymerodraeth Fysantaidd
*15 Awst - Byddin Arabaidd dan Maslama yn gwarchae ar Gaergystennin.
* Nechtan IV, brenin y Pictiaid yn gyrru'r mynachod o ynys Iona.
* Umar ibn Abd al-Aziz yn olynu Sulayman ibn Abd al-Malik fel Califf yr Umayyad

## Genedigaethau 
Rabi’ah al-Adawiyya - bardd Islamaidd

## Marwolaethau 
Categori:717
Gareth David-Lloyd

Actor o Gymru yw **Gareth David Lloyd** (ganwyd 28 Mawrth 1981) sy'n cael ei adnabod yn broffesiynol fel **Gareth David-Lloyd**. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ran fel Ianto Jones yn y gyfres wyddonias *Torchwood*.

## Bywyd cynnar
Ganwyd yn Betws, Casnewydd. Roedd ei rôl actio gynta fel robot mewn drama yn ei nrama ysgol gynradd. Yn ei arddegau, fe ymunodd a Theatr Ieuenctid Gwent yn Y Fenni a Theatr Ieuenctid Dolman yng Nghasnewydd. Tra yno, fe ymddangosodd mewn sawl drama, yn cynnwys *Macbeth*, *The Threepenny Opera* a *Henry V*, lle roedd ganddo'r brif ran. Astudiodd Gareth Gelfyddyd Perfformio yng Ngholeg Crosskeys (rhan o Goleg Gwent). Pan welodd Neil Kinnock (cyn-arweinydd y Blaid Lafur), y David-Lloyd ifanc yn perfformio yng Nghastell Mynwy fe ddanfonodd £250 ato er mwyn hybu ei yrfa actio.

## Teledu
**Casualty* (2003)
**Rosemary and Thyme* (2004)
**The Bill* (2005)
**Torchwood* (2006)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  ar yr Internet Movie Database

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd
Sevilla

200px|bawd|Sevilla - rhan o'r hen ddinas

Prif ddinas artistaidd, diwyllianol ac ariannol de Sbaen yw **Sevilla** (neu **Seville**). Saif ar lannau Afon Guadalquivir. Mae'n brifddinas cymuned ymreolaethol Andalucía a thalaith Sevilla. Gelwir dinesyddion y ddinas yn *Sevillanos* (benywaidd: *Sevillanas*). Mae gan yr ardal ddinesig boblogaeth o 704,154 (amcanfyfrif 2005), neu 1,043,000 yn cynnwys ei bwrdeistrefi mewnol (amcangyfrif 2000), neu 1,317,098 am yr ardal fetropolitaidd gyfan (amcangyfrif 2005), sy'n ei gwneud yr ardal fetropolitaidd bedwaredd yn Sbaen. Mae ganddi borthladd eithaf pwysig ar y Guadalquivir sy'n agored i longau cefnfor.

Bu'n ddinas bwysig yn nhalaith Rufeinig Hispania Baetica a daeth yn ganolfan ddiwylliannol flodeuog yng nghyfnod teyrnas Mwraidd Al-Andalus (711–1248). Un o'i llenorion enwocaf yn y cyfnod hwnnw oedd y bardd Ibn Sahl. Erbyn yr 16g roedd Sevilla yn un o borthladdoedd pwysicaf Sbaen gyda monopoli ar y fasnach rhwng y wlad honno a'r Indies Gorllewinol. Ganwyd y peintwyr Velázquez a Murillo yno.

Mae gan y ddinas brifysgol, a sefydlwyd yn 1502, ac un o'r eglwysi cadeiriol mwyaf yn y byd (1401 - 1591). Un o uchafbwyntiau calendr diwyllianol y ddinas yw'r Ŵyl Basg enwog. Mae Eglwys Gadeiriol Sevilla, yr Alcázar a'r Archivo de Indias yn Safle Treftadaeth y Byd.

## Pobl enwog o Sevilla 
* Diego Velázquez, arlunydd


Categori:Talaith Sevilla
Categori:Andalucía
Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Diplomyddiaeth

[bawd|250px|Sefydliad diplomyddol mwyaf y byd yw'r [Cenhedloedd Unedig, a leolir yn Ninas Efrog Newydd.]]

Y gelf ac ymarferiad o gynnal trafodaethau rhwng cynrychiolwyr grwpiau neu wladwriaethau gwahanol yw **diplomyddiaeth**. Gan amlaf mae'n cyfeirio at ddiplomyddiaeth ryngwladol, cysylltiadau rhyngwladol a gynhalir gan ddiplomyddion proffesiynol gyda golwg ar faterion heddwch, diwylliant, economeg, masnach, a rhyfel. Fel arfer cânt cytundebau rhyngwladol eu cyd-drafod gan ddiplomyddion cyn cefnogaeth gan wleidyddion cenedlaethol.

bawd|Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.


Categori:Cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Heddwch
737

7g - **8g** - 9g 
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au 
732 733 734 735 736 - **737** - 738 739 740 741 742 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Narbonne - byddin Francaidd dan arweiniad Siarl Martel yn gorchfygu'r Mwslimiaid
* Favila yn dod yn frenin Asturias

## Genedigaethau 
*Ymerawdwr Kammu, ymerawdwr Japan (bu farw 806)

## Marwolaethau 
*Pelayo, brenin Asturias (g. 690)
*Theuderic IV, brenin Merofingaidd y Ffranciaid

Categori:737
Pen-y-bont ar Ogwr (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yw **Pen-y-bont ar Ogwr**, a gynrycholir yn San Steffan gan un aelod.  yw'r Aelod Seneddol presennol.

## Ffiniau a wardiau 
**2024–presennol**: 
Adrannau etholiadol Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr:
* Abercynffig; Dwyrain Bracla a Llangrallo Isaf; Dwyrain Canol Bracla; Gorllewin Bracla; Gorllewin Canol Bracla; Canol Pen-y-bont ar Ogwr; Bryntyrion, Trelales a Merthyr Mawr; Cefn Glas; Coety Uchaf; Newton; Notais; Yr Hen Gastell; Pen-coed a Phenprysg; Pen-y-Fai; Canol Dwyrain Porthcawl; Gorllewin Canol Porthcawl; Y Pîl, Mynyddcynffig a Cefncribwr; Rest Bay; a Sain Ffraid ac Ynysawdre.

## Aelodau Seneddol 
* 1983 – 1987: Peter Hubbard-Miles (Ceidwadol)
* 1987 – 2005: Win Griffiths (Llafur)
* 2005 - 2019 Madeleine Moon (Llafur)
* 2019: Jamie Wallis (Ceidwadol)

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2020au
### Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
## Gweler hefyd
*Pen-y-bont ar Ogwr (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Sefydliadau 2024
715

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
710 711 712 713 714 - **715** - 716 717 718 719 720 

----

## Digwyddiadau 
* Nechtan IV, brenin y Pictiaid yn gwahodd clerigwyr Northumbria i genhadu ymhlith y Pictiaid
*19 Mai - Pab Gregori II yn olynu Pab Cystennin fel yr 89fed pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*9 Ebrill - Pab Constantine
*Muhammad bin Qasim

Categori:715
Ibn Sahl o Sevilla

**Ibn Sahl** (Arabeg: أبو إسحاق إبرهيم بن سهل الإسرائيلي الإشبيلي '''Abu Ishaq Ibrahim Ibn Sahl al-Isra'ili al-Ishbili''') o Sevilla (1212-1251) oedd un o feirdd mwyaf Al-Andalus yn y 13g.

Ganed Ibn Sahl yn 1212-3 mewn teulu Iddewig yn Sevilla (de Sbaen). Eisoes erbyn y 1220au roedd yn fardd adnabyddus. Er gwaethaf ei gefndir Iddewig roedd Ibn Sahl yn Fwslim diffuant ac mae ei "diwan" (blodeugerdd o'i waith) yn dyst i'w deimladau crefyddol dwys. Ymddengys iddo droi'n Fwslim yn gynnar yn ei fywyd.

Pan syrthiodd Sevilla i ddwylo Ferdinand III o Castile yn 1248, ymadawodd Ibn Sahl am ddinas Ceuta (gogledd Moroco heddiw), lle cafodd swydd fel ysgrifennydd i'r llywodraethwr Almorafid Abu Ali Ibn Khallas. Pan anfonodd Ibn Khallas ei fab i wasanaethu al-Mustanir I, califf Hafsidiaid Ifriqiya, penderfynodd anfon Ibn Sahl yn gwmni iddo ar y fordaith. Ond llongrylliwyd eu galeri a boddwyd y teithwyr i gyd cyn cyrraedd Tunis. Yn ôl traddodiad, pan glywodd Ibn Khallaa hynny dywedodd: "Dychwelwyd y perl i'r môr."

Mae diwan Ibn Sahl yn cynnwys rhai o'r enghreifftiau mwyaf synhwyrus a soffistigefig o farddoniaeth Al-Andalus. Mae ei gerddi bron i gyd yn gerddi serch, yn aml o naws gyfrinol, a muwashsahat.

Yn ddiweddarach ysgrifennodd y llenor o Forocwr Mohammed El Ifrani (1670-1747) fywgraffiad Ibn Sahl.

### Darllen pellach 
* Gert Borg (gol.), *Representations of the Divine in Arabic Poetry* (de Moor, Amsterdam, Atlanta 2001)
* Arie Schippers, *Humorous approach of the divine in the poetry of Al-Andalous, the case of Ibn Sahl*

Categori:Beirdd Arabeg
Categori:Genedigaethau 1212
Ibn Sahl
Categori:Llenorion Al-Andalus
Categori:Marwolaethau 1251
716

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
711 712 713 714 715 - **716** - 717 718 719 720 721 

----

## Digwyddiadau 
*19 Ebrill - Y mynachdy ar ynys Iona yn dathlu'r Pasg ar y dyddiad newydd
* Yr Ummayad yn cipio Lisboa
*Theodosius III yn arwain gwrthryfel yn erbyn Anastasius II ac yn cael ei gyhoeddi'n Ymerawdwr Bysantaidd
*Ethelbald, brenin Mersia yn dychwelyd o alltudiaeth i olynu Ceolred fel brenin Mersia
*Siarl Martel yn gorchfygu Neustria ym Mrwydr Amblève

## Genedigaethau 
*Carloman, Maer y Llys teyrnas y Ffranciaid (bu farw 754)

## Marwolaethau 
*Ceolred, brenin Mersia
*Musa bin Nusair, cadfridog a rhaglaw yr Umayyad (g. 640)

Categori:716
714

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
709 710 711 712 713 - **714** - 715 716 717 718 719 

----

## Digwyddiadau
* Ar farwolaeth Pepin o Herstal, daw Siarl Martel yn reolwr Austrasia fel Maer y Llys.
*Byddin Arabaidd dan Musa bin Nusair yn cipio Saragossa.

## Genedigaethau
*Pepin Fychan, brenin y Ffranciaid (bu farw 768)

## Marwolaethau
*19 Rhagfyr - Pepin o Herstal, Maer y Llys a rheolwr *de facto* y Ffranciaid.

Categori:714
Trish Law

Gwleidydd Cymreig a gwraig y diweddar Peter Law yw **Trish Law** (ganed ***Patricia Bolter*** 17 Mawrth 1954 yn Nant-y-glo, Blaenau Gwent). Yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007, enillodd fel ymgeisydd annibynnol yn etholaeth Blaenau Gwent, hen sedd ei ŵr, a enillwyd ganddi mewn is-etholiad ar 29 Mehefin 2006. Ni safodd i gael ei hail-ethol yn 2011.

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion annibynnol
Categori:Pobl o Flaenau Gwent
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Nick Bourne

**Nicholas Henry "Nick" Bourne, Barwn Bourne o Aberystwyth** (ganed 1 Ionawr 1952) oedd arweinydd y Blaid Geidwadol yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru ers 1999, pan olynodd Rod Richards. Mae'n gyn athro yn y Gyfraith a darlithydd prifysgol. Mae'n AC Canolbarth a Gorllewin Cymru trwy'r rhestr ranbarthol (1999, 2003 a 2007). Yn 2011 yn annisgwyl collodd ei sedd ranbarthol gan i'r ceidwadwyr wneud yn dda ar lefel etholaethol. Dyrchafwyd i Dy'r Arglwyddi ym Medi 2013.

## Bywgraffiad
Addysgwyd yn Ysgol Brenin Edward VI, Chelmsford, Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth a Choleg y Drindod, Caergrawnt lle bu'n Lywydd Cyfreithwyr Prifysgol Caergrawnt a Chymdeithas Ceidwadwyr Prifysgol Caergrawnt. Bu Bourne hefyd yn Athro Cyfraith ac yn Lywydd Cynorthwyol Athrofa Addysg Uwch Abertawe. Mae hefyd yn ddarlithydd achlysurol ym mhrifysgol Hong Cong.

Mae ei diddordebau gwleidyddol yn cynnwys yr economi, materion tramor, iechyd ac addysg. Mae'n dal i alw am refferendwm cyn roi rhagor o rym i'r Cynulliad.

Mae Nick Bourne yn eistedd ar bwyllgor Materion Ewropeaidd y Cynulliad ac yn llefarydd ei blaid ar faterion cyfansoddiadol. Cyn cymryd rhan yng ngwleidyddiaeth Cymru safodd fel ymgeisydd Torïaidd yn is-etholiad Chesterfield (1984) ac mewn etholiad yng Nghaerwrangon.

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Arweinwyr pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Chelsea F.C.

Tîm pêl-droed o Lundain, Lloegr, yw **Chelsea Football Club**.
Mae Chelsea wedi ennill prif adran Lloegr bedwargwaith, yn 1955, 2005, 2006 a 2010, a'r Cwpan FA chwe gwaith, yn 1970, 1997, 2000, 2007, 2009, 2010 a 2012.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Chwaraeon yn Llundain
Kalevala

[250px|bawd|de|"Amddiffyn y Sampo", llun gan [Akseli Gallen-Kallela]]
Cerdd hir yn yr iaith Ffinneg ac arwrgerdd genedlaethol y Ffindir yw'r **Kalevala**. Ei ffurf fwyaf cyfarwydd yw'r fersiwn a luniwyd gan yr ieithydd a hynafiaethydd Elias Lönnrot (1802 - 1884) rhwng 1835 a 1849. Mae'r fersiwn honno'n seiliedig ar waith ymchwil Lönrot yn casglu ceinciau o'r *Kalevala* oddi ar dafod leferydd yng nghefn-gwlad y Ffindir ac ar ddarnau o'r epig a gyhoeddwyd eisoes o'r 17g ymlaen.

Cefndir hanesyddol y *Kalevala* yw'r berthynas rhwng pobl Kaleva a'u cymdogion y Pohjola (y Lapiaid efallai). Yn ganolog i'r epig y mae'r ymchwil am y Sampo talismanaidd. Dim ond ar ddiwedd y gerdd y ceir cyfeiriadau at Gristnogaeth, na ddaeth yn grefydd swyddogol yn y Ffindir tan y 14g.

Mae'r *Kalevala* yn arwrgerdd hir iawn sy'n ymestyn i 50 *canto*. Y prif gymeriad yw'r arwr Kalevaidd Väinämöinen sy'n ceisio ennill y forwyn Aino, chwaer yr arwr Pohjolaidd Joukahainen. Ar ôl colli Aino mae Väinämöinen yn ceisio morwyn Pohjolaidd arall ac yn mynd trwy gyfres o anturiaethau rhyfeddol cyn ei hennill. Y tu ôl i hyn mae'n debyg fod y morwynion yn cynrychioli sofraniaeth ar y wlad, thema sydd i'w chael mewn sawl traddodiad llên gwerin.

Cafodd y *Kalevala* dadenedig ddylanwad mawr ar fywyd diwyllianol y Ffindir. Ymhlith yr artistiaid a ysbrydolwyd gan y gerdd mae'r cyfansoddwr Sibelius a'r darlunydd Akseli Gallen-Kallela yn sefyll allan.

## Llyfryddiaeth
Y cyfieithiad Saesneg clasurol yw,
* W.F. Kirby (cyf.), *Kalevala* (1907: sawl argraffiad ers hynny, ar gael yn y gyfres ''Everyman's Library'')

Categori:Llenyddiaeth Ffinneg
Categori:Llên gwerin y Ffindir
Elias Lönnrot

Ieithydd, bardd a chasglwyr llên gwerin o'r Ffindir oedd **Elias Lönnrot** () (9 Ebrill 1802 – 19 Mawrth 1884), a aned yn Sammatti yn ardal Nyland.

[100px|bawd|chwith|Argraffiad cyntaf y rhan gyntaf o'r [Kalevala, 1838]]
O ran ei alwedigaeth roedd Lönnrot yn feddyg cefn-gwlad am ugain mlynedd yn Kajana a dreuliai ei amser yn cofnodi cerddi a baledi traddodiadol y werin, yn eu plith y *Kalevala*, arwrgerdd genedlaethol y Ffindir, a gyhoeddwyd ganddo rhwng 1838 a 1849. Mewn cydnabyddiaeth o'i waith apwyntiwyd Lönrot yn athro llenyddiaeth Ffinneg ym mhrifysgol Helsinki (1853 - 1862).

Yn ogystal â'r *Kalevala* cyhoeddodd geiriadur mawr Ffinneg-Swedeg (1866 - 1880) a osododd seiliau cadarn i'r iaith Ffinneg fel iaith lenyddol.

Ymddiddorai mewn botaneg hefyd ac yn 1860 cyhoeddodd ei *Flora Fennica – Suomen Kasvisto*, un o'r llawlyfrau cynharaf ar flodau a phlanhigion mewn iaith frodorol i ymddangos. Roedd y llyfr yn ddylanwadol iawn yn Llychlyn.

Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Marwolaethau 1884
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o'r Ffindir
Categori:Beirdd Ffinneg o'r Ffindir
Categori:Botanegwyr y 19eg ganrif o'r Ffindir
Categori:Ieithyddion o'r Ffindir
Categori:Llên gwerin y Ffindir
713

7g - **8g** - 9g 
660au 670au 680au 690au 700au - **710au** - 720au 730au 740au 750au 760au 
708 709 710 711 712 - **713** - 714 715 716 717 718

----

## Digwyddiadau 
* Diorseddu'r Ymerawdwr Bysantaidd Philippicus; Anastasius II yn dod yn ymerawdwr yn ei le
*Byddin Arabaidd dan Musa bin Nusair yn cipio Sevilla a Mérida

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ali ibn Husayn - Gor-ŵyr y Proffwyd Muhammad a phedwerydd Imam y Shia

Categori:713