open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diamonds Are Forever (trac sain)

Trac sain a chân deitl ffilm o'r un enw yw ***Diamonds Are Forever***. *Diamonds Are Forever* oedd 7fed ffilm James Bond.

Perfformiwyd y gân deitl *Diamonds Are Forever* gan Shirley Bassey a oedd hefyd wedi perfformio *Goldfinger* ym 1964. Roedd y cynhyrchydd Harry Saltzman yn casau'r gân, a'r unig reswm y gwnaed y ffilm oedd oherwydd y cyd-gynhyrchydd Cubby Broccoli. Un o brif wrthwynebiadau Saltzman oedd yr awgrymiadau rhywiol a geir yn y gân. Mewn cyfweliad ar gyfer y rhaglen deledu James Bond's Greatest Hits dywedodd y cyfansoddwr John Barry ei fod wedi dweud wrth Bassey i ddychmygu ei bod yn canu am bidyn.

Cyfansoddwyd y gân wreiddiol gan John Barry. Dyma oedd ei chweched tro'n cyfansoddi cân ar gyfer ffilmiau Bond. Ers hynny, mae'r gân wedi cael ei haddasu gan y rapiwr Kanye West yn ei sengl *Diamonds from Sierra Leone*. Cafodd sampl o'r gân ei defnyddio gan y grŵp hip hop Dead Prez yn eu cân *Psychology* ar albwm ''Let's Get Free''. Yn fwy diweddar, canwyd y gân gan y band roc The Artic Monkeys yng Ngŵyl Glastonbury yn 2007. Eto yn 2007, cafodd rhan o'r gân ei defnyddio gan Yung Berg ar ei sengl *Sexy Lady*.

## Traciau
#Diamonds Are Forever - Cân deitl – Shirley Bassey
#Bond Meets Bambi And Thumper
#Moon Buggy Ride
#Circus, Circus
#Death At The Whyte House
#Diamonds Are Forever (Trac offerynnol)
#Diamonds Are Forever (Bond And Tiffany)
#Bond Smells A Rat
#Tiffany Case
#007 And Counting
#Q's Trick
#To Hell With Blofeld
#Gunbarrel And Manhunt
#Mr.Wint And Mr.Kidd/Bond To Holland
#Peter Franks
#Airport Source/On The Road
#Slumber, Inc.
#The Whyte House
#Plenty, Then Tiffany
#Following The Diamonds
#Additional And Alternate Cues

Categori:Albymau 1971
Categori:Traciau sain
Categori:James Bond
Diamonds Are Forever (nofel)

bawd|200px|Clawr yr argraffiad cyntaf

Pedwerydd nofel yng nghyfres James Bond gan Ian Fleming yw ***Diamonds Are Forever***. Cyhoeddwyd gyntaf gan Jonathan Cape ar 26 Mawrth 1956.

Addaswyd yn seithfed ffilm ym masnachfraint ffilm EON Productions, a'r olaf i serennu Sean Connery fel James Bond. Cynhyrchwyd gan Albert R. Broccoli a Harry Saltzman.

## Ffynonellau
Categori:James Bond
Categori:Nofelau 1956
Categori:Nofelau gan Ian Fleming
Categori:Nofelau ysbïo
The Dark Side of the Moon

Albwm cysyniad gan fand Prydeinig roc blaengar Pink Floyd yw ***The Dark Side of the Moon*** (***Dark Side of the Moon*** oedd y teitl ar rifyn CD 1993). Rhyddhawyd ar 17 Mawrth 1973 yn yr Unol Daleithiau ac ar 24 Mawrth 1973 yn y Deyrnas Unedig.

Mae *The Dark Side of the Moon* yn adeiladu ar arbrofion cerddorol cynt Pink Floyd, yn arbennig yn eu albwm *Meddle*. Mae'r themâu yn cynnwys oed, gwrthdaro a gwallgofrwydd; ysbrydolwyd gwallgofrwydd efallai gan dirywiad meddylol cyn-arwinydd y band, Syd Barrett. Mae'r albwm yn nodweddiadol am ei ddefnydd o *musique concrète* a geiriau cysyniadol ac athronyddol, fel sydd i'w canfod yn rhanfwyaf o waith Pink Floyd.

## Rhestr traciau 
Mae'r rhyddhad LP gwreiddiol yn dechrau gyda'r gân "Money" ar ochr-B.

Nodiadau:

1 Mae rhai fersiynau a'u rhyddhadwyd yn cyfuno "Speak to Me" a "Breathe"
2 Cafodd Clare Torry gredyd ar gyfer addasu byrfyfyr llais "The Great Gig in the Sky" am y tro cyntaf yn rhyddhad DVD *P*U*L*S*E*, ar ôl brwydr cyfreithiol a enillodd yn erbyn Pink Floyd.

## Personel 
* David Gilmour – prif lais, gitâr, VCS 3 synthesiser, cynhyrchu
* Nick Mason – offerynnau taro, effeithiau tâp, cynhyrchu
* Roger Waters – gitâr fâs, llais, VCS 3 synthesiser, effeithiau tâp, cynhyrchu
* Richard Wright – allweddellau, llais, VCS 3 synthesiser, cynhyrchu

### Personel ychwanegol 
* Clare Torry – llais ("The Great Gig in the Sky")
* Lesley Duncan – llais cefndirol
* Doris Troy – llais cefndirol
* Barry St. John – llais cefndirol
* Liza Strike – llais cefndirol
* Dick Parry – saxophone
* Alan Parsons – peiriannydd
* Peter James – cyd-beiriannydd
* Chris Thomas – ymgynghorydd cymysgu
* James Guthrie – gorychwiliwr ail-feistro rhifyn yr 20fed a'r 30fed pen-blwydd, cymysgu sain 5.1 ar rhifyn 30fed pen-blwydd
* Doug Sax – ail-feistro ar 20fed a 30fed pen-blwydd
* Hipgnosis – dylunio a ffotograffiaeth
* Storm Thorgerson – dyluniadau 20fed a 30fed pen-blwydd
* George Hardie – darluniau a chelf llawes yr albwm
* Jill Furmanovsky – ffotograffiaeth
* David Sinclair – nodiadau yn llyfr llawes yr ail-ryddhad o'r CD
* Drew Vogel – celf a ffotograffiaeth yr ail-ryddhad o'r CD

## Senglau 
Mewn rhai gwledydd, y Deyrnas Unedig yn nodweddiadol, ni ryddhaodd Pink Floyd unrhyw senglau rhwn "Point Me at the Sky" 1968 a "Another Brick in the Wall (Part Two)" 1979. Ond fe ryddhawyd y dilynol yn yr Unol Daleithiau:

* "Money"/"Any Colour You Like" – Harvest/Capitol 3609; Rhyddhawyd Mehefin 1973
* "Time"/"Us and Them" – Harvest/Capitol 45373; Rhyddhawyd 4 Chwefror 1974
Cysidrir yr ail i fod yn ochr-A ddwbl weithiau.

## Siartiau 
### Albymau 
### Senglau 
## Gwerthiant senglau (detholiad) 
## Ffynonellau 
* 
* 

## Dolenni allanol 
* Tudalen swyddogol *The Dark Side of the Moon* 
* Analyddiaeth gerddorol o *The Dark Side of the Moon* 
* Analyddiaeth cysyniadau *The Dark Side of the Moon* 
* Recordiad a hanes yr albwm 

Categori:Albymau 1973
Categori:Pink Floyd
Tall Tales & Legends

Cyfres deledu sy'n seiliedig ar chwedlau Americanaidd yw ***Tall Tales & Legends*** (1985–1987)

## Penodau
* *The Legend of Sleepy Hollow* (25/9/1985)
**Serennu: Ed Begley Jr, Beverly D'Angelo, Barret Oliver a Charles Durning
* *Pecos Bill* (1/1/1986)
**Serennu: Donovan Scott
* *Casey at the Bat* (20/1/1986)
**Serennu: Elliott Gould, Carol Kane a Bill Macey
* ''Darlin' Clementine* (8/2/1986)
**Serennu: Shelley Duvall, David Dukes, Michael Richards a Gordon Jump
* *Johnny Appleseed* (31/10/1986)
**Serennu: Martin Short, Rob Reiner, Molly Ringwald a Lewis Arquette
* *Ponce de León* (16/11/1986)
**Serennu: Robert Elliot Canko
* *John Henry* (1/12/1986)
**Serennu:Danny Glover
* *Davy Crockett* (18/12/1986)
**Serennu: Mac Davis, McLean Stevenson ac Adam Carl
* *Annie Oakley'' (2/1/1987)
**Serennu: Jamie Lee Curtis, Brian Dennehy a Cliffe Deyoung

## Gweler Hefyd
* Faerie Tale Theatre
Ymerodraeth y Mughal

Ymerodraeth Tyrciaid fu'n rheoli rhan helaeth o India a'r gwledydd cyfagos o ddechrau'r 16g hyd ganol y 19g oedd **Ymerodraeth y Mughal** (Tyrceg: Babür İmparatorluğu, Wrdw:مغلیہ سلطنت, *Muġalīh Sulṭanat*).

bawd|canol|300px|Ymerodraeth y Mughal ar ei maint eithaf yn 1700

Roedd brenhinllin y Mughal yn wreiddiol o darddiad Twrcig o ganolbarth Asia. Sefydlwyd yr ymerodraeth gan Babur, disgynnydd i Genghis Khan a Timur. Yn 1526, gorchfygodd Babur yr olaf o Swltaniaid Delhi, Ibrahim Shah Lodi, ym Mrwydr Gyntaf Panipat. Olynwyd Babur gan ei fab Humayun yn 1530, ond collodd ef lawer o'r tiriogaethau a enillwyd gan ei dad. Cyrhaeddodd yr ymerodraeth ei hanterth yn ystod teyrnasiad mab Humayun, Akbar Fawr, a ddaeth i'r orsedd yn 1556. Dilynwyd ef gan ei fab Jahangir, 1605–1627, yna gan Shah Jahan, a adeiladodd y Taj Mahal yn Agra fel beddrod i'w wraig Mumtaz Mahal,

Dechreuodd ei grym edwino wedi marwolaeth Aurangzeb yn 1707, er iddi barhau am ganrif a hanner arall. Dim ond dinas Delhi ei hun oedd ym meddiant yr ymerawdwr olaf, Bahadur Shah II, a'r rhan fwyaf o weddill y wlad ym meddiant Prydain. Yn dilyn Gwrthryfel India 1857, diorseddwyd Bahadur Shah gan yr awdurdodau Prydeinig, ac alltudiwyd ef; bu farw'n fuan wedyn.

Categori:Hanes India
Mughal
Pink Floyd

Band roc blaengar Prydeinig oedd **Pink Floyd**, a enillodd adnabyddiaeth i gychwyn am eu roc seicadelig neu roc gofod, ac fel y datblygodd y band, am eu roc blaengar. Maent yn adnabyddus am eu geiriau athronyddol, eu harbrofi acwstig, eu celf clawr arloesol a'u sioeau byw, coeth. Maent yn un o actiau mwyaf llwyddiannus cerddoriaeth roc, gan werthu dros 300 miliwn o albymau drwy'r byd. gan gynnwys 74.5 miliwn yn yr Unol Daleithiau.

## Aelodau
* Syd Barrett
* David Gilmour
* Bob Klose
* Nick Mason
* Roger Waters
* Richard Wright

## Disgyddiaeth
* *The Piper at the Gates of Dawn* (1967)
* *A Saucerful of Secrets* (1968)
* *Soundtrack from the Film More* (1969)
* *Ummagumma* (1969)
* *Atom Heart Mother* (1970)
* *Meddle* (1971)
* *Obscured by Clouds* (1972)
* *The Dark Side of the Moon* (1973)
* *Wish You Were Here* (1975)
* *Animals* (1977)
* *The Wall* (1979)
* *The Final Cut* (1983)
* *A Momentary Lapse of Reason* (1987)
* *The Division Bell* (1994)
* *The Endless River* (2014)

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau roc blaengar
Categori:Bandiau o Loegr

Categori:Sefydliadau 1965
Serov

Tref fasnach a chloddio yn Oblast Sverdlovsk, Rwsia, yw **Serov** (Rwseg: Серо́в). Mae hefyd yn bencadlys gweinyddu Ardal Serovsky. Fe'i lleolir yn nhroedfryniau dwyreiniol Mynyddoedd yr Wral, ar lan chwith Afon Kakva, un o lednentydd Afon Sosva. Roedd poblogaeth o 99,804 yn ystod cyfrifiad 2002 i gymharu a 104,158 yn 1989.

Lleolir Serov tua 350&nbsp;km i'r gogledd o Yekaterinburg. Gall ei gyrraedd yn rhwydd ar y tren o Foscow neu Yekaterinburg. Mae hinsawdd cyfandirol, gyda hafau tymherol ac eira yn y gaeaf.

## Dolenni allanol
*  Gwefan Serov 
*  Serov 

Categori:Aneddiadau Oblast Sverdlovsk
Agra

bawd|250px|Y Taj Mahal

Dinas yn nhalaith Uttar Pradesh yn India yw **Agra** (Hindi: आगरा, Wrdw: آگرا). Saif ar lan Afon Yamuna. Ceir cyfeiriad at y ddinad fel "Agrabana" yn y Mahabharata, a nodir hi ar fap Ptolemi yn yr 2g OC fel "Agra".

Sefydlwyd y ddinas fodern gan y Swltan Sikandar Lodi, rheolwr Swltaniaeth Delhi yn 1504. Olynwyd ef gan ei fab Swltan Ibrahim Lodi, ond lladdwyd ef ym Mrwydr Gyntaf Panipat pan orchfygwyd Swltaniaeth Delhi gan Babur yn 1526. Daeth y ddinas yn enwog fel prifddinas Ymerodraeth y Mughal o 1526 hyd 1658. Adeiladwyd nifer o adeiladau ysbennydd yma yn y cyfnod yma, ac mae tair Safle Treftadaeth y Byd yn Agra neu gerllaw, y Taj Mahal, Caer Agra a Fatehpur Sikri. Oherwydd hyn, mae'r ddinas yn gyrchfan boblogaidd iawn i ymwelwyr.

Yn 2000 roedd poblogaeth y ddinas yn 1,800,000.

Categori:Dinasoedd India
Categori:Uttar Pradesh
Wrdw

Iaith a siaredir ym Mhacistan a gogledd India yw **Wrdw**, **Urdu** neu 'Wrdw Fodern Safonol' (**اردو**, traws. *Urdū*; a adwaenir hefyd fel **Lashkari**,  **لشکری**). Mae'n iaith sy'n perthyn i'r gangen Indo-Irananidd o'r teulu ieithoedd Indo-Ewropeaidd. Wrdw yw iaith swyddogol Pacistan, ac mae'n un o ieithoedd swyddogol India. O ran nifer o siaradwyr brodorol, mae oddeutu'r ugeinfed safle ymhlith ieithoedd y byd.

Hi yw iaith swyddogol (a *lingua franca*) Pacistan a Nepal ac mae'n un o 22 iaith swyddogol India, fel a nodir yng Nghyfansoddiad y wlad ac yn weithredol mewn chwe thalaith: Jammu a Kashmir, Telangana, Uttar Pradesh, Bihar, Jharkhand a Gorllewin Bengal ac yn y brifddinas Delhi.

Ffurf Persiaidd ar Hindustaneg yw Wrdw. Mae'r iaith Hindi yn ffurf arall ar Hindustaneg. Y prif wahaniaeth rhwng y ddwy iaith yw'r sgript a ddefnyddir; mae Wrdw'n defnyddio'r Sgript Berso-Arabaidd, tra mae Hindi'n defnyddio'r sgript Devanāgarī.

Er ei bod yn gymharol ifanc fel iaith lenyddol, mae corff sylweddol o farddoniaeth, rhyddiaith a thestunau crefyddol Wrdw.

## Cyfeiriadau

Categori:Ieithoedd India
Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd
Categori:Ieithoedd Pacistan
Jimmy Michael

Seiclwr trac Cymreig oedd **Jimmy Michael** (18 Awst 1877 – 21 Tachwedd 1904). Ganed ef yn Aberaman, Rhondda Cynon Taf. Ddechreuodd seiclo yn ifanc gan ddod i'r amlwg gyda chymorth Arthur Linton a Choppy Wharburton, pan enillodd ras Herne Hill yn gyflymach na neb erioed o’r blaen. Trodd yn seiclwr proffesiynol yn 1895 gan ddod yn Bencampwr *Stayer* y Byd yr un flwyddyn. Curodd y pencampwr Ffrengig Lucien Lesna, gan gwblhau 50&nbsp;km yn yr un cyflymdra campus ag Arthur Linton. Rhwng ei lwyddiant ef a thymor gwael Linton, surodd y berthynas rhyngddynt ac yn dilyn marwolaeth Linton, torrodd Michael unrhyw gysylltiad â Warburton gan symud i'r Unol Daleithiau. Cafodd yrfa gweddol lwyddiannus yno am gyfnod, gan dorri recordiau ac ennill ffortiwn sylweddol. Ymddeolodd o'r byd beicio gan fynd i weithio fel joci ac daeth yn berchennog ar stabl rasio. Pan fethodd y fenter, penderfynodd ddychwelyd i Efrog Newydd ond ni chyrhaeddodd a bu farw o’r delerium tremens ar fwrdd llong y *Savoie* ar 21 Tachwedd 1904, yn bur debyg o ganlyniad i yfed trwm.

## Palmarès 
* 1af Pencampwriaethau'r Byd *Stayer* - proffesiynol, Cwlen, yr Almaen 1895
* 3ydd Pencampwriaethau Ewrop *Stayer* - proffesiynol 1902

## Cyfeiriadau
**Encyclopédie mondiale du cyclisme (Pascal Sergent - Editions de Eecloonaar)*
*Memoire-du-cyclisme.net 

## Dolenni allanol
*Lluniau o hen seiclwyr gan gynnwys rhai o Jimmy Michael

Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Seiclwyr o Gymru
Bernard Butler

Cerddor a chynhyrchydd recordiau Seisnig yw **Bernard Joseph Butler** (ganwyd 1 Mai 1970 yn Stamford Hill, Llundain).

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cerddorion Seisnig
Hanes Hwngari

[bawd|dde|250px|Y Tywysog Árpád yn croesi'r Mynyddoedd Carpathaidd. Rhan o lun enfawr (1800 m²) gan [Árpád Feszty a'i gynorthwyr i nodi milflwyddiant concwest Hwngari gan y Magyar]]

Daeth y diriogaeth i'r gorllewin o Afon Donaw yn rhan o'r Ymerodraeth Rufeinig dan yr enw Pannonia. Wedi cwymp yr ymerodraeth yn y gorllewin, daeth Hwngari yn rhan o ymerodraeth yr Hyniaid dan Attila, a ystyrid yn draddodiadol fel cyndad yr Hwngariaid. Wedi machlud ymerodraeth yr Hyniaid, rheolwyd Pannonia gan yr Ostrogothiaid ac yna'r Lombardiaid. Yn y 560au sefydlodd yr Afariaid deyrnas yma, a barhaodd hyd nes i'r Ffranciaid dan Siarlymaen eu gorchfygu.

Llwyth y Magyar a ymsefydlodd Hwngari fel gwlad a chenedl yn y 9g, gan ddechrau gyda'r Mynyddoedd Carpathaidd dan y tywysog Árpád yn 896. Roedd yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig yng Nghanolbarth Ewrop.

Yn y Rhyfel Byd Cyntaf roedd hi'n rhan o'r Ymerodraeth Awstro-Hwngariaidd ac yn gynghreiriad i'r Almaen. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf ymwahanodd Awstria a Hwngari i fod yn wledydd annibynnol. Yn 1919 ffurfiwyd Gweriniaeth Sofietaidd Hwngari, a'i harweinydd oedd Béla Kun. Ond byr fu ei pharhad oherwydd trechodd lluoedd arfog Rwmania y weriniaeth Sofietaidd yn 1919 a newidiwyd y llywodraeth. Yn yr Ail Ryfel Byd roedd Hwngari yn gynghreiriad i'r Almaen unwaith yn rhagor a'r Natsiaid a reolai'r wlad.

Ar ôl y rhyfel collodd Hwngari y diriogaeth ychwanegol a roddwyd iddi gan yr Almaen. Yn 1949 troes Hwngari yn weriniaeth ddemocrataidd gyda llywodraeth gomiwnyddol. Yn 1956, bu gwrthryfel mawr yn erbyn comiwnyddiaeth ond ymyrodd yr Undeb Sofietaidd gyda tanciau. Roedd hi dan gomiwnyddiaeth rhwng 1945 - 1989. Roedd Hwngari yn aelod o Gytundeb Warsaw o'r 1950au hyd y 1990au.

Heddiw mae hi'n rhan o'r Undeb Ewropeaidd a pleidleisiodd o blaid Cyfansoddiad Ewrop yn 2005/2006.


Hwngari
Orlando

Gall **Orlando** gyfeirio at:
* Enw Eidalaidd a ffurf o Roland, sy'n cael ei ddefnyddio mewn nifer o weithiau

## Daearyddiaeth
* Orlando, Florida, dinas yn Florida
** Greater Orlando, ardal metropolaidd (27fed mwyaf yr Unol Daleithiau)
** Maes Awyr Ryngwladol Orlando
** Orlando Predators, Tim Cyngrhair Pêl-droed Americanaidd Arena
** Orlando Magic, Tim pêl fasged NBA
* Orlando, Kentucky
* Orlando, Oklahoma
* Orlando, Soweto, rhanbarth yn Johannesburg, De Affrica

## People
### Given name
* Orlando di Lasso (1530 neu 1532-1594), Cyfansoddwr Ffrengig-Fflemeg
* Orlando Gibbons (1583-1625), Cyfansoddwr Seisnig
* Ernest Orlando Lawrence (1901–1958), Enillwr gwobr Nobel ffiseg Americanaidd 
* Orlando Letelier (1932–1976), Diplomydd o Tsile
* Orlando Pizzolato (born 1958), Rhedwr pellter hir Eidalaidd
* Nick Pelling (ganwyd 1964), Periannwr cyfrifiadur Prydeinig a ddefnyddiodd y ffug-enw "Orlando M. Pilchard"
* Orlando Jones (ganwyd 1968), Digrifwr ac actor Americanaidd
* Orlando Serrell (ganwyd 1968), Savant Americanaidd
* Orlando Duque (ganwyd 1974), athletwr Colombiaidd
* Orlando Engelaar (ganwyd 1974), Chwarawr pêl-droed Iseldiraidd 
* Orlando Hudson (ganwyd 1977), Chwaraewr pêl-fas Americanaidd
* Orlando Bloom (ganwyd 1977), Actor Prydeinig
* Orlando Jordan (ganwyd 1980), Reslwr Proffesiynol Americanaidd
* Orlando Brown (ganwyd 1987), Actor Americanaidd
* Orlando Peçanha de Carvalho, Chwaraewr pêl-droed Brasiliaidd
Ahmedabad

bawd|Afon Sabarmati

Dinas yn nhalaith Gujarat yng ngorllewin India yw **Ahmedabad** (Gujarateg: અમદાવાદ *Amdāvād*, Hindi: अहमदाबाद). Hi yw seithfed dinas India o ran poblogaeth, gyda 4,269,846 yn byw yn y ddinas yn 2008 a 5,680,566 yn yr ardal ddinesig. O 1960 hyd 1970, Ahmedabad oedd prifddinas talaith Gujarat; y flwyddyn honno daeth Gandhinagar yn brifddinas.

Saif y ddinas ar Afon Sabarmati. Sefydlwyd hi yn 1411 gan Swltan Ahmed Shah fel prifddinas i Swltaniaeth Gujarat, ac enwyd y ddinas ar ei ôl ef. Cipiwyd Gujarat gan yr ymerawdwt Mughal Akbar yn 1573, a daeth yn un o ddinasoedd pwysicaf yr ymerodraeth. Yn 1915, sefydlodd Mahatma Gandhi ashram yn y ddinas, y Kochrab Ashram, yna yn 1917 sefydlodd y Satyagraha Ashram (yn awr Sabarmati Ashram). O Ahmedabad y cychwynnodd Gandhi ar ei daith enwog i'r môr i gasglu halen yn 1930.

Hi yw dinas bwysicaf y dalaith ar gyfer masnach, a bu datblygiad economaidd sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf.


Categori:Dinasoedd India
Categori:Gujarat
Cymdeithas Cyfamod y Cymry Rhydd

Mudiad cenedlaetholgar Cymreig oedd **Cymdeithas Cyfamod y Cymry Rhydd** (Saesneg: *The Society of the Covenant of the Free Welsh*), neu'r **Cyfamodwyr**, a sefydlwyd yn 1987 oherwydd anfodlonrwydd ar yr hyn a welid fel diffyg ymateb Plaid Cymru i broblem y mewnlifiad i Gymru a'i diffyg ymrwymiad tuag at annibyniaeth i'r wlad.

## Hanes
Un o sefydlwyr gwreiddiol y mudiad oedd Owain Williams, sy'n adnabyddus am ei ran yn y weithred o fomio safle gwaith y contractwyr yn Nhryweryn gan Mudiad Amddiffyn Cymru yn 1963 i geisio atal boddi Capel Celyn. Tra nad oedd yn barod i gymeradwyo trais fel y cyfryw, dywedodd "fod amser eithriadol yn gofyn am ymateb eithriadol". Cefnogwr amlycaf y Cyfamodwyr oedd y bardd cenedlaetholgar R. S. Thomas, a fu'n llawer mwy parod i gefnogi gweithgareddau Meibion Glyndŵr yn gyhoeddus.

Cefnogai'r Cyfamodwyr yr ymgyrch llosgi tai haf ac roeddent yn cynhyrchu deunydd cyhoeddusrwydd dadleuol, megys crysau-T a mygiau, yn awgrymu hynny. Un arall o'r pethau a enillodd gyhoeddusrwydd iddynt oedd cyhoeddi pasbort Cymreig; defnyddiodd rhai o'r aelodau y pasbort i deithio i'r Cyfandir. Roeddent hefyd yn galw ar y Cymry Cymraeg i fagu mwy o blant er mwyn gwrthweithio effaith y mewnlifiad ar gymunedau Cymraeg.

## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Cyfamod y Cymry Rhydd
Categori:Gweriniaetholdeb yng Nghymru
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Sefydliadau 1987
Devon Sawa

Actor o Ganada yw **Devon Sawa** (ganwyd 7 Medi 1978 yn Vancouver).

## Ffilmiau 
* The Sandlot
* Now and Then
* Wild America
* Slackers

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Genedigaethau 1978
Pune

bawd|220px|Cymer afonydd Mula a Mutha ger Pune

Dinas yn nhalaith Maharashtra yng ngorllewin India yw **Pune** (Marathi/Hindi: पुणे, hefyd **Poona**). Roedd poblogaeth yr ardal ddinesig yn 5,050,000 yn 2008, yr wythfed o ran poblogaeth ymhlith dinasoedd India. Saif ger cymer Afon Mula ac Afon Mutha.

Daeth Pune i amlygrwydd yn y 17g fel canolfan y Peshwe, prif weinidogion Ymerodraeth Maratha. Wedi i'r ddinas ddod dan reolaeth Brydeinig yn 1817, daeth yn ganolfan weinyddol Arlywyddiaeth Bombay yn ystod cyfnod y monsŵn.

Mae'n adnabyddus am ei chryfder yn y sector addysgol, gyda naw prifysgol a mwy na chant o sefydliadau addysgol yn y ddinas.

Categori:Dinasoedd India
Categori:Maharashtra
Gwrthryfel India 1857

bawd|220px|Gwrthryfel 1857

Dechreuodd **Gwrthryfel India 1857** ar 10 Mai 1857, pan wrthododd milwyr brodorol y *British East India Company* ym Meerut ufuddhau i'w swyddogion. Datblygodd yn wrthryfel ar draws rhan helaeth o ogledd a chanolbarth India, gyda'r ymladd yn bennaf yn y tiriogaethau sydd yn awr yn daleithiau Uttar Pradesh, Uttarakhand a gogledd Madhya Pradesh.

Am gyfnod roedd rheolaeth Brydeinig dros India yn y fantol. Cipiodd y gwrthryfelwyr ddinas Delhi, lle cyhoeddwyd yr ymerawdwr Mughal Bahadur Shah Zafar, yn *Ymerawdwr Hindustan*. Yn raddol gyda dyfodiad rhagor o filwyr Prydeinig gorchfygwyd y gwrthryfelwyr. Adenillwyd Delhi ym mis Medi 1857, ond parhaodd yr ymladd am fisoedd wedyn; dim ond ar 20 Mehefin 1858 y cipiwyd Gwalior.

Dilynwyd y gwrthryfel dan y dial Prydeinig a elwir yn "Wynt y Diafol", gyda nifer fawr o'r gwrthryfelwyr yn cael eu dienyddio. Alltudiwyd Bahadur Shah i Rangoon lle bu farw ychydig o flynyddoedd yn ddiweddarach; ef oedd yr olaf o'r ymerodron Mughal.

Categori:Hanes India
India 1857
Categori:1857
Bhopal

250px|bawd|Marchnad yn Bhopal

**Bhopāl** (Hindi: भोपाल ) yw prifddinas talaith Madhya Pradesh yn India, a'r ail-fwyaf o ddinasoedd Madhya Pradesh ar ôl Indore. Adwaenir Bhopal fel "Dinas y Llynnoedd" oherwydd y nifer o lynnoedd naturiol a'r rhai wedi eu creu sydd o amgylch y ddinas.

Daeth y ddinas yn adnabyddus trwy'r byd oherwydd Trychineb Bhopal, pan bu ffrwydriad anferth gan ollwng y nwy gwenwynig methyl isoseianid o ffatri Union Carbide yn ystod noson y 3 Rhagfyr 1984. Lladdwyd miloedd yn y ddinas a'r cyffiniau, ac mae miloedd eraill yn parhau i ddioddef yr effeithiau dros ugain mlynedd yn ddiweddarach.

## Enwogion
*Shankar Dayal Sharma (1918-1999), Arlywydd India
*Jaya Bachchan, actores (g. 1948)
*Kaif Bhopali, bardd


Categori:Dinasoedd India
Categori:Madhya Pradesh
Christina Aguilera (albwm)

Albwm hunan-deitledig yw ***Christina Aguilera*** gan y cantores pop Americanaidd Christina Aguilera. Rhyddhawyd ar 24 Awst 1999 yn yr Unol Daleithiau.

## Rhestr Traciau
''Rhyddhawyd fersiwn newydd o'r albwm gwreiddiol gyda golygiadau radio "What a Girl Wants" a "Come on Over Baby (All I Want Is You)" yn 2000, fe gymerodd y traciau rhain le'r caneuon gwreiddiol ar yr albwm.''

## Siartiau
## Cerddorion
*Christina Aguilera - llais, llais cefndirol
*Rick Baptiste - corn
*Ali Boudris - gitâr
*Sue Ann Carwell - llais cefndirol
*ChakDaddy - corn
*E. Dawk - corn
*Ron Fair - piano, harpsichord, allweddellau
*David Frank - drymiau, keyboards
*John Glaser - Moog synthesizer
*John Goux - gitâr
*Gary Grant - corn
*Robert Hoffman - gitâr fâs, allweddellau
*Heather Holley - piano
*Khris Kellow - drymiau
*Steve Kipner - drymiau, allweddellau
*Matt Laug - tamborin
*Anthony Mazza - gitâr
*Shelly Peiken - llais cefndirol
*Joel Peskin - corn
*Tim Pierce - gitâr
*Travon Potts - Sawl offeryn
*Paul Rein - allweddellau
*Evan Rogers - llais cefndirol
*Carl Sturken - Sawl offeryn
*Robin Thicke - synthesizer, gitâr fâs, drymiau, allweddellau
*Michael Thompson - gitâr
*Bruce Watson - gitâr
*Jerry Goldsmith - arweinydd

## Cynhyrchu
*Cynhyrchwyr: Johan Aberg, David Frank, Ron Harris, Robert Hoffman, Khris Kellow, Steve Kipner, Travon Potts, Paul Rein, Guy Roche, Evan Rogers, Carl Sturken, Robin Thicke, Diane Warren, Matthew Wilder, Aaron Zigman
*Cynhyrchwyr gweithredol: Ron Fair, Diane Warren
*Cyd-gynhyrchwyr: Doreen Dorian
*Peirianwyr: Johan Aberg, Paul Arnold, Ali Boudris, David Frank, Dan Garcia, Ron Harris, Mike Hatzinger, Al Hemberger, Phil Kaffel, Steve Kipner, Doc Little, Mario Lucy, Michael C. Ross, Robin Thicke, Aaron Zigman,
*Cyd-beirianwyr: Tom Bender, Joe Brown, Terri Wong
*Cymysgu: Rob Chiarelli, Jeff Griffin, Mick Guzauski, Tim Lauber, Peter Mokran, Dave Pensado, Robin Thicke, Tommy Vicari, Dave Way
*Cynorthwywyr cymysgu: Tony Flores, Jeff Griffin, Michael Huff, Tim Lauber
*Golygu digidol: Jeff Griffin, Bill Malina
*Meistro: Eddy Schreyer
*A&R: Ron Fair, Elisa Yastic
*Cyfarwyddwr creadigol: Jack Rovner
*Rhaglennu: Johan Aberg, Airiq Anest, Ron Harris, Khris Kellow, Paul Rein, Guy Roche
*Rhaglennu drymiau: Airiq Anest, Robert Hoffman, Khris Kellow
*Rhaglennu Synthesizer: Steve Porcaro
*Trefnwyr: Christina Aguilera, Ron Fair, Sherree Ford-Payne, David Frank, Khris Kellow, Steve Kipner, Travon Potts, Guy Roche, Brock Walsh, Matthew Wilder, Aaron Zigman
*Trefnwyr llais: Christina Aguilera, David Frank, Steve Kipner, Brock Walsh
*Trefnwyr offerynnau: Aaron Zigman
*Offerynnau: Carl Sturken

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 1999
Categori:Albymau Christina Aguilera
Trychineb Bhopal

250px|bawd|Bhopal: rhan o adfeilion y ffatri, 2008.
250px|bawd|Gorymdaith brotest yn galw am iawndal, Bhopal.
Digwyddodd **Trychineb Bhopal** yn ystod noswaith 3 Rhagfyr 1984, pan gollwyd nwy gwenwynig methyl isoseianid o ffatri cynhyrchu plaladdwyr Union Carbide yn ninas Bhopal, talaith Madhya Pradesh, India. Lladdwyd mwy na 3,000 o bobl ar y pryd yn y ddinas a'r cyffiniau, ac anafwyd mwy na 100,000. Hyd yn hyn mae rhwng 15,000 a 22,000 o'r rhai a anafwyd wedi marw o effeithiau'r gwenwyn, ac mae miloedd eraill yn parhau i ddioddef yr effeithiau dros ugain mlynedd yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes India
Bhopal
Categori:Madhya Pradesh
Categori:1984
Llŷr Ifans

Actor o Gymru yw **Llŷr Ifans** (ganwyd 22 Gorffennaf 1968, Rhuthun). Ymddangosodd yng nghynhyrchiad  Theatr Clwyd o "A Toy Epic", yn yr Wyddgrug ac ar daith fer o amgylch Cymru ym Medi 2007. Ymddangosodd mewn drama fer Cymreig, "S.O.S. Galw Gari Tryfan" yn 2008.

## Bywyd personol
bawd|chwith|Llyr Ifans, canwr y grŵp 'Terry Waite ar Asid'. Roc Ystwyth 1989. Llun: Medwyn Jones.
Mae'n frawd iau i Rhys Ifans a ymddangosodd gydag e yn y ffilm *Twin Town*. Mae'n briod i'r gyflwynwraig ar BBC Radio Cymru, Lisa Gwilym ac mae ganddynt fab o'r enw Jacob a anwyd yn 2013; maent yn byw yn Y Felinheli.

## Ffilmiau
**Engineer* (2002) (fel Llŷr Evans)
**Bloodline* (1995) (fel Llŷr Evans)
**Very Annie Mary* (2001) (fel Llŷr Evans)
**Twin Town* (1997) (fel Llŷr Evans)
**Ymadawiad Arthur* (1994)

## Teledu
**Heliwr*
**Y Gwyll*
**Stad*

## Rolau trosleisio 
* Cnafon Coed: Twrw Bol (2001)
* Dennis a Dannedd: Dennis, Dannedd (2003-2009) a Tad Dennis (2003)
* Code Lyoko: Od Della Robbia, Ciwi a Herb (2005)
* Myffin y Mul: Myffin (2006)
* Bob y Bildar: Scoop a Lofty (2006)
* Tair Slic! (2006)
* Hywl efo Cled: Dad (2009)
* Hendre Hunt: Huwc, Root, Bedwyr a Ffermwr Clem (2010)
* Ben a Mali a'u Byd Bach Hud: Y Brenin Rhi (2011)
* Kung Fu Panda: Mr Ping a Fung (2012)
* Stiw: Dad (2013)
* Crwbanod Ninja: Leonardo (2013)
* Nico Nôg: Harli (2016)
* Arthur a Chriw y Ford Ghon: Myrddin (2019)
* Rhyfeddodau Chwilengoch a Cath Ddu: Gabriel a Nathaniel (2020)
* Dyffryn Mwmin: Musgrell a Tit W (2021)
* Prys a Pryfed: Abercych, Dodjar a Pry Cop (2023)
* Joni Jet (2024)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Ruthun
Drew Carey

Actor Americanaidd yw **Drew Carey** (ganwyd 23 Mai 1958).

## Gwaith
### Teledu
### Ffilmiau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhyddewyllyswyr
Categori:Pobl o Cleveland, Ohio
James Earl Jones

Actor o America oedd **James Earl Jones** (17 Ionawr 1931 – 9 Medi 2024). Roedd yn enwog am ei waith lleisiol eiconig a'i waith mewn theatr. Dros ei yrfa, enillodd dri Wobr Tony, dau Wobr Emmy a Gwobr Grammy. Roedd yn fwyaf adnabyddus i lawer fel llais Darth Vader yn *Star Wars*.

Cafodd ei eni yn Arkabutla, Mississippi, yn fab i Ruth (*née* Connolly); (1911–1986), athrawes, a Robert Earl Jones (1910–2006). Cafodd ei fagu gan eu taid a nain, John Henry a Maggie Connolly, Cafodd ei addysg yn Brethren, Michigan.

Bu farw yn ei gartref yn Efrog Newydd yn 93 mlwydd oed.

## Ffilmiau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Jeremy Irons

Actor Seisnig yw **Jeremy John Irons** (19 Medi 1948).

## Ffilmiau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Sherborne
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pobl o Ynys Wyth
Delta Goodrem

Actores, cantores a chyfansoddwraig o Awstralia yw **Delta Lea Goodrem** (ganwyd 9 Tachwedd 1984). Mae wedi ennill nifer o wobrau, Gwobr ARIA a Gwobr Logie. Arwyddodd gytundeb gyda Sony yn 15 oed, ond daeth i'r amlwg yn 2002, drwy serennu yn yr opera sebon boblogaidd *Neighbours* fel Nina Tucker. Sefydlodd hyn ei gyrfa gerddorol rhyngwladol. Mae ei cherddoriaeth fel arfer yn pop a baledi gyda'r piano yn rhan bwysig o'r rhan fwyaf o'i chaneuon. Tra'n perfformio'n fyw mae fel arfer yn chwarae'r piano yn droednoeth. Mae wedi ei dylanwadu'n gryf gan gerddoriaeth gyfoes a cherddoriaeth dawns weithiau.

Mae Goodrem wedi cael wyth sengl rhif un ARIA hyd yn hyn a sawl sengl yn y 10 uchaf yn siartiau'r Deyrnas Unedig. Rhyddhawyd ei halbwm gyntaf, *Innocent Eyes*, yn 2003, gan ei throi'n un o artistiaid benywaidd a oedd yn gwerthu orau yn Awstralia, gan dreulio 29 wythnos ar frig y siart a gwerthu dros miliwn o gopïau yn Awstralia a 1.5 miliwn arall yn ryngwladol. Aeth ei ddilyniant, *Mistaken Identity*, siartiau ARIA yn rhif un yn 2004, gan ennill statws *multi-platinum*. Mae wedi gwerthu 3.5 miliwn o albymau yn fyd-eang hyd yn hyn. Yn 2005, fe aeth Goodrem ar daith The Visualise Tour, ei chyngerdd teithiol cyntaf o Awstralia. Rhyddhaodd ei thrydedd albwm, *Delta*, ar 20 Hydref 2007 ac aeth yn syth i rif un yn y siartiau unwaith eto.

Yn 2003, yn 18 oed, yng nghanol gyrfa a oedd yn blodeuo, cafodd Goodrem y ddiagnosis o Hodgkin's Lymphoma, ffurf o gancr. Mae wedi gwella ers hynny ac yn treulio llawer o'i hamser yn hybu elusennau cancr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Actorion benywaidd o Awstralia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Drew Barrymore

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Drew Blyth Barrymore** (ganwyd 22 Chwefror 1975). Mae'n ferch i'r actor John Drew Barrymore (1932-2004).

## Ffilmiau 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Galiffornia
Haley Joel Osment

Actor Americanaidd yw **Haley Joel Osment** (ganwyd 10 Ebrill 1988)

## Ffilmiau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Catholigion Americanaidd
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Demi Moore

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Demi Moore** (ganwyd 11 Tachwedd 1962).

## Ffilmiau 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Roswell, New Mexico
Categori:Pobl o Pittsburgh
Mickey Mouse

Mae **Mickey Mouse** yn gymeriad animeiddiedig a grëwyd gan Walt Disney a Ub Iwerks ym 1928. Mae'n llygoden anthropomorffig sydd wedi'i nodweddu fel optimist anturus, mawr o galon gydag elfennau o gymeriad direidus. Amcanir ei fod yn 2 '3 " (69 centimedr) o daldra ac yn pwyso 23 pwys (10 cilogram), mae Mickey yn hawdd ei adnabod trwy ei glustiau crwn, trowsus byr coch, llais falsetto, menig gwyn ac esgidiau melyn mawr.

## Hanes
Crëwyd Mickey I gymryd lle  *Oswald, y gwningen lwcus*, seren gynharach a grëwyd gan Walt Disney a Ub Iwerks ar gyfer cwmni Charles Mintz, Universal Studios. Ar ôl cael llwyddiant mawr gyda ffilmiau byr Oswald,  gofynnodd Disney am gyllideb uwch ar gyfer cynhyrchu cartwnau pellach. Gan ei fod yn berchen ar y cymeriad yn gyfreithiol, gwrthododd Mintz gais Disney. Daeth Disney a'i berthynas â Universal I ben yn fuan wedyn a sefydlodd ei gwni ei hun Walt Disney Productions. O'r pwynt hwnnw ymlaen, gwnaeth Disney yn siŵr ei fod yn berchen ar yr holl hawliau i'r cymeriadau a gynhyrchwyd gan ei gwmni. Heb yr hawl i gynhyrchu rhagor o ffilmiau am Oswald, bu'n rhaid creu cymeriadau newydd ar gyfer creu ffilmiau animeiddiedig i'w gwmni newydd.

Cartŵn cyntaf Mickey Mouse oedd *Plane Crazy* (1928) ond ni fu'r ffilm yn llwyddiant a methodd cael hyd i gwmni i'w dosbarthu i'r sinemâu. Tebyg bu ffawd ei ail ffilm ''The Gallopin' Gaucho* (1928). Roedd y ddwy ffilm gyntaf yn rhai mud. Yn dilyn eu methiant penderfynodd Disney roi cais ar ffilm llais am drydydd ymddangosiad Mickey. Cafodd y drydedd ffilm, *Steamboat Willie'', croeso gwresog gan feirniaid a'r cyhoedd wedi ei ddarllediad cyntaf pan gafodd ei ddangos am y tro cyntaf yn Efrog Newydd ar 18 Tachwedd, 1928.

Wedi llwyddiant Steamboat Willie dringodd Mickey Mouse yn gyflym i binacl diwylliant Americanaidd, gan ddod y cymeriad cartŵn mwyaf poblogaidd ac adnabyddus yn y byd i gyd ac yn ddylanwad mawr ar ffilmiau cartŵn olynol. Mae wedi ymddangos mewn dros 130 o ffilmiau ac mae wedi derbyn un ar ddeg Gwobr yr Academi. Ym 1978, daeth Mickey y cymeriad ffuglen gyntaf i gael seren ar y *Walk of Fame* yn Hollywood.

Am 90 mlynedd, mae Mickey wedi bod yn gonglfaen ymerodraeth Disney. Roedd ei lwyddiant yn paratoi'r ffordd ar gyfer datblygiadau niferus ym maes celf animeiddio, a'r diwydiant adloniant yn ei gyfanrwydd.

Heddiw, Mickey, o bell ffordd, yw cymeriad mwyaf enwog cwmni Walt Disney ac yn gwasanaethu fel masgot y cwmni. Mae ei silwét 3 gylch yn cael ei ddefnyddio gan y rhan fwyaf o is-gwmnïau Disney, ac eithrio'r rhai nad ydynt yn cario label 'Disney' neu 'Walt Disney'.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Cymeriadau Disney
Categori:Llygod ffuglennol
Categori:Masgotiaid
Mike Myers (actor)

Actor a digrifwr Canadaidd yw **Mike Myers** (ganwyd 25 Mai 1963).

## Ffilmiau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Cristnogion o Ganada
Categori:Digrifwyr o Ganada
Categori:Pobl o Ontario
Cadwgan ap Bleddyn

Tywysog rhan o deyrnas Powys oedd **Cadwgan ap Bleddyn** (1051-1111).

## Bywgraffiad
Roedd Cadwgan yn ail fab i frenin Powys a Gwynedd, Bleddyn ap Cynfyn. Pan laddwyd Bleddyn yn 1075, rhannwyd Powys rhwng tri o'i feibion, Cadwgan, Iorwerth a Maredudd.  Ceir y cofnod cyntaf am Cadwgan yn 1088, pan ymosododd ar deyrnas Deheubarth, gan orfodi ei brenin, Rhys ap Tewdwr, i ffoi i Iwerddon. Dychwelodd Rhys yn ddiweddarach y flwyddyn honno, a gorchfygodd fyddin Powys mewn brwydr lle lladdwyd dau nai i Gadwgan, Madog a Rhiryd.

Pan laddwyd Rhys ap Tewdwr yn ymladd yn erbyn y Normaniaid yn 1093, ymosododd  Cadwgan ar Ddeheubarth, ond erbyn hyn roedd y Normaniaid yn meddiannu'r diriogaeth. Tua'r adeg yma, priododd Cadwgan ferch un o'r arglwyddi Normanaidd, Picot de Sai. Yn 1094 bu brwydr Coed Yspwys. Roedd Bleddyn mewn cynghrair a Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd. Yn 1098, dechreuodd Hugh d'Avranches, Iarll 1af Caer a Hugh o Drefaldwyn, 2il Iarll Amwythig ymgyrch i geisio adennill y tiroedd a gollasant yn y gwrthryfel. Talodd Gruffudd am lynges gan Ddaniaid Dulyn, ond cynigiodd y Normaniaid fwy o arian iddynt a newidiasant eu hochr, gan orfodi Cadwgan a Gruffydd i ffoi i Iwerddon mewn cwch bychan.

Dychwelasant i Gymru y flwyddyn ganlynol, a gallodd Cadwgan adennill rhan o Bowys a Ceredigion, ar yr amod o wneud gwrogaeth i Robert de Bellême, 3ydd Iarll Amwythig. Am gyfnod, gallodd Cadwgan gryfhau ei sefyllfa. Ffraeodd yr Iarll Robert a'r brenin yn 1102, a gorchfygwyd Robert gyda chymorth Iorwerth, brawd Cadwgan. Cymerodd Iorwerth ei frawd arall, Maredudd, yn garcharor a'i drosglwyddo i'r brenin. Roedd Iorwerth wedi cael addewid am rodd o diroedd am wneud hyn, ond rhoddwyd y rhan fwyaf ohonynt i arglwyddi Normanaidd. Gwrthryfelodd Iorwerth yn erbyn y brenin, ac yn 1103 galwyd ef o flaen tribiwnllys brenhinol a'i garcharu. Gadawodd hyn Cadwgan fel rheolwr y cyfan o Bowys nad oedd yn nwylo'r Normaniaid.

Yn 1109, syrthiodd mab Cadwgan, Owain, mewn cariad a Nest ferch Rhys ap Tewdwr, gwraig Gerallt o Benfro (Gerald de Windsor), a thorrodd i mewn i gastell (Cenarth Bychan neu Cilgerran) a'i chipio. Ceisiodd Cadwgan berswadio ei fab i ddychwelyd Nest i'r gŵr, ond methodd. Addawodd *justiciar* Swydd Amwythig, Richard de Beaumais, diroedd eang yn rhodd i aelodau eraill o dŷ brenhinol Powys petaent yn ymuno mewn ymosodiad ar  Gadwgan ac Owain. Meddiannwyd Ceredigion, a ffôdd Owain i Iwerddon; tra gwnaeth Cadwgan gytundeb heddwch a'r brenin na adawodd ond ychydig o diriogaeth yn weddill iddo. Yn ddiweddarach, caniataodd y brenin iddo gael Ceredigion yn ôl ar yr amod ei fod yn talu dirwy o £100 ac yn torri pob cysylltiad ag Owain.

Pan laddwyd ei frawd, Iorwerth, gan Madog ap Rhiryd yn 1111, daeth Cadwgan yn rheolwr Powys oll eto am gyfnod, ond yn ddiweddarach y flwyddyn honno, lladdwyd Cadwgan hefyd gan Fadog yn y Trallwng. Cipiodd Madog rai o'i diroedd, ac etifeddodd Owain y gweddill.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1051
Categori:Llinach Mathrafal
Categori:Marwolaethau 1111
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Antonio Banderas

Actor a chantor o Sbaen yw **José Antonio Domínguez Bandera**, adnabyddir fel **Antonio Banderas**  (ganwyd 10 Awst 1960). Mae wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau proffil uchel Hollywood megis *Assassins*, *Evita*, *Interview with the Vampire*, *Philadelphia*, *The Mask of Zorro* a *Mariachi* yn ogystal â lleisio *Puss in Boots* yn ffilmiau *Shrek*.

## Ffilmiau
## Dolenni allanol
* *Antonio Banderas Seductive Fragrances*

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion o Sbaen
Categori:Cantorion Sbaeneg o Sbaen
Jaipur

bawd|250px|Y Jal Mahal, Jaipur

**Jaipur** (Hindi: जयपुर) yw prifddinas talaith Rajasthan yn India. Arferid galw'r ddinas yn **Jeypore**.

Sefydlwyd y ddinas yn 1727 gan y Maharaja Mohit Krishnia, rheolwr Amber, a bu'n bridffinas Gwladwriaeth Jaipur. Mae poblogaeth y ddinas yn 2.7 miliwn. Nodweddir y ddinas gan lêd a threfn reolaidd ei strydoedd. Ymhlith adeiladau nodedig y ddinas mae'r Hawa Mahal neu Balas y Gwyntoedd, Caer Nahargarh ac arsyllfa Jantar Mantar, a adeiladwyd gan Sawai Jai Singh. Gwna'r rhain y ddinas yn gyrchfan boblogaidd iawn i dwristiaid.

Ar 13 Mai 2008 ffrwydrodd bomiau mewn saith lle yn y ddinas, gan ladd dros gant o bobl.

Categori:Dinasoedd India
Categori:Rajasthan
Surat

Porthladd yn nhalaith Gujarat yn India yw **Surat** (Gujarateg: સુરત). Roedd poblogaeth yr ardal ddinesig yn 2007 tua 4 miliwn. Sutat yw dinas ail-fwyaf Gujarat a'r nawfed o ran maint yn India. Saif y ddinas ar Afon Tapti.

Yn ôl traddodiad lleol, sefydlwyd y ddinas ym mlynyddoedd olaf y 15g. Yn 1514 disgrifiodd y teithiwr Portiwgeaidd Duarte Barbosa y ddinas fel porthladd pwysig. Yn ystod cyfnod Ymerodraeth y Mughal, Surat oedd porthladd pwysicaf yr ymerodraeth pan oedd Akbar, Jahangir a Shah Jahan ar yr orsedd.

Prif ddiwydiannau Surat yw tecstitlau a diewmwntau; caiff 92% o ddiemwntau'r byd eu torri a'u gloywi yn Surat. Yn y blynyddoedd diwethaf mae tŵf economaidd Surat wedi bod ymhlith yr uchaf yn India, 11.5% yn 2008.

[bawd|250px|dim|Fersiwn llai o [Tŵr Eiffel|Dŵr Eiffel, Surat]]

## Dolennau allanol
*Surat 

Categori:Gujarat
Categori:Dinasoedd India
Stripped (albwm Christina Aguilera)

Ail albwm stiwdio yn yr iaith Saeneg gan y cantores pop Americanaidd, Christina Aguilera, yw ***Stripped***. Rhyddhawyd yn 2002

## Traciau
**Stripped Intro*
*"Can't Hold Us Down"
*"Walk Away"
*"Fighter"
**Primer Amor Interlude
*"Infatuation"
**Love's Embrace
*"Loving Me 4 Me"
*"Impossible"
*"Underappreciated"
*"Beautiful"
*"Make Over"
*"Cruz"
*"Soar"
*"Get Mine. Get Yours"
*"Dirrty"
*''Stripped (2)
*"The Voice Within"
*"I'm OK"
*"Keep On Singin' My Song"

## Fideos
**Dirrty* (gyda Redman) - 2002
**Beautiful* - 2002
**Fighter* - 2003
*''Can't Hold Us Down'' (gyda Lil' Kim) - 2003
**The Voice Within* - 2003

Categori:Albymau 2002
Categori:Albymau Christina Aguilera
The Emperor's New Groove

Ffilm animeiddiedig Disney yw '''The Emperor's New Groove'* (2000).

## Cymeriadau
**Kuzco* - David Spade
**Pacha* - John Goodman
**Yzma* - Eartha Kitt
**Kronk* - Patrick Warburton

## Ieithoedd Eraill
*Almaeneg - *Ein Königreich für ein Lama*
*Eidaleg - *Le follie dell'imperatore*
*Ffrangeg - *Kuzco, l'empereur mégalo*
*Iseldireg - *Keizer Kuzco*
*Norwyeg - *Et kongerike for en lama''

## Gweler Hefyd
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau Disney
Mec Vannin

Plaid wleidyddol yn Ynys Manaw sy'n anelu am annibyniaeth i'r wlad Geltaidd honno yw ***Mec Vannin*** (Manaweg, yn golygu "Meibion Manaw"). Wedi ei sefydlu yn 1962, mae'n ceisio gwrthdroi statws presennol Manaw fel tiriogaeth ddibynnol ar Goron Prydain a sefydlu gwladwriaeth sofrannaidd, a fyddai'n weriniaeth. Ei arlywydd presennol yw Bernard Moffatt.

Mae'n disgrifio ei bwriadau fel:
Cael annibyniaeth genedlaethol i Ynys Manaw fel gwladwriaeth sofrannaidd, yn seiliedig ar ffurf lywodraeth weriniaethol. I hyrwyddu a diogelu buddiannau Ynys Manaw. I amddiffyn hawliau unigol a chymunedol ei phobl.

Cyfeirir ati weithiau gan rai - ond nid fel rheol gan yr aelodau eu hunain - fel "Plaid Genedlaethol Ynys Manaw" ("*Manx Nationalist Party*"), ond gallai hyn peri dryswch am fod Plaid Genedlaethol Ynys Manaw yn enw a ddefnyddid gan ddwy blaid arall yn y gorffennol.

Un o'r pethau a symbylodd sefydlu'r blaid oedd y mewnfudo i'r ynys gan Saeson cyfoethog am ei bod yn hafan treth. Mae Mec Vannin am atal y mewnfudo, a welir fel bygythiad i hunaniaeth pobl Manaw, a chael cenedligrwydd Manawaidd swyddogol gyda phasbort Manawaidd.

Mae'r blaid am weld sefydlu prifysgol i Ynys Manaw, diogelu'r diwydiant pysgota ac amaethyddiaeth, adfywio twristiaeth, a gwarchod yr amgylchedd, e.e. trwy blannu coed.

Cyhoeddir papur newydd dwyieithog Manaweg-Saesneg *Yn Pabyr Seyr* ("Y Papur Rhydd").

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Cenedlaetholdeb Manawaidd
Categori:Gwleidyddiaeth Ynys Manaw
Categori:Gweriniaetholdeb
Categori:Manaweg
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
Categori:Sefydliadau 1962
Castell Rhaeadr Gwy

Castell canoloesol a godwyd gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth ar safle ger Rhaeadr Gwy yn 1177 yw **Castell Rhaeadr Gwy**.

Codwyd y castell ar gyrion Rhaeadr Gwy yng nghantref Gwerthrynion yn 1177 gan yr Arglwydd Rhys fel rhan o ymgyrch gan Ddeheubarth am reolaeth yn y rhan yma o ganolbarth Cymru. Cyfeirir ato eto ym *Mtur y Tywysogion* yn y cofnod am 1194; dywedir fod Rhys wedi ailgodi'r castell ond cafodd ei ddinistrio gan arglwyddi Maelienydd. Cyfeiria Gerallt Gymro at y digwyddiad: dywed fod y castell a'r dref wedi eu llosgi fel cosb gan Duw. Ceir cyfeiriad pellach at "Gastell Gwerthrynion" yn cael ei ddifetha yn 1202, ac mae'n bosibl mai Castell Rhaeadr Gwy a olygir.

Roedd y castell yn sefyll ar graig ar lan Afon Gwy gyda ffosau wedi'u cloddio yn y graig ei hun yn ei amddiffyn. Ambell garreg a rhan o'r ffos ogleddol yw'r unig olion sydd i'w gweld ar y safle heddiw, i'r gorllewin o dref Rhaeadr Gwy.

## Cyfeiriadau
*Paul R. Davies, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1177
Rhaeadr Gwy
Rhaeadr Gwy
Categori:Rhaeadr Gwy
Afon Gwaun

Afon yn Sir Benfro, de-orllewin Cymru, yw **Afon Gwaun**. Ei hyd yw tua 10 milltir (15&nbsp;km).

Gorwedd tarddle'r afon ar lethrau gorllewinol bryniau Preseli, heb fod ymhell o bentref bychan Tafarn-y-bwlch a Foel Eryr (1535'). Mae'n llifo oddi yno i gyfeiriad y gorllewin, heibio i bentrefi Cwm Gwaun, Y Bont Faen, a Llanychâr. Mae'n cyrraedd y môr yn Abergwaun gan lifo i Fae Abergwaun, sy'n rhan o Fae Ceredigion. Mae'r aber yn ffurfio porthladd pwysig gyda llongau fferi yn hwylio oddi yno i Rosslare yn Iwerddon.

Yn yr Oesoedd Canol dynodai'r afon y ffin rhwng cantrefi Cemais a Pebidiog.

bawd|dim|Golygfa ar lan Afon Gwaun, ger Abergwaun

Categori:Abergwaun
Gwaun
Gwaun
Castell Nanhyfer

Castell canoloesol ger Nanhyfer, Sir Benfro, yw **Castell Nanhyfer**. Un o gestyll y Normaniaid ydoedd ar y dechrau, ond cafodd ei gipio a'i ailgodi gan dywysogion Deheubarth. Mae'n bosibl y bu bryngaer o Oes yr Haearn ar y safle cyn hynny.

Sefydlwyd Castell Nanhyfer yn gynnar yn y 12g gan y Normaniad Robert fitz Martin, Arglwydd Cemais. Castell mwnt a beili nodweddiadol o waith y Normaniaid oedd y castell cyntaf. Pasiodd i ddwylo William fitz Martin, disgynydd Robert, a briododd Angharad, ferch yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth. Oherwydd rhyw anghydfod, cipiodd yr Arglwydd Rhys y castell yn 1191. Cododd gorthwr o gerrig yng nghornel y castell mwnt a beili, gan addasu'r hen amddiffynwaith hefyd trwy godi llenfur o gerrig. Codwyd mwnt gyda gorthwr arall ar ei ben hefyd. Ond yn ddiweddarach cafodd Rhys ei ddal a'i garcharu am dair mlynedd yn y castell gan ei feibion gwrthryfelgar, Hywel a Maelgwn: cyfeiria Gerallt Gymro at y digwyddiad. Ymddengys fod y castell wedi cael ei difetha a'i adael gan Gymry Deheubarth ar ddiwedd y ganrif ar ôl i'r Normaniaid godi castell cryf newydd yn Nhrefdraeth, rhai milltiroedd yn unig i'r de-orllewin.

Gorwedd adfeilion y castell ar fryn isel ger eglwys Nanhyfer. Mae'r safle ar agor i'r cyhoedd.

## Cyfeiriadau
*Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

Nanhyfer
Nanhyfer
Nanhyfer
Llwytmor

Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yw **Llwytmor.**

## Lleoliad 
Saif Llwytmor yng Ngwynedd i'r gogledd o Foel Fras a phrif grib y Carneddau ac i'r de o bentref Abergwyngregyn. I'r dwyrain o'r mynydd mae Llyn Anafon ac Afon Anafon, tra i'r gorllewin mae'r Afon Goch yn llifo i lawr at y Rhaeadr Mawr.

## Llwybrau 
Gellir ei ddringo o Aber trwy ddilyn y llwybr trwy Goedydd Aber a heibio pen uchaf y rhaeadr cyn troi i'r chwith i ddringo llethrau Llwytmor.

Categori:Abergwyngregyn
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Hanoi

bawd|250px|Banc yn Hanoi
**Hanoi** (Fietnameg: Hà Nội) yw prifddinas Fietnam. Roedd y boblogaeth yn 3,398,889 yn 2007.

Sefydlwyd Caer Co Loa yma tua 200 CC. Pan oedd Fietnam ym meddiant Tsieina, adnabyddid Hanoi fel Tống Bình ac yna Long Đỗ. Yn 866, gwnaed yr anheddfa yn gaer dan yr enw Đại La. Yn 1010, symudodd Lý Thái Tổ, rheolwr cyntaf Brenhinllin Ly, brifddinas Đại Việt fel y gelwid y wlad yr adeg honno, i Đại La, a'i hail-enwi yn Thăng Long ("Draig yn esgyn").

O 1010 hyd 1802, heblaw am ambell gyfnod, Hanoi oedd canolfan wleidyddol y Fietnam annibynnol. Yng nghyfnod Brenhinllin Nguyen, daeth dinas Huế yn bwysicach na Hanoi, ond daeth yn brifddinas eto pan ddaeth y wlad yn rhan o Ymerodraeth Ffrainc. O 1954 hyd 1976, roedd yn bridffinas Gogledd Fietnam, yna ar derfyn Rhyfel Fietnam daeth yn brifddinas Fietnam unedig.

## Adeiladau
*Amgueddfa Ho Chi Minh


Categori:Dinasoedd Fietnam
Categori:Prifddinasoedd Asia
Liv Tyler

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Liv Tyler** (ganwyd 1 Gorffennaf 1977).

## Detholiad o'i ffilmiau 
* *That Thing You Do* (1996)
* *Armageddon* (1998)
* *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* (2001)
* *The Lord of the Rings: The Two Towers* (2002)
* *The Lord of the Rings: The Return of the King* (2003)
* *The Incredible Hulk* (2008)

Categori:Actorion ffilm  benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Ian McKellen

Actor llwyfan a ffilm Seisnig yw ** Syr Ian Murray McKellen** (ganwyd 25 Mai 1939). Yn ystod ei yrfa mae ef wedi derbyn Gwobr Tony a dau enwebiad am Wobrau'r Academi. Amrywia ei waith o ddramâu Shakesperaidd i theatr fodern a ffilmiau gwyddonias. Mae'n adnabyddus i nifer fel cymeriad Gandalf yn y tair ffilm *Lord of the Rings* ac fel Magneto yn y ffilmiau *X-Men*.

Ym 1988, daeth allan fel dyn hoyw a daeth yn un o'r bobl a sefydlodd "Stonewall", un o fudiadau hawliau LHDT mwyaf dylanwadol y Deyrnas Unedig. Mae'n parhau i fod yn lefarydd blaenllaw ar eu rhan.

Derbyniodd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) ym 1979 a chafodd ei urddo yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd ym 1991 am ei waith a chyfraniad eithriadol i'r theatr. Yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd yn 2008, derbyniodd "Companion of Honour" (CH) am ei wasanaethau i ddrama a chydraddoldeb. Fodd bynnag, pan gyflwynwyd y wobr CH iddo gan y Frenhines, cyfeiriodd y swyddog o Balas Buckingham at ei "wasanaeth i ddrama" yn unig, rhywbeth a ddigiodd McKellen.
 
## Ffilmiau
* X-Men
* The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring
* The Lord of the Rings: The Two Towers
* The Lord of the Rings: The Return of the King
* X-2
* X-Men: The Last Stand

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Categori:Actorion LHDT
Categori:Ymgyrchwyr hawliau LHDT
Categori:Genedigaethau 1939