Monitro amgylcheddol

Mae **monitro amgylcheddol** yn disgrifio'r prosesau a'r gweithgareddau sydd angen eu cynnal i adnabod a monitro ansawdd yr amgylchedd. Fe'i defnyddir wrth baratoi asesiadau effaith amgylcheddol, ac mewn llawer o amgylchiadau lle mae gweithgareddau dynol yn achosi risg o niweidio'r amgylchedd naturiol. 

Mae gan bob strategaeth a rhaglen fonitro restr o  'resymau a chyfiawnhad' sydd yn aml wedi'u cynllunio i sefydlu statws presennol yr amgylchedd neu i sefydlu tueddiadau mewn paramedrau amgylcheddol. Ym mhob achos, bydd canlyniadau monitro yn cael eu hadolygu a'u dadansoddi'n ystadegol cyn eu cyhoeddi. Rhaid i gynllun rhaglen fonitro, felly, roi ystyriaeth i ddefnydd terfynol y data cyn dechrau monitro.

Mae monitro amgylcheddol yn cynnwys monitro ansawdd yr aer, priddoedd ac ansawdd dŵr.

## Monitro ansawdd yr aer 
bawd| Gorsaf monitro ansawdd aer
Mae llygryddion aer yn sylweddau atmosfferig - sy'n digwydd yn naturiol ac yn anthropogenig - a allai o bosibl gael effaith negyddol ar yr amgylchedd ac iechyd organeb. Gydag esblygiad cemegau a phrosesau diwydiannol newydd mae cyflwyniad neu gynnydd mewn llygryddion yn yr atmosffer, yn ogystal ag ymchwil a rheoliadau amgylcheddol, yn cynyddu'r galw am fonitro ansawdd aer.

Mae monitro ansawdd aer yn heriol i'w weithredu gan ei fod yn gofyn am integreiddio'n effeithiol nifer o ffynonellau data amgylcheddol, sy'n aml yn tarddu o rwydweithiau a sefydliadau amgylcheddol gwahanol. Mae'r heriau hyn yn gofyn am offer ac offer arsylwi arbenigol i sefydlu crynodiadau llygryddion aer, gan gynnwys rhwydweithiau synhwyro, modelau system gwybodaeth ddaearyddol (GIS), a Gwasanaeth Arsylwi Synwyryddion (SOS), sef gwasanaeth gwe ar gyfer cwestiynu data synhwyrydd amser real. asiantaethau rheoleiddio, ac ymchwilwyr i ymchwilio i ansawdd aer ac effeithiau llygredd aer. Mae dehongli data monitro aer amgylchynol yn aml yn golygu ystyried cynrychioldeb gofodol ac amser y data a gasglwyd, a'r effeithiau iechyd sy'n gysylltiedig a dod i gysylltiad a'r lefelau a fonitrwyd. Os yw'r dehongliad yn datgelu crynodiadau o gyfansoddion cemegol lluosog, gall "olion bysedd cemegol" unigryw o ffynhonnell llygredd aer benodol ddod i'r amlwg drwy ddadansoddi'r data.

### Samplu aer 
Mae samplu aer goddefol neu "dryledol" yn dibynnu ar amodau meteorolegol fel y gwynt i wasgaru llygryddion aer. Mae gan samplwyr goddefol, fel tiwbiau tryledu, y fantais o fod yn fach, yn dawel ac yn hawdd i'w defnyddio, ac maent yn arbennig o ddefnyddiol mewn astudiaethau ansawdd aer sy'n pennu meysydd allweddol ar gyfer monitro parhaus yn y dyfodol.

Gellir asesu llygredd aer hefyd trwy fiofonitro organebau sy'n biogronni llygryddion aer,organebau megis cennau, mwsoglau, ffyngau a biomas arall. Un o fanteision y math hwn o samplu yw sut y gellir cael gwybodaeth feintiol trwy fesuriadau o gyfansoddion cronedig, sy'n cynrychioli'r amgylchedd y daethant ohono. Fodd bynnag, rhaid ystyried yn ofalus wrth ddewis yr organeb benodol, sut y caiff ei wasgaru. Yn hanesyddol, mae profi'r agweddau hyn ac agweddau eraill ar bridd, wedi wynebu ei set ei hun o heriau, gan fod samplu yn y rhan fwyaf o achosion yn ddinistriol ei natur, ac yn gofyn am samplau lluosog dros gyfnod o amser. Yn ogystal, gellir cyflwyno gwallau gweithdrefnol a dadansoddol. Fodd bynnag, wrth i dechnegau dadansoddol ddatblygu ac wrth i wybodaeth newydd am brosesau ecolegol ac effaith llygredd ledaenu, mae'n debygol y bydd ffocws y monitro'n ehangu dros amser a bydd ei ansawdd yn parhau i wella. Gall samplu pridd ddigwydd ar lefelau daear bas neu ddwfn yn y ddaear, gyda dulliau casglu'n amrywio yn ôl y dyfnder dan sylw. Defnyddir sgwpiau, casgenni craidd, samplwyr tiwb solet, ac offer eraill ar lefelau daear bas, tra gellir defnyddio dulliau tiwb hollt, tiwb solet, neu hydrolig mewn tir dwfn.
bawd| Gellir defnyddio dadansoddwr fflworoleuedd pelydr-X (XRF) cludadwy i brofi priddoedd am halogiad metel y tu fas.

## Monitro ansawdd dŵr 
[bawd| Mae dulliau arolygu [Electro-bysgota|electrobysgota yn defnyddio sioc drydanol ysgafn i syfrdanu pysgod dros dro i'w dal, eu hadnabod a'u cyfrif. Yna mae'r pysgod yn cael eu dychwelyd i'r dŵr yn ddianaf.]]

### Dylunio rhaglenni monitro amgylcheddol 
Mae angen rhesymau ac amcanion clir a diamwys dros fonitro ansawdd dŵr. Gall yr holl waith monitro (ac eithrio synhwyro o bell efallai) fod yn ymledol, yn niweidiol i ryw raddau i'r amgylchedd sy'n cael ei astudio ac mae monitro helaeth sydd wedi'i gynllunio'n wael yn peri risg o niwed i'r amgylchedd. Gall hyn fod yn ystyriaeth bwysig mewn ardaloedd o anialwch neu wrth fonitro organebau prin iawn neu'n dianc o bresenoldeb dynol. Gall rhai technegau monitro, megis tagell-rwydo pysgod i amcangyfrif poblogaethau, fod yn niweidiol iawn, o leiaf i'r boblogaeth leol a gallant hefyd ddiraddio ymddiriedaeth y cyhoedd yn y gwyddonwyr sy'n cynnal y gwaith monitro.

Mae bron pob prosiect monitro amgylcheddaeth prif ffrwd yn rhan o strategaeth fonitro gyffredinol neu faes ymchwil, ac mae'r meysydd a'r strategaethau hyn yn deillio o amcanion neu ddyheadau lefel uchel y sefydliad. Oni bai bod prosiectau monitro unigol yn cyd-fynd â fframwaith strategol ehangach, mae'r canlyniadau'n annhebygol o gael eu cyhoeddi a bydd y ddealltwriaeth amgylcheddol a gynhyrchir gan y monitro yn cael ei cholli.

* Llosgi amaethyddol
* Gwastraff amaethyddol
* Gwyddoniaeth y , prosiectau ymchwil y gall pobl nad ydynt yn wyddonwyr gymryd rhan ynddynt
* Mapio torfol

## Cyfeiriadau 
Categori:Amgylchedd
Categori:Priddoedd
Categori:Cemegolion
Categori:Llygredd
Categori:Llygredd aer