open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Broc Môr

bawd|Clawr *Y Gadair Wrth Y Tân *

Deuawd canu gwlad ydy *Broc Môr*' a ddechreuodd ganu yn Saesneg dan yr enw *Driftwood*.

Alun a Dafydd Jones yw'r ddeuawd, ac aeth y ddau i Ysgolion Bodedern a Chaergybi, ac ymlaen i ddysgu weldio ar gyfer gyrfa ym musnes eu tad a oedd yn cadw garej "Arfryn" ym Modedern. Ers iddo ymddeol mae'r brodyr wedi parhau efo'r busnes.

Rhyddhawyd eu caset cyntaf nôl yn 1994.

Maen nhw i'w clywed aml ar y radio yn canu gweithiau pobol eraill a'u gwaith eu hunain. Maen nhw hefyd wedi perfformio yn Ne-Orllewin Cymru, ac wedi perfformio yng 'Ngwyl Gwlad i Mi' yn Theatr Gogledd Cymru.

## *Goleuadau Sir Fôn*
# Fy merch
# Cadair wrth y tân
# Goleuadau Sir Fôn
# Dim ond gêm
# Un llwybr
# Falle heno
# Noson oer ym Methlem
# Maria
# Nei di aros
# Cariad sy’n fyw
# Y cylch di-ddiwedd aur
# Carol
# Ceidwad y goleudy.

## Cyfeiriadau
Categori:Canu gwlad
Dylan a Neil

bawd|Clawr yr albym *Y Byd yn ei Le* gan Dylan a Neil.
Deuawd canu gwlad Cymraeg o'r Felinheli ydy **Dylan a Neil** (tad a'r mab, sef Dylan a Neil Parry) sydd wedi cynhyrchu tair albwm dan label Cwmni Recordiau Sain: *Y Byd yn ei Le*, *Y Flwyddyn Dwy Fil* a *Hen Wlad Llŷn*. Maent wedi ymddangos ar BBC2 gyda Dolly Parton a Johnny Cash.

Yn 1972 fe ymunodd Dylan gyda'r grwp 'Y Castaways', a bu gyda'r band am flynyddoedd yn diddanu ar hyd a lled Cymru a Lloegr. Yn 1978 fe ffurfwyd Traed Wadin gyda Dylan Parry a Neville Jones ar y gitâr ddur. Rhwng 1978 a 1984 rhyddhawyd dwy EP: *Tro i’r Fro* a *Potel Fach o Win* a dwy LP, *Fory Heb Ei Gyffwrdd* a *Mynd Fel Bom*.

Hyd yma, maent wedi rhyddhau chwech cryno ddisg: 'Heli'n Fy Nghwaed' 1994, 'Hen Wlad Llyn' 1997, 'Y Flwyddyn Dwy Fil' 1999, 'Y Byd Yn Ei Le' 2003, 'Cowbois Yn y P'nawn' 2006 a 'Y Gwynt a'r Glaw' 2009.

## Disgyddiaeth
### *Y Byd yn ei Le*
# Bacpacio 
# Barbara Ann 
# Tro Ar Ol Tro 
# Pont Y Cim 
# Paned O De 
# Cymera Fi'n Ol 
# Beibl Mam 
# Cajun Jambylai 
# Anffyddlon 
# Y Di-Waith 
# Diwedd Y Gan 
# Tren Bach Llyn

### *Y Flwyddyn Dwy Fil*
# Tafarn Y Garddfon 
# Awstralia 
# Ti F'angen I 
# Blws Y Wlad 
# Y Flwyddyn Dwy Fil

### *Hen Wlad Llŷn* (efo Traed Wadin)
# Hen Wlad Llyn 
# Eiddo I Arall 
# Cydio'n Dy Law 
# Waunfawr 
# Ei Gwen Yn Y Gwin 
# Yr Hen Rebel 
# Heli'n Fy Ngwaed 
# Dyro I Mi 
# O Mor Braf Fydd Bod Yn Ol 
# Ffrind 
# Lliwiau 
# Nid Yw'r Hen Bentre Fel Y Bu 
# Troi'r Cloc Yn Ol 
# Blodau Gwyn 
# Potel Fach O Win 
# Mynd Fel Bom 
# Pys 
# Galilea 
# Hitio'r Botel 
# 'Fory Heb Ei Gyffwrdd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Sianel Dylan a Neil ar YouTube

Categori:Canu gwlad
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Iona ac Andy

Deuawd canu gwlad Cymraeg ydy **Iona ac Andy**, sef Iona Boggie ac Andrew Edward Boggie (Andy).

Mae'r ddau bellach yn gerddorion proffesiynol, ond am beth amser roedd Iona'n athrawes Ysgol Gynradd ac roedd Andy'n athro Ffrangeg, yn werthwr gwinoedd, ac yn rheolwr siop. O Nantlle, Caernarfon y daeth Iona ac o Ddyffryn Conwy y daeth Andy, o Benmaenmawr, Gwynedd; mae'r ddau bellach yn byw yn Chwilog ger Pwllheli. Daeth Andy o deulu o Benbedw a ddaeth yn ystod yr Ail Ryfel Byd i Benmaenmawr. Canodd mewn grwpiau roc a rôl yn y 1960au a roc yn y 1970au. Graddiodd mewn Ffrangeg ym Mhrifysgol Bangor.

Ar label Cwmni Recordiau Sain, maen nhw wedi cyhoeddi: *Llwybrau Breuddwydion*, *Y Ffordd*, *Cerdded Dros Y Mynydd* a *Gwin Yr Hwyrnos*.

## Cyfeiriadau
Categori:Canu gwlad
Kim Jong-nam

Mab i Kim Jong-il a hanner brawd Kim Jong-un, arweinydd Gogledd Corea, oedd **Kim Jong-nam** (10 Mai 1971 – 13 Chwefror 2017). Roedd yn byw ym Macau gyda'i teulu ers 2004.

Cafodd ei dargedu ym maes awyr Kuala Lumpur, Maleisia.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Marwolaethau 2017
Good-Bye to All That

Hunangofiant gan Robert Graves yw ***Good-Bye to All That***.  Fe'i cyhoeddwyd gan Anchor ym 1929.

Mae'n hanes ei fywyd cynnar a'i wasanaeth yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Categori:Llyfrau 1929
Categori:Llyfrau gan Robert Graves
Eglwys y Bugail Da (Seland Newydd)

Mae **Eglwys y Bugail Da** yn eglwys ar lannau Llyn Tekapo, ar Ynys y De, Seland Newydd.

Cynlluniwyd yr eglwys gan R.S.D Harman, pensaer o Christchurch ar sail brasluniau Esther Hope. Adeiladwyd yr eglwys ym 1935. Mae lle i gynulleidfa o 85 o bobl. Er bod yr eglwys yn eiddo i'r Eglwys Anglicanaidd, mae'n ar gael i'r Eglwysi Methodistiadd a Phresbyteriadd.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Seland Newydd
Bugail Da
Categori:Ynys y De
Howard Carter

Archeolegydd o Loegr oedd **Howard Carter** (9 Mai 1874 – 2 Mawrth 1939).

Fe'i ganwyd yn Kensington, Llundain, yn fab i'r arlunydd Samuel Carter a'i wraig Martha Joyce (née Sands).

Darganfod Carter y bedd Tutankhamun yn Nyffryn y Brenhinoedd ym 1922.

Bu farw yn Llundain o lymphoma yn 64 oed.

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Archaeolegwyr o Loegr
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Wendy Cope

Bardd Seisnig yw **Wendy Cope, OBE** (ganwyd 21 Gorffennaf 1945).

Cafodd Cope ei geni yn Erith, Swydd Gaint, yn ferch Fred Cope. Cafodd ei haddysg yng Ngholeg y Santes Hilda, Rhydychen. Priododd y bardd Lachlan Mackinnon ar 8 Mai 2013.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Making Cocoa for Kingsley Amis* (1986) 
**Serious Concerns* (1992) 
*''If I Don't Know* (2001) 
**Family Values'' (2011)

Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Beirdd benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Santes Hilda, Rhydychen‎
Categori:Pobl a aned yng Nghaint
Rasel Ockham

Egwyddor athronyddol yw **rasel Ockham** sy'n dal taw'r ddamcaniaeth neu esboniad symlaf yw'r ddamcaniaeth neu esboniad tebycaf, a gorau po leiaf y nifer o ragdybiaethau. Mae'r cysyniad yn tynnu ar agweddau enwoliaeth a rhydwythiaeth. Mae rasel Ockham yn arbennig o bwysig yn athroniaeth y gwyddorau.

## Hanes 
Cafodd yr egwyddor ei gosod yn ieithwedd athroniaeth gan William o Ockham, brawd o Urdd Sant Ffransis a astudiodd rhesymeg yn y 14g. Fe'i gelwir weithiau gan ei enw Lladin, **lex parsimoniae**, "deddf byrder". Yn ôl y traddodiad, ysgrifennodd William o Ockham yr egwyddor yn Lladin fel a ganlyn:

* *Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem.*

## Syniadau eraill 
Er i rasel Ockham gyfeirio at "endidau" (*entia*), esboniadau neu ddamcaniaethau yw gwir destun yr egwyddor. Aeth athronwyr eraill ati i osod yr un syniad mewn geiriau cywirach:
* "Fel rheol dda, rydym yn esbonio'r ffenomenau yn ôl y ddamcaniaeth symlaf bosib." Ptolemi. Gosododd Ptolemi felly'r egwyddor hon cyn i William o Ockham ei wneud. Yn ogystal, ni chanfodir union eiriad tybieig Ockham yn ei weithiau sy'n goroesi.

* "Na ddylem derbyn unrhyw achosion i bethau naturiol ar wahân i'r rhai sy'n wir ac yn ddigonol i'w hesbonio. Gan hynny, mae'n rhaid inni briodoli'r un achosion i'r un effeithiau naturiol." Isaac Newton.

* "Pa bryd bynnag mae'n bosib, rhowch dehongliad ar sail endidau hysbys yn lle casgliadau sy'n seiliedig ar endidau anhysbys." Bertrand Russell.
Defnyddir rasel Ockham fel rheol gyffredinol gan wyddonwyr.

## Yr egwyddor ar waith 
Gosodir yr enghraifft ddilynol gan yr awdur gwyddonol, Simon Singh: Mae dwy goeden wedi cwympo yn ystod noson wyntog. Dyma dau esboniad posib:

# Chwythu'r gwynt â'u codant o'r gwraidd.

# Cafodd un goeden ei tharo gan feteorit, y goeden arall ei daro gan feteorit hollol wahanol, ac yna wnaeth y ddau faen wrthdaro a chwalu ei gilydd yn ddarnau mân. Dim ond y ddau goeden gwympedig sydd ar ôl.

Er bod y ddau gynnig i egluro'r sefyllfa yn bosibl, mae'r ail esboniad yn gofyn am nifer o amodau annhebygol iawn. Gormod o ragdybiaethau sy'n diystyru theori'r meteoritau felly. Yn ôl rasel Ockham, cafodd y coed eu dymchwel gan y gwynt oherwydd dyna'r esboniad symlaf.

Mae rasel Ockham hefyd o bwys ym maes meddygaeth. Pan bo nifer o esboniadau am symptomau, y diagnosis symlaf yw'r un i brofi'n gyntaf. Er enghraifft, os oes gan blentyn drwyn sy'n diferu, mae'n debyg taw annwyd ac nid nam geni prin sydd ganddo. Dywedir i fyfyrwyr meddygol yn aml: "Pan eich bod yn clywed curo'r carnau, meddyliwch am geffyl ac nid sebra".

## Gweler hefyd 
* Rhesymoliaeth
* Synnwyr cyffredin

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth y gwyddorau
Categori:Gwyddorau cymdeithas
Categori:Trosiadau
Joanna Scanlan

Actores a sgriptiwr Cymreig yw** Joanna Scanlan** (ganwyd 27 Hydref 1961). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei rhannau mewn nifer o gyfresi comedi Prydeinig fel *The Thick of It*, *Getting On*, *Puppy Love*, *No Offence* a ''Bridget Jones's Baby''.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Scanlan yn West Kirby, Cilgwri. Yn ferch i westywyr, symudodd i Gymru gyda'i rhieni yn dair oed, lle yn ddiweddarach prynodd ei rhieni westy Castell Rhuthun pan oedd yn 13. Mae ei mam yn Gymraes a thyfodd Scanlan i fyny yng Nghymru.

Aeth hi i ysgol Brigidine Convent and Howell's yn Sir Ddinbych, ac hefyd Ysgol New Hall yn Essex. Mae hi'n ystyried ei hun yn Gymraes oherwydd ei magwraeth yng Nghymru.

Yna, ymunodd a Footlights Caergrawnt, lle daeth yn ffrindiau gyda Tilda Swinton.

## Gyrfa 
### Gyrfa gynnar 
Ar ôl graddio, ymunodd Scanlan a staff academaidd Coleg Polytechnig Caerlŷr gan ddarlithio mewn drama am bum mlynedd, cyn cymryd rôl debyg yng Nghyngor Celfyddydau Prydain Fawr am dair blynedd.

Ar ôl i Gyngor Celfyddydau Prydain Fawr chwalu yn 1994, yn 34 oed penderfynodd Scanlan roi cynnig ar actio yn broffesiynol, ac o fewn dim enillodd rhan fel nyrs yn *Peak Practice* ar ITV1. Daeth hyn yn dipyn o thema yn ei gyrfa cynnar, gan iddi chwarae bydwraig yn *The Other Boleyn Girl* gyda Natalie Portman a Scarlett Johansson, cyn chwarae nyrs unwaith eto ochr yn ochr â meddyg Ade Edmondson yn *Doctors and Nurses* ac yn ddiweddarach, Dr Diana Dibbs yn *Doc Martin* gyda Martin Clunes.

### *Getting On* 
Cyd-ysgrifennodd y gyfres deledu *Getting On* gyda Jo Brand a Vicki Pepperdine gyda'r dair yn actio yn y rhaglen hefyd. Derbyniodd y gyfres gyntaf ganmoliaeth uchel gan feirniaid teledu yn y DU, gyda chanmoliaeth i berfformiadau yr actorion, ac am y portread realistig o ysbyty'rgwasanaeth iechyd.

Enwebwyd y tri awdur ar gyfer y Gwobr y Gymdeithas Deledu Frenhinol yn 2009 am yr Ysgrifennu Gorau mewn Comedi.

Enwebwyd Scanlan a Brand ar gyfer Gwobr BAFTA yn 2010 am y Perfformiad Benywaidd Gorau mewn Rhan Gomedi.

Mae Scanlan yn Gymraes ac fe ddysgodd hi Gymraeg yn ystod cyfres S4C, Iaith ar Daith.

## Detholiad o'i gwaith 
### Ffilm 
### Teledu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Amy Charles

Cantores yw **Amy Charles** (ganwyd 4 Gorffennaf 1970). Ei llysenw llwyfan yw **Louise Hamilton**. Ganwyd Amy Louise Charles yng Nghaerdydd. Mae hi'n nodedig am ganu cerddoriaeth boblogaidd.

Mae ei halbymau yn cynnwys *Love Of The Common People*, *Gimme Some* a *Weekend * ar label 'Dance Pool'.

## Cantorion cerddoriaeth boblogaidd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q37073 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth boblogaidd 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wicipop
John Sloman

Canwr roc yw **John Sloman** (ganwyd 26 Ebrill 1957). Cafodd ei eni yng Nghaerdydd. Mae'n enwog am ganu gyda'r band Lone Star yn ystod 1977/'78 ac Uriah Heep rhwng 1979 a 1981.

## Cantorion roc caled eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q83270 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## roc caled 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Cerddorion o Gaerdydd

Categori:Prosiect Wicipop
Desmond Star

Canwr yw **Desmond Star** (ganwyd 7 Chwefror 1983). Cafodd ei eni yng Nghastell-nedd. Mae Desmond Star yn enwog am ganu roc amgen.

## Cantorion roc amgen eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q11366 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## roc amgen 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Cantorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Holly Holyoake

Cantores o Gymru yw **Holly Holyoake** (ganwyd 31 Rhagfyr 1988). Cafodd ei eni yng Nghasnewydd. Mae Holly Holyoake yn enwog am ganu Cerddoriaeth glasurol.

## Cantorion Cerddoriaeth glasurol eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q9730 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth glasurol 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Jodie Marie

Cantores yw **Jodie Marie** (ganwyd 12 Mehefin 1991). Cafodd ei eni yn Arberth. Mae Jodie Marie yn enwog am ganu roc gwerin.

## Cantorion roc gwerin eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q186472 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1991

Categori:Prosiect Wicipop
Malcolm Vaughan

Canwr pop o Gymru oedd **Malcolm Vaughan** (22 Mawrth 1929 – 9 Chwefror 2010). Cafodd ei eni yn Abercynon. Mae Malcolm Vaughan yn enwog am ganu cerddoriaeth pop traddodiadol.

## Cantorion cerddoriaeth pop traddodiadol eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1196752 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth bop, draddodiadol 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Cantorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Jones Hewson

Canwr opera o Gymru oedd **John Jones Hewson** (2 Medi 1874 – 1902), a adwaenid fel **Jones Hewson**. Cafodd ei eni yn Abertawe.

## Cantorion opera eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1344 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## opera 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1902

Categori:Prosiect Wicipop
Carl Sentance

bawd|Nazareth - Carl Sentance

Canwr yw **Carl Sentance** (ganwyd 28 Ionawr 1961). Cafodd ei eni yng Nghaerdydd. Mae Carl Sentance yn enwog am ganu cerddoriaeth roc.

## Discograffiaeth 
* 1986: *Rise up*
* 1999: *Round 13*
* 2006: *Dinosaurs*
* 2008: *A Light In The Sky*
* 2009: *Mind Doctor*
* 2012: *Once a king*
* 2012: *All Out*

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1961

Categori:Prosiect Wicipop
Plas Teg

Plasty Jacopeaidd rhwng pentrefi'r Hôb a Phontblyddyn, rhwng yr Wyddgrug a Wrecsam, Sir y Fflint yw **Plas Teg** a godwyd gan Sion Trevor (1563–1630) tua 1610. 

Roedd Sion Trevor (neu John Trevor yn ddiweddarach yn ei oes) yr ail fab hynaf i Sion Trefor (m. 1589), Trefalun, y ceir cofeb alabaster iddo yn Eglwys Gresffordd. Ar y gofeb honno, disgrifir ei blant, a dyma'r disgrifiad o Sion:
:*Golygwr ar Lynges ardderchawg y Frenhines, yr hwn a briododd Marged merch Hywel Trevanian o (?)arihays yn Gernyw, Ysgweier, vab Syr Hyw Trevanian, Marchog ar ol ei dad.*

Ceir cerddi am faenordy cyharach ar y safle hwn gan feirdd y 15g. Dengys arolwg Robert Eggerley o arglwyddiaeth y Waun yn 1391-2 fod tiroedd Ednyfed Gam wedi eu rhannu rhwng ei etifeddion a bod Dafydd ab Ednyfed Gam yn berchen ar dir yn nhrefgordd Bryncunallt a Phlas Teg yn yr Hôb, "lle y byddai ei orwyr, Robert Trefor ap Siôn Trefor, yn trigo yn y dyfodol".

Hwn oedd prif gartref Sion, a defnyddiai'r tŷ'n aml i groesawu gwahoddedigion yno, yn enwedig rhai o brif gyfreithwyr Llundain. Fel ei frodyr, roedd yn Bengryniad pybyr. Bu farw yn 1629 a Marged ei wraig ar ei ôl; ddwy flynedd wedi hynny anrhaethwyd yr adeilad pan ymosododd y Cadfridog Brereton a Phengryniaid eraill ar yr ardal.

Ni newidiwyd llawer ar Blas Teg hyd at ddiwedd y 18g pan ychwanegwyd rhai adeiladau allanol gan y Fonesig Jane Dacre. Tua 1823-4 gweddnewidiwyd y lle gan Charles Blayney Trevor-Roper gyda chryn newidiadau strwythurol, ond gadw'r hen naws.

## Oriel

Delwedd:Plas Teg house.jpg|Plas Teg (tua 1778)
Sion Trevor - John Trevor (1563–1630) memorial St Cynfarch Ch, Hope, Flintshire Cymru Wales 01.jpg|Cofeb Sion Trevor a Marged yn Eglwys yr Hob, Sir y Fflint

## Gweler hefyd
*Ystad Wynnstay
*Plas Nant y Ffrith

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
*E Hubbard, Clwyd, 1986, pp376–377;
*RCAHMW, Sir y Fflint, 1912, p48 (133);
*M Girouard, erthygl yn *Country Life*, 19 Gorffennaf 1962;
*P Smith, *Houses of the Welsh Countryside*, 1988, tt225-229, fig 133, pl 72, mapiau 49, 53;

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir y Fflint
Categori:Plasdai Sir y Fflint
Lisa Scott-Lee

Cantores o Gymru yw **Lisa Scott-Lee** (ganwyd 5 Tachwedd 1975). Cafodd ei geni yn Llanelwy. Cafodd ei haddysgu yn yr *Italia Conti Academy of Theatre Arts*. Daeth i enwogrwydd fel un o aelodau y grŵp pop Steps.

## Cantorion cerddoriaeth boblogaidd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q37073 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth boblogaidd 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Lanelwy

Categori:Prosiect Wicipop
Rosemary Joshua

Cantores soprano o Gymru yw **Rosemary Joshua** (ganwyd 16 Hydref 1964). Cafodd ei geni yng Nghaerdydd. Mae'n enwog am ganu Opera a chafodd ei haddysgu yn Y Coleg Cerddoriaeth Brenhinol. Mae hi'n arbenigo yng ngweithiau Georg Friedrich Händel.

Mae hi'n briod â'r canwr Olivier Lallouette. Mae ganddynt ddau o blant. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Della Jones

Cantores mezzo-soprano o Gymru yw **Della Jones** (ganwyd 13 Ebrill 1946). Cafodd ei geni yn Tonna. Mae hi'n enwog am ganu Opera a chafodd ei haddysgu yn yr Academi Gerddoriaeth Frenhinol.

## Cantorion Opera eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1344 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## opera 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Ian Shaw

Canwr yw **Ian Shaw** (ganwyd 2 Mehefin 1962). Cafodd ei eni yn Llanelwy. Mae Ian Shaw yn enwog am ganu Jazz a chafodd ei addysgu ym Mhrifysgol Llundain.

## Cantorion Jazz eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q8341 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## jazz 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Cantorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Nicky Stevens

Cantores yw **Nicky Stevens** (ganwyd 3 Rhagfyr 1949). Cafodd ei geni yng Nghaerfyrddin. Mae'n enwog am ganu cerddoriaeth boblogaidd fel aelod o'r grŵp Brotherhood of Man. Hi yw'r unig Gymro neu Gymraes sydd wedi ennill Cystadleuaeth Cân Eurovision.

## Cantorion cerddoriaeth boblogaidd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q37073 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth boblogaidd 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1951

Categori:Prosiect Wicipop
Simon Bowman

Canwr yw **Simon Bowman** (ganwyd 16 Chwefror 1961). Cafodd ei eni yng Nghaerdydd. Mae Simon Bowman yn enwog am ganu Sioe gerdd a chafodd ei haddysgu yn Mountview Academy of Theatre Arts.

## Cantorion Sioe gerdd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q2743 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## sioe gerdd 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1961

Categori:Prosiect Wicipop
Patricia Kern

Cantores opera ac athro llais o Gymru oedd **Patricia Kern** (14 Gorffennaf 1927 – 19 Hydref 2015). Cafodd ei geni yn Abertawe a chafodd ei haddysgu yn Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall.

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion Prifysgol Toronto
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe

Categori:Prosiect Wicipop
Sarah Lark

Cantores yw **Sarah Lark** (ganwyd 28 Ionawr 1983). Cafodd ei geni yn y Rhath. Mae'n enwog am ganu mewn sioeau cerdd.

Fe'i ganed a'i haddysgu yn yr Academi Gerdd Frenhinol.

## Cantorion Sioe gerdd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q2743 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## sioe gerdd 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wicipop
Dom Deryn (ffansîn)

Cylchgrawn dros-dro/hunan-argraffiedig oedd ***Dom Deryn*** a gyhoeddwyd gan aelodau a chefnogwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg oedd yn ddisgyblion ysgol yn Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, Caerdydd, yn 1985-86.

Cyhoeddwyd 3 rhifyn. Y golygydd oedd Siôn Jobbins.

Roedd gan y ffansîn arddull wleidyddol a phryfoclyd er mwyn hyrwyddo achosion Cymdeithas yr Iaith dros hawliau i'r iaith Gymraeg. Byddai'r ffansîn hefyd yn cynnwys erthyglau am y Sîn Roc Gymraeg.

Fel ffansîns eraill y cyfnod, cynhyrchwyd y cylchgrawn gan ddefnyddio teipiadur a llawysgrifen gan gludo'r testun ar ddalen bapur a'i ffotogopio. Cynhyrchwyd oddeutu 200 copi o'r ffansîn y rhifyn gan eu gwerthu yn yr ysgol. Gwerthwyd y ffansîn o fewn yr ysgol a digwyddiadau a gigs y Gymdeithas. Aeth yr elw o'r ffansîn i Gymdeithas yr Iaith.

Roedd Dom Deryn yn rhan o don o ffansîns tebyg a gynhyrchwyd yn yr 1980au hwyr megis 'LlMYCh' (gan Gymdeithas yr Iaith, Clwyd) a 'Ms Gwenith' (Mudiad Ieuenctid Plaid Cymru).

## Dylanwad y Sîn Roc Gymraeg Danddearol
Teg dweud i ddyfodiad cyhoeddiadau fel Dom Deryn ddod yn sgîl ffansîns pop Cymraeg a gyhyrchwyd gan gefnogwyr a grwpiau 'tan-ddearol' yr 1980au hwyr megis Rhys Mwyn (o'r Anhrefn) a David R. Edwards (Datblygu). Roedd natur rhad, hawdd-eu-cynhyrchu ac amrwd y ffansîns pop yn dangos nad oedd raid wrth offer drud er mwyn lledaenu neges am gerddoriaeth eu wleidyddiaeth.

Gellir gweld fod y ffansîns gwleidyddol a cherddorol yn rhannu'r un cylch er bod anghytuno rhyngddynt.

## Sîn Gymraeg Caerdydd
Roedd dyfodiad Dom Deryn gan ddisgyblion Glantaf yn rhan o don o ymwybyddiaeth iaith a diwylliant gyfoes Gymraeg a ddaeth i'r ysgol gyda blynyddoedd y 6ed dosbarth gyntaf yng nghanol yr 1980au. Gellir priodoli hyn hefyd i gyngherddau pop a roc Cymraeg a gynhaliwyd yn yr ysgol, ffurfio'r grŵp pync gwallgo, W Thant, yna Edrych am Jiwlia a grwpiau eraill, ac agor Clwb Ifor Bach yn y ddinas. Cyhoeddwyd Dom Deryn gyda chefnogaeth ac anogaeth Steffan Webb, athro yn yr ysgol a chefnogwr brwd o'r Gymdeithas. Cafwyd hefyd gefnogaeth brwd gan ddisgyblion megis y chwiorydd Stephens; Lowri, Heledd a Brengain (chwiorydd hŷn y DJ, Huw Stephens) a merched Meic Stephens y llenor a, gyda'i wraig, Ruth, ill dau ymysg aelodau cyntaf Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Laura Evans-Williams

Cantores opera o Henllan, Sir Ddinbych oedd **Laura Evans-Williams** (7 Medi 1883 – 5 Hydref 1944). Roedd Cafodd ei haddysgu yn yr Academi Gerdd Frenhinol.

Ganwyd Laura Evans yn Henllan, Sir Ddinbych yng ngogledd-ddwyrain Cymru yn blentyn hynaf John Evans, sbaddwr (cyfrifiad 1901), a'i wraig Ellen Evans. Ei chwaer oedd y cyfarwyddwr Eleanor Evans. Addysgwyd Evans-Williams yn Ysgol Howell, Dinbych ac yn ddiweddarach yn yr Academi Gerdd Frenhinol, lle astudiodd dan arweiniad Edward Iles a helpodd i ddatblygu ei llais.

Gwahoddwyd Evans-Williams i berfformio cân y cadeirio yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1917 ym 1917, lle canodd 'I Blas Gogerddan' pan gyhoeddwyd bod enillydd y gadair, y milwr Hedd Wyn, wedi'i ladd mewn brwydr. Roedd Evans-Williams eisoes wedi colli ei brawd Stanley yn Ypres ym 1916 a byddai'n colli ei brawd hŷn, Hugh George, yn Peronne ym 1918. Canodd gân y cadeirydd pan symudodd yr eisteddfod i Wrecsam un-deg chwe mlynedd yn ddiweddarach, a chafodd encore. Hi oedd yr artist Cymreig cyntaf i ddarlledu o Savoy Hill.

## Cantorion Opera eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1344 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## opera 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Prosiect Wicipop
Dora Herbert Jones

Cantores werin oedd **Dora Herbert Jones** (26 Awst 1890 – 9 Ionawr 1974). Mae'n enwog am ganu cerddoriaeth werin a chafodd ei haddysgu yn Prifysgol Aberystwyth.

Cafodd ei geni yn Llangollen gyda'r enw bedydd Deborah Jarrett Rowlands, ond cafodd ei adnabod ers ei phlentyndod fel Dora. Priododd Herbert Jones yn 1916.

## Llyfryddiaeth
* Gwenan Mair Gibbard, *Brenhines Powys: Dora Herbert Jones a Byd yr Alaw Werin* (Gwasg Carreg Gwalch, 2003) 

## Cyfeiriadau
## Cantorion cerddoriaeth werin eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q235858 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth werin 
Categori:Cantorion gwerin o Gymru
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1974

Categori:Prosiect Wicipop
Chico Slimani

Canwr yw **Chico Slimani** (ganwyd 2 Ebrill 1971). Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr i rieni o Foroco.  Gwahanodd ei rieni pan oedd yn ddwy oed. Arhosodd Slimani yn Moroco gan fyw gyda ei ddadcu a mamgu, a dewisodd ei fam fyw yng Ngwlad Belg.

Mae Chico Slimani yn enwog am ganu cerddoriaeth boblogaidd.

## Cantorion cerddoriaeth boblogaidd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q37073 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth boblogaidd 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Janet Price

Cantores o Gymruyw **Janet Price** (ganwyd 1941). Cafodd ei geni ym Mhont-y-pŵl. Mae'n enwog am ganu opera a chafodd ei haddysgu ym Mhrifysgol Caerdydd.

## Cantorion opera eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1344 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## opera 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wicipop
Michael Jones

Canwr o Gymru yw **Michael Jones** (ganwyd 28 Ionawr 1952). Cafodd ei eni yn y Trallwng. Mae'n enwog am ganu y felan.

## Cantorion y felan eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q9759 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o'r Trallwng

Categori:Prosiect Wicipop
Dave Evans

Canwr yw **Dave Evans** (ganwyd 20 Gorffennaf 1953). Cafodd ei eni yng Nghaerfyrddin. Symudodd gyda'i deulu i Awstralia pan oedd yn bum mlwydd oed. Mae Dave Evans yn enwog am ganu cerddoriaeth roc.

## Cantorion cerddoriaeth roc eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q11399 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth roc 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1953

Categori:Prosiect Wicipop
Matthew Tuck

Canwr yw **Matthew Tuck** (ganwyd 20 Ionawr 1980). Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Mae'n  enwog am ganu cerddoriaeth metal trwm gyda'i fand Bullet for My Valentine.

## Cantorion cerddoriaeth metel trwm eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q38848 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Cerddoriaeth metel trwm

Categori:Prosiect Wicipop
Sian Evans

Cantores yw **Sian Evans** (ganwyd 9 Hydref 1971). Cafodd ei geni yng Nghaerffili. Mae hi'n enwog am ganu gyda'r band Kosheen yn y 2000au.

## Cantorion cerddoriaeth boblogaidd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q37073 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## cerddoriaeth boblogaidd 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wicipop
Daisy Dormer

Cantores oedd **Daisy Dormer** (16 Ionawr 1883 – 13 Medi 1947). Cafodd ei geni yn Southsea ger Portsmouth. Roedd yn enwog am ganu mewn neuaddau cerddoriaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Cantorion Seisnig
Alison Statton

Cantores yw **Alison Statton** (ganwyd yng Nghaerdydd yn Mawrth 1958). Bu'n aelod o'r band *new wave* Young Marble Giants oedd a  sŵn minimalaidd unigryw.

Mae Kurt Cobain, Courtney Love, Belle and Sebastian a Renato Russo i gyd wedi cyfeirio at yr Young Marble Giants fel dylawnwad mawr.

Cychwynodd ei gyrfa gerddorol yn 1978 pan gychwynodd ganu gyda'r band Young Marble Giants. Chwalodd y grwp yn 1981, a sefydlodd grwp jazz o'r enw 'Weekend' gyda Simon Emmerson (Booth) a Spike Williams, gan ryddhau albwm *La Varieté* yn 1982 ac EP byw ''Live at Ronnie Scott's'', y flwyddyn ddilynol.

Cafodd seibiant o ganu am ychydig pan ddychwelodd i Gaerdydd i'w hyfforddi fel meddyg esgyrn a dysgu t'ai chi.

## Cantorion new wave eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q187760 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wicipop
Sophie Evans

Cantores o Gymru yw **Sophie Evans** (ganwyd 13 Chwefror 1993). Cafodd ei geni yn Nhonypandy. Mae'n enwog am ganu Sioe gerdd.

## Cantorion sioe gerdd eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q2743 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## sioe gerdd 
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion theatr gerdd o Gymru
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Donypandy
Climbing Trees

Grŵp Cymrucana o Gymru yw Climbing Trees. Sefydlwyd y band ym Mhontypridd yn 2011. Mae Climbing Trees wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Staylittle Music .

## Bandiau Cymrucana eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P31 wd:Q215380 .
  ?item wdt:P740/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q28371127 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P740,P373,P136,P264,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Cymreig
Catfish and the Bottlemen

Grŵp roc amgen (*alternative rock*) o Sir Gaer yw **Catfish and the Bottlemen**. Sefydlwyd y band yn Llandudno yn 2007.

Mae Catfish and the Bottlemen wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar labeli recordio 'Communion Records' ac 'Island Records'.

## Bandiau alternative rock eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P31 wd:Q215380 .
  ?item wdt:P740/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q11366 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P740,P373,P136,P264,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## roc amgen 
## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Cymreig
William Trevor Anthony

Canwr o Gymru oedd **William Trevor Anthony** (28 Hydref 1912 – 1 Awst 1984). Cafodd ei eni yn Tŷ-croes ger Rhydaman. Roedd yn enwog am ganu Opera a chafodd ei addysgu yn yr Academi Gerddoriaeth Frenhinol.

## Cantorion opera eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P106 wd:Q177220 .
  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q1344 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P569,P19,P136,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## opera 
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1984

Categori:Prosiect Wicipop
Budgie

Grŵp Cerddoriaeth roc caled o Gymru yw **Budgie**. Sefydlwyd y band yng Nghaerdydd yn 1967.

Mae Budgie wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio MCA Inc.

## Aelodau
* Burke Shelley&nbsp;– (1967–1988, 1995–1996, 1999–2010)
* Steve Williams (1974–1986, 1999–2010)
* Craig Goldy&nbsp;– (2008–2010)
* Kevin Newton&nbsp;– (1967–1968)
* Brian Goddard&nbsp;–  (1967–1969)
* Tony Bourge&nbsp;– (1968–1978)
* Rob Kendrick&nbsp;– (1978–1979)
* John "Big" Thomas&nbsp;– (1979–1988, 1995–1996, 1999–2002; died 2016)
* Duncan Mackay&nbsp;– (1982)
* Andy Hart&nbsp;– (1999–2003)
* Simon Lees&nbsp;– (2003–2007)
* Andy James&nbsp;– (2007–2008)
* Ray Phillips&nbsp;– (1967–1973)
* Pete Boot&nbsp;– (1973–1974)
* Jim Simpson&nbsp;– (1986–1988)
* Robert "Congo" Jones&nbsp;– (1995–1996)
* Myfyr Isaac&nbsp;- (1975–1978)

## Bandiau cerddoriaeth roc caled eraill o Gymru
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { 
  ?item wdt:P31 wd:Q215380 .
  ?item wdt:P740/wdt:P131* wd:Q25 .
  ?item wdt:P136 wd:Q83270 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P740,P373,P136,P264,item:eitem ar WD
|thumb=50
|links=all
|section=136
|min_section=3
}}

## roc caled 
## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Young Marble Giants

__NOTOC__

Roedd y ** Young Marble Giants** yn grŵp *new wave* o Gaerdydd rhwng 1978 a 1980, gan ail-ffurfio am rhai blynyddoedd yn 2006.

Yr aelodau oedd y gantores Alison Statton gyda'r brodyr Philip a Stuart Moxham ar gitarau. Doedd y band ddim am gael drymiwr felly defnyddiwyd tapiau o beiriant drymiau Peter Joyce a fu hefyd yn aelod yn y dyddiau cynnar. Mae organ trydanol i'w clywed ar rhai o'u caneuon.

Roedd eu sŵn minimalaidd, moel, yn debyg i recordiad demo syml ac yn dra gwahanol i'r steil ymosodol *punk* ar ddiwedd y 70au. Dywedodd Stuart Moxhan roedd y sŵn y band yn mynd yn erbyn eithafion y cyfnod.

Rhyddhawyd un sesiwn i raglen John Peel ar BBC Radio 1 ac un LP *Colossal Youth* (ar label *Rough Trade*) a recordiwyd mewn 5 diwrnod a chymysgwyd mewn 20 munud.

Ni chafodd y band fawr o sylw neu lwyddiant masnachol ar y pryd, ond wnaethon nhw deithiau ar gyfandir Ewrop ac yn yr Unol Daleithiau.

Mae'r LP *Colossal Youth* bellach yn cael ei gyfrif fel clasur gan feirniad cerddoriaeth a cherddorion. Er enghraifft dywedodd Kurt Cobain o Nirvana a Gruff Rhys o Super Furry Animals roedd y *Young Marble Giants* wedi bod yn ddylanwad mawr arnynt.

## Discograffi 
#### Recordiau stiwdio 
* *Colossal Youth* (1980)

#### EPs 
* *Final Day* (1980)
* *Testcard E.P.* EP (1981)

#### Byw 
* *Peel Sessions* (1991)
* *Live at the Hurrah!* (2004)

#### Aml-gyfrannog 
* *Salad Days* (2000)- fersynnau demo o ganeuon *Colossal Youth* a *Testcard*

## Oriel 
 
Delwedd:Ymg 001.jpg|Alison Statton, Peter Joyce, Phil a Stuart
Delwedd:Ymg 002.jpg|Stuart ar Rickenbacker a Phil ar fâs Hayman
Delwedd:Ymg 005.jpg|Alison a Peter gyda'r synth
Delwedd:Ymg 006.jpg|Stuart ar Rickenbacker
Delwedd:Young Marble Giants live at Factory Festival, Nivelles, Belgium (2008).jpg|Yng ngŵyl Factory, Nivelles, Gwlad Belg, 2008

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Cerddoriaeth
Categori:Cerddoriaeth Cymru
Shake Shake Go

Grŵp Cerddoriaeth boblogaidd o Gymru yw **Shake Shake Go**. Sefydlwyd y band yng Nghymru yn 2012. Mae'r band yn byw yn Llundain. Mae Shake Shake Go wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Beaucoup Music gan gynnwys eu albwm stwdio cyntaf 'All in Time' á cyhoeddoed yn 2016. Poppy Jones, y prif cantores sydd yn dod o Gymru. Marc Le Goff, Kilian Saubusse, a Virgile Rozand y'wr aelodau eraill y band.

## Discograffiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q22697208 .
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=number:#,label:enw,P18,P31,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## Misc 
## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Cymreig
Björk

Cantores, cyfansoddwr, cynhyrchydd, DJ ac actores o Wlad yr Iâ yw **Björk Guðmundsdóttir** (ganwyd 21 Tachwedd 1965). Mae ei gerddoridaeth hi yn cael ei gwybod fel "Electronig" ac "Avant-Garde". Cafodd ei albwm cyntaf, *Björk*, ei gyhoeddi yn 1977, ers hyn, wnaeth hi gyhoeddi 10 albwm eraill, efo ei fwyaf diweddar, *Fossora,* ei gyhoeddi yn 2022. Mae Björk hefyd yn enwog o bod yn aelod o grwp cerddoriaeth *"The Sugarcubes"* o 1986 i 1992.

## Discograffeg 
**Björk* (1977)
**Gling-Gló* (1990)
**Debut* (1993)
**Post* (1995)
**Homogenic* (1997)
**Vespertine* (2001)
**Medúlla* (2004)
**Volta* (2007)
**Biophilia* (2011)
**Vulnicura* (2015)
**Utopia* (2017)
**Fossora* (2022)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Wlad yr Iâ
Categori:Cantorion benywaidd o Wlad yr Iâ
Categori:Cyfansoddwyr o Wlad yr Iâ
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Wlad yr Iâ
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Wlad yr Iâ

Categori:Prosiect Wicipop
Peter Skellern

Cerddor, canwr, actor a chyfansoddwr o Sais oedd Y Parch **Peter Skellern** (14 Mawrth 1947 – 17 Chwefror 2017).

Fe'i ganwyd yn Bury, Swydd Gaerhirfryn. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall yn Llundain. Roedd yn byw yng Nghernyw, gyda'i wraig Diana.

Roedd Skellern yn aelod y grwp 1980au "Oasis", gyda Mary Hopkin a Julian Lloyd Webber.

Bu farw o gancr yr ymennydd, yn 69 oed.

## Senglau
*"You're a Lady" (1972)
*"Hold On to Love" (1976)
*"Love is the Sweetest Thing" (1978)

## Caneuon eraill
*"Hymn Song" (1974)
*"Me and My Girl" (1984)
*"Waiting for the Word" (2001)

## Albymau
*''You're a Lady* (1972)
**Not Without a Friend* (1974)
**Holding My Own* (1974)
**Hold On To Love* (1975)
**Hard Times* (1975)
**Kissing in the Cactus* (1977)
**Skellern* (1978)
**Astaire* (1979)
**Still Magic* (1980)
**Happy Endings* (1981)
**A String of Pearls* (1982)
**Ain't Life Something*
**Cheek to Cheek* (1983)
**Oasis* (1984)
**Who Plays Wins* gyda Richard Stilgoe (1985)
**Lovelight* (1987)
**Stardust Memories* (1995)
**Sentimentally Yours* (1996)
**By The Wey*, gyda Richard Stilgoe (1997)
**A Quiet Night Out*, gyda Richard Stilgoe (2000)

## Teledu
**Happy Endings'' (1981)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Cerddorion o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2017

Categori:Prosiect Wicipop
Thomas Huet

Clerigwr ac un o gyfieithwyr y Beibl i'r Gymraeg oedd **Thomas Huet** (m 19 Awst 1591).

Mae’n debyg mai yn Sir Frycheiniog y cafodd ei eni. Bu'n aelod o Coleg Corpus Christi, Caergrawnt (cyn 1544),  ac wedyn yn feistr Coleg y Drindod Sanctaidd, Pontefract, Swydd Efrog. Cafodd nifer o swyddi eglwysig yng Nghymru rhwng 1559 a 1565. O 1562 i 1588 roedd yn godwr canu yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi. Cyn-sylfaenydd Coleg yr Iesu, Rhydychen, oedd ef.

Cynorthwyodd Huet Richard Davies, Esgob Tyddewi, a’r ysgolhaig William Salesbury, i gyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg (1567). Roedd gan Huet gyfrifoldeb arbennig am gyfieithu Llyfr y Datguddiad.

Bu farw Huet ar 19 Awst 1591 yn Nhŷ Mawr, Llysdinam, Sir Frycheiniog, a chafodd ei gladdu yng nghangell eglwys Llanafan Fawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Corpus Christi, Caergrawnt
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Geiriadurwyr Cymraeg
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1591
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Mega

Grwp 'boi band' Cymraeg poblogaidd o'r 1990au oedd **Mega**. Ffurfiwyd y band gan Emyr Afan ac Avanti yn 1998.
Cystadlodd y grŵp yng nghystadleuaeth Cân i Gymru 2000.

Aeth Rhydian ymlaen i gael gyrfa fel canwr a chyflwynydd teledu. Parhaodd Arwel gyda'i yrfa actio yn ogystal a chanu. Bu Marc yn actio'r cymeriad Rhodri ym *Mhobol y Cwm* yn ogystal â chanu. Mae Marc yn olygydd teledu.

## Aelodau 
*Rhydian Bowen Phillips
*Arwel Wyn Roberts
*Marc Llewelyn
*Trystan Jones

## Disgyddiaeth 
**Dawnsio ar Ochr y Dibyn* (1998)
**Mwy Na Mawr* (1998, Recordiau A3, A3CD 001)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Mega - Dawnsio ar Ochr y Dibyn '98 ar YouTube

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Dadsefydliadau 2000
Categori:Sefydliadau 1998
Categori:Prosiect Wicipop
Y Dyniadon Ynfyd Hirfelyn Tesog

bawd|Clawr yr LP; 1970.
Band Cymraeg gwreiddiol llawn hiwmor o'r 60au a'r 70au oedd **Y Dyniadon Ynfyd Hirfelyn Tesog**. Ffurfiwyd y band ar gyfer Eisteddfod Ryng-golegol 1968. Roedd llawer o'u caneuon yn ddychanol ac ynghlwm yng ngwleidyddiaeth y cyfnod. Daeth y grwp i ben yn dilyn marwolaeth sydyn yr arweinydd Gruff Miles mewn damwain car yn 1974. Bu'r band yn rhan o'r cynhyrchiad *Sachlian A Lludw* yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1971.

## Aelodau 
* Gruff Miles (Llais, Soddgrwth)
* Cenfyn Evans (Trwmped)
* Dewi Thomas (Llinynnau) 
* Morus Elfryn (Llinynnau)
* Bili Evans (Llinynnau)
* Eric Dafydd (Piano)
* Dai Meical (Banjo)
* Gareth Huws (Gitar) 

## Disgyddiaeth 
**Y Dyniadon Ynfyd Hirfelyn Tesog* (Sain 10) 1970
**Celwydd* (Sain 23) 1972

## Cyfeiriadau 
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Dadsefydliadau 1974
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Sefydliadau 1968
Gweld y Gorwel

Cyfres o bedwar o englynion penfyr gan y prifardd Aneirin Karadog yw'r gerdd **Gweld y Gorwel**.  Lleolwyd y gerdd mewn 'rehab', sef canolfan sy'n trin clefion â phroblemau yn deillio o gamddefnyddio cyffuriau.  Mae'r bardd yn ymdrin â'r themâu unigrwydd ac anobaith yn y ddau englyn cyntaf o dan effaith caethiwed y cyffuriau ond caiff hyn ei gyferbynnu ag awgrym o obaith a rhyddid erbyn yr englyn olaf. Cyhoeddwyd yr englynion yn y gyfrol "O Annwn i Geltia" (2012) yn yr adran 
Annwn o dan yr is-adran "Cadwyn y colli nabod" (mae "Gweld y Gorwel" yn rhan o gasgliad o ddeg cerdd sy'n agor gyda'r gerdd "Machlud ar yr Wyddfa" ac yn cloi gyda'r gerdd "Gwawr ar yr Wyddfa").

## Cynnwys
Yn yr englyn cyntaf mae'r bardd wedi 'colli nabod' arno'i hunan, a'i deulu a'i ffrindiau efallai, o ganlyniad i'w gaethiwed i'r cyffuriau.  Mae hi'n amlwg bod amser yn llusgo i'r claf ac mae'r oriau'n ddiddarfod.  Yr unig sŵn a glywir yn y 'rehab' yw sŵn traed y cleifion eraill a'r staff.  Ceir ymdeimlad o ddiflastod llwyr yn yr ail englyn a dywed y bardd mai 'bod' nid byw y mae ond mae awgrym o obaith yn llinell olaf yr englyn hwn gyda'r geiriau 'druggie'n dod o'i rigol'.  Yn y trydydd englyn cyfeirir at effaith y cyffuriau ar y bardd yn gorfforol ac emosiynol ond wrth iddo feddwl am ei gariad mae ymdeimlad o obaith.  Dywedir bod meddwl am ei gariad i'r claf yn debyg i'r haul yn gwawrio ar y gorwel a'r goleuni hwn yn symbol o obaith a rhyddid yng nghanol tywyllwch nos caethiwed y cyffuriau.  Erbyn yr englyn olaf mae 'sŵn y byw' i'w glywed ac mae meddwl am ei gariad yn gwneud i'r bardd deimlo rhyddid a phrofi blas ar fywyd unwaith eto.

## Mesur
Mae'r englyn penfyr yn un o'r pedwar mesur ar hugain yn y canu caeth a cheir cynghanedd ym mhob llinell.  Mae mesur yr englyn penfyr yn debyg i fesur yr englyn unodl union ond tair llinell sydd mewn englyn penfyr.  Ceir toddaid byr neu baladr (sef y ddwy linell gyntaf) ac yna un llinell saith sillaf.  Ceir deg sillaf yn y llinell gyntaf, chwe sillaf yn yr ail linell a saith sillaf yn y llinell olaf.  Gall y llinell olaf ddiweddu'n acennog neu'n ddiacen. Bydd beirdd fel arfer yn ysgrifennu englynion penfyr mewn cyfresi neu gadwyni o englynion fel y gwelir yn y gerdd hon.

## Dolenni allanol
Gweld y Gorwel gan Aneirin Karadog(BBC Bitesize)
Gweld y Gorwel(Fideo o boster Rhys Aneurin)
Aneirin Karadog yn darllen ei gerdd Gweld y Gorwel(Adnoddau Addysgol CBAC)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Cerddi Cymraeg yr 21ain ganrif
Categori:Englynion penodol
Gŵyl y Cnapan

**Gŵyl y Cnapan** yn Ffostrasol oedd un o brif wyliau’r sin gerddoriaeth Gymraeg. Fe’i sefydlwyd yn 1984 gan ddod i ben yn 2002 oherwydd costau cynyddol.

Yn ystod yr 1990au tyfodd i fod yn un o wyliau cerddoriaeth mwyaf Cymru ac roedd yn cynnwys gŵyl werin a gŵyl roc.

Categori:Sefydliadau 1984
Categori:Dadsefydliadau 2002
Categori:Gwyliau cerddorol yng Nghymru
Categori:Prosiect Wicipop
Noughts and Crosses

Deuawd cerddorol yw **Noughts and Crosses** sy'n dod yn wreiddiol o Dreharris yn Ne Cymru a nawr yn seiliedig ym Merthyr Tudful. Mae gan aelodau y band, gyda'r ffugenwau 'Oxo' a 'Lego Man', 20 mlynedd o brofiad cerddorol rhyngddynt. Maent yn chwarae amrywiaeth eang o gerddoriaeth, yn amrywio o glasuron roc o'r 60au a 70au, i anthemau indi modern.

Dywed y band eu bod yn cael eu hysbrydoliaeth o nifer helaeth o fandiau, gan gynnwys: Led Zeppelin, The Killers, Arctic Monkeys, Foo Fighters, Snow Patrol, Paulo Nutini, Bruce Springstein, The Eagles, T-Rex, Elvis a Kings of Leon.

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Prosiect Wicipop