open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pwllmeurig

Pentref bychan yng nghymuned Matharn, Sir Fynwy, Cymru, yw **Pwllmeurig** (Seisnigiad: *Pwllmeyric*). Fe'i lleolir 1 filltir i'r de-orllewin o Gas-gwent, ar y briffordd A48

## Hanes
Mae'n rhan o blwyf eglwysig Matharn. Enwir y pentref ar ôl "pwll", sef bae neu fraich ar y rhan yma o Afon Hafren a oedd yn gorwedd rhwng y pentref a'r môr. Ymddengys fod 'Meurig' yn cyfeirio at Feurig ap Tewdrig, brenin Gwent (bl. 6g).

Yn ôl yr hanes a geir yn *Llyfr Llandaf*, roedd Meurig wedi cymryd drosodd fel brenin Gwent pan ymddeolodd ei dad Tewdrig i fynd yn feudwy yng nghlas Tyndyrn. Dywedir i'w dad ddod allan o'i ymddeoliad i'w gynorthwyo yn erbyn y Sacsoniaid oedd yn ceisio goresgyn Gwent ac i'r ddau orchfygu'r goresgynwyr ym Mrwydr Pont y Saeson. Clwyfwyd Tewdrig yn angheuol a bu farw ar ôl y frwydr. Claddodd Meurig ei dad ym Matharn, a rhoddodd y tir amgylchynnol (yn cynnwys ardal Pwllmeurig), yn rhodd i Esgobion Llandaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Matharn
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Pen-allt

Pentref a phlwyf yng nghymuned Tryleg Unedig, Sir Fynwy, Cymru, yw **Pen-allt** neu **Penallt** (cyfeirir ato wrth yr enw Seisnigaidd hynafiaethol *Penalth* mewn rhai llyfrau ac ar hen fapiau). Fe'i lleolir ar fryn tua milltir i'r de-ddwyrain o dref Trefynwy.

Llifa Afon Gwy heibio i'r pentref. Mae'r eglwys yn hen ac mae'n nodweddiadol o arddull pensaernïol y rhan yma o'r Gororau.

200px|bawd|dim|Hen eglwys Pen-allt

## Gweler hefyd
*Croes Penallt

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Pen-allt ar wefan Genuki 

Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Trefynwy
Categori:Tryleg Unedig
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Penrhos

Gallai **Penrhos** neu **Pen-rhos** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Nghymru
* Penrhos, pentref yng Ngwynedd
* Penrhos, pentref ym Mhowys
* Penrhos, pentref yn Sir Fynwy
* Penrhos, ystad ar Ynys Gybi, Môn

* Caer Penrhos, bryngaer yng Ngheredigion
* Gwersyll Rhufeinig Penrhos, caer Rhufeinig yng Nghaerllion, Casnewydd
* Rydal Penrhos, ysgol breswyl yn Sir Conwy

### Lloegr
* Penrhos, pentref yn Swydd Henffordd

## Gweler hefyd
* Penrhosfeilw, pentref yn Ynys Môn
* Penrhosgarnedd, Gwynedd
* Penrhosllugwy, pentref yn Ynys Môn

----
Cip-fflach

[bawd|250px|"Y Siglen"; paentiad olew gan [Jean-Honoré Fragonard (1732–1806).]]
Term mewn pornograffi i ddisgrifio math o luniau ydy **cip-fflach** (Saesneg: *upskirt*) lle gwelir dillad isaf merch, neu weithiau ei fwlfa pan mae hi ar gomando.

Er y gall lluniau cip-fflach gael eu tynnu gyda chydsyniad y gwrthrych, ceir marchnad sylweddol am luniau a dynnir yn ddirgel, yn enwedig mewn lleoedd cyhoeddus. Tynnir rhai o'r lluniau hyn gyda chydsyniad y ferch, gan esgus fod yn anymwybodol o'r ffaith, ond ceir eraill a dynnir heb gydsyniad o gwbl trwy ddefnyddio camera cudd. *Voyeur* ('gwyliwr') ydy'r term Ffrangeg a roddir ar y person sy'n gwylio ac mae lluniau cip-fflach yn perthyn i *voyeurism*.
[bawd|left|250px|Enghraifft o gip-fflach [manga.]]

Honnir yn aml mai gyda dyfodiad y ffôn symudol gyda chamera ynddo y dechreuodd y *genre* yma o luniau erotig, ond mewn gwirionedd mae'n tarddu o'r 1960au pan ddaeth y *miniskirt* yn ddilledyn ffasiynol gan ferched ifanc.

Mae tynnu lluniau cip-fflach yn ddirgel heb ganiatad y gwrthrych yn anghyfreithlon mewn rhai gwledydd am ei fod yn erbyn cyfraith preifatrwydd.

Mae'r diwydiant *panchira* yn Japan yn ymwneud â hyn ac yn faes enfawr o fewn manga ac anime.

## Gweler hefyd
*Gwneud comando

Categori:Erotica
Categori:Ffotograffiaeth
Categori:Pornograffi
Sashimi

gyda saws soi]]
bawd|Traddodiadol Sashimi
**Sashimi** (刺身) yw'r enw a roddir ar fath o fwyd o Japan. Y prif gynhwysyn ydy pysgod amrwd wedi ei sleisio mewn darnau tenau a'u gweini gyda saws soi (*shōyu*) a wasabi ac yn aml sinsir wedi ei ratio neu ponzu. Yn dibynnu ar y math o bysgodyn, addurnir y pryd gyda shiso a rhuddygl gwyn (*daikon*) wedi ei ratio yn fân.

Mae'r gair *sashimi*  yn golygu "pinio cnawd", h.y. " = *sashimi* =  = *sashi* (pinio) a  = *mi* (cnawd, cig). Mae'n bosib y daw o'r hen draddodiad o ddefnyddio cynffon y pysgodyn fel label i mewn yn y pysgodyn er mwyn nodi pa bysgodyn a fwyteir.

Categori:Bwyd a diod yn Japan
Pencampwriaethau Athletau Ewrop 2010

Cynhaliwyd **Pencampwriaethau Athletau Ewrop 2010**, yr 20fed bencampwriaeth, yn Barcelona, Catalonia rhwng 27 Gorffennaf a 1 Awst 2010.

## Canlyniadau ar y trac
### Dynion
### Menywod
## Canlyniadau ar y maes
### Dynion
### Menywod
Athletau Ewrop 2010
Categori:Athletau
Categori:Barcelona
Categori:2010
Chalcogen

Grŵp o un-ar-bymtheg elfen yn y tabl cyfnodol ydy **Grŵp 16**, neu'r **grŵp calcogen** ac weithiau fe'i gelwir "y grŵp ocsigen". Yr hen enw arnynt oedd grŵp VIB neu VIA. Yn nhrefn safonnol IUPAC mae grŵp 16 yn cynnwys: ocsigen (O), swlffwr (S), seleniwm (Se), telwriwm (Te), yr elfen ymbelydrol  poloniwm (Po), a'r elfen synthetig ununhecsiwm (Uuh).

Mae ocsigen, swlffwr a soleniwm yn anfetelau a telwriwm a pholoniwm yn feteloid ac ununhecsiwm yn fetel tlawd.

Anaml iawn, fodd bynnag, y disgrifir ocsigen fel aelod o'r teulu hwn.

## Nodweddion 
Mae patrwm yr electronnau rhwng aelodau unigol y teulu yn debyg iawn i'w gilydd, yn enwedig ar du allan y gragen, ac oherwydd hyn mae eu hymddygiad cemegol yn debyg i'w gilydd:

Anfetelau ydy ocsigen a swlffwr. Metaloid ydy seleniwm, telwriwm a poloniwm; fodd bynnag, yn eu ffurfiau elfennol, gelwir telwriwm a seleniwm yn fetel.
 
Mae'r calcogennau metalig i'w cael yn naturiol drwy'r byd e.e. mwyn haearn ydy pyreit (FeS2)

## Yr enw 
Daw'r enw o ddau air Groegaidd: *χαλκος* (chalkos) sy'n golygu "copr" a γενεσ (genes) sy'n golygu geni neu "creu". Fe'i defnyddiwyd am y tro cyntaf yn 1930 gan Wilhelm Biltz o Brifysgol Hanover wedi i Werner Fischer fathu'r gair. Yn anffodus dydy aelodau'r grŵp yma ddim yn creu copr; ond maen nhw'n creu mwynau (Saesneg: *ore forming*). Cysylltwyd y gair Groeg "chalkos" efo unrhyw gerrig a oedd yn cynnwys metel.

## Cyfeiriadau

Categori:Metaloid
Categori:Metel tlawd
Categori:Anfetalau
Categori:Elfennau cemegol
Categori:Rhestrau gwyddonol
Cymau

Pentref bychan yng nghymuned Llanfynydd, Sir y Fflint, Cymru, yw **Cymau** (). Saif ar lethrau Mynydd yr Hob. I'r gorllewin ceir pentref bychan Ffrith ac i'r de ceir pentref Brymbo.

Gelwid y lle yn 'ardd y plwyf' adeg casglu degwm ar gyfrif ei ffrwythlondeb.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfynydd, Sir y Fflint
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Cadwynfyr

Un o Bedwar Mesur ar Hugain Dafydd ab Edmwnd yw **cadwynfyr**.

## Hanes
Pan enillodd Dafydd ab Edmwnd gadair arian Eisteddfod Caerfyrddin 1451, aeth ati i ail-drefnu'r hen bedwar mesur ar hugain. Ceisiodd ddisodli dau fesur: yr englyn milwr a'r englyn penfyr gyda dau fesur newydd sef Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr.

## Nodweddion
Wyth sillaf sydd mewn llinell o gadwynfyr. Mae gan bob llinell ddau gymal pedwar sillaf o hyd. Fel Gorchest y Beirdd, y mae'n fesur astrus dros ben. Rhaid i bob cymal ffurfo cynghanedd groes yn unig yn ôl diffiniad Dafydd ab Edmwnd.

Dyma enghraifft o gadwynfyr gan y pencerdd Wiliam Llŷn:

Geiriau gwared, gwiriawg iraf,
Gwir ac araf, geirw gywirion.
Gwâr ac irion gorau gwiraf,
Gwawr a garaf, garu gwirion.

Dyma'r cadwynfyr ar ei ffurf *fwyaf eithafol*

Eithriadol o brin yw penillion o gadwynfyr nad ydynt yn rhan o awdl enghreifftiol, sef awdl orchestol sy'n cynnwys pob un o'r pedwar mesur ar hugain.

Dyma farn Syr John Morris-Jones eto am ddau fesur Dafydd ab Edmwnd; Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr:

Yn y ddau fesur hyn y mae caethiwed cytseinedd ac odl wedi ei gario i eithafion, ac yn esgor ar ffiloreg yn lle barddoniaeth.

Aiff yn ei flaen i nodi mai *problemau* yn hytrach na mesurau ydynt, sef amod i dderbyn gradd pencerdd gan ddilyn *Statud Gruffudd ap Cynan.* Roedd nifer o'r beirdd yn erbyn disodli'r englyn milwr a'r englyn penfyr er mwyn gwneud lle i'r ddau fesur hyn, a phan ganodd Dafydd Nanmor awdl enghreifftiol, canodd ar yr hen fesurau.

Ni chenir nemor ddim ar y mesur hwn heddiw gan fod y rheolau yn tueddu i gyfyngu mynegiant y bardd.

Dywed y Prifardd Alan Llwyd fod y ddau fesur a neilltuwyd ar gyfer Gorchest y Beirdd a Chadwynfyr, sef yr englyn milwr a'r englyn penfyr, yn "llawer mwy defnyddiol". Dywed hefyd mai "mesurau astrus, clogyrnaidd heb ddim diben iddynt yw'r mesurau hyn".

## Gweler hefyd
*Y pedwar mesur ar hugain
*Dafydd ab Edmwnd

## Llyfryddiaeth
* John Morris-Jones, *Cerdd Dafod* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
* Alan Llwyd, *Anghenion y Gynghanedd* (Argraffiad diwygiedig, Cyhoeddiadau Barddas, 2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerdd Dafod
Categori:Mesurau caeth
Categori:Y Traddodiad Barddol
*
Alex Higgins

Chwaraewr snwcer o Ogledd Iwerddon oedd **Alexander Gordon Higgins** neu "Hurricane" Higgins (18 Mawrth 1949 - 24 Gorffennaf 2010).

Cafodd ei eni ym Melffast.

Categori:Chwaraewyr snwcer o Ogledd Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Pobl o Felffast
The Secret of NIMH 2: Timmy to the Rescue

Ffilm animeiddiedig Americanaidd ar gyfer fideo yw ***The Secret of NIMH 2: Timmy to the Rescue*** (1998). Mae'n ddilyniant i'r ffilm *The Secret of NIMH*.

Categori:Ffilmiau 1998
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Awdl enghreifftiol

Math arbennig o **awdl** yw **awdl enghreifftiol** sy'n cynnwys pob un o'r pedwar mesur ar hugain.

Yn wreiddiol, *cân ar un mesur oedd awdl*, ond dechreuodd y Gogynfeirdd hwyraf ganu *teirawdl* a *phymawdl*, felly daeth **awdl** yn gyfystyr â cherdd ar fwy nag un mesur. Ers amser Beirdd yr Uchelwyr, mae **awdl** wedi golygu cerdd ar fwy nag un o'r mesurau caeth traddodiadol. Mae awdl enghreifftiol yn cynnwys pob un o'r mesurau hyn, boed ddosbarth Dafydd ab Edmwnd neu'r hen fesurau

Yn amlach na pheidio, er gorchest yn unig y canwyd awdlau enghreifftiol fel mesur o fedrusrwydd a deheuigrwydd y bardd caeth wrth drin y mesurau traddodiadol. Cenid awdlau enghreifftiol yn aml gan feirdd ar eu prifiant er mwyn dangos bod ganddynt afael cadarn ar eu crefft.

Yn achlysurol, cyflwynir awdlau enghreifftiol ar gyfer cystadlaethau eisteddfodol, ond nid oes awdl enghreifftiol wedi dod i'r brig yng nghystadleuaeth Y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol hyd yn hyn.

Cyflwynwyd awdl enghreifftiol o waith Roy Stephens i gystadleuaeth y gadair ym 1978, ond ataliwyd y wobr. Yn ogystal, cyflwynwyd awdl enghreifftiol i gystadleuaeth y gadair ym 1993 o dan y ffugenw *RHisiart, Gweunydd*, ond gosodwyd yr awdl yn isel yn y gystadleuaeth oherwydd bod cyfyngiadau rhai o'r mesurau yn rhoi straen ar y mynegiant.

Canodd Dafydd Nanmor; gŵr a ystyrid i fod yn arloesol o ran *chware campau â chynghanedd a mydr*

Ceir copi o awdl enghreifftiol Dafydd Nanmor i Ddafydd ap Tomas ap Dafydd fel atodiad i *Cerdd Dafod* (John Morris-Jones).

## Gweler hefyd
*Y pedwar mesur ar hugain
*Dafydd ab Edmwnd

## Llyfryddiaeth
* John Morris-Jones, *Cerdd Dafod* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1925)
* Alan Llwyd, *Anghenion y Gynghanedd* (Argraffiad diwygiedig, Cyhoeddiadau Barddas, 2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerdd Dafod
Categori:Mesurau caeth
Categori:Y Traddodiad Barddol
*
Şanlıurfa

bawd|240px|Şanlıurfa

Dinas yn ne-ddwyrain Twrci yw **Şanlıurfa** neu **Urfa** (Cwrdeg: *Riha*), hen enw **Edessa**. Hi yw prifddinas talaith Şanlıurfa, Roedd y boblogaeth yn 390,000 yn 2004.

Saif y ddinas mewn lleoliad strategol pwysig, ar y llwybr masnach rhwng Anatolia a gogledd Mesopotamia, ar wastadedd ffwwythlon gyda mynyddoedd yn ei hamgylchynu ar dair ochr. Cipiwyd hi gan Alecsander Fawr, a'i hail-enwodd yn Edessa ar ôl Edessa ym Macedonia. Yn y 3g OC, daeth yn ganolfan teyrnas Osrhoene.

Categori:Dinasoedd Twrci
Tîm pêl-droed cenedlaethol Brasil

**Tîm pêl-droed Cenedlaethol Brasil** yw'r tîm sy'n cynrychioli Brasil mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed Brasil.

Mae Brasil wedi ennill Cwpan y Byd bump gwaith, y fwyaf o unrhyw wlad.

## Chwaraewyr enwog
Ademir
Adriano
Alex
André Santos
Aldair
Afonso Alves
Bebeto
Cafu
Cicinho
Carlos Alberto Torres
Diego
Dida
Dunga
Edmundo
Elano
Falcão
Friedenreich
Garrincha
Gérson
Heurelho da Silva Gomes
Lúcio
Nenê
Pato 
Jairzinho
Jorginho
Julio Baptista
Juninho
Kaká
Leonardo
Márcio Santos
Pelé
Raí
Rivaldo
Robinho
Roberto Carlos
Roberto Rivellino
Romário
Ronaldinho
Ronaldo
Sócrates
Sylvinho
Taffarel
Tostão
Vágner Love
Vavá
Zé Roberto
Zico
Zizinho
 

Brasil
Brasil
Ti Ti Ti

Drama deledu o Frasil ydy ***Ti Ti Ti***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 19 Gorffennaf 2010.

## Cast
* Murilo Benício - *Ariclenes Martins (Victor Valentim)*
* Alexandre Borges - *André Spina (Jacques Leclair)*
* Cláudia Raia - *Jaqueline Maldonado*
* Christiane Torloni - *Rebeca Bianchi*
* Malu Mader - *Suzana Almeida Martins*
* Ísis Valverde - *Marcela de Andrade*

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Bluegrass

Gair Saesneg Americanaidd sydd yn cyfeirio at weunwellt yw ***bluegrass*** (Cymraeg: "glaswellt glas" neu "dir glas"; Saesneg Brydeinig: *meadow-grass*).

Gall y term hefyd gyfeirio at:
* Blue Grass Boys, band y cerddor Bill Monroe a arloesodd canu'r Tir Glas
* Blue Grass, Iowa, dinas fechan
* Canu'r Tir Glas (Saesneg: *bluegrass music*), math o ganu gwlad Americanaidd
* Gwlad y Glaswellt Glas (Saesneg: *the Bluegrass Country* neu *the Bluegrass Region*), ardal o'r Unol Daleithiau a ganolir yn Kentucky
* Talaith y Glaswellt Glas (Saesneg: *The Bluegrass State*), llysenw swyddogol talaith Kentucky

Categori:Geiriau ac ymadroddion Saesneg
Iris Gower

Nofelydd o Gymru oedd **Iris Davies** (1935 – 20 Gorffennaf 2010) oedd yn defnyddio'r ffugenw **Iris Gower**. Mae rhan fwyaf o'i nofelau wedi eu gosod yn ardal Abertawe a Phenryn Gŵyr a chymerodd ei chyfenw 'Gower' o'r ardal.

Llwyddodd i'w llyfrau, y mwyafrif ohonynt yn nofelau hanesyddol wedi'u lleoli yn ardal Abertawe a Gŵyr, gwerthu yn eu miliynau ledled y byd.

## Llyfryddiaeth
* *Burn Bright Shadow* (1975)
* *The Copper Cloud* (1976)
* *Return to Tip Row* (1977)
* *Beloved Captive* (1981)
* *Proud Mary* (1984)
* *Spinners Wharf* (1985)
* ''Morgan's Woman* (1986)
* *Fiddler's Ferry* (1987)
* *The Loves of Catrin* (1987)
* *Black Gold* (1988)
* *Beloved Traitor* (1981)
* *Beloved Rebel* (1981)
* *The Sins of Eden* (1990)
* *The Shoemaker's Daughter* (1991)
* *The Oyster Catchers* (1992)
* *Honey's Farm* (1993)
* *Copper Kingdom* (1994)
* *Arian* (1994)
* *Sea Mistress* (1995)
* *The Wild Seed* (1996)
* *Firebird* (1997)
* *Emerald* (1998)
* *Dream Catcher* (1998)
* *Destiny’s Child* (1998)
* *Sea Witch* (1998)
* *A Royal Ambition* (1999)
* *Sweet Rosie* (1999)
* *Daughters of Rebecca* (2000)
* *Heart on Fire* (2000)
* *When Night Closes In* (2000)
* *Heart in Ice* (2000)
* *Kingdom's Dream* (2001)
* *Heart of Stone* (2001)
* *Paradise Park* (2002)
* *The Rowan Tree* (2003)
* *Halfpenny Field* (2004)
* *The Other Woman* (2005)
* *Act of Love* (2006)
* *Bargain Bride'' (2007)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Proffil Iris Gower  ar wefan Academi

Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Nofelwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen** (Sbaeneg: *Selección de fútbol de España*) yn cynrychioli Sbaen yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen (Sbaeneg: *Real Federación Española de Fútbol*) (RFEF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r RFEF yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA). Ymysg eu llysenwau mae, *La Roja* (y coch) a *La Furia Roja* (y coch ffyrnig).

Mae Sbaen wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd pedairarddeg o weithiau gan gynnal y gysatdleuaeth ym 1982 ac ennill y gystadleuaeth yn 2010. Mae Sbaen hefyd wedi bod yn bencampwyr Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop deirgwaith yn 1964, 2008 a 2012.

Llwyddodd Sbaen i gipio'r fedal aur yng Ngemau Olympaidd Barcelona 1992.

## Record Cwpan y Byd
* Yn dynodi gemau cyfartal gan gynnwys gemau gemau a benderfynwyd ar giciau o'r smotyn.

## Chwaraewyr Nodedig 
* Emilio Butragueño
* José Antonio Camacho
* Iker Casillas
* Alfredo Di Stefano
* Joseba Etxeberría
* Andres Iniesta
* Xavi
* Raúl
* Fernando Torres
* Francesc Fábregas
* Amancio
* Ricardo Zamora
* Andoni Zubizarreta
* David Villa
* Carles Puyol
* Sergio Ramos
* Marcos Senna
* Xabi Alonso
* Francesc Fabregas
* Dani Güiza
* Josep Guardiola
* Fernando Hierro

Sbaen
Chūgoku

bawd|235px|Rhanbarth Chũgoku, Japan.

**Chūgoku** (Japaneg: 中国地方|中国地方 Chūgoku-chihō) neu San'in-San'yō (Japaneg: 山陰山陽地方 San'in san'yō-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth mwyaf gorllewinol ynys Honshū, ynys fwyaf Japan.  Mae'n cynnwys taleithiau Hiroshima, Yamaguchi, Shimane, Tottori, ac Okayama.


Chūgoku
Canu'r Tir Glas

[bawd|Cerddorion y Tir Glas yn [jamio (cerddoriaeth)|jamio ag amrywiaeth o offerynnau]]
Is-genre o ganu gwlad Americanaidd oedd â'i hoes aur yn y 1940au yw '''canu'r Tir Glas'* (Saesneg: *bluegrass music''). Prif nodweddion y math hwn o gerddoriaeth yw tempo cyflym, a defnydd blaenllaw o'r ffidl, y  banjo, a'r mandolin. Ei phrif wahaniaethau ar ei ffurfiau cynt yw rhythm trawsacennog, prif lais tenor uwch ei draw, ei harmonïau cyfyngedig, a dylanwadau cryf gan cerddoriaeth Affro-Americanaidd, drwy jazz a'r felan., Mae canu'r Tir Glas yn cyfuno elfennau o ddawns, adloniant y cartref, a cherddoriaeth werin grefyddol ucheldiroedd De Ddwyrain yr Unol Daleithiau, ond â'i gwreiddiau'n ddwfn yn nhraddodiadau'r Alban, Iwerddon a gogledd Lloegr.

Chwaraeir offeryn amlycaf y genre, y banjo, yn y dull tri bys a ddatblygwyd gan Earl Scruggs. Caneuon gwerin traddodiadol, gan gynnwys alawon dawnsio sgwâr, caneuon crefyddol, a baledi, yw'r mwyafrif o *repertoire* y Tir Glas, ond ceir hefyd caneuon newydd, gwreiddiol.

Yn y 1970au ymddangosodd grwpiau *newgrass* (neu ganu'r Tir Glas blaengar) a wnaeth cyfuno dulliau traddodiadol canu'r Tir Glas â thechnegau cerddoriaeth roc.

## Grwpiau ac unigolion enwog
* Sleepy Man Banjo Boys

## Cyfeiriadau

Tir Glas
Tir Glas
Kantō

bawd|235px|Rhanbarth Kantō, Japan.

**Kantō** (関東地方 Kantō-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth ddinesig ar ynys Honshū, Japan. Mae'r rhanbarth yn cynnwys Ardal Tokyo Fwyaf. Yngyd â Tokyo mae Kantō yn cynnwys chwe talaith arall: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Chiba, a Kanagawa.


Categori:Rhanbarthau Japan
Love Parade

Gŵyl cerddoriaeth ddawns boblogaidd a ddechreuodd yng Ngorllewin Berlin, yr Almaen ym 1989 oedd y **Love Parade**. Fe'i cynhaliwyd yn flynyddol ym Merlin rhwng 1989 a 2003, ac yna yn Ruhr rhwng 2006 tan 2010.

Ar 24 Gorffennaf 2010, lladdwyd o leiaf 19 person yn nhrychineb y Love Parade, ac anafwyd o leiaf 350 o bobl eraill. O ganlyniad i hyn, cyhoeddodd trefnwr y digwyddiad na fyddai'r Love Parade yn cael ei gynnal yn y dyfodol. Dywedwyd fod y Love Festival wedi ei ganslo'n barhaol.

Yn rhyngwladol, mae gwyliau tebyg wedi cael eu cynnal yn:

*Sydney, Awstralia
*Vienna, Awstria
*Rio de Janeiro, Brasil
*Santiago, Tsile
*Leeds, Lloegr
*Budapest, Hwngari
*Tel Aviv, Israel

*Dinas Mecsico ac Acapulco, Mecsico
*Oslo, Norwy
*Cape Town, De Affrica
*Geneva a Zürich, Y Swistir
*Caracas, Feneswela
*San Francisco, Califfornia; a Little Rock, Arkansas, Unol Daleithiau

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyliau cerddorol yn yr Almaen
Okinawa (talaith)

bawd|Ynysoedd Okinawa o gymharu â gweddill Japan

**Okinawa** (Japaneg: 沖縄県 Okinawa-ken, Okinaweg: *Uchinaa-ken*) yw talaith fwyaf deheuol Japan, sydd yn cynnwys rhan ddeheuol Ynysoedd Ryukyu (琉球諸島 Ryūkyū-shotō neu 南西諸島 Nansei-shotō), cadwyn hir o ynysoedd sydd yn ymestyn o dde-orllewin Kyūshū tuag at Taiwan.

Mae prifddinas talaith Okinawa, Naha ar dde ynys fwyaf y dalaith, Ynys Okinawa, sydd yn gorwedd yng nghanol yr ynysoedd, rhwng Kyūshū a Taiwan.


Categori:Taleithiau Japan
Nicyrs

bawd|250px|Nicyrs ar ferch ifanc

Dilledyn isaf i ferch neu wraig ydy **nicyrs** neu **nicar** a wisgir ar y pen-ôl ac weithiau'r cluniau. Ei bwrpas gwreiddiol oedd cadw'r dilledyn allan (sgert, ffrog ayb) yn lân, ond bellach caiff ei wneud i'r llygad, fel rhan o *lingerie* 'r ferch.

## Gweler hefyd 
* cip-fflach
* trons
* troed camal

## Delweddau

Delwedd:Whaletail oc.jpg|Thongs yn cael eu harddangos; 2008
Delwedd:Women on beach3670.jpg|Bicini - dilledyn tebyg iawn i'r thong modern, ond sydd a phwrpas gwahanol.
Delwedd:C-string pink.jpg|*C-string*
Delwedd:C-String.JPG|**C-string** ar ferch 2008.

Categori:Dillad isaf
Wakayama (talaith)

bawd|Talaith Wakayama yn Japan

Talaith yn Japan yw **Wakayama** neu **Talaith Wakayama** (Japaneg: 和歌山県 Wakayama-ken). Mae'r dalaith wedi ei lleoli ar Benrhyn Kii (Japaneg: 紀伊半島 Kii Hantō) yn ardal Kansai ar ynys Honshū, ynys fwyaf Japan. Prifddinas Wakayama yw dinas Wakayama (Japaneg: 和歌山市 Wakayama-shi).

## Daearyddiaeth 
### Dinasoedd
Ceir naw dinas yn nhalaith Wakayama:

*Arida
*Gobō
*Hashimoto
*Iwade
*Kainan
*Kinokawa
*Shingū
*Tanabe
*Wakayama (prifddinas)

Categori:Kansai

Categori:Taleithiau Japan
Nara (talaith)

bawd|Talaith Nara yn Japan

Talaith yn Japan yw **Nara** neu **Talaith Nara** (Japaneg: 奈良県 Nara-ken), wedi ei lleoli yn rhanbarth Kansai ar ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Nara (Japaneg: 奈良市 Nara-shi).

## Daearyddiaeth
Mae Nara wedi ei lleoli yng nghanolbarth Penrhyn Kii.

### Dinasoedd
*Gojō
*Gose
*Ikoma
*Kashiba
*Kashihara
*Katsuragi
*Nara (prifddinas)
*Sakurai
*Tenri
*Uda
*Yamatokōriyama
*Yamatotakada

Categori:Kansai

Categori:Taleithiau Japan
Chūbu

bawd|235px|Rhanbarth Chūbu, Japan

**Chūbu** (中部地方 Chūbu-chihō) yw'r enw a roddir ar ranbarth yng nghanolbarth Japan ar ynys Honshū. Ynddi mae taleithiau Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, Yamanashi, ac yn aml ystyrir Mie hefyd yn rhan ohoni.

Ystyr yr enw Chūbu yw *ardal ganolog*. Dyma'r ardal sydd yn cysylltu Kansai yn y gorllewin â Kantō i'r dwyrain. Ar wahân i ddinasoedd mawr ar hyd arfordir y De gyda dinas Nagoya yn ganolbwynt, ardal fynyddig iawn yw Chūbu sydd yn cynnwys rhan helaeth o Alpau Japan ynghyd â mynydd uchaf Japan, mynydd Fuji.


Categori:Rhanbarthau Japan
Yamaguchi (talaith)

Talaith yn Japan yw **Yamaguchi** neu **Talaith Yamaguchi** (Japaneg: 山口県 Yamaguchi-ken). Mae'r dalaith yn gorwedd yng ngorllewin ynys Honshū, ynys fwyaf Japan. Ei phrifddinas yw dinas Yamaguchi yng nghanol y dalaith, ond y ddinas fwyaf yw Shimonoseki.

bawd|canol|Talaith Yamaguchi yn Japan

## Daearyddiaeth 
### Dinasoedd
*Hagi
*Hikari
*Hōfu
*Iwakuni
*Kudamatsu
*Mine
*Nagato
*San'yō-Onoda
*Shimonoseki (dinas fwyaf)
*Shūnan
*Ube
*Yamaguchi (prifddinas)
*Yanai

Categori:Chūgoku

Categori:Taleithiau Japan
Wakayama

[bawd|[Castell Wakayama yng nghanol y ddinas]]

Dinas **Wakayama** (Japaneg: 和歌山市 Wakayama-shi) yw prifddinas talaith Wakayama yn rhanbarth Kansai, Japan.

* Wakayama City Tourist Association  
* Waiker's Guide Map to Wakayama  

Categori:Dinasoedd Japan
Categori:Kansai
Categori:Talaith Wakayama
Maes Awyr Rhyngwladol Tan Son Nhat

Maes awyr sifil a leolir 6&nbsp;km i'r gorllewin o Ddinas Ho Chi Minh, Dong Nam Bo, yn Fietnam, yw **Maes Awyr Tan Son Nhat** (Fietnameg: *Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất* neu *Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất*). Mae'n perthyn i Ddinas Ho Chi Minh City ac yn cael ei redeg ganddi; yn y gorffennol roedd yn gwasanaethu fel Gwersyll Awyrlu Dow (*Tan Son Nhut Air Base*). Mae gan y maes awyr un rhedfa 12,874  troedfedd (3800, 3048 m) o hyd a 147 tr (45 m) o led.

## Dolenni allanol 
*  Tan Son Nhat Airport 

Categori:Dinas Ho Chi Minh
Tan Son Nhat
Osaka (talaith)

bawd|Talaith Osaka yn Japan

**Talaith Osaka** (Japaneg: 大阪府 *Ōsaka-fu*) yw'r enw a roddir ar dalaith yn ardal Kansai ar ynys Honshū, ynys fwyaf Japan. Ei phrifddinas yw Osaka.

Ers i Faes Awyr Rhyngwladol Kansai gael ei hadeiladu fel ynys artiffisial ym Mae Osaka yn y 90au cynnar, tyfodd arwynebedd talaith Osaka ychydig bach yn fwy. O ganlyniad, daeth talaith Kagawa i fod yn dalaith lleiaf Japan.

## Daearyddiaeth
### Dinasoedd
Er mai dinas Osaka sydd yn ganolbwynt i'r dalaith, mae 33 o ddinasoedd yn y dalaith:

* Daitō
* Fujiidera
* Habikino
* Hannan
* Higashiōsaka
* Hirakata
* Ibaraki
* Ikeda
* Izumi
* Izumiōtsu
* Izumisano
* Kadoma
* Kaizuka
* Kashiwara
* Katano
* Kawachinagano
* Kishiwada
* Matsubara
* Minoh
* Moriguchi
* Neyagawa
* Osaka (prifddinas)
* Ōsakasayama
* Sakai
* Sennan
* Settsu
* Shijōnawate
* Suita
* Takaishi
* Takatsuki
* Tondabayashi
* Toyonaka
* Yao

Categori:Kansai

Categori:Taleithiau Japan
Elfen cyfnod 7

Elfen gemegol yn seithfed rhes y tabl cyfnodol ydy **elfen cyfnod 7**. Mae'r tabl cyfnodol wedi'i osod mewn rhesi taclus er mwyn dangos patrymau yn ymddygiad y gwahanol elfennau, wrth i'w rhifau atomig gynyddu. Pan fo'r ymddygiad yn cael ei ailadrodd, dechreuir rhes newydd. Mae'r elfennau sydd ag ymddygiad tebyg, felly, o dan ei gilydd, mewn colofnau.

Mae pob elfen sydd yn y cyfnod hwn yn ymbelydrol (Saesneg: *radioactive*). Yn eu plith fe geir yr elfen drymaf sydd i'w chael yn naturiol yn y Ddaear sef, wraniwm. Mae'r rhan fwyaf gweddill elfennau'r cyfnod yma wedi eu creu'n artiffisial mewn labordy. Ceir tunelli o rai (megis plwtoniwm) ond mae eraill yn ofnadwy o brin, a dim ond microgramau (neu lai!) ohonyn nhw wedi eu cynhyrchu dros y blynyddoedd. Ychydig atomau'n unig sydd wedi'u cynhyrchu o rai elfennau.

Sylwer fod y cyfnod hwn hefyd yn cynnwys y actinidau.

Dyma'r elfennau hynny sy'n perthyn i gyfnod 7:

## Cyfeiriadau

Categori:Metaloid
Categori:Metel tlawd
Categori:Anfetelau
Categori:Elfennau cemegol
Categori:Cemeg anorganig
Categori:Rhestrau gwyddonol
Trons

Dilledyn isa i ddynion ydy trons (weithiau: trôns). Ceir sawl math. Y pwrpas gwreiddiol oedd sicrhau fod y trowsus yn cael ei gadw'n lân, ond bellach cânt eu gwneud ar gyfer y llygaid yn ogystal â glendid.

## Gweler hefyd
* Llinyn Trôns

## Delweddau

Delwedd:Boy wearing briefs pic.jpg|Trons traddodiadol
Delwedd:String-hi-2.JPG|Thongs ar ddyn
Delwedd:Jockstrap101.JPG|Joc-strap o'r ffrynt
Delwedd:Jockstrap Rear View 01.jpg|Joc-strap o'r cefn

Categori:Dillad isaf
Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Eidal

**Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Eidal** (Eidaleg: *Nazionale italiana di calcio*) yw enw'r tîm sy'n cynrychioli yr Eidal mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed yr Eidal (*Federazione Italiana Giuoco Calcio*), corff llywodraethol y gamp yn yr Eidal. Mae'r FIGC yn aelod o gonffederasiwn pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae'r *Azzurri* (y gleision) wedi ennill Cwpan y Byd ar bedair achlysur, ym 1934 pan cynhaliwyd y bencampwriaeth ar eu tomen eu hunain, ac eto ym 1938 yn Ffrainc, 1982 yn Sbaen 2006 yn yr Almaen. Maent wedi ennill y gwpan mwy nag unrhyw wlad arall heblaw am Brasil, sydd wedi ei hennill bum gwaith. Roedd eu perfformiad yng Nghwpan y Byd 2010 yn siomedig; ni lwyddasant i fynd trwodd o'r rownd grwpiau.

Mae'r Eidal wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop ar un achlysur a hynny ym 1968 ar eu tomen eu hunain, a hefyd wedi cipio'r fedal aur yng Ngemau Olympaidd Berlin 1936.

## Chwaraewyr enwog 
*Roberto Baggio
*Gianluigi Buffon
*Fabio Cannavaro
*Giorgio Chinaglia
*Ciro Ferrara
*Filippo Inzaghi
*Paolo Maldini
*Alessandro Nesta
*Alessandro Del Piero
*Luigi Riva
*Paolo Rossi
*Francesco Totti
*Christian Vieri
*Dino Zoff
*Gianni Rivera
*Bruno Conti
*Franco Baresi
400px|bawd|chwith

Eidal

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Nara

[bawd|Ceirw, golygfa gyffredin yn ninas Nara. Yn y cefndir gwelir teml enwog [Tōdai-ji.]]

Dinas yn Japan yw **Nara** (Japaneg: 奈良市 Nara-shi). Nara yw prifddinas Talaith Nara ac mae wedi ei lleoli yn rhanbarth Kansai ar ynys Honshū, ynys fwyaf Japan.

Mae wyth o demlau a chysegrau Nara, sef Tōdai-ji, Saidai-ji, Kōfuku-ji, Kasuga-jingu, Gangō-ji, Yakushi-ji, Tōshōdai-ji ac adfeilion Palas Heijō, ynghyd â Choedwig Kasugayama yn uno i greu "Henebion Hanesyddol Nara Hynafol", Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

Nara oedd prifddinas Japan rhwng 710 a 784, cynod a elwir yn *Y Cyfnod Nara*.

Nara
Categori:Kansai
Categori:Talaith Nara
Hashimoto, Wakayama

Dinas wledig yng ngogledd-ddwyrain Talaith Wakayama yn ardal Kansai, Japan yw **Hashimoto** (Japaneg: 橋本市).

Categori:Dinasoedd Japan
Categori:Kansai
Categori:Talaith Wakayama
Fukuoka (talaith)

bawd|Talaith Fukuoka yn Japan

Talaith yn Japan yw **Talaith Fukuoka** (Japaneg: 福岡県 Fukuoka-ken) sydd yn gorwedd yng ngogledd ynys Kyūshū, Gorllewin Japan. Ei phrifddinas yw dinas Fukuoka.

Categori:Kyūshū

Fukuoka
Nagasaki (talaith)

bawd|Talaith Nagasaki yn Japan

Talaith yn Japan yw **Nagasaki** neu **Talaith Nagasaki** (Japaneg: 長崎県 Nagasaki-ken) yng ngorllewin ynys Kyūshū, Gorllewin Japan. Ei phrifddinas yw dinas Nagasaki.

Categori:Kyūshū

Nagasaki
Dinas Ho Chi Minh

300px|bawd|dde|Dinas Ho Chi Minh
Dinas yn nhalaith Ho Chi Minh yn Dong Nam Bo, Fietnam, yw **Ho Chi Minh City** (Fietnameg: **Thành phố Hồ Chí Minh**); hen enw ***Saigon***. Mae'r boblogaeth yn 7,103,688 (cyfrifiad 2009). Mae Maes Awyr Rhyngwladol Tan Son Nhat ger y ddinas.
Enwir y ddinas ar ôl Ho Chi Minh, arweinydd rhyfel annibyniaeth Fietnam.
## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Dinas Ho Chi Minh
*Amgueddfa Hanes Fietnam
*Hotel Rex
*Neuadd y Ddinas (Ủy ban nhân dân Thành phố)
*Tŷ Opera (Nhà hát thành phố)
*Ysbyty Chợ Rẫy
## Enwogion
*Don Hồ (g. 1972), canwr
*Phương Vy (g. 1987), cantores


Categori:Dinasoedd Fietnam
Categori:Prifddinasoedd cyn-wladwriaethau
Alex Jones

Cyflwynydd teledu o Gymru ydy **Charlotte Alexandra Jones** (ganwyd 18 Mawrth 1977). Ers 2010 mae'n cyd-gyflwyno rhaglen gylchgrawn *The One Show* ar BBC One gyda Matt Baker.

## Ei blynyddoedd cynnar
Fe'i ganed yn Rhydaman, Sir Gaerfyrddin. Saesneg oedd iaith yr aelwyd ond mynychodd ysgol cyfrwng Cymraeg sef Ysgol Gymraeg Rhydaman a buan iawn y daeth yn rhugl yn y Gymraeg. Yn blentyn cafodd hyfforddiant fel dawnswraig ballet. Astudiodd theatr, ffilm a theledu ym Mhrifysgol Aberystwyth. Oherwydd ei bod ar y pryd yn cystadlu yn sioe deledu Davina McCall ar Sky One *Prickly Heat!* safodd ei arholiadau gradd terfynol yn Magaluf Sbaen.

## Gyrfa
250px|bawd|chwith|Cyfweliad gyda Alex Jones
Ar ôl graddio, cafodd waith fel ymchwilydd i gwmni teledu ond ar ôl iddi gael ei diswyddo ddwywaith, cafodd gyfle i fod o flaen camera gan gwmni teledu Avanti. Davina McCall ar Sky One *Prickly Heat!*  Cafodd ei swydd gyflwyno gyntaf gan BBC Choice, cyn iddi ymuno ag S4C fel cyflwynydd ar y rhaglen *Cân i Gymru*. Parhaodd Alex i gyflwyno rhaglenni cyfrwng Cymraeg i blant, gan gynnwys *Salon,* a *Hip neu Sgip* ac ambell i ymddangosiad ar deledu Saesneg, gan cynnwys *RI:SE* ar Channel 4.
Ar 26 Gorffennaf 2010, cyhoeddwyd y byddai Alex yn cyflwyno sioe BBC One *The One Show,* gan gymryd yr awenau yn lle Christine Bleakley ac yn cyd-gyflwyno gyda Jason Manford.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa
Categori:Pobl o Rydaman
Hyōgo (talaith)

bawd|Talaith Hyōgo yn Japan

Talaith yn Japan yw **Hyōgo** neu **Talaith Hyōgo** (Japaneg: 兵庫県 Hyōgo-ken), wedi ei lleoli yn rhanbarth Kansai ar ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Kobe.

Categori:Kansai

Categori:Taleithiau Japan
Gwneud comando

Arferiad ffasiynol o fynd allan heb ddillad isaf ydy **gwneud comando** neu **mynd ar gomando**. Caiff rhai pobl, yn enwedig merched wefr rhywiol o fflachio'n swil ar bersonau nad ydynt yn eu hadnabod mewn llefydd cyhoeddus fel trenau, caffis neu ar y stryd.

Datblygiad yw hyn o fflachio (nicers fel arfer) yn gyhoeddus. Mae dynion sy'n gwisgo cilt hefyd yn mwynhau fflachio a gwneud comando.

Yn Chile, mae'r ymddygiad yma o beidio â gwisgo nicers yn cael ei alw'n "andar a lo gringo" sef, "mynd fel Gringo" (Americanwr).

## Gweler hefyd
* Cip-fflachio 
* *Tennis Girl*

Categori:Dillad
Categori:Rhyw
Apollo 9

Cafodd y daith ofod Americanaidd **Apollo 9** ei lansio o Fflorida ar 3 Mawrth 1969.  Apollo 9 oedd y daith cyntaf i'w lansio gyda modiwl lleuadol - derbyniodd y cerbyd yr enw 'Spider' achos ei siâp - a threuliodd y criw 10 diwrnod yn cylchdroi'r Ddaear yn profi'r cerbyd.  Roedd y daith yn gam pwysig ar hyd y ffordd i lanio dyn ar y Lleuad.  Ei griw oedd Jim McDivitt, David Scott, a Rusty Schweickart.

Y bwster (neu roced) a'i gyrrodd oedd y Saturn V SA-504.

[bawd|dim|"Gumdrop" gyda'r gofodwyr James A. McDivitt, David R. Scott, a Russell L. Schweickart ynddi, yn glanio yn [Cefnfor yr Iwerydd|nghefnfor yr Iwerydd gan goronni taith 10-niwrnod hynod lwyddiannus o amgylch y Ddaear, canol dydd, 13 Mawrth 1969]]

## Gweler hefyd
* Rhaglen Apollo

Categori:Cerbydau gofod
Categori:Y Lleuad
Categori:NASA
Categori:1969
Privacy International

200px|bawd|Logo PI
Corff annibynnol rhyngwladol sy'n ymgyrchu dros breifatrwydd yw **Privacy International** (**PI**). Ei brif feysydd gwaith yw ymchwilio, monitro ac ymgyrchu yn erbyn bygythiadau i breifatrwydd ar y rhyngrwyd ac mewn technoleg gwybodaeth. Mae ei bencadlys yn Llundain, Lloegr. Dyma'r corff hynaf o'i fath yn y byd.

Sefydlwyd PI yn Lwcsembwrg yn 1990 yn wyneb y cynnydd yn yr hyn a welid yn fygythiadau i breifatrwydd fel hawl dynol sylfaenol. Daeth dros gant o arbenigwyr ar breifatrwydd a mudiadau hawliau dynol o ddeugain gwlad at ei gilydd i ffurfio mudiad byd-eang i warchod preifatrwydd.

Mae ymgyrchoedd diweddaraf PI yn cynnwys y rhai yn erbyn deddfau archwilio data rhyngrwyd ac yn enwedig yn erbyn y cynnig a basiwyd gan Senedd Ewrop yng Ngorffennaf 2010 ac a adnabyddir fel 'Datganiad Ysgrifenedig 29'. Mae'r cynnig hwn yn galw ar yr Undeb Ewropeaidd i orfodi pob peiriant chwilio ar lein i gadw data llawn ar chwiliadau am hyd at ddwy flynedd a rhoi'r cyfan ar gael i lywodraethau ar unrhyw adeg. Mae cwmnïau fel Google ac Yahoo eisoes yn cadw data preifat am gyfnod, ond erys rhai, gan gynnwys Ixquick, sy'n mynnu parchu preifatrwydd eu defnyddwyr trwy beidio cadw data canlyniadau chwilio a chyfeiriadau IP.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Privacy International  
*"Ixquick: Search Engines Should Become Government Spies, Says EU Parliament" , gwefan Ixquick 
*[http://www.privacyinternational.org/article.shtml?cmd&#91;347&#93;=x-347-566453 ]  "European Parliament calls on search engine companies to spy on all EU citizens", PI 

Categori:Hawliau dynol
Categori:Preifatrwydd ar y rhyngrwyd
Categori:Rhyddid mynegiant
Categori:Sefydliadau 1990
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Tōhoku

bawd|Rhanbarth Tōhoku, Japan.

Mae **Tōhoku** (東北地方 Tōhoku-chihō) yn rhanbarth yn Japan. Ystyr y gair *Tōhoku* ydy Ngogledd-ddwyrain, gan fod y rhanbarth wedi ei leoli yng Ngogledd-ddwyrain ynys Honshū, ynys mwyaf Japan. Mae'r rhanbarth yn cynnwys chwe talaith: Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi a Yamagata.


Categori:Rhanbarthau Japan
Infernal

Grŵp pop/dawns Danaidd ydy **Infernal**; Lina Rafn a Paw Lagermann ydy'r aelodau. Mae'r band yn fwyaf enwog am eu cân ryngwladol "*From Paris to Berlin*" a siartiodd mewn llawer o wledydd o gwmpas Ewrop yn 2006 a 2007. Hefyd, rhyddhaodd Infernal fersiwn arall o'r gân dan yr enw "*From London to Berlin*" i gefnogi Lloegr yng Nghwpan y Byd Pêl-droed 2006.

Erbyn hyn mae Infernal wedi rhyddhau pump albwm gyda'r albwm mwyaf diweddar yn cael ei ryddhau ym Medi 2010. Cafodd *Internal Affairs*, albwm cyntaf y grŵp, dystysgrif ddwbl blatinwm yn Nenmarc. Daeth eu llwyddiant prif ffrwd â'u hail albwm *From Paris to Berlin* yn 2004 sydd wedi parhau gyda *Electric Cabaret* yn 2008. Enillodd yr albymau dwbl blatinwm a platinwm yn ôl eu trefn.

## Disgyddiaeth
**Infernal Affairs* (1998)
**Waiting for Daylight* (2000)/*Muzaik* (2001)
**From Paris to Berlin* (2004)
**Electric Cabaret* (2008)
**Fall from Grace* (2010)

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
*MySpace swyddogol

Categori:Cerddoriaeth Denmarc
Categori:Bandiau
Kobe

Dinas a phorthladd yn Japan yw **Kobe** (Japaneg:神戸市 *Kōbe-shi*). Kobe yw prifddinas talaith Hyōgo yng ngorllewin ynys Honshũ, ynys fwyaf Japan ac mae ganddi boblogaeth o tua 1.5 miliwn. Saif y ddinas ar droed Mynydd Rokko tra'n edrych allan ar Fae Osaka. Ynghyd â dinasoedd Kyoto ac Osaka mae Kobe yn cyfuno i greu ardal ddinesig Keihanshin.

Mae Kobe yn un o ddinasoedd enwocaf Japan am iddi ddioddef Daeargryn Fawr Hanshin ar 17 Ionawr 1995 lle lladdwyd 6,400 o bobl. Hon oedd daeargryn fwyaf Japan ers Daeargryn Fawr Kantō ym 1923, a laddwyd tua 140,000 o bobl.

Er y drychineb, mae Kobe wedi ail-adeiladu ei hun i fod yn ddinas fodern, cyfoethog ac yn fwy cosmopolitan o gymharu â dinasoedd eraill o'r un maint yn Japan.

bawd|dim|350px|Kobe

bawd|dim|Dinas Kobe yn edrych i lawr dros Fae Osaka fin nos

Categori:Dinasoedd Japan
Categori:Kansai
Amper

[bawd|200px|Defnyddir "galfanomedr" i fesur [cerrynt trydanol, gyda nodwydd magnetig yn cael ei symud gan y cerrynt, ac felly'n rhoi darlleniad o'r ampers.]]

Uned sylfaenol y System Ryngwladol o Unedau yw'r **amper** (symbol: **A**), a ddefnyddir i fesur cryfder cerrynt trydanol.

Tardd yr enw o enw tad electrodeinameg, sef André-Marie Ampère (1775–1836), mathemategydd a ffisegydd Ffrengig. Yn ymarferol, caiff yr enw'i dalfyru'n **amp** (lluosog Cymraeg: **amps**).

## Diffiniad
Yn ymarferol, gellir diffinio amper fel mesur o hyn-a-hyn  o wefr trydanol yn pasio heibio i ryw bwynt neu'i gilydd am rhyw gyfnod (neu uned) o amser h.y. mae tua 6.241 × 1018 o electronau'n pasio heibio rhyw bwynt penodol yn gyfystyr ag amp.

Mae Deddf grym Ampere (Saesneg: ''Ampère's force law'') yn hawlio fod grym atynol yn bodoli rhwng dwy weiren cyfochrog sy'n dargludo cerrynt trydanol. Cynhwysir y grym atynol hwn yn y diffiniad swyddogol o'r amper; sef "cerrynt cyson sy'n cynhyrchu grym atynol o 2 × 10–7 newton (uned) y fetr, o ran hyd, a hynny rhwng dau dargludydd syth, cyfochrog... wedi'u gosod un fetr oddi wrth ei gilydd mewn faciwm.

Yn nhermau mathemateg, gellir diffinio Deddf Grymiant Ampere fel:
:2 \times 10^{-7}\ {\rm\tfrac N m}=k_A\frac{1{\rm A}\cdot 1{\rm A}}{1{\rm m}}
felly:
:1\ {\rm A}=\sqrt{\frac{2\times 10^{-7}\rm\ N}{k_A}}

Diffinnir uned SI gwefr (sef y coulomb) fel, "hyn-a-hyn o drydan sy'n llifo mewn un eiliad gan gerrynt o un ampere." Ar y llaw arall, mae cerrynt o un ampere yn wefr o un coloumb sy'n pasio rhyw bwynt neu'i gilydd am gyfnod o un eiliad:
:\rm 1\ A=1\tfrac C s
I gyffredinoli, mae gwefr *Q* wedi ei ddiffinio gan gerrynt cyson *I* sy'n llifo dros gyfnod o amser *t* fel *Q* = *It*.

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Categori:Unedau mesur
Categori:Unedau sylfaenol SI
Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Almaen

**Tîm pêl-droed Cenedlaethol yr Almaen** yw enw'r tîm sy'n cynrychioli yr Almaen mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed yr Almaen (*Deutscher Fußball-Bund*).

Maent wedi ennill Cwpan y Byd bedair gwaith, yn 1954, 1974, 1990 ac yn 2014.

## Chwaraewyr enwog 
* Michael Ballack
* Franz Beckenbauer
* Oliver Bierhoff
* Paul Breitner
* Andreas Brehme
* Karlheinz Förster
* Thomas Hässler
* Helmut Haller
* Dietmar Hamann
* Oliver Kahn
* Jürgen Klinsmann
* Jürgen Kohler
* Pierre Littbarski
* Sepp Maier
* Lothar Matthäus
* Andreas Möller
* Gerd Müller
* Günter Netzer
* Wolfgang Overath
* Helmut Rahn
* Karl-Heinz Rummenigge
* Matthias Sammer
* Mehmet Scholl
* Harald "Toni" Schumacher
* Bernd Schuster
* Uwe Seeler
* Toni Turek
* Berti Vogts
* Rudi Völler
* Fritz Walter
* Wolfgang Weber

Almaen
Almaen
Maes Awyr Rhyngwladol Cam Ranh

Maes awyr sifil a leolir 30&nbsp;km i'r gorllewin o ddinas Nha Trang, Khanh Hoa, yn Fietnam, yw **Maes Awyr Cam Ranh** (Fietnameg: *Cảng hàng không Cam Ranh* neu *Sân bay Cam Ranh*). Mae'n perthyn i Ddinas Cam Ranh ac yn cael ei redeg ganddi; yn y gorffennol roedd yn gwasanaethu fel Gwersyll Awyrlu Dow (*Cam Ranh Air Base*). Mae gan y maes awyr un rhedfa 10000  troedfedd (3000 m) o hyd a 147 tr (45 m) o led.

## Dolenni allanol 
*  Cam Ranh International Airport

Categori:Khanh Hoa
Cam Ranh
Neuadd bentref

[250px|bawd|Neuadd bentref [Ganllwyd, Gwynedd.]]
Yng ngwledydd Prydain, adeilad mewn pentref yw **neuadd bentref** (hefyd: **neuadd [y] pentref**) sy'n cynnwys o leiaf un ystafell fawr ac sy'n perthyn fel rheol i'r gymuned leol ac yn cael ei rhedeg fel canolfan ar gyfer y gymuned honno. Fel rheol, defnyddir y neuadd at sawl pwrpas, yn cynnwys cynnal digwyddiadau cyhoeddus a phreifat, fel lle cwrdd i'r Cyngor Cymuned lleol (neu'r cyngor plwyf yn Lloegr), ac ar gyfer cyrddau clybiau chwaraeon, cael dawnsiau, llwyfannu dramâu gan y gymdeithas ddrama leol, gweithgareddau clybiau ieuenctid, ffeiriau ac ati.

Mae gan rai neuaddau pentref yng ngwledydd Prydain statws sefydliadau elusennol.

Yn yr Unol Daleithiau mae neuaddau pentref yn gwasanaethu'n bennaf fel canolfannau llywodraeth leol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Hamdden
*
Pencampwriaeth UEFA Ewrop

**Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop** yw'r gystadleuaeth bwysicaf ym myd pêl-droed rhyngwladol Ewrop. Corff llywodraethol y gystadleuaeth yw UEFA. Cynhelir gemau terfynol y gystadleuaeth bob pedair blynedd.

Yn 1927, cafodd ysgrifennydd cyffredinol FIFA, Henri Delauney, y syniad o gynnal pencampwriaeth Ewropeaidd. Er hynny, dim ond yn 1960 yn cynhaliwyd y bencampwriaeth gyntaf. Enwyd y gwpan ar ôl Delauney. O 1960 hyd 1976, dim ond pedair gwlad oedd yn mynd trwodd i'r gystadleuaeth derfynol, a dewisid un o'r pedair gwlad yma fel lleoliad y gystadleuaeth. O 1980, penderfynwyd ymlaen llaw ym mha wlad y cynhelid y gystadleuaeth. O hynny hyd 1992 roedd wyth gwlad yn y gystadleuaeth derfynol, yna 16 o 1996 a bydd 24 o 2016.

## Canlyniadau
*aet - *wedi amser ychwanegol*
*asdet - *wedi *sudden death* / amser ychwanegol*
*ps - *gorchest benaltis*

;Notes


Categori:Cystadlaethau pêl-droed
Gwefr drydanol

Un o briodweddau ffisegol mater ydy **gwefr drydanol** (symbol arferol: Q) sy'n peri iddo brofi grym pan fo wrth ymyl mater sydd hefyd wedi'i wefru. Mae dau fath o wefr drydanol: posydd (neu "bositif") a negydd (neu "negatif"). Mae dau ddeunydd sydd wedi'u gwefru'n bositif ill dau yn profi egni egni gwrthyru, ac felly dau ddefnydd sydd wedi'u gwefru'n negatif. Mae dau beth â gwefrau trydan annhebyg (h.y. y nail yn bositif a'r llall yn negatif) yn atynnu ei gilydd.
bawd|chwith|180px|Gwefr bositif
bawd|chwith|180px|Gwefr negatif

Pan fo gwefr drydanol (Q) yn goddef newid yn y foltedd (V), yna caiff egni (E) ei drosglwyddo. Bydd y wefr  yma'n rhoi'r gorau i'r egni hwn pan yw'n goddef lleihad foltedd mewn cydrannau eraill yn y gylched. Y fformiwla ydy: E = QV.

Mae'r coulomb (symbol: C) yn uned SI rhyngwladol sy'n hafal i un uned o wefr trydanol, sef oddeutu 6.24151 proton neu −6.24151 electron. Yr enw ar y maes hwn, y maes o sut mae pethau neu deunydd sydd wedi'u gwefru yn rhyngweithio â'i gilydd yn cael ei alw'n electrodeinameg clasurol.

## Gweler hefyd
* Gwefr
* Trydan
* Trydan statig
* Maes magnetig
* Electomagneteg
* System Ryngwladol o Unedau
* Michael Faraday

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Categori:Electromagneteg
Categori:Niferoedd ffisegol
Categori:Ffiseg
Polaredd trydanol

Ceir **polaredd trydanol** (positif a negatif) ym mhob cylched trydan. Llifa'r electronnau o'r deunydd sydd wedi'i wefru'n bositif i'r deunydd â gwefr negatif. Mewn cerrynt uniongyrchol (Saesneg: direct current), mae un pegwn wastad yn negatif a'r llall yn bositif a llifa'r electronnau mewn un cyfeiriad yn unig. Fodd bynnag, mewn cerrynt cyfnewidiol, mae'r ddau begwn yn newid bob yn ail, ac felly'r cerrynt yn newid o'r naill gyfeiriad i'r llall.
bawd|chwith|180px|Magned cyffredin

Defnyddir y lliw coch i gynrychioli polaredd negatif a du i'r positif yn aml iawn e.e. mewn batris ceir.

## Gweler hefyd
* Gwefr
* Gwefr drydanol
* Trydan
* Trydan statig
* Maes magnetig
* Electomagneteg
* System Ryngwladol o Unedau
* Michael Faraday

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Categori:Ffiseg
Trydan statig

Mae *Gwefr drydanol* yn anghydbwysedd o wefr drydanol o fewn neu ar arwyneb defnydd. Mae'r wefr statig yma'n parhau yn y gwrthrych nes ei fod yn llifo i'r ddaear neu'n cael ei niwtraleiddio. Pan gaiff dau ddefnydd ynysu eu rhwbio yn erbyn ei gilydd, caiff electronnau eu "crafu" oddi ar un defnydd a'u rhoi ar y llall. Hyn sy'n rhoi gwefr bositif i'r naill a negatif i'r llall. Mae'r ffordd y mae'r electronnau'n cael eu trosglwyddo yn ddibynnol ar y defnyddiau e.e. gyda rhoden bolythen mae'r electronnau'n symud o ddefnydd clwt i'r rhoden bolythen. Gyda rhoden asetat mae'r elcetronnau'n llifo ohono.

Gellir cynhyrchu trydan statig drwy rwbio dau wrthrych yn erbyn ei gilydd e.e. balŵn yn erbyn wal, neu drwy beiriant arbennig megis peiriant Van de Graaff. Yn y rhaglen Dr Who, mae'r Daleks yn cael eu hynni o drydan statig.

## Gweler hefyd
* Gwefr
* Trydan
* Peiriant Van de Graaff
* Maes magnetig
* Electomagneteg
* System Ryngwladol o Unedau
* Michael Faraday

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Categori:Ffiseg
Ynysydd trydanol

*Erthygl yw hon am ynysydd trydanol. Gweler yma am erthygl ar ynysu thermol.*

**Ynysydd trydanol** ydy'r enw a roddir i unrhyw ddefnydd sy'n atal llif cerrynt trydanol.
[bawd|chwith|Weiren [copr|gopr ar y dde - dargludydd da - wedi'i ynysu gan haen allanol o bolythen - sy'n ynysydd gwael.]]

Er mwyn i drydan deithio drwy sylwedd, rhaid fod gwefrau ynddo sy'n medru symud a chario'r cerrynt. Mae'r llif gwefr hwn yn trosglwyddo ynni trydanol o un man i fan arall yn y broses. Gellid cael electronnau neu ïonau  i drosgwyddo gwefr, felly rhaid i'r electronau mewn ynysydd fod yn lleoledig, ac mae'r bondiau cofalent mewn sylweddau anfetelig yn addas iawn ar gyfer eu dal mewn lleoliad pendant.

Mae rhai defnydiau megis gwydr, papur, rwber neu polythen yn ynyswyr trydanol da.

## Gweler hefyd
* Dargludydd trydan
* Trydan
* Trydan statig
* Polaredd trydanol
* Maes magnetig
* Electomagneteg
* System Ryngwladol o Unedau

## Cyfeiriadau
Categori:Defnyddiau
Categori:Gwrthiant a dargludiant trydanol
Categori:Ffiseg
Ynysydd thermol

Defnyddir y term **ynysydd thermol** i gyfeirio at ddefnyddiau sy'n atal (neu'n lleihau) graddfa trosglwyddo gwres. Mae egni gwres yn cael ei drosglwyddo drwy ddarfudiad (Saesneg: *convection*) a phelydriad (*radiation*).
bawd|chwith|Ynysydd thermol allan o bren a ddefnyddir y tu fewn i waliau adeilad i gadw'r lle'n gynnes.

Mae'r holl fetalau yn ddargudyddion da e.e. copr, arian, aliwminiwm a'r holl anfetelau yn ynysyddion da. Mae nwyon a hylifau yn ddargludyddion thermol gwael ond yn ddarfudyddion da. Yr ynyswyr mwyaf effeithiol ydy'r defnyddiau hynny sy'n trapio pocedi o aer. Gan nad ydy'r pocedi hyn o aer yn medru symud, yna ni allant drosglwyddo gwres trwy ddarfudiad ac mae'n rhaid, felly, i'r gwres ddargludo'n araf iawn trwy'r pocedi aer yn ogystal â'r defnydd o aer sydd rhyngddyn nhw. Dyma sut mae deunydd ynysu llofft neu atig, dillad ac ynysyddion mewnol waliau yn gweithio. Mae cynhwysydd "flasg thermos", er enghraifft, yn cadw'r tu fewn yn gynnes, neu'n oer.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffiseg
Categori:Gwres
Bae Pont y Pistyll

bawd|250px

Bae ar arfordir Sir Benfro yw **Bae Pont y Pistyll** (Saesneg: *Mill Bay*). Fe'i lleolir yn ne Sir Benfro ger pentref Dale.

Mae'r bae yn adnabyddus i efrydwyr hanes Cymru fel y man lle glaniodd Harri Tudur ar 7 Awst 1485 i gychwyn ei orymdaith trwy Gymru gan hel ei gefnogwyr wrth deithio yn ei flaen hyd at Machynlleth. Yno, trodd i'r dwyrain gan deithio i'r Amwythig, gan ymladd ym Mrwydr Maes Bosworth ar 22 Awst, lle gorchfygodd fyddin Rhisiart III, brenin Lloegr a chipio Coron Lloegr gan sefydlu llinach y Tuduriaid. Ceir cofeb i dystio am y glaniad.

bawd|dim|Lleoliad
bawd|dim|Cofeb am laniad Harri Tudur ym Mae Pont y Pistyll

## Gweler hefyd
*Cyfnod y Tuduriaid
*Brenhinoedd a breninesau Lloegr

Categori:15fed ganrif yng Nghymru
Pont y Pistyll
Categori:Daearyddiaeth Sir Benfro
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Coulomb

Mae **coulomb** (symbol: C) yn uned SI rhyngwladol sy'n hafal i un uned o wefr trydanol, sef oddeutu 6.24151 proton neu −6.24151 electron.   Cafodd yr uned hon ei henwi ar ôl Charles-Augustin de Coulomb.

## Diffiniad 
Un coulomb, felly, ydy'r maint o wefr trydanol sy'n cael ei symud mewn un eiliad gan gerrynt cyson o un amper.

:1 \mathrm{C} = 1 \mathrm{A} \cdot 1 \mathrm{s}

a hefyd:

:1 \mathrm{C} = 1 \mathrm{F} \cdot 1 \mathrm{V}

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Categori:Ffiseg
Categori:Unedau deilliadol SI