William S. Burroughs

bawd|Poster i ffilm ddogfen am fywyd Burroughs
Roedd **William Seward Burroughs** (San Luis, Misuri, Unol Daleithiau, 5 Chwefror 1914 – Kansas, 2 Awst 1997) yn llenor arbrofol ac arloesol, nofelydd, beirniad cymdeithasol ac yn un o brif ffigyrau'r mudiad 'Beat' y 1950au. Parhaodd ei ddylanwad trwy gyfnod gwrth-ddiwylliant y 60au a 70au gan ddod yn arwr i lawer o ysgrifenwyr, beirdd, arlunwyr a cherddorion heddiw.

Mae ei waith yn cynnwys elfen hunan bywgraffiadol cryf, yn adlewyrch ei ymdrechion  parhaus i ehangu ymwybyddiaeth ac yn dogfenni ei ddefnydd o (ac weithiau bod yn gaeth i) amrywiaeth eang o gyffuriau. Mae budredd, gwallgofrwydd, hiwmor du, swrealaeth, eironi, parodi a sylwebaeth o 'fywyd isel' yn elfennau amlwg o'i nofelau.

Yn ôl y bywgraffydd Barry Miles thema ganolig gwaith Burroughs yw:
“ ''Yr angen i gwestiynu pob dim. Hyd yn oed cwestiynu iaith ein hun, am fod iaith yn ymgorffori cyfres benodol o werthoedd y dylid eu harchwilio. Dadansoddwch bob dim sydd yn eich rheoli i weld sut mae'n sefyll - ac efallai fe wnewch chi ddarganfod bod angen i'w newydd. Credodd Burroughs fod yr unig ffordd i newid cymdeithas yw ei herio trwy gambahafio - i dorri'r rheolau - fel arall mae cymdeithas yn aros yn yr unfan''. ”

## Bywyd cynnar
Fe ganwyd Burroughs i deulu cyfoethog, ei daid yn ddyfeisiwr peiriant cyfrif a arweiniodd i sefydlu’r Burroughs Adding Machines Corporation.

Fe'i anfonwyd i ysgol fonedd i feibion y cyfoethog yn Los Alamos, New Mexico *where the spindly sons of the rich could be transformed into manly specimens*. Cadwodd ddyddiaduron cudd yn ddogfenni ei atyniad erotig i rai o'r bechgyn eraill.
Rhai blynyddoedd wedyn fe ddefnyddiwyd Los Alamos fel lleoliad ar gyfer arbrofion ffrwydro  i greu'r bom atomig cyntaf.

Astudiodd ym Mhrifysgol Harvard gan golli ei wyryfdod i butain fenywaidd ond hefyd yn ymweld â chlybiau hoyw dirgel Efrog Newydd. Yn dilyn Harvard teithiodd i Ewrop, gan briodi'r Iddewes Ilse Klapper yn Awstria ym 1937, er mwyn ei chynorthwyo i ffoi rhag y Natsïadd.

Pan ddechreuodd yr Ail Ryfel Byd fe lwyddodd i osgoi gwasanaeth milwrol: trefnodd ei fam i seiciatrydd a oedd yn gyfaill i'r teulu tystio bod Burroughs wedi dioddef problemau meddyliol. Am gyfnod bu'n gweithio fel 'exterminator' (lladdwr pryfed a chwilod).

Ym 1946 ysgarodd â Klapper a phriodd â Joan Vollmer gan gael plentyn gyda hi. Rhannodd y cwpl fflat gyda Jack Kerouac a'i wraig. Yn ystod y cyfnod hwn roedd Burroughs yn gaeth i forffin gan werthu heroin i dalu am ei gyflenwad. Bu Joan yn gaeth i Banzedrine (math o anffetamin).

## Saethu ei wraig
Ym 1951, er mwyn osgoi awdurdodau'r Unol Daleithiau dihangodd y cwpl i Fecsico.
Dan ddylanwad alcohol a chyffuriau chwaraeodd y cwpl 'gêm William Tell' - gyda Joan yn rhoi gwydr ar ei phen i Burroughs ei saethu gyda phistol. Methodd Burroughs y gwydr gan ladd ei wraig. Llwgrwobrwyodd y Mecsicaniaid er mwyn osgoi'r canlyniadau ac fe ddychwelodd i'r Unol Daleithiau

Er gwaethaf y digwyddiad erchyll a’r effaith arno, ni chollodd Burroughs byth ei ddiddordeb mewn saethau, gan cadw gynnau hyd ei oes.

Dechreuodd ysgrifennu cyn saethu ei wraig, ond bu'r effaith y digwyddiad yn gryn ysgogiad iddo i ysgrifennu.

Ym 1953 llwyddodd ei ffrind Allen Ginsberg ennill diddordeb cwmni cyhoeddi ac fe ymddangosodd lyfr cyntaf Burroughs - *Junkie: Confessions of an Unredeemed Drug Addict*.

Er eu bod yn trin pynciau a oedd yn radicalaidd i lenyddiaeth y cyfnod, mae gweithiau cyntaf Burroughs fel *Junky* (1953) neu *Queer* (ysgrifennwyd 1951-3; cyhoeddwyd 1985) yn defnyddio arddull cymharol draddodiadol a llinellol.

Yn ddiweddarach cydweithiodd Burroughs â Brion Gysin i boblogeiddio techneg lenyddol y 'cut-up' a ddefnyddiodd i ysgrifennu'r *Naked Lunch* (1959), *The Soft Machine* (1961/66), *The Ticket That Exploded* (1962/67), a *Nova Express* (1964). Torrwyd tudalennau ysgrifenedig i ddarnau gyda siswrn ac yna fe ludiwyd rhai o'r darnau ynghyd ar hap fel collage i greu naratif gwbl wahanol.

O ddiwedd y 1960au hyd ganol y 1970au bu'n dal i arbrofi gan ychwanegu mwy o gynnwys gwleidyddol ac yn mentro i faes ffilm a recordio sain. Yr unig nofel sylweddol a ygrifennodd yn y cyfnod hwn oedd *The Wild Boys* (1971) ond ysgrifennodd ddwsinau o erthyglau a straeon byrion, rhai mewn cydweithrediad â Brion Gysin.

O ddiwedd y 1970au hyd ganol y 1980 mae Burroughs yn creu mytholeg gymhleth yn *Cities of the Red Night* (1981), *The Place of Dead Roads* (1981) a *The Western Lands* (1987).

## Iaith yn firws
Trwy gydol ei yrfa lenyddol ymdrechodd Burroughs i godi uwchben cyfyngiadau iaith a’r modd maent yn gormesi amgyffred gwrthrychol.

Yn dilyn ei ddefnydd o 'cut ups' datblygodd Burroughs ei theori bod iaith yn firws. Yn ôl Burroughs mae geiriau'n cael mynediad i'r unigolyn o'r tu allan ac yn cyd-fyw o fewn corff y gwesteiwr - yn rheoli gweithredodd ac ymddygiad yr unigolion heintiedig. Wrth i'r unigolion cyfathrebu mae'r firws yn cael ei drosglwyddo i unigolion eraill ac felly yn cyplysu ei hun yn ddi-ben-draw.

*My general theory since 1971 has been that the word is literally a virus, and that it has not been recognized as such because it has achieved a state of relatively stable symbiosis with its human host; that is to say, the word virus (the Other Half) has established itself so firmly as an accepted part of the human organism that it can now sneer at gangster viruses like smallpox and turn them in to the Pasteur Institute.* 

## Henaint
Er iddo gymryd symiau sylweddol o gyffuriau roedd gan Burroughs feddwl hynod o eglur a miniog trwy gydol ei fywyd hir ac bu fyw tan 83oed.

Bu farw, yn ei gartref yn Lawrence, Kansas, wedi trawiad calon ym 1997.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau a ffuglen hir eraill
* *Junkie* (hefyd *Junky*) (1953)
* *Queer* (ysgrifennwyd 1951-3; cyhoeddwyd 1985)
* *Naked Lunch* (1959)
* *The Nova Trilogy* (1961-67)
** *The Soft Machine* (1961/66)
** *The Ticket That Exploded* (1962/67)
** *Nova Express* (1964)
* *Dead Fingers Talk* (1963) – darnau o *Naked Lunch*, *The Soft Machine* a *The Ticket That Exploded* wedi'u cyfuno i greu naratif newydd
* *The Last Words of Dutch Schultz* (1969)
* *The Wild Boys: A Book Of The Dead* (1971)
* *Port of Saints* (1973)
* *The Red Night Trilogy* (1981-87)
** *Cities of the Red Night* (1981)
** *The Place of Dead Roads* (1983)
** *The Western Lands* (1987)
* *My Education: A Book of Dreams* (1995)
: *Nodir:* Cyhoeddodd Burroughs diweddariadau o'r sawl teitl uchod yn cynnwys *The Soft Machine* a *The Ticket That Exploded*. Cyhoeddwyd fersiynau wedi'u hail-olygu o lyfrau fel *Junkie* and *Naked Lunch* ers iddo farw.

### Llyfrau, nodiadau a llythyron
* "Letter From A Master Addict To Dangerous Drugs", *British Journal of Addiction* 53:2 (3 Awst 1956)
*  (gyda Daniel Odier) *The Job: Interviews with William S. Burroughs* (1969)
* (gyda Claude Pelieu) *Jack Kerouac* (1970) 
* *The Electronic Revolution* (1971)
* *The Retreat Diaries* (1976) – rhan o *The Burroughs File * yn ddiweddarach
* *Letters to Allen Ginsberg, 1953-1957* (1976)
* *Selected Letters* (1993)
* *The Letters of William S. Burroughs 1945-1959* (1993)
* *Last Words: The Final Journals of William S. Burroughs* (2000)
* *Everything Lost: The Latin American Notebook of William S. Burroughs* (2007)
* *Rub Out The Words: The Letters of William S. Burroughs 1959-1974* (2012)

### Straeon a nofelau byrion
* ''Valentine's Day Reading* (1965)
* *Time (book)|Time* (1965)
* *APO-33* (1966)
* *The Dead Star* (1969)
* *Ali's Smile* (1971)
* *Mayfair Academy Series More or Less* (1973)
* *White Subway* (1973) – rhan o *The Burroughs File * yn ddiweddarach
* *The Book of Breething* (1974)
* *Snack...* (1975)
* *Cobble Stone Gardens* (1976) – rhan o *The Burroughs File * yn ddiweddarach
* *Blade Runner (a movie)* (1979)
* *Dr. Benway* (1979)
* *Die Alten Filme* (*The Old Movies*) – rhan o *The Burroughs File * yn ddiweddarach
* *Streets of Chance* (1981)
* *Early Routines* (1981)
* *Sinki's Sauna* (1982)
* *Ruski* (1984)
* *The Four Horsemen of the Apocalypse* (1984)
* *The Cat Inside* (1986)
* *The Whole Tamale* (c.1987-88)
* *Interzone (book)|Interzone* (1989)
* *Tornado Alley (book)|Tornado Alley* (1989)
* *Ghost of Chance* (1991)
* *Seven Deadly Sins* (1992)
* *Paper Cloud; Thick Pages* (1992)

### Casgliadau
* *Interzone* (ysgrifennwyd yn y 1950au, cyhoeddwyd 1988)
* *Roosevelt After Inauguration and Other Atrocities* (1965)
* *Exterminator!* (1973)
* *Ali's Smile: Naked Scientology* (1978)
* *Ah Pook is Here*, *Nova Express*, *Cities of the Red Night* (1981)
* *The Burroughs File* (1984)
* *The Adding Machine: Collected Essays* (1985)
* *Three Novels* – Casglaid Grove Press *The Soft Machine*, *Nova Express* a *The Wild Boys* (1988)
* *Uncommon Quotes Vol. 1*
* *Word Virus: The William Burroughs Reader* (1998)
* *Burroughs Live : The Collected Interviews of William S. Burroughs, 1960-1997* (2000)

### Cydweithadau
* (gyda Jack Kerouac) *And the Hippos Were Boiled in Their Tanks* (1945; cyhoeddwyd November 2008) 
* (gyda Sinclair Beilles, Gregory Corso a Brion Gysin) *Minutes To Go* (1960) 
* (gyda Brion Gysin) *The Exterminator* (1960) 
* (gyda Allen Ginsberg) *The Yage Letters* (1963) 
* (gyda Claude Pelieu a Carl Weissner) *So Who Owns Death TV?* (1967) 
* (yn bennaf Graham Masterson, ond Burroughs yn derbyn credid cyd-awdur) *Rules of Duel* (1970; ail-gyhoeddwyd 2010) 
* (gyda Brion Gysin) *Brion Gysin Let the Mice In* (1973) 
* (gyda Charles Gatewood) *Sidetripping* (1975) 
* (gyda Brion Gysin) *Colloque de Tangier* (1976) 
* (gyda Brion Gysin) *The Third Mind* (1977) 
* (gyda Brion Gysin a Gérard-Georges Lemaire) *Colloque de Tangier Vol. 2* (1979) 
* (gyda Malcolm McNeill) *Ah Pook Is Here and Other Texts* (1979) 
* (gyda Keith Haring) *Apocalypse* (1988) 
* (gyda Tom Waits a Robert Wilson)*The Black Rider* (1989) 

### Ffotograffiaeth
* *Taking Shots: The Photography of William S. Burroughs* (2014)

### Llyfryddiaeth lawn
* *Anything but Routine: A Selectively Annotated Bibliography of William S. Burroughs v. 2.0* gan Brian E.C. Schottlaender Prifysgol San Diego (llyfryddiaeth o 1,077 eitem)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* William Burroughs: *Cyngor i bobl ifanc* - https://www.youtube.com/watch?v=YqBIgCb7dv0
* William S. Burroughs *Commisioner of Sewers*, 1991 (rhaglen ddogfen) - https://www.youtube.com/watch?v=wwz_-rIVY2Q
* Burroughs yn darllen y *Naked Lunch* - https://www.youtube.com/watch?v=wVJKA88R1rk
* Burroughs yn darllen *Junky* - https://www.youtube.com/watch?v=uWUgnQ1ovBA
* Sut i wneud peiriant breuddwydion dy hun http://www.bluestwave.com/toolbox_dreammachine.php
* 100 mlynedd o Burroughs - cyfweliad gyda’r bywgraffydd Barry Miles - http://www.youtube.com/watch?v=M4jCdcMHK10
* *Call Me Burroughs: A Life'' - Bywgraffiad Barry Miles - http://www.amazon.com/Call-Me-Burroughs-A-Life-ebook/dp/B00CO7FMO6

Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Llenorion gwyddonias o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o ddynladdiad
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl a aned ym Missouri
Categori:Pobl o St. Louis, Missouri
Categori:Pobl fu farw yn Kansas