open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joanna Russ

Awdur Americanaidd oedd **Joanna Russ** (22 Chwefror 1937 - 29 Ebrill 2011) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel academydd, awdur ysgrifau, awdur ffuglen wyddonol, nofelydd a ffeminist.

Fe'i ganed yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Tucson o strôc. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Cornell ac Ysgol Ddrama Yale. 

Ysgrifennodd hefyd nifer o weithiau ffantasi a beirniadaeth lenyddol ffeministaidd megis ''How to Suppress Women's Writing*, yn ogystal â nofel gyfoes, *On Strike Against God*, ac un llyfr i blant, *Kittatinny''. Mae'n fwyaf adnabyddus am *The Female Man*, nofel sy'n cyfuno ffuglen iwtopaidd a dychan, a'r stori *When It Changed*.

## Magwraeth
Ganwyd Joanna Russ yn Y Bronx, Dinas Efrog Newydd, i Evarett I. a Bertha (née Zinner) Russ, dau athro. Dechreuodd greu gwaith ffuglen yn gynnar iawn a chadwaodd lyfrau nodiadau di-ri gyda straeon, cerddi, comics a darluniau, yn aml yn rhwymo'r deunydd gyda'r edau.

Fel uwch-ddisgybl yn Ysgol Uwchradd William Howard Taft, dewiswyd Russ fel un o ddeg enillydd Chwiliad Talent Gwyddonol Westinghouse (*Westinghouse Science Talent Search*). Graddiodd o Brifysgol Cornell, lle bu'n astudio gyda Vladimir Nabokov, yn 1957, a derbyniodd ei MFA o Ysgol Ddrama Iâl ym 1960. Ar ôl dysgu mewn sawl prifysgol, gan gynnwys Cornell, daeth yn athro llawn ym Mhrifysgol Washington.

## Llyfryddiaeth ddethol
;Nofelau bychan
* *Picnic on Paradise* (1968)
* *And Chaos Died* (1970)
* *The Female Man* (1975)
* *We Who Are About To...* (1977)
* *The Two of Them* (1978)
* *On Strike Against God* (1980) (novella)

;Ffuglen byr
* *The Adventures of Alyx* (1976) (includes *Picnic on Paradise*)
* *The Zanzibar Cat* (1983)
* *Extra(ordinary) People* (1985)
* *The Hidden Side of the Moon* (1987)

;Ffuglen i blant
* *Kittatinny: A Tale of Magic* (1978)

;Drama
* "Window Dressing" in ''The New Women's Theatre* edited by Honor Moore. New York, Random House (1977)

;Llyfrau ffeithiol: ysgrifau a chasgliadau
* *Speculations on the Subjunctivity of Science Fiction* (1973)
* *Somebody's Trying to Kill Me and I Think It's My Husband: The Modern Gothic* (1973)
* *How to Suppress Women's Writing* (1983)
* *Magic Mommas, Trembling Sisters, Puritans and Perverts: Feminist Essays* (1985)
* *To Write Like a Woman* (1995)
* *What Are We Fighting For?: Sex, Race, Class, and the Future of Feminism* (1997)
* *The Country You Have Never Seen: Essays and Reviews'' (2007)

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Ardal De Kesteven

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal De Kesteven** (Saesneg: *South Kesteven District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 943&nbsp;km², gyda 142,424 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ardal Gogledd Kesteven i'r gogledd, Ardal De Holland i'r dwyrain, yn ogystal â Swydd Gaergrawnt i'r de, Rutland i'r de-orllewin, Swydd Gaerlŷr i'r gorllewin, a Swydd Nottingham i'r gogledd-orllewin.

bawd|dim|Ardal De Kesteven yn Swydd Lincoln

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 83 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref  Grantham, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Bourne, Market Deeping, a Stamford.

## Cyfeiriadau

De Kesteven
Pac-Man and the Ghostly Adventures (cyfres deledu)

Cyfres deledu antur-gomedi animeiddiedig Americanaidd/Japaneaidd/Ganadaidd yw ***Pac-Man and the Ghostly Adventures***, a elwir hefyd yn , sy'n cynnwys cymeriad gêm fideo Namco, Pac-Man. Mae'n cael ei chynhyrchu gan 41 Entertainment, Arad Productions a Bandai Namco Entertainment ar gyfer Tokyo MX (fersiwn stereo), BS11 (fersiwn stereo) a Disney XD (fersiwn dwyieithog). Cafodd y gyfres ei dangos am y tro cyntaf ar 15 Mehefin 2013 ar sianel Disney XD. 

Mae'r gyfres yn digwydd ar ac o amgylch y blaned 'Pac-World' yn ogystal â'r 'Nether-World', lle mae amser yn pasio ar gyfradd tebyg i'r Ddaear (24 awr y dydd, 7 diwrnod yr wythnos  a 365 diwrnod y flwyddyn). Mae Pac-Man  a'i ffrindiau gorau Spiral a Cylindria yn mynd i Ysgol Maze High, ysgol breswyl sydd wedi'i lleoli yn ninas Pacopolis. Maent yn helpu i amddiffyn dinasyddion rhag bygythiad Ysbrydion ar ôl i'r sêl a oedd yn cloi'r Nether-World gael ei hagor yn ddamweiniol gan Pac wrth iddo osgoi bwli'r ysgol, Skeebo. Gall ysbrydion feddu ar gyrff 'Pac-World' er mai dim ond am gyfnod o ychydig funudau y maent yn cael eu cadw oni bai bod technoleg Dr. Buttocks yn eu cynorthwyo. Fel arfer, mae'r rhai sy'n cael eu meddiannu gan yr ysbrydion yn gallu cael eu hadnabod oddi wrth eu llygaid coch, er y gellir atal hyn hefyd â thechnoleg Buttocks. 

Mae hefyd gan Pac-Man bedwar ysbryd cyfeillgar (Blinky, Pinky, Inky a Clyde) sydd wedi addo ei helpu ar hyd ei daith yn gyfnewid am gael eu hadfer i'r byd byw. Mae Pac-Man yn addo atal Betrayus a'r ysbrydion (neu unrhyw ddihirod eraill) rhag cymryd rheolaeth lwyr o Pac-World tra'n chwilio am ei rieni coll. Mae ganddo'r gallu unigryw i fwyta ysbrydion a dinistrio'r 'ectoplasm' sy'n ffurfio'r rhan fwyaf o'u cyrff. Dim ond eu peli llygaid sy'n goroesi - mae Pac yn eu poeri hwy allan. Maent yn ailffurfio eu cyrff gan ddefnyddio siambr adfywio. Mae'r ysbrydion yn ymosod yn barhaus ar y ddinas i ddod o hyd i'r Storfa ('Repository'), siambr storio ar gyfer cyrff corfforedig yr ysbrydion a fyddai'n eu galluogi i fyw eto pe baent yn eu meddiannu. Fe'i cedwir yn gudd er mwyn eu hatal rhag y rhyddid hwn a dim ond yr Arlywydd Spheros a Pac-Man sy'n gwybod ei leoliad. Mae'r ysbrydion hefyd yn ymosod ar Goeden Bywyd ('Tree of Life') i atal Pac-Man rhag ennill pwerau i'w brwydro. Heb yr aeron pŵer ('power-berries'), ni all Pac-Man hedfan, anadlu yn yr Nether-World, na mwynhau blas ysbrydion. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Categori:Pages with unreviewed translations
Ardal Gogledd Kesteven

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Gogledd Kesteven** (Saesneg: *South Kesteven District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 922&nbsp;km², gyda 116,915 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ardal Gorllewin Lindsey a Dinas Lincoln i'r gogledd, Ardal Dwyrain Lindsey a Bwrdeistref Boston i'r dwyrain, ac Ardal De Kesteven i'r de, yn ogystal â Swydd Nottingham i'r gorllewin.

bawd|dim|Ardal Gogledd Kesteven yn Swydd Lincoln

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 75 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Sleaford. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref North Hykeham.

## Cyfeiriadau

Gogledd Kesteven
Sandra Fluke

Awdur Americanaidd yw **Sandra Fluke** (ganwyd 17 Ebrill 1981) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyfreithiwr ac ymgyrchydd dros hawliau merched.

Fe'i ganed yn Saxton, Pennsylvania ar 17 Ebrill 1981. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Cornell, Prifysgol Georgetown, Canolfan y Gyfraith Prifysgol Georgetown a Choleg Ecoleg Dynol Prifysgol Cornell.

Roedd yn wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o'r Blaid Ddemocrataidd.

Daeth i sylw'r cyhoedd am y tro cyntaf, ym mis Chwefror 2012, pan wrthododd aelodau Gweriniaethol o *House Oversight and Government Reform Committee* ganiatáu iddi dystio i'r pwyllgor hwnnw ar bwysigrwydd mynnu bod cynlluniau yswiriant ar gyfer atal cenhedlu yn ystod trafodaeth ynghylch a ddylai yswiriant meddygol gynnwys mandad atal cenhedlu. Yn ddiweddarach siaradodd â chynrychiolwyr Democrataidd yn unig.
thumbtime=56|bawd|chwith|Sandra Fluke yn darllen araith ar gyfer Cynghress UDA; 16 Chwefror 2012.

## Magwraeth
Mae Sandra Fluke yn ferch i Richard B. Fluke II, gweinidog rhan-amser trwyddedig mewn eglwys Fethodistaidd, a Betty Kay (g. Donaldson).

Graddiodd o Ysgol Uwchradd Tussey / Ysgol Iau Mynydd Pennsylvania yn 1999. Yn 2003 graddiodd o Goleg Ecoleg Ddynol Efrog Newydd ym Mhrifysgol Cornell mewn astudiaethau dadansoddi ac astudiaethau ffeministaidd, rhyw a rhywioldeb.

## Gyrfa
Cyd-sefydlodd Fluke y glymblaid *New York Statewide Coalition for Fair Access to Family Court*, a arweiniodd at ddeddfwriaeth yn rhoi mynediad i orchmynion amddiffyn sifil i ddioddefwyr trais partner agos, gan gynnwys dioddefwyr yn eu harddegau a LHDT (LGBTQ). Roedd Fluke hefyd yn aelod o Dasglu Llywydd Dinas Manhattan ar Drais yn y Cartref a "nifer o glymbleidiau eraill yn Ninas Efrog Newydd a Thalaith Efrog Newydd a fu'n llwyddiannus yn cynnig gwelliannau polisi a effeithiai ar ddioddefwyr trais yn y cartref," yn ôl gwefan Prifysgol Georgetown. Tra yn Ninas Efrog Newydd, gweithiodd i *Sanctuary for Families*, sy'n cynorthwyo dioddefwyr trais domestig a masnachu pobl.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Pennsylvania
Ardal Dwyrain Lindsey

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Dwyrain Lindsey** (Saesneg: East Lindsey District'').

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,760&nbsp;km², gyda 141,727 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Bwrdeistref Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln i'r gogledd-orllewin, Ardal Gorllewin Lindsey ac Ardal Gogledd Kesteven i'r gorllewin,  a Bwrdeistref Boston i'r de, yn ogystal â Môr y Gogledd i'r dwyrain.

bawd|dim|Ardal Dwyrain Lindsey yn Swydd Lincoln

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 188 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys ym mhentref Manby. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Alford, Burgh Le Marsh, Horncastle, Louth, Mablethorpe, Skegness, Spilsby, Wainfleet All Saints a Wragby.

## Cyfeiriadau

Dwyrain Lindsey
Bwrdeistref Boston

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Boston** (Saesneg: *Borough of Boston*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 362&nbsp;km², gyda 70,173 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ardal Dwyrain Lindsey i'r gogledd, Ardal Gogledd Kesteven i'r gorllewin, ac Ardal De Holland i'r de, yn ogystal â'r Wash i'r dwyrain. 

bawd|dim|Bwrdeistref Boston yn Swydd Lincoln

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 18 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Boston ei hun, lle mae ei phencadlys.

## Cyfeiriadau

Boston
Ann Coulter

Awdures Americanaidd yw **Ann Coulter** (ganwyd 8 Rhagfyr 1961) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel colofnydd, newyddiadurwr doethinebwr a chyfreithiwr. 

Fe'i ganed yn Ninas Efrog Newydd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Cornell, Prifysgol Michigan, Ysgol y Gyfraith Prifysgol Michigan ac Ysgol Uwchradd New Canaan.

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o asgell dde eithafol y Blaid Weriniaethol.

Cafodd Coulter, a aned yn Ninas Efrog Newydd, ei magu yn New Canaan, Connecticut. Dyfnhaodd ei diddordebau ceidwadol wrth astudio hanes ym Mhrifysgol Cornell, lle cyd-sefydlodd *The Cornell Review*. Yn dilyn hynny, dechreuodd ar yrfa fel clerc y gyfraith cyn codi i amlygrwydd yn y 1990au am ei beirniadaeth di-flewyn ar dafod o'r Arlywydd Clinton. Roedd ei llyfr cyntaf yn ymwneud â'r cyhuddiadau yn erbyn Bill Clinton, ac yn deillio o'i phrofiad o ysgrifennu briffiau cyfreithiol ar gyfer cyfreithwyr Paula Jones (a gyhuddai Clinton o aflonyddu rhywiol, yn ogystal ag ysgrifennu colofnau am yr achosion.

Mae ei cholofn ar gyfer *Universal Press Syndicate* yn ymddangos mewn nifer o bapurau newydd a gwefannau ceidwadol. Hyd at 2019 roedd wedi cyhoeddi 12 o lyfrau a fu ar restr 'Gwerthwyr Gorau'r *New York Times *.

## Magwraeth
Ganed Hart Coulter i John Vincent Coulter (1926–2008), asiant gyda'r FBI o deulu Gwyddelig-Almaenig, a oedd yn enedigol o Albany, Efrog Newydd; a Nell Husbands Coulter (g. Martin; 1928–2009), brodor o Paducah, Kentucky. Mae teulu mam Coulter yn yr Unol Daleithiau yn ymestyn yn ôl cyn Rhyfel Cartref America (1765 - 1783), tra bod cyndeidiau ei thad yn fewnfudwyr Gwyddelig ac Almaenig a gyrhaeddodd yr Unol Daleithiau yng nghanol y 19g., Mae ganddi ddau frawd hŷn: James, cyfrifydd, a John, cyfreithiwr.
bawd|dde|upright|Coulter yn yr ysgol uwchradd, 1980

Cafodd ei magu mewn cartref ceidwadol yn Connecticut gan rieni Gweriniaethol, gyda thad a oedd yn eilynaddoli Joseph McCarthy. Dywed Coulter ei bod wedi nodi ei bod yn geidwadol ers meithrinfa. I baratoi ar gyfer dadleuon gwleidyddol, darllenodd lyfrau fel *The Conscience of a Conservative* gan Barry Goldwater.

Yn 14 oed, ymwelodd Coulter â'i brawd hŷn yn Ninas Efrog Newydd, lle mynychodd John ysgol y gyfraith. Tra oedd yn y darlithoedd, rhoddodd sialens i'w chwaer chwaer fach i ddarllen llyfrau gan Milton Friedman a William E. Simon. Pan ddaeth gartref, holodd Coulter. Fel gwobr, aeth ef a'i ffrindiau â hi allan i dafarnau a dechreuodd freuddwydio am weithio fel awdur. Graddiodd o Ysgol Uwchradd New Canaan yn 1980.

## Llyfryddiaeth
(hyd at 2019)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Coulter, Ann H. (2018). *Resistance Is Futile!: How the Trump-Hating Left Lost Its Collective Mind*. New York: Sentinel. .

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Tatsuko Hoshino

:''Yn yr enw Japaneaidd hwn, Hoshino yw'r enw teuluol.''

Bardd o Japan oedd **Tatsuko Hoshino** (星野 立子 Hoshino Tatsuko; 15 Tachwedd 1903 - 3 Mawrth 1984) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd *Haiku* (neu 'haicŵ'), yn y cyfnod Shōwa (1926–1989).

Fe'i ganed yn Kōjimachi, Tokyo, bu farw yn Kamakura, Kanagawa o ganser colorectaidd ac fe'i chladdwyd yn Jufuku-ji, Kamakura.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Cristnogol y Merched, Tokyo. 

## Magwraeth
Roedd yn ferch i'r bardd a'r nofelydd Takahama Kyoshi. Mynychodd yr ysgol baratoadol ar gyfer Prifysgol Gristnogol Menywod Tokyo. Ar ôl priodi ŵyr Hoshino Tenchi, cafodd ei hannog gan ei thad i ddechrau ysgrifennu haicŵs ac yn fuan dangosodd dalent arbennig at y cyfrwng.

## Y llenor
Yn 1930 sefydlodd Hoshino gylchgrawn haiku o'r enw *Tamamo* ar gyfer menywod yn unig. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ymunodd â chylch llenyddol Hototogisu a rhannodd safle'r bardd haiku benywaidd gyda Nakamura Teijo. Ymunodd Hashimoto Takako a Mitsuhashi Takajo â'r ddau yn ddiweddarach.

Ym 1937, cyhoeddodd Hoshino ei blodeugerdd haiku gyntaf, a ddilynwyd gan gyfrolau eraill gan gynnwys *Kamakura*, *Sasame* a *Jitsui*. Parhaodd ei harddull yn ffyddlon i'r hyn a ddysgodd gan ei thad, a hynny ar ffurfiau traddodiadol, gan ddefnyddio symbolaeth naturiol. Roedd yn hoff iawn o natur ac roedd ganddi gyffyrddiad meddal, benywaidd o ymdrin â bywyd bob dydd.

Ar ôl marwolaeth ei thad, daeth Hoshino yn ddewisydd (golygydd) haiku ar gyfer y papur newydd *Asahi Shimbun*, a chyfrannodd at golofnau haiku mewn amrywiol bapurau newydd a chylchgronau. Yn ogystal â haiku, cyhoeddodd hefyd ysgrifau ar deithio, gan gynnwys *Tamamo haiwa* ("Straeon y Grwp Tamamo") a *Yamato Seki-Butsu* ("Buddhas Carreg Yamato").

Symudodd Hoshino i fyw yn Kamakura, Kanagawa ym 1911 ac yna cyfnod byr yn Tokyo, ond dychwelodd i Kamakura yn 1931, gan gredu ei fod yn lle delfrydol i fagu ei phlant.

Bu farw ym 1984 yn 80 oed. Mae ei bedd yn nheml Jufuku-ji, yn Kamakura.

## Cyhoeddiadau 
* *Zoku Tatsuko kushū: dai ni*. Seishidō, Tokio 1947
* *Sasame*, 1950
* *Jissei: kushū*. Tamamosha, Tokio 1957
* *Yamato no sekibutsu*. Tankōshinsha, Kyoto 1965
* *Kushū shunrai*. Tōkyō Bijutsu, Tokio 1969

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Llenorion o Japan
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Tokyo
Nora Stanton Blatch Barney

Ffeminist o'r Unol Daleithiau a aned yn Basingstoke, Hampshire, Lloegr, oedd **Nora Stanton Blatch Barney** (30 Medi 1883 - 18 Ionawr 1971) a oedd hefyd yn bensaer, peiriannydd, ymgyrchydd dros bleidlais i ferched, a swffragét. Roedd Barney ymhlith y merched cyntaf i raddio gyda gradd mewn peirianneg yn Unol Daleithiau America. Hi oedd wyres Elizabeth Cady Stanton.

Fe'i ganed yn Basingstoke, Hampshire, Lloegr a bu farw yn Greenwich, Llundain. Bu'n briod i Lee de Forest.  

## Y dyddiau cynnar
Fe'i ganed yn ferch i William Blatch a Harriot Eaton Stanton, merch Elizabeth Cady Stanton. Astudiodd Lladin a mathemateg yn Ysgol Horace Mann yn Efrog Newydd, gan ddechrau yn 1897, gan ddychwelyd i Loegr yn y gwyliau haf. Symudodd y teulu i'r Unol Daleithiau ym 1902. Aeth Nora i Brifysgol Cornell, gan raddio ym 1905 gyda gradd mewn peirianneg sifil. Hi oedd y fenyw cyntaf i raddio mewn peirianneg o Brifysgol Cornell.

Yn 1905 fe'i derbyniwyd fel aelod iau o Gymdeithas Peirianwyr Sifil America (ASCE), a dechreuodd weithio i Gyflenwad Dŵr Bwrdd Dinas Efrog Newydd. Bu hefyd yn gweithio i'r American Bridge Company rhwng 1905 a 1906.

## Yr ymgyrchydd
Gan ddilyn esiampl ei mam a'i mam-gu, daeth Nora hefyd yn weithgar yn y mudiad menywod. Hi oedd yr aelod benywaidd cyntaf o Gymdeithas Peirianwyr Sifil America, lle caniatawyd iddi fod yn aelod iau yn unig, ond ni chafodd ei dyrchafu'n aelod llawn yn 1916 oherwydd ei rhyw. Yn 1916, fe erlynodd Gymdeithas Peirianwyr Sifil America (ASCE) mewn llys am wrthod ei derbyn fel aelod llawn, er iddi gwrdd â'r holl ofynion. Collodd Blatch, ac ni ddaeth unrhyw fenyw yn aelod llawn o ASCE am ddegawd gyfan. Yn 2015, wedi ei marwolaeth, cafodd ei dyrchafu i statws Cymrawd ASCE.

## Priodi
Yn 1908, priododd y dyfeisiwr Lee de Forest, a helpodd i reoli rhai o'r cwmnïau roedd ef wedi'u sefydlu i hyrwyddo ei ddyfais newydd, sef radio di-wifr. Treuliodd y cwpl eu mis mêl yn Ewrop yn marchnata offer radio a ddatblygwyd gan de Forest. Fodd bynnag, dim ond blwyddyn yn ddiweddarach gwahanodd y cwpl, yn bennaf oherwydd bod de Forest yn mynnu bod Nora yn rhoi'r gorau i'w phroffesiwn fel pensaer ac yn dod yn wraig tŷ gonfensiynol. Yn fuan wedyn, ym mis Mehefin 1909, rhoddodd Nora enedigaeth i'w merch, Harriot.

Yn 1909, dechreuodd weithio fel peiriannydd i gwmni Radley Steel Construction Company. Ysgorodd de Forest a hithau yn 1911, a daliodd ati gyda'i gyrfa mewn peirianneg, gan weithio i'r New York Public Service Commission.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Hampshire
Ross Perot

Roedd **Henry Ross Perot** (27 Mehefin 1930 – 9 Gorffennaf 2019) yn ddyn busnes a gwleidydd o'r Unol Daleithiau.

Perot oedd sylfaenydd Electronic Data Systems, cwmni a oedd ar un adeg yn gyflenwr systemau technoleg gwybodaeth i'r Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau. Roedd yn ymgeisydd annibynnol yn etholiadau arlywyddol Unol Daleithiau America yn 1992 a 1996.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes ym myd technoleg gwybodaeth
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yn Texas
Aber Tafwys

Y corff o ddŵr lle mae Afon Tafwys yn ehangu wrth iddi gyrraedd Môr y Gogledd yw **Aber Tafwys** (Saesneg: *Thames Estuary*).

Mae'n llwybr môr pwysig: bob blwyddyn mae miloedd o danceri olew, llongau cynwysyddion, swmpgludwyr (*bulk-carriers*) a fferïau yn mynd i mewn i'r aber er mwyn glanio ym Mhorthladd Llundain a Phorthladdoedd Medway – Sheerness, Chatham a Thamesport Llundain.

Lleolir un o'r ffermydd gwynt mwyaf yn y Deyrnas Unedig yn yr aber 8.5&nbsp;km i'r gogledd o Herne Bay, Caint.

Categori:Aberoedd Lloegr
Dittisham

Pentref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Capton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan South Hams.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal South Hams
Categori:Pentrefi Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Christchurch

Gallai **Christchurch** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Christchurch, pentref yng Nghasnewydd

### Lloegr
* Christchurch, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Christchurch, pentref yn Swydd Gaerloyw
* Christchurch, tref yn Dorset

### Seland Newydd
* Christchurch, dinas yn Seland Newydd
Langstone

Gallai **Langstone** gyfeirio at:

* Langstone, Casnewydd, Cymru
* Langstone, Dyfnaint, Lloegr
* Langstone, Hampshire, Lloegr
Etsuko Handa

Pêl-droediwr o Japan yw **Etsuko Handa** (ganed 10 Mai 1965). Chwaraeodd dros dîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan 75 o weithiau, gan sgorio 19 gwaith.

## Tîm Cenedlaethol
Dyma dabl sy'n dangos y nifer o weithiau y chwaraeodd, a chyfanswm y goliau dros ei gwlad. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Japan
Y Wash

Bae sgwâr bas ac aber sy'n gorwedd rhwng Norfolk a Swydd Lincoln yw'r **Wash**. Crëwyd yr aber gan yr afonydd Witham, Welland, Nene a Great Ouse wrth iddynt lifo i mewn i Fôr y Gogledd.
Mae'r Wash yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig o 62,046 hectar (153,320 erw). Mae hefyd yn Warchodfa Natur Genedlaethol, yn Ardal Gadwraeth Arbennig, ac Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Arfordir Norfolk.

## Hanes
Dywedir y collodd John, brenin Lloegr rhai o'r tlysau brenhinol yn The Wash ym 1216 pan gafodd y wagenni a oedd yn cario ei nwyddau ei ysgubo ymaith gan y llanw wrth iddynt groesi sarn ar draws yr aber.

## Cyfeiriadau
Categori:Aberoedd Lloegr
Categori:Ardaloedd Cadwraeth Arbennig
Categori:Baeau Lloegr
Categori:Daearyddiaeth Norfolk
Categori:Daearyddiaeth Swydd Lincoln
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig
Keiko Saito

Pêl-droediwr o Japan yw **Keiko Saito** (ganed 24 Mawrth 1965). Chwaraeodd dros dîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan 3 o weithiau.

## Tîm Cenedlaethol
Chwareod Keiko Saito hefyd yn Nhîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Japan
Pokémon Quest (gêm fideo)

Gêm fideo cyffro-antur yn y gyfres Pokémon yw ***Pokémon Quest***. Cafodd ei datblygu gan Game Freak a'i chyhoeddi gan Nintendo a The Pokémon Company. Fe'i rhyddhawyd ar gyfer Nintendo Switch ym mis Mai 2018, gyda fersiynau ar gyfer dyfeisiau Android ac iOS wedi'u rhyddhau ym mis Mehefin 2018. O fewn diwrnodau o'i lansio ar y Switch, roedd wedi gweld dros filiwn o lawrlwythiadau ledled y byd, ac wedi cyrraedd mwy na 7.5 miliwn o lawrlwythiadau ar ôl wythnos.

Mae dyluniad *Pokémon Quest* ar ffurf blociau, tebyg i *Minecraft*. Mae'r gêm wedi'i lleoli ar ynys o'r enw 'Tumblecube Island', sy'n cynnwys Pokémon siâp ciwb o'r enw "Pokéxel". Y Pokémon sy'n ymddangos yn y gêm yw'r rhai gwreiddiol o'r rhanbarth Kanto yn *Pokémon Red and Blue.* Yn y gêm, mae chwaraewyr yn rheoli'r gwersyll a thîm Pokémon. Prif dasg y chwaraewr yw cwblhau'r holl lefelau ar yr ynys, gan guro'r Pokémon gwyllt. Gellir rhannu'r broses gêm yn bedair rhan: rheoli gwersylloedd, mynd ar deithiau, hyfforddi a gwneud y gorau o Pokémon, a denu Pokémon newydd. Mae'r chwaraewr yn paratoi prydau bwyd yn y gwersyll er mwyn denu'r Pokémon newydd, ac mae gwahanol brydau yn denu gwahanol rai.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gemau fideo
FK Sūduva

Mae **Futbolo Klubas Sūduva**, a adnabyddir hefyd fel **FK Sūduva**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Marijampolė yn Lithwania. Esgynodd y tîm i brif adran Lithwania, TOPLYGA.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 1968.

## Campau
***A Lyga**
****Pencampwyr (3):** 2017, 2018, 2019 
****Ail safle (3):** 2007, 2010, 2020 
****3ydd safle  (5):** 2005, 2009, 2011, 2012, 2016 
***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (3):** 2006, 2009, 2019 
****Colli yn y ffeinal (3):** 2002, 2016, 2020 Delwedd:Cup Finalist.png 
***Supercup Lithwania**
****Enillwyr (4):** 2009, 2018, 2019, 2022 
****Ail safle (2):** 2007, 2020 Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (2000–...) 
## Cit
## Dolenni
* Gwefan FK Sūduva

## Cyfeiriadau
Suduva
FK Žalgiris

Mae **Futbolo Klubas Žalgiris**, a adnabyddir hefyd fel **FK Žalgiris**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Vilnius yn Lithwania. Esgynodd y tîm i brif adran Lithwania, TOPLYGA.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 1947 (Dinamo Vilnius).

## Campau
***A Lyga**
****Pencampwyr (11):** 1991, 1991–92, 1998–99, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024 
****Ail safle (13):** 1992–93, 1993–94, 1994–95, 1996–97, 1997–98, 1999, 2000, 2011, 2012, 2017, 2018, 2019, 2023 
****3ydd safle  (4):** 1990, 1995–96, 2001, 2010 
***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (14):** 1991, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 2003, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016, 2018, 2021, 2022 
****Colli yn y ffeinal (5):** 1990, 1992, 1995, 2000, 2001, 2017 Delwedd:Cup Finalist.png 
***Supercup Lithwania**
****Enillwyr (8):** 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023 
****Ail safle (3):** 2019, 2021, 2022 Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (2009–...) 
## Cit
## Dolenni
* Gwefan FK Žalgiris

## Cyfeiriadau
Žalgiris
FK Panevėžys

Mae **Futbolo Klubas Panevėžys**, a adnabyddir hefyd fel **FK Panevėžys**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Panevėžys yn Lithwania. Esgynodd y tîm i brif adran Lithwania, TOPLYGA.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 2015.

## Campau
***A Lyga**
**  **Pencampwyr (1):** 2023 
**  **Ail safle (0):**
**  **3ydd safle  (1):** 2022 

***Pirma lyga (D2)**
****Pencampwyr (1):** 2018 

***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (2):** 2020, 2025 
****Colli yn y ffeinal (1):** 2021 Delwedd:Cup Finalist.png

***Supercup Lithwania**
****Enillwyr (2):** 2021, 2024 
****Ail safle (0):**  Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (2015–...) 
## Dolenni
* Gwefan FK Panevėžys

## Cyfeiriadau
Panevezys
FK Palanga

Mae **Futbolo Klubas Palanga**, a adnabyddir hefyd fel **FK Palanga**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Palanga yn Lithwania.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 2010.

## Campau
***Pirma lyga (D2)**
****Pencampwyr (1):** 2017 
***Antra lyga (D3)**
****Pencampwyr (1):** 2011 

## Tymhorau (2011–2019) 
## Dolenni
* Gwefan FK Palanga 

## Cyfeiriadau
Palanga
FC Stumbras

Mae **Futbolo Klubas Stumbras**, a adnabyddir hefyd fel **FC Stumbras**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Kaunas yn Lithwania.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 2013.

Yn haf 2019, peidiodd y clwb â bodoli. Yn olaf, cawsant eu dileu o'r adran elitaidd.

## Campau
***Pirma lyga (D2)**
****Pencampwyr (1):** 2014 
***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (1):** 2017 
****Colli yn y ffeinal (1):** 2018 Delwedd:Cup Finalist.png 
***Supercup Lithwania**
****Ail safle (1):** 2018 Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (2013–2019) 
## Dolenni
* Gwefan FC Stumbras 

## Cyfeiriadau
Stumbras
Nozomi Yamago

Pêl-droediwr o Japan yw **Nozomi Yamago** (ganed 16 Ionawr 1975). Chwaraeodd dros dîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan 96 o weithiau.

## Tîm Cenedlaethol
Dyma dabl sy'n dangos y nifer o weithiau y chwaraeodd, a chyfanswm y goliau dros ei gwlad. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Japan
FK Atlantas

Mae **Futbolo Klubas Atlantas**, a adnabyddir hefyd fel **FK Atlantas**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Klaipėda yn Lithwania.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 1962 (FK Granitas); 1996 (FK Atlantas).

## Campau
***A Lyga**
****Pencampwyr (4*):** (1978, 1980, 1981, 1984) 
****Ail safle (3):** 2001, 2002, 2013 
****3ydd safle  (5):** 1999 (Hydref), 2000, 2004, 2014, 2015 
***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (2):** 2001, 2003 
****Colli yn y ffeinal (1):** 2004 Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (1996–2020) 
## Dolenni
* Gwefan FK Atlantas 

## Cyfeiriadau
Atlantas
Melissa Rosenberg

Awdures-sgrîn Americanaidd yw **Melissa Rosenberg** (ganwyd 28 Awst 1962) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel sgriptiwr ac awdur.

Fe'i ganed yn Marin County, California ar 28 Awst 1962. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol De California, Prifysgol Bennington ac Ysgol USC yn y Celfyddydau Sinematig. 
Priododd Lev L. Spiro. Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Step Up, Dexter, Twilight, The Twilight Saga: New Moon, The Twilight Saga: Eclipse, The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1* a *The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2*.

Mae wedi gweithio yhn y byd ffilm a theledu ac wedi ennill Gwobr Peabody. Mae hefyd wedi cael ei henwebu ar gyfer dwy Wobr Emmy, a dau Wobr Urdd Awduron America (*Writers Guild of America Award*). Ers ymuno ag Urdd Awduron America, mae wedi bod yn rhan o'i bwrdd cyfarwyddwyr ac roedd yn gapten streic yn ystod streic Urdd Awduron America 2007-2008. Mae'n cefnogi ysgrifenwyr-sgrîn benywaidd drwy Bwyllgor Amrywiaeth y WGA (*WGA Diversity Committee*) ac yn gyd-sefydlydd *League of Hollywood Women Writers*.

## Magwraeth
Tad Melissa Rosenberg yw Jack Lee Rosenberg, seicotherapydd a sylfaenydd seicotherapi corff integreiddiol (*integrative body psychotherapy*). Ei mam oedd Patricia Rosenberg, cyfreithiwr. Melissa oedd yr ail o bedwar o blant o briodas gyntaf ei thad. Mae brawd Melissa, Steven, yn berchen ar siop flodau yn Manhattan. Roedd tad Rosenberg yn Iddew, ac roedd ei mam o gefndir Catholig-Gwyddelig.

Bu farw mam Rosenberg pan oedd yn ei harddegau, ar ôl i'w thad ailbriodi â Lynn MacCuish; yn ddiweddarach priododd eto â chyd-therapydd Beverly Kitaen-Morse. Mae ganddi chwaer hŷn, Andrea (ganed 1960), brawd a chwaer iau Erik a K. C. (efeilliaid, ganed 1963), a hanner chwaer iau, Mariya (ganwyd 1981), gan ail wraig ei thad. Mae Rosenberg yn byw yn Los Angeles gyda'i gŵr Lev L. Spiro, cyfarwyddwr teledu.

## Anrhydeddau
* 
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Galiffornia
Candy Crush Saga (gêm fideo)

Gêm fideo yw ***Candy Crush Saga**.* Mae'n gêm bos tri-mewn-rhes ac ar gael i'w chwarae am ddim. Cafodd ei rhyddhau ar gyfer Facebook ar 12 Ebrill 2012, a hynny gan gwmni King, a dilynodd fersiynau eraill ar gyfer iOS, Android, Windows Phone, a Windows 10. Mae'n amrywiad o'u gêm *Crush Candy* ar gyfer porwr gwe.

Yn y gêm, mae chwaraewyr yn cwblhau lefelau trwy gyfnewid darnau candi lliw ar fwrdd i gyfuno tri neu ragor o'r un lliw, gan ddileu'r candi hynny o'r bwrdd a rhoi rhai newydd yn eu lle, a allai greu cyfuniadau pellach. Mae cyfuniadau o bedwar neu fwy o ddarnau candi yn creu losin unigryw sy'n gweithredu fel grymoedd sydd â galluoedd i glirio mwy oddi ar y bwrdd. Mae gan fyrddau amrywiol nodau y mae'n rhaid eu cwblhau o fewn nifer penodol o symudiadau neu gyfnod cyfyngedig o amser, megis sgôr benodol neu gasglu nifer penodol o fath o gandi.

Ystyrir *Saga Crush Candy* yn un o'r defnyddiau cyntaf a mwyaf llwyddiannus o fodel rhanwedd ; er y gellir chwarae'r gêm yn gyfan gwbl heb wario arian, gall chwaraewyr brynu galluoedd arbennig i helpu i glirio'r byrddau anodd, a thrwy hynny y mae King yn gwneud ei refeniw — ar ei anterth, dywedwyd bod y cwmni'n ennill bron i $1 miliwn y dydd. Tua'r flwyddyn 2014, roedd dros 93 miliwn o bobl yn chwarae *Saga Candy Crush*, tra bod y refeniw dros gyfnod o dri mis dros $493 miliwn. Bum mlynedd ar ôl ei ryddhau ar ffôn symudol, mae cyfres *Candy Crush Saga* wedi'i lawrlwytho dros 2.7 biliwn o weithiau, ac mae'r gêm wedi bod yn un o'r apiau symudol sydd wedi'i chwarae fwyaf ac wedi gwneud y mwyaf o arian yn y cyfnod hwnnw. Ers hynny mae King wedi rhyddhau tri theitl cysylltiedig, *Candy Crush Soda Saga*, *Jelly Candy Crush Saga*, a *Candy Crush Friends Saga*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gemau fideo
Athrawiaeth Carter

Athrawiaeth ym mholisi tramor yr Unol Daleithiau, a ddatganwyd ym mlwyddyn olaf gweinyddiaeth yr Arlywydd Jimmy Carter (1977–81), oedd **Athrawiaeth Carter** a estynodd polisi cyfyngiant y Rhyfel Oer i gynnwys rhanbarth y Gwlff. Datblygwyd yr athrawiaeth ym mlwyddyn olaf ei arlywyddiaeth, mewn ymateb i Chwyldro Islamaidd Iran yn 1978–79 a goresgyniad Affganistan gan yr Undeb Sofietaidd yn Rhagfyr 1979. Datganodd Carter yn ei Araith ar Gyflwr yr Undeb ar 23 Ionawr 1980 y byddai "unrhyw ymgais gan unrhyw rym allanol i ennill rheolaeth dros Gwlff Persia" yn golygu bygythiad i ddiddordebau'r Unol Daleithiau, yn enwedig o ran olew, a byddai lluoedd Americanaidd yn barod i ymyrryd yn filwrol i sicrhau buddiannau'r wlad. Ffurfiodd Carter y Rapid Deployment Force i weithredu'r athrawiaeth hon yn ogystal â chynyddu gwariant milwrol, a chryfhaodd gysylltiadau'r Unol Daleithiau â Phacistan a'r Aifft. Deng mlynedd yn ddiweddarach, galwodd yr Arlywydd George H. W. Bush ar Athrawiaeth Carter wrth ddanfon lluoedd Americanaidd i yrru Irac allan o Goweit yn Rhyfel y Gwlff (1990–91).

## Darllen pellach 
* Gaddis Smith, *Morality, Reason, and Power: American Diplomacy in the Carter Years* (Efrog Newydd: Hill and Wang, 1986).

Carter
Categori:Jimmy Carter
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Geirfa'r Rhyfel Oer
Rudolf Kjellén

Gwyddonydd gwleidyddol a gwleidydd o Sweden oedd **Johan Rudolf Kjellén** (13 Mehefin 1864 – 14 Tachwedd 1922) sy'n nodedig am lunio damcaniaeth geidwadol y wladwriaeth ac am fathu'r gair daearwleidyddiaeth ().

Ganwyd yn Torsö, ynys yn llyn Vänern. Astudiodd ym Mhrifysgol Uppsala, ac addysgodd ym mhrifysgolion Göteborg o 1891 i 1916 ac Uppsala o 1916.

Ysgrifennodd Kjellén sawl gwaith sy'n ymdrin yn systematig â'r wladwriaeth fodern drwy ei hystyried yn system organig sy'n ffynnu ac yn dirywio. Yn ogystal â'r term *geopolitik*, sy'n disgrifio'r problemau a'r amodau o ganlyniad i ddaearyddiaeth y wladwriaeth, fe fathodd hefyd y termau *oecopolitik* (y ffactorau economaidd sy'n effeithio ar rym y wladwriaeth) a *demopolitik* (elfennau ethnig y boblogaeth a'r problemau sy'n codi o'u herwydd).

Yn ddiweddarach yn ei yrfa, dadansoddodd wahanol gyfansoddiadau cenedlaethol. Gwasanaethodd yn aelod o blaid geidwadol y Cynghrair Etholiadol Cyffredinol (Moderaterna heddiw) yn Is Siambr y Riksdag o 1905 i 1908 ac yn yr Uwch Siambr o 1911 i 1917.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Johan Rudolf Kjellén ar 13 Mehefin 1864 mewn ficerdy ar ynys Torsö yn llyn Vänern, yn ne orllewin Sweden. Ar y pryd, roedd y wlad yn rhan o Deyrnasoedd Unedig Sweden a Norwy. Cafodd ei fagu mewn cymuned Lwtheraidd geidwadol. Aeth i Brifysol Uppsala yn nwyrain Sweden yn 1880, ac yno fe ddaeth dan ddylanwad yr Athro Oscar Alin, yr hwn oedd yn ddiweddarach yn un o arweinwyr y ceidwadwyr yn y Riksdag.

## Gyrfa academaidd a gwleidyddol 
Daeth Kjellén yn athro gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Göteborg wedi iddo ennill ei ddoethuriaeth o Uppsala yn 1891. Dechreuodd addysgu daearyddiaeth hefyd yn 1893, a chafodd ei benodi'n broffesor gwyddor gwleidyddiaeth ac ystadegaeth yn Göteborg yn 1901.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, bu Kjellén yn pryderu am ymlediaeth diriogaethol Ymerodraeth Rwsia a dirywiad y grymoedd Ewropeaidd eraill. Dan ddylanwad syniadaeth yr athronydd Friedrich Nietzsche a'r economegydd a chymdeithasegydd Werner Sombart, rhagdybiodd Kjellén y byddai dyletswydd, trefn, ac uniondeb yn disodli hen werthoedd rhyddid, cydraddoldeb, a brawdoliaeth.

Symudodd ei waith i'w hen brifysgol yn Uppsala yn 1916 a daliodd y broffesoriaeth gwyddor gwleidyddiaeth yno hyd ddiwedd ei oes. Wedi'r rhyfel, dychwelodd at ei ddamcaniaethu systematig, gan lunio egwyddorion cyfundrefn organig o wyddor gwleidyddiaeth yn ei lyfrau *Staten som lifsform* (1916), *Schweden* (1917), a *Grundriss zu einem System der Politik* (1920).

Bu farw yn Uppsala ar 14 Tachwedd 1922 yn 58 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Academyddion Prifysgol Göteborg
Categori:Academyddion Prifysgol Uppsala
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Uppsala
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Gwyddonwyr cymdeithas yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Gwyddonwyr cymdeithas yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Gwyddonwyr gwleidyddiaeth o Sweden
Categori:Pobl o Västergötland
Categori:Ysgolheigion Swedeg o Sweden
Pasio'r parsel

Gêm barti yw '''pasio'r parsel''' lle mae parsel yn cael ei droslwyddo o un person i'r llall.

I baratoi ar gyfer y gêm, caiff gwobr (neu “rodd”) ei lapio mewn nifer fawr o haenau o bapur lapio. Fel arfer, mae pob haen o ddyluniad gwahanol fel y gellir eu gwahaniaethu yn hawdd. Gellir gosod gwobrau llai rhwng rhai neu bob haen arall o bapur lapio.

Yn ystod y gêm, caiff cerddoriaeth ei chwarae wrth i'r parsel gael ei basio o un person i'r nesaf fel rheol mewn cylch. Mae pwy bynnag sy'n gafael yn y parsel pan fydd y gerddoriaeth yn cael ei stopio yn tynnu un haen o bapur lapio ac yn hawlio unrhyw wobr a geir o dan yr haen honno. Yna caiff y gerddoriaeth ei hailgychwyn ac mae'r gêm yn parhau nes bod pob haen yn cael ei thynnu a'r brif wobr yn cael ei hawlio.

Mae stopio a ailddechrau'r gerddoriaeth fel arfer yn cael ei wneud gan oedolyn nad yw'n cymryd rhan yn y gêm. Er na ddylent wylio'r gêm er mwyn iddi fod yn deg, yn ymarferol maent yn aml yn gwneud i sicrhau bod pob un yn cael tynnu haen yn ei dro, bod y gwobrau'n cael eu dosbarthu'n dda, ac efallai mai'r plentyn y mae ei parti ar ei gyfer sy'n hawlio'r brif wobr. Ffordd decach o chwarae yw paratoi recordiadau o glipiau byr o gerddoriaeth ymlaen llaw.

Mae amrywiadau ar y gêm yn cynnwys caniatáu i chwaraewyr dynnu cynifer o haenau o bapur â phosibl (yn hytrach nag un yn unig) cyn i'r gerddoriaeth ailddechrau, a chynnwys heriau neu fforffedau ar slipiau papur o dan rai o'r haenau.

## Dolenni
* Disgrifiad ac atgof o barti pen-blwydd a chwarae pasio'r parsel, gan Beks
* 'Pasio'r Parsel' gan Esyllt Sears ar Spotify 

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon
Jessie Murray

[bawd|280px|Y Diwrnod Du; 1910. Ada Wright (o bosib) yn cael ei churo o flaen drws [Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Tŷ'r Cyffredin, Llundain]]

Ffeminist o Loegr oedd **Jessie Murray** (9 Chwefror 1867 - 25 Medi 1920) sy'n nodigedig am ei gwaith fel seicdreiddiwr a swffragét. 

Fe'i ganed yn Hazaribagh, India a bu farw yn Twickenham, Llundain. Wedi gadael yr ysgol astudiodd meddygaeth gyda Choleg y Preceptors a'r *Worshipful Society of Apothecaries* ym Mhrifysgol Durham a Choleg y Brifysgol Llundain; mynychodd hefyd ddarlithoedd y seicolegydd Ffrengig Pierre Janet yn y Collège de France, Paris.

Roedd Murray yn aelod o Gynghrair Rhyddid Menywod (''Women's Freedom League'') a'r ''Women's Tax Resistance League'' , dau sefydliad a ymgyrchai'n uniongyrchol yn eu hymgyrch dros bleidlais menywod (etholfraint). Yn 1910 cymerodd hi a'r newyddiadurwr Henry Brailsford ddatganiadau o'r swffragetiaid a oedd wedi cael eu cam-drin yn ystod arddangosiadau "Dydd Gwener Du" yn Nhachwedd y flwyddyn honno. Cyflwynwyd eu memorandwm mewn print i'r Swyddfa Gartref, ynghyd â chais ffurfiol am ymchwiliad cyhoeddus; gwrthododd yr Ysgrifennydd Cartref, Winston Churchill, gyflawni hynny.

Agorodd Murray a'i ffrind agos Julia Turner y *Medico-Psychological Clinic*, endid arloesol a ddarparodd werthusiad a thriniaeth seicolegol, fforddiadwy i deuluoedd dosbarth canol. Daeth nifer o'r staff a weithiodd ac a hyfforddwyd yn y clinig yn brif seicdreiddwyr. Dyfarnwyd MD i Murray gan Brifysgol Durham ym 1919. Yn fuan wedyn cafodd ddiagnosis o ganser yr ofari; bu farw ym mis Medi 1920, yn 53 oed.

## Magwraeth
Ganed Jessie Margaret Murray yn Hazaribagh, India India ar 9 Chwefror 1867 i Hugh Hildyard a Frances Jane Murray. Roedd Hildyard yn is-gapten y Magnelau Brenhinol ac roedd gan y cwpl ddwy ferch arall, y ddwy'n iau na Jessie. Tua 1880, teithiodd Frances Murray a'i phlant i Gaeredin, ac erbyn 1891 roeddent yn byw yn Llundain. Bum mlynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu'n byw yn Bayswater, Gorllewin Llundain, pan fu farw Hugh, y tad, a oedd wedyn yn gyrnol wedi ymddeol.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1920
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Hazaribagh
C.P.D. GAIS

Mae **GAIS** neu **GAIS Göteborg** yn glwb Pêl-droed yn Göteborg, Sweden. Mae GAIS yn golygu ‘Göteborgs Atlet- och Idrottssällskap’, (Cymdeithas Mabolgampau a Chwaraeon Göteborg) ac yn chwarae eu gemau yn stadiwm Gamla Ullevi. Ffurfiwyd y clwb ar 11 Mawrth 1894.

## Dolen allanol
* GAIS.se Gwefan y clwb

Categori:Göteborg
Categori:Sefydliadau 1894
GAIS
Trowse with Newton

Plwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Trowse with Newton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Norfolk.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 862.

Saif pentref Trowse yn Ne Norfolk,  i'r de-ddwyrain o ddinas Norwich, ar lan Afon Yare.

Arwynebedd y plwyf yw .

## Hanes
Ehangwyd pentref Trowse gan y teulu Colman yn ystod y 1800au ar gyfer gweithwyr ffatri mwstard Colman. Mae'r teulu'n dal i berchen ar lawer o'r tir cyfagos. Mae hefyd yn gartref i fusnes teuluol mawr arall, hen-sefydledig Norfolk - Mai Gurney - cwmni peirianneg sifil ac adeiladu mawr a gaffaelwyd gan y Kier Group yn 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Mary Ritter Beard

Ffeminist a hanesydd o'r Unol Daleithiau oedd **Mary Ritter Beard** (5 Awst 1876 - 14 Awst 1958) sydd hefyd yn nodedig am ei gwaith fel archifydd a swffragét.

Fe'i ganed yn Indianapolis ar 5 Awst 1876; bu farw yn Phoenix ac fe'i claddwyd ym Mynwent Ferncliff. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol DePauw, Indiana a Phrifysgol Columbia.

Fe chwaraeodd ran bwysig yn yr ymgyrch dros bleidlais i fenywod, sef yr etholfraint, ac roedd yn eiriolwr gydol oes dros gyfiawnder cymdeithasol trwy addysg ac ymgyrchodd yn y mudiadau dros hawliau llafur a menywod. Ysgrifennodd nifer o lyfrau ar rôl menywod mewn hanes gan gynnwys *On Understanding Women* (1931), (Ed.) ''America Through Women's Eyes* (1933) a *Woman As Force In History: A Study in Traditions and Realities'' (1946). Yn ogystal, cydweithiodd gyda'i gŵr, yr hanesydd enwog Charles Austin Beard ar nifer o weithiau nodedig, yn enwedig *The Rise of American Civilization* (1927).

## Magwraeth
chwith|bawd|Mary Ritter Beard ca. 1914-1915
Mary oedd y pedwerydd o saith o blant, a'r ferch gyntaf, a anwyd i Narcissa Lockwood ac Eli Foster Ritter. Ganed Narcissa ym Mharis, Kentucky a graddiodd o Academi Brookville yn Thornton, Kentucky ac yn ddiweddarach bu'n gweithio yno fel athrawes am gyfnod byr cyn symud gyda'i theulu i Greencastle, Indiana (cartref i Asbury, Prifysgol DePauw erbyn hyn) yn 1861. 

Aeth i Goleg Cristnogol Northwestern am ddwy flynedd cyn cofrestru ym Mhrifysgol Asbury yn 1861, a gwnaeth y penderfyniad annisgwyl i Grynwr o ymuno â Byddin yr Undeb yn fuan ar ôl dechrau Rhyfel Cartref America. Aeth yn ôl i Greencastle i briodi Narcissa ym 1863 cyn dychwelyd i'r fyddin lle bu'n gwasanaethu am weddill y rhyfel.

## Priodi
Ar ôl graddio o DePauw yn 1897 cyflogwyd Mary yn ysgol breifat Greencastle fel athrawes Almaeneg tra teithiodd Charles i gychwyn cwrs ym Mhrifysgol Rhydychen yn 1898. Dychwelodd i'r Unol Daleithiau yn 1899  a phriododd y ddau ym Mawrth 1900 a aeth hi gydag ef i Loegr fis yn ddiweddarach, lle parhaodd ei astudiaethau. Fe wnaethon nhw setlo'n gyntaf yn Rhydychen ac yn ddiweddarach ym Manceinion lle ganed eu plentyn cyntaf, Miriam, ym 1901. Penderfynodd eu bod am fagu Miriam yn yr Unol Daleithiau, symudon nhw i Ddinas Efrog Newydd yn 1902 lle bu'r ddau ohonynt yn fyfyrwyr graddedig ym Mhrifysgol Columbia. Er i Mary roi'r gorau i'w hastudiaethau Cymdeithaseg, cwblhaodd Charles ei ddoethuriaeth, daeth yn ddarlithydd ac yna'n athro yn Columbia lle arhosodd hyd 1917. Ganwyd eu mab William ym 1907.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Indianapolis
Susan Fletcher (awdur o Birmingham)

Nofelydd o Loegr yw **Susan Fletcher** (ganwyd 1979).

Fe'i ganed yn Birmingham yn 1979. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog (BA mewn Saesneg) a Phrifysgol Dwyrain Anglia (MA mewn Ysgrifennu Creadigol).

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Eve Green*, yn 2004 gan Four Estate, argraffnod o HarperCollins. Mae'n cynnwys hanes merch wyth oed sy'n cael ei hanfon i fywyd newydd yng nghefn gwlad Cymru. Disgrifir Cymru fel lle lle mae blodau'n ymddangos yn rhyfedd ar drothwy'r drws a lle mae pobl yn edrych arni ddwywaith. Gyda theimlad fod pobl yn dweud celwydd wrthi, mae'n ceisio darganfod cyfrinach dywyll ei theulu - heb wybod bod mwy eto o dywyllwch i ddod gyda diflaniad sinistr y ferch leol Rosemary Hughes. Enillodd y nofel Wobr Whitbread First First 2004, gwobr Clwb yr Awduron a Gwobr Betty Trask; cafodd ei rhoi ar y rhestr fer ar gyfer Gwobr Llyfrau'r LA Times ac fe'i dewiswyd ar gyfer rhestr Ddarllen Haf Richard a Judy Channel 4. 

Mae ei nofelau dilynol wedi cyrraedd rhestr fer gwobr John Llewellyn Rhys, gwobr ffuglen Urdd yr Awduron a gwobr Nofel Rhamantaidd y Flwyddyn. Enillodd ei nofel *Witch Light* wobr St Maur en Poche 2013 yn Ffrainc.

Virago, argraffnod o Little, Brown Book Group yw cyhoeddwr Fletcher, bellach. Mae hefyd wedi gweithio fel Cymrawd o'r Gronfa Lenyddol Frenhinol ym Mhrifysgol Caerwrangon (2016–18). Rhyddhawyd ei seithfed nofel, *House of Glass*, yn Nhachwedd 2018.

Cyhoeddwyd ei hail nofel, *Oystercatchers*, yn 2007, a'i thrydydd, *Corrag*, yn 2010. Cafodd *Corrag * ei rhoi ar restr fer Gwobr Goffa John Llewellyn-Rhys 2010 ac mae'n adrodd hanes Corrag, a garcharwyd fel gwrach ym 1692. Cyhoeddwyd *The Silver Dark Sea* (2012) a *A Little in Love* (2014), ei nofel cyntaf i arddegwyr, a ysbrydolwyd gan y clasur *Les Misérables* gan Victor Hugo.

## Gweithiau
:*(Hyd at Gorffennaf 2019)*
* *Eve Green* (2004)
* *Oystercatchers* (2007)
* *Corrag* (2010); a gyhoeddwyd hefyd dan y teitl *Witch Light* a *The Highland Witch* yn America
* *The Silver Dark Sea* (2012)
* *A Little in Love* (2014)
* *Let Me Tell You About a Man I Knew* (2016)
* *House of Glass* (November 2018)

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Gweler hefyd
* Susan Fletcher Crawford, arlunydd o Glasgow

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Birmingham
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan** (, *sakkā Nippon joshi daihyō*), neu **Nadeshiko Japan** (なでしこジャパン), yn cynrychioli Japan ym mhêl-droed cymdeithasau menywod ac yn cael ei redeg gan Gymdeithas Bêl-droed Japan (JFA).

*
Japan
Linn Ullmann

Awdures o Norwy yw **Linn Ullmann** (ganwyd 9 Awst 1966) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel actor, newyddiadurwr ac fel beirniad llenyddol. Hyd at 2019 roedd wedi ysgrifennu 6 nofel.

Fe'i ganed yn Oslo ar 9 Awst 1966. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog Newydd, Ysgol Juilliard, Efrog Newydd. Priododd Niels Fredrik Dahl. 
 
## Magwraeth
Ganwyd Ullmann yn Oslo, Norwy i'r actores, awdur a chyfarwyddwr Liv Ullmann; ei thad oedd y sgriptiwr Ingmar Bergman, a oedd hefyd yn gynhyrchydd. Cafodd ei magu yn Ninas Efrog Newydd ac yn Oslo.

Mynychodd Ullmann y ''Professional Children's School'' ym Manhattan. Pan oedd hi'n bymtheg oed, cafodd ei chicio allan o Gwmni Opera Cenedlaethol Norwy a Ballet; ni wyddys pam. Mynychodd Ysgol Juilliard fel darpar ddawnsiwr a graddiodd o Brifysgol Efrog Newydd lle astudiodd lenyddiaeth Saesneg a dechreuodd weithio ar ei Ph.D.

## Y llenor
Pan gyhoeddwyd ei nofel gyntaf *Before You Sleep* ym 1998, roedd eisoes yn adnabyddus fel beirniad llenyddol dylanwadol. Cyhoeddwyd ei hail nofel, *Stella Descending* yn 2001 a chyhoeddwyd ei thrydydd nofel *Grace* yn 2002. Derbyniodd *Grace*, derbyniodd Ullmann "Wobr y Darllenwyr" yn Norwy, a chafodd Grace ei henwi yn un o'r deg nofel gorau'r flwyddyn honno gan y papur newydd *Weekendavisen* yn Nenmarc.

## Gweithiau llenyddol
**Before You Sleep* (Før du sovner) 1998
**Stella Descending* (Når jeg er hos deg) 2001
**Grace* (Nåde) 2002
**A Blessed Child* (Et Velsignet Barn) 2005
**The Cold Song* (Det dyrebare) 2011
**De urolige* (*Unquiet*). 2018

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966

Categori:Llenorion benywaidd o Norwy
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Oslo
Frinton and Walton

Plwyf sifil yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy **Frinton and Walton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Tendring. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 18,845. Mae'n cynnwys y trefi Frinton-on-Sea a Walton-on-the-Naze, a'r pentrefi Kirby-le-Soken, Kirby Cross a Great Holland.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Tendring
Categori:Plwyfi sifil Essex