Treiglad

Newid mewn cytsain ar ddechrau gair yn ôl ei safle neu ei swyddogaeth yw **treiglad**. Mae treigladau'n nodweddiadol o'r ieithoedd Celtaidd, ond maent yn digwydd mewn sawl iaith arall fel Fula (iaith yng ngorllewin Affrica), Dholuo o Cenia a Nivkh (iaith o Siberia) a phob un o'r ieithoedd Celtaidd.

Mae gan yr ieithoedd Goedelaidd (Gaeleg, Manaweg a Gwyddeleg) ddau dreiglad; tri sydd i'r Gymraeg a Chernyweg ac mae gan y Llydaweg (a'r Frythoneg) bedwar math. Drwy'r defnydd o'r treiglad, ym mhob un o'r ieithoedd Celtaidd, gallwn ddeall rhyw'r person y cyfeirir ato; er enghraifft yn y Gymraeg, pan ddywedir, ‘Mae ei chwch yn y porthladd’ gwyddwn mai merch bia'r cwch, nid dyn.

Mae'r treigladau'n rhan o gystrawen a morffoleg y Gymraeg.

## Treigladau yn Gymraeg 
Mae tri phrif dreiglad gan y Gymraeg, sef 

* y treiglad meddal
* y treiglad trwynol 
* y treiglad llaes

### Treiglad meddal 
Treiglad mwyaf cyffredin y Gymraeg yw'r treiglad meddal, sy'n digwydd i'r llythrennau dilynol (ar ôl "i", er enghraifft);
* B → F; i **F**angor
* C → G; i **G**aerdydd
* D → Dd; i **Dd**olgellau
* G yn disgyn; i GWent
* Ll → L; i **L**angollen
* M → F; i **F**ynwy
* P → B; i **Bont** y Pŵl
* Rh → R; i **R**adyr
* T → D; i **D**redegar

### Treigladau meddal yn yr ieithoedd Celtaidd 
Mae'r tabl yn dangos gweithrediadau treigladau meddal yn yr ieithoedd Celtaidd. Oherwydd bod gan bob iaith orgraff ei hun, mae'r treigladau wedi eu trefnu yn ôl eu seiniau. Mae hyn yn ei wneud yn haws i gymharu'r ieithoedd. Er enghraifft, mae **çh** ym Manaweg yn gyfartal â **t** (*fain*) yn yr ieithoedd Gaelaidd eraill.

Mae'r gell lwyd yn dangos bod dim treiglad meddal yn yr iaith honno am y llythyren honno.

### Treiglad trwynol 
Yr ail dreiglad yw'r treiglad trwynol, sy'n digwydd i'r llythrennau dilynol (ar ôl "yn" er enghraifft);
*B → M; ym **M**arri
*C → Ngh; yng **Ngh**aerdydd
*D → N; yn **N**olgellau
*G → Ng; yng **Ng**rug
*P → Mh; ym **Mh**ont y Pridd
*T → Nh; yn **Nh**regaron

### Treigladau trwynol yn yr ieithoedd Celtaidd 
Mae'r tabl yn dangos gweithrediadau treigladau trwynol yn yr ieithoedd Celtaidd. Oherwydd bod gan bob iaith orgraff ei hun, mae'r treigladau wedi eu trefnu yn ôl eu seiniau. Mae hyn yn ei gwneud yn haws cymharu yr ieithoedd. Mae'r gell lwyd yn dangos bod dim treiglad trwynol yn yr iaith honno am y llythyren honno.

### Treiglad llaes 
Y trydydd treiglad yw'r treiglad llaes, sy'n digwydd i'r llythrennau dilynol (ar ôl "ei" er enghraifft);
*C → Ch; ei **ch**ar hi
*P → Ph; ei **ph**wrs hi
*T → Th; ei **th**ocyn hi

### Treigladau llaes yn yr ieithoedd Celtaidd 
Mae'r tabl yn dangos gweithrediadau treigladau llaes yn yr ieithoedd Celtaidd. Oherwydd bod gan bob iaith ei horgraff ei hun, mae'r treigladau wedi eu trefnu yn ôl eu seiniau. Mae hyn yn ei gwneud yn haws cymharu yr ieithoedd. Mae'r gell lwyd yn dangos bod dim treiglad llaes yn yr iaith honno am y llythyren honno.

## Treigladau caled a chymysg yn Gernyweg
Defnyddir y treiglad caled i'r berfenw sy'n dilyn y geiryn *ow* mewn cystrawen beriffrastig, e.e. *Yma’n maw ow **t**ybri bara* ‘Mae'r bachgen yn bwyta bara’.

Defnyddir y treiglad cymysg wedi geiryn adferfol (*yn*), geiryn rhagferfol (*y*) a rhagenw dibynnol ail berson unigol (*-jy*, *’th*); e.e. *yn **f**ras* ‘yn (ddir)fawr’; *Prag y **t**ysk ev?* ‘Pam ei fod yn dysgu?’.

## Cyfeiriadau
Categori:Morffoleg ieithyddol
Categori:Termau iaith