Stanisław Lem

Llenor o Wlad Pwyl oedd **Stanisław Lem** (12 Medi 1921 – 27 Mawrth 2006) sydd yn nodedig am ei nofelau a straeon byrion gwyddonias a'i ysgrifau ar amryw bynciau gan gynnwys athroniaeth a dyfodoleg.

Ganed ef yn Lwów yng Ngweriniaeth Gwlad Pwyl (bellach Lviv, Wcráin), i deulu o dras Iddewig. Meddyg oedd ei dad. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, wedi i'r Undeb Sofietaidd feddiannu Lwów, astudiodd Stanisław feddygaeth yn Athrofa Feddygol Lvov o 1940 i 1941, cyn i'r Almaen Natsïaidd gipio'r ddinas gan darfu ar ei addysg. Dychwelodd at ei gwrs wedi i'r Sofietiaid ail-gipio Lwów ym 1944. Wedi i'r ddinas gael ei gyfeddiannu'n rhan o Wcráin ym 1946, symudodd Lem i Kraków yng Gweriniaeth Pobl Pwyl i barhau â'i astudiaethau ym Mhrifysgol Jagiełło. Nid oedd am gael ei alw i'r fyddin, i dderbyn comisiwn am oes, wedi iddo ennill ei radd, ac o'r herwydd gwrthododd sefyll ei arholiadau terfynol.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Człowiek z Marsa* ("Dyn o Fawrth", 1946), mewn penodau yn y cylchgrawn wythnosol *Nowy Świat Przygód*. Tra'n gweithio fel cynorthwywr ymchwil o 1947 i 1950, cyhoeddodd hefyd farddoniaeth, straeon byrion, a thraethodau ar bynciau gwyddonol. Gan amlaf, ni fyddai'r llywodraeth gomiwnyddol yng Ngwlad Pwyl yn sensora ffuglen wyddonol, ond gwaharddwyd un o'i weithiau cynnar, *Szpital Przemienienia* ("Ysbyty'r Gweddnewidiad") rhag cael ei chyhoeddi am saith mlynedd. Ym 1950, comisiynwyd Lem gan y cwmni cyhoeddi Czytelnik yn Warsaw i ysgrifennu nofel wyddonias arall, a'r honno, *Astronauci* ("Gofodwyr", 1951), oedd ei gyfrol gyntaf. Mae'r gweithiau hyn yn cynnwys elfennau o Realaeth Sosialaidd, yr athrawiaeth gelfyddydol swyddogol yn y bloc Dwyreiniol. Dyma'r cyfnod i Lem benderfynu bod yn awdur llawn-amser, ond yn ddiweddarach yn ei yrfa byddai'n beirniadu ei weithiau cynnar am fod yn rhy syml a chonfensiynol.

Yn sgil diwygiadau Hydref 1956 yng Ngwlad Pwyl, câi Lem fwy o ryddid wrth lenydda. Rhennir ei ffuglen yn gyffredinol yn ddwy genre: ffuglen wyddonol draddodiadol, sydd yn ymwneud â thechnoleg, teithio i'r gofod, ac estroniaid, er enghraifft *Eden* (1959), *Powrót z gwiazd* ("Dychwelyd o'r Sêr", 1961), *Solaris* (1961), *Niezwyciężony* ("Anorchfygol", 1964), *Głos pana* ("Llais y Meistr", 1968), ac *Opowieści o pilocie Pirxie* ("Hanesion y Peilot Pirx", 1968); a ffuglen ddamhegol iasoer, gan gynnwys *Dzienniki gwiazdowe* ("Dyddlyfrau'r Sêr", 1957), *Pamiętnik znaleziony w wannie* ("Dyddiadur a Ganfuwyd yn y Baddon", 1961), a *Cyberiada* ("Seiberiad", 1965).

Bu farw Stanisław Lem yn Kraków o fethiant y galon yn 84 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Beirniaid llenyddol Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion gwyddonias o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion Iddewig o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Pobl o Lviv
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl