Cultúrlann Uí Chanáin

Mae **Cultúrlann Uí Chanáin** hefyd **Cultúrlann Doire** gan arddel enw wreiddiol Wyddeleg y ddinas neu **Cultúrlann Derry** ac yn flaenorol **An Gaeláras** ("Cartref y Gwyddel") yn ganolfan iaith Wyddeleg, diwylliannol menter, a busnes yng nghanol dinas Derri yng Ngogledd Iwerddon. Mae'r ganolfan wedi ei hadeiladu ar seiliau mudiadau blaenorol i hyrwyddo'r iaith Wyddeleg yn y ddinas ond yn benthyg ar frand *Cultúrlann* a sefydlwyd yn ninas Belffast yn 1991. Mae'n ganolfan gwerth £4miliwn yn ardal hanesyddol Great James Street o fewn muriau hanesyddol y ddinas. Mae'n cynnwys theatr 200 sedd, canolfan gelfyddydau amlbwrpas a chanolfan gynadledda. Mae'r *Caife* (caffe) mewnol yn cynnig dewis o bobi cartref a deli, yn ogystal â bwydlen ginio Gwyddelig draddodiadol. Mae'r cynnyrch wedi'i brynu'n lleol ac wedi'i wneud gartref, gyda rhai'n dod o'r ardd ar do'r adeilad ei hun.

## Hanes
Mae'r Cultúrlann yn cwmpasu ac yn adeiladu ar mentrau blaenorol i hyrwyddo iaith a diwylliant Gwyddeleg yn Derry. Caiff ei redeg gan Gaeláras. Sefydlwyd An Gaeláras yn 1984 fel Craobh Cholm Cille, cangen o Conradh na Gaeilge yn ardal Bogside, Derry. Mae'n gwmni cyfyngedig trwy warant ac mae ganddo hefyd statws elusennol.

Pan ddechreuodd Craobh Cholm Cille am y tro cyntaf yn Dove House yng nghanol y Bogside, yr uchelgais oedd darparu dosbarthiadau Gwyddeleg i oedolion sy’n dysgu ac i bobl ifanc yr ardal. Fodd bynnag roedd y galw am ddosbarthiadau Gwyddeleg mor fawr fel y tyfodd yn gyflym yn fwy na'i safle cyntaf a penderfynwyd caffael adeilad yng nghanol y ddinas.

Ym 1988, symudodd An Conradh o Dove House i 35 Great James’ Street, Derry. Ym 1994 prynodd y grŵp adeilad pedwar llawr drws nesa', yn 34 Great James’ Street, a galwyd y lle yn An Gaeláras. Yn 2001, prynodd An Gaeláras adeilad arall, sef becws McDaid yn yr un stryd, 37 Great James Street, a sicrhaodd ganiatâd cynllunio ar gyfer Canolfan Iaith, Celfyddydau a Menter Ddiwylliannol Wyddelig newydd bwrpasol ar y safle ar gost o £4.6m. Dechreuodd y gwaith o adeiladu'r adeilad a ddyluniwyd gan O'Donnell & Tuomey ym mis Ionawr 2008 ac fe'i hagorwyd yn swyddogol ar 4 Medi 2009. Ym mis Gorffennaf 2008, cynrychiolodd yr adeilad newydd yma Iwerddon yn Biennale Fenis ac mae wedi ennill llawer o wobrau ers ei gwblhau, gan ddod yn ail yn y gystadleuaeth fawreddog.

Mae An Gaeláras Cyf wedi tyfu'n sylweddol ers ei sefydlu gyntaf ac ers cwblhau eu hadeilad newydd, Cultúrlann Uí Chanáin. Mae darpariaeth gwyliau, rhaglenni celfyddydol ac addysg wedi ehangu y tu hwnt i gyfyngiadau’r gofod presennol ac mae'r cwmni nid-er-elw wedi caffael adeiladau’r Eglwys a’r Mans gerllaw i ddarparu capasiti ychwanegol. 

### Enwi
Enwyd Cultúrlann Uí Chanáin ar ôl yr ymgyrchydd Gwyddeleg ers amser maith, Seán O Canáinn. Fe’i hagorwyd yn swyddogol gan Eamon O Cuív, Gweinidog y Celfyddydau, Treftadaeth a’r Gaeltacht yn Llywodraeth Gweriniaeth Iwerddon (nid Llywodraeth Gogledd Iwerddon, noder) ar 4 Medi 2009 gyda rhaglen o ddosbarthiadau, cyrsiau, digwyddiadau a chyfleusterau. O fewn 12 mis roedd y sefydliad wedi tyfu'n rhy fawr i'r gofod hwn ac wedi mynd ati i brynu cyfleusterau ychwanegol. (2009)]]
Mae Cultúrlann Uí Chanáin yn darparu lle i fusnesau a grwpiau cysylltiedig megis Dearcán (cwmni cynhyrchu teledu Gwyddeleg), Ciste Infhestíochta Ghaeilge, Comhaltas Ceoltóiri Éireann, a Cumann na bPíobairí, ac economi seiliedig ar y celfyddydau yng Ngogledd Orllewin Iwerddon. 

Mae'r ganolfan yn denu mwyafrif ei 126,000 o ddefnyddwyr blynyddol o ardal gogledd orllewin Iwerddon, fodd bynnag mae nifer cynyddol o ddefnyddwyr o'r tu allan i'r dalgylch naturiol hwn.

## Gweler hefyd
* Cultúrlann McAdam Ó Fiaich - Cultúrlann dinas Belffast
* Cultúrlann Aonach Mhacha - Cultúrlann Ard Mhacha

## Dolenni
* Gwefan Swyddogol
* Facebook Culturlann
* Twitter @culturlanndoire

## Cyfeiriadau
Categori:Iwerddon
Categori:Gwyddeleg
Categori:Yr iaith Wyddeleg yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Derry
Categori:Sefydliadau 2009