open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Poppins (ffilm)

Ffilm deuluol gyda Julie Andrews a Dick Van Dyke yw ***Mary Poppins*** (1964). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y nofelau gan P. L. Travers.

## Caneuon 
* "**Sister Suffragette**" &mdash; Glynis Johns, Hermione Baddeley a Reta Shaw
* "**The Life I Lead**" &mdash; David Tomlinson (ailgenir wedyn gyda Julie Andrews)
* "**The Perfect Nanny**" ("*Y Famaeth Berffaith*") &mdash; Karen Dotrice a Matthew Garber
* "**A Spoonful of Sugar**" ("*Llwyaid Siwgr*") &mdash; Julie Andrews
* "**Jolly Holiday**" ("*Gŵyl Lawen*") &mdash; Dick Van Dyke a Julie Andrews, gyda Thurl Ravenscroft, Marni Nixon, Paul Frees ac eraill.
* "**Supercalifragilisticexpialidocious**" &mdash; Julie Andrews a  Dick Van Dyke gyda J. Pat O'Malley ac eraill
* "**Stay Awake**" &mdash; Julie Andrews
* "**I Love to Laugh**" &mdash; Dick Van Dyke, Julie Andrews ac Ed Wynn
* "**Feed the Birds (Tuppence a Bag)**" &mdash; Julie Andrews
* **"Fidelity Fiduciary Bank"** ("*Banc Fidelity Fiduciary*") &mdash; Dick Van Dyke, David Tomlinson ac eraill
* "**Chim Chim Cher-ee**" &mdash; Dick Van Dyke
* "**Step in Time**" &mdash; Dick Van Dyke
* "**A Man Has Dreams**" &mdash; David Tomlinson a Dick Van Dyke. 
* "'''Let's Go Fly a Kite'''" &mdash; Glynis Johns, David Tomlinson, Dick Van Dyke ac eraill.  

### Gweler hefyd
*Mary Poppins (sioe gerdd)
*Mary Poppins (llyfr)

Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1964
157

1g - **2g** - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - **150au** - 160au 170au 180au 190au 200au 
152 153 154 155 156 - **157** - 158 159 160 161 162 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Zhang Daoling, athronydd Taoaidd

Categori:157
Julie Andrews

Actores a chantores o Loegr yw **Julia Elizabeth Wells** neu **Julie Andrews** (ganwyd 1 Hydref 1935 yn Walton-on-Thames, Surrey, Lloegr).

## Priodasau 
* Tony Walton (1959 - 1967)
* Blake Edwards (ers 1969)

## Plant 
* Emma Walton (b.1962)
* Amy Edwards (b.1974)
* Joanna Edwards (b.1975)

## Ffilmiau 
* *Mary Poppins* (1964)
* *The Americanization of Emily* (1964)
* *Salzburg Sight and Sound* (1965)
* *The Sound of Music* (1965)
* *Torn Curtain* (1966)
* *Hawaii* (1966)
* *Think Twentieth* (1967)
* *Thoroughly Modern Millie* (1967)
* *Star!* (1968)
* *Darling Lili* (1970)
* *The Moviemakers* (1971)
* *Julie* (1972)
* *The Tamarind Seed* (1974)
* *10* (1979)
* *Little Miss Marker* (1980)
* *S.O.B.* (1981)
* *Victor Victoria* (1982)
* *Trail of the Pink Panther* (1982) (Cameo)
* *The Man Who Loved Women* (1983)
* ''That's Life!* (1986)
* *Duet for One* (1986)
* *A Fine Romance* (1991)
* *Our Sons* (1991)
* *Cin cin* (1991)
* *One Special Night* (1999)
* *Relative Values* (2000)
* *The Princess Diaries* (2001)
* *Unconditional Love* (2002) (Cameo)
* *Shrek 2* (2004) (llais)
* *The Princess Diaries 2: Royal Engagement* (2004)
* *Shrek the Third* (2007) (llais)
* *Enchanted'' (2007) (llais)

Categori:Actorion ifanc
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Cantorion benywaidd o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Pobl o Surrey
Coden fustl

bawd|dde|300px|
Organ fechan sy’n rhan o’r  system fustlog a sy’n cadw cronfa fechan o hylif y bustl yw coden y bustl. Mae’r bustl yn cael ei gynhyrchu gan yr iau cyn cael ei ryddhau i’r goden drwy’r drwythel afuol. Fel arfer mae rhwng 30 a 60 mililitr of fustl yn cael ei gadw oddi fewn i’r goden.

Pan mae bwyd sy’n cynnwys braster yn mynd drwy’r system dreulio mae’n gwneud i goden y fustl ryddhau bustl drwy ddwythell y fustl i’r  dwodenwm er mwyn emylseiddio’r braster er mwyn i’r corff allu ei dreulio’n haws. Cymysgedd o ddwr a sawl halen hepatig yw’r bustl yn bennaf sydd hefyd yn cynnwys bilirwbin a gynhyrchir fel sgil-wastraff prosesu haearn yn y gwaed er mwyn ei gludo o’r corff.

Mae yna gerrig yn gallu  ffurfio yn y goden weithiau sy’n gallu bod yn boenus tu hwnt a bydd angen triniaeth feddygol i gael gwared â nhw fel arfer.

Categori:Anatomeg
Categori:System dreulio
Efnysien

Cymeriad chwedlonol yn yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi yw **Efnisien**, sef chwedl *Branwen ferch Llŷr*. Mae Efnisien yn fab i Penarddun ac Euroswydd ac felly'n frawd gefaill i Nisien. Yn ogystal, mae'n hanner brawd i Fendigeidfran a'i chwaer Branwen a Manawydan. Yn y chwedl mae Efnisien yn gymeriad aflonydd sy'n cynhyrfu'r dyfroedd ar bob achlysur.

[250px|bawd|Efnisien yn torri'r [Pair Dadeni|pair (llun gan T. Prytherch)]]
Daw Matholwch brenin Iwerddon i ofyn am Franwen yn wraig iddo. Cytunir i'r briodas, ond yn ystod y wledd i'w dathlu mae Efnisien yn cyrraedd y llys. Mae'n ddig na ofynwyd am ei ganiatâd ef cyn trefnu'r briodas, ac mae'n anffurfio meirch Matholwch fel dial. I wneud yn iawn am y sarhad mae Bendigeidfran yn rhoi'r Pair Dadeni i Fatholwch.

Yn Iwerddon mae Branwen yn byw'n gytun gyda Matholwch am gyfnod, a genir mab, Gwern, iddynt, ond yna mae Matholwch yn cofio'r hyn a wnaeth Efnisien i'w geffylau ac yn dial am ei sarhad ar Franwen. Caiff ei gyrru i weithio yn y gegin am dair blynedd, ond mae'n dofi drudwy ac yn ei yrru draw i Brydain gyda neges i Fendigeidfran yn dweud sut y mae'n cael ei thrin. Mae Bendigeidfran a'i fyddin yn croesi i Iwerddon, y fyddin mewn llongau ond Bendigeidfran yn cerdded trwy'r môr, gan ei fod yn gawr na all yr un llong ei gario.

Cynhelir cyfarfod i drafod amodau heddwch. Cyn y cyfarfod â Efnisien i edrych y neuadd. Mae'n cael allan ystryw gan y Gwyddyl sy'n cuddio rhyfelwyr arfog mewn sachau sy'n hongian yno. Mae Efnisien yn gofyn beth sydd yn y sachau. "Blawd ydyw," yw ateb y Gwyddyl, ac felly mae Efnisien yn mynd o sach i sach gan ei bodio a gwasgu pennau'r rhyfelwyr nes bod pob un o'r ddau gant yn farw. Yno mae'n canu englyn dychanol:
:Yssit yn y boly hwnn amryw ulawt,
:Keimeit, kynniuyeit, diskynneit yn trin,
:Rac kydwyr cad barawt.

Yn ystod y drafodaeth ymddengys fod y Brythoniaid/Cymry yn dechrau meddalu a derbyn amodau heddwch y Gwyddyl, ond mae Efnisien yn rhoi diwedd ar hyn trwy afael yn Gwern, mab Branwen a Matholwch, a'i daflu i'r tân. Rhyfel yw'r canlyniad anochel, a lleddir llawer o filwyr ar y ddwy ochr. Mae'r Gwyddelod yn rhoi cyrff eu rhyfelwyr marw yn y Pair Dadeni, a roddasid i Fatholwch gan Fendigeidfran, i'w adfywio fel y gallent ymladd unwaith eto ac mae'r Brythoniaid yn dechrau colli'r dydd. Mewn un weithred anhunanol sydd mewn gwrthgyferbyniaeth lwyr i'w ran yn yr hanes hyd yno, mae Efnisien yn aberthu ei hun er mwyn arbed y Cymry trwy neidio i mewn i'r Pair a'i ddryllio, gan ladd ei hun yn yr ymdrech gorddynol. Yn y diwedd mae holl wŷr Iwerddon wedi ei lladd, a dim ond saith o fyddin Bendigeidfran sy'n fyw i ddychwelyd i Brydain gyda Branwen. Lladdwyd Bendigeidfran ei hun, ond cyn marw gorchymynodd i'w wŷr dorri ei ben a mynd a'r pen yn ôl gyda hwy.

Mae rhai haneswyr llên yn awgrymu fod cymeriad Efnisien yn seiliedig ar Bricriu Nemthenga yn y chwedl Wyddeleg *Fled Bricrenn*, ond nid yw pawb yn derbyn hynny.

## Llyfryddiaeth
*Ifor Williams (gol.), *Pedeir Keinc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad newydd ers hynny)

Categori:Gefeilliaid
Categori:Pedair Cainc y Mabinogi
Categori:Mytholeg Gymreig
Pair Dadeni

[300px|bawd|Y Pair Dadeni yn cael ei dwyn o'r llyn gan y cawr, gyda'i wraig yn ei ddilyn (engrafiad yn ail argraffiad cyfieithiad yr Arglwyddes [Charlotte Guest o'r *Mabinogi*, 1877)]]
Mae'r **Pair Dadeni** yn bair sy'n gallu adfywio celaneddau'r meirw. Mae'n chwarae rhan bwysig yn chwedl *Branwen ferch Llŷr*, yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi.

Yn y chwedl mae Bendigeidfran yn derbyn y Pair Dadeni gan y cawr Llasar Llaes Gyfnewid a'i wraig Cymydei Cymeinfoll mewn diolch am y nawdd a gawsant yn llys Bendigeidfran ar ôl dianc o'r Tŷ Haearn a ffoi o Iwerddon. Yn Iwerddon roeddent yn byw yn Llyn y Pair (lleoliad anhysbys heddiw). Roedd Matholwch yn eistedd ar ben gorsedd (bryn neu dwmpath a gysylltir â'r Arallfyd a'r Tylwyth Teg) pan welodd y cawr a'i wraig yn dod allan o'r llyn gyda'r pair. Un mawr a hyll oedd y cawr ond dwywaith mwy mewn maintioli a hyllder oedd ei wraig. Cawsant le yn llys Matholwch ond roeddent yn aflonyddu ar bawb a cheisiodd y Gwyddelod eu difa, yn aflwyddiannus, trwy eu llosgi yn y Tŷ Haearn.

Er mwyn gwneud iawn am sarhad Efnysien ar y brenin Matholwch trwy anffurfio ei feirch cyn ei briodas â Branwen, rhydd Bendigeidfran y Pair Dadeni i Fatholwch ac mae'n dychwelyd i Iwerddon gyda Branwen a'r pair.

Yn ddiweddarach, ar ôl i Fendigeidfran a'r Brythoniaid fynd drosodd i Iwerddon i geisio dial y sarhad ar Franwen yn llys Matholwch, mae brwydr yn torri allan rhwng y Brythoniaid a'r Gwyddyl. Mae pethau'n dechrau troi'n go ddrwg ar y Brythoniaid gan fod y Gwyddelod yn taflu celaneddau eu rhyfelwyr meirw i'r Pair Dadeni i'w adfywio (yn fyw ond yn fyddar). Ond mae Efnysien yn achub y dydd trwy neidio i'r pair a'i ddryllio'n yfflon, gan aberthu ei hun yn y broses er mwyn achub y Brythoniaid.

Mae'r Pair Dadeni yn perthyn i ddosbarth o beiriau hud a lledrith, gan amlaf yn beiriau llawnder (h.y. yn ffynonellau dihysbydd o fwyd ac ati) sy'n elfen gyffredin ym mytholeg y Celtiaid. Mae enghreifftiau eraill yn cynnwys pair Diwrnach Wyddel yn y chwedl *Culhwch ac Olwen* a'r pair a geisir gan Arthur yn y gerdd fytholegol *Preiddiau Annwfn*. Ceir sawl enghraifft gyffelyb  yn llenyddiaeth Iwerddon. Enghraifft arall yw pair Ceridwen, ffynhonnell yr Awen yn *Hanes Taliesin*.

Mae rhai elfennau o chwedloniaeth y peiriau Celtaidd hyn yn elfennau amlwg yn chwedl y Greal Santaidd yn nhraddodiad yr Oesoedd Canol.

## Llyfryddiaeth
*Ifor Williams (gol.), *Pedair Cainc y Mabinogi* (Caerdydd, 1930; sawl argraffiad diweddarach)

Categori:Pedair Cainc y Mabinogi
Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Mytholeg Geltaidd
Llanrhymni

Ardal o ddinas Caerdydd, prifddinas Cymru, yw **Llanrhymni**.

Gorweddodd yn yr hen Sir Fynwy, oherwydd ei fod i'r dwyrain o Afon Rhymni.  Roedd y rhan fwyaf o ddinas Caerdydd, i'r gorllewin o'r afon, wedi'i lleoli yn yr hen Sir Forgannwg.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Caerdydd (y DU)
Corpse Bride

Ffilm gan Tim Burton gyda Johnny Depp, Helena Bonham Carter ac Emily Watson yw ***Corpse Bride*** ("*Priodferch Gelain*") (2005).

## Lleisiau Saesneg 
* Johnny Depp - Victor Van Dort
* Helena Bonham Carter - Emily, y Briodferch Gelain
* Emily Watson - Victoria Everglot
* Tracey Ullman - Nell Van Dort / Hildegarde
* Paul Whitehouse - William Van Dort / Mayhew / Paul y Gweinydd
* Joanna Lumley - Maudeline Everglot
* Albert Finney - Finis Everglot
* Richard E. Grant - Barkis Bittern
* Christopher Lee - Gweinidog Galswells
* Michael Gough - Elder Gutknecht
* Jane Horrocks - Black Widow / Mrs. Plum
* Enn Reitel - Maggot / Cyhoeddwr
* Deep Roy - General Bonesapart
* Danny Elfman - Bonejangles

## Caneuon 
* According to Plan
* Remains of the Day
* Tears to Shed
* The Wedding Song

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
156

1g - **2g** - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - **150au** - 160au 170au 180au 190au 200au 
151 152 153 154 155 - **156** - 157 158 159 160 161 

----

## Digwyddiadau 
*Montanus, sylfaenydd heresi Gristionogol Montaniaeth yn dod i amlygrwydd yn Ardaban (Mysia).

## Genedigaethau 
*Ling, ymerawdwr brenhinllin Han yn Tsieina

## Marwolaethau 
Categori:156
155

1g - **2g** - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - **150au** - 160au 170au 180au 190au 200au 
150 151 152 153 154 - **155** - 156 157 158 159 160 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Rhufeinig Antoninus Pius yn dechrau rhyfel yn erbyn y Parthiaid dan Vologesus. Wedi rhyfel byr, gwneir cytundeb heddwch.
*Antoninus Pius yn cyhoeddi goddefiaeth o grefydd Iddewiaeth ac yn caniatau enwaedu
*Pab Anicetus yn olynu Pab Pius I fel yr unfed pab ar ddeg

## Genedigaethau 
*Dio Cassius, hanesydd Rhufeinig
*Cao Cao, canghellor olaf Brenhinllin Han yn Tsieina

## Marwolaethau 
*11 Gorffennaf — Pab Pius I
*Sant Polycarp o Smyrna (merthyrwyd)

Categori:155
Max Sciandri

Seiclwr ffordd proffesiynol o Loegr o dras Eidalaidd sydd wedi ymddeol ydy **Maximilian Sciandri** (ganwyd 15 Chwefror 1967). Fe'i ganwyd yn Derby. Enillodd y fedal efydd yn ras ffordd Gemau Olympaidd 1996 yn Atlanta, Georgia. Roedd yn seiclwr proffesiynol o 1989 hyd 2004. Erbyn hyn mae'n byw yn Toscana, yr Eidal, ac yn rhoi help llaw i'r seiclwyr Prydeinig sydd yn byw ac yn ymarfer yno, megis Geraint Thomas a Mark Cavendish.

## Canlyniadau

;1990
:5 Stage, Vuelta a Aragón
;1991
:Stage, Giro d'Italia
;1992
:Tour of Britain
:Stage, Giro d'Italia
:Stage, Tour de Romandie
;1993
:Tour of Luxembourg
;1994
:Stage, Giro d'Italia
;1995
:Stage, Tour de France
:Stage, Tirreno-Adriatico
:Leeds Classic
;1998
:2 Stage, Dauphiné Libéré
;2000
:Giro del Lazio

## Dolenni allanol
* Profile 

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Seiclwyr o Loegr
Llundeinwyr

Mae'r term **Llundeiniwr** (Saesneg: *Londoner*) yn cyfeirio at berson sydd wedi eu geni a'u magu yn Llundain, prifddinas Lloegr a'r DU; yn y cyd-destun hwn, diffinnir hyn yn draddodiadol fel yr ardaloedd sydd â chôd post Llundain.  Ond gyda mewnfudo i'r ddinas yn cynyddu a thyfiant yr ardal fetropolaidd, defnyddir y term 'Llundeinwyr' yn amlach am unrhyw un sy'n byw yn Llundain Fwyaf, er nad yw nifer o drigolion canol Llundain yn ystyried bod y bobl hynny yn wir Lundeinwyr.

I'r gwrthwyneb, mae rhai o drigolion bwrdeistrefi Llundain (fel Harrow a Kingston upon Thames), yn dal i unoliaethu â'r trefi a fu ar wahân gynt, ac felly'n meddwl eu bod yn byw yn yr hen siroedd o hyd, fel Middlesex neu Surrey.

Er fod y term 'Llundeiniwr' yn cael ei dderbyn yn gyffredinol i olygu unrhyw un o Lundain Fwyaf, defnyddir y term yn aml i gyfeiro at y 'Cockneys'.  Felly, er fod pob 'Cockney' yn 'Llundeiniwr', nid yw pob Llundeiniwr yn Cockney, oherwydd er mwyn bod yn wir Cockney rhaid i berson gael ei fagu o fewn clywed 'Clychau Bow' (h.y. caniad clychau eglwys  plwyf St Mary-le-Bow a Cheapside, yng nghanol Llundain). Ond serch hynny, mae'n arfer cyffredin gan rai pobl i ddefnyddio'r term 'Cockney' yn anghywir i gyfeirio at unrhyw Lundeiniwr.

## Defnyddiau eraill o'r term "Llundeiniwr"
* *The Londoner*, papur newydd misol Maer Llundain, a gaiff ei ddosbarthu i bob aelwyd yn Llundain Fwyaf.
* ''The Londoner's Diary*, adran ddyddiadur dyddiol papur newydd yr *Evening Standard'', sy'n rhestru digwyddiadau cymdeithasol yn y ddinas.
* *The Londoner*, papur cymdeithasol yn Llundain, Ontario, Canada.
* *The Londoner*, tafarn adnabyddus yn ardal Sukhumvit, Bangkok, Gwlad Tai (enw llawn: *The Londoner Brew Pub*).

Categori:Llundain
154

1g - **2g** - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - **150au** - 160au 170au 180au 190au 200au 
149 150 151 152 153 - **154** - 155 156 157 158 159 

----

## Digwyddiadau 
*Eupator, brenin y Bosphorus, yn talu teyrnged i Rufain oherwydd bygythiad yr Alaniaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:154
Barloworld

Mae **Barloworld** (*Côd Tîm UCI*: **BAR**) yn dîm seiclo Proffesiynol Cyfandirol UCI. Er eu bod wedi'u seilio yn y Deyrnas Unedig, ystyrir hwy i fod yn dîm o Dde Affrica pan maent yn cymryd rhan mewn rasys Cylchdaith Cyfandirol UCI a phan cant eu dewis ar hap, mewn rasys TaithPro UCI. Rheolir hwy gan Claudio Corti gyda Valerio Tebaldi, Christian Andersen a Alberto Volpi yn rhoi cymorth fel *directeur sportif*. Reidwyr mwyaf blaengar Barloworld ydy Robert Hunter o Dde Affrica a Mauricio Soler o Golombia.

Cefnogwr ariannol y tîm ydy Barloworld, sy'n gwmni rheoli brand diwydiannol. Mae'r tîm yn reidio fframiau Cannondale gyda darnau gyrru-cadwyn Campagnolo.

Cystadlodd Tîm Barloworld yn Tour de France 2007 ar ôl derbyn safle ar hap, gan wneud Barloworld y tîm cyntaf a seilir ym Mhrydain i gystadlu yn y Tour de France ers i ANC-Halfords Cycling Team gystadlu yn Tour 1987.

Ychydig ddyddiau wedi diwedd y tîm, bu farw aelod o'r tîm, Ryan Cox wedi i rhydweli fyrstio yn ei goes.

## 2007 
### Canlyniadau 
* 1st, Cystadleuaeth y Mynyddoedd, Tour de France, (Mauricio Soler)
* 1st, Cam 9, Tour de France, (Mauricio Soler)
* 1st, Cam 11, Tour de France, (Robert Hunter)
* 1st, Volta ao Distrito de Santarém, (Robert Hunter)
* 1st, Arweinydd presennol y Cystadleuaeth y Timau, UCI Africa Tour 2006-2007

### Aelodau Tîm 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Swyddogol

Categori:Timau Proffesiynol Cyfandirol UCI
Categori:Timau seiclo
Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain

Ffilm gan Jean-Pierre Jeunet sy'n serennu Audrey Tautou a Mathieu Kassovitz ydy '''''Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain'''* (*Tynghedfen Anhygoel Amélie Poulain*) (hefyd ***Amélie**'') (2001).

## Plot
Mae Amélie yn chwilio am gariad, ac efallai am ystyr bywyd yn gyffredinol. Fe'i gwelir yn tyfu mewn teulu sy'n un gwreiddiol os nad ychydig yn anhrefnus. Mae hi’n awr yn weinyddes yng nghanol Paris yng nghaffi *Les Deux Moulins*, ac yn ymddwyn yn chwilfrydig gyda’i chymdogion a’i chwsmeriaid, yn ogystal ag â chasglwr delweddau-Photomaton dirgel, ac ag un o wrthrychau mwy dirgel ei luniau. Bob yn dipyn, mae Amélie yn sylweddoli bod ei ffordd at hapusrwydd (a chyda hiwmor mwy cynnil eto) yn gofyn iddi gymryd yr awenau ac estyn at eraill.

## Cast
*Audrey Tautou - *Amélie Poulain*
*Mathieu Kassovitz - *Nino Quincampoix*
*Rufus - *Raphaël Poulain*
*Lorella Cravotta - *Amandine Poulain*
*Serge Merlin - *Raymond Dufayel*
*Jamel Debbouze - *Lucien*
*Clotilde Mollet - *Gina*
*Claire Maurier - *Suzanne*
*Isabelle Nanty - *Georgette*
*Dominique Pinon - *Joseph*
*Artus de Penguern - *Hipolito*
*Yolande Moreau - *Madeleine Wallace*
*Urbain Cancelier - *Collignon*
*Maurice Bénichou - *Dominique Bretodeau*
*Michel Robin - *Mr. Collignon*
*Andrée Damant - *Mrs. Collignon*
*Claude Perron - ''Eva, Nino's colleague*
*Armelle - *Philomène*
*Ticky Holgado - *Dyn mewn llun*
*Kevin Fernandes - *Bretodeau, fel plentyn*
*Flora Guiet - *Amélie, 6 mlwydd oed*
*Amaury Babault - *Nino, fel plentyn*
*André Dussollier - *Storïwr''

Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, Le
Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, Le
Black Elk Speaks

bawd|Clawr y llyfr *Black Elk Speaks*.
***Black Elk Speaks*** yw hunangofiant Black Elk (Hehaka Sapa) (1863 – 1950), a oedd yn *Wichasha Wakan* (*Medicine Man* neu Ddyn Sanctaidd) enwog o Oglaliad Lakota (Indiaid Sioux). Roedd yn gefnder i'r pennaeth enwog *Crazy Horse*. Cyhoeddwyd yr hunangofiant yn 1932, wedi ei gofnodi gan yr awdur John G. Neihardt o gyfweliadau gyda Black Elk.

Yn y llyfr mae Black Elk yn adrodd hanes ei fywyd, gan ddechrau gyda'i blentyndod fel aelod o'r Oglala Sioux rhydd yn yr hyn a elwir heddiw yn Canolbarth Gorllewin America (neu'r *Mid-West*). Cafodd ailenedigaeth ysbrydol pan yn llanc a daeth yn *Wichasha Wakan*, un o'r gwŷr sanctaidd a arweiniai eu pobl mewn materion ysbrydol. Cafodd weledigaeth o Chwech Taid cenedl yr Indiaid (Americaniaid brodorol), a cheisiai arwain ei bobl ar hyd y "llwybr coch" da.

Yn ogystal â bod yn hunangofiant eithriadol ac unigryw, mae'r gyfrol yn bwysig am ei bod yn rhoi golwg ar hanes y "Gorllewin Gwyllt" yn y 19g o safbwynt y brodorion oedd yn byw ar y Gwastadeddau Mawr. Dro ar ôl tro gorfodwyd y llwythi i ymladd am eu tir a'u heinioes yn erbyn y dyn gwyn a'i arfau. Disgrifir blynyddoedd helbulus yr Oglala ac eraill o'r Indiaid wrth iddynt ymladd â'r fyddin Americanaidd ac ymsefydlwyr arfog, gan raddol colli tir a chael eu twyllo'n barhaus gan Llywodraeth yr Unol Daleithiau. Ymhlith y disgrifiadau cofiadwy yn y llyfr, ceir atgofion Black Elk, yn llanc 12 oed ar y pryd, o Frwydr Little Big Horn, pan orchfygwyd Custer a'r Seithfed Farchoglu gan y Sioux dan arweiniad Sitting Bull ac eraill. Ceir yn ogystal hanes trasig cyflafan Wounded Knee, lle cafodd Black Elk ei anafu.

Disgrifia Black Elk ei amser gyda Sioe Gorllewin Gwyllt Buffalo Bill a'i daith i Brydain, a sut y bu'n rhaid iddo geisio ymdopi â ffordd y dyn gwyn.

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau argraffiedig
**Black Elk Speaks*, 1932, William Morrow & Company; 1961 Gwasg Prifysgol Nebraska, gyda rhagymadrodd newydd gan John G. Neihardt, 1979 gyda rhagymadrodd gan Vine Deloria, Jr., adargraffiad 1988: ISBN 0-8032-8359-8, adargraffiad 2000: ISBN 0-8032-6170-5. Yn ogystal ceir sawl argraffiad clawr papur ac argraffiad clawr caled gan Barrie & Jenkins, Llundain, 1972.
### Testun ar-lein
*Testun electronig, Prifysgol Nebraska 

Categori:Hunangofiannau Saesneg
Categori:Llenyddiaeth yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau 1932
Black Elk

Roedd **Black Elk (Hehaka Sapa)** (c. Rhagfyr 1863 – 17 Awst neu 19 Awst 1950) yn *Wichasha Wakan* (Medicine Man neu Dyn Sanctaidd) enwog o Oglaliad Lakota (Sioux). Roedd yn gefnder i Crazy Horse.

## Ei hanes
Bu'n dyst i sawl digwyddiad pwysig yn hanes rhyfeloedd yr Unol Daleithiau yn erbyn brodorion Americanaidd Canolbarth Gorllewin America. Cymerodd Black Elk ran, yn llanc tua deuddeg oed, ym Mrwydr Little Big Horn, 1876, a chafodd ei anafu yng nghyflafan Wounded Knee yn 1890.

Yn 1887, teithiodd Black Elk i Brydain gyda Sioe Gorllewin Gwyllt Buffalo Bill, profiad annymunol a ddisgrifir ganddo yn y llyfr *Black Elk Speaks*. http://blackelkspeaks.unl.edu/blackelk.pdf 

Priododd Black Elk ei wraig gyntaf, Katie War Bonnett, yn 1892. Trôdd ei wraig at Gatholigiaeth, a bedyddwyd eu tri phlentyn yn Gatholigion. Ar ôl marwolaeth Katie yn 1903, cafodd Black Elk ei fedyddio hefyd, gan gymryd yr enw Nicholas Black Elk a gwasanaethu fel categydd.  Ond parhaodd i wasanaethu fel arweinydd ysbrydol i'w bobl yn y dull brodorol, am na welai unrhyw wrthdaro rhwng dysgeidiaeth y grefydd **Wakan Tanka** frodorol, ac athrawiaeth Cristnogaeth. Yn 1905 priododd am yr eil dro, ag Anna Brings White, gwraig weddw gyda dwy ferch. Cawsant dri o blant ychwanegol, a bu farw Anna yn 1941.

Tua diwedd ei oes datgelodd Black Elk hanes ei fywyd, ynghyd â manylion rhai defodau Sioux sanctaidd, i John Neihardt a Joseph Epes Brown i'w cyhoeddi; y canlyniad oedd y gyfrol *Black Elk Speaks*, a ystyrir yn glasur Americanaidd.

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau Black Elk
* *Black Elk Speaks: being the life story of a holy man of the Oglala Sioux* (fel a adroddwyd i John G. Neihardt), Bison Books, 2004; adargraffiad diweddaraf o'r gyfrol a gyhoeddwyd am y tro cyntaf yn 1932); Testun pdf *Black Elk Speaks* 
* ''The Sixth Grandfather: Black Elk's Teachings given to John G. Neihardt,* gol. gan Raymond J. Demallie, Gwasg Prifysgol Nebraska, arg. newydd, 1985.
* *The Sacred Pipe: Black Elk's Account of the Seven Rites of the Oglala Sioux* (adroddwyd i Joseph Epes Brown), MJF Books, 1997.
* *Spiritual Legacy of the American Indian* (adroddwyd i Joseph Epes Brown), World Wisdom, 2007.

### Llyfrau am Black Elk
**Black Elk and Flaming Rainbow: Personal Memories of the Lakota Holy Man,* gan Hilda Neihardt, Gwasg Prifysgol Nebraska, 2006. ISBN 0-8032-8376-8
**Black Elk: Holy Man of the Oglala*, gan Michael Steltenkamp
**Black Elk: Colonialism and Lakota Catholicism*, gan Damian Costello

## Dolenni allanol
* Achau Black Elk 
* *Black Elk Speaks''  (PDF 1529KB)
* Gwefan teulu Black Elk

Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Sioux
Categori:Brodorion Gogledd America
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
The Problems of Philosophy

Llyfr enwog gan yr athronydd Bertrand Russell yw ***The Problems of Philosophy*** (1912).

Categori:Llyfrau 1912
Categori:Llyfrau athroniaeth yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau athroniaeth Saesneg o Loegr
Categori:Llyfrau ffeithiol yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Bertrand Russell
Rhestr enillwyr y Tour de France

Ers 1903, mae'r reidwyr canlynol wedi ennill y Tour de France. 

## Buddugoliaethau'r Tour yn ôl Gwlad
## Nodiadau
Lance Armstrong

Cyn seiclwr proffesiynol o'r Unol Daleithiau yw **Lance Armstrong** (ganwyd **Lance Edward Gunderson**, 18 Medi 1971). Enillodd y Tour de France saith gwaith, bob blwyddyn rhwng 1999 a 2005. 

Ar ddechrau ei yrfa broffesiynol, enillodd Armstrong Bencampwriaeth Seiclo Heol UCI y Byd ym 1993 a nifer o rasys bychain eraill. Yn Hydref 1996, cafodd ddeiagnosis o gancr y ceilliau gyda thyfiant a oedd wedi lledu i'wymennydd a'i ysgyfaint. Yn wreiddiol, roedd ei siawns o oroesi'n fach iawn. Derbyniodd driniaethau ar ei ymennydd a'i geilliau a llawer o gemotherapi. Roedd yn sylfaenydd a chadeirydd Sefydliad Lance Armstrong sy'n cynnig cefnogaeth ar gyfer pobl sy'n dioddef o gancr.

Ar ôl honiadau cyson bod ei lwyddiant wedi dibynnu ar ddefnyddio cyffuriau anghyfreithlon daeth ymchwiliad yn 2012 i'r casgliad bod Armstrong wedi defnyddio cyffuriau i wella ei berfformiad drwy gydol ei yrfa. O ganlyniad, collodd ei deitlau Tour de France a medal Olympaidd a chafodd ei wahardd am oes o bob digwyddiad seiclo.

Categori:Seiclwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1971
Colin Lewis

Seiclwr proffesiynol o Gymru oedd **Colin Lewis** (27 Gorffennaf 1939 &ndash; 4 Mawrth 2022). Dechreuodd Seiclo yn 19 oed. Dewiswyd ef i gystadlu yn Milk Race 1960 a gorffenodd yn seithfed safle. Cystadleuodd drost Brydain yn Tour de L'Avenir a Phencampwriaethau'r Byd, San Sebastiien. Bu'n aelod o'r un tîm ac yn rhannu ystafell â Tom Simpson cyn ei farwolaeth yn 1967 oherwydd defnydd cyffuriau. Roedd Colin wedi cyfaddef yn 1966 mai'r rheswm nad oedd wedi ymuno â thîm proffesiynol Ewropeaidd ar y pryd, oedd oherwydd nad oedd eisiau urhywbeth i'w wneu'd â'r diwylliant o defnyddio cyffuriau a oedd yn bodoli ar y pryd. Colin oedd y Seiclwr Cymreig ddiwethaf i reidio'r Tour de France yn 1968 tan Geraint Thomas yn 2007.

Cyrhaeddodd uchafbwynt ei yrfa yng Ngemau Olympaidd Tokyo yn 1964. Yno, ef oedd y seiclwr Prydeinig a orffenodd yn y safle uchaf pan orffenodd Ras Ffordd Dynion Unigol mewn amser o 4:39:51.74, a gorffen yn 25ed safle. Yng Ngemau'r Gymanwlad yn Jamaica, methodd ar y cyfle o ennill medal.

Trodd yn broffesiynol yn 1967, a gorffennodd y Tour de France dros dîm cenedlaethol Prydain. Ef yw'r unig seiclwr i ennill dau buddugoliaeth canlynol ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol Rasio Ffordd Proffesiynol yn Essex, yn 1967 a 1968.

Erbyn iddo ymddeol roedd wedi ennill 250 o fuddugoliaethau, 38 o rheiny tra'n broffesiynol, gan gynnwys y *Golden Wheel Trophy* a'r *Linz am Rhine*.

Roedd Colin yn benderfynol o gario 'mlaen i ymwneud â'r byd seiclo ar iddo ymddeol, felly yn 1976 sefydlodd Deliwraeth feics Colin Lewis. Pan ddaeth yn berchennog y siop feics, gwnaethwyd ef yn reolwr Cylchffordd Seiclo Eastway yn Hackney, a gwariodd y 7 mlynedd canlynol fel Cyfarwyddwr Hyfforddi, Canolfan Rhagoriaeth y De Ddwyrain.

Erbyn hyn mae'n byw yn Nyfnaint gyda'i wraig Pam, ac yn llywydd *Mid-Devon Cycling Club*. Bydd yn Hyfforddwr ar deithiau EuroCycler ar draws Sbaen.

## Canlyniadau

;1960
:7fed Milk Race
;1966
:25ed Ras Ffordd Dynion Unigol, Gemau'r Gymanwlad
;1967
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
;1968
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:*Linz am Rhine*
;?
:*Golden Wheel Trophy*, ras scratch blynyddol Herne Hill

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan siop feics Colin Lewis 

Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2022
Tylwyth Teg

::bawd|Llun o dylwythen deg gan Rhŷn Williams *Am y gyfundrefn neo-baganaidd yn yr Unol Daleithiau, gweler: Eglwys y Tylwyth Teg.*

Defnyddir yr enw **tylwyth teg**, weithiau **Bendith y Mamau** yn Ne Cymru, am fodau goruwchnaturiol sy'n ymddangos yn chwedloniaeth a llên gwerin llawer gwlad, er enghraifft y *banshee* yn Iwerddon, y *brownies* yn yr Alban, y *fairies* ac *elves* yn Lloegr, a'r *fée* yn Ffrainc.

Efallai fod cysylltiad rhwng y chwedlau am y Tylwyth Teg â hen dduwiau a duwiesau'r Celtiaid. Yn y rhan fwyaf o'r chwedlau gwerin Cymraeg, Gwyn ap Nudd yw eu brenin. Cysylltir hwy yn aml â llynnoedd; dywedid hefyd bod criafol yn amddiffyniad rhagddynt, ac nad oeddynt yn hoffi haearn. Ceir chwedlau amdanynt o lawer rhan o Gymru; casglwyd llawer o'r rhain gan Syr John Rhŷs, Owen Wynne Jones (Glasynys) ac eraill. Ceir nifer o themâu yn y chwedlau hyn; un yw bod y Tylwyth Teg yn cyfnewid babanod dynol am eu babanod eu hunain. Thema arall yw bod meidrolyn yn ymweld â gwlad y Tylwyth Teg, weithiau yn dychwelyd oddi yno i ddarganfod bod blynyddoedd lawer wedi mynd heibio ac nad oes neb yn ei adnabod bellach.

Chwedl a gysylltir â nifer o ardaloedd yw'r un am ddyn yn priodi un o ferched y Tylwyth Teg, ar yr amod na fyddai byth yn ei tharo, neu na fyddai'n ei tharo â haearn. Yn y diwedd, yn fwriadol neu drwy ddamwain, mae'n gwneud hynny, ac mae'r ferch yn diflannu. Mae sawl fersiwn o'r chwedl hon yn gysylltiedig â llynnoedd, megis Llyn y Fan Fach yn Sir Gaerfyrddin a Llyn y Dywarchen, Rhyd Ddu. Gallai'r Tylwyth Teg roi rhoddion i bobl oedd yn eu helpu, neu gosbi'r rhai oedd yn eu croesi.

Mae'r gwaharddiad ar haearn (a halen hefyd weithiau), ynghyd â'r ffaith bod nifer o'r chwedlau yn lleoli gwlad y Tylwyth Teg dan siambrau claddu a gorseddau (bryniau isel neu hen siambrau claddu), yn arwain rhai efrydwyr i ddamcaniaethu bod y Tylwyth yn cynrychioli atgof y Celtiaid am y bobl gyn-Geltaidd, ac felly'n gysylltiad â phobloedd Oes y Cerrig.

'Bendith y Mamau' oedd yr enw ar y Tylwyth Teg yn y de, ac mae'n bosibl bod cysylltiad rhwng yr enw hwnnw â'r duwiesau Celtaidd triphlyg ac yn enwedig â'r duwiesau ym Mhrydain a Gâl a elwid yn *Matres* gan y Rhufeiniaid. Cedwir cof am y bodau hyn hefyd yn yr ymadroddion llafar "Bobl bach!" a "Bobl annwyl!" (ebychiad i fynegi syndod). Fel yn achos yr enwau eraill, dyma enghraifft hefyd o'r arfer mewn sawl diwylliant o beidio â chyfeirio at fodau arallfydol yn uniongyrchol.

Ceir traddodiadau am hiliogaeth arbennig o'r Tylwyth Teg yn Nyfed a elwir yn Blant Rhys Ddwfn. Dywedir eu bod yn byw mewn gwlad anweledig ym Mae Ceredigion.

## Llyfryddiaeth
* Hugh Evans, *Y Tylwyth Teg* (Lerpwl, 1935; 4ydd argraffiad, 1950)
* John Owen Huws *Y Tylwyth Teg* (Gwasg Carreg Gwalch, 1987) ISBN 0-86381-073-X
* Owen Wynne Jones: *Straeon Glasynys*, gol. Saunders Lewis (Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1943)

Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Llên gwerin
Categori:Llên gwerin Cymru
Ronnie Williams

Comediwr ac actor o Gefneithin oedd **Ronnie Williams** neu **Ronald Clive Williams** (29 Mawrth 1939 – 28 Rhagfyr 1997). Daeth i amlygrwydd ar ddiwedd y 1960au ac fe'i ystyriwyd ef a'r bartner comedi Ryan Davies yn rhyw fath o Morecambe and Wise Cymreig. Bu'n llwyddiannus iawn ar deledu cyfrwng Cymraeg ac yna cafodd dair cyfres deledu ar BBC One.

## Gyrfa 
Cyn mynychu Coleg y Castell i'w hyfforddi fel actor, gweithiodd fel condyctyr ar fysus y Brodyr James, Rhydaman. Yn ôl ei gyfaill Dafydd Rowlands, Ronnie oedd yn gyfrifol am sgriptio "sgetshus doniol" ar gyfer y gyfres *Ryan a Ronnie.* Bu hefyd yn gweithio fel cyhoeddwr radio a darllenydd newyddion gyda'r BBC. Disgrifiodd Rowlands ef fel "Digrifwr amryddawn, darlledwr cytbwys a graenus, ond yn fwy na dim - actor dawnus".

Darlledwyd "rhaglen drist" amdano yn y gyfres *Y Byd ar Bedwar* ym mis Mehefin 1997, pan gyfaddefodd bod Ryan Davies "yn gallu g'neud popeth, ond ei fod yntau Ronnie yn well nag e mewn tri pheth, sef ping-pong, biliards ac actio".

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Theatr 
* *Madog* - Cwmni Theatr Cymru (1976)

### Teledu 
**Ryan a Ronnie* (gyda Ryan Davies)
**Glas y Dorlan*
**Hafod Henri*
**Moc Hawddamor*
**Boio*
**Licyris Olsorts*
*''Mae'n Talu Withe*
**Derfydd Aur*

### Ffilmiau 
**Twin Town'' (1997)

## Oriel 

Delwedd:Rehersals for the pantomime Madog (1544887).jpg
Delwedd:Rehersals for the pantomime Madog (1544884).jpg
Delwedd:Rehersals for the pantomime Madog (1544886).jpg
Delwedd:Rehersals for the pantomime Madog (1544889).jpg
Delwedd:BBC filming a new series of English language programmes by Ryan and Ronnie at Portmeirion (1542718).jpg
Delwedd:BBC filming a new series of English language programmes by Ryan and Ronnie at Portmeirion (1542717).jpg
Delwedd:BBC filming a new series of English language programmes by Ryan and Ronnie at Portmeirion (1542738).jpg
Delwedd:BBC filming a new series of English language programmes by Ryan and Ronnie at Portmeirion (1542719).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru's pantomime, Madog (1580622).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru's pantomime, Madog (1580623).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru's pantomime, Madog (1580620).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru's pantomime, Madog (1580621).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 1997
153

1g - **2g** - 3g 
100au 110au 120au 130au 140au - **150au** - 160au 170au 180au 190au 200au 
148 149 150 151 152 - **153** - 154 155 156 157 158 

----

## Digwyddiadau 
*Gwrthryfeloedd bychain yn yr Aifft yn erbyn Rhufain

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:153
Crys Polca Dot

bawd|200px|Fabian Wegmann yn derbyn y crys dot polca

Caiff y **Crys Polca Dot** neu'r **Crys Smotiau Crynion**
Er i'r gystadleuaeth gael ei chyflwyno yn 1933, ni chyflwynwyd y grys tan 1975. Mae "Brenin y Mynyddoedd" yn gwisgo crys gwyn gyda smotiau coch (*maillot à pois rouges*), a gyfeirir ati fel y "crys dot polca" a ysbrydolwyd gan grys a welodd y cyn-drefnwr, Félix Lévitan, tra yn nhrac Vélodrome d'Hiver, Paris yn ei ieuenctid. Dewiswyd y lliwiau gan y cefnogwr ariannol, Chocolat Poulain (Cymraeg: *Siocled Poulain*), i gyd-fynd â un o'u cynnyrch. Ers 1993 cefnogir y grys gan archfarchnad Champion. Mae lliwiau'r grys hefyd wedi cael eu ymdopi gan rasys cam eraill seiclo megis y Tour of Britain.

## Y Sefyllfa Bresennol 
Penderfynir y gystadleuaeth gan bwyntiau a wobrwyir i'r beiciwr cyntaf i gyrraedd copa elltydd a mynyddoedd penodedig, gyda'r nifer mwyaf o bwyntiau ar gael ar y bryniau caletaf eu dringo. Caiff y bryniau eu rhannu i sawl categori, o 1 (y caletaf) i 4 (y lleiaf caled), mesurir pa mor anodd ydynt ar sail eu serthrwydd a'u hyd. Mae pumed categori, sef *Hors catégorie* (di-gategori), ar gyfer y bryniau yn galetach fyth na rhai categori 1. Newidiwyd y system sgorio yn 2004, a cafodd y cyntaf i gopa dringiad categori 4 3 pwynt, tra bod y cyntaf i groesi copa *Hors catégorie* yn derbyn 20 o bwyntiau. Gwobrwyir pwyntiau i'r 3 beiciwr cyntaf i gopa bryn categori 4 tra bod y 10 cyntaf yn derbyn pwyntiau ar fryn *Hors catégorie*. Gwobrwywyd pwyntiau dwbl hefyd yn 2004, os oedd y cymal yn gorffen ar ben bryn, ac os oedd y bryn yng nghategori 2 neu uwch.

## Dosbarthu'r Pwyntiau 
Dringiadau yn y "Hors Catégorie" (HC): 20, 18, 16, 14, 12, 10, 8, 7, 6 ac 5 o bwyntiau ar gyfer y 10 reidiwr cyntaf i'r copa.

Dringiadau Categori 1: Rhoddir 15, 13, 11, 9, 8, 7, 6 ac 5 o bwyntiau ar gyfer y 8 reidiwr cyntaf i'r copa.

Dringiadau Categori 2: Rhoddir 10, 9, 8, 7, 6, ac 5 o bwyntiau ar gyfer y 6 reidiwr cyntaf i'r copa.

Dringiadau Categori 3: Rhoddir 4, 3, 2 ac 1 o bwyntiau ar gyfer y 4 reidiwr cyntaf i'r copa.

Dringiadau Categori 4: Rhoddir 3, 2 ac 1 o bwyntiau ar gyfer y 3 reidiwr cyntaf i'r copa.

NODYN: Ar gyfer dringiad olaf cam, bydd y pwyntiau'n cael eu dwblu (ar gyfer dringiadau HC, Cat 1 a Cat 2 yn unig).

Os bydd cwlwm rhwng nifer o bwyntiau'r safle gyntaf, bydd y nifer o fuddugoliaethau ar ddringiadau HC yn perderfynnu enillyd y Grys Dot Polca, ac yna nifer buddugoliaethau drigidau Categori 1 os oes dal cwlwm ac yna Categori 2, ayb.

## Brenin y Mynyddoedd 
### Enillwyr sawl gwaith 
### Yr Holl Enillwyr 
### Enillwyr yn ôl Cenediglrwydd 
## Cyfeiriadau
Categori:Crysau
Categori:Tour de France
Categori:Gwobrau chwaraeon
Ras yr Wyddfa

Ras a gynhelir yn flynyddol o bentref Llanberis yng Ngwynedd i gopa'r Wyddfa ac yn ôl yw **Ras yr Wyddfa** neu **Ras Ryngwladol yr Wyddfa**.

Dechreuodd y ras pan awgrymodd Ken Jones o Lanberis ym mhwyllgor Carnifal Llanberis y dylid trefnu ras o'r pentref i gopa'r Wyddfa ac yn ôl. Cynhaliwyd y ras gyntaf ar 19 Gorffennaf 1976, pan enillodd  Dave Francis o Fryste mewn 1 awr 12 munud 05 eiliad.

Mae'r ras yn awr yn cychwyn ger glannau Llyn Padarn. Y record hyd yma yw 1 awr 2 funud a 29 eiliad gan Kenny Stuart o Keswick yn 1985. Y record i gopa'r Wyddfa yw 39 munud a 47 eiliad gan Robin Bryson o Iwerddon.  Recordiau'r merched yw 1a 12m 48e am y ras nôl a blaen, a 47m 07e i'r copa, y ddau record wedi'u cwblhau gan C. Greenwood ym 1993.

Mae Radio Cymru yn darlledu yn fyw o'r ras a mae S4C yn darlledu rhaglen o uchafbwyntiau y diwrnod canlynol. Yn y 2010au mae'r wefan swyddogol yn cynnwys traciwr byw o'r cystadleuwyr ac yn 2016 defnyddiwyd technoleg 'Facebook Live' i ffrydio'n fyw o linell derfyn y ras.

## Canlyniadau 
Yn 2025, roedd un rhedwr wedi rhedeg pob ras, yn flynyddol, ers dechrau'r rasys yn 1976, sef Malcolm Jones, brawd yr actor Mici Plwm.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Marathon Eryri

## Dolen allanol
* Gwefan Ras Ryngwladol yr Wyddfa 

Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Eryri
Categori:Llanberis
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Llynnau Barlwyd

[250px|bawd|Llynnau Barlwyd gyda [Moel Penamnen]]

Dau lyn gerllaw Blaenau Ffestiniog yng Ngwynedd yw **Llynau Barlwyd**, un gydag arwynebedd o 10 acer a'r llall yn 5 acer. Maent i'r dwyrain o'r briffordd A470 dros Fwlch y Gorddinan (y "Crimea"), ac wrth droed Moel Farlwyd a Moel Penamnen.

Adeiladwyd argae yn 1888 i ehangu'r ddau lyn, a defnyddid y dŵr i gynhyrchu trydan i Chwarel Llechwedd, ychydig i'r de o'r llynnoedd. Difrodwyd yr argae gan y daeargryn yng Ngwynedd yn 1985, a'r flwyddyn wedyn penderfynwyd gostwng lefel y dŵr o 16 troedfedd er mwyn diogelwch. Ceir pysgota am frithyll yn y llynnoedd. Mae Afon Barlwyd yn llifo allan o'r llyn ac yn ymuno ag Afon Goedol gerllaw Llyn Tanygrisiau; mae'r afon yma yn ymuno ag Afon Dwyryd.

## Llyfryddiaeth
*Geraint Roberts, *The Lakes of Eryri* (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch, 1995)

Barlwyd
Pencampwriaethau Seiclo'r Byd, UCI

Mae'r Union Cycliste Internationale (UCI) yn trefnu Pencampwriaethau'r Byd i benderfynu Pencampwyr Seiclo'r Byd. Mae rhain yn gystadlaethau blynyddol, a chystadlir hwy gan dimau Cenedlaethol yn hytrach na thimau masnach.

Yn ogystal â derbyn medal aur, mae enillwyr y rasys rhain yn meddu'r hawl i wisgo crys enfys y flwyddyn canlynol, a'r hawl i wisgo stribedi'r enfys ar coleri a chyffion eu crysau am gweddill eu gyrfa. Trefnir pencampwriaethau ar gyfer merched a rhai mewn categori Iau (16-18 oed) a chategori Ieuenctid (Dan 16).

Trefnir y cystadlaethau yn y dosbarthiadau isod:

*Pencampwriaethau Rasio Ffordd y Byd, UCI
*Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
*Pencampwriaethau Beicio Mynydd & Threialon y Byd, UCI
*Pencampwriaethau Beicio Mynydd Marathon y Byd, UCI
*Pencampwriaethau Seiclo Traws Gwlad y Byd, UCI
*Pencampwriaethau BMX y Byd, UCI
*Pencampwriaethau Seiclo Tu Mewn y Byd, UCI

## Gweler Hefyd
*Cwpan y Byd, UCI

## Dolenni Allanol
*Rhaglen cystadleuthau'r UCI

Categori:Union Cycliste Internationale
Treial Amser

Mae'r term **Treialon Amser** i'w gael mewn nifer o chwaraeon rasio. Mae unigolyn (neu weithiau tîm) yn rasio yn erbyn y cloc i gael yr amser cyflymaf am gyflawni cwrs penodedig. Dyma o ble y daw'r term Ffrangeg: *Contre-la-montre*, yn llythrennol 'yn erbyn y cloc', y term Saesneg: yw *Time Trial* a caiff hwn ei fyrhau'n aml i *TT*.

Ym myd seiclo, er enghraifft, mae'n arferol i glybiau amatur ddal Treialon Amser ar y ffordd agored (10 milltir yn draddodiadol, gyda Treial Amser 25 milltir rwan ac yn y man) yn wythnosol yn ystod y tymor rasio rhwng mis Mawrth a Medi, anfonir cystadleuwyr i ffwrdd gydag ysbaid 60 eiliad rhwng pob un fel arfer. Cyfeirir at rhain fel Dechreuon Ysbaid. Gall treial amser hefyd fod yn ras seiclo trac neu ar y ffordd, ac weithiau bydd yn rhan o Ras Sawl Cam, megis y Tour de France.

Mae rasys tebyg, yn erbyn y cloc, ymosod amser, yn bodoli mwn nifer o emau fideo.

Yng nghystadleuthau sgïo traws gwlad a biathlon, caiff sgïwyr eu hanfon allan gydag ysbaid o 30 i 60 eiliad rhwng pob un.

Yn nhreialon amser rhwyfo, caiff y cychod eu hanfon allan gyda ysbaid o 10 i 20 eiliad rhwng pob un, gelwir rhain fel arfer yn "rasys pen."

## Gweler hefyd
*Biathlon
*Sgïo traws gwlad
*Treial Amser Tîm
*Ymosod amser
*Tour de France
*Treial Amser Ynys Manaw
*Treial Amser ar y trac
*Treial Amser Unigol
*Ras pen
*Treial Amser Bushy Park

## Dolenni allanol
*Rasio Treialon Amser De California 
*Rhestr Pwncampwyr y Byd, Treialon Amser 

Categori:Chwaraeon rasio
Annes Glynn

Bardd a nofelydd o Gymru ydy **Annes Glynn** (ganed Brynsiencyn, Ynys Môn), Mae'n byw yn Rhiwlas, ger Bangor.

Cafodd ei chyfrol o lên meicro *Symudliw* ei restru ar restr hir Llyfr y Flwyddyn yn 2005. Enillodd yr un llyfr y Fedal Ryddiaith iddi yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004. Roedd yn un o feirniaid Gwobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir y Fflint a'r Cyffiniau 2007.

Bu Annes yn aelod o dîm yr Howgets ar *Talwrn y Beirdd* ar BBC Radio Cymru ac yn fwy diweddar yn aelod o dîm Criw'r Ship, Caernarfon. Bu'n is-olygydd cylchgrawn Merched y Wawr, sef Y Wawr. Cafodd hefyd y cyfle i sgriptio i'r gyfres *Tipyn o Stad*.

## Llyfryddiaeth
* ''Canu'n y Co'* (Gwasg Gomer, 2013)
* *Dilyn 'Sgwarnog* (Gwasg Gwynedd, 2001)
* *Chwarae Mig* (Gwasg Gomer, 2002)
* *Symudliw* - Enillydd Medal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004; (Gwasg Gwynedd, 2004)
* *Hel Hadau Gwawn'' (Cyhoeddiadau Barddas, 2017)

## Gwobrau ac anrhydeddau
* Y Fedal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 2004
*Coron Eisteddfod Môn, 2000
*Cadair Eisteddfod Môn, 2010
*Cadair Eisteddfod Pontrhydfendigaid, 2012

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr y Fedal Ryddiaith
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Ynys Môn
Y Migneint

Ardal o ucheldir yng ngogledd-orllewin Cymru yw'r **Migneint**. Mae'n ymestyn ar hyd ardal eang rhwng Llan Ffestiniog, Ysbyty Ifan a Llyn Celyn, y ddwy ochr i'r ffordd B44407 rhwng Llan Ffestiniog ac Ysbyty Ifan. Mae'n cael ei rannu rhwng Sir Conwy a Gwynedd gyda'r rhan fwyaf ohono yng Ngwynedd.

Mae'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig sy'n rhan o Ardal Gadwraeth Arbennig "Migneint-Arenig-Dduallt", sydd hefyd yn cynnwys   Arenig Fawr a'r Dduallt. Un rheswm am hyn yw ei fod yn fangre nythu bwysig i nifer o adar prin, megis y Boda tinwyn, y Cudyll bach a'r Cwtiad aur. Ar un adeg roedd saethu'r Grugiar yn bwysig yma, ond mae'r niferoedd o'r rhywogaeth yma wedi gostwng yn sylweddol. Corsiog yw'r tir gan mwyaf, gyda grug yn tyfu yn y rhannau sychaf. Mae Afon Conwy yn tarddu yma, o Lyn Conwy.

Yn ystod Oes yr Iâ, ardal y Migneint oedd canolbwynt y rhew yng ngogledd Cymru, gyda rhewlifoedd yn deillio ohono i sawl cyfeiriad.

## Gweler hefyd
* Migneint-Arenig-Dduallt

Categori:Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru
Categori:Bro Machno
Categori:Corsydd Conwy
Categori:Corsydd Gwynedd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghonwy
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Ngwynedd
Categori:Ysbyty Ifan
Bryn Fôn

Canwr ac actor Cymraeg yw **Bryn Fôn** (ganed  27 Awst 1954, Llanllyfni, Gwynedd). Mynychodd Ysgol Gynradd Llanllyfni ac Ysgol Dyffryn Nantlle cyn mynd ymlaen i astudio ymarfer corff ac astudiaethau'r amgylchedd yn y coleg. Dechreuodd ei yrfa yn y byd adloniant gan gymryd rhan yn yr opera roc Dic Penderyn yn 1977. Ffurfiodd y grŵp Crysbas ar ôl gadael y Coleg, a ffurfiodd Sobin a'r Smaeliaid yn 1988. A bu'n rhannol gyfrifol am ehangu poblogrwydd pop Cymraeg ymysg ieuenctid Cymru.

Bu'n 'hync y mis' yng nghylchgrawn *She* yn yr 1980au.

Mae'n dal i fyw yn Nyffryn Nantlle. Mae bellach wedi priodi, ac yn dad i ddau o blant.

Ysgrifennwyd llyfr ''Sobin a'r Smaeliaid'' yn 1996 gan Marlyn Samuel, Cyhoeddiadau Mei, ISBN 9780852841167.

Bryn Fon, Sobin a'r Smaeliaid.jpg|25 Medi 2010
Bryn Fon gan Dogfael.jpg|Taith Gerdded Cadwn Ein Hysgolion; 2011

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod Bryn Fôn yn un o gant oedd wedi gwrthod talu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb y sianel deledu Gymraeg S4C, a'r bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannu'r sianel i ddwylo'r BBC.

## Disgyddiaeth
;Sobin a'r Smaeliaid
* *Ta-ta Botha*, 1989, (Sain)
* ''Sobin a'r Smaeliaid - 1*, 1990, (Sain)
* *Caib*, 1991, (Sain)
* *A Rhaw*, 1992, (Sain)
* *Goreuon Sobin*, (Sain)
;Bryn Fôn
* *Dyddiau Di-gymar*, 1994, (Crai)
* *Dawnsio ar y Dibyn'', 1998, (Crai)
;Bryn Fôn a'r Band
* *Abacus, 2004*, (laBelaBel)
* *CAM, 2005*, (laBelaBel)
* *Toca, 2008*, (laBelaBel)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Nantlle
Meirion MacIntyre Huws

Dylunydd graffeg, cartwnydd a chyn-bardd plant o Gymru ydy **Meirion MacIntyre Huws** neu **Mei Mac** (ganed 15 Medi 1963). 

Magwyd Mei yng Nghaernarfon, Gwynedd. Astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Caerdydd, lle graddiodd gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Peirianneg Sifil. Wedi ennill y Gadair yn 1993, newidiodd ei yrfa i fod yn fardd a dylunydd llawn amser. 

Mae'n aelod o dîm Ymryson Caernarfon sy'n cymryd rhan yn *Talwrn y Beirdd* ar BBC Radio Cymru . Fe oedd golygydd cylchgrawn *Y Glec*. Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Llanelwedd - De Powys 1993. 

## Bywyd personol 
Mae'n briod a Karen ac yn byw yng Nghlynnog Fawr ger Caernarfon. Mae eu cartref Bryn Eisteddfod hefyd yn lety gwledig. Mae’n dad i bedwar o blant, Mabon, Deio, Nanw a Cybi.

## Gweithiau
* *Y Llong Wen a Cherddi Eraill* (Gwasg Carreg Gwalch, 1996)
* *Rhedeg Ras dan Awyr Las* (Hughes a'i Fab, 2001)
* *Melyn* (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)

## Gwobrau ac anrhydeddau
*Cadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Beirdd plant
Categori:Dylunwyr graffig o Gymru
Categori:Cartwnyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaernarfon
Categori:Prifeirdd
Elin Fflur

Cantores, cyfansoddwraig a chyflwynydd teledu o Gymru yw **Elin Fflur Llewelyn Harvey** a adnabyddir fel **Elin Fflur** (ganwyd 1984).

## Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Elin yn Llanfairpwll ar Ynys Môn. Roedd ei mam Nest Llewelyn Jones yn prif ganwr gyda'r grŵp gwerin Bran ac enillodd cystadleuaeth *Cân i Gymru* yn 1978. Cychwynnodd Elin gymryd rhan mewn eisteddfodau lleol yn 3 oed lle'r oedd ei mam hefyd yn parhau i ganu mewn corau. Fe'i hysbrydolwyd gan rai o hoff artistiaid ei thad, fel Joni Mitchell, Leonard Cohen a'i hoff gantores Janis Ian. Mae ei brawd Gwion Llŷr Llewelyn hefyd yn gerddor ac wedi bod yn ddrymiwr gyda Race Horses ac Yr Ods.

Mynychodd Ysgol David Hughes, Porthaethwy ac aeth ymlaen i astudio troseddeg ym Mhrifysgol Bangor.

## Gyrfa
Roedd yn brif gantores y grŵp Carlotta ac aeth ymlaen i fod yn brif gantores gyda'r Moniars.

Daeth i sylw'r cyhoedd ar ôl perfformio cân fuddugol Cân i Gymru ar S4C yn 2002, yn dilyn ei mam yn y gamp honno.. Gadawodd y brifysgol ar ôl y flwyddyn gyntaf pan cafodd lwyddiant gyda'i gyrfa gerddorol a recordiodd ei halbwm unigol cyntaf, *Dim Gair* yn 2003.

Roedd yn un o'r Jonesus a dorrodd record y byd *Jones Jones Jones* am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yn Stadiwm y Mileniwm yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd ran.

Yn 2012, fe ymunodd fel gohebydd a chyflwynwraig ar y rhaglen gylchgrawn *Heno*. Cyflwynydd hi'r gystadleuaeth Cân i Gymru 2023.

## Bywyd personol
Mae'n briod a Jason Harvey. Yn 2018 darlledwyd y rhaglen ddogfen *Chdi, Fi ac IVF* ar S4C, lle roedd y cwpl yn rhannu eu profiadau wrth geisio gael plentyn drwy driniaeth IVF.

## Disgograffi
### Albymau
**Dim Gair*, 2 Rhagfyr 2003, (Sain SCD 2403)
**Cysgodion*, 1 Rhagfyr 2004, (Sain SCD 2475)
**Hafana*, 7 Gorffennaf 2008 (Recordiau Grawnffrwyth GR0001)
**Y Goreuon*, 29 Gorffennaf 2009 (Sain SCD 2614)
**Lleuad Llawn*, 10 Tachwedd 2014 (Sain SCD 2711)

### EP
**Ysbryd Efnisien*, 7 Awst 2006, (Sain SCD 2497)
**Cloriau Cudd*, 20 Hydref 2014, (Sain LL026)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 
*Safle MySpace Elin

Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bangor
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol David Hughes
Categori:Pobl o Ynys Môn