Prifysgol Aberystwyth

Prifysgol ymchwil cyhoeddus yn Aberystwyth, Ceredigion yw **Prifysgol Aberystwyth**. Hyd fis Medi 2007 ei henw swyddogol oedd **Prifysgol Cymru, Aberystwyth**. Yn 1872 yr agorwyd sefydliad prifysgol cyntaf Cymru — 'y Coleg ger y Lli' a'r prifathro cyntaf oedd Thomas Charles Edwards. Ers hynny tyfodd nifer y myfyrwyr o 26 i dros 7,000 o fyfyrwyr, gan gynnwys bron i 2,000 o Gymru, a thros 1,100 o uwchraddedigion. Mae yno ddeunaw adran academaidd, sy'n dysgu ystod eang o bynciau. Yn 2016 fe'i dynodwyd y brifysgol mwyaf diogel i fyfyrwyr yng Nghymru ac ymysg y 10 saffa yn y DU (yn ôl y *Complete University Guide 2016*).

Mae ymchwil yn rhan greiddiol o genhadaeth a gwaith y Brifysgol. Fe'i cefnogir gan Strategaeth Ymchwil er mwyn sicrhau y gall y Brifysgol barhau i gynhyrchu gwaith o safon uchel ac ymateb i amgylchedd sy'n newid drwy'r amser, mewn perthynas ag ymchwil a chyllido ymchwil.

Ceir chwech Athrofa oddi fewn i Brifysgol Aberystwyth:
* Athrofa'r Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig
* Athrofa Datblygu Proffesiynol
* Athrofa Busnes a’r Gyfraith
* Athrofa Daearyddiaeth, Hanes, Gwleidyddiaeth & Seicoleg
* Athrofa Llenyddiaeth, Ieithoedd a'r Celfyddydau Creadigol
* Athrofa Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg
a deunaw o Adrannau academaidd gan gynnwys Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd, yr Adran Wleidyddiaeth Rhyngwladol (yr adran hynnaf o'i fath yn y byd) a'r Sefydliad Gwyddorau Biolegol, Amgylghcheddol a Gwledig sy'n adnabyddus yn fyd-eang am ei ymchwil.

Mae modd astudio trwy gyfrwng y Gymraeg mewn ystod eang iawn o feysydd bellach ym Mhrifysgol Aberystwyth, gyda dros 300 o gyrsiau bellach ar gael ble gellir astudio yn rhannol neu yn gyfan gwbl yn Gymraeg.

## Safon
Yn 2016, o ran bodlonrwydd myfyrwyr, roedd Prifysgol Aberystwyth yn 4ydd ar restr 'Ymchwil Myfyrwyr Cenedlaethol' o holl brifysgolion gwledydd Prydain, a 1af yng Nghymru, gyda 92% o'r myfyrwyr yn mynegi eu boddhad llwyr. 4ydd yn y DU a 1af yng Nghymru, Arolwg Cenedlaethol Myfyrwyr 2016

O ran yr addysg a'r addysgu, roedd yn 79fed yn Rhestr Prifysgolion Da y *The Times/Sunday Times* a 93ydd y flwyddyn cyn hynny; yng Nghymru, roedd y drydedd brifysgol gorau. Ceir rhestr 'Cyflogwyr o Fyd Busnes, TG a Pherianneg' hefyd, a dyfarnwyd Aberystwyth yn gydradd 49fed o ran y potensial i fyfyriw gael gwaith wedi cwbwlhau ei radd; gweler adroddiad *Times Higher Education*. Yn y *Times Higher Education World University Rankings 2016-17*, roedd o fewn y 40 prifysgol gorau yn y DU.

Yn 2016 roedd 92% o'i graddedigion mewn swyddi neu Addysg bellach o fewn 6 mis o raddio ac roedd 95% o ymchwil y Brifysgol o safon a gydnabyddir yn rhyngwladol neu’n uwch.

## Y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth 
Noda Hefin Jones, yn ei astudiaeth o'r Ymerodraeth Brydeinig: "wrth sefydlu prifysgol gyntaf Cymru yn Aberystwyth yn 1872, nid oedd yr Anghydffurfwyr yn cynnig dim yn Gymraeg. Saesneg oedd popeth. Cafodd hyd yn oed y Gymraeg, pan gafodd ei chyflwyno fel pwnc ymhen hir a hwyr, ei dysgu drwy'r Saesneg."

Ym mlwyddyn academaidd 2014-2015, roedd tua 1068 o fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth yn gallu siarad Cymraeg. Roedd hyn yn ostyngiad o tua 79 o fyfyrwyr o gymharu â'r flwyddyn flaenorol.

## Pobl nodedig
### Llywyddion a Canghellorion 
*1872–1895, Henry Austin Bruce
*1895–1913, Stuart Rendel
*1913–1926, John Williams
*1926–1944, Edmund Davies
*1944–1954, Thomas Jones (T. J.)
*1955–1964, David Hughes Parry
*1964–1976, Ben Bowen Thomas
*1977–1985, Cledwyn Hughes
*1985–1997, Melvyn Rosser
*1997–2007, Elystan Morgan
*2007–2017, Emyr Jones Parry
*2017–2024, John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd
*2025–presennol, Y Foneddiges Ustus Nicola Davies

### Prifathrawon ac Is-Ganghellorion
*1872–1891 Thomas Charles Edwards
*1891–1919 Thomas Francis Roberts
*1919–1926 John Humphreys Davies
*1927–1934 Henry Stuart-Jones
*1934–1952 Ifor Leslie Evans
*1953–1957 Goronwy Rees
*1958–1969 Thomas Parry
*1969–1979 Goronwy Daniel
*1979–1989 Gareth Owen
*1989–1994 Kenneth O. Morgan
*1994–2004 Derec Llwyd Morgan
*2004–2011 Noel Lloyd
*2011–2016 April McMahon
*2016–2017 John Grattan (dros dro)
*2016– Elizabeth Treasure

### Staff nodedig
*Edward Carr
*Henry Walford Davies
*John Davies
*R. Geraint Gruffydd
*David Russell Hulme
*Bobi Jones
*D. Gwenallt Jones
*Leopold Kohr
*David John de Lloyd
*Lily Newton
*Ian Parrott
*Joseph Parry
*T. H. Parry-Williams
*F. Gwendolen Rees FRS
*John Betws Davies

## Gweler hefyd 
* Llyfrgell Thomas Parry
* Yr Hen Goleg

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Prifysgol Aberystwyth 

Categori:Aberystwyth
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngheredigion
Categori:Addysg yng Ngheredigion

Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 1872