open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Leguizamo

Mae **John Alberto Leguizamo** (ganed 22 Gorffennaf 1964) yn ddigrifwr, actor, actor lleisiol a chynhyrchydd Americanaidd-Puerto Ricaidd. Yn ôl Leguizamo roedd ei daid (o ochr ei dad) o'r Eidal.

## Ffilmograffiaeth
* *Mixed Blood* (1985)
* *Casualties of War* (1989)
* *Revenge* (1990)
* *Die Hard 2: Die Harder* (1990)
* ''Hangin' with the Homeboys* (1991)
* *Regarding Henry* (1991)
* *Poison (ffilm)* (1991)
* *Whispers in the Dark* (1992)
* *Night Owl* (1993)
* *Super Mario Bros.* (1993)
* *Carlito's Way* (1993)
* *To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar* (1995)
** (Enwebwyd: Gwobr Golden Globe am yr Actor Cefnogol Gorau - Ffilm)
* *A Pyromaniac's Love Story* (1995)
* *Executive Decision* (1996)
* *The Fan* (1996)
* *Romeo + Juliet* (1996)
* *A Brother's Kiss* (1997)
* *Spawn* (1997)
* *The Pest* (1997)
* *Freak* (1998)
* *Dr. Dolittle* (1998)
* *Frogs For Snakes* (1998)
* *Summer of Sam* (1999)
* *King of the Jungle* (2000)
* *Titan A.E.* (2000) (llais)
* *Arabian Nights* (2000) (ffilm deledu)
* *What's The Worst That Could Happen?* (2001)
* *Moulin Rouge!* (2001)
* *Spun* (2002)
* *Empire* (2002)
* *Point of Origin* (2002) (ffilm deledu)
* *Collateral Damage* (2002)
* *Ice Age* (2002) (llais)
* *Undefeated* (2003) (ffilm deledu)
* *Sexaholics* (2003)
* *Crónicas* (2004)
* *Assault on Precinct 13* (2005)
* *The Honeymooners* (2005)
* *Land of the Dead* (2005)
* *Sueño* (2005)
* *ER* (2005) (Cyfres deledu)
* *The Alibi* (2006)
* *Ice Age: The Meltdown* (2006) (llais)
* *The Groomsmen* (2006)
* *My Name Is Earl* (2006) (Cyfres deledu)
* *The Kill Point* (2007) (Cyfres deledu)
* *The Babysitters* (2007)
* *Love in the Time of Cholera* (2007)
* *Where God Left His Shoes* (2007)
* *The Take* (2008)
* *Paraiso Travel* (2008)
* *The Happening* (2008)
* *Righteous Kill* (2008)
* *Miracle at St. Anna* (2008)
* *Nothing Like the Holidays* (2008)
* *Surviving Sid* (2008) (llais)
* *Rage* (2009)
* *Game* (2009)
* *The Ministers* (2009)
* *Ice Age: Dawn of the Dinosaurs* (2009) (llais)
* *Ice Age: A Mammoth Christmas* (2011) (llais)
* *Ice Age: Continental Drift'' (2012) (llais)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Actorion Americanaidd
Julie Newmar

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Julia Chalene Newmeyer** (ganwyd 16 Awst 1933).

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1933
Jerry Zucker

Mae **Jerry Zucker** (ganed 11 Mawrth 1950) yn gynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau sydd fwyaf adnabyddus am gyfarwyddo ffilmiau comedi dychanol a'r ffilm hynod lwyddiannus *Ghost*.

Cafodd ei eni ym Milwaukee, Wisconsin, a graddiodd o Ysgol Uwchradd Shorewood.

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Wisconsin
Eglwys Norwyaidd, Abertawe

Adeilad rhestredig gradd II yw **Eglwys Norwyaidd Abertawe**, a leolir yn SA1 Glannau Abertawe. Yn wreiddiol, lleolwyd yr adeilad yn Nociau Casnewydd. Fel rhan o'r adeilad, ceir Cenhedaeth y Morwyr ar y pen orllewinol ac eglwys gothig unigol ar yr ochr ddwyreiniol. Fe'i hadeiladwyd yn wreiddiol gan y Sjømannskirken fel man addoli ar gyfer morwyr Norwyaidd pan fyddent yn ymweld â Chymru. Ad-leolwyd yr eglwys yn Abertawe ym 1910 ar lannau'r Afon Tawe. Gyda'r datblygiadau a chynlluniau adfywio ardal SA1, ad-leolwyd yr egwlys am yr eildro. Gorchuddiwyd yr adeilad â sgaffaldau a chafodd ei dynnu i lawr yn ofalus. Cafodd ei ail-adeiladu ger dau adeilad rhestredighanesyddol arall – y Tŷ Iâ a'r Sied J. Ar hyn y bryd, defnyddir yr adeilad ar gyfer arddangosfa gelf lleol ac yn fuan bydd yn cael ei farchnata fel siop goffi neu rhyw ddefnydd tebyg.

## Gweler hefyd
*SA1 Glannau Abertawe
*Cristnogaeth yng Nghymru
*Eglwys Norwyaidd, Caerdydd
*Sjømannskirken

## Dolenni allanol
*  Explore Gower: Norwegian Church 

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Abertawe
Norwyaidd
Categori:Eglwys Norwy
Categori:Hanes Abertawe
Categori:Sefydliadau 1910
Tony Goldwyn

Mae **Anthony Howard "Tony" Goldwyn** (ganed 20 Mai 1960) yn actor a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau. Chwaraeodd rhan y dihiryn Carl Bryner yn y ffilm *Ghost*, Kendall Dobbs yn *Designing Women* a darparodd llais y prif gymeriad yn ffilm animeiddiedig Disney, *Tarzan* a *Kingdom Hearts*.

## Ffilmograffiaeth
**Friday the 13th Part VI: Jason Lives* (1986)
**Gaby: A True Story* (1987)
**Ghost* (1990)
**Kuffs* (1991)
**The Pelican Brief* (1993)
**Nixon* (1995)
**Reckless* (1995)
**Kiss the Girls* (1997)
**A Walk on the Moon* (1999) (cyfarwyddwr)
**Tarzan* (1999) (llais)
**The 6th Day* (2000)
**Bounce* (2000)
**Joshua* (2002)
**Kingdom Hearts* (2002) (llais Tarzan)
**The Last Samurai* (2003)
**The Godfather of Green Bay* (2005)
**The Last Kiss* (2006) (cyfarwyddwr)
*''Grey's Anatomy* (2006) (cyfarwyddwr dwy raglen)
**Dexter* (2006) (actor mewn un rhaglen a cyfarwyddwr pedair raglen)
**Private Practice* (2007) (cyfarwyddwr un raglen)
**The Last House on the Left* (2009)
**Betty Anne Waters'' (2009) (cyfarwyddwr)

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
17 Again (ffilm)

Mae ***17 Again*** (2009) yn ffilm gomedi sy'n serennu Zac Efron a Matthew Perry, ac a gyfarwyddwyd gan Burr Steers.

## Cast 
* Zac Efron fel Mike O'Donnell (17 mlwydd oed)
* Matthew Perry fel Mike O'Donnell (37 mlwydd oed)
* Leslie Mann fel Scarlet O'Donnell
* Sterling Knight fel Alex O'Donnell
* Michelle Trachtenberg fel Maggie O'Donnell
* Thomas Lennon fel Ned Gold (ffrind gorau Mike)
* Melora Hardin fel Pennaeth Jane Masterson
* Brian Doyle-Murray fel Gofalwr
* Allison Miller fel Scarlet ifanc
* Tyler Steelman fel Ned ifanc
* Hunter Parrish fel Stan (cariad Maggie)
* Adam Gregory fel Dom
* Katerina Graham fel Jaime
* Drew Sidora fel Ceaira
* Melissa Ordway fel Lauren
* Josie Lopez fel Nicole
* Tiya Sircar fel Samantha
* G. Lane Hillman fel Kevin

## Derbyniad 
Ar y cyfan mae'r adolygiadau ar gyfer "17 Again" wedi bod yn gadarnhaol. Erbyn y 15fed o Ebrill, roedd y ffilm wedi sgorio 63% ar wefan Rotten Tomatoes.

## Dolenni Allanol 
* Gwefan Swyddogol y ffilm
* [Crynodeb o'r plot yn IMDB(https://cy.wikipedia.org/wiki/IMDB)]
* Adolygiad o *17 Again* yng nghylchgrawn Patrol

Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau New Line Cinema
Wednesday Addams

[bawd|dde|[Christina Ricci fel Wednesday Addams yn *The Addams Family* (1991)]]
Mae ***Wednesday Friday Addams*** yn aelod o'r teulu Addams ffuglennol, a grëwyd gan y cartŵnydd Charles Addams ar gyfer "The New Yorker".

Yng nghartŵnau Charles Addams, nid oedd enw gan Wednesday ac aelodau eraill o'r teulu. Pan addaswyd y cartŵnau ar gyfer y gyfres deledu *The Addams Family*, gofynnwyd iddo ddarparu enwau ar gyfer y cymeriadau. Penderfynodd ar yr enw "Wednesday" yn seiliedig ar y llinell o'r rhigwm, "Wednesday's child is full of woe". Wednesday Addams yw plentyn ieuengaf Gomez Addams a Morticia Addams.

Yn y ffilmiau *The Addams Family* a'r ffilm ddilynol *Addams Family Values*, portreadir cymeriad Wednesday Addams gan Christina Ricci.

Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Cymeriadau ffuglen
Natalie Portman

Mae **Natalie Portman** (Hebraeg: נטלי פורטמן‎; ganed **Neta-Lee Hershlag** 9 Mehefin 1981) yn actores Americanaidd-Iddewig. Dechreuodd Portman ei gyrfa actio yn ystod y 1990au, gan wrthod y cyfle i fod yn fodel pan yn blentyn er mwyn bod yn actores. Cafodd ei rôl gyntaf yn y ffilm annibynnol *Léon* (1994). Daeth i adnabyddiaeth pan gafodd ran Padmé Amidala yn y ffilmiau Star Wars. Dywedodd Portman unwaith y byddai'n well ganddi fod yn ddeallus nag un seren ym myd ffilmiau er iddi gwblhau ei gradd mewn seicoleg ym Mhrifysgol Harvard tra'r oedd yn gweithio ar y ffilmiau Star Wars.

Yn 2001, perfformiodd Portman mewn cynhyrchiad Theatr Gyhoeddus Dinas Efrog Newydd o "The Seagull" gan Chekhov, pan berfformiodd gyda Meryl Streep, Kevin Kline, a Philip Seymour Hoffman. Yn 2005, derbyniodd Portman Wobr Golden Globe fel yr Actores Gefnogol Orau yn y ddrama *Closer*.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilmiau
### Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1981
Llyfrgell Genedlaethol Algeria

Sefydlwyd **Llyfrgell Genedlaethol Algeria** (Arabeg: المكتبة الوطنيّة الجزائريّة ; Ffrangeg: ''Bibliothèque nationale d'Algérie'') yn 1835.  Symudodd i'w safle presennol, yn Alger, prifddinas Algeria, yn 1994. Gyda chyfanswm arwynebedd o 67000m², cafodd ei chynllunio i ddal tua 10 miliwn o lyfrau ac mae ganddo'r cyfleusterau i ymdopi â 2500 o ddefnyddwyr ar y tro. Dyma storfa gyfreithiol a hawlfraint Algeria.

## Dolenni allanol
*   Gwefan swyddogol 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1994
Categori:Alger
Algeria
* Cenedlaethol Algeria
Categori:Sefydliadau 1835
Léon (ffilm)

Mae ***Léon*** (sy'n cael ei adnabod hefyd fel ***The Professional*** a ***Léon: The Professional***) (1994) yn ffilm ddrama a ysgrifennwyd ac a gyfarwyddwyd gan y Ffrancwr Luc Besson. Mae'n serennu Jean Reno, Gary Oldman, a Natalie Portman yn ei rôl actio cyntaf.

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Neuadd Annibyniaeth Philadelphia

Mae **Neuadd Annibyniaeth Philadelphia** yn dirnod cenedlaethol yr Unol Daleithiau, sydd wedi'i lleoli yn Philadelphia, Pennsylvania ar Stryd Chesnut rhwng y 5ed a'r 6ed stryd. Mae'r adeilad yn enwog yn bennaf am mai yn y fan yma y trafodwyd a chytunwyd ar Ddatganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau. Cwblhawyd yr adeilad ym 1753 fel Tŷ Taleithiol Pennsylvania ar gyfer Talaith Pennsylvania. Daeth yr adeilad yn ganolfan cyfarfod i'r Ail Gyngres Cyfandirol rhwng 1775 a 1783. Arwyddwyd Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau a Chyfansoddiad yr Unol Daleithiau yn Neuadd Annibyniaeth Philadelphia. Bellach mae'r adeilad yn rhan o'r Parc Hanes Annibyniaeth Cenedlaethol ac mae wedi ei rhestru fel Safle Treftadaeth y Byd.

Mae Neuadd Annibyniaeth Philadelphia, a adeiladwyd rhwng 1732 ac 1753, yn adeilad brics coch. Cafodd ei gynllunio mewn arddull Sioraidd gan Edmund Woolley ac Andrew Hamilton, a chafodd ei adeiladu gan Woolley. Ar y man uchaf, mae'r adeilad 135 troedfedd (41 metr) uwchlaw'r ddaear. Comisiynwyd yr adeilad gan ddeddfwriaeth trefedigaethol Pennsylvania ac yn wreiddiol, defnyddiodd llywodraeth drefedigaethol Pennsylvania yr adeilad fel eu Tŷ Taleithiol. Ceir dau adeilad llai o faint sy'n rhan o'r Neuadd Annibyniaeth: Neuadd yr Hen Ddinas i'r dwyrain a Neuadd y Gyngres i'r gorllewin. Gyda'i gilydd, mae'r tri adeilad ar floc o'r ddinas a elwir Sgwâr Annibyniaeth, ynghyd â'r Neuadd Athronyddol, cartref cyntaf Cymdeithas Athronyddol yr Unol Daleithiau.

## Cloch Rhyddid Philadelphia
:*Prif erthygl: Cloch Rhyddid Philadelphia.*

Clochdwr Neuadd Annibyniaeth Philadelphia oedd cartref cyntaf y "Gloch Rhyddid" ac erbyn heddiw mae yno "Gloch Canmlwyddiant" a grëwyd ar gyfer Arddangosfa Canmlwyddiant yr Unol Daleithiau ym 1876. Arddangosir y gloch wreiddiol, gyda'i chrac unigryw yn y Ganolfan Liberty Bell sydd yr ochr arall yr heol. Ym 1976, ymwelodd Brenhines y Deyrnas Unedig, Elizabeth II â Philadelphia a chyflwynodd anrheg o gopi o'r Gloch Dau Ganmlwyddiant i bobl yr Unol Daleithiau. Lleolir y gloch hon yn y clochdwr modern ar y 3ydd Stryd ger y Neuadd Annibyniaeth.

bawd|dim|Y clochdwr ar frig Neuadd Annibyniaeth lle'r arferai'r Gloch Rhyddid gael ei lleoli
bawd|dim|Golwg allanol Neuadd Annibyniaeth, Philadelphia, (tua'r 1770au)

## Gweler hefyd
*Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau
*Cloch Rhyddid Philadelphia

## Dolenni allanol
*  Parc Hanes Annibyniaeth Cenedlaethol
*  Archeoleg yn y safle
*  Fideo o'r Ystafell Arwyddo yn Neuadd Annibyniaeth, Philadelphia, Pennsylvania

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhennsylvania
Categori:Hanes yr Unol Daleithiau
Categori:Philadelphia
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1753
Llyfrgell Genedlaethol Albania

Sefydlwyd **Llyfrgell Genedlaethol Albania** (Albaneg: *Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë*) ym 1922 fel llyfrgell genedlaethol Albania. Lleolir ei phencadlys yn Tirana, prifddinas Albania.

Delir dros 1 filiwn o eitemau yn y llyfrgell. Y brif lyfrgellydd presennol yw Aurel Plasari.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1922
Albania
* Cenedlaethol Albania
Categori:Tirana
Llyfrgell Genedlaethol Tiwnisia

Prif storfa gyfreithiol a hawlfraint Tiwnisia yw **Llyfrgell Genedlaethol Tiwnisia** (Arabeg: المكتبة الوطنية التونسية ; Ffrangeg: *Bibliothèque nationale de Tunisie*).

Sefydlwyd y llyfrgell yn Nhiwnis ym 1885 fel y *Bibliothèque francaise* ('Llyfrgell Ffrengig'). Newidiwyd yr enw a chreu llyfrgell genedlaethol swyddogol ar ôl i Diwnisia ennill ei hannibyniaeth ar Ffrainc ym 1956. Yn 2005 symudodd o'r hen adeilad ym medina Tiwnis i adeilad newydd ar Boulevard 9 avril, ger Archifdy Cenedlaethol Tiwnisia. Cafodd yr adeilad newydd ei agor yn swyddogol gan Zine El Abidine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia, ar 1 Rhagfyr 2005.

## Llyfrau a llawysgrifau
Mae adran llawysgrifau'r llyfrgell yn cynnwys dros 40,000 teitl mewn 24,000 cyfrol. Dyma un o'r casgliadau llawysgrifau Arabeg mwyaf yn y byd sy'n cynnwys sawl cyfrol brin iawn ac sy'n rhychwantu tua 14 can mlynedd o ddysg, gwyddoniaeth a llenyddiaeth Arabaidd.

Mae'r adran llyfrau printiedig yn cynnwys llyfrau o'r 16g hyd heddiw ar sawl pwnc. Llyfrau Arabeg a Ffrangeg yw'r rhan fwyaf o'r rhain, ond ceir cyfrolau mewn tua hanner cant o ieithoedd eraill hefyd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*    Gwefan swyddogol 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 2005
Tiwnisia
* Cenedlaethol Tiwnisia
Categori:Sefydliadau 1885
Categori:Tiwnis
Grace Kelly

Roedd **Grace Patricia Kelly** (*yn ddiweddarach*, **Grace, Tywysoges Monaco**) (12 Tachwedd 1929 – 14 Medi 1982) yn actores ffilm a llwyfan a oedd wedi ennill Gwobr yr Academi. Fe'i hystyriwyd hefyd yn eicon ffasiwn. Pan briododd Rainier III, Tywysog Monaco, ym 1956, daeth yn Ei Mawrhydi Tangnefeddus Tywysoges Monaco, ond cawsai ei hadnabod yn gyffredinol fel Tywysoges Grace o Monaco. Cadwodd ei dinasyddiaeth Americanaidd a Monacoaidd ar ôl iddi briodi. Mae Tywysog presennol y dywysogaeth, Albert II, yn fab i'r Tywysgo Rainer a'r Dywysoges Grace. Rhoddodd y Gymdeithas Ffilm Americanaidd Kelly yn #13 o'r Ser Benywaidd Mwyaf Erioed.

## Ffilmograffiaeth 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Categori:Pobl o Philadelphia
Grace
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Anne Frank

Roedd **Annelies Marie "Anne" Frank** (12 Mehefin 1929 yn Frankfurt am Main – dechrau mis Mawrth 1945 yn Bergen Belsen) yn ferch Iddewig a anwyd ger dinas Frankfurt am Main yn yr Almaen yn ystod Gweriniaeth Weimar, ond a dreuliodd ei bywyd yn neu ger Amsterdam yn yr Iseldiroedd. Daeth yn enwog ar ôl ei marwolaeth pan gyhoeddwyd ei dyddiadur a gofnodai ei phrofiadau o guddio tra'r oedd yr Almaen wedi meddiannu'r Iseldiroedd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Delwedd:200px-Anne Frank.jpg|Anne Frank ym mis Mai 1942
Delwedd:Dyddiadur Anne Frank (llyfr).jpg|Addasiad Gymraeg o dyddiadur Anne Frank

## Gweler hefyd
* *Het Achterhuis* - dyddiadur Anne Frank
* 5535 Annefrank - asteroid a enwir ar ôl Anne Frank

## Llyfryddiaeth 
* *Dyddiadur Anne Frank*, cyfieithwyd gan Eigra Lewis Roberts (Gwasg Addysgol Cymru, 1996)

## Dolenni allanol 
*  Tŷ Anne Frank
*  Anne Frank-Fonds (Sefydliad)
*  Canolfan Anne Frank, USA
*   United States Holocaust Memorial Museum - Arddangosfa "Anne Frank: An Unfinished Story"  a'r Gwyddoniadur Anne Frank
*  BBC: *The Diary of Anne Frank*

Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Dyddiadurwyr o'r Almaen
Categori:Dyddiadurwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Hunangofianwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Hunangofianwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Llenorion Iddewig o'r Almaen
Categori:Llenorion Iddewig o'r Iseldiroedd
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Pobl a aned yn Frankfurt am Main
Categori:Pobl o Amsterdam
Categori:Pobl fu farw yn Niedersachsen
Categori:Pobl heb ddinasyddiaeth
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Iseldiroedd
Proxima Centauri

**Proxima Centauri** yw'r seren agosaf i Gysawd yr Haul, yn 4.2 blwyddyn golau i ffwrdd. Cafodd ei darganfod yn 1915 gan y seryddwr Robert Innes, ac mae'n debyg ei bod yn gysylltiedig â'r sustem Alpha Centauri, sydd yn cynnwys dwy seren, Alpha Centauri A ac Alpha Centauri B.

Yn 2016 darganfuwyd fod o leiaf un planed, Proxima b, yn cylchdroi'r seren. Nid oedd chwiliadau blaenorol am blanedau yn llwyddiannus, gan ddiystyru presenoldeb corachod brown a phlanedau anferthol.

Mae arolygon manwl yn mesur cyflymder rheiddiol hefyd wedi diystyru planedau "Uwch-Ddaear" (*Super-Earths*) o fewn parth trigiadwy y seren. Fe fydd darganfod gwrthrychau llai yn dibynnu ar offer newydd, fel Telesgop Gofod James Webb, sydd i'w lansio yn 2018.
Oherwydd fod Proxima Centauri yn gorrach coch a seren ffagliol, mae dadl ynghylch a fyddai planed sy'n cylchdroi'r seren yn gallu cynnal bywyd. Er hynny, oherwydd ei agosrwydd i'r Ddaear, mae awgrym y gallai fod yn gyrchfan ar gyfer teithio rhyngserol.

## Cyfeiriadau
Categori:Centaurus
Categori:Llwybr Llaethog
Categori:Sêr gydag enwau priod
Llyfrgell Genedlaethol Syria

Prif lyfrgell yn Syria yw **Llyfrgell Genedlaethol Syria** (Arabeg: مَكْتَبَةُ الْوَطَنِيَّةِ, neu: *Maktabat al-Waṭanīyah*). Fe'i lleolir yn Namascus, prifddinas Syria.  Dyma storfa gyfreithiol a hawlfraint y wlad.

Sefydlwyd y llyfrgell yn 1984 i ddal pob llyfr a chylchgrawn am Syria "a'i hetifeddiaeth ddiwylliannol hynafol", ac yna eu trefnu er budd ymchwilwyr ac ysgolheigion. Mae gan yr adeilad, sy'n edrych dros Sgwâr al-Umawiyīn yng nghanol y ddinas, arwynebedd o 22,000 m² yn ymestyn dros 9 llawr, ac mae'n dal 40,000 teitl.

Hyd at 10 Rhagfyr 2024 (ddau ddiwrnod ar ôl cwymp cyfundrefn yr arlywydd Bashar al-Assad) enw'r llyfrgell oedd **Llyfrgell Genedlaethol Al-Assad** (Arabeg: مَكْتَبَةُ الْأَسَدِ الَْدِ الْيَدِ الْيِو sef: Maktabat al-ʾAsad al-Waṭanīyah). Fe'i enwyd, felly, ar ôl Hafez al-Assad, arlywydd Syria o 1970 hyd 2000 a thad ei olynydd Bashar al-Assad.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Gwefan y llyfrgell 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1984
Categori:Damascus
Syria
*
New York, I Love You (ffilm)

Mae ***New York, I Love You*** (2009) yn ffilm ramantaidd a gafodd ei rhyddhau yn yr Unol Daleithiau ym mis Ebrill 2009. Cynhyrchwyd y ffilm gan gynhyrchwyr ''Paris, je t'aime'', ac mae'n serennu Robin Wright Penn, Shia LaBeouf, Natalie Portman, Blake Lively, Christina Ricci, Hayden Christensen, Orlando Bloom, Rachel Bilson, Kevin Bacon, Ethan Hawke, ac Andy Garcia. Cafwyd noson agoriadol y ffilm yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Toronto ym mis Medi 2008.

## Plot
Mae ***New York, I Love You*** yn gasgliad o unarddeg stori fer, gyda phob rhan tua 10 munud o hyd. Mae gan rhai o'r cyfarwyddwyr statws rhyngwladol, gyda phob un ohonynt yn ffilmio yn un o bum bwrdeistref Dinas Efrog Newydd. Yn yr un modd ag a welir yn y ffilm "Paris, je t'aime", nid yw'r straeon byrion yn cysylltu â'i gilydd ond mae ganddynt un thema canolog sef dod o hyd i gariad.

## Cast
*Carlos Acosta fel Dante
*Justin Bartha fel person o Efrog Newydd
*Maggie Q fel Janice Taylor
*Orlando Bloom fel David Cooler
*James Caan fel Mr. Riccoli
*Hayden Christensen fel Johnny Blaze
*Blake Lively fel Gabrielle DiMarco
*Olivia Thirlby fel Mallorie Fish
*Julie Christie fel Isabelle Allen
*Bradley Cooper fel Gus Cooper
*Chris Cooper fel Alex Simmons
*Drea de Matteo fel Lydia Kault
*Eddie D'vir fel Yechiel Lemon
*Ethan Hawke fel Richie O Zara
*Irrfan Khan fel Mansuhkhbai
*André Benjamin fel Anthony
*Raphael Saadiq fel Matthew
*Sonny Sandoval fel George
*Shia LaBeouf fel Jacob
*Cloris Leachman fel Mitzie
*Adam Moreno fel DJ Blue
*Natalie Portman fel Rifka
*Juri Henley-Cohn fel Ali
*Rachel Bilson fel Molly
*Christina Ricci fel Camille
*Eli Wallach fel Abe
*Robin Wright Penn fel Anna
*Anton Yelchin fel Kane

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Saets y waun

Perlysieuyn blodeuol rhwng 1 - 1.5 metr o daldra ydy **Saets y Waun**, '''Clari'r Maes** neu **Clais y moch'* (Lladin: *Salvia pratensis*; Saesneg: *Meadow Clary''). Mae'n tyfu yn Ewrop, gorllewin Asia a gogledd Affrica. Mae'n hoff iawn o dyfu mewn caeau agored neu mewn cloddiau neu ar ymyl coedwig.

Tua 2&nbsp;cm yw pob blodyn a cheir clystyrau o rhwng 4 a 6 ohonynt a rheiny yn un o amryw o liwiau megis fioled, porffor, glas, pind neu las golau. Mewn parau gyferbyn â'i gilydd mae'r dail a hynny ar waelod y coesyn - tua'r 15&nbsp;cm cyntaf - gan fynd yn llai wrth fynd yn uwch. Mae saets y waun yn cael ei fagu'n aml gan osodwyr blodau.

## Rhinweddau meddygol
*Cur moriatur homo cui Salvia crescit in horto?* medd yr hen ddywediad Lladin: "Pam ddylai dyn farw, os oes ganddo saets yn ei ardd?" Defyddid llawer o wahanol fathau o saets ers canrifoedd gan eu bod mor bwerus fel perlysiau rhinweddol. Fe'u defnyddir fel te yn America fwy nag yn Ewrop, bellach, yn enwedig i gadw tymheredd claf i lawr ac i atal person rhag chwysu.

Defnyddir y saets hefyd ar gyfer gwella doluriau, briwiau a blorod ar y croen ac ar gyfer gwella gwynegon (cricmala) a sciatica.

GOFAL: Ni ddylai merched beichiog ei yfed na'i fwyta gan y gall effeithio cyhyrau'r groth.

## Salvia officinalis
"Brenin llysiau meddyginiaeth!" medd Ann Jenkins yn ei llyfr *Llysiau Rhinweddol*. Gwyddom fod y Rhufeiniaid yn meddwl cryn dipyn o'r planhigyn hwn. Mae ar gael drwy gydol y flwyddyn ac felly'n handi iawn fel tonig cyffredinol, yn gwella cylchrediad y gwaed misglwyf afreolaidd neu'r darfyddiad (*menopause*). Dwy neu dair deilen ffres mewn dŵr berwedig - a dyna ni! Dylid yfed y ddiod ddwywaith yr wythnos. Credir hefyd fod rwbio dail saets ar eich dannedd yn eu gwynu.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Categori:Lamiaceae
Cryno ddic

bawd|upright|Dau gryno ddic mewn siop
Tegan rhyw yw **cryno-ddic**, **cryno ddic** neu **cryniadur** (), sy'n cael ei ddefnyddio yn ystod hunan leddfu neu gyfathrach rywiol er mwyn cyffroi'r nerfau i greu teimlad pleserus ac ymlaciol. Darlunnir rhai cryno ddic i gyffroi'n ergonomigaidd parthau nwydus ar gyfer cyffro erotig. Mae wedi'i siapio fel pidyn (ond weithiau cryn dipyn mwy), ac mae e'n cael ei roi mewn gwain neu anws neu ei ddal ar y clitoris neu unrhyw fan sensitif arall o'r corff. Ceir math di-drydan hefyd a elwir yn gala goeg.

Enwau arall arno yw: cryniadur, gwain-grynwr, peiriant pleser, feibradur, teclyn ticlo a ffwrchfodur.

## Gweler hefyd
*Cala goeg (dildo)

Categori:Teganau rhyw
On the Origin of Species

Cyhoeddwyd  ***On the Origin of Species*** (dyddiad cyhoeddi: 24 Tachwedd 1859); awdur: Charles Darwin gyda'r teitl llawn: *On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life*. Roedd y llyfr gwyddonol hwn o bwys mawr ac yn garreg filltir mewn llenyddiaeth wyddonol. Pan gyhoeddwyd y 6ed rhifyn newidiwyd y teitl i: *The Origin of Species*. Mae copi o'r clawr hwn i'w weld ar y dde.
bawd|chwith|150px|Darwin - ychydig ar ôl cyhoeddi'r llyfr

Roedd y llyfr yn cyflwyno'r syniad o esblygiad drwy ddetholiad naturiol mewn bioleg. Profodd fod organebau byw wedi esblygu dros amser drwy broses a alwodd yn ddetholiad naturiol. Roedd hyn yn creu'r syniad o 'goeden' gyda'r canghennau'n esblygu yn wahanol greaduriaid. i droi'r syniad hwn ar ei ben i lawr, fe welwn fod pob creadur yn tarddu o'r un boncyff. Pan gyhoeddwyd y llyfr, roedd llawer iawn o Gristnogion yn ymateb yn ffyrnig iawn gan fod y syniadau hyn yn groes i syniadau'r Beibl fod Duw wedi creu organebau byw ('anifeiliaid y maes a physgod y môr') i gyd ar yr un pryd. Roedd hi'n anodd iawn i lawer o'r rhain dderbyn mai o fwnci (ac anifeiliaid eraill cyn hynny) y daeth dyn.

Roedd ei ymweliad â Chwm Idwal a'i daith mewn cwch o'r enw HMS *Beagle* yn 1830 wedi bod yn allweddol i hyn oll. Sgwennodd y llyfr ar gyfer y lleygwr a daeth yn llyfr tu hwnt o boblogaidd. Pymtheg swllt oedd ei bris a gwerthwyd pob un o'r 1,250 copi cyntaf ar unwaith. Cyhoeddwyd yr ail argraffiad ar 7 Ionawr 1860 a gwerthwyd 3,000 copi.

## Cyfeiriadau
Categori:Esblygiad
Categori:Llyfrau Saesneg
Seleri

bawd|de|300px|Croesdorriad o'r seleri
bawd|chwith|Hadau'r Helogan
Math o blanhigyn  yn nheulu'r 'Apiaceae' yw'r **Seleri** (neu **Helogan**) (Lladin: *Apium graveolens*; Sa: *Celery*) a bwyteir ei goesyn a'i wreiddiau (seleriac).

Roedd y Chiniaid y ei ddefnyddio dros 2,000 o flynyddoedd yn ôl. Cafodd ei ddisgrifio gan Carolus Linnaeus (*Species Plantarum*) yn 1753. Ystyr yr enw yw 'gweithredu'n gyflym' a chredir fod hyn yn cyfeirio at ei effaidd meddygol i leddfu poenau'r gwynegon (gweler isod) oherwydd y lefel uchel o sodiwm sydd ynddo.

Aelod arall o'r teulu yw'r *Apium bermejoi* o ynys Minorca sy'n un o blanhigion prinaf y byd, gyda dim ond tua 60 yn bodoli.

## Rhinweddau meddygol
Defnyddir had seleri ar ffurf tabledi yn nyddiau'r Rhufeiniaid; sgwennodd Aulus Cornelius Celsus am hyn tua'r flwyddyn 30 AD.

Caiff y seleri ei ddefnyddio ar gyfer mendio'r gwynegon neu gricmala (cryd y cymalau) drwy ei ferwi mewn llaeth neu ei fwyta'n amrwd.

Mae rhai'n ei ddefnyddio fel tonig cyffredinol hefyd.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Categori:Llysiau
Categori:Apiaceae
Stefan Brecht

Bardd ac awdur oedd **Stefan Brecht** (3 Tachwedd 1924 - 13 Ebrill 2009).   Cafodd ei eni ym Merlin, mab y dramodydd Bertolt Brecht a'r actores Helene Weigel.

## Llyfryddiaeth
* *The Theatre of Visions: Robert Wilson* (1972)
* *Stefan Brecht: Poems* (1978)
* *Queer Theatre* (1982)
* *Bread and Puppet Theatre* (1987)
* *8th Avenue* (2006) (barddoniaeth)

Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Beirdd Almaeneg
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Pobl o Ferlin
The Laramie Project (ffilm)

Mae ***The Laramie Project*** (2002) yn ffilm ddrama a ysgrifennwyd ac a gyfarwyddwyd gan Moisés Kaufman. Seiliwyd y ffilm ar y ddrama "The Laramie Project" gan Kaufman. Adrodda'r ffilm hanes llofruddiaeth Matthew Shepard yn Laramie, Wyoming ym 1998. Cafodd y ffilm ei noson agoriadol yng Ngŵyl Ffilm Sundance yn 2002 a chafodd ei ddarlledu ar y teledu ym mis Mawrth 2002.

## Gweler hefyd
* Matthew Shepard
* Gwaun Cwm Garw

## Dolen Allanol
*Gwefan Swyddogol 

Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau HBO
Categori:Ffilmiau LHDT
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Joaquín Rodrigo

Cyfansoddwr o Sbaen oedd **Joaquín Rodrigo Vidre** (22 Tachwedd 1901 – 6 Gorffennaf 1999). Cafodd ei eni yn Sagunto, Valencia. Roedd yn ddall ers ei blentyndod.

## Gwaith cerddorol 
* *Concierto de Aranjuez* (gitâr) (1939)
* *Concierto heroico* (piano) (1943)
* *Concierto de estío* (feiolin) (1944)
* *Ausencias de Dulcinea* (1948)
* *Cuatro Madrigales Amatorios* (1948)
* *Villancicos y canciones de navidad* (1952)
* *Concierto serenata* (telyn) (1954)
* *Fantasía para un gentilhombre* (gitâr) (1954)
* *Cuatro canciones sephardies* (1965)
* *Concierto Andaluz* (gitâr) (1991)
* *Tres viejos aires de danza* (1994)

Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Pobl ddall
The Lost Boys

Ffilm arswyd o 1987 ydy ***The Lost Boys***. Mae'r ffilm yn sôn am ddau fachgen o Arizona sy'n symud i Galiffornia ac yn gorfod ymladd gyda gang o fampirod.

Categori:Ffilmiau 1987
Ffilmiau arswyd
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Baner yr Eglwys yng Nghymru

250px|bawd|Baner yr Eglwys yng Nghymru
Baner a ddefnyddir gan Yr Eglwys yng Nghymru yw **Baner yr Eglwys yng Nghymru**. Mae'r faner yn cynnwys croes las ar faes gwyn gyda Croes Geltaidd, sy'n cynrychioli'r Eglwys, yn y canol.

## Gweler hefyd 
* Baner Dewi Sant
* Baneri Cymru

Eglwys
Categori:Yr Eglwys yng Nghymru
Victor Victoria

Mae ***Victor Victoria*** (1982) yn ffilm gomedi cerddorol gan Metro-Goldwyn-Mayer, sy'n ymwneud â thrawswisgo a hunaniaeth ryweddol fel y themâu canolog. Mae'n serennu Julie Andrews, James Garner, Robert Preston, Lesley Ann Warren, Alex Karras a John Rhys-Davies. Cynhyrchwyd y ffilm gan Tony Adams a chafodd ei chyfarwyddo gan Blake Edwards. Ysgrifennwyd y sgôr gan Henry Mancini a'r geiriau gan Leslie Bricusse. Yn 1995 cafodd ei addasu'n sioe gerdd Broadway. Enwebwyd y ffilm am saith o Wobrau'r Academi ac enillodd y Sgôr Wreiddiol Orau. Addasiad yw'r ffilm o **Viktor und Viktoria**, ffilm Almaenig o 1933.

## Cast
* Julie Andrews fel Victoria Grant/Count Victor Grazinski
* James Garner fel Brenin Marchand
* Robert Preston fel Carroll "Toddy" Todd
* Lesley Ann Warren fel Norma Cassidy
* Alex Karras fel "Squash" Bernstein
* John Rhys-Davies fel Andre Cassell
* Graham Stark fel y Gweinydd
* Peter Arne as Labisse
* Malcolm Jamieson fel Richard Di Nardo
* David Gant fel y Rheolwr Cinio
* Sherloque Tanney fel Charles Bovin
* Michael Robbins fel Rheolwr Gwesty Victoria
* Maria Charles fel Madame President
* Glen Murphy fel y Paffiwr Boxer
* Geoffrey Beevers fel y Plismon

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1982
Categori:Ffilmiau MGM
Categori:Ffilmiau United Artists
Categori:Ffilmiau LHDT
Ethel Lina White

Nofelydd o Gymru oedd **Ethel Lina White** (1876 – 13 Awst 1944).

Cafodd ei geni yn Stryd Frogmore, Y Fenni. Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am ei nofel 1936, *The Wheel Spins*.

## Llyfryddiaeth
**The Wish-Bone* (1927)
**Twill Soon Be Dark* (1929)
**The Eternal Journey* (1930)
**Put Out the Light* (1931)
**Fear Stalks the Village* (1932)
**Some Must Watch* (1933)
**The First Time He Died* (1935)
**The Wheel Spins* (1936) (neu *The Lady Vanishes*)
**The Third Eye* (1937)
**The Elephant Never Forgets* (1937)
**Step in the Dark* (1938)
**While She Sleeps* (1940)
**She Faded into Air* (1941)
**Midnight House* 1942
**The Man Who Loved Lions* 1943)
**They See in Darkness* (1944)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o'r Fenni
Stephanie Parker

Actores oedd **Stephanie Parker** (29 Mawrth 1987 – 18 Ebrill 2009), oedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Stacey Weaver ar gyfres deledu BBC Wales, *Belonging*, ers oedd yn 15. Ymddangosodd hefyd yn nghyfres *Casualty* a dramau BBC Radio 4.

Ganwyd yn Brighton a symudodd i Gymru gyda'i rhieni i ardal Rhydyfelin pan oedd yn ei arddegau. Aeth i Ysgol Uwchradd Hawthorn ym Mhontypridd. Roedd hi'n byw yn Nhrefforest.

## Marwolaeth 
Darganfyddwyd ei chorff wedi ei chrogi ger Pontypridd am tua 6am ar 18 Ebrill 2009; a credir ei fod yn achos o hunan-laddiad. Roedd hi'n 22 mlwydd oed.
Yn Rhagfyr 2009, clywodd y cwest fod Parker yn diodde o iselder, ers iddi ddechrau cael eu bwlio yn yr ysgol. Dywedodd y crwner fod hi'n bosib fod y weithred yn "alwad am gymorth" yn hytrach na ymdrech bwriadol i ladd ei hun. Cofnodwyd rheithfarn o farwolaeth trwy anffawd.

## Teledu
**Belonging*
**Casualty* (2007)
**Doctors* (2007)
**Doc Martin* (2007)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl fu farw trwy grogi
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
951 Gaspra

bawd|951 Gaspra
Cafodd yr asteroid **951 Gaspra** ei ddarganfod ar 30 Gorffennaf 1916 gan y seryddwr G. N. Neujmin. Gaspra oedd yr asteroid cyntaf i dderbyn ymweliad gan chwiliedydd gofod pan aeth y chwiliedydd NASA 'Galileo' heibio'r corff ar 29 Hydref 1991, yn tynnu lluniau ac yn gwneud mesuriadau gwyddonol.

## Gweler hefyd 
* Asteroid

Gaspra, 951
Penrhudd

:*Mae "Penrhudd" hefyd yn enw Cymraeg ar Penrith, Cumbria.*

Llysieuyn blodeuol a ddefnyddir yn y gegin ac i wella anhwylderau yw **Penrhudd** (Lladin: *Origanum vulgare*; Saesneg: *Oregano*) a thyf rhwng 20 – 80&nbsp;cm o daldra drwy Ewrop a chanol a de Asia. Ystyr y gair Lladin *vulgare* ydy 'cyffredin' a daw'r gair Lladin Origanum o'r Roeg sy'n golygu "mynydd + mwynhau". Mae'r gair "rhudd" yn Gymraeg yn golygu "coch".

## Coginio
Coginio Groegaidd ac Eidalaidd sy'n defnyddio'r perlysieuyn hwn fwyaf. Dim ond y dail a ddefnyddir ar gyfer coginio. Yn rhyfedd iawn, mae'r blodyn sych yn fwy lliwgar nag un ffres!. Fe'i defnyddir fel arfer gyda thomatos, olifau a brenhinllys. Yn wahanol i'r rhan fwyaf o berlysiau Eidalaidd, mae Penrhudd yn wych gyda bwyd cynnes a bwyd oer. Defnyddiwyd y perlysieuyn yma yn ne'r Eidal ers canrifoedd ar bitsas.

## Rhinweddau meddygol
Mae llawer iawn o asid ffolig a fflafonoidau (*flavonoids*) mewn Penrhudd. Mae ganddo hefyd y gallu i wrthsefyll microbau a phathogenau megis *Listeria monocytogenes*. Yn y Philippines caiff ei ddefnyddio yn unig fel 'cyffur' atal peswch, ac nid fel perlysieuyn.

Tad meddygaeth oedd Hippocrates, ac arferai ef ddefnyddio Penrhudd fel gwrthseptig ac ar gyfer anhwylderau'r bol a'r ysgyfaint.

Yn ddiweddar canfuwyd ei fod yn ddefnyddiol i wrthsefyll Methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA), ac yn fwy effeithiol nag 18 cyffur a ddefnyddir heddiw.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Lamiaceae
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Pyramid Mawr Giza

**Pyramid Mawr Giza** neu **Pyramid Mawr Khufu** yw'r mwyaf o Byramidau'r Aifft. Adeiladwyd ef gan Khufu (Groeg: *Cheops*), oedd yn frenin yr Aifft yn ystod Yr Hen Deyrnas, o  tua 2589 CC. hyd 2566 CC. Y pyramid hwn yw'r unig un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd sy'n dal mewn bodolaeth, a hyd tua 1300 OC, roedd yn parhau i fod yr adeilad mwyaf yn y byd.

Ef yw'r mwyaf, a'r hynaf, o'r tri pyramid yn Giza, ar gyrion Cairo. Mae Pyramid Khafre gerllaw bron cymaint, ac yn edrych yn fwy oherwydd ei fod wedi ei adeiladu ar dir ychydig yn uwch.

Categori:Cairo
Categori:Yr Hen Aifft
Giza
Categori:Safleoedd archaeolegol yr Aifft
Categori:Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd
Yr Hen Deyrnas

**Yr Hen Deyrnas** yw'r enw a roddir i'r cyfnod rhwng tua 2686 CC a 2134 CC yn hanes yr Hen Aifft.

Syniad a ddatblygwyd gan eifftolegwyr yn y 19g oedd rhannu hanes yr Hen Aifft yn nifer o deyrnasoedd; nid oedd yr hen Eifftwyr ei hunain yn meddwl am eu hanes fel hyn. Ystyrir bod yr Hen Deyrnas yn cynnwys brenhinoedd y Trydydd Brenhinllin hyd y Chweched Brenhinllin.

Roedd prifddinas yr Aifft ym Memphis yn y cyfnod yma. Yn ystod yr Hen Deyrnas yr adeiladwyd Pyramidau'r Aifft.

## Brenhinoedd yr Hen Deyrnas
### 3ydd Brenhinllin 2686 CC – 2613 CC 
### 4ydd Brenhinllin
### 5ed Brenhinllin 2498 CC - 2345 CC 
### 6ed Brenhinllin 2345 CC - 2181 CC 
## Gweler hefyd
* Brenhinoedd yr Aifft

Categori:Yr Hen Aifft
Wesley Snipes

Mae **Wesley Trent Snipes** (ganed 31 Gorffennaf 1962) yn actor, cynhyrchydd ac yn grefftiwr ymladd o'r Unol Daleithiau. Mae ef wedi serennu mewn ffilmiau antur a chyffro, ond mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Blade yn y tair ffilm *Blade*. Ym 1991, sefydlodd gwmni cynhyrchu o'r enw Amen Ra Films ac is-gwmni, Black Dot Media, er mwyn datblygu prosiectau ffilm a theledu. Mae Snipes wedi bod yn hyfforddi mewn crefft ymladd ers pan oedd yn ddeuddeg mlwydd oed, gan gyrraedd safle pumed dan gwregys ddu yn karate Shotokan.

Yn 2008, cafwyd Snipes yn euog o dair trosedd o beidio dychwelyd anfonebau treth incwm ac ar y 24ain o Ebrill, fe'i ddedfrydwyd i dair blynedd o garchar. Ar yr 22ain o Fai, penderfynodd y llys y gallai Snipes barhau i fod yn rhydd tra bod ei apel yn cael ei ystyried..

## Dolenni allanol 
* WesleySnipes.com - Gwefan cefnogwyr Wesley Snipes
* The Snipes Trial - gwefan gan y sylwebydd J.J. MacNab ar achos llys treth incwm Wesley Snipes 

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Categori:Cyn-Fwslimiaid
Categori:Genedigaethau 1962
Asokavadana

[200px|bawd|Colofn Asoka, Vaishali, [Bihar]]

Testun Sansgrit yw'r ***Asokavadana*** (Sansgrit: अशॊकवदन 'Buchedd neu Hanes Asoka') sy'n rhoi hanes chwedlonol Asoka, ymerawdwr Ymerodraeth y Maurya yn India o 268 CC hyd 231 CC sydd â lle pwysig yn hanes Bwdhaeth. Ysgrifennwyd y testun yn y 3g OC yn India gan awdur anhysbys.

Roedd ymerodraeth Asoka yn ymestyn o’r hyn sy’n awr yn Affganistan hyd Bengal ac i’r de cyn belled a Mysore. Wedi dod i’r orsedd, bu’n ryfelwr llywyddiannus dros ben, ond daeth dan ddylanwad Bwdhaeth ac ymwrthododd a rhyfel. Yn 250 CC, cynhaliwyd Trydydd Cyngor Bwdhaeth dan nawdd Asoka. Yn dilyn y cyngor, gyrrodd Asoka fynachod i wahanol deyrnasoedd, yn cynnwys Bactria, Nepal, Myanmar, Gwlad Tai a Sri Lanca, ac efallai cyn belled ag Alexandria yn yr Aifft, Antioch ac Athen.

Tyfodd cylch o chwedlau am Asoka a gafodd ddylanwad mawr yn y gwledydd Bwdhaidd. Ceir testunau cynnar o'r chwedlau hyn yn yr ieithoedd Pali a Sansgrit a chyfieithwyd rhai ohonynt i'r Tsieineeg gan ysgolheigion Bwdhaidd o Tsieina yn nes ymlaen hefyd. Y testun mwyaf dylanwadol ac adnabyddus yw'r *Asokavadana*. Mae'n ymgorffori nifer o'r chwedlau poblogaidd am yr ymerawdwr ac yn dilyn ei yrfa o'i enedigaeth hyd ei droi'n Fwdhydd ar ôl syrffedu ar ryfela a gorffen ei ddyddiau yn frenin doeth a heddychlon a threuliodd ei amser yn codi *stupas* sanctaidd a mynachlogydd Bwdhaidd niferus ac a gysegrodd ei hun i gyflawni gweithredoedd da.

## Llyfryddiaeth
*John S. Strong (gol.), *The Legend of King Asoka[:] A Study and Translation of the Asokavadana* (Gwasg Prifysgol Princeton, 1983; argraffiad newydd gan Motilal Banarsidass, Delhi, 1989). ISBN 81-208-0616-6

Categori:Hanes India
Categori:Llenyddiaeth Sansgrit
Categori:Testunau Bwdhaidd
Tai-bach

Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Castell-Nedd Port Talbot, Cymru, yw **Tai-bach**, hefyd **Taibach**. Mae yn rhan ddeheuol tref Port Talbot, ac roedd y boblogaeth yn 2001 yn 4,583.

Mae'r pentref yn rhedeg ar hyd yr A48, sydd â'r enwau "Commercial Road" a "Heol Margam" fan hyn.  I'r ochor gorllewinol mae'r nant Ffrwdwyllt a Pharc Coffaol Talbot.  Mae'n gartref i Glwb Rygbi Taibach.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Magwyd Richard Burton a Llewellyn Heycock yma, a chymerodd y diwethaf y teitl "Arglwydd Heycock o Dai-bach".

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Castell-nedd Port Talbot
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Llewellyn Heycock

Arweinydd llywodraeth leol ac aelod amlwg o'r Blaid Lafur oedd **Llewellyn Heycock**, yn ddiweddarach **yr Arglwydd Heycock o Dai-bach** (12 Awst 1905 – 13 Mawrth 1990).

Ganed ef yn nhref Port Talbot, a magwyd ef yn Nhai-bach gerllaw. Bu'n gweithio fel gyrrwr trenau am gyfnod. Daeth yn aelod o Gyngor Sir Forgannwg yn 1937, a bu'n gadeirydd y pwyllgor addysg o 1944 hyd 1974 ac yn gadeirydd y cyngor yn 1962-3. Daeth yn gadeirydd cyntaf Cyngor Sir Gorllewin Morgannwg wedi ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974. Roedd ei gefnogaeth ef yn allweddol i sefydlu ysgolion Cymraeg yn yr ardal yma.

Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Griffith Rhys Jones

:''Am y digrifwr cyfoes o'r un enw gweler Griff Rhys Jones.*

Arweinydd cerddorol o Gymru oedd **Griffith Rhys Jones**, neu **Caradog** (21 Rhagfyr 1834 – 4 Rhagfyr 1897). Roedd yn adnabyddus fel arweinydd y "Côr Mawr" o tua 460 llais (Undeb Corawl De Cymru; y *South Wales Choral Union*), a enillodd y wobr gyntaf ddwywaith yng nghystadleuathau corawl y Palas Crisial (*Crystal Palace'') yn Llundain yn y 1870au.

Ganed Griffith Rhys Jones yn Nhrecynon, ger Aberdâr, yng Nghwm Cynon, Morgannwg. Gweithiai fel gof yng Ngwaith Haearn Aberdâr ym mhentref Llwydcoed.

Fe'i claddwyd ym Mynwent Aberdâr, ger ei bentref genedigol.

Yn 1920 codwyd cerflun er anrhydedd iddo a gynlluniwyd gan Syr William Goscombe John yn Sgwar Fictoria, Aberdâr.

## Dolenni allanol
* Deunydd archif am Griffith Rhys Jones ar wefan Casglu'r Tlysau 
* Lluniau o feddrod Caradog ym Mynwent Aberdâr 

Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Forgannwg
Richard Aldington

Bardd ac awdur Seisnig oedd **Richard Aldington** (ganwyd **Edward Godfree Aldington**; 8 Gorffennaf 1892 – 27 Gorffennaf 1962).

Cafodd ei eni ym Mhortsmouth.  Priododd y bardd Americanaidd Hilda Doolittle ("H. D.") yn 1913.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Images 1910 – 1915* (1915)
**Images of War* (1919)
**Exile and other poems* (1923)
*''A Fool i' the Forest: A Phantasmagoria* (1924)
### Nofelau
**Death of a Hero* (1929)
**The Colonel's Daughter* (1931)
**Women Must Work* (1934)
**Rejected Guest* (1939)
### Eraill
**W. Somerset Maugham: An Appreciation* (1939)
**The Duke: Being an Account of the Life and Achievements of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington* (1943)
**Portrait of a Genius, But..., * (1950) (cofiant o D. H. Lawrence)
**Lawrence of Arabia: A Biographical Inquiry* (1955)
**Portrait of a Rebel: The Life and Work of Robert Louis Stevenson'' (1957)

Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Bywgraffyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Bywgraffyddion Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Hampshire
Categori:Pobl fu farw yn Ffrainc
Trecynon

Pentref ger Aberdâr ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Trecynon**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

200px|dim|bawd|Eglwys San Ffagan, Trecynon

## Hanes
Yn Nhrecynon y codwyd yr 'Hen Dŷ Cwrdd', y capel Anghydffurfiol hynaf yng Nghwm Cynon. Sefydlwyd y capel gwreiddiol yn 1751 a chafodd ei adeiladau yn 1862. Nid yw'n cael ei ddefnyddio fel addoldy erbyn heddiw, ond mae'n adeilad rhestredig Graddfa 1.

Mae Parc Aberdâr, a agorwyd yn 1869, yn atyniad lleol poblogaidd.

## Ysgolion
Lleolir campws Aberdâr o Goleg Morgannwg ar gyrion gogleddol y pentref. Sefydlwyd Ysgol Ramadeg i Fechgyn Aberdâr (''Aberdare Boys' Grammar School'') yn Threcynon yn 1896. Erbyn heddiw, ar safle newydd, mae'n cael ei adnabod fel Ysgol Gyfun i Fechgyn Aberdâr. Ceir dwy ysgol elfennol yn y pentref hefyd, ar safleoedd cyfagos, sef Ysgol Babanod Comin ac Ysgol Gynradd Comin.

## Enwogion
* Gwyn Morgan - awdur
* Mihangel Morgan - awdur Cymraeg ac academydd
* Ieuan Rhys - actor (ganed Ieuan Evans)
* Griffith Rhys Jones - arweinydd y 'Côr Mawr' enwog

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Llwybr Treftadaeth Trecynon 

Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
State of Play (ffilm)

Mae ***State of Play*** (2009) yn ffilm wleidyddol Americanaidd. Addasiad i'r gyfres deledu 6-rhaglen Brydeinig, State of Play, a ddarlledwyd ar BBC 1 yn 2003 ydyw. Cafodd ei gyfarwyddo gan Kevin Macdonald a'i ysgrifennu gan Matthew Michael Carnahan, Tony Gilroy, Peter Morgan, a Billy Ray.

Adrodda'r ffilm hanes ymchwil newyddiadurwr i farwolaeth amheus meistres Seneddwr. Chwaraea Russell Crowe ran y newyddiadurwr tra bod Ben Affleck yn chwarae rhan y Seneddwr. Ymysg yr actorion cefnogol y mae Helen Mirren, Jason Bateman, Robin Wright Penn, Rachel McAdams, a Jeff Daniels. Mae plot y gyfres chwech rhaglen wreiddiol wedi cael ei grynhoi i ffilm dwy awr o hyd, ac mae'r lleoliad wedi newid i Washington, D.C.. Dywedodd Macdonald fod "State of Play" wedi cael ei ysbrydoli gan ffilmiau'r 1970au, gan edrych ar annibyniaeth newyddiadurwyr a'u perthynas gyda gwleidyddion a'r wasg. Rhyddhawyd y ffilm yng Ngogledd America ar yr 17eg o Ebrill, 2009.

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gwleidyddol
Categori:Ffilmiau Universal Pictures
Marchog

bawd|de|300px|Marchogion gyda baner ac arfau Owain Glyndŵr
:*Erthygl yw hon am filwr ar gefn ceffyl. Gweler hefyd marchog (gwahaniaethu) a marchog (gwyddbwyll).*

Milwr sy'n ymladd ar gefn ceffyl (march) yw **marchog**. Mae'n ddull hynafol o ymladd y ceir tystiolaeth helaeth ohono yn rhyfeloedd yr Henfyd. Erbyn heddiw mae'r marchog fel milwr yn perthyn i hanes ond mae rhai gwledydd yn parhau i gadw marchogluoedd at bwrpas seremonïol.

## Yr Oesoedd Canol
Roedd y marchog yn yr Oesoedd Canol yn cyfateb i danc yn ein oes fodern. Roedd yn gwisgo haenau ar haenau o arfwisg y technoleg mwya diweddar. Nid dyn cyffredin oedd y marchog fodd bynnag gan fod y fath wisg yn ofnadwy o gostus. Roedd yn rhaid bod yn ddyn cyfoethog iawn gyda statws uchel i ddod yn farchog oherwydd roedd talu am geffyl, edrych ar ei ôl, trin, magu, bwydo a hyfforddi’r ceffyl yn costio tua’r un faint ac awyren fechan heddiw. Heb sôn am dalu am yr arfwisg i gael ei wneud a'i ffitio’r marchog gan of arbennig. Nid gwaith i'r gof lleol oedd i greu’r arfwisg. Roedd ei arfau hefyd yn gostus iawn: cleddyf, tarian, cyllell ac efallai ychydig o waywffyn.

## Gweler hefyd
* Marchog crwydr
* Sifalri

Categori:Marchogaeth
Categori:Milwyr
Categori:Yr Oesoedd Canol
Laser

Dyfais sy'n allyrru golau (ymbelydredd electromagnetig) yw **laser** trwy broses o’r enw allyriant ysgogol. Mae'r gair laser yn sefyll am *light amplification by stimulated emission of radiation*. Crëwyd y laser gyntaf gan ffisegwyr Charles Townes ac Arthur Schawlow yn labordai Bell. Mae un o safleoedd ymchwil gwyddonol gorau Ewrop yn y maes hwn yn Llanelwy, sef Technium OpTIC.
bawd|chwith|250px|Laser

## Prosesau o fewn laserau 
bawd|chwith|250px|Arbrofion laserau Awyrlu yr Unol Daleithiau
### Amsugniad Golau 
Mae ffoton gyda'r egni digonol yn cael ei amsugno gan atom ac mae electron yr atom yn symud o'r cyflwr isaf i'r cyflwr cynhyrfol. 
canol|bawd|chwith|250px|Amsugniad Golau Ffoton gan Electron

### Allyriant Digymell 
Mae'r broses yma yn digwydd i'r gwrthdro i'r amsugniad. Mae'r electron yn disgyn ar hap o'r cyflwr uchaf cynhyrfol i'r cyflwr isaf ac mae'r cwymp yma yn creu allyriad ffoton o'r un egni. Mae cydweddau a chyfeiriadau'r allyriadau yma ar hap.
canol|bawd|chwith|150px|Allyriant Digymell

### Allyriad ysgogol 
*prif erthygl:allyriant ysgogol*
Awgrymwyd y broses yma gan Albert Einstein yn 1917. Caiff yr electron sydd yn y cyflwr cynhyrfol uwch ei ysgogi i ddisgyn gan y ffoton sy'n dod mewn i'r atom. Maes electromagnetig sydd gan y ffoton sy'n achosi i'r ffoton syrthio. Bydd y ffoton newydd a ysgogir gan y ffoton gwreiddiol yn gadael yr atom yn gydwedd ac i'r un cyfeiriad a'r ffoton gwreiddiol.
canol|bawd|chwith|400px|Allyriant Ysgogol- Un Ffoton mewn - dau ffoton allan, dyma sy'n creu golau cryf laser

## Gwrthdroad Poblogaeth 
Er mwyn cael y fwyaf o olau allan o'r ddyfais, rhaid cael y rhan fwyaf o'r electronau ar y lefel uwch cynhyrfol. Bydd hyn yn galluogi fwy ohonynt ddisgyn ac allyrru ffotonau. Mae yna broblem, mae'r ffotonau a gynhyrchir yn addas i'r electronau amsugno. Mae angen cael sefyllfa lle mae'r gyfradd allyriant ysgogol yn fwy na'r gyfradd amsugno gan yr electron- yna cynyddir arddwysedd y paladr laser. Wrth *pwmpio* electronau mae'r nifer o electronau cynhyrfol yn cynyddu a dyna yw gwrthdrawiad poblogaeth.

## Gweler hefyd
*Lidar
*Radar

## Cyfeiriadau 
## Externí odkazy 
* *Laser Semiconductor - Gwahanol fathau *  - donfeddi Ar gael o laserau lled-ddargludyddion

Categori:Ffiseg