open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
René Fabre

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **René Fabre**  (29 Mehefin 1889 - 4 Hydref 1966). Bu'n ddeon Gyfadran Fferylliaeth Paris. Cafodd ei eni yn Annecy, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd René Fabre y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch Swyddog Urdd Wissam El Alaoui
*Cadlywydd Urdd y Coron
*Cadlywydd urdd Coron Rwmania
*Commandeur de la Légion d'honneur

Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
François-Daniel Reisseissen

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **François-Daniel Reisseissen**  (31 Gorffennaf 1773 - 22 Mai 1828). Mae'r Cyhyr Reisseissen wedi'i enwi ar ei ôl. Cafodd ei eni yn Strasbwrg, Ffrainc a bu farw yn Strasbourg.

## Gwobrau
Enillodd François-Daniel Reisseissen y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1828
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Meddygon Ffrengig‎
René Dumesnil

Meddyg, astudiwr cerddoriaeth, beirniad llenyddol nodedig o Ffrainc oedd **René Dumesnil**  (19 Mehefin 1879 - 24 Rhagfyr 1967). Er mai meddyg ydyw, caiff ei adnabod yn bennaf fel beirniad llenyddol. Cafodd ei eni yn Rouen, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd René Dumesnil y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Lleng Anrhydedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Victor Mac-Auliffe

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Victor Mac-Auliffe**  (7 Mawrth 1870 - 17 Rhagfyr 1927). Roedd yn feddyg milwrol ac fe'i hadnabyddir am ei weithredoedd yn ystod yr epidemig ffliw yn Sbaen, 1919. Cafodd ei eni yn Sultanate of Zanzibar, Ffrainc a bu farw yn Réunion.

## Gwobrau
Enillodd Victor Mac-Auliffe y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Émile Achard

Meddyg a patholegydd  o Ffrainc oedd **Émile Achard**  (24 Gorffennaf 1860 - 8 Awst 1944). Roedd yn athro mewn meddygaeth fewnol ym Mhrifysgol Paris. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc a bu farw yn Versailles.

## Gwobrau
Enillodd Émile Achard y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur

Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Hubert Jausion

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Hubert Jausion**  (8 Medi 1890 - 7 Hydref 1959). Roedd ei arbenigedd yn cynnwys dermatoleg, mycoleg a ffotobioleg, ac fe wrthsefyllodd meddiannaeth y Natsïaid o Ffrainc gan arwain at ei farwolaeth yng ngwersyll Auschwitz. Cafodd ei eni yn Tolosa, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Hubert Jausion y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur
*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Vladimir Gusak

Meddyg nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Vladimir Gusak**  (31 Mai 1939 - 21 Hydref 2002). Llawfeddyg Sofietaidd ydoedd ac fe berfformiodd dros 5000 o driniaethau. Cafodd ei eni yn Moscfa, Yr Undeb Sofietaidd a bu farw yn Donetsk.

## Gwobrau
Enillodd Vladimir Gusak y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwyddonwyr Anrhydeddus Wcráin
*Gwobr stad Wcráin am gwyddoniaeth a technoleg

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Henry Percy, 9fed Iarll Northumberland

Meddyg,  seryddwr, mathemategydd a daearyddwr nodedig o'r Deyrnas Unedig oedd **Henry Percy, 9th Earl of Northumberland**  (7 Mai 1564 - 5 Tachwedd 1632). Ef oedd un o'r dynion cyfoethocaf yn Lloegr ac roedd ganddo ddiddordeb brwd mewn gwyddoniaeth. Cafodd ei eni yn Tynemouth, Y Deyrnas Unedig a bu farw yn Petworth.

## Gwobrau
Enillodd Henry Percy, 9th Earl of Northumberland y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd y Gardys

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1632
Categori:Genedigaethau 1564
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Antoine Dubois

Meddyg a llawfeddyg o Ffrainc oedd **Antoine Dubois**  (19 Mehefin 1756 – 30 Mawrth 1837). Ef oedd pennaeth gwasanaethau mamolaeth i Napoleon a'i wraig, yr Ymerodres Marie Louise o Awstria. Cafodd ei eni yn Gramat, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Antoine Dubois y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Vera Kasheeva

Meddyg o'r Undeb Sofietaidd oedd **Vera Kasheeva**  (15 Medi 1922 - 20 Mai 1975). Roedd hi'n gyn-filwr o'r Rhyfel Gwladgarol Mawr ac yn hyfforddwraig feddygol yn y fyddin. Fe'i ganed yn Troitsky District, Altai Krai, Undeb Sofietaidd a bu farw yn Apsheronsk.

## Gwobrau
Enillodd Vera Kasheeva y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Arwr yr Undeb Sofietaidd
*Urdd Lenin
*Medal "Am Fuddugoliaeth yr Almaen yn Rhyfel Gwladgarol 1941–1945
*Medal "For Courage
*Medal 'Am Teilyngdod brwydr'
*Urdd y Seren Goch

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
René Leriche

Meddyg, ffisiolegydd, llawfeddyg ac athro nodedig o Ffrainc oedd **René Leriche**  (12 Hydref 1879 - 28 Rhagfyr 1955). Roedd yn arbenigo mewn poen a llawfeddygaeth fasgwlaidd. Cafodd ei eni yn Roanne, Ffrainc a bu farw yn Cassis.

## Gwobrau
Enillodd René Leriche y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Médaille commémorative de la guerre 1914–1918
*Uwch Swyddog y Lleng Anrhydedd
*Medal Victoria
*Croix de guerre 1914–1918
*Medal Lister

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Anatole Chauffard

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Anatole Chauffard**  (22 Awst 1855 – 1 Tachwedd 1932). Mae Chauffard yn cael ei gofio am ei waith ynghylch clefydau'r afu. Cafodd ei eni yn Avignon, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Anatole Chauffard y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1855
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Jean-Baptiste Charcot

Meddyg a fforiwr  nodedig o Ffrainc oedd **Jean-Baptiste Charcot**  (15 Gorffennaf 1867 - 16 Medi 1936). Penodwyd ef yn arweinydd yr Ymadawiad Antarctig Ffrengig ym 1904. Cafodd ei eni yn Neuilly-sur-Seine, Ffrainc a bu farw yn Borgarfjörður.

## Gwobrau
Enillodd Jean-Baptiste Charcot y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Grande Médaille d'Or des Explorations
*Medal Aur y Royal Geographical Society
*Uwch Swyddog y Lleng Anrhydedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Léon Babonneix

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Léon Babonneix**  (29 Mehefin 1876 - 6 Mawrth 1942). Bu'n aelod o Académie Nationale de Médecine. Cafodd ei eni yn Aubusson, Ffrainc a bu farw yn Alleyrat.

## Gwobrau
Enillodd Léon Babonneix y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Meddygon o Ffrainc
Auguste Nicolas Gendrin

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Auguste Nicolas Gendrin**  (6 Rhagfyr 1796 – 5 Ionawr 1890). Roedd yn feddyg adnabyddus ym Mharis. Cafodd ei eni yn Châteaudun, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Auguste Nicolas Gendrin y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Antoine Béclère

Meddyg, imiwnolegydd a firolegydd nodedig o Ffrainc oedd **Antoine Béclère**  (17 Mawrth 1856 – 24 Chwefror 1939). Ym 1897 creodd y labordy radioleg gyntaf ym Mharis. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Antoine Béclère y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Meddygon Ffrengig‎
František Langer

Meddyg, beirniad llenyddol, awdurffuglenwyddonol,  newyddiadurwr,  dramodydd ac awdur nodedig o Tsiecoslofacia oedd **František Langer**  (3 Mawrth 1888 - 2 Awst 1965). Bu'n arweinydd ar ysbyty milwrol Prag, yr oedd hefyd yn ysgrifennwr sgript adnabyddus. Cafodd ei eni yn Prag, Tsiecoslofacia a bu farw yn Prag.

## Gwobrau
Enillodd František Langer y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Národní umělec

Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Meddygon o Iwgoslafia

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
James Augustine Shannon

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **James Augustine Shannon**  (9 Awst 1904 - 20 Mai 1994). Bu'n gyfarwyddwr ar Sefydliadau Cenedlaethol Iechyd yn America. Cafodd ei eni yn Dinas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America a bu farw yn Baltimore, Maryland.

## Gwobrau
Enillodd James Augustine Shannon y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medel Lles y Cyhoedd
*Medal Genedalethol Gwyddoniaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Meddygon Americanaidd
Jacques Alexandre Bixio

Meddyg, balwnydd, gwleidydd a diplomydd nodedig o Ffrainc oedd **Jacques Alexandre Bixio**  (20 Tachwedd 1808 - 16 Rhagfyr 1865). Ef oedd y gweinidog amaeth a masnach gyntaf i wasanaethu Napoleon III o Ffrainc. Cafodd ei eni yn Chiavari, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Jacques Alexandre Bixio y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Wladimir Aïtoff

Meddyg a chwaraewr rygbi'r undeb nodedig o Ffrainc oedd **Wladimir Aïtoff**  (5 Awst 1879 - 6 Medi 1963). Bu'n aelod o dîm rygbi undeb Ffrainc, ac fe enillodd fedal aur yng Ngemau Olympaidd 1900. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Wladimir Aïtoff y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Meddygon o Ffrainc
Armando Muñoz Calero

Meddyg, person milwrol, llawfeddyg a gwleidydd nodedig o Sbaen oedd **Armando Muñoz Calero**  (15 Chwefror 1908 - 8 Tachwedd 1978). Cafodd yrfa feddygol lwyddiannus er iddo lywyddu Ffederasiwn Brenhinol Pêl-droed Sbaen (1947-1950) a bu'n Is-lywydd ar glwb pêl-droed Atlético Madrid. Cafodd ei eni yn Águilas, Sbaen a bu farw yn Madrid.

## Gwobrau
Enillodd Armando Muñoz Calero y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gran Cruz de la Orden del Mérito Civil
*Uwch-Groes Urdd Isablla y Pabyddion

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Meddygon Sbaenaidd
Pierre Jean George Cabanis

Meddyg, athronydd, gwleidydd,  gwyddonydd ac awdur nodedig o Ffrainc oedd **Pierre Jean George Cabanis**  (5 Mehefin 1757 - 5 Mai 1808). Roedd yn aelod gweithgar o Académie française. Cafodd ei eni yn Cosnac, Ffrainc a bu farw yn Seraincourt.

## Gwobrau
Enillodd Pierre Jean George Cabanis y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1808
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Johann Nathanael Lieberkühn

Meddyg nodedig o'r Almaen oedd **Johann Nathanael Lieberkühn**  (5 Medi 1711 - 7 Hydref 1756). Ei arbenigedd oedd paratoi sbesimen meddygol. Cafodd ei eni yn Berlin, Yr Almaen a bu farw yn Berlin.

## Gwobrau
Enillodd Johann Nathanael Lieberkühn y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Genedigaethau 1711
Categori:Marwolaethau 1756
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Gerard van Swieten

Meddyg ac anatomydd  nodedig o'r Iseldiroedd oedd **Gerard van Swieten**  (7 Mai 1700 - 18 Mehefin 1772). Ef oedd meddyg personol yr Ymerodres Maria Theresa o Awstria a chaiff ei adnabod yn bennaf am iddo danseiliodd fodolaeth fampirod. Cafodd ei eni yn Leiden, Yr Iseldiroedd a bu farw yn Fienna.

## Gwobrau
Enillodd Gerard van Swieten y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1772
Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Meddygon o'r Iseldiroedd
Ferdinand Hoefer

Meddyg, geiriadurwr, hanesydd ac awdur nodedig o'r Almaen oedd **Ferdinand Hoefer**  (21 Ebrill 1811 - 1 Mai 1878). Mae bellach yn adnabyddus am ei stôr o waith ar hanes gwyddoniaeth. Cafodd ei eni yn Döschnitz, Yr Almaen a bu farw yn Brunoy.

## Gwobrau
Enillodd Ferdinand Hoefer y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Geiriadurwyr
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Meddygon Almaenig
Paul-Marie-Léon Regnard

Meddyg a ffisiolegydd  nodedig o Ffrainc oedd **Paul-Marie-Léon Regnard**  (7 Tachwedd 1850 - 18 Ebrill 1927). Ef oedd un o'r naturiolwyr cyntaf i astudio effeithiau pwysau atmosfferig ar fetaboledd microbig. Cafodd ei eni yn Châtillon-sur-Seine, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Paul-Marie-Léon Regnard y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur
*Académie Nationale de Médecine

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Genedigaethau 1850
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Robert Debré

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Robert Debré**  (7 Rhagfyr 1882 - 29 Ebrill 1978). Enwyd yr Ysbyty Robert-Debré ym Mharis ar ei ôl. Cafodd ei eni yn Sedan, Ffrainc a bu farw yn Le Kremlin-Bicêtre.

## Gwobrau
Enillodd Robert Debré y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Sefydliad Léon Bernard

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Wilhelmus Zakaria Johannes

Meddyg o Indonesia oedd **Wilhelmus Zakaria Johannes**  (1895 - 4 Medi 1952). Johannes oedd y meddyg Indonesaidd cyntaf i astudio radioleg. Cafodd ei eni yn Rote Island, Indonesia  a bu farw Den Haag.

## Gwobrau
Enillodd Wilhelmus Zakaria Johannes y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Arwyr Genedlaethol Indonesia

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Meddygon o Indonesia
August de Bary

Meddyg nodedig o'r Almaen oedd **August de Bary**  (17 Chwefror 1874 - 10 Hydref 1954). Gwasanaethodd fel Prif Feddyg Ysbyty Plant Clementine yn Frankfurtddyg. Cafodd ei eni yn Frankfurt am Main, Yr Almaen a bu farw yn Frankfurt am Main.

## Gwobrau
Enillodd August de Bary y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Croes Swyddog  Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen
*Plac Goethe Dinas Frankfurt am Main

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Meddygon Almaenig
Augustus Granville

Meddyg, geinecolegydd ac awdur nodedig o'r Eidal oedd **Augustus Granville**  (7 Hydref 1783 – 3 Mawrth 1872). Fe'i cydnabyddir fel yr unigolyn cyntaf i gynnal awtopsi meddygol ar Fymi Eifftaidd Hynafol. Cafodd ei eni yn Milan, Brenhiniaeth yr Eidal a bu farw yn Dover.

## Gwobrau
Enillodd Augustus Granville y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Urdd Sant Mihangel

Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Meddygon o'r Eidal

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Franciszek Litwin

Meddyg nodedig o Wlad Pwyl oedd **Franciszek Litwin**  (29 Rhagfyr 1899 - 9 Gorffennaf 1965). O'r 11eg o Ebrill, 1945 hyd at y 5ed o Chwefror, 1947, ef oedd y Gweinidog Iechyd Gwlad Pwyl. Cafodd ei eni yn Gostomia, Gwlad Pwyl a bu farw yn Warsaw.

## Gwobrau
Enillodd Franciszek Litwin y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Croes Grunwald, 3ydd radd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Meddygon o Wlad Pwyl
Jean Civiale

Meddyg a llawfeddyg  nodedig o Ffrainc oedd **Jean Civiale**  (5 Gorffennaf 1792 - 13 Mehefin 1867). Ym 1832 dyfeisiodd offeryn llawfeddygol newydd ac fe berfformiodd y llawdriniaeth ymledol leiafriol gyntaf, i fathru cerrig tu fewn i'r bledren. Cafodd ei eni yn Thiézac, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Jean Civiale y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Hans Selye

Meddyg o Awstria oedd **Hans Selye**  (26 Ionawr 1907 - 16 Hydref 1982). Yn ôl y sôn ef oedd y cyntaf i arddangos bodolaeth straen biolegol. Cafodd ei eni yn Fienna, Awstria a bu farw yn Montréal.

## Gwobrau
Enillodd Hans Selye y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Acfas Urgel-Archambeault
*Cydymaith o Urdd Canada
*Oriel yr Anfarwolion Meddygol Canada

Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Meddygon o Awstria

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Pierre Adet

Meddyg, cemegydd, diplomydd a gwleidydd nodedig o Ffrainc oedd **Pierre Adet**  (17 Mai 1763 – 19 Mawrth 1834). Daeth yn llysgennad Ffrengig i'r Unol Daleithiau. Cafodd ei eni yn Nevers, Ffrainc a bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Pierre Adet y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1763
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Meddygon o Ffrainc
Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff

Meddyg, anatomydd, ffisiolegydd nodedig o'r Almaen oedd **Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff**  (28 Hydref 1807 - 5 Rhagfyr 1882). Ei arbenigedd oedd embryoleg. Cafodd ei eni yn Hannover, Yr Almaen a bu farw yn München.

## Gwobrau
Enillodd Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Maximilian Bafaria am Wyddoniaeth a Chelf

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Meddygon Almaenig
Moacyr Scliar

Meddyg, nofelydd, awdur llyfrau plant,  awdur ffuglen wyddonol a newyddiadurwr o Frasil] yw **Moacyr Scliar**  (23 Mawrth 1937 - 27 Chwefror 2011). Caiff ei adnabod yn bennaf fel nofelydd. Cafodd ei eni yn Porto Alegre, Brasil ac yno hefyd y bu farw.

## Gwobrau
Enillodd Moacyr Scliar y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Prêmio Jabuti

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Llenorion o Frasil
Categori:Meddygon o Frasil
Categori:Newyddiadurwyr o Frasil
Llynfi ac Afan, Garw ac Ogwr

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant cymoedd Llynfi, Afan, Garw ac Ogwr wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Llynfi ac Afan, Garw ac Ogwr***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol gynhwysfawr a darllenadwy yn cynnwys erthyglau gan 14 o gyfranwyr sy'n taflu goleuni ar ddiwylliant cyfoethog pedwar o gymoedd De Cymru, ac sy'n tystio i ddylanwad gwerthfawr yr iaith Gymraeg arnynt. Dros 40 o ddarluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Cwm Rhondda (llyfr)

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant Cwm Rhondda wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Cwm Rhondda***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o erthyglau amrywiol gan Cennard Davies, Gareth Alban Davies, John Davies, Menna Davies, Hywel Teifi Edwards, Dyfed Elis-Gruffydd, Donald Evans, Rhidian Griffiths, Christine James, Glyn James, David Jenkins, Ceri W. Lewis, Dafydd Morse, Manon Rhys a Rhydwen Williams.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Ebwy, Rhymni a Sirhywi

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant cymoedd Ebwy, Rhymni a Sirhywi wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Ebwy, Rhymni a Sirhywi***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o erthyglau amrywiol gan Gwyn Davies, Janet Davies, Hywel Teifi Edwards, Rhidian Griffiths, Dafydd Islwyn, Islwyn Jenkins, Jean Jenkins, Dafydd Johnston, D. F. Lewis, Luther Moseley, Frank Olding, Robat Powel, Mary Wiliam a Siân Rhiannon Williams yn adlewyrchu cyfoeth diwylliannol tri o gymoedd Gwent. 39 ffotograff du-a-gwyn a 7 map du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
André Strohl

Meddyg a ffisiolegydd  nodedig o Ffrainc oedd **André Strohl**  (20 Mawrth 1887 – 10 Mawrth 1977). Fe'i cofir am ei rôl wrth ddiagnosio syndrom Guillain-Barré. Cafodd ei eni yn Poitiers, Ffrainc a bu farw yn 14th arrondissement of Paris.

## Gwobrau
Enillodd André Strohl y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Nedd a Dulais

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant cymoedd Nedd a Dulais wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Nedd a Dulais***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1994. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o erthyglau amrywiol gan Tom Davies, Hywel Teifi Edwards, Hilda M. Ethall, Ness Flowers, Hywel Francis, Rhidian Griffiths, Allan James, Tegwyn Jones, Peredur Lynch, Dafydd Rowlands a Robert Rhys yn trafod y Cymreictod a roes i fywyd cymoedd Nedd a Dulais ei liw a'i lun dros y canrifoedd. Ffotograffau a darluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1994
Merthyr a Thaf

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant cymoedd Merthyr a Thaf wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Merthyr a Thaf***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o erthyglau amrywiol gan Grahame Davies, Hywel Teifi Edwards, Rhidian Griffiths, Heini Gruffudd, Dafydd Lloyd Hughes, E. Wyn James, Geraint H. Jenkins, J. Gwynfor Jones, E. G. Millward, Prys Morgan, Brynley F. Roberts, Meic Stephens, M. Wynn Thomas a Huw Walters

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Cwm Tawe (llyfr)

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant Cwm Tawe wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Cwm Tawe***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Yn 2018 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Casgliad o erthyglau amrywiol gan Hywel Teifi Edwards, Meirion Evans, Noel Gibbard, Rhidian Griffiths, Heini Gruffudd, Iauan Gwynedd Jones, Robert Owen Jones, Peredur I. Lynch, Brynley F. Roberts, Dafydd Rowlands a Robert Rhys sy'n bwrw golwg ar gyfoeth cyfraniad diwylliannol Cymreig Cwm Tawe o'r Oesoedd Canol hyd at ganol yr ugeinfed ganrif. Ffotograffau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Cwm Aman (llyfr)

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant Cwm Aman wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Cwm Aman***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae'r bedwaredd gyfrol yng Nghyfres y Cymoedd yn olrhain hanes diwylliant Cymraeg byrlymus Cwm Aman o ddiwedd y ganrif ddiwethaf hyd y presennol, gyda cherddi, atgofion ac ysgrifau gan Lyn Davies, Hywel Teifi Edwards, Tudur Hallam, D. G. Lloyd Hughes., Dafydd Johnston, Einir Jones, Islwyn Jones, Beti Jones, T. Gareth Jones, Ioan Matthews, Derec Llwyd Morgan, Rhianydd Morgan, W. J. Phillips a Huw Walters

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Jacques-Émile Abelous

Meddyg a ffisiolegydd o Ffrainc oedd **Jacques-Émile Abelous**  (10 Mawrth 1864 – 20 Tachwedd 1940) a fu'n athro cadeiriol ffisioleg ym Mhrifysgol Toulouse o 1897 i 1939.

Ganed ef yn Bédarieux, yn département Hérault yn rhanbarth Ocsitania, yng nghyfnod yr Ail Ymerodraeth. Astudiodd feddygaeth ym Montpellier, gan arbenigo mewn ffisioleg, ac enillodd ei radd ym 1888. Gweithiodd am gyfnod yn labordy Charles Richet. Cafodd ei dderbyn i gyfadran feddygaeth Prifysgol Toulouse ym 1892, a fe'i penodwyd yn athro cadeiriol ffisioleg ym 1897.

Cafodd ei alw i'r fyddin yn y Rhyfel Byd Cyntaf a gwasanaethodd yn gludwr gwely ac yna yn yr ysbyty milwrol yn Toulouse. Wedi diwedd y rhyfel, fe'i dyrchafwyd yn ddeon y gyfadran feddygaeth. Wedi iddo ymddeol o'r brifysgol ym 1939, ymsefydlodd yn Aussillon yn département Tarn, ac yno bu farw yn 76 oed, pum mis wedi cwymp Ffrainc.

Fe'i penodwyd yn Officier de la Légion d'honneur ym 1923, a fe'i etholwyd i Académie Nationale de Médecine ym 1928.

Protestant ydoedd, a gwasanaethodd ar gyngor yr Eglwys Ddiwygiedig yn Toulouse wedi 1898. Arddelodd weriniaetholdeb a thaliadau adain-chwith yn ei ieuenctid. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, trodd at freninyddiaeth, ac er ei Brotestaniaeth fe ymunodd â l'Action française, y mudiad Catholig cenedlaetholgar adain-dde a arweiniwyd gan Charles Maurras. Cynyddodd ei weithgarwch gwleidyddol yn y 1930au a darlithodd yn fynych i aelodau'r mudiad.

## Ffynhonnell 
* Pierre-Yves Kirschleger, « Abelous Jacques Émile » yn Patrick Cabanel a André Encrevé (goln), *Dictionnaire biographique des protestants français de 1787 à nos jours*, t. I, Paris, Éditions de Paris-Max Chaleil, 2015 (ISBN 978-2-8462-1190-1), t. 7.

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Academyddion Prifysgol Toulouse
Categori:Derbynwyr Légion d'honneur
Categori:Ffisiolegwyr o Ffrainc
Categori:Meddygon y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Meddygon yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl a aned yn Hérault
Categori:Pobl fu farw yn Tarn
Categori:Protestaniaid o Ffrainc
Cwm Gwendraeth (llyfr)

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant Cwm Gwendraeth wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Cwm Gwendraeth***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ysgrifau amrywiol gan Gareth Davies, Lyn Davies, Hywel Teifi Edwards, Walford Gealy, John Gwilym Jones, Lyn T. Jones, Nan Lewis, Bethan Mair Matthews, D. Huw Owen, Hywel Befan Owen, A. J. Heward Rees, Dafydd Rowlands, Robert Rhys, Irene Williams a Rhian Angharad Williams yn adlewyrchu amryfal agweddau ar hanes diwylliannol a diwydiannol cyfoethog Cwm Gwendraeth, yn cynnwys hanesion am bersonoliaethau dylanwadol mewn sawl maes. 55 ffotograff du-a-gwyn, 2 lun pin-ac-inc a 4 map.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Yn Gymysg Oll i Gyd (llyfr)

Detholiad o ysgrifau ac erthyglau am hanes diwylliant cymoedd De Cymru wedi'i olygu gan Hywel Teifi Edwards yw ***Yn Gymysg Oll i Gyd***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2018 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Casgliad o atgofion ac argraffiadau dwsin o Gymry ifanc o wahanol gymoedd ar hyd de Cymru yn gwerthuso'r dreftadaeth a gyflwynwyd gan eu teuluoedd a'u cymunedau yn nyddiau plentyndod ac ieuenctid. 60 ffotograff du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Taffia

Degfed nofel yr awdur Llwyd Owen yw Taffia. Cyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa.

## Disgrifiad byr 
Yng Ngerddi Hwyan, mae'r ditectif Danny Finch yn colli ei swydd ar ôl cael ei gyhuddo o dwyll.  Mae'n cymryd gwaith fel swyddog diogelwch, er bod Danny'n gwrthod cymryd rhan yn ochr anghyfreithlon gwaith ei fòs - ond dyw hyn ddim yn plesio'i fòs.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Y Ddyled

Nofel i oedolion gan Llwyd Owen yw ***Y Ddyled***.  Cyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa.

## Disgrifiad byr 
Cawn hanes Llwyd Owen, awdur sydd wedi cyhoeddi sawl nofel Saesneg o dan yr enw Floyd Ewens, ond mae'n cael trafferth ysgrifennu.  Mae wedi gwahanu oddi wrth ei wraig Lisa, ac yn byw mewn sied yng ngardd eu tŷ priodasol.  Mae hen ffrind o'r gorffennol yn ail-ymddangos, gan ddod â helynt i'w ganlyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Pierre Lasjaunias

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Pierre Lasjaunias**  (15 Gorffennaf 1948 - 1 Gorffennaf 2008). Bu'n Llywydd ar Ffederasiwn Neuroradioleg Ymyriadol y Byd. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc a bu farw yn Zürich.

## Gwobrau
Enillodd Pierre Lasjaunias y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Bollt

bawd|Nyten a bollt
Math o ffasnydd gyda rhigolau ac edau gwrywaidd allanol arno yw **bollt**. Mae'r bollt yn edrych yn debyg i sgriw, ac yn aml yn cael ei gamgymryd am sgriw.

Mae sgriw yn wahanol i follt oherwydd nid oes modd tynhau nyten ar sgriw, ac mae ei edau heligol yn cael ei defnyddio i dorri i mewn i ddeunydd meddalach (er enghraifft coed).

Nid yw'r gwahaniaeth yma'n amlwg bob amser, ac weithiau mae sgriwiau'n cael eu galw'n folltau heb nyten.

## Cyfeiriadau 
Categori:Metelwaith
Categori:Ffasnyddion
Emmeline Pankhurst

**Emmeline Pankhurst** (15 Gorffennaf 1858 – 14 Mehefin 1928) oedd arweinydd symudiad y Swffragét Prydeinig ac ymgyrchydd gwleidyddol. Yn 1999, enwodd y Time hi yn un o bobl pwysicaf y 20g gan ddweud, "she shaped an idea of women for our time; she shook society into a new pattern from which there could be no going back".

Cafodd ei geni ym Moss Side, Manceinion, fel Emmeline Goulden. Cafodd ei haddysg yn yr École Normale de Neuilly ym Mharis, Ffrainc. Priododd y cyfreithiwr Richard Pankhurst ar 18 Rhagfyr 1879. Bu farw Richard ym 1898.

## Cysylltiadau Cymreig
Ar 11 Gorffennaf 1908, areithiodd Emmeline Pankhurst yn Hwlffordd, Sir Benfro, fel rhan o ymgyrch Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (WSPU). Nododd y digwyddiad hwn foment arwyddocaol yn y mudiad dros bleidlais i'r blaid yng Nghymru, gan ddangos ei chyfraniad uniongyrchol i wleidyddiaeth ymarferol yng Nghymru. Roedd Pankhurst yn gyfaill mynwesol i Margaret Haig Thomas, Arglwyddes y Rhondda, gan ymweld â hi'n aml yn ei chartref yng Nghasnewydd. Roedd Margaret yn actifydd milwriaethus yn achos y Swffragetiaid yng Nghymru.
Ymwelodd Pankhurst hefyd â Llanelli, ar 20 Ionawr 1912 areithiodd yn neuadd yr Eglwys, lle torrodd sawl un ar ei thraws ond daliodd yr awenau'n dynn gan drosglwyddo ei neges yn effeithiol yn ôl y llygaid dystion. Yn yr ysgol Uwchradd, areithiodd am yr ail dro'r diwrnod hwnnw; torrwyd ffenestr, ond unwaith eto, gorffennodd ei haraith.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Mudiadau ac ideolegau ffeministaidd

Mae mathau gwahanol o **fudiadau ac ideolegau ffeministaidd** wedi datblygu ar draws y blynyddoedd. Maent yn amrywio o ran amcanion, strategaethau a chysylltiadau. Yn fwy nag aml maent yn gorgyffwrdd, ac mae sawl ffeminydd yn uniaethau ag adrannau gwahanol o ffeministiaeth.

## Ffeministiaeth y brif ffrwd 
[de|bawd|253x253px|[Emma Goldman]]
Fel enw cyffredinol, mae ffeministiaeth y brif ffrwd yn dynodi mudiadau ac ideolegau ffeministaidd sydd ddim yn rhan o ffeministiaeth sosialaidd neu radicalaidd. Yn draddodiadol mae ffeministiaeth y brif ffrwd yn canolbwyntio ar ddiwygio cyfreithiol a gwleidyddiol, gyda'i wreiddiau yn nhon gyntaf ffeministiaeth a ffeministiaidd hanesyddol rhyddfrydol y 19g a dechrau'r 20g.

## Anarchoffeministiaeth 
Mae anarchoffeministiaeth yn cyfuno anarchiaeth a ffeministiaeth. Yn gyffredinol mae'n gweld y batriarchaeth fel arwydd o hierarchaeth anwirfoddol. Ys dywed L. Susan Brown: "*as anarchism is a political philosophy that opposes all relationships of power, it is inherently feminist*".
bawd|Angela Davis

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffeministiaeth
Ffeministiaeth
Gwrthimiwnedd

**Gwrthimiwnedd** yw lleihad yng ngweithrediad neu effeithlondeb y system imiwnedd. Mae gan rai rhannau o'r system imiwnedd ei hun effeithiau gwrthimiwnedd ar rannau eraill o'r system imiwnedd, a gall gwrthimiwnedd ddigwydd fel adwaith andwyol i driniaethau ar gyfer cyflyrrau eraill.

Yn gyffredinol, caiff gwrthimiwnedd ei achosi'n fwriadol i atal y corff rhag gwrthod organ wedi'i drawsblannu, Caiff hyn hefyd ei ddefnyddio ar gyfer trin clefydau ar ôl trawsblannu mêr esgyrn, neu ar ôl trin clefydau awto-imiwn megis lwpws erythematosus systemig, arthritis rhiwmatoid, Syndrom jögren, neu glefyd Crohn's. Caiff hyn ei wneud fel arfer drwy ddefnyddio meddyginiaethau, ond gall gynnwys llawdriniaeth (splenectomi), plasmapheresis, neu ymbelydredd. 

## Gwrthimiwnedd wedi'i achosi'n fwriadol 
Gweinyddu meddyginiaethau gwrthimiwnedd yw'r prif ffordd o achosi gwrthimiwnedd bwriadol, dan amgylchiadau optimaidd, caiff cyffurfiau gwrthimiwnedd eu targedu at gyfansoddyn gorfywiog y system imiwnedd yn unig. Derbyniodd Dr. Joseph Murray, Ysbyty Brigham a Menywod, Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1990 am ei waith ar wrthimiwnedd.

Mae gan gyffuriau gwrthimiwedd y potensial i achosi diffyg imiwnedd, sy'n golygu bod pobl yn fwy agored i heinitau manteisgar a'i bod yn llai posibl cadw golwg ar berthnasedd cancr a'r system imiwnedd. Gellir rhoi prescripsiwn i atal y system imiwnedd pan fo ymateb arferol y system imiwnedd yn annymunol, megis clefydau awto-imiwn

## Gwrthimiwnedd nad yw'n fwriadol 
Gall gwrthimiwnedd nad yw'n fwriadol ddigwydd mewn, er enghraifft, ataxia-telangiectasia, sawl math o ganser, a heintiau cronig penodol megis HIV. Yr effaith annymunol mewn gwrthimiwnedd nad yw'n fwriadol yw diffyg imiwnedd sy'n arwain at bobl yn dod yn fwy agored i bathogenau megis bacteria, a chlefydau.

Mae diffyg imiwnedd hefyd yn effaith andwyol posibl i nifer o gyffuriau sy'n atal y system imiwnedd. Yn hyn o beth, mae* atal y system imiwnedd *yn gyffredinol yn golygu effeithiau o fudd ac effeithiau andwyol posibl ac sy'n niweidio gweithrediad y system imiwedd.

Mae diffyg celloedd B a chelloedd T yn nam ar y system imiwnedd y caiff pobl eu geni ag ef neu maent yn ei gael yn hwyrach, a all yn ei dro arwain at broblemau o ran diffyg system imiwnedd.  

## Cyfeiriadau 
Categori:System imiwnedd
Categori:Imiwnoleg
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Sbectol

bawd|Par o sbectolau presgripsiwn darllen
Dyfais sy'n cynnwys lensys gwydr neu blastig caled mewn ffrâm - sy'n gorffwys ar y trwyn a'r clustiau - er mwyn helpu pobl i weld yn well yw **sbectol** neu **sbectolau**. Defnyddir sbectolau fel arfer i gywiro golwg, er enghraifft sbectolau darllen a sbectolau ar gyfer pobl sydd â golwg byr. Mewn rhai mathau o chwaraeon, caiff sbectolau eu gwisgo i amddiffyn y llygaid, er enghraifft sboncen.

Mae sbectolau haul yn ei gwneud hi'n haws gweld mewn golau dydd llachar, ac yn gallu amddiffyn y llygaid rhag cael eu niweidio gan lefelau uchel o olau uwchfioled. Mae sbectolau haul cyffredin yn defnyddio lensys tywyllach er mwyn amddiffyn rhag golau llachar neu ddisgleirdeb; mae rhai sbectolau arbenigol yn troi'n glir mewn amgylcheddau tywyll neu dan do, ond yn troi'n sbectolau haul mewn golau llachar. Mae modd defnyddio sbectolau arbenigol er mwyn gweld gwybodaeth benodol (er enghraifft stereosgopi) neu sbectolau 3D er mwyn gwylio ffilmiau tri dimensiwn.  Weithiau, caiff sbectolau heb ddim pŵer cywiro yn y lensys eu gwisgo at ddibenion ffasiwn neu aestheteg. Hyd yn oed gyda sbectolau sy'n cael eu defnyddio ar gyfer cywiro golwg, mae ystod eang iawn o gynlluniau ar gael at ddibenion ffasiwn, sy'n defnyddio plastig, weiar a deunydd eraill.

Mae pobl yn fwy tebygol o fod angen gwisgo sbectolau wrth iddyn nhw fynd yn hŷn, gyda 93% o bobl rhwng 65 a 75 oed yn gwisgo sbectolau i gywiro'u golwg.

## Cyfeiriadau

Categori:Dyfeisiau optegol
Categori:Llygad
Categori:Penwisg
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Hanes merched

Mae **hanes merched** yn astudio rol merched mewn hanes a'r dulliau a ddefnyddiwyd i wneud hynny. Mae'n cynnwys hanes twf hawliau merched, archwilio unigolion a grwpiau o ferched o bwys hanesyddol, ac effeithiau digwyddiadau hanesyddol ar ferched.

## Gweler hefyd
*Ffeministiaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Merched
Mezcal

Mae ** Mezcal** (neu **mescal**) yn ddiod alcoholaidd wedi ei ddistyllu a wneir o unrhyw fath o blanhigyn blodyn canmlwydd sydd yn gynhenid i Fecsico. Mae'r gair *mezcal *yn deillio o'r gair *mexcalli metl* a *izcalli*, sydd yn golygu "blodyn canmlwydd wedi'i goginio mewn ffwrn".

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwirodydd
Last Letters from Hav

Mae ***Last Letters from Hav*** yn nofel a gyhoeddwyd yn 1985 gan yr awdur Jan Morris. Cafwyd y nofel ei hail gyhoeddi yn 2006 ynghyd â *Hav of the Myrmidons*. 

## Crynodeb plot 
Mae *Last Letters from Hav* yn naratif o ymweliad chwe mis mewn ymweliad a'r wlad ddychmygol, Hav. Mae'r nofel wedi ei hysgrifennu mewn arddull llenyddiaeth teithio. Mae'r nofel wedi ei strwythuro mewn dull episodig, gyda phob pennod yn cyd-fynd i fis a dreuliodd yr awdur yn Hav. Mae Hav ei hun yn benrhyn cosmopolitan annibynnol, wedi ei leoli rhywle yn nwyrain Môr y Canoldir. 

## Genre 
Mae *Last Letters from Hav* a'i ddilyniant *Hav of the Myrmidons* yn weithiau o lenyddiaeth ddychmygol. Mae Ursula K. Le Guin o'r farn fod y nofel yn waith o ffuglen wyddonol oherwydd y defnydd o ffuglen ddychmygol i fynd i'r afael a materion o wyddoniaeth gymdeithasol.

## Gwobrau ac enwebiadau 
Cafodd *Last Letters from Hav* ei roi ar restr-fer ar gyfer Booker Prize for Fiction yn 1985.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau gan Jan Morris
Categori:Nofelau 1985
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau gwyddonias Saesneg o Gymru
Gorsaf reilffordd Stonehaven

Mae **Gorsaf reilffordd Stonehaven** yn gwasanaethu'r dref Stonehaven yn Swydd Aberdeen, Yr Alban.

bawd|dim|250px|Cwt signal Stonehaven
Agorwyd yr orsaf ar 1 Tachwedd 1849, yn rhan o Reilffordd Aberdeen, a daeth yn rhan o reilffordd y Caledonian ym 1866. Cyrhaeddodd Rheilffordd y North British ym 1883, pan agorwyd rheilffordd o Arbroath

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan National Rail
* Gwefan Scotrail

Stonehaven
Barry Bostwick

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Barry Knapp Bostwick** (ganwyd 24 Chwefror 1945).

Ef yw llais y *Ci Thunderbolt* yn y ffilm ''101 Dalmatians II: Patch's London Adventure''.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Actorion Americanaidd
Eglwys Ddiwygiedig Unedig

Eglwys Gristnogol yn y Deyrnas Unedig yw'r **Eglwys Ddiwygiedig Unedig** (Saesneg: *United Reformed Church (URC)*). Fe'i sefydlwyd yn 1972 trwy uno Eglwys Bresbyteraidd Lloegr a'r Eglwys yr Annibynwyr.

Yn 2016, pleidleisiodd yr Eglwys i ganiatáu i'w heglwysi gynnal priodasau gyfunryw.

## Synod Genedlaethol Cymru
Mae Synod Genedlaethol Cymru yn un o dri ar ddeg o Synodau sy’n ffurfio’r Eglwys Ddiwygiedig Unedig o fewn tair cenedl Cymru, Lloegr a’r Alban. Yng Nghymru, mae’r Synod yn cynnwys 95 o eglwysi lleol ar draws y wlad, tua hanner ohonynt mewn partneriaethau eciwmenaidd. Mae cenhadaeth a gweinidogaeth y rhan fwyaf o’r eglwysi hyn yn cael eu cynnal drwy’r iaith Saesneg, er bod nifer lle mae’r Gymraeg yn cael ei defnyddio fel cyfrwng. Cynhelir gwasanaethau naill ai yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg, neu’n ddwyieithog, yn rheolaidd yng Ngofaleth Bannau Brycheiniog, yn enwedig yng Nghapel y Plough, Aberhonddu (URC & UAC), yn URC y Fenni ac yng Nghapel Sardis, Cwmcamlais (UAC). Yn 2017 mabwysiadodd y Synod Polisi Iaith Gymraeg yn cydnabod fod gan yr iaith Gymraeg statws swyddogol o dan Fesur y Gymraeg (Cymru) 2011, ac na ddylid ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol Eglwys Ddiwygiedig Unedig: Synod Cenedlaethol Cymru

Categori:Annibynwyr
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Diwygiedig Unedig
Categori:Presbyteriaeth
Categori:Sefydliadau 1972
David Schwimmer

Mae **David Lawrence Schwimmer** (ganwyd 2 Tachwedd 1966) yn actor, cynhyrchydd a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau, sy'n cael ei adnabod mwyaf am ei rôl yn y sitcom, *Friends*. Dechreuodd Schwimmer ei yrfa actio mewn sioeau ysgol yn Beverly Hills High School. Ym 1988, fe graddiodd o'r Northwestern University gyda Bachelor of Arts mewn theatr a lleferydd. Yn dilyn graddio, cyd-greuodd Lookingglass Theatre Company. Am rhan fwya'r 80au roedd e'n byw yn Los Angeles yn trio, ond methu ffeindio swydd parhaol.

Ymddangosodd yn *A Deadly Silence* ym 1989 a chwpwl o raglenni teledu eraill yn y 90au cynnar gan gynnwys *L.A. Law*, *The Wonder Years*, *NYPD Blue*, a *Monty*. Yna, roedd Schwimmer yn cael ei adnabod yn fyd-eang ar ôl cychwyn ei rôl fel Ross Geller yn y  sitcom *Friends.  Enillwyd enwebiad *Primetime Emmy Award am Outstanding Supporting Actor in a Comedy Series ym 1995. Cyrhaeddodd ei rôl mwyaf mewn ffilm oedd yn *The Pallbearer* (1996), yna ymddangosodd yn *Kissing a Fool* (1998), *Six Days, Seven Nights* (1998), *Apt Pupil*, a *Picking Up the Pieces* (y ddau yn 2000). Yna, ymddangosodd yn y gyfres *Band of Brothers* (2001) yn actio'r rôl Herbert Sobel.

Yn dilyn y bennod olaf o *Friends* yn 2004, cafodd ei gastio fel *Duane Hopwood *yn y ddrama o'r un enw yn 2005. Mae'n ymddangos mewn ffilmiau arall megis llais Melman y Jiraff yn y cartŵn *Madagascar* film franchise, *Big Nothing* (2006), a'r ffilm *Nothing But the Truth* (2008). Dechreuodd actio yn y West End yn Llundain erbyn 2005 yn y ddrama *Some Girl(s)* in 2005. Yn 2006, cafodd rôl ym Broadway am y tro cyntaf yn *The Caine Mutiny Court-Martial*. Y ffilm cyntaf wnaeth Schwimmer cyfarwyddo oedd y comedi *Run Fatboy Run *yn 2007.

Yn 2016, dychwelodd i'r teledu i actio'r gyfreithwr Robert Kardashian yn *American Crime Story*, enillodd enwebiad arall ar gyfer y rôl yma sef Outstanding Supporting Actor in a Limited Series or Movie.

## Bywyd Cynnar 
Ganwyd Schwimmer yn Flushing, Queens, Efrog Newydd, i atwrneiod Arthur a Arlene Coleman-Schwimmer. Mae ganddo chwaer hŷn, o'r enw Ellie. Symudodd ei deulu i Los Angeles lle cafodd ei brofiad actio cyntaff, mewn fersiwn Iddewig o *Cinderella *pan oedd yn ddeg oed. Yn 1979, ymunodd â "workshop" Shakespeare roedd Ian McKellen yn rhedeg yn Los Angeles. Mae'n cofio'r profiad yma fel profiad bwysig i'w yrfa.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
## Gwobrau ac enwebiadau 
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o'r Unol Daleithiau
Bernard Brodie

Strategydd milwrol Americanaidd oedd **Bernard Brodie** (20 Mai 1910 – 24 Tachwedd 1978) a ysgrifennodd sawl gwaith dylanwadol ar strategaeth arfau niwclear Unol Daleithiau America.

Ganwyd yn Chicago, Illinois. Enillodd ei ddoethuriaeth mewn cysylltiadau rhyngwladol o Brifysgol Chicago ym 1940. Gwasanaethodd yn swyddfa'r pennaeth dros ymgyrchoedd llyngesol yn ystod yr Ail Ryfel Byd (1943–45). Wedi'r rhyfel, fe addysgodd gysylltiadau rhyngwladol ym Mhrifysgol Yale. Ymunodd Brodie â'r RAND Corporation ym 1951 yn Santa Monica, Califfornia, ac yno fe weithiodd ar faterion amddiffyn a strategaeth niwclear hyd 1966. Addysgodd yn Adran Gwyddor Gwleidyddiaeth Prifysgol Califfornia, Los Angeles o 1963 i 1977. Bu farw yn Los Angeles ym 1978.

Ymhlith ei weithiau mae *The Atomic Bomb and American Security* (1945), *The Absolute Weapon* (1946), *Strategy in the Missile Age* (1959), *Escalation and the Nuclear Option* (1966), a *From Crossbow to H-Bomb* (gyda'i wraig Fawn M. Brodie; 1973).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Califfornia, Los Angeles
Categori:Academyddion Prifysgol Yale
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Chicago
Categori:Damcaniaethwyr milwrol
Categori:Llenorion milwrol o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chicago
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Ysgolheigion cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Ysgolheigion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Nanette Fabray

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Nanette Fabray** (ganwyd **Ruby Bernadette Nanette Fabares**; 27 Hydref 1920 – 22 Chwefror 2018).

Fe'i ganwyd yn San Diego, yn ferch i Lily Agnes (McGovern), a'i phriod, Raoul Bernard Fabares.

## Ffilmiau
**The Private Lives of Elizabeth and Essex* (1939)
**A Child Is Born* (1939)
**The Band Wagon* (1953)
**The Subterraneans* (1960) 
**The Happy Ending* (1969)
**The Cockeyed Cowboys of Calico County* (1970)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2018
Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched

Mudiad gwleidyddol i fenywod yn unig oedd **Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched** neu **Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod (WSPU)** sy'n gyfieithiad o '''''the Women's Social and Political Union''''', sefydliad milwriaethus blaenllaw a ymgyrchai dros bleidlais i fenywod yng ngwledydd Prydain rhwng 1903 a 1917. O 1906 ymlaen, adnabyddid aelodau'r WSPU fel "swffragetiaid". Rheolwyd yr aelodaeth a pholisïau'r undeb yn dynn gan Emmeline Pankhurst a'i merched Christabel a Sylvia, er i Sylvia gael ei diarddel o'r undeb yn ddiweddarach. Ymgyrchai'r muduad dros ddiwygio cymdeithasol. Mabwysiadwyd y slogan "Deeds, not words". Erbyn 1913, penodwyd Nora Dacre Fox (neu Norah Elam) fel Ysgrifennydd Cyffredinol yr Undeb.

Daeth aelodaeth WSPU yn adnabyddus am anufudd-dod sifil a gweithredu uniongyrchol. Roedd yr aelodau'n aml yn defnyddio tactegau fel heclo (gweiddi ar draws gwleidyddion), cynnal gwrthdystiadau a gorymdeithiau, torri'r gyfraith a gorfodi'r heddlu i'w harestio, torri ffenestri mewn adeiladau amlwg, a rhoi blychau post  ar dân. Ar ôl eu carcharu — aeth llawer o'r menywod hyn ar streic newyn, gan ddioddef cael eu bwydo drwy rym.

## Y dyddiau cynnar
Sefydlwyd Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod fel mudiad menywod annibynnol ar 10 Hydref 1903 yn 62 Nelson Street, Manceinion, cartref y teulu Pankhurst. Roedd Emmeline Pankhurst, ynghyd â dwy o'i merched, Christabel a Sylvia, a'i gŵr, Richard, cyn ei farwolaeth ym 1898, wedi bod yn weithgar yn y Blaid Lafur Annibynnol (ILP), a sefydlwyd yn 1893 gan Keir Hardie, ffrind i'r teulu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Sefydliadau 1903
Categori:Dadsefydliadau 1917
Categori:Mudiadau
Categori:Sefydliadau Lloegr
Categori:Manceinion
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Swffragetiaid
Bud Luckey

Animeddiwr, cartwynydd, canwr, cerddor, dylunydd ac actor o'r Unol Daleithiau oedd **William Everett** "**Bud**" **Luckey** (28 Gorffennaf 1934 – 24 Chwefror 2018), sy'n adnabyddus am ei ran mewn ffilmiau comedi poblogaidd fel ''Boundin' *.

Roedd yn fwyaf adnabyddus am ei waith gyda chwmni Pixar fel dylunydd cymeriadau ar gyfer *Toy Story*, *Boundin'*, *Toy Story 2*, *A Bug's Life*, *Monsters, Inc.*, *Finding Nemo*, *Cars*, *The Incredibles*, *Ratatouille*, *Toy Story 3*, a *Toy Story 4''.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad