open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mandon las

Llwyn blodeuol sy'n hanu o'r is-drofannau yw **Mandon las** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rubiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Asperula arvensis* a'r enw Saesneg yw *Blue woodruff*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Briwydden Las.

Gelwir y teulu Rubiaceae yn 'deulu'r coffi' ar lafar. Ar wahân i goffi ceir aelodau eraill o'r teulu sy'n sy'n cyfrannu'n helaeth i economi gwledydd e.e. O'r planhigyn Cinchona, y daw quinine. Mae gan y planhigyn hwn ddail syml, cyflawn, cyferbyn â'i gilydd, coronigau tiwbaidd ac ofari isradd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Rubiaceae
Tusw troellog

Planhigyn blodeuol dyfrol bychan yw **Tusw troellog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Ruppiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ruppia cirrhosa* a'r enw Saesneg yw *Spiral tasselweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tusw Troellog.

Mae'n tyfu mewn dŵr croyw - mewn llynnoedd neu byllau ac mae'n frodorol o Ewrop a chyfandir America.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Ruppiaceae
Llwyn oren Mecsico

Planhigyn blodeuol bytholwyrdd sy'n tyfu 1–3 m (3.3–9.8 tr) yw **Llwyn oren Mecsico** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rutaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Choisya ternata* a'r enw Saesneg yw *Mexican orange*.

Mae gan aelodau'r teulu hwn arogl eitha nodweddiadol, ac mae'r dail gyferbyn a'i gilydd. Mae'r blodau'n unigol ac yn rheiddiol (*radial*) a chant eu peillio gan bryfaid fel gwenyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Rutaceae
Helygen aur

Coeden gollddail fechan o deulu'r helygen yw **Helygen aur** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Salicaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Salix alba var. vitellina* a'r enw Saesneg yw *Golden willow*.

Mae gwreiddiau'r goeden fechan hon yn hoff o bridd gwlyb, a thyf fel arfer ar lan afon, nant neu lyn. Mae'r dail wedi eu lleoli bob yn ail a'r blodau'n unrhyw - gyda chynffonau wyn bach benyw ar un coeden a'r gwryw ar goeden arall hy mae'n blanhigyn deuoecaidd. Mae'r petalau'n fach iawn ac ni cheir petalau. Mae gan y goeden briodweddau meddygol, gan gynnwys atal y ddannodd a gwrth-feiotig.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Salicaceae
Claerlys

Planhigyn blodeuol lluosflwydd, caled yw **Claerlys** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Samolus*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Samolus valerandi* a'r enw Saesneg yw *Brookweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Claerlys, Clairllysg, Clerllysg, Cleyrllys, Ffrydlys, Samwl, Samylen.

Tyf i uchder o 0.3 m (1tr). Blodeua rhwng Mehefin ac Awst ac aeddfeda'r hadau rhwng Gorffennaf ac Awst.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Samolus
Castanwydden-y-meirch goch

Heibrid artiffisial a planhigyn blodeuol yw **Castanwydden-y-meirch goch** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Sapindaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aesculus carnea* a'r enw Saesneg yw *Red horse-chestnut*.

Mae'r cofnod cyntaf ohono yn 1820 a thyf i uchder o 20–25 m.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Sapindaceae
Masarnen fach

Coeden gollddail blodeuol sy'n perthyn i deulu'r gastanwydden yw **Masarnen fach** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Sapindaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Acer campestre* a'r enw Saesneg yw *Field maple*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Masarnen Leiaf, Cynhowlen, Gwenwialen, Gwiniolwydd, Gwiniowlen, Gwinolen, Masarn Lleiaf, Masarnwydd Lleiaf.

Mae'n hoff o hinsawdd cynnes neu drofannol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Sapindaceae
Castanwydden y meirch

Coeden sy'n tyfu i uchder o tua 36 metr (118 tr) yw **Castanwydden y meirch** (enw benywaidd) neu **Coeden goncr** ar lafar gwlad. Mae'n perthyn i'r teulu *Sapindaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aesculus hippocastanum* a'r enw Saesneg yw *Horse-chestnut*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Castanwydden y Meirch, Castanwydden Geffyl. Yna ardal Llanrug, Arfon, sonnir am “chwarae colbs” am chwarae concyrs

Mae'n goeden gollddail sy'n frodor o dde-ddwyrain Ewrop. Gwelir Castanwydden y meirch yn tyfu ar ochr strydoedd mewn trefi a dinasoedd ledled y byd. Mae'r dail yn debyg i law agored, ac fe'i lleolir gyferbyn a'i gilydd, mewn clwstwr o 5-7, gyda phob un 13–30&nbsp;cm o hyd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

Categori:Coed
Categori:Sapindaceae
Clustiau eliffant

Planhigyn blodeuol yw **Clustiau eliffant** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Saxifragaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Bergenia crassifolia* a'r enw Saesneg yw *Elephant-ears*.

Mae gan y blodau 4 neu 5 o betalau a rhwng 5 – 10 briger.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Saxifragaceae
Briwydd wen

Llwyn blodeuol sy'n hanu o'r is-drofannau yw **Briwydd wen** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Rubiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Galium saxatile* a'r enw Saesneg yw *Heath bedstraw*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Briwydden y Rhosdir, Briwydden Wen, Gwendon Lefn, Gwenwlydd Lefn.

Gelwir y teulu Rubiaceae yn 'deulu'r coffi' ar lafar. Ar wahân i goffi ceir aelodau eraill o'r teulu sy'n sy'n cyfrannu'n helaeth i economi gwledydd e.e. O'r planhigyn Cinchona, y daw quinine. Mae gan y planhigyn hwn ddail syml, cyflawn, cyferbyn â'i gilydd, coronigau tiwbaidd ac ofari isradd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Rubiaceae
Balchder india

Coeden gollddail blodeuol sy'n perthyn i deulu'r gastanwydden yw **Balchder india** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Sapindaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Koelreuteria paniculata* a'r enw Saesneg yw *Pride-of-india*.

Mae'n hoff o hinsawdd cynnes neu drofannol.

Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-14-Blasen-Esche-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-16-Blasen-Esche-2020-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-34-Blasen-Esche-Bluete-2020-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-54-Blasen-Esche-Frucht-Bluete-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-46-Blasen-Esche-Blatt-2020-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-58-Blasen-Esche-Frucht-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-78-Blasen-Esche-Herbstlaub-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Koelreuteria paniculata-84-Blasen-Esche-Frucht-2012-gje.jpg

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Sapindaceae
Coeden-fêl bob yn eilddail

Planhigyn blodeuol yw **Coeden-fêl bob yn eilddail** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Scrophulariaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Buddleja alternifolia* a'r enw Saesneg yw *Alternate-leaved butterfly-bush*.

Maent yn frodorol o rannau cynnes a throfannol Cyfandir America.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Scrophulariaceae
Blodyn mwnci

Planhigyn blodeuol yw **Blodyn mwnci** neu ***Erythranthe guttata***. Mae'n perthyn i'r teulu Phrymaceae yn dilyn ail-ddosbarthiad y rhan fwyaf o aelodau'r teulu Scrophulariaceae. Yr enw Saesneg yw *monkeyflower*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Blodyn y mwnci, Blodyn cap nain, Llysiau'r epa a Llysiau ceg nain. Mae'n blanhigyn pwysig ar gyfer ymchwil gwyddonol ar esblygiad ac ecoleg lle cyfeirir ato'n aml gan ddefnyddio ei hen enw: ***Mimulus guttatus*** neu *Mimulus*.

Maent yn frodorol o rannau cynnes a throfannol Cyfandir America.

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Phrymaceae
Gwrnerth y dŵr

Planhigyn blodeuol lluosflwydd yw **Gwrnerth y dŵr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Scrophulariaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Scrophularia auriculata* a'r enw Saesneg yw *Water figwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gornerth y Dŵr, Danhogen y Dŵr, Dannogen y Dŵr, Danogen y Dwfr a Goreunerth y Dŵr.

Mae i'w gael yng ngorllewin Ewrop ac yng ngogledd Affrica. Ei gynefin arferol ydy glannau afonydd, pyllau dŵr a gwlypdiroedd eraill.
Mae'n tyfu ar i fyny, yn dalsyth, gydag uchder o hyd at 70&nbsp;cm gyda dail siap ofal, wedi'u gosod bob-yn-ail ar fonyn gwyrdd-borffor.

Ceir blodau bychan, brown a sepalau gwyrdd gydag ymyl gwyn, ac fe'u gwelir yn blodeuo rhwng Mehefin a Medi. Yna gwelir y codau'n datblygu, pob un yn llawn had.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Scrophulariaceae
Helygen wylofus

Coeden gollddail fechan o deulu'r helygen yw **Helygen wylofus** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Salicaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Salix x sepulcralis* a'r enw Saesneg yw *Weeping willow*.

Mae gwreiddiau'r goeden fechan hon yn hoff o bridd gwlyb, a thyf fel arfer ar lan afon, nant neu lyn. Mae'r dail wedi eu lleoli bob yn ail a'r blodau'n unrhyw - gyda chynffonau wyn bach benyw ar un coeden a'r gwryw ar goeden arall hy mae'n blanhigyn deuoecaidd. Mae'r petalau'n fach iawn ac ni cheir petalau. Mae gan y goeden briodweddau meddygol, gan gynnwys atal y ddannodd a gwrth-feiotig.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Salicaceae
Cnwp-fwsogl Krauss

Planhigyn fasgwlaidd gyda dail cennog yw **Cnwp-fwsogl Krauss** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Selaginellaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Selaginella kraussiana* a'r enw Saesneg yw *Krauss`s clubmoss*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cnwpfwsogl Kraus.

Mae ganddyn nhw briodweddau sy'n debyg i'r rhedynen ac maent yn heterosboraidd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Selaginellaceae
Pupryn melys

Planhigyn blodeuol yw **Pupryn melys** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Solanaceae*. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Capsicum annuum* a'r enw Saesneg yw *Sweet pepper*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Solanaceae
Hyoscyamus niger

Planhigyn blodeuol gwenwynol yw ***Hyoscyamus niger***, hefyd a elwir yn **Llewyg yr iâr** (Saesneg: *Black henbane*). Mae *Hyoscyamus niger* yn gynhenid i Ewrop a Siberia, ac mae wedi hen ymgartrefu ym Mhrydain Fawr ac Iwerddon.

## Geirdarddiad ac enwau eraill
Daw'r enw Cymraeg o'r ffaith bod *Hyoscyamus niger* yn tyfu'n wyllt, ac yn aml mewn gerddi ac ar ffermydd. Sylwai ffermwyr bod yr ieir yn mynd yn "wallgof" ar ôl bwyta'r planhigyn oherwydd effaith yr alcaloidau tropên.  Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn, gan gynnwys **Crys y Brenin**, **bela**, **bele**, **belau**, '''ffa'r moch**, **gwenwyn yr ieir**, **henban**, a **parfyg'''.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Solanaceae
Atropa belladonna

Planhigyn llysieuaidd lluosflwydd gwenwynol yw ***Atropa belladonna***, hefyd a elwir yn **Codwarth** yn Gymraeg (Saesneg: *Belladonna* a *Deadly nightshade*). Mae'n perthyn i'r teulu *Solanaceae*, sydd hefyd yn cynnwys tomatos, tatws, ac wylysiau. Mae'n gynhenid i Ewrop a Gorllewin Asia, gan gynnwys Twrci. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w chael yng nghanolbarth a de America, fodd bynnag.

Mae'r dail ac aeron yn wenwynol iawn i'w bwyta oherwydd eu bod yn cynnwys alcaloid tropên. Mae'r tocsinau hyn yn cynnwys atropin, sgopolamin, ac hyosÿamin, sy'n achosi deliriwm a rhithweledigaethau, a hefyd a ddefnyddir yn wrthgolinergigau fferyllol. a **Ceirios y Gŵr Drwg** ydy enwau Cymraeg eraill sydd ar y planhigyn hwn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Solanaceae
Cneuen godog

Planhigyn blodeuol sy'n tyfu i uchder o hyd at 6 m yw **Cneuen godog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Staphyleaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Staphylea pinnata* a'r enw Saesneg yw *Bladdernut*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Dagrau Addaf, Cnau Aur Onnenddail.

Mae'n frodorol o Ewrop ac mae ar gael ym Mhrydain. Ceir blodau bychan gwyn, siap clychau a gydag ogla neu arogl da, sy'n blodeuo rhwng Mai a Mehefin.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Staphyleaceae
Grugbren

Llwyn neu goeden bychan golldail ydy **Grugbren** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Tamaricaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Tamarix gallica* a'r enw Saesneg yw *Tamarisk*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Grugbren, Tamarisc, Tamarisg a Tamarix.

[bawd|chwith|Ar lan y môr yn [Vic-la-Gardiole.]]

Gall dyfu hyd at 5 metr o uchder. Mae'n frodorol o Sawdi Arabia a Gorynys Sinai ac fe'i ceir yn gyffredin yng ngwledydd y Môr Canoldir. Mewn llawer o wledydd eraill lle mae wedi sefydlu, caiff ei gyfri'n chwynyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Tamaricaceae
Rhedynen gorniog

Math o redynen yw **Rhedynen gorniog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Thelypteridaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Phegopteris connectilis* a'r enw Saesneg yw *Beech fern*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhedynen y Graig, Llawredynen y Fagwyr, Llawredynen y Ffawydd, Llawredynen y Ffawydden, Rhedynen y Ffawydd.

Mae'n tyfu mewn gwledydd cynnes neu drofannol ac mae'n hoff iawn o leithder.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Thelypteridaceae
Rhedynen y gors

Math o redynen yw **Rhedynen y gors** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Thelypteridaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Thelypteris palustris* a'r enw Saesneg yw *Marsh fern*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Marchredynen y Gors.

Mae'n frodorol o Ogledd America ac Ewrop. Ei thiriogaeth delfrydol yw gwlypdiroedd - yn llygad yr haul.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Thelypteridaceae
Clust yr ewig

Planhigyn blodeuol bytholwyrdd yw  **Clust yr ewig** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Thymelaeaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Daphne laureola* a'r enw Saesneg yw *Spurge laurel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Clust yr Ewig, Glas y Gaeaf.

Mae'n frodorol o Ewrop, Algeria, Moroco a'r Azores.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Thymelaeaceae
Bliwlys

Math o blanhigyn blodeuol yw **Bliwlys** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Thymelaeaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Daphne mezereum* a'r enw Saesneg yw *Mezereon*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Bliwlys, Bliw, Bliwyn, Llosglys a Nidwydden.

Mae'n frodorol o Ewrop, Gorllewin Asia hyd at wledydd Sgandinafia a Rwsia.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Thymelaeaceae
Cleddlys canghennog

Planhigyn blodeuol yw  Typhaceae **Cleddlys canghennog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Typhaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Sparganium erectum* a'r enw Saesneg yw *Branched bur-reed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cleddlys Canghennog, Cadwen, Cawen, Cawen Ganghennog, Cawn, Cleddlys, Cleddyfhesg,Cleddyflys, Cleddyflys Canghennog.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Typhaceae
Capan cornicyll

Planhigyn blodeuol yw  **Capan cornicyll** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Tropaeolaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Tropaeolum majus* a'r enw Saesneg yw *Nasturtium*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Meri a Mari, Copa Cornicyll.

Mae'n frodorol o'r Andes a gogledd Colombia.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Tropaeolaceae
Capan-cornicyll dringol

Planhigyn blodeuol yw  **Capan-cornicyll dringol** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Tropaeolaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Tropaeolum speciosum* a'r enw Saesneg yw *Flame nasturtium*.

Mae'n frodorol o Tsile, ble caiff ei adnabod fel *coralito*, *quintralito*, neu *voqui*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Tropaeolaceae
Codwarth Triblodeuog

Planhigyn blodeuol yw **Codwarth Triblodeuog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Solanaceae*. Mae i'w gael ym mhob cyfandir oddigerth i Antartig. Mae'r amrywiaeth fwyaf i'w gael yng Nghanolbarth a De America, fodd bynnag. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Solanum triflorum* a'r enw Saesneg yw *Three-flowered nightshade*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Solanaceae
Pisgwydden dail bach

Coeden gollddail yw **Pisgwydden dail bach** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Tiliaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Tilia cordata* a'r enw Saesneg yw *Small-leaved lime*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Pisgwydden Deilen Fach, Pisgen, Pisgwydden.

Gall dyfu cyfuwch â 20–40 m (60-80') o daldra a diametr o rhwng traean i hanner ei uchder, o bonyn a tua 1 metr o ddiamedr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Tiliaceae
Cynffon y gath

Planhigyn blodeuol yw  Typhaceae **Cynffon y gath** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Typhaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Typha latifolia* a'r enw Saesneg yw *Bulrush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cynffon y Gath, Ffon y Plant, Ffynwewyr Ellyllon,Ffynwewyr y Plant, Hesgen Felfedog Fwyaf, Llafrwynen, Penmelfed, Rhodell, Rholbren Calfelfed, Tapr y Dŵr.

## Perthynas â Dyn
*Clustogau
Llanfechell, 4 Mawrth 1737: *pd. [paid] 8d for 4 Bull-rush Cushions for the use of my seats in Church pd. 1d. for spinage Seeds, a mighty poor market for flesh to day at LLanvechell, there being onely 2 Lambs, & those not fit for eating.*

Tybed ai’r hadau mân gwlanog a ddefnyddiwyd yn  y clustogau hyn?

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Typhaceae
Llwyfen lydanddail

Planhigyn blodeuol a choeden golldaill sy'n tyfu oddi fewn i wledydd lle ceir hinsawdd dymherus yw **Llwyfen lydanddail** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Ulmaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ulmus glabra* a'r enw Saesneg yw *Wych elm*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llwyfen Lydanddail, Glaswydd, Llwyfanen â Dail Llyfnion, Llwyfanen Lydanddail a Llwyfen.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Ulmaceae
Carwy

Planhigyn blodeuol dyflwydd yw **Carwy** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Umbelliferae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carum carvi* a'r enw Saesneg yw *Caraway* neu *meridian fennel*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys **Carwe**, **Carwas**, **Cardwy**, **Carddwy**. Caiff ei ddefnyddio'n aml fe sesnin wrth goginio.

Mae'n debyg o ran ei phryd a'i gwedd i'r foronen, gyda dail danheddog, pluog wedi'u rhannu'n fân a gallant dyfu ar fonion 20–30&nbsp;cm o uchder. Ceir blodau bychan gwyn neu binc. Mae'r ffrwythau (a elwir yn anghywir yn 'hadau' yr un siâp â'r lloer, tua 2&nbsp;mm o hyd), yn cael eu defnyddio yn y gegin i roi blas ar fwyd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Apiaceae
Paladr y wal

Planhigyn blodeuol a choeden golldaill sy'n tyfu oddi fewn i wledydd lle ceir hinsawdd dymherus yw '**Paladr y wal** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Urticaceae* sef teulu'r 'danadl poethion. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Parietaria judaica* a'r enw Saesneg yw *Pellitory-of-the-wall*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Murlys, Barthlys, Canhauol, Canheuol, Cantafod, Canlafol, Llysiau'r Pared, Murlwyn, Paladr y Wal, Paladr y Pared, Pared y Mur, Paredlys, Paredlys Cyffredin, Paredys, Pelydr y Gwelydd, Pelydr y Cerrig a'r Perthylys.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Urticaceae
Ferfain yr Ariannin

Planhigyn blodeuol a throfannol yw '**Ferfain yr Ariannin** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Verbenaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Verbena bonariensis* a'r enw Saesneg yw *Argentina vervain*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Verbenaceae
Y ferfain

Planhigyn blodeuol, trofannol, cochlas ei flodau a blewog ei goesyn a’i ddail, a dyf ar dir wast, yw'r **ferfain**. Mae'n perthyn i'r teulu *Verbenaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Verbena officinalis* a'r enw Saesneg yw *Vervain*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Briw'r March, Cas-gan-gythraul, Derwen Fendigaid, Derwen y Ddaear Ferfaen, Gwaedlys Gwyn, Hudlys, Llys yr Hudol, Llysiau'r Hudol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Verbenaceae
Trilliw'r tir âr

Planhigyn blodeuol yw  '**Trilliw`r tir âr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Violaceae* (neu'r 'fioled'). Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Viola arvensis* a'r enw Saesneg yw *Field pansy*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ofergaru, Blodyn Wyneb Mwnci, Cennin Trilliw, Llysiau y Drindod, Trilliw yr Âr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Violaceae
Fioled y cŵn

Planhigyn blodeuol yw  **Fioled y cŵn** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Violaceae* (neu'r 'fioled'). Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Viola canina* a'r enw Saesneg yw *Heath dog-violet*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Fioled y Cŵn, Dail Pen Neidr, Esgid y Gog, Fioled y Gwrych, Fiolydd y Cŵn, Fiolydd y Neidr, Pen y Neidr a Sanau'r Gwcw.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Violaceae
Trilliw

Planhigyn blodeuol yw  **Trilliw** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Violaceae* (neu'r 'fioled'). Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Viola tricolor* a'r enw Saesneg yw *Wild pansy*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Trilliw, Blodeuyn Wyneb Mair, Caru'n Ofer, Fioled Dauwynebog, Fioled Fraith, Fioled Trilliw, Llysiau'r Drindod, Llysiau'r Drindod Trilliw, Llysieuyn y Drindod, Mam yng Nghyfraith, Ofer Garu ac Ofergaru Gwyllt.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Violaceae
Dringwr fflamgoch ffug

Planhigyn blodeuol a dringhedydd (ymlusgol) yw  **Dringwr fflamgoch ffug** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Vitaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Parthenocissus inserta* a'r enw Saesneg yw *False virginia-creeper*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Dringwr Fflamgoch Ffug.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Vitaceae
Rhedynen-Fair Alpaidd

Math o redynen yw  **Rhedynen-Fair Alpaidd** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Woodsiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Athyrium distentifolium* a'r enw Saesneg yw *Alpine lady-fern*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhedynen Fair Alpaidd, Marchredynen Fenyw Alpaidd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Woodsiaceae
Fioled bêr

Planhigyn blodeuol yw  **Fioled bêr** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Violaceae* (neu'r 'fioled'). Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Viola odorata* a'r enw Saesneg yw *Sweet violet*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Fioled Bêr, Craith Unnos, Crinllys, Crinllys Aroglys, Crinllys Pêr, Crinllys Perarogl, Esgidiau'r Gog, Gwiolydd, Meddyges Wen, Meddygyn, Millyn, Millyn Aroglys, Millyn Glas, Millyn Gwyn a Millynen.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Violaceae
Gwellt y gamlas

Planhigyn dyfrol a math o wair neu wellt yw **Gwellt y gamlas** sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Zosteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Zostera marina* a'r enw Saesneg yw *Eelgrass*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwellt y Gamlas, Glasnoden y Môr, Ysnoden Laswerdd y Môr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Zosteraceae
Brwynen Rannoch

Planhigyn blodeuol lluosflwydd yw  **Brwynen Rannoch** sy'n enw benywaidd. Ef yw'r unig genws sy'n perthyn i'r teulu ***Scheuchzeriaceae***. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Scheuchzeria palustris* a'r enw Saesneg yw *Rannoch-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Brwynen Rannoch. Tyf yn Hemisffer y Gogledd - yn y rhannau tymherus.

## Dysgrifiad
Mewn mawnog migwyn mae'n tyfu a gall gyrraedd uchder o 10–40&nbsp;cm gyda dail tennau a geir bob yn ail o'r bonyn. Maint y dail eu hunain yw > 20&nbsp;cm.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Scheuchzeriaceae
Brwynen flodeuog

Planhigyn dyfrol, lluosflwydd yw **Brwynen flodeuog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu ***Butomaceae***. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Butomus umbellatus* a'r enw Saesneg yw *Flowering-rush*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Engraff a Brwynen flodeuog. Mae'n frodorol o Ewrasia.

Mae'r dail yn hir, yn syth ac oddeutu un fetr. Daw'r gair Lladin, gwyddonol o'r Groeg *bous* - 'buwch'.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Butomaceae
Troellig arfor Groegaidd

Planhigyn blodeuol yw **Troellig arfor Groegaidd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Caryophyllaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Spergularia bocconei* a'r enw Saesneg yw *Greek sea-spurrey*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Troellys Boccone.

Daw'r enw Lladin o gyfenw'r naturiaethwr a'i ddosbarthodd o ran rhywogaeth: Paolo Boccone o Sisili, yn 1843.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Caryophyllaceae
Lili Ceri

Planhigyn yw'r **Lili Ceri** (enwau deuenwol Lladin: ***Simethis planifolia***, hefyd ***Simethis mattiazzii***); yr enw lluosog yw *Lilïau Ceri*. Mae'n perthyn i'r teulu *Xanthorrhoeaceae*. Daw'r enw Cymraeg o'r enw Saesneg *Kerry lily*. Cafodd yr enw Saesneg am fod rhai enghreifftiau o'r planhigyn prin hwn wedi'u darganfod yn Swydd Kerry yn Iwerddon. Yr enw Gwyddeleg yw ***Lile Fhíonáin***.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur
*Kerry Lily, lluniau o'r lili yn ei chynefin yn Swydd Kerry, gwefan IrishWildFlowers.ie 

Categori:Blodau
Categori:Planhigion
Categori:Asphodelaceae
Categori:Swydd Kerry
Gwair merllyn

Planhigyn lluosflwydd, dyfrol a math o wair yw **Gwair merllyn** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Isoetaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Isoetes lacustris* a'r enw Saesneg yw *Quillwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwair Merllyn, Diosglys Merllyn.

Mae i'w gael yn America ac yn Ewrop, gan gynnwys Cymru. Mae'r dail yn niferus ac yn 8–20&nbsp;cm o hyd a 0.5–2&nbsp;mm o led, gdwchu i 5&nbsp;mm tua'r gwaelod, lle ceir sach bychan yn llawn o sborau. Corm yw'r tem am y bonyn, ac ohono, yn un swp, y tyf y dail.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Isoetaceae
Dahlia pinnata

Rhywogaeth yn y genws Dahlia, teulu Asteraceae, yw ***Dahlia pinnata***. Mae'n cael ei dyfu'n eang fel planhigyn gardd.

## Cyfeiriadau
Categori:Asteraceae
pinnata
Categori:Garddio
John Edwards (Meiriadog)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Edwards.''

Bardd a llenor Cymraeg oedd **John Edwards** (1813 – 24 Gorffennaf 1906), a adnabyddid wrth ei enw barddol **Meiriadog**. Cyfranodd lawer i gylchgronau Cymraeg ei oes fel golygydd, bardd ac awdur erthyglau. Roedd hefyd yn adnabyddus fel beirniad eisteddfodol.

## Bywgraffiad
Ganed Meiriadog ym mhlwyf Llanrwst (Sir Conwy) yn 1813. Cafodd ei addysg yn Ysgol Rad Llanrwst, yr ysgol ramadeg sy'n wrthrych y gerdd adnabyddus gan Ieuan Glan Geirionnydd. Treuliodd gyfnod fel prentis o argraffydd yn Llanrwst. Symudodd i fyw yng Nghefn Mawr, ac wedyn i Llanfair Caereinion, Caerdydd, a Merthyr Tudful. Yn 1844 dychwelodd i Lanfair Caereinion lle priododd a threuliodd weddill ei oes yno.

O ran ei wleidyddiaeth roedd yn Rhyddfrydwr i'r carn, fel llawer o Gymry eraill yn y cyfnod hwnnw. Bu farw ar y 24 o Orffennaf 1906 yn 93 mlwydd oed.

## Llenor
Dechreuodd lenydda o ddifrif yn 1835. Rhwng y flwyddyn honno a 1860 ymddangosodd llawer o'i farddoniaeth mewn cylchgronau megis *Seren Gomer*, *Y Dysgedydd*, *Y Diwygiwr*, *Y Gwladgarwr*, a'r *Drysorfa*. Enillodd nifer o gadeiriau eisteddfodol.

Roedd gryn barch iddo fel awdurdod ar ramadeg a chystrawen y Gymraeg, fel meistr ar reolau cynghanedd, ac fel beirniad eisteddfodol. Bu'n olygydd *Yr Hyfforddwr* (1852-58) a'r *Llusern* (1858 ymlaen).

Cyflwynwyd ei lawysgrifau i Adran Llawysgrifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1926.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirniaid llenyddol Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Pobl o Lanrwst
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Rad Llanrwst
Agrimonia eupatoria

Planhigyn blodeuol sy'n frodorol o Hemisffer y Gogledd yw *Agrimonia eupatoria*' sy'n un math o 'Lysiau'r dryw' sy'n enw lluosog. Mae'n perthyn i'r teulu *Rosaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Agrimonia eupatoria* a'r enw Saesneg yw *Agrimony*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llys y Dryw, Blaen y Conyn ar y Mêl, Caliwlyn y Mêl, Cwlyn y Felysig, Cwlyn y Mêl, Cychiwlyn y Mêl, Llys y Fuddai, Melysig, Trydon, Tryw.

Mae'r teulu Rosaceae yn perthyn i'r genws Rosa (rhosyn) fel ag y mae'r cotoneaster a'r eirinen. Prif nodwedd y teulu yw ei ffrwythau amrywiol a phwysig i economi gwledydd. Ceir 5 sepal, 5 petal ac mae'r briger wedi'u gosod mewn sbeiral sy'n ffurfio llestr tebyg i gwpan o'r enw hypanthiwm.

## Gweler hefyd
* Llysiau'r dryw (genws)
*Geiriadur rhywogaethau Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Blodau
Categori:Planhigion
Categori:Rosaceae
Alchemilla vulgaris

Planhigyn lluosflwydd llysieuol yn Ewrop a'r Ynys Las yw ***Alchemilla vulgaris***, ac fe'i hadnabyddir yn y Gymraeg fel **Mantell Fair** (Lady's mantle yn Saesneg).  Mae'r blodyn gwyllt lluosflwydd hwn, yn aelod o deulu'r rhosyn, weithiau caiff ei dyfu mewn gerddi - yn bennaf am ei ddail, sy'n casglu defnynnau dŵr pefriog ar ôl glaw,

Mae'n gyffredin mewn glaswelltir heb ei wella neu wedi'i wrteithio'n ysgafn, ar ymylon ffyrdd a chloddiau, ar lawrdir sialc ac ar lethrau mynyddoedd.

Cyfystyron:

* *Alchemilla acutangula* Buser 
* *Alchemilla acutiloba* Opiz 

Enwau cyffredin Saesneg ar Fantell Fair yw Lady's mantle, Nine hooks, neu Bear's foot , neu Lion's foot. 

## Rhyngweithiadau rhywogaethau 
Gwyddys bod *Alchemilla vulgaris* yn cynnal o leiaf tair rhywogaeth o ffyngau, *Coleroa alchemillae*, *Phoma herbarum* a *Ramularia aplospora* . 

## Cyfeiriadau 
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Coprosma repens

Rhywogaeth o lwyn blodeuol neu goeden fechan o'r genws *Coprosma*, yn y teulu Rubiaceae, sy'n frodorol o Aotearoa yw ***Coprosma repens*** .  Ymhlith yr enwau cyffredin mae **taupata** (Māori),**tree** **bedstraw**,  **mirror bush**, **lookng-glass bush**, **New Zealand laurel** a **shiny leaf** yn Saesneg .   

## Disgrifiad 
Mae cynefin y rhywogaeth hon yn amrywio'n fawr gyda'i sefyllfa. Mewn sefyllfaoedd agored, megis clogwyni, mae'n mabwysiadu arfer ymledol, tra mewn ardaloedd mwy cysgodol gall dyfu fel coeden fach hyd at 8 metr o uchder.  Mae ganddo ddail trwchus a sgleiniog iawn sy'n amrywio'n sylweddol o ran maint, yn dibynnu ar amlygiad i'r elfennau. Mae ymylon y dail yn atroëdig, weithiau i'r graddau y gall y ddeilen fod yn silindrog mewn croestoriad.  Mae gan flodau gwrywaidd gorolla siâp twndis/twmffat sy'n 5&nbsp;mm o hyd, gyda llabedau hafal i'r tiwb. Mae gan flodau benywaidd blodamlenni byr, a chorolla tiwbaidd 3&nbsp;mm o hyd, gyda llabedau yn fyrrach na'r tiwb. Mae planhigion benywaidd yn cynhyrchu aeron wyffurf oren-goch, sydd tua 8&nbsp;mm mewn diamedr a 10&nbsp;mm o hyd. 

## Dosbarthiad 
Mae'r rhywogaeth yn frodorol i Ynys y Gogledd, Ynys y De, Ynysoedd Kermadec ac Ynysoedd Three Kings yn Aotearoa. 

Yn Awstralia, mae wedi cynefino'n naturiol yn ardaloedd arfordirol Victoria, De Cymru Newydd, De Awstralia, Gorllewin Awstralia a Tasmania,  ac mae bellach yn cael ei ddosbarthu fel chwyn amgylcheddol yno. 

Bellach hefyd mae wedi cynefino ar Ynysoedd Syllan, Cernyw, gorllewin Ewrop.

## Amaethu 
 
Mae'r rhywogaeth wedi bod yn boblogaidd mewn gerddi arfordirol oherwydd ei allu i wrthsefyll  halen môr.  Er ei bod yn well ganddo briddoedd tywodlyd sydd wedi'u draenio'n dda, gall ymdopi â phriddoedd trymach. 

Mae yna nifer fawr o gyltifarau :

* 'Coffee Cream' - ymylon dail melyn hufennog
* 'Coppershine' - dail gydag arlliw efydd copr
* 'Evening Glow' - dail euraidd sy'n newid i arlliwiau oren a phinc-goch cyfoethog yn ystod yr hydref a'r gaeaf 
* 'Marble Chips' - dail gydag ymylon gwyn a brycheuyn
* 'Picturata' - dail gydag ardal ganolog euraidd
* 'Pink Splendour' - mae gan y dail ymylon pinc a lliw marwn
* 'Rainbow Surprise' - cyltifar bach gyda dail bach pinc a melynwyrdd
* 'Taupata Gold' - dail hufen gyda chanol gwyrdd
* 'Variegata' - dail gydag ymyl gwyn hufennog
* 'Yvonne' - ffurf gryno gyda dail gwyrdd tywyll 

Mae'r cyltifarau 'Marble Queen'  a 'Picturata'  wedi ennill Gwobr Teilyngdod Gardd y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol (cadarnhawyd 2017). 

## Cyfeiriadau
Datura stramonium

Planhigyn blodeuol gwenwynol yn nheulu'r Solanaceae ydyw ***Datura stramonium***, hefyd a elwir yn **afal drain**, **afal dreiniog**, **dail meiwon**, **dail meiwyn**, **chwyn jimson** (**jimsonweed** (**jimson weed**)), **magl y diawl**, neu **drymped y diawl**,. Mae'n rhywogaeth sy'n perthyn i genws y *Datura* a llwyth y *Daturae*.

## Cyfeiriadau
Leon Brittan

Gwleidydd o Loegr oedd **Leon Brittan, Barwn Brittan o Spennithorne QC, PC, DL** (25 Medi 1939 – 21 Ionawr 2015).

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Ysgrifenyddion Cartref
Abdullah, brenin Sawdi Arabia

Brenin Sawdi Arabia ers 2005 oedd **Abdullah bin Abdulaziz Al Saud** (, '''', ynganiad Arabeg Najdi: ; (1 Awst 1924 – 23 Ionawr 2015). Rhwng 2005 a 2015 ef hefyd oedd 'Ceidwad y Ddwy Fosg Sanctaidd'. Cafodd ei wneud yn frenin ar 1&nbsp;Awst 2005 yn dilyn marwolaeth ei hanner brawd Y Brenin Fahd.

Yn ôl y cylchgrawn *Forbes*, yn 2013, Abdullah oedd yr 8fed person mwyaf pwerus yn y byd.

Roedd Abdullah, fel ei hanner brawd Fahd, yn un o 300 o feibion y Brenin Abdulaziz (neu Ibn Saud), tad y Sawdi Arabia fodern. Cynhaliuodd sawl swydd gwleidyddol trwy gydol ei fywyd; yn 1961 daeth yn Faer Mecca, ei swydd swyddogol cyntaf. Yn 1962, fe'i penodwyd yn arweinydd Gwarchodlu Cenedlaethol Sawdi Arabia. Pan wnaethpwyd ef yn frenin roedd a bu hefyd yn Weinidog dros Amddiffyn. Pan etifeddodd Fahd yr orsedd fe'i gwnaed yn Dywysog y wlad.

Yn 1995 fe gafodd Fahd  drawiad a gwnaed Abdullah yn arweinydd *de facto* Sawdi Arabia gan eistedd ar yr orsedd ddeng mlynedd yn ddiweddarach.

Bu farw o niwmonia gan adael tua 35 o blant ar ei ôl a chyfoeth o dros US$18 biliwn.

## Cysylltiadau
Yn ystod ei yrfa bu ei gysylltiadau gydag arweinyddion y Gorllewin yn gadarn a phrynnodd gwerth biliynau o bunnoedd o arfau gan Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. He also gave women the right to vote and to compete in the Olympics. Cadwodd y *status quo* yn ystod protestiaidau yn wlad a oedd yn rhan o'r Gwanwyn Arabaidd. Yn Nhachwedd 2013, cyhoeddodd y BBC y gallai Sawdi Arabia gael gafael ar arfau niwclear ar amrantiad, o Bacistan, oherwydd eu cysylltiadau agos a hir gyda'r wlad.

## Gwaddol
Un gwaddol gan y Brenin Abdullah oedd enwi dinas, neu maestref newydd yng Ngwlad Iorddonen ar ei ôl. Adeiladwyd Dinas Breswyl y Brenin Abdullah Ben Abdul Aziz Al Saud ger dinas Zarca (ail ddinas fwyaf y wlad) ar ôl y brenin oherwydd ei rodd o milynau o ddoleri i adeiladu'r lle newydd i gartrefi y tŵf rhyfeddol yn y boblogaeth yn rhannol yn sgil ffoaduriaid o Balesteina.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sawdi Arabia
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Salman, brenin Sawdi Arabia

**Salman bin Abdulaziz Al Saud** (**,** '''' ; ganwyd 31 Rhagfyr 1935) yw Brenin Sawdi Arabia, 'Ceidwad y Ddau Fosg' a phenteulu'r Sawdiaid. Bu'n Weinidog dros Amddiffyn ers 2011 ac yn Llywodraethwr Rhanbarth Riyadh rhwng 1963 a 2011. Cafodd ei orseddu ar 23 Ionawr 2015 yn dilyn marwolaeth ei hanner brawd, Abdullah. Roedd yn frawd llawn i'r Brenin Fadh a fu'n ben ar y wlad rhwng 1982 a 2005.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd ar ddydd ola'r flwyddyn yn 1935 a dywedir mai ef yw 25ed mab y Brenin Ibn Saud. Ei fam oedd Hussa Ahmad Al-Sudayri. Gelwir y grŵp o chwe brawd yn "y Saith Sudairi". Fe'i magwyd ym Mhalas Murraba.

## Gwaith
Tra'n Llywodraethwr Rhanbarth Riyadh cyflogodd pobl i'w gynghori, o Brifysgol y Brenin Saud.  Yn Ionawr 2011, gorchmynodd i'r heddlu weithredu yn erbyn cardotwyr Riyadh "sy'n cymryd mantais o ewyllus da pobl". Esdraddodwyd pob cardotyn estron a gorfodwyd cardotwyr Sawdi Arabia i ddilyn rhaglen ailhyfforddi gan Adran y Gweinidog Dros Faterion Cymdeithasol y wlad.

## Llinach

## Tywysog a Brenin
Ar 18 Mehyefin 2012, yn dilyn marwolaeth y Tywysog Nayef bin Abdulaziz cafodd ei benodi'n Dywysog Sawdi Arabia; yr un diwrnod fe'i penodwyd yn Brif Weinidog y wlad. Cychwynodd gyfri trydaru ar 23 Chwefror 2013. Ar 23 Ionawr 2015, yn dilyn marwolaeth ei hanner brawd y Brenin Abdullah fe'i wnaed yn Frenin. Ar yr un pryd, cyhoeddwyd mai'r Tywysog newydd fyddai hanner brawd Salman, sef Muqrin bin Abdulaziz Al Saud, ac ef hefyd fyddai'r Prif Weinidog newydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sawdi Arabia
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Canso

Gall **Canso** gyfeirio at:
* Canso, Nova Scotia, pentref yn Nova Scotia, Canada
* Culfor Canso, rhwng Ynys Cape Breton a Nova Scotia, Canada
* Sarn Canso, sarn cerrig rhwng Ynys Cape Breton a Nova Scotia, Canada
* Ceudwll Canso, ceudwll ar blaned Mawrth
* Canso (cân), math hynafol o gân
* PBY Canso, cwch hedfan a ddefnyddiwyd gan Llu Awyr Brenhinol Canada yn ystod yr Ail Ryfel Byd
* Civil Air Navigation Services Organisation, Cymdeithas y cwmnïau sy'n rheoli traffig awyr.
----
Amgueddfa Genedlaethol yr Alban

Lleolir **Amgueddfa Genedlaethol yr Alban** yng Nghaeredin. Mae'n o rwydwaith Amgueddfeydd Cenedlaethol yr Alban ac mae mynediad am ddim. Fe'i sefydlwyd yn 2006 pan unwyd yr Amgueddfa Frenhinol ag Amgueddfa'r Alban; roedd y naill yn dyddio'n ôl i oes Victoria ac ymdrin â'r gwyddoniaethau a diwylliannau hanesyddol y byd, a'r llall mewn adeilad modern ac yn ymdrin ag archeoleg a hanes yr Alban.

## Dolenni allanol
*  

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaeredin
Alban, yr
Categori:Amgueddfeydd yr Alban
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghaeredin
Categori:Sefydliadau 2006
Brenhinoedd Sawdi Arabia

**Brenin  Sawdi Arabia** yw pennaeth (ac unben) gwladwriaeth Sawdi Arabia; ef felly yw pennaeth ei Lywodraeth. Ef hefyd yw penteulu'r Sawdiaid a gelwir ef yn 'Geidwad y Ddau Fosg Sanctaidd'yn hytrach na'r dull arferol o gyfarch brnin, sef 'Eich Mawrhydi', ers 1989. Mae'r teitl hwn yn cyfeirio at () sef dau fosg pwysicaf y wlad: Masjid al Haram ym Mecca a Masjid al-Nabawi yn Medina.

## Hanes
Unwyd y wlad gan Ibn Saud yn 1932; cyn hynny roedd yn bedair ardal annibynnol i'w gilydd: Hejaz, Najd a rhannau o Ddwyrain Arabia (Al-Hasa) a De Arabia (ardal 'Asir). Llwyddodd i wneud hyn dry gyfres o ymosodiadau milwrol gan gychwyn yn 1902 pan gymerodd Riyadh, hen ddinas ei hynafiaid sef y teulu 'Saud'.

## Llinach ers 1932
## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sawdi Arabia
Carol Nadolig

Carol sy'n dathlu'r Nadolig yw **carol Nadolig**.

## Rhestr 
* ''Clywch Lu'r Nef*
* *Ebol Bychan*
* *I Orwedd Mewn Preseb*
* *Nos Galan*
* *O! Deuwch Ffyddloniaid*
* *O Tannenbaum*
* *Tawel Nos*
* *Tua Bethlehem dref''


Categori:Cerddoriaeth Gristnogol
Categori:Nadolig
Teisen Nadolig

bawd|Teisen Nadolig
Teisen ffrwyth a fwyteir adeg y Nadolig yw **teisen Nadolig**.

Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Nadolig
Boncyff Nadolig

Boncyff a losgir ar Noswyl Nadolig fel traddodiad yng ngogledd Ewrop yw'r **boncyff Nadolig** neu'r **cyff Nadolig**, neu ynghynt **y Blocyn Gwyliau**.

Tarddodd yr arfer yn yr hen wledydd Germanaidd, fel rhan bwysig o ŵyl yr *Yule* i nodi heuldro'r gaeaf. Câi'r boncyff mwyaf ei lusgo i'r llanerch neu gyrion y coedwig, ac ymgynnulla'r gymuned o gwmpas y tân ar gyfer gwledd. Hon oedd noson hiraf y flwyddyn, felly dewisid boncyff mawr i gael mwy o olau a gwres, a chynhelid gwledd i ddathlu bod y gwanwyn yn nesáu. Yn sgil dyfodiad Cristnogaeth i ogledd Ewrop, cafodd yr *Yule* a'i draddodiadau, gan gynnwys llosgi'r boncyff, eu hailddehongli'n rhan o wyliau'r Nadolig. Dros amser, datblygodd draddodiadau ac enwau lleol ar y boncyff wrth i'r arfer barhau yng Ngwledydd Prydain, yr Almaen a Llychlyn. Yn gyffredinol, daeth llosgi'r boncyff yn achlysur i'r teulu ar yr aelwyd yn hytrach na'r holl gymuned. Arferid cadw'r boncyff yn llosgi yn y lle tân hyd Nos Ystwyll. Yng nghefn gwlad Cymru, cafodd lludw'r boncyff ei gasglu ar ddiwedd adeg y Nadolig a'i roi ar y cae er mwyn sicrhau cynhaeaf ffrwythlon i ddod.

Mae'n debyg bod y boncyff Nadolig ar drengi, gan fod mwy a mwy o Ewropeaid yn cael gwared â'r lle tân o'r tŷ. Goroesir delw'r boncyff gan deisen y boncyff Nadolig, rhôl sbwnj siocled a gaiff ei haddurno gyda siwgr eisin i edrych yn debyg i foncyff yn yr eira.

Ceir defodau Nadoligaidd tebyg yng ngwledydd y Balcanau, y ffagod onennaidd yn Ne-orllewin Lloegr, *Festa del Ceppo* (Gŵyl y Boncyff) ym mryniau Tysgani, a thraddodiad yng Nghatalwnia o roi boncyff mewn blanced a'i drin fel baban.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nadolig
Categori:Traddodiadau'r gaeaf
Dyn eira

bawd|Y dyn eira ystrydebol.
bawd|Dyn eira, video
Cerflun eira ar ffurf person yw **dyn eira**. Gwneir y dyn eira ystrydebol o dair phelen fawr o eira ar ben ei gilydd, gyda moronen am drwyn, talpiau o lo am lygaid, gwen a botymau, brigynnau am freichiau, a het, sgarff a phib.
bawd|chwith|Dyn eira - Yr Almaen
[bawd|chwith|Hen lun o ddyn eira gan Mary Dillwyn (1816-1906), [Abertawe; efallai'r ffotograff cyntaf o ddyn eira.]]

Categori:Eira
Categori:Traddodiadau'r gaeaf
Ciwpid

Duw serch ym mytholeg Rufeinig oedd **Ciwpid** (Lladin: *Cupido*). Roedd yn cyfateb i Eros ym mytholeg Roeg ac Amor ym marddoniaeth Lladin. Roedd yn fab i Wener, duwies cariad, a Mercher, negesydd adeiniog y duwiau. Ymddengys mewn celf fel plentyn ag adenydd (ond gall ei oedran amrywio i fod yn llanc ifanc) yn dal bwa a chawell saethau; yn aml mae ganddo fwgwd dros ei lygaid hefyd.

Primavera 03.jpg|Manylyn o *La Primavera* gan Sandro Botticelli: Ciwpid â mwgwd dros ei lygaid (uwchben ffigwr Gwener)
Lucas Cranach (I) - Venus and Cupid (National Gallery, London).jpg|*Ciwpid yn cwyno wrth Wener* gan Lucas Cranach (o chwedl gan Theocritos)

Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|*Amor Vincit Omnia* gan Caravaggio (yn seiliedig ar ddywediad gan Fyrsil – "Mae cariad yn trechu'r cyfan")
Psyche Revived by Cupid's Kiss 1.jpg|*Ciwpid a Psyche* gan Antonio Canova (o chwedl gan Apuleius)

## Cyfeiriadau
Categori:Cariad
Categori:Duwiau
Categori:Mytholeg Rufeinig
Pauline Yates

Actores Seisnig oedd **Pauline Yates** (16 Mehefin 1929 – 21 Ionawr 2015) sy'n fwyaf adnabyddus fel Elizabeth Perrin yn y rhaglen deledu *The Fall and Rise of Reginald Perrin*. Actiodd hefyd yn y dramâu teledu: *Bachelor Father* a *Keep It in the Family*.

Fe'i ganed yn St Helens, Lerpwl ar 16 Mehefin 1929 a dechreuodd actio'n syth wedi iddi hi adael *Childwall Valley High School for Girls*. Ymddangosodd yn gyntaf ar lwyfan pan oedd yn 17 oed, mewn addasiad llwyfan o *Jane Eyre*, pan actiodd ran y cymeriad Grace Poole.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Gerddi Dyffryn

Plasdy â dros 55 erw o erddi yw **Gerddi Dyffryn**, a leolir ger pentref Sain Nicolas yng nghymuned Gwenfô, Bro Morgannwg. Mae'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Gradd II* yw statws rhestredig Tŷ Dyffryn.

## Gweler hefyd
* Rhestr eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Bro Morgannwg
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Bro Morgannwg
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Dyffryn
Categori:Plasdai Bro Morgannwg
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Gorsaf reilffordd Berwyn, Pennsylvania

bawd|260px
Mae ** Gorsaf reilffordd Berwyn** ar lein SEPTA Paoli/Thorndale.

## Dolen allanol
* Gwefan SEPTA

Berwyn
Categori:Philadelphia
Eros

Duw serch ym mytholeg Roeg oedd **Eros** (Hen Roeg: *Ἔρως*). Roedd yn cyfateb i Giwpid ym mytholeg Rufeinig. Yng ngherdd Hesiodos,  *Theogonia*, roedd yn un o dduwiau'r cynfyd, yn fab i Chaos, ond yn nhraddodiad hwyrach daeth yn fab i Aphrodite, duwies cariad; Zews, Ares neu Hermes oedd ei dad. Roedd Anteros yn frawd iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Cariad
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Demis Roussos

Canwr o Wlad Groeg oedd **Artemios "Demis" Ventouris Roussos** (*Groeg*: Αρτέμιος "Ντέμης" Βεντούρης Ρούσσος, 15 Mehefin 1946 – 25 Ionawr 2015).

Fe'i ganwyd yn Alexandria, Yr Aifft, yn fab i'r cerddor Yorgos Roussos a'r cantores Olga Roussos.

## Albymau
### Gydag Aphrodite's Child
* *End of the World* (1968)
* ''It's Five O'Clock* (1969)
* *666* (1972)

### Solo
* *On the Greek side of my mind* (1971)
* *Forever and ever* (1973)
* *My only fascination* (1974)
* *Auf Wiederseh'n* (1974)
* *Souvenirs* (1975)
* *Happy to be* (1976)
* *Die Nacht und der Wein* (1976)
* *Kyrila* (1977)
* *The Demis Roussos magic* (1977)
* *Ainsi soit-il* (1977)
* *Los super 2 LP* (1977)
* *Demis Roussos* (1978)
* *Universum* (1979)
* *Man of the world* (1980)
* *Roussos live!* (1980)
* *Demis* (1982)
* *Attitudes* (1982)
* *Reflection* (1984)
* *Senza tempo* (1985)
* *Greater love* (1986)
* *The story of...* (1987)
* *Come all ye faithful* (1987)
* *Le grec* (1988)
* *Time* (1988)
* *Voice and vision* (1989)
* *Insight* (1993)
* *Demis Roussos in Holland* (1995)
* *Immortel* (1995)
* *Serenade* (1996)
* *Mon île* (1997)
* *Auf meinen Wegen* (2000)
* *Live in Brazil* (2006)
* *Demis'' (2009)

Categori:Cantorion o Wlad Groeg
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2015
Canso, Nova Scotia

Cymuned fach yn Sir Guysborough, ar ben dwyreiniol Nova Scotia, Canada, yw **Canso**.

Daeth Canso'n dref yn 1901. Roedd ei phoblogaeth 806 yn 2006. Mae'r enw yn dod o iaith Micmac *Camsok*, y lle heibio'r clogwyni. Roedd Canso'n wersyllfa dymhorol i'r Micmac, ac erbyn 1604 wedi dod yn ganolfan bwysig i bysgotwyr o Ffrainc a'r Wlad y Basg. Ar ôl Cytundeb Utrecht ym 1713, sefydlwyd tref o gwmpas y harbwr gan pysgotwyr o Loegr Newydd, a sefydlwyd garsiwn Prydeinig ym 1720 ar ôl ymosodiadau gan y Micmac. Dinistriwyd y dref ym 1744 gan y Ffrancwyr, ac eto yn ystod y Chwyldro Americanaidd.

Cynhelir Gŵyl Werin Stan Rogers yn Canso.

Delwedd:Canso01LB.jpg|'Bluenose 2' ym mhorthladd Canso
Delwedd:Canso02LB.jpg|Hen dŷ
Delwedd:Canso03LB.jpg|Gŵyl Werin Stan Rogers

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Nova Scotia
Categori:Trefi Canada
Zelda Williams

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Zelda Rae Williams** (ganwyd 31 Gorffennaf 1989), sy'n ferch i Marsha Garces Williams a'r actor a digrifwr Robin Williams.

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau