Vilfredo Pareto

Economegydd, cymdeithasegydd, ac athronydd o'r Eidal oedd **Vilfredo Pareto** (15 Gorffennaf 1848 – 19 Awst 1923) a oedd yn un o brif ffigurau Ysgol Lausanne.

## Bywgraffiad 
Ganed Wilfried Fritz Pareto ar 15 Gorffennaf 1848 ym Mharis, Ffrainc. Astudiodd fathemateg a ffiseg ym Mhrifysgol Torino, a derbyniodd ei radd yno yn 1869. Gweithiodd yn beiriannydd, ac yn ddiweddarach cafodd swydd yn rheoli rheilffordd ac mewn gwaith haearn. Astudiodd athroniaeth a gwleidyddiaeth tra'n byw yn Fflorens, ac ysgrifennodd sawl erthygl ar bwnc economeg, gan ddadansoddi problemau economaidd drwy ddulliau mathemategol. Yn 1893 fe'i penodwyd i olynu Léon Walras yn athro economi wleidyddol ym Mhrifysgol Lausanne. Bu farw Vilfredo Pareto yn Genefa, y Swistir, ar 19 Awst 1923 yn 75 oed.

## Economeg 
Yn ei gyfrol gyntaf, ''Cours d'économie politique* (1897), gosodir Pareto ei ddeddf parthed dosbarthiad incwm. Ei waith mwyaf dylanwadol yw *Manuale di economia politica* (1906) sydd yn ymhelaethu ar ei ddamcaniaeth o economeg bur ac yn cyferbynnu budd economaidd (*utilità*) â boddhad economaidd (*ofelimità''). Dyfeisiodd gysyniad optimwm Pareto, a gafodd ddylanwad pwysig ar economeg lles.

## Cymdeithaseg 
Yn nechrau'r 20g, trodd Pareto at gymdeithaseg er mwyn ceisio datrys y problemau nad oedd economeg yn berthnasol iddynt. Ysgrifennodd *Trattato di sociologia generale* (1916), ei waith pwysicaf yn ei ôl ef, sydd yn ymdrin â gweithredoedd unigolion a chymdeithasau. Mae'n llunio ei ddamcaniaeth o ryngweithiadau rhwng y bobl gyffredin â'r elît fel a ganlyn: er mwyn ymuno â chylchoedd uchaf cymdeithas, mae aelodau o'r dosbarthiadau is yn ceisio gwella eu statws drwy fanteisio ar y doniau a'r cyfleoedd sydd ganddynt. Nid yw aelodau'r elît yn ymdrechu i wella'u stad, ac o ganlyniad mae rhai ohonynt yn ildio'u breintiau i'r goreuon o haenau is cymdeithas sydd yn esgyn i'r dosbarth uchel ac yn cystadlu i gymryd lle'r uchelwyr dirywiedig. Gan hynny, ceir cylchrediad o aelodau'r elît. Mae'r ddamcaniaeth hon yn tybio goruchafiaeth yr elît, a chaiff ei ystyried gan rai yn esiampl o syniadaeth gyn-ffasgaidd.

Pareto oedd y cyntaf i ddefnyddio'r gair elît mewn ystyr gymdeithasegol, i gyfeirio at yr ychydig bobl sydd yn rheoli trwch y boblogaeth. C. Cydnabuwyd Pareto yn un o sefydlwyr damcaniaeth gweithredu gwirfoddol gan Talcott Parsons yn ei lyfr *The Structure of Social Action* (1937). Fe'i ystyrir hefyd yn ddylanwad pwysig ar ddatblygiad damcaniaeth systemau cymdeithasol.

## Ffasgaeth, Dosraniad, neu ddiffyg Dosraniad Cyfoeth a Grym
Ysgrifennodd Benoit Mandelbrot:

Roedd Pareto wedi dadlau mai rhith oedd democratiaeth a bod dosbarth rheoli bob amser yn dod i'r amlwg ac yn cyfoethogi ei hun. Yn bwysicach iddo oedd pa mor weithredol y rheolodd y llywodraethwyr. Felly, galwodd am ostyngiad sylweddol yn y wladwriaeth a chroesawodd reolaeth Benito Mussolini fel trosglwyddiad i'r wladwriaeth leiaf hon er mwyn rhyddhau'r grymoedd economaidd "pur".

Crynhodd Mandelbrot syniadaeth Pareto fel a ganlyn:

### Ffasgaeth
Yn fyfyriwr ifanc, mynychodd arweinydd ffasgaidd yr Eidal, Benito Mussolini, rai o ddarlithoedd Pareto yn 1904 ym Mhrifysgol Lausanne. Dadleir bod gwyriad Mussolini o sosialaeth at ffurf o elitiaeth wdi ei dadogi ar syniadaeth Pareto.

I ddyfynu'r bywgraffwr, Franz Borkenau:

## Gwaddol
Dyfynnwyd syniadaeth Pareto gan Boris Johnson, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig yng Nghynhadledd y Blaid Geidwadol ar 6 Hydref 2021.

## Llyfryddiaeth 
* "La mortalità infantile e il costo dell'uomo", *Giornale degli Economisti* (Tachwedd 1893), tt. 451–456.
* ''Cours d'économie politique* (Lausanne: F. Rouge, 1897).
* *Manuale di economia politica* (Milan: Società Editrice, 1906).
* *Trattato di sociologia generale'', 4 cyfrol (Fflorens: G. Barbèra, 1916).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Academyddion Prifysgol Lausanne
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Cymdeithasegwyr o'r Eidal
Categori:Economegwyr o'r Eidal
Categori:Pamffledwyr o'r Eidal
Categori:Peirianwyr o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Eidaleg o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Ffrangeg o'r Eidal
Categori:Prosiect WiciLlên