open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damcaniaeth setiau Zermelo–Fraenkel

O fewn  damcaniaeth setiau, mae **damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel** (neu **Theori setiau Zermelo-Fraenkel**) a enwyd ar ôl y mathemategwyr Almaenig Ernst Zermelo ac Abraham Fraenkel, yn system wirebol a gynigiwyd yn gynnar yn yr 20g er mwyn ffurfio'r ddamcaniaeth setiau yn rhydd o baradocsau megis paradocs Russel. Heddiw, damcaniaeth set Zermelo-Fraenkel, gyda'r wireb o ddewis (AC) dadleuol wedi'i chynnwys, yw ffurf safonol damcaniaeth setiau gwirebol ac o'r herwydd dyma sylfaen fwyaf cyffredin mathemateg. Mae theori set Zermelo-Fraenkel gyda'r wireb o ddewis wedi'i chynnwys yn **ZFC** cryno, lle mae C yn sefyll am "ddewis" (*choice*), ac mae **ZF yn** cyfeirio at wirebau damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel gyda'r wireb o ddewis wedi'i heithrio.

Bwriad damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel yw ffurfioli'r syniad cyntefig o set etifeddol o sail dda, fel bod yr holl  yn y bydysawd o drafodaeth yn setiau o'r fath. Felly mae gwirebau damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel yn cyfeirio at setiau pur yn unig ac yn atal ei fodelau rhag cynnwys *urelements* (elfennau o setiau nad ydyn nhw eu hunain yn setiau). At hynny, dim ond yn anuniongyrchol y gellir trin 'dosbarthiadau cywir'; casgliadau o wrthrychau mathemategol a ddiffinnir gan briodwedd a rennir gan eu haelodau, lle mae'r casgliadau'n rhy fawr i fod yn setiau yw dosbarthiadau cywir. 

Yn benodol, nid yw damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel yn caniatáu set gyffredinol (set sy'n cynnwys pob set) nac ar gyfer sgema gwireb y fanyleb (*axiom schema of specification*), a thrwy hynny osgoi paradocs Russell. Mae theori set Von Neumann - Bernays - Gödel (NBG) yn estyniad ceidwadol a ddefnyddir yn gyffredin i ddamcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel sy'n caniatáu triniaeth benodol i ddosbarthiadau cywir.

Ceir llawer o fformiwleiddiadau cyfatebol o wirebau damcaniaeth setiau Zermelo-Fraenkel. Mae'r rhan fwyaf o'r gwirebau'n nodi bodolaeth setiau penodol a ddiffinnir o setiau eraill. Er enghraifft, mae'r wireb paru yn dweud: o ystyried unrhyw ddwy set a a b mae set newydd \{a,b\} yn cynnwys yn union a a b. Mae gwirebau eraill yn disgrifio priodweddau aelodaeth benodol. Nod y gwirebau hyn yw y dylai pob gwireb fod yn wir os caiff ei ddehongli fel datganiad am gasgliad yr holl setiau ym mydysawd von Neumann (a elwir hefyd yn hierarchaeth gronnus). Yn ffurfiol, mae ZFC yn ddamcaniaeth un-didol (*one-sorted theory*) mewn rhesymeg trefn gyntaf. Mae gan y llofnod gydraddoldeb ac un berthynas ddeuaidd gyntefig, aelodaeth benodol, a ddynodir fel arfer fel \in. Mae'r fformiwla a\in b yn golygu bod y set a yn aelod o'r set b (sydd hefyd yn cael ei ddarllen, "mae a yn elfen o b" neu "mae a oddi fewn i b").

## Cyfeiriadau
Categori:Damcaniaeth setiau
Soeg

bawd|300px|Soeg afalau wedi eu gwasgu
bawd|300px|Soeg grawnwin ar adeg y cynhaeaf, yn Dardagny, y Swistir
bawd|300px|Soeg grawnwin Chardonnay

Gweddillion solet sy'n aros ar ôl gwasgu ffrwythau (e.e. grawnwin, afalau) neu lysiau (e.e. moron, tomato) i wneud sudd yw **soeg** (ceir hefyd **gweisgion**). Hefyd y gweddillion o falu a gwasgu ffa coffi ar gyfer coffi espresso, y gacen wasg a gynhyrchir wrth gynhyrchu olew olewydd, neu weddillion y brag o gwrw bragu.

## Defnydd
[bawd|300px|Gwydryn o [grappa wneir o soeg grawnwin]]

### Bwydo a gwrtaith
Mae soeg y rhan fwyaf o'r ffrwythau a geir wrth sudd yn cael ei ddefnyddio fel bwyd anifeiliaid, weithiau hefyd fel gwrtaith.

Soeg afal, wedi'i gymysgu'n rhannol â hyd at 10% o geirch, yn ystod misoedd y gaeaf i Wildfütterung ac Ankirren o ungulates a ddefnyddir.

### Bwyd a diodydd
Mae soeg grawnwin yn benodol yn cael ei brosesu i mewn i wirodydd, er enghraifft grappa yn yr Eidal a diodydd tebyg eraill: *bagaceira* (Portiwgal), *zivania* (Cyprus), *tsipouro* (Gwlad Groeg), *marc* (Ffrainc).

### Echdynnu pectin
Weithiau defnyddir soeg sitrws, betys ac afal i gael pectin, olewydd, sydd, ymhlith pethau eraill, yn lle llysiau yn lle gelatin yn unig

### Defnydd ynni
Yn ogystal, mae soeg yn ffurf gwerthfawr o ynni ac yn addas ar gyfer cynhyrchu ynni gan ddefnyddio systemau bio-nwy [3] neu fel pelenni soeg y gellir eu defnyddio fel tanwydd.

Gellir cael siarcol barbeciw o'r gacen olew a gynhyrchir wrth wasgu olewydd trwy wasgu ymhellach a chario dilynol.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf mae'n dechrau cael ei ddefnyddio i echdynnu cyfansoddion bioactif fel polyphenolau ohono.

## Hanes
Defnyddiodd yr hen Roegiaid a Rhufeiniaid grwyn grawnwin i greu *parot*, gwin a fyddai’n cael ei alw’n *piquette* yn ddiweddarach. Roedd yn win o ansawdd isel a oedd fel arfer yn cael ei yfed gan gaethweision a gweithwyr o ddosbarth cymdeithasol isel. Ar ôl i'r grawnwin gael eu pwyso ddwywaith, cafodd y crwyn eu socian mewn dŵr am un diwrnod a'u pwyso eto'r trydydd tro. Cymysgwyd yr hylif a ddeilliodd o hynny gyda mwy o ddŵr i gynhyrchu gwin gwan.

Defnyddiwyd soeg afal, ar y cyd â maidd, i flasu iteriad cyntaf diod feddal Fanta yn yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Gwnaethpwyd hyn oherwydd bod gwaharddiadau amser Rhyfel yn cyfyngu ar allu Coca-Cola yr Almaen i fewnforio a gweithgynhyrchu'r diod Americanaidd.

## Etymoleg
Ceir y cofnod cynharaf o'r gair "soeg" o lawysgrif *Llyfr Ancr Llanddewibrefi* o'r flwyddyn 1346, lle gwelir "Ymegys ydhidlir y gwin or soec". Noda *GPC* bod y gair yn cael ei ddefnyddio mewn gwahanol cyd-destunau hefyd: "Gweisgion sy'n weddill ar ôl bragu, gwneud gwin &c. (yn enwedig fel bwyd moch); gwaddod(ion), gweddill(ion) sylwedd soeglyd hefyd yn *ffig* ac yn ddifr." Gall y gair "soegyn" (gwrywaidd) neu "soegen" (benywaidd), olygu talp o sylwedd gwlyb neu laith; "soeglyn, wedi ei drochi neu ei fwydo, wedi ei socian, gwlyb sop."

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo, 'How it's Made: Grappa'
* Fideo, 'Italian Grappa'

Categori:Gwyddor bwyd
William Wyler

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig oedd **William Wyler** (Willi Wyler; 1 Gorffennaf 1902 – 27 Gorffennaf 1981). Enillodd Wobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau, a'r Wobr am y Llun Orau, teirgwaith: *Mrs Miniver* (1942), *The Best Years of Our Lives* (1946), a *Ben-Hur* (1959). Roedd yn nodedig am ei gynigion trylwyr i dynnu lluniau golygfeydd hirion ar un tro.

Ganed Willi Wyler ym Mülhausen, yr Almaen Imperialaidd, i deulu Iddewig. Marsiandïwr o'r Swistir oedd ei dad, ac Almaenes oedd ei fam. Cafodd ei ddiarddel o sawl ysgol oherwydd ei gamymddygiad. Fodd bynnag, cafodd ei dderbyn i'r École Supérieure de Commerce yn Lausanne, a dysgodd canu'r fiolin am gyfnod byr yn Conservatoire de Paris. Fe'i gwahoddwyd gan Carl Laemmle, pennaeth Universal Pictures a pherthynas bell ar ochr ei fam, i symud i Unol Daleithiau America i weithio i'r stiwdio. Aeth Wyler yn gyntaf i adran gyhoeddusrwydd Universal yn Efrog Newydd ym 1920 cyn iddo drosglwyddo i safle Universal City yn Nyffryn San Fernando, Califfornia, ac yno gweithiodd yn was swyddfa, gwas celfi, clerc sgriptiau, ac isgyfarwyddwr castio. Erbyn 1924, bu'n isgyfarwyddwr ar ffilmiau byrion ("dau rolyn") yn genre' Gorllewin Gwyllt, a chyfrannodd hefyd at ffilmio'r llun epig *Ben-Hur: A Tale of the Christ* (1925) dan gyfarwyddiaeth Fred Niblo.

Ym 1925 cyfarwyddodd Wyler ei ffilm gyntaf, yn genre'r Gorllewin Gwyllt. Byddai'n cyfarwyddo rhyw hanner cant o ffilmiau dau-rolyn eraill yn y genre honno yn ystod ei yrfa. Ymhlith ei luniau mawr bu *Jezebel* (1938) ac addasiad o'r nofel *Wuthering Heights* (1939). Yn ystod yr Ail Ryfel Byd gwasanaethodd Wyler yn swyddog yng Nghorfflu Awyr Byddin yr Unol Daleithiau, a chyfarwyddodd y ffilm ddogfen *The Memphis Belle*.

Wedi'r rhyfel, cyfarwyddodd Wyler sawl ffilm boblogaidd, gan gynnwys *The Heiress* (1949), *Detective Story* (1951), *Roman Holiday* (1953), *The Desperate Hours* (1955), *Friendly Persuasion* (1956), a *The Big Country* (1958). Ei lun olaf oedd *The Liberation of L.B. Jones* (1970). Derbyniodd Wobr Goffa Irving G. Thalberg ym 1966 a Gwobr yr American Film Institute am Gyflawniad Oes ym 1976. Bu farw William Wyler yn Beverly Hills, Califfornia, yn 79 oed.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* A. Madsen, *William Wyler: The Authorized Biography* (1973).
* M. Andregg, *William Wyler* (1979).
* J. Herman, ''A Talent for Trouble: The Life of Hollywood's Most Acclaimed Director, William Wyler'' (1995).

Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm Iddewig o'r Almaen
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Margaret Hughes

Roedd **Margaret Hughes** (29 Mai 1630 &ndash; 1 Hydref 1719), hefyd **Peg Hughes** neu **Margaret Hewes**, yn cael ei hadnabod fel yr actores broffesiynol gyntaf ar lwyfan Lloegr, o ganlyniad i'w hymddangosiad ar 8 Rhagfyr 1660 fel Desdemona yn *Othello*. Hughes oedd meistres Rupert, tywysog y Rhein. Efallai roedd hi'n meistres Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban hefyd.

Roedd actoresau yn Sbaen, Siapan a gwledydd eraill yn gynharach na 1660.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1630
Categori:Marwolaethau 1719
King Vidor

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **King Wallis Vidor** (8 Chwefror 1894 – 1 Tachwedd 1982).

Ganed ef yn Galveston, Texas, Unol Daleithiau America, i deulu o dras Hwngaraidd.

Cyfarwyddodd Vidor nifer o ffilmiau o fathau gwahanol, gan gynnwys *The Big Parade* (1925) am y Rhyfel Byd Cyntaf, y sioe gerdd *Hallelujah* (1929), *The Champ* (1931), stori am baffiwr alcoholig, addasiad o'r nofel *Stella Dallas* (1937) gan Olive Higgins Prouty, ac addasiad o'r nofel *The Citadel* (1938) gan A. J. Cronin.

Ymddeolodd o wneud ffilmiau ym 1959. Derbyniodd wobr er anrhydedd yn seremoni wobrwyo'r Academi ym 1979, i gydnabod ei yrfa hir ym myd y sinema. Bu farw King Vidor yn Paso Robles, Califfornia, yn 88 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Hwngaraidd
Lewis Milestone

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau o dras Rwsiaidd oedd **Lewis Milestone** (Lev Milstein; 30 Medi 1895 – 25 Medi 1980).

Ganed Lev Milstein yn Kishinyov, Ymerodraeth Rwsia (bellach Chişinău, Moldofa). Ymfudodd i Unol Daleithiau America ym 1913, ac yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gweithiodd yn isgyfarwyddwr ar gyfer ffilmiau hyfforddiant i Fyddin yr Unol Daleithiau.  Byddai'n newid ei enw i Lewis Milestone ac yn derbyn dinasyddiaeth Americanaidd ym 1919. Cychwynnodd ar ei yrfa yn Hollywood ym 1920 gan weithio i'r cyfarwyddwr Henry King. Y llun gyntaf a gyfarwyddwyd gan Milestone oedd *Seven Sinners* (1925), ffilm gomedi a gynhyrchwyd gan Howard Hughes i stiwdio Warner Bros. Enillodd Wobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau o Ffilm Gomedi (a oedd ar y pryd yn gategori ar wahân i'r Cyfarwyddwr Gorau o Ffilm Ddrama) am *Two Arabian Knights* (1927), a oedd yn serennu William Boyd, Mary Astor, a Louis Wolheim.

Derbyniodd glod mawr am ei ffilm ryfel epig, *All Quiet on the Western Front* (1930), addasiad o'r nofel *Im Westen nichts Neues* gan Erich Maria Remarque am y Rhyfel Byd Cyntaf. Enillodd y ffilm hon Wobr yr Academi am y Llun Orau yn ogystal â Gwobr am y Cyfarwyddwr Gorau i Milestone. Ffilm wahanol iawn, ond eto yn llwyddiannus, oedd ei lun nesaf, *The Front Page* (1931), addasiad o gomedi Broadway gan Ben Hecht a Charles MacArthur. Ystyrir y ffilm honno yn un o ffarsiau gwychaf oes glasurol Hollywood, a chafodd y cyfarwyddwr ei enwebu eto, ac am y tro olaf, am Wobr yr Academi, gan golli i Norman Taurog. Bu ei ffilm nesaf, *Rain* (1932) – addasiad o stori fer gan W. Somerset Maugham ac yn serennu Joan Crawford – yn fethiant ariannol, ac yn nodi dechrau cyfnod ansicr yn ei yrfa. Ar ôl cyfnod o weithio i gynyrchiadau tramor ac yn y diwydiant teledu, dychwelodd Milestone i Hollywood gyda *Pork Chop Hill* (1959), llun am Ryfel Corea gyda Gregory Peck, Rip Torn, a George Peppard. Cafodd lwyddiant hefyd gyda'r ffilm gomedi ''Ocean's 11* (1960) a oedd yn serennu difyrwyr y "Rat Pack"—Frank Sinatra, Dean Martin, Sammy Davis, Jr., Peter Lawford, a Joey Bishop—yn ogystal â nifer o sêr eraill y cyfnod. Ei lun olaf oedd y ffilm hanesyddol epig *Mutiny on the Bounty'' (1962), gyda Marlon Brando yn portreadu Fletcher Christian. Bu farw Lewis Milestone yn Los Angeles, Califfornia, yn 84 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Chişinău
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Ymerodraeth Rwsia i'r Unol Daleithiau
Sebw

Rhywogaeth o fucholion dof sydd yn frodorol i India yw'r **sebw** (lluosog: sebwaid, sebwod), **ych yr India**,

## Cyfeiriadau 
Categori:Anifeiliaid dof
Categori:Bucholion
Categori:Mamaliaid Asia
Categori:Rhywogaethau o garnolion cyfnifer-fyseddog
Castellior

Pentrefan yng nghymuned Penmynydd, Ynys Môn yw **Castellior**. Saif 129.1 milltir o Gaerdydd a 208.9 milltir o Lundain.

## Hanes
Daeth archeolegwyr o hyd i dystiolaeth o gaead o'r cyfnod Rhufeinig-Brydeinig ar Fferm Castellior.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Is-set

Mewn mathemateg, mae set *A* yn **is** -set o set *B* os yw holl elfennau *A* hefyd yn elfennau o *B*; mae *B* yn *uwch-set* o *A.* Mae'n bosibl i *A* a *B* fod yn gyfartal; os ydyn nhw'n anghyfartal, yna mae *A* yn is-set briodol *o B.* Gelwir perthynas un set yn is-set o set arall yn gynhwysiant (*inclusion*). Gellir mynegi fod *A* yn is-set o *B* hefyd drwy ddweud fod *B yn* cynnwys *A* neu drwy ddweud fod *A* wedi'i gynnwys yn *B.*

Mae perthynas (neu'r cysylltiad) yr is-set yn diffinio trefn rannol y setiau. Mewn gwirionedd, mae is-setiau o set benodol yn ffurfio algebra Boole dan berthynas yr is-set, lle mae'r 'uno a chyfarfod' yn cael eu rhoi trwy groestoriad ac uniad, a'r berthynas is-set ei hun yw perthynas cynhwysiant Boole .

## Diffiniadau 
Os yw *A* a *B* yn setiau a bod pob elfen o *A* hefyd yn elfen o *B*, yna:

:* *Mae A* yn **is** -set o *B*, wedi'i ddynodi gan A \subseteq B, neu
:* *Mae B* yn uwch-set o *A*, wedi'i ddynodi gan B \supseteq A.

Os *yw A* yn is-set o *B*, ond nad yw *A* yn hafal i *B* (hy mae o leiaf un elfen o B nad yw'n elfen o *A* ), yna:

:* Mae *A* yn **is-set briodol** (*proper subset*) *o B*, wedi'i ddynodi gan A \subsetneq B Neu,
:* Mae *B* yn **uwch-set** **priodol** o *A,* a ddynodir gan B \supsetneq A .
:* Am set wag, defnyddir y nodiant \{ \} neu \varnothing, sy'n is-set o unrhyw set *X* ac yn is-set briodol o unrhyw set ac eithrio'r set ei hun.

## Enghreifftiau o is-setiau 
bawd| Mae'r polygonau rheolaidd yn ffurfio is-set o'r polygonau

## Llyfryddiaeth 
* 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Damcaniaeth setiau
Croestoriad setiau

Mewn mathemateg, **croestoriad** dwy set A a B, wedi'i ddynodi gan A \cap B, yw'r set sy'n cynnwys holl elfennau A sydd hefyd yn perthyn i set B; hy pob elfen o B sydd hefyd yn perthyn i A. Mae'n un o'r gweithrediadau sylfaenol lle gellir cyfuno setiau a'u cysylltu â'i gilydd.

## Nodiant a therminoleg 
Ysgrifennir croestoriad gan ddefnyddio'r symbol "\cap"rhwng y termau. Er enghraifft:\{1,2,3\}\cap\{2,3,4\}=\{2,3\}\{1,2,3\}\cap\{4,5,6\}=\varnothing\Z\cap\N=\N\{x\in\R:x^2=1\}\cap\N=\{1\}Gellir ysgrifennu croestoriad mwy na dwy set (croestoriad cyffredinol) fel:\bigcap_{i=1}^n A_isy'n debyg i nodiant priflythyren-sigma.

## Diffiniad 
bawd| Croestoriad tair set:~A \cap B \cap C
bawd| Enghraifft o groestoriad â setiau

Croestoriad dwy set A a B, wedi'i ddynodi gan A \cap B, yw'r set o'r holl wrthrychau sy'n aelodau o'r ddwy set A a B. Mewn symbolau:A \cap B = \{ x: x \in A \text{ and } x \in B\}.Hynny yw, mae x yn elfen o'r croestoriad A \cap B os ac yn unig os yw x yn elfen o A ac yn elfen o B.

Er enghraifft:

* Croestoriad y setiau {1, 2, 3} a {2, 3, 4} yw {2, 3}.
* Nid yw'r rhif 9 yn y groesffordd y set o rifau cysefin {2, 3, 5, 7, 11, ...} a set o odrifau {1, 3, 5, 7, 9, 11, .. .}, oherwydd nid yw 9 yn rhif gysefin.

## Priodweddau algebraidd 
Mae croestoriad deuaidd yn weithrediad cysylltiol (*associative*); hynny yw, ar gyfer unrhyw setiau A, B, a C, mae A \cap (B \cap C) = (A \cap B) \cap C.Felly gellir hepgor y cromfachau heb amwysedd, gan ysgrifennu un o'r uchod fel A \cap B \cap C. Mae croestoriad hefyd yn gymudol (*commutative*). Hynny yw, i unrhyw un A a B, mae gan unA \cap B = B \cap A.Mae croestoriad unrhyw set â'r set wag yn arwain at y set wag; hynny yw, ar gyfer unrhyw set A,A \cap \varnothing = \varnothingHefyd, mae'r gweithrediad croestoriad yn idempotent; hynny yw, mae unrhyw set A yn bodloni A \cap A = A. Mae'r holl briodweddau hyn yn dilyn o ffeithiau tebyg am gysylltiad rhesymegol (*logical conjunction*).

Mae croestoriad yn dosbarthu dros uniad ac mae uniad yn dosbarthu dros groestoriad. Hynny yw, ar gyfer unrhyw setiau A, B, a C, mae\begin{align}
A \cap (B \cup C) = (A \cap B) \cup (A \cap C) \\
A \cup (B \cap C) = (A \cup B) \cap (A \cup C)
\end{align}Y tu mewn i fydysawd U, gellir diffinio'r cyflenwad A^c o A i fod yn set o bob elfen o U sydd ddim yn A. Ar ben hynny, gellir sgwennu croestoriad A a B fel cyflenwad uniad eu cyflenwadau, sy'n deillio'n hawdd o ddeddfau De Morgan:A \cap B = \left(A^{c} \cup B^{c}\right)^c

## Darllen pellach 
* 
* 
* 

## Dolen allanol 
* 

## Cyfeiradau
Categori:Damcaniaeth setiau
A Desperate Poaching Affray

Ffilm 1903 yw ***A Desperate Poaching Affray***, a elwir yn yr Unol Daleithiau fel *The Poachers*.   Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Gwnaed y ffilm gan y cynhyrchydd ffilm o Gymru, William Haggar . Dri munud o hyd, mae'r ffilm yn cael ei chydnabod fel dylanwad cynnar ar ddrama naratif mewn ffilm Americanaidd. Defnyddiodd y ffilm llawer o dechnegau arloesol. Ystyrir bod y ffilm wedi helpu i lawnsio'r subgenre "chase" a dylanwadu ar *The Great Train Robbery* gan Edwin S. Porter.

Yn y ffilm gwelir tystiolaeth glir o ddealltwriaeth Haggar o’r angen i sicrhau dyfnder i’r digwyddiadau ar y sgrin. Llwyddodd i ychwanegu cyffro er bod y camera'n statig, drwy gyfarwyddo’r actorion i fynd i mewn ac allan o’r ffrâm yn agos at y camera ac o onglau amrywiol. Mae golygfa panio gyntaf Haggar yn dangos y ddau botsiwr yn rhedeg o afael y ciper a'r heddlu ac yn neidio dros giât. Mae dau o'i feibion, Walter a William ifanc, yn chwarae rolau pwysig yn y ffilm.

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1903
Categori:Ffilmiau'r 1900au o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau trosedd du-a-gwyn o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau trosedd mud o'r Deyrnas Unedig
The Father

Ffilm ddrama seicolegol 2020 yw ***The Father*** a gyfarwyddwyd gan Florian Zeller, yn ei ymddangosiad cyntaf fel cyfarwyddwr. Cafodd ei gyd-ysgrifennu gan Zeller a Christopher Hampton yn seiliedig ar ddrama *Le Père (2012)* gan Zeller.

Mae'r ffilm yn gyd-gynhyrchiad Ffrengig-Prydeinig, ac yn serennu Anthony Hopkins, Olivia Colman, Mark Gatiss, Imogen Poots, Rufus Sewell, ac Olivia Williams. Mae'r stori'n ymwneud â dyn oedrannus sy'n dioddef o ddementia.

Yng Ngwobrau'r 93ain Academi, enillodd Anthony Hopkins yr Actor Gorau ac enillodd Hampton a Zeller  y Sgript Sgrîn Wedi'i Addasu Orau; derbyniodd y ffilm chwe enwebiad i gyd, gan gynnwys y Llun Gorau a'r Actores Gefnogol Orau (Olivia Colman). Yn y 78fed Gwobrau Golden Globe, enillodd Hopkins yr Actor Gorau hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2020
Categori:Ffilmiau drama seicolegol Saesneg o Ffrainc
Categori:Ffilmiau drama seicolegol Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Llundain
Alison Bielski

Bardd ac awdures Cymreig oedd **Alison Joy Bielski** (ganwyd **Prosser**; 24 Tachwedd 1925&nbsp;- 9 Gorffennaf 2014). Rhwng 1969 a 1974 roedd hi'n gyd-ysgrifennydd anrhydeddus adran Saesneg yr Academi Gymreig.

Roedd ei weithiau'n cynnwys *Chwedlau Blodau Cymru* a *Tales and Traditions of Dinbych-y-pysgod*. Mae hi hefyd wedi cyhoeddi sawl llyfryn ar hanes lleol, gan gynnwys *Flower Legends of Wales* ym 1974, *Tales and Traditions of Tenby* ym 1981 a *The Story of St Mellons* ym 1985. 

Cafodd hi ei geni yng Nghasnewydd, yn aelod o'r teulu Morris Prosser, sy'n wedi byw yn yr ardal o amgylch Abaty Tyndyrn ers yr 11eg ganrif. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Uwchradd Casnewydd. Daeth hi'n ysgrifenyddes yng Nghwmni Awyren Bryste ym 1945. 

Priododd Dennis Treverton-Jones ym 1948; bu farw ei gŵr ym 1950. Roedd ganddyn nhw un mab, Ronald. Yna cymerodd swydd newydd fel ysgrifennydd lles y Groes Goch Brydeinig yng Nghaerdydd. Priododd Anthony Bielski ym 1955 a daeth yn "awdur-wraig tŷ". Roedd ganddyn nhw un ferch, Helen.

Bu farw yn 88 oed, a chafodd ei amlosgi yn Amlosgfa Thornhill yng Nghaerdydd ar 24 Gorffennaf 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd
Bodwyn

Pentrefan yng nghymuned Cylch-y-Garn, Ynys Môn, yw **Bodwyn**. Saif ar ffordd fach i'r gogledd o'r A5025 rhwng Llanfaethlu a Llanrhuddlad.

Categori: Cylch-y-Garn
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Cymuned Saint-y-brid

Cymuned ym mwrdeistref sirol  Bro Morgannwg, Cymru, yw **Saint-y-brid** (Saesneg: *St Brides*) a leolir tua hanner ffordd rhwng Abertawe a Chaerdydd, ar arfordir Cymru. Ei anheddiad mwyaf yw pentref Saint-y-brid, ac mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentrefi Aberogwr, Southerndown, a phentrefi bychan Ogwr,  Heol-y-Mynydd a Norton. Mae'n nodedig am ei daeareg arfordirol a'i golygfeydd, ei iseldiroedd calchfaen a ffosiliau o famaliaid, clogwyni a dwy fryngaer o'r Oes Haearn. Dyma derfyn gorllewinol Arfordir Treftadaeth Bro Morgannwg.

### Chwareli Ewenni a Phant 
Mae Chwareli Ewenni a Phant yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig lle ceir haenau o glai  wedi'i gronni yn yr holltau calchfaen Carbonifferaidd. Mae'r garreg galch yn cael ei chwarela yn y ddau safle hyn (Chwarel Pant a Chwarel Ewenni, gerllaw yng nghymuned Ewenni); mae'r clai wedi'i archwilio a'i gofnodi gan ddaearegwyr. Dyma weddillion ffosiledig mwyaf cyflawn o sawl rhywogaeth o famaliaid cyntefig unrhyw le ar y ddaear.
[chwith|bawd| Rhedyn newydd a [Clychau'r gog|chlychau'r gog; ger Castell-ar-Alun.]]

### Coed y Bwl 
Mae'r llethrau i'r gorllewin o Afon Alun yn cynnwys Gwarchodfa Natur Coed y Bwl, Mae Blodyn y gwynt a chlychau'r gog yn doreithiog yma a choetir ynn. Rheolir y warchodfa gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt De a Gorllewin Cymru, ac mae'n cynnwys 2.4 hectar (5.9 erw).
[bawd|252x252px| [Castell Ogwr a'r Cerrig Camu hynafol ar Afon Ewenni]]

## Ymgyrch ffiniau 
Yn 2009 cyflwynwyd ymgyrch gan drigolion Aberogwr i greu dwy gymuned: Saint-y-brid ac Aberogwr, i'r Comisiwn Ffiniau. Ar ôl ymgynghori, gyda deisebau ar y ddwy ochr yn cael eu casglu, argymhellodd y Comisiwn na ddylid newid 

## Cyfeiriadau 
Saint-y-brid
Mike Nesmith

Cerddor o'r Unol Daleithiau oedd **Robert Michael Nesmith** (30 Rhagfyr 1942 &ndash; 10 Rhagfyr 2021) sy'n fwyaf adnabyddus fel aelod o'r band pop y Monkees a chyd-seren y cyfres deledu *The Monkees* (1966–1968). Cyfansoddwr caneuon, dyn busnes, a dyngarwr oedd Nesmith. Ysgrifennodd y caneuon " Different Drum " (wedi'i recordio gan Linda Ronstadt gyda'r Stone Poneys ) a "Listen to the Band".

Cafodd Nesmith ei eni yn Houston, Texas, yn fab i Warren a Bette Nesmith (née McMurray). Roedd Bette yn ysgrifenyddes a ddaeth yn fenyw fusnes lwyddiannus ar ôl dyfeisio "Liquid Paper".

Roedd Mike Nesmith yn briod deirgwaith. Ei fab hynaf yw'r cerddor Christian Nesmith. Bu farw yn 78 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Rhestr o gymeriadau SpynjBob Pantsgwâr

, SpynjBob Pantsgwâr, Padrig, Mr. Cranci, Pysgod Nickelodeon, Sulwyn Serbwch, a' Al-gi]]
Dyma restr o gymeriadau yn y sioe deledu i blant Americanaidd *SpongeBob SquarePants* (a alwyd yn Gymraeg fel SpynjBob Pantsgwâr). Mae holl benodau'r sioe wedi cael eu trosleisio i'r Gymraeg ac mae'r dubiau Cymraeg yn cael eu darlledu ar S4C.

## Rhestr
## Cyfeiriadau
William A. Wellman

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **William Augustus Wellman** (29 Chwefror 1896 – 9 Rhagfyr 1975).

Ganed ef yn Brookline, Massachusetts, Unol Daleithiau America. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, gwirfoddolodd i yrru ambiwlansys yn Ffrainc, a gwasanaethodd yn Lleng Dramor Ffrainc cyn hedfan awyrennau ymladd yn Escradille de La Fayette, criw o beilotiaid Americanaidd yn lluoedd Ffrainc. Ymunodd â Chorfflu Awyr Byddin yr Unol Daleithiau a bu'n hyfforddwr hedfan yn San Diego. Wedi'r rhyfel, aeth i Hollywood a chafodd swydd yn Goldwyn Pictures gyda chymorth Douglas Fairbanks, Sr.

Cyfarwyddodd Wellman y ffilm ryfel *Wings* (1927), y ffilm gyntaf i ennill Gwobr yr Academi am y Llun Orau. Ymhlith ei weithiau eraill mae'r ffilm gangster *The Public Enemy* (1931), yn serennu James Cagney; *The Call of the Wild* (1935), addasiad o'r nofel gan Jack London, gyda Clark Gable; y ddrama ramantaidd *A Star Is Born* (1937); *Nothing Sacred* (1937), esiampl o genre'r gomedi *screwball* gyda Carole Lombard; *The Ox-Bow Incident* (1943), addasiad o'r nofel gan Walter Van Tilburg Clark gyda Henry Fonda; y ffilm fywgraffyddol *Buffalo Bill* (1944); *The Story of G.I. Joe* (1945) gyda Robert Mitchum yn portreadu capten troedfilwyr yn yr Ail Ryfel Byd; *Yellow Sky* (1948), ffilm yn genre'r Gorllewin Gwyllt gyda Gregory Peck a Richard Widmark; a'r ffilm drychineb *The High and the Mighty* (1954) gyda John Wayne.

Bu farw William A. Wellman yn Los Angeles, Califfornia, yn 79 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Pobl a aned ym Massachusetts
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Seren fôr

Mae'r **seren fôr** (ll. **sêr môr**) yn echinoderm siâp seren sy'n perthyn i'r dosbarth **Asteroidea**. 

250px|dim|bawd|Sêr môr

## Cyfeiriadau
Categori:Echinodermau
Sêr brau

Mae **sêr brau** yn echinodermau yn y dosbarth **Ophiuroidea**, sydd â chysylltiad agos â'r sêr môr. Fe'u gelwir hefyd yn **sêr sarff** neu'n **ophiuroidau** (sy'n deillio o'r gair Lladineg *ophiurus*).

250px|dim|bawd|Sêr brau.

Categori:Echinodermau
Tsafasiaid

Grŵp ethnig Tyrcig sydd yn frodorol i'r rhanbarth rhwng Afon Volga a Mynyddoedd yr Wral yn nwyrain Rwsia Ewropeaidd yw'r **Tsafasiaid** (Tsafasieg: чăвашсем trawslythreniad: *Čăvašsyem*). Maent yn byw yn bennaf yn Tsafasia a gweriniaethau cyfagos yn Ffederasiwn Rwsia. Amcangyfrif bod 1.5–2&nbsp;miliwn ohonynt ar draws y byd. Y Tsafasiaid a'r Gagauz ydy'r unig bobloedd Dyrcig sydd wedi eu troi at Eglwys Uniongred Rwsia.

## Diwylliant 
### Iaith 
Iaith Dyrcaidd o'r gangen Oghur yw'r Tsafasieg, sydd yn disgyn o'r hen Folgareg, iaith y Bolgariaid. Dyma'r unig iaith fyw o'r gangen Oghur, a chedwir nifer o elfennau hynafaidd o'r Folgareg ganddi. Mae'r Tsafasieg felly yn dra-gwahanol i'r ieithoedd Tyrcaidd eraill, ac ar un pryd roedd ieithyddion yn credu iddi perthyn i gangen rhwng y teuluoedd Tyrcaidd a Mongolaidd, neu yn ffurf Dyrcigedig ar iaith Ffinno-Wgrig. Ysgrifennwyd y ffurf gynharaf ar Tsafasieg mewn llythrennau rwnig yr Hen Dyrceg, a newidiwyd at yr wyddor Arabeg yn ystod oes Volga-Bolgaria. Yn y 18g, datblygwyd gwyddor unigryw ar sail llythrennau Cyrilig, a chyhoeddwyd y gramadeg Tsafasieg cyntaf ym 1769. Dyfeisiwyd gwyddor newydd gan yr addysgwr Ivan Yakovlev ym 1871.

### Crefydd 
Ffurf ar animistiaeth oedd crefydd gyntefig y Tsafasiaid, a châi ei dylanwadu gan Zoroastriaeth, Iddewiaeth (drwy'r Chasariaid), ac Islam. Byddent yn anrhydeddu elfennau tân, dŵr, yr haul, a'r ddaear, ac yn credu mewn ysbrydion y da a'r drwg.

Erbyn canol y 18g, trodd y mwyafrif o Tsafasiaid yn Gristnogion o ganlyniad i ymddiwylliannu â mewnfudwyr Rwsiaidd a chenadaethau gan Eglwys Uniongred Rwsia. Trodd lleiafrif ohonynt yn Fwslimiaid a byddent yn cymhathu i ddiwylliant ac iaith Tatariaid y Volga. Goroesodd yr hen grefydd baganaidd mewn ambell gymuned ar wasgar.

## Cyfeiriadau 

Categori:Grwpiau ethnig yn Rwsia
Categori:Pobloedd Dyrcig
Uniad set

O fewn damcaniaeth setiau, **uniad** (wedi'i ddynodi gan **∪**) casgliad o setiau yw'r set o holl elfennau'r casgliad. Mae'n un o'r gweithrediadau sylfaenol lle gellir cyfuno setiau a'u cysylltu â'i gilydd. Mae uniad nwl ('''') yn cyfeirio at undiad o sero (0) setiau a thrwy ddiffiniad mae'n hafal i'r set wag.
bawd|200x200px|chwith|Uniad tair set: ~A \cup B \cup C

## Uniad dwy set 
Uniad dwy set *A* a *B* yw'r set o elfennau sydd yn *A*, yn *B*, neu yn *A* a *B.*

Er enghraifft, os yw *A* = {1, 3, 5, 7} a *B* = {1, 2, 4, 6, 7} yna *A* ∪ *B* = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7}. Enghraifft fwy cywrain (sy'n cynnwys dwy set anfeidraidd) yw:

: *Mae A* = { *x* yn gyfanrif sy'n eilrif ac yn fwy nag 1}
: *Mae B* = { *x* yn gyfanrif sy'n odrif ac sy'n fwy nag 1}
: A \cup B = \{2,3,4,5,6, \dots\}

Fel enghraifft arall, *nid* yw'r rhif 9 wedi'i gynnwys yn undiad y set o rifau cysefin {2, 3, 5, 7, 11, ...} a'r set o eilrifau {2, 4, 6, 8, 10, ...}, oherwydd nid yw 9 yn gysefin nac yn eilrif.

Ni all setiau fod ag elfennau dyblyg, felly uniad y setiau {1, 2, 3} a {2, 3, 4} yw {1, 2, 3, 4}. Nid yw digwyddiadau lluosog o elfennau union yr un fath yn cael unrhyw effaith ar gardinaldeb (brifolrwydd) set na'i chynnwys.

## Priodweddau algebraidd 
Mae uniad deuaidd yn weithrediad cysylltiol; hynny yw, ar gyfer unrhyw setiau A, B, \text{ ac } C,A \cup (B \cup C) = (A \cup B) \cup C.Felly, gellir hepgor y cromfachau heb unrhyw amwysedd: gellir ysgrifennu un o'r ddau uchod fel A \cup B \cup C. Hefyd, mae undiad yn gymudol, felly gellir ysgrifennu'r setiau mewn unrhyw drefn. Mae'r set wag yn elfen unfathiant (*identity element*) ar gyfer gweithrediad uniad. Hynny yw, A \cup \varnothing = A, ar gyfer unrhyw set A. Hefyd, mae gweithrediad yr undeb yn ddelfrydol: A \cup A = A. 

Mae croestoriad yn dosbarthu dros uniadA \cap (B \cup C) = (A \cap B)\cup(A \cap C)ac mae uniad yn dosbarthu dros groestoriad A \cup (B \cap C) = (A \cup B) \cap (A \cup C).Mae set bŵer set U, ynghyd â'r gweithrediadau a roddir gan undeb, croestoriad, a chyflenwad (*complementation*), yn algebra Boole. Yma, gellir mynegi undiad o ran croestoriad a chyflenwad gan y fformiwlaA \cup B = \left(A^\text{c} \cap B^\text{c} \right)^\text{c},lle mae'r uwchysgrif {}^\text{c} yn dynodi'r cyflenwad yn y set gyffredinol U.

## Dolen allanol 
* Undeb Anfeidrol a Chroesffordd yn neddfau ProvenMath De Morgan a brofwyd yn ffurfiol o axiomau theori set.

## Cyfeiriadau a nodiadau
Categori:Damcaniaeth setiau
Helgi Öpik

Biolegydd ac academydd yw **Helgi Öpik** (ganwyd 1 Ionawr 1936). Fe'i ganwyd yn Estonia, ac fe ymgartrefodd yng Nghymru. Roedd hi'n Uwch Ddarlithydd yn Ysgol y Gwyddorau Biolegol ym Mhrifysgol Cymru, Abertawe, nes iddi ymddeol.

Cafodd ei geni yn Estonia, yn ferch i'r seryddwr Ernst Öpik a'i wraig Vera.

## Llyfryddiaeth
**Respiration of Higher Plants* (1980)
**The Physiology of Flowering Plants*, gyda H. E. Street (1984)

## Cyfeiriadau
Categori:Biolegwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Gwireb o ddewis

Mewn mathemateg, mae'r **wireb o ddewis**, (*axiom of choice*) yn wireb o theori set sy'n cyfateb i'r datganiad bod *lluoswm Cartesaidd* o gasgliad o setiau nad ydynt yn wag (yn 'ddi-wag'), o fewn mathemateg, yn wag. O'i roi'n anffurfiol, dywed y wireb o ddewis: o ystyried unrhyw gasgliad o finiau, a bod pob un bin yn cynnwys o leiaf un gwrthrych, yna, mae'n bosibl dewis un gwrthrych yn union allan o bob bin, hyd yn oed os yw'r casgliad yn anfeidrol. Yn ffurfiol, mae'n nodi bod ar gyfer pob teulu sydd wedi'i fynegeio (S_i)_{i \in I} o setiau di-wag ceir teulu o elfennau wedi'i fynegeio (x_i)_{i \in I} fel bod x_i \in S_i am bob i \in I. Lluniwyd y wireb o ddewis ym 1904 gan Ernst Zermelo er mwyn ffurfioli ei brawf o'r ddamcaniaeth drefnus.

Mewn llawer o achosion, gellir gwneud dewis o'r fath heb alw'r wireb o ddewis; mae hyn yn arbennig o wir os yw nifer y setiau'n gyfyngedig, neu os oes rheol sut i ddethol ar gael - rhywfaint o briodweddau gwahaniaethol sy'n digwydd dal ar gyfer un elfen yn union ym mhob set. Enghraifft eglurhaol yw setiau a ddewiswyd o'r rhifau naturiol. O setiau o'r fath, gall un ddewis y rhif lleiaf bob amser, ee o ystyried y setiau {{4, 5, 6}, {10, 12}, {1, 400, 617, 8000}} y set sy'n cynnwys pob elfen leiaf yw {4, 10, 1}. Yn yr achos hwn, mae dweud "dewis y rhif lleiaf" yn ffwythiant dewis (*choice function*). Hyd yn oed pe casglwyd nifer anfeidrol o setiau o'r rhifau naturiol, bydd bob amser yn bosibl dewis yr elfen leiaf o bob set i gynhyrchu set. Hynny yw, mae'r ffwythiant dewis yn darparu'r set o elfennau a ddewiswyd. Fodd bynnag, nid oes unrhyw ffwythiant dewis yn hysbys ar gyfer casglu'r holl is-setiau nad ydynt yn wag o'r rhifau real. 

Bathodd y Cymro Bertrand Russell gyfatebiaeth: ar gyfer unrhyw gasgliad (hyd yn oed nifer anfeidrol) o barau o esgidiau, gall rhywun ddewis yr esgid chwith o bob pâr i gael dewis priodol; mae hyn yn ei gwneud hi'n bosibl diffinio ffwythiant dewis yn uniongyrchol. Ar gyfer *casgliad anfeidrol* o barau o sanau (tybir nad oes ganddynt nodweddion gwahaniaethol), nid oes unrhyw ffordd amlwg i wneud ffwythiant sy'n dewis un hosan o bob pâr, heb alw'r wireb o ddewis.

Er ei fod yn ddadleuol yn hanesyddol, mae'r wireb o ddewis bellach yn cael ei ddefnyddio heddiw gan y mwyafrif o fathemategwyr, ac mae wedi'i gynnwys ar ffurf safonol damcaniaeth setiau gwirebol, theori set Zermelo-Fraenkel gyda'r wireb o ddewis ( ZFC ). Un cymhelliant dros y defnydd hwn yw bod nifer o ganlyniadau mathemategol a dderbynnir yn gyffredinol, fel theorem Tychonoff, yn gofyn am y wireb o ddewis ar gyfer eu profi Mae damcaniaethwyr set cyfoes hefyd yn astudio gwirebau nad ydyn nhw'n gydnaws â'r wireb o ddewis, fel gwireb penderfyniaeth. Mae'r wireb o ddewis yn cael ei hosgoi mewn rhai mathau o fathemateg adeiladol, er bod amrywiaethau eraill o fathemateg adeiladol lle mae'r axiom o ddewis yn cael ei gofleidio.

## Cyfeiriadau
Categori:Damcaniaeth setiau
Ffrynt Rhyddhad Cenedlaethol Canaciad a Sosialaidd

250px|right|thumb|Y faner
Cynghrair wleidyddol o bleidiau o blaid annibyniaeth yn Caledonia Newydd yw **Ffrynt Rhyddhad Canaciad a Sosialaidd** (, *FLNKS*'). Mae'r gynghrair yn cefnogi Daeth Caledonia Newydd yn annibynnol ar Ffrainc ac mae'n galw am gynrychiolaeth pobl frodorol Ganaciad. Sefydlwyd y gynghrair yn Nouméa ym 1984.  Mae gan y gynghrair 20/40 sedd yn y Gyngres Caledonia Newydd, 5/40 sedd yn Nhalaith y De, 18/22 sedd yn Nhalaith y Gogledd ac 8/14 sedd yn Nhalaith Ynysoedd Teyrngarwch.

## Cyfeiriadau
Categori:Caledonia Newydd
Caledonia Newydd
Trowyntoedd yr Unol Daleithiau, Rhagfyr 2021

Achos anaml o drowyntoedd hwyr-dymor oedd **trowyntoedd yr Unol Daleithiau, Rhagfyr 2021**, a darodd rannau o daleithiau deheuol a gorllewin canol Unol Daleithiau America dros nos 10–11 Rhagfyr 2021. Achoswyd y tywydd hwn gan gafn o bwysau'r atmosffer yn ymadweithio ag amodau annhymhorol wrth iddi symud i'r dwyrain ar draws yr Unol Daleithiau. Gwrthdarodd y gafn â'r aer llaith yn Nyffryn Mississippi, gan gychwyn cyfres o drowyntoedd yn Arkansas a symudodd ymlaen i daleithiau Missouri, Illinois, Tennessee, a Kentucky.

Sbardunwyd y trowyntoedd gwaethaf gan *supercell*, storm gylchdroadol o fellt a tharanau, a barodd ar lwybr hir, gan gynhyrchu teulu o drowyntoedd cryfion, neu o bosib un trowynt hirhoedlog. Cysylltodd y trowynt cyntaf â'r ddaear yng ngogledd-ddwyrain Arkansas, ac aeth y gwyntoedd ymlaen i'r llain o dir a elwir "Sawdl Missouri", ac ardaloedd gorllewinol Tennessee a Kentucky. Chwipiodd y trowyntoedd ar eu ffordd drwy nifer o drefi, gan gynnwys Valley View, Lake City, a Leachville yn Arkansas, Hornersville, Rives, Gobler, Hayti, a Caruthersville ym Missouri, cyn groesi Afon Mississippi draw i Tennessee, ac o'r diwedd Kentucky. Rhoddwyd yr enw "trowynt y Pedair Talaith" (*Quad-State tornado*) ar y teulu tornadig hwn am ei fod yn debyg i'r trowynt *Tri-State* enwog a darodd Missouri, Illinois, ac Indiana ym 1925, ac mae'n bosib i'r prif drowynt yn 2021 dorri'r hen record am y llwybr hiraf i un storm o'r fath. Effeithiodd stormydd tornadig eraill, a achoswyd gan yr un amodau tywydd ond nad oedd yn rhan o'r prif deulu o drowyntoedd, ar ardaloedd yn nwyrain Missouri, de Illinois, gorllewin a chanolbarth Tennessee, a gorllewin a chanolbarth Kentucky yn ystod.

## Cyfeiriadau 
Categori:2021 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Hanes Arkansas
Categori:Hanes Illinois
Categori:Hanes Kentucky
Categori:Hanes Missouri
Categori:Hanes Tennessee
Unol Daleithiau 2021-12
Categori:Trychinebau 2021
Categori:Trychinebau naturiol yn yr Unol Daleithiau
Talaith Ynysoedd Teyrngarwch

Mae **Talaith Ynysoedd Teyrngarwch** () yn un o dair talaith Caledonia Newydd. Mae'n ffurfio archipelago'r ​​Ynysoedd Teyrngarwch. Mae'r dalaith yn cynnwys pobl Canaciad yn bennaf sy'n siarad iaith leol (e.e. Drehueg) fel eu hiaith gyntaf.

## Cyfeiriadau
Sambuca

Mae'r **sambuca** yn ddiod wirodyn melys a chryf Eidalaidd gwirod o anis seren (*Illicium verum*), a grëwyd yn Civitavecchia, yn ardal Rhufain ym 1851. Cyfeirir at ei amrywiaeth fwyaf cyffredin yn aml fel *sambuca gwyn* i'w wahaniaethu oddi ar amrywiaethau eraill sydd mewn lliw glas dwfn (*sambuca du*) neu goch llachar (*sambuca coch*). Fel gwirodydd eraill â blas anis, ceir yr 'effaith ouzo' weithiau wrth ei gyfuno â dŵr. Mae'n cael ei botelu ar o leiaf 38% o alcohol yn ôl cyfaint. yn ansicr, ond mae'n debyg o darddiad nad yw'n Indo-Ewropeaidd. Yn ôl y cwmni Eidalaidd, Molinari, sy’n arbenigo mewn cynhyrchu sambuca er 1945, oherwydd byddai’r term hwn wedi cael ei ddefnyddio gan Luigi Manzi, un o ragflaenwyr gwirod anis, a fyddai wedi ei enwi felly ar gyfer y tebygrwydd ffonig gyda’r geiriau *sambuchelli* a *acquaioli*, yn y drefn honno "anis" a "dŵr" yn nhafodiaith Ischia (ynys oddi ar arfordir Napoli).

## Hanes
Mae'n debyg bod gwreiddiau'r rysáit wreiddiol ar gyfer sambuca yn nhraddodiad llysieuaeth Carthusaidd, a oedd unwaith yn adnabyddus am ei diodydd alcoholig a'i baratoadau meddyginiaethol. Fel y soniwyd uchod, dyfyniad ysgaw gwyn yw un o'r cynhwysion, ond nid y prif un, gellir ychwanegu gwylys hefyd.

Cafodd Sambuca ei farchnata ar ddiwedd yr 19g yn Civitavecchia gan Luigi Manzi fel y Sambuca Manzi, sy'n dal i gael ei gynhyrchu heddiw. Yna fe’i lansiwyd yn rhyngwladol gan Angelo Molinari o 1945, ar ôl diwedd y Rhyfel, dan yr enw Sambuca Extra Molinari. Mafalda Molinari oedd pennaeth y cwmni.

Yna trosglwyddodd y rheolwyr i Antonio Molinari. Yn ddiweddarach, daeth ŵyr y sylfaenydd, Mario ac Angelo, yn reolwyr gyfarwyddwyr (ymunodd y trydydd wyres, Inge, â'r bwrdd cyfarwyddwyr).

## Paratoi
Mae Sambuca ar gael trwy ddistylliad hadau anis seren, a blasau ffrwythau neu berlysiau eraill ac ychwanegu alcohol a siwgr (350 g/l).

Mae'n boblogaidd i yfed sambuco gyda ffeuen goffi ynddi. Enw'r math yma o sambuco yw, "sambuca con la mosca", sy'n golygu "sambuca gyda'r pryf". Mae'r gweini traddodiadol gyda thri ffa coffi, pob un yn cynrychioli iechyd, hapusrwydd a ffyniant. Gellir tanio’r ddiod i dostio’r ffa coffi ac yna'n, amlwg, yfed yn union wedi i'r fflam ddiffodd.

## Blasu a brandiau
Mae Sambuca yn cael ei yfed ​​fel aperitif, fel gwirod, gyda chiwbiau iâ, mewn coffi. Hefyd fel nodwyd, fel flambé gyda thri ffa coffi cyfan (* con la mosca*, "gyda'r pryf") neu flambé yn uniongyrchol yn y geg, yn ogystal ag mewn coctcêl. Sambuca, a grappa yw'r gwirod a ychwanegir fel arfer i'r ddiod caffè corretto.

Y gwahanol frandiau o Sambuca yw: Amore, Averna, Borghetti, Borsci, Franciacorta, Isolabella, Lupini, Luxardo, Manzi (y cyntaf ym 1851), Massari, Molinari, Ramazzotti, Romana, Sarandrea, SIMAL, Toschi, Villa Colonna, a Vinci .

## Gweler hefyd
* Caffè corretto
* Espresso

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo, 'Sambuca | Why Sambuca is served with Coffee Bean?'
* Fideo, 'How to Make a Flaming Sambuca Shot'

Sambuca
Categori:Coffi
Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Diodydd
Categori:Alcohol
Categori:Gwirodydd
Nouméa

Prifddinas a dinas fwyaf Caledonia Newydd yw **Nouméa**. Mae wedi'i leoli ar benrhyn ar Grand Terre. Y ddinas yw'r ddinas Ffrangeg fwyaf yn y Môr Tawel. Mae dros 180,000 o bobl yn ardal Greater Nouméa. Prif grwpiau ethnig y ddinas yw Ewropeaid (Ffrancwyr yn bennaf), pobl frodorol Canaciad, Polynesiaid (Wallisiaid yn bennaf) ac Asiaid.

## Cyfeiriadau
Categori:Caledonia Newydd
Categori:Prifddinasoedd Oceania
Prifysgol Indiana

Prifysgol gyhoeddus yn nhalaith Indiana, Unol Daleithiau America, yw **Prifysgol Indiana** () sydd yn cynnwys y prif gampws yn Bloomington (Prifysgol Indiana Bloomington) a safleoedd eraill yn Gary (campws y Gogledd-orllewin), South Bend, Kokomo, New Albany (De-ddwyrain), a Richmond (Dwyrain). Yn ogystal, cynigir graddau academaidd gan Brifysgol Indiana gan golegau mewn cydweithrediad â Phrifysgol Purdue yn Fort Wayne, Indianapolis, a Columbus.

Pasiwyd deddf gan Gynulliad Cyffredinol Indiana ym 1820 i sefydlu Coleg Diwinyddol Indiana, a agorai ym 1824. Fe'i ail-enwyd yn Goleg Indiana ym 1828, a chafodd ei dyrchafu'n brifysgol ym 1838. Derbyniwyd merched am y tro cyntaf ym 1867, ac ers hynny bu pob cyfadran yn agored i fyfyrwyr o'r ddau ryw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysg yn Indiana
Indiana
Categori:Sefydliadau 1820
Talaith y Gogledd (Caledonia Newydd)

Talaith yng Nghaledonia Newydd, Melanesia, yw **Talaith y Gogledd** (). Mae'n cynnwys rhan ogleddol ynys Grand Terre. Yr Ffrynt Rhyddhad Cenedlaethol Canaciad a Sosialaidd yw mwyafrif helaeth seddi’r dalaith yn y Gyngres, gan fod mwyafrif pobl y dalaith yn Ganaciad.

Categori:Daearyddiaeth Caledonia Newydd
Reslo braich

Mae **reslo braich** yn chwaraeon gystadleuol ac yn fath o reslo sy'n cynnwys y breichiau. Weithiau mae reslo braich hefyd yn gêm i brofi cryfder.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon ymladd
Ynys yr Arglwydd Howe

Mae **Ynys yr Arglwydd Howe** () yn ynys a tiriogaeth o Awstralia yn y Môr Tawel, a weinyddir gan De Cymru Newydd. Yn 2016, roedd 382 o bobl yn byw ar yr ynys ac mae twristiaid wedi'u cyfyngu i 400 ar unrhyw adeg, oherwydd bod yr ynys yn olygfa natur rhestredig treftadaeth ac yn rhan o Barc Morol Ynys yr Arglwydd Howe.

## Pellter o ddinasoedd
* 580 cilomedr i'r dwyrain o Port Macquarie
* 780 cilomedr i'r gogledd-ddwyrain o Sydney 
* 740 cilomedr i'r de-ddwyrain o Brisbane, 
* 900 cilomedr i'r de-orllewin o Ynys Norfolk
* 1,554 cilomedr i'r gogledd-orllewin o Auckland
* 1,260 cilomedr i'r de-orllewin o Nouméa

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth De Cymru Newydd
Argwydd Howe
Drws-y-Nant

bawd|Bwthyn yr orsaf, 2001
Pentref yn Gwynedd yw **Drws-y-Nant**.

## Rheilffordd 
Roedd gorsaf drenau Drws-y-Nant yn ran o reilffordd Rhiwabon-Abermaw ar un adeg. Agorodd ym 1868 a chaeodd ym 1964 ar gyfer nwyddau a 1965 ar gyfer teithwyr.

## Goleuadau traffig 
Bu goleuadau traffig dros dro ar yr A494 ger Drws-y-Nant am dros ugain mlynedd rhwng y 1970au a 1999, pan agorwyd rhan newydd o'r ffordd. Ar y pryd, dyma oedd y goleuadau traffig dros dro hiraf yng Nghymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Gwynedd
Talaith y De (Caledonia Newydd)

Mae **Talaith y De** () yn dalaith â Caledonia Newydd. Mae'n cynnwys hanner deheuol ynys Grand Terre, gan gynnwys y brifddinas, Nouméa.
Bae Massachusetts

Cainc o ogledd Cefnfor yr Iwerydd yw **Bae Massachusetts** () sydd yn ymestyn o benrhyn Cape Ann yng ngogledd-ddwyrain Massachusetts, Unol Daleithiau America, i Cape Cod. Mae'n cynnwys sawl bae llai, gan gynnwys Bae Nahant, rhwng Swampscott, Lynn, a Nahant, a'r nifer o gilfachau ar hyd arfordir Boston a'r cylch. Lleolir siroedd Essex, Suffolk, Norfolk, a Plymouth ar lannau Bae Massachusetts. Mae'n ffinio â baeau Plymouth a Cape Cod i'r de.

Yma sefydlwyd Gwladfa Bae Massachusetts yn yr 17g. Llysenw Massachusetts yw "Talaith y Bae" () sydd yn tarddu o'r hen enw trefedigaethol.

Boston yw un o'r prif borthladdoedd ar arfordir dwyreiniol yr Unol Daleithiau. Mae nifer o'r dinasoedd a threfi ar lannau Bae Massachusetts yn dibynnu'n economaidd ar dwristiaeth, pysgota, a gweithgareddau hamdden megis hwylio.

## Cyfeiriadau 
Massachusetts
Categori:Daearyddiaeth Massachusetts
Categori:Essex County, Massachusetts
Categori:Norfolk County, Massachusetts
Categori:Plymouth County, Massachusetts
Categori:Suffolk County, Massachusetts
Cynghrair Rygbi Genedlaethol

Mae'r **Gynghrair Rygbi Genedlaethol** (, ***NRL***) yn gystadleuaeth rygbi'r gynghrair broffesiynol yn Awstralia a Seland Newydd. Mae gan y gystadleuaeth o leiaf un tîm yn y rhanbarthau canlynol; De Cymru Newydd, Queensland, Victoria, Prifddinas-dir Awstralia a Seland Newydd. Hon yw'r ail gystadleuaeth chwaraeon fwyaf yn Oceania; yn ail i Gynghrair Bêl-droed Awstralia (), *AFL*).

## Timau
* Brisbane Broncos (Broncos)
* Canterbury-Bankstown Bulldogs (Cŵn-tarw)
* Canberra Raiders (Ysbeilwyr)
* Cronulla-Sutherland Sharks (Siarcod)
* Gold Coast Titans (Titanau)
* Manly-Warringah Sea Eagles (Eryrod môr)
* Melbourne Storm (Storm)
* Newcastle Knights (Marchdogion)
* New Zealand Warriors (Rhyfelwyr)
* North Queensland Cowboys (Cowbois)
* Parramatta Eels (Llyswennod)
* Penrith Panthers (Pantherau)
* South Sydney Rabbitohs (Cwningod)
* St. George-Illawarra Dragons (Dreigiau)
* Sydney Roosters (Ceiliogod)
* Wests Tigers (Teigrod)

## Cyfeiriadau
Joyce Banda

Gwleidydd o Malawia yw **Joyce Hilda Banda** (ganwyd **Ntila**, 12 Ebrill 1950). Roedd hi'n Arlywydd Malawi rhwng 7 Ebrill 2012 a 31 Mai 2014. Daeth Banda yn Arlywydd yn ddilyn marwolaeth sydyn y cyn-Arlywydd Bingu wa Mutharika. Mae hi'n sylfaenydd ac arweinydd Plaid y Bobl, a grëwyd yn 2011. 

Yn addysgwr ac yn actifydd hawliau menywod ar lawr gwlad, hi oedd y Gweinidog Materion Tramor rhwng 2006 a 2009 ac yn Is-lywydd Malawi rhwng Mai 2009 ac Ebrill 2012. Roedd wedi gwasanaethu mewn rolau amrywiol fel aelod seneddol ac fel Gweinidog Rhyw a Lles Plant cyn iddi ddod yn Arlywydd Gweriniaeth Malawi. Mae hi'n sylfaenydd Sefydliad Joyce Banda, Cymdeithas Genedlaethol y Merched Busnes (NABW), Rhwydwaith Arweinwyr Merched Ifanc a'r Prosiect Newyn.

Cafodd ei geni ym Malemia, pentref yn Ardal Zomba yn Nyasaland (Malawi bellach). Roedd ei thad yn gerddor band pres yr heddlu. Nid yw'n berthynas â'r cyn-unben Hastings Banda.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Malawi
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Thomas Newton

Clerigwr ac ysgolhaig Beiblaidd o Loegr oedd **Thomas Newton** (1 Ionawr 1704 – 14 Chwefror 1782) a fu'n Esgob Bryste am yr 20 mlynedd olaf o'i oes, ac yn Ddeon Sant Pawl am 13 ohonynt.

Ganed ef yng Nghaerlwytgoed, Swydd Stafford. Mynychodd yr ysgol ramadeg yng Nghaerlwytgoed ac Ysgol Westminster yn Llundain cyn iddo gael ei dderbyn i Brifysgol Caergrawnt ym 1723. Enillodd ei radd baglor ym 1727 a'i radd meistr ym 1730, a fe'i etholwyd yn gymrawd yng Ngholeg y Drindod. Cafodd ei ordeinio'n ddeon yn niwedd 1729 ac yn offeiriad ym 1730 gan Edmund Gibson, Esgob Llundain.

Nid oedd Newton yn nodedig am nerth naturiol ei alluoedd, nac am ei gyraeddiadau mewn dysg, ond yr oedd yn ddyn diargyhoedd, yn dra derbyniol a chymeradwy mewn cymdeithas, ac yn meddu gradd helaeth o wybodaeth gyffredinol a diwinyddol. Adwaenir ef yn bennaf fel awdur dau waith llenyddol, sef argraffiad o *Paradise Lost* gan John Milton gyda nodiadau, a gyhoeddwyd am y tro cyntaf ym 1749, ac hefyd *Dissertations on the Prophecies*, y gyfrol gyntaf o ba un a ymddangosodd ym 1755. Yr oedd y naill a'r llall o'r gweithiau hyn yn uchel eu cymeriad yn eu dydd, er mai nid llawer o graffter na dysg a ganfyddir ynddynt. Heb law y gweithiau hyn, cyhoeddodd rai pregethau yn achlysurol, a llawer o draethodau ar bynciau ysgrythurol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1704
Categori:Marwolaethau 1782
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Esgobion Bryste
Categori:Esgobion o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Stafford
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Ysgolheigion Beiblaidd
Categori:Ysgolheigion y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr