John Orlando Parry

Roedd **John Orlando Parry** (3 Ionawr 1810 - 20 Chwefror 1879) yn gerddor, actor, pianydd, arlunydd, digrifwr a chanwr o Gymru.

## Cefndir 
Roedd Parry yn unig fab i'r cerddor John Parry (*Bardd Alaw*)  a Maria ei wraig. Fe'i ganed yn Llundain a chafodd ei fedyddio yn Eglwys St. Anne, Soho ar 8 Chwefror 1810. Yn ifanc iawn, cafodd ei ddysgu gan ei dad i ganu'n lleisiol ac i ganu'r delyn a'r piano. Astudiodd y delyn o dan Robert Bochsa hefyd.

## Gyrfa 
Ymddangosodd fel perfformiwr ar y delyn am y tro cyntaf ym mis Mai 1825 fel Master Parry. Fel canwr bariton gwnaeth ei début ar 7 Mai 1830 yn Ystafelloedd Sgwâr Hanover, Llundain, mewn cyngerdd gan Franz Cramer, pan ganodd *Arm, arm, ye brave!* Handel*,* gyda llawer o glod.

Roedd Parry hefyd yn ddarlunydd.

Ar ôl derbyn gwersi gan Syr George Smart mewn cerddoriaeth gysegredig a chlasurol, roedd galw mawr amdano fel canwr yng nghyngherddau'r *Antient and Philharmonic*, a hefyd mewn gwyliau cerddorol ar hyd gwledydd Prydain. Iddo ef cyfansoddodd Sigismund Neukomm ''Napoleon's Midnight Review'', a sawl cân arall, roedd ar ei orau fel canwr wrth berfformio baledi syml. Ym 1833 ymwelodd â'r Eidal, a derbyniodd gyfarwyddyd gan Luigi Lablache yn Napoli, lle bu'n byw am beth amser. Yn Posilippo rhoddodd gyngerdd mewn theatr yn perthyn i'r impresario Domenico Barbaja, a oedd yn cynnwys bwrlésg ar *Othello*, gyda Parry yn chware Desdemona, wedi gwisgo fel Madame Vestris (diva opera Seisnig enwog), ac yn canu *Cherry Ripe*. Ymddangosodd hefyd gerbron brenin a brenhines y Ddwy Sisilia, a rhoddodd ddynwarediadau o Lablache, Rubini, a Malibran mewn ffug driawd Eidalaidd.

Dychwelodd i wledydd Prydain ym 1834, wedi perffeithio ei afael ar yr iaith Eidaleg.

Ym mis Gorffennaf 1836 cynhaliodd ei gyngerdd budd cyntaf yn ystafelloedd cyngerdd Sgwâr Hanover, pan ganodd y diva Sbaeneg Maria Malibran iddo, ac ymunodd â hi yn ddeuawd Mazzinghi *When a little farm we keep.* Cynhaliwyd y cyngerdd dan nawdd Cymdeithas y Cymmrodorion, a chymerai prif gantorion Llundain ran ynddo. Rhoddodd ei berfformiad lwyfan cyntaf yn Theatr St. James, ar 29 Medi 1836, mewn burletta (opera ddigrif fer) o'r enw *The Sham Prince,* wedi'i ysgrifennu a'i gyfansoddi gan ei dad. Cafodd dderbyniad da, ac ar 6 Rhagfyr yn yr un flwyddyn ymddangosodd yn *Delicate Attentions* gan John Poole, ac mewn burletta, *The Village Coquettes, a* ysgrifennwyd gan Charles Dickens, gyda cherddoriaeth gan John Hullah. Wedi hynny bu am dymor byr yn yr Olympic Theatre. Erbyn 1839, roedd Parry yn ddechrau cael enw da fel canwr comig. Yn 1840 cyfansoddodd a chyhoeddodd opera ddigrif  o'r enw *Wanted, a Governess*. Aeth ar daith yng nghwmni Camillo Sivori, Franz Liszt, Sigismund Thalberg ac eraill trwy wledydd Prydain  a pharhaodd gyda llawer o lwyddiant hyd Awst 1853. Fodd bynnag, profodd straen y sioe yn ormod, a arweiniodd at chwalfa nerfol. Pan wellodd rywfaint, daeth yn organydd yn Eglwys St Jude, Southsea, a rhoddodd wersi canu.

Ar 4 Mehefin 1860, ymunodd â Thomas German Reed a'i wraig yn Regent Street, Llundain. Perfformiodd yno am bron i naw mlynedd, gan gyflwyno cyfres o ddynwarediadau doniol a monologau cerddorol bu'n ysbrydoliaeth i ddigrifwyr eraill, gan gynnwys George Grossmith. Creodd sgetshis comig wedi eu haddurno'n gerddorol gan ganeuon doniol. Ef oedd awdur a chyfarwyddwr pob elfen o'i sioe, yr ysgrifennu, y cyfansoddi a'r cyfeiliant.

## Ymddeoliad 
Ar 7 Chwefror 1877 perfformiodd cyngerdd fudd ffarwel yn Theatr Gaiety i nodi ei ymddeoliad gan godi £1,300. Ond cafodd ei ymddeoliad ei suro gan i'w gynilion a'i buddsoddiadau gael eu colli trwy dwyll gan ei gyfreithiwr.

## Marwolaeth 
Bu farw ym mhreswylfa ei ferch, Pembroke Lodge, East Molesey, Surrey, yn 69 mlwydd oed, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent East Molesey.

## Teulu 
Priododd, ar 30 Mehefin 1835, ag Anne Combe, merch Henry Combe, llawfeddyg. Bu iddynt un ferch, Maria.

## Gweithiau 
de|bawd|350x350px| Dyfrlliw Parry, 1835
Roedd Parry yn gyfansoddwr nifer o ganeuon a baledi, a chanodd pob un ohonynt yn ei sioeau ei hun. Argraffwyd y canlynol:

* *Wanted, a Governess* (1840)
* *Fair Daphne* (1840)
* *Anticipations of Switzerland* (1842)
* *The Accomplished Young Lady* (1843)
* *My déjeuner à la Fourchette* (1844)
* *The Polka explained* (1844)
* *Fayre Rosamond* (1844)
* *Matrimony* (1845)
* *Young England* (1845)
* *Miss Harriet and her Governess* (1847)
* *The Flying Dutchman* (1848)
* *Coralie* (1853)
* *Charming Chloe Cole* (1854)
* *Oh, send me not away from home* (1854)
* *Little Mary of the Dee* (1855)
* ''In lonely bow'r bemoans the turtle dove* (1855)
* *The Tyrolese Fortune-teller* (1867)
* *Bridal Bells* (1868)
* *Cupid's Flight* (1868)
* *Don't be too particular* (1868)
* *Take a bumper and try* (1874)
* *The Musical Wife* (1878)

### Deuawdau 
* *Fond Memory* (1855)
* *A B C* (1863)
* *Tell me, gentle stranger* (1863)
* *We are two roving minstrels* (1864)
* *Flow, gentle Deva* (1872)

Caneuon hoen:
* *Come, fairies trip it on the grass* (cyn 1851)
* *Oh! it is that her lov'd one's away* (1853)

Cyhoeddodd cyfres o dair gân *Parables set to Music'',  ym 1859, yn ogystal â llawer o gerddoriaeth i'r piano, gan gynnwys nifer o polcas.

Dyfarnodd y Melodists' Club gwobrau i Parry am y caneuon: *The Inchcape Bell*, *The Flying Dutchman*, *A Heart to let*, *Sweet Mary mine*, ''The Gipsy's Tambourine Song*, *Nant Gwynnant*, *You know*, *Constancy*, *Fair Daphne*, a *The Days of Yore''. Trefnwyd rhai o'i ganeuon fel pedronglau gan L. Negri ym 1842, a chyfansoddwyd *Buffa Quadrilles* LG Jullien ym 1844 wedi selio ar ei alawon.

Mae llawer o ddefnyddiau ynglŷn â'i waith fel cerddor ac arlunydd yn y Llyfrgell Genedlaethol,  gan gynnwys dyddiaduron sy'n cynnwys nifer o ddarluniau.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Marwolaethau 1879