Llandegla

Pentref, cymuned a phlwyf eglwysig yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Llandegla** () (hanesyddol: **Llandegla-yn-Iâl**). Fe'i lleolir ar groesffordd ar lôn yr A525, tua hanner ffordd rhwng Dinbych a Wrecsam. Enwir y pentref a'r plwyf ar ôl Sant Tegla.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Hanes 
Yn yr Oesoedd Canol, roedd Llandegla yn gorwedd yng nghwmwd Iâl, yn nheyrnas Powys, a dyna sut y cafodd ei enw gwreiddiol.

Tua'r flwyddyn 1149, codwyd castell mwnt a beili Tomen y Rhodwydd gan Owain Gwynedd, tua milltir a hanner i'r de-orllewin o safle'r pentref heddiw.

Mae adeilad yr eglwys bresennol yn dyddio o 1866 pan ailadeiladwyd yr hen eglwys ganoloesol bron yn llwyr. Gerllaw ceir Ffynnon Tegla a ystyrid yn ffynnon sanctaidd, iachaol.
bawd|chwith|Creyr glas yn Llandegla

## Ffynnon Tegla
Saif ffynnon sanctaidd y Santes Tegla, ger Afon Alun y tu allan i'r pentref. Yn ôl dogfen a ysgrifennwyd yn yr 2g, roedd y Santes Tegla yn ddisgybl i Sant Pawl, ac roedd yn byw yn Iconium (Konya yn Nhwrci heddiw) ac roedd yn enwog am ei galluoedd iachaol; fe'i merthyrwyd yn 90 oed. Ni wyddys yn iawn sut y daethpwyd i anrhydeddu'r santes hon yn Ninbych, ond roedd Tegla Cymru, hefyd, yn enwog am iacháu clefyd o'r enw ‘Clwyf Tegla', neu'r epilepsi, gyda dŵr ei ffynnon. Arferai dioddefwyr gymryd rhan mewn defod gymhleth, sef ymdrochi yn y ffynnon, cerdded o'i chwmpas dair gwaith yn cario iâr (iâr ar gyfer dynes, ceiliog ar gyfer dyn) a chysgu o dan allor yr eglwys (gyda'r iâr), gan ddefnyddio'r Beibl yn obennydd. Teflid pinnau (a ddefnyddid i drywanau'r aderyn) i'r ffynnon ac, yn olaf, rhoddid pig yr iâr yng ngheg y claf. Trwy wneud hyn, trosglwyddid y ffitiau epileptig i'r iâr a oedd (fel y gellid disgwyl) yn gwanhau. Er iddynt gael eu condemnio gan awdurdodau'r eglwys, honnid bod y defodau hyn yn llwyddiannus yn aml, gan barhau hyd at oddeutu 1813.

Anrhydeddir Ffynnon y Santes Tegla yn flynyddol ar ei dydd gŵyl ym mis Medi. Nid yw ei nant byth yn rhedeg yn sych ac yn ystod cyfnod o sychder ym 1921 parhâi i ffrydio. Pan gloddiwyd y ffynnon ym 1935, daethpwyd o hyd i nifer o binnau, darnau arian ac offrymau eraill. yn 2018 roedd pedwar tamed o rhuban wedi'u gosod ar frigau'r goeden gerllaw.

Llandegla Well 2019 (1).jpg|bawd|Ffynnon Tegla
Ffynnon Tegla's well, Llandegla, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 02.jpg|Hysbysfwrdd
Ffynnon Tegla's well, Llandegla, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 04.jpg
Ffynnon Tegla's well, Llandegla, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 06.jpg
Ffynnon Tegla's well, Llandegla, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 07.jpg
Ffynnon Tegla's well, Llandegla, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 08.jpg

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion 
*Edward Tegla Davies. Ganed y llenor yn y pentref yn 1880, yn fab i chwarelwr. Mae'r pentref a'r cylch yn gefndir ac ysbrydoliaeth i nifer o'i gyfrolau, gan gynnwys ei ysgrifau cofiannol yn y llyfrau *Y Foel Faen* a *Rhyfedd o Fyd* ac yn yr hunangofiant ''Gyda'r Blynyddoedd''.

## Oriel

Delwedd:St Tegla's Church - geograph.org.uk - 127765.jpg|Eglwys Llandegla
File:Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 37.JPG|Carreg fedd gydag englyn arni
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 36.JPG|Ffenestr ochr yr allor
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 27.JPG|Y brif ffenestr liw
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 28.JPG|Un o'r dair rhan o'r ffenest liw
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 16.JPG|Y tu fewn
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 14.JPG|Y fedyddfaen
Eglwys Sant Tegla, Llandegla, Rhuthun; sometimes miss-spelt St Tecla 11.JPG|Y brif fynedfa

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Ddinbych

Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)
Llandegla