1865 yng Nghymru

bawd|250x250px|Y Mimosa
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1865** i Gymru a'i phobl .

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru — Albert Edward
* Tywysoges Cymru — Alexandra

## Digwyddiadau 
bawd|Rheilffordd Ffestiniog
* John Mather Jones yn prynu *Y Drych* papur cymraeg yr Unol Daleithiau gan John William Jones 
* 28 Mai — Y Mimosa yn hwylio gyda'r fintai gyntaf o ymfudwyr Cymreig i Batagonia.
* 5 Ionawr — Mae Rheilffordd Ffestiniog yn agor yn swyddogol i deithwyr, y rheilffordd gul gyntaf yn Ynysoedd Prydain i wneud hynny.
* 14 Ionawr — Mae stemar badlo Cydffederal Americanaidd, Lelia, yn suddo oddi ar arfordir gogledd Cymru, gan golli deunaw o fywydau.
* 14 Ebrill
* Agoriad y Pier Aberystwyth, a adeiladwyd gan Eugenius Birch ar gost o £ 13,600.
* Mae stemar padlo *Great Empress* yn gwrthdaro â Phier Biwmares.
* Mai
* Agor Rheilffordd Tal-y-llyn.
* Mae cangen o Urdd Ddyngarol Cymdeithas Gyfeillgar Gwir Iforiaid yn cael ei sefydlu a'i chofrestru yn Nhregolwyn. 
* 10 Mehefin — Agor Doc Penarth.
* 28 Gorffennaf — Sefydlwyd tref Puerto Madryn a Gwladfa Batagonia gan Michael D. Jones. 
* 9 Medi — Y cyntaf o bymtheg marwolaeth yn yr unig achos o dwymyn felen erioed i ddigwydd ym Mhrydain, yn Abertawe.
* 29 Tachwedd — Dau ddyn yn marw pan fydd trên glo yn disgyn i Ddoc y Gogledd yn Abertawe.
* Mae Francis Kilvert yn cael ei benodi yn gurad Cleiro yn Sir Faesyfed.
* Gwerthu ystâd Pwllcrochan, gan arwain at ddatblygiad Bae Colwyn.
* Mae Robert Jones Derfel yn ymddeol o'r weinidogaeth ac yn sefydlu siop lyfrau a gwasg Cymraeg ym Manceinion.

## Y Celfyddydau 
### Llyfrau newydd 
bawd|Lexicon Cornu-britannicum
#### Cymraeg 
* John Thomas (Ifor Cwmgwys) — *Diferion Meddyliol* 
* Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) — *Troadau yr Olwyn*
* Morris Davies — *Cofiant Ann Griffiths*
* John Evans (I. D. Ffraid) — *Coll Gwynfa* (cyfieithiad o *Paradise Lost* Milton) 
* John Ceiriog Hughes — ''Y Bardd a'r Cerddor*
* John Jones (Mathetes) — *Pregeth i Fyfyrwyr Coleg Hwlffordd ...*
* John Thomas (Ifor Cwmgwys) — *Diferion Meddyliol*
*William Roberts — *Y Pechod o esgeuluso Moddion Gras*
*John Jones, Aberdâr — *Chwech o Bregethau*
Robert Jones, Llanllyfni * — Gemau Duwinyddol* 

#### Saesneg 
* Hubert Lewis — *Principles of Equity Drafting*
* John Rowland (Giraldus) — *Caermarthenshire Monumental Inscriptions*

#### Cernyweg 
* Robert Williams — *Lexicon Cornu-Britannicum*

### Cerddoriaeth 
* John Williams (Glanmor) — *Carolau gan Brif Feirdd Cymru a'i Phrydyddion* 
* William Aubrey Williams (Gwilym Gwent)  — cantawd, *Y Mab Afradlon*.
* Sarah Jane Rees (Cranogwen) — can *Y Fodrwy Briodasol''

### Gwobrau 
* Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) sy'n ennill y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Aberystwyth.

### Celf gweledol
*Thomas Brigstocke yn arddangos 16 o ddarluniau yn yr Academi Brenhinol yn Llundain 

## Chwaraeon 
* Awst - Sefydlu Clwb Criced Treforys.

## Genedigaethau 
bawd|Dr William Thelwall Thomas
bawd|William Brace
* Chwefror — William Thelwall Thomas, llawfeddyg (m 1927)
* 2 Chwefror - Henry Davies, cricedwr (m 1934)
* 23 Chwefror — William George, cyfreithiwr a gŵr cyhoeddus (m 1967)
* 28 Chwefror - Arthur Symons, bardd a beirniad (m 1945)
* 9 Mawrth — John Thickens, gweinidog (MC), hanesydd ac awdur (m 1952)
* 13 Ebrill — John Daniel Jones, gweinidog gyda'r Annibynwyr (m 1942)
* 30 Ebrill - Max Nettlau, hanesydd Almaenig a dysgwr Cymraeg (m 1944)
* 15 Mai — James Ifano Jones, llyfrgellydd a llyfryddwr (m 1955)
* 17 Mai — Benjamin Jones, canghellor eglwys gadeiriol Bangor (m 1953)
* 18 Mehefin — Evan Isaac, gweinidog Wesleaidd (m 1938)  
* 8 Awst — Owen Williams, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (m 1928)
* 17 Awst — David James (Defynnog), athro, addysgydd a threfnydd Ysgolion haf, ac awdur (m 1928)
* 5 Medi — Arthur Simon Thomas (Anellydd) , clerigwr a llenor (m 1935)
* 8 Medi — William Tudor Jones, gweinidog Undodaidd ac athronydd (m 1946) 
* 23 Medi — William Brace, arweinydd llafur ac aelod seneddol (m 1947) 
* Hydref  —  Jack Doughty, pêl-droediwr (m 1937)
*8 Hydref  — Owen (gaianydd) Williams, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor
* 15 Hydref — Syr Ewen John Maclean, Athro cyntaf obstetreg a gynecoleg yn Ysgol Feddygol Genedlaethol Cymru (m 1953)
* 16 Hydref — Thomas Isfryn Hughes, gweinidog Wesleaidd; (m 1942)
* 20 Hydref — Rhys Rhys-Williams Barwnig cyntaf creadigaeth 1918 a barnwr (m 1955)
* 16 Tachwedd — John Young Evans, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac athro yng ngholeg Trefeca ac wedi hynny yng ngholeg diwinyddol, Aberystwyth (m 1941)
* Rhagfyr - Richard Bagnall-Oakeley, bwasaethwr Olympaidd (m 1947)
* 12 Rhagfyr — Syr Ernest Nathaniel Bennett, Aelod Seneddol Caerdydd Canolog
* 16 Rhagfyr - George Rowles, chwaraewr rygbi rhyngwladol (m 1922)
* 27 Rhagfyr — Richard Ellis, llyfrgellydd a llyfryddwr (m 1928) 
* dyddiad ansicr
**John Evan Hughes — gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a golygydd (m 1932)
** Dickie Garrett, chwaraewr rygbi (m 1908)
** Albert Hybart, chwaraewr rygbi (m 1945)
** George Owen, pêl-droediwr (m 1922)
** Robert Roberts, pêl-droediwr (m 1945)

## Marwolaethau 
bawd|Rees Howell Gronow
* 9 Ionawr — Owen Evans, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g 1808)
* 21 Chwefror — Stapleton Cotton, Ardalydd 1af Combermere, cadlywydd a gwleidydd (g 1773)
* 2 Mawrth — Richard Lewis, awdur (g 1817)
* 21 Mawrth — William Rowlands (Gwilym Lleyn), gweinidog gyda'r Wesleiaid (g 1802)
* 29 Mawrth — John Jones (Pyll), argraffydd, cyhoeddwr a bardd (g 1786)
* 23 Ebrill — Thomas Williams, meddyg a gwyddonydd (g 1819)
* 26 Ebrill — William Williams, gwleidydd, cynigydd yr angen am adroddiad i addysg yng Nghymru a arweiniodd at Frad y Llyfrau Gleision (g 1788)
*27 Ebrill — John Evans, glöwr (g tua 1792) 
* 29 Ebrill — Thomas Evans (Telynog), bardd (g 1840)
* 1 Mai — Isaac Williams, bardd, diwinydd a darlithydd (g 1802)
* 2 Mai — Syr David Davies, meddyg (g 1792)
*23 Mai — Thomas Williams (Soranus,) 1meddyg a gwyddonydd (g 1818)  )
* 26 Gorffennaf — Caleb Morris, gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1800) 
*2 Awst  — William Owen, cerddor (g 1830)
* 10 Awst — Hugh Pugh, capten llong, testun y gan *Fflat Huw Puw* (g 1794)
*28 Medi — John Lloyd Vaughan Watkins, Aelod Seneddol Aberhonddu 
* 22 Tachwedd — Rees Howell Gronow, sgrifennwr atgofion (g 1794)
* Dyddiad ansicr
** Richard Williams (Dic Dywyll), baledwr (g 1790)
** Edward Mills, darlithydd ac ysgrifennwr ar wyddoniaeth (g 1802)
**Mary Adams, bonheddwraig (g 1776)

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru