Grym caled

, Mosgo yn ffordd weledol o ddangos grym caled]]
 yn Rhyfel Rwsia ar Wcráin (11 Tachwedd 2022) yn enghraifft o ddefnydd o bŵer caled eithafol gan Rwsia]]
Cysyniad mewn gwleidyddiaeth a theorïau grym yw **grym caled** a elwir hefyd yn **pŵer caled**. Grym caled yw'r defnydd o ddulliau milwrol ac economaidd i ddylanwadu ar ymddygiad neu fuddiannau cyrff gwleidyddol eraill. Mae'r math hwn o bŵer gwleidyddol yn aml yn ymosodol (gorfodaeth), ac mae'n fwyaf effeithiol pan gaiff ei orfodi gan un corff gwleidyddol ar gorff arall sydd â llai o bŵer milwrol neu economaidd. Mae pŵer caled yn cyferbynnu â grym meddal, sy'n dod o ddiplomyddiaeth, diwylliant a hanes. Yma, mae "moron" yn golygu cymhellion fel lleihau rhwystrau masnach, cynnig cynghrair neu addewid o amddiffyniad milwrol. Mae "ffyn" yn cynrychioli bygythiadau - gan gynnwys defnyddio diplomyddiaeth orfodol, bygythiad ymyrraeth filwrol, neu weithredu sancsiynau economaidd. Disgrifia Ernest Wilson bŵer caled fel y gallu i orfodi “un arall i weithredu mewn ffyrdd na fyddai’r endid hwnnw wedi gweithredu fel arall”.

## Diffiniad
Mae'n dynodi gallu corff gwleidyddol i orfodi ei ewyllys ar gyrff gwleidyddol eraill gan ddefnyddio dulliau milwrol ac economaidd.

Mae cydrannau pŵer caled yn cynnwys:
* pŵer economaidd;
* pŵer milwrol;
* pŵer poblogaeth;
* grym gwleidyddol
Mae Unol Daleithiau America, er enghraifft, yn gyfrifol am 46% o wariant milwrol y byd  (pŵer milwrol), nhw hefyd yw prif fewnforiwr nwyddau'r byd (pŵer economaidd) a nhw yw'r 3edd wlad fwyaf poblog yn y byd a'r mwyaf poblog ymhlith gwledydd datblygedig (parth demograffig).

Mae pŵer caled yn erbyn pŵer meddal (perswadio, y ffordd feddal), fel y dangosir gan Joseph Nye.

## Hanes
Tra bod hanes hir i fodolaeth grym caled, cododd y term ei hun pan fathodd Joseph Nye, *grym meddal* fel ffurf newydd a gwahanol ar bŵer ym mholisi tramor gwladwriaeth sofran. Yn ôl yr ysgol realaidd mewn theori cysylltiadau rhyngwladol, mae pŵer yn gysylltiedig â meddiant rhai adnoddau diriaethol, gan gynnwys poblogaeth, tiriogaeth, adnoddau naturiol, cryfder economaidd a milwrol, ymhlith eraill. Mae pŵer caled yn disgrifio gallu cenedl neu gorff gwleidyddol i ddefnyddio cymhellion economaidd neu gryfder milwrol i ddylanwadu ar ymddygiadau actorion eraill.

Mae pŵer caled yn cwmpasu ystod eang o bolisïau gorfodol, megis diplomyddiaeth orfodol, sancsiynau economaidd, gweithredu milwrol, a ffurfio cynghreiriau milwrol ar gyfer ataliaeth ac amddiffyn ar y cyd. Gellir defnyddio pŵer caled i sefydlu neu newid cyflwr o hegemoni gwleidyddol neu gydbwysedd pŵer. Er bod y term pŵer caled yn cyfeirio'n gyffredinol at ddiplomyddiaeth, gellir ei ddefnyddio hefyd i ddisgrifio mathau o drafod sy'n cynnwys pwysau neu fygythiadau fel trosoledd.

## Pŵer Caled - enghreifftiau
Y dair enghraifft orau 0 ddegawdau cyntaf yr 21g o ddefnyddio pŵer caled y gellid eu crybwyll yw: 
* Rhyfel Rwsia ar Wcráin a ddechreuodd yn 2022 pan geisiodd Vladimir Putin goncro a darostwng llywodraeth Wcráin mewn cyrch filwrol a elwid, er mwyn osgoi canlyniadau cyfreithiol domestig a chodi ofn ar ei ddinasyddion ei hun, yn "gyrch milwrol arbennig".
* Rhyfel Irac yn 2003 pan ymosododd yr Unol Daleithiau a'i chynghreiriaid ar Saddam Hussein ac Irac.
* Ymyrraeth filwrol Rwsiaidd yn Rhyfel Cartref Syria a'r rheolaeth y gall archbŵer fel yr Unol Daleithiau a Rwsia ei roi dros y rhan fwyaf o'r byd. Mae eu potensial milwrol hysbys yn caniatáu iddynt orfodi cenhedloedd eraill y byd i gadw at eu gofynion.

## Grym Caled Gymreig
Heb lu arfog annibynnol ei hun a heb sofraniaeth a "monopoli ar drais" o fewn ei thiriogaeth ei hun, nid oes gan Gymru y gallu i weithredu grym caled. I allu weithredu grym caled Gymreig, hyd yn oed o fewn cyfyngiadau mawr, byddai'n rhaid i Gymru fod yn wlad annibynnol. Byddai disgwyl hefyd yr angen i greu polisi tramor a milwrol lle byddai Cymru yn rhan o gynghrair neu gyfres o gytundebau i warchod ei sofraniaeth rhag gelyn fwy.

## Gweler hefyd
* Grym meddal

## Dolenni allanol
* "Hard power is a reality" - Christopher G. Cavoli, Supreme Allied Commander Europe (SACEUR) darlith ar sianel Folk och Försvar ar Youtube 
* Soft Power vs. Hard Power sianel Youtube UC Berkeley Executive Education

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Polisi tramor
Categori:Diplomyddiaeth
Categori:Sefydliadau rhyngwladol