Henri Cartier-Bresson

Ffotograffydd Ffrengig oedd **Henri Cartier-Bresson** (22 Awst 1908&nbsp;– 3 Awst 2004) a ystyrir yn feistr ffoto-newyddiaduraeth. Ef oedd un o'r cyntaf i ddefnyddio ffilm 35mm gan arloesi mewn ffotograffiaeth stryd neu *reportage* bywyd a alwodd yn *y foment dyngedfennol*; bu'n ddylanwad ar genedlaethau o ffotograffwyr.

Yn dilyn ei farwolaeth fe sefydlwyd *Sefydliad Henri Cartier-Bresson* gan ei deulu sy'n gwarchod yn ofalus y defnydd o’i luniau.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd yn Chanteloup-en-Brie, Seine-et-Marne, Ffrainc, yr hynaf o bump o blant. Roedd ei dad yn berchennog cwmni edau Cartier-Bresson a theulu ei fam yn wneuthurwyr cotwm a pherchnogion tir yn Normandi. Fe'i magwyd mewn ardal *bourgeois* o Paris, roedd ei rieni'n gallu fforddio cymorth ariannol iddo ddatblygu ei ddiddordeb mewn ffotograffiaeth a oedd pryd hynny'n rhy ddrud i lawer o bobl gyffredin.

## Gyrfa diweddarach
Wedi ennill enw fel meistr ffotograffiaeth, arddangoswyd ei waith mewn rhai o'r orielau gelf mwyaf fel y Louvre. Teithiodd y byd yn tynnu lluniau i gylchgronau mawrion fel *Life* a *Vogue* a fo oedd y ffotograffydd gorllewinol cyntaf i deithio'n rhydd drwy'r Undeb Sofietaidd wedi'r rhyfel.

Fe ymddeolodd o ffotograffiaeth ar ddechrau'r 1970au, gan ddychwelyd at arlunio a pheintio. Cynhaliwyd yr arddangosfa gyntaf o'i ddarluniau yn Oriel Carlton yn Efrog Newydd ym 1975 a bu farw ar 3 Awst, 2004.

## Techneg
Fe ddefnyddiodd Cartier-Bresson gamera Leica 35mm gyda lens 50mm neu weithiau lens eang am dirweddau. Roedd y Leica yn dipyn llai o faint ac yn llawer ysgafnach na chamerâu mawr y cyfnod a ddefnyddiwyd gan ffotograffwyr papurau newydd. Roedd Cartier-Bresson yn gallu symud yn rhydd, heb dynnu sylw ato'i hun yn bachu delweddau o bobl yn ymddwyn yn eu cynefin naturiol. *Llaw melfed a llygaid barcud* oedd ei ddisgrifiad.

Yn aml fe lapiodd dâp du o amgylch y Leica i guddio'r sglein metelig rhag i neb sylwi ar y camera ac nid oedd yn defnyddio golau fflach.

Credodd mewn cyfansoddi'r llun wrth edrych drwy'r camera yn hytrach na cropio'r ffoto yn yr ystafell dywyll wedyn. Yn aml fe fynnodd bod amlinell denau du y negatif i'w weld fel amlinell o amgylch y llun i ddangos fod y llun i'w weld yn ei gyfanrwydd.

Ystyrir Cartier-Bresson fel un o bersoniaethau mwyaf boneddigaidd ac addfwyn y byd celf, yn osgoi cyhoeddusrwydd ac yn dangos cryn swildod ers ei ddyddiau’n cuddio rhag y Natsïaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Er iddo dynnu portreadau o enwogion doedd ei wyneb ei hun ddim yn adnabyddus, ac roedd hynny'n fantais wrth dynnu lluniau ar y stryd - yn anhysbys. Gwrthododd ddefnyddio'r gair 'celf' ar ei ffotograffau, a oedd yn ei ystyried yn ddim mwy nag adwaith greddfol i fomentau mewn amser roedd wedi taro ar eu traws.

## Rhai o bortreadau Cartier-Bresson  
## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* Assouline, P. (2005). *Henri Cartier-Bresson: A Biography*. London: Thames & Hudson
* Galassi, Peter (2010). *Henri Cartier-Bresson: the Modern Century*. London: Thames & Hudson
* Montier, J. (1996). *Portrait: First Sketch. Henri Cartier-Bresson and the Artless Art* (p.&nbsp;12). New York: Bulfinch Press
* Warren, J (2005), *Encyclopedia of Twentieth-Century Photography*. London: Routledge

## Dolenni allanol
* Fondation Henri Cartier-Bresson 
* His portfolio at Magnum Photos
* Magnum Photos
* Special Report: Henri Cartier-Bresson (1908–2004) – Archived content by *The Guardian*
* Henri Cartier-Bresson's biographic sketch at Find A Grave
* Tête à Tête: Portraits by Henri Cartier-Bresson at the National Portrait Gallery, Washington DC
* Tête à Tête: Special Feature by Washington Post of the Exhibition by Henri Cartier-Bresson 
* Henri Cartier-Bresson at the Metropolitan Museum of Art, New York City
* Henri Cartier-Bresson / When Photography Becomes Art
* List of links concerning HCB on ArtCyclopedia
* "John Berger pays tribute to his good friend", *The Observer*, 8 Awst 2004.

Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Ffotograffwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Seine-et-Marne
Categori:Yr Ail Ryfel Byd