D. Ben Rees

Awdur, darlithydd, hanesydd, cyhoeddwr a gweinidog yw **D. Ben Rees** (**David Benjamin Rees**; ganwyd 1 Awst 1937). Sefydlodd gwmni Cyhoeddiadau Modern yn 1963, sydd wedi cyhoeddi dros 100 o lyfrau yn Gymraeg a Saesneg. 

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd David Benjamin Rees yn Llanddewi Brefi. Mynychodd ysgolion gynradd Llanddewi Brefi ac Ysgol Ramadeg Tregaron. Yn 1955 aeth i astudio yng Ngholeg y Brifysgol Cymru, Aberystwyth gan ennill gradd mewn Addysg yn 1959. Aeth ymlaen i Goleg Diwinyddol Aberystwyth gan ennill Bagloriaeth mewn Diwinyddiaeth yn 1962.

## Gyrfa 
Cychwynnodd ei yrfa yng Nghwm Cynon fel gweinidog gydag Eglwys Bresbyteraidd Cymru. Rhwng 1962 a 1968 gwasanaethodd yng nghapel y Tabernacl, Abercynon a Capel Hermon, Penrhiwceibr. Rhwng 1965 a 1968 bu hefyd yng ngofal Disgwylfa, Ynysowen. Sefydlwyd ei gwmni cyhoeddi ei hun, Cyhoeddiadau Modern Cyf, yn 1963. 

Yn 1968 symudodd i Allerton, Lerpwl. Treuliodd dros hanner canrif fel gweinidog eglwys Gymraeg Heathfield Road. Roedd yn arwain un o bump capel Cymraeg sy'n dal i fodoli yn y ddinas. Unodd tri capel arall i ffurfio Bethel, Heathfield Road yn 1976. Parhaodd ei waith cyhoeddi ac ei gwmni yw'r unig dŷ cyhoeddi Cymraeg sy'n dal i weithredu yn ninas Lerpwl.

Daeth yn arweinydd y gymuned Gymraeg yn Lerpwl ac yn arbennigwr ar hanes Cymry Cymraeg y ddinas.

Yn Chwefror 2026 derbyniodd wobr arbennig gan Cwlwm Cyhoeddwyr Cymru am ei gyfraniad i'r byd llyfrau yng Nghymru.

## Gwaith llenyddol 
Mewn cyfnod o 60 mlynedd fel ysgrifennwr, mae'r Dr. D. Ben Rees wedi gweithio'n bennaf mewn tair maes:

### Heddwch a heddychiaeth 
Cyhoeddwyd y bywgraffiad *Mahatma Gandhi: Pensaer yr India* (*Mahatma Gandhi: The Architect of India*) ym 1970. Mewn adolygiad yn y cylchgrawn misol, *Barn*, roedd y Parchedig Alwyn Roberts yn canmol y teitl am ddod â chyfraniad Mahatma Gandhi i genhedlaeth newydd o ddarllenwyr. Y gyfrol hon oedd ysbrydoliaeth cyfres o dri llyfr ar heddychwyr Cymreig. Roedd pob cyfrol yn cynnwys portread o fentrau heddwch gweithwyr heddychlon adnabyddus gan academyddion ac awduron dan y teitlau ''Herio'r Byd* (1980), *Dal i Herio'r Byd* (1983) a *Dal Ati i Herio'r Byd'' (1988) , pob un wedi'i golygu gan D. Ben Rees.

### Diwylliant Cymreig 
Mae'r awdur wedi ysgrifennu nifer o lyfrau yn Saesneg ac yn Gymraeg ar ysgrifenwyr.

1) Mae *Wales: Culture Heritage* (1982) yn gyflwyniad poblogaidd i'r wasg Gymreig a'r traddodiad eisteddfodol, ac mae'n ceisio diffinio cynnwys diwylliant Cymru.

2) *Samuel Roberts* (1987), cofiant o'r awdur Fictoriaidd Samuel Roberts o Lanbrynmair. Cyhoeddwyd y llyfr yn Saesneg gan Wasg Prifysgol Cymru fel rhan o gyfres 'Ysgrifenwyr Cymru', dan olygyddiaeth Dr Meic Stephens a Dr R. Brinley Jones.

3) 12 o gyfrolau pellach rhwng 1975 a 2006, sy'n mynd i'r afael ag Anghydffurfiaeth Cymru, Astudiaethau Fictorianaidd a hanes cymuned Gymraeg Lerpwl. - Mae D. Ben Rees yn cael ei gydnabod fel yr awdurdod blaenllaw ar Hanes Cymry Lerpwl ers 1984 pan wnaeth ef a'r Athro R. Merfyn Jones gyd-ysgrifennu *The Liverpool Welsh and their Religion*. Roedd ei lyfr diweddaraf yn seiliedig ar gymuned Gymraeg Ellesmere Port (2012).

### Diwinyddiaeth 
Mae Dr. D Ben Rees wedi dod yn ysgolhaig cydnabyddedig ar John Calvin (1509-1564) ac o Galfiniaethiaeth ers cyhoeddi pedwar llyfr, tri yn yr iaith Gymraeg, ar John Calvin a'i Ddisygblion Cymreig yn ystod y cyfnod 2008 a 2012. Cyflwynodd y Ddarlith Davies ar John Calvin a'r Cyfundeb yng Nghynulliad Cyffredinol ei enwad yn Llanbedr Pont Steffan yn 2008. Cyhoeddwyd y ddarlith bellach fel ''Y Gwron o Genefa: John Calfin a'i ddylanwad* (Caernarfon, 2012).

## Gweithiau
* *Arolwg 1965* (Golygydd) (1965);
* *Llyfr Gwasanaeth (Ieuenctid)* (Golygydd) (1967);
* *Gwaith yr Eglwys* (1967);
* *Mahatma Gandi : Pensaer yr India* (1969);
* *Arolwg 1970* (Editor) (1970);
* *Arolwg* (Editor) (1971);
* *Pymtheg o Wyr Llen yr Ugeinfed Ganrif* (1972);
* *Dyrnaid o Awduron Cyfoes* (Golygydd) (1974);
* *Enwogion Pedair Canrif (1400-1800)* (1975);
* *Gweddiau'r Cristion* (1976);
* *Cymry Adnabyddus 1951-1972'' (1978); Gweddiau'r Cristion (1978);
* *Pregethwr y Bobl: Bywyd a Gwaith Dr Owen Thomas* (1979);
* *Wales and its Culture* (1980);
* ''Herio'r Byd* (Editor) (1980);
* *Cerddi eisteddfodol y diweddar Gwilym Jones* (Golygydd) (1981);
* *Preparation for Crisis* (1981);
* *Cyfaredd Capel Bethesda, Cemaes, Mon (1878-1981)* (Golygydd) (1981);
* *Haneswyr yr Hen Gorff* (1981);
* *Dal Ati i Herio'r Byd* (Golygydd) (1983);
* *Gweddiau'r Cristion* (1983);
* *Oriel o Heddychwyr Mawr y Byd* (1983);
* *Pwy yw Pwy yng Nghymru - Who's Who in Wales, Volume 3* (1983);
* *The Liverpool Welsh and their Religion: two centuries of Welsh Calvinistic Methodism/Cymry Lerpwl a'u crefydd: dwy ganrif o  Fethodistiaeth Galfinaidd Gymreig* - R. Merfyn Jones a D. Ben Rees (Golygwyd gan D. Ben Rees) (1984);
* *Hanes Plwyf Llanddewi Brefi* (1984);
* *Gwasanaethau'r Cristion* (1987);
* *Deuddeg Diwygiwr Protest* (Golygydd) (1988);
* *Dal Ati I Herio'r Byd* (Editor) (1989);
* *May we wish you a goodnight in Hospital* / Gordon A. Catherall and D. Ben Rees (1990);
* *A Liverpool Welsh Preacher: Dr. Owen Thomas* (1990);
* *Prayers for Peace* (1992);
* *Dathlu Grawnsypiau Canaan a detholiad* (1995);
* *Graces for all occasions* (1995);
* *Cymry Lerpwl a'r Cyffiniau Cyfrol 1* (1997);
* *The Welsh of Merseyside, Volume 1* (1997);
* *Local and Parliamentary Politics of Liverpool from 1800 to 1911* (1999);
* *The Hague Declaration on Peace and Justice in the Twenty First Century, Bilingual* (Golygydd) (2000);
* *Cymry Lerpwl a'r Cyffiniau yn yr Ugeinfed Ganrif, Cyfrol 2* (2001);
* *The Welsh of Merseyside in the Twentieth Century, Volume 2* (2001);
* *Vehicles of Grace and Hope* (2002);
* *Ffydd a Gwreiddiau John Saunders Lewis* (Editor) (2002);
* *The Polymath: Reverend William Rees ('Gwilym Hiraethog' 1802-1883 of Liverpool)* (2002);
* *Gweddiau am Gymru a'r Byd / Prayers for Wales and the World* (2002);
* *Y Polymathiad o Gymro, Parchedig William Rees, Lerpwl (Gwilym Hiraethog 1802-1883)* (2002);
* *Cwmni Deg Dawnus* (2003);
* *The Call and Contribution of Dr Robert Arthur Hughes OBE, FRCA (1910-1996) and some of his predecessors in north East India Vol 1* (Golygydd) (2004);
* *Mr Evan Roberts Y Diwygiwr yn Sir Fôn 1905 / Mr Evan Roberts, The revivalist in Anglesey* (2005);
* *Alffa ac Omega: tystiolaeth y Presbyteriaid Cymraeg yn Laird Street, Penbedw (1906-2006)*, a bilingual volume (2006);
* *The Life and work of Henry Richard (2007); Alun Owen: A Liverpool Welsh playwright* (Golygydd) (2008);
* *Codi Stêm a Hwyl yn Lerpwl* (2008);
* *Labour of Love in Liverpool* (2008);
* *Arloeswyr Methodistiaeth Môn 1730-1791* (2006);
* *The Pioneers of Methodism in Anglesey* (2006);
* *John Elias a'i Gyd Fethodistiaid Calfinaidd 1791-1841 / John Elias and the Calvinistic Methodists (1791-1841)* (2007);
* *Oes Aur Crefydd Ym Môn, 1841-1885 / A golden Age of Religion in Anglesey 1841-1885* (2008);
* *Dr John Williams, Brynsiencyn a'i Ddoniau (1853-1921) / Dr John Williams, Brynsiencyn and his Talents (1853-1921)* (2009);
* *John Calvin a'i Ddisgyblion Calfinaidd Cymraeg / John Calvin and his Welsh Disciples* (2009);
* *The sage of a revival: early Welsh Pentecostal Methodism* (2010);
* *Y Gwron o Genefa* (2012);
* *A portrait of Battling Bessie* (2011);
* *Cysegr Sancteiddiolaf Capel Westminster Road Ellesmere Port 1907-2007 / The Welsh missionary witness in Ellesmere Port (1907-2007)* (2012);
* *Di-Ben-Draw*: Hunangofiant (2015);
* *Dilyn Ffordd Tangnefedd: Canmlwyddiant Cymdeithas y Cymod (1914-2014)* (Golygydd) (2015);
* *Arwr Glew y Werin* (Cofiant i James Griffiths) (2015);
* *Y Cenhadwr Cyntaf o Blith Cymry Lerpwl: Josiah Hughes (1804-1840) / Josiah Hughes (1804-1840): The Reluctant Welsh Calvinistic Methodist Missionary of Malacca* (2016);
* *The Healer of Shillong: Reverend Dr Hugh Gordon Roberts and the Welsh Mission Hospital* (2016);
* *Cofiant Cledwyn Hughes: Un o Wyr mawr Mon a Chymru* (2017);
* *Canmlwyddiant y Gadair Ddu, Gwyl Hedd Wyn / Black Chair Centenary* (2017);
* *An Unlimited Life: An Autobiography'' (2018).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Cymry Lerpwl