open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gina Gerson

bawd|Gina Gerson
Actores ffilmiau porn ydy **Gina Gerson** (ganwyd yn St. Petersburg, Rwsia, 17 Mai 1991) sy'n cael ei nabod hefyd fel **Doris Ivy**.  Mae hefyd yn defnyddio llysenwau eraill: Gina H, Lisa, Maya, Penelope a Valya C.

## Magwraeth
Cafodd ei magu gan ei mam a'i nain cyn gadael yr ysgol yn 2009. Mynychodd Goleg Technoleg y Wladwriaeth, St Petersburg, Rwsia, gyda'r bwriad o fynd yn athrawes, ond gofynnwyd iddi adael y coleg cyn cael gradd. Cychwynodd 'webcam' yn 2012 a arweiniodd at yrfa fel actores porno. Ffilmiwyd *Liebesgrusse aus St. Petersburg 1*, *Smooth and Silky* a *Pure Girls from Europe* hefyd yn 2012.

Mae ganddi wallt brown golau ac mae'n 159&nbsp;cm (5'3") mewn taldra, 36&nbsp;kg, 31A-20-34, a does ganddi hi ddim tatŵ na addurniadau treiddiol fel clustdlysau. Ei harbenigedd ydy ffilmiau neu fideos porn caled (*hard core*) ac mae hi wedi gweithio i gwmni *21 Sextury*, *Private* ac *Evil Angel*.

## Ffilmiau
* 2015 Do Not Disturb (Fideo) 
* 2015 Rocco One on One 2 (Fideo) 
* 2015 Double Dicked 3 (Fideo) (fel Doris Ivy)
* 2015 Christoph's Anal Attraction 5 (Fideo) 
* 2015 Double Dicked 2 (Fideo) (fel Doris Ivy)
* 2014 Ballerine le jour, Escorte la nuit 
* 2014 The Art of Erotica (Fideo) 
* 2014 L'Initiation d'une Vierge 
* 2013 Anal Orgasms for Teenagers (Fideo) (fel Doris Ivy)
* 2013 Happy Ending (Video short) (fel Doris Ivy)
* 2013 I Love It Double 6 (Fideo) (fel Doris Ivy)
* 2013 Just Between Us (byr) (fel Doris Ivy)
* 2013 Lipstick Romance 2 (Fideo) (fel Doris Ivy)
* 2013 Mi Primer Porno (byr) (fel Doris Ivy)
* 2013 Private Specials 66: 8 Handjob Hustlers (Fideo) (fel Gina)
* 2013 Rooftop Fun (byr) (fel Doris Ivy)
* 2013 Thick Dick Seduction (byr) (fel Doris Ivy)
* 2013/II Unchained (byr) (fel Doris Ivy)
* 2013 Lesbian Playmates 2 (Fideo) 
* 2013 Rocco's Psycho Teens 6 (Fideo) 
* 2013 Public Pick Ups (TV Series) 
* 2013 Flashing Strangers on a Train (2013) (fel Doris Ivy)
* 2013 Rocco's Psycho Teens #5 (Fideo) Gina (fel Gina)
* 2013 Swingers Orgies 5 (Fideo) 
* 2013 I Like Old Dick in My Teeny Ass (Fideo) (fel Gina)
* 2013 Perry's DPs 5 (Fideo) 
* 2013 Perryvision 3 (Fideo) 
* 2012 Liebesgrusse aus St. Petersburg 1 (Fideo)
* 2012 *Smooth and Silky* (Fideo)
* 2012 *Pure Girls from Europe* (Fideo)

## Gweler hefyd
*Taissia Shanti
*Isabel Ice

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Actorion pornograffig
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Édouard-Henri Avril

bawd|Un o luniau Édouard-Henri Avril: darluniau *Sonnets (1892)*

Arlunydd o Ffrainc oedd **Édouard-Henri Avril** (21 Mai 1849 – 28 Gorffennaf 1928) a oedd yn arwyddo ei luniau efo'r llysenw **Paul Avril**. Mae'n enwog am ei luniau erotig.

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Algiers, Algeria, ac aeth i'r coleg yn yr *École des Beaux Arts*, Paris. Un o'r llyfrau wnaeth ei arlunio oedd y clasur erotig gan John Cleland, *Fanny Hill* (*Rhan 1*:1748 a *Rhan 2*: 1749).

Bu farw Avril yn Le Raincy yn 1928.

## Cyfeiriadau
Categori:Alger
Categori:Erotica
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1928
Rhyddid y wasg

400px|thumb
|**Mynegai Rhyddid y Wasg, 2014**

Defnyddir y term **rhyddid y wasg** i gyfleu nifer o bethau gan gynnwys rhyddid y wasg draddodiadol, y teledu, y cyfryngau, cyfryngau torfol ac unrhyw fath o gyhoeddiad arall i fynegi barn yn gyhoeddus ar bapur neu gyfrwng digidol. Yn baradocsaidd, mae'r term yn cyfleu'r syniad fod y farn a gyflwynir yn rhydd o unrhyw sensoriaeth neu ddylanwad gan y sefydliad neu'r wladwriaeth, ond caiff ei ddiffinio a'i gadw o fewn mesurau cyfreithiol a chyfansoddiad statudol.

O ran gwybodaeth sy'n ymwneud â llywodraeth, gall unrhyw lywodraeth fanylu pa ran ohoni i'w gwneud yn gyhoeddus a pha ran y dylid ei chuddio rhag y cyhoedd. Maent yn ystyried rhai materion yn gyfrinachol am gyfnod penodol o amser, cyn eu rhyddhau, yn enwedig pan fo'n fater sy'n ymnewud â diogelwch cenedlaethol y wladwriaeth. Ar y llaw arall, mae gan lawer o wledydd systemau i agor y wybodaeth er mwyn ei rhannu â'r cyhoedd e.e. yng ngwledydd Prydain a Gogledd Iwerddon gellir gwneud 'Cais i Ryddhau Gwybodaeth' (neu ''FoIR').
 
Dywed Datganiad Cyffredinol am Hawliau Dynol 1948 y Cenhedloedd Unedig: "Mae gan bawb yr hawl i ryddid barn ac i'w mynegi. Mae'r hawl hwn yn cynnwys y rhyddid i'r farn honno heb ymyrraeth yn ogystal â rhannu'r farn honno mewn unrhyw gyfrwng, heb ffiniau."

## Atal rhyddid i gyhoeddi
Ofnir bod rhagor a rhagor o wladwriaethau yn mygu uniolion rhag mynegi eu hunain, neu gyhoeddi gwybodaeth, a bod hyn yn ddatblygiad milain. Dyma rai enghreifftiau diweddar:
*UDA yn carcharu Bradley Manning am 35 mlynedd am iddo ryddhau gwybodaeth i WikiLeaks am fyddin America - gan gynnwys fideo o filwyr Americanaidd mewn hofrenydd yn lladd 11 o sifiliaid ym Maghdad.
*Llywodraeth y DU yn creu cyfraith sy'n anghyfreithloni gwylio a rhannu fideos gan derfysgwyr.
*Ymchwiliad UDA i waith Julian Assange a'i 'garcharu' yn Llysgenhadaeth Ecwador yn Llundain.
*Ymosodiad terfysgol angheuol ar bencadlys y cylchgrawn dychanol wythnosol *Charlie Hebdo* ym Mharis, 7 Ionawr 2015.

## Mesur y rhyddid
Un o'r prif gyrff sy'n mesur maint y rhyddid neu'r gwaharddiadau sy'n bodoli yng ngwledydd y byd yw 'Gohebyddion Heb Ffiniau' (*Reporters Sans Frontières* (*RSF*)), sydd a'i ganolfan yn Ffrainc ac sy'n ceisio hyrwyddo a datblygu rhyddid y wasg yn ogystal â'i monitro.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyhoeddi
Categori:Hawliau sifil
Wasg
Categori:Sensoriaeth
Olive Thomas

[bawd|Olive Thomas gan yr arlunydd [Alberto Vargas; "Memories of Olive"]]

Actores a model Gwyddelig-Americanaidd oedd **Olive Thomas** (20 Hydref 1894 – 10 Medi 1920) a oedd hefyd yn actio mewn ffilmiau di-lais. Ei henw iawn oedd **Oliva R. Duffy**, ac weithiau roedd hi'n dweud mai ei henw iawn oedd Oliveretta Elaine Duffy.

Yn 1914, cystadleuodd Thomas yn *"The Most Beautiful Girl in New York City"* ac enillodd. Dyna ddechrau ei gyrfa fel actoes a model. roedd yn rhan o'r grwp theatr o'r enw *Ziegfeld Follies*, yn Broadway, Efrog Newydd o 1915-?

Priododd priododd Bernard Krugh Thomas yn 1911, yn 16 oed, gŵr a oedd o bosib o darddiad Cymreig (Crug?). Priododd yr actor Jack Pickford, brawd Mary Pickford, ym 1916. Lladdodd ei hun drwy gymryd gwenwyn (arian byw), un o sgandalau cynharaf Hollywood.

## Plentyndod
Cafodd ei magu i deulu dosbarth gweithiol, Gwyddelig yn ardal Pittsburgh o Charleroi, Pennsylvania. Gweithiwr dur oedd ei thad, James Duffy, a fu farw yn 1906. Ailbridodd ei mam Harry VanKirk a chafodd Thomas hanner chwaer, Harriet, yn 1914. Roedd hefyd ganddi ddau frawd: James Duffy (ganwyd 1896) a William Duffy (ganwyd 1899). Er mwyn ennill cyflog i gadw'r teulu gweithiodd mewn siop am $2.75 yr wythnos. Yn Ebrill 1911, yn 16 oed, priododd Bernard Krugh Thomas yn McKees Rocks. Parhaodd y briodas tan 1913, a symudodd Thomas i Efrog Newydd.

## Ffilmiau
bawd|*Toton* (1919)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1920
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Modelau benywaidd o'r Unol Daleithiau
Siryfion Sir Gaernarfon cyn y 15fed ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Gaernarfon rhwng 1284 a 1399**

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym. Yn Lloegr roedd y swydd yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar y Sacsoniaid, penodwyd siryfion cyntaf Cymru ym 1284 wedi goresgyniad Cymru gan Edward I, Brenin Lloegr a chreu'r cyntaf o'r 13 sir hanesyddol Cymreig.

## 1284-1332
*1284–1295: Richard de Pulesdon
*1295–1299: Robert de London
*1299–1307: Henry de Dynynton
*1308–1309  Gruffudd ap Rhys
*1309-1315: William Troutwyn
*1315–1316: Richard Casteleyn
*1316–1321: John de Sapy
*1321–1325: Giles de Bello Campo (Giles de Beauchamp)
*1325–1326: Madog Gloddaith
*1326–1327: Richard Ate
*1327–1329: Giles de Bello Campo
*1329–1332: Richard Ate
## 1332-1385
*1332–1337: Hywel ap Henri
*1337: Stephen de Pulton
*1339–1345: Richard FitzAlan, 10ed Iarll Arundel
*1345–1346: Edward de St John
*1347–1348: Einion ap Philip
*1348–1350: Robert de Holewell
*1350–1351: Robert de Parys
*1351–1359: Einion ap Gruffudd
*1359–1360: Thomas de Middelton
*''dyddiadau'n ansicr*: Ade Haye
**dyddiadau'n ansicr*: Robert Stircheley
*1376–1378: Hugh Coly
*1378–1382: William de Hunton
*1382–1385: Thomas de Wodelef
## 1385-1399
*1385–1390: Ieuan ab Einion ap Gruffudd (canwyd moliant iddo gan Owain Waed Da)
*1390–1395: Hugh Coly
*1395–1399: Richard de Pykemere

## Cyfeiriadau
**Kalendars of Gwynedd: Or, Chronological Lists of Lords-lieutenant, Custodes Rotulorum, Sheriffs, and Knights of the Shire, for the Counties of Anglesey, Caernarvon, and Merioneth, and of the Members for the Boroughs of Caernarvon and Beaumaris. To which are Added Lists of the Lords Presidents of Wales and the Constables of the Castles of Beaumaris, Caernarvon, Conway, and Harlech'' gan Edward Breese 1873 t 49. (Copi ar-lein: https://dcms.lds.org/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE102872 )

Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Categori:14eg ganrif yng Nghymru
Categori:Sir Gaernarfon
* 1284
Ffair Fêl Conwy

Ffair hynafol a gynhelir i werthu mêl yw **Ffair Fêl Conwy**. Fe gynhelir yn flynyddol ar y 15fed o Fedi yn nhref Conwy yn Sir Conwy, gogledd Cymru, a hynny ers dros 700 mlynedd.

## Hanes
250px|bawd|Ffair Fêl Conwy yn 1960
Sefydlwyd y ffair fêl dan siarter Bwrdeisdref Aberconwy ar ddiwedd y 13g, yn nheyrnasiad Edward I o Loegr, er mwyn galluogi Cymry lleol i werthu mêl yn y dref gaerog honno a hynny ar adeg pan oedd yn fwrdeistref Seisnig. Cofnodir anfon "pibell o fêl" o Aberconwy i Gastell Rhuddlan; cost y cludiant oedd 1 swllt 4 ceiniog. Ceir stondinau crefft a chynnyrch lleol arall yn ogystal â stondinau mêl.

## Gweler hefyd
*Ffair Llannerch-y-medd
*Mêl

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cymdeithas Gwenynwyr Conwy (dwyieithog)
* 'Conwy Honey Fair' , erthygl ymchwil gan Peter McFadden; National Fairground Archive, Prifysgol Sheffield. 
* 'The Conwy Honey Fair', erthygl ar wefan Bee Craft. 

Categori:Amaeth yng Nghymru
Categori:Conwy (tref)
Categori:Economi Conwy
Mel Conwy
Categori:Gwenynyddiaeth
Categori:Hanes Conwy
Categori:Medi
Categori:Sefydliadau'r 13eg ganrif
Uchel Siryf Gwynedd

Cafodd swydd **Uchel Siryf Gwynedd** ei chreu yn dilyn Deddf Llywodraeth Leol 1972 a welodd ddisodli Siroedd Môn, Caernarfon, a Meirionnydd ynghyd a'u siryfion.
## Uchel Siryfion Gwynedd 
### 1970au
*1974–1975: Capten Somerville Travers Alexander Livingstone-Learmonth, Tan-yr-Allt, Tremadog, Porthmadog.
*1975–1976: Robert Sydney Lloyd, Llys Wen Bach, Paradwys, Bodorgan.
*1976–1977: Cedric Maby, Cae Canol, Minffordd, Penrhyndeudraeth.
*1977–1978: Robert Gwilym Pritchard-Jones, Coed Hywel, Ffordd Clynnog, Caernarfon.
*1978–1979: Thomas Stanley Carpenter, Carreglwyd, Llanfaethlu.
*1979–1980: Y Cadlywydd Hamilton Ridler, Wern-y-Wylan, Biwmares.

### 1980au
*1980–1981: Gwilym Prys Davies, Castellmai, Caeathro, Caernarfon.
*1981–1982: Y sgwadron-bennaeth Jack Grenville Kerby, Westbury Mount, Caergybi.
*1982–1983: Richard Ellis Meuric Rees, Escuan Hall, Tywyn.
*1983–1984: Ivor Wyn Jones, Geirian, Pengelli Wyn, Caernarfon.
*1984–1985: Y Cadlywydd Awyrlu Robert Woodward Turner, Angorfa, Traeth Coch, Ynys Môn.
*1985–1986: Dr David Eryl Meredith, Ty'nycae, Dolgellau 
*1986–1987: Peter Arnold Sturrock, Y Bryn, Caernarfon.
*1987–1988: Owen Gwilym Thomas, Chwaen Goch, Llanerchymedd, Ynys Môn.
*1988–1989: Owen Morris Jonathan, Isallt, Ffordd Porthmadog,  Cricieth.
*1989–1990: Hywel Francis Richards, Glanllynnau, Chwilog, Pwllheli.
### 1990au
*1990–1991: Mrs. Tessa Gillian Rosamond Preece, Plas Llanddyfnan, Talwrn, Ynys Môn.
*1991–1992: Robert Gwilym Lewis-Jones, ManSiriol, Cae Deintur, Dolgellau.
*1992–1993: Mrs Annwen Carey-Evans, Eisteddfa, Pentre Felin,  Cricieth.
*1993–1994: Sir Richard Williams-Bulkeley,
*1994–1995: Robert Hefin Davies, Bryn Awel, Blaenau Ffestiniog.
*1995–1996: William Wyn Roberts 
*1996–1997: Y Cadfridog D. O. Carpenter, Rhosneigr, Ynys Môn 
*1997–1998: Mrs Ella Wynne Jones, Llandecwyn, Talsarnau.
*1998–1999: Yr Athro Eric Sunderland, Ffordd Ffriddoedd, Bangor
*1999–2000: William David Innes Edwards, Gwredog, Rhosgoch, Amlwch, Ynys Môn 
### 2000au
*2000–2001: Gerallt Wyn Hughes, Ty’n y Coed, Arthog.
*2001–2002: Mrs Bettina Harden, Nanhoron, Pwllheli.
*2002–2003: Mrs Patricia Hughes, Plas Llanfaes, Biwmares, Ynys Môn.
*2003–2004: Robin John Price, Rhiwlas Y Bala.
*2004–2005: Jonathan Clough Williams-Ellis
*2005–2006: Mrs Jessamy Rosamund Melhuish Alexander 
*2006–2007: Richard Andrew Meredyth Richards
*2007&ndash;2008: Dr Dewi Wyn Roberts
*2008&ndash;2009: Peter Rogers 
*2009&ndash;2010: Trevor Norman Corbett 
### 2010au
*2010&ndash;2011: Griffith Richard Eifion Evans 
*2011&ndash;2012: yr Athro Robin Grove-White
*2012&ndash;2013: Edmund S. Bailey, Llanbedr 
* 2015–2016: Dr Elizabeth Mary Nesbit Andrews MBE, Aberdyfi 
* 2016–2017: Dr Peter G Harlech Jones 
* 2017–2018: Yr Athro Sian Hope 
* 2018–2019: Mrs Kathryn Kerena Griffiths Ellis of Y Ffor, Pwllheli 
* 2019–2020: Mrs Susan Moules Jones, Gaerwen , Ynys Môn 
### 2020au
* 2020–2021: David Eryl Francis Williams, Harlech 

## Cyfeiriadau
Categori:Gwynedd
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru
Categori:Siryfion Cymru
Uchel Siryf Clwyd

Cafodd swydd **Uchel Siryf Clwyd** ei chreu yn dilyn Deddf Llywodraeth Leol 1972 a welodd ddisodli Siroedd Dinbych a'r Fflint ynghyd a'u siryfion.

## Uchel Siryfion Clwyd
### 1970au
*1974 Philip John Warburton-Lee, Broad Oak, Yr Eglwys Newydd, Swydd yr Amwythig.
*1975 John Wynne Bankes, Mynachlog, Llaneurgain.
*1976 William Reinallt Williams, Neuadd Llewesog, Prion, ger Rhuthun.
*1977 Syr Wyndham Charles Henry Hanmer, 6ed Barwnig The Mere House, Hanmer, Yr Eglwys Newydd 
*1978 Patrick Beaumont, Donadea Lodge, Babell.
*1979 Raffaello William Biagi, Coed Coppi Fancer, Llandyrnog.
### 1980au
*1980 David Foulk Myddleton, Fferm Caeaugwynion, Y Waun 
*1981 Miss Marigold Evelyn Graham, Plas-yn-Rhos, Rhuthun 
*1982 1982 Arthur David Bentley Brooks, Higher Barns, Malpas, Swydd Gaer
*1983 1983 Y Cadfridog Thomas Smith, Gwaenynog, Rhuthun.
*1984 David Humphrey Griffith, Garthmeilio, Llangwm.
*1985 Mrs Noreen Louisa Edwards, Pine Trees, Ffordd Llanrwst, Bae Colwyn
*1986 Yr Anrh. Lloyd Tyrell-Kenyon, Gredington, Yr Eglwys Newydd, Swydd yr Amwythig.
*1987 Geoffrey Laird Jackson Plas Newydd, Llanfair Dyffryn Clwyd, Rhuthun.
*1988 Hugh Simon Fetherstonhaugh Faenol Bach, Bodelwyddan, Rhyl.
*1989 David Mars-Jones, Llansannan, Dinbych.
### 1990au
*1990 Syr Watkin Williams-Wynn, 11fed Barwnig, Plas-yn-Cefn, Llanelwy.
*1991 Philip Peter Davies-Cooke, Gwysaney Hall, Yr Wyddgrug.
*1992 Robert Gwynn Hughes, Brook House Farm, Dinbych .
*1993 Peter Caulfield Godsal
*1994 Capten Nicholas Montgomery Archdale, Penbedw, Nannerch, Yr Wyddgrug.
*1995 William Field Glazebrook 
*1996 Roger Henry William Graham-Palmer, Cefn Park, Wrecsam.
*1997 Syr Charles Douglas Lowther, 6ed Barwnig
*1998 Cyrnol Henry Michael Edward Cadogan, Fron Isaf, Pentre Celyn, Rhuthun.
*1999 Derwen Eurfyl Williams, Plas Yn Cwm, Llanelwy,
### 2000au
*2000 Maurice Carstairs Jones-Mortimer 
*2001 Robert John Best, Plas Yn Vivod, Llangollen.
*2002 Y Cadlywydd Francis John Cadman Bradshaw, Rhagatt Hall, Carrog, Corwen.
*2003 Nicholas David Bankes, Cilcain, Yr Wyddgrug.
*2004 Dr Julia Helen O'Hara, Padeswood,  Yr Wyddgrug 
*2005 Harold Michael Clunie Cunningham 
*2006 Susan Gordon Hudson 
*2007 Jonathan Patrick Neale Major 
*2008 Stephen Dudley Cheshire, Dinbych
*2009 Henry Geoffrey Robertson, Corwen
### 2010au
*2010 Fonesig Janet Jones, Penarlâg
*2011 E F Lloyd FitzHugh, Wrecsam 
*2012 Henry M Dixon, Llangynhafal, Dinbych 
*2013 Celia Jenkins, Llangollen 
* 2015 Mrs Janet Patricia Evans, Llanrwst, Conwy 
* 2016 J P O'Toole, Dyserth, Sir Ddinbych 
* 2017 Mrs C H G Howard 
* 2018 Arglwyddes Hanmer 
* 2019 Mrs Stephanie Lynne Catherall, Nercwys, Ger yr Wyddgrug 

### 2020au 
* 2020 David Heneage Wynne-Finch, Betws-y-Coed 

## Cyfeiriadau
Categori:Clwyd
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru
Categori:Siryfion Cymru
Kawakawa

Mae **Kawakawa** yn dref fach amaethyddol yn Nhalaith Tir y Gogledd, Seland Newydd. Datblygodd y dref pan darganfuwyd glo ym 1861, ond erbyn hyn mae'r diwydiant wedi mynd.
Mae toiledi Hundertwasser yn denu twristiaid, ac mae Rheilffordd Bae'r Ynysoedd yn mynd i lawr canol y stryd fawr..

bawd|dim|260px|Y toiledi Hundertwasser o du allan
bawd|dim|260px|Trên ar y Stryd Fawr

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd
Uchel Siryf Dyfed

Cafodd swydd **Uchel Siryf Dyfed** ei chreu yn dilyn Deddf Llywodraeth Leol 1972 a welodd ddisodli Siroedd Penfro, Caerfyrddin a Cheredigion ynghyd a'u siryfion.
## Uchel Siryfion Dyfed
### 1970au
*1974 Cyrnol John Anthony Sulivan, Castell Benton, Aberdaugleddau.
*1975 Dr. David Brynmor Llewellyn-Morgan, 1 Pare Howard Avenue, Llanelli.
*1976 Thomas Arfon Owen, Bryn-Derw, Llanbadarn Fawr, Aberystwyth.
*1977 Christopher Harold Pemberton, Esq., Vaynor, Narberth.
*1978 Lieut.-Colonel Gilbert Henry Fleetwood Chaldecott, Vrynylan, Nantgaredig.
*1979 Dr William Joseph St. Ervyl-Glyndwr Rhys, Plas Bronmeurig, Ystrad Meurig.
### 1980au
*1980 Colonel William Peter Howells, O.B.E., T.D., White Gates, Little Haven, Hwlffordd
*1981 William James Hinds, M.B.E., Danyrallt, Ffordd Abergorlech, Caerfyrddin.
*1982 Hywel Heulyn Roberts, Synod, Llandysul
*1983 David Owen John Shoubridge Lorth-Phillips, Knowles Farm, Lawrenny, Cilgeti.
*1984 Joseph David Dyfrig Williams, Penllwyn Park, Caerfyrddin.
*1985 Dr John Hedley Cule, Abereinon, Capel Dewi, Llandysul
*1986 Thomas Charles Hughes, Esq., First Point, North Cliff, Dinbych y Pysgod.
*1987 Yr Anrh. Robin William Lewis, Orchard House,Llansteffan.
*1988 Griffith Berwyn Williams, M.B.E., 14 Pendre, Aberteifi.
*1989 Paul John Kaye Speyer, Hill, Narberth 
### 1990au
bawd|Geraint Evans
*1990 Dr. John Henry Thomas Rees, Kings Park, Sanclêr.
*1991 Syr Geraint Llewellyn Evans, Kt., C.B.E., Trelawney, Aberaeron.
*1992 George Malcolm Green, Delapoer Lodge, Dale Road, Hwlffordd.
*1993 Mrs. Patrick Rooney.
*1994 Dr J. Geraint Jenkins 
*1995 Ieuan Wyn Jones 
*1996 David Clive Jones-Davies, O.B.E., Tŷ'r Pennaeth, Coleg y Drindod, Caerfyrddin.
*1997 Commander Huw Ceiriog Lloyd-Williams, RN, Plas Trefilan, Llanbedr Pont Steffan, Ceredigion.
*1998 John Seymour Allen-Mirehouse, The Hall, Angle, Penfro.
*1999 J.P.G. Andrews

### 2000au
*2000 Daniel Gruffydd Jones 
*2001 Richard Harold James, Clarbeston Road, Penfro
*2002 Stephen Patrick Rees, Llanelli.
*2003 Evan Keith John Evans, Deganwy, Sunny Hill, Llandysul.
*2004 Mrs Norma Beryl Drew, Cwm-Pibau, New Moat, Clarbeston Road, Hwlffordd.
*2005 John David Alan Thomas 
*2006 Dr Ann Rhys 
*2007 Colonel David Llewellin Davies TD
*2008 Claire Mary Mansel Lewis, LLandeilo
*2009 Gareth Rowlands, Dôl-y-bont 
### 2010au
*2010 David Llewellyn Pryse Lloyd, Narberth
*2011 Thomas O S Lloyd, Dryslwyn
*2012 Elan Closs Stephens, Aberystwyth
*2013 J T Davies, Crymych  
* 2015: James Wilfrid Poyer Lewis, Llanddewi Efelffre, Arberth, Sir Benfro 
* 2016: Yr Athro Medwin Hughes 
* 2017: Mrs Susan C Balsom 
* 2018: Stephen Mansel Edward Davies, Llanfrynach 
* 2019: Mrs Anne Helena Jane Lewis, Sir Gaerfyrddin 

### 2020au
* 2020: Mrs Sharron Kim Lusher, Saundersfoot, Sir Benfro 

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfed
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru
Categori:Siryfion Cymru
William Heneage Wynne Finch

Roedd **Syr William Heneage Wynne Finch** (18 Ionawr 1893 – 16 Rhagfyr 1961) yn filwr Prydeinig ac yn dirfeddiannwr Cymreig.

## Cefndir
Ganwyd Wynne-Finch yn Llundain ym 1893 yn fab i'r Is-Gyrnol Charles Arthur Wynne-Finch tirfeddiannwr Ystadau'r Foelas a Chefnamwlch a Maud Emily (née Chartis) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn ysgol bonedd Eton

Priododd Gladys merch John I. Waterbury, Fairfield, New Jersey, UDA ym 1929. Ni fu plant o'r briodas.

## Gyrfa
Ar ôl ymadael a'r ysgol ymunodd ar Fyddin Brydeinig fel is-gapten yn y Gwarchodlu Albanaidd ym 1912; cafodd ei ddyrchafu'n Gapten ym 1916 yn Gadfridog ym 1923 yn Is-gyrnol ym 1931ac yn Gyrnol ym 1935 cyn ymddeol o'r fyddin ym 1938.

Gwasanaethodd yn y brwydrau yn Ewrop trwy gydol y Rhyfel Byd Cyntaf gan gael ei glwyfo ddwywaith. Enillodd yr Groes Filwrol (MC) am ei gwrhydri yn y rhyfel. Gwasanaethodd ym myddin yr Aifft o 1919 i 1925 a Lluoedd Amddiffynnol y Sudan o 1925 i 1926 gan gael ei anrhydeddu ag Urdd y Nil (Order of the Nile) .

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n swyddog hyfforddi yn y Fyddin Tiriogaethol o 1939 i 1940; bu'n gweithio yn y Swyddfa Ryfel o  1940 i 1941 yn Cadlywydd byddin diriogaethol ogledd-ddwyrain Llundain 1941-1944 ac yn Is-gyrnol a chadlywydd y Gwarchodlu Albanaidd 1944 i 1945.

## Gwasanaeth cyhoeddus
Cymerai'r Cyrnol Wynne Finch diddordeb mawr ym myd amaeth. Gwasanaethodd fel llywydd Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru; bu'n gadeirydd Pwyllgor Addysg Amaethyddol Sir Gaernarfon ac yn llywodraethwr Coleg Amaethyddol Glynllifon.

Gwasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Sir Gaernarfon o 1945 hyd ei farwolaeth ym 1961, fel Arglwydd Raglaw fe fu hefyd yn Custos Rotulorum y sir, yn rhinwedd y swydd honno fe fu'n weithgar i sicrhau sefydlu Gwasanaeth Archifau Sir Gaernarfon a thrwy wasanaethu fel Cadeirydd Pwyllgor Archifau'r sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Milwyr o'r Deyrnas Unedig
Ysgallen bendrom

Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy **Ysgallen bendrom** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Carduus nutans* a'r enw Saesneg yw *Musk thistle*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Ysgallen Ogwydd, Ysgall Pengrwn, Ysgallen Pendrymus.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Asteraceae
Cabu

Cartŵnydd o Ffrainc oedd **Jean Cabut**, neu **Cabu** (13 Ionawr 1938 – 7 Ionawr 2015).  Tad y canwr Mano Solo (1963–2010) oedd ef.

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Cartwnyddion o Ffrainc
Berwyn, Pennsylvania

Un o faestrefi gogledd-orllewin dinas Philadelphia yn Chester County, talaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw **Berwyn**. Hen enwau'r ardal oedd *Cocheltown, Reeseville, Glassley* a *Gaysville*. Enwyd yr ardal yn "Ferwyn" ym 1877 ar ôl bryniau'r Berwyn yng Ngogledd Cymru.

Mae gan Berwyn orsaf reilffordd ar lein SEPTA Paoli/Thorndale

## Cyfeiriadau
## Oriel

Delwedd:BerwynLB01.jpg
Delwedd:BerwynLB04.jpg
Delwedd:BerwynLB06.jpg

Categori:Chester County, Pennsylvania
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Philadelphia
William Jones (AS Arfon)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler William Jones.''

Roedd **William Jones** (1859 – 9 Mai 1915) yn wleidydd Rhyddfrydol o Gymru ac yn Aelod Seneddol dros etholaeth Arfon

## Bywyd personol
Ganwyd **William Jones** ym 1857 yn y Ceint Bach ym Mhlwyf Penmynydd, Sir Fôn yn fab i Richard ac Alice Jones. Bu farw ei dad pan nad oedd William ond 3 mlwydd oed a symudodd y teulu i fyw yn Llangefni.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Llangefni lle fu hefyd yn ddisgybl athro cyn mynd i hyfforddi fel athro yng Ngholeg Normal, Bangor.

## Gyrfa
Cafodd ei swydd gyntaf fel athro yng Ngoginan Ceredigion lle fu'n dysgu o 1875 i 1879; aeth oddi yna i ddysgu mewn ysgol yn Llundain. Ym 1888 symudodd i Rydychen lle fu'n athro preifat yn rhoi hyfforddiant i fyfyrwyr a oedd yn dymuno mynd yn athrawon

## Gyrfa wleidyddol
Chwaraeodd rhan amlwg yng ngwleidyddiaeth Ryddfrydol gan gynorthwyo David Lloyd George a Thomas Edward Ellis yn eu hymgyrchodd etholiadol, yr oedd hefyd yn areithiwr poblogaidd mewn cyfarfodydd y blaid.

Safodd etholiad am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 1895 fel ymgeisydd Rhyddfrydol yn etholaeth Arfon gan lwyddo cadw'r sedd i'r Blaid Ryddfrydol. Parhaodd i wasanaethu'r etholaeth fel Aelod Seneddol hyd ei farwolaeth ym 1915. Gwasanaethodd fel  is weinidog yn y trysorlys ac fel chwip yr aelodau Rhyddfrydol Cymreig o 1911 hyd ei farwolaeth.

## Marwolaeth
Bu farw Jones ym Mangor ym 1915 a'i gladdu yn Llangefni; yr oedd yn di briod.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Rhyddfrydiaeth
Coed Glyn Cynon

Coedwig ym Morgannwg oedd **Coed Glyn Cynon**, a dorrwyd yn yr 16g gan ddiwydianwyr o Loegr er mwyn cael golosg. Mae cerdd adnabyddus o'r un enw gan fardd anhysbys yn galaru colli'r goedwig ac yn melltithio ei difethwyr.

## Lleoliad
Mae union leoliad Coed Glyn Cynon yn ansicr. Mae'n debyg ei fod yn llenwi rhan sylweddol o ran isaf Cwm Cynon (yn ardal Rhondda Cynon Taf heddiw) ym Morgannwg.

## Cerdd
Torrwyd y coed gan ddiwydiannwyr o Loegr er mwyn cael golosg ar gyfer toddi haearn, cyn darganfod glo yn yr ardal. Ymatebodd bardd cyfoes ond anhysbys i hynny drwy gyfansoddi galarnad i'r goedwig. Yn y gerdd, sydd ar fesur rhydd, mae'n gresynu colli llannerchoedd lle cyrddai cariadon dan y deri a'r bedw ac a oedd yn gartref i adar ac anifeiliaid niferus gan gynnwys ceirw o sawl rhywogaeth a thyrchod. Cyfeirir hefyd at "geirw cochion" yn gorfod encilio oddi yno i "ddugoed Mawddwy"; cyfeiriad at herwyr lleol tebyg i Gwylliaid Cochion Mawddwy efallai.

Nodweddir y gerdd gan ei hysbryd o Gymreictod a gwrth-Seisnigrwydd. Melltithir "holl blant Alis ffeilsion" am yr anfadwaith o dorri'r coed gan ddymuno iddynt fod "ynghrog yng ngwaelod eigion".

Mae'r awdur yn anhysbys ond ar ddiwedd y gerdd mae'r bardd yn datgan ei fod yn "Dyn a fu gynt yn cadw oed / Dan fforest Coed Clyn Cynon."

## Llyfryddiaeth
Ceir testun y gerdd 'Coed Glyn Cynon' mewn sawl llyfr a blodeugerdd Gymraeg, yn cynnwys:

*Thomas Parry (gol.), *Blodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, sawl argraffiad). Cerdd 100.
*Christine James, 'Coed Glyn Cynon', yn Hywel Teifi Edwards (gol.), *Cyfres y Cymoedd: Cwm Cynon* (Gwasg Gomer, 1997).

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Cerddi'r 16eg ganrif o Gymru
Categori:Cerddi Cymraeg yr 16eg ganrif
Categori:Cerddi Cymraeg am goed
Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Cerddi rhydd Cymraeg o Gymru
Glyn Cynon
Categori:Daearyddiaeth hanesyddol Cymru
Categori:Hanes Rhondda Cynon Taf
Francis Edwards

Roedd **Syr** (Frank) **Francis Edwards** (28 Ebrill, 1852 - 10 Mai, 1927) yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod, Seneddol dros etholaeth Sir Faesyfed

## Bywyd personol
Ganwyd Frank Edwards yn Aberdyfi ym 1852, yn fab i Edward Edwards, Tafarnwr, ac Ann (née Jones) ei wraig, cafodd ei fagu yn Llangollen lle'r oedd ei dad yn cadw Gwesty'r Hand

Cafodd ei addysgu yn Ysgol yr Amwythig a Choleg yr Iesu Rhydychen.

Priododd Catherine Davies ym 1880, yr oedd hi yn ferch i'r diwydiannwr David Davies, Maesyffynon, Aberdâr. Bu iddynt dau blentyn, mab a fu farw'n faban a merch. Bu'r Ledi Edwards farw 10 Mai, 1915.

## Gyrfa
Hyfforddodd Edwards fel bargyfreithiwr a bu'n gweithio mewn siambrau yn Llundain am ychydig flynyddoedd. Ar ôl priodi ymadawodd a byd y gyfraith gan symud i Arthog, Sir Feirionydd i redeg ystâd ei dad yng nghyfraith a'i ymgais i ddatblygu'r diwydiant chwareli llechi yno. Ym 1888 rhoddwyd y gorau i'r busnes llechi a symudodd i Aberdâr gan ddod yn bartner yng nghwmni glofaol ei ddiweddar tad yng Nghyfraith a dod yn un o berchnogion a rheolwyr Pwll Glo Trerhondda.

## Gyrfa wleidyddol
Cafodd Edwards ei ethol yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros Sir Faesyfed ym 1892. Roedd yn perthyn i adain y cenedlaetholwyr Cymreig o'r Blaid Ryddfrydol ac yn gefnogwr brwd i achos Datgysylltu'r Eglwys yng Nghymru er gwaetha'r ffaith ei fod yn Aelod o'r Eglwys Anglicanaidd gyda dau o'i frodyr yn offeiriaid yn yr Eglwys wladol. Ym 1894 ymunodd Edwards gyda David Lloyd George, David Alfred Thomas a Herbert Lewis i ymwrthod a Chwip y Blaid Ryddfrydol mewn protest am oedi Llywodraeth yr Arglwydd Rosebery wrth gyflwyno'r mesur Datgysylltu. Pan ddatgysylltwyd yr Eglwys ym 1920 cefnder iddo yr Hybarch Alfred George Edwards, Esgob Llanelwy, daeth yn Archesgob cyntaf Yr Eglwys yng Nghymru.

Cafodd Edwards ei drechu yn etholiad 1895. Cafodd ei benodi yn Siryf Sir Faesyfed ym 1898. Safodd eto ym Maesyfed yn etholiad 1900 ar lwyfan o wrthwynebiad i Ryfel y Boer, gan gipio'r sedd yn ôl. Cafodd ei drechu eto yn etholiad mis Ionawr 1910 ond llwyddodd i adennill ei le yn San Steffan yn etholiad mis Ragfyr 1910 gan aros yn AS hyd ddiddymiad etholaeth Maesyfed ym 1918.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1852
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Uchel Siryf Gwent

Cafodd swydd **Uchel Siryf Gwent** ei chreu yn dilyn Deddf Llywodraeth Leol 1972 a welodd ddisodli Sir Fynwy a'i Siryf.

## Uchel Siryfion Gwent
### 1970au
*1974 Cyrnol Christopher Eustace Hill, Brynderi, Llandeilo Gresynni, Y Fenni.
*1975 Charles Frederick Griffin, Newton Court, Trefynwy.
*1976 Ronald Vivian Courtney Jones, Pen-y-parc-House, Llantarnam, Casnewydd 
*1977 Richard Hanbury-Tenison, Parc Clytha, Y Fenni 
*1978 Major Patrick John Ronald Waller, MBE, Hadnock Court, Trefynwy.
*1979 Y Sgwadron-Arweinydd Michael Taylor Harding-Rolls, Fferm Rockfield, Rockfield, Trefynwy.

### 1980au
*1980 Alfred Gooding Joseph, Firbank House, Glasllwch View, Casnewydd.
*1981 Thomas Robb Ooughtrie, Winstone Thrieve, Llanwytherin, Y Fenni.
*1982 Christopher Samuel Inglefield, Bryngwyn Manor, Rhaglan 
*1983 John Frazer Ingledew, Great Killough, Llandeilo Gresynni, Y Fenni.
*1984 Thomas Robert Baxter-Wright, Castle Hill House, Trefynwy.
*1985 Michael John Marshal Clarke, Osbaston House, Trefynwy
*1987 Is-Gyrnol Frey David Inkin, OBE, Cwrt Sant Lawrence, Llangofan, Trefynwy
*1988 Major-General Lennox Alexander Hawkins Napier, CB, OBE, MC, Fferm Osbaston, Trefynwy.
*1989 Philip Arnold Bown, MBE, Uplands, Llanddinol, Cas-gwent.
### 1990au
*1990 Alun Thomas Beverley-Jones, Fferm Gaer Hill, St. Arvans, Cas-gwent.
*1991 James Frederic Whigham McConnel, Tŷ Gwyn, Castellnewydd, Trefynwy.
*1992 Christopher Harding Allan Rolls-, Pwll-y-cwm, Yr Hendre, Trefynwy.
*1993 Simon Hugh Patrick Boyle
*1994 Samuel Anthony John Pierre Bosanquet, Dingestow Court, Dingestow, Trefynwy.
*1995 Richard John Cleeve, High House, Penrhos, Rhaglan.
*1996 lan Francis Donald, Fferm Rockfield, Rockfield, Trefynwy.
*1997 Andrew Murray Kerr, Glebe House, Llanfair Cilgedin, Y Fenni.
*1998 Robert Longueville Dean, Y Garn Fawr, Tredynog, Caerllion.
*1999 Mrs Julia Clare Johnson, Llanfihangel Court, Llanfihangel, ger y Fenni
### 2000au
*2000 Brigadydd John Hedley Hooper, OBE, The Gables, The Parade, Trefynwy.
*2001 John Hanbury Tenison Wardlaw, Betws, Clytha Hill, Rhaglan, Sir Fynwy
*2002 William Neville Waters, MBE, Fferm Pen-y-Banc Uchaf, Ponthir, Caerllion.
*2003 David Selby Milner, Llanddewi House, Llanddewi Ysgyryd, Y Fenni
*2004 Brian Watkins, Hardwick Hill House, Hardwick Hill, Cas-gwent
*2005 Commodore Tobin Elliott
*2006 Audrey Elizabeth Hull
*2007 Michael John Howard Harry
*2008 Judith Elizabeth Plant, Caerffili
*2009 Stephen James Brindley Hughes, Trefynwy
### 2010au
*2010 Wilfred Hugh Phillips, Crosskeys, Casnewydd
*2011 Lady Hayman Joyce, Pont-y-pŵl 
*2012 H Elizabeth Murray, Llanofer, Y Fenni
*2013 Murray A MacFarlane, Pen-y-Clawdd
*2014 Gill Sheddick
* 2015 Is-gyrnol Andrew Simon Tuggey 
* 2016 A J Clay, Nantyderry, Y Fenni 
* 2017 J K L Thomas 
* 2018 Mrs Sharon Evelyn Lesley Linnard, Casnewydd 
* 2019 y Fonesig Claire Elizabeth Clancy DCB, Monkswood 

### 2020au
* 2020 Timothy Mark Sinclair Russen, Trefynwy 

## Cyfeiriadau
Categori:Gwent
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru
Categori:Siryfion Cymru
Pen-blwydd Hapus i Ti

bawd|Y gân wreiddiol: *Good-Morning to All*
dde|bawd|Y gân: *Good-Morning to All*. 22 eil.
bawd|Fersiwn offerynnol o: "Good Morning to All".

Cân draddodiadol a genir i longyfarch a dathlu pen-blwydd person yw **Pen-blwydd hapus i ti!** Yn ôl y *Guinness World Records* dyma'r gân Saesneg mwyaf adnabyddus ledled y byd. Cenir y gân mewn nifer o ieithoedd. Honir mai dwy chwaer, dwy athrawes a sgwennodd y gân a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1893 mewn cyfrol o'r enw *Song Stories for the Kindergarten*, gyda geiriau *"Good Morning to All"* i groesawu'r disgyblion i'w dosbarth; y ddwy athrawes oedd Patty Hill a Mildred J. Hill. Mae rhai pobl yn mynnu mai'r geiriau'n unig a ysgrifennwyd ganddynt. Prifathrawes mewn *kindergarten* yn Louisville, Kentucky oedd Patty ar y pryd a phianydd a chyfansoddwraig oedd Mildred. O seilio'r cyfnod hawlfraint ar y cofrestriad cyntaf yn 1935, bydd yr hawlfraint hwn yn parhau hyd at 2030, ac mae unrhyw berfformiad o'r gân cyn ddiwedd y cyfnod hwn yn anghyfreithlon, oni delir arian i Warner. Er enghraifft, yn Chwefror 2010, canwyd y gân ar y rhaglen Americanaidd *The Wendy Williams Show* a chostiodd hynny $700. Yng ngwledydd yr Undeb Ewropeaidd bydd yr hawlfraint yn dod i ben ar y diwrnod olaf o Ragfyr 2016; sef bywyd y cyfansoddwr + 70 mlynedd.

Yn 2008, casglodd Warner oddeutu $5,000 y diwrnod ($2 miliwn y flwyddyn) mewn breindal am y 'Pen-blwydd Hapus i Ti'.

## Geiriau Cymraeg 
Ceir fersiwn Gymraeg o'r gân a genir, fel mewn gwledydd eraill, i'r un dôn ac ar achlysuron dathlu pen-blwydd.
\relative c' { \key f \major \time 3/4 \partial 4 c8. c16 | d4 c f | e2 c8. c16 | d4 c g' | f2 c8. c16 | c'4 a f | e( d) bes'8. bes16 | a4 f g | f2 \bar "|." } \addlyrics { Pen -- blwydd ha -- pus i ti, Pen -- blwydd ha -- pus i ti, Pen -- blwydd ha -- pus i John, __ Pen -- blwydd ha -- pus i ti. }

## Addasiadau (34 iaith) 
## Gweler hefyd
*Cân werin
*Rheolau hawlfraint yn ôl gwlad

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyliau
Categori:Caneuon
Siryfion Môn cyn y 15fed ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Fôn** rhwng 1284 a 1399

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym. Yn Lloegr roedd y swydd yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar y Sacsoniaid, penodwyd siryfion cyntaf Cymru ym 1284 wedi goresgyniad Cymru gan Edward I, Brenin Lloegr a chreu y 13 Sir Hanesyddol Cymreig.

## Rhestr
*20 Mawrth, 1284: Syr Roger de Puleston, Emral (siryf cyntaf, lladdwyd 1295)
* 16 Medi, 1295: Thomas de Aunvers
* 1 Ebrill, 1300: John de Havering
* Gŵyl Mihangel 1301: Walter de Wynton
* Gŵyl Mihangel 1302: Henry de Dynynton
* Gŵyl Mihangel 1305: Gruffudd ab Owen
* Gŵyl Mihangel 1308: Madog Llwyd
* 4 Mawrth, 1312: John de Sapy
* 8 Awst, 1316: Anian de Jevan
* 1327: Gilbert de Ellesefield
* 1332: John de Sapy
* 1334: William Trussell
* 1350: William de Ellerton
* 1353: Thomas de Hareburgh
* 1355: Gruffudd ap Madog, Gloddaeth
* 1358: William Walton
* 1363: Ralph de Allerwych
* 1376: Richard Pykemere
* 1386: Richard de Golden
* 1387: Richard Pykemere
* 1387: Adam le Clerc
* 1396: Gwilym ap Gruffudd, Penmynydd

## Cyfeiriadau
**Kalendars of Gwynedd: Or, Chronological Lists of Lords-lieutenant, Custodes Rotulorum, Sheriffs, and Knights of the Shire, for the Counties of Anglesey, Caernarvon, and Merioneth, and of the Members for the Boroughs of Caernarvon and Beaumaris. To which are Added Lists of the Lords Presidents of Wales and the Constables of the Castles of Beaumaris, Caernarvon, Conway, and Harlech* gan Edward Breese 1873 t 49. ( Copi ar-lein: https://dcms.lds.org/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE102872 )

Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Categori:14eg ganrif yng Nghymru
* 1300
John Williams (Ioan Madog)

:''Am bobl eraill o'r enw John Williams, gweler John Williams.''

Bardd Cymraeg a gof oedd **John Williams** (3 Medi 1812 – 5 Mai 1878), a adnabyddid wrth ei enw barddol **Ioan Madog**.

## Bywgraffiad
Ganed Ioan Madog yn y Bontnewydd ger Rhiwabon, cartref ei rieni, Richard ac Elinor Williams, ar y pryd. Ymhen tua naw mlynedd, sef tua'r flwyddyn 1821, symudodd y teulu i'r cartref gwreiddiol yn Nhremadog. Gof oedd tad y bardd a dysgodd yntau y grefft ganddo wrth brifio.

Bu mewn ysgol am dymor yn Nhremadog ac, yn ddiweddarach, mewn ysgolion yn Sir Ddinbych ac wedyn yn nhref Caernarfon; peth anghyffredin pryd hynny oedd i fab crefftwr gael addysg ffurfiol fel hyn. Glynnodd wrth grefft ei dad er hynny gan ennill enw am ei waith. Dywed y bardd Thomas Jones (Cynhaiarn) fod iddo gryn fedr yn gwneud offer haearn i'w defnyddio ar y llongau a adeiledid ym Mhorthmadog.

Bu farw ar y 5ed o Fai 1878 a chafodd ei gladdu ym mynwent Ynyscynhaearn.

## Barddoni
Bu'n barddoni er yn gynnar yn ei oes a dechreuodd gystadlu mewn eisteddfodau. Fe'i urddwyd yn fardd yn eisteddfod y Bala, 1836. Cafodd ei wobrwyo am ei ymdrechion yn eisteddfodau Aberffraw, 1849, Rhuddlan, 1850, eisteddfod Madog, 1851, a sawl un arall. Cyhoeddwyd casgliad o'i gerddi gyda chofiant iddo yn 1881.

## Llyfryddiaeth
*'' Gwaith Barddonol Ioan Madog ynghyd â Bywgraffiad o'r awdwr, a llythyrau oddi wrth rai o brif feirdd y genedl'' (Pwllheli, 1881)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Siryf Sir Gaernarfon

**Siryf Sir Gaernarfon** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Gaernarfon.

## Rhestrau
Gweler:

*Siryfion Sir Gaernarfon cyn y 15fed ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn y 15fed ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 16eg ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 17eg ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn y 18fed ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn y 19eg ganrif
*Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 20fed ganrif


Caernarfon
Conrad Vernon

Cynhyrchydd ffilm, actor llais ac awdur sgriptiau Americanaidd yw **Conrad Vernon IV** (ganwyd 11 Gorffennaf 1968). Mae'n cael ei adnabod yn bennaf am ei waith ar gyfer cyfres o ffilmiau animeiddiedig 'DreamWorks' , sef *Shrek* a'r ffilmiau *Monsters vs. Aliens* a ''Madagascar 3: Europe's Most Wanted*.

Brodor o Lubbock, Texas, yw Conrad ac astudiodd yng ngoleg celf California, ac yna fel awdur storiau e.e. *Cool World*, *2 Stupid Dogs*, *Rocko's Modern Life*, *Nightmare Ned*, a *Morto the Magician*. Yn 1996, ymunodd gyda DreamWorks, ble gweithiodd fel *storyboard artist* ar y ffilm *Antz*.  Wedi ymddangosiad a llwyddiant diamheuol *Antz'' cychwynodd weithio ar Gingerbread Man, ac o fewn dim, roedd wedi derbyn rol fel llais y prif gymeriad.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1968
Cell ffotofoltaidd organig

380px|bawd|Enghreifftiau o ddeunyddd ffotofoltaidd organig

Dyfais sydd wedi ei seilio ar ddeunyddiau organig, ac sy'n manteisio ar yr effaith ffotofoltaidd, yw **cell ffotofoltaidd organig** neu **gell ffotofoltaidd blastig**. Caiff yr haen weithredol, sydd wedi'i gwneud o ddeunyddiau a seilwyd ar yr elfen carbon, ei defyddio i drosglwyddo egni golau yn egni trydanol. Fel rheol, bydd dau ddeunydd gydag 'orbit moleciwlaidd uchaf llawn' ac 'orbit moleciwlaidd isaf gwag' gwahanol yn cael eu cyfuno, i oresgyn egni clymu cynyrfonau.

Mae cost cynhyrchu'r plastig a ddefnyddir yn y gell ffotofoltaidd organig yn isel pan gynhyrchir nifer fawr ohonynt. Mae cyfernod amsugno optegol moleciwlau organig yn uchel, felly mae llawer o olau yn cael ei amsugno, gyda dim ond ychydig o ddeunyddiau. O'u cymharu â chelloedd ffotofoltaig anorganig, fodd bynnag, mae eu heffeithiolrwydd yn is, maent yn ansefydlog ac mae eu nerth yn wanach.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeisiau lled-ddargludol
Patrick Modiano

Nofelydd o Ffrainc yw **Jean Patrick Modiano** (ganwyd 30 Gorffennaf 1945).  Enillodd Wobr Goncourt ym 1978 a Gwobr Lenyddol Nobel yn 2015.

Fe'i ganwyd yn Boulogne-Billancourt, ger Paris, yn fab Albert Modiano a'i wraig, yr actores Louisa Colpeyn.  Priododd Dominique Zehrfuss ym 1970.

## Nofelau
*''La Place de l'étoile* (1968) 
**La Ronde de nuit* (1969) 
**Les Boulevards de ceinture* (1972)
**Villa Triste* (1975) 
**Livret de famille* (1977) 
**Rue des Boutiques obscures* (1978) 
**Une jeunesse* (1981) 
**Memory Lane* (1981) 
**De si braves garçons* (1982) 
**Quartier Perdu* (1984)   
**Dimanches d'août* (1986) 
**Catherine Certitude* (1988) 
**Remise de peine* (1988) 
**Vestiaire de l'enfance* (1989) 
**Voyage de noces* (1990)
**Fleurs de ruine* (1991) 
**Un cirque passe* (1992) 
**Chien de printemps* (1993) 
**Du plus loin de l'oubli* (1995) 
**Dora Bruder* (1997) 
**Des inconnues* (1999) 
**La Petite Bijou* (2001) 
**Accident nocturne* (2003) 
**Un pedigree* (2004) 
**Dans le café de la jeunesse perdue* (2007) 
**L'Horizon* (2010) 
**L'Herbe de nuit* (2012)
**Pour que tu ne te perdes pas dans le quartier'' (2014)

Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Anne Haney

Actores a digrifwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Anne Ryan Thomas** (4 Mawrth 1934 – 26 Mai 2001).

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Pab Calistus III

Pab yr Eglwys Gatholig Rufeinig a rheolwr Taleithiau'r Babaeth o 8 Ebrill 1453 hyd ei farwolaeth oedd **Calistus III** (ganwyd **Alfonso de Borja**) (31 Rhagfyr 1378 – 6 Awst 1458). Tra'n Bab canolbwyntiodd yn bennaf ar drefnu Croesgad aflwyddiannus yn erbyn y Twrciaid, a oedd wedi meddiannu Caergystennin ym 1453. Bu'r ymdrech yn fethiant oherwydd anhrefn yn sefyllfa wleidyddol Ewrop. Ym 1456 ail-ystyrrodd y Pab achos Jeanne d'Arc, a'i lladdwyd ym 1431 dan gyhuddiaeth o ddewiniaeth a heresi; penderfynwyd ei bod hi'n ddi-euog. Dyrchafodd ddau nai i statws cardinal, a daeth un o'r rhain yn Bab yn ddiweddarach, yn dwyn yr enw Alecsander VI.

bawd|dim|Arfbais Calistws III; y tarw yw symbol teulu Borgia (Borja)

Categori:Genedigaethau 1378
Categori:Marwolaethau 1458
Categori:Pabau
Categori:Pobl o Sbaen
Tricia Marwick

Gwleidydd o'r Alban yw **Tricia Marwick** (ganwyd 5 Tachwedd 1953), sy'n cynrychioli etholaeth Canol Fife a Glenrothes a chyn hynny dros Canol Fife (ers 1999). Llywydd Senedd yr Alban yw hi. Rhewodd ei helodaeth o Blaid Genedlaethol yr Alban (yr SNP) cyn iddi gael ei hethol yn Llywydd, oherwydd y rheidrwydd iddi fod yn niwtral, yn ddi-blaid (yn debyg felly i Lefarydd Cynulliad Cymru).

Fe'i ganwyd yn Cowdenbeath a'i magwyd yn Fife. Gweithiodd fel swyddog Materion Cyhoeddus i Shelter rhwng 1992 a 1999.

Fe'i penodwyd yn Llywydd y Senedd ar 11 Mai 2011, fel y 4ydd Llywydd a hi yw Llywydd benywaidd cyntaf Senedd yr Alban a'r ail Lywydd i ddod o rengoedd yr SNP.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Joe FitzPatrick
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Llywodraeth yr Alban
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Alban
Joe Fitzpatrick

Gwleidydd o'r Alban yw **Joe FitzPatrick** (ganwyd 1 Ebrill 1967) a Gweinidog dros Faterion y Senedd, ers 2012. Mae hefyd yn Aelod o Senedd yr Alban dros etholaeth Gorllewin Dinas Dundee, ers 3 Mai 2007.

Fe'i addysgwyd yn ysgolion cynradd ac uwachradd Whitfield cyn mynychu Coleg Inverness ac yna Prifysgol Abertay. Yna gweithiodd i'r Comisiwn Coedwigaeth yn Angus a Choedwig Tillhill yn Argyle.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon
*Tricia Marwick

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Llywodraeth yr Alban
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Plaid Lafur yr Alban

Adain o Blaid Lafur y Deyrnas Unedig ydyw **Plaid Lafur yr Alban** (Gaeleg: *Pàrtaidh Làbarach na h-Alba*; Saesneg: *Scottish Labour Party*) sydd a'i phencadlys yn Glasgow, yr Alban.

Sefydlwyd y *Scottish Advisory Council (SAC)* yn 1915 gan y Blaid Lafur a chlustnodwyd yr Alban fel "rhanbarth" o Brydain ac ail-fedyddiwyd yr SAC yn *Scottish Council of the Labour Party*. Yn 1994, newidiwyd yr enw i *Scottish Labour Party*.

Bu gan Blaid Lafur yr Alban fonopoli ar fwyafrif Aelodau Seneddol y genedl rhwng y 1960au a 2009, pan gipiwyd yr awenau oddi wrthynt gan Blaid Genedlaethol yr Alban (SNP). Felly hefyd pan sefydlwyd Senedd yr Alban, pan ddaeth Plaid Lafur yr Alban yn ail, eto, i'r SNP yn 1999 ac eto yn 2003. Ffurfiodd glymblaid gyda Democratiaid Rhyddfrydol yr Alban, gan greu mwyafrif.

Yn Etholiad yr Alban 2007, syrthiodd yn ail isel, rhy isel i ffurfio clymblaid, a ffurfiwyd Llywodraeth fwyafrifol gan y cenedlaetholwyr am y tro cyntaf yn hanes Senedd yr Alban. Yn 2015 roedd ganddi 37 o seddi allan o 129 yn Senedd yr Alban, 41 allan o 59 yn Nhŷ'r Cyffredin y Deyrnas Unedig a 2 allan o 6 yn Senedd Ewrop.

## Gweler hefyd
*Plaid Genedlaethol yr Alban (SNP)

## Cyfeiriadau
Cenedlaethol
Categori:Sefydliadau 1918
John Rowlands (gwleidydd)

Mae **John Rowlands** yn wleidydd o Gymru. Roedd yn ymgeisydd Plaid Cymru dros etholaeth Ynys Môn yn etholiad cyffredinol 2015. Daeth o fewn 229 pleidlais i ennill y sedd.

Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Owen Gethin Jones

Llenor Cymraeg, saer a hynafiaethydd o Gymru oedd **Owen Gethin Jones** neu "**Gethin**" (1 Mai 1816 – 29 Ionawr 1883). Roedd yn frodor o blwyf Penmachno (Bro Machno, Sir Conwy).

## Bywgraffiad
Ganed Gethin ar 1 Mai 1816 yn Tyn-y-cae, Penmachno, yn fab i Owen a Grace Jones. Saer maen oedd ei dad. Dysgodd Gethin grefft ei dad ond yn nes ymlaen bu'n saer coed am gyfnod ac wedyn daeth yn adeiladydd. Priododd yn 1843 ac yn 1852 prynodd fferm Tyddyn Cethin. Ffynnodd fel amaethwr, crefftwr a chontractor. Bu farw ar y 29 o Ionawr 1883, flwyddyn ar ôl cael ei barlysu (canlyniad cael strôc, mae'n debyg).

## Llenor a hynafiaethydd
Roedd Gethin yn fardd eisteddfodol brwdfrydig ond fe'i cofir heddiw fel hynafiaethydd ac fel hanesydd lleol, ac yn enwedig am ei draethodau ar hanes plwyfi Penmachno, Ysbyty Ifan, a Dolwyddelan. Cyhoeddwyd detholiad o'i waith yn 1884, blwyddyn ar ôl ei farw.

## Llyfryddiaeth
;Cyhoeddiadiau
**Gweithiau Gethin* (1884). Gyda 'byr-gofiant' iddo.

;Astudiaeth
*Vivian Parry Williams, ''Owen Gethin Jones - Ei Fywyd a'i Feiau'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2000)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Bro Machno
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Pobl o Gonwy
Categori:Pobl o Fetws-y-Coed