open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27 Gorffennaf

**27 Gorffennaf** yw'r dau gant ac wythfed (208fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (209fed mewn blynyddoedd naid). Erys 157 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1214 - Brwydr Bouvines rhwng Philippe I, brenin Ffrainc a John, brenin Lloegr.
*1593 - Yr offeiriad William Davies yn cael ei ferthyru yng Nghastell Biwmares.
*1945 - Clement Attlee yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
*1951 - Arwyddodd Gogledd Corea, Gweriniaeth Pobl Tsieina ac Unol Daleithiau America gadoediad a ddaeth â Rhyfel Corea i ben.
*1967 - Arwyddwyd Deddf yr Iaith Gymraeg 1967.
*2012 - Gemau Olympaidd yr Haf 2012 yn Llundain yn dechrau.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Jean Baudrillard]]
[bawd|130px|dde|[Pina Bausch]]
*1667 - Johann Bernoulli, mathemategydd (m. 1748)
*1768 - Charlotte Corday, bradlofrudd (m. 1793)
*1781 - Mauro Giuliani, cyfansoddwr (m. 1828)
*1824 - Alexandre Dumas *fils*, awdur (m. 1870)
*1857 - Syr E. A. Wallis Budge, Eifftolegydd (m. 1943)
*1867 - Enrique Granados, cyfansoddwr (m. 1916)
*1870 - Hilaire Belloc, awdur (m. 1953)
*1880 - Bertha Bake, arlunydd (m. 1959)
*1896 - Anne Savage, arlunydd (m. 1971)
*1911 - Annemarie Balden-Wolff, arlunydd (m. 1970)
*1915 - Mario Del Monaco, tenor opera (m. 1982)
*1921 - Mary Abbott, arlunydd (m. 2019)
*1923 - Yahne Le Toumelin, arlunydd (m. 2023)
*1926 - Eddie Thomas, paffiwr (m. 1997)
*1929 - Jean Baudrillard, athronydd (m. 2007)
*1930 - Shirley Williams, gwleidydd (m. 2021)
*1939 - William Eggleston, ffotograffiwr
*1940 - Pina Bausch, dawnsiwraig a choreograffydd (m. 2009)
*1948 - Hans Rosling, meddyg a ystadegydd (m. 2017)
*1951
**Bernardo Atxaga, awdur a llenor
**Kazuo Saito, pêl-droediwr
*1962 - Eva Kleijn, arlunydd
*1969 - Triple H, ymgodymwr proffesiynol
*1970 - David T. C. Davies, gwleidydd
*1977 - Jonathan Rhys Meyers, actor
*1993 - Jordan Spieth, golffiwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Bob Hope]]
[bawd|130px|dde|[Aeronwy Thomas]]
*1061 - Pab Nicolas II
*1276 - Iago, brenin Aragon
*1593 - William Davies, offeiriad a merthyr, ?oed
*1841 - Mikhail Lermontov, bardd, 26
*1885 - Penry Williams, arlunydd, 85
*1917 - Emil Theodor Kocher, meddyg, 75
*1921 - John Jones, hynafiaethydd, tua 86
*1924 - Ferruccio Busoni, pianydd a chyfansoddwr, 58
*1960 - Julie Vinter Hansen, seryddwraig, 70
*1980 - Mohammad Reza Pahlavi, Shah Iran, 60
*1984 - James Mason, actor, 75
*1996 - Melitta Schnarrenberger, arlunydd, 87
*2003 - Bob Hope, comedïwr ac actor, 100
*2005 - Pepa Osorio, arlunydd, 82
*2007 - Fannie Hillsmith, arlunydd, 96
*2009 - Aeronwy Thomas, merch Dylan Thomas, 66
*2015 - A. P. J. Abdul Kalam, gwleidydd, Arlywydd India, 83
*2018 - Bernard Hepton, actor, 92
*2022 - Bernard Cribbins, actor, 93
*2024 - Edna O'Brien, awdures, 93
## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Cenedlaethol Pen Cysglyd (Y Ffindir)
* Diwrnod Buddugoliaeth (Gogledd Corea)

0727
Gorffennaf, 27
29 Gorffennaf

**29 Gorffennaf** yw'r dau gant a degfed (210fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (211ed mewn blynyddoedd naid). Erys 155 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1588 - Brwydr Gravelines
*1933 - Sefydlu'r Bwrdd Marchnata Llaeth yng ngwledydd Prydain
*1981 - Priodas y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru a Diana, Tywysoges Cymru.

## Genedigaethau
bawd|130px|dde|Dag Hammarskjold
[bawd|130px|dde|[Mikis Theodorakis]]
*1805 - Alexis de Tocqueville, athronydd gwleidyddol (m. 1859)
*1818 - Clara Wilhelmine Oenicke, arlunydd (m. 1899)
*1865 - Alexander Glazunov, cyfansoddwr (m. 1936)
*1874 - Sophie Wencke, arlunydd (m. 1963)
*1883 - Benito Mussolini, gwleidydd (m. 1945)
*1885 - Theda Bara, actores (m. 1955)
*1892 - William Powell, actor (m. 1984)
*1905
**Dag Hammarskjöld, diplomydd (m. 1961)
**Clara Bow, actores (m. 1965)
*1913 - Charlotte Calmis, arlunydd (m. 1982)
*1921 - Aled Eames, hanesydd (m. 1996)
*1925 - Mikis Theodorakis, cyfansoddwr (m. 2021)
*1941 - David Warner, actor (m. 2022)
*1957 - Fumio Kishida, gwleidydd, Prif Weinidog Japan
*1966
**Sally Gunnell, athletwraig
**Richard Steven Horvitz, actor
*1981 - Fernando Alonso, gyrrwr Fformiwla Un

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Vincent van Gogh]]
[bawd|130px|dde|[Dorothy Hodgkin]]
*238 - Pupienws a Balbinws, ymerawdwyr Rhufeinig
*1030 - Sant Olaf, brenin Norwy
*1099 - Pab Wrban II
*1108 - Philippe I, brenin Ffrainc, 56
*1644 - Pab Wrban VIII
*1833 - William Wilberforce, seneddwr a dyngarwr, 73
*1856 - Robert Schumann, cyfansoddwr, 46
*1890 - Vincent van Gogh, arlunydd, 37
*1900 - Umberto I, brenin yr Eidal, 56
*1916 - Eleanor Vere Boyle, arlunydd, 91
*1937 - Hermine Overbeck-Rohte, arlunydd, 68
*1966 - Thea Proctor, arlunydd, 86
*1970 - Syr John Barbirolli, cerddor, 70
*1974 - Cass Elliot, cantores, 32
*1983
**Raymond Massey, actor, 86
**David Niven, actor, 73
*1994 
**Dorothy Hodgkin, cemegydd, 84
**William Mathias, cyfansoddwr, 57
*1999 - Gabrielle Bellocq, arlunydd, 79
*2005 - Hermione Hammond, arlunydd, 86
*2009 - Dina Babbitt, arlunydd, 86
*2015 - Peter O'Sullevan, sylwebydd, 97
*2023 - Clive Rowlands, chwaraewr rygbi'r undeb, 85

## Gwyliau a chadwraethau
*Dydd Gwyl Sant Olaf (Norwy, Ynysoedd Ffaro)
*Diwrnod Rhyngwladol y Teigr
*Diwrnod y iaith Thaieg
----
**Gwelwch hefyd:**

28 Gorffennaf - 30 Gorffennaf - 29 Mehefin - 29 Awst -- rhestr dyddiau'r flwyddyn
Ionawr, Chwefror, Mawrth, Ebrill, Mai, Mehefin,
Gorffennaf, Awst, Medi, Hydref, Tachwedd, Rhagfyr

0729
Gorffennaf, 29
28 Gorffennaf

**28 Gorffennaf** yw'r dau gant a nawfed (209fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (210fed mewn blynyddoedd naid). Erys 156 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1821 - Datganiad annibyniaeth Periw.
*1865 - Cyrhaeddodd y fintai gyntaf o ymfudwyr o Gymru Borth Madryn yng Ngwladfa Patagonia, ar long y Mimosa.
*1929 - 48 gwlad yn arwyddo trydydd Confensiwn Genefa sy'n ymdrin â thriniaeth carcharorion rhyfel.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Beatrix Potter]]
[bawd|140px|dde|[Marcel Duchamp]]
[bawd|140px|dde|[Jacqueline Kennedy Onassis]]
*1609 - Judith Leyster, arlunydd (m. 1660)
*1635 - Robert Hooke, gwyddonydd (m. 1703)
*1841 - Anna Stainer-Knittel, arlunydd (m. 1915)
*1844 - Gerard Manley Hopkins, bardd (m. 1889)
*1855 - Louisine Havemeyer, ffeminist (m. 1929)
*1866 - Beatrix Potter, awdures (m. 1943)
*1887 - Marcel Duchamp, arlunydd (m. 1968)
*1902 - Syr Karl Popper, athronydd (n. 1994)
*1925 - Baruch Samuel Blumberg, gwyddonydd (m. 2011)
*1929 - Jacqueline Kennedy Onassis, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau (m. 1994) 
*1931 - Khieu Samphan, gwleidydd
*1934
**Pat Douthwaite, arlunydd (m. 2002)
**Bud Luckey, animeiddiwr, actor a cartwnaidd (m. 2018)
*1935 - Simon Dee, cyflwynwr teledu a radio (m. 2009)
*1936 - Syr Garfield Sobers, cricedwr
*1938
**Ian McCaskill, meteorolegydd (m. 2016)
**Alberto Fujimori, Arlywydd Periw
*1940 - Brigit Forsyth, actores (m. 2023)
*1947 - Sally Struthers, actores
*1948 - Georgia Engel, actores (m. 2019)
*1952 - Maha Vajiralongkorn, brenin Gwlad Tai
*1954 - Hugo Chávez, Arlywydd Feneswela (m. 2013)
*1960 - Agnes Preszler, arlunydd
*1965 - Pedro Troglio, pel-droediwr
*1971 - Abu Bakr al-Baghdadi, llywodraethwr (m. 2019)
*1974
**Hannah Waddingham, actores
**Alexis Tsipras, gwleidydd
*1981 - Michael Carrick, pêl-droediwr
*1993 
**Harry Kane, pêl-droediwr
**Cher Lloyd, cantores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Antonio Vivaldi]]
[bawd|130px|dde|[Johann Sebastian Bach]]
* 388 - Macsen Wledig, ymerawdwr Rhufain, tua 53
*1057 - Pab Victor II, tua 40
*1230 - Leopold VI, brenin Awstria, tua 54
*1741 - Antonio Vivaldi, cyfansoddwr, 63
*1750 - Johann Sebastian Bach, cyfansoddwr, 65
*1794 - Maximilien Robespierre, gwleidydd, 36
*1844 - Joseph Bonaparte, brawd Napoleon I, ymerawdwr Ffrainc, 76
*1904 - Pauline Bouthillier de Beaumont, arlunydd, 57
*1934 - Marie Dressler, actores, 65
*1940 - Gerda Wegener, arlunydd, 65
*1942 - Dora Bromberger, arlunydd, 61
*1992 - Maria Reiter, arlunydd, 82
*2004
**Francis Crick, biolegydd, 88
**Janet Paul, arlunydd, 84
*2005 - Virginia Dehn, arlunydd, 82
*2020 - Andrew Thomas ("Tommo"), cyflwynydd radio, 53
*2021 - Richard Jones, cerddor, 65
*2022 - Pauline Bewick, arlunydd, 86

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Annibyniaeth (Periw)
* Gŵyl y Glaniad (Chubut - Y Wladfa)
* Diwrnod Rhyddhau (San Marino)
* Noswyl o Sant Olaf (Ynysoedd Ffaro)
* Diwrnod Hepatitis y Byd

## Cyfeiriadau
0728
Gorffennaf, 28
30 Gorffennaf

**30 Gorffennaf** yw'r dau gant un-deg-unfed (211fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (212fed mewn blynyddoedd naid). Erys 154 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*762 - Sefydlu Baghdad.
*1729 - Sefydlu Baltimore, Maryland.
*1930 - Wrwgwái yn ennill Cwpan y Byd yn nhwrnamaint cyntaf erioed Cwpan Pêl-droed y Byd ym Montevideo.
*1980 - Annibyniaeth Vanuatu.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Henry Moore]]
[bawd|130px|dde|[Harriet Harman]]
[bawd|130px|dde|[Lisa Kudrow]]
[bawd|130px|dde|[Alexander Vlahos]]
*1511 - Giorgio Vasari, arlunydd a phensaer (m. 1574)
*1813 - William Spurrell, argraffydd a chyhoeddwr (m. 1889)
*1818 - Emily Brontë, nofelydd (m. 1848)
*1857 - Thorstein Veblen, economegydd (m. 1929)
*1863 - Henry Ford, sylfaenydd y Cwmni Modur Ford (m. 1947)
*1874 - Billy Meredith, pel-droediwr (m. 1958)
*1878 - Letitia Marion Hamilton, arlunydd (m. 1964)
*1898 - Henry Moore, arlunydd a cherflunydd (m. 1986)
*1914 - Michael Morris, 3ydd Barwn Killanin (m. 1999)
*1915 - Mary Wilkinson Streep, arlunydd (m. 2001)
*1917 - Dora Esser-Wellensiek, arlunydd (m. 1995)
*1920 - Marie Tharp, gwyddonydd (m. 2006)
*1925 - Stan Stennett, comediwr, cerddor ac actor (m. 2013)
*1926 
**Eva Alexandrowa, arlunydd
**Betye Saar, arlunydd
*1927 - Richard Johnson, actor (m. 2015)
*1929 - Adelaida Yefimova, arlunydd
*1936 
**Haydn Morgan, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2018)
**Infanta Pilar, Duges Badajoz (m. 2020)
*1939 - Peter Bogdanovich, cyfarwyddwr ffilm (m. 2022)
*1940 - Syr Clive Sinclair, dyfeisiwr a dyn busnes (m. 2021)
*1941 - Paul Anka, canwr
*1945 - Patrick Modiano, nofelydd
*1947 - Arnold Schwarzenegger, actor a gwleidydd
*1948 - Jean Reno, actor
*1950 - Harriet Harman, gwleidydd
*1958 - Kate Bush, cantores
*1961 - Laurence Fishburne, actor
*1963 - Lisa Kudrow, actores
*1968 - Sean Moore, cerddor
*1970
**Alun Cairns, gwleidydd
**Dean Edwards, actor a digrifwr
**Christopher Nolan, gwneuthurwr, ysgrifennydd a chynhyrchydd
*1971 - Claude Dambury, pêl-droediwr
*1974 - Hilary Swank, actores
*1980 - Justin Rose, golffiwr
*1988 - Alexander Vlahos, actor
*1993 - Andre Gomes, pel-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Ingmar Bergman]]
[bawd|130px|dde|[Nichelle Nichols]]
*579 - Pab Benedict I
*1550 - Thomas Wriothesley, 1af Iarll Southampton, 44
*1718 - William Penn, sylfaenydd Pennsylvania, 73
*1771 - Thomas Gray, bardd, 54
*1840 - Pauline Freiin von Koudelka, arlunydd, 33
*1898 - Otto von Bismarck, gwleidydd, Canghellor yr Almaen, 83
*1993 - Muriel Pemberton, arlunydd, 83
*1996 - Claudette Colbert, actores, 92
*1997 - Charlotte van Pallandt, arlunydd, 98
*2005 - Olga Albizu, arlunydd, 81
*2007
**Michelangelo Antonioni, cyfarwyddr ffilm, 94
**Ingmar Bergman, cyfarwyddwr ffilm, 89
*2012 - Maeve Binchy, nofelydd, 73
*2019
**Ron Hughes, pel-droediwr, 89 
**Malcolm Nash, cricedwr, 74
*2021 - Roger Boore, cyhoeddwr llyfrau ac awdur, 82
*2022 - Nichelle Nichols, actores, 89
*2023 - Paul Reubens, actor a digrifwr, 70

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Annibyniaeth (Vanuatu)

0730
Gorffennaf, 30
Desmond Llewelyn

Roedd **Desmond Wilkinson Llewelyn** (12 Medi 1914 – 19 Rhagfyr 1999) yn actor o'r Betws ger Casnewydd.

Mae'n fwyaf enwog am ei ran fel y cymeriad "*Q*" ym mhob ffilm *James Bond* rhwng 1963 a 1999 (heblaw am *Live and Let Die* ym 1973); cyfanswm o 17 gwaith.

Roedd yn fab i Mia (*née* Wilkinson) ac Ivor Llewelyn, a oedd yn löwr ac yn beiriannydd yn y lofa lleol. Bu Desmond Llewelyn farw mewn damwain car ger pentref Berwick, Dwyrain Sussex, yn 85 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Categori:Pobl o Gasnewydd
25 Gorffennaf

**25 Gorffennaf** yw'r dau gan a chweched (206ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (207fed mewn blynyddoedd naid). Erys 159 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1603 - Coroni James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr yn frenin Lloegr
*1909 - Louis Bleriot yn hedfan ar draws Môr Udd, y dyn cyntaf i wneud hynny mewn awyren.
*1959 - Hofranlong ''(hovercraft) yn croesi'r* Môr Udd am y tro cyntaf erioed.
*1997 - K. R. Narayanan yn dod yn Arlywydd India.
*2002 - A. P. J. Abdul Kalam yn dod yn Arlywydd India.
*2007 - Pratibha Patil yn dod yn Arlywydd India.
*2012 - Pranab Mukherjee yn dod yn Arlywydd India.
*2017 - Ram Nath Kovind yn dod yn Arlywydd India.
*2022 - Droupadi Murmu yn dod yn Arlywydd India.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Arthur Balfour]]
[bawd|130px|dde|[Gareth Thomas (chwaraewr rygbi)|Gareth Thomas]]
*1109 - Afonso I, brenin Portiwgal (m. 1185)
*1653 - Agostino Steffani, cyfansoddwr (m. 1728)
*1848 - Arthur Balfour, gwladweinydd, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1930)
*1894
**Gavrilo Princip, llofrudd (m. 1918)
**Walter Brennan, actor (m. 1974)
*1895 - Syr Ifan ab Owen Edwards, sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru (m. 1970)
*1905 - Elias Canetti, awdur (m. 1994)
*1918 - Jane Frank, arlunydd (m. 1986)
*1920
**Rosalind Franklin, cemegydd (m. 1958)
**Vera Myhre, arlunydd (m. 2000)
*1923 - Estelle Getty, actores (m. 2008)
*1925 - Annelies Nelck, arlunydd (m. 2014)
*1930 - Annie Ross, cantores (m. 2020)
*1935 - Adnan Khashoggi, dyn busnes (m. 2017)
*1953 - Robert Zoellick, bancwr ac swyddog
*1954 - Paul Hegarty, pêl-droediwr
*1964 - Anne Applebaum, newyddiadurwraig ac awdures
*1967 - Matt LeBlanc, actor
*1974 - Gareth Thomas, chwaraewr rygbi
*1978 - Louise Brown, baban IVF
*1981 - Yuichi Komano, pêl-droediwr
*1985 - Nelson Piquet Jr, gyrrwr ceir rasio
*1986 - Hulk, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Samuel Taylor Coleridge]]
[bawd|130px|dde|[David Trimble]]
*306 - Constantius Chlorus, Ymerawdwr Rhufeinig, 56
*1201 - Y Tywysog Gruffudd ap Rhys II o Ddeheubarth
*1492 - Pab Innocentius VIII, ± 60
*1694 - Hishikawa Moronobu, arlunydd, 75 neu 76
*1794 - André Chénier, bardd, 32
*1834 - Samuel Taylor Coleridge, bardd, 62
*1910 - Jeanne Bonaparte, arlunydd, 48
*1914 - Elisabeth Bohm, arlunydd, 71
*1928 - Jane Sutherland, arlunydd, 74
*1934
**François Coty, *parfumier'', 60
**Engelbert Dollfuss, gwleidydd, 41
*1973 - Louis St. Laurent, Prif Weinidog Canada, 91
*2003 - John Schlesinger, cyfarwyddwr ffilm, 77
*2009 - Harry Patch, milwr, 111
*2016 - Liv Nergaard, arlunydd, 92
*2017 - Hywel Bennett, actor, 73
*2020 - Peter Green, cerddor, 73
*2022 - David Trimble, gwleidydd, 77

## Gwyliau a chadwraethau
*Gŵyl Sant Iago Apostol (Eglwysi'r Gorllewin)
**Gwyl genedlaethol (Galisia)
*Diwrnod Weriniaeth (Tiwnisia)

0725
Gorffennaf, 25
31 Gorffennaf

**31 Gorffennaf** yw'r dau gant a deuddegfed (212fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (213ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 153 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1423 - Brwydr Cravant rhwng Ffrainc a Lloegr.
*1856 - Sefydlu Christchurch, Seland Newydd.
*1893 - Sefydlu Conradh na Gaeilge yn Nulyn.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Richard Griffiths (actor)|Richard Griffiths]]
[bawd|130px|dde|[J. K. Rowling]]
*1143 - Nijō, ymerawdwr Japan (m. 1165)
*1704 - Gabriel Cramer, mathemategydd a ffisegydd (m. 1752)
*1847 - Hulda Schenson, arlunydd (m. 1941)
*1877 - Harriet Margaret Louisa Bolus, botanegydd (m. 1970)
*1880 - Munshi Premchand, llenor (m. 1936)
*1897 - Ili Kronstein, arlunydd (m. 1948)
*1898 - Doris Zinkeisen, arlunydd (m. 1991)
*1908 - Maria Fitzen-Wohnsiedler, arlunydd (m. 1989)
*1912 - Milton Friedman, economegwr (m. 2006)
*1919 - Primo Levi, awdur (m. 1987)
*1921 - Peter Benenson, sefydlodd Amnesty International (m. 2005)
*1947 - Richard Griffiths, actor (m. 2013)
*1959 - Andrew Marr, newyddiadurwr a chyflwynydd teledu
*1962 - Wesley Snipes, actor
*1964 - Jean-Paul Vonderburg, pêl-droediwr
*1965 - J. K. Rowling, nofelydd plant
*1966 - Yoshiyuki Matsuyama, pêl-droediwr
*1967 - Elizabeth Wurtzel, awdures (m. 2020)
*1973 - Daniel Evans, actor
*1976 - Paulo Wanchope, pêl-droediwr
*1981 - Eric Lively, actor
*1982 - Hayuma Tanaka, pêl-droediwr
*1986 - Shinzo Koroki, pêl-droediwr
*1989
**Victoria Azarenka, chwaraewraig tenis
**Zelda Williams, actores
*1990 - Besart Abdurahimi, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Hedd Wyn]]
[bawd|130px|dde|[Gore Vidal]]
*1099 - El Cid, milwr
* 1750 – João V, brenin Portiwgal, 60
*1784 - Denis Diderot, awdur, 70
*1843 - Maria del Rosario Weiss, arlunydd, 28
*1875 - Andrew Johnson, 17fed Arlywydd Unol Daleithiau America, 66
*1886 - Franz Liszt, cyfansoddwr, 74
*1914 - Jean Jaurès, gwleidydd, 54
*1917 - Hedd Wyn, bardd, 30, ym mrwydr Ypres
*1921 - Alice Jacob, arlunydd, 59
*1944 - Antoine de Saint-Exupéry, awdur, 44
*1945 - Martel Schwichtenberg, arlunydd, 49
*1957 - Helene Funke, arlunydd, 87
*1993 - Baudouin I, brenin Gwlad Belg, 62
*2005 - Jenny Cowern, arlunydd, 62
*2009 - Syr Bobby Robson, pêl-droediwr, 76
*2010 - Suso Cecchi d'Amico, awdures sgrin, 96
*2012 - Gore Vidal, awdur, 86
*2013 - Marie Noppen de Matteis, arlunydd, 82
*2015 - Coralie de Burgh, arlunydd, 90
*2017 - Jeanne Moreau, actores, 89
*2018 - Syr Alex Fergusson, gwleidydd, 69
*2020 - Syr Alan Parker, cyfarwyddwr ffilm, 76
*2022
**Fidel V. Ramos, Arlywydd y Philipinau, 94 
**Ayman al-Zawahiri, arweinydd Al-Qaeda, 71

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Ka Hae Hawaii
*Diwrnod y Trysorlys (Gwlad Pwyl)
*Diwrnod y Rhyfelwyr (Maleisia)

0731
Gorffennaf, 31
24 Gorffennaf

**24 Gorffennaf** yw'r dau gant a phumed (205ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (206ed mewn blynyddoedd naid). Erys 160 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1411 - Brwydr Harlaw (yr Alban)
*1567 - James VI yn dod yn frenin yr Alban.
*1864 - Brwydr Kernstown (Rhyfel Cartref America)
*1969 - Criw Apollo 11 yn dychwelyd i'r Ddaear.
*2002 - Alfred Moisiu yn dod yn Arlywydd Albania.
*2007 - Bamir Topi yn dod yn Arlywydd Albania.
*2012 - Bujar Nishani yn dod yn Arlywydd Albania.
*2014 - Reuven Rivlin yn dod yn Arlywydd Israel.
*2017 - Ilir Meta yn dod yn Arlywydd Albania.
*2019 - Boris Johnson yn dod yn Prif Weinidog y Deyrnas Unedig.
*2022 - Bajram Begaj yn dod yn Arlywydd Albania.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Amelia Earhart]]
[bawd|140px|dde|[Frances Oldham Kelsey]]
*1660 - Charles Talbot, 1af Dug Amwythig, gwleidydd (m. 1718)
*1783 - Simón Bolívar (m. 1830)
*1802 - Alexandre Dumas *père*, awdur (m. 1870)
*1803 - Adolphe Adam, cyfansoddwr (m. 1867)
*1824 - Robert Jones Derfel, bardd (m. 1905)
*1876 - Viv Huzzey, chwaraewr rygbi a bel-fas (m. 1929)
*1895 - Robert Graves, bardd a nofelydd (m. 1985)
*1897 - Amelia Earhart, awyrenwraig (m. 1937)
*1900 - Zelda Fitzgerald, awdures (m. 1948)
*1914 - Frances Oldham Kelsey, meddyg a ffarmacolegydd (m. 2015)
*1917 - Irina Evstafeva, arlunydd (m. 2001)
*1921 - Giuseppe Di Stefano, canwr opera (m. 2008)
*1942 - Chris Sarandon, actor
*1944 - Maya Wildevuur, arlunydd (m. 2023)
*1946 - Gallagher, digrifwr (m. 2022)
*1949 - Michael Richards, actor
*1968 - Kristin Chenoweth, actores
*1969 - Jennifer Lopez, actores a chantores
*1974
**Eugene Mirman, actor
**Atsuhiro Miura, pêl-droediwr
*1976 - Rashida Tlaib, gwleidydd
*1977 - Danny Dyer, actor
*1984 - Tala Ashe, actores
*1998 - Bindi Irwin, cyflwynydd teledu

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Martin Van Buren]]
*1568 - Don Carlos o Sbaen, 23
*1862 - Martin Van Buren, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 79
*1980 - Peter Sellers, actor, 54
*1987 - Anna-Eva Bergman, arlunydd, 78
*1988 - Mira Schendel, arlunydd, 69
*1989 - Gertraud Herzger von Harlessem, arlunydd, 80
*1991 - Isaac Bashevis Singer, awdur, 87
*1993 - Anna Maurizio, botanegydd, 92
*2010 - Alex Higgins, charaewr snwcer, 61
*2012 - John Atta Mills, Arlywydd Ghana, 68
*2016 - Marni Nixon, cantores ac actores, 86
*2020 - Regis Philbin, actor, digrifwr a chyflwynydd theledu, 88
*2021 - Jackie Mason, digrifwr, 93
*2022 - David Warner, actor, 80
*2023 - Adrian Street, ymgodymwr proffesiynol ac awdur, 82
*2025
**Hulk Hogan, ymgodymwr proffesiynol, 71
**Cleo Laine, cantores, 97

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Simón Bolívar yn Ecwador

0724
Gorffennaf, 24
5 Awst

**5 Awst** yw'r dau gant ac un-deg seithfed (217fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (218fed mewn blynyddoedd naid). Erys 148 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 641 neu 642 - Brwydr Maes Cogwy
*1100 - Harri I, brenin Lloegr yn cael ei goroni
*1862 - Brwydr Baton Rouge
*1914 - Y goleuadau traffig trydan cyntaf ar waith yn Cleveland, Ohio.
*1925 - Sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru
*1960 - Annibyniaeth Bwrcina Ffaso.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Neil Armstrong]]
[bawd|130px|dde|[Gay Byrne]]
[bawd|130px|dde|[Colin McRae]]
*1681 - Vitus Bering, fforiwr (m. 1741)
*1694 - Leonardo Leo, cyfansoddwr (m. 1744)
*1813 - Ivar Aasen, ieithegwr, geiriadurwr a llenor (m. 1896)
*1827 - Deodoro da Fonseca, Arlywydd Brasil (m. 1892)
*1848 - Clelia Bompiani, arlunydd (m. 1927)
*1850 - Guy de Maupassant, awdur (m. 1893)
*1866 - Syr Edward Anwyl, ysgolhaig Celteg (m. 1914)
*1883 - Julia Codesido, arlunydd (m. 1979)
*1893 - Elisabeth Voigt, arlunydd (m. 1977)
*1908 - Fonesig Miriam Rothschild, gwyddonydd (m. 2005)
*1928
**Pat Passlof, arlunydd (m. 2011)
**Carla Lane, awdures (m. 2016)
*1929
**Al Alvarez, bardd a nofelydd (m. 2019) 
**Nathalia Timberg, actores
*1930 - Neil Armstrong, gofodwr (m. 2012)
*1934 - Gay Byrne, cyflwynydd radio a theledu (m. 2019)
*1952 - Louis Walsh, rheolwr cerddorol
*1959 - Pete Burns, canwr (m. 2016)
*1966 - James Gunn, wneuthurwr ffilmiau, actor, nofelydd a cherddor
*1968
**Marine Le Pen, gwleidydd 
**Colin McRae, gyrrwr (m. 2007)
*1974 - Alvin Ceccoli, pel-droediwr
*1976 - Maria Hjelmeland, arlunydd
*1979 - David Healy, pêl-droediwr
*1985 - Salomon Kalou, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Millicent Fawcett]]
[bawd|140px|dde|[Richard Burton]]
[bawd|140px|dde|[Toni Morrison]]
* 882 - Louis III, brenin Ffrainc, 19
*1063 - Gruffudd ap Llywelyn, Tywysog Gwynedd, 62/63
*1877 - Robert Williams, bardd, tua 47
*1888 - Charles Octavius Swinnerton Morgan, hanesydd a gwleidydd, 84
*1895 - Friedrich Engels, athronydd, 75
*1901 - Victoria, Princess Royal, 60
*1909 - Miguel Antonio Caro, llenor a gwleidydd, 65
*1916 - George Butterworth, cyfansoddwr, 31
*1919 - Cornelia Gurlitt, arlunydd, 39
*1925 - Emily Cumming Harris, arlunydd, 93
*1929 - Millicent Fawcett, swffraget, 82
*1936 - Jennie Augusta Brownscombe, arlunydd, 85
*1943 - Cecilie Dahl, arlunydd, 85
*1944 - Maurice Turnbull, cricedwr, 38
*1960 - Arthur Meighen, Prif Weinidog Canada, 86
*1962 - Marilyn Monroe, actores, 36
*1964 - Marie von Alemann, arlunydd, 83
*1965 - Nans Amesz, arlunydd, 67
*1984 - Richard Burton, actor, 58
*1989 - Helen Thomas, ymgyrchydd heddwch, 22
*2000 - Syr Alec Guinness, actor, 86
*2015 - Ana Hatherly, arlunydd, 86
*2018
**Barry Chuckle, actor a comediwr, 73
**Matthew Sweeney, bardd, 65
*2019 - Toni Morrison, nofelydd, 88
*2021 - Terry Davies, chwaraewr rygbi'r undeb, 87
*2022
**Judith Durham, cantores, 79
**Issey Miyake, dylunydd ffasiwn, 84
**Aled Owen, pel-droediwr, 88

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Sant Ceitho
*Dydd Annibyniaeth (Bwrcina Ffaso)

0805
Awst, 05
3 Awst

**3 Awst** yw'r dau gant a phymthegfed (215fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (216ed mewn blynyddoedd naid). Erys 150 dydd yn weddill yn y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1492 - Christopher Columbus yn codi hwyl o Cadiz i'r Caribi.
*1916 - Brwydr Romani, yr Aifft.
*1936 - Yr athletwr croenddu Jesse Owens yn ennill y ras 100m yng Ngemau Olympaidd Berlin.
*1960 - Annibyniaeth Niger.
*2005 - Mahmoud Ahmadinejad yn dod yn Arlywydd Iran.
*2012 - Geraint Thomas yn ennill y fedal aur yn aelod o dîm Ras Ymlid Prydain ar gyfer Gemau Olympaidd 2012 ynghyd â Steven Burke, Ed Clancy a Peter Kennaugh.
*2013 - Hassan Rouhani yn dod yn Arlywydd Iran.
*2014 - Diwedd Gemau'r Gymanwlad 2014 yn Glasgow.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Stanley Baldwin]]
[bawd|140px|dde|[Terry Wogan]]
*1867 - Stanley Baldwin, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1947)
*1872 - Haakon VII, brenin Norwy (m. 1957)
*1876 - Elisabeth Andrae, arlunydd (m. 1945)
*1884 - Ilse Heller-Lazard, arlunydd (m. 1934)
*1887 - Rupert Brooke, bardd (m. 1915)
*1903 - Habib Bourguiba, arlywydd a gwleidydd (m. 2000)
*1907
**Irmgart Wessel-Zumloh, arlunydd (m. 1980)
**Amalia Nieto, arlunydd (m. 2003)
*1914 - Lia Ostrova, arlunydd (m. 2009)
*1920 - P. D. James, awdures (m. 2014)
*1923 - Pab Shenouda III, Pabr yr Eglws Uniongred Goptaidd (m. 2012)
*1926 - Tony Bennett, canwr (m. 2023)
*1931 - Jacqueline Oyex, arlunydd (m. 2006)
*1932 - Kenneth Bowen, canwr tenor (m. 2018)
*1938 - Syr Terry Wogan, darlledydd radio a theledu (m. 2016)
*1940 - Martin Sheen, actor
*1946 - Jack Straw, gwleidydd
*1947 - Tadahiko Ueda, pêl-droediwr (m. 2015)
*1952 - Osvaldo Ardiles, pêl-droediwr
*1955 - Corey Burton, actor ilais
*1963 - Graham Arnold, pêl-droediwr
*1970 - Masaharu Suzuki, pêl-droediwr
*1971 - Kazuaki Tasaka, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Iago II, brenin yr Alban]]
[bawd|130px|dde|[John Hume]]
*1181 - Pab Alexander III
*1460 - Iago II, brenin yr Alban, 29
*1792 - Syr Richard Arkwright, dyfeisiwr, 59
*1849 - Constance Marie Charpentier, arlunydd, 82
*1916 - Syr Roger Casement, diplomydd a chwyldroadwr, 51
*1923 - Jacoba van Heemskerck, arlunydd, 47
*1924 - Joseph Conrad, awdur, 66
*1929 - Thorstein Veblen, economegydd, 72
*1949 - Jessie M. King, arlunydd, 74
*1954 - Colette, nofelydd, 81
*1957 - Blanche Odin, arlunydd, 92
*1961 - Hilda Rix Nicholas, arlunydd, 76
*1963 - Stephen Ward, meddyg, 50
*1966 - Lenny Bruce, comedïwr, 40
*1977 - Makarios III, Archesgobb ac Arlywydd Cyprus, 63
*2001 - Frank Pakenham, 7fed Iarll Longford, 95
*2004 - Henri Cartier-Bresson, ffotograffydd, 95
*2006 - Margaret Hicks, arlunydd, 82
*2008 - Aleksandr Solzhenitsyn, nofelydd, 89
*2017 - Robert Hardy, actor, 91
*2020 - John Hume, gwleidydd, 83
*2025 - R. Brinley Jones, academydd, 96

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Annibyniaeth (Niger)
* Diwrnod Rhyddad (Sant Vincent a'r Grenadines)
* Diwrnod y Faner genedlaethol (Feneswela)

## Cyfeiriadau
0803
Awst, 03
8 Awst

**8 Awst** yw'r dau gant dau ddegfed (220fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (221fed mewn blynyddoedd naid). Erys 145 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1647 - Brwydr Bryn Dangan, Swydd Meath, Iwerddon.
*1918 - Brwydr Amiens, i'r dwyrain o Amiens, Picardy, Ffrainc.
*1963 - Dygwyd £2,600,000 o arian papur oddi ar drên yn Swydd Buckingham, lladrad a adnabyddir fel *The Great Train Robbery*.
*1966 - Mao Zedong yn cyhoeddi dechrau'r Chwyldro Diwylliannol gyda'r bwriad o adfywio'r chwyldro gomiwnyddol. Amcangyfrifir bod rhyw hanner miliwn wedi marw yn ei sgil cyn iddo ddirwyn i ben yn 1969.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Paul Dirac]]
[bawd|140px|dde|[Roger Federer]]
*1170 - Sant Dominic (m. 1221)
*1646 - Godfrey Kneller, arlunydd (m. 1723)
*1694 - Francis Hutcheson, athronydd (m. 1746)
*1864 - Berthe Mouchel, arlunydd (m. 1951)
*1902 - Paul Dirac, ffisegydd damcaniaethol (m. 1984)
*1908 - Irmgard von Kienlin-Moy, arlunydd (m. 2003)
*1909 - Charles Lyttelton, 10fed Is-iarll Cobham, ffigwr gwleidyddol Seland Newydd (m. 1977)
*1919 - Dino De Laurentiis, cynhyrchydd ffilm (m. 2010)
*1921 - Esther Williams, actores a nofwraig (m. 2013)
*1924 - Ruth Francken, arlunydd (m. 2006)
*1925 - Galina Zavyalova, arlunydd (m. 2007)
*1927 - Jeanne Luykx, arlunydd (m. 1973)
*1929 - Ronnie Biggs, lleidr (m. 2013)
*1930 - Terry Nation, awdur teledu (m. 1997)
*1937 - Dustin Hoffman, actor
*1938 - Connie Stevens, cantores
*1948 
**Akira Matsunaga, pêl-droediwr
**Svetlana Yevgenyevna Savitskaya, gofodwraig
*1951 - Mohamed Morsi, gwleidydd (m. 2019)
*1953 - Nigel Mansell, gyrrwr Fformiwla Un
*1958 - Akihiro Nishimura, pêl-droediwr
*1961 - Simon Weston, milwr
*1964
**Giuseppe Conte, gwleidydd, Prif Weinidog yr Eidal 
**Klaus Ebner, llenor
*1975 - Makoto Tanaka, pêl-droediwr
*1981 - Roger Federer, chwaraewr tenis
*1984 - Owen Jones, awdur a sylwebydd gwleidyddol
*1992 - Kieffer Moore, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[2022: Olivia Newton-John]]
*117 - Trajan, 63, Ymerawdwr Rhufain
*1746 - Francis Hutcheson, athronydd, 52
*1828 - Carl Peter Thunberg, meddyg, pryfetegwr, mycolegydd, botanegydd ac adaregydd, 84
*1898 - Eugène Boudin, arlunydd, 74
*1914 - Syr Edward Anwyl, ysgolhaig Celtaidd, 48
*1949 - Marguerite Verboeckhoven, arlunydd, 84
*1964 - Agnes Canta, arlunydd, 75
*1968 - Orovida Camille Pissarro, arlunydd, 74
*1974 - Chihiro Iwasaki, arlunydd, 55
*1983 - Hanna Bekker vom Rath, arlunydd, 89
*1997 - Sviatoslav Richter, pianydd, 82
*2002 - Kapitolina Rumiantseva, arlunydd, 76
*2004 - Fay Wray, actores, 96
*2010 - Patricia Neal, actores, 84
*2013
**Zlata Bizova, arlunydd, 86
**Karen Black, actores, 74
**Barbara Mertz, nofelydd, 85
*2017
**Barbara Cook, cantores, 89
**Glen Campbell, canwr, 81
*2022 - Fonesig Olivia Newton-John, actores a chantores, 73

## Gwyliau a chadwraethau
*Gwylmabsant Sant Cynllo
*Gwylmabsant Sant Crallo
*Gwylmabsant Sant Hychan
*Diwrnod Cath y Byd
*Diwrnod Siocled (Tsile)
*Diwrnod y Tadau (Mongolia, Taiwan)

0808
Awst, 08
10 Awst

**10 Awst** yw'r dau gant dau-ddeg deufed (222fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (223ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 143 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*955 - Brwydr Lechfeld: Teyrnas yr Almaen yn trechu Hwngari.
*1675 - Maen sylfaen Arsyllfa Frenhinol Greenwich, Llundain yn cael ei osod yn ei le.
*1793 - Y Musée du Louvre yn agor yn swyddogol.
*1809 - Cyhoeddiad annibyniaeth Quito.
*1821 - Missouri yn dod yn dalaith yr Unol Daleithiau.

## Genedigaethau 
*1397 – Albert II o Habsburg (m. 1439)
*1520 – Madeleine de Valois, brenhines Iago V, brenin yr Alban (m. 1537)
*1874 – Herbert Hoover, 31ain Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1964)
*1909 - Mohammed V, brenin Moroco (m. 1961)
*1916 - Ethel Magafan, arlunydd (m. 1993)
*1917 - Colette Bonzo, arlunydd (m. 1967)
*1923 - Rhonda Fleming, actores a chantores (m. 2020)
*1928 - Eddie Fisher, cantor ac adlonwr (m. 2010)
*1935 - Giya Kancheli, cyfansoddwr (m. 2019)
*1943 – Ronnie Spector, cantores
*1953 - Gillian Elisa, actores
*1959 – Albert Owen, gwleidydd
*1960
**Sarah Raphael, arlunydd (m. 2001)
**Antonio Banderas, actor
*1968 - Tsuyoshi Kitazawa, pêl-droediwr
*1973 - Daijiro Takakuwa, pêl-droediwr
*1976 - Ian Murray, gwleidydd
*1986 - Kazuma Watanabe, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
* 258 – Sant Lawrens, merthyr
* 1806 – Michael Haydn, cyfansoddwr, 69
* 1825 – Joseph Harris, llenor a golygydd, 51
* 1925 – Hedwig Greve, arlunydd, 75
* 2000 – Gilbert Parkhouse, cricedwr, 74
* 2008 – Isaac Hayes, canwr ac cerddor, 65
* 2012 – Mechthild Hempel, arlunydd, 87
* 2014 - Kathleen Ollerenshaw, gwyddonydd, 101
* 2019 - Jeffrey Epstein, ariannwr, 66

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Annibyniaeth (Ecwador)

0810
Awst, 10
11 Awst

**11 Awst** yw'r dau gant dau-ddeg trydydd (223ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (224ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 142 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*480 BC - Brwydr Thermopylae.
*1960 - Annibyniaeth Chad.
*1961 - Dadra a Nagar Haveli yn uno gydag India.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Viola Davis]]
[bawd|130px|dde|[Ashley Jensen]]
*1778 - Friedrich Ludwig Jahn, addysgwr (m. 1852)
*1809 - Robert Thomas, llenor (m. 1880)
*1833 - Robert G. Ingersoll, gwleidydd, areithydd a rhyddfeddyliwr (m. 1899)
*1858 - Christiaan Eijkman, meddyg a biocemegydd (m. 1930)
*1892 - Hugh MacDiarmid, bardd (m. 1978)
*1897 - Enid Blyton, awdures (m. 1968)
*1910 - Hermione Hammond, arlunydd (m. 2005)
*1913 - Angus Wilson, nofelydd (m. 1991)
*1920 - Odile Crick, arlunydd (m. 2007)
*1926 - Yoshio Okada, pêl-droediwr (m. 2002)
*1929 - Alun Hoddinott, cyfansoddwr (m. 2008)
*1943 - Pervez Musharraf, milwr a gwleidydd, Arlywydd Pacistan (m. 2023)
*1944 - Joanna Cole, awdures (m. 2020)
*1946 - Marilyn vos Savant, colofnydd, awdures, darlithydd a dramodydd
*1948 - Jan Palach, myfyriwr (m. 1969)
*1953 - Hulk Hogan, ymgodymwr, actor, personoliaeth deledu a chanwr (m. 2025)
*1954 - Joe Jackson, cerddor
*1965 - Viola Davis, actores
*1968 - Tywysoges Mabel o Oranje-Nassau
*1969 - Ashley Jensen, actores
*1983 - Chris Hemsworth, actor
*1988 - Irfan Bachdim, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Robin Williams (actor)|Robin Williams]]
*1614 - Lavinia Fontana, arlunydd, 63
*1890 - John Henry Newman, cardinal a diwinydd, 89
*1919 - Andrew Carnegie, dyn busnes a dyngarwr, 83
*1937 - Edith Wharton, nofelydd, 74
*1956 - Jackson Pollock, arlunydd, 44
*1964 - Letitia Marion Hamilton, arlunydd, 86
*1973 - Johnnie Clay, cricedwr, 75
*1986 - Liesel Herbach, arlunydd, 73
*2003 - Diana Mosley (née Mitford), 93
*2006 - Buffie Johnson, arlunydd, 94
*2009 - Behjat Sadr, arlunydd, 85
*2014 - Robin Williams, actor a chomediwr, 63
*2018 - V. S. Naipaul, nofelydd, 85

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Annibyniaeth (Chad)

0811
Awst, 11
9 Awst

**9 Awst** yw'r dau gant dau-ddeg unfed (221fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (222fed mewn blynyddoedd naid). Erys 144 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 378 - Brwydr Adrianople
*1945 - Unol Daleithiau yn bomio Nagasaki a bom atomig.
*1965 - Annibyniaeth Singapor.
*1974 - Richard Nixon, Arlywydd Unol Daleithiau America, yn ymddiswyddo.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Thomas Telford]]
[bawd|130px|dde|[Tove Jansson]]
[bawd|130px|dde|[Whitney Houston]]
[bawd|130px|dde|[Audrey Tautou]]
*1593 - Izaak Walton, awdur (m. 1683)
*1757 - Thomas Telford, peiriannydd sifil (m. 1834)
*1776 - Amedeo Avogadro, cemegydd (m. 1856)
*1864 - Cornelia Paczka-Wagner, arlunydd (m. 1930)
*1865 - Erika Jonn, arlunydd (m. 1931)
*1867 - Helmi Biese, arlunydd (m. 1933)
*1884 - Dora Brandenburg-Polster, arlunydd (m. 1958)
*1896 - Jean Piaget, seicolegydd (m. 1980)
*1899 - P. L. Travers, awdur (m. 1996)
*1914
**Tove Jansson, awdures ac arlunydd (m. 2001)
**Maria Keil, arlunydd (m. 2012)
*1916 - Manea Manescu, gwleidydd (m. 2009)
*1918 - Fialka Shterenberg, arlunydd (m. 1995)
*1920 - Gerda Schmidt-Panknin, arlunydd (m. 2021)
*1922
**Philip Larkin, bardd (m. 1985)
**Taro Kagawa, pêl-droediwr (m. 1990)
*1923 - Erika Rauschning, arlunydd (m. 2015)
*1924 - Marta Becket, arlunydd (m. 2017)
*1926 - Elena Kostenko, arlunydd
*1932 - Tam Dalyell, gwleidydd (m. 2017)
*1933 - Dorothy Iannone, arlunydd (m. 2022)
*1938 - Leonid Kuchma, Arlywydd Wcrain (1994-2005)
*1939 - Romano Prodi, Prif Weinidog yr Eidal
*1943 - Ken Norton, paffiwr (m. 2013)
*1944 - Sam Elliott, actor
*1947 - Roy Hodgson, rheolwr pêl-droed
*1957 - Melanie Griffith, actores ffilm
*1961 - John Key, Prif Weinidog Seland Newydd
*1963 - Whitney Houston, cantores (m. 2012)
*1968
**Gillian Anderson, actores
**Eric Bana, actor
*1973
**Gwion Hallam, awdur llyfrau Cymraeg i blant
**Filippo Inzaghi, pêl-droediwr
*1974 - Katrin Fridriks, arlunydd
*1976 - Audrey Tautou, actores
*1983 - Virginia Giuffre, ymgyrchydd (m. 2025)
*1985 - Anna Kendrick, actores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Jemima Blackburn]]
* 117 - Trajan, ymherodr Rhufeinig, 63
*1048 - Pab Damasws II
*1899 - Clara Wilhelmine Oenicke, arlunydd, 81
*1909 - Jemima Blackburn, arlunydd, 86
*1919 - Ruggero Leoncavallo, cyfansoddwr, 62
*1932 - Clara Grosch, arlunydd, 69
*1947 - Seraphima Blonskaya, arlunydd, 76
*1952 - Olga Della-Vos-Kardovskaya, arlunydd, 76
*1967 - Joe Orton, dramodydd, 34
*1968 - Marie Alexandrine Otheline Caroline van Bylandt, arlunydd, 94
*1969 - Sharon Tate, actores, 26
*1974 - Else Alfelt, arlunydd, 63
*1975 - Dmitri Shostakovich, cyfansoddwr, 68
*2004 - Natalija Vissarionovna Smirnova, arlunydd, 88
*2006 - Andry, arlunydd, 93
*2008 - Bernie Mac, actor ac digrifwr, 50
*2024 - Carl Bevan, cerddor ac arlunydd, 51

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod annibyniaeth (Singapor)
* Diwrnod Cenedlaethol Menywod (De Affrica)
* Diwrnod Rhyngwladol Pobl Brodorol y Byd
* Diwrnod Celfyddydd Ffindig

0809
Awst, 09
2 Awst

**2 Awst** yw'r dau gant ac un deg pedwerydd (214ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (215ed mewn blynyddoedd naid). Erys 151 dydd yn weddill yn y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*216 CC - Brwydr Cannae rhwng byddin Garthaginaidd dan Hannibal a byddin Gweriniaeth Rhufain
*1100 - Harri I yn dod yn frenin Lloegr.
*1923 - Calvin Coolidge yn dod yn Arlywydd yr Unol Daleithiau.
*1934 - Adolf Hitler yn cyhoeddi ei hun yn 'Führer und Reichskanzler' (Arweinydd a Changhellor yr Ymerodraeth).
*1990 - Irac yn ymosod ar Coweit

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[James Baldwin]]
[bawd|130px|dde|[Peter O'Toole]]
[bawd|130px|dde|[Isabel Allende]]
*1840 - Clara Montalba, arlunydd (m. 1929)
*1853 - Maria Wiik, arlunydd (m. 1928)
*1858 - Emma o Waldeck a Pyrmont, brenhines yr Iseldiroedd (m. 1934)
*1862 - Ida Gerhardi, arlunydd (m. 1927)
*1878 - Berta Ruck, awdures (m. 1978)
*1889 - Kate Steinitz, arlunydd (m. 1975)
*1895 - Helena Roque Gameiro, arlunydd (m. 1986)
*1916 - Georgette Seabrooke, arlunydd (m. 2011)
*1920 - Georgette Piccon, arlunydd (m. 2004)
*1921 - Alan Whicker, newyddiadurwr a darlledwr (m. 2013)
*1923 - Shimon Peres, Arlywydd Israel (m. 2016)
*1924 - James Baldwin, awdur (m. 1987)
*1925 - Jorge Rafael Videla, Cadfridog ym Myddin yr Ariannin (m. 2013)
*1926 - George Habash, arweinydd Palesteiniaid (m. 2008)
*1927 - Alice Margaret Evans, botanegydd (m. 1981)
*1929 - Geles Cabrera, arlunydd
*1931 - Takashi Takabayashi, pêl-droediwr (m. 2009)
*1932 - Peter O'Toole, actor (m. 2013)
*1937 - Marian Plug, arlunydd
*1939 - Wes Craven, cyfarwyddwr ffilm (m. 2015)
*1942 - Isabel Allende, awdures
*1947 - Iolo Ceredig Jones, cyn-chwaraewr gwyddbwyll (m. 2021)
*1948 - Andy Fairweather-Low, gitarydd a chanwr
*1972 - Carol Monaghan, gwleidydd
*1975 - Naoki Sakai, pêl-droediwr
*1976 - Sam Worthington, actor
*1979
**Ryuji Bando, pêl-droediwr
**Hitoshi Sogahata, pêl-droediwr
*1984 - JD Vance, gwleidydd, 50fed Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Alexander Graham Bell]]
[bawd|140px|dde|[Warren G. Harding]]
*1100 - Gwilym II, brenin Lloegr
*1589 - Harri III, brenin Ffrainc, 37
*1898 - Mary Cecilia Bailly, arlunydd, 83
*1921 - Enrico Caruso, canwr opera, 48
*1922 - Alexander Graham Bell, dyfeisiwr, 75
*1923 - Warren G. Harding, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 57
*1934 - Paul von Hindenburg, gwladweinydd, 86
*1936 - Louis Blériot, awyrennwr, 64
*1962 - Clare Atwood, arlunydd, 96
*1969 - Charlotte Wankel, arlunydd, 81
*1987 - Aileen Meagher, arlunydd, 76
*1997 - William S. Burroughs, awdur, 83
*1999 - Joaquina Zamora Sarrate, arlunydd, 101
*2011 - Richard Pearson, actor, 93
*2015 - June Schwarcz, arlunydd, 97
*2018 - Winston Ntshona, actor a dramodydd, 76
*2020
**Mark Ormrod, hanesydd, 62 
**Keith Pontin, pêl-droediwr, 64
*2024 - Alun Carter, chwaraewr rygbi'r undeb, 59

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod cenedlaethol (Gogledd Macedonia)
*Diwrnod Cofio'r Holocost (Roma)
*Gwyryf yr Angylion (Costa Rica)
*Diwrnod sinema Aserbaijan

## Cyfeiriadau
0802
Awst, 02
12 Awst

**12 Awst** yw'r dau-gant dau-ddeg pedwerydd (224ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (225ed mewn blynyddoedd naid). Erys 141 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1099 - Brwydr Ascalon
*1822 - Carreg sylfaen Coleg Dewi Sant Llanbedr Pont Steffan  yn cael ei osod
*2012 - Gemau Olympaidd yr Haf 2012 yn dod i ben yn Llundain

## Genedigaethau
bawd|130px|dde|Sior IV
[bawd|130px|dde|[Don Shepherd]]
[bawd|130px|dde|[William Goldman]]
*1503 - Christian III, brenin Denmarc a Norwy (m. 1559)
*1629 - Alexei I, tsar Rwsia (m. 1676)
*1681 - Vitus Bering, fforiwr (m. 1741)
*1762 - Siôr IV, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1830)
*1767 - Friederike Leisching, arlunydd (m. 1846)
*1774 - Robert Southey, bardd (m. 1843)
*1799 - Hermania Neergaard, arlunydd (m. 1875)
*1831 - Helena Blavatsky, awdures ac athronydd (m. 1892)
*1857 - Ernestine von Kirchsberg, arlunydd (m. 1924)
*1887
**Erwin Schrödinger, fisegydd (m. 1961)
**Helene Roth, arlunydd (m. 1966)
*1888 - Hermine Moos, arlunydd (m. 1928)
*1889 - Marianne Fieglhuber-Gutscher, arlunydd (m. 1978)
*1911
**Thelma Johnson Streat, arlunydd (m. 1959)
**Alice Richter, arlunydd (m. 1996)
*1919 - Margaret Burbidge, gwyddonydd (m. 2020)
*1927 - Don Shepherd, cricedwr (m. 2017)
*1931 - William Goldman, sgriptiwr ffilmiau (m. 2018)
*1942 - Koji Funamoto, pel-droediwr
*1946 - Terry Nutkins, naturiaethwr a chyflwynydd teledu (m. 2012)
*1949 - Mark Knopfler, cerddor
*1954 - François Hollande, Arlywydd Ffrainc
*1960 - Laurent Fignon, seiclwr (m. 2010)
*1962 - Shigetatsu Matsunaga, pel-droediwr
*1964 - Txiki Begiristain, pel-droediwr
*1970 - Alan Brown, gwleidydd
*1973 - Muqtada al-Sadr, clerigwr a gwleidydd Iracaidd
*1986 - Yojiro Takahagi, pel-droediwr
*1988 - Tyson Fury, paffiwr
*1990 - Mario Balotelli, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Lauren Bacall]]
*1689 - Pab Innocentius XI, 78
*1827 - William Blake, bardd ac arlunydd, 69
*1848 - George Stephenson, peiriannydd, 67
*1922 - Arthur Griffith, sylfaenydd ac arweinydd cyntaf Sinn Féin, 51
*1928 - Leoš Janáček, cyfansoddwr, 74
*1935 - Gareth Jones, newyddiadurwr, 30
*1955 - Thomas Mann, llenor, 80
*1964 - Ian Fleming, nofelydd, 56
*1982 - Henry Fonda, actor, 77
*1992 - John Cage, cyfansoddwr, 79
*2010 - Guido de Marco, Arlywydd Malta, 79
*2013 - Tereza de Arriaga, arlunydd, 98
*2014 - Lauren Bacall, actores, 89
*2015 - Galina Azgur, arlunydd, 94
*2021 - Una Stubbs, actores, 84
*2022 - Wolfgang Petersen, cyfarwyddwr ffilm, 81

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Ieuenctid Rhyngwladol
* Diwrnod Eliffant y Byd
* Diwrnod y Mamau (Gwlad Tai)

0812
Awst, 12
14 Awst

**14 Awst** yw'r dau-gant dau-ddeg chweched (226ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (227fed mewn blynyddoedd naid). Erys 139 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|150px|dde|Baner [Pacistan]]
*1880 - Eglwys Gadeiriol Cwlen wedi'i chwblhau.
*1900 - Gwrthryfel y Bocswyr: y brwydro rhwng y Tsieineaid ac imperialwyr tramor yn Tsieina yn dod i ben pan feddiannwyd Beijing gan filwyr o wyth gwlad dramor, gan gynnwys Japan, Prydain, yr Eidal ac Unol Daleithiau America.
*1947 - Ymraniad Isgyfandir India yn gorffen gyda sefydlu Pacistan ac India yn wledydd annibynnol.
*1980 - Gweithwyr iard longau yn mynd ar streic yn Gdansk, Gwlad Pwyl.
*2017 - Glaw trwm a llithriadau llaid yn lladd dros 300 o bobl yn Freetown, Sierra Leone.
*2018 - Pont Morandi yn Genova, Liguria, yr Eidal, yn dymchwel, gan ladd 43 o bobl.
*2019 - Greta Thunberg yn cychwyn ar fordaith hwylio i fynychu uwchgynhadledd hinsawdd yn Ninas Efrog Newydd.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Mila Kunis]]
*1340 - Robert III, brenin yr Alban (m. 1406)
*1740 - Pab Pïws VII (m. 1823)
*1848 - Margaret Lindsay Huggins, seryddwraig a ffisegydd o Iwerddon (m. 1915)
*1850 - Parch Richard Humphreys Morgan, (MC) llenor
*1867 - John Galsworthy, awdur (m. 1933)
*1896 - Olga Bontjes van Beek, arlunydd (m. 1995)
*1905 - David Vivian Penrose Lewis gwleidydd
*1915 - Mary Fedden, arlunydd (m. 2012)
*1941 - John Hefin, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm, teledu a drama (m. 2012)
*1945
**Steve Martin, comedïwr ac actor
**Wim Wenders, cyfarwyddwr ffilm
*1947 - Danielle Steel, nofelydd
*1961 - Satoshi Tsunami, pêl-droediwr
*1963 - Emmanuelle Béart, actores
*1966 - Halle Berry, actores
*1974 - Artur Balder, ysgrifennwr a chynhyrchydd ffilmiau
*1983 - Mila Kunis, actores

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Bertolt Brecht]]
*1040 - Duncan I, brenin yr Alban, 39
*1369 - Philippa o Hanawt, 58
*1433 - João I, brenin Portiwgal, 77
*1731 - Athelstan Owen, Rhiwsaeson, llenor
*1832 - Evan Pritchard, (Ieuan Lleyn)
*1849 - Robert Roberts, emynydd
*1862 - Lewis William, Llanfachreth, athro 
*1891 - Parch Henry Griffiths, (A) 
*1907 - Syr David Treharne Evans, arglwydd faer Llundain 
*1918 - Maria Uhden, arlunydd, 26
*1945 - Mabel May Woodward, arlunydd, 67
*1951 - William Randolph Hearst, 88
*1956 - Bertolt Brecht, dramodydd, 58
*1968 - Edith Junghans, arlunydd, 80
*1984 - J. B. Priestley, awdur a dramodydd, 89
*1994 - Elias Canetti, awdur, 89
*2008 - Peter Clement Bartrum (achydd)
*2011 - Shammi Kapoor, actor, 79
*2018 - Mary Pratt, arlunydd, 83
*2020
**Julian Bream, gitaryd clasurol, 87
**Angela Buxton, chwaraewraig tenis, 85
*2022 - Anne Heche, actores, 53

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Annibyniaeth (Pacistan)

0814
Awst, 14
15 Awst

**15 Awst** yw'r dau-gant dau-ddeg seithfed (227ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (228fed mewn blynyddoedd naid). Erys 138 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 778 – Brwydr Ronsyfal.
* 1534 – Íñigo de Loyola yn sylfaenu Cymdeithas yr Iesu.
* 1827 - ordeiniwyd Samuel Roberts, Llanbryn-mair yn weinidog yng nghapel ei dad; gwrthwynebydd yn erbyn caethwasanaeth ac imperialaeth Lloegr.
* 1920 – Brwydr Warsaw.
* 1945 – Japan yn ildio'n ddiamod ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.
* 1947 - Ymraniad Isgyfandir India yn gorffen gyda sefydlu Pacistan ac India yn wledydd annibynol. 
* 1960 - Annibyniaeth Gweriniaeth y Congo.
* 1998 – Bom yn ffrwydro yn Omagh, Gogledd Iwerddon, gan derfysgwyr a wrthwynebent y cytundeb heddwch. Lladdwyd 28 ac anafwyd 200.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Walter Scott]]
[bawd|130px|dde|[Keir Hardie]]
[bawd|130px|dde|[Anne, y Dywysoges Reiol]]
[bawd|130px|dde|[Jennifer Lawrence]]
* 1001 - Duncan I, brenin yr Alban (m. 1040)
* 1769 - Napoleon I, ymerawdwr Ffrainc, milwr, gwladweinydd (m. 1821)
* 1771 - Syr Walter Scott, awdur (m. 1832)
* 1785 - Thomas De Quincey, awdur (m. 1859)
* 1815 - William Jones, bardd (m. 1899)
* 1856 - Keir Hardie, gwleidydd (m. 1915)
* 1860 - Florence Harding, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau (m. 1924)
* 1896 - Gerty Cori, cemegydd, meddyg, ffisiolegydd a biocemegydd (m. 1957)
* 1897 - Benedetta Cappa, arlunydd (m. 1977)
* 1908 - Wynford Vaughan-Thomas, newyddiadurwr a darlledwr (m. 1987)
* 1909 - Martine Antonie, arlunydd (m. 2006)
* 1912 
**Andry, arlunydd (m. 2006)
**Julia Child, awdures a cogydd (m. 2004)
* 1913 - Xenia Cage, arlunydd (m. 1995)
* 1914 - Janina Ipohorska, arlunydd (m. 1981)
* 1917
**Jack Lynch, Prif Weinidog Iwerddon (m. 1999)
**Yukio Tsuda, pêl-droediwr (m. 1979)
* 1920 - Judy Cassab, arlunydd (m. 2015)
* 1923 - Rose Marie, actores (m. 2017)
* 1924 - Robert Bolt, dramodydd (m. 1995)
* 1925
**Leonie Ossowski, awdures (m. 2019) 
**Oscar Peterson, pianydd a chyfansoddwr (m. 2007)
* 1928 - Cecile Jospé, arlunydd (m. 2004)
* 1949 - Richard Deacon, cerflunydd
* 1950 - Anne, y Dywysoges Reiol
* 1954 - Stieg Larsson, awdur (m. 2004)
* 1963 - Simon Hart, gwleidydd
* 1965 - Julie Erlandsen, arlunydd
* 1968 - Debra Messing, actores
* 1970 - Masahiro Endo, pêl-droediwr
* 1972 - Ben Affleck, actor
* 1975 - Yoshikatsu Kawaguchi, pêl-droediwr
* 1990 - Jennifer Lawrence, actores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Macbeth, brenin yr Alban]]
* 423 - Flavius Augustus Honorius, ymerawdwr Rhufain, 38
* 1057 - Macbeth, brenin yr Alban, tua 52
* 1369 - Philippa o Hanawt, brenhines Edward III, brenin Lloegr, 55
* 1875 - Robert Stephen Hawker, awdur a hynafiaethydd, 72
* 1909 - Laura Theresa Alma-Tadema, arlunydd, 57
* 1928 - Hermine Moos, arlunydd, 40
* 1949 - Vida Goldstein, ffeminist, 80
* 1967
**Elena Luksch-Makowsky, arlunydd, 88
**René Magritte, arlunydd, 68
* 1999 - Syr Hugh Casson, arlunydd, 89
* 2019 - V. B. Chandrasekhar, cricedwr, 57

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Fair gyntaf
* Dydd Annibyniaeth (India, Gweriniaeth y Congo)
* Dydd cenedlaethol (De Corea, Liechtenstein)
* Ferragosto (yr Eidal)

0815
Awst, 15