C.P.D. Dinas Caerdydd

Mae **Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd** (Saesneg: *Cardiff City Football Club*) yn glwb pêl-droed proffesiynol sydd wedi ei leoli yng Nghaerdydd ac yn un o'r pum clwb o Gymru sy'n chwarae yng nghyfundrefn pêl-droed Lloegr. Mae'n cystadlu yn y Bencampwriaeth, ail haen cynghrair pêl-droed Lloegr. Fe'i sefydlwyd ym 1899 dan yr enw Riverside A.F.C. gan newid i Cardiff City yn 1908. Ymunodd â Chynghrair Pêl-droed De Lloegr ym 1910 cyn symud i Gynghrair Pêl-droed Lloegr yn 1920. Mae'r tîm wedi treulio 17 tymor yn haen uchaf pêl-droed Lloegr; y cyfnod hwyaf oedd rhwng 1921 a 1929. Y cyfnod diweddaraf yn yr haen uchaf oedd tymor yn Uwch Gynghrair Lloegr yn 2018–19.

Caerdydd yw'r unig dîm o'r tu allan i Loegr i ennill Cwpan FA Lloegr, gan wneud hynny yn 1927. Maent hefyd wedi cyrraedd tair rownd derfynol yng nghystadlaethau Lloegr: Rownd Derfynol Cwpan FA Lloegr 1925 (colli i Sheffield United), Rownd Derfynol Cwpan FA Lloegr 2008 (colli i Portsmouth) a Rownd Derfynol Cwpan Cynghrair Pêl-droed 2012 (colli i Lerpwl). Maent wedi ennill Cwpan Cymru ar 22 achlysur, sy’n golygu mai nhw yw’r ail dîm mwyaf llwyddiannus yn hanes y gystadleuaeth ar ôl Wrecsam.

Ac eithrio cyfnod byr ar ddechrau'r ganrif hon, glas a gwyn yw lliwiau cartref y clwb ers 1908, a dyna sy'n rhoi cyfrif am y llysenw 'Yr Adar Gleision'. Cae parhaol cyntaf y clwb oedd Parc Ninian a agorwyd yn 1910; parhaodd i gael ei ddefnyddio am 99 mlynedd cyn i'r clwb symud i Stadiwm Dinas Caerdydd yn 2009. Mae Caerdydd yn gystadleuwyr hirsefydlog i glwb pêldroed Dinas Abertawe ac mae'r ddau yn chwarae darbi De Cymru yn erbyn ei gilydd. Gêm ddarbi bwysig arall yw honno yn erbyn Bristol City, a elwir yn ddarbi Glannau Hafren (Severnside). Deiliad y record ar gyfer nifer ymddangosiadau i'r clwb yw Billy Hardy, a wnaeth 590 ymddangosiad dros gyfnod o ugain mlynedd, a’r sgoriwr uchaf yn hanes y clwb yw Len Davies gyda 179 gôl.

## Blynyddoedd cynnar (1899–1920) 
Yn dilyn cyfarfod yng nghartref yr artist lithograffig Bartley Wilson yng Nghaerdydd, sefydlwyd y clwb ym 1899 dan yr enw Riverside AFC fel ffordd o gadw chwaraewyr Clwb Criced Riverside gyda'i gilydd ac yn heini yn ystod misoedd y gaeaf.  Yn eu tymor cyntaf, chwaraeon nhw gemau cyfeillgar yn erbyn timau lleol ar faes Gerddi Sophia. Yn 1900 ymunodd y clwb â Chynghrair Caerdydd a'r Cylch am eu tymor cystadleuol cyntaf.  Pan roddodd y Brenin Edward VII statws dinas i Gaerdydd ym 1905, cyflwynodd y clwb gais i Gymdeithas Bêl-droed De Cymru a Mynwy i newid eu henw i Ddinas Caerdydd.  

Er ei fod yn tyfu mewn statws, bu’n rhaid i’r clwb wrthod y cyfle i ymuno ag Ail Adran Cynghrair Pêl-droed y De a oedd newydd ei ffurfio oherwydd diffyg cyfleusterau ar eu cae yng Ngerddi Sophia. Dros y ddwy flynedd nesaf, chwaraeodd Caerdydd gemau cyfeillgar yn erbyn rhai o dimau proffesiynol gorau Prydain, gan gynnwys Middlesbrough, Bristol City, a Crystal Palace. Chwaraewyd y gemau ar gaeau Caerdydd a threfi cyfagos er mwyn mesur faint o ddiddordeb a oedd gan y cyhoedd yn y tîm. Yn y diwedd sicrhaodd y clwb dir i adeiladu ei stadiwm ei hun, Parc Ninian, a gwblhawyd yn 1910. Trodd y clwb yn broffesiynol yr un flwyddyn. Prynwyd y chwaraewr cyntaf y flwyddyn ganlynol pan ddaeth Jack Evans o Gwmparc.

Gyda'r maes newydd yn ei le, ymunodd Caerdydd ag Ail Adran Cynghrair Pêl-droed y De  a phenodi eu rheolwr cyntaf, Davy McDougall, a ddaeth yn chwaraewr-reolwr. Aethant ymlaen i orffen yn y pedwerydd safle yn eu blwyddyn gyntaf yn y gynghrair. Penderfynodd y bwrdd ddisodli McDougall gyda Fred Stewart, a oedd â phrofiad blaenorol o reoli gyda Stockport County. Aeth ati i fabwysiadu agwedd fwy proffesiynol, gan arwyddo sawl chwaraewr gyda phrofiad o'r Gynghrair Bêl-droed, gan gynnwys y brodyr John a George Burton a Billy Hardy. Dyrchafwyd tîm Stewart yn ei ail dymor trwy gipio teitl yr Ail Adran. Arhoson nhw yn yr Adran Gyntaf am y ddegawd nesaf, a gorffen yn y pedwar uchaf ar ddau achlysur.

## Buddsodiad o dramor (2000–y presennol)
Ym mis Awst 2000, prynodd y dyn busnes o Libanus, Sam Hammam, reolaeth dros y clwb gan ddisodli Steve Borley fel cadeirydd. Yn fuan ar ôl cymryd yr awenau, addawodd y byddai'n cael Cymru gyfan i gefnogi Caerdydd drwy ailenwi'r clwb yn 'Celtiaid Caerdydd' a newid lliwiau'r clwb i goch, gwyrdd a gwyn. Wedi trafodaethau maith gyda chwaraewyr hŷn a chefnogwyr, penderfynodd mai'r polisi gorau oedd peidio â newid enw'r clwb wedi'r cyfan. Ailgynlluniwyd arfbais y clwb i ymgorffori aderyn glas Dinas Caerdydd o flaen Baner Dewi Sant a llysenw'r clwb wedi'i osod ar frig yr arfbais. Ariannodd Hammam drosglwyddiadau nifer o chwaraewyr newydd i'r clwb, ac arweiniodd y rheolwr newydd Lennie Lawrence Gaerdydd i ddyrchafiad drwy gemau ail gyfle'r Ail Adran yn 2003. Yn y gêm derfynol yn erbyn Queens Park Rangers, daeth yr eilydd Andy Campbell oddi ar y fainc i sgorio'r unig gôl mewn amser ychwanegol a sicrhau dychweliad Caerdydd i ail haen pêl-droed Lloegr wedi absenoldeb o ddeunaw mlynedd. Aethant ymlaen i gael eu dechrau gorau erioed i dymor yn 2012/13, gan hefyd dorri record y clwb wrth ennill naw gêm gartref o'r bron. Gorffennwyd y tymor gyda dyrchafiad i'r Uwchgynghrair fel pencampwyr y Bencampwriaeth.

Ym mis Mehefin 2023, penodwyd Erol Bulut yn rheolwr ar y clwb. Fodd bynnag, cafodd ei ddiswyddo ym mis Medi 2024 wrth i Gaerdydd ddechrau'r tymor gyda chwe gêm ddi-fuddugoliaeth yn olynol. Parhaodd ei olynydd (a'i reolwr cynorthwyol blaenorol), Omer Riza, yn y swydd tan fis Ebrill 2025. Yn sgil ei ddiswyddo yntau, cymerodd Aaron Ramsey yr awenau tan ddiwedd y tymor. Yn ddiweddarach ym mis Ebrill, israddwyd Caerdydd i Gynghrair Un. Penodwyd Brian Barry-Murphy yn rheolwr parhaol wedi diwedd y tymor.

## Cefnogaeth 
Mae gan Gaerdydd ddalgylch eang i ddenu cefnogwyr ohono. Gyda dim ond dau dîm proffesiynol (Abertawe a Chasnewydd) yn rhannu rhanbarth De Cymru, mae'r clwb yn mwynhau cefnogaeth sylweddol o ddinas Caerdydd a Chymoedd De Cymru o'i chwmpas. Fel clwb Cymreig sy’n chwarae yn system cynghrair pêl-droed Lloegr, credir bod hunaniaeth genedlaethol yn ffactor mawr o ran cefnogaeth , ac mae rhai o gemau’r clwb yn cael eu hystyried yn gystadleuaeth trosffiniol rhwng Cymru a Lloegr.

Yn ystod yr 1980au, wrth i'r clwb frwydro yn adrannau isaf pêl-droed Lloegr, gostyngodd torfeydd i gyfartaledd o 3,000 fesul gêm. Gwelodd cynnydd yn ffawd y clwb welliant cyson yn niferoedd y torfeydd. Cododd cyfartaledd presenoldeb mewn gemau cartref o 3,594 i 12,522 rhwng 1997 a 2002. Daeth dyrchafiad i'r ail haen yn 2003 â chynnydd pellach mewn niferoedd. Arweiniodd agoriad Stadiwm Dinas Caerdydd at bresenoldeb cyfartalog o 20,000 o gefnogwyr, gan arwain at uchafbwyntiau o rhwng 28,000 a 31,000 yn ystod dau dymor yn yr Uwch Gynghrair.  Er gwaethaf y cynnydd hwn, mae'r clwb yn aml wedi cael ei ystyried fel un sy'n denu llai o wylwyr na thimau mewn sefyllfa debyg. Mae hyn wedi'i briodoli i sawl ffactor megis newid dadleuol y clwb i grysau coch rhwng 2012 a 2015, y ffaith fod rhai cefnogwyr yn cael eu gweld fel cefnogwyr tywydd teg, a diffyg awyrgylch.

Mae hunaniaeth genedlaethol Gymreig hefyd yn cyfrannu at ddiwylliant cefnogwyr y clwb. Ymhlith eu hoff ganeuon y mae 'Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech', cân a wnaed yn enwog i raddau helaeth gan y ffilm *Zulu* o 1964, a oedd yn darlunio brwydr â llawer o filwyr o Gymru, ac 'I'll Be There', fersiwn o gân glöwr a oedd yn boblogaidd yn ystod  Streic gyffredinol y Deyrnas Unedig 1926. Mae'r Ayatollah, sef codi'r ddwy fraich i fyny ac i lawr uwchben y pen a phatio'r corun, wedi dod yn gyfystyr â'r clwb a'i gefnogwyr ers y 1990au cynnar.   Mae'r arfer wedi dod yn boblogaidd gyda chefnogwyr Caerdydd y tu allan i bêl-droed i ddangos cefnogaeth i'r clwb ac mae'r paffiwr Nathan Cleverly,  y nofiwr Olympaidd David Davies a'r chwaraewr rygbi Gareth Thomas i gyd wedi ei berfformio ar rai adegau o'u gyrfa.

### Cystadleuwyr 
Mae cystadleuaeth fwyaf arwyddocaol clwb pêl-droed Caerdydd gyda chymdogion cyfagos Abertawe, ac mae dros 100 o  gemau darbi De Cymru wedi'u chwarae ym mhob cystadleuaeth rhwng y timau. Gêm gystadleuol gyntaf Abertawe yn dilyn eu sefydlu ym 1912 oedd yn erbyn Caerdydd yng Nghynghrair Pêl-droed y De. Bu'r gystadleuaeth yn gymharol gyfeillgar tan y 1970au a'r 1980au. Arweiniodd materion economaidd, megis streic glowyr y DU, cystadleuaeth rhwng y ddwy ddinas a chynnydd mewn hwliganiaeth pêl-droed at nifer o wrthdrawiadau treisgar rhwng cefnogwyr yn y gemau. Galwyd un gêm yn 1993 yn 'Brwydr Parc Ninian' am ei thrais arbennig o ddifrifol ac arweiniodd hynny at gefnogwyr oddi cartref yn cael eu gwahardd rhag mynychu unrhyw gemau rhwng y timau am bedair blynedd.   Disgrifiodd chwaraewr Caerdydd, Jason Perry, y cyfnod fel 'dyddiau tywyll, tywyll y darbi'. Pan ollyngwyd y gwaharddiad, cyflwynwyd 'teithiau swigen' ar gyfer cefnogwyr oddi cartref a oedd ond yn gallu mynychu gemau trwy gonfoi a oedd yn cael ei dywys gan yr heddlu i'r stadiwm ac oddi yno. Derbyniodd Abertawe, a bleidleisiodd i raddau helaeth o blaid datganoli, arian ar gyfer pwll nofio cenedlaethol yn lle hynny. Ymhellach i ffwrdd, mae gan y clwb gystadleuaeth â Bristol City, a elwir yn ddarbi Glan Hafren, ac i raddau llai, Bristol Rovers . Mae yna hefyd lai o gystadleuaeth gyda chymdogion Cymreig, Casnewydd, er gwaethaf agosrwydd y ddwy ddinas Gymreig; anaml maen nhw wedi chwarae yn erbyn ei gilydd ers yr 1980au oherwydd bod Caerdydd mewn cynghreiriau uwch. Yn gyfan gwbl, dim ond ugain gêm Cynghrair Pêl-droed y maen nhw erioed wedi eu chwarae yn erbyn ei gilydd. Mewn arolwg gan Gyfrifiad Cefnogwyr Pêl-droed yn 2003, rhestrwyd Abertawe, Bristol City, a Chasnewydd fel tair prif gystadleuwyr Caerdydd, gyda Stoke City yn cyfateb i Gasnewydd yn drydydd.

Yn yr 1980au, daeth grŵp hwligan o'r enw The Soul Crew i'r amlwg ymhlith cefnogwyr y clwb. Daeth y grŵp yn enwog am eu gwrthdaro treisgar gyda chefnogwyr eraill a ffrygydau rhwng setiau o gefnogwyr mewn gemau pêl-droed a digwyddiadau eraill. 

## Lliwiau, cit ac arwyddlun
### Lliwiau
Pan ffurfiwyd Riverside A.F.C. yn 1899, brown siocled ac ambr oedd lliw crys y clwb. Yn dilyn newid enw i Ddinas Caerdydd yn 1908, mabwysiadwyd crys glas a siorts a hosanau gwyn neu las, er y defnyddiwyd hosanau du am y naw mlynedd gyntaf. Dros y blynyddoedd ers hynny mae cit y clwb wedi cynnwys citiau cwbl las, streipen felen fertigol a gyflwynwyd yn ystod y 1970au, a streipiau glas bob yn ail.

Mewn cam dadleuol yn 2012, newidiodd Caerdydd liwiau eu cit i goch a du, y tro cyntaf i'r clwb beidio â gwisgo glas fel ei brif liw ers 1908. Newidiwyd yr arwyddlun hefyd i un yr oedd y Ddraig Goch yn fwy amlwg arno na'r aderyn glas traddodiadol. Gwnaethpwyd y newidiadau hyn er mwyn apelio at 'farchnadoedd rhyngwladol' fel rhan o 'gynllun buddsoddi mawr' a ddadorchuddiwyd gan y cadeirydd Vincent Tan. Ysgogodd yr ailfrandio wrthwynebiad cryf gan y cefnogwyr, a drefnodd orymdeithiau protest a gwrthdystiadau i leisio eu hanfodlonrwydd ynghylch y newidiadau. Er i Tan nodi’n flaenorol na fyddai’r clwb ond yn dychwelyd i wisgo glas pe bai perchennog newydd yn cael ei ganfod, ar 9 Ionawr 2015, ar ôl tri thymor yn chwarae yn y cit coch, fe ddychwelodd y clwb i git cartref glas gyda chit oddi-cartref coch mewn ymgais i 'uno' y clwb.

### Arwyddlun
O 1908 ymlaen chwaraeai Caerdydd mewn crysau heb eu haddurno. Newidiodd hyn yn 1959 pan gafwyd arwyddlun syml yn dangos delwedd o aderyn glas. Y tymor canlynol gwisgwyd crysau plaen heb eu haddurno ac felly y bu tan 1965 pan ychwanegwyd y gair 'Bluebirds' wedi'i frodio. Yn 1969, cyflwynwyd arwyddlun newydd, tebyg i'r un a ddefnyddiwyd yn flaenorol, a gynhwysai'r aderyn glas. Amrywiadau ar yr arwyddlun hwn sydd wedi'u defnyddio ers hynny. Yn y 1980au, ychwanegwyd nodweddion pellach gan gynnwys geiriau a motiffau. Gwnaethpwyd newid mawr yn 2012, pan geisiodd y perchennog Vincent Tan ailfrandio'r clwb i ehangu ei apêl y tu allan i Gymru. Rhoddodd y newid hwn amlygrwydd mawr i'r Ddraig Goch, gan leihau'r aderyn glas i fod yn nodwedd fechan. Ym mis Mawrth 2015, cyhoeddodd Caerdydd arwyddlun newydd a oedd unwaith eto'n cynnwys yr aderyn glas yn y lle amlycaf gyda draig Tsieineaidd yn cymryd lle'r ddraig Gymreig safonol.

### Gwneuthurwyr cit a noddwyr crysau 
## Chwaraewyr
### Carfan Tîm Cyntaf y Dynion
### Ar fenthyg
### Rhifau wedi eu neilltuo
### Dan-23 ac Academi
Mae gan Gaerdydd academi ieuenctid ar gyfer chwaraewyr rhwng saith a deunaw oed. Mae'r chwaraewyr sydd wedi dod trwy'r academi ieuenctid yn cynnwys y chwaaraewyr rhynglwadol Joe Ledley, Chris Gunter, Aaron Ramsey, Adam Matthews, Darcy Blake, Declan John, Rabbi Matondo, Mark Harris a Rubin Colwill. Bu Robert Earnshaw a James Collins yn rhan o'r system ieuenctid cyn i hwnnw dderbyn statws academi.

## C.P.D. Merched Dinas Caerdydd
Cynrycholir y clwb hefyd gan dîm pêl-droed merched sef C.P.D. Merched Dinas Caerdydd. Yn wahanol i glwb y dynion, mae'r merched yn cystadlu yn system byramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru gan chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru lle maent wedi bod yn llwyddiannus iawn ac ennill sawl gwaith.

## Rheolwyr 
Ffynhonnell. 
## Cyfeiriadau

Categori:Chwaraeon yng Nghaerdydd
Categori:Sefydliadau 1899
Dinas Caerdydd
Dinas Caerdydd