open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michelangelo Antonioni

Cyfarwyddwr ffilm o'r Eidal oedd **Michelangelo Antonioni** (29 Medi 1912 - 30 Gorffennaf 2007).

Cafodd ei eni yn Ferrara, Emilia-Romagna, yr Eidal

## Ffilmiau
* *Gente del Po* (1943)
* *N. U. - Nettezza Urbana* (1948)
* ''Oltre l'oblio* (1948)
* *Roma-Montevideo* (1948)
* *L'amorosa menzogna* (1949)
* *Sette canne, un vestito* (1949)
* *Bomarzo* (1949)
* *Ragazze in bianco* (1949)
* *Superstizione* (1949)
* *La villa dei mostri* (1950)
* *Cronaca di un amore* (1950)
* *La funivia del Faloria* (1950)
* *I vinti* (1952)
* *La signora senza camelie* (1953)
* *Le amiche* (1955)
* *Il grido* (1957)
* *Nel segno di Roma* (1958, gydag eraill)
* *L'avventura* (1960)
* *La notte* (1961)
* *L'eclisse* (1962)
* *Il deserto rosso* (1964)
* *I tre volti* (1965)
* *Blowup* (1966)
* *Zabriskie Point* (1970)
* *Chung Kuo* (1972)
* *Professione: reporter* (1975)
* *Il mistero di Oberwald* (1980)
* *Identificazione di una donna* (1982)
* *12 registi per 12 città* (1989, gydag eraill)
* *Volcanoes and Carnival* (1992)
* *Al di là delle nuvole'' (1995, gyda Wim Wenders)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2007
Carbon deuocsid

bawd|dde|170px|Strwythur Atomig CO2
bawd|dde|170px|Adeiledd 3D o garbon deuocsid
Mae **Carbon deuocsid** (**CO2**) yn gyfansoddyn cemegol sydd wedi ei greu gan ddwy atom ocsigen ac un atom carbon wedi'u bondio'n gofalent. Mae'n nwy ar dymheredd a gwasgedd safonol ac mae'n bodoli yn atmosffêr y ddaear yn y cyflwr hwn. Ar hyn o bryd, yn fyd-eang, crynodiad y carbon deuocsid yn yr atmosffêr yw tua 383 rhan fesul miliwn ar gyfartaledd er bod hyn yn amrywio - yn dibynnu ar leoliad ac amser. Mae carbon deuocsid yn nwy tŷ gwydr pwysig ar y ddaear gan ei fod yn trawsyrru golau gweledol gan amsugno llawer o is-goch. Yn 2014 disgynodd y ganran o garbon deuocsid a oedd yn cael ei allyru i'r atmosffer 9% yng ngwledydd Prydain - gan y defnyddiwyd 20% yn llai o lo. Dyma'r defnydd lleiaf o lo ers y 1850au.

Cynhyrchir carbon deuocsid gan bob anifail, planhigyn, ffwng a micro-organeb yn ystod resbiradaeth a defnyddir gan blanhigion yn ystod ffotosynthesis. Mae planhigion yn defnyddio carbon deuocsid yn ogystal â chemegion eraill i greu siwgrau sydd yn cael eu defnyddio fel y deunyddiau crai am dyfiant neu ar gyfer resbiradaeth eto. Mae carbon deuocsid felly'n gydran sylweddol yn y gylchred garbon. Mae carbon deuocsid anorganig yn gynnyrch llosgfynyddoedd a phrosesau geothermal eraill fel ffynhonnau naturiol.

Nid oes cyflwr hylifol ganddo o dan wasgedd is na 5.1 atm, ond yn solid ar dymereddau'n is na -78&nbsp;°C. Yn ei gyflwr solid, gelwir carbon deuocsid yn "iâ sych" yn gyffredinol.

## Carbon deuocsid yn yr atmosffer
bawd|400px|Chwith: Cyfanswm allyriadau gwledydd y byd: y 40 gwlad uchaf eu hallyriadau. Dde: allyriadau yn ôl nifer y bobl yn y gwledydd hynny.
Mae Carbon deuocsid () yn nwy hynod bwysig yn atmosffer y Ddaear. Mae'n 0.04% (400 rhan allan o filiwn) o'r atmosffer. Er mai cymharol isel yw'r cryodiad ohono yn yr atmosffer, fe all  weithredu fel nwy tŷ gwydr ac mae iddo rôl bwysig iawn yn y broses o reoli tymheredd wyneb y Ddaear.

Mae  yn amsugno ac yn allyru ymbelydredd isgoch ar donfedd o 4.26 µm (modd dirgrynol) a 14.99&nbsp;µm (modd dirgrynol a phlygiadol). Casglwyd gwybodaeth am grynodiadau a lefelau  ers blynyddoedd, a gwelir nad yw'n sefydlog. Mae'r data'n dangos ei fod wedi newid yn sylweddol gyda'r amrediad at ei uchaf tua 500 miliwn o flynyddoedd yn ôl (7,000 rha mewn miliwn) yn ystod y cyfnod Cambriaidd ac ar ei isaf (180 rhan mewn miliwn) yn ystod y Rhewlifiad cwaternaidd, sef o 2.58 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP) hyd at y presennol.

## Gweler hefyd 
* Newid hinsawdd

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddion carbon
Categori:Ocsidiau
Categori:Nwyon
Diplomyddiaeth y Ddoler

Term ar bolisi tramor yr Unol Daleithiau dan yr Arlywydd William Howard Taft (1909&ndash;13) yw **Diplomyddiaeth y Ddoler**. Cred Taft a'i Ysgrifennydd Gwladol, Philander C. Knox, oedd y dylai diplomyddiaeth Americanaidd anelu at greu trefn ryngwladol oedd yn fuddiol i ddiddordebau economaidd yr Unol Daleithiau. Canolbwyntiodd Diplomyddiaeth y Ddoler ar America Ladin a Dwyrain Asia.

Wrth graidd y polisi oedd y gred y byddai buddsoddiad Americanaidd mewn gwledydd eraill yn creu sefydlogrwydd economaidd a gwleidyddol. Ceisiodd Taft a Knox berswadio gwledydd eraill i adael busnesau Americanaidd masnachu ynddynt ac i fenthyg o fanciau Americanaidd. Er y pwyslais ar ddulliau economaidd ac ariannol, nid oedd Diplomyddiaeth y Ddoler yn diystyru ymyrraeth wleidyddol neu filwrol. Ym 1909 darparodd yr Unol Daleithiau gefnogaeth i Juan José Estrada yn ei wrthryfel yn erbyn José Santos Zelaya, Arlywydd Nicaragwa. Wedi i Zelaya gael ei ddymchwel, sicrhaodd Knox rheolaeth Americanaidd dan yr Arlywyddion Estrada ac Adolfo Díaz. Benthycodd Brown Brothers a J. and W. Seligman, dau fanc a leolir yn Efrog Newydd, $15&nbsp;miliwn i Nicaragwa, ac fe gawsant reolaeth dros asiantaeth dollau'r wlad er mwyn sicrhau ad-daliad.

Er ambell lwyddiant, ni allai Diplomyddiaeth y Ddoler atal chwyldroadau ym Mecsico, Nicaragwa, a Tsieina.

## Gweler hefyd 
* Atodiad Roosevelt
* Athrawiaeth Clinton
* Athrawiaeth Monroe
* Cynllun Marshall
* Diplomyddiaeth genhadol
* Diplomyddiaeth y Ffon Fawr
* Imperialaeth economaidd
* Memorandwm Clark
* Neo-wladychiaeth
* Polisi'r Cymydog Da
* Rhyfeloedd Banana

## Cyfeiriadau 
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Diplomyddiaeth yr Unol Daleithiau
Doler
Categori:Imperialaeth Newydd
La Mancha

Mae **La Mancha** yn wastadedd uchel (610m [2000 troedfedd]) yng nghanol Sbaen, ychydig i'r de o ddinas Madrid. Mae'n ffurfio rhan ddeheuol cymuned ymreolaethol Castilla-La Mancha, ac yn cynnwys rhannau o daleithiau Cuenca, Toledo ac Albacete, a'r rhan fwyaf o Ciudad Real.

bawd|canol|400px|La Mancha yn Sbaen

Er bod yr hinsawdd yn sych, mae'r gwastadedd yn un ffrwythlon. Amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiant, gyda chnydau fel ŷd, haidd a gwinwydd. Mae cadw defaid yn bwysig hefyd, a chynhyrchir y Caws Manchego enwog o'u llaeth. Nodweddir yr ardal gan ei melinau gwynt.

Ymhlith pobl enwog o La Mancha mae'r cyfarwyddwr sinema Pedro Almodóvar, yr arlunwyr  Antonio López a'i ewythr Antonio López Torres, a'r actores Sara Montiel. Cymeriad dychmygol yw'r enwocaf o'r cwbl fodd bynnag, oherwydd yma y lleolodd Miguel de Cervantes ei nofel *Don Quixote de La Mancha*.

Categori:Castilla-La Mancha
Categori:Rhanbarthau hanesyddol Sbaen
Don Quixote

***Don Quixote*** yw'r enw arferol ar nofel Miguel de Cervantes sydd a'r teitl llawn ***El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha***, neu yn orgraff Sbaeneg modern, ***Don Quijote***. Cyhoeddwydd trosiad Cymraeg o'r gwaith gan J. T. Jones ym 1954 o dan yr enw ***Anturiaethau Don Cwicsot***.

Y nofel yma, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1605, yw nofel enwocaf Sbaen; mae hefyd yn un o nofelau enwocaf y byd. Cyhoeddwyd yr ail gyfrol ddeng mlynedd yn ddiweddarach. Mae'n nofel ddoniol ym yr arddull bicarésg, ond mae neges fwy difrifol iddi hefyd.

Prif amcan Cervantes wrth ysgrifennu *Don Quixote* oedd dinistrio'r llyfrau marchogwriaeth a rhamant a oedd mor boblogaidd yn Sbaen. Oherwydd y brwydro yn erbyn y Mwriaid bu'r llyfrau rhamant oroesi yn hwy nac unrhyw fan arall. Nid ef oedd yr unig un. Yn 1533  pasiodd Siarl V ddeddf yn gwahardd dwyn Rhamantau Marchogwriaeth i mewn i India'r Gorllewin. yn 1555 ceisiwyd deddfu yn ei herbyn a'u  llosgi, ond heb lwyddo.

Mae'r arwr, Alonso Quixano, yn foneddwr gwledig sy'n byw yn La Mancha. Trwy ddarllen gormod o lyfrau ar sifalri, mae'n dod i gredu ei fod yn byw mewn byd o farchogion crwydr o'r cyfnod yma, ac mae'n cychwyn allan gyda'i ysgweier Sancho Panza, yn marchogaeth ar ei hen geffyl "Rocinante". Mae'n rhaid i farchog gael cariad, a dewis Don Quixote yw Dulcinea del Toboso, mewn gwirionedd Aldonza Lorenzo, merch fferm gyfagos, sy'n gwybod dim am hyn.

Dilynir Don Quixote trwy gyfres o anturiaethau; un o'r enwocaf yw ei ymosodiad ar felinau gwynt gan dybio mai cewri ydynt. Ar ddiwedd y nofel, mae'n sylweddoli ei fod wedi bod yn ei dwyllo ei hun, ac yn marw.

Yn 2005, dathlwyd pedwar can mlwyddiant y llyfr mewn nifer o ffyrdd; er enghraifft yn Feneswela, rhannodd yr arlywydd Hugo Chávez filiwn o gopiai am ddim fel rhan o ymgyrch yn erbyn anllythrenedd.

[Don Quixote and Sancho Panza|dim|bawd|280px|Don Quixote, Rocinante a Sancho Panza wedi ymosodiad aflwyddiannus ar felin wynt. Llun gan [Gustave Doré.]]

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 1605
Categori:Nofelau'r 17eg ganrif o Sbaen
Categori:Nofelau Sbaeneg yr 17eg ganrif
Categori:Nofelau Sbaeneg o Sbaen
Categori:Nofelau picarésg
Llanarmon Dyffryn Ceiriog

:*Gweler hefyd Ceiriog (gwahaniaethu).*

Pentref yng nghymuned Ceiriog Uchaf, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Llanarmon Dyffryn Ceiriog**. Saif ar lan Afon Ceiriog, ar ddiwedd ffordd y B4500, 5 milltir (8&nbsp;km) i'r de-orllewin o Lyn Ceiriog a 10 milltir (16&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o Groesoswallt.

Saif dwy ywen nodedig ychydig fetrau o ddrws Eglwys Sant Garmon, sy'n enghreifftiau prin o bâr o yw; yn 1998 mesurwyd o gwmpas gwaelod y coed ac roedd yr ywen ar y chwith (wrth edrych ar yr eglwys) yn 25 troedfedd a'i phartner gwrywaidd ar y dde dros yn 25 troedfedd a hanner.
bawd|dim|Eglwys Sant Garmon
bawd|dim|Dwy ywen ger drws yr eglwys: yr un ar y chwith yn fenywaidd a'r llall yn wrywaidd

## Daearyddiaeth a gweinyddiaeth
### Hanes Dinesig
O ganol yr 16g tan 1974, llywodraethwyd Llanarmon Dyffryn Ceiriog gan sir weinyddol Dinbych.  O 1895 tan 1935, roedd Llanarmon Dyffryn Ceiriog yn rhan o ardal wledig  Llansilin, a gyfunwyd yn 1935 gydag ardal wledig Y Waun i greu ardal wledig Y Waun.  Arhosodd Llanarmon Dyffryn Ceiriog yn rhan o ardal gwledig Y Waun o 1935 tan 1974.

Yn 1974, cafwyd wared ar yr hen Sir Ddinbych fel sir weinyddol, a cafodd Llanarmon Dyffryn Ceiriog ei gynnwys o fewn ardal Glyndŵr yn sir newydd Clwyd. Newidiwyd y trefn eto yn 1996, pan gafwyd wared o Glwyd ac Ardal Glyn Dŵr, daeth Llanarmon Dyffryn Ceiriog yn rhan o Fwrdeistref Sirol Wrecsam, fel yma mae hi heddiw fyth.

### Cynyrchiolaeth gwleidyddol
Gweinyddir Llanarmon Dyffryn Ceiriog o fewn bwrdeistref sirol Bwrdeistref Sirol Wrecsam, awdurdod unedol a grewyd yn 1996.  Mae Llanarmon Dyffryn Ceiriog yn etholaeth Dyffryn Ceiriog, ac mae genddi Gynghorwr annibynnol.

## Enwogion
Ganed y bardd nodweddiadol, John Ceiriog Hughes yn fferm Pen-y-Bryn, Llanarmon Dyffryn Ceiriog yn 1832, a treuliodd ei blentyndod yno.

## Cyfeiriadau

Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 18.JPG
Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 29.JPG
Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 21.JPG
Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 03.JPG
Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 09.JPG
Eglwys Sant Garmon Church of St Garmon, Ceiriog Ucha Llanarmon Dyffryn Ceiriog Wrecsam Wrexham Cymru Wales 12.JPG

Categori:Ceiriog Uchaf
Categori:Pentrefi Wrecsam
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Wrecsam (y DU)
Euros Childs

Cerddor a chyfansoddwr o Gymru yw **Euros Childs** (ganwyd 16 Ebrill 1975), a adnabyddir orau fel prif lais y band Gorky's Zygotic Mynci. Megan Childs, ei chwaer, yw'r Feiolinydd yn y band.

Ganwyd Childs ym mhentref Freshwater East, Sir Benfro, a derbyniodd ei addysg uwchradd yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin, Sir Gaerfyrddin.

Daeth ei gerddoriaeth solo i'r olwg gyntaf yn 2005, rhyddhawyd ei sengl gyntaf, *Donkey Island*, ar label Wichita Recordings 28 Tachwedd 2005. Aeth ar daith o'r Deyrnas Unedig gyda Alun Tan Lan.

Rhyddhawyd albym solo cyntaf Euros, *Chops*, ar label Wichita Recordings 13 Chwefror 2006, quickly followed by his second and last single from the album, *Costa Rita*. Erbyn canol 2006, datganodd Gorky's Zygotic Mynci au bod yn gwahanu, gan alluogi i Euros a Richard James ganolbwyntio ar eu prosiectau solo.

Rhyddhawyd ei ail albym solo, *Bore Da*, 5 Mawrth 2007. Mae'n cynnwys y caneuon *Bore Da*, *Henry a Matilda Supermarketsuper*, *Blaidd Tifas y Drws*, a *Warrior* ymysg eraill.

Taflodd ymgyrchwyr yr Iaith gawl dros Euros wedi perfformiad yn 2006, mewn protest at ei ganu drwy'r iaith Saesneg.

## Disgograffi
### Albymau
**Chops* (13 Chwefror 2006)
**Bore Da* (5 Mawrth 2007)
**The Miracle Inn* (27 Awst 2007)
**Cheer Gone* (27 Hydref 2008)
**Son of Euro Child* (7 Medi 2009)
**Face Dripping* (6 Rhagfyr 2010)
**Ends* (28 Tachwedd 2011)
**Summer Special* (20 Awst 2012)
**Situation Comedy* (2013)
**Eilaaig* (2014)
**Sweetheart* (2015)
**Refresh!* (2016)
**House Arrest* (2017)
**Olion* (2018)

### Senglau
**Donkey Island* (28 Tachwedd 2005) UK #243
**Costa Rita* (24 Ebrill 2006)
**Horse Riding* (6 Awst 2007)
**I Will Not Mind* / "Pontiago" (2011)
**Beef Bridge* EP (Awst 2011)
**Emyn O Wdig"*(October 2011)
**Spin That Girl Around* / *Just a Dream* (28 Mai 2012)
*''That's Better* (13 Awst 2012)
**Be Be High* / *The Surgeon* (12 Tachwedd 2012)
**Tête à Tête* (14 Hydref 2013)
**Fruit And Veg* (25 Medi 2015)

### Cyfraniadau eraill
**In Between* by Pondman (2002)
**Someday We Will Foresee Obstacles* by Syd Matters (Ebrill 2005)
**The Unfairground* gan Kevin Ayers (10 Medi 2007)
**We Went Riding* by Richard James (21 Mehefin 2010)
**Jonny* gan Jonny (12 Ebrill 2011)
**First Cousins* gan Cousins (Childs a Meilyr Jones) (16 Mawrth 2012)
**Pictures in the Morning* gan Richard James (23 Ebrill 2012)
*The single "Door to Tomorrow" gan Erol Alkan (2012)
**At The Dance'' gan Short & Curlies (3 Mehefin 2013)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol
*Tudalen MySpace
*Lluniau Byw
*Lluniau Byw 

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin
Categori:Pobl o Sir Benfro
Banc Canolog Ewrop

**Banc Canolog Ewrop** yw banc canolog yr Undeb Ewropeaidd (UE) ac un o'i phrif asiantaethau ariannol. Yn economi'r UE mae'n chwarae rôl tebyg i fanc canolog gwladwriaeth, e.e. Banc Lloegr yn y Deyrnas Unedig.


Categori:Banciau canolog
Categori:Economi'r Undeb Ewropeaidd
Categori:Sefydliadau'r Undeb Ewropeaidd
Cyfundrefn Banciau Canolog Ewrop

Mae **Cyfundrefn Banciau Canolog Ewrop (CBCE)** (Saesneg: *European System of Central Banks*) yn cynnwys Banc Canolog Ewrop (BCE) ynghyd â banciau canolog cenedlaethol pob un o'r 27 aelod-wladwriaeth sydd yn yr Undeb Ewropeaidd (UE).

Categori:Banciau
Categori:Economi'r Undeb Ewropeaidd
Categori:Sefydliadau'r Undeb Ewropeaidd
Banc canolog

Mae **banc canolog** yn fanc sy'n gweithredu polisïau ariannol llywodraeth gwlad neu wladwriaeth, gan weithredu fel bancwr i'r llywodraeth ei hun ac i'r banciau masnachol yn ogystal.

Mae banciau canolog yn gyfrifol am ddal cronfeydd aur llywodraeth, rheoli cysylltiadau ariannol gyda gwledydd eraill ac ariannu dyled y llywodraeth.

Ceir banciau canolog yn y mwyafrif o wledydd y byd. Yn y DU Banc Lloegr yw'r banc canolog (er gwaethaf yr enw).

Ar ôl sefydlu'r Undeb Ewropeaidd creuwyd Banc Canolog Ewrop i chwarae rhan gyffelyb i rôl y banciau canolog cenedlaethol yn economi'r UE.


Canolog
Categori:Geirfa economeg
Categori:Polisi ariannol
Categori:Sefydliadau llywodraethol
Neuadd Pantycelyn

Neuadd a neilltuwyd i fyfyrwyr Cymraeg eu hiaith ym Mhrifysgol Aberystwyth yw **Neuadd Pantycelyn**.  Mae wedi ei leoli ar Ffordd Penglais yn nhref Aberystwyth. Yma mae cartref Côr Aelwyd Pantycelyn a hefyd swyddfa UMCA. Fe'i hagorwyd ar ddechrau'r 1950au ond fe'i newidiwyd i fod yn neuadd Gymraeg ym 1974. 

Yn 2008 trafodwyd y posibilrwydd o gau'r neuadd fel rhan o ymgynghoriad ar ddyfodol llety myfyrwyr ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Ar Ddydd Sul y 14eg o Fedi yn 2015, meddiannodd myfyrwyr y Neuadd o flaen cyfarfod cyngor y Brifysgol i wneud penderfyniad ar sicrhau ai peidio dyfodol y sefydliad ar 22ain o Fehefin.
 Cynhaliwyd deiseb i gadw'r neuaddau ar agor ac, erbyn yr 22ain o Fedi, bu dros 2,700 o enwau arni. O ganlyniad i hyn, pleidleisiodd cyngor y brifysgol i ailagor Pantycelyn fel neuadd breswyl o fewn pedair blynedd yn dilyn gwaith adnewyddu.

Penderfynodd Cyngor Prifysgol Aberystwyth ar y seithfed ar hugain o Dachwedd 2017 i fuddsoddi £12 miliwn i adnewyddu'r neuadd. Gwelwyd hwn fel cam mawr yn yr ymgyrch i sicrhau bod y Neuadd yn ail Agor erbyn Medi 2019 gyda Llywydd UMCA Gwion Llwyd yn  "falch iawn o’r penderfyniad" Fe wnaeth y gwaith o ddechrau adnewyddu'r adeilad dechrau ar ddechrau Chwefror 2018.

Cyhoeddodd y Brifysgol bod angen oedi ail agor y Neuadd i'r flwyddyn 2020 oherwydd nad oedd digon o waith wedi ei wneud o flaen llaw. Er hyn roedd y Brifysgol yn nodi ei fod yn ymroddedig i'w ailagor blwyddyn yn hwyrach gyda chyllid yn ei le gyda chymorth £5 miliwn y Llywodraeth. Agorwyd ym mis Medi 2020 gyda'r Gweinidog Addysg ar y pryd Kirsty Williams yn bresennol yn yr agoriad swyddogol. Cafodd £16.5m ei wario i'w adnewyddu gyda phob 198 o ystafelloedd wely yn cynnwys ystafell ymolchi integredig.

Yn ddiwylliannol ceir brith o draddodiadau gyda sawl bardd yn dysgu ei grefft yno. Mae'r cysylltiad Pantycelyn gyda cherddoriaeth Cymraeg yn amlwg heddiw gyda sawl band nodedig yn dod i fodolaeth yn y Neuadd megis Yr Ods

## Gweler hefyd
*Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gôr Pantycelyn

## Dolenni allanol 
* Dathlu pen-blwydd neuadd breswyl Stori Neuadd Panycelyn yn 30 oed oddi ar wefan BBC

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ceredigion
Categori:Prifysgol Aberystwyth
Tŷ disgownt

Sefydliad ariannol yn y DU sy'n disgwontio biliau cyfnewid ac yn prynu a gwerthu biliau'r trysorlys yw **tŷ disgownt** (Saesneg: *Discount house*). Mae tai disgwont yn cael yr arian i wneud hynny trwy fenthyg ffyndiau tymor-byr gan y banciau masnachol a sefydliadau ariannol eraill.

Mae'r tai disgownt yn cymryd bil y trysorlys bob wythnos ac mewn cyfnewid mae Banc Lloegr yn gweithredu fel benthycydd wrth raid i'r tai disgownt.

Categori:Economi'r Deyrnas Unedig
Categori:Adwerthu
Awdurdodau unedol yr Alban

Dyma restr o awdurdodau unedol yr Alban a map sy'n dangos eu lleoliad yn y wlad.

Inverclyde
Swydd Renfrew
Gorllewin Swydd Dunbarton
Dwyrain Swydd Dunbarton
Dinas Glasgow
Dwyrain Swydd Renfrew
Gogledd Swydd Lanark
Falkirk
Gorllewin Lothian
Dinas Caeredin
Midlothian
Dwyrain Lothian
Swydd Clackmannan
Fife
Dinas Dundee
Angus

Swydd Aberdeen
Dinas Aberdeen
Moray
Yr Ucheldir
Na h-Eileanan Siar (Ynysoedd y Gorllewin)
Argyll a Bute
Perth a Kinross
Stirling
Gogledd Swydd Ayr
Dwyrain Swydd Ayr
De Swydd Ayr
Dumfries a Galloway
De Swydd Lanark
Gororau'r Alban
Ynysoedd Erch
Ynysoedd Shetland

dim

## Gweler hefyd
* Awdurdodau unedol Cymru
* Awdurdodau unedol yn Lloegr
La Rioja

Gall **La Rioja** gyfeirio at:

* Talaith La Rioja (Ariannin)
* La Rioja, Ariannin, prifddinas y dalaith 
* La Rioja cymuned ymreolaethol yn Sbaen

## Gweler hefyd 
*Rioja
Dumfries a Galloway

Mae **Dumfries a Galloway** (Gaeleg yr Alban: *Dùn Phris agus an Gall-Ghaidhealaibh*) yn un o awdurdodau unedol yr Alban, a leolir yn ne-orllewin y wlad. Dumfries yw'r ganolfan sirol. Mae'r sir yn ffinio â Gororau'r Alban i'r dwyrain, De Swydd Ayr, Dwyrain Swydd Ayr a De Swydd Lanark i'r gogledd, a rhan o Cumbria yng ngogledd-orllewin Lloegr i'r de.

Mae'r sir yn cynnwys hen ranbarth Galloway. Yn yr Oesoedd Canol cynnar roedd yn gorwedd yn yr Hen Ogledd ac mae'n bosibl ei fod yn rhan o deyrnas Rheged.

200px|bawd|canol|Lleoliad Dumfries a Galloway yn yr Alban

## Trefi a phentrefi 
*Ae, Airieland, Airds of Kells, Annan, Anwoth, Ardwell
*Beattock, Beeswing, Brydekirk
*Caerlaverock, Cairngaan, Cairnryan, Cargenbridge, Carsphairn, Castle Douglas, Castle Kennedy, Clarencefield, Corsock, Creetown
*Dalton, Dornock, Drumlanrig, Drummore, Dumfries, Dundrennan, Dunragit, Dunscore
*Eastriggs, Ecclefechan, Eskdalemuir
*Garlieston, Gatehouse of Fleet, Glenluce, Gretna Green, Gretna
*Haugh of Urr, Hoddom
*Johnstonebridge
*Keir, Kippford, Kirkcolm, Kirkcudbright
*Langholm, Lochmaben, Lockerbie
*Millhousebridge, Moffat, Moniaive
*New Abbey, New Galloway, New Luce, Newton Stewart, Newton Wamphray
*Palnackie, Penpont, Portpatrick
*Robgill Tower
*Rigg, Ruthwell
*Sandhead, Sanquhar, St. John's Town of Dalry, Stranraer
*Terregles, Thornhill, Twynholm
*Wanlockhead, Whithorn, Wigtown

## Gweler hefyd
*Dumfries a Galloway (etholaeth seneddol y DU)
*Dwyrain Kilbride, Strathaven a Lesmahagow (etholaeth seneddol y DU)
*Kirkcaldy a Cowdenbeath (etholaeth seneddol y DU)
*Lanark a Dwyrain Hamilton (etholaeth seneddol y DU)
*Rutherglen a Gorllewin Hamilton (etholaeth seneddol y DU)
*Swydd Dumfries, Clydesdale a Tweeddale (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
*
La Rioja (cymuned ymreolaethol)

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **La Rioja**. Mae'n un o'r lleiaf o'r cymunedau ymreolaethol. Y brifddinas yw Logroño, ac mae dinasoedd a threfi pwysig eraill yn cynnwys Calahorra, Arnedo, Alfaro, Haro, Santo Domingo de la Calzada a Nájera.

O tua 970 hyd tua 1005 roedd La Rioja yn ffurfio Teyrnas Viguera, yna daeth yn rhan o Deyrnas Pamplona. Bu llawer o ymladd yn yr ardal yma cyn i La Rioja ddod yn rhan o deyrnas Castillia yn derfynol yn 1179. Crewyd y dalaith dan yr enw Logroño yn 1822, a newidiwyd ei henw i La Rioja yn 1980. Daeth yn gymuned ymreolaethol yn 1982.

Mae'n ffinio ar Euskadi, Navarra, Aragón and Castillia-Leon. Mae Afon Ebro yn llifo trwy'r dalaith. Amaethyddol yw'r dalaith yn bennaf, ac mae'n arbennig o enwog am ei gwin, Rioja.

Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen

Categori:Taleithiau Sbaen
De Swydd Ayr

Mae **De Swydd Ayr** (Gaeleg yr Alban: *Siorrachd Inbhir Àir a Deas*; Saesneg: *South Ayrshire*) yn un awdurdodau unedol yr Alban, sy'n cynnwys rhan ddeheuol yr hen Swydd Ayr. Mae'n ffinio â Dwyrain Swydd Ayr, Gogledd Swydd Ayr a Dumfries a Galloway.

Creuwyd ffiniau'r sir newydd yn 1996, fel olynydd uniongyrchol i hen ranbarth Kyle a Carrick. Ayr yw'r ganolfan weinyddol.

200px|bawd|canol|Lleoliad De Swydd Ayr yn yr Alban

## Trefi a phentrefi
*Alloway
*Ayr
*Ballantrae
*Crosshill
*Dailly
*Dalrymple
*Dunure
*Girvan
*Kirkmichael
*Kirkoswald
*Lendalfoot
*Maybole
*Monkton
*Maidens
*Prestwick
*Straiton
*Tarbolton
*Troon
*Turnberry

## Gweler hefyd
*Canol Swydd Ayr (etholaeth seneddol y DU)
*Kilmarnock a Loudoun (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban

Categori:Swydd Ayr
Banc Lloegr

**Banc Lloegr** yw banc canolog y Deyrnas Unedig. Cafodd ei wladoli yn 1946.

Sefydlwyd Banc Lloegr fel banc preifat yn 1694 gan grŵp o farsiandïwyr Seisnig yn Llundain i fenthyg arian i'r brenin Wiliam III. Gyda sefydlu'r Deyrnas Unedig yn 1801, fel Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon, daeth y banc i chwarae rôl fwyfwy allweddol yn economi'r deyrnas ac fel arf ariannol y llywodraeth.

Mae'n cyhoeddi nodau banc y DU (er bod banciau yn yr Alban yn cyhoeddi eu nodau banc eu hunain). Mae'n gweithredu polisi ariannol llywodraeth y Deyrnas Unedig ar y farchnad agored ac yn gweithredu fel benthycydd pan fo rhaid i'r tai disgownt. Yn ogystal mae'n ceisio rheoli credyd trwy amrywio'r cyfradd llog y mae'n codi ar gyfrifau arbennig y banciau manachol. Yn ychwanegol, mae'n rheoli dyled genedlaethol y DU a'u cronfeydd aur.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Llundain
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain

Categori:Banciau canolog
Categori:Banciau'r Deyrnas Unedig
Categori:Economi'r Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1694
Categori:Trysorlys EF
Phil Drabble

Cyflwynydd teledu ac awdur o Loegr oedd **Phil Drabble** (13 Mai 1914 - 29 Gorffennaf 2007). Bu'n gyflwynydd y rhaglen deledu am dreialon cŵn defaid, *One Man and His Dog*.

## Llyfryddiaeth
**Staffordshire* (1948)
**The Black Country* (1952)
**A Weasel in My Meatsafe* (1957)
**The Penguin Book of Pets* (1964)
**Badgers at My Window* (1969)
**My Beloved Wilderness* (1971)
*''Phil Drabble's Country Scene* (1974)
**Design for a Wilderness* (1973)
**Pleasing Pets* (1975)
**Book of Pets* (1976)
**Country Seasons* (1976)
**One Man and His Dog*(1978)
**Of Pedigree Unknown: Sporting & Working Dogs* (1976)
**No Badgers in My Wood* (1979)
**Country Wise* (1980)
**In the Country* (1980)
**Four Seasons: The Life of the English Countryside* gyda Sheila Mannes-Abbott (1981)
**It's a Dog's Life* (1983)
**Country Moods* (1985)
**What Price the Countryside?* (1985)
**My Wilderness in Bloom* (1986)
**A Voice in the Wilderness* (1991)
**One Man and His Dog* (cyf.2, 1989)
**Walking - Britain's Most Beautiful Nature Trails* (1992)
**My Wilderness Reprieved'' (1993)

Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Swydd Gaerwrangon
Tanwg

Sant o Gymru oedd **Tanwg** (fl. 6g), a oedd yn fab i Ithael Hael, a ffoes o Lydaw i Gymru gydag Emyr Llydaw yn ôl traddodiad. Dethlir ei Ŵyl Mabsant ar 10 Hydref.

## Hanes a thraddodiad
Ychydig iawn a wyddys am y sant ei hun. Dywedir ei fod wedi astudio yng nghlas enwog Ynys Enlli. Roedd yn frawd i ddau sant arall, Gredifael (Penmynydd) a Fflewyn (a gysylltir â Llanrhuddlad ym Môn). Mae rhai achau yn ei wneud yn frawd i'r seintiau Tecwyn, Tegai, Trillo, Twrog, Baglan a Llechid yn ogystal. Dywedir fod Tanwg wedi dod i'r ardal yng nghwmni'r sant Cadfan, a sefydlodd clas Tywyn.

bawd|dim|Eglwys Sant Tanwg, Llandanwg

Sefydlodd Llandanwg yn Ardudwy, Gwynedd. Ar un adeg roedd eglwysi Harlech a Llanbedr yn gysegredig iddo hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair, Gwynedd
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Angus

Mae **Angus** (Gaeleg yr Alban: *Aonghas*) yn un o awdurdodau unedol yr Alban. Mae Angus yn ffinio â Swydd Aberdeen, Perth a Kinross a Dinas Dundee. Mae'r prif ddiwydiannau yn cynnwys pysgota ac amaethyddiaeth. Forfar yw'r ganolfan weinyddol. Gyda ffiniau gwahanol, roedd Angus (hefyd: Swydd Forfar) yn un o hen siroedd yr Alban hefyd.

200px|bawd|canol| Lleoliad Angus yn yr Alban

## Trefi a phentrefi 
*Arbroath
*Birkhill
*Brechin
*Carnoustie
*Edzell
*Ferryden
*Forfar
*Friockheim
*Hillside
*Kirriemuir
*Letham
*Liff
*Monifieth
*Montrose
*Muirhead
*Newtyle
*Wellbank

## Gweler hefyd
*Angus (etholaeth seneddol y DU)


Angus
Swydd Renfrew

Mae **Swydd Renfrew** (Gaeleg: ***Siorrachd Rinn Friù***, Saesneg: ***Renfrewshire***) yn un o awdurdodau unedol yr Alban. Fe'i lleolir yng nghanolbarth y wlad.

Cyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1975 roedd Swydd Renfrew, gyda ffiniau gwahanol, yn un o siroedd yr Alban.

200px|bawd|canol|Lleoliad Swydd Renfrew yn yr Alban

## Trefi a phentrefi
*Bishopton
*Bridge of Weir
*Brookfield
*Craigends
*Crosslee
*Elderslie
*Erskine
*Houston
*Howwood
*Inchinnan
*Johnstone
*Kilbarchan
*Langbank
*Linwood
*Lochwinnoch
*Paisley
*Ralston
*Ranfurly
*Renfrew

## Gweler hefyd
*Paisley a De Swydd Renfrew (etholaeth seneddol y DU)
*Paisley a Gogledd Swydd Renfrew (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
Categori:Siroedd yr Alban
Inverclyde

Mae **Inverclyde** (Gaeleg yr Alban: *Inbhir Chluaidh*) yn un o awdurdodau unedol yr Alban. Mae'n ffinio â Swydd Renfrew a Gogledd Swydd Ayr, ac fe'i amgylchynnir fel arall gan y Firth of Clyde. Greenock yw'r ganolfan weinyddol.

Roedd yn ardal ynddi ei hun, o fewn Rhanbarth Strathclyde, o 1975 hyd 1996. Cyn 1975 roedd yn rhan o'r hen Swydd Renfrew. Mae'n un o'r lleiaf o'r 32 awdurdod lleol yn yr Alban o ran maint (29fed) a phoblogaeth (27fed).

200px|bawd|canol|Lleoliad Inverclyde yn yr Alban

## Trefi a phentrefi
*Ardgowan House
*Gourock
*Greenock
*Inverkip
*Kilmacolm
*Port Glasgow
*Quarrier's Village
*Wemyss Bay

## Gweler hefyd
*Inverclyde (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
*
Swydd Aberdeen

Mae **Swydd Aberdeen** (Gaeleg yr Alban: *Siorrachd Obar Dheathain*, Saesneg: *Aberdeenshire*) yn un o awdurdodau unedol yr Alban, a leolir yng ngogledd-ddwyrain y wlad.

200px|bawd|canol|Lleoliad Swydd Aberdeen yn yr Alban

Nid yw'r Swydd Aberdeen bresennol yn cynnwys Dinas Aberdeen, sy'n awdurdod unedol ynddi ei hun. Fodd bynnag, mae pencadlys Swydd Aberdeen, Woodhill House, yn ninas Aberdeen. Mae Swydd Aberdeen yn ffinio ag Angus a Perth a Kinross i'r de, a'r Ucheldir a Moray i'r gorllewin.

bawd|dim|Aberdeenshire

## Lleoedd o ddiddordeb
*Badenyon
*Balmoral
*Castell Crathes
*Causey Mounth, ffordd hynafol
*Castell Drum
*Castell Dunnottar
*Castell Fetteresso
*Fowlsheugh Gwarchodfa Natur
*Castell Muchalls
*Portlethen Moss
*Afon Dee
*Castell Slains
*Aber Ythan (Gwarchodfa Natur)

## Gweler hefyd
*Banff a Buchan (etholaeth seneddol y DU)
*Dwyrain Dundee (etholaeth seneddol y DU)
*Gordon (etholaeth seneddol y DU)
*Gorllewin Swydd Aberdeen a Kincardine (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
Categori:Siroedd yr Alban
Afon Dee (Swydd Aberdeen)

:''Am afonydd eraill o'r un enw, gweler Afon Dee.*

Afon yn Swydd Aberdeen, gogledd-ddwyrain yr Alban, yw **Afon Dee** (Gaeleg  yr Alban: *Uisge Dè''). Mae'n tarddu yn y  Cairngorms ac yn llifo trwy *Royal Deeside* i gyrraedd Môr y Gogledd yn Aberdeen. Ei hyd yw 90 milltir.

Mae'r afon yn tarddu 4000 troedfedd i fyny ar lwyfandir Braeriach. Mae afonydd eraill yn llifo iddi yn Lairig Ghru ac mae'n rhedeg rhwng mynyddoedd uchel Ben Macdui a Cairn Toul. Yn y *Linn of Dee* mae'r llifo trwy geunant naturiol 300m. Yn ardal "Glannau Dee Brenhinol" rhed yr afon heibio i bentrefi a threfi Braemar, Ballater, Aboyne a Banchory.

Cyn cyrraedd Môr y Gogledd, mae Afon Dee yn llifo trwy harbwr Aberdeen. Cloddiwyd sianel artiffisial yno yn 1872, i wella'r harbwr.

[250px|bawd|dim|Afon Dee ger [Braemar]]

## Cyfeiriadau
Dee (Swydd Aberdeen)
Categori:Daearyddiaeth Aberdeen
Categori:Daearyddiaeth Swydd Aberdeen
Afon Dee

Gallai **Afon Dee** gyfeirio at:

*Yr enw Saesneg ar Afon Dyfrdwy, gogledd Cymru
*Afon Dee (Cumbria), Cumbria
*Afon Dee (Galloway), yn Dumfries a Galloway, yr Alban
*Afon Dee (Queensland), Awstralia
*Afon Dee (Swydd Aberdeen), yn yr Alban
*Afon Dee (Swydd Louth), Iwerddon
Malpas

Gallai **Malpas** gyfeirio at un o sawl lle:

* Malpas, Casnewydd, de-ddwyrain Cymru
* Malpas, Swydd Gaer, gogledd-orllewin Lloegr
* Malpas, Cernyw
Castilla-La Mancha

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **Castilla-La Mancha**.

Saif Castillia-La Mancha yng nghanol Sbaen, ac mae'n ffinio ar Castilla y León, Madrid, Aragon, Valencia, Murcia, Andalucía ac Extremadura. Y brifddinas yw Toledo. Roedd y boblogaeth yn 1,977,304 yn 2007.

Yn La Mancha y lleolir y digwyddiadau yn nofel enwocaf Sbaen, *Don Quixote* gan Cervantes. Mae gwastadedd uchel La Mancha wedi bod yn safle nifer fawr o frwydrau rhwng y Mwslimiaid a'r Cristionogion.

Image:Cuenca_Catedral_de_Cuenca.jpg|Eglwys Gadeiriol Cuenca
Image:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|Eglwys Gadeiriol Cuenca
Image:Cuenca CasasColgadas1.jpg|Casas Colgadas Cuenca
Image:Cuenca-2000 rio jucar 01.jpeg|Afon Júcar yn Cuenca

Rhennir Castillia-La Mancha yn bum talaith, sy'n cymeryd enwau eu prifddinasoedd:

*Albacete
*Ciudad Real
*Cuenca
*Guadalajara
*Toledo


Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Castilla y León

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **Castilla y León**. Crëwyd y dalaith yn 1983 trwy gyfuno León a Hen Gastillia (Sbaeneg: *Castilla la Vieja*). Y dalaith yma yw'r fwyaf yn Sbaen o ran arwynebedd, 94,223&nbsp;km²; mae hefyd yn un o'r rhaniadau mwyaf yn y Gymuned Ewropeaidd. Fodd bynnag, mae'r boblogaeth yn llai na nifer o'r cymunedau ymreolaethol eraill, 2.5 miliwn yn 2005.

Mae Castilla y León yn ffinio ar Asturias a Cantabria yn y gogledd, Aragon, Euskadi a La Rioja yn y dwyrain, Madrid a Castillia-La Mancha yn y de-ddwyrain, Extremadura yn y de a Portiwgal a Galicia yn y gorllewin. Gwatstadtir uchel y *Meseta Central* yw'r rhan fwyaf o'r dalaith, gydag Afon Douro yn llifo trwyddi. Mae hefyd yn cynnwys nifer o'r dyffrynoedd cyfagos.

Y prif ddinasoedd yw Ávila, Burgos, León, Palencia, Segovia, Soria, Salamanca, Zamora a phrifddinas y gymuned, Valladolid. Rhennir Castilla y León yn naw talaith, sydd a'r un enwau a'r dinasoedd hyn.

Mae chwech Safle Treftadaeth y Byd yn Castilla y León:

* Y Camino de Santiago ("Ffordd Sant Iago"). 
* Eglwys gadeiriol Burgos  
* Hen ddinas Segovia
* Hen ddinas Ávila
* Hen ddinas Salamanca
* Mwynglawdd aur Rhufeinig Las Médulas 
* Cloddfeydd archaeolegol Atapuerca ger Burgos, lle cafwyd hyd i rai o ffosiliau dynol cynharaf Ewrop,


Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Granada

bawd|250px|de|Golygfa ar ddinas Granada
[bawd|250px|de|Yr [Alhambra, Granada]]

Dinas yng nghymuned ymreolaethol Andalucía, Sbaen, yw **Granada**, sy'n brifddinas talaith Granada. Saif wrth droed mynyddoedd y Sierra Nevada, 738 medr uwch lefel y môr. Yn 2005 roedd poblogaeth y ddinas yn 236,982.

Adeilad enwocaf Granada yw'r Alhambra, caer a phalas o'r cyfnod Islamaidd. Oherwydd yr Alhambra a nifer o atyniadau eraill, er enghraifft ar fryn yr Albaicín, mae Granada yn gyrchfan bwysig i dwristiaid. Mae Prifysgol Granada hefyd yn adnabyddus.

Roedd sefydliad yma yn y cyfnod Celtiberaidd, yna bu dinas Roegaidd yma dan yr enw **Elibyrge** neu **Elybirge**. Dan y Rhufeiniaid, gelwid hi yn "Illiberis". Cipiwyd y ddinas gan fyddin Islamaidd dan Tariq ibn-Ziyad yn 711. Yn 1013 daeth Granada yn deyrnas annibynnol dan swltan, ac yn 1228 daeth brenhinllin y Nasrid i rym yma. Hwy a adeiladodd yr Alhambra ac adeiladau eraill.

Ar 2 Ionawr 1492, ildiodd y teyrn mwslimaidd olaf, Muhammad XII, a elwid yn Boabdil gan y Cristionogion, y ddinas i fyddin Ferdinand ac Isabella, *Los Reyes Católicos* ("Y Teyrnoedd Catholig").

Mae'r Alhambra, y Generalife a'r Albaicín yn Safle Treftadaeth y Byd.

## Pobl enwog o Granada 
* Leo Africanus  (c.1494-c.1554?), awdur
* Federico García Lorca (1898–1936), bardd a dramodydd


Categori:Andalucía
Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Categori:Talaith Granada
Sofonisba Anguissola

Arlunydd benywiadd o'r Eidal oedd **Sofonisba Anguissola** (1535 yn Cremona - 1625, Palermo Sbaen).

Enw'i thad oedd Amilcare Anguissola.  Roedd hi'n chwaer i'r arlunwyr Lucia Anguissola a Minerva Anguissola. Aeth i weithio i lys yn Sbaen.

bawd|dim|340px|*Tri phlentyn â chi*

Categori:Genedigaethau 1535
Categori:Marwolaethau 1625
Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Eidal
Categori:Merched yr 16eg ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 17eg ganrif o'r Eidal
Lavinia Fontana

[bawd|250px|*Minerva in atto di abbigliarsi* ("[Minerva yn gwisgo amdani"), peintiwyd gan Lavinia Fontana yn 1613 (Galleria Borghese, Rhufain)]]

Roedd **Lavinia Fontana**, neu **Lavinia Zappi** (24 Awst 1552 - 11 Awst 1614), yn beintiwr o'r Eidal a aned yn Bologna. Caiff ei hystyried y ferch gyntaf i fod yn arlunydd o'r un lefel a dynion, y tu allan i gwfaint a llys. Hi hefyd oedd y ferch gynatf, hyd y gwyddom, i ddarllunio merched noeth yn ei lluniau, hi hefyd oedd yn dod ag arian i mewn i'r teulu, a hwnnw'n deulu o 13.

Gweithiai â lliw fel ei thad, Prospero Fontana. Peintiodd ei llun cyntaf (Plentyn - y mwnci) yn 23 oed ond mae'r llun bellach ar goll.

Galwodd y Pab Grigor XIII hi i Rufain lle cafodd waith fel arlunydd yn ei lys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1552
Categori:Marwolaethau 1614
Categori:Merched yr 16eg ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 17eg ganrif o'r Eidal
Julien Macdonald

Dylunydd ffasiwn o Gymru yw **Julien Macdonald** OBE (ganwyd 19 Mawrth 1971 ym Merthyr Tudful).

## Bywgraffiad 
Ganwyd Macdonald ym Merthyr Tudful a mynychodd Ysgol Cyfarthfa. Dysgodd ei fam ef sut i weu a chododd ei ddiddordeb mewn dylunio yn fuan wedyn.  Roedd diddordeb ganddo mewn gyrfa fel dawnsiwr, ond astudiodd MA tecstiliau yng Ngholeg Brenhinol Arlunio, Brighton, yn lle hynny. Yn fuan ar ôl graddio, cafodd ei recriwtio i weithio gyda Karl Lagerfeld ar gyfer Chanel. Gweithiodd yn llawrydd hefyd yn creu gwisg wedi ei gweu ar gyfer Alexander McQueen ac Owen Gaster.

Yn 2000, apwyntiwyd ef yn olynydd i Alexander McQueen fel prif ddylunydd Tŷ *Haute Couture* Paris, Givenchy, ac yn 2001 enwebwyd ef yn Ddylunydd Ffasiwn Prydeinig y Flwyddyn. Caiff ei greadigaethau eu gwisgo gan sêr megis Joely Richardson, Kylie Minogue, Geri Halliwell, Shirley Bassey, Carmen Electra a Naomi Campbell. Dewiswyd ef gan British Airways i ail-ddylunio gwisg eu cynorthwywyr hedfan. Mae'n feirniad ar y fersiwn Brydeinig o'r gyfres deledu *Project Runway*, sef *Project Catwalk*, a ddarlledir ar Sky One. Yn Mehefin 2006, gwobrwywyd ef â OBE yn rhestr Anrhydeddau Penblwydd y Frenhines am wasanaethau i'r diwydiant ffasiwn.

Yng Ngorffennaf 2023, aeth ei gwmni ffasiwn i'r wal. Yn 2020 collodd y cwmni incwm sylweddol yn dilyn cwymp y siop adrannol Debenhams. Gwaethygodd y sefyllfa yn ystod pandemig COVID pan gollodd y cwmni sawl contract pwysig yn ogystal a costau ychwanegol oherwydd chwyddiant.

## Ei ymddygiad dadleuol 
Mae Julien Macdonald wedi denu beirniadaeth hallt am ei ddefnydd helaeth o ffwr anifeiliaid, a thaflwyd blawd ato yng ngwesty'r Hilton ym Mharis un tro. Yn Chwefror 2007, cafodd ei feirniadu eto am ddefnyddio ffwr yn ei gasgliad Hydref. Achosodd wylltio pellach wrth ddweud "People who don't like fur can p*ss off. I love fur. It's a beautiful natural product from animals." Caiff yr hetiau couture eu creu gan Prudence Millinery.

## Bywyd personol
Mae Macdonald yn blentyn i Glyn a Joan ac mae ganddo chwiorydd Lesley and Beverley. Bu farw ei dad Glyn yn 81 oed yn Chwefror 2016; trefnwyd wasanaeth iddo ar 1 Mawrth yn Eglwys St Illtyd.

## Llyfryddiaeth
*http://news.independent.co.uk/people/profiles/article346290.ece   Erthygl gan yr *Independent*
*http://www.dailymail.co.uk/pages/live/femail/article.html?in_article_id=436082&in_page_id=1879 Erthygl gan y *Daily Mail*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Fideo UKTV Style - cefn llwyfan mewn sioe ffasiwn Julien MacDonald

Categori:Dylunwyr ffasiwn o Gymru
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Geraint

Enw personol gwrywaidd Cymraeg yw **Geraint**. Mae'n gytras â'r gair Groeg *γερων* (*geron*), sef "henwr"; mae'n gytras felly â'r gair Saesneg *geriatric*.

Gallai gyfeirio at:

## Mytholeg Gymreig
* Geraint fab Erbin, prif gymeriad y chwedl Arthuraidd *Geraint ac Enid*, un o'r Tair Rhamant.

## Pobl
* Geraint Thomas, seiclwr proffesiynol
* Geraint Griffiths, canwr ac actor
* Yr Arglwydd Geraint Howells, cyn-arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol yng Nghymru.
* Geraint Jarman, cerddor
* Geraint Bowen, bardd ac Archdderwydd
* Geraint Evans, canwr opera
* Geraint Evans, awdur nofelau ditectif
* Geraint Vaughan Jones, nofelydd

Categori:Enwau personol Cymraeg
Pennsans

bawd|Golygfa o’r awyr o Wherry Town a Penzance, Cernyw, Lloegr.
Tref a phlwyf sifil yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Pennsans** (Saesneg: **Penzance**; Cernyweg: *Pennsans*).

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 21,045.

Mae'r rheilffordd yn terfynu yna. Mae'n borthladd ar gyfer y gwasanaeth llong fferi i Ynysoedd Syllan. Mae Caerdydd 225.6 km i ffwrdd o Pennsans ac mae Llundain yn 413.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Truro sy'n 38.6&nbsp;km i ffwrdd.

Cynhaliwyd Gorseth Kernow (Gorsedd Cernyw), sy'n hyrwyddo'r iaith Gernyweg a diwylliant Cernyw, yn Penzance yn 1931, 1935, a 2007.

Mae'r crybwyll hanesyddol cyntaf am Pennsans y dod o 1322 fel le dod â dir pysgod.

dim|bawd|600px|Panorama o Pennsans

## Adeiladau a chofadeiladau
*Gerddi Morrab
*Pwll Nofio Jiwbili
*Tŷ Branwell
*Tŷ Trereife

## Enwogion
*Syr Humphry Davy (1778-1829), chemegydd
*Maria Branwell (1783-1821), mam y chwiorydd Brontë
*John Carne (1789-1844), awdur
*Adrian Stephens (1795-1876), peiriannydd
*Jan Harvey (g. 1947), actores

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Pennsans wedi'i gefeillio â:
* Konk-Kerne, Llydaw

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Penzance

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Penzance - Wikivoyage
*Llyfrgell Morrab
*Hanes 
*Gŵyl Golowan
*Cyngor Tref Penzance 

Categori:Plwyfi sifil Cernyw
Categori:Trefi Cernyw
Pennwydh

Cyn-ardal an-fetropolitan yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, oedd **Pennwydh** neu **Penwaedd** (Saesneg: *Penwith*). Roedd Pensans yn dref weinyddol iddi. Crëwyd yr ardal ar 1 Ebrill 1974 drwy uno ardaloedd Pensans a St. Ives, a chynghorau Dosbarth St Just a Gorllewin Pennwydh. Daeth i ben ar 1 Ebrill 2009 gyda sefydlu Awdurdod Unedol Cernyw.

250px|dim|bawd|Lleoliad yng Nghernyw

## Tarddiad y gair 
Mae'r geiryn "pen" yn amlwg ei ystyr yn y Gymraeg o edrych ar leoliad Pennwydh: "pentir"; a *wydh* yn perthyn i'r gair Cymraeg â di-*wedd* sef "terfyn".

Categori:Cernyw
Categori:Awdurdodau unedol Cernyw
Toledo

Mae **Toledo** (o'r Lladin *Toletum*) yn ddinas yng nghanolbarth Sbaen. Mae'n brifddinas cymuned ymreolaethol Castilla-La Mancha ac hefyd yn brifddinas Talaith Toledo. Saif ar lan Afon Tajo. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 77,601; mae wedi cynyddu'n gyflym yn y blynyddoedd diwethaf gan fod Toledo yn awr o fewn ugain munud i Madrid ar y tren cyflym.

Sefydlwyd Toledo gan y Celtiberiaid. Yn 193 CC. cipiwyd y ddinas gan y Rhufeiniaid dan Marco Fulvio Nobilior, ac fel tref Rufeinig daeth yn ganolfan bwysig i'r diwydiant haearn. Cipiwyd y ddinas gan yr Alaniaid yn 411, yna gan y Fisigothiaid yn 418. Yn 
711 cipiwyd hi gan fyddin Islamaidd Tarik, a daeth yn ddinas Islamaidd dan yr enw **Tulaytulah** (Arabeg طليطلة). Yn ddiweddarach daeth Toledo yn deyrnas Islamaidd annibynnol, ond ar 25 Mai 1085, ildiwyd y ddinas i Alfonso VI, brenin León a Castilla. Mae'r hen ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd.

dim|690px|Toledo

## Pobl enwog cysylltiedig a Toledo 
* Jehuda Halevi (c. 1075–1141), bardd a gwyddonydd Iddewig.
* Garcilaso de la Vega (c.1501-1536), bardd

Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Castilla-La Mancha
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Gororau'r Alban

Mae '''Gororau'r Alban''' yn un o awdurdodau unedol yr Alban, a leolir yn ne-ddwyrain y wlad ar y ffin â Lloegr. Newton St. Boswells yw'r ganolfan weinyddol.

I'r gogledd mae'n ffinio â Dwyrain Lothian, Midlothian a Gorllewin Lothian, ac i'r gorllewin â De Swydd Lanark a Dumfries a Galloway, tra bod sir Northumberland yng ngogledd Lloegr yn gorwedd i'r de.

200px|bawd|canol|Lleoliad Gororau'r Alban yn yr Alban

## Trefi a phentrefi
*Ancrum, Ayton
*Cardrona, Coldingham, Coldstream
*Chirnside
*Darnick, Denholm, Duns
*Earlston, Eyemouth
*Galashiels, Greenlaw
*Hawick
*Innerleithen
*Jedburgh
*Kelso
*Lauder
*Melrose
*Newcastleton, Newtown St Boswells
*Peebles
*Selkirk, St Boswells, Stow
*Tweedbank
*Walkerburn, West Linton
*Yetholm

## Gweler hefyd
*Dwyrain Kilbride, Strathaven a Lesmahagow (etholaeth seneddol y DU)
*Kirkcaldy a Cowdenbeath (etholaeth seneddol y DU)
*Lanark a Dwyrain Hamilton (etholaeth seneddol y DU)
*Rutherglen a Gorllewin Hamilton (etholaeth seneddol y DU)
*Swydd Berwick, Roxburgh a Selkirk (etholaeth seneddol y DU)
*Swydd Dumfries, Clydesdale a Tweeddale (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
*
Zaragoza

Dinas yn Sbaen yw **Zaragoza**. Mae'n brifddinas Cymuned Ymreolaethol Aragón a thalaith Zaragoza. Gyda phoblogaeth o 667,034, hi yw'r bumed dinas yn Sbaen o ran poblogaeth,

Daw'r enw o'r enw Lladin gwreiddiol *Caesar Augusta*, a drodd yn *Saraqosta* yn Arabeg yna'n Zaragoza yn Sbaeneg. Saif ar lannau Afon Ebro, 199 medr uwch lefel y môr. Mae mewn safle ganolog iawn, tua 300&nbsp;km o bob un o ddinasoedd Madrid, Barcelona, Valencia, Bilbao a Toulouse.

Rhwng 14 Mehefin ac 14 Medi 2008 bydd arddangosfa ryngwladol Expo Zaragoza 2008 yn cael ei gynnal yno. Mae'r maes awyr wedi tyfu'n sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig wedi i Ryanair dechrau hedfan yno. Yn 2003 dechreuodd gwasanaeth trên cyflym sy'n cysylltu'r ddinas a Madrid a Lleida.

[bawd|dim|350px|[El Pilar, Afon Ebro a'r Puente de Piedra]]

Ymhlith golygfeydd Zaragoza mae El Pilar, lle ceir lluniau gan Goya, yr Eglwys Gadeiriol a'r *Palacio de la Aljafería*, oedd yn balas y brenin Al-Muqtadir pan oedd Saraqusta yn deyrnas Islamaidd annibynnol.

Categori:Aragón
Categori:Dinasoedd Sbaen
Moray

Mae **Moray** (ynganiad: *Myri*, Gaeleg yr Alban: *Moireibh* neu *Moireabh*) yn un o awdurdodau unedol yr Alban. Fe'i lleolir yng ngogledd-ddwyrain y wlad, gyda arfordir ar Foryd Moray, ac mae'n ffinio â Swydd Aberdeen a'r Ucheldir.

200px|bawd|canol|Lleoliad Moray yn yr Alban

## Trefi a phentrefi
* Aberlour, Alves, Archiestown, Arradoul, Auchenhalrig
* Bogmoor, Broadley, Buckie, Burghead
* Clochan, Craigellachie, Cullen, Cummingston
* Dallas, Deskford, Dipple, Drybridge, Dufftown, Duffus, Dyke
* Elgin
* Findhorn, Findochty, Fochabers, Forres, Fogwatt
* Garmouth
* Hopeman
* Ianstown, Inchberry
* Keith, Kingston, Kinloss
* Lhanbryde, Longmorn, Lossiemouth
* Mosstodloch
* Nether Dallachy, Newmill
* Ordiquish
* Portgordon, Portknockie
* Raffan, Rafford, Rothes, Rothiemay
* Spey Bay
* Tomintoul
* Upper Dallachy, Urquhart

## Gweler hefyd
*Moray (etholaeth seneddol y DU)

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
Aberdeen

:*Gweler hefyd Swydd Aberdeen*.

Dinas yng ngogledd-ddwyrain yr Alban yw **Aberdeen** (Gaeleg yr Alban: *Obar Dheathain*; Sgoteg: *Aiberdeen*).
Mae hefyd yn un o awdurdodau unedol yr Alban. Mae'n borthladd sy'n gorwedd ar lan Môr y Gogledd, rhwng aberoedd Afon Dee ac Afon Don, ac mae'n enwog am ei diwydiant pysgota ac fel un o brif ganolfannau diwydiant olew yr Alban. Mae ganddi boblogaeth o 202,370 (2001), sy'n ei gwneud y drydedd ddinas yn yr Alban o ran poblogaeth.

Mae'n ddinas hanesyddol gydag eglwys gadeiriol, nifer o hen dai a phrifysgol a sefydlwyd ym 1494. Roedd yn ganolfan i waith chwareli ithfaen yn y gorffennol a daeth yn enwog fel y 'Ddinas Ithfaen' am ei bod yn cyflenwi cerrig ar gyfer palmantu strydoedd Llundain yn y ddeunawfed ganrif.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Coleg Marischal
* Eglwys Gadeiriol Sant Machar
* Mercat Cross
* Neuadd cerddoriaeth
* Tolbooth
* Tŷ'r Provost Ross

RossHouse-117156-Richard Slessor.jpg|Tŷ'r Provost Ross, Aberdeen
Aberdeen01LB.jpg|chwith|Heol Union
Aberdeen02LB.jpg|chwith|Neuadd Byddin yr Iachawdwriaeth
Aberdeen05LB.jpg|Mercat Cross Aberdeen

## Pobl o Aberdeen 
* Henry Cecil (1943–2013), hyfforddwr ceffylau
* Mary Garden (1874-1967), cantores
* Graeme Garden (g. 1943), comediwr
* Evelyn Glennie (g. 1965), cerddor
* Denis Law (g. 1940), chwaraewr pêl-droed 
* Annie Lennox (g. 1954), cantores
* James Clerk Maxwell (1831–1879), gwyddonydd
* Caroline Phillips (1874 - 1956), Ffeminist a swffragét
* Ron Yeats g. 1937, chwaraewr pêl-droed

## Cludiant
Mae gan Aberdeen maes awyr.

Mae trenau'n mynd o orsaf reilffordd Aberdeen i Inverness, Glasgow, Caeredin, Llundain a Penzance.

Mae gwasanaethau fferi Northlink yn mynd i Kirkwall a Lerwick.

## Gweler hefyd
*De Aberdeen (etholaeth seneddol y DU)
*Dwyrain Dundee (etholaeth seneddol y DU)
*Gorllewin Dundee (etholaeth seneddol y DU)

## Cyfeiriadau

Categori:Awdurdodau unedol yr Alban
Categori:Dinasoedd yr Alban
Valladolid

Mae **Valladolid** yn ddinas yng ngogledd-orllewin Sbaen, sy'n brifddinas cymuned ymreolaethol Castilla y León a thalaith Valladolid. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 319,943.

Sefydlwyd y ddinas yn y 12g, a daeth yn brifddinas Teyrnas Castilla ac yna rhwng 1601 a 1606 yn brifddinas Sbaen. Yn 1346 rhoddodd y Pab Clement VI awdurdod i greu Prifysgol Valladolid. Yn 1561 dinistriwyd rhan helaeth o'r ddinas gan dân, ac fe'i hail-adeiladwyd gan y brenin Felipe II. Symudwyd y llys brenhinol i Madrid, yna yn ôl i Valladolid am gyfnod, ond wedyn yn 1606 i Madrid eto, yn barhaol y tro hwn. Yn ystod y rhyfeloedd Napoleonaidd, Valladolid oedd y ddinas a ddewisodd y Ffrancwyr fel pencadlys i'w milwyr. Ar 31 Mai 1808 cododd y trigolion mewn gwrthryfel yn eu herbyn. Llwyddodd y Ffrancwyr i'w gorchfygu wedi ymladd ffyrnig, ac ni ryddhawyd y ddinad hyd 1812 pan gipiwyd hi gan fyddin dan arweiniad Dug Wellington.

Yn Valladolid y bu farw Christopher Columbus yn 1506, a'i gladdu yno ym mynachlog Sant Ffransis, er i'w gorff gael ei sumud wedyn. Yma y ganed Juan de Torquemada yn 1388 a Felipe II, brenin Sbaen, yn 1527, ac yma yr oedd Miguel de Cervantes yn byw pan gyhoeddodd *Don Quixote* yn 1605.

 yn llifo trwy'r ddinas.]]

## Adeiladau a chofadeiladau
*Catedral de la Asunción de Valladolid
*Eglwys San Pablo
*Eglwys Santa Maria la Antigua
*Casa Museo de Colón (Amgueddfa Columbus)
*Museo Nacional de Escultura
*Palacio de Santa Cruz

Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Castilla y León