open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damages

Rhaglen deledu drama o'r Unol Daleithiau ydy ***Damages*** ("*Iawndal*") a grëwyd gan Daniel Zelman a brodyr Glenn a Todd A. Kessler (elwir gyda'i gilydd fel KZK). Term cyfreithiol yw'r gair Saesneg "*Damages*" sy'n golygu "*iawndal*" ond hefyd "*niwed*" felly mae'n chwarae ar eiriau. Darlledir yn yr Unol Daleithiau ar The 101 Network (yn flaenorol ar FX), dechreuodd ym Mehefin 24, 2007, a darlledir yn y Deyrnas Unedig ar y BBC, dechreuodd yn Ionawr 2008.

Mae'r rhaglen yn dilyn y cyfreithiwr galluog a didostur Patty Hewes (Glenn Close), ei phrotégé Ellen Parsons (Rose Byrne) a'r cwmni cyfreithiol Hewes & Associates, sydd wedi ei leoli yn Efrog Newydd. Mae pob cyfres yn pwysleisio ar achos mawr gyda Hewes a'i chwmni tra datblygu ac archwilio'r berthynas rhwng Ellen a Patty. Mae'r rhaglen yn dangos yr achos o'r safbwynt y cwmni a'r targed trwy bob cyfres. Mae'r rhaglen wedi atynnu sêr i chwarae rolau yn erbyn Hewes yn cynnwys  Ted Danson, William Hurt, Marcia Gay Harden, Martin Short, Lily Tomlin, ac, yn y gyfres bedwaredd i ddod, John Goodman. Enillodd Close a Željko Ivanek, o'r gyfes gyntaf, Emmys ar gyfer eu perfformiadau. Cafodd actorion eraill eu henwi hefyd.

Mae *Damages* wedi cael canmoliaeth feirniadol a gwobrau teledu niferus, yn cynnwys Golden Globes ac Emmys. Ar 19 Gorffennaf 2010, comisiynnodd DirecTV dwy gyfres mwy o *Damages* yn cynnwys 10 episod y gyfres a bydd y gyfres bedwaredd yn dechrau ar 11 Gorffennaf 2011. Mae'r rhaglen yn enwog am ei dirdroeon plot, naratif aflinol, teilyngdod technegol a gallu'r actorion.

## Cymeriadau
## Rhyddhadau cyfryngau yn y cartref
Gellir brynu *Damages* hefyd ar Amazon Video on Demand ac ar yr iTunes Store.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
*Gwefan DVD swyddogol (Sony Pictures Entertainment)
*Blog *Damages* (Sony Pictures Entertainment)

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2007
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Cartŵn gwleidyddol

[bawd|400px|Cartŵn gan [J. M. Staniforth a gyhoeddwyd yn yr *Evening Express* ar 11 Ebrill 1899. Pwnc y llun yw "masnach rydd", a phortreadir Wncl Sam yn cipio diwydiannau oddi ar John Bull. Mae personoliadau cenedlaethol yn nodweddiadol o gartŵnau gwleidyddol.]]
Cartŵn sy'n cyfleu neges wleidyddol neu gymdeithasol, gan amlaf parthed materion cyfoes a phobl yn y newyddion, yw **cartŵn gwleidyddol**, **cartŵn golygyddol**, neu **gartŵn dychanol**. Gan amlaf ymddangosant ar dudalen olygyddol papur newydd, ond yn hanesyddol bu gyfryngau i gartwnau gwleidyddol mewn pamffledi, cylchgronau, llyfrau, ac heddiw ar y rhyngrwyd. Maent yn aml yn gwneud defnydd o drosiadau gweledol a gwawdluniau. Mewn gwledydd democrataidd, ystyrid y mwyafrif o gartwnau gwleidyddol yn rhan o ddisgwrs sifil sydd yn mynegi barn y cartwnydd (neu ei gyflogwr) ond weithiau cyhuddir cartwnau o fod yn enghreifftiau o bropaganda cryfach. O bryd i'w gilydd mae cartwnau wedi achosi cryn anghydfod, er enghraifft dadl cartwnau Muhammad *Jyllands-Posten*.

Mae'n bosib bod cartwnau gwleidyddol yn cyfrannu at ddiwylliant gwleidyddol sy'n rhoi llais i ddicter y bobl mewn modd heddychlon yn hytrach nag angen troi at ddulliau treisgar.

## Gweler hefyd 
* Sgetsh wleidyddol

## Cyfeiriadau 
Gwleidyddol
Categori:Celf wleidyddol
Categori:Dychan gwleidyddol
Categori:Newyddiaduraeth farn
Categori:Newyddiaduro
Categori:Propaganda
Erthygl olygyddol

Erthygl farn a ysgrifennir gan staff ar fwrdd golygyddol papur newydd neu gylchgrawn yw **erthygl olygyddol**. Maent gan amlaf yn ddilofnod ac yn adlewyrchu barn y cyhoeddiad ar faterion cyfoes. Mewn nifer o gyhoeddiadau ymddengys yr erthygl olygyddol ar dudalen olygyddol neu mewn adran farn, nesaf at lythyrau i'r golygydd, y cartŵn golygyddol, yr *op-ed*, a cholofnau barn.

Golygyddol
Categori:Newyddiaduraeth farn
John Hegley

Bardd a cherddor Seisnig yw **John Richard Hegley** (ganwyd 1 Hydref 1953).

## Llyfryddiaeth
**Visions of the Bone Idol (Poems about Dogs and Glasses)* (1984)
**The Brother-in-Law and Other Animals* (1986)
**Poems for Pleasure* (Hamlyn 1989)
**Glad to Wear Glasses (glad to have ears)* (1990) ISBN 978-0233050355
**Can I Come Down Now, Dad?* (1991)
**Five Sugars, Please* (1993)
*''These Were Your Father's* (1994)
**Love Cuts* (1995)
**Beyond our Kennel* (1998)
**Dog* (2000)
**My Dog is a Carrot* (2002)
**The Sound of Paint Drying* (2003)
**Uncut Confetti* (2006)
**The Adventures of Monsieur Robinet'' (2009)

Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Beirdd Saesneg yr 21ain ganrif
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Loegr
John James Audubon

Naturiaethwr, adaregydd, heliwr ac arlunydd oedd **John James Audubon** (26 Ebrill 1785 – 27 Ionawr 1851). Arluniodd, disgrifiodd a chatalogiodd adar Gogledd America mewn modd nad oedd neb o'i flaen wedi gwneud. Fe'i ganwyd mewn trefedigaeth Ffrengig, Saint Domingue (Haiti bellach), a'i fagu yn Llydaw. Roedd yn fab llwyn a pherth i'r Is-Gapten Jean Aubudon a'i forwyn Jeanne Rabin, ill dau yn wreiddiol o Llydaw. Jean Rabin oedd ei enw gwreiddiol ond newidiodd ei enw i John James Audubon ym 1803, cyn ymfudo i'r Unol Daleithiau yn ddeunaw oed. Caiff ei gofio fel Americanwr nodweddiadol o'i gyfnod gyda'i angerdd dros ei wlad newydd, ei bersonoliaeth liwgar, a'r cyfan a gyflawnodd yn ystod ei oes.

Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Adaregwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Darlunwyr gwyddonol
Categori:Darlunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Naturiaethwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Ffrainc i'r Unol Daleithiau
Andrew Marr

Newyddiadurwr, cyflwynydd teledu, a sylwebydd gwleidyddol o Albanwr yw **Andrew William Stevenson Marr** (ganwyd 31 Gorffennaf 1959). Roedd yn olygydd *The Independent* am ddwy flynedd hyd at fis Mai 1998 ac yn olygydd gwleidyddol BBC News o 2000 i 2005.

Dechreuodd cyflwyno'r rhaglen wleidyddol fore Sul *Sunday AM*, a elwir bellach yn *The Andrew Marr Show*, ar BBC One ym mis Medi 2005. Cyflwyna Marr hefyd y rhaglen *Start the Week* ar BBC Radio 4. Yn 2007 cyflwynodd hanes gwleidyddol o Brydain ers 1945 ar BBC Two, ''Andrew Marr's History of Modern Britain'', a ddilynwyd gan raghanes o'r cyfnod 1901–45 yn 2009 o'r enw ''Andrew Marr's The Making of Modern Britain''. Ysgrifennodd dau lyfr i fynd efo'r cyfresi teledu.

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Colofnwyr o'r Alban
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Alban
Categori:Golygyddion papurau newydd o'r Alban
Categori:Llenorion gwleidyddol o'r Alban
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Coluddyn crog

bawd|dde|300px|
Darn bach o gnawd, rhwng y coluddyn mawr a'r coluddyn bach, ydy'r **coluddyn crog** ( neu *appendix* ar lafar). Nid ydy gwyddoniaeth hyd yma wedi darganfod ei bwrpas. Mewn rhai pobl, mae'n chwyddo neu'n 'llidio', a'r unig ateb ydy ei dynnu drwy lawdriniaeth mewn ysbyty; naill ai laparotomi neu laparoscopi. Heb driniaeth, mae cleifion yn marw o lid y ffedog a sioc. 
bawd|chwith|200px

## Troi'n llidiog 
Yn dilyn llawer o arbrofion, mae'n ymddangos mai rhyw rwystr yn 'lwmen' y coluddyn crog sy'n ei achosi i droi'n llidiog ac i ffyrnigo. Cyn gynted mae'r rhwystr yma'n digwydd, mae'n llenwi gyda mwcws ac yn chwyddo (hynny yw, yn troi'n llidiog). Mae'r pwysedd y tu mewn i'r lwmen yn cynyddu gan greu thrombosis ac achludiad yn y pibelli bychain. Ar adegau prin iawn, fe all cleifion wella ei hun. Os nad, yna mae'r bacteria yn dechrau gollwng drwy'r waliau tenau (sydd eisoes yn dechrau marw) gan achosi llid y ffedog. Os yw hwnnw, wedyn, yn dwysáu ac yn gwaethygu, mae'n troi'n wenwyn yn y gwaed (neu 'septisimia') a marwolaeth yn ei ddilyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Organau
Categori:System dreulio
Erthygl olygyddol 26 Ebrill Rénmín Rìbào

Ar fore 25 Ebrill 1989 cyfarfu aelodau Politburo Plaid Gomiwnyddol Tsieina yng nghartref Deng Xiaoping i drafod ymateb myfyrwyr i farwolaeth y cyn-Ysgrifennydd Cyffredinol Hu Yaobang. Defnyddiwyd sgwrs y cyfarfod hwn i lunio '*erthygl olygyddol 26 Ebrill *Rénmín Rìbào''''' (人民日报, Tsieineeg am "Papur Dyddiol y Bobl"). Yn ystod y cyfarfod, datganodd aelodau'r Politburo bu undebau tebyg i Solidarność yn cael eu ffurfio gan fyfyrwyr mewn prifysgolion Beijing. Dywed bod y myfyrwyr hyn yn condemio arweinyddiaeth y Blaid Gomiwnyddol ac yn cwestiynu "cenhedlaeth hŷn y chwyldroadwyr proletaraidd", er mwyn rheoli'r sefyllfa. Yn syth wedi'r cyfarfod dechreuodd Hu Qili a Li Peng drefnu cyhoeddiad erthygl olygyddol yn *Rénmín Rìbào* i fynegi safbwynt dim-goddefiad y Blaid.

## Cyfeiriadau
Golygyddol Rénmín Rìbào, 26 Ebrill
Categori:Newyddiaduraeth farn
Categori:Protestiadau Sgwâr Tiananmen, 1989
Rénmín Rìbào

Papur newydd dyddiol a gyhoeddir yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina yw ***Rénmín Rìbào*** (, ). Llais Pwyllgor Canolog y Blaid Gomiwnyddol yw'r papur, ac fe'i gyhoeddir ar draws y byd gyda chylchrediad o 3 i 4 miliwn. Yn ogystal â'i brif argraffiad Tsieineeg, cyhoeddir argraffiadau Saesneg, Japaneg, Ffrangeg, Sbaeneg, Rwseg, ac Arabeg.

Yn ystod protestiadau Sgwâr Tiananmen ym 1989, cyhoeddodd *Rénmín Rìbào* erthygl olygyddol i gondemnio gweithredoedd myfyrwyr. Cynyddodd tensiynau rhwng y protestwyr a'r llywodraeth o ganlyniad i'r erthygl hon.

Categori:Papurau newydd Tsieina
Categori:Papurau newydd Tsieineeg
Categori:Sefydliadau 1948
Creag Meagaidh

Mae **Creag Meagaidh** yn gopa mynydd a geir yn Glen Spean ar y daith o Loch Lochy i Loch Laggan yn  Ucheldir yr Alban; . Y fam-fynydd yw Ben Nevis.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Ushanka

[bawd|Ushanka milwr [Undeb Sofietaidd|Sofietaidd]]
Het ffwr Rwsiaidd yw ***ushanka*** () sydd â llabedi clustiau a ellir eu clymu uwchben corun yr het neu eu clymu o dan yr ên i amddiffyn y clustiau a'r ên rhag oerfel. Mae amrywiad heb y llabedi yn bodoli hefyd, sy'n cael ei alw'n *shapka* (Rwseg: *шапка*).

Categori:Dillad Rwsia
Categori:Hetiau
Islwyn Morris

Actor o Gymro oedd **Islwyn Morris** (26 Awst 1920 –  26 Ebrill 2011) oedd yn adnabyddus am chwarae cymeriad **Mr Tushingham** ar *Bobol y Cwm* am 25 mlynedd.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Islwyn Morris yn Abertawe yn 1920 i William Joseph Morris a Myfanwy (née Thomas). Cychwynnodd ei yrfa actio mewn theatr cwmni yn Abertawe, gan ymddangos gyda Maudie Edwards, ymysg eraill.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd fe wasanaethodd gyda Cyffinwyr De Cymru.

## Gyrfa 
Mae ei rannau mwya nodedig ar deledu yn cynnwys Dad yn *Satellite City* (1995-1999), David Tushingham yn *Pobol y Cwm*, a Inspector Idris Vaughan yng nghomedi sefyllfa y 1970au *Glas y Dorlan*. Fe ymddangosodd yn helaeth ar raglenni Saesneg hefyd yn cynnwys *Z-Cars*, *The District Nurse* a *High Hopes*. Mae ei rannau ar radio yn cynnwys yr opera sebon *Station Road* ar BBC Radio Wales, a Mr Pritchard yng nghynhyrchiad y BBC o *Under Milk Wood* yn 2003.

Bu farw yn 90 oed ar 26 Ebrill 2011. Fe'i ddisgrifwyd gan gyfarwyddwr BBC Cymru Keith Jones fel "un o'n actorion mwyaf poblogaidd ni yng Nghymru".

## Ffilmyddiaeth
(detholiad)

### Teledu
**Satellite City*
**Pobol y Cwm*
*''Steddfod! 'Steddfod!* (1989)
**Heliwr* (1996)

### Radio
**Station Road''

## Oriel 

Delwedd:Actor Islwyn Morris, Swansea (1502202).jpg
Delwedd:Actor Islwyn Morris, Swansea (1502203).jpg
Delwedd:Actor Islwyn Morris, Swansea (1502199).jpg
Delwedd:Enfys (Siw Hughes) a Lavina (Caryl Parry Jones) a'i thad (Islwyn Morris) yn y ffilm 'Steddfod! 'Steddfod!.png
Delwedd:Actor Islwyn Morris, Swansea (1502207).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1979, Caernarfon (1515614).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1979, Caernarfon (1515613).jpg
Delwedd:Mock wedding for a BBC drama (1582882).jpg
Delwedd:Mock wedding for a BBC drama (1582883).jpg
Delwedd:Mock wedding for a BBC drama (1582886).jpg
Delwedd:Mock wedding for a BBC drama (1582884).jpg

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Abertawe
Wyau Benedict

300px|bawd|Wyau Benedict
Saig yw **wyau Benedict** sy'n cynnwys dau hanner myffin gyda ham neu facwn, wyau wedi eu potsio, a saws Hollandaise.

Categori:Bwyd a diod yn yr Unol Daleithiau
Benedict
Marilyn vos Savant

Colofnydd, awdur, darlithydd, a dramodydd o Americanes yw **Marilyn vos Savant** (ganwyd 11 Awst 1946) a ddaeth yn enwog am ddal "yr IQ Uchaf" yn ôl y *Guinness Book of World Records* o 1985 hyd 1989. Ers 1986 ysgrifenna hi'r golofn "Ask Marilyn" pob Dydd Sul yng nghylchgrawn *Parade* gan ddatrys posau ac ateb cwestiynau darllenwyr ar amryw o bynciau.

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Colofnwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion hunangymorth
Categori:Pobl o Missouri
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Brythoneg

Hen iaith Gelteg P a siaradwyd ym Mhrydain oedd **Brythoneg** (a elwir hefyd yn **Frythoneg gynnar** neu **Frythoneg gyffredin**). Roedd hi'n iaith a siaradwyd gan y bobl o'r enw'r Brythoniaid.

Math o Gelteg Ynysig ydyw Brythoneg a darddodd o'r Gelteg, iaith gysefin (h.y. tarddiad) ddamcaniaethol a ddechreuodd ddargyfeirio i mewn i dafodieithoedd neu ieithoedd gwahanol yn ystod hanner cyntaf y mileniwm cyntaf. Erbyn y 6ed ganrif OC, rhannodd Brythoneg i mewn i bedair iaith wahanol: Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, a Chymbrieg. Gelwir yr ieithoedd hyn yn ieithoedd Brythonaidd gyda'i gilydd. Mae tipyn o dystiolaeth i ddweud efallai roedd gan Bicteg gysylltiadau gyda Brythoneg a gallai efallai hefyd fod yn bumed gangen.

Mae tystiolaeth o'r Gymraeg yn dangos dylanwad o'r Lladin ar Frythoneg yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid, yn enwedig mewn termau sy'n gysylltiedig â'r eglwys Gristnogol a Christnogaeth, sydd bron i gyd yn ddeilliadau Lladin. Disodlwyd y Frythoneg yn yr Alban a'r de o Foryd Forth gan Aeleg yr Alban a'r Saesneg (a ddatblygodd fan hyn i mewn i Sgoteg), ond goroesodd hi hyd at y Canol Oesoedd yn Ne'r Alban a Cumbria — gweler Cymbrieg. Disodlodd y Frythoneg ar raddfa weddol gyson gan y Saesneg ledled Lloegr; yn y gogledd, diflannodd y Gymbrieg erbyn y 13eg canrif ac, yn y de, yr oedd Cernyweg yn iaith farw erbyn y 19eg canrif, ond bu ceisiadau i'w hadfywio. Model hanesyddol O'Rahilly yn awgrymu efallai'r oedd iaith Frythonaidd yn Iwerddon cyn i'r ieithoedd Goidelig ymddangos, ond nid ydyw'r farn hon yn boblogaidd ymhlith ymchwilwyr eraill.

## Gweler hefyd 
*Celteg
*Galeg

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Forsyth K; Language in Pictland (1997).
* Jackson K; The Pictish Language in F T Wainright "The Problem of the Picts" (1955).
* Koch J; New Thought on Albion, Ieni and the "Pretanic Isles" in Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 6, 1-28 (1986).
* Lambert, Pierre-Yves (2003). *La langue gauloise*. 2ail argraffiad. Paris, Editions Errance. tud.&nbsp;176
* Price, G. (2000). *Languages of Britain and Ireland*, Blackwell. ISBN 0-631-21581-6
* Rivet A a Smith C; The Place-Names of Roman Britain (1979).
* Sims-Williams, Patrick (2003) *The Celtic Inscriptions of Britain: phonology and chronology, c.400-1200.* Rhydychen, Blackwell. ISBN 1-4051-0903-3
* Trudgill, P. (ed.) (1984). *Language in the British Isles*, Gwasg Prifysgol Caergrawnt.
* W.B.Lockwood. *Languages of the British Isles past and present*, ISBN 0-521-28409-0
* Nicholas Ostler, *Empires of the Word*
* Atkinson a Gray, *Are Accurate Dates an Intractable Problem for Historical Linguistics*.  Yn *Mapping Our Ancestry*, Eds Obrien, Shennan a Collard.
* Filppula, M., Klemola, J. a Pitkänen, H. (2001). *The Celtic roots of English*, Studies in languages, Rhif 37, Prifysgol Joensuu, Cyfadran Ddyniaethau, ISBN 9-5245-8164-7.
* K Jackson (1953), *Language and History in Early Britain*.

## Dolenni allanol
* The Evolution of Welsh in 22 Words fideo ieithyddol yn dangos esblygiad 22 gair Cymraeg cyfoes o'r Frythoneg (2024)


Categori:Ieithoedd Celtaidd
Categori:Ieithoedd hynafol
Categori:Ieithoedd Indo-Ewropeaidd
Y Tywysog Edward, Dug Caeredin

Brawd ieuengaf Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig, yw **Edward Anthony Richard Louis, Dug Caeredin** (ganwyd 10 Mawrth 1964).

Cafodd ei eni ym Mhalas Buckingham, yn fab i'r Frenhines Elisabeth II a'i gŵr y Tywysog Philip, Dug Caeredin. Priododd Sophie Rhys-Jones ar 19 Mehefin 1999, ac ar y diwrnod hwnnw rhoddwyd y teitl Iarll Wessex iddo. Gwnaed ef yn Ddug Caeredin ar ei ben-blwydd yn 59 oed yn 2023.

Mae'n is-Noddwr Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad.

## Plant
*Y Fonesig Louise Windsor (g. 2003)
*James, Iarll Wessex (g. 2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Teulu Mountbatten-Windsor
Categori:Tywysogion Seisnig
Caeredin
Llenyddiaeth yn 2008

## Digwyddiadau
*25 Ebrill – Lawnsio'r nofel Twitter cyntaf: *Small Places* gan Nicholas Belardes.

## Gwobrau
*Llyfr y Flwyddyn:
**Cymraeg: Gareth Miles - '' Y Proffwyd a'l Ddwy Jesebel*
**Saesneg: Dannie Abse - *The Presence*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Ifan Morgan Jones - *Igam Ogam*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Dewi Prysor - *Crawia*

### Barddoniaeth
*Iwan Rhys - *Eleni Mewn Englynion*

### Hanes
*Ifor ap Glyn - *Lleisiau'r Rhyfel Mawr*
*Catherine M. Roberts - *Beirdd y Rhos*

### Cofiannau
*Aled Lloyd Davies - *Pwyso ar y Giât*

### Eraill
**Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig*
*Owen Martell - *Dolenni Hud*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Gaynor Arnold - *Girl in a Blue Dress*
*Fflur Dafydd - *Twenty Thousand Saints*
*Stieg Larsson - *The Girl With the Dragon Tattoo*

### Drama
*Salvatore Antonio - *In Gabriel's Kitchen*

### Hanes
*Simon Jenkins - *Wales: Churches, Houses, Castles*
*Geraint H. Jenkins, Ffion Mair Jones & David Ceri Jones (gol.) - *Iolo Morganwg and the Romantic Tradition in Wales: The Correspondence of Iolo Morganwg* 
*Richard Porch - *Swansea's Heritage*

### Cofiant
*Rhys Evans - *Gwynfor Evans: a Portrait of a Patriot*
*Ray Gravell - *Grav in his Own Words*
*Bob Humphrys - *Not a Proper Journalist*
*Peter Lord - *Winifred Coombe Tennant: a Life through Art*
*Ian Skidmore - *Kyffin: a Figure in a Welsh Landscape*
*Dai Smith - *Raymond Williams: a Warrior's Tale*

### Barddoniaeth
*Yves Bonnefoy - *La Longue Chaîne de l'Ancre*
*Robert Minhinnick - *King Driftwood*
*Pascale Petit - *The Treekeeper's Tale*

### Eraill
*Mario Basini - *Real Merthyr*
*Geraint Talfan Davies - *At Arm's Length: Recollections and Reflections on the Arts, Media and a Young Democracy*
*Peter Finch - *Real Wales''

## Marwolaethau
*1 Ionawr - Aled Rhys Wiliam, ysgolhaig, darlledwr a bardd, 81
*8 Chwefror - Phyllis A. Whitney, nofelydd Americanaidd, 104
*18 Chwefror - Alain Robbe-Grillet, nofelydd Ffrangeg, 85
*19 Mawrth
**Arthur C. Clarke, nofelydd, 90
**Hugo Claus, awdur o Wlad Belg, 78
*19 Mai - Vijay Tendulkar, dramodydd, 80
*3 Awst - Aleksandr Solzhenitsyn, nofelydd Rwseg, 89
*7 Awst - Simon Gray, dramodydd, 71
*6 Hydref - Tony Hillerman, nofelydd Americanaidd, 83
*31 Hydref - Studs Terkel, hanesydd Americanaidd, 96
*4 Tachwedd - Michael Crichton, nofelydd Americanaidd, 66
*7 Rhagfyr - John Ellis Williams, nofelydd, 84
*18 Rhagfyr - Conor Cruise O'Brien, gwleidydd, awdur a newyddiadurwr Gwyddelig, 91
*24 Rhagfyr - Harold Pinter, dramodydd, 78

## Cyfeiriadau
2008
Categori:2008
Tiggy Pettifer

Mamaeth y plant Siarl, Tywysog Cymru, a'i wraig Diana oedd **"Tiggy" Pettifer** (ganwyd **Alexandra Shân Legge-Bourke**; 1 Ebrill 1965).

Fe'i ganwyd ger Crughywel, yn ferch Shân Legge-Bourke ac yn wyres Wilfred Bailey, 3ydd Arglwydd Glanusk (1891-1948).  Priododd Charles Pettifer yn Hydref 1999.  Ei fab, Tom Pettifer, oedd macwy ym mhriodas y Tywysog William a Catherine Middleton.

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Llenyddiaeth yn 2006

## Digwyddiadau
## Gwobrau
*Llyfr y Flwyddyn:
**Saesneg: Robert Minhinnick - *To Babel and Back*
**Cymraeg: Rhys Evans - *Gwynfor: Rhag Pob Brad*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Gwen Pritchard Jones - *Dygwyl Eneidiau*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Tony Bianchi - *Pryfeta*
*Lyn Ebenezer - *Lladd Amser*
*Bethan Gwanas - *Hi Oedd fy Ffrind*
*Aled Jones Williams - ''Ychydig Is Na'r Angylion*

### Drama
*Meic Povey - *Hen Bobl Mewn Ceir*

### Barddoniaeth
*Beirdd amrywiol - *Crap ar Farddoni*

### Cofiannau
*T. Robin Chapman - *Un Bywyd o Blith Nifer: Cofiant Saunders Lewis*
*Frank Lincoln - *Y Trwbadŵr: Cofiant Dennis O'Neill*
*Gwyn Thomas - *Bywyd Bach*
*Cynwil Williams - *Rowan Williams: Yr Archesgob*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Michael Connelly - *Echo Park*
*Jonathan Littell - *Les Bienveillantes* (Gwobr Goncourt)
*Sarah Waters - *The Night Watch*

### Drama
*Peter Morgan - *Frost/Nixon*

### Hanes
*Kari Maund - *The Welsh Kings* 
*Hywel Williams - *Days That Changed the World: the 50 Defining Events of World History*

### Cofiant
*Byron Rogers - *The Man Who Went into the West: The Life of R. S. Thomas*
*Peter Shaw - *Hole: Kidnapped in Georgia*

### Barddoniaeth
*Dannie Abse - *Running Late*
*Matilde Camus - *Cancionero de Liébana*
*Nigel Jenkins - *Hotel Gwales''

## Marwolaethau
*7 Ionawr - Heinrich Harrer, fforiwr ac awdur, 93
*30 Ionawr - Wendy Wasserstein, dramodydd, 55
*4 Chwefror - Betty Friedan, awdures Americanaidd, 85
*5 Chwefror - Peter Philp, dramodydd, 85
*11 Chwefror - Peter Benchley, nofelydd, 65
*6 Ebrill - Leslie Norris, bardd, 84
*13 Ebrill - Muriel Spark, nofelydd, 88
*17 Gorffennaf - Mickey Spillane, nofelydd trosedd, 88
*25 Gorffennaf - Dewi Zephaniah Phillips, athronydd, 71
*30 Awst - Naguib Mahfouz, nofelydd, 94
*7 Hydref - Anna Politkovskaya, newyddiadurwraig ac awdures, 48
*21 Hydref - Urien Wiliam, nofelydd a dramodydd, 76
*1 Tachwedd - William Styron, nofelydd, 81
*20 Tachwedd - William R. P. George, bardd, 94

2006
Categori:2006
Tequixquiac

Dinas ym Mecsico yw **Tequixquiac**, a leolir yn nhalaith Mecsico yng nghanolbarth y wlad. Mae'n gorwedd yn y mynyddoedd tua 84&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o Ddinas Mecsico, prifddinas y wlad.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Santiago Tequixquiac

Categori:Dinasoedd Mecsico
Categori:Talaith Mecsico
Richard Holmes

Hanesydd, milwr a chyflwynydd teledu o Loegr oedd **Edward Richard Holmes, CBE** (29 Mawrth 1946 - 30 Ebrill 2011).

## Teledu
**War Walks*
**Wellington: The Iron Duke*
**100 Greatest Britons: Oliver Cromwell* (2002)
**Rebels and Redcoats* (2003)
**Battlefields*
**In the Footsteps of Churchill*

## Llyfryddiaeth
**Bir Hacheim: Desert Citadel* (1971) ISBN 9780345024052
**The Little Field Marshal: A Life of Sir John French* (1981) ISBN 9780224015752
**Firing Line*, (1985) ISBN 9780224020435
**Acts of War: The Behaviour of Men in Battle*, (1986) ISBN 9780029150207
* *Civil War battles in Cornwall, 1642 to 1646* (Mercia, 1989) ISBN 0948087323
**World Atlas of Warfare: Military Innovations That Changed the Course of History* ISBN 9780670819676
**Riding the Retreat: Mons to Marne: 1914 Revisited*, (1995) ISBN 9780224037624
**Battle*, (1997) ISBN 9780751360578
**The Western Front*, (1999) ISBN 9781575001470
**World War II in Photographs*, (2000) ISBN 9781842220733
**Battlefields of the Second World War*, (2001) ISBN 9780563537823
**The First World War in Photographs*, (2001) ISBN 9781842223192
**Redcoat: The British Soldier in the Age of Horse and Musket*, (2001) ISBN 9780002570978
**Wellington: The Iron Duke*, (2002) ISBN 9780007137480
**The D-Day Experience: From the Invasion to the Liberation of Paris*, (2004) ISBN 9781844428052
**Tommy: The British Soldier on the Western Front*, (2004) ISBN 9780007137510
**In the Footsteps of Churchill*, (2005) ISBN 9780563521761
**The Napoleonic Wars Experience* (2006) ISBN 9780233001982
**Sahib: The British Soldier in India 1750-1914*, (2005) ISBN 9780007137534
**Dusty Warriors: Modern Soldiers at War*, (2006) ISBN 9780007212842
**The World at War: The Landmark Oral History from the Previously Unpublished Archives*, Ebury Press, (2007) ISBN 9780091917517
*''Marlborough: England's Fragile Genius'', (2008) ISBN 9780007225712

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion Saesneg o Loegr
Paul Mealor

Cyfansoddwr o Gymro yw **Paul Mealor** (ganwyd 25 Tachwedd 1975).

Yn wreiddiol o Lanelwy, astudiodd cyfansoddi gyda William Mathias a John Pickard, cyn mynd ymlaen i'w astudio ym Mhrifysgol Efrog (1994–2002). Fe wnaeth hefyd astudio yn Academi Gerdd Frenhinol Denmarc. Rhwng 2003 a 2024, roedd Paul yn Athro Cyfansoddi ym Mhrifysgol Aberdeen ac ef wnaeth sefydlu Cystadleuaeth Cyfansoddi y brifysgol yn 2003. 

Derbyniodd ei sgôr ‘Wonders of the Celtic Deep’ enwebiad BAFTA Cymru yn 2022 ar gyfer sain.

Penodwyd yn gyfarwyddwr artistig Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru yn Hydref 2023. Cafodd ei ethol yn Gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2024.

Yn ôl y *New York Times*, ef ydy'r cyfansoddwr pwysicaf ym myd cerddoriaeth Gymreig ers William Mathias.

Mae ef hefyd wedi cyfansoddi llawer o gerddoriaeth ar gyfer achlysuron brenhinol, gan gynnwys priodas y Tywysog William a Catherine Middleton yn 2011, a’r Kyrie a ganwyd gan Syr Bryn Terfel yng Nghoroni'r Brenin Charles III yn 2023. Penodwyd yn Is-gapten yr Urdd Frenhinol Fictoraidd (LVO) yn anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd yn 2024 am ei wasanaeth i gerddoriaeth frenhinol.

## Gweithiau
**Now Sleeps the Crimson Petal* (2010)
**Ubi Caritas et Amor* (2011)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan Paul Mealor

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr clasurol o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Llanelwy
Abaty Westminster

Eglwys fawr gyda phensaernïaeth Gothig ydy **Eglwys Golegol San Pedr yn Westminster**, sy'n fwy adnabyddus o dan yr enw **Abaty Westminster** (). Fe'i lleolir yn Westminster, Llundain, ychydig i'r gorllewin o Balas San Steffan. Dyma safle traddodiadol coroni a chladdu brenhinoedd Lloegr.

Cychwynnwyd ar y gwaith o godi'r Abaty presennol ym 1245 gan Harri III, brenin Lloegr a ddewisodd y safle gyda golwg ar fan i'w gladdu wedi ei farwolaeth.

Ymhlith y rhai a gladdwyd neu a goffawyd yno y mae: Syr Winston Churchill, Oliver Cromwell, Charles Darwin, Charles Dickens, Benjamin Disraeli, Gabriel Goodman (o Ruthun), Georg Friedrich Händel, David Livingstone a William Shakespeare.

Ynghyd â Palas San Steffan ac Eglwys Santes Marged, Westminster, sy'n sefyll ar yr un safle o arwyddocâd hanesyddol a symbolaidd ger Afon Tafwys, mae'r Abaty ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd ers 1987.

Mae'r enw 'Abaty San Steffan', a welir weithiau, yn anghywir. Mae Palas San Steffan (Saesneg: *Palace of Westminster*) yn cael ei enwi yn y Gymraeg ar ôl capel San Steffan lle bu'r Tŷ Cyffredin yn eistedd rhwng 1547 a 1834, ac sydd bellach yn neuadd a mynedfa gyhoeddus i'r Palas. Pedr, nid Steffan, yw nawddsant yr abaty. 'Westminster', felly, sy'n gywir ar gyfer yr abaty a’r ardal y mae’n sefyll ynddi (ac yn wir enw anffurfiol ar gyfer yr abaty oedd 'Westminster' yn wreiddiol); y palas a'r senedd sy'n cyfarfod yno yw 'San Steffan'.

## Seintwar
Yn 1482, wedi i Richard III, brenin Lloegr gipio coron Lloegr oddi wrth Edward V a oedd ar y pryd yn ddim ond 12 mlwydd oed, ffodd mam Edward, Elizabeth Woodville am ei bywyd gan hawlio lloches, gyda'i merch Elisabeth o Efrog ac eraill o'i theulu, yn Abaty Westminster. Bu yno am rai misoedd; yn y cyfamser, roedd y brenin newydd yn awyddus iawn i'w hatal rhag cysylltu gyda Harri Tudur yn Llydaw, ac yn awyddus i'w cloi yn Nhŵr Llundain. I'r perwyl hwn, amgylchynodd Richard yr abaty gyda llu o'i filwyr gorau i atal neb rhag mynd i mewn nag allan. Roedd mam Harri Tudur, Margaret Beaufort yn awyddus i gysylltu gydag Elizabeth, a oedd i bob pwrpas yn garcharor yn yr abaty. Meddyg Elizabeth Woodville a'i theulu oedd y Lancastriad pybyr Lewis o Gaerleon, a heriodd farwolaeth sawl tro yn cludo negeseuon o'r naill at y llall, gan gyd-drefnu priodas Harri ac Elisabeth o Efrog. Mae'n debyg mai dyma pam y gwobrwywyd ef yn ariannol, wedi i Harri ladd Richard ym Mrwydr Bosworth.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
*Delweddau hanesyddol o Abaty Westminster 
* Westminster Abbey: A Peek Inside  – sioe sleidiau gan *Life*
*Keith Short – Sculptor Delweddau o gerfluniau carreg yn Abaty Westminster
*[Abaty Westminster ar Twitter(https://cy.wikipedia.org/wiki/Twitter)]

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Westminster 
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Categori:Eglwysi colegol
Categori:Eglwysi Lloegr
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Lloegr
J. P. Morgan

Ariannwr a bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **John Pierpont Morgan** (17 Ebrill 1837 – 31 Mawrth 1913). Disgynnai drwy ochr ei dad i Miles Morgan o Sir Gaerfyrddin ac ymfudodd i America ym 1636.

Cafodd ei eni yn Hardford, Connecticut, yn fab i Junius Spencer Morgan, bancwr, a'i wraig Juliet Pierpont.  Addysgwyd ef yn ysgol Bellerive yn Y Swistir a Phrifysgol Göttingen.

Dechreuodd Morgan weithio ym manc ei dad yn Llundain ym 1857. Symudodd wedyn i Efrog Newydd ym 1858, ac ym 1871, dechreuodd gwmni gyda'i bartner gwaith, Anthony J. Drexel, o'r enw *Drexel, Morgan & Company*. Ar ôl marwolaeth Drexel, cafodd y cwmni'r enw newydd o *J.P. Morgan & Company* ym 1895.

Dechreuodd Morgan ad-drefnu rheilffyrdd ym 1885, ac enillodd reolaeth llawer o gwmnïau rheilen. Ym 1896, dechreuodd gyfuno diwydiannau trydan a dur. Erbyn y 1900au cynnar, rheolai Morgan bron pob un o brif ddiwydiannau America.

Bu farw yn Rhufain ym 1913.

## Gweler hefyd 
* John D. Rockefeller

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  Profiad Americanaidd- J.P. Morgan

Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Bancwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Pattaya

Dinas yng Ngwlad Tai ydy **Pattaya**. Fe'i lleolir ar arfordir dwyreiniol Gwlff Gwlad Tai, tua 165&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Bangkok. Mae'r ddinas wedi ei lleoli o fewn Amphoe Bang Lamung (Banglamung) yn nhalaith Chonburi.

Ardal fwrdiestrefol hunan-lywodraethus ydy **Dinas Pattaya** sy'n cynnwys Nong Prue a Na Kluea yn ogystal â rhannau o Huai Yai a Nong Pla Lai.  Lleolir "Y Ddinas" yn yr ardal diwydiannol, ynghyd â Si Racha, Laem Chabang, a Chonburi. Mae ganddi boblogaeth o dros 100,000 (2007).

Mae Pattaya hefyd yn ganolfan ar gyfer Ardal Fetropolitanaidd Pattaya-Chonburi, y cytref yn Nhalaith Chonburi, ac mae ganddi boblogaeth o dros 1,000,000 (2010).

Categori:Pattaya
Categori:Dinasoedd Gwlad Tai
Charles Atlas

Gŵr a ddatblygodd technegau corfflunio a rhaglenni ymarfer corff oedd **Charles Atlas** (ganed **Angelo Siciliano**; 30 Hydref 1892 – 23 Rhagfyr 1972) Fe'i ganwyd yn Acri, yr Eidal.

Yn ôl Atlas, hyfforddodd ei gorff gan ei newid o fod yn "scrawny weakling" i fod yn corffluniwr mwyaf llwyddiannus ei oes. Dechreuodd ddefnyddio'r ffugenw "Charles Atlas" ar ôl i'w ffrind ddweud wrtho ei fod yn debyg i'r cerflun o Atlas ar ben gwesty yn Coney Island a newidiodd ei enw'n swyddogol yn 1922. Sefydlwyd ei gwmni, Charles Atlas Ltd., ym 1929. Bu farw yn Long Beach, Efrog Newydd. Yn 2010, roedd ei raglen hyfforddi yn parhau i fod ar y farchnad. Bellach perchennog y cwmni yw Jeffrey C. Hogue.

bawd|dim|300px|Hysbyseb am raglen hyfforddi Charles Atlas yn llyfr comics *The Black Terror* rhif 12 (Tachwedd 1945)

## Cyfeiriadau
Categori:Corfflunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1972
Tor y Foel

Bryn ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog ym Mhowys ydy **Tor y Foel** rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; . Fe'i leolir ar ochr ddwyreiniol Cronfa ddŵr Talybont, a chair carnedd fychan ar y copa (551m).  Mae'n rhoi golygfeydd panoramig dros ddyffryn Afon Wysg, y Mynyddoedd Duon, ac i'r gorllewin dros Fannau Brycheiniog.

Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 394 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

## Dosbarthiad 
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd) a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 551 metr (1808 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Dewey
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Harvey Keitel

Actor o'r Unol Daleithiau ydy **Harvey Keitel** (ganed 13 Mai 1939). Mae'n fwyaf adnabyddus am actio mewn ffilmiau megis *Mean Streets*, *Taxi Driver*, *The Duellists*, *Thelma and Louise*, *Reservoir Dogs*, *Pulp Fiction*, *The Piano*, *Bad Lieutenant*, *Cop Land*, *Bad Timing*, a ''Ulysses' Gaze''. Yn fwy diweddar mae ef wedi chwarae rhan Ditectif Is-Gapten Gene Hunt ar yr addasiad Americanaidd o'r gyfres deledu ''Life on Mars.

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Brooklyn
Kurt Cobain

Canwr a cherddor o'r Unol Daleithiau a oedd yn fwyaf adnabyddus fel prif leisydd a gitarydd y grŵp grunge Nirvana oedd **Kurt Donald Cobain** (20 Chwefror 1967 – c. 5 Ebrill 1994).

Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Prifysgol Princeton

Prifysgol enwog yn Princeton, New Jersey, UDA, yw **Prifysgol Princeton** (Saesneg: *Princeton University*). Mae'n aelod o'r Ivy League.

Mae'r capel y prifysgol yw'r drydedd fwyaf yn y byd.

## Alumni enwog
*Ethan Coen
*David Duchovny
*Meredydd Evans
*F. Scott Fitzgerald
*Toni Morrison
*John Nash
*Joyce Carol Oates
*Michelle Obama
*Eugene O'Neill
*Jodi Picoult
*Adlai Stevenson
*James Stewart
*Thornton Wilder
*Woodrow Wilson

Categori:Addysg yn New Jersey

Princeton
Categori:Sefydliadau 1746
The Saddle (copa gogleddol)

Mae **The Saddle (copa gogleddol) ** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir craig ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw hwn wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Tachwedd 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Henry Cooper

Paffiwr o Loegr oedd **Syr Henry Cooper** (3 Mai 1934 – 1 Mai 2011).

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Paffwyr o Loegr
Wayne Gretzky

Cyn-chwaraewr hoci iâ o Ganada yw **Wayne Douglas Gretzky** (ganwyd 26 Ionawr 1961).  Mae ef yn ystyriodd gyffredinol fel chwaraewr gorau yn yr hanes Cynghrair Hoci Genedlaethol (NHL).  Cafodd ei eni ym Mrantford, Ontario, Canada.  Chwaraeodd Gretzky gyda'r Oilers Edmonton o 1979 hyd 1988, a'r Kings Los Angeles o 1988 hyd 1996.  Ym 1996, chwaraeodd gan y Blues St. Louis ac yna gyda'r Rangers Efrog Newydd hyd 1999.

## Dolenni allanol
*  Wayne Gretzky&nbsp;– Gwefan Swyddogol

Categori:Chwaraewyr hoci iâ o Ganada
Categori:Genedigaethau 1961
Y Tywysog William

**Y Tywysog William** (neu'n llawn: **William Arthur Philip Louis**; enw seremonïol gan ei Dad: **William, Tywysog Cymru** ganwyd 21 Mehefin 1982) yw etifedd Gorsedd Prydain (cynt: Gorsedd Lloegr). Ef yw mab hynaf Charles III, Brenin Lloegr a Diana, Tywysoges Cymru. Ei frawd ieuengaf yw'r Tywysog Harry, Dug Sussex a'i ewyrth yw'r Tywysog Andrew.

Cafodd ei eni yn Ysbyty y Santes Mair, Llundain. Ei famaeth oedd Tiggy Legge-Bourke o Grughywel. Tom Pettifer, mab Tiggy, oedd y macwy ym mhriodas William.

Priododd William Catherine Middleton yn Abaty Westminster ar 29 Ebrill 2011. Mae ganddynt dri o blant: Y Tywysog George (ganwyd 22 Gorffennaf 2013), Y Dywysoges Charlotte (ganwyd 2 Mai 2015) a'r Tywysog Louis (ganwyd 23 Ebrill 2018).

## Chwaraeon
Mae'r tywysog yn chwarae polo'n rheolaidd, ers ei ddyddiau ysgol e.e. yn Sandringham. Mae'n Arlywydd Cymdeithas Pêl-droed Lloegr ers Mai 2006. Cyn hynny roedd yn adnabyddus am ei gefnogaeth gyhoeddus a brwd i dîm pêl-droed cenedlaethol Lloegr a thîm rygbi cenedlaethol Lloegr. Yn Awst 2006 cyhoeddwyd y byddai'n Is-noddwr Brenhinol Undeb Rygbi Cymru o Chwefror 2007, er ei fod yn cefnogi Lloegr, a chyhoeddodd yr URC eu bod am weld cwpan i enillwyr y gemau prawf rhwng timau rygbi Cymru a De Affrica yn cael ei alw'n "Cwpan y Tywysog William". Mae hyn wedi ennyn ymateb beirniadol iawn yng Nghymru gan fod nifer o bobl yn gweld William fel cefnogwr Lloegr.

Rhoddodd gefnogaeth frwd ac amlwg i dîm rygbi Lloegr yng Nghwpan Rygbi'r Undeb y Byd 2007. Eisoes mae nifer o Gymry'n galw ar swyddogion Undeb Rygbi Cymru i ailystyried eu penderfyniad dadleuol ac i ailenwi'r tlws yn "Gwpan Ray Gravell" er coffadwriaeth i'r diweddar Ray Gravell. Dadleuant fod enwi'r cwpan ar ôl y Tywysog William, Sais sy'n adnabyddus am ei gefnogaeth bersonol i dimau pêl-droed a rygbi Lloegr, yn gwbl anaddas ac mai rheitiach fyddai ei enwi ar ôl Cymro. Lansiwyd deiseb ar-lein yn galw am newid yr enw i "Gwpan Ray Gravell" ar 6 Hydref 2007; deuddydd yn ddiweddarach roedd dros 2,000 o bobl wedi ei harwyddo.

## Fel Tywysog Cymru
Wedi i'w dad ddod yn frenin, cadarnhawyd y byddai William yn cael ei wneud yn Dywysog Cymru. Yn fuan ar ôl y cyhoeddiad dywedodd Mark Drakeford ei fod eisoes wedi trafod rôl newydd y tywysog gydag ef.
Ar 26 Ebrill 2025, mynychodd William yr angladd Pab Ffransis yn Rhufain, ar ran y brenin Siarl.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Chwaraewyr polo o Loegr
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Llywyddion Cymdeithas Bêl-droed Lloegr
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Teulu Mountbatten-Windsor
Categori:Tywysogion Seisnig
Averroes

bawd|*Colliget*
Athronydd o Andalucía oedd '*** (Arabeg:|أبو الوليد محمد بن احمد بن رشد), neu **Ibn Rushd**, neu **Averroes*'; 1126 – 10 Rhagfyr 1198).

Cafodd ei eni yn Cordoba, Sbaen, yn ŵyr yr ynad Abu Al-Walid Muhammad (m. 1126).

## Llyfryddiaeth
**Tahafut al-tahafut*
**Fasl al-Maqal*
**Kitab al-Kashf*

Categori:Athronwyr
Categori:Genedigaethau 1126
Categori:Marwolaethau 1198
Lobïo

Ceisio dylanwadu ar benderfyniadau a wneir gan wleidyddion a swyddogion llywodraethol ydy **lobïo**. Gwneir y lobïo gan unigolion, gwleidyddion eraill, etholwyr neu fudiadau. Gelwir person sy'n ceisio dylanwadu ar ddeddfwriaeth gwlad yn **lobïwr**.


Categori:Galwedigaethau gwleidyddol
Categori:Geirfa wleidyddol
Categori:Gweithredaeth
Yozei, ymerawdwr Japan

57fed ymerawdwr Japan oedd **Yozei, ymeradwr Japan** (2 Ionawr 869 &ndash; 23 Hydref 949) yn ôl y drefn ddilyniant.

Bu'n teyrnasu rhwng 876 a 884.

## Cyfeiriadau
Categori:Ymerodron Siapan
Categori:Genedigaethau 869
Categori:Marwolaethau 949
Brodyr Grimm

[bawd|Wilhelm (chwith) a Jacob Grimm (dde) o baentiad gan [Elisabeth Jerichau-Baumann]]
Ysgolheigion, ieithwyr ac ymchwilwyr diwylliannol Almaenig a gasglai hen chwedlau ac a gyhoeddodd sawl cyfrol o chwedlau a llên-gwerin oedd y **Brodyr Grimm**. Cyhoeddasant y gyfrol Grimm's Fairy Tales, a ddaeth yn hynod boblogaidd. Gwnaeth Jakob waith academaidd hefyd ar ieitheg, a oedd yn ymwneud â sut y mae seiniau mewn geiriau'n newid dros amser, (Grimm's law). Roedd hefyd yn gyfreithiwr ac roedd ei waith cyfreithiol "German Legal Antiquities" (Almaeneg: Deutsche Rechtsaltertümer) ym 1828, wedi ei wneud yn flaenllaw ym maes tarddiad ac ystyr nifer o idiomau a symbolau cyfreithiol hanesyddol. Ynghyd â Karl Lachmann a Georg Friedrich Benecke gellir eu hystyried fel sylfaenwyr ieitheg Almaeneg ac Astudiaethau Almaeneg. Dechreuodd y ddau frawd grynhoi'r sef y geiriadaur Almaeneg cyntaf. Bu fawr Jacob a lwyddodd i gwblhau'r llythrennau A, B, C ac E, ar 20 Medi, 1863.

Cyhoeddwyd y casgliad cyntaf o straeon tylwyth teg "Children's and Household Tales" (Almaeneg: Kinder-und Hausmärchen) ym 1812 ac roedd yn cynnwys dros 200 o straeon tylwyth teg. Yn eu ffurfiau gwreiddiol, roedd chwedlau Grimm yn dreisgar a thywyll, mewn gwrthgyferbyniad chwyrn i'r "fersiynnau Disney" o'r un chwedlau a ryddhawyd yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Rhys Fawr ap Maredudd

bawd|300px|Chwith i dde: Lowri, Rhys a'u mab Rhobert. Cafodd y cerfluniau eu creu tua 1483. Gwelir cadwen a chroes am wddf Rhys.

Milwr Cymreig ac uchelwr a frwydrodd ar ochr Harri Tudur ym Mrwydr Maes Bosworth oedd **Rhys Fawr ap Maredudd** neu **Rhys Fawr ap Maredydd o Hiraethog**, a dyn o gryfder a maint aruthrol. Dywedir iddo fod yn gyfrifol am faner y Ddraig Goch ar faes y gad, yn dilyn marwolaeth Syr Henry Brandon. Ef yn fwy na neb arall oedd arweinydd Cymry Gwynedd a Chonwy ym mrwydr Maes Bosworth.

## Cefndir
Roedd yn byw ym Mhlas Iolyn yn Ysbyty Ifan (Sir Conwy heddiw) a gellir gweld cofeb iddo ef a'i wraig Lowri a'u mab Rhobert ap Rhys yng Nghapel Pantglas, yn eglwys y plwyf, lle cafodd ei gladdu. Roedd yn dal yn fyw yn 1510, ond ni wyddys union ddyddiad ei farwolaeth.

Roedd o linach uchelwrol ac ymfalchiai y gallai olrhain ei gyndadau 500 mlynedd, i Marchweithian - un o sefydlwyr pymtheg llwyth Gwynedd. Cadarnhaodd Edward Lhuyd yn Rhydychen yn 1707 ac eraill wedyn ddilysrwydd ei linach ddi-dor. Roedd Rhys hefyd yn gyfoethog iawn. Cafodd Lowri a Rhys bump mab a chwech o ferched.

## Llyfryddiaeth
* Enid Pierce Roberts, *Teulu Plas Iolyn* (Dinbych: Gee a'i Fab, 1964)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 15fed ganrif
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Ysbyty Ifan
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru
Buidhe Bheinn

Mae **Buidhe Bheinn** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Shiel i Loch Hourn a Loch Quoich yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n  1CorbettCorbett Top of CorbettHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Categori:Copaon Corbett
Categori:Copaon Graham
Dan Snow

Hanesydd a chyflwynydd teledu o Loegr yw **Daniel Robert Snow** (ganwyd 3 Rhagfyr 1978). 

Fe'i ganwyd yn Llundain, yn fab y newyddiadurwr teledu Peter Snow.  Ei hen nain oedd Olwen Carey Evans.

Priododd Edwina Grosvenor, merch y Dug Westminster, ar 27 Tachwedd 2010.

## Llyfryddiaeth
**Battlefield Britain* (gyda Peter Snow; 2004)
*''The World's Greatest Twentieth-century Battlefields* (gyda Peter Snow; 2007) ISBN 056352295X
**Death or Victory: the Battle of Quebec and the birth of Empire'' (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Hanesyddion o Loegr
Wonder Girls

Grŵp pop o Dde Corea yw **Wonder Girls**. Eu cynhyrchydd a'u rheolwr yw'r canwr-cyfansoddwr Park Jin-Young ac mae gan y Wonder Girls gytundeb â'i asiantaeth dalentau ef, sef JYP Entertainment. Dewiswyd pob aelod drwy gyfres o glyweliadau. Dechreuodd y grŵp gydweithio ar ddechrau 2007, gan ddod yn boblogaidd yn nhymor yr hydref y flwyddyn honno gyda'r gân "Tell Me". Maent wedi cael tair sengl sydd wedi mynd i rif un yn olynol sef: "Tell Me", "So Hot", a "Nobody". 

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Dde Corea
Brwydr Ffrainc

[bawd|Milwyr Almaenig yn gorymdeithio heibio'r [Arc de Triomphe wedi ildiad Paris, 14 Mehefin 1940]]

Goresgyniad Ffrainc, yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, a Lwcsembwrg gan luoedd yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd oedd **Brwydr Ffrainc**. Dechreuodd ar 10 Mai 1940 a daeth â therfyn i'r Rhyfel Ffug. Bu dwy brif ymgyrch i'r frwydr. Yn yr ymgyrch gyntaf, Achos Melyn (*Fall Gelb*), symudodd lluoedd yr Almaen trwy'r Ardennes, i ynysu ac amgylchynu lluoedd y Cynghreiriaid yng Ngwlad Belg. Yn ystod y brwydro, achubwyd y Fyddin Alldeithiol Brydeinig (BEF) a nifer o filwyr Ffrengig o Dunkirk yn Ymgyrch Dynamo.

Yn yr ail ymgyrch, Achos Coch (*Fall Rot*), o 5 Mehefin ymlaen, gorystlysodd lluoedd Almaenig Llinell Maginot a symudasant ymhell i mewn i diriogaeth Ffrainc. Gwnaed datganiad rhyfel gan yr Eidal yn erbyn Ffrainc ar 10 Mehefin a symudodd llywodraeth Ffrainc i ddinas Bordeaux. Meddiannwyd y brifddinas Paris ar 14 Mehefin. Tridiau'n ddiweddarach datganodd Philippe Pétain y byddai Ffrainc yn gofyn am gadoediad. Ar 22 Mehefin, arwyddodd Ffrainc a'r Almaen gadoediad, a ddaeth i rym ar 25 Mehefin. Roedd yr ymgyrch yn fuddugoliaeth hynod i Bwerau'r *Axis*.

Rhannodd Ffrainc yn rhanbarth a feddiannwyd gan yr Almaen yn y gogledd a'r gorllewin a rhanbarth bach a feddiannwyd gan yr Eidal yn y de ddwyrain, a rhanbarth na chafodd ei feddiannu, y *zone libre*, yn y de. Gweinyddodd ôl-wladwriaeth Llywodraeth Vichy y tri rhanbarth hyn yn ôl termau'r cadoediad. Yn Nhachwedd 1942, meddiannodd lluoedd yr *Axis* y *zone libre* yn ogystal, a bu Ffrainc fetropolitanaidd dan feddiannaeth yr *Axis* nes glanio'r Cynghreiriaid ym 1944. Arhosodd yr Iseldiroedd, Gwlad Belg, a Lwcsembwrg dan feddiannaeth yr Almaen tan 1944 a 1945.

Categori:1940 yng Ngwlad Belg
Categori:1940 yn Ffrainc
Categori:1940 yn yr Iseldiroedd
Categori:1940 yn Lwcsembwrg
Ffrainc
Llenyddiaeth yn 2007

## Digwyddiadau
21 Gorffennaf - Mae J. K. Rowling yn lansio'r olaf o gyfres nofelau Harry Potter.

## Gwobrau
*Llyfr y Flwyddyn:
**Cymraeg: Llwyd Owen - *Ffydd Gobaith Cariad*
**Saesneg: Lloyd Jones - *Mr Cassini*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Tony Bianchi - *Pryfeta*
*Gwobr Booker: Anne Enright - *The Gathering*
*Gwobr Goncourt: Gilles Leroy - *Alabama Song*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Catrin Dafydd - *Pili Pala*
*Llwyd Owen - *Yr Ergyd Olaf*

### Drama
*Iwan Llwyd - *Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr*

### Barddoniaeth
*Mererid Hopwood - *Ar Bwys...*

### Cofiannau
*Watcyn L Jones - *Cofio Capel Celyn*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Peter Ho Davies - *The Welsh Girl* (Saesneg)
*Khaled Hosseini - *A Thousand Splendid Suns* (Saesneg)
*F. Sionil José - *Vibora!* (Saesneg)
*Andrus Kivirähk - *Mees, kes teadis ussisõnu* (Estoneg)
*Ariel Magnus - *Un chino en bicicleta* (Sbaeneg)
*Michael Ondaatje - *Divisadero* (Saesneg)
*Darach Ó Scolaí - *An Cléireach* (Gwyddeleg)
*Terry Pratchett - *Making Money* (Saesneg)
*José Rodrigues dos Santos - *O Sétimo Selo* (Portiwgaleg)
*Owen Sheers - *Resistance* (Saesneg)

### Drama
*Hassan Abdulrazzak - *Baghdad Wedding* (Saesneg)
*Heikki Luoma - *Taistelevat koppelot* (Ffinneg)

### Hanes
*Eirian Jones - *The War of the Little Englishman: Enclosure Riots on a Lonely Welsh Hillside* (Saesneg)
*J. E. Thomas - ''Britain's Last Invasion - Fishguard 1797* (Saesneg)

### Cofiant
*J. P. R. Williams - *Given the Breaks: My Life in Rugby* (Saesneg)

### Barddoniaeth
*Dejan Stojanović - *Ples vremena'' (Serbeg)

## Marwolaethau
*7 Ionawr - Magnús Magnússon, newyddiadurwr a hanesydd, 77
*23 Ionawr - Ryszard Kapuściński, newyddiadurwr, 74
*30 Ionawr - Sidney Sheldon, nofelydd, 89
*1 Ebrill - Ivor Wynne Jones, newyddiadurwr, 79
*3 Ebrill - Marion Eames, nofelydd a bardd, 86
*11 Mehefin - Mercer Simpson, awdur, 81
*16 Awst - Roland Mathias, bardd, 91
*26 Medi - Angela Lambert, nofelydd, 67
*10 Tachwedd - Norman Mailer, nofelydd, dramodydd a bardd, 84
*17 Tachwedd - Vernon Scannell, bardd a nofelydd, 85

## Cyfeiriadau
2007
Categori:2007