open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castell Trefynwy

Castell yn nhref Trefynwy, Sir Fynwy ydy **Castell Trefynwy**.

## Lleoliad
Mae Castell Trefynwy wedi ei leoli yn agos i ganol tref Trefynwy ar fryn sydd  y tu ôl i'r siopau, y prif sgwâr a'r strydoedd ac yn edrych dros Afon Mynwy. Ar un adeg bu'n gastell pwysig oherwydd ei leoliad ar y ffin, roedd yn sefyll tan Rhyfel Cartref Lloegr pan gafodd ei ddifrodi gan newid dwylo dair gwaith. Pan ymwelodd Oliver Cromwell â'r castell yn 1646 gorchmynoodd ei fod yn cael ei dynnu i lawr rhag ei ddefnyddio gan gefnogwyr y Brenin. Ar 30 Mawrth 1647 gwnaeth y trefwyr a'r milwyr ddechrau tynu'r cerrig oddi ar y Tŵr Crŵn Mawr ac fe'i dymchwelwyd yn ddiweddarach

## Castell ffin Normanaidd cynnar
Fe'i adeiladwyd gan William FitzOsbern, Iarll cyntaf Henffordd, yr adeiladwr castyll, oddeutu 1067-1071 ac yn rhannu'r un nodweddion i Gastell Cas-gwent, un arall o ddyluniwyd gan FitzOsbern ymhellach i'r de ar Afon Gwy yn Sir Fynwy.

I ddechrau, roedd Castell Trefynwy yn eithaf nodweddiadol o gapel ffin syml y Mers, gyda un o Arglwyddi'r Mers yn tra arglwyddiaethu drosto, ac yn debyg o ran arddull a statws i'w gymdogion; Castell y Grysmwnt, Castell Ynysgynwraidd, Castell Gwyn neu Gastell y Fenni.

## Ehangu
Yn 1267, pasiodd Castell Trefynwy i ddwylo Edmund Crouchback (1245-1296), Iarll Caerhirfryn a mab brenin Harri III o Loegr, a ailddatblygodd y castell a'i ehangu fel ei brif breswylfa yn yr ardal. Cafodd ei wella hefyd gan Henry o'r Grysmwnt, Dug 1af Caerhirfryn (1310-1361).

Roedd y castell yn un o hoff gartrefi Henry Bolingbroke, a ddaeth yn ddiweddarach yn Frenin Harri IV. Yma yn 1387 y ganwyd Brenin Harri V o Loegr, i wraig gyntaf Bolingbroke, Mary de Bohun.

## Owain Glyndŵr
Ni effeithiwyd yn uniongyrchol ar Gastell Trefynwy yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr gan ei fod yn gadarnle i'r rhanbarth a bod targedau llai yn fwy deniadol i'w hymosod arnynt.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 1060au
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 16eg ganrif
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Trefynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Trefynwy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Altrincham

Tref farchnad ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Altrincham**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Trafford. Mae'n gorwedd ar dir gwastad i'r de o Afon Merswy tua 8 milltir (12.9&nbsp;km) i'r de-orllewin o ganol dinas Manceinion, 3 milltir (4.8&nbsp;km) i'r de-dde-orllewin o Sale a 10 milltir (16&nbsp;km) i'r dwyrain o Warrington.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Altrincham boblogaeth o 52,419.

Mae Caerdydd 218.8 km i ffwrdd o Altrincham ac mae Llundain yn 257.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Salford sy'n 11.7&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Trafford
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Gweriniaeth Texas

bawd|100px|Baner Gweriniaeth Texas (1839-1846)

Cyn-wlad sofran yng Ngogledd America a fu'n bodoli o 1836 hyd 1846 oedd **Gweriniaeth Texas**.

bawd|dim|400px|Lleoliad Gweriniaeth Texas yng Ngogledd America

## Hanes
* Annibyniaeth oddi ar Mecsico: 2 Mawrth 1836
* Ei huno â'r Unol Daleithiau: 29 Rhagfyr 1845
* Trosglwyddo grym: 19 Chwefror 1846

## Arlywyddion
* Sam Houston - 1836-1838
* Mirabeau B. Lamar - 1838-1841
* Sam Houston (ail dymor) - 1841-1844
* Anson Jones - 1844-1846

## Prifddinasoedd
* Washington-on-the-Brazos 1836 (dros dro)
* Harrisburg 1836 (dros dro)
* Galveston 1836 (dros dro)
* Velasco 1836 (dros dro)
* Columbia 1836-37
* Houston 1837-39
* Austin 1839-46

Categori:Cyn-wladwriaethau
Categori:Hanes Gogledd America
Categori:Texas
Leonid Brezhnev

Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Gomiwnyddol yr Uneb Sofietaidd o 1964 hyd ei farwolaeth ym 1982 oedd **Leonid Ilyich Brezhnev** (Леони́д Ильи́ч Бре́жнев, 19 Rhagfyr 1906 &nbsp;– 10 Tachwedd 1982).

Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Gwleidyddion o Rwsia
Categori:Gwleidyddion o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Pobl o Ymerodraeth Rwsia
Nikita Khrushchev

Prif Ysgrifennydd Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd o 1953 hyd 1964 oedd **Nicita Sergeievits Chrushtsief** (15 Ebrill, 1894 – 11 Medi, 1971).

## Bywgraffiad
Fe'i ganwyd yn Kalinovka, Oblast Kursk, yn fab i'r gwladwyr Sergei Chrushtsiev a Ksenia Chrushtsiefa.

Bu farw mewn ysbyty ger Moscfa (neu yn ei gartref) ar yr 11eg o Fedi 1971.

## Cyfeiriadau
Categori:Comiwnyddion
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Gwleidyddion o Rwsia
Categori:Gwleidyddion o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Oblast Kursk
Categori:Pobl o Ymerodraeth Rwsia
Boutros Boutros-Ghali

Gwleidydd a diplomydd o'r Aifft oedd **Boutros Boutros-Ghali** (14 Tachwedd 1922 – 16 Chwefror 2016) a fu'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (CU) rhwng Ionawr 1992 a Rhagfyr 1996. Roedd yn academydd a chyn Ddirprwy Weinidog Tramor yr Aifft, a goruchwyliodd y CU ar adeg pan oedd e'n trin sawl argyfwng o gwmpas y byd, yn cynnwys rhaniad Yugoslavia a Hil-laddiad Rwanda. Boutros-Ghali oedd Prif Ysgrifennydd cyntaf y corff Organisation internationale de la Francophonie rhwng Tachwedd 1997 a Rhagfyr 2002.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Boutros Boutros-Ghali yn Cairo ar  14 Tachwedd 1922 i deulu Cristnogol Coptaidd. Roedd ei dad Yusuf Butros Ghali yn fab i Boutros Ghali, a oedd yn Brif Weinidog yr Aifft o 1908 hyd iddo gael ei lofruddio yn 1910. Roedd ei fam Safela Mikhail Sharubim yn ferch i Mikhail Sharubim (1861–1920), gwas sifil a hanesydd blaenllaw.

Graddiodd Boutros-Ghali Brifysgol Cairo yn 1946. Derbyniodd PhD mewn Cyfraith Ryngwladol o Brifysgol Paris a diploma mewn cysylltiadau rhyngwladol o Sciences Po yn 1949. Rhwng 1949–1979, roedd yn Athro o Gyfraith Ryngwladol a Chysylltiadau Ryngwladol ym Mhrifysgol Cairo. Daeth yn Llywydd y Ganolfan Astudiaethau Gwleidyddol a Strategol yn 1975 a Llywydd y Gymdeithas Astudiaethau Gwleidyddol Affricanaidd yn 1980. Roedd yn Ysgolhaig Fulbright ym Mhrifysgol Columbia rhwng 1954 a 1955, Cyfarwyddwr y Ganolfan Ymchwil yn Academi Cyfraith Ryngwladol yr Hague rhwng 1963 a 1964, ac Athro Gwadd yn Narlithfa'r Gyfraith ym Mhrifysgol Paris rhwng 1967 a 1968.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Coptiaid
Categori:Diplomyddion o'r Aifft
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig
Cyfres Fourier

Mewn mathemateg, mae **cyfres Fourier** yn ffordd o ddadansoddi ffwythiannau neu signalau cyfnodol i mewn i swm o sinau a chosinau.
### Formiwla fourier ar gyfer ffwythiannau cyfnodol 2*π*
Ar gyfer ffwythiant cyfnodol *ƒ*(*x*) sy'n medru integru ar [−*&pi;*,&nbsp;*&pi;*], mae'r rhifau  :
a_n = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^\pi f(x) \cos(nx)\, dx, \quad n \ge 0

b_n = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^\pi f(x) \sin(nx)\, dx, \quad n \ge 1 
yn cael ei alw'n cyfernodau fourier o *ƒ*.  Cyfwlynwyd *symiau rhannol y cyfres fourier* ar gyfer *ƒ*,  dynodwyd gan:  :(S_N f)(x) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^N \, [a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx)], \quad N \ge 0. 
Mae'r symiau rhannol *ƒ* yn bolynomialau trigonometrig.    
#### Esiampl o gyfres fourier syml
Defnyddiwn y fformiwla uchod i ddidwytho'r Cyfres Fourier. Ystyriwch ton *dant llif*:

f(x) = x, \quad \mathrm{for } -\pi  :f(x + 2\pi) = f(x), \quad \mathrm{for }   -\infty 
Yn yr achos yma rhoddir y cyfernodau gan:

\begin{align} a_0 &{} = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi}x\,dx = 0. \\ a_n &{} = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi}x \cos(nx)\,dx = 0, \quad n \ge 0. \\ b_n &{}= \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} x \sin(nx)\, dx = -\frac{2}{n}\cos(n\pi) + \frac{2}{\pi n^2}\sin(n\pi) = 2 \, \frac{(-1)^{n+1}}{n}, \quad n \ge 1.\end{align}

Gellir profi bod y cyfres yn cydgyfeirio i *f(x)* at bob pwynt *x* lle mae *f* yn medru cael ei ddifferu, felly:

\begin{align}
f(x) &= \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^\infty \left[a_n\cos\left(nx\right)+b_n\sin\left(nx\right)\right] \\
&=2\sum_{n=1}^\infty \frac{(-1)^{n+1}}{n} \sin(nx), \quad \mathrm{for} \quad x - \pi \notin 2 \pi \mathbf{Z}.
\end{align}

Pan mae *x=π*, mae'r cyfres Fourier yn cydgyfeirio i 0, sy'n hanner swm o'r terfyn chwith a dde o *f* ar *x=π*. Mae'r esiampl yma yn dangos theorem Dirichlet ar gyfres Fourier.

Categori:Mathemateg
Cynhadledd Genefa (1954)

Cynhadledd ddiplomyddol oedd **Cynhadledd Genefa** (26 Ebrill – 20 Gorffennaf 1954, yng Ngenefa, y Swistir) a geisiodd uno Corea yn sgîl Rhyfel Corea a dod â therfyn i Ryfel Cyntaf Indo-Tsieina. Mynychodd yr Undeb Sofietaidd, yr Unol Daleithiau, Ffrainc, y Deyrnas Unedig, a Gweriniaeth Pobl Tsieina, a gwledydd eraill oedd yn ymwneud â'r rhyfeloedd yng Nghorea ac Indo-Tsieina. Ni chytunwyd ar unrhyw ddatganiadau neu gynigion parthed Corea, ond cytunwyd ar Gytundebau Genefa a wnaeth rhannu Fietnam yn ddwy ran gyda'r nod o uno'r wlad yn y dyfodol. Cytunwyd hefyd i gadoediad yn Fietnam, Laos, a Chambodia.

## Darllen pellach 
* Randle, R. F. *Geneva 1954: The Settlement of the Indochinese War* (Princeton: Princeton University Press, 1969)

Categori:1954 yn y Swistir
Genefa 1954
Categori:Genefa
Categori:Rhyfel Corea
Categori:Rhyfel Indo-Tsieina
Ogof Nadolig

Ogof ger pentref Cilcain, Sir y Fflint, ydy **Ogof Nadolig** sydd tua 300&nbsp;m (980 troedfedd) mewn hyd. Cafodd yr ogof hon ei darganfod ar Ddydd Nadolig 1978 gan Glwb Ogofâu Gogledd Cymru. Mae'n rhaid teithio'r ogof yn cropian.

Ychydig yn nes at Afon Alun y mae Ogof Hesp Alyn ac Ogof Hen Ffynhonnau.

## Dolenni allanol
*  "Ogof Nadolig", Cambrian Cave Registry
*  "Ogof Nadolig", Chris Cowdery's Homepages

Categori:Cilcain
Nadilog
Gorsaf Metrolink Eccles

Mae **gorsaf Metrolink Eccles** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu tref Eccles ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Eccles
Gorsaf Metrolink Market Street

Mae **gorsaf Metrolink Market Street** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli ar Market Street yn ninas Manceinion.

Market Street
Maes Awyr Bryste

Mae **Maes Awyr Bryste** (IATA: **BRS**, ICAO: **EGGD**), a leolir yn Lulsgate Bottom yng ngogledd Gwlad yr Haf, yn faes awyr masnachol sy'n gwasanaethu dinas Bryste, Lloegr, a'r ardal gyfagos.

## Hanes
Yn 1927 cododd criw o ddynion busnes lleol £6,000 trwy danysgrifiadau cyhoeddus i ddechrau clwb hedfan yn Filton, Bryste.
Erbyn 1929 roedd y clwb yn amlwg yn llwyddiant a phenderfynwyd prynu fferm yn Whitchurch ger Bryste i'w datblygu yn faes awyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwlad yr Haf
Categori:Cludiant ym Mryste
Bryste
Gorsaf Metrolink Piccadilly Gardens

Mae **gorsaf Metrolink Piccadilly Gardens** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yng Ngerddi Piccadilly, ger Gorsaf Fysiau Piccadilly yn ninas Manceinion.

Piccadilly Gardens
Ffrwydradau Nigeria, Nadolig 2011

Cyfres o ffrwydradau ar draws gogledd-ddwyrain Nigeria ac y tu allan i'r brifddinas Abuja ar 25 Rhagfyr 2011 oedd **ffrwydradau Nigeria, Nadolig 2011**. Cafodd gwasanaethau'r Nadolig mewn eglwysi eu targedu gan Boko Haram, grŵp Islamaidd filwriaethus sydd â'r nod o orfodi sharia ar Nigeria. Bu farw 37 o bobl mewn ffrwydrad y tu allan i Eglwys y Santes Teresa ym Madalla, ger Abuja, ac anafwyd 57. Bu ffrwydrad yn agos i Eglwys Mynydd y Tân a'r Gwyrthiau yn Jos, a chafodd heddwas yna ei ladd wrth i ddynion arfog saethu ar bobl. Cafodd dau fom arall mewn adeilad agos eu diarfogi gan luoedd milwrol. Cafodd y ffrwydradau eu condemio gan Ffrainc, y Deyrnas Unedig, y Fatican, yr Unol Daleithiau, a'r Almaen, a datganodd Israel y bydd yn anfon cymorth meddygol i Nigeria.

## Cyfeiriadau 
Categori:2011
Categori:Terfysgaeth yn Nigeria
Esoteriaeth

Barnau a chredoau cyfrinachol yw **esoteriaeth** sydd gan amlaf o ddiddordeb i grŵp gyfyngedig. Mae'n cynnwys ystod eang o athroniaethau ac athrawiaethau, sydd yn aml yn cynnwys agweddau crefyddol, goruwchnaturiol, neu ysbrydol.

## Geirdarddiad 
Tardda'r gair o'r Roeg, *esōterō*, sef "mewnol". Roedd yr athronydd a'r mathemategwr Pythagoras yn darlithio o tu ôl i len. Roedd y rhai oedd yn mynychu ei ddarlithoedd ond oedd heb ganiatâd i weld ei wyneb yn ddisgyblion ecsoterig (allanwyr), a'r rhai oedd yn cael gweld ei wyneb yn ddisgyblion esoterig. Mabwysiadodd Aristoteles yr un dermau am ei ddisgyblion.

## Gweler hefyd 
* Alcemeg
* Cabbala
* Clirwelediad
* Cyfriniaeth
* Dewiniaeth
* Goleuedigion Bafaria
* Y Goleuedigion
* Hermetigiaeth
* Yr Ocwlt
* Rhifoleg
* Rhosgroesiaeth
* Scientoleg
* Seiri Rhyddion
* Sêr-ddewiniaeth
* Ysbrydegaeth

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth ac athrawiaeth grefyddol
Categori:Paranormal
Categori:Ymddygiad a phrofiad crefyddol
Brwydr Điện Biên Phủ

[280px|bawd|[Awyrfilwyr Ffrengig yn disgyn o C-119 *Flying Boxcar*.]]
Y frwydr a ddaeth â therfyn i Ryfel Indo-Tsieina oedd **Brwydr Điện Biên Phủ** (; ) a ymladdwyd rhwng Corfflu Alldeithiol Ffrengig y Dwyrain Pell, lluoedd Undeb Ffrainc yn Indo-Tsieina, a chwyldroadwyr comiwnyddol y Việt Minh. Digwyddodd rhwng Mawrth a Mai 1954 a ddaeth i ben gyda threchiad i'r Ffrancod a ddylanwadodd trafodaethau dros ddyfodol Indo-Tsieina yng Nghynhadledd Genefa.

O ganlyniad i gamsyniadau gan yr arweinwyr milwrol Ffrengig, cychwynnwyd ymgyrch i gefnogi'r milwyr yn Điện Biên Phủ, yn nyfnderoedd bryniau gogledd-orllewin Fietnam. Ei phwrpas oedd i dorri llinellau cyflenwi y Việt Minh i mewn i Deyrnas Laos, oedd yn gynghreiriad i Ffrainc, a thynnu'r Việt Minh yn dactegol i mewn i frwydr fawr bydd yn ei niweidio'n sylweddol. Nid oedd y Ffrancod yn ymwybodol o artileri trwm y Việt Minh (gan gynnwys gynnau gwrth-awyrennol) a'i alluogrwydd i symud yr arfau hyn i frigau'r mynyddoedd dros y gwersyllfan Ffrengig, a chafodd y Ffrancod eu hamgylchynu gan y Việt Minh, dan arweiniad yr Uwch-Gadfridog Võ Nguyên Giáp, a buont dan warchae. Meddiannodd y Việt Minh yr ucheldiroedd o gwmpas Điện Biên Phủ a chafodd safleoedd Ffrengig eu peledu. Dilynodd brwydro dyfal ar y tir, yn debyg i ryfela ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf. Gwrthyrrodd y Ffrancod ymosodiadau'r Việt Minh ar eu safleoedd tro ar ôl tro. Danfonwyd cyflenwadau ac atgyfnerthiadau trwy'r awyr, ond wrth i safleoedd y Ffrancod gael eu goresgyn ac wrth i rym tanio yn erbyn awyrennau'r Ffrancod gynyddu, wnaeth llai o'r cyflenwadau cyrraedd y lluoedd Ffrengig. Goresgynnwyd y garsiwn ar ôl gwarchae a barhaodd dau fis ac ildiodd y mwyafrif o luoedd Ffrainc. Dihangodd ychydig ohonynt i Laos. Ymddiswyddodd llywodraeth Ffrainc a chefnogodd yr Arlywydd newydd, Pierre Mendès France, enciliad Ffrengig rhag Indo-Tsieina.

Daeth y rhyfel i ben yn fuan wedi'r frwydr gyda Chytundebau Genefa, ac enciliad Ffrainc rhag ei threfedigaethau yn Indo-Tsieina. Rhannwyd Fietnam yn ddwy ran, Gogledd Fietnam a De Fietnam.

## Darllen pellach 
* Fall, Bernard B. *Hell in a Very Small Place* (Efrog Newydd, J.B. Lippincott Company, 1967).
* Morgan, Ted. *Valley Of Death: The Tragedy at Dien Bien Phu That Led America into the Vietnam War* (Efrog Newydd, Random House, 2010).
* Windrow, Martin. *The Last Valley* (Efrog Newydd, Da Capo Press, 2004).

Categori:1954
Dien Bien Phu
Triple sec

Amrywiad ar wirodlyn cwrasao yw **triple sec**. Mae'n glaear neu weithiau'n lliw oren, yn lle cwrasao arferol sy'n lliw glas, ac yn blasu'n fwy sych a chryf na chwrasao. Fe'i wneir gan nifer o gwmnïau, gan gynnwys Bols. Amrywia ei gynnwys alcohol o 15% i 40%.

Gellir ei yfed ar ei ben ei hun, ond erbyn hyn caiff ei yfed yn amlach mewn coctelau, fel y Margarita, White Lady, a'r Cosmopolitan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwirodydd
Gorsaf reilffordd Pen-y-bont (Powys)

Mae **gorsaf reilffordd Pen-y-bont (Powys)** yn gwasanaethu pentref Pen-y-bont ym Mhowys, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Penybont
Gwrth-gomiwnyddiaeth

[bawd|350px|Cartŵn gwrth-gomiwnyddol a gyhoeddwyd gan [y Cenhedloedd Unedig yn ystod Rhyfel Corea (1952).]]
Gwrthwynebiad i'r ideoleg wleidyddol ac economaidd comiwnyddiaeth yw **gwrth-gomiwnyddiaeth**. Mae nifer o wrth-gomiwnyddion yn gwrthwynebu damcaniaeth gomiwnyddol, gan gynnwys syniadau Marcsiaeth, Leniniaeth, Maoaeth, a Stalinaeth, yn ogystal ag effeithiau a chanlyniadau llywodraethau comiwnyddol. Ymysg y beirniadaethau yw natur dotalitaraidd llywodraethau comiwnyddol a throseddau yn erbyn dynoliaeth ganddynt.

Ceir gwrth-gomiwnyddion ar draws y sbectrwm gwleidyddol. Ar yr adain chwith, mae nifer o sosialwyr yn beirniadu comiwnyddiaeth gan ei bod yn wrth-ddemocrataidd. Mae rhai anarchwyr a rhyddewyllyswyr yn gweld comiwnyddiaeth yn "unbennaeth y werin" ac yn ei beirniadu o safbwynt unigolyddol. Mae ceidwadwyr a chyfalafwyr yn gwrthwynebu seiliau economaidd damcaniaeth gomiwnyddol, megis ailddosbarthu cyfoeth. Roedd gwrth-gomiwnyddiaeth yn un o brif ddaliadau Natsïaeth a mudiadau ffasgaidd eraill, a nifer o ffasgwyr yn pwysleisio cyswllt honedig comiwnyddiaeth, Bolsieficiaeth yn enwedig, â'r Iddewon. Daw wrth-gomiwnyddiaeth hefyd o safbwynt crefyddol, er enghraifft yr Eglwys Gatholig.

Roedd gwrth-gomiwnyddiaeth ar ei hanterth yn ystod Chwyldro Hydref, oes ffasgiaeth yn Ewrop yn y cyfnod rhwng y rhyfeloedd a'r Ail Ryfel Byd, ac y Rhyfel Oer: yn wir, unrhyw adeg roedd comiwnyddiaeth ar ei hanterth.

## Gweler hefyd 
* Y Dychryn Coch
* George Orwell
* Gwrth-ddemocratiaeth
* Gwrth-gyfalafiaeth
* Joseph McCarthy a McCarthyaeth
* Model propaganda
* Trotscïaeth

Categori:Comiwnyddiaeth
Categori:Theorïau gwleidyddol
Gorsaf reilffordd y Rhyl

Mae **gorsaf reilffordd y Rhyl** yn gwasanaethu tref glan môr y Rhyl yn Sir Ddinbych, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Rhyl
Gorsaf reilffordd Yr Hôb

Mae **gorsaf reilffordd Yr Hôb** (Saesneg: *Hope*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Yr Hôb yn Sir y Fflint, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Gororau ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Hôb
Bolton

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Bolton (gwahaniaethu).''

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Bolton**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Bolton. Saif gua 10 milltir (16 km) i'r gogledd-orllewin o ddinas Manceinion. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Bolton boblogaeth o 194,189.

Mae Caerdydd 237.9 km i ffwrdd o Bolton ac mae Llundain yn 277.7&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Salford sy'n 13.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Pedr
*Melin Swan Lane
*Neuadd y dref
*Neuadd Smithills
*Ye Olde Man & Scythe (tafarn)

## Enwogion
*Samuel Crompton (1753–1827), difeisiwr
*William Lever (1851–1925), dyn busnes
*Nat Lofthouse (1925–2011), pêl-droediwr
*Glyn Owen (1928-2004), actor
*Shirley Anne Field (g. 1938), actores

## Cyfeiriadau

Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Bolton
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Gorsaf reilffordd Cryw

Mae **gorsaf reilffordd Crewe** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Crewe (Cryw) yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

## Hanes
bawd|chwith|260px|Trên Virgin yng Ngorsaf reilffordd Cryw

Agorwyd gorsaf reilffordd Cryw ar 4ydd Gorffennaf 1837, gan Gwmni Rheilffordd Grand Junction. Cyrhaeddodd y trên cyntaf o Lerpwl, ac aeth i Birmingham. Nod y cwmni oedd uno Rheilffordd Llundain a Birmingham efo Rheilffordd Lerpwl a Manceinion. Aeth y lein o Orsaf Reilffordd Stryd Curzon yn Birmingham i Warrington, lle'r ymunodd hi â Rheilffordd Warrington a Newton, cangen leol o Reilffordd Lerpwl a Manceinion.
Penderfynwyd symud gweithdai'r rheilffordd o Edge Hill, Lerpwl, i safle mwy canolog yng Nghryw; ac ym 1948, agorwyd lein o Gryw i Amwythig gan y cwmni. Adeiladwyd y gweithdai erbyn 1846, a chrëwyd y dref o ganlyniad i dwf sydyn yn y boblogaeth leol, o 148 ym 1831 i 4571 ym 1851 a 17810 erbyn 1871.

Daeth y Rheilffordd Llundain a Gogledd Orllewin yn rhan y Rheilffordd Llundain, Canolbarth ac Albanaidd ym 1923, fel rhan o ad-drefniant cenedlaethol y rheilffyrdd, ac ym 1948 daeth y cwmni'n rhan o Ranbarth Llundain Canolbarth o'r Rheilffyrdd Prydeinig.

Dechreuodd gwaith trydaneiddio'r rheilffyrdd o Lundain i Fanceinion, Lerpwl a Glasgow ym 1959, a chwblhawyd y prosiect ym 1974. Cafodd y lein rhwng Cryw a Kidsgrove ei thrydaneiddio fel rhan o'r cynllun Llundain-Manceinion; Mae'n cysylltu â lein arall o Lundain i Fanceinion trwy Stoke-on-Trent, ac yn cael ei defnyddio fel gwyriad o bryd i'w gilydd. Erbyn hyn, dim ond y rheilffyrdd o Gryw i Amwythig, a Chryw i Gaer a Chaergybi, sydd heb eu trydaneiddio.

## Gwasanaethau presennol 
Yn ddyddiol, mae 22 drên yn mynd trwy Gryw pob awr, yn ogystal â gwasanaethau llai aml. Dyma grynodeb:

*2 drên Virgin pob awr i Euston
*Trên London Midland pob awr i Euston trwy Stoke-on-Trent a Northampton.
*2 drên London Midland pob awr i Lerpwl.
*Trên Virgin Trains pob awr i Birmingham
*2 drên London Midland pob awr i Birmingham.
*Trên Virgin Trains pob awr i Glasgow Canolog neu Gaeredin.
*Trên Virgin Trains pob awr i Manchester Piccadilly, yn galw yn Wilmslow a Stockport
*1 drên Trafnidiaeth Cymru pob awr i Manchester Piccadilly trwy Wilmslow a Stockport
*Trên Northern Rail pob awr i Manchester Piccadilly trwy Gorsaf reilffordd Manchester Airport
*Trên Northern Rail pob awr i Piccadilly Manceinion trwy Stockport
*Trên Virgin Trains pob awr i Gaer, rhai yn mynd ymlaen at Fangor a Chaergybi ac 1 pob dydd i Wrexham General.
*Trên Trafnidiaeth Cymru pob awr i Gaerfyrddin trwy Gaerdydd Canolog, pob yn ail yn mynd ymlaen at Aberdaugleddau.
*Trên Trafnidiaeth Cymru pob awr i Gaer
*Trên East Midlands Trains pob awr i Derby trwy Stoke-on-Trent.
*Trên Trafnidiaeth Cymru pob dydd i Birmingham trwy Stafford a 2 drên pob dydd i Birmingham trwy Amwythig
*Trên CrossCountry pob dydd i Piccadilly Manceinion, 1 drên pob dydd i Fryste a 2 drên pob dydd i Bournemouth.

## Cyfeiriadau
Crewe
Crewe
Cwmni cyfyngedig

Mae **cwmni cyfyngedig** yn gwmni wedi'i gofrestru yng ngwledydd Prydain a gogledd Iwerddon, ble mae cyfrifoldeb yr aelodau neu gyfranwyr y cwmni wedi ei gyfyngu i beth maent wedi buddsoddi neu warantu i'r cwmni.  Gallai cwmnïau cyfyngedig fod yn gyfyngedig gan y cyfranddaliadau neu'r gwarantiad.  Gellir rhannu cwmnïau a gyfyngir â cyfranddaliadau yn gwmnïau preifat a chwmnïau cyhoeddus.  Mae amodau yn ôl y gyfraith a rheolau'r cwmni ynglŷn â'r rhai sydd cael dod yn aelod o gwmni cyfyngedig preifat.  Gall unrhyw berson brynu cyfranddaliadau mewn cwmni cyfyngedig cyhoeddus.

Mae Tŷ’r Cwmnïau'n Asiantaeth Weithredol o dan Yr Adran Busnes, Arloesi a Sgiliau (BIS) o'r a'i brif swyddogaeth yw corffori a diddymu cwmnïau cyfyngedig, archwilio a chadw gwybodaeth am gwmnïau a gyflwynir yn unol â’r Ddeddf Cwmnïau a deddfwriaeth gysylltiedig; a threfnu i’r wybodaeth hon fod ar gael i’r cyhoedd.

Mae gan wledydd Prydain gyfundrefn cofresru a chorffori cwmnïau ers 1844. Mae materion corffori cwmnïau wedi eu cwmpasu gan gan Ddeddf Cwmnïau 2006.

Ceir mwy na 3 miliwn o gwmnïau cyfyngedig wedi eu cofrestru yn y DU, a chaiff dros 400,000 o gwmnïau newydd eu corffori yn flynyddol.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Elusen

Categori:Economeg
POW/MIA Americanaidd yn Fietnam

bawd|Y faner POW/MIA.
Ers enciliad lluoedd milwrol yr Unol Daleithiau rhag Indo-Tsieina yn ystod Rhyfel Fietnam bu dadleuon dros dynged Americanwyr ar goll ar faes y gad (MIA). Yn sgîl Cytundebau Heddwch Paris ym 1973, dychwelwyd 591 o garcharorion rhyfel (POW) yn ystod Ymgyrch Homecoming. Yn ôl yr Unol Daleithiau mae 1,350 o Americanwyr yn garcharorion rhyfel neu ar goll ar faes y gad a rhyw 1,200 bu farw ar faes y gad a'u cyrff heb eu canfod. Peilotiaid oedd nifer o'r rhain a gafodd eu saethu i lawr dros Ogledd Fietnam a Laos. Chwaraeodd ymgyrchwyr POW/MIA ran wrth berswadio llywodraeth yr Unol Daleithiau i wella'i hymdrechion i ddod â therfyn i'r mater. Proses araf oedd hon nes canol y 1980au wrth i gysylltiadau rhwng yr Unol Daleithiau a Fietnam wella.

Mae nifer o ymchwiliadau cyngresol wedi ystyried y mater, gan gynnwys Pwyllgor Dethol Senedd yr Unol Daleithiau ar Faterion POW/MIA ym 1991–1993 dan arweiniad y Seneddwyr John Kerry, Bob Smith, a John McCain. Ni chanfododd unrhyw dystiolaeth gadarn fod carcharorion Americanaidd ar ôl yn Ne Ddwyrain Asia. Mae rhai yn parhau i gredu bod cynllwyn gan lywodraethau Americanaidd a Fietnamaidd i guddio tystiolaeth o garcharorion Americanaidd yn yr ardal.

## Darllen pellach 
* Allen, Michael J. *Until the Last Man Comes Home: POWs, MIAs, and the Unending Vietnam War* (Chapel Hill, Gwasg Prifysgol Gogledd Carolina, 2009).

Categori:Carcharorion rhyfel
Categori:Damcaniaethau cydgynllwyniol
Categori:Rhyfel Fietnam
Marshall McLuhan

Addysgwr, athronydd, ac ysgolhaig o Ganada oedd **Herbert Marshall McLuhan**, CC (21 Gorffennaf 1911&nbsp;– 31 Rhagfyr 1980) oedd yn ysgrifennu ar ddamcaniaeth y cyfryngau a damcaniaeth cyfathrebu. Mae'n enwog am fathu'r ymadroddion "y cyfrwng yw'r neges" a'r "pentref byd-eang".

Categori:Addysgwyr o Ganada
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Beirniaid diwylliannol o Ganada
Categori:Catholigion o Ganada
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Pobl o Edmonton
Categori:Pobl o Manitoba
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Ganada
Categori:Ysgolheigion y cyfryngau
Raymond Davies Hughes

Awyrennwr o Gymru yn yr Awyrlu Brenhinol oedd **Raymond Davies Hughes** (11 Awst 1923 - 4 Ebrill 1999) a wnaeth darlledu propaganda ar gyfer yr Almaen Natsïaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Daeth o'r Wyddgrug. Wedi i'w awyren gwympo dros yr Almaen ym 1943 cafodd ei ddal gan y Natsïaid a chytunodd i ddarlledu propaganda trwy gyfrwng y Gymraeg yn targedu lluoedd Cymreig oedd yn ymladd yn yr Ymgyrch Eidalaidd o Ionawr hyd Fawrth 1944. Cafodd ei ddanfon yn ôl i wersyll carcharorion rhyfel cyn cael ei ryddhau gan luoedd Sofietaidd ym mis Ebrill 1945. Cafodd ei arestio am gynorthwyo'r gelyn yn wirfoddol a bu cwrt-marsial yn ei erbyn yn Awst 1945, a phlediodd yn ddieuog i 11 o gyhuddiadau. Cafwyd yn euog o bump ohonynt a dedfrydwyd i bum mlynedd o lafur caled, a gafodd ei leihau i ddwy mlynedd.

Categori:Awyrenwyr o Gymru
Categori:Carcharorion rhyfel
Categori:Cydweithredwyr â'r Natsïaid
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o'r Wyddgrug
Gorsaf reilffordd Dolau

Mae **gorsaf reilffordd Dolau** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Dolau ym Mhowys, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Dolau
Around the Fur

Ail albwm label Deftones yw ***Around the Fur***, a ryddhawyd ym 1997. Roedd y caneuon "My Own Summer (Shove It)" a "Be Quiet and Drive (Far Away)" wedi cael ei rhyddhau fel senglau gyda fideos atodol. Cafodd yr albwm ei ardystio yn blatinwm ar Fehefin 7, 2011.

## Traciau 
#*My Own Summer (Shove It)* -	3:35
#*Lhabia* - 4:11
#*Mascara* - 3:45
#*Around the Fur* - 3:31
#*Rickets* - 2:42
#*Be Quiet and Drive (Far Away)* - 5:08
#*Lotion* - 3:57
#*Dai the Flu* - 4:36
#*Headup* - (gyda Max Cavalera) - 5:12
#*MX* - 37:18

Categori:Albymau 1997
Categori:Albymau Deftones
Categori:Albymau Saesneg
Gorsaf reilffordd Betws-y-Coed

Mae **gorsaf reilffordd Betws-y-Coed** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Betws-y-Coed yn sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Dyffryn Conwy ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Betws-y-Coed
Betws-y-Coed
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Ar goll ar faes y gad

[bawd|[Cofeb Thiepval i Golledigion y Somme|Cofeb Thiepval i'r miloedd o filwyr colledig y Deyrnas Unedig a'r Gymanwlad a fu farw ym Mrwydr y Somme yn y Rhyfel Byd Cyntaf.]]
Categori o aelodau'r lluoedd milwrol yw **ar goll ar faes y gad** neu **MIA** sydd yn cynnwys y meirw, yr anafedig, carcharorion rhyfel, ac encilwyr nad yw'r lluoedd yn sicr o'u tynged neu eu lleoliad.

Mae'r mwyafrif o bersonél milwrol yn derbyn tagiau adnabod (*dog tags*) er mwyn ceisio adnabod eu cyrff os ydynt yn marw ar faes y gad.

## Gweler hefyd 
* Bedd y Milwr Anhysbys

## Troednodyn 
Categori:Geirfa filwrol
Categori:Pobl ar goll
Undeb Ffrainc

Endid gwleidyddol a grëwyd gan Bedwaredd Weriniaeth Ffrainc i ddisodli Ymerodraeth Ffrainc oedd **Undeb Ffrainc** (). Parhaodd o 27 Hydref 1946 hyd 1958 pan gafodd y Gymuned Ffrengig ei sefydlu gan y Bumed Weriniaeth dan yr Arlywydd Charles de Gaulle.

Ceisiodd Undeb Ffrainc efelychu'r Gymanwlad Brydeinig. Roedd yn cynnwys Ffrainc fetropolitanaidd, y départements tramor (Algeria Ffrengig, Réunion, Guyane (Gaiana Ffrengig), Guadeloupe, a Martinique), tiriogaethau tramor (Gorllewin Affrica Ffrengig, Affrica Gyhydeddol Ffrengig, Madagasgar, Mayotte, Somalia Ffrengig, Comoros, Caledonia Newydd, Polynesia Ffrengig, Saint-Pierre-et-Miquelon, ac India Ffrengig), tiriogaethau ymddiriedol y Cenhedloedd Unedig (Togoland Ffrengig a Cameroun Ffrengig), a'r gwledydd cysylltiedig (Moroco Ffrengig, Tiwnisia Ffrengig, ac Indo-Tsieina Ffrengig).


Categori:20fed ganrif yn Ffrainc
Categori:Datrefedigaethu
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1946
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1958
Categori:Hanes gwleidyddol Ffrainc
Categori:Ymerodraeth Ffrainc
Cremona

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal, yw **Cremona**, sy'n prifddinas talaith Cremona yn rhanbarth Lombardia.

Roedd poblogaeth *comune* Cremona yng nghyfrifiad 2011 yn 69,589.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys gadeiriol
*Loggia dei Militi
*Museo Civico Ala Ponzone (amgueddfa)
*Theatr Ponchielli

## Enwogion
*Nicola Amati (1596–1684), luthiwr 
*Claudio Monteverdi (1567–1643), cyfansoddwr
*Amilcare Ponchielli (1834–1886), cyfansoddwr
*Giuseppe Cremonini (1866–1903), canwr opera

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Cremona
Gorsaf reilffordd Abergele a Phen-sarn

Mae **gorsaf reilffordd Abergele a Phen-sarn** (**Saesneg**: *Abergele and Pensarn*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu trefi Abergele a Phen-sarn yn sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Agorwyd dan yr enw Abergele gan reilffordd Caer a Chaergybi ar 1 Mai 1848, daeth yn rhan o'r London, Midland and Scottish Railway ystod uno rheilffyrdd 1923. Trosglwyddwyd i ranbarth London Midlands Region o'r Rheilffordd Prydeinig ar adeg gwladoli yn 1948.

Pan cyflwynwyd 'Sectorisation', gwasanaethwyd yr orsaf gan Reilffyrdd Rhanbarthol, er i drenau sector Intercity basio drwy'r orsaf ar eu ffordd o Euston Llundain a Chanolbarth Lloegr i Gaergybi.

Wedi preifateiddio'r rheilffyrdd Prydeinig, darparwyd gwasanaethau gan Drenau Arriva Cymru.

Categori:Abergele
Abergele
Gorsaf reilffordd Fernhill

Mae **gorsaf reilffordd Fernhill** yn gwasanaethu pentref Fernhill yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Gangen Aberdâr o Linell Merthyr ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Fernhill
Gorsaf reilffordd Llansawel

Mae **gorsaf reilffordd Llansawel** (Saesneg: *Briton Ferry railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref Llansawel yng Nghastell-nedd Port Talbot, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Brif Linell De Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Llansawel
Profion cydgyfeiriant

Mewn mathemateg, mae profion cydgyfeiriant yn medru profi cydgyfeiriant, cydgyfeiriant amodol, cydgyfeiriant absoliwt, cyfnod o gydgyfeirio neu dargyfeiriad cyfres anfeidrol.

Categori:Mathemateg
Carcharor rhyfel

[bawd|250px|Carcharorion rhyfel o [Awstria-Hwngari yn Rwsia ym 1915.]]
Person, naill ai'n sifiliad neu'n aelod o lu milwrol, a ddalir neu garcharir gan y gelyn yn ystod neu ar ôl rhyfel yw **carcharor rhyfel** neu **POW**.

## Gweler hefyd 
* Anafwyd ar faes y gad
* Ar goll ar faes y gad
* Bu farw ar faes y gad

## Cyfeiriadau 
Categori:Carcharorion rhyfel
Rhyfel
Categori:Lluoedd milwrol
Myffin

bawd|200px|Myffin wedi ei rannu'n ddau.
Bara lefain wedi'i siapio'n grwn a thenau yw **myffin**. Gan amlaf caiff ei dorri'n ddau, ei dostio, a chaiff menyn ei daenu drosto cyn ei fwyta i frecwast fel arfer.

Weithiau rhoddir bwydydd eraill arno, er enghraifft wyau Benedict.

## Gweler hefyd 
* Cramwythen
* Myffin Americanaidd
* Sgon
* The Muffin Man, hwiangerdd Saesneg

Categori:Bwyd a diod yn Lloegr
Gorsaf reilffordd Garth (Pen-y-bont ar Ogwr)

Mae **gorsaf reilffordd Garth** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu pentref Garth ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Maesteg ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Garth
Gorsaf Metrolink Brooklands

Mae **gorsaf Metrolink Brooklands** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu ardal Brooklands o Sale ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Brooklands
The King of Rome

bawd|dde|Yr aderyn wedi ei gadw yn amgueddfa Derby

Colomen rasio llwyddiannus oedd **The King of Rome**, enillydd ras 1001 milltir (1,611&nbsp;km) o Rufain, yr Eidal i Lundain, Lloegr, yn 1913. Roedd yn destun ar gyfer cân a llyfr gan Dave Sudbury, daeth y gân yn enwog pan ei recordwyd gan June Tabor.

## Yr Aderyn 
Cafodd yr aderyn yn geiliog glas, rhif modrwy NU1907DY168, ei fagu gan Charlie Hudson, o 56 Brook Street, Derby. Dechreuodd Hudson ei yrfa rasio colomennod yn 1904. Ar farwolaeth yr aderyn fe gyflwynodd Hudson y corff i Derby Museum and Art Gallery lle mae ei groen tacsidermi wedi ei gadw gyda'r rhif derbyn DBYMU.1946/48. Mae wedi cael ei arddangos ers 2011, ac mae hefyd wedi ei arddangos ar fenthyg mewn lleoliadau eraill gan gynnwys Walsall Museum a Wollaton Hall yn Nottingham.), recordiodd Tabor y gân ar gyfer ei albwm yn 1988 *Aqaba*. Dywedodd Brian McNeill, un arall a gyrhaeddodd y rownd derfynol:

Roedd "The King of Rome" pen a sgwyddau uwchben pob cân arall gafodd ei berfformio ar y noson, dylai wedi ennill.

## Y llyfr 
Mae geiriau Sudbury wedi eu cyhoeddi fel llyfr 32 tudalen, gyda darluniau gan Hans Saefkow.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* – Y geiriau
* – Tudalen wê Dave Sudbury
* – Fersiwn gwreiddiol Sudbury
* – Fersiwn Half Man Half Biscuit

Categori:1913
Categori:Caneuon am adar
Categori:Caneuon Saesneg o Loegr
Categori:Colomennod
Eduardo Paolozzi

[bawd|300px|Cerflun Paolozzi o [Isaac Newton, sy'n seiliedig ar argraffiad gan William Blake. Lleolir y cerflun hwn y tu allan i'r Llyfrgell Brydeinig yn Llundain.]]

Cerflunydd, gludweithiwr ac argraffwr o'r Alban oedd Syr **Eduardo Luigi Paolozzi**, KBE, RA (7 Mawrth 1924 – 22 Ebrill 2005). Arloesoedd celfyddyd bop ym Mhrydain.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd i rieni Eidalaidd ym mhorth Leith, ger Caeredin. Mynychodd Coleg Celfyddyd Caeredin.

## Gyrfa 
Y gwaith cyntaf i'w gomisiynu i Paolozzi oedd ffynnon yng Ngŵyl Prydain ym 1951.

## Bywyd personol 
Bu farw yn Llundain ar 22 Ebrill 2005, yn 81 oed.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Syr Eduardo Paolozzi ar wefan Tate
*  Eduardo Paolozzi ar wefan Yr Archifau Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Cerflunwyr o'r Alban
Categori:Pobl o Gaeredin
Categori:Pobl o'r Alban o dras Eidalaidd
Ffeithiau Chuck Norris

bawd|250px
Mae **ffeithiau Chuck Norris** yn ffeithiau dychanol am yr actor Chuck Norris sydd wedi dod yn ffenomen rhyngrwyd ac o ganlyniad wedi dod yn gyffredin mewn diwylliant poblogaidd. Mae'r ffeithiau fel arfer yn hawliadau hyperbolig afresymol am ei chaledwch, agwedd, soffistigeiddrwydd, a gwrywdod.

## Dolenni allanol
* Chuck Norris Facts 

Categori:Memynnau'r rhyngrwyd
Gorsaf reilffordd Y Pîl

Mae **gorsaf reilffordd Y Pîl** (Saesneg: *Pyle railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref Y Pîl ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Brif Linell De Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Gorsafoedd rheilffordd ym Mhen-y-bont ar Ogwr
Vang Pao

Cadfridog ym Myddin Frenhinol y Lao oedd **Vang Pao** (Hmongeg: *Vaj Pov*; 8 Rhagfyr 1929 – 6 Ionawr 2011). Ganwyd i deulu Hmong yng ngogledd-orllewin Laos, oedd yn rhan o Indo-Tsieina Ffrengig. Yn ystod Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina brwydrodd dros y Ffrancod yn erbyn gwrthryfelwyr y Việt Minh. Wedi i'r Ffrancod golli daeth Vang yn gadfridog ym Myddin Frenhinol y Lao, byddin Teyrnas Laos. Yn y 1960au a'r 1970au, yn ystod Rhyfel Cartref Laos, arweiniodd Vang y Fyddin Gudd yn erbyn y Pathet Lao gomiwnyddol a Byddin Pobl Fietnam, lluoedd Gogledd Fietnam. Cafodd y Fyddin Gudd gefnogaeth gan y CIA. Wedi i'r comiwnyddion ennill y rhyfel cartref ym 1975, ymfudodd Vang i'r Unol Daleithiau a daeth yn arweinydd y gymuned Hmong-Americanaidd ac yn ymgyrchydd dros y Hmong yn wyneb dial gan lywodraeth Laos. Yn 2007 arestiwyd Vang am gynllwynio i ddymchwel llywodraeth Laos ac felly torri Deddfau Niwtraliaeth yr Unol Daleithiau. Yn 2009 cafodd y cyhuddiadau eu diddymu gan lywodraeth yr Unol Daleithiau. Bu farw yn 2011 o niwmonia.

Categori:Cadfridogion
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Laos
Categori:Hmong
Categori:Laosiaid
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Ymfudwyr o Laos i'r Unol Daleithiau
Gorsaf Metrolink Abraham Moss

Mae **gorsaf Metrolink Abraham Moss** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu ardal Cheetham Hill yn ninas Manceinion, Lloegr.

Abraham Moss
Jackie Wilson

Canwr o Americanwr oedd **Jack Leroy "Jackie" Wilson, Jr.** (9 Mehefin 1934 – 21 Ionawr 1984) oedd yn canu rhythm a blŵs a chanu'r enaid yn bennaf. Ymysg ei ganeuon enwocaf yw "Reet Petite", "Lonely Teardrops", "Night", "To Be Loved", "(Your Love Keeps Lifting Me) Higher and Higher", a "I Get the Sweetest Feeling".

Ym 1975 cafodd trawiad y galon a chwympodd ar lwyfan tra'n perfformio a bu mewn coma nes iddo farw o niwmonia ym 1984.

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cantorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion rhythm a blŵs o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Michigan
Categori:Pobl fu farw yn New Jersey
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Bisged ddigestif

Bisged a ddaw o Brydain yw **bisged ddigestif** sy'n boblogaidd ar draws y byd. Gwneir gan amlaf o flawd gwenith brown, siwgr, gwenith trwyddo, olew llysiau, halen, a chodyddion. Caiff rhai eu gorchuddio gan siocled ar un ochr.

Cymreigiad o'r gair Saesneg *digestive*, sef treulio, yw "digestif". Daw'r enw o'r gred hanesyddol bod ganddynt briodweddau gwrthasidig oherwydd maent yn aml yn cynnwys sodiwm deucarbonad. Yn ôl chwedl drefol, ni all bisgedi digestif gael eu gwerthu yn yr Unol Daleithiau dan yr enw Saesneg *digestive biscuit* gan nad ydynt yn treulio eu hunain, ond nid yw hyn yn wir.

Digestif
Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Anthony Quinn

Actor Mecsicanaidd-Americanaidd oedd **Antonio Rodolfo Quinn-Oaxaca** (21 Ebrill 1915 - 3 Mehefin 2001), a elwir yn **Anthony Quinn**. Mae'n enwog am ei rannau yn y ffilmiau *Zorba the Greek*, *Lawrence of Arabia*, *The Guns of Navarone*, *The Message*, *La Bataille de San Sebastian*, *Lion of the Desert* a *La Strada*. Enillodd Wobr yr Academi am Actor Gorau mewn Rhan Gefnogol ddwywaith, am *Viva Zapata!* ym 1952 a *Lust for Life* ym 1956.

Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Actorion ffilm o Fecsico
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chihuahua
Categori:Pobl o El Paso, Texas
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Categori:Pobl fu farw yn Boston
Categori:Pobl fu farw o ganser yr oesoffagws
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Fecsico o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Ymfudwyr o Fecsico i'r Unol Daleithiau
Dobra

bawd|247px|Dobra

Pentref i'r de-orllewin o Wrocław yw **Dobra**, yng ngorllewin Silesia Isaf yng Ngwlad Pwyl. Mae ganddo boblogaeth o 359 (amcangyfrif 2009).

Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Gorsaf reilffordd Bwcle

Mae **gorsaf reilffordd Bwcle** (Saesneg: *Buckley railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Bwcle yn Sir y Fflint, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Gororau ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Bwcle
Bwcle
Gorsaf reilffordd Gogledd Llanrwst

Mae **gorsaf reilffordd Gogledd Llanrwst** (Saesneg: *North Llanrwst railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Llanrwst yn sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Dyffryn Conwy ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru. Enwau cynharach or orsaf oedd ‘Llanrwst a Threfriw’, ‘Llanrwst’ a ‘Llanrwst North’ (yn hytrach na ‘North Llanrwst’). Mae’r orsaf yr unig man pasio rhwng Gorsaf reilffordd Cyffordd Llandudno a Gorsaf reilffordd Blaenau Ffestiniog. Mae adeilad yr orsaf yn un rhestredig (Gradd II).

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 17 Mehefin 1863, yn derminws i Reilffordd Conwy a Llanrwst Daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffordd Llundain a’r Gogledd Orllewin ym 1867. Estynnwyd y rheilffordd i Fetws-y-Coed ym 1869; symudwyd yr orsaf ar 6 Ebrill 1868 i hwyluso’r estyniad.

## Cyfeiriadau
Llanrwst Gogledd
Categori:Llanrwst
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Gorsaf reilffordd Sgiwen

Mae **gorsaf reilffordd Sgiwen** (Saesneg: *Skewen railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu pentref Sgiwen yng Nghastell-nedd Port Talbot, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Brif Linell De Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Sgiwen
Granada Television

Contractiwr ITV ar gyfer Gogledd Orllewin Lloegr ydy **Granada Television**. Mae'r cwmni wedi'i lleoli ym Manceinion ers ei dechreuadau. Dechreuodd ddarlledu ar 3 Mai 1956. Mae ei rhaglenni wedi cynnwys *Coronation Street*, *Seven Up*, *The Royle Family* (dros y BBC), *World in Action*, *University Challenge* a *The Krypton Factor*.

Categori:Cwmnïau Lloegr
Categori:Cwmnïau teledu
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn yr 1950au
Bara Angylion Duw

[bawd|Cyfansoddwyd y darn yn wreiddiol ar gyfer [Gŵyl Corff Crist a ddethlir yn yr Eglwys Babyddol]]
Pennill o'r emyn *Sacris Solemniis*  a ysgrifennwyd gan y Sant Thomas Aquinas (1225-1274) yw **Bara Angylion Duw**, neu **Panis Angelicus** yn y Lladin gwreiddiol. Er mai un pennill ydyw, y chweched o saith pennill yn y *Sacris Solemniis*, daeth yn arferiad canu'r pennill ar ei ben ei hun fel emyn ynddo'i hunan ar wahanol donau, ac mae'r pennill yn fwy adnabyddus fel darn i'w ganu bellach na'r emyn gwreiddiol y mae'n rhan ohono.

Ym 1872, gosododd y cyfansoddwr César Franck y geiriau ar gyfer llais (tenor), telyn, soddgrwth ac organ, a'i gynnwys yn ei Opws 12 *Messe à trois voix*. Mae'r emyn bellach yn adnabyddus ar y dôn honno gan Franck, naill ai yn Lladin, neu yn fwy cyffredin yng Nghymru, yn Gymraeg.

## Geiriau
## Cyfeiriadau
Categori:Emynau Cristnogol
Great Expectations

Nofel gan Charles Dickens ydy ***Great Expectations***. Cafodd ei gyhoeddi am y tro cyntaf fel cyfres o benodau yn y cylchgrawn *All the Year Round* o 1 Rhagfyr 1860 tan Awst 1861.

Y cymeriad sylweddol yn y nofel yw "Philip Pirrip" neu "Pip".

Categori:Nofelau 1861
Categori:Nofelau gan Charles Dickens
Categori:Nofelau Saesneg
Eudora Welty

Awdures o'r Unol Daleithiau oedd **Eudora Alice Welty** (13 Ebrill 1909 – 23 Gorffennaf 2001). Ysgrifennodd nofelau a straeon byrion am Dde'r Unol Daleithiau, ac enillodd Wobr Pulitzer am ei nofel ''The Optimist's Daughter'' ym 1973.

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Mississippi
César Franck

Cyfansoddwr, pianydd, organydd ac athro cerdd oedd **César-Auguste-Jean-Guillaume-Hubert Franck** (10 Rhagfyr 1822 – 8 Tachwedd 1890). Fe'i ganed yn Liège yn Walonia ond treuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd fel oedolyn ym Mharis. Roedd yn gyfansoddwr adnabyddus ac yn uchel ei barch yn ei gyfnod. Fe'i cofir yn bennaf am lond dwrn o ddarnau a gyfansoddwyd ganddo yn ei flynyddoedd olaf.

## Gweithiau
### Opera
**Ghiselle* (1889)
**Hulda* (1894)

### Corawl
**Ruth* (1846)
**Rédemption* (1847)
**Les Béatitudes* (1879)
**Rebecca* (1881)
**Messe solennelle* (1858)
**Messe à trois voix* (1860)

### Cerddorfaol
**Les Éolides* (1876)
**Le Chasseur maudit* (1882)
**Psyché* (1882)
**Les Djinns* (1884)
*Amrywiadau symffonig, gyda piano (1885)
* Simffoni yn D leiaf (1888)

### Eraill
**Grande Pièce symphonique*, organ (1862)
**Panis Angelicus*, tenor, sielo, telyn ac organ (1872)
*Pedwarawd Piano yn F leiaf (1879)
**Prélude, Choral et Fugue*, piano (1884)
*Sonata i Feiolin yn A (1886)
**Prélude, Aria et Final*, piano (1887)
*Pedwarawd Llinynnol yn D (1889)

## Gweler hefyd
*Bara Angylion Duw

Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Marwolaethau 1890
Mastermind (cyfres deledu)

Rhaglen gwis Brydeinig sy'n enwog am ei chwestiynau heriol, ei set a'i naws ddifrifol yw ***Mastermind***. Cyflwynydd y cyfres ers 2003 yw John Humphrys.

Dyfeisiwyd y rhaglen gan Bill Wright, ac nid yw fformat cyffredinol y rhaglen erioed wedi newid. Mae pedwar, ac yn fwy diweddar pum cystadleuydd yn ateb dwy rownd o gwestiynau, y cyntaf am eu pwnc arbenigol a'r ail yn rownd o wybodaeth gyffredinol.  Cafodd Wright ei ysbrydoliaeth o'i brofiafau o gael ei groesholi gan y Gestapo yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Caiff awyrgylch y rhaghlen ei ddwysau gan y gerddoriaeth agoriadol o'r enw "Approaching Menace" gan y cyfansoddwr Prydeinig Neil Richardson. Yn wreiddiol ffgilmwyd y rhaglen ym Manceinion mewn stiwdios megis New Broadcasting House a Granada Studios, cyn symud yn barhaol i The Studios, MediaCity yn 2011.

Philip Jenkins o Bort Talbot oedd y pencampwr *Mastermind* yn 1979.

Categori:Rhaglenni teledu'r 1970au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Gorsaf reilffordd Wrecsam Canolog

Gorsaf reilffordd yng nghanol dinas Wrecsam, Cymru, yw **Gorsaf reilffordd Wrecsam Canolog** (Saesneg: *Wrexham Central railway station*). Mae'r orsaf yn gorwedd ar Llinell y Gororau ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Wrecsam Canolog
Rooney Mara

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Patricia Rooney Mara** (ganwyd 17 Ebrill 1985).

### Ffilmiau
**A Nightmare on Elm Street* (2010)
**The Social Network* (2010)
**The Girl with the Dragon Tattoo* (2011)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1985
Gorsaf reilffordd Cwmbrân

Mae **gorsaf reilffordd Cwmbrân** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Cwmbrân yn Nhorfaen, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Mers ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Cwmbran
Motörhead

Grŵp roc o'r Deyrnas Unedig ydy **Motörhead** ac fe'i ffurfwyd yn Llundain yn 1975 gan y gitarydd bâs Lemmy Kilmister.

## Albymau
* 1977: *Motörhead*
* 1979: *Overkill*
* 1979: *Bomber*
* 1980: *Ace of Spades*
* 1981: ''No Sleep 'til Hammersmith*
* 1982: *Iron Fist*
* 1983: *Another Perfect Day*
* 1986: *Orgasmatron*
* 1987: *Rock 'n' Roll*
* 1988: *Nö Sleep at All*
* 1991: *1916*
* 1992: *March ör Die*
* 1993: *Bastards*
* 1995: *Sacrifice*
* 1996: *Overnight Sensation*
* 1998: *Snake Bite Love*
* 1999: *Everything Louder Than Everyone Else*
* 2000: *We Are Motörhead*
* 2002: *Hammered*
* 2003: *Live at Brixton Academy*
* 2004: *Inferno*
* 2006: *Kiss of Death*
* 2007: *Better Motörhead Than Dead - Live at Hammersmith*
* 2008: *Motörizer*
* 2010: *The Wörld Is Yours*
* 2013: *Aftershock*
* 2015: *Bad Magic''

Categori:Bandiau roc
Categori:Bandiau o Loegr
Categori:Sefydliadau 1975
Lawrence Tierney

Actor o Americanwr oedd **Lawrence Tierney** (15 Mawrth 1919 – 26 Chwefror 2002) oedd yn enwog am chwarae troseddwyr, yn enwedig giangsteriaid.

## Ffilmyddiaeth 
**Southie* (1998)
**Armageddon* (1998) (heb glod)
**2 Days in the Valley* (1996)
**The Simpsons*, y bennod "Marge Be Not Proud" (1995)
**Star Trek: Deep Space Nine* (1993)
**Reservoir Dogs* (1992)
**Eddie Presley* (1992)
* RED (1991)
**Seinfeld*, y bennod "The Jacket" (1991)
**The Naked Gun: From the Files of Police Squad!* (1988)
*''Tough Guys Don't Dance* (1987)
**Star Trek: The Next Generation* (1987)
**Prizzi's Honor* (1985)
**Arthur* (1981)
**Gloria* (1980)
**A Child is Waiting* (1963)
**Female Jungle* (1954)
**The Greatest Show on Earth* (1952)
**The Bushwackers* (1952)
**The Hoodlum* (1951)
**Bodyguard* (1948)
**The Devil Thumbs a Ride* (1947)
**Born to Kill* (1947)
**Back to Bataan* (1945)
**Dillinger* (1945)
**The Falcon Out West'' (1944) (heb glod)

Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Gorsaf reilffordd Tal-y-cafn

Mae **gorsaf reilffordd Tal-y-cafn** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Tal-y-cafn yn Sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Dyffryn Conwy ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Tal-y-cafn
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy