open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Theorem codio ffynhonnell Shannon

Mewn damcaniaeth gwybodaeth, mae **theorem codio ffynhonnell Shannon** (neu **theorem codio di-sŵn**) yn dangos fod cyfyngiadau ar gywasgiad data dichonadwy. Mae'n un o ddehongliadau entropi gwybodaeth.

## Theorem codio ffynhonnell 
Yn anffurfiol, mae'r theorem hon (Shannon, 1948) yn dweud fod:

:"Gellir cywasgu *N* hapnewidyn annibynnol unfath, pob un gydag entropi *H(X)*, i fwy nag *NH(X)* bit gyda cholled gwybodaeth yn ddibwys o annhebygol; ond os y'i cywesgir yn llai nag *NH(X)* bit, mae mwy neu lai yn sicr y bydd colled gwybodaeth." (MacKay 2003)

## Ar gyfer codau symbol 
Gadewch i *X* fod yn hapnewidyn sy'n cymryd gwerthoedd mewn gwyddor feidraidd \Sigma_1, a gadewch i *f* fod yn god dehongladwy o \Sigma_1 i \Sigma_2 a ellid ei ddehongli, lle mae |\Sigma_2^*|=a. Dynodwn hyd y geiriau yn *f(X)* gydag *S*.

Os mai *f* yw'r gorau posib, yn y ffaith fod ganddo'r hyd geiriau disgwyliedig lleiaf posib ar gyfer *X*, yna mae

: \frac{H(X)}{\log_2 a} \leq \mathbb{E}S 
(Shannon 1948)

Categori:Damcaniaeth gwybodaeth
Crynwyr

200px|de|bawd|George Fox
Mae'r **Crynwyr**, neu **Gymdeithas Grefyddol Cyfeillion**, yn enwad Cristnogol a sefydlwyd yn Lloegr yn yr 17g. "Offeiriadaeth pob crediniwr" (Saesneg: (*Priesthood of all believers*) yw cred bwysicaf y Crynwyr.  Mae heddychaeth hefyd yn bwysig iawn iddynt.

Yn yr 17g, torrodd rhai pobl i ffwrdd oddi wrth yr Eglwys Anglicanaidd gan gynnwys: George Fox, James Naylor, Margaret Fell a Francis Howgill. Roeddent yn rhoi'r pwyslais ar brofiad personol yr unigolyn o Grist, wedi'i lywio gan y Beibl.  Ymledodd Crynwriaeth i Gymru yn yr 17g. Bu Crynwyr Cymreig, yn enwedig o ardaloedd Meirionnydd a Maldwyn, ymhlith y nifer sylweddol o Grynwyr a ymfudodd i dalaith Pennsylvania yng ngogledd America (UDA heddiw) i ddianc erledigaeth a cheisio bywyd newydd.

Mae llawer o Crynwyr yn Affrica, Asia, UDA yn Gristnogion efengylaidd. Heddiw, mae'r rhan fwyaf o Grynwyr yng Nghymru, Lloegr a'r Alban yn Gristnogion rhyddfrydol. Mae rhai ohonyn nhw wedi cael eu dylanwadu gan "ddiwinyddiaeth sancteiddrwydd" John Wesley. Heddiw, ceir ychydig o Grynwyr sy'n anffyddiwr neu'n agnostig.

## Gwasanaeth arferol yng Nghymru
Mae rhai'n addoli mewn gwasanaeth cydlynol gyda weinidog, emynau a phregeth. Gelwir hyn yn addoli bugeiliol, ac mae'n boblogaidd iawn yn UDA, Cenia a gwledydd eraill, ond mae'n anghyffredin yng Nghymru. Mae Crynwyr eraill yn addoli mewn cyfarfodydd gyda rhaglen benodol sydd yn bennaf yn fyfyrdod tawel.  Gelwir hyn yn "aros addoli".  Aros addoli yw'r ffurf arferol o addoliad ar gyfer Crynwyr Cymreig.  Yn y cyfarfodydd hyn nid oes cynllun wedi'i baratoi ymlaen llaw o sut y bydd y cyfarfod yn mynd yn ei flaen. Cred y Crynwyr y bydd Duw yn cynllunio beth fydd yn digwydd nesaf.

Ddisgrifir George Fox, sylfaenydd Crynwriaeth, fel "Crist wedi dod i addysgu ei bobl ei hun". Cred y Crynwyr fod Iesu Grist yn bresennol yn y cyfarfod gyda nhw. Pan fydd y Crynwyr yn teimlo bod yr Ysbryd Glân yn dweud wrthynt i siarad, bydd ef neu hi yn sefyll ar ei draed ac yn rhannu neges gyda'r holl gynulleidfa. Credant nad yw'r person ei hun siarad, ond bod yr Ysbryd Glân yn cael ei siarad drwyddynt. Ar ôl y siarad, ceir tawelwch cyn i'r person nesaf siarad. Weithiau bydd y cyfarfod yn gwbl dawel, weithiau mae llawer o bobl yn siarad.

## Gweler hefyd
*Anghydffurfiaeth
*Crynwriaeth yng Nghymru
*Heddychaeth

## Llyfryddiaeth
*[bawd|chwith|130px|[Mae'r Gân yn y Galon: cyfrol am y Crynwyr yng Nghymru]]
Gwales

:''Ar gyfer y wefan o'r un enw, gweler Gwales.com.''

Ynys fechan anghyfanedd i'r gorllewin o Ynys Sgomer oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw **Gwales** (hefyd **Ynys Gwales**; Saesneg: *Grassholm* o'r geiriau Hen Norseg *grass* "gwair" a *holm* "ynys isel"). Mae Gwales a Sgomer yn ddwy ynys archeolegol gyfoethog wedi'u lleoli oddi ar arfordir gorllewinol penrhyn Marloes yn ne Sir Benfro. Gwales yw'r tir mwyaf gorllewinol yng Nghymru.

Ceir ar yr ynys  olion strwythurau cerrig di-ri, rhwydwaith o olion ffiniau caeau cerrig sy'n rhyng-gysylltu, olion aredig a nodweddion archeolegol eraill. Mae'n amlwg o'r olion hyn fod pobl wedi ffermio yma dros y cyfnodau cynhanesyddol a chanoloesol: Oes Efydd, Haearn, Celtaidd a Chanoloesol.

## Cadwraeth
Mae'n adnabyddus i ornitholegwyr am ei choloni anferth o fulfrain gwynion (huganau); 32,409 o barau yn 2004, sef tua 8% o boblogaeth y byd. Ers 1947 mae'n eiddo i'r RSPB, y warchodfa gyntaf i'r gymdeithas honno brynu. Dyma'r trydydd nifer mwyaf yn Ewrop a'r 4ydd drwy'r byd.

Mae Gwales wedi'i dynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA neu SSSI) fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

## Mabinogi
Yn llenyddiaeth Gymraeg mae Gwales yn fwy adnabyddus fel yr ynys arallfydol y mae'r saith arwr a ddihangasant o Iwerddon yn treulio 80 mlynedd arni yng nghwmni pen Bendigeidfran, yn ôl chwedl Branwen ferch Llŷr, ail gainc Pedair Cainc y Mabinogi:

:Ac yng Ngwales ym Mhenfro y byddwch bedwarugaint mlynedd. Ac yny agoroch y drws parth ag Aber Henfelen, y tu at Gernyw, y gellwch fod yno a'r pen yn ddilwgr gennwch.

## Cludiant
Mae llongau pleser yn hwylio i Wales o Martin's Haven yn yr haf.

## Gweler hefyd 
* Pwyntiau eithafol Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Llun awyr o'r ynys 

Categori:Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Pedair Cainc y Mabinogi
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Benfro
Categori:Ynysoedd Sir Benfro
Categori:Pwyntiau eithafol Cymru
Welsh Neck

Gwladfa fach Gymraeg a sefydlwyd yn Ne Carolina ar ddechrau'r 18g oedd **Welsh Neck**. Erbyn heddiw mae'n rhan o dref Hartsville, Darlington County. ond coffeir yr enw o hyd yn enw eglwys leol y Bedyddwyr, *Welsh Neck Baptist Church*.

Daeth yr ymsefydlwyr cyntaf i ardal ar gylch mawr (*neck*) ar lan Afon Pee Dee, a roddwyd iddyn nhw fel grant gan yr awdurdodau gwladfaol Prydeinig, yn y flwyddyn 1734. Y Tract Cymreig (*Welsh Tract*) oedd ei enw. Bedyddwyr oeddynt, o ardal yn nhalaith Pennsylvania a elwid 'Welsh Neck' hefyd. Sedlwyd y 'Welsh Neck' newydd ganddynt a roddwyd yr enw 'Plwyf Dewi Sant' ar y tir o'i gwmpas. Codwyd tai a ffermydd o gwmpas yr eglwys. Tyfid hemp, fflacs ac indigo ganddynt a chodwyd gwartheg.

### Dolenni allanol
*Hanes Darlington County 
*Cofnodion hanes Confensiwn Bedyddwyr De Carolina, Prifysgol Furman 

Categori:De Carolina
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1734
Y Fam Teresa

Lleian Gatholig a chenhades o dras Albaniaidd oedd **y Fam Teresa** (ganwyd **Agnes Gonxhe Bojaxhiu**) (26 Awst 1910 – 5 Medi 1997) yn ninas Skopje sydd heddiw yng Ngweriniaeth Macedonia.

Yn ddeunaw oed, gadawodd Agnes ei chartref i ddod yn lleian ac i weithio fel cenhades gyda sefydliad Chwiorydd Loreto yng Ngweriniaeth Iwerddon, ble dysgodd hi Saesneg, yr iaith a ddefnyddiwyd gan leianod i addysgu plant yn India. Ni welodd ei mam na'i chwaer wedi hyn. Yna symudodd  i India i weithio fel athrawes daearyddiaeth mewn ysgol yn y wlad honno. Yn ystod y cyfnod hwn, newidodd hi ei henw i Teresa, ar ôl nawddsant cenadesau. Yn 1952, sefydlodd y Fam Teresa gartref i gysuro pobl a oedd yn marw ac yn dioddef mewn hen deml Hindŵaidd yn ninas Calcutta a oedd eisoes yn anghyfannedd. Gelwir y sefydliad yma yn *Kalighat Home for the Dying*. Fe enillodd hi Wobr Heddwch Nobel yn 1979 am ei gwaith yn helpu'r tlawd a'r bobl a oedd yn marw. Fe farwodd hi ar y pumed o Fedi 1997. Wedi ei marwolaeth, am ei gweithredoedd dyngarol yn ystod ei bywyd, gwynfydwyd hi gan y Pab Ioan Pawl II.

## Maes Awyr
Yn 2002 ail-enwyd maes awyr Rinas yn Faes Awyr Ryngwladol y Fam Teresa mewn cydnabyddiaeth i waith ac enwogrwydd y Fam Teresa. Lleolir yr awyrfa 11&nbsp;km o'r brifddinas, Tirana. Dyma brif faes awyr Albania.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Catholigion o Albania
Categori:Cenhadon o Albania
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Albania
Categori:Pobl a aned yn Skopje
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Otomanaidd
Categori:Pobl o Kolkata
Categori:Pobl fu farw yn India
Categori:Seintiau o Albania
Categori:Ymfudwyr i India
Gabriel

[180px|bawd|Yr archangel **Gabriel** yn cyhoeddi i'r [Y Forwyn Fair|Forwyn Fair y bydd hi'n beichiogi ac yn esgor ar yr Iesu (llun yn Llyfr Oriau Llanbeblig)]] 
**Gabriel** yw un o'r saith archangel yn y traddodiad Cristnogol, gyda Mihangel, Raphael, Uriel ac eraill, sy'n sefyll yn dragwyddol o flaen Duw ac yn barod i'w hanfon fel ei negesyddion i'r dynolryw. Fe'i derbynnir hefyd fel un o'r angylion gan Iddewon a Mwslemiaid.

Gabriel yw nawddsant genedigaeth. Yn ogystal fe'i cyfrifir heddiw yn nawddsant teledu a thelegyfathrebu. Gyda Mihangel mae'n warchod drysau eglwysi rhag y Diafol.

Yn y traddodiad Islamaidd mae'n cael ei barchu fel yr angel a anfonwyd gan Dduw i roi'r *Coran* i'r Proffwyd Mohamed.

Categori:Archangylion
Categori:Cristnogaeth
Categori:Islam
Categori:Iddewon ac Iddewiaeth
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Cymeriadau'r Testament Newydd
Cerddorfa Ffilharmonig Efrog Newydd

[250px|bawd|[Leonard Bernstein gyda aelodau o **Gerddorfa Ffilharmonig Efrog Newydd** mewn stiwdio teledu, 1959. *Gyda chaniatad Bert Bial. Archifau Philharmonig Efrog Newydd.*]]

**Cerddorfa Ffilharmonig Efrog Newydd** () yw'r gerddorfa symffoni hynaf yn yr Unol Daleithiau sy'n dal i berfformio, a ffurfiwyd yn 1842. Wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd, mae'r Philharmonig yn perfformio'r rhan fwyaf o'i chyngerddau yn Neuadd Avery Fisher ac ers blynyddoedd lawer yn mwynhau'r enw o fod yn un o gerddorfeydd symffoni gorau yn y byd. Mae'n bedwar deg mlynedd yn hŷn nag unrhyw gerddorfa gyffelyb yn America ac yn hŷn na phob cerddorfa Ewropeaidd namyn dwy. Perfformiodd am y 14,000fed tro yn Rhagfyr 2004, gan osod record byd-eang.

Ei harweinydd cerddorfa enwocaf efallai oedd Leonard Bernstein.

## Gwobrau 
* 1974 - Gwobr Grammy ar gyfer Perfformiad Cerddorfaol Gorau
* 1976 - Gwobr Grammy ar gyfer Perfformiad Cerddorfaol Gorau
* 1990 - Gwobr Grammy ar gyfer Perfformiad Cerddorfaol Gorau
* 2005 - Gwobr Grammy ar gyfer Perfformiad Cerddorfaol Gorau

### Cyfarwyddwyr cerddoriaeth
*Gustavo Dudamel
*2018-2024 Jaap van Zweden
*2009-2017 Alan Gilbert
*2002-2009 Lorin Maazel
*1991-2002 Kurt Masur
*1978-1991 Zubin Mehta
*1971-1977 Pierre Boulez
*1969-1970 George Szell
*1958-1969 Leonard Bernstein
*1949-1958 Dimitri Mitropoulos
*1949-1950 Leopold Stokowski
*1947-1949 Bruno Walter
*1943-1947 Artur Rodzinski
*1936-1941 John Barbirolli
*1928-1936 Arturo Toscanini
*1922-1930 Willem Mengelberg
*1911-1923 Josef Stransky
*1909-1911 Gustav Mahler
*1906-1909 Wassily Safonoff
*1902-1903 Walter Damrosch
*1898-1902 Emil Paur
*1891-1898 Anton Seidl
*1877-1891 Theodore Thomas
*1876-1877 Leopold Damrosch
*1855-1876 Carl Bergmann
*1848-1865 Theodore Eisfeld
*1842-1847 Ureli Corelli Hill

Categori:Cerddorfeydd
Categori:Dinas Efrog Newydd
Categori:Sefydliadau 1842
David John de Lloyd

Cerddor a chyfansoddwr oedd **David John de Lloyd** (30 Ebrill 1883 – 20 Awst 1948).

Cafodd ei eni yn Sgiwen, ond symudodd i Benparcau, Aberystwyth pan oedd yn ifanc.

Astudiodd Hanes yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ar ôl ennill ysgoloriaeth o Ysgol Ramadeg Ardwyn. Cafodd grant i astudio yn Leipzig ac enillodd ddoethuriaeth mewn cerddoriaeth o Goleg y Drindod, Dulyn.

Yn 1926, olynodd Syr Walford Davies fel Athro Cerddoriaeth Prifysgol Cymru, Aberystwyth.

Roedd yn weithgar gyda'r Eisteddfod. Roedd yn casglu a threfnu alawon gwerin, a cyhoeddwyd rhai yn *Forty Welsh Traditional Tunes* yn 1929.

## Cerddoriaeth
**Gwlad fy Nhadau* (cantata) (1914)
*Arglwydd, Gad i Ni, Rai Euog (Emyn) (1918)
*Castell Bere (Emyn) (1918)
*Richmond Hill (Emyn) (1918)
*Williamsburg (Emyn) (1918)
**Er Cof* (1924)
**Tu draw i’r llen* / *Beyond the Veil* (Anthem estynedig) (1924)
**Gwenllian* (opera) (1925)
*Hywel of Gwent 
*Pwyll a Rhiannon
*Y Requiem Gymraeg
**Dydd a Nos / Day and Night (*Cantata ar gyfer plant) (1927)
*''Tir na n'Og* (opera) (1932)
**Saith o Ganeuon enwog Brahms''
*Dos Wanwyn, Dos
*Cyfellion Bach yr Haf
*Ystyriwch y Lili

## Dolenni allanol
*Cofiant 

Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ardwyn, Aberystwyth
Llewellyn

Ffurf Seisnigaidd ar yr enw personol Cymraeg 'Llywelyn' (gweler Llywelyn (gwahaniaethu)) yw **Llewellyn**. Gall gyfeirio at:

*Richard Llewellyn, llenor
*Gareth Llewellyn, chwaraewr rygbi

Mae hefyd yn enw ar dref ym Mhennsylvania yn yr Unol Daleithiau:
*Llewellyn (Pennsylvania)
Ynys Sgogwm

Ynys anghyfannedd oddi ar arfordir de-orllewin Sir Benfro yw **Ynys Sgogwm** (Hen Norseg: *Skokholm*, o *skok* ("coed") a *holm* ("ynys isel"); Saesneg: *Skokholm*), sy'n gorwedd i'r de o Ynys Sgomer. Ei arwynebedd yw tua 1 filltir sgwâr.

## Disgrifiad
Mae'r ynys yn enwog am ei chlogwyni Hen Dywodfaen Coch sy'n gartref i nifer o adar môr. Gellir hwylio i'r ynys ar gychod o Martin's Haven ar y tir mawr, ond rhaid cael caniatâd ymlaen llaw gan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru i lanio arni. Ynghyd ag Ynys Sgomer, mae'r cyfan yn warchodfa natur a'r môr oddi amgylch yn warchodfa môr.

Daeth yr ynys yn adnabyddus y tu allan i Gymru diolch i waith R. M. Lockley, ornitholegwr blaenllaw, a astudiodd adar yr ynys lle bu fyw am flynyddoedd lawer, gan gyhoeddi sawl llyfr ac erthygl amdani. Yn ogystal â'r nifer fawr o adar môr sy'n bridio yno mae hefyd yn safle da i adar mudol sydd weithiau'n denu adar prin iawn.

## Hanes
Ystyr *Sgogwm* neu *Skokholm* yw "ynys goediog". Rhoddwyd ei henw iddi gan y Llychlynwyr a mordeithiau i foroedd de-orllewin Cymru ar ddechrau'r Oesoedd Canol gan adael enwau Norseg ar sawl ynys a llecyn arfordirol arall yn yr ardal. Mae'r enw'n gyffelyb ei ystyr i Stockholm, prifddinas Sweden.

Prynwyd yr ynys am £300 yn 1646 gan gyfreithiwr o'r enw William Philipps, ac arhosodd yn y teulu am 360 o flynyddoedd hyd farwolaeth ei ddisgynnydd olaf Mrs Osra Lloyd-Philipps (1920 - 24 Mawrth, 2005), perchennog Castell Dale. Gwerthwyd yr ynys i'r ymddiriedolaethau natur oedd yn gofalu amdani yn Ebrill 2006, diolch i roddion sylweddol gan aelodau o'r cyhoedd.

300px|bawd|dim|Ynys Sgogwm o arfordir Penfro

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  Sgogwm ar wefan Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru 
*  Prynu'r ynys

Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Llychlynnaidd
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Sgogwm
George Hargreaves

Arweinydd Y Blaid Gristnogol, a alwyd yn wreiddiol yn Operation Christian Vote, yw'r Parchedig **James George Hargreaves**.

Cyn iddo gael ei farn gyfredol bod gwrywgydiaeth yn bechod, ysgrifennodd Hargreaves y gân *So Macho*, a gyrhaeddodd #2 yn siartiau y Deyrnas Unedig pan ganwyd gan Sinitta yn 1985,  sy'n aml yn cael ei hystyried yn "anthem hoyw", ac mae breindaliadau'r gân – tua £10&nbsp;000 y mis – yn cyllido ymgyrch y blaid.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffwndamentaliaeth Gristnogol
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Llewellyn, Pennsylvania

:*Gweler hefyd Llewellyn*.
Cymuned heb ei hymgorffori (*unincorporated community*) yn Schuylkill County yn nhalaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw **Llewellyn**. Fe'i lleolir ger Pottsville, rhwng dinasoedd Harrisburg ac Allentown, i'r gogledd-orllewin o Philadelphia. Mae'n 160 milltir i'r gogledd o Washington D.C., prifddinas UDA. Mae ganddi boblogaeth o 4,460 (cyfrifiad 2002).

Categori:Cymunedau Schuylkill County, Pennsylvania
Categori:Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
Alan Ball

Chwaraewr pêl-droed Saesneg a rheolwr oedd **James Alan Ball Jr.** (12 Mai, 1945 - 24 Ebrill, 2007).

Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2007
Glendower

**Glendower** yw'r ffurf Seisnig (*Owen Glendower*) ar enw Owain Glyndŵr. Gall gyfeirio yn ogystal at:

*Glendower (Pennsylvania), tref yn yr Unol Daleithiau
**Owen Glendower*, nofel gan John Cowper Powys

Gweler hefyd Glyndŵr.
Cardiff-by-the-Sea

Dinas lan-môr yn San Diego County, yn nhalaith Califfornia,  Unol Daleithiau America, yw **Cardiff-by-the-Sea** (neu **Cardiff** yn lleol). Fe'i lleolir ar yr arfordir rhwng Encinitas a Thraeth Solana. Mae'r Cefnfor Tawel i'r gorllewin, Encinitas i'r gogledd a dwyrain, a thraeth a lagŵn i'r de. Gyda phoblogaeth o lai na 12,000, mae Cardiff-by-the-Sea yn cael ei ystyried yn rhan o ddinas Encinitas bellach.

Dechreuodd fel cymuned amaethyddol. Tyfodd yn gyflym o 1911 ymlaen gyda dyn busnes lleol, J. Frank Cullen, yn codi tai a'u gwerthu. Dywedir mai ei wraig, oedd yn Gymraes, a'i berswadiodd i enwi'r dref newydd ar ôl Caerdydd, Cymru.

Heddiw mae Cardiff-by-the-Sea yn boblogaidd ar gyfer bordhwylio a syrffio gan fod y tonnau mor dda.

Yn ôl Cyfrufiad 2010 roedd gan y ddinas 71% gwyn, 21% Hispanic, 3% Asian, 1% Affro-Americanwr a 4% Arall

200px|bawd|dim|Logo Cardiff-by-the-Sea

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Dinasoedd San Diego County, Califfornia
Jonesville

Mae **Jonesville** yn enw ar sawl lle yn yr Unol Daleithiau:

*Jonesville (Indiana)
*Jonesville (Gogledd Carolina)
*Jonesville (Virginia)
*Jonesville (Florida)
*Jonesville (Michigan)
*Jonesville (Vermont)
*Jonesville (Louisiana)
*Jonesville (De Carolina)
Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau

:*Gweler hefyd: Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau.*
Dyma restr o '''enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau'''.

## Alabama
*Daviston
*Edwardsville
*Fort Davis
*Harrisburg
*Jones
*Mathews
*Morris
*Owens Crossroads
*Prichard
*Taylor
*Thomasville

## Alaska
*Haines
*Hughes

## Arkansas
*Bowen
*Evansville
*Floyd
*Griffith Spring
*Griffithtown
*Griffithville
*Harris
*Harrisburg
*Hughes
*Jones Mill
*Jonesboro
*Owensville
*Robertsville
*Rogers
*Taylor
*Williams Junction

## Califfornia
*Broderick
*Edwards
*Fort Jones
*Griffith
*Lake Hughes
*Morgan Hill
*Taylorsville

## Colorado
*Evans
*Meredith
*Morgan
*Pritchett
*Taylor Park

## Connecticut
*Morris

## De Dakota
*Powell

## Efrog Newydd
*Morrisville

## Georgia
*Davisboro
*Metcalf
*Morgan
*Morganton
*Morris
*Thomasville

## Gogledd Carolina
*Davis
*Hughes
*Harrisburg
*Jonesville
*Powells Point

## Gogledd Dakota
*Rogers
*Taylor

## Gorllewin Virginia
*Davis
*Griffithsville
*Jenkin
*Jones
*Morgantown
*Prichard
*Williams Mountain
*Williamstown

## Idaho
*Lewisville
*Prichard
*Roberts
*Thomas

## Illinois
*Edwardsville
*Evanston
*Evansville
*Harrisburg
*Harristown
*Hopkins Park
*Jonesboro
*Morgan Park
*Morris
*Mount Morris
*Taylor Springs
*Taylorville
*Thomasboro
*Williamsville

## Indiana
*Evansville
*Griffith
*Jeffersonville
*Jonesboro
*Jonesville
*Lewisville
*Perrysville
*Taylorsville
*Williams Creek
*Williamsport

## Iowa
*Davis City
*Evansdale
*Harris
*Hopkinton
*Lewis
*Williams
*Williamsburg
*Williamson

## Kansas
*Edwardsville
*Harris
*Lewis

## Kentucky
*Bowen
*Davisport
*East Jenkins
*Fort Thomas
*Jenkins
*Jonesville
*Lewisburg
*Morgantown
*Owen
*Owensboro
*Pryse

## Louisiana
*Evans
*Jones
*Jonesboro
*Jonesville
*Lewisburg
*Morgan City
*Taylor
*Thomas

## Maryland
*Gwynn Oak
*Hughesville
*Powellville

## Massachusetts
*Williamstown

## Michigan
*Jones

## Minnesota
*Harris
*Hewitt
*Jeffers
*Jenkins
*Lewiston
*Lewisville
*Morgan
*Morris

## Mississippi
*Edwards
*Griffith
*Morgan City

## Missouri
*Harris
*Harrisburg
*Hughesville
*Humphreys
*Lewistown
*Matthews
*Morrison
*Morrisville
*Rogersville

## Montana
*Lloyd
*Roberts

## Nebraska
*Howells
*Powell

## New Hampshire
*Meredith

## Ohio
*Edwardsville
*Evanston
*Thomaston

## Pennsylvania
*Edwardsville
*Elwyn
*Evans City
*Eynon
*Glendower
*Llewellyn
*Morgantown
*Morris Run
*Morrisville
*Parryville

## Vermont
*Morgan
*Morristown
*Williamsville

## Virginia
*Dillwyn
*Gwynn

## Wisconsin
*Evansville
*Owen
*Phillips
*Port Edwards
*Taylor

## Gweler hefyd
* Americanwyr Cymreig
* Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau


Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Rhestr baneri'r Alban

Dyma '''restr baneri'r Alban'''. Am faneri eraill a ddefnyddir yn yr Alban yn ogystal â gweddill y Deyrnas Unedig, gweler Rhestr baneri y Deyrnas Unedig.

## Y faner genedlaethol
## Baneri brenhinol
## Baneri sirol
## Baneri hanesyddol
## Gweler hefyd
* Rhestr baneri Cymru
* Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru
* Baneri bro Llydaw

## Cyfeiriadau
Categori:Baneri'r Alban
Alban
Baneri
Crynoddisg

bawd|200px|Crynoddisg: enghraifft o'r 2000au

Disg optegol a ddefnyddir i storio data digidol yw **crynoddisg**, **CD-ROM** neu **CD**. Dechreuodd datblygiad y cyfrwng gan y cwmnïau electroneg Philips a Sony yn 1979. Bu'n dair blynedd cyn fod y crynoddisg yn cael ei ryddhau yn 1982. Yn wreiddiol, fe'i cynlluniwyd fel cyfrwng ar gyfer storio cerddoriaeth ddigidol yn unig, oherwydd fod golwg y disgiau yn debyg i recordiau feinyl, ond yna addaswyd y dechnoleg i'w ddefnyddio fel dyfais storio data gwahanol megis delweddau, testun a rhaglenni. Felly, rhyddhawyd y CD-ROM ym mis Mehefin 1985, a fyddai'n dod yn brif gyfrwng ar gyfer meddalwedd cyfrifiadurol am dros ddegawd rhwng 1993 a 2005, pan ddaeth y we fyd-eang yn gryfach cyfrwng.

Ystyr "CD" ydy talfyriad o "Compact Disg" (CD|Cryno Ddisg); ac ystyr "ROM" ydy *Read Only Memory*, gan nad oedd hi'n bosibl i'r defnyddiwr losgi gwybodaeth ar y ddisg fwy nag unwaith sef *write-once audio and data storage* (CD-R) ac yna: *rewritable media* (CD-RW), *Video Compact Discs* (VCD), *Super Video Compact Discs* (SVCD), *PhotoCD, PictureCD, CD-i*, ac *Enhanced CD*. Gwelodd yr *Audio CD* a chwaraewyr *audio CD* olau dydd yn gyntaf yn 1982.

Roedd y CD-ROM rhyngweithiol yn defnyddio sain, llun, ffilm, animeiddiadau "Flash" ayb ac yn rhoi cyfle i'r defnyddiwr roi mewnbwn. Oherwydd hyn, roeddent yn cael eu defnyddio llawer fel adnodd addysgol. Un o'r cyntaf yn y Gymraeg oedd y gyfres hanes honno "FfotoBanc Cymru" gan Gyhoeddiadau Sycharth.

## Gweler hefyd
*Co-bach
*Y crynoddisg

## Dolenni allanol 
* Enghraifft o CD-ROM Cymraeg ar werth yn 2009 ar wefan CBAC.

Categori:Technoleg gwybodaeth
Sam & Max

dde|bawd|Clawr blaen *Sam & Max: Freelance Police*
Pâr o gymeriadau comig a grëwyd gan y darlunydd ac ysgrifennwr Steve Purcell yw ***Sam & Max*** a welodd olau dydd am y tro cyntaf yn 1987.

Ci anthropomorffig sy'n gwisgo dillad ditectif yw **Sam** a chwningen yw **Max** (ond mae'r llyfrau comics yn ei ddisgrifio fel *hyperkinetic rabbity thing*). Mae'r ddau yn gweithio fel ymchwilwyr preifat, ond maent fel arfer yn cyfeirio i'w hunain fel *Freelance Police*. Yn wreiddiol, roeddent yn gymeriadau mewn llyfrau comics o'r un enw yn 1987, ond ers hynny maent wedi ymddangos mewn gemau cyfrifiadur ac mewn cyfres deledu a ddangoswyd yng ngwledydd Phrydain ar S4C a Channel 4.

Dave, brawd Steve Purcell gafodd y syniad gwreiddiol, ac o wnaeth greu'r syniad o gomic am dditectifs yn cynnwys ci a chwningen. Gan fod ei syniadau'n cael eu gadael yma ac acw o gwmpas y tŷ, yn aml byddai Steve yn gafael yn y sgetsis ac yn eu gorffen. ond roedd yn aml yn cymysgu'r cymeriadau a'u henwau. o hynny, dechreodd greu comics a storiau ei hunan. Yn y 1970au trosglwyddodd Dave yr hawliau (hawlfraint y cymeriadau etc) i Steve gan roi caniatad iddo eu datblygu.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Gemau fideo
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Y Lluman Coch

[bawd|250px|Y Lluman Coch, fel y defnyddir ar hyn o bryd gan [Llynges Fasnachol y Deyrnas Unedig|Lynges Fasnachol y Deyrnas Unedig 23px]]
Baner sy'n tarddu o gynnar yr ail ganrif ar bymtheg pan chwifiwyd fel lluman y Llynges Frenhinol yw'r **Lluman Coch**. Yn gyfredol, defnyddiwyd fel lluman sifil y Deyrnas Unedig.


Lluman Coch, Y
Coch, Y Lluman
Lluman Coch, Y
Jonesville (Gogledd Carolina)

**Jonesville** yw'r dref hynaf yn Yadkin County, Gogledd Carolina, Unol Daleithiau America. Roedd ganddi boblogaeth o 1,464 yn ôl cyfrifiaf 2000. Ond ychwanegwyd 800 o bobl yn 2001 pan unodd ag Arlington, Gogledd Carolina, i'w gwneud y dref ail fwyaf yn y sir.

Mae Afon Yadkin yn gwahanu Jonesville rhag Elkin. Lleolir y dref yn rhafryniau Mynyddoedd Blue Ridge. Mae'n adnabyddus am ei gwinllanoedd.

## Hanes yr enw
Jonesville yw'r dref hynaf yn Swydd Yadkin. Yn ôl y llyfr hanes lleol *An Illustrated History of Yadkin County 1950-1980*, gan William E. Rutledge Jr. ei henw cynharaf oedd Martinsborough (1811). Cafodd yr enw ei newid i Jonesville er anrhydedd Hardy Jones (1747-1819), a ymladdodd yn y Chwyldro Americanaidd a bu fyw yn y dref. Ceir cofeb iddo ar lawnt yr eglwys Fethodist leol yn Jonesville.

Categori:Trefi Yadkin County, Gogledd Carolina
Categori:Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
Steve Bleasdale

**Steve Bleasdale** ydy cyn-reolwr C.P.D. Dinas Bangor. Mae'n enwog am ymddangos ar y rhaglen 'Big Ron Manager', ac ymddiswyddo fel rheolwr clwb Peterborough United hanner awr cyn gêm Gynghrair. Ar y funud mae'n ddi-waith, ond yn chwilio am swydd gyda Chlwb pêl-droed Proffesiynol.

Categori:Rheolwyr pêl-droed
Rhif naturiol

Mewn mathemateg, elfen o'r set {1, 2, 3, ...} (h.y. y cyfanrifau positif) yw **rhif naturiol**. Mewn sawl cyd-destyn, ystyrir 0 yn rhif naturiol yn ogystal, a {0, 1, 2, 3, ...} (h.y. y cyfanrifau an-negatif) yw'r set o rifau naturiol wedyn. Y disgrifiad cyntaf, heb sero, yw'r un arferol mewn damcaniaeth rhifau, ond yr ail a ddefnyddir mewn rhesymeg fathemategol, damcaniaeth setiau a chyfrifiadureg.

Gellid defnyddio rhif naturiol at ddau bwrpas: i gyfri (e.e. "mae yna dair afal ar y bwrdd"), neu i drefnu ("hon yw trydedd ddinas fwyaf y wlad").

Mae damcaniaeth rhifau yn trafod priodweddau'r rhifau naturiol sy'n ymwneud â rhanadwyedd, dosraniad y rhifau cysefin er enghraifft. Trafodir problemau'n ymwneud â chyfri mewn cyfuniadeg.

Categori:Mathemateg
Categori:Cyfanrifau
Categori:Rhifau
C.P.D. Tref Y Barri

Clwb pêl-droed o'r Barri, Bro Morgannwg ydy **Clwb Pêl-droed Tref Unedig Y Barri** (Saesneg: *Barry Town United Football Club*). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru ac maent wedi bod yn bencampwyr ar saith achlysur. Maent hefyd wedi codi tlws Cwpan Cymru ar chwech achlysur. Mae'r clwb hefyd yn cynnwys o fewn ei strwythur C.P.D. Merched Tref y Barri Unedig.

## Hanes
### Blynyddoedd cynnar
Mae hanes o sawl clwb pêl-droed yn nhref Y Barri yn dyddio o 1892 gyda chlybiau **Barry and Cadoxton District**, **Barry Unionist Athletic**, **Barry United Athletic** a **Barry District** yn chwarae yn y dref. Chwaraeodd y chwaraewr rhyngwladol, Ted Vizard i glwb Barry District yn ystod tymor 1909-1910.

### Chwarae yn Lloegr
Ym 1912 ffurfiwyd Clwb pêl-droed Y Barri a cafodd y clwb eu derbyn yn aelodau o Ail Adran Cynghrair De Lloegr (Saesneg: *Southern League*) yn 1913-14. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf llwyddodd Y Barri i ennill Cynghrair De Lloegr (Adran Gymreig) ym 1920-21

Ceisiodd y clwb am aelodaeth o'r Gynghrair Bêl-droed unwaith eto ar ddiwedd tymor 1946-47 ond cafodd Mansfield Town, Norwich City,
Halifax Town a Southport eu hethol heb wrthwynebiad.

Ym 1955, llwyddodd Y Barri i godi Cwpan Cymru am y tro cyntaf yn eu hanes wrth guro Dinas Caer 4-3 ar Barc Ninian, Caerdydd yn dilyn gêm gyfartal 1-1 ar Y Cae Ras, Wrecsam.

Ym 1981-82 ymddiswyddodd Y Barri o Gynghrair De Lloegr er mwyn canolbwyntio ar eu tîm yng Nghynghrair Cymru (Y De) gan ennill y Bencampwriaeth ar chwe achlysur cyn ail ymuno â Chynghrair De Lloegr ym 1989.

## Maes cartref
Maes cartref tîm dynion a merched Y Barri yw Stadiwm Parc Jenner. Mae'r stadiwm yn eiddo i'r awdurdod lleol ac yn cael ei ddefnyddio ar gyfer athletau yn ogystal â gemau pêl-droed. O ganlyniad, mae bwlch rhwng yr eisteddleoedd a'r cae chwarae ei hun er mwyn cynnwys trac rhedeg.

## Anrhydeddau
***Uwch Gynghrair Cymru: 7**
**Pencampwyr: 1995–96, 1996–97, 1997-98, 1998-99, 2000-01, 2001-02, 2002-03
***Cynghrair De Lloegr**
**Pencampwyr: 1920-21
***Cwpan Cymru: 6**
**Enillwyr: 1954–55, 1993–94, 1996–97, 2000–01, 2001–02, 2002–03
***Cwpan Cynghrair Cymru: 4**
**Enillwyr: 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–2000

## Cyfeiriadau
Categori:Y Barri
Categori:Chwaraeon ym Mro Morgannwg
Categori:Sefydliadau 1912
Tref y Barri
Rafael Benítez

Rheolwr pêl-droed o Sbaen a chyn chwaraewr yw **Rafael Benítez Maudes** (ganwyd 16 Ebrill, 1960).

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Pêl-droedwyr o Sbaen
Ken McKenna

Cyn chwaraewr pêl-droed ydy **Kenneth "Ken" McKenna** (ganwyd 7 Chwefror 1960) sydd yn is-reolwr ar Morecambe yn Ail Adran Cynghrair Lloegr.

## Gyrfa chwarae
Dechreupodd McKenna ei yrfa gyda Tranmere Rovers gan wneud pedwar ymddangosiad yn Y Gynghrair Bêl-droed. Gadawodd y clwb ym 1983 er mwyn ymuno â Telford United a Runcorn cyn dychwelyd i Tranmere ym 1987.

Ymunodd ag Altrincham ar ddechrau tymor 1990-91gan sgorio 56 o goliau mewn 100 o gemau.

Ar ôl cyfnod gyda Barrow, ymunodd McKenna â Chonwy yn Uwch Gynghrair Cymru ym 1994 gan sefydlu record newydd yn ystod tymor 1995-96 o sgorio 38 gôl mewn 35 gêm ac ennill Esgid Aur y Gynghrair.Treuliodd dymor gyda Bangor ym 1997-8 a llwyddodd i sgorio yn rownd derfynol Cwpan Cymru yn erbyn Cei Connah wrth i’r Dinasyddion godi’r gwpan am y tro cyntaf ers 23 o flynyddoedd.

Ymunodd â chlwb Total Network Solutions y tymor canlynol lle roedd yn aelod allweddol o'r tîm gipiodd y bencampwriaeth yn 2000.

## Gyrfa rheoli
Cymrodd McKenna yr awenau fel rheolwr Total Network Solutions yn 2001 gan arwain y clwb i dair pencampwriaeth yn olynol yn 2004-05, 2005-06 a 2006-07 yn ogystal â chodi Cwpan Cymru yn 2005 ac arwain y clwb i Ewrop ar saith achlysur.

Yn 2013 cafodd McKenna ei urddo yn aelod o Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Bangor
Categori:Aelodau Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
Categori:Pobl o Benbedw
Môr Bismarck

Rhan o'r Cefnfor Tawel de-orllewinol yw **Môr Bismarck**.

## Daearyddiaeth 
I'r gorllewin diffinnir Môr Bismarck gan arfordir gogledd-ddwyreiniol ynys Gini Newydd, i'r gogledd gan Ynysoedd Admiralty, i'r dwyrain gan ynys Hanover Newydd ac Iwerddon Newydd ac i'r de gan Brydain Newydd.

Mae gan y môr cylchedd o tua 800&nbsp;km sy'n cynnwys tua 40.000&nbsp;km sgwar. Mae'n weddol ddwfn ac yn cyrraedd dyfnder o 2900 metr yn ei bwynt dyfnaf.
Yn y de ceir culforoedd *Vitiaz*, *Dampier* a *Sianel San Siôr* sy'n ei gysylltu â Môr Solomon. I'r gogledd a'r dwyrain mae'n ymuno â'r Cefnfor Tawel ei hun.

## Hanes 
Cafodd y môr ei enwi'n 'Bismarck' er anrhydedd y canghellor Almaenig Otto von Bismarck. Roedd gan Ymerodraeth yr Almaen drefedigaeth ar ynys Gini Newydd o'r enw Gini Newydd Almaenig.

Yn yr Ail Ryfel Byd ymladdwyd brwydr fawr ar ei ddyfroedd rhwng yr ail a'r 4 Mawrth, 1943, a adnabyddir fel Brwydr Môr Bismarck, rhwng llynges ac awyrlu'r Cynghreiriaid a llynges Siapan.

Bismarck, Môr
Categori:Y Cefnfor Tawel
Wales, Alaska

bawd|360x360px|Pentref Brodorol Kingigin (Wales). Cymuned mwyaf gorllewinol tir mawr cyfandir America.
:''Gweler Wales am enghreifftiau eraill o'r enw.*

Dinas fach yn Nome Census Area, Alaska, yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, yw **Wales** (Inupiaq: *Kiŋigin'', IPA: [kiŋiɣin]). Mae ganddi boblogaeth o 145 (cyfrifiad 2010). 93.8% ohonynt yn frodorion. Kingigin yw un o gymunedau hynaf ardal Cilfor Baring. (Pellter o 51 milltir sydd, heddiw, yn rhannu'r Unol Daleithiau o Rwsia.)  Roedd iddi boblogaeth o 500-600 cyn ac ar ôl dyfodiad yr hil wen. Bu pandemig ffliw 1918 yn argyfwng, a hanerwyd y boblogaeth.  Yma gwarchodir hanes naturiol - gan gynnwys hanes pwysig dynoliaeth (a phoblogi cyntaf cyfandir yr Amerig) - yr ardal. (Mae map da o'r ardal ar eu gwefan.)

## Cyfeiriadau 
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Dinasoedd Alaska
Arwel Hughes

Arweinydd cerddorfa a chyfansoddwr clasurol o Gymru oedd **Arwel Hughes** (25 Awst 1909 – 23 Medi 1988).

Cafodd ei eni yn Rhosllannerchrugog. Roedd yn dad i Owain Arwel Hughes.

Astudiodd 'Cyfansoddi' gyda Ralph Vaughan Williams, Gustav Holst a Prof. Kitson yng Ngholeg Cerddoriaeth Brenhinol Llundain.

Wedi iddo ddychwelyd i Gymru cafodd swydd yn y BBC ym 1935 a bu'n chwarae rhan bwysig yn natblygiad radio a theledu yng Nghymru. Chwaraeodd yntau ran bwysig yn natblygiad Gerddorfa Genedlaethol y BBC a hefyd Gwmni Opera Cenedlaethol Cymru. Ym 1965 fe wnaethpwyd ef yn Bennaeth Cerdd y BBC yng Nghymru tan ei ymddeoliad yn 1971.

Cafodd OBE gan Frenhines Lloegr am ei wasanaethau i gerddoriaeth yng Nghymru yn 1969.

## Llyfryddiaeth
* *Y Blwch* (Cwmni Cyhoeddi Gwynn, 1984)

## Cerddoriaeth 
### Opera
**Menna* (1954)
**Serch yw’r doctor* (1960)

### Cerddorfa
**Fantasia* (1936)
**Anatiomaros* (1943)
**Prelude for Orchestra* (1945)
**Suite* (1947)
**Saint Francis* (1965)
**Symffoni* (1971)
**Legend: Owain Glyndŵr*, 1979

### Corawl
**Tydi a Roddaist* (T. Rowland Hughes) (1938)
**Gweddi* (1944)
**Dewi Sant* (1950)
**Pantycelyn* (1963)
**Mab y Dyn* (1967)
**The Beatitudes*
**In memoriam* (1969)
**Psalm 148* (1970)
**Mass for Celebration* (1977)
**Gloria Patri* (1986)

## Dolenni allanol
* Aureus Publishing Limited 

Categori:Arweinyddion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr clasurol o Gymru
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Pobl o Rosllannerchrugog
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg Rhiwabon
Encyclopædia Britannica

dde|bawd|302px|32 cyfrol y 15fed argraffiad o *Encyclopædia Britannica*, yn cynnwys blwyddiadur 2002.
Gwyddoniadur aml-gyfrol wedi ei ysgrifennu yn yr iaith Saesneg yw ***Encyclopædia Britannica***. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf yng Nghaeredin yn y flwyddyn 1768, felly'n ei wneud yn wyddoniadur henaf y byd sydd yn parhau i fod mewn print. Yn bresennol, mae *Britannica* ar ei 15fed argraffiad, ond caiff adolygiad newydd ei gyhoeddi bob blwyddyn i gadw ei gynnwys yn weddol cyfoes. Dros y blynyddoedd, mae *Britannica* wedi gwneud enw ymysg y dysgiedig fel gwyddoniadur hynod o ysgolheidraidd, yn rhannol oherwydd fod adrannau o'r gwyddoniaduron wedi eu hysgrifennu gan nifer o unigolion awdurdodol, megis enwogion academaidd fel Albert Einstein, Marie Curie a Leon Trotsky. Er hynny, mae *Britannica* wedi bod mewn trafferth ers dyfodiad y rhyngrwyd a gwyddoniaduron rhyngweithiol, sydd wedi lleihau cyfran marchnad *Britannica* yn sylweddol a gorfodi y cyhoeddwyr i leihau ei brîs. Maent hefyd wedi rhyddhau nifer o fersiynau ar gyfrwng CD/DVD a gwasanaeth ar-lein i gystadlu gyda gwyddoniaduron modern fel Encarta a Wicipedia.

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Gwyddoniaduron Saesneg
Gwasanaeth sifil

Mae'r term **gwasanaeth sifil** yn gyffredinol yn cyfeirio at wasanaethu anfilwrol cyflogedig mewn swydd an-etholedig o fewn adran weithredol llywodraeth. Nid yw'r term yn cymhwyso gwasanaethu yn adrannau deddfwriaethol a chyfreithiol llywodraeth. Diffinnir **gwas sifil** fel un sydd yn gweithio i adran neu asiantaeth lywodraethol yn y sector cyhoeddus. Mae'r term wastad yn cynnwys gweithwyr cyflogedig y wladwriaeth sofranaidd; p'un a gynhwysir gweithwyr rhanbarthol, is-wladwriaethol neu fwrdeistrefol yn amrywio o wlad i wlad. Er enghraifft, yn y Deyrnas Unedig gweithwyr y Goron yn unig sydd yn weision sifil, ac nid gweithwyr sirol neu ddinasol. Ystyrir astudiaeth y wasanaeth sifil yn aml i fod yn rhan o faes gweinyddiaeth gyhoeddus.


Categori:Gweinyddiaeth gyhoeddus
Categori:Sefydliadau llywodraethol
The Jazz Singer

Ceir mwy nag un ffilm o'r enw **The Jazz Singer**:
**The Jazz Singer (ffilm 1927)*, y ffilm sain gyntaf
**The Jazz Singer (ffilm 1953)*
**The Jazz Singer (ffilm 1980)*
The Jazz Singer (ffilm 1927)

:''Ceir mwy nag un ffilm o'r enw: gweler The Jazz Singer*.

***The Jazz Singer*** ("*Y Canwr Jazz''") oedd y ffilm sain gyntaf i ymddangos (UDA, 1927, 89m). Fe'i cyfarwyddwyd gan Alan Crosland. Seren y ffilm oedd y canwr jazz Al Jolson. Roedd yr aelodau cast eraill yn cynnwys May McAvoy, Warner Oland ac Eugenie Besserer.

Er ei bod yn enwog fel "y ffilm sain gyntaf" a agorodd oes y *talkies* yn America a gweddill y byd, mewn gwirionedd mae *The Jazz Singer* yn ffilm fud sy'n cynnwys rhai traciau sain cerddorol. Ffilm *hybrid* oedd hi felly, yn pontio'r bwlch rhwng y ffilmiau mud a'r *talkies* newydd. Serch hynny roedd y ffilm yn garreg filltir yn hanes y diwydiant ffilm a diwylliant poblogaidd yr 20g.

Stori eithaf syml am Jolson fel dyn ifanc yn ceisio gwneud ei farc ym myd *showbiz* yw hi, ac mae'n edrych yn ddigon hen ffasiwn ac anystwyth erbyn heddiw. Ond mae'n cynnwys ambell olygfa eiconig a chaneuon fel *My Mammy* sy'n gyfarwydd i bawb.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1927
Categori:Ffilmiau Saesneg
Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau

Mewn canlyniad i'r ymfudo o Gymru i America o'r 17g ymlaen, ceir nifer o **enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau**. Maen' nhw'n arbennig o gyffredin yn nhaleithiau Pennsylvania ac Efrog Newydd.

Rhoddir isod detholiad ohonynt. Yn ogystal ag enwau seiliedig ar enwau Cymreig, yn Gymraeg a Saesneg, ynghŷd â Wales a Cambria ac enwau tebyg, ceir nifer o leoedd a enwir ar ôl Cymry, e.e. Evansville, Glendower a Llewellyn (gweler: Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau).

## Alabama
*Abernant
*Cardiff
*Pisgah

## Alaska
*Wales

## Arizona
*Morristown
*St. David

## Arkansas
*Conway
*Mount Pisgah
*Pisgah

## Califfornia
*Afon Owain
*Bryn Mawr
*Cambria
*Cardiff-by-the-Sea
*Milford
*Swansea

## Connecticut
*Milford
*New Milford

## De Carolina
*Pisgah
*Swansea
*Welsh Neck

## Delaware
*Milford
*Newport

## Florida
*Lake Wales
*Pembroke Lakes
*Pembroke Park
*Pembroke Pines
*South Lake Wales

## Georgia
*Pembroke
*Saint David's

## Efrog Newydd
*Bangor
*Berwyn
*Cambria Heights
*Cardiff
*East Pembroke
*Enlli
*Milford
*New Milford
*Newport
*North Bangor
*Pembroke
*Penycaerau
*Penymynydd
*Wales
**South Wales
**Wales, Efrog Newydd)Wales Center
*West Bangor

## Gogledd Carolina
*Pembroke
*Pisgah Forest

## Gogledd Dakota
*Beulah
*Wales

## Gorllewin Virginia
*Pemberton
*Radnor
*Ragland
*West Milford

## Illinois
*Berwyn
*Cambria
*Milford
*Monmouth
*St. David
*Swansea

## Indiana
*Milford
*Morristown

## Iowa
*Milford
*Monmouth
*Wales
*Welsh Prairie

## Kansas
*Arvonia
*Bala
*New Cambria

## Kentucky
*Bethesda
*Milford
*Mount Pisgah
*Pembroke

## Louisiana
*Welsh

## Maine
*Bangor
*Monmouth
*North Monmouth
*Pembroke
*St. David
*Wales

## Maryland
*Berwyn
*Cardiff
*North Bethesda

## Massachusetts
*Conway
*Milford
*North Pembroke
*Swansea
*Wales

## Michigan
*Bangor
*Flint
*Milford
*Wales

## Minnesota
*Cambria
*Morristown

## Mississippi
*Beulah
*Cardiff

## Missouri
*Gower
*Milford
*New Cambria

## New Hampshire
*Conway
*Landaff
*Milford
*North Conway
*Pembroke

## New Jersey
*Anglesea
*Bellmawr
*Blackwood
*Cardiff
*Milford
*Monmouth
*Monmouth Beach
*Monmouth Junction
*Monmouth Hills
*Port Monmouth
*West Milford

## Ohio
*Milford
*Mount Pisgah
*Radnor
*Tynrhos
*Venedocia
*Wales
*Welsh Hills

## Oregon
*Beulah
*Monmouth

## Pennsylvania
*Bala
*Bala-Cynwyd
*Bangor
*Barry
*Berwyn
*Bethesda
*Bryn Athyn
*Bryn Mawr
*Caernarvon
*Colwyn
*Conway
*East Bangor
*East Newport
*Glen Mawr
*Gwynedd
*Gwynedd Valley
*Haverford
*Lampeter
*Llanerch
*Lower Gwynedd
*Lower Merion
*Meirion
*Milford
*Millbach
*Nantmeal
*Narberth
*Neath
*New Milford
*North Wales
*Northern Cambria
*Penllyn
*Penn Wynne
*Penryn
*Radnor
*Saint David’s
*Tredyffrin
*Upper Merion
*Uwchlan
*Venedocia
*Welsh Hill
*Welsh Run

## Tennessee
*Bethesda
*Brynffynnon

## Texas
*Milford

## Utah
*Wales (Utah)

## Vermont
*Morristown

## Virginia
*Cambria
*Milford
*Nebo
*Pembroke

## Washington
*Bangor
*Bryn Mawr

## Wisconsin
*Bangor
*Blaendyffryn
*Blaen-y-Cae
*Cambria
*Nant y Calch
*Wales, Wisconsin
*Welsh Prairie


Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Môr Tasman

Mae **Môr Tasman** yn gorff mawr o ddŵr hallt rhwng Awstralia a Seland Newydd, tua 2000&nbsp;km (1250 milltir) ar draws. Mae'n rhan dde-orllewinol o'r Cefnor Tawel. Cafodd ei enwi ar ôl y fforiwr o'r Iseldiroedd Abel Janszoon Tasman, yr Ewropead cyntaf a gofnodir i ddarganfod Seland Newydd a Tasmania. Yn y 1770au chwilwyd y môr yn fanwl gan y fforiwr o Sais Capten James Cook yn ystod ei fordaith gyntaf i'r Cefnfor Tawel.

Yn ôl y Sefydliad Hydrographig Rhyngwladol, mae Môr Tasman yn cynnwys y dyfroedd i'r dwyrain o'r taleithiau Awstraliaidd De Cymru Newydd, Victoria a Tasmania. Mae'r dalaith ogleddol Queensland yn gorwedd ar y Môr Cwrel, ac mae'r ffin rhwng De Cymru Newydd a Queensland yn cael ei defnyddio fel ffin rhwng y ddau fôr hefyd.

Ceir sawl grŵp o ynysoedd yn y Môr Tasman, yn ogystal â sawl ynys arfordirol ger Awstralia a Seland Newydd:

*Ynys yr Arglwydd Howe a'i ynysoedd llai
*Ball's Pyramid
*Ynys Norfolk, yng ngogledd eitha y Môr Tasman, ar y ffin â'r Môr Cwrel

Mae'r grwpiau o ynysoedd hyn yn perthyn i Awstralia.

Tasman
Categori:Y Cefnfor Tawel
Sinema

200px|bawd|Tu mewn i sinema fodern
:*Mae hon yn erthygl am yr adeilad. Defnyddir y gair i olygu crefft a diwydiant ffilm yn ogystal: gweler ffilm.*
Adeilad pwrpasol ar gyfer dangos a gwylio ffilm yw **sinema**. Cafodd y ffilm gyntaf ar gyfer y cyhoedd ei dangos yn 1895 gan Y Brodyr Lumière ond am flynyddoedd dangosid ffilmiau mewn stafelloedd dros dro neu mewn ffeiriau. Does dim dwywaith mai'r 1920au a'r 1930au oedd 'Oes Aur' y sinema. Roedd y sinemau pwrpasol cyntaf yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, yn adeiladau digon plaen ond codid palasau gwych gyda'r blynyddoedd oedd yn medru dal rhai miloedd o bobl. Dirywiodd sinemâu yn y Gorllewin gyda dyfodiad y teledu, a chollwyd nifer ohonynt. Ofnwyd ar un adeg fod dydd y sinemau ar ben gyda dyfodiad fideo rad. Erbyn heddiw mae sinemau yn llai niferus ond yn aml maen' nhw'n sinemau amlsgrin lle gellir dangos sawl ffilm ar y tro.


Categori:Ffilm
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Planed allheulol

[200px|bawd|Llun artist o'r blaned allheulol [HD 69830 b gyda'i haul a'i gwregys asteroid]]

Planed sydd y tu allan i Gysawd yr Haul yw **planed allheulol** neu **allblaned**. Er gwaethaf yr enw Daear-ganolog, mae pob planed allheulog yn cylchu ei haul (seren) ei hun. Y cyntaf i'w darganfod oedd planed a oedd yn cylchu'r seren 51 Pegasi; gwelwyd hi gyntaf ar 6 Hydref, 1995 gan Michel Mayor a Didier Queloz o Brifysgol Geneva.

Mae dros 3,000 o allblanedau wedi eu darganfod ers 1988. Mae HARPS (ers 2004) wedi darganfod tua cant o allblanedau tra fod y telesgôp gofod *Kepler* (ers 2009) wedi darganfod dros dwy fil. Mae *Kepler* hefyd wedi darganfod rhai miloedd o  nlanedau posib, ond gallai fod tua 11% yn gadarnhad ffug.
Ar 10 Mai 2016, gwiriodd NASA 1,284 o allblanedau newydd a ddarganfuwyd gan *Kepler*; y casgliad mwyaf o ddarganfyddiadau mor belled. Ar gyfartaledd, mae o leiaf un planed i bob seren, gyda canran yn sustemau aml-blaned.
Mae gan tua 1 mewn 5 seren tebyg i'r haul blaned "maint y Ddaear" yn y parth trigiadwy, gyda disgwyl i'r agosaf fod tua 12 blwyddyn-golau o'r Ddaear. Gan gymryd fod 200 biliwn o sêr yng Ngalaeth y Llwybr Llaethog, fe fyddai hynny yn golygu tua 11 biliwn o blanedau posib maint y Ddaear a thrigiadwy yn yr Alaeth, yn codi i 40 biliwn o gynnwys planedau yn cylchdroi y nifer o sêr corrach coch

bawd|dim|450px|Siart linell o blanedau a ddarganfuwyd yn flynyddol hyd at Ionawr 2015; mae'r lliwiau'n nodi y modd y cawsant eu darganfod: ("radial velocity" = glas tywyll, "transit" = gwyrdd tywyll, amseru = porffor tywyll, "astrometry" = melyn tywyll, delweddu uniongyrchol = coch tywyll, "microlensing" = oren tywyll, "pulsar timing" = porffor)

## Cyfeiriadau

Categori:Planedau
Dyneiddiaeth

Mae **Dyneiddiaeth** (hefyd **hiwmaniaeth**) yn ddull mewn astudiaeth, athroniaeth, neu ymarfer, sy'n canolbwyntio ar egwyddorion a phryderon dynol. Mewn athroniaeth a gwyddoniaeth gymdeithasol, dyneiddiaeth yw'r safbwynt sy'n cadarnhau bodolaeth rhywbeth a ellir ei alw yn natur ddynol, ac fe'i gyferbynnir â gwrth-ddyneiddiaeth. Mae dyneiddiaeth seciwlar yn ddyfaliad seciwlar sy'n hybu rhesymeg, moeseg, a chyfiawnder, ac yn gwrthod dogma a chredoau goruwchnaturiol a chrefyddol, fel sail moesoldeb a phenderfynu. Cyferbynnir dyneiddiaeth seciwlar â dyneiddiaeth grefyddol, sy'n integreiddio athroniaeth foesegol ddyneiddiol gyda defoddau a chredoau crefyddol sy'n canolbwyntio ar anghenion, diddordebau, a medrau dynion.

Roedd Dyneiddiaeth y dadeni yn fudiad diwylliannol Eidalaidd a oedd yn seiliedig ar astudiaeth o weithiau clasurol.

## Dyneiddiaeth yn y gorffennol 
Cyfeiriodd dyneiddiaeth, yn y fan gyntaf, at system o addysg wedi ei sylfaeni ar ddiwylliant clasurol Groeg a Rhufain. Wrth i'r canol oesoedd ddod i ben, ac i syniadau'r Dadeni ledaenu trwy Ewrop, collodd awdurdod yr Eglwys ei afael yn raddol, ac fe ddatblygodd parch cynyddol tuag at fedr dynol, yn ogystal ag ymdeimlad o ryddhad deallusol.

## Dyneiddiaeth yn y presennol 
Heddiw mae’r gair 'dyneiddiaeth' yn cyfeirio at y syniad bod dyn yn medru byw bywyd gonest ac ystyriol heb ddilyn unrhyw grefydd ffurfiol.

### Dyneiddiaeth grefyddol 
Er i ddyneiddwyr honni y gall dyn fyw bywyd moesol heb fod yn grefyddol, ni olyga hyn fod dyneiddiwr heb grefydd o angenrheidrwydd. Serch hynny, mae dyneiddwyr crefyddol yn pwysleisio bod moesoldeb gwir yn tarddu o natur ddynol, yn hytrach nag ofn digofaint Duw, neu ffynonellau tebyg.

### Dyneiddiaeth seciwlar 
Dydy dyneiddwyr anghrefyddol ddim yn credu mewn bodolaeth Duw na duwiau nag mewn unrhyw beth ysbrydol, goruwchnaturiol, neu ofergoelus. Mae'r rhan fwyaf o ddyneiddwyr anghrefyddol yn anffyddwyr ac mae cyfrannedd arwyddocaol yn agnostig. Er mwyn gwneud penderfyniadau moesol fe fydd dyneiddiwr yn defnyddio deall beirniadol yn hytrach na dilyn pendantrwydd awdurdodol crefyddol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth gymdeithasol
Categori:Athroniaeth wleidyddol
Categori:Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol
Môr Solomon

bawd|dde|250px|Lleoliad Môr Solomon
Rhan o'r Cefnfor Tawel yw **Môr Solomon**.

## Daearyddiaeth 
Diffinnir y môr i'r gorllewin hyd y de-ddwyrain gan ynys Gini Newydd, i'r gogledd gan ynys Prydain Newydd, i'r dwyrain gan Ynysoedd Solomon ac i'r de gan ynysoedd Gorynys Luisiade.

Yn y de mae'r môr yn cysylltu â'r Môr Coral ac i'r gogledd-orllewin â Môr Bismarck.

Gydag arwyneb o tua 720.000&nbsp;km sgwar mae'n cynnwys basn daearyddol Prydain Newydd yn y gogledd ac Ynysoedd Solomon yn y de. Yn ei fan dyfnaf mae'n cyrraedd 9140 metr dan y môr yn *Ffos Prydain Newydd*.
Y ddinas fwyaf ar ei lannau yw Honiara, prifddinas Ynysoedd Solomon.

## Hanes 
Ar ddyfroedd Môr Solomon a'i ynysoedd Nelle cafwyd nifer o frwydrau rhwng y Cynghreiriaid a'r Siapaneaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Solomon
Categori:Y Cefnfor Tawel
C.P.D. Airbus UK Brychdyn

Clwb pêl-droed o dref Brychdyn, Sir Y Fflint yw **Clwb Pêl-droed Airbus UK Brychdyn** (Saesneg: Airbus UK Broughton Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1946 fel clwb pêl-droed ffatri awyrennau Vickers-Armstrong sydd, erbyn heddiw, yn berchen i gwmni Airbus. Maent yn chwarae eu gemau cartref ar Y Maes Awyr, maes sy'n dal uchafswm o 1,600 o dorf.

## Hanes 
Ffurfwyd y Clwb ym 1946, fel CPD **Vickers-Armstrong** ac ers hynny mae'r clwb wedi newid eu henwau wrth i'r ffatri newid perchnogaeth. Dros y blynyddoedd maent wedi eu hadnabod fel **de Havillands**, **Hawker Siddeley**, **British Aerospace**, a **BAE Systems**.

Ar ôl treulio blynyddoedd yng Nghynghreiriau Caer a'r Cyffiniau ac Ardal Wrecsam, dechreuodd y clwb esgyn trwy'r cynghreiriau cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol Cymru ar ddiwedd tymor 1999–2000. Yn eu tymor cyntaf yn y Gynghrair Undebol newidiwyd eu henwau i Airbus UK a sicrhawyd dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar ddiwedd tymor 2003-04.

Llwyddodd y clwb i sicrhau eu lle yn nghystadlaethau Ewrop am y tro cyntaf yn 2013-14 ac er sicrhau dwy gêm gyfartal yn erbyn Ventspils o Latfia, colli oedd hanes Airbus diolch i'r rheol goliau oddi cartref.

## Record yn Ewrop
## Anrhydeddau
***Uwch Gynghrair Cymru**
** Ail 2012-13, 2013-14

## Cyfeiriadau
Airbus
Categori:Brychdyn a Bretton
Categori:Chwaraeon yn Sir y Fflint
Categori:Sefydliadau 1946