Georges Bizet

Cyfansoddwr a phianydd o Ffrainc oedd **Georges Bizet** (25 Hydref 1838 – 3 Mehefin 1875). Bu'n weithgar yn ystod y cyfnod Rhamantus a mae'n fwyaf adnabyddus am yr opera *Carmen*.

## Bywgraffiad 
### Bywyd Cynnar ac addysg 
Ganwyd Bizet yn 26 rue de la Tour d'Auvergne yn 9fed arrondissement Paris ym 1838. Cofrestrwyd ei enedigaeth gyda'r enw **Alexandre César Léopold Bizet**, ond cafodd ei fedyddio ar 16 Mawrth 1840 gyda'r enw cyntaf Georges, a **Georges Bizet** oedd ei enw o hynny ymlaen. Roedd ei dad Adolphe Armand Bizet (1810–1886) yn gantor a chyfansoddwr amatur, a'i fam Aimée Léopoldine Joséphine née Delsarte (1814–1861), yn chwaer i'r athrawes canu enwog François Delsarte.

Aeth i'r Conservatoire de Paris ar 9 Hydref 1848, am bythefnos cyn ei ddegfed ben-blwydd. Ei athrawon oedd Pierre Zimmermann (ffiwg a gwrthbwynt; yn aml gyda chymorth ei fab-yng-nghyfraith Charles Gounod), Antoine François Marmontel (piano), François Benoist (organ) ac, ar farwolaeth Zimmermann, Fromental Halévy, priododd Bizet ferch Halévy yn ddiweddarach. Enillodd wobrau cyntaf am yr organ a'r ffiwg ym 1855 a cwblhaodd ei gyfansoddiadau cynharaf.

Cyfansoddodd ei symffoni cyntaf, y Symffoni yn C, ym mis Tachwedd 1855, pan oedd yn 17 oed, mae'n debyg fel aseiniad myfyriwr. Ni ddaeth hwn i'r golwg tan1933, pan gafodd ei ganfod yn archifau llyfrgell Conservatoire de Paris. a gafodd ei chwarae am y tro cyntaf yn gynharach yr un flwyddyn, ac y bu i Bizet drefnu ar gyfer dau biano Bu farw ei gyn-athro Halévy ym 1862, gan adael ei opera olaf *Noé* heb ei orffen. Cwblhaodd Bizet y gwaith, ond ni pherfformiwyd ef tan 1885, deng mlynedd wedi marwolaeth Bizet.

Cyfansoddodd yr opera *Les pêcheurs de perles* (*Y Pysgotwyr Perlau*), drama cariad a defod yn Ceylon (Sri Lanca heddiw) ar gyfer y Théâtre Lyrique ym 1863, roedd hwn yn fethiant yn wreiddiol. Ym 1866, comisiynwyd ef i osod dau o operâu Ambroise Thomas ar gyfer piano unigol a deuawd. Bu farw ar chweched pen-blwydd ei briodas, bron yn union tair mis wedi perfformiad cyntaf *Carmen*. Daeth ei farwolaeth mewn cyfnod pan oedd newydd ganfod ei arddull aeddfed. Claddwyd ym Mynwent Père Lachaise ym Mharis, wrth ymyl mawrion eraill megis Frédéric Chopin a Gioachino Rossini. Daeth perfformiadau *Carmen* i ben yn y Opéra-Comique yn syth. Ond, o fewn tair mlynedd roedd wedi gwneud ei ffordd i Vienna, Brwsel, Llundain ac Efrog Newydd. Pum mlynedd yn ddiweddarach dychwelodd yr opera i Baris, a derbyniwyd hi'n afieithus gan lawnsio gyrfa lwyddiannus yr opera hyd heddiw, erbyn hyn mae'n un o hoff operâu'r byd.

### Wedi ei farwolaeth 
Cafodd Geneviève berthynas yn ddiweddarach â Élie-Miriam Delaborde; mae cais am briodas rhyngddynt yn bodoli, ond ni weithredwyd ar y cais. Yn hytrach, priododd â Émile Straus, bancwr gyda chysylltiadau â'r teulu Rothschild, a daeth yn westeiwraig cymdeithasol o nôd. Defnyddiodd Marcel Proust hi fel model ar gyfer y Duchesse de Guermantes yn ei fleuve Rhufeinig *À la recherche du temps perdu*. Bu mab y Bizets, Jacques (1872–1922), llenor, yn gyfaill gyda Proust yn yr ysgol.

Mae cerddoriaeth Bizet wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer sawl ballet yn yr 20g. *Carmen Suite* (1967), yn yr oes Sofietaidd a osodwyd i gerddoriaeth o Carmen a drefnwyd gan Rodion Shchedrin, daeth hwn yn un o rôlau llofnod y ballerina Bolshoi  Maya Plisetskaya; coreograffwyd gan Alberto Alonso. Yn y gorllewin, caiff ''L'Arlesienne* gan Roland Petit ei ystyried yn dda, ac ystyrir y *Symffoni yn C'' gan George Balanchine i fod yn un o ballets gorau'r 20g. Cyflwynwyd am y tro cyntaf yn Le Palais de Crystal gan y Paris Opera Ballet ym 1947, ac mae wedi bod yn rhan o'r repertory yno ers hynny. Nid oes gan y ballet stori; mae ond yn ffitio'r gerddoriaeth: mae gan bob symudiad y symffoni ei fallerina, cavalier, a corps de ballet, ac mae pob un yn dawnsio ar y cyd yn y finale.

Cysgodwyd gallu Bizet i chwarae'r piano gan ei waith fel cyfansoddwr. Gallai yn hawdd fod wedi cael gyrfa fel pianydd cyngherddau petai wedi dewis hynny. Ar 26 Mai 1861, mewn parti swper yn nhŷ'r Halévys lle roedd Franz Liszt yn bresennol, rhoddodd Bizet berfformiad di-nam o un o weithiau llafurfawr Liszt, gan ddarllen o olwg o'r llawysgrif nad oedd wedi ei gyhoeddi. Datganodd Liszt fod Bizet yn un o'r tri pianydd gorau yn Ewrop. Cafodd gallu Bizet ar y piano glod gan Hector Berlioz, ei athro Marmontel, yn ogystal â nifer o bobl eraill.

## Operâu 
* *Les pêcheurs de perles* (1863)
* *La jolie fille de Perth*
* *Carmen* (1875)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* *Composer: Georges Bizet (1838-1875)*, The Lied and Art Song Texts Page  
* Georges Bizet (1838-1875) 
* Georges Bizet's Gravesite 
* Lettres à un ami, 1865-1872, Gutenberg.org 

Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr opera
Categori:Conservatoire de Paris
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Pobl o Baris
Categori:Bizet