open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarnau, Brycheiniog

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Sarnau.''

Pentref bychan yng nghymuned Honddu Isaf, Powys, Cymru, yw **Sarnau**.

Fe'i lleolir yn y bryniau yn ardal Brycheiniog tua 3 milltir i'r gogledd o Aberhonddu. Llifa Afon Honddu heibio ychydig i'r dwyrain o'r pentref. Mae lôn yn ei gysylltu â'r ffordd B4520 Aberhonddu - Llanfair-ym-Muallt.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Honddu Isaf
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Flodaigh

Un o Ynysoedd Allanol Heledd yw **Flodaigh** (Gaeleg yr Alban). Cyfeirir ati wrth yr enw Saesneg *Flodda* weithiau hefyd. Mae'n gorwedd i'r gogledd o Benbecula ac i'r de o Griomasaigh. Mae sarn yn ei chysylltu â Benbecula.

Mae ganddi arwynebedd o 145 hectar a dim ond 11 o bobl sy'n byw yno (2001). Mae'n ynys isel sy'n codi i 20 metr yn unig uwch lefel y môr yn ei man uchaf.

[bawd|dim|Crofft ar Flodaigh gyda bryniau [Gogledd Uist yn y cefndir]]

Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Crug crwn Mynydd Uchaf

Crug crwn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crug crwn Mynydd Uchaf**, yng nghymuned Llanishmel, Sir Gaerfyrddin; . Mae'n mesur 20 metr wrth 1.3m.

Cofrestrwyd y crug hwn gan Cadw a chaiff ei adnabod gyda'r rhif SAM: CM190. Ceir bron i  400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb.

Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

## Gweler hefyd
Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:
* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

## Dolen allanol
* Crug crwn Mynydd Uchaf ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru) 

## Cyfeiriadau
Categori:Crugiau crynion Cymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Gaerfyrddin
George Osborne

Gwleidydd a chyn Changhellor y Trysorlys ydy **George Gideon Oliver Osborne** (ganwyd 23 Mai 1971).

Yn dilyn y bleidlais i adael yr Undeb Ewropeaidd yn refferendwm 2016, fe saciwyd Osborne gan y Prif Weinidog newydd Theresay May, a dychwelodd i'r meinciau cefn. Sefodd lawr fel Aelod Seneddol yn etholiad cyffredinol 2017 a daeth yn olygydd yr Evening Standard yn Mai 2017.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion Seisnig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Pobl o Lundain
George North

Chwaraewr rygbi'r undeb yw **George North** (ganwyd 13 Ebrill 1992). Mae'n chwarae dros Gymru ac ers 2018 mae'n chwarae i glwb Y Gweilch.

## Bywyd cynnar
Ganed George Philip North yn King's Lynn, Norfolk, Lloegr. Symudodd y teulu i Ynys Môn pan oedd George yn ddwy flwydd oed ac o ganlyniad mae yn siaradwr Cymraeg rhugl. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Uwchradd Bodedern ac yng Ngholeg Llanymddyfri. Partner George yw'r seiclwraig Becky James.

## Gyrfa glwb
Yn 2009, cynrychiolodd Gymru dan ddeunaw, gan chwarae fel canolwr. Cafodd ei alw i fod yn sgwad ddatblygu'r Sgarlets yn yr haf yn 2010, gan chwarae yng ngêm agoriadol 2010/11 Cynghrair Magners yn erbyn Benetton Treviso. Hyd at ei alw i'r tîm cenedlaethol, roedd wedi chwarae chwe gêm i dîm cyntaf y Sgarlets.

Ar ôl chwarae i'r Sgarlets o 2010-13 cadarnahwyd ar 9 Medi 2013 y byddai'n symud at dîm y Northampton Saints ar gytundeb o dair blynedd. Yn 2018 symudodd i chwarae gyda'r Gweilch

## Gyrfa ryngwladol
Wedi dechreuad addawol i dymor 2010, cafodd ei ddewis yn Hydref 2010 i sgwad o 33 ar gyfer cyfres ryngwladol yr Hydref. Enwyd ef ar 11 Tachwedd i chwarae dros Gymru yn erbyn De Affrica ar 13 Tachwedd, gan ei wneud y 3ydd chwaraewr ifancaf i gynrychioli Cymru ar ôl Tom Prydie a Norman Biggs ac yn gyfartal ag Evan Williams.

Gwnaeth George argraff ddofn yn ei gêm ryngwladol gyntaf ar ddydd Sadwrn 13 Tachwedd 2010 yn erbyn pencampwyr cyfredol y byd wrth sgorio dwy gais i Gymru yn Stadiwm y Mileniwm.

Enillodd ei ganfed cap dros ei wlad ar 27 Chwefror 2021 pan enillodd Cymru y Goron Driphlyg gyda buddugoliaeth o 40-24 yn erbyn Lloegr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Proffil North ar wefan y Sgarlets 
* "Scarlets wing George North makes Warren Gatland's Autumn squad" gan newyddion Walesonline

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri
Categori:Pobl o Norfolk
Categori:Pobl o Ynys Môn
Kenneth Clarke

Gwleidydd Seisnig a Thad Ty'r Cyffredin ydy **Kenneth Harry "Ken" Clarke** (ganed 2 Gorffennaf 1940). Yn yr 1980au gwasanaethodd yng nghabinet Margaret Thatcher a bu'n Ganghellor y Trysorlys yng nghabinet John Major.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Ysgrifenyddion Cartref
Glangrwyne

Pentref bychan yng nghymuned Cwm Grwyne, Powys, Cymru, yw **Glangrwyne**, (Saesneg: *Glangrwyney*) weithiau **Llangrwynau** neu **Llangrwynau**. Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain ardal Brycheiniog, rhwng Crucywel a'r Fenni, bron am y ffin rhwng Powys a Sir Fynwy. Saif ar briffordd yr A40. Y pentref agosaf yw Cwrt-y-gollen, llai na milltir i'r gogledd-orllewin.

Enwir y pentref ar ôl Afon Grwyne Fawr. O Aberhonddu llifa Afon Wysg i gyfeiriad y de-ddwyrain drwy Llangynidr a phasio Crucywel i gyrraedd Glangrwyne, lle mae Afon Grwyne Fawr yn ymuno â hi, ac mae'n llifo yn ei blaen o Langrwyne i'r Fenni.

Gorwedd y pentref ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, wrth droed y Mynydd Du sy'n codi i'r gogledd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwm Grwyne
Categori:Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Dolfor

Pentref bychan  yng nghymuned Ceri, Powys, Cymru, yw **Dolfor**. Fe'i lleolir yn ardal Maldwyn tua 3 milltir i'r de o'r Drenewydd. Saif ar gyffordd y ffordd B4355 a'r briffordd A483.

Tardda Afon Miwl ger y pentref. Cysegrwyd eglwys Dolfor i Sant Paul.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Ceri (cymuned)
Categori:Pentrefi Powys
Cefn-gwyn

Pentref bychan yng ngogledd Powys yw **Cefn-gwyn**. Fe'i lleolir yn ardal Maldwyn tua 3 milltir i'r de-ddwyrain o'r Drenewydd. Saif ar gyffordd ar y ffordd B4368 tua 2 filltir o'r ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr (Swydd Amwythig).

Yn yr Oesoedd Canol roedd yr ardal yma yn rhan o gwmwd Ceri.

Categori:Pentrefi Powys
Glan-miwl

Pentref bychan yng nghymuned Ceri, Powys, Cymru, yw **Glan-miwl** (Seisnigiad: *Glanmule*). Fe'i lleolir yn ardal Maldwyn yng ngogledd y sir tua 2.5 milltir i'r dwyrain o'r Drenewydd. Saif ar groesffordd y ffordd B4368 a'r briffordd A489 tua 2 filltir o'r ffin â Lloegr (Swydd Amwythig).

Yn yr Oesoedd Canol roedd yr ardal yma yn rhan o gwmwd Ceri. Enwir y pentref am ei leoliad ar lan Afon Miwl, sy'n tarddu yn y bryniau i'r de, ger Dolfor, ac sy'n llifo i Afon Hafren yn Aber-miwl.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Ceri (cymuned)
Categori:Pentrefi Powys
Sarn, Powys

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Sarn (gwahaniaethu).''

Pentref bychan yng nghymuned Ceri, Powys, Cymru, yw **Sarn**. Fe'i lleolir yn ardal Maldwyn yng ngogledd y sir, tua 6 milltir i'r dwyrain o'r Drenewydd. Saif ar groesffordd wledig ar y briffordd A489 tua 2 filltir o'r ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr (Swydd Amwythig). Mae'n un o sawl lle yng Nghymru a enwir "Sarn".

Yn yr Oesoedd Canol roedd yr ardal yma yn rhan o gwmwd Ceri. Enwir y pentref ar ôl sarn ar Afon Camlad, ffrwd sy'n tarddu yn y bryniau i'r de.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Tai du a gwyn ar gwr Sarn

## Cyfeiriadau
Categori:Ceri (cymuned)
Categori:Pentrefi Powys
Felindre, Maldwyn

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Felindre.''

Pentref bychan yng nghymuned Bugeildy, Powys, Cymru, yw **Felindre**. Fe'i lleolir ar groesffordd wledig ar y ffordd B4355 tua 7 milltir i'r de-ddwyrain o'r Drenewydd, bron yn union am y ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr (Swydd Amwythig).

Y pentref agosaf yw Bugeildy, ar y B4355 tua 2 filltir i'r de-ddwyrain. Mae'r B4355 yn cysylltu Felindre â Dolfor, ger Y Drenewydd, a Thref-y-clawdd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Bugeildy
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Anchor, Swydd Amwythig

Pentref bychan yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Anchor**. Fe'i lleolir ar y ffordd B4368 bron am y ffin rhwng Cymru (Powys) a Lloegr. Dyma'r pentref mwyaf gorllewinol yn Swydd Amwythig. Mae'n agosach i'r Drenewydd ym Mhowys na'r dref agosaf yn Swydd Amwythig, sef Clun.

Gorwedd tarddle Afon Clun ger Anchor yn Ffos y Rhes (*Foss y Rhess*), ger y ffin. Mae Dyffryn Clun yn ardal wledig iawn sy'n rhan o Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Bryniau Swydd Amwythig. Tueddir i gyfeirio at yr afon wrth ffurf Saesneg ei henw, ond Afon Colunwy oedd yr enw Cymraeg gwreiddiol. Enwyd cantref canoloesol Colunwy ar ôl yr afon a cheir Fforest Clun hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Y Swistir yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011

Bu **Y Swistir** yn cystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011 yn Düsseldorf, Yr Almaen a dewisodd eu cynrychiolydd trwy sioe genedlaethol *Die grosse Entscheidungs Show* (Cymraeg: *Y Sioe Penderfyniad Mawr*).

## Proses dewis
Ar 24 Awst, cyhoeddodd Schweizer Fernsehen (SF) eu cynlluniau i drefnu sioe rhagetholiad cenedlaethol ar ôl chwe mlynedd o ddewisiadau mewnol. Mae SRG SSR (darlledwr) yn chwilio am gynrychiolydd gyda darlledwr radio DRS 3 a darlledwyr teledu TSR a RSI. Bydd 12 cystadleuydd yn perfformio yn rownd derfynol yn Kreuzlingen ar 11 Rhagfyr 2010. Dewisir 7 cystadleuydd gan SF, 3 gan DRS 3, 1 gan TSR ac 1 gan RSI. Defnyddir pleidlais ffôn i ddewis yr enillydd.
   
## Y Rownd Derfynol Cenedlaethol
Cynhelir y rownd derfynol ar 11 Rhagfyr 2010 yn Kreuzlingen. Bydd pleidlais ffôn yn dewis yr enillydd.

## Gweler hefyd
*Cystadleuaeth Cân Eurovision 2011

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuaeth Cân Eurovision
Categori:2011
Harry Evans

Cerddor a chyfansoddwr o Gymru oedd **Harry Evans** (1 Mai 1873 - 23 Gorffennaf 1914).

Ganwyd ef ar Ddydd Calan Mai 1873 yn Russell Street, Dowlais, y pumed plentyn allan o ddeg i Sarah a John Evans (Eos Myrddin). Roedd gwreiddiau ei rieni yn Sir Gaerfyrddin. Perthynai i deulu cerddorol. Dysgwyd y solffa iddo gan ei chwaer ac erbyn ei fod ef yn saith oed, gwahoddwyd ef i chwarae’r organ yng nghapel yr Annibynwyr.

Trefnodd y capel iddo gael gwersi gan athro cerdd, Edward Lawrence, ym Merthyr Tudful. Perfformiwyd Samson o waith Handel, ac yn 1897 enillwyd prif wobr o £100 yn Nhonypandy, Côr o 500 o leisiau. Yn Eisteddfod Genedlaethol Llanelli 1903 enillodd Côr Cymysg Dowlais y wobr gyntaf o £200.

## Swyddi Eraill 
Yn 1912, penodwyd ef yn Arweinydd Cor Llanduno ac yn 1913 yn Gyfarwyddwr Cerddoriaeth yng Ngholeg y Brifysgol Bangor a’r un flwyddyn gwnaed ef yn arweinydd lleol Cymdeithas y Philharmonic, Lerpwl. Daeth i arwain symffoni gorawl Vanity of Vanities o waith Syr Granville Bantock. Talodd ef deyrnged arbennig iddo a galwodd Syr Edward Elgar ef 'The Great Conductor'.alt=Bedd Harri Evans, Mynwent Toxteth Park|bawd|440x440px|Bedd Harri Evans, Mynwent Toxteth Park

## Ei deulu a’i ddyddiau olaf 
Yng ngwanwyn 1914, dirywiodd yn enbyd yn gorfforol a darganfuwyd bod ganddo dyfiant ar yr ymennydd. Nid oedd gobaith o gwbl iddo a bu farw ar 23ain Gorffennaf 1914 yn ei gartref gyda’i briod a’r ddau fab Horace a Hubert. Cafodd y ddau yrfaoedd disglair. Daeth Syr Horace Evans yn feddyg i’r Teulu Brenhinol. Bu Hubert John Evans yn ddiplomat yn Nicaragwa a Corea. Daeth miloedd i’w angladd yng Nghapel Cymraeg Grove Street a Mynwent Toxteth Park, Smithdown Road, Lerpwl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Pobl o Lerpwl
Y Bandana

Band roc o ardal Caernarfon oedd **Y Bandana**. Aelodau'r band oedd Tomos Owens (allweddellau), Siôn Owens (gitâr fâs), Gwilym Bowen Rhys (gitâr a phrif lais), Robin Jones (drymiau).

## Hanes
Ffurfiwyd y band ym mis Medi 2007 ar ôl i'r ddau frawd, Siôn a Tomos, ofyn i'w cefnder, Gwilym, i ymuno â nhw wrth jamio yn eu hystafell wely a phenderfynu ar enw i fand -Y BANDANA (y band da 'na). Rhoddodd y band ei enw lawr i gystadleuaeth brwydr y bandiau yn Galeri, Caernarfon. Cyn y gystadleuaeth, cafodd y band gynnig gig mewn gŵyl yn Neuadd Hendre, Tal-y-bont, ger Bangor. O fewn pythefnos i'r band ffurfio, yr oeddent yn chwarae eu gig gyntaf. Ymunodd Robin ar ôl iddo gael ei wahodd gan y band ar ôl iddynt gystadlu ym mrwydr y bandiau yn Galeri.

Bu'r band yn brysur iawn am naw mlynedd gan berfformio'n fyw yn gyson. Mi drefnon nhw nifer o deithiau ar ei liwt eu hunain gan wahodd bandiau ifanc eraill i ymuno â nhw. Wnaethon nhw berfformio ar lwyfan Maes B yn yr Eisteddfod Genedlaethol am naw mlynedd yn olynnol 2008-2016.

Cyn Eisteddfod Y Fenni 2016 cyhoeddodd y band eu bod am rhoi'r gorau iddi a chwaraeodd y band eu gigs olaf yn Hydref 2016.

Cynhaliwyd y gig olaf yn Neuadd y Farchnad yng Nghaernarfon ar Hydref 14. Roedd y tocynnau i gyd wedi eu gwerthu wythnosau o flaen llaw.

## Gwobrau
Ennill brwydr y Bandiau Cymdeithas yr Iaith yn Eisteddfod Caerdydd 2008. Daeth y band yn ail ym mrwydr y bandiau Maes B yn yr un Eisteddfod sef Caerdydd 2008.

"Band newydd gorau" yng ngwobrau cylchgrawn *Y Selar*  2009. Cafodd y band ei enwebu am y "Sesiwn C2 orau" yng ngwobrau RAP C2 2009 a band byw gorau RAP C2 2010.

Gwobrau "Band Gorau" a "Cân Orau" cylchgrawn Y Selar am dair blynedd yn olynol 2010, 2011 a 2012; Gwobr Record Fer Orau 2012 am Heno yn yr Anglesey/Geiban  a'u henwebu am dair gwobr yn 2013.

Gwobrau'r Selar 2015 - cafodd Gwilym Rhys y wobr am yr Offerynnwr Gorau

Yng Ngwobrau'r Selar 2016 enillodd Y Bandana bedair gwobr - Y Band Gorau; Y Record Hir Orau - Fel Tôn Gron; Y Gân Orau - Cyn i'r lle ma gau; Y Gwaith Celf Gorau - Fel Tôn Gron.

Roedd gan Y Bandana dair cân yn siart 40 MAWR Radio Cymru 2014 - sef siart o hoff ganeuon y gwrandawyr yn dilyn pleidlais yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr. Yn 2016 roedd gan y band bum cân yn siart 40 MAWR - Heno yn yr Anglesey; Cyn i'r lle ma gau; Geiban; Cân y Tân a Dant y LLew.

## Disgyddiaeth 
## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Dadsefydliadau 2016
Categori:Sefydliadau 2007
European Digital Rights

Cymdeithas ddi-elw sy'n amddiffyn hawliau sifil yn y maes digidol yn Ewrop yw **European Digital Rights** (**EDRI**). Fe'i sefydlwyd ym mis Mehefin 2002 pan ddaeth sawl mudiad preifatrwydd a hawliau sifil Ewropeaidd at ei gilydd. Mae'n gymdeithas ddi-elw ryngwladol a gofrestrwyd yng Ngwlad Belg yn 2003.  Erbyn hyn ceir 29 aelod llawn sy'n cydweithredu er mwyn gwarchod hawliau pobl yn yr oes ddigidol wrth i'r rheolau ynghylch y rhyngrwyd, hawlfraint a phreifatrwydd yn Ewrop neu o'r tu allan i Ewrop, ond gan effeithio arni'n uniongyrchol, gynyddu.

Mae EDRI yn monitro datblygiadau ym mhob un o 45 gwlad Cyngor Ewrop ac ar draws Ewrop gyfan. Mae enghreifftiau o'r pethau dan sylw'r sefydliad yn cynnwys gorfodaeth cadw data (*data retention*) ar gyflenwyr gwasanaeth rhyngrwyd (ISPs), sbam, rhwystro telegyfathrebu, cyfyngiadau hawlfraint a defnydd teg, y 'Cytundeb seibr-drosedd', ac asesu, ffiltrio a blocio gwefannau gan lywodraethau trwy orfodaeth ar ISPau.

* Association for Technology and Internet (APTI) - Rwmania
* ALCEI - Yr Eidal
* Associação Nacional para o Software Livre (ANSOL) - Portiwgal
* Bits of Freedom - Yr Iseldiroedd
* Chaos Computer Club (CCC e.V.) - Yr Almaen
* Comunicació per a la Cooperació (Pangea) - Sbaen
* Digital Rights - Denmarc
* Digital Rights - Iwerddon
* Electronic Frontier Finland (EFFI) - Y Ffindir
* Electronic Frontier Foundation (EFF) - UDA, gyda Swyddfa Ewropeaidd yng Ngwlad Belg
* Electronic Frontier Norway (EFN) - Norwy
* Foebud - Yr Almaen
* Förderverein Informationstechnik und Gesellschaft (FITUG e.V.) - Yr Almaen
* Forum InformatikerInnen für Frieden und gesellschaftliche Verantwortung (FIfF e.V.) - Yr Almaen
* Foundation for Information Policy Research (FIPR) - DU
* GreenNet - DU
* Internet Society Bulgaria
* The IT-Political Association of Denmark (IT-Pol) - Denmarc
* Iuridicum Remedium - Gweriniaeth Tsiec
* Imaginons un Réseau Internet Solidaire (IRIS) - Ffrainc
* Liga voor Mensenrechten - Gwlad Belg
* Metamorphosis - Macedonia
* Netzwerk Neue Medien (NNM e.V.) - Yr Almaen
* Nodo50.org - Sbaen
* Open Rights Group - DU
* Panoptykon Foundation - Gwlad Pwyl
* quintessenz - Awstria
* VIBE!AT - Awstria
* Vrijschrift - Yr Iseldiroedd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan EDRI
* *EDRIgram* , llythyr newyddion am hawliau sifil digidol.

Categori:Hawliau sifil
Categori:Mudiadau
Categori:Y rhyngrwyd yn Ewrop
Categori:Preifatrwydd ar y rhyngrwyd
Categori:Sefydliadau Ewrop
Categori:Sefydliadau 2002
Ysgol Llanfachreth

bawd|Ysgol Llanfachreth
Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg yn Llanfachreth, Gwynedd yw **Ysgol Llanfachreth**. Fe'i lleolir ar safle ar gwr pentref Llanfachreth. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol y Gader, Dolgellau.

Categori:Brithdir a Llanfachreth
Llanfachreth
Llanfachreth
Nigel Farage

Gwleidydd o Loegr adain dde ydy **Nigel Paul Farage** (ganwyd 3 Ebrill 1964). Mae'n Aelod seneddol San Steffan dros Clacton ers 2024. Bu'n gyn arweinydd Plaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig a bu'n Aelod Senedd Ewrop dros Dde-ddwyrain Lloegr. Mae wedi bod yn arweinydd Reform UK ers 2024. Yn dilyn yr is-etholiad Gorton a Denton 2026, 
a enillwyd gan y Blaid Werdd, honnodd Farage fod y blaid fuddugol wedi twyllo.

Mae Farage wedi cael ei gyhuddo o ddal safbwyntiau hiliol, gwrth-Semitaidd, a neo-ffasgaidd. Dywedir ei fod wedi dal safbwyntiau o'r fath yn ystod ei ddyddiau ysgol yng Ngholeg Dulwich ddechrau'r 1980au.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-ddisgyblion Coleg Dulwich
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Crugiau crynion Porth Dafarch

Crugiau crynion a godwyd gan bobl Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau neu i gladdu'r meirw ydy **Crugiau crynion Porth Dafarch **, yng nghymuned Trearddur, Ynys Môn; .

Cofrestrwyd y crugiau hyn gan Cadw a chaiff y cyntaf (Crug I) ei adnabod gyda'r rhif SAM: AN034. Cafwyd hyd i weddillion dynol yn y tri chrug, gan gynnwys ysgerbwd plentyn a merch ifanc yn ei chwman..

Ceir bron i  400 o grugiau crynion ar y gofrestr; mwy nag unrhyw fath arall o heneb. Codwyd crugiau crynion yn gyntaf tua 3000 C.C. a pharhaodd yr arfer hyd at ddiwedd Oes yr Efydd (tua 600 C.C.) gyda'r mwyafrif ohonyn nhw'n cael eu codi rhwng 2400 - 1500 C.C.

## Gweler hefyd
Mathau gwahanol o henebion a ddefnyddir mewn arferion claddu:
* Rhestr o grugiau crynion yng Nghymru
* Beddrod siambr
* Carnedd
* Siambr gladdu hir

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Cytiau crwn Porth Dafarch  ar wefan Coflein (Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru)

Porth Dafarch
Categori:Safleoedd archaeolegol Ynys Môn
Categori:Trearddur
Ysgol Abererch

Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg yn Abererch, Gwynedd yw **Ysgol Abererch**. Fe'i lleolir ar safle ym mhentref Abererch. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol Glan y Môr, Pwllheli. Roedd 72 o ddisgyblion ar y gofrestr yn 2015. http://mylocalschool.wales.gov.uk/school.htm?estab=6612008&iaith=cym

bawd|chwith|Ysgol Abererch

Categori:Llannor
Abererch
Abererch
Ysgol Brynaerau

Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg yn ardal Arfon, Gwynedd yw **Ysgol Brynaerau**. Fe'i lleolir ar safle rhwng Clynnog Fawr a Phontllyfni, Dyffryn Nantlle. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes. Roedd gan yr ysgol 62 o ddisgyblion ar y gofrestr yn 2015. Yn ôl arolwg diweddaraf Estyn a gynhaliwyd yn 2013, daw 77% o’r disgyblion o gartrefi lle mae’r Gymraeg yn brif iaith, o'i gymharu â 57% o ddisgyblion yn yr arolwg cynt yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Clynnog
Categori:Dyffryn Nantlle
Brynaerau
Brynaerau
Ysgol Tal-y-bont

bawd|Ysgol Tal-y-bont
Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg yn Nhal-y-bont, Sir Conwy yw **Ysgol Tal-y-bont**. Fe'i lleolir ar safle ym mhentref Tal-y-bont, Dyffryn Conwy. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst.

Tal-y-bont
Tal-y-bont
Bude

Tref fach ar lan aber Afon Neet yng Ngogledd Cernyw, De-orllewin Lloegr,  yw **Bude** (Cernyweg: *Porthbud*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bude–Stratton.

## Enwogion
*Jonah Barrington (g. 1941), chwaraewr sboncen

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Gwefan Visit Bude

Categori:Trefi Cernyw
Eirian Davies

Gweinidog a bardd o Gymru oedd **Eirian Davies** (28 Mai 1918 – 5 Gorffennaf 1998). Roedd yn ŵr i Jennie Eirian Davies a fu'n olygydd Y Faner ac yn dad i'r bardd Siôn Eirian.

Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Aneddiadau hynafol Cwm Eigiau

Olion math o gytiau hynafol sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Efydd yw **Aneddiadau hynafol Cwm Eigiau**, yng nghymuned Caerhun, Sir Conwy; . Mae i'w weld rhwng Llyn Eigiau a Ffynnon Llugwy. Enw arall ar y math hwn o heneb yw Cytiau'r Gwyddelod, sy'n enw camarweiniol.

Cofrestrwyd yr olion hyn gan Cadw a chânt eu hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CN236. Dyma un o'r ardaloedd cyfoethocaf yn y math hwn o gytiau.

Cychwynnwyd codi cytiau crynion tua 1,500 C.C. a daethant i ben tua'r adeg y daeth y Rhufeiniaid i Ynys Prydain. Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau a meini hirion. Maen nhw i'w canfod yng Ngwynedd, Môn, Sir Conwy a Sir Gaerfyrddin.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Coflein

Categori:Caerhun
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Conwy
Ysgol Llidiardau

Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg ym mhentref Rhoshirwaun,  yng nghymuned Aberdaron, Gwynedd, yw **Ysgol Llidiardau**. Fe'i lleolir ym Mhen Llŷn, tua 3 milltir o Aberdaron. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol Botwnnog, Botwnnog.

Llidiardau
Llidiardau
Categori:Aberdaron
Prifysgol Bordeaux III

Prifysgol Ffrengig ydy **Prifysgol Bordeaux Montaigne ** () a leolir ar gyrion Bordeaux, Aquitaine, yn ne-orllewin Ffrainc. Mae'r brifysgol yn un o bum prifysgol sy'n ffurfio cymuned o brifysgolion ardal Aquitaine. Y prif feysydd astudio ydy ieithoedd, hanes, daearyddiaeth a’r celfyddydau. Mae 15,600 fyfyrwyr wedi'u cofrestru yno. Fe'i henwir ar ôl y llenor Michel de Montaigne (1533-92).

## Hanes 
### Creadigaeth 
Crëwyd *Prifysgol Bordeaux III* ym 1971 ar ôl penderfyniad i wahanu'r brifysgol i mewn i dair rhan. Roedd gwreiddiau'r brifysgol wreiddiol yn hanu'n ôl i'r flwyddyn 1441.

### Llywyddion y Brifysgol 
*Patrice Brun, ers Ebrill 2009
*Singaravelou, o Ebrill 2004 hyd at Fawrth 2009

## Cyfansoddiad y Brifysgol 
Tan 2010, ffurfiwyd y brifysgol yn ôl nifer o UFR () (). Dyma oedd y gwahanol UFR: y celfyddydau, astudiaethau Almaenaidd a Llychlynnaidd, astudiaethau Iteraidd ac Ibero-Americanaidd, daearyddiaeth, hanes, hanes celf ac archeoleg, sefydliad gwyddorau cyfathrebiad, ieithoedd tramor ac ieithoedd tramor gymwysedig, gwledydd Saesneg eu hiaith, ac athroniaeth.

Ers Hydref 2010, serch hynny, cwtogwyd y nifer o UFR i dri, sef "Y Dyniaethau," "Ieithoedd a Gwareiddiad," a "Gwyddorau'r tiroedd a chyfathrebiad."

## Lleoliad 
Lleolir y brifysgol a'i holl adnoddau addysgol ym mharth Pessac Talence Gradignan. Mae gwasanaeth dram yn rhedeg i'r brifysgol bob dydd. Llinell B sydd yn mynd i'r brifysgol, a'r orsaf agosaf at y brifysgol yw gorsaf Montaigne Montesquieu.

Mae cangen o'r brifysgol yn nhref Agen yn ogystal.
 
## Arweiniad 
Arweinydd a Llywydd y brifysgol yw'r bonwr Patrice Brun, athro Hanes Groeg yr Henfyd.

Dirprwyon:
* Jean-Paul Jourdan, athro hanes cyfoes.
* Jean-Yves Coquelin, darlithiwr celf y llwyfan.
* Patrick Baudry, athro cymdeithaseg.

## Addysg 
Cynigir 34 gwahanol radd yn y brifysgol (gyda'r cyfle i arbenigo mewn un neu ddau o 17 gwahanol iaith), 59 meistrolaeth, 26 doethuriaeth, a dysgir 23 o ieithoedd.

### Gradd Is-raddedig 
Gellir astudio gradd yn un o'r meysydd a ganlyn yn Bordeaux 3:
* Gwyddorau Dynol a Chymdeithasol
** Daearyddiaeth
** Hanes, hanes celf, archeoleg
** Athroniaeth
* Ieithoedd, Llenyddiaeth a Chelfyddydau
** Y Celfyddydau
** Ieithoedd, Llenyddiaeth a Gwareiddiad Estron
** Ieithoedd estron gymwysedig
** Ieithyddiaeth

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol y Brifysgol 

Bordeaux III
Categori:Bordeaux
Gävle

250px|bawd|Gävle
Mae **Gävle** yn ddinas yng nghanol Sweden sy'n brifddinas talaith Gästrikland. Dyma'r ddinas hynaf yn Norrland.  Poblogaeth y ddinas yw tua 68,700 yn Rhagfyr 2005.

## Dolenni allanol 
* Bwrdeistref Gävle 

Categori:Dinasoedd Sweden
Categori:Gästrikland
Ysgol Nebo

Ysgol gynradd gyfrwng Cymraeg yn Nebo, Gwynedd yw **Ysgol Nebo**. Fe'i lleolir ar safle yng nghanol pentref Nebo. Mae'n rhan o dalgylch Ysgol Dyffryn Nantlle.

Nebo
Nebo
Categori:Dyffryn Nantlle
Ysgol Brithdir

Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg ym mhentref Brithdir, Gwynedd yw **Ysgol Gynradd Brithdir**. Fe'i lleolir ar safle ym Mrithdir ac mae'n rhan o dalgylch Ysgol y Gader, Dolgellau. Caewyd yr ysgol yn 2017 wrth sefydlu Ysgol Bro Idris ysgol newydd yn gwasanaethu plant rhwng 3-16 oed yn ardal Dolgellau.

bawd|chwith|Ysgol Brithdir

Brithdir
Brithdir
Umeå

250px|bawd|Umeå
Mae **Umeå** (Ffinneg: *Uumaja*; Lappeg: *Ubmi*) yn ddinas yng ngogledd Sweden sy'n brifddinas talaith Västerbotten. 
Umeå yw dinas fwyaf Norrland, prifddinas talaith Västerbotten a dyna ganolbwynt Bwrdeistref Umeå. Roedd poblogaeth y ddinas tua 79,594 yn Rhagfyr 2010 allan o gyfanswm bwrdeistrefol o 111,771 (2009).

Mae Umeå yn ganolfan addysgol, technegol a meddygol yn Sweden a chanddi ddwy brifysgol: Prifysgol Umeå (Swedeg: *Umeå universitet*) a Phrifysgol Swedeg y Gwyddorau Amaethyddol (Swedeg: Sveriges *Lantbruksuniversitet*) sy'n gwasanaethu dros 30,000 o fyfyrwyr. Mae'r ddinas wedi cael ei hethol yn Brifddinas Ddiwylliannol Ewrop, 2014.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Dinas Umeå

Categori:Dinasoedd Sweden
Categori:Västerbotten
Ysgol Gymuned Penisarwaen

bawd|Ysgol Gymuned Penisarwaen
Ysgol gynradd gyfrwng Gymraeg yng Ngwynedd yw **Ysgol Gymuned Penisarwaen**. Fe'i lleolir yng nghymuned Penisarwaen. Agorwyd adeilad yr ysgol yn 1992, gan gymryd lle hen ysgol Tanycoed.

Mae plant 3-11 oed yn ei mynychu. Yn 11 oed, maen nhw'n mynd oddi yno i'r ysgol uwchradd leol, Ysgol Brynrefail, yn Llanrug.

Penisarwaen
Penisarwaen
Llwyd

:*Gweler hefyd Llwyd (enw).*

Lliw ydy **llwyd**, sy'n gymysgedd o ddu a gwyn.

## Ystyron eraill
Yn Gymraeg Canol, gall 'llwyd' olygu "sanctaidd", "bendigaid" neu "dduwiol". Fe'i ceir gan amlaf ar ôl enw sant neu'r Iesu.

Ceir y term "wedi llwydo", sy'n golygu "*mouldy*" neu "*musty*".

Categori:Lliwiau
Ysgol Gynradd Dihewyd

bawd|Ysgol Gynradd Dihewyd (2005).
Ysgol gynradd ym mhentref Dihewyd, Ceredigion yw **Ysgol Gynradd Dihewyd**. Mae'n rhan o Gylch Aberaeron yn nhrefn addysg y sir.

## Dolenni allanol
* Gwefan yr ysgol

Dihewyd
Ysgol Gynradd Penlôn

bawd|Ysgol Gynradd Penlôn (2005).
Roedd **Ysgol Gynradd Penlôn**, ysgol gynradd ym mhentref Llwyncelyn, Ceredigion, yn rhan o Gylch Aberaeron yn nhrefn addysg y sir. Cafodd yr ysgol ei chau yn 2011.

## Cyfeiriadau
Penlon
Ysgol Gynradd Wirfoddol Myfenydd

Ysgol gynradd ym mhentref Llanrhystud, Ceredigion yw **Ysgol Gynradd Wirfoddol Myfenydd**. Mae'n rhan o Gylch Aberystwyth yn nhrefn addysg y sir.
bawd|chwith|Ysgol Gynradd Myfenydd (2005).

Myfenydd
Ysgol Gynradd Pontgarreg

Ysgol gynradd ym mhentref Pontgarreg ger Llangrannog, Ceredigion oedd **Ysgol Gynradd Pontgarreg**. Roedd yn rhan o Gylch Aberteifi yn nhrefn addysg y sir. Caewyd yr ysgol yn 2012.
bawd|chwith|Ysgol Gynradd Pontgarreg (2005).

Pontgarreg
Llythyr Paul at y Rhufeiniaid

**Llythyr Paul at y Rhufeiniaid** (talfyriad: Rhuf.), a gyfeirir ato'n amlach fel **Rhufeiniaid**, yw'r chweched llyfr yn y Testament Newydd. Cytuna ysgolheigion Beiblaidd y cafodd ei ysgrifennu gan yr Apostol Paul er mwyn esbonio'r iachawdwriaeth a geir trwy Efengyl Iesu Grist. Dyma lythyr hwyaf Paul o bell ffordd.

Categori:Llyfrau'r Testament Newydd
Categori:Llythyrau Paul
Llythyrau Paul at y Corinthiaid

Dau lythyr gan yr Apostol Paul yn y Testament Newydd yw **Llythyrau Paul at y Corinthiaid**, sef Llythyr Cyntaf Paul at y Corinthiaid (1 Corinthiaid) ac Ail Lythyr Paul at y Corinthiaid (2 Corinthiaid). Fe'u hysgrifenwyd gan Paul at Gristnogion cynnar yn ninas Corinth, Gwlad Groeg, tua'r flwyddyn 57 OC. Dyma'r seithfed a'r wythfed o lyfrau'r Testament Newydd yn y Beibl canonaidd.

## 1 Corinthiaid 
Yn y llythyr cyntaf, mae Paul yn trafod problemau yn yr eglwys gynnar ac yn ateb cwestiynau ar sawl pwnc sy'n ymwneud ac athrawiaeth a bywyd ymarferol y Cristion, fel er enghraifft priodas a gwyryfdod, atgyfodiad y meirw, a'r Ewcarist.

## 2 Corinthiaid 
Yn yr ail lythyr, mae'r apostol yn esbonio natur ei weinidogaeth ac yn ei amddiffyn ei hun yn erbyn ei wrthwynebwyr yng Nghorinth.

Categori:Llyfrau'r Testament Newydd
Categori:Llythyrau Paul
Llythyr Paul at y Philipiaid

Credir i'r Apostol Paul ysgrifennu **Llythyr Paul at y Philipiaid** (talfyriad: Phil.) tua'r flwyddyn 60 OC. Mae'n un o gyfres o lythyrau ganddo yn y Testament Newydd a dyma'r unfed llyfr ar ddeg yn y TN yn y Beibl canonaidd. Ysgrifennodd y llythyr at Gristnogion cynnar yn ninas Philippi ym Macedonia.

Yn y llythyr mae Paul yn diolch i'r Philipiaid am eu hanrhegion a anfonasent iddo yn ei garchar yn Rhufain. Dywed ei fod yn dal i ymledu'r Efengyl er ei fod yn garcharor. Mae gan y llythyr le pwysig yn hanes diwinyddiaeth Gristnogol ac athrawiaeth yr eglwys oherwydd yr adran ynddo sy'n trafod natur Crist a'i Ymgnawdoliad.

Categori:Llyfrau'r Testament Newydd
Categori:Llythyrau Paul
Llythyr Paul at y Colosiaid

Credir yr ysgifenwyd **Llythyr Paul at y Colosiaid** (talfyriad: Col.) gan yr Apostol Paul tua'r flwyddyn 60 OC. Dyma ddeuddegfed lyfr y Testament Newydd yn y Beibl canonaidd. Fe'i hanfonwyd gan Paul at y Cristnogion cynnar yn ninas Colossae yn Asia Leiaf.

Prif thema'r llythyr yw digonedd athrawiaeth Cristnogaeth, fel y datblygwyd gan Paul ac eraill, mewn cyferbyniaeth a'r hyn mae'n eu galw yn "gyfeiliornadau" athroniaeth ddamcaniaethol ac yn enwedig syniadau Gnostigiaeth.

Categori:Llyfrau'r Testament Newydd
Categori:Llythyrau Paul
Colosiaid

Gallai **Colosiaid** gyfeirio at:

*Trigolion dinas hynafol Colossae yn Asia Leiaf
*Llythyr Paul at y Colosiaid (*Colosiaid*)
Philipiaid

Gallai **Philipiaid** neu **Phylipiaid** gyfeirio at:

*Trigolion dinas hynafol Philippi ym Macedonia
*Llythyr Paul at y Philipiaid (*Philipiaid*)
*Phylipiaid Ardudwy, teulu o feirdd yn ardal Ardudwy, Gwynedd, sef
**Rhisiart Phylip (m. 1641)
**Siôn Phylip (c.1543-1620)
**Gruffudd Siôn Phylip (m. 1666)
**Phylip Siôn Phylip
*Teulu Philipps (neu Philypiaid), teulu uchelwrol yn ne-orllewin Cymru
Cylch cytiau caeedig ac anheddog Llanllechid

Olion math o gytiau hynafol sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Efydd yw **cylch cytiau caeedig ac anheddog Llanllechid**, yng nghymuned Llanllechid, Gwynedd; . Enw arall ar y math hwn o heneb yw Cytiau'r Gwyddelod, sy'n enw camarweiniol.

Cofrestrwyd yr olion hyn gan Cadw a chânt eu hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CN121.

Cychwynnwyd codi cytiau crynion tua 1,500 C.C. a daethant i ben tua'r adeg y daeth y Rhufeiniaid i Ynys Prydain. Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau a meini hirion. Maen nhw i'w canfod yng Ngwynedd, Môn, Sir Conwy a Sir Gaerfyrddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanllechid
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Gwynedd
Google Translate

Gwasanaeth cyfieithu sy'n seiliedig ar ystadegau ac a ddarperir gan Google Inc. i gyfieithu testun, dogfen, neu wefan i iaith arall ydyw **Google Translate**. Mae ar gael yn rhad ac am ddim.

Cyflwynwyd y gwasanaeth yn 2007. Cyn hynny, yr oedd Google yn defnyddio peiriant cyfieithu a oedd yn seiliedig ar SYSTRAN. Roedd technoleg SYSTRAN hefyd yn seiliedig ar wasanaethau cyfieithu eraill, megis 'Yahoo! Babel Fish', AOL, a Yahoo.

## Y Gymraeg
Gan fod peiriannau cyfieithu yn dibynnu ar gronfa o eirfa a gedwir mewn cronfa ddata, gall cyfieithiadau o un iaith i'r llall fod yn amheus iawn, yn enwedig gydag ieithoedd lle bo newidiadau i gystrawennau, geiriau, a gramadeg (megis trefn ansoddeiriau-enwau a threigladau a geir mewn ieithoedd Celtaidd). Roedd Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn ystyried Google Translate, a'r fath adnoddau, i fod yn "*... adnoddau defnyddiol i gyfieithwyr proffesiynol...*" a bod y Bwrdd "''...wrthi'n paratoi cyngor i gyrff cyhoeddus [i ddweud] nad ydyw'n dderbyniol i ddibynnu'n llwyr ar y fath feddalwedd i gyflawni gofynion Cynlluniau'r Iaith Gymraeg.''" Mae'r Wicipedia Cymraeg wedi'i ddyfynnu fel un o'r prif resymau pam mae Google Translate Cymraeg wedi gwella'n fawr, gan fod Wicipedia yn darparu corpws mawr o eiriau i Google Translate ddibynnu arno.

## Cymhariaeth
canol|900px|Rhyngwyneb Cymraeg

Gellir cymharu ansawdd Google Translate (fersiwn Tachwedd 2015), fel a ganlyn:

Fel y gwelir, mae'r rhan fwyaf o'r cyfieithiad Cymraeg yn gywir, ond ceir sawl camgyfieithu annerbyniol. 
Rhyngwyneb y Cymhorthydd Cyfieithu, gan ddefnyddio Google Translate i gyfieithu|bawd|chwith|70px
Gellir defnyddio Google Translate oddi fewn i'r Cymhorthydd Cyfieithu, drwy ddewis y tesun ac yna ctrl ac Alt.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Google Translate yn Gymraeg
* Teach You Backwards: An In-Depth Study of Google Translate for 103 Languages 

Categori:Google
Categori:Peiriannau cyfieithu
Leslie Nielsen

Actor a digrifwr Canadaidd-Americanaidd oedd **Leslie William Nielsen**, OC (11 Chwefror 1926 – 28 Tachwedd 2010). Ymddangosodd mewn dros gant o ffilmiau gan gynnwys *Forbidden Planet*, *The Poseidon Adventure*, *Airplane!*, cyfres *The Naked Gun*, a *Dracula: Dead and Loving It*, a thros 1500 o raglenni teledu.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Nielsen yn Regina, Saskatchewan. Roedd ei fam, Mabel Elizabeth (née Davies), yn mewnfudwr o Gymru a'i dad, Ingvard Eversen Nielsen (1900–1975), a anwyd yn Nenmarc, yn gwnstabl gyda March-Heddlu Brenhinol Canada. Roedd Nielsen yr ail o dri bachgen. Roedd yr hynaf, Erik Nielsen (1924–2008), yn Aelod hir-dymor o Senedd Canada, gweinidog cabinet a Dirprwy Prif Weinidog Canada rhwng 1984 a 1986.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o Ganada
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Saskatchewan
Categori:Pobl o Alberta
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Ganada o dras Gymreig
Categori:Pobl o Ganada o dras Ddanaidd
Categori:Ymfudwyr o Ganada i'r Unol Daleithiau
Baner Niger

[bawd|250px|Baner Niger [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch oren, stribed is gwyrdd, a stribed canol gwyn gyda chylch oren yn ei ganol yw **baner Niger**. Mae oren yn cynrychioli anialwch y Sahara, gwyrdd yn symboleiddio ffrwythlondeb a gobaith, gwyn yn cynrychioli purdeb a diniweidrwydd, a'r ddisg oren yn symboleiddio'r haul ac ebyrth y bobl i sicrháu cyfiawnder ac hawliau dynol. Mabwysiadwyd ar 23 Tachwedd 1959.

## Ffynonellau
* Znamierowski, Alfred, *The World Encyclopedia of Flags* (Llundain: Southwater, 2010)

Niger
Categori:Niger
Cyffesgell

[bawd|Cyffesgell traddodiadol yn [Eglwys Saint-Thiébaut, Thann, Ffrainc]]
Lle mewn Eglwys Gatholig er mwyn datgan sacrament yw **cyffesgell**, hefyd a elwir yn **cyfaddef**. Mae'r fwth yn amgaeëdig, ac ynddi yw'r unig le ymhle chlywir y cyfaddefiad, ond bai bod rheswm wedi'i unioni (1983 Cyfraith Cod Canon, Canon 964.3). Hi yw'r lle arferol ar gyfer cyfaddefiad yn yr Eglwys Gatholig Rufeinig, ond defnyddir bythod tebyg mewn eglwysi Anglicanaidd sy'n tarddu o'r traddodiad Eingl-Gatholig, a hefyd mewn eglwysi Lutheraidd.

Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Categori:Cristnogaeth
Index on Censorship

bawd|Philip Spender, Jo Glanville, Michael Scammell
Sefydliad yn y DU sy'n hyrwyddo rhyddid mynegiant yw **Index on Censorship**. Mae'n cynnal gwefan lle ceir newyddion a gwybodaeth ar ryddid mynegiant a sensoriaeth ar draws y byd. John Kampfner yw'r prif weithredwr. Mae'r pencadlys yn Llundain, Lloegr.

Sefydlwyd Index on Censorship fel cylchgrawn yn 1972, dan olygyddiaeth Michael Scammell, fel platfform i grŵp o newyddiadurwyr, awduron ac artistiaid, dan arweiniad y bardd Stephen Spender, i amddiffyn yr hawl dynol i ryddid mynegiant yn yr Undeb Sofietaidd a gwledydd Cytundeb Warsaw. Ers hynny mae wedi tyfu i fod yn un o'r sefydliadau sy'n hyrwyddo rhyddid mynegiant amlycaf yn y byd.

## Aelodau'r Bwrdd 
Rheolir y sefydliad gan Fwrdd. Yr aelodau yw (2010):

* Jonathan Dimbleby (Cadeirydd)
* Katie King
* Yr Arglwydd Ken MacDonald QC
* Kenan Malik
* David Membrey
* Syr Andrew Motion
* Alexandra Pringle
* Mark Stephens

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 

Categori:Gwefannau
Categori:Rhyddid mynegiant
Categori:Sensoriaeth
Categori:Sefydliadau 1972
Gwin brwd

bawd|Gwin brwd

Diod Nadoligaidd ydy **gwin brwd** (). Fe'i gelwir yn aml yn **win cynnes** neu'n **win poeth**. Ceir nifer o amrywiaethau ar y ddiod trwy'r byd i gyd, ond fel arfer defnyddir gwin coch i wneud y ddiod gyda chyfuniad o wahanol berlysiau. Mae'n debyg iawn i feddyglyn.

## Mewn gwledydd eraill 
### Glühwein 
Mae *Glühwein* yn boblogaidd mewn gwledydd lle siaredir Almaeneg ac yn ardal Alsace, Ffrainc. Hon yw'r ddiod draddodiadol a yfir yn ystod y *Weihnachtsmärkten* ("Marchnadoedd adeg y Nadolig"). Fel arfer, defnyddir gwin coch i'w baratoi, ac fe'i cynhesir ynghyd â sinamon (canel), codenni fanila, sitrws, a siwgr.

Math tebyg iawn o win brwd sy'n boblogaidd yn y Weriniaeth Tsiec ydy *svařené víno*, sef 'gwin wedi'i ferwi.'

Yng Ngwlad Pwyl, yfir *grzane wino* ("gwin wedi'i gynhesu") sydd yn debyg iawn i'r ddiod Tsiecaidd.

Yn Rwmania, gelwir gwin brwd yn *vin fiert* (eto, "gwin wedi'i ferwi"), ond gellir defnyddio naill ai gwin coch neu wyn. Weithiau fe ddefnyddir ffrwyth y pupur du i wneud gwin brwd yn Rwmania.

Yn yr Eidal, mae gwin brwd yn nodweddiadol o ardaloedd gogleddol y wlad ac fe'i gelwir yn *vin brûlé*.

## Rysáit gwin brwd 
Ceir cryn dipyn o ryseitiau sy'n sôn am sut mae gwneud gwin brwd, ond fe ddaw'r rysáit isod, o'r enw *Gwin Poeth Sbeislyd*, o raglen Wedi 3 a 7.

*700ml dŵr
*110g siwgr brown
*1 botel gwin coch
*1 oren
*1 lemwn
*1 ddeilen lawryf
*6 chardamom wedi'i malu
*6 chlof
*1 seren anis
*1 ffon canel

1. Rhowch y dŵr a'r siwgr mewn sosban fawr a thoddi'r siwgr dros wres cymhedrol. Clymwch y cardamom, clofs, seren anis, a'r llawryf mewn bag mwslin ac ychwanegu i'r seidr gyda'r ffon canel a gad iddi fwydo am 10 munud.

2. Tynnwch y croen oddi ar y ffrwythau gan osgoi'r gwyn ac ychwanegu i'r dŵr. Arllwyswch y gwin a gad iddo dwymo yn raddol, heb ferwi, am tua 40 munud.

3. Torrwch y ffrwythau yn ddarnau ac ychwanegu i'r gwin cyn ei weini, gyda 150ml o fodca neu frandi os dymunwch.

## Gweler hefyd 
* Gwaseila
* Gwin
* Nadolig

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Brwd
Bwchadanas

Band gwerin Cymraeg poblogaidd oedd **Bwchadanas**.

Fe ffurfiwyd y grŵp ym 1984 gan y gantores Siân James a chriw o'i ffrindiau tra roedd hi yn fyfyrwraig ym Mhrifysgol Cymru, Bangor.  Mae dylanwadau arddulliau gwerin a roc yn amlwg yn eu cerddoriaeth.  Rhyddhawyd un albwm o'r enw *Cariad Cywir* ar label Sain ym 1984.  Enillodd y band gystadleuaeth Cân i Gymru ym 1985 gyda'r gan *Ceiliog y Gwynt*.

## Aelodau 
* Geraint Cynan (g 20 Mehefin, 1961, Treorci) - Piano 
* Rhys Harries (g 6 Ionawr, 1962, Trecelyn) - gitâr 
* Gareth Ioan, (g 19 Medi, 1961, Abergynolwyn) - pibellau, fe adawodd y grŵp ym 1986
* Llio Rolant, hefyd yn gadael ym 1986, (g 3 Mai, 1962, Caerdydd) - telyn 
* Rhodri Tomos (g 15 Ebrill, 1962, Llanelli) - gitâr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan BBC 

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau gwerin o Gymru
Categori:Sefydliadau 1984
Moulay Yacoub

Tref yng nghanolbarth gogledd Moroco yw **Moulay Yacoub** (Arabeg: مولاي يعقوب *Moulay Yaâcoub*). Mae'n ganolfan weinyddol y *préfecture* o'r un enw yn rhanbarth Fès-Boulemane. Fe'i lleolir tua hanner ffordd rhwng dinasoedd Fès a Meknes.

## Gweler hefyd 
*Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Fès-Boulemane
Boulemane

Tref yng nghanolbarth gogledd Moroco yw **Boulemane** (Amasigeg: ⴱⵓⵍⵎⴰⵏ *Bou Laman*, Arabeg: بو لمان). Fe'i lleolir 101&nbsp;km i'r de o ddinas Fès ym mynyddoedd yr Atlas Canol.

## Gweler hefyd 
*Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Fès-Boulemane
El Menzel

Tref yng nghanolbarth gogledd Moroco yw **El Menzel**. Fe'i lleolir yn rhanbarth Fès-Boulemane tua 50&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Fès ym mynyddoedd yr Atlas Canol.

## Gweler hefyd 
*Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Fès-Boulemane
Ben Slimane

Dinas yng ngogledd-orllewin Moroco yw **Ben Slimane**. Mae'n ganolfan weinyddol y dalaith o'r une enw yn rhanbarth Chaouia-Ouardigha. Fe'i lleolir tua hanner ffordd rhwng dinasoedd Casablanca a Rabat tua 30&nbsp;km o'r arfordir.

## Gweler hefyd 
*Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Chaouia-Ouardigha
Loulad

Tref yng ngogledd-orllewin Moroco yw **Loulad**. Mae'n gorwedd yn rhanbarth Chaouia-Ouardigha. Fe'i lleolir tua 120&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Casablanca, rhyw 20&nbsp;km i'r gogledd-orlelwin o ddinas Khouribga.

## Gweler hefyd 
*Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Chaouia-Ouardigha
Oualidia

Tref yng ngorllewin Moroco yw **Oualidia**. Mae'n gorwedd ar lan Cefnfor yr Iwerydd yn rhanbarth Doukhala-Abda. Fe'i lleolir tua 45&nbsp;km i'r gogledd o borthladd Safi, ar y ffordd arfordirol sy'n cysylltu'r ddinas honno ac El Jadida.

## Gweler hefyd 
* Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Doukhala-Abda
Sidi Smaïl

Tref yng ngorllewin Moroco yw **Sidi Smaïl**. Mae'n gorwedd tua 30&nbsp;km o lan Cefnfor yr Iwerydd yn rhanbarth Doukhala-Abda. Fe'i lleolir tua 40&nbsp;km i'r de o ddinas El Jadida, ar groesffordd ar y briffordd sy'n cysylltu'r ddinas honno a Safi ac Essaouira, gyda'r briffordd arall yn ei chysylltu â dinasoedd Sidi Bennour a Marrakech, i'r de.

## Gweler hefyd 
* Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Trefi Moroco
Categori:Doukhala-Abda
Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1

Ffilm ffantasi epig o 2010 a gyfarwyddwyd gan David Yates ac a ysgrifennwyd gan Steve Kloves ydy ***Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1*** ("''Harri Potter a'r Tri Pheth Marwol  – Rhan 1''"). Seiliwyd y ffilm ar y nofel o'r un enw gan J. K. Rowling. Cynhyrchwyd y ffilm gan Rowling ynghyd â David Heyman a David Barron. Dyma'r seithfed ffilm yn y gyfres, a rennir yn ddwy ran. Adrodda'r ffilm hanes Harry Potter wrth iddo geisio darganfod a dinistrio cyfrinach Lord Voldemort o anfarwoldeb sef y Horcruxiaid. Mae'r ffilm yn serennu Daniel Radcliffe fel Harry Potter, ynghyd â Rupert Grint ac Emma Watson fel ffrindiau gorau Harry, Ron Weasley a Hermione Granger. Mae'r ffilm hefyd yn serennu Rhys Ifans, Ralph Fiennes, Helena Bonham Carter, ac Alan Rickman.

Categori:Ffilmiau 2010
Categori:Ffilmiau 2011
Categori:Ffilmiau Saesneg
Deathly Hallows
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Sidi Kacem

Dinas yng ngogledd-orllewin Moroco yw **Sidi Kacem**. Mae'n ganolfan weinyddol y dalaith o'r un enw yn rhanbarth Gharb-Chrarda-Beni Hssen. Fe'i lleolir ar groesffordd tua 90&nbsp;km i'r dwyrain o ddinas Kenitra, prifddinas Gharb-Chrarda-Beni Hssen.

Mae ffyrdd yn ei chysylltu â Kenitra, Tanger, Fes a Meknes. Ceir gorsaf ar reilffordd Kenitra-Meknes.

Gorwedd safle dinas Rufeinig Volubilis i'r de o Sidi Kacem, ar y ffordd i Meknes.

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Gharb-Chrarda-Beni Hssen
David Yates

Cyfarwyddwr ffilm o Loegr yw **David Yates** (ganwyd 30 Tachwedd 1963). Mae'n enwog yn bennaf oherwydd ei waith ar y ffilmiau diweddaraf yn y gyfres Harry Potter: *Order of the Phoenix*, *Half-Blood Prince*, a'r ffinale mewn dwy ran, *Deathly Hallows*.

Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Iwcalili

bawd|Yr iwcalili
Offeryn llinynnol sy'n perthyn i deulu'r gitâr ydy'r **iwcalili** (o'r Hawäieg *ʻukulele* [ˈʔukuˈlɛlɛ] "chwannen yn neidio"). Fel arfer mae ganddo bedwar tant o neilon neu berfedd, a fe'i cenir drwy strymio gyda'r bysedd.

Ymddangosodd yr iwcalili yn gyntaf fel dehongliad Hawaïaidd o'r cavaquinho a'r rajão, offerynnau bychain a ddaeth i Hawaii gyda mewnfudwyr o Bortiwgal yn y 1870au. Daeth yn boblogaidd yn yr Unol Daleithiau ac yna drwy weddill y byd.

Mae’r iwcalili wedi ei wneud o bren koa yn draddodiadol.

Mae pedwar maint gwahanol ar yr iwcalili ac mae hyd graddfa yr iwcalili yn cynyddu gyda maint yr offeryn: y lleiaf yw’r iwcalili soprano a hyd graddfa yr offeryn yw 13.5” gyda nifer o frets rhwng 12 ac 15; mae rhwng 15 a 20 o frets gan yr iwcalili concert a hyd graddfa yr iwcalili yw 15”; hyd graddfa yr iwcalili tenor yw 17” ac mae gan yr offeryn rhwng 15 a 25 o frets; hyd graddfa yr iwcalili bariton, sef yr iwcalili mwyaf ei faint, yw 19” ac mae’n bosib iddo gael mwy nag 18 o frets. Mae’r iwcalili bariton yn cael ei diwnio i DGBE yn linellol, yn wahanol i’r iwcalilis llai sy’n cael eu tiwnio i GCEA yn adfewniadol.

Mae mathau gwahanol o iwcalili i’w gael megis yr iwcalili banjo, yr iwcalili bâs, a’r guitalele sydd gyda 6 thant yn hytrach na’r 4 sydd ar iwcalili arferol.

Bellach, mae'r iwcalili wedi datblygu i fod yn offeryn poblogaidd tu hwnt gyda phobl o bob oed ac mae yna grwpiau neu gerddorfeydd ukulele i'w gael ar draws y byd gyda nifer yma yng Nghymru yn gweithredu trwy gyfrwng y Gymraeg e.e. Iwcadwli yn Aberystwyth, Y Gerddorfa Ukulele yng Nghaerdydd a Cwmalele yn ardal Pontypridd a Chaerffili. Hefyd, mae nifer o fudiadau megis y Mentrau Iaith yn cynnal "gweithdai ukulele" er mwyn rhoi blas o'r offeryn i blant ac oedolion. Gan fod yr offeryn yn gallu bod yn un ddigon fforddiadwy mae'n cynnig ei hun fel offeryn cynhwysol a hwyliog.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cerddoriaeth Hawaii
Categori:Offerynnau tannau
Mölndal

250px|bawd|Mölndal
Mae **Mölndal** yn ddinas yn ne Sweden sy'n brifddinas talaith Västergötland. Fe'i lleolir tua 16.8&nbsp;km i'r de o Göteborg, prifddinas y wlad, gyda phoblogaeth o 40,000 yn Rhagfyr 2005.

## Dolenni allanol 
* Dinas Mölndal

Categori:Dinasoedd Sweden
Categori:Västergötland
Calcwlws

Cangen o fathemateg sy'n canolbwyntio ar derfynau, ffwythiannau, deilliadau, ac integrynnau ydyw **calcwlws**. Ystyr gwreiddiol y gair Lladin *calculus* yw 'carreg gron', a ddefnyddid i gyfrif a chyfrifo e.e. ar abacws.
[160px|bawd|chwith|Yr [Almaenwr Gottfried Wilhelm Leibniz (1646 – 1716), y mathemategydd cyntaf i nodi'n glir rheolau calcwlws.]]

Mae iddi ddwy brif gangen, sef **calcwlws differol** a **chalcwlws integrol**, sydd yn perthyn i'w gilydd o ganlyniad i theorem sylfaenol calcwlws. Yn y bôn, yr astudiaeth o newid yw calcwlws, yn yr un modd ag y mai geometreg yn astudiaeth o siâp, ac algebra yn astudiaeth o weithredoedd mathemategol a'u defnydd wrth ddatrys hafaliadau.

Yn gyffredinol, tybir i galcwlws gael ei ddatblygu'n bennaf yn yr 17g gan Isaac Newton a Gottfried Wilhelm Leibniz. Mae iddo lawer o ddibenion beunyddiol, heddiw, mewn gwyddoniaeth ac economeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Calcwlws
Categori:Mathemateg bur
Bishkek

Prifddinas a dinas fwyaf Cirgistan yng Nghanolbarth Asia yw **Bishkek** (Cirgiseg a Rwseg: Бишкек; ; gynt **Pishpek** a **Frunze**). Fe'i lleolir yng ngogledd y wlad ger y ffin â Casachstan. Mae ganddi boblogaeth o tua 1,250,000 (amcangyfrif 2007). Fe'i sefydlwyd ym 1825 fel caer Wsbecaidd. Cipiwyd y gaer gan y Rwsiaid ym 1862.

Categori:Dinasoedd Cirgistan
Categori:Prifddinasoedd Asia