open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Highbridge, Gwlad yr Haf

Tref fach yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Highbridge**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Sedgemoor. Mae'n rhannu ei chyngor tref gyda Burnham-on-Sea  ym mhlwyf sifil Burnham-on-Sea and Highbridge.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Sedgemoor
Categori:Trefi Gwlad yr Haf
Portishead, Gwlad yr Haf

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Portishead**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gogledd Gwlad yr Haf. Saif ar arfordir Aber Hafren.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 23,699 (17,344 yn 2001).

Porthladd i gychod pysgota ydy Portishead, fel yr awgryma'r enw. Tyfodd yn sydyn o gwmpas y porthladd yn y 19g cynnar; yn y 20g sefydlwyd gwaith cemegol a phwerdy ond ers hynny mae'r dociau a'r diwydiannau mawr i gyd wedi cau. Bellach y diwydiant ymwelwyr sy'n ffynu a cheir marina a llawer o dai gwyliau yno bellach.

Arferai fod yn lle allweddol o ran rhwydwaith radio British Telecom (BT) - yn enwedig ar gyfer galwadau i longau drwy ei wasanaeth *Portishead Radio*.

## Enwogion
*Adge Cutler (1930-1974), cerddor
*Andy Rollings (g. 1954), pêl-droediwr
*Geoff Barrow (g. 1971), cerddor
*James Childs (g. 1972), cerddor

## Cyfeiriadau
Categori:Gogledd Gwlad yr Haf
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Categori:Trefi Gwlad yr Haf
Elen o Gaerdroea

[bawd|240px|*Cariad Elen a Paris* gan [Jacques-Louis David (1788, Louvre, Paris)]]

O fewn mytholeg Roegaidd, **Elen o Gaerdroea** (hefyd **Elen o Droea** neu **Elen Fannog**, neu yn syml **Elen**; Hen Roeg: Ἑλένη) oedd merch Zews a Leda, a chwaer Clytemnestra, Castor a Pollux. Fe'i hystyriwyd y fenyw brydfertha yn y byd yn ôl mytholeg Roeg. Yn dilyn ei phriodi, hi oedd Brenhines Laconia, talaith o fewn Groeg Homeraidd, gwraig Brenin Menelaos. Achosodd ei phriod, y tywysog Paris o Gaerdroea, Ryfel Caerdroea. 

Mae elfenau o'i bywgraffiad yn dod gan awduron clasurol fel Aristoffanes, Cicero, Ewripides a Homeros (yn yr Iliad ac yn Odyseia). Mae ei stori hi'n ymddangos yn Llyfr II o Aeneid gan Fyrsil.

Yn ei hieuenctid fe'i cipiwyd hi gan Theseus. Yn sgil cystadleuaeth rhwng ei chanlynwyr a'i phriodi, daeth Menelaus i'r brig. Yn ôl llw a gytunwyd rhyngddynt i gyd (Llw Tyndareus) roedd yn rhaid iddynt gynnig cymorth milwrol os cipiwyd hi. Arweiniodd y llw hwn at Ryfel Caerdroea. Pan briododd Menelaus roedd yn ifanc, ac mae yna amwysedd os oedd ei pherthynas gyda Paris yn un o sedogi neu o gipio.

Categori:Breninesau
Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Categori:Cymeriadau yn yr Odyseia
Radstock

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Radstock**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf. Saif 9 milltir (14&nbsp;km) i'r de-orllewin o Bath, ac 8 milltir (13&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Frome. Newidiwyd statws y plwyf yn 2011 i dref, a'r cyngor yn gyngor tref.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 5,620.

Bu yma aneddiadau ers Oes yr Haearn. Ganrifoedd wedyn, tyfodd y gymuned gan ei fod ar y ffordd Rufeinig y *Fosse Way* (*fossa* yw'r gair Lladin am 'ffos') a gysylltai Exeter (Ll: *Isca Dumnoniorum*) yn Ne-orllewin Lloegr i Lincoln (Ll: *Lindum Colonia*) yn Swydd Lincoln. Pan ddarganfuwyd glo yn yr ardal yn 1763 agorwyd sawl glofa a thyfodd y gymuned yn sydyn.

Defnyddiodd y Llyngesydd-Arglwydd Radstock, enw'r dref pan wnaethpwyd ef yn farwn.

## Cyfeiriadau
Categori:Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Categori:Trefi Gwlad yr Haf
Valtònyc

Rapiwr o Mallorca yw** José Miguel Arenas Beltrán** (Sa Pobla, 18 Rhagfyr o 1993), a adwaenir yn well gan ei lysenw llwyfan **Valtònyc**.

## Carchar 
Cafodd ei arestio ar 23 Awst 2012 gan Heddlu Cenedlaethol Sbaen a'i gyhuddo o glodfori i terfysgaeth, lledu casineb, annog trais ac am athrod yn erbyn Juan Carlos I, brenin Sbaen. Ym mis chwefror 2017 dedfrydwyd ef i dair blynedd a hanner o garchar.

Fel ymateb i'w garcharu dywedodd, "Y cwbwl rwyf wedi'i ddweud am y brenin ydy ei fod wedi lladd ei frawd, fod ganddo gariadon a'i fod wedi lladd eliffant... felly, ble mae'r athrod? Mae pob un o'r rhain wedi'u cyhoeddi mewn papurau newydd! Mae'n bwysig bod celf yn rhydd i bryfocio'r meddwl."

## Disgyddiaeth 
* *El Reincident* (2018)
* *Neversleep* (2016)
* *Hunan-ddinistr y sus ventajas* (ei hun, 2015)
* *Symbiosis* (ei hun, 2015)
* *Ewthanasia* (ei hun, 2014)
* *Microglicerina* (ei hun, 2013)
* *Aina ac eraill yn bryderon* (ei hun, 2013)
* *Cadwyni* (ei hun, 2012)
* *Rap gwledig* (gyda Siglen) (2012)
* *Mallorca yn en ein* (ei hun, 2012)
* *Gwastraff bardd* (ei hun, 2012)
* *Jazz gyda dagrau rom* (ei hun, 2011)
* *Misantropia* (ei hun, 2010)
* *Oddi ar y papur* (ei hun, 2009)

## Cyfeiriadau
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*Y rap *La TuerKa Rap - Valtónyc* ar You Tube.

Categori:Rapwyr
Categori:Pobl o Sa Pobla
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Rapwyr o Sbaen
Sw Oregon

Mae Sw Oregon yn sw yn Portland, Oregon. Maint y sw yw 64 acer. Cafodd y sw dros 1,500,000 o ymwelwyr yn 2015. Cyllid y sw yn dod o Portland Metro, llywodraeth lleol yr ardal, yn ogystal â thaliadau gan gysmeriaid, grantiau a Sefydliad Sw Oregon. Mae gan y sw 1800 o anifeiliaid a 232 o rhywiogaethau, gan gynnwys 28 o rywiogaethau dan fwgwth. Mae hefyd dros mil o rywiogaethau o blanhigion egsotig.

dim|bawd|250px
dim|bawd|250px

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y sw

Categori:Portland, Oregon
Llyn Crater

Mae **Llyn Crater** yn llyn callor yn Oregon, Unol Daleithiau America, ac yn ganolbwynt Parc Genedlaethol Llyn Crater. Ffurfiwyd y llyn 7,700 mlynedd yn ôl gan gwymp Mynydd Mazama, llosgfynydd 12,000 troedfedd o uchder, ar ôl ffrwydrad sydd wedi lledaenu magma mor bell ag Alberta, Wyoming, Califfornia a Nevada. Mae’r llyn yr un dyfnaf yn yr Unol Daleithiau efo dyfnder o 1,943 o droedfeddi.. Gwelwyd ffrwydrad y mynydd gan aelodau’r llwyth Klamath.. Darganfuwyd y llyn gan ddynion gwynion ym 1853.

bawd|dim|260px
bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Ymddiriodolaeth Llyn Crater

Categori:Daearyddiaeth Oregon
Categori:Twristiaeth yn yr Unol Daleithiau
Altrincham a Gorllewin Sale (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Altrincham a Gorllewin Sale** (Saesneg: *Altrincham and Gorllewin Sale*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Altrincham and Sale West constituency.svg|Etholaeth Altrincham a Gorllewin Sale yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2024: Graham Brady (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Connor Rand (Llafur)

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Margaret Pole, Arglwyddes Salisbury

Uchelwraig Seisnig oedd **Margaret Pole, Arglwyddes Salisbury** (14 Awst 1473 – 27 Mai 1541). Roedd hi'n ferch i Siôr, Dug Clarens, brawd Edward IV, brenin Lloegr a Rhisiart III, brenin Lloegr. Ei mam oedd Isabel o Warwick, merch Richard, Iarll Warwick (llysenw: y *"Kingmaker"*) Roedd Margaret yn un o ddwy ferch yn yr 16g yn Lloegr i fod yn arglwyddes drwy ei hawl ei hun: y llall oedd Anne Boleyn, Ardalydd Penfro.

Yn 1500 priododd Margaret Syr Richard Pole (1462–1504), boneddigwr o Swydd Buckingham o dras Gymreig. Byddai eu mab Reginald Pole (1500–1588) yn ddiweddarach yn dod yn Gardinal yr Eglwys Gatholig Rufeinig ac yn Archesgob Caergaint yn ystod y Gwrth-Ddiwygiad.

Roedd Margaret yn foneddiges breswyl i Catrin o Aragón pan oedd Catrin yn briod ag Arthur Tudur (1501–2) ac eto pan ailbriododd â Harri VIII, brenin Lloegr (1509).

Cafodd Margaret ei dienyddio yn 1541 yn Nhŵr Llundain ar orchymyn Harri VIII. Ym 1886 cafodd ei gwynfydoli fel merthyr i'r Eglwys Gatholig gan y Pab Leo XIII.

## Llyfryddiaeth
* Hazel Pierce, *Margaret Pole, Countess of Salisbury, 1473–1541: Loyalty, Lineage and Leadership* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2003)

Categori:Genedigaethau 1473
Categori:Marwolaethau 1541
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Pobl a ddienyddiwyd gan y Tuduriaid
Diana Lynn

Pianydd ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Diana Lynn** (5 Gorffennaf 1926 – 18 Rhagfyr 1971). Cafodd ei geni yn Los Angeles, Califfornia, gyda'r enw **Dolores Marie Loehr**.

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1971
Blackley a Broughton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Blackley a Broughton** (Saesneg: *Blackley and Broughton*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BlackleyBroughton2007Constituency.svg|Etholaeth Blackley a Broughton ym Manceinion Fwyaf
EnglandGreaterManchester.svg|Manceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2024: Graham Stringer (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2010au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Barrow a Furness (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Cumbria, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Barrow a Furness** (Saesneg: *Barrow and Furness*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Barrow and Furness constituency.svg|Etholaeth Barrow a Furness yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885. 

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: David Duncan (Ryddfrydol)
* 1886–1890: William Sproston Caine (Ryddfrydol; wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1890–1892: James Duncan (Ryddfrydol)
* 1892–1906: Syr Charles Cayzer (Ceidwadol)
* 1906–1918: Charles Duncan (Llafur)
* 1918–1922: Robert Chadwick (Ceidwadol)
* 1922–1924: Daniel Somerville (Ceidwadol)
* 1924–1931: John Bromley (Llafur)
* 1931–1945: Syr Jonah Walker-Smith (Ceidwadol)
* 1945–1966: Walter Monslow (Llafur)
* 1966–1983: Albert Booth (Llafur)
* 1983–1992: Cecil Franks (Ceidwadol)
* 1992–2010: John Hutton (Llafur)
* 2010–2019: John Woodcock (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–2024: Simon Fell  (Ceidwadol)
* 2024-presennol: Michelle Scrogham (Llafur)

## Etholiadau 1950-2017
### Etholiadau yn y 2010au 
### Etholiadau yn y 2000au 
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au 
### Etholiadau yn y 1970au 
### Etholiadau yn y 1960au 
### Etholiadau yn y 1950au 
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Blackburn (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Blackburn**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Blackburn constituency.svg|Etholaeth Blackburn yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1955. 

## Aelodau Seneddol 
* 1955–1979: Barbara Castle (Llafur)
* 1979–2015: Jack Straw (Llafur)
* 2015–2024: Kate Hollern (Llafur)
* 2024–presennol: Adnan Hussain (Annibynnwr)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1955
Canol Manceinion (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Canol Manceinion** (Saesneg: *Manchester Central*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Manchester Central constituency.svg|Etholaeth Canol Manceinion yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1979: Harold Lever (Llafur)
* 1979–1997: Bob Litherland (Llafur)
* 1997–2012: Tony Lloyd (Llafur)	
* 2012–presennol: Lucy Powell (Llafur-Cydweithredol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Bootle (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Bootle**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Bootle constituency.svg|Etholaeth Bootle yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1911: Thomas Sandys (Ceidwadol)
* 1911–1918: Andrew Bonar Law (Ceidwadol)
* 1918–1922: Syr Thomas Royden (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1924: James Burnie (Ryddfrydol)
* 1924–1929: Vivian Henderson (Ceidwadol)
* 1929–1931: John Kinley (Llafur)
* 1931–1935: Chichester Crookshank (Ceidwadol)
* 1935–1945: Eric Errington (Ceidwadol)
* 1945–1955: John Kinley (Llafur)
* 1955–1979: Simon Mahon (Llafur)
* 1979–1990: Allan Roberts (Llafur)
* 1990: Michael Carr (Llafur)
* 1990–2015: Joe Benton (Llafur)
* 2015–presennol: Peter Dowd (Llafur)

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au 
### Etholiadau yn y 1950au 
### Etholiadau yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
bawd|120px|Bonar Law

bawd|120px|Muspratt

### Etholiadau yn y 1900au
### Etholiadau yn y 1890au
### Etholiadau yn y 1880au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Nebiwleiddiwr

bawd|Nebiwleiddiwr mewn defnydd yn ysbyty

Dyfais yw **nebiwleiddiwr** sy’n eich helpu chi i gymryd eich meddyginiaeth. Mae’n newid meddyginiaeth sydd ar ffurf hylif i fod yn anwedd mân. Yna rydych chi’n anadlu’r anwedd i mewn drwy fasg neu ddarn yn y geg. Mae amryw o fathau gwahanol o nebiwleiddwyr ar gael, fel nebiwleiddwyr jet a nebiwleiddwyr uwchsonig. Gall nebiwleiddwyr uwchsonig fod yn ddrud ac yn aml ni chânt eu defnyddio tu allan i ysbytai.

## Defnydd meddygol 
Nebiwleiddwyr yw’r ffordd orau weithiau i roi dos o feddyginiaeth i rywun sy’n cael trafferth anadlu. Felly caiff nebiwleiddwyr fel arfer eu defnyddio mewn sefyllfaoedd brys i roi dos uchel o feddyginiaeth. Maent hefyd yn ffordd o roi cyffuriau i bobl sy’n methu defnyddio dyfais arall, fel plant ifanc iawn.

Mae modd rhoi nifer o wahanol feddyginiaethau gan ddefnyddio nebiwleiddiwr, gan gynnwys hydoddiannau dŵr hallt a gwrthfiotigau. Caiff meddyginiaeth fel arfer ei rhoi drwy fasg, ond mae rhai sgil effeithiau os bydd y feddyginiaeth yn mynd i mewn i’r llygaid, felly dim ond drwy roi darn yn y geg y gellir ei rhoi yn ddiogel.

*'Clefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint. Nid oes tystiolaeth bod nebiwleiddwyr yn fwy effeithiol am roi cyffuriau nag anadlwyr sy’n cael eu dal yn eich llaw fel rhan o’ch triniaeth arferol. Ond efallai byddwch yn defnyddio nebiwleiddiwr yn yr ysbyty os gewch chi bwl drwg.
*Bronciectasis. Gellir defnyddio nebiwleiddwyr i roi meddyginiaethau i helpu leihau tewdra eich fflem fel ei bod hi’n haws i chi besychu’r fflem, a rhoi gwrthfiotigau os gewch chi haint bacterol.
*Ffibrosis systig. Defnyddir nebiwleiddwyr i roi meddyginiaethau i reoli faint o fwcws sy’n hel a symptomau eraill os oes gennych chi ffibrosis systig.

Gellir defnyddio nebiwleiddwyr mewn gofal lliniarol ac i roi cyffuriau i blant ifanc iawn, fel plant sydd â bronciolitis feirysol.

Categori:Iechyd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau BLF
Crewe a Nantwich (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Crewe a Nantwich** (Saesneg: *Crewe and Nantwich*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Crewe and Nantwich constituency.svg|Etholaeth Crewe a Nantwich yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2008: Gwyneth Dunwoody (Llafur)
* 2008–2017: Edward Timpson (Ceidwadol)
* 2017–2019: Laura Smith (Llafur)
* 2019–2024: Jason McCartney (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Connor Naismith (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Cwm Ribble (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Cwm Ribble** (Saesneg: *Ribble Valley*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Ribble Valley constituency.svg|Etholaeth Cwm Ribble yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1991: David Waddington (Ceidwadol)
* 1991–1992: Michael Carr (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1992–2024: Nigel Evans (Ceidwadol; 2013–14 Annibynnwr)
* 2024–presennol: Maya Ellis (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Cheadle (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Cheadle**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Cheadle constituency.svg|Etholaeth Cheadle yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1966: William Shepherd (Ceidwadol)
* 1966–1970: Michael Winstanley (Rhyddfrydol)
* 1970–1987: Tom Normanton (Ceidwadol)
* 1987–2001: Stephen Day (Ceidwadol)
* 2001–2005: Patsy Calton (Rhyddfrydol Genedlaethol)
* 2005–2015: Mark Hunter (Rhyddfrydol Genedlaethol)
* 2015–2024: Mary Robinson (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Tom Morrison (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
De Blackpool (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Blackpool** (Saesneg: *Blackpool South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Blackpool South constituency.svg|Etholaeth De Blackpool yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1945. 

## Aelodau Seneddol 
* 1945–1964: Roland Robinson (Ceidwadol)
* 1964–1992: Syr Peter Blaker (Ceidwadol)
* 1992–1997: Nick Hawkins (Ceidwadol)
* 1997–2019: Gordon Marsden (Llafur)
* 2019–2024: Scott Benton (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Chris Webb (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1945
De Cilgwri (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **De Cilgwri** (Saesneg: *Wirral South*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WirralSouthConstituency.svg|Etholaeth De Cilgwri yng Nglannau Merswy
EnglandMerseyside.svg|Glannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Barry Porter (Ceidwadol)
* 1997–2010: Ben Chapman (Llafur)
* 2010–2024: Ivan Lewis (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Burnley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Burnley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Burnley constituency.svg|Etholaeth Burnley yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1868. 

## Aelodau Seneddol 
* 1868–1876: Richard Shaw (Rhyddfrydol)
* 1876–1886: Peter Rylands (Rhyddfrydol; 1886: Rhyddfrydol Clymblaid)
* 1887–1889: John Slagg (Rhyddfrydol)
* 1889–1893: Jabez Balfour (Rhyddfrydol)
* 1893–1900: Philip Stanhope (Rhyddfrydol)
* 1900–1906: William Mitchell (Ceidwadol)
* 1906–1910: Frederick Maddison (Rhyddfrydol–Llafur)
* 1910: Gerald Arbuthnot (Ceidwadol)
* 1910–1918: Philip Morrell (Rhyddfrydol)
* 1918–1924: Dan Irving (Llafur)
* 1924–1931: Arthur Henderson (Llafur)
* 1931–1935: Gordon Campbell (Rhyddfrydol Genedlaethol)
* 1935–1959: Wilfrid Burke (Llafur)
* 1959–1983: Dan Jones (Llafur)
* 1983–2005: Peter Pike (Llafur)
* 2005–2010: Kitty Ussher (Llafur)
* 2010–2015: Gordon Birtwistle (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2019: Julie Cooper (Llafur)
* 2019–2024: Antony Higginbotham (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Oliver Ryan (Llafur)

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
bawd|120px|Kitty Ussher

### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
### Election yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au
bawd|120px|Arthur Henderson

### Etholiadau yn y 1910au
bawd|120px|Philip Morrell

bawd|120px|
Gerald Arbuthnot
bawd|120px|Fred Maddison
bawd|120px|Henry Hyndman

### Etholiadau yn y 1900au
### Etholiadau yn y 1890au
bawd|120px|Philip Stanhope

### Etholiadau yn y 1880au
Isetholiad Burnley, 1889, etholwyd Jabez Balfour yn ddiwrthwynebiad ar ran Y Blaid Ryddfrydol (DU)

### Etholiadau yn y 1870au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1868
De-ddwyrain Bolton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **De-ddwyrain Bolton** (Saesneg: *Bolton South East*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BoltonSouthEastConstituency.svg|Etholaeth De-ddwyrain Bolton ym Manceinion Fwyaf
EnglandGreaterManchester.svg|Manceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: David Young (Llafur)
* 1997–2010: Brian Iddon (Llafur)
* 2010–2024: Yasmin Qureshi (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
De St Helens ac Whiston (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **De St Helens ac Whiston** (Saesneg: *St Helens South and Whiston*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - St Helens South and Whiston constituency.svg|Etholaeth De St Helens ac Whiston yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2015: Shaun Woodward (Llafur)
* 2015–presennol: Marie Rimmer (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
De Warrington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **De Warrington** (Saesneg: *Warrington South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Warrington South constituency.svg|Etholaeth De Warrington yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1987: Mark Carlisle (Ceidwadol)
* 1987–1992: Christopher John Butler (Ceidwadol)
* 1992–1997: Mike Hall (Llafur)
* 1997–2010: Helen Southworth (Llafur)
* 2010–2017: David Mowat (Ceidwadol)
* 2017–2019: Faisal Rashid (Llafur)
* 2019–2024: Andy Carter  (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Sarah Hall (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Dwyrain Oldham a Saddleworth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Dwyrain Oldham a Saddleworth** (Saesneg: *Oldham East and Saddleworth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Oldham East and Saddleworth constituency.svg|Etholaeth Dwyrain Oldham a Saddleworth yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2011: Phil Woolas (Llafur)
* 2011–presennol: Debbie Abrahams (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Dyffryn Weaver (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Dyffryn Weaver** (Saesneg: *Weaver Vale*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WeaverValeConstituency.svg|Etholaeth Dyffryn Weaver yn Swydd Gaer
EnglandCheshire.svg|Swydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Mike Hall (Llafur)
* 2010–2017: Graham Evans (Ceidwadol)
* 2017–2024: Mike Amesbury (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gogledd Blackpool a Cleveleys (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Gogledd Blackpool a Cleveleys** (Saesneg: *Blackpool North and Cleveleys*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BlackpoolNorthCleveleys2007Constituency.svg|Etholaeth Gogledd Blackpool a Cleveleys yn Swydd Gaerhirfryn
EnglandLancashire.svg|Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2024: Paul Maynard (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gorsaf reilffordd Carshalton Beeches

Mae **Gorsaf reilffordd Carshalton Beeches** yn gwasanaethu maesdref 'deiliog' o'r un enw i'r de o Lundain ar y lein rhwng West Croydon a Sutton. Ni ddylid ei gymysgu â gorsaf Carshalton tua milltir i'r gogledd ar y lein rhwng Sutton a Chyffordd Mitcham. Mae'r orsaf rhwng gorsafoedd Wallington a Sutton. Mae ganddi ddau blatfform a swyddfa docynnau, ond ni fu erioed iard nwyddau yma. Roedd yr orsaf yn holl bwysig yn natblygiad y wlad i'r de o'r lein fel ardal o dai cysurus yn hanner cyntaf yr 20g, wedi iddi gael ei hagor ym 1906 i wasanaethu casgliad o dai newydd - yn y lle cyntaf fel *Beeches Halt* - er i'r lein ei hun fod mewn bodolaeth ers 1847. Bu trenau o'r orsaf arfer redeg i orsafoedd West Croydon, Victoria a London Bridge ar yr un llaw a gorsafoedd Epsom Downs a Holborn Viaduct ar y llall, er bod cyrchfannau'r gwasanaethau wedi newid yn ddiweddar. Cafwyd gwasanaethau trenau trydan (trwy gyfrwng uwch-wifrau) ym 1925, a gymerodd le drenau stêm motor; ond ym 1930 fe gysylltwyd y lein â gweddill system trydedd reilen y Southern Railway.

## Cyfeiriadau
Carshalton Beeches
Otago

Rhanbarth o Seland Newydd, ar Ynys y De, yw **Otago** gyda maint o 32,000 cilomedr sgwâr.

Mae’n cynnwys dinasoedd a threfi Dunedin, Oamaru, Queenstown, Wanaka, Balclutha ac Alexandra, a’r afonydd Clutha a Waitaki.

Lleolir Prifysgol Otago yn Dunedin.

Darganfuwyd aur yn Otago ym 1861. Mae twristiaeth yn bwysig i Otago, yn benodol yn Queenstown a Wanaka, oherwydd yr Alpau Deheuol a’r diwydiant sgïo. Mae ffermio a gwin yn bwysig i’r ardal hefyd. Cynhelir gŵyl werin yn Cardrona

Mae Rheilffordd Dyfnaint Taieri yn cynnig trenau o Dunedin i Pukerangi a Middlemarch ar gyfer twristiaid, ac mae hefyd trenau ar lan y môr o Dunedin.

## Enwogion
*Archibald Baxter (1881-1970), sosialydd a gwrthwynebydd cydwybodol
*James McLeod (1882-1944), gwleidydd a hyfforddwr y Crysau Duon

## Cyfeiriadau
## Oriel

Delwedd:Wanaka01LB.jpg|Llyn Wanaka
Delwedd:Otago01LB.jpg|
Delwedd:Otago02LB.jpg|Otago o'r awyr
Delwedd:Taieri01LB.jpg|Dyfnaint Taieri
Delwedd:Wanaka02LB.jpg|Llyn Wanaka
Delwedd:Wanaka03LB.jpg|Y ffordd o Wanaka i'r mynyddoedd
Delwedd:Dunedin01LB.jpg|Gorsaf reilffordd Dunedin
Delwedd:Taieri02LB.jpg|Rheilffordd Dyfnaint Taieri


Categori:Rhanbarthau Seland Newydd
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Categori:Ynys y De
Clefydau galwedigaethol yr ysgyfaint

Mae **Clefydau galwedigaethol yr ysgyfaint** (*niwmoconiosis)* yn derm am grŵp o glefydau’r ysgyfaint sy’n cael eu hachosi drwy anadlu llwch penodol yn eich gweithle. Maent yn mynd yn sownd yn eich ysgyfaint ac yn achosi creithio. Y math mwyaf cyffredin yw niwmoconiosis y glöwr, a achosir drwy anadlu llwch glo. Math arall yw silicosis, a achosir drwy anadlu llwch silica ac asbestosis, a achosir drwy anadlu asbestos. Yn aml, bydd cyfnod hir (ugain mlynedd neu fwy) rhwng anadlu’r llwch a dangos symptomau, felly mae achosion newydd yn aml yn arwydd o amodau gweithio yn y gorffennol.

## Symptomau 
*Diffyg anadl
*Peswch di-baid
*Blinder
*Trafferth anadlu
*Poen yn y frest  
*Pesychu fflem du (niwmoconiosis y glöwr yn unig)

Categori:Afiechydon
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau BLF
Getúlio Vargas

Gwleidydd o Frasil oedd **Getúlio Dorneles Vargas** (19 Ebrill 1882 – 24 Awst 1954) a wasanaethodd yn swydd Arlywydd Brasil yn y ddau gyfnod 1930–45 a 1951–54.

Ganwyd yn nhalaith Rio Grande do Sul, a gwasanaethodd yn y fyddin ac astudiodd y gyfraith cyn iddo droi'n wleidydd. Cafodd ei ethol i'r Gyngres Genedlaethol ym 1922, ac wedi iddo gyflawni tymor o pedair blynedd fe gafodd ei benodi yn weinidog cyllid yn llywodraeth yr Arlywydd Washington Luís. Ym 1928 cafodd Vargas ei ethol yn llywodraethwr Rio Grande do Sul. Collodd etholiad arlywyddol 1930, ond ym mis Hydref y flwyddyn honno fe gipiodd grym mewn chwyldro.

Llywodraethodd Vargas ei wlad am bymtheg mlynedd, y mwyafrif o'r cyfnod hwnnw heb y gyngres. Yn ôl ei wrthwynebwyr unben ydoedd, ond cafodd ei gefnogi fel arweinydd sefydlog yn ystod oes o ffasgaeth a chomiwnyddiaeth. Ar 29 Hydref 1945 cafodd ei ddymchwel, ond parhaodd ei yrfa wleidyddol a chafodd ei ethol yn seneddwr i Rio Grande do Sul. Ymgyrchodd am yr arlywyddiaeth eto ym 1950, fel ymgeisydd y Blaid Lafur. Dychwelodd i'r arlywyddiaeth ar 31 Ionawr 1951. Erbyn 1954 wynebai Vargas gwrthwynebiad i'w lywodraeth o sawl ochr, ac fe saethodd ei hunan yn farw yn hytrach nag ymddiswyddo.

Categori:Arlywyddion Brasil
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Frasil
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Rio Grande do Sul
Fylde (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Fylde**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Fylde constituency.svg|Etholaeth Fylde yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918. Fe'i diddymwyd yn 1950, yn cael ei rhannu yn ddwy, ac ailsefydwyd yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Wilfrid William Ashley (Ceidwadol)
* 1922–1938: Lord Stanley (Ceidwadol)
* 1938–1950: Claude Lancaster (Ceidwadol)
* 1950–1983: rhannwyd yr etholaeth yn ddwy
* 1983–1987: Syr Edward Gardner (Ceidwadol)
* 1987–2010: Michael Jack (Ceidwadol)
* 2010–2024: Mark Menzies (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Andrew Snowden (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Dadsefydliadau 1950
Categori:Sefydliadau 1918
Categori:Sefydliadau 1983
Emboledd ysgyfeiniol

Mae **emboledd ysgyfeiniol** yn digwydd pan fydd llestr gwaed yn eich ysgyfaint wedi cau. Y rhan fwyaf o’r amser, clot gwaed sy’n achosi hyn. Mae’n gyflwr difrifol oherwydd gall achosi gwaed rhag cyrraedd eich ysgyfaint. Gall triniaeth feddygol gyflym achub bywyd.

## Symptomau 
Mae’n galli bod yn anodd i adnabod symptomau emboledd ysgyfeiniol oherwydd gallant amrywio rhwng gwahanol bobl. Y prif symptomau yw poen yn y frest, teimlo’n fyr eich gwynt, tagu a theimlo’n benysgafn neu lewygu hyd yn oed. Mae clot gwaed yn eich coes yn gallu torri’n rhydd a theithio i’ch  ysgyfaint, felly mae’n bosib y cewch arwyddion rhybudd eraill fel coes boenus, goch, sydd wedi chwyddo.

## Achosion 
Y rhan fwyaf o’r amser, clot gwaed sy’n teithio i fyny o un o’r gwythiennau dwfn yn eich coesau sy’n achosi emboledd ysgyfeiniol. Thrombosis gwythïen-ddofn (DVT)yw’r enw ar y math hwn o glot.

## Diagnosis 
Gall fod yn anodd i feddygon benderfynu a oes gennych emboledd ysgyfeiniol neu beidio, oherwydd mae’r symptomau yn debyg i lawer o gyflyrau eraill. Mae’n bwysig gwneud diagnosis cywir ohono oherwydd nid yw trin emboledd ysgyfeiniol wastad yn hawdd, a gall triniaethau achosi sgil-effeithiau. Os yw eich meddyg yn amau emboledd ysgyfeiniol, cewch nifer o brofion, fel pelydr-X ar y frest, neu sgan uwchsain i weld a oes clot gwaed yn eich coes, a phrofion i weld pa mor dda mae eich ysgyfaint yn gweithio. 
  
## Triniaeth 
Gwrthgeulydd yw’r brif driniaeth, sef cyffur sy’n achosi newidiadau cemegol yn eich ysgyfaint i’w atal rhag ceulo yn hawdd. Bydd y gwrthgeulydd yn atal y clot rhag mynd yn fwy, tra bydd eich corff yn ei amsugno’n araf. Mae hefyd yn lleihau’r risg o gael clotiau eraill. Y prif gyffuriau a ddefnyddir i drin emboledd ysgyfeiniol yw heparin, ar ffurf chwistrelliad, a warfarin, ar ffurf tabled. Bydd angen i’r rhan fwyaf o bobl sy’n cael diagnosis o emboledd ysgyfeiniol gael chwistrelliad o heparin am o leiaf pum diwrnod. Dim ond warfarin y bydd angen i chi gymryd wedyn fel arfer.

Categori:Afiechydon
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau BLF
Louis V, brenin Ffrainc

Brenin "Gorllewin Francia" ers 2 Mawrth 986 oedd **Louis V, brenin Ffrainc** (c. 966 – 21 Mai 987).

Llysenw: *Louis le Fainéant*

Mab y brenin Lothaire a'i wraig Emma o'r Eidal oedd Louis. Priododd Adelaide-Blanche o Anjou.

200px|bawd|dim|Louis V

Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Categori:Genedigaethau'r 960au
Categori:Marwolaethau 987
Categori:Teyrnoedd y 10fed ganrif
Goofy

Mae **Goofy** yn gymeriad ei gynhyrchu gan Walt Disney.

Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:The Walt Disney Company
Leslie Norris (Writers of Wales)

Astudiaeth o fywyd a gwaith Leslie Norris yn Saesneg gan James A. Davies yw ***Leslie Norris*** a gyhoeddwyd gan Gwasg Prifysgol Cymru yn y gyfres *Writers of Wales* yn 1991. Yn 2017 roedd y gyfrol allan o brint.

Astudiaeth o fywyd a gwaith y bardd a'r awdur storíau byrion a anwyd ym Merthyr ac a gafodd yrfa ddisglair fel athro prifysgol yn Unol Daleithiau America.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 1991
Gorsaf reilffordd Dunedin

bawd|250px
bawd|250px
bawd|250px
bawd|250px

Mae **Gorsaf reilffordd Dunedin** yn orsaf yn ninas Dunedin, ar Ynys y De, Seland Newydd.

Cynlluniwyd yr orsaf gan George Troup ac oedd hi’r un brysuraf yn Seland Newydd pan agorwyd yr orsaf. Dechreuwyd gwaith adeiladu, yn defnyddio basalt Canol Otago, maen Oamaru, ithfaen Peterhead a theils Marseilles, am gost o £800,000 ym 1904. Gelwir Troup 'Gingerbread George' oherwydd yr adeilad.

Mae’r orsaf yn cynnwys bwyty, canolfan celf a Neuadd Enwogrwydd Chwaraeon Seland Newydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cludiant yn Seland Newydd
Dunedin
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Categori:Ynys y De
Gororau'r Iaith: R. S. Thomas a'r Traddodiad Cymraeg

Cyfrol ac astudiaeth lenyddol o'r gwaith R. S. Thomas gan Jason Walford Davies yw '''''Gororau'r Iaith: R. S. Thomas a'r Traddodiad Cymraeg''''' a gyhoeddwyd gan Gwasg Prifysgol Cymru yn 2003. Yn 2017 roedd y gyfrol allan o brint.

Astudiaeth feirniadol dreiddgar o'r berthynas rhwng R. S. Thomas a'r traddodiad llenyddol Cymreig a'r modd y mae ei waith yn adlewyrchu ei ymdrech i adennill ei dreftadaeth a'i hunaniaeth Gymreig a Chymraeg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Ashton-under-Lyne (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Ashton-under-Lyne**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Ashton-under-Lyne constituency.svg|Etholaeth Ashton-under-Lyne yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1832.

## Aelodau Seneddol 
* 1832–1835: George Williams (Ryddfrydol)
* 1835–1857: Charles Hindley (Ryddfrydol)
* 1857–1868: Thomas Milner Gibson (Ryddfrydol)
* 1868–1880: Thomas Walton Mellor (Ceidwadol)
* 1880–1885: Hugh Mason (Ryddfrydol)
* 1885–1895: John Edmund Wentworth Addison (Ceidwadol)
* 1895–1906: Herbert Whiteley (Ceidwadol)
* 1906–1910: Alfred Henry Scott (Ryddfrydol)
* 1910–1916: Syr Max Aitken (Ceidwadol)
* 1916–1920: Syr Albert Henry Stanley (Ceidwadol)
* 1920–1924: Syr Walter de Frece (Ceidwadol)
* 1924–1928: Cornelius Homan (Ceidwadol)
* 1928–1931: Albert Bellamy (Llafur)
* 1931–1935: John Broadbent (Ceidwadol)
* 1935–1939: Fred Brown Simpson (Llafur)
* 1939–1945: Sir William Jowitt (Llafur)
* 1945–1964: Hervey Rhodes (Llafur)
* 1964–2001: Robert Sheldon (Llafur)
* 2001–2015: David Heyes (Llafur)
* 2015–presennol: Angela Rayner (Llafur)

## Etholiadau 
### Etholiadau yn y 2010au 
### Etholiadau yn y 2000au 
### Etholiadau yn y 1990au 
### Etholiadau yn y 1980au 
### Etholiadau yn y 1970au 
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
### Etholiadau yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
:Enillodd William Jowitt Isetholiad Ashton-under-Lyne, 1939 yn ddiwrthwynebiad.

### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
Cafwyd isetholiad ym mis Rhagfyr 1916, etholwyd  Albert Henry Stanley, Plaid yr Unoliaethwyr heb wrthwynebiad.

### Etholiadau yn y 1900au
bawd|120px|Scott

dde|bawd|120px|Whiteley

### Etholiadau yn y 1890au
bawd|120px|Sexton

### Etholiadau yn y 1880au
 Gan bod y ddau ymgeisydd wedi derbyn 3,049 pleidleisiau yr un, cafodd Addison ei ail-ethol ar bleidlais fwrw'r swyddog canlyniadau.
bawd|120px|Mason

### Etholiadau yn y 1870au 
### Etholiadau yn y 1860au 
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1832
As Filhas da Mãe

Drama deledu o Frasil ydy ***As Filhas da Mãe***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 27 Awst 2001.

## Cast 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Noah Thomas

Meddyg i'r Brenin Siôr III oedd **Thomas Noah** (1720 - 17 Mai 1792). Roedd yn gymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol ac yn aelod o Goleg Brenhinol y Ffisigwyr; urddwyd ef yn farchog yn 1775.

Ef, yn 1780, oedd preswylydd Canon Neuadd, Hampstead. Roedd yn dad i Thomas Henry (apothecari), y gwyddonydd a ddechreuodd gynhyrchu a marchnata Pyrmont a dŵr Seltzer ("artificial Pyrmont and Seltzer waters") yn niwedd y 1770au, gan ddynwared diodydd pefriog dŵr mwynol, y cwmni Selters.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1720
Categori:Marwolaethau 1792
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Ioan, Caergrawnt
Thomas Henry (apothecari)

Llawfeddyg ac apothecari oedd **Thomas Henry** (26 Hydref 1734 – 18 Mehefin 1816).  Roedd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol, a hefyd yn dad i William Henry, y fferyllydd a greodd 'Deddf Henry'. 

Ganwyd Henry yn Wrecsam, ac fe'i hyfforddyd fel llawfeddyg-apothecari yn y dref honno. Symudodd yn ddiweddarach i Fanceinion, Lloegr. Ef a ddyfeisiodd y broses ar gyfer paratoi *magnesia alba* yn 1771 a daeth yn adnabyddus fel **"Magnesia" Henry**. Roedd yn sylfaenydd ac wedyn yn llywydd Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Manceinion.

Yn 1776, gwnaeth ddatganiad syfrdanol - y byddai *dephlogisticated air* (a elwir heddiw'n ocsigen ac a oedd newydd gael ei ddarganfod gan Joseph Priestley) yn dod "mor ffasiynol a gwin Ffrainc mewn tafarnau".

Wedi i Priestley gyhoeddi dull o wneud dyn dŵr carbonedig (*carbonated water*) dechreuodd Henry gynhyrchu a marchnata Pyrmont a dwr Seltzer ("artificial Pyrmont and Seltzer waters") yn niwedd y 1770au, gan ddynwared diodydd pefriog dŵr mwynol, y cwmni Selters.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1734
Categori:Marwolaethau 1816
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pobl o Wrecsam
Thomas Bowdler

Meddyg a chyhoeddwr rhai o weithiau William Shakespeare oedd **Thomas Bowdler**, LRCP, FRS (11 Gorffennaf 1754 – 24 Chwefror 1825) ac a fu farw yn Abertawe.

Cyhoeddodd *The Family Shakspeare*  a olygwyd gan ei chwaer Henrietta Maria Bowdler ac a fwriadwyd ar gyfer 'merched a phlant' y 19g. Roedd y fersiwn yma yn llawn o sensoriaeth, a daeth ei enw i olygu hynny, hyd heddiw: *to bowdlerise* yw un o'r termau am beidio â chyhoeddi rhywbeth amhriodol i blant mewn llenyddiaeth neu ffilm.

Er enghraifft, yn Macbeth, newidiwyd cri Lady Macbeth o Out, damned spot! i Out, crimson spot!"

Roedd yn chwaraewr gwyddbwyll eitha da.
chwith|bawd|400x400px|Hysbyseb am y gyfrol *The Family Shakspeare*;  1819.

## Cyfeiriadau
Categori:Meddygon o Loegr
Categori:Genedigaethau 1754
Categori:Marwolaethau 1825
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Niwmonitis hypersensitifedd

Mae **Niwmonitis hypersensitifedd** yn digwydd pan fydd yr ysgyfaint yn datblygu ymateb heintrydd–hypersensitifedd – i rywbeth a anadlwyd ac sy’n achosi llid ym meinwe’r ysgyfaint – niwmonitis. Mae ysgyfaint ffermwr yn un enghraifft. Mae hyn yn cael ei achosi drwy anadlu llwydni ('mowld') sy’n tyfu ar wair, graen a gwellt. Mae ysgyfaint colomennwr yn enghraifft arall, sy’n cael ei achosi drwy anadlu gronynnau o blu neu garthion adar. Mae llawer o sylweddau eraill a all achosi patrymau tebyg. Gall fod yn anodd iawn i ddod o hyd i’r union achos.

## Symptomau 
Gellir cael symptomau yn sydyn ar ôl dod i gysylltiad – peswch, colli anadl, gwres a phoen yn y cymalau. Dyma ffurf aciwt y cyflwr. Mi wnaiff ddiflannu heb arwain at ffibrosis yr ysgyfaint os gellir osgoi’r sylwedd a achosodd hyn am byth. Mewn achosion eraill, efallai’n raddol, dros lawer o flynyddoedd, y ceir symptomau diffyg anadl  a pheswch, o ganlyniad i greithio ar yr ysgyfaint. Niwmonitis hypersensitifedd cronig, neu hirdymor, yw’r enw ar y ffurf hon ar y cyflwr. Yn aml, ni ellir dod o hyd i achos penodol iddo.

Categori:Afiechydon
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau BLF
Capel Saron, Amlwch

Adeiladwyd **Capel Saron** yn 1844. Mae'r capel oddeutu 1.2 milltir i'r de-orllewin o dref Amlwch yn Ynys Môn. 

## Hanes
Cafwyd oedfeydd mewn tŷ yn yr ardal cyn adeiladu'r capel ac roedd hyn yn mynd yn ôl dwy flynedd ynghynt. 

Caeodd y capel yn 1997.
Cartref yw'r capel erbyn hyn (sydd wedi'i baentio yn wyn) ond mae ei wreiddiau fel addoldy yn hollol amlwg.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Amlwch
Categori:Prosiect Wici Môn
David Daniel Davis

Meddyg o Gymru oedd **David Daniel Davis** MD FRCP (15 Mehefin 1777 – 4 Rhagfyr 1841) a anwyd yn Llandyfaelog, Sir Gaerfyrddin.  

Astudiodd ym Mhrifysgol Glasgow gan dderbyn ei ddoethuriaeth yn 1801. Dechreuodd weithio fel meddyg yn Sheffield, tra'n byw yn Paradise Square o 1803 i 1812.

## Genedigaeth Victoria
Ymsefydlodd yn Llundain, ac yn 1813 cafodd ei ethol i swydd yn ysbyty Queen Charlotte Lying-in Hospital. Yn y rôl hon, ym 1819, roedd yn dyst i enedigaeth merch Duges Caint sef y Frenhines Victoria.

## Cyhoeddi
Yn 1806 cyfieithodd lyfr dylanwadol Philippe Pinel sef ''Traité médico-philosophique sur l'aleniation mentale; ou la manie'' gyda'r teitl Saesneg *Treatise on Insanity*.

Yn 1827, etholwyd ef yn athro cyntaf mewn Bydwreigiaeth yn y Brifysgol yn Llundain. Yn ei astudiaeth o obstetreg, ceisiodd Davis wella offerynnau a ddefnyddid i helpu i roi genedigaethau a chyhoeddodd yn eang am y pwnc, gan gynnwys *Elfennau gweithredol Bydwreigiaeth* (1825) ac *Egwyddorion ac arferion obstetreg... mewn merched a phlant *(1836).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Meddygon o Gymru
Bioleg datblygiad

bawd|430px|Datblygiad embryo dynol

Maes o fewn Bywydeg yw **bioleg datblygiad** sy'n edrych ar sut mae anifeiliaid a phlanhigion yn tyfu a datblygu. Mae'r maes hefyd yn cynnwys yr astudiaeth o aildyfiant, atgynhyrchu anrhywiol, metamorffosis, twf a gwahaniaethiad celloedd mewn organebau.

## Safbwyntiau 
Y prif brosesau sy'n cymryd rhan yn natblygiad embryonig anifeiliaid yw: rhagnodi rhanbarthol, morffogenesis, gwahaniaethu gan gelloedd, twf, a rheolaeth gyffredinol o amseru. Mae rhagnodi rhanbarthol yn cyfeirio at y prosesau sy'n creu'r patrwm gofodol a geir mewn pelen neu daflen o gelloedd sydd yr un fath cyn datblygu. Dyw camau cyntaf rhagnodi rhanbarthol ddim yn creu celloedd â gwahaniaethau gweithredol, ond yn hytrach creir poblogaethau o gelloedd wedi ymrwymo i ffurfio rhan penodol o'r organeb. Mae'r rhain yn cael eu diffinio gan gyfuniadau o ffactorau trawsgrifio penodol yn cael eu troi ymlaen. Mae morffogenesis yn ymwneud â sut mae siapau tri-dimensiwn yn cael eu ffurfio. Mae'n cynnwys y trefniant a geir mewn symudiadau celloedd yn unigol ac mewn taflenni. Mae'n bwysig ar gyfer creu tri haen germ cynnar yr embryo (yr ectoderm, y mesoderm a'r endoderm) ac ar gyfer adeiladu strwythurau cymhleth yn ystod datblygiad organau. Mae gwahaniaethu gan gelloedd yn cyfeirio'n benodol at sut ffurfir celloedd arbennigol megis mewn nerfau, cyhyrau, chwarennau ac ati. Mewn celloedd sydd wedi gwahaniaethu, gwelir proteinau penodol sy'n gysylltiedig â swyddogaeth y gell. Mae twf yn cynnwys cynnydd cyffredinol o ran maint, a hefyd y gwahaniaeth mewn twf rhwng rhannau gwahanol or organeb sy'n cyfrannu at forffogenesis. Mae'n digwydd yn bennaf drwy gellraniad ond hefyd drwy newidiadau ym maint celloedd, ac yn neddodiad deunyddiau y tu allan i'r gell. Yr rhan o'r maes y deallir y lleiaf amdano yw'r astudiaeth o sut mae amseriad digwyddiadau a phrosesau yn cael ei reoli. Mae'n dal yn aneglur os oes gan ebryonau ddull o reoli amser ar draws eu celloedd neu beidio.

Mae planhigion yn defnyddio prosesau tebyg i anifeiliaid tra'n datblygu. Un gwahaniaeth mawr yw analluedd y rhan fwyaf o gelloedd mewn planhigion i symud. Mae morffogenesis mewn planhigion, felly, yn digwydd drwy wahaniaethau mewn twf yn hytrach na symudiadau gan gelloedd. Ceir hefyd sbardunau a genynnau gwahanol mewn planhigion i ysgogi datblygiad o'u cymharu ag anifeiliaid.


Categori:Athroniaeth bioleg
Datblygiad
Capel Noddfa, Bae Trearddur

Mae **Capel Noddfa** wedi ei leoli gyferbyn  ag Eglwys Sant Ffraid ym Mae Trearddur, Ynys Môn.

## Hanes
Capel bychan yw Noddfa.
Roedd ysgoldy yn rhan o Gapel Ebeneser, Kingsland, Caergybi ac adeiladwyd hi yn 1909. 'Capel Gwyn' oedd enw'r capel yn y dechrau ond corfforwyd y capel yn annibynnol o Ebeneser yn y flwyddyn 1921.
Sefydlwyd 'Eglwys Unedig Tywyn Capel' ar y cyd hefo'r Bedyddwyr yn 1966.

Mae'r capel yn agored o hyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Trearddur
Categori:Prosiect Wici Môn