open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crwbach arian y bedw

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crwbach arian y bedw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crybachau arian y bedw**; yr enw Saesneg yw *Lesser Swallow Prominent*, a'r enw gwyddonol yw *Pheosia gnoma*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r crwbach arian y bedw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Disgrifiad
Gellir drysu'r imago yn hawdd â *Pheosia tremula* ond mae *P. gnoma* fel arfer yn llai, ac mae gan y lliw daear fel arfer lai o frown ynddo. Y prif nodwedd y gellir ei wahaniaethu drwyddo yw'r marc gwyn ehangach a chliriach siâp lletem rhwng gwythiennau 1 a 2 ar adenydd blaen *P. gnoma*.

Seitz - Yn debyg iawn i *tremula*, fel arfer ychydig yn llai, y smotyn lletem gwyn o dan wythïen 1 yr adenydd blaen yn fyrrach ac yn hollol wyn, heb graenio tywyll ynddo. Ongl anal yr adenydd cefn yn frown heb linell ymylol wen. Yn yr Alpau Uchaf mae ffurf dywyll o'r rhywogaeth hon, ab. *leonis* Stichel sydd prin yn wahanol i'r ffurf Arctig *frigida* Zett. (45f) o Lapdir, lle mae smotyn lletem yr adenydd blaen yn llwyd yn lle gwyn. — Ledled Canolbarth Ewrop, tua'r gogledd i Lapdir, tua'r de i Dde Ffrainc, Gogledd yr Eidal, Croatia, a Bukovina; Dwyrain Asia (Amurland). Wy ar y dechrau'n wyrdd gwyn, yn raddol yn mynd yn dywyllach, yn y pen draw yn llwyd fel hadau pabi. Larfa brown tywyll-goch neu wyrdd golau llachar, sgleiniog, gyda bar traws du ar y tiwbercwl a llinell ochrol lydan oren-felyn, ar ymyl uchaf y mae'r stigmata du ag ymyl gwyn wedi'u gosod; ar yr ochr isaf streipen hydredol felen debyg. Gorffennaf i Fedi ar Fedwen. Chwiler brown tywyll. Gwyfyn mewn 2 nythaid, Mai—Mehefin ac eto ym mis Awst. Yn y Gogledd dim ond un nythaid. 

File:Moths of the British Isles Plate028.jpg |Plat yn dangos y gwahaniaethau rhwng *P. gnoma* and *P. tremula* (5. yw *P. tremula*)
File:BirkenwaldFinnland 2.jpg |Cynefin yn y Ffindir

thumb|140px|chwith|2, 2a, 2b larfae ar ôl y mowlt olaf

Planhigyn cynnal y wennol llai amlwg yw'r bedwen (*Betula*) (Ynysoedd Prydain), *Betula pendula* (Y Ffindir) *Betula pubescens* (Y Ffindir).

Mae'r gwyfyn yn goroesi'r gaeaf fel chwiler tanddaearol.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Essence Atkins

Actores a digrifwraig o'r Unol Daleithiau] yw **Essence Uhura Atkins** (ganwyd  7 Chwefror 1972). Mae hi'n adnabyddus am ei rhan fel Dee Dee Thorne yn y gyfres sitcom *Half & Half* ac fel Yvette Henderson yn *Smart Guy*. Mae hi hefyd yn rhan *Are We There Yet? (cyfres deledu)*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Crynwr cyffredin

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **crynwr cyffredin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **crynwyr cyffredin**; yr enw Saesneg yw *Common Quaker*, a'r enw gwyddonol yw *Orthosia cerasi*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r ‘’Insecta’’) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r crynwr cyffredin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Bwyd a thymor y lindys
Mae’r lindys yn bwyta dail derw, helyg a choed eraill ym misoedd Mai a Mehefin.

.

## Cylch bywyd
Mae’r oedolyn yn hedfan ym misoedd Mawrth ac Ebrill ar ôl gaeafu fel chwiler. Un genhedlaeth y flwyddyn sydd ganddo.

## Statws
Cyffredin yng Nghymru ac ym Mhrydain ond yn llai cyffredin yng ngogledd yr Alban.

## Ffurfiau amrywiol
Amrywiol iawn ar draws holl bellter ei ddosbarthiad heb unrhyw batrymau daearyddol

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Tref Wicipedia

bawd|Arwydd Tref Wicipedia yn y dref gyntaf i'w dderbyn: Trefynwy. 
**Tref Wicipedia** ydy tref sy'n cynnig cysylltiad technegol uniongyrchol i erthyglau Wicipedia. Trefynwy, Sir Fynwy oedd y dref gyntaf i dderbyn yr anrhydedd honno, a hynny yn 2012, fel rhan o Pedia Trefynwy sef arbrawf arloesol yn y defnydd o codau QR ledled y dref, a thechnolegau cyffelyb. Dadorchuddiwyd yr arwydd fel rhan o ddathliadau'r dref a'r bartneriaeth agos gyda'r Wicipedia Saesneg a'r Wicipedia Cymraeg a gyfranodd bron i 50 o erthyglau ar y dref.

Categori:Wicipedia
H&M

Cwmni dillad Swedaidd yw **H & M Hennes & Mauritz AB** sy'n gwerthu dan yr enw **H&M**. Mae ganddo dros 2,300 o siopau mewn 43 o wledydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* 

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1947
Categori:Cwmnïau dillad
Categori:Cwmnïau Sweden
Donna Summer

Cantores disco o'r Unol Daleithiau oedd **LaDonna Adrian Gaines**, neu **Donna Summer** (31 Rhagfyr 1948 – 17 Mai 2012).

Cafodd ei geni yn Boston, Massachusetts, UDA, yn ferch i deulu Cristnogol.  Priododd yr actor Helmuth Sommer yn 1973.

## Albymau
**Lady of the Night* (1974)
**Love to Love You Baby* (1975)
**A Love Trilogy* (1976)
**Four Seasons of Love* (1976)
**I Remember Yesterday* (1977)
**Once Upon a Time* (1977)
**Bad Girls* (1979)
**The Wanderer* (1980)
**Donna Summer* (1982)
**She Works Hard for the Money* (1983)
**Cats Without Claws* (1984)
**All Systems Go* (1987)
**Another Place and Time* (1989)
**Mistaken Identity* (1991)
**Christmas Spirit* (1994)
**Crayons* (2008)

Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2012
James Sie

Actor a digrifwr Americanaidd yw **James Sie** (ganwyd 1962). Mae ganddo lais arbennig a chaiff lawer o waith yn trosleisio cartwnau ayb.

Fe'i ganwyd yn Summit, New Jersey.

## Ffilmiau
## Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1962
Ffotogallery

**Ffotogallery** yw'r asiantaeth ddatblygu genedlaethol ar gyfer ffotograffiaeth yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd yn 1978 ac mae wedi'i lleoli mewn dau leoliad. Mae'r prif swyddfeydd a chyfleusterau wedi ei lleoli yng Nghanolfan Celfyddydau Chapter, Caerdydd, tra bod ei horiel wedi ei leoli yn Turner House, Penarth. Mae Ffotogallery yn sefydliad genedlaethol ac felly mae ganddi raglen arddangosfeydd sy'n cynnwys artistiaid o Gymru a gweddill y byd. Mae gan Ffotogallery arddangosfeydd teithiol, ac mae hi'n cydweithio gyda sefydliadau eraill ac orielau, yn cyhoeddi mewn print ac ar-lein, ac yn rhedeg rhaglen addysgol allanol. Mae Ffotogallery hefyd yn gweithio gyda ffilm a fideo, cyfryngau digidol ac yn y blaen.

Mae comisiynau mawr a wnaed yn ystod y tri degawd diwethaf yn cynnwys The Valleys Project, A470 a Barrage.

Mae yno ffotograffiaeth gan Paul Fusco, Colin Kirkpatrick, Richard Page, Paul Seawright, Magali Nougarede, Raffaela Mariniello, Richard Powell, Bedwyr Williams, Chien-chi Chang, Graham Fagen, Helen Sear, Johannes Hepp, John Davies, John Hinde Butlin, Karen Brett, Lili Almog, Martina Mullaney, Morten Nilsson, Patrick Shanahan, Peter Bobby, Peter Finnemore, Rut Blees Luxemburg, Sian Bonnell, Thomas Kellner, Weegee, David Bailey, Mike Berry, Peter Fraser, Ron Mccormick, Francesca Odell, Paul Reas, Roger Tiley, William Tsui, Clement Cooper, Penntti Sammallahti ac yn y blaen.

Mae llawer o waith a gomisiynwyd gan Ffotogallery yn cael eu cynnal yn awr mewn casgliadau cenedlaethol yng Nghymru.
David Drake yw'r cyfarwyddwr presennol.

Ers 2001 - Gweledigaeth a nodir ar gyfer Canolfan Genedlaethol newydd ar gyfer Ffotograffiaeth yng Nghymru. Mae etholaeth ffyddlon a chynyddol artistig y mae angen ffocws ar gyfer eu hardal o ddiddordeb. Mae canolfannau ffotograffiaeth yn dangos arddangosfeydd o waith, maent yn cynnig cyfleoedd ar gyfer cyfranogiad greadigol, dysgu gydol oes, a chyhoeddi ar-lein print, cael siopau llyfrau, caffis, grwpiau artist, aelodaeth ar gyfer artistiaid ac ati.

## Diffusion: Gŵyl Ffotograffiaeth Ryngwladol Caerdydd
Diffusion: Gŵyl Ffotograffiaeth Ryngwladol Caerdydd.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Arddangosfeydd y gorffennol  

## Ffynonhellau
*Cyngor Celfyddydau Cymru
*Hanes Ffotogallery gan David Drake  
*Facebook 
*Art Search  
*Qype  
*Gwybodaeth ar y wefan  
*Blog 
*Tudalen BBC 
*Flickr 
*Creative Review  
*List of Museums in Wales 

Categori:Ffotograffiaeth
Categori:Sefydliadau 1978
Cwcwll y mochysgall

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cwcwll y mochysgall**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''cycyllau'r mochysgall'*; yr enw Saesneg yw *Shark'', a'r enw gwyddonol yw *Cucullia umbratica*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cwcwll y mochysgall yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Bioleg
Mae oedolion yn hedfan yn y cyfnos ac yn y nos o ganol mis Mai i ganol mis Awst ac yn bwydo ar neithdar amrywiaeth o flodau. Maent yn cael eu denu at olau. Mae larfa yn bwydo'n bennaf ar llaethysgall Mae un genhedlaeth y flwyddyn (rhywogaeth univoltine). Mae'r rhywogaeth hon yn gaeafu fel chwiler.

#''Mae'r tymor hedfan yn cyfeirio at Ynysoedd Prydain. Gall hyn amrywio mewn rhannau eraill o'r ystod.''

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Fluellen

bawd|Mae Fluellen yn dweud y drefn wrth Pistol mewn golygfa o *Harri V*: llun (tua 1850) gan Joseph Noel Paton

Cymeriad yn y ddrama *Harri V*, gan William Shakespeare, yw **Fluellen**. Capten Cymreig yw ef. Mae'n debyg mai llurguniad o "Llywelyn" yw tarddiad yr enw, ac mae'r cymeriad yn chwarae ar ystrydebau ynglŷn â'r Cymry.

Credir bod y cymeriad hwn yn seiliedig yn rhannol ar Syr Roger Williams, milwr enwog o ddiwedd yr 16eg ganrif.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau Shakespeare
Amgueddfa Filwrol Trefynwy

bawd|Yr amgueddfa
Lleolir **Amgueddfa Filwrol Trefynwy** yn Nhrefynwy, Sir Fynwy, yn Ne Cymru. Mae'r amgueddfa ar y cyfan wedi'i seilio ar y Fyddin Diriogaethol. Mae gan y Fyddin Diriogaethol 35,000 o aelodau, sef chwarter cyfanswm y Fyddin Brydeinig.

Yr enw swyddogol arno ydy Amgueddfa Filwrol Catrawd a Chastell Trefynwy a saif ar Allt y Castell, gerllaw Tŷ Mawr y Castell.

Agorwyd yr amgueddfa yn 1989 gan Ddug Caerhirfryn.

## Cyfeiradau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Y Fyddin Brydeinig
Sofia Helin

Actores o Sweden yw **Sofia Helin** (ganwyd 25 Ebrill 1972).

Cafodd ei geni yn Hovsta, Närke, Örebro.

## Ffilmiau
**Rederiet* (1997)
**Tusenbröder* (2002)
**Beck – Sista vittnet* (2002)
**At Point Blank* (2003)
**Four Shades of Brown* (2004)
**Masjävlar* (2004)
**Blodsbröder* (2005)
**Nina Frisk* (2007)
**Arn – The Knight Templar* (2007)
*''Arn – The Kingdom at Road's End* (2008)

## Teledu
**Bron (Y Bont)* (2011)
**Der gleiche Himmel* (Saesneg:*The Same Sky*; 2017)
**Mystery Road''

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o Sweden
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Jacksonville, Florida

Dinas yn nhalaith Florida yn yr Unol Daleithiau yw **Jacksonville**. Gyda phoblogaeth o 821,784 yn 2010, hi yw dinas fwyaf Florida. Cafodd Jacksonville ei sefydlu ym 1791 a daeth yn ddinas swyddogol ym 1832.

## Enwogion
*Pat Boone (g. 1934), canwr
*Johnny Van Zant (g. 1959), cerddor

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas Jacksonville
* Gwybodaeth i Ymwelwyr

Categori:Dinasoedd Duval County, Florida
Harri V (drama)

bawd|200px|Tudalen teitl y drama
Un o ddramau mwyaf adnabyddus y dramodydd Seisnig William Shakespeare yw ***Harri V*** (c.1599; teitl gwreiddiol Saesneg: *Henry V*).  Seiliodd Shakespeare y ddrama ar hanes Harri V, brenin Lloegr (1386-1422).

## Cymeriadau
*Harri V, y brenin
*Omffre o Gaerhirfryn, Dug Caerloyw, brawd y brenin
*Ioan o Gaerhirfryn, Dug Bedford, brawd y brenin
*Tomos o Gaerhirfryn, Dug Clarence, brawd y brenin
*Tomos Beaufort, Dug Caerwysg, ewithr y brenin
*Edward o Norwich, Dug Efrog, cefnder y brenin
*Tomos Montacute, Iarll Caersallog
*Ralph de Neville, Iarll Westmorland
*Richard de Beauchamp, Iarll Warwick
*Syr Tomos Erpingham
*Capten Gower, Sais
*Capten Fluellen, Cymro
*Capten Macmorris
*Capten Jamy
*John Bates, milwr
*Alexander Court, milwr
*Michael Williams, milwr
*Cennad
*Pistol
*Nym
*Bardolph
*Bachgen
*Meistres Quickly
*Archesgob Caergaint
*Esgob Ely
*Iarll Caergrawnt
*Arglwydd Scroop
*Syr Tomos Grey
*Charles VI, brenin Ffrainc
*Isabeau o Bafaria, brenhines Ffrainc
*Louis, tywysog Ffrainc (y Dauphin)
*Catrin o Valois, tywysoges Ffrainc
*Alys, morwyn y dywysoges
*Cwnstabl Ffrainc
*Ioan I, Dug Bourbon
*Siarl, Dug Orleans
*Ioan, Dug Berry
*Ioan, Dug Bwrgwyn
*Dafydd, Arglwydd Rambures
*Arglwydd Grandpré
*Monsieur le Fer, milwr
*Montjoy, cennad Ffrengig
*Llywiawdwr Harfleur
*Llysgenhadwyr Ffrengig

Categori:Dramâu 1599
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:William Shakespeare
Tallahassee

**Tallahassee** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Florida, Unol Daleithiau. Mae gan Tallahassee boblogaeth o 181,376, ac mae ei harwynebedd yn 367,413. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1786.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Goodwood
*Amgueddfa Mary Brogan
*Capel Sant Clement
*Capitol Talaith Florida
*Mission San Luis de Apalachee

## Enwogion
*Wally Amos (g. 1936), dyn busnes

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Tallahassee

Categori:Dinasoedd Leon County, Florida
Chwyldro

Newid elfennol a sydyn i drefn gymdeithas yw **chwyldro**. Defnyddir gan amlaf i ddisgrifio newid gwleidyddol, er enghraifft y Chwyldro Ffrengig, ond hefyd newid ym meysydd eraill cymdeithas, megis y Chwyldro Diwydiannol neu Chwyldro Diwylliannol Tsieina.

## Anogwyr
Mae nifer o athrawiaethau a grwpiau gwleidyddol yn cefnogi'r syniad o chwyldro gwleidyddol er mwyn cyrraedd eu hamcanion. Yr adain chwith eithafol; sosialwyr, Marcswyr ac Anarchwyr a adnabyddir am ei dueddiadau chwyldroadol. Gwreiddiau'r termau "adain chwith" ac "adain dde" oedd mannau eistedd y Cynulliad Cenedlaethol yn y Chwyldro Ffrengig, lle eisteddodd cefnogwyr y chwyldro ar ochr chwith yr Arlywydd a chefnogwyr y Brenin i'w dde. Ond mae rhannau o'r adain dde, er enghraifft Mudiad Chwyldroadol Ceidwadol yr Almaen yn y '20au, a mudiadau crefyddol (er enghraifft Chwyldro Iran) hefyd yn gallu cefnogi chwyldro fel dull o newid cymdeithas. Mae chwyldroadwyr o'r fath yn cymharu â diwygwyr, sydd yn cefnogi newid cymdeithas yn raddol ac o du fewn systemau presennol, a cheidwadwyr sydd yn gwrthwynebu newid. Elwir rhywun sydd yn ceisio atal chwyldro yn adweithiwr a gweithred a ganfyddir felly yn "wrth-chwyldroadol".

## Diffiniadau
Oherwydd natur wleidyddol y term anodd yw ei ddiffinio yn union a gwahaniaethu rhwng newidiadau sydd yn "chwyldroadol" ai beidio. Er enghraifft, weithiau disgrifiwyd ''coup d'état'' (cipiad o afwynau llywodraeth gan grŵp penodol) fel chwyldro yn ogystal, megis yn Ciwba yn 1959, ond nid ym mhob achos (er enghraifft coup d'état Chile yn 1973). Gan amlaf, gwelir chwyldro fel gwrthryfel sydd yn llwyddiannus. Eto, weithiau defnyddiwyd y term i ddisgrifio gwrthryfeloedd aflwyddiannus, megis Chwyldro Hwngari.

I Farcswyr, chwyldro yw esgyniad dosbarth economaidd (er enghraifft, y bourgeoisie neu'r proletariat) i bŵer gan arwain at foddau cynhyrchu newydd, nid newid mewn arweinydd yn unig.

## Cyferiadau

Categori:Geirfa hanes
Categori:Geirfa wleidyddol
Categori:Gwrthdaro
Categori:Newidiadau mewn grym gwleidyddol
Rhestr prifddinasoedd yr Unol Daleithiau

[bawd|140px|Cromen adeilad y *[United States Capitol*]]

Mae Washington, D.C., wedi bod yn brifddinas Unol Daleithiau America ers 1800. Mae Cyngres yr Unol Daleithiau wedi cyfarfod wyth gwaith hyd yma mewn dinasoedd eraill, felly fe'u hystyrir yn brifddinasoedd hanesyddol. Ceir hefyd 50 o brifddinasoedd y taleithiau a phum prif rhanbarth, gyda'u prifddinasoedd eu hunain.

prifddinasoedd yr Unol Daleithiau
Categori:Dinasoedd yr Unol Daleithiau yn ôl talaith
Rhestr taleithiau'r Unol Daleithiau yn ôl uchder

Mae'r rhestr isod o '*uchder* uchaf pob Talaith yn cynnwys y lleoliadau isaf yn y dalaith, er mwyn cyferbynnu. Gelwir y gwahaniaeth hwn yn rhychwant a'r rhif sydd yn y canol rhwng y man uchaf a'r man isaf yn gymedr.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Rhestr taleithau'r Unol Daleithiau yn ôl arwynebedd

Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Afon Tame

Afon yng ngogledd-orllewin Lloegr yw  **Afon Tame**, sy'n llifo drwy Fanceinion Fwyaf. Mae'r Tame yn ymuno ag Afon Goyt yn Stockport, gan ffurfio Afon Merswy ac yn y pen draw yn llifo i Môr Iwerddon yn Lerpwl.

Tame
Abdelbaset al-Megrahi

Dinesydd Libiaidd a gafwyd yn euog o lofruddio 270 o bobl yn nhrychineb Lockerbie oedd **Abdelbaset Ali Mohmed al-Megrahi** (1 Ebrill 1952 – 20 Mai 2012).
 
Fe'i ganwyd yn Tripoli. Astudiodd yn yr Unol Daleithiau a Chaerdydd yn y 1970au. Yn y 1980au daeth yn bennaeth diogelwch y cwmni hedfan Libyan Arab Airlines (LAA).

Roedd al-Megrahi yn un o'r ddau Libiad a gyhuddwyd o fomio Ehediad Pan Am 103 ym 1988, gan ladd yr holl griw a'r teithwyr ac 11 o bobl ar lawr yn nhref Lockerbie, yr Alban. Yn ôl yr FBI, roedd al-Megrahi yn gweithio i Mukhabarat el-Jamahiriya, yr asiantaeth cudd-wybodaeth Libiaidd. Yn 2001, cafwyd al-Megrahi yn euog o 270 cyhuddiad o lofruddiaeth gan dri barnwr Albanaidd mewn llys yn yr Iseldiroedd. Ni chafwyd Lamin Khalifah Fhimah yn euog o'r un cyhuddiad. Cafodd al-Megrahi ei ddedfrydu i garchar am oes, ond cafodd ei ryddhau o'r carchar yn 2009 am resymau tosturiol, a bu farw o ganser y prostad yn 2012.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o ganser y prostad
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl o Tripoli
Gorsaf reilffordd Kildonan

Mae **gorsaf reilffordd Kildonan** yn gwasanaethu Kildonan ger Helmsdale yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

Kildonan
DOCUMENTA (13)

**dOCUMENTA (13)** yw'r trydydd rhifyn ar ddeg o'r Documenta, un o brif arddangosfeydd pwysig byd celf gyfoes. Cynhaliwyd rhwng 9 Mehefin hyd 16 Medi 2012 yn Kassel. Thema'r arddangosfa oedd Dymchwel ac Adfer.

## Tîm dOCUMENTA (13) 
Y cyfarwyddwr artistig yw'r curadur Carolyn Christov-Bakargiev a oedd yn brif guradur y Rivoli - Museo di Arte Contemporanea yn Torino ac, yn 2008, hefyd yn bennaeth Biennale Sydney.

## Cyfranogwyr 
* Etel Adnan
* Ida Applebroog
* Doug Ashford
* Julie Ault
* Massimo Bartolini
* Mariana Castillo Deball
* Jimmie Durham
* Matias Faldbakken
* Garcia Torres Mario
* Fernando García-Dory
* Mariam Ghani
* Horst Hoheisel
* Pierre Huyghe
* Emily Jacir
* William Kentridge
* Erkki Kurenniemi
* David Link
* Nalini Malani
* Giuseppe Penone
* Ana Prvacki
* Paul Ryan
* Jalal Toufic
* Ian Wallace
* Lawrence Weiner
* Arjun Appadurai
* Franco Berardi Bifo
* Bruno Bosteels

## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol

Categori:Arddangosfeydd celfyddyd gyfoes
St. Petersburg, Florida

Dinas yn nhalaith Florida, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Pinellas County, yw **St. Petersburg**. Cofnodir 244,769 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1888.

## Enwogion
*Jimmy Wales (g. 1966), Sylfaenydd Wicipedia

## Gefeilldrefi
* 25px Takamatsu, Japan 
* 25px St Petersburg, Rwsia

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas St. Petersburg

Categori:Dinasoedd Pinellas County, Florida
Drew Massey

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Drew Massey** (ganwyd 4 Ebrill 1964).

Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Actorion Americanaidd
Georgia Engel

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Georgia Bright Engel** (ganwyd 28 Gorffennaf 1948; m. 12 Ebrill 2019).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Gary Sinise

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Gary Alan Sinise** (ganwyd 17 Mawrth 1955).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Jon Favreau

Actor Americanaidd yw **Jonathan Kolia** "**Jon**" **Favreau** (ganwyd 19 Hydref 1966).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion Americanaidd
Matthew W. Taylor

Actor Americanaidd yw **Matthew William Taylor** (ganwyd 31 Rhagfyr 1966).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*
* *Open Season 2*
* *Open Season 3*
* *Open Season: Scared Silly*

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion Americanaidd
Diedrich Bader

Actor Americanaidd yw **Karl Diedrich Bader** (ganwyd 24 Rhagfyr 1966) yn Alexandria, Virginia, UDA). Caiff ei adnabod yn bennaf am ei ran yn Napoleon Dynamite ac fel Oswald yn The Drew Carey Show.

## Ffilmiau / Teledu
* *Office Space*
* *Napoleon Dynamite*
* *Open Season 2*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion Americanaidd
Olivia Hack

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Olivia Hack** (ganwyd 16 Mehefin 1983).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season 2*

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Thomas L. Walker

Actor Americanaidd yw **Thomas L. Walker**.

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season 3*

Categori:Actorion Americanaidd
Michelle Murdocca

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Michelle Murdocca**.

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*
* *Open Season 2*
* *Open Season 3*

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Tom McGrath

Actor Americanaidd yw **Thomas** "**Tom**" **McGrath** (ganwyd 7 Awst 1964).

Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Actorion Americanaidd
Ac Yna Clywodd Sŵn y Môr

Nofel gan Alun Jones ydy ***Ac Yna Clywodd Sŵn y Môr***. Mae'r llyfr yn cael ei ddefnyddio mewn llawer ysgolion ar gyfer cyrsiau Cymraeg TGAU.

## Plot
Adrodda'r nofel hanes Richard Jones, lleidr sydd wedi dwyn gemau o siop emau. Dechreua'r nofel rai blynyddoedd cyn gweddill y nofel gyda Richard Jones yn claddu'r gemau mewn cae sydd yn eiddo i'r ewythr, Now Tan Ceris. Pan ddychwela Richard Jones i gasglu'r gemau rai blynyddoedd yn ddiweddarach mae'r darganfod fod Now wedi gwerthu'r tir i ddatblygwyr tai a bellach mae Stad Tan Ceris wedi cael ei adeiladu arno. Trwy gydol y nofel ceisia Richard Jones ddod o hyd i'r gemau.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1979
Categori:Nofelau 1979
Categori:Nofelau a enillodd Wobr Goffa Daniel Owen
Categori:Nofelau Cymraeg
Martin Lawrence

Actor Americanaidd yw **Martin Fitzgerald Lawrence** (ganwyd 16 Ebrill 1965).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season*

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Actorion Americanaidd
Steve Schirripa

Actor Americanaidd yw **Steven Ralph** "**Steve**" **Schirripa** (ganwyd 3 Medi 1957).

## Ffilmiau / Teledu
* *Open Season 2*
* *Open Season 3*

Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Actorion Americanaidd
Kate Higgins

Actores, digrifwr a phianydd jazz o'r Unol Daleithiau yw **Catherine Davis** "**Kate**" **Higgins** (ganwyd 16 Awst 1969). Fe'i ganwyd yn Charlottesville, Virginia a'i magu yn Auburn, Alabama; mae hi'n byw, bellach, yn Los Angeles.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol, Saesneg 

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1969
Michael Clarke Duncan

Actor Americanaidd oedd **Michael Clarke Duncan** (10 Rhagfyr 1957 &ndash; 3 Medi 2012). Ei rôl enwocaf yw John Coffey yn *The Green Mile* (1999).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Jackie Chan

Actor a chyfarwyddwr Tsieineaidd yw **Jackie Chan** (ganwyd **Chan Kong-sang** (Tsieineeg: 陳港生; 7 Ebrill 1954).

## Ffilmiau
**Hand of Death* (1976)
**Drunken Master* (1978)
*''Snake in the Eagle's Shadow* (1978)
**Battle Creek Brawl* (1980)
**The Young Master* (1980)
**The Cannonball Run* (1981)
**Dragon Lord* (1982)
**The Protector* (1985)
**Dragons Forever* (1988)
**Who Am I?* (1998)
* *Rush Hour* (1998)
**Rush Hour 2* (2001)
**Shanghai Knights* (2003)
**The Forbidden Kingdom'' (2008)

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Tsieina
Categori:Actorion o Hong Cong
Categori:Crefftwyr ymladd
Gabriel Nadeau-Dubois

[bawd|Nadeau-Dubois yn ystod [Protestiadau myfyrwyr Québec 2012|protest myfyrwyr y 22 Mawrth 2012 ar Place du Canada ym Montréal]]

Mae **Gabriel Nadeau-Dubois** (ganwyd 31 Mai 1990) yn gyn-lefarydd ar ran Coalition large de l'Association pour une Solidarité Syndicale Étudiante (CLASSE), sydd wedi gwrthwynebu codiad yn ffïoedd dysgu coleg yn Québec.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Anarchopanda

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Llenorion ffeithiol Ffrangeg o Ganada
Categori:Pobl a aned ym Montréal
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o Ganada
Carol Vorderman

Cyflwynydd ar radio a theledu, awdur a cholofnydd yw **Carol Jean Vorderman** MBE (ganwyd 24 Rhagfyr 1960).

## Bywyd cynnar ac addysg
Fe'i ganwyd yn Bedford, Lloegr, yn ferch i Anton 'Tony' Vorderman (1920–2007) a'i wraig, Edwina Jean (née Davies, 1928–2017), Cymraes o Sir y Fflint. Cafodd ei thad garwriaeth gyda menyw arall pan oedd ei mam yn feichiog a gwahanodd ei rhieni pan oedd yn ddwy wythnos oed. Symudodd ei mam nôl i Brestatyn lle roedd hi a'i tri phlentyn yn byw mewn fflat fechan gyda un stafell wely. Yn ddiweddarach, symudodd y teulu i Ddinbych pan briododd ei mam mewnfudwr o'r Eidal, Armido Rizzi.

Aeth i'r ysgol gyfun Babyddol yn y Rhyl, Ysgol Uwchradd Bendigaid Edward Jones. Roedd ei mam wedi dysgu Cymraeg fel plentyn ond wedi ei anghofio ers hynny a nid oedd yn gefnogol iawn o'r iaith. Ar ochr ei mam roedd thaid a'i wncl yn siarad Cymraeg ond ni siaradodd yr iaith gyda hi. Cafodd radd A yn ei Lefel O Cymraeg yn 1976, ond roedd y gwersi yn ffurfiol iawn, dim sgwrsio.

Aeth i astudio Peirianneg yng Ngholeg Sidney Sussex, Caergrawnt. Graddiodd yn 1981 ac erbyn hynny roedd ei mam wedi gadael ei llysdad yn Dinbych felly collodd ei chysylltiad â Chymru.

## Bywyd personol
Mae ganddi dŷ yn Sir Benfro ac mae'n gobeithio symud o'i chartref ym Mryste i Gaerdydd. Ers dechrau cyflwyno ar BBC Radio Wales yn 2019, roedd eisiau ail-ddysgu Cymraeg. Dechreuodd ddysgu unwaith eto. Ymddangosodd ar raglen *Iaith ar Daith* ar S4C yn Ebrill 2020 lle aeth yn ôl i Brestatyn i roi gwers fathemateg i griw o blant saith mlwydd oed yn Ysgol y Llys, yr ysgol Gymraeg newydd yno.

## Teledu
**Countdown* (1982–2005)
*''Take Nobody's Word For It* (1987–1989)
**Tomorrow's World*
**Stars and their Lives*
**What Will They Think of Next*
**Tested to Destruction*
**Better Homes''

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
The Hawthorns

Stadiwm bêl-droed yn nhref West Bromwich yn Sandwell, Lloegr yw **The Hawthorns**. Mae'n gartref i glwb Pencampwriaeth West Bromwich Albion a gall eistedd 26,272 o wylwyr. Gydag uchder o 551tr (168m), hon yw'r stadiwm uchaf o'r 92 clwb sydd yn Uwch Gynghrair a Chynghrair pêl-droed Lloegr.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
Categori:West Bromwich Albion F.C.
Protestiadau myfyrwyr Québec (2012)

[bawd|Protest [22 Mawrth 2012 ym Montréal]]
bawd|Y sgwâr coch, arwyddlun streic y myfyrwyr
Mae **protestiadau myfyrwyr Québec 2012**, a adnabyddir hefyd fel **Y Gwanwyn Masarnen** (Ffrangeg: *Printemps érable*) drwy ei chydweddu â'r Gwanwyn Arabaidd, yn brotest yn Québec, Canada, gan undebau myfyrwyr, myfyrwyr unigol, undebau llafur, grwpiau a phobl adnabyddus i wrthwynebu codiadau yn y ffïoedd dysgu y mae'r Weinyddiaeth Charest wedi'u datgan ar gyfer 2012–2017. Bwriedir codi'r ffioedd dysgu hyn o $CAN2168 i $CAN3793.

Heblaw am rai gweithredoedd cynt, cychwynnodd streic y myfyrwyr ddydd 13 Chwefror 2012. Hon yw'r streic fyfyrwyr fwyaf yn hanes Québec.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Anarchopanda
*Gabriel Nadeau-Dubois

Categori:2012
Categori:Hanes Québec
Categori:Protestiadau yng Nghanada
Quebec 2012
Myfyrwyr Quebec 2012
La La Love

Cân gan gantores Cypraidd Ivi Adamou ydy **La La Love**. Dewisiwyd y gân i gynrychioli Cyprus yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012.

## Rhagddewis Eurovision Cyprus 
Dewisodd CyBC, darlledwr o Gyprus, Ivi Adamou yn fewnol. Dewisiwyd tair cân i'w canu yn sioe rhagddewis Cyprus, pob un ohonynt wedi cael eu hysgrifennu yn bennaf gan gyfansoddwyr tramor. Yn y sioe, a gynhaliwyd ar 25 Ionawr 2012, pleidleisiodd y cyhoedd a'r rheithgor dros "*La La Love*", y gân fuddugol.

Mae fideo o'r gân yn seliedig ar y stori *Snow White* ar gael.

## Eurovision 
Perfformiodd Adamou "*La La Love*" yn rownd gyn-derfynol gyntaf y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2012 ar 22 Mai ac enillodd hi le yn y rownd derfynol.

## Perfformiad siart 
## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
The Cambrian (Cymru)

bawd|270px|Wyneb ddalen y rhifyn cyntaf

Y papur newydd cyntaf i'w gyhoeddi yng Nghymru oedd ***The Cambrian*** (hefyd: *Y Cambrian*).
Cafodd ei gyhoeddi yn Abertawe yn 1804. Tua 580,000 oedd poblogaeth Cymru y pryd hynny a bychan, felly, oedd ei gylchrediad. Saesneg oedd iaith y papur. Yn fuan wedyn - yn 1807 - cyhoeddwyd y *North Walez gazette* ym Mangor, sef wythnosolyn cyntaf Gogledd Cymru.

Cefnogwyd y papur gan deuluoedd yr Heyes a'r Dillwyniaid. Seren Gomer oedd y papur newydd cyntaf yn y Gymraeg, a daeth y rhifyn cyntaf allan o'r wasg yn 1814, yntau o Abertawe.

## Ar-lein
Mae'r papur wedi ei ddigo gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ac i'w darllen ar wefan Papurau Newydd Cymru Ar-lein. ynghyd â dros gant o bapurau newydd Cymraeg a Saesneg eraill o Gymru.

## Dolenni
* The Cambrian ar wefan Papurau Newydd Cymru Ar-lein

## Cyfeiriadau
Categori:Papurau newydd Saesneg Cymru
Categori:Sefydliadau 1804
Bete Mendes

Actores a gwleidydd o Frasil yw **Elizabeth Mendes de Oliveira** (ganwyd 11 Mai 1949 yn Santos).

## Ffilmiau
*2006 - *Brasília 18%*
*2004 - *Vestido de Noiva*
*1981 - *Eles Não Usam Black-tie*
*1980 - *Insônia*
*1980 - *J.S. Brown, o último herói*
*1979 - *Os Amantes da Chuva*
*1974 - *As Delícias da Vida*
*1968 - *Sandra Sandra*

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1949
First ScotRail

**First ScotRail** yw cwmni trenau cenedlaethol yr Alban. Mae'n gweithredu trenau yn yr Alban a gogledd Lloegr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cwmnïau'r Alban
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Gorsaf reilffordd Aintree

Mae **gorsaf reilffordd Aintree** yn gwasanaethu pentref Aintree yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Aintree
Fresno, Califfornia

Dinas yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Fresno County, yw **Fresno**. Cofnodir 510,365 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1872.

## Enwogion
*Joey Cap (g. 1966), canwr
*Mike Connors (g. 1925), actor
*Ken Curtis (g. 1961, m. 1991), actor
*Sam Peckinpah (g. 1925, m. 1984) cyfarwyddwr ffilm

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Fresno

Categori:Dinasoedd Fresno County, Califfornia
Rhestr taleithau'r Unol Daleithiau yn ôl arwynebedd

Dyma restr o Daleithiau'r Unol Daleithiau yn ôl cyfanswm yr arwynebedd, arwynebedd y tir ac arwynebedd ardaloedd gwlyb. Mae'r gwlypdir hwn yn cynnwys llynnoedd, a moroedd hyd at 22&nbsp;km (14 milltir) o linell penllanw'r traeth. Mae rhewlifoedd yn dod o dan "arwynebedd tir" gan mai solid ydy rhew ac nid hylif.

 
 Image:US States by Total Area.svg|Cyfanswm arwynebedd
 Image:US States by Total Land Area.svg|Tir
 Image:US States by Water Area.svg|Dŵr
 Image:US States by Water Percentage.svg|Canran dŵr
 Image:Map of USA AK full.png|Alaska: y dalaith fwyaf o ran tir a dŵr
 File:Map of USA TX.svg|Yr ail dalaith fwyaf o ran arwynebedd: Texas 
 Image:Map of USA highlighting Rhode Island.png|Rhode Island: ydalaith leiaf 
 

Mae'r holl ddata ar y rhestr hon yn dod o Fiwro Canolog yr Unol Daleithiau. Gweler: http://www.census.gov/prod/cen2000/phc3-us-pt1.pdf ac wedi'i seilio ar gyfrifiad 2000.

## Gweler hefyd
*Rhestr taleithiau'r Unol Daleithiau yn ôl uchder

## Cyfeiriadau
Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Louis-Ferdinand Céline

Llenor a ffisegwr  o Ffrainc oedd **Louis-Ferdinand Destouches** (27 Mai 1894 – 1 Gorffennaf 1961), a ddefnyddiodd y llusenw **Louis-Ferdinand Céline**. Enw cyntaf ei fam-gu oedd *Céline*. Fe'i ystyrir yn un o'r ysgrifenwyr mwyaf dylanwadol o'r 20g; datblygodd ddull newydd o ysgrifennu a foderneiddiodd y Ffrangeg a'r byd llên.

## Gwaith (detholiad) 
### Nofelau 
* *Voyage au bout de la nuit*, 1932
* *Mort à crédit* 1936
* ''Guignol's band* 1944
* *Casse-pipe* 1949
* *Féerie pour une autre fois* 1952
* *Normance : Féerie pour une autre fois II* 1954
* *D'un château l'autre* 1957
* *Nord* 1960
* *Le Pont de Londres : Guignol's band II* 1964
* *Rigodon* 1969

### Pamffledi 
* *Mea Culpa* 1936
* *Bagatelles pour un massacre* 1937
* *L'École des cadavres* 1938
* *Les Beaux Draps'' 1941

Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion Ffrangeg
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Meddygon o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Pier Penarth

Mae **Pier Penarth** yn bier oes Fictoria yn nhref Penarth, Bro Morgannwg, Cymru.

bawd|chwith|265px|Pier Penarth

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1895
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Bro Morgannwg
Categori:Arfordir Bro Morgannwg
Categori:Penarth
Penarth
Gorsaf reilffordd Stockport

Mae **gorsaf reilffordd Stockport** yn gwasanaethu tref Stockport ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Stockport
Stockport
Gorsaf reilffordd Castell Dunrobin

Mae **gorsaf reilffordd Castell Dunrobin** (Saesneg: *Dunrobin Castle*) yn gwasanaethu Castell Dunrobin yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

Castell Dunrobin
Gorsaf reilffordd Golspie

Mae **gorsaf reilffordd Golspie** yn gwasanaethu pentref Golspie yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Golspie
Gorsaf reilffordd Invergordon

Mae **gorsaf reilffordd Invergordon** yn gwasanaethu tref Invergordon yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Invergordon
Long Beach, Califfornia

Dinas yn Los Angeles County yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw ** Long Beach**. Cofnodir 390,724 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1888.

## Enwogion
*Billie Jean King (g. 1943), chwaraewr tenis
*Nicolas Cage (g. 1964), actor
*Snoop Dogg (g. 1971), rapiwr Americanaidd, canwr, cynhyrchydd recordiau, ac actor

## Gefeilldrefi Long Beach 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas  Long Beach

Categori:Dinasoedd Los Angeles County, Califfornia
Gorsaf reilffordd Invershin

Mae **gorsaf reilffordd Invershin** yn gwasanaethu pentref Invershin yn yr Ucheldiroedd, Yr Alban.

## Cyfeiriadau
Invershin
Lleision (enw)

Enw Cymraeg ydy **Lleision** sy'n dod o ardal Morgannwg.

Fe'i welir wedi seisnigeiddio mewn sawl cyfenw cyfoes fel 'Leyshon' a 'Leyson'.

Nid yw tarddiad yr enw yn glir.  Mae'n eithaf bosib mae'n dod o'r gair 'llais'.  Hefyd, crybwyllwyd "Llai-Siôn" - hynny yw, ffurf o "Siôn Fychan".

## Pobl
*Ieuan Gethin ab Ieuan ap Lleision
----
Oakland, Califfornia

Dinas yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Alameda County, yw ** Oakland**. Cofnodir 440,646 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2020. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1852. Mae'r ddinas yn gorwedd yn uniongyrchol ar draws y bae o San Francisco.

## Enwogion
*The Pointer Sisters (g. 1966), cantorion
*Robert Culp (g. 1925, m. 2010), actor
*Clint Eastwood (g. 1930), actor, cyfarwyddwr ffilm

## Gefeilldrefi Oakland 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Oakland 

Categori:Ardal Bae San Francisco
Categori:Dinasoedd Alameda County, Califfornia
Rheilffordd y Gogledd Pell

bawd|265px
Mae **rheilffordd y Gogledd Pell** (Saesneg: *Far North Line*) yn rheilffordd wledig o fewn ardal Ucheldiroedd yr Alban, sy'n ymestyn o Inverness i Thurso a Wick. Mae'n rheilffordd fwyaf gogleddol y Deyrnas Unedig.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Gorsafoedd
* Inverness
* Beauly
* Muir of Ord
* Dingwall
* Alness
* Invergordon
* Fearn
* Tain
* Ardgay
* Culrain
* Invershin
* Lairg
* Rogart
* Golspie
* Castell Dunrobin
* Brora
* Helmsdale
* Kildonan
* Kinbrace
* Forsinard
* Altnabreac
* Scotscalder
* Cyffordd Georgemas
* Thurso
* Wick

## Cyfeiriadau
Gogledd Pell
Categori:Ucheldiroedd yr Alban
Selena Gomez

Actores, cantores, a chyfansoddwraig o'r Unol Daleithiau yw **Selena Marie Gomez** (ganwyd 22 Gorffennaf 1992). Mae wedi serennu fel Alex Russo yn y rhaglen deledu Disney *Wizards of Waverly Place*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Rockford, Illinois

Dinas yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Winnebago County, yw **Rockford**. Cofnodir 197,899 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1834.

## Enwogion
*John B. Anderson (g. 1922), gwleidydd
*Alston Scott Householder (g. 1904, m. 1993), mathemategydd
*Cheap Trick, band roc

## Gefeilldrefi Rockford 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas Rockford 

Categori:Dinasoedd Winnebago County, Illinois
Joliet, Illinois

Dinas yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America yw **Joliet** sy'n ymestyn dros sawl Sir: Swydd Joliet, Swydd Troy, Swydd Plainfield a  Swydd Lockport. Cofnodir 147,433 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1833.

## Enwogion
*Mercedes McCambridge (1918–2004), actor
*Katherine Dunham (1909–2006), dawnsiwr, coreograffydd
*Ron Nelson (g. 1929), cyfansoddwr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Joliet 

Categori:Dinasoedd Kendall County, Illinois
Naperville, Illinois

Dinas yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America yw ** Naperville** sy'n ymestyn dros sawl Sir: Swydd DuPage a Swydd Will. Cofnodir 141,853 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1831. Mae Naperville yn un o faestrefi Chicago.

## Enwogion
*Paul Sereno (g. 1957), paleontolegydd
*Luís Alberto Urrea (g. 1955), bardd, nofelydd, ac awdur

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas  Naperville 

Categori:Dinasoedd DuPage County, Illinois
Anarchopanda

[bawd|Anarchopandaym mhrotest 22 Mai 2012 ym [Montréal]]
Mae **Anarchopanda** yn gymeriad symbolaidd sy'n cymryd rhan ym mhrotestiadau myfyrwyr Québec 2012, gan annog dysgu am ddim. Panda sy'n mynychu protestiadau er mwyn cofleidio protestwyr a heddweision ydyw.

## Hanes a meddwl
Athro athroniaeth mewn coleg (neu Cégep) sy'n hoffi darllen yr Hynafwyr fel Platon, Aristoteles a Phlotinos, a wisgodd gyntaf y wisg panda yn gyhoeddus ddydd 8 Mai 2012, ac ers hynny mae o wedi mynd i lawer o brotestiadau.

Mae'r enw Anarchopanda, sy'n cefnogi anarcho-heddychaeth (), Wrth siarad gyda *Le Devoir*, esboniodd ei fod yn gwrthwynebu trais yr heddweision. a "thadofalaethol" ("Fi, oedolyn, ydy'ch amddiffynnwr chi, fy mhlant").

Er fod ei wisg, sy'n gorchuddio'i wyneb, yn anghyfreithlon ym Montréal, cafodd ei arestio dim ond unwaith, a hynny pan gafodd y bws roedd yn teithio ynddo ei stopio gan yr heddlu.

## Gweler hefyd 
* Gabriel Nadeau-Dubois

## Dyfyniadau wedi'u Cymreigio 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  
* Anarchopanda ar Facebook
* Anarchopanda ar Twitter

Categori:Anarchwyr
Categori:Gwleidyddiaeth Canada
Categori:Masgotiaid
Peoria, Illinois

Dinas yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Peoria County, yw **Naperville**. Cofnodir 115,007 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1680.

O fewn yr Unol Daleithiau mae i Peoria enw o fod yn ddigyffro a cheidwadol. Mae "Will it play in Peoria?" yn ffigwr ymadrodd a ddefnyddir yn draddodiadol i ofyn a fydd cynnyrch, person, neu ddigwyddiad penodol yn apelio at gynulleidfaoedd prif ffrwd yr Unol Daleithiau neu ar draws ystod eang o grwpiau demograffig.

## Enwogion
*Betty Friedan (1921–2006), awdur, actifydd, a ffeministaidd
*Dan Fogelberg (1951–2007), canwr-gyfansoddwr, cyfansoddwr
*Camryn Manheim (g. 1961), actor
*Richard Pryor (1940–2005), actor, digrifwr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Peoria

Categori:Dinasoedd Peoria County, Illinois
Elgin, Illinois

Dinas yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America, yw **Elgin** sy'n ymestyn dros sawl Sir: Swydd Kane a  Swydd Cook. Cofnodir 115,007 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1854.

## Enwogion
*Paul Flory (1910–1985), fferyllydd ac enillydd gwobr Nobel
*D. J. Mink (g. 1951), datblygwr meddalwedd, darganfod y cylchoedd o amgylch y blaned Wranws
*Bruce Boxleitner (g. 1950), actor
*Tom Shales (g. 1944), newyddiadurwr; enillydd Gwobr Pulitzer (1988)

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas  Elgin

Categori:Dinasoedd Cook County, Illinois
Springfield, Illinois

**Springfield** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Illinois, Unol Daleithiau. Fe'i lleolir yn Sangamon County. Mae gan Springfield boblogaeth o 181,376, ac mae ei harwynebedd yn 367,413. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1821.

## Enwogion
*Abraham Lincoln (g. 1809, m. 1865), 16eg Arlywydd Unol Daleithiau America
*Adlai Ewing Stevenson II (g. 1900, m. 1965), gwleidydd Americanaidd

## Gefeilldrefi Springfield 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Springfield 


Categori:Dinasoedd Sangamon County, Illinois
Força de um Desejo

Drama deledu o Frasil ydy ***Força de um Desejo***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 10 Mai 1999.

## Cast
## Dolenni allanol
* / Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Malu Mader

Actores o Frasil yw **Maria de Lourdes da Silveira Mäder** (ganwyd 12 Medi 1966 yn Rio de Janeiro).

## Teledu
*2013 *Sangue Bom* - Rosemere
*2010 *Ti Ti Ti* - Suzana
*2008 *Sexo Com Amor?* - Paula 
*2007 *Eterna Magia* - Eva Sullivan
*2004 *Sexo Amor & Traição* - Ana
*2003 *Celebridade* - Maria Clara Diniz
*2002 *O Invasor* - Cláudia/Fernanda
* *Brava Gente* ("Dia de Visita") - Delourdes
*1999 *Força de um Desejo* - Ester Delamare
*1998 *Labirinto* - Paula Lee
*1997 *A Justiceira* - Diana
*1996 *A Vida Como Ela É...*
*1993 *O Mapa da Mina* - Wanda Machado
*1992 *Anos Rebeldes* - Maria Lúcia
* *O Dono do Mundo* - Márcia
*1989 *Top Model* - Duda (Maria Eduarda)
*1988 *Fera Radical* - Cláudia
*1987 *O Outro* - Glorinha da Abolição
*1986 *Anos Dourados* - Lurdinha
*1985 *Ti Ti Ti* - Valquíria
* *Corpo a Corpo* - Beatriz Fraga Dantas (Bia)
* *Eu Prometo* - Dóris Cantomaia

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Wizards of Waverly Place: The Movie

Mae ***Wizards of Waverly Place: The Movie*** yn ffilm Americanaidd o 2009, a seilir ar gyfres deledu boblogaidd Disney o'r enw *Wizards of Waverly Place*. Mae'r ffilm yn serennu Selena Gomez fel Alex Russ.

## Cymeriadau 
* Alex Russo – Selena Gomez
* Justin Russo - David Henrie
* Max Russo - Jake T. Austin
* Theresa Russo - Maria Canals Barrera
* Jerry Russo - David DeLuise
* Harper Finkle - Jennifer Stone

Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Stephen Healey

Milwr a phêl-droediwr Cymreig oedd **Stephen Healey** (19 Medi 1982 - 26 Mai 2012).

Fe'i ganwyd yng Nghaerdydd. Fe'i lladdwyd ef yn nhalaith Helmand, Affganistan.

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Marwolaethau 2012
Richard Marquand

Cyfarwyddwr ffilm o Gymru oedd **Richard Marquand** (22 Medi 1937 – 4 Medi 1987) sy'n enwocaf am gyfarwyddo *Return of the Jedi*, y trydydd o'r ffilmiau Star Wars gwreiddiol. Cafodd ei eni yn Llanisien, Caerdydd.

## Ffilmiau
* *The Legacy* (1978)
* *Birth of the Beatles* (1979)
* *Eye of the Needle* (1981)
* *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi* (1983)
* *Until September* (1984)
* *Jagged Edge* (1985)
* *Hearts of Fire* (1987)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Star Wars
Chris Miller

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Christopher** "**Chris**" **Miller** (ganwyd 1968).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1968
Tress MacNeille

Actores llais o'r Unol Daleithiau yw **Tress MacNeille** (ganwyd 20 Mehefin 1951).

Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Rob Paulsen

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Robert Fredrick** "**Rob**" **Paulsen III** (ganwyd 11 Mawrth 1956).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1956
Jim Cummings

Actor a digrifwr Americanaidd yw **James Jonah** "**Jim**" **Cummings** (ganwyd 3 Tachwedd 1952).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1952
Cam Clarke

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Cameron Arthur** "**Cam**" **Clarke** (ganwyd 6 Tachwedd 1957).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1957
Wizards of Waverly Place

Mae ***Wizards of Waverly Place*** yn gomedi sefyllfa Americanaidd.

## Cymeriadau 
* Alex Russo – Selena Gomez
* Justin Russo - David Henrie
* Max Russo - Jake T. Austin
* Harper Finkle - Jennifer Stone
* Theresa Russo - Maria Canals Barrera
* Jerry Russo - David DeLuise

## Gweler hefyd 
* Wizards of Waverly Place: The Movie - ffilm

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Wanda Sykes

Actor a chomediwr o'r Unol Daleithiau yw **Wanda Sykes** (ganwyd 7 Mawrth 1964).

## Ffilmiau
**Nutty Professor II: The Klumps* (2000)
**Monster-in-Law* (2005)
**My Super Ex-Girlfriend* (2006)
**Evan Almighty* (2007)

## Teledu
**The Chris Rock Show* (1997-2000)
**Curb Your Enthusiasm* (2001-2009)
**Wanda at Large* (2003)
**The Wanda Sykes Show* (2009)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
John Cygan

Actor a chomediwr Americanaidd yw **Jonathan** "**John**" **Cygan** (27 Ebrill 1954 – 13 Mai 2017). Fe'i ganwyd yn Ddinas Newydd Efrog.

## Teledu
**Bob* (1992-1993)
**The X Files* (1994)
**The Commish* (1992-1996)
**Diagnosis Murder* (1998)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Marwolaethau 2017
Ned Beatty

Actor o Americanwr oedd **Ned Thomas Beatty** (6 Gorffennaf 1937 – 13 Mehefin 2021). Ymddangosodd mewn dros 160 ffilm.

Cafodd enwebiadau am wobrau am ei berfformiadau yn *Network*(1976), *Friendly Fire* (1979), *Hear My Song* (1991), a *Toy Story 3* (2010).

## Bywyd personol
Bu'n briod pedwar gwaith a roedd ganddo wyth o blant.

## Ffilmiau
* *Deliverance* (1972)
* *The Life and Times of Judge Roy Bean* (1972)
* ''All The President's Men* (1976)
* *Wise Blood* (1979)
* *Restless Natives* (1985)
* *The Fourth Protocol* (1987)
* *Hear My Song* (1991)
* *Prelude to a Kiss* (1992)
* *In the Electric Mist'' (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Fábio Assunção

Actor o Frasil yw **Fábio Assunção Pinto** (ganwyd 10 Awst 1971 yn São Paulo).

## Teledu
**Força de um Desejo* (1999)
**Celebridade* (2003)

## Ffilmiau
**Sexo, Amor e Traição* (2004)
**Primo Basílio* (2007)
**Bellini and the Devil* (2008)
**País do Desejo* (2012)

## Teledu
**Meu Bem, Meu Mal* (1990)
**Vamp* (1991)
**De Corpo e Alma* (1992)
**Sonho Meu* (1993)
**Pátria Minha* (1994)
**O Rei do Gado* (1996)
**Por Amor* (1997)
**Força de um Desejo* (1999)
**A Grande Família* (2003)
**Celebridade* (2003)
**Mad Maria* (2005)
**Paraíso Tropical* (2007)
**Negócio da China* (2008)
**Songs of Betrayal* (2010)
**S.O.S. Emergência* (2010)
**Tapas & Beijos* (2011)
**As Brasileiras* (2012)

Categori:Actorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Pobl o São Paulo