Rygbi'r undeb

Un or chwaraeon cyswllt llawn ydy '''rygbi'r undeb'''. Math o bêl-droed neu gnapan ydyw a ddechreuodd yn Lloegr ar ddechrau'r 19eg ganrif  Un o reolau rygbi yw bod hawl rhedeg gyda'r bêl yn eich dwylo. Chwaraeir y gêm gan ddefnyddio pêl hirgrwn, ar ddarn laswellt gan amlaf sydd yn 100m o hyd a 70m o led. Ar bob pen, ceir dwy gôl siâp y lythyren H.

Dywedir yn aml mai William Webb Ellis a grëodd y gêm o redeg tra'n dal y bêl ym 1823 yn Ysgol Rugby pan dywedir iddo ddal y bêl tra'n chwarae pêl-droed gan redeg at gôl y gwrthwynebwyr. Er mai prin yw'r dystiolaeth i gefnogi'r hanes hwn, anfarwolwyd stori Ellis yn yr ysgol pan ddatguddiwyd cofed iddo ym 1895. Ym 1848, ysgrifennwyd y rheolau cyntaf gan ddisgyblion - dyma oedd un o'r digwyddiadau cydnabyddedig yn natblygiad cynnar rygbi; mae datblygiadau eraill yn cynnwys penderfyniad Clwb Blackheath i adael Cymdeithas Pêl-droed Lloegr ym 1863, a'r rhanniad rhwng rygbi'r undeb a rygbi'r gynghrair ym 1895. Y corff sy'n rheoli rygbi'r undeb yng Nghymru yw Undeb Rygbi Cymru.

Rheolir rygbi'r undeb gan y Bwrdd Rygbi Rhyngwladol ers iddo gael ei greu ym 1886 ac ar hyn o bryd mae ganddo 115 o undebau cenedlaethol. Ym 1995, cafodd y BRRh wared ar gyfyngiadau ar daliadau i chwaraewyr, gan wneud y gêm yn broffesiynol yn gyhoeddus ar y lefel uchaf am y tro cyntaf.

Cynhelir Cwpan Rygbi'r Byd bob pedair blynedd, gydag enillydd y twrnament yn ennill Cwpan Web Ellis. Cynhaliwyd y twrnament cyntaf ym 1987. Mae Pencampwriaeth y Chwe Gwlad (Yr Alban, Cymru, Yr Eidal, Ffrainc, Iwerddon a Lloegr) a'r Pencampwriaeth Rygbi (Yr Ariannin, Awstralia, De Affrica a Seland Newydd) yn gystadlaethau rhynglwadol a gynhelir bob blwyddyn. Mae cystadlaethau gwladol eraill yn cynnwys yr Aviva Premiership yn Lloegr, y Top 14 yn Ffrainc, y Currie Cup yn Ne Affrica, a'r ITM Cup yn Seland Newydd. Mae cystadlaethau trawsgenedl eraill yn cynnwys y RaboDirect Pro 12, y cystadleuaeth rhwng tîmoedd yn Yr Alban, Cymru, Yr Eidal ac Iwerddon; y Super Rugby, sy'n cynnwys tîmoedd De Affrica, Awstralia a Seland Newydd; a'r Cwpan Heineken, sy'n cynnwys y tîmoedd Ewropeaidd mwyaf.

Fel rheol, chwaraeir gêm o rygbi gyda dau dîm o 15, ond gellir hefyd cael dau dîm o 7.

## Safleoedd ar y maes 
### Blaenwyr
Prif gyfrifoldeb y blaenwyr yw ennill a chadw y meddiant. Mae'r blaenwyr fel arfer yn fwy ac yn gryfach, ac yn cymryd rhan yn y sgrym a'r llinell.

#### Rheng flaen
:**1** Prop pen rhydd 
:**2** Bachwr 
:**3** Prop pen tyn 

#### Ail reng
:**4** Clo
:**5** Clo 

#### Rheng ôl
:**6** Blaenasgellwr ochr dywyll 
:**7** Blaenasgellwr ochr agored 
:**8** Wythwr 

### Cefnwyr
:**9** Mewnwr 
:**10** Maswr 
:**11** Asgellwr chwith
:**12** Canolwr mewnol
:**13** Canolwr allanol 
:**14** Asgellwr de 
:**15** Cefnwr 

## Gweler hefyd
* Cwpan Rygbi'r Byd
* Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru
* Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Iwerddon
* Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol yr Alban
* Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Ffrainc
* Undeb Rygbi'r Alban
* Undeb Rygbi Cymru
* Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Seland Newydd
* Y Gamp Lawn - Rygbi
* Pencampwriaeth y Chwe Gwlad
* Pencampwriaeth y Pum Gwlad
* Carwyn James
* Rhestr o chwaraewyr rygbi yn ôl gwlad
* Rhestr o dimau clwb rygbi'r undeb yng Nghymru
* Cynghrair Celtaidd
* Cwpan Heineken
* Cwpan Eingl-Gymreig

## Cyfeiriadau

Undeb