Ymyrraeth filwrol yn Libia, 2011

bawd|Map o'r gwaharddiad hedfan dros Libia a chanolfannau milwrol a llongau rhyfel sydd yn rhan o'r ymyrraeth 
[bawd|Protest yn 2011 yn [Minneapolis, Minnesota|Minneapolis yn erbyn ymyrraeth filwrol.]]
Ar 19 Mawrth 2011 dechreuodd **ymyrraeth filwrol yn Libia** gan gynghrair o wledydd i weithredu Penderfyniad 1973 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig, fel ymateb i'r gwrthryfel yn Libia. O fewn ychydig ddyddiau roedd Unol Daleithiau America (UDA) a'r Deyrnas Gyfunol (DG) wedi tanio dros 110 taflegryn Tomahawk, a chefnogaeth milwrol gan Canada a Ffrainc. Roedd yr ymyrraeth gan y gynghrair yn cynnwys gwaharddiad hedfan, môr-warchae, a chyrchoedd awyr: cadarnhawyd fod Ffrainc wedi taro nifer o danciau byddin y wlad.

Yr enwau swyddogol ar yr ymgyrchoedd arfog hyn oedd: *Opération Harmattan* gan Ffrainc, *Operation Ellamy* gan y DG, *Operation Mobile* gan Canada ac *Operation Odyssey Dawn* gan UDA. Roedd 19 gwlad yn aelodau o'r gynghrair, gyda'r DG a Ffrainc yn arwain. Roedd y gynghrair yn cynnwys aelod-wladwriaethau NATO, Sweden, Catar, a'r Emiradau Arabaidd Unedig.

Ar 24 Mawrth daeth y gwaharddiad hedfan dan reolaeth NATO, a alwyd yr ymyrraeth yn *Operation Unified Protector*, gyda'r ymosodiadau ar fyddin Libia yn nwylo'r gynghrair.

Daeth yr ymyrraedd filwrol i ben fwy neu lai pan laddwyd yr Arlywydd Gaddafi a daeth ymgyrch NATO i ben yn swyddogol ar 31 Hydref 2011.

## NATO
O aelod-wladwriaethau NATO: Ffrainc, y Deyrnas Gyfunol, yr Unol Daleithiau, Canada, Gwlad Belg, Norwy, a Denmarc gynhaliodd y cyrchoedd awyr. Roedd Sbaen, yr Eidal, a'r Iseldiroedd yn cynnal ymgyrchoedd rhagchwilio yn unig ac roedd Albania yn darparu ei phorthladdoedd a'i meysydd awyr ar gyfer NATO. Darparodd Bwlgaria ffrigad, Gwlad Groeg awyrennau, llong, a chanolfannau milwrol, a darparodd Rwmania un llong, a darparodd llynges Twrci longau ac un llong danfor. Roedd gweddill aelodau NATO'n cefnogi'r ymgyrch i amddiffyn sifiliaid fel yr awdurdodwyd gan Benderfyniad 1973. Er hyn, gwrthododd llywodraeth yr Almaen weithredu'n filwrol.

## Ymateb
Yn y Dwyrain Canol dim ond Syria a wrthwynebodd yr ymyrraeth yn gyfangwbl. Mae dwy o wladwriaethau Arabaidd Gwlff Persia, Catar a'r Emiradau Arabaidd Unedig, wedi cyfrannu at yr ymyrraeth filwrol. Arhosodd lluoedd milwrol yr Aifft, cymydog dwyreiniol Libia a welodd chwyldro yn Ionawr a Chwefror 2011, yn swyddogol niwtral ar y gwrthryfel cyn i Benderfyniad 1973 gael ei basio, ond roedd barn gyhoeddus o fewn y wlad yn gefnogol iawn dros ymyrraeth gan wledydd y Gorllewin. Er bod llywodraeth Iran yn cefnogi'r gwrthryfelwyr yn erbyn Muammar al-Gaddafi, disgrifiodd Ramin Mehmanparast, llefarydd dros adran dramor Iran, y cyrchoedd awyr fel "gwladychiaeth mewn ffurf newydd".

### Protestiadau
Cafwyd protestiadau ledled y byd yn erbyn ymosodiadau milwrol y gynghrair gan gynnwys ym Mawrth 2011 yn Llundain. Ar yr 20fed cafwyd protest y tu allan i 10 Stryd Downing gyda baneri'n mynegi, *"The lessons of Iraq and Afghanistan]] have not been learnt"*. Roedd y mudiad CND yn bresennol yn ogystal â *Stop the War Coalition*. Anerchwyd y dorf gan George Gallaway a dywedodd: ''"Mae'r rhyfel hwn wedi'i seilio ar reoli olew, a'r neges i holl wledydd y byd gan y gynghrair ydy 'Gallwn wneud fel y mynnom!'"* a *"rhyfel Imperialaidd"''.

Yn Libia ei hun, cyn 18 Gorffennaf, cynhaliwyd nifer o brotestiaidau gan bobl y wlad - fel arfer gyda thorf o tua 10,000 yr un - o blaid Gaddafi.

## Cost ariannol
Ar 22 Mawrth 2011 amcangyfrifodd y BBC beth fyddai'r gost ariannol i'r Deyrnas Gyfunol. Dywedodd Francis Tusa,golygydd y rhaglen *Defence Analysis*, y dylid amcangyfrif y gall y gost o hedfan Tornado GR4 fod oddeutu £35,000 yr awr ac felly fod cylch-wylio (neu 'batrolio') un sector felly'n costio £2M –£3M ($2.75M -$4.13M USD) y dydd. Dywedwyd hefyd fod taflegrau'n costio £700,000-800,000 yr un. 

## Oriel o awyrennau milwrol ac arfau eraill

File:US Navy 030114-N-XXXXX-001 USS Florida launches a Tomahawk cruise missile during Giant Shadow in the waters off the coast of the Bahamas.jpg|USS Florida yn saethu taflegryn *Tomahawk* 
File:HMS Cumberland and CVN-69.jpg|Gwarachae forwrol gan ffrigadau'r DG: HMS *Cumberland* (a welir yma gyda USS *Dwight D. Eisenhower*)
File:551-esdragonhammer90-08.jpg|Y llong awyrennau Eidalaidd *Giuseppe Garibaldi*
File:Charles De Gaulle (R91) underway 2009.jpg|Y llong awyrennau Ffrengig *Charles de Gaulle*
File:Regele Ferdinand Frigate 23.jpg|Gwarchae forwrol gan y ffrigad o Rwmania: *Regele Ferdinand*
File:B-2 Spirit supporting operation Odyssey Dawn.jpg|Bomiwr o UDA: *Northrop Grumman B-2 Spirit*
File:Dassault Mirage 2000-5 participating in Odyssey Dawn.jpg|Jet *Dassault Mirage 2000* Qatar
File:Eurofighter Typhoon 02.jpg|*Eurofighter Typhoon* Awyrlu'r Eidal
File:S 100B at Malmen 2010-06-13 2.jpg|System Rhybudd Cynnar o'r Awyr Sweden: y *Saab S 100B Argus*
File:Aerial refueling MD F-A-18A Hornet - Boeing 707-331B - Spain National Day.jpg|*KC-135* o Sbaen yn ail-lenwi tanwydd dau F-18
File:CF-18, Hornet.jpg|Hornet CF-18 Awyrlu Canada
File:Kecskemet 2010 Belgian F-16 photo 41.jpg|Falcon F-16 o Wlad Belg

## Cyfeiriadau
Categori:2011
Categori:Hanes Libia
Libia
Libia 2011