open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prif Gwnstabl

**Prif Gwnstabl** yw'r teitl a roddir i brif swyddog pob heddlu leol yn y DU ac eithrio'r ddau sy'n gyfrifol am Lundain Fwyaf. Mae maint poblogaeth yr ardaloedd maent yn gyfrifol amdanynt yn amrywio o tua un neu ddau gan mil i hyd at ddau neu dri filiwn. Does gan brif gwnstabl ddim swyddog uwch drosto, ond mae'n atebol i'r Awdurdod Heddlu lleol. Mae prif swyddogion rhai adrannau heddlu yng Nghanada yn dal y teitl yn ogystal.

Cynorthwyir y prif gwnstabl gan Dirpwy Prif Gwnstabl ac un neu ragor o Brif Gwnstabliaid Cynorthwyol. Gyda'i gilydd cyfeirir atynt fel "Prif Swyddogion" heddlu lleol ac maent yn perthyn i Gymdeithas y Prif Gwnstabliaid (*Association of Chief Police Officers*).


Categori:Heddlu
Prifysgol Harvard

Prifysgol yn Cambridge, Massachusetts, ydy **Prifysgol Harvard** (Saesneg: *Harvard University*), sefydlwyd yn 1636 a hon yw'r brifysgol hynaf yn yr Unol Daleithiau. Fe'i henwir ar ôl y clerigwr John Harvard (1607–1638), a adawodd ei lyfrgell i'r coleg yn ei ewyllys. 
thumb|upright=1.1|Cerflun John Harvard
Gyda phrifysgolion Yale a Princeton mae Harvard yn un o'r colegau a elwir yn yr Ivy League am iddynt gael eu sefydlu cyn y Chwyldro Americanaidd. Roedd credoau crefyddol weithiau'n chwarae rhan yn llywodraethu'r brifysgol. Gwnaith Charles William Eliot, arlywydd Harvard rhwng 1869 a 1909, ddileu safle ffafriedig Cristnogaeth o’r cwricwlwm.

200px|bawd|dim|Eglwys Goffa, Harvard

## Cynfyfyrwyr
*Helen Keller (1880-1968), awdures, ymgyrchydd a darlithydd 
*E. E. Cummings (1884-1962), bardd
*T. S. Eliot (1888–1965), bardd
*Alfred Kinsey (1894-1956), biolegydd ac athro entomoleg a sŵoleg
*John F. Kennedy (1917-1963), Arlywydd yr Unol Daleithiau
*Leonard Bernstein (1918-1990), cyfansoddwr, pianydd ac arweinydd cerddorfa
*Jack Lemmon (1925-2001), actor
*Margaret Atwood (g. 1939), nofelydd
*Mary Robinson (g. 1944), Arlywydd Iwerddon
*Bill Gates (g. 1955), cyd-sylfaenydd Microsoft
*Barack Obama (g. 1961), Arlywydd yr Unol Daleithiau

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Harvard

Categori:Addysg ym Massachusetts
Categori:Cambridge, Massachusetts

Harvard
Categori:Sefydliadau 1636
Gliese 581 c

250px|bawd|Maint y blaned allheulol **Gliese 581 c** o'i chymharu gyda phlaned Daear (ch) a Neifion (dde).
Mae **Gliese 581 c** (sy'n cael ei ynganu fel: ) yn blaned allheulol sy'n cylchu'r seren gorrach goch Gliese 581. Mae'n ymddangos ei bod mewn ardal breswyl yn y gofod o amgylch y seren, lle gallai tymheredd wyneb unrhyw blaned yno ganiatau presenoldeb dŵr hylifol.  Mae'r blaned yn gymharol agos at y Ddaear, 20.5 blwyddyn goleuni (190 triliwn kilometr) i ffwrdd yng nghytser y Fantol.  Gelwir y seren yn Gliese 581 yn ôl ei rhif yng Nghatalog Gliese o Sêr Cyfagos, a'r blaned ei hun yn Gliese 581 c am ei bod y drydedd agosaf i'r seren (ar raddfa a-b-c).

Darganfuwyd Gliese 581 c ar 4 Ebrill, 2007. Credir mai hi yw'r blaned allheulol gyntaf i'w darganfod gyda thymheredd sy'n agos i'r hyn a geir ar y Ddaear. Yn ogystal â hyn, hi yw'r lleiaf ei maint o'r planedau allheulol o amgylch seren 'prif gyfres' i gael ei darganfod hyd yn hyn. Mae dadl fawr ymlith seryddwyr a gwyddonwyr am y posiblrwydd fod bywyd a allai fod rhywbeth tebyg i'r hyn rydym ni'n ei adnabod ar y blaned "newydd" hon.

Mae gan y blaned y llysenw answyddogol *Ymir*.

## Dolenni allanol 
*  ESO 22/07  "Astronomers Find First Earth-like Planet in Habitable Zone" 
*  Space.com: "Major Discovery: New Planet Could Harbor Water and Life"
*  Planed : Gl 581 c 

Categori:Planedau allheulol
Categori:Planedau daearol
C.P.D. Cei Connah

Clwb pêl-droed o dref Cei Connah, Sir Y Fflint ydy **Clwb Pêl-droed Cei Connah** (Saesneg: ''Connah's Quay Football Club''). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb ym 1946 fel **Ieuenctid Cei Connah** cyn mabwysiadu'r enw **Nomadiaid Cei Connah** ym 1952, ond ers 2008 mae'r clwb, am resymau nawdd, wedi ei adnabod fel gap Cei Connah.

Maent yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Glannau Dyfrdwy, maes sydd yn dal uchafswm o 1,500 o dorf gyda 500 o seddi.

Coch yw’r prif liw sy’n cynrychioli CPD Cei Connah.
Llysenw y tîm yw’r ‘Nomads’

## Hanes
Sefydlyd Clwb Ieuenctid Cei Connah gan chwaraewr Everton a Chymru, T.G. Jones oedd yn frodor o'r dref. Llwyddodd y clwb i ennill Cwpan Amatur Cymru ym 1952-53 cyn sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol y Gogledd ac yna cael eu hethol yn un o glybiau gwreiddiol y Gynghrair Undebol.

Pan sefydlwyd Uwch Gynghrair Cymru ym 1992 cafodd y Nomadiaid eu dewis yn un o glybiau gwreiddiol y gynghrair.

Un o uchafbwyntiau'r clwb oedd curo Kilmarnock F.C. o Uwch Gynghrair yr Alban 0:2 ar 18 Gorffennaf 2019 yn rownd gyntaf Cynghrair Europa UEFA gan ennill 3:2 dros ddau gymal gan fynd drwyddo i'r ail rownd yn erbyn F.K. Partizan Belgrâd o Serbia.

## Record yn Ewrop
## Anrhydeddau
bawd|250px|Michael Bakare; asgellwr chwith
***Cwpan Cymru**
** Cyrraedd Rownd Derfynol: 1997-98
***Cwpan Cynghrair Cymru**
**Enillwyr: 1995-96
***Cwpan Amatur Cymru**
**Enillwyr: 1952-53
** Cyrraedd Rownd Derfynol: 1950-51
***Cwpan Her yr Alban**
** Cyrraedd Rownd Derfynol: 2018-19

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol


Categori:Sefydliadau 1946
Cei Connah
Hampshire

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr, ar lan Môr Udd, yw **Hampshire**, a dalfyrir weithiau fel **Hants**. Ei chanolfan weinyddol yw Caerwynt.

bawd|dim|200px|Lleoliad Hampshire yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn 11 ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol:

250px|dim

# Bwrdeistref Gosport
# Bwrdeistref Fareham
# Dinas Caerwynt
# Bwrdeistref Havant
# Ardal Dwyrain Hampshire
# Ardal Hart
# Bwrdeistref Rushmoor
# Bwrdeistref Basingstoke a Deane
# Bwrdeistref Test Valley
# Bwrdeistref Eastleigh
# Ardal Fforest Newydd
# Dinas Southampton – awdurdol unedol
# Dinas Portsmouth – awdurdol unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 18 etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Aldershot
* Basingstoke
* Caerwynt
* De Portsmouth
* Dwyrain Fforest Newydd
* Dwyrain Hampshire
* Eastleigh
* Fareham
* Gogledd Portsmouth
* Gogledd-ddwyrain Hampshire
* Gogledd-orllewin Hampshire
* Gorllewin Fforest Newydd
* Gosport
* Havant
* Meon Valley
* Romsey a Gogledd Southampton
* Southampton Itchen
* Southampton Test


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Tottenham Hotspur F.C.

[bawd|Stadiwm Tottenham Hotspur, maes y clwb, a adeiladwyd ar safle'r hen faes, White Hart Lane.
Mae **Tottenham Hotspur Football Club** (adnabyddir yn aml fel **Tottenham** neu **Spurs**) yn chwarae yn Uwch Gynghrair Lloegr. Y clwb yma oedd y cyntaf i sicrhau y 'dwbl' sef ennill y Gynghrair a Chwpan Lloegr yn yr run tymor, sef 1960-61. Mae'r clwb gydag ymryson ffyrnig gemau Darbi Gogledd Llundain gyda'u cymdogion agos, Arsenal.

## Rhai chwaraewryr nodedig o Gymru
*Cliff Jones
*Pat Van Den Hauwe
*Simon Davies
*Gareth Bale
*Ben Davies

## Rhestr Rheolwyr 
*Frank Brettell (1898-1899)
*John Cameron (1899-1907)
*Fred Kirkham (1907-1912)
*Peter McWilliam (1912-1927)
*Billy Minter (1927-1930)
*Percy Smith  (1930-1935)
*Jack Tresadern (1935-1938)
*Peter McWilliam (1938-1942)
*Arthur Turner (1942-1946)
*Joe Hulme (1946-1949)
*Arthur Rowe (1949-1955)
*Jimmy Anderson (1955-1958)
*Bill Nicholson (1958-1974)
*Terry Neill (1974-1976)
*Keith Burkinshaw (1976-1984)
*Peter Shreeves(1984-1986)
*David Pleat (1986-1987)
*Terry Venables (1987-1991)
*Peter Shreeves (1991-1992)
*Doug Livermore a Ray Clemence (*interim*) (1992-1993)
*Osvaldo Ardiles (1993-1994)
*Gerry Francis (1994-1997)
*Christian Gross (1997-1998)
*George Graham (1998-2001)
*Glenn Hoddle (2001-2004)
*Jacques Santini (2004)
*Martin Jol (2004-2004)
*Juande Ramos (2007-2008)
*Harry Redknapp (2008-2012)
*André Villas Boas (2012-2013)
*Tim Sherwood (2013-2014)
*Mauricio Pochettino (2014-2019)
*José Mourinho (2019-2021)
*Ryan Mason (2021-2021)
*Nuno Espírito Santo (2021-2021)
*Antonio Conte (2021-2023)
*Cristian Stellini (2023-2023)
*Ryan Mason (2023-2023)
*Ange Postecoglou (2023-2025)
*Thomas Frank (2025-Presennol)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol y Clwb


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Chwaraeon yn Llundain
Dwyrain Sussex

Sir seremonïol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw **Dwyrain Sussex** (Saesneg: *East Sussex*), ar lan Môr Udd. Ei chanolfan weinyddol yw Lewes.

200px|bawd|dim|Lleoliad Dwyrain Sussex yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

250px|dim

# Dinas Brighton a Hove – awdurdol unedol
# Ardal Lewes
# Ardal Wealden
# Bwrdeistref Eastbourne
# Ardal Rother
# Bwrdeistref Hastings

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Bexhill a Battle
* Brighton Kemptown
* Brighton Pavilion
* Eastbourne
* Hastings a Rye
* Hove
* Lewes
* Wealden


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Essex

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw **Essex** sy'n ffinio â Llundain Fwyaf, Swydd Hertford a Môr y Gogledd. Ei chanolfan weinyddol yw Chelmsford.

200px|bawd|dim|Lleoliad Essex yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddeuddeg ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol:

300px|dim

# Ardal Uttlesford
# Ardal Braintree
# Bwrdeistref Colchester
# Ardal Tendring
# Ardal Harlow
# Ardal Epping Forest
# Dinas Chelmsford
# Ardal Maldon
# Bwrdeistref Brentwood
# Bwrdeistref Basildon
# Ardal Rochford
# Bwrdeistref Castle Point
# Bwrdeistref Southend-on-Sea – awdurdol unedol
# Bwrdeistref Thurrock – awdurdol unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y swydd yn 18 etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Basildon a Billericay
* Braintree
* Brentwood ac Ongar
* Castle Point
* Clacton
* Colchester
* Chelmsford
* De Basildon a Dwyrain Thurrock
* Fforest Epping
* Gorllewin Southend
* Harlow
* Harwich a Gogledd Essex
* Maldon
* Rayleigh a Wickford
* Rochford a Dwyrain Southend
* Saffron Walden
* Thurrock
* Witham


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Henffordd

200px|bawd|Arfbais Swydd Henffordd

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr, ar y ffin â Chymru, yw **Swydd Henffordd** (Saesneg: *Herefordshire*). Dinas Henffordd yw ei chanolfan ac mae'n ffinio gyda Swydd Amwythig i'r gogledd, Gwent i'r de-orllewin a Phowys i'r gorllewin. Mae gan ddinas Henffordd boblogaeth o oddeutu 55,800 ond mae'r sir ei hun yn denau iawn ei phoblogaeth gyda dwysedd poblogaeth o 82/km² (212/mi sg). Mae llawer o'r sir yn dir amaethyddol a cheir canran uchel yn dir tyfu ffrwythau (afalau seidr) a gwartheg Henffordd.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Henffordd yn Lloegr

## Hanes
Mae Swydd Henffordd yn un o 39 swydd hanesyddol Lloegr (*Ancient counties of England*). Yn 1974 cafodd ei huno gyda Swydd Gaerwrangon i ffurfio sir Henffordd a Chaerwrangon. Daeth y sir i ben yn 1998.

Fe glywid y Gymraeg yn cael ei siarad mewn rhannau o'r sir hyd c. 1890 e.e. yn Ffwddog, Cwm-iou a Llanddewi Nant Hodni.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol, sef Swydd Henffordd (awdurdod unedol).

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn ddwy etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Gogledd Swydd Henffordd
* Henffordd a De Swydd Henffordd

## Cyfeiriadau
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Glannau Merswy

Sir fetropolitan a sir seremonïol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw **Glannau Merswy** (Saesneg: *Merseyside*). Ffurfiwyd y sir dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Ei chanolfan weinyddol yw dinas Lerpwl.

Mae gan y sir fetropolitan arwynebedd o 645&nbsp;km², gyda 1,423,065 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. 

bawd|200px|dim|Glannau Merswy yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

300px|dim

# Dinas Lerpwl
# Bwrdeistref Fetropolitan Sefton
# Bwrdeistref Fetropolitan Knowsley
# Bwrdeistref Fetropolitan St Helens
# Bwrdeistref Fetropolitan Cilgwri

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 15 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Bootle
* Canol Sefton
* De Cilgwri
* De St Helens ac Whiston
* Garston a Halewood
* Gogledd St Helens
* Gorllewin Cilgwri
* Knowsley
* Lerpwl Riverside
* Lerpwl Walton
* Lerpwl Wavertree
* Lerpwl West Derby
* Penbedw
* Southport
* Wallasey

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd metropolitan Lloegr
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
De Swydd Efrog

Sir fetropolitan a sir seremonïol yn Swydd Efrog a Humber, gogledd Lloegr, yw **De Swydd Efrog** (). Ei chanolfan weinyddol yw Barnsley.

bawd|dim|200px|Lleoliad De Swydd Efrog yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedair bwrdeistref fetropolitan:

250px|dim

# Dinas Sheffield
# Bwrdeistref Fetropolitan Rotherham
# Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster
# Bwrdeistref Fetropolitan Barnsley

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 14 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Canol Barnsley
* Canol Doncaster
* Canol Sheffield
* De-ddwyrain Sheffield
* Don Valley
* Dwyrain Barnsley
* Gogledd Doncaster
* Penistone a Stocksbridge
* Rother Valley
* Rotherham
* Sheffield Brightside a Hillsborough
* Sheffield Hallam
* Sheffield Heeley
* Wentworth a Dearne


Categori:Siroedd metropolitan Lloegr
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Cumbria

Sir seremonïol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw **Cumbria**. Ei chanolfan weinyddol yw Caerliwelydd. Mae'r sir yn cynnwys Ardal y Llynnoedd gyda'r mynyddoedd uchaf yn Lloegr.

bawd|dim|200px|Lleoliad Cumbria yn Lloegr

## Hanes
Yr un tarddiad sydd i'r enw "Cumbria" â'r gair "Cymru"; yn wir, yn yr ardal hon y siaradwyd Hen Gymraeg ddiwethaf yng ngwledydd Prydain ar wahân i Gymru a Chernyw ac efallai Ystrad Clud yn yr Alban. Gair arall am yr iaith ar yr adeg hon yw Cymbrieg, sy'n air academaidd mewn gwirionedd. Mae'r cofnod cynharaf sydd ar glawr o'r gair Hen Saesneg *Cumberland* yn dyddio o 945; ei ystyr yw "Tir y Cymry".

Roedd Rheged, un o deyrnasoedd Brythonig yr Hen Ogledd yn cynnwys y cyfan o'r ardal a adnabyddir heddiw fel Cumbria. Ymhlith y brenhinoedd Brythonig yr oedd Urien Rheged (canodd Taliesin iddo), Owain, Dyfnwal ab Owain, a Mael Coluim. Yn y 7g, daeth o dan deyrnas Northumbria a'i arweinydd Ecgfrith.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

200px|dim

# Cumberland
# Westmorland a Furness

Daeth y ddau awdurdod i fodolaeth ar 1 Ebrill 2023 pan gyfunwyd chwe ardal an-fetropolitan: 

* Crëwyd Cumberland trwy cyfuno Bwrdeistref Allerdale, Bwrdeistref Copeland a Dinas Caerliwelydd.
* Crëwyd Westmorland a Furness trwy cyfuno Ardal De Lakeland, Ardal Eden, Bwrdeistref Barrow-in-Furness.

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Barrow a Furness
* Caerliwelydd 
* Copeland 
* Penrith a'r Goror
* Westmorland a Lonsdale 
* Workington

## Pobl o Cumbria

*Abraham Acton
* Jack Adams
*Aim
*Sir John Barrow
*Norman Birkett
*Chris Bonington
*British Sea Power
*Melvyn Bragg
*John Burgess
*Dale Campbell-Savours, Barwn Campbell-Savours
*Donald Campbell
*Thomas Cape
*Fletcher Christian
*Yr Arglwyddes Anne Clifford
*Samuel Taylor Coleridge
*Glenn Cornick
*Mark Cueto
*Wayne Curtis
*John Dalton
*Thomas DeQuincey
*Brian Donnelly
*Troy Donockley
*Margaret Fell
*Sheila Fell
*Anna Ford
*Douglas Ferreira
*Kathleen Ferrier
*Norman Gifford
*Edmund Grindal
*Ade Gardner
*Sarah Hall
*Willie Horne
*Francis Howgill
*Emlyn Hughes
*Thomas Henry Ismay
*Maurice Flitcroft
*Harry Hadley
*Nigel Kneale
*Phil Jackson
*Nella Last
*Stan Laurel
*Jimmy Lewthwaite
*Hugh Lowther, 5ed Iarll Lonsdale
*Ian McDonald
*Frank McPherson
*Vic Metcalfe
*Dave Myers
*Joss Naylor
*Norman Nicholson
*Sant Ninian
*Catherine Parr
*Fred Peart, Barwn Peart
*John Peel
*Jack Pelter
*Beatrix Potter
*Peter Purves
*Sir James Ramsden
*Hardwicke Rawnsley
*Dame Stella Rimington
*Eric Robson
*George Romney
*Thomas Round
*Adam Roynon
*John Ruskin
*Montagu Slater
*Richard T. Slone
*James Alexander Smith
*Robert Southey
*Lord Soulsby
*Constance Spry
*Gary Stevens
*Stuart Stockdale
*Karen Taylor (comedïwr)
*Edward Troughton
*Keith Tyson
*Josefina de Vasconcellos
*Alfred Wainwright
*William Whitelaw
*John Wilkinson (diwydiannydd)
*Len Wilkinson
*Malcolm Wilson
*Dorothy Wordsworth
*William Wordsworth

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Gogledd Swydd Efrog

Sir seremonïol yng ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Gogledd Swydd Efrog** (). Mae'n cael ei rannu rhwng rhanbarthau Swydd Efrog a Humber a Gogledd-ddwyrain Lloegr. Ei chanolfan weinyddol yw Northallerton.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan a phedwar awdurdod unedol:

350px|dim

* y canlynol yn rhanbarth Swydd Efrog a Humber:

Ardal Selby
Bwrdeistref Harrogate
Ardal Craven
Richmondshire
Ardal Hambleton
Ardal Ryedale
Bwrdeistref Scarborough
Dinas Efrog – awdurdod unedol

* y canlynol yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr:

Bwrdeistref Redcar a Cleveland – awdurdod unedol
Bwrdeistref Middlesbrough – awdurdod unedol
Bwrdeistref Stockton-on-Tees – awdurdod unedol (Y rhan ddeheuol. Lleolir y rhan ogleddol yn sir seremonïol Swydd Durham.)

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan. 

* y canlynol yn rhanbarth Swydd Efrog a Humber: 
** Canol Efrog
** Efrog Allanol
** Harrogate a Knaresborough
** Richmond (Swydd Efrog)
** Scarborough a Whitby
** Selby ac Ainsty
** Skipton a Ripon
** Thirsk a Malton

* y canlynol yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr:
** De Stockton
** De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland
** Middlesbrough
** Redcar


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Middlesex

Sir hanesyddol yn ne-ddwyrain Lloegr oedd **Middlesex**. Roedd ganddi swyddogaeth weinyddol o'r oesoedd canol hyd at 1965. Fe'i lleolwyd i'r gogledd o Afon Tafwys. Roedd Swydd Buckingham i'r gorllewin, Swydd Hertford i'r gogledd, Essex i'r dwyrain, a Surrey a Chaint i'r de. Roedd yn sir weinyddol rhwng 1889 a 1965, pan ddaeth yn rhan o Lundain Fwyaf.

bawd|dim|Lleoliad Middlesex yn ne Lloegr


Categori:Hanes Llundain
Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1965
Gorllewin Sussex

Sir seremonïol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw **Gorllewin Sussex** (Saesneg: *West Sussex*), ar lan Môr Udd. Ei chanolfan weinyddol yw Chichester.

350px|bawd|dim|Lleoliad Gorllewin Sussex yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan:

250px|dim

# Bwrdeistref Worthing
# Ardal Arun
# Ardal Chichester
# Ardal Horsham
# Bwrdeistref Crawley
# Ardal Canol Sussex
# Ardal Adur

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Arundel a Thwyni Deheuol
* Bognor Regis a Littlehampton
* Canol Sussex
* Crawley
* Chichester
* Dwyrain Worthing a Shoreham
* Gorllewin Worthing
* Horsham


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Northumberland

bawd|Baner Northumberland

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Northumberland**, y fwyaf gogleddol yn y wlad honno.  Canolfan weinyddol y sir yw Morpeth. Mae'r sir yn ffinio â Chumbria i'r gorllewin, a'r Alban i'r gogledd, ac â Swydd Durham a Tyne a Wear i'r de.

Mae'r sir yn cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland.

bawd|dim|200px|Lleoliad Northumberland yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol. Fe'i rhennir yn 166 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Morpeth.

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn bedair etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Berwick-upon-Tweed
* Blyth Valley 
* Hexham
* Wansbeck

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdodau unedol Lloegr

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Rutland

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw **Rutland**.

bawd|dim|200px|Lleoliad Rutland yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Nid yw'r sir wedi'i rhannu'n ardaloedd awdurdod lleol; gweinyddir y sir gyfan fel awdurdod unedol.

### Etholaethau seneddol
Cynrychiolir y sir yn San Steffan fel rhan o etholaeth Rutland a Melton.


Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Dwyrain Swydd Efrog

Sir seremonïol yn Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Dwyrain Swydd Efrog** neu **Riding Dwyreiniol Swydd Efrog** (Saesneg: *East Yorkshire* neu *East Riding of Yorkshire*).

bawd|200px|dim|Lleoliad Dwyrain Swydd Efrog yn Loegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

250px|dim

# Riding Dwyreiniol Swydd Efrog (awdurdod unedol)
# Dinas Kingston upon Hull

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Beverley a Holderness
* Brigg a Goole (Mae'r etholaeth hon yn cynnwys rhan o Swydd Lincoln.)
* Dwyrain Kingston upon Hull
* Dwyrain Swydd Efrog
* Gogledd Kingston upon Hull
* Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle
* Haltemprice a Howden

Categori:Dwyrain Swydd Efrog
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Wiltshire

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw **Wiltshire** (weithiau **Swydd Wilton** yn Gymraeg). Ei chanolfan weinyddol yw Trowbridge. Mae'r dir yn ffinio â Hampshire, Dorset, Gwlad yr Haf, Swydd Gaerloyw, Swydd Rydychen a Berkshire.

bawd|dim|200px|Lleoliad Wiltshire yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

200px|dim

# Wiltshire (awdurdod unedol)
# Bwrdeistref Swindon

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Caersallog
* Chippenham
* De Swindon
* De-orllewin Wiltshire
* Devizes
* Gogledd Swindon
* Gogledd Wiltshire


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Gorllewin Swydd Efrog

Sir fetropolitan a sir seremonïol yn Swydd Efrog a Humber, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Gorllewin Swydd Efrog** (Saesneg: *West Yorkshire*). Leeds yw'r ddinas fwyaf yn y sir a Wakefield yw'r ganolfan weinyddol.

bawd|dim|200px|Lleoliad Gorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

300px|dim

# Dinas Leeds
# Dinas Wakefield
# Kirklees
# Calderdale
# Dinas Bradford

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 22 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Batley a Spen
* Calder Valley
* Canol Leeds
* Colne Valley
* De Bradford
* Dewsbury
* Dwyrain Bradford
* Dwyrain Leeds
* Elmet a Rothwell
* Gogledd-ddwyrain Leeds
* Gogledd-orllewin Leeds
* Gorllewin Bradford
* Gorllewin Leeds
* Halifax
* Hemsworth
* Huddersfield
* Keighley
* Morley ac Outwood
* Normanton, Pontefract a Castleford
* Pudsey
* Shipley
* Wakefield


Categori:Siroedd metropolitan Lloegr
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Tyne a Wear

Sir fetropolitan a sir seremonïol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Tyne a Wear** (Saesneg: *Tyne and Wear*). Ei chanolfan weinyddol yw Newcastle upon Tyne.

bawd|dim|200px|Lleoliad Tyne a Wear yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir fetropolitan yn bum bwrdeistref fetropolitan:

300px|dim

# Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead
# Dinas Newcastle upon Tyne
# Gogledd Tyneside
# De Tyneside
# Dinas Sunderland

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 12 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Blaydon
* Canol Sunderland
* Canol Newcastle upon Tyne
* Dwyrain Newcastle upon Tyne
* Gateshead
* Gogledd Newcastle upon Tyne
* Gogledd Glannau Tyne
* Houghton a De Sunderland
* Jarrow
* South Shields
* Tynemouth
* Washington a Gorllewin Sunderland


Categori:Siroedd metropolitan Lloegr
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Buckingham

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw **Swydd Buckingham** (Saesneg: *Buckinghamshire*). Ei chanolfan weinyddol yw Aylesbury, a'r dref fwyaf yn y sir seremonïol hon yw Milton Keynes.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Buckingham yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

150px|dim

# Swydd Buckingham (awdurdod unedol)
# Bwrdeistref Milton Keynes

Cyn Ebrill 2020 roedd Swydd Buckingham yn sir an-fetropolitan wedi'i rhannu yn bedair ardal an-fetropolitan: Ardal Aylesbury Vale, Ardal Chiltern, Ardal South Bucks ac Ardal Wycombe.

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Aylesbury
* Beaconsfield
* Buckingham
* Chesham ac Amersham
* De Milton Keynes
* Gogledd Milton Keynes
* Wycombe

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Barn

Cred oddrychol yw **barn** sy'n ganlyniad i emosiwn neu ddehongliad o ffeithiau.

## Gweler hefyd 
* Ail farn
* Dadl
* Epistemoleg
* Meddwl beirniadol
* Newyddiaduraeth farn
* Rhesymeg

Categori:Cred
Categori:Meddwl beirniadol
Swydd Derby

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw **Swydd Derby** (Saesneg: *Derbyshire*). Ei chanolfan weinyddol yw Matlock.

200px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Derby yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn wyth ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

200px|dim

# Bwrdeistref High Peak
# Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby
# Ardal De Swydd Derby
# Bwrdeistref Erewash
# Bwrdeistref Amber Valley
# Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
# Bwrdeistref Chesterfield
# Ardal Bolsover
# Dinas Derby – awdurdod unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Amber Valley
* Bolsover
* Canol Swydd Derby
* Chesterfield
* De Derby
* De Swydd Derby
* Dyffrynnoedd Swydd Derby
* Erewash
* Gogledd Derby
* Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
* High Peak


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Bedford

:*Erthygl am y sir yn Lloegr yw hon. Gweler hefyd Swydd Bedford (gwahaniaethu).*

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw **Swydd Bedford** (Saesneg: *Bedfordshire*). Ei chanolfan weinyddol yw Bedford.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Bedford yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn dri awdurdod unedol:

200px|dim

# Bwrdeistref Bedford
# Canol Swydd Bedford
# Bwrdeistref Luton

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Bedford
* Canol Swydd Bedford
* De Luton
* De-orllewin Swydd Bedford
* Gogledd Luton
* Gogledd-ddwyrain Swydd Bedford


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Amwythig

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw **Swydd Amwythig** (Saesneg: *Shropshire*), ar y ffin â Chymru (i'r gorllewin ohoni) a Swydd Gaer i'r gogledd, Swydd Henffordd i'r de a Swydd Stafford i'r de-ddwyrain ohoni. Ei chanolfan weinyddol yw Amwythig. Cafodd ei chreu ar 1 Ebrill 2009. Mae Swydd Telford a Wrekin yn sir ar wahân iddi ers 1998, er eu bont o ran sereminïau'n parhau fel un.

200px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Amwythig yn Lloegr

Mae poblogaeth a diwydiant mwya'r sir wedi'u lleoli o fewn 5 tref: yr Amwythig, sydd wedi'i leoli yng nghanol y Sir, Telford, Croesoswallt yn y gogledd-orllewin, Bridgnorth i'r de o Telford a Llwydlo yn ne'r Sir.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:

200px|dim

# Swydd Amwythig (awdurdod unedol)
# Telford a Wrekin

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn bum etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Amwythig ac Atcham
* Gogledd Swydd Amwythig
* Llwydlo
* Telford
* The Wrekin

## Trefi a phentrefi
Ceir dros 400 o bentrefi yn Swydd Amwythig; gweler: Rhestr o bentrefi Swydd Amwythig.

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Durham

:''Erthygl am y sir seremonïol yn Lloegr yw hon. Am yr awdurdod unedol o'r un enw gweler Swydd Durham (awdurdod unedol).*

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Swydd Durham** (neu **Caerweir**) (Saesneg: *Durham* neu *County Durham''). Ei chanolfan weinyddol yw Durham. 

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Durham yn Lloegr

Mae Swydd Durham yn rhan o Esgobaeth Gatholig Hexham a Newcastle, ac Esgobaeth Anglicanaidd Durham. 

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedwar awdurdod unedol:

dim|200px

# Swydd Durham (awdurdod unedol)
# Bwrdeistref Hartlepool
# Bwrdeistref Darlington
# Bwrdeistref Stockton-on-Tees (Y rhan ogleddol. Lleolir y rhan ddeheuol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog.)

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn naw etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Bishop Auckland 
* Darlington
* Dinas Durham
* Easington
* Gogledd Durham
* Gogledd Stockton
* Gogledd-orllewin Durham
* Hartlepool
* Sedgefield


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerloyw

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw **Swydd Gaerloyw** neu **Sir Gaerloyw** (Saesneg: *Gloucestershire*). Ei chanolfan weinyddol yw Caerloyw.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Gaerloyw yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwech ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

200px|dim

# Bwrdeistref Tewkesbury
# Ardal Fforest y Ddena
# Dinas Caerloyw
# Bwrdeistref Cheltenham
# Ardal Stroud
# Ardal Cotswold
# De Swydd Gaerloyw – awdurdol unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Caerloyw
* Cotswolds
* Cheltenham
* Fforest y Ddena
* Stroud
* Tewkesbury
* Thornbury a Yate

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaer

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw **Swydd Gaer**, **Sir Gaer**, **Swydd Gaerlleon** neu **Sir Gaerlleon** (Saesneg: *Cheshire*), ar y ffin â gogledd-ddwyrain Cymru. Ei chanolfan weinyddol yw dinas Caer ond y ddinas fwyaf ydy Warrington ac mae ei threfi'n cynnwys: Widnes, Congleton, Crewe, Ellesmere Port, Runcorn, Macclesfield, Winsford, Northwich, a Wilmslow.

200px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Gaer yn Lloegr

Mae ei harwynebedd yn 2,343 km² a'i boblogaeth yn 1,066,647 yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Gan mai sir seremonïol ydyw ers Ebrill 2009, ni chynhelir etholiadau; mae'r gwaith o weinyddu'r sir ar lefel lleol yn cael ei wneud gan bedwar awdurdod unedol llai: Dwyrain Swydd Gaer, Gorllewin Swydd Gaer a Chaer, Bwrdeistref Halton a Bwrdeistref Warrington.

### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bedwar awdurdod unedol:

250px|dim

# Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
# Dwyrain Swydd Gaer
# Bwrdeistref Warrington
# Bwrdeistref Halton

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Congleton
* Crewe a Nantwich
* De Warrington
* Dinas Caer
* Dyffryn Weaver
* Eddisbury
* Ellesmere Port a Neston
* Gogledd Warrington
* Halton
* Macclesfield
* Tatton

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Barn (cylchgrawn)

bawd|200px|Clawr *Barn* Mehefin 2007
Cylchgrawn Cymraeg materion cyfoes yw ***Barn***, a sefydlwyd yn 1962. Mae'n fisolyn sydd wedi rhedeg i dros 500 rhifyn hyd yn hyn. Emlyn Evans oedd y golygydd cyntaf ac fe'i cyhoeddid gan Lyfrau'r Dryw, Llandybïe (ac Abertawe yn ddiweddarach). Ei olygyddion presennol ydy Vaughan Hughes a Menna Baines. Mae'r dylunydd o Gaerdydd Andy Dark a Steve John, Gwasg Dinefwr, Llandybïe  hefyd yn aelodau allweddol o'r tîm cynhyrchu.

Mae gan y cylchgrawn le amlwg yn hanes yr iaith Gymraeg a'r mudiad cenedlaetholgar yng Nghymru yn ail hanner yr 20g. yn arbennig dan olygyddiaeth Alwyn D. Rees. Adlewyrchai ei gynnwys a'i safbwynt golygyddol ymdrechion Cymdeithas yr Iaith i sicrhau Deddf iaith newydd, y twf yng nghefnogaeth Plaid Cymru, yr ymgyrch llosgi tai haf a materion eraill. Bu Prys Morgan yn ddirprwy olygydd y *Barn* o 1966 hyd 1973.

Nid safbwyntiau cenedlaetholgar yn unig sy'n cael eu mynegi yn y cylchgrawn, a rhoddir llwyfan i wahanol safbwyntiau.  Mae materion Prydeinig a rhyngwladol yn cael eu trafod hefyd, ac yn y blynyddoedd diweddar mae pynciau amrywiol megis celf, teithio, ffilm a cherddoriaeth yn cael lle yn y cylchgrawn. Mae gan y cylchgrawn nifer o golofnwyr sefydlog, ac mae sylwebaeth fisol Richard Wyn Jones ar y byd gwleidyddol Cymreig yn rhan allweddol o'r cylchgrawn ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru a chyn hynny.

Lleolir swyddfa weinyddol *Barn* yng Nghaerfyrddin. Mae gwefan y cylchgrawn www.barn.cymru yn cyhoeddi pob rhifyn yn llawn ar y wefan i danysgrifwyr ac yn cynnal archif o ôl-rifynnau.

Mae *Barn* yn derbyn cymhorthdal gan Gyngor Llyfrau Cymru.

## Golygyddion
* Emlyn Evans
* Aneirin Talfan Davies
* Alwyn D. Rees
* Gwyn Erfyl 
*Gwynn ap Gwilym, Ifor ap Gwilym, Alan Llwyd a Robert Rhys
*Rhydwen Williams
*Robert Rhys 
* Menna Baines (1991–1996)
* Simon Brooks
* Dyfrig Wynn Jones
* Vaughan Hughes a Menna Baines

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan y cylchgrawn

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Sefydliadau 1962
Swydd Hertford

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Lloegr yw **Swydd Hertford** (Saesneg: *Hertfordshire*). Ei chanolfan weinyddol yw Hertford.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Hertford yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddeg ardal an-fetropolitan:

260px|dim

# Ardal Three Rivers
# Bwrdeistref Watford
# Bwrdeistref Hertsmere
# Bwrdeistref Welwyn Hatfield
# Bwrdeistref Broxbourne
# Ardal Dwyrain Swydd Hertford
# Bwrdeistref Stevenage
# Ardal Gogledd Swydd Hertford
# Dinas ac Ardal St Albans
# Bwrdeistref Dacorum

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Broxbourne
* De-orllewin Swydd Hertford
* Gogledd-ddwyrain Swydd Hertford
* Hemel Hempstead
* Hertford a Stortford
* Herstmere
* Hitchin a Harpenden
* St Albans
* Stevenage
* Watford
* Welwyn Hatfield


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Northampton

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw **Swydd Northampton** (Saesneg: *Northamptonshire* neu *Northants*). Ei chanolfan weinyddol yw Northampton.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Northampton yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Cyn 1 Ebrill 2021 rhennid y sir yn saith ardal an-fetropolitan:

250px|dim

# Ardal De Swydd Northampton
# Bwrdeistref Northampton
# Ardal Daventry
# Bwrdeistref Wellingborough
# Bwrdeistref Kettering
# Bwrdeistref Corby
# Ardal Dwyrain Swydd Northampton

Ar ôl 1 Ebrill 2021 ail-grwpiwyd yr ardaloedd hyn yn ddau awdurdod unedol:

250px|dim
# Gorllewin Swydd Northampton
# Gogledd Swydd Northampton

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn saith etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Corby
* Daventry
* De Northampton
* De Swydd Northampton
* Gogledd Northampton
* Kettering
* Wellingborough


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Nottingham

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Nwyrain Canolbarth Lloegr yw **Swydd Nottingham** (Saesneg: *Nottinghamshire*; talfyriad *Notts.*). Ei chanolfan weinyddol yw Nottingham.

bawd|dim|170px|Lleoliad Swydd Nottingham yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn saith ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

130px|dim

# Bwrdeistref Rushcliffe
# Bwrdeistref Broxtowe
# Ardal Ashfield
# Bwrdeistref Gedling
# Ardal Newark a Sherwood
# Ardal Mansfield
# Ardal Bassetlaw
# Dinas Nottingham – awdurdod unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 11 etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Ashfield
* Bassetlaw
* Broxtowe
* De Nottingham
* Dwyrain Nottingham
* Gedling
* Gogledd Nottingham
* Mansfield
* Newark
* Rushcliffe
* Sherwood


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Rydychen

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw **Swydd Rydychen** (Saesneg: *Oxfordshire*). Ei chanolfan weinyddol a'i dinas weinyddol yw Rhydychen.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Rydychen yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan:

250px|dim

# Dinas Rhydychen
# Ardal Cherwell
# Ardal De Swydd Rydychen
# Ardal Vale of White Horse
# Ardal Gorllewin Swydd Rydychen

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Banbury
* Dwyrain Rhydychen
* Gorllewin Rhydychen ac Abingdon
* Henley
* Wantage
* Witney


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerhirfryn

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngogledd-orllewin Lloegr yw **Swydd Gaerhirfryn**, hefyd **Sir Gaerhirfryn** (Saesneg: *Lancashire*). Ei chanolfan weinyddol yw Preston.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Symbol y sir yw rhosyn coch, a chynrychiolir Caerhirfryn (y ddugaeth) gan faner ac arni rosyn coch ar gefndir melyn, yn symbol y Lancastriaid.

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn 12 ardal an-fetropolitan a dau awdurdod unedol,

200px|dim

# Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn
# Bwrdeistref Chorley
# Bwrdeistref De Ribble
# Bwrdeistref Fylde
# Dinas Preston
# Bwrdeistref Wyre
# Dinas Caerhirfryn
# Bwrdeistref Cwm Ribble
# Bwrdeistref Pendle
# Bwrdeistref Burnley
# Bwrdeistref Rossendale
# Bwrdeistref Hyndburn
# Bwrdeistref Blackpool – awdurdod unedol
# Bwrdeistref Blackburn gyda Darwen – awdurdod unedol

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 16 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Blackburn
* Burnley
* Caerhirfryn a Fleetwood
* Cwm Ribble
* Chorley
* De Blackpool
* De Ribble
* Fylde
* Gogledd Blackpool a Cleveleys
* Gorllewin Swydd Gaerhirfryn
* Hyndburn
* Morecambe a Lunesdale
* Pendle
* Preston
* Rossendale a Darwen
* Wyre a Gogledd Preston

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Warwick

250px|bawd|Baner Swydd Warwick.

Sir seremonïol a sir hanesyddol yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw **Swydd Warwick** (Saesneg: *Warwickshire*). Ei chanolfan weinyddol yw tref Warwick.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Warwick yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn bum ardal an-fetropolitan:

200px|dim

# Bwrdeistref Gogledd Swydd Warwick
# Bwrdeistref Nuneaton a Bedworth
# Bwrdeistref Rugby
# Ardal Stratford-on-Avon
# Ardal Warwick

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Gogledd Swydd Warwick
* Kenilworth a Southam
* Nuneaton
* Rugby
* Stratford-on-Avon
* Warwick a Leamington


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Gaerwrangon

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn ne Gorllewin Canolbarth Lloegr yw **Swydd Gaerwrangon** (Saesneg: *Worcestershire*). Ei chanolfan weinyddol yw Caerwrangon.

200px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Gaerwrangon yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
Yn 1974 cafodd Swydd Gaerwrangon ei huno gyda Swydd Henffordd i ffurfio sir Henffordd a Chaerwrangon. Daeth y sir honno i ben yn 1998.

### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwe ardal an-fetropolitan:

250px|dim
# Dinas Caerwrangon
# Ardal Malvern Hills
# Ardal Wyre Forest
# Ardal Bromsgrove
# Bwrdeistref Redditch
# Ardal Wychavon

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn chwe etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Bromsgrove
* Caerwrangon
* Canol Swydd Gaerwrangon
* Gorllewin Swydd Gaerwrangon
* Redditch
* Wyre Forest


Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Swydd Stafford

Sir seremonïol, sir hanesyddol a sir an-fetropolitan yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr yw **Swydd Stafford** (Saesneg: *Staffordshire*). Ei chanolfan weinyddol yw Stafford.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Stafford yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn wyth ardal an-fetropolitan ac un awdurdod unedol:

200px|dim
# Bwrdeistref Tamworth
# Ardal Lichfield
# Ardal Cannock Chase
# Ardal De Swydd Stafford
# Bwrdeistref Stafford
# Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme
# Ardal Swydd Stafford Moorlands
# Ardal Dwyrain Swydd Stafford
# Dinas Stoke-on-Trent – awdurdod unedol

Mae'r wyth ardal an-fetropolitan gyda'i gilydd yn ffurfio'r sir an-fetropolitan Swydd Stafford. Mae'r cyngor sir yn gyfrifol am wasanaethau megis addysg, gwasanaethau cymdeithasol a ffyrdd, tra bod cynghorau yr ardaloedd an-fetropolitan yn rhedeg gwasanaethau megis casglu gwastraff, cynllunio lleol a thai cyngor. Mae'r awdurdod unedol Dinas Stoke-on-Trent 
yn cyfuno y pwerau hyn, ac mae'n gyfrifol am weithredu'r holl wasanaethau yn yr ardal.

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn 12 etholaeth seneddol yn San Steffan:

* Burton
* Cannock Chase
* Caerlwytgoed
* Canol Stoke-on-Trent
* De Stoke-on-Trent
* De Swydd Stafford
* Gogledd Stoke-on-Trent
* Newcastle-under-Lyme
* Stafford
* Stone
* Swydd Stafford Moorlands
* Tamworth

## Gweler hefyd 
* Ardal y Crochendai


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Berkshire

:*Erthygl am y sir yn Lloegr yw hon. Gweler hefyd Berkshire County, Massachusetts, UDA.*

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-ddwyrain Lloegr yw **Berkshire**, a dalfyrir weithiau fel **Berks**. Ei chanolfan weinyddol yw Reading. Fe'i gelwir hefyd yn *Royal County of Berkshire* oherwydd fod Castell Windsor o fewn ei ffiniau. Yn 1974 ac yna yn 1998, newidiodd y llywodraeth y siroedd. Daeth rhan o'r hen Berkshire o fewn Swydd Rydychen. Abingdon oedd tref sirol Berkshire, ond mae Abingdon yn Swydd Rydychen heddiw. Mae hen adeilad neuadd sir Berkshire yn Abingdon yn amgueddfa bellach.

O'i chwmpas ceir: Swydd Rydychen, Swydd Buckingham, Surrey, Wiltshire a Hampshire.

bawd|dim|200px|Lleoliad Berkshire yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn chwe awdurdod unedol:

350px|dim
	
# Gorllewin Berkshire
# Bwrdeistref Reading
# Bwrdeistref Wokingham
# Bwrdeistref Bracknell Forest
# Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead
# Bwrdeistref Slough

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Bracknell
* Dwyrain Reading
* Gorllewin Reading
* Maidenhead
* Newbury
* Slough
* Windsor
* Wokingham

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Siroedd seremonïol Lloegr

Mae'r **siroedd seremonïol Lloegr** yn ardaloedd o Loegr y penodir Arglwyddi Rhaglaw. Yn gyfreithiol, mae'r ardaloedd yn Lloegr, yn ogystal ag yng Nghymru a'r Alban, yn cael eu diffinio gan Ddeddf Rhaglawiaethau 1997 (Saesneg: *Lieutenancies Act 1997*) fel "siroedd ac ardaloedd at ddibenion yr raglawiaethau ym Mhrydain Fawr", mewn cyferbyniad â'r ardaloedd a ddefnyddir ar gyfer llywodraeth leol.

Mae'r mwyafrif o'r siroedd seremonïol yn cyfateb yn fras i siroedd hanesyddol Lloegr, ac mae eu lleoliadau yn weddol gyfarwydd i'r mwyafrif  o drigolion ledled y wlad, felly mae eu henwau'n labeli defnyddiol ar gyfer nodi lleoliadau daearyddol ynddi. 

Mewn cyferbyniad, er bod y system bresennol o siroedd metropolitan ac an-fetropolitan a sefydlwyd ym 1974 yn bwysig ar gyfer gweinyddiaeth llywodraeth leol, mae llawer o'r rhain yn llai cyfarwydd i bobl sy'n byw y tu allan i'r ardaloedd hynny.

## Rhestr o'r siroedd
† 

## Gweler hefyd 
* Siroedd gweinyddol Lloegr
* Siroedd hanesyddol Lloegr

Categori:Siroedd Lloegr
Heddluoedd Cymru

250px|bawd|Heddluoedd Cymru
Ceir pedwar heddlu yng Nghymru:

# Heddlu Dyfed-Powys
# Heddlu Gwent
# Heddlu Gogledd Cymru
# Heddlu De Cymru

Yn wahanol i'r sefyllfa yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nid yw'r grym dros waith yr heddlu wedi'i ddatganoli i Senedd Cymru, felly mae gwaith heddluoedd Cymru yn cael ei reoli ar lefel wleidyddol gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae hyn yn golygu bod yr heddluoedd yn cael eu rheoli ar sail Cymru a Lloegr ar hyn o bryd. Ers 2021, mae pedwar Comisiynydd Heddlu yn cael eu hethol, bob pedair blynedd fel arfer, i oruchwylio gwaith pedwar heddlu Cymru.

Categori:Heddluoedd Cymru
Heddlu Gogledd Cymru

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu Gogledd Cymru** (Saesneg: *North Wales Police*). Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Gwynedd, Conwy, Sir Ddinbych, Sir y Fflint, Bwrdeistref Sirol Wrecsam ac Ynys Môn. Lleolir ei bencadlys ar gyrion Parc Eirias, Bae Colwyn. 

200px|bawd|dim|Lleoliad ardal **Heddlu Gogledd Cymru** (lliw tywyll ar y map)

Fe'i sefydlwyd yn 1967 pan ymforfforwyd heddluoedd Sir y Fflint a Sir Ddinbych yn *Gwynedd Constabulary* (a ffurfiwyd ym 1950 pan unwyd heddluoedd Sir Gaernarfon, Sir Fôn  a Sir Feirionydd). Ailenwyd *Gwynedd Constabulary* yn "Heddlu Gogledd Cymru" ar ôl i lywodraeth leol gael ei diwygio yn Ebrill 1974, a rhoddwyd yr enw "Gwynedd" i un o'r siroedd newydd.

## Dolen allanol
Categori:Bae Colwyn
Categori:Conwy
Categori:Gogledd Cymru
Categori:Gwynedd
Gogledd Cymru
Categori:Sefydliadau 1967
Categori:Bwrdeistref Sirol Wrecsam
Categori:Sir Ddinbych
Categori:Sir y Fflint
Categori:Ynys Môn
Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin

: ''Am y pentref o'r un enw yn Ynys Môn, gweler Llanddeusant, Ynys Môn.''

Pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Llanddeusant**. Saif ar ymyl orllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ger Llangadog ac afon Sawdde. Mae yna boblogaeth sylweddol o Farcudiaid coch yn yr ardal ac un o atyniadau'r pentref yw'r Orsaf Fwydo Barcudiaid sydd ar agor i'r cyhoedd.  Mae hostel ieuenctid yn ei lleoli yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gorsaf Fwydo Barcudiaid Coch

Categori:Cymunedau Sir Gaerfyrddin

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Heddlu Dyfed-Powys

Un o bedwar heddlu Cymru yw **Heddlu Dyfed-Powys** (Saesneg: *Dyfed-Powys Police*). Mae ei ardal yn cynnwys siroedd cadwedig Powys a Dyfed yng Nghanolbarth Cymru. Mae'n gwasanaethu awdurdodau unedol Ceredigion, Sir Gâr, Sir Benfro  a Phowys. Mae ei bencadlys yng Nghaerfyrddin. 

200px|bawd|dim|Lleoliad ardal **Heddlu Dyfed-Powys** (lliw tywyll ar y map)

Fe'i sefydlwyd yn 1968 pan unwyd heddlu Sir Gaerfyrddin a Sir Aberteifi â heddlu Sir Benfro a heddlu Canol Cymru. 

## Dolen allanol
Dyfed-Powys
Categori:Canolbarth Cymru
Categori:Dyfed
Categori:Powys
Categori:Sefydliadau 1968
Llanddeusant, Ynys Môn

: ''Am y pentref o'r un enw yn Sir Gaerfyrddin, gweler Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin.''

Pentref a phlwyf englwysig yng nghymuned Tref Alaw, Ynys Môn, yw **Llanddeusant** (). Saif i'r gogledd o Afon Alaw ac i'r gorllewin o gronfa ddŵr Llyn Alaw.

Un o atyniadau nodweddiadol y pentref yw Melin Llynnon, yr unig felin wynt sy'n parhau i weithio a chynhyrchu blawd yng Nghymru heddiw. Yn ogystal, mae yna felin ddŵr yn y pentref ar lan Afon Alaw, o'r enw 'Melin Hywel'; mae ar agor i'r cyhoedd yn yr haf ar ôl iddi gael ei hatgyweirio yn 1975. Cofnodir melin yn y plwyf yn 1352.

250px|bawd|dim|Melin Hywel, Llanddeusant

## Ysgol
Sefydlwyd Ysgol Llanddeusant yn y pentref yn 1847. Er gwaethaf ymdrechion pobl leol i'w hachub, caewyd Ysgol Gynradd Llanddeusant yng Ngorffennaf 2011 ar ôl gwasanaethu'r pentref am 160 mlynedd. Ar yr 2il o Hydref 2013, rhoddodd Pwyllgor Cynllunio Cyngor Ynys Môn ganiatad i'r cyngor ddymchwel adeilad yr ysgol a chodi 8 o dai ar y safle.

## Enwogion
*Robert ap Huw (1580 - 1665). Telynor enwog, bardd ac awdur llawysgrif ar gerddoriaeth gynnar Cymru, a aned ym Modwigan, ym mhlwyf Llanddeusant.
*John Prydderch Williams (Rhydderch o Fôn) (1830-1868). Bardd, llenor a golygydd.

## Gweinidogion
*Griffith Williams
:”15 Ebrill 1894: Griffith Williams Llanddeusant. Bachgen ieuanc newydd ddechrau pregethu. Amcanu yn dda. Cyfarfod gweddi yn yr hwyr.”

## Gweler hefyd
* Bedd Branwen

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Treftadaeth Môn: Melin Llynnon 
* Treftadaeth Môn: Melin Ddŵr Howell 

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Tref Alaw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Mstislav Rostropovich

Chwaraewr sielo oedd **Mstislav Leopoldovich Rostropovich** (Rwseg: Мстисла́в Леопо́льдович Ростропо́вич, ''Mstislav Leopol'dovič Rostropo'vič'') (27 Mawrth 1927 – 27 Ebrill 2007).

Cafodd ei eni yn ninas Baku, Aserbaijan (Undeb Sofietaidd) i rieni Rwsiaidd ond fe'i magwyd yn Orenburg, canolfan weinyddol Oblast Orenburg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Arweinyddion o Rwsia
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Rwsia
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Pobl a aned yn Baku
Categori:Pobl o Oblast Orenburg
Categori:Pobl fu farw ym Moscfa
Categori:Ymfudwyr o'r Undeb Sofietaidd i'r Unol Daleithiau