Cadwraeth natur

de|bawd|Rhoddwyd llawer o sylw i warchod nodweddion naturiol Rhaeadr Hopetoun, Awstralia, gan ganiatáu mynediad i ymwelwyr.
Mae **cadwraeth natur** yn un elfen o gadwraeth, sy'n canolbwyntio ar amddiffyn rhywogaethau rhag difodiant, cynnal ac adfer cynefinoedd o fewn natur, gwella ecosystemau, a diogelu amrywiaeth fiolegol. Mae'r maes yn gorgyffwrdd â dŵr, mineralau a daeareg, gan fod newid y rhain yn cael effaith ar bethau byw. Ecoleg gymhwysol yw cadwraeth

Mae yna ystod o werthoedd sy'n sail i gadwraeth ac ideolegau amgylcheddol sy'n llywio arferion ecoddiwylliannol. Yn yr 21g bu symudiad tuag at gadwraeth sy'n galw am fwy o ddefnydd o dystiolaeth wyddonol i wella effeithiolrwydd ymdrechion cadwraethol. Yn 2018 roedd 15% o dir a 7.3% o'r cefnforoedd wedi'u diogelu. Gosododd llawer o amgylcheddwyr darged o ddiogelu 30% o diriogaeth a thiriogaeth forol y Ddaear erbyn 2030. Yn 2021, roedd 16.64% o dir a 7.9% o'r cefnforoedd wedi'u diogelu. Mae adroddiad IPCC 2022 ar effeithiau hinsawdd ac addasu, yn tanlinellu'r angen i warchod 30% i 50% o dir, dŵr croyw a chefnforoedd y Ddaear – gan adleisio'r nod o 30% Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Fioamrywiaeth.

## Ymhellach 
Mae nodau cadwraeth yn cynnwys gwarchod cynefinoedd, atal datgoedwigo, cynnal a gwella ansawdd deunydd organig y pridd, atal difodiant rhywogaethau, lleihau gorbysgota, a lliniaru newid hinsawdd. Mae gwahanol safbwyntiau athronyddol yn tywys cadwraethwyr tuag at y gwahanol nodau hyn.

Carreg glo moeseg gadwraeth yw bod gan y byd naturiol werth cynhenid ac anniriaethol ynghyd â gwerth defnyddiol &#x2013; barn a draddodwyd gan rannau o'r mudiad cadwraeth gwyddonol a rhai o ysgolion Rhamantaidd hŷn y mudiad ecoleg. Mae athronwyr wedi rhoi gwerth cynhenid i wahanol agweddau ar natur, boed hyn yn organebau unigol (bioganologiaeth) neu'n gyfanweithiau ecolegol megis rhywogaethau neu ecosystemau (ecoholiaeth).

Yn yr Unol Daleithiau, ym 1864 cyhoeddwyd dau lyfr a osododd y sylfaen ar gyfer traddodiadau cadwraeth Rhamantaidd ac Iwtilitaraidd yn America. Yn dilyn marwolaeth Henry David Thoreau daeth llawer i werthfawrogi ei lyfr *Walden* a ddarluniodd fawredd natur dilychwin fel caer i feithrin ysbryd dyn. Catalogodd llyfr gwahanol iawn gan George Perkins Marsh, sef *Man and Nature*, ei arsylwadau o ddyn yn blino ac yn newid y tir y mae ei gynhaliaeth yn deillio ohono. Nododd fod Parciau Cenedlaethol yn bwysig yn hanes cadwraeth natur, a sefydlwyd rhai o'r parciau cyntaf yn UDA. Disgrifiodd yr hanesydd Alfred Runte sut y cawsant eu sefydlu gyntaf a phwysleisiodd rôl "tiroedd diwerth", hynny yw, bod tir o ddiddordeb masnachol isel yn cael ei ddiogelu'n bennaf, fel cynefinoedd alpaidd a sych. Yn ogystal, mae twristiaeth, estheteg, a "monumentaliaeth" yn bwysig, yn ôl Al Runte.

Yn y gorffennol, mae cadwraeth wedi'i chategoreiddio o dan sbectrwm o safbwyntiau, gan gynnwys y tri hyn: cadwraeth anthroposentrig, cadwraeth ddefnyddiol, a safbwyntiau eco-wleidyddol gwyrdd radical sy'n canolbwyntio ar yr amgylchedd. Yn ddiweddar, mae'r tri phrif grŵp hyn wedi uno o fewn yr hyn a adnabyddir bellach fel 'moeseg cadwraeth'. Y person sy'n cael y clod am lunio'r moeseg gadwraeth yn yr Unol Daleithiau yw'r cyn-arlywydd, Theodore Roosevelt.
''yr athroniaeth o reoli'r amgylchedd mewn modd nad yw'n difetha, yn gwacáu nac yn difa'r amgylchedd.''

Bathwyd y term Saesneg i ffrind agos, Arlywydd yr Unol Daleithiau Theodore Roosevelt, ac fe'i defnyddiwyd ar gyfer cynhadledd genedlaethol o lywodraethwyr UDA ym 1908. Ymddengys i'r term Cymraeg 'cadwraeth' ddeillio o'r gair Saesneg.

Mewn defnydd cyffredin, mae'r term yn cyfeirio at y gweithgaredd o ddiogelu adnoddau naturiol fel coedwigoedd yn systematig, gan gynnwys amrywiaeth fiolegol. Mae Carl F. Jordan yn diffinio cadwraeth fiolegol fel: 

''athroniaeth o reoli'r amgylchedd heb ei difetha, ei gwanio na'i difa.*

## Cadwraeth yng Nghymru 
### Corfforaethau 
* Cyfoeth Naturiol Cymru, a gymrodd lle Cyngor Cefn Gwlad Cymru a chyrff eraill

### Rhestri 
* Arolwg Cadwraeth Daearegol (ACD)

### Safleoedd 
* Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (AGA)
* Ardaloedd Gwarchod Arbennig
* Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol (AOHNE)
* Parciau cenedlaethol
* Safleoedd Daearegol Rhanbarthol Pwysig (SDRhP)
* Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SDGA neu SoDdGA)

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* 
* Glacken, C.J. (1967) *Olion ar Lan Rhodia''. Gwasg Prifysgol California. Berkeley
* Grove, R.H. (1992) 'Origins of Western Environmentalism', Scientific American 267(1): 22–27.
* 
* Grove, R.H. (1995) *Green Imperialism: Colonial Expansion, Tropical Island Edens, and the Origins of Environmentalism, 1600–1860* New York: Cambridge University Press
* Pinchot, G. (1910) *The Fight for Conservation* New York: Harcourt Brace.
* ''"Why Care for Earth's Environment?"* erthygl yn rhifyn 2007 o Awake!
*  Lawrlwythiad rhydd ac am ddim.

## Dolenni allanol 
* Ardaloedd Gwarchodedig a Chadwraeth yn Ein Byd mewn Data
* *Geiriadur Hanes Syniadau* : Cadwraeth Adnoddau Naturiol
* *Ar Gyfer Cenedlaethau'r Dyfodol'', rhaglen ddogfen Ganadaidd ar sut y dylanwadodd moeseg cadwraeth ar barciau cenedlaethol
* Rhestr Categori --- Religion-Online.org "Ecoleg/Amgylchedd"
Categori:Datblygu cynaliadwy
Categori:Amgylchedd
Categori:Cadwraeth