open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lepcha

:*Erthygl am y bobl yw hon. Am yr iaith gweler Lepcha (iaith).*
Trigolion brodorol Sikkim (un o daleithiau India heddiw) yw'r **Lepcha**. Yn ogystal, ceir rhai pobl Lepcha yn byw dros y ffin yng ngorllewin Bhwtan, ardal Ilam yn nwyrain Nepal, ac ym mryniau Darjeeling yn nhalaith Indiaidd Gorllewin Bengal. Fe'i gelwir hefyd yn **Rong**, **Rongke**, neu **Rongpa** (Tibeteg).

Siaradent yr iaith Lepcha. Mae tua 150 llawysgrif Lepcha ar gael heddiw gyda'r hynaf yn dyddio o'r 17g.

Mae'r rhan fwyaf o'r Lepcha yn Fwdhyddion Tibetaidd o ran crefydd, ffydd a ddaeth i Sikkim a'r cylch gyda'r bobl Bhutia o dde Tibet, ac mae rhai yn Gristnogion. Mae rhai o blith y Lepcha yn dal i ddilyn eu crefydd shamanistaidd a adnabyddir fel Mun. Ond fel yn agos y grefydd Bön yn Nhibet, mae Mun a Bwdhaeth wedi'u cymysgu yng nghrefydd boblogaidd y werin ac weithiau mae'n anodd gwahaniaethu rhyngddynt.

Ceir tua 50,000 o Lepcha yn Sikkim a bryniau Darjeeling. Yn ôl cyfrifiad Nepal yn 2001, roedd yna 3,660 Lepcha yn Nepal, 88.80% yn Fwdhyddion a 7.62% yn dilyn Hindŵaeth.

Mae'r Lepcha yn gymdeithas batriarchaidd. Mae ei hagwedd tuag at rywioldeb yn eangfrydrig; dydy anffyddlondeb partner ddim yn bechod ac mae perthnasau rhywiol yn dechrau yn ifanc.

Mae gan y Lepcha llên gwerin gyfoethog. Yn ôl traddodiad, crëwyd y dyn a dynes Lepcha cyntaf gan Dduw o eira pur Kanchenjunga, mynydd uchaf Sikkim, ac mae gan y mynyddoedd, y bryniau, coedwigoedd a'r afonydd ran bwysig yn eu mytholeg.

## Cyfeiriadau
* K. P. Tamsang, *The Unknown and Untold Reality about the Lepchas* (Lyangsong Tamsang, Kalimpong, 1983; ail argraffiad, 1998)

## Dolenni allanol
*  Ymchwil 
* ethnologue.com

Categori:Grwpiau ethnig yn India
Categori:Grwpiau ethnig yn Nepal
Categori:Sikkim
Categori:Bhwtan
The Cat in the Hat

Llyfr plant enwog gan Dr. Seuss yw ***The Cat in the Hat*** ("*Y Gath yn yr Het"*) (1957). Mae'r arwr yn gath anthropomorffig, direidus sy'n gwisgo het uchel a bo-tei coch. Mae'n cario ymbarel hefyd. Daeth y llyfrf yn boblogaidd yn gyntaf yn yr Unol Daleithiau. Ymddengys y cymeriad hwn mewn chwech o lyfrau sydd a'u testun yn gerddi.

## Gweler Hefyd 
* *The Cat in the Hat (ffilm)*

Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Llyfrau 1957
Categori:Llyfrau am gathod
How the Grinch Stole Christmas!

Un o'r llyfrau enwocaf Dr. Seuss yw ***How the Grinch Stole Christmas!*** (1957).

## Ffilm a Theledu
* How the Grinch Stole Christmas!
Opeth

[300px|de|bawd|[Knoxville, Tennessee yn 2009.]]
Band metal-angau blaengar o Stockholm, Sweden, yw **Opeth**. Ffurfiwyd y band ym 1990.

## Aelodau
* Mikael Åkerfeldt: prif itâr, llais, geiriau (1990–presennol)
* Fredrik Åkesson: gitâr (2007–presennol)
* Martin Mendez: gitâr fas (1997–presennol)
* Martin Axenrot: drymiau (2006–presennol)
* Per Wiberg: allweddell (2005–presennol)

### Aelodau Blaenorol
* Peter Lindgren: prif itâr a rhythm (1991–2007)
* Martin Lopez: drymiau (1997–2006)
* Anders Nordin: drymiau (1990–1997)
* Johan DeFarfalla: gitâr fas (1991, 1994–1996)
* Stefan Guteklint: gitâr fas (1992–1993)
* David Isberg: llais (1990–1992)
* Mattias Ander: bass (1992)
* Andreas Dimeo: gitâr rhythm (1991)
* Kim Pettersson: gitâr rhythm (1991)
* Nick Döring: gitâr fas (1990–1991)

## Albymau
* 1995 *Orchid*
* 1996 *Morningrise*
* 1998 *My Arms, Your Hearse*
* 1999 *Still Life*
* 2001 *Blackwater Park*
* 2002 *Deliverance*
* 2003 *Damnation*
* 2005 *Ghost Reveries*
* 2007 *The Roundhouse Tapes* (Sioe fyw)
* 2008 *Watershed*
* 2011 *Heritage*
* 2014 *Pale Communion*
* 2016 *Sorceress*
* 2019 *In Cauda Venenum*
* 2024 *The Last Will and Testament*

## DVD
* 2004 ''Lamentations (Live at Shepherd's Bush Empire 2003)*
* 2006 *Beyond Ghost Reveries'' (Gyda'r albwm Ghost Reveries argraffiad arbennig)
* 2008 *Opeth Live at the Roundhouse*

## Dolenni allanol
*  Gwefan Swyddogol
*  Opeth ar Myspace

Categori:Bandiau Swedaidd
The Cat in the Hat (ffilm)

Ffilm ffantasi ar gyfer plant gan y cyfarwyddwr Bo Welch yw ***The Cat in The Hat*** a gyhoeddwyd yn 2003. Fe'i cynhyrchwyd gan Brian Grazer yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Imagine Entertainment. Cafodd ei ffilmio yn Los Angeles. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Alec Berg. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Dan Castellaneta, Paris Hilton, Dakota Fanning, Alec Baldwin, Mike Myers, Sean Hayes, Kelly Preston, Spencer Breslin, Frank Welker, Daran Norris, Clint Howard, Amy Hill, Danielle Chuchran, Steven Anthony Lawrence a Stephen Hibbert. Mae'r ffilm *The Cat in The Hat* yn 82 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2003. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl* sef ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr ffilm Gore Verbinski. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Emmanuel Lubezki oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Don Zimmerman sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar waith cynharach, *The Cat in the Hat*, sef gwaith ysgrifenedig gan yr awdur Dr. Seuss a gyhoeddwyd yn 1957.
## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Bo Welch ar 30 Tachwedd 1951 yn Yardley, Pennsylvania. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1979 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Arizona.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Bo Welch nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q484864.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Dramâu-comedi o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Dramâu-comedi
Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Don Zimmerman
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
How the Grinch Stole Christmas (ffilm)

Ffilm sy'n seiliedig ar lyfr enwog gan Dr. Seuss yw '''''Dr. Seuss' How the Grinch Stole Christmas*** (hefyd ***The Grinch'''*) (2000).

## Cymeriadau 
* *Grinch* - Jim Carrey
* *Cindy Lou Who* - Taylor Momsen
* *Maer Augustus Maywho*  - Jeffrey Tambor
* *Martha May Whovier* - Christine Baranski
* *Lou Lou Who* - Bill Irwin
* *Betty Lou Who* - Molly Shannon
* *Whobris* - Clint Howard
* *Grinch Ifanc* - Josh Ryan Evans
* *Max* - Frank Welker (llais)
* *Clarnella'' - Mindy Sterling

Categori:Ffilmiau 2000
Horton Hears a Who! (ffilm)

Ffilm animeiddiedig sy'n serennu Jim Carrey a Steve Carell (lleisiau'n unig) yw ***Horton Hears a Who!*** (2008). Cyfarwyddwyr y ffilm yw Jimmy Hayward a Steve Martino, a chafodd ei gynhyrchu gan *Blue Sky Studios*. Fe'i rhyddhawyd ar 14 Mawrth 2008 gan 20th Century Fox, a chafodd adolygiadau positif ar y cyfan; roedd y derbynion oddeutu $297 a'r costau i'w chreu'n ddim ond $85 miliwn.

## Cymeriadau 
* *Horton yr Eliffant* - Jim Carrey
* *Ned McDodd, maer Whoville* - Steve Carell
* *Morton y llygoden* - Seth Rogen
* *Sour Kangaroo* - Carol Burnett
* *Rudy* - Josh Flitter
* *JoJo McDodd* - Jesse McCartney
* *96 o ferched* - Selena Gomez a Samantha Droke
* *Sally McDodd* - Amy Poehler
* *Dr. Mary Lou Larue* - Isla Fisher
* *Vlad Vladikoff* - Will Arnett

Categori:Ffilmiau 2008
Heathers

Ffilm gomedi du sy'n serennu Winona Ryder a Christian Slater yw ***Heathers*** (1989).

## Cast
* *Veronica Sawyer* - Winona Ryder
* *Jason "JD" Dean* - Christian Slater
* *Heather Duke* - Shannon Doherty
* *Heather McNamara* - Lisanne Falk
* *Heather Chandler* - Kim Walker
* *Pauline Fleming* - Penelope Milford
* *Betty Finn* - Renée Estevez

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Dumb and Dumber

Ffilm gomedi sy'n serennu Jim Carrey a Jeff Daniels yw '*Dumb and Dumber* (1994).

## Cast
* *Lloyd Christmas* - Jim Carrey
* *Harry Dunn* - Jeff Daniels
* *Mary Swanson* - Lauren Holly
* *Joe Mentalino* - Mike Starr
* *Helen Swanson* - Teri Garr

Categori:Ffilmiau 1994
Schaffhausen

Gallai **Schaffhausen** gyfeirio at:

* Schaffhausen, dinas yn y Swistir
* Schaffhausen, canton yn y Swistir
The Rocketeer (ffilm)

Ffilm sy'n serennu Billy Cambell, Jennifer Connelly a Timothy Dalton yw ***The Rocketeer*** (1991).

Categori:Ffilmiau 1991
Dr. Seuss

Awdur Americanaidd oedd **Theodor Seuss Geisel**, a adnabyddir wrth ei enw lenyddol **Dr. Seuss** (2 Mawrth 1904 – 24 Medi 1991).

## Rhai o'i lyfrau
* *And to Think That I Saw It on Mulberry Street* (1937)
* *Horton Hatches the Egg* (1940)
* *Horton Hears a Who!* (1954)
* *How the Grinch Stole Christmas!* (1957)
* *The Cat in the Hat* (1957)
* *The Cat in the Hat Comes Back* (1958)
* *Yertle the Turtle and Other Stories* (1958)
* *Green Eggs and Ham* (1960)
* *One Fish Two Fish Red Fish Blue Fish* (1960)
* ''Dr. Seuss's ABC* (1963)
* *Hop on Pop* (1963)
* *The Foot Book* (1968)
* *The Lorax* (1971)
* *Marvin K. Mooney Will You Please Go Now!* (1972)
* *Oh, the Places You'll Go!'' (1990)

Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Cartwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Darlunwyr llyfrau plant
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Springfield, Massachusetts
Schaffhausen (dinas)

Dinas yn y Swistir a phrifddinas canton Schaffhausen yw **Schaffhausen** (Almaeneg: *Schaffhausen*; Ffrangeg: *Schaffhouse*). Saif yng ngogledd y wlad, ar afon Rhein, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 34,600.

Gerllaw'r ddinas, ceir rhaeadr mwyaf Ewrop, y Rheinfall.

Categori:Dinasoedd y Swistir
Categori:Schaffhausen (canton)
Fantastic Four (ffilm 2005)

Ffilm sy'n serennu Ioan Gruffudd, Chris Evans, Jessica Alba, a Michael Chiklis yw ***Fantastic Four*** (2005).

## Actorion
* Ioan Gruffudd - Reed Richards / Mr. Fantastic
* Jessica Alba - Susan Storm / Invisible Woman
* Michael Chiklis - Ben Grimm / The Thing
* Chris Evans - Johnny Storm / Human Torch
* Julian McMahon - Victor von Doom / Doctor Doom
* Hamish Linklater - Leonard
* Kerry Washington - Alicia Masters
* Laurie Holden - Debbie McIlvane
* David Parker - Ernie
* Kevin McNulty - Jimmy O'Hoolihan
* Maria Menounos - Nurse
* Michael Kopsa - Ned Cecil
* Stan Lee - Willie Lumpkin

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Chris Evans

Actor Americanaidd yw **Christopher Robert Evans** (ganwyd 13 Mehefin 1981). Adnabyddir ef orau am chwarae rolau yn y ffilmiau *Fantastic Four*, *Cellular* a *Not Another Teen Movie*.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1981
Robin Hood: Prince of Thieves

Ffilm anturiaeth sy'n serennu Kevin Costner a Christian Slater yw ***Robin Hood: Prince of Thieves*** (1991).

## Cymeriadau 
* *Robin Hood* - Kevin Costner
* *Maid Marian* - Mary Elizabeth Mastrantonio
* *Azeem* - Morgan Freeman
* *Will Scarlett* - Christian Slater
* *Sheriff Nottingham* - Alan Rickman
* *Friar Tuck* - Michael McShane
* *Lord Locksley* - Brian Blessed
* *Little John* - Nick Brimble
* *Y Brenin Rhisiart* - Sean Connery

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 1991
Categori:Robin Hwd
Not Another Teen Movie

Ffilm gomedi 2001 yw ***Not Another Teen Movie***.

## Cast
* *Jake Wyler* - Chris Evans
* *Janey Briggs* - Chyler Leigh
* *Priscilla* - Jaime Pressley
* *Austin* - Eric Christian Olsen
* *Catherine Wyler* - Mia Kirshner
* *Malik Token* - Deon Richmond
* *Ricky Lipman* - Eric Jungman
* *Reggie Ray* - Ron Lester
* *Mitch Briggs* - Cody McMains
* *Ox* - Sam Huntington
* *Bruce* - Samm Levine
* *Amanda Becker* - Lacey Chabert
* *Areola* - Cerina Vincent
* *Les* - Riley Smith
* *Mr. Briggs* - Randy Quaid

Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau sy'n cynnwys llosgach
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Basel

Gallai **Basel** gyfeirio at:

* Basel, dinas yn y Swistir
* Basel Ddinesig, hanner canton yn y Swistir
* Basel Wledig, hanner canton yn y Swistir
Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer

Ffilm sy'n olynnu *Fantastic Four* yw ***Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer*** (2007). Mae'r ffilm yn serennu Ioan Gruffudd, Jessica Alba, Chris Evans, Michael Chiklis, Julian McMahon a Laurence Fishburne.

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Disney
Schaffhausen (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Schaffhausen** (Almaeneg: *Schaffhausen*; Ffrangeg: *Schaffhouse*). Saif yng ngogledd y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2003 yn 73,749. Prifddinas y canton yw dinas Schaffhausen.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Schaffhausen yn y Swistir

Schaffhausen yw canton mwyaf gogleddol y Swistir, a saif bron y cyfan ohono ar lan ogleddol afon Rhein. Ceir rhan o fynyddoedd y Jura yma, yn codi i uchder o 912 medr. Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (87.6%), ac o ran crefydd roedd 50.6% yn brotestaniaid a 24.3% yn Gatholigion yn 2003.

Ceir rhaeadr mwyaf Ewrop, y Rheinfall, yn y canton.

Categori:Cantons y Swistir
The Lost World: Jurassic Park

Ffilm ffugwyddonol gan Steven Spielberg yw ***The Lost World: Jurassic Park*** (1997).

## Cymeriadau 
* *Dr. Ian Malcolm*  - Jeff Goldblum
* *Dr. Sarah Harding* - Julianne Moore
* *Nick Van Owen* - Vince Vaughn
* *Roland Tembo* - Pete Postlethwaite
* *Kelly Curtis Malcolm* - Vanessa Lee Chester
* *Peter Ludlow* - Arliss Howard
* *John Hammond* - Richard Attenborough
* *Dieter Stark* - Peter Stormare
* *Ajay Sidhu* - Harvey Jason
* *Eddie Carr* - Richard Schiff
* *Dr. Robert Burke* - Thomas F. Duffy
* *Alexis "Lex" Murphy* - Ariana Richards
* *Tim Murphy* - Joseph Mazzello

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg
The Princess Diaries (ffilm)

Ffilm Disney sy'n serennu Anne Hathaway a Julie Andrews yw ***The Princess Diaries*** (2001).

## Cast
* *Mia Thermopolis* - Anne Hathaway
* *Y Frenhines Clarisse Renaldi* - Julie Andrews
* *Joe* - Hector Elizondo
* *Lilly Moscovitz* - Heather Matarazzo
* *Michael Moscovitz* - Robert Schwarztman
* *Lana Thomas* - Mandy Moore
* *Josh Bryant* - Erik von Detten
* *Helen Thermopolis* - Caroline Goodall
* ''Patrick O'Connell'' - Sean O'Bryan
* *Jeremiah Hart* - Patrick Flueger
* *Mrs. Gupta* - Sandra Oh

Categori:Ffilmiau 2001
Sarat Chandra Das

Ysgolhaig o India a arbenigai ar yr iaith Tibeteg a hanes a diwylliant Tibet oedd **Sarat Chandra Das** (18 Gorffennaf 1849 - Mai 1917)

Gweithiodd Das fel ysbïwr i'r Prydeinwyr ar adeg pan roedd Rwsia, Tsieina a Phrydain yn chwarae'r "Gêm Fawr" am ddylanwad a rheolaeth yng nghanolbarth Asia a Thibet. Ymwelodd â Lhasa i gasglu gwybodaeth am y sefyllfa yno. Ond roedd gan Das resymau personol a phroffesiynol am ei ymweliad hefyd, gan ei weld fel cyfle euraidd i ddysgu chwaneg am iaith a diwylliant Tibet. Ar ôl dychwelyd, ymsefydlodd Das yn Darjeeling, lle daeth yn brifathro Ysgol Breswyl Bhutia. Daeth yn ffigwr adnabyddus yn y brynfa. Enwodd ei gartref yn 'Lhasa Villa' a chafodd sawl ymweliad gan ysgolheigion yn cynnwys Syr Charles Alfred Bell, Ekai Kawaguchi ac Evans-Wentz. Ysgrifennodd am ei deithau yn Nhibet, ond ei brif weithiau ysgolheigaidd yw ei *Tibetan-English Dictionary* swmpus, a gyhoeddwyd yn 1902, a'i ramadeg Tibeteg.

## Llyfryddiaeth
* *Contributions on the religion, history &c., of Tibet: Rise and progress of Jin or Buddhism in China*. (1882).
* *Narrative of a journey to Lhasa in 1881-82*. (1885).
* *Narrative of a journey round Lake Yamdo (Palti), and in Lhokha, Yarlung, and Sakya, in 1882*. (1887).
* *The doctrine of transmigration*. Buddhist Text Society (1893).
* *Indian Pandits in the Land of Snow*. Ailargraffias: Rupa (2006).ISBN 978-8129108951.
* *A Tibetan-English dictionary, with Sanskrit synonyms*. Calcutta, 1902. Adargraffiad: Motilal Banarsidass, 1970.
* *Journey To Lhasa & Central Tibet*. John Murray, Llundain (1902). Adargraffiad: Kessinger Publishing, LLC (2007). ISBN 978-0548226520.
* *An introduction to the grammar of the Tibetan language;: With the texts of Situ sum-tag, Dag-je sal-wai melong, and Situi shal lung*. Darjeeling Branch Press, 1915. Adargraffiad: Motilal Barnasidass, Delhi, 1972.
* *Autobiography: Narratives of the incidents of my early life*. Adargraffiad, 1969).

Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Darjeeling
Categori:Geiriadurwyr
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o India
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o India
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o India
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o India
Categori:Llenorion taith Saesneg o India
Categori:Pobl o Chittagong
Categori:Tibetolegwyr
Categori:Ysgolheigion y 19eg ganrif o India
Categori:Ysgolheigion yr 20fed ganrif o India
Categori:Ysgolheigion Saesneg o India
Scary Movie

Ffilm gomedi 2000 gan Keenen Ivory Wayans yw **Scary Movie**.

## Cast
* *Cindy Cambell* - Anna Faris
* *Brenda Meeks* - Regina Hall
* *Bobby Prinze* - Jon Abrahams
* *Shorty Meeks* - Marlon Wayans
* *Ray Wilkins* - Shawn Wayans
* *Buffy Gilmore* - Shannon Elizabeth
* *Greg Phillipe* - Lochlyn Munro
* *Doofy Gilmore* - Dave Sheridan
* *Gail Hailstorm* - Cheri Oteri

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Basel (dinas)

Dinas yn y Swistir yw **Basel** (Almaeneg: *Basel*, Ffrangeg: *Bâle*). Gyda phoblogaeth o 166,000 yn 2004, hi yw trydedd dinas y Swistir o ran poblogaeth.

Saif Basel yng ngogledd-orllewin y Swistir, ar Afon Rhein, ac yn agos i'r ffin â Ffrainc a'r Almaen.
bawd|dim|Eglwys Gadeiriol Basel

## Adeiladau a chofadeiladau
*Basel Münster (eglwys)
*Dompropstei (amgueddfa)
*Messeturm (tŵr)
*Neuadd y Dref
*Prifysgol Basel

## Pobl enwog yn enedigol o Basel 
*Leonhard Euler (1707), gwyddonydd
*Jacob Burckhardt (1818), hanesydd
*Karl Barth (1886), diwinydd
*Hans-Peter Tschudi (1913), gwleidydd
*Roger Federer (1981), chwaraewr tennis

Treuliodd Desiderius Erasmus ran olaf ei oles yn y ddinas.

Categori:Basel Ddinesig
Categori:Dinasoedd y Swistir
E.T. the Extra-Terrestrial

Ffilm ffugwyddonol yw ***E.T. the Extra-Terrestrial*** (1982). Cafodd y ffilm ei chyd-gynhyrchu a'i chyfarwyddo gan Steven Spielberg a chafodd ei hysgrifennu gan Melissa Mathison. Mae Henry Thomas, Robert MacNaughton, Drew Barrymore, Dee Wallace a Peter Coyote yn actio yn y ffilm. Mae'r ffilm yn adrodd hanes Elliott (sy'n cael ei actio gan Thomas), bachgen unig sy'n dod yn ffrindiau gyda chreadur o blaned arall, a elwir yn "E.T.", sydd wedi ei adael ar y ddaear. Mae Elliott a'i siblingiaid yn helpu E.T. i ddychwelyd adref tra'n ceisio cuddio'i bresenoldeb wrth ei fam a'r llywodraeth.

Seiliwyd y syniad ar gyfer E.T. ar ffrind dychmygol ar oedd gan Spielberg pan ysgarodd ei rieni. Pan ddaeth gwaith ar Night Skies i ben, cyfarfu Spielberg â Melissa Mathison a llogodd hi i ysgrifennu sgript ar gyfer E.T. Ffilmwiyd y ffilm yng Nghaliffornia o fis Medi i Ragfyr 1981 ar gyllid o $10.5 miliwn o ddoleri Americanaidd. Yn wahanol i'r mwyafrif o ffilmiau, ffilmiwyd E.T. yn gyffredinol yn ei drefn gronolegol er mwyn annog perfformiadau emosiynol credadwy wrth yr actorion ifanc.

## Cast
* *Elliott* - Henry Thomas
* *Michael* - Robert MacNaughton
* *Gertie* - Drew Barrymore
* *Mary* - Dee Wallace
* *"Keys"* - Peter Coyote
* *Greg* - K.C. Martel
* *Steve* - Sean Frye
* *Tyler* - C. Thomas Howell
* *Merch ifanc* - Erika Eleniak

Categori:Ffilmiau 1982
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg
Categori:Ffilmiau Universal Studios
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Raviv Ullman

Actor o'r Unol Daleithiau o dras Iddewig yw **Raviv Ullman** (Hebraeg: רביב אולמן ) neu **Ricky Ullman** (ganwyd 24 Ionawr 1986, Eilat, Israel).

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Connecticut
Adradas

de|300px|bawd|Lleoliad Adradas yn nhalaith Soria.

Tref yn nhalaith Soria yn Castilla y León (Sbaen) yw **Adradas**. Mae'r boblogaeth yn 79.

Categori:Soria
Categori:Trefi Sbaen
Alentisque

Tref yn nhalaith Soria yn Castilla y León (Sbaen) yw **Alentisque**. Mae'r boblogaeth yn 38.

Categori:Soria
Categori:Trefi Sbaen
Genefa (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Genefa** (Almaeneg: *Genf*; Ffrangeg: *Genève*). Saif yng ngorllewin eithaf y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 438,685. Prifddinas y canton yw dinas Genefa.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Genefa yn y Swistir

Saif y canton ger glan Llyn Léman neu Lyn Genefa, ac mae afon Rhône yn llifo trwyddo. Dim ond ar un canton arall y mae'n ffinio, Vaud yn y dwyrain. Fel arall, fe'i hamgylchynir gan Ffrainc. Ffrangeg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (75.8%).

Categori:Cantons y Swistir
Lucerne (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Lucerne** (Almaeneg: *Luzern*; Ffrangeg: *Lucerne*). Saif yng nghanolbarth y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2005 yn 354,662. Prifddinas y canton yw dinas Lucerne.

Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (88,9%), a'r mwyafrif yn Gatholigion (70.9%). Mae amaethyddiaeth a thwristiaeth yn ddiwydiannau pwysig, ac mae llawer o'r drafnidiaeth rhwng yr Almaen a'r Eidal yn mynd trwy'r canton.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Lucerne yn y Swistir

Categori:Cantons y Swistir
Lucerne

Gallai **Lucerne** gyfeirio at:

* Lucerne, dinas yn y Swistir
* Lucerne, canton yn y Swistir
* Llyn Lucerne, neu'r *Vierwaldstättersee*; llyn yn y Swistir
Llyn Lucerne

Llyn yng nghanolbarth y Swistir yw **Llyn Lucerne** (Almaeneg: **Vierwaldstättersee**, "Llyn y pedwar canton fforest"). Ef yw'r pedwerydd llyn yn y Swistir o ran maint, gydag arwynebedd o 114&nbsp;km² a dyfnder mwyaf o 214 m. Saif mewn ardal fynyddig, 434 m (1,424 troedfedd) uwch lefel y môr. O'i gwmpas mae nifer o gopaon adnabyddus megis Mynydd Rigi a Mynydd Pilatus.

Daw'r enw Almaeneg o'r ffaith ei fod yn ffinio ar dri chanton gwreiddiol y Swistir, Uri, Schwyz ac Unterwalden (sy'n awr wedi ei rannu yn hanner cantonau Obwalden a Nidwalden), a chanton Lucerne. Ar ei lan mae trefi hanesyddol megis Küssnacht, Weggis, Vitznau, Gersau, Brunnen ac Altdorf, a'r  Rütli, lle sefydlwyd conffederasiwn y Swistir gyntaf yn ôl traddodiad.

Llifa afon Reuss trwy'r llyn, gan ei adael ger dinas Lucerne.

bawd|dim|270px|Golygfa o Lyn Lucerne o Weggis

Lucerne
Obwalden

Un o gantonau'r Swistir yw **Obwalden** (Ffrangeg: *Obwald*), yn swyddogol hefyd **Unterwalden ob dem Wald**. Saif yng nghanolbarth y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 33,300. Prifddinas y canton yw Sarnen.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Obwalden yn y Swistir

Hanner canton yw Obwalden. Mae hyn yn golygu nad oes ganddo ond un cynrychiolydd yn y *Ständerat*, a bod y canlyniad mewn refferendwm yn cyfrif fel hanner canlyniad canton llawn. Fel arall, mae ganddo'r un hawliau a'r cantonau eraill.

Saif Obwalden yr yr Alpau; y copa uchaf yw Titlis, 3,238 medr. Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (92.3%), ac o ran crefydd roedd 88.7% yn Gatholigion a 7% yn brotestaniaid yn 2003.

Categori:Cantons y Swistir
Lucerne (dinas)

Dinas yn y Swistir a phrifddinas canton Lucerne yw **Lucerne** (Ffrangeg: *Lucerne*, Almaeneg: *Luzern*). Saif yng nghanolbarth y Swistir, lle mae afon Reuss yn llifo allan o Lyn Lucerne. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 57,533.

bawd|270px|dim|Afon Reuss yn llifo trwy hen ddinas Lucerne

Categori:Dinasoedd y Swistir
Categori:Lucerne (canton)
Drosgl

Mynydd yn y Carneddau yn Eryri yw **Y Drosgl**. Saif ar y grib sy'n arwain tua'r gogledd-orllewin oddi ar brif grib y Carneddau ger Garnedd Uchaf.

Gellir ei ddringo yn weddol hawdd o bentref Bethesda, gan ddringo i'r copa llai Gyrn Wigau gyntaf, yna i'r Drosgl. Ceir carnedd sylweddol o faint ac un arall dipyn yn llai ar y copa, y ddwy yn dyddio o Oes yr Efydd. Ceir carnedd arall yma sy'n fwy diweddar.

bawd|chwith|Carnedd ar gopa Drosgl

Categori:Abergwyngregyn
Categori:Llanllechid
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Coniston

Pentref a phlwyf sifil yn Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Coniston**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Westmorland a Furness. Mae Coniston Water hanner milltir i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 928.

Ger y dref, mae allt o'r enw *The Old Man of Coniston* (copa 803m uwch lefel y môr).  Er bod yr enw yn golygu "henwr" yn y Saesneg, llygriad o "allt maen" yn y Frythoneg ydyw.

## Cyfeiriadau
Categori:Westmorland a Furness
Categori:Pentrefi Cumbria
Categori:Plwyfi sifil Cumbria
Gogledd Cyprus

Gweriniaeth annibynnol *de facto* a leolir yng ngogledd ynys Cyprus yw **Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs*) neu **Weriniaeth Dwrcaidd Gogledd Cyprus** (Tyrceg: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*).

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwledydd Ewrop
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Alconaba

Tref yn nhalaith Soria yn Castilla y León (Sbaen) yw **Alconaba**. Mae'r boblogaeth yn 165.

Categori:Soria
Categori:Trefi Sbaen
Prifysgol Rhufain

Gall **Prifysgol Rhufain** gyfeirio at un o dair prifysgol gyhoeddus yn Rhufain:

* Prifysgol Rhufain La Sapienza (*Università di Roma La Sapienza*), sefydlwyd yn 1303
* Prifysgol Rhufain Tor Vergata (*Università di Roma Tor Vergata*), sefydlwyd yn 1982
* Prifysgol Rhufain Tre (*Università di Roma Tre*), sefydlwyd n 1992
Museo nazionale d'arte orientale

Amgueddfa fechan ond bwysig yn Rhufain, prifddinas yr Eidal, a gysegrir i weithiau celf y Dwyrain, o'r Dwyrain Canol i Siapan, yw'r '''Museo nazionale d'arte orientale''' ('Amgueddfa Celf Ddwyreiniol Genedlaethol').

Un o brif atyniadau'r amgueddfa yw casgliad o wrthrychau arbennig o wareiddiad Fwdhaidd Gandhara (Pacistan), ffrwyth archwilio archaeoloegol gan archaeolegwyr Eidalaidd yn Swat, gogledd Pacistan. Ceir yn ogystal waith celf o Balas Mas'ud III a chysegrfan Fwdhaidd Tape Sardar yn Ghazni, Affganistan, o ddinas gynhanesyddol Shahr-e Sokhteh yn nwyrain Iran, a gwrthrychau celf eraill o Nepal, Tibet a Ladakh a gasglwyd gan Giuseppe Tucci ar ei deithiau yn Asia yn 1928-1948.

## Cyfeiriadau
*''Il Museo Nazionale d'Arte Orientale a Palazzo Brancaccio'', Livorno, Sillabe, 1997.
*C. Delvecchio, "Civiltà lontane al Museo Nazionale d'Arte Orientale", *Lazio ieri e oggi*, a. XLII, 4, 2006, pp.&nbsp;124–127.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan yr amgueddfa 
*  Musee Asiatica

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Rhufain
Categori:Archaeoleg yr Eidal
Categori:Amgueddfeydd yr Eidal
Categori:Astudiaethau Asiaidd
The Princess Diaries 2: Royal Engagement

Ffilm sy'n olynnu *The Princess Diaries* yw ***The Princess Diaries 2: Royal Engagement*** (2004).

## Cast
* *Mia Thermopolis* - Anne Hathaway
* *Y Frenhines Clarisse Rinaldi* - Julie Andrews
* *Joe* - Hector Elizondo
* *Viscount Mabrey* - John Rhys-Davies
* *Lilly Moscovitz* - Heather Matarazzo
* *Y Dywysoges Asana* - Raven-Symoné

Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau Disney
Solothurn (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Solothurn** (Almaeneg: *Solothurn*; Ffrangeg: *Soleure*). Saif yng ngogledd-orllewin y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2003 yn 249.212. Prifddinas y canton yw dinas Solothurn.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Solothurn yn y Swistir

Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (88.3%), a'r nifer fwyaf yn Gatholigion (42.7%).

Categori:Cantons y Swistir
Solothurn

Gallai **Solothurn** gyfeirio at:

* Dinas Solothurn yng ngogledd-orllewin y Swistir
* Canton Solothurn yn y Swistir
Solothurn (dinas)

Dinas yng ngogledd-orllewin y Swistir a phrifddinas canton Solothurn yw **Solothurn**. Saif 35&nbsp;km i'r gogledd o Bern, wrth droed mynyddoedd y Jura. Mae afon Emme yn ymuno ag afon Aare gerllaw'r ddinas.

Sefydlwyd Solothurn yn y cyfnod Rhufeinig fel *Salodurum*. Yn ddiweddarach, daeth yn eiddo teyrnas Bwrgwyn, yna'n eiddo tylwyth Zähringen. Ymunodd a'r conffederasiwn Swisaidd yn 1481.

Mae Solothurn yn enwog am ei phensaernïaeth faroc. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 15,137.

dim|bawd|270px|Hen ddinas Solothurn, o'r ochr draw i afon Aare

Categori:Dinasoedd y Swistir
Categori:Solothurn (canton)
Categori:Enwau llefydd o darddiad Celtaidd
Carnedd

[bawd|250px|de|[Bryn Cader Faner.]]
[bawd|de|250px|Carnedd o [Oes yr Efydd ar gopa Drosgl yn y Carneddau.]]

**Carnedd** neu **garn** yw'r enw a roddir ar bentwr o gerrig wedi ei godi i nodi mangre arbennig. Fe'i ceir fel rheol ar yr ucheldiroedd, yn arbennig ar gopaon mynyddoedd.

Ceir nifer o wahanol fathau o garneddi. Mae cryn nifer o garneddi Cymru yn dyddio o Oes yr Efydd, a cheir claddedigaethau tu mewn iddynt. Ymhlith yr enghreifftiau gorau o'r math yma mae Bryn Cader Faner a'r tair carnedd fawr ar gopa Foel Drygarn. Ceir tystiolaeth i'r arfer o gladdu cyrff dan bentwr o gerrig yng Nghymru barhau i'r cyfnod Rhufeinig ac wedyn. Gall carnedd hefyd fod yn llawer mwy diweddar, wedi ei hadeiladu i nodi'r fan uchaf ar gopa mynydd neu fryn, neu i nodi llwybr. Y garnedd fwyaf yng Nghymru - a'r ail fwyaf yng ngwledydd Prydain - yw'r Gop.
Ceir "carnedd" neu "garn" fel elfen yn enw mynyddoedd, er enghraifft Carnedd Llywelyn a Carnedd Dafydd, a roddodd ei enw i fynyddoedd y Carneddau. Yr hen enw ar fynydd Elidir Fawr oedd "Carnedd Elidir".

## Mathau o garneddi
* carnedd gellog (*chambered cairn*)
* carnedd ymylfaen (*kerb cairn*)
* carnedd lwyfan (*platform cairn*)
* carnedd gron (*round cairn*)
* carnedd gylchog (*ring cairn*)

*
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Oes yr Efydd
Alicia Silverstone

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Alicia Silverstone** (ganwyd 4 Hydref 1976).

## Ffilmiau 
* *The Crush* (1993)
* *Clueless* (1995)
* *Batman & Robin* (1997)
* *Blast from the Past* (1999)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Thurgau

Un o gantonau'r Swistir yw **Thurgau** (Almaeneg: *Thurgau*; Ffrangeg: *Thurgovie*). Saif yng ngogledd-ddwyrain y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2002 yn 232,742. Prifddinas y canton yw dinas Frauenfeld.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Thurgau yn y Swistir

Yn y gogledd, mae'n ffinio ar lyn y Bodensee, a chaiff y canton ei enw o afon Thur, sy'n llifo trwyddo i ymuno ag afon Rhein . Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (88.5%), a'r nifer fwyaf yn brotestaniaid (50.6%).

Mae amaethyddiaeth yn bwysig yma, yn enwedig tyfu ffrwythau. Gwneir seidr o ran o'r cnwd afalau.

Categori:Cantons y Swistir
Big Spender

Cân a ysgrifennwyd gan Cy Coleman a Dorothy Fields ar gyfer y sioe gerdd *Sweet Charity* yw "**Big Spender**". Bu'r gân yn llwyddiannus iawn i'r gantores Shirley Bassey pan gyrhaeddodd rhif 21 yn y siart Brydeinig ym mis Rhagfyr 1967.

## Fersiynau gwahanol o'r gân 
Mae sawl artist gwahanol wedi perfformio'r gân "Big Spender", gan gynnwys y grŵp Queen, a berfformiodd y gân mor bell yn ôl ag ar ddechrau'r 1970au. Perfformiodd y grŵp y gân hefyd yn fyw yn Stadiwm Wembley ar 12 Gorffennaf 1986. Roedd perfformiad Queen yn arwyddocaol am ei fod wedi gweddnewid y gân o'i naws sioe gerdd gwreiddiol i fod yn llawer mwy o gân roc.

Mae Shirley Bassey wedi perfformio'r gân droeon gan gynnwys ar benblwydd y Tywysog Philip yn 80 oed. Perfformiodd y gân hefyd yng Ngwyl Glastonbury yn 2007 hefyd.

Categori:Caneuon o sioeau cerdd
Categori:Caneuon y 1960au
Manhattan

Un o bum bwrdeistref Dinas Efrog Newydd yw **Manhattan**. Gyda phoblogaeth o fwy na 1.6 miliwn yn byw mewn ardal o 59 cilometr sgwâr, dyma'r ardal mwyaf poblog yn yr Unol Daleithiau gyda mwy na 27,000 o drigolion i bob cilometr sgwâr. Manhattan yw'r sir fwyaf cyfoethog yn yr Unol Daleithiau, gyda incwm personol o dros $100,000 y pen yn 2005. Mae'r fwrdeistref yn cynnwys Ynys Manhattan, Ynys Roosevelt, Ynys Randalls, bron i un rhan o ddeg o Ynys Ellis, y rhan uwch y dwr i Ynys Liberty, sawl ynys llai a rhan fechan o'r prif dir Talaith Efrog Newydd gyferbyn a'r Bronx.

bawd|dim|Lleoliad Manhattan o fewn Dinas Efrog Newydd

I bob pwrpas ymarferol mae'r un endid ag Efrog Newydd County sy'n un o'r siroedd yn nhalaith Efrog Newydd.

Mae Manhattan yn ganolfan fasnachol, ariannol a diwylliannol yr Unol Daleithiau a'r byd. Lleolir y rhan fwyaf o gwmnïau radio, teledu a chyfathrebu technolegol yr Unol Daleithiau yma, ynghyd â nifer o gyhoeddwyr llyfrau a chylchgronau. Mae gan Manhattan nifer o leoliadau byd enwog, atyniadau twristaidd, amgueddfeydd a phrifysgolion. Yma hefyd mae pencadlys y Cenhedloedd Unedig. Ym Manhattan mae ardal fusnes fwyaf yr Unol Daleithiau, ac yma mae Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd a NASDAQ. Yn ddi-os, dyma canol Dinas Efrog Newydd ac ardal metropolitaidd Efrog Newydd, a lleolir cynulliad y ddinas a'r canran fwyaf o waith, busnes a gweithgareddau hamdden.

Tarddia'r enw "Manhattan" o'r gair "Manna-hata", fel y cyfeirir ato yn llyfr log Robert Juet, swyddog ar long Henry Hudson, y *Halve Maen* (Hanner Lleuad) ym 1609. Dengys fap yn darlunio'r enw "Manahata" ddwywaith, ar ochr ddwyreiniol a gorllewinol "Afon Mauritius" (a enwyd yn ddiweddarach yn Afon Hudson). Mae'r gair "Manhattan" wedi cael ei gyfieithu fel "ynys o sawl mynydd" o'r iaith Lepane.

Delwedd:EfrogNewydd04LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd05LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd06LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd07LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd08LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd10LB.jpg
Delwedd:EfrogNewydd11LB.jpg

150px|bawd|dim|Llun lloeren o Manhattan


Categori:Bwrdeistrefi Dinas Efrog Newydd
Carn

:*Am yr erthygl am y **Carn** a greir o gerrig, gweler Carnedd*

Rhan o flaen traed carnolyn yw **carn**, sydd wedi'i gryfhau gan haenen gornaidd o geratin. Mae carn yr anifail yn cynnyws gwadn caled neu gyda ansawdd rwber, a haenen caled sydd wedi'i ffurfio gan ewin trwchus oamgylch blaen y troed. Mae gwadn ac ymyl y carn yn dal pwysau'r anifail fel arfer. Mae carnau'n tyfu'n ddi-baid, a caent eu gwisgo i lawr trwy ddefnydd, neu mewn achos rhai anifeiliaid dof, ei dorri i lawr.

## Gweler hefyd
*Carnau ceffyl
*Crafanc
*Ewin

Categori:Anatomeg anifeiliaid
Canal Street (Manceinion)

[bawd|Canal Street, gyda'i harwydd wedi'i fandaleiddio i ddarllen *Anal Street* ("Stryd [Anws|Refrol")]]

Canolbwynt cymuned hoyw Manceinion yw **Canal Street** a cheir yno amrywiaeth o fariau hoyw, clybiau hoyw, bwytai a siopau. Liw nos (ac yn ystod y dydd pan fo'r tywydd yn braf) llenwa'r stryd gyda phobl sydd ag awydd am barti, gyda nifer fawr o bobl yn dwristiaid lesbiaid a hoyw o ledled y byd. Cynhelir gwyl Balchder Hoyw Manceinion, a adwaenid fel Mardi Gras a Gayfest yn y gorffennol, ar y stryd hwn a'r ardal cyfagos yn ystod ail hanner mis Awst bob blwyddyn. Uchafbwynt yr wyl sy'n para tridiau yw'r "Big Weekend", a gynhelir ar benwythnos Gwyl y Banc ym mis Awst. Mae'r stryd yn edrych allan ar Gamlas Rochdale i mewn i Barc Sackville yng nghanol dinas Manceinion.

Categori:LHDT yn Lloegr
Categori:Manceinion
Categori:Pentrefi hoyw
Canal
Alicante

Dinas yn Valencia yn ne-ddwyrain Sbaen yw **Alicante** (Catalaneg: Alicant).

Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Valencia (cymuned ymreolaethol)
Elin Manahan Thomas

Soprano o Gymru yw **Elin Manahan Thomas** (ganwyd 1977).

Cafodd ei geni a'i magu yn Abertawe a derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Gyfun Gŵyr. Enillodd ysgoloriaeth gorawl i Goleg Clare, Caergrawnt lle derbyniodd radd ddosbarth cyntaf mewn Astudiaethau Celtaidd, Eingl-Sacsoneg a Norseg, cyn mynd ati i gwblhau MPhil.

Ar ôl iddi gael clyweliad gan Syr John Eliot Gardiner, ymunodd â Chôr Monteverdi ac yn y flwyddyn 2000 canodd lawer o Bererindod Bach Cantata. Yn 2001 symudodd i Lundain i wneud cwrs ôl-radd mewn astudiaethau lleisiol yng Ngholeg y Brenin, Llundain, gan ganu gyda *The Sixteen*, *Polyphony*, *Cantorion Caergrawnt* a'r *Consort Gabrieli* yn ogystal â pharhau â'i gyrfa bersonol.  Hi yw'r gantores gyntaf erioed i recordio 'Alles mit Gott' gan Johann Sebastian Bach, awdl benblwydd a ysgrifennwyd yn 1713 ac a ddarganfuwyd yn 2005. Derbyniodd ganmoliaeth fawr am ei recordiad o 'Pie Jesu' ar recordiad Naxos o Requiem Rutter.

Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gŵyr
Llythur ir Cymru cariadus

Anerchiad i'w gydwladwyr gan y llenor Piwritanaidd Morgan Llwyd (Morgan Llwyd o Wynedd, 1619 - 1659) yw ***Llythur ir Cymru cariadus*** (Cymraeg Diweddar: "'''''Llythyr i'r Cymry cariadus'''''"). Fe'i cyhoeddwyd yn 1653 yn ôl pob tebyg (ceir peth ansicrwydd am y dyddiad), naill ai yn Llundain neu yn Nulyn, yn yr un flwyddyn a'i lyfr mwyaf adnabyddus, *Llyfr y Tri Aderyn*. Mae John Gwilym Jones yn cyfeirio at y llythyr yn ei ddrama *Hanes Rhyw Gymro*.

Neges yn annog y Cymry i ddeffro yn ysbrydol yw'r llythyr. Er ei fod yn llythyr byr fe'i ystyrir yn un o gampweithiau Morgan Llwyd ac yn enghraifft ddisglair o ryddiaith Gymraeg naturiol a rhywiog. Dyma enghraifft enwog, sy'n crynhoi cyfriniaeth Morgan Llwyd:

Oferedd iw printio llawer o lyfrau, Blinder iw cynnwys llawer o feddyliau, Peryglus iw dwedyd llawer o eiriau, Anghyssurus iw croesafu llawer o ysbrydoedd, a ffolineb iw ceisio atteb holl resymmau dynion, Ond (o Ddyn) cais di adnabod dy galon dy hun, a mynd i mewn ir porth cyfyng.

Llawer sydd yn ymwthio, ychydig yn mynd i'r bywyd, llawer yn breuddwydio, ag ychydig yn deffro, llawer yn saethu ag ychydig yn cyrhaeddyd y nôd, Pawb yn sôn am Dduw ag yn edrych ar waith ei ddwylaw, Ond heb weled nesed yw fo ei hunan attynt yn rhoi anadl i bawb a bywyd ysbrydol i ni.

Dyma un o destunau cyntaf Morgan Llwyd i gael ei gyhoeddi (os derbynnir y dyddiad). Mae'r copi print yn hynod o brin ac mae'n annhebygol fod llawer o gopïau wedi cylchredeg yng Nghymru.

## Cyfeiriadau
Daw'r dyfyniadau o olygiad Thomas E. Ellis yn y gyfrol:
* T. E. Ellis (gol.), *Gweithiau Morgan Llwyd o Wynedd*, Cyfrol 2 (Jarvis & Foster ar ran Prifysgol Cymru, Bangor, 1899).

Categori:Cyfriniaeth Gristnogol
Categori:Llenyddiaeth Gristnogol Cymru
Categori:Morgan Llwyd
Categori:Llyfrau 1653
Categori:Llyfrau'r 17eg ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau Cymraeg yr 17eg ganrif
Camptonville

Tref fechan 2,825 troedfedd i fyny yng ngogledd-ddwyrain Yuba County, Califfornia, yw **Camptonville**. Gorwedda ger *Highway 49* rhwng Downieville a Nevada City, ar lan Afon Yuba.

Daeth yn un o ganolfannau "*Gold Rush*" Califfornia lle arhosai teithwyr yn disgyn o Fwlch Donner. Tyfodd i fod yn dref fywiog gyda hanner cant o dafarnau (*saloons*) a nifer o buteindai. Ond ar ôl y *Gold Rush* dirywiodd yn gyflym. Erbyn heddiw dim ond cymuned fechan sy'n byw yno ac mae adfeilion yr hen adeiladau yn gorwedd yng nghanol pinwydd ponderosa.

Mae gan Camptonville le pwysig yn hanes Y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia. Yn 1856, ffurfiwyd cymdeithas yn Camptonville i geisio sefydlu gwladfa Gymreig. Yma, i bob golwg, y soniwyd gyntaf am Patagonia fel lleoliad posibl i'r Wladfa honno. Gyrrwyd llythyrau i bapurau Cymraeg i ofyn am gefnogaeth, a threfnodd Michael D. Jones trwy drefnu cyfarfod cyhoeddus yn Y Bala, lle ffurfiwyd cymdeithas arall.

## Dolenni allanol
*  Gwefan Cymuned Camptonville 
*  Ysgol gynradd Camptonville

Categori:Lleoedd cyfrifiad-dynodedig Yuba County, Califfornia
Gaius Valerius Flaccus

Bardd Rhufeinig o gyfnod Vespasian a Titus oedd **Gaius Valerius Flaccus** (bu farw tua 90 OC). Ychydig a wyddys amdano ond credir ei fod o bosibl yn frodor o Padova yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal (talaith Veneto heddiw). Ef yw awdur fersiwn Lladin o'r *Argonautica*, gwaith epig y llenor Groeg Apollonius Rhodius.

## Dolenni allanol
*  Testun arlein: Valerius Flaccus, Argonautica
* Valerius Flaccus: Llyfryddiaeth 

Categori:Marwolaethau'r 90au
Categori:Beirdd Lladin
Valerius Flaccus

Gallai **Valerius Flaccus** gyfeirio at:

*Gaius Valerius Flaccus, bardd Rhufeinig o gyfnod Vespasian
*Lucius Valerius Flaccus, un o sawl gwleidydd Rhufeinig
Llanbadarn-y-garreg

Pentref bychan gwledig a phlwyf eglwysig yng nghymuned Aberedw, Powys, Cymru, yw **Llanbadarn-y-garreg** neu **Llanbadarn Garreg** (hefyd **Llanbadarn y Garreg**). Saif yn y bryniau isel i'r dwyrain o Fynydd Epynt, tua 5 milltir i'r de-ddwyrain o dref Llanfair-ym-Muallt. Y pentref agosaf yw Aberedw, dwy filltir i lawr y cwm i'r gorllewin.

Mae Llanbadarn-y-garreg yn un o sawl lle yng Nghymru a sefydlwyd gan Sant Padarn, yn ôl traddodiad (gweler Llanbadarn).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Aberedw
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Seidr

[bawd|Hen wasg seidr yng [Cwm-iou|Nghwm-iou, Sir Fynwy.]]
[bawd|*Escanciador* yn [Asturias, Sbaen.]]
Diod acoholig a wneir o sudd afalau yw **seidr** fel rheol, er bod modd gwneud diod debyg yn defnyddio gellyg hefyd. Gellir defnyddio unrhyw fath ar afal, ond tyfir rhai mathau arbennig yn benodol ar gyfer gynhyrchu seidr. Gall y ddiod gynnwys rhwng 3% ac 8.5% o alcohol.

Un o brif ardaloedd cynhyrchu seidr y byd yw Cernyw a De-orllewin Lloegr. Ar un adeg, roedd rhannau o ddwyrain Cymru yn enwog am ei seidr, ond daeth y traddodiadd i ben yn ystod yr 20g. O ddechrau'r 21ain ganrif, bu adfywiad, gyda nifer o gynhyrchwyr seidr Cymreig yn datblygu. Mae Llydaw, Normandi, Gwlad y Basg ac Asturias yn Sbaen hefyd yn enwog am ei seidr.

[bawd|chwith|Yn Llydaw, daw'r seidr yn aml mewn cwpan neu fowlen ([Llydaweg *bolenn*) yn hytrach na gwydryn.]]
Ceir y cyfeiriad cyntaf ato yn Gymraeg  mewn cywydd gan Iolo Goch.

## Cîfio
Ceir gwahanol ffyrdd o facsu seidr. Un dull yw'r dull cîfio sy'n defnyddio dim ond sudd yr afal. Mae'r dull yma yn boblogaidd yn Llydaw a Normandi ac yn seiliedig hefyd ar hen ddull yng Lloegr. Daw'r cair 'cîfio' o'r Saesneg, *keeving*. Dyma'r dull a ddefnyddir gan Seidr y Mynydd i greu eu seidr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cymdeithas Perai a Seidr Cymru


Categori:Diodydd alcoholaidd
Broch Clickimin

Broch (amddiffynfa) mawr mewn cyflwr arbennig o dda ger Lerwick yn Shetland, yr Alban, yw **broch Clickimin**.

Fe'i lleolir ar arfordir Mainland o fewn amddiffynfa allanol o gerrig ac mae'n cynnwys, yn anghyffredin am broch, fath o borth mawr ("*blockhouse*") rhwng y fynedfa i'r amddiffynfa allanol a drws y broch ei hun. Ceir llechfaen ac arno olion traed cerfiedig ar y sarn sy'n arwain i'r safle.

Mae cloddio gan archaeolegwyr yn awgrymu fod pobl yn defnyddio'r broch o'r 7c CC hyd tua'r 6ed neu efallai'r 7g.

Mae Historic Scotland yn gofalu am y safle.

## Dolenni allanol
*  Broch Clickimin ar wefan shetland-museum

Clickimin
Categori:Shetland
Glarus (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Glarus** (Almaeneg: *Glarus*, Ffrangeg: *Glaris*). Saif yn nwyrain canolbarth y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2003 yn 38,283. Prifddinas y canton yw dinas Glarus.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Glarus yn y Swistir

Almaeneg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (85.8%); o ran crefydd mae 42% yn brotestaniaid a 37% yn Gatholigion.

Llifa afon Linth trwy'r canton, ceir llyn y Walensee yma. Yr uchaf o gopaon yr Alpau yn Glarus yw Tödi, 3,614 medr o uchder.

Categori:Cantons y Swistir
Glarus

Gallai **Glarus** gyfeirio at:

* Dinas Glarus yn nwyrain canolbarth y Swistir
* Canton Glarus yn y Swistir
Neuchâtel (canton)

Un o gantonau'r Swistir yw **Neuchâtel** (Almaeneg: *Neuenburg*; Ffrangeg: *Neuchâtel*). Daw'r enw o'r Lladin *Novum Castellum* (castell newydd). Saif yng ngorllewin y Swistir, ac roedd y boblogaeth yn 2002 yn 166,500. Prifddinas y canton yw dinas Neuchâtel, ond y ddinas fwyaf yw La Chaux-de-Fonds.

bawd|dim|280px|Lleoliad canton Neuchâtel yn y Swistir

Ffrangeg yw iaith gyntaf y rhan fwyaf o'r trigolion (85.3%); o ran crefydd mae'r mwyafrif yn brotestaniaid.

Saif y canton ym mynyddoedd y Jura, ac mae'n ffinio ar Ffrainc ac ar Lyn Neuchâtel. Mae'r ardaloedd o amgylch Llyn Neuchâtel yn adnabyddus am gynhyrchu gwin.

bawd|dim|240px|Llyn Neuchâtel

Categori:Cantons y Swistir
Apertium

Meddalwedd peiriant cyfieithu yw **Apertium**. Mae wedi ei hariannu gan lywodraethau Sbaen a Chatalonia, ac yn cael ei datblygu ym Mhrifysgol Alacant. 
Mae'r côd ar gael yn rhad ac am ddim o dan delerau y Drwydded Gyhoeddus Gyffredinol (GNU).

Erbyn heddiw, mae Apertium yn cefnogi'r parau iaith canlynol:

* Saesneg ← Cymraeg
* Sbaeneg ⇆ Catalaneg
* Sbaeneg ← Rwmaneg
* Ffrangeg ⇆ Catalaneg
* Ocitaneg ⇆ Catalaneg
* Ocitaneg ⇆ Sbaeneg
* Sbaeneg ⇆ Portiwgaleg
* Saesneg ⇆ Catalaneg
* Saesneg ⇆ Sbaeneg
* Sbaeneg ⇆ Galisaidd
* Ffrangeg ⇆ Sbaeneg
* Esperanto ← Sbaeneg
* Esperanto ← Catalaneg
* Portiwgaleg ⇆ Catalaneg
* Portiwgaleg ⇆ Galisaidd

Mae'r canghennau yma yn cael ei ystyried yn "sefydlog"

Ieithoedd eraill mewn datblygiad:

* Catalaneg - Rwmaneg
* Saesneg - Affricaneg
* Serbo-Croateg - Macedoneg

## Gwelir hefyd
* GPL
* Meddalwedd Rydd
* Peiriant Cyfieithu

## Dolenni allanol 
* cymraeg.org.uk: Arddangosiadau Apertium ar-lein
*  Apertium
*  Wici Apertium

Categori:Cyfrifiadureg
Categori:Meddalwedd
Categori:Ieithyddiaeth
Aizawl

Prifddinas a dinas fwyaf talaith Mizoram yng ngogledd-ddwyrain India yw **Aizawl**. Daeth yn brifddinas Mizoram pan grëwyd y dalaith ym mis Chwefror 1987. Mae ganddi boblogaeth o 339,812.

Cysylltir Aizawl â Silchar a Shillong gan ffyrdd a cheir gwasanaeth awyr rheolaidd i Kolkata (Gorllewin Bengal) a Guwahati (Assam).

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol y ddinas

Categori:Dinasoedd India
Categori:Mizoram
Y Mudiad Celf a Chrefft

Mudiad esthetig yng ngwledydd Prydain a'r Unol Daleithiau o flynyddoedd olaf y 19g a blynyddoedd cynnar yr 20g oedd y **Mudiad Celf a Chrefft** (Saesneg: ***Arts and Crafts Movement***).  Cafodd ei ysbrydoli gan ysgrifau John Ruskin a'r delfrydu rhamantaidd o'r crefftwr yn cymryd balchder yn ei waith llaw ei hun.  Roedd ar ei anterth rhwng tua 1880 ac 1910.

Roedd yn fudiad diwygio a ddylanwadodd ar bensaernïaeth, celf addurnol, gwneuthuriaeth dodrefn, dylunio tu mewn, a chrefftau Prydeinig ac Americanaidd, ac hefyd hyd yn oed ddyluniadau gerddi "bwthyn" William Robinson neu Gertrude Jekyll. Cafodd yr arddull ei harddel gan William Morris, Charles Robert Ashbee, T. J. Cobden Sanderson, Walter Crane, Nelson Dawson, Phoebe Anna Traquair, Herbert Tudor Buckland, Charles Rennie Mackintosh, Christopher Dresser, Edwin Lutyens, William De Morgan, Ernest Gimson, William Lethaby, Edward Schroeder Prior, Frank Lloyd Wright, Gustav Stickley, Greene & Greene, Charles Francis Annesley Voysey, Christopher Whall ac eraill.

## Enghreifftiau o bensaernïaeth arddull Celf a Chrefft yng Nghymru
*Pentref Elan, Powys (Pentref a gynllunwyd i gartrefu gweithwyr oedd yn adeiladu cronfeydd dŵr Cwm Elan)
*Mynachlog Sistersaidd Ynys Bŷr, Sir Benfro. Cynlluniwyd gan John Coates Carter
*Neuadd Aber Artro, Llanbedr, Gwynedd
*Tŷ Bronna, Y Tyllgoed, Caerdydd. Cynlluniwyd gan C. F. A. Voysey o 1903 i 1906
*Wern Isaf, Llanfairfechan, Sir Conwy

## Dolenni allanol
*  The Arts & Crafts Society 
*  Arts & Crafts Trail Taith yn Ardal y Llynnoedd, Lloegr lle ceir cartrefi, amgueddfeydd ac adeiladau â pherthnasedd i'r mudiad
*  Craftsman Perspective Gwefan am bensaernïaeth Celf a Chrefft

Categori:Celf a chrefft
Celf a Chreff
Celf a Chreff
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd
Ynysoedd Pitcairn

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig yn ne'r Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Pitcairn**. Mae pedair ynys yn y grŵp: Henderson, Ducie, Oeno ac **Ynys Pitcairn** ei hun, yr unig ynys gyfannedd. Anheddwyd Pitcairn ym 1790 gan wrthryfelwyr y Bounty a'u cymheiriaid o Tahiti.

Mae llawer o ieithoedd gwahanol yn cael eu siarad yn ardal yr ynysoedd, fel Pitkern a Norfuk

### Dolenni allanol
* Llywodraeth Ynysoedd Pitcairn 

250px|chwith|bawd|Llun lloeren o Ynys Pitcairn

Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
St. Gallen

Gallai **St. Gallen** (**Sankt Gallen**) gyfeirio at:

* Dinas St. Gallen yng ngogledd-ddwyrain y Swistir
* Canton St. Gallen yn y Swistir
* Sant Gall, y sant yr enwyd y ddinas ar ei ôl