K croes

Mae **K strôc lletraws** (hefyd **K stróc croesliniol** neu **K croes**) - **Ꝃ, ꝃ** - yn lythyren o'r wyddor Ladin, sy'n deillio o K gydag ychwanegiad bar croeslin trwy'r goes.

## Defnydd
Defnyddir y llythyr hwn mewn testunau canoloesol fel talfyriad ar gyfer *calendâu*, *kalendas,*, yn ogystal ag ar gyfer *karta* a *kartam*, dogfen neu writ. Gellid cyflawni'r un swyddogaeth hefyd gan "K gyda strôc" (Ꝁ, ꝁ), neu "K gyda strôc a strôc croeslin" (Ꝅ, ꝅ).

## Defnydd a gwaharddiad ar y Lydaweg
Fe'i defnyddiwyd mewn dogfennau statws sifil ar gyfer toponymau neu gyfenwau: Ꝃjézéquel ar gyfer Kerjézéquel, Ꝃmoisan ar gyfer Kermoisan. Ers 1955, mae’r cyfarwyddyd cyffredinol sy’n ymwneud â statws sifil wedi ei wahardd ac yn ei ystyried yn “newidiad clir i sillafu”.

### Gwaharddiad
Yn y llyfr ''Le K barré d'hier à aujourd'hui'' gan Yann Riou (cymdeithas Lambaol, neuadd dref Lampaul-Plouarzel,, a gyhoeddwyd ym 1992, mae'r awdur yn nodi y byddai dyfarniad gan Gyngor Gwladol Ffrainc wedi gorchymyn dileu o'r K croesedig mewn gweithredoedd swyddogol tua 1895.

Llythyr oddi wrth Weinidog y Llynges a’r Trefedigaethau at yr Awdurdodau Morwrol dyddiedig 19 Ebrill 1881. “Gwahardd K/, rhag sillafu enwau priod mewn gohebiaeth swyddogol” […] Y dull hwn o fynd ymlaen a allai arwain at ddryswch a gwneud chwiliadau mewn cyfeiriaduron, tablau yn nhrefn yr wyddor, archifau, ac ati yn fwy anodd. Rwyf wedi penderfynu na fydd y K/ yn cael ei ddefnyddio mwyach mewn unrhyw ohebiaeth swyddogol, rhifau personél, llyfrynnau, cyfnodolion dogfennau ac ati […] [Hoeliwyd. (Bwletin Swyddogol y Llynges 1880-1883 Cyfrol 13).

### Sylw Yeun ar Gow
Ceir sylwad brathog ar y newid gan y Llydawr, Yeun ar Gow:

"War a lavaras, e oa deuet an urzh eus Pariz hag a rae difenn da voirat skritur an anvioù tiegezh. Ne c helled mui, hiviziken, er skridoù savet el lezioù-barn hag en tiez-kêr, lakaat Ꝃ evit Kêr, da skouer Knalegenn evit Kernalegenn. "Ur vezh," emezañ, "n'o devo ken ar Vretoned ar gwir da skrivañ anvioù 'zo eus o bro evel ma plij ganto!"*

— Yeun ar Gow, *Eñvorennù* ("Atgofion")

[*Cyfieithiad Cymraeg:
“Fel y dywedwyd wrthyf, roedd gorchymyn wedi dod o Baris i wahardd y talfyriad o gyfenwau. Ni allwn mwyach, o hyn ymlaen, mewn gweithredoedd a sefydlwyd gan lysoedd a neuaddau tref, roi Ꝃ ar gyfer Kêr, er enghraifft Ꝃnalegenn yn lle Kernalegenn. “Cywilydd,” meddai, “na fydd gan y Llydawyr hawl bellach i ysgrifennu enwau eu gwlad fel y mynnant!"]

Fodd bynnag, mae'r arbenigrwydd orthograffig hwn wedi goroesi Ynys Réunion neu Mauritius ac mae'n parhau i barhau yn yr 21g, fel yng nghyfenw K/Ourio y cerddor Olivier K/Ourio; yr amrywiad ꝂVern gan y cyfarwyddwr Mauritiaidd, Gustave Kervern, neu'r aelod seneddol o Réunion, Emeline K/Bidi.

Ym mis Hydref 2016, rhyddhaodd y canwr-gyfansoddwr o Lydaw Dom Duff yr albwm, Ꝃkwll ("Kercool")..

## Oriel

Père-Lachaise - Division 27 - Louis-Maris-Gabriel Le Coat de Kerveguen - détail K barré.jpg|Beddrod Louis-Marie-Gabriel Le Coat de Kerveguen
Carnac - Menhir de Kerluhir - détail.JPG|Maenhir Kerluhir
Ꝃ Hermine (Piriac-sur-Mer).jpg|Ker Hermine
File:Carte de Cassini, Hauslab-Liechtenstein - détail Kersan.png|Map de Cassini, Hauslab-Liechtenstein - manylyn afon *Kersan*
File:Acte de décès de Marie Kerneau (Ꝃneau).png|Tystysgrif marwolaeth Marie Kerneau (Ꝃneau)

## Amgodiadau cyfrifiadurol
Mae llythren K bras a bach gyda strôc groeslinol wedi'i amgodio yn Unicode fel fersiwn 5.1, ar bwyntiau cod U+A742 ac U+A743.

## Llyfryddiaeth 
* Adriano Cappelli, *Lexicon Abbreviaturarum*, J. J. Weber, Leipzig (1928).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan An Drouizig safle technoleg gwe Llydweg sy'n defnyddio'r K croes (Llydaweg, Ffrangeg, Saesneg) 
* Manylion am y K croes gwefan An Drouizig

Categori:Llydaweg
Categori:Orgraff