open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uwch Gynghrair Andorra

**Uwch Gynghrair Andorra** (Catalaneg: '''Primera Divisió d'Andorra'''; Cymraeg: 'Adran Gyntaf Andorra'), a elwir yn *Lliga Multisegur Assegurances* am resymau nawdd, yw categori dynion gorau system cynghrair Andorra a phrif gystadleuaeth lefel clwb y wlad. Fe'i trefnir gan Ffederasiwn Pêl-droed Andorra (FAF) a dechreuodd gael ei chwarae yn nhymor 1995-96. Mae'r bencampwriaeth wedi dilyn twrnamaint gron a system esgyn a disgyn rhwng adrannau ers 1999.

Nid yw FC Andorra, un o brif glybiau’r wlad sydd wedi’i leoli yn y brifddinas, Andorra la Vella, erioed wedi chwarae yn y gynghrair hon. Maent yn chwarae yn system cynghrair Sbaen, ac wedi'u cofrestru gyda Ffederasiwn Frenhinol Pêl-droed Sbaen.

## Hanes
Mae gwreiddiau cynghrair Andorra yn dyddio'n ôl i sefydlu Ffederasiwn Pêl-droed Andorra (FAF) ym 1994. Roedd gan y wlad glwb pêl-droed yn system cynghrair Sbaen ers 1942, sef, Fútbol Club Andorra. Yn 1970, bu i nifer o bobl a chlybiau lleol greu cynghrair amatur heb sêl ystyriaeth swyddogol. Erbyn yr 1990au daeth newid ar fyd gan bod creu'r gynghrair genedlaethol yn amod angenrheidiol i Andorra gael ei dderbyn yn aelod gweithgar o UEFA, a ddaeth yn swyddogol ym 1996. Daeth amod debyg ar i Gymru gael tîm genedlaethol ar i Gymdeithas Bêl-droed Cymru sefydlu Cynghrair Genedlaethol Cymru tua'r un adeg.

Cynhyrchodd tymor cyntaf 1995-96 Futbol Club Encamp fel y pencampwr cyntaf. Enillydd y tymor nesaf, Club Esportiu Principat, oedd y tîm Andorra cyntaf i gystadlu mewn cystadleuaeth Ewropeaidd. Gan ddechrau ym 1999, sefydlwyd system o esgyn a disgyn a twrnamaint gron gyda chreu'r Ail Adran, a ostyngodd nifer y clybiau yn yr elît i'r wyth presennol.

## System cynghrair
Mae’r wyth clwb sy’n chwarae yn y gynghrair yn chwarae ei gilydd deirgwaith yn yr un lleoliad. Ar ôl y 21 rownd gyntaf, mae'r gynghrair yn rhannu yn hanner, yn bedwar uchaf a'r pedwar isaf. Yna maen nhw'n chwarae'r tri thîm arall yn eu hadran ddwywaith yn fwy i roi cyfanswm o 27 gêm. Mae safle olaf y rownd diraddio yn cael ei ddiswyddo i'r Segona Divisió, yr ail gynghrair bêl-droed uchaf yn Andorra, tra bod y dosbarth olaf ond un yn chwarae ail gêm ail-raddiad dwy goes yn erbyn Segona Divisió. Mae nifer y timau o *Primera Divisió* wedi newid trwy gydol hanes y gynghrair:

*1995-96: 10 clwb
*1996-97: 12 clwb
*1997-98: 11 clwb
*1998-99: 12 clwb
*1999-00: 7 clwb
*2000-02: 8 clwb
*2002-03: 9 clwb
*2003-23: 8 clwb
*2023 -*presennol*: 10 clwb

### Cymhwyster ar gyfer cystadlaethau Ewropeaidd
Mae enillydd y gynghrair yn ennill lle yn rownd gymwysterau Cynghrair y Pencampwyr UEFA, tra bod enillwyr y gynghrair ac enillydd Copa Constitució yn ennill lle yn Cynghrair Europa UEFA rownd cymwysterau.

## Enillwyr fesul Clwb 
## Dolenni allanol
*Official website 
*Andorra ar safle FIFA
*Andorra ar wefan UEFA

## Cyfeiriadau
Categori:Armenia
Categori:Pêl-droed yn Andorra
Andorra
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Sefydliadau 1994
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol
Cymdeithas Bêl-droed Estonia

**Cymdeithas Bêl-droed Estonia** (Estoneg: *Eesti Jalgpalli Liit*; EJL) yw corff llywodraethu pêl-droed, pêl-droed traeth a futsal yn Estonia. Wedi'i sefydlu ar 14 Rhagfyr 1921, mae'n trefnu'r gynghrair bêl-droed, gan gynnwys y bencampwriaeth o'r enw y   Meistriliiga (y prif adran), Cwpan Estonia a thîm pêl-droed cenedlaethol Estonia. Mae wedi'i leoli yn y brifddinas, Tallinn. Daeth EJL yn aelod o FIFA ym 1923, ond ar ôl i Estonia gael ei chyfeddiannu gan yr Undeb Sofietaidd fe'i diddymwyd. Daeth yn aelod eto yn 1992 ar ôl i Estonia adfer ei hannibyniaeth.

EJL yw'r gymdeithas chwaraeon fwyaf yn Estonia, gyda mwy na 30 o weithwyr amser llawn ac yn dod â bron i 10,000 o chwaraewyr cofrestredig ynghyd.

Rhagflaenydd EJL oedd y Tallinna Jalapalli Liit.

## Hanes
Yn haf 1922, anfonodd Cymdeithas Bêl-droed Estonia gais ffurfiol at FIFA. Ar 1 Tachwedd 1922, rhoddodd FIFA gydnabyddiaeth ragarweiniol i'r EJL, ac yng Nghyngres Genefa yn 1923, cynhwyswyd Estonia fel aelod o FIFA (yn yr un gyngres, derbyniwyd Latfia hefyd a chydnabuwyd Cynghrair Chwaraeon Lithwania). Bryd hynny, roedd 20 aelod gan FIFA. Yn 1924, cymerodd cynrychiolwyr Cymdeithas Bêl-droed Estonia ran yng Nghyngres FIFA ym Mharis fel rhai oedd eisoes â hawl i bleidleisio. Roedd William Fiskar, Aleksander Lugenberg, Otto Silber, Bernhard Rein a Harald Kaarmann o Estonia ymhlith y 76 o gynrychiolwyr o 27 o wledydd.

## Ffrae
Yn 2017, rhoddodd FIFA ddirwy o 30,000 o ffranc Swisaidd (26,000 ewro) i Gymdeithas Bêl-droed Estonia a rhoddodd rybudd iddynt oherwydd digwyddiad pan daflodd cefnogwyr Bosnia a Hertsegofina ddeunydd llosgi ar y cae.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y Gymdeithas
* Hen wefan Cymdeithas Bêl-droed Estonia 
* Estonia ar wefan FIFA
* Estonia ar wefan UEFA

Estonia
Categori:Pêl-droed yn Estonia
Estonia
Categori:Sefydliadau 1921
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol
Estonia
Michael Roberts

Pregethwr ac athro o Gymro oedd y Parch. **Michael Roberts** (1780 &ndash; 29 Ionawr 1848).

Cafodd Roberts ei eni yn Llanllyfni. Yr oedd yn nai i Robert Roberts, Clynnog. Ym 1802 symudodd i Bwllheli a bu'n gofalu am ysgol. Urddwyd ef yn 1814 ar ôl pregethu am rai blynyddoedd. Ym 1836 cafodd chwalfa feddyliol. Bu farw yn 68 oed.

Ei fywyd yw testun y nofel *Mical* gan Owain Owain a gyhoeddwyd ym 1976.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1848
Categori:Pobl o Bwllheli
Categori:Pregethwyr o Gymru
Kirstead

Plwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Kirstead**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Norfolk.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 244.

Pentref Kirstead Green yw'r prif anheddiad.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Cyffes Augsburg

Prif gyffes ffydd yr Eglwys Lutheraidd yw **Cyffes Augsburg** (, ). Cyflwynwyd 28 erthygl y gyffes, yn Lladin ac yn Almaeneg, i Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig yn ystod Cymanfa Augsburg ar 25 Mehefin 1530. Prif awdur y gyffes oedd Philip Melanchthon.

## Cyfeiriadau 
Augsburg
Categori:Yr Eglwys Lutheraidd
Categori:Gweithiau 1530
Categori:Gweithiau Almaeneg o'r Almaen
Categori:Gweithiau Lladin o'r Almaen
Beirdd Cymru

Cerdd yw ***Beirdd Cymru*** (A Walesi Bárdok) ynglyn â Chyflafan y Beirdd.

Ymledodd yr hanesyn am Gyflafan y beirddi sawl gwlad. Un o'r beirdd a ysbrydolwyd oedd yr Hwngariad János Arany (1817—1882), a gyhoeddodd ei gerdd hynod boblogaidd *A Walesi Bárdok* ('Beirdd Cymru') yn 1857. Dywed i 500 o feirdd gael eu llosgi gan y Sais.
chwith|bawd|186x186px|Y bardd o Hwngari, Arany János
bawd|162x162px|Clawr albwm Carl Jenkins

## Cyfeiriadau
Maldwyn a Glyndŵr (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Maldwyn a Glyndŵr** (Saesneg: *Montgomeryshire and Glyndwr*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Maldwyn a De Clwyd. Etholwyd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau a wardiau 
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

O Bowys: 
* Banwy, Aberriw, Blaen Hafren, Caersŵs, yr Ystog, Dolforwyn, Ffordun, Glantwymyn, Cegidfa, Ceri, Llanbryn-mair, Llandinam, Llandrinio, Llandysilio, Llanfair Caereinion, Llanfihangel, Llanfyllin, Llanidloes, Llanwddyn, Llanrhaeadr-ym-Mochnant/Llansilin, Llansantffraid, Machynlleth, Meifod, Trefaldwyn, Canol y Drenewydd, Dwyrain y Drenewydd, Gogledd y Drenewydd Llanllwchaearn, Gorllewin y Drenewydd Llanllwchaearn, De'r Drenewydd, Rhiwcynon, Trewern, Castell y Trallwng, Y Trallwng Gungrog, a'r Trallwng Llanerchydol.

O Fwrdeistref Sirol Wrecsam: 
* Cefn, Dyffryn Ceiriog, Gogledd y Waun, De'r Waun, Esclys, Tre Ioan, Pant, Pen-y-cae, Wrecsam, Penycae a De Rhiwabon, Plas Madog, Ponciau, a Rhiwabon.

## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
bawd|290x290px|Graff i ddangos canlyniadau etholiad cyffredinol y DU etholaeth Maldwyn a Glyndŵr a'i sedd ragflaenol. (1868-2024)

### Etholiadau yn y 2020au
## Nodiadau
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Cymru a Chynilo

Ffilm fer 1947 yn Gymraeg a Saesneg oedd ***Cymru a Chynilo***. Roedd yn ffilm gwybodaeth gyhoeddus a wnaed i annog pobl ifanc i agor cyfrifon cynilo gyda Swyddfa'r Post. Roedd yn seiliedig ar hwiangerdd.

Cyfarwyddwyd y ffilm gan Cossar Turfery. Fe'i hadroddwyd gan Hugh Griffith.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1947
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Rhestr digwyddiadau Cymru, 20g

Dyma **restr o ddigwyddiadau yng Nghymru yn yr 20g.**

## Rhestr 
* 1900 - Streic Chwarel y Penrhyn, Bethesda; ethol Keir Hardie yn AS Llafur Annibynnol ym Merthyr Tudful.
* 1904 - Diwygiad 1904 yn ysgubo'r wlad.
* 1907 - Sefydlu Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth, Amgueddfa Genedlaethol Cymru a Adran Gymreig y Bwrdd Addysg.
* 1910 - Terfysgoedd mawr yn Nhonypandy, de Cymru.
* 1912 - Cyhoeddi ''The Miners' Next Step*, pamffled sosialaidd ddylanwadol iawn.
* 1913 - Tanchwa Senghennydd yn lladd 439 o lowyr; cyhoeddi *Welsh Grammar'' John Morris-Jones.
* 1914-18 - Nifer fawr o Gymry ifainc yn colli eu bywydau - "y Genhedlaeth Goll" - yn y Rhyfel Byd Cyntaf.
* 1916 - David Lloyd George yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 1920 - Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru; Coleg Prifysgol Cymru Abertawe yn agor.
* 1922 - Y Blaid Lafur yn cipio hanner y seddi seneddol yn y wlad; sefydlu Urdd Gobaith Cymru.
* 1925 - Sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru.
* 1926 - Y Streic Gyffredinol.
* 1930au - Y Dirwasgiad Mawr yn effeithio ar Gymru: 38% o ddynion heb waith ar ei waethaf (1932).
* 1934 - Trychineb Gresffordd.
* 1936 - Llosgi Ysgol Fomio Penyberth gan Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams.
* 1937 - Y BBC yn agor adran ranbarthol yng Nghymru, rhagflaenydd BBC Cymru.
* 1939 - Agor yr ysgol gynradd Gymraeg gyntaf yn Aberystwyth.
* 1939-45 - Yr Ail Ryfel Byd. Bomiau'n disgyn ar Abertawe a Chaerdydd.
* 1941 - Undeb Cymru Fydd.
* 1947 - Gwladoli'r diwydiant glo; sefydlu Eisteddfod Ryngwladol Llangollen.
* 1951 - Lansio'r Ymgyrch Senedd i Gymru.
* 1955 - Cyhoeddi Caerdydd yn brifddinas swyddogol y wlad.
* 1962 - Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.
* 1964 - Sefydlu'r Swyddfa Gymreig; James Griffiths yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru.
* 1966 - Ethol Gwynfor Evans yn AS Caerfyrddin mewn is-etholiad; trychineb Aber-fan; lansio Merched y Wawr.
* 1967 - Pasio Deddf yr Iaith Gymraeg.
* 1969 - Helynt yr Arwisgiad yng Nghastell Caernarfon.
* 1971 - Sefydlu'r Mudiad Ysgolion Meithrin.
* 1973 - Adroddiad Comisiwn Kilbrandon yn argymell Cynulliad i Gymru.
* 1974 - Newid mawr yn llywodraeth leol Cymru wrth i'r hen siroedd traddodiadol wneud ffordd i wyth sir fawr newydd.
* 1979 - Refferendwm yn gwrthod Cynulliad.
* 1982 - Agor S4C; Rhyfel y Falklands.
* 1983 - Y Ceidwadwyr yn cael eu canlyniadau gorau yn y ganrif gyda 14 sedd.
* 1984-1985 - Streic y Glowyr
* 1999 - Sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Stadiwm y Mileniwm.


Categori:Hanes Cymru yn ôl canrif
Craig y Gaer

Caer ar ynys fach oddi ar arfordir Sir Benfro ger Aberdaugleddau yw **Craig y Gaer** (Saesneg:*Stack Rock Fort*).

## Hanes 
Adeiladwyd caer ar yr ynys rhwng 1850 a 1852 i amddiffyn rhag ymosodiad milwrol o'r môr.

Daw'r syniad gwreiddiol am gaer ar y graig gan Thomas Cromwell ym 1539 ond ni chyflawnwyd unrhyw gynllun tan ganol y 1800au.

bawd|dim|306x306px|Craig y Gaer oddi uchod

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Benfro
Gwroniaid y Ffydd (llyfr)

Mae ***Gwroniaid y Ffydd a Brwydrau Rhyddid, Gydag Ysgrifau Eraill*** gan Robert David Rowland (Anthropos) yn llyfr o ysgrifau, yn bennaf am hanes Anghydffurfiaeth a gyhoeddwyd gyntaf ym 1897. Cyhoeddwyd y llyfr gan Hughes a'i Fab, Wrecsam. 

## Awdur
Roedd Anthropos (1853?-1944) yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, bardd a llenor. Fe'i magwyd ym mhentref Tyn-y-cefn, ger Corwen. Wedi cyfnod yng Ngholeg y Bala, bu'n gweithio fel athro ysgol yn y Bala am gyfnod, cyn ymuno â staff *Yr Herald Cymraeg* ac wedyn *Y Genedl Gymreig*. Bu yn olygydd *Y Genedl Gymraeg* a ''Thrysorfa'r Plant''. Cafodd ei ordeinio'n weinidog ym 1887 a fu'n gwasanaethu fel gweinidog yng Nghaernarfon.

## Gweithiau
Ymysg ei gyhoeddiadau eraill mae:
* *Y Blodeuglwm* (Y Bala, 1878)
* *Yn y trên neu, Adgofion trafaeliwr* (Caernarfon 1895)
* *Oriau yn y Wlad: neu, Gydymaith Gwyliau Haf* (Caernarfon, 1898)
* *Y Frenhines Victoria: Ei Hanes, ei Nodweddion, ei Dylanwad* (Caernarfon, 1901)
* *Awel a Heulwen* (Caernarfon, 1901)
* *Gwlad yr Iesu* (Caernarfon, 1903)
* *Oriau gygag Enwogion* (Wrecsam, 1903)
* ''Y Faner Wen: Ystori Arbenig i Blant y 'Band of Hope'” (Caernarfon, 1903)
* *Y Porth Prydferth* (Wrecsam, 1904)
* *Telyn Bywyd* (Caernarfon, 1904)
* *Tŷ Capel y Cwm* (Wrecsam, 1905)
* ''Perlau'r Diwygiad* (Caernarfon, 1906)
* *Oriau Hamdden: Yng Nghwmni Awduron a Llyfrau* (Wrecsam, 1907)
* *Y Ffenestri Aur: Oriau yn Nghwmni Natur, Awduron, a Llyfrau* (Dinbych, 1907)
* *Cadeiriau Enwog* (Caernarfon, 1908)
* *Camrau Llwyddiant: Trem ar Fywyd Dewi Arfon* (Wrecsam, 1909)
* *Jim: Yr Arlunydd Bach* (Caernarfon, 1909)
* *Y Golud Gwell: Adlais o'r Dyddiau Gynt* (Wrecsam, 1910)
* *Merch y Telynor: Rhamant Gymreig* (Wrecsam, 1911)
* *Bugail y Cwm* (Wrecsam, 1913)
* *Y Pentre Gwyn: Ystori Bore Bywyd* (Wrecsam, 1915)
* *Stryd Ni: Stori Newydd i'r Plant* (Caernarfon, 1920)
* *Un o Blant y Wlad: Stori i'r Plant'' (Caernarfon, 1921)

## Trosolwg
Mae'r llyfr yn cynnwys nifer o erthyglau sy'n olrhain hanes y diwygiad Protestannaidd a'r frwydr am ryddid crefyddol o amser John Wickliffe i'r amser y cyhoeddwyd y llyfr yn oes Fictoria. Mae hefyd yn cynnwys tri thraethawd am natur rhyddid barn a throsolwg o fywyd a gwaith Gwilym Cawrdaf

Gan mae llyfr i bobl ifanc yw Gwroniaid y ffydd, mae'r penodau i gyd yn fyr, dau neu dri o dudalennau yn unig. Oherwydd hyn dim ond cyflwyniad byr i'r enwogion ceir yn y llyfr, yn hytrach na bywgraffiadau cynhwysfawr.
### Penodau
Mae'r llyfr yn cynnwys 6 adran a 18 o benodau 

## Argaeledd
Gan fu farw'r awdur cyn , mae'r llyfr felly yn y **parth cyhoeddus** mewn gwledydd sydd â thymor hawlfraint bywyd yr awdur ynghyd â **70** o flynyddoedd neu lai.

Mae'r llyfr bellach allan o brint ond mae modd ei ddarllen ar Gwroniaid y Ffydd Wicidestun 
## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymraeg am hanes crefydd
Categori:Llyfrau hanes Cymraeg
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Categori:Llyfrau 1897
Bae'r Tri Chlogwyn

bawd|307x307px|Bae Tri Chlogwyn
Traeth a bae ar arfordir Penrhyn Gŵyr yw '''Bae'r Tri Chlogwyn'''.

## Traeth 
Mae’r bae yn rhan o Lwybr Arfordir Gŵyr.
chwith|bawd|242x242px|Bae Tri Chlogwyn

## Cyfeiriadau 
Categori:Penrhyn Gŵyr
Prunus brigantina

Mae ***Prunus brigantina***, sef **bricyll** **Briançon** (), ), **eirin marmot** (), neu **bricyllen Alpaidd**,  yn rywogaeth o goed gwyllt sy'n frodorol i Ffrainc a'r Eidal.   Mae ei ffrwyth yn fwytadwy ac yn debyg i'r bricyll masnachol *P. armeniaca*,  ond yn wahanol i P.armeniaca mae'r croen yn llyfn.  Defnyddir olew bwytadwy o'r hedyn sef 'huile des marmottes', yn Ffrainc.  ond yn perthyn yn agosach i rywogaethau bricyll yn ôl dilyniannau DNA niwclear. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Rhywogaethau data-ddiffygiol yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Mansel Aylward

Meddyg ac academydd, y arbenigwr mewn iechyd cyhoeddus Cymreig oedd **Syr Mansel Aylward**, FLSW (Tachwedd 1942 – 29 Mai 2024). Roedd yn Brif Swyddog Meddygol, Cyfarwyddwr Meddygol a Phrif Wyddonydd yn Adran Gwaith a Phensiynau Llywodraeth y DU.

Cafodd Aylward ei eni yn y Clwb Cyn-filwyr ym Merthyr Tudful. Roedd e'n Gymrawd Cychwynnol o Gymdeithas Ddysgedig Cymru. Bu farw ar 29 Mai 2024, yn 81 oed. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Cymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Genedigaethau 1942
Corn Hirlas

Mae'r **Corn Hirlas** (neu weithiau **Corn Buelyn** gynt) yn gorn a ddefnyddir yn seremonïau Gorsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

## Hanes 
bawd|217x217px|Corn Hirlas, Eisteddfod 1910
Yn 1167 dywed Cynddelw Brydydd Mawr, bardd i Owain Gwynedd, "yfais";

Roedd 'buelyn' yn cyfeirio at yr Bual (ych bannog neu *bison*) a fodolai ym Mhrydain yn yr oesoedd a fu; a gwnaed y corn yfed o gorn bual. Yng nghyfnod Hywel Dda defnyddiodd y "pen cynydd" y corn buelyn i gasglu milwyr ynghyd a'u rhybuddio fod rhyfel yn agosáu ac hefyd i gasglu cŵn hela Cymreig at ei gilydd wrth hela.

Defnyddiwyd y corn hefyd i yfed medd a chyfansoddodd Owain Cyfeiliog awdl i'r "Corn Hirlas"

## Y Corn Hirlas yn yr Eisteddfod Genedlaethol
bawd|Corn Hirlas yn Amgueddfa Gwynedd, 1907, William Goscombe John|202x202pxErbyn hyn defnyddir y Corn Hirlas yn seremonïau Gorsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru bob blwyddyn. Bydd *Cyflwynydd y Corn Hirlas* (arferid ei galw yn 'Morwyn y Fro' neu 'Brenhines y Fro') yn cario'r Corn ac yn ei gyflwyno i'r Archdderwydd gan ddweud, er enghraifft:

Ceir sawl gofyniad i fod yn Gyflwynydd y Corn Hirlas:
* byw neu'n dod o'r ardal lle cynhelir yr Eisteddfod
* bod yn awyddus i gefnogi'r gwaith o hyrwyddo'r iaith a diwylliant, ac yn gallu dangos sut maen nhw'n gwneud hyn
* gallu symud yn urddasol a gosgeiddig i gerddoriaeth araf y delyn a llefaru ar eu cof, mewn llais clir a chroyw, eiriau'r cyflwyniad

Erbyn yr 21g os nad cyn hynny, croesawyd yn arbennig geisiadau'n arbennig gan ymgeiswyr anabl ac o bob cefndir ethnig ar gyfer y rôl.

## Gweler hefyd 
* Baner yr Orsedd 
* Y Ddraig Goch
* Draig y Brythoniaid)
* Beirdd y Tywysogion

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gorsedd Cymru

Categori:Diwylliant Cymru
Categori:Eisteddfodau
Categori:Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Categori:Oes y Tywysogion
Categori:Sefydliadau Cymru
Cymdeithas Bêl-droed Portiwgal

Corff llywodraethu pêl-droed ym Mhortiwgal yw **Ffederasiwn Pêl-droed Portiwgal** (Portiwgaleg: *Federação Portuguesa de Futebol* [fɨðɨɾɐˈsɐ̃w puɾtuˈɣezɐ ðɨ futɨˈβɔl], **FPF**). Ffurfiwyd y ffederasiwn ym 1914 fel Undeb Pêl-droed Portiwgal (Portiwgaleg: *União Portuguesa de Futebol, UPF*) gan y tair cymdeithas ranbarthol bresennol sef Lisbon, Portalegre a Porto, cyn mabwysiadu ei enw presennol yn 1926, ac mae wedi'i leoli yn ninas Oeiras. Ymunodd y FPF â FIFA yn 1923 ac mae hefyd yn un o sylfaenwyr UEFA.

Mae Ffederasiwn Portiwgal yn goruchwylio pob agwedd ar y gêm bêl-droed ym Mhortiwgal, yn broffesiynol, yn amatur ac yn gweinyddu pwyllgor cystadleuaeth (gan gynnwys trin y tlws) y Campeonato de Portugal (adran 3 a 4 yn y pyramid genedlaethol ond nid Primeira Liga yr Uwch Gynghrair na'r ail adran), y Taça de Portugal (Cwpan Portiwgal) a'r Supertaça Cândido de Oliveira. Mae hefyd yn gyfrifol am benodi rheolwyr tîm pêl-droed cenedlaethol Portiwgal dynion a merched ac ieuenctid. Mae tîm futsal cenedlaethol dynion a merched Portiwgal a thîm pêl-droed traeth cenedlaethol Portiwgal hefyd yn cael eu trefnu gan y ffederasiwn.

## Hanes
]]

Wedi'i sefydlu ar 31 Mawrth 1914 gan y tair cymdeithas ranbarthol a oedd yn bodoli ar y pryd - Lisbon, Portalegre a Porto - roedd Undeb Pêl-droed Portiwgal yn rhagflaenydd Ffederasiwn Pêl-droed Portiwgal, a enillodd ei enw yng Nghyngres Anarferol 28 Mai 1926. Roedd y cyfansoddiad cyntaf wedi'u cyhoeddi'n flaenorol ar 12 Ionawr 1914, ar ôl hysbysiad cyhoeddus a gyhoeddwyd i hysbysu ffurfio'r corff newydd.

## Stwythur
Mae'r FPF yn cynnwys 22 ffederasiwn tiriogaethol, sy'n llywodraethu pêl-droed yn ardaloedd priodol Portiwgal. Er i dair ardal yr Azores a Madeira (Funchal) gael eu diddymu ym 1976, mae'r ffederasiynau priodol yn dal i fodoli.

## Cidade do Futebol
Ar 31 Mawrth 31 2016, sefydlodd Ffederasiwn Pêl-droed Portiwgal Cidade do Futebol ('Dinas Pêl-droed)'), canolfan chwaraeon sy'n gweithredu fel canolfan hyfforddi ar gyfer y Timau Cenedlaethol.

Wedi'i urddo ym mhresenoldeb Llywydd y Weriniaeth, Marcelo Rebelo de Sousa , adeiladwyd y cyfadeilad chwaraeon heb gymorth ariannol gan y Wladwriaeth. Cymerodd y Ddinas Bêl-droed 17 mis i'w hadeiladu ac roedd ganddi gyllideb o 15 miliwn ewro.

Mae cartref newydd Ffederasiwn Pêl-droed Portiwgal wedi'i leoli yn Avenida das Seleções yn Oeiras , 1495-433 Cruz Quebrada - Dafundo, ac fe'i debuto am y tro cyntaf gyda thwrnamaint dan 15, y diwrnod ar ôl yr agoriad.

Mae gan y gofod dri chae a hanner, 2 gampfa, 11 ystafell newid.

## Dolenni
* Gwefan swyddogol y FPF
* Portiwgal ar wefan UEFA 
* Portiwgal  ar wefan FIFA

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Portiwgal
Categori:Pêl-droed ym Mhortiwgal
Portiwgal
Y Comisiwn Ffiniau i Gymru

Y sefydliad (corff cyhoeddus anadrannol) sy'n gyfrifol am bennu ffiniau etholaethau seneddol ar gyfer etholiadau yng Nghymru i Dŷ'r Cyffredin yw'r **Comisiwn Ffiniau i Gymru**.

Mae'n ofynnol i'r Comisiwn yn ôl Deddf Etholaethau Seneddol 1986 gynnal arolwg o'r holl etholaethau yng Nghymru a chyflwyno adroddiad i Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn dangos yr etholaethau a argymhellir ganddynt.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Deddf Etholaethau Seneddol 1986

Deddf a basiwyd gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig yw **Deddf Etholaethau Seneddol 1986** (c. 56). Dyma’r ddeddfwriaeth bresennol sy’n diffinio cyfansoddiad a gwaith y pedwar Comisiwn Ffiniau seneddol yn y Deyrnas Unedig, gan gynnwys y Comisiwn Ffiniau i Gymru.

## Dolenni allanol
* Testun y Ddeddf, ar wefan deddfwriaeth.gov.uk

Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 1986
Corff cyhoeddus anadrannol

Yn y Deyrnas Unedig, sefydliad yn y sector cyhoeddus sydd â rôl ym mhroses llywodraeth genedlaethol ond nad yw'n rhan o adran o'r llywodraeth yw **corff cyhoeddus anadrannol** (Saesneg: *non-departmental public body*, NDPB). Mae'r cyrff cyhoeddus anadrannol yn gweithio'n annibynnol ar weinidogion y llywodraeth i raddau helaeth er eu bod yn atebol i'r cyhoedd drwy Senedd y Deyrnas Unedig. Fodd bynnag, mae gweinidogion yn gyfrifol am annibyniaeth, effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd cyrff cyhoeddus anadrannol yn eu portffolio.

Mae'r term yn cynnwys y pedwar math o gorff (byrddau gweithredol, cynghori, tribiwnlysoedd a monitro annibynnol) ond nid yw'n cynnwys corfforaethau cyhoeddus a darlledwyr cyhoeddus (BBC, Channel 4, ac S4C).

## Enghreifftiau
Ceir niferoedd mawr o enghreifftiau o Gyrff Cyhoeddus Anadrannol. Yn eu mysg mae:
* **Cyfoeth Naturiol Cymru** - sefydlwyd yn 2013 ac yn atebol i Lywodraeth Cymru
* **Y Comisiwn Ffiniau i Gymru** - sefydlwyd yn 1987
* '''Comisiwn y Gyfraith, Diwygio'r Gyfraith Cymru a Lloegr''' - sefydlwyd yn 1965

## Cyfeiriadau
Categori:Cyrff cyhoeddus a thasgluoedd Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Sector cyhoeddus

Mae'r **Sector cyhoeddus** yn rhan benodol o economi, gymdeithas neu fenter. Mae'r sector gyhoeddus yn cynnwys busnesau a diwydiannau sydd o dan berchnogaeth (neu o dan rhannol berchnogaeth) y llywodraeth.

## Cyfeiriadau
Dynosffer

Mae'r **dynosffer** (neu'r **manosffer**; ) yn gasgliad amrywiol o ddeunydd ar-lein (gan gynnwys gwefannau, blogiau a fforwmau) sy’n hyrwyddo gwrywdod, gwrth-ffeminyddiaeth a gwreig-gasineb. Mae cymunedau o fewn y gymuned yn cynnwys rhai grwpiau qqhawliau dynion, *Men Going Their Own Way* (MGTOW), artistiaid hudo ac *incels*.

Tra bod y dynosffer yn gartref i amrywiaeth eang o safbwyntiau, mae dynosffer yn unedig gan y gred graidd bod y gymdeithas fodern yn rhagfarnllyd yn erbyn dynion oherwydd ffeministiaeth a bod ffeminyddion yn hyrwyddo dyn-casineb. Cyfeirir weithiau at dderbyn y syniadau hyn fel *take the red pill* ("cymryd y bilsen coch") yn Saesneg, trosiad a fenthycwyd o ffilm 1999 *The Matrix*.

Mae'r dynosffer yn hybu gor-wrywdod, ac mae'n credu bod gan ddynion strwythur cymdeithasol tebyg i becyn o fleiddiaid sy'n cynnwys gwrywod alffa a beta, weithiau yn ychwanegol at gategorïau eraill (fel gwrywod sigma).

Mae'r dynosffer yn gorgyffwrdd â llawer o gymunedau asgell dde eithafol ar-lein, y cyfeirir ato fel y de amgen. Mae hefyd yn gysylltiedig ag aflonyddu ar-lein ac mae wedi bod yn ymwneud â mawrygu trais yn erbyn menywod a threisio, yn ogystal â radicaleiddio dynion i gefnogi safbwyntiau rhywiaethol.

Mae rhai wedi priodoli digwyddiadau fel rhai saethiadau torfol i'r dynosffer, ac mae'r dynosffer wedi cael sylw sylweddol gan gyfryngau yn dilyn llawer o saethu torfol. Mae hefyd wedi bod yn gysylltiedig ag ymgyrchoedd aflonyddu ar-lein, megis Gamergate.

## Gweler hefyd
* Gwrywdod gwenwynig

## Cyfeiriadau
Kaspar Hauser

Roedd **Kaspar Hauser** (30 Ebrill 1812 - 17 Rhagfyr 1833) yn llanc a ymddangosodd yn strydoedd Nürnberg, Bafaria, ar 26 Mai 1828. Honnodd ei fod wedi cael ei fagu ar ei ben ei hun mewn cell dywyll. Cododd y stori hon chwilfrydedd mawr a gwneud Hauser yn destun sylw rhyngwladol. Sbardunodd honiadau Hauser, a'i farwolaeth ddilynol o glwyf ei drywanu, lawer o ddadleon. Roedd damcaniaethau ei fod o dras fonheddig, wedi'i guddio oherwydd cynllwyn brenhinol. Roedd damcaniaethau eraill yn cynnig ei fod yn dwyllwr.

Categori:Pobl y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Pobl anhysbys
Ffilm gerdd

Mae **ffilm gerdd** yn genre ffilm lle mae'r cymeriadau'n perfformio caneuon, weithiau gyda dawnsio. Fel arfer mae'r caneuon yn cyfrannu at y plot neu'n datblygu cymeriadau'r ffilm, ond mewn rhai achosion, dim ond torri'r naratif maen nhw, fel seibiant o'r stori.

Gall fod gan ffilmiau cerdd stori wreiddiol a thrac sain, fel *Footloose*, neu gallant fod yn seiliedig ar sioeau cerdd llwyfan, fel *Evita*, neu *Chicago* (2002).

Datblygodd ffilm gerdd yn naturiol o'r sioe gerdd. Gwnaethpwyd hyn yn bosibl gan ymddangosiad technoleg ffilm sain yn 1927, pan ddyfeisiwyd y system Vitaphone. Gwnaed miloedd o ffilmiau cerddorol byr. Y gwahaniaeth mwyaf rhwng sioeau cerdd ffilm a llwyfan yw’r lleoliadau a golygfeydd cefndir moethus mewn ffilm na fyddai’n bosibl mewn theatr. Er hynny, mae ffilmiau cerdd yn cynnwys elfennau sy'n dwyn y theatr i gof; yn aml bydd perfformwyr yn trin eu heitemau caneuon a dawns fel petai cynulleidfa fyw yn eu gwylio. 

Y ffilm gerdd lawn gyntaf gyda'i thrac sain ei hun oedd *The Jazz Singer*.

## Cyfeiriadau

Cerdd
Tarzan

Cymeriad mewn ffuglen yw **Tarzan** (**John Clayton II, Is-iarll Greystoke**) Mae'n blentyn gwyllt a fagwyd yn y jyngl yn Affrica gan epaod; yn ddiweddarach mae'n profi gwareiddiad, ond yn ei wrthod a dychwelyd i'r gwyllt fel anturiaethwr arwrol.

Crëwyd y cymeriad gan Edgar Rice Burroughs. Ymddangosodd Tarzan gyntaf yn ei nofel *Tarzan of the Apes* a gyhoeddwyd mewn cylchgrawn yn 1912, ac wedyn fel llyfr yn 1914. Wedi hynny ailymddangosodd mewn mwy nag 20 o nofelau a chasgliadau straeon gan Burroughs ac awduron eraill, a gweithiau di-rif mewn cyfryngau eraill, yn enwedig mewn ffilmiau, a'r gyntaf o rhain oedd y ffilm fud *Tarzan of the Apes* (1918).

Roedd Tarzan yn fab i arglwydd o Sais. Gadawyd Tarzan yn faban gyda'i rieni ar arfordir Affrica gan wrthryfelwyr. Bu farw ei mam a lladdwyd ei dad. Daeth Tarzan yn blentyn gwyllt, ac roedd yn byw gyda llwyth o epaod. Fel dyn mae'n hynod o gryf ac ystwyth, ac yn dod yn "frenin" yr epaod. Ac yntau'n 21 oed mae'n dod ar draws pobl wynion eraill (gan gynnwys yr Americanes Jane Porter) ac yn cael ei gludo i wareiddiad. Gan ei fod yn hynod ddeallus (mae'n gallu dysgu iaith newydd mewn dyddiau) mae'n gallu addasu i'w sefyllfa newydd yn gyflym. Pan fydd yn darganfod ei wir hunaniaeth fel John Clayton II, Iarll Greystoke, yn lle adennill ei etifeddiaeth mae Tarzan yn dewis yn hytrach i'w chuddio, ac yn mynd ymlaen i fyw bywyd llawn antur ac i deithio i lawer o leoliadau lliwgar.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau ffuglen
Tarzan of the Apes (ffilm 1918)

Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Scott Sidney yw ***Tarzan of the Apes*** a gyhoeddwyd yn 1918. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar y nofel *Tarzan of the Apes* gan Edgar Rice Burroughs a gyhoeddwyd yn 1912.

Hon oedd y ffilm gyntaf i'r cymeriad Tarzan ymddangos ynddi.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Elmo Lincoln, Enid Markey, George B. French a Gordon Griffith. Mae'r ffilm yn 61 munud o hyd (120 yn wreiddiol) a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1918. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Shoulder Arms* sef ffilm fud a chomedi o Unol Daleithiau America a gyfarwyddwyd gan Charlie Chaplin.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Scott Sidney ar 1 Ionawr 1872 yn Llundain a bu farw yn yr un ardal ar 13 Rhagfyr 2021.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Scott Sidney nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q286308.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau mud o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1918
Categori:Ffilmiau Tarzan
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Mar do Sertão

Drama deledu o Frasil yw ***Mar do Sertão***, gyda Isadora Cruz, Sergio Guizé, a Renato Góes yn serennu. Fe ddarlledodd ar TV Globo rhwng 22 Awst 2022.

## Cast 
* Isadora Cruz – Candoca
* Sergio Guizé – Zé Paulino
* Renato Góes – Tertulinho
* Cyria Coentro – Dodôca
* Débora Bloch – Deodora
* José de Abreu – Coronel Tertúlio
* Enrique Diaz – Timbó
* Caio Blat – Pajeú
* Clarissa Pinheiro – Teresa
* Lucas Galvino – Mirinho
* Sara Vidal – Rosinha
** Manu Guimarães – child Rosinha
* Thardelly Lima – Vespertino
* Suzy Lopes – Cira
* Nanego Lira – Padre Zezeo
* Everaldo Pontes – Adamastor
* Welder Rodrigues – Sabá Bodó
* Érico Brás – Eudoro Cidão
* Leandro Daniel – Floro Borromeu
* Eli Ferreira – Laura Pinho
* Felipe Velozo – Tomás
* Déo Garcez – Catão
* Ana Miranda – Ismênia
* Mariana Sena – Lorena
* Theresa Fonseca – Labibe

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2022
Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Algol

:''Mae'r erthygl hon yn ymwneud â'r seren. Am yr iaith raglennu, gweler ALGOL.''

Lluos-seren ddisglair, sy'n cynnwys tair seren, yng nghytser Perseus yw **Algol** (hefyd **Beta Persei** neu **β Persei**). Y tair seren sy'n ffurfio Algol yw β Persei Aa1, β Persei Aa2, a β Persei Ab. Y brif seren yw β Persei Aa1, sy'n boeth. Mae Persei β Aa2 yn fwy, ond yn oerach ac yn wanach. Mae'r ddwy seren hyn yn pasio o flaen ei gilydd yn rheolaidd, gan achosi eclipsau. Felly mae gan Algol fel arfer faintioli o 2.1, ond mae'r ffigur hwn yn disgyn yn rheolaidd i 3.4 bob 2.86 diwrnod yn ystod eclipsau rhannol sy'n para tua 10 awr. 

bawd|canol|500px|Safle Algol yng nghytser Perseus

Mae Algol yn rhoi ei henw i'w ddosbarth o sêr newidiol, sef "sêr newidiol Algol".

bawd|dim|500px|Animeiddiad o seren newidiol Algol yn dangos yr amrywiad mewn goleuedd 

## Cyfeiriadau
Categori:Perseus (cytser)
Categori:Sêr gydag enwau priod
Lluos-seren

Mae **lluos-seren** yn system serol sy'n cynnwys tair seren neu fwy. Mae'r rhan fwyaf o luos-sêr wedi'u trefnu'n hierarchaidd, gydag orbitau bach yn nythu o fewn orbitau mawr. Yn y systemau hyn, prin yw'r rhyngweithiadau rhwng yr orbitau. Yn debyg i sêr dwbl, mae ganddyn nhw orbitau sefydlog.

## Cyfeiriadau
Categori:Sêr
Seren ddwbl

System o ddwy seren sydd wedi'u rhwymo i'w gilydd gan ddisgyrchiant ac yn cylchdroi o amgylch ei gilydd yw **seren ddwbl**. Yn aml, gall seren yn awyr y nos sy'n ymddangos i'r llygad noeth fel gwrthrych unigol fod yn seren ddeuol wrth edrych arni trwy delesgop.

Mae Sirius yn enghraifft nodedig o seren ddwbl.

Categori:Sêr
ALGOL

Teulu o ieithoedd rhaglennu cyfrifiadurol yw **ALGOL**. (Mae'r enw'n tarddu o **ALGO**rithmic&nbsp;**L**anguage.) Datblygwyd ALGOL yn wreiddiol yn 1958. Er nad yw'r iaith wreiddiol honno'n cael ei defnyddio mwyach, cafodd ddylanwad mawr ar lawer o ieithoedd eraill a ddatblygwyd wedyn. Mewn gwirionedd mae cystrawen y mwyafrif o ieithoedd rhaglennu modern yn debyg i gystrawen ALGOL i ryw raddau.

Roedd tair prif fanyleb, a enwyd ar ôl y blynyddoedd y cawsant eu cyhoeddi gyntaf:
* ALGOL 58
* ALGOL 60
* ALGOL 68

## Cyfeiriadau
Categori:Ieithoedd rhaglennu
Sol Nascente

Drama deledu o Frasil yw ***Sol Nascente***, gyda Giovanna Antonelli, Bruno Gagliasso, Rafael Cardoso, Laura Cardoso, Luís Melo, Francisco Cuoco, Aracy Balabanian, a Marcello Novaes yn serennu.  Fe ddarlledodd ar TV Globo rhwng 29 Awst 2016.

## Cast 
* Giovanna Antonelli – Alice Tanaka
* Bruno Gagliasso – Mario de Angeli
* Letícia Spiller – Lenita
* Marcello Novaes – Vittorio
* Henri Castelli – Ralf
* Rafael Cardoso – César
* Aracy Balabanian – Geppina
* Francisco Cuoco – Gaetano
* Cláudia Ohana – Loretta
* Laura Cardoso – Sinhá
* Marcelo Faria – Felipe
* Marcello Melo Jr – Tiago
* Juliana Alves – Dora
* Cinara Leal – Vanda
* Pablo Morais – Nuno
* Val Perré – Quirino
* Emílio Orciollo Netto – Damasceno
* Luma Costa – Elisa
* Miwa Yanagizawa – Mieko

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2016
Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Lost Boys & Fairies

Mae **Lost Boys & Fairies** (2024) yn gyfres ddrama deledu a ddarlledwyd ar holl rwydwaith Brydeinig y BBC. Yr awdur oedd Daf James ac mae'n dilyn hanes pâr hoyw wrth iddynt fabwysiadu plentyn. Rhan o hynodrwydd y gyfres yw bod y sgript yn y Gymraeg a'r Saesneg gan adlewyrchu realiti ieithyddol y cymeriadau.
## Plot
Mae Gabriel (Siôn Daniel Young) ac Andy (Fra Fee), yn gwpl hoyw sydd wedi bod gyda'i gilydd ers wyth mlynedd ac yn awyddus i fabwysiadu plentyn. Mae'r ddau yn ymgymryd â'r broses fiwrocrataidd er mwyn mabwysiadu Jackie, gyda chymorth gweithiwr cymdeithasol. 

Mae Andy yn gyffrous am y syniad o ddod yn dad, ond i'w bartner, Gabriel, brenhines drag, mae'r syniad yn atgas. Mae hyn nid yn unig oherwydd ei orffennol ei hun fel un bu'n gaeth i gyffuriau, ond hefyd oherwydd nad oedd ei blentyndod wedi bod yn un hapus, gyda marwolaeth annhymig ei fam, a homoffobia ei dad yn ei niweidio. Er bod y ddau eisiau mabwysiadu merch, mae Andy a Gabriel yn cyfarfod ac yn dechrau dod yn  hoff o Jake, plentyn maeth a dynnwyd oddi wrth ei deulu oedd yn ei gam-drin. Fodd bynnag, ychydig cyn cwblhau'r mabwysiadu, mae Andy yn cael ei ladd yn ddamweiniol wrth geisio tawelu ffrwgwd, ac mae Gabriel, wedi'i lorio gan alar, yn cael ei adael gyda'r penderfyniad a ddylid bwrw ymlaen â mabwysiadu Jackie ai pheidio.

## Cynhyrchu
Cyhoeddwyd y gyfres ddrama ym mis Mehefin 2022. Cynhyrchwyd y gyfres gan Duck Soup Films a ffilmiwyd hi yng Nghaerdydd. Mae'r awdur, Daf James, yn adnabyddus am ei ddramâu Llwyth a Tylwyth a gafodd eu llwyfannu gan Theatr Genedlaethol Cymru, mae wedi ysgrifennu nifer o ddramâu radio ac roedd yn un o awduron y gyfres boblogaidd S4C, Gwaith/Cartref, am bedair blynedd.

## Hyrwyddo
Rhyddhawyd y trelar cyntaf ar gyfer y gyfres mini ar 23 Mai 2024.

## Dosbarthu
Rhyddhawyd y tair pennod wythnosol rhwng 3 a 17 Mehefin 2024 ar BBC One.

## Gwobrau
Enillodd y gyfres Prix de la Meilleure Fiction Européenne (Ffuglen Ewropeaidd Orau) yng Ngŵyl Festival da la Fiction yn La Rochelle, Ffrainc ym mis Medi 2024.

## Dolenni
* Lost Boys & Faries ar wefan IMDb
* Lost Boys & Fairies review – a beautiful gay adoption extravaganza adolygiad o'r gyfres yn The Guardian, Mehefin 2024

## Cyfeiriadau
Categori:Drama
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu'r 2020au
Categori:Diwylliant LHDT
Féile na Gealaí

ar draws Iwerddon, gweler mai Gaeltacht an Mhí, lle cynhelir y Féile yw'r un lleiaf ond mwyaf canolog yn genedlaethol ac at ardaloedd poblog yr ynys]]
Sefydlwyd **Féile na Gealaí** (Gwyddeleg am "Gŵyl y Lleuad") yn 2016 a phrif amcan y trefnwyr oedd darparu gŵyl wersylla cyfrwng Gwyddeleg i siaradwyr yr iaith Wyddeleg er mwyn hybu cerddoriaeth, diwylliant a’r holl gelfyddydau Gwyddeleg mewn ffordd newydd ac arloesol. Fe'i cynhelir yn flynyddol ym mhentref Gaeltacht Ráth Chairn Swydd an Mhí sydd oddeutu 55km o'r brifddinas, Dulyn.

Ymysg y perfformwyr mae cerddorion cyfoes sy'n canu caneuon pop a rap. Efallai mae'r enw fwyaf adnabyddus i Gymry yw'r grŵp rap gwleidyddol o ddinas Belffast, Kneecap.

## Cyswllt â siaradwyr Gaeleg yr Alban
[250px|bawd|Logo [Foras na Gaeilge, un o noddwyr yr ŵyl]]
Yn ogystal â hynny eu hamcan hefyd oedd creu cyswllt â grwpiau, pobl ac artistiaid sy’n siarad Gaeleg yn rhugl ac sy’n fodlon cymryd rhan yn nigwyddiadau’r ŵyl. Mae'r Wyddeleg a'r Gaeleg yn rhan o gangen Goideleg yr ieithoedd Celtaidd ac yn agosach na'r Gymraeg a'r Llydaweg gan iddynt ymrannu'n hwyrach. Rhai o’r artistiaid o'r Alban a gymerodd rhan yn yr ŵyl yw; Niteworks, Griogair Labhruidh, Sian, Trail West a Whyte. Mae’r gynulleidfa Wyddelig yn dangos diddordeb aruthrol yn y cyfuniad o ganu electronig a ganu sean-nós gan Niteworks er enghraifft. Nid oes gŵyl gyfan gwbwl Aeleg ei hiaith yn yr Alban ar hyn o bryd ac mae siaradwyr Gaeleg yn mwynhau Féile na Gealaí yn fawr.

## Trefn
Cynhelir yr ŵyl dros gyfnod o dri diwrnod ym mis Gorffennaf. Mae yna faes gwersylla wedi'i neilltuo'n benodol ar gyfer teuluoedd â phlant ifanc a darperir amrywiaeth eang o weithgareddau ar gyfer y grŵp oedran hwnnw. Féile na Gealaí yw’r unig ŵyl wersylla cyfrwng Gwyddeleg yn Iwerddon ar hyn o bryd.

O ran cynnwys yr ŵyl, mae wedi’i anelu’n bennaf at gerddoriaeth gyfoes Iwerddon a’r Alban. Hefyd yn rhan o raglen yr ŵyl mae gweithdai barddoniaeth, yoga, dawns, Gwyddeleg a Gaeleg a gweithdai canu Gwyddeleg a Gaeleg.

## Gweler hefyd
* Féile an Phobail - gŵyl flynyddol Wyddelig Belffast, sydd gan fwyaf yn y Saesneg

## Dolenni
* Gwefan swyddogol
* @FeilenaGealaiar ar Facebook
* @feilenagaelai ar Instagram
* @feilenagealai87 sianel ar Youtube

## Cyfeiriadau
Categori:Iwerddon
Categori:Gwyddeleg
Categori:Sefydliadau 2016
Glan Letheren

Pêl-droediwr proffesiynol o Ddafen yn Sir Gaerfyrddin oedd **Glan Letheren** (1 Mai 1956 – Mehefin 2024) a chwaraeodd fel gôl-geidwad. Chwaraeodd yn y Gynghrair Bêl-droed i Leeds United, Scunthorpe United, Chesterfield a Dinas Abertawe.

Gaeth Letheren ei alw i garfan Cymru, ond ni chyflawnodd gap rhyngwladol llawn. Bu farw yn 68 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Abertawe
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Genedigaethau 1956
Deddfau Falk

Cyfres o fesurau deddfwriaethol a ddaeth i rym yn Nheyrnas Prwsia rhwng 1872 a 1879 oedd **Deddfau Falk** a gyflwynwyd gan y gweinidog Adalbert Falk yn ystod y *Kulturkampf*, cyfnod o wrthdaro rhwng llywodraeth Prwsia a'r Eglwys Gatholig. Pasiwyd y prif ddeddfau, a elwir **Deddfau Mai** (), ym Mai 1873.

Penodwyd Falk yn Weinidog dros Faterion Crefyddol, Addysgol a Meddygol yn Ionawr 1872, a fe'i cyfarwyddwyd gan Otto von Bismarck, Prif Weinidog Prwsia a Changhellor yr Almaen, i oruchwylio'r *Kulturkampf* ("brwydr ddiwylliannol") ac i "ailsefydlu hawliau'r wladwriaeth mewn perthynas â'r eglwys". Aeth Falk ati i lunio rhaglen ddeddfwriaethol i wanychu awdurdod a dylanwad yr Eglwys Gatholig ac i atgyfnerthu grym y wladwriaeth, gan gynnwys cyflwyno priodas wladol orfodol, tanseilio dylanwad y glerigiaeth ym myd addysg, a chwtogi ar hawliau Catholigion.

Ym 1878, cafwyd rhwyg rhwng Bismarck a'r Blaid Ryddfrydol Genedlaethol—y brif garfan a oedd yn gefnogol o'r *Kulturkampf*—a doedd Falk ddim yn gallu cynnal ei safle am amser hir. Gwellodd cysylltiadau rhwng yr Almaen a'r Babaeth, ac ym Medi 1879 ymddiswyddodd Falk.

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yn yr Almaen yn y 19eg ganrif
Categori:Yr Eglwys Gatholig yn yr Almaen
Categori:Hanes cyfreithiol yr Almaen
Categori:Teyrnas Prwsia
Ymosodiad Israel ar Rafah

Ymgyrch filwrol gan Israel yn ninas Rafah, yn ne Llain Gaza, yw **ymgyrch ymosodol Rafah** a lansiwyd ar 6 Mai 2024 fel rhan o oresgyniad y Llain yn ystod Rhyfel Gaza.

Cyn yr ymosodiad, llochesodd oddeutu 1.4 miliwn o Balesteiniaid a ddadleolwyd yn Rafah, yn sgil gorchmynion Lluoedd Amddiffyn Israel (IDF) i wacáu Llain Gaza, brwydro rhwng Israel ac Hamas, a chyrchoedd awyr gan luoedd Israel ers Hydref 2023. Yn Chwefror 2024, cyhoeddodd Israel ei bwriad i oresgyn Rafah er mwyn bwrw rhyfelwyr Hamas allan o'r ddinas. Yn nechrau Mai, wrth i drafodaethau am gadoediad ddod i ddim, dechreuodd Israel baratoi am ymosodiad a gorchmynnodd wacâd dwyrain Rafah. Ar 6 Mai, derbyniodd Hamas delerau cadoediad a gynigwyd gan lywodraethau'r Aifft a Chatar, ond gwrthodwyd y cytundeb yn unfrydol gan gabinet rhyfel Israel am ei fod yn "bell o orchmynion angenrheidiol Israel". Mynegodd llywodraeth Israel felly y byddai'r ymgyrch filwrol yn Rafah yn mynd yn ei blaen. Cynllun cyntaf yr IDF oedd i lansio chwiliad chwim a thrylwyr gyda dwy adran o'r fyddin, ond datganodd llywodraeth Unol Daleithiau America y byddai ymosodiad mawr o'r fath yn croesi "llinell goch" ac yn peryglu cefnogaeth gweinyddiaeth yr Arlywydd Joe Biden i ymdrech ryfel Israel. Gorfodwyd i Israel felly leddfu'r ymgyrch arfaethedig, gyda'r nod o gipio'r ffin rhwng Llain Gaza a'r Aifft, i rwystro smyglwyr arfau, ac i ddibynnu ar gyrchoedd dargedig ar y ddinas yn hytrach nag ymosodiad diarbed.

Wedi i Israel wrthod cadoediad, lansiodd yr IDF gyrchoedd awyr ar Rafah, a goresgynnwyd cyrion y ddinas gan luoedd Israelaidd, gan gipio a chau'r groesfan rhwng Gaza a'r Aifft. Dechreuodd yr IDF symud i mewn i ardaloedd poblog y ddinas ar 14 Mai. Cyhoeddodd Israel na fyddai'r ymgyrch yn dod i ben oni bai am ddeoliad Hamas neu ryddhad y gwystlon Israelaidd yn Gaza. dyfarniad a wrthodwyd gan Israel.

Gwaethygwyd y sefyllfa ddyngarol yn Rafah yn sylweddol o ganlyniad i ymosodiad Israel. Cafodd rhyw 950,000 o Balesteiniaid eu symud i ardaloedd a honnir eu bod yn anniogel ac yn brin o ddarpariaethau. Lladdwyd bron 210 o Balesteiniaid ac anafwyd 280 yn ystod ymgyrch fomio Israel. Mae ysbytai wedi eu heffeithio gan gyrchoedd yr IDF a'r rhwystrau ar gyflenwadau. Yn ogystal, mae'r ymgyrch ymosodol wedi achosi croesfannau Kerem Shalom a Rafah i gau dros dro, gan waethygu'r argyfwng dyngarol ar draws Gaza oll.

## Cyfeiriadau 
Categori:2024 ym Mhalesteina
Categori:Rafah
Categori:Rhyfel Gaza (2023–25)
Rafah
Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl

**Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl** (Pwyleg: *Polski Związek Piłki Nożnej*; **PZPN**) yw corff llywodraethu pêl-droed yng Ngwlad Pwyl. Mae'n trefnu cynghreiriau pêl-droed Gwlad Pwyl (heblaw yr Ekstraklasa), Cwpan Gwlad Pwyl a thîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Pwyl. Mae wedi'i leoli ym mhrifddinas y wlad, Warsaw.

## Hanes
Cyn i Wlad Pwyl ennill ei hannibyniaeth wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl oedd yn cynnwys Pwyliaid talaith Galicia oedd yn rhan o Ymerodraeth Awstria-Hwngari ond nad oedd â statws ryngwladol llawn o fewn FIFA (gan i Gymdeithas Bêl-droed Awstria wrthwynebu).

Sefydlwyd y ffederasiwn cwbl annibynnol ar 20 Rhagfyr 1919 gan amlyncu'r Undeb Pêl-droed Pwylaidd ymreolaethol (PFU) a oedd yn rhan o Undeb Pêl-droed Awstria a oedd wedi chwalu. Sefydlwyd y PFU ar 25 Mehefin 1911

## Hunan-ddiddymiad 1951
Ar 4 Chwefror 1951, yn seiliedig ar benderfyniad a fabwysiadwyd yn ystod Cyfarfod Cyffredinol Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl yn Warsaw, diddymwyd y Gymdeithas a sefydlwyd yr Adran Bêl-droed fel sefydliad cymdeithasol oedd yn eilradd i'r Prif Bwyllgor Diwylliant Corfforol. Nid penderfyniad annibynnol Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl oedd diddymu eu hunan, ond penderfyniad gwleidyddol plaid ac awdurdodau gwladwriaeth Gweriniaeth Pobl Gwlad Pwyl (gweriniaeth Gomiwnyddol oedd yn rhan o'r Bloc Comiwnyddol) pan oedd Staliniaeth ar ei hanterth yng Ngwlad Pwyl, cyfnod pan oedd holl strwythurau'r wladwriaeth yn dod yn debyg i fodelau'r Undeb Sofietaidd. Yna mabwysiadwyd penderfyniadau union yr un fath gan awdurdodau pob cymdeithas chwaraeon, a ddaeth yn bwyllgorau yn GKKF (Główny Komitet Kultury Fizycznej; Prif Bwyllgor Diwylliant Corfforol).

Disodlodd SPN GKKF Gymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl yn ffurfiol ym mhob gweithgaredd oedd yn ymwneud â phêl-droed, gan ddod yn enwog am lawer o syniadau a drawsblannwyd o'r Undeb Sofietaidd,gan gynnwys dyfarnu teitl Pencampwr Gwlad Pwyl yn 1951 nid i enillydd Cynghrair Cyntaf Gwlad Pwyl, ond i enillydd y Cwpan Pwyleg.

Ar 9 Rhagfyr 1956, yn ystod Plenum Adran Bêl-droed GKKF yn Warsaw, ar gais Presidium y SPN GKKF, diddymwyd y sefydliad hwn ac ail-ysgogwyd y PZPN. Daeth hyn yn sgil marw Stalin ym Mawrth 1953 a cychwyn cyfnod ychydig yn llai llym.

Yn y 1950au, dathlwyd Diwrnod Cymdeithas Bêl-droed Gwlad Pwyl ar 5 Mai.

## Cyfnod modern
 - o 1 Mai, 2014, lleoliad ffeinal Cwpan Gwlad Pwyl ac o 2012 gemau catref y Tîm Cenedlaethol]]

Ym mis Medi 2008, ataliwyd arweinyddiaeth y PZPN gan Bwyllgor Olympaidd Gwlad Pwyl am fynd yn “[groes] i'w statudau mewn modd sarhaus ac amharchus.”

Ar 28 Awst 2021, etholwyd Cezary Kulesza yn arlywydd.

## Timau cenedlaethol
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Pwyl (dynion)
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Pwyl (merched)
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 21 Gwlad Pwyl (dynion)
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Pwyl dan 17 (menywod)

## Gweler hefyd
* Cymdeithas Bêl-droed Awstria

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y PZPN
* Gwlad Pwyl ar wefan UEFA 
* Gwlad Pwyl  ar wefan FIFA

Categori:Pêl-droed
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Gwlad Pwyl
Categori:Pêl-droed yng Ngwlad Pwyl
Gwlad Pwyl
Michael Mosley

Newyddiadurwr teledu, cynhyrchydd, cyflwynydd ac awdur o dras Brydeinig oedd **Michael Hugh Mosley** (22 Mawrth 1957 - 5 Mehefin 2024), a fu’n gweithio i’r BBC o 1985 hyd ei farwolaeth. Roedd e'n gyflwynydd rhaglenni teledu ar fioleg a meddygaeth ac wedi ymddangos yn rheolaidd ar *The One Show*. Roedd Mosley yn eiriolwr dros ymprydio ysbeidiol a diet carbohydrad isel, ac ysgrifennodd lyfrau sy'n hyrwyddo'r diet cetogenig. Aeth Mosley ar goll ar ynys Symi yn Ngwlad Groeg ar 5 Mehefin 2024. Ar 9 Mehefin 2024 daethpwyd o hyd i gorff wrth chwilio am Mosley, gyda'r cyfryngau lleol yn adrodd mai ei gorff ef oedd.

Cafodd Mosley ei eni yn India, yn fab i banciwr. Cafodd ei addysg yn Lloegr. Astudiodd yng Ngholeg Newydd, Rhydychen. Yn ddiweddarach penderfynodd ddod yn seiciatrydd. Ar ôl graddio mewn meddygaeth, dewisodd Mosley beidio â dechrau gweithio fel meddyg mewn ysbyty. Yn lle hynny, ymunodd â chynllun cynhyrchydd cynorthwyol dan hyfforddiant yn y BBC.

Roedd Dr Mosley ar wyliau gyda'i wraig yng Ngwlad Groeg pan ddiflannodd ar ôl mynd am dro ar ddiwrnod poeth iawn. Er i bobl chwilio amdano am sawl diwrnod, ni ddaethpwyd o hyd i'w gorff tan 9 Mehefin. Awgrymodd post-mortem ei fod wedi marw ar yr un diwrnod ag yr aeth ar goll. Efallai ei fod wedi marw o drawiad gwres a blinder.

## Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Newydd, Rhydychen
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Arthur Honegger

Cyfansoddwr o'r Swistir a anwyd yn Ffrainc oedd **Arthur Honegger** (10 Mawrth 1892 – 27 Tachwedd 1955). Roedd yn aelod o'r grŵp cyfansoddi, "Les Six".

Fe'i ganwyd yn Le Havre, Ffrainc, i rieni o'r Swistir. Astudiodd yn yr ysgol gerddoriaeth yn Zürich, y Swistir, a Conservatoire de Paris.

## Cyfansoddiadau nodedig
* ''Pastorale d'été*, cathl symffonig (1920)
* *Le Roi David*, oratorio (1921)
* *Pacific 231*, cathl symffonig (Symudiad symffonig rhif 1, 1923)
* Concerto ar gyfer piano (1924)
* *Judith*, opera (1925)
* *Antigone*, opera (1927)
* *Rugby*, cathl symffonig (Symudiad symffonig rhif 2, 1928)
* Concerto ar gyfer sielo (1924)
*  Symffoni rhif 1 (1930)
* *Les Aventures du roi Pausole*, opereta (1930)
* Symudiad symffonig rhif 3 (1933)
* *Jeanne d'Arc au bûcher*, oratorio (1935)
* *La Danse des morts*, oratorio (1938)
*  Symffoni rhif 2 yn D ar gyfer llinynau a thrwmped (1941)
*  Symffoni rhif 3 (*Symphonie liturgique*, 1946)
*  Symffoni rhif 4 yn A (*Deliciae Basilienses*, 1946)
* *Concerto da camera* (1948)
*  Symffoni rhif 4 yn D (*Di tre re*, 1950)
* *Une cantate de Noël'', oratorio (1953)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*   Gwefan am fywyd a gwaith Honegger

Categori:Cerddorion o'r Swistir
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1955