Leonid Kravchuk

Gwleidydd a gwladweinydd o Wcráin oedd **Leonid Makarovych Kravchuk** (Wcreineg: **Леонід Макарович Кравчук**) ganwyd 10 Ionawr 1934 yn Welykyj Schytyn, Volhynia, Gwlad Pwyl (ar y pryd), heddiw Oblast Rivne, Wcráin; m. 10 Mai 2022. Yn 1991, gyda chwymp yr Undeb Sofietaidd daeth yn Arlywydd cyntaf  Wcráin annibynnol.

## Gyrfa
]] 
Astudiodd Leonid Kravchuk economeg ac economi wleidyddol yn Kyiv ac, ar ôl graddio yn 1958, bu'n gweithio fel athro yn ysgol peirianneg ariannol Chernivtsi. Yn yr un flwyddyn ymunodd â'r Phlaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd. O 1960 bu'n gweithio am saith mlynedd fel ymgynghorydd a darlithydd yn adran propaganda a chynnwrf Pwyllgor Oblast Chernivtsi ym Mhlaid Gomiwnyddol Wcráin. Cwblhaodd ei astudiaethau ôl-raddedig yn yr Academi Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhwyllgor Canolog y CPSU ac yna dychwelodd i'r adran propaganda mewn swyddi blaenllaw. Rhwng 1988 a 1990 fe'i dyrchafwyd yn Ysgrifennydd y Pwyllgor Canolog a daeth yn ymgeisydd ar gyfer aelodaeth yn Politburo y PGW.

Ar adeg diddymu'r Undeb Sofietaidd, Kravchuk oedd Llywydd y Senedd - yn gyntaf Gweriniaeth Sofietaidd Wcráin, yr hyn a ddaeth, maes o law wedyn y Senedd Wcráin - y Verkhovna Rada. Ar 1 Rhagfyr 1991, fe'i hetholwyd yn Arlywydd cyntaf Wcráin annibynnol fel un amhleidiol a chafodd ei urddo bedwar diwrnod yn ddiweddarach. Ar 8 Rhagfyr 1991, ynghyd â'i gymheiriaid Boris Yeltsin (Rwsia) a Stanislav Shushkevich (Belarws), llofnododd Gytundebau Belovezh, yn ôl yr hwn yr oedd yr Undeb Sofietaidd wedi "dod â'i fodolaeth i ben" ac yr oedd cymuned o daleithiau Slafaidd â hi. sefydlu, a oedd eisoes yn fuan bryd hynny, ar 21 Rhagfyr 1991, uno i mewn i'r Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol. Daliodd y Kravchuk mwy Gorllewinol y llywyddiaeth nes iddo gael ei olynu yn 1994 gan y amlwg o blaid Rwseg, Leonid Kuchma, yr oedd wedi colli ailetholiad yn ei erbyn.

Ymunodd Leonid Kravchuk â Phlaid Ddemocrataidd Gymdeithasol Unedig Wcráin (SDPU(o)) ar ôl ei lywyddiaeth ym 1994 a daeth yn aelod bwrdd ym 1998. Rhwng 1994 a 2006 roedd yn aelod o Senedd Wcrain. Gadawodd y senedd wedyn oherwydd bod ei blaid wedi colli pleidleisiau enfawr dros y blynyddoedd oherwydd holltau a newidiadau mawr yn y dirwedd wleidyddol ac ni allai bellach wneud y naid dros y rhwystr o 3%. Yn 2009 ymddiswyddodd o'r blaid pan benderfynodd, oherwydd ei sefyllfa anobeithiol, ymuno â'r KPU yn Lluoedd Chwith Bloc y Gynghrair Chwith a chefnogi'r cadeirydd comiwnyddol Petro Symonenko fel ymgeisydd ar gyfer yr arlywyddiaeth.

## Ennill rym ac Annibyniaeth Wcráin
Ar 1 Rhagfyr 1991, ychydig dros dair wythnos cyn diddymiad ffurfiol yr Undeb Sofietaidd, cynhaliwyd yr etholiadau arlywyddol cyntaf yn Wcráin, a oedd hefyd yn cynnwys yr ail broses etholiadol ddemocrataidd yn hanes Wcráin. Ar yr un pryd, cynhaliwyd refferendwm i ffurfioli annibyniaeth y wlad, a gymeradwywyd gyda 92.30% o'r pleidleisiau. Penodwyd Vitold Fokin yn Brif Weinidog gan y Verkhovna Rada. Ar 21 Rhagfyr 1991 cymerodd ran yn y broses o arwyddo Cytundeb Belavezha a arweiniodd at ffurfio Cymanwlad y Taleithiau Annibynnol. Ni chyfreithlonwyd y llywodraeth newydd gan Lywodraeth Gweriniaeth Pobl Wcráin yn alltud (cyn-wladwriaeth Wcráin a amsugnwyd gan yr Undeb Sofietaidd yn 1920), tan rai misoedd yn ddiweddarach, ar 22 Awst 1992, pan dderbyniodd Kravchuk olyniaeth y llywodraeth gan yr Arlywydd o Wcráin yn alltud Mykola Plaviuk.

## Arddull a Gwaddol
Ei gredo gwleidyddol yw osgoi gwrthdaro a bod yn uniongyrchol wrth ddatgan ei safbwynt. Ystyrir ei fod yn fedrus, yn ofalus ac yn ddiplomyddol. Caniataodd y math hwn o ddiplomyddiaeth Kravchuk i gynnal ei bŵer a'i gryfder dros Wcráin yn ystod y trawsnewid i annibyniaeth. Cyn cwymp yr Undeb Sofietaidd, roedd yn drydydd yn hierarchaeth y Blaid Wcreineg, er nad yw'n aelod o'r grŵp dyfarniad Dnipropetrovsk. Yn ystod ei gyfnod, gochelodd safiadau digyfaddawd tuag at newid democrataidd, ac yr oedd yn ffigwr a geisiai gyfaddawd gan y pleidiau Rhyddfrydol a Cheidwadol. Mae hyn yn ei arwain i gael ei ystyried yn wir bensaer annibyniaeth Wcráin.

Ar ôl dod yn arlywydd Wcráin rydd, ceisiodd Kravchuk gyda llwyddiant cymharol i gryfhau sofraniaeth y wlad a datblygu ei chysylltiadau â'r Gorllewin. Gwrthwynebodd bwysau aruthrol gan Ffederasiwn Rwsia, a gwrthododd gynigion ar gyfer creu Undeb Ariannol a Lluoedd Arfog i Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol. Un arall o'i gyflawniadau yw dileu arfau niwclear o ddaear Wcráin - er, yn sgîl Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022, mae hynny'n edrych yn fwy naïf bellach.

## Llywodraeth
Ar ôl annibyniaeth Wcráin, bu'n rhaid i weinyddiaeth Kravchuk wynebu, ymhlith pethau eraill, yr anawsterau economaidd cryf sy'n deillio o'r newid gorfodol o economi gynlluniedig i economi marchnad. Dioddefodd economi Wcráin ostyngiadau mawr mewn allbwn, ac yn y ddwy flynedd yn dilyn annibyniaeth, cododd prisiau. Yn y 1990au cynnar, roedd y wlad yn wynebu gorchwyddiant (1,210% yn 1992) oherwydd diffyg mynediad i farchnadoedd ariannol ac ehangiad ariannol enfawr i ariannu gwariant y llywodraeth, tra bod yr all-lif yn isel iawn.

## Cyfnod Ôl-Arlywyddiaeth
Hyd yn hyn mae'n parhau i fod yn weithgar yng ngwleidyddiaeth Wcráin, gan wasanaethu fel aelod o'r Verkhovna Rada (Senedd Wcráin) ac arweinydd grŵp seneddol yr SDPU (ers 2002). Mae Leonid Kravchuk yn awdur nifer o lyfrau, a'u pwnc yw ei yrfa a'i wleidyddiaeth Wcráin (rhai ohonynt eisoes wedi'u cyfieithu i'r Saesneg). Mae'n briod ag Antonina Mykhailivna, mae ganddo un mab (Oleksandr) a thri o wyrion ac wyresau. Ymhlith ei hobïau mae darllen a gwyddbwyll.

## Hunaniaeth Wcráin
Mae'r Rwsiaid "wedi ystyried ein hystâd am 350 o flynyddoedd," meddai Leonid Kravchuk ym mis Rhagfyr 2013 yn ystod terfysgoedd Euromaidan. Yn ystod argyfwng y Crimea, dywedodd Kravchuk y byddai Rwsia yn wynebu gwrthwynebiad pe bai’n cymryd llwybr ymosodol: “Rwy’n 80 oed, ond byddaf yn amddiffyn fy ngwlad.” Ar 22 Mehefin 2014, galwodd tri chyn-arlywydd Wcráin, Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko, a Leonid Kravchuk, ar yr Arlywydd Putin i atal ymddygiad ymosodol yn erbyn Wcráin a siarad am y “camau diriaethol” disgwyliedig ar gyfer dad-ddwysáu. Maent hefyd yn galw ar "yr hurfilwyr o Rwsia" i ddychwelyd i'w mamwlad.

## Marwolaeth
Bu iddo farw ar 11 Mai 2022 rhyw wythnos wedi arlywydd gyntaf Belarws annibynnol, a chyd-arwyddwr Cytundebau Belovezh, Stanislau Shushkevich farw hefyd. Mynychodd 3 o'r 4 arlywydd Wcráin ers annibyniaeth ei angladd. Dim ond Viktor Yanukovich na fynychodd oherwydd ei fod wedi ei esgymuno o Wcráin am ei gefnogaeth i lywodraeth Rwsia dan Putin. Bu iddo farw ynghanol Rhyfel Rwsia ar Wcráin.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Proffil Leonid Kravchuk ar wefan encyclopediaofukraine.com
* 'A brief history of corruption in Ukraine: the Kravchuk era' Eurasianet
* 'An Interview with Leonid Makarovych Kravchuk' Cyfweliad gydag isdeitlau Saesneg

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Gwleidyddion o Wcráin
Categori:Pobl o Oblast Rivne