open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Wind in the Willows

Clasur o lenyddiaeth plant ydy ***The Wind in the Willows***, a'i ysgrifennwyd yn 1908 gan Kenneth Grahame.

Mae'r stori yn symyd yn araf ac yn sydyn bob yn ail, ac yn canolbwyntio ar bedwar cymeriad anifeiliaidd wedi eu anthromorffeiddio mewn darlun bugeiliol o Loegr. Mae'r nofel yn nodweddiadol am ei chymysgedd o gyfriniaeth, antur, moesoldeb a'r *camaraderie*.

Fe wnaeth y llyfr Grahame yn gyfoethog, gan ei alluogi i ymddeol o'i swydd banc a oedd yn ei gasau (er ei fod yn swydd parchus a oedd yn talu'n dda) a symyd i gefn gwlad. Treuliodd Grahame ei amser ger Afon Tafwys, yn debyg i'w gymeriadau anifeiliaidd; yn chwarae ogwmpas ar gychod fel dywedir yn ei lyfr: *simply messing about in boats*. Achubwyd y llyfr o ddinodedd gan ddramodwr enwog, A. A. Milne, a garodd y llyfr a'i addasodd ar gyfer y llwyfan mewn drama o'r enw *Toad of Toad Hall*.

Gellir golygu'r llyfr fel sylwebaeth ar ddynameg dosbarth yng nghymdeithas Prydain.

Categori:Nofelau 1908
Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg y Deyrnas Unedig
Categori:Llenyddiaeth yn ymwneud ag anifeiliaid
Quintus Sertorius

Cadfridog a gwleidydd Rhufeinig oedd **Quintus Sertorius** (tua 123 CC - 72 CC).

Ganed ef yn Nursia, ac wedi ennill slyw yn Rhufain fel areithydd a chyfreithiwr, dechreuodd yrfa filwrol. Ymladdodd ym Mrwydr Arausio dan Quintus Servilius Caepio, yna gwasanaethodd am rai blynyddoedd dan Gaius Marius, gan ymladd ym Mrwydr Aquae Sextiae pan orchfygodd Marius fyddin enfawr y Teutones. Bu'n gwasanaethu yn Sbaen fel tribwn milwrol, yna yn Gallia Cisalpina fel quaestor. Yn y cyfnod yma cafodd anaf a'i gwnaeth yn ddall yn un llygad.

Wedi dychwelyd i Rufain, ceisiodd ddod yn dribwn, ond gwrthwynebwyd hyn gan Lucius Cornelius Sulla. Wedi i Sulla orfodi Marius i ffoi o Rufain, ac yna gadael ei hun i ymladd yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus, bu ymryson yn Rhufain rhwng yr Optimates, dan y conswl Gnaeus Octavius, a'r Populares, dan y conswl Lucius Cornelius Cinna. Cefnogodd Sertorius Cinna a'r Populares, ac er nad oedd yn edmygydd mawr o Marius, cytunodd iddo gael dychwelyd i Rufain.

Dychwelodd Sulla o'r dwyrain yn 83 CC, a bu raid i Sertorius ffoi i Sbaen. Bu'n ymladd yn erbyn cefnogwyr Sulla yn Sbaen a Gogledd Affrica, lle cipiodd ddinas Tingis (Tangier heddiw). Gyrrodd gadfridog Sulla, Q. Caecilius Metellus Pius, allan o Lusitania. Roedd Sertorius yn gadfridog galluog dros ben, a chanddo ddylanwad mawr dros frodorion Sbaen. Rhoddodd un ohonynt ewig gwyn iddo, a dywedid fod yr ewig yma yn trosglwyddo iddo negeseuon gan y dduwies Diana.

Yn 77 CC daeth Marcus Perperna Vento o Rufain gyda byddin i'w gynorthwyo, a'r un flwyddyn daeth Gnaeus Pompeius Magnus o Rufain i gynorthwyo Caecilius Metellus. Enillodd Sertorius nifer o fuddugoliathau dros Metellus a Pompeius. Gwnaeth gytundeb a môrladron Cilicia a dechreuodd drafodaethau gyda Mithridates VI, brenin Pontus. Fodd bynnag llofruddiwyd ef mewn gwledd gan Perpenna Vento yn 72 CC. Hebddo ef, gorchfygwyd Perpenna gan Pompeius a rhoddwyd diwedd ar y rhyfel.

## Llyfryddiaeth
* Adrian Goldsworthy *In the name of Rome: the men who won the Roman Empire* (Phoenix, 2003) ISBN 0-75381-789-6

Categori:Marwolaethau 72 CC
Categori:Milwyr Ymerodraeth Rhufain
Woodrow Wilson

Y Dr **Thomas Woodrow Wilson** (28 Rhagfyr 1856 – 3 Chwefror 1924) oedd wythfed arlywydd ar hugain Unol Daleithiau America, rhwng 1913 a 1921.

Ganed Woodrow Wilson yn nhalaith Virginia ym 1856, ac fe'i maged yn nhalaith Georgia i deulu o Bresbyteriaid. Fe'i cofir yn bennaf fel arlywydd a anelai at heddwch, ac am ei waith yn sefydlu Cynghrair y Cenhedloedd ym 1919-1920. Gelwir safbwynt ei bolisi tramor yn Wilsoniaeth.

## Llyfryddiaeth 
* John Milton Cooper, *Woodrow Wilson: A Biography* (Efrog Newydd, 2011)

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Pobl o Virginia
80 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
85 CC 84 CC 83 CC  82 CC 81 CC - **80 CC** - 79 CC 78 CC 77 CC 76 CC 75 CC

----

## Digwyddiadau
*Brwydr Afon Baetis yn Sbaen; byddin dan Quintus Sertorius, un o gefnogwyr Gaius Marius, yn gorchfygu byddin o gefnogwyr Sulla dan Lucius Fulfidias. Mae Quintus Metellus Pius yn dod yn gadfridog dros gefnogwyr Sulla.
*Ptolemi XII Auletes yn olynu Ptolemi XI Alexander II fel brenin yr Aifft.
*Alexandria yn dod dan lywodraeth Rhufain.
*Meleager yn cyhoeddi blodeugerdd o farddoniaeth Roeg, y flodeugerdd gyntaf y gwyddir amdani.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Caecilia Metella Dalmatica

Categori:80 CC
Sons of the Desert

Ffilm gomedi sy'n darlunio cyfeillgarwch pobl gan y cyfarwyddwr William A. Seiter yw ***Sons of the Desert*** a gyhoeddwyd yn 1933. Mae'r ffilm yn serennu Stan Laurel ac Oliver Hardy.

Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Califfornia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Frank Craven a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan William Axt. Dosbarthwyd y ffilm gan Hal Roach Studios a hynny drwy fideo ar alwad.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Stan Laurel, Oliver Hardy, Mae Busch, Charley Chase, Charles Giblyn, Baldwin Cooke, Jimmy Aubrey, Lucien Littlefield a Dorothy Christy. Mae'r ffilm *Sons of The Desert* yn 63 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1933. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *King Kong* ffilm antur enwog gan y cyfarwyddwyr Merian C. Cooper ac Ernest B. Schoedsack. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Kenneth Peach oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Bert Jordan sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

## Caneuon 
*"Tramp, Tramp, Tramp"
*"Honolulu Baby"

## Cyfarwyddwr
bawd|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm William A Seiter ar 10 Mehefin 1890 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Beverly Hills ar 16 Mawrth 1999. 
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd William A. Seiter nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q1361631.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1933
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Bert Jordan
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghaliffornia
Kevin Rudd

Gwleidydd o Awstralia a chyn-Brif Weinidog Awstralia yw **Kevin Michael Rudd** (ganwyd 21 Medi 1957). Bu'n arweinydd Plaid Lafur Awstralia ac yn Brif Weinidog y wlad o 27 Mehefin 2013 hyd 18 Medi 2013; cyn hynny roedd yn Brif Weinidog rhwng 2007 a 2010. Mae'n olynu Julia Gillard, y Gymraes o'r Barri.

Fe'i ganed ar fferm laeth yn Queensland, Awstralia, ac ymunodd â Phlaid Lafur Awstralia pan oedd yn 15 oed. Aeth i Brifysgol Cenedlaethol Awstralia ble astudiodd astudiaethau Asiaidd, gan raddio mewn Tsieinieg a hanes Tsieina.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Gwleidyddion o Awstralia
Categori:Prif Weinidogion Awstralia
82 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
87 CC 86 CC 85 CC 84 CC 83 CC- **82 CC** - 81 CC 80 CC 79 CC 78 CC 77 CC

----

## Digwyddiadau
* Sulla yn gorchfygu'r Samnitiaid a gweddillion cefnogwyr Gaius Marius mewn brwydr tua allan i Rufain, ac yn cipio grym yn y ddinas.
* Gnaeus Pompeius Magnus yn cael ei yrru i Sicilia a Gogledd Affrica gan Sulla i ddelio a chefnogwyr Mariuas yno.
* Burebista yn creu teyrnas unedig Dacia (Rwmania heddiw).

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*Gnaeus Papirius Carbo, tair gwaith yn gonswl, dienyddiwyd gan gefnogwyr Sulla
*Quintus Mucius Scaevola Pontifex, llofruddiwyd ar orchymyn Marius yr Ieuengaf.

Categori:82 CC
83 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
88 CC 87 CC 86 CC 85 CC 84 CC - **83 CC** - 82 CC 81 CC 80 CC 79 CC 78 CC

----

## Digwyddiadau
* Sulla yn dychwelyd i'r Eidal wedi ei ymgyrchoedd yng Ngwlad Groeg ac yn gorchfygu Gaius Norbanus ym Mrwydr Mynydd Tifata.
* Lucius Licinius Murena, llywodraethwr Rhufeinig talaith Asia, yn ymladd a Mithridates VI, brenin Pontus, gan ddechrau rhyfel arall rhwng Mithridates a Rhufain.

## Genedigaethau
* Marcus Antonius, gwleidydd a chadfridog Rhufeinig (tua'r dyddiad yma)
* Julia, merch Iŵl Cesar a Cornelia Cinna (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
Categori:83 CC
81 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
86 CC 85 CC 84 CC 83 CC  82 CC - **81 CC** - 80 CC 79 CC 78 CC 77 CC 76 CC

----

## Digwyddiadau
*Sulla yn cael ei apwyntio i swydd *dictator* ac yn ail-drefnu llywodraeth Gweriniaeth Rhufain.
*Yr ail ryfel rhwng Rhufain a Mithridates VI, brenin Pontus yn dod i ben, gyda'r sefyllfa'n aros fel yr oedd ar ddechrau'r rhyfel.
*Cicero yn ennill ei achos cyfreithiol cyntaf.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*Arshak I, brenin Iberia

Categori:81 CC
84 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
89 CC 88 CC 87 CC 86 CC 85 CC - **84 CC** - 83 CC 82 CC 81 CC 80 CC 79 CC

----

## Digwyddiadau
* Diwedd y rhyfel cyntaf rhwng Mithridates VI, brenin Pontus a Gweriniaeth Rhufain pan mae Lucius Cornelius Sulla yn gwneud heddwch a Mithridates er mwyn medru dychwelyd i Rufain.

## Genedigaethau
* Catullus, bardd Rhufeinig (tua'r dyddiad yma)
* Surena, cadfridog Parthaidd

## Marwolaethau
* Lucius Cornelius Cinna, conswl, llofruddiwyd gan ei filwyr

Categori:84 CC
85 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
90 CC 89 CC 88 CC 87 CC 86 CC - **85 CC** - 84 CC 83 CC 82 CC 81 CC 80 CC

----

## Digwyddiadau
* Brwydr Orchomenus — byddin Rufeinig dan Lucius Cornelius Sulla yn gorchfygu byddin Mithridates VI, brenin Pontus dan Archelaus

## Genedigaethau
*Marcus Junius Brutus, un o lofruddion Iŵl Cesar (tua'r dyddiad yma)
*Atia Balba Caesonia, nith Iŵl Cesar a mam yr ymerawdwr Augustus (bu farw 43 CC)
*Tiberius Nero, tad yr ymerawdwr Tiberius

## Marwolaethau
*Gaius Julius Caesar yr Hynaf, tad Iŵl Cesar
*Sima Qian, hanesydd o Tsieina (tua'r dyddiad yma)

Categori:85 CC
86 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
91 CC 90 CC 89 CC 88 CC 87 CC - **86 CC** - 85 CC 84 CC 83 CC 82 CC 81 CC

----

## Digwyddiadau
* 1 Mawrth — Lucius Cornelius Sulla yn cipio Athen oddi wrth fyddin Mithridates VI, brenin Pontus ac yn diswyddo Aristion.
* Brwydr Tenedos; Lucius Licinius Lucullus yn gorchfygu llynges Mithridates.
* Brwydr Chaeronea; byddin Rufeinig dan Lucius Cornelius Sulla yn gorchfygu byddin Mithridates VI, brenin Pontus dan Archelaus.

## Genedigaethau
* 1 Hydref — Sallust, hanesydd Rhufeinig

## Marwolaethau
* 13 Ionawr — Gaius Marius, cadfridog a gwleidydd Rhufeinig
* Wedi 1 Mawrth — Aristion, athronydd a *tyrannos* Athen

Categori:86 CC
¿Por qué no te callas?

bawd|300px|Yr Uwchgynhadledd Ibero-Americanaidd, 2007: Juan Carlos, Zapatero a Chávez yn eistedd ar y dde.
Brawddeg dywedodd Juan Carlos, brenin Sbaen, ar 10 Tachwedd 2007, i Hugo Chávez, Arlywydd Feneswela, yn Uwchgynhadledd Ibero-Americanaidd 2007 a gynhaliwyd yn Santiago, Tsile, oedd ***¿Por qué no te callas?*** (Cymraeg: *Pam na wnei di gau lan?*). Daeth yr ymadrodd yn un boblogaidd mewn byr o dro, wrth ennill statws cwlt fel tôn galw ffonau symudol, enw parth, cystadleuaeth, crysau-T, a fideos ar YouTube.

## Y digwyddiad
Dywedodd y Brenin Juan Carlos y frawddeg pan oedd Chávez yn torri ar draws araith Prif Weinidog Sbaen José Luis Rodríguez Zapatero drosodd a throsodd wrth alw rhagflaenydd y Prif Weinidog, José María Aznar, yn "ffasgydd" ac yn "llai dynol na nadroedd",
Croesawyd cerydd y Brenin gyda churo dwylo gan y gynulleidfa gyffredinol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Fideo o'r digwyddiad - El País - El Rey a Chávez: "¿Por qué no te callas?"
*Fideo YouTube

Categori:Anghydfodau diplomyddol
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Feneswela
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Sbaen
Categori:Geiriau ac ymadroddion Sbaeneg
Bangor, Gogledd Iwerddon

:''Am y ddinas yng Ngwynedd gweler Bangor. Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Bangor (gwahaniaethu).*

Dinas yn Swydd Down, Gogledd Iwerddon, yw **Bangor** (Gwyddeleg: *Beannchar''), gyda phoblogaeth drefol o 76,851 o bobl (Cyfrifiad 2001), sy'n ei gwneud y dref fwyaf poblog yng Ngogledd Iwerddon. Tref glan môr yw hi, a leolir ar lan ddeheuol Belfast Lough yn Ardal Fetropolitan Belfast. Marina Bangor yw un o'r rhai mwyaf yn Iwerddon gyfan, gyda statws Baner Las. Yn 2007, cafodd y dref ei hethol gan wylwyr UTV fel y lle mwyaf deniadol i fyw ynddo yng Ngogledd Iwerddon.

Tref breswyl ydyw yn bennaf, a gellid ei hystyried yn dref gomiwter ar gyfer ardal Belffast Fwyaf, a gysylltir â Bangor gan y ffordd A2 a rheilffordd uniongyrchol. Gorwedd Bangor 13.6 milltir (22&nbsp;km) o ganol dinas Belfast ac yn agos iawn hefyd i Maes Awyr George Best Dinas Belffast.

300px|bawd|dim|Harbwr a marina Bangor

## Tarddiad yr enw
Enw Gwyddeleg gwreiddiol tref a phlwyf Bangor yw *Beannchar*. Gwreiddiau Beannchar yw *beann*, 'pigyn' ac ymddengys i'r enw gyfeirio at loc-palis o fangorwaith o gwmpas y fynachlog gynnar oedd yma ac a sefydlwyd gan Sant Comgall c. 555AD.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Down
Windows Live Messenger

Meddalwedd rhydd a chleient negeseuon ennyd yw **MSN Messenger**, a'i ddatblygwyd a'i ddarparwyd gan Microsoft rhwng 1999 a 2005 ac yn 2007 ar gyfer cyfrifiaduron sy'n rhedeg system weithredu Microsoft Windows (heblaw Windows Vista). Mae wedi ei anelu at ddefnyddwyr yn y cartref. Ailenwyd yn **Windows Live Messenger** ym mis Chwefror 2006 fel rhan o gyfres Windows Live Microsoft o feddalwedd a gwasanaethau ar-lein.

## Dolenni allanol 
* MSN Web Messenger 
* Gwefan Lawrlwytho Swyddogol Microsoft
* Lawrlwythiad MSN 
* Lawrlwythiadau MSN Messenger
* *Web Messengers Handbook* 
* Gwallau a datrysiadau MSN Messenger

Categori:Meddalwedd
Categori:Microsoft
Categori:Negeseua sydyn
Maes Awyr Rhyngwladol Bangor

Maes awyr sifil a leolir 3 milltir (5&nbsp;km) i'r gorllewin o ddinas Bangor, Swydd Penobscot, Maine, yn yr Unol Daleithiau, yw **Maes Awyr Rhyngwladol Bangor** (). Mae'n perthyn i Ddinas Bangor ac yn cael ei redeg ganddi; yn y gorffennol roedd yn gwasanaethu fel Gwersyll Awyrlu Dow (*Dow Air Force Base*). Mae gan y maes awyr un rhedfa 11,439&nbsp;troedfedd (3486&nbsp;m) o hyd a 200&nbsp;tr (60&nbsp;m) o led.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Maine
Bangor, Maes Awyr Rhyngwladol
Teyrnas Lloegr

Un o deyrnasoedd cynt ar ynys Prydain Fawr oedd **Teyrnas Lloegr**.  Daeth i fodolaeth ddiwedd y 9g, pan unodd amryw o deyrnasoedd Eingl-Sacsonaidd o dan un brenin. Gyda'r Deddfau Uno 1536 a 1542, unwyd Cymru fel uned gyfreithiol â Theyrnas Lloegr. Daeth Teyrnas Lloegr i ben ar 1 Mai 1707, pan unodd â'r Alban i greu Teyrnas Prydain Fawr.

## Gweler hefyd 
* Brenhinoedd a breninesau Lloegr


Categori:Hanes Lloegr
Categori:Hanes Prydain
Teyrnas yr Alban

Un o deyrnasoedd Prydain cynt oedd **Teyrnas yr Alban** (843 - 1707). Ym Mai 1707 unwyd teyrnas yr Alban â Theyrnas Lloegr i ffurfio Teyrnas Prydain Fawr.

## Gweler hefyd
*Brenhinoedd a breninesau'r Alban

Categori:Hanes yr Alban
Categori:Hanes Prydain
Ynys Baffin

200px|bawd|Lleoliad Ynys Baffin
Ynys Arctig yng nghanolbarth gogledd Canada yw **Ynys Baffin** (Ffrangeg: *Île de Baffin*). Ynys Baffin yw ynys fwyaf Canada a'r bumed fwyaf yn y byd, gydag arwynebedd o 507,451&nbsp;km² (195,928 milltir sgwar); mewn cymhariaeth mae arwynebedd Ynys Môn yn 714&nbsp;km². Mae ganddi boblogaeth o tua 11,000 (2007). Fe'i henwir ar ôl y fforiwr o Brydain, William Baffin. Roedd y Llychlynwyr yn ei hadnabod fel Helluland. Iqaluit, Bae Frobisher gynt, yw cymuned mwyaf Ynys Baffin a phrifddinas diriogaethol Nunavut, tiriogaeth ieuengaf Canada. Mae nifer sylweddol o drigolion yr ynys yn bobl Inuit. Mae Ynys Baffin yn rhan o ranbarth Qikiqtaaluk.

## Cymunedau (yn ôl maint)&nbsp;&nbsp;(ffigurau 2006) 
Yn ogystal, ceir cymunedau Qikiqtarjuaq a Cape Dorset ar ynysoedd gerllaw.

250px|bawd|dim|Iqalit yw tref fwyaf Ynys Baffin

Categori:Yr Arctig
Categori:Nunavut
Baffin
87 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
92 CC 91 CC 90 CC 89 CC 88 CC - **87 CC** - 86 CC 85 CC 84 CC 83 CC 82 CC

----

## Digwyddiadau
* Lucius Cornelius Cinna yn cael ei ethol yn gonswl Rhufeinig, gan roi grym yn Rhufain yn ôl yn nwylo'r democratiaid.
* Gaius Marius yn dychwelyd i Rufain o Ogledd Affrica gyda byddin. Mae Marius a Cinna yn dechrau cael gwared o gefnogwyr Sulla.
* Sulla yn cyrraedd Gwlad Groeg i ddechrau ei ymgyrch yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus.

## Genedigaethau
*Lucius Munatius Plancus, conswl  42 CC (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
* Marcus Antonius Orator, Conswl Rhufeinig (dienyddiwyd ar orchymyn Marius a Cinna)
* Lucius Cornelius Merula, offeiriad Rhufeinig (hunanladdiad)
* Gnaeus Pompeius Strabo, cadfridog Rhufeinig a thad Gnaeus Pompeius Magnus
* Publius Licinius Crassus, Conswl Rhufeinig a thad Marcus Licinius Crassus (lladdwyd gan gefnogwyr Marius).
* Han Wudi, ymerawdwr Tsieina

Categori:87 CC
Baróc

Arddull arbennig mewn pensaernïaeth, cerddoriaeth a'r celfyddydau a fu'n boblogaidd rhwng diwedd yr 17g a chanol y 18g, yn enwedig yng ngwledydd Catholig Ewrop, yw **Baróc** (benthyciad o'r gair Saesneg *Baroque* sydd yn ei dro yn fenthyciad o'r gair Ffrangeg *baroque* o'r gair Sbaeneg *barrueco*). Mae'r term yn cael ei ddefnyddio weithiau i ddisgrifio unrhyw arddull anghyffredin yn y celfyddydau. Gellid ystyried yr arddull Baróc fel adwaith yn erbyn Clasuriaeth y Dadeni. Dechreuodd yn yr Eidal.

[250px|bawd|[Abaty Melk, Awstria: enghraifft enwog o bensaernïaeth faróc]]
Fe'i nodweddir mewn pensaernïaeth ac arlunio gan ddefnydd llinellau ystwyth neu doredig, arddurnwaith blodeuog a goreuraidd (a arweiniodd at yr arddull Rococo) ac effeithiau gofodol dramatig. Ymhlith yr artistiaid baroc pwysicaf gellid crybwyll Bernini, Borromini, Caravaggio a Rubens.

Mewn cerddoriaeth gelwir cyfansoddiadau gan gyfansoddwyr fel Johann Sebastian Bach a Monteverdi yn gerddoriaeth faróc. Dyma'r cyfnod a welodd ddatblygiad yr opera, yr oratorio, y *trio sonata* a'r *concerto grosso* (gweler Arcangelo Corelli, er enghraifft).

Mewn llenyddiaeth mae Baróc yn derm llai pendant a diffiniedig. Gellid ystyried nofelau picarésg y cyfnod yn enghraifft. Roedd yn ddylanwad pwysig ar lenyddiaeth y cyfnod yn ogystal, yn enwedig yn Ffrainc, yr Eidal, de'r Almaen a Sbaen.

## Rhai cyfansoddwyr Baróc 
* Claudio Monteverdi (1567–1643) *Vespers* (1610)
* Heinrich Schütz (1585–1672), *Symphoniae Sacrae* (1629, 1647, 1650)
* Jean-Baptiste Lully (1632–1687) *Armide* (1686)
* Johann Pachelbel (1653–1706), *Canon in D* (1680)
* Arcangelo Corelli (1653–1713), *12 concerti grossi*
* Henry Purcell (1659–1695) *Dido and Aeneas* (1687)
* Tomaso Albinoni (1671–1751), *Sonata a sei con tromba*
* Antonio Vivaldi (1678–1741), *Il Quattri Stagioni*)
* Jean-Philippe Rameau (1683–1764) *Dardanus* (1739)
* George Frideric Handel (1685–1759), *Water Music Suite* (1717)
* Domenico Scarlatti (1685–1757)
* Johann Sebastian Bach (1685–1750), *Brandenburg concertos* (1721)
* Georg Philipp Telemann (1681–1767), *Der Tag des Gerichts* (1762)
* Giovanni Battista Pergolesi (1710–1734), *Stabat Mater* (1736)

## Gweler hefyd 
* Rococo


Categori:Cerddoriaeth
Categori:Hanes celf
Categori:Llenyddiaeth
Categori:Pensaernïaeth Baróc
Spartacus

Arweinydd byddin o gaethweision yn erbyn Rhufain oedd **Spartacus** (bu farw 71 CC).

Nid oes sicrwydd am hanes cynnar Spartacus; dywed rhai haneswyr ei fod wedi ei gymeryd yn garcharor wrth ymladd yn erbyn Rhufain, eraill ei fod wedi bod yn filwr ym myddin Rhufain, wedi dianc ac yna wedi cael ei ddal. Dywedir ei fod yn frodor o Thrace. Yn 73 CC roedd mewn ysgol hyfforddi gladiator yn perthyn i Lentulus Batiatus gerllaw Napoli. Y flwyddyn honno, llwyddodd i ddianc gyda 70 neu 80 arall. Ffoesant i Fynydd Vesuvius, ac yn raddol tyfodd ei fyddin nes cynnwys tua 70,000 o gaethweision wedi dianc.

Llwyddodd y fyddin o gaethweision i orchfygu dwy leng Rufeinig a yrrwyd yn eu herbyn. Yng ngwanwyn 72 CC symudodd y fyddin tua'r gogledd, gan orchfygu tair lleng Rhufeinig arall. Ymddengys mai cynllun gwreiddiol Spartacus oedd croesi'r Alpau i adael yr Eidal, ond yn y diwedd troi yn ôl tua'r de wnaeth y rhan fwyaf o'r fyddin. Gorchfygasant ddwy leng arall dan Marcus Licinius Crassus.

Wedi cyrraedd de'r Eidal, gwnaeth Spartacus gytundeb a môrladron o Cilicia i fynd a'i fyddin i Sicilia yn eu llongau, ond ni chadwodd y môrladron at y cytundeb. Erbyn hyn roedd gan Crassus wyth lleng, a cheisiodd gornelu byddin Spartacus yn ne yr Eidal. Gallodd Spartacus ymladd ei ffordd trwy linellau Crassus a symud i gyfeiriad Brundisium (Brindisi heddiw). Llwyddodd Crassus i'w ddal, a lladdwyd Spartacus yn y frwydr.

Gorchfygwyd y caethweision yn llwyr, a croeshoeliodd Crassus tua 6,000 ohonynt ar hyd y *Via Appia* rhwng Capua a Rhufain.

Mae Spartacus wedi bod yn arwr nifer o nofelau a ffilmiau; yn arbennig y ffilm enwog *Spartacus* a wnaed gan Stanley Kubrick yn 1960, pan gymerwyd rhan Spartacus gan Kirk Douglas, gyda Laurence Olivier fel Crassus.

Categori:Marwolaethau 71 CC
Categori:Gweriniaeth Rhufain
Categori:Gwrthryfelwyr
Arpino

Cymuned (*comune*) yn nhalaith Frosinone yn rhanbarth Lazio, canolbarth yr Eidal yw **Arpino**, neu **Arpinum** yn y cyfnod Rhufeinig. Sefydlwyd Arpino yn y 7fed ganrif CC, a bu'n eiddo i'r Volsciaid a'r Samnitiaid cyn cael ei chipio gan y Rhufeiniaid yn 305 CC a'i gwneud yn *civitas sine suffragio* (dinas heb bleidlais). Rhoddwyd y bleidlais iddi yn 188 CC a chafodd statws *municipium* yn 90 CC.

Mae Arpino yn nodedig fel man geni dau o enwogion Rhufain, y cadfridog a gwleidydd Gaius Marius a'r cyfreithiwr, areithydd ac awdur Marcus Tullius Cicero.

Yn 2004, roedd gan y comune boblogaeth o 7,736.

Categori:Talaith Frosinone
Categori:Trefi Lazio
88 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
93 CC 92 CC 91 CC 90 CC 89 CC - **88 CC** - 87 CC 86 CC 85 CC 84 CC 83 CC

----

## Digwyddiadau
* Diwedd Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC); y Rhufeiniaid yn gorchfygu eu cyngheiriaid Eidalaidd.
* Rhyfel cartref yn Rhufain rhwng Gaius Marius a Sulla. Mae Sulla yn cipio Rhufain, a Marius yn ffoi i Ogledd Affrica.
* Mithridates VI, brenin Pontus, yn ymosod ar Wlad Groeg.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Publius Sulpicius Rufus, tribwn Rhufeinig
* Mithridates II, brenin Parthia

Categori:88 CC
90 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
95 CC 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC - **90 CC** - 89 CC 88 CC 87 CC 86 CC 85 CC

----

## Digwyddiadau
*Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC) rhwng Gweriniaeth Rhufain a'i chyngheiriaid Eidalaidd yn parhau. Mae Pompeius Strabo a Gaius Marius yn ennill buddugoliaethau.
*Yr Etrwsciaid yn cael dinasyddiaeth Rufeinig.
*Y *Lex Iulia* yn rhoi dinasyddiaeth Rufeinig i bob Eidalwr nad oedd wedi gwrthwynebu Rhufain yn y rhyfel.
*Cicero yn dechrau ei wasanaeth milwrol.
*Nicomedes IV, brenin Bithynia yn cael ei orchfygu gan ei frawd Socrates mewn cynghrair a Mithridates VI, brenin Pontus. Mae Nicomedes yn ffoi i Rufain.

## Genedigaethau
*Aulus Hirtius, gwleidydd a hanesydd Rhufeinig
*Diodorus Siculus, hanesydd Groegaidd (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
*Dionysios Trax, ieithydd Groegaidd
*Antiochus X Eusebes, brenin Seleucaidd  (tua'r dyddiad yma)

Categori:90 CC
92 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
97 CC 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC - **92 CC** - 91 CC 90 CC 89 CC 88 CC 87 CC

----

## Digwyddiadau
*Y cysylltiad diplomataidd cyntaf rhwng Gweriniaeth Rhufain a Parthia, pan mae Sulla yn cyfarfod llysgennad Parthaidd. Cytunir ar Afon Euphrates fel ffin rhwng y ddwy ymerodraeth.
*Sulla yn gyrru Tigranes Fawr, brenin Armenia, allan o Cappadocia.
*Lucullus yn ymosod ar Armenia, gan ddechrau canrifoedd o ryfel rhwng Rhufain a Parthia.

## Genedigaethau
*Publius Clodius Pulcher, gwleidydd Rhufeinig

## Marwolaethau
*Antiochus XI Epiphanes, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, boddwyd

Categori:92 CC
Lucius Licinius Lucullus

Cadfridog a chonswl Rhufeinig oedd **Lucius Licinius Lucullus** (tua 118 - 56 CC).

Ganed Lucullus yn Rhufain, yn aelod o deulu amlwg. Dechreuodd ei wasanaeth milwrol fel tribwn milwrol yn ystod Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC), yn gwasanaethu dan Sulla, oedd yn perthyn iddo trwy briodas. Fel quaestor yn 88 CC, ef oedd yr unig un o swyddogion Sulla i'w gefnogi pan ddefnyddiodd ei fyddin i gipio grym yn Rhufain.

Bu'n ymladd dan Sulla yn y cyntaf o ryfeloedd Rhufain yn erbbyn Mithridate VI, brenin Pontus. Ef oedd yn gyfrifol am y llynges Rufeinig, ac ym Mrwydr Tenedos gorchfygodd Neoptolemus, llynghesydd Mithridates. Wedi gwneud cytundeb heddwch a Mithridates, arhosodd Lucullus yn Asia i gasglu'r arian oedd yn ddyledus gan y dalaith fel dirwy am wrthryfela.

Daeth yn gonswl yn 74 CC, gyda Marcus Aurelius Cotta, ewythr Iŵl Cesar. Yn wreiddiol, rhoddwyd talaith Gallia Cisalpina iddo i'w llywodraethu, ond llwyddodd i'w newid i Cilicia er mwyn medru ymladdd yn erbyn Mithridates eto. Enillodd nifer o fuddugoliaethau dros Mithridates, a'i orfodi i encilio i Pontus. Ymosododd ar Tigranes Fawr, brenin Armenia, oedd mewn cynghrair a Mithridates, a'i orchfygu mewn brwydr ger ei brifddinas, Tigranocerta. Enillodd fuddugoliaeth arall dros Tigranes a Mithridates ym mrwydr Artaxata ar 6 Hydref 68 CC, ond erbyn hyn roedd anfodlonrwydd ymhlith ei filwyr, a gallodd Tigranes a Mithridates gipio rhan o'u teyrnasoedd yn ôl. Llwyddodd Gnaeus Pompeius Magnus i berswadio'r Senedd i alw Lucullus yn ôl i Rufain a'i wneud ef ei hun yn gadfridog i orffen y rhyfel.

Surodd hyn Lucullus, ac ymddeolodd i fywyd preifat. Dath yn enwog am foethusrwydd ei ffordd o fyw, gan ddefnyddio'r cyfoeth roedd wedi ei gasglu yn y dwyrain.

Categori:Gweriniaeth Rhufain
Categori:Pobl o Rufain
Categori:Cadfridogion
Categori:Genedigaethau 118 CC
Categori:Marwolaethau 56 CC
Categori:Milwyr Gweriniaeth Rhufain
Rachel McAdams

Actores o Ganada yw **Rachel Ann McAdams** (ganwyd 17 Tachwedd 1978, London, Ontario, Canada).

## Ffilmiau 
Categori:Actorion benywaidd o Ganada
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ganada
91 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
96 CC 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC - **91 CC** - 90 CC 89 CC 88 CC 87 CC 86 CC

----

## Digwyddiadau
*Yn Rhufain, mae'r tribwn Marcus Livius Drusus yn cynnig ymestyn dinasyddiaeth Rufeinig i gyngheriaid Rhufain yn yr Eidal. Llofruddir ef gan ei wrthwynebwyr, ac mae hyn yn dechrau Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC) rhwng Gweriniaeth Rhufain a'i chyngheiriaid Eidalaidd.
*Liu Ju, mab hynaf yr ymerawdwr Wu o Frenhinllin Han, yn gwrthryfela yn erbyn ei dad. Wedi i'w wrthryfel fethu, mae'n ei grogi ei hun.

## Genedigaethau
*Xuan, ymerawdwr Han

## Marwolaethau
* Nicomedes II, brenin Bithynia
* Marcus Livius Drusus (llofruddiwyd)
* Lucius Licinius Crassus, Conswl Rhufeinig
* Liu Ju, aer Brenhinllin Han yn Tsieina (hunanladdiad)

Categori:91 CC
89 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
130au CC 120au CC 110au CC 100au CC 90au CC - **80au CC** - 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC 30au CC
94 CC 93 CC 92 CC 91 CC 90 CC - **89 CC** - 88 CC 87 CC 86 CC 85 CC 84 CC  

----

## Digwyddiadau
* Yn Rhyfel y Cyngheiriaid (91–88 CC), gorchfygir y Rhufeiniaid dan Lucius Porcius Cato gan eu cyngheiriaid Eidalaidd, a lleddir Cato.
*Byddin Rufeinig dan Gnaeus Pompeius Strabo yn gorchfygu'r cyngheiriaid ym Mrwydr Asculum.
* Y *Lex Plautia Papiria* yn cynnig dinasyddiaeth Rufeinig i unrhyw Eidalwr sy'n gwneud cais o fewn 60 diwrnod.
* Y *Lex Pompeia* yn rhoi hawliau Lladin i ddinasoedd Gallia Cisalpina.
*Cicero yn gorffen ei wasanaeth milwrol.
*Mithridates VI, brenin Pontus, yn ymosod ar Bithynia a Cappadocia, gan ddechrau rhyfel yn erbyn Rhufain.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Aulus Sempronius Asellio, praetor (llofruddiwyd)
* Titus Didius, lladdwyd mewn brwydr
* Marcus Aemilius Scaurus, gwleidydd Rhufeinig

Categori:89 CC
94 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
99 CC 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC - **94 CC** - 93 CC 92 CC 91 CC 90 CC 89 CC

----

## Digwyddiadau
*Nicomedes IV yn olynu ei dad Nicomedes III fel brenin Bithynia.
*Lucius Cornelius Sulla yn cael ei ethol i swydd *praetor urbanus* yn Rhufain.
* Y Shaka yn dechrau rheoli gogledd-orllewin India.

## Genedigaethau
*Zhao, ymerawdwr Han

## Marwolaethau
*Bakru II bar Bakru, brenin Osroene

Categori:94 CC
95 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
100 CC 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC - **95 CC** - 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC 90 CC

----

## Digwyddiadau
*Philip I Philadelphus ac Antiochus XI Ephiphanes yn dod yn gyd-frenhinoedd ar Wlad Groeg wedi diorseddu Seleucus VI Epiphanes.
*Tigranes Fawr yn dod yn frenin Armenia

## Genedigaethau
*Marcus Porcius Cato yr Ieuengaf, gwleidydd Rhufeinig
*Clodia, merch Appius Claudius Pulcher a Caecilia Metella Balearica

## Marwolaethau
Categori:95 CC
Brinley Rees (1916 - 2001)

Ysgolhaig Cymreig oedd **Brinley Rees** (17 Mai 1916 - 2001)

Ganed ef ym Mhenrhewl, Gorseinon, yn frawd i Alwyn D. Rees. Addysgwyd ef yng Mhrifysgol Aberystwyth, lle graddiodd yn y dosbarth cyntaf mewn Cymraeg yn 1937 ac yn y dosbarth cyntaf mewn Saesneg yn 1938. Aeth ymlaen i gymeryd gradd MA cyn treulio cyfnod fel athro ysgol ym Mhontardawe o 1942 hyd 1946. Yn y cyfnod yma, enillodd Gymrodoriaeth Prifysgol Cymru i dreulio amser yn astudio yn Iwerddon.

Ymunodd â staff Adran y Gymraeg Prifysgol Bangor yn 1947 a bu yno hyd ei ymddeoliad yn 1982.

## Cyhoeddiadau
* ''Dulliau'r Canu Rhydd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1952)
* *Ceinciau'r Mabinogi'' (Bangor, 1975; 2il arg. Gwasg Gomer, 1999)
* (gyda'i frawd Alwyn D, Rees) *Celtic Heritage: Ancient Tradition in Ireland and Wales* (Llundain, 1961)

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Post Brenhinol

Y **Post Brenhinol** (Gaeleg yr Alban: *am Post Rìoghail*; Gwyddeleg: *an Post Ríoga*; Saesneg: *The Royal Mail*) yw'r gwasanaeth post gwladol ar gyfer y Deyrnas Unedig a sefydlwyd yn 1516. Ar un adeg roedd gan y  Post Brenhinol fonopoli yn y DU, ond bellach mae'n gorfod cystadlu mewn rhai meysydd â sawl gwasanaeth post arall. Hyd at yn ddiweddar y Post Brenhinol oedd berchen busnesau'r swyddfeydd post, ond cawsant eu dad-genedlaetholi. Bu'r Swyddfa Bost yn symbol o'r sefydliad ('swyddogol') Seisnig yng Nghymru yn ystod y 1960au a'r 70au gan aelodau o Gymdeithas yr Iaith, a welwyd yn meddiannu'r swyddfeydd lleol mewn sawl tref yng Nghymru er mwyn hawlio dogfennau a ffurflenni Cymraeg.

bawd|200px|dim|Blwch llythyrau Fictoraidd yng Nghaergrawnt

Un o is-grwpiau'r cwmni yw *Royal Mail Group Limited*, sy'n gyfrifol am ddosbarthu llythyrau, dan yr enw 'Post Brenhinol'. Postir y llythyr mewn 'blwch postio' neu fe ddaw'r postmon o amgylch i'w casglu gan fusneseuon. Yna daw'r postman i wagio'r blychau post yn ddyddiol, ar wahân i'r Sul a cheisiant ddosbarthu'r llythyrau y diwrnod wedyn, ond nid yw hyn yn cael ei warantu.

## Gweler hefyd
* Rhestr trefi post yng Nghymru
* Swyddfa bost
* Swyddfa Bost Gyffredinol

## Cyfeiriadau
Categori:Gwasanaethau post
Categori:Cwmnïau'r Deyrnas Unedig
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1660
Lucius Cornelius Cinna

Gwleidydd Rhufeinig oedd **Lucius Cornelius Cinna** (bu farw 84 CC).

Roedd Cinna yn aelod o deulu dylanwadol Cinna, o'r *gens* Cornelii. Gwasanaethodd yn y rhyfel yn erbyn y Marsi fel legad paretoraidd. Etholwyd ef yn gonswl am y tro cyntaf yn 87 CC, a bu'n gonswl bedair gwaith yn olynol.

Fel conswl, roedd wedi mynd ar ei lŵ i Lucius Cornelius Sulla na fyddai'n ceisio gwrthdroi'r llywodraeth. Fodd bynnag, wedi i Sulla ymadael am y dwyrain i ymladd yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus, casglodd Cinna fyddin o gefnogwyr Gaius Marius a chipio grym yn Rhufain. Galluogodd hyn Marius ei hun, oedd wedi gorfod ffoi i Ogledd Affrica, i ddychwelyd i Rufain gyda byddin.

Dechreuodd Marius a Cinna ddial ar gefnogwyr Sulla, ond fis ar ôl dychwelyd i Rufain bu farw Marius. Yn 84 CC roedd Cinna yn paratoi i adael am Liburnia, Illyricum, gyda byddin i ymladd yn erbyn Sulla pan wrthryfelodd ei filwyr a'i lofruddio.

Priododd ei ferch ieuengaf, Cornelia, a Iŵl Cesar, a bu iddynt ferch, Julia. Daeth ei fab, hefyd o'r enw Lucius Cornelius Cinna, yn braetor, a phan lofruddiwyd Cesar yn 44 CC ochrodd gyda'i lofruddion.

Cinna
Categori:Gweriniaeth Rhufain
Stryd Downing

Stryd yn Ninas Westminster yng nghanol Llundain sy'n gartref i Lywodraeth y Deyrnas Unedig yw **Stryd Downing** (). Lleolir y stryd yn Westminster ger y Whitehall, cartref Gwasanaeth sifil y Deyrnas Unedig. Yma ceir cartref swyddogol Prif Weinidog y Deyrnas Unedig yn rhif 10 Stryd Downing a chartref Canghellor y Trysorlys y drws nesaf, yn 11 Stryd Downing. Cafodd y stryd enwog ei henwi ar ôl y gwladweinydd o Sais Syr George Downing (1623–1684). Ar lafar mae'r ymadrodd "Downing Street" bron yn gyfystyr â Llywodraeth y DU.

Credir fod mynediad i rwydwaith mawr o dwneli a siambrau tanddaearol yn Stryd Downing, ar gyfer y llywodraeth a phwysigion eraill mewn amser argyfwng.

Ar un adeg bu'n bosibl i ddinasyddion cyffredin gael mynediad i'r stryd, ond ers dechrau'r Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth mae cordon metal o'i chwmpas a chyfyngir yn llym ar yr hawl i brotestio yn y cyffiniau.

Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Downing
Bangor (Mor-Bihan)

:*Erthygl yw hon am y pentref yn Llydaw: gweler hefyd Bangor a Bangor (gwahaniaethu).*
Pentref (*commune*) yn Llydaw yw **Bangor**, yn *département*  Mor-Bihan. Mae'n un o bedwar *commune* ar ynys Ar Gerveur (Ffrangeg: *Belle-Île-en-Mer*).

Wedi ei leoli ym Mangor, y *Grand Phare* yw un o'r goleudai gorau ar arfordir Llydaw. Fe'i adeiladwyd ym 1935. Yn sefyll ar ei sylfaen gwenithfaen, mae'n codi 47 m o'r tir gan ei wneud yn tua 84 m uwchben lefel y môr. Gellir gweld ei olau hyd at 28 milltir allan ar y môr.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56009

## Dolenni allanol
*  Tudalen am Fangor, gwefan Belle Île
*  Diwylliant ym Mangor
*  Map o Fangor ar Michelin

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Dwygyfylchi

Gallai **Dwygyfylchi** gyfeirio at un o ddau beth:

*Dwygyfylchi (pentref), pentref yn sir Conwy
*Dwygyfylchi (plwyf), plwyf yn sir Conwy
Eglwys Dewi Sant (Toronto)

bawd|300px|Eglwys Dewi Sant
**Eglwys Dewi Sant** (neu **Eglwys Unedig Gymraeg Dewi Sant**) yw eglwys yn Nhoronto, Ontario, Canada. Mae cyrsiau Cymraeg yn cael eu cynnal yn yr eglwys hefyd fel rhan o'i mandad diwylliannol, gyda chyrsiau ar gyfer dechreuwyr yn ogystal â dysgwyr profiadol.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Dewi Sant
Categori:Toronto
Beatrix Potter

Awdures, darlunwraig, botanegwraig a chadwraethwraig o Loegr oedd **Helen Beatrix Potter** (28 Gorffennaf 1866 – 22 Rhagfyr 1943) ac roedd yn fwyaf adnabyddus am ei llyfrau plant, a oedd yn cynnwys cymreriadau anifeiliaidd megis Pwtan y Gwningen (*Peter Rabbit*).

## Gwaenynog
Saif Gwaenynog tua 1 km i'r de-orllewin o dref Dinbych. Roedd Potter yn nith i wraig Fred Burton, perchennog Gwaenynog, ac ymwelodd yn aml rhwng 1895 a 1912. 

Adeilad Gradd II* yw Plas Gwaenynog, sy'n cynnwys yr ardd furiog (Gradd II) wedi'i hadnewyddu. Yma yr ysgrifennodd Beatrix Potter *The Tale of the Flopsy Bunnies* yn 1901, a'u darlunio hefyd. Mae'r ardd llysieuol hir a'r gwelyau pwrpasol wedi'u hailblannu'n ddiweddar, a cheir yma goed ffrwythau espalier, pergola rhosyn ac ardal lysiau. Nid yw'r tŷ (o'r 17g) yn agored i'r cyhoedd. Ymwelodd Dr Samuel Johnson a Gwaenynog yn ystod ei Daith drwy Gymru.

Adeiladwyd yr ardd lysiau yng Ngwaenynog gan y Cyrnol John Myddleton fel rhan o gyfres o addasiadau a gwelliannau a wnaeth ar y tŷ a’r ystâd o tua 1762 i c1784. Anfarwolwyd yr ardd, ynghyd â sied trawsblannu (a elwir yn *Potting Shed Mr Macgregor*), gan Beatrix Potter.

## Llyfryddiaeth
**Hanes Pwtan y Gwningen* (1902)
**(Gwreiddiol Saesneg: *The Tale of Peter Rabbit*)
**The Tale of Squirrel Nutkin* (1903)
**The Tailor of Gloucester* (1903)
**The Tale of Benjamin Bunny* (1904)
**The Tale of Two Bad Mice* (1904)
**The Tale of Mrs. Tiggy-Winkle* (1905)
**The Tale of the Pie and the Patty-Pan* (1905)
**The Tale of Mr. Jeremy Fisher* (1906)
**The Story of A Fierce Bad Rabbit* (1906)
**The Story of Miss Moppet* (1906)
**The Tale of Tom Kitten* (1907)
**The Tale of Jemima Puddle-Duck* (1908)
**The Tale of Samuel Whiskers or, The Roly-Poly Pudding* (1908)
**The Tale of the Flopsy Bunnies* (1909)
**The Tale of Ginger and Pickles* (1909)
**The Tale of Mrs. Tittlemouse* (1910)
**The Tale of Timmy Tiptoes* (1911)
**The Tale of Mr. Tod* (1912)
**The Tale of Pigling Bland* (1913)
*''Appley Dapply's Nursery Rhymes* (1917)
**The Tale of Johnny Town-Mouse* (1918)
**Cecily Parsley's Nursery Rhymes* (1922)
**The Fairy Caravan* (1929)
**The Tale of Little Pig Robinson'' (1930)

Categori:Arlunwyr benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Botanegwyr benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Botanegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cadwraethwyr o Loegr
Categori:Darlunwyr benywaidd o Loegr
Categori:Darlunwyr gwyddonol
Categori:Darlunwyr llyfrau plant o Loegr
Categori:Dyfrlliw-wyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Llenorion plant o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Loegr
Categori:Marwolaethau 1943
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Mycolegwyr o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Ogwr (etholaeth seneddol)

Roedd **Ogwr** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 2024.

## Ffiniau 
Mae'r etholaeth yn cymryd ei henw o Afon Ogwr, mae wedi ei lleoli yn agos at darddiad yr afon ond nid yw'n cynnwys Ogwr ger Pen-y-bont ar Ogwr.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1931: Vernon Hartshorn (Llafur)
* 1931–1946: Ted Williams (Llafur)
* 1946–1950: Edward John Evans (Llafur)
* 1950–1979: Walter Padley (Llafur)
* 1979–2002: Ray Powell (Llafur)
* 2002–2016: Huw Irranca-Davies (Llafur)
* 2016–2024: Chris Elmore (Llafur)

## Etholiadau 
bawd|Chris Elmore

### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
bawd|Huw Irranca-Davies

 

### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1950au 
### Etholiadau yn y 1940au 
### Etholiadau cyn y 1940au
Yn etholiad 1935 cafodd Ted Williams, Llafur, ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad

Yn etholiadau 1923 a 1924 cafodd Vernon Hartshorn ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad.

Yn etholiad cyntaf i'r sedd newydd ym 1918 etholwyd yn ddiwrthwynebiad ar gyfer y Blaid Lafur

## Gweler hefyd
*Ogwr (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Oes Edward

[250px|bawd|Enghraifft dda o bensaernïaeth Edwardaidd: Pier y Garth, [Bangor, o Fiwmaris]]
Yn hanes y Deyrnas Unedig, cyfeirir at gyfnod teyrnasiad y brenin Edward VII, sef o 1901 hyd 1910, yn syml fel **Oes Edward**' neu'r **Oes Edwardaidd**. Defnyddir y term"Edwardaidd" yn aml i gyfeirio at y 1900au yng ngwledydd Prydain yn gyffredinol neu, yn fwy neilltuol, i gyfeirio at arddull pensaernïol a chelfyddydau'r cyfnod. Fe'i defnyddir hefyd wrth gyfeirio at ddodrefn, celfi, dillad a.y.y.b. o'r 1910au.

Roedd yn gyfnod pan welwyd yr Ymerodraeth Brydeinig ar ei hanterth. Roedd yn gyfnod o sefydlogrwydd a heddwch, ar y cyfan, sy'n gorwedd rhwng diwedd Rhyfel De Affrica (y rhyfel yn erbyn y Boers) ac erchyllter y Rhyfel Byd Cyntaf. Dilynwyd y rhyfel byd gan gyfnod hir o ansicrwydd economaidd a gwleidyddol yn y 1920au a'r 1930au, a daeth pobl i ddechrau edrych yn ôl ar y 1900au fel rhyw fath o Oes Aur.

Yn 1901 bu farw'r frenhines Victoria ar ôl 63 o flynyddoedd ar yr orsedd, a dynododd hyn ddiwedd  cyfnod Victoria, wrth iddi gael ei holynu gan Edward VII.
Roedd Edward wrth ei fodd gydag hwyl, ac felly roedd yn boblogaidd iawn. Ymhlith ei hoff chwaraeon oedd rasio, hwylio a saethu, ac roedd ganddo gylch cymdeithasol enfawr ym Mhrydain ac ar y cyfandir.


Categori:1900au
Categori:20fed ganrif yn y Deyrnas Unedig
Edward, Oes
Categori:Hanes celf
Dwygyfylchi (pentref)

:''Erthygl yw hon am bentref Dwygyfylchi: am y plwyf o'r un enw gweler Dwygyfylchi (plwyf).''

Pentref yng nghymuned Penmaenmawr, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Dwygyfylchi**. Mae'n gorwedd ger yr arfordir wrth droed Bwlch Sychnant gyda phentref Penmaenmawr i'r gorllewin a thref Conwy dros y bryniau i'r dwyrain. Mae'n un o wardiau tref Penmaenmawr ond yn cael ei gyfrif ar wahân fel pentref.

Enwir y pentref ar ôl y plwyf hanesyddol o'r un enw (gweler Dwygyfylchi (plwyf)). Ceir peth dryswch hyd yn oed yn lleol ynglŷn ag enw'r pentref. Capelulo, a enwir ar ôl y sant cynnar Ulo, oedd cnewyllyn hanesyddol y pentref, wrth droed Bwlch Sychnant, ond wrth i'r pentref dyfu yn is i lawr tua glan y môr o'r 18g ymlaen, mabwysiadwyd enw'r plwyf ar gyfer y pentref cyfan. Mae union ystyr yr enw yn ansicr. Mae'n deillio efallai o'r hen air *dwy* ('dwyfol' neu 'sanctaidd', hefyd 'duw' neu 'dduwies') a *cyfylchi*, gair Cymraeg Canol anghyffredin iawn sy'n golygu 'caer' efallai.

Mae'r pentref yn gorwedd yn hanner dwyreiniol y llecyn eang o dir isel rhwng mynydd y Penmaen-mawr i'r gorllewin a'r Penmaen-bach i'r dwyrain, gyda chaeau gwyrdd a chraig trawiadol Trwyn yr Wylfa yn ei gwahanu oddi ar gweddill Penmaenmawr. Gan fod y pentref chwarel a thref glan môr a dyfodd yn yr hanner gorllewinol yn ddiweddarach, cyfeirir at Ddwygyfylchi yn lleol fel "yr Hen Bentref."

Eglwys Gwynin Sant yw eglwys y plwyf. Nid yw'r eglwys bresennol yn hen iawn ond bu eglwys yma yn yr Oesoedd Canol a oedd ym meddiant Abaty Aberconwy. Cafodd yr hen eglwys ei hailadeiladu o'r newydd bron yn 1760, a dim ond darn o ffenestr o'r 16g sy'n aros ohoni; ailadeiladwyd rhan helaeth yr adeilad hwnnw yn ei dro yn y 19g. Mae Syr John Wynn o Wydir yn cyfeirio ati ac yn dweud bod Gwynan a'i frawd Boda, meibion Helig ap Glannog, wedi eu claddu yno.

Cyfyd bryn yr Alltwen, a goronir gan olion bryngaer, tu ôl i'r pentref, rhwng Penmaen-bach a Bwlch Sychnant. Mae lôn yr A55 a Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn gorwedd rhwng y pentref a'r traeth tywodlyd, ond gellir croesi pont cerddwyr i'w gyrraedd.

Tyfodd y pentref yn gyflym yn yr 20g. Codwyd sawl ystad o dai cyngor ac ers hynny mae stadau eraill wedi eu codi hefyd.

Mae'r mwyafrif o blant ifanc y pentref yn mynychu Ysgol Capelulo.

Ceir Clwb Golff Penmaenmawr yn rhan uchaf y pentref, wrth ymyl y lôn i Fwlch Sychnant. Mae'n un o'r clybiau golff hynaf yng ngogledd Cymru.

250px|bawd|dim|Golygfa ar bentref Dwygyfylchi o'r gorllewin, gyda'r Alltwen, Penmaen-bach a Pen y Gogarth yn y cefndir

250px|bawd|dim|Eglwys Gwynin Sant, Dwygyfylchi

## Gweler hefyd
*Dwygyfylchi (plwyf)
*Penmaenmawr (tref)
*Penmaen-mawr (mynydd)

## Cyfeiriadau
Categori:Penmaenmawr
Categori:Pentrefi Conwy
96 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
101 CC 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC - **96 CC** - 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC 91 CC

----

## Digwyddiadau
*Ptolemi Apion yn gadael Cyrene i Rufain yn ei ewyllys
*Seleucus VI Epiphanes yn dod yn frenin yr Ymerodraeth Seleucaidd yn dilyn marwolaeth ei dad Antiochus VIII Grypus, ac wedi iddo orchfygu Antiochus IX Cyzicenus mewn brwydr

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*Ptolemi Apion, brenin Cyrene
*Antiochus VIII Grypus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd (llofruddiwyd)
*Antiochus IX Cyzicenus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd (lladdwyd mewn brwydr)

Categori:96 CC
Zachary Taylor

Arweinydd Milwrol yr Unol Daleithiau a deuddegfed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Zachary Taylor** (24 Tachwedd 1784 – 9 Gorffennaf 1850). Adnabyddwyd hefyd wrth ei lysenw, *Old Rough and Ready,* roedd ganddo yrfa milwrol 40 mlynedd yn yr Unol Daleithiau, gan wasanaethu yn Rhyfel 1812, Rhyfel Black Hawk, a'r Ail Ryfel Seminole ar ôl ennill enwogrwyddtra'n arwain  milwyr yr U.D. i fuddugoliaeth mewn sawl brwydr allweddol yn y Rhyfel Mecsicaidd-Americanaidd.

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Virginia
Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Marwolaethau 1850
Lliw

Nodwedd weledol sy'n deillio o'r goleuni gweladwy y mae gwrthrychau'n ei daflu, ei drosglwyddo neu ei gynhyrchu yw **lliw**.
180px|bawd|chwith|Lliwgylch

## Prif liwiau
Ceir lliwiau cynradd (hefyd cysefin), lliwiau eilradd a lliwiau trydyddol. 
* Cynradd: coch, melyn, glas
* Eilradd: oren, gwyrdd, porffor
* Trydyddol: fermiliwn, ambr, melynwyrdd (gwyrddfelyn), gwyrddlas (glaswyrdd), fioled, majenta
* Eraill: du, gwyn

### Geiriau lliwiau yn Gymraeg 
Yn y Gymraeg, gall lliw fod yn wrywaidd neu'n fenywaidd, yn ddibynnol ar yr enw e.e. buwch wen, tarw gwyn; car glas, carreg las. Ceir hefyd ffurf luosog, a ddaw ar ôl enw lluosog - er bod yr arferiad hwn yn prysur ddiflannu (2015) e.e. dant gwyn, dannedd gwynion; pesel felen, pensiliau melynion; dyn du, dynion duon.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Dallineb lliwiau
*Enfys
*Sbectrwm


Categori:Celf
Categori:Ffiseg
Categori:Golwg
Benjamin Harrison

23ydd Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Benjamin Harrison** (20 Awst 1833 – 13 Mawrth 1901) a weinyddodd un tymor rhwng 1889 a 1893.

Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Presbyteriaid
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Indiana
Categori:Pobl o Ohio
Respiro

Ffilm gan Emanuele Crialese gyda Valeria Golino ydy ***Respiro*** ("*Anadl dwfn*" neu "*Seibiant*") (2002). Cafodd y fersiwn Saesneg ei rhyddhau flwydd yn yn ddiweddarach. Mae'n serennu Valeria Golino, Vincenzo Amato, a Francesco Casisa. Ystyr y gair Eidaleg "respiro" yw "anadl".

Mae'r ffilm yn dilyn hynt a helynt merch anwadal Grazia, a chwaraeir gan Golino, sy'n fam i dri o blant ac yn wraig i'r pysgotwr swil Pietro (sef Vincenzo Amato); maen nhw'n byw ar ynys diarffordd Lampedusa yn y Môr Canoldir.

Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau Eidaleg o'r Eidal
Grover Cleveland

22ain a 24ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Stephen Grover Cleveland** (18 Mawrth 1837 – 24 Mehefin 1908), bu hefyd yn 31ain Llywodraethwr Efrog Newydd.

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1908
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Presbyteriaid