O! Deuwch Ffyddloniaid

bawd|250px|Llu'r Nef yn cyhoeddi genedigaeth yr Iesu i'r Bugeiliaid
Mae ***O! Deuwch Ffyddloniaid*** yn emyn Nadolig, neu garol, Cristnogol gan awdur anhysbys sy'n addasiad i'r Gymraeg o'r emyn Lladin, *Adeste Fideles*. Mae'n emyn rhif 463  yn Caneuon Ffydd, y Llyfr Emynau Cydenwadol a gyhoeddwyd yn 2001. Mae'r fersiwn Lladin gwreiddiol yn cael ei briodoli i nifer o wahanol awduron, gan gynnwys John Francis Wade (1711-1786), John Reading (1645-1692) a João IV (1640-1656), gyda'r llawysgrif gynharaf o'r emyn sy'n dwyn ei enw ef yn cael ei gadw yn llyfrgell Palas Dinesig Vila Viçosa. Mae llawysgrif gan Wade, sy'n dyddio i 1751, yng ngofal Coleg Stonyhurst, Swydd Gaerhirfryn. Gwaith Frederick Oakeley (1802-80), yn bennaf, yw'r cyfieithiad Saesneg adnabyddus, *O come, all ye faithful*. Mae'n debyg mae cyfieithiad o waith Oakeley yw'r fersiwn Gymraeg.

## Testun
## Tôn
Yn ogystal â John Francis Wade, honnwyd bod y dôn wedi ei ysgrifennu gan nifer o gerddorion. Mae rhai wedi awgrymu ei fod gan John Reading a'i fab, gan Handel neu gan Gluck.  Mae eraill wedi awgrymu'r cyfansoddwyr Portiwgaleg Marcos Portugal a João IV, brenin Portiwgal. Roedd Thomas Arne, yn gydnabod i Wade, a gan hynny yn gyfansoddwr posib arall.

Cynhwysodd Wade y dôn yn ei gyhoeddiad ei hun *Cantus Diversi* (1751) heb gydnabyddiaeth i neb arall. Fe'i cyhoeddwyd eto yn rhifyn 1760 o *Evening Offices of the Church*. Ymddangosodd hefyd yn nhraethawd Samuel Webbe *An Essay on the Church Plain Chant* (1782).

Adeste Fideles sheet music sample.svg|Y dôn

## Y Geiriau
### Cysylltiadau Jacobinaidd y Lladin
Roedd John Frances Wade, awdur mwyaf tebygol yr emyn, yn aelod o'r Eglwys Gatholig Rufeinig. Roedd yn byw yn alltud o Brydain Protestannaidd, wedi ffoi i Ffrainc ar ôl methiant ymgais Charles Edward Stuart, ym 1745 i ddiorseddu'r brenin Protestant Siôr II. Roedd Charles am orseddu ei dad, yr ymhonnwr Iago III & VIII. O'r 1740au i 1770au, roedd y ffurfiau cynharaf o'r carol yn ymddangos yn aml mewn llyfrau litwrgaidd Catholig Seisnig yn agos at weddïau dros yr Hen Ymhonnwr alltud. Yn llyfrau Wade, roedd yn aml wedi ei addurno â delweddau blodeuog Jacobinaidd (cefnogwyr yr ymhonwyr), fel roedd testunau litwrgaidd eraill gydag ystyrion Jacobinaidd cudd. Yr awgrym yw bod y "ffyddloniaid" yn ffyddlon i Iago yn ogystal â Christ, bod "Regem angelorum" (Brenin yr Angylion) yn fwys am "Regem Anglorum" (Brenin y Saeson neu'r Eingl) ac ati.

### Cyfieithiadau i'r Saesneg
bawd|Frederick Oakeley
Cafodd y testun ei gyfieithu i'r Saesneg nifer fawr o weithiau. Mae Wikidata Saesneg yn cynnwys 46 o gyfieithiadau o'r emyn i'r Saesneg gyda'r cynharaf *"Draw Near, Ye Faithful Christians" *gan awdur anhysbys yn dyddio o 1760. Y cyfieithiad gan awdur gwybyddus cynharaf yw *"Oh, Come, All Ye Faithful, Joyful Triumph Raising" *gan Basil Wood, o 1821. Mae'r fersiwn mwyaf poblogaidd o'r emyn yn Saesneg yn gyfuniad o gyfieithiad Frederick Oakeley o'r pedwar pennill Lladin gwreiddiol ac ategiad o 3 pennill ychwanegol gwreiddiol gan Thomas Brooke a gyhoeddwyd gyntaf yn y llyfr emynau ''Murray's Hymnal'' ym 1852. Mae arddull y ddwy fersiwn yn awgrymu eu bod yn gyfieithiadau o gyfieithiad Saesneg Frederick Oakely yn hytrach na chyfieithiad uniongyrchol o'r Lladin. Ym 1899 cyfieithodd y Tad John Hughes Jones, Offeiriad Catholig Caernarfon , yr emyn yn uniongyrchol o'r Lladin wedi i'r Eglwys Gatholig caniatáu addoli mewn ieithoedd brodorol. Ei eiriad ef ydoedd:

O, deuwch, ffyddloniaid, Llawen orfoleddus, O, deuwch, O, deuwch i Fethlehem. Gwelwch yn Faban Brenin yr Angylion, O, deuwch ac addolwn, O, deuwch ac addolwn, O, deuwch ac addolwn yr Arglwydd Iôn.

Cafwyd cyfieithiadau amgen hefyd gan T. Gwynn Jones ar gyfer *"Emynau Mynwy"* ym 1938 a gan Ifor L Evans ar gyfer casgliad *"Mawl yr Orsedd"*, 1951.

## Recordiadau

O Deuwch Ffyddloniaid - Cantorion Clwyd.ogg|Cantorion Clwyd
O Deuwch Ffyddloniaid - 101 Christmas Songs.ogg|101 o garolau a chaneuon Nadolig
O Deuwch Ffyddloniaid - Glannau Choir.ogg|Côr y glannau
HWW Oh Come All Ye Faithful.ogg|Y dôn yn cael ei ganu ar organ
Adeste Fideles - Beniamino Gigli.ogg|Yn Lladin gan Beniamino Gigli

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
[Fideo YouTube o Stuart Burrows(https://cy.wikipedia.org/wiki/Stuart_Burrows), Rebecca Evans a Bryn Terfel yn canu *O! Deuwch Ffyddloniaid*]

Categori:Carolau Nadolig
Categori:Emynau Cymraeg