Robert Thomas Jones

Roedd **Robert Thomas (R.T.) Jones**, (14 Hydref, 1874 – 15 Rhagfyr, 1940) yn chwarelwr, undebwr llafur ac yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur Sir Gaernarfon rhwng 1922 a 1923.

## Bywyd Personol 
Ganwyd Jones ym Mlaenau Ffestiniog yn fab i David Jones, chwarelwr, ac Ellen (née Parry) ei wraig.

Cafodd addysg elfennol mewn ysgol gynradd ym Mlaenau gan ymadael a'r ysgol yn 13 mlwydd oed. Mae'n nodi yn ei gofnod yn ''Who's Who'' bod yr ysgol Sul a dosbarthiadau nos wedi chware rhan fawr yn ei addysg hefyd.
 
Ni fu'n briod.

## Undebwr 
Dechreuodd Jones i weithio yn y chwareli llechi yn 13 mlwydd oed. Bu'n aelod o Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru. Gwasanaethodd fel cadeirydd cyfrinfa Ffestiniog o'r undeb cyn cael ei benodi'n ysgrifennydd cyllid ym 1908  ac yn ysgrifennydd cyffredinol ym 1909. Ef oedd ysgrifennydd cyffredinol cyntaf yr undeb i fod yn chwarelwr wrth ei waith a'r cyntaf i'w cyflogi fel swyddog undeb llawn amser.

Ym 1910 cafodd ei benodi'n aelod o Gomisiwn Brenhinol a benodwyd i ymchwilio i iechyd a diogelwch pobl a gyflogir mewn mwyngloddiau a chwareli. Cyhoeddwyd adroddiad terfynol y Comisiwn ym 1914.

O dan ei arweiniad mabwysiadwyd rhaglen gyffredin, "Siarter y Chwarelwyr", ym 1911, a gafodd ei derbyn yn derfynol gan y perchnogion ym 1918. Bu'n aelod o gyngor cyffredinol Cyngres yr Undebau Llafur (TUC) rhwng 1921 a 1932, Cynhaliodd Jones drafodaethau uno hir gydag Ernest Bevin a arweiniodd at gyfuno Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru gyda Undeb y Gweithwyr Trafnidiaeth a Chyffredinol ym 1923. Fodd bynnag, parhaodd yr undeb i ddefnyddio ei enw ei hun, a pharhaodd i gynnal llawer o'i fusnes mewn modd annibynnol. Cynhaliwyd bron i holl fusnes yr undeb yn y Gymraeg. Parhaodd Jones i fod yn ysgrifennydd cyffredinol yr undeb hyd iddo ymddeol ym 1933.

## Gyrfa Wleidyddol 
Dylanwadwyd ar Jones gan sosialaeth y gweinidog lleol, Silyn Roberts. Gyda'i gilydd fe sefydlon nhw gangen o'r Blaid Lafur Annibynnol (ILP) yn ardal Ffestiniog.

Wedi marwolaeth  William Jones, Aelod Seneddol Rhyddfrydol Arfon ym 1915 cynigiwyd enw R T Jones i sefyll fel ymgeisydd ar gyfer adain llafur y Blaid Ryddfrydol. Gwrthodwyd ystyried y cynnig oherwydd ei gysylltiad gyda'r ILP. Dewiswyd Griffith Caradoc Rees fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol, ac oherwydd cytundeb rhwng y pleidiau i beidio â chystadlu isetholiadau yn ystod cyfnod Y Rhyfel Byd Cyntaf doedd yr ILP dim yn fodlon cefnogi Jones fel ymgeisydd chwaith.

Safodd fel ymgeisydd Llafur annibynnol yn etholaeth Sir Gaernarfon yn etholiad cyffredinol 1918 heb lwyddiant. Safodd eto yn yr un etholaeth yn etholiad cyffredinol 1922 fel ymgeisydd y Blaid Lafur gan gipio'r sedd. Collodd y sedd i'r Rhyddfrydwyr yn etholiad cyffredinol 1923. Safodd eto yn etholiadau 1924 a 1929 gan ddod yn ail ar y ddau achlysur.

## Gwasanaeth cyhoeddus 
Yn ogystal â'i waith fel undebwr bu Jones yn aelod o liaws o fyrddau cyhoeddus yng Nghymru.
* Ysgrifennydd Ardal Undeb y Gweithwyr Trafnidiaeth a Chyffredinol ar gyfer Ardal Gogledd Cymru, 1924–33;
* Ynad Heddwch
* Comisiynydd Traffig (Ardal y Gogledd-orllewin)
* Llywodraethwr Prifysgol Cymru (Bangor)

Roedd hefyd yn aelod amlwg o Gyfrinfa Moelwyn o'r Seiri Rhyddion.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref yng Nghaernarfon

## Cyfeiriadau 
'

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Flaenau Ffestiniog
Categori:Prosiect Wicipobl