open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Willis Halaholo

Chwaraewr rygbi'r undeb o Seland Newydd yw **Sean Alfred Uilisi** " **Willis** " **Halaholo** (ganwyd 6 Gorffennaf 1990) sydd ar hyn o bryd yn chwarae fel canolwr i Gleision Caerdydd a thîm cenedlaethol Cymru. Roedd hefyd yn rhan o dîm y Hurricanes a enillodd eu teitl Super Rugby cyntaf erioed yn 2016.

## Gyrfa 
Ar ôl ennill teitl Ysgolion Uwchradd Auckland gydag Ysgol Ramadeg Mount Albert, enwyd Halaholo yn nhîm Ysgolion Uwchradd Seland Newydd 2007 ochr yn ochr â Tawera Kerr-Barlow, Elliot Dixon a Charlie Ngatai o'r Crysau Duon am eu taith o amgylch Awstralia.

Chwaraeodd hefyd i Tonga U20 ym Mhencampwriaeth Iau y Byd IRB yn Japan.

Dechreuodd Halaholo ei yrfa rygbi clwb hŷn gyda Grammar Carlton cyn symud i Silverdale i ailuno gyda hyfforddwr MAGS, Charlie McAlister.

Ar ôl symud yn ôl i'w glwb iau, Suburbs, yn Auckland, daliodd Halaholo sylw detholwyr Southland ac aeth i dde pellaf Seland Newydd i chwarae yng Nghwpan ITM gyda'r Stags yn 2013. Cafodd effaith sylweddol yn Invercargill ac ar ôl dau dymor gyda’r Stags, cafodd ei enwi yng ngharfan y Hurricanes ar gyfer tymor Super Rugby 2015.

Gyda'r cyfuniad o ganolwyr y Crysau Duon Ma'a Nonu a Conrad Smith, dim ond llond llaw o weithiau daeth Halaholo oddi ar y fainc yn y cyfnod.

Yn 2016 cafodd gynnig gytundeb mewn sgwad hyfforddi ehangach wedi’i israddio ac, ar ôl dechrau’r tymor ar y fainc, enillodd le yn y tîm cychwynnol a enillodd deitl Super Rugby cyntaf yr Hurricanes, gan drechu’r Llewod 20-3 yn y rownd derfynol yn Stadiwm Westpac.

Ar ddiwedd Cwpan Mitre 10 2016, ymunodd â Gleision Caerdydd ar gontract tair blynedd.

## Rhyngwladol 
Cafodd ei enwi yng ngharfan Cymru am y tro cyntaf ar gyfer y gêm ryngwladol yn erbyn y Barbariaid ar 30 Tachwedd 2019 ar ôl cymhwyso i Gymru trwy'r rheol preswylio.

Yn dilyn anafiadau i’w gyd-ganolwyr Johnny Williams, Jonathan Davies a George North, cafodd Halaholo ei alw’n ôl i garfan Cymru ar gyfer eu gêm ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad 2021 yn erbyn yr Alban ar 13 Chwefror 2021. Gyda Nick Tompkins ac Owen Watkin wedi eu dewis i ddechrau'r gêm, enwyd Halaholo ar y fainc. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn rhyngwladol yn yr 32ain munud, pan aeth y cefnwr Leigh Halfpenny i ffwrdd am asesiad anaf i'r pen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Seland Newydd
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pobl o Seland Newydd o dras Dongaidd
Derek Boote

Canwr ac actor o Gymru oedd **Derek Jon Boote** (13 Rhagfyr 1942 – 29 Tachwedd 1974).

Daeth Boote o bentref y Star, ger Gaerwen ar Ynys Môn. Addysgwyd ef yn Ysgol Gyfun Llangefni ac yng Choleg Cerdd a Drama, Caerdydd.

## Gyrfa
Chwaraeodd Boote y gitâr a'r bas dwbl a chanu gyda'r darlledwr Hywel Gwynfryn; yn ddiweddarach fe wnaethant ffurfio grŵp gyda Endaf Emlyn o'r enw Yr Eiddoch yn Gywir. Cystadlodd Boote yn nghystadleuaeth Cân i Gymru yn 1971. Bu iddo ymddangos ar gyfres canu poblogaidd *Hob y Deri Dando* yn 1964.

Perfformiodd Boote ochr yn ochr â'r ddeuawd boblogaidd *Ryan a Ronnie* (Ryan Davies a Ronnie Williams), gan chwarae'r cymeriad Nigel Wyn gwreiddiol ar eu sioe sgets. Ar ôl iddo farw, daeth Bryn Williams yn ei le. Ymddangosodd hefyd yn y rhaglen deledu Gymraeg *Dau a Hanner*.

Bu hefyd iddo ymddangos ar gyfresi cerddoriaeth boblogaidd, *The Singing Barn* (1969) a *The Singing Barge* (1974).

Yn 1969 ymddangosodd gyda Hywel Gwynfryn, Olwen Rees a Heulwen Haf yn *Gwendid ar y Lleuad*, rhaglen deledu gomedi a ddisgrifwyd fel "sioe gomedi Bythonaidd gyda hiwmor coch ac ambell gip o gyrff pinc". Mae erthygl ar wefan BBC Cymru yn dweud fod deiseb wedi ei drefnu yn erbyn yn y rhaglen, yn cwyno ei fod yn "anweddus" a bod y rhaglen wedi ei atal ar ôl tair pennod. Mae archif BBC Genome, sy'n tarddu o gofnodion y *Radio Times* yn dangos fod chwe pennod wedi ei amserlennu rhwng 16 Ionawr a 20 Chwefror 1969.

Rhyddhaodd Boote record EP ''Byw'n Rhydd'' ar label Recordiau'r Dryw.

## Athro
Weithiau roedd Boote yn dysgu yn Ysgol Gyfun Llanhari, ac yn chwe troedfedd pedair modfedd (1.93m) o daldra roedd yn chwaraewr rygbi amatur brwd.

## Marwolaeth
Bu farw Boote ym 1974 mewn ysbyty yng Nghas-gwent, yn dilyn damwain annisgwyl ac anffodus. Ym mis Hydref 1974, roedd yn ffilmio rhaglen i blant, *Maldwyn Aldwyn* yn stiwdio'r BBC yn Llandaf.. Yn ystod egwyl roedd yn ysmygu yn ei stafell newid pan aeth ei wisg ar dân ar ôl iddo ollwng lludw sigarét arni, a chafodd ei losgi’n ddifrifol. Bu farw rhai wythnosau yn ddiweddarach ym mis Tachwedd.

## Disgograffi
* *Byw yn Rhydd*, Recordiau'r Dryw, 1968. Cynnwys y caneuon, Byw'n Rhydd, Yr Hyn Ydwyf Fi, San Miguel, Rwyn Mynd Fy Merch, Dagrau, Titrwm Tatrwm. Mae'r clawr yn cynnwys logo adnabyddus Recordiau'r Dryw a Derek.

## Cyferiadau
## Dolenni allanol
* *Titrwm Tatrwm* o fideo archif.

Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llangefni
Categori:Pobl o Langefni
Gwaed y ddraig

**Gwaed y ddraig**  (hefyd **dreigwaed**) yw enw cyffredin ar sawl planhigyn a gall gyfeirio at:

* *Dracaena cinnabari*, brodorol i Socotra
* *Dracaena draco*, sy'n frodorol i'r Ynysoedd Dedwydd, Cabo Verde, Madeira a Moroco
* *Harungana madagascariensis*, brodorol o Dde Affrica i Sudan
----

Categori:Botaneg
Y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Junior Eurovision

Dechreuodd cyfranogiad y Deyrnas Unedig yng **Nghystadleuaeth Junior Eurovision** yn y gystadleuaeth gyntaf yn 2003 a gynhaliwyd yn Copenhagen, Denmarc. ITV, aelod-sefydliad o United Kingdom Independent Broadcasting (UKIB) ac Undeb Darlledu Ewropeaidd (UDE), oedd yn gyfrifol am broses ddethol eu cyfranogiad. Defnyddiodd y Deyrnas Unedig fformat dethol cenedlaethol, gan ddarlledu sioe o'r enw "Junior Eurovision Song Contest: The British Final", am eu cyfranogiad yn y cystadlaethau. Y cynrychiolydd cyntaf i gymryd rhan dros y genedl yng nghystadleuaeth 2003 oedd Tom Morley gyda'r gân "My Song For The World", a orffennodd yn y trydydd safle allan o un ar bymtheg o gynigion a gymerodd ran, gan sicrhau sgôr o gant a deunaw pwynt. Tynnodd y Deyrnas Unedig yn ôl o gystadlu yng Nghystadleuaeth Junior Eurovision yn 2006, ac nid ydyn nhw eto wedi dychwelyd i'r ornest.

## Cystadleuwyr
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan Swyddogol yr Undeb Darlledu Ewropeaidd

Categori:Cystadleuaeth Junior Eurovision
John Strand-Jones

Chwaraewr rygbi'r undeb  dros Gymru oedd **John Strand-Jones** (2 Rhagfyr 1877 &ndash; 3 Ebrill 1958). Cynrychiolodd ei wlad bum gwaith ym 1902 a 1903. Roedd hefyd yn offeiriad Anglicanaidd.

## Cefndir 
Ganwyd John Jones yn Llwyncelyn Mawr, Caeo, Sir Gaerfyrddin, yn fab i Evan Jones, amaethwr a Margaret (née Davies) ei wraig. Bu farw ei dad pan oedd John yn llai na blwydd oed. Ychwanegodd "Strand", (enw tŷ byrddio oedd yn cael ei gadw gan ei fam) i'w enw pan aeth i Ysgol Coleg Dewi Sant, er mwyn ei wahaniaethu oddi wrth fechgyn eraill o'r enw John Jones oedd yn yr ysgol. Addysgwyd ef yn Ysgol Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan, roedd yn gapten tîm rygbi'r coleg. Ar ôl Dewi Sant aeth i Goleg yr Iesu, Rhydychen rhwng 1898 a 1901, gan raddio BA ym 1899. Gorffennodd ei hyfforddiant diwinyddol yng Ngholeg Mihangel Sant, Aberdâr.

## Gyrfa rygbi 
Cyn mynd i Rydychen chwaraeodd rygbi clwb i Lanbedr Pont Steffan a Llanelli. Chwaraeodd rygbi i Glwb Rygbi Prifysgol Rhydychen  ym 1899 yn y canol ac ym 1900 a 1901 yn gefnwr. Ar ôl coleg bu'n chware i dîm Cymru Llundain am ychydig gemau cyn ddychwelyd i Lanelli.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Gymru ym Mhencampwriaeth y Pedair Gwlad 1902  yn erbyn Lloegr, gan chwarae yn safle'r cefnwr a sgorio gyda chic gosb. Chwaraeodd yn y gemau eraill yn erbyn yr Alban (gan sgorio trosiad ) ac Iwerddon.  Enillodd Cymru'r tair gêm, gan ennill y bencampwriaeth a'r Goron Driphlyg.  Y flwyddyn ganlynol, chwaraeodd yn erbyn Lloegr (gan sgorio trosiad) a'r Alban.

Enillodd Strand-Jones ragoriaeth hefyd fel chwaraewr criced, tenis a hoci, a chwaraeodd unwaith i dîm hoci Rhyngwladol Cymru.

### Gemau rhyngwladol wedi'u chwarae 
#### Rygbi
*  1902, 1903 
*  1902, 1903 
*  1902 
#### Hoci
*  1909 

## Gyrfa eglwysig 
Ordeiniwyd Strand-Jones yn ddiacon Eglwys Loegr ym 1903  ac yn offeiriad ym 1904. Bu'n gurad yn yr Wyddgrug, Sir y Fflint rhwng 1903 a 1908, ac yng Nghorwen, Sir Feirionnydd  cyn mynd i wasanaethu fel caplan y fyddin yn India ym 1909. Cafodd ei leoli mewn garsiynau yn y Punjab o dan Esgobaeth Lahore, (y mae'r rhan fwyaf ohoni bellach yn rhan o Bacistan). Yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd yn yr India a daeth yn uwch gaplan i Lu Faes Waziristan ar Ffin y Gogledd-orllewin ym 1916-17. Fe'i cofiwyd fel trefnydd brwd gemau hoci, pêl-droed a gemau criced i'r milwyr. Bu iddynt o leiaf un fab sef John Harland Strand-Jones, y dewin dŵr o Gwmann.

Bu farw ym 1958 yn 80 oed. Dywedodd un o'i gyn-gydweithwyr rhyngwladol, Rhys Gabe, fod Strand-Jones "bob amser yn ddibynadwy ar y cae ac yn ŵr bonheddig â theimladau caredig ac egwyddorion uchel oddi ar y cae".

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Genedigaethau 1877
Perseverance (crwydrwr)

Crwydrwr ar y blaned Mawrth yw ***Perseverance*** gyda'r llysenw ***Percy***. Mae'r peiriant tua maint car mawr neu SUV ac fe'i gynlluniwyd er mwyn archwilio Ceudwll Jezero ar Mawrth fel rhan o Daith 2020 NASA i'r blaned. Adeiladwyd y crwydrwr gan y Jet Propulsion Laboratory ac fe'i lansiwyd ar 30 Gorffennaf 2020 am 11:50:00 UTC. Cafwyd cadarnhad bod y crwydrwr wedi glanio’n llwyddiannus ar y blaned Mawrth ar 18 Chwefror 2021 am 20:55 UTC. 

300px|bawd|dim|Hunlun o *Perseverance* (7 Ebrill 2021)

Mae gan *Perseverance* ddyluniad tebyg i'w ragflaenydd, *Curiosity*, gyda uwchraddiad cymhedrol o galedwedd y crwydrwr hwnnw; mae'n cario saith offeryn sylfaenol, 19 camera, a dau feicroffon.

Mae'r amcanion yn cynnwys chwilio am amgylcheddau yng ngorffennol Mawrth oedd yn gallu cynnal bywyd, chwilio am fywyd microbaidd posibl yn yr amgylcheddau hynny, casglu samplau o greigiau a phridd i'w storio ar wyneb y blaned, a phrofi cynhyrchu ocsigen o awyrgylch Mawrth i baratoi ar gyfer teithiau â chriw yn y dyfodol.

## Taith 
### Amcanion gwyddonol 
Mae gan y crwydrwr *Perseverance* bedwar amcan gwyddonol sy'n cefnogi nodau gwyddoniaeth Rhaglen Archwilio'r blaned Mawrth:

# Chwilio am gyfaneddoldeb: darganfod amgylcheddau'r gorffennol oedd yn gallu cynnal bywyd microbaidd
# Chwilota am biolofnodion : chwilio am arwyddion o fywyd microbaidd posibl yn y gorffennol yn yr amgylcheddau cyfanheddol hynny, yn enwedig mewn mathau penodol o greigiau lle mae'n wybyddus eu bod yn cadw'r dystiolaeth dros amser
# Cadw samplau: casglu samplau o greigiau craidd a regolith ("pridd") a'u storio ar wyneb y blaned
# Paratoi ar gyfer ymweliad bodau dynol: profi cynhyrchu ocsigen o atmosffer Mawrth.

## Oriel 
## Cyfeiriadau 
Categori:Cerbydau gofod
Categori:Mawrth
Digwyddiad Laschamp

Roedd  **digwyddiad Laschamp** yn wyriad geomagnetig (gwrthdroad byr o faes magnetig y Ddaear). Digwyddodd hyn 41,400&nbsp; o flynyddoedd yn ôl, yn ystod diwedd y Cyfnod Rhewlifol Olaf . Mae'n hysbys o anghysonderau geomagnetig a ddarganfuwyd yn y 1960au mewn llifoedd lafa Laschamps yn Clermont-Ferrand, Ffrainc .

Digwyddiad Laschamp oedd y  gwyriad geomagnetig cyntaf y gwyddys amdani ac mae'n parhau i fod yr un a astudiwyd fwyaf trylwyr ymhlith y gwyriadau geomagnetig hysbys.

## Darganfyddiad ac ymchwil bellach 
Digwyddodd **gwyriad** **Laschamp** oddeutu 41,400&nbsp;(± 2,000)&nbsp;o flynyddoedd yn ôl yn ystod diwedd y Cyfnod Rhewlifol Olaf ; cafodd ei gydnabod gyntaf fel gwyriad geomagnetig yn 1969 yn llifiau lafa Laschamps yn ardal Clermont-Ferrand yn Ffrainc .

Roedd y maes geomagnetig ar lefelau isel o 42,200-41,500 o flynyddoedd yn ôl. Gelwir y cyfnod hwn o faes magnetig isel yn **Ddigwyddiad Adams** . Yn ystod y cyfnod hwn, gostyngodd maes magnetig y Ddaear i lai na 6% o'r lefel gyfredol, cynyddodd cynhyrchiad carbon 14, gostyngodd lefelau osôn, a newidiodd y cylchrediad atmosfferig. Honnwyd hefyd bod y golled hon o'r darian geomagnetig wedi achosi difodiant megaffawna Awstralia, difodiant y  Neanderthaliaid, ac ymddangosiad celf ogof .

## Cyfeiriadau 
Categori:Geoffiseg
Llygoden yr ŷd

Llygoden fach frowngoch gyda chynffon afaelog yw **llygoden yr ŷd** (*Micromys minutus*). Mae i'w gael mewn rhanbarthau ledled Ewrop a gogledd Asia. Nid yw'n gyffredin yng Nghymru, lle mae ei statws yn "fregus".

Mae'n byw mewn glaswelltir a thir âr, yn enwedig ardaloedd o laswellt tal fel ydau, ymylon ffyrdd, gwrychoedd, corsleoedd a morfeydd heli. Mae'r planhigion tal yn darparu lleoedd addas lle gall adeiladu ei nyth nodweddiadol - pelen o laswellt wedi'u gwehyddu'n dynn.

bawd|dim|Nyth pelennog o lygoden yr ŷd

Mae ganddi drwyn di-fin, llygaid bach a chlustiau bach blewog (yn wahanol i rywogaethau eraill o lygod yng ngwledydd Prydain). Mae ei ffwr yn llwytgoch neu felyngoch gyda thor wen. Mae'n defnyddio ei chynffon, sydd cyhyd â'r pen a'r corff, i afael â chorsennau'r ŷd wrth iddi ddringo yn eu plith.

Fel arfer mae'n bwyta hadau, aeron a phryfed, ond weithiau mwsogl, gwreiddiau a ffyngau hefyd. Mae'n gallu cymryd grawn o bennau ŷd, gan adael gweddillion siâp cryman nodweddiadol, ond anaml y mae'n achosi llawer o ddifrod i gnydau.

Mae'n byw tua 18 mis ar gyfartal.

## Ecoleg a chadwraeth
Er bod amryw o famaliaid yn gweud defnydd o dir ȃr, dim ond **llygoden yr ŷd** (*Micromys minutus*) a’r ysgyfarnog (*Lepus europaeus*) sydd yn dibynnu’n agos iawn arno. Ystyrir bod llygoden yr ŷd ‘mewn peryg’ yng Nghymru, ac mae amcanion o boblogaeth yr
ysgyfarnog yn dangos gostyngiad o >80% dros y ganrif aeth heibio, gyda’r gostyngiad yn fwy na
welwyd mewn ardaloedd eraill o’r DU. Digwyddodd y gostyngiad mwyaf rhwng 1961 a 2009,
gyda cholli clytiau o dir ȃr o fewn y tirlun cynyddol o dir pori yn rhannol gyfrifol mae’n debyg 

## Gweler hefyd
* Rhestr mamaliaid Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mamaliaid Asia
Categori:Mamaliaid Ewrop
Categori:Muridae
Categori:Rhywogaethau o gnofilod
Hotel del Luna

Cyfres deledu o Dde Corea yw ***Hotel del Luna***, sy'n serennu IU a Yeo Jin-goo. Fe ddarlledodd ar tvN rhwng 13 Gorffennaf a 1 Medi 2019.

## Cast 
* IU - Jang Man-wol
* Yeo Jin-goo - Gu Chan-sung

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu De Coreaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Coreeg
Howlin' Wolf

Canwr y felan, gitarydd, a chanwr harmonica Americanaidd oedd '''Howlin' Wolf''' (Chester Arthur Burnett; 20 Mehefin 1910 – 10 Ionawr 1976), un o brif gerddorion arddull blŵs Chicago, sydd yn nodedig am ei lais cryg, dwfn.

Ganed Chester Arthur Burnett i rieni Affricanaidd-Americanaidd yn West Point, Mississippi, a chafodd ei fagu ar blanhigfa gotwm. Clywodd felan Delta'r Mississippi a cherddoriaeth wlad draddodiadol y de yn ystod ei blentyndod. Dylanwadwyd arno gan Blind Lemon Jefferson o Texas, Sonny Boy Williamson II, y canwr gwlad ac iodlwr Jimmie Rodgers, a phrif arloeswr melan y Delta, Charley Patton.

Dechreuodd ganu yn broffesiynol yn ei arddegau, a pherfformiodd mewn clybiau bychain ar draws Mississippi yn y 1920au a'r 1930au. Aeth i West Memphis, Arkansas, yn y 1940au a sefydlodd seindorf gyda James Cotton a Junior Parker. Gweithiodd yn droellwr ar yr orsaf radio KWEM yn West Memphis. Yn sgil llwyddiant ei record gyntaf, "Moanin' at Midnight" (1951), symudodd i Chicago ym 1952. Yno, dan arweiniad Howlin' Wolf a Muddy Waters, addaswyd arddull acwstig y Delta at y gynulleidfa drefol drwy drydanu'r felan. Cafodd caneuon Howlin' Wolf eu recordio yn Chicago gan label Chess Records.

Ymhlith ei ganeuon mae "Smokestack Lightnin'", "Dog Me Around", a "Killing Floor". Yn y 1960au cafodd ei gydnabod am ddylanwadu ar grwpiau roc megis The Beatles, y Grateful Dead a The Rolling Stones. Bu farw yn Hines, Illinois, yn 65 oed. Cafodd ei ynydu i'r Blues Hall of Fame ym 1980 ac i'r Rock and Roll Hall of Fame ym 1991.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* James Segrest a Mark Hoffman, ''Moaning at Midnight: The Life and Times of Howlin' Wolf'' (Efrog Newydd: Pantheon Books, 2004).

Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Cantorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion y felan
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Canwyr harmonica
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion y felan
Categori:Pobl a aned ym Mississippi
Categori:Pobl fu farw yn Illinois
It's Okay to Not Be Okay

Cyfres deledu o De Corea yw '''''It's Okay to Not Be Okay''''' a ddarlledwyd yn gyntaf yn 2020 ac a ysgrifennwyd gan Jo Yong. Cyfarwyddwr y gyfres yw Park Shin-woo, ac mae'n serennu Kim Soo-hyun, Seo Yea-ji, Oh Jung-se a Park Gyu-young.

Mae'r gyfres yn dilyn Ko Moon-young, awdures llyfrau plant sy'n ferch wrthgymdeithasol ac sy'n symud i'w thref enedigol oherwydd ei chariad at Moon Gang-tae, gofalwr ward seiciatrig, sydd wedi cysegru ei fywyd i ofalu am ei frawd hŷn awtistig Moon Sang-tae. Fe'i darlledwyd ar tvN rhwng 20 Mehefin a 9 Awst 2020, bob dydd Sadwrn a dydd Sul am 21:00 (KST). Mae hefyd ar gael i'w ffrydio ar Netflix yng Ngymru a mannau eraill. 

## Derbyniad
Yn ôl Nielsen Corea, cofnododd sgôr gwylwyr teledu o 5.4% ar gyfartaledd. Hon oedd sioe fwyaf poblogaidd 2020 yn y genre rhamant ar Netflix yn Ne Corea. Roedd yr ymateb beirniadol yn gadarnhaol ar y cyfan; beirniadodd rhai sylwebwyr yr ysgrifennu yn hanner olaf y gyfres ond canmol yr actio gan y cast.

Mae’r *New York Times* wedi disgrifio *It’s Okay to Not Be Okay* yn un o “Sioeau Rhyngwladol Gorau 2020”. Yng Ngwobrau Celfyddydau Baeksang 57, derbyniodd wyth enwebiad a dwy fuddugoliaeth (Actor Cefnogol Gorau - Teledu a Chyflawniad Technegol Gorau - Teledu ar gyfer dylunio gwisgoedd). Derbyniodd enwebiad yn y 49fed Gwobrau Emmy Rhyngwladol yn y categorïau Ffilm Deledu Orau neu Miniseries.

## Plot 
Fel y nodwyd, mae Moon Gang-tae yn byw gyda'i frawd hŷn Moon Sang-tae sy'n awtistig. Maent yn aml yn symud o dref i dref - ers i Sang-tae weld llofruddiaeth eu mam. Caiff Gang-Tae ei gyflogi fel gofalwr mewn ward seiciatrig ym mhob man y maent yn ymgartrefu ynddo. Tra'n gweithio mewn un ysbyty, mae'n cyfarfod ag awdur llyfrau plant enwog, Ko Moon-young, y dywedir bod ganddi anhwylder personoliaeth gwrthgymdeithasol.

Mae amgylchiadau'n arwain Gang-tae i weithio yn Ysbyty Seiciatrig OK yn ninas ffuglennol Seongjin, yr un ddinas lle trigant pan oedden nhw'n ifanc. Yn y cyfamser, mae Moon-young yn ffurfio obsesiwn rhamantus tuag at Gang-tae ar ôl darganfod bod eu gorffennol yn gorgyffwrdd. Mae hi'n ei ddilyn i Seongjin, lle mae'r triawd (gan gynnwys Sang-tae) yn araf yn dechrau gwella clwyfau emosiynol ei gilydd. Maent yn datrys llawer o gyfrinachau, yn ceisio cysur gan ei gilydd ac yn symud ymlaen yn eu bywydau.

bawd|300x300px| Kim Soo-hyun, Seo Yea-ji ac Oh Jung-se mewn cyfweliad i hyrwyddo'r gyfres.

## Addasiad 
Yn Rhagfyr 2023, cyhoeddodd ABS-CBN y bydd yn cynhyrchu addasiad Philippine o'r gyfres, a fydd yn cael ei dangos am y tro cyntaf yn 2024. Ar 17 Mai 2024, cyhoeddodd ABS-CBN a Star Creatives y bydd y gyfres yn serennu Anne Curtis, Carlo Aquino, a Joshua Garcia. Bydd yr addasiad yn cael ei gyfarwyddo gan Mae Cruz-Alviar a'i ryddhau ar Netflix.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu De Coreaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Coreeg
The World of the Married

Cyfres deledu o Dde Corea yw ***The World of the Married***, gyda Kim Hee-ae, Park Hae-joon, a Han So-hee yn serennu. Fe ddarlledodd ar JTBC rhwng 27 Mawrth a 16 Mai 2020.

## Cast 
* Kim Hee-ae - Ji Sun-woo
* Park Hae-joon - Lee Tae-oh
* Han So-hee - Yeo Da-kyung
* Park Sun-young - Go Ye-rim 
* Kim Young-min - Son Je-hyuk
* Chae Gook-hee - Sul Myung-sook
* Lee Geung-young - Yeo Byung-gyu
* Kim Sun-kyung - Uhm Hyo-jung
* Jeon Jin-seo - Lee Joon-young
* Shim Eun-woo - Min Hyun-seo
* Lee Hak-joo - Park In-kyu
* Lee Moo-saeng - Kim Yoon-ki

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu De Coreaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Coreeg
Recordiau'r Dryw

Cwmni recordiau Cymreig oedd '''Recordiau'r Dryw** ac o dan yr enw Saesneg, **Wren Records'''. Sefydlwyd y cwmni recordiau yma fel estyniad o gwmni cyhoeddi Llyfrau’r Dryw, Llandybie, gyda Dennis Charles Rees (“Den The Wren”) wrth lyw y cwmni recordiau. Roedd Dennis Rees yn gweithio i Alun Talfan Davies QC fel rheolwr Llyfrau’r Dryw cyn cymryd rheolaeth ar adain recordiau’r cwmni.

Roedd ganddynt stiwdio recordio yn hen adeilad y BBC yn Heol Alexandra, Abertawe. Un o’r unig gwmnïau recordio Cymraeg o’r cyfnod i fod yn berchen eu stiwdio eu hunain.

Rhyddhawyd tua 200 o senglau ac EPs a thua 80 o LPs a chasetiau rhwng 1964 a 1976, nes i Lyfrau’r Dryw droi yn Christopher Davies.

## Artistiaid
Y record gyntaf oedd record Noson Lawen, gyda Bois y Blacbord (WRE 1001) yn 1964. Cyhoeddwyd recordiau gan enwogion y cyfnod, fel Aled a Reg, Ryan a Ronnie, Meic Stevens, Y Bara Menyn (grwp Cymraeg cyntaf Heather Jones, Geraint Jarman a Meic Stevens), Endaf Emlyn, Y Diliau, Hogia'r Wyddfa a record gyntaf y Tebot Piws yn 1970. Cafwyd hefyd recordiau o ganeuon mwy traddodiadol megis, 'Songs in Welsh Phillip Watkins, Welsh Boy Soprano'.

Cyhoeddodd y cwmni record fer (DRYW001) yn 1967 gan aelod seneddol cyntaf Plaid Cymru, Gwynfor Evans, lle y bu’n llefaru yn Gymraeg ar un ochr o’r record ac yn Saesneg ar y llall yn dilyn ei ethol fel aelod seneddol Caerfyrddin.

Un o ddargynfyddiadau mawr cwmni’r Dryw oedd yr un a’r unig Meic Stevens. Cyhoeddodd recordiau enwog fel *Mwg, Cân Walter, Byw Yn Y Wlad a’r Eryr A’r Golomen*, yn ogystal a’r record hir fythgofiadwy 'Gwymon' yn 1972. Mae’n debyg mai Meic ddechreuodd alw Dennis Rees yn “Den The Wren”.

## Recordiau Addysgiadol
Yn 1967-8, rhyddhaodd y cwmni gyfres fer o recordiau hir ar is-label Wren Educational Record Library, dan y teitl 'Wales And Her History' (Wren QDR 101-105).

Hefyd yn 1967 fe ryddhaodd y cwmni gyfres fer o recordiau 7 modfedd ar gyfer ysgolion, dan y teitl “Disgiau Dysgu Difyr” – roedd rhai o’r rhain yn cynnwys llyfryn. Roedd eu label cylch yn y canol yn cael eu cyhoeddi mewn lliwiau gwahanol.

Fel rhan o gyhoeddi materion addysgiadol, yn 1970 fe gyhoeddodd y cwmni gyfres Recordiau’r Ysgol A’r Aelwyd, cyfres o 12 record hir yn ymdrin ac enwogion y genedl.

## Dod i ben
Erbyn ganol y 70au, daeth Dryw/Wren i ben a gwerthwyd y stiwdio. Mae cwmni Sain yn berchen ar eu catalog recordiau y dyddiau hyn ac yn achlysurol fe welir rhai o’r hen ganeuon yn ymddangos ar gynnyrch Sain. Bu farw Dennis Rees ymi mis Gorffennaf 2011.

## Dolenni
* WREN - Gwefan i bobl sy'n casglu casgliad Recordiau'r Dryw/Wren Records

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Cerddoriaeth Cymru
Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Labeli recordio Cymreig
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1964
Adalgisa Giana

Soprano operatig o'r Eidal oedd **Adalgisa Giana** (27 Mehefin 1888 - 25 Chwefror 1970)..

Dechreuodd Adalgisa Giana ei gyrfa yn yr Unol Daleithiau, gan ymddangos yn San Francisco ym 1907 gyda Chwmni Opera Milan ac yn New Orleans ym 1911 fel aelod o Gwmni Opera Lambardi. O 1912 rheolodd ei gyrfa yn yr Eidal, lle bu’n gweithio fel cantores deithiol mewn mân dai opera, gan gynnwys y Teatro della Pergola yn Fflorens a’r Teatro Carcano ym Milan. Ym 1918 bu Giana yn rhan o'r tymor yn y Teatro Colón yn Buenos Aires, lle canodd ychydig o rolau, gan gynnwys Mallika yn *Lakmé* gan Leo Delibes, Principessa Elisa yn opera Umberto Giordano, *Madame Sans-Gêne* ac, yn benodol, Musetta yn *La bohème* gan *Puccini* gyferbyn â Beniamino Gigli a Claudia Muzio o dan gyfarwyddyd Tullio Serafin. Dychwelodd i'r theatr ym 1926, yn perfformio nifer o rannau mewn operâu cyfoes, Zaubermädchen yn *Parsifal* gan Richard Wagner ac yn arbennig, fel y Ceiliog Aur yn y perfformiad cyntaf lleol o Opera Nikolai Rimsky-Korsakov *Zolotoy petushok* (gyda Ninon Vallin fel Tsaritsa Shemakha). Mae'n debyg iddi orffen ei gyrfa lwyfan yn gynnar yn y 1930au.

Roedd Adalgisa Giana yn arbennig o gysylltiedig â rôl Musetta yn *La bohème* a chanodd y rhan hon yn y recordiad cyflawn cyntaf y byd a wnaed ym 1918 ym Milan gan La voce del padrone gyda Remo Andreini fel Rodolfo a Gemma Bosini fel Mimì, gyda cherddorfa a chorws y Teatro alla Scala o dan gyfarwyddyd Carlo Sabajno. Roedd rolau eraill Giana ar y llwyfan yn cynnwys Nedda yn *Pagliacci* gan Ruggero Leoncavallo, Oscar yn *Un ballo in maschera* gan Giuseppe Verdi a Walter yn *La Wally* gan Alfredo Catalani.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1970
Rosetta Pampanini

Soprano o'r Eidal oedd **Rosetta Pampanini** (2 Medi 1896 - 2 Awst 1973). Roedd hi'n cael ei chysylltu yn arbennig â rolau Puccini, yn enwedig *Madama Butterfly*.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Pampanini ym Milan. Dechreuodd ganu pan oedd yn blentyn, ac yn ddiweddarach astudiodd gydag Emma Malajoli. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar y llwyfan ym 1920, yn y Teatro Nazionale yn Rhufain, fel Micaela yn *Carmen* gan Georges Bizet, ac yn Turin ym 1921, fel Siebel yn *Faust* gan Charles Gounod. Ar ôl astudiaethau pellach, gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn y Teatro San Carlo yn Napoli, fel Desdemona yn *Otello* gan Giuseppe Verdi ym 1923. Y flwyddyn ganlynol canodd rhan Elsa yn *Lohengrin* gan Richard Wagner yn Bergamo. Wedi cael ei gweld gan yr arweinydd Arturo Toscanini, gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn y Teatro alla Scala ym Milan, fel Madama Butterfly, ym 1925, ac ymddangosodd yno tan 1937.

Wedi hynny dechreuodd ganu yn holl brif dai opera Ewrop; Opera Monte Carlo ym 1927, y Tŷ Opera Brenhinol yn Llundain, rhwng 1928 a 1933, y Liceu yn Barcelona ac Opera Taleithiol Fienna ym 1930, Opera Lyric Chicago rhwng 1931 a 1932, a'r Paris Opéra ym 1935. Ymddangosodd hefyd yn Buenos Aires a Rio de Janeiro.

Yn ddehonglydd Puccini arbennig, yn enwedig fel Madama Butterfly, canodd hefyd *Manon Lescaut*, *La bohème*, *Tosca*, a Liu yn *Turandot*, hefyd *Il piccolo Marat* ac *Iris* Mascagni, a Nedda yn *Pagliacci* gan Leoncavallo. Er mai soprano delynegol ydoedd yn y bôn, roedd hi'n ganu ychydig o rolau spinto gan Verdi fel Leonora yn ei opera *Il trovatore* a rôl y teitl yn ei opera *Aida*, a hefyd Maddalena yn *Andrea Chénier* a rôl y teitl yn *Fedora* y ddau yn operâu gan Umberto Giordano.

## Personol 
Ymddeolodd o'r llwyfan ym 1946, a throdd at ddysgu. Ymhlith ei disgyblion roedd y soprano Seisnig Amy Shuard. Bu farw Pampanini yn Rovigo, yn 76 oed.

## Ffynonellau 
* ''Le guide de l'opéra, les indispensables de la musique'', R. Mancini & JJ. Rouvereux, (Fayard, 1986)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1973
Gemma Bosini

Soprano operatig o'r Eidal  oedd **Gemma Bosini** (1890 - 2 Chwefror 1982) a gafodd yrfa berfformio ryngwladol weithredol rhwng 1909 a 1930. Roedd ganddi gysylltiad arbennig â rôl Alice Ford yn *Falstaff* ganGiuseppe Verdi, rôl a pherfformiodd mwy na 400 gwaith ar y llwyfan yn ystod ei gyrfa. Mae hi'n cael ei chofio hefyd am fod y soprano gyntaf i recordio rôl Mimi yn *La boheme* gan Giacomo Puccini ym 1917. Wnaeth hi hefyd perfformio ar recordiadau cyflawn o  *Faust* gan Gounod a Lehar yn *The Merry Widow*. Ar ôl ymddeol o berfformiad ym 1930, ymroddodd i ddysgu canu a rheoli gyrfa ei gŵr, y bariton Mariano Stabile.

## Bywyd a gyrfa 
Yn enedigol o Milan, astudiodd Bosini ganu yn ei dinas enedigol gyda Salvatore Pessina. Ym 1917 hi oedd y person cyntaf i recordio rôl Mimi, gan ganu'r rôl ar ddisg gyda Cherddorfa a Chorws La Scala o dan yr arweinydd Carlo Sabajno.

Am ddau ddegawd bu Bosini yn perfformio’n rheolaidd mewn tai opera ledled yr Eidal, ac fe’i gwelwyd amlaf yn y Teatro Massimo yn Palermo lle gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ym 1915 fel Antonia yn *The Tales of Hoffmann*. Wrth wneud y cynhyrchiad hwnnw y cyfarfu â’i gŵr, y bariton clodwiw Mariano Stabile (1888-1968). Y tai opera Eidalaidd eraill y bu’n perfformio ynddynt yn ystod ei gyrfa oedd y Teatro della Pergola yn Fflorens, y Teatro di San Carlo yn Napoli, y Teatro Lirico Giuseppe Verdi yn Trieste, a’r Teatro Metastasio yn Prato ymhlith eraill. Y tu allan i'r Eidal, ymddangosodd yn y Liceu ym Marcelona ym 1918 fel Donna Elvira yn *Don Giovanni*; gan ddychwelyd yno sawl gwaith dros y ddwy flynedd nesaf. Hefyd rhoddodd berfformiadau yn Nhŷ Opera Cairo a'r Teatro Colón yn Buenos Aires fel Alice Ford yn *Falstaff*  gan Verdi. Ei hymddangosiad olaf oedd fel Alice Ford yn y Teatro Massimo yn Palermo ym 1930.

Canodd Bosini ystod eang o rannau yn ystod ei gyrfa. Ymhlith y rolau eraill a greodd ar y llwyfan oedd Cio-Cio-San yn *Madama Butterfly*, Desdemona yn *Otello*, Elsa yn *Lohengrin*, morwyn flodau yn *Parsifal*, Hanna Glawari yn *The Merry Widow*, Maria yn *Guglielmo Ratcliff*, Margherita ym *Mefistofele*, Marguerita yn *Faust*, Micaela yn *Carmen*, Nedda yn *Pagliacci*, a rolau teitl *Fedora* Giordano, *Iris* Mascagni, *Manon* Massenet, a *Manon Lescaut* a *Tosca* gan Puccini.

Ar ôl ymddeol o'r llwyfan ym 1930, bu Bosini yn athrawes canu ym Milan a rheolwr gyrfa ei gŵr. Roedd hi a'i gŵr yn byw eu blynyddoedd olaf yn y Casa di Riposo fesul Musicisti ym Milan.  Bu farw yno ym 1982.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1982
Maria Carbone

Soprano operatig o'r Eidal oedd **Maria Carbone** (15 Mehefin 1908 &ndash; 28 Rhagfyr 2002). Creodd y prif rolau benywaidd mewn dwy o operâu Gian Francesco Malipiero: rôl y teitl yn *Ecuba* (11 Ionawr 1941) a Cleopatra yn *Antonio e Cleopatra* (4 Mai 1938).

## Bywyd a gyrfa 
Yn enedigol o Castellammare di Stabia, bu Carbone yn astudio meddygaeth am bedair blynedd. Yna astudiodd gerddoriaeth yn y Conservatorio di San Pietro a Majella yn Napoli, gan dderbyn diploma mewn piano a chael gwersi llais gan Agostino Roche.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar y llwyfan opera ym 1930 yn y Teatro San Carlo yn Napoli fel Margherita ym *Mefistofele* Boito. Roedd hi'n adnabyddus hefyd am ganu rolau teitl *Salome* ac *Elektra* gan Richard Strauss, Salome gyntaf yn Turin, yna mewn llawer o dai opera Eidalaidd eraill ac ym 1937 mewn darllediad o EIAR Rhufain. Bu ar daith yn Ne America, yr Almaen, y Swistir a Norwy, gan berfformio Fiora yn ''L'amore dei tre re* Italo Montemezzi. Perfformiodd y rôl deitl yn *Turandot'' Busoni yn y première Eidalaidd yn y Maggio Musicale Fiorentino ym 1940.

Ar ôl ei phriodas ym 1940 â'r pensaer Giuliano Rossini a dechrau'r Ail Ryfel Byd, anaml y byddai Carbone yn canu y tu allan i'r Eidal. Daeth allan o'i hymddeoliad yn fyr ym 1974 i ganu mewn cyngerdd a gynhaliwyd gan Antonio Pedrotti i gofio 30 mlynedd ers marwolaeth Riccardo Zandonai.  Roedd Carbone wedi canu yn y perfformiad cyntaf o *Giuliano* Zandonai ym 1928 yn rôl fach "Merch ifanc" ac aeth ymlaen i fod yn ddehonglydd nodedig o rôl y teitl yn ei *Francesca da Rimini*.   Roedd hi hefyd yn edmygydd mawr o Pietro Mascagni a chanodd y prif rolau soprano yn llawer o'i operâu, gan gynnwys Maria yn *Guglielmo Ratcliff* a'r rolau teitl yn *Lodoletta*, *Isabeau*, *Iris*, *Pinotta*, a *Parisina*, yr olaf yn ei ddarllediad radio cyntaf ( EIAR, Rhufain, 20 Awst 1938).

Bu farw Maria Carbone yn Rhufain yn 94 oed. Mae cyfweliad hir lle mae'n myfyrio ar ei gyrfa a'r cyfansoddwyr y bu hi'n canu ar eu cyfer yn ymddangos yn llyfr 1982 *Lanfranco Rasponi, The Last Prima Donnas*.

## Recordiadau 
Anaml y recordiwyd Carbone, ac mae'r enghreifftiau prin yn perthyn i gyfnod cynnar ei gyrfa. Gwnaethpwyd ei hunig ddau recordiad ym 1931, Desdemona yn *Otello* gan Verdi a Micaëla yn *Carmen* Bizet, y ddau mewn recordiadau cyflawn o'r operâu gyda Carlo Sabajno yn arwain Cerddorfa a Chorws La Scala.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2002
ATM Bitcoin

[bawd| ATM [crypto-cyfred yn Peoria, Illinois. Mae'r model hwn yn "ddwyffordd", sy'n golygu y gall defnyddwyr brynu neu werthu Bitcoin a crypto-cyfredion eraill.]]

Ciosg yw **ATM Bitcoin** sy'n caniatáu i berson brynu Bitcoin trwy ddefnyddio arian parod neu gerdyn debyd. Mae rhai peiriannau ATM Bitcoin yn cynnig dau wasanaeth: prynu Bitcoin yn ogystal â gwerthu Bitcoin am arian parod. Mewn rhai achosion, mae darparwyr ATM Bitcoin yn ei gwneud yn ofynnol i ddefnyddwyr fod â chyfrif presennol i ddefnyddio'r peiriant.

Mae dau brif fath o beiriannau Bitcoin: ungyfeiriadol (dim ond prynu) a dwygyfeiriadol (prynu a gwerthu). Dim ond tua 30% o'r holl beiriannau ATM crypto ledled y byd sy'n dwygyfeiriadol, a llai na 23% yn Unol Daleithiau America. Mae'r ddau fath wedi'u cysylltu â'r rhyngrwyd, gan ganiatáu ar gyfer prynu arian parod neu gwerthu Bitcoin. Mae rhai peiriannau'n defnyddio derbynneb papur ac mae eraill yn symud arian i allwedd gyhoeddus y cadwyn-bloc. Mae ciosgau arian parod Bitcoin yn edrych fel peiriannau ATM traddodiadol, ond nid ydynt yn cysylltu â chyfrif banc ac yn hytrach maent yn cysylltu'r defnyddiwr yn uniongyrchol â waled neu gyfnewidfa Bitcoin. Er bod rhai peiriannau ATM Bitcoin yn beiriannau ATM traddodiadol gyda meddalwedd wedi'i hailwampio, nid oes angen cyfrif banc na cherdyn debyd arnynt. Yn ôl ymgynghorydd a gyhoeddwyd gan y Swyddfa Diogelu Ariannol Defnyddwyr, "gallant hefyd godi ffioedd trafodion uchel - mae adroddiadau cyfryngau yn disgrifio ffioedd trafodion mor uchel â 7% a chyfraddau cyfnewid $50 dros y cyfraddau y gallech eu cael yn rhywle arall".

## Hanes 
Agorodd peiriant Robocoin yn siop goffi Waves yn Vancouver, Canada, 29 Hydref 2013. Deellir mai'r peiriant hwn yw'r ATM Bitcoin cyntaf y byd sydd ar gael i'r cyhoedd. Daeth Robocoin i ben â gweithrediadau yn 2015. Daeth y peiriant cyntaf yn yr Unol Daleithiau ar-lein ar 18 Chwefror 2014, mewn bar sigâr yn Albuquerque, Mecsico Newydd. Cafodd ei dynnu o'r siop 30 diwrnod wedyn. Ar 8 Rhagfyr, 2013, gosodwyd yr ATM Bitcoin cyntaf Ewrop yn Bratislava, Slofacia.

### Unol Daleithiau 
Yn ôl Coin ATM Radar, roedd mwy na 2,342 o beiriannau ATM Bitcoin yn yr Unol Daleithiau ers Ionawr 2018, gyda rhai perchnogion siopau bach yn ennill $300 y mis am roi ATM a derbyn rhent am ei sefydlu. Erbyn mis Awst, 2020, roedd nifer y peiriannau ATM crypto wedi mwy na threblu, i dros 9,000. Mae ffioedd trafodion ar gyfer defnyddio ATM oddeutu 16 y cant, tra bod ffioedd trafodion ar-lein yn rhedeg tua 7.5 y cant. Mae rhan o'r peiriannau ATM bitcoin sy'n gweithredu yn yr UD yn cael eu mewnforio o bob cwr o'r byd, er enghraifft o Prag. Mae cwmni Tsiec General Bytes wedi gosod eu beiriannau yn Las Vegas ymhlith dinasoedd eraill America. Mae peiriannau ATM Bitcoin yn edrych fel ATM annibynnol rheolaidd y byddech chi'n dod o hyd iddo mewn unrhyw siop gyfleustra. Mae'r ATM Bitcoin wedi'i gysylltu â'r Rhyngrwyd gyda mynediad i rwydweithiau arian cyfred digidol amrywiol, ac yn aml gallwch brynu Bitcoin, Ethereum, a cryptocurrencies poblogaidd eraill.

## Gweler hefyd 
* Arian digidol

## Cyfeiriadau 
Categori:Arian digidol
Margherita Bevignani

Soprano operatig o'r Eidal oedd **Margherita Bevignani** (1887(?) - Mawrth 1921), sy'n fwyaf adnabyddus am fod y canwr cyntaf i recordio rôl Violetta yn opera *La traviata* Giuseppe Verdi yn ei gyfanrwydd ym 1915.

## Bywgraffiad 
Mae diffyg gwybodaeth am le ganwyd Bevignani a'i blynyddoedd cynnar. Mae'n debyg iddi gael ei geni ym 1887 ac astudiodd ganu gydag athro o'r enw Perilli. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ym 1909 yn Politeama Garibaldi yn Nhreviso fel Micaela yn *Carmen* Bizet. Yn dilyn hynny, fe’i gwahoddwyd i lawer o lwyfannau taleithiol yr Eidal, megis y Teatro Petruzzelli yn Bari a’r Teatro Massimo Bellini yn Catania. Ym 1910 gwnaeth sawl ymddangosiad gwestai mewn nifer o dai opera yn America Ladin, gan gynnwys Theatro Municipal yn Rio de Janeiro, lle canodd Musetta yn *La bohème* a Gilda yn *Rigoletto* gan Puccini. Yn 1911 perfformiodd rôl Marguerite de Valois yn *Les Huguenots* gan Giacomo Meyerbeer yn y Teatro Donizetti yn Bergamo o dan gyfarwyddyd Gino Marinuzzi. Ym 1912 cyrhaeddodd Bevignani Milan, lle canodd Amina yn *La sonnambula* gan Bellini yn y Teatro dal Verme, er na ymddangosodd erioed yn La Scala. Yn yr un flwyddyn aeth ar daith i Llundain. Er na lwyddodd erioed i ganu yn y Tŷ Opera Brenhinol, perfformiodd Nedda yn *Pagliacci* gan Leoncavallo yn Theatr y Coliseum. Ym 1914-1916 gwahoddwyd Bevignani i'r Iseldiroedd, lle cafodd ganmoliaeth arbennig am ei Violetta yn *La traviata* yn ogystal â Norina yn *Don Pasquale* gan Gaetano Donizetti. Gorfododd mynediad yr Eidal i'r Rhyfel Byd Cyntaf arhosiad y gantores yn yr Iseldiroedd, lle rhoddodd berfformiadau llwyddiannus fel Violetta, Gilda, Rosina yn *Il barbiere di Siviglia* gan Rossini a Lucia di Lammermoor yn opera Donizetti o'r un teitl.

## Marwolaeth
Ar ôl dychwelyd i'r Eidal ym 1918, cafodd Bevignani ei daro gan ymosodiad ffyrnig o'r diciâu a roddodd ddiwedd ar ei gyrfa. Ei pherfformiad olaf oedd *La traviata* yn y Royal Theatre Carré yn Amsterdam lle canodd Violetta. Bu farw Margherita Bevignani ym Milan ym mis Mawrth 1921, yn ddim ond 34 oed.

## Disgyddiaeth 
Er na chafodd Margherita Bevignani cydnabyddiaeth fyd-eang fel un o sêr mawr y llwyfan opera ac na lwyddodd i ganu yn unrhyw un o brif dai opera'r byd, mae enw'r gantores yn arwyddocaol. Canodd Violetta yn y recordiad Eidaleg cyflawn cyntaf o *La traviata* ym 1915 gyda Franco Tumminello ac Ernesto Badini yn bartneriaid, a wnaed gan HMV ym Milan gyda lluoedd La Scala o dan gyfarwyddyd Carlo Sabajno. Mae'n dangos Bevignani fel soprano goloratwra. Yn ogystal, gellir clywed Bevignani ar nifer o recordiadau ar wahân a wnaed ar gyfer y cwmni Favorite, gan gynnwys dyfyniadau estynedig o *Faust* Gounod, arias a deuawdau gan Verdi, Bellini, Donizetti, Rossini, Wagner a Massenet.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Marwolaethau 1921
Luba Mirella

Soprano goloratwra o'r Eidal o dras Pwylaidd oedd **Luba** (neu **Ljuba** ) **Mirella** (née Ljuba Wagenheim 13 Ebrill 1894 - 4 Mawrth 1972). Weithiau rhoddir ei henw mewn rhestrau cast fel **Mirella Luba** neu **Mirella Lubov**.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Luba Mirella yn Rostov i deulu o gerddorion Pwylaidd a ymfudodd i'r Eidal yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf. Credir iddi wneud ei ymddangosiad cyntaf yn Rwsia ac wedi hynny mwynhau gyrfa lwyddiannus yn yr Eidal, gan ymddangos yn eang yn y dalaith yn ogystal ag yn y prif dai opera. Ystyriwyd ei rôl orau ar y llwyfan fel Musetta yn *La bohème* gan Giacomo Puccini, a chanodd y rhan hon gyda llwyddiant mawr yn y Teatro Regio di Parma, Teatro Regio di Torino, Teatro Comunale di Bologna ac, yn benodol, y Teatro alla Scala ym Milan ym 1935. Yn La Scala ymddangosodd Mirella hefyd yn nhymor 1940/1941 yn opera Richard Strauss *Die Frau ohne Schatten*. Y tu allan i'r Eidal, ymddangosodd yn y Teatro Liceo yn Barcelona ym 1929, fel Musetta yn *La Bohème a* Micaëla yn *Carmen* gan Bizet, Nedda yn *Pagliacci* gan Ruggero Leoncavallo yn ogystal â rhannau o operâu Rwsieg. Bu'n perfformio yn y Teatro Nacional de São Carlos yn Lisbon ym 1926, fel Musetta a Micaëla a Thŷ Opera Zürich ym 1931, fel Musetta. Bu farw ym 1972 yn y Casa di Riposo fesul Musicisti, lle bu’n byw er 1958.

## Disgyddiaeth 
Recordiodd Mirella ar gyfer cwmnïau Odeon a Columbia, gan gynnwys dwy opera gyflawn ar y label olaf (Musetta yn *La bohème* gan *Puccini* ym 1928  ac Olga Sukarev yn *Fedora* Giordano ym 1931  ). Ar gyfer Odeon recordiodd Mirella ddarnau o *Pagliacci* Leoncavallo, ariâu a deuawdau gan Bellini, Bizet a Rossini ac ychydig o ganeuon.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Disgyddiaeth Luba Mirella ar discogs

Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1972
Ronald Pickup

Roedd **Ronald Alfred Pickup** (7 Mehefin 1940 – 24 Chwefror 2021) yn actor Seisnig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl yn y ffilmiau *The Best Exotic Marigold Hotel* (2012) a *The Second Best Exotic Marigold Hotel* (2015).

Fe'i ganwyd yng Nghaer, yn fab i Eric Pickup a'i wraig Daisy (née Williams). Cafodd ei addysg yn yr Ysgol y Frenin, Caer, ac ym Mhrifysgol Leeds. Wedyn, roedd e'n myfyrwr RADA.

Priododd Lans Traverse ym 1964. Cafodd dau plentyn: Rachel Pickup a Simon Pickup. Mae Rachel yn actores sy wedi serennu gyda'i tad ar y teledu.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2021
Aled

Mae **Aled** (Ynganiad Cymraeg: [ˈalɛd]) yn enw gwrywaidd Cymraeg a gall gyfeirio at:

* Aled Brew, chwaraewr undeb rygbi Cymru
* Aled Haydn Jones (ganwyd 1976), cynhyrchydd radio o Gymru
* Aled Jones (ganwyd 1970), canwr a darlledwr o Gymru
* Aled Wyn Davies (ganwyd 1974), canwr tenor Cymreig 
* Tudur Aled (1465–1525), bardd Cymraeg o ddiwedd yr Oesoedd Canol

## Gweler hefyd 
* Åled, ardal drefol yn Sweden
AK-47

Mae'r **AK-47**, yn swyddogol yr **Avtomat Kalashnikova** (Rwsieg: Автома́т Кала́шникова, 'Reiffl ymosod Kalashnikov'), sydd hefyd yn cael ei alw'n **Kalashnikov** neu'n **AK**, yn reiffl ymosod 7.62 × 39mm a weithredir ar nwy a ddatblygwyd yn yr Undeb Sofietaidd gan Mikhail Kalashnikov yn dilyn yr Ail Ryfel Byd. Mae'r rhif *47 yn* cyfeirio at y flwyddyn y cafodd ei orffen.

Dechreuodd y gwaith dylunio ar yr AK-47 ym 1945. Fe’i cyflwynwyd ar gyfer treialon milwrol swyddogol y flwyddyn ganlynol, ac ym 1948 cyflwynwyd y fersiwn stoc sefydlog i wasanaeth gweithredol gydag unedau o’r Fyddin Sofietaidd. Datblygiad cynnar o'r dyluniad oedd yr AK*S* (*Skladnoy*, neu 'plygu'), a oedd â stoc ysgwydd metel a oedd yn plygu. Yn gynnar yn 1949, derbyniwyd yr AK yn swyddogol gan y Lluoedd Arfog Sofietaidd a'i ddefnyddio gan fwyafrif aelod-wladwriaethau Cytundeb Warsaw.

## Hanes 
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gwnaeth reiffl Sturmgewehr 44 a ddefnyddiwyd gan luoedd yr Almaen argraff ddofn ar eu gelynion Sofietaidd. Cafodd y reiffl tân dethol ei siambrau ar gyfer cetris canolradd newydd, y Kurz 7.92 × 33mm, a chyfunodd rym tân gwn submachine ac yr un adeg cywirdeb reiffl. Ar 15 Gorffennaf 1943, dangoswyd model cynharach o'r Sturmgewehr i'r Comisiwn Arfau Pobl yr Undeb Sofietaidd. Gwnaeth yr arf argraff ar y Sofietiaid ac aethon nhw ati ar unwaith i ddatblygu reiffl calibr canolradd cwbl awtomatig eu hunain, i ddisodli'r gynnau submachine PPSh-41 a reifflau gweithredu bollt Mosin-Nagant hen ffasiwn a arfogodd y rhan fwyaf o'r Byddin Sofietaidd. 

Buan iawn y datblygodd y Sofietiaid y cetris M62 7.62 × 39mm y carbine SKS lled-awtomatig a'r gwn peiriant ysgafn RPD. Yn fuan ar ôl yr Ail Ryfel Byd, datblygodd y Sofietiaid y reiffl AK-47, a fyddai’n disodli’r SKS yn gyflym yng ngwasanaeth Sofietaidd. Wedi'i gyflwyno ym 1959, mae'r AKM yn fersiwn ddur wedi'i stampio'n ysgafnach a'r amrywiad mwyaf hollbresennol o'r gyfres AK gyfan o ddrylliau. Yn y 1960au, cyflwynodd y Sofietiaid y gwn peiriant RPK ysgafn, arf math AK gyda derbynnydd cryfach, casgen trwm hirach, a bipod, a fyddai yn y pen draw yn disodli'r peiriant peiriant ysgafn RPD. 

## Dylunio 
Dyluniwyd yr AK-47 i fod yn reiffl syml, ddibynadwy cwbl awtomatig y gellid ei weithgynhyrchu'n gyflym ac yn rhad, gan ddefnyddio dulliau cynhyrchu màs a oedd o'r radd flaenaf yn yr Undeb Sofietaidd ar ddiwedd y 1940au.  Mae'r AK-47 yn defnyddio system nwy strôc hir sy'n gysylltiedig yn gyffredinol â dibynadwyedd mawr mewn amodau gwael.

## Defnydd 
Defnyddiwyd yr AK-47 (a chopïau ohono) mewn llawer o ryfeloedd ail hanner yr 20fed ganrif, ac ar ddechrau'r 21ain ganrif, gan gynnwys Rhyfel Fietnam, y "Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth," Rhyfel Libanus a'r Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd.

## Fel symbol 
Defnyddir yr AK-47 fel symbol yn ogystal, er enghraifft ar Faner Mosambic.

bawd|250px|dim|Mae AK-47 i'w weld ar Faner Mosambic, ble mae'n cynrychioli'r frwydr arfog dros annibyniaeth

## Cyfeiriadau 
Categori:Drylliau
Emma Bolam

Gwyddonydd o Gymru yw **Emma Bolam** (ganwyd 30 Rhagfyr 1970), sy'n Bennaeth Cynhyrchu yn Sefydliad Jenner (sefydliad sy'n ymchwilio brechlynnau newydd). Tyfwyd i fyny ym Mhen-y-bont, Sir Gaerfyrddin. 

## Hanes 
Cafodd ei fagwriaeth ym Mhen-y-bont, Sir Gaerfyrddin ei mam a'i thad yn dod o Lundain. Mae ganddi un chwaer sef Lucie Mcknight Hardy a ddaeth yn awdur.

Aeth Bolam i Ysgol Gynradd Hafodwenog yn Nhrelech ac Ysgol Bro Myrddin nes 1989

Astudiodd ym Mrifysgol Brookes Rhydychen gan cael gradd mewn Bioleg Amgylcheddol.

## Swyddi 
Mae Bolam wedi bod yn ymchwilydd ym Mhrifysgol Rhydychen am 25 o flynyddoedd. Fe wnaeth dechrau fel technegydd ymchwil yn y Ganolfan Gwrthgyrff Therapiwtig, gan chware ei rhan i ddatblygu cyffur a ddefnyddir i drin sglerosis gwasgaredig a lewcemia lymffocytig cronig.

Ar ôl i'r ganolfan Bio-weithgynhyrchu Clinigol (CBF) gael ei sefydlu yn y Sefydliad Jenner (sefydliad sy'n ymchwilio brechlynnau newydd) yn Rhydychen fe wnaeth Bolam weithio ar y brechlynnau niferus a ddefnyddir bellach mewn treialon clinigol. Yn y swydd yma mae Bolam yn rheoli tîm o wyddonwyr ymchwil a chynhyrchu gan sicrhau bod nhw'n dilyn amserlen a bod gwaith yn dod ymlaen ar darged. Dyma oedd diwrnod pen-blwydd Bolam yn 50 ac roedd yn teimlo'n 'anhygoel'. Mae'n gweithio ar wella'r brechlyn wrth i amrywiolion newydd COVID ddatblygu.

Roedd Emma Bolam ar raglen Heno ar 11 Chwefror 2021 i ddathlu Diwrnod Menywod mewn Gwyddoniaeth. Roedd ffrind ysgol a phrifysgol Bolam, Lynne Edwards, yn rhan o'r rhaglen hefyd gan fod hi'n gydlynydd dosbarthu brechlynnau yn Hywel Dda. Dywedodd Bolam bod hi'n "gobeithio bydd mwy o ferched yn dechrau gyrfa mewn gwyddoniaeth" oherwydd bod nifer o fenywod wedi bod yn allweddol wrth ddatblygu'r brechlyn yma fel hi a Sarah Gilbert.

## Bywyd personol 
Mae Bolam wedi ymgartrefi yn Rhydychen ers iddi graddio ym Mrifysgol Brookes. Mae ganddi un Mab, Alex.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin