open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Finding Neverland

Mae ***Finding Neverland*** (2004) yn ffilm Brydeinig/Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Marc Forster. Ysgrifennwyd yr addasiad ffilm gan David Magee yn seiliedig ar y ddrama *The Man Who Was Peter Pan* gan Allan Knee.

## Prif gast
*Johnny Depp..... J.M. Barrie
*Kate Winslet..... Sylvia Llewelyn Davies
*Julie Christie..... Emma du Maurier
*Radha Mitchell..... Mary Ansell Barrie
*Dustin Hoffman..... Charles Frohman
*Freddie Highmore..... Peter Llewelyn Davies
*Joe Prospero..... Jack Llewelyn Davies
*Nick Roud..... George Llewelyn Davies
*Luke Spill ..... Michael Llewelyn Davies
*Eileen Essell..... Mrs. Snow
*Mackenzie Crook..... Mr. Jaspers
***Peter Pan*** **cast**
*Kelly Macdonald..... Peter Pan
*Tim Potter ..... Captain Hook/George Darling
*Angus Barnett..... Nana
*Toby Jones..... Smee
*Kate Maberly..... Wendy Darling
*Matt Green ..... John Darling
*Catrin Rhys ..... Michael Darling
*Jane Booker ..... Mary Darling

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Nodiadau cynhyrchu *Finding Neverland*

Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Miramax
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Kill Bill

Ffilm cyffro ac action mewn dau ran gan Quentin Tarantino ydy ***Kill Bill*** (2003 a 2004). Mae'n y bedwaredd ffilm gan yr ysgrifennwr-cyfarwyddwr Tarantino.

Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Quentin Tarantino
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Miramax
Categori:Ffilmiau Saesneg
Lewis Davies (Lewis Davies y Cymer)

''Erthygl yw hon am Lewis Davies y Cymer (1863-1951). Ni ddyilr ei ddrysu â'i gyfoeswr Lewis Davies o Ynysowen (1866-1953), sef Lewis Glyn Cynon.
Awdur llyfrau Cymraeg i blant o Forgannwg oedd **Lewis Davies** (18 Mai 1863 – 18 Mai 1951), a elwir fel arfer yn 'Lewis Davies y Cymer'.

## Bywyd a gwaith llenyddol
Ganed Lewis Davies ar yr Hirwaun, ger Aberdâr yn 1863. Roedd yn athro ysgol yn Y Cymer am ran haelaeth ei yrfa ond dechreuodd fel gwas fferm a gweithiodd am gyfnod yng ngwaith haearn Crawshay yn yr Hirwaun hefyd.

Ysgrifennodd bedair nofel i blant. Lleolir y nofelau antur hyn yn ardal lofaol De Cymru ac fe'u nodweddir gan y darlun cofiadwy a geir ynddynt o fywyd y glowyr yno ar droad y 19g. Defnyddia'r awdur dafodiaith y Cymoedd ac mae hynny'n ychwanegu at ddiddordeb ei waith. Ef yw awdur *Bargodion Hanes* hefyd, cyfrol o straeon rhamantaidd am ddigwyddiadau yn hanes Cymru.

Ei fab, Gwyn Lewis Davies ('Ap Lewsyn')', oedd croeseiriwr *Y Dinesydd* am 17 mlynedd, hyd 1997. Mae rhai o bapurau Gwyn Lewis Davies a'i dad yng Nghasgliadau Arbennig ac Archifau Llyfrgell Prifysgol Caerdydd.

Roedd yn gystadleuwr rheolaidd yn yr Eisteddfod, fel traethodwr, bardd, nofelydd a storiwr ymysg eraill; ond ychydig o werth sydd i'w waith ym marn Alan Llwyd:
Mae record eisteddfodol Lewis Davies yn ennyn edmygedd a thosturi ar yr un pryd: toreth heb ragoriaeth, swmp heb gamp. Mae'n ein gadael yn y diwedd â darlun o hen wr hanner dall a llesg yn ymlafino yn ei unigrwydd i lunio nofelau na fyddai neb byth yn debygol o'u darllen; ymdrech wrol ond ymdrech hollol ofer.

## Llyfryddiaeth
''Noder: Gweithiau a gyheoddwyd ar ffurf llyfrau yn unig a restrir yma; ymhlith y gweithiau a gyfansoddodd ar gyfer cystadlaethau'r Eisteddfod mae nifer fawr eto o nofelau.''
### Nofelau i'r Ifanc
**Lewsyn yr Heliwr* (1922)
**Daff Owen* (1924)
**Wat Emwnt* (1928)
**Y Geilwad Bach* (1929)
### Straeon
**Bargodion Hanes* (1924)
**Ystorïau Siluria*

### Ffeithiol
*Cambridge County Geographies-Radnoshire*

## Gweler hefyd
* Rhestr llenorion plant Cymraeg

## Cyfeiriadau 
## Ffynhonnell
*Mairwen a Gwynn Jones, 'Lewis Davies (Y Cymmer)', *Dewiniaid Difyr* (Gwasg Gomer, 1983), tt. 129-31.

Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Daeargryn L'Aquila 2009

230px|bawd|Map o'r ardal a effeithiwyd

Roedd y ddaeargryn a darrodd L'Aquila, Abruzzo, yn yr Eidal ar 6 Ebrill 2009 yn mesur 6.3 ar y graddfa moment. Cafwyd nifer o gryniadau bach rhwng mis Ionawr a'r digwyddiad, gan gynnwys tirgryniad o 4.0 ar 30 Mawrth 2009. Roedd y rhan fwyaf o'r dinistr yn ninas ganoloesol L'Aquila (prifddinas ardal Abruzzo) a phentrefi cyfagos. Bu farw dros 150 o bobl yn ystod y 24 awr cyntaf. Erbyn 10 Ebrill 2009, gŵyr fod o leiaf 289 o bobl wedi marw, gyda 10 person dal ar goll. Yn y bôn, bu farw 308 o bobl. Dyma'r ddaeargryn fwya dinistriol yn yr Eidal ers daeargryn Irpinia 1980.

Yn 2012 cafodd chwe gwyddonydd a chyn-swyddog o Lywodraeth yr Eidal eu dedfrydu i garchar am chwe blynedd yr un am ddynladdiad. Honodd yr erlynwyr bod y saith wedi gwneud cyhoeddiadau camarweiniol cyn i’r ddaeargryn daro.

## Cyfeiriadau 
Categori:2009 yn yr Eidal
L'Aquila 2009
Categori:Hanes Abruzzo
Categori:Trychinebau 2009
Categori:Trychinebau'r 21ain ganrif yn yr Eidal
Categori:Trychinebau naturiol yn yr Eidal
Y Grefydd Bahá'í yng Nghymru

Dechreuodd '''y Grefydd Bahá'í yng Nghymru''' yn fuan ar ôl yr Ail Ryfel Byd fel rhan o'r hyn a elwir gan ddilynwyr y Grefydd Bahá'í yn "fudiad yr arloeswyr" pan symudodd tua 60% o Bahá'íaid gwledydd Prydain i ymgartrefu o'r newydd ac ymledu'r ffydd. Roedd hynny'n cynnwys sefydlu'r ffydd Bahá'í yng Nghymru. Arolygir a threfnir y ffydd yng Nghymru gan Gyngor Baha'i Cymru.

Y dilynydd Bahá'í cyntaf i ymsefydlu yng Nghymru oedd Rose Jones, a symudodd i Gaerdydd o Lundain yn 1942. Yn 1947 ymunodd Joan Giddings â hi. Yn 1948 sefydlwyd y Cynulliad Ysbrydol Lleol (sef yr enw Bahá'í am ganolfan addoli leol) cyntaf yng Nghymru yng Nghaerdydd. Yn 1961 cafwyd y Cynulliad Ysbrydol Lleol cyntaf i fod yn drwyadl Gymreig pan sefydlwyd canolfan ym Mhontypridd. Cyhoeddwyd y llenyddiaeth Bahá'í gyntaf yn y Gymraeg yn 1950.

Heddiw mae'r rhan fwyaf o ddilynwyr Bahá'í yn byw yn ne Cymru. Ceir cynyulliadau Bahá'í lleol yn Abercarn, Abertawe, Caerffili, Caerdydd, Caerfyrddin, Cas-gwent, Casnewydd, Conwy, Llanelli, Maesteg, Sir Fynwy a'r Wyddgrug.

Sefydlasid Cynulliad Ysbrydol Cenedlaethol ar gyfer Prydain ac Iwerddon yn 1930, a gofrestrwyd fel elusen yn 1967, ac yn 1972 ymrannodd y cynulliad hwnnw yn ddau gydag un ar gyfer y DU a'r llall ar gyfer Gweriniaeth Iwerddon. Ar hyn o bryd does dim Cynulliad Ysbrydol Cenedlaethol ar gyfer Cymru na gwledydd eraill Prydain ar wahân.

## Gweler hefyd
* Crefydd Bahá'í
* Crefydd yng Nghymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cyngor Bahá'í Cymru
*  Bahá'íaid Caerffili 
*  Bahá'íaid Caerdydd 

Cymru
Baha'i
L'Aquila

Dinas a chymuned (*comune*) yn yr Eidal yw '''L'Aquila''', prifddinas rhanbarth Abruzzo. Mae'r ddinas yn sefyll ym mynyddoedd yr Apenninau, ger y massif Gran Sasso d’Italia.

Roedd poblogaeth y gymuned yng nghyfrifiad 2011 yn 66,964.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Basilica San Bernardino
* Eglwys Santa Maria di Collemaggio
* Fontana delle 99 Cannelle
* Fontana Luminosa
* Rocca Calascio

## Pobl o L'Aquila 
* Nazzareno De Angelis (1881–1962), canwr opera
* Corrado Bafile (1903–2005), eglwyswr
* Alessia Fabiani (b. 1976) model
* Carlo Festuccia (b. 1980), chwaraewr rygbi
* Andrea Masi, (b. 1981), chwaraewr rygbi
* Mario Pacilli (b. 1987), chwaraewr pêl-droed
* Roberto Ruscitti (b. 1941), cyfansoddwr
* Sallustius (4fed canrif), awdur
* Karl Heinrich Ulrichs (1825–1895), awdur
* Bruno Vespa (b. 1944), newyddiadurwr

## Gweler hefyd 
* Daeargryn L'Aquila 2009

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Abruzzo
Categori:Talaith L'Aquila
Castell Dinas

Bryngaer a chastell yn ne Powys yw **Castell Dinas** neu **Gastell Bwlch y Dinas**.  Gydag uchder o 450 m (1,476 troedfedd), dyma'r castell uchaf yng Nghymru a Phrydain i'r de o ucheldiroedd yr Alban. Fe'i lleolir ar safle strategol sy'n amddiffyn y bwlch rhwng cymoedd Rhiangoll a Llynfi, rhwng Talgarth a Chrucywel. ().

## Enw
Mae'r fryngaer hon yn un o sawl caer yng Nghymru a elwir yn 'ddinas', Dinas Emrys a Dinas Cerdin er enghraifft; hen ystyr y gair hwnnw yw "caer" ac mae'n enw gwrywaidd mewn enwau lleoedd (ond yn enw benywaidd heddiw).

## Hanes 
Codwyd bryngaer ar y safle yn Oes yr Haearn, yn y cyfnod rhwng tua 600 CC a 50 OC. Bryngaer amlfurog oedd hon, gydag atodiad ar y mur gorllewinol.

Codwyd castell Normanaidd gyda muriau carreg yno, efallai gan William FitzOsbern neu ei fab Roger de Breteuil, Iarll Henffordd tua 1070 i 1075 OC. Collodd ei bwysigrwydd strategol i'r Normaniaid pan godwyd castell yn Aberhonddu cyn 1093. Mae haneswyr eraill yn cynnig iddo gael ei godi gan deulu de Braose (Brewys) cyn 1180. Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Gellir cyrraedd y safle mewn 30 munud trwy'r caeau o faes parcio tafarn Pengenffordd, ger Talgarth.

## Llyfryddiaeth 
* Helen Burnham, *A Guide to Ancient and Historic Wales: Clwyd and Powys* (Llundain: HMSO, 1995)
* P. M. Remfry, *Castell Bwlch y Dinas and the families of Neufmarché, Hereford, Braose, Fitz Herbert, Mortimer and Talbot* (ISBN 1-899376-79-8).

## Cyfeiriadau 
Categori:Bryngaerau Powys
Dinas
Categori:Talgarth
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Top Gun (ffilm)

Mae ***Top Gun*** (1986) yn ffilm Americanaidd a gyfarwyddwyd Tony Scott ac a gynhyrchwyd gan Don Simpson a Jerry Bruckheimer mewn cydweithrediad â Paramount Pictures. Ysgrifennwyd yr addasiad ar gyfer y ffilm gan Jim Cash a Jack Epps Jr., yn seiliedig ar erthygl o'r enw "Top Guns" a ysgrifennwyd gan Ehud Yonay i "California Magazine". Mae'r ffilm yn serennu Tom Cruise, Kelly McGillis, Anthony Edwards, Val Kilmer a Tom Skerritt.

Mae'r ffilm yn adrodd hanes is-gapten Pete "Maverick" Mitchell, peilot Morol ifanc sydd â'i olygon ar fod yn beilot brwydro gorau'r Ysgol Arfog Brwydro Morwrol yr Unol Daleithiau, sy'n hyfforddi 1% o'r holl beilotiaid Morol. Caiff Maverick gyfle i fynychu'r ysgol pan mae un peilot yn methu mynd yno, gan ei alluogi ef i hyfforddi gyda goreuon y wlad. Rhyddhawyd y ffilm yn America ar yr 16eg o Fai, 1986 i feirniadaethau clodwiw, gyda'r olygfeydd o'r awyr yn cael eu canmol yn fawr. Gwnaeth y ffilm $350 miliwn yn fyd-eang, gan dorri'r record am werthiant fideos i'r cartref.

Categori:Ffilmiau 1986
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Albedo

Gallu i arwynebedd adlewyrchu tonnau golau a gwres yw **albedo**. Mae gan iâ albedo o 80% ac mae gan borfa albedo o 25%. Mae modd dangos felly bod cynnydd yn y ddaear sydd wedi ei gorchuddio gan eira yn creu amgylchiadau sy'n ffafrio i fwy o eira ymgasglu.

Categori:Hinsawdd
Emyr Davies

:''Mae'r erthygl hon am y bardd, am y cyflwynydd a chynhyrchydd teledu gweler Emyr Davies (cyflwynydd)''

Bardd Cymraeg oedd **Hugh Emyr Hughes Davies** (31 Mai 1878 – 21 Tachwedd 1950). Roedd yn frodor o blwyf Llannor, Llŷn (Gwynedd).

Daeth yn brifardd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1906 pan enillodd y Goron am ei bryddest 'Branwen ferch Llŷr', cerdd ramantaidd am chwedl Branwen yn y Mabinogi. Enillodd y Goron am yr ail dro yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908 am y gerdd 'Owain Glyn Dŵr'.

Telynegol a rhamantaidd yw ei gerddi ar y cyfan. Yn nodweddiadol o'r cyfnod, mae llawer ohonynt yn ymwneud â hanes a chwedlau Cymru.

## Llyfryddiaeth
* *Llwyn Hudol* (1907).

Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Lŷn
Pohulanka, Sir Parczew

Mae **Pohulanka** [pɔxuˈlanka] yn bentref yn ardal weinyddol Gmina Parczew, sydd yn Sir Parczew, Lublin Voivodeship, yn nwyrain Gwlad Pwyl.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Cwarc

bawd|Proton, wedi ei wneud allan o hyd at ddau cwarc 'u' (fyny) ac un cwarc 'd' (lawr)

Math o ronynnau sylfaenol ydy **cwarc** (Saesneg: **Quarks**) ac yn rhan bwysig o'r gynhysgaeth sy'n gwneud mater. Unant gyda'i gilydd i greu gronynnau cyfansawdd a elwir yn hadronau, y mwyaf sefydlog ohonynt, mae'n debyg, yw'r proton a'r niwtron. Y rhain ydy'r unig ronynnau yn y Model Sylfaenol ('Standard Model') sy'n profi grym cryf arnynt, ac felly, nhw ydy'r unig ronynnau sy'n profi'r pedwar grym sylfaenol.
Oblegid y ffenomenon hwnnw a elwir yn *color confinement*, ni cheir byth gwarcs unigol; maen nhw wastad i'w canfod o fewn yr hadron. Oherwydd hyn, mae llawer iawn o'r hyn a wyddom am y cwarc yn dod o'n hastudiaeth o'r hadron.

Credid unwaith bod niwtronau, protonau ac electronau yn ronynnau sylfaenol. Ni all gronynnau sylfaenol cael eu torri ymhellach. Darganfuwyd fod hyn yn anghywir yn dilyn defnydd cyflymydd gronynnol.

Er bod electronau yn ronynau sylfaenol, nid yw protonau a niwtronau. Mae'r rhain yn baryonau sy'n cynnwys **cwarciau**.

## Tarddiad y gair 
Bathwyd y gair "quark" gan Gell Mann i ddynwared y sŵn a wna hwyaid. Am beth amser roedd yn petruso ynglŷn â'r sillafiad nes y daeth ar draws y gair *quark* yn llyfr James Joyce's: *Finnegans Wake*:

Three **quarks** for Muster Mark!
he has not got much of a bark
And sure any he has it's all beside the mark.

Mae'r odl, felly, yn dweud wrthom mai fel 'a' am 'afal' y dylid ynganu'r gair ac nid fel 'y' am 'ynys'. Ymhelaethodd ynglŷn â'r gair yn ei lyfr *The Quark and the Jaguar*:

*In 1963, when I assigned the name "quark" to the fundamental constituents of the nucleon, I had the sound first, without the spelling, which could have been "kwork". Then, in one of my occasional perusals of *Finnegans Wake*, by James Joyce, I came across the word "quark" in the phrase "Three quarks for Muster Mark". Since "quark" (meaning, for one thing, the cry of the gull) was clearly intended to rhyme with "Mark", as well as "bark" and other such words, I had to find an excuse to pronounce it as "kwork". But the book represents the dream of a publican named Humphrey Chimpden Earwicker. Words in the text are typically drawn from several sources at once, like the "portmanteau" words in "Through the Looking-Glass". From time to time, phrases occur in the book that are partially determined by calls for drinks at the bar. I argued, therefore, that perhaps one of the multiple sources of the cry "Three quarks for Muster Mark" might be "Three quarts for Mister Mark", in which case the pronunciation "kwork" would not be totally unjustified. In any case, the number three fitted perfectly the way quarks occur in nature.*

Roedd yn well gan Zweig y gair 'ace' am y gronyn, ond terminoleg Gell-Mann enillodd unwaith roedd y model wedi'i dderbyn gan y byd gwyddonol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffiseg gronynnau
Thomas Jones (ysgolhaig)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Thomas Jones.''

Ysgolhaig amryddawn a chyfieithydd o Gymru oedd **Thomas Jones** (1910 – 17 Awst 1972), gyda diddordeb arbennig mewn llenyddiaeth Gymraeg, llên gwerin Cymru a llenyddiaeth yr Oesoedd Canol.

Ganed Thomas Jones yn Yr Allt-wen, Morgannwg yn 1910. Cafodd ei addysg brifysgol yng Ngholeg Prifysgol Aberystwyth lle daeth yn aelod o staff yr Adran Gymraeg.

## Ei waith fel ysgolhaig
Ymddiddorai mewn ystod eang o bynciau, yn cynnwys cyfieithu gwaith o'r Llydaweg, y Wyddeleg a'r Lladin, llên gwerin a Chylch Arthur. Mae ei astudiaethau yn cynnwys bywyd a gwaith Thomas Jones yr almanaciwr, y croniclydd Tuduraidd Elis Gruffydd, David Owen (Brutus) ac O. M. Edwards.

Fel golygydd testunau Cymraeg Canol fe'i cofir am ei argraffiadau safonol o *Y Bibl Ynghymraec* a *Brut y Tywysogion*.

Fel cyfieithydd mae'n adnabyddus am gyhoeddi cyfieithiad o'r Lladin i'r Gymraeg o ddwy gyfrol enwog Gerallt Gymro ar Gymru'r Oesoedd Canol, sef *Hanes y Daith Trwy Gymru* a'r *Disgrifiad o Gymru*. Gyda'r llenor Gwyn Jones, cyfieithodd y *Mabinogi* i'r Saesneg.

## Llyfryddiaeth ddethol
Fel golygydd:
**Y Bibl Ynghymraec* (Caerdydd, 1940)
**Brut y Tywysogion*. Cyhoeddodd bedair cyfrol, yn Gymraeg a Saesneg, o'r ddau brif destun.

Cyfieithiadau
*''Gerallt Gymro : Hanes y Daith Trwy Gymru a'r Disgrifiad o Gymru* (Caerdydd, 1938)
*(gyda Gwyn Jones), *The Mabinogion'' (Everyman's Library, 1948)

Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Aberystwyth
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Pobl o Forgannwg
Categori:Ysgolheigion Celtaidd
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Gymru
Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain

Dyma **restr o ddirwasgiau** (Saesneg: *recessions*) cymharol ddiweddar ynghyd ag ambell ddirwasgiad dwys (*depression* a Dirwasgiad Mawr *(Great depression)*.

## Gweler hefyd
* Argyfwng economaidd 2008-presennol
* Banc y Byd
* Cwymp Wall Street
* Cynnyrch mewnwladol crynswth
* Dirwasgiad
* Dirwasgad Mawr 1929
* Diweithdra
* Economeg
* Economi Cymru
* Economi'r Deyrnas Unedig
* Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain

## Cyfeiriadau
**Office for National Statistics*

G20 Summit yn rhagweld y bydd yn rhaid i brisiau tai ostwng o leiaf 55% cyn iddynt ddychwelyd i lefel fforddiadwy.

## Dolennau allanol
*Gwefan 'Office for National Statistics'
*'ONS quarterly GDP growth'
*'Latest Bank of England inflation report'  
*'Bank of England Feb 2009 Quarterly inflation report'  
*"What is the difference between a recession and a depression?" Saul Eslake Tachwedd 2008

Categori:Dirwasgiadau
Categori:Hanes economaidd y Deyrnas Unedig
Categori:Rhestrau economeg
Categori:Rhestrau y Deyrnas Unedig
The Da Vinci Code (ffilm)

Mae ***The Da Vinci Code*** (2006) yn ffilm a gyfarwyddwyd gan Ron Howard, yn seileidig ar y nofel boblogaidd *The Da Vinci Code* gan Dan Brown (2003). Roedd y ffilm yn un o'r ffilmiau mwyaf disgwyliedig o 2006, a chafodd ei dangos am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Cannes ar 17 Mai, 2006. Rhyddhawyd y ffilm yn gyffredinol mewn nifer o wledydd gan Columbia Pictures ar 18 Mai, 2006 ac yna yn yr Unol Daleithiau ar 19 Mai, 2006.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau crefyddol
Categori:Ffilmiau dirgelwch
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Perfformiwr drag

bawd|dde|Miss Understood sydd wedi ymddangos mewn nifer o raglenni teledu a ffilmiau

Mae **perfformiwr drag** (sydd weithiau'n cael eu galw'n *Frenhines Drag*; Saesneg: *Drag Queen*) yn berson sy'n gwisgo, ac fel arfer yn perfformio fel menyw er mwyn creu adloniant i gynulleidfa. Ceir nifer o wahanol fathau o berfformwyr drag ac maent yn amrywio o berfformwyr proffesiynol sydd wedi ymddangos mewn ffilmiau i bobl sy'n ei wneud unwaith yn unig. Gall berfformiwr drag amrywio o ran dosbarth a diwylliant a gellir cael amrywiaeth o fewn yr un ddinas hyd yn oed. Er bod tueddiad o gysylltu perfformwyr drag gyda dynion hoyw neu bobl trawsrywiol, mae yna berfformwyr drag o bob rhyw ac o bob rhywioldeb sy'n gwisgo mewn drag am amrywiaeth o resymau.

Yn gyffredinol, mae perfformwyr drag yn gwisgo mewn dillad menywod, gan or-wneud nodweddion penodol am resymau comig, dramatig neu ddychanol. Mae perfformwyr drag hefyd yn gallu cynnwys Brenin Drag, sef menywod sy'n perfformio fel dynion.

## Y Term
Mae'r term "drag" wedi esblygu dros amser. Roedd diffiniadau traddodiadol o’r term 'drag' yn defnyddio diffiniad deuaidd rhywedd o'r term a'r cysyniad. Roedd ar sail lle byddai person yn cael ei ystyried fel “mewn drag” pe bai’n gwisgo dillad o’r rhyw arall at ddibenion adloniant. Bellach, gall y term gynnwys archwiliadau gyda ffurfiau dwysach o wrywdod neu fenyweidd-dra, yn ogystal â chwarae gyda mathau eraill o hunaniaeth o ran rhywedd. 

Yn wahanol i ddynion sy'n ddynwared menywod, mae cysylltiad agos rhwng y term "drag" a hunaniaeth cwiar.  

## Perfformiwyr Drag Cymraeg
Ceir sîn Drag Gymraeg, er, nad yw'n fawr iawn. Ymysg y perfformwyr drag sy'n perfformio yn y Gymraeg mae Maggi Noggi (Kristoffer Hughes sydd hefyd yn dderwydd ac yn awdur o Ynys Môn a Connie Orff.

Yn 2022 fel rhan o ddigwyddiadau gŵyl flynyddol Gymraeg, Caerdydd, Tafwyl cynhaliwyd noson 'Dragwyl'. Cynhaliwyd y Dragwyl gyntaf yng Nghlwb Ifor Bach yn y brifddinas. Yn perfformio oedd Catrin Feelings, Anni Ben a Joanna Bumme. Yn 2024 roedd y digwyddiad yng Nghanolfan y Mileniwm ym Mae Caerdydd dan arweiniad Connie Orff a'i *ffreulu* (ffrindiau+teulu) sef y term am griw o gyfeillion sy'n bodoli fel teulu i bobl.

## Gweler hefyd
* Terfysgoedd Stonewall
* The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert

## Dolenni allanol
*  Dragwyl - Noson o ddrag Cymraeg 
*  Maggi Noggi x Gorymdaith Pride Cymru 2023
*  Disgograffiaeth Perfformwyr Drag (gwybodaeth a disgograffiaeth gyda chyfeiriadau hanesyddol a lluniau) o berfformwyr drag & efelychwyr benywaidd
*  *The Pink Mirror*  -  ffilm am berfformwyr drag Indiaidd

Categori:Difyrwyr
Categori:LHDT
Categori:Geirfa LHDT
Ladyhawke

Cantores o Seland Newydd ydy **Ladyhawke**, neu Pip Brown. Rhyddhaodd ei halbwm cyntaf "Ladyhawke" yn 2008. Mae Ladyhawke wedi enwi ei hun ar ôl ffilm Rutger Hauer - "Ladyhawke".

## Disgograffiaeth 
* *Ladyhawke* (2008)

## Dolenni Allanol 
* Gwefan Swyddogol

Categori:Cantorion o Seland Newydd
Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Trwyn y Balog

Ar bentir ar arfordir gogledd ddwyreiniol Ynys Môn ger Mynydd Eilian gydag Amlwch i'r gorllewin a Bae Moelfre i'r dwyrain y saif **Trwyn y Balog** (Saesneg: *Point Lynas*). Mae goleudy'n codi ohono, un a godwyd yn y 17g oherwydd twf porthladd Lerpwl a bod peilotiaid y porthladd am gyfarwyddo'r llongau yn saff i mewn ac allan o'r porthladd a oedd yn tyfu'n fasnachol yr adeg honno. Trefnwyd hyn gan Ymddiriedolaeth Porthladd Lerpwl.

Yn 1762 pasiwyd deddf yn y Senedd yn awdurdodi codi goleudai a sefydlu cyfundrefn i gyflogi a rheoli peilotiaid i dywys y llongau i'r porthladd. Sefydlwyd Safle Peilotiaid mewn adeilad gyferbyn â Phorth yr Ysgaw ar dir yn perthyn i Henry Morgan yn 1779.  Dangoswyd golau i fod yn gymorth i longau cyfagos.

Yn 1827 adeiladwyd Gorsaff Teligraff ar Fynydd Eilian sef Point Lynus, i rybuddio Pier Head, Lerpwl fod llongau ar y ffordd. Dyma'r  unig fodd o drosglwyddo'r rhybudd o'r llongau i Lerpwl, er mwyn paraoi dyniol i lwytho a dadlwytho'r llongau heb wastraffu amser. Parhaodd hyn nes i'r system deligraff gyrraedd. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cuddliwiwyd y goleudy gyda phaent brown, melyn, gwyrdd a du - fel cuddliw.

Yn Awst 1899, holodd Yr Arolwg Ordnans, ynglŷn ag enw'r goleudy a chafwyd fod nifer yn bodoli: Eilianus Point, Point Lynus a Point Lynas. Penderfynwyd ar 'Point Lynas' fel enw swyddogol er mai 'Trwyn y Balog' oedd yr hen enw Cymraeg.

## Manylion y goleudy 
*Lleoliad - 53* 25' 11'' Gog, 04* 17' 17'' Gor.
*Rhestr y Morlys o Oleudai 4160

300px|bawd|dim|Y goleudy

Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Goleudai Cymru
Categori:Pentiroedd Cymru
Blades of Glory

Mae ***Blades of Glory*** (2007) yn ffilm gomedi Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Josh Gordon a Will Speck, ac sy'n serennu Will Ferrell a Jon Heder. Rhyddhawyd y ffilm ar y 29 Mawrth 2007 gan DreamWorks (trwy Paramount Pictures).

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau sy'n cynnwys llosgach
Categori:Ffilmiau Disney
Argyfwng olew 1973

Cychwynnodd **argyfwng olew 1973** ar 15 Hydref 1973 pan gyhoeddwyd embargo ar olew gan "Organization of Arab Petroleum Exporting Countries", sef OPEC, fel ymateb i benderfyniad UDA i gyflenwi olewi i fyddin Israel yn ystod Rhyfel Yom Kippur. Penderfynodd y gwledydd Arabaidd beidio ag allforio olew i'r Unol Daleithiau na gwledyd eraill pe taent yn ochri gydag Israel. Gwyddent mai effaith hyn fyddai cynnydd mewn pris olew drwy'r byd. Roedd hyn yn dilyn blynyddoedd o golli incwm ar ôl claddu "Bretton Woods" a negydu gyda'r "Seven Sisters" ar ddechrau'r mis.

.]]

Dros y tymor hir, newidiodd yr embargo agwedd a pholisiau gwledydd y Gorllewin ynglŷn â chwilio am olew, cadwraeth ynni a pholisiau economaidd fel arfau yn erbyn chwyddiant.

Roedd system ariannol y byd eisoes o dan bwysau ers dileu cytundeb "Bretton Woods" a pharhaodd cyfres o ddirwasgiadau a chwyddiant uchel hyd at gychwyn yr 1980au. Parhaodd pris olew yn uchel hyd at 1986.

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach 
*Alan S. Blinder, *Economic Policy and the Great Stagflation* (New York: Academic Press, 1979)
*Otto Eckstein, *The Great Recession* (Amsterdam: North-Holland, 1979)
*Mark E. Rupert and David P. Rapkin, "The Erosion of U.S. Leadership Capabilities"
*Paul M. Johnson and William R. Thompson, eds., *Rhythms in Politics and Economics* (New York: Praeger, 1985)

## Dolennau allanol
*  Saudi dove in the oil slick Barn Sheikh Ahmed Zaki Yamani, o Saudi Arabia.
*  Cynrychiolaeth EIA
*  35 mlynedd wedi'r embargo 

Categori:1973
Categori:Hanes economaidd
Categori:Petroliwm
Categori:Problemau economaidd
Gwobr Sakharov

Sefydlwyd **Gwobr Sakharov er rhyddid meddwl**, a enwir ar ôl y gwyddonydd Sofietaidd a gwrthdystiwr Andrei Sakharov, yn Rhagfyr 1988 gan Senedd Ewrop fel cyfrwng i anrhydeddu unigolion neu fudiadau sydd wedi cysegru eu hunain i amddiffyn hawliau dynol a rhyddid yr unigolyn.

Rhoddir y Wobr Sakharov bob blwyddyn ar neu o gwmpas y 10fed o Ragfyr, sef y diwrnod pan gadarnaodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig y Datganiad Cyffredin am Hawliau Dynol (*Universal Declaration of Human Rights*) yn 1948, a ddethlir hefyd fel y Diwrnod Hawliau Dynol.

## Derbynwyr 
***1988**: Nelson Mandela (De Affrica) ac Anatoly Marchenko (Undeb Sofietaidd; ar ôl ei farw)
***1989**: Alexander Dubček (Tsiecoslofacia)
***1990**: Aung San Suu Kyi (Myanmar)
***1991**: Adem Demaçi (Iwgoslafia)
***1992**: Mamau'r Plaza de Mayo (Yr Ariannin)
***1993**: Oslobođenje (Bosnia a Hertsegofina)
***1994**: Taslima Nasrin (Bangladesh)
***1995**: Leyla Zana (Twrci)
***1996**: Wei Jingsheng (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
***1997**: Salima Ghezali (Algeria)
***1998**: Ibrahim Rugova (Iwgoslafia)
***1999**: Xanana Gusmão (Dwyrain Timor)
***2000**: ¡Basta Ya! (Sbaen)
***2001**: Nurit Peled-Elhanan (Israel), Izzat Ghazzawi (Palesteina), Zacarias Kamwenho (Angola)
***2002**: Oswaldo Payá (Ciwba)
***2003**: Cenhedloedd Unedig
***2004**: Cymdeithas Newyddiadurwyr Belarws (Belarws)
***2005**: Merched mewn Gwyn (Ciwba), Reporters Without Borders a Hauwa Ibrahim (Nigeria)
***2006**: Alaksandar Milinkievič (Belarws)
***2007**: Salih Mahmoud Osman (Swdan)
***2008**: Hu Jia (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
***2009**: Memorial (Rwsia)
***2010**: Guillermo Fariñas (Ciwba)
***2011**: Asmaa Mahfouz (Yr Aifft), Ahmed al-Senussi (Libia), Razan Zaitouneh (Syria), Ali Farzat (Syria), Mohamed Bouazizi (Tiwnisia; ar ôl ei farw)
***2012**: Jafar Panahi a Nasrin Sotoudeh (Iran)
***2013**: Malala Yousafzai (Pacistan)
***2014**: Denis Mukwege (Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo)
***2015**: Raif Badawi (Sawdi Arabia)
***2016**:  Nadia Murad & Lamiya Aji Bashar (Irac)
***2017**:  Gwrthblaid Democrataidd Feneswela

## Dolenni allanol
*  Gwefan y Wobr Sakharov 
*  Areithiau

Sakharov
Categori:Hawliau dynol
Categori:Sefydliadau 1988
Categori:Senedd Ewrop
Death Cab for Cutie

[bawd|dde|Death Cab for Cutie yn perfformio "Summer Skin" ae eu taith Ewropeaidd. Academi Carling [Sheffield, 17 Tachwedd, 2008]]
Band roc Americanaidd o Washington ydy **Death Cab for Cutie**. Aelodau'r band yw Benjamin Gibbard (prif canwr, gitâr), Chris Walla (gitâr, cynhyrchiad), Nicholas Harmer (gitâr bas) a Jason McGerr (drymiau).

## Disgograffiaeth
*''We Have the Facts and We're Voting Yes * (2000)
**The Photo Album* (2001)
**Transatlanticism* (2003)
**Plans* (2005)
**Narrow Stairs* (2008)
**The Open Door EP'' (2009)

Categori:Bandiau Americanaidd
Categori:Bandiau
Dydd Iau Cablyd

250px|bawd|de|Crist yn golchi traed y disgyblion; ysgythriad pren gan y Lutheriad Lucas Cranach yr Hynaf, o'r enw 'Cristws'.
Y dydd Iau cyn Dydd Gwener y Groglith yn ystod y Pasg yw **Dydd Iau Cablyd** (neu **Difiau Cablyd**) (Saesneg: *Maundy Thursday* neu *Shear Thursday*). O'r gair Hen Wyddeleg *caplat*, a hwnnw yn ei dro yn fenthyciad dysgedig cynnar o'r gair Lladin *capillatio*, y daw'r gair *cablyd*, a'i ystyr oedd "torri gwallt neu eillio pen" gan yr arferid eillio pennau'r myneich a golchi eu traed ar y dydd hwn, fel rheol fin nos. Arferid gwneud hyn i gofio am y Swper Olaf a'r weithred o olchi traed disgyblion Iesu o Nasareth.

Ymddangosodd y term "Nos Ieu Cablut" yn gyntaf mewn ysgrifen tua 1400.

## Gweler hefyd
*Dydd Iau Dyrchafael

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwyliau
Categori:Gwyliau Cristnogol
Categori:Iesu
Categori:Y Pasg
Siars y Duw

Mae **Siars y Duw** yn destun traddodiadol a ddefnyddir yn Wica, crefydd Neo-baganaidd, gyda'r bwriad o ysbrydoli ei hymarferwyr. Ceir fersiynau amrywiol o'r testun, ond mae ganddynt yr un fformat sylfaenol gan ddilyn dull Siars y Dduwies.

Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Wica
Categori:Testunau a ddefnyddir yn Wica
Wica Gardneraidd

bawd|Clawr fersiwn cyntaf o lyfr Gardner, *Witchcraft Today*
Traddodiad Wicaidd traddodiadol yw **Wica Gardneraidd**, a elwir hefyd yn **Dewiniaeth Gardneraidd**. Enwyd y traddodiad ar ôl Gardner ei hun, a oedd yn was sifil ac ysgolhaig o Loegr a fu farw ym 1964. Mae'n debygol y bathwyd yr enw "Gardneraidd" (Saesneg: *Gardnerian*) gan Robert Cochrane yn y 1950au neu'r 60au.

Dywedodd Gardner ei fod wedi dysgu credoau ac ymarferion Wica Gardneraidd oddi wrth Gwfen y Fforest Newydd, a dywedodd y cafodd ei dderbyn i mewn i'r cwfen hwnnw ym 1939. Oherwydd hynny, ystyrir Wica Gardneraidd fel y traddodiad cynharaf o Wica, a tharddiad pob traddodiad arall o Wica.

## Dolenni allanol
* Gwybodaeth ynghylch Wica Gardneraidd o About.com 

## Cyfeiriadau
Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Wica
Categori:Traddodiadau Wicaidd
Wall Street

[bawd|dde|Muriau marmor y [Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd|Gyfnewidfa Stoc yn Ninas Efrog Newydd]]

Mae yna 383 o Wall Streets gwahanol yn y byd, ond mae'r stryd hanesyddol ym Manhattan Isaf, Dinas Efrog Newydd, Efrog Newydd, yn yr Unol Daleithiau. Rhed y stryd i'r dwyrain o Broadway i South Street ar yr Afon Ddwyreiniol, trwy ganol yr Ardal Ariannol hanesyddol. Dyma yw cartref cyntaf Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd; dros y blynyddoedd, mae'r enw Wall Street wedi ei ehangu i gynnwys y gymdogaeth daearyddol o'i hamgylch hefyd. Defnyddir "Wall Street" hefyd fel rhyw fath o dalfyrriad am y diwydiant ariannol Americanaidd, sydd wedi'i lleoli yn ardal Dinas Efrog Newydd. Mae nifer o gyfnewidfeydd stoc mawrion yr Unol Daleithiau a chyfnewidfeydd eraill wedi'u lleoli ar Wall Street ac yn yr Ardal Ariannol, gan gynnwys y NYSE, NASDAQ, AMEX, NYMEX, a NYBOT.


Categori:Cwmnïau a leolir yn Ninas Efrog Newydd
Efrog Newydd (NYSE)
Wall
Lykke Li

Cantores o Sweden ydy **Li Lykke Timotej Zachrisson** neu **Lykke Li**. Fe'i ganwyd yn Ystad, Skåne ar 18 Mawrth 1986). Cafodd lwyddiant gyda'i EP *Little Bit* yn 2007.

## Disgograffiaeth
**Youth Novels* (2008)

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 
*Last.fm
*Cyfweliad gyda Lykke Li
*Bywgraffiad Billboard o Lykke Li
*pictures
*[Lluniau o Philadelphia(https://cy.wikipedia.org/wiki/Philadelphia), Ion. 09] 
*[N.A.S.A. Kanye West(https://cy.wikipedia.org/wiki/Kanye_West), Santogold, & Lykke Li Fideo “Gifted”]
*http://www.dailyrecord.co.uk/entertainment/music/music-news/2008/09/26/lykke-li-s-not-interested-in-playing-the-game-86908-20753361/

Categori:Cantorion o Sweden
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Sweden
Model trawsnewid demograffig

## Sut mae poblogaeth yn newid dros amser
Y gwahaniaeth rhwng cyfradd genedigaethau syml a chyfradd marwolaethau syml yw cyfradd **cynnydd naturiol**, ac mae'n amrywio'n helaeth rhwng gwledydd. Mae nifer o demograffwyr yn credu bod yna gysylltiad agos rhwng cyfraddau ffrwythlondeb a lefel datblygiad economaidd ardal. Maent yn dangos bod newidiadau sy'n gysylltiedig â diwydiannau a threfoli yn arwain at drawsnewid demograffig lle mae cyfraddau genedigaethau a cyfraddau marwolaethau uchel.

Mae'r **model trawsnewid demograffig** yn disgrifio sut mae'r cydbwysedd rhwng ffrwythlondeb a marwoldeb yn newid dros amser. Dangosir y **model trawsnewid demograffig** isod.
centre|400px

### Cam 1- Sefydlog Isel neu gam Cyn-drawsnewidiad
Yn y cam hwn mae'r cyfraddau genedigaethau a cyfraddau marwolaethau yn uchel ac yn agored i amrywiadau tymor byr. Mae'r gyfradd marwolaeth yn uchel o ganlyniad i ataliadau megis newyn ac afiechyd. Mae cyfraddau geni yn uchel wrth i bobl geisio cael y cyfle gorau i'w plant oroesi. Mae'r twf poblogaeth yn statig.

### Cam 2- Ehangu cynnar neu gam drawsnewid cynnar
Mae cyfraddau marw yn dechrau gostwng oherwydd safonau byw gwell, yn bennaf oherwydd gwelliannau mewn maeth ac iechyd cyhoeddus. Mae newynau ac epidemigau yn llai aml. Mae'r cyfraddau geni yn aros yn uchel gan fod plant yn ffynhonnell werthfawr o lafur teulu ac yn gweithredu fel sicrwydd yn nes ymlaen mewn bywyd. Yn y cam hwn mae poblogaeth yn cynyddu ar gyfradd gyflymach.

### Cam 3- Ehangu hwyr neu gam drawsnewidiad canol
Yn y cam hwn oherwydd technoleg well mewn amaethyddiaeth a diwydiant ynghyd â systemau addysg well a deddfwriaeth yn rheoli cyflogaeth plant, ceir gostyngiad yng ngwerth economaidd a cymdeithasol plant ac felly ceir lleihad yn y cyfraddau geni. Mae gwelliannau sy'n dal i barhau mewn safon byw yn gyffredinol ac mewn iechyd cyhoeddus yn arwain at ostyngiad yn y cyfraddau marwolaethau. Mae cyfradd twf poblogaeth yn dechrau gostwng

### Cam 4- Sefydlog isel neu gam drawsnewid hwyr
Yn y cam hwn mae'r cyfraddau genedigaethau a cyfraddau marwolaethau yn isel ac mae'r boblogaeth yn weddol sefydlog efo rhai ysbeidiau lle bo'r gyfradd geni'n amrywio. Dyma'r cam mae'r Deyrnas Unedig ynddo.

### Cam 5- Dirywiad poblogaeth
Mae rhai demograffwyr am ychwanegu'r pumed cyfnod i'r model. Mae dirywiad poblogaeth yn digwydd pan nid oes yna waith ac mae gwlad yn dad-diwydianeiddio ac felly mae yna lai o alw am swyddi. Mae hyn yn digwydd yn Yr Almaen ac yn Yr Eidal ar y foment.

## Strwythurau Poblogaeth y camau
Cynrychiolir strwythurau poblogaeth y cyfnodau gan y **pyramidiau poblogaeth** isod.
650px|centre

## Manteision y model
*Hawdd i'w ddeall
*Dangos llawer o ddata ar un graff
*Perthnasol i bob gwlad
*Cymharu yn haws
*Gellir mesur y cynnydd naturiol

## Anfanteision y model
*Dim llawer o fanylder
*Nid yw'n fanwl gywir
*Nid yw'n dangos tystiolaeth o rhyfel neu trychineb naturiol.
*Mae yna rhai eithriadau (e.e. Irac)
*Dim cyfnod 6

Categori:Poblogaeth
Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru

Sefydlwyd **Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru** yn 1955 gan Undeb Gwyddbwyll Cymru.

:

## Pencampwyr gwyddbwyll Gohebu 
**WCCA** (1963-1999)

# M. Jones (1965-1966)
# M. Jones (1966-1967)
# M. Jones (1967-1968)
# F. Waite (1968-1969)
# F. Cunnane (1969-1970)
# T. Jones (1970-1971)
# F. Cunnane (1971-1972)
# J. Lang (1972-1973)
# F. Cunnane (1973-1974) 
# David Vaughan (1974-1975)
# T. Jones (1975-1976)
# David Vaughan (1976-1977)
# C. Wills (1977-1978)
# David Vaughan (1978-1979)
# David Vaughan (1979-1980)
# David Vaughan (1980-1981)
# Charles Morris (1981-1982)
# David Vaughan (1982-1983)
# D. Jones (1983-1984)
# D. Jones (1984-1985)
# Stuart Hutchings (1985-1986)
# David Vaughan (1986-1987)
# R. Davies (1987-1988)
# John Coleby (1988-1989)
# John Coleby (1989-1990)
# John Coleby (1990-1991)
#   (1990-1991)
# Jason Garcia (1991-1992)
# Anthony Baker (1992-1993)
# Glyn Sinnett (1993-1994)
# Anthony Baker (1995-1996)
# David James (1996-1997)
# David Phillips (1997-1998)
# David Phillips (1998-1999)

**WCCF** (2012-...)

# Helen Sherwood (2017-2018)  
# Russell Sherwood (2019-2020)  
# Jonathan Blackburn (2021-2022)  
# William Bishop (2022-2024)  

## Dolenni Allanol
*Gêmau Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru 2011 i gyd ar gemaugwyddbwyll.com 
*Gêmau Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru 2010 i gyd ar gemaugwyddbwyll.com 
*Gêmau Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru 2009 i gyd ar gemaugwyddbwyll.com 
*Gêmau Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru 2008 i gyd ar gemaugwyddbwyll.com 

Categori:Gwyddbwyll yng Nghymru
Gwyddbwyll
Categori:Sefydliadau 1955
Bws

bawd|Benz-Omnibus, 1896
Mae **bws** yn gerbyd a ddefnyddir i gludo teithwyr. Yn gyffredinol, gall bws gael digon o seddi i gludo unrhyw le rhwng 8 a 300 o deithwyr. Bysiau yw'r trafnidiaeth cyhoeddus mwyaf cyffredin, er eu bod yn cael eu defnyddio yn nhwristiaeth ac fel cludiant preifat.

Gyda tŵf y defnydd o fysiau gwelwyd yr angen am adeiladu safleoedd bws pwrpasol, fel arfer gydag elfen o gysgod rhag y tywydd. Ceir amrywiaeth eang iawn yn nyluniad yr arhosfeydd bws yma.

## Dolen Allanol 
* Diffiniadau o wahanol fathau o fysiau 

## Cyfeiriadau 

Categori:Cerbydau ffordd
Paganiaeth fodern

am Haustblot yn Björkö, Sweden. Mae'r delw pren, mawr yn cynrychioli'r duw Frey.]]

Mae **paganiaeth fodern**, hefyd a elwir yn **baganiaeth gyfoes** a **neo-baganieth**, yn cynnwys nifer o fudiadau crefyddol newydd sy'n seiliedig ar gredoau pobl gyn-fodern ar draws Ewrop, Gogledd Affrica, a'r Dwyrain Agos. Er gwaethaf ambell i beth mewn cyffredin, mae mudiadau paganaidd cyfoes yn amrywiol, ac nid oes rhyngddynt yr un set o gredoau, arferion, nag ysgrythurau. Mae rhai ysgolheigion crefydd yn eu hastudio yn grefyddau gwahanol, unigryw, tra bod eraill yn astudio paganiaeth fodern yn un grefydd ddatganoledig.

Mae dilynwyr paganiaeth fodern yn defnyddio ffynonellau ethnograffig, llên werinol, cyn-Gristnogol i raddau amrywiol; mae llawer ohonynt yn dilyn ysbrydolrwydd, gan wybod ei fod yn hollol fodern, tra bod eraill yn honni eu bod yn dilyn credoau cynhanesyddol, neu fel arall, maent yn ceisio adfywio crefyddol cynhenid mor fanwl gywir ag y bo modd. Disgrifir mudiadau paganaidd modern yn aml ar sbectrwm, o adluniaeth amldduwiol, sy'n ceisio adfywio crefyddau paganaidd hanesyddol; i fudiadau eclectig, sy'n blendio elfennau athroniaethau a chrefyddau gyda phaganiaeth hanesyddol. Mae amldduwiaeth, animistiaeth, a phantheistiaeth yn nodweddion cyffredin ar draws diwinyddiaeth baganiaeth. Mae paganiaid modern hefyd yn gallu bod yn anffyddwyr, gan ddilyn credoau paganaidd ond hefyd yn credu mewn seciwlariaeth. Gall paganiaid dyneiddiol, naturiolaidd neu seciwlar adnabod duwiau fel archdeipiau neu drosiadau defnyddiol ar gyfer gwahanol gylchredau bywyd, neu ail-fframio hud fel arfer seicolegol yn unig.

Mae paganiaeth fodern yn cael ei chysylltu â mudiad yr Oes Newydd, gydag ysgolheigion yn amlygu'r hyn sydd ganddynt mewn cyffredin, ynghyd â'r hyn sy'n wahanol rhyngddynt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Neo-baganiaeth
Undeb Gwyddbwyll Cymru

Ffederasiwn gwyddbwyll cenedlaethol Cymru yw **Undeb Gwyddbwyll Cymru**. Fe'i sefydlwyd ar 19 Mehefin 1954 drwy uno cymdeithasau yn ne Cymru a Mynwy, ac i ddechrau roedd yn rhan o Ffederasiwn Gwyddbwyll Prydain (BCF). Sefydlodd yr Undeb Pencampwriaeth Gwyddbwyll Cymru yn 1955.

Ar 15 Tachwedd 1969 datgysylltodd wrth y BCF a gwneud cais i fod yn aelod llawn ac annibynnol o Ffederasiwn Gwyddbwyll y Byd. Un o arweinwyr yr ymgyrch dros undeb annibynnol i Gymru oedd y Prifardd a'r llenor T. Llew Jones. Derbyniwyd y cais gan FIDE yng Nghyngres Siegen yn 1970 a chafodd Cymru'r cyfle i gystadlu yn ei Olympiad Gwyddbwyll cyntaf yn Skopje 1972, gan ddod yn y 43ain safle o 62.

Nod yr Undeb yw hyrwyddo, trefnu a rheoli gwyddbwyll gystadleuol led led Cymru. Ei slogan yw *Ymosodiad Dewr, Amddiffyniad Sicr*.

## Dolenni allanol
* 

Categori:Gwyddbwyll yng Nghymru
Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Categori:Sefydliadau 1954
Reservoir Dogs

***Reservoir Dogs*** (1992) oedd ffilm gyntaf y cyfarwyddwr a'r ysgrifennwr Quentin Tarantino. Portreada'r ffilm yr hyn sy'n digwydd cyn ac ar ôl i ladrad o emau fynd o'i le. Mae'r ffilm yn serennu Harvey Keitel, Steve Buscemi, Tim Roth, Michael Madsen, Quentin Tarantino, Eddie Bunker, Chris Penn a Lawrence Tierney. Roedd gan Tarantino rôl fechan yn y ffilm. Amlyga'r ffilm nifer o themâu ac elfennau gweledol sydd wedi dod yn nodweddiadol o waith Tarantino: troseddau treisgar, cyfeiriadau at ddiwylliant pop, deialog cofiadwy, iaith gref a llinnyn stori na sydd yn unionlin.

Ystyrir y ffilm yn glasur ym myd ffilmiau annibynnol ac yn lwyddiant cwlt. Enwyd y ffilm y "Ffilm Annibynnol Gorau Erioed" gan gylchgrawn *Empire*. Derbyniodd y ffilm feriniadaethau canmoladwy a chanmolwyd y cast. Er na hyrwyddwyd y ffilm lawer pan gafodd ei rhyddhau, roedd y ffilm yn lwyddiant cymhedrol, gan wneud $2,832,029, ac felly'n ad-ennill y cyllid a wariwyd arni. Fodd bynnag, bu'r ffilm yn lwyddiant ysgubol yn y Deyrnas Unedig; gwnaeth £6.5 miliwn yn y swyddfa docynnau a chynyddodd ei phoblogrwydd yn sgîl llwyddiant y ffilm Pulp Fiction, hefyd gan Tarantino. Yn aml, beirniedir y ffilm am y trais a'r rhegfeydd a gynhwysir, a dywedir i aelodau o'r gynulleidfa gerdded allan yn ystod golygfa o artaith.

Rhyddhawyd trac sain o'r enw *Reservoir Dogs: The Original Motion Picture Soundtrack* i gyd-fynd â'r ffilm, sy'n cynnwys caneuon a ddefnyddiwyd yn y ffilm, yn bennaf caneuon o'r 1970au. Yn 2006, rhyddhawyd gêm fideo a gafodd adolygiadau cymysg. Fel y ffilm, ystyriwyd y gêm yn ddadleuol oherwydd ei natur dreisgar.

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Quentin Tarantino
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau trosedd o Unol Daleithiau America
Gladiator (ffilm)

Mae ***Gladiator*** (2000) yn ffilm epig a gyfarwyddwyd gan Ridley Scott, ac sy'n serennu Russell Crowe, Joaquin Phoenix, Connie Nielsen, Oliver Reed, Djimon Hounsou, Derek Jacobi, a Richard Harris. Portreada Crowe y Cadfridog Maximus Decimus Meridius, ffefryn yr Ymerawdwr Marcus Aurelius a fradychir gan ei fab uchelgeisiol, Commodus (Phoenix). Wedi ei ddal a'i garcharu ar ymylon yr Ymerodraeth Rufeinig, dringa Maximus risiau'r arena gladitoraidd er mwyn cael dial am lofruddiaeth ei deulu a'i ymerawdwr.

Rhyddhawyd y ffilm yn yr Unol Daleithiau ar y 5ed o Fai, 2000 i adolygiadau canmoladwy. Enillodd bump o Wobrau'r Academi yn 73fed seremoni wobrwyo yr Academi, gan gynnwys y Ffilm Orau a'r Actor Gorau (Crowe).

Saethwyd rhannau o'r ffilm yn Aït Benhaddou, Moroco.

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau hanesyddol
Wo hu cang long

Mae ***Wo hu cang long*** (gwreiddiol Tsieinëeg: *臥虎藏龍*) (neu ***Crouching Tiger, Hidden Dragon*** i fwyaf o siardwyr Cymraeg) yn ffilm Tsieniaidd a ryddhawyd yn 2000.

Categori:Ffilmiau 2000
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Ang Lee
Categori:Ffilmiau Tsieinëeg Mandarin
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
An Inconvenient Truth

Mae ***An Inconvenient Truth*** (2006) yn ffilm dogfennol am gynhesu byd-eang a gyfarwyddwyd gan Davis Guggenheim, ac a gyflwynwyd gan cyn Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau, Al Gore. Bu noson agoriadol y ffilm yng Ngŵyl Ffilmiau Sundance ac agorodd yn Efrog Newydd a Los Angeles ar y 24 Mai 2006. Rhyddhawyd y ffilm ar DVD gan Paramount Home Entertainment ar y 21 Tachwedd 2006. Cyrhaeddodd llyfr gan Gore o'r enw "An Inconvenient Truth: The Planetary Emergency of Global Warming and What We Can Do About It", a oedd yn cyd-fynd â'r ffilm rhif 1 ar restr y New York Times o werthwyr gorau ar 2 Gorffennaf 2006. Enillodd y ffilm ddogfen Wobr yr Academi am y Ffilm Ddogfennol Orau a'r Gân Wreiddiol Orau.

Gwnaeth y ffilm $49 miliwn yn y swyddfa docynnau yn fyd-eang, gan wneud An Inconvenient Truth y pedwerydd ffilm ddogfen mwyaf llwyddiannus o safbwynt masnachol yn yr Unol Daleithiau, ar ôl Fahrenheit 9/11, March of the Penguins, a Sicko.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau dogfen Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Ysgolion Cymru

Ceir nifer o wahanol ysgolion yng Nghymru.

Gweler:
* Ysgol Gymraeg
* Ysgolion cynradd Cymru
* Ysgolion uwchradd Cymru

## Gweler hefyd
* Addysg Gymraeg
* Ysgolion Cylchynol Cymreig (18g)

Categori:Addysg yng Nghymru
Duster Bennett

Canwr a cherddor y felan oedd **Anthony "Duster" Bennett** (23 Medi 1946 - 26 Mawrth 1976). Cafodd ei eni yn Y Trallwng, Powys.

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Faldwyn
Ysgawen

Coeden yw'r **ysgawen** (Lladin: *Sambucus nigra*; Saesneg: *Elder*). Coeden â chryn dipyn o goelion (neu ofergoelion) yn perthyn iddi; credir er enghraifft ei bod yn cadw ysbrydion drwg i ffwrdd. Defnyddid ei blodau, sy'n tyfu ym Mehefin, i wella llais cryg neu annwyd cas.

Mae'r ffrwyth yn edrych fel grawnwin bychain ac yn llawn o rinweddau.

## Perthynas â phobl
Wrth ymweld â Chymru yn 2010 dangosodd Mathilde Becam, Llydawes ieuanc o Lampaul-Guillimiau, sut i wneud *sifflet*, neu chwiban o frigyn ysgaw sy’n gwneud sŵn tebyg i gorn Llydewig. Tynnwch y canol allan yn ofalus gyda chŷn a gwnewch dwll tua chentimedr o un pen. Clymwch ddarn o fag plastic tenau dros y pen hwnnw a lleisiwch drwy’r twll. Mae’r sŵn yn rhyfeddol.

## Rhinweddau meddygol
Dylid casglu wyth neu ddeg o ddail y 'sgawen a'u torri'n fân a'u berwi am ddeng munud mewn hanner peint o ddŵr, gyda mêl i'w felysu os oes angen. Mae'n ddull gwych a naturiol i glirio'r croen o unrhyw smotiau ac amhuredd ac i lanhau'r perfedd.

Gallwch ddefnyddio blodau'r ysgwaen (tuag owns) mewn peint o ddŵr a'u trwytho am ddeng munud, ei hidlo a'i yfed deirgwaith y dydd at gatár, bronceitis, y frech goch, gwynegon (neu gricmala) dolur gwddw neu at gowt.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Coed
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Adoxaceae
Hydoddedd

[230px|dde|bawd|ion [Sodiwm yn cael ei hydoddi mewn dwr]]
**Hydoddedd** yw màs yr hydoddyn sy'n medru hydoddi. Gall hydoddiant ond dal mas penodol o solid; os ychwanegir unrhyw fas yn fwy na hyn, fe fydd yr hydoddiant yn ddirlawn ac ni fydd rhan yn hydoddi. Hydoddiant dirlawn yw hydoddiant sy'n llawn o solid a ni ellir hydoddi fwy o'r solid.

## Hydoddi ïonig 
Wrth i gyfansoddion ïonig hydoddi, mae yna ddau gam:

# Torri'r ddellten ïonig:
::ΔHdellten yw'r egni sydd angen i dorri'r ddellten ïonig.
# Rhyngweithio â molecylau dŵr:
::ΔH(hyd) yw'r egni hydradiad sef yr egni sy'n cael ei rhyddhau wrth i'r ïonau ryngweithio â'r molecylau dŵr.

**ΔH Hydodd = ΔH (hyd) + ΔHdellten **

Os yw'r gwerth ΔH(Hydodd) yn −1 fe fydd yr hydoddyn yn hydawdd.
Os yw'r gwerth ΔH(Hydodd) yn >10KJ mol−1 fe fydd yr hydoddyn yn anhydawdd.

Categori:Cemeg
Dail troed yr ebol

Llysieuyn bychan a dyfir mewn gardd neu yn rhydd mewn gwrychoedd ydy **dail troed yr ebol** neu **carn yr ebol** (Lladin: *Tussilago farfara*; Saesneg: *Coltsfoot*). Ystyr y gair Lladin *Tussilago* ydy 'Lleihau pesychu' ac mae wedi cael ei ddefnyddio ers canrifoedd at anhwylderau'n ymwneud â'r ysgyfaint, anhwylderau megis asma neu beswch. O ran pryd a gwedd, maen nhw'n edrych yn debyg iawn i ddant y llew. Mae'r llysieuyn rhwng 10&nbsp;cm a 30&nbsp;cm o ran maint.

Cynhyrchir melysion ar gyfer dolur gwddw wedi ei wneud gan ''Stockley's Sweets of Oswaldtwistle'' gyda dail carn yr ebol - o'r enw "Coltsfoot Rock".

## Rhinweddau meddygol 
Gellir casglu'r dail yn y gwanwyn a'u berwi mewn peint o ddŵr mewn sosban fawr heb glawr nes y daw hyd at hanner y dŵr. Wedi ei hidlo ac ychwanegu mêl a lemwn ynddo gellir ei yfed deirgwaith y dydd bob yn llwyaid. Dywedir hefyd fod y blodyn ei hun yn medru gwella anhwylderau'r croen.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Meddygon Myddfai
* Llysiau Rhinweddol

Categori:Asteraceae
Categori:Llysiau
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Danadl poethion

bawd|de|320px|Y pigiadau bach
Llysieuyn bychan rhwng 20 – 60&nbsp;cm yw **danadl poethion** neu'r **dynaint** neu weithiau **dynad** (Lladin: *Urtica dioica*; Saesneg: *nettle*) ac mae fel arfer yn tyfu fel chwynyn mewn hen erddi neu wrychoedd. Ceir rhwng 35 a 40 math gwahanol ohono.

## Llysiau rhinweddol
Mae danadl poethion yn gyfoethog o rinweddau ac yn cynnwys: asid carbonig, asid fformig, aminia, haearn, ffosffadau a Fitamin A. Gellir eu bwyta fel bresych (wedi'u berwi) gyda chaws mân neu fenyn, neu yfed y dŵr fel te: sydd yn dda at gowt a chael gwared o gerrig o'r corff.

Mae un astudiaeth o'r gwenwyn sydd ynddynt yn mynnu fod seratonin, asid ocsalig ac asid tartarig ynddo.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Meddygon Myddfai
*Llysiau Rhinweddol
*Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

## Dolennau allanol
*  Gwefan sut i ddefnyddio danadl 

Categori:Urticaceae
Categori:Llysiau
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Cennin (gwahaniaethu)

Gallai **cennin** gyfeirio at un o sawl planhigyn blodeuol:

* Cennin (Saesneg: *leek*)
* Cennin ewinog (y planhigyn garlleg gwyllt)
* Cenhinen wyllt (planhigyn yn nheulu'r nionyn gydag ogla ggarlleg arno)
* Cennin Pedr (daffodil)
* Cennin syfi (ar lafar yn y De am *chives*)
* Cennin y brain (*hyacinths* gwyllt)
**Clychau'r gôg (enw amgen mewn rhai ardaloedd: Cennin y brain)
* Cennin y gwinwydd (Lladin: *narcissi*)

## Ffynhonnell
**Geiriadur Prifysgol Cymru*, cyfrol 1, tud. 464.