Rhaganadliad

Mewn seineg, mae **rhaganadliad** yn golygu cyfnod o ddileisedd neu anadliad cyn cau cytsain argaeol ddi-lais, sydd yn gyfwerth â sain fel [h] yn dod cyn y gytsain. Felly, pan gaiff cytsain ei rhaganadlu, mae'r glotis ar agor am gyfnod cyn ei chau. Er mwyn nodi rhaganadliad yn yr Wyddor Seingol Ryngwladol, gellir rhoi ⟨ʰ⟩ o flan y gytsain raganadlog. Er hynny, mae'n well gan Ladefoged and Maddieson nodi clwstwr o gytseiniaid, e.e. ⟨hk⟩ yn lle ⟨ʰk⟩.

## Teipoleg
Mae rhaganadlu yn weddol anghyffredin ymhlith ieithoedd y byd, a honna rhai nad yw'n gyferbyniol yn ffonemig. Noda Ladefoged a Maddieson Fel arfer, ymddengys cytseiniaid rhaganadledig mewn amrywiad rhydd â chlystyrau o ffrithiolion, er y gallai fod ganddynt berthynas syncronig a diacronig â llafariaid hirion neu glystyrau [s]-ffrithiolyn.

Gall rhaganadliad ymddangos mewn sawl ffurf wahanol. Er mai ffrithiad glotol, sain megis [h], yw'r fwyaf arferol, gall y ffrithiolyn neu'r llafariad flaenorol effeithio ar yr union ansawdd ffonetig, gan droi'n  ar ôl llafariaid caeedig. Mae ynganiadau posibl eraill yn cynnwys 

Mae rhaganadlu yn ansefydlog iawn yn syncronig ac yn ddiacronig ac yn aml iawn y bydd ffrithiolyn neu hwyhau'r llafariad flaenorol yn cymryd ei le.

## Mynychter
Yn yr ieithoedd Germanaidd Gogleddol y mae'r enghreifftiau enwocaf o raganadliad, yn Islandeg a Ffaröeg yn bennaf ond hefyd mewn rhai o dafodieithoedd Norwyeg a Swedeg. Nodwedd amlwg yng Ngaeleg yr Alban yw hi hefyd, dylanwad Llychlynnaidd ar yr iaith yn ôl pob sôn. Ceir rhaganadlu hefyd yng ngogledd-orllewin Ewrop yn y mwyafrif o ieithoedd Samaidd. Nid oes rhaganadlu yn Sameg Inari, lle y'i disodlwyd gan ôl-anadlu. Mae gwhaniaeth barn ynghylch y berthynas hanesyddol rhwng rhaganadliad mewn ieithoedd Samaidd a Llychlynnaidd: mae cytundeb bod cysylltiad rhyngddynt ond nid ar o ba un o'r ddau grŵp y daeth rhaganadlu yn wreiddiol.

Yn ogystal ag yng ngogledd Ewrop, ceir rhaganadliad ym Mongoleg Halh ac mewn sawl un o ieithoedd brodorol America, gan gynnwys Cree, Ojibwe, Fox, Miami-Illinois, Hopi a Purepecha.

## Enghreifftiau
### Saesneg
Mewn rhai acenion, fel acen Newcastle ymhlith menywod ifanc, a chan rai o siaradwyr Saesneg Dulyn, gall  ar ddiwedd gair neu ymadrodd gael eu rhaganadlu.

**kappi* , 'arwr'
**hattur* , 'het'
**þakka* [ˈθaʰka] 'diolch'

### Mazateceg Huautla
Ym Mazateceg Huautla, gall rhaganadliad ymddangos ar ddechrau gair, nodwedd unigryw, efallai, ymhlith ieithoedd sydd yn cynnwys rhaganadliad:

* - 'pysgodyn'
* - 'briw'
* - 'bach'
* - 'sofl'

### Ieithoedd Samaidd
Yn yr ieithoedd Samaidd, ceir rhaganadliad ar ffrithiolion ac affrithriolion di-lais ym mhob man ynganu () ynghanol geiriau. Yn yr ieithoedd gorllewinol (Sameg Deheuol, Ume, Pite, Lule a Gogleddol) ac yn Sameg Sgolt, mae rhaganadliad yn effeithio ar gytseiniaid hirion a lled-hirion. Yn yr ieithoedd dwyreiniol (Akkala, Kildin a Ter), dim ond cytseiniaid hirion a raganedlir. Mae'n debyg bod hyn yn cynrychioli dwy don o newid: cyfnod cynnar o raganadlu cytseiniaid hirion sydd yn dyddio'n ôl i Broto-Sameg, ac yna rhaganadlu eilaidd ar gytseiniaid lled-hirion sydd yn tarddu o ardal Sameg Gorllewinol ac a ymledodd tua'r dwyrain at Sameg Sgolt.

Mewn sawl iaith Samaidd, mae ffrwydrolion ac affrithiolion rhaganadledig yn cyferbynnu â ffrwydrolion di-lais llac, oherwydd naill ai datrwynoli clystyrau cynharach (e.e. *[nt] > ) neu mewn cysylltiad â graddoliad cytseiniol.

### Gaeleg yr Alban 
Serch hynny, yng Ngaeleg yr Alban, oherwydd colled hanesyddol y ffrwydrolion, mae rhaganadlu yn ffonemig mewn safleoedd canolog ac olaf ar ôl llafariaid acennog.

bawd|Bras amcan o fynychter rhaganadliad yn nhafodieithoedd Gaeleg yr Alban
Mae ei gryfder yn amrwyio o ardal i ardal a gall ymddangos fel [ʰ] neu [h], neu mewn ardaloedd lle y mae rhaganadlu cryf, fel [ç] neu [x]. Mae ymddangosiad rhaganadlu yn dilyn hierarchiaeth o /k/ > /t/ > /p/. Felly os oes gan dafodiaith raganadlu ar , bydd ganddi ymhob man ynganu arall. Ymddengys rhaganadliad fel a ganlyn:
***Ardal 1** fel  a 
***Ardal 2** fel  a 
***Ardal 3** fel  a 
***Ardal** **4** fel 
***Ardal** **5** fel  a  (dim rhaganadlu ar /t/ a /p/)
***Ardal** **6** heb raganadlu

Ceir nifer o barau cyferbyniol:
* *glag* [klˠ̪ak] "cloc" a *glac* [klˠ̪axk] "cydia"
* *ad* [at̪] "het" ac *at* [aht̪] "cornwyd"
* *leag* [ʎɛk] "tafla i lawr" a *leac* [ʎɛxk] "carreg llorio"
* *aba* [apə] "abad" ac *apa* [ahpə] "epa"

## Clystyrau h
Er ein bod yn anodd gwahaniaethu rhwng cytseiniaid rhaganadlog a chlystyrau o /h/ a chytsain ddi-lais, nid yw'r gwrthwyneb yn wir. Ceir sawl iaith fel yr Arabeg a'r Ffinneg lle y mae pawb yn ystyried y fath glystyrau yn rhai cytseiniol.

## Nodiadau
## Cyfeiriadau
*
*
*
*
* 
* 
* 
*
*
*
*
*

Categori:Seineg
Categori:Termau iaith