Korrika

bawd|265px|Hanes y Korrika, a ysbrydolodd Siôn Jobbins i gychwyn Ras yr Iaith.

bawd|250px|15fed Korrika yn mynd trwy Soraluze
bawd||400px|Croesawu'r Korrika
bawd|250px|Taith Korrika 2013.
bawd|250px|Pasio pastwn 'y tyst' o law i law pob cilomedr
Rhediad 2300&nbsp;km (1400 milltir) ydy'r **Korrika** *(Rhedeg)* a gynhelir pob ail flwyddyn ers 1980 er mwyn hyrwyddo'r iaith Fasgeg.

Mae miloedd o bobl yn cymryd rhan, gan redeg yn eu tro rhannau'r marathon trwy'r dydd a thrwy'r nos am 11 diwrnod dros Euskal Herria (Gwlad y Basg). Trefnir y rhediad gan fudiad AEK i godi arian ar gyfer eu canolfannau dysgu Basgeg ac ymgyrchoedd llythrennedd i oedolion.

Mae rhedwr ar flaen y Korrika yn dal yn uchel 'y tyst' sef pastwn pren, yn debyg i'r modd mae rhedwr Olympaidd yn dal y fflam. Mae pastwn 'y tyst' yn cael ei basio ymlaen i redwr nesaf pob cilomedr.

Wrth i'r Korrika cael ei rhedeg dydd a nos mae'n meddwl bod pastwn 'y tyst' yn mynd o law i law yn ddi-stop am 11 diwrnod.

Mae arian yn cael ei godi trwy 'brynu' neu noddi cilomedrau'r rhedwyr.

Y tu mewn y pastwn mae neges gudd wedi'i ysgrifennu. Tynnir y neges a'i darllen ar ddiwedd y 2300&nbsp;km fel uchafbwynt y seremoni derfynol.

## Slogan y flwyddyn
Tu ôl i'r rhedwr yn dal y pastwn mae trof mawr o redwyr eraill gyda baner slogan Korrika y flwyddyn honno.

Mae rhai sloganau y gorffennnol wedi cynnwys:
* *Euskara, zeurea* (Mae Euskara yn berthyn i ti)
* *Maitatu, ikasi, ari... euskalakari* (Caru, dysgu, ymarfer yr Iaith) 
* *Ongi etorri euskaraz* (Croeso i fywyd yn yr iaith)
* *Heldu* (Cyrraedd)
* Yn 2015: *Eusk – ahal- dun* (chwarae ar y gair 'Euskaldun' = siaradwr yr iaith gyda'r gair 'ahal' = gallu)

Wrth gyrraedd trefi a phentrefi croesawir y rhedwyr gan dorfeydd yn chwifio baneri a digwyddiadau cerddoriaeth a dawnsio.

## AEK
Trefnwyr y Korrika yw *Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea* - AEK (Llythrennedd a Chydweithrediad dros Fasgeg). Mudiad a sefydlwyd ym 1976 i hyrwyddo *Euskara* – yr iaith Fasgeg trwy ei dysgu fel ail iaith i oedolion.

Mae AEK hefyd yn rhoi cryn bwyslais ar lythrennedd ac yn annog a chynorthwyo oedolion sydd yn siaradwyr Euskara yn barod i fod yn hyderus gyda ysgrifennu a darllen yr iaith.

Mae AEK wedi datblygu  rhwydwaith eang o dros 100  Euskaltegi (canolfannau dysgu'r iaith Fasgeg) sydd yn cyflogi dros 600 o athrawon. Mae'r Euskaltegi bellach wedi'u lleoli ym mhob rhan o Euskal Herria (Gwlad y Basg), yn cynnwys yr ardaloedd yn Ffrainc a Nafarroa (Sbaeneg: *Navarra*).

Dechreuwyd AEK ar ddiwedd cyfnod pan orfodid y Sbaeneg yn unig iaith y wlad gan lywodraeth Madrid.

Ers y 1970au sefydlwyd senedd hunanlywodraethol yn debyg i Senedd Cymru mewn tair o saith talaith Gwlad y Basg. Yn yr ardaloedd yma mae'r llywodraeth Basgeg yn noddi'n hael gweithgaredd AEK. Ond yn y tair talaith  yn Ffrainc a hefyd Nafarroa (Sbaeneg: *Navarra*, talaith nid yw lywodraeth Sbaen yn cydnabod fel rhan o weddill Gwlad y Basg) mae statws a defnydd swyddogol o'r iaith dal yn gyfyngedig iawn.

Mae llywodraeth leol Nafarroa wedi bod yn wrthwynebus i'r Korrika'n croesi eu tiriogaeth a bu tensiwn rhwng y rhedwyr a'r Guarda Civil (heddlu milwrol Sbaen).

## Ysbrydoli gwledydd eraill
Mae llwyddiant y Korrika wedi ysbrydoli rhediadau dros ieithoedd eraill. 
* Correllengua - Catalunya
* Correlingua, - Galicia
* Ar Redadeg - Llydaw
* Rith – Iwerddon]]
* Ras yr Iaith – Cymru. Cynhaliwyd fersiwn Cymru o'r Korrika dros y Gymraeg am y tro cyntaf ar Wener 20 Mehefin 2014. Yn ystod y dydd, rhedodd hyd at 1,000 o bobl o Senedd-dy Glyn Dŵr ym Machynlleth trwy ganol trefi Aberystwyth, Tregaron, Llambed, Aberaeron, Cei Newydd, Llandysul, Castell Newydd Emlyn ac Aberteifi

## Darllen pellach
* Teresa Del Valle, *Korrika: Basque Ritual For Ethnic Identity* (University of Nevada Press, 1994)
* Robin Evans, *Gwlad y Basg: Yma o Hyd! Hanes Goroesiad Cenedl* (Gwasg Carreg Gwalch, 2012)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan y Korrika
* Gwefan AEK - Mudiad Llythrennedd a Chydweithrediad dros Fasgeg
* Gwefan Ras yr Iaith 

Categori:Gwlad y Basg
Categori:Basgeg