open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Likes of Us

Casgliad o straeon i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Stan Barstow yw ***Likes of Us*** gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Dyma gasgliad o straeon sy'n rhychwantu cyfnod o hanner canrif. Detholiad glasurol o waith un o awduron mwyaf allweddol gwledydd Prydain yn ystod ail hanner yr 20g.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Nofelau Saesneg
The Autobiography of a Super-Tramp

Hunangofiant Saesneg gan y llenor Cymreig W. H. Davies yw ***The Autobiography of a Super-Tramp***, a gyhoeddwyd yn 1908.

Hunangofiant W. H. Davies. Rhwng 1893 ac 1899, treuliodd W. H. Davies ei amser yn grwydryn, gan wneud gwaith tymhorol yn America a Chanada. Treuliodd aeaf mewn carchar ym Michigan, hwyliodd ar hyd afon y Mississippi ar gwch a oedd yn gartref iddo a chroesodd gefnfor Cefnfor yr Iwerydd fel porthmon.

## Argraffiadau
Cyhoeddwyd argraffiad newydd yn y gyfres Library of Wales gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print. ISBN 9781908946867 

Mae copi digidol o'r gyfrol ar gael ar Rootsweb http://freepages.rootsweb.com/~alwyn/books/Supertramp/index.htm

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Hunangofiannau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Hunangofiannau Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau 1908
Categori:Llwybrau Byw
Categori:W. H. Davies
Cosmic Latte

Stori Saesneg gan Rachel Trezise yw ***Cosmic Latte*** gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Ail gasgliad o straeon byrion Rachel Trezise. Ceir yma un-ar-ddeg stori sy'n cynnwys amrywiaeth o gymeriadau - mudwyr, mewnfudwyr, teithwyr a phobl ar eu gwyliau.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Lucknow Ransom

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Glen Peters yw ***Lucknow Ransom*** a gyhoeddwyd gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Hynt a helynt Joan D'Silva, y wraig weddw a'r fam o Calcutta. Dilyniant i '''Mrs D'Silva's Detective Instincts and the Shaitan of Calcutta''.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Kolkata
Dream On

Nofel Saesneg gan Dai Smith yw ***Dream On*** a gyhoeddwyd gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Dyma nofel sy'n gyfuniad o gomedi dywyll, stori gyffrous, a golwg ar bethau sy'n ymwneud â chymhlethdodau bywyd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Walks Around Pembrokeshire

Teithlyfr Saesneg gan David Perrott yw ***Walks Around Pembrokeshire*** a gyhoeddwyd gan Kittiwake yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o 20 o deithiau cerdded o gwmpas Sir Benfro. Ceir mapiau, cyfarwyddiadau clir a chyfeiriadau at fannau hanesyddol a daearyddol diddorol.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Teithlyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau am Sir Benfro
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Awakening

Nofel Saesneg gan Stevie Davies yw ***Awakening*** a gyhoeddwyd gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel wedi'i gosod yn y flwyddyn 1860. Mae'n flwyddyn wedi cyhoeddi gwaith Charles Darwin, *The Origin of Species*, ac mae'r ddwy chwaer Anna a Beatrice Pentecost yn dihuno i fyd wedi'i chwalu gan wyddoniaeth, radicaliaeth a gwrthryfel ffeministaidd, hefyd symudiadau crefyddol carismatig, cynhyrfiadau ysbrydol, colledion chwerw a thrawma meddygol.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
The Witch Doctor of Umm Suqeim

Casgliad o storiau byrion Saesneg gan Craig Hawes yw ***The Witch Doctor of Umm Suqeim*** a gyhoeddwyd yng Nghymru gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad
Mae'n gasgliad o straeon byrion yn cynnig golwg ar ddinas Dubai (prifddinas yr Emiradau Arabaidd Unedig) y cyfnod cyfoes o safbwyntiau trigolion amrywiol o bob rhan o'r byd. Adroddir hanesion am galedi a moethusrwydd, paranoia a dieithriad, creulondeb a chariad gan adlewyrchu cymeriadau sy'n cynrychioli haenau cymdeithasol eang y ddinas.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Llyfrau am yr Emiradau Arabaidd Unedig
British and Irish Lions Player by Player

Llyfr hamdden Saesneg gan Liam McCann yw ***British and Irish Lions Player by Player*** a gyhoeddwyd gan G2 Rights Ltd yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Rhestr A-Z o gant o gewri tîm rygbi'r Llewod Prydeinig ac Iwerddon o 1896 hyd 2013, yn cynnwys gwybodaeth ystadegol am y chwaraewyr ynghyd â chofnod o'u cyfraniad i lwyddiant ac ysbryd y tîm.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Saesneg ar hamdden
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Rygbi
In Loco Parentis (llyfr)

Casgliad o gerddi Saesneg gan Pete Marshall yw ***In Loco Parentis*** a gyhoeddwyd gan Cinnamon Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Mae'r casgliad hwn o gerddi'n tynnu ar wybodaeth a phrofiad personol y bardd o weithio ym maes plant mewn gofal, gan ddeffro teimladau anghyfforddus yn y darllenydd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Gymru
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Loegr
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 21ain ganrif
Snowdonia & North Wales Footprint Focus

Teithlyfr Saesneg gan Rebecca Ford yw ***Snowdonia & North Wales*** a gyhoeddwyd yn y gyfres *Footprint Focus* gan Footprint yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nid yw'r gorffennol Celtaidd fyth ymhell wrth ichi ymweld â Gogledd Cymru. O gopa'r Wyddfa i lawr i'w thraethau glan môr Fictorianaidd, adlewyrchir hunaniaeth ac arwahanrwydd diwylliannol yr ardal hon o'r Deyrnas Unedig. Mae'r canllaw hwn yn cynnwys gwybodaeth werthfawr i ymwelwyr am drafnidiaeth, llety, cyfleusterau bwyd ac adloniant.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Teithlyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Dangerous Waters

Nofel ramant Saesneg gan Jane Jackson yw ***Dangerous Waters*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel ramant hanesyddol wedi ei gosod yn Lloegr yn 1812 sy'n adrodd stori afaelgar a swynol am fydwraig ifanc, abl a anfonir gan ei gwarchodwr i Jamaica, lle y trefnwyd iddi briodi perchennog planhigfa siwgwr.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Jamaica
Eye of the Wind

Nofel ramant hanesyddol, Saesneg gan Jane Jackson yw ***Eye of the Wind*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2012. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Mae'r nofel hon wedi'i gosod yng Nghernyw yn y flwyddyn 1795.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Nofelau Saesneg
Pembrokeshire and Gower Footprint Focus

Cyfeirlyfr Saesneg gan Rebecca Ford yw ***Pembrokeshire and Gower Footprint Focus*** a gyhoeddwyd gan Footprint yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Cyfeirlyfr poced  i lefydd i ymweld â hwy yn Sir Benfro a Phenrhyn Gŵyr.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Abertawe
Categori:Llyfrau am Sir Benfro
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Penrhyn Gŵyr
Categori:Teithlyfrau Saesneg
The Chain Garden

Nofel Saesneg gan Jane Jackson yw ***The Chain Garden*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel ramant hanesyddol wedi ei lleoli yng Nghernyw. Mae Grace Dameral, yn teimlo'n euog fod cynifer o ddynion yn marw yng ngwaith tun ei thad, ac mae'n treulio ei hamser yn cynorthwyo teuluoedd galarus y pentref ac yn gofalu am ei mam fregus a greodd ardd nodedig .

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Nofelau Saesneg
The Spaces Between

Casgliad o gerddi Saesneg gan Jorge Fondebrider yw ***The Spaces Between*** a gyhoeddwyd gan Cinnamon Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o gerddi pruddglwyfus a thelynegol, ysgytwol a doniol, dwys a chyrhaeddadwy gan feirniad a bardd o'r Ariannin, wedi eu cyfieithu gan yr academydd, nofelydd, bardd a chyfieithydd Richard Gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o'r Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Something in the Blood

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan J. G. Goodhind yw ***Something in the Blood*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Mae Honey Driver yn rheolwr ar westy yng Nghaerfaddon. Mae hi hefyd yn casglu hen ddillad isaf. Fel y 'bos', mae hi'n gyfrifol am rhedeg y gwesty ambell ddiwrnod, ond wedyn gall fod yn golchi'r llestri. Ond un diwrnod mae popeth yn newid. Mae Honey yn siarad gyda'r heddlu ar ran Cymdeithas Gwestai Caerfaddon.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
You Need Humour with a Tumour

Stori Saesneg gan Annmarie James-Thomas yw ***You Need Humour with a Tumour: Reflections on a Journey with Cancer*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori am ddewrder mam ifanc yn wyneb salwch difrifol cancr ceg y groth. Dyma gofiant teimladwy o'r modd y deliodd Annmarie a'i theulu â'r diagnosis, gan fyw bywyd i'r eithaf.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Llenyddiaeth yn ymwneud â chanser
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
My Guinea Pig Died with Its Legs Crossed

Cyfrol am addysgu ieithoedd, drwy gyfrwng y Saesneg gan Geraint Wyn Jones, yw ***My Guinea Pig Died with Its Legs Crossed: A Guide to Teaching Another Language*** a gyhoeddwyd yng Nghymru gan Atebol yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Llyfr ar addysgu ieithoedd gyda ffocws arbennig ar ddwyieithrwydd ac addysgu ail iaith. Mae'n cynnwys cyngor ymarferol i athrawon iaith a gweithgareddau astudio myfyriol i gynorthwyo datblygiad myfyrio beirniadol ar arferion addysgu. Mae'n hyrwyddo dull trochi, cyfannol a rhyngweithiol i addysgu ieithoedd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Llyfrau ffeithiol yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau ffeithiol Saesneg yr 21ain ganrif
Categori:Llyfrau ffeithiol Saesneg o Gymru am addysg
The Answer and Other Love Stories

Casgliad o storiau byrion Saesneg gan Rebbecca Ray yw ***The Answer and Other Love Stories*** a gyhoeddwyd yng Nghymru gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o straeon byrion gan Rebbecca Ray, awdures sy'n byw yng nghanolbarth Cymru.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Sinners and Shadows

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Catrin Collier yw ***Sinners and Shadows*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Y trydydd llyfr yn y gyfres *Brothers and Lovers* gan Catrin Collier. Wedi iddi gael ei gadael yn amddifad yn wyth oed, magwyd Rhian gan ei brawd creulon. Breuddwyd y forwyn bedair-ar-bymtheg oed yw cyfarfod gŵr a fydd yn ei charu, gan gynnig cyfle iddi fagu teulu.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
The Visitor

Nofel Saesneg gan Katherine Stansfield yw ***The Visitor*** a gyhoeddwyd gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.
Nofel gymhleth wedi'i lleoli yng Nghernyw, am gariad a cholled, ac sy'n rhychwantu'r cyfnod o 1880 hyd 1936.
## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales
## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Nofelau Saesneg
1918 Year of Victory - The End of the Great War and the Shaping of History

Llyfr hanes yn yr iaith Saesneg gan Ashley Ekins ac eraill yw ***1918 Year of Victory: The End of the Great War and the Shaping of History*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2010. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Mae'r llyfr hwn yn tarddu yn y flwyddyn 1918 ac mae'n nodi 90 mlynedd oddi ar ddiwedd y Rhyfel Mawr. Ceir yn y gyfrol gyfraniadau gan nifer o arbenigwyr ar y Rhyfel Byd Cyntaf, o sawl gwlad.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau hanes Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Long Road to Baghdad

Stori Saesneg gan Catrin Collier yw ***Long Road to Baghdad*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori deimladwy a hanesyddol gywir am wrthdaro rhwng ymerodraethau'r Dwyrain a'r Gorllewin, ac am gariad gwaharddedig sy'n bygwth gosod yr anialwch ar dân yn y Dwyrain Canol yn 1914.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Y Dwyrain Canol
Living Proof That Cats Do Have Nine Lives

Casgliad o straeon i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Janet Hayward yw ***Living Proof That Cats Do Have Nine Lives*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2011. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o straeon sy'n ceisio profi y gall cathod oroesi unrhyw beth - gan gynnwys ambell sefyllfa na fuasai ond cath wedi'i chreu yn y lle cyntaf!

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Llyfrau am gathod
A Poet's Pilgrimage

Teithlyfr Saesneg gan y bardd Cymreig W. H. Davies yw '''''A Poet's Pilgrimage'''*, a gyhoeddwyd yn 1918.
Cafwyd argraffiad newydd gan Cromen yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad
Ganwyd W. H. Davies yng Nghasnewydd yn 1871. Yn *A Poet's Pilgrimage'', a gyhoeddwyd yn 1918, disgrifir taith gerdded o Gaerfyrddin i Lundain, gyda disgrifiadau o'r daith ynghyd â'r bobl y cyfarfu â hwy ar y ffordd, yn cynnwys hebogwyr, crwydriaid, begerwyr, paffwyr a morwyr.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau 1918
Categori:Llenyddiaeth Saesneg Cymru
Categori:Llyfrau taith Cymreig
Categori:Teithlyfrau Saesneg
Categori:W. H. Davies
Matthew Warchus

Cyfarwyddwr a dramodydd Seisnig ydy **Matthew Warchus** (ganed 24 Hydref 1966). Mae'n briod â'r actores Lauren Ward ac mae ganddynt dri o blant.

Dewiswyd ei ffilm *Pride* i'w dangos fel rhan o'r adran Pythefnos y Cyfarwyddwyr yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes, lle'r enillodd y wobr Queer Palm ar 23 Mai, 2014.

Ym Mai 2014 cyhoeddwyd mai ef fydd cyfarwyddwr creadigol newydd Theatr yr Old Vic yn Llundain, yn olynu Kevin Spacey.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Genedigaethau 1966
The Beacons Way

Casgliad o ffotograffau mewn cyfrol yn yr iaith Saesneg gan John Sansom ac Arwel Michael yw ***Ffordd y Bannau / The Beacons Way*** a gyhoeddwyd gan Chris Barber: Walking Wales yn 2005. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Cyfeirlyfr lliw defnyddiol i lwybr 100 milltir Ffordd y Bannau o'r Fenni i Fethlehem, yn cynnwys mapiau, manylion am ddaeareg a golygfeydd, daearyddiaeth a llystyfiant, hanes a chwedlau cysylltiedig â lleoliadau ar y daith, a gwybodaeth am wasanaethau teithio a llety. 55 ffotograff lliw a 21 map lliw.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Teithlyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
The Moth Box

Casgliad o gerddi Saesneg gan Sue Moules yw ***The Moth Box*** a gyhoeddwyd gan Parthian Books yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Mae tirwedd a natur yn derbyn y prif sylw yn y casgliad hwn o gerddi telynegol, sy'n cynnwys sylwadau craff ar y modd y mae dynoliaeth yn rhyngweithio gyda byd natur.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau am fyd natur Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 21ain ganrif
Fishing Season

Llyfr hamdden Saesneg gan Philip Weigall yw ***Fishing Season*** a gyhoeddwyd gan Accent Press yn 2010. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Yn y gyfrol hon mae Philip Weigall yn nodi'r holl bethau sy'n gwneud pysgota â phlu yn gamp sydd yn rhoi mwynhad i gymaint o bobl. Mae'n llyfr myfyriol sy'n mynd at galon ac enaid pysgota - hobi sy'n llawn her, buddugoliaeth, siomedigaeth, rhwystredigaeth, ond yn bennaf oll, hobi sy'n rhoi bodlonrwydd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Saesneg ar hamdden
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Pysgota
Queer Palm

Gwobr  a noddir yn annibynnol ar gyfer ffilmiau LHDT a gyflwynir yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes ydy'r **Queer Palm**. Sefydlwyd y wobr yn 2010 gan y newyddiadurwr Franck Finance-Madureira sy'n trefnu'r digwyddiad yn flynyddol. Noddir y wobr gan Olivier Ducastel a Jacques Martineau, gwneuthurwyr y ffilmiau *Jeanne and the Perfect Guy*, *The Adventures of Felix*, *Crustacés et Coquillages*, a ''L'Arbre et la forêt''.

Gwobrwyir ffilmiau am eu hymdriniaeth o themâu LHDT ac fe'u dewisir o'r ffilmiau a enwebir neu a gyflwynir yn y Detholiad Swyddogol, Un Certain Regard, Wythnos y Beirniaid Rhyngwladol a Phythefnos y Cyfarwyddwyr.

## Enillwyr
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Queer Palm

Categori:Gŵyl Ffilmiau Cannes
Categori:Gwobrau ffilm
Categori:Gwobrau a sefydlwyd yn 2010
MônFM

Gorsaf radio cymunedol dwyieithog yw **MônFM** sy'n gwasanaethu ardal Ynys Môn a Gwynedd. 

Ers 2025, dyma'r unig wasanaeth radio Cymraeg sy'n annibynnol ar y BBC. Cynhelir yr orsaf ar sail wirfoddol, a'r cadeirydd yw Tomos Dobson.

Lawnswyd y gwasanaeth ar 96.8&nbsp;MHz, oddi wrth drosglwyddydd Penmynydd, ar 6 Mai 2021, gan dargedu rhannau dwyreiniol Ynys Môn a gogledd Gwynedd. Lawnswyd ar 102.5 FM, oddi wrth drosglwyddydd Nebo, ar 25 Mai 2021, gan wasanaethu gogledd Ynys Môn.

Ers hynny, mae'r trosglwyddydd gwreiddiol yn Gwalchmai yn darlledu MônFM ar 102.1 FM, gan dargedu rhannau gorllewinol Ynys Môn.

Mae'r orsaf hefyd wedi ennill nifer o wobrau diwydiant, gan gynnwys gwobrau Aur am ei raglen chwaraeon byw, *MônFM Sport*, a darllediad byw o Gwyl Cefni yn Llangefni, a gwobr efydd ar gyfer Gorsaf y Flwyddyn yng Ngwobrau Radio Cymunedol.

## Cyflwynwyr
*Kev Bach (Brecwast dydd Llun, dydd Mawrth a dydd Gwener)
*Tracy Austin (Bore Sul)
*Brian Cook (Prynhawn dydd Llun)
*Tom Cooke (Nos Lun, prynhawn dydd Mercher)
*Steffan Crocker (Prynhawn dydd Llun, dydd Mercher a dydd Gwener)
*Rheinallt Davies (Nos Sadwrn)
*Tomos Dobson (Brecwast dydd Iau, nos Fawrth a nos Sul)
*Rhys Edwards (Prynhawn dydd Gwener)
*Yvonne Gallienne (Nos Fawrth)
*Emyr Gibson (Prynhawn dydd Iau)
*Sarah Wynn Griffiths (Nos Iau)
*Cari Hedd (Brecwast dydd Iau, prynhawn dydd Sul)
*Paul Hughes (Brecwast dydd Sadwrn, Nos Iau)
*Ryan McKean (*MônFM Sport*)
*John Morrison (Bore Sul - rhaglen syndicâd)
*Gwyn Owen (Bore Mawrth - Gwener, Bore Sul)
*Chris Roberts (*The Rock Surgery)*
*Gavin Roberts (Nos Wener)
*Dai Sinclair (Brecwast dydd Mercher, Nos Fercher, prynhawn dydd Sul, Nos Sul)
*Dic Thomas (Bore Llun)
*Gareth Thomas (Nos Lun)
*Malcolm Williams (*Soul on Sunday*)
*Dai Williams (Prynhawn dydd Llun a dydd Mawrth)
*Zowie Williams (Prynhawn dydd Llun a dydd Mawrth)

## Dolenni allanol
* MônFM 

Categori:Y cyfryngau yn Ynys Môn
Categori:Gorsafoedd radio Cymraeg
Categori:Gorsafoedd radio Saesneg
Categori:Gorsafoedd radio yng Nghymru
Categori:Llangefni
Categori:Mentrau cydweithredol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2014
Pride (ffilm 2014)

Ffilm o'r Deyrnas Unedig o 2014 a ysgrifennwyd gan Stephen Beresford ac a gyfarwyddwyd gan Matthew Warchus ydy ***Pride***. Cafodd ei dangos am y tro cyntaf yn yr adran Pythefnos y Cyfarwyddwyr yng Ngŵyl Ffilm Cannes yn 2014, lle enillodd y wobr Queer Palm.

Adrodda'r ffilm y digwyddiadau hanesyddol pan gododd criw o ymgyrchwyr LHDT arian ar gyfer y teuluoedd a effeithiwyd gan Streic y Glowyr yn 1984. Arweiniodd hyn at ddechreuadau'r ymgyrch Lesbiaid a Hoywon yn Cefnogi'r Glowyr. Roedd Undeb Cenedlaethol y Glowyr yn y Deyrnas Unedig yn amharod i dderbyn cefnogaeth yr ymgyrchwyr am eu bod yn poeni am effaith cael perthynas agored gyda grŵp hoyw, felly penderfynodd yr ymgyrchwyr roi'r arian a godwyd i bentref glofaol bychan yng Nghwm Dulais yng  Nghymru - gan greu perthynas glos rhwng dwy gymuned tra gwahanol. Roedd y berthynas rhyngddynt yn wahanol i unrhyw beth a welwyd yn flaenorol ond bu'n llwyddiannus.

## Cast
* Bill Nighy fel Cliff
* Imelda Staunton fel Hefina Headon
* Dominic West fel Jonathan Blake
* Paddy Considine fel Dai Donovan
* Andrew Scott fel Gethin Roberts
* George MacKay fel Joe "Bromley" Cooper
* Joseph Gilgun fel Mike Jackson
* Ben Schnetzer fel Mark Ashton
* Freddie Fox fel Jeff Cole
* Monica Dolan fel Marion Cooper
* Liz White fel Margaret Donovan
* Faye Marsay fel Stephanie "Steph" Chambers
* Karina Fernandez fel Stella
* Jessie Cave fel Zoe
* Jessica Gunning fel Siân James
* Rhodri Meilir fel Martin
* Russell Tovey fel Tim
* Lisa Palfrey fel Maureen
* Menna Trussler fel Gwen
* Jack Baggs fel Gary
* Kyle Rees fel Carl
* Chris Overton fel Reggie Blennerhassett
* Joshua Hill fel Ray Aller
*Jâms Thomas fel undebwr

## Dolenni allanol
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2014
Categori:Ffilmiau comedi
Categori:Ffilmiau hanesyddol
Categori:Ffilmiau LHDT
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Bronski Beat

Triawd synthpop a oedd yn boblogaidd yng nghanol y 1980au, (yn enwedig gyda'u cân "Smalltown Boy" yn 1984) oedd **Bronski Beat**. Roedd holl aelodau'r grŵp yn hoyw ac yn aml roedd eu caneuon yn adlewyrchu hyn, ac yn cynnwys sylwebaeth wleidyddol ar faterion LHDT. Yn eu hanterth, aelodau'r grŵp oedd y prif leisydd Jimmy Somerville, gyda Steve Bronski a Larry Steinbachek yn canu'r allweddau a'r offerynnau traw. Yn hwyrach aeth Somerville ymlaen i fod yn brif leisydd The Communards ac i weithio ar ei ben ei hun.

## Aelodau
* Steve Bronski – allweddau, offerynnau traw (1983–95)
* Larry Steinbachek – allweddau, offerynnau trawn (1983–95)
* Jimmy Somerville – lleisiol (1983–85, 1987)
* John Foster – lleisiol (1986–1987, 1994–95)
* Jonathan Hellyer – lleisiol (1989–94)

## Disgograffi
;Albymau stiwdio
*1984: *The Age of Consent*
*1986: *Truthdare Doubledare*
*1995: *Rainbow Nation*

Categori:Cerddoriaeth yr 1980au
Categori:Bandiau Seisnig
Pasiant

[bawd|Gwragedd mewn gwisg ganoloesol ym Mhasiant [Llandaf (1951).]]
Drama neu orymdaith liwgar sy'n cyflwyno golygfeydd hanesyddol yw **pasiant**. Roeddent yn boblogaidd iawn yn yr Oesoedd Canol.

Cynhaliwyd Pasiant Cenedlaethol Cymru yng Nghaerdydd yn haf 1909 i adrodd hanes Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu
Categori:Gorymdeithiau
Categori:Theatr yr Oesoedd Canol
Cynhebrwng

Gorymdaith sy'n rhan o angladd ac sy'n hebrwng y corff marw o farwdy, parlwr angladdau neu addoldy i'r fynwent neu'r gladdfa yw **cynhebrwng** Cludir y corff ar elor neu mewn hers.
[400px|bawd|chwith|Paentiad o gynhebrwng [Elisabeth I, brenhines Lloegr ym 1603.]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Angladdau
Categori:Gorymdeithiau
Gorymdaith

Y weithred o gerdded yn drefnus i fan penodedig yw **gorymdaith**.

## Adloniant 
Mae gorymdeithio yn agwedd bwysig o draddodiadau diwylliannol a hamddenol megis y parêd a'r pasiant.

## Crefydd 
Mae nifer o ddefodau Cristnogol yn cynnwys gorymdaith. Roeddent yn boblogaidd iawn yn yr Oesoedd Canol. Mae rhai yn parhau hyd heddiw, er enghraifft yr orymdaith angladdol, neu 'gynhebrwng'.

Mae'r pererindod i ddinas sanctaidd Mecca, yr Hajj, yn cynnwys tri gorymdaith defodol: cerdded o amgylch y Kaaba, y daith 'nôl ac ymlaen rhwng bryniau Safa a Marwa, a'r daith o Mina i Fynydd Arafat. Yn ystod Oes Aur Islam bu'r awdurdodau gwleidyddol yn trefnu ac yn noddi gorymdeithiau er mwyn cysylltu'r llywodraeth â'r calendr Mwslimaidd a bywyd diwylliannol y bobl. Cynhaliwyd gorymdeithiau mawr i nodi Eid al-Fitr ac Eid al-Adha ar draws y byd Islamaidd, o al-Andalus i Swltaniaeth Delhi. Yn yr Oesoedd Canol Diweddar, trefnwyd gorymdeithiau gan siariffiaid Mecca i nodi pen-blwydd y Proffwyd Muhammad (Mawlid al-Nabi) ar hyd y ffordd o'r Kaaba i fan geni Muhammad gyda chanhwyllau a llusernau. Cynhaliwyd hefyd ym Mecca gorymdaith hwyliog, gyda cherddorion a rhyfelwyr, yn ystod mis Rajab. Dan lywodraeth y frenhinlin Fatimid yn yr Aifft, cefnogwyd gorymdeithiau Shïaidd, er enghraifft yng Ngŵyl Ghadir Khumm, yn ogystal â'r gorymdeithiau Swnnïaidd i ddathlu Ramadan, y flwyddyn newydd, a gwyliau eraill.

## Gwleidyddiaeth 
Un o'r ffyrdd mwyaf poblogaidd o brotestio neu i dynnu sylw at achos yw i orymdeithio fel rhan o wrthdystiad. Yn aml bydd gwrthdystwyr yn dal arwyddion a baneri sy'n dangos arwyddeiriau neu ddatganiadau tebyg wrth iddynt cerdded.

## Y lluoedd arfog 
Mae gorymdeithio yn weithgaredd elfennol ym mywyd y milwr ac yn rhan o hyfforddiant sylfaenol y lluoedd arfog ar draws y byd. Yn aml mae milwyr yn gorymdeithio i gerddoriaeth yr ymdeithgan megis 'Rhyfelgyrch Gwŷr Harlech'.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cerdded
Categori:Seremonïau
Dominic West

Actor Seisnig ydy **Dominic Gerard Francis Eagleton West** (ganed 15 Hydref 1969). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan y Ditectif Jimmy McNulty yng nghyfres deledu HBO *The Wire*. Yn 2012 enillodd West y wobr am y Prif Actor yng Ngwobrau Teledu'r Academi Brydeinig Arquiva am ei rôl fel y llofrudd cyfresol Fred West yn *Appropriate Adult*.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall
Categori:Genedigaethau 1969
Lesbiaid a Hoywon yn Cefnogi'r Glowyr

Cynghrair rhwng lesbiaid a dynion hoyw a ddaeth ynghyd er mwyn cefnogi Undeb Cenedlaethol y Glowyr yn y Deyrnas Unedig yn ystod Streic y Glowyr yn 1984-85 oedd '''Lesbiaid a Hoywon yn Cefnogi'r Glowyr (LHCG)'''. Yn gyfangwbl roedd unarddeg grŵp yn y Deyrnas Unedig, gyda'r mwyaf ohonynt yn Llundain.

## Hanes
Roedd llywodraeth Thatcher wedi rhewi coffrau Undeb Cenedlaethol y Glowyr a olygai nad oedd diben i gefnogwyr anfon cyfraniadau at yr undeb cenedlaethol. Fel ymateb i hyn, anogwyd grwpiau ledled y Deyrnas Unedig i "efeillio'n" uniongyrchol gyda chymunedau glofaol yn Lloegr, yr Alban ac yng Nghymru. Gefeilliwyd grŵp LHCG Llundain, a oedd yn cyfarfod mewn lleoliadau amrywiol yn cynnwys y siop lyfrau Gay's the Word, gyda Grwpiau Cefnogi Glowyr Chwm Nedd, Dulais a Chwm Tawe. Yn ogystal â chodi oddeutu £20,000 ar gyfer y teuluoedd a oedd ar streic, trefnwyd ymweliadau â'i gilydd. Y digwyddiad a gododd fwyaf o arian oedd "Pits and Perverts" yn yr Electric Ballroom yn Camden Town, Llundain ar 10 Rhagfyr, 1984 pan berfformiodd Bronski Beat a'i phrif leisydd Jimmy Somerville. Defnyddiwyd enw'r digwyddiad yn wreiddiol fel pennawd ym mhapur newydd Rupert Murdoch *The Sun*; yn unol â safbwynt homoffobig a gwrth-streic y papur. Ei fwriad oedd tanseilio'r glowyr ond cafodd effaith cwbl wahanol, gyda'r gymuned LHDT yn defnyddio'r term "perverts" fel symbol herfeiddiad ac undod yn erbyn cyfeillion pwerus Margaret Thatcher yn y cyfryngau.

Daeth cydweithrediad yr undebau llafur a'r LHDT yn drobwynt hefyd yn hawliau LHDT yn y Deyrnas Unedig. Dechreuodd grwpiau'r glowyr gefnogi, hyrwyddo a chymryd rhan mewn digwyddiadau balchder hoyw ledled y Deyrnas Unedig; ac yng nghynhadledd y Blaid Lafur yn Bournemouth yn 1985, pasiwyd penderfyniad i gefnogi hawliau cydraddoldeb LHDT am y tro cyntaf yn sgil pleidleisio bloc gan Undeb Cenedlaethol y Glowyr; roedd grwpiau glowyr hefyd ymysg prif gefnogwyr y gymuned LDHT yn yr ymgyrch yn 1988 yn erbyn Adran 28.

Cedwir archif o waith y grŵp o Lundain yn y People's History Museum ym Manceinion, Lloegr. Ceir ynddo gofnodion o'r cyfarfodydd wythnosol, gohebiaeth, toriadau o'r papurau newydd, deunydd cyhoeddusrwydd, bathodynnau enamel, ffotograffau a'r faner.

Dramateiddiwyd un o'r cynghreiriau cyntaf gyda chymuned lofaol Gymreig yn y ffilm *Pride* o 2014, a gyfarwyddwyd gan Matthew Warchus.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Sefydliadau 1984
Categori:Hawliau LHDT
Categori:LHDT yn y Deyrnas Unedig
Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Streiciau
Gorsaf reilffordd Picton

**Gorsaf Reilffordd Picton** yw'r terminws gogleddol o'r lein rhwng Picton a Christchurch ar Ynys y De, Seland Newydd. Mae gwasanaeth fferi yn mynd o Picton i Wellington ar Ynys y Gogledd

## Hanes
Agorwyd yr orsaf gyntaf yn Picton ym 1874, ac agorwyd yr un bresennol ar 10 Chwefror 1914.

bawd|dim|260px|Trên yng Ngorsaf Picton
bawd|dim|260px|Trên yn gadael Picton
bawd|dim|260px|Gorsaf Picton

## Cyfeiriadau
.

Picton
Categori:Ynys y De
Agronomeg

Gwyddor amaethyddol sy'n ymwneud â rheoli pridd a chynhyrchu cnydau yw **agronomeg**. Mae arbrofion yr agronomegwr yn canolbwyntio ar amrywiaeth o ffactorau sy'n effeithio ar blanhigion cnydol, gan gynnwys dulliau ffermio, cynaeafu, clefydau, hinsawdd, a gwyddor pridd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ecoleg
Categori:Gwyddor amaethyddol
Llin

Planhigyn o'r teulu Linaceae yw **llin** (*Linum usitatissimum*). Fe'i dyfir yn gnwd er mwyn defnyddio'i ffibrau i wneud edau lliain ac i wneud olew o'i hadau.

Arferid trin llin yn y llindy.

Mae'r llin yn blanhigyn cenedlaethol Belarws ac yn un o symbolau Gogledd Iwerddon.

## Geirdarddiad 
Tardda'r gair "llin" o'r Lladin, *linum*. Mae gan y ieithoedd Celtaidd eraill enwau o'r un eirdarddiad. Mae'r ffurf Gymraeg gynharaf yn dyddio o'r 9g, a cheir y sillafiad "llin" yng Nghyfreithiau Hywel Dda. Gellir defnyddio'r gair "llinad" (neu'r ffurf unigol "llinhedyn") i gyfeirio at hadau'r llin, er enghraifft olew llinad. Mae'r gair hwn, sy'n gyfuniad o "llin" a "had", yn dyddio'n ôl i'r 13g.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cnydau
Categori:Esmwythyddion
Categori:Linaceae
Linaceae

Teulu o blanhigion blodeuol yn yr urdd Malpighiales yw **Linaceae**.

## Genera 
;Yr is-deulu Linoideae
**Anisadenia*
**Cliococca*
**Hesperolinon*
**Linum*
**Radiola*
**Reinwardtia*
**Sclerolinon*
**Tirpitzia*

;Yr is-deulu Hugonioideae
**Durandea*
**Hebepetalum*
**Hugonia*
**Indorouchera*
**Philbornea*
**Roucheria*

## Cyfeiriadau 

Categori:Malpighiales
Categori:Teuluoedd planhigion
Capel y Beirdd

Capel yn Rhoslan, Gwynedd, yw **Capel y Beirdd**, a sefydlwyd yn 1822 gan y Bedyddwyr Cymreig. Cyfeirnod Grid: SH46994161. Cysylltir y capel â dau o feirdd clasurol Eifionydd yn hanner cyntaf y 19eg ganrif, sef Robert ap Gwilym Ddu o'r Betws Fawr yn Llanystumdwy a'i ddisgybl barddol Dewi Wyn o Eifion, awdur y gyfrol *Blodau Arfon*.

## Yr adeilad
Codwyd y capel cyntaf ar y safle yn 1822. Cafodd ei ailadeiladu yn 1874, wedi'i gynllunio gan y pensaer lleol R. Williams. Mae'n adeilad yn yr "arddull talcen crwn elfennol" gyda'r mynediad yn ei dalcen (*gable*).

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1822
Categori:Barddoniaeth Gymraeg
Beirdd
Beirdd
Categori:Llenyddiaeth Cymru yn y 19eg ganrif
Categori:Llanystumdwy
Cors Goch

Ceir sawl **Cors Goch** yng Nghymru, yn cynnwys:

* Cors Goch Glanteifi, Ceredigion
* Cors Goch, Llanllwch, Sir Gaerfyrddin
* Cors Goch Trawsfynydd, Gwynedd
* Cors Goch, Ynys Môn
Rheilffordd Bae Hudson (1910)

|}

Roedd y **Rheilffordd Bae Hudson** wreiddiol yn brosiect gan lywodraeth Canada ym 1910  o Winnipeg yn y de i Churchill, Manitoba yn y gogledd, ar lannau Bae Hudson. Roeddent yn awyddus i sefydlu porthladd ym Mae Hudson ac roedd eu dewis rhwng Churchill a Port Nelson. Dewiswyd Port Nelson ym 1912, ond cafwyd problemau wrth adeiladu'r harbwr. Rhoddwyd y gorau i'r prosiect ym 1918.
bawd|chwith|260px|Trên yng ngorsaf Churchill
bawd|chwith|260px|Diwedd y lein, Churchill
bawd|chwith|260px|Gorsaf reilffordd Churchill
bawd|chwith|260px|Trên yng ngorsaf Churchill
bawd|chwith|260px|Locomotif Rheilffordd Bae Hudson

Atgyfodwyd y prosiect gan Reilffordd Genedlaethol Canada yn y 1920au. Roedd y tirlun yn heriol, ac roedd problemau ariannol difrifol. Agorwyd lein i Flin Flon ym 1928, a chwblhawyd y brif lein i Churchill ym 1929. Cwblhawyd lein o Cranberry Portage (ar y lein i Flin Flon) i Lynn Lake ym 1953.

Ffurfiwyd Rheilffordd Bae Hudson ym 1997, sydd wedi prynu ac yn gweithredu'r leiniau o The Pas i Churchill, Flin Flon a Lynn Lake. Mae VIA Rail yn cynnig gwasanaeth i deithwyr o Winnipeg i Churchill. Mae trenau nwyddau yn cario efydd, sinc, coed, ŷd ac olew.

## Cyfeiriadau
## Dolen Allanol
* Gwefan Omnitrax 

Bae Hudson
Categori:Manitoba
Rowland Williams

Gallai **Rowland Williams** gyfeirio at:

* Rowland Williams (Goronva Camlann) (1817-1870), diwiynydd a bardd
* Rowland Williams (Hwfa Môn) (1823-1905), bardd a gweinidog
* Rowland Williams (clerigwr) (1779-1854), offeiriad
----
Ysgol Sul

[bawd|Canu a cherdd mewn ysgol Sul yn [Chicago.]]
Ysgol sy'n darparu addysg grefyddol i blant (ac oedolion hefyd, yn hanesyddol) ac sy'n rhan o eglwys Gristnogol yw **ysgol Sul**.

## Hanes 
Mae'n debyg taw Robert Raikes a drefnodd yr ysgol Sul gyntaf, yng Nghaerloyw ym 1780. Ei nod oedd i ddarparu addysg elfennol yn ogystal ag addysg grefyddol i blant a weithiodd mewn ffatrïoedd ar bob diwrnod arall yr wythnos. Ymledodd y syniad ar draws Prydain, ac yn hwyrach yr Unol Daleithiau. Sefydlwyd Undeb Ysgol Sul Llundain ym 1803 a'r Undeb Ysgol Sul Americanaidd ym 1817. Roedd y mudiad ysgol Sul yn elfen o eglwysi Protestannaidd yn bennaf.

### Cymru
Yng Nghymru sefydlwyd mudiad yr Ysgolion Sul yn negawd olaf y 18g gyda'r bwriad o ddarparu addysg grefyddol ar gyfer y werin, yn blant ac oedolion. Ystyrir yr ysgolion Sul Cymreig fel parhad o fudiad addysg arloeswyr cynnar fel Griffith Jones, Llanddowror. Tyfodd y mudiad yn gyflym ar ddechrau'r 19g dan arweiniad Thomas Charles o'r Bala gan ymledu o eglwysi'r Methodistiaid i'r Bedyddwyr ac eraill. Un o effeithiau pwysicaf yr Ysgol Sul yng Nghymru oedd lledaenu llythrenedd, sef y gallu i ddarllen ac ysgrifennu Cymraeg a hynny mewn cyfnod pan waharddwyd y Gymraeg yn ysgolion y wlad. Un o ganlyniadau hynny oedd twf y wasg Gymraeg yn y 19g ac adfywiad mewn llenyddiaeth Gymraeg a arweiniodd yn y pendraw at dwf Radicaliaeth wleidyddol wrth i'r werin ddeffro. Roedd y mudiad yn ei anterth yn y cyfnod 1870-1920.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysg grefyddol
Categori:Cristnogaeth
Categori:Dydd Sul
Sul
Abel Jones (Y Bardd Crwst)

Bardd Cymraeg oedd **Abel Jones** (1829 – 1901), a adwawenir fel arfer wrth ei enw barddol **Y Bardd Crwst**. Roedd yn perthyn i'r to olaf o'r baledwyr gwerinol a grwydrai drwy Gymru yn datgan eu cerddi mewn ffeiriau.

## Bywgraffiad
Brodor o blwyf Llanrwst yn yr hen Sir Ddinbych (yn Sir Conwy erbyn hyn) oedd Abel Jones, lle y'i ganed yn 1829. Daeth yn faledwr a grwydrai Gymru benbaladr o'r gogledd i'r de, yn canu yn y ffeiriau a'r tafarnau gan ennill ei fywoliaeth drwy ddatgan neu ganu ei faledi a gwerthu taflenni ohonynt. Er ei fod yn frodor o'r gogledd roedd yn arbennig o boblogaidd yn y de ac roedd yn enwog yn ffeiriau Gwent a Morgannwg yn ail hanner y 19eg ganrif. Bu farw yn 1901.

## Llyfryddiaeth
*Tegwyn Jones, *Abel Jones Bardd Crwst* (Gwasg Carreg Gwalch, 1989). ISBN 9780863811326

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Y Bardd Cocos

Categori:Baledwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Pobl o Lanrwst
Cantrefi Chiltern

Hen ardal weinyddol ym Mryniau Chiltern, Swydd Buckingham, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Cantrefi Chiltern** (). Mae'r enw yn parhau heddiw fel swydd ddychmygol dan y Goron: Stiward neu Feili Ei Mawrhydi dros Gantrefi Chiltern Stoke, Desborough a Burnham. Ni cheir Aelod Seneddol ymddeol ei sedd, ac felly bydd AS sy'n dymuno ymddeol yn gwneud cais am y swydd hon i'w wneud yn anghymwys i eistedd yn Nhŷ'r Cyffredin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
John Thomas, Pentrefoelas

:''Am bobl eraill o'r un enw gweler John Thomas (gwahaniaethu)''

Bardd Cymraeg oedd **John Thomas** neu **John Thomas, Pentrefoelas** (1742 – 1814). Canai yn null traddodiadol y bardd gwlad, sef mesurau'r canu rhydd Cymraeg wedi'u cynganeddu.

## Gyrfa
Brodor o blwyf Pentrefoelas yn yr hen Sir Ddinbych (Sir Conwy heddiw) oedd John Thomas, lle y'i ganed yn 1742. Cadwai fasnach, a gwasanaethai fel cofrestrydd plwyf Pentrefoelas.

Roedd testunau ei gerddi yn cynnwys "''Yr Hwsmon Diog a'r Cristion Diofal''", sydd i'w gweld mewn sawl blodeugerdd Gymraeg o'r cyfnod, e.e. *Yr Awenydd* (Caernarfon, d.d. tua 1860?). Mae dylanwad cerddi Huw Morus yn amlwg yn ei waith. Bu farw yn 1814. Cyhoeddwyd ei weithiau barddonol o dan olygiaeth Caledfryn yn 1845.

## Llyfryddiaeth
* *Eos Gwynedd*, gol. Caledfryn (John Jones, Llanrwst, 1845).

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Pobl o Gonwy
A Storm of Swords

Nofel ffantasi gan George R. R. Martin yw ***A Storm of Swords*** a gyhoeddwyd gyntaf ar 8 Awst 2000 yng ngwledydd Prydain ac ynja yn yr Unol daleithiau yn Nhachwedd. Hon yw'r drydedd nofel yn y gyfres o saith: *A Song of Ice and Fire*.

Rhagflaenwyd y nofel hon gan *novella* o'r enw *Path of the Dragon*, sef casgliad o'r penawdau am y ferch benfelen Daenerys Targaryen o'r brif nofel i gyfrol fechan unigol.

Pan gafodd *A Storm of Swords* ei chyhoeddi, hon oedd y nofel hiraf o'r dair. Roedd mor hir, penderfynwyd ei hollti yng ngwledydd Prydain, Israel, Gwlad Pwyl, Awstralia a'r fersiynnau Groeg a Ffrangeg a chafodd ei chyhoeddi mewn dwy gyfrol: *Steel and Snow* a *Blood and Gold* ym Mehefin ac Awst 2001. Yn fersiwn Ffrainc, fe'i holltwyd yn bedair rhan.

Enillodd *A Storm of Swords* Wobr Locus, 2001, Gwobr Geffen yn 2002 am y Nofel Orau ac fe'i henwebwyd am Wobr Nebula yn 2001.

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 2000
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau gan George R. R. Martin
Thomas Firbank

Awdur o Canada o dras Gymreig oedd **Thomas Firbank** (13 Mehefin 1910 – 1 Rhagfyr 2000). Mae'n adnabyddus yn bennaf fel awdur y gyfrol *I Bought a Mountain* (1940), sy'n disgrifio hanes ei fywyd ar fferm Dyffryn Mymbyr ger Capel Curig yn Eryri.

Ganed Firbank yn nhalaith Québec, Canada, yn fab i Sais a Chymraes. Treuliodd lawer o'i oes yn Nolwyddelan, lle fu'n byw gyda'i ferch Joanna Firbank oedd yn ohebydd i'r papur *North Wales Weekly News.* 

Roedd yn briod ag Esme a ddaeth yn ymgyrchydd dros yr amgylchedd.

## Oriel 

Delwedd:Mrs Esme Firebank yn dewis mamogiaid ar gyfer arwerthiant defaid Dyffryn Mymbyr (1481476).jpg
Delwedd:Mrs Esme Firebank yn dewis mamogiaid ar gyfer arwerthiant defaid Dyffryn Mymbyr (1481506).jpg
Delwedd:Mrs Esme Firebank yn dewis mamogiaid ar gyfer arwerthiant defaid Dyffryn Mymbyr (1481482).jpg
Delwedd:Mrs Esme Firebank yn dewis mamogiaid ar gyfer arwerthiant defaid Dyffryn Mymbyr (1481488).jpg

## Llyfryddiaeth
* *Bride to the Mountain* (1940). Nofel.
* *I Bought a Mountain* (1940)
* *I Bought a Star* (1951). Hanes ei brofiad yn yr Ail Ryfel Byd.
* *A Country of Memorable Honour* (1953). Llyfr taith hunangofiannol.


Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Ganada
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Llenorion taith Saesneg o Ganada
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Nofelwyr Saesneg o Ganada
Categori:Pobl a aned yn Québec‎
Categori:Pobl fu farw yng Nghymru
Categori:Pobl o Ganada o dras Gymreig
Categori:Pobl o Ganada o dras Seisnig
Nathaniel Williams

Gweinidog, emynydd a llenor Cymraeg oedd **Nathaniel Williams** (1742 – 28 Rhagfyr 1826). Roedd yn gymeriad lliwgar a achosai gryn gynnwrf yn ei ddydd oherwydd ei ddaliadau diwiynyddol. Mae rhai o'i emynau megis 'O! rhwyga'r tew gymylau duon' yn cael eu canu o hyd.

## Bywgraffiad
Ganed Nathaniel Williams ym mhlwyf Llanwinio yn Sir Gaerfyrddin yn 1742. Daeth yn bregethwr ac wedyn yn weinidog gyda'r Bedyddwyr. Cyhoeddodd waith diwinyddol yn Saesneg yn amddiffyn syniadau diwinyddol dadleuol Peter Williams. Roedd yn awdur sawl emyn ac ymddangosodd detholiad ohonynt yn y gyfrol *Ychydig Hymnau Newyddion* yn 1787. Roedd ei ddiddordebau yn cynnwys meddygaeth a chyhoeddodd ddwy gyfrol ar y pwnc. Bu farw yn 1846.

Roedd ei fab 'Twmi Nathaniel' yn faledwr traddodiadol.

## Llyfryddiaeth
* *Dialogue* (1778). Diwinyddiaeth.
* *Darllen Dwfr a Meddyginiaeth* (1785). Meddygol.
* *Ychydig Hymnau Newyddion* (1787). Emynau.
* *Pharmacopoeia* (1796). Meddygol.

## Cyfeiriadau
Categori:Bedyddwyr
Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Ken Skates

Gwleidydd Llafur Cymru yw **Ken Skates** (ganed 2 Ebrill 1976). Mae'n Aelod o Senedd Cymru dros etholaeth De Clwyd ers 2011. Penodwyd ef yn Ddirprwy Weinidog Sgiliau a Thechnoleg yn Llywodraeth Cymru ym Mehefin 2013 ac yna ym Medi 2014 ychwanegwyd y portffolio Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth at ei gyfrifoldebau. Sefodd lawr o'r cabinet ôl wyth mlynedd yn y llywodraeth, yn dilyn etholiad 2021.

## Addysg
Fe'i ganed yn Sir y Fflint, a bu'n ddisgybl yn Ysgol y Waun, Gwernaffield ac yna Ysgol yr Alun, yr Wyddgrug. Aeth yn ei flaen i Brifysgol Caergrawnt lle'r astudiodd gwleidyddiaeth, economeg a pholisiau Ewropeaidd.

## Gwaith
Wedi blwyddyn o deithio yn Unol Daleithiau America, gweithiodd fel gohebydd i'r papur newydd *Wrexham Leader*, cyn astudio'r pwnc i lefel NVQ yng Ngholeg Iâl. Yna trodd at y BBC a'r *Daily Express*.

Tra'n gweithio fel gohebydd, dechreuodd Skates weithio fel Rheolwr Swyddfa i Mark Tami, AS Llafur dros etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy.

## Gwleidyddiaeth
Yn 2011 fe'i etholwyd yn AC dros Dde Clwyd, a chafodd 42.4% o'r bleidlais. Yn 2012 roedd yn un o 4 AC a safodd yn y Cynulliad i fynegi iddynt yn y gorffennol gael problemau meddwl.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Aelodau Llywodraeth Cymru
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Jeffrey Cuthbert

Mae **Jeffrey Cuthbert**  yn wleidydd ac yn aelod o'r Blaid Lafur. Mae'n Aelod Cynulliad dros etholaeth Caerffili er 2003. Roedd yn Weinidog Cymunedau a Threchu Tlodi yn Llywodraeth Llafur Cymru hyd at Medi 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Els Segadors

bawd|*Els Segadors*
***Els Segadors*** (; "Y Crymanwyr") yw anthem genedlaethol swyddogol Catalwnia.

## Hanes
Mabwysiadwyd Llywodraeth Catalwnia "*Els Segadors*" fel anthem genedlaethol Catalwnia yn 1993.

## Geiriau 
## Gweler hefyd
* Cenedlaetholdeb Catalanaidd
* Anthemau o gymunedau awtonomaidd Sbaen

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Generalitat de Catalunya: National Symbols  (tudalen swyddogol yn Saesneg, gyda recordiadau o fersiynau swyddogol yn fformatau mp3)
*Hanes yr anthem 

Categori:Anthemau cenedlaethol
Categori:Caneuon Catalaneg
Categori:Catalwnia
Categori:Cerddoriaeth Gatalanaidd
Categori:Gwrthryfel Catalanaidd
Donald Sinden

[bawd|Donald Sinden gydag aelodau eraill o gast y ffilm *[Mogambo* (1953). O'r chwith i'r dde: Sinden, Grace Kelly, Clark Gable, Denis O'Dea, Ava Gardner, ac Eric Pohlmann.]]

Actor ffilm, radio, teledu a theatr o Sais oedd Syr **Donald Sinden** (9 Hydref 1923 – 11 Medi 2014) oedd yn enwog am "ei lais cryf, soniarus a'i bresenoldeb awdurdodol". Ymhlith ei ffilmiau mae *The Cruel Sea* (1953) a *Mad About Men* (1954). Roedd yn actor Shakespearaidd o fri.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Actorion radio'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion radio'r 21ain ganrif o Loegr
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o Loegr
Categori:Actorion theatr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion theatr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl a aned yn Plymouth
Categori:Pobl fu farw yng Nghaint
Categori:Pobl fu farw o ganser y prostad
Teulu Colonna

bawd|180px|Arfbais y teulu Colonna
Teulu pendefigaidd o Rufain oedd yn bwerus yn ystod yr Oesoedd Canol a'r Dadeni oedd y **teulu Colonna**. Ymhlith aelodau'r teulu oedd y Pab Marthin V a'r bardd Vittoria.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanes yr Eidal
Colonna
Fred West

Llofrudd cyfresol Seisnig oedd **Frederick Walter Stephen West** (29 Medi 1941 – 1 Ionawr 1995). Ynghyd â'i ail wraig Rosemary West, arteithiodd a threisiodd nifer o ferched a gwragedd ifainc, gan lofruddio o leiaf 11 ohonynt rhwng 1967 ac 1987. Ymysg y merched a lofruddiwyd roedd aelodau o'i deulu ei hun. Digwyddodd nifer o'r llofruddiaethau o amgylch dinas Caerloyw, yn 25 Heol Midland ac yn hwyrach ar 25 Stryd Cromwell, gyda nifer o'r cyrff yn cael eu claddu yn neu'n agos i'r cartrefi hyn.

Llofruddiodd Fred o leiaf dau berson cyn dechrau cydweithio â Rose, tra bod Rose wedi llofruddio llysferch Fred (merch fiolegol ei wraig gyntaf) pan yr oedd ef yn y carchar am ddwyn. Digwyddodd y mwyafrif o lofuddiaethau rhwng Mai 1973 ac Awst 1979, yn eu cartref yn 25 Stryd Cromwell.

Arestiwyd y ddau a dygwyd achos yn eu herbyn yn 1994. Cymerodd Fred West ei fywyd ei hun cyn dechrau'r achos llys, ond charcharwyd Rose West am oes yn Nhachwedd 1995, wedi iddi gael ei ffeindio'n euog o 10 achos o lofruddiaeth. Dymchwelwyd eu cartref ar Stryd Cromwell yn 1996 a newidiwyd y safle'n llwybr cerdded yn cysylltu Stryd Cromwell Street i Sgwâr San Michael.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Llofruddion cyfresol
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Ewgeneg

Dethol nodweddion etifeddol dymunol mewn bodau dynol i wella cenedlaethau'r dyfydol yw **ewgeneg**. Daeth y syniad i'r amlwg ar ddiwedd y 19g gyda Francis Galton a damcaniaeth Darwiniaeth Gymdeithasol. Diffygiodd y mudiad yn sgil yr Ail Ryfel Byd gan i ewgeneg gael ei chysylltu â'r Natsïaid.

## Cyfeiriadau 

Categori:Damcaniaethau cymdeithasol
Categori:Geneteg
Categori:Moeseg feddygol
Prifysgol Glasgow

**Prifysgol Glasgow** (Gaeleg: *Oilthigh Ghlaschu*; Lladin: *Universitas Glasguensis)* yw'r bedwaredd prifysgol hynaf yn y gwledydd lle siaredir Saesneg ac mae'n un o'r bedair prifysgol hynaf yn yr Alban. Sefydlwyd hi yn 1451 a chaiff ei hystyried gan nifer o gyrff gwahanol yn un o'r 100 prifysgol gorau yn y byd. Yn 2013, derbyniodd Glasgow ei safle uchaf yn y tablau rhagoriaeth, gan gyrraedd rhif 51 yn y byd a 9fed yn y DU - o ran Safleoedd Prifysgol y Byd QS.

## Cyn-fyfyrwyr
*David Daniel Davis (1777-1841), ffisegwr a meddyg
*David Livingstone (1813–1873), cenhadwr a fforiwr
*Syr Henry Campbell-Bannerman (1836–1908), gwleidydd
*John Buchan (1875–1940), nofelydd a gwleidydd

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Glasgow
Categori:Addysg yn Glasgow
Glasgow
Categori:Sefydliadau 1451