Camerŵn Almaenig

Roedd **Camerŵn Almaenig** (Almaeneg: **Kamerun**) yn drefedigaeth (a hefyd yn amddiffynfa) o Ymerodraeth yr Almaen yn rhanbarth Gweriniaeth Camerŵn heddiw, Affrica, rhwng 1884 a 1916 (pan oresgynnwyd hi gan fyddinoedd Cynghreiriaid Prydain a Ffrainc yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf) a'i ddiddymu'n derfynol yn 1919. Ar ei hanterth, roedd Camerŵn yr Almaen hefyd yn cynnwys rhannau o ogledd Gabon a'r Congo, rhan orllewinnol Gweriniaeth Canolbarth Affrica, de-orllewin Chad, a rhannau o ddwyrain Nigeria.

I ddechrau roedd gan y wladfa arwynebedd o 495,000 km², ac ar ôl caffael Camerŵn Newydd ym 1911, daeth i gael arwynebedd o 790,000 km² ac roedd tua 1.3 gwaith yn fwy na'r metropolis. Erbyn Cytundeb Versailles 1919 daeth Camerŵn yn feddiant swyddogol i Gynghrair y Cenhedloedd, a oedd yn ei dro yn ei orfodi i Brydain a Ffrainc. Ar ôl hynny rhannwyd Camerŵn yn Camerŵn Prydeinig a Chamerŵn Ffrengig.

## Hanes
Sefydlwyd y porth fasnachu Almaeneg gyntaf yn ardal Duala yn aber yr Afon Camerŵn (Delta Afon Wouri heddiw) ym 1868 gan y cwmni masnachu o Hamburg, C. Woermann. Ehangodd asiant y cwmni yn Gabon, Johannes Thormählen, weithgareddau i ddelta afon Camerŵn ac ym 1874, ynghyd ag asiant Woermann yn Liberia, Wilhelm Jantzen, sefydlodd y ddau fasnachwr eu cwmni eu hunain, Jantzen & Thormählen. Ehangodd y ddau dŷ yng Ngorllewin Affrica i longau gyda'u llongau hwylio a stêm eu hunain a sefydlodd wasanaeth teithwyr a chargo rheolaidd rhwng Hamburg a Douala. Cafodd y rhain a chwmnïau eraill erwau helaeth gan benaethiaid lleol a dechreuwyd ar weithrediadau plannu systematig, gan gynnwys bananas.

Ym 1884, deisebodd Adolph Woermann, yn cynrychioli holl gwmnïau Gorllewin Affrica fel eu llefarydd, y swyddfa dramor am "amddiffyniad" gan Ymerodraeth yr Almaen. Ceisiodd y Canghellor Otto von Bismarck ddefnyddio masnachwyr lleol i reoli’r rhanbarth trwy “gwmnïau breintiedig”, fodd bynnag, ac mewn ymateb i gynnig Bismarck, tynnodd y cwmnïau eu deiseb yn ôl iddo.

Wrth wraidd buddiannau busnes roedd mynd ar drywydd gweithgareddau busnes proffidiol o dan warchodaeth y Reich, ond roedd yr endidau hyn yn benderfynol o gadw'n glir o ymrwymiadau gwleidyddol. Yn olaf, ildiodd Bismarck i gynnig Woermann a gorchymyn i'r Morlys anfon cwch gwn. Fel sioe o ddiddordeb Almaenig, cyrhaeddodd y cwch gwn bach SMS Möwe Orllewin Affrica. 

Roedd gan yr Almaen ddiddordeb arbennig ym mhotensial amaethyddol Camerŵn ac roedd yn dibynnu ar gwmnïau mawr i'w hecsbloetio a'i allforio. Diffiniodd y Canghellor Bismarck drefn y blaenoriaethau fel a ganlyn: "yn gyntaf y masnachwr, yna'r milwr." O dan ddylanwad y dyn busnes Adolph Woermann, roedd ei gwmni wedi sefydlu tŷ masnachu yn Duala, roedd Bismarck yn argyhoeddedig o ddiddordeb y prosiect trefedigaethol . Ymsefydlodd cwmnïau masnachu Almaenig mawr (Woermann, Jantzen & Thoermalen) a delwyr (*Sudkamerun Gesellschaft, Nord-West Kamerun Gesellschaft*) yn llu. Ar ôl caniatáu i fusnesau mawr orfodi ei threfn, yn syml iawn roedd y llywodraeth yn eu cefnogi, yn eu hamddiffyn, ac yn atal gwrthryfeloedd brodorol.

Roedd yr Almaen yn bwriadu adeiladu ymerodraeth fawr Affrica, gan gysylltu Kameroon trwy'r Congo â'i heiddo yn Nwyrain Affrica. Dywedodd gweinidog tramor yr Almaen ychydig cyn y Rhyfel Byd Cyntaf fod y Congo Gwlad Belg yn wladfa rhy fawr i wlad rhy fach.

### Gwarchodfa Kamerun
Sefydlwyd amddiffynfa Kamerun yn ystod cyfnod imperialaidd Ewrop a adnabyddir yn gyffredinol fel y Ymgiprys am Affrica. Y fforiwr Almaenig Gustav Nachtigal , meddyg meddygol, conswl imperialaidd a chomisiynydd dros Orllewin Affrica, oedd y sbardun i sefydlu'r wladfa. Erbyn hyn, roedd mwy na dwsin o gwmnïau Almaeneg, wedi'u lleoli yn Hamburg a Bremen, yn cynnal busnes a phlanhigfeydd yn ymelwa yn Camerŵn.

## 20g
Gyda chymorthdaliadau gan y trysorlys imperialaidd, adeiladodd y wladfa ddwy reilffordd o ddinas borthladd Duala i ddod â chynnyrch amaethyddol i'r farchnad: y llinell ogleddol 160 cilomedr i Fynyddoedd Manenguba, a llinell 300 cilometr arall o Makak i Afon Nyong. Roedd yna hefyd system post a thelegraff helaeth a rhwydwaith llywio afonol gyda llongau gwladol a oedd yn cysylltu'r arfordir â'r tu mewn.

Ehangwyd yr amddiffynfa gyda chaffael Neukamerun ym 1911, fel rhan o setliad yr Argyfwng Agadir a ddatryswyd gan Gytundeb Fez.

## Colledion yr Almaen
Ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf , goresgynnodd milwyr Ffrainc, Gwlad Belg a Phrydain y wladfa Almaenig ym 1914 a'i meddiannu yn ystod ymgyrch Kamerun. Y gaer Almaenig olaf i ildio oedd Mora yng ngogledd y wladfa ym 1916.

Yn dilyn gorchfygiad yr Almaen, rhannodd Cytundeb Versailles y diriogaeth yn ddau fandad Cynghrair y Cenhedloedd (Dosbarth B) o dan weinyddiaeth Prydain Fawr a Ffrainc. Cafodd Camerŵn Ffrainc a rhan o Camerŵn Prydain eu hailuno yn 1961 fel Camerŵn.

## Symbolau wedi'u cynllunio ar gyfer Kamerun
Ym 1914 gwnaed cyfres o ddrafftiau ar gyfer cynnig baneri ac arfbeisiau ar gyfer y trefedigaethau Almaenig. Fodd bynnag, dechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf cyn i'r cynlluniau gael eu cwblhau a'u rhoi ar waith. Yn dilyn gorchfygiad yn y rhyfel, collodd yr Almaen ei holl gytrefi ac felly ni roddwyd y symbolau ar waith.

Flag of Deutsch-Kamerun.svg|Baner arfaethedig
Proposed Coat of Arms Kamerun 1914.svg|Arfbais arfaethedig

## Oriel

File:Colonial Africa 1913 Kamerun map.svg|thumb|Map tiriogaeth Ymerodraeth yr Almaen yn Affrica yn 1913 gyda Kamerun mewn gwyrdd tywyll
File:Flussdampfer SODEN auf dem Slip in Duala vermutlich um 1896. Aus Oscar Zimmermann Durch Busch und Steppe Berlin 1909 Seite 75.jpg|thumb|Llong aged y SODEN ar y slip yn Duala, tua 1896
File:D-Kamerun 1900 12.jpg|thumb|D-Kamerun 1900 12]]
[[File:Bundesarchiv Bild 137-034031, Kamerun, Palmölwerk Bota.jpg|thumb|Gweithwyr olew olewydd Bota, 1900
File:Debundscha-Pflanzung DKG 1905.jpg|Tysysgrif cyfranddaliad yn Debundscha-Pflanzung Deutsche Kolonial Gesellschaft, 1905
File:Victoria (Cameroon).jpg|thumb|Darlun eililaidd, *Victoria* o lyfr, *Das Buch von unseren Kolonien* ("Llyfr ein Gwladfeydd") gan Ottomar Beta, Leipzig 1908 
File:Bundesarchiv Bild 137-003056, Kamerun, Deutscher Landvermesser.jpg|thumb|Syrfewr tir Almaenig, Camerŵn, rhwng 1884 ac 1916
File:Bundesarchiv Bild 146-2006-0024, Kamerun, Ebolowa, 5. Kompagnie.jpg|5ed Kompagnie, tref Ebolowa

## Llyfryddiaeth a chyfeiriadau 
* 
* Gorges, E. Howard (1923). *The Great War in West Africa*. London: Hutchinson & Co. 
*
* 
*  Map of the territories exchanged between France and Germany at the Treaty of Fez.
*
* 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* German Colonies in the Pacific crynodeb a dogfennau yn Llyfrgell Genedlaethol Awstralia
* Was ist des Deutschen Tochterland cân Almaenig ymorodraethol gan Emil Sembritzki, 1911
* Why Were the German Colonies Unprofitable? fideo

Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth yr Almaen
Categori:Camerŵn