Mysgedwr

[bawd|dde|250px|Mysgedwr o'r [Iseldiroedd gan Jacob van Gheyn yn 1608.]]
Math o filwr troed (neu *inffantri*) yw **mysgedwr** a chanddo fysged, sy'n rhoi iddo'i enw. Roeddent yn rhan bwysig o bob byddin gwerth ei halen drwy Ewrop ar ddiwedd yr Oesoedd Canol hyd at ganol yr 17g pan ffafriwyd y reiffl fel gwn. Ar adegau roedd gan y mysgedwr geffyl (fel y dragŵn neu'r cafalri). Arferai Byddin Imperialaidd yr Almaen ddefnyddio'r enw yma hyd at y Rhyfel Mawr.

Addaswyd *Les trois mousquetaires* (Y Tri Mysgedwr) gan Alexandre Dumas i'r Gymraeg gan J.E.B. Jones (Hughes, 1965).

## Y cyfnod cynnar
 o'r 14eg ganrif.]] 
Mae'n bur debygol mai'r wlad gyntaf i ddefnyddio mysgedwyr, oedd Tsieina ar gychwyn y 14g ac o bosib cyn hynny. Yn sicr roeddent yn rhan hanfodol o'r fyddin yn ystod y Brenhinllin Ming (1368–1644) a'r Brenhinllin Qing (1644–1911). Ceir llyfr o'r 14g sy'n disgrifio'r ddyfais *matchlock* yn Tsieina.

Roedd Ymerodraeth yr Otomaniaid hefyd yn flaenllaw gyda'r ddyfais newydd a hyfforddwyd mysgedwyr di-ri i'w defnyddio ganddynt yn yr 1440au, yn enwedig gan y corfflu *Jannisari*. Roeddent wedi ymestyn eu tiriogaeth o Dwrci i Arabia a defnyddiwyd y mysgedwyr ganddynt pan wnaethon nhw orchfygu Caergystennin (Istanbwl heddiw). Dyma'r cyfnod pan y defnyddiwyd y canon (neu "Fombard Mawr Twrci" fel y'i galwyd) am y tro cyntaf i chwalu muriau caerau a chestyll.

Gyda Ffrainc y cysylltir y gair fel arfer, a gair Ffrengig ydoedd yn wreiddiol. Ffurfiwyd "Mysgedwyr y Gard" yn 1622 gan Louis XIII pan gyflwynodd y gwn i gwmni o gafalri ysgafn.

## Y Reiffl
"Y Cotiau Cochio" oedd y llysenw ar fysgedwyr Prydeinig ac yng ngwledydd Prydain, defnydiwyd y mysgedwyr (a'u mysgedau "Brown Bess") am y tro diwethaf ym 1854 gyda'r reifflwyr (a'u Minié rifle) yn eu disodli. Roedd gan y reiffl hwn bellter dair gwaith hirach na'r mysged. Arferai Byddin Imperialaidd yr Almaen ddefnyddio'r enw yma hyd at y Rhyfel Mawr.

## Oriel

Image:Aanwijzing 2 voor het hanteren van het musket - Marcheert ende draecht de furquet neffens de Musquet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 3 voor het hanteren van het musket - V furquet sincken laet, en van u schouder u Musquet neemt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 4 voor het hanteren van het musket - Mette rechter hant u Musquet om hooch hout, ende in de lincker hant sincken laet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 9 voor het hanteren van het musket - V lont versoeckt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 8 voor het hanteren van het musket - V lont opdruckt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 10 voor het hanteren van het musket - V lont afblaest, en u pan opent (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 11 voor het hanteren van het musket - V musquet om hooch hout ende aenlegt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 12 voor het hanteren van het musket - Schiet (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 13 voor het hanteren van het musket - V Musquet afneemt ende neffens u furquet draecht (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Aanwijzing 14 voor het hanteren van het musket - V lont afneemt (Jacob de Gheyn, 1607).jpg
Image:Arkebusier.jpg
Image:Altblau regiment musketeer.jpg|Mysgedwyr o Sweden (1624-1650) gyda mysgedi a bardiche (bwyelli hirion)
Image:Musketeers from Swidnica.jpg|Mysgedwyr y 18g  o Świdnica, Gwlad Pwyl, (llun modern)

## Cyfeiriadau
Categori:Rhyfel