Ray Smith

Actor o Gymru oedd **Ray Smith** (1 Mai 1936 – 15 Rhagfyr 1991).

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Smith yn Nhrealaw yng Nghwm Rhondda, a threuliodd ei flynyddoedd cynnar ar Ffordd Ynyscynon, ond bu’n byw am y rhan fwyaf o’i fywyd fel oedolyn yn Ninas Powys. Cododd ei diddordeb mewn actio tra oedd yn yr ysgol, ac roedd yn benderfynol o beidio â dod yn löwr fel ei dad, a fu farw mewn damwain pwll glo pan oedd Smith ond yn dair oed.

Ar ôl gadael yr ysgol daeth Smith yn lafurwr adeiladwr. Yn dilyn Gwasanaeth Cenedlaethol yn y fyddin, dechreuodd actio'n broffesiynol yn Theatr Tywysog Cymru, Caerdydd, yna ymunodd â Theatr Fawr Abertawe fel rheolwr llwyfan cynorthwyol. Yn ddiweddarach symudodd i Lundain, lle treuliodd flwyddyn yn ddi-waith cyn cael rhan mewn drama am Chwyldro Hwngari 1956.

## Gyrfa deledu 
Gwnaeth Smith ei ymddangosiad cyntaf ar y teledu yn *Shadows of Heroes* ym 1959, a daeth yn adnabyddus i'r cyhoedd gyda ymddangosiadau mewn cyfresi fel *Z-Cars* ac *A Family at War*. Ymddangosodd hefyd fel yr Arolygydd Ditectif Percy Firbank yn *Public Eye*, rôl a ddechreuodd ei chwarae ym 1971. Ddwy flynedd yn ddiweddarach daeth un o'i rannau enwocaf, fel George Barraclough yn *Sam*, cyfres ddrama Granada Television a leolwyd yng ngogledd Lloegr.

Ym 1973, darparodd Smith y troslais ar gyfer y Ffilm Trafnidiaeth Brydeinig "Britannia - A Bridge", ffilm am ailddatblygu ac ailadeiladu Pont Reilffordd Britannia rhwng Ynys Môn a'r Tir Mawr. Roedd y Bont wedi'i difrodi gan dân ym 1970, a chafodd ei hailadeiladu dros gyfnod o 3 blynedd i gynnwys 'dec dwbl' newydd, yn cynnwys croesfannau ffordd a rheilffordd.

Ymddangosodd ymhob pennod o'r ddrama heddlu *Dempsey and Makepeace* yn yr 1980au, yn chwarae Gordon Spikings, fel pennaeth arbennig tasglu SI 10.

## Blynyddoedd diweddarach 
Bu farw Ray Smith ym mis Rhagfyr 1991 yn 55 oed yn lolfa Ysbyty Llandough ar ôl trawiad difrifol ar y galon. Roedd wedi bod yn ffilmio un o'i olygfeydd olaf yn addasiad teledu nofel Kingsley Amis, *The Old Devils,* pan gafodd ei daro'n sâl ar leoliad yng Nghasnewydd. Cyflwynwyd y gyfres *The Old Devils* er cof amdano gyda chydnabiaeth ar y sgrîn. Enillodd ei berfformiad ynddi Wobr yr Actor Gorau gan BAFTA Cymru ar ôl ei farwolaeth ym 1993.

Ei fab oedd y cerddor Huw Justin Smith, oedd yn fwy adnabyddus fel Pepsi Tate.

## Ffilmyddiaeth 
* *Nick of the River* (1959)
* *Edgar Wallace Mystery Theatre* (1960) ("Candidate for Murder")
* *The House Under the Water* (1961) (7 pennod)
* *The Terrorists* (1961)
* *Ben Casey* (1962)
* *No Hiding Place* (1960–1963) (2 bennod)
* *Tomorrow at Ten* (1962)
* *The Painted Smile* (1962)
* *Mystery Submarine* (1963)
* *Suspense* (1963)
* *Murder Can Be Deadly* (1963)
* *The Indian Tales of Rudyard Kipling* (1964)
* *Ring Out an Alibi* (1964, Cyfres deledu fer)
* *Moulded in Earth* (1965, Cyfres deledu fer)
* *Z-Cars* (1965–1970) (4 ymddangosiad)
* *Candidate for Murder* (1966)
* *Softly, Softly* (1966–1967) (4 pennod)
* *Callan* (TV series, 1967–1972)
* *The Informer* (1967)
* *The Wednesday Play]* (1968) ("Mrs Lawrence Will Look After It")
* *Half Hour Story* (1968) (Stella)
* *Company of Five* (cyfres chwe-rhan, yn cynnwys *Shaggy Dog*, drama gan Dennis Potter, 1968)
* *Special Branch* (1969)
* *Detectives* (1969)
* *Saturday Night Theatre* (1969) ("Bangelstein's Boys")
* *A Family at War* (Cyfres deledu, 1970) (pennod: "For Strategic Reasons")
* *Shadows of Fear* (1970–1971) (2 bennod)
* *Man at the Top* (1971)
* *Public Eye* (Cyfres deledu, 1971–1975)
* *Made* (1972)
* *Country Matters* (1972)
* *Jackanory* (24 ymddangosiad rhwng 1972 a 1985)
* *Colditz* (1972)
* *The Adventures of Black Beauty]]* (1972)
* *New Scotland Yard]]* (TV series, 1972–1974)
* *Under Milk Wood* (1972)
* *The Rivals of Sherlock Holmes* (1973)
* *Sam* (Cyfres deledu, 1973–1975)
* *King Lear* (Cyfres deledu, 1974)
* *The Main Chance* (1975)
* *Thriller* (1975)
* *Crown Court* (1975)
* *Madame Bovary* (Cyfres deledu, 1975)
* *The Hanged Man* (Cyfres deledu, 1975)
* *How Green Was My Valley* (Cyfres deledu, 1975)
* ''Hunter's Walk* (TV series, 1973–1976)
* *Operation Daybreak* (1976)
* *Bill Brand* (1976)
* *Little Lord Fauntleroy* (1976)
* *Rogue Male* (TV movie, 1976)
* *Rooms* (TV series, 1977)
* *1990* (episode "Health Farm", 1977)
* *Play for Today* (2 ddrama, 1977 ac 1980)
* *The Sailor's Return* (1978)
* *The Mill on the Floss* (Cyfres deledu, 1978)
* *The Hills of Heaven* (Cyfres deledu, 1978)
* *Enemy at the Door* (1978)
* *Target* (1 episode, 1978)
* *The Beast* (TV special, 1979)
* *Juliet Bravo* (1 episode, 1980)
* *Masada* (TV miniseries, 1981)
* *The Life and Times of David Lloyd George* (1981)
* *Plays for Pleasure'' (episode "Like I've Never Been Gone", 1981)
* *Maybury* (1983)
* ''We'll Meet Again* (TV series, 1982)
* *The Citadel* (TV movie, 1983)
* *Struggle* (TV series, 1983)
* *Shades of Darkness* ("Bewitched" 1983)
* *Dempsey and Makepeace* (30 pennod, 1985–1986)
* *King Lear* (1987)
* *Three for the Road* (1987)
* *The District Nurse* (pennod "Bedside Manners", 1987)
* *Babylon Bypassed* (1988)
* *The Old Devils* (Cyfres deledu, 1992)

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Anthony and Deborah Hayward *TV Unforgettables - Over 250 Legends of the Small Screen'', Guinness, 1993

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Pobl o Drealaw
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru