open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ffrwydradau Beirut 4 Awst 2020

Ar 4 Awst 2020 roedd dau ffrwydrad enfawr yn Beirut, prifddinas Libanus. Lladdwyd o leiaf 207 o bobl ac roedd 110 o bobl ar goll. Teimlwyd effeithiau'r ffrwydrad mor bell i ffwrdd â Chyprus. Dinistriwyd llawer o adeiladau, gan gynnwys tri ysbyty. Ymhlith y meirw roedd Nazar Najarian, dyn busnes a gwleidydd, ysgrifennydd y blaid Kataeb.

Roedd tua 2,750 tunnell o amoniwm nitrad wedi ei storio mewn warws ym mhorthladd Beirut. Roedd wedi bod yno ers chwe mlynedd, heb ei storio'n ddiogel, wedi iddo gael ei gymryd oddi ar long yr MV Rhosus. Cychwynodd tân yn yr un adeilad yn y prynhawn a fe aeth ymladdwyr tân yno i geisio ei ddiffodd. Tua 18:07 amser lleol (15:07 UTC) cafwyd y ffrwydrad cyntaf wrth i storfa o dân gwyllt ei danio. O fewn 35 eiliad cafwyd ail ffrwydrad anferth wrth i'r amoniwm nitrad gynnau. Cododd cwmwl mawr oren-goch a cwmwl gwyn anwedd wrth i'r siocdon deithio drwy'r awyr.

Dymchwelodd y ffrwydradau lawer o'r porthladd a difrodi adeiladau. Achosodd i gwmwl enfawr godi uwchben y ddinas.

Ar ôl y ddamwain, bu llawer o brotestiadau yn arwain at Weinidog Libanus, Hassan Diab, yn ymddiswyddo ar 10 Awst 2020.

## Cyfeiriadau
Categori:Tanau a ffrwydradau diwydiannol
Categori:Trychinebau 2020
Categori:2020 yn Libanus
Glenda Jackson

Actores a gwleidydd o Loegr oedd **Glenda May Jackson**, CBE (9 Mai 1936 – 15 Mehefin 2023). Enillodd ddwy Wobr Academi am yr Actores Orau. Roedd hi'n aelod seneddol Hampstead a Highgate rhwng 1992 a 2010.

Cafodd ei geni ym Mhenbedw, yn ferch adeiladwr. Cafodd ei addysg yn yr ysgol ramadeg leol. Bu'n gweithio yn Boots am ddwy flynedd. Priododd Roy Hodges ym 1958; fe wnaethant ysgaru ym 1976. Bu iddynt fab, y newyddiadurwr Dan Hodges.

Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Elisabeth I, brenhines Lloegr, yn y gyfres BBC *Elizabeth R* (1971). Enillodd y Wobr BAFTA Teledu am y rôl 'na; enillodd y BAFTA Ffilm am ei rôl yn *Sunday Bloody Sunday* (1971). Chwaraeodd rôl Elisabeth eto yn y ffilm *Mary Queen of Scots* (1971). Roedd hi hefyd yn enwog am ymddangos fel gwestai seren yn y *Morecambe and Wise Show*. Ar y llwyfan, chwaraeodd rannau fel Hedda Gabler a Cleopatra. Ennillodd Wobr Tony am ei hymddangosiad yn Three Tall Women gan Edward Albee (2018).

Roedd hi'n aelod o'r Blaid Lafur. Cafodd ei hethol i'r senedd ym 1992 ac addawodd roi'r gorau i actio. Ar ôl marwolaeth Margaret Thatcher, gwnaeth un o'i areithiau pwysicaf yn y Senedd San Steffan.

Ar ôl ymddeol o'r Senedd yn 2015 dychwelodd i actio. Perfformiodd y brif rhan yn y ffilm deledu *Elizabeth is Missing* am fenyw yn ei 80au yn byw gyda dementia. Am y rhan yma, enillodd wobr yr Actores Orau BAFTA yn 2019 ac Emmy yn 2020.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilmiau
### Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Gwleidyddion benywaidd o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Benbedw
Sebastian Brant

Bardd Almaenig yn yr ieithoedd Almaeneg a Lladin a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Sebastian Brant** (1457 – 10 Mai 1521) sydd yn nodedig am ei gerdd *Das Narrenschiff* (1494).

Ganed yn Strasbwrg, un o ddinasoedd rhydd yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Astudiodd y celfyddydau breiniol ym Mhrifysgol Basel, a derbyniodd ei radd baglor ym 1477 cyn ennill doethuriaeth yn y gyfraith ym 1489. Addysgodd yno o 1484 i 1500 ac ym 1496 derbyniodd gadair athro yn y gyfraith sifil a'r gyfraith ganonaidd. Gweithiodd hefyd yn olygydd i sawl argraffwr yn ninas Basel, gan gynnwys Johann Amerbach.

Ym 1494 cyhoeddwyd ei gampwaith, y gerdd alegorïaidd hir *Das Narrenschiff*, gyda darluniadau gan Albrecht Dürer. Adrodda'r gerdd hanesion ar long sydd yn cludo mwy na chant o bobl i wlad Narragonia, paradwys y ffyliaid. Dychan ydyw ar gymdeithas yr oes, yn enwedig yr Eglwys Babyddol. Cafodd ei gyfieithu i Ladin, Isel Almaeneg, Iseldireg, Ffrangeg, a Saesneg ac roedd yn boblogaidd ar draws Ewrop. Hwn oedd y cyhoeddiad mwyaf boblogaidd yn yr Almaeneg nes *Die Leiden des jungen Werthers* (1774) gan Goethe. Ym 1498 cyhoeddodd Brant gasgliad o gerddi Lladin, ac ysgrifennodd hefyd weithiau ar bynciau'r gyfraith, crefydd, a gwleidyddiaeth, ac addasiadau o wirebau moesol Publius Valerius Cato a Freidank.

Wedi i Basel ymuno â Chydffederasiwn y Swistir, symudodd Brant yn ôl i Strasbwrg ym 1501, ac yno gweithiodd yn gynghorwr cyfreithiol i lywodraeth y ddinas. Ym 1503 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd dinesig, ac yn ddiweddarach fe'i penodwyd yn gynghorwr ymerodrol a breiniarll gan Maximilian I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, a gwasanaethodd ar sawl cenhadaeth ddiplomyddol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1457
Categori:Marwolaethau 1521
Categori:Beirdd y 15fed ganrif o'r Almaen
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o'r Almaen
Categori:Beirdd Almaeneg o'r Almaen
Categori:Beirdd dychanol o'r Almaen
Categori:Beirdd Lladin o'r Almaen
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Llenorion Almaeneg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Pobl a aned yn Strasbwrg
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig
Categori:Pobl fu farw yn Strasbwrg
Dinas Nottingham

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Dinas Nottingham** (Saesneg: *City of Nottingham*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 74.6&nbsp;km², gyda 332,900 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â phedair ardal arall Swydd Nottingham, sef Ardal Ashfield i'r gogledd, Bwrdeistref Gedling i'r dwyrain, Bwrdeistref Rushcliffe i'r de, a Bwrdeistref Broxtowe i'r gorllewin.

bawd|dim|Dinas Nottingham yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r ardal yn hollol ddi-blwyf. I bob pwrpas mae ganddi'r un ffiniau â dinas Nottingham.

## Cyfeiriadau 
Nottingham
Ardal Mansfield

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Mansfield** (Saesneg: *Mansfield District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 76.7&nbsp;km², gyda 109,313 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Nottingham, sef Ardal Bassetlaw i'r gogledd, Ardal Newark a Sherwood i'r dwyrain, ac Ardal Ashfield i'r de, yn ogystal â Swydd Derby i'r gorllewin.

bawd|dim|Ardal Mansfield yn Swydd Norttingham

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn un plwyf sifil mawr, sef Warsop, ac un ardal ddi-blwyf mawr, lle mae ei phencadlys yn nhref Mansfield. Mae aneddiadau eraill yn yr awdurdod yn cynnwys tref Market Warsop.

## Gweler hefyd
* Mansfield (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Mansfield
Bassetlaw (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bassetlaw**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Bassetlaw constituency.svg|Etholaeth Bassetlaw yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1890: William Beckett-Denison (Ceidwadol)
* 1890–1906: Frederick Milner (Ceidwadol)
* 1906–1910: Frank Newnes (Rhyddfrydol)
* 1910–1929: Ellis Hume-Williams (Ceidwadol)
* 1929–1946: Malcolm MacDonald (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1935–1968: Frederick Bellenger (Llafur)
* 1968–2001: Joe Ashton (Llafur)
* 2001–2019: John Mann (Llafur)
* 2019–2024: Brendan Clarke-Smith (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Jo White (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Broxtowe (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Broxtowe**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Broxtowe constituency.svg|Etholaeth Broxtowe yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1918, fe'i dilewyd ym 1955, ac fe'i ailsefydlwyd ym 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1929: George Spencer (Llafur)
* 1929–1953: Seymour Cocks (Llafur)
* 1953–1955: Will Warbey (Llafur)
* 1955–1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1983–1997: Jim Lester (Ceidwadol)
* 1997–2010: Nick Palmer (Llafur)
* 2010–2019: Anna Soubry (Ceidwadol, wedyn Change UK)
* 2019–2024: Darren Henry (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Juliet Campbell (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Mansfield (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Mansfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Mansfield constituency.svg|Etholaeth Mansfield yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Cecil Foljambe (Rhyddfrydol)
* 1892–1900: John Williams (Rhyddfrydol)
* 1900–1916: Arthur Markham (Rhyddfrydol)
* 1916–1918: Charles Seely (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: William Carter (Llafur)
* 1922–1923: Albert Bennett (Rhyddfrydol)
* 1923–1929: Frank Varley (Llafur)
* 1929–1941: Charles Brown (Llafur)
* 1941–1966: Bernard Taylor (Llafur)
* 1966–1987: Don Concannon (Llafur)
* 1987–2017: Alan Meale (Llafur)
* 2017–2024: Ben Bradley (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Steve Yemm (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Llysgennad

[bawd|Portread o Abd el-Ouahed ben Messaoud, llysgennad Swltan Moroco i lys [Elisabeth I, brenhines Lloegr.]]
Diplomydd sydd yn cynrychioli ei wladwriaeth fel pennaeth ar lysgenhadaeth mewn gwladwriaeth arall yw **llysgennad**. Dyma'r swydd uchaf ei radd yn y corfflu diplomyddol.

Mae'n rhai i wladwriaethau gyfathrebu er mwyn cynnal cysylltiadau rhyngwladol, ac felly gwaith y llysgennad sydd wedi galluogi gwladweinyddiaeth ryngwladol erstalwm. Gellir olrhain hanes y llysgennad i'r Hen Tsieina ac India, er nad oedd cyfundrefn ffurfiol o lysgenadaethau parhaol wedi datblygu yn yr un o'r systemau gwladwriaethau hynafol. Yr arfer yn yr Henfyd oedd i ddanfon rhedegyddion neu genhadon gyda negeseuon neu lawnalluogwyr dros dro gyda'r awdurdod i drafod a dod i delerau ar gytundebau.

Datblygodd yr arfer o lysgenhadon preswyl ar y cyd â'r system wladwriaethau Ewropeaidd yn y 14g a'r 15g, yn gyntaf yng Ngweriniaeth Fenis a Dugiaeth Milan. Bu'r syniad o freinryddid diplomyddol y llysgennad yn preswyl ynghlwm wrth y drefn newydd hon, ac yn ddiweddarach estynnwyd y fraint hon i'w staff. Dyma'r egwyddor a osodai sail i'r gyfraith ryngwladol fodern gan iddi warantu diogelwch personol y llysgennad a phreifatrwydd ei ohebiaeth ddiplomyddol, rheol a gytunwyd arni gan bob gwladwriaeth er mwyn sicrhau triniaeth debyg.

Cydnabuwyd y drefn lysgenhadol breswyl yng Nghynhadledd Fienna (1815), a gytunodd i ddiffinio gwahanol swyddi'r corfflu diplomyddol a chyhoeddi protocol yn pennu dyletswyddau a threfn blaenoriaeth y cenhadaethau diplomyddol. Perchir y protocol hwnnw hyd heddiw, a chadarnhawyd trefn lysgenhadol Cytgord Ewrop gan Gonfensiwn Fienna ar Gysylltiadau Diplomyddol (1961).

Mae ambell ysgolhaig a sylwebydd ar bwnc diplomyddiaeth yn dadlau bod llinellau cyfathrebu modern, yn ogystal â dirywiad honedig y genedl-wladwriaeth draddodiadol wedi tanseilio'r hen drefn o lysgenhadon. Annhebygol fyddai llywodraethau yn cael gwared â'r system ffurfiol sydd wedi profi mor lwyddiannus ers canrifoedd, er bod nifer ohonynt wedi cwtogi ar adnoddau'r gwasanaethau diplomyddol ac yn ffafrio cysylltiadau masnachol dros faterion uwch-bolisi, sef rôl draddodiadol y llysgennad. Mae twf sefydliadau rhyngwladol a goruwchgenedlaethol, a threfnau newydd sydd yn adeiladu at y syniad o gymuned ryngwladol, wedi trawsnewid yr hen batrwm diplomyddol dwyochrog yn un amlochrog, ond mae'n debyg byddai'r angen am gynrychiolaeth mewn gwladwriaethau eraill drwy gyfrwng llysgenhadon yn parhau.

## Cyfeiriadau 

Categori:Diplomyddion
Categori:Galwedigaethau llywodraethol
Rushcliffe (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Rushcliffe**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Rushcliffe constituency.svg|Etholaeth Rushcliffe yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1910: John Ellis (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Leif Jones (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Henry Betterton (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1934–1945: Ralph Assheton (Ceidwadol)
* 1945–1950: Florence Paton (Llafur)
* 1950–1966: Martin Redmayne (Ceidwadol)
* 1966–1970: Antony Gardner (Llafur)
* 1970–2019: Kenneth Clarke (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–2024: Ruth Edwards (Ceidwadol)
* 2024–presennol: James Naish (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Fforest Sherwood (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Fforest Sherwood** (Saesneg: *Sherwood Forest*; **Sherwood** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Sherwood Forest constituency.svg|Etholaeth Fforest Sherwood yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Andy Stewart (Ceidwadol)
* 1992–2010: Paddy Tipping (Llafur)
* 2010–2024: Mark Spencer (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Michelle Welsh (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Ashfield (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ashfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Ashfield constituency.svg|Etholaeth Ashfield yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1955.

## Aelodau Seneddol 
* 1955–1966: Will Warbey (Llafur)
* 1966–1977: David Marquand (Llafur)
* 1977–1979: Tim Smith (Ceidwadol)
* 1979–1992: Frank Haynes (Llafur)
* 1992–2010: Geoff Hoon (Llafur)
* 2010–2019: Gloria De Piero (Llafur)
* 2019–presennol: Lee Anderson (Ceidwadol, wedyn Reform UK)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1955
Gogledd Nottingham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, oedd **Gogledd Nottingham** (Saesneg: *Nottingham North*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NottinghamNorth2007Constituency.svg|Etholaeth Gogledd Nottingham yn Swydd Nottingham
EnglandNottinghamshire.svg|Swydd Nottingham yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1955. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1955–1959: James Harrison (Llafur)
* 1959–1983: Bill Whitlock (Llafur)
* 1983–1987: Richard Ottaway (Ceidwadol)
* 1987–2017: Graham Allen (Llafur)
* 2017–2024: Alex Norris (Llafur-Cydweithredol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1955
Categori:Dadsefydliadau 2024
Cotswolds (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, oedd y **Cotswolds** (Saesneg: *The Cotswolds*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

TheCotswolds2007Constituency.svg|Etholaeth Cotswolds yn Swydd Gaerloyw
EnglandGloucestershire.svg|Swydd Gaerloyw yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1997, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2024: Geoffrey Clifton-Brown (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Thornbury a Yate (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Thornbury a Yate** (Saesneg: *Thornbury and Yate*). Fodd bynnag, at ddibenion gweinyddol mae'n dal i gael ei restru fel rhan o'r hen sir Avon. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Thornbury and Yate constituency.svg|Etholaeth Thornbury a Yate yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2015: Steve Webb (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Luke Hall (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Claire Young (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Francesco Filelfo

Ysgolhaig a bardd o'r Eidal a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Francesco Filelfo** (1398 – 1481) sydd yn nodedig am gasglu llawysgrifau Groeg clasurol.

Ganed ef yn Tolentino yng Ngororau Ancona, yng nghanolbarth yr Eidal, a oedd ar y pryd dan reolaeth Taleithiau'r Babaeth. Astudiodd y gyfraith a rhethreg ym Mhrifysgol Padova, a bu'n athro yno am gyfnod. Teithiodd i Gaergystennin ym 1420 i berffeithio'i grap ar yr iaith Roeg. Treuliodd saith mlynedd yng Nghaergystennin yn astudio Groeg dan yr ysgolhaig Manuel Chrysoloras, a phriododd â Theodora, merch Chrysoloras. Dychwelodd Filelfo i Fenis ym 1427 gyda'i theulu a helfa fawr o destunau Groeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Academyddion Prifysgol Bologna
Categori:Academyddion Prifysgol Padova
Categori:Beirdd y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Lladin o'r Eidal
Categori:Cyfieithwyr o'r Eidal
Categori:Cyfieithwyr o'r Roeg i'r Lladin
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Padova
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Genedigaethau 1398
Categori:Llenorion Groeg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Marwolaethau 1481
Categori:Pobl a aned ym Marche
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Categori:Ysgolheigion y clasuron
Categori:Ysgolheigion Groeg o'r Eidal
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal
Fforest y Ddena (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Fforest y Ddena** (Saesneg: *Forest of Dean*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Forest of Dean constituency.svg|Etholaeth Fforest y Ddena yn Ne-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1885 ond fe'i diddymwyd yn 1950. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1997:

* 1997–2005: Diana Organ (Llafur)
* 2005–2024: Mark Harper (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Matt Bishop (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Cheltenham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Cheltenham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Cheltenham constituency.svg|Etholaeth Cheltenham yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1832. Cyn 1865 dychwelodd ddau aelod i Dŷ'r Cyffredin.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1865:
* 1865–1868: Charles Schreiber (Ceidwadol)
* 1868–1874: Henry Samuelson (Rhyddfrydol)
* 1874–1880: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1880–1885: Charles de Ferrieres (Rhyddfrydol)
* 1885–1895: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1895–1900: Francis Shirley Russell (Ceidwadol)
* 1900–1906: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1906–1910: John Sears (Rhyddfrydol)
* 1910: Vere Ponsonby (Ceidwadol)
* 1910–1911: Richard Mathias (Rhyddfrydol)
* 1911–1928: James Agg-Gardner (Ceidwadol)
* 1928–1937: Walter Preston (Ceidwadol)
* 1937–1950: Daniel Lipson (Ceidwadol Annibynnol, wedyn Annibynnwr)
* 1950–1964: W. W. Hicks Beach (Ceidwadol)
* 1964–1974: Douglas Dodds-Parker (Ceidwadol)
* 1974–1992: Charles Irving (Ceidwadol)
* 1992–2005: Nigel Jones (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2015: Martin Horwood (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Alex Chalk (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Max Wilkinson (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1832
Caerloyw (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Caerloyw** (Saesneg: *Gloucester*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Gloucester constituency.svg|Etholaeth Caerloyw yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1295, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1895: Thomas Robinson (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Charles James Monk (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1900–1910: Russell Rea (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Henry Terrell (Ceidwadol)
* 1918–1923: James Bruton (Ceidwadol)
* 1923–1929: James Horlick (Ceidwadol)
* 1929–1945: Leslie Boyce (Ceidwadol)
* 1945–1957: Moss Turner-Samuels (Llafur)
* 1957–1970: Jack Diamond (Llafur)
* 1970–1987: Sally Oppenheim (Ceidwadol)
* 1987–1997: Douglas French (Ceidwadol)
* 1997–2001: Tess Kingham (Llafur)
* 2001–2010: Parmjit Dhanda (Llafur)
* 2010–2024: Richard Graham (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Alex McIntyre (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Manuel Turizo

Canwr o Golombia yw **Mae Manuel Turizo Zapata** (ganwyd 12 Ebrill 2000), sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw llwyfan **Manuel Turizo**.

Ganwyd a magwyd yn Montería, a cychwynnodd wneud cerddoriaeth yn 13 oed. Daeth i amlygrwydd gyda'i sengl "Una Lady Como Tú" (2016).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 2000
Categori:Cantorion o Golombia
Llundain Fewnol

Grŵp o fwrdeistrefi Llundain sy'n ffurfio canol Llundain Fwyaf, Lloegr,  yw **Llundain Fewnol** (Saesneg: *Inner London*). Mae'r ardal hon wedi'i hamgylchynu gan Llundain Allanol. Defnyddiwyd yr enw *Inner London* i ddynodi ardal llywodraeth leol rhwng 1855 a 1965 yn bennaf fel Sir Llundain neu'n gynharach fel y "Metropolitan Board of Works Area". Bellach mae ganddo ddau ddiffiniad cyffredin. 

Y cyntaf yw'r diffiniad statudol a amlinellir yn Deddf Llywodraeth Llundain 1963, a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1965, yn cynnwys y deuddeg bwrdeistref  ganlynol; mae hyn bron yr un peth â Sir Llundain a gafodd ei diddymu ar yr un pryd: 

* Camden
* Greenwich
* Hackney
* Hammersmith a Fulham
* Islington
* Kensington a Chelsea
* Lambeth
* Lewisham
* Southwark
* Tower Hamlets
* Wandsworth
* Westminster

Inner London (statutory).svg|Llundain Fewnol yn ôl y diffiniad statudol

Yr ail yw'r diffiniad a ddefnyddir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol sy'n cynnwys y deuddeg bwrdeistref a restrir uchod, ac eithrio Greenwich, ond hefyd yn cynnwys Haringey a Newham yn ogystal â Dinas Llundain, nad yw'n fwrdeistref, a bod yn fanwl gywir.

Inner London (statistical).svg|Llundain Fewnol yn ôl y diffiniad ystadegol

Categori:Ardaloedd Llundain
Llundain Allanol

Grŵp o fwrdeistrefi Llundain sy'n ffurfio cylch o amgylch rhan ganolog Llundain Fwyaf, Lloegr,  yw **Llundain Allanol** (Saesneg: *Outer London*). Llundain Fewnol yw'r rhan ganolog.  Nid oedd y bwrdeistrefi yn Llundain Allanol wedi bod yn rhan o Sir Llundain cyn i Lundain Fwyaf gael ei chreu ym 1965. Eithriad yw North Woolwich, a oedd wedi bod yn rhan o'r hen sir ond a drosglwyddwyd i Newham o dan y trefniant newydd.

Mae gan yr enw "Llundain Allanol" ddau ddiffiniad cyffredin. 

Y cyntaf yw'r diffiniad statudol a amlinellir yn Deddf Llywodraeth Llundain 1963, a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1965, yn cynnwys yr ugain bwrdeistref ganlynol: 

* Barking a Dagenham
* Barnet
* Bexley
* Brent
* Bromley
* Croydon
* Ealing
* Enfield
* Haringey
* Harrow
* Havering
* Hillingdon
* Hounslow
* Kingston upon Thames
* Merton
* Newham
* Redbridge
* Richmond upon Thames
* Sutton
* Waltham Forest

Outer London (statutory).svg|Llundain Allanol yn ôl y diffiniad statudol

Yr ail yw'r diffiniad a ddefnyddir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol sy'n cynnwys y deuddeg bwrdeistref a restrir uchod, ac eithrio Haringey a Newham, ond hefyd yn cynnwys Greenwich.

Outer London (statistical).svg|Llundain Allanol yn ôl y diffiniad ystadegol

Categori:Ardaloedd Llundain
Stroud (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Tewkesbury**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Stroud constituency.svg|Etholaeth Stroud yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885, fe'i dilewyd ym 1950, ac fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol ym 1955.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: Henry Brand (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: George Holloway (Ceidwadol)
* 1892–1895: David Brynmor Jones (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Charles Cripps (Ceidwadol)
* 1900–1918: Charles Allen (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Ashton Lister (Rhyddfrydol)
* 1922–1923: Stanley Tubbs (Ceidwadol)
* 1923–1924: Frederick Guest (Rhyddfrydol)
* 1924–1931: Frank Nelson (Unoliaethol)
* 1931–1945: Walter Perkins (Ceidwadol)
* 1945–1950: Ben Parkin (Llafur)
* 1950–1955: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1955–1987: Anthony Kershaw (Ceidwadol)
* 1987–1997: Roger Knapman (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Drew (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2017: Neil Carmichael (Ceidwadol)
* 2017–2019: David Drew (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–2024: Siobhan Baillie (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Simon Opher (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1955
Yetholm Loch

Mae **Yetholm Loch** yn llyn ger Kelso yng Ngororau’r Alban ar gyrion y Bryniau Cheviot. Roedd Gwarchodfa Natur Ymddiriedolaeth Natur yr Alban yno ac mae cuddfan ar lan y llyn. Mae cors helyg ar ben deheuol y llyn. Gwelir Bras y Cyrs, Gïach cyffredin a Gylfinir yno, yn ogystal ag Alarch dof, Crëyr, Llydanbig, Hwyaden wyllt, Hwyaden lwyd, Hwyaden gopog a Dwrgi ar y llyn.

Ar un adeg, roedd tŵr ar ynys ynghanol y llun, a sarn ati hi. Dinistrwyd y tŵr gan Iarll Surrey ar 15 Mai 1523.

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Gororau'r Alban
Categori:Llynnoedd yr Alban
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig
Jacques Lefèvre d'Étaples

Diwinydd o Ffrainc a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd '''Jacques Lefèvre d'Étaples''' (; tua 1455 – Mawrth 1536).

Ganed yn Étaples yn rhanbarth Picardi, Teyrnas Ffrainc.  Cafodd ei ordeinio'n offeiriad ac astudiodd ym Mhrifysgol Paris, ac enillodd ei radd baglor ym 1479 a'i radd meistr ym 1480. Dysgodd yr iaith Roeg ym Mharis dan diwtoriaeth yr ysgolhaig alltud Georgius Hermonymus. Aeth i'r Eidal ym 1492 a 1500 i wella'i wybodaeth o lenyddiaeth Hen Roeg ac i astudio cyfriniaeth y neo-Platoniaid. Ymunodd Lefèvre â chyfadran y celfyddydau breiniol, ac addysgodd athroniaeth i fyfyrwyr o 1490 i 1507.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Paris
Categori:Clerigwyr y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Clerigwyr yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Cyfieithwyr y Beibl
Categori:Cyfieithwyr o Ffrainc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Diwinyddion y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Diwinyddion yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Genedigaethau'r 1450au
Categori:Llenorion ffeithiol y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion ffeithiol yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion Ffrangeg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Offeiriaid Catholig o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1536
Categori:Pobl o Pas-de-Calais
Categori:Ysgolheigion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion Lladin o Ffrainc
Awdurdodau unedol yn Lloegr

Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **awdurdod unedol** (Saesneg: *unitary authority*). Yn wahanol i'r system dwy haen o lywodraeth leol sy'n dal i fodoli yn y rhan fwyaf o Loegr, mae awdurdodau unedol yn cyfuno pwerau ardaloedd an-fetropolitan a chynghorau sir, ac maent yn gyfrifol am weithredu'r holl wasanaethau yn eu hardaloedd.

Cyfansoddwyd yr awdurdodau unedol o dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1992, a ddiwygiodd Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 i ganiatáu bodolaeth siroedd nad oes ganddynt sawl ardal. Ar y naill llaw maent yn caniatáu i ddinasoedd a threfi mawr gael awdurdodau lleol ar wahân i rannau llai trefol eu siroedd, ac ar y llaw arall maent yn caniatáu i siroedd bach lle byddai rhannu'n ardaloedd yn anymarferol gweithredu fel unedau. Sefydlwyd y mwyafrif yn ystod y 1990au, er i eraill gael eu creu yn 2009 a 2019–20.

bawd|400px|canol|Awdurdodau unedol Lloegr (dangosir mewn coch) ers 1 Ebrill 2023

## Gweler hefyd
* Ardaloedd awdurdod lleol yn Lloegr
* Awdurdodau unedol Cymru
* Awdurdodau unedol yr Alban


Categori:Llywodraeth leol yn Lloegr
Rhywogaeth glofaen

Mae'r cysyniad o **rywogaeth glofaen** (*keystone species*) yn cyfateb i  garreg clo mewn bwa o gerrig (neu i raddau llai, y conglfaen sy’n cloi dau fur ar gornel adeilad), sef y garreg sydd yn rhoi y nerth i’r holl adeiladwaith. Mae’n rywogaeth sydd yn cael effaith anghymesur ar ei gynefin o ystyried ei niferoedd. Cyflwynwyd y cysyniad yn wreiddiol gan y sẅolegydd Robert T Paine yn 1969 Mae rhywogaethau o’r fath yn chwarae rôl critigol yn cynnal strwythur cymuned ecolegol, yn effeithio ar lawer o organebau mewn ecosystem ac yn rheoli maint poblogaeth rhywogaethau eraill yn y gymuned honno. Heb rywogaethau clofaen, byddai natur yr ecosystem yn sylfaenol wahanol, neu hyd yn oed yn peidio a bod o gwbl. Mae rhai rhywogaethau clofaen, fel blaidd, hefyd yn ysglyfaethwyr apigol, sef rheibwyr ar ben eu cadwyn fwyd, ond mae eraill, fel yr afanc, yn saernïo ei gynefin ar lefel îs yn y we fwyd.

Er mai anifeiliaid yw’r rhywogaethau clofaen gan fwyaf, fe all hefyd gynnwys planhigion. Er enghraifft, mae yna gyfnod pob blwyddyn mewn ardal o Orllewin Awstralia pan fo’r unig ffynhonnell o neithdar i grwp o felysorion https://www.llennatur.cymru/Y-Bywiadur#Melysor yw’r planhigyn *Banksia prionotes*. Mae’r melysorion ar adegau eraill o’r flwyddyn yn chwarae rôl hanfodol yn peillio llawer o rywogaethau eraill yn y gymuned honno. Felly heb y bancsia byddai’r gymyned yn dymchwel.

Gellir targedu rhywogaethau clofaen mewn prosiectau cadwraeth trwy eu monitro a'u rheoli nid yn unig er lles y rhywogaeth ei hun ond hefyd er lles y gymuned gyfan.

Estynnwyd y cysyniad gan Sergio Cristancho a Joanne Vining i gynnwys rhywogaethau clofaen diwylliannol, sef rhywogaethau sydd yn hanfodol y ddiwylliant cyfan o bobl.

## Cyfeiriadau
Categori:Ecoleg
Categori:Bioleg
Bvndit

**Bvndit** (밴디트, ynganir 'Bandit'), wedi'i steilio **BVNDIT**, yw grŵp pop ferched o Dde Corea o dan y cwmni MNH Entertainment. Mae eu enw yn sefyll am ''Be Amitious 'N' Do It''. Mae yna 5 aelod i'r grŵp: Yiyeon, Songhee, Jungwoo, Simyeong, a Seungeun. Fe'u cafwyd eu ymddangosiad cyntaf ar 10 Ebrill 2019 gyda'r albwm sengl *Bvndit, Be Ambitious!*.

## Hanes 
### 2019: Sefydliad â *Bvndit, Be Ambitious!* a *BE!* 
Ar 13 Mawrth 2019, fe wnaeth MNH Entertainment cyhoeddi eu fod yn sefydlu grŵp ferched cyntaf o'r enw BVNDIT. Wnaeth y grŵp eu ymddangosiad cyntaf ar Ebrill 10, 2019 gyda'r sengl *Hocus Pocus*, sef y prif gân o'r albwm sengl *Bvndit, Be Ambitious!*, gyda ddau gân arall, sef *Be Ambitious!* a *My Error*. Cadwyd y grŵp eu perfformiad cyntaf ar 11 Ebrill 2019, ar y sioe caneuon *M Countdown*.

Cyhoeddwyd eu ail sengl digidol *"Dramatic"* ar 15 Mai 2019.

Wnaeth Bvndit ddatgan ar 21 Hydref 2019 fyddant yn cyhoeddu eu record hir cyntaf *BE!* ar 5 Tachwedd 2019 gyda'r prif gân *"Dumb"*. Trwy teasers, caiff eu datgelu byddai'r record hir yn ychwaneu tair cân tuag at eu disgythiaeth, sef: *"BE!"*, cân rhagarweiniol, *"Dumb"*, y prif gân, a *"Fly"*.

### 2020: *New.wav a Carnival* 
Ar 29 Ionawr 2020 datgela MNH Entertainment eu fod yn ddechrau prosiect newydd o'r enw *New.wav* a fyddai'n cynnwys holl artistiaid y cwmni, Bvndit a Chungha. Bwriad y prosiect yw i rhoi fwy o gyfleuoedd i artistiaid y cwmni i cwrdd a'u cefnogwyr trwy cyhoeddi caneuon gyda sain gwahanol i'r arfer. Ryddheir y newyddion fyddai Bvndit yn cymryd rhan yn y prosiect yn gyntaf trwy cyhoeddi eu trydydd sengl digidol *"Cool"*. Ar 6 Chwefror 2020 cyhoeddwyd y grŵp *"Cool"* fel rhan o'r *New.wav* prosiect gan MNH Entertainment. Trwy gydol y gân, mae'r grŵp yn canu'n Saesneg yn lle eu Coreeg frodorol.

Ar 13 Ebrill 2020 ddatganwyd y grŵp byddant yn cyhoeddi'r sengl *"Children"* ar 20 Ebrill 2020 fel cyn-cyhoeddiad o'u ail record hir. Yna, ar 28 Ebrill 2020 cyhoeddwyd y grŵp fyddant yn cyhoeddu eu ail record hir, *Carnival*, gyda'r prif gân: *"Jungle"* ar 13 Mai 2020. Mae'r record yn cynnwys pump cân, gyda'r tair arall yn cynnwys *"Carnival"*, cân rhagarweiniol, *"Come and Get it"*, a *"Cool"*.

## Aelodau 
## Disgyddiaeth 
### Albwm Sengl 
### Record Hir 
### Sengl 
## Ffilmyddiaeth 
### Miwsig Fideos 
## Gwobrau ac Enwebiadau 
### *Genie Music Awards* 
### *Mnet Asian Music Awards* 
## Nodiadau
:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol 

Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau o Dde Corea
Aldus Manutius

Argraffwr, cyhoeddwr, a theipograffwr Eidalaidd yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Aldus Manutius** neu **Aldo Manuzio** (Teobaldo Manucci; 1449 – 6 Chwefror 1515) sydd yn nodedig am sefydlu gwasg Aldina.  Cyhoeddodd Manutius nifer o'r argraffiadau cyntaf o glasuron llenyddiaeth Hen Roeg a Lladin.

Ganed yn Bassiano, Taleithiau'r Babaeth, ac astudiodd yn Rhufain ac yn Ferrara. Aeth i Fenis ym 1490 a bu'n cysylltu ag ysgolheigion a chysodwyr Groegaidd. Ym Mawrth 1495 cyhoeddodd ei lyfr cyntaf a chanddo ddyddiad: *Erotemata* gan Constantinos Lascaris. Cyhoeddodd pum cyfrol o waith Aristoteles ym 1495–98; eidylau Theocritos a *De Aetna* gan Pietro Bembo ym 1495; a gweithiau gan Aristoffanes a Poliziano ym 1498. Y llyfr enwocaf a gyhoeddwyd ganddo oedd *Hypnerotomachia Poliphili* (1499) gan Francesco Colonna, a ddarluniwyd gyda thorluniau pren gan arlunydd anhysbys. Cyhoeddodd argraffiadau o Fyrsil, Juvenalis, Martialis, a Petrarca ym 1501; a Catullus, Lucanus, Thucydides, Soffocles, a Herodotus ym 1502. Yn yr argraffiad hwnnw o Soffocles, sonir y tro cyntaf am Aldina, academi o ysgolheigion a drefnwyd gan Manutius i olygu testunau clasurol er mwyn eu cyhoeddi ar ffurf llyfrau. Ymddangosodd coloffon enwog Aldina, angor a dolffin, am y tro cyntaf yn argraffiad Awst 1502 o *La divina commedia* gan Dante. O 1503 i 1514, cynhyrchwyd testunau gan Xenophon, Ewripides, Homeros, Esop, Platon, Pindar, ac Horas, yn ogystal â Desiderius Erasmus.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1449
Categori:Marwolaethau 1515
Categori:Argraffwyr o'r Eidal
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Pobl fusnes y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl fusnes yr 16eg ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Lazio
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Fenis
Categori:Teipograffwyr o'r Eidal
Haeniad cymdeithasol

Ffordd o gategoreiddio pobl yn ddosbarthiadau ar sail ffactorau economaidd-gymdeithasol megis cyfoeth, incwm, hil, addysg, ethnigrwydd, rhywedd, galwedigaeth, statws cymdeithasol, neu rym gwleidyddol yw **haeniad cymdeithasol**. Fel agwedd sefydlog o gymdeithas, gellir ei ddiffinio yn broses o systemateiddio anghydraddoldebau'r unigolyn, pennu iddynt werth, a'u trefnu yn batrymau a gydnabyddir gan unigolion eraill. Wrth astudio haeniad cymdeithasol, dosberthir yr unigolyn ar sail ei safle cymdeithasol yn berthynol i unigolion eraill mewn grŵp cymdeithasol, ardal ddaearyddol, neu uned ddadansoddi.

Patrwm nodweddiadol o ddiffinio haeniad cymdeithasol, yn enwedig mewn cymdeithasau modern yn y Gorllewin, ydy'r tri dosbarth sylfaenol: y dosbarth uchaf, y dosbarth canol, a'r dosbarth isaf; a gellir isrannu'r dosbarthiadau hynny yn haenau uchaf, canol, ac isaf. Gellir hefyd ffurfio haenau cymdeithasol ar sail carennydd, clan, llwyth, neu gast, neu gyfuniad ohonynt.

Mae dwy ddamcaniaeth gyffredinol o haeniad cymdeithasol: yr esboniad swyddogaethol ar sail gwaith Émile Durkheim a Talcott Parsons; a'r agwedd Farcsaidd, sydd yn tynnu hefyd ar syniadaeth Jean-Jacques Rousseau a Pierre-Joseph Proudhon, sydd yn canolbwyntio ar rym. Yn ôl y swyddogaethwyr, mae pob cymdeithas yn anochel yn graddio gweithgareddau ei haelodau er mwyn gwerthfawrogi'r swyddogaethau pwysicaf, ac anghenion swyddogaethol felly sydd wrth wraidd haeniadau cymdeithasol. Dadleua'r Marcswyr bod haeniad yn amlygu gwahaniaethau grym ac felly anghydraddoldeb yn y gymdeithas, ac awgrymant bod y sefyllfa honno dan drefn cyfalafiaeth yn anghyfiawn.

Categori:Adeileddaeth gymdeithasol
Categori:Dosbarthiadau cymdeithasol
Categori:Economeg gymdeithasol
Sir an-fetropolitan

Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **sir an-fetropolitan** (Saesneg: *non-metropolitan county*). Mae siroedd an-fetropolitan yn rhan o system dwy haen o lywodraeth leol sy'n gweithredu yn y rhan fwyaf o Loegr. 

Rhennir pob sir an-fetropolitan yn nifer o ardaloedd an-fetropolitan, gan rannu pŵer a chyfrifoldeb gyda nhw. 

Mae'r sir yn gyfrifol am wasanaethau mwyaf a drutaf, megis: 
* addysg
* gwasanaethau cymdeithasol
* prif ffyrdd
* llyfrgelloedd
* trafnidiaeth gyhoeddus
* gwasanaethau tân
* Safonau Masnach
* gwaredu gwastraff 
* cynllunio strategol

tra bod ardaloedd an-fetropolitan yn darparu gwasanaethau, megis:
* cynllunio lleol a rheoli adeiladau
* tai cyngor
* ffyrdd lleol
* iechyd yr amgylchedd
* marchnadoedd a ffeiriau
* casglu ac ailgylchu sbwriel
* mynwentydd ac amlosgfeydd
* parciau
* gwasanaethau hamdden
* twristiaeth

Crëwyd y system ddwy haen hon yn 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972.

Mae rhan fwyaf o siroedd an-fetropolitan enwau sy'n cyfateb i enwau siroedd seremonïol, ac mae'n bwysig peidio â chymysgu'r naill â'r llall, gan eu bod yn amlach na pheidio yn cyfeirio at wahanol ardaloedd daearyddol, oherwydd bod mwyafrif y siroedd seremonïol yn cynnwys awdurdodau unedol sy'n annibynnol ar y sir an-fetropolitan.

## Cyfeiriadau
Categori:Llywodraeth leol yn Lloegr

Categori:Siroedd Lloegr
Caol an t-Snàimh

Mae **Caol an t-Snàimh** (Saesneg: Colintraive) yn bentref ar Benrhyn Cowal yn Ucheldiroedd yr Alban. Mae fferi Calmac rhwng y pentref a Rhubodach ar Ynys Bute. Ystyr ‘ Caol an t-Snàimh’ yw ‘culfor nofio’;nofiodd gwartheg dros y culfor ar eu ffordd i farchnadoedd y tir mawr. Mae gan y pentref swyddfa’r post, canolfan dreftadaeth, gardd dreftadaeth a gwesty. Ar un adeg, perchennog y gwesty oedd Ken Sykora, gitarydd jazz.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Newark (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Newark**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Newark constituency.svg|Etholaeth Newark yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd Newark yn 1679 fel etholaeth fwrdeistrefol a ddychwelodd ddau aelod seneddol. Daeth yn etholaeth sirol a ddychwelodd un aelod yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:
* 1885–1895: Charles Pierrepont (Ceidwadol)
* 1895–1898: Harold Finch-Hatton (Ceidwadol)
* 1898–1900: Charles Pierrepont (Ceidwadol)
* 1900–1906: Charles Welby (Ceidwadol)
* 1906–1922: John Starkey (Ceidwadol)
* 1922–1943: William Cavendish-Bentinck (Ceidwadol)
* 1943–1950: Sidney Shephard (Ceidwadol)
* 1950–1964: George Deer (Llafur)
* 1964–1979: Ted Bishop (Llafur)
* 1979–1997: Richard Alexander (Ceidwadol)
* 1997–2001: Fiona Jones (Llafur)
* 2001–2014: Patrick Mercer (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2014–presennol: Robert Jenrick (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Edlington

Tref a phlwyf sifil yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Loegr, ydy **Edlington**. Gelwir tref wreiddiol Edlington bellach yn **Old Edlington**; gerllaw, i'r gogledd, mae **New Edlington**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Doncaster.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,856.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster
Categori:Trefi De Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil De Swydd Efrog
Rhestr aelodau seneddol Cymru 2019-2024

Dyma restr o Aelodau Seneddol (ASau) etholwyd i'r Ty'r Cyffredin dros etholaethau yng Nghymru i'r hanner canfed ac wyth Senedd yr Deyrnas Unedig (2019 - 2024).

Mae'n cynnwys ASau etholwyd yn etholiad cyffredinol 2019, gynhaliwyd ar 12 Rhagfyr 2019, a'r rhai a etholwyd mewn is-etholiadau.

Mae'r rhestr wedi ei drefnu yn ôl enw'r AS, a mae ASau wnaeth ddim wasanaethu drwy gydol y cyfnod seneddol wedi eu *italeiddio*. Mae ASau newydd a etholwyd ers yr etholiad cyffredinol wedi eu nodi ar waelod y dudalen.

## Cyfansoddiad 2024 
## ASau 
## Nodiadau
## Cyfeiriadau 
2019-2024
Wombwell

Tref yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, ydy **Wombwell**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Barnsley.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Wombwell boblogaeth o 23,355.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Barnsley
Categori:Trefi De Swydd Efrog
Mark Ormrod

Hanesydd o Gymru oedd **Mark Ormrod** (1 Tachwedd 1957 – 2 Awst 2020).

Cafodd ei eni yng Nghastell-nedd, yn fab i David a Margaret Ormrod. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Ramadeg Castell-nedd, yng Ngholeg y Brenin, Llundain, ac yng Ngholeg Caerwrangon, Rhydychen.

Bu farw Ormrod y coluddyn yn Efrog, lle roedd yn ddarlithydd prifysgol.

## Llyfryddiaeth
**Winner and Waster* (Woodbridge, 2020)
**Women and Parliament in Later Medieval England* (Llundain, 2020)
**Edward III*, cyfres English Monarchs (Llundain, 2011)
**Political Life in Medieval England, 1300–1450* (Basingstoke, 1995) 
**England in the Fourteenth Century: Proceedings of the 1985 Harlaxton Symposium* (Woodbridge, 1986)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Marwolaethau 2020
Swadlincote

Tref yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Swadlincote**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan De Swydd Derby; dyma dref fwyaf yr ardal, a'i chanolfan weinyddol. Saif tua 11.5 milltir (19&nbsp;km) i'r de o ddinas Derby a thua 5 milltir (8&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o Burton upon Trent, Swydd Stafford, ac i'r gogledd-orllewin o Ashby-de-la-Zouch, Swydd Gaerlŷr.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Swadlincote boblogaeth o 45,000.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Swydd Derby
Categori:Trefi Swydd Derby
Long Eaton

Tref yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Long Eaton**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Erewash. Saif tua 8.5 milltir (14&nbsp;km) i'r dwyrain o ddinas Derby a thua 7 milltir (11&nbsp;km) i'r de-orllewin o Nottingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Long Eaton boblogaeth o 37,760.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Erewash
Categori:Trefi Swydd Derby
Hadfield, Swydd Derby

Tref yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Hadfield**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref  High Peak. Saif ychydig i'r gogledd o dref Glossop.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref High Peak
Categori:Trefi Swydd Derby
Eckington, Swydd Derby

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Eckington**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd-ddwyrain Swydd Derby. Saif tua 7 milltir (11&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o Chesterfield.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 11,855.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
Categori:Plwyfi sifil Swydd Derby
Categori:Trefi Swydd Derby
Flavio Biondo

Hanesydd Eidalaidd a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Flavio Biondo** (; 1392 – 4 Mehefin 1463).

Ganed yn Forlì yn rhanbarth Romagna, dan awdurdod Taleithiau'r Babaeth. Derbyniodd addysg dda a fe'i hyfforddwyd yn ysgrifennydd a chopïwr llawysgrifau. Gweithiodd yn notari, gwas sifil, a sgrifellwr yn Fenis. Ym 1433 symudodd Biondo i Rufain ac enillodd ffafr y Pab Eugenius IV. Cafodd ei benodi yn ysgrifennydd apostolaidd yn Llys y Pab ym 1434. Aeth i Fenis ar genhadaeth ddiplomyddol ac ymwelodd â'r *condottiere* Francesco Sforza, a fe'i danfonwyd i Gyngor Eglwysig Ferrara-Fflorens (1438–45). Collodd Biondo ffafr dan deyrnasiad y Pab Niclas V.

Mae ei brif waith, *Historiarum ab inclinatione Romanorum libri* ("Y hanes ers cwymp Rhufain"; 1453), yn ymwneud â hanes yr Eidal o 410 i'r 1440au. Biondo a fathai'r enw "Yr Oesoedd Canol" i ddisgrifio'r cyfnod rhwng yr Henfyd a'r Dadeni. Ymhlith ei weithiau eraill mae *De Roma instaurata* (3 cyfrol, 1444–46) ar bwnc topograffeg Rhufain hynafol a *De Roma triumphante* (1459) sydd yn trafod yr hen drefn Rufeinig yn fodel ar gyfer sefydliadau gweinyddol a milwrol. Cyfrannodd Biondo yn sylweddol at wladgarwch Rhufeinig, parch at yr Henfyd yn ystod y Dadeni, a'r syniad o'r Eglwys Gatholig yn olynydd i'r Ymerodraeth Rufeinig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Genedigaethau 1392
Categori:Hanesyddion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Hanesyddion Lladin o'r Eidal
Categori:Marwolaethau 1463
Categori:Pobl a aned yn Emilia-Romagna
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Dinas Derby

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Dinas Derby** (Saesneg: *City of Derby*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 78&nbsp;km², gyda 257,302 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Amber Valley i'r gogledd-orllewin, Bwrdeistref Erewash i'r gogledd-ddwyrain, ac Ardal De Swydd Derby i'r de.

bawd|dim|Dinas Derby yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr awdurdod fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth Swydd Derby ar 1 Ebrill 1974, dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972. Daeth yn awdurdod unedol yn annibynnol ar y sir ar 1 Ebrill 1997.

I bob pwrpas mae gan yr awdurdod yr un ffiniau â Derby.

## Cyfeiriadau 
Derby
Llysgenhadaeth

[bawd|Llysgenhadaeth [Mecsico yn Stockholm, prifddinas Sweden.]]
Cenhadaeth ddiplomyddol dan arweiniad llysgennad yw **llysgenhadaeth**.

Yn ôl y dychmygiad cyfreithiol a elwir alltiriogaethedd, mae eiddo real y llysgenhadaeth yn bodoli y tu allan i awdurdodaeth y wladwriaeth letyol. Gellir olrhain y cysyniad hwn yn ôl i *De Jure Belli ac Pacis* (1625) gan Hugo Grotius, ac yn *Le Droit des Gens* (1758) ysgrifennai Emerich de Vattel: "dyma yn unig ffordd drosiadol o ddisgrifio annibyniaeth [y llysgennad] ar awdurdodaeth y wlad a'i feddiant ar yr holl hawliau sydd eu hangen er llwyddiant y llysgenhadaeth". Ni sonir fawr am alltiriogaethedd gan ysgolheigion y gyfraith ryngwladol ers y 19g, ond fe'i defnyddir weithiau mewn disgwrs wleidyddol i atgyfnerthu'r syniad o freinryddid diplomyddol.

## Yr adeilad 
Weithiau, defnyddir y gair "siawnsri" i gyfeirio at adran wleidyddol neu swyddfeydd y llysgenhadaeth, ar wahân i breswylfa'r llysgennad.

Mewn gwledydd ansefydlog, os oes bygythiad dichonol o gyrch gan derfysgwyr neu filwriaethwyr, adeiladir cadarnle o amgylch adeiladau'r llysgenhadaeth er mwyn eu diogelu. Gallai gynnwys trigfannau a chyfleusterau ar gyfer staff a'u teuluoedd yn ogystal â chyfadeilad y llysgenhadaeth ei hun. Er enghraifft, yn sgil meddiannu Irac gan luoedd yr Unol Daleithiau, codwyd cadarnle ddiplomyddol enfawr yn Baghdad, ar gost o $600&nbsp;miliwn, a chanddi 8000 o weithwyr. Er bod y llywodraeth sydd yn adeiladu'r fath gadarnle yn ei ystyried yn rhagofal angenrheidiol, mae ymwahanu'r llysgenhadaeth o'r gymuned letyol yn anesmwytho'r berthynas rhwng y ddwy wladwriaeth.

Yn hanesyddol, bu llysgenadaethau mewn gwledydd poeth yn symud i leoliad oerach yn yr haf. Yn Tsieina, symudai diplomyddion preswyl o Beijing (Pecin gynt) i demlau yn y bryniau i orllewin y ddinas, neu i drigfannau ar lan y môr, yn ystod yr haf. Arferai'r llysgenhadaeth Brydeinig yn Tsieina symud i gyrchfan arfordirol Beidaihe hyd at ganol yr 20g. Yn yr Ymerodraeth Otomanaidd, symudai'r mwyafrif o lysgenadaethau o Gaergystennin i hafodydd ar lannau'r Bosporus.

## Cymru
Ceir y cofnod cynharaf o'r gair *llysgenhadaeth* yn 1852.

Er nad oes gan Gymru lysgenhadaeth ei hunan, fe geir Conswliaeth (neu is-genhadaeth o roi term arall) gan Weriniaeth Iwerddon yng Nghaerdydd.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* G. R. Berridge, *Outposts of Diplomacy: A History of the Embassy* (Llundain: Reaktion Books, 2024).

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Diplomyddiaeth