Con Colbert

Roedd **Cornelius "Con" Colbert** (Gwyddeleg: **Conchúir Ó Colbáird**; 19 Hydref 1888 – 8 Mai 1916) yn rebel Gwyddelig ac yn un o arweinwyr Fianna Éireann (mudiad sgowtio cenedlaetholgar Iwerddon). Cafodd ei ddienyddio gan sgwad saethu am ei ran yng Ngwrthryfel y Pasg 1916.

## Bywyd Cynnar 
Yn enedigol o Moanleana, Castlemahon, Swydd Limerick roedd Colbert y pedwerydd ieuengaf o dri ar ddeg o blant i Michael Colbert, ffermwr a Nora née MacDermott ei wraig. Symudodd y teulu i bentref Athea pan oedd Con yn dair oed. Cafodd ei addysg yn yr ysgol genedlaethol leol. Gadawodd Athea yn un ar bymtheg oed ac aeth i fyw at ei chwaer Catherine yn Ranelagh Swydd Dulyn. Parhaodd ei addysg mewn ysgol y Brodyr Cristnogol yng Ngogledd Richmond Street. Wedi ymadael a'r ysgol cafodd swydd fel clerc yng nghwmni popty Kennedy Roedd Colbert yn aelod o'r Eglwys Gatholig ac yn ŵr crefyddol iawn.

## Fianna Éireann 
bawd|chwith|Cyngor Fianna Éireann tua 1915, Colbert yw'r gŵr yn y cilt
Ymunodd côn a Fianna Éireann fel capten yng Nghangen Inchicore, gan godi trwy'r rhengoedd i ddyfod yn Brif Sgowt Iwerddon. Roedd yn rhugl yn y Gwyddelig. Roedd yn credu bod gwrthryfeloedd cenedlaetholgar blaenorol wedi methu yn unig oherwydd "*yfed ... diffyg disgyblaeth a sgwrs rydd*", gan hynny roedd yn llwyr ymwrthodwr o'r ddiod gadarn. Cafodd gwersi preifat ar ddriliau milwrol gan hyfforddwr yn y fyddin Brydeinig. Er yn fach mewn statws ac yn dawel ei leferydd, profodd Colbert hyfforddwr dril effeithiol ac erbyn 1910 fe'i cyflogwyd yn rhan-amser fel hyfforddwr dril yn Ysgol Pádraig Pearse, St Enda.

Ar ôl ymuno â'r Frawdoliaeth Wyddelig Weriniaethol ym 1912 a'r Gwirfoddolwyr Gwyddelig ym 1913 bu'n gyfrifol am gynorthwyo drilio a hyfforddiant milwrol cyfrinachol aelodau'r frawdoliaeth o 1913. Fel capten Cwmni F, Pedwerydd Bataliwn, Brigâd Dulyn, bu'n gyfrifol am ddewis a hyfforddi'r rhai a fyddai'n gwasanaethu fel swyddogion ar wirfoddolwr yn ystod Gwrthryfel y Pasg.

## Gwrthryfel y Pasg
Yn ystod yr wythnosau yn arwain at y gwrthryfel, bu Con yn gweithredu fel gwarchodwr i Tom Clarke. Gan ei fod yn ddirwestwr, ac yn annhebygol o gael ei demtio gan eu nwyddau, fe fu'n ymladd i geisio meddiannu Bragdy Watkin a Distyllfa Jamesons, Marrowbone Lane, yn ystod y gwrthryfel.

Wedi dal eu tir yn llwyddiannus, hyd dderbyn yr orchymyn i ildio gan Pearse, honnir i Colbert wylo'n agored pan gafodd yr orchymyn ei throsglwyddo iddo gan Thomas MacDonagh.

## Dienyddiad
bawd|Bedd y rhai a dienyddwyd ym 1916 - Carchar Arbour Hill
Wedi ildio hebryngwyd y gwrthryfelwyr i Farics Richmond lle fuont yn sefyll eu prawf o flaen llys milwrol, cafodd Colbert ei ddarfarnu'n euog a'i ddedfrydu i'w saethu'n farw a'i drosglwyddo i Garchar Kilmainha i'w dienyddio.

Roedd Colbert yn swyddog cymharol isel ac mae cryn drafodaeth wedi bod parthed pam y dienyddwyd ef tra fo cadlywyddion o safle uwch nag ef wedi eu harbed. Y traddodiad yw bod Con wedi ffugio mae ef oedd y prif swyddog yn y distyllfa, er mwyn gwarchod y gwir arweinydd, Seamus Murphy a oedd yn ŵr a thad. Yn ôl Christopher Byrne un o'r gwirfoddolwyr a oedd yn Marrowbone Lane ac yn llygad dyst i'r hyn a ddigwyddodd mai'r stori heb sail. Roedd o'n awgrymu bod Colbert wedi ei ddienyddio oherwydd y ffordd y fu'n arddangos ei gredoau cenedlaetholgar yn agored i'r awdurdodau cyn y gwrthryfel a bod hynny wedi ei wneud o'n hysbys i'r awdurdodau .

Cafodd ei ddienyddio ar fore'r 8fed Mai 1916 a chladdwyd ei weddillion ym mynwent gyffredin Carchar Arbour Hill

## Coffa
Mae'r llefydd hyn wedi eu henwi er cof ac anrhydedd iddo: 
*Gorsaf Reilffordd Colbert yn Limerick.
*Ffordd Con Colbert, Dulyn.
*Cumann Fianna Fail ym Mhrifysgol Limerick.
*Stryd Colbert, Athea, Swydd Limerick 
*Neuadd gymuned Con Colbert, Athea, Swydd Limerick
Dadorchuddiwyd cofeb i Colbert yn Athea gan Gerry Adams TD, Llywydd Sinn Féin ym mis Hydref 2015 fel rhan o gofio canmlwyddiant Gwrthryfel y Pasg.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Gwleidyddion Gwyddelig
Categori:Marwolaethau 1916
Categori:Gwrthryfel y Pasg