Autumn Peltier

Mae **Autumn Peltier** (ganwyd 27 Medi 2004) yn eiriolwr dŵr glân Cynhenid Anishinaabe o Genedl Gyntaf Wiikwemkoong ar Ynys Manitoulin, Ontario, Canada. Hi yw Prif Amddiffynnydd Dŵr Cenedl Anishnabek ac mae wedi cael ei galw'n "Rhyfelwraig y Dŵr". Yn 2018, yn dair ar ddeg oed, anerchodd Peltier arweinwyr y byd yng Nghynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar fater amddiffyn dŵr.

## Bywyd cynnar 
Mae Peltier yn byw ar Lyn Huron, un o'r grwpiau mwyaf o lynnoedd dŵr croyw ar y Ddaear. Daw hi o diriogaeth Wikwemkoong, gwarchodfa'r Cenhedloedd Cyntaf (y brodorion). Ar hyn o bryd, mae'n byw yn Ottawa a mynychodd Ysgol Uwchradd y Fam Teresa. Magwyd Peltier i ddeall pwysigrwydd dŵr a'r angen i'w amddiffyn.

Mae hi hefyd yn eiriol dros yr hawl gyffredinol i lanhau dŵr yfed, gan godi ymwybyddiaeth tuag at hawliau dŵr a sicrhau bod gan gymunedau fynediad at ddŵr yfed glân, diogel a dibynadwy. Yn 8 oed, mynychodd Peltier seremonïau dŵr yng ngwarchodfeydd (reservations) y *First Nation* (y Cenhedloedd Cyntaf). Mae hi'n parhau â'i gwaith i gael mynediad at ddŵr glân sy'n ymwneud â phobl frodorol ledled y byd ("*Autumn Peltier*" 2020). Daw llawer o’i hysbrydoliaeth a’i gwybodaeth gynnar gan ei hen-fodryb, Josephine Mandamin, a oedd hefyd yn ymgyrchydd adnabyddus dros ddŵr glân.

## Eiriolaeth dros ddŵr 
Enillodd Peltier sylw cenedlaethol a rhyngwladol pan gyflwynodd, mewn cyfarfod o Gynulliad y Cenhedloedd Cyntaf, cawg dŵr, copr i Brif Weinidog Canada, Justin Trudeau, gan gwestiynu Trudeau ar ei waith yn amddiffyn dŵr, a'i gefnogaeth i bibelli dŵr. Dywedodd wrtho: "*I am very unhappy with the choices you made*" (Zettler, 2019). Ysbrydolodd ei gweithred Gynulliad y Cenhedloedd Cyntaf i greu cronfa Niabi Odacidae. Mae hi wedi mynychu digwyddiadau rhyngwladol fel Cynhadledd Hinsawdd y Plant yn Sweden.

Yn Ebrill 2019, enwyd Peltier yn brif gomisiynydd dŵr y Genedl Anishinabek. Deilydd y swydd hon yn flaenorol oedd ei hen fodryb, Josephine Mandamin.

Ym mis Medi 2019, enwebwyd Peltier ar gyfer Gwobr Heddwch Plant Rhyngwladol a'i henwi fel un ar restr Undeb Gwyddonwyr Pryderus yr Unol Daleithiau o Amddiffynwyr Gwyddoniaeth 2019 (iaith wreiddiol: *United States Union of Concerned Scientists*). Fe’i gwahoddwyd hefyd i siarad yn Uwchgynhadledd Gweithredu Hinsawdd Ysgrifennydd Cyffredinol y Genedl Unedig yn Efrog Newydd, yn 2018 ac yn 2019.

Mewn ymateb i bandemig COVID-19, siaradodd Peltier am bwysigrwydd mynediad at ddŵr glân i gymunedau’r Cenhedloedd Cyntaf, lle mae sawl ton wedi bod yn arbennig o ddifrifol.

## Ymateb ac effaith y cyhoedd 
Cafodd Peltier y teitl "Water Warrior" (NAAEE, 2018). Hi fu'r llais dros yr hawl gyffredinol i ddŵr yfed glân, yn benodol dŵr yfed diogel i gymunedau brodorol yng Nghanada (NAAEE, 2018).

Mae hi'n defnyddio llwyfannau amrywiol fel Facebook ac Instagram, lle mae ganddi dros 100 mil o ddilynwyr, i ledaenu ei eiriolaeth dŵr (Zettler, 2019). Ar y cyfan, mae hi wedi bod yn derbyn llawer iawn o gefnogaeth gan ieuenctid, gwleidyddion ac actifyddion eraill. Mae hi wedi cyfrannu'n fawr at dynnu sylw at faterion absenoldeb dŵr yfed glân mewn cymunedau brodorol. 

Cafodd Peltier sylw yn y ffilm ddogfen fer, The Water Walker, a berfformiowyd am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Toronto yn 2020.
* Mae Canada Living Me to We yn Dyfarnu Ieuenctid ar Waith o dan 12, 2017.
* Gwobr Dinasyddion Iau Ontario, Cymdeithas Papurau Newydd Ontario, 2017.
* *Medal Sofran Gwirfoddoli Eithriadol,* gan Lywodraethwr Cyffredinol Canada a Rhaglaw Llywodraethwr Ontario, Mawrth 2017 
* Gwobr Ceidwad Afon Ottawa, 2018.
* Gwobr Rhyfelwr Dŵr yng Ngŵyl Ffilm Water Docs yn Toronto, 2019.
* Gwobr Arweinydd Ifanc, Gwobr Cymdeithas Gwasanaethau Cymdeithasol Dinesig Ontario, 2019.
* Enwyd y 30 uchaf o dan 30 oed yng Ngogledd America ar gyfer Addysg Amgylcheddol yn gwneud gwahaniaeth, 2019.
* Enwyd ar restr Menywod BBC 100 ar gyfer 2019.
* Enwyd ar restr Maclean o 20 i'w Gwylio yn 2020.
* Enwyd ar restr Huffington Post o 15 Eicon Canada a Ddwynodd ein Calonnau yn 2019.
* Wedi'i enwi ar restr Undeb y Gwyddonwyr Pryderus o Amddiffynwyr Gwyddoniaeth 2019.
* Wedi'i henwi fel Menyw y Flwyddyn Chatelaine 2019.
* “Planet in Focus” Eco-Arwr Ieuenctid Rob Stewart, 2019 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 2004
Categori:Pobl a aned yn Ontario
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Ymgyrchwyr newid hinsawdd o Ganada