Y Noson Serennog

Darlun olew ar gynfas gan yr ôl-argraffiadydd o'r Iseldiroedd Vincent van Gogh ydy ***Y Noson Serennog***.
Fe'i peintiwyd ym mis Mehefin 1889 ac mae'n darlunio'r olygfa o ffenestr ddwyreinol ei ystafell mewn gwallgofdy yn Saint-Rémy-de-Provence, cyn toriad y wawr, gyda phentref wedi'i ychwanegu yn y pellter. Mae wedi bod yng nghasgliad Amgueddfa Celfyddyd Fodern, Efrog Newydd ers 1941. Ystyrir y darlun yn un o beintiadau gorau van Gogh, ac yn un o'r peintiadau mwyaf adnabyddus yn hanes diwylliant y Gorllewin.

## Y Gwallgofdy 
bawd|Mynachlog Saint-Paul de Mausole
Yn dilyn ei waeledd emosiynol ar 23 Rhagfyr 1888, a arweinodd iddo dorri ei glust chwith i ffwrdd, aethpwyd a van Goch o'i wirfodd i wallgofdy Saint-Paul-de-Mausole ar 8 Mai 1889. Roedd y gwallgofdy mewn hen fynachlog. Gwallgofdy i'r cyfoethog ydoedd, ac roedd yn hanner gwag pan gyrhaeddodd van Gogh. Golygai hyn yr oedd modd iddo gael ystafell wely ar yr ail lawr, ac ystafell ar y llawr gwaelod hefyd i'w defnyddio fel stiwdio paentio. 

Yn ystod blwyddyn ei arhosiad bu'n beintiwr toraethog iawn, gan barhau i gynhyrchu cymaint o beintiadau ag yr ydoedd yn Arles. Yn ystod y cyfnod hwn, cynhyrchodd rai o beintiadau mwyaf adnabyddus ei yrfa, gan gynnwys y *Gellesg* o fis Mai 1889, sydd nawr yn Amgueddfa J. Paul Getty, a'r hunan-bortread o fis Medi 1889 ym Musée d'Orsay. Peintiwyd *Y Noson Serennog* yng nghanol mis Mehefin, yr un adeg ag yr ysgrifennodd at ei frawd Theo i ddweud iddo gwblhau astudiaeth newydd o wybren serennog.

## Y Peintiad 
Er y peintiwyd *Y Noson Serennog* yn ystod y dydd yn stiwdio llawr gwaelod van Gogh, byddai'n anghywir honni y peintiwyd o'r cof. Ysgrifennodd van Gogh at ei frawd Theo tua 23 Mai 1889, ynglych yr olygfa honno, "Trwy'r ffenestr â bariau haearn, gallaf weld maes amgaeëdig yn llawn gwenith … ac uwchben, gyda'r bore, gwyliaf yr haul yn codi yn ei holl ogoniant."

Darluniodd van Gogh yr olygfa ar wahanol adegau yn ystod y dydd a hefyd mewn ardymhyrau gwahanol, gan gynnwys y wawr, codiad y lleuad, dyddiau heulog, dyddiau cymylog, dyddiau gwyntog ac un dydd glawiog. Tra na chaniateid iddo baentio yn ei ystafell wely, roedd yn gallu gwneud brasluniau ag inc neu lo coed. Yr elfen sy'n cysylltu'r holl beintiadau hyn ydy'r llinell groesgongl a ddaw o'r de, sy'n darlunio bryniau tonnog isel mynyddoedd yr Alpilles. Mewn 15 o'r 21 o fersiynau, gellir gweld cypreswydd tu hwnt i'r wal pell sy'n amgau'r maes gwenith. Defnyddiodd delescôp i weld yr olygfa mewn 6 o'r peintiadau hyn.

File:Vincent van Gogh - Wheatfield, Saint-Rémy de Provence - F1548 JH1726.jpg|F1548 *Maes Gwenith, Saint-Rémy de Provence* (Morgan Library & Museum)
File:Vincent van Gogh - Green Field - Google Art Project.jpg|F719 *Maes Glas* (Oriel Genedlaethol, Prag)
File:Vincent van Gogh - The Enclosed Wheatfield After a Storm F1547 JH1724.jpg|F1547 *Y Maes Gwenith Caeëdig ar ôl Storm* (Amgueddfa Van Gogh)
File:Vincent van Gogh - Landscape from Saint-Rémy - Google Art Project.jpg|F611 *Tirwedd Fynyddig tu ôl i Saint-Rémy* (Ny Carlsberg Glyptotek)
File:Vincent van Gogh - Bird's-Eye View of the Village F1541v JH1729.jpg|F1541v *Golwg oddi Uchod ar y Pentref* (Amgueddfa Van Gogh)
File:Vincent van Gogh - Landscape with Cypresses F1541r JH 1730.jpg|F1541r *Tirwedd gyda Cypreswydd* (Amgueddfa Van Gogh)

## Dehongliadau 
Er gwaethaf y nifer fawr o lythyrau a ysgrifennodd Van Gogh, ni ddywedodd lawer am *Y Noson Serennog*. Ar ôl cyhoeddi ei fod wedi paentio wybren serennog ym mis Mehefin, soniodd am ei beintiad nesaf wrth ei frawd Theo naill ai ar, neu tua 20 Medi 1889, pan gynwyswyd e mewn rhestr o beintiadau yr oedd e'n mynd i'w danfon at ei frawd ym Mharis, gan gyfeirio ato fel "astudiaeth nos." Am y rhestr hon o beintiadau, ysgrifennodd, "Ar y cyfan yr unig bethau ynddi a ystyriaf i fod yn dda ydy y Maes Gwenith, y Mynydd, y Berllan, y Coed Olewydd gyda'r Bryniau Gleision, y Portread a Mynediad i'r Chwarel. Nid yw'r gweddill yn dweud unrhyw beth wrthyf"; roedd "y gweddill"  yn cynnwys *Y Noson Serennog. *Pan benderfynodd beidio â danfon tri pheintiad er mwyn arbed costiau cludiant, *Y Noson Serennog* oedd un ohonynt. O'r diwedd, mewn llythyr at y paentiwr Émile Bernard o fis Tachwedd 1889, galwodd ef y peintiad yn "fethiant".

Dadleuodd Van Gogh gyda Bernard ac, yn enwedig, Paul Gauguin ynghylch a ddylid beintio golygfeydd naturiol, fel yr oedd yn well gan Van Gogh, neu beintio yr hyn a elwir yn "haniaethau": peintiadau a geir yn yr ymennydd, neu *de tête*. Yn y llythyr at Bernard, edrychodd Van Gogh yn ôl ar y pryd pan oedd Gauguin yn byw gydag ef am naw wythnos yn ystod hydref a gaeaf y flwyddyn 1888: "Pan roedd Gauguin yn Arles, unwaith neu ddwy mi ganiatais i'm hun gamarweinio i beintio haniaethau, fel y gwyddost ti … ond ehudrwydd oedd hynny, f'annwyl ffrind, ac yn fuan fe ddeuir yn erbyn wal … Fodd bynnag, unwaith eto, caniatais i'm hun wneud sêr sy'n rhy fawr, ayyb, methiant arall, ac rwyf wedi cael digon o hynny." Yma, mae Van Gogh yn cyfeirio at y gwibyrnau mynegiannol sy'n gorthrymu rhan uwch ganolog *Y Noson Serennog.*

bawd|Y darluniad *Cypreswydd yn Noson Serennog*, 1889.

Yn fuan ar ôl iddo gyrraedd yn Arles ym mis Chwefror 1888, ysgrifennodd Van Gogh at Theo, "Rwy' … angen noson serennog gyda chypreswydd neu – efallai maes o wenith aeddfed; mae nosweithiau prydferth iawn i'w cael yma." Yn ystod yr un wythnos, ysgrifennodd at Bernard, "Noson serennog ydy rhywbeth y byddwn i'n hoffi ceisio ei gwneud, rhyw ddydd rwy'n mynd i geisio peintio dôl werdd ysgeiniedig â dannedd y llew." Cymharodd ef y sêr â dotiau ar fap, ac meddyliodd, megis defnyddiwn ni drênau i deithio ar y ddaear, "[bod] rhaid inni ddefnyddio marwolaeth er mwyn cyrraedd seren". Er yr oedd Van Gogh wedi'i ddidwyllo gan grefydd, mae'n debyg na chollodd ei gred mewn bywyd tragwyddol. Lleisiodd yr amwysedd hon mewn llythyr at Theo, wedi paentio *Noson Serennog Dros y Rhôn*, gan addef "angen anferth am, a ddylwn ynganu'r gair – am grefydd – felly mi af tu faes gyda'r nôs i baentio'r sêr".

Ysgrifennodd am fodoli mewn dimensiwn arall ar ôl marwolaeth a chysylltodd y dimensiwn hwn gyda'r wybren nôs. "Byddai mor syml, ac byddai'n egluro cymaint o'r pethau ofnadwy mewn bywyd, sydd yn awr yn ein swyno a'n clwyfo cymaint, mae gan fywyd hemisffer arall, yn anweledig, wir, lle yr awn ni pan fyddwn yn marw." "Gobaith sydd yn y sêr," ysgrifennodd, ond roedd e'n glou i fynegi bod "y ddaear yn blaned hefyd, ac o ganlyniad i hynny, yn seren, neu'n belen nefolaidd." Dywedodd yn blwmp ac yn blaen nad oedd *Y Noson Serennog* yn "ddychweliad i'm syniadau crefyddol na rhamantus".

Pan mae Van Gogh yn galw *Y Noson Serennog* yn fethiant am fod yn "haniaeth", mae'n rhoi'r bai ar y ffaith ei fod wedi paentio'r sêr yn rhy fawr.

## Tarddiad 
Ar ôl peidio â'i ddanfon i Baris, danfonodd Van Gogh *Y Noson Serennog* at ei frawd ar 28 Medi 1889, gyda naw neu ddeg o beintiadau eraill. Bu farw Theo yn llai na chwe mis ar ôl i Vincent, ar 25 Ionawr 1891. Daeth gweddw Theo, Jo, yn ofalwr dros gymyniad Van Gogh. Gwerthodd hi'r peintiad i'r bardd Julien Leclercq ym Mharis ym 1900, ac fe'i gwerthodd yntau i Émile Schuffenecker, hen gyfaill Gauguin, ym 1901. Prynodd Jo y peintiad yn ôl oddi wrth Schuffenecker cyn ei werthu i Aleri Oldenzeel yn Rotterdam ym 1906. Rhwng 1906 a 1938, Georgette P. van Stolk o Rotterdam oedd perchennog y peintiad, tan iddo ei werthu i Paul Rosenburg o Baris ac Efrog Newydd. Trwy Rosenberg a gafodd y peintiad ei feddiannu gan Amgueddfa Celfyddyd Fodern, Efrog Newydd ym 1941.

## Defnyddiau darlunio 

Detail Nuit Etoilée Van Gogh.jpg|Y Lleuad
Starry night Van Gogh detail 2.jpg|Gwener
Starry night Van Gogh detail hills.jpg|Bryniau ac wybren
Starry night Van Gogh details left part of canevas.jpg|Chwith y gynfas a'r ffrâm
The Starry night by Van Gogh, detail of the sky.jpg|Sêr yn yr wybren

## Cyfeiriadau
Categori:Arluniaeth Ffrainc
Categori:Ôl-argraffiadaeth
Categori:Peintiadau 1889
Categori:Peintiadau o'r Iseldiroedd
Categori:Vincent van Gogh