open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Twitch.tv

bawd|Twitch logo (wordmark only)
Mae **Twitch.tv** yn lwyfan fideo byw sy'n berchen i 'Twitch Interactive', is-gwmni o Amazon (Amazon.com). Cyflwynwyd ym mis Mehefin 2011 fel cipolwg ar y llwyfan ffrydio diddordeb cyffredinol, Justin.tv, mae'r safle'n canolbwyntio'n bennaf ar ffrydio byw gêm fideo, gan gynnwys darllediadau o gystadlaethau eSports, yn ogystal â darllediadau cerddoriaeth, cynnwys creadigol, ac yn fwy diweddar, ffrydiau "mewn bywyd go iawn". Gellir gweld y cynnwys ar y wefan naill ai'n fyw neu drwy fideo ar alw.

Ym mis Hydref 2013, roedd gan y wefan 45 miliwn o wylwyr unigryw, 38 miliwn erbyn Chwefror 2014, ystyriwyd mai pedwaredd ffynhonnell fwyaf o draffig brig y Rhyngrwyd yn yr Unol Daleithiau. Ar yr un pryd, ail-frandwyd rhiant-gwmni Justin.tv fel Twitch Interactive i gynrychioli'r newid mewn ffocws - cafodd Justin.tv ei gau ym mis Awst 2014. Y mis hwnnw, cafodd y gwasanaeth ei brynu gan Amazon am US $ 970 miliwn, a arweiniodd at gyflwyno synergeddau gyda gwasanaeth tanysgrifio'r cwmni Amazon Prime  . Yn ddiweddarach, prynodd Twitch y cwmni Curse, gweithredwr o gymunedau gemau fideo ar-lein, a chyflwynodd fodd i brynu gemau trwy gysylltiadau ar ffrydiau ynghyd â rhaglen sy'n caniatáu i ffrydwyr gael comisiwn ar werthu gemau y maent yn eu chwarae.

Erbyn 2015, roedd gan Twitch fwy na 1.5 miliwn o ddarlledwyr a 100 miliwn o wylwyr y mis. O ran Q3 2017, Twitch oedd y gwasanaeth fideo arloesol blaenllaw ar gyfer gemau fideo yn yr Unol Daleithiau, ac roedd ganddo fantais dros  YouTube  Gaming. O fis Mai 2018, roedd ganddi 2.2 miliwn o ddarlledwyr bob mis a 15 miliwn o ddefnyddwyr gweithredol bob dydd, gyda thua miliwn o ddefnyddwyr cyfatebol cyfartalog. At hynny, roedd ganddi dros 27,000 o sianeli partner Twitch (Mai 2018).

## Hanes
Pan lansiwyd Justin.tv yn 2007 gan Justin Kan ac Emmett Shear, rhannwyd y safle yn nifer o gategorïau cynnwys. Tyfodd y categori gemau yn arbennig o gyflym, a daeth hwn y cynnwys mwyaf poblogaidd ar y safle. Ym mis Mehefin 2011, 40 penderfynodd y cwmni gychwyn y cynnwys gemau fel Twitch.tv, wedi'i ysbrydoli gan y tymor 'gameplay' twitch. Fe'i lansiwyd yn swyddogol yn beta cyhoeddus ar 6 Mehefin, 2011. Ers hynny, mae Twitch wedi denu mwy na 35 miliwn o ymwelwyr unigryw'r mis. Roedd gan Twitch tua 80 o weithwyr ym mis Mehefin 2013, a gynyddodd i 100 erbyn mis Rhagfyr 2013. Mae pencadlys y cwmni yn San Francisco.

Cefnogwyd Twitch gan fuddsoddiadau sylweddol o gyfalaf menter, $15 miliwn yn 2012 (ar ben US $7 miliwn a godwyd yn wreiddiol ar gyfer Justin.tv), a $20 miliwn yn 2013. Roedd buddsoddwyr yn ystod tair rownd o godi arian yn arwain at ddiwedd 2013 yn cynnwys Draper Associates, Bessemer Venture Partners a Thrive Capital. Yn ogystal â'r arian mewnlifiad o fentrau, credwyd yn 2013 fod y cwmni wedi dod yn broffidiol.
## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 2011
Categori:Gwasanaethau ffrydio rhyngrwyd
Categori:Prosiect Wici Môn
Si Hei Lwli (cân)

Hwiangerdd draddodiadol yw ***Si Hei Lwli***.

bawd|Siân James, yn canu rhan agoriadol y gân

Yn y gân werin hon, mae'r fam, y tad neu berthynas agos arall yn disgrifio golygfa o long yn siglo ar donnau'r môr, a hynny ar rythm araf, i gyfleu'r teimlad o gwsg a chrud yn siglo.

## Y geiriau

Si hei lwli 'mabi,
Mae'r llong yn mynd i ffwrdd,
Si hei lwli mabi, Mae'r capten ar y bwrdd.
Si hei lwli, lw li lws, 
Cysga, cysga 'mabi tlws;
Si hei lwli 'mabi, 
Mae'r llong yn mynd i ffwrdd.

Si hei lwli 'mabi,
Y gwynt o'r dwyrain chwyth.
Si, fy mabi, lwli,
Mae'r Wylan ar ei nyth;
Si hei lwli, lwli lws,
Cysga, cysga 'mabi tlws.
Si hei lwli 'mabi,
Y gwynt o'r dwyrain chwyth.

## Gweler hefyd 
* *Si Hei Lwli*: nofel gan Angharad Tomos a enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yr Wyddgrug 1991

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Gwilym (band)

Grŵp pop-roc ysgafn Cymraeg yw **Gwilym**. Aelodau'r band ydi Ifan Pritchard, Llŷr Jones, Llew Glyn, Rhys Grail and Carwyn Williams. Cafodd y grŵp ei ffurfio yn Haf 2017. 

Ysbrydolwyd y band gan bandiau fel Muse, Super Furry Animals, Circa Waves, a Chandelas.

Rhyddhawyd eu hail albwm, *ti ar dy orau pan ti’n canu* (2023), mewn ffordd unigryw a’u rhyddhau ar ffurf dau EP, wedyn yr albwm llawn yn hwyrach yn y flwyddyn.

## Gwobrau ac Enwebiadau
*

## Disgyddiaeth
### Albymau 
### EPau 
### Senglau 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Declan Rice

Chwaraewr pêl-droed o Loegr yw **Declan Rice** (ganed 14 Ionawr 1999). Ar hyn o bryd, mae'n chwarae fel cefnwr neu canolwr amddiffynnol i Arsenal ac i dîm cenedlaethol Lloegr.

## Cefndir
Ymunodd ag Academi Chelsea yn 2006 fel plentyn 7 oed a fe'i ryddhawyd yn 2014. Ymunodd â chlwb West Ham United yn 14 oed a chwaraeoedd ei gêm gyntaf ar 21 Mai 2017. Chwaraeodd i dîm rhyngwladol Gweriniaeth Iwerddon am 3 gêm cyn newid ei deyrngarwch cenedlaethol i Loegr ar 14 Chwefror 2019. Sgoriodd ei gôl cyntaf proffesiynol dros West Ham yn erbyn Arsenal ar 12 Ionawr. Declan Rice yw y person cyntaf yn ei arddegau i chwarae 50 gêm i West Ham ers Michael Carrick. 

Er ei fod wedi ei eni yn Llundain, roedd Declan Rice hefyd yn gymwys i chwarae dros Weriniaeth Iwerddon trwy ei deidiau o Cork. 

Categori:Genedigaethau 1999
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Robin goch (cân)

Cân werin draddodiadol yw ***Robin goch***.

## Y geiriau

Robin goch oedd ar y Berwyn,
Dweud daw gwyn i hulio'r gwanwyn,
Ac yn dwedyd...

Robin goch oedd ar y rhiniog
Yn gofyn tamaid, heb un geiniog,
Ac yn dwedyd...

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Geirfa addysg

## A 
* academia
* addysg
** addysg gorfforol
** addysg grefyddol
** addysg gynradd
** addysg alwedigaethol
** addysg bellach
** addysg rhyw
** addysg uwch
* addysgeg
* arholiad
* athro

## B 
* bagloriaeth
* bwrsari

## C 
* coleg
* cwricwlwm
* cwrs prifysgol

## Ch 
* chweched dosbarth

## D 
* darlith
* derbyn myfyrwyr prifysgolion
* disgybl
* disgyblaeth academaidd

## G 
* gwaith cartref
* gwaith cwrs
* gwaith dosbarth
* gwaith maes
* gwers
* gwerslyfr

## H 
* hunanaddysg

## Ll 
* llythrennedd

## M 
* maes rhyngddisgyblaethol
* manyleb
* modiwl
* myfyriwr

## P 
* prifathro
* prifysgol

## S 
* seminar

## T 
* tiwtor
* tiwtorial

## Y 
* ysgol
** ysgol annibynnol
** ysgol baratoi
** ysgol ddwyieithog
** ysgol feithrin
** ysgol fonedd
** ysgol gyfun
** ysgol gynradd
** ysgol ramadeg
** ysgol uwchradd
* ysgolheictod
* ysgoloriaeth
* ystafell ddosbarth


Categori:Addysg
Addysg
Dacw Dadi'n mynd i'r ffair

Cân werin draddodiadol am anifeiliaid y fferm yw '''''Dacw Dadi'n mynd i'r ffair''''', a genid gan blant. Mae'r geiriau'n darlunio golygfa o'r fferm, ac yn rhoi cyfle i'r canwr (a'r plant) ddynwred sŵn yr anifeiliaid.

## Y geiriau

Dacw Dadi wedi dod yn ôl;
"Dadi, ga i fynd â'r fuwch i'r ddôl?
Bore fory, cyn i chi ddeffro,
Mi af i'r beudy i ddysgu sut i odro."

"Mw, mw, mw!" meddai'r gwartheg ar y ddôl;
"Bow, wow, wow," meddai Pero ar eu hôl:
"Pero, Pero, taw â chyfarth,
A gyr y buchod i'w godro yn y buarth."

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Leaving Neverland

Cyfres deledu Americanaidd oedd ***Leaving Neverland***. Y prif gyflwynwyr oedd Dan Reed.

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2019
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu HBO
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Fleur de Lys

Grŵp indi/roc/pop Cymraeg o Ynys Môn a Morfa Nefyn yw **Fleur de Lys**. Cafodd y grŵp ei ffurfio yn 2014.

## Aelodau
* Rhys Edwards
* Carwyn Williams
* Huw Harvey
* Siôn Roberts

## Albymau
Eu EP cyntaf oedd *Bywyd Braf*, cafodd ei ryddhau yn 2015. Rhyddhawyd eu hail EP yn 2016, sef *Drysa*. 

Rhyddhawd ei albwm cyntaf "O Mi Awn Ni Am Dro" yn 2019. Yn dilyn ei albwm cyntaf roedd albwm rhif dau sef "Fory Ar Ol Heddiw" wedi rhyddhau yn 2023.  

Rhai o'i caneuon mwyaf poblogaidd ac adnabyddus yw "Paent", "Haf 2013", "Dawnsia", "Sbectol", "O Mi Awn Ni Am Dro" ag "Angel Ar Fy Ysgwydd"

## Dolenni allanol
*

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 2014
Branwen Williams

Cerddor o Gymru yw **Branwen Williams**.  Mae'n chwarae'r piano, organ ac yn llais cefndir i Cowbois Rhos Botwnnog ac yn un o brif leisiau a chyfansoddwyr Siddi.

## Gwobrau
Enillodd Branwen 'Sbrings' Williams gwobr newydd 'Seren y Sin' Gwobrau'r Selar 2019. Cyhoeddwyd y newyddion fel syrpreis i Branwen wrth iddi ymuno â Lisa Gwilym fel gwestai ar ei rhaglen radio ar 13 Chwefror 2019. Dyma’r tro cyntaf i wobr Seren y Sin gael ei chynnwys fel rhan o bleidlais Gwobrau’r Selar. Cafodd gweddill y Gwobrau eu cyflwyno dros penwythnos 15-16 Chwefror 2019 yn Undeb Myfyrwyr Aberystwyth.

## Gwaith
Mae Branwen yn un o dri cyfarwyddwr label Recordiau I Ka Ching sydd wedi sefydlu eu hunain fel un o brif labeli Cymru. Yn ogystal, mae hi'n trefnu gigiau yn Y Bala a Llanuwchlyn, gan cynnwys gigs sydd yn llwyddiannus iawn yn Neuadd Buddug, Y Bala.

## Bywyd personol
Mae hi'n ferch i'r athro Derec Williams a chwaer i Osian Huw Williams, prif ganwr Candelas a'r actor Meilir Rhys Williams.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion gwerin o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Gwenno Penygelli

Cân werin draddodiadol yw ***Gwenno Penygelli***.

## Y geiriau

Mae gennyf het Jim Cro
Yn barod i fy siwrne
A sgidie o groen llo
A gwisg o frethyn cartre.
Mae gennyf dŷ yn llawn
Yn barod i'w chroesawu
A phedair tas o fawn
A dillad ar fy ngwely.
Di wec...

Mae gennyf ddafad ddu
Yn pori ar Eryri,
Chwyaden, cath a chi,
A gwartheg lond y beudy.
Mi fedraf dasu a thoi
A chanu a dal arad,
A gweithio heb ymdroi
A thorri gwrych yn wastad.
Di wec...

Roedd yno bwdin pys
A hwnnw ar hanner ferwi,
Y cwc wedi torri'i bys
A cholli'r cadach llestri.
Cig y maharen du
Yn wydyn yn ei gymale,
Potes maip yn gry'
A chloben o baste fale.
Di wec...

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Dafad Llanwenog

bawd|Defaid Llanwenog a Sir Amwythig
Brîd o ddafad sy'n tarddu o Gymru yw **dafad Llanwenog**. Cafodd ei ddatblygu yn y 19g o ddafad fridiau Llanllwni (sydd bellach wedi diflannu), dafad Sir Amwythig, y ddafad fynydd Gymreig, a dafad Coedwig Clun. Ardal gynhenid dafad Llanwenog yw Dyffryn Teifi, ond y mae bellach wedi ymledu i ardaloedd eraill. Sefydlwyd cymdeithas i'r brîd yn 1957. Mae defaid Llanwenog o anian tawel, hawdd i'w trin, ac maen nhw'n cael eu hadnabod am roi wyn yn dda, gyda'r rhan fwyaf o ddefaid yn rhoi efeilliaid a rheini yn tyfu i tua 20 cilogram mewn 56 diwrnod.  Mae'r brîd yn cael ei gadw yn bennaf er mwyn ei gig.

Brîd o faint canolig yw dafad Llanwenog. Gall hwrdd gyrraedd pwysau o 90 cilogram (198 pwys) a'r defaid yn pwyso tua 55 cilogram (121 pwys) ar gyfartaledd. Mae'r wyneb a'r coesau yn ddu gyda chydun o wlan ar y talcen. Mae'r gwlan o ansawdd uchel gyda chyfrif Bradford o 56/58 a hyd o 7.5 centimedr (3 modfedd) and the lambs are fast growing, twin lambs reaching a carcase weight of  in 56 days.

Mae nifer y defaid Llanwenog wedi bod yn gosteng a chredir bod llai na 3,000 o ddefaid cofestredig yn bridio yn 2015. Mae'r brîd yn ymddangos yn gyson mewn sioeau amaethyddol yng Nghymru a Lloegr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o ddefaid
Philip de Thaun

Bardd yn yr iaith Eingl-Normaneg oedd **Philip de Thaun** a flodeuai o'r 1110au i'r 1130au. Mae'n bosib iddo hanu o deulu arglwyddi Thaun, ger Caen yn Normandi, a symudodd i Loegr yn niwedd y 11g gyda'i ewythr Hunfrei.

Ysgrifennodd ei waith cyntaf, *Cumpoz* neu *Liber de creaturis*, rhwng 1113 a 1119.  Cyfansoddai'r *Cumpoz* mewn cwpledi chwesill odledig, ac mae'n gymorth i glerigwyr gyfrifo'r gwyliau symudol ym mlwyddyn yr eglwys. Ymddengys taw Beda, William de Conches, a Chilperic o St Gall oedd ei brif ffynonellau. Rhwng 1121 a 1135, Philip oedd awdur *Li bestiaire*, y cyfieithiad cyntaf sy'n goroesi o'r bwystori Lladin *Physiologus* yn yr iaith Ffrangeg neu Normaneg. Cyflwynodd y gwaith i'r Frenhines Adeliza o Louvain, gwraig Harri I, brenin Lloegr. Cyfansoddai mewn cwpledi chwesill odledig ac eithrio'r 303 o linellau wythsill ar ddiwedd y gerdd. Mae'n cynnwys rhagymadrodd, 35 o benodau am anifeiliaid, tair pennod am gerrig gwerthfawr, a diweddglo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 11eg ganrif
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Beirdd y 12fed ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd y 12fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Normaneg o Ffrainc
Categori:Beirdd Normaneg o Loegr
Categori:Cyfieithwyr o Ffrainc
Categori:Cyfieithwyr o Loegr
Baner Bwrwndi

[dde|bawd|250px|[Delwedd:FIAV 111000.svg|20px Baner gyfredol Bwrwndi, cymesuredd 2:3]]

Mabwysiadwyd **baner Bwrwndi** ar ôl annibyniaeth y wlad o Wlad Belg ar 1 Gorffennaf 1962. Aeth drwy sawl diwyg ac erbyn hyn mae croes sawtyr wen yn rhannu'r llain yn barthau coch a gwyrdd. Mae canol y saltir yn ymuno i greu disg gwyn, gyda tair seren goch chwech pegwn wedi'i amlinellu mewn gwyrdd. Y gymhareb gyfredol yw 3: 5, a newidiwyd o 2: 3 tan 27 Medi 1982.

## Symboliaeth
Rhennir y faner yn bedair rhan gan groes sawtyr wen. Mae'r rhannau uchaf ac isaf yn lliw coch, tra bod y rhai chwith a'r dde yn lliw gwyrdd. Mae lliw gwyn y sawtyr yn cynrychioli heddwch, mae gwyrdd yn cynrychioli gobeithion y genedl a roddir ar ddatblygiad yn y dyfodol ac mae coch yn symboli dioddefaint y genedl yn ystod ei brwydr tuag at ryddid. [2] Mae'r tair seren mewn cyfluniad triongl yn sefyll ar gyfer y tri grŵp ethnig mawr o Burundi: y Hutu, y Twa a'r Tutsi. Mae'r tair seren hefyd yn sefyll ar gyfer tair elfen yr arwyddair cenedlaethol: Unité, Travail, Progrès ("Undeb, Gwaith a Blaengarwch"), y gellir eu gweld ar arfbais Burundi. Maent hefyd yn cynrychioli'r teyrngarwch mae dinasyddion y cenhedloedd wedi addo i'w Duw, y brenin a'r wlad.

## Hanes y faner
Pan oedd y frenhiniaeth yn dyfarnu dros Burundi roedd y faner yn cynnwys *karyenda* (drwm ag iddi grym dwyfol). Credir y gellid deall negeseuon y drwm yn unig gan y *mwami* (rheolwyr) a oedd yn ei datgan cyfreithiau'r wladwriaeth. Yn dilyn diddymu'r frenhiniaeth ym mis Tachwedd 1966, tynnwyd y karyenda oddi ar faner a mabwysiadwyd baner newydd yn fuan wedyn. Disodlwyd y karyenda gan blanhigyn sorghum sy'n gynnyrch amaethyddol pwysig o'r wlad.

## Datblygiad Baner Bwrwndi

File:Flag of Burundi (1962–1966).svg|Baner Bwrwndi rhwng 1 Gorffennaf 1962 a 28 Tachwedd 1966.
File:Flag of Burundi (1966).svg|Baner a ddefnyddiwyd rhwng 28 a 29 Tachwedd 1966
File:Flag of Burundi (1966–1967).svg|Y faner rhwng 29 Tachwedd 1966 a 28 Mawrth 1967
File:Flag of Burundi (1967–1982).svg|Y faner rhwng 28 Mawrth 1967 a 27 Medi 1982
File:Flag of Burundi.svg|Baner gyfredol Bwrwndi a fabwysiadwyd ar 27 Medi 1982. Mae ei gymesuredd ychydig yn wahanol i faner 1967

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Baner Bwrwndi yn "Flags of the World"

Bwrwndi
Categori:Bwrwndi
Lein Soo

Mae **Lein Soo** yn gwmni rheilffordd yn yr Unol Daleithiau sydd yn rhan o Reilffordd Canadian Pacific, yn un o saith wedi rheoli gan Gorfforaeth Lein Soo. Mae’r enw yn dod o Reilffordd Minneapolis, Saint Paul a Sault Sainte Marie un o’i is-gwmnïau, ynglŷn â Rheilffordd Duluth, South Shore ac Atlantic a Rheilffordd Wisconsin Central. Daeth Rheilffordd Minneapolis, Northfield a Southern yn rhan o’r cwmni ym 1982, a Rheilffordd  Chicago, Milwaukee, St. Paul a Pacific ym 1985.

bawd|dim|250px|Locomotif y Lein Soo yn Chicago

## Cyfeiriadau
Categori:Rheilffyrdd yr Unol Daleithiau
Llongau Caernarfon (cân)

Cân werin draddodiadol yw ***Llongau Caernarfon***.
bawd|Rhan agoriadol y gân werin Llongau Caernarfon, yn cael ei chanu gan Hogia'r Wyddfa.

Mae'r gân hon y cael ei chanu gan fachgen ifanc o Gaernarfon ('Cnarfon; ar lafar).

Mae'n darlunio ei ddyheadau i gael mynd yn forwr, ryw ddiwrnod. Mae'r fachgen ifanc yn sefyll yn y cei gyda pherson arall  gan ofyn iddi pam na chai fynd yn forwr.

Ysgrifennwyd y gân gan John Glyn Davies (1870 – 1953) a chanwyd hi gan lawer o unigolion a grwpiau. Recordiwyd y gân gan y band Sobin a'r Smaeliaid yn 2000 ar albwm 'A Rhaw'.

## Geiriau

Mae'r holl longau wrth y cei yn llwytho
Pam na chawn i fynd fel pawb i forio.
Dacw dair yn dechrau warpio
Ac am hwylio heno
Birkinhead, Bordo a Wiclo.'
Toc daw'r stemar bach i douio
Golau gwyrdd ar waliau wrth fynd heibio.

Pedair llong wrth angor yn yr afon
Aros teit i fynd tan Gastell C'narfon
Dacw bedwar goleu melyn
A rhyw gwch ar gychwyn
Clywed swn y rhwyfau wedyn
Toc daw'r stemar bach i douo
Goleu coch ar waliau wrth fynd heibio.

Llongau'n hwylio draw a llongau'n calyn
Heddyw fory ac yfory wedyn
Mynd a'u llwyth o lechi gleision
Dan eu hwyliau gwynion
Rhai i Ffrainc a rhai i'r Werddon
O na chown i fynd ar f'union
Dros y môr a hwylion ôl i G'narfon.

Holaf ym mhob llong ar hyd yr harbwr
Oes 'na le i hogyn fynd yn llongwr
A chael spleinsio rhaff a rhiffio
A chael dysgu llywio
A chael mynd mewn cwch i sgwlio.
O na chawn i fynd yn llongwr
A'r holl longau'n llwytho yn yr harbwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Prosiect Wici Môn
Ilhan Omar

Mae **Ilhan Omar** (ganwyd 4 Hydref 1981) yn wleidydd ac ymgyrchydd Somali-Americanaidd a'r Somaliad-Americanaidd cyntaf i'w hethol i Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau Yn aelod o'r Blaid Ddemocrataidd, ac wedi cynrychioli '5ed ardal gyngresol Minnesota' yn Nhŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau ers 3 Ionawr 2019, ardal sy'n cynnwys dinas Minneapolis a rhai o'i maestrefi.

Fel aelod o'r grŵp *Congressional Progressive Caucus*, bu'n ymgyrchydd gweithgar dros gyflog byw, tai fforddiadwy, gofal iechyd, dileu'r angen i ad-dalu benthyciadau myfyrwyr ayb. Ar y llaw arall mae hi wedi bod yn lladmerydd brwd yn erbyn rhai o bolisïau yr Arlywydd Donald Trump, yn enwedig ei bolisi ar fewnfudo, sef yr hyn a elwir yn *Trump travel ban*.

## Magwraeth 
Fe'i ganed ar 4 Hydref 1981 yn Mogadishu (Somaleg: Muqdisho), prif ddinas Somalia, ar Gorn Affrica. Hi oedd yr ifancaf o 7 o blant. Athro oedd ei thad Nur Omar Mohamed a bu farw ei mam, Fadhuma Abukar Haji Hussein, pan oedd Ilhan Omar yn ddwy oed a magwyd hi gan ei thad a'i thaid. Roedd nifer o'i theulu'n weithwyr sifil neu'n addysgwyr.. Dihangodd ei theulu  yn sgil Rhyfel Cartref y wlad yn 1991 a threuliodd bedair mlynedd mewn gwersyll i ffoaduriaid.

## Sylw
Denodd Omar wrthwynebiad gan gefnogwyr y Gwerinaethwyr a rhai Democratiaid am ei sylwadau yn ymwneud â grym honedig grwpiau Iddewig a gwladwriaeth Israel dros wleidyddiaeth yr Unol Daleithiau ac am ei chefnogaeth i achos y Palesteiniaid. Denodd ei sylwadau, *“I want to talk about the political influence in this country that says it is okay to push for allegiance to a foreign country,”* ymateb chwyrn gan rai.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Hapax legomenon

Mewn ieitheg gorpws, gair yw **hapax legomenon** (lluosog: **hapax legomena**) sy'n ymddangos unwaith yn unig o fewn i gyd-destun, naill ai yng nghofnod ysgrifenedig yr holl iaith, yng ngweithiau awdur, neu mewn testun unigol. Mae'r term weithiau'n cael ei gam-ddefnyddio i ddisgrifio gair sydd yn ymddangos mewn un yn unig o weithiau awdur, ond yn ymddangos fwy nag unwaith o fewn i'r gwaith penodol hwnnw. Mae hapax legomenon yn tarddu o'r Groeg ἅπαξ λεγόμενον, sy'n golygu "(rhywbeth) yn cael ei ddweud unwaith (yn unig)".

Mae'r termau perthnasol ***dis legomenon***, ***tris legomenon***, a ***tetrakis legomenon*** (/ˈdɪs/, /ˈtrɪs/, /ˈtɛtrəkɪs/) yn cyfeirio at ddefnydd ddwywaith, deirgwaith a phedair gwaith, ond yn anaml iawn y maent yn cael eu defnyddio.

Mae *hapax legomena* yn eitha cyffredin, fel y rhagwelwyd gan gyfraith Zipf, sy'n datgan bod amlder unrhyw air mewn corpws yn groes gyfrannol i'w safle yn y tabl amlder. Ar gyfer corpora mawrion, mae tua 40% i 60% o'r geiriau yn *hapax legomena*, a 10% i 15% yn *dis legomena*. Felly, yng Nghorpws Brown o Saesneg Americanaidd, mae tua hanner o'r 50,000 o eiriau gwahanol yn *hapax legomena* o fewn i'r corpws hwnnw.

Cyfeiria *Hapax legomenon* at ymddangosiad gair mewn testun, ac nid i'w darddiad na'i amlygrwydd ar lafar. Mae'n wahanol felly i air untro, a fydd efallai byth yn cael ei roi ar gofnod, a allai gael ei ddefnyddio a'i gofnodi yn eang, neu yn ymddangos sawl gwaith yn y gwaith fydd yn ei fathu, ac yn y blaen.

Mewn testunau hynafol, fel arfer, mae *hapax legomena* yn anodd i'w dehongli, gan ei bod yn haws rhoi ystyr pan fydd gair wedi'i ddefnyddio mewn nifer o gyd-destunau.

## Cyfeiriadau 
## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau
Categori:Ieithyddiaeth
Selma Lagerlöf

Awdur ac athrawes o Sweden oedd **Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf** (Swedeg: [²sɛlːma ²lɑːɡɛrˌløːv] (listen); 20 Tachwedd 1858 – 16 Mawrth 1940). Cyhoeddodd ei nofel gyntaf, *Gösta Berlings Saga*, pan oedd yn 33 oed. Lagerlöf  oedd y fenyw gyntaf i ennill Gwobr Lenyddol Nobel, a hynny yn 1909. Hi hefyd oedd y fenyw gyntaf i'w derbyn yn aelod o'r Academi Swedaidd yn 1914.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Addysgwyr o Sweden
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Hunangofianwyr Swedeg o Sweden
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Sweden
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Llenorion plant o Sweden
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Sweden
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Llenorion straeon byrion Swedeg o Sweden
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Sweden
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Nofelwyr Swedeg o Sweden
Categori:Pobl o Värmland
Rhestr economegwyr

* Milton Friedman
* John Kenneth Galbraith
* John Maynard Keynes
* Paul Krugman
* Robert Lucas
* Thomas Malthus
* Alfred Marshall
* Karl Marx
* Vilfredo Pareto
* Arthur Cecil Pigou
* David Ricardo
* Joseph Schumpeter
* Adam Smith
* Joseph Stiglitz
* Léon Walras

Categori:Economegwyr
Economegwyr
Economegwyr
Cyfrifiannell mecanyddol

[bawd|upright=1.5|Amrywiaeth o gyfrifianellau mecanyddol a ddefnyddiwyd mewn swyddfeydd o 1851 ymlaen. Mae gan bob un ryngwyneb-defnyddiwr gwahanol. Clocwedd o top-chwith: *Arithmometer* (1851), *Comptometer* (1887), peiriant [adio *Dalton* (1902), *Dyfais Sundstrand* a'r *Odhner Arithmometer* (1873).]]

:*Erthygl am y ddyfais mecanyddol yw hon; ceir erthygl arall ar y cyfrifiannell electronig*
Mae'r **cyfrifiannell mecanyddol**, yn ddyfais fecanyddol ac yn beiriant a ddefnyddir mewn rhifyddeg fel cymorth yn y broses o gyfrifo. Roedd y rhan fwyaf o gyfrifianellau mecanyddol oddeutu maint i gyfrifiaduron personol y 2o00au a chawsant eu holynu yn y 1970au gan ddyfodiad y cyfrifiannell electronig.

Mae nodiadau Wilhelm Schickard yn 1623 wedi goroesi, ac maent yn dangos iddo greu'r peiriant cyfrifo cynharaf; yn anffodus roedd gan y peiriant hwn nifer o ffaeleddau e.e. drwy wthio'r un dial mwy nag unwaith neu adio 1 i 999. Er hyn, roedd ei beiriant yn cynnwys esgyrn Napier er mwyn hwyluso lluosi a rhannu a rhan symudol, mecanyddol gyda dialau. Rhoddodd y gorau i'w ymgais yn 1624 a bu farw yn 1635. Felly, ar y cyfan, methiant oedd ei ymgais.

Yn 1642 aeth y Ffrancwr Blaise Pascal ati, gan ddatrus y problemau a fu, a dyfeisio'r cyfrifiannell cyntaf ar gyfer cwmni casglu treth, ei dad. Roedd ei beiriant yn otomeiddio'r cyfrifo llafurus ac undonog a oedd ei angen yn y gwaith. Enwyd y peiriant hwn yn "Gyfrifiannell Pascal" neu'r "Pascaline".

Roedd yn rhaid aros dau gan mlynedd cyn i gyfrifiannell gael ei farchnata'n llwyddiannus, fodd bynnag, a hynny yn 1851; roedd y peiriant hwn yn ddigon cadarn i wrthsefyll yr holl ddrymio, dyddiol, mewn swyddfa. Enw'r cyfrifiannell hwn oedd yr "Arithmometer" neu'r "Thomas' arithmometer" (gweler y llun ar y dde). Am 40 mlynedd, dyma'r unig gyfrifiannell masnachol oedd ar werth.

Cynhyrchwyd y cyfrifiannell cyntaf a oedd a bysellfwrdd yn 1887, gyda naw digid 1-9. Yn 1902 gwelodd peiriant adio "Dalton" olau dydd, gyda chyffyrddell 10 digid. Cyflwynwyd trydan i yrru motor mewn llawer o'r peiriannau a werthwyd o1901 ymlaen. Yn 1961 roedd y Anita mk7 yn gyfangwbwl ddibynnol ar drydan i'w yrru. ond prin oedd anterth ei werthiant a gwelwyd cyfrifianellau electronig, cludadwy, 
cyflwr solet tua'r un pryd (cychwyn y 1960au) a pheidiwyd a chynhyrchu cyfrifianellau mecanyddol yng nghanol y 1970au, wedi cyfnod o 120 mlynedd.

## Gweler hefyd
*Abacws
*Charles Babbage

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfrifianellau
Categori:Cyfrifiaduro
Categori:Hanes gwyddoniaeth
Categori:Offer gwyddonol
Charles Napier

Gwleidydd o'r Alban oedd Charles Napier (6 Mawrth 1786 - 6 Tachwedd 1860).

Cafodd ei eni yn Falkirk yn 1786 a bu farw yn Hampshire.

Addysgwyd ef yn yr Ysgol Uwchradd Frenhinol, Caeredyn. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Charles Napier - Gwefan Hansard
*Charles Napier - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston

Gwleidydd o Loegr oedd **Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston** (20 Hydref 1784 - 18 Hydref 1865).

Cafodd ei eni yn Broadlands yn 1784 a bu farw yn Brocket Hall. Roedd yn fab i Henry Temple, 2ail Is-iarll Palmerston.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caergrawnt, Prifysgol Caeredin, Coleg Sant Ioan, Caergrawnt ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Gardys, Urdd y Baddon, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol gasgliad o archifau sy'n berthnasol iddo.

## Cyfeiriadau
*Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston - Gwefan History of Parliament
*Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston - Gwefan Hansard
*Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Temple, 3ydd Is-iarll Palmerston - Gwefan The Peerage

Tiverton | blynyddoedd=1859 – 1865 | ar ôl= }}

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
John Manners, 7fed Dug Rutland

Awdur a gwleidydd o Loegr oedd John Manners, 7fed Dug Rutland (13 Rhagfyr 1818 - 4 Awst 1906).

Cafodd ei eni yn Gastell Belvoir yn 1818 a bu farw yn Gastell Belvoir. Roedd yn fab i John Manners, 5ed Dug Rutland ac yn dad i Henry Manners.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt a Choleg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*John Manners, 7fed Dug Rutland - Gwefan Hansard
*John Manners, 7fed Dug Rutland - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Llenorion Prydeinig
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Herbert Gladstone, Is-iarll 1af Gladstone

Gwleidydd o Loegr oedd **Herbert Gladstone, Is-iarll 1af Gladstone** (18 Chwefror 1854 – 6 Mawrth 1930).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1854. Ef oedd mab ieuengaf y prif weinidog William Ewart Gladstone a'i wraig Catherine Glynne. Addysgwyd ef yng Ngholeg Eton a Choleg y Brifysgol, Rhydychen.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig ac yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Croes Fawr Urdd San Fihangel a San Siôr, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a Marchog Croes Fawr Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig.

Bu farw yn Ware, Swydd Hertford, ym 1930.

## Dolenni allanol
*Herbert Gladstone, Is-iarll 1af Gladstone – Gwefan Hansard
*Herbert Gladstone, Is-iarll 1af Gladstone – Bywgraffiadur Rhydychen

Leeds West | blynyddoedd=1885 – 1910 | ar ôl=Thomas Harvey }}

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
George Nugent-Grenville, 2ail Farwn Nugent

Gwleidydd o Iwerddon oedd George Nugent-Grenville, 2ail Farwn Nugent (30 Rhagfyr 1788 - 26 Tachwedd 1850).

Cafodd ei eni yn Kilmainham yn 1788. Roedd yn fab i George Nugent-Temple-Grenville, Ardalydd Buckingham 1af.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Arglwydd Uchel Gomisiynydd yr Ynysoedd Ioniaidd. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys  Marchog Croes Fawr Urdd San Fihangel a San Siôr.

## Cyfeiriadau
*George Nugent-Grenville, 2ail Farwn Nugent - Gwefan History of Parliament
*George Nugent-Grenville, 2ail Farwn Nugent - Gwefan Hansard
*George Nugent-Grenville, 2ail Farwn Nugent - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Hugh Dalton

Economegydd a gwleidydd o Gymru oedd Hugh Dalton (26 Awst 1887 - 13 Chwefror 1962). Roedd Dalton yn enwog fel gwleidydd ac Aelod Seneddol Llafur. Bu'n Ganghellor y Trysorlys yn yr ail lywodraeth Llafur.

Cafodd ei eni yn Gastell-nedd yn 1887 a bu farw yn Llundain. Roedd yn fab i John Neale Dalton.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin, Coleg Eton ac Ysgol Economeg Llundain. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Canghellor Dugiaeth Caerhir, Canghellor y Trysorlys, aelod o Dŷ'r Arglwyddi, Llywydd y Bwrdd Masnach ac yn aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Hugh Dalton - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Hugh Dalton - Gwefan Hansard
*Hugh Dalton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Labouchere, Barwn 1af Taunton

Gwleidydd o Loegr oedd Henry Labouchere, Barwn 1af Taunton  (15 Awst 1798 - 13 Gorffennaf 1869).

Cafodd ei eni yn Over Stowey yn 1798 a bu farw yn Over Stowey. Roedd yn fab i Pierre César Labouchère a Dorothy Elizabeth Labouchere.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Henry Labouchere, Barwn 1af Taunton - Gwefan History of Parliament
*Henry Labouchere, Barwn 1af Taunton - Gwefan Hansard
*Henry Labouchere, Barwn 1af Taunton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1869
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Stafford Northcote, Iarll 1af Iddesleigh

Gwleidydd o Loegr oedd Stafford Northcote, Iarll 1af Iddesleigh (27 Hydref 1818 - 2 Ionawr 1887).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1818 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Balliol, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Llywydd y Bwrdd Masnach, Canghellor y Trysorlys a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Stafford Northcote, Iarll 1af Iddesleigh - Gwefan Hansard
*Stafford Northcote, Iarll 1af Iddesleigh - Bywgraffiadur Rhydychen
*Stafford Northcote, Iarll 1af Iddesleigh - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1887
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Salisbury

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Caersallog** (3 Chwefror 1830 - 22 Awst 1903).

Cafodd ei eni yn Hatfield, Swydd Hertford yn 1830 a bu farw yn Hatfield, Swydd Hertford. Roedd yn fab i James Gascoyne-Cecil, 2il Ardalydd Caersallog ac yn dad i Maud Palmer.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, Arweinydd yr Wrthblaid, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Arglwydd y Sêl Gyfrin, Ysgrifennydd Gwladol dros India, Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad, a Prif Weinidog y Deyrnas Unedig. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Uwch Groes Urdd Frenhinol Victoria a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Caersallog - Gwefan Hansard
*Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Caersallog - Bywgraffiadur Rhydychen
*Robert Gascoyne-Cecil, 3ydd Ardalydd Caersallog - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Marwolaethau 1903
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
Michael Hicks Beach, Iarll 1af St Aldwyn

Gwleidydd o Loegr oedd Michael Hicks Beach, Iarll 1af St Aldwyn (23 Hydref 1837 - 30 Ebrill 1916).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1837 a bu farw yn Coln St. Aldwyns. Roedd yn fab i Syr Michael Hicks Beach, 8fed Barwnig.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, Llywydd y Bwrdd Masnach, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig a Canghellor y Trysorlys.

## Cyfeiriadau
*Michael Hicks Beach, Iarll 1af St Aldwyn - Gwefan Hansard
*Michael Hicks Beach, Iarll 1af St Aldwyn - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1916
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Thomas Babington Macaulay, Barwn 1af Macaulay

Bardd, gwleidydd, hanesydd a bardd-gyfreithiwr o Loegr oedd **Thomas Babington Macaulay, Barwn 1af Macaulay** (25 Hydref 1800 - 28 Rhagfyr 1859).

Cafodd ei eni yn Llys Rothley yn 1800 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig a Tâl-feistr Cyffredinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Thomas Babington Macaulay, Barwn 1af Macaulay - Gwefan History of Parliament
*Thomas Babington Macaulay, Barwn 1af Macaulay - Gwefan Hansard
*Thomas Babington Macaulay, Barwn 1af Macaulay - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Gaerlŷr
Henry Grattan

Gwleidydd o Iwerddon oedd Henry Grattan (3 Gorffennaf 1746 - 6 Mehefin 1820).

Cafodd ei eni yn Nulyn yn 1746 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, aelod Seneddol yn Senedd Iwerddon ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Henry Grattan - Gwefan History of Parliament 
*Henry Grattan - Gwefan Hansard
*Henry Grattan - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1746
Categori:Marwolaethau 1820
Categori:Gwleidyddion Gwyddelig
Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby

Gwleidydd o Loegr oedd **Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby** (29 Mawrth 1799 - 23 Hydref 1869).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1799 a bu farw yn Swydd Gaerhirfryn. Roedd yn fab i Edward Smith-Stanley, 13eg Iarll Derby.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel a'r 'Colonies', aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Is-ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel a'r Trefedigaethau, Arweinydd y Blaid Geidwadol, Prif Ysgrifennydd dros Iwerddon, a Prif Weinidog y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Gardys.

## Cyfeiriadau
*Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby - Gwefan History of Parliament 
*Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby - Gwefan Hansard
*Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby - Bywgraffiadur Rhydychen
*Edward Smith-Stanley, 14eg Iarll Derby - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1799
Categori:Marwolaethau 1869
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
George Robinson, Ardalydd 1af Ripon

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd George Robinson, Ardalydd 1af Ripon (24 Hydref 1827 - 9 Gorffennaf 1909).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1827 a bu farw yn Ripon. Roedd yn fab i Frederick John Robinson, Is-iarll 1af Goderich .

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, Arglwydd Lywydd y Cyngor, Llywodraethwr Cyffredinol India, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*George Robinson, Ardalydd 1af Ripon - Gwefan Hansard
*George Robinson, Ardalydd 1af Ripon - Bywgraffiadur Rhydychen
*George Robinson, Ardalydd 1af Ripon - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
John Simon, Is-iarll 1af Simon

Gwleidydd, cyfreithiwr a barnwr o Loegr oedd John Simon, Is-iarll 1af Simon (28 Chwefror 1873 – 1 Ionawr 1954). Roedd Simon yn adnabyddus fel barnwr a gwleidydd. Bu'n Aelod Seneddol Rhyddfrydol, ac yn Ganghellor y Trysorlys rhwng 1937-40.

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1873 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Wadham, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n Arglwydd Ganghellor, Canghellor y Trysorlys, Ysgrifennydd Cartref, aelod o Dŷ'r Arglwyddi, Twrnai Cyffredinol Lloegr a Chymru, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Cyfreithiwr Cyffredinol dros Gymru a Lloegr ac Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad.

## Cyfeiriadau
*John Simon, Is-iarll 1af Simon - Y Bywgraffiadur Cymreig
*John Simon, Is-iarll 1af Simon - Gwefan Hansard
*John Simon, Is-iarll 1af Simon - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Twrneiod Cyffredinol Lloegr a Chymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury

Gwleidydd ac ystadegydd o Loegr oedd Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury (28 Ebrill 1801 - 1 Hydref 1885).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1801 a bu farw yn Folkestone. Roedd yn fab i Cropley Ashley-Cooper ac yn dad i Anthony Ashley-Cooper.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury - Gwefan History of Parliament
*Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury - Gwefan Hansard
*Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury - Bywgraffiadur Rhydychen
*Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Joseph Hume

Gwleidydd o'r Alban oedd **Joseph Hume** (22 Ionawr 1777 - 20 Chwefror 1855).

Cafodd ei eni yn Monadh Rois (Montrose) yn 1777 a bu farw yn Norfolk.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Joseph Hume - Gwefan History of Parliament
*Joseph Hume - Gwefan Hansard
*Joseph Hume - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Gwleidyddion o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Plimsoll

Gwleidydd o Loegr oedd Samuel Plimsoll (10 Chwefror 1824 - 3 Mehefin 1898).

Cafodd ei eni yn Sheffield yn 1824 a bu farw yn Folkestone.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Samuel Plimsoll - Gwefan Hansard
*Samuel Plimsoll - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Marwolaethau 1898
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
George Murray

Gwleidydd o'r Alban oedd George Murray (6 Chwefror 1772 - 28 Gorffennaf 1846).

Cafodd ei eni yn Crieff yn 1772 a bu farw yn Sgwar Belgrave.

Addysgwyd ef yn yr Ysgol Uwchradd Frenhinol, Caeredyn Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*George Murray - Gwefan History of Parliament 
*George Murray - Gwefan Hansard
*George Murray - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1846
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Francis Burdett

Gwleidydd o Loegr oedd y Barwnig Francis Burdett (25 Ionawr 1770 - 23 Ionawr 1844).

Cafodd ei eni yn Wiltshire yn 1770 a bu farw yn Llundain. Roedd yn fab i Francis Burdett.

Addysgwyd ef yn Ysgol Westminster. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Francis Burdett - Gwefan History of Parliament 
*Francis Burdett - Gwefan Hansard
*Francis Burdett - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Marwolaethau 1844
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Thomas Wakley

Gwleidydd, llawfeddyg a newyddiadurwr o Loegr oedd Thomas Wakley (11 Gorffennaf 1795 - 16 Mai 1862).

Cafodd ei eni yn Membury, Dyfnaint yn 1795 a bu farw yn Ynys Madeira.

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Taunton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Thomas Wakley - Gwefan Hansard
*Thomas Wakley - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Llawfeddygon o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Peter Thorneycroft, Barwn Thorneycroft

Gwleidydd o Loegr oedd **Peter Thorneycroft, Barwn Thorneycroft** (26 Gorffennaf 1909 - 4 Mehefin 1994). Roedd Thorneycroft yn adnabyddus fel gwleidydd ac Aelod Seneddol Ceidwadol. Bu'n Ganghellor y Trysorlys am gyfnod byr.

Cafodd ei eni yn Dunston, Swydd Stafford yn 1909 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n Canghellor y Trysorlys, Y Gweinidog dros Amddiffyn ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Peter Thorneycroft, BarwnThorneycroft - Gwefan Hansard
*Peter Thorneycroft, BarwnThorneycroft - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Campbell, Barwn 1af Campbell

Barnwr, awdur a gwleidydd o'r Alban oedd John Campbell, Barwn 1af Campbell (15 Medi 1779 - 23 Mehefin 1861).

Cafodd ei eni yn Cupar yn 1779 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Unedig a St Andrews. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, Arglwydd Brif Ustus Cymru a Lloegr, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig , Arglwydd Ganghellor Iwerddon, Arglwydd Ganghellor a Changhellor Dugiaeth Caerhir.

## Cyfeiriadau
*John Campbell, Barwn Campbell 1af - Gwefan History of Parliament 
*John Campbell, Barwn 1af Campbell - Gwefan Hansard
*John Campbell, Barwn 1af Campbell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barnwyr o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Gwleidyddion o'r Alban
Categori:Marwolaethau 1861
Categori:Llenorion o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Abercromby, Barwn 1af Dunfermlin

Gwleidydd a bargyfreithiwr o'r Alban oedd James Abercromby, Barwn 1af Dunfermline (7 Tachwedd 1776 - 17 Ebrill 1858). Gwasanaethodd fel Llefarydd Tŷ'r Cyffredin rhwng 1835 a 1839.

## Cefndir
Roedd Abercromby yn drydydd mab y Cadfridog Syr Ralph Abercromby, a fu farw ym Mrwydr Alexandria, a Mary, Barwnes 1af Abercromby, merch John Menzies o Fernton, Swydd Perth. Roedd yn frawd iau i George Abercromby, 2il Farwn Abercromby a Syr John Abercromby a brawd hŷn Alexander Abercromby. Cafodd ei addysgu yn yr Ysgol Uwchradd Frenhinol, Caeredin ac Eglwys Crist, Rhydychen.

## Gyrfa
Galwyd Abercrombie i'r bar yn Lincoln's Inn ym 1801 Daeth yn gomisiynydd methdaliad ac yn ddiweddarach penodwyd ef yn stiward ystadau Dug Swydd Dyfnaint.

## Gyrfa Wleidyddol
Eisteddodd Abercromby fel Aelod Seneddol Chwigiaid etholaeth Midhurst rhwng 1807 a 1812 ac ar etholaeth Calne rhwng 1812 a 1830.  Cyflwynodd dau gynnig seneddol i geisio gwella Cynrychiolaeth Caeredin yn y senedd. Derbyniodd lawer o gefnogaeth ond ni wnaed unrhyw newid hyd Ddeddf Diwygio 1832. Ym 1827 cafodd ei urddo'n aelod o'r Cyfrin Gyngor a phenodwyd ef yn Farnwr Eiriolwr Cyffredinol (prif farnwr llysoedd y lluoedd arfog) gan George Canning,  swydd a ddaliodd hyd 1828, y misoedd olaf yn llywodraeth yr Arglwydd Goderich.

Ym 1830 gwnaed Abercromby yn Arglwydd Brif Farwn Llys y Trysorlys yn yr Alban, swydd a gadwodd hyd 1832, pan ddiddymwyd y swydd. Derbyniodd bensiwn o £2,000 y flwyddyn. Ym 1832 dychwelodd i Dŷ’r Cyffredin fel un o'r ddau aelod dros Gaeredin, yr oedd eu cynrychiolaeth bellach wedi cynyddu o un i ddau aelod. Ym mis Gorffennaf 1834 aeth i gabinet yr Arglwydd Melbourne fel Meistr y Bathdy, ond dim ond hyd fis Tachwedd yr un flwyddyn y daliodd y swydd, pan syrthiodd llywodraeth y Chwigiaid.

Ystyriwyd Abercromby ar gyfer swydd llefarydd Tŷ'r Cyffredin gan ei blaid ar gyfer etholiad 1833, ond dewiswyd Edward Littleton yn ei le yn y pen draw. Fodd bynnag, yn etholiad 1835 cafodd ei ddewis eto yn ymgeisydd y Chwigiaid a fu'n llwyddiannus. Parhaodd yn y swydd hyd 1839. Ar ei ymddeoliad fe'i ddyrchafwyd i'r bendefigaeth fel y Barwn Dunfermline, o Dunfermline yn Swydd Fife.

Ar ôl iddo ymddeol parhaodd Abercromby i ymddiddori mewn materion cyhoeddus, yn benodol y rhai a oedd yn ymwneud â dinas Caeredin. Roedd yn un o sylfaenwyr yr Ysgol Ddiwydiannol Unedig ar gyfer cefnogi a hyfforddi plant amddifad. Ym 1841 etholwyd ef yn Ddeon y Gyfadran ym Mhrifysgol Glasgow. Ysgrifennodd hefyd gofiant i'w dad, a gyhoeddwyd ym 1861 ar ôl ei farwolaeth.

## Teulu
Priododd yr Arglwydd Dunfermline â Mary Anne, merch Egerton Leigh, o West Hall, yn High Legh, ar 14 Mehefin 1802.
## Marwolaeth
Bu farw yn Collinton House, Midlothian, ym mis Ebrill 1858, yn 81 mlwydd oed, a chladdwyd ef ym mynwent y Grange, Caeredin. Olynwyd ef yn y farwniaeth gan ei fab, Syr Ralph Abercromby, KCB.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
James Silk Buckingham

Awdur a gwleidydd o Loegr oedd James Silk Buckingham (25 Awst 1786 - 30 Mehefin 1855).

Cafodd ei eni yn Aberfal yn 1786 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n Aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*James Silk Buckingham - Gwefan Hansard
*James Silk Buckingham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Seymour, 12fed Dug Gwlad yr Haf

Gwleidydd o Loegr oedd Edward Seymour, 12fed Dug Gwlad yr Haf (20 Rhagfyr 1805 - 28 Tachwedd 1885).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1805 a bu farw yn Torquay. Roedd yn fab i Edward St Maur, 11eg Dug Gwlad yr Haf.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n Comisiynydd Coed a Choedwigoedd, Prif Gomisiynydd Gweithfeydd ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Edward Seymour, 12fed Dug Gwlad yr Haf - Gwefan History of Parliament 
*Edward Seymour, 12fed Dug Gwlad yr Haf - Gwefan Hansard
*Edward Seymour, 12fed Dug Gwlad yr Haf - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Henry Somerset, 8fed Dug Beaufort

Gwleidydd o Loegr oedd Henry Somerset, 8fed Dug Beaufort (1 Chwefror 1824 - 30 Ebrill 1899).

Cafodd ei eni ym Mharis yn 1824 a bu farw yn Stoke Gifford. Roedd yn fab i Henry Somerset ac yn dad i Arglwydd Henry Somerset.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n  aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Henry Somerset, 8fed Dug Beaufort - Gwefan Hansard
*Henry Somerset, 8fed Dug Beaufort - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Marwolaethau 1899
Categori:Gwleidyddion Prydeinig