open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morforwyn

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan y llenor o Llydaw Roparz Hemon yw ***Morforwyn*** (Llydaweg: ***Mari Vorgan***) a gyhoeddwyd gan wasg Al Liamm yn 1962.

## Disgrifiad byr
Nofel ffantasi yw hon lle mae morforwyn y teitl yn cynrychioli'r Lydaweg neu freuddwyd yr awdur am Lydaw ddelfrydol yn rhydd o ormes Ffrainc.

## Cyfieithiadau
Cyhoeddwyd trosiad i'r Gymraeg gan Rita Williams gan Canolfan Astudiaethau Addysg a gyhoeddodd y gyfrol yn 1995. ISBN 9781856449441 . Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Cyfieithwyd i Ffrangeg fel *La Marie-Morgane*, 1981, Les Presses d'aujourd'hui.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Llydaweg
Categori:Llyfrau 1962
Categori:Llwybrau Byw
Mr Abracadabra Jones

Stori ar gyfer plant a'r arddegau gan Mari Stevens yw ***Mr Abracadabra Jones***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae Mr Abracadabra Jones yn ddewin gwahanol i'r arfer - mae ei swynion o hyd yn chwithig ac o chwith! I gymysgu ei swynion, nid crochan hud sydd ganddo ond meicro-don, ac mae'n breuddwydio am droi'r byd i gyd yn siocled, licoris, lolipops, malws melys ...

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc

Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Melltith Teulu Lambton

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Malachy Doyle (teitl gwreiddiol Saesneg: *The Lambton Curse*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw ***Melltith Teulu Lambton***. 
Barrington Stoke Ltd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae bwystfil ofnadwy'n rhydd! Hen fwydyn drewllyd a dieflig. Lambton Bach sydd ar fai am bob dim. Fe oedd yn gyfrifol am ei ollwng yn rhydd. A fydd Lambton Bach yn llwyddo i ladd y bwystfil a gwneud popeth yn iawn ...

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Ms Swyn ar yr Awyr

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Terence Blacker (teitl gwreiddiol Saesneg: *Ms Wiz Goes Live*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Rhian Pierce Jones yw ***Ms Swyn ar yr Awyr***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori am Ms Swyn yn defnyddio ei doniau hud anhygoel i gludo dwy ferch i fyd y teledu, gan roi noson o hapusrwydd i aelodau eu teulu; i ddarllenwyr 8-11 oed. 18 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Myrddin, Y Bachgen Arbennig

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Tony Bradman (teitl gwreiddiol Saesneg:*Young Merlin*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan  Elin Meek yw ***Myrddin, Y Bachgen Arbennig***. 
Barrington Stoke Ltd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Roedd Myrddin yn gwybod yn iawn ei fod yn wahanol i'r bechgyn eraill. Ond doedd ganddo ddim syniad pa mor wahanol. Roedd grymoedd gan Myrddin. Hud a lledrith. Roedd e'n gallu llunio'r dyfodol. Byddai'r byd yn cofio'i enw. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Mwclis y Glaw a Storïau Eraill

Casgliad o straeon ar gyfer plant gan Joan Aiken (teitl gwreiddiol Saesneg: *A Necklace of Raindrops*) wedi'i addasu i'r Gymraeg gan Alwena Williams yw ***Mwclis y Glaw a Storïau Eraill***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Wyth stori o blith goreuon awdures sy'n fyd-enwog ym maes llenyddi aeth plant. Darluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Mot

Nofel ar gyfer plant gan Emily Huws ac Elfyn Pritchard yw ***Mot***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel fer yn cyfateb i Lefel 4 yn y gyfres Stori a Chwedl yn sôn am wrhydri Mot, y ci defaid. Darluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Nadolig Llawen Siani

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Anwen Francis yw ***Nadolig Llawen Siani***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori fywiog sy'n ddilyniant i Campau Siani'r Shetland. Addas i blant 9-11 oed. Argraffwyd gyntaf yn 2005.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Nadolig Plentyn yng Nghymru

Cyfrol o atgofion gan Dylan Thomas (teitl gwreiddiol Saesneg: ''A Child's Christmas in Wales'') wedi'i gyfieithu i'r Gymraeg gan Bryan Martin Davies yw ***Nadolig Plentyn yng Nghymru***.
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Adargraffiad o'r addasiad Cymraeg o glasur Dylan Thomas sy'n adrodd atgofion byrlymus yr awdur o'i blentyndod yn nhre Abertawe adeg y Nadolig. 15 llun lliw-llawn a 16 llun pin-ac-inc.

## Gweler hefyd
*Nadolig
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Nab Wrc

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Roald Dahl (teitl gwreiddiol Saesneg: *Esio Trot*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw ***Nab Wrc***. 
Rily a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae Mr Hoppy'n dwlu ar Mrs Silver, ei gymdoges, ac mae Mrs Silver yn dwlu ar Alffi, ei chrwban. Un diwrnod mae Mrs Silver yn gofyn i Mr Hoppy sut mae gwneud i Alffi dyfu, ac yn sydyn mae Mr Hoppy yn gwybod sut mae ennill ei chalon.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Roald Dahl
Categori:Llenyddiaeth yn ymwneud â chrwbanod
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Nawr Rwyt Ti'n 1

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Delyth Wyn yw '''''Nawr Rwyt Ti'n 1'''''. 
Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llyfr lliwgar i'w gyflwyno i blentyn ar ei ben-blwydd yn flwydd oed, yn cynnwys darluniau a thestun sy'n adlewyrchu'r datblygiadau a fu yn hanes y plentyn, gyda brawddeg glo sy'n atgoffa'r plentyn fod Duw yn ei garu ac yn gofalu amdano; i blant bach.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Nain a'r Eliffant a Storïau Eraill

Casgliad o straeon ar gyfer plant gan Emrys Roberts yw '''''Nain a'r Eliffant a Storïau Eraill'''''. 
Emrys Roberts a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ddwsin o straeon amrywiol wedi eu seilio ar hanesion gwir gan storïwr profiadol; ar gyfer plant 10-12 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Ned

Nofel ar gyfer plant gan Emily Huws yw ***Ned***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol yn cael ei ystyried i'w adargraffu.

## Disgrifiad byr
Stori am helyntion ci bach direidus a'i berthynas gyda'i berchennog sydd wedi ei hyfforddi sut i fihafio ac sy'n meddwl y byd ohono; i ddarllenwyr 7-9 oed. 16 llun du-a-gwyn gan Les Orton.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Mr Penstrwmbwl a'r Ddraig Fach

Stori ar gyfer plant gan Julie Rainsbury (teitl gwreiddiol Saesneg: *Mr Barafundle and the Rockdragon*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw '''''Mr Penstrwmbwl a'r Ddraig Fach'''''. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Chwedl llawn lluniau lliw, wedi'i lleoli'n Sir Benfro am goblyn cyfeillgar sy'n ceisio cadw pawb yn hapus; i blant 7-9 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Nid fy Mai I

Nofel ar gyfer plant gan Emily Huws yw ***Nid fy Mai I***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel gyda byd marchogaeth yn gefndir iddi yn darlunio perthynas dwy ferch, un ohonynt yn hyderus iawn sy'n ceisio rheoli bywyd ei ffrind sy'n ferch swil, gan arwain at drychineb sy'n effeithio ar eu perthynas; i ddarllenwyr 9-11 oed. 23 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Nes ei Gael yn Euog

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Nigel Hinton  (teitl gwreiddiol Saesneg: *Until Proven Guilty*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Gwen Redvers Jones yw ***Nes ei Gael yn Euog***. 
Barrington Stoke Ltd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Merch farw. Cyhuddiad o lofruddiaeth. Byd wedi ei chwalu. All Nathan brofi bod yr heddlu'n anghywir? Mae amser yn mynd yn brin ...

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Caleb

Nofel ar gyfer plant gan Mair Wynn Hughes yw ***Caleb***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1994. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Lleolir y nofel fer hon yn y 18g a chawn ynddi hanes Caleb a'i deulu sy'n crafu bywoliaeth o'r gwaith copr yn Amlwch. Nofel i blant o 9-12 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1994
Dan Faner Dafydd Gam

Nofel ar gyfer plant gan Nansi Selwood yw ***Dan Faner Dafydd Gam***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1991. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Nofel hanes i blant am anturiaethau Rhys wrth iddo deithio i Ffrainc ym mintai Dafydd Gam, i gynorthwyo byddin Harri V yn erbyn y Ffrancwyr. Lluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1991
Mwg yn y Twnnel

Nofel ar gyfer plant gan Siân Lewis yw ***Mwg yn y Twnnel***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Lleolir y nofel hon mewn pentre yn ymyl y rheilffordd rhwng Caerfyrddin ac Aberystwyth yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Nofel hanesyddol, addas ar gyfer plant o 9 i 12 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Noson o Aeaf

Stori ar gyfer plant gan Ruth Bell Graham (teitl gwreiddiol: *One Wintry Night*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Brenda Wyn Jones yw ***Noson o Aeaf***. 
Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori'r Nadolig i blant hŷn sy'n gosod hanes Iesu o fewn ei gyd-destun Beiblaidd, trwy gyflwyno hanesion Gardd Eden, Noa ac Abraham, Jacob a Joseff, Samson, Dafydd a Daniel, ynghyd â Geni'r Iesu, y Croeshoeliad a'r Atgyfodiad. Darluniau lliw hardd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
O Ddawns i Ddawns

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Gareth F. Williams yw ***O Ddawns i Ddawns***. 
Cyhoeddwyd yn gyntaf ym 1990.
Ym 1991 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. 
Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Wedi noson yng nghefn y Queens ym Mhorthmadog mae Gwenno, merch un ar bymtheg oed, yn gorfod wynebu dilema fwyaf ei bywyd. Dyma nofel eironig, agos i'r asgwrn a brathog o ffraeth ar gyfer yr arddegau. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Nefoedd Wen!

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Dafydd Price Jones yw ***Nefoedd Wen!***. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Nofel wyddonias llawn hiwmor sy'n sôn am ddosbarth gwyddoniaeth a'u hathro'n diflannu i'r dyfodol ac yn cyfarfod â chreaduriaid dychymygol o bob math o gyfnodau gwahanol, amrywiol eu cynefin. Cyhoeddwyd gyntaf yn 1992.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
O Na! Antur!

Stori ar gyfer plant gan Mair Wynn Hughes yw ***O Na! Antur!***. 
Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori loerig a doniol yn adrodd hanes antur anhygoel Morus ap Morgan a'i ffrind yr estrys piws wrth iddynt deithio mewn awyren fechan a chanfod eu hunain ynghanol llu o helbulon chwithig mewn sioe wledig; i ddarllenwyr 8-10 oed. 23 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Nadolig Papa Panoff

Stori ar gyfer plant a'r arddegau gan Leo Tolstoy ac wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Cynthia Saunders Davies yw ***Nadolig Papa Panoff***. 
Gwasg Cambria a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.
Addasiad o ''Papa Panov's Special Day'', wedi'i ailadrodd gan Mig Holder o addasiad Tolstoy o stori Ffrengig wreiddiol.

## Disgrifiad byr
Stori i blant wedi'i throsi i'r Gymraeg gan Cynthia Saunders Davies gyda darluniau lliw gan Nathalie Vilain. Cyhoeddwyd gyntaf ym 1985.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Ofnadwy Nos

Llyfr Cymraeg, ffeithiol gan T. Llew Jones yw ***Ofnadwy Nos***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1971. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae'r llyfr yn adrodd hanes llongddrylliad y *Royal Charter* ar greigiau Moelfre a beth ddigwyddodd i'w chargo o aur.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1971
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Gweithiau gan T. Llew Jones
Oni Bai am Bedwyr

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Jean Ure a Elin Dalis yw ***Oni Bai am Bedwyr***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Mae Bedwyr a Del, na chawsai gariad go-iawn erioed, yn dod at ei gilydd - diolch i Sulwen y gath.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1992
Ofnau Tywyll - Y Meirw Byw

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Jean Léturgie, Simon Léturgie ac Alun Ceri Jones yw ***Ofnau Tywyll - Y Meirw Byw***. 

Dalen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae mam Lisa newydd farw, a'i thad yn wyddonydd dwl. Er hynny mae'n gwahodd ei mêts i'w pharti yn 20 oed. Er mawr syndod i bawb, anrheg tad Lisa i'w ferch yw corff ei mam wedi'i atgyfodi.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc

Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Olion Hen Elyn

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Elgan Philip Davies yw ***Olion Hen Elyn***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel antur am dri ffrind yn eu harddegau yn ceisio datrys dirgelwch cyfrinachau gorffennol tywyll hen blas wrth iddynt gyflawni gwaith ymchwil ar gyfer cywaith ysgol ar hanes lleol; i ddarllenwyr 9-13 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Mr Cadno Campus

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Roald Dahl (teitl gwreiddiol Saesneg: *Fantastic Mr Fox*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw ***Mr Cadno Campus***. 
Rily a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Bob tro y mae Mr Cadno'n dwyn cyw iâr o'r fferm, mae Boggis, Bunce a Bean y ffermwyr yn mynd yn gynddeiriog! Nhw yw'r lladron mwyaf cas yn y dyffryn, ac maen nhw wedi creu cynllun i'w balu allan o'i dwll unwaith ac am byth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Roald Dahl
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llenyddiaeth yn ymwneud â llwynogod
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Pac o Straeon Rygbi

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Alun Wyn Bevan (Golygydd) yw ***Pac o Straeon Rygbi***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o bum stori amrywiol gan Elgan Philip Davies, Gwion Hallam, Greville James a Hefin Jones (dwy stori) gyda'r byd rygbi yn gefndir iddynt; i ddarllenwyr 9-12 oed. Cyhoeddwyd gyntaf yn Nhachwedd 2000.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Pam Fi Eto, Duw?

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan John Owen yw ***Pam Fi Eto, Duw?***.
Cyhoeddwyd gyntaf yn 1998.
Ym 1995 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. 
Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dilyniant i'r gyfrol *Pam Fi, Duw, Pam Fi?*, a sail yr ail gyfres deledu am helyntion Rhys a'i ffrindiau ar eu prifiant yn y chweched dosbarth yn Ysgol Glynrhedyn. Nofel ar ffurf dyddiadur i bobl ifanc.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Caib

Defnyddir **caib** i dorri twll neu ffos yn y ddaear. Mae'r carn, fel arfer, wedi ei wneud o bren neu blastig a'r pen o fetel caled.
[chwith|bawd|Jack o [Llanddulas|Landdulas â chaib ar ei ysgwydd c. 1875.]]

Categori:Offer
Ceffyl a throl

[bawd|Ceffyl (mul) a throl yng [Cemaes|Nghemaes, Ynys Môn tua 1875.]]
Hyd at ddyfodiad y car, defnyddid **ceffyl a throl** yn aml i gludo pobl a phethau o amgylch y byd.

## Oriel luniau

Mrs Oliver in a cart drawn by a donkey NLW3363222.jpg|Ceffyl a throl dwy olwyn; tua 1885

Categori:Teithio
Plas Nanhoron

Plasdy ac ystad yng Ngwynedd, Cymru, yw **Plas Nanhoron**. Saif yng nghymuned Botwnnog tua 4 milltir i'r gorllewin o Abersoch. Fe'i adeiladwyd tua’r flwyddyn 1800 ar safle adeilad cynharach a adeiladwyd gan Richard Lloyd Edwards yn 1677, ychydig i’r dwyrain o'r plas. Ceir tŷ rhew yn y coed y tu ôl i’r ardd.

## Cyfeiriadau
Nanhoron
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Gwynedd
Categori:Botwnnog
Categori:Pensaernïaeth Sioraidd yng Nghymru
Plas Rhagad

bawd|Plas Rhagad tua 1875
Adeilad cofrestredig a hynafol ydy **Plas Rhagad**, ger Glyndyfrdwy, Sir Ddinbych.

## Aelodau o deuluoedd Rhagad
* Mary Lloyd, cerflunydd

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Ddinbych
Categori:Corwen
Categori:Plasdai Sir Ddinbych
Pa Ddewis

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Michael Coleman (teitl gwreiddiol Saesneg: *Going Straight*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw ***Pa Ddewis***. 
Rily a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae Luke yn lleidr ac mae'n gwybod yn iawn fod troseddu'n talu. Wedi'r cwbwl, pa ffordd arall sydd yna i rywun fel fe? Rhaid i Luke ddewis. A all e ddilyn y llwybr cul a gadael ei orffennol ar ei ôl? 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Noson Dawns y Sêr

Stori ar gyfer plant gan Bob Hartman (teitl gwreiddiol Saesneg: *A Night the Stars Danced for Joy*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Noson Dawns y Sêr***. 
Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Addasiad ar gyfer plant o stori'r bugeiliaid ar y Nadolig cyntaf. Darluniau lliw-llawn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Llygaid Mistar Neb

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Michael Morpurgo (teitl gwreiddiol Gwreiddiol: ''Mr Nobody's Eyes'') wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Llygaid Mistar Neb***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae Harri mewn helynt yn yr ysgol, ac wedi cymryd yn erbyn ei lystad a'r babi newydd. Yna mae'n dod yn ffrindiau ag Oci, tsimpansî o'r syrcas.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Peaches Geldof

Newyddiadurwraig, model a chyflwynydd teledu oedd **Peaches Honeyblossom Geldof** (13 Mawrth 1989 – 7 Ebrill 2014).

Merch y cerddor Bob Geldof a'i wraig, y cyflwynydd teledu Paula Yates (1959-2000) oedd Peaches.

Bu farw yn 25 oed o orddos o heroin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Modelau benywaidd o Loegr
Categori:Pobl fu farw o orddos o gyffuriau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Garry Monk

Cyn-chwaraewr a rheolwr pêl-droed yw **Garry Alan Monk** (ganwyd 6 Mawrth 1979). Ef oedd rheolwr Dinas Abertawe yn dilyn diswyddiad Michael Laudrup ym 2014. Bu hefyd yn chwaraewyr gyda'r clwb am 10 mlynedd. 

Roedd yn aelod o sgwad dan 17 Lloegr gan iddo gael ei eni yn Bedford, Lloegr. Cychwynodd gyda Torquay United ac yna Southampton cyn troi'n broffesiynol gyda'r *Seintiau* ym Mai 1987.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Categori:Pobl o Bedford
Cwrw rhyg

bawd|Gwydryn a photel o gwrw rhyg
Unrhyw fath o gwrw ag ynddo rywfaint o ryg (yn lle brag haidd) yw **cwrw rhyg**. Enghraifft o'r math hwn o gwrw yw *roggenbier* (Almaeneg am *gwrw rhyg*), sef cwrw arbennig a fregir gyda hyd at 60% o frag rhyg, ac sy'n tarddu o Bafaria.

Fel arfer, mae cwrw rhyg yn cynnwys 5% alcohol, gyda blas calonnog, llawn grawn, megis bara rhyg. Yn gyffredinol, fe'i bregir gydag o leiaf 50% brag rhyg.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwrw
Trosedd a Chosb (nofel)

bawd|200px|Argraffiad cyntaf, 1866

Nofel gan yr awdur Rwsiaidd Fyodor Dostoievski yw ***Trosedd a Chosb*** (Rwseg: Преступлéние и наказáние, Prestwplenie i nacasanie). Cyhoeddwyd y rhan gyntaf yn y cylchgrawn llenyddol *Y Negesydd Rwsiaidd* yn 1866, ac ymddangosodd mewn 12 rhan trwy gydol y flwyddyn honno. Yn nes ymlawn, fe'i cyhoeddwyd fel un gyfrol. Ysytyrir yn aml yn un o glasuron llenyddol y byd, ac yn gampwaith ei chyfnod, sef hanner olaf y 19g.

Categori:Llenyddiaeth Rwseg
Categori:Nofelau 1866
Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel

[bawd|dde|150px|Edward Cardwell, a ddaeth yn Is-Iarll Cardwell yn hwyrach, Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel rhwng 1868 a 1874; cyflwynydd [Diwygiadau Cardwell]]
Swydd yng Nghabinet y Deyrnas Unedig oedd **Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel**. Deiliad cyntaf y swydd oedd Henry Dundas (a apwyntiwyd yn 1794). Yn 1801 newidiwyd y swydd i fod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel a'r Trefedigaethau. Ail-gyflwynyd y swydd yn 1854. Yn 1946, pan grëwyd Gweinidog Amddiffyn ar lefel cabinet a oedd ar wahân i'r Prif Weinidog, peidiodd y swydd a bod o fewn y cabinet, a diddymwyd y teitl, ynghyd ag Prif Arglwydd y Morlys a'r Ysgrifennydd Gwladol dros yr Awyr ar 1 Ebrill 1964. Yn eu lle, crëwyd yr Ysgrifennydd Gwladol dros Amddiffyn - a oedd yn gyfrifol am y Weinyddiaeth Amddiffyn newydd.

Categori:Gweinidogion amddiffyn
Uwch Gynghrair Cymru 2013-14

**Tymor 2013-14 Uwch Gynghrair Cymru** oedd 21ain tymor Uwch Gynghrair Cymru, y gynghrair pêl-droed uchaf Cymru ers ei sefydlu yn 1992. Roedd Y Seintiau Newydd yn llwyddiannus yn amddiffyn eu teitl.

## Timau 
## Gweler hefyd 
* Pêl-droed yng Nghymru 2013-14
## Cyfeiriadau 
2013
Categori:2013 yng Nghymru
Categori:2014 yng Nghymru
Cwrw mwg

bawd|Poteli o gwrw mwg
Math o gwrw a fregir gan ddefnyddio haidd brag wedi ei sychu un ai dros dân agored neu mewn popty yw **cwrw mwg** (Almaeneg: *Rauchbier*). Fel yr awgrymir gan ei enw, mae iddo flas myglyd unigryw.

Yn y 18g daeth sychu brag y tu fewn i odyn yn fwyfwy cyffredin, ac erbyn canol y 19eg ganrif, prin y defnyddid unrhyw ddull arall i sychu brag. Mae'r dull hwn yn sianelu'r mwg i ffwrdd o'r brag llaith ac felly nid yw'r brag yn dwyn blas myglyd. O'r herwydd, daeth yn anoddach dod o hyd i gwrw mwg tan iddo bron mynd yn anghof yn y diwydiant bragu. Serch hynny, yn ddiweddar mae'r math hwn o gwrw wedi ennill poblogrwydd, ynghyd â nifer o eraill, llai cyffredin, o gwrw.

Categori:Cwrw
Unterensingen

Tref yn rhanbarth Esslingen yn nhalaith Baden-Württemberg yn yr Almaen yw **Unterensingen**. Fe'i lleolir 4&nbsp;km o Nürtingen a 19&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Stuttgart.

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn y 12fed ganrif
Categori:Trefi'r Almaen
Sue Townsend

Dramodydd a nofelydd Seisnig oedd **Susan Lillian "Sue" Townsend, FRSL** (2 Ebrill 1946 – 10 Ebrill 2014).

Cafodd ei geni yng Nghaerlŷr, yn ferch i bostmon. Fe'i haddysgwyd yn ysgolion Glen Hills a South Wigston.  Priododd â Colin Broadway. Bu farw o strôc yn ei chartref.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
#### Cyfres Adrian Mole
* *The Secret Diary of Adrian Mole, Aged 13¾* (1982)
* *The Growing Pains of Adrian Mole* (1984)
* *The True Confessions of Adrian Albert Mole* (1989)
* *Adrian Mole: The Wilderness Years* (1993)
* *Adrian Mole: The Cappuccino Years* (1999)
* *Adrian Mole and the Weapons of Mass Destruction* (2004)
* *The Lost Diaries of Adrian Mole, 1999–2001* (2008)
* *Adrian Mole: The Prostrate Years* (2009)
#### Eraill
* *Rebuilding Coventry* (1988)
* *The Queen and I* (1992)
* *Ghost Children* (1997) 
* *Number Ten* (2002)
* *Queen Camilla* (2006)
* *The Woman Who Went to Bed for a Year* (2012)
### Drama
* *Womberang* (1979)
* *The Ghost of Daniel Lambert* (1981)
* *Dayroom* (1981)
* *Captain Christmas and the Evil Adults* (1982) 
* *Bazaar and Rummage* (1982)
* *Groping for Words* (1983)
* *The Great Celestial Cow* (1984)
* *The Secret Diary of Adrian Mole aged 13¾ – The Play* (1984) 
* ''Disneyland it Ain't* (1989)
* *Ten Tiny Fingers, Nine Tiny Toes* (1989)
* *The Queen and I'' (1994)

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Dramodwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr digrif Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yng Nghaerlŷr
Categori:Pobl fu farw yng Nghaerlŷr
Tircoed

Mae **Tircoed** yn rhan o gymuned Pont-lliw a Tircoed, rhwng pentrefi Penllergaer a Phontlliw, Abertawe, Cymru. Mae'n gymuned fodern sy'n deillio'n ôl i'r 1980au a cheir ynddi hi tua 480 o dai o amgylch pwll, neuadd a chae'r pentref. Mae Radio Tircoed yn gwasanaethau'r ardal.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Llwybrau Byw
C.P.D. Tref y Bala

Clwb pêl-droed o dref Y Bala, Gwynedd ydy **Clwb Pêl-droed Tref Y Bala** (Saesneg: *Bala Town Football Club*). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, prif adran bêl-droed yng Nghymru.

Mae lle i gredu fod clwb pêl-droed yn bodoli yn Y Bala ym 1880, ac er fod y llinach i'r clwb presennol yn aneglur, mae'r clwb yn cydnabod 1880 fel y blwyddyn y cafodd ei ffurfio.

Chwaraeir eu gemau cartref ar Faes Tegid, Y Bala, maes sydd yn dal uchafswm o 3,000 o dorf gyda 504 o seddi.

## Pêl-droed Yn Y Bala
Roedd clwb pêl-droed yn bodoli yn nhref Y Bala yn ystod y 1870au a chwaraeodd clwb o'r dref yng nghystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877-78 ac unwaith eto ym 1879-80. Yn rhyfedd ddigon, colli yn erbyn Corwen ddwywaith oedd hanes y clwb o'r Bala.

Er fod clybiau **Bala North End**, **Bala South End** a **Bala Thursdays** yn bodoli yn y dref ers 1880, nid oes unrhyw record o glwb o'r Bala mewn unrhyw gystadleuaeth hyd nes Cwpan Cymru 1913-14 pan chwaraeodd **Bala Press** yn y gystadleuaeth am yr unig dro. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, fel mewn sawl tref ar hyd a lled Cymru, cafwyd clwb o'r enw **Bala Comrades** yng Nghwpan Cymru ar gyfer tymor 1920-21 ond erbyn y flwyddyn canlynol roedd y clwb wedi hepgor y gair *Comrades* o'u henw ac wedi ymuno â Chynghrair Gogledd Ddwyrain Cymru.

Erbyn y 1950 roedd Y Bala wedi dechrau defnyddio'r enw **Bala Town**, wedi symud i chwarae eu gemau ar Faes Tegid ac wedi ymuno â Chynghrair Wrecsam a'r Cylch ond bu rhaid disgwyl dros hanner canrif i sicrhau dyrchafiad i'r Gynghrair Undebol yn 2003-04.

Yn 2008-09, llwyddodd Y Bala i gipio pencampwriaeth y Gynghrair Undebol a sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru.

## Record yn Ewrop
## Anrhydeddau
*Cwpan Cymru
** Enillwyr 2016-17
*Cwpan Cynghrair Cymru
** Cyrraedd Rownd Derfynol: 2013-14, 2014-15
*Gemau Ail Gyfle Cynghrair Europa
** Enillwyr: 2012-13

## Chwaraewyr nodedig
* David Artell - 7 cap dros Gibraltar 2014-2015

## Cyfeiriadau

Categori:Sefydliadau 1880
Tref y Bala
Loveless (manga)

bawd|Clawr y llyfr

Josei manga gan Yun Kōga ydy  sy'n gyfres o storiau diddiwedd. Cafodd ei gyhoeddi'n gyntaf mewn cylchgrawn o Japan o'r enw *Zero Sum* gan Ichijinsha ac mewn sawl tankōbon. Mae Kōga yn bwriadu dod a'r manga i ben ar ôl 15 cyfrol.

Cafodd cyfres deledu ei darlledu rhwng Ebrill a Mehefin 2005 gan J.C. Staff ar *TV Ashai*. Yn yr USA, cafodd ei darlledu gan *Media Blaster* mewn set o 3 DVD yn 2006.
chwith|thumb

Mae gan y cymeriadau agweddau corfforol fel cathod, (kemonomimi): clustiau hir a chynffonau a cheir cathferched a chathfechgyn. Mae'r nodweddion corfforol hyn yn diflannu pan mae'r cymeriad yn colli ei morwyndod ac mae'r cymeriad yn troi'n oedolyn.

## Y plot
12 oed ydy Ritsuka Aoyagi (青柳立夏) ac mae hi'n ddiwrnod cyntaf yn yr ysgol newydd. Mae o'n cyfarfod Soubi Agatsuma, sy'n 20 oed. Mae Soubi'n deud iddo fod yn ffrind da i frawd Ritsuka (sef Seimei) cyn iddo gael ei ladd ddwy flynedd cynt. Ond mae Ritsuka'n mynd drwy ffeils cyfrifiadur ei frawd ac yn darganfod cymdeithas gyfrin o'r enw 'Septimal Moon' (Nana no tsuki 七の月) sydd wedi lladd ei frawd. Ond mae profi hyn yn anodd.

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
*

Categori:Manga
Belarwseg

bawd|350px|Allwedd:Glas tywyll – tiriogaeth lle mae Belarwseg yn brif iaithGlas golau – tiriogaeth lle mae Belarwseg yn iaith leiafrifol

Iaith swyddogol Belarws yw **Belarwseg** (беларуская мова *biełaruskaja mova*), yn ogystal â Rwseg. Y tu allan i Felarws, fe'i siaredir yn bennaf yn Rwsia, yr Wcráin a Gwlad Pwyl a hefyd yn Aserbaijan, Canada, Casachstan, Cirgistan, Estonia, Latfia, Lithwania, Moldofa, Tajicistan, Tyrcmenistan, Unol Daleithiau America ac Wsbecistan. Ffurf Rwsaidd yw'r gair *Belorwseg* a geir yng Ngeiriadur yr Academi, ond gwell gan Felarws y ffurf *Belarwseg* ers iddi gael ei hannibyniaeth o'r Undeb Sofietaidd ym 1991.

[bawd|dim|180px|Beibl o'r [16g ym Melarwseg]]

## Cyfeiriadau

Categori:Ieithoedd Belarws
Categori:Ieithoedd Gwlad Pwyl
Categori:Ieithoedd Rwsia
Categori:Ieithoedd Slafonaidd
Categori:Ieithoedd Wcráin
Erica Sakurazawa

Arlunydd manga o Japan ydy **Erica Sakurazawa** (桜沢 エリカ neu *Sakurazawa Erika*) (ganwyd 8 Gorffennaf 1963), ac sy'n cyhoeddi ei gwaith mewn cylchgronau josei manga. Mae hi hefyd yn cyhoeddi ei gwaith yn y cylchgrawn manga i oedolion *Manga Burikko*.

## Gwaith
**Ai shiau Koto shika dekinai*
**Angel Breath*
**Boku no Angel Dust*
**Cherry ni Omakase*
**COOL* (cyfres yn *Young You*)
**Covers*
**CRASH*
*''Dai Ren'ai Senka*
**Escape*
**Fools' Paradise*
**Just Lovers*
**Kawaii Mono*
**Keseran Pasaran*
**Koi no Okite*
**Love So Special*
**Love Stories* (cyfres yn *Young You*)
**LOVE VIBES* (cyfres yn *Young You*)
**Lovely!*
**Mainichi ga Aki no Sora*
**Makin' Happy*
**Salon*
**Sekai no Owari niwa Kimi to Issho ni*
**Sheets no Sukima*
**Shippo ga Tomodachi*
**Tenohira ni Daimond*
**Tenshi*
**Yoru no Angel Dust*
**Yuube no Natsu*

### Yn Saesneg
**Angel*
**Angel Nest*
**Between the Sheets* (*Sheets no Sukima*)
**The Aromatic Bitters*
**The Rules of Love*
**Nothing But Loving You''

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr benywaidd o Japan
Categori:Genedigaethau 1963
Joseph Brodsky

Bardd a thraethodydd o Rwsia oedd **Iosif Aleksandrovich Brodsky** a adnabyddir hefyd fel Josip, Josef neu Joseph; , (24 Mai 1940 - 28 Ionawr 1996). Ganed ef yn Leningrad yn 1940, ac ar ôl cythruddo'r awdurdodau Sofietaidd fe'i diarddelwyd o'r Undeb Sofietaidd yn 1972, a chyda chymorth y bardd W. H. Auden ac eraill, ffodd i America. Wedi hynny, dysgodd mewn sawl prifysgol, gan gynnwys Yale, Caergrawnt a Michigan. Yn 1987 fe'i gwobrwywyd â Gwobr Lenyddol Nobel am *an all-embracing authorship, imbued with clarity of thought and poetic intensity*.

Bu farw yn 1996 yn Efrog Newydd wedi iddo ddioddef trawiad calon.

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Marwolaethau 1996
Laurent Fabius

Gwleidydd o Ffrainc a fu'n Brif Weinidog Ffrainc o 1984 hyd 1986 yw **Laurent Fabius** (ganwyd 20 Awst 1946).  Gweinidog Tramor Ffrainc ers 2012 yw ef.

Fe'i ganwyd ym Mharis, yn fab i Louise (nee Strasburger-Mortimer; 1911–2010) ac André Fabius (1908–1984). Cafodd ei addysg yn y Lycée Janson de Sailly, Lycée Louis-le-Grand, École normale supérieure, Institut d'Etudes Politiques de Paris, et École nationale d'administration.

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Categori:Prif Weinidogion Ffrainc
Kraków

Ail ddinas fwyaf Gwlad Pwyl ac un o'i dinasoedd hynaf yw **Kraków** neu yn Gymraeg **Cracof**. Fe'i lleolir ger Afon Wisła ac mae'n dyddio o'r 7c. Yn draddodiadol, mae Kraków wedi bod yn un o ganolfannau bywyd diwylliannol, academaidd a chelfyddydol blaenaf Gwlad Pwyl ynghyd â bod yn ganolbwynt economaidd. Bu prifddinas Gwlad Pwyl rhwng 1038 a 1569; y Gymanwlad Bwylaidd-Lithwanaidd rhwng 1569 a 1596; Dinas Rydd Kraków rhwng 1815 a 1846; Archddugiaeth Cracow rhwng 1846 a 1918; a Foifodiaeth Kraków rhwng y 14g hyd at 1990. Bellach, mae'n brifddinas Foifodiaeth Pwyl Fechan.

Mae'r ddinas wedi tyfu o fod yn anheddfa Oes y Cerrig i fod yn ail ddinas bwysicaf Gwlad Pwyl. Dechreuoedd fel pentrefan ar ben Bryn Wawel a cheir adroddiadau iddi fod yn ganolfan fasnachu bwysig Ewrop Slafonig erbyn 965. Sefydlwyd prifysgolion newydd a sefydliadau diwylliannol yn sgil dyfodiad yr Ail Weriniaeth Bwylaidd yn 1918 a thrwy gydol yr 20g gan gadarnhau lle Kraków fel canolbwynt bywyd gwâr o bwysigrwydd gwladol. Erbyn heddiw, mae gan y ddinas boblogaeth o 760, 000 ac mae rhyw 8 miliwn o bobl yn byw o fewn radiws o 100&nbsp;km i'r sgwâr canolog.

Wedi Goresgyniad Gwlad Pwyl ar gychwyn yr Ail Ryfel Byd, daeth Kraków yn brifddinas y Llywodraeth Gyffredinol Almaenig. Ysytriedid y Pwyliaid a'r Iddewon yn is-ddynol ac yn is-raddol gan y gorchfygwyr a chaent eu herlid; bwriadwyd eu difa yn y pen draw. Symudwyd y boblogaeth Iddewig i ardal amgaerog o'r ddinas a elwid yn Ghetto Kraków, ac ohoni y danfonasant hwy i wersylloedd crynhoi a gwesylloedd difa megis Auschwitz, a saif ar gyfyl Kraków.

Yn 1978 fe etholwyd Karol Wojtyła, Archesgob Kraków,  i'r Babaeth fel Pab Ioan Pawl II— y Pab Slafaidd cyntaf erioed a'r tro cyntaf i Bab o wlad arall heblaw am yr Eidal cael ei ethol am 455 blynedd. Yr un flwyddyn, cymeradwyodd UNESCO y Safleoedd Trefdadaeth y Byd cyntaf, gan gynnwys yn eu mysg Hen Dref Kraków yn ei chyfanrwydd. Ystyrir Kraków heddiw yn ddinas o arwyddocâd rhyngwladol ac yn un o ddinasoedd harddaf Ewrop.

## Enwogion
*Sant Casimir Jagiellon (1458-1484)
*Henryk Grossman (1881-1950), hanesydd ac economegydd
*Rudolph Maté (1898-1964), cyfarwyddwr ffilm
*Róża Thun (g. 1954), gwleidydd

## Cyfeiriadau 

Categori:Dinasoedd Gwlad Pwyl
Tsietsnieg

bawd|200px|Arian papur Emiraeth Gogledd y Cawcasws sy'n defnyddio Tsietsnieg

Siaredir **Tsietsnieg** (Нохчийн Муотт / Noxčiyn Muott) gan fwy na 1.3 miliwn o bobl yn bennaf yn Tsietsnia ond hefyd gan Tsietsniaid mewn gwledydd eraill. Mae'n perthyn i'r ieithoedd Gogledd-ddwyrain y Cawcasws.

## Dosbarthiad ieithyddol
Mae Tsietsnieg yn iaith ddodiadol weithredus. Ynghyd ag Ingwsheg a Batseg, mae'n aelod o gangen Nach ieithoedd Gogledd-Ddwyrain y Cawcasws.

## Dosbarthiad daearyddol
Dengys Cyfrifiad 2010 Rwsia fod 1,350,000 o bobl yn honni eu bod yn gallu siarad Tsietsieg.

## Statws swyddogol
Tsietsieg yw un o ieithoedd swyddogol Tsietsinia.

## Cyfeiriadau
Categori:Tsietsnieg
Categori:Ieithoedd Gogledd-ddwyrain y Cawcasws
Categori:Ieithoedd Tsietsnia
Categori:Ieithoedd Rwsia
Categori:Ieithoedd Irac
Categori:Ieithoedd Iorddonen
Richard Gwyn (awdur Cymreig)

:''Erthygl am yr awdur cyfoes yw hon. Am y bardd a reciwsant o'r 16eg ganrif Rhisiart Gwyn (Richard Gwyn).''

Awdur a bardd o Gymru yw **Richard Gwyn** (ganwyd 22 Gorffennaf 1956) ym Mhont-y-pŵl. Mae ei waith, sydd yn Saesneg, wedi cael ei gyfieithu i nifer o ieithoedd ac mae wedi meithrin cysylltiadau llwyddiannus gyda chymunedau celfyddol a cherddorol Ewrop dros y blynyddoedd.

Wedi iddo astudio Anthropoleg yn Ysgol Economeg a Gwyddor Gwleidyddiaeth Llundain, cychwynodd ar gyfnod o deithio estynedig ar draws Ewrop, gan fyw am gyfnodau yn Sbaen a Gwlad Groeg a gweithio ar longau pysgota ac fel llafuriwr amaethyddol. Ar ôl dioddef o salwch difrifol, dychwelodd i Gymru, lle'r astudiodd am ddoctoriaeth mewn ieitheg. Fe'i ysgogwyd gan ei brofiadau teithio i ysgrifennu, ac o ganlyniad, gyhoeddodd sawl llyfr o gerddi a rhyddiaith. Dros yr un cyfnod, ysgrifennodd ddau lyfr ar iechyd a salwch a'r amryw ffyrdd y mae iaith a diwylliant yn dylanwadu ar ein deatwriaeth o salwch. Bu'n astudio'r maes hwn am ddegawd. Ar hyn o bryd, mae'n dysgu ym Mhrifysgol Caerdydd, lle mae'n Gyfarwyddwr y rhaglen MA mewn Ysgrifennu Creadigol. Mae ef wedi cyfieithu barddoniaeth o'r Sbaeneg a Chatalaneg ac mae'n adolygu llyfrau yn yr *Independent*.

Enillodd ei gofiant, ''The Vabagond's Breakfast'', wobr Llyfr y Flwyddyn yn y categori 'Ffeithiol Greadigol' yn 2012.

## Llyfryddiaeth 
### Ffuglen 
* *The Colour of a Dog Running Away* (2005)
* *Deep Hanging Out* (2007)

### Barddoniaeth 
* *Defying Gravity* (1992)
* *One Night in Icarus Street* (1995)
* *Stone Dog, Flower Red* (1995)
* *Walking on Bones* (2000)
* *Being in Water* (2001)
* *Sad Giraffe Cafe* (2010)

### Blodeugerddi 
* ''The Pterodactyl's Wing: Welsh World Poetry* (2003)

### Ffeithiol 
* *Communicating Health and Illness* (2002)
* *Discourse, the Body and Identity* (2003)
* *The Vagabond's Breakfast'' (2010)

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Bont-y-pŵl
Gwjarati

Iaith Indo-Ariaidd yw **Gwjarati** (ગુજરાતી "Gujarātī" [ɡudʑəraːt̪i]) sy'n iaith frodorol a phrif iaith Gwjarat yng ngorllewin India. Un o ieithiodd swyddogol y wlad yw hi.


Categori:Gujarat
Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd Gorllewinol
Categori:Ieithoedd India
Categori:Ieithoedd Cenia
Categori:Ieithoedd Pacistan
Categori:Ieithoedd Tansanïa
Categori:Ieithoedd Wganda
Casiwbeg

Iaith a siaredir yng Ngwlad Pwyl yw **Casiwbeg** (*kaszëbsczi jãzëk*, *pòmòrsczi jãzëk*, *kaszëbskò-słowińskô mòwa*). Mae'n perthyn i'r ieithoedd Lechtaidd, is-grŵp o'r ieithoedd Slafonaidd. Yng nghyfrifiad Gwlad Pwyl yn 2011, datganodd 106,000 o bobl eu bod yn siarad yr iaith gartref yn bennaf. Mae pawb sy'n siarad Casiwbeg yn siarad Pwyleg hefyd. Mae nifer o ysgolion yn dysgu drwy gyfrwng yr iaith ac mae'n iaith swyddogol at ddibenion gweinyddu lleol yn Gmina Sierakowice, Gmina Linia a Gmina Parchowo yn Nhalaith Pomerania.

## Cyfeiriadau
Categori:Casiwbeg
Categori:Ieithoedd Canada
Categori:Ieithoedd Ewrop
Categori:Ieithoedd Gwlad Pwyl
Categori:Ieithoedd Lechtaidd
Categori:Ieithoedd Slafonaidd
Eglwys Iesu'r Gwaredwr

[bawd|Yr eglwys newydd fel y'i gwelir o'r bont dros [Afon Moscfa]]

Eglwys Uniongred Rwsiaidd  ym Moscfa, Rwsia yw '''Eglwys Iesu'r Gwaredwr'* (Rwsieg: *Храм Христа Спасителя, Khram Khrista Spasitelya'') a leolir ar lan gogleddol Afon Moscfa, ar gyfyl y Kremlin. Dyma'r eglwys uniongred dalaf yn y byd gydag uchder o 103m.

Mae'r eglwys gyfredol yn yr ail i sefyll yn y fangre hon. Adeiladwyd yr eglwys wreiddiol yn y 19g, a chymerodd dros 40 mlynedd i'w hadeiladu. Fe'i chwalwyd yn 1931 yn ystod teyrnasiad Comiwnyddol Joseph Stalin. Bwriadwyd adeiladu ar y safle Palas y Sofietiaid yn ei lle, ond ni ddigwyddodd hyn. Yn 1990, wedi cwymp yr Undeb Sofietaidd fe ailgodwyd yr eglwys ar y safle gwreiddiol.

Categori:Eglwysi Rwsia
Dermatoleg

Y gangen feddygol sy'n ymwneud â diagnosis a thriniaeth clefydau'r croen yw **dermatoleg**.

## Cyfeiriadau 

Categori:Arbenigeddau meddygol
Categori:System bilynnol
Rumsey House

Roedd **Rumsey House**, Cydweli, yn gartref i Harold Greenwood a'i wraig Mabel, ac yntau'n gyfreithiwr yng Nghydweli. Bu ei wraig farw dan ymgylchiadau amheus ar 15 Mehefin, 1919. Ailgodwyd y corff a gwelwyd bod arsenig ynddo. Cyhuddiwyd Harold Greenwood o'i llofruddio. Amddiffynnwyd yr achos gan Syr Edward Marshall Hall a dyfarnwyd Harold Greenwood yn ddieuog.

Daeth y tŷ hwn yn eiddo i aelodau Capel Sul, Cydweli, dan arweiniad Curig Davies.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Gaerfyrddin
Categori:Llofruddiaeth
Ffaröeg

Un o'r ieithoedd Germanaidd Gogleddol yw **Ffaröeg**, sy'n iaith frodorol i ryw 66,000 o bobl, 45,000 yn byw ar Ynysoedd Ffaro a'r 21,000 yn Nenmarc a lleoedd eraill.

## Perthynas â ieithoedd eraill 
[bawd|Y *[Seyðabrævið*, y ddogfen hynaf o'r Ynysoedd Ffaro. Cafodd ei hysgrifennu mewn Hen Norseg ym 1298.]]
Datblygodd yr iaith Ffaröeg o'r Hen Norseg, ac yn fwy penodol o Hen Norseg y Gorllewin, fel gyda Norwyeg, Islandeg, a'r ieithoedd marw Norn a Norseg yr Ynys Las. Yr iaith gyfoes agosaf i'r Ffaröeg yw'r Islandeg - does dim modd i siaradwyr y ddwy iaith deall ei gilydd, ond o'u hysgrifennu, maen nhw'n ymddangos yn debyg oherwydd bod Ffaröeg yn defnyddio orgraff sy'n seiliedig ar eirdarddiad.

## Ymgyrchu 
Rheolwyd yr ynysoedd fel rhan o Ddenmarc am ganrifoedd, a sefydlwyd y Daneg yn iaith swyddogol. Yn yr 20fed ganrif, yn enwedig rhwng 1908 a 1938, roedd ymgyrchu brwd dros statws i'r Ffaröeg, gyda thensiynau rhwng pobl oedd o blaid y Ffaröeg ar y naill law a'r Daneg ar y llall. Ym 1937, sefydlwyd Ffaröeg yn iaith addysg, ym 1938 yn iaith yr Eglwys, ac ym 1948 yn iaith genedlaethol fel rhan o ddeddf Ymreolaeth ynysoedd Ffaro.

## Dolenni allanol
* The Faroese Language  Trosolwg byr o hanes yr iaith 

## Cyfeiriadau

Categori:Ieithoedd Denmarc
Categori:Ieithoedd Germanaidd Gogleddol
Categori:Ieithoedd Ynysoedd Ffaro
Harold Greenwood

Cyfreithiwr o Loegr oedd **Harold Greenwood** (1874 – 17 Ionawr 1929).  Cafodd ei gyhuddo (a'i gael yn ddieuog) o lofruddio'i wraig Mabel ym 1920. Cynhaliwyd yr achos yng Nghaerfyrddin, gydag Edward Marshall Hall yn amddiffyn. Mae'r achos yn cael ei weld fel enghraifft brin o gyfreithiwr yn cael ei erlyn am lofruddiaeth.

Symudodd Greenwood i Gymru o Swydd Efrog ym 1898 ac roedd ganddo ef a'i wraig Mabel (née Bowater), bedwar o blant a merched yn gweini arnyn nhw yn eu cartref Rumsey House yng Nghydweli, Sir Gaerfyrddin.

Wedi marwolaeth Mabel, priododd Harold ferch ifanc o'r enw Miss Gladys Jones, ychydig fisoedd wedi marwolaeth Mabel. Tad Gladys oedd perchennog *The Llanelly Mercury*.  Mis wedi'r briodas, yn Hydref 1919, hysbyswyd Harold fod yr heddlu'n ystyried codi corff Mabel o'r bedd er mwyn ei archwiliad fforensig a gwnaed hynny yn Ebrill 1920. Wedi ei gael yn ddieuog yn y Llys, trodd y Cymry lleol eu cefnau arno, gan beidio â mynd ato am gyngor a gwaith. Symudodd i Henffordd, ble nad oedd neb yn ei adnabod gan ddefnyddio'r enw "Pilkington" a bu farw yn Ionawr 1929.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfreithwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1929
Harri Potter (cymeriad)

[bawd|225px|[Daniel Radcliffe fel Harry Potteryn *Harry Potter and the Order of the Phoenix*.]]

**Harry James Potter** yw enw un o gymeriadau dychmygol y gyfres *Harry Potter* o'r un enw gan J. K. Rowling. Mae'r gyfres yn disgrifio saith mlynedd ym mywyd y bachgen amddifad hwn: yn un-ar-ddeg oed mae'n dod i wybod am ddewiniaeth. Mynycha Ysgol Dewiniaeth a Gwrachyddiaeth Hogwarth i ddysgu a gwella ei alluoedd goruwchnaturiol. Ei Brifathro caredig yno ydy Albus Dumbledore a sylweddola ei fod eisoes yn enwog gan fod ei ddyfodol wedi'i glymu'n sownd wrth Lord Voldemort, Dewin Du a'r cymeriad a lofruddiodd rhieni Harry.

Tra ei bod ar trên hwyr o Fanceinion i King's Cross Llundain yn 1990, chwipiodd y cymeriad (a'r gyfres) drwy ddychymyg Rowling. Dywedodd mai'r hyn a welodd yn wreiddiol oedd bachgen penddu, gyda sbectol na wyddai am ei alluoedd cyfrin. Tra'n datblygu'r syniad hwn penderfynodd fod yn rhaid i Harri fod yn blentyn amddifad a oedd yn ddisgybl preswyl mewn ysgol o'r enw Hogwarth. Mewn cyfweliad yn y *The Guardian* yn 1999 dywedodd: ''"Harry had to be an orphan&nbsp; — so that he's a free agent, with no fear of letting down his parents, disappointing them&nbsp;... Hogwarts has to be a boarding school&nbsp; — half the important stuff happens at night! Then there's the security. Having a child of my own reinforces my belief that children above all want security, and that's what Hogwarts offers Harry."''

## Teulu
## Cyfeiriadau 

Categori:Cymeriadau ffuglen