open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorsaf reilffordd Pont-y-pant

Mae **gorsaf reilffordd Pont-y-pant** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu yn Nyffryn Lledr yn Sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Dyffryn Conwy ger Dolwyddelan a fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Dolwyddelan
Pont-pant
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Gortnahoe

bawd|250px
Mae **Gortnahoe** (Gwyddeleg: *Gort na hUamha*) yn bentref yng ngogledd Tipperary, Iwerddon. Mae wedi ei leoli ar y  ffordd ranbarthol R689  6&nbsp;km (3.7 milltir) i'r de o Urlingford, Swydd Kilkenny. Mae'n 3&nbsp;km (1.9 milltir) i'r de-ddwyrain o'r N8 - ffordd Dulyn i Cork. Mae Gortnahoe, yngenir "Gurt/na/Hoo" gan y bobl leol, yn rhan o blwyf unedig o Glegoole-Gortnahoe.

Categori:Pentrefi Iwerddon
Categori:Daearyddiaeth Swydd Tipperary
Ieithoedd Athabasgaidd

bawd|200px|Dosbarthiad yr Ieithoedd Na-Dene (Athabasgaidd + Eyak + Tlingit) cyn dyfodiad yr Ewropeaid

Teulu o ieithoedd a siaredir yng Ngogledd America yw'r **Ieithoedd Athabasgaidd**.

Categori:Ieithoedd brodorol Gogledd America
Teledu cylch cyfyng

bawd|Camerâu cylch cyfyng ar gornel

Cyfeiria **teledu cylch cyfyng** (, **CCTV**) at y defnydd o gamerâu fideo i drosglwyddo signal i fan penodol, ar nifer cyfyng o fonitorau.

Defnyddir y term yn bennaf ar gyfer y camerâu a ddefnyddir i wylio a chadw llygad ar ardaloedd sydd angen eu monitro, megis banciau, casinos, meysydd awyr, sefydliadau milwrol a siopau bwyd.

Categori:Diogelwch cyhoeddus
Categori:Fideo
Categori:Teledu
Ieithoedd Muskogeaidd

bawd|200px|Dosbarthiad yr Ieithoedd Muskogeaidd cyn dyfodiad yr Ewropeaid

Teulu o ieithoedd a siaredir yn ne-ddwyrain Gogledd America yw'r **Ieithoedd Muskogeaidd**.

## Ieithoedd
* Chickasaw
* Chocktaw
* Creek-Seminole
* Hitchiti-Mikasuki
* Aplachee
* Alabama
* Koasati

Categori:Ieithoedd brodorol Gogledd America
Categori:Ieithoedd yr Unol Daleithiau
Alabama (iaith)

bawd|

Iaith frodorol Americanaidd a siaredir gan lwyth yr Alabama-Coushatta yn Texas, UDA yw'r iaith **Alabama** neu **Alibamu**.

## Ymadroddion cyffredin 
* helo: *chíkmàa*
* diolch: *alíila*, *kano*, *tá!*.
* sut ydych chi?: *chíkmàa*
* un:  *cháffàaka*
* dau: *tòklo*
* tri: *tótchìina*

## Dolenni allanol
* Geriadur ar-lein Alabameg-Saesneg 

Categori:Ieithoedd brodorol Gogledd America
Categori:Ieithoedd yr Unol Daleithiau
Categori:Texas
Vilamoura

Cyrchfan yn fwrdeistref Loulé, yn yr Algarve, Portiwgal, yw **Vilamoura**. Mae ei ffiniau yn gorwedd o fewn plwyf Quarteira.

Categori:Algarve
Gorsaf reilffordd Piccadilly Manceinion

Mae **gorsaf reilffordd Piccadilly Manceinion** (Saesneg: *Manchester Piccadilly*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ddinas Manceinion, Lloegr. Mae'n gwasanaethu llwybrau *intercity* i Lundain, Birmingham, De Cymru, arfordir de Lloegr, Caeredin a Glasgow, a llwybrau ar draws gogledd Lloegr.  Mae yna hefyd dau blatfform sy'n gwasanaethu'r Metrolink. Mae Piccadilly yn un o 18 o orsafoedd rheilffordd Brydeinig sydd wedi ei rheoli gan Network Rail.

Piccadilly yw'r orsaf brysuraf ym Manceinion cyn gorsafoedd Victoria, Deansgate, Salford Canolog a Oxford Road. Hwn yw'r orsaf pedwerydd brysuraf yn y Deyrnas Unedig y tu allan i Lundain, ar ôl New Street Birmingham, Glasgow Canolog a Leeds. Yn ôl Network Rail, mae dros 28,500,000 o bobl yn defnyddio'r orsaf bob blwyddyn.
chwith|bawd|260px|Gorsaf Piccadilly, Manceinion, gyda'r nos
bawd|chwith|260px|Trên Northern Rail, Gorsaf Piccadilly, Manceinion
bawd|chwith|260px|Trên Virgin yng Ngorsaf Piccadilly, Manceinion
bawd|chwith|260px

Yn 2002 derbynodd yr orsaf werth £100m o waith adnewyddu dros gyfnod o bum mlynedd, y gwelliant mwyaf drud ar y rhwydwaith rheilffyrdd y Deyrnas Unedig ar y pryd. Yn ôl arolwg barn annibynnol a gynhaliwyd yn 2007, Piccadilly sydd â'r lefel uchaf bodlonrwydd cwsmeriaid o unrhyw orsaf y DU, gyda 92% o deithwyr yn fodlon gyda'r orsaf, y cyfartaledd cenedlaethol oedd 60%.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 8 Mai, 1842 fel '*gorsaf *Store Street*** a **gorsaf *Bank Top'''''. Roedd yn derfynfa i Reilffordd Manceinion a Birmingham, ac roedd yn rhannu'r orsaf o Awst 1844 gyda Rheilffordd Sheffield, Ashton-under-Lyne a Manceinion.

### London Road Manceinion
Cafodd yr orsaf ei ail-enwi yn orsaf London Road yn 1847, o amgylch y pryd cafodd Reilffordd Manceinion, Sheffield a Swydd Lincoln ei ffurfiwyd (hwyrach i fod yn Rheilffordd Ganolog Fawr). Agorodd Rheilffordd Manceinion, Cyffordd De a Altrincham (MSJAR) ei linell o orsaf *Oxford Road* i *London Road* ar 1 Awst, 1849 ac adeiladwyd ei lwyfannau ei hun ger y brif ran yr orsaf. Roedd y llwyfannau hyn yn cael eu cyfeirio ato fel y llwyfannau MSJAR neu Gyffordd De. Yn ystod y 1880au cynnar cafodd yr orsaf ei ehangu. Cafodd y llwyfannau MSJAR a'r bont dros *Fairfield Street* eu dymchwel a llwyfan ynys, ar bontydd hytrawst, ei hagor ar 16 Mai, 1882.

Yn ystod y ddau ddegawd cyntaf yr 20g, roedd gorsaf London Road yn cael ei gwasanaethu gan y Rheilffordd Llundain a'r Gogledd Orllewin, Rheilffordd Ganolog Fawr a, drwy bwerau rhedeg, y Rheilffordd Gogledd Swydd Stafford.

## Gorsaf Metrolink
Mae gorsaf Piccadilly ar hyn o bryd yn derfynfa i wasanaethau Metrolink Manceinion i Bury, Altrincham, Eccles a MediaCityUK. Mae'r orsaf Metrolink, mewn claddgell gromennog o dan yr orsaf prif linell, yn un o wyth sy'n gwasanaethu canol dinas Manceinion, o fewn CityZone y system.

Piccadilly
Piccadilly
Gorsaf reilffordd Victoria Manceinion

Mae **Gorsaf reilffordd Victoria Manceinion** () yn orsaf reilffordd ar y brif rhwydwaith ac yn arhosfan tramiau Metrolink.

Cyrhaeddodd Rheilffordd Leeds a Manceinion y ddinas ym 1839, efo terminws ym Miles Platting. Estynnwyd y lein i Hunts Bank erbyn 1844 a chynlluniwyd y terminws gweiddiol ar y safle  gan George Stephenson. Adeiladwyd platfformau newydd yn yr 1850au, yn creu Gorsaf reilffordd Pont Ducie, y daeth yn rhan o orsaf Victoria yn ystod yr 1860au. Adeiladwyd to newydd ym 1864, a 2 blatfform newydd a swyddfa tocynnau ym 1865 ac estynnwyd yr orsaf eto ym 1884 ar ôl prynu tir ychwanegol. Estynnwyd yr orsaf yn sylweddol gan William Dawes ym 1909, ac mae rhannau helaeth yr adeiladwaith wedi goroesi hyd at heddiw. Roedd gan yr orsaf 17 platfform, 7 ohonynt yn ffurfio terminws, a 10 ar leiniau'n mynd syth trwy'r orsaf.

Er mwyn gwrthsefyll tyfiant o dramffyrdd ar strydoedd Manceinion yn y 1900au cynnar, trydanwyd y rheilffordd rhwng Manceinion a Bury gan Reilffordd Swydd Gaerhirfryn a Swydd Efrog ym 1916, yn defnyddio trydan 1200 folt DC ar drydydd cledr.
300px|chwith|bawd
300px|chwith|bawd|Trenau nwyddau'n mynd trwy'r orsaf yn y 1960au
chwith|bawd|260px|Yr orsaf yn 2017

Ar un adeg, roedd cysylltiad efo Gorsaf reilffordd Exchange Manceinion, ac roedd platfform 11 yr un hiraf yn y byd, 670 medr o hyd. Caewyd gorsaf Exchange ar 5 Mai, 1969 a throsglwyddwyd ei gwasanaethau i gyd i Victoria... Cedwyd strwythyr Edwardaidd allanol yr orsaf, 146 medr o hyd, yr hen swyddfa tocynnau, giât y milwyr (cofeb i feirwon y Rhyfel Byd Cyntaf) a map enfawr o rwydwaith Rheilffordd Swydd Gaerhirfryn a Swydd Efrog.

Mae Arena Manceinion uwchben yr orsaf. Agorwyd yr Arena yng Ngorffennaf 1995. Caewyd yr orsaf am wythnos ar ôl ymosodiad terfysgol yn yr arena uwchben yr orsaf ar 22 Mai 2017. Bu farw 22 o bobl yn ystod cyngerdd gan Ariana Grande.

## Gorsaf Metrolink
Ystyriwyd adeiladu rheilffordd danddaearol rhwng gorsafoedd Piccadilly a Victoria yn y 70au. Cafodd y lein eu canslo oherwydd cost uchel, a phenderfynwyd adeiladu tramffordd Metrolink. Agorwyd y lein cyntaf, rhwng Altrincham a Bury, efo cysylltiad i Piccadilly, ar 6 Ebrill 1992. Aeth y dramffordd dros safleoedd platfformau 5-8, a defnyddiodd yr hen lein Rheilffordd Swydd Gaerhirfryn a Swydd Efrog i Bury.

Caewyd y rheilffordd rhwng Victoria, Oldham a Rochdale ym mis Hydref 2009, yn ailagor yn raddol fel tramffordd Metrolink, ym mis Mehefin 2012 ac i Rochdale ym mis Mawrth 2014.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

Victoria
Victoria
Peter Mandelson

Gwleidydd o Loegr yw **Peter Benjamin Mandelson, Arglwydd Mandelson** (ganwyd 21 Hydref 1953). Roedd yn Aelod Seneddol dros Hartlepool o 1992 hyd 2004. Fel llefarydd "sbin" bu ganddo ran amlwg yn llywodraeth Tony Blair.

Daliodd Mandelson swyddi yn y Cabinet o dan Blair a Gordon Brown, cyn ymddiswyddo o'i sedd yn 2004.

## Ei gysylltiad gydag Epstein
Ym mis Medi 2025, cafodd Mandelson ei ddiswyddo fel Llysgennad Prydain i'r Unol Daleithiau gan y Brif Weinidog, Keir Starmer, oherwydd ei gysylltiadau â Jeffrey Epstein. Roedd yn un o lysgenhadon Prydain a wasanaethodd am y cyfnod byrraf yn yr Unol Daleithiau mewn hanes.

Yn Ionawr a Chwefror 2026, daeth datblygiadau difrifol pellach ynglŷn â pherthynas Mandelson ag Epstein i'r amlwg yn dilyn rhyddhau dogfennau gan Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau. Roedd y dogfennau'n cynnwys e-byst o gyfnod pan oedd Mandelson yn Ysgrifennydd Busnes y DU rhwng 2009 a 2010 a oedd yn awgrymu ei fod wedi rhannu gwybodaeth sensitif y llywodraeth â'r ariannwr euog, Jeffrey Epstein. Yn ôl e-byst Mandelson at Epstein ym Mai 2010 fe ymddengys i Mandelson rybuddio Epstein ymlaen llaw am gynllun-achub (*bailout*) €500 biliwn i'r ewro. Dangosodd dogfennau bancio hefyd fod Epstein wedi gwneud taliadau o $75,000 i gyfrifon yn gysylltiedig â Mandelson a'i bartner (bellach ei ŵr) Reinaldo Avila da Silva rhwng 2003 a 2004. Ar 3 Chwefror 2026, cyhoeddodd Heddlu Metropolitan eu bod wedi lansio ymchwiliad troseddol i honiadau o gamymddwyn mewn swydd gyhoeddus, ac ymddiswyddodd Mandelson o Dŷ'r Arglwyddi
 ar yr un diwrnod. Dywedodd Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, Keir Starmer fod Mandelson wedi "bradychu ein gwlad, ein senedd, a'm plaid".

Ar 23 Chwefror 2026, cafodd Mandelson ei arestio ar amheuaeth o gamymddwyn mewn swydd gyhoeddus.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Gwleidyddion LHDT
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Lundain
Avebury

Meingylch, neu gylch cerrig, o Oes y Cerrig a heneb cofrestredig ydy **Avebury** (hen enw: **Caer Abiri**) sydd wedi'i lleoli mewn pentref o'r un enw ac sy'n cynnwys tri chylch cerrig. Un o'r cylchoedd hyn ydy'r cylch cerrig mwyaf yn Ewrop. Saif yn Swydd Wilton, de-orllewin Lloegr.

## Disgrifiad
Cafodd ei chodi tua 2600 CC, yn ystod Oes Newydd y Cerrig gyda *henge* enfawr yn amgylchynu'r cyfan a ffos a chlawdd, gyda chylch cerrig y tu fewn - a dau gylch cerrig o fewn yr un mawr. Ni wyddom beth oedd pwrpas yr heneb hon, ond ceir sawl posibilrwydd. Cred llawer o archaeolegwyr mai pwrpas seremoniol oedd iddi. Mae'n rhan o ardal lle ceir llawer iawn o henebau tebyg, yn perthyn i'r oes Neolithig hon.

## Cadwraeth
Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol yw perchennog y safle gan ei warchod a'i farchnata i dwristiaid. Mae wedi'i gofrestru ers 1986 fel Safle Treftadaeth y Byd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cylchoedd cerrig Lloegr
Categori:Oes Newydd y Cerrig yn Lloegr
Categori:Safleoedd archaeolegol Wiltshire
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Lloegr
Network Rail

Mae **Network Rail** yn enw masnachol a ddefnyddir gan Network Rail Ltd a'i is-gwmnïau amrywiol. Mae presenoldeb cyhoeddus mwyaf amlwg y cwmni mewn ffurf ei is-gwmni Network Rail Infrastructure Ltd a enwyd yn flaenorol "Railtrack plc".

Categori:Cludiant rheilffordd
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2002
Trowbridge, Wiltshire

:''Erthygl am y dref yn Lloegr yw hon. Am yr ardal o'r un enw yng Nghaerdydd gweler Trowbridge, Caerdydd.''

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Trowbridge**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire, ac mae'n ganolfan weinyddol yr awdurdod a'r sir hefyd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 32,951.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Canolfan y Spires
*Eglwys y Drindod
*Neuadd y Dref
*Pont y Dref

## Cyfeiriadau 
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Categori:Trefi Wiltshire
Mbabane

Prifddinas Eswatini yn Affrica Ddeheuol yw **Mbabane**. Fe'i lleolir yn yr ucheldiroedd  yn ardal Hhohho yng ngorllewin y wlad. Mae ganddi boblogaeth o tua 95,000 (amcangyfrif 2007). Datblygodd Mbabane yn ystod y 19g a daeth hi'n brifddinas Eswatini ym 1902 yn sgîl dyfodiad y Prydeinwyr. Heddiw, mae economi'r ddinas yn dibynnu ar fasnach, twristiaeth a diwydiant ysgafn.

250px|dim|bawd|Lleoliad Mbabane yng Neswatini

Categori:Dinasoedd Eswatini
Categori:Prifddinasoedd Affrica
Braich Ddu (Craig Cwm-llwyd)

Mae **Braich Ddu (Craig Cwm-llwyd)** yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 496m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 546 metr (1791 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Dewey
Enwau llefydd yn Lloegr sydd o darddiad Brythonig / Celtaidd

Rhestrir yma rhai **enwau llefydd yn Lloegr sydd o darddiad Brythonig neu  Gelteg**. Mae'r rhestr ganlynol o enwau lleoedd wedi'i greu gan ieithyddion dros yr hanner can mlynedd diwethaf gan nodi i'r enwau Saesneg darddu o'r Frythoneg. Eryn heddiw mae un carfan o haneswyrr (o Loegr) yn amau'r cysylltiad Frythoneg. Y duedd yn ddiweddar yw chwilio am darddiad Belgae neu Germaniaid i'r enwau llefydd hyn, gan wadu'r hen drefn o gydabod y tarddiad frodorol Frythonig.

## Siroedd 
*Kent (h.y. Caint)
*Cumbria: Yr un tarddiad sydd i'r enw "Cumbria" â'r gair "Cymru"

## Dinasoedd
*Canterbury (h.y. Caergaint)
*London (h.y. Llundain)

## Trefi 
*Dover: mae'r tarddiad "dŵr" yn cael ei ddisodli gan: *A simple Belgic interpretation of Portus Dubris, then, is "beach port".*
*Rochester, Caint

## Pentrefi
*Bronygarth
*Egglescliffe: "Eglws"
*Chatham
*Chevening
*Crayford
*Dartford
*Lyminge
*Lympne
*Maesbrook
*Ospringe
*Pant, Swydd Amwythig
*Reculver
*Richborough
*Sarre, Caint
*Springhead, Caint

## Afonydd 
*Thames (h.y. Afon Tafwys): "Thames has received much attention from linguists, with a Celtic root meaning ‘dark’ sometimes being incorrectly stated as certain. However, a proto-English etymology makes better sense, based on te (which has evolved into modern English at) plus something like eems (‘estuary’, ‘water body’, ‘lake within the river’)."
*Cray: yr eglurhad traddodiadol yw mai "garw" neu "wyllt ydy ystyr enw'r afon hon. Ceir Afon Crai yng nghymru hefyd. Ond mynn rhai (e.e. Breeze, 1999), bellach, mai o'r hen air am sialc y daw; Lladin: "creta", Ffrangeg: "craie", Hen Saesneg: "cray" (fel "crayon mewn saesneg modern. Mynna fod y cychod a drafaeliai ar yr afonydd yn cludo calch i'w roi ar y tir.
*Darent: Mae'r gair Cymraeg Derwen yn eglurhad ddigonol i'r afonydd hyn (y Derwent, Darwen, a'r Dart) ers blynyddoedd, ond, bellach mynn rhai mai'r un yw tarddiad yr afon Trent sy'n golygu "cerdded yn wyllt neu'n igam-ogam".
*Medway: "Midway" yw'r tarddiad yn ôl Proto-english.org, ac nid tarddiad Brythoneg.

Eraill: Dour, Limen a Stour.

## Ynysoedd
*Ynys Thanet: Disodlir yr eglurhad Celtaidd "Tanat" gan y Proto-Saeson gan y term Iseldireg "ten ende" , hynny yw: "*at the end*".

## Gweler hefyd
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr
* Celteg y Cyfandir

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol 
*  Gwefan Proto-english.org 
*  eto 

Categori:Daearyddiaeth Lloegr
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Hanes Lloegr
Categori:Ieithoedd Celtaidd
Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Categori:Rhestrau iaith
Gorsaf reilffordd Salford Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Salford Canolog** (Saesneg: *Salford Central railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Salford ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Salford Canolog
Salford Canolog
Gorsaf reilffordd Parcffordd Didcot

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd Didcot** (Saesneg: *Didcot Parkway railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Didcot yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Great Western ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

Parcffordd Didcot
Parcffordd Didcot
Gorsaf reilffordd Reading

Mae **gorsaf reilffordd Reading** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Reading yn Berkshire, de-ddwyrain Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Great Western ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

Yn ogystal â phrif lein y Great Western, mae trenau’n mynd o Reading i Guildford, Maes Awyr Gatwick, Birmingham a gogledd Lloegr, yr Alban, Caerwynt, Southampton a Bournemouth. Mae rheilffordd trydanol yn mynd i Waterloo.

Agorwyd yr orsaf ar 30 Mawrth, 1840 gyda un platfform. Roedd yn derminws gorllewinol dros dro i Reilffordd y Great Western. Enw gwreiddiol yr orsaf oedd “Reading”, ond newidiwyd yr enw i *Reading General* ar 26 Medi 1949 i’w gwahanieithu o orsaf arall y ddinas.

Yn ystod y 1960au trosglwyddwyd trenau o orsaf reilffordd Reading (De), ac adeiladwyd platfform ychwanegol (platfform 4A) ym 1965 ar eu cyfer; ond doedd un platfform ddim yn ddigonol. Ychwanegwyd platfform 4B ym 1975 ar gyfer trenau rhwng Reading a Maes Awyr Gatwick.

Yn ystod y 1980au, ychwanegwyd siopau a maes parcio aml-lawr.

## Cyfeiriadau
Reading
Reading
Gorsaf reilffordd Deansgate

Mae '*gorsaf reilffordd *Deansgate''''' yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Castlefield o ddinas Manceinion, Lloegr.

Deansgate
Gorsaf reilffordd Oxford Road Manceinion

Mae **gorsaf reilffordd Oxford Road Manceinion** (Saesneg: *Manchester Oxford Road railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Manceinion, Lloegr.

Cynlluniwyd yr adeiladau presennol, adeiladwyd rhwng 1958 a 1960, yn disodli gorsaf gynharach o 1874,  gan Max Clendinning a Hugh Tottenham yn defnyddio pren i greu 3 cragen gonaidd ar ffrâm nenfforch. Mae’r adeilad yn un rhestredig gradd 2.

chwith|bawd|260px

## Gwasanaethau
### Trenau Northern
* Oxford Road i Hazel Grove.
* Oxford Road i Blackpool (Gogledd) a weithiau i Barrow-in-Furness neu Windermere
* Oxford Road i Southport trwy Wigan Wallgate
* Oxford Road i Lime Street Lerpwl trwy Newton-le-Willows
* Oxford Road i Lime Street Lerpwl trwy Warrington Canolog (gwasanaeth leol)
* Oxford Road i Faes awyr Manceinion
* Oxford Road i Gryw, Wilmslow, Alderley Edge neu Faes awyr Manceinion, yn dechrau neu derfyn yn Oxford Road.

### TransPennine Express
* 1 bob awr i Lime Street Lerpwl
* 1 bob awr i Scarborough
* 1 bob awr i Glasgow Canolog neu Gaeredin Waverley

### Trafnidiaeth Cymru
* 1 bob awr i Landudno neu Gaergybi (2 drên yn ddyddiol rhwng dydd Llun a dydd Gwener; 1 i Fangor ddydd Sadwrn) trwy Gaer (mae rhai o'r gwasanaethau'n gorffen yng Nghaer, a phob un ar ddydd Sul)
* 1 bob awr i Manceinion Piccadilly (mae 8 trên yn ddyddiol yn mynd ymlaen i Faes awyr Manceinion)

### Trenau East Midlands
* 1 bob awr i Lime Street Lerpwl
* 1 bob awr i Norwich trwy Nottingham

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

## Gweler hefyd 
* Gorsaf reilffordd Piccadilly Manceinion
* Gorsaf reilffordd Deansgate
* Gorsaf reilffordd Victoria Manceinion

Oxford Road Manceinion
Clwyd Menin

bawd|Mynedfa Menin yn y nos

Cofadail yn ninas Ieper, Gwlad Belg, yw **Clwyd Menin**, gyda 54,896 o enwau wedi'u cerfio arni i gofio y milwyr a laddwyd yn "Salient" Ypres yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac nad oes bedd iddynt hyd y gwyddus.

Fe'i cynlluniwyd gan Sir Reginald Blomfield ac fe'idadorchiddiwyd  ym 1927.  Mae'r cofeb yn sefyll ar y dwyrain ymyl y ganolfan y dref.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwlad Belg
Categori:Cofebion rhyfel
Gorsaf reilffordd Swindon

Mae **gorsaf reilffordd Swindon** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Swindon yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr.

Swindon
Swindon
Gorsaf reilffordd Parcffordd Bryste

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd Bryste** (Saesneg: *Bristol Parkway railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Stoke Gifford yng ngogledd Bryste yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr.

Bryste Parcffordd
Stanner Hill

Mae **Stanner Hill** yn gopa mynydd a geir  rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 234 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 349 metr (1145 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Cymru
Categori:Copaon Hump
Gorsaf Metrolink Mosley Street

Mae **gorsaf Metrolink Mosley Street** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu dinas Manceinion, Lloegr.

!!! 
Gorsaf gau yn barhaol 17 Mai, 2013.

Mosley Street
Nes Brodgar

Safle archaeolegol yn yr Ynysoedd Erch, ger y Cylch Brodgar, yw'r **Nes Brodgar**.

*nessofbrodgar.co.uk

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynysoedd Erch
Categori:Safleoedd archaeolegol yr Alban
Llys y Goron

[bawd|250px|[Llys y Goron Caerdydd]]
Ym marnwriaeth Cymru a Lloegr, un o rannau Llysoedd Uwch Cymru a Lloegr, ynghyd â'r Uchel Lys Barn a'r Llys Apêl, yw **Llys y Goron**. Hon yw'r llys uwch yn yr achos gyntaf mewn achosion troseddol, ond, ar gyfer rhai pwrpasau mae Llys y Goron yn hierarchaidd israddol i'r Uchel Lys a'r Llysoedd Adrannol.

Categori:Cyfraith Cymru
Categori:Cyfraith Lloegr
Coron
Gorsaf reilffordd Ashton-under-Lyne

Mae **gorsaf reilffordd Ashton-under-Lyne** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Ashton-under-Lyne yn Tameside, Lloegr.

Ashton-under-Lyne
Gorsaf reilffordd Temple Meads Bryste

bawd|chwith|260px
bawd|chwith|260px
Mae **gorsaf reilffordd Temple Meads Bryste** (Saesneg: *Bristol Temple Meads*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Bryste, Lloegr.

Cynlluniwyd yr orsaf gan Isambard Kingdom Brunel. Agorwyd yr orsaf yn Awst 1840, yn dermiws gorllewinol o reilffordd y Great Western. Adeiladwyd prif adeilad yr orsaf wreiddiol rhwng 1839 a 1841. Estynnwyd yr orsaf ym 1870, yn cynnwys y prif adeiladau presennol, cynlluniwyd gan Matthew Digby Wyatt, a 7 platfform. Cynlluniwyd to'r orsaf gan Francis Fox. Estynnwyd yr orsaf eto gan P.E.Culverhouse, a chyblhawyd y gwaith ym 1935.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

Bryste Temple Meads
Gorsaf reilffordd Smethwick Galton Bridge

Mae **gorsaf reilffordd Smethwick Galton Bridge** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Smethwick yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr.

Smethwick Galton Bridge
Smethwick Galton Bridge
Gorsaf reilffordd Church Stretton

Mae **gorsaf reilffordd Church Stretton** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref fechan Church Stretton yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Church Stretton
Church Stretton
Gorsaf reilffordd Llanllieni

Mae **gorsaf reilffordd Llanllieni** (Saesneg: *Leominster railway station*) yn gwasanaethu tref Llanllieni yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Llanllieni
Gorsaf reilffordd Helsby

Mae **gorsaf reilffordd Helsby** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Helsby yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Helsby
Helsby
Gorsaf reilffordd Frodsham

Mae **gorsaf reilffordd Frodsham** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Frodsham yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Frodsham
Frodsham
Gorsaf reilffordd Craven Arms

Mae **gorsaf reilffordd Craven Arms** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref fechan Craven Arms yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

bawd|dim|260px

## Hanes
Agorwyd Rheilffordd Amwythig a Henffordd hyd at Llwydlo ar 20 Ebrill 1852, gan gynnwys Craven Arms. Estynnwyd y lein i Henffordd ym 1853. Daeth Craven Arms yn gyffwrdd pan agorwyd lein i Dref-y-clawdd ym 1861. Agorwyd Rheilffordd Trefesgob ym 1865, ac wedyn Rheilffordd Gweunllwg, yn cysylltu Gweunllwg â Wellington, Swydd Amwythig ym 1867. Adeiladwyd depo locomotifau yno, a thai teras ar Deras y Rheilffordd.

Caewyd y lein i Drefesgob ym 1935 a'r un i Weunllwg ym 1951. Mae'r brif lein rhwng Amwythig a Henffordd (ac ymlaen i Gaerdydd a'r lein arall trwy Dref-y-clawdd (erbyn hyn Lein Calon Cymru), yn dal i fodoli.

## Cyfeiriadau
Craven Arms
Craven Arms
Andreja Pejić

Model deuryw o Awstralia a aned ym Mosnia a Hertsegofina yw **Andreja Pejić** (ganwyd 28 Awst 1991). Yn sioeau ffasiwn Paris yn Ionawr 2011 modelodd ddillad dynion a menywod ar gyfer Jean-Paul Gaultier a dillad dynion ar gyfer Marc Jacobs.

Ym mis Mai 2011 ymddangosodd ar glawr y cylchgrawn Americanaidd *Dossier Journal* yn noeth ei brest, gan beri'r siopau llyfrau Barnes & Noble a Borders i guddio'r clawr. Enillodd safle 98 ar restr *FHM* o'r 100 o Fenywod Mwyaf Rhywiol y Byd, ond cafodd yr adroddiad am y digwyddiad hwn ei ddileu o wefan y cylchgrawn yn dilyn cyhuddiadau bod yr hyn a ysgrifennwyd amdani yn wrth-drawsrywedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Modelau Awstralaidd o Awstralia
Categori:Pobl Trawsrywedd
Bryn Llan-wen

Mae **Bryn Llan-wen** yn gopa mynydd a geir ger Tref-y-clawdd, de-ddwyrain Powys; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 294 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 417 metr (1368 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Hump
Megalith

[bawd|Megalith yn ne [Sweden.]]
bawd|Dolmen o Monte Bubbonia (Sicily).

Carreg fawr ydy **Megalith** a ddefnyddiwyd fel rhan o heneb, gyda'r gair "mega" yn dod o'r Groeg am "mawr" a "lithos" yn golygu "carreg". Gall fod ar ei ben ei hun neu'n rhan o strwythur neu glwstwr ehangach megis cylch cerrig.

Mae'r gair wedi'i ddefnyddio dros y blynyddoedd am unrhyw gasgliad o gerrig sydd wedi'u rhoi at ei gilydd i ffurfio adeilad neu strwythur ond yn Ewrop, mae fel arfer yn cael ei ddefnyddio am feini a godwyd yn Oes y Cerrig a'r Oes Efydd. Y mwyaf poblogaidd o'r math yma ar draws Ewrop ydy'r gromlech (Saesneg: *portal tomb* neu *dolmen*)  sy'n cynnwys dair neu bedair carreg yn cynnal un garreg lletraws ac yn ffurfio un siambr. Cawsant eu codi rhwng 4000 a 3000 C.C. Enghraifft:

Yr ail fath ydy'r siambr gladdu (Saesneg: *passage graves*) sydd a llwybr o'r fynedfa hyd at y siambr. Mae Maes Howe yn enghraifft wych, neu Bryn Celli Ddu yn Ynys Môn. Y trydydd math a welir fwyaf drwu Ewrop ydy'r Siambr gladdu hir.

## Gweler hefyd
* Cromlech
* Maen hir
* Cylch cerrig

## Cyfeiriadau
## Nodiadau
Categori:Cerrig
Teyrnas Laos

Gwladwriaeth sofran yn Ne Ddwyrain Asia oedd **Teyrnas Laos**. Daeth yn annibynnol ar Indo-Tsieina Ffrengig ym 1953 ac ym 1962 cytunodd llywodraeth Laos a 13 o wledydd eraill i atal y wlad rhag ymochri ag unrhyw gynghrair yn ôl y Cytundeb Rhyngwladol ar Niwtraliaeth Laos. Er hyn, datblygodd rhyel cartref rhwng y niwtralwyr dan y Tywysog Souvanna Phouma, yr adain dde dan y Tywysog Boun Oum, a chomiwnyddion y Pathet Lao dan y Tywysog Souphanouvong. Ym 1975 enillodd y Pathet Lao y rhyel cartref a sefydlwyd Gweriniaeth Ddemocrataidd y Bobl Lao.


Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Laos
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1949
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1975
Categori:Hanes Laos
Lê Đức Thọ

Chwyldroadwr, cadfridog, diplomydd, a gwleidydd o Fietnam oedd **Lê Đức Thọ** (ganwyd **Phan Đình Khải**, 14 Hydref 1911&nbsp;– 13 Hydref 1990).

Categori:Cadfridogion
Categori:Chwyldroadwyr
Categori:Diplomyddion o Fietnam
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Gwleidyddion o Fietnam
Categori:Marwolaethau 1990
Gorsaf reilffordd Porth Ia

Mae **gorsaf reilffordd Porth Ia** (Saesneg: *St Ives railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Porth Ia yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn derfynfa i'r Lein Bae Porth Ia ac fe'i rheolir gan First Great Western.

Porth Ia
Porth Ia
Gorsaf reilffordd Penzance

Mae **gorsaf reilffordd Penzance** (Cernyweg: 'Pensans') yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Penzance yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn derfynfa i Brif Lein Cernyw ac fe'i rheolir gan First Great Western.

[bawd|dim|Arwydd [Cernyweg: "Croeso i Bensans" ar y platfform.]]
bawd|dim|Teithwyr yn cysgu yng ngherbydau cysgu yn yr orsaf

Penzance
Penzance
Gorsaf reilffordd Glasgow Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Glasgow Canolog** (Gaeleg yr Alban: *Glaschu Mheadhain*; Saesneg: *Glasgow Central*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Glasgow yn yr Alban.

Adeiladwyd yr orsaf ym 1879 gan Reilffordd Caledonian efo 8 platfform. Agorwyd 9fed platfform ym 1890. Erbyn 1905, roedd 13 ohonynt. Mae'r orsaf yn cynnwys pont efo waliau gwydr o'r enw ''Heilanman's Umbrella'' ("Ambarêl yr Ucheldirwr").

Mae orsaf lefel isel o dan y brif  orsaf, adeiladwyd gan Reilffordd Glasgow Canolog; roedd ganddi 4 platform. Caewyd orsaf lefel isel ym 1964, ac wedyn ailagorwyd yr orsaf efo 2 blatfform yn unig. Mae un arall wedi cael ei hail-adeiladu fel arddangosfa hanesyddol ar gyfer teithiau tywys o’r orsaf.

bawd|dim|260px|"Ambarél yr Ucheldirwr"

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Scotrail

Glasgow Canolog
Gorsaf reilffordd Dwyrain Runcorn

Mae **gorsaf reilffordd Ddwyrain Runcorn** (Saesneg: *Runcorn East railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu maestrefi dwyreiniol y dref Runcorn yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Runcord Dwyrain
Runcord Dwyrain
Gorsaf Metrolink St Peter's Square

Mae '''gorsaf Metrolink St Peter's Square''' yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yng nghanol dinas Manceinion.

St Peter's Square
Moel Hywel

Mae **Moel Hywel** yn gopa mynydd a geir  rhwng y Trallwng a'r Gelli Gandryll; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 375 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 505 metr (1657 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Hump
Long Meg

Cylch cerrig o'r Oes Efydd ydy **Long Meg** neu '''Long Meg a'i Merched** (ac weithiau **Cylch Cerrig Maughanby'''. Mae wedi'i lleoli ger Penrith, Cumbria. Dyma'r chweched cylch mwyaf yn y rhan hon o Ogledd-orllewin Ewrop. Mae'n un o 1,300 o gylchoedd tebyg yng ngwledydd Prydain a Llydaw ac yn rhan o draddodiad megalithig a barodd rhwng 3,300 C.C. a 900 C.C. Hynny yw, ar ddiwedd Oes Newydd y Cerrig a'r Oes Efydd Cynnar.
bawd|chwith|dde|300px|"Long Meg and Her Daughters", ffotograff a gymerwyd am 19:37 ar 14 Mai 2005
bawd|chwith|dde|200px|Un o'r marciau 'Cup and Ring' ar garreg.

Mae yma 51 arreg: 27 ohonyn nhw'n parhau'n fertig ac yn sefyll ac ar ffurf ofal sy'n 100m yn ei anterth. Yn wreiddiol, credir y byddai cymaint â 70 carreg. Daw'r enw o un garreg tywodfaen goch, enfawr (3.6m o uchder). Ceir arni enghreifftiau o waith celf wedi'u cerfio arni: gydag esiamplau o farciau "cwpan a soser" (Saesneg: ''cup and ring"), sbeiral a chylchoedd consentrig.

## Dolennau allanol
*  Gwefan "Ancient Scotland"
*  Gwefan "English Lakes"
*  The Megalithic Portal
*

Categori:Cylchoedd cerrig Lloegr
Categori:Safleoedd archaeolegol Cumbria
Fox News Channel

bawd|Un o stiwdios Fox News Channel.
Sianel newyddion Americanaidd ar deledu cebl a lloeren yw **Fox News Channel** (**FNC**) a berchenogir gan Fox Entertainment Group, un o is-gwmnïau News Corporation.

Lansiwyd ar 7 Hydref 1996 a thyfodd i ddominyddu'r sianeli newyddion cebl yn yr Unol Daleithiau. Mae hefyd yn darlledu mewn nifer o wledydd eraill. Mae rhai wedi cyhuddo'r sianel o duedd o blaid safbwyntiau ceidwadol a'r Blaid Weriniaethol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Is-gwmnïau News Corporation
Categori:Sefydliadau 1996
Categori:Sianeli teledu Saesneg
Gorsaf reilffordd Llwydlo

Mae **Gorsaf reilffordd Llwydlo** (Saesneg: *Ludlow railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Llwydlo yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Llwydlo
Llwydlo
Concorde

Awyren jet fasnachol uwchsonig oedd **Aérospatiale-BAC Concorde**. Cafodd ei chreu fel rhan o gytundeb llywodraethol Eingl-Ffrengig, gan y cwmnïau cynhyrchu Aérospatiale a Chorfforaeth British Airways. Hedfanodd am y tro cyntaf yn 1969, a dechreuodd wasanaethu'n fasnachol yn 1976. Parhaodd ei hediadau masnachol am 27 o flynyddoedd.

Arferai Concorde hedfan yn rheolaidd ar draws yr Iwerydd o faes awyr Heathrow, Llundain (British Airways) a Maes Awyr Charles de Gaulle, Paris, (Air France) i Maes Awyr Rhyngwladol John F. Kennedy a Maes Awyr Rhyngwladol Dulles, Washington. Elwodd y cwmni o'r ffaith fod yr awyren yn hedfan ar gyflymder na welwyd o'r blaen, gan gyrraedd y cyrchfan mewn llai na hanner yr amser ag y cymerai i gwmnïau awyrennau eraill.

Am mai 20 awyren yn unig a adeiladwyd, roedd datblygiad Concorde yn golled ariannol sylweddol, ac fe roddodd llywodraethau Prydain a Ffrainc gymorthdaliadau i British Airways ac Air Francs i'w prynu. O ganlyniad i unig ddamwain awyr Concorde ar 35 Gorffennaf 2000 ynghyd â ffactorau eraill, cyhoeddwyd hediad olaf yr awyren ar 26 Tachwedd 2003.

## Dolenni allanol
* Tudalen Concorde British Airways
* Tudal Concorde Braniff Airways 
* Tudaln Concrode yr Amgueddfa Ddylunio (DU)
* Supersonic: Tribute to Concorde  – sioe sleidiau gan *Life magazine*
* Ffilm Pathé o daith gyntaf 002 o Filton i RAF Fairford ar 9 Ebrill 1967 

Categori:Awyrennau
Gwyn Elfyn

Actor o Gymru yw **Gwyn Elfyn** (ganwyd 29 Chwefror 1960), sydd fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Denzil Rees ar opera sebon *Pobol y Cwm* ers 1984. Daeth ei rôl yn y rhaglen i ben yn 2012, wedi 28 mlynedd yn portreadu'r cymeriad.

## Bywyd cynnar
Ganwyd **Gwyn Elfyn Lloyd Jones** yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor yn fab i'r Parchedig Tudor Lloyd Jones a Deilwen Medi Jones. Magwyd yn Deiniolen lle roedd ei dad yn weinidog ar gapel Ebeneser. Symudodd y teulu i Garno yn 1963, lle ganwyd Bethan, chwaer i Gwyn, yn Medi 1964. Yn Nhachwedd 1964 symudodd y teulu eto i Borthmadog. Yn Hydref 1968 symudodd y teulu i Drefach ger Caerfyrddin a fe arhosodd yn yr ardal ers hynny. Yn fab i weinidog roedd yn cael ei adnabod fel Gwyn y Mans yng Nghwm Gwendraeth.

Aeth i Ysgol Gynradd Drefach ac Ysgol Ramadeg y Gwendraeth cyn astudio drama ym Mhrifysgol Aberystwyth. Ar ôl graddio, cafodd ei swydd actio cyntaf gyda Cwmni Theatr Crwban. Yn 1984, daeth cynhyrchydd Pobol y Cwm ar y pryd, Myrfyn Owen, i'w weld yn perfformio gyda'r cwmni ac fe gynigwyd rhan yn yr opera sebon iddo.

Yn 2016 cafodd ei sefydlu fel gweinidog eglwys Bethesda, Y Tymbl.

## Bywyd personol
Mae'n briod a Caroline a mae ganddynt ddau fab, Rhodri a Rhys.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Fangor
John Balliol

Brenin yr Alban rhwng 1292 a 1296 oedd **John Balliol** (c. 1249 – 25 Tachwedd 1314). Ei llysenw oedd **Toom Tabard**.  Mab John, 5ed Arglwydd Balliol oedd ef.

Roedd ei fab Edward Balliol (tua 1283–1367)) yn hawliwr i orsedd yr Alban yn ystod teyrnasiad Dafydd II.

Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Alban
Categori:Genedigaethau'r 1240au
Categori:Marwolaethau 1314
Categori:Teyrnoedd y 13eg ganrif
Wrth ewyllys Ei Fawrhydi

Term cyfreithiol a ddefnyddir yn nheyrnasoedd y Gymanwlad yw **wrth ewyllys Ei Fawrhydi** (; neu **Ei Mawrhydi** (''Her Majesty's'') pan bo'r teyrn yn fenyw) a ddaw o'r ffaith bod holl awdurdod cyfreithlon y llywodraeth yn tarddu o'r Goron. Mewn gwledydd lle cynrychiolir y teyrn gan Lywodraethwr Cyffredinol, gall newid y term i "wrth ewyllys y Llywodraethwr" ().

Yn Gymraeg defnyddir hefyd y term **hyd y mynno Ei Fawrhydi** pan yn cyfeirio at garchariad. Caiff person a gedwir mewn carchar neu ysbyty seiciatrig am amser amhenodol ei "gadw hyd y mynno Ei Fawrhydi". Defnyddir gan amlaf ar droseddwyr ifainc yn lle carchariad am oes.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith Antiga a Barbwda
Categori:Cyfraith Awstralia
Categori:Cyfraith y Bahamas
Categori:Cyfraith Barbados
Categori:Cyfraith Belîs
Categori:Cyfraith Canada
Categori:Cyfraith Grenada
Categori:Cyfraith Jamaica
Categori:Cyfraith Papwa Gini Newydd
Categori:Cyfraith Sant Kitts-Nevis
Categori:Cyfraith Sant Lwsia
Categori:Cyfraith Sant Vincent a'r Grenadines
Categori:Cyfraith Seland Newydd
Categori:Cyfraith y Deyrnas Unedig
Categori:Cyfraith Twfalw
Categori:Cyfraith Ynysoedd Solomon
Categori:Geirfa'r gyfraith
Rhys Jones

Gall yr enw **Rhys Jones** gyfeirio at sawl person:
*Rhys Jones o'r Blaenau (1713 - 1801) hynafieithydd
*Rhys Jones (archeolegydd) (1941–2001), archeolegydd Awstralaidd-Cymreig
*Rhys Jones (cerddor) (1927–2015), cerddor Cymreig
*Rhys Jones (chwaraewr rygbi) (ganed 1987), chwaraewr Rygbi'r Undeb Cymreig
*Rhys Jones (milwr) (ganed 1960), Cadfridog Rhaglaw Seland Newydd
*Gweler Llofruddiaeth Rhys Jones am y bachgen 11 oed, a saethwyd yn farw yn Lerpwl, 2007

Fel rhan o'r enw:
*Adam Rhys Jones (ganed 1981), chwaraewr Rygbi'r Undeb Cymreig
*David Rhys-Jones (ganed 1962), chwaraewr pêl-droed rheolau Awstralaidd
*Griff Rhys Jones (ganed 1953), digrifwr Prydeinig
*Griffith Rhys Jones (1834–1897), arweinydd coraol
*Sophie, Iarlles Wessex (ganed 1965), Sophie Rhys Jones gynt
Rhys Jones (cerddor)

Cerddor ac addysgwr o Gymru oedd **Rhys Jones** MBE (18 Mai 1927 – 14 Ionawr 2015).

## Bywyd cynnar
Ganed Rhys Jones yn Nhrelawnyd, Sir y Fflint, ym 1927, yn fab i ysgubwr ffyrdd a nyrs gymunedol. Roedd ei dad hefyd yn arwain corau, ac ef sefydlodd Gôr Meibion Trelawnyd. Magwyd yn Ffynnongroyw, Caerwys a Threlawnyd, gan fynychu Ysgol Gynradd Trelawnyd ac Ysgol Ramadeg y Rhyl. Yn yr ysgol yn y Rhyl y datblygodd ei ddiddordeb a'i allu cerddorol.

## Gyrfa
Ym 1944, aeth i astudio i ddod yn athro cerdd yng Ngholeg Normal, Bangor, cyn gadael i ddod yn ddirprwy-brifathro ysgol newydd arall, Ysgol Maes Garmon yn yr Wyddgrug ym 1961, lle bu hefyd yn athro cerdd. Bu'n athro yn Ysgol Uwchradd Treffynnon am gyfnod cyn dychwelyd yn ddirprwy-brifathro i Ysgol Maes Garmon tua chychwyn yr 1970au. ac mae'n Is-lywydd Anrhydedd Cor Meibion Trelawnyd.

Derbyniodd Gymrodoriaeth Anrhydedd o Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2011.

## Bywyd personol
Roedd yn briod â Gwen (16 Mawrth 1928 – 10 Rhagfyr 2023) ac roedd ganddynt dau blentyn, Dafydd Rhys Jones a Caryl Parry Jones. Roedd Gwen yn athrawes ac arweinydd. Dros flynyddoedd lawer hyfforddodd gannoedd o gantorion yng Nghlwyd.

Bu farw yn Ysbyty Glan Clwyd, Bodelwyddan ar ôl salwch.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd y Rhyl
Cregynneg

bawd|220px|Amryw o gregyn molysgiaid.
Astudiaeth cregyn molysgiaid yw **cregynneg** sydd yn is-faes i falacoleg, sef astudiaeth molysgiaid. Mae'n astudio cregyn môr yn ogystal â chregyn molysgiaid y tir a dŵr croyw.

Categori:Molysgiaid
Categori:Swoleg
Cylchfan

bawd|230px|Cylchfan mewn gwlad lle mae traffig yn gyrru ar yr ochr chwith.
Cyffordd yw **cylchfan** lle mae traffig yn symud mewn un gyfeiriad o gwmpas ynys ganolog.

Categori:Ffyrdd
Cefnffordd

Ffordd fawr yw **cefnffordd** a ddefnyddir gan draffig sy'n cludo llwythau ac/neu yn teithio'n bell. Yn y Deyrnas Unedig, mae rhwydwaith y cefnffyrdd yn cynnwys traffyrdd a ffyrdd A. Yng Nghymru mae tua 1,709&nbsp;km (5.2%) o hyd yr holl ffyrdd yn gefnffyrdd, a daw o dan awdurdod Senedd Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffyrdd
Bob Holness

Cyflwynydd teledu a radio o Loegr a aned yn Ne Affrica oedd **Robert Wentworth John Holness** (12 Tachwedd 1928 – 6 Ionawr 2012). Ef oedd yr ail actor i bortreadu'r cymeriad James Bond, a'r cyntaf i wneud hynny ar radio, mewn addasiad o'r nofel *Moonraker* ym 1956. O 1983 hyd 1994 cyflwynodd y sioe gêm *Blockbusters*. Yn ôl chwedl drefol, Holness a chwaraeodd y sacsoffon yn y gân "Baker Street" gan Gerry Rafferty, ond nid yw hyn yn wir.

## Teledu 
**Take a Letter* (1961)
**Today* (1968)
**Blockbusters* (1983-1994)
**Raise the Roof* (1995)
**Call My Bluff* (1996)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion llais o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o'r Deyrnas Unedig o dras Dde Affricanaidd
Cefn Cul (Waun Leuci)

Mae **Cefn Cul (Waun Leuci)** yn gopa mynydd a geir ym Mannau Brycheiniog rhwng Llanymddyfri a Threfynwy; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 462 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 562 metr (1844 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Dewey
Categori:Copaon Hump
Cyfraith gyffredin

Cyfraith yw'r **gyfraith gyffredin** (a elwir hefyd yn **gyfraith achos**, **cynsail** neu  **gyfraith gwlad**) a ddatblygir gan farnwyr trwy benderfyniadau llysoedd a thribiwnlysoedd tebyg yn hytrach na thrwy statudau deddfwriaethol neu weithgarwch yr adran weithredol. System gyfreithiol yw system cyfraith gyffredin sy'n rhoi pwys cynseiliol i gyfraith gyffredin, ar yr egwyddor nad yw'n deg i drin ffeithiau tebyg yn wahanol ar achlysuron gwahanol. Gelwir corff y cynsail yn "gyfraith gyffredin" ac mae'n rhwymo penderfyniadau'r dyfodol. Mewn achosion lle mae'r pleidiau yn anghytuno ar ystyr y gyfraith, mae llys delfrydol mewn system cyfraith gyffredin yn edrych i benderfyniadau'r gorffennol gan lysoedd eraill. Os datryswyd dadl debyg yn y gorffennol, mae'n rhaid i'r llys ddilyn yr ymresymiad a ddefnyddiwyd yn y penderfyniad cynt: gelwir yr egwyddor hon o rwymo i gynsail yn *stare decisis*. Os yw'r llys yn canfod bod yr anghydfod dan sylw yn hollol wahanol i bob un achos gynt, ac felly'n "fater argraff gyntaf", yna mae gan farnwyr yr awdurdod a'r ddyletswydd i greu'r gyfraith trwy osod cynsail. Wedyn, daw'r penderfyniad newydd yn gynsail, ac bydd yn rhwymo llysoedd iddo yn y dyfodol.

Defnyddir systemau cyfraith gyffredin mewn nifer o wledydd, yn enwedig Cymru a Lloegr (tarddodd cyfraith gyffredin yn Nheyrnas Lloegr yn yr Oesoedd Canol), a nifer o gyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig gan gynnwys yr Unol Daleithiau, Barbados, Maleisia, Singapôr, Bangladesh, Pacistan, Sri Lanca, India, Ghana, Camerŵn, Canada, Gweriniaeth Iwerddon, Seland Newydd, De Affrica, Simbabwe, Hong Cong, ac Awstralia.

## Gweler heyd 
* Alimoni
* Areiniad
* Cyfraith Alffred Fawr
* Y gyfraith Feiblaidd
* Cyfraith cwstwm
* Cyfraith Eingl-Sacsonaidd
* Cyfraith naturiol
* Cyfraith sifil (cyfraith gyffredin)
* Cyfraith sifil (system gyfreithiol)
* Prawf gan reithgor
* Priodas gyfraith gyffredin
* Rheol y gyfraith
* Rhyddfreiniwr
* Troseddau cyfraith gyffredin
* Uchel reithgor

## Cyfeiriadau 

Cyffredin
Ardal y Crochendai

Ardal ddiwydiannol yn Swydd Stafford, Lloegr, a gysylltir â chrochenwaith yw **Ardal y Crochendai** ( neu *the Staffordshire Potteries*) sy'n cynnwys trefi Tunstall, Burslem, Hanley, Stoke, Fenton a Longton (sydd bellach yn ffurfio dinas Stoke-on-Trent). Daeth yr ardal yn ganolfan i gynhyrchiad gweithiau seramig yn yr 17g, ac ymysg y crochendai enwog o'r ardal yw  Minton, Moorcroft, a Wedgwood.

bawd|dim|Ffiguryn crochenwaith o saethwr a wnaed yn Swydd Stafford tua 1825.

## Cyfeiriadau 
Categori:Crochenwaith
Categori:Daearyddiaeth Swydd Stafford
Categori:Diwylliant Lloegr
Categori:Economi Lloegr
Gorsaf Metrolink Besses o' th' Barn

Mae '''gorsaf Metrolink Besses o' th' Barn''' yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu ardal Besses o' th' Barn ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Besses o' th' Barn
Alexandra Roach

Actores o Gymraes ydy **Alexandra Roach** (ganed 23 Awst 1987). Ymddangosodd yn yr opera sebon  *Pobol Y Cwm* ar S4C pan oedd yn ei harddegau, gan ennill y wobr am yr Actor Ifanc Gorau mewn Opera Sebon yng Ngwobrau Plant ym myd Adloniant. Mae hi hefyd wedi chwarae rhan y Margaret Thatcher ifanc yn *The Iron Lady*, gyda Meryl Streep. Mae hi hefyd wedi'i dewis i chwarae rhan Molly yn yr addasiad newydd o nofel Michael Morpurgo *Private Peaceful*.

Yn "Walter" (2015), chwaraeodd dditectif a'i iaith gyntaf oedd y Gymraeg.

Roedd Roach yn gyflwynydd yn seremoni Gwobrau Cymru BAFTA 2017.

## Ffilmiau
**The Iron Lady* (2011)
**Anna Karenina* (2012)
**Private Peaceful* (2012)
**Testament of Youth* (2014), fel Winifred Holtby
*''The Huntsman: Winter's War* (2016)

## Teledu
**Pobol Y Cwm* (2001-2005)
**The Suspicions of Mr Whicher* (2011)
**Candy Cabs* (2011)
**Hunderby* (2012-2015)
**Utopia* (2013-2014)
**Under Milk Wood* (2014)
**Vicious* (2013-2015)
**No Offence* (2015-2018)
**Sanditon* (2019)
**Sticks and Stones* (2019)
**Killing Eve'' (2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pobl o Rydaman
Portia Simpson-Miller

Prif Weinidog Jamaica ers 5 Ionawr 2012 yw **Portia Lucretia Simpson-Miller** (ganwyd 12 Rhagfyr 1945).

Cafodd Portia Simpson ei eni yn Wood Hall, Santes Catrin, Jamaica.  Priododd y dyn busnes Errald Miller yn 1998.

Prif Weinidog Jamaica rhwng 30 Mawrth 2006 a 11 Medi 2007 oedd Simpson-Miller, y fenyw gyntaf yn y swyddogaeth hon.

Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Prif Weinidogion Jamaica
Gorsaf reilffordd Brighton

Mae **gorsaf reilffordd Brighton** yn orsaf reilffordd sy’n gwasanaethu dinas Brighton a Hove yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

Brighton
Brighton
Clive Shell

Chwaraewr rygbi'r undeb oedd **(Robert) Clive Shell** (9 Medi 1947 – 6 Ionawr 2012).

Chwaraeodd i Glwb Rygbi Aberafan fel mewnwr. Bu farw yn 64 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2012
Gorsaf reilffordd Southampton Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Southampton Canolog** yn orsaf reilffordd sy’n gwasanaethu canol dinas Southampton yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr.

Southampton Canolog
Southampton Canolog