open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Penrhyn, Ynys Môn

Pentrefan yng nghymuned Llanfair-yn-Neubwll, Ynys Môn, Cymru, yw **Penrhyn** (). Mae  135.6 milltir (218.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 221.5 milltir (356.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair-yn-Neubwll
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Capel Parc, Ynys Môn

Pentrefan yng nghymuned Rhosybol, Ynys Môn, Cymru yw **Capel Parc**    (). Mae  138.6 milltir (223&nbsp;km) o Gaerdydd a 218.4 milltir (351.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Capel Parc yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Rhosybol
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Richard Dimbleby

Newyddiadurwr a darlledwr o Loegr oedd **Richard Dimbleby** (25 Mai 1913 – 22 Rhagfyr 1965).

Ganwyd yn Richmond, Surrey, a chafodd ei addysg yn Ysgol Mill Hill. Daeth yn ohebydd rhyfel cyntaf y BBC ym 1939 ac aeth i Ffrainc gyda'r Fyddin Alldeithiol Brydeinig. Bu'n sylwebu ar goroni'r Brenin Siôr VI a'r Frenhines Elisabeth II ac angladdau'r Arlywydd John F. Kennedy a'r Prif Weinidog Winston Churchill.

Bu farw yn 52 oed o ganser. Roedd yn dad i'r darlledwyr David Dimbleby a Jonathan Dimbleby. Mae Darlith flynyddol Richard Dimbleby yn dwyn ei enw ac yn goffâd ohono.

## Cyfeiriadau 
Categori:Darlledwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Gohebyddion rhyfel
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Pobl o Surrey
Tregaian

Pentref yng nghymuned Llanddyfnan, Ynys Môn, Cymru yw **Tregaian** (). Mae  134.2 milltir (215.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 215.6 milltir (346.9&nbsp;km) o Lundain.

Un o hynodion plwyf Tregaian yw'r hanes am ŵr a fu farw yno tua 1580 o'r enw William ap Hywel ab Iorwerth, yn gant a phump oed. Bu'n briod dair gwaith. O'r tair gwraig cafodd pedwar deg tri o blant. Roedd ei blentyn hynaf yn 81 mlwydd yn hyn na'r ieuangaf. Ar adeg ei farw roedd ganddo dros dri chant o ddisgynyddion.

Cynrychiolir Tregaian yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddyfnan
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Cerrig-mân

Pentrefan yng nghymuned Llaneilian, Ynys Môn, Cymru. yw **Cerrig-mân** (). Mae  140.9 milltir (226.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 219.7 milltir (353.5&nbsp;km) o Lundain.

## Cynrychiolaeth etholaethol
Cynrychiolir Cerrig-man yn Senedd Cymru gan Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) a'r Aelod Seneddol y San Steffan yw Albert Owen (Y Blaid Lafur).

## Cyfeiriadau
Categori:Llaneilian
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Paco de Lucía

Gitarydd a chyfansoddwr fflamenco o Sbaen oedd **Paco de Lucía** (ganwyd Francisco Sánchez Gomez; 21 Rhagfyr 1947 – 25 Chwefror 2014).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Cerddorion fflamenco
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Cyfansoddwyr yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Gitaryddion yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Pobl o Andalucía
Hen Bentref Llandegfan

Pentref yng nghymuned Cwm Cadnant, Ynys Môn, Cymru, yw **Hen Bentref Llandegfan**. Mae  128.9 milltir (207.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 207.8 milltir (334.3&nbsp;km) o Lundain. Saif ychydig i'r gogledd o Landegfan.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwm Cadnant
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Baner Shetland

bawd|250px|Baner Shetland
[dde|bawd|Llun o'r faner yn cyhwfan yn [Unst]]
Dyluniwyd **baner Shetland** gan Roy Grønneberg a Bill Adams ym 1969. Fe'i crëwyd yn answyddogol i goffáu pumcanmlwyddiant trosglwyddiad yr ynysoedd o Norwy i Deyrnas yr Alban a'r pum can mlynedd cyn hynny yn rhan o Norwy.

Cydnabuwyd hi gan Lys yr Arglwydd Lyon, awdurdod herodraeth yr Alban, ar 1 Chwefror 2005, mewn pryd i Gemau'r Ynysoedd ym mis Gorffennaf 2005 yn Shetland. Fe'i mabwysiadwyd yn swyddogol ynghyd â disgrifiad ohoni gan Cyngor Ynysoedd Shetland ar 13 Rhagfyr 2006. Ar yr un pryd y datganwyd mai 3:5 fyddai'r cyfrannedd a bod y meysydd i'r hòs yn sgwâr fel baneri Norwy, Gwlad yr Iâ ac Ynysoedd Ffaro. Cyn 2006 roedd y meysydd i'r hòs fel arfer yn betryal. Mae lled y barrau 1/6 uchder y faner, sy'n creu cyfraneddau o 5:2:5, 5:2:13.

Mae'r faner yn defnyddio lliwiau baner yr Alban, ond yn ffurf y groes Nordig er mwyn symboleiddio cysylltiadau hanesyddol a diwylliannol Shetland â'r gwledydd Nordig. Gwrthwyneb baner y Ffindir yw ei lliwiau a'i dyfais.

Defnyddir y faner yn eang gan bobl Shetland ar dir a môr ac fe'i hystyrir yn symbol hunaniaeth arbennig Shetland.

Cyflwynwydd *Diwrnod Baner Shetland* ar Alban Hefin 2007. Mae Cyngor Ynysoedd Shetland yn gobeithio defnyddio'r diwrnod hwn i ddathlu "popeth sy'n ymwneud â Shetland".

Mae'r faner bron yn union debyg i hen faner answyddogol Gwlad yr Iâ, yr *Hvítbláinn*, a ddefnyddiai cenedlaetholwyr yng Ngwlad yr Iâ o 1897 hyd 1915. Rhoddwyd y gorau i'w defnyddio'n rhannol oherwydd ei thebygrwydd i faner Gwlad Groeg a baner Sweden, ac roedd rhai yn meddwl y byddai'n anodd eu gwahaniaethu ar y môr a oedd yn beth pwysig adeg y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae'r faner wen a glas yn dal i gael ei defnyddio gan Gymdeithas Ieuenctid Gwlad yr Iâ.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Baner yr Alban
*Rhestr baneri'r Alban

Shetland
Shetland
Penrhosfeilw

Pentref yng nghymuned Trearddur, Ynys Môn, Cymru yw **Penrhosfeilw** (). Mae  140.1 milltir (225.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 227.5 milltir (366.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Trearddur
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Rhagluniaeth ddwyfol

Yn niwinyddiaeth golyga **rhagluniaeth**, neu **ragluniaeth ddwyfol**, gyfrwngddarostyngedigaeth  Dduw yn y byd. Defnyddir y term *Rhagluniaeth Ddwyfol* weithiau fel teitl i Dduw. Gwahenir rhwng 'rhagluniaeth gyffredinol', sy'n cyfeirio at fodolaeth barhaus Duw a threfn naturiol y bydysawd, a 'rhagluniaeth arbennig', sy'n cyfeirio at ymyrraeth arbennig Duw ym mywydau pobl.
## Cyfeiriadau
Categori:Diwinyddiaeth
Śūnyatā

Cysyniad Bwdhaidd yw **Śūnyatā**, a gyfieithir i'r Gymraeg fel *gwacter*, sydd â sawl ystyr athrawiaethol yn dibynnu ar y cyd-destun a ddefnyddir ynddo. Ym Mwdhaeth Therefada, cyfeiria śūnyatā at anfodolaeth yr hunan (Pāli: anatta, Sansgrit: anātman). Ymhellach, defnyddir y term śūnyatā i gyfeirio at gyflwr neu brofiad myfyriol.

Categori:Bwdhaeth
Marianna Madia

Gwleidydd o'r Eidal ydy **Marianna Madia** (ganwyd **Maria Anna**, 5 Medi 1980). Roedd yn Weinidog dros Weinyddiaeth Gyhoeddus a Symleiddio'r Eidal o 22 Chwefror 2014 hyd 1 Mehefin 2018 yng nghabined Matteo Renzi.

## Bywgraffiad 
Fe'i ganwyd yn Rhufain, ble roedd ei thad, Stefano Madia, yn actor a newyddiadurwr. Ym Mehefin 2013 priododd Mario Gianani, cynhyrchydd ffilm.

Astudiodd Marianna yn Lycée Français Chateaubriand yn Rhufain a graddiodd yn y Gwyddorau Gwleidyddol gan arbenigo yn y pwnc yn y Sefydliad IMT Astudiaethau Uwch yn Lucca.

Ym Mehefin 2013 priododd y cynhyrchydd teledu Mario Gianani, ac mae ganddynt ddau blentyn: Francesco a Marggherita, a aned 8 Ebrill 2014.

## Y gwleidydd
Mae hi hefyd yn aelod o Blaid Ddemocrataidd yr Eidal ac yn aelod o Siambr y Dirprwyon.

## Cyhoeddiadau 
* Cyhoeddodd hi erthyglau amrywiol gyda AREL (*Agenzia di Ricerche e Legislazione*) a sefydlwyd gan yr Athro Nino Andreatta,
* *Un welfare anziano. Invecchiamento della popolazione o ringiovanimento della società?* (Il Mulino, 2007)
* ''Precari: Storie di un'Italia che lavora'', gyda chyflwyniad gan Susanna Camusso (Rubbettino, 2011)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Marianna Madia

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Jessop a'r Sgweiri

Band o ardal Corwen a'r Bala yw '''Jessop a'r Sgweiri'''. Ffurfiwyd y band o bump yn yr haf 2012. Eu prif leisyddion yw Rhys Gwynfor, o Lanrafon, ac Osian Huw Williams, o Lanuwchllyn.

Cafodd y band llwyddiant gan ennill cystadleuaeth Cân i Gymru 2013 gyda "Mynd i Gorwen efo Alys", cân a gafodd ei chyfansoddi wrth gan Rhys ac Osian wrth iddynt yrru adref o Fangor, ble roedd y ddau yn fyfyrwyr ar y pryd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 2012
Tŵr Meridian

Yr adeilad talaf yng Nghymru yw **Tŵr Meridian**, Abertawe, sy'n 107&nbsp;m (351&nbsp;ft) o uchder. Mae ganddo 29 llawr, sy'n dyblu nifer y lloriau a oedd yn arfer bod yn adeilad talaf Abertawe, sef Tŵr BT. Mae'r rhan fwyaf o'r tŵr yn fflatiau preswyl. 

Mae'r llawr gwaelod yn cynnwys desg porthor sy'n cael ei staffio 24 awr y dydd, tra bod y tri llawr uchaf yn cynnwys y bwyty Grape ac Olive. Agorwyd y bwyty hwn wedi i'r bwyty gwreiddiol 'Penthouse' fethu.  Dywedodd adroddiadau yn y wasg bod y fflat penty ar y llawr 26ain wedi ei werthu am £1,000,000.

## Galeri

Image:Marina Tower UC Jan 2008.jpg|Tŵr yn cael ei adeiladu, Ionawr 2008
Image:Marina Tower UC March 2008.jpg|Tŵr yn cael ei adeiladu, Mawrth 2008
Image:Meridian_quay_tower_may_2008.jpg|Tŵr yn cael ei adeiladu, Mai 2008
Image:Meridian_Quay_Tower_Topping_Out.jpg|Gosod carreg gopa y tŵr, Medi 2008
Image:Bae Abertawe, Twr Meridian1.JPG|Y tŵr o'r forwal yn ystod llanw uchel, Medi 2010

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Abertawe
Porthceri

Pentref ger Y Rhws, Bro Morgannwg yw **Porthceri**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bro Morgannwg (y DU)
Otto Klemperer

Arweinydd a chyfansoddwr Almaenig oedd **Otto Klemperer** (14 Mai 1885 – 6 Gorffennaf 1973).

Fe'i ganwyd yn Wrocław, yn fab i Nathan Klemperer o Fohemia.  Cafodd ei addysg yn Dr. Hoch’s Konservatorium – Musikakademie yn Frankfurt am Main.

Categori:Cyfansoddwyr Almaenig
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1973
Adriana Esteves

Actores o Frasil yw **Adriana Esteves Agostinho Brichta** (ganwyd 15 Rhagfyr 1969 yn Rio de Janeiro).

## Teledu
## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Y Blaid Lafur Sosialaidd (DU)

Mae'r **Blaid Lafur Sosialaidd** (SLP) yn blaid wleidyddol sosialaidd yn y Deyrnas Unedig. Cafodd y blaid ei sefydlu ym 1996 o dan arweinyddiaeth cyn arweinydd undeb y glowyr Arthur Scargill.

Categori:Y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1996
Der Steppenwolf

Degfed nofel yr awdur Almaeneg Herman Hesse yw ***Steppenwolf*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1927 ac a gyfieithwyd i'r Saesneg yn 1929. Cyfuna elfennau hunangofiannol a seicodreiddiol. Mae'r nofel yn adlewyrchu argyfwng dwfn ym myd ysbrydol Hesse yn yr 1920au. Mae'n gofiadwy am ei phortread o'r hollt yn ei phrif gymeriad rhwng ei ddynoliaeth ac ymladdgarwch y blaidd. Daeth yn glasur rhyngwladol maes o law, er i Hesse fynnu nad oedd y rhan fwyaf o bobl wedi'i deall.

## Crynodeb
Cyflwynir y llyfr fel llawysgrif a ysgrifennwyd gan ei brif gymeriad, dyn canol-oed o'r enw Harry Haller, sy'n ei adael i gyfaill a gyfarfu ar hap, sef mab ei letywraig. Teitl y llyfr 'go iawn' yw *Cofnodion Harry Haller (Am Wallgofddynion yn Unig)*.

Ar ddechrau'r nofel, llethir Harry Haller gan ei anallu i fyw mewn cytgord â'r byd arferol a phobl gyffredin, normal; yn benodol, y gymdeithas benchwiban *bourgeois*. Yn ei grwydro digyfeiriad o amgylch y ddinas, daw ar draws dyn yn cario hysbyseb am Theatr Hudol, sy'n rhoi llyfr iddo, *Traethawd ar y Steppenwolf*. Mae'r traethawd, sy'n cael ei adrodd yn ei gyfanrwydd yn y llyfr wrth i Harry ei ddarllen, yn annerch Harry'n uniongyrchol ac yn ei daro gyda'i fanylder. Mae'n ymgom dyn sy'n credu fod ganddo ddwy natur wahanol: un gwâr ac ysbrydol (dyn) a'r llall, yn isel ac anifeiliadd, *blaidd y paith*. Rhwygir y dyn hwn gan frwydr anorchfygol y ddwy natur wahanol, am ei fod yn methu gweld tu hwnt i'r naill natur na'r llall, a thu hwnt i'w hunan a'r modd y crëir y ddwy natur ganddo ef ei hunan. Eglura'r traethawd natur amlweddog enaid pob dyn, ond mae Harry'n methu, neu yn amharod i ddeall hyn. Ond, dywed y traethawd hefyd y gall ef fod yn fawreddog, yn un o'r *Anfeidrolion*.

Ar hap, mae Harry'n cyfarfod â'r dyn a roes y llyfr iddo ar ôl i'r dyn hwnnw newydd mynychu angladd. Gofynna am y Theatr Hudol ac etyb y dyn 'nid yw'r Theatr i bawb'. Pan fo Harry'n gofyn am ragor o wybodaeth, argymhella'r dyn neuadd ddawnsio leol, sy'n siomi Harry.

Wrth i Harry ddychwelyd o'r angladd, mae'n cwrdd â hen ffrind academaidd a arferai drafod mytholeg Ddwyreiniol gydag ef, ac sydd yna'n gwahodd Harry i'w dŷ. Yno, caiff ei gythruddo gan feddylfryd cenedlaetholgar ei ffrind, sy'n beirniadu erthygl a ysgrifennodd Harry. Mae Harry'n wedyn yn sarhau'r dyn a'i wraig trwy feirniadu, yn ei dro, llun y wraig o Goethe, sy'n llawer rhy sentimental i Harry, sydd yn datgan eo bod yn tramgwyddo gwir athrylith Goethe. Mae'r digwyddiad hwn yn argyhoeddi Harry ei fod ef, ac y bydd am byth, yn ddieithryn i gymdeithas.

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 1927
Categori:Nofelau Almaeneg o'r Swistir
Murilo Benício

Actor o Frasil yw **Murilo Benício Ribeiro** (ganwyd 13 Gorffennaf 1972 yn Niterói).

## Teledu
* 2012 – *Avenida Brasil* ... Tufão (Jorge Araújo)
* 2010 – *Ti Ti Ti* ... Ariclenes Martins / Victor Valentim	
* 2009 – *Força-Tarefa* ... Lt. Wilson
* 2008 – *A Favorita* ... Dodi (Eduardo Gentil)
* 2006 – *Pé na Jaca* ... Arthur Fortuna (Tutu)
* 2005 – *Os Amadores* ... Guilherme 
* 2005 – *América* ... Sebastião da Silva Higino (Tião)
* 2003 – *Chocolate com Pimenta* ... Danilo Rodrigues Albuquerque
* 2001 – *O Clone* ... Diogo Ferraz / Lucas Ferraz / Léo (Leandro Edvaldo)
* 2001 – *Brava Gente* ... *A Coleira do Cão* – Delegado Vilela
* 2001 – *Os Normais* ... episode: *Todos São Normais* – Tato
* 2000 – *Esplendor* ... Cristóvão Rocha
* 1999 – *Você Decide* ... episodes: *Plano B*, *O Terceiro Homem*
* 1998 – *Meu Bem Querer* ... Antônio Mourão Ferreira de Souza
* 1997 – *Por Amor* ... Leonardo Barros Mota
* 1997 – *A Comédia da Vida Privada* (episode: *Anchietanos*) ... Chico
* 1997 – *A Justiceira* ... Juninho
* 1996 – *Vira-lata* ... Bráulio Vianna / Dráuzio
* 1995 – *Irmãos Coragem* ... Juca Cipó
* 1995 – *A Comédia da Vida Privada* (episode: *Mãe é Mãe*) ... Marco Antônio
* 1993 – *Fera Ferida* ... Fabrício

Categori:Actorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pobl o Niterói
Débora Falabella

Actores o Frasil yw **Débora Lima Falabella** (ganwyd 22 Chwefror 1979 yn Belo Horizonte).

## Teledu
* 1998: *Malhação*
* 2001: *Um Anjo Caiu do Céu*
* 2001: *O Clone*
* 2003: *Agora É que São Elas*
* 2004: *Um Só Coração*
* 2004: *Senhora do Destino*
* 2006: *JK*
* 2006: *Sinhá Moça*
* 2007: *Duas Caras*
* 2010: *Escrito nas Estrelas*
* 2011: *Ti Ti Ti*
* 2011: *A Mulher Invisível*
* 2012: *Avenida Brasil*
* 2017: *A Força do Querer*

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Pobl o Belo Horizonte
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ffrisiaid

Pobl Germanaidd sy'n byw yn ardal hanesyddol Ffrisia ac sy'n siarad Ffriseg yw'r **Ffrisiaid**. Heddiw, lleolir Ffrisia yng ngogledd ddwyrain yr Iseldiroedd a gogledd orllewin yr Almaen ar lannau Geneufor yr Almaen.

Gellir ystyried "De âlde Friezen" yn anthem genedlaethol y Ffrisiaid.

## Hanes 
bawd|chwith|Lleoliad y Ffrisiaid o fewn Gorllewin Ewrop ar gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig yn 476 OC

Roedd y Ffrisiaid cyntaf yn byw ar hyd yr arfordir isel ger Môr y Gogledd rhwng aber Afon Rhein yn yr Iseldiroedd ac Afon Ems yn yr Almaen, ac yn Ynysoedd Ffrisia ger arfordiroedd yr Almaen a Denmarc. Ceir y cofnod cynharaf ohonynt yn y 1g. Roeddent yn bobl forwrol, môr-ladron a masnachwyr, ac yn cadw gwartheg. Adeiladant aneddiadau ar dwmpathau gwneud (Hen Ffriseg: *terp*; lluosog: *terpen*) i warchod rhag llifogydd. Buont hefyd yn adnabyddus am fedrusrwydd ymladd a'u ffyrnigrwydd ar faes y gad, a chawsant eu recriwtio i fyddin y Ffranciaid i frwydro'n erbyn yr Afariaid a'r Slafiaid yng Nghanolbarth Ewrop a'r Lombardiaid yng ngogledd yr Eidal. Yn sgil marwolaeth Siarlymaen yn 814, dirywiodd yr amddiffynfeydd a'r gwarchodluoedd a sefydlwyd ganddo i amddiffyn arfordiroedd ac ynysoedd y gogledd, a bu'r Ffrisiaid yn brwydro ysbeilwyr  Llychlynnaidd yn y 9g. Rheolwyd tiroedd y Ffrisiaid gan frenhinoedd Denmarc o 840 i 885. Llofruddiwyd Godfrid, Dug Ffrisia yn 885, ac yn nechrau'r 10g daeth Ffrisia yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig ond yn meddu ar rywfaint o ymreolaeth.

Yn yr 11g dechreuodd y Ffrisiaid codi morgloddiau i amddiffyn eu hiseldiroedd rhag y môr. Brwydrodd y Ffrisiaid yn erbyn yr Holandwyr yn y 12g a'r 13g cyn uno'r tiriogaethau. Yn yr 16g ymunodd y Ffrisiaid Gorllewinol â'r Iseldirwyr yn y Gwrthryfel Iseldiraidd yn erbyn Habsbwrgiaid Sbaen, a daethant yn rhan o Weriniaeth yr Iseldiroedd (neu Daleithiau Unedig yr Iseldiroedd). Daeth y Ffrisiaid Dwyreiniol a'r Ffrisiaid Gogleddol dan reolaeth Prwsia yn y 18g a'r 19g, ac heddiw maent yn rhan o'r Almaen. Cadwodd y Ffrisiaid eu hunaniaeth ar wahân hyd ddiwedd y 19g, ond heddiw maent wedi cymhathu'n gryf â'r Iseldirwyr a'r Almaenwyr. Yr iaith Ffriseg yw'r brif nodwedd sy'n parhau i nodi hunaniaeth y Ffrisiaid.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ffrisia
Categori:Grwpiau ethnig yn yr Almaen
Categori:Grwpiau ethnig yn yr Iseldiroedd
Categori:Pobloedd Germanaidd
Eliane Giardini

Actores o Frasil yw **Eliane Teresinha Giardini** (ganwyd 20 Hydref 1952 yn Sorocaba).

## Teledu
* Ninho da Serpente (as Lídia)
* Campeão (as Cristina)
* Vida Roubada (as Hilda)
* Meus Filhos, Minha Vida
* Uma Esperança no Ar (as Débora)
* Helena (as Joana)
* Caso Verdade
* Desejo (as Lucinda)
* Felicidade (as Isaura)
* Renascer (as Dona Patroa/Yolanda)
* Incidente em Antares (as Eleutéria)
* A Comédia da Vida Privada (as Helena)
* Irmãos Coragem (as Estela)
* Engraçadinha (as Maria Aparecida)
* Você Decide
* Explode Coração (as Lola)
* A Indomada (as Santa Maria)
* Você Decide (as Sílvia)
* Mulher (as Anita)
* Hilda Furacão (as Berta)
* Torre de Babel (as Wandona)
* Andando nas Nuvens (as Janete)
* Você Decide (as Ana)
* O Belo e As Feras (as Ludmila)
* Zorra Total (as Maria Rosa)
* Zorra Total (as Roxana)
* Os Maias (as The Countess of Gouvarinho)
* Os Normais (as Marta)
* O Clone (as Nazira Rachid)
* A Casa das Sete Mulheres (as Caetana)
* Um Só Coração (as Tarsila do Amaral)
* América (as Neuta)
* JK (as Tarsila do Amaral)
* Cobras & Lagartos (as Eva/Esmeralda)
* Eterna Magia (as Pérola)
* Capitu (as Dona Glória Santiago)
* Caminho das Índias (as Indira Ananda)
* Tempos Modernos (as Hélia Pimenta)
* Afinal, o Que Querem as Mulheres? (as Profª Noemi)
* Lara com Z (as Sandra Heibert)
* Avenida Brasil (as Muricy Araújo)
* Amor à Vida (as Ordália Aparecida dos Santos Araújo)
* O Outro Lado do Paraíso (as Nádia Barros)

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Bolwyn a'r Dyn Eira Cas

Nofel gynta'r awdures, y dramodydd a'r gantores Gymraeg, Gwyneth Glyn yw '''Bolwyn a'r Dyn Eira Cas'''. Cafodd ei chyhoeddi gan Gwasg Carreg Gwalch, mis Tachwedd 2000. Mae'n rhan o gyfres *Bolwyn y Dyn Eira*, ynghyd â *Bolwyn yn y Sioe Nadolig*.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Categori:Nofelau 2000
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc‎
Alain Resnais

Cyfarwyddwr ffilm o Ffrainc oedd **Alain Resnais** (3 Mehefin 1922 – 1 Mawrth 2014).

Fe'i ganwyd yng Gwened, yn fab i gemegydd.  Cafodd ei addysgu yn yr Institut des hautes études cinématographiques (IDHEC). Priododd Florence Malraux, ferch André Malraux, ym 1969.

## Ffilmiau
* *Visite à Lucien Coutaud* (1947)
* *Visite à Hans Hartung* (1947)
* *Visite à Félix Labisse* (1947)
* *Visite à César Doméla* (1947)
* ''Portrait d'Henri Goetz* (1947)
* *Van Gogh* (16mm) (1947)
* *Journée naturelle* (*Visite à Max Ernst*) (1947)
* *La Bague* (1947)
* *L'Alcool tue* (1947) 
* *Le Lait Nestlé* (1947)
* *Châteaux de France* (1948)
* *Van Gogh* (1948)
* *Malfray* (1948)
* *Gauguin* (1950)
* *Guernica* (1950)
* *Pictura: An Adventure in Art* (1951)
* *Les statues meurent aussi* (1953)
* *Nuit et brouillard* (1955)
* *Toute la mémoire du monde* (1956)
* *Le Mystère de l'atelier quinze* (1957)
* *Le chant du Styrène* (1958)
* *Hiroshima mon amour* (1959)
* *L'Année dernière à Marienbad* (1961)
* *Muriel, ou le Temps d'un retour* (1963)
* *La guerre est finie* (1966)
* *Loin du Vietnam* (1967)
* *Je t'aime, je t'aime* (1968)
* *L'An 01* (1973) (New York scenes)
* *Stavisky* (1974)
* *Providence* (1977)
* *Mon oncle d'Amérique*(1980)
* *La vie est un roman* (1983)
* *L'Amour à mort* (1984)
* *Mélo* (1986)
* *I Want to Go Home* (1989)
* *Contre l'oubli* (1991)
* *Smoking/No Smoking* (1993)
* *On connaît la chanson* (1997)
* *Pas sur la bouche* (2003)
* *Cœurs* (2006)
* *Les Herbes folles* (2009)
* *Vous n'avez encore rien vu* (2012)
* *Aimer, boire et chanter'' (2013)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2014
Cantorion o Fri: Ar Lwyfan y Byd

Casgliad o bortreadau gan Alun Guy yw ***Cantorion o Fri: Ar Lwyfan y Byd***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o bortreadau o chwech o gantorion Cymreig a lwyddodd ar y llwyfan byd- eang, sef Stuart Burrows, Rebecca Evans, Katherine Jenkins, Gwyn Hughes Jones, Rhys Meirion a Bryn Terfel.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Alexandre Borges

Actor o Frasil yw **Alexandre Borges Correia** (ganwyd 23 Chwefror 1966 yn Santos).

## Teledu
* 1993 - *Guerra sem Fim*.... Cacau
* 1994 - *Incidente em Antares*.... Padre Pedro Paulo
* 1995 - *Engraçadinha... Seus Amores e Seus Pecados*.... Luís Cláudio 
* 1995 - *A Próxima Vítima*.... Bruno Biondi
* 1996 - *Quem É Você?*.... Afonso
* 1997 - *Joana e Marcelo, Amor à Primeira Vista*.... Marcelo
* 1997 - *Zazá*.... Solano Dumont
* 1998 - *Torre de Babel*.... Ronaldo Mendes
* 1998 - *Pecado Capital*.... Nélio Porto Rico
* 1999 - *Joana e Marcelo, Amor que Fica*.... Marcelo
* 1999 - *Mulher*.... João Pedro
* 2000 - *A Muralha*.... Dom Guilherme Shetz
* 2000 - *Laços de Família*.... Danilo Albuquerque
* 2001 - *As Filhas da Mãe*.... Leonardo Brandão
* 2002 - *Joana e Marcelo, Amor (Quase) Perfeito*.... Marcelo
* 2002 - *O Beijo do Vampiro*.... Rodrigo
* 2003 - *Celebridade*.... Cristiano Reis
* 2004 - *O Pequeno Alquimista*.... Aderbal
* 2004 - *A Diarista.... Calígua
* 2005 - *Belíssima*.... Alberto Sabatini
* 2007 - *Amazônia, de Galvez a Chico Mendes*.... Plácido de Castro
* 2007 - *Desejo Proibido*.... Dr. Escobar
* 2008 - *Três Irmãs*.... Artur Áquila
* 2009 - *Caminho das Índias*.... Raul Cadore / Humberto Cunha
* 2010 - *Ti Ti Ti*.... Jacques Leclair / André Spina
* 2012 - *Avenida Brasil*.... Cadinho (Carlos Eduardo de Sousa Queirós/Dudu)
*2013 - *Além do Horizonte''... Tomás

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Pobl o Santos
Mr Huw

Artist cerddorol o Chwilog, Gwynedd, yw **Mr Huw**. Ei enw iawn yw Huw Owen ac mae'n gyn-aelod o'r grŵp Kentucky AFC.

Yn ôl un fersiwn o'i bio, "ffurfiwyd" Mr Huw yn 2005 wedi i Huw gyfarfod ei hun pan ddaeth dau fydysawd cyfochrog at ei gilydd un diwrnod wrth iddo fynd â photeli i'w hailgylchu ym maes parcio Co-op Porthmadog.

Mae eu halbwm Gogleddwyr Budur, ei gyntaf i gynnwys caneuon yn Saesneg, yn gynhyrchiad ei hun ac wedi ei ryddhau fel lawrlwythiad am ddim drwy ei gwefan.

## Discograffiaeth
* *Hud a Lleth* (2009, Copa, COPA CD006)
:1. *Hunanladdiad*; 2. *Pethau Bach*; 3. *Ffrind Gora Marw*; 4. *Ofn Bod Ofn*; 5. *Y Dyn, Y Chwedl*; 6. *Mi Nath i Chdi Betha Drwg*; 7. *Canibals a Rhyw*; 8. *Esgyrn Glan*; 9. *Ar Dân*; 10. *Stori Drist*; 11. *Nid Menyn yw Popeth Melyn*; 12. *Hud a Llefrith*
* *Llond Lle o Hŵrs a Lladron* (2007, Copa, COPA CD001)
:1. *Cyflwyniad*; 2. *Ni Gyd*; 3. *Llond Lle o Hŵrs a Lladron*; 4. *Gwyneb Dod*; 5. *Sgwd dy Bres*; 6. ''Twyllo'r Twyllwr*; 7. *Cyffur Iau*; 8. *Morgi Mawr Gwyn*; 9. *Pwdi Hwn*; 10. *Tanllwyth o Dân*; 11. *Twll Gogoniant*; 12. *Artist Solo*; 13. *Gwaed Lif*; 14. *Dewch Blant*
* *Ffrind Gora Marw* (2009, Copa, COPA LL008)
* *Gogleddwyr Budur / Dirty North Walians* (2012, Mr Huw)
:1. *Departure Track*; 2. *Y Lleisiau*; 3. *Pawb di Trio*; 4. *Desperate and Bored*; 5. *Mid-album Crisis*; 6. *Can you Feel My Soul?*; 7. *Creaduriaid Byw*; 8. *Everything We Do*; 9. *Can You Feel My Soul? (Draenog Remix)*
* *EP i’r Afiechydon* (2012)
:1. *Y Ferch Dryloyw*; 2. *Y Frwydyr Gyson Rhwng Fi a Fi Fy Hun*; 3. *Cân i’r Afiechydon*; 4. *Vacuum*
* *Cariad Afiach* (2013, Recordiau Cau Gwyn)
:1. *Cariad Afiach*; 2. *Cerrig Beddi*; 3. *Cyfrinachol*; 4. *Glyfeirio*; 5. *Does na’m Duw*; 6. *Y Duwch Sydd*; 7.*Ein Budreddi*; 8.*Cym Olwg Cyn Gollwng*; 9. *Os Na Cariad Ydi Hyn*; 10. *Yn Eu Nefol Ffyrdd''

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*www.mrhuw.com 

Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Cerddorion o Gymru
Diogi a Chynhyrfu

Cyfrol o storïau byrion gan Sioned Puw Rowlands yw ***Diogi a Chynhyrfu***.
Urdd Gobaith Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o storïau byrion a enillodd i'w hawdur y Fedal Lenyddiaeth yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Bro Maelor, 1996. Ceir yma hefyd sylwadau'r beirniaid ar gynnyrch y gystadleuaeth.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Categori:Urdd Gobaith Cymru
Ifor Rees (awdur)

Awdur, cyfansoddwr, golygydd, cynhyrchydd a phregethwr oedd **Ifor Rees** (1 Mawrth 1921 – 27 Chwefror 2004). Fe'i ganwyd yn 1921 yn Glasgow lle roedd ei dad yn gweithio fel saer ym mhorthladdoedd y ddinas yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Dychwelodd ei deulu i Fynydd-bach, Abertawe pan oedd yn ifanc iawn. Cafodd ei addysg gynnar yn Ysgol Tirdeunaw, ac yna Ysgol Ramadeg Abertawe a Choleg y Brifysgol Abertawe lle graddiodd gydag anrhydedd yn y Gymraeg. Yna, aeth yn bregethwr ar ôl mynychu’r Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin.

Ymunodd â’r BBC ym 1957 ym Mangor fel cynhyrchydd radio cyn cynhyrchu a chyflwyno rhaglen newyddion *Heddiw* cyn gweithio ar  raglenni am wledydd eraill lle bu’n arloesi yn y maes. Ar ôl gadael y BBC ym 1981, ffurfiodd gwmni cynhyrchu annibynnol ‘Ffilmiau’r Garth’ gyda’i wraig, Joan, gan adrodd hanesion nifer o wledydd gan gynnwys Groeg, Twrci, Denmarc a Dwyrain yr Almaen. Bu hefyd yn olrhain hanes O. M. Edwards mewn rhaglen a ffilmiwyd ar ynys Cyprus.

Roedd hefyd yn olygydd a chyhoeddodd nifer o gyfrolau. Ffurfiodd ddeuawd ysgafn gyda'i gyfaill Dafydd Evans. Ef oedd cyfansoddwr ac awdur y gân "Dros y Mynydd Du o Frynaman".

Derbyniodd radd MA er anrhydedd yn 1996 am ei waith. Bu farw'n 2004 yn 82 oed.

## Llyfryddiaeth 
**Peidiwch â Sôn*, (1973)
**Dilyn Afon*, (1977)
**Crwydro Clawdd Offa*, (1979)
**Bro a Bywyd: T.H. Parry Williams*, (1981)
**Bro a Bywyd Cynan*, (1982)
**Gwgwrus*, (1983)
**Ar Glawr*, (1983)
**Siwrneio*, (1990)
*''Dŵr o Ffynnon Felin Bach', (1995)
**Bro a Bywyd: Gwŷr Llên Cwm Tawe*, (1995)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Glasgow
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol yr Esgob Gore
Categori:Pregethwyr o Gymru
Gwenddydd

Nofel gan Jerry Hunter yw ***Gwenddydd***.
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel arobryn cystadleuaeth Medal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010.
Ceir yn y nofel hon stori ddirdynnol am berthynas milwr o frawd a'i nyrs o chwaer, ac erchylltra'u profiadau yng nghyfnod yr Ail Ryfel Byd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfrolau'r Fedal Ryddiaith
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Nofelau 2010
Categori:Nofelau Cymraeg
Mynydda (Cyfrol)

Llawlyfr swyddogol ar gyfer y cynlluniau Arweinwyr Mynydda ac Arweinwyr Grwpiau Cerdded gan Steve Long yw ***Mynydda (Cyfrol)***. 

Ymddiriedolaeth Hyfforddiant Mynydd DU a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Dyma lawlyfr swyddogol ar gyfer y cynlluniau Arweinwyr Mynydda ac Arweinwyr Grwpiau Cerdded, mae'n llawn o wybodaeth a thechnegau hanfodol. Rhennir y llyfr yn dair rhan - mynd o gwmpas ar y mynydd, cynefin y mynydd, a rheoli grwpiau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cerdded

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Mike Knowles – O Fôr i Fôr Sy'n Ateb

Casgliad o baentiadau a lluniau a wnaed gan Mike Knowles yw '''''O Fôr i Fôr Sy'n Ateb / From Sea to Answering Sea'''''. 
Oriel Mostyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o baentiadau a lluniau a wnaed gan Mike Knowles dros y naw mlynedd ar hugain diwethaf. Yn cynnwys 14 llun lliw llawn a 3 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Mynyddoedd Eryri

Llawlyfr celf ar rai fynyddoedd uchaf Cymru gan Rob Piercy yw ***Mynyddoedd Eryri***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o dirluniau mynydd yr artist, gyda dyfyniadau o'i ddyddiaduron dyluniadu, manion techneg, bywgraffiad, yn ogystal â chyflwyniad gan Gerallt Pennant. Cyfrol ddwyieithog, lliw llawn drwyddi.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Nant Gwrtheyrn; Y Swyngyfaredd

Cyfrol ar adfeddiannu Nant Gwrtheyrn gan Glyn Davies yw ***Nant Gwrtheyrn: Y Swyngyfaredd / The Enchantment***. 
Ffotograffiaeth Glyn Davies a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
I Glyn Davies, roedd cwm coll Nant Gwrtheyrn yn lle o atgofion rhyfeddol plentyndod. Yna, cwrddodd â'r Dr Carl Clowes, dyn yr oedd ei waith yn y 1970au wedi helpu i droi'r pentref gwag, a oedd gynt yn gartref i weithwyr chwareli ithfaen, yn ganolfan ar gyfer dysgwyr Cymraeg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Nôl i'r Gegin gyda Gareth

Casgliad o rysetiau gan Gareth Richards    yw '''''Nôl i'r Gegin gyda Gareth'''*. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Dilyniant i *Yn y Gegin gyda Gareth'' sy'n cynnwys bwydlen i'r flwyddyn gyfan; mae'r ryseitiau dwyieithog yn dilyn y tymhorau, e.e. prydau ar gyfer Santes Dwynwen, Dydd Gŵyl Dewi Sant, y Pasg, barbeciw, Calan Gaeaf, a danteithion y Nadolig.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am fwyd a diod yng Nghymru
Categori:Llyfrau bwyd a diod Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
O Fan i Van

Cyfrol ar garafanio gan Bleddyn Jones yw ***O Fan i Van***. 
Cyhoeddwyd y gyfrol yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyflwyniad i garafanio.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau
Categori:Llyfrau Cymreig 1992
O Gawl i Gawl 1

Casgliad o dros drigain o risetiau gan Heulwen Gruffydd yw ***O Gawl i Gawl 1***. 

Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1983. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Coginio
Categori:Llyfrau Cymreig 1983
O Bortmeirion i Benllŷn

Casgliad deniadol o dros 50 o risetiau gan Melfyn Thomas yw ***O Bortmeirion i Benllŷn***. 
*Hafan Publications* a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o dros 50 o risetiau a baratowyd gan gogydd sydd wedi teithio'n helaeth ac sy'n llais ac wyneb cyfarwydd ar radio a theledu yng Nghymru. 16 ffotograff lliw. Fersiwn Saesneg ar gael.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am fwyd a diod yng Nghymru
Categori:Llyfrau am Wynedd
Categori:Llyfrau bwyd a diod Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
O Gwrw i Gestyll

Casgliad o bytiau o wybodaeth yn ymwneud â Chymru gan Dafydd Meirion yw ***O Gwrw i Gestyll***. 
Llyfrau Llais a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o bytiau o wybodaeth yn ymwneud â Chymru, wedi'u gosod yn nhrefn yr wyddor. Cyfrol ysgafn ei naws sy'n cynnig pob math o ffeithiau am y wlad, ei phobl a'i thraddodiadau - megis Bara Brith, Corau Meibion, Dylan Thomas, Meibion Glyndwr, a'r Wyddfa.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hamdden
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
O dan yr Ymbarel a Chaneuon Eraill

Chwech o ganeuon gan Gerallt Richards gan Gerallt Richards yw ***O dan yr Ymbarel a Chaneuon Eraill***. 
Stiwdio Gerdd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1979. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Chwech o ganeuon gan Gerallt Richards, yn cynnwys 'Wyt ti'n Cofio'r Felin Fach' a 'Cân y Cloc'.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1979
Paentio'r Ddraig

Casgliad o 49 o ddelweddau lliw dros 40 o artistiaid Cymru gan Anthony Jones    yw '''''Paentio'r Ddraig'''''. 
Llyfrau Amgueddfa Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Mae'r casgliad hwn yn adlewyrchu a dathlu cyfoeth ac amrywiaeth gwaith celf dros 40 o artistiaid Cymru mewn sawl cyfrwng o'r 16eg hyd yr 20g, yn cynnwys paentiadau a cherfluniau adnabyddus a newydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Portreadau'r Faner 3

Casgliad o bortreadau ugain o lenorion cyfoes gan Marged Pritchard yw '''''Portreadau'r Faner 3'''''. 

Gwasg y Sir a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1976. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Y drydedd gyfrol o Bortreadau'r Faner yn cynnwys disgrifiad o fywyd a gwaith ugain o lenorion cyfoes.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1976
Pengelli (Cyfrol)

Cyfrol ar y gyfres deledu gan Gareth F. Williams yw ***Pengelli***. 
Hughes a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn rhoi manylion cefndirol am y gyfres deledu o'r un enw, ac am gymeriadau'r stori a'r rhai sy'n eu hactio.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Teledu yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Pobol y Cwm - Yr 21 Mlynedd Cyntaf

Cyfrol yn dathlu 21 mlynedd y ddrama gyfres deledu boblogaid gan William Gwyn yw ***Pobol y Cwm - Yr 21 Mlynedd Cyntaf***.
Hughes a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn dathlu 21 mlynedd y ddrama gyfres deledu ac yn rhoi hanes y cymeriadau a'r actorion a braslun o'r stori drwy'r blynyddoedd. Ffotograffau lliw a du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Teledu yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Plu Stiniog

Casgliad o blu pysgota ardal Stiniog gan Emrys Evans (Manod) yw ***Plu Stiniog***. 
Cyhoeddwyd y gyfrol yn y Gymraeg yn 2009 gan Gwasg Gomer.
Cyhoeddwyd argraffiad dwyieithog, **Plu Stiniog / Trout Flies for North Wales**, yn 2010 gan Coch-y-Bonddu Books. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol sy'n cynnwys 133 o luniau lliwgar ynghyd â manylion patrymau traddodiadol pysgotwyr y cylch. Yn ogystal, ceir cyflwyniad gan yr awdur ei hun. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Prydau Pum Peth

Casgliad newydd o ryseitiau gan Gareth Richards yw ***Prydau Pum Peth***. 

Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ryseitiau dwyieithog sy'n defnyddio pum cynhwysyn, wedi'u creu gan y cogydd  o Lanbedr Pont Steffan, Gareth Richards.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Coginio
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Pwytho Pennill

Ail gyfrol yr awdures ar greu sampleri gan Joyce F. Jones yw ***Pwytho Pennill***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Ail gyfrol yr awdures ar greu sampleri, yn cynnwys cyfarwyddiadau eglur, siartiau manwl a lluniau lliw o'r gwaith gorffenedig. Chwaer gyfrol i Sampleri Cymreig. Dau ar bymtheg o luniau lliw a thros ddeg ar hugain o ddarluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Portreadau (Cyfrol)

Cyfrol o 39 o bortreadau olew gan yr artist David Griffiths gan David Griffiths yw ***Portreadau (Cyfrol)***. 

Llyfrgell Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o 39 o bortreadau olew gan yr artist David Griffiths o amrywiol wyr a gwragedd o Gymru neu sydd â chysylltiad gwaith â Chymru, gyda bywgraffiad dwyieithog gan Rian Evans.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Rygbi - Calon y Gymuned

120 o ffotograffau yn dathlu dylanwad rygbi ar gymunedau trwy Gymru gan  Geraint Cunnick (Golygydd) yw ***Rygbi Calon y Gymuned / Rugby: Heart of the Community***.
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Lluniau dogfennol o chwaraewyr, cefnogwyr a gwirfoddolwyr yn mwynhau gêm genedlaethol Cymru gan ddarlunio sut mae rygbi'n effeithio ar wahanol elfennau o'r gymuned.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon yng Nghymru‎
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Llyfrau am rygbi
Sampleri Cymreig: Hanes, Technegau, Enghreifftiau

Llawlyfr ymarferol ar hanes a thechnegau brodwaith gan Joyce F. Jones yw ***Sampleri Cymreig: Hanes, Technegau, Enghreifftiau***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llawlyfr ymarferol ar hanes a thechnegau brodwaith sy'n cynnwys nifer fawr o batrymau a delweddau Cymreig y gellir eu dilyn ynghyd ag enghreifftiau o sampleri gorffenedig mewn lliw llawn. Cyhoeddwyd gyntaf ym 1993.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Sgorio (Cyfrol)

Cyfrol ar y rhaglen bêl-droed gan Emyr Davies yw ***Sgorio***. 

Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:BBC Cymru
Categori:Llyfrau am chwaraeon yng Nghymru‎
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Sgymraeg

Casgliad o ffotograffau o arwyddion yn bennaf, sy'n dangos enghreifftiau o gyfieithu ar ei waethaf gan  Meleri Wyn James (Golygydd) yw ***Sgymraeg***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr hiwmor maint poced. Dyma gasgliad o ffotograffau o arwyddion yn bennaf, sy'n dangos enghreifftiau o gyfieithu gwael.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

* Jargon
* Creol
* Pijin
* Slang

## Cyfeiriadau
Categori:Ffotograffau

Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Cymry Man U

Cyfrol ar rai chwaraewyr pêl-droed Manchester United gan Gwyn Jenkins yw ***Cymry Man U***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Teitl yn y gyfres o gyfrolau byr a chyflym Stori Sydyn. Bu clwb pêl-droed Manchester United yn ddibynnol iawn ar gyfraniadau Cymry ar hyd y blynyddoedd, o Billy Meredith, Jimmy Murphy, Mark Hughes a Ryan Giggs.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Sunny Spells

Cyfrol sy'n cofnodi cyfnod pwysig yng ngyrfa'r arlunydd Emrys Williams gan Emrys Williams   Siân Edwards yw ***Sunny Spells***. 
Oriel Mostyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr yn cynnwys dros 30 o luniau lliw llawn i gyd-fynd â'i arddangosfa o'r un enw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru‎
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Tair Dawns o Nantgarw

Casgliad o dair dawns draddodiadol o Sir Forgannwg gan W.S. Gwynn Williams (Golygydd) yw ***Tair Dawns o Nantgarw***. 

Cwmni Cyhoeddi Gwynn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1983. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cerddoriaeth a chyfarwyddiadau Saesneg ar gyfer tair dawns draddodiadol o Sir Forgannwg, 'Dawns Blodau Nantgarw', 'Dawns Gŵyl Ifan' a 'Rali Twm Siôn'.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns werin yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1983
Thomas Jones 1742-1803

Dathliad darluniadol lliw cyfoethog o fywyd a gwaith yr arlunydd Thomas Jones gan  Ann Sumner a Greg Smith (Golygyddion) yw ***Thomas Jones 1742-1803***. 
Llyfrau Amgueddfa Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dathliad darluniadol lliw o fywyd a gwaith Thomas Jones (1742-1803), artist a thirfeddiannwr o sir Faesyfed, gyda chyfraniadau gan arbenigwyr celf ar agweddau amrywiol ar ei yrfa.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Turner yng Nghymru

Dadansoddiad o waith yr arlunydd Seisnig J. M. W. Turner a'i berthynas â Chymru gan Andrew Wilton ac Elis Gwyn Jones yw ***Turner yng Nghymru***. 
Oriel Mostyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyhoeddiad i gyd-fynd ag arddangosfa o'i waith yn Oriel Mostyn, Llandudno a ffilm ddogfennol o waith Turner gan HTV. Yn cynnwys 25 o luniau lliw llawn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Watercolours (Cyfrol)

Casgliad o ddyluniadau a dyfrlliwiau yr arlunydd Bethan Huws yw ***Watercolours***. 
Oriel Mostyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ddyluniadau a dyfrlliwiau yr arlunydd Bethan Huws, gan gynnwys traethodau gan Josef Helfenstein, Julien Heynen a Ulrich Loock. Cyhoeddiad Cymraeg, Saesneg ac Almaeneg. Yn cynnwys 60 o luniau lliw-llawn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Ffenestri Agored

Argraffiad newydd o lawlyfr o weddïau ar amrywiol themâu gan Harri Parri a William Williams (Golygyddion)   yw ***Ffenestri Agored: Llawlyfr o Weddïau Cyfoes***. 

Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Adargraffiad o lawlyfr o weddïau ar amrywiol themâu, ynghyd â mynegai a chyfeiriadau ysgrythurol. Cyhoeddwyd gyntaf ym 1976.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
William Selwyn - Bardd y Brwsh Paent

Casgliad o luniau a thestun ar themâu yr arlunydd William Selwyn  yw ***William Selwyn - Bardd y Brwsh Paent***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Casgliad o luniau a thestun ar themâu yr arlunydd, yn cynnwys rhagarweiniad gan Kyffin Williams.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Twrio (Cyfrol)

Cyfrol ar gasglu creiriau o Gymru yw ***Twrio***. 
Hughes a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llawlyfr darluniadol ar gasglu creiriau o Gymru, yn cynnwys testun llawn gwybodaeth am lestri a chrochenwaith, celfi a ffigurynau, cwiltiau a llwyau caru, sampleri a mapiau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casglu
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Y Byd Mawr Crwn

Cyfrol o argraffiadau darlledwr a chefnogwr pêl-droed gan Dylan Llywelyn yw ***Y Byd Mawr Crwn***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o argraffiadau darlledwr a chefnogwr pêl-droed brwd sydd wedi teithio'n helaeth i sawl gwlad i wylio gêmau pêl-droed ac i gefnogi tîm cenedlaethol Cymru. 35 ffotograff du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon yng Nghymru‎
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Fel 'Na Mae

Casgliad ar lunio cerfluniau, paentiadau a ffilm gan Richard Deacon, Merlin James, Heather Morison a Ivan Morison Hannah Firth a Nia Roberts (Golygyddion) yw '''''Fel 'Na Mae / And So It Goes'''*. 
*Art Books International'' a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o gerfluniau, paentiadau a ffilm, gan rai sydd wedi ennill Gwobr Turner.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Casgliad Cymreig

Hanes darluniadol y diwydiant gwlân llewyrchus yn ne-orllewin Cymru gan Myra Mortlock yw ***Casgliad Cymreig***. 

Naturals a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae'r gyfrol yn cynnwys gwybodaeth am hanes y diwydiant tecstiliau yng Nghymru, nyddwyr a chynllunwyr y presennol a'u cynnyrch, gyda rhigymau Cymraeg achlysurol yn atgyfnerthu'r testun.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nyddu
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Tirluniau Môn

Casgliad o hoff ymatebion personol Glyn Davies i dirluniau Môn, gan Glyn Davies ei hun, yw ***Tirluniau Môn***. 

Ffotograffiaeth Glyn Davies a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o hoff ymatebion personol Glyn Davies i dirluniau Môn - y rhai sydd wedi'i ysbrydoli fwyaf, a hefyd y rhai a gafodd eu hedmygu a'u casglu fwyaf gan ei gwsmeriaid.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau am Ynys Môn
Categori:Llyfrau Cymreig 2007