Fianna Fáil

**Fianna Fáil – An Páirtí Poblachtánach** (Saesneg: **Fianna Fáil – The Republican Party**), y cyfeirir ati fel rheol fel **Fianna Fáil** ("Rhyfelwyr [Fianna] Iwerddon"), yw'r blaid wleidyddol fwyaf yng Ngweriniaeth Iwerddon ac Iwerddon gyfan gyda tua 55,000 o aelodau.

Fe'i sefydlwyd ym 1926 fel plaid radicalaidd weriniaethol ganol-chwith, ond erbyn heddiw mae hi'n blaid ganolaidd. Mae wedi dominyddu bywyd gwleidyddol Iwerddon ers y 1930au. Hi yw'r blaid fwyaf yn Dáil Éireann er 1932, ac mae hi wedi ffurfio'r llywodraeth saith o weithiau ers creu'r weriniaeth ym 1921: 1932–48, 1951–54, 1957–73, 1977–81, 82, 1987–94, ac o 1997 hyd heddiw. Yn nhermau tymhorau pleidiau mewn llywodraeth yng ngwledydd Ewrop, mae Fianna Fáil yn ail i Blaid Ddemocrataidd Sosialaidd Sweden yn unig. Micheál Martin yw ei harweinydd presennol.

Yn Senedd Ewrop, roedd Fianna Fáil yn aelod blaenllaw o'r grŵp Undeb dros Ewrop y Cenhedloedd, ond mae ei haelodaeth o'r grŵp gwleidyddol hwnnw wedi ennyn beirniadaeth o fewn ac y tu allan i'r blaid am fod gwerthoedd de-canol y grŵp hwnnw yn groes i werthoedd traddodiadol Fianna Fáil ei hun. Ymunodd Fianna Fáil â Chlymblaid y Rhyddfrydwyr a Democratiaid dros Ewrop yn 2009.

## Arweinwyr
*Éamon de Valera (1926–1959) -Ail Arlywydd Cyngor Gweithredol Saorstat Eireann, Taoiseach 1af a 3ydd Arlywydd Iwerddon
*Seán Lemass (1959–1966) - 3ydd Taoiseach
*Jack Lynch (1966–1979) - 4ydd Taoiseach
*Charles Haughey (1979–1992) - 6ed Taoiseach
*Albert Reynolds (1992–1994) - 8fed Taoiseach
*Bertie Ahern (1994–2008) - 10fed Taoiseach
*Brian Cowen (2008-2011) - 11fed Taoiseach
*Micheál Martin (2011-heddiw)

## Llyfryddiaeth 
*Joe Ambrose (2006) *Dan Breen and the IRA*, Douglas Village, Cork : Mercier Press, ISBN 1-85635-506-3
*Bruce Arnold (2001) *Jack Lynch: Hero in Crisis*, Dulyn : Merlin.  ISBN 1-903582-06-7
*Tim Pat Coogan (1993) *De Valera : long fellow, long shadow*, Llundain : Hutchinson, ISBN 0-09-175030-X
*Joe Joyce and Peter Murtagh (1983) *The Boss: Charles J. Haughey in government*, Swords, Dulyn : Poolbeg Press, ISBN 0-905169-69-7
*F.S.L. Lyons (1985) *Ireland Since the Famine*, Llundain : FontanaPress, ISBN 0-00-686005-2
*Dorothy McCardle (1968) *The Irish Republic. A documented chronicle of the Anglo-Irish conflict and the partitioning of Ireland, with a detailed account of the period 1916-1923, etc.*, ISBN 0-552-07862-X
*T. Ryle Dwyer (2001) *Nice fellow : a biography of Jack Lynch*, Cork : Mercier Press, ISBN 1-85635-368-0
*T. Ryle Dwyer (1999) *Short fellow : a biography of Charles J. Haughey*, Dulyn : Marino, ISBN 1-86023-100-4
*T. Ryle Dwyer, (1997) ''Fallen Idol : Haughey's controversial career*, Cork : Mercier Press, ISBN 1-85635-202-1
* Raymond Smith (1986) *Haughey and O'Malley : The quest for power*, Dulyn : Aherlow, ISBN 1-87013-800-7
*Tim Ryan (1994) *Albert Reynolds : the Longford leader : the unauthorised biography*, Dulyn : Blackwater Press, ISBN 0-86121-549-4
*Dick Walsh (1986) *The Party : inside the Fianna Fáil'', Dulyn : Gill & Macmillan, ISBN 0-7171-1446-5

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol y blaid

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngweriniaeth Iwerddon
Categori:Cenedlaetholdeb Gwyddelig
Categori:Sefydliadau 1926