open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
629

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
624 625 626 627 628 - **629** - 630 631 632 633 634 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn adennill Jerusalem oddi wrth Ymerodraeth Persia
* Brwydr Mu'tah; ymgyrch gyntaf y Mwslimiaid tu allan i Arabia, yn methu cipio'r tiriogaethau i'r dwyrain o Afon Iorddonen
* Brwydr Fid Eoin: Connad Cerr, brenin Dál Riata, yn cael ei orchfygu gan y Dál nAraidi dan Máel Caích.
* Yr Ymerawdwr Jomei yn dod i'r orsedd yn Japan.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Clotaire II, brenin y Ffranciaid
* Connad Cerr, brenin Dál Riata

Categori:629
John Cowper Powys

Nofelydd ac athronydd o Loegr a ymgartrefodd yng Nghymru yn y rhan olaf o'i oes oedd **John Cowper Powys** (8 Hydref 1872 - 17 Mehefin 1963). Clerigwr oedd ei dad a darddai o ardal Powys. Roedd ei fam yn perthyn i'r bardd Saesneg William Cowper, ble cafodd John Cowper ei enw canol. Fe oedd yr hynaf mewn teulu o 12 o blant ac roedd dau o'i frodyr, Llewelyn a Theodore, hefyd yn sgwennwyr.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**Wood and Stone* (1915)
**Rodmoor* (1916)
**After My Fashion* (ysgrifennwyd 1919, cyhoeddwyd 1980)
**Ducdame* (1925)
**Wolf Solent* (1929)
**A Glastonbury Romance* (1932)
**Weymouth Sands* (1934)
**Maiden Castle* (1936)
**Morwyn: or The Vengeance of God* (1937)
**Owen Glendower* [1941]
**Porius: A Romance of the Dark Ages* (1951); testun llawn 1995, 2007
**The Inmates* (1952)
**Atlantis* (1954)
**The Brazen Head* (1956)
**Up and Out* (1957)
**Homer and the Aether* (1959)
**All or Nothing* (1960)
**Real Wraiths* (1974)
**Two and Two* (1974)
**You and Me* (1975)

### Athroniaeth
**The Meaning of Culture* (1929)
**In Defense of Sensuality* (1930)
**A Philosophy of Solitude* (1933)
**The Art of Happiness* (1935)
**The Pleasures of Literature* (1938)
**The Art of Growing Old* (1944)
**In Spite of: A Philosophy for Everyone* (1953)

### Storiau
**The Owl, The Duck, and - Miss Rowe! Miss Rowe!* (1930)
**Romer Mowl and Other Stories* (1974)
**Three Fantasies* (1985)
**Abertackle*
**Cataclysm*
**Topsy-Turvy*

### Arall
**Odes and Other Poems* (1896)
*''Wolf's Bane* (cerddi, 1916)
**Suspended Judgements* (1916)
**Autobiography* (1934)
**Rabelais* (1948)
**Visions and Revisions* (1955)
**The War and Culture'' (1914)

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* The Powys Society
*"The Powys Review"  Casgliad o feirniadaethau ac erthyglau gan Belinda Humfrey (Gol)

Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Sherborne
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Corpus Christi, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Flaenau Ffestiniog
Categori:Pobl o Swydd Derby
Gorllewin Abertawe (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yng Nghymru yw **Gorllewin Abertawe**, sy'n danfon un cynrychiolydd i San Steffan.  yw Aelod Seneddol presennol yr etholaeth.

Yn 2024 cyhoeddwyd y bydd yr etholaeth yn cadw'i henw ond y caiff ei ffiniau eu newid, fel rhan o Adolygiad Cyfnodol 2023 o etholaethau San Steffan ac o dan argymhellion terfynol Mehefin 2023 y Comisiwn Ffiniau i Gymru ar gyfer etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2024.

## Ffiniau
O 2024 ymlaen bydd yr etholaeth yn cynnwys wardiau etholiadol Sgeti, Castell, De Cilâ, Gogledd Cilâ, Dyfnant, Uplands, Townhill, Cocyd a Mayals.

## Aelodau Seneddol 
* 1918 – 1923: Syr Alfred Mond (Ryddfrydol)
* 1923 – 1924: Howel Walter Samuel (Llafur)
* 1924 – 1929: Walter Runciman (Ryddfrydol)
* 1929 – 1931: Howel Walter Samuel (Llafur)
* 1931 – 1945: Syr Lewis Jones (Ryddfrydol Cenedlaethol)
* 1945 – 1959: Percy Morris (Llafur)
* 1959 – 1964: Hugh Rees (Ceidwadol)
* 1964 – 2010: Alan Williams (Llafur)
* 2010 – 2024: Geraint Davies (Llafur)
* 2024 - presennol Torsten Bell (Llafur)

## Etholiadau 
#### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
### Etholiadau yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au 
bawd|130px|Syr Alfred Mond

### Etholiadau yn y 1910au 
## Gweler hefyd
*Gorllewin Abertawe (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Abertawe
Categori:Sefydliadau 1918
Owen Glendower (nofel)

Nofel am Owain Glyn Dŵr yn yr iaith Saesneg gan John Cowper Powys, cyhoeddwyd 1940, yw ***Owen Glendower***.

Mae cymeriadau niferus y nofel yn cynnwys y Lolard "heretig" o Gymro, Gwallter Brut.

Dychwelodd Powys i Brydain o UDA yn 1934, gyda'i gariad Phyllis Playter, sy'n byw yn gyntaf yn Dorchester, Dorset, ac yno y dechreuodd *Castell Maiden*. Fodd bynnag, ym mis Gorffennaf, 1935 eu bod yn symud i bentref Corwen, Sir Ddinbych, Gogledd Cymru, yn hanesyddol yn rhan o Edeirnion neu Edeyrnion, hynafol cwmwd o canoloesol Cymru a oedd unwaith yn rhan o '' 'Teyrnas Powys' *, lle cwblhaodd *Castell Maiden* (1936). Mae hyn yn symud i wlad ei hynafiaid a arweinir Powys i ysgrifennu hyn, y cyntaf o ddau nofelau hanesyddol osodwyd yn y rhanbarth hwn o Gymru; y llall oedd *Porius* (1951). *Owen'', nawfed nofel Powys, yn adlewyrchu "ei synnwyr cynyddol o hyn y mae'n meddwl fel ei etifeddiaeth barddol."

Powys wedi defnyddio fersiwn Seisnigaidd Shakespeare enw Owain Glyn Dŵr, "Owen Glendower" ar gyfer y teitl ei nofel. Fodd bynnag, o fewn y nofel, mae'n defnyddio Owen Glyn Dŵr (sic) (y rhan fwyaf yn aml yn unig Owen). Mae hefyd yn cyfeirio at Glyn Dŵr, fel "Owen ap Griffith" neu "yn fab i Griffith Fychan".

Argraffiad newydd o nofel hanesyddol arwrol a chyfriniol hynod ddychmygus am wrthryfel Owain Glyn Dŵr gan y llenor enwog John Cowper Powys (1872-1963). Cyhoeddwyd yn 2007 gan Gerald Duckworth & Co. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Categori:Nofelau 1940
Categori:Nofelau gan John Cowper Powys
Categori:Owain Glyn Dŵr
625

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
620 621 622 623 624 - **625** - 626 627 628 629 630 

----

## Digwyddiadau 
* 27 Hydref - Pab Honorius I yn olynu Pab Bonifas V fel y 70fed pab.

## Genedigaethau 
* Adamnan, abad Iona
* Hasan ibn Ali - ail Imam y Shia

## Marwolaethau 
* 25 Hydref - Pab Bonifas V

Categori:625
626

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
621 622 623 624 625 - **626** - 627 628 629 630 631

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn gorchfygu'r Afariaid a'r Slafiaid oedd yn gwarchae ar ddinas Caergystennin.
* Arioald yn olynu ei frawd-yng-nghyfraith Adaloald fel brenin y Lombardiaid (tua'r dyddiad yma)
* Penda yn dod yn frenin Mersia (dyddiad traddodiadol)

## Genedigaethau 
*Ymerawdwr Tenji - ymerawdwr Japan
*Hussain ibn Ali - ŵyr y Proffwyd Muhammad a thrydydd Imam y Shia

## Marwolaethau 
*Adaloald, brenin y Lombardiais (tua'r dyddiad yma)

Categori:626
Phil Carradice

Awdur a chyflwynwr radio o Gymru yw **Phil Carradice** (ganwyd 5 Hydref 1947).

Cafodd ei eni yn Noc Penfro.

## Radio
**The Past Master* (BBC Radio Wales)
**Wales at War* (BBC Radio Wales)

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
*''The Bosun's Secret*
**The Pirates of Thorne Island* (2001)
**Hannah Goes to War* (2005)
**Black Bart's Treasure* (2007)

### Barddoniaeth
**How Horatio was Felled on the Bridge and Other Poems* (1984)
**Ghostly Riders* (2002)

### Hanes
**The Last Invasion* (1992)
**Wales at War* (2005)
**Coming Home: Wales After the War* (2005)
**A Town Built to Build Ships: A History of Pembroke Dock* (2006)
**A Town in Conflict: Penarth, the Story*
**The First World War in the Air* (2012)
**1914: the First World War at Sea in Photographs* (Stroud: Amberley Publishing, 2014)

### Eraill
**Welsh Islands* (1997)
**Exploring the Pembrokeshire Coast* (2002)
**Life Choices: Teaching Adolescents to Make Positive Decisions about Their Own Lives* (2005)
**The Black Chair* (Pont Books, 2009)
**Herbert Williams*, Writers of Wales (Gwasg Prifysgol Cymru, 2010)
**Do Not Go Gentle'', Stori Sydyn (Accent Press, 2014)

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
624

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
619 620 621 622 623 - **624** - 625 626 627 628 629 

----

## Digwyddiadau 
*Brwydr Badr; buddugoliaeth i'r Mwslimiaid yn erbyn y Quraish
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn adennill Andalucía oddi ar y Fisigothiaid

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:624
623

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
618 619 620 621 622 - **623** - 624 625 626 627 628 

----

## Digwyddiadau 
* Clotaire II, brenin y Ffranciaid, yn gwneud ei fab Dagobert I yn frenin Austrasia
* Samo, yn ôl traddodiad yn fasnachwr Ffrancaidd, yn cael ei ethol yn frenin y Slafiaid yn Morafia, Slovakia ac Awstria Isaf.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:623
Lydia

Roedd **Lydia** (Groeg ''*) yn ardal yng ngorllewin Anatolia, fwy neu lai yn cyfateb i daleithiau Izmir a Manisa Province yn Nhwrci fodern. Y brifddinas oedd Sardis (Twrceg: *Sart*). Ar un adeg roedd Lydia yn deyrnas oedd yn rheoli rhan helaeth o Anatolia.

Sefydlwyd teyrnas Lydia wedi i Ymerodraeth yr Hethiaid ymrannu yn y 12g CC.. Yr enw gwreiddiol oedd **Maionia** (**Maeonia**); mae Homeros yn cyfeirio at y *Meiones* yn yr *Iliad''.

Y mwyaf adnabyddus o frenhinoedd Lydia oedd Croesus, oedd yn enwog am ei gyfoeth. Talodd am adeiladu Teml Artemis yn Effesus, oedd yn un o Saith Rhyfeddod yr Hen Fyd. Yn 546 CC roedd Croesus yn dymuno ymosod ar Ymerodraeth Persia. Cyn gwneud hynny, yn ôl yr hanesydd Groeg Herodotus, gyrrodd gennad i Delffi i ofyn barn yr oracl yno. Ateb yr oracl oedd, pe croesai Croesus Afon Halys, byddai'n dinistrio ymerodraeth fawr. Cymerodd Croesus hyn fel arwydd i fynd ymlaen a'i ymgyrch, ond gorchfygwyd ef gan Cyrus Fawr, brenin Persia. Gwireddwyd geiriau'r oracl; ond yr ymerodraeth a ddinistriwyd gan Croesus oedd ei ymerodraeth ef ei hun. Daeth Lydia yn un o daleithiau Ymerodraeth Persia.

Categori:Yr Henfyd
Categori:Asia Leiaf
Categori:Hanes Twrci
Ymerodraeth Persia

**Ymerodraeth Persia** oedd yr enw ar nifer o ymerodraethau yn y diriogaeth oedd yn dwyn yr enw Persia ac a elwir yn awr yn Iran. Y mwyaf adnabyddus o'r rhain oedd yr Ymerodraeth Achaemenaidd (648 - 330 CC.). Cnewyllyn yr ymerodraeth oedd yr ardal sydd nawr yn dalaith Fars yn Iran. Sylfaenydd Ymerodraeth Persia oedd Cyrus Fawr, a orchfygodd ymerodraeth y Mediaid ac a ymestynnodd yr ymerodraeth dros y rhan fwyaf o'r Dwyrain Canol, yn cynnwys tiriogaethau Babylon, y Ffeniciaid, a'r Lydiaid. Ychwanegodd mab Cyrus, Cambyses II, yr Aifft at yr ymerodraeth.

Ymestynnwyd ffiniau'r ymerodraeth ymhellach gan Darius I. Arweniodd ei fyddinoedd cyn belled a dyffryn Afon Indus a meddiannodd Thrace yn Ewrop. Methodd ymgyrch yn erbyn Groeg pan orchfygwyd byddin Bersaidd ym Mrwydr Marathon yn 490 CC.. Rhannodd Darius yr ymerodraeth i tua ugain talaith (satrapi), a symudodd y brifddinas i Susa, gerllaw Babylon.

chwith|bawd|250px|Yr Ymerodraeth Achaemenid yn ystod teyrnasiad Darius I.

Ymosododd mab Darius, Xerxes I ar y Groegiaid gyda byddin enfawr ddeng mlynedd yn ddiweddarach, ond gorchfygwyd ei lynges ym Mrwydr Salamis yn 480 CC. a gorchfygwyd ei fyddin ym Mrwydr Plataea yn 479 CC..

Yn ddiweddarach gwanychodd yr ymerodraeth, yn enwedig ar ôl marwolaeth Artaxerxes III Ochus yn 338 CC. Yn 334 CC. glaniodd Alecsander Fawr, brenin Macedonia, yn Asia Leiaf a meddiannodd Lydia, Ffenicia a'r Aifft cyn gorchfygu byddin Darius III ym Mrwydr Gaugamela yn 331 CC. a chipio Susa. Sefydlodd Alecsander ei ymerodraeth ei hun, ond ymrannodd wedi ei farwolaeth.

Yn ddiweddarach datblygodd Ymerodraeth y Parthiaid (250 CC. - 226 OC.) yn yr un ardal. Yn 226 cipiodd Ardashir y brifddinas Ctesiphon, gan sefydlu Ymerodraeth Bersaidd dan linach y Sassanid, a barhaodd hyd y flwyddyn 651.

*
Categori:Yr Henfyd
Categori:Hanes Iran
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
622

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
617 618 619 620 621 - **622** - 623 624 625 626 627 

----

## Digwyddiadau 
*Anicius Manlius Severinus Boethius yn cael ei garcharu am gynllwynio yn erbyn Theodoric Fawr.
*Amalaric yn dod yn frenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:622
621

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
616 617 618 619 620 - **621** - 622 623 624 625 626 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Bysantaidd Heraclius yn ymosod ar Bersia
*Suinthila yn olynu Sisebut fel brenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
*Ardashir III, brenin Persia

## Marwolaethau 
*Sisebut, brenin y Fisigothiaid.

Categori:621
616

6g - **7g** - 8g 
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
611 612 613 614 615 - **616** - 617 618 619 620 621 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Afon Idle: Aethelfrith yn cael ei orchfygu a'i ladd gan Rædwald, brenin Dwyrain Anglia
* Edwin yn dod yn frenin Northumbria
* Khosrau II, brenin Persia yn cipio Alexandria

## Genedigaethau 
* Grimoald yr Hynaf, Maer y Llys teyrnas Austrasia

## Marwolaethau 
* Æthelfrith, brenin Northumbria.

Categori:616
619

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
614 615 616 617 618 - **619** - 620 621 622 623 624 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Afariaid yn ymosod ar Gaergystennin
* 23 Rhagfyr - Pab Bonifas V yn olynu Pab Adeodatus I fel y 69fed pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Sant Ioan y Trugarog, Patriarch Alexandria (tua'r dyddiad yma)
*Abu Talib, ewythr y Proffwyd Muhammad

Categori:619
614

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
609 610 611 612 613 - **614** - 615 616 617 618 619 

----

## Digwyddiadau 
* Byddin Ymerodraeth Persia dan eu cadfridog Shahrbaraz yn cipio ac anrheithio Jerusalem; difrodir Eglwys y Bedd Sanctaidd gan dân.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:614
Dygynnelw

Bardd a gysylltir ag Owain mab Urien Rheged yw **Dygynnelw**. Os gwir y traddodiad buasai yn ei flodau yn ail hanner y 6g ac yn gyfoeswr â Thaliesin, yntau'n fardd a ganodd i Urien yn yr Hen Ogledd yn y cyfnod hwnnw.

## Tystiolaeth
Dim ond tri chyfeiriad a geir at Ddygynnelw. Mewn triawd yn y casgliad *Trioedd Ynys Prydain*, mae'n cael ei alw'n un o "Dri bardd coch eu gwaywffyn Ynys Prydain", gyda Tristfardd ac Afan Ferddig (orgraff ddiweddar):

Tri Gwaywrudd Beirdd Ynys Prydain:
Tristfardd bardd Urien,
A Dygynnelw bardd Owain ab Urien,
Ac Afan Ferddig bardd Cadwallon mab Cadfan.

Mewn testun canoloesol sy'n ymwneud â chrefft y bardd llys, dywedir am amrywiad ar yr englyn unodl union ei fod yn 'englyn anghyfodl yr hwn a elwir "dull Dyg[yn]nelw"'.

Erbyn heddiw mae gwaith Dygynnelw i gyd ar goll, ond mae'n amlwg ei fod o statws arbennig yn y traddodiad cynnar.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau'r 6ed ganrif
Categori:Llenorion y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Yr Hengerdd
Categori:Y Cynfeirdd
Categori:Yr Hen Ogledd
Bridgetown

**Bridgetown** yw prifddinas Barbados, yn y Caribî. Mae'n borthladd yn ne-orllewin yr ynys, ar Fae Carlisle.

Sefydlwyd y ddinas yn 1628 gan wladychwyr o Brydain. Ei phrif ddiwydiannau yw prosesu siwgr, rym a thwristiaeth.

Categori:Dinasoedd Barbados
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
618

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au
613 614 615 616 617 - **618 ** - 619 620 621 622 623 

----

## Digwyddiadau 
*Rhyfel catref yn dechrau yn Medina

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Pab Adeodatus I
*Sant Kevin o Glendalough

Categori:618
615

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
610 611 612 613 614 - **615** - 616 617 618 619 620 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Caer: gorchfygir Powys gan Aethelfrith, brenin Northumbria; lleddir Selyf ap Cynan, brenin Powys. (neu 616)
* Cadfan ap Iago yn dod yn frenin Gwynedd
*19 Hydref Pab Adeodatus I (gelwir hefyd yn Deusdedit) yn olynu Pab Bonifas IV fel y 68fed pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Selyf ap Cynan, brenin Powys (neu 616).
* Iago ap Beli, brenin Gwynedd
* Pybba, brenin Mersia (tua'r dyddiad yma)
* 21 Tachwedd - Sant Columbanus

Categori:615
Dinas Belîs

**Dinas Belîs** (Sbaeneg: *Ciudad de Belice*) yw dinas fwyaf Belîs, Canolbarth America. Fe'i lleolir ar lannau aber Afon Belîs ar arfordir y Caribî. Mae ganddi boblogaeth o 49,040 (swyddogol, 2000) neu hyd at tua 70,000 mewn gwirionedd efallai.

Cafodd y ddinas ei ailadeiladu'n gyfangwbl bron ar ôl dioddef corwynt dinistriol iawn (*Hurricane Hattie*) yn 1961. Roedd Dinas Belîs yn brifddinas yr hen Honduras Brydeinig tan 1970 pan symudwyd y brifddinas i ddinas newydd Belmopan.
250px|chwith|bawd|Y Bont Sigl, Dinas Belîs

Categori:Dinasoedd Belîs
Afon Belize

Afon 180 milltir o hyd yn Belîs, Canolbarth America, yw **Afon Belîs**. Mae'n casglu dŵr mwy na chwarter y wlad wrth ddilyn ymyl orllewinol Mynyddoedd Maya i aberu yn y Caribî ger Dinas Belîs. Enw arall arni yn lleol yw "Yr Hen Afon". Gellir ei mordwyo hyd at agos i'r ffin â Gwatemala. Hyd ddiwedd yr 20fed ganrif hi oedd prif lwybr masnach a chyfathrebu rhwng y tiroedd mewnol a'r arfordir.

Mae hi'n cychwyn lle mae Afon Mopan ac Afon Macal yn cyfuno ger San Ignacio, Belîs. Am y rhan fwyaf o'i chwrs mae'n llifo trwy goedwigoedd trofannol ei dyffryn. Mae'n ffynhonnell bwysig ar gyfer dŵr yfed i drigolion yr ardal ond mae llygredd gan gemegon amaethyddol ac effaith dadgoedwigo, yn bennaf mewn canlyniad i amaethyddiaeth sleisio a llosgi, yn broblem fawr heddiw.

Categori:Afonydd Belîs
613

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
608 609 610 611 612 - **613** - 614 615 616 617 618 

----

## Digwyddiadau 
*Clotaire II yn ail-uno teyrnasoedd y Ffranciaid trwy lofruddio Sigebert II.
*Shahrbaraz, brenin Persia yn cipio Damascus.
*Muhammad yn dechrau pregethi Islam yn gyhoeddus.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Theuderic II, brenin Austrasia
*Sigebert II, brenin Austrasia
*Bledric ap Custennin, brenin Dyfnaint.

Categori:613
612

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
607 608 609 610 611 - **612** - 613 614 615 616 617

----

## Digwyddiadau 
*Theuderic II yn dod yn frenin Austrasia
*Sisebut yn olynu Gundemar fel brenin y Fisigothiaid
* Sant Columbanus yn symud i'r Eidal i sefydly mynachlog Bobbio (tua'r dyddiad yma)

## Genedigaethau 
*3 Mai - Cystennin III, ymerawdwr Byzantiwm († 641)

## Marwolaethau 
*Theudebert II, brenin Austrasia
*Gundemar, brenin y Fisigothiaid.
*Aj Ne' Ohl Mat, brenin Palenque
*Pacal I, brenin Palenque

Categori:612
617

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
612 613 614 615 616 - **617** - 618 619 620 621 622 

----

## Digwyddiadau 
* Sui Gong Di yn olynu Sui Yang Di fel ymerawdwr China.
* Byddin Persia dan y cadfridog Shaahin yn concro Chalcedon wedi gwarchae hir.

## Genedigaethau 
* Weonhyo, prif ysgolhaig y traddodiad Coreaidd mewn Bwdhaeth

## Marwolaethau 
Categori:617
Aled Jones

Canwr a chyflwynwr radio a theledu o Gymru yw **Aled Jones** (ganwyd 29 Rhagfyr 1970).

Roedd hefyd yn un o'r Jones's a dorodd record y byd *Jones Jones Jones* am gasglu ynghyd y nifer fwyaf o bobl yn rhannu’r un cyfenw yn Stadiwm y Mileniwm yn 2006, gan fod yn un o 1,224 Jones a gymerodd rhan.

## Disgyddiaeth 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol David Hughes
Wythnos

Uned o amser sydd yn gyfnod o saith niwrnod yn y mwyafrif o galendrau modern (yn cynnwys Calendr Gregori) yw **wythnos**.

## Dyddiau'r wythnos 
* Dydd Llun
* Dydd Mawrth
* Dydd Mercher
* Dydd Iau
* Dydd Gwener
* Dydd Sadwrn
* Dydd Sul

Categori:Unedau amser
608

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
603 604 605 606 607 - **608** - 609 610 611 612 613

----

## Digwyddiadau 
*Eochaid Buide yn olynu Áedán mac Gabráin fel brenin Dál Riata
*Khosrau II, brenin Persia yn ymosod ar Chalcedon
*25 Awst - Pab Bonifas IV yn olynu Pab Bonifas III fel y 67fed pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Áedán mac Gabráin, brenin Dál Riata

Categori:608
609

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
604 605 606 607 608 - **609** - 610 611 612 613 614 

----

## Digwyddiadau 
* Y Sassaniaid yn cipio Edessa.
* Y Pantheon yn Rhufain yn cael ei gysegru i'r Forwyn Fair a'r holl seintiau.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Zuhayr, bardd Arabaidd (tua'r dyddiad yma)

Categori:609
607

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
602 603 604 605 606 - **607** - 608 609 610 611 612

----

## Digwyddiadau 
* 19 Chwefror - Pab Bonifas III yn olynu Pab Sabinian fel y 66ed pab
*Y Pantheon yn Rhufain yn cael ei droi yn eglwys

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 12 Tachwedd - Pab Bonifas III

Categori:607
606

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
601 602 603 604 605 - **606** - 607 608 609 610 611 

----

## Digwyddiadau 
*Cearl yn dod yn frenin Mersia
*Shashanka yn dod yn frenin annibynnol cyntaf Bengal (tua'r dyddiad yma)

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 22 Chwefror - Pab Sabinian
* Áedán mac Gabráin, brenin Dál Riata
* Pybba, brenin Mersia, brenin Mersia

Categori:606
611

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
606 607 608 609 610 - **611** - 612 613 614 615 616 

----

## Digwyddiadau 
*Cynegils yn dod yn frenin Wessex
* Kalakmul yn gorchfygu Palenque

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Ceolwulf, brenin Wessex

Categori:611
610

6g - **7g** - 8g
560au 570au 580au 590au 600au - ** 610au** - 620au 630au 640au 650au 660au 
605 606 607 608 609 - **610** - 611 612 613 614 615 

----

## Digwyddiadau 
* 4 Hydref - Heraclius yn cyrraedd Caergystennin a diorseddu'r ymerawdwr Phocas. Mae'n gwneud Groeg yn iaith swyddogol yr ymerodraeth yn lle Lladin; o ganlyniad mae rhai haneswyr yn ystyried y flwyddyn yma fel dechreuad yr Ymerodraeth Fysantaidd.
*Gundemar yn olynu Witteric fel brenin y Fisigothiaid.
*Yn ôl dysgeidiaeth Islam, mae'r archangel Gabriel yn ymddangos i Muhammad am y tro cyntaf, ac yn adrodd iddo'r rhan gyntaf o'r Qur'an (tua'r dyddiad yma).

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Phocas, Ymerawdwr Bysantaidd
*Witteric, brenin y Fisigothiaid

Categori:610
604

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
599 600 601 602 603 - **604** - 605 606 607 608 609 

----

## Digwyddiadau 
* Theudebert II a Theuderic II yn gorchfygu Clotaire II mewn brwydr.
* Aethelfrith, brenin Northumbria yn uno Deifr a Brynaich.
* Y Fisigothiaid yn gyrru'r Btsantiaid o Sbaen.
* 13 Medi - Pab Sabinian yn olynu Pab Gregori I fel y 65ed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 12 Mawrth - Pab Gregori I
* Yohl Iknal, brenin Palenque
* Sant Awstin, archesgob cyntaf Caergaint

Categori:604
603

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
598 599 600 601 602 - **603** - 604 605 606 607 608 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Degsastan: Æthelfrith brenin Bernicia yn gorchfygu Áedán mac Gabráin brenin Dál Riata.
* Witteric yn diorseddu Liuva II, a dod yn frenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
* Dagobert I, brenin y Ffranciaid
* 26 Mawrth 26 - Pacal Fawr, brenin Palenque

## Marwolaethau 
* Liuva II, brenin y Fisigothiaid

Categori:603
Thebai

:*Am y ddinas yn yr Hen Aifft, gweler Thebes, Yr Aifft. Gweler hefyd Thebes.*
Roedd **Thebai** ( hefyd **Thebes**; Hen Roeg:  — *Thēbai*) yn ddinas yn  Boeotia, oedd yn un o ddinasoedd pwysicaf Groeg yr Henfyd. Enw'r dref fodern ar y safle yw **Thiva** (Groeg: Θήβα).

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd y ddinas gan Cadmos, mab brenin Sidon. Tua diwedd y 6g CC daeth Thebai i wrthdrawiad ag Athen am y tro cyntaf, pan gynorthwyodd yr Atheniaid ddinas lai Plataea yn eu herbyn. Pan ymosododd Ymerodraeth Persia ar y Groegiaid yn 480 CC, gyrroedd Thebai 700 o filwyr i ymladd ym Mrwydr Thermopylae dan Leonidas, ond roedd rhain yn ŵyr oedd yn gwrthwynebu polisi llywodraethwyr y ddinas. Ymunodd yr uchelwyr oedd mewn grym yn Thebai â Xerxes yn erbyn y Groegiaid eraill, ac ymladdasant drosto ym Mrwydr Plataea yn 479 CC. Cefnogodd Thebai Sparta yn erbyn Athen yn y Rhyfel Peloponnesaidd, ac yn 424 CC gorchfygasant Athen ym Mrwydr Delium.

Wedi buddugoliaeth Sparta yn y rhyfel, trôdd Thebai yn ei herbyn. Ym Mrwydr Leuctra yn 371 CC enillodd Thebai dan Epaminondas fuddugoliaeth syfrdanol dros Sparta, a'i gwnaeth y ddinas fwyaf pwerus yng Ngroeg am gyfnod. Daeth y cyfnod yma i ben pan laddwyd Epaminondas ym Mwydr Mantinea yn 362 CC.

Categori:Dinasoedd Gwlad Groeg
Categori:Groeg yr Henfyd
605

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
600 601 602 603 604 - **605** - 606 607 608 609 610

----

## Digwyddiadau 
* Aj Ne' Ohl Mat yn dod yn frenin Palenque

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 26 Mai - neu 604 - Awstin o Gaergaint (dyddiad posibl)
* Damian, Patriarch Uniongred Coptig Alexandria
*Alexander o Tralles, meddyg Groegaidd

Categori:605
Delffi

200px|de|bawd|Teml Apolon yn Delffi

Mae **Delffi** (Groeg: ) neu **Delphi** yn safle archeologol yng Ngwlad Groeg ac hefyd yn enw ar y dref fodern gerllaw. Mae ar lechweddau isaf y Mynydd Parnasws yn Phocis.

Roedd Delffi yn safle o bwysigrwydd mawr yng Ngroeg yr Henfyd oherwydd presenoldeb Oracl Delffi. Mae'r safle yn dyddio i'r cyfnod cynhanesyddol, pan addolid Gaia yma; yn ddiweddarch roedd yn gysegredig i'r duw Apolon.

Delffi oedd safle yr *omphalos* () carreg oedd yn dynodi canolbwynt y byd. Roedd yr omphalos yn nheml Apolon o Delffi ().

Saif y dref fodern i'r gorllewin o'r safle archeolegol. Roedd y boblogaeth yn 3,511 yn 2001.

## Adeiladau a chofadeiladau 
### Hen dref 
* Gymnasiwm
* Marchredfa
* Teml Apollo
* Theatr
* Tholos
* Trysorfa Athen

### Dref fodern 
* Amgueddfa Delffi

## Enwogion 
* Hegesander (m. c. 250CC), hanesydd

## Cyfeiriadau 
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Safleoedd archaeolegol Gwlad Groeg
Thebes

Gallai'r enw lle **Thebes** gyfeirio at un o sawl lle:

Yn yr Henfyd:
* Thebai (Thebes), Gwlad Groeg – "Thebes y Deg Porth"; hen brifddinas Boeotia 
* Thebes – "Thebes y Can Porth"; hen brifddinas Teyrnas Newydd yr Hen Aifft a chanolfan grefyddol bwysig

Yn yr Unol Daleithiau: 
* Thebes (Illinois) – pentref yn Illinois
Britney Spears

Cantores Americanaidd yw **Britney Jean Spears** (ganwyd 2 Rhagfyr 1981). Mae hi wedi rhyddhau llawer o ganeuon llwyddiannus, yn cynnwys *Baby One More Time*, *Oops I Did It Again*, *Toxic* a *Womanizer*.

## Caneuon 
* *Baby One More Time* (1998)
* *Sometimes* (1999)
* *Crazy* (1999)
* *From the Bottom of my Broken Heart* (2000)
* *Oops.. I Did It Again* (2000)
* *Lucky* (2000)
* *Stronger* (2000)
* ''Don't Let me Be the Last to Know* (2001)
* *Slave 4 U* (2001)
* *Not A Girl.. Not Yet a Woman* (2002)
* *Boys* (2002)
* *Overprotected* (2002)
* *Me Against the Music*, gyda Madonna (2003)
* *Toxic* (2004)
* *Everytime* (2004)
* *My Prerogative* (2004)
* *Do Something* (2005)
* *Gimme More* (2007)
* *Piece of Me* (2007)
* *Womanizer'' (2008)

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
599

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
594 595 596 597 598 - **599** - 600 601 602 603 604 

----

## Digwyddiadau 
*Raedwald yn dod yn frenin Dwyrain Anglia (tua'r dyddiad yma)
*Palenque yn cael ei gorchfygu gan Kalakmul

## Genedigaethau 
*23 Ionawr - Ymerawdwr Taizong o Tsieina
*Ali ibn Abi Talib - Imam cyntaf y Shia a phedwerydd Caliph y Swnni (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
*Taliesin (tua'r dyddiad yma)

Categori:599
620

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
615 616 617 618 619 - **620** - 621 622 623 624 625 

----

## Digwyddiadau 
* Medina yn troi at Islam.
* Y Slafiaid yn ymosod ar Thessaloniki.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Sant Mirin (tua'r dyddiad yma)
* Sant Dorotheus o Balesteina

Categori:620
598

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
593 594 595 596 597 - **598** - 599 600 601 602 603 

----

## Digwyddiadau 
* (Tua'r dyddiad yma) Brwydr Catraeth

## Genedigaethau 
* Brahmagupta, mathemategydd o India

## Marwolaethau 
Categori:598
596

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
591 592 593 594 595 - **596** - 597 598 599 600 601 

----

## Digwyddiadau 
* Ethelbert, brenin Caint yn gofyn am genhadon i weithio yn ei deyrnas; Awstin yn cael ei anfon ato gan y Pab Grigor I.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:596
597

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
592 593 594 595 596 - **597** - 598 599 600 601 602 

----

## Digwyddiadau 
* Sannt Awstin yn dod yn Archesgob Caergaint

## Genedigaethau 
* Ymerawdwr Kōtoku, ymerawdwr Japan

## Marwolaethau 
* 9 Mehefin - Sant Columba
* Fredegund, brenhines Neustria
* Zhiyi, sylfaenydd sect Tiantai o Fwdhaeth

Categori:597
Ian Lucas

Gwleidydd Llafur yw **Ian Colin Lucas** (ganwyd 18 Medi 1960). Roedd yn Aelod Seneddol Wrecsam rhwng 2001 a 2019. Cafodd ei eni yn Gateshead.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Newydd, Rhydychen.

## Dolen allanol
*Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
600

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
595 596 597 598 599 - **600** - 601 602 603 604 605 

----

## Digwyddiadau 
*Y Frech Wen yn cyrraedd Ewrop am y tro cyntaf
*Awstin o Gaergaint yn troi Ethelbert, brenin Caint yn Gristion (tua'r dyddiad yma)
*Sumatra, Jawa a'r ynysoedd o'u cwmpas yn troi at Fwdhaeth

## Genedigaethau 
*Ali Ben Abu Talib, pedwerydd caliph Islam
*Candrakirti, athronydd Madhyamaka o India

## Marwolaethau 
Categori:600
Akihito, Ymerawdwr Japan

125ed Ymerawdwr Japan  ydy **Akihito** (明仁); ganwyd 23 Rhagfyr 1933. Mae'n fab i'r ymerawdwr Hirohito (yr Ymerawdwr Shōwa) ac fe'i orseddwyd (1989-2019).

Ymddeolodd yn wirfoddol ar 30 Ebrill 2019 oherwydd fod ei iechyd yn dirywio ac ei fod yn mynd yn oedrannus. Dyma'r ymddeoliad cyntaf yn y teulu ers Ymerawdwr Kōkaku yn 1817.

## Ei enw
Yn Japan, ni chaiff yr ymerawdwr ei alw gyda'i enw bedydd, eithr fel "Ei Fawrhydi Ymerawdwr Imperialaidd" a ellir ei fyrháu i . Ysgrifennir ei enw'n ffurfiol fel . Mae ei gyfnod ar yr orsedd yn cael ei alw'n "Heisei" (), ac wedi iddo farw bydd yn cael ei ailenwi'n **"Ymerawdwr Heisei"** (平成天皇 *Heisei tennō*); drwy orchymyn Cabined y wlad yn dilyn ei farwolaeth. Ar yr un pryd bydd yr enw ar y cyfnod nesa'n cael ei greu a'i gyhoeddi yngyd ag enw'r ymerawdwr nesaf.

Ymddeolodd o'i wirfodd fel Ymerawrdwr Siapan ar 30 Ebrill 2019 gan adael i'w fab, Naruhito efiteddu'r Orsedd gan ddechrau ei deyrnasiad ar 1 Mai 2019.

200px|bawd|dim|Yr Ymerawdr Akihito

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Ymerodron Siapan
595

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
590 591 592 593 594 - **595** - 596 597 598 599 600 

----

## Digwyddiadau 
* Theudebert II yn dod yn frenin Austrasia
* Y Lombardiaid yn anrheithio Terracina yn yr Eidal
*Muhammad yn priodi Khadija (tua'r dyddiad yma)
*Brwydr Catraeth, a ddethlir gan Aneirin yn ei gerdd *Y Gododdin* (*dyddiad tybiedig)

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Childebert II, brenin Austrasia
*Owain fab Urien, brenin Rheged (tua'r dyddiad yma)

Categori:595
602

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
597 598 599 600 601 - **602** - 603 604 605 606 607 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Bysantaidd Mauricius yn penderfynu cadw ei fyddin tu draw i Afon Donaw dros y gaeaf. Mae'r milwyr yn gwrthryfela a lleddir Mauricius gan Phocas, sy'n ei gyhoeddi ei hun yn ymerawdwr.

## Genedigaethau 
* Mu'awiyah, sefydlydd llinach yr Umayyad (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
* 27 Tachwedd - Mauricius, Ymerawdwr Bysantaidd

Categori:602
Cymru (etholaeth Senedd Ewrop)

:*Gweler hefyd Cymru (gwahaniaethu).*

bawd|300px|Etholaeth Ewropeaidd Cymru

Etholaeth **Cymru** oedd yr enw ar yr etholaeth seneddol yn Senedd Ewrop ar gyfer Cymru. Etholodd pedwar Aelod Senedd Ewrop (ASE) gan ddefnyddio dull D'Hondt o gynrychiolaeth gyfrannol rhestr plaid, nes i'r DU adael yr Undeb Ewropeaidd ar 31 Ionawr 2020.

## Aelodau Senedd Ewrop 
## Etholiadau
## Etholiad Ewrop 1999
## Etholiad Ewrop 2004
## Etholiad Ewrop 2009
## Etholiad Senedd Ewrop 2014
bawd|Map yn dangos canlyniadau etholiad Senedd Ewrop, 2014 yng Nghymru, o ran ardaloedd cyfri.

## Etholiad Senedd Ewrop 2019
## Gweler Hefyd 
Y cyn-etholaethau Senedd Ewrop yng Nghymru:
*Gogledd Cymru, 1979-1999
*Canolbarth a Gorllewin Cymru, 1979-1999
*De Cymru, 1979-1994
*De-ddwyrain Cymru, 1979-1984
*Dwyrain De Cymru, 1984-1999
*Gorllewin De Cymru, 1994-1999
*Canol De Cymru, 1994-1999

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau yng Nghymru
Categori:Etholaethau Senedd Ewrop
Dorothy L. Sayers

Nofelydd o Loegr oedd **Dorothy L. Sayers** (Rhydychen, 13 Mehefin 1893 – Witham, 17 Rhagfyr 1957). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofelau a storiau byrion a leolir rhwng y ddau Ryfel Byd ac sydd yn aml am uchelwyr neu aristocratiaid Seisnig a'r ditectif amatur, ffuglenol, yr Arglwydd Peter Wimsey.

Ysgrifennodd hefyd sawl drama, beirniadaeth lenyddol ac ysgrif. Dywedodd hi ei hun, fodd bynnag, mai ei gwaith gorau oedd ei chyfieithiad o Gomedi Dwyfol Dante.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Somerville, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Rydychen
Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
601

6g - **7g** - 8g 
550au 560au 570au 580au 590au - **600au** - 610au 620au 630au 640au 650au 
596 597 598 599 600 - **601** - 602 603 604 605 606 

----

## Digwyddiadau 
*Liuva II yn olynu ei frawd Reccared fel brenin y Fisigothiaid

## Genedigaethau 
*Sigebert II, brenin Austrasia a Bwrgwyn

## Marwolaethau 
*1 Mai (yn ôl traddodiad) - Sant Asaph
*Dewi Sant (tua'r dyddiad yma)
*Reccared brenin y Fisigothiaid

Categori:601
594

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
589 590 591 592 593 - **594** - 595 596 597 598 599 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerodres Suiko yn cydnabod Bwdhaeth yn swyddogol yn Japan

## Genedigaethau 
*Ymerodres Kōgyoku (neu Ymerodres Saimei), ymerodres Japan

## Marwolaethau 
*17 Tachwedd - Gregori o Tours, esgob a hanesydd

Categori:594
592

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
587 588 589 590 591 - **592** - 593 594 595 596 597 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn adennill Singidunum oddi wrth yr Afariaid.
* Wedi lladdfa Woddesbeorg, diorseddir Ceawlin, brenin Wessex.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Ymerawdwr Sushun, ymerawdwr Japan
* Guntram, brenin Bwrgwyn

Categori:592
593

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
588 589 590 591 592 - **593** - 594 595 596 597 598 

----

## Digwyddiadau 
* Pybba yn dod yn frenin Mersia
* Yr Ymerodres Suiko yn dod i'r orsedd yn Japan

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:593
591

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
586 587 588 589 590 - **591** - 592 593 594 595 596 

----

## Digwyddiadau 
* Agilulf yn priodi Theodelinda ac yn dod yn frenin y Lombardiaid.
* Locustiaid yn difetha'r cynhaeaf yn yr Eidal.

## Genedigaethau 
* Cadwallon, brenin Gwynedd (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
Categori:591
ICM

Gall **ICM** gyfeirio at:

*ICM (ymchwilydd barn gyhoeddus), ymchwilydd barn gyhoeddus yn y Deyrnas Unedig
*International Creative Management, asiantaeth talent a llenyddol
*Iraq Campaign Medal, medal ym Myddin yr Unol Daleithiau
Manama

250px|bawd|Manama
Manama (Arabeg: المنامة Al-Manāmah) yw prifddinas Bahrain a dinas fwyaf y wlad gyda phoblogaeth o tua 155,000, tua chwarter poblogaeth y wlad ei hun.

Daeth Manama yn brifddinas y Bahrain annibynnol ar ôl cyfnodau o ddominyddiaeth arni gan y Portiwgaliaid a'r Persiaid yn gynharach yn ei hanes. Erbyn heddiw mae'n brifddinas fodern a'i heconomi'n seiliedig ar hyrwyddo masnach wrth i'r diwydiant olew gymryd rhan llai blaenllaw yn yr economi.

Categori:Dinasoedd Bahrain
Categori:Prifddinasoedd Asia
589

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
584 585 586 587 588 - **589** - 590 591 592 593 594 

----

## Digwyddiadau 
*Y Pla Du yn Rhufain
*Trydydd Cyngor Toledo yn cael ei alw gan Reccared, brenin y Fisigothiaid; mae'r cyngor yn rhoi'r gorau i Ariaeth ac yn derbyn Catholigiaeth

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 1 Mawrth - Dewi Sant (tua'r flwyddyn yma)
* Ymerawdwr Sushun, ymerawdwr Japan

Categori:589
Rhestr dinasoedd Bahrain

Dyma ''''restr o ddinasoedd a threfi yn Bahrain:

*Manama
*al-Muĥarraq
*Ar-Rifaca
*Madīnat H̨amad
*'Ālī
*'Īsā
*Sitrah
*al-Budayyi'
*Jidd Ĥafş
*al-Mālikiyah
*Diraz

## 10 dinas fwyaf
#Manama - 154,700
#al-Muĥarraq - 98,800
#Ar-Rifaca - 86,100
#Madīnat H'amad - 57,000
#'Ālī - 51,400
#'Īsā- 39,800
#Sitrah - 37,100
#al-Budayyi' - 33,200
#Jidd Ĥafş - 32,600
#al-Mālikiyah - 14,800

## Trefi eraill
*al-H'idd
*Mina Salman
*Al-Rifa ash Sharqi


Bahrain
Rhestr dinasoedd Bhwtan

bawd|320px|Map o Fhwtan
Dyma restr o ddinasoedd a threfi ym Mhwtan.

* Chhukha
* Damphu
* Gasa Dzong
* Geylegphug
* Ha
* Jakar
* Lhuntshi
* Mongar
* Paro
* Pemagatsel
* Phuntsholing
* Punakha
* Samchi
* Samdrup Jongkhar
* Shemgang
* Taga Dzong
* Thimphu
* Tashigang
* Tongsa
* Wangdiphodrang

## 10 dinas a thref mwyaf 
#Thimphu - 62,500
#Phuntsholing - 60,400
#Punakha - 21,500
#Samdrup Jongkhar - 13,800
#Geylegphug - 6,700
#Paro - 4,400
#Tashigang - 4,400
#Wangdiphodrang - 3,300
#Taga Dzong - 3,100
#Tongsa - 2,300


Bhwtan
Thimphu

**Thimphu** yw prifddinas Bhwtan, yn ogystal â bod yn enw ar yr ardal amgylchol a'r *dzongkhag*, Rhanbarth Thimphu. Gyda phoblogaeth o tua 50,000 (2003), Thimphu yw dinas fwyaf y wlad. Ei lleoliad yw 27°28′00″Gog., 89°38′30″Dwy. Ceir hefyd y ffurf orllewinol **Thimbu**.

Tashichoedzong, y gaer-fynachlog ar ymyl ogleddol y ddinas, a godwyd yn yr 17g, yw sedd llywodraeth y wlad er 1952.

Mae'r ddinas yn ymestyn dros lethrau gorllewinol Dyffryn Wang Chhu. Mae Thimphu wedi gweld tyfiant sylweddol mewn canlyniad i'r all-lifo poblogaeth o gefn-gwlad. Norzin Lam yw'r brif stryd, gyda nifer o siopau, bwytai, ac adeiladau cyhoeddus. Mae pob adeilad yn y ddinas yn gorfod dilyn rheolau cynllunio caeth ynglŷn â phensaernïaeth ac ymddangosiad i adlewyrchu traddodiadau Bwdhaidd y wlad. Cynhelir marchnad ar y penwythnos ar lan yr afon. Lleolir y rhan fwyaf o ddiwydiant ysgafn y ddinas ar ei chyrrion i'r de o'r afon. Lleolir mynachlogydd Dechenphu, Tango a Cheri, ynghyd â Phalas Dechenchoeling, cartref swyddogol brenin Bhwtan, i'r gogledd o'r ddinas.

Yn Thimphu hefyd ceir Llyfrgell Genedlaethol Bhwtan.

Categori:Dinasoedd Bhwtan

Categori:Prifddinasoedd Asia
588

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
583 584 585 586 587 - **588** - 589 590 591 592 593 

----

## Digwyddiadau 
* Æthelric yn dod yn frenin cyntaf Northumbria, wedi uno teyrnasoedd Deifr a Brynaich
* Y Lombardiaid yn dod yn Gristionogion
* Adeiladu mynachlog Skellig Michael yn Iwerddon

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:588
587

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
582 583 584 585 586 - **587** - 588 589 590 591 592 

----

## Digwyddiadau 
*Guntram, brenin Paris, yn mabwysiadu Childebert II.
*Yr Ymerawdwr Sushun yn dod i'r orsedd yn Japan.

## Genedigaethau 
*Theuderic II, brenin Austrasia

## Marwolaethau 
*Varahamihira, seryddwr o India
*Ymerawdwr Yōmei, o Japan

Categori:587
586

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
581 582 583 584 585 - **586** - 587 588 589 590 591 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn gorchfygu Ymerodraeth Persia ym Mrwydr Solachon, ger Daraa.
* Sant Comgall yn sefydlu abaty ym Mangor, Gogledd Iwerddon.
* Cystennin o Gernyw yn dod yn Gristion.
* Reccared yn dod yn frenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
*Theudebert II, brenin Austrasia

## Marwolaethau 
*Leovigild, brenin y Fisigothiaid

Categori:586
585

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
580 581 582 583 584 - **585** - 586 587 588 589 590 

----

## Digwyddiadau 
*Teyrnas y Suebi yn Iberia yn cael ei choncro gan y Fisigothiaid
*Newyn yn effeithio Gâl.
*Yr Ymerawdwr Yōmei yn dod i'r orsedd yn Japan.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ymerawdwr Bidatsu, Ymerawdwr Japan

Categori:585
584

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
579 580 581 582 583 - **584** - 585 586 587 588 589 

## Digwyddiadau 
* Y Fisigothiaid yn cipio Cordoba oddi wrth yr Ymerodraeth Fysantaidd
* Wedi deng mlynedd heb frenin, mae'r Lombardiaid yn ethol Authari yn frenin.

## Genedigaethau 
* Clotaire II, mab Chilperic I, brenin Neustria
* Edwin, brenin Northumbria

## Marwolaethau 
* Chilperic I, brenin Neustria

Categori:584
590

5g - **6g** - 7g 
540au 550au 560au 570au 580au - **590au** - 600au 610au 620au 630au 640au 
585 586 587 588 589 - **590** - 591 592 593 594 595 

----

## Digwyddiadau 
* Owain fab Urien yn dod yn frenin Rheged (tua'r dyddiad yma).
* 6 Ionawr - diorseddu Hormizd IV, brenin Persia
* 15 Chwefror - coroni Khosrau II yn frenin Persia
* 28 Chwefror - Bahram Chobin yn gorchfyu Khosrau, sy'n ffoi i Circesium
* Haf - Khosrau yn perswadio'r ymerawdwr Rhufeinig Mauricius i ail-ddechrau'r rhyfel yn erbyn Persia.
* 3 Medi - Pab Gregori I yn olynu Pab Pelagius II fel y 64ydd pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*7 Chwefror - Pab Pelagius II
*Chwefror - Hormizd IV, brenin Persia
*5 Medi 5 - Authari, brenin y Lombardiaid

Categori:590
583

5g - **6g** - 7g 
530au 540au 550au 560au 570au - **580au** - 590au 600au 610au 620au 630au 
578 579 580 581 582 - **583** - 584 585 586 587 588 

----

## Digwyddiadau 
* Ebrill - Tân yng Nghaergystennin
* Ebrill - Daeargryn yng Nghaergystennin

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Kan B'alam I - brenin Palenque

Categori:583
Bismarck

Gall **Bismarck** gyfeirio at:

*Otto von Bismarck (1815-1898), gwladweinydd o Brwsia a Phrif Ganghellor yr Almaen.
*Bismarck, llong ryfel Almaenig a enwyd ar ei ôl.

;Daearyddiaeth
Dau le yn y Cefnfor Tawel:
*Môr Bismarck
*Ynysoedd Bismarck (hefyd: 'Gorynys Bismarck'), grŵp o ynysoedd.

Dau le yn yr Unol Daleithiau:
*Bismarck, Arkansas, ardal gwleding in Arkansas
*Bismarck, Gogledd Dakota, prifddinas Gogledd Dakota
Umma

:*Ar y ddinas hynafol ym Mesopotamia, gweler Umma*.

Ystyr y gair Arabeg **Umma** (hefyd **Ummah**, Arabeg: أمة‎ , ynganiad *ŵm-ma*) yw 'Cymuned' neu 'Genedl'. Ei ystyr yn y *Coran* yw 'Cymuned Islam' neu 'Gymuned y Ffyddlon'. Fe'i defnyddir hefyd mewn ystyr mwy cyffredinol i olygu'r gwladwriaethau neu wledydd Islamaidd gyda'i gilydd, fel math o gymanwlad grefyddol neu, mewn ystyr mwy seciwlar a diweddar, i olygu'r genedl Arabaidd mewn cyd-destun pan-Arabaidd. Yn ei ystyr ehangach (''ummat al-mu'minin''), mae'n golygu'r byd Islamaidd cyfan ynghyd â'r Byd Islamaidd delfrydol. Ond i'r rhan fwyaf o Fwslemiaid cyffredin mae'r **umma** yn rhywbeth mwy cyfarwydd ond anodd i'w diffinio, fel sôn am 'Y Byd Cristnogol' a'r 'Gymuned Gristnogol' yng nghyd-destun Cristnogaeth.

Categori:Islam
Prwsia

Gwladwriaeth rymus yng ngogledd Yr Almaen ar lan y Môr Baltig oedd **Prwsia**, a sefydlwyd gan y Marchogion Tiwtonaidd yn y 13g.

Daeth Prwsia'n ddugiaeth yn 1525 dan reolaeth y frenhinllin Hohenzollern. Unodd â Brandenburg yn 1618 ac erbyn diwedd yr 17g, dan reolaeth Ffrederic Wiliam (1620 - 1688), Etholwr Mawr Prwsia, roedd wedi datblygu i fod y wladwriaeth rymusaf yng ngorllewin yr Almaen.

250px|bawd|dim|Tiriogaeth Prwsia ar ei ehangaf fel rhan o Ymerodraeth yr Almaen

Yn y 18g dan reolaeth Ffrederic Fawr (1712 - 1786), Brenin Prwsia (o 1740 hyd ei farwolaeth), ehangwyd ei thiriogaeth. Yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd (1756-1763) roedd Prydain Fawr, Prwsia a Hanofer ar y naill ochr yn brwydro yn erbyn Ffrainc, Awstria, Sweden a Sacsoni ar y llall. Cipiodd Prwsia Silesia a rhan o Wlad Pwyl gan wneud Prwsia yn un o'r gwledydd grymusaf yn Ewrop. Ychwanegwyd rhagor o diriogaeth yng Nghynhadledd Vienna (1815) yn sgîl trechu Napoleon gan y cynghreiriad.

Yn ail hanner y 19g reolai Otto von Bismarck (1815 - 1898) ym Mhrwsia. Gorchfygodd Awstria a'i chynghreiriaid Almaenig yn 1866 ac ychwanegwyd Schleswig-Holstein i diriogaeth Prwsia a ffurfiodd Ffederaliaeth Gogledd yr Almaen. Dyma hedyn Ymerodraeth yr Almaen a sefydlwyd ar ôl i Brwsia ennill Rhyfel Ffrainc a Phrwsia (1870-71) gyda Bismarck yn Brif Ganghellor.

Yn 1918, ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, daeth Prwsia yn weriniaeth annibynnol o fewn Gweriniaeth Weimar, ond roedd wedi colli llawer o'i grym a'i dylanwad. Cafodd Prwsia ei diddymu gan y Cynghreiriaid buddugoliaethus ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Daeth yr enw 'Prwsia' a'r ymadrodd 'gwerthoedd Prwsaidd' i ddynodi effeithiolrwydd, disgyblaeth a hunan-aberth.


Categori:Cyn-wladwriaethau
Categori:Hanes yr Almaen
Categori:Hanes Ewrop
Yr Amgueddfa Brydeinig

Mae'r **Amgueddfa Brydeinig** yn Llundain yn gartref i dros 8 miliwn o arteffactau o ddiwylliant a hanes dynol, ac felly yn un o'r casgliadau mwyaf sylweddol o'i bath ledled y byd. Sefydlwyd hi gan ddeddf Seneddol ym 1753, a chasgliad yn perthyn i'r meddyg Syr Hans Sloane (a fu farw y flwyddyn honno) a ffurfiodd gnewyllyn yr amgueddfa wreiddiol.

Lleolir yr amgueddfa ar hen safle plasdy'r teulu Montagu, mewn adeilad a gynlluniwyd yn yr arddull Roegaidd gan Syr Robert Smirke. Ychwanegodd ei frawd iau, Sydney Smirke, y llyfrgell crwn enwog a saif yng nghwrt canolog yr adeilad. Gorchuddiwyd y cwrt hwnnw â tho gwydr gan yr Arglwydd Norman Foster yn 2000.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf er mwyn diogelu rhai o'r arteffactau, fe'u cymerwyd i'r Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Gorsaf Reilffordd Holborn, Llundain a phlasty yn Malvern er mwyn eu gwarchod yn ddiogel. Ceir yn yr Amgueddfa nifer o drysorau o Gymru gan gynnwys Clogyn aur Yr Wyddgrug. Yma hefyd y cedwir marmorau Elgin a Charreg Rosetta.

Yn 2014 ymwelodd 6,701,043 o bobl â'r Amgueddfa.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Camden
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain

Prydeinig
Categori:Amgueddfeydd Llundain
Categori:Pensaernïaeth Sioraidd
Novalja

Tref yn Croatia yw **Novalija**.

## Dolen allanol
* /  Gwefan swyddogol y dref

Categori:Aneddiadau Croatia
Rhestr baneri'r Deyrnas Unedig

bawd|220px|Baneri siroedd ar Sgwâr y Senedd yn Westminster
Dyma '''restr baneri'r Deyrnas Unedig'''. Ceir erthyglau gwahanol ar: faneri Cymru, rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru a rhestr baneri'r Alban.

## Baneri cenedlaethol
## Llumanau
## Baneri brenhinol
### Baneri'r Brenin Siarl III
### Baneri'r Tywysog Wiliam
## Eglwys
## Ynysoedd y Sianel
## Ynys Manaw
## Siroedd
## Dinasoedd, rhanbarthau ac ynysoedd
## Baneri eraill

Deyrnas Unedig