Anghrefydd yng Nghymru

**Mae anghrefydd yng Nghymru** yw hunaniaeth grefyddol amlycaf Cymru yn yr 21ain ganrif, yn dilyn seciwlariaeth gymdeithasol gyflym yn y gymdeithas Gymreig.

## Hanes a demograffeg 
### Canol oesoedd 
Mae hanesydd Cymreig wedi awgrymu bod bywydau mynachod a chlerigiaid yn ail hanner y canol oesoedd yn "hanfodol seciwlar". 

### 19eg ganrif 
Awgrymwyd bod llawer o bobl Cymru yn y 19eg ganrif yn ymfalchïo mewn bod yn un o wledydd mwyaf Cristnogol Ynysoedd Prydain ond yn dilyn Deddf Addysg Ganolraddol Cymru 1889, fe wnaeth addysg seciwlar leihau poblogrwydd Cristnogaeth anghydffurfwyr Cymreig.

Daeth corau meibion i’r amlwg hefyd yn y 19eg ganrif, a ffurfiwyd fel adrannau tenor a bas corau capeli, gan gofleidio emynau seciwlar poblogaidd y dydd.

### 20fed ganrif 
Mae John Davies wedi awgrymu bod diffyg cofnod ysgrifenedig am anghrefydd yng Nghymru, gan ddweud, "Mae'r anghrefyddol yn elfen goll yn hanesyddiaeth Cymru; gan nad ydynt wedi gadael fawr ddim cofnod ysgrifenedig. Mae haneswyr yr ugeinfed ganrif wedi tueddu i’w hanwybyddu.” Ychwanegodd Davies fod y Cymry wedi dod yn un o genhedloedd mwyaf seciwlar Ewrop erbyn agor yr ugeinfed ganrif heb fawr o frwdfrydedd dros drafodaethau ar faterion crefyddol.

### 21ain ganrif 
Mewn ymateb i ganlyniadau cyfrifiad 2011 yng Nghymru, awgrymodd y biolegydd esblygiadol o Loegr Richard Dawkins fod Cymru ar y blaen i wledydd eraill y DU o ran symud tuag at safbwyntiau anghrefyddol.

Yn 2020, canmolodd Dyneiddwyr Cymru ddiwylliant gwleidyddol unigryw a rhagorol y Gymru fodern, a oedd yn cynnwys gweinyddiaeth ddatganoledig a sefydlwyd fel sefydliad seciwlar. Mae eu hadroddiad hefyd yn canmol cyflwyniad optio allan o roi organau ac yn awgrymu bod gan Gymru etifeddiaeth o feddwl annibynnol a chydraddoldeb. Ymhlith yr awgrymiadau a wnaed gan yr adroddiad oedd rhoi terfyn ar wahaniaethu ar sail crefydd gan ysgolion ffydd ac a wnaed thrwy addoli ar y cyd. Yn ogystal, drwy cyflwyno gofal bugeiliol anghrefyddol mewn ysbytai, a chydnabyddiaeth gyfreithiol o briodasau anghrefyddol.

Mewn cwricwlwm 3-16 oed newydd a gyflwynwyd yn 2022, newidiodd Llywodraeth Cymru yr Addysg Grefyddol draddodiadol (AG) yn amodol ar “Werthoedd a Moeseg Crefydd” ac y mae’n rhaid iddo “adlewyrchu’r ffaith honno hefyd fod nifer o argyhoeddiadau athronyddol anghrefyddol hefyd a gynhelir yng Nghymru".

Ym mis Tachwedd 2022, cyhoeddwyd canlyniadau cyfrifiad 2021 yn dangos mai di-grefydd oedd y grŵp ystadegol mwyaf yng Nghymru. Ymatebodd cydlynydd Dyneiddwyr Cymru, Kathy Riddick i’r newyddion hyn drwy nodi mai Cymru bellach yn swyddogol yw’r wlad leiaf crefyddol yn y DU ac nad oedd hwn yn ddatblygiad newydd. Awgrymodd hefyd fod gwleidyddion yng Nghymru "yn hwyr i fynd i'r afael yn iawn" â'r ffaith hon mewn cyfraith a pholisi cyhoeddus. Ychwanegodd, "Diolch byth, wrth lywio'r newidiadau hyn, mae gan Gymru draddodiad cryf o gefnogi rhyddid crefydd neu gred i dynnu arno, o ddatgysylltu (o'r Eglwys Anglicanaidd) dros 100 mlynedd yn ôl i greu'r cwricwlwm mwyaf cynhwysol yn y DU y llynedd".

## Demograffeg 
Roedd nifer y bobl anghrefyddol yng Nghymru yn 18.5% yn ôl cyfrifiad 2001, a gododd i 32.1% yn 2011.

Dywedodd y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS), sy’n gyfrifol am gyhoeddi data’r Cyfrifiad, fod ateb y cwestiwn am grefydd yn y cyfrifiad yn wirfoddol. Ychwanegodd fod mwy o bobl yng Nghymru wedi dewis ateb y cwestiwn yn 2021 o gymharu â 2011. Awgrymodd yr ONS y gallai’r boblogaeth sy’n heneiddio, ffrwythlondeb, marwolaethau, a mudo fod yn ffactorau sy’n cyfrannu at y cynnydd mewn anghrefydd.

## Gweler hefyd 
* Crefydd yn Nghymru

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru