Ioga Hatha

Mae **ioga Haṭha** yn gangen o ioga. Yn llythrennol, mae'r gair Sansgrit *हठ haṭha* yn golygu "grym" ac felly mae'n cyfeirio at system o dechnegau corfforol i symud y grym o amgylch y corff.

Yn India, mae ioga haṭha yn draddodiad poblogaidd, fel y mae'r Iogis y Natha Sampradaya trwy ei sylfaenydd traddodiadol Matsyendranath, sy'n cael ei ddathlu fel sant yn ysgolion ioga tantric a haṭha Hindŵaidd a Bwdhaidd. Mae bron pob testun hathayogig yn perthyn i siddhas Nath, ac mae'r rhai pwysig yn cael gwneud yn ddisgyblion Matsyendranath, Gorakhnath neu Gorakshanath. Yn ôl y *Dattatreya Yoga Śastra*, mae dau fath o ioga haṭha: mae'r naill yn cael ei ymarfer gan Yajñavalkya sy'n cynnwys wyth aelod o ioga, a'r llall yn cael ei ymarfer gan Kapila sy'n cynnwys wyth mwdras.

Daw'r testun hynaf lle disgrifir ioga Hatha, o gyfnod yr *Amṛtasiddhi*, sef 11g, cyfnod y Tantra Bwdhaidd. Sgwennwyd y testunau hynaf i ddefnyddio'r term *hatha* gan Fwdhiaid Vajrayana.

### Puro'r corff 
Mae yoga Haṭha yn dysgu amrywiol gamau o lanhau'r corff mewnol a cheir nifer o ddulliau glanhau, yn amrywio o arferion hylendid syml i'r ymarferion unigryw o wrthdroi llif hylif seminal. Gelwir y rhestr fwyaf cyffredin yn *shatkarmas*, neu chwe gweithred lanhau: *dhauti* (glanhau dannedd a chorff), *basti* (glanhau rectwm), *neti* (glanhau'r trwyn), *trataka* (glanhau llygaid), *nauli* (tylino'r abdomen) a *kapalabhati* (glanhau fflem). Mae rhai o'r rhain yn defnyddio dŵr ac eraill yn defnyddio clwt neu frethyn.

### Rheoli'r anadl 
Mae Prāṇāyāma wedi'i wneud allan o ddau air Sansgrit *prāṇa* (प्राण, anadl, egni hanfodol, grym bywyd) ac *āyāma* (आयाम, ffrwyno, ymestyn, ymestyn).

Mae rhai testunau ioga Haṭha'n dysgu ymarferion anadlu ond nid ydyn nhw'n cyfeirio ato fel "Pranayama". Er enghraifft, mae adran 3.55 o'r *GherandaSamhita* yn ei alw'n *Ghatavastha* (y corff yn llestr). Mewn testunau eraill, mae'r term *Kumbhaka* neu *Prana-samrodha* yn cael ei ddefnyddio. Waeth beth fo'r termau, mae anadlu'n iawn a defnyddio technegau anadlu yn greiddiol, yn ganolog i ioga Haṭha. Dywedir bod ymarferion anadlu cywir yn glanhau ac yn cydbwyso'r corff.
[chwith|bawd|Mae *[oga Hatha Pradipika* yn argymell Siddhasana ar gyfer ymarferion anadlu.]]
*Mae Pranayama* yn un o arferion craidd ioga Haṭha. Rheoleiddir yr anadlu - yn ymwybodol ac yn fwriadol, ac mae hywn yn gysyniad cyffredin a rennir â phob ysgol ioga.

Gwneir hyn mewn sawl ffordd, gan fewnanadlu ac yna dal y gwynt am gyfnod, cyn ei allanadlu, ac yna atal yr anadlu am gyfnod arall, gweithred sy'n arafu'r anadlu,  yn newid amser / hyd anadliad, dyfnder yr anadlu (dwfn, byr), a chyfuniad o'r rhain, ymarfer cyhyrau â ffocws. Mae *pranayama* neu anadlu'n iawn yn rhan annatod o'r safleoedd (*asanas)*. Yn ôl adran 1.38 o *Ioga Hatha Pradipika*, *Siddhasana* yw'r ystum mwyaf addas a hawsaf i ddysgu ymarferion anadlu.

### Osgo neu safle'r corff 
bawd|Disgrifiwyd y safleKukkutasana yn y 13g, yn y *Vāsiṣṭha Saṁhitā.*
Cyn dechrau ymarfer ioga haṭha, mae'n rhaid i'r iogi sefydlu lle addas: yn ddelfrydol, mewn mathika (adeilad ar gyfer meudwy), "yn bell o greigiau sy'n cwympo, tân a lleithder". Ar ôl dewis lleoliad sefydlog tawel, mae'r iogi'n cychwyn ymarfer ystumiau (safleoedd) a elwir yn *asanas*. Daw'r asanas hyn ar sawl ffurf. Ar y dechrau, mae'r asanas yn anghyfforddus ac yn anodd, yn achosi i'r corff ysgwyd, ac yn nodweddiadol maent yn annioddefol i'w dal am gyfnodau hir. Fodd bynnag, gydag ailadrodd a dyfalbarhad, wrth i ystwythder y cyhyrau wella, mae'r ymdrech yn lleihau ac mae'r asana'n gwella. Yn ôl testunau ioga Haṭha, mae pob asana yn gwella pan fydd yr "ymdrech yn diflannu", cyflwr, lle nad yw'r person yn meddwl am safle ei gorff; mae'n anadlu mewn *pranayama diymdrech*, ac yn gallu byw o fewn ei fyfyrdod ei hun (anantasamapattibhyam).

### Mudras 
Yn ôl Mallinson, yn y testun cynharaf, roedd ioga Haṭha yn fodd i godi a gwarchod y bindu, y credir ei fod yn un o'r egni hanfodol. Roedd y ddwy dechneg ioga Haṭha gynnar i gyflawni hyn drwy'r asanas gwrthdro i ddal y bindu gan ddefnyddio disgyrchiant, neu mudras (morloi iogig) i wneud i anadl lifo i'r sianel ganol a gorfodi'r bindu i fyny. Y nod yw cyrchu amṛta (neithdar anfarwoldeb) sydd wedi'i leoli yn y pen, sydd wedi hynny yn gorlifo drwy'r corff, yn groes i nod ioga Haṭha cynnar o warchod y bindu.

;Asanas 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{
  
  ?item wdt:P31 wd:Q466797.     # iinstance of (P279)    asana (Q466797)
  ?item wdt:P279 wd:Q734231;    #  isddosbarth o ioga Hatha

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Gweler hefyd 
* Rhestr o safleoedd ioga
* Ashtanga (wyth cangen ioga)

## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Ioga hatha