Riesa

Mae **Riesa** (Sorbeg: *Ryzawa*) yn dref yn ardal Meißen yn Sacsoni, yr Almaen. Fe'i lleolir ar Afon Elbe, tua 25 milltir i'r gogledd-orllewin o Dresden.

## Hanes 
Mae'r enw *Riesa* yn deillio o'r gair Slafaidd *Riezowe*. Mae'r enw hwn, wedi'i gyfieithu fel "Rezoa", yn ymddangos gyntaf ym mis Hydref 1119 mewn dogfen gan y Pab Callixtus II.

Gosodwyd llinell bŵer 110 kV gyntaf Ewrop rhwng Riesa a Lauchhammer ym 1912. Rhwng 1952 a 1994, Riesa oedd prif dref y dosbarth (Almaeneg: *Kreise;* Saesneg: *district*).

Yn ystod yr 1980au, Riesa oedd pencadlys Grŵp o Luoedd Sofietaidd yn y 9fed Adran Tanciau'r Almaen.

Ar yr 11eg o Ionawr 2025 cynhaliodd y blaid asgell dde eithafol AfD eu cynhadledd blaid ffederal yn Riesa. Protestiodd tua 12,000 o bobl yn erbyn y gynhadledd a rhwystro mynedfeydd i'r dref. 

### Hanes poblogaeth 
Tyfodd y dref o ddechrau'r 20fed ganrif oherwydd diwydiannu. Gostyngodd y boblogaeth ar ôl Ailuno'r Almaen ym 1989. Cafodd y gweithfeydd dur lleol ei leihau a gostyngodd y boblogaeth o 52,000 i 31,000.
## Atyniadau 
Mae gan Riesa cerflun haearn bwrw wedi ei siapio mewn i foncyff derw, o'r enw *Elbquelle*, sy'n golygu ffynhonnell yr Elbe, gan Jörg Immendorff. Cafodd ei godi ym 1999 ac mae'n pwyso 234 tunnell ac yn 25m o daldra. Dyma'r cerflun haearn fwyaf yn Ewrop. Mae pobl leol yn galw'r cerflun lawer o enwau eraill, yn fwyaf nodedig "Rostige Eiche", sy'n golygu'r "Dderwen Rhydlyd".
bawd|Klosterkirche, Riesa
Yn Riesa mae dwy eglwys nodedig. Adeiladwyd y minstr St. Marien ym 1261 fel ychwanegiad at Abaty Benedictaid. O dan yr Eglwys yn y crypt gallwch weld pergyrff sy'n dyddio i'r 17eg ganrif. Cwblhawyd Eglwys y Trinitatis ym 1897.

Mae mynwent ar Poppitzer Landstraße ar gyfer menywod a dynion Sofietaidd a gafodd eu halltudio i'r Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd a ddaeth yn ddioddefwyr llafur gorfodol yn y gweithfeydd dur. Ar y safle claddu mae yna gerflun Lenin gan y cerflunydd Sofietaidd Nikolai Tomsky, a gafodd ei symud o Sgwâr Neuadd y Dref heddiw ym 1990.

## Diwylliant 
Mae Riesa yn adnabyddus yn lleol am ei basta, sy'n cael ei gynhyrchu yn *Teigwaren Riesa GmbH*. Symbol arall o Riesa yw'r *Riesaer Zündhölzer*, y matsis sy'n cael ei gynhyrchu yno'n draddodiadol.

Mae cynhyrchu dur yn Riesa hefyd yn adnabyddus gyda'r cwmni dur Eidaleg, grwp Feralpi, yn berchen a'r gwaith dur Elbe-Stahlwerke ers 1992.

## Chwaraeon 
Mae Riesa yn gartref i glwb pêl-droed, BSG Stahl Riesa. Maen nhw'n cystadlu yn y *Landesliga Sachsen*, chweched haen pêl-droed yr Almaen.

Mae Riesa yn adnabyddus yn lleol am y *SACHSENarena*, neuadd fawr a gynhaliodd Bencampwriaeth Reslo Sumo Ewrop ym mis Hydref 2003 a Phencampwriaeth Reslo Sumo'r Byd ym mis Hydref 2004. Ers 2015, mae hefyd wedi bod yn gartref i'r International Darts Open, un o'r nifer o ddigwyddiadau ar Daith Ewropeaidd y Professional Darts Corporation. Yn 2023 fe wnaeth Gerwyn Price ennill y daith flynyddol yn Riesa.

## Gefeilldrefi 
Mae Riesa wedi'i gefeillio â:

* Głogów, Gwlad Pwyl
* Lonato del Garda, Yr Eidal
* Mannheim, Yr Almaen
* Rotherham, Lloegr
* Sandy, Utah, Unol Daleithiau America
* Villerupt, Ffrainc
* Wuzhong (Suzhou), Tsieina

## Cyfeiriadau 
Categori:Aneddiadau Sacsoni