open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Botwnnog

Pentref a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Botwnnog** (). Saif ar Ben Llŷn ar ffordd y B4413, rhwng Mynytho a Sarn Mellteyrn, i'r gogledd-orllewin o Abersoch; Cyfeirnod OS: SH 26250 31201.

Mae yma ysgol uwchradd, Ysgol Botwnnog. Cysegrwyd yr eglwys i Sant Beuno. Adeiladwyd yr eglwys bresennol yn 1887, ond credir fod eglwys wedi bod yna ers y 7g. Daw aelodau'r band Cowbois Rhos Botwnnog o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Safle gwe Cymuned Botwnnog

Categori:Botwnnog
Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)
Cwm Cadnant

Cymuned yn ne Ynys Môn yw **Cwm Cadnant**. Saif i'r dwyrain o dref Porthaethwy, ac mae'n cynnwys pentrefi Llandegfan a Llansadwrn.  Cymer ei enw o Afon Cadnant. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 2222.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Blaenrheidol

Cymuned yng Ngheredigion yw **Blaenrheidol**. Saif o amgylch rhan uchaf Afon Rheidol, i'r dwyrain o Aberystwyth. Mae'n cynnwys copa Pumlumon a dwy gronfa ddŵr fawr, Cronfa Nant y Moch a Chronfa Dinas, yn ogystal â phentrefi Ponterwyd ac Ystumtuen. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 493.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Ceredigion
Bws cerdded

bawd|200px|Arwydd Eidaleg bws cerdded yn Zanica
Grŵp o blant sy'n cerdded i'r ysgol gydag athro neu oedolyn arall yn eu tywys yw **bws cerdded**.  Y syniad yw ei fod e'n caniatáu i blant fynd i'w hysgol (neu adref) mewn diogelwch, heb fod rhaid defnyddio cerbyd.

Categori:Addysg
Categori:Cerdded
Categori:Cludiant
Llanfarian

Pentref a chymuned yng nghanolbarth Ceredigion yw **Llanfarian**. Saif y pentref ger y briffordd A487 ychydig i'r de o dref Aberystwyth. Llifa Afon Ystwyth gerllaw'r pentref.

Heblaw pentref Llanfarian ei hun, mae Cymuned Llanfarian yn cynnwys Blaenplwyf, Capel Seion, Rhydgaled, Moriah a Rhydyfelin. Roedd poblogaeth y gymuned yn 1,442 yn 2001. Saif plasdy Nanteos o fewn y gymuned.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion

Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Henllan Fallteg

Cymuned yn Sir Gaerfyrddin yw **Henllan Fallteg**. Saif yng ngorllewin y sir, ger y ffin â Sir Benfro. Mae'n cynnwys pentrefi Llanfallteg a Gorllewin Llanfallteg. Roedd y boblogaeth yn 423 yn 2001.

Roedd cynulleidfa Anghydffurfiol Henllan Amgoed ymhlith y cynharaf yn Sir Gaerfyrddin.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Gaerfyrddin
Wallace & Gromit in The Curse of the Were-Rabbit

Ffilm gan Nick Park a Steve Box a sy'n serennau Peter Sallis, Helena Bonham Carter a Ralph Fiennes ydy ***Wallace & Gromit in The Curse of the Were-Rabbit*** (2005). Yn y ffilm, mae Wallace & Gromit â melltith y Cwningen-ddyn.

Dyma oedd y ffilm Wallace and Gromit lawn gyntaf i gael ei rhyddhau ac fe'i crëwyd yn y DU. Cynhyrchwyd y ffilm gan DreamWorks Animation a Aardman Animations, a chafodd ei rhyddhau gan DreamWorks Pictures.  Cyfarwyddwyd y ffilm gan Nick Park a Steve Box yn y stiwdios animeiddio ym Mryste.

Adrodda'r ffilm hanes y dyfeisiwr ecsentrig Wallace (lleisir gan Peter Sallis) a'i gi deallus ond tawel, Gromit, wrth iddynt geisio achub trigolion pentref sy'n cael eu plagio gan gwningen wedi'i mwtadu.

Mae *The Curse of the Were-Rabbit* yn cyflwyno nifer o gymeriadau newydd ac fe'i lleisir gan Helena Bonham Carter a Ralph Fiennes. Roedd y ffilm yn llwyddiant masnachol a chyda'r beirniaid ffilmiau ac enillodd nifer o wobrau gan gynnwys Wobr yr Academi am y Ffilm Orau wedi'i Animeiddio.

## Lleisiau Saesneg 
*Peter Sallis - Wallace/Hutch
*Ralph Fiennes - Victor Quartermaine
*Helena Bonham Carter - Campanula  Tottington
*Peter Kay - PC Mackintosh
*Nicholas Smith - Y Parch Clement Hedges
*Liz Smith - Mrs. Mulch
*Edward Kelsey - Clive Growbag
*Ben Whitehead - Mr. Leaching
*Robert Horvath - Mr. Dibber
*Noni Lewis - Mrs. Girdling
*Geraldine McEwan - Miss. Thripp
*Vincent Ebrahim - Mr. Caliche
*John Thomson - Mr. Windfall
*Mark Gatiss - Miss. Blight
*Peter Atkin - Mr. Crock

Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau animeiddiedig
Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Gwenfô

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol  Bro Morgannwg, Cymru, yw **Gwenfô** (Saesneg: *Wenvoe*). Saif i'r de-orllewin o ddinas Caerdydd ar briffordd yr A4050. Gerllaw ym mhentre Twyn-yr-odyn mae Trosglwyddydd Gwenfô.

Ystadegau:
* Mae gan y gymuned arwynebedd o 17.85&nbsp;km².
* Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 2,009.
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 1,850.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 2,532, gyda dwysedd poblogaeth o 141.9/km².

Mae'r gymuned yn cynnwys Gerddi Dyffryn a Chroes Cwrlwys, lle roedd pencadlys ITV Wales. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Mae'r pentref yn gartref i glwb golff adnabyddus, Clwb Golff Castell Gwenfô a sefydlwyd yn 1936 ar leoliad hen blasdy, a chyn hynny, castell blaenorol.

## Gweler hefyd
*Crug crwn Gwenfô
*Clwb Golff Castell Gwenfô

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Bro Morgannwg

Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bro Morgannwg (y DU)
Towyn

Amrywiad ar y gair ac enw lle **Tywyn** yw **Towyn**. Gallai gyfeirio at un o sawl lle yng Nghymru:

*Tywyn, tref ar arfordir de Gwynedd
*Tywyn, pentref yn sir Conwy ger Y Rhyl
*Tywyn y Capel, safle archaeolegol ar Ynys Gybi, Môn
Higher Kinnerton

Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Higher Kinnerton** (). Saif bron ar y ffin â Lloegr. Saif Lower Kinnerton dros y ffin yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr. Nid ymddengys fod enw Cymraeg.

Ceir yma ysgol gynradd, sef Ysgol Derwen, Sir y Fflint, swyddfa bost, siop a dwy dafarn. Mae'r eglwys, Eglwys yr Holl Saint, ym mhlwyf Seisnig Dodleston. Roedd poblogaeth y gymuned yn 1,634 yn 2001.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir y Fflint

Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Pentir

Pentref a chymuned yng Ngwynedd yw **Pentir** (). Saif y pentref gerllaw y briffordd A4244 i'r de o ddinas Bangor. Llifa Afon Cegin gerllaw. Cofrestrwyd Eglwys Sant Cedol yn adeilad Gradd II gan Cadw, ac mae ar ei waliau gerfluniau cywrain o bennau.

Ffurfiwyd y gymuned o'r rhan honno o blwyf sifil Bangor oedd tu allan i ddinas Bangor ei hun. Heblaw pentref Pentir, mae'n cynnwys Penrhosgarnedd. Saif plasdy'r Faenol, Ysbyty Gwynedd a Phont Britannia o fewn y gymuned. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2,403 yn 2001.

Ganed y mathemategydd John William Thomas (Arfonwyson) yn y pentref yn 1805.

## Olion hynafol
Ceir clwstwr cytiau Cors y Brithdir a Fodol Ganol gerllaw, sy'n dyddio yn ôl i Oes yr Efydd.

bawd|dim|290px|Y fynwent

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Pensarn

:*Gweler hefyd: Pen-sarn (Ardudwy, Gwynedd) a Penysarn (Ynys Môn).*

Pentref glan môr yng nghymuned Abergele, Bwrdeisdref Sirol Conwy, Cymru, yw **Pensarn** neu **Pen-sarn**. Saif ar arfordir gogledd-ddwyrain, rhwng Abergele i'r de-orllewin a Thywyn, Bae Cinmel a'r Rhyl i'r dwyrain. Rhed ffordd yr A549 trwy'r pentref ac mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn mynd trwyddo. Ceir gorsaf reilffordd yno.

## Canolfan gwyliau
Datblygodd Pensarn yn bennaf fel canolfan gwyliau glan môr wrth i boblogrwydd Y Rhyl a'r cyffiniau gynyddu fel cyrchfan twristaidd. Ceir sawl maes carafanau yn y pentref ac mae'r traeth eang, a gyrhaeddir trwy groesi bont dros y rheilffordd, yn dywodlyd. Mae'n boblogaidd iawn gan ymwelwyr yn yr haf.

250px|bawd|dim|Traeth Pensarn

## Hynafiaethau
I'r de-ddwyrain o Bensarn ceir Morfa Rhuddlan, safle brwydr rhwng y Cymry a'r Eingl-Sacsoniaid yn yr Oesoedd Canol Cynnar.

## Tywydd a natur
Fe gofir Rhagfyr 2013, am y gwyntoedd mawr a gafodd effaith ar sawl gwlad yng Ngogledd Ewrop, a thrychinebus iawn i sawl teulu. Yn sgil y gwyntoedd o bosib fe gafodd Morfil Asgellog Llwyd ei olchi i’r traeth ym Mhensarn ger Abergele. Cafodd yr awdurdodau wybod am hyn tua hanner awr wedi un ar y 9fed o Ragfyr. Bu'r heddlu a bad achub Llandudno a’r Rhyl yn ceisio ei achub. Erbyn pedwar o’r gloch, ac ar ôl disgwyl am y llanw uchel, bu’r ymdrech yn llwyddiant. Llwyddodd tîm y bad achub a swyddogion y RSPCA i’w wthio’n ôl i ddŵr dyfnach. Braf yw nodi bod yr ymdrech wedi bod yn un lwyddiannus.

## Cyfeiriadau
Categori:Abergele
Categori:Pentrefi Conwy
Categori:Traethau Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Clwyd (y DU)
Llandysiliogogo

Cymuned yng Ngheredigion yw **Llandysiliogogo**. Saif i'r de o dref Ceinewydd, Ceredigion, ac mae'n cynnwys pentrefi Caerwedros, Bwlchyfadfa, Cwmtydu, Llwyndafydd, Talgarreg, Plwmp, Hafodiwan, Crugyreryr, Dolgerdd, Penbontrhydyfothau a Blaenbedw Fawr. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,167.

Daw'r enw o eglwys Tysilio o fewn y gymuned a "Gogof", hen enw plwyf Llangrannog.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Llandysilio, Sir Benfro
*Llandysilio-yn-Iâl, Sir Ddinbych
*Llandysilio, Ynys Môn
*Llanfairpwll.... Llantysiliogogogoch

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Tywyn, Conwy

Tref glan môr yng nghymuned Tywyn a Bae Cinmel ym mwrdeisdref sirol Conwy yw **Tywyn** (hefyd **Towyn**).

Mae'n sefyll ger arfordir gogledd-ddwyrain Cymru rhwng Abergele a Pensarn i'r gorllewin a Bae Cinmel a'r Rhyl i'r dwyrain. Rhed yr A549 trwy'r pentref ac mae Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yn mynd trwyddo i'r gogledd ond does dim gorsaf yno.

Datblygodd Tywyn fel canolfan gwyliau glan môr wrth i boblogrwydd Y Rhyl a'r cyffiniau gynyddu fel cyrchfan twristaidd. Ceir sawl maes carafanau rhwng y pentref a'r traeth, sy'n dywodlyd a braf. Mae nifer o dai a byngalos ar dir gwastad y pentref sydd islaw lefel y môr ar lanw uchel. Gorlifiodd y môr dros y morglawdd rhai blynyddoedd yn ôl gan effeithio ar gannoedd o dai.

250px|bawd|dim|Tywyn

## Hynafiaethau
I'r de o Dywyn ceir Morfa Rhuddlan, safle brwydr rhwng y Cymry a'r Eingl-Sacsoniaid yn yr Oesoedd Canol Cynnar.

## Bywyd Gwyllt
Mae llawer wedi ei golli o'r ardal, fel ymhobman,  dros yr 20g. Soniodd y dyddiadurwr John (neu Lorrimer) Thomas o Tywyn, unwaith iddo wylio pâr o frych y coed yn codi nyth ac iddo aros nes iddynt ddodwy un wy, wedyn un arall...nes cyrraedd y pump arferol, cyn iddo ddwyn y cwbl ar gyfer ei gasgliad heb feddwl ddwywaith. Yn 1928 ymfalchiodd fod y *number of eggs in my collection is 2208* (roedd arferion felly fawr o gymorth mae'n siwr). Yn Foryd Road, Tywyn, cofnododd fras yr yd, gwybedog mannog, a pibyddion y dorlan. Nid oes bras yr ŷd yn unman yng Nghymru bellach, a go brin y bu’r ddau arall ar gyfyl Foryd Road, Tywyn ers degawdau. Dipyn o sgôr i lecyn sydd erbyn hyn wedi colli llawer iawn o'i swyn ar sawl cyfrif

## Cyfeiriadau
Categori:Bae Cinmel a Thywyn
Categori:Trefi Conwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Clwyd (y DU)
Llysfaen

:''Mae'r erthygl hon yn cyfeirio at bentref ar arfordir gogledd Cymru; am yr ardal ag enw tebyg yng Nghaerdydd, gweler Llys-faen.''

Pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Conwy, Cymru, yw **Llysfaen**. Saif ar arfordir gogledd y sir, hanner milltir o'r môr tua hanner ffordd rhwng Abergele i'r dwyrain a Bae Colwyn i'r gorllewin. Mae'r pentrefi cyfagos yn cynnwys Hen Golwyn, Llanddulas, Dolwen a Betws-yn-Rhos. I'r dwyrain ceir Mynydd Marian. Mae tua 2,680 o bobl yn byw yno (http://www.conwy.gov.uk/doc.asp?cat=1863&doc=1345  2005). Mae'r gymuned yn cynnwys stad Peulwys.

Heddiw mae'r pentref yn rhan o sir Conwy, ond hyd 1923 bu'n alldir o'r hen Sir Gaernarfon wedi ei amgylchu'n gyfangwbl gan yr hen Sir Ddinbych; bu'n rhan o sir Clwyd o 1974 hyd 1996. Yn yr Oesoedd Canol bu'n rhan o gantref Rhos. Mae eglwys Sant Cynfran yn dyddio i'r Oesoedd Canol; yn ôl traddodiad lleol fe'i sefydlwyd gan y sant yn y flwyddyn 777.

Am gyfnod hir bu llawer o bobl y pentref yn gweithio yn chwareli calchfaen cyfagos Llysfaen a Llanddulas. Cludai llongau arfordirol y calchfaen i Lerpwl neu Fleetwood o Sieti Rayne ym Mae Llanddulas.

Ceir ysgol gynradd leol, Ysgol Cynfran, siop SPAR, neuad y pentref, a thri pharc.

## Eglwys Sant Cynfran
Dywedir i'r eglwys gael ei sefydlu gan Sant Cynfran yn 777. Mae'r adeilad presennol yn dyddio o 1377 ond mae'n cynnwys meini o'r eglwys gynharach.  Yn 1870 cafodd yr eglwys ei adnewyddu'n sylweddol ar gost o £1,950 a chollwyd nifer o baneli pren canoloesol. Mae rhai o'r cofebion yn yr eglwys yn dyddio i'r 17g. Amgylchynir y llan gan wal cerrig a cheir Ffynnon Gynfran tua 100 medr i'r gogledd o'r eglwys.

## Poblogaeth
Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,736.

Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Oriel

Llysfaen cottages - geograph.org.uk - 156015.jpg|Bythynnod yn Llysfaen
Llysfaen Church - geograph.org.uk - 25274.jpg|Eglwys Cynfran Sant, Llysfaen

## Dolenni allanol 
*  GENUKI 
*  Ymddiredolaeth Archaeolegol Clwyd-Powys: Eglwys St. Cynfran, Llysfaen 
* Clwyd Family History Society: lluniau o'r eglwys 

Categori:Cymunedau Conwy

Categori:Pentrefi Conwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Clwyd (y DU)
Pistyll

Pentref bychan, plwyf eglwysig a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Pistyll** (). Gorwedd ar arfordir gogleddol penrhyn Llŷn, ar y ffordd B4417, ychydig i'r dwyrain o Nefyn.

Mae eglwys Pistyll, a gysegrir i Sant Beuno, yn sefydliad hynafol, gyda bedyddfaen or 12g ynddi.

Heblaw pentref Pistyll, mae cymuned a phlwyf Pistyll yn cynnwys pentref mwy Llithfaen a phentref Nant Gwrtheyrn, sydd yn awr yn ganolfan ar gyfer dysgu Cymraeg.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru
Arthog

Pentref a chymuned arfordirol yng Ngwynedd, Cymru, yw **Arthog** (). Saif ar ochr ddeheuol aber Afon Mawddach, i'r de-ddwyrain o Abermaw ac ar y briffordd A493. Mae Afon Arthog yn llifo trwy'r pentref i ymuno ag Afon Mawddach, a cheir rhaeadr gerllaw.

Gorwedd Llynnau Cregennen ychydig i'r dwyrain. Yn ne'r gymuned ceir Llyn Cyri.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|bawd|dim|Mawddach Crescent, Arthog

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Henfynyw

Pentref a chymuned yng nghanolbarth Ceredigion yw **Henfynyw** (). Saif y pentref ger y briffordd A487 ychydig i'r de o dref Aberaeron.

Heblaw pentref Henfynyw ei hun, mae Cymuned Henfynyw yn cynnwys pentrefi Ffos-y-ffin, Llwyncelyn a Derwen-gam. Roedd poblogaeth y gymuned yn 1,067 yn 2001.

Ceir cysylltiad cryf rhwng yr ardal yma a Dewi Sant. Dywedir iddo gael ei addysgu yn Henfynyw, ac yn ôl un traddodiad, yma y cafodd ei eni. Cysegrir yr eglwys leol iddo. Nid yw'r adeilad presennol yn hen ond ceir Ffynnon Ddewi gerllaw a gysylltir â hanes y sant.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion
Categori:Henfynyw
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Sgeti

Pentref, ward etholiadol a chymuned yn Sir Abertawe yw **Sgeti** ()  (Saesneg: *Sketty*).  Saif tua dwy filltir i'r gorllewin o ganol y ddinas.

Y dylanwad mwyaf ar Sgeti oedd teulu Vivian o Blas Sgeti, a ddaeth yn gyfoethog trwy'r diwydiant copr. Adeiladwyd yr eglwys yn 1849-50. Ceir hefyd eglwys Gatholig yma, ac yma y mae Ysbyty Singleton.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Abertawe (y DU)
Gellifedw

Cymuned a phentref yn ninas Abertawe yw **Birchgrove** (weithiau: Y Gellifedw (). Saif yng ngogledd-ddwyrain y sir, tua 6 millir o ganol Abertawe, fymryn i'r gogledd o Draffordd yr M4, ac yn agos i'r ffin â Chastell-nedd Port Talbot. Mae'r gymuned yn cynnwys pentref Lôn-las a rhan o'r Glais yn ogystal a'r Gellifedw ei hun. Roedd y boblogaeth yn 2001 tua 6,500 ac erbyn 2011 roedd wedi codi i 7,392.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Hanes
bawd|chwith|250px|Maen hir carreg Bica
chwith|250px|bawd|Pwll glo Scott, Y Gellifedw.
Arferai'r diwydiant glo fod yn bwysig iawn yma. Agorwyd y pwll glo cyntaf yn 1845, ac yn ddiweddarach dechreuwyd gau arall. Caeodd Glofa Birchgrove yn 1931. Ceir nifer o olion o gyfnodau cynharach, yn cynnwys maen hir o'r enw Carreg Bica ar Fynydd Drumau, tua 3&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o Gellifedw.

## Addysg yng Nghellifedw
Mae gan Y Gellifedw ysgol uwchradd a dwy ysgol gynradd. Mae'r dair ysgol yn rhai cyhoeddus, cymysg ac yn ddi-gyswllt o enwadau crefyddol. Fodd bynnag, o dan ddeddfwriaeth Prydeinig, rhaid i bob ysgol ddarparu cyfnod o addoli yn ddyddiol.

Agorwyd Ysgol Gyfun Gellifedw ym 1991 ar safle'r hen ysgol. Gwasanaetha ardaloedd Gellifedw, Glais a Chlydach. Serch hynny, mynycha nifer o ddisgyblion ardaloedd Glais a Chlydach ysgol uwchradd arall, Cwmtawe, tra bod disgyblion yn Llansamlet a'r Trallwyn yn mynychu ysgol Gelli Fedw yn hytrach na Chefn Hengoed.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ysgol Gyfun y Gellifedw 
* Ysgol Gynradd y Gellifedw 

Categori:Cymunedau Abertawe
Categori:Pentrefi Abertawe
Cobh

Porthladd sy'n faesdref i ddinas Corc, Iwerddon, yw **Cobh** (Gwyddeleg: *An Cóbh*). Cafodd yr enw *Queenstown* neu *Cove of Cork* tan 1922.

Mae *Harbwr Corc* yn un o'r harbwrau naturiol mwyaf yn y byd. Y porth oedd y stop olaf am y mwyafrif o'r llongau yn croesi'r Cefnfor Iwerydd i Unol Daleithiau America.

Ym mis Rhagfyr 1892, gadawodd Annie Moore (1 Ionawr 1877 - 1923) a'i brodyr Phillip ac Anthony, harbwr Cobh ar y llong *Nevada* i symud i'r Unol Daleithiau America. Ar 1 Ionawr, 1892, Annie Moore oedd y mewnfudwr cyntaf i fynd heibio'r ganolfan mewnfudo newydd ar Ynys Ellis yn Efrog Newydd. Mae cerflun y tri phlentyn i'w cael ar y cei yn Cobh ac yn Ynys Ellis hefyd.

Hwyliodd y leinar *Titanic* o harbwr Cobh ar 11 Ebrill, 1912 ar ei mordaith gyntaf o Southampton, Lloegr, i Efrog Newydd. Suddwyd y llong ar 14 Ebrill, 1912 ar ôl taro rhewfynydd yn yr Iwerydd a boddwyd myw na 1,500 o bobl.

Ar 7 Mai 1915 suddwyd y leinar *Lusitania*, yn hwylio o Efrog Newydd i Lerpwl, gan long-danfor Almaenig oddi ar benrhyn Kinsale, Swydd Corc. Bu farw 1,198 o bobl.  Cludwyd y goroeswyr a'r meirw i dre Cobh a chladdwyd mwy na 100 o'r meirw ym mynwent yr Hen Eglwys. Mae cofadail i'r Lusitania ym *Maes Casement* yn y dre.

200px|dim|bawd|Cerflun Annie Moore a'i brodyr ar y cei.
dim|750px

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Corc
Llanelltud

Pentref bychan, plwyf eglwysig a chymuned yng Ngwynedd yw **Llanelltud** ()  (hefyd **Llanelltyd**). Saif ger y briffordd A470, ychydig i'r gogledd o dref Dolgellau ac ar lan ogleddol Afon Mawddach. Ceir gweddillion Abaty Cymer ychydig i'r dwyrain, abaty Sistersaidd a sefydlwyd yn 1199.

Mae'r eglwys bresennol, a gysegrir i Sant Illtud, yn adeilad diweddar, yn dyddio o 1900, ond mae'r fynwent gron yn awgrymu fod y safle yn un hynafol.

Heblaw pentrefi Llanelltud a'r Bont-ddu, mae'r gymuned yn cynnwys copa Diffwys, y copa uchaf yn y Rhinogau, a Mwynfeydd aur Clogau. Roedd poblogaeth y gymuned yn 495 yn 2001. Yma hefyd roedd Hengwrt, plasdy Robert Vaughan (c.1592 - 1667), y casglwr llawysgrifau.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Illtud

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)
Llangywer

Pentref bychan a chymuned ym Meirionnydd, Gwynedd, Cymru, yw **Llangywer** () (hefyd **Llangywair**; llygriad Saesneg: *Llangower*). Saif Llangywer ar lan ddeheuol Llyn Tegid, tua 3 milltir a hanner i'r de o'r Bala a llai na chilometr o Lanuwchllyn. Rhed trac Rheilffordd Llyn Tegid trwy Llangywair, a cheir gorsaf yno. Yn 2011 roedd poblogaeth y gymuned hon yn 260.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Eglwys y Santes Cywair

## Hanes a hynafiaethau
Saif Castell Gronw ger y pentref, hen domen o'r Oesoedd Canol.

Yn yr Oesoedd Canol bu Llangywair yn un o dri phlwyf cwmwd Uwch Tryweryn yng nghantref Penllyn.  Noda Cwm Cynllwyd, sy'n codi i gyfeiriad Bwlch y Groes, ffin orllewinol y plwyf, sy'n codi i'r dwyrain i fryniau deheuol Y Berwyn. Mae'n ardal fynyddig iawn gyda'r rhan fwyaf o'r anneddau'n gorwedd ar y llain o dir isel ar lan Llyn Tegid.

Bu'r bardd Euros Bowen yn reithor yma am flynyddoedd. Efallai fod Llangywer yn fwyaf adnabyddus am y gân werin draddodiadol:
:Ffarwel i blwy Llangywer
:A'r Bala dirion deg ..

## Eglwys Santes Cywair
Cysegrir eglwys y plwyf i santes leol o'r enw **Cywair**. Ni wyddom ddim amdani o gwbl, ond credir fod llun dychmygol ohoni ar ffenestr liw dwyreiniol yr eglwys.

Ceir cofnod am yr eglwys hon yn *Taxatio* 1291. Cofnodwyd i John Wynne ymweld â'r lle yn 1729. Yn ôl Cadw, 'St. Gwawr' yw'r enw cywir. Mae colofnau'r eglwys yn dyddio'n ôl i'r 15g os nad cynt. Caewyd y drysau am y tro olaf yn 2003 gan mai dim ond tri aelod oedd gan yr eglwys.

Ceir ffynnon sanctaidd gerllaw - Ffynnon Gywair - a orchuddir gan garreg a enwir yn Llech Cywair. Yn ôl un fersiwn o'r chwedl werin am foddi'r deyrnas lle saif Llyn Tegid heddiw, esgeuluso rhoi'r garreg yn ôl ar y ffynnon a barodd iddi orlifio a boddi'r hen deyrnas, gan ffurfio'r llyn. Dyddia eglwys Llangywer o'r 13g, ond cafodd ei hail-adeiladu yn 1871.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Pentrefi Gwynedd
Llangyfelach

Pentref a chymuned yn Sir Abertawe yw **Llangyfelach** (). Saif tua pedair milltir i'r gogledd o ganol dinas Abertawe, ac i'r gorllewin o Dreforys. Mae traffordd yr M4 ychydig i'r gogledd.

Ceir yno ysgol gynradd, amlosgfa a thafarn. Mae'r eglwys wedi ei chysegru i Dewi Sant a Sant Cyfelach. Credir bod clas Celtaidd wedi bod ar y safle; mae tŵr yr eglwys bresennol, sydd ar wahân i'r eglwys ei hun, yn dyddio o'r 12g. Ar un adeg roedd yr eglwys yn un o ganolfannau pwysicaf cantref Eginog. Tu mewn i'r eglwys mae Croes Llangyfelach, Croes Geltaidd yn dyddio o'r 9g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Enwogion
*Cyrnol Philip Jones, ffigwr amlwg o blaid y Senedd yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr.
*Syr Dafydd ap Phylip ap Rhys (fl. c. 1500-1540) bardd a chlerig.
*Richard Ithamar Aaron (1901 - 1987) Athronydd

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe

Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gŵyr (y DU)
Llangelynnin, Gwynedd

:''Am y plwyf o'r un enw ym mwrdeistref sirol Conwy, gweler Llangelynnin, Conwy.''

Pentrefan, chymuned a phlwyf eglwysig yng Ngwynedd, Cymru, yw **Llangelynnin** (). Saif i'r gogledd o dref Tywyn, ger priffordd yr A493 ac uwchben y môr. Mae cymuned Llangelynnin hefyd yn cynnwys pentref Llwyngwril a phentref bychan Rhoslefain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|dim|bawd|Eglwys Llangelynnin drwy'r Porth

Prin y gellir galw Llangelynnin yn bentrefan o gwbl, gan mai dim ond llond dwrn o adeiladau gwasgaredig ydyw; ei ganolbwynt yw Eglwys Sant Celynnin, sy'n dyddio o'r 13g. Yn y fynwent, mae bedd Abram Wood, sylfaenydd tylwydd enwocaf y Sipsiwn Cymreig. Mae lein Rheilffordd y Cambrian gerllaw. Mae'r eglwys ar ochr y mynydd, nid nepell o'r môr.

## Pobl o Llangelynnin
*"Arise Evans" (tua 1607 - ar ôl 1660), dewin a daroganwr.
*John Morgan (1688-1733), ysgolhaig, llenor, clerigwr.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)
Ceiriog Uchaf

Cymuned yn Nyffryn Ceiriog ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam yw **Ceiriog Uchaf**. Mae'n ffurfio'r rhan uchaf o Ddyffryn Ceiriog, ac yn cynnwys pentref Llanarmon Dyffryn Ceiriog.

Mae enwogion o'r ardal yn cynnwys y beirdd Huw Morus (Eos Ceiriog) (1622 - 1709) a John Ceiriog Hughes ("Ceiriog"). Ceir nifer fawr o lwybrau porthmyn yma. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 346, gyda 58.21% yn medru rhywfaint o Gymraeg, y ganran uchaf ym mwrdeistref sirol Wrecsam.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Wrecsam
Argoed, Sir y Fflint

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Argoed (gwahaniaethau).''

Cymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw **Argoed**, a elwir hefyd yn **Mynydd Isa**. Saif rhwng Yr Wyddgrug a Bwcle, ac mae'n cynnwys pentref Mynydd Isa. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 5,888.

Ceir rhan o Glawdd Wat yn croesi'r gymuned. Arferai'r diwydiant glo fod yn bwysig yma, gyda chloddio o'r 17g ymlaen. Bu trychineb yng Nglofa Argoed yn 1837, pan laddwyd ugain o weithwyr, yn cynnwys tad a dau frawd y nofelydd Daniel Owen.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir y Fflint
Llannor

Pentref, plwyf a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Llannor** (). Saif yn Llŷn ar ffordd gefn ychydig i'r gogledd o dref Pwllheli.

Ceir carreg arysgifiedig yma, sy'n coffhau person o'r enw VENDESETI, sy'n cael ei uniaethu a'r sant Gwynhoedl. Cafwyd hyd i ddau faen o wenithfaen a ffurfiai ochrau bedd dir Tir Gwyn; mae'r rhain yn awr i'w gweld yn Oriel Plas Glyn y Weddw.

Ychydig i'r gorllewin mae plasdy Bodfel, a arferai fod yn gartref teulu dylanwadol  Wyniaid Bodfel.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Mae Cymuned Llannor yn cynnwys pentrefi Abererch a Rhos-fawr.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Lannor
*William Roberts (bl. 1745), anterliwtiwr
*Emyr Davies (1878 - 1950), prifardd

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Argoed, Swydd Amwythig

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Argoed (gwahaniaethau).''

Pentref bychan yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, bron ar y ffin â sir Powys, Cymru, yw **Argoed**. Yn yr Oesoedd Canol gorweddai yn Nheyrnas Powys.

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Afon Lyvennet

Afon yn Cumbria, gogledd-orllewin Lloegr, yw **Afon Lyvennet**.

Tardda afon Lyvennet (fel *Lyvennet Beck*) ger Robin Hood's Grave ar Rosdir Crosby Ravensworth, ardal gyfoethog ei henebion. Oddi yno mae'n llifo i gyfeiriad y gogledd trwy Crosby Ravensworth, Mauld's Meaburn a King's Meaburn, lle mae'n cael yr enw Afon Lyvennet.

Mae Afon Leith yn ymuno ag afon Lyvennet cyn i'r afon honno yn ei thro gyrraedd ei chymer yn Afon Eden.

Mae'n bosibl bod afon a dyffryn Lyvennet yn cadw enw bro Llwyfenydd, y cyfeirir ati yng nghanu Taliesin i Urien Rheged a'i fab Owain ab Urien. Credir bod Llwyfenydd yn rhan o deyrnas Rheged yn y 6g. Mae'r hen ffurfiau ar yr enw yn cynnwys *Leveneth*, *Lyuened* a *Leuennydd*.

## Cyfeiriadau
Lyvennet
Castell-paen

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Castell-paen** (Saesneg: *Painscastle*). Fe'i enwir ar ôl ei gastell, Castell Paun. Saif yn agos i'r ffin â Lloegr, tua  hanner y ffordd rhwng Llanfair-ym-Muallt a'r Gelli Gandryll.

## Hanes y castell
Daw'r enw Castell Paun o enw'r arglwydd Normanaidd Pain Fitz John, a adeiladodd y castell cyntaf yma yn hanner cyntaf y 12g. Lladdwyd ef gan y Cymry yn 1137, a daeth ardal Elfael i feddiant Madog ab Idnerth. Cipiwyd y castell gan William de Braose tua 1195. Ymosodwyd ar y castell gan beiriannau rhyfel nerthol byddin Rhys ap Gruffudd, Tywysog Deheubarth, yn 1196, ac ildiodd y castell iddo; o fewn wythnosau, gwnaed cytundeb heddwch. Yn  1198 gosododd Gwenwynwyn ab Owain o Bowys warchae ar y castell ond gorchfgwyd ef gan fyddin dan Geoffrey fitz Peter a lladdwyd oddeutu 3,000 o Gymry.

Meddianwyd y castell gan Iorwerth Clud yn 1215. Llosgwyd y castell gan y Cynry yn ystod ymgyrchoedd Llywelyn ap Iorwerth yn y cylch. Fe'i hail-adeiladwyd fel castell o gerrig gan y brenin Harri III a Hubert de Burgh yn 1231. Yn 1233 daeth y castell i feddiant Ralph Tosny, a bu ym meddiant y teulu hyd nes i Llywelyn ap Gruffudd ei gipio yn 1265. Ail-adeiladwyd y castell gan Ralph Tosny arall yn 1276.

## Llyfryddiaeth 
* Remfry, P.M., *Painscastle, 1066 to 1405*

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Rhos-ddu

Cymuned ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw **Rhos-ddu**. Mae'n rhan o ddinas Wrecsam, ac yn sefyll i'r gogledd-orllewin o ganol y dref. Ceir yno ysgol gynradd a thafarn.

Ffurfiwyd plwyf Rhos-ddu ym 1886, o ran o blwyf Wrecsam. Daeth yn rhan o blwyf Wrecsam unwaith eto yn 1972. Adeiladwyd yr eglwys, a gysegrwyd i Sant Iago, rhwng 1874 a 1876, er na chafodd ei chysegru hyd 1886.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Wrecsam
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Wrecsam (y DU)
Bodorgan

Pentrefan a chymuned yng ngorllewin Ynys Môn yw **Bodorgan**. Mae'n cynnwys pentrefi Malltraeth, Llangadwaladr, Trefdraeth a Hermon.

Prif nodwedd Bodorgan yw Plas Bodorgan, ac mae cyfran helaeth o'r tir yn yr ardal yn perthyn i'r stad. Arferai teulu Meyrick, Bodorgan, fod yn ddylanwadol iawn yn y cylch.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 900. Yn ôl Cyfrifiad 2011, roedd 904 o bobl yn byw yn y gymuned hon a 578 (sef 63.9%) o'r boblogaeth dros dair oed a hŷn yn gallu siarad Cymraeg. Roedd 159 yn ddi-waith, sef 39.8% o'r rhai o fewn yr oedran priodol.

225px|bawd|dim|Tyddyn-teilwriaid, Bodorgan

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Fodorgan 
* Rowland Meyrick, esgob Bangor (1559-1565)

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Argoed

Gallai **Argoed** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
*Argoed, pentref a chymuned yn sir Caerffili
*Argoed, pentrefan ym Mhowys
*Argoed, cymuned yn Sir y Fflint
*Afan Argoed neu Parc Coedwig Afan, parc fforest yng Nghwm Afan 
* Caer Argoed, bryngaer yng Ngheredigion

### Lloegr
*Argoed, pentref yn Swydd Amwythig

### Llydaw
*Argoed, ffurf Gymraeg ar "Argoad" yn Llydaweg

## Hanes
*Argoed Llwyfain, safle brwydr yn Yr Hen Ogledd

## Arall
*"Argoed", cerdd gan T. Gwynn Jones
*Ysgol Uwchradd Argoed, Bryn-y-Baal (Mynydd Isa), Sir y Fflint
----
Buan

Cymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Buan**. Gorwedd yng nghanol Llŷn, ac mae'n cymryd ei enw oddi wrth fryn a bryngaer Garn Boduan. Ceir bryngaer arall ar Garn Saethon.

Mae'n cynnwys pentref bychan Boduan, a dyfodd o gwmpas Plas Boduan. Yn y gymuned yma hefyd mae Madryn, hen gartref Love Jones-Parry, un o arloeswyr y Wladfa.

250px|bawd|dim|Ffermdy Tŷ Newydd, Buan

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Ceidio

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)
Charlie and the Chocolate Factory (ffilm)

Ffilm gan Tim Burton gyda Johnny Depp, Freddie Highmore a Helena Bonham Carter ydy ***Charlie and the Chocolate Factory*** ("''Charlie a'r Ffatri Siocled''") (2005). Hon yw'r ail ffilm yn seiliedig ar y nofel hwn gan Roald Dahl, ac ail ffilm Tim Burton yn seiliedig ar nofel gan Roald Dahl. Roedd yn llwyddiant mawr a chafodd ei adolygiadau dda, gan dderbyn enwebiad am  Wobr yr Academi yn 78fed Gwobrau'r Academi ar gyfer y Dyluniad Siwt Gorau.

## Actorion 
* Johnny Depp - Willy Wonka
* Freddie Highmore - Charlie Bucket
* David Kelly - Taid Joe
* Helena Bonham Carter - Mrs. Bucket
* Jordan Fry - Mike Teavee
* AnnaSophia Robb - Violet Beauregarde
* Philip Wiegratz - Augustus Gloop
* Julia Winter - Veruca Salt
* Franziska Troegner - Mrs Gloop
* Noah Taylor - Mr Bucket
* Missi Pyle - Scarlett Beauregarde
* James Fox - Mr Salt
* Deep Roy - Yr Oompa-Loompau
* Christopher Lee - Dr Wilbur Wonka

## Cerddoriaeth 
Cyfansoddwyd y gerddoriaeth wreiddiol gan Danny Elfman, sy'n cydweithio'n aml gyda'r cyfarwyddwr Tim Burton. Mae wedi ei seilio o gwmpas tair prif thema, thema ysgafn ar gyfer y teulu Bucket, fel arfer wedi ei osod gyda chwythbrennau uwch; thema cyfriniol waltz gan yr adran tannau ar gyfer Willy Wonka;  thema cyflym gyda'r gerddorfa llawn ar gyfer y ffatri. Mae samplau synth a greodd Elfman gartref i'w clywed yn lleisiau bychan corganu'r Oompa-Loompas.

Ysgrifennodd a pherfformiodd Elfman eiriau pedair cân yn ogystal. Addaswyd geiriau'r gân Oompa-Loompa o'r llyfr gwreiddiol. Mae pob sgôr wedi eu dylunio er mwyn disgrifio'r gwahanol archdeip. Mae cân "Wonka's Welcome Song" yn steil gwallgo a hapus parc thema, mae cân "Augustus Gloop" yn un steil Bollywood (yn dilyn awgrymiad Deep Roy); "Violet Beauregarde" yn funk 1970au, "Veruca Salt" pop bubble-gum / psychedelia yr 1960au; a "Mike Teavee" yn deyrnged i fandiau pop diweddar y 1970au megis Queen / a cherddoriaeth metel y 1980au cynnar.

# "Wonka's Welcome Song"
# "Augustus Gloop"
# "Violet Beauregarde"
# "Veruca Salt"
# "Mike Teavee"
# "Main Titles"
# "Wonka's First Shop"
# "The Indian Palace"
# "Wheels in Motion"
# "Charlie's Birthday Bar"
# "The Golden Ticket/Factory"
# "Chocolate Explorers"
# "Loompa Land"
# "The Boat Arrives"
# "The River Cruise"
# "First Candy"
# "Up and Out"
# "The River Cruise - Part 2"
# "Charlie Declines"
# "Finale"
# "End Credit Suite"

### Gweler Hefyd 
* Charlie a'r Ffatri Siocled - y llyfr
* Willy Wonka & the Chocolate Factory - fersiwn ffilm o 1971.

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar weithiau gan Roald Dahl
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Bryn-crug

Pentref a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw **Bryn-crug** (), weithiau **Bryncrug**. Saif y pentref i'r gogledd ddwyrain o dref Tywyn, ger cyffordd y briffordd A493 a'r B4405. Llifa Afon Dysynni ychydig i'r gorllewin.

I'r de-orllewin o'r pentref mae plasdy Ynysymaengwyn; mae'r plasdy a godwyd yn 1758 bellach wedi ei ddymchwel. I'r de o'r pentref mae castell mwnt a beili Cynfal, a godwyd yn 1137 gan Cadwaladr ap Gruffudd, brawd Owain Gwynedd. Saif Castell Crug sef hen domen o'r Oesoedd Canol tua kilometr i'r de ddwyrain o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)
Malpas, Casnewydd

Cymuned sy'n rhan o ardal adeiledig Casnewydd yw **Malpas**. Saif yn y rhan ogleddol o Gasnewydd. Daw'r enw o'r Hen Ffrangeg, *Mal* a *pas*; lle anodd mynd heibio iddo.

Sefydlwyd mynachdy yma gan Urdd Cluny tua 1110. Ail-adeiladwyd yr eglwys tua 1850; yn y fynwent mae bedd Thomas Protheroe, prif wrthwynebydd John Frost.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
Alun Carter (1964-2024), chwaraewr rygbi

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Bro Garmon

Cymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Bro Garmon**. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Conwy, gyferbyn a Betws y Coed, ac yn cynnwys pentref Capel Garmon. Mae'r boblogaeth yn 648.

Yn y gumuned mae siambr gladdu Capel Garmon, sy'n dyddio o'r cyfnod Neolithig ac o ddiddordeb arbennig fel esiampl o'r Beddrodau Hafren-Cotswold. Yn ne-ddwyrain Cymru ac ardaloedd cyfagos o Loegr mae'r rhan fwyaf o'r rhain i'w cael.

bawd|dim|250px|Siambr gladdu Capel Garmon

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Conwy
Erbistog

Pentref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw **Erbistog** (Saesneg: *Erbistock*). Saif bron ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr, ar lan orllewinol Afon Dyfrdwy, i'r de o ddinas Wrecsam ac i'r dwyrain o bentref Rhiwabon.

Arferai'r safle yma fod yn un o'r ychydig leoedd lle gellis croesi'r rhan yma o Afon Dyfrdwy yn ddiogel ar fferi. Dywedir fod y Boat Inn, sy'n dyddio o'r 18g, ar safle'r hen fferi. Adeiladwyd yr eglwys, a gysegrwyd i Sant Bar, yn 1861. Crybwyllir eglwys gynharach, yn dyddio o'r 13g, oedd wedi ei chysegru i Sant Erbin. Dywedir fod neuadd y pentref ar safle hen ysgol a sefydlwyd gan y merthyr Catholig Rhisiart Gwyn. Mae poblogaeth y gymuned yn 409.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Adeiladau pwysig
* Plas Erbistog (Gradd II)
* Melin Erbistog
* Eglwys Sant Ilar (Gradd II)
* Tafarn y Cwch (Gradd II)
* Yr Hen Rheithordy
* Rhosynallt (Gradd II)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Wrecsam

Categori:Pentrefi Wrecsam
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Wrecsam (y DU)
Cylch-y-Garn

Cymuned yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw **Cylch-y-Garn**. Caiff ei enw oddi wrth Fynydd y Garn, ac mae'n cynnwys pentrefi Llanfair-yng-Nghornwy, Llanrhuddlad a Rhydwyn. Oddi ar yr arfordir ceir Ynysoedd y Moelrhoniaid. Mae  143.4 milltir (230.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 226.5 milltir (364.5&nbsp;km) o Lundain. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 675.

Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yw llawer o'r arfordir bellach, yn cynnwys gwarchodle adar Cemlyn.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cynrychiolaeth etholaethol
Cynrychiolir Cylch-y-Garn yn Senedd Cymru gan Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) a'r Aelod Seneddol yw Albert Owen (Y Blaid Lafur).

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Llaneugrad

Cymuned a phlwyf eglwysig ar yr arfordir yn nwyrain Ynys Môn yw **Llaneugrad**. Saif rhwng Moelfre a Benllech, ac mae'n cynnwys pentref Marianglas a bae Traeth Bychan.

Cysegrwyd yr eglwys, sy'n dyddio o'r 12g, i Sant Eugrad. Claddwyd nifer o'r rhai a foddodd yn llongddrylliad y *Royal Charter* yn y fynwent. Bu trychineb forwrol arall ger Traeth Bychan yn 1939, pan fethodd y llong danfor *Thetis* a dychwelyd i'r wyneb.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 273 ac mae'r boblogaeth heddiw yn .

## Olion hynafol
Ceir clystyrau cytiau caeedig Caerhoslligwy‎ gerllaw, sy'n dyddio yn ôl i Oes yr Efydd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Llanfynydd

Gallai **Llanfynydd** gyfeirio at:

* Llanfynydd, pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin
* Llanfynydd, pentref a chymuned yn Sir y Fflint
----
Llanfihangel Ysgeifiog

Cymuned a phlwyf sifil yn Ynys Môn yw **Llanfihangel Ysgeifiog**. Saif yn ne-orllewin yr ynys i'r dwyrain o dref Llangefni. Mae'n cynnwys pentrefi Gaerwen a Pentre Berw, yn ogystal â rhan o Gors Ddyga, sydd yn awr yn warchodfa adar yng ngofal yr RSPB.

Adfail yw hen eglwys Llanfihangel Ysgeifiog, bellach. Bu rhywfaint o gloddio am lo ar raddfa fechan yn yr ardal yma o'r 15g hyd ddiwedd y 19g.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* Owen Jones (Meudwy Môn) (1806-1889), golygydd a hanesydd
* John Pritchard (Gaerwenydd) (1837-1898), bardd

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Norwyeg

Iaith swyddogol Norwy ac un o'r ieithoedd Germanaidd gogleddol ydy'r Norwyeg. Fe'i siaredir gan tuag at 4,7 miliwn o bobl yn Norwy. Mae hi'n perthyn i is-grŵp gorllewinol y gangen, ynghyd a'r Islandeg, y Ffaröeg a'r iaith farw Norn a siaradwyd yn yr oesoedd Orkney a Shetland hyd at y 18g.

Mae dwy ffurf swyddogol yr iaith ysgrifenedig: bokmål (*iaith llyfrau*) a nynorsk (*Norwyeg newydd*). Mae bokmål yn deillio o ffurfiau Daneg a siaradwyd yn ninasoedd Norwy pan oedd y gwlad yn perthyn i Denmarc. Ffurf a greuwyd yn y 19g gan Ivar Aasen ar sylfaen tafodieithoedd byw Gorllewin Norwy ydy nynorsk.

## Enghreifftiau

Categori:Ieithoedd Germanaidd Gogleddol
Categori:Ieithoedd Norwy
Aberedw

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Aberedw**. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Gwy, lle mae Afon Edw yn ymuno â hi, ychydig i'r de-ddwyrain o dref Llanfair-ym-Muallt. Ceir olion castell yma, a adeiladwyd tua 1284, ond dinistriwyd llawer ohono i wneud lle i'r rheilffordd. Cysegrwyd yr eglwys, sy'n dyddio o tua'r 14g, i sant Cewydd.

Cysylltir yr ardal yn ffuglenol a'r digwyddiadau yn Rhagfyr 1282 pan laddwyd Llywelyn ap Gruffudd yng Nghilmeri. Dywedir yn un llawysgrif o'r 16eg ganrif i Lywelyn lochesu ger Aberedw, ac mae ogof gerllaw a elwir yn Ogof Llywelyn.

Heblaw pentref Aberedw, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llanbadarn Garreg a Rhiwlen. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 219.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Bryn Aberedw

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanfair-yn-Neubwll

Pentref a chymuned yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw **Llanfair-yn-Neubwll**. Saif y pentref i'r gogledd o Faes Awyr y Fali ac i'r dwyrain o'r culfor rhwng Ynys Môn ac Ynys Cybi.

Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentrefi Caergeiliog a Llanfihangel-yn-Nhywyn. Ceir nifer o lynnoedd yn yr ardal, mae Llyn Penrhyn, Llyn Treflesg a rhan o Lyn Dinam yn ffurfio gwarchodfa adar Gwlyptiroedd y Fali, sy'n eiddo i'r RSPB.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,688. 45.6% o'r rhain oedd yn medru Cymraeg, y ganran isaf ymhlith cymunedau Ynys Môn; mae hyn oherwydd y nifer fawr o bobl sy'n gysylltiedig â'r maes awyr a'u teuluoedd. Erbyn 2011 roedd wedi cynyddu i 1,874.

## Enw
Llyn Dinam a Llyn Penrhyn yw'r ddau "bwll" (llyn) y mae'r enw Deubwll yn cyfeirio atynt. Deubwll oedd enw'r 'dref' wasgaredig ganoloesol a chafwyd yr enw 'Llanfair-yn-Neubwll' i wahaniaethu rhwng yr eglwys a'r plwyf a lleodd eraill gydag eglwys (llan) a gysegrwyd i Fair. Felly hefyd, er y gwelir enghreifftiau o'r ffurf 'Llanfair-yn-*n*eubwll' weithiau, 'Llanfair-yn-*N*eubwll' sy'n gywir am fod Deubwll yn enw lle penodol.

## Hanes a hynafiaethau
Pan adeiladwyd y maes awyr yn 1943, gafwyd hyd i nifer fawr o arfau a chelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach. Ystyrir y darganfyddiad yma yn un o'r rhai pwysicaf o'r cyfnod yma yng Nghymru.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Y Faenor

Gall **Y Faenor** neu **Faenor** gyfeirio at:

* Y Faenor, cymuned yng Ngheredigion
* Y Faenor, cymuned ym Merthyr Tudful
* Y Faenor, cymuned ym Mhowys
Bro Machno

Cymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Bro Machno**. Saif yn nyffryn Afon Machno, sy'n llifo i mewn i Afon Conwy, ac mae'n cynnwys pentrefi Penmachno a Cwm Penmachno. Mae'r boblogaeth yn 625.

[bawd|dim|Carreg Carawsiws o'r [5ed ganrif|5ed a'r 6g yn Eglwys Sant Tudclud, Penmachyno]]

Ceir nifer o gerrig ac arnynt arysgrifau diddorol o'r 5ed a'r 6g yn Eglwys Sant Tudclud, Penmachyno. Yn y gymuned hefyd mae Tŷ Mawr, Wybrnant, man geni yr Esgob William Morgan. Mae'r tŷ yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, sydd hefyd yn berchen ar lawer o dir yn y gymuned. Mae Llyn Conwy, tarddle Afon Conwy, yn y gymuned hefyd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Conwy
St. Thomas, Abertawe

Cymuned yn ninas Abertawe yw **St. Thomas**. Saif i'r dwyrain o ganol y ddinas, yr ochr draw i Afon Tawe.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Enwogion
* Harry Secombe, canwr a digrifwr

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Tref Alaw

Cymuned yng nghanol Ynys Môn yw **Tref Alaw**. Caiff ei henw o Afon Alaw. Saif i'r de-orllewin o dref Amlwch, ac mae'n cynnwys pentrefi Llanddeusant a Llanbabo, yn ogystal â rhan o Lyn Alaw.  Saif beddrod Bedd Branwen o Oes yr Efydd yn y gymuned.

Yn y gymuned yma y mae'r unig felin wynt (Melin Llynon) a'r unig felin ddŵr (Melin Hywel) sy'n dal i weithio ar Ynys Môn.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 606; erbyn 2011 roedd y ffigwr wedi gostwng i 581 (gweler isod).

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Pontrhydybont

Pentref ar Ynys Gybi, Ynys Môn, yw **Pontrhydybont** (), hefyd **Pont-rhydbont**, **Pontrhypont** ac amrywiadau eraill (Saesneg: *Four Mile Bridge*). Mae yng nghymunedau'r Fali a Rhoscolyn.

Saif Pontrhydybont lle mae'r ffordd B4545 yn croesi'r culfor rhwng Ynys Môn ac Ynys Gybi. Ar un adeg, rhyd oedd yma, a chyn adeiladu'r A5, dyma'r brif fan lle gellid croesi i Ynys Gybi.

Mae'r enw 'pont rhyd y bont' wedi fathu gan ei fod bedair milltir o Gaergybi. Mae'r bont yn 120 metr (390 tr) o hyd ac yn cario ffordd y B4545 dros afon Cymyran. Cafodd y bont ei chreu yn 1530 a hi oedd yr unig fodd o groesi i Ynys Cybi; fe'i codwyd gan weithwyr yr Arglawdd Stanley yn 1823.

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Rhoscolyn
Categori:Y Fali
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Llaneilian

:*Am y pentref yn sir Conwy, gweler Llaneilian-yn-Rhos.*

Pentref, cymuned a phlwyf sifil ar yr arfordir yng ngogledd-ddwyrain Ynys Môn yw **Llaneilian**. Cysegrwyd Eglwys Llaneilian i Sant Eilian; mae'n un o'r eglwysi hynaf ar yr ynys. Gerllaw mae Trwyn Eilian (Saesneg: *Point Lynas*) gyda'i oleudy a bae Porth Eilian. Arferai fod melin wynt gerllaw a elwid yn Felin Eilian. O fewn y gymuned mae hen blwyf eglwysig Llanwenllwyfo, gyda'i hen eglwys yn adfeilion a'i eglwys newydd.

Mae cymuned Llaneilian yn cynnwys pentref Penysarn yn ogystal â Llaneilian ei hun, ac Ynys Dulas. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,192.

bawd|dim|Map o gymuned Llaneilian, gan ddangos hen blwyf Llanwenllwyfo a lleoliadau'r eglwysi
dim|bawd|Eglwys Llaneilian

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Llaneilian
*Goleudy Trwyn y Balog

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Laneilian
* Gronw Gyriog (efallai)
* John Tudor Jones ("John Eilian")
* Bedwyr Lewis Jones

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Castell Gwalchmai

Pentref a chymuned yn ne Sir Benfro, Cymru, yw **Castell Gwalchmai** (Saesneg: ''Walwyn's Castle''). Saif i'r gogledd-orllewin o dref Aberdaugleddau. Ar un adeg roedd yn farwniaeth Normanaidd yn ddibynnol ar arglwyddiaeth Penfro. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn un o ganolfannau lleyg pwysicaf cantref Rhos.

300px|bawd|dim|Rhan o'r safle Normanaidd yng Nghastell Gwalchmai

Heblaw Castell Gwalchmai ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Hasguard a Roberston West. Yn 2001 roedd poblogaeth y gymuned yn 304.

Cred rhai ysgolheigion mai Gwalchmai ap Gwyar yw'r Gwalchmai sy'n cael ei goffhau yn yr enw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro