Aneurin Rees

Roedd **Theophilus Aneurin Rees** (9 Ebrill 1858 - 11 Medi 1932) yn flaenwr rygbi rhyngwladol Cymreig a oedd yn cynrychioli Coleg Llanymddyfri ar lefel clwb. Cafodd ei gapio unwaith i Gymru, yng ngêm rygbi rhyngwladol gyntaf un y wlad.

## Cefndir 
Ganwyd Rees ym Mhlas Ton, Llandingad, Sir Gaerfyrddin yn blentyn i William Rees, cyhoeddwr, tirfeddiannwr a chlerc Cyngor Llanymddyfri  a Frances (Fanny) ei wraig. Fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri, Ysgol Sherborne, Swydd Dorset a Choleg yr Iesu Rhydychen. Roedd yn dod o deulu o nodedig, roedd ei hen ewythr y Parch. Jenkin Rees  yn Gymrawd Coleg Wadham, Rhydychen; tra roedd ewythr, yr Athro Rice Rees o Goleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan yn gymrawd Coleg yr Iesu, Rhydychen.

## Gyrfa 
Ym 1890 derbyniwyd Rees yn gyfreithiwr, ac erbyn 1901 fe'i penodwyd yn glerc i Gyngor Dosbarth Trefol Merthyr. Bedair blynedd yn ddiweddarach fe'i penodwyd yn Glerc y Dref. Bu'n fabolgampwr brwd trwy gydol ei oes. Yn ogystal â rygbi bu'n chwarae criced i dîm Llanymddyfri  a thîm criced De Cymru . Bu'n allweddol ar gyfer twf golff ym Merthyr, ac roedd yn ffigwr canolog wrth sefydlu Clwb Golff Castell Morlais a Chlwb Golff Cilsanws yng Nghefn Coed y Cymer.

## Gyrfa rygbi 
Er bod Rees yn fwyaf adnabyddus am gynrychioli Cymru yng ngem rygbi'r undeb rhyngwladol cyntaf y genedl, roedd Rees wedi chwarae gemau i Glwb Pêl-droed De Cymru, a oedd yn rhagflaenydd tîm cenedlaethol Cymru. Ffurfiwyd Clwb Pêl-droed De Cymru ym mis Medi 1875, gyda'r bwriad o, nid yn unig, chwarae timau lleol, ond hefyd i chwarae'r prif glybiau yng Ngorllewin Lloegr.

Ar 19 Chwefror 1881 cynrychiolodd Rees dîm undeb rygbi cenedlaethol Cymru yng ngêm rygbi rhyngwladol gyntaf un y wlad, mewn gêm gyfeillgar yn erbyn Lloegr. Roedd y gêm yn drychineb chwaraeon i’r Cymry, gyda’r chwaraewyr heb brofiad o chwarae gyda'i gilydd, a llawer o’r tîm wedi'u gosod allan o safle. Enillodd y Saeson o wyth gôl, gan sgorio 13 cais i gyd, gyda Chymru yn methu â sgorio. Dyma oedd unig gap Rees i Gymru, gyda'r rhan fwyaf o'r tîm yn cael ei ddisodli ar gyfer gêm ryngwladol nesaf Cymru ym 1882. Ef oedd cyn-fyfyriwr cyntaf Coleg yr Iesu i chwarae i Gymru.

Ar 12 Mawrth 1881, fel canlyniad uniongyrchol i drychineb ac embaras gêm rygbi rhyngwladol cyntaf Cymru, sefydlwyd Undeb Rygbi Cymru yng Ngwesty'r Castell yng Nghastell-nedd. Erbyn mis Medi 1882, cadarnhawyd ei swyddogion, a phenderfynwyd rhannu Cymru yn ddwy brif ardal rygbi. Gyda Phen-y-bont yn ei ganol, ffurfiwyd ardal Ddwyreiniol a Gorllewinol. Cynrychiolwyd y Dwyrain gan Alex Duncan o Gaerdydd ac ysgrifennydd U.R.C., Richard Mullock. Gwasanaethwyd y Gorllewin gan Ray Knill o Abertawe ac Aneurin Rees. Ar ôl bod yn aelod o dîm gwarthus cyntaf Cymru, cafodd Rees ei hun bellach yn un o'r pedwar dewisydd cenedlaethol cyntaf, a rhoddodd ei wasanaeth orau i sicrhau na fyddai digwyddiadau ffars ryngwladol 1881 yn digwydd eto.

### Gemau rhyngwladol 
**Cymru**

*  1881

## Teulu 
Ym 1879 priododd Rees ag Edith Mackenzie Low merch Mr W. Low o Grove Park. Wrecsam. Bu iddynt bump o blant.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref yn Ton Newydd, Merthyr Tudful yn 74 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym Mynwent Cefn Coed y Cymer.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri