1839 yng Nghymru

bawd|250px|Murlun coffa'r Siartwyr, Casnewydd
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1839** i **Gymru** a'i **phobl**.

## Digwyddiadau 
bawd|Cartŵn Punch am helyntion Beca
* John Frost, cyn-faer Casnewydd, yn cael ei amddifadu o'i swydd fel ynad oherwydd ei gydymdeimlad â Siartiaeth .
* 30 Ebrill - Siartwyr yn terfysgu yn Llanidloes ac yn cipio rheolaeth ar y dref am bum niwrnod.
* 7 Mai - Arestio Henry Vincent ar ôl annerch cyfarfod Siartaidd a'i gludo i garchar  Trefynwy .
* 13 Mai - Dechrau Helyntion Beca.
* 25 Gorffennaf - William Ewart Gladstone yn priodi Catherine Glynne o Benarlâg.
*1 Awst - Agoriad athrofa'r Bedyddwyr yn Hwlffordd
* 28 Awst - Mary Anne Lewis, gweddw AS Caerdydd, Wyndham Lewis, yn priodi Benjamin Disraeli .
* 5 Hydref - Agor Doc Gorllewinol Tre-biwt.
* 4 Tachwedd - Terfysg Casnewydd: mae rhwng 5,000 a 10,000 o gydymdeimlwyr Siartaidd dan arweiniad John Frost, llawer ohonynt yn lowyr, yn gorymdeithio i Westy Westgate yng Nghasnewydd, Sir Fynwy, i ryddhau carcharorion Siartaidd; mae tua 22 yn cael eu lladd pan mae milwyr, dan gyfarwyddyd Thomas Phillips, y maer, yn saethu at y dorf.
* 23 Tachwedd - Arestio Zephaniah Williams, un o arweinwyr gorymdaith y Siartwyr i Gasnewydd, ar fwrdd llong yng Nghaerdydd .
* Syr Thomas Frankland Lewis  Thomas Frankland Lewis yn ymddiswyddo fel cadeirydd Comisiwn Cyfraith y Tlodion, i gael ei olynu gan ei fab, George Cornewall Lewis.
*Charles Williams yn cael ei benodi'n ddarlithydd, athro, a thrysorydd Coleg yr Iesu, Rhydychen 
*Agoriad Coleg Annibynnol Aberhonddu

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
bawd|271x271px
*John Davies, Aberdâr - *Y Ffordd Dda*  pregeth a draddododd yng Nghapel Ebeneser, Aberdâr, 9 Medi 1839 i gefnogi Siartiaeth 
* William Williams (Caledfryn) – *Drych Barddonol*
*Maria James - *Wales and other Poems* 
*James Evan (Carneinion) - *Y Cristion Dyddorgar: neu Lawlyfr i Broffeswyr Crefydd* 
*Evan Breeze (Cadfan) - ''Yr Odlydd Cysurus, Cyfaill i'r trallodus* 
*John Dorney Harding - *Essay, on the Influence of Welsh Tradition upon European Literature* 
*John Owen - *Coffhad am Daniel Rowlands Llangeitho* 
*John Williams (Ioan ap Ioan) - *Lloffyn y Prydydd* 

### Cerddoriaeth 
* John Roberts (Ieuan Gwyllt) - *Hafilah* (emyn dôn) 
*Mary Owen - *Hymnau ar Amryw Destunau* 
*John Roberts - *Caniadau y Cysegr'' 
*

## Genedigaethau 
bawd|Cranogwen|241x241px
bawd|Y Cwilsyn Gwyn|199x199px
* 9 Ionawr - Sarah Jane Rees (Cranogwen), ysgrifennwr (bu f. 1916) 
*24 Ionawr - Dan Isaac Davies, addysgwr (bu f. 1887) 
*30 Ionawr -  John Davies (Ossian Gwent), bardd (bu f. 1892) 
*10 Chwefror - Thomas Jones (Cynhaiarn), cyfreithiwr a bardd (bu f. 1916) 
*17 Ionawr - Robert Alfred Cunliffe, Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Fflint a Bwrdeistrefi Dinbych (bu f. 1905) 
* 13 Chwefror - Robert Bird, gwleidydd (bu f. 1909) 
*14 Chwefror - Anna Fison (Morfudd Eryri), ieithydd, eisteddfodwraig, bardd ac addysgydd (bu f. 1920) 
* 7 Mawrth - Ludwig Mond, diwydiannwr a anwyd yn yr Almaen (bu f. 1909)
* 31 Mawrth - Thomas Henry Thomas (Arlunydd Penygarn),  arlunydd (bu f. 1915) 
*2 Mai - Gwilym Williams (Ab Alaw Goch), barnwr (bu f. 1906) 
*9 Mai - William Morris Lewis, gweinidog (MC) 
*12 Mehefin - Edward James, gweinidog Annibynnol (bu f 1904) 
*12 Awst - Owen Griffith (Eryr Eryri), Cerddor (bu f. 1903) 
*Medi - Edward Pritchard, peiriannydd sifil (bu f. 1900) 
* 24 Medi - John Neale Dalton, caplan brenhinol a thiwtor (bu f. 1931)
*12 Hydref - Thomas Howells (Hywel Cynon), glöwr, argraffydd, cerddor, bardd, a phregethwr (bu f 1905) 
*11 Rhagfyr - John Thomas, Llanwrtyd, cerddor (bu f. 1921) 
* Dyddiad anhysbys
** John Evans Jones (Y Cwilsyn Gwyn) newyddiadurwr (bu f. 1893) 
**Richard Owen (Y Diwygiwr) gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd 
**Thomas Thomas, gweinidog gyda'r Wesleaid ac awdur (bu f. 1888) 

## Marwolaethau 
bawd|Carreg Bedd Syr Charles Paget, Bermuda|298x298px

* 27 Ionawr - yr Is-lyngesydd Syr Charles Paget, morwr a gwleidydd 
*31 Ionawr - John Ellis, cyfrwywr a cherddor (g 1760) 
*16 Chwefror - John Pugh (Ieuan Awst) cyfreithiwr a bardd (g 1783) 
*11 Mai - "Doctor" John Harries, Cwrt-y-cadno, Dyn Hysbys, (g c1785) 
* 16 Mai - Edward Clive, Iarll 1af Powis, 84 
* 20 Mai - Rice Rees, hanesydd, (g 1804) 
*23 Mai - Owen Williams, cerddor (g 1774) 
*20 Mehefin - Richard Williams (Dryw Bach), bardd a datganwr (g 1790) 
*20 Gorffennaf - Griffith Hughes, gweinidog Annibynnol (g 1775) 
*6 Medi - Evan Griffiths, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g. 1778) 
* 29 Rhagfyr - Hopkin Bevan, gweinidog ac awdur, 74
*Dyddiad anhysbys
**Benjamin Phillips, gweinidog gyda'r Bedyddwyr Undodaidd (g 1750) 
**Henry Evans, gweinidog gyda'r Bedyddwyr Albanaidd (g c1787) 

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru