open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Mushet

Peiriannydd o'r Alban oedd **David Mushet** (2 Hydref 1772 &ndash; 7 Mehefin 1847), sy'n adnabyddus am ei ddyfeisiadau ym maes meteleg a glo.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Mushet ar 2 hydref 1772 yn Dalkeith ger Caeredin; ef oedd mab ieuengaf Margaret Cochran a William Mushet. Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Dalkeith.

## Gwaith
bawd|260x260px|Olion gwaith Haearn Darkhill.
bawd|chwith|Bedd David ac Agnes Mushet
Yn 1800, cymerodd batent ar y broses o gynhyrchu haearn gyr, a gwerthodd y patent i gwmni o Sheffield am £3000. Daeth ei gyflogwyr (Clyde Iron Works) yn eiddigeddus iawn ohono a diswyddwyd ef yn yr un flwyddyn.

Y flwyddyn ganlynol, gyda chymorth partneriaid, prynodd ac ailadeiladwyd y Gwaith Haearn Calder, lle y parhaodd gyda'i arbrofion. Dyma ble wnaeth ei ail ddarganfyddiad mawr, yn 1801, pan y profodd y gellid defnyddio 'Haearnfaen band-du,') i gynhyrchu haearn, mewn modd economaidd iawn. Yn flaenorol, edrychid ar y math hwn o lo fel glo diwerth. Daeth yn ddyn cyfoethog iawn dros nos ac arweiniodd at ehangu diwydiant haearn yr Alban ar raddfa mawr gan ddod â miliynau o bunnoedd o elw i diwydianwyr yr Alban.

Erbyn 1805 cyhoeddodd Mushet ddeg ar hugain o bapurau yn *Philosophical Magazine*. Yn ei lyfr, *Dyn o Haearn - Man of Steel*, dywed yr hanesydd Ralph Anstis  bod pobl yn edrych i fyny at Mushet: *"as an authority both at home and abroad on matters connected with iron and steel making. Not unnaturally, perhaps, he was becoming dissatisfied with the limitations imposed by the Calder Iron Works and, restive for wider experience and greater opportunities, decided to move on".*

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeiswyr o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Gwyddonwyr y 18fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwyddonwyr y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Peirianwyr o'r Alban
John Pughe

Meddyg ac awdur oedd **John Pugh** neu **Ioan ab Hu Feddyg** (8 Medi 1814 – 9 Ebrill 1874).

Fe'i ganed yn "Ysgubor Fawr", Chwaen Wen, Llanddeusant, Sir Fôn, yn fab hynaf i David Roberts Pughe ac Elizabeth ei wraig.

Cymhwysodd fel meddyg yn Ysbyty Sant Thomas, Llundain lle cafodd radd F.R.C.S. Ymsefydlodd am ychydig fel meddyg yn Abermaw gan gartrefu wedyn yn Aberdyfi lle'r arhosodd am y rhan fwyaf o'i oes. Treuliodd ran o dymor ei ieuenctid yng Nghlynnog, Arfon, lle'r oedd yn gyfaill i Eben Fardd.

## Priodi a phlant
Priododd Catherine Samuel, merch Samuel Samuel, Caernarfon ar 21 Chwefror 1839; bu hi farw 14 Hydref 1862 ym Mhenhelyg, Aberdyfi. Daeth pedwar o'u meibion yn feddygon o fri:
*John Eliot Howard (bu f. 1880 )
*Rheinallt Navalaw, 
*Taliesin William Owen (bu f.1893 ), yn gwasanaethu yn Lerpwl
*David Roberts (bu f. 1885 ) yn Sir Drefaldwyn.

Merch iddynt oedd yr arlunydd Buddug Anwylini Pugh, a fu farw yn Lerpwl ar 2 Mawrth 1939 yn 83 mlwydd oed. Ysgrifennodd Buddug Pughe hanes ardal ei mebyd, ond ni chyhoeddwyd y llawysgrif.

Tra yn Aberdyfi a'r cylch, gwasanaethodd fel ustus heddwch a noddwr llawer o achosion dyngarol a chrefyddol. O ran ei ddaliadau crefyddol gogwyddai at y Plymouth Brethren, a phregethai gyda'r enwad hwnnw yn yr eglwys a gychwynnwyd ganddo yn y cylch. Bu farw 9 Ebrill 1874, a'i gladdu ym mynwent Capel Maethlon, tir a berthynai i'r teulu.

Cyfieithodd *Meddygon Myddfai, The Physicians of Myddfai* , a olygwyd gan John Williams (Ab Ithel) ac a gyhoeddwyd gan y Welsh MSS. Society, 1864.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Meddygon o Gymru
Capel Benllech, Benllech

Mae **Capel Benllech** wedi ei leoli yn nhref Benllech, Ynys Môn. Mae'r capel ar ochr yr A5025 yng nghanol y pentref.

## Hanes
Adeiladwyd ysgoldy yn 1883. Cangen o Gapel Tabernacl yw Capel Benllech. Adeiladwyd y capel newydd yn 1900 ar dir fferm Mynachlog. Yn 1938 gosodwyd trydan yn yr adeilad.
Mae'r adeilad yn y dull Gothig.

Mae'r adeilad yn agored o hyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Llanfair Mathafarn Eithaf
Categori:Prosiect Wici Môn
Capel Bethel, Bethel

Mae **Capel Bethel** wedi ei leoli ym mhentref Bethel, Ynys Môn. Tyfodd pentref Bethel o ganlyniad i sefydlu'r capel. Mae'r capel yn parhau i fod yn agored.

## Hanes
Capel Methodistiaid yw'r capel hwn. Adeiladwyd yn 1816. Atgyweiriwyd y capel y 1889 ar ôl adeiladu capel newydd (1866). Ailadeiladwyd y capel yn 1905.

## Cyfeiriadau
Categori:Bodorgan
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Prosiect Wici Môn
Gogledd St Helens (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gogledd St Helens ** (Saesneg: *St Helens North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - St Helens North constituency.svg|Etholaeth Gogledd St Helens yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: John Evans (Llafur)
* 1997–2015: Dave Watts (Llafur)
* 2010–2024: Conor McGinn (Llafur)
* 2024–presennol: David Baines (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Keith Barron

Actor Seisnig oedd **Keith Barron** (8 Awst 1934 – 15 Tachwedd 2017).

Fe'i ganwyd yn Mexborough, Swydd Efrog.

## Ffilmiau
* *Baby Love* (1968)
* *The Man Who Had Power Over Women* (1970)
* *The Firechasers* (1971)
* ''She'll Follow You Anywhere* (1971)
* *Melody* (1971)
* *Freelance* (1971)
* *Nothing But The Night* (1973)
* *The Land That Time Forgot* (1975)
* *At the Earth's Core* (1976)
* *Voyage of the Damned* (1976)
* *God's Outlaw* (1987)
* *Being Eileen* (2013)

## Teledu
* *A Chance of Thunder* (1961)
* *The Night of the Match* (1961)
* *The Avengers* (1961)
* *The Odd Man* (1962-1963)
* *It's Dark Outside* (1964)
* *Crane* (1965)
* *The Troubleshooters* (1965)
* *Stand Up, Nigel Barton* (1965)
* *Vote, Vote, Vote for Nigel Barton*  (1965)
* *Spywatch* (1967)
* *The Further Adventures of Lucky Jim*, fel Jim Dixon (1967)
* *Upstairs, Downstairs* (1974)
* *The Foundation* (1977)
* *Telford's Change* (1979)
* *Prince Regent* (1979)
* *Minder* (1984)
* *Duty Free* (1984-86)
* *Room at the Bottom* (1986-1988).
* *Take Me Home* (1989)
* *The Good Guys* (1992)]]
* *Sherlock Holmes, The Last Vampyre* (1994)
* *Ruth Rendell Mysteries* (1996)
* *Police 2020* (1997)
* *Clocking Off* (2003)
* *The Chase* (2006)
* *Pickles: The Dog Who Won the World Cup* (2006)
* *Benidorm* (2009)
* *Doctors* (2011-2015)
* *Stella* (2014)
* *DCI Banks'', fel Arthur Banks (2015-2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu Seisnig
Categori:Actorion theatr Seisnig
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2017
Gogledd-ddwyrain Bolton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Bolton** (Saesneg: *Bolton North East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Bolton North East constituency.svg|Etholaeth Gogledd-ddwyrain Bolton yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1996: Peter Thurnham (Ceidwadol; 1996: Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1997–2019: David Crausby (Llafur)
* 2019–2024: Mark Logan (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Kirith Entwistle (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gorllewin Cilgwri (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl Walton** (Saesneg: *Wirral West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Wirral West constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Cilgwri yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: David Hunt (Ceidwadol)
* 1997–2010: Stephen Hesford (Llafur)
* 2010–2015: Esther McVey (Ceidwadol)
* 2015–2024: Margaret Greenwood (Llafur)
* 2024–presennol: Matthew Patrick (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gorllewin Oldham a Royton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Gorllewin Oldham a Royton** (Saesneg: *Oldham West and Royton*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BuryNorthConstituency.svg|Etholaeth Gorllewin Oldham a Royton ym Manceinion Fwyaf
EnglandGreaterManchester.svg|Manceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2015: Michael Meacher (Llafur)
* 2015–2024: Jim McMahon (Llafur-Cydweithredol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
John Griffiths (Archddiacon Llandaf)

Rheithor ac Archddiacon Llandaf o 1877 i 1897 oedd **John Griffiths**, BD (1820&ndash;1897), a fu hefyd yn Rheithor Castel-Nedd .

Ganed John Griffiths ym Mharc-y-neuadd, ger Aberaeron, Sir Aberteifi.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Dewi Sant, Llanbed. Daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Aberteifi a bu'n Llywydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru chwe gwaith.

## Gyrfa
Urddwyd ef yn ddiacon yn 1843 a'i drwyddedu i guradiaeth Aberystruth, Sir Fynwy, a derbyniodd urddau offeiriad yn 1844. Bu'n gurad wedyn yn Nant-y-glo, ac yn 1846 penodwyd ef yn ficer Llansanwr, Sir Forgannwg; yn 1847 derbyniodd reithoraeth Eglwys Fair y Mynydd yn ogystal. Yn 1855 penodwyd ef yn rheithor Castell Nedd, a daliodd y swydd honno hyd 1896. Yn 1877 penodwyd ef yn archddiacon Llandaf a rhoddwyd iddo radd B.D. gan archesgob Caergaint.

Bu'n archddiacon Llandaf hyd ei farw ar 1 Medi 1897.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Egin clerigwyr Cristnogol
Categori:Pobl o Aberaeron
Halton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Halton**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

HaltonConstituency.svg|Etholaeth Halton yn Swydd Gaer
EnglandCheshire.svg|Swydd Gaer yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Gordon Oakes (Llafur)
* 2015–2024: Derek Twigg (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Hazel Grove (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Hazel Grove**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Hazel Grove constituency.svg|Etholaeth Hazel Grove yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974: Michael Winstanley (Ryddfrydol)
* 1974–1997: Tom Arnold (Ceidwadol)
* 1997–2015: Andrew Stunell (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: William Wragg (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Lisa Smart (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Thomas Penson

**Thomas Penson**, neu **Thomas Penson Iau** (c. 1790 – 20 Mai 1859) oedd syrfëwr Sir Ddinbych  a Sir Drefaldwyn. Roedd yn bensaer a dylunydd arloesol, a chreodd nifer o bontydd bwa dros Afon Hafren, a mannau eraill a oedd yn dechnegol o flaen eu hoes.

Roedd yn fab i Thomas Penson, o'r un enw, (c. 1760 – 1824), a oedd wedi bod yn syrfëwr Sir y Fflint o 1810 i 1814, ond wedi cael ddiswyddo pan gwympodd y bont yn Owrtyn. Thomas Penson iau, ei fab, a gwbwlhaodd y bont gan ei adnewyddu.

Cafodd Thomas Penson iau ddau fab: Thomas Mainwaring Penson (bu farw yn 1864) a Richard Kyrke Penson (bu farw 1886), y ddau ohonynt yn benseiri a bu'r ddau yn ymarfer yng Nghaer.

## Pontydd 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Penseiri o Gymru
Caerhirfryn a Fleetwood (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Caerhirfryn a Fleetwood** (Saesneg: *Lancaster and Fleetwood*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

LancasterFleetwood2007Constituency.svg|Etholaeth Caerhirfryn a Fleetwood yn Swydd Gaerhirfryn
EnglandLancashire.svg|Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024. 

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2015: Eric Ollerenshaw (Ceidwadol)
* 2015–2024: Cat Smith (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Jamie MacDonald

Jiwdoka Cymreig oedd **Jamie MacDonald** (m. 12 Tachwedd 2017).

Fe'i ganwyd ym Maesteg. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Jiwdo
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Faesteg
Gorllewin Swydd Gaerhirfryn (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gorllewin Swydd Gaerhirfryn** (Saesneg: *West Lancashire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - West Lancashire constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Swydd Gaerhirfryn yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Ken Hind (Ceidwadol)
* 1992–2005: Colin Pickthall (Llafur)
* 2015–2022: Rosie Cooper (Llafur)
* 2023-presennol: Ashley Dalton (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gorllewin Bolton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Bolton** (Saesneg: *Bolton West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Bolton West constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Bolton yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1951: John Lewis (Llafur)
* 1951–1964: Arthur Holt (Rhyddfrydol)
* 1964–1970: Gordon Oakes (Llafur)
* 1970–1974: Robert Redmond (Ceidwadol)
* 1974–1983: Ann Taylor (Llafur)
* 1983–1997: Tom Sackville (Ceidwadol)
* 1997–2010: Ruth Kelly (Llafur)
* 2010–2015: Julie Hilling (Llafur)
* 2015–2024: Chris Green (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Phil Brickell (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Mondovì

Dinas a chymuned (*comune*) yn rhanbarth Piemonte yng ngogledd yr Eidal yw **Mondovì** (Lladin: *Mons Regalis in Pedemonte*, ac yn nhafodiaith leol Piemontese: **Ël Mondvì**). Hon yw prifddinas talaith Cuneo.

Ynhlith y trefi eraill yma mae Cuneo, Alba, Bra a Fossano.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Cuneo
Penrith a'r Goror (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Cumbria, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd '''Penrith a'r Goror'* (Saesneg: *Penrith and The Border''). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

PenrithBorder2007Constituency.svg|Etholaeth Penrith a'r Goror yn Cumbria
EnglandCumbria.svg|Cumbria yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1950, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: Robert Scott (Ceidwadol)
* 1955–1983: William Whitelaw (Ceidwadol)
* 1983–2010: David Maclean (Ceidwadol)
* 2015–2024: Rory Stewart (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1950
Categori:Dadsefydliadau 2024
Salford ac Eccles (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Salford ac Eccles** (Saesneg: *Salford and Eccles*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SalfordEcclesConstituency.svg|Etholaeth Salford ac Eccles ym Manceinion Fwyaf
EnglandGreaterManchester.svg|Manceinion Fwyaf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2015: Hazel Blears (Llafur)
* 2015–2024: Rebecca Long-Bailey (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Egidio Miragoli

Esgob dinas Mondovì yn yr Eidal ers 29 Medi 2017 ydy'r Gwir Barchedig **Egidio Miragoli** (ganed 20 Gorffennaf 1955). Cafodd ei urddo'n esgob Lodi ar 29 Medi, 2017, gan olynu'r Gwir Barchedig Luciano Pacomio.

## Bywgraffiad
Ganwyd ef yn Pandino yn Gradella yn 1955. Ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1979.

Rhwng 1994 a 2017 gweithiai ym mhlwyf Sant Francie Xavier Cabrini yn Lodi, ac ers 2007 bu'n farnwr yn nhribiwnlys rhanbarthol yr eglwys yn Lombardia.

Ar 29 Medi 2017, penododd y pab Ffransis ef yn esgob newydd ar Mondovì.

## Cyhoeddiadau 
* *Il sacramento della penitenza. Il ministero del confessore: indicazioni canoniche e pastorali*, curatela. Milano, Àncora Editrice, 1999, 
* *Il Consiglio pastorale diocesano secondo il Concilio e la sua attuazione nelle diocesi lombarde*, tesi di dottorato, Roma, Pontificia università gregoriana, 2000, 

## Gweler hefyd 
* Mondovì
* Yr Eglwys Gatholig Rufeinig

## Oriel 

Image:Bishops miragoli and malvestiti.jpg|Esgob Malvestiti yn rhoi'r *pileolws* ar ben y Tad Miragoli, wedi iddo gael ei wneud yn Esgob Mondovì, 29 Medi 2017.
Image:BISHOP egidio miragoli 02.jpg|Esgob Miragoli, 19 Tachwedd 2017.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Catholic-Hierarchy
*  Diocese of Mondovì

Categori:Esgobion Mondovì
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Pobl o Lombardia
Manceinion Withington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Manceinion Withington** (Saesneg: *Manchester Withington*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Manchester Withington constituency.svg|Etholaeth Manceinion Withington yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Alfred Deakin Carter (Ceidwadol)
* 1922–1923: Thomas Watts (Ceidwadol)
* 1923–1924: Ernest Simon (Ryddfrydol)
* 1924–1929: Syr Thomas Watts (Ceidwadol)
* 1929–1931: Ernest Simon (Ryddfrydol)
* 1931–1950: Edward Fleming (Ceidwadol)
* 1950–1951: Frederick Cundiff (Ceidwadol)
* 1951–1974: Sir Robert Cary (Ceidwadol)
* 1974–1987: Fred Silvester (Ceidwadol)
* 1987–2005: Keith Bradley (Llafur)
* 2005–2015: John Leech (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Jeff Smith (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Glenys Mair Lloyd

Awdures ac athrawes oedd **Glenys Mair Lloyd** (1941 – 15 Tachwedd 2017).

## Bywgraffiad
Magwyd Glenys Bambrough ym Mhowys. Roedd yn athrawes Saesneg a weithiodd yng Nghymru a Lloegr. Ymddeolodd yn 1990 a symudodd i ardal Bangor, yn Llandygái a Porth Penrhyn.

Daeth yn agos at ennill Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol gyda’i nofel, *Heldir y Diafol*.

Roedd hefyd yn awdur rhaglenni dogfen, gan weithio gyda'r cyfarwyddwr Wil Aaron a Ffilmiau'r Nant ar ddogfennau a enillodd wobrau rhyngwladol.

Ei phartner oedd Will Humphreys ac roedd ganddi ddau o blant. Bu farw o drawiad ar y galon yn ei chartref ym Mhorth Penrhyn yn 76 oed.

## Llyfryddiaeth
* *Heldir y Diafol* (1996)
* *Bargen y Brenin* (2000)
* *Rhyfel Sam* (2001)
* *Castell y Blaidd* (2004)
* *Pirate of Penrhyn* (2015)

## Rhaglenni dogfen
* *Yn y Pacrew - taith olaf y Karluk* (2006) - Ffilm ddogfen gyda Wil Aaron/David Gullason (Canada)/Cwmni Da/History TV (Canada), S4C Rhyngwladol), enillodd y brif wobr, 'Ffim Orau Gwyl Jules Verne', ym Mharis gyda'r Tywysog Albert o Fonaco a'r actor Christopher Lee ('Dracula') yn feirniaid.
* *Ar Drywydd y Dywysoges Lilian o Sweden* (2000) - Ffilm ddogfen gyda Wil Aaron, Ffilmiau'r Nant.
* *The Amazing Life of Princess Lillian* (2013) - cyfweliad ar Radio 4 
* *Kingdom of the Sun* (2006) - Drama ddogfen ar gyfer BBC Radio Wales - hanes Eluned Morgan, Patagonia, a'r Indiaid. Cynhyrchydd - Aled P Jones.
* *An. Honourable Pirate* (2007) - Rhaglen ddogfen am hanes Pirs Gruffydd, ar gyfer BBC Radio Wales. Cynhyrchydd - Aled P Jones.
* *1918* (2008) - Drama ddogfen am drychineb RMS Leinster, BBC Radio Cymru. Cynhyrchydd - Aled P Jones.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Wyre a Gogledd Preston (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Wyre a Gogledd Preston** (Saesneg: *Wyre and Preston North*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WyrePrestonNorth2007Constituency.svg|Etholaeth Wyre a Gogledd Preston yn Swydd Gaerhirfryn
EnglandLancashire.svg|Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024. 

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2024: Ben Wallace (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Westmorland a Lonsdale (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Cumbria, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Westmorland a Lonsdale** (Saesneg: *Westmorland and Lonsdale*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Westmorland and Lonsdale constituency.svg|Etholaeth Westmorland a Lonsdale yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Michael Jopling (Ceidwadol)
* 1997–2005: Tim Collins (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Tim Farron (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Wigan (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Wigan**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Wigan constituency.svg|Etholaeth Wigan yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1910: Syr Francis Powell (Ceidwadol)
* 1910: Henry Twist (Llafur)
* 1910–1918: Reginald Neville (Ceidwadol)
* 1918–1942: John Parkinson (Llafur)
* 1942–1948: William Foster (Llafur)
* 1948–1958: Ronald Williams (Llafur)
* 1958–1983: Alan Fitch (Llafur)
* 1983–1999: Roger Stott (Llafur)
* 1999–2010: Neil Turner (Llafur)
* 2010–presennol: Lisa Nandy (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Workington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Cumbria, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Workington**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WorkingtonConstituency.svg|Etholaeth Workington yn Cumbria
EnglandCumbria.svg|Cumbria yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1945: Thomas Cape (Llafur)
* 1945–1976: Fred Peart (Llafur)
* 1976–1979: Richard Page (Ceidwadol)
* 1979–2001: Dale Campbell-Savours (Llafur)
* 2001–2015: Syr Tony Cunningham (Llafur)
* 2015–2019: Sue Hayman (Llafur)
* 2019–2024: Mark Jenkinson  (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1918
Categori:Dadsefydliadau 2024
Walter Benjamin

Athronydd a beirniad diwylliannol o'r Almaen o dras Iddewig oedd **Walter Benedix Schönflies Benjamin** (Berlín, 15 Gorffennaf 1892 – Portbou, Catalunya 26 Medi 1940), sy'n gysylltiedig â’r grŵp athronyddol Ysgol Frankfurt..

Dylanwadwyd Benjamin gan syniadaeth Theodor Adorno, Marcsiaeth Bertolt Brecht a chred Iddewig Gershom Scholem.

Cyfrannodd Benjamin yn helaeth i ddatblygiad a syniadaeth damcaniaeth beirniadol a diwylliannol gyda gwaith fel *Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit* ("Gwaith Celf yn Oes Atgynhyrchu Mecanyddol", 1935), ei waith enwocaf. Mae Benjamin yn ystyired sut mae ffydd o gynhyrchu, fel ffilm a ffotograffiaeth yn effeithio’r celfyddydau.

Roedd gan Benjamin ddiddordeb mawr mewn barddoniaeth a llenyddiaeth ei oes. Dadansoddodd waith Franz Kafka, Brecht a Friedrich Hölderlin gan geisio gwahanu'r gwaith o’u cyd-destun penodol.

Bu farw yn 48 oed wrth geisio dianc rhag y Natsïwyr yn Portbou, Catalunya wrth ffin Ffrainc a Sbaen. Ond mae arbenigwyr ar fywyd Benjamain yn diystyru hyn.

## Prif waith 
* "Zur Kritik der Gewalt", *Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik* (1921)
* "Goethes Wahlverwandtschaften", *Neue Deutsche Beiträge* (1924/5)
* *Ursprung des deutschen Trauerspiels* (traethawd, Prifysgol Frankfurt am Main, 1925)
* *Einbahnstraße* (Berlin, 1928)
* "Karl Kraus", *Frankfurter Zeitung* (1931)
* "Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit", *Zeitschrift für Sozialforschung* (1935–9)
* "Berliner Kindheit um 1900" (1938)
* "Das Paris des Second Empire bei Baudelaire" (1938)
* "Über den Begriff der Geschichte" (1940)

## Gweler hefyd
*Theodor Adorno https://en.wikipedia.org/wiki/Theodor_W._Adorno
*Herbert Marcuse https://en.wikipedia.org/wiki/Herbert_Marcuse
*Raymond Williams
*Ysgol Frankfurt https://en.wikipedia.org/wiki/Frankfurt_School

bawd|dim|270px|Cofeb Walter Benjamin, Portbou. Dyfyniad Benjamin sydd ar y plac yn Almaeneg a Catalaneg - *Does dim dogfen ddiwylliannol sydd ddim hefyd am farbariaeth*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr gwleidyddol o'r Almaen
Categori:Athronwyr Iddewig o'r Almaen
Categori:Athronwyr Marcsaidd
Categori:Beirniaid diwylliannol o'r Almaen
Categori:Pobl a aned ym Merlin
Categori:Pobl fu farw yn Sbaen
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl fu farw o orddos o gyffuriau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Almaeneg o'r Almaen
Josep Lluís Trapero Álvarez

Pennaeth heddlu Catalwnia, neu'r ''Mossos d'Esquadra'' oedd **Josep Lluís Trapero Álvarez** (ganwyd Badalona, 1965) a ddiswyddwyd gan Lywodraeth Sbaen wedi iddyn nhw alw Erthygl 155 yn eu hymdrech i reoli Llywodraeth Catalwnia. Diswyddwyd ef ar 28 Hydref 2017 wedi 26 mlynedd gyda'r Mossos. Yn 2013 fe'i gwnaed yn Gomisiynydd yr Heddlu ac yn Brif Heddwas yn 2017, gan ddilyn Joan Unió.

Oherwydd ei safiad, ni chymerodd y Mossos unrhyw ran yn ymgyrch Heddl Sbaen i atal Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia 2017.

Yn ystod Ymosodiad Barcelona, Awst 2017 gweithredodd fel y prif ymchwilydd y Mossos, a derbyniodd ganmoliaeth uchel o bob cyfeiriad.

## Diswyddiad
Ar 4 Hydref 2017, yn dilyn Refferendwm 2017, cyhuddwyd Trapero gan erlynwyr Sbaen o *Sedición*, sef 'annog gwrthryfel'. honir iddo wrth a gweithredu gorchmynion Llywodraeth Sbaen gan fod y Mossos yn atebol ac yn gyflogedig gan Lywodraeth Catalwnia. Gall y cyhuddiad hwn ddwyn cosb o hyd at 15 mlynedd o garchar. Anogodd ei heddweision "i fod yn hynod o oddefol ac ymatal rhag unrhyw fath o drais".

Ar 16 Hydref 2017 mynnodd erlynwyr Sbaen fod Trapero'n cael ei garcharu heb achos llys. Ymatebodd barnwr o Ffrainc i hyn drwy ei ganiatau iddo fod yn rhydd, ar yr amod ei fod yn ymweld a'r llys pob pythefnos, gyda'i basport.

Ar 28 Hydref penodwyd Ferran López yn brif heddwas y Mossos; gwnaed y penodiad gan Weinidog Llywodraeth Sbaen, Juan Ignacio Zoido.

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Barcelona
Hyndburn (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Hyndburn**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Hyndburn constituency.svg|Etholaeth Hyndburn yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Ken Hargreaves (Ceidwadol)
* 1992–2010: Greg Pope (Llafur)
* 2010–2019: Graham Jones (Llafur)
* 2019–2024: Sara Britcliffe  (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Sarah Smith (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Stalybridge a Hyde (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Stalybridge a Hyde** (Saesneg: *Stalybridge and Hyde*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Stalybridge and Hyde constituency.svg|Etholaeth Stalybridge a Hyde yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Syr John Wood, Bt (Llafur)
* 1922–1923: John Phillips Rhodes (Llafur)
* 1923–1924: John Lincoln Tattersall (Ryddfrydol)
* 1924–1929: Edmund Walter Hanbury Wood (Llafur)
* 1929–1931: Hugh Hartley Lawrie (Llafur)
* 1931–1935: Sydney Hope (Llafur)
* 1935–1937: Philip Russell Rendel Dunne (Llafur)
* 1937–1945: Horace Trevor-Cox (Llafur)
* 1945–1951: Gordon Lang (Llafur)
* 1951–1970: Fred Blackburn (Llafur)
* 1970–2001: Tom Pendry (Llafur)
* 2001–2010: James Purnell (Llafur)
* 2010–presennol: Jonathan Reynolds (Llafur-Cydweithredol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Gregory Porter

Canwr Americanaidd yw **Gregory Porter** (ganwyd 4 Tachwedd 1971). Enillodd Wobr Grammy yn 2014 ac yn 2017.

Fe'i ganwyd yn Sacramento, Califfornia, yn fab i weinidog (ei fam, Ruth).

## Albymau
* *Water* (2010)
* *Be Good* (2012)
* *Liquid Spirit* (2013)
* *Take Me to the Alley* (2016)
* *Nat King Cole & Me* (2017)

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Penbedw (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Penbedw** (Saesneg: *Birkenhead*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Birkenhead constituency.svg|Etholaeth Penbedw yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1861.

## Aelodau Seneddol 
* 1861–1974: John Laird (Ceidwadol)
* 1874–1885: David MacIver (Ceidwadol)
* 1885–1892: Edward Bruce Hamley (Ceidwadol)
* 1892–1894: Arnold Keppel, Viscount Bury (Ceidwadol)
* 1894–1906: Elliott Lees (Ceidwadol)
* 1906–1910: Henry Harvey Vivian (Rhyddfrydol–Llafur)
* 1910–1918: Alfred Bigland (Ceidwadol)
* 1918–1950: rhannwyd yr etholaeth yn ddwy
* 1950–1964: Percy Collick (Llafur)
* 1964–1979: Edmund Dell (Llafur)
* 1979–2019: Frank Field (Llafur)
* 2019-2024: Mick Whitley (Llafur)
* 2024–presennol: Alison McGovern (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Lerpwl Walton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl Walton** (Saesneg: *Liverpool Walton*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Liverpool Walton constituency.svg|Etholaeth Lerpwl Walton yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1888: John George Gibson (Ceidwadol)
* 1888–1892: Miles Walker Mattinson (Ceidwadol)
* 1892–1906: James Henry Stock (Ceidwadol)
* 1906–1918: F. E. Smith (Ceidwadol)
* 1918–1929: Harry Warden Stanley Chilcott (Ceidwadol)
* 1929–1945: Reginald Purbrick (Ceidwadol)
* 1945–1950: James Haworth (Llafur)
* 1950–1964: Kenneth Thompson (Ceidwadol)
* 1964–1991: Eric Heffer (Llafur)
* 1991–2010: Peter Kilfoyle (Llafur)
* 2010–2017: Steve Rotheram (Llafur)
* 2017–presennol: Dan Carden (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Lerpwl West Derby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl West Derby** (Saesneg: *Liverpool West Derby*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Liverpool West Derby constituency.svg|Etholaeth Lerpwl West Derby yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1888: Lord Claud Hamilton (Ceidwadol)
* 1888–1893: William Cross (Ceidwadol)
* 1893–1900: Walter Long (Ceidwadol)
* 1900–1903: Samuel Wasse Higginbottom (Ceidwadol)
* 1903–1918: William Rutherford (Ceidwadol)
* 1918–1919: Syr F. E. Smith (Ceidwadol)
* 1919–1923: Syr William Reginald Hall (Ceidwadol)
* 1923–1924: Charles Sydney Jones (Ryddfrydol)
* 1924–1935: Syr John Sandeman Allen (Ceidwadol)
* 1935–1954: David Maxwell Fyfe (Ceidwadol)
* 1954–1964: John Woollam (Ceidwadol)
* 1964–1983: Eric Ogden (Llafur; 1981: Democratiaid Cymdeithasol)
* 1983–2010: Bob Wareing (Llafur; 2007: Annibynnwr)
* 2010–2019: Stephen Twigg (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–presennol: Ian Byrne (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Wallasey (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Wallasey**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Wallasey constituency.svg|Etholaeth Wallasey yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Bouverie McDonald (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1931: Robert Chadwick (Ceidwadol)
* 1931–1942: John Moore-Brabazon (Ceidwadol)
* 1942–1945: George Reakes (Annibynnwr)
* 1945–1974: Ernest Marples (Ceidwadol)
* 1974–1992: Lynda Chalker (Ceidwadol)
* 1992–presennol: Angela Eagle (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Macclesfield (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Macclesfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Macclesfield constituency.svg|Etholaeth Macclesfield yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: William Brocklehurst (Ryddfrydol)
* 1886–1906: William Bromley-Davenport (Ceidwadol)
* 1906–1918: William Brocklehurst (mab) (Ryddfrydol)
* 1918–1939: John Rumney Remer (Ceidwadol Clymblaid)
* 1939–1945: W. Garfield Weston (Ceidwadol)
* 1945–1971: Syr Arthur Harvey (Ceidwadol)
* 1971–2010: Syr Nicholas Winterton (Ceidwadol)
* 2010–2024: David Rutley (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Tim Roca (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Pendle (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Pendle**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

PendleConstituency.svg|Etholaeth Pendle yn Swydd Gaerhirfryn
EnglandLancashire.svg|Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: John Lee (Ceidwadol)
* 1992–2010: Gordon Prentice (Llafur)
* 2010–2024: Andrew Stephenson (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Morecambe a Lunesdale (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Morecambe a Lunesdale** (Saesneg: *Morecambe and Lunesdale*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Morecambe and Lunesdale constituency.svg|Etholaeth Morecambe a Lunesdale yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Mark Lennox-Boyd (Ceidwadol)
* 1997–2010: Geraldine Smith (Llafur)
* 2010–2024: David Morris (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Lizzi Collinge (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Bowness-on-Windermere

Tref yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Bowness-on-Windermere**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Windermere yn awdurdod unedol Westmorland a Furness.

## Cyfeiriadau
Categori:Westmorland a Furness
Categori:Trefi Cumbria
Southport (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Southport**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Southport constituency.svg|Etholaeth Southport yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: George Augustus Pilkington (Ryddfrydol)
* 1886–1898: George Nathaniel Curzon (Ceidwadol)
* 1898–1899: Syr Herbert Naylor-Leyland (Ryddfrydol)
* 1899–1900: George Augustus Pilkington (Ryddfrydol)
* 1900–1906: Edward Marshall-Hall (Ceidwadol)
* 1906–1910: John Meir Astbury (Ryddfrydol)
* 1910–1923: Godfrey Dalrymple-White (Ceidwadol)
* 1923–1924: John Fowler Leece Brunner (Ryddfrydol)
* 1924–1931: Godfrey Dalrymple-White (Ceidwadol)
* 1931–1952: Robert Hudson (Ceidwadol)
* 1952–1959: Roger Fleetwood-Hesketh (Ceidwadol)
* 1959–1987: Ian Percival (Ceidwadol)
* 1987–1992: Ronnie Fearn (Ryddfrydol; 1988: Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1992–1997: Matthew Banks (Ceidwadol)
* 1997–2001: Ronnie Fearn (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–2017: John Pugh (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2017–2024: Damien Moore (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Patrick Hurley (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Harrington, Cumbria

Tref yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Harrington**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Workington yn awdurdod unedol Cumberland.

## Cyfeiriadau
Categori:Cumberland (awdurdod unedol)
Categori:Trefi Cumbria
Rochdale (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Rochdale**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Rochdale constituency.svg|Etholaeth Rochdale yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1832.

## Aelodau Seneddol 
* 1832–1835: John Fenton (Ryddfrydol)
* 1835–1837: John Entwistle (Ceidwadol)
* 1837–1841: John Fenton (Ryddfrydol)
* 1841–1852: William Sharman (Ryddfrydol)
* 1852–1857: Edward Miall (Ryddfrydol)
* 1857–1859: Alexander Ramsay (Ryddfrydol)
* 1859–1865: Richard Cobden (Ryddfrydol)
* 1865–1895: Thomas Potter (Ryddfrydol)
* 1895–1906: Clement Royds (Ceidwadol)
* 1906–1918: Gordon Harvey (Ryddfrydol)
* 1918–1922: Alfred Law (Unoliaethol)
* 1922–1923: Stanley Burgess (Llafur)
* 1923–1924: Ramsay Muir (Ryddfrydol)
* 1924–1931: William Kelly (Llafur)
* 1931–1935: Thomas Jesson (Ceidwadol)
* 1935–1940: William Kelly (Llafur)
* 1940–1950: Hyacinth Morgan (Llafur)
* 1950–1951: Joseph Hale (Llafur)
* 1951–1958: Wentworth Schofield (Ceidwadol)
* 1958–1972: Jack McCann (Llafur)
* 1972–1992: Cyril Smith (Ryddfrydol; 1988: Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1992–1997: Liz Lynne (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1997–2005: Lorna Fitzsimons (Llafur)
* 2005–2010: Paul Rowen (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–2017: Simon Danczuk (Llafur; 2015: Annibynnwr)
* 2017–2024: Tony Lloyd (Llafur)
* 2024: George Galloway (Workers Party of Britain)
* 2024–presennol: Paul Waugh (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1832
Cleveleys

Tref yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Cleveleys**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Wyre.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Wyre
Categori:Trefi Swydd Gaerhirfryn
Earby

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Earby**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Pendle.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Pendle
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerhirfryn
Categori:Trefi Swydd Gaerhirfryn
Sete Vidas

Drama deledu o Frasil yw ***Sete Vidas***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 9 Mawrth 2015.

## Cast 
## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
*Senhora do Destino

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Jana Novotná

Pencampwr tenis o Weriniaeth Tsiec oedd **Jana Novotná** (2 Hydref 1968 – 19 Tachwedd 2017). Enillodd y Pencampwriaeth Merched Wimbledon ym 1998.

Cafodd ei geni yn Brno. Bu farw o ganser.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr tenis
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pencampwyr Wimbledon
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Lerpwl Wavertree (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Lerpwl Wavertree** (Saesneg: *Liverpool Wavertree*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

LiverpoolWavertreeConstituency.svg|Etholaeth Lerpwl Wavertree yng Nglannau Merswy
EnglandMerseyside.svg|Glannau Merswy yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Nathan Raw (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1923: Syr Harold Smith (Ceidwadol)
* 1923–1924: Hugh Reynolds Rathbone (Ryddfrydol)
* 1924–1931: John Abraham Tinne (Ceidwadol)
* 1931–1935: Ronald Nall-Cain (Ceidwadol)
* 1935: Joseph Jackson Cleary (Llafur)
* 1935–1945: Peter Stapleton Shaw (Ceidwadol)
* 1945–1950: Victor Raikes (Ceidwadol)
* 1950–1974: John Tilney (Ceidwadol)
* 1974–1983: Anthony Steen (Ceidwadol)
* 1983–1997: Diddymwyd yr etholaeth
* 1997–2010: Jane Kennedy (Llafur)
* 2010–2019: Luciana Berger (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–presennol: Paula Barker (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Sulmona

Dinas a chymuned (*comune*) yn nwyrain canolbarth yr Eidal, yw **Sulmona**. Fe'i lleolir yn nhalaith L'Aquila yn rhanbarth Abruzzo.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 24,275.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Basilica della Santissima Annunziata
*Eglwys Gadeiriol
*Eglwys SS. Annunziata
*Piazza Garibaldi
*Piazza XX Settembre

## Enwogion
*Ofydd (43 CC–17 OC), bardd
*Virgilia D'Andrea (1888-1933), bardd
*Milly Carlucci (g. 1954), actores

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Abruzzo

Categori:Talaith L'Aquila
Helfa'r Heli

Ffilm fer Gymraeg yw '''''Helfa'r Heli''''' a gynhyrchwyd a chyfarwyddwyd gan Geraint Huw Reynolds.

Mae Geraint wedi gweithio ers 20 mlynedd fel golygydd ar ffilmiau a rhaglenni dogfen ond dyma'r ffilm fer gyntaf iddo gynhyrchu. Mae'r ffilm yn addasiad o'r stori fer *Catch of the Day* a ysgrifennwyd gan ei wraig Sarah Reynolds, a enillodd wobr Stori Fer Rhys Davies yn 2015.

## Crynodeb
Mae'r stori'n troi o gwmpas y berthynas rhwng dau berson sydd wedi "cyfarfod yn y môr" pan oedden nhw'n ifanc gyda’r ddau’n heneiddio ac yn profi ôl-fflachiadau.

## Cynhyrchiad
Cafodd ei ffilmio mewn cwt bad achub yn Nhrefdraeth yng ngogledd Sir Benfro ac ar draeth Broadhaven South.

## Cast a chymeriadau 
* Alun Elidyr - Dylan
* Sharon Morgan - Gwen
* Rhys Downing - Dylan (ifanc)
* Saran Morgan - Gwen (ifanc)
* Ioan Hefin - Doctor
* David Longhurst Rees - Y Maer
* Dei Enos - Y ffotograffydd

## Gwobrau 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 2017
Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT)

Therapi seicolegol yw **Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT)** sy’n gallu helpu pobl i reoli eu problemau trwy newid eu ffordd o feddwl ac ymddwyn.  Fel arfer caiff ei ddefnyddio i drin unigolyn sy’n dioddef o bryder ac iselder. Hefyd gall CBT fod o ddefnydd ar gyfer problemau iechyd meddwl a chorfforol eraill.
 
Mae CBT yn gweithio ar y cysylltiadau rhwng eich meddyliau (gwybyddiaeth), ymddygiad a theimladau. Mae'n dysgu unigolion sut i adnabod a mynd i’r afael â’u problemau yn y fan a’r lle, yn hytrach nag yn y gorffennol. Mae’n destun astudiaethau helaeth, ac mae tystiolaeth ei fod yn gweithio, yn enwedig mewn perthynas ag iselder a phryder.
 
Yn draddodiadol, cyfres o sesiynau unigol gyda seicolegydd oedd CBT.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Iechyd meddwl
Hunanladdiad ymysg ieuenctid LGBT

Mae ymchwilwyr wedi canfod bod cyfraddau ceisio hunanladdiad a syniadaeth hunanladdol ymhlith pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol, trawsrywiol, hoyw, a holi (LHDT) ieuanc yn gymharol uwch nag ymhlith y boblogaeth yn gyffredinol. Pobl LHDT yn eu harddegau ac oedolion ifanc sydd ag un o'r cyfraddau uchaf o ymgeisiau hunanladdiad.

Profwyd bod cyfreithiau sy'n gwahaniaethu yn erbyn pobl LHDT yn cael effeithiau negyddol sylweddol ar iechyd corfforol a meddyliol a lles ieuenctid LHDT; er enghraifft, dangoswyd bod iselder a defnyddio cyffuriau ymysg pobl LHDT yn cynyddu'n sylweddol ar ôl pasio deddfau gwahaniaethol o'r fath. Mewn cyferbyniad, dangoswyd bod hynt cyfreithiau sy'n cydnabod pobl LHDT yn gyfartal o ran hawliau sifil yn cael effeithiau cadarnhaol sylweddol ar iechyd corfforol a meddyliol a lles ieuenctid LHDT; er enghraifft, datgelodd astudiaeth o ddata cenedlaethol o bob rhan o'r Unol Daleithiau o fis Ionawr 1999 i fis Rhagfyr 2015 fod sefydlu priodas o'r un rhyw yn gysylltiedig â gostyngiad sylweddol yng nghyfradd yr ymgais i gyflawni hunanladdiad ymhlith plant. Arweiniodd hyn at oddeutu 134,000 yn llai o blant yn ceisio cyflawni hunanladdiad bob blwyddyn yn yr Unol Daleithiau.

Dangoswyd bod bwlio pobl ifanc LHDT yn ffactor sy'n cyfrannu at lawer o hunanladdiadau, hyd yn oed os nad yw'r holl ymosodiadau wedi bod yn ymwneud yn benodol â rhywioldeb neu ryw. Ers cyfres o hunanladdiadau ar ddechrau'r 2000au, canolbwyntiwyd mwy ar y materion a'r achosion sylfaenol mewn ymdrech i leihau hunanladdiadau ymysg ieuenctid LHDT. Mae ymchwil gan 'Prosiect Derbyn Teulu' yn yr Unol Daleithiau wedi dangos y gall "cael eu derbyn gan rieni a hyd yn oed niwtraliaeth, o ran cyfeiriadedd rhywiol plentyn" ostwng y gyfradd o hunanladdiad.

## Cyfeiriadau 
Categori:Homoffobia
Categori:Cyfeiriadedd rhywiol a chymdeithas