open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brith y cyrens

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brith y cyrens**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithion y cyrens**; yr enw Saesneg yw *Magpie*, a'r enw gwyddonol yw *Abraxas grossulariata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brith y cyrens yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Disgrifiad
Hyd yr adenydd blaen yw 18–25 mm. Mae gan yr adenydd blaen batrymau trawiadol ar liw gwyn gwaelodol, gyda chwe chyfres draws o staeniau du, sy'n gysylltiedig yn rhannol â band croes gwaelodol melyn golau ac un arall trwy ardal ganolog yr adenydd blaen. Mae'r adenydd cefn yn welwach, ac mae ganddynt ychydig o staeniau bach tywyll. 

Mae'n rhywogaeth amrywiol iawn gyda llawer o wahanol ffurfiau. Arweiniodd ymchwil gan ddefnyddio *Abraxas grossulariata* at ddarganfod nodweddion rhyw-gysylltiedig. 
Caterpillar Abraxas grossulariata 03.jpg|Larfa
Magpie moth (Abraxas grossulariata) 2.jpg
Abraxas grossulariata MHNT.jpg|wedi ei osod

## Planhigion bwyd
**Ribes rubrum*
**Ribes nigrum*
**Prunus spinosa*
**Crataegus* (drain gwynion ayb)
**Corylus* (coed cyll)
**Euonymus europaeus*
**Salix*

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Britheg berlog fach

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg berlog fach**, sy'n enw bendywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion  perlog bach**; yr enw Saesneg yw *Small Pearl-bordered Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Boloria selene*. Mae'r glöyn hwn, sy'n hynod o debyg i'r fritheg berlog i'w ganfod ledled Ewrop ac Asia hyd at Corea; fe'i ceir hefyd yng Ngogledd America.

Yng ngwledydd Prydain mae i'w weld yn y gwledydd Celtaidd ac yn Ardal y Llynnoedd; mae'r niferoedd yn Lloegr, fodd bynnag, yn gostwng yn flynyddol.

## Bwyd
Ei hoff fwyd yw mathau gwahanol o fioled, yn enwedig pan fo'n tyfu mewn llefydd damp. Fe'i ceir hefyd ar redyn, pan fo'n tyfu gerllaw fioled.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg berlog fach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Galeri

Boloria.selene.1.jpg|Oedolyn: o'r top
Boloria.selene.2.jpg|O'r ochr
Butterfly Boloria selene (Linnaeus, 1758).jpg|Yn cyplysu
P1010009w Boloria selene.jpg
Britishentomologyvolume5Plate386.jpg|Darlun o lyfr gan John Curtis: British Entomology Cyfrol 5
Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Dos.jpg|Britheg berlog fach  o'r top
Boloria selene MHNT CUT 2013 3 21 Sornac Ventre.jpg| Britheg berlog fach △ O'r ochr

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw melyn
Categori:Gloynnod byw oren
Brithliw'r de

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw '''brithliw'r de''', sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''brithliwiau'r  de'*; yr enw Saesneg yw *Southern  Festoon'', a'r enw gwyddonol yw *Zerynthia polyxena*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae brithliw'r de yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 Male Dos Montferrier-sur-Lez.jpg|♂ 
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 Male Ventre Montferrier-sur-Lez.jpg|♂  △
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 female Dos Montferrier-sur-Lez.jpg| ♀ 
Zerynthia polyxena MHNT CUT 2013 3 8 female Ventre Montferrier-sur-Lez.jpg|♀ △

## Cynefin
[bawd|200 px|dde|Cynefin y *Z. polyxena*, Parc Rhanbarthol Capanne di Marcarolo ([Piedmont), tua 900m uwch lefel y môr.]]
Mae'r pili pala hwn yn cynefino mewn ardaloedd cynnes, heulog ac agored, megis gwinllanoedd, glan afonydd, gwlypdiroedd a chreigiau.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Chwiler

[bawd|Chwiler y [Melolontha melolontha.]]

Cyfnod ym mywyd ambell pryfyn ydy **chwiler** neu **bwpa** pan fo'n creu sach neu orchudd allanol i'w amddiffyn tra fo'n metamorffio y tu fewn iddo. Daw'r gair "piwpa" o'r Lladin "pupa", sy'n golygu "dol".
[bawd|chwith|Y *[Papilio dardanus* yn dod allan o'i biwpa.]]

Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd gloÿnnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Pan fo pryfyn sy'n sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera (er enghraifft, y pili pala)'n gwneud hyn fe'i gelwir hefyd yn **gwd crisialis**, neu "tymblyr" yn nheulu'r Culicidae (er enghraifft, y mosgitos).

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw

Categori:Gloynnod byw
Categori:Gwyfynod
Categori:Pryfed
Brith golau

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brith golau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithion golau**; yr enw Saesneg yw *Light Magpie*, a'r enw gwyddonol yw *Abraxas pantaria*. Mae i'w weld gan amlaf yn ngwledydd Môr Canoldir yn enwedig Portiwgal a Sbaen ac yn achlysurol yng ngwledydd Prydain, Iwerddon, Croasia, Armenia, Rwsia, Twrci a Georgia.

Fe'i disgrifiwyd yn wreiddiol gan Linnaeus yn 1767.

Hyd adenydd yr oedolyn ydy 38–42&nbsp;mm (y fenyw) a 35–40&nbsp;mm (y gwryw). Lliw hufenog golau neu wyn sydd iddynt ac mae gan y pen, y thoracs a'r abdomen flew brown golau. Ceir sbotiau brown tywyll ar y thoracs a phob cylchran (segment) o'r abdomen. Gyn, lliw asgwrn, ydy'r adenydd ac mae bôn yr adain ychydig yn dywyllach. Ceir smotiau hefyd ar y blaen-adain - tua'r canol, a smotiau llai ar yr ôl-adain.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r lindysyn yn bwyta llawer o ddail *Fraxinus excelsior* ac maent yn bla. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Brithribin porffor

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithribin porffor**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithribiniau porffor**; yr enw Saesneg yw *Purple Hairstreak*, a'r enw gwyddonol yw *Neozephyrus  quercus*. Prif fwyd y siani flewog ydy *Quercus robur*, *Quercus petraea*,  *Quercus cerris*  a *Quercus ilex*.

Gwelir yr oedolyn bychan hwn yn aml yn fflapian rhwng brigau a dail uchel y dderwen yng Ngorffennaf a dechrau Awst. Mae gan y gwryw haen borffor ar ran uchaf ei adenydd ac mae gan y fenyw ddau smotyn bychan o'r lliw hwn. Mae'n eitha cyffredin yng Nghymru ac yn ne a chanol Lloegr ond yn brin iawn yn yr Alban ac Iwerddon.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithribin porffor yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Cofnodion unigol
*Yn ystod haf poeth poeth 1976 cafwyd (DB) nifer o rhain yn hedfan dros y grug ym Mwlch Drws Ardudwy, Meirionnydd, ymhell iawn o’u cynefin arferol ar frig coed derw (chwilio am ddŵr meddai un gwybodusyn ar y pryd). Cafwyd cofnod tebyg ar 14 Gorffennaf 2019 o ardal Golan (Cwm Ystradllyn) ar ôl cyfnod hir o sychder a straen canlynol ar goed, a phyliau anarferol o wres (yn nodedig gwres mawr 28 Mehefin 2019).
*31 Awst 1992: Brithribin porffor yn niferus yn Abergwyngregyn - gweld sawl tro - canol Awst hyd ddiwedd y mis https://www.llennatur.cymru/Y-Tywyddiadur

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Brithyn godreog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithyn godreog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithion godreog**; yr enw Saesneg yw *Clouded-bordered  Brindle*, a'r enw gwyddonol yw *Apamea crenata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithyn godreog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Bioleg
Mae *Apamea crenata* yn meddiannu cynefinoedd amrywiol. Mae'n gwladychu lleoedd llawn glaswellt, heb eu torri, a lleoedd llaith i fesoffilig fel dolydd gwlyb, corsydd, ymylon neu lannerch coedwigoedd, dolydd mynydd a dyffrynnoedd, mewn rhostiroedd ac ardaloedd rhostir yn ogystal ag mewn gerddi a pharciau. Yn Ynysoedd Prydain mae'r gwyfyn yn hedfan yn y nos o Fai i Orffennaf. Mae'n cael ei ddenu at olau a siwgr, yn enwedig blodau llawn neithdar. Mae lindys oedolion o liw brown-llwyd i lwyd-ddaear. Mae ganddynt linell dorsal felyn-a-gwyn. Ar bob segment o'r corff mae smotiau duon a thywydd pwynt du. Mae'r streipen ochrol yn felyn a gwyn. Mae'r pen, y darian gwddf a'r darian anws yn ddu-frown. Mae tair streipen hydredol llachar yn sefyll allan o darian y gwddf. Mae gan y chwiler maroon ddau ddrain a phedair bachyn byr ar y cremaster. Mae'r larfa yn bwydo ar wahanol laswelltau gan gynnwys glaswellt perllan, glaswellt twmpathog, peisgiws, a glaswellt caneri. Mae'r rhywogaeth hon yn gaeafu fel larfa ac yn bwydo mewn tywydd mwyn drwy gydol y tymor. (Wiki cyfieithiad)

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Noctuidae

Teulu mawr o wyfynod yw **Noctuidae**, y **noswyfynod**. Mae'r teulu'n cynnwys tua 35,000 o rywogaethau, mwy nag unrhyw deulu arall yn y Lepidoptera. Fe'u ceir ledled y byd. Mae'r mwyafrif ohonynt yn wyfynod brown neu lwyd o faint canolig sy'n hedfan yn ystod y nos. Fel rheol, mae'r lindys yn llyfn heb flew amlwg ac maent yn bwydo ar ddail, coesynnau neu wreiddiau.

## Is-deuluoedd
## Cyfeiriadau
* Waring, Paul & Martin Townsend (2004) *Field Guide to the Moths of Great Britain and Ireland*, British Wildlife Publishing, Hampshire.

## Dolenni allanol
* Noctuidae , Lepidoptera.pro

Categori:Gwyfynod
Gorsaf reilffordd Ardgay

Mae **gorsaf reilffordd Ardgay** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Ardgay yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

Ardgay
Biliwnydd

Person sydd â gwerth net o leiaf biliwn o unedau arian cyfred (megis punt, doler neu ewro) yw **biliwnydd**. Defnyddir "biliwn" y raddfa fer, sef 1,000,000,000 (un mil miliwn yn ôl y raddfa hir).

## Gweler hefyd 
* Miliwnydd


Categori:Cyfoeth
Muhammad Yunus

Economegydd Bangladeshaidd yw **Muhammad Yunus** (Bengaleg: মুহাম্মদ ইউনুস; ganwyd 28 Mehefin 1940) a sefydlodd Banc Grameen. Darpara Grameen ficrogredyd ar ffurf benthyciadau i bobl dlawd sydd heb warant gyfochrog, er mwyn eu helpu ddatblygu teilyngdod credyd ac hunangynhaliaeth ariannol. Enillodd Yunus a Banc Grameen Wobr Heddwch Nobel yn 2006 am eu hymdrechion dros ddatblygiad economaidd.

Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Economegwyr o Fangladesh
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Pobl o Chittagong
Categori:Pobl fusnes o Fangladesh
Joseph Kony

Pennaeth Byddin Gwrthsafiad yr Arglwydd (LRA), grŵp herwfilwrol o Wganda, yw **Joseph Rao Kony** (ganwyd 1961). Fe'i gyhuddwyd o herwgipio plant i'w treisio a'u gorfodi i ymladd. Ditiwyd Kony am droseddau rhyfel a throseddau yn erbyn dynoliaeth gan y Llys Troseddol Rhyngwladol yn 2005, ond ni ddaliasant.

## Gweler hefyd 
* *Kony 2012*

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Pobl o Wganda
Forbes

bawd|Adeilad Forbes yn Ninas Efrog Newydd
Cylchgrawn busnes Americanaidd yw ***Forbes*** a gyhoeddir pob pythefnos gan y cwmni cyfryngau a chyhoeddi o'r un enw. Mae'n enwog am ei restri, gan gynnwys rhestr o'r Americanwyr cyfoethocaf ("Forbes 400") a rhestrau biliwnyddion. Sefydlwyd y cylchgrawn ym 1917 gan B. C. Forbes, ac ei ŵyr Steve Forbes yw'r prif olygydd cyfredol. Prif gystadleuwyr *Forbes* ar y silffoedd cylchgronau yw *Fortune* a *Businessweek*.

## Dolen allanol 
*  

Categori:Cylchgronau busnes
Categori:Cylchgronau Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1917
Aga Khan IV

Dyn busnes, perchennog a bridiwr ceffylau rasio, ac Imam Ismailïaeth Nizari oedd y **Tywysog Karim, Aga Khan IV**, NPk, NI, KBE, CC, GCC, GCIH, GCM (, ganwyd 13 Rhagfyr 1936 – 4 Chwefror 2025). Ef oedd 49fed Imam yr Ismailïaid Nizari, enwad lleiafrifol o Islam Shia sydd â 5-15 miliwn o ddilynwyr, llai na 10% o boblogaeth Shia'r byd.

Bu farw yn 88 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Dyngarwyr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Imamiaid Shiaidd
Categori:Ismailïaid
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl a aned yng Ngenefa
Categori:Pobl fu farw ym Mhortiwgal
Categori:Sgiwyr
Dancing baby

Animeiddiad fideo o faban yn dawnsio yw'r **dancing baby** neu **Baby Cha-Cha** a ddaeth yn boblogaidd yn ail hanner y 1990au. Roedd yn un o'r fideos firol a memynnau rhyngrwyd cyntaf.

Categori:Fideos firol
Categori:Memynnau'r rhyngrwyd
Fideo firol

[250px|bawd|dde|[Psy yn perfformio "Gangnam Style" yn Sydney iyn 2013. Hyd at Tachwedd 2016 gwyliwyd y fideo sr YouTube dros 2.6 biliwn o weithiau.]]

Clip fideo sy'n dod yn boblogaidd trwy ei rannu ar y rhyngrwyd yw **fideo firol**, gan amlaf trwy wefannau fideos, cyfryngau cymdeithasol, rhwydweithio cymdeithasol ac e-bost.

Fel arfer mae'r clipiau poblogaidd hyn yn llawn hiwmor e.e. mae'r triawd *The Lonely Island* wedi rhyddhau ambell fideo a aeth yn firol gan gynnwys "Lazy Sunday" a "Dick in a Box" a fideos Numa Numa.

## Gweler hefyd 
* Memyn rhyngrwyd

## Cyfeiriadau

Categori:Diwylliant y rhyngrwyd
Firol
Astudiaethau dinesig

Astudiaeth agweddau damcaniaethol ac ymarferol dinasyddiaeth yw **astudiaethau dinesig** neu **ddinasyddiaeth**. Fe'i gynhwysir mewn cwricwla ysgolion cyhoeddus nifer o wledydd i geisio addysgu fyfyrwyr o'u hawliau, dyletswyddau, rhwymedigaethau, a sut mae system wleidyddol a llywodraeth eu gwladwriaeth yn gweithio.

## Gweler hefyd 
* Addysg Bersonol a Chymdeithasol

Categori:Addysg
Categori:Gwyddorau cymdeithas
Categori:Llywodraeth
Gro Harlem Brundtland

Gwleidydd Llafur a diplomydd Norwyaidd yw **Gro Harlem Brundtland** (ganwyd 20 Ebrill 1939). Hi oedd Prif Weinidog Norwy ym 1981, o 1986 hyd 1989, a 1990 hyd 1996, ac yn Cyfarwyddwraig Cyffredinol Sefydliad Iechyd y Byd o 1998 hyd 2003. Ers 2007 hi yw un o Genhadon Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd.

Categori:Diplomyddion o Norwy
Categori:Dyneiddwyr
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Prif Weinidogion Norwy
Categori:Meddygon o Norwy
Categori:Pobl o Oslo
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Abdullah II, brenin Iorddonen

Brenin Gwlad Iorddonen yw **Abdullah II bin Al-Hussein** (, *al-Malik ʿAbdullāh aṯ-ṯānī bin al-Ḥusayn*; ganwyd 30 Ionawr 1962). Daeth i'r orsedd ar 7 Chwefror 1999 wedi marwolaeth ei dad, y Brenin Hussein. Mae'n perthyn i'r teulu Hashemite, teulu sydd wedi llywodraethu Gwlad Iorddonen ers 1921, ac sy'n hanu o linach merch Muhammad, sef Fatimah.

Ganed Abdullah yn Amman yn blentyn cyntaf i'r Brenin Hussein a'i ail wraig, y Dywysoges Muna a aned yn Chelmondiston, Suffolk, Lloegr. Fel mab hynaf y Brenin, roedd Abdullah yn etifedd amlwg nes i Hussein drosglwyddo'r teitl i'r tywysog Hassan, ewythr Abdullah, ym 1965. Dechreuodd Abdullah ei addysg yn Amman, gan barhau â'i addysg dramor. Dechreuodd ei yrfa filwrol yn 1980 fel swyddog hyfforddi yn Lluoedd Arfog yr Iorddonen, gan gymryd cyfrifoldeb dros Luoedd Arbennig y wlad yn 1994, a daeth yn uwchfrigadydd (*major general*) yn 1998. Ym 1993 priododd Rania Al-Yassin (o dras Balesteinaidd), ac mae ganddynt bedwar o blant: y Tywysog Hussein, y Dywysoges Iman, y Dywysoges Salma a'r Tywysog Hashem. Ychydig wythnosau cyn ei farwolaeth yn 1999, enwodd Abdullah yn etifedd  y goron, a dilynodd Abdullah ei dad.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Iorddonen
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pobl o Amman
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Ayman al-Zawahiri

Meddyg o'r Aifft ac arweinydd al-Qaeda oedd **Ayman Mohammed Rabie al-Zawahiri** (, ganwyd 19 Mehefin 1951; m. 31 Gorffennaf 2022).

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Aelodau al-Qaeda
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cairo
Categori:Llawfeddygon o'r Aifft
Categori:Meddygon yr 20fed ganrif o'r Aifft
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Aifft
Categori:Pobl a aned yn Giza
Categori:Pobl fu farw yn Kabul
Categori:Pobl fu farw mewn cyrchoedd awyr
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o derfysgaeth
Categori:Salaffïaid
Categori:Swnnïaid o'r Aifft
Brithyn llwydolau

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brithyn llwydolau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brithion llwydolau**; yr enw Saesneg yw *Dusky Brocade*, a'r enw gwyddonol yw *Apamea remissa*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brithyn llwydolau yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Joseph P. Kennedy, Sr.

Dyn busnes, buddsoddwr, a swyddog llywodraethol o'r Unol Daleithiau oedd **Joseph Patrick "Joe" Kennedy, Sr.** (6 Medi 1888 – 18 Tachwedd 1969) oedd yn batriarch y teulu Kennedy. Ef oedd tad yr Arlywydd John F. Kennedy, y Twrnai Cyffredinol a Seneddwr Robert F. Kennedy, a'r Seneddwr Edward M. Kennedy. Gwasanaethodd fel Cadeirydd cyntaf Comisiwn Gwarantau a Chyfnewid yr Unol Daleithiau a Llysgennad yr Unol Daleithiau i'r Deyrnas Unedig o 1938 hyd 1940.

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Buddsoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Llysgenhadon o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysgenhadon i'r Deyrnas Unedig
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Pobl fusnes o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Boston
Categori:Pobl fu farw ym Massachusetts
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Teulu Kennedy
Kony 2012

Ffilm fer yw ***Kony 2012*** a grewyd gan Invisible Children, Inc. a ryddhawyd ar 5 Mawrth 2012. Pwrpas y ffilm yw i hyrwyddo "Stop Kony", sef mudiad i dditio Joseph Kony er mwyn ei arestio am droseddau rhyfel yn Wganda. Aeth fideo'r ffilm yn firaol, yn enwedig ar YouTube.

## Dolenni allanol 
*  
*  Fideo *Kony 2012* ar wefan YouTube

Categori:2012
Categori:Fideos firol
Categori:Ffilmiau dogfen byrion o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau dogfen am ryfel
Categori:Ffilmiau dogfen am Wganda
Cylchred bywyd

**Cylchred bywyd** neu ar lafar gwlad **cylch bywyd** yw'r cyfnod hwnnw sy'n cwmpasu holl genhedlaethau rhywogaeth arbennig a gychwynir drwy atgenhedlu; ffurfir y "cylch" pan fo'r atgenhedlu'n cael ei basio ymlaen i'r genhedlaeth nesaf  e.e. mae pedwar cyfnod yng **nghylchred bywyd** glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn (sef y glöyn byw gydag adenydd. 
[bawd|thumbtime=50|chwith|*Adscita geryon* yn [atgenhedlu (Fideo, 1m 55e)]]

O ran dyn, ceir y cyfnodau: ŵy, babi, plentyn, glasoed ac oedolyn.

O ran newidiadau *ploidy* ceir 3 math o gylchred:
* haplontig
* diplontig
* diplobiontig (neu haplodiplontig)

## Gweler hefyd
* Glöyn byw

Categori:Bioleg
Categori:Atgenhedlu
SpaceX

Mae'r *Space Exploration Technologies Corporation*, neu **SpaceX**, yn gwmni awyrofod a chludiant a sefydlwyd gan Elon Musk yn 2002 er mwyn gwladychu planed Mawrth drwy ddatblygu rocedi a thechnoleg newydd. Sefydlwyd pencadlys SpaceX yn Hawthorne, Califfornia. Mae'r cwmni'n cynhyrchu'r Falcon 9, y Falcon Heavy, a cherbydau lansio Starship, sawl injan roced, llong ofod Cargo Dragon a Crew Dragon, a lloerennau cyfathrebu Starlink.

Ym Mai 2012, yn dilyn lansiad llwyddiannus y Dragon cyntaf i'r orsaf (heb griw), dechreuodd NASA dalu am ei defnyddio er mwyn cludo deunyddiau i'r Orsaf Ofod Rhyngwladol.
[bawd|chwith|Pad lawnsio a hangar yng [Canolfan Ofod Kennedy|Nghanolfan Ofod Kennedy; Rhagfyr 2015.]]

Llwyddodd SpaceX i danio roced a yrrwyd gan danwydd allan o afael y ddaear ac i'r gofod (Falcon 1 in 2008), ac yn ei ôl yn gyfan (Dragon yn 2010).. Dyma'r tro cyntaf i rocedi preifat gwbwlhau'r campau hyn yn llwyddiannus. SpaceX hefyd yw'r unig gwmni preifat hyd yma (2018) i yrru roced i'r Orsaf Ofod Ryngwladol (Dragon yn 2012) a hyd at 2018 roedd wedi gwneud hynny ddeg o weithiau ar gytundeb masnachol gyda NASA..Rhoddodd NASA gytundeb arall i SpaceX yn 2011 - i gludo pobl i'r orsaf a'u dychwelyd yn ddiogel i'r Ddaear. 

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Categori:Elon Musk
Categori:Cwmnïau awyrofod yr Unol Daleithiau
Chris Hardwick

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Christopher Ryan** "**Chris**" **Hardwick** (ganwyd 23 Tachwedd 1971).

## Ffilmiau
**Terminator 3: Rise of the Machines* (2003)
**Spectres* (2004)
**The Life Coach* (2005)
**The Mother of Invention* (2009)
**Halloween II* (2009)
**Extremely Loud and Incredibly Close (film)|Extremely Loud and Incredibly Close* (2011)

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Adele (cantores)

Cantores a chyfansoddwr o Loegr ydy **Adele Laurie Blue Adkins** (ganwyd 5 Mai 1988), sy'n adnabyddus fel **Adele**. Cynigwyd cytundeb recordio i Adele gyda XL Recordings ar ôl iddynt ddod o hyd i'w phrawf-fideo a bostiwyd gan ffrind iddo ar MySpace yn 2006. Y flwyddyn nesaf, enillodd y wobr "Critics' Choice" yn y Brit Awards a'r Sound of 2008 gan y BBC. Rhyddhawyd ei halbwm gyntaf, *19*, yn 2008 a chafodd hi lawer o lwyddiant beirniadol a masnachol. Ardystir yr albwm yn bedair gwaith platinwm yn y DU, a dwywaith platinwm yn Unol Daleithiau America. Cafodd ei gyrfa yn yr Unol Daleithiau hwb pellach gan iddi berfformio ar *Saturday Night Live* yn 2008. Yng Ngwobrau'r Grammy 2009, cafodd Adele wobrau ar gyfer Artist Gorau Newydd a Pherfformiad Lleisiol Pop Benyw Gorau.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Adele yn Tottenham, Llundain, i fam o dras Seisnig, Penny Adkins, a thad o dras Gymreig, Marc Evans. Gadawodd Evans y teulu pan oedd Adele yn ddwy mlwydd oed, gan adael i'w mam ei magu. Cychwynodd ganu yn bedair mlwydd oed a mae'n honni ei bod wedi gwirioni gyda lleisiau. Erbyn 1997 roedd mam Adele wedi dod i hyd i waith fel gwneuthurwraig dodrefn a threfnydd gweithgareddau i oedolion, a symudodd hi ac Adele i Brighton.

Yn 1999 symudodd hi a'i mam nôl i Lundain; yn gyntaf i Brixton, yna i'r ardal gyfagos West Norwood yn ne Llundain, a ddaeth yn destun i'w chân gyntaf “Hometown Glory”. Treuliodd lawer o amser yn ei llencyndod yn Brockwell Park lle byddai'n chwarae'r gitâr a chanu i ffrindiau, ac mae'n dweud yr hanes yn ei chân 2015 “Million Years Ago”. Mae'n datgan, *“It has quite monumental moments of my life that I’ve spent there, and I drove past it [in 2015] and I just literally burst into tears. I really missed it.”* Graddiodd Adele o ysgol BRIT ar gyfer Celfyddydau Perfformio a Technoleg yn Mai 2006, lle roedd yn gyd-ddisgybl i Leona Lewis a Jessie J. Mae Adele yn cydnabod yr ysgol am feithrin ei thalent er ar y pryd, roedd ganddi mwy o ddiddordeb mynd i fyd A&R ac yn gobeithio lansio gyrfaoedd pobl eraill. Ym Mehefin 2012, cyhoeddodd Adele ei bod hi a Konecki yn disgwyl babi. Ganwyd eu mab Angelo ar 19 Hydref 2012.

Yn gynnar yn 2017, roedd straeon tabloid yn dyfalu bod y cwpl wedi priodi yn gyfrinachol wedi i'r ddau gael eu gweld yn gwisgo modrwyon cyfatebol. Wrth dderbyn ei gwobr Grammy ar gyfer Albwm y Flwyddyn, cadarnhaodd Adele ei phriodas drwy gyfeirio at Konecki fel ei gŵr a diolch iddo. Cadarnhaodd hyn eto mewn cyngerdd yn Brisbane Awstralia drwy ddatgan i'r gynulleidfa "I'm married now".

Yn Ebrill 2019, gwnaed datganiad i'r Associated Press gan gynrychiolydd i Adele yn dweud ei bod hi a Konecki wedi gwahanu ar ôl saith mlynedd gyda'i gilydd, ond byddent yn parhau i fagu eu mab gyda'i gilydd. Ar 13 Medi 2019 daeth y newyddion fod Adele wedi gofyn am ysgariad o Konecki yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* Wici Adele

Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Llenyddiaeth yn 1999

## Digwyddiadau
*1 Mai - Andrew Motion yn dod yn fardd llawryfog y Deyrnas Unedig.

## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn:
** Cymraeg: R. M. Jones - *Ysbryd y Cwlwm: Delwedd y Genedl yn ein Llenyddiaeth*
** Saesneg: Emyr Humphreys - *The Gift of a Daughter*
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Günter Grass
* Gwobr Booker: J. M. Coetzee - *Disgrace*
* Gwobr Goncourt: Jean Echenoz - ''Je m'en vais*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Geraint V. Jones - *Semtecs*
*Ann Pierce Jones - *Fflamio*
*Andras Millward - *Deltanet*
*Mihangel Morgan - *Dan Gadarn Goncrit*

### Barddoniaeth
*Grahame Davies - *Sefyll yn y Bwlch*

### Drama
*William R. Lewis - *Ymylau Byd*

### Llyfrau plant
*Siân Lewis -  *Wendi Wlanog a Lili'r Wyddfa*

### Eraill
*Derec Llwyd Morgan - *Y Diwygiad Mawr*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Tracy Chevalier - *Girl with a Pearl Earring*
*Sebastian Faulks - *Charlotte Gray*
*Helen Fielding - *Bridget Jones: The Edge of Reason*
*Joanne Harris - *Chocolat*
*Terry Pratchett - *The Fifth Elephant*
*Craig Thomas - *Slipping into Shadow*

### Storiau
*Bernard Cornwell - *Sharpe's Skirmish*

### Drama
*Greg Cullen - *Paul Robeson Knew My Father*
*Antonio Gala - *:es:Las manzanas del viernes*

### Hanes
*Michael Wood - *In Search of England: Journeys Into the English Past*

### Cofiannau
*Hans Massaquoi - *Destined to Witness: Growing Up Black in Nazi Germany*
*Anthony Sampson - *Mandela: The Authorised Biography*

### Barddoniaeth
*Michel Houellebecq - *Renaissance*

### Eraill
*Mark Bowden - *Black Hawk Down*
*Patrick Hannan - *The Welsh Illusion*
*Deborah Harkness - *John Dee's Conversations with Angels: Cabala, Alchemy, and the End of Nature''

## Marwolaethau
*9 Ionawr - R. Gerallt Jones, llenor Gymraeg, 64
*8 Chwefror - Iris Murdoch, nofelydd, 79
*13 Mawrth - Garson Kanin, dramodydd, 86
*Mai - Mathonwy Hughes, bardd a llenor, 98
*4 Mai - Ioan Bowen Rees, cyfreithiwr, swyddog llywodraeth leol ac awdur, 70
*8 Mehefin - John Ellis Caerwyn Williams, ysgolhaig ac awdur, 87
*2 Gorffennaf - Mario Puzo, nofelydd, 78
*19 Hydref - Nathalie Sarraute, nofelydd, 99
*6 Rhagfyr - Gwyn Jones, awdur, cyfieithydd ac ysgolhaig, 92
*8 Rhagfyr - Rupert Hart-Davis, golygydd, 92
*12 Rhagfyr - Joseph Heller, nofelydd, 76

1999
Categori:1999
Gorsaf reilffordd Hightown

Mae **Gorsaf reilffordd Hightown** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Hightown ym mwrdeistref fetropolitan Sefton yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr.

Hightown
Hightown
Brychan mantellog bach

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan mantellog bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau mantellog bach**; yr enw Saesneg yw *Sharp-angled  Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Euphyia unangulata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan mantellog bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig yn ne Cefnfor Iwerydd yw **Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha**. Mae'r diriogaeth yn cynnwys ynys Saint Helena, tua 1,950&nbsp;km i'r gorllewin o dde-orllewin Affrica, ynghyd ag Ynys Ascension, 1,000&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Saint Helena, ac ynysoedd Tristan da Cunha, 2,100&nbsp;km i'r de. Mae gan yr ynysoedd statws cyfartal ers 2009 pan fabwysiadwyd cyfansoddiad newydd.

## Rhaniadau gweinyddol
Rhennir y diriogaeth yn dair rhan:


Categori:Gwledydd Affrica
Etholiad Cyngor Sir Ceredigion, 2012

Cynhaliwyd **Etholiad Cyngor Sir Ceredigion, 2012** ar 3 Mai. Er mai Plaid Cymru enillodd y nifer fwyaf o seddi, ni lwyddont i gadarnhau mwyafrif wrth ennill y 22 sedd oedd angen. Collodd arweinydd y Cyngor, y gwleidydd Annibynnol Keith Evans, ei sedd yn Llandysul.

Yn dilyn yr etholiadau, dyma oedd sefyllfa'r cyngor:
*Plaid Cymru 19
*Y Democratiaid Rhyddfrydol 7
* Annibynnol 15
*Llafur 1

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad
|}

## Canlydiadau Etholiad yn ôl Ward
## Cyfeiriadau
Ceredigion 2012
Categori:Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:2012
Suran

Llysieuyn bwytadwy tebyg i'r sbigoglys ydy'r **suran** neu **suran y cŵn** (*Rumex acetosa*). Mae'r suran yn cynnwys asid ocsalig, a felly mae'n sur ac ychydig bach yn wenwynig o fwyta llawer ohono.

## Cyfeiriadau
Categori:Llysiau
Categori:Perlysiau
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Polygonaceae
Sahra Hassan

Golffwraig o Gymru yw **Sahra Hassan** (ganwyd 1988/1987). Magwyd yng Nghasnewydd, a'i thad yn Bacistanaidd. Ym mis Mai 2012 enillodd wobr Chwaraewraig y Flwyddyn gan y Sefydliad Chwaraeon Menywod Mwslimaidd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Proffil Sahra Hassan  ar wefan y Ladies European Tour

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl o Gymru o dras Bacistanaidd
Categori:Golffwyr o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Mwslimiaid o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd
Daniel McKeague

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Daniel McKeague** (ganwyd 1974).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1974
Banc y Llong

bawd|Adeilad Banc y Llong: "The Old Bank House", Stryd y Bont, Aberystwth
Credir mai yn Aberystwyth y sefydlwyd y banc cyntaf yng Nghymru, sef **Banc y Llong**, a hynny yn 1762 pryd y symudwyd y dollfa i'r dref honno o Aberdyfi. Gyda llun o long ar y nodau fe'i gelwid yn Fanc y Llong. Yn 1806 ffurfiwyd partneriaeth a gariodd y banc ymlaen dan yr enw 'Aberystwyth & Cardigan Bank' nes y daeth i ben yn 1815. Copi ffotograff yn unig sydd yn y Llyfrgell Genedlaethol o un o nodau'r banc o'r flwyddyn 1806 am un bunt.

Adeilad rhestredig Gradd II yw adeilad y banc, sydd wedi'i leoli ar Stryd y Bont, Aberystwyth.

## Rhai o'r banciau
*Banc y Llong, Aberystwyth (tua 1762)
*Banc y Ddafad Ddu
*Banc yr Eidion Du (1799)
*Banc Gogledd a Deheudir Cymru (1836 - 1908)
*Cwmni Bancio Sir Forgannwg (1816)
*West of England and South Wales District Bank (1834)

## Llyfryddiaeth
*R.C. Jones, *Arian: The Story of Money and Banking in Wales* (Abertawe, 1978)
*Ben Bowen Thomas, *Braslun o Hanes Economaidd Cymru* (Caerdydd, 1941)

## Cyfeiriadau
Categori:18fed ganrif yng Nghymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ceredigion
Llong
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Hanes economaidd Cymru
Categori:Sefydliadau 1762
Y Faner Goch

Symbol rhyngwladol o Sosialaeth a Chomiwnyddiaeth yw'r **faner goch**, a gysylltir â gwleidyddiaeth yr adain chwith ers Chwyldro Ffrainc. Codwyd dros y dosbarth gweithiol am y tro cyntaf yn hanes Prydain ym Merthyr Tudful, yn ystod gwrthryfel 1831 pan liwiwyd dwy faner mewn gwaed llo. Mae baneri sawl gwlad gan gynnwys Rwsia, Tsieina a Fietnam wedi eu sefydlu ar y Faner Goch wreiddiol. Caiff hefyd ei defnyddio fel lliw undebau a phleidiau sosialaidd ledled y byd. Yn ogystal â bod yn ddefnydd lliw coch ar bolyn, mae'r Faner Goch hefyd yn anthem a gyfansoddwyd gan Ernst Anschütz yn 1824 a'r geiriau gwreiddiol gan Jim Connell yn 1889.

[bawd|alt=Alternative text|Y faner goch â blwyddyn [Gwrthryfel y gweithwyr ym Merthyr Tudful|gwrthryfel Merthyr arni. Islaw mae baner weriniaethol Cymru yn hedfan.]]

## Yr anthem
O'r symbol daw enw'r gân ddosbarth gweithiol *Y Faner Goch* (*The Red Flag*) a ysgrifennwyd gan y Gwyddel Jim Connell yn 1889. Ysgrifennwyd y geiriau Cymraeg gan y bardd Niclas y Glais, a ddechreua:

Mae baner gwerin yn y nen
A'i phlygion tanllyd uwch ein pen;
O'r gwan a sathrwyd o dan draed
Y daeth i'w phlygion liw y gwaed.

*Cytgan:*
:Mae'r Faner Goch yn fflam o dân
:Yn chwifio yn yr awyr lân;
:Er brad y stanc a nos y gell
:Cyhoedda'r faner ddyddiau gwell.

Mae'r holl benillion ar gael ar Wicitestun.

## Cyfeiriadau 
Coch
Categori:Gwleidyddiaeth yr adain chwith
Pastora Soler

Cantores Sbaenig yw **Pilar Sánchez Luque** (ganed 27 Medi 1978 yn Coria del Río, Seville), mae hi'n fwy adnabyddus fel **Pastora Soler**. Bydd Soler yn cynrychioli Sbaen yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan, gyda'i chân "*Quédate Conmigo*" (Cymraeg: *Aros gyda Fi*).

## Disgyddiaeth
### Albymau
*1994 Nuestras coplas
*1996 El mundo que soñé
*1999 Fuente de luna (#1 Sbaen, x1 Platinwm)
*2001 Corazón congelado (x1 Platinwm)
*2002 Deseo (x1 Platinwm)
*2005 Pastora Soler (#18 Sbaen)
*2007 Toda mi verdad (#13 Sbaen)
*2009 Bendita locura (#8 Sbaen)
*2011 Una mujer como yo (#3 Sbaen)
*2012 Una mujer como yo: Versión Eurovisión

### Albymau ar fyw
*2010 15 Años (#9 Sbaen)

### Detholion
*2005 Sus grandes éxitos

### EP
*2012 Especial Eurovisión

Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012
Roman Lob

Canwr o'r Almaen yw **Roman Lob** (ganed 2 Gorffennaf 1990 yn Düsseldorf, Yr Almaen). Cystadlodd Lob yn *Unser Star für Baku* (Cymraeg: *Ein Seren i Baku*) yn Ionawr-Chwefror 2012 ac enillodd, gan fynd ymlaen i gynrychioli'r Almaen yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhaliwyd yn Baku, Aserbaijan, gyda'i gân "Standing Still". Mae'n ganwr y band roc Rooftop Kingdom hefyd.

## Disgyddiaeth
### Senglau
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Cantorion o'r Almaen
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012
Y Sgrech

Gwaith celf gan Edvard Munch yw ***Y Sgrech*** (Norwyeg: *Skrik*) a gwnaeth ddau beintiad a dau lithograff ohono rhwng 1893 a 1910. Er ei fod yn Norwyad, rhoddodd Munch y teitl Almaeneg *Der Schrei der Natur* i'r gwaith hwn.

Ym mis Mai 2012 cafodd un ohonynt ei werthu am £74&nbsp;miliwn mewn ocsiwn, y swm mwyaf erioed am ddarn o waith celf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gweithiau 1893
Categori:Peintiadau'r 19eg ganrif
Categori:Peintiadau o Norwy
Brychan meinresog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **brychan meinresog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **brychanau meinresog**; yr enw Saesneg yw *Slender-striped Rufous*, a'r enw gwyddonol yw *Coenocalpe lapidata*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r brychan meinresog
yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Jeremy Suarez

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Jeremy Steven Suarez** (ganwyd 6 Gorffennaf, 1990).

## Ffilmiau
* *Jerry Maguire* (1996)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1990
Mick Wingert

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Mick Wingert** (ganwyd 4 Gorffennaf 1974).

Fe'i ganwyd yn Lemoore, Califfornia.

## Ffilmiau
## Teledu
* *Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness*

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1974
Amir Talai

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Amir Talai** (ganwyd 1977).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1977
Wendie Malick

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Wendy Malick** (ganwyd 13 Rhagfyr 1950).

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Jean Reno

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Juan Moreno y Herrera-Jiménez** (ganwyd 30 Gorffennaf 1948).  Fe'i ganwyd yn Casablanca, Moroco.

## Ffilmiau
* *Le Dernier Combat* (1983)
* *Subway* (1985)
* *The Big Blue* (1988)
* *Nikita* (1990)
* *Les Visiteurs* (1993)
* *Léon: The Professional* (1994)
* *Mission: Impossible* (1996)
* *Godzilla* (1998)
* *Ronin* (1998)
* *Les Rivières pourpres* (2000)
* *Wasabi* (2001)
* *The Da Vinci Code* (2006)
* *The Pink Panther* (2006)
* *The Pink Panther 2* (2009)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1948
Ian McShane

Actor o Loegr yw **Ian David McShane** (ganwyd 29 Medi 1942). Mae'n enwog am ei rôl yng nghyfres y BBC: *Lovejoy* (1986–1994).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Actorion o Loegr
Aries Spears

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Aries Spears** (ganwyd 3 Ebrill 1975).

Fe'i ganwyd yn Chicago, yn fab i'r cantores Doris Spears.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Jeff Bennett

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Jeffrey Glenn** "**Jeff**" **Bennett** (ganwyd 2 Hydref 1962).

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion Americanaidd
Wallace Shawn

Actor a dramodydd o'r Unol Daleithiau yw **Wallace Michael Shawn** (ganwyd 12 Tachwedd, 1943). Ei rôl enwocaf mewn ffilm ddrama yw *My Dinner with Andre* (1981), ac mae hefyd wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau comedi a theuluol, gan gynnwys y gyfres *Toy Story*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Bill Farmer

Actor a digrifwr Americanaidd yw **William** "**Bill**" **Farmer** (ganwyd 14 Tachwedd 1952).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1952
Fred Tatasciore

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Frederick** "**Fred**" **Tatasciore** (ganwyd 15 Mehefin 1967).

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Actorion Americanaidd
Kari Wahlgren

Actores a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Kari K. Wahlgren** (ganwyd 13 Gorffennaf 1977).

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Deadsy

Band roc Americanaidd o Los Angeles, Califfornia yw **Deadsy**.

## Disgyddiaeth
* *Deadsy* (1996)
* *Commencement* (1999)
* *Phantasmagore* (2006)

Categori:Bandiau Americanaidd
Cedric the Entertainer

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Cedric Antonio Kyles** (ganwyd 1964).

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1964
Phil LaMarr

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Phillip** "**Phil**" **LaMarr** (ganwyd 24 Ionawr 1967).

Fe'i ganwyd yn Los Angeles, Califfornia, UDA.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1967
Frank Oz

Pypedwr, actor llais a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau a aned yn Lloegr yw **Franklin Richard** "**Frank**" **Oznowicz** (ganwyd 25 Mai 1944). Perfformiodd y cymeriadau Cookie Monster, Bert a Grover yn *Sesame Street* a Miss Piggy a Fozzie Bear ar *The Muppet Show*. Hefyd, ef yw llais Yoda yn y ffilmiau Star Wars.

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau comedi o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilmiau ffantasi o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Henffordd
Categori:Pobl o Oakland, Califfornia
Categori:Pypedwyr o'r Unol Daleithiau
Eric Jacobson

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Eric Jacobson** (ganwyd 25 Gorffennaf 1970).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1970
Colorama

bawd|Carwyn Ellis
Band roc Cymreig o Gaerdydd, yw **Colorama**.

Ffurfiwyd Colorama yn 2005 - yn greadigaeth Carwyn Ellis, cerddor a hyfforddwyd yn Academi Brenhinol Llundain ac a fu'n perfformio gyda rhai o enwau mwyaf y byd pop a roc - o Oasis i Paul Weller a Neil Young. Ymunodd ei ffrind pennaf a hen gyfaill o ddyddiau Coleg, David Fletcher, meistr ar y bas-dwbl, â'r band gan ddechrau eu gyrfa fel 'Colorama' yn gigio yn Lerpwl.

Ar ôl dwy flynedd, symudodd y band i Gymru ac yn Ebrill 2088 rhyddhawyd yr albwm cyntaf, yn Siapan yn unig, sef *Cookie Zoo* ar Noise McCartney / Bad News Records (Victor Entertainment).

Cynyddodd poblogrwydd y band seicadelig a melodaidd wrth iddynt swyno'r torfeydd yng Ngwyliau Glastonbury, Latitude, Home Game, Sŵn ac eraill. Ond yn 2009, ar ôl perfformiad grymus yn Glastonbury, bu farw David Fletcher yn sydyn o drawiad y galon ac yntau ond yn 37 oed, oedd yn golled enbyd i'r band.

Ym mis Medi 2009, rhyddhawyd albwm cyntaf y band yn y DU, *Magic Lantern Show* ar Redbricks Recordings, yn cynnwys caneuon yn y Gymraeg a'r Saesneg. Erbyn hyn roedd Luca Guernieri wedi ymuno ar y drymiau a David Page ar y gitar fas. Un o'r caneuon mwyaf trawiadol oedd y swynol 'Dere Mewn', sydd yn glasur erbyn hyn. Disgrifiwyd hi yn "gân anhygoel" gan Huw Stephens ac yn "Soft Psych Classic" gan Sean Rowley. Cafodd yr albwm ei chwarae yn gyson gan y prif orsafoedd radio gan godi proffil y band yn sylweddol.

Yn 2010, rhyddhawyd yr albwm *Box*, ar labelau Noise McCartney / Bad News Records (Victor Entertainment) yn Siapan a See Monkey Do Monkey Recordings yn y DU. Yn fuan wedi hyn, rhyddhawyd sengl Nadoligaidd ganddynt, 'Cerdyn Nadolig', unwaith eto yn waith arbennig o felodig, ag enillodd y safle cyntaf iddynt ar Siart C2

Yn 2016, rhyddhawyd yr albwm Bendith, prosiect cerddorol ar y cyd rhwng Carwyn Ellis a'r band Plu. Roedd y gwaith celf gan yr artist Asami Fukuda. Yn ogystal, fe ryddhawyd y Bendith ep ar vinyl 12" gan y label Aficionado, y label rhyddhaodd y sengl Hapus gan Colorama.

## Disgyddiaeth
* *Cookie Zoo* (2008)
* *Magic Lantern Show* (2009)
* *BOX* (2010)
* *Llyfr Lliwio / Colouring Book* (2011)
* *Good Music* (2012)
* ''Heaven's Hotel EP* (2014)
* *Temari* (2014)
* *Dere Mewn'' (2014)

## Cyfeiriadau
Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Prosiect Wicipop
Bwâu duon bach

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bwâu duon bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  bwâu duon bach**; yr enw Saesneg yw *Small Black Arches*, a'r enw gwyddonol yw *Meganola strigula*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bwâu duon bach yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Jim Henson

Pypedwr o'r Unol Daleithiau oedd **James Maury "Jim" Henson** (24 Medi, 1936 – 16 Mai, 1990) a greodd sioeau poblogaidd fel y Muppets, a pherfformiodd ar *Sesame Street* a *The Muppet Show*. Mae'n bosibl taw Henson yw'r pypedwr mwyaf llwyddiannus erioed. Ceisiodd foderneiddio pypedwaith ag arbenigedd technegol i'w addasu i'r sgrîn, a defnyddio pypedau fel modd o adrodd straeon.

## Y dyddiau cynnar
Ganwyd Henson yn Greenville, Mississippi, ar 24 Medi 1936 a chafodd ei fagu yn Leland, Mississippi, gan deulu o Seientiaid Cristnogol. Agronomegwr oedd ei dad oedd yn gweithio i Adran Amaeth yr Unol Daleithiau. Symudodd y teulu i Maryland a phan oedd Jim ym Mhrifysgol Maryland cafodd ei hurio gan sianel deledu leol i gynhyrchu rhaglen fer o'r enw *Sam and Friends*.

## Gyrfa
Creodd Jim byped o froga ym 1956 ac fe'i enwodd yn "Kermit the Frog" ar ôl ffrind o'i blentyndod.

Cyflogwyd Henson ym 1969 gan y ''Children's Television Workshop'' i berfformio'i bypedau ar y rhaglen blant *Sesame Street*. Cyflwynodd Henson y cymeriadau Bert ac Ernie, Big Bird, Grover ac eraill i'r sioe. Ar y cychwyn ni ddymunodd Henson fynd i'r ysbyty gan nad oedd eisiau trafferthu eraill, ac yn ôl ei wraig Jane mae'n debyg i gredoau Seientiaeth Gristnogol ei deulu "effeithio ei feddwl", Cafwyd gwasanaeth coffa gyda 5000 o alarwyr yn Eglwys Gadeiriol Ioan Ddwyfol, Dinas Efrog Newydd.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Bacon, Matt. *No Strings Attached: The Inside Story of Jim Henson’s Creature Shop*. New York: MacMillan, 1997.
* Finch, Christopher. *Of Muppets and Men: The Making of The Muppet Show*. New York: Muppet Press/Alfred A. Knopf, 1981.
* Finch, Christopher, a Charles S. Finch. *Jim Henson: The Works: The Art, the Magic, the Imagination*. New York: Random House, 1993.
* Henson Associates. *The Art of the Muppets: A Retrospective Look at Twenty-five Years of Muppet Magic*. New York: Bantam, 1980.
* Henson, Jim. *The Muppet Show Book*. New York: Abrams, 1978.
* St. Pierre, Stephanie. *The Story of Jim Henson: Creator of the Muppets*. N.p.: Gareth Stevens, 1997.

## Dolenni allanol 
*  Jim Henson ar IMDb
*  Jim Henson Legacy

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Actorion llais yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-Seientiaid Cristnogol
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Mississippi
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pypedwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Sgriptwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Sgriptwyr ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Joe Ranft

Sgriptiwr, animeiddiwr ac actor llais o'r Unol Daleithiau oedd **Joseph Henry** "**Joe**" **Ranft** (13 Mawrth 1960 &ndash; 16 Awst 2005).

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Animeiddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Lloyd Sherr

Actor a digrifwr  o'r Unol Daleithiau yw **Lloyd Sherr** (ganwyd 28 Chwefror 1956) a gaiff ei adnabod hefyd gyda'i enw llwyfan: **Max Raphael**.  Mae'n sylwebydd poblogaidd ar sianeli fel yr *History Channel* a *Modern Marvels*.

Cyfuniad o enwau ei blant yw ei enw llwyfan: Max a Raphael.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau