open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nofio yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cynhaliwyd y cystadleuthau nofio, sef rhan o Gemau Olympaidd yr Haf 2012 rhwng 28 Gorffennaf a 4 Awst 2012 yn y Ganolfan Nofion, Llundain. Mae'r gemau neu rasus dŵr agored yn cael eu cynnal yn y *Serpantine* yn Hyde Park.

Roedd 34 ras gwahanol (17 i bob rhyw) ac mae dwy o'r rasus hyn yn cael eu cynnal mewn dŵr agored a'r gweddill yn y pwll 50&nbsp;m.

Dyma'r cystadleuthau amrywiol, gyda'r hyd mewn cromfachau, mewn metrau:
*Dull rhydd: 50, 100, 200, 400, 800 (merched), a 1500 (dynion);
*Nofio cefn: 100 a 200;
*Nofio broga: 100 a 200;
*Pili pala: 100 a 200;
*Cymysg: 200 and 400;
*Relays: 4&nbsp;×&nbsp;100 rhydd, 4&nbsp;×&nbsp;200 free; 4&nbsp;×&nbsp;100 cymysg
*Marathon: 10&nbsp;cilometr

## Y cystadleuwyr
Ym Mehefin 2012 cyhoeddodd FINA y byddai 166 o wledydd yn cystadlu yn yr adran nofio. Yn y rhestr hon, mae nifer y cystadlewyr i'w gweld mewn cromfachau:

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Medalau
## Cyfeiriadau
Nofio
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Mobile, Alabama

Dinas yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Mobile County, yw **Mobile**. Mae gan Mobile boblogaeth o 143,986. ac mae ei harwynebedd yn 413&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1702.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Academi Barton
*Amgueddfa Hanes Mobile
*Eglwys gadeiriol
*Fort Gaines
*Fort Morgan
*Hen Neuadd Dinas
*Pont Cochrane–Africatown UDA 
*Sgwâr Bienville
*Tŷ Condé-Charlotte

## Enwogion
*Eugene Walter (1921-1998), awdur
*Ward Swingle (g. 1927), cerddor

## Gefeilldrefi Mobile 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Mobile


Categori:Dinasoedd Mobile County, Alabama
Huntsville, Alabama

Dinas yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America yw **Huntsville** sy'n ymestyn dros ddwy sir (neu swydd): Madison County a Limestone County. Mae gan Huntsville boblogaeth o 143,986. ac mae ei harwynebedd yn 543.9&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1809.

## Gefeilldrefi Huntsville 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Huntsville

Categori:Dinasoedd Limestone County, Alabama
Categori:Dinasoedd Madison County, Alabama
Tsieina yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cystadlodd **Tsieina yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** yn Llundain, Lloegr, rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst 2012.

Categori:Gwledydd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Spineshank

bawd
Band metel arall Americanaidd o Los Angeles, Califfornia ydy **Spineshank**, a sefydlwyd ym 1996.

## Disgyddiaeth 
**Strictly Diesel* (1998)
**The Height of Callousness* (2000)
**Self-Destructive Pattern* (2003)
**Anger Denial Acceptance* (2012)

## Cyfeiriadau
Spineshank
White Pony

Trydydd albwm stiwdio Deftones yw ***White Pony***, a ryddhawyd yn 2000. Roedd y caneuon *"Change (In the House of Flies)"*, *"Back to School (Mini Maggit)"* a *"Digital Bath"* wedi cael ei rhyddhau fel senglau gyda fideos atodol. Cafodd yr albwm ei ardystio yn blatinwm ar 7 Gorffennaf, 2002.

## Traciau (Fersiwn gwreiddiol) 
#*Feiciteira* - 3:09
#*Digital Bath* - 4:15
#*Elite* - 4:01
#*Rx Queen* - 4:27
#*Street Carp* - 2:41
#*Teenager* - 3:20
#*Knife Prty* - 4:49
#*Korea* - 3:23
#*Passenger* - 6:08
#*Change (In the House of Flies)* - 5:01
#*Pink Maggit* - 7:38

Categori:Albymau 2000
Categori:Albymau Deftones
Categori:Albymau Saesneg
We Are Augustines

Band roc indie Americanaidd o Brooklyn, Efrog Newydd ydy **We Are Augustines**, a sefydlwyd ym 2010.

## Disgyddiaeth 
**Rise Ye Sunken Ships* (2011)

## Cyfeiriadau
We Are Augustines
Gore Vidal

Nofelydd, awdur a dramodydd o'r Unol Daleithiau oedd **Eugene Luther Gore Vidal** (3 Hydref 1925 – 31 Gorffennaf 2012) .

## Llyfryddiaeth
### Drama
**Visit to a Small Planet* (1957)
**The Best Man* (1960)
**On the March to the Sea* (1960-1961, 2004)
**Weekend* (1968)
**Drawing Room Comedy* (1970)
**An Evening with Richard Nixon* (1970)
**On the March to the Sea* (2005)

### Nofelau
**Williwaw* (1946)
**In a Yellow Wood* (1947)
**The City and the Pillar* (1948)
**The Season of Comfort* (1949)
**A Search for the King* (1950)
**Dark Green, Bright Red* (1950)
**The Judgment of Paris* (1952)
**Messiah* (1954)
**Julian* (1964)
**Washington, D.C.* (1967)
**Myra Breckinridge* (1968)
**Two Sisters* (1970)
**Burr* (1973)
**Myron* (1974)
**1876* (1976)
**Kalki* (1978)
**Creation* (1981)
**Duluth* (1983)
**Lincoln* (1984)
**Empire* (1987)
**Hollywood* (1990)
**The Smithsonian Institution* (1998)
**The Golden Age* (2000)

## Cysylltiadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion gwleidyddol o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Rhyfel diarbed

Rhyfel lle mae'r cydryfelwyr yn barod i wneud unrhyw aberth er mwyn ennill buddugoliaeth yw **rhyfel diarbed**. Ei wrthwyneb yw rhyfel cyfyngedig.

## Cyfeiriadau 
Diarbed
Cenwch y Clychau i Dewi

bawd|300px |alt=Cor o blant yn canu'r gan. |Fideo o gôr plant yn canu'r anthem.

Cyfansoddwyd geiriau'r gân ***Cenwch y Clychau i Dewi*** a adnabyddir hefyd fel ***Anthem Gŵyl Ddewi*** gan Gwenno Dafydd rhwng 2005 a pherfformiwyd hi gyntaf yng Ngorymdaith Genedlaethol Gŵyl Dewi, 2006 gan Gwenno a Heulwen Thomas a gyfansoddod yr alaw. Dim ond pennill a chytgan yn Gymraeg a Saesneg oedd y gan bryd hynny ond erbyn y flwyddyn dilynol, roedd y gân wedi'i gorffen.

Yng Ngorymdaith Genedlaethol Gŵyl Dewi 2007 canwyd hi ar ddechrau'r orymdaith gan ddisgyblion Ysgol Gymraeg Treganna ac ar ddiwedd yr orymdaith gan Ysgol Gynradd Mountstuart, Bae Caerdydd a Gwenno wrth yr Amgueddfa Genedlaethol ym Mharc Cathays. Yn dilyn hyn, lluniwyd  Baner Sir Benfro i'w chludo ar flaen yr orymdaith.

Recordiwyd y gân gyntaf ym mis Tachwedd 2007 gan blant Ysgol Penygarth yn yr ysgol gan James Clarke o ‘Ty Cerdd’  (Stiwdio recordio sydd yn rhan o Ganolfan y Mileniwm) gyda Heulwen Thomas yn cyfeilio a chafodd ei lansio yn y Cynulliad ar y 31ain o Ionawr 2008 gan Y Llywydd, yr Arglwydd Dafydd Elis Thomas, ym mhresenoldeb Arglwydd Faer Caerdydd, Y Cynghorydd Gill Bird.

Yn dilyn hyn, fe gomisiynwyd Eilir Owen Griffiths, enillydd Medal Aur y Cyfansoddwyr yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 2008, i wneud 3 threfniant i Gôr Cymysg, Côr Meibion a Chôr Merched ac fe gafodd y fersiynau yma i gyd eu lansio ar 5ed o Chwefror 2009 gan Bryn Terfel a Tim Rhys Evans (Arweinydd ‘Only Men Aloud’).

## Y geiriau agoriadol

Dewr a doeth ydoedd Dewi
Ei ddwylo yn iacháu
Gwnaeth ef y pethau bychain
Daioni r’oedd e’n hau
(Felly) Dathlwch y dydd i ‘Dewi’
Arwr y Cymry i gyd
Heidiwch i’r cwch fel gwenyn
Ble bynnag yn y byd

:*Cytgan*
Cenwch y clychau i ‘Dewi’
Cenwch nhw mewn coffâd
Cenwch y clychau yn uwch ac yn uwch
Cenwch nhw ar hyd y wlad.

## Gweler hefyd
*Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Cymreig
Categori:Caneuon 2005
Tuscaloosa, Alabama

Dinas yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Tuscaloosa County, yw **Tuscaloosa**. Mae gan Tuscaloosa boblogaeth o 91,605. ac mae ei harwynebedd yn 182&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1819.

## Gefeilldrefi Tuscaloosa 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Tuscaloosa

Categori:Dinasoedd Tuscaloosa County, Alabama
Gorsaf reilffordd Acton Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Acton Canolog** yn gwasanaethu'r ardal Acton o fwrdeistref Ealing yn Llundain, prifddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Acton Canolog
Acton Canolog
John Keegan

Hanesydd milwrol o Loegr oedd **Syr John Desmond Patrick Keegan** OBE FRSL (15 Mai 1934 – 2 Awst 2012). Bu'n awdur nifer o lyfrau poblogaidd ar hanes milwrol, yn olygydd amddiffyn *The Daily Telegraph*, ac yn ddarlithydd yn Academi Filwrol Frenhinol Sandhurst am 25 mlynedd.

Ganwyd yn Llundain, ac yn ystod y Blitz cafodd ei ddanfon i Taunton fel ifaciwî. Pan oedd yn 13 oed, cafodd twbercwlosis orthopedig ac o ganlyniad ni ymunodd â'r lluoedd arfog. Astudiodd hanes yng Ngholeg Balliol, Prifysgol Rhydychen, ac yna gweithiodd yn llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau yn Llundain. Penodwyd yn ddarlithydd hanes milwrol yn Sandhurst ym 1960 a darlithodd yno hyd 1985.

Cyhoeddwyd ei lyfr mawr cyntaf, *The Face of Battle*, ym 1976. Roedd llawer o'i waith yn ymdrin â'r hen gwestiwn o achosion rhyfel, a pham bod dynion yn ymladd. Yn *A History of Warfare*, a gyhoeddwyd ym 1993, dadleuodd bod gwrthdaro milwrol yn draddodiad diwylliannol a bod rhyfel diarbed yn yr 20g yn eithriad i hyn. Cafodd ei recriwtio i'r *Daily Telegraph* ym 1986 gan y golygydd Max Hastings, i fod yn olygydd amddiffyn y papur newydd hwnnw. Ym 1994, cynghorodd Keegan Bill Clinton, Arlywydd yr Unol Daleithiau, wrth i'r byd ddathlu 50 mlynedd ers D-Day. Cyhuddwyd Keegan hefyd o fod yn rhy Eingl-ganolog, er enghraifft yn ei honiad taw glaniadau Normandi, nid Brwydr Stalingrad, oedd methiant mwyaf Hitler ar faes y gad.

Derbynodd OBE ym 1991 a chafodd ei urddo'n farchog yn 2000. Cafodd dau fab a dwy ferch â'i wraig Susanne.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *The Face of Battle* (1976) ISBN 0-670-30432-8
* *Six Armies in Normandy* (1982) ISBN 0-14-005293-3
* *The Mask of Command* (1987) ISBN 0-7126-6526-9
* *The Second World War* (1990) ISBN 0-670-82359-7
* *A History of Warfare* (1993) ISBN 0-679-73082-6
* *Fields of Battle: The Wars for North America* (1997) ISBN 0-679-74664-1
* *The First World War* (1998) ISBN 0-09-180178-8
* *Intelligence in War: Knowledge of the Enemy from Napoleon to Al-Qaeda* (2003) ISBN 0-375-40053-2
* *The Iraq War* (2004) ISBN 0-09-180018-8
* *The American Civil War* (2009) ISBN 978-0-09-179483-5

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Hanesyddion milwrol
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Gorsaf reilffordd Teddington

Mae **gorsaf reilffordd Teddington** yn gwasanaethu ardal Teddington yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, prifddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Teddington
Teddington
Teddington
Gorsaf reilffordd Hampton

Mae **gorsaf reilffordd Hampton** yn gwasanaethu ardal faestrefol Hampton ym mwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, Lloegr.

## Cyfeiriadau
Hampton
Hampton
Hampton
Gorsaf Canolog Augsburg

Mae **Gorsaf Canolog Augsburg** (Almaeneg: *Augsburg Hauptbahnhof*) yn gwasanaethu dinas Augsburg yn Bafaria, Yr Almaen.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Augsburg
Gorsaf reilffordd Fulwell

Mae **gorsaf reilffordd Fulwell** yn gwasanaethu ardal Fulwell yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, Prif ddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Fulwell
Fulwell
Fulwell
Gorsaf reilffordd Mortlake

Mae **gorsaf reilffordd Fulwell** yn gwasanaethu ardaloedd East Sheen a Mortlake yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, prifddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Mortlake
Mortlake
Mortlake
Gwyfyn dwyres a chilgant

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn dwyres a chilgant**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  dwyres a chilgant**; yr enw Saesneg yw *Lunar Double-stripe*, a'r enw gwyddonol yw *Minucia lunaris*. mae'r gwyfyn hwn i'w ganfod ledled Ewrop.

Mae lled ei adenydd rhwng 53–61&nbsp;mm ac fe welir ef yn hedfan rhwng Mai a Mehefin. mae'r siani flewog yn bwyta dail y dderwen.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn dwyres a chilgant yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Dwyres a chilgant
Gorsaf reilffordd Twickenham

Mae **gorsaf reilffordd Twickenham** yn gwasanaethu ardal Twickenham yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, Prif ddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Twickenham
Twickenham
Twickenham
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 - Ras ffordd merched

Cynhaliwyd **ras ffordd merched** **Gemau Olympaidd yr Haf 2012** ar 29 Gorffennaf yn Llundain.  Roedd y ras yn 140.3 cilometr (87.18 milltir) o hyd a gwblhawyd mewn 3 awr 52' 29", sef 36.21 cilometr yr awr (22.5 milltir yr awr). Cynhaliwyd y ras yn y glaw, gyda Marianne Vos o'r Iseldiroedd yn ennill, Lizzie Armitstead o Brydain yn ail a Olga Zabelinskaya o Rwsia yn drydedd.

## Llwybr
bawd|chwith|Box Hill, Surrey
Cychwynnodd y ras ffordd ar y Mall, gan deithio allan o Lundain i'r de-orllewin a chroesi Afon Tafwys dros bont Putney, gan basio drwy Richmond Park a Twickenham a heibio  Hampton Court Palace.

Aethont ymlaen i Surrey, drwy Walton-on-Thames, Byfleet, Ripley, Westcott a Dorking, gan gwblhau dau gylch anodd a gychwynnodd fyny Box Hill ac aeth o amgylch Headley Heath a thrwy Mickleham.

Wedyn, teithiodd i'r gogledd gan ddychwelyd drwy Leatherhead, Esher a Kingston-upon-Thames, a thrwy Richmond Park unwaith eto i orffen ar y Mall.

## Rhestr gychwyn
[bawd|dde|Y [peloton yn fuan wedi cychwyn y ras, yn teithio o Lundain tuag at Box Hill.]]
[bawd|dde|Tair enillydd medalau'r ras ffordd yn mynd heibio Upper Richmond Road yn ne-orllewin Llundain, tua 10km o'r diwedd. O'r chwith i'r dde: [Lizzie Armitstead, Marianne Vos a Olga Zabelinskaya.]]
Cyhoeddwyd darpar restr gychwyn ar 23 Gorffennaf, gan gynnwys 67 reidiwr. Cyhoeddwyr y rhestr terfynol gan gynnwys 66 reidiwr, wedi'i gywiro gan dynnu Lee Wai Sze oddi ar y  rhestr, gan adael Hong Kong gyda dim ond yr un reidiwr oeddent wedi cymhwyso, a phenderfynodd y tîm Almaenig gyfnewid Charlotte Becker am Claudia Häusler.

Roedd Nicole Cooke, enillydd 2008, yn ceisio amddiffyn ei theitl. Roedd y ffefrynnau eraill yn cynnwys yr Iseldirwyr Annemiek van Vleuten a Marianne Vos (er bod Vos wedi torri pont ei hysgwydd dim ond deufis ynghynt), y reidiwr Eidalaidd Giorgia Bronzini, enillydd y fedal arian yn 2008, sef Emma Johansson o Sweden, a Judith Arndt o'r Almaen.

## Y ras
Cystadlwyd y ras yn y glaw, ond er hynny roedd cryn dorf wedi ymgasglu ar hyd y ffyrdd. Bu'n ras frwydrol â nifer o ymosodiadau'n aflwyddiannus oherwydd roedd y gwynt yn ei wneud yn anodd iawn i ennill tir. Yn fuan cyn pasio drwy Dorking, llwyddodd Ellen van Dijk o'r Iseldiroedd i dorri oddi ar y blaen wedi sawl ymgais, ac ymunodd Audrey Cordon (Ffrainc) â hi, ond daliwyd hwy cyn cyrraedd Box Hill. Yno y disgwyliwyd yr ymosodiadau allweddol, fe ddaeth yr ymosodiadau'n llu ond cafodd pob un ei farcio'n agos. Roedd Judith Arndt o'r Almaen ac Emma Pooley o Brydain ymysg y rhai a geisiodd ddianc ar yr esgyniad cyntaf. Ychydig cyn ail esgyniad Box Hill, bu damwain gyda Phencampwr Treial Amser y Byd, Kristin Armstrong yn taro'r llawr. Cafodd nifer o reidwyr eraill eu dal nôl gan y ddamwain, gan gynnwys Nicole Cooke. Gyda Olds wedi ei dal, a'r bwlch wedi ymestyn i 40 eiliad, gyda Zabelinskaya yn rholio dros y llinell i hawlio'r fedal efydd. Rhoddodd amser yr enillydd, Marianne Vos, derfyn amser o 3 awr, 45 munud a 15 eiliad.
;Heb orffen (HO)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Ras ffordd merched ar wefan London 2012

Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Overground Llundain

bawd|265px|172005 yn gadael gorsaf *Gospel Oak*
Mae **Overground Llundain** (Saesneg: *London Overground*) yn rhwydwaith rheilffyrdd maestrefol yn y Deyrnas Unedig sy'n gwasanaethu rhannau mawr o Lundain a Swydd Hertford a weithredir gan *London Overground Rail Operations* (LOROL) fel rhan o'r rhwydwaith Network Rail, o dan reolaeth fasnachfraint a brandio *Transport for London* (TfL). Fe'i sefydlwyd yn 2007.

Categori:Trafnidiaeth rheilffordd yn Llundain
Categori:Sefydliadau 2007
Gorsaf reilffordd Hampton Wick

Mae **gorsaf reilffordd Hampton** yn gwasanaethu ardal Hampton Wick yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, prifddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Hampton Wick
Hampton Wick
Hampton Wick
Maes Awyr Guglielmo Marconi Bologna

Mae **Maes Awyr Guglielmo Marconi Bologna** (IATA: **BLQ**, ICAO: **LIPE**) yn faes awyr yn ddinas Bologna yn nhalaith Emilia-Romagna, Yr Eidal.

Bologna
Maranello

Tref a chymuned (*comune*) yn rhanbarth Emilia-Romagna yng ngogledd yr Eidal yw  **Maranello**. Fe'i lleolir yn Nhalaeth Modena tua 18&nbsp;km o ddinas Modena.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 282.

Mae'n fwyaf adnabyddus fel cartref gwneuthurwr ceir Ferrari.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Emilia-Romagna
Categori:Talaith Modena
Cofeb Jefferson

bawd|270px|Cofeb Jefferson yn ystod cyfnos
Mae **Cofeb Thomas Jefferson** yn gofeb arlywyddol yn Washington, D.C. sy'n ymroddedig i Thomas Jefferson, un o Sefydlwyr yr Unol Daleithiau a thrydydd Arlywydd yr Unol Daleithiau.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Washington, D.C.
Jefferson
Categori:Gweithiau 1943
Categori:Thomas Jefferson
Fort Smith, Arkansas

Dinas yn nhalaith Arkansas, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Sebastian County, yw **Fort Smith**. Mae gan Fort Smith boblogaeth o 86,209. ac mae ei harwynebedd yn 170.5&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1817.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Fort Smith 

Categori:Dinasoedd Sebastian County, Arkansas
Sitka, Alaska

Dinas a sir yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, yw **Sitka**. Mae gan Sitka boblogaeth o 8,881. ac mae ei harwynebedd yn 12,461.8&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1913.

## Gefeilldrefi Sitka 
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Sitka

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Alaska
Categori:Siroedd Alaska
Springdale, Arkansas

Dinas yn nhalaith Arkansas, Unol Daleithiau America yw **Springdale** sy'n ymestyn dros dwy sir (neu swydd): Swydd Washington a Swydd Benton. Mae gan Springdale boblogaeth o 69,797. ac mae ei harwynebedd yn 81.1&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1838.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Springdale

Categori:Dinasoedd Washington County, Arkansas
Gwyfyn gludlys melynddu

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gludlys melynddu**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gludlys melynddu**; yr enw Saesneg yw *Tawny Shears*, a'r enw gwyddonol yw *Hadena perplexa*.

Mae'r gwyfyn hwn i'w ganfod yng ngogledd India, Ewrop, dwyrain Tsieina a'r Dwyrain Canol gan gynnwys Irac, Israel, Twrci a Syria.

Lled yr adenydd yw 27–36&nbsp;mm ac fe welir yr oedolyn yn hedfan rhwng Chwefror a Mai yn Israel a rhwng Ebrill a Mehefin yn Ewrop.

## Bwyd
Hoff fwyd y siani flewog ydy blodau a hadau *Dianthus* a *Lychnis*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gludlys melynddu yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Gludlys melynddu
Castell Neuschwanstein

Mae **Castell Neuschwanstein** (Almaeneg: *Schloss Neuschwanstein*) yn balas adfywiad Romanésg 19g ar fryn creigiog uwchben pentref Hohenschwangau ger Füssen yn ne-orllewin Bafaria, Yr Almaen. Roedd y palas wedi ei gomisiynu gan Ludwig II o Bafaria fel encil ac fel teyrnged i Richard Wagner. Yn groes i'r gred gyffredin, talodd Ludwig am y palas allan o'i ffortiwn bersonol a benthyca helaeth, nid ag arian cyhoeddus Bafaria.

Bwriad y palas oedd fel lloches bersonol ar gyfer y brenin meudwyaidd, ond fe'i hagorwyd i'r cyhoedd yn syth ar ôl ei farwolaeth yn 1886. Ers hynny mae dros 60 miliwn o bobl wedi ymweld â Chastell Neuschwanstein. Mae mwy na 1.3 miliwn o bobl yn ymweld bob blwyddyn, gyda hyd at 6,000 y dydd yn yr haf. Mae'r palas wedi ymddangos yn amlwg yn nifer o ffilmiau ac oedd yr ysbrydoliaeth ar gyfer castell Sleeping Beauty yn Disneyland ac yn ddiweddarach, strwythurau tebyg.

bawd|canol|700px|Golygfa panoramig o'r castell

Neuschwanstein
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Bafaria
Ketchikan, Alaska

Dinas yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Ketchikan Gateway Borough, yw **Ketchikan**. Mae gan Ketchikan boblogaeth o 8,050. ac mae ei harwynebedd yn 10.7&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1799.

## Gefeilldrefi Ketchikan 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Ketchikan 

Categori:Dinasoedd Alaska
Robert Plant

Cerddor roc o Loegr yw **Robert Anthony Plant**, CBE (ganwyd 20 Awst 1948).  Canwr y band Led Zeppelin yw ef.

Fe'i ganwyd yn West Bromwich, Lloegr.

## Disgyddiaeth 
**Pictures at Eleven* (1982)
**The Principle of Moments* (1983)
*''Shaken 'n' Stirred* (1985)
**Now and Zen* (1988)
**Manic Nirvana* (1990)
**Fate of Nations* (1993)
**Dreamland* (2002)
**Mighty ReArranger* (2005)
**Band of Joy* (2010)
**Lullaby and... The Ceaseless Roar* (2014)
**Carry Fire* (2017)
**Saving Grace'' (2025)

Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Cantorion roc o Loegr
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pobl o Orllewin Canolbarth Lloegr
Iddew-Sbaeneg

Iaith Iddewig sydd yn tarddu o'r Hen Sbaeneg yw **Iddew-Sbaeneg** (Iddew-Sbaeneg: גֿודיאו-איספאנייול ; ), a elwir hefyd yn **Ladino** neu **Judezmo**. Iaith Romáwns a ysgrifennir yn yr wyddor Hebraeg ydyw, gyda chryn dylanwad gan y Hebraeg a'r Aramaeg.

Datblygodd yr Iddew-Sbaeneg yn Sbaen yn y 14g a'r 15g, fel tafodiaith yr Iddewon Seffardig ar yr Hen Sbaeneg gyda nifer o eiriau Hebraeg. Yn sgil alltudiaeth yr Iddewon o Sbaen yn 1492, dylanwadwyd arni gan yr ieithoedd yn y gwledydd a ymsefydlasant yr Iddewon ynddynt, yn enwedig Arabeg, Tyrceg, Groeg, Ffrangeg, Portiwgaleg, ac Eidaleg. Mae'r enw Ladino yn cyfeirio at wreiddiau Lladin yr iaith. Cafodd y Beibl Hebraeg ei gyfieithu i'r Iddew-Sbaeneg yn y 1740au a'i gyhoeddi dan olygyddiaeth Abraham Assa yng Nghaergystennin.

## Gweler hefyd 
* Iddew-Bortiwgaleg

## Cyfeiriadau 
Categori:Ieithoedd Iddewig
Categori:Ieithoedd Romáwns
Categori:Ieithoedd Sbaen
Adrannau Llywodraeth y Deyrnas Unedig

Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn cynnwys nifer o adrannau llywodraethol sy'n cael eu staffio gan weision sifil. Pennir yr adrannau gweinidogaethol gan aelod o'r Cabinet, a phennir adrannau anweinidogaethol gan swyddog arall.

## Rhestr adrannau Llywodraeth y Deyrnas Unedig 
### Adrannau gweinidogaethol 
* Yr Adran Addysg
* Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig
* Yr Adran Drafnidiaeth
* Yr Adran dros Ddatblygu Rhyngwladol
* Adran Ddigidol, Diwylliant, Cyfryngau a Chwaraeon
* Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol
* Adran Gwaith a Phensiynau
* Yr Adran Gymunedau a Llywodraeth Leol
* Yr Adran Iechyd
* Yr Adran Ynni a Newid Hinsawdd
* Swyddfa Adfocad Cyffredinol yr Alban
* Swyddfa Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi
* Swyddfa Arweinydd Tŷ'r Cyffredin
* Swyddfa Cydraddoldebau'r Llywodraeth
* Swyddfa Cymru
* Swyddfa Dramor, y Gymanwlad a Datblygu
* Swyddfa Gartref
* Swyddfa Gogledd Iwerddon
* Swyddfa'r Alban
* Swyddfa'r Cabinet
* Swyddfa'r Twrnai Cyffredinol
* Trysorlys Ei Fawrhydi
* Y Weinyddiaeth Amddiffyn
* Y Weinyddiaeth Gyfiawnder

### Adrannau anweinidogaethol 
* Adran Actiwari'r Llywodraeth
* Adran Gyfreithiwr y Trysorlys
* Yr Archifau Cenedlaethol
* Arolwg Ordnans
* Asiantaeth Safonau Bwyd
* Awdurdod Rheoleiddio Gwasanaethau Dŵr (Ofwat)
* Awdurdod Ystadegau'r DU
* Bwrdd Benthyciadau Gwaith Cyhoeddus
* Cofrestrfa Dir Ei Fawrhydi
* Comisiwn Coedwigaeth
* Comisiwn Elusennau Cymru a Lloegr
* Comisiynwyr dros Leihau Dyled y Wlad
* Cyllid a Thollau Ei Fawrhydi
* Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig
* Gwasanaeth Erlyn y Goron
* Masnach a Buddsoddiad y DU
* Swyddfa Cymwysterau a Rheoleiddio Arholiadau (Ofqual)
* Swyddfa Dwyll Difrifol
* Swyddfa Fasnachu Teg
* Swyddfa'r Cwnsler Seneddol
* Swyddfa'r Marchnadoedd Nwy a Thrydan
* Y Swyddfa dros Safonau mewn Addysg, Gwasanaethau Plant a Sgiliau (Ofsted)
* Swyddfa Rheoleiddio'r Rheilffyrdd
* Ystad y Goron

## Gweler hefyd 
* Asiantaethau gweithredol Llywodraeth y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Swyddfa'r Cabinet &ndash; rhestr adrannau a gweinidogion llywodraethol
* Directgov 
*  Rhestr pob corff cyhoeddus sydd ag hawlfraint y Goron
Cerddoriaeth hen ffasiwn

[310px|bawd|The Bog Trotters Band, [band llinynnol o Virginia, ym 1937. Awtodelyn yw'r offeryn ar y chwith.]]
Is-genre o gerddoriaeth werin Americanaidd yw **cerddoriaeth hen ffasiwn** ().

Datblygodd y term Saesneg *old-time music* yn y 1920au i ddisgrifio traddodiad cerddorol y cymunedau Eingl-Geltaidd yn Ne'r Unol Daleithiau, yn bennaf Mynyddoedd Appalachia. Cymysgedd o gerddoriaeth werin setlwyr Prydain ac Iwerddon gyda dylanwad y sioeau *minstrel* oedd hwn. Etifeddiaeth y dylanwadau hyn oedd caneuon werin a baledi o Loegr, Iwerddon, Cymru, a'r Alban, a brawddegu a thrawsacennu Affricanaidd-Americanaidd.

Prif offerynnau'r math hwn o gerddoriaeth yw dwlsimer Appalachia, y ffidl a'r banjo. Ar ddiwedd y 19g, o ganlyniad i fasgynhyrchu rhad, daeth y gitâr a'r mandolin yn rhan o'r traddodiad hefyd. Pwrpas cerddoriaeth hen ffasiwn oedd i adlonni a chysuro cymunedau'r De. Cyfeiria'r caneuon at leoedd, crefydd, bywyd diwylliannol, a gwaith yn Appalachia ac ardaloedd cyfagos. Bu perthynas gryf rhwng cerddoriaeth hen ffasiwn a dawnsiau gwerin, megis y ddawns sgwâr.

Ar ddechrau'r 20g dechreuodd y syniad o gerddoriaeth hen ffasiwn fel genre ar wahân i fathau eraill o gerddoriaeth, yn enwedig canu'r felan. Gwnaed recordiadau hen ffasiwn poblogaidd o'r 1920au ymlaen gan Fiddlin' John Carson, y Teulu Carter ac eraill. Gosododd cerddoriaeth hen ffasiwn sail i ganu gwlad ac yn hwyrach canu'r Tir Glas.

## Cyfeiriadau 
Hen ffasiwn
Béla Fleck

Banjöwr o'r Unol Daleithiau yw **Béla Anton Leoš Fleck** (ganwyd 10 Gorffennaf 1958). Ers 1988 mae'n blaenu'r band Béla Fleck and the Flecktones. Ysbrydolwyd Fleck i ddysgu'r banjo gan Earl Scruggs, Pete Seeger, a'r gân "Duelling Banjos".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Banjowyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Cyfystyr (tacsonomeg)

[bawd|[Madfall ddŵr Bosca, aelod o'r urdd *Caudata* neu *Urodela*. Mae'r gair Lladin *Caudata* a'r gair Groeg *Urodela* ill dau'n golygu "gyda chynffon", ac wedi'u defnyddio dros y blynyddoedd fel geiriau gwyddonol, swyddogol. Dywedir, felly, fod *Caudata* a *Urodela* yn gyfystyron.]]
**Cyfystyr** (tacsonomeg) (Saesneg: *synonym*) ydy enw gwyddonol sy'n cyfeirio at grwp o organebau (neu tacson) sydd, bellach, ag enw gwahanol.

Er enghraifft defnyddiodd naturiaethwr o'r enw Linnaeus yr enw gwyddonol "Pinus abies" (y gair cyntaf am y math hwn) ar goeden a elwir yn Saesneg yn "Norway spruce". Does neb yn defnyddio'r hen enw hwnnw bellach; cyfystyr ydy'r gair o'r gair gwyddonol, cydnabyddiedig, swyddogol *Picea abies*.

Yn wahanol i ystyr arferol y gair "cyfystyr", nid ydym yn defnyddio'r cyfystyron hyn yn lle'r gair cydanbyddedig; hen eiriau ydyn nhw nas defnyddir, bellach. Un term cywir sydd, a'r enw gwyddonol yw hwnnw.

## Cyfeiriadau
Gwyfyn gludlys y codau

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gludlys y codau**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  gludlys y codau**; yr enw Saesneg yw *Pod Lover*, a'r enw gwyddonol yw *Hadena perplexa*. Gellir ei ganfod yn y gwledydd canlynol:  Moroco, Algeria, Tiwnisia, Ewrop, Twrci, Israel, Libanus, Syria, Iorddonen, Iran, Irac, gogledd a chanol Asia, gogledd India a gorllewin  Tsieina.

27–36&nbsp;mm ydy lled yr adenydd a gellir canfod y gwyfyn hwn ar ei adain rhwng Chwefror a Mai yn Israel a rhwng Ebrill a Medi yn Ewrop, yn ddibynol ar hinsawdd a lleoliad.

## Bwyd
Mae'r siani flewog yn bwyta dail a blodau *Dianthus*, *Lychnis* a *Silene* ac ar adegau *Melandrium viscosum*, *Melandrium rubrum* a *Viscaria vulgaris*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gludlys y codau yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Gludlys codau
Gwyfyn gwelw'r taglys

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw '''gwyfyn gwelw'r taglys''', sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''gwyfynod  gwelw'r taglys'*; yr enw Saesneg yw *Pale Shoulder'', a'r enw gwyddonol yw *Acontia lucida*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop, Iran, India, Twrci a Gogledd Affrica. Anaml iawn y'i gwelir yng ngwledydd Prydain.

26–30&nbsp;mm ydy hyd ei adenydd ac fe'i gwelir ar ei adain rhwng Mai ac Awst, mewn dwy genhedlaeth.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Althaea officinalis*, *Convolvulus*, *Chenopodium* a *Taraxacum*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gwelw'r taglys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*UKmoths
*Fauna Europaea 

Gwelw'r taglys
Gwyfyn gwythi duon

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gwythi du** neu **gwyfyn gwythi duon**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwythi duon**; yr enw Saesneg yw *Black-veined moth*, a'r enw gwyddonol yw *Siona lineata*. Mae i'w gael drwy Ewrop.

## Galeri

Image:Siona lineata02.jpg|Y fenyw yn dodwy wyau
Image:Butterfly Siona lineata (Scopoli, 1763)1.jpg|Cyplysu
Image:Britishentomologyvolume6Plate691.jpg|Llun allan o lyfr John Curtis: British Entomology, Cyfrol 6
Image:Siona lineata - Wollenberg 2011.ogv|Peilliwr

35–40&nbsp;mm ydy hyd yr adenydd ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Mai a diwedd Mehefin, mewn un cenhedlaeth.

Marjoram ydy prif fwyd y siani flewog.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gwythi du (-on) yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Gwythi duon
Gwyfyn letys

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn letys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod letys**; yr enw Saesneg yw *Small Ranunculus*, a'r enw gwyddonol yw *Hecatera dysodea*. Mae i'w gael yng nghanol a de Ewrop,  Algeria, Twrci a Moroco. Fe'i gyflwynwyd yn ddiweddar i Ogledd America: Utah yn  1998 ac Oregon yn 2005.

32–34&nbsp;mm ydy lled yr adenydd a gellir canfod yr oedolyn yn hedfan rhwng Mai a chanol Awst, mewn un cenhedlaeth. Mae'r cocŵn (neu'r "cwd crisialis" yn deor ym Mehefin ac oherwydd diffyg genynol, ni all yr oedolyn droi i'r dde pan mae'n hedfan!

Mae'r siani flewog yn bwyta dail y planhigyn *Lactuca*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn letys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Letys
Rhestr ffigurau ymwelwyr â'r Eisteddfod Genedlaethol

Rhestr ffigurau ymwelwyr â'r Eisteddfod Genedlaethol.
bawd|700px|chwith|Llinell goch: y tuedd. Echelin y: nifer ymwelwyr.

Diwrnod mynediad am ddim

## Cyfeiriadau
Eisteddfod Genedlaethol
Categori:Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Gwyfyn llenni crychlyd

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn llenni crychlyd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod llenni crychlyd**; yr enw Saesneg yw *Angle Shades*, a'r enw gwyddonol yw *Phlogophora meticulosa*. Mae'n eithaf cyffredin ledled Ewrop.

45–52&nbsp;mm ydy lled yr adenydd ac mae eu siâp yn hynod ac yn unigryw iawn. Mae'r siani flewog hefyd yn eitha anghyffredin: gwyrdd a brown gyda smotiau cochion a *chevrons* tywyll ar ei chefn.

## Galeri

File:Phlogophora meticulosa 14-12-2005 18-31-02.JPG|Siani flewog
File:Phlogophora.meticulosa.6964.jpg|Siani flewog
File:Phlogophora.meticulosa.pupa.6970.jpg|Piwpa
File:Phlogophora meticulosa-02 (xndr).jpg|Oedolyn newydd 'ddeor'
File:Phlogophora meticulosa-03 (xndr).jpg
File:Phlogophora meticulosa 1-3-2006 14-39-16.JPG|Gwyfyn llawn dwf
File:Phlogophora meticulosa 20-1-2006 17-10-57.JPG|Siani flewog ar Aeonium
File:Phlogophora meticulosa 23-12-2005 13-23-36.JPG|Siani flewog ar Aeonium

## Bwyd
**Aeonium*
**Anemone*
**Apium* - Seleri
**Basil*
**Beta* - Betys
**Betula* - Bedwen
**Brassica*
**Centranthus*
**Chrysanthemum*
**Cynara* - Artichoke
**Dahlia*
**Fragaria* - Mefusen
**Geranium* - Mynawyd y Bugail
**Hedera* - Eiddew
**Helianthus* - Blodyn haul
**Humulus* - Hopys
**Lactuca* - Letys
**Lamium* -
**Malus* - Afal
**Nicotiana* - Tobaco
**Pelargonium*
**Prunus*
**Pyrus* - Gellygen
**Quercus* - Derwen
**Rubus* - Mwyaren
**Rumex* - ail tafol
**Senecio*
**Solanum*
**Spinacia* - Spinaits
**Stellaria*
**Urtica* - Danadl poethion
**Vicia*
**Vitis* - Grawnwinen

## Cyffredin
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn llenni crychlyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Llenni crychlyd
Gorsaf reilffordd Cyffordd Clapham

chwith|bawd|260px|Trenau yn seidins Clapham
Mae **gorsaf reilffordd Cyffordd Clapham** (Saesneg: *Clapham Junction*) yn gwasanaethu ardal Battersea ym Mwrdeistref Wandsworth yn Llundain, Prif ddinas Lloegr.

## Hanes
Agorwyd Rheilffordd Llundain a Southampton rhwng Nine Elms a Woking ar 21 Mai 1838, ond heb orsaf yn Clapham. Agorwyd ail lein, rhwng Nine Elms a Richmond, ar 27 Gorffennaf 1838. Estynnwyd y lein i Waterloo ym 1848. Adeiladwyd lein i Victoria  ym 1860. Agorwyd Cyffordd Clapham ym 1863 gan Reilffordd Llundain a de-orllewin (LSWR), Rheilffordd Llundain, Brighton a’r Arfordir Deheuol (LBSCR), Rheilffordd Estyniad Gorllewin Llundain (WLER) i fod yn gysylltiad rhwng y tair rheilffordd. Estynnwyd adeiladau’r orsaf ym 1874 a 1876.

## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Cyffordd Clapham
Cyffordd Clapham
Côr Cwmdŵr

Côr plant yn ardal Llanwrda, Sir Gaerfyrddin oedd **Côr Cwmdŵr**. Tyddyn ac efail ddwy filltir i'r gogledd o bentref Llanwrda yw Cwmdŵr ac yn y pumdegau a'r chwedegau roedd yn fwrlwm o ddiwylliant, a ymledai drwy'r cylch. Yno trefnai Madam Cassie a Jack Simon wersi cerddorol i ddisgyblion o bell ac agos. Arferai'r côr gystadlu mewn eisteddfodau lleol a chynnal cyngherddau.

## Cyfeiriadau
Categori:Corau Cymreig
Gorsaf reilffordd Redhill

Mae **gorsaf reilffordd Redhill** yn gwasanaethu tref Redhill yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr. Mae'r orsaf yn gyfnewidfa eitha pwysig ar Brif Linell Brighton, 21 milltir (34 km i'r de o London Victoria. Mae'n cael ei rheoli gan gwmni "Southern", sy'n rheoli y rhan fwyaf o drennau ardal Redhill.

## Cyfeiriadau
Redhill
Redhill
Buffalo Bill

Perchennog syrcas o Americanwr oedd **William Frederick "Buffalo Bill" Cody** (26 Chwefror 1846 – 10 Ionawr 1917).

Categori:Genedigaethau 1846
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Adloniant yn yr Unol Daleithiau yn y 19eg ganrif
Categori:Adloniant yn yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Iowa
Categori:Pobl fu farw yn Colorado
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Syrcas
Gorsaf reilffordd Maes Awyr Gatwick

Mae **gorsaf reilffordd Maes Awyr Gatwick** (Saesneg: *Gatwick Airport railway station*) yn gwasanaethu Maes Awyr Gatwick ger Crawley, Gorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, 43 km o Lundain. Mae'r platfformau tua 70 metr i'r dwyrain o ran ddeheuol y maes awyr ac mae'r swyddfa docynnau uwch ben y platfformau hyn. Network Rail oedd yn rheoli'r orsaf hyd at 20 Ionawr 2012 pan drosglwyddwyd y cyfrifoldeb am yr orsaf i gwmni "Southern".

## Cyfeiriadau
Gatwick
Piazza San Marco

**Piazza San Marco** yw'r prif sgwâr gyhoeddus yn Fenis, Yr Eidal, lle mae'n cael ei adnabod fel arfer fel "y Piazza".  Mae wedi'i lleoli o flaen Basilica San Marco.

bawd|dim|265px|Piazza San Marco

Categori:Fenis
Gorsaf reilffordd Barnes

Mae **gorsaf reilffordd Barnes** yn gwasanaethu ardal Barnes ym Mwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, Prif ddinas Lloegr.

## Cyfeiriadau
Barnes
Barnes
Barnes
Gorsaf reilffordd Bognor Regis

Mae **gorsaf reilffordd Bognor Regis** yn gwasanaethu tref Bognor Regis yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Bognor Regis
Gorsaf reilffordd Barnham

Mae **gorsaf reilffordd Barnham** yn gwasanaethu pentref Barnham yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Barnham
Barnham
Gorsaf reilffordd Christ's Hospital

Mae **gorsaf reilffordd Horsham** yn gwasanaethu Christ's Hospital ger Horsham, Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Christ's Hospital
Ifan Morgan Jones

Newyddiadurwr, darlithydd a nofelydd o Gymru yw **Ifan Morgan Jones** (ganwyd Ebrill 1984) sy'n enedigol o Waunfawr, Gwynedd ond sydd bellach yn byw yng Nghroeslan ger Llandysul. Mae'n fab i'r awdur a darlledwr Rhodri Prys Jones (1948-1991) a Sylvia (née Morgan). Mae gan Ifan bedwar o blant, Aeron, Magw, Jano a Radi.

Enillodd ei nofel *Igam Ogam* Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008. Enillodd ei nofel *Babel* wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2020. Cyhoeddodd dair nofel arall, *Yr Argraff Gyntaf* yn 2010, *Dadeni* yn 2017 a *Brodorion* yn 2021.

Bu'n Ohebydd a Dirprwy Olygydd ar gylchgrawn *Golwg* o fis Mai 2006 hyd ddiwedd 2008, ac yn Olygydd gwefan Golwg360 rhwng Ionawr 2009 a Medi 2011. 

O 2011 ymlaen bu'n arweinydd y cwrs newyddiaduraeth yn Ysgol Iaith, Diwylliant a’r Celfyddydau Prifysgol Bangor. Cafodd ddoethuriaeth yn 2018 am ei astudiaeth o genedlaetholdeb a'r wasg Gymraeg yn ail hanner y 19eg ganrif.

Yn 2017 lansiodd y wefan newyddion Nation.Cymru gyda'r nod o ehangu y darpariaeth ar gyfer newyddiaduraeth am Gymru gyfan yn yr iaith Saesneg. Yn 2023 penodwyd yn Uwch Olygydd gwasanaeth digidol Newyddion S4C.

## Llyfryddiaeth
* *Igam Ogam* (Y Lolfa, 2008)
* *Yr Argraff Gyntaf* (Y Lolfa, 2010)
* *Dadeni* (Y Lolfa, 2017)
* *Babel* (Y Lolfa, 2019)
* *Brodorion* (Y Lolfa, 2021)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr Goffa Daniel Owen
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Arfon
Abdullah I, brenin Iorddonen

Brenin Gwlad Iorddonen o 1946 hyd 1951 oedd **Abdullah I bin al-Hussein** (, Chwefror 1882 –  20 Gorffennaf 1951) ac yn Emir Transjordan o 1921 hyd 1946. Roedd yn un o feibion Hussein bin Ali, Sharif Mecca, ac yn rhan o'r Gwrthryfel Arabaidd. Cafodd ei fradlofruddio tra'n ymweld â Mosg Al-Aqsa yn Jeriwsalem. Cafodd ei olynu gan ei fab Talal. Ef oedd brenin cyntaf teyrnad Gwlad Iorddonen gan ddechrau llinach Hashimaidd sydd dal i reoli'r wlad.

Yn ystod ei deyrnasiad lluniwyd a chadarnhawyd dylyniad Arfbais Gwlad Iorddonen yn 1934.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Abdullah. *Memoirs of King Abdullah of Transjordan* (Llundain, Jonathan Cape, 1950). Cyfieithwyd gan G. Khuri.

Categori:Brenhinoedd Iorddonen
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
The Old Man and the Sea

Nofel a ysgrifennwyd gan yr awdur Americanaidd Ernest Hemingway ym 1951 yng Nghiwba yw ***The Old Man and the Sea*** a gyhoeddwyd ym 1952. Sonia'r nofel am Santiago, hen bysgotwr sy'n ceisio dal marlyn mawr yn Llif y Gwlff. Enillodd *The Old Man and the Sea* Wobr Pulitzer am Ffuglen ym 1953, a helpodd Hemingway i ennill Gwobr Llenyddiaeth Nobel ym 1954.

Pysgotwr o Giwba o'r enw Gregorio Fuentes oedd yr ysbrydoliaeth am Santiago. Bu farw Fuentes, a anwyd yn Lanzarote ym 1897, yn 104 oed yn 2002.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 1952
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Camera ffordd

bawd|Camera cyflymder
Peiriant sy'n gorfodi rheolau'r ffordd yw **camera ffordd**, **camera diogelwch** neu, yn achos camera sy'n dal cerbydau sy'n goryrru, **camera cyflymder**. Maent yn cymryd cofnod o blât cofrestru'r cerbyd sy'n torri rheolau'r ffordd, a defnyddir y wybodaeth hon i godi dirwyon neu erlyn y gyrrwr. Mae cefnogwyr camerâu ffordd yn mynnu eu bod yn gwella diogelwch ar y ffordd, tra bo gwrthwynebwyr yn honni bod awdurdodau yn defnyddio camerâu i godi arian, bod camerâu yn amharu ar breifatrwydd gyrwyr, ac eu bod yn gwneud y ffyrdd yn llai diogel.

## Cyfeiriadau 
Cyflymder
Categori:Cyfraith cludiant
Categori:Isadeiledd y ffordd
Y Lle Celf

Arddangosfa o gelf ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol Cymru ydy'r **Lle Celf**. Ceir arddangosfa o waith celf wedi'i drefnu mewn partneriaeth rhwng yr eisteddfod a Chyngor Celfyddydau Cymru. Yn ôl Swyddog Celfyddydau Gweledol yr Eisteddfod, Robyn Tomos, 
“Yn ogystal â chynnig llwyfan genedlaethol i artistiaid ifainc, mae’n hyrwyddo artistiaid sefydledig hefyd. Yn ogystal, mae gan yr Eisteddfod Genedlaethol ymrwymiad i annog gwerthfawrogiad a dealltwriaeth o’r celfyddydau gweledol yng Nghymru.”
[bawd|250px|Y Lle Celf, [Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010.]]
Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010, cynhaliwyd Y Lle Celf mewn pydew dwfn hen waith dur.

## Gwobrau
*Y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain (sefydlwyd 1951)
*Y Fedal Aur am Grefft a Dylunio (1985)
*Y Fedal Aur am Bensaernïaeth
*Ysgoloriaeth Bensaernïaeth
*Ysgoloriaeth Artist Ifanc  
*Gwobr Tony Goble (2012) - Gwaith gan artist sy’n arddangos yn yr Arddangosfa Celfyddydau Gweledol am y tro cyntaf.
*Gwobr Ifor Davies - Gwaith sy’n cyfleu ysbryd y frwydr dros iaith, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru.
*Gwobr Josef Herman – Dewis y Bobl

Enillodd Bedwyr Williams y 'trebl' yn 2011, drwy ennill Y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain, Gwobr Ifor Davies a Gwobr Josef Herman.

## Digwyddiadau nodedig
Yn 2012, bu rhaid i’r Eisteddfod Genedlaethol roi gorchudd tros bedwar o luniau yn y Lle Celf am eu bod yn dangos lluniau o ferch a gafodd ei llofruddio a’r dyn ifanc oedd wedi ei lladd. Roedd teulu’r ferch, Rebecca Aylward, wedi cwyno ar ôl clywed am luniau'r artist David Rees Davies. Fe ymddiheurodd yr artist i'r teulu.

Yn 2013, enillodd Josephine Snowden y brif wobr am waith fideo a ddefnyddiodd ddeialog Saesneg. Roedd beirniadaeth a dynodd sylw at y rheolau sy’n datgan y dylai unrhyw eiriau gwreiddiol fod yn Gymraeg. Ymatebodd Snowden ac nid oedd y geiriau eu hunain mor bwysig â'r ffordd yr oeddent yn cael eu defnyddio.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Lluniau o'r Lle Celf ar wefan Flickr

Categori:Arddangosfeydd celf
Categori:Y celfyddydau gweledol yng Nghymru
Categori:Eisteddfod Genedlaethol Cymru
Bhutan yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012

Cystadlodd y deyrnas Asiaidd **Bhwtan yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012** yn Llundain, Lloegr, rhwng 27 Gorffennaf a 12 Awst 2012. Cystadlodd dau chwaraewr yn y gystadlaethau saethyddiaeth a saethu. Derbyniodd Bhwtan ddau safle *wild card* ar hap, a roddir i phob un o'r 204 Pwyllgor Olympaidd rhyngwladol, hyd yn oed os nad oes chwaraewr wedi cymhwyso, er mwyn cadarnhau bod pob gwlad yn gallu cymryd rhan.

==30px|alt=|link= Saethu==

Kunzang Choden, merch 28 oedd a gynrychiolodd Bhwtan yng nghystadleuaeth saethu reiffl aer 10 metr y merched. (nid yr un person a'r awdur o Bhwtan, Kunzang Choden).

## Saethyddiaeth
Derbyniodd Bhwtan safle *wild card* ar gyfer y gystadleuaeth hon. Ym mis Mai 2012, dewisodd Bwyllgor Olympaidd Bhwtan y saethyddwraig 28 mlwydd oed, Sherab Zam, i gystadlu yn Llundain. Caiff ei hyfforddi gan Tshering Chhoden, a gystadlodd yng Ngemau Olympaidd 2000 a 2004.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwledydd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Gwyfyn lloeren

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn lloeren**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod lloeren**; yr enw Saesneg yw *Satellite*, a'r enw gwyddonol yw *Eupsilia transversa*.

Mae i'w ganfod ledled Ewrop. 40–48&nbsp;mm ydy lled adenydd yr oedolyn a gellir ei weld yn hedfan rhwng Medi ac Ebrill yn enwedig pan fo'r tywydd yn fwyn yn y gaeaf. Yn y nos mae'n hedfan ac mae'n cael ei ddenu gan olau, er mai blodau yw ei darged fel arfer.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn lloeren yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Lloeren
Gorsaf reilffordd Kensington (Olympia)

Mae **gorsaf reilffordd Kensington (Olympia)** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu Olympia ym Mwrdeistref Frenhinol Kensington a Chelsea, Llundain Fwyaf.

Kensington (Olympia)
Kensington (Olympia)
Kensington (Olympia)
Stamford, Connecticut

Dinas yn nhalaith Connecticut, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Fairfield County, yw **Stamford**. Mae gan Stamford boblogaeth o 122,643. ac mae ei harwynebedd yn 134.9&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1641.

## Gefeilldrefi Stamford 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Stamford 

Categori:Dinasoedd Fairfield County, Connecticut
Gorsaf danddaearol Waterloo

Gorsaf Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf danddaearol Waterloo**. Fe'i lleolir o dan Orsaf reilffordd Waterloo Llundain, sydd wedi ei lleoli ym Mwrdeistref Llundain Lambeth ger glan ddeheuol Afon Tafwys, i'r de o ganol Llundain. Saif ar y Bakerloo Line, y Jubilee Line, y Northern Line a'r Waterloo & City Line.

Waterloo
Categori:Bwrdeistref Llundain Lambeth
Waterloo, Llundain

bawd|265px|Prif fynedfa orsaf Waterloo

Ardal ym Mwrdeistref Lambeth yn ne Llundain yw **Waterloo**. Cafodd ei enwi ar ôl yr orsaf reilffordd.

Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Lambeth