Beryl Williams

Actores Gymraeg o Ddolgellau oedd **Beryl Williams** (12 Rhagfyr 1937 – 18 Mehefin 2004). Enillodd wobr Bafta Cymru yn 1991 am y brif rhan yn nrama Meic Povey, *Nel*. Mynychodd Ysgol breswyl Dr. Williams i ferched wedi iddi dderbyn ysgoloriaeth. Cymerodd ran mewn dramâu yn yr ysgol cyn mynd yn fyfyrwraig i Goleg Drama Rose Bruford yn Llundain. Tra yno, cyfarfu a Freddie Jones sef un o brif actorion y theatr yn Lloegr a datblygodd berthynas rhyngddynt. Serch hynny, ar ôl iddi orffen ei chwrs dychwelodd i Ddolgellau.

## Gyrfa
Bu'n aelod o Gwmni Theatr Cymru yn y 1970au gan berfformio a chyfarwyddo sawl cynhyrchiad, ac yn ddiweddarch gyda Theatr Bara Caws. Bu'n gweithio fel actores tan y 1990au gan berfformio mewn cynyrchiadau ar gyfer y BBC, Cwmni Theatr Cymru, ambell gynhyrchiad Saesneg a dramâu S4C yn y 1980au. Roedd yn adnabyddus am chwarae y wraig tŷ Gwen Elis yn y gyfres ddrama *Minafon*. Bu Williams yn gweithio gyda'r cynhyrchydd a'r cyfarwyddwr drama Wilbert Lloyd Roberts ar amryw o ddramâu teledu arloesol gan gynnwys *A Rhai yn Fugeiliaid* gan Islwyn Ffowc Elis (1961) a'r *Byd ar Betws*, gyda David Lyn a Gaynor Morgan Rees.
[bawd|Beryl Williams fel *Nel* [S4C]]

Talodd yr actor Dyfan Roberts deyrnged hyfryd iddi, wedi ei marwolaeth cyn-amserol yn 2004: "Sut y disgrifiodd Sharon Morgan hi? Y gair oedd ‘ethereal’. Arallfydol. Stewart Jones yntau yn ei gweld am y tro cyntaf pan oedd hi’n athrawes ifanc yn ysgol Dr. Williams Dolgellau, ac yn dal sylw ar y tawelwch yna, yr ‘aura’ o’i chwmpas hi. Michael Povey yn dweud yr hanes amdano’n mynd am gyfweliad efo Cwmni Theatr Cymru am y tro cyntaf [...] Ond o gornel ei lygaid, yn y blwch rheoli, gwelai Michael bresenoldeb arall. Dynes hardd gwallt coch yn edrych a gwrando arno â ddiddordeb o’r tu hwnt i’r gwydr. O ble daeth y rhyfeddod prin yma? Pwy oedd Beryl Williams? Holi nifer o gyfoedion, cydweithwyr a ffrindiau Beryl wrth baratoi’r erthygl hon, a chael yr un ateb. ‘Roedd pawb yn ei hadnabod- at ryw bwynt. Ond roedd ‘na ffîn na châi neb weld ei ddatgelu. Mae’n eironig bod actores yn berson mor breifat. Osgoi sylw fel y pla â wnai Beryl. Ond o edrych yn ôl wedi ei marwolaeth gynamserol, yn y preifatrwydd yna yr oedd ei chryfder. Roedd y dirgelwch yna, yr ‘enigma’ fel y galwodd John Ogwen o, yn ychwanegu at ddyfnder ac at gryfder perfformiadau a dylanwad actores arbenica’r Gymraeg yn ail hanner yr ugeinfed ganrif"

### Teledu a Ffilm 
* *A Rhai Yn Fugeiliaid* (1961) BBC Cymru
* ''Byd A'r Betws* BBC Cymru
* *Mostyn* BBC Cymru
* *Enoc Huws* BBC Cymru
* *Tresarn* (1970) BBC Cymru
* *In Loving Memory* (1970) BBC Cymru
* *Pobol Y Cwm* BBC Cymru
* *The Revivalist -* BBC Cymru
* *Ifas Y Tryc* - Bwrdd Ffilmiau
* *Owain Glyndŵr* - Bwrdd Ffilmiau
* *Dinas* HTV (ffilm)
* *Minafon* (1983) S4C
* *Gwen Tomos* BBC
* *Hywel Morgan* S4C
* *Annest* S4C
* *Eistedd Dros Ddŵr* BBC
* *Tywyll Heno* S4C
* *Sul Y Blodau* BBC
* *Nel* S4C
* *Paradwys Ffŵl* (1993) S4C
* *Jabas*
* *Jabas Jones (ffilm)* (1990)
* *Yr Alwad* (1988)
* *Hafod Henri* (1984)

### Theatr* 
gyda Cwmni Theatr Cymru, oni nodi yn wahanol.

### 1960au 
* *Cariad Creulon* (1965) ‘cynorthwydd’ nid actor
* *Pros Kairon* (1966) ‘cynorthwydd’ nid actor
* *Saer Doliau* (1967) ‘cynorthwydd’ nid actor
* *Cymru Fydd* (1967) ‘cynorthwydd’ nid actor
* *Deud Yda Ni* (1967) cyfarwyddydd
* Tair drama fer gan Eugène Ionesco *: Y Tenant Newydd, Merthyron Dyletswydd a Pedwarawd* (1968) Cwmni Theatr Cymru
* *Under Milk Wood* (1968)
* *Problemau Prifysgol* (1968)
* *Tŷ Ar Y Tywod* (1968)
* *Meistr Y Chwarae* (1969)
* *Dawn Dweud* (1969)
* *Y Ffordd* (1969)
* *Daniel Owen* (1969)
* *Roedd Caterina O Gwmpas Ddoe* (1969) - cyfarwyddo ac actio

### 1970au 
* *Cofio Cynan* (1970)
* *Exit The King* Theatr Y Sherman
* *Ynys Y Geifr*  
* *Merched Yn Bendant* (1979) Theatr Bara Caws cyfarwyddo a chreu

### 1980au 
* *Oes Ma Bobol?* (1981)  Theatr Bara Caws
* *Iechyd Da* (1986) Theatr Bara Caws
* *O Law I Law'' (1986) Cwmni Theatr Gwynedd

### 1990au 
* Monolog (1992) Eisteddfod Genedlaethol Cymru (ei pherfformiad olaf ar lwyfan)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Ddolgellau