Beirdd y Tywysogion

Arferid cyfeirio at y beirdd llys a ganai yn Oes y Tywysogion fel y Gogynfeirdd, ond erbyn heddiw defnyddir y term **Beirdd y Tywysogion**. Mae'r term Gogynfeirdd yn cynnwys rhai o'r beirdd a flodeuai ar ddechrau'r 14g ac a ganai yn null traddodiadol Beirdd y Tywysogion; ond serch hynny maen nhw'n perthyn i gyfnod Beirdd yr Uchelwyr pan gollasid nawdd y llysoedd brenhinol mawr.

Fe'u gelwir yn Feirdd y Tywysogion am eu bod, bron yn ddieithriad, yn feirdd uchel eu parch a statws a ganai i dywysogion Cymru yn ystod y cyfnod rhwng dyfodiad y Normaniaid i'r wlad a chwymp Llywelyn ap Gruffudd a'i frawd Dafydd yn ei frwydr dros annibyniaeth Cymru yn erbyn coron Lloegr.

Y cynharaf o'r beirdd hyn oedd Meilyr Brydydd, bardd llys Gruffudd ap Cynan. Ymhlith y beirdd mwyaf yn eu mysg yw Cynddelw Brydydd Mawr, Llywarch ap Llywelyn, Dafydd Benfras, Bleddyn Fardd a Gruffudd ab Yr Ynad Coch a ganodd farwnad rymus i Lywelyn Ein Llyw Olaf. Eithriad i'r drefn oedd Hywel ab Owain Gwynedd, a oedd yn fardd ac yn dywysog ac felly'n rhydd i ddilyn ei drwydded ei hun, a Madog ap Gwallter a oedd yn frawd crefyddol.

Nodweddir gwaith y beirdd hyn oll gan ei fydryddiaeth gymhleth, ei gystrawen arbennig a'i eirfa hynafol.

## Rhestr o'r beirdd 
Sylwer mai beirdd adnabyddus sydd â'u gwaith ar gael heddiw yn unig a nodir yma.

*Meilyr Brydydd (fl. 1100-1147)
*Gwalchmai ap Meilyr (fl. 1130-1180)
*Meilyr ap Gwalchmai (fl. ail hanner y 12g)
*Llywelyn Fardd I
*Hywel ab Owain Gwynedd (m. 1170)
*Owain Cyfeiliog (Owain ap Gruffudd ap Maredudd, c.1130-1197)
*Llywarch Llaety (fl. 1140-1160)
*Llywarch y Nam (enw arall ar Llywarch Llaety, efallai)
*Daniel ap Llosgwrn Mew (fl. 1170-1200)
*Peryf ap Cedifor (neu *Peryf ap Cedifor Wyddel*, fl. 1170)
*Seisyll Bryffwrch (fl. 1155-1175)
*Gwynfardd Brycheiniog (fl. 1176)
*Gwilym Rhyfel (fl. 1174)
*Gruffudd ap Gwrgenau (fl. diwedd y 12g)
*Cynddelw Brydydd Mawr (fl. 1155-1200)
*Llywarch ap Llywelyn ("Prydydd y Moch") (fl. 1137-1220)
*Elidir Sais (fl. 1195-1246)
*Einion ap Gwalchmai (fl. 1203-1223)
*Einion Wan (fl. 1230-1245)
*Llywelyn Fardd II
*Philyp Brydydd (fl. 1222)
*Gwgon Brydydd (fl. tua 1200-1220)
*Einion ap Gwgon (fl. 1215)
*Gwernen ap Clyddno
*Goronwy Foel (fl. tua chanol y 13g)
*Einion ap Madog ap Rhahawd (fl. 1237)
*Dafydd Benfras (fl. 1230-1260)
*Y Prydydd Bychan (c.1220-1270)
*Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel (c.1240-1300)
*Llygad Gŵr (fl. 1268)
*Iorwerth Fychan
*Madog ap Gwallter (fl. ail hanner y 13g)
*Gruffudd ab yr Ynad Coch (fl. 1280)
*Bleddyn Fardd (fl. 1268-1283)

## Llyfryddiaeth
*Cyfres Beirdd y Tywysogion: Golygiadau safonol o waith y beirdd llys i gyd, mewn saith cyfrol (Caerdydd, 1991-1996).
*B. F. Roberts a Morfydd E. Owen (gol.), *Beirdd a Thywysogion* (Caerdydd, 1996). Arolwg cynhwysfawr ond arbennigol ar farddoniaeth llys Cymru, Iwerddon a'r Alban, gyda sylw arbennig ar waith Beirdd y Tywysogion.
*J. E. Caerwyn Williams, *The Poets of the Welsh Princes* (Caerdydd, 1978). Cyfres *The Writers of Wales*.
*D. Myrddin Lloyd, *Rhai Agweddau ar Ddysg y Gogynfeirdd* (Caerdydd, 1976)
*Gwyn Thomas, *Y Traddodiad Barddol* (Caerdydd, 1976). Pennod 3: "Y Gogynfeirdd".

## Gweler hefyd
* Beirdd yr Uchelwyr
* Oes y Tywysogion
* Rhestr beirdd Cymraeg c.550-1600


*
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg