open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marlene Dietrich

Actores a chantores Americanaidd, yn enedigol o'r Almaen, oedd **Marie Magdalene Dietrich** neu **Marlene Dietrich** (27 Rhagfyr 1901 – 6 Mai 1992).

Ganed hi yn Schöneberg, rhanbarth o ddinas Berlin. Bu'n gweithio yn y theatr ym Merlin yn y 1920au, a phriododd â Rudolf Sieber ym Mai 1923. Ganed ei hunig blentyn, Maria, y flwyddyn ganlynol. Daeth yn enwog drwy ei rhan yn y ffilm *Der blaue Engel* ("Yr Angel Las", 1930). Yn fuan wedyn aeth i Hollywood. Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau adnabyddus megis 
*Morocco*, *Dishonored*, *Shanghai Express*, *Blonde Venus*, *The Scarlet Empress* a *The Devil is a Woman*. O ddechrau'r 1950au hyd ganol yr 1970au bu'n gweithio mewn cabarét. Treuliodd ei blynyddoedd olaf ym Mharis, lle bu farw.

## Ffilmiau 
* *Im Schatten des Glücks* (1919)
* *So sind die Männer (Der kleine Napoléon)* (1922)
* *Tragödie der Liebe* (1923)
* *Der Mensch am Wege* (1923)
* *Der Sprung ins Leben* (1923)
* *Eine Dubarry von heute* (1925)
* *Der Juxbaron* (1926)
* *Manon Lescaut* (1926)
* *Der Tänzer meiner Frau* (1926)
* *Kopf hoch, Charly!* (1927)
* *Madame wünscht keine Kinder* (1927)
* *Café Elektric* (1927)
* *Prinzessin Olala* (1928)
* *Gefahren der Brautzeit* (1929)
* *Ich küsse Ihre Hand, Madame* (1929)
* *Die Frau, nach der man sich sehnt* (1929)
* *Das Schiff der verlorenen Menschen* (1929)
* *Der blaue Engel* (1930)
* *Morocco* (1930)
* *Dishonored* (1931)
* *Shanghai Express* (1932)
* *Blonde Venus* (1932)
* *The Song of Songs* (1933)
* *The Scarlet Empress* (1934)
* *The Fashion Side of Hollywood* (1935)
* *The Devil is a Woman* (1935)
* *I Loved a Soldier* (1936) (anorffenedig)
* *Desire* (1936)
* *The Garden of Allah* (1936)
* *Knight Without Armour* (1937)
* *Angel* (1937)
* *Destry Rides Again* (1939)
* *Seven Sinners* (1940)
* *The Flame of New Orleans* (1941)
* *Manpower* (1941)
* *The Lady Is Willing* (1942)
* *The Spoilers* (1942)
* *Pittsburgh* (1942)
* *Show Business at War* (1943)
* *Follow the Boys* (1944)
* *Kismet* (1944)
* *Martin Roumagnac* (1946)
* *Golden Earrings* (1947)
* *A Foreign Affair* (1948)
* *Jigsaw* (1949) (cameo)
* *Stage Fright* (1950)
* *No Highway in the Sky* (1951)
* *Rancho Notorious* (1952)
* *The Monte Carlo Story* (1956)
* *Around the World in Eighty Days* (1956)
* *Witness for the Prosecution* (1957)
* *Touch of Evil* (1958)
* *Judgment at Nuremberg* (1961)
* *Black Fox: The True Story of Adolf Hitler* (1962)
* *Paris, When It Sizzles* (1964)
* *An Evening With Marlene Dietrich*
* *Schöner Gigolo, armer Gigolo* (1979)
* *Marlene* (1984)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Actorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Pobl o Ferlin
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Chwiwell America

Hwyaden o'r genws *Anas* yw **Chwiwell America** (*Anas americana*). Mae'n aderyn mudol, yn nythu yn rhan ogleddol Gogledd America. Yn y gaeaf, mae'n symud tua'r de tua Texas a Louisiana. Gellir gweld niferoedd mawr gyda'i gilydd yn y gaeaf.

Gellir adnabod y ceiliog yn hawdd, gyda chefn ac ochrau llwyd a du o gwmpas y gynffon. Mae'r fron yn binc, y bol yn wyn a'r pen yn llwyd gyda gwyrdd o gwmpas y llygad; patrwm y pen yn bennaf sy'n gwahaniaethu'r rhywogaeth yma oddi wrth y Chwiwell. Gall fod yn anoddach adnabod yr iâr, sy'n frown golau o ran lliw ac yn weddol debyg i ieir rhai o'r hwyaid eraill.

Mae'n aderyn prin yn Ewrop, ond ceir ambell un gyda heidiau o'r Chwiwell, a gwelir un neu ddau ohonynt yng Nghymru bron bob gaeaf. Gall baru gyda'r Chwiwell.

Categori:Hwyaid
Aberriw

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Aberriw** (Saesneg: *Berriew*). Saif i'r de-orllewin o'r Trallwng ac i'r gogledd-orllewin o Drefaldwyn. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,306.

Cysegrwyd eglwys Aberriw, sy'n dyddio o'r 19g yn ei ffurf bresennol, i sant Beuno, oedd yn ôl traddodiad yn frodor o'r pentref. Yn y Canol Oesoedd roedd yn ganolfan grefyddol i gantref Cedewain. Tua milltir i'r de-ddwyrain o Aberriw ceir Rhyd Chwima, croesfan strategol ar Afon Hafren a fu'n man cyfarfod er cynnal trafodaethau rhwng Tywsyog Cymru a Brenin Lloegr yn y 13g.

Mae Capel Pentre Llifior (1797) yn un o adeiladau cynharaf y Wesleaid yng Nghymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* Edward Wingfield Humphreys: Aelod o Senedd Seland Newydd
* Thomas Jones (mathemategydd): Prif Diwtor Coleg y Drindod, Caergrawnt, am ugain mlynedd ac athro mathemateg enwog yn ei ddydd.

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Aberhafesb

Pentref bychan a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Aberhafesb**, weithiau **Aberhafesp**. Saif i'r gogledd-orllewin o'r Drenewydd, ac mae'r gymuned hefyd yn cynnwys pentref bychan Bwlch-y-ffridd.

Cysegrwyd yr eglwys i sant Gwynnog. Mae'r to yn dyddio o ddechrau'r 15g, ond ail-adeiladwyd y gweddill tua 1857. Dyddia Capel Rhydfelin, sy'n eiddo i'r Bedyddwyr, o 1791 a chapel yr Annibynwyr ym Mwlch-y-ffridd i 1800

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 438.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Adroddiad ar Gymuned Aberhafesb gan Gyngor Sir Powys
*Eglwys Sant Gwynnog, o Arolwg Eglwysi Sir Drefaldwyn (Saesneg) 


Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Eglwys Fethodistaidd Prydain Fawr

bawd|John Wesley
Enwad ymneilltuol yw **Eglwys Fethodistaidd Prydain Fawr**, sy’n fwy adnabyddus fel y **Methodistaid Wesleaidd** neu **y Wesleaid**. Drwy Wledydd Prydain mae gan yr enwad tua 330,000 o aelodau a 6,000 o eglwysi.

Datblygodd Methodistiaeth fel symudiad o fewn yr Eglwys Anglicanaidd yn ystod y 18g. Datblygodd Methodistiaeth Wesleaidd o bregethu John Wesley, oedd yn offeiriad yn Eglwys Loegr.Bu nifer o ymraniadau yn ystod y 19g, ond yn raddol ad-unwyd y rhain yn rhan gyntaf yr 20g. Ffurfiwyd yr Eglwys Fethodistaidd bresennol yn 1932, pan ddaeth y tri enwad mwyaf at ei gilydd.

## Wesleaeth yng Nghymru
Bu John Wesley yn pregethu yng Nghymru nifer o wethiau, ond cyfyngwyd ar ei lwyddiant gan anawsterau iaith. Y Methodistaid Calfinaidd, gan arweiniaid Daniel Rowland a Howell Harris oedd y cryfaf o lawer o’r enwadau Methodistaidd yng Nghymru. Roedd rhywfaint o gydweithrediad rhwng y ddau fudiad, ond roedd gwahaniaethau diwinyddol hefyd, gyda’r Wesleaid yn coleddu Arminiaeth yn hytrach na Chalfiniaeth. Chwaraeodd Edward Jones (Bathafarn) le pwysig yn sefydlu'r enwad: ''Lleinw le pwysig yn hanes cynnar yr enwad yn rhinwedd ei waith fel arloeswr yn Rhuthun a'r cyffiniau cyn i'r genhadaeth Gymraeg gael ei chreu ac oblegid ei lafur diflino fel gweinidog Cymraeg.''

Ar y cychwyn, sefydlwyd capeli Wesleaidd yn bennaf mewn ardaloedd lle roedd nifer sylweddol o ymfudwyr o Loger neu o gwmpas y gororau. Mae capel Aberriw ym Mhowys yn enghraifft gynnar, yn dyddio o 1797. Adwaenir yr enwad yng Nghymru fel **Eglwys Fethodistaidd (Cymru)**.

Categori:Cristnogaeth yn yr Alban
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Cristnogaeth yn Lloegr
Methodistaidd Prydain Fawr
Categori:Methodistiaeth
Donald Evans

Bardd o Gymru yw **Donald Evans** (ganed 1940 mewn fferm ar lan Banc Siôn Cwilt, Ceredigion). Mae’n awdur 17 o gyfrolau barddoniaeth a dwy gyfrol o atgofion.

Enillodd y gadair a'r goron yn yr un Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith: yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r cylch 1977 ac eto yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980. Bu’n olygydd barddoniaeth y cylchgrawn *Barn* o 1989 hyd 1991. Yn 2006 enillodd ddoethuriaeth am ei draethawd *Egwyddorion Beirniadol Awdl yr Eisteddfod Genedlaethol 1955-1999*.

## Llyfryddiaeth
**Egin* (1976)
**Parsel persain: cyfrol o englynion* (1976, golygydd)
**Haidd*  (1977)
**Grawn* (1979)
**Y flodeugerdd o gywyddau* (1981, golygydd)
**Eden* (1981)
**Gwenoliaid*  (1982)
**Machlud canrif* (1983)
**Eisiau byw*  (1984)
**Cread Crist* (1986)
*''O'r Bannau Duon* (1987)
**Iasau*  (1988)
**Rhydwen Williams* (1991)
**Wrth Reddf* (1994)
**Asgwrn Cefen* (1997)
**Y Cyntefig Cyfoes* (2000)
**Awdlau'r Brifwyl 1950-1999* (2008)
**Cartre'n y Cread* (2010)
**Tua'r Grib* (2014)
**Haul* (2015)
**Trydan* (2020)
**Sonede Llafar* (2020)
**Telynegu'r Canu Caeth'' (2021)

Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Prifeirdd
Felin-gwm

Pentref bychan yng nghymuned Llanegwad, Sir Gaerfyrddin, yw **Felin-gwm** (hefyd: ***Felingwm***), sydd wedi cael ei rannu yn Felin-gwm Uchaf a Felin-gwm Isaf.  Mae'r pentrefi ar heol y B4310 (neu Heol Abergorlech) i'r gogledd o Nantgaredig yn Sir Gaerfyrddin.  Afon Cloidach sy'n llifo drwy'r pentrefi.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanegwad
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Maesmynys

Pentref bychan yng nghymuned Duhonw, Powys, Cymru, yw **Maesmynys** (amrywiad: **Maesmynis**).
Saif  wrth odre Mynydd Epynt yn ne'r sir, tua 2 filltir i'r de-orllewin o dref Llanfair-ym-Muallt.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Golygfa ar gyrion Maesmynys

## Cyfeiriadau
Categori:Duhonw
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanfihangel Nant Brân

Pentref bychan hanesyddol yng nghymuned Trallong, Powys, Cymru, yw **Llanfihangel Nant Brân**. Saif  yn ardal Brycheiniog yn ne'r sir, 38.9 milltir (62.5&nbsp;km) o Gaerdydd. Mae'n gorwedd i'r de o Fynydd Epynt tua 6 milltir i'r gogledd-orllewin o Aberhonddu.

Enwir y pentref ar ôl yr eglwys, a gysegrir i Sant Mihangel, ac afon Nant Brân sy'n llifo trwy'r pentref. Mae'r eglwys yn hynafol, gyda thŵr Normanaidd trawiadol.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Trallong
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Cynog Ferthyr

:*Erthygl am y sant cynnar yw hon. Gweler hefyd Cynog (gwahaniaethu) a Cynog (esgob).*

Sant o Gymru oedd **Cynog Ferthyr**, **Cynog ap Brychan** neu'r **Abad Cynog** (bu farw 492). Dethlir ei ddydd gŵyl ar 7 neu 8 Hydref.

Yn ôl *De Situ Brecheniauc* Cynog oedd mab hynaf Brychan, brenin Brycheiniog.  Yn ôl y *Cognatio Brychan* fe'i bedyddiwyd gan Sant Gastayn a oedd ag eglwys yn Mara, ger Llangasty Tal-y-llyn.

Dywedir i dad Brychan, Anlach, ei roi fel gwystl i Banadl, brenin Powys, pan oedd yn ifanc, ond cafodd Brychan berthynas gyda merch Banadl, sef Banhadlwedd a chafodd fab - Cynog. Rhoddodd Brychan un o sawl torch o'i fraich yn anrheg i Cynon a chadwyd hi fel crair am ganrifoedd. Claddwyd ef ym Merthyr Cynog. Disgrifiodd Gerallt Gymro'r dorch fel 'breichled o liw, pwysau a theimlad ag aur; mae mewn pedair rhan wedi'u cysylltu gyda'i gilydd gan ben ci a'i ddannedd am allan' (Itin.Kamb., I.2). Cuddiodd Rhys ap Gruffudd, neu'r 'Arglwydd Rhys' y dorch er mwyn ei gadw'n ofalus yn Ninefwr (Itin. Kamb., II.2).

Cafodd ei ladd naill ai gan y Sacsoniaid neu gan fôrladron o Iwerddon ym Merthyr Gynog, Brycheiniog, yn y flwyddyn 492.

## Eglwysi
Dywedir fod Cynog wedi sefydlu eglwysi yn Llangynog ym Mhowys, Defynnog, Ystrad Gynlais, Penderyn a Merthyr Cynog. Fe'i cysylltir hefyd â Llangynog (Sir Fynwy) (*Llangunnock* yn Saesneg; i'r de o Llanfihangel Tor-y-mynydd) a Llangunnock (Llangynog) yn Sir Henffordd.

Nodir ei enw yn y rhestr Gernyweg o blant Brychan, a cheir 'Boconnoc' ('Bod-conoke' yn 1382) (II.269) dair milltir i'r gogledd-ddwyrain o Lostwydhyel (Saesneg: Lostwithiel). Ceisiodd rhai ei gysylltu gyda Mochonóc, yn y rhestr Wyddelig, ond mae hyn yn annhebygol.

{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q2488951 .
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
  	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,P131:Lleoliad,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Teithio
Mae'n debyg y bu ganddo gell meudwy. Ceir traddodiad iddo deithio i Gernyw gyda Sant Cadog.

Cyfeiria Gerallt Gymro at freichled a roddwyd i Gynog gan Frychan ac a addolwyd fel crair ar ddiwedd y 12g.

## Iolo Morganwg
Priodolodd Iolo Morganwg nifer o wirebau (dywediadau doeth) i Gynog a gyhoeddwyd yn y *Myvyrian Archaiology of Wales*, ond gwyddys erbyn hyn eu bod yn ffrwyth dychymyg Iolo ei hun.

## Gweler hefyd
*Rhestr o seintiau Cymru
*Cynog Dafis

## Cyfeiriadau
*T. D. Breverton, *The Book of Welsh Saints* (Cyhoeddiadau Glyn Dŵr, 2000)

Categori:Creiriau sanctaidd Cristnogol
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 492
Categori:Pobl o Frycheiniog
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Brycheiniog
Mochdre, Powys

:''Am y pentref o'r un enw yng Nghonwy, gweler Mochdre, Conwy.''

Pentref bychan a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Mochdre**. Saif  i'r de-orllewin o'r Drenewydd.

Cysegrwyd yr eglwys i'r Holl Saint. Mae'r to yn dyddio o ddechrau'r 16g, ond ail-adeiladwyd y gweddill yn 1867. Efallai fod cyfeiriad at Fochdre ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi, chwedl *Math fab Mathonwy*, lle mae Gwydion wedi dwyn moch Pryderi yn aros dros nos rhwng Ceri ac Arwystli.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 482.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r Cylch 1977

250px|bawd|Meini'r Orsedd, Parc Acton, Wrecsam

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam a'r Cylch 1977'''  yn Wrecsam, Clwyd (Bwrdeistref Sirol Wrecsam bellach).

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Wrecsam

Wrecsam 1977
1977
Categori:Hanes Wrecsam
Categori:1977 yng Nghymru
Nant Brân

Afon yn ne Powys yw **Nant Brân**. Gorwedda i'r gogledd-orllewin o Aberhonddu, Brycheiniog. Ei hyd yw tua 9 milltir.

Mae'r afon yn tarddu ym Mynydd Epynt ger Twyn Rhyd-car (454 m). Llifa ar gwrs deheuol i lawr trwy gwm coediog, gan lifo heibio i bentrefi bychain Blaendyryn a Llanfihangel Nant Brân, i aberu yn Afon Wysg ger pentref Aberbrân, ychydig o filltiroedd i'r gorllewin o Aberhonddu.

Categori:Afonydd Cymru
Categori:Afonydd Powys
Capel-y-ffin

Pentref yng nghymuned Llanigon, Powys, Cymru, yw **Capel-y-ffin**. Saif bron ar y ffin â Lloegr, rhyw 8 milltir i'r de o'r Gelli Gandryll ac i'r gogledd o bentref a phriordy Llanddewi Nant Hodni. Saif ar lan Afon Honddu ym mhen draw cwm anghysbell Dyffryn Ewias, ar ymyl ddwyreiniol y Mynydd Du a Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

bawd|dim|Eglwys y Santes Fair, Capel-y-ffin. Llun gan Dara Jasumani.

Yng Nghapel-y-ffin y sefydlodd Joseph Lyne ("Y Tad Ignatius") fynachlog Fenedictaidd Anglicanaidd yn 1869. Yn ddiweddarach, daeth y fynachlog yn eiddo i Eric Gill. Roedd hostel ieuenctid adnabyddus yma, ond mae hon wedi cau bellach.

Categori:Llanigon
Categori:Pentrefi Powys
Blaendyryn

Pentrefan  yng nghymuned Trallong, Powys, Cymru, yw **Blaendyryn**.
Saif yn ardal Brycheiniog yn ne'r sir, wrth odrau deheuol Mynydd Epynt, tua  7 milltir i'r gogledd-orllewin o Aberhonddu, ar ben y lôn sy'n arwain i fyny o'r A40 trwy gwm Nant Brân. Y pentref agosaf yw Llanfihangel Nant Brân, tua milltir i'r de. I'r gogledd o Flaendyryn mae ardal waharddedig ymarfer tanio y MOD yn dechrau.

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Trallong
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Afon Ysgir

bawd|Afon Ysgir ym Mhont-faen
Afon fynyddig yn ardal Brycheiniog, de Powys, yw **Afon Ysgir** (llurguniad Saesneg: *Yscir*). Mae'n un o ledneintiau Afon Wysg. Ei hyd yw tua 12 milltir.

Gorwedd prif darddle'r afon yn uchel ar Fynydd Epynt ger copa Drum-ddu (474 m), i'r de o bentrefi Maesmynys a Llangamarch. Am y rhan gyntaf o'i chwrs ei henw yw **Afon Ysgir Fawr**. Llifa i gyfeiriad y de gan ymuno ag **Afon Ysgir Fechan** ar ôl mynd heibio i bentref Merthyr Cynog. Wedi i'r ddwy afon ymuno ger pentref Pont-faen, llifa'r Ysgir i lawr i'w chymer yn Afon Wysg ger pentref Aberysgir, tua 2 filltir i'r gorllewin o Aberhonddu.

Mae'r afon yn rhoi ei enw i gymuned Ysgir.

Ysgir
Ysgir
Categori:Ysgir
Howard Keel

Canwr ac actor oedd **Harold Clifford Keel**, neu **Howard Keel** (13 Ebrill 1919 – 7 Tachwedd 2004).

## Ffilmiau 
* *Annie Get Your Gun* (1950)
* *Show Boat* (1951)
* *Calamity Jane* (1953)
* *Kiss Me, Kate* (1953)
* *Seven Brides for Seven Brothers* (1954)
* *Deep in My Heart* (1954)
* *Kismet* (1955)
* *The Day of the Triffids* (1962)
* *Waco* (1966)
* ''That's Entertainment! III'' (1994)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2004
Pont-faen

:*Erthygl am y pentref ym Mrycheiniog yw hon. Am y dref ym Morgannwg, gweler Y Bont-faen*.

Pentref bychan yng nghymuned Ysgir, Powys, Cymru, yw **Pont-faen**. Saif ar lan Afon Ysgir Fawr tua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o dref Aberhonddu.

Enwir y pentref ar ôl yr hen bont ar Afon Ysgir Fawr. Fymryn yn nes i lawr mae'r Ysgir Fawr yn ymuno â'r Ysgir Fechan i ffurfio Afon Ysgir, un o ledneintiau Afon Wysg.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Afon Ysgir ym Mhont-faen

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Ysgir
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanigon

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llanigon**. Saif bron ar y ffin â Lloegr, i'r de o'r Gelli Gandryll.

Ceir nifer o feddrodau o'r cyfnod Neolithig yma. Mae i'r ardal le pwysig yn hanes Anghydffurfiaeth yng Nghymru; dechreuodd Henry Maurice bregethu yma yn 1672, a sefydlwyd capel anghydffririol mewn hen ysgubor ym Mhen-yr-wrlodd yn 1707. Sefydlwyd ysgol yn Llwyn-llwyd gan David Price, a bu Howel Harris a William Williams, Pantycelyn yn astudio yno.

Yng Nghapel-y-ffin sefydlodd Joseph Lyne ("Y Tad Ignatius") fynachlog Fenedictaidd Anglicanaidd yn 1869. Yn ddiweddarach, daeth y fynachlog yn eiddo i Eric Gill.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 525.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Croes Pedlar yr Alban

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Nantmel

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Nantmel**. Saif y pentref ar briffordd yr A44 ychydig i'r de-ddwyrain o dref Rhaeadr Gwy. Heblaw pentref Nantmel ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentref Nant Glas.

Roedd James Watt, dyfeisydd y peiriant ager, yn byw yn Noldowlod gerllaw, ac mae ei ddisgynyddion yno o hyd. Hefyd yn y gymuned yma mae fferm Gigryn, lle mae bwydo'r Barcud coch yn atyniad adnabyddus.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 686.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Buddy Holly

Canwr a cherddor o'r Unol Daleithiau oedd **Charles Hardin Holley** neu **Buddy Holly** (7 Medi 1936 - 3 Chwefror 1959). Priododd Maria Elena Santiago yn 1958.

Bu farw mewn trychineb awyr, gyda'i ffrindiau Ritchie Valens a J. P. "The Big Bopper" Richardson.

## Discograffi 
*"That'll Be The Day" (1956)
*"Peggy Sue" (1957)
*"Oh Boy"/"Not Fade Away" (1957)
*"Peggy Sue Got Married"/"Crying, Waiting, Hoping" (1959)

Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau awyrennau
Cinderella (ffilm 1950)

Ffilm Disney yw ***Cinderella*** (1950) sy'n seiledig ar y chwedl gan Charles Perrault. Cafodd y ffilm ddilyniant, *Cinderella II: Dreams Come True*, a *Cinderella III: A Twist in Time*, a gafodd ei rhyddhau'n syth ar fformat fideo ym mis 2002 a 2007. Ilene Woods chwaraeodd llais y brif ran. 

## Cymeriadau 
* **Cinderella** - Ilene Woods
* **Lady Tremaine, ei llysfam** - Eleanor Audley
* **Drizella, llyschwaer** - Rhoda Williams
* **Y Tywysog** - Mike Douglas (yn canu), William Phipps (yn siarad)
* '''Mam Fedydd o'r Tylwyth Teg** - Verna Felton
* **Lucifer, y gath** - June Foray
* **Jaq, y llygoden/ Gus, y llygoden** - Jim MacDonald
* **Y Brenin/ Y Dug''' - Luis Van Rooten

## Arlunyddwyr 
* Eric Larson (Cinderella)
* Marc Davis (Cinderella)
* Frank Thomas (Lady Tremaine)
* Ollie Johnston (Y Llyschwiorydd)
* Milt Kahl (Mam Fedydd o'r Tylwyth Teg, Y Brenin, Y Dug a'r Tywysog)
* Ward Kimball (Y Llygod, Lucifer, Bruno)
* Wolfgang Reitherman (Y llygod, yn cael yr allwed)

## Caneuon 
* "Cinderella"
* "A Dream is a Wish your Heart Makes"
* "Oh, Sing Sweet Nightingale"
* "The Work Song"
* "Bibbidi-Bobbidi-Boo"
* "So this is Love"

## Cyfeiriadau
## Gweler Hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1950
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
The Jungle Book (ffilm 1967)

Ffilm Disney yw ***The Jungle Book*** (Cyfieithiad swyddogol Cymraeg:"*Llyfr Y Jyngl*") (1967). Mae'r ffilm yn seiledig ar y llyfr gan Rudyard Kipling. Cafodd y ffilm ddilynol, *The Jungle Book 2*, ei rhyddhau yn 2003. Credir iddo ddenu oddeutu $205,843,612 yn y swyddfa docynnau.

## Cymeriadau 
* **Mowgli, y bachgen** (Bruce Reitherman)
* **Baloo, yr arth** (Phil Harris)
* **Bagheera, y panther du** (Sebastian Cabot)
* **Shere Khan, y teigr bengal** (George Sanders)
* **Kaa, y neidr** (Sterling Holloway)
* **Brenin Louie, yr epa** (Louis Prima)
* **Hathi, yr eliffant** (J. Pat O'Malley)
* **Junior, yr eliffant** (Clint Howard)
* **Winifred, yr eliffant** (Verna Felton)
* **Y Ferch** (Darleen Carr)
* **Rama, y blaidd** (Ben Wright)

## Caneuon 
* "Colonel Hathi's March"
* "The Bare Necessities"
* "I Wanna Be Like You"
* "Trust in Me"
* "That's What Friends Are For"
* "My Own Home"

## Gweler Hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1967
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Peter Pan (ffilm 1953)

Ffilm Disney yw ***Peter Pan*** (1953). Mae'r ffilm yn seiledig ar y llyfr gan J. M. Barrie. Cafodd y ffilm ddilynol, *Return to Never Land*, ei rhyddhau yn 2002.

## Plot
Yn Llundain, tua 1900, mae ymddygiad eu bechgyn, John a Michael, yn amharu ar baratoadau George a Mary Darling i fynychu parti. Mae'r hogiau yn ail- adrodd storïau am Peter Pan a'r môr-ladron, clywsant gan eu chwaer hŷn, Wendy. Mae George wedi cael llond bol o'r straeon gan ei fod yn credu eu bod wedi gwneud ei blant yn fwy hygoelus. Mae'n datgan bod Wendy wedi mynd yn rhy hen i barhau i aros yn y feithrinfa gyda'r bechgyn. Y noson honno, mae Peter Pan yn ymweld â'r feithrinfa, ac yn dysgu'r plant sut i hedfan gyda chymorth ei ffrind, y tylwythyn teg Tinker Bell, ac yn mynd a nhw gydag ef i ynys Never Land.

Mae llong môr-ladron wedi'i angori oddi ar Never Land, o dan  feistrolaeth y Capten Hook gyda'i gynghreiriad, Mr Smee. Mae Hook yn cynllwynio i gael dial ar Peter Pan am dorri ei law i ffwrdd. Ond maent hefyd yn ysgwyd mewn ofn oherwydd bresenoldeb crocodeil wnaeth bwyta llaw Hook, wedi ei dorri. Cafodd y crocodeil blas ar y llaw ac mae'n awyddus i fwyta rhagor o gig o'r un ffynhonnell. Mae ymosodiad Peter a phlant y teulu Darling yn ymyrryd ar aflonyddwch y criw. Mae Tinker Bell, sy'n eiddigeddus o sylw mae Peter Pan yn roi i Wendy, yn perswadio criw o fechgyn sy'n byw yn Never Land, y Bechgyn Coll, bod Peter wedi eu gorchymyn i saethu "yr aderyn Wendy" o'r awyr. Mae Peter yn cael gwybod am frad Tinker Bell ac yn ei halltudio o'r cwmni. Mae John a Michael yn ymadael gyda'r Bechgyn Coll i chwilio am Indiaid cochion yr ynys. Mae'r Indiaid yn eu dal, gan gredu mai nhw yw'r rhai sy'n gyfrifol am herwgipio Tiger Lily, merch pennaeth y llwyth.
**You Can Fly!* - Geiriau gan Sammy Cahn. Cerddoriaeth gan Sammy Fain. Llefaru Bobby Driscoll, Kathryn Beaumont, Paul Collins, & Tommy Luske. Lleisiau cefndirol The Jud Conlon Chorus, & The Mellomen.
*''A Pirate's Life* - Geiriau gan Ed Penner. Cerddoriaeth gan Oliver Wallace. Lleisiau cefndirol The Mellomen.
**Following the Leader* - Geiriau gan Winston Hibler & Ted Sears. Lleisiau Bobby Driscoll, Paul Collins, Tommy Luske, & chast y Bechgyn coll
**What Made the Red Man Red?* - Geiriau gan Sammy Cahn. Cerddoriaeth gan Sammy Fain. Prif lais C&y C&ido. Lleisiau cefndirol The Mellomen.
**Your Mother & Mine* - Geiriau gan Sammy Cahn. Cerddoriaeth gan Sammy Fain. Prif lais Kathryn Beaumont.
**The Elegant Captain Hook* - Geiriau gan Sammy Cahn. Cerddoriaeth gan Sammy Fain. Prif lais Hans Conried & Bill Thompson. Lleisiau cefndirol The Mellomen.
**You Can Fly!* (reprise) - Geiriau gan Sammy Cahn. Cerddoriaeth gan Sammy Fain. Lleisiau cefndirol The Jud Conlon Chorus & The Mellomen.
**Never Smile at a Crocodile'' - Geiriau gan Jack Lawrence. Cerddoriaeth gan Frank Churchill. (Cafodd y geiriau eu torri o drac sain y ffilm, ond cawsant eu cynnwys ar CD 1997 Walt Disney Records)

## Gweler hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1953
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
The Little Mermaid (ffilm 1989)

Ffilm Disney yw ***The Little Mermaid*** ("*Y Fôr-forwyn Fach*") (1989). Mae hi'n seiledig ar y chwedl "Y Forforwyn Fach" gan Hans Christian Andersen. Cafodd y ffilm ddilyniant, *The Little Mermaid II: Return to the Sea*, a ''The Little Mermaid: Ariel's Beginning'' a gafodd ei rhyddhau'n syth ar fformat fideo ym mis Chwefror 2001.

[chwith|bawd|150px|Ariel a Flounder mewn *Disney Store* yn [Toronto]]

## Cymeriadau 
***Ariel** - Jodi Benson
***Eric** - Christopher Daniel Barnes
***Ursula**- Pat Carroll
***Sebastian**- Samuel E. Wright
***Flounder**- Jason Marin
***Scuttle**- Buddy Hackett
***Triton**- Kenneth Mars
***Grimsby**- Ben Wright
***Carlotta**- Edie McClurg
***Louis** - René Auberjonois
***Flotsam & Jetsam** - Paddi Edwards

## Caneuon 
*"Fathoms Below"
*"Daughters of Triton"
*"Part of Your World"
*"Under the Sea"
*"Poor Unfortunate Souls"
*"Les Poissons"
*"Kiss the Girl"

## Gweler Hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
The Aristocats

Ffilm animeiddiedig gan Disney yw ***The Aristocats*** (Cyfieithiad swyddogol Cymraeg:"*Y Cathod Crach*") (1970). Mae'n serennu Eva Gabor a Phil Harris, gyda Roddy Maude-Roxby fel Edgar y bwtler, sef dihiryn y stori. Dyma oedd yr ugeinfed ffilm animeiddiedig yng nghyfres Clasuron Animeiddiedig Walt Disney. Mae'r ffilm yn seiliedig ar stori gan Tom McGowan a Tom Rowe, ac mae'n adrodd hanes teulu o gathod pendefig, a sut y mae cath gyffredin yn eu cynorthwyo ar ôl i'r bwtler eu herwgipio er mwyn cael gafael ar gyfoeth eu perchennog, sy'n bwriadu gadael popeth i'w chathod. Yn wreiddiol, rhyddhawyd y ffilm mewn sinemau gan Buena Vista Distribution ar 11 Rhagfyr, 1970.  Mae teitl y ffilm yn chwarae ar y gair *aristocrats*.

Mae'r ffilm yn nodedig am mai dyma oedd y ffilm olaf i Walt Disney ei hun ei chymeradwyo, oherwydd bu farw ef ar ddiwedd 1966, cyn i'r ffilm gael ei rhyddhau. Derbyniodd adolygiadau caboladwy a bu'n llwyddiant masnachol. 

## Cymeriadau 
* **Duchess** - Eva Gabor
* '''Thomas O'Malley** - Phil Harris
* **Marie** - Liz English
* **Berlioz** - Dean Clark
* **Toulouse** - Gary Dubin
* **Edgar, y bwtler** - Roddy Maude-Roxby
* **Roquefort, y llygoden** - Sterling Holloway
* **Scat Cat** - Scatman Crothers
* **Madame Adelaide Bonfamille** - Hermione Baddeley
* **Napoleon, y gwaedgi** - Pat Buttram
* **Lafayette, y ci** - George Lindsey
* **Frou Frou, y ceffyl** - Nancy Kulp
* **Georges Hautecourt, y cyfreithiwr** - Charles Lane
* **Amelia Gabble, gŵydd o Loegr** - Monica Evans
* **Abigail Gabble, gŵydd o Loegr - Carole Shelley
* **Yncl Waldo** - Bill Thompson
* **Shun Gon, cath o Tsieina** - Paul Winchell
* **Hit Cat, cath o Loegr** - Lord Tim Hudson
* '''Peppo, cath o'r Eidal** - Vito Scotti
* **Billy Brass, cath o Rwsia''' - Thurl Ravenscroft

## Caneuon 
* "The Aristocats" (Les Aristochats, yn Ffrangeg) - Maurice Chevalier
* "Scales and Arpeggios" - Liz English, Gary Dubin, Dean Clark, Robie Lester
* "Thomas O'Malley Cat" - Phil Harris
* "Ev'rybody Wants to Be A Cat" - Scatman Crothers, Phil Harris, Thurl Ravenscroft, Vito Scotti, Paul Winchell

## Gweler hefyd 
*Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1970
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975** ger Cricieth, Gwynedd.

Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517649).jpg|Bardd y Goron
Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517630).jpg|Bardd y Gadair

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

Bro Dwyfor 1975
Bro Dwyfor
1975
Categori:Cricieth
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:1975 yng Nghymru
Annie Get Your Gun (ffilm)

Ffilm gerdd am bwydyd a gyrfa Annie Oakley gan y cyfarwyddwyr Busby Berkeley, George Sidney a Charles Walters yw ***Annie Get Your Gun*** a gyhoeddwyd yn 1950. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Mae'r ffilm yn seiliedig ar y sioe gerdd *Annie Get Your Gun*. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Dorothy Fields a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Irving Berlin.
Mae'n 107 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Charles Rosher oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan James E. Newcom sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1950. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *All About Eve* sy’n ffilm gomedi Americanaidd gan y cyfarwyddwr ffilm Joseph L. Mankiewicz. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 

## Actorion 
*Betty Hutton- Annie Oakley
*Howard Keel - Frank Butler
*Clinton Sundberg - Foster Wilson
*J. Carrol Naish - Sitting Bull
*Louis Calhern - Buffalo Bill
*Keenan Wynn - Charlie Davenport
*Benay Venuta - Dolly Tate
*Edward Arnold - Pawnee Bill

## Caneuon 
*"Colonel Buffalo Bill"
*"Doin' What Comes Natur'lly"
*"The Girl That I Marry"
*"You Can't Get a Man With a Gun"
*"There's No Business Like Show Business"
*"They Say It's Wonderful"
*"Moonshine Lullaby"
*"Show Business Reprise"
*"My Defenses Are Down"
*"I'm An Indian, Too"
*"I Got Lost In His Arms"
*"I Got the Sun in the Morning"
*"An Old Fashioned Wedding"
*"Anything You Can Do"

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Busby Berkeley ar 29 Tachwedd 1895 yn Los Angeles a bu farw yn Palm Springs ar 22 Gorffennaf 2007. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1901 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Busby Berkeley nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q503258.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau cerdd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau bywgraffyddol o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1950
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Metro-Goldwyn-Mayer
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan James E. Newcom
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r Cylch 1971

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r Cylch 1971''' ym Mangor, Sir Gaernarfon (Gwynedd bellach). Defnyddiwyd y Babell Wyddonol am y tro cyntaf, gan aelodau o gymdeithasau gwyddonol Caerdydd ac Aberystwyth. Yn yr Eisteddfod hon y sefydlwyd y Gymdeithas Wyddonol Genedlaethol.

Bangor National Eisteddfod, 1971 (1543271).jpg|Dafydd Iwan yn cael ei dderbyn i'r orsedd
Bangor National Eisteddfod, 1971 (1543298).jpg|Bardd y Gadair
Bangor National Eisteddfod Chair, 1971 (1525336).jpg|Y gadair
Bangor National Eisteddfod, 1971 (1512397).jpg|Bardd y Goron
Bangor National Eisteddfod Crown, 1971 (1526644).jpg|Y Goron

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod ym Mangor

## Cyfeiriadau
1971
1971
Categori:1971 yng Nghymru
Llangatwg, Powys

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Llangatwg.*

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llangatwg** (Saesneg: *Llangattock''). Saif ar lan orllewinol Afon Wysg, gyferbyn a thref Crucywel ar y lan arall, a cheir Camlas Aberhonddu gerllaw.

Heblaw pentref Llangatwg, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Dardy a Ffawyddog. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,006.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Saif Gwarchodfa Natur Genedlaethol Craig y Cilau yn y gymuned.

bawd|dim|Llangatwg

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Garn Saethon

Bryn ar benrhyn Llŷn a goronir gan fryngaer yw **Garn Saethon** (). Ei uchder yw tua 200 medr.

## Bryngaer
Bryngaer fechan yw Garn Saethon, llawer llai na bryngaer Carn Fadryn tua milltir a hanner i'r gogledd-orllewin yr ochr draw i gwm afon Horon, un o ledneintiau afon Soch, sy'n gorwedd rhyngddynt. Mae'n gorwedd ar ben copa gogleddol y bryn ac yn dyddio o Oes yr Haearn.

Mae yn nhiriogaeth y Gangani, llwyth Celtaidd a drigai yn Llŷn yn Oes yr Haearn a chyfnod y Rhufeiniaid.

## Cyfeiriadau
Categori:Bryngaerau Gwynedd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Llŷn
Afon Soch

Afon ar benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru, yw **Afon Soch**. Ei hyd yw tua 10 milltir.

Gorwedd tarddle'r afon i'r dwyrain o gymuned Cefnamlwch rhwng Mynydd Cefnamwlch a Carn Fadryn. Llifa i gyfeiriad y de a thrwy bentref Sarn Mellteyrn lle mae'r B4413 yn ei chroesi ar bont. Yna mae hi'n troi i gyfeiriad y de-ddwyrain a heibio i'r de o bentref Botwnnog. Tua chwarter milltir ar ôl Llandegwning, daw ffrwd Afon Horon i mewn iddi o'r gogledd o'i tharddle rhwng Garn Boduan a Garn Saethon.

Llifa'r afon yn ei blaen ar gwrs cyfochrog i fae Porth Neigwl. Ger Llanengan mae hi'n troi'n dynn i'r gogledd ac yna i'r dwyrain eto, i lifo i'r môr yn Abersoch. Yn y pentref hwnnw ceir dau harbwr ar ei glannau, un yng nghanol Abersoch a'r llall ar lan y môr.

Soch
Soch
Categori:Llŷn
John Frost

Un o arweinwyr y Siartwyr oedd **John Frost** (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877).

Ganed ef yng Nghasnewydd-ar-Wysg, lle roedd ei dad, hefyd yn John Frost, yn cadw tafarn y 
Royal Oak. Bu'n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i Gasnewydd i agor ei fusnes ei hun. Priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant.

Etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle oherwydd ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr. Roedd y Siartwyr yn brwydro am hawliau sylfaenol megis yr hawl i bob dyn dros 21 oed gael bwrw ei bleidlais, yr hawl i  bleidlais gudd ac am gyflog i aelodau seneddol.

## Yr orymdaith i Gasnewydd
Ar 4 Mawrth 1839, arweiniodd Frost, Zephaniah Williams a William Jones orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yn y Westgate Hotel. Daeth dilynwyr Frost o'r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-Pŵl. Roedd llawer o golofnau'r sefydliad yn y gwesty ynghyd â 60 o filwyr arfog. Taniwyd at y 'mob' gan filwyr Lloegr y tu allan i westy'r Westgate am tua 25 munud o gythrwfwl, a bu farw 22 o bobl ac anafwyd dros hanner cant.

## Dedfrydu
Rhoddwyd Frost, William Jones a Zephaniah Williams ar eu prawf, eu cael yn euog a'u dedfrydu i gael eu crogi a'u chwarteru. Wedi protest gyhoeddus, newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth; aed â Frost i Van Diemen's Land (Tasmania heddiw). Rhoddwyd pardwn iddo yn 1854, ar yr amod nad oedd yn dychwelyd i Brydain, a bu'n teithio o amgylch yr Unol Daleithiau yn darlithio. Yn 1856 dychwelodd i Wledydd Prydain a bu farw ym Mryste yn 1877 yn 93 oed.

I Tasmania hefyd yr anfonwyd Zephaniah lle bu farw yn 1874 yn ŵr cyfoethog iawn. Mab iddo oedd y telynor Pencerdd y De.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwrthryfelwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Siartwyr
Categori:Pobl o Gasnewydd
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Ceri

Gall yr enw **Ceri** gyfeirio at sawl peth:

## Llefydd 
* Ceri, cwmwd yn rhanbarth Rhwng Gwy a Hafren yn y Canol Oesoedd
* Ceri, pentref a chymuned ym Mhowys heddiw
* Ceri, tref yn yr Eidal

## Pobl 
* Ceri Cunnington, actor Cymreig
* Ceri Mitchell, cerddor Cymreig, aelod o'r Threatmantics
* Ceri Phillips (ganwyd 1987), actor a digrifwr Cymreig
* Ceri Richards (1903–1971), peintiwr Cymreig
* Ceri Wyn Jones (ganwyd 1967), bardd Cymreig
* Siôn Ceri (bl. diwedd y 15g – 1540au), bardd Cymreig

## Eraill 
* Dafad Bryniau Ceri, brîd o ddefaid
----
Porth Neigwl

Bae eang ar arfordir penrhyn Llŷn, Gwynedd, yw **Porth Neigwl**.
## Disgrifiad
bawd|chwith|Machlud haul o'r traeth.Mae'n fae agored, eang, sy'n gorwedd rhwng pentiroedd Mynydd Rhiw i'r gorllewin a Mynydd Cilan i'r dwyrain. Mae'r pentiroedd hyn yn greigiog gyda chlogwynni yn disgyn i'r môr. Felly mae Porth Neigwl fel ceg llydan agored yn nhirwedd de Llŷn: dyma, a'r ffaith ei fod mor beryglus i forwyr ar dywydd mawr oherwydd y tonnau mawr a diffyg cysgod, sy'n cyfrif ar yr enw Saesneg ar y bae.

Ceir traeth hir, unionsyth bron, sy'n ymestyn am tua pedair milltir rhwng y ddau benrhyn. Tu ôl i'r traeth ceir tywynni gwelltog sy'n ffurfio morfa nodedig. Llifa afon Soch ar gwrs cyfochrog i'r traeth gan dod o fewn hanner milltir iddo ger Llanengan, yr unig bentref o fewn cyrraedd iddo.

Ceir maes pebylla a charafanio yn Nhai Morfa, ger Llanengan. Oherwydd y tonnau mawr a geir yno mae'n gyrchfan poblogaidd ar gyfer hwylfordio.

## Cadwraeth
Mae Porth Ceiriad, Porth Neigwl ac Ynysoedd Tudwal yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

## Oriel luniau

A view of Porth Neigwl from Y Rhiw NLW3362756.jpg|Porth Neigwl tua 1885.
Porth NeigwlLB02.JPG
PorthNeigwl01LB.jpg
Porth Neigwl 703387.jpg|Porth Neigwl o Fynydd Rhiw
Porth NeigwlLB12.JPG|Ynys Enlli o draeth Porth Neigwl
PorthNeigwl03LB.jpg|Machlud haul o'r traeth

Categori:Arfordir Gwynedd
Categori:Baeau Cymru
Categori:Botwnnog
Categori:Llŷn
Categori:Traethau Cymru
Ceri (cymuned)

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Ceri** (Saesneg: *Kerry*). Enw gwreiddiol y pentref oedd **Llanfihangel yng Ngheri**. Saif i'r de-ddwyrain o'r Drenewydd ar y briffordd A489, a gerllaw Afon Miwl. Arferai fod yn arglwyddiaeth Maelienydd. Daw'r enw o'r gair 'câr' yn golygu "perthnasau". Defnyddia'r bardd Guto'r Glyn (c.1435 – c.1493) yr enw yn ei farddoniaeth.

250px|bawd|dim|Tai traddodiadol yng Ngheri

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Gerllaw pentref Ceri mae gweddillion castell mwnt a beili, a adeiladwyd tua 1130 ac a oedd yn brif ganolfan cwmwd Ceri. Roedd ffiniau'r cwmwd yn cyfateb yn fras i ffiniau'r gymuned heddiw. Ail-adeiladwyd yr eglwys, sydd wedi ei chysegru i sant Mihangel, yn 1176. Ceri oedd pen draw Rheilffordd Ceri, oedd yn rhedeg o Aber-miwl. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,922.

Mae'r brîd o ddefaid, Defaid Bryniau Ceri, yn tarddu o'r ardal.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

bawd|dim|250px|Ffotograff c. 1910
bawd|dim|250px|Ffotograff c. 1910

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Ceri (cwmwd)

Cwmwd oedd yn rhan o Rhwng Gwy a Hafren oedd **Ceri**. Canolfan weinyddol y cwmwd oedd Llanfihangel yng Ngheri, pentref Ceri ym Mhowys yn awr. Gerllaw pentref Ceri mae gweddillion castell mwnt a beili, a adeiladwyd tua 1130 ac a oedd yn brif ganolfan y cwmwd. Mae ffiniau cymuned Ceri yn cyfateb yn fras i ffiniau'r cwmwd. Ceir cyfeiriad at Ceri ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogion, chwedl *Math fab Mathonwy*, lle mae Gwydion wedi dwyn moch Pryderi yn aros dros nos rhwng Ceri ac Arwystli.

200px|bawd|dim|Map braslun o gantrefi Powys

Yn 1228 bu ymladd yma rhwng Llywelyn Fawr a Hubert de Burgh, oedd yn un o farwniaid mwyaf nerthol Lloegr ym Mrwydr Ceri. Roedd Hubert wedi derbyn Arglwyddiaeth Trefaldwyn ac wedi dechrau meddiannu rhai o diroedd Llywelyn yng Ngheri. Daeth y brenin a byddin i gynorthwyo Hubert, a ddechreuodd adeiladu castell o fewn cwmwd Ceri. Llwyddodd Llywelyn i orfodi'r fyddin Seisnig i encilio, a chytunodd y brenin i ddinistrio'r castell yn gyfnewid am daliad o £2,000 gan Llywelyn. Cododd Llywelyn yr arian trwy ofyn am yr un swm fel pris rhyddid Gwilym Brewys, oedd wedi ei gymeryd yn garcharor yn yr ymladd.

Bu Ceri yn allweddol yn ymgyrch Llywelyn ap Gruffudd i sefydlu ei awdurdod yng nghyffiniau'r Mers.

Yn 1279, rhoddodd Edward I o Loegr y cwmwd, gyda chwmwd Cedewain, i Roger Mortimer, ac arosodd yn nwylo'r Mortimeriaid ar ôl hynny fel un o arglwyddiaethau'r Mers hyd y Deddfau Uno.

Cysylltir y bardd Siôn Ceri (bl. diwedd y 15g - tua'r 1540au) â'r cwmwd. Roedd yn ddisgybl barddol i Dudur Aled.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru

Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Mynydd Rhiw

Mynydd isel neu fryn yn ne-orllewin Llŷn, Gwynedd, yw **Mynydd Rhiw** (). Gorwedd ei gopa 305 medr i fyny.; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 64 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Gorwedd Mynydd Rhiw ar arfordir de-orllewin penrhyn Llŷn, tua hanner ffordd rhwng Aberdaron ac Abersoch. Wrth droed y mynydd i'r de ceir pentref Rhiw gyda phlasdy enwog Plas-yn-Rhiw gerllaw. Disgyn llethrau'r mynydd yn bur serth i'r môr ym mhen gorllewinol Porth Neigwl, a cheir golygfeydd da dros y bae hwnnw o'r llethrau uchaf.

Ceir mast radar ar gopa Mynydd Rhiw, ond er hynny mae rhan helaeth y mynydd yn eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac yn dirlun arbennig o hardd.

Cyfeiria'r bardd R. S. Thomas at y mynydd yn ei lyfrau *Blwyddyn yn Llŷn* a *Neb*.

Ceir lwybrau i ben y mynydd o sawl pwynt, yn cynnwys pentref Rhiw.

## Y copa
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 304m (997tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

## Archaeoleg
Ceir amddiffynfa fach Castell Caeron, sy'n dyddio o Oes yr Haearn yn ôl pob tebyg, ar lethr ogledd-orllewinol Mynydd Rhiw.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map 

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Copaon Marilyn
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro 1972

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro 1972** ger Hwlffordd, Sir Benfro.

Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1588462).jpg|Bardd y Gadair
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1580227).jpg|Bardd y Goron ac enillydd y Fedal Ryddiaith
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1566655).jpg|Yr Orsedd 
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1566650).jpg|Yr Orsedd
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1566681).jpg|Yr Orsedd
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1580397).jpg|Y Maes
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1580398).jpg|Y Maes
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1514412).jpg|Y Pafiliwn
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1580399).jpg|Y Maes

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

Sir Benfro 1972
Sir Benfro 1972
1972
1972
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:1972 yng Nghymru
Bwlchtocyn

Pentref bychan yng nghymuned Llanengan, Gwynedd, Cymru, yw **Bwlchtocyn** (). Saif yn ne-orllewin penrhyn Llŷn tua milltir i'r de-ddwyrain o bentref Llanengan a thua milltir a hanner i'r de o Abersoch. I'r gorllewin ceir Mynydd Cilan ym mhen dwyreiniol Porth Neigwl. Fymryn i'r dwyrain o Fwlchtocyn ceir pentref bychan Marchros lle ceir Porth Tocyn. I'r de o'r pentref ceir bae Porth Ceiriad.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanengan
Categori:Llŷn
Categori:Pentrefi Gwynedd
Gwernyfed

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Gwernyfed**. Saif ar lan ddeheuol Afon Gwy, gyferbyn a'r Clas-ar-Wy, ac yn ymestyn i gyfeiriad Talgarth.

Yn dilyn concwest Teyrnas Brycheiniog gan y Normaniaid, daeth yr ardal o fewn is-arglwyddiaeth Y Clas ar Wy, yn gorwedd rhwng Y Gelli a Thalgarth. Rhoddwyd y daliad i Peter Gunter gan Bernard de Neufmarché.

Saif pentrefi Aberllynfi (*Three Cocks* yn Saesneg) a Felindre o fewn y gymuned. Mae plasdy Hen Wernyfed yn dyddio o'r 15g ond wedi ei ail-adeiladu yn y cyfnod Jacobeaidd; mae'n awr yn westy. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 995.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Tirweddau hanesyddol Gwernyfed gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Clwyd a Phowys

Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Caradog Jones

Mynyddwr o Gymru yw **Caradog "Crag" Jones** (ganed 1962).

## Bywgraffiad
[200px|bawd|Copa [Mynydd Everest]]
Cymro Cymraeg yw Caradog Jones, a aned ym mhentref Pontrhydfendigaid, ger Tregaron, Ceredigion. Mae'n frawd i'r cymdeithasegydd Shan Jamil Ashton. Yn blentyn, cafodd ei ysbrydoli gan anturiaethau yr arloeswyr cynnar ar Everest, a oedd yn adnabyddus iddo am eu bod wedi ymarfer ar gyfer dringo'r mynydd yn Eryri. O bryd i'w gilydd mae wedi ymddangos ar S4C a siarad ar Radio Cymru am ei anturiaethau ym myd dringo. Mae'n byw yn Lloegr bellach. Esgynodd i'r copa yng nghwmni Michael Knakkergaard-Jorgensen, y Daniad cyntaf i gyrraedd copa Everest, ac fe dreulion nhw hanner awr ar y copa.

Tori James oedd y Gymraes gyntaf i gyflwyno'r gamp, a hynny yn 2007.

Crag Jones oedd y cyntaf, neu un o'r cyntaf i ddringo :en:Hunza Peak ym mynyddoedd y Karakoram yn 1991. Yn fwy diweddar, ef oedd y cyntaf i ddringo sawl mynydd ar ynys De Georgia.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Erthygl ar wefan BBC Wales Dringo Everest
* Video ar BBC Wales Profiadau Jones ar Everest

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Mynyddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Ymchwil marchnata

Mae yna ddwy ffordd o **ymchwil marchnata** sef ymchwil maes ac ymchwil desg. Ymchwil maes yw lle mae busnes yn darganfod gwybodaeth ei hun e.e. dosbarthu holiadur. 
*Manteision:-
# Mae'r wybodaeth yn fanwl
# Mae'r wybodaeth yn gyfredol ac yn gywir.
*Anfanteision:-
# Gall fod yn broses hir
# Gall fod yn broses ddrud
# Mae'n anodd cael pobl i ateb eich cwestiynau

Ymchwil desg yw lle rydych yn defnyddio gwybodaeth rhywun arall. Gall fod yn fewnol neu allanol. e.e. defnyddio'r we neu ystadegau cyhoeddus.
*Manteision:-
# Mae'n rhatach
# Mae'n cymryd llai o amser.
# Gallech gasglu llawer o ddata yn hawdd.
*Anfanteision:-
# Nid ydy'r wybodaeth yn fanwl.
# Gall y wybodaeth fod yn hen
# Efallai nad yw'r wybodaeth yn gywir.


Categori:Marchnata
Marchnata