Rhestr Cymry enwog

Dyma restr o **Gymry enwog**; nid yw'n gyflawn, wrth gwrs, ac mae'n cael ei diweddaru'n rheolaidd. Mae rhai pobl yn dod o dan mwy nag un pennawd. Maen nhw wedi'u gosod yn nhrefn yr wyddor y cyfenw.

## Arweinwyr
### Brenhinoedd a thywysogion
:*Am restrau llawn o frenhinoedd a thywysogion gweler yr erthyglau ar deyrnasoedd Brycheiniog, Ceredigion, Deheubarth, Gwent, Gwynedd, Powys a Morgannwg.*

*Cadwallon ap Cadfan (m. 633), Brenin Gwynedd
*Cunedda Wledig (fl. 400-450), Brenin Gwynedd
*Dafydd ap Gruffudd (m. 1283), Tywysog Cymru
*Y Dywysoges Gwenllian (1282 - 1337), Merch Llywelyn Ein Llyw Olaf
*Gruffudd ap Cynan (c.1035–1137), Brenin Gwynedd
*Harri Tudur (1457–1509), y brenin Tuduraidd cyntaf
*Hywel Dda (887-950), Tywysog Deheubarth
*Idwal Iwrch ap Cadwaladr (c.650-720), Brenin Gwynedd
*Llywelyn Ein Llyw Olaf (c.1225–1282), Tywysog Cymru
*Llywelyn Fawr (1173–1240), Tywysog Cymru
*Madog ap Gruffudd (m. 1236), Tywysog Powys Fadog
*Maelgwn Gwynedd (c. 490 - 547), Brenin Gwynedd
*Owain Glyn Dŵr (1359–1416), Tywysog Cymru
*Owain Gwynedd (1100–1170), Brenin Gwynedd
*Rhodri Mawr (c. 820-878), Brenin Gwynedd a Deheubarth
*Yr Arglwydd Rhys (1132–1197), Tywysog Deheubarth
*Trahaearn ap Caradog (m. 1081), Brenin Gwynedd

### Arweinwyr crefyddol
:*Gweler hefyd Rhestr o seintiau Cymru.*

*Howell Harris (1714–1773), arweinydd y Diwygiad Methodistaidd
*Robert Arthur Hughes (1910–1996), meddyg cenhadol yn Shillong
*John Jones, Talysarn (1796–1857), pregethwr
*R. Tudur Jones (1921–1998) Hanesydd a diwynydd
*Dewi Sant (m. 601?), arweinydd crefyddol
*William Salesbury (c.1520–1584?) cyfieithydd Y Testament Newydd i'r Gymraeg
*William Morgan (1545–1604) cyfieithydd Y Beibl i'r Gymraeg
*Daniel Rowland (1713–1790), arweinydd y Diwygiad Methodistaidd
*Robin Williams (1923–2004), pregethwr, cyflwynydd teledu ac awdur
*Rowan Williams (g. 1950) (Archesgob Caergaint)

### Arweinwyr diwydiannol
*David Davies (Llandinam) (1818–1890), diwydiannwr
*Dr Emrys Evans (1924–2004), bancwr
*Syr Pryce Pryce-Jones (1834–1920), arloeswr busnes
*Robert Owen (1771–1858), perchennog ffatrioedd a chymwynaswr gweithwyr
*Charles Stewart Rolls (1877–1910), gwneuthurwr ceir ac awyrennau
*David Alfred Thomas (1856–1918) diwydiannwr a gwleidydd

### Barnwyr a gwleidyddion
*Aneurin Bevan (1897–1960), gwleidydd
*Dafydd Elis-Thomas (1946–2025), gwleidydd
*Gwynfor Evans (1912–2005), aelod seneddol cyntaf Plaid Cymru
*James Griffiths (1890–1975), gwleidydd ac Ysgrifennydd Cyntaf Cymru (1964–1966).
*Michael Heseltine (g. 1933), gwleidydd
*Geoffrey Howe (1926–2015), gwleidydd
*Geraint Howells (1925–2004), gwleidydd
*George Jeffreys (1648–1689), barnwr crogi
*Roy Jenkins (1977–1980), gwleidydd ac awdur
*Neil Kinnock (g. 1942), gwleidydd
*David Lloyd George (1863–1945), gwleidydd
*Rhodri Morgan (1939–2017), gwleidydd
*Dafydd Orwig (1928–1996), cenedlaethwr brwd
*Nic Parry (g. 1958), barnwr a sylwebydd radio.
*George Thomas (1909–1997), gwleidydd
*Dafydd Wigley (1943– ), gwleidydd
*William Williams (1634–1700), gwleidydd

### Arloeswyr, fforwyr a milwyr
*David Tannatt William Edgeworth (1858–1934), fforiwr a daearegydd
*George Everest (1790–1866), fforiwr
*Michael D. Jones (1822–1898) arloeswr
*T. E. Lawrence (Lawrence o Arabia) (1888–1935), milwr
*Syr Henry Morgan (tua 1635–1688), preifatîr
*Bartholomew Roberts (Barti Ddu), mor-leidr
*Henry Morton Stanley (*John Rowlands*) (1841–1904), fforiwr
*Simon Weston (g. 1961), arwr rhyfel

## Athrawon a gwyddonwyr
### Athronwyr
*David Adams (1845–1923) ganed yn Nhal-y-bont; athro a gweinidog; arloeswr y ddiwynyddiaeth ryddfrydol yng Nghymru.
*Lewis Edwards (1809–1887) sgwennodd *Athrawiaeth yr Iawn* (1860)
*Thomas Charles Edwards Prifathro a Chadair athroniaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a sefydlwyd yn 1872.
*D. Emrys Evans (1891–1966) ganed yng Nghlydach; Prifathro Coleg y Brifysgol, Bangor.
*Edward Herbert (1583–1648), awdur *De Veritate* (1623)
*Henry Jones (athronydd) (1852–1922), athro athroniaeth ym Mhrifysgol Bangor a aeth wedyn yn athro athroniaeth yn Glasgow.
*R. Tudur Jones, diwinydd ac athronydd Cristnogol Uniongred
*J. R. Jones–athronydd Cymreig
*Dewi Zephaniah Phillips (1934–2006), golygydd y cyfnodolyn *Philosophical Investigations*.
*Richard Price (1723–1791) syniadaeth newydd ar "gyfrifoldeb"; cefnogwr brwd o Chwyldro Ffrainc ac America.
*Rush Rhees darlithydd dylanwadol ym Mhrifysgol Abertawe
*Thomas Vaughan (c.1410–1483), athronydd
*Thomas Vaughan (1621–1666), athronydd
*David Williams (athronydd) (1738–1816), athronydd yr Oleuedigaeth

### Gwyddonwyr
*Emrys George Bowen (1900–1983), daearyddwr
*Capten Syr Samuel Brown RN (1774–1851), creu ceblau cadwynog ar gyfer llongau
*David Brunt (1886–1965), meteorolegydd
*Yr Athro Anthony Campbell (g. 1945, Bangor), biocemeg feddygol ym Mhrifysgol Caerdydd; signalau mewngellog a chemoleuedd a bio-oleuedd
*Donald Watts Davies (1924–2000), ffiseg, cyfrifiadureg 'packet switching'
*John Davies (peiriannydd) (1783 – 1855) o Lanbryn-mair
*Rhisiart Morgan Davies (1903–1958), gwyddonydd ac athro ffiseg
*John S. Davies (cemegydd) (m. 22 Ionawr 2016), ysgrifennydd Cymdeithas Peptid a Phrotein Ewrop
*Richard Owen Davies (1894–1962), gwyddonydd, ac athro cemegau amaethyddol
*John Dee (1527-?), alcemydd, mathemategydd, seryddwr
*Sam Edwards (g. 1 Chwefror 1928); ffiseg, Caergrawnt a Havard; yn wreiddiol o Abertawe
*Griffith Evans (1835–1935), bacteriolegydd
*Syr Chris Evans (g. 1957 Port Talbot), biotechnoleg, genynnau a micro-organeddau
*Dr Lyn Evans (ganed 1945), cyfarwyddwr y prosiect CERN yn Genefa
*Syr William Robert Grove (1811–1896), cemegydd a chyfreithiwr; y gell danwydd
*John Hanbury (1664–1734), dyfeisydd a ailddyluniodd melin tunplat a lacr Pont-y-pwl
*Yr Athro Karen Holford: peiriannydd a ffisegydd siartredig sydd wedi arwain ymchwil i gynllunio ceir e.e. Jaguar, Rover
*Donald Holroyde Hey (1904–1987), cemegydd
*Syr John Houghton (g.1931, Dyserth), awdurdod ar gynhesu byd-eang; cyfarwyddwr y Swyddfa Feteorelegol (1983 - 1991)
*David Edward Hughes (1831–1900), ffisegydd, creu'r microffon; byw yn Kentucky
*Edward David Hughes (1906–1963), gwyddonydd ac Athro cemeg yng Ngholeg Prifysgol Llundain
*Griffith Hughes (1707–1758), naturiaethwr
*R. Elwyn Hughes (1928–30 Tachwedd 2015), Biocemegydd yn arbenigo mewn fitamin C
*John Gwyn Jeffreys (1809–1885), beiolegydd, molwsgiaid
*Thomas James Jenkin (1885–1965), bridiwr planhigion ac Athro Botaneg
*Calvert Jones (1802–1877), ffotograffydd
*Ernest Jones (1879–1958), seico-analydd, cyfaill i Freud
*Dr Tom Parry Jones (1935-2013), dyfeisydd mesuryddion e.e. yr *Alcoholmedr*
*Syr Robert Armstrong-Jones (1917–1943), seicolegydd
*Steve Jones (ganed 1944), biolegydd, arbenigwr mewn genynnau
*Kenneth Glyn Jones (1915–1995), seryddwr
*Humphrey Owen Jones (1878–1912), ffisegydd, atomau
*Yr Athro Brian David Josephson (g. 1940, Caerdydd), ffisegydd a enillodd y Wobr Nobel yn 1973; ffenomenau ffiseg tymheredd isel e.e. tra-dargludyddion ac ynyswyr
*Syr Bernard Knight (g.1931, Bro Gŵyr), un o brif batholegwyr fforensig y byd
*Edward Lhuyd (1660–1709), botanegydd, daearegydd, ieithydd
*John Dilwyn Llywelyn (1810–1882), ffotograffydd cynnar
*Syr John Maddox (1925–1009), cemegydd a biolegydd; golygydd y cylchgrawn *Nature*
*Yr Arglwydd Walter Marshall (ganed 1932, Rhymni), ffisegwr a chyfarwyddwr y Sefydliad Ymchwil Ynni Atomig yn Harwell ac yna'n Gadeirydd y Bwrdd Cynhyrchu Trydan Canolig
*Syr Terry Matthews (g. 1943 Trecelyn), entrepreneur ym maes telegyfathrebu a sylfaenydd Mitel
*William H. Miller (1801–1880, Llanymddyfri), crisialegydd. Cymhwysodd fathemateg at yr astudiaeth o risialau a dyfeisio "Mynegeion Miller".
*Syr Morien Morgan (1912–1978), peiriannydd awyrennau
*Michael Moritz (g. 1955, Caerdydd), ariannu peiriannau chwilio Google a Yahoo!
*Yr Athro Tavi Murray (g. 1965, Mwmbwls), fforiwr pegynol ac awdurdod ar astudiaeth rhewlifoedd a newid yn yr hinsawdd
*Syr Hugh Myddleton (1560–1631), peiriannydd ac eurych; bibellu dŵr i Lundain
*Yr Athro Jean Olwen Thomas (g. 1942), biocemegydd
*Gwilym Owen (1880–1940), gwyddonydd ac athro anianeg ym Mhrifysgol Aberystwyth
*Syr Richard Owen (1804–1892) swolegydd
*Richard Parry-Jones (g. 1951), prif swyddog technegol cwmni Ford
*Yr Athro Gwendolen Rees FRS (1906–1994), swolegydd a'r arbenigwraig mwyaf blaenllaw ym maes mwydod parasytic.
*Isaac Roberts (1829–1904), seryddwr
*Richard Roberts (1789–1864), peiriannydd, dyfeisydd peiriannau nyddu a gwehyddu a gwneud locomotifau.
*Robert Alun Roberts (1894–1969), Athro Llysieueg Coleg y Brifysgol Bangor, a naturiaethwr
*Charles Stewart Rolls (1877–1910), gwneuthurwr ceir ac awyrenau
*Syr Reginald George Stapledon (1882–1960), gwyddonydd amaethyddol
*Howard Stringer (g. 1942, Caerdydd), Cadeirydd a phrif swyddog Cwmni Sony
*Yr Athro Joseph R. Tanner (g. 21 Ionawr 1950), gofodwr Cymreig-Americanaidd
*John Meurig Thomas (1932–2020), cemegydd, catalysis heterogenaidd.
*John Lloyd Williams (1854–1945), botanegydd ac Athro ym Mhrifysgolion Bangor ac Aberystwyth
*D. Matthew Williams (Ieuan Griffiths) (1900–1970), gwyddonydd, dramodydd ac arolygydd ysgolion
*Evan James Williams (1903–1945), ffisegydd, Pelydr-X a ffiseg gronynnol
*Ernest Thompson Willows (1886–1926), llongau awyr

#### Mathemategwyr 
* David Crighton (1942–2000),  theori tonnau ac acwsteg aer
*Griffith Davies (1788–1855), actiwari o Landwrog; cywiro cynlluniau Telford ar Bont y Borth
*Brian Hayward Bowditch (g. 1961), geometreg a thopoleg; athro ym Mhrifysgol Warwick
*Evan Tom Davies (1904–1973) 
*Clive W. J. Granger (g. 1934), enillydd gwobr Nobel; economegydd
*Gwilym Meirion Jenkins (1932–1982), mathemategydd
*Yr Athro Syr Vaughan Jones, mathemategydd, ei dad yn dod o Gwm Gwendraeth, Prifysgol Vanderbilt yn Nashville; un o fathemategwyr mwya'r byd yn 2015
*John Viriamu Jones (1856–1901), mathemategydd a ffisegydd, a phrifathro cyntaf Coleg y Brifysgol Caerdydd
*Thomas Jones (1756–1807) Coleg y Drindod, Caergrawnt
*William Jones (mathemategwr) (1675–1749), mathemategydd cyntaf i ddefnyddio'r symbol  (pi)
*John Trevor Lewis (1932 - 2004) o Abertawe; mesur cwantwm, anwedd Bose-Einstein a damcaniaeth gwyriadau mawr. 
*William Hallowes Miller (1801–1880, Llanymddyfri), crisialegydd. Cymhwysodd fathemateg at yr astudiaeth o risialau a dyfeisio "Mynegeion Miller"
*Crispin Nash-Williams (1932–2001), mathemateg arwahanol 
*Henry Owen (1716–1795) mathemategydd
*Richard Price (1723–1791), ystadegydd ac athronydd
*Robert Recorde (tua 1510–1558), mathemategydd a ddyfeisiodd y symbol (=)
*David Rees (1918–2013), Adran Ymchwil Enigma; un o dîm Satoshi a greodd Bitcoin; arbenigwr mewn algebra cymudol.
*Elmer Rees (g. 1941), mathemategydd
*Gary Francis Roach (1933–2012) cymhwyso mathemateg ar gyfer diwydiant; awdur llyfrau ar fathemateg 
*Bertrand Russell (1872–1970), athronydd, mathemategydd a traethodwr
*Oliver Graham Sutton (1903–1977) meteoroleg; gwaith damcaniaethol ar drylediad atmosfferig ac am ei waith gyda Swyddfa Feteorolegol y Deyrnas Unedig  a 
*Mary Wynne Warner (1932 - 1998) arbenigwraig mewn topoleg niwlog (neu *fuzzy*)
*John William Thomas (Arfonwyson) (1805–1840), mathemategydd
*Yr Athro Emeritws Kenneth Walters, mathemategydd; Prifysgol Aberystwyth
*James Wiegold (1934–2009) o Drecenydd, Caerffili; damcaniaeth grwpiau gw. https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Wiegold/
*John Ffowcs Williams  (1935–2020) aero acwsteg, yn arbennig am ei waith ar Concorde
*Evan James Williams (1903–1945) o Gwmsychbant, Ceredigion; yn Labordy Cavendish bu'n gweithio gydag Ernest Rutherford; cyflwynodd dystiolaeth o ragdybiaethau theori cwantwm

### Meddygaeth, meddygon a nyrsys
*Leszek Borysiewicz; meddygaeth, is-Ganghellor Prifysgol Caergrawnt, yn enedigol o Gaerdydd
*Betsi Cadwaladr (1789–1860), nyrs
*Martha Hughes Cannon (1857–1932), ffisegydd a Suffragette amlwg yn yr Unol Daleithiau
*Joan Curran (1916–1999), ffisegydd o Abertawe
*Robert Geoffrey Edwards (1925–2013), arloeswr ym maes IVF
*Evan Jenkin Evans (1882–1944), ffisegydd ac athro prifysgol; spectroscopi
*Syr Horace Evans (1903–1963), ffisegwr brenhinol yn Lloegr
*Robert Arthur Hughes (1910–1996), meddyg cenhadol yn Shillong
* Edward Jones (1834–1900) meddyg ac arweinydd llywodraeth leol
*Ernest Jones (1879–1958), seiciatrydd
*Hugh Owen Thomas (1834–1891), llawfeddyg esgyrn
*Syr Robert Jones (1858–1933), llawfeddyg
*Yr Athro Syr Keith Peters o Borth Talbot, cyn-bennaeth Ysgol Feddygol Prifysgol Caergrawnt, a Llywydd y Gymdeithas Wyddoniaeth Feddygol
*Dr William Price, meddyg ecsentrig
*Syr Ifor Williams (g. 1937), ffisegwr brenhinol Lloegr
*Syr Clement Price Thomas  (1893–1973), llawfeddyg y thoracs
*Syr James William Tudor Thomas (1893–1976), llawfeddyg

### Dyfeiswyr
*Lewis Boddington (1907–1994), dyfeisydd y bwrdd hedfan onglog ar gyfer awyr-longau
*Edward George Bowen (1911–1991), dyfeisydd y radar awyren cyntaf
*Donald Watts Davies (1924–2000), dyfeisydd y dull 'switsio pecynnau' mewn trosglwyddo data cyfrifiaduron.
*William Davies Evans (1790–1872), dyfeisydd yr agoriad Gambit Evans mewn gwyddbwyll
*William Robert Grove (1811–1896), dyfeisydd y gell danwydd; barnwr.
*Robert Griffiths (1805–1883), dyfeisydd y propelar sgriw ar gyfer llongau
*John Hanbury (1664–1734), dyfeisydd a ailddyluniodd melin tunplat a lacr Pont-y-pwl
*David Edward Hughes (1831–1900), dyfeisydd y meicroffon a'r teledeipiadur
*William Jones (mathemategydd) (1675–1749), mathemategydd cyntaf i ddefnyddio'r symbol π (pi)
*Dr Tom Parry Jones (1935-2013), dyfeisydd mesuryddion e.e. yr *Alcoholmedr*
*Syr William Henry Preece (1834–1931), radio
*Syr Pryce Pryce-Jones (1834–1920), arloeswr busnes
*Robert Recorde (tua 1510–1558), mathemategydd a ddyfeisiodd y symbol (=)
*Richard Roberts (1789–1864, g. Llanymynech), Peiriannydd a dyfeisydd peiriannau nyddu a gwehyddu a gwneud locomotifau.
*Sidney Gilchrist Thomas (1850–1885), cynhyrchu dur yn y dull Basig [Cymro?]
*Philip Vaughan dyfeisiwr peli-feryn (*ball bearings*)

### Athrawon
*Cranogwen (1839–1916), ysgolfeistres, bardd, dirwestwraig, golygydd a phregethwraig.
*Owen Morgan Edwards (1858–1920); AEM, hanesydd, llenor, ymgyrchwr dros y Gymraeg
*Idris Foster (1911–1984); ysgolhaig
*J. Gwyn Griffiths, {1911–2004}, ysgolhaig
*William Johns (1771–1845); athro Undodaidd, ac awdur
*Griffith Jones 'Llanddowror' (1683–1761); sylfaenydd yr Ysgolion Cylchynol
*Anna Leonowens (1834– 1914); athrawes yng Ngwlad Tai (Angen cyfeiriadaeth)
*Owain Owain (1929–1991); arweinydd y frwydr dros addysg ddwyieithog yng Nghymru
*Syr Hugh Owen (addysgwr) (1804–1881); addysgwr o Fôn
*Thomas Parry (ysgolhaig) (1904–1985); pennaeth Llyfrgell Genedlaethol Cymru a phrifathro ar Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth
*Watcyn Wyn *Watkin Hezekiah Williams* (1844–1903); pregethwr, bardd ac ysgolfeistr

## Chwaraewyr
*Joe Calzaghe (g. 1972), pencampwr bocsio y byd
*John Charles (1931–2004), pêl-droediwr
*Nicole Cooke (g. 1983), seiclwraig
*Ryan Giggs (g. 1973), chwaraewr pêl-droed
*Ray Gravell (g. 1951) chwaraewr rygbi
*Tanni Grey-Thompson (g. 1969), athletwraig cadair olwyn
*Terry Griffiths (g. 1947), chwaraewr snwcer
*Guto Nyth Bran (g. 1700) rhedwr
*John Hartson (g. 1975), pêl-droediwr
*Owen Glynne Jones (1867–1899) dringwr
*Carwyn James (1929–1983), hyfforwr rygbi
*Steve Jones (g. 1955), athletwr
*Tom Pryce (1949–1977), gyrrwr Fformiwla Un
*Ray Reardon (1932–2024), chwaraewr snwcer
*Ian Rush (g. 1961), chwaraewr pêl-droed
*Geraint Thomas (g. 1986), seiclwr
*Rees Thomas (1904–2004), chwaraewr rygbi
*Nigel Walker (g. 1963), athletwr a chwaraewr rygbi
*Jimmy Wilde (1892–1969), paffiwr pwysau pryf
*Mark J. Williams (g. 1975), chwaraewr snwcer

## Gwladgarwyr
*John Lasarus Williams
*Emyr Llewelyn
*Dafydd Iwan

## Pobl greadigol
### Ar y cyfryngau
*Hywel Gwynfryn cyflwynydd radio
*Vaughan Hughes, newyddiadurwr, cyflwynydd a chynhyrchydd
*Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC

### Beirdd
:*Gweler hefyd Rhestr beirdd Cymraeg c.550–1600.*

*Aneirin (6g) bardd cynnar
*Brynach (1873–1923), bardd a llenor
*Cynddelw Brydydd Mawr (fl.1155–1200), bardd canoloesol
*Dafydd ap Gwilym (fl.1320–1370), bardd canoloesol
*Geraint Bowen (1915– ), bardd
*David Charles (1762–1834), un o brif emynwyr Cymru
*Gillian Clarke, bardd
*Grahame Davies (1964– ), bardd
*W. H. Davies (1877–1940), bardd
*Ann Griffiths (1776–1805), emynydd a bardd
*Hedd Wyn *Ellis Humphrey Evans* (1887–1917), bardd
*David James Jones (Gwenallt) (1886–1947), athro mewn athroniaeth
*George Herbert (1593–1633), bardd
*Iolo Goch, bardd canoloesol
*Isaac Daniel Hooson (1880–1948), bardd
*Evan James (1809–1878), bardd
*D Gwenallt Jones (1899–1968), bardd
*Dic Jones, bardd
*Gwyneth Lewis, bardd
*Saunders Lewis (1893–1985), bardd, dramodydd, gwleidydd
*Lewis Morris (1701–1765), bardd a hynafiaethydd
*Twm Morys (1961– ), bardd a cherddor
*Goronwy Owen (1723-69), bardd
*Taliesin (6g), bardd cynnar
*Dylan Thomas (1914–1953), bardd a dramäydd
*Edward Thomas (1878–1917), bardd
*Ronald Stuart Thomas (1913–2000), bardd
*John Tripp (1927–1986), bardd
*Henry Vaughan (1621–1695), bardd
*Niclas y Glais (1878–1971), bardd, pregethwr, gwleidydd
*Harri Webb (1920–1994), bardd, gweriniaethwr a chenedlaetholwr
*Waldo Williams (1904–1971), bardd
*William Williams (Pantycelyn) (1717–1791), prif emynydd Cymru

### Llenorion a newyddiadurwyr
:*Gweler hefyd Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw).*

*Asser (m. 909?), mynach ac awdur
*Rhoda Broughton (1840–1920), nofelydd
*Huw Edwards (g. 1961), darlledwr
*Theophilus Evans (1693–1797), awdur
*Dick Francis (1920–2010), awdur
*Ken Follett (g. 1949), awdur
*Islwyn Ffowc Elis (1924–2004), nofelydd
*Gerallt Gymro (c.1146-c.1223), croniclydd
*Kate Bosse Griffiths (1910–1998), arbenigwraig ar Eifftoleg a llenor Cymraeg
*Robat Gruffudd (g. 1943), nofelydd
*Richard Hughes (1900–1976), nofelydd
*Dylan Iorwerth (g. 1957), newyddiadurwr a llenor
*Geraint V. Jones (g. 1938), nofelydd
*Jack Jones (1884–1970), nofelydd
*Glyn Jones (1905–1995), llenor
*John Gwilym Jones (1904–1988), dramodydd, beirniad llenyddol
*Mary Vaughan Jones (1918–1983), awdur llyfrau plant
*Richard Llewellyn (1907–1983), nofelydd
*Robin Llywelyn (g. 1958), nofelydd
*Owen Martell (g. 1976), nofelydd
*Owain Owain (1929–1993) llenor, gwleidydd
*Daniel Owen (1836–1895), nofelydd
*Thomas Price (Carnhuanawc) (1787–1848), hanesydd, arweinydd cenedlaethol
*Caradog Prichard (1904–1980), newyddiadurwr, nofelydd a bardd
*D. Ben Rees (g. 1937), cyhoeddwr llyfrau, awdur, golygydd a darlledwr
*John Roberts Williams (1914–2004), newyddiadwr a darlledwr
*Jean Rhys (1894–1979), nofelydd
*Howard Spring (1889–1965), nofelydd
*Hester Thrale (1740–1821), dyddiadurwr
*Twm o'r Nant (1739–1810), anterliwtiwr
*D. J. Williams (1885–1970), llenor a chenedlaetholwr
*Emlyn Williams (1905–1987), dramodydd ac actor
*Raymond Williams (1921–1988), nofelydd, beirniad, academydd
*Eirug Wyn (1550–2004), awdur

### Arlunwyr a chynllunwyr
*Laura Ashley (1925–1986), cynllunydd
*John Gibson (1790–1866), cerflunydd
*Nina Hamnett (1890–1956), arlunydd
*Augustus John (1878–1961), arlunydd
*Gwen John (1876–1939), arlunydd
*David Jones (1895–1974), arlunydd a bardd
*Owen Jones (1809–1874) pensaer a chynllunydd
*Thomas Jones, Pencerrig (1742–1803), arlunydd
*John Nash (1752–1835), pensaer
*Ceri Richards (1903–1971), arlunydd
*Andrew Vicari (1938–2016), arlunydd
*Kyffin Williams (1918–2006), arlunydd
*Clough Williams-Ellis (1883–1978), pensaer
*Richard Wilson (1713–1783), arlunydd

### Cyfansoddwyr
:*Gweler hefyd Rhestr cyfansoddwyr Cymreig.*

*Walford Davies (1869–1944), Meistr Cerdd y Brenin
*Evan Thomas Davis (1878–1969)
*Alun Hoddinott (1929–2008)
*Karl Jenkins (g. 1944)
*Daniel Jones (1912–1993)
*William Mathias (1934–1994)
*John Parry (Bardd Alaw) (1776–1851)
*Joseph Parry (1841–1903)
*Grace Williams (1906–1977)
*David Wynne (1900–1983)
*Morfydd Llwyn Owen (1891–1918)

## Perfformwyr
### Actorion
:*Gweler hefyd Rhestr actorion Cymreig.*

*Richard Burton (1925–1984), actor
*Timothy Dalton (1946– ), actor
*Ioan Gruffudd (g. 1973), actor
*Anthony Hopkins (g. 1937), actor
*Rhys Ifans (g. 1968), actor
*Glynis Johns (g. 1923), actores
*Celyn Jones (g. 1979), actor
*Catherine Zeta-Jones (g. 1969), actores
*Desmond Llewelyn (1914–1999), actor
*Ray Milland (1907–1986), actor
*Siân Phillips (g. 1934), actores
*Jonathan Pryce (g. 1947), actor
*Matthew Rhys (g. 1974), actor
*Rachel Roberts (1927–1980), actores
*Michael Sheen (g. 1969), actor
*Sarah Siddons (1755–1831), actores
*Myfanwy Talog (1945–1995), actores
*Tom Ward (g. 1971), actor

### Cerddorion a chantorion
#### Opera a chlasurol
*Stuart Burrows (g. 1933)
*Charlotte Church (g. 1986), cantores
*Zoe Creswell (1910–1992)
*Arthur Davies (g. 1950)
*Ben Davies (1858–1943)
*Ryland Davies (g. 1943)
*Tudor Davies (1892–1958)
*Osian Ellis (1928–2021), telynor
*Syr Geraint Evans (1922–1992), cantor
*Rebecca Evans (g. 1964)
*Helen Field (g. 1951)
*Catrin Finch (g. 1980), telynores
*Eiddwen Harrhy (g. 1949)
*Alun Hoddinott (g. 1929), cyfansoddwr
*Gwynne Howell (g. 1938)
*Anne Howell (g. 1941)
*David Hughes (1863–1921)
*Karl Jenkins (g. 1944)
*Katherine Jenkins (g. 1980)
*Aled Jones (g. 1970)
*Della Jones (g. 1948)
*Gwyneth Jones g. 1936
*Parry Jones (1891–1963)
*Natasha Marsh (g. 1976)
*Rhys Meirion
*Dennis O'Neill (g. 1948)
*Joseph Parry (1841–1903)
*Adelina Patti (1843–1919)
*Paul Potts (g. 1971)
*Margaret Price (g. 1941)
*Rhydian Roberts (g. 1983)
*Robert Tear (g. 1939)
*Bryn Terfel (g. 1963) bariton
*Elin Manahan Thomas (soprano)
*Helen Watts (g. 1928)

#### Arall
*Shirley Bassey (g. 1937), cantores
*John Cale (g. 1942), cerddor
*Dafydd Iwan (g. 1943)
*Siân James (g. 1961)
*Caryl Parry Jones (g. 1958), cantores a chyfansoddwraig
*Dill Jones (1923–1984), pianydd jazz
*Heather Jones (g. 1949)
*Kelly Jones (g. 1974)
*Tom Jones (g. 1940), canwr
*Cerys Matthews (g. 1969), cantores
*Rhys Mwyn (g. 1962)
*Meic Stevens (g. 1942)
*Bonnie Tyler (g. 1953), cantores
*Geraint Griffiths (g. 1949), cerddor
*Aimee Duffy (g. 1984), cantores

### Comedïwyr a difyrrwyr
*Max Boyce (g. 1943), difyrrwr
*Tommy Cooper (1922–1984), comedïwr a swynwr
*Rhod Gilbert (g. 1968)
*Terry Jones (1942–2020), comedïwr, awdur, cyflwynydd teledu
*Ivor Novello (1893–1951), difyrrwr
*Harry Secombe (1921–2001), difyrrwr

## Pobl a aned yng Nghymru ond sydd ddim yn cael eu hystyried yn Gymry
:''(a hynny gan y rhan fwyaf o bobl a'r cyfryngau torfol.)''

*Y brenin Edward II o Loegr (1284–1327)
*Y brenin Harri V o Loegr (1387–1422)
*Christian Bale (g. 1974), actor
*Ian Hislop (g. 1960), newyddiadurwr a phersonoliaeth teledu
*Alfred Russel Wallace (1823–1913), biolegydd
*Roald Dahl (1916–1990), awdur

## Gweler hefyd
* Rhestr o arloeswyr meddygol Cymru

## Cyfeiriadau

Cymru
Cymry