Deddf Adalw Aelodau Seneddol 2015

bawd|Christopher DaviesYr AS Cymreig cyntaf i'w adalw
Mae **Deddf Adalw Aelodau Seneddol 2015** yn Ddeddf a basiwyd gan Senedd y Deyrnas Unedig sy'n gwneud darpariaeth i etholwyr allu adalw eu Haelod Seneddol (AS) a galw isetholiad. Cafodd Gydsyniad Brenhinol ar 26 Mawrth 2015 ar ôl ei gyflwyno ar 11 Medi 2014.  

Yn wahanol i weithdrefnau adalw mewn rhai gwledydd eraill, nid yw'r Ddeddf yn caniatáu i etholwyr gychwyn achos. Yn hytrach, dim ond os ceir AS yn euog o gamwedd sy'n bodloni meini prawf penodol y caiff achos ei gychwyn. Mae'r ddeiseb yn llwyddiannus os bydd o leiaf un o bob deg o bleidleiswyr yn llofnodi. Mae deisebau llwyddiannus yn gorfodi'r AS a adalwyd i roi'r gorau i'w sedd, gan arwain at isetholiad. 

## Cefndir 
Cyn pasio'r ddeddf, nid oedd unrhyw fecanweithiau i adalw Aelodau Seneddol (ASau) yn y DU. Mae Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1981 yn gorfodi unrhyw AS a ddedfrydwyd i garchar am fwy na blwyddyn i ymadael a'i sedd. Gellid rhoi pwysau ar ASau sy'n ymwneud â sgandalau neu a gafwyd yn euog o droseddau llai i ymddiswyddo, ond nid oedd mecanwaith i orfodi ymadawiad AS cyn etholiad cyffredinol. 

Roedd y cefnogwyr ar gyfer cyflwyno mecanweithiau galw'n ôl yn cynnwys y grŵp pwyso *38 Degrees* ac Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr .   Ymrwymodd llywodraeth glymblaid y DU yng Nghytundeb Clymblaid 2010 i gyflwyno deddf adalw.  Yn dilyn sgandal treuliau seneddol y Deyrnas Unedig, ymddiswyddodd nifer o ASau a oedd wedi eu cael yn euog o gamymddwyn ar ôl achosion llys cysylltiediger enghraifft Eric Illsley, bu i'w ymddiswyddiad achosi isetholiad Barnsley Canolog yn 2011, a Denis MacShane, a achosodd Isetholiad Rotherham 2012. Roedd yr achosion hyn yn cael eu defnyddio gan gefnogwyr adalw fel esiamplau o'r angen i ganiatáu pleidleiswyr "ddiswyddo" ASau sy'n torri'r rheolau.    

Ym mis Mehefin 2012, cyhoeddodd y Pwyllgor Dethol Diwygio Gwleidyddol a Chyfansoddiadol ei adroddiadau ar y broses adalw, gan restru ugain o gasgliadau ac argymhellion a oedd yn cynnwys y farn y gallai "system adalw lawn atal ASau rhag gwneud penderfyniadau sy'n amhoblogaidd yn lleol neu'n amhoblogaidd yn y tymor byr, ond sydd o bwysigrwydd cenedlaethol neu hirdymor.

## Manylion y Ddeddf 
Mae Adran 1 yn nodi'r amgylchiadau lle byddai Llefarydd Tŷ'r Cyffredin yn cychwyn y broses adalw, sef: 

* Dedfryd o garchar am flwyddyn neu lai—roedd dedfrydau hwy eisoes yn anghymwyso ASau yn awtomatig heb angen deiseb;
* Diarddeliad dros dro o'r Tŷ am o leiaf 10 diwrnod eisteddiad neu 14 diwrnod calendr, yn dilyn adroddiad gan y Pwyllgor Safonau; 
* Dedfryd am ddarparu hawliad treuliau ffug neu gamarweiniol. 

### Y broses adalw 
Unwaith y cyflawnir un o'r amodau a amlinellir yn y Ddeddf, mae'r Llefarydd yn hysbysu swyddog deisebau'r etholaeth (y swyddog canlyniadau neu'r swyddog canlyniadau gweithredol fel arfer). Yna mae'n ofynnol i'r swyddog deisebau wneud y trefniadau ymarferol ar gyfer y ddeiseb er mwyn agor yr achos o fewn deg diwrnod gwaith ar ôl hysbysiad y Llefarydd. Mae hyn yn cynnwys dewis hyd at ddeg lleoliad arwyddo lle gall deisebwyr lofnodi'n bersonol, mae'r rhain yn gweithredu mewn modd tebyg i orsafoedd pleidleisio etholiadol.  Fel gyda phleidleisiau mewn etholiadau, gall pleidleiswyr lofnodi drwy'r post neu drwy ddirprwy .  Mae ymgyrchu dros neu yn erbyn adalw AS yn cael ei reoleiddio gan gyfyngiadau gwariant. 

## Dihangfa Rob Roberts 
Yn 2020 sefydlwyd panel newydd i ymdrin â chwynion yn erbyn ASau o fwlio, aflonyddu neu gamymddwyn rhywiol, sef Y Panel Arbenigol Annibynnol. Ym mis Mai 2021 dyfarnodd y Panel Arbenigol bod Rob Roberts AS Delyn wedi aflonyddu'n rhywiol ar aelod o'i staff. Cafodd Roberts ei gosbi trwy ei ddiarddel o Dŷ'r Cyffredin am 6 wythnos a bu alw am ei adalw o dan Ddeddf Adalw Aelodau Seneddol 2015. Gan nad oedd y ddeddf wedi ei ddiweddaru i gynnwys diarddeliadau ar awgrym Y Panel Arbenigol Annibynnol cafodd Roberts ddihangfa rhag ei adalw. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Testun Deddf Adalw ASau 2015

Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 2015
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig