open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brochwel Ysgithrog

bawd|150|Arfau Brochwel Ysgithrog.
Roedd **Brochwel ap Cyngen** (bu farw c. 560), a adnabyddir fel **Brochwel Ysgrithrog** yn frenin Teyrnas Powys. Mae'r llysenw anarferol *Ysgithrog* yn dod o "ysgythrddannedd". Ceir enghreifftiau o'r ffurf **Brochfael** ar ei enw yn ogystal.

Roedd Brochwel yn fab Cyngen ac yn dad i Cynan Garwyn a Sant Tysilio, sylfaenydd yr hen eglwys ym Meifod. Dywedir fod ei brif lys ym Mhengwern ar safle Amwythig heddiw. Mae'r hanesydd o Sais Beda yn cyfeirio at rhyw "Brochmail" a fu ym Mrwydr Caer tua 613, ond mae'n amlwg nad Brochwel oedd hwn, gan fod ei ŵyr, Selyf ap Cynan yn frenin Powys yr adeg honno. Efallai fod y cyfeiriadau ato dan yr enw "Brochfael" yn deillio o'i gymysgu a'r person y mae Beda'n cyfeirio ato.

Nid oes fawr o gofnodion am ddidwyddiadau yn ystod teyrnasiad Brochwel, ond yr oedd beirdd diweddarach yn aml yn cyfeirio at Powys fel "gwlad Brochwel". Mae Brochwel yn ymddangos yn stori'r santes Melangell, pan mae ei gŵn hela yn ymlid ysgyfarnog, sy'n ffoi at Melangell ac ymguddio dan ei gwisg; mae Brochwel yn rhoi Pennant Melangell yn rhodd iddi.

## Cyfeiriadau 
* *Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion)
*John Edward Lloyd (1911) *A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest* (Longmans, Green & Co.)

Categori:Marwolaethau'r 560au
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Canolfan Masnach y Byd

250px|dde|bawd|Tyrau Canolfan Masnach y Byd

Cyfuniad o saith adeilad yn Ninas Efrog Newydd oedd **Canolfan Masnach y Byd** (). Cynlluniwyd gan y pensaer Americanaidd-Japaniaidd Minoru Yamasaki. Roedd yn cynnwys 13.4 miliwn troedfedd sgwar o swyddfeydd. Y rhannau mwyaf enwog oedd y Ddau Dŵr (neu'r "tyrrau gefell", y *Twin Towers*) oedd yn 110 llawr. Ar 11 Medi 2001 hedfanwyd dwy awyren yn fwriadol i mewn i'r ddau dŵr mewn ymosodiad terfysgol. Syrthiodd y ddau dŵr gan ladd tua 3,000 o bobl.

## Gweler hefyd
* Ymosodiadau 11 Medi 2001

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Nendyrau
Rhys ap Tewdwr

Roedd **Rhys ap Tewdwr** (cyn 1065 - 1093) yn frenin teyrnas Deheubarth ac yn aelod o deulu Dinefwr. Un o'i hynafiaid oedd y Brenin Rhodri Fawr. Fe'i ganed yn yr hyn a elwir heddiw yn Sir Gaerfyrddin a bu farw ym Mrwydr Aberhonddu yn Ebrill 1093.

## Hanes
Hawliodd Rhys orsedd Deheubarth wedi i'w gyfyrder Rhys ab Owain gael ei ladd mewn brwydr yn erbyn Caradog ap Gruffydd yn 1078. Yn 1081 ymosododd Caradog ap Gruffydd ar Ddeheubarth eto a gyrrodd Rhys i chwilio am noddfa yn eglwys gadeiriol Tyddewi. Yno cyfarfu Rhys a Gruffydd ap Cynan oedd yn ceisio adennill Gwynedd, ac ym mrwydr Mynydd Carn yr un flwyddyn lladdwyd Caradog ap Gruffydd a'i gyngheiriaid Trahaearn ap Caradog brenin Gwynedd a Meilyr ap Rhiwallon. Yr un flwyddyn daeth Gwilym Cwncwerwr i Ddeheubarth, ar bererindod i Dyddewi yn ôl yr hanes, ond mae'n debyg iddo gyfarfod Rhys a dod i gytundeb lle roedd Rhys yn talu gwrogaeth iddo ac yn cael ei gadarnhau ym meddiant Deheubarth.

Ymladdodd Bleddyn ap Cynan yn 1087 ym Mrwydr Pont Llechryd gan ei drechu. Ei gynghreiriaid yn y frwydr oedd y Llychlynwyr a gwŷr Iwerddon.

Gallodd Rhys wrthsefyll pwysau cynyddol gan y Normaniaid hyd 1093, pan laddwyd ef ym Mrycheiniog gan y Normaniaid oedd wedi ymsefydlu yn yr ardal honno. Nid oes sicrwydd a gafodd ei ladd mewn brwydr ynteu trwy dwyll. Yn dilyn ei farwolaeth goresgynodd y Normaniaid y rhan fwyaf o deyrnas Deheubarth, a dim ond rhan o'r hen deyrnas oedd yn nwylo ei fab Gruffydd ap Rhys.

## Nest
Roedd ei ferch Nest yn enwog am ei phrydferthwch a gelwir hi weithiau yn "Helen Cymru". Fel yr Helen wreiddiol bu Nest yn achos rhyfel pan gipiwyd hi o gastell Cilgerran gan Owain ap Cadwgan.

## Llinach

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 11eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1093
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Deheubarth
Dwyrain Timor

Gwlad yn ne-ddwyrain Asia yw **Gweriniaeth Ddemocrataidd Dwyrain Timor** neu **Dwyrain Timor** (Portiwgaleg: *Timor-Leste*, Tetwm: ''Timór Lorosa'e''). Mae'n gorwedd yn hanner dwyreiniol ynys Timor. Rhan o Indonesia yw hanner gorllewinol yr ynys. Roedd Dwyrain Timor dan reolaeth Indonesia o 1975 i 1999.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Llywodraeth Dwyrain Timor 
* BBC Newyddion – Dechrau newydd i Ddwyrain Timor erthygl newyddion ar annibyniaeth Dwyrain Timor


Categori:Gwledydd Asia
Tetwm

Un o ieithoedd swyddogol Dwyrain Timor ynghyd â Phortiwgaleg yw **Tetwm** (hefyd: **Tetum**, **Tetun**). Fe'i siaredir yng Ngorllewin Timor, Indonesia hefyd.

## Dolenni allanol
* Sefydliad Cenedlaethol Ieithyddiaeth, Prifysgol Genedlaethol Dwyrain Timor 
*Geiriadur Cymraeg-Tetwm 

Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Categori:Dwyrain Timor
Elisedd ap Gwylog

Roedd **Elisedd ap Gwylog** (bu farw c. 755), a adnabyddir hefyd fel **Elise**, yn frenin Powys.

## Hanes
[200px|bawd|[Croes Eliseg; yr ysgrifen.]]
Ychydig sydd wedi ei gadw yn y cofnodion hanesyddol am Elisedd, oedd o linach Brochwel Ysgithrog. Mae'n ymddangos iddo adennill tiriogaeth Powys wedi iddo gael ei gipio gan y Saeson. Cododd ei or-ŵyr Cyngen ap Cadell golofn er côf amdano sydd i'w gweld heb fod ymhell o Abaty Glyn y Groes (sy'n llawer diweddarach). Adwaenir y golofn yma fel Croes Eliseg, ond credir mai camgymeriad oedd hyn ar ran y cerfiwr.

Mae'r arysgrif Ladin ar y golofn bron yn amhosibl ei darllen yn awr, ond yr oedd yn gliriach yn oes Edward Llwyd a wnaeth gopi ohono. Mae cyfieithiad o'r rhan o'r arysgrif sy'n delio ag Elisedd fel a ganlyn :

: + *Cyngen fab Cadell, Cadell fab Brochmail, Brochmail fab Eliseg, Eliseg fab Guoillauc.*
: + ''A'r Cyngen hwnnw, gor-ŵyr Eliseg, a gododd y maen yma ar gyfer ei hen daid Eliseg.*
: + *Yr Eliseg hwnnw a gasglodd ynghyd etifeddiaeth Powys . . .  allan o afael yr Eingl â'i gleddyf ac â thân.*
: + *Pwy bynnag sy'n ailadrodd yr arysgrif yma, rhoed fendith ar enaid Eliseg.''

Dilynwyd Elisedd gan ei fab Brochfael.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau'r 750au
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Powys
Alexander Fleming

Meddyg, biolegydd a dyfeisiwr o'r Alban oedd **Syr Alexander Fleming**,  FRSE, FRS, FRCS(Peirianeg) (6 Awst 1881 – 11 Mawrth 1955). Ysgrifennodd lawer am chemotherapi, System imiwneddimiwnedd a bacteria.

Ei ddarganfyddiadau pwysicaf yw ensymau a lysosymau yn 1923 a'r sylwedd gwrthfiotig adnabyddus hwnnw: penicilin o'r llwydni *Penicillium notatum* yn 1928. Rhannodd Wobr Nobel gyda Howard Florey a Ernst Boris Chain yn 1945.

Yn 1999, rhestrodd y cylchgrawn *Time* Fleming fel un o'r 100 person pwysicaf yn yr 20g gan ddweud:

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 1955
John Fowles

Nofelydd o Loegr oedd **John Fowles** (31 Mawrth 1926 – 5 Tachwedd 2005).
Cafodd ei eni yn Leigh-on-Sea, Essex. 

## Llyfryddiaeth
*(1963) *The Collector*
*(1964) *The Aristos*
*(1965) *The Magus* (wedi'i ddiwygio 1977)
*(1969) ''The French Lieutenant's Woman*
*(1974) *The Ebony Tower*
*(1977) *Daniel Martin*
*(1979) *The Tree*
*(1982) *Mantissa*
*(1985) *A Maggot*
*(1998) *Wormholes - Essays and Occasional Writings*
*(2003) *The Journals - Volume 1''

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Essex
Réunion

Ynys fwlcanig yng Nghefnfor India yw **Réunion**. Mae'n rhan o Ffrainc gyda statws ''région d'outre-mer* (rhanbarth tramor) a *département d'outre-mer* (*département'' tramor). Mae'r ynys wedi'i lleoli 700&nbsp;km i'r dwyrain o Fadagasgar a 200&nbsp;km i'r gorllewin o Fauritius. Saint-Denis yw'r brifddinas.

## Cyfeiriadau

Categori:Départements Ffrainc
Categori:Rhanbarthau Ffrainc
Categori:Tiriogaethau tramor Ffrainc
Categori:Ynysoedd Cefnfor India
Categori:Ynysoedd Ffrainc
Laura Pausini

Mae **Laura Pausini** (ganwyd 16 Mai 1974) yn cantores o'r Eidal.

Cafodd ei geni yn Faenza.  Yn 1993 pan oeddi'n 19 oed fe enillodd hi gystaleuaeth gân Sanremo gyda'r gân "La Solitudine". O hynny 'mlaen daeth hi'n brif gantores yr Eidal.

## Caneuon mwyaf poblogaidd
*La Solitudine (1993)
*Strani Amori (1994)
*Incancellabile (1996)
*Ascolta il tuo Cuore (1996)
*In Assenza di Te (1998)
*Tra Te e il Mare (2000)
*Il Mio Sbaglio Più Grande (2000)
*Io Canto (2006)

## Albymau
*1993 Laura Pausini (Eidaleg)
*1994 Laura (Eidaleg)
*1994 Laura Pausini (Sbaeneg)
*1996 Le cose che vivi (Eidaleg) / Las cosas que vives (Sbaeneg)
*1998 La mia risposta (Eidaleg) / Mi respuesta (Sbaeneg)
*2000 Tra te e il mare (Eidaleg) / Entre tú y mil mares (Sbaeneg)
*2001 The best of Laura Pausini (Eidaleg) / Lo mejor de Laura Pausini (Sbaeneg)
*2002 From the Inside (Saesneg)
*2004 Resta in ascolto (Eidaleg) / Escucha (Sbaeneg)
*2006 Io canto (Eidaleg) / Yo canto (Sbaeneg)
*2008 Primavera in anticipo (Eidaleg) / Primavera anticipada (Sbaeneg)
*2011 Inedito (Eidaleg) / Inédito (Sbaeneg)
*2013 20 - The Greatest Hits (Eidaleg) / 20 - Grandes Éxitos (Sbaeneg)

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Il Mondo di Laura 

Categori:Cantorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Eidal
Alarch dof

bawd|250px|Pâr o elyrch llawn dwf a'u cywion

Mae'r **Alarch dof** neu **fud** (***Cygnus olor***) yn aelod o'r teulu Anatidae (yr elyrch, gwyddau a hwyaid). Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a rhannau gorllewinol o Asia.

Nid yw'n aderyn mudol fel rheol, ond maent yn aml yn teithio i gasglu at ei gilydd i fwrw'u plu ar ôl y tymor nythu, ac mae elyrch o ogledd a dwyrain Ewrop lle mae'r gaeafau'n oerach yn symud tua'r de.

Mae'n aderyn mawr, tua 125–155&nbsp;cm o hyd a 200–240&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Mae'n un o'r adar trymaf sy'n gallu hedfan - gall y ceiliog, sy'n fwy na'r iâr, bwyso hyd at 12&nbsp;kg (27 pwys). Fel nifer o'r elyrch eraill mae ei blu yn hollol wyn, ond gellir adnabod Alarch dof trwy weld yr oren ar y pig. Nid yw'r cywion yn wyn; maent yn frown neu lwyd nes cael plu gwyn yn ystod eu gaeaf cyntaf.

Cedwir elyrch fel adar dof yn aml, ac mae hyd yn oed elyrch gwyllt ym medru dod i arfer a phobl ac yn aml i dderbyn bwyd o'r llaw. Er hynny, maent yn medru bod yn adar peryglus, yn enwedig pan mae'r ceiliog yn amddiffyn y nyth. Mae nifer o gofnodion amdanynt yn lladd cŵn, er enghraifft.

## Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:
* [[]]: Alarc'h roueel
* [[]]: Alargh
* [[]]: Eala bhalbh
* [[]]: Eala bhàn
* [[]]: Ollay valloo

## Cyfeiriadau
Categori:Elyrch
Llandyfrïog

Pentref bach ar lannau gogleddol Dyffryn Teifi, Ceredigion, yw **Llandyfrïog**, sy'n cael ei enw o sant Briog.

Mae ardal Cyngor Cymuned Llandyfriog yn ymestyn o Horeb yn y dwyrain i Adpar, maes-tref Castellnewydd Emlyn yn y gorllewin ac yn cynnwys pentrefi Aber-banc, Henllan, a Phenrhiw-llan. Yn Adpar, sefydlwyd y wasg gyntaf yng Nghymru ac ymladdwyd yr ornest (duel) olaf yng ngwledydd Prydain.  Mae tua deuparth o'r boblogaeth yn siarad Cymraeg, ond cafodd bron i 40% o drigolion yr ardal eu geni tu allan i Gymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Un hynodrwydd i'r pentref yw ei fod, fel Llandybïe yn sillafu'r i-dot gyda didolnod. Gwneir hyn er mwyn dangos bod yr i-dot yn cael ei ynganu fel llythyren ar ei phen ei hun.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion

Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Gianna Nannini

Brenhines roc a rôl yr Eidal yw **Gianna Nannini** (*cynaniad* JAN-a na-NI-ni) (ganwyd 14 Mehefin 1956) ganwyd yn Siena. Mae hi'n chwaer i yrrwr Fformiwla Un Alessandro Nannini.

Astudiodd y piano yn y "Conservatorio di Lucca".

Yn 1994 gafodd hi PhD ym Mhrifysgol Siena.

**Caneuon mwyaf poblogaidd Gianna Nannini**
*Stereotipati noi (1974)
*America (1979)
*Latin Lover (1982)
*Fotoromanza (1984)
*Bello e Impossibile (1986)
*Hey Bionda (1988)
*I Maschi (1988)
*Un'Estate Italiana (1990)
*Scandalo (1990)
*Radio Baccano (1993)
*Tira Tira (1994)
*Bomboloni (1996)

**Disgograffi**
*1976 Gianna Nannini
*1977 Una radura
*1979 California
*1981 G.N.
*1981 Sconcerto rock
*1982 Latin lover
*1983 Sogno di una notte d'estate
*1984 Puzzle
*1985 Tutto live
*1986 Profumo
*1987 Maschi e altri
*1988 Malafemmina
*1990 Scandalo
*1991 Giannissima
*1993 X forza e X amore
*1995 Dispetto
*1996 Bomboloni (Goreuon Gianna Nannini)
*1998 Cuore
*2002 Momo alla conquista del tempo
*2002 Aria
*2004 Perle (Rhai o'r goreuon a rhai newydd)

**Llenyddiaeth**
*2004 Io

Categori:Cantorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Eidal
Dalida

Cantores ac actores o'r Aifft oedd **Dalida** (17 Ionawr 1933 Cairo - 3 Mai 1987 Paris). Ei henw bedydd  oedd **Iolanda Cristina Gigliotti**. Roedd ei rhieni’n Eidalwyr a threuliodd y rhan fwyaf o'i hoes yn Ffrainc.

Yn 1954 enillodd gystadleuaeth **Miss Aifft**.

Dydd Nadolig 1954 ymadawodd â'r Aifft gan fynd i ganu yng nghlybiau Paris.

### Caneuon mwyaf adnabyddus Dalida
*Bambino (1956)
*O Sole Mio (1960)
*Milord (1960)
*Paroles...Paroles... (1973 gyda Alain Delon)
*Il venait d'avoir 18 ans (1973)
*J'attendrai (1975 - y gân disco gyntaf yn Ffrangeg)
*Salma Ya Salma (1977)
*The Lambeth Walk (1978)
*Monday, Tuesday...Laissez-moi danser (1979)
*Mourir sur Scène (1983)

- a 145 o ganeuon llwyddiannus eraill!

### Disgograffi
*1957 Son Nom Est Dalida
*1957 Miguel
*1958 Gondolier
*1958 Les Gitans
*1959 Le disque d'or de Dalida
*1959 Love in Portofino
*1960 Les enfants du Pirée
*1961 Garde-moi la dernière danse
*1961 Loin de moi
*1961 Milord
*1962 Le petit Gonzalès
*1963 Eux
*1964 Amore Scusami
*1965 Il Silenzio
*1966 Pensiamoci Ogni Sera
*1967 Olympia 67
*1967 Ciao amore, ciao
*1968 Un po' d'amore
*1968 Le temps des fleurs
*1969 Canta in Italiano
*1969 Ma mère me disait
*1970 Ils ont changé ma chanson
*1971 Une vie
*1972 Olympia 71
*1972 Il faut du temps
*1973 Sings in Italian for you
*1973 Julien
*1974 Olympia 74
*1974 Manuel
*1975 Sempre piu'
*1975 J'attendrai
*1976 Coup de chapeau au passé
*1977 Femme est la nuit
*1977 Olympia 77
*1977 Pour toujours
*1977 Salma ya salama
*1978 Génération 78 / Voilà pourquoi je chante / Ça me fait rêver
*1979 Dédié à toi (Monday Tuesday)
*1980 Gigi in Paradisco
*1980 Le spectacle du Palais des Sports 1980
*1981 Olympia 81
*1982 Spécial Dalida
*1982 Mondialement vôtre
*1983 Les p'tits mots
*1984 Dali
*1986 Le visage de l'amour
*1987 Tigani Bi Arab
*1995 Comme si j'étais là...
*1996 À ma manière
*1997 Olympia 1959
*1997 L'an 2005
*1998 Le rêve oriental
*2001 Révolution 5° du nom

### Ffilmiau
*Joseph and his Brothers (1954 gyda Omar Sharif)
*The Mask of Toutankhamon (1954)
*Sigara wa Kass (Sigaret a gwydr 1954)
*Brigade des Moeurs (Brigâd y moesau 1957)
*Rapt au Deuxième Bureau (Dynladrad yn yr ail swyddfa 1958)
*Parlez-moi d'amour (Siaradwch wrtha'i am gariad 1960)
*L'inconnue de Hong Kong (Y dieithryn o Hong Cong 1963 gyda Serge Gainsbourg)
*Ménage à l'Italienne (Cadw Tŷ Eidalaidd 1965)
*Io to amo (Fi sy'n dy garu 1968)
*Comme sur des Roulettes (Fel ar olwynion bach 1977)
*Dalida pour Toujours (Dalida am byth 1977)
*La Sixième Jour (Y chweched diwrnod 1986 gyda Youssef Chahine)

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Actorion o'r Aifft
Categori:Cantorion o'r Aifft
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Aifft
Alfred de Musset

Bardd a dramodydd o Ffrainc yn yr iaith Ffrangeg oedd **Alfred de Musset** (11 Rhagfyr 1810 – 2 Mai 1857).

Roedd de Musset mewn cariad â'r llenores George Sand; roedd y ddau gyda'i gilydd am ychydig cyn i anffyddlonrwydd ar y ddwy ochr achosi i'r ddau ymwahanu. Aeth de Musset yn ôl i Baris ac ysgrifennodd ei waith gorau ar ôl ei brofiad gyda Sand.

## Llyfryddiaeth
### Cerddi
*''Comtes d'Espagne et d'Italie* (1830)
**Premières poésies*
**Poésies nouvelles*
### Dramâu
**On ne badine pas avec l'amour*
**Barberine*
**Un Caprice*
**Les Caprices de Marianne*
**Il faut qu'une porte soit ouverte ou fermé*
**Lorenzaccio*
### Nofel
**La Confession d'un enfant du siècle''

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Dick Rivers

Canwr o Ffrainc oedd **Dick Rivers** (ganwyd **Hervé Forneri**, 24 Ebrill 1945 – 24 Ebrill 2019).

Roedd yn enwog am gyflwyno Roc a Rôl i Ffrainc. Yn 1957 clywodd Dick record Elvis Presley yn canu "Heartbreak Hotel", gan forwyr llongau American oedd yn arfer angori ym mae Villefranche. Penderfynodd fod yn ganwr Roc a Rôl fel Elvis. Yn 1961 yn Nice ffurfiodd fand o'r enw "Les Chats Sauvages". Aethon nhw i Baris a recordio eu recordiau cyntaf "Ma petite amie est vache", "Twist à Saint-Tropez" a "Est-ce que tu le sais". Ym Mharis daeth i adnabod Eddy Mitchell a Johnny Hallyday. Dick, Eddy a Johnny yw tri enw mawr Roc a Rôl Ffrainc.

### Caneuon mwyaf adnabyddus Dick Rivers
*"Twist à Saint-Tropez" (1961)
*"Baby John" (1962)
*"Tu n'es plus là" (1963 alaw *Blue Bayou* Roy Orbison)
*"T'en va t'en" (1965 cyfieithad *Go now* The Moody Blues)

## Disgograffi
*1964 *Rien que toi*
*1967 *Bye Bye Lily*
*1971 ''Dick n'Roll*
*1972 *The Rock Machine*
*1975 *The Dick Rivers connection*
*1975 *Mississipi River's*
*1976 *Dixie*
*1978 *Je continue mon Rock'n slow*
*1979 *De Luxe*
*1982 *Sans légende*
*1983 *Rock n'roll poète*
*1985 *Coup de tête*
*1989 *Linda Lu Baker*
*1991 *Holly Days in Austin*
*1995 *Plein Soleil*
*1996 *Authendick*
*1998 *Vivre comme ça*
*2001 *Amoureux de Vous*
*2006 *Dick Rivers*
*2008 *L'homme sans âge*
*2011 *Mister D''

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Alpes-Maritimes
Alarch y Gogledd

Mae **Alarch y Gogledd** (***Cygnus cygnus***) yn aelod o'r teulu Anatidae (yr elyrch, gwyddau a hwyaid). Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a rhannau gorllewinol o Asia.

Mae'n debyg iawn i Alarch Bewick, ond mae dipyn yn fwy, 140–160&nbsp;cm o hyd a 205–235&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Mae'r darn melyn ar y pig yn fwy na'r darn melyn ar big Alarch Bewick, ac yn diweddu mewn pwynt.

Maent yn magu mewn tiroedd gwlyb yng ngogledd Ewrop ac Asia, ond ychydig mwy i'r de na Alarch Bewick. Maent yn paru am oes. Yn y gaeaf maent yn symud tua'r de, er enghraifft mae nifer fach o adar o Wlad yr Iâ yn gaeafu yng Nghymru a niferoedd mwy yn Iwerddon a Lloegr.

## Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:
* [[]]: Eala ghlórach
* [[]]: Alarc'h-kristilh
* [[]]: Eala fhiadhaich
* [[]]: Ollay chiaullee
* [[]]: Qussuk

## Cyfeiriadau
Categori:Elyrch
Menter Cwm Gwendraeth Elli

Ym 1991, **Menter Cwm Gwendraeth Elli** oedd y Fenter Iaith gyntaf i'w sefydlu yng Nghymru.

Daeth i fodolaeth yn dilyn bwrlwm mawr Eisteddfod yr Urdd Cwm Gwendraeth yn Cross Hands, Sir Gaerfyrddin, ym 1989, pan benderfynodd grŵp o wirfoddolwyr lleol fod angen gweithredu ar lefel leol i atal dirywiad y Gymraeg mewn ardal a oedd â chyfran a nifer uchel iawn o siaradwyr Cymraeg.

Ym Mawrth 2002, agorwyd canolfan newydd y Fenter ym Mhontyberem, yng nghanol ardal y Gwendraeth gan yr AC Edwina Hart. Mae'r Ganolfan Adnoddau'n cynnwys caffi cymunedol, sef Caffi Cynnes a chanolfan hyfforddi ar wahân i swyddfeydd staff. Ychwanegwyd i hyn yn 2014 pan symudodd siop y Fenter 'Cwtsh Gloyn' i fod yn rhan o'r caffi.  Mae Menter Cwm Gwendraeth Elli bellach yn gweithredu yn Llanelli yn ogystal â Chwm Gwendraeth ac maent yn parhau i weithredu ar brosiectau iaith yn benodol, yn ogystal ag ar ddatblygu cymunedol yn gyffredinol.

Ers lansiad Menter Cwm Gwendraeth Elli, mae 21 o fentrau iaith lleol wedi eu sefydlu, gan ddod yn elfen bwysig o strategaeth iaith Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae yna dair Menter Iaith yn gweithredu o fewn Sir Gaerfyrddin

## Theatr Ieuenctid Menter Cwm Gwendraeth Elli.
Sefydlwyd **Theatr Ieuenctid Menter Cwm Gwendraeth Elli** yn 1991. Blwyddyn ar ôl sefydlu **Menter Cwm Gwendraeth.** 
Bwriad y theatr oedd i greu cyfleodd i blant y Cwm gymdeithasu trwy gyfrwng y Gymraeg, a chynnig cyfleoedd allgyrsiol. Dros y blynyddoedd mae’r theatr wedi llwyfannu amryw o sioeau gwahanol a wedi cystadlu ar lwyfannau Cenedlaethol. ‘Cau’r clwydi’ yw un o'r sioeau enwocaf, lle ceir hanes achub Cwm Llangyndeyrn rhag cael ei foddi er mwyn creu cronfa ddŵr i Abertawe. 
Bellach mae theatr plantos bach yn cael ei gynnig i blant 4-11 oed ddysgu sgiliau actio, canu, dawnsio a pherfformio.  Mae Theatr y Plantos Bach yn cael ei gynnal ar Nos Fercher yn Neuadd Pontyberem rhwng 17.00 a 18.00, yn wythnosol yn ystod tymor yr ysgol. Mae Theatr y Plantos Bach yn cynnal dwy berfformiad yn ystod y flwyddyn.  Mae’r Theatr hwn yn agored i bawb.

## Cyfeiriadau
Cwm Gwendraeth
Categori:Sir Gaerfyrddin
Y Faenor, Ceredigion

Cymuned yng Ngheredigion yw'r **Faenor**. Mae'n rhannu ffin â thref Aberystwyth, ac yn cynnwys pentrefi Waunfawr a Comins Coch. Yn 2001 roedd ganddi 2362 o drigolion, a 39% ohonynt yn siarad Cymraeg (Cyfrifiad 2001).

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion
Cwtiar

Mae'r **Gwtiar** (***Fulica atra***), yn aelod o deulu'r Rallidae.

Mae'n aderyn cyffredin trwy rhan fwyaf o Ewrop a rhannau helaeth o Asia ac Affrica. Mewn rhannau lle mae'r gaeafau yn arbennig o oer, megis gogledd Asia, mae'n symud tua'r de a thua'r gorllewin. Mewn rhannau lle nad yw'r llynnoedd yn rhewi yn y gaeaf nid yw'n mudo.

Yn wahanol i'r rhan fwyaf o aelodau eraill y teulu, nid yw'r Gwtiar yn aderyn sy'n cuddio yn y tyfiant ger y glannau. Mae fel rheol i'w weld yn nofio ar lynnoedd, ond gall hefyd ddod allan o'r llyn i fwydo ar gaeau heb fod ymhell o'r lan. Maent yn adar sy'n hoffi ymladd, ac yn aml gellir eu gweld yn ymosod ar Gwtiar arall sy'n dod yn rhy agos.

Nid yw'n hoff iawn o hedfan, ac mae'n gorfod "rhedeg" ar y dŵr i fedru codi i'r awyr. Er hynny, pan mae'n gorfod mudo gall weithiau deithio cryn bellter, yn ystod y nos fel rheol.

Mae y plu i gyd yn ddu a'r pig yn wyn, ac yn ymestyn yn "blât" ar y talcen. Mae'r adar ieuanc yn fwy brown. Mae'n bwyta bron unrhyw beth bach byw y gall ei ddarganfod yn y dŵr neu gerllaw iddo.

Categori:Adar
Beulah, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Beulah (gwahaniaethu).''

Pentref bychan a chymuned yng Ngheredigion yw **Beulah**(). Saif hanner ffordd rhwng tref Castell Newydd Emlyn a phentref glan-môr Aberporth ar Fae Ceredigion.

Mae ardal Cyngor Cymuned Beulah yn cynnwys pentrefi Bryngwyn, Llandygwydd, Betws Ifan, Cwm Cou a'r rhan fwyaf o bentref Cenarth ar lannau afon Teifi ac yn gartref i dros 1,500 o bobl (1,586, Cyfrifiad 2001), 54% ohonynt yn siaradwyr Cymraeg, gyda 45% o'r boblogaeth wedi eu geni y tu allan i Gymru (Cyfrifiad 2001). O blith y trigolion sydd yn enedigol o Gymru, mae bron i 90% yn Gymry Cymraeg (cyfeiriad yn eisiau), felly mae'r cyferbyniad diwylliannol ac ieithyddol rhwng y brodorion a'r mewnfudwyr yn amlwg iawn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Mannau o ddiddordeb
Mae'r ardal Cyngor Cymuned yn cynnwys melin ddŵr Felin Geri yng nghwm coediog y Ceri, a rhaeadrau Cenarth.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Beulah, Ceredigion
Categori:Enwau lleoedd yng Nghymru o darddiad Beiblaidd
Categori:Cymunedau Ceredigion
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Arth

Mamal mawr byrgoes, cryf o gorff, ac sy'n perthyn i deulu'r *Ursidae* yw **arth** (enw benywaidd; ll. *eirth*). Mae'n hollysydd sy'n bwyta aeron, cnau, gwreiddiau, mêl, pysgod ac anifeiliaid bychain. Er eu bod fel arfer yn araf ac yn drwsgl, mae eirth yn symud yn gyflym iawn dros bellter byr, yn enwedig ar dir garw neu serth. Ceir 8 rhywogaeth gan gynnwys y panda anferth.

## Mathau o eirth 
Panda anferth (Giant panda, *Ailuropoda melanoleuca*)
Arth sbectolog (Spectacled bear, *Tremarctos ornatus*)
Arth frown (*Ursus arctos*)
* Arth fraith (Grizzly bear, *Ursus arctos horribilis*)
* Arth Kodiak (Kodiak bear, *Ursus arctos middendorffi*)
Arth ddu (*Ursus americanus*)
Arth wen (Polar bear, *Ursus maritimus*)
Arth ddu Asia (Asiatic black bear, *Ursus thibetanus*)
Arth weflog (Sloth bear, *Melursus ursinus*)
Arth Malaia (Sun bear, *Helarctos malayanus*)


Categori:Teuluoedd o famaliaid
Caradog ap Gruffudd

Roedd **Caradog ap Gruffudd ap Rhydderch** (bu farw 1081) yn dywysog Gwent a fu'n ymdrechu am rai blynyddoedd i ychwanegu Deheubarth at ei deyrnas.

## Bywgraffiad
Roedd Caradog yn ŵyr i Rhydderch ab Iestyn oedd wedi llwyddo i gipio gorsedd Deheubarth am gyfnod cyn ei farwolaeth yn 1033. Roedd tad Caradog, Gruffudd ap Rhydderch hefyd wedi bod yn frenin Deheubarth am gyfnod cyn cael ei yrru allan a'i ladd gan Gruffudd ap Llywelyn, a ddaeth yn frenin y rhan fwyaf o Gymru.

Gwent a Gwynllŵg oedd cadarnle'r teulu, ac ymddengys fod Caradog wedi llwyddo i ychwanegu Morgannwg atynt. Mae'n ymddangos yn y cofnodion hanesyddol am y tro cyntaf yn 1065. Roedd Harold Godwinson, wedi ei fuddugoliaeth dros Gruffudd ap Llywelyn, wedi dechrau adeiladu tŷ hela ym Mhorth Sgiwed. Ymosododd Caradog arno a'i ddinistrio, ac yna anrheithio'r ardal.

Aeth Caradog ati fel lladd nadroedd i geisio efelychu ei dad a'i daid trwy ychwanegu Deheubarth at ei deyrnas. Yn 1072 (neu 1071) gorchfygodd frenin Deheubarth, Maredudd ab Owain, mewn brwydr ger Afon Rhymni (Brwydr Afon Rhymni) a'i ladd. Yn 1078 enillodd fuddugoliaeth arall dros Rhys ab Owain oedd wedi dilyn Maredudd ar orsedd Deheubarth, a'i ladd yntau. Erbyn 1081 yr oedd wedi gorfodi brenin newydd Deheubarth, Rhys ap Tewdwr i geisio nodded yn eglwys gadeiriol Tyddewi. Newidiwyd y sefyllfa pan laniodd Gruffudd ap Cynan o Iwerddon, i geisio cipio gorsedd Gwynedd oddi wrth  Trahaearn ap Caradog. Mewn cyfarfod rhwng Rhys ap Tewdwr a Gruffudd ap Cynan yn eglwys gadeiriol Tyddewi, gwnaethant gynghrair gyda bendith yr esgob.

Ymatebodd Caradog trwy wneud cynghrair a brenin Gwynedd, Trahaearn ap Caradog. Cyfarfu'r ddwy blaid ym Mrwydr Mynydd Carn, tua taith diwrnod o Dyddewi. Lladdwyd Caradog a Trahaearn yn y frwydr yma. Gadawodd Caradog fab, Owain ap Caradog, a fodlonodd ar deyrnasu ar diroedd Gwynllŵg ac a sefydlodd linach arglwyddi Caerllion.

## Cyfeiriadau
*John Edward Lloyd, *A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest* (Llundain, 1911), tt. 372-3, 377, 384-5, 393
**Y Bywgraffiadur Cymreig hyd 1940* (Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion)

Categori:Genedigaethau'r 11eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1081
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnoedd Gwent
Gŵydd lwyd

bawd|*Anser anser*

Mae'r **Ŵydd wyllt** (*Anser anser*) a adnabyddid ers Mawrth 2018 fel **Gŵydd lwyd** yn un o'r gwyddau mwyaf cyffredin. Ceir yr ŵydd hon yn rhan fwyaf o wledydd Ewrop ac eithrio'r de-orllewin, a thrwy Asia cyn belled â Tsieina. Mae'n magu ei chywion ar dir gwlyb fel corsdiroedd, rhostiroedd neu'n agos at lyn.

Mae dwy is-rywogaeth o'r Ŵydd lwyd:
* *A. a. anser* (Gŵydd lwyd y Gorllewin)
* *A. a. rubrirostris* (Gŵydd lwyd y Dwyrain)

Mae'n ŵydd fawr, 74–84&nbsp;cm o hyd a 149–168&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Mae'r plu yn llwyd. Gellir adnabod y rhywogaeth yma o blith y "gwyddau llwydion" eraill gan fod ei phig yn binc (yn y ffurf Asiaidd) neu'n binc-oren (yn y ffurf Ewropeaidd), a'i choesau'n binc. Pan mae'n hedfan mae darnau mawr o liw llawer goleuach ar yr adenydd na sydd ar adenydd gwyddau eraill.

O'r math yma o ŵydd y datblygwyd y gwyddau dof a welir yn Ewrop a Gogledd America. Mae gwyddau dof sydd wedi dianc yn aml yn ymuno â heidiau o Wyddau llwydion.

Aderyn mudol yw'r Ŵydd lwyd fel arfer, yn magu cywion yng ngogledd Ewrop ac Asia ac yn hedfan tua'r de dros y gaeaf. Mae'r rhan fwyaf o'r rhai a welir yng Nghymru yn ddisgynyddion adar a gafodd eu rhyddhau yn fwriadol, flynyddoedd yn ôl. Bellach, gwelir weithiau heidiau o hyd at fil o adar o gwmpas Ynys Môn a glannau'r Fenai, ac nid yw'r adar hyn yn mudo.

Bu'r naturiaethwr Konrad Lorenz yn astudio ymddygiad y rhywogaeth yma'n ddyfal. Pwrpas ei astudiaethau a'i arbrofion oedd archwilio cysyniad gwasgnodi mabol (*filial imprinting*). Yn ogystal ag ysgrifennu papurau gwyddonol, ysgrifennodd lyfr ar gyfer y werin ar y pwnc hwn.

Datblygwyd yr Ŵydd ddof yn Ewrop, Gogledd Affrica a gorllewin Asia o'r rhywogaeth yma.

## Teulu
Mae'r ŵydd lwyd yn perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: *Anatidae*). Dyma aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q7556 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

Categori:Gwyddau
Bwncath

{{Blwch tacson
| enw = Bwncath

| delwedd2 =
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}
| map_dosbarthiad = Buteo buteo distribution map.png
| neges_map_dosbarthiad = Y rhannau o'r byd lle ceir y Bwncath – Glas: gaeafu yn unig; Gwyrdd golau: yn yr haf yn unig; Gwyrdd tywyll: trwy'r flwyddyn.
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Falconiformes
| familia = Accipitridae
| genus = *Buteo*
| species = ***B. buteo***
| enw_deuenwol = *Buteo buteo*
| awdurdod_deuenwol = (Linnaeus, 1758)
}}Mae'r **Bwncath** (hefyd **Boncath** a **Boda**; Lladin: *Buteo buteo*) yn aderyn ysglyfaethus sy'n gyffredin trwy rannau helaeth o Ewrop, Asia ac, yn y gaeaf, Affrica. Mae tua 51–57&nbsp;cm o hyd a rhwng 110 a 130&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Yn y rhannau lle mae'r gaeafau yn arbennig o oer mae'n mudo tua'r de, on mewn rhannau eraill, megis Gorllewin Ewrop, mae'n aros o gwmpas ei diriogaeth trwy'r flwyddyn.

Mae fel rheol yn nythu mewn coeden, ond yn hela dros dir agored. Oherwydd hyn, mae'n hoffi tiriogaeth lle mae cymysgedd o goed a chaeau. Mae'n bwyta mamaliaid bach yn bennaf, yn cynnwys llygod, llygod mawr a chwningod, ond mae hefyd yn bwyta anifeiliad wedi marw, cywion adar a phethau eraill.
chwith|bawd|Brân yn herio'r bwncath; Cymru.

Fel rheol gellir gweld pâr neu ddau bâr o Fwncathod yn troelli yn yr awyr uwchben eu tiriogaeth yn y ganwyn, ac yn tynnu sylw trwy eu galwadau *piii-âw*, nid annhebyg i gathod. Ambell dro gellir gweld mwy ohont gyda'i gilydd, weithiau hyd at 40 ar y tro.

Yng Nghymru yr oedd y Bwncath wedi mynd yn aderyn prin erbyn dechrau'r 20g, i raddau helaeth oherwydd ei fod yn cael ei ddifa gan giperiaid. Bellach mae amddiffyniad cyfreithiol iddo ac mae wedi dod yn aderyn cyffredin iawn trwy Gymru, ac yn lledaeni i'r dwyrain. Mae'n fwy cyffredin ar dir cymharol isel nag yn y mynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Adar ysglyfaethus
Categori:Accipitridae
Renaud

**Renaud Séchan** (ganwyd 11 Mai 1952 ym Mharis) yw'r canwr mwyaf poblogaidd yn Ffrainc. Mae ganddo efell o'r enw David. Mae **Renaud** yn adnabyddus yn bennaf am ei ganeuon gwawdiol, yn enwedig y rhai sy'n llawn "athroniaeth hwlcyn".

## Gwaith cerddorol
### Rhai o ganeuon Renaud
*Héxagone : gwneud sbort ar ben y Ffrancwyr (hecsagon yw ffurf Ffrainc ar y map)
*Miss Maggie : cân am afreolaeth cefnogwyr tîm pêl-droed Lerpwl (sy'n canu Maggie May), a phrotest yn erbyn Margaret Thatcher.
*Dans mon HLM : yn fy fflat cyngor
*Ma gonzesse : fy hogen
*L'autostoppeuse : y ferch sy'n teithio wrth ddibynu ar fodurwyr
*Mon bistrot préféré : fy hoff dafarn

### Disgograffi
* 1975 : Amoureux de Paname
* 1977 : Laisse béton
* 1979 : Ma gonzesse
* 1980 : Marche à l'ombre
* 1980 : Bobino
* 1981 : Le P'tit bal du samedi soir et autres chansons réalistes
* 1981 : Le retour de Gérard Lambert
* 1982 : Un Olympia pour moi tout seul
* 1983 : Morgane de toi
* 1985 : Mistral gagnant
* 1988 : Putain de camion
* 1989 : Visage pâle rencontrer public
* 1991 : Marchand de cailloux
* 1992 : Renaud cante el' nord
* 1994 : À la belle de Mai
* 1995 : Zénith live 1986
* 1995 : Les Introuvables
* 1996 : Paris-Province
* 1996 : Renaud chante Georges Brassens
* 2002 : Boucan d'enfer
* 2003 : Tournée d'enfer

## Ffilmiau
**Germinal*, gyda Gérard Depardieu
**Elle voit des nains partout!* (1981): chwaraeodd ran Tarzan
**Wanted* (2002), gyda Johnny Hallyday a Gérard Depardieu

Categori:Actorion ffilm o Ffrainc
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Pobl o Baris
Richard Llewellyn

Nofelydd o Gymru a ysgrifennai yn Saesneg oedd **Richard David Vivian Llewellyn Lloyd** (8 Rhagfyr 1906 – 30 Tachwedd 1983).

Honodd mai yn Nhyddewi, Sir Benfro y ganwyd ef ond daeth yn amlwg wedi ei farw mai yn Hendon, Middlesex y bu hynny.

Priododd Nona Sonstenby ym 1952 (ysgaru 1968).  Priododd ei ail wraig, Susan Heimann, ym 1974.

## Nofelau
**How Green Was My Valley* (1939)
**None but the Lonely Heart* (1943)
**A Few Flowers for Shiner* (1950)
**A Flame for Doubting Thomas* (1954)
**Chez Pavan* (1958)
**Up into the Singing Mountain* (1960)
**Down Where the Moon is Small* (1966)
**Mr. Hamish Gleave* (1973)
**Green, Green My Valley Now* (1975)

Categori:Cymry Llundain
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Nofelydd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Patrick Bruel

Canwr ac actor o Ffrainc yw **Patrick Bruel** (ganwyd 14 Mai 1959). Mae e'n un o'r sêr pop mwyaf poblogaidd yn Ffrainc. Ei enw iawn yw **Patrick Maurice Benguigui** a ei ganwyd  yn Tlemcen, Algeria.

Mae Patrick yn dalentog dros ben. Yn ogystal â chanu ac actio mae e wedi meistroli'r piano a'r gitâr. Yn 1998 fe enillodd y teitl "pencampwr pocer y byd".

Yn 2003 fe newidiodd ei enw yn gyfreithlon, i **Bruel-Benguigui**.

## Disgograffi
*1982 : Vide
*1987 : De face
*1987 : A tout à l'heure
*1989 : Alors, regarde
*1991 : Si ce soir...
*1994 : Bruel
*1995 : On sétait dit
*1995 : Plaza de los hereos
*1999 : Juste avant
*2002 : Entre deux
*2004 : Puzzle

## Ffilmiau
*1978 : Le coup de Sirocco, gyda Roger Hanin
*1982 : Ma femme s'appelle revient, gyda Michel Blanc
*1982 : Les diplomés du dernier rang
*1983 : Le bâtard
*1983 : Le grand carnaval
*1984 : La tête dans le sac
*1984 : Marche à l'ombre
*1985 : P.R.O.F.S., gyda Fabrice Luchini
*1986 : Attention bandits
*1988 : La Maison assassinée, gyda Anne Brochet ac Agnès Blanchot
*1989 : Force majeure, gyda François Cluzet a Kristin Scott-Thomas
*1989 : L'union sacrée, gyda Richard Berry a Corinne Dacla
*1992 : Toutes peines confondues, gyda Jacques Dutronc a Mathilda May
*1993 : Profil bas, gyda Sandra Speichert a Didier Bezace
*1996 : Le Jaguar, gyda Jean Reno a Harrison Lowe
*1996 : Sabrina, gyda Harrison Ford
*1997 : K., gyda Isabella Ferrari a Pinkas Braun
*1998 : Les folies, gyda Parker Posey, Stephane Freiss, Brooke Shields a Jeremy Northam
*1998 : Hors-jeu, gyda Rossy De Palma a Philippe Ambrosini
*2001 : Les Jolies Choses, gyda Stomy Bugsy, Marion Cotillard a Titoff
*2001 : Le lait de la tendresse humaine, gyda Maryline Canto, Valeria Bruni-Tedeschi ac Olivier Gourmet
*2002 : Sinbad (cartŵn - Bruel yw llais Sinbad)
*2004 : Une vie à t'attendre, gyda Nathalie Baye

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1959
Brut y Tywysogion

:*Gweler hefyd Brut (gwahaniaethu)*
Mae ***Brut y Tywysogyon*** (***Brut y Tywysogion***) yn gronicl Cymreig canoloesol sy'n un o'r ffynonellau pwysicaf ar gyfer hanes Cymru yn yr Oesoedd Canol.

Cronicl yw *Brut y Tywysogion*, sydd i bob golwg wedi ei fwriadu fel ymestyniad o *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy. Mae wedi goroesi fel nifer o gyfieithiadau i'r Gymraeg o fersiwn gwreiddiol yn Lladin. Nid oes un testun Lladin o *Frut y Tywysogion* ei hun wedi goroesi, ond ceir dau destun anghyflawn o gronicl Lladin am y cyfnod 1190-1285 yn y llawysgrif *Exeter Cathedral Library MS. 3514* a gedwir yn Eglwys Gadeiriol Exeter; gelwir y testun helaethaf Cronica de Wallia a gellid ei ystyried yn bont rhwng yr *Annales Cambriae* a'r testunau Lladin coll o'r Brut. Y fersiynau pwysicaf o *Frut y Tywysogion* yw'r rhai yn Peniarth MS. 20 ac un ychydig llai cyflawn yn *Llyfr Coch Hergest*. Mae'r fersiwn dan y teitl "Brenhinedd y Saeson" yn gyfuniad o'r deunydd yma a deunydd o ffynhonnell Seisnig.
bawd|chwith|Peniarth Ms. 20, folio 260v. (c.1330). Y llawysgrif hwn yw'r copi cynharaf o *Frut y Tywysogion*.

Dechreua fersiwn Peniarth MS. 20 yn 681 pan gofnodir marwolaeth Cadwaladr a daw i ben yn 1332. Byr iawn yw'r cofnodion am y blynyddoedd cynnar, fel rheol cofnod o farwolaethau a digwyddiadau megis diffygion ar yr haul, pla neu ddaeargrynfeydd, ond mae llawer mwy o fanylion yn y cofnodion diweddarach. Rhoir sylw yn bennaf i frenhinoedd Gwynedd, Powys a Deheubarth, ond cofnodir digwyddiadau eglwysig, er enghraifft pan ddaeth yr egwys yng Nghymru i ddefnyddio'r un dull o benderfynu ar ddyddiad y Pasg ag eglwys Rhufain dan berswâd "Elbodius" (Elfodd), Esgob Bangor, yn 768. Mae digwyddiadau yn Lloegr, Iwerddon, Yr Alban ac weithiau Ffrainc yn cael eu cofnodi'n fyr hefyd.

Credir fod y cronicl mynachaidd gwreiddiol wedi ei ysgrifennu yn Abaty Ystrad Fflur, ond ymddengys ei fod wedi ei gadw yn yr hen abaty yn Llanbadarn yn yr 11g. Defnyddiwyd croniclau o abatai eraill yn y gwaith hefyd. Credir bod o leiaf un o'r cyfieithiadau Cymraeg wedi ei wneud yn Ystrad Fflur hefyd.

## Darllen pellach
* John Edward Lloyd, *The Welsh Chronicles* (London: H. Milford, 1929)
* Ian R. Jack, *Medieval Wales* (Ithaca: Cornell University Press, 1972)
* Thomas Jones (gol.), *Brut y Tywysogion: Red Book of Hergest Version* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1973)
* Thomas Jones (gol.), *Brut y Tywysogyon: Peniarth MS. 20* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1941)
* Thomas Jones (gol.), *Cronica de Wallia and other documents from Exeter Cathedral Library MS. 3514* (ail-brintiwyd o *The Bulletin of the Board of Celtic Studies*, Caerdydd, 1946)

Categori:Croniclau Cymraeg
Categori:Croniclau o Gymru
Categori:Cyfieithiadau Cymraeg Canol
Categori:Gweithiau am hanes Cymru
Categori:Llawysgrifau Peniarth
Categori:Rhyddiaith Cymraeg Canol
Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau

Asiantaeth lywodraethol, sy'n rhan o'r Adran Drafnidiaeth, yw'r **Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau** *(Saesneg: *Driver Vehicle Licensing Agency*, **DVLA**)*, sydd â'i phencadlys yn Nhreforus, ger Abertawe yn ne-orllewin Cymru.

Lleolir y DVLA mewn adeilad 17 llawr, a welir i'r gogledd o draffordd yr M4, tuag un filltir o gyffordd 46.

## Dolenni allanol
* Gwefan yr Asiantaeth 

Categori:Asiantaethau gweithredol Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Categori:Abertawe (sir)
Trochydd gyddfgoch

Y **Trochydd gyddfgoch** yw'r lleiaf o deulu'r Trochwyr, tua 55–67&nbsp;cm o hyd a 91–110&nbsp;cm ar draws yr adenydd.

Mae'n nythu ar draws gogledd Ewrop, gogledd Asia a rhan ogleddol Canada ac Alaska. Fel rheol mae'n tueddu i nythu ar lynnau llai na'r trochwyr eraill, ac yn y tymor nythu mae ei alwadau annaearol yn nodwedd o'r ardaloedd lle mae'n magu. Yn y gaeaf mae'n symud tua'r de a gellir eu gweld ar yr arfordir neu ar lynnoedd mawr.

Mae'r llun yn dangos Trochydd Gyddfoch yn ei blu haf, gyda gwddw coch, pen llwyd, cefn tywyll ac yn wyn oddi tano. Yn y gaeaf mae'n wyn ar y gwddw a llawer llai o liw arno. Gellir ei wahaniaethu oddi wrth y trochyddion eraill trwy fod y pig yn deneuach ac yn pwyntio ar i fyny rhyw fymryn, a bod y gwyn ar y gwddw yn ymestyn ymhellach i'r ochrau.

Ar bysgod y mae'r Trochydd Gyddfgoch yn byw, ac mae'n medru plymio hyd at 8 medr o ddyfnder i'w dal. Hwn yw'r unig drochydd sy'n medru codi i'r awyr yn uniongyrchol o'r tir; mae'n rhaid i'r lleill redeg ar hyd y dŵr.

Nid yw'r Trochydd Gyddfgoch yn nythu yng Nghymru ond mae'n aderyn pur gyffredin ar yr arfordir yn ystod y gaeaf; y mwyaf cyffredin o'r trochyddion fel rheol. Mae rhai cannoedd yn gaeafu yn Mae Ceredigion a chryn nifer hefyd o gwmpas rhan ddwyreiniol Afon Menai.

## Aelodau eraill y teulu
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q21666 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

bawd|*Gavia stellata*

Categori:Trochyddion
Categori:Gaviidae
Hwyaden wyllt

bawd|250px|Iâr Hwyaden Wyllt yn glanio.

Mae'r **Hwyaden Wyllt**, *Anas platyrhynchos*, yn un o'r hwyaid mwyaf cyffredin trwy rannau helaeth o'r byd, yn Ewrop, Asia a Gogledd America.

Mae'r hwyaden yma rhwng 56 a 65&nbsp;cm o led ac 81–98&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Yn y rhannau lle mae'r gaeafau yn oer, mae'n aderyn mudol.

Aderyn lliwgar iawn yw'r ceiliog yn ei blu nythu, gyda pen gwyrdd a darn glas ar yr adenydd. Mae'r ieir yn liw brown yn bennaf, ond maent hefyd yn dangos y darn glas ar yr adenydd. Gall nythu ar lannau afonydd, llynnoedd neu byllau llai; ac yn aml mae'n nythu ar lynnoedd bychain mewn parciau cyhoeddus ac yn dod yn ddof. Yn y gaeaf mae'n ymgasglu'n heidiau. Gall fyw yn eithaf hen - mae cofnod o Hwyaden Wyllt yn byw am 29 mlynedd.

Categori:Hwyaid
Cysawd yr Haul

bawd|upright=1.5|Cysawd yr Haul
Mae **Cysawd yr haul** (hefyd **Cyfundrefn yr haul**) yn cynnwys yr haul a'r gwrthrychau cosmig sydd wedi'u clymu iddo gan ddisgyrchiant: wyth planed, eu 162 o loerennau, tair planed gorrach a'u pedair lloeren, a miloedd o gyrff bach, gan gynnwys asteroidau, sêr gwib, comedau, a llwch rhyngblanedol.

Mewn termau eang, mae Cysawd yr Haul yn cynnwys yr Haul, pedwar corff creigiog a elwir y planedau mewnol, gwregys mewnol o asteroidau, pedair planed enfawr allanol (a elwir cewri nwy), ail wregys o gyrff bach rhewllyd a elwir Gwregys Kuiper, cwmwl enfawr o gomedau a elwir y Cwmwl Oort, a rhanbarth o blanedau llai rhewllyd a elwir y Ddisg Wasgaredig.

Ffurfiodd Cysawd yr Haul tua 4.5 biliwn o flynyddoedd yn ôl, wrth i gwmwl o nifwl ddymchwel ar ei hun, drwy rymoedd disgyrchiant, i wrthrych a elwir yn Gorrach Melyn, gan ddechrau adwaith ymasiad niwclear, yn llosgi hydrogen i gynhyrchu heliwm. Erbyn hyn, mae'r haul yn ei gyfnod prif ddilyniant, sydd yn golygu bod grymoedd disgyrchiant a gwasgedd pelydriad yn hafal, ac felly mae'r haul yn aros yr un maint.

## Nodweddion y planedau 
## Gwrthrychau Cysawd yr Haul 
* Seren: Yr Haul
* Planedau: Mercher, Gwener, y Ddaear, Mawrth, Iau, Sadwrn, Wranws, Neifion
* Lloerennau: Y Lleuad, Titan, Triton, Charon, Rhea, Phoebe, Iapetws, Nereid, Protëws, Larissa, Naiad, Thalassa, Despina, Phobos, Deimos, Galatea, Cordelia, Ophelia, Bianca, Cressida, Desdemona, Juliet, Portia, Rosalind, Belinda, Puck, Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, Oberon, Caliban, Sycorax, Prospero, Setebos, Stephano, Pan, Atlas, Promethëws, Pandora, Epimethëws, Ianws, Mimas, Enceladws, Tethys, Telesto, Calypso, Dione, Helene, Hyperion, Dysnomia, Nix, Hydra
* Planedau corrach: Ceres, Plwton, Haumea, Makemake, Eris
* Asteroidau
* Sêr gwib
* Comedau
* Gwregys Kuiper
* Sedna
* Y Ddisgen Wasgaredig
* Cwmwl Oort

## Dolenni allanol 
* Cysawd yr Haul BBC Cymru
* Gwefan darganfod Cysawd yr Haul NASA 
* Efelychydd Cysawd yr Haul ar wefan NASA
* Prif dudalen NASA/JPL ar Gysawd yr Haul 
* Yr Wyth Planed
* Data am y Planedau
* SolStation: Sêr a'u planedau trigiadwy 
* SPACE.com: Gwybodaeth am Gysawd yr Haul
* Y pellteroedd rhwng y planedau wedi'u darlunio
* Maint cymharol y planedau, yr Haul a sêr eraill

*
Categori:Gwyddoniaeth blanedol
Categori:Gwyddor y gofod
Y Philipinau

Gwlad o 7,107 o ynysoedd mawr a bychain yn ne-ddwyrain Asia yw'r **Philipinau** neu **Ynysoedd y Philipinau**, yn swyddogol **Gweriniaeth y Philipinau** (Ffilipineg: *Pilipinas*, ). Mae wedi'i lleoli 1210&nbsp;km  (750 milltir) i'r dwyrain o dir mawr cyfandir Asia. Catholigion yw'r mwyafrif o'r boblogaeth. Ceir lleiafrif Islamaidd yn y de. Manila ar ynys Luzon yw prifddinas y wlad.

Ceir corff, Sentro Rizal er mwyn hyrwyddo iaith Tagalog safonnol y wlad a diwylliant y wladwriaeth. Sefydlwyd Sentro Rizal yn 2009.

## Rhanbarthau 
## Pobl nodedig o'r Philipinau
*Encarnacion Alzona (1895 - 2001) - Ymgyrchydd dros hawliau merched a hanesydd Philipinaidd. Hi oedd y fenyw Ffilipinaidd gyntaf i ennill Ph.D.

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwledydd Asia
Marged Tudur

Merch Harri VII, brenin Lloegr, a chwaer Harri VIII oedd **Margaret Tudur** neu **Marged Tudur** (28 Tachwedd 1489 – 18 Hydref 1541) a oedd yn Frenhines yr Alban rhwng 1503 ac 1513. Fe'i ganwyd ym Mhalas San Steffan yn ferch hynaf i Harri ac Elisabeth o Efrog.

Priododd Margaret James IV pan oedd yn 13 oed, yn unol â'r 'Cytundeb Heddwch Parhaol rhwng Lloegr a'r Alban'. Gyda'i gilydd, cawsant chwech o blant, er mai dim ond un ohonynt a fu byw i fod yn oedolyn. Yn dilyn marwolaeth Iago IV ym Mrwydr Flodden ym 1513, penodwyd Margaret, fel brenhines mewn gofal, yn rhaglaw i'w mab James V. Wrth chwilio am gynghreiriaid, trodd Margaret at y Douglases, ac ym 1514 priododd Archibald Douglas, 6ed Iarll Angus, yr oedd ganddi un ferch, Margaret Douglas.

Roedd yn famgu i Mari I, brenhines yr Alban drwy ei phriodas gynaf.

## Hanes
Fe'i bedyddiwyd yn Eglwys Santes Marged, ar dir Abaty Westminster, Llundain gan ei henwi'r 'Farged' ar ôl Margaret Beaufort, iarlles Richmond a Derby, ei nain ar ochr ei thad.

Yr adeg honno, defnyddiwyd merched y brenin fel asedau diplomataidd a gwleidyddol, gyda phriodas yn serio cyfeillgarwch rhwng dwy wlad. Cyn ei bod yn chwech oed roedd ei thad yn ystyried ei phriodi â James IV er mwyn tawelu'r dyfroedd Albanaidd ac i wahanu cyfeillgarwch Perkin Warbeck â Brenin yr Alban. Gwerin gwyddbwyll politicaidd oedd Marged felly ac mae'n gwbwl bosib fod tad Marged yn ei gweld fel modd i uno'r ddwy genedl: yr Alban a Lloegr; methodd a gwneud hyn, ond gafaelodd ei fab Harri VIII yn yr awenau hyn eilwaith, flynyddoedd yn ddiweddarach, gyda'r un nod.

## Plant Marged ac Iago 
* Iago (1507-1508)
* Arthur (1509-1510)
* Iago V, brenin yr Alban
* Alexander (1514-1516)

Bu farw Iago ym Mrwydr Flodden yn 1513. Priododd Marged Archibald Douglas, 6ed Iarll Angus, yn 1514.

## Plant Marged a Douglas
*Margaret Douglas

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Alban
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Merched Oes y Tuduriaid
Categori:Genedigaethau 1489
Categori:Marwolaethau 1541
Categori:Merched y 15fed ganrif
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Shakira

Mae **Shakira Isabel Mebarak Ripoll** (ganwyd 2 Chwefror 1977), neu **Shakira** yn ôl y sîn gerddoriaeth broffesiynol, yn gantores, cyfansoddwr, cerddores, cynhyrchydd recordiau, dawnsiwr, a dyngarwr o Golombia a ymddangosodd ar y sîn gerddoriaeth yng Ngholombia ac America Lladinaidd yn y 1900au cynnar. Ganwyd a magwyd ym Marranquilla, Colombia, defnyddiodd Shakira lawer o'i thalentau yn yr ysgol drwy berfformio caneuon roc a rôl, Lladinaidd, a'r Dwyrain Canol yn fyw, gan gynnwys amrywiad o foladdawnsio'i hunan. Mae Shakira yn siaradwr brodorol o'r Sbaeneg, yn ogystal â medru'r Saesneg a Phortiwgaleg yn rhugl, ac ychydig o Eidaleg, Ffrangeg, ac Arabeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion o Golombia
Categori:Genedigaethau 1977