Gaeltacht Uíbh Ráthaigh

**Gaeltacht Uíbh Ráthaigh** neu, gwelir hefyd, *Gaeltacht Iveragh* gyda'r sillafiad Saesneg, yw un o'r Gaeltachtau lleiaf yn Iwerddon. Fe'i lleolir ar Benrhyn Uíbh Ráthaigh yn Swydd Ciarraí a'r brif dref yw Baile an Sceilg ac mae pentrefi a threfdiroedd llai yn cynnwys Dún Géagáin, Cíllin Liath, Lóthar a Cuan an Chaisleáin. Mae ei phoblogaeth yn wasgaredig ac yn ôl Cyfrifiad 2016, roedd 1,753 o bobl dros dair oed yn byw yn Gaeltacht Uíbh Ráthaigh, gyda dim ond 6.9% yn honni eu bod yn siarad Gwyddeleg yn ddyddiol y tu allan i’r system addysg. Mae hyn yn ei gwneud y 5ed Gaeltacht gwannaf allan o 26 yn Iwerddon yn ôl cyfradd y siaradwyr dyddiol. Ceir Gaeltacht arall yn Swydd Ciarraí sef, Gaeltacht Corca Dhuibhne.

Roedd Gaeltacht Uíbh Ráthaigh yn un o'r cryfaf yn y wlad ar un adeg. Roedd pobl o bob dosbarth yn siarad yr iaith, gyda dros 93% o'r boblogaeth yn siarad Gwyddeleg uniaith yn y 1850au. Dynodwyd y Penrhyn cyfan yn Gaeltacht pan gawsant eu tynnu gyntaf yn y 1920au. Erbyn yr 1980au roedd canran y bobl a oedd yn gallu siarad Gwyddeleg yn ardal swyddogol y Gaeltacht a dynnwyd ym 1956 tua 60% ac mae wedi aros tua'r lefel honno ers hynny.

Argymhellodd astudiaeth ieithyddol gynhwysfawr o'r Gaeltachtau a gyhoeddwyd yn 2007 y dylid categoreiddio Gaeltacht Uíbh Ráthaigh fel Gaeltacht Dosbarth C.

Mae canran y siaradwyr dyddiol ynghyd â’r boblogaeth wedi bod yn gostwng yn gyson. Rhwng 1956 a 2011 gostyngodd poblogaeth Gaeltacht Iveragh o 3,036 i 1,795. Gostyngiad o 41%. Mae hyn er gwaethaf cynnydd o 67% ym mhoblogaeth Iwerddon o fewn yr un amserlen. Mae llawer o'r trefi yng nghanol y penrhyn lle mae llawer o'r Gaeltacht wedi'u lleoli yn anghyfannedd. Mae diffyg gwasanaethau sylfaenol yn cael ei nodi fel un o'r prif resymau dros y gostyngiad dramatig yn y boblogaeth a thrwy estyniad yn y boblogaeth sy'n siarad Gwyddeleg. Mae'n debyg fod diffyg nifer o gael ysgolion yn yr ardal yn rheswm arall dros ddirywiad yr iaith Wyddeleg.

## Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh
Mae “Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh” yn grŵp cymunedol a sefydlwyd yn 1998 i weithredu fel ymbarél ar gyfer y grwpiau datblygu yn y 5 ardal Gaeltacht ar Benrhyn Iveragh. Mae'r mudiad yn ymwneud â llawer o bethau gan gynnwys hyrwyddo'r Wyddeleg a datblygu prosiectau cymunedol.

### Tref Wasanaethau'r Gaeltacht
Tref Tralee sydd â statws 'Tref Wasanaethu'r Gaeltacht' i'r Gaeltacht wledig. Gydag hynny, mae digwyl i'r ddinas roi cefnogaeth arbennig ar gyfer darpariaeth yn yr iaith i'w thrigolion a thrigolion y Gaeltacht gyfagos.

## Gweler hefyd
* Gaeltacht Corca Dhuibhne - Gaeltacht arall Swydd Ciarraí

## Oriel

File:Plaque on Ballinskelligs pier - geograph.org.uk - 1887303.jpg|Cofeb mewn Gwyddeleg ar y pier yn Baile an Sceilg
File:Ballinskelligs Bay & Waterville, Ring of Kerry (506553) (27443145113).jpg|thumb|Panorama o Baile an Sceilg a Waterville
File:Art Gallery and Cafe, Ballinskelligs, Co. Kerry - geograph.org.uk - 576405.jpg|thumb|Oriel a Chaffe, Baile an Sceilg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol Comhchoiste Ghaeltacht Uíbh Ráthaigh

Categori:Gaeltacht
Categori:Gwyddeleg
Categori:Daearyddiaeth Iwerddon
Categori:Adfer iaith
Categori:Swydd Kerry