Sali Mali

bawd|250px|Clawr *Sali Mali* gwreiddiol gan Rowena Wyn Jones, cyhoeddwyd yn 1969

Cymeriad plant poblogaidd Cymreig yw **Sali Mali**, sy'n ymddangos mewn llenyddiaeth ac ar y teledu. Crewyd hi'n wreiddiol gan Mary Vaughan Jones yn y llyfr *Sali Mali* a cyhoeddwyd gan Gymdeithas Lyfrau Ceredigion ym 1969 gyda darluniau gan Rowena Wyn Jones.
Ymddangosodd Sali Mali mewn nifer o lyfrau eraill gan Mary Vaughan Jones a daeth yn adnabyddus i lawer o blant ifanc sy'n dysgu darllen Cymraeg. Ers 2000 mae Sali Mali hefyd wedi dod yn boblogaidd yn rhyngwladol fel cymeriad teledu animeiddiedig, ac mae llyfrau gan awduron eraill wedi cael eu hychwanegu at y gyfres.

Dathlwyd pen-blwydd Sali Mali yn 50 oed ar 19 Mehefin 2019 gyda pharti yn Yr Egin yng Nghaerfyrddin a goleuwyd y Senedd a'r Llyfrgell Genedlaethol yn oren.

## Llyfrau
Yn dilyn marwolaeth Mary Vaughan Jones, ail-gyhoeddwyd nifer o'i llyfrau. Roedd yr hawlfraint yn perthyn i Gymdeithas Lyfrau Ceredigion hyd i'r wasg gael ei phrynnu gan Wasg Gomer yn 2009. Ysgrifennwyd nifer o storïau newydd gan Dylan Williams a darlunwyd nhw gan Simon Bradbury. Bu dadlau ynghylch un o'r llyfrau hyn, yn Rhagfyr 2007, pan gyhoeddwyd ''Sali Mali a'r Hwdi Chwim'', yn y stori hon mae hwdi yn dwyn iPod Sali Mali. Cafodd y llyfr ei foicotio gan sawl siop a wrthododd ei werthu.

### Llyfryddiaeth
#### Cyfres Straeon Sali Mali
Cyhoeddwyd y gyfres hon gan Cymdeithas Lyfrau Ceredigion (2000–2003)
* 1. Teisen i De (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 2. Traed Budr (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 3. Cwymp y Dail (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 4. Oen Bach ar Goll (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 5. Chwilio am Drysor (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 6. Y Wiwer Ddireidus (Siân Lewis yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 7. Chwarae Cuddio (Dylan Williams yn seiliedig ar sgript wreiddiol Bethan a Llinos Gwanas)
* 8. Y Model Perffaith (Dylan Williams, 2002 yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 9. Cwlwm ar Gwlwm (Siân Lewis, 2003 yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 10. Tric Toc! (Gwen Angharad Jones, 2003 yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 11. Digon o Sioe (Dylan Williams, 2003 yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)
* 12. Am Wyneb! (Gwen Angharad Jones yn seiliedig ar sgript wreiddiol Meinir Lynch)

#### Cyfres Anturiaethau Sali Mali
Ysgrifennwyd y gyfres hon gan Dylan Williams, a cyhoeddwyd gan Cymdeithas Lyfrau Ceredigion (2006–8).
* 1. Sali Mali a'r Ceffyl Gwyllt
* 2. Sali Mali a'r Bwystfil Cudd
* 3. Sali Mali a'r Hwdi Chwim
* 4. Sali Mali a'r Dderwen Fawr

## Cyfres deledu
### Animeiddio
Cynhyrchwyd cyfres Sali Mali wedi ei hanimeiddio gan gwmni Siriol ar gyfer S4C yn 2000. Recordiwyd y gân thema gan Cerys Matthews, ac mae Rhys Ifans yn adrodd y stori. Darlledir Sali Mali yn Saesneg ar Nickelodeon, ac mae hefyd wedi cael ei werthu i wledydd Scandinafeg.

Dyma restr o'r teitlau ym Mhwyleg, Saesneg a Chymraeg. Mae rhai wedi eu seilio ar y gyfres lyfrau  "Straeon Sali Mali".

### Caffi Sali Mali a Pentre Bach
Cynhyrchwyd cyfres deledu Caffi Sali Mali i blant iau gan Sianco ar gyfer S4C yn 1994. Ysgrifennwyd gan Ifana Savill, gan ddefnyddio'r cymeriadau a grewyd gan Mary Vaughan Jones, gan gynnwys aderyn dof Sali Mali, Jac-do, a'i ffrind, Jac y Jwc. Yn y gyfres hon, mae Sali Mali yn rhedeg caffi ym Mhentre Bach. Mae pobl yn gwisgo siwtiau'r cymeriadau ac yn actio yn y gyfres hon. Yn dilyn hyn ar 6 Medi 2004, cynhyrchwyd cyfres newydd Pentre Bach, ac adeiladwyd pentref yn arbennig ar ei gyfer, lleolir ym Mlaenpennal, ac mae hefyd yn ganolfan ymwelwyr a gaiff ei redeg gan Ifana ac Adrian Savill. Gwerthwyd yr hawliau i gyfres deledu Sali Mali i Al-Jazeera ym mis Ebrill 2006, i gael ei ddarlledu ar draws y Dwyrain Canol mewn Arabeg.

## Arall
Mae cyfeiradau at Sali Mali mewn diwylliant poblogaidd yn ogystal, oherwydd ei dylanwad ar gynifer o bobol yn ystod eu plentyndod. Enwyd cân ar ei hôl ar ddisg bonws albwm Mwng gan y Super Furry Animals yn 2000. Mae'r Threatmantics hefyd wedi enwi sengl ar ei hôl, a ryddhawyd ym mis Awst 2007.

## Disgyddiaeth
Rhoddwyd rhai o'r caneuon a fu ar y rhaglen Sali Mali (S4C) ar dvd gan Sain (Recordiau):

## Ffynonellau
Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau 1969
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Categori:Rhaglenni teledu S4C