Protocol Alma-Ata

*peidied drysu â Datganiad Gofal Iechyd Sylfaenol Alma-ata yn 1978*
[bawd|250px|[Leonid Kravchuk, Nursultan Naszrbayev, Boris Yeltsin a Stanislau Shushkevich (ch-dde) yn dilyn cyhoeddi Datganiad Alma Ata]]

**Protocol Alma-Ata** neu **Datganiad Alma-Ata** 1991 (Rwsieg: *Алма-Атинская декларация*) yw dogfen sefydlol Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol (CIS), sef sefydliad rhyngwladol a gwmpasodd nifer o gyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd wedi i'r Undeb gomiwnyddol hwnnw ddod i ben y flwyddyn honno.

## Hanes
Gyda Datganiad Alma Ata ar 21 Rhagfyr 1991, cadarnhaodd penaethiaid gwladwriaeth Rwsia a deg gweriniaeth olynol arall yr Undeb Sofietaidd - Armenia, Aserbaijan, Belarws, Casachstan, Cirgistan, Moldofa, Tajicistan, Tyrcmenistan, Wcráin ac Wsbecistan y datganiad a wnaed yn flaenorol ar 8 Rhagfyr 1991 gan Stanislau Shushkevich ar gyfer Belarws, Boris Yeltsin ar gyfer Rwsia a Leonid Kravchuk ar gyfer Wcráin yng Nghytundebau Belovezh bod “yr Undeb Sofietaidd fel realiti geowleidyddol … yn dod â'i fodolaeth i ben”, ac ymunasant â Chymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol a sefydlwyd o dan Erthygl 1 o Gytundebau Belovezh oedd eisoes yn cynnwys Rwsia, Belarws a'r Wcráin. Arwyddwyd y Datganiad ym mhrifddinas Kazakhstan, a alwyd yn Alma-Ata ar y pryd, ond Almaty heddiw.

Roedd Datganiad Alma-Ata yn un o'r digwyddiadau pwysig olaf yn ystod diddymiad yr Undeb Sofietaidd ac ehangodd y CIS yn sylweddol. Ni arwyddodd Georgia, Estonia, Latfia na Lithwania y datganiad: tynnodd cyn Weriniaeth Sofietaidd Georgia yn ôl yn gynharach, gan ddatgan annibyniaeth ar 9 Ebrill 1991; nid oedd cynrychiolwyr o'r tair genedl Baltig yn bresennol gan nad oeddent yn ystyried eu hunain yn daleithiau olynol i'r Undeb Sofietaidd. Fodd bynnag, cymerodd Georgia ran yn y gynhadledd fel sylwedydd ac ymunodd â'r CIS yn 1993 yn unig, ond gadawodd eto yn 2009.

## Cytundeb ar Gynghorau Penaethiaid Gwladwriaethau a Llywodraeth
Daeth cytundeb dros dro ar aelodaeth ac ymddygiad Cynghorau Penaethiaid Gwladwriaethau a Llywodraeth i ben rhwng aelodau Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol ar 30 Rhagfyr, 1991.

## Cytundeb ar Heddluoedd Strategol
Daeth i ben rhwng yr 11 aelod o Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol ar 30 Rhagfyr, 1991.

## Cytundeb ar y Lluoedd Arfog a Milwyr y Ffin
Daeth i ben rhwng aelodau Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol ar 30 Rhagfyr, 1991.

## Arfau Niwclear
Llofnodwyd cytundeb ar wahân rhwng Belarws, Kazakhstan, Rwsia, ac Wcráin "Ynghylch mesurau cydfuddiannol mewn perthynas ag arfau niwclear".

## Testun
Mae Cyfeiriad B o Gazette Cyfraith Ffederal Gweriniaeth Ffederal yr Almaen dyddiedig Chwefror 8, 2006 yn cyfeirio at y datganiad mewn detholiadau fel a ganlyn:

“Gyda chreu Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol, mae Undeb y Gweriniaethau Sosialaidd Sofietaidd yn peidio â bodoli.
Mae aelodau’r gymuned, yn unol â’u gofynion cyfansoddiadol, yn gwarantu cyflawni rhwymedigaethau rhyngwladol sy’n deillio o gytundebau a chytundebau’r Undeb Sofietaidd gynt.”

## Dolenni
* *THE END OF THE SOVIET UNION; Text of Accords by Former Soviet Republics Setting Up a Commonwealth* erthygl yn y New York Times, 23 Ionawr 1991
* *Soviet Leaders Recall ‘Inevitable’ Breakup Of Soviet Union* yn Radio Free Europe'', 8 Rhagfyr 2006

## Cyfeiriadau
Categori:1991
Undeb Sofietaidd
Alma-ata
Categori:Hanes Armenia
Categori:Hanes Aserbaijan
Categori:Hanes yr Undeb Sofietaidd
Categori:Hanes Belarws
Categori:Hanes Casachstan
Categori:Hanes Cirgistan
Categori:Hanes Rwsia
Categori:Hanes Tajicistan
Categori:Hanes Tyrcmenistan
Categori:Hanes Wcráin
Categori:Hanes Wsbecistan