Hedd Wyn (ffilm)

Ffilm Gymraeg am fywyd y bardd Hedd Wyn yw ***Hedd Wyn***. Cafodd ei henwebu am Oscar ym 1994. Huw Garmon sy'n serennu fel Hedd Wyn. Cynhyrchwyd y ffilm yng Nghymru gan gwmni Pendefig Cyf dan ofal y cyfarwyddwr Paul Turner.

Sgriptiwyd y ffilm gan y bardd Alan Llwyd, awdur y gyfrol *Gwae fi fy myw*, cofiant Hedd Wyn. Cafodd llawer o'r golygfeydd eu saethu ar leoliad yn ardal Trawsfynydd, de Gwynedd, pentref genedigol Hedd Wyn. Mae'r gyferbyniaeth rhwng y golygfeydd swynol o gefn gwlad bugeiliol Meirion a'r golygfeydd cignoeth o erchylltra'r ymladd yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf, lle lladdwyd Hedd Wyn, yn un o gryfderau'r ffilm.

Rhyddhawyd y ffilm ar DVD yn 2005 mewn casgliad o ffilmiau gan S4C ac mae ar gael i'w wylio ar lein am ddim.

## Cynnwys 
Gellir rhannu'r ffilm i dair rhan:-
# Seremoni'r Cadeirio (sy'n para tua munud)
# 4 blynedd sy'n arwain hyd at y rhyfel (felly perthynas Lizzie, cwrdd â Mary Katherine, marwolaeth Gruff Penlan ayyb.)
# 3 awr o orwedd ar faes y rhyfel.

Mae gan Hedd Wyn nod, sef ennill y gadair yn yr eisteddfod. Ond mae yna rwystrau'n ei wynebu: merched (Lizzie, Mary Katherine a Jini); diffyg llonydd (am ei fod yn un o naw o blant); am nad oes addysg ganddo; a hefyd y rhyfel. Bu farw Elis tua bythefnos cyn yr eisteddfod felly nid oedd yn gwybod ei fod wedi ennill y gadair. Gellir gwadu ei fod wedi cyrraedd ei nod am ei fod wedi ennill y gadair a'i fod wedi cyrraedd ei gartref yn Nhrawsfynydd, ond ar y llaw arall ni eisteddodd yn y gadair felly a llwyddodd i gyrraedd ei nod?

## Cast a chriw
### Prif gast
*Ellis Evans / Hedd Wyn - Huw Garmon
*Lizzie Roberts - Sue Roderick
*Jini Owen - Judith Humphreys
*Mary Catherine Hughes - Nia Dryhurst

### Cast cefnogol
*Mary Evans (Y Fam) - Gwen Ellis 
*Evan Evans (Y Tad) - Grey Evans
*Mary Evans - Llio Silyn
*Magi Evans - Catrin Fychan
*Morris Davies (Moi) - Emlyn Gomer
*Williams Morris - Arwel Gruffydd
*Owen Hughes - Gwyn Vaughan
*Fred Hainge - Phil Reid
*Bob Evans - Ceri Cunnington
*Enid Evans - Emma Kelly
*Cati Evans - Sioned Jones Williams
*Ifan Evans - Llyr Joshua
*Ann Evans - Angharad Roberts
*R. Williams Parry - Geraint Roberts
*Arweinydd Eisteddfod Pwllheli - Guto Roberts
*Merch y Drycinoedd - Yr Awen - Manon Prysor
*Y Parchedig J. D. Richards - Derec Brown 
*Organyddes - Lydia Griffiths
*Ficar Recriwtio - J. O. Jones 
*Dihangwr - Richard Viner 
*Milwr o Sais - Mark Rowlands
*Y Canwr yn y Dafarn - Llion Jones 
*Gwen Williams - Siân Summers 
*Milwr heb lygad - Tony Jones 
*Milwr heb freichiau - Ieuan Wyn Roberts
*Elor-glydydd - Brendan Charleston 
*Mr Kirby–Y Swyddfa Ryfel - Doc O'Brien
*Cadeirydd y Tribiwnlys - Noel Williams 
*Ficar y Tribiwnlys - Eric Wyn 
*Y Cynrychiolydd Milwrol - Richard Beale
*Rhingyll Ymddullio - Roger McKern 
*Swyddog Meddygol–Litherland - Kim Goddard
*Bob Morris - Dylan Jones Roberts
*Rhingyll Hyfforddi - Dafydd Edmwnd
*Swyddog Meddygol–Maes y Gad - Ray Davies
*Swyddog Sensro - Jack James
*Major - Terry Victor
*Llais yr Archdderwydd Dyfed - Dafydd Rowlands 

### Effeithiau arbennig
*Evan Green-Hughes, Steve Breheney, David Williams

### Cydnabyddiaethau eraill
*Cyfarwyddwr Cynorthwyol Cyntaf – Michas Koc
*Ail Gyfarwyddwr Cynorthwyol – Stephen Woolfenden
*Trydydd Cyfarwyddwr Cynorthwyol – Geoff Skelding
*Rhedwr – Meleri Mair Jones
*Rhedwr – Hywel Williams
*'Cyfle' – dan hyfforddiant – Tony Williams
*'Cyfle' – dan hyffordiant – Carole Griffiths
*Dilyniant – Gillian Elen
*Ffocws – Richard Wyn Hughes
*Llwythwr – Alwyn Hughes
*Camera – Yr Ail Uned – Roger Pugh Evans
*Grip – David Hopkins
*Giaffar – Alan Chadwick
*Trydanwyr – Chris Hill, Ken Toms, Cliff Owen, Gwion Hughes
*Propiau wrth Law – Phil Rawsthorne
*Prynwr Propiau – Rosalie Kenworthy-Neale
*Cynorthwywyr Adran Celf – Donna Williams, Lesley Dearne
*Cynllunwraig Coluro – Barbara Southcott
*Cynorthwy-ydd i'r Cynhyrchiad – Siân Thomas
*Cymysgwr Sain – Jeff Matthews
*Bwm – Tim Partridge, Jeremy Thatcher
*Artistiaid 'Foley' – Julie Ankerson, John Fewell
*Cynllunwraig Gwisgoedd – Celia Pye
*Cynllunwraig Gwisgoedd Gynorthwyol – Ffion Elinor

## Manylion Technegol
**Tystysgrif Ffilm:** Untitled Certificate

**Fformat Saethu:** 35mm

**Lliw:** Lliw

**Gwlad:** Cymru / DU

**Iaith Wreiddiol:** Cymraeg / Saesneg

**Lleoliadau Saethu:** Trawsfynydd a'r cyffiniau gan gynnwys Capel Penstryt. Ffilmiwyd y golygfeydd o faes y gad ar faes glanio yn Hwlffordd.

## Gwobrau
## Manylion Atodol
### Llyfrau
* ap Dyfrig, R., Jones, E. H. G., Jones, G. *The Welsh Language in the Media * (Aberystwyth: Mercator Media, Mercator Media Monographs, 2006)
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.

### Adolygiadau
*  
* *Sight and Sound*, cyfrol 4, rhif 7, Gorffennaf 1994.
* *Screen International*, rhif 950, 25 Mawrth 1994.
* *Variety*, 5 Hydref 1992.
* 

### Erthyglau
* Martin McLoone, ‘Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe’ yn *Cineaste*, Medi 2001.
* *Television Today*, rhif 5895, 7 Ebrill 1994.
* Mihangel Morgan, ‘Golwg ar y sgript Hedd Wyn’, yn Huw Meirion Edwards, *Alan: casgliad o ysgrifau ar Alan Llwyd*, tt. 176–183.
* Alan Llwyd, ‘O’r Ysgwrn Fach i'r Sgrin Fawr’ *Sgript 0* (1994/95) tt. 35–45.
* Steve Blandford, ‘Wales at the Oscars’, *Cyfrwng: cyfnodolyn cyfryngau Cymru*, 2 (2005), tt. 101–113.

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau bywgraffyddol Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau rhyfel Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau am y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Hedd Wyn
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Cymru yn y Rhyfeloedd Byd