1823 yng Nghymru

bawd|Cawg Caergwrle|180x180px
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1823** i **Gymru** a'i **phobl**

## Digwyddiadau
bawd|Olion *Boneddiges goch Pen-y-fai*|236x236px
*13 Ionawr - Penodwyd Edward Paget, cyn AS Caernarfon, yn gadbennaeth lluoedd Prydain yn India.
*23 Ionawr - Yn Ogof Pen-y-fai ar Benrhyn Gŵyr, mae William Buckland yn darganfod *Boneddiges goch Pen y Fai*, y canfyddiad gyntaf o gladdedigaeth ddynol gyn hanesyddol.
*Chwefror - John Frost yn cael ei ddedfrydu i chwe mis o garchar am enllib yn erbyn clerc tref Casnewydd.
*4 Mawrth - Ethol John Richards, a anwyd yn Llanuwchllyn, i Gyngres yr Unol Daleithiau.
*26 Mawrth - Mae'r bacedlong *Alert* yn suddo oddi ar Ynysoedd y Moelrhoniaid, Ynys Môn, gan golli cant o fywydau.
*Haf - Clawdd Stanley yn cael ei gwblhau gan Thomas Telford gan gysylltu Ynys Môn ac Ynys Gybi.
*Cynhelir eisteddfod fawr yn yr Wyddgrug.
*Sefydlir Y Gymdeithas Lenyddol Gymreig yn Aberhonddu gan Thomas Price (Carnhuanawc).
*Mae Eglwys Bresbyteraidd Cymru yn llunio cyffes ffydd ac yn dod yn gorff ar wahân i Eglwys Loegr.
*Darganfyddir *Cawg Caergwrle*, arteffact addurnedig o'r Oes Efydd Ganol.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|257x257px
### Llyfrau newydd 
*Felicia Hemans – *The Siege of Valencia*
*Walter Davies (Gwallter Mechain) - *Eos Ceiriog, sef casgliad o bêr ganiadau Huw Morus* Casgliad o waith *Eos Ceiriog, sef casgliad o bêr ganiadau Huw Morus* (casgliad o waith Huw Morus (Eos Ceiriog) (1866 - 1709
*Ioan Siencyn – *Casgliad o Ganiadau Difyr*

### Cerddoriaeth
*David Charles – *Hymnau ar Amrywiol Achosion*
*John Ellis  - *Eliot* (emyn dôn)

## Genedigaethau
bawd|Alfred Russel Wallace|246x246px
*8 Ionawr, Alfred Russel Wallace -  naturiaethwr a hyrwyddwr diwygiadau cymdeithasol (bu farw 1913) 
*11 Chwefror, Syr Llewellyn Turner - Uchel Siryf Sir Gaernarfon, Maer tref Caernarfon (bu farw 1903) 
*Mawrth, Rowland Williams (Hwfa Môn) - prifardd a gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1905) 
*3 Mawrth, Charles Hughes - cyhoeddwr (bu farw 1886) 
*19 Ebrill, Anna Laetitia Waring - bardd ac emynydd 
*1 Mai, John Davies gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1874) 
*8 Mai, Nicholas Bennett - cerddor a hanesydd (bu farw 1899) 
*13 Mai, John Williams (Ioan Mai) - bardd (bu farw 1887) 
*30 Mai, Richard Roberts gweinidog Wesleaidd (bu farw 1909) 
*12 Mehefin, John Roberts - chwaraewr biliards (bu farw 1893) 
*2 Gorffennaf, Thomas Jones (Canrhawdfardd) - cerddor (bu farw 1904) 
*3 Awst, Thomas Lewis - gweinidog gyda'r Bedyddwyr a hanesydd (bu farw 1900) 
*21 Awst, George Thomas Orlando Bridgeman - clerigwr, hynafiaethydd ac achyddwr (bu farw 1895) 
*23 Medi Robert Meredith - argraffydd (bu farw 1893) 
*9 Hydref, David William Morris (Marmora) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (bu farw 1914) 
*2 Tachwedd, Edward Evans (Heman Gwent) - cerddor (bu farw 1878) 
*16 Rhagfyr, Caroline Elizabeth Williams - ymgyrchydd dros hawliau merched (bu farw 1908) 
*17 Rhagfyr, Thomas Davies, Llanelli - gweinidog (bu farw 1898) 
*Dyddiad anhysbys
**William Evans -  ficer Rhymni a chanon mygedol eglwys gadeiriol Llandaf (bu farw 1900) 
**David Lloyd Morgan - meddyg yn y llynges (bu farw 1892) 

## Marwolaethau
bawd|Diana Noel, 2il Farwnes Barham|234x234px
*10 Ionawr, John Daniel – argraffydd (g 1755) 
*10 Ionawr, David Williams (Iwan) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (g 1796)
*17 Chwefror, Benjamin Jones - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1756) 
*21 Mawrth, William Davies - casglwr defnyddiau at ysgrifennu hanes Sir Forgannwg (g 1756)
*25 Mawrth, Lewis Ellis - cerddor ac offerynnwr (g 1761)
*12 Ebrill, Diana Noel - noddwraig crefydd
*19 Tachwedd, John Edwards - pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g 1755) 
*4 Rhagfyr, John Harris (Ieuan Ddu) - argraffydd ac awdur (g 1802) 
*28 Rhagfyr, John Williams - pregethwr Methodist ac emynydd (g 1762) 
*Dyddiad anhysbys
**Jonathan Powell, gweinidog gyda'r Annibynwyr (g 1764)

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên