John T. Koch

Mae **John Thomas Koch** FLSW (ganwyd 1953) yn academydd, yn hanesydd ac yn ieithydd Americanaidd sy'n arbenigo mewn astudiaethau Celtaidd, yn enwedig cynhanes, a'r Oesoedd Canol Cynnar. Ef yw golygydd y pum cyfrol *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia* (2006, ABC Clio). Efallai ei fod yn fwyaf adnabyddus fel prif gynigydd y ddamcaniaeth '''Celt o'r Gorllewin'''.

Graddiodd o Brifysgol Harvard, lle dyfarnwyd graddau MA a PhD iddo mewn Ieithoedd a Llenyddiaeth Geltaidd yn 1983 a 1985, yn y drefn honno. Y mae hefyd wedi astudio yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, a Phrifysgol Cymru, Aberystwyth. Bu'n dysgu Astudiaethau Celtaidd ym Mhrifysgol Harvard a Choleg Boston. Ffrwyth y llafur hwn yw pum cyfrol: *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia* (2006), ac *An Atlas for Celtic Studies* (2007).

Cyhoeddodd yn eang am agweddau o iaith, llenyddiaeth a hanes Hen Wyddeleg a Chymraeg Cynnar. Ymhlith ei weithiau mae *The Celtic Heroic Age* (cyhoeddwyd gyntaf yn 1994, 4ydd argraffiad yn 2003), mewn cydweithrediad â John Carey; *The Gododdin of Aneirin* (1997), golygiad, cyfieithiad a thrafodaeth o'r gerdd Gymraeg gynnar *y Gododdin.* Cyhoeddodd hefyd nifer o erthyglau ac mewn llyfrau a chyfnodolion gan gynnwys gramadeg o'r Hen Gymraeg a llyfr ar y Taliesin hanesyddol.

Yn 2007, derbyniodd John Koch gadair bersonol Prifysgol Cymru ac yn 2011, etholwyd ef yn Gymrawd y Gymdeithas Ddysgedig  

Mae Koch yn goruchwylio (fel uwch gymrawd ac arweinydd) y Prosiect Prydain Hynafol a Pharth yr Iwerydd (sy’n cwmpasu Iwerddon, Armorica, a Phenrhyn Iberia) yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru yn Aberystwyth. Yn 2008, traddododd Koch Ddarlith O'Donnell ym Mhrifysgol Aberystwyth dan y teitl *People called Keltoi, the La Tène Style, and ancient Celtic languages: the threefold Celts in the light of geography*.  Yn 2009, cyhoeddodd Koch bapur, yn ddiweddarach y flwyddyn honno a ddatblygwyd yn llyfr, *Tartessian: Celtic from the Southwest at the Dawn of History*, llyfr sy'n manylu ar sut y gall yr iaith Tarteseg fod yr iaith Geltaidd gynharaf a ardystiwyd yn uniongyrchol â'r sgript ysgrifenedig Tartesaidd. Cred fod y sgript a ddefnyddiwyd yn yr arysgrifau yn seiliedig ar fersiwn o'r sgript a ddefnyddiwyd tua 825 CC yn Ffenicia. Dilynwyd hyn gan *artessian 2: Preliminaries to Historical Phonology* yn 2011, sy'n canolbwyntio ar arysgrif Mesas do Castelinho.

## Damcaniaeth Celteg o'r Gorllewin
Koch yw prif gefnogwr y Ddamcaniaeth Gelteg o'r Gorllewin, y syniad bod yr ieithoedd Celtaidd wedi tarddu fel cangen o'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd nid yn nyffryn y Danube uchaf, o'r lle yr ymledodd i'r gorllewin, ond yn hytrach eu bod yn codi mewn un rhan o Iwerydd Ewrop, gan gynnwys De-orllewin Ewrop (Gorllewin Ffrainc a Gogledd a Gorllewin Penrhyn Iberia), fel cyfuniad o ddisgynnydd iaith o Broto-Indo-Ewropeg ac Ieithoedd brodorol Cyn-Indo-Ewropeaidd (gyda rhyw gysylltiad ag Acwitaneg neu Broto-Fasgeg, Ibereg, ac ieithoedd eraill sydd heb eu hardystio).

Yn ôl y ddamcaniaeth, ymledodd yr ieithoedd oddi yno i'r dwyrain i Dde Canolbarth Ewrop, gan gynnwys Basn Pannonia, lle byddai ffurfiau cynnar y Proto-Italig eisoes wedi bod yn datblygu'n annibynnol oddi wrth y Proto-Indo-Ewropeg. Dylanwadodd yr iaith neu'r ieithoedd hyn hefyd ar y Cyn-Broto-Germaneg cynnar, hynafiad uniongyrchol y Proto-Germaneg, ond nid oedd eto'n broto-iaith gwbl Germanaidd, (a leolir o bosibl ar arfordir deheuol y Môr Baltig neu ryw le arall yng Ngogledd Canolbarth Ewrop) a chyfrannodd at ei rhwyg o gontinwwm tafodieithol yr ieithoedd Proto-Balto-Slafaidd / Proto-Indo-Iranaidd.

Mae’r syniad hwn wedi'i gyflwyno mewn tair cyfrol gan Koch a Barry Cunliffe o’r enw *Celtic from the West* (2012–2016). Mae ieithyddion eraill yn ystyried y ddamcaniaeth yn un ddadleuol.

## Cyhoeddiadau
* Cyd-olygydd: Celtic Studies Publications series. Oxbow Books. 2016. ISBN&nbsp;978-1-78570-227-3.
* 
* Cyd-olygydd: Celtic Studies Publications series. Oxbow Books. 2013. ISBN&nbsp;978-1-84217-529-3.
* 
* Cyd-olygydd: Celtic Studies Publications series. Oxbow Books. 2012. ISBN&nbsp;978-1-84217-475-3.
* Cyd-awdur: ABC-CLIO. 2012. ISBN&nbsp;978-1-59884-964-6 (2 gyfrol).
* 
* 
* Golygydd Santa Barbara and Oxford: ABC-CLIO. 2006. ISBN&nbsp;1-85109-440-7. E-book: ISBN&nbsp;185-1094458 (4 vols.).
* Cyd-olygydd: Celtic Studies Publications series (4th&nbsp;ed.). Oxbow Books. 2003 [2002]. ISBN&nbsp;978-1-891271-04-5. Additional volume: ISBN&nbsp;978-1891271090 (2 vols.).
* Cyd-olygydd: University of Aberystwyth. 2000.
* Cyd-olygydd: Celtic Studies Publications series. Oxbow Books. 1999. ISBN&nbsp;978-1-891271-01-4.
* 
* Cyd-olygydd:  Harvard University. 1982.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Ysgolheigion Celtaidd o'r Unol Daleithiau