Ogof-Fynachlog Kyiv

Mynachlog hanesyddol yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol a leolir yn Kyiv, prifddinas Wcráin, yw **Ogof-Fynachlog Kyiv** neu **Kyiv-Pechersk Lavra** (Wcreineg: Києво-Печерська лавра). Hwn yw un o'r mynachlogydd mwyaf a hynaf yn Wcráin.

Sefydlwyd yr ogof-fynachlog ei hun ym 1051, ac yn yr Oesoedd Canol datblygodd yn un o brif ganolfannau'r Eglwys Uniongred yn Nwyrain Ewrop. Mae safle bresennol y mynachlog, ar 22&nbsp;hectar o dir, yn cynnwys mwy na 80 o adeiladau, gan gynnwys sawl amgueddfa, er enghraifft Amgueddfa Trysorau Hanesyddol Wcráin. Heddiw, rhennir awdurdod dros y safle gan y wladwriaeth, ar ffurf Gwarchodfa Hanesyddol a Diwylliannol Genedlaethol Kyiv-Pechersk, ac Eglwys Uniongred Wcráin (dan Batriarchaeth Moscfa). Lleolir yma breswylfa swyddogol Archesgob Kyiv ac Wcráin Oll.

Cofrestrir Ogof-Fynachlog Kyiv, ar y cyd ag Eglwys Gadeiriol y Santes Soffia, yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

## Hanes 
Sefydlwyd y mynachlog ym 1051 yn Berestove, a safai ar y pryd ar gyrion Kyiv—prifddinas Rws Kyiv—ar lan dde Afon Dnieper, gan Sant Antwn o Kyiv, a elwir hefyd Antwn yr Ogofâu. Yr *hegumenos* (abad Uniongred) cyntaf a enwir mewn dogfennau hanesyddol yw'r mynach Varlaam ym 1061, a dilynwyd ef gan Sant Theodosius o Kyiv (Theodosius yr Ogofâu). Yn y 12g, dynodwyd Ogof-Fynachlog Kyiv yn *lavra*, sef un o brif fynachlogydd yr Eglwys Ddwyreiniol. Cafodd y mynachlog ei ddinistrio ar sawl achlysur: gan y Cumaniaid ym 1096, gan fyddin Andrey Bogolyubsky, Uchel Dywysog Vladimir-Suzdal, ym 1169, gan Rurik Rostislavich a thywysogion Chernigov ym 1203, gan y Llu Euraid ym 1240, a chan Tatariaid y Crimea ym 1482. Er gwaethaf, ail-godwyd y mynachlog pob tro, a ni phallodd ei bwysigrwydd ym mywyd crefyddol Wcráin.

Wedi Undeb Brest-Litovsk (1596)—cytundeb a unodd nifer o esgobaethau Uniongred yr Wcreiniaid yn y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd â'r Eglwys Gatholig—cychwynnodd dadl hir rhwng y Catholigion a'r Uniongredwyr dros berchenogaeth Ogof-Fynachlog Kyiv. Fodd bynnag, byddai'r Eglwys Uniongred yn cadw ei rheolaeth dros y mynachlog, a fyddai'n ganolfan i adfywiad crefyddol a diwylliannol yn yr 17g. Ym 1631 agorwyd ysgol yn y mynachlog gan yr archimandriad (uwch-abad) Petro Mohyla. Byddai'r honno yn uno ag Ysgol Brawdoliaeth Kyiv ym 1632 i ffurfio'r coleg cyntaf yn Wcráin; fe'i dyrchafwyd yn academi ym 1694, ac ail-sefydlwyd ar ffurf prifysgol ym 1991.

## Pensaernïaeth 
### Eglwys Gadeiriol y Forwyn Fair 
bawd|Eglwys Gadeiriol y Forwyn Fair
Eglwys Gadeiriol Marwolaeth a Dyrchafael y Forwyn Fair yw'r adeilad hynaf ac eithrio'r Ogof-Fynachlog ei hun, ac yr hon yw prif eglwys y safle. Adeiladwyd yr Eglwys Gadeiriol ym 1073–78 dan arweiniad Sant Theodosius, yn ystod cyfnod Stefan Pecherskyi yn *hegumenos* y mynachlog, a chyda chymorth ariannol oddi ar Sviatoslav II Iaroslavich, Uchel Dywysog Kyiv. Codwyd un llawr ar gynllun croesffurf, gyda chromen a gynhaliwyd gan chwe cholofn, y rheiny hefyd gyda thrawstoriad o siâp croes. Yr oedd ganddi dri chorff mewnol a arweiniai at gromfannau amlwynebog ar y tu allan. Byddai cymhareb hyd a lled yr adeilad (3:2) yn ddyluniad normadol ar gyfer eglwysi Wcreinaidd yn yr Oesoedd Canol. Rhennid y talwynebau gan bilastrau gwastad wedi eu cysylltu gyda garlantau hanner-cylchog. Ar furiau allanol yr adeilad, ffrisiau troellog oedd yn addurno'r bricwaith. Yn yr adran ganolog, cyflawnwyd brithweithiau, gan gynnwys esiampl o *Oranta* (y Forwyn Fair yn estyn ei breichiau), a phaentiwyd ffresgoau ar y muriau yn y rhannau mewnol eraill. Gwyddom am y mosaigau a phaentiadau hyn oherwydd Patericon Ogof Kyiv a ffynonellau canoloesol eraill. O ganlyniad i'w hanes hir o ddifrod ac ail-adeiladu, nid yw'r un celfyddydwaith o oes foreuol yr Eglwys Gadeiriol yn goroesi.

Yn niwedd yr 11g ychwanegwyd sawl rhan i'r Eglwys Gadeiriol, gan gynnwys Bedyddfa Sant Ioan ar yr ochr ogleddol. Yn yr 17g, dan nawdd y Cosaciaid, ychwanegwyd rhagor o gromennau ac addurnwaith yn yr arddull Baróc. Fe'i dinistriwyd gyda deinameit gan y Fyddin Goch ar 3 Tachwedd 1941 wrth iddi encilio o Kyiv yn ystod Cyrch Barbarossa yn yr Ail Ryfel Byd. Cychwynnodd y gwaith o adfer yr Eglwys Gadeiriol gan lywodraeth Kyiv ym 1998, a chafodd ei chyflawni a'i hailgysegru yn ystod dathliadau Diwrnod Annibyniaeth Wcráin yn Awst 2000.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1051
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Kyiv
Categori:Ogofâu Wcráin
Kyiv
Categori:Mynachlogydd Uniongred Dwyreiniol
Categori:Mynachlogydd Wcráin
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Wcráin