Japaneg

Mae heddiw'n boblogaidd i gwmnïau ddefnyddio katakana i bwysleisio enw'r brand ac i greu delwedd mwy cyfoes yn hytrach na defnyddio'r kanji neu hiragana mwy traddodiadol]] **Japaneg** (日本語 *Nihongo* yn Rōmaji, **Siapaneg**, **Siapaneeg**) yw iaith swyddogol Japan gyda dros 130 miliwn o siaradwyr. Siaredir Japaneg ym Mrasil, Taiwan, Ynysoedd Marshall, Palaw, Gwam, Awstralia a'r Unol Daleithiau hefyd.

Mae dadlau ymysg ieithyddion ynglŷn â gwreiddiau'r iaith. Mae rhai yn dadlau'n gryf fod yr iaith yn perthyn i'r teulu Altaig (Altaic), sydd hefyd yn cynnwys Tyrceg a'i changhennau, Mongoleg a Choreeg. Cred ieithyddion eraill fod Japaneg yn rhannu nodweddion â llawer o ieithoedd Awstralasia, tra bod eraill yn credu ei bod hi'n iaith gyfan gwbl ar wahân.

Er bod anghytundeb ynglŷn â gwreiddiau'r iaith, ni ellir dadlau fod dylanwad cryf wedi bod gan y Tsieineeg ar yr iaith, gyda rhai yn dadlau bod hanner geirfa'r Japaneg yn deillio o'r Tsieineeg. Mae Japaneg ddiweddar yn defnyddio cyfuniad o dair system ysgrifennu:

***Kanji** (漢字) - arwyddluniau Tsieineeg a ddaeth i Japan yn wreiddiol o Tsieina
***Kana** (かな) - yr enw ar ddwy sillwyddor a ddatblygwyd yn Japan ei hun, sef:
****Hiragana** (平仮名) - a ddefnyddir ar gyfer geiriau brodorol Japaneg
****Katakana** (片仮名) - a ddefnyddir ar gyfer geiriau tramor (yn aml Saesneg) neu i amnewid kanji neu hiragana er mwyn pwysleisio'r gair neu frawddeg.

Mae'r wyddor Ladin, *Rōmaji*, yn cael ei defnyddio'n aml mewn Japaneg ddiweddar, yn enwedig ar gyfer enwau cwmnïau, hysbysebu ac wrth fewnbynnu Japaneg i mewn i gyfrifiadur.

Yn draddodiadol, caiff yr iaith ei hysgrifennu mewn ffurf fertigol a elwir yn *tategaki* (縦書き) sydd yn golygu darllen fesul colofn (yn hytrach na fesul rhes), gan ddechrau ar frig y golofn ar y dde a darllen i lawr. Wedi cyrraedd gwaelod y golofn, symudir ymlaen i'r golofn nesaf sydd i'r chwith. Yn fwy diweddar defnyddir y ffurf llorweddol a elwir yn *okogaki* (横書き), ffurf sydd yn fwy cyffredin i Orllewinwyr sydd yn golygu darllen mewn rhesi o'r chwith i'r dde.

Ran amlaf, defnyddir y system rifol Indo-Arabaidd gyfarwydd, yn enwedig os yw ffurf y testun yn llorweddol.

## Ymadroddion cyffredin 
* Prynhawn da: こんにちは *konnichiwa*
* Bore da: おはようございます *ohayō gozaimasu*
* Sut wyt ti?: お元気ですか *o-genki desu ka?*
* Hwyl fawr: さようなら *sayōnara*
* Diolch: ありがとう *arigatō*
* Japan: 日本 *Nihon*
* Japaneg: 日本語 *Nihongo*
* Cymru: ウェールズ *Uēruzu*
* Cymraeg (iaith): ウェールズ語 *Uēruzugo*
* Cymry/Cymro/Cymraes: ウェールズ人 *Uēruzujin*

## Llyfryddiaeth ddethol 
* Kuno, Susumu. (1973). *The structure of the Japanese language*. Cambridge, MA: MIT Press. ISBN 0-262-11049-0.
* Martin, Samuel E. (1975). *A reference grammar of Japanese*. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-01813-4.
* McClain, Yoko Matsuoka. (1981). *Handbook of modern Japanese grammar:* 口語日本文法便覧 *[Kōgo Nihon bumpō benran]*. Tokyo: Hokuseido Press. ISBN 4-590-00570-0; ISBN 0-89346-149-0.
* Miller, Roy. (1967). *The Japanese language*. Chicago: University of Chicago Press.
* Miller, Roy. (1980). *Origins of the Japanese language: Lectures in Japan during the academic year, 1977-78*. Seattle: University of Washington Press. ISBN 0-295-95766-2.
* Mizutani, Osamu; & Mizutani, Nobuko. (1987). *How to be polite in Japanese:* 日本語の敬語 *[Nihongo no keigo]*. Tokyo: Japan Times. ISBN 4-7890-0338-8.
* Shibatani, Masayoshi. (1990). Japanese. In B. Comrie (Ed.), *The major languages of east and south-east Asia*. Llundain: Routledge. ISBN 0-415-04739-0.
* Shibatani, Masayoshi. (1990). *The languages of Japan*. Caergrawnt: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36070-6 (hbk); ISBN 0-521-36918-5 (pbk).
* Shibamoto, Janet S. (1985). ''Japanese women's language*. New York: Academic Press. ISBN 0-12-640030-X.
* Tsujimura, Natsuko. (1996). *An introduction to Japanese linguistics*. Cambridge, MA: Blackwell Publishers. ISBN 0-631-19855-5 (hbk); ISBN 0-631-19856-3 (pbk).
* Tsujimura, Natsuko. (Ed.) (1999). *The handbook of Japanese linguistics''. Malden, MA: Blackwell Publishers. ISBN 0-631-20504-7.

Siapanëeg
Categori:Ieithoedd Japan