open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mel Charles

Cyn-chwaraewr pêl-droed o Gymru oedd **Melvyn Charles** (14 Mai 1935 – 24 Medi 2016).

Ganed ef yn Abertawe, yn frawd i'r pêl-droed John Charles. Rhwng  1952 a 1959, chwaraeodd dros 250 o gemau i C.P.D. Dinas Abertawe. Yn 1959, arwyddodd dros Arsenal am £40,000. Bu anafiadau yn broblem iddo yn y cyfnod yma, ond mewn tri thymor chwaraeodd 64 gwaith i Arsenal, gan sgorio 28 o weithiau. Yn 1962 symudodd i C.P.D. Dinas Caerdydd, lle treuliodd ddau dymor, gan chwarae 81 gwaith iddynt. Symudodd i C.P.D. Porthmadog am £1,250, cyn symud eto i Port Vale yn 1967. Bu'n chwarae wedyn i C.P.D. Croesoswallt a C.P.D. Hwlffordd.

Chwaraeodd 31 gwaith dros Gymru, gan sgorio chwech o weithiau, gan gynnwys pedair gôl mewn gêm yn erbyn Gogledd Iwerddon yn 1961.

Yn ei flynyddoedd olaf bu'n byw mewn cartref gofal yn Abertawe a bu farw yn 81 mlwydd oed.

## Cyhoeddiadau
**In the Shadow of a Giant: the Autobiography of Mel Charles* (Llundain: John Blake, 2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Categori:Pobl o Abertawe
Gharb-Chrarda-Beni Hssen

bawd|250px|Lleoliad Gharb-Chrarda-Béni Hssen

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Gharb-Chrarda-Béni Hssen** (Arabeg: الغرب شراردة بني حسين). Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin Moroco. Mae ganddo arwynebedd o 8,805&nbsp;km² a phoblogaeth o 1,859,540 (cyfrifiad 2004). Kénitra yw'r brifddinas.

Mae Gharb-Chrarda-Béni Hssen yn cynnwys dwy dalaith :

* Talaith Kénitra
* Talaith Sidi Kacem

Yn gorwedd ar lan Cefnfor Iwerydd i'r de o ddinas Tanger, dyma un o'r ardaloedd amaethyddol ffrwythlonaf ym Moroco lle tyfir 95% o reis y wlad.

## Dinasoedd a threfi
* Ain Dorij
* Arbaoua
* Dar Gueddari
* Had Kourt
* Jorf El Melha
* Khenichet
* Kénitra
* Lalla Mimouna
* Mechra Bel Ksiri
* Mehdia
* Moulay Bousselham
* Ouazzane
* Sidi Allal Tazi
* Sidi Kacem
* Sidi Slimane (Gharb)
* Sidi Taibi
* Sidi Yahya el Gharb
* Souq Larb'a al Gharb

## Gweler hefyd
* Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Marrakech-Tensift-El Haouz

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Marrakech-Tensift-El Haouz** (Arabeg: مراكش تانسيفت حاوز), a leolir yng nghanolbarth Moroco. Mae ganddo arwynebedd o 31,160&nbsp;km² a phoblogaeth o 3,102,652  (cyfrifiad 2004). Y brifddinas yw Marrakech.

Mae'r rhanbarth yn ymestyn o arfordir Cefnfor Iwerydd yn y gorllewin i fynyddoedd yr Atlas Uchel yn y dwyrain.

Mae Marrakech-Tensift-El Haouz yn cynnwys y taleithiau a *préfectures* a ganlyn :

* Préfecture Marrakech Medina
* Préfecture Marrakech Menara
* Préfecture Sidi Youssef Ben Ali
* Préfecture El Haouz
* Talaith Chichaoua
* Talaith El Kelâat Es-Sraghna
* Talaith Essaouira

## Dinasoedd a threfi
* Ait Daoud
* Ait Ourir
* Amizmiz
* Assahrij
* Benguérir
* Chichaoua
* El Hanchane
* Essaouira
* Ghmate
* Ighounane
* Imintanoute
* Kattara
* Kelâat Es-Sraghna
* Laattaouia
* Lalla Takarkoust
* Loudaya
* Marrakech
* My Brahim
* Ounagha
* Sid L Mokhtar
* Sid Zouin
* Sidi Abdallah Ghiat
* Sidi Bou Othmane
* Sidi Rahhal
* Skhour Rehamna
* Smimou
* Tafetachte
* Tahannaout
* Talmest
* Tamallalt
* Tamanar
* Tameslouht

## Gweler hefyd
*Marrakech
*Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Ningxia

Rhanbarth Hunanlywodraethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Ningxia**, neu yn llawn **Rhanbarth Ymreolaethol Ningxia Hui**. Saif yng ngogledd y wlad. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 5,720,000. Y brifddinas yw Yinchuan.

Llifa'r afon Huang He trwy'r dalaith, ond mae llawer o'r rhannau earill ohoni yn anialwch. Ffurfia grŵp ethnig y Hui 20% o'r boblogaeth, gya 79% o'r boblogaeth yn Tsineaid Han. Perthyna'r Hui i grefydd Islam, oherwydd dylanwad marsiandwyr Islamaidd ar hyd Ffordd y Sidan.

Categori:Rhanbarthau ymreolaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina
Xi'an

bawd|250px|Muriau dinas Xi'an

Prifddinas talaith Shaanxi yng nghanolbarth Gweriniaeth Pobl Tsieina yw '''Xi'an''' (). Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 2,872,539 gyda 7.5 miliwn yn yr ardal ddinesig. Hen enw'r ddinas oedd '''Chang'an''' ().

Saif Xi'an ar afon Wei he, yn weddl agos at ei chymer gyag afon Huang He. Yma yr oedd pen dwyreiniol Ffordd y Sidan. Bu'n brifddinas Tsieina yng nghyfnod Brenhinllin Tang, ac roedd y boblogaeth dros filiwn yn y cyfnod yma.

Ystyrir y ddinas fel un o ganolfannau hen wareiddiad Tsieina. Roedd prifddinas Brenhinllin Qin gerllaw, ac yma mae y Fyddin Derracotta enwog, sy'n gwarchod bedd yr ymerawdwr cyntaf, Qin Shi Huangdi.

Categori:Dinasoedd Shaanxi
Tadla-Azilal

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Tadla-Azilal** (Arabeg: تادلة أزيلال *Ǧihâtu Tādlâ - Azīlāl*). Fe'i lleolir yng nghanolbarth Moroco. Mae ganddo arwynebedd o 17,125&nbsp;km² a phoblogaeth o 1,450,519 (cyfrifiad 2004). Y brifddinas yw Beni Mellal.

Mae Tadla-Azilal yn ymestyn i fynyddoedd yr Atlas Mawr.

Mae'r rhanbarth yn cynnwys dwy dalaith :

* Talaith Azilal
* Talaith Beni Mellal

## Dinasoedd a threfi
* Afourar
* Aghbala
* Azilal
* Beni Mellal
* Bin elouidane
* Bradia
* Bzou
* Dar Oulad Zidouh
* El Ksiba
* Fkih Ben Salah
* Foum Jamaa
* Kasbat Tadla
* Ouaouizeght
* Oulad Ayad
* Oulad M Barek
* Oulad Yaich
* Sidi Jaber
* Souk Sebt Oulad Nemma

## Gweler hefyd
*Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Taza-Al Hoceima-Taounate

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Taza-Al Hoceima-Taounate** (Arabeg: تازة الحسيمة تاونات). Fe'i lleolir yng ngogledd Moroco ar lan y Môr Canoldir. Mae ganddo arwynebedd o 24,155&nbsp;km² a phoblogaeth o 1,807,113 (cyfrifiad 2004). Y brifddinas yw Al Hoceima.

I ffwrdd o'r arfordir, mae'r tir yn codi y fynyddoedd y Rif, a nodweddir gan eu coedwigoedd.

Ceir tair talaith yn y rhanbarth:

* Talaith Al Hoceima
* Talaith Taounate
* Talaith Taza

## Dinasoedd a threfi
* Ait hichem
* Ajdir
* Aknoul
* Al Hoceima
* Bni Bouayach
* Bni Hadifa
* Ghafsai
* Guercif
* Imzoûrene
* Issaguen
* Karia Ba Mohamed
* Oued Amlil
* Oulad Zbair
* Tahla
* Tainaste
* Tamassint
* Taounate
* Targuist
* Taza
* Thar Es-Souk
* Tissa
* Tizi Ouasli
* Zrarda

## Gweler hefyd
*Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Wetherby

Tref farchnad a phlwyf sifil yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Wetherby**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Leeds, ar lannau Afon Wharfe. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 10,772.

Mae Caerdydd 295 km i ffwrdd o Wetherby ac mae Llundain yn 280&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Leeds sy'n 18&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Canolfan Horsefair
*Rhedegfa Wetherby

## Enwogion
*Augustus Pitt Rivers (1827-1900), hynafiaethwr

bawd|dim|Afon Wharfe
bawd|dim|Neuadd y Dref, Wetherby

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Leeds
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Swydd Efrog
Categori:Trefi Gorllewin Swydd Efrog
Doukhala-Abda

bawd|250px|Lleoliad Doukkala-Abda

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Doukkala-Abda** (Arabeg: دكالة عبدة *Ǧihâtu Dukkālâ - ʿAbdâ*). Fe'i lleolir yng ngorllewin canolbarth Moroco. Mae gan y rhanbarth arwynebedd o 13,285&nbsp;km² a phoblogaeth o 1,984,039 (cyfrifiad 2004). Sidi Bennour yw'r brifddinas.

Ceir dwy dalaith yn Doukkala-Abda:

* Talaith Sidi Bennour
* Talaith Safi
*
*

Mae'r dalaith yn cynnwys y ddwy ardal naturiol Doukkala ac Abda.

## Dinasoedd a threfi
* Azemmour
* Bouguedra
* Echemmaia
* El Jadida
* Hrara
* Ighoud
* Jamaat Shaim
* Jemâa Sahim
* Khemis Zemamra
* Laaounate
* Lamharate
* Lbir Jdid
* Loualidia
* Moulay Abdallah
* Oualidia
* Oulad Amrane
* Oulad Frej
* Oulad Ghadbane
* Safi
* Sebt El Maârif
* Sebt Gzoula
* Sidi Ahmed
* Sidi Ali Ban Hamdouche
* Sidi Bennour
* Sidi Bouzid
* Sidi Smaïl
* Youssou

## Gweler hefyd
* Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Rhys Bidder

Mae **Rhys Bidder** (ganed 1985) yn actor o Abertawe. Mae'n fwyaf enwog am chwarae rhan Macs White yn opera sebon S4C, *Pobol y Cwm*.

Yn 2008, cyrhaeddodd y 50 uchaf yng nghystadleuaeth y cylchgrawn *Company*, Dyn Sengl Mwyaf Rhywiol y Flwyddyn..

Mae ef hefyd yn gyn-ddisgybl o Ysgol Gyfun Gŵyr, yn Nhregŵyr, Abertawe.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobol y Cwm
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gŵyr
Abergwesyn

Pentref yng nghymuned Llanwrtyd, Powys, Cymru, yw **Abergwesyn**. Saif lle mae afon Gwesyn yn ymuno ag  afon Irfon, yng ngorllewin y sir, ar ffordd gefn ychydig i'r gogledd o dref Llanwrtyd ac i'r dwyrain o Lyn Brianne. Mae ffordd tros y mynydd yn cysylltu'r pentref a Llanddewi Brefi a Tregaron yng Ngheredigion. Ar un adeg roedd y ffordd yma yn un o ffyrdd pwysicaf y porthmyn.

Mae'r eglwys wedi ei chysegru i Sant Mihangel, ac enw llawn y plwyf yw **Llanfihangel Abergwesyn**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanwrtyd
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Tocelaw

Tiriogaeth yn ne'r Cefnfor Tawel yw **Tocelaw** (hefyd **Tokelau** ac **Ynysoedd Tocelaw**) sy'n perthyn i Seland Newydd ac sy'n cynnwys tair atol yn unig. Mae Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig wedi dynodi Tokelau yn Diriogaeth An-Hunanlywodraethol (*Non-Self-Governing Territory*). Hyd 1976 yr enw swyddogol oedd Ynysoedd Tocelaw (*Tokelau Islands*). Weithiau cyfeirir at Tocelaw o hyd yn Saesneg wrth yr hen enw trefedigaethol *The Union Islands*. Mae'n rhan o ynysoedd Polynesia.

Does gan Tocelaw ddim prifddinas fel y cyfryw, gyda chanolfan weinyddol ar gyfer pob un o'r tair ynys fechan. Mae tua 1,416 o bobl yn byw ar yr ynysoedd.

Saesneg yw'r iaith swyddogol, ond siaredir yr iaith Tocelaweg, un o ieithoedd Polynesia, gan fwyafrif yr ynyswyr.

## Dolenni allanol 
*  Llywodraeth Tocelaw
* Atlas ar Wicigyfryngau

Categori:Gwledydd Oceania
Categori:Polynesia
Categori:Seland Newydd
Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Souss-Massa-Draâ

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Souss-Massa-Draâ** (Arabeg: سوس ماسة درعة). Fe'i lleolir yng nghanolbarth Moroco. Mae ganddo arwynebedd o 70,880&nbsp;km² a phoblogaeth o 3,113,653 (cyfrifiad 2004). Agadir yw'r brifddinas.

Mae Souss-Massa-Draâ yn rhanbarth mawr sy'n ymestyn o lan Cefnfor Iwerydd yn y gorllewin hyd at y Sahara a'r ffin ag Algeria yn y dwyrain. Siaredir Tamazight, un o'r ieithoedd Berber, gan nifer o'r trigolion.

Ers 2005, *Wali* (llywodraethwr) Souss-Massa-Draâ yw Rachid Filali.

Mae'r rhanbarth yn cynnwys y taleithiau a *préfectures* a ganlyn :

* Préfecture Agadir-Ida-Ou Tanane
* Préfecture Inezgane-Aït Melloul
* Talaith Chtouka Ait Baha
* Talaith Ouarzazate
* Talaith Taroudant
* Talaith Tiznit
* Talaith Zagora

## Dinasoedd a threfi
* Agadir
* Agdz
* Agni izimmer
* Ait Baha
* Ait Iaaza
* Aoulouz
* Aourir
* Aït-Ben-Haddou
* Ben Sergao
* Biougra
* Boumalne Dadès
* Drarga
* El Guerdane
* Idaougnidif
* Imassine
* Imouzzer des Ida-Outanane
* Inezgane
* Irherm
* Kelaat M'Gouna
* Khemis Dades
* Lakhsas
* Lqliâa
* Massa
* Megousse
* Msemrir
* Ouarzazate
* Oulad Berhil
* Ouled Teima
* Sidi Ifni
* Skoura
* Tabounte
* Tafraout
* Taghazout
* Tagzen
* Taliouine
* Tamegroute
* Tamraght
* Tanalt
* Taroudant
* Tata
* Taznakht
* Temsia
* Tifnit
* Tighanimine El Baz
* Tiznit
* Zagora

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol Souss-Massa-Draâ

## Gweler hefyd
*Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Guelmim-Es Semara

bawd|250px|Guelmim-Es Semara

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Guelmim-Es Semara** (Arabeg: كلميم السمارة). Mae'n gorwedd yn ne Moroco. Mae ganddo arwynebedd o 122,825&nbsp;km² a phoblogaeth o 462,410 (cyfrifiad 2004). Y brifddinas yw Guelmim. Mae de'r rhanbarth yn rhan o diriogaeth ddadleuol Gorllewin Sahara.

Ceir y taleithiau a ganlyn yn Guelmim-Es Semara :

* Talaith Assa-Zag
* Talaith Es Semara (*Gorllewin Sahara*)
* Talaith Guelmim
* Talaith Tan-Tan
* Talaith Tata

## Dinasoedd a threfi 
* Akka
* Bouizakarne
* El Ouatia
* Fam El Hisn
* Guelmim
* Icht
* Ifrane Atlas Saghir
* Taghjijt
* Tan-Tan
* Tata
* Zag

## Gweler hefyd 
* Gorllewin Sahara
* Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Categori:Gorllewin Sahara
Dannii Minogue

Mae **Danielle Jane "Dannii" Minogue** (ganed 20 Hydref 1971) yn gantores, personoliaeth teledu ac actores achlysurol o Awstralia. Daeth Minogue i enwogrwydd ar ddechrau'r 1980au am ei rhan yn y sioe dalentau Awstralaidd "Young Talent Time", ac yn yr opera sebon *Home and Away*, cyn iddi ddechrau ar yrfa fel cantores bop ar ddechrau'r 1990au.

Mae hi hefyd yn chwaer i'r gantores Kylie Minogue.

## Disgograffiaeth
### CDs
* Love & Kisses (1991)
* Get Into You (1993)
* Girl (1997)
* The Singles (1998)
* The Remixes (1999)
* Neon Nights (2003)
* The Hits & Beyond (2006)
* Club Disco (2007)
* Unlished (2007)
* The Early Years (2008/2009)
* The 1995 Sessions (2009)

### VHS & DVD
* Love and Kisses: Video Collection (1992)
* Get into You: Video Collection (1994)
* The Videos (1994)
* The Hits & Beyond (Bonus DVD) (2006)
* Dannii Minogue: The Video Collection (2007)

## Awards 
* The Variety Club of Australia – Young Variety Award (1989)
* Radio One & Flash Forward Magazine – #1 Woman of the Year (1991)
* BIG Magazine – World's Best Female Pop Star (1991)
* Smash Hits Poll Winners Party – Best New Artist (1991)
* BRMB Music Awards – Best Video for "All I Wanna Do (1998)
* Maxim Awards – Best Stage Performance for Notre-Dame De Paris (2001)
* Disney Channel Awards – Best Female Artist (2003)
* Capital FM Awards – Capital Rhythm Award (2003)
* ARIA Awards - Best Pop Release (2003)
* Dancestar 2004 Awards - Best Worldwide Single (2004)
* WMC International Dance Music Awards - Best Dance Artists (2004)
* WMC International Dance Music Awards - Best Hi-Energy / Euro Release (2004)
* Glamour Awards - TV Personality (2007)
* No.1 Celeb Of The Year 2008 - Celeb Of The Year (2008)
* Cosmopolitan Awards 2009 - Ultimate TV Personality of the year (2009)

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Actorion benywaidd o Awstralia
Categori:Pobl o Awstralia o dras Gymreig
Categori:Pobl o Melbourne
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Asiantaeth newyddion

Asiantaeth sy'n hel newyddion a'i ddarparu yw **asiantaeth newyddion**. Mae'r newyddion ar gael i bapurau newydd, darlledwyr teledu a radio a sefydliadau eraill fel tanysgrifwyr.

Mae'r asiantaethau newyddion rhyngwladol yn Agence France-Presse, Associated Press, ANSA a Reuters.

Yn ogystal ceir asiantaethau newyddion rhanbarthol neu genedlaethol, e.e. IRNA yn Iran.


Newyddion
Categori:Newyddion
Hywel ap Goronwy

Gallai **Hywel ap Goronwy** gyfeirio at un o nifer o bobl:

* Hywel ap Goronwy (bu farw c. 1106), tywysog o Ddeheubarth
* Hywel ap Goronwy ab Ednyfed Fychan 
* Hywel ap Goronwy ap Tudur Hen, aelod o deulu Tuduriaid Penmynydd 
* Hywel ap Goronwy, Esgob Bangor
Hilma Lloyd Edwards

Awdures o Gymru yw **Hilma R. Lloyd Edwards** (ganed 1959). Daw o'r Bontnewydd, Gwynedd.
Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Bontnewydd, Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon cyn mynd ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Abertawe, lle derbyniodd radd dosbarth cyntaf mewn Hen Hanes ac MA mewn Eifftoleg.

Mae hi wedi cyhoeddi deuddeg llyfr i blant.
Yn 2008, enillodd y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008 am ei cherdd ar y thema "Tir Newydd". Hi oedd yr ail ferch yn unig i ennill y Gadair erioed.

## Gweithiau
* *Y Llwybr Disglair* (Gomer, 1982)
* *Dyddiadur Nant y Wrach* (Cyhoeddiadau Mei, 1988)
* *Gwarchod yr Ynys* (Gomer, 1989); cyfieithiad Saesneg: *Warrior Priests* (Gomer, 1992)
* *Gwyliau Cochyn Bach* (Y Lolfa, 1990)
* *Mab yr Haul* (Gomer, 1990)
* *Myrddin yr Ail* (Y Lolfa, 1991)
* *Gwibdaith Gron* gyda Siôn Morris (Y Lolfa, 1993)
* *Gwibdaith Gron* (Y Lolfa, 1994)
* *Y Mabin-Od-i* (Y Lolfa, 1995)
* *Pysgodyn Cochyn Bach* (Y Lolfa, 1998)
* ''Cipio'r Cerddor* (Gwasg Gomer, 1998)
* *Awn i'r Syrcas* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Stepping Out* (Curiad, 2002)
* *Cana i mi Stori* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Sing me a Story* (Curiad, 2002)
* *Draenog ar Wib* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Speedy Spike* (Curiad, 2002)
* *Lleisiau Lleu* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Vinny's Voices* (Curiad, 2002)
* *Pip, Pop a Pepi* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Pip, Pop and Pepi* (Curiad, 2002) 
* *Siw a Miw* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *Soo and Moo* (Curiad, 2002)
* *Y Wers Ganu* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *The Singing Lesson* (Curiad, 2002)
* *Yn y Parc* (Curiad, 2002); cyfieithiad Saesneg: *In the Park* (Curiad, 2002)
* *Y Llo Gwyn* (Gwasg Gomer, 2003)
* *Lleidr yn y Tŷ* (Gwasg Gomer, 2006)
* *Tir Newydd a Cherddi Eraill'' (Gwasg y Bwthyn, 2008)

## Gwobrau ac anrhydeddau
* Y Gadair, Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd a'r Cylch 2008

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Syr Hugh Owen
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Prifeirdd
Andrew Lincoln

Actor Seisnig yw **Andrew James Clutterbuck** (ganed 14 Medi 1973), sy'n fwy adnabyddus dan ei enw llwyfan **Andrew Lincoln**. Yn rhyngwladol daeth yn fwyaf adnabyddus am borteadu Rick Grimes yn y gyfres ddrama arswyd *The Walking Dead*. Cyn hynny roedd yn adnabyddus yng ngwledydd Prydain am chwarae rhannau yn y cyfresi teledu *This Life* (fel Egg), *Teachers* ac *Afterlife*. Chwaraeodd rhan Mark yn y ffilm *Love Actually* hefyd.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
[bawd|Lincoln yn siarad yn [San Diego Comic Con International 2014 ar banel *The Walking Dead*]]

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion llais o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Alan Rickman

Roedd **Alan Sidney Patrick Rickman** (21 Chwefror 1946 - 14 Ionawr 2016) yn actor o Loegr. Mae Rickman yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhannau Hans Gruber yn *Die Hard* ac fel Severus Snape yn y gyfres o ffilmiau *Harry Potter*. Mae ef hefyd yn enwog am ei rôl flaenllaw fel Siryf Nottingham yn ffilm lwyddiannus 1991, *Robin Hood: Prince of Thieves* ac yn fwy diweddar fel y Barnwr Turpin yn ffilm Tim Burton *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street*.

Yn 1995 enillodd Wobr Emmy a Gwobr *Screen Actors Guild* am ei bortread o *Rasputin: Dark Servant of Destiny*. Enillodd wobr  BAFTA Award am ei ran yn y ffilm Robin Hood.

Bu farw Rickman o ganser y pancreas ar 14 Ionawr 2016 yn 69 oed. Bydd ei ffilm olaf, yn lleisio cymeriad Absolem yn *Alice Through the Looking Glass*, yn cael ei lansio yn yr Unol Daleithiau ym Mai 2016.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Rickman yn Acton, Llundain, i deulu dosbarth gweithiol, yn fab i Margaret Doreen Rose (Bartlett)  gwraig tŷ, a Bernard Rickman, gweithiwr ffatri. Roedd ganddo linach Seisnig, Gwyddelig a Chymreig; ganed ei fam yn Nhrefforest. Roedd ei dad yn Babydd a'i fam yn Fethodist. Roedd ei deulu yn cynnwys brawd hyn, David (g. 1944), dylunydd graffeg; brawd iau, Michael (g. 1947), hyfforddwr tennis; a chwaer iau, Sheila (g. 1950). Aeth Rickman i Ysgol Gynradd Derwentwater yn Acton, ysgol oedd yn dilyn y dull addysgu Montessori.

Bu farw ei dad pan oedd yn wyth mlwydd oed, gan adael ei fam i fagu eu phlant yn bennaf ar ben ei hun. Fe briododd eto, ond ysgarodd ei lys-dad ar ôl tair mlynedd. "Roedd un cariad yn ei bywyd", meddai Rickman yn ddiweddarach amdani.

Ar ôl graddio, fe wnaeth Rickman a nifer o ffrindiau agor stiwdio dylunio graffeg o'r enw Graphiti, ond ar ôl tair mlynedd o fusnes llwyddiannus, fe benderfynodd ei fod am ddilyn trywydd actio yn broffesiynol. Fe ysgrifennodd i ofyn am glyweliad gyda'r Academi Frenhinol Celf Ddramatig (RADA), a fynychodd rhwng 1972–74. Tra oedd yno, fe astudiodd Shakespeare ac yn cynnal ei hun drwy weithio fel gwisgwr i Syr Nigel Hawthorne a Syr Ralph Richardson.

## Ffilmiau
**Die Hard* (1988)
**Truly, Madly, Deeply* (1991)
**Robin Hood: Prince of Thieves* (1991)
**Bob Roberts* (1992)
**An Awfully Big Adventure* (1995)
**Sense and Sensibility* (1995)
**Galaxy Quest* (1999)
*''Harry Potter and the Philosopher's Stone* (2001)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
**Love Actually* (2003)
**Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004)
**Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005)
**Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007)
**Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* (2010)
**Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2* (2011)

## Teledu
**Romeo and Juliet* (1978)
**Smiley's People* (1982)
**The Barchester Chronicles* (1982)
**Girls on Top* (1985)
**Back at the Barnyard'' (2010)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Y Fyddin Derracotta

bawd|240px|Un o filwyr y fyddin

**Y Fyddin Derracotta** yw'r enw a ddefnyddir am y 9,099 o ffigyrau terracotta sy'n gwarchod bedd ymerawdwr cyntaf Tsieina. Qin Shi Huangdi (259 CC – 210 CC), gerllaw dinas Xi'an, talaith Shaanxi, yng nghanolbarth Gweriniaeth Pobl Tsieina.

Adeiladodd yr ymerawdwr ei fawsolewm rhwng dinas bresennol Xi'an a mynydd Li. Dywedir iddo ddefnyddio 700,000 o weithwyr ar gyfer y gwaith. Ffurfia'r mawsolewm balas dan dwmpath bedd sy'n 76 medr o uchder yn awr ond a oedd ar un adeg yn 115 medr o uchder. , gyda muriau 10 hyd 15 medr o drwch o'i amgylch.

Darganfyddwyd un o'r milwyr terracotta yn 1974 gan ffermwyr. Wedi cloddio archaelegol, cafwyd hyd i fyddin gyfan ohonynt, gwŷr traed a gwŷr meirch. Dynodwyd y safle yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1987.

bawd|chwith|250px|Y Fyddin Derracotta

Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Tsieina
Tianjin

Un o bedair talaith ddinesig Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Tianjin** (). Saif yn nwyrain y wlad, ger yr arfordir, ac roedd y boblogaeth yn 2002 yn 
10,110,000.

Saif Tianjin ger aber afon Hai He. Mae'n borthladd pwysig, ac yn ail ymhlith dinasoedd Tsieina o ran ei phwysigrwydd economaidd, yn dilyn Shanghai. Yn 2006, roedd y porthladd yn chweched ymhlith porthladdoedd y byd o ran maint; mae'n gweithredu fel porthladd i ardal Beijing, 150&nbsp;km i'r de.

Categori:Dinasoedd Tsieina
Categori:Israniadau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Ffynnon

[bawd|280px|[Ffynnon Sara]]
[bawd|280px|Ffynnon Dyfnog, [Llanrhaedr yng Nghinmeirch]]
Tarddiad neu fan lle mae dŵr yn codi o'r ddaear ydy **ffynnon**; twll yn y ddaear, fel arfer.

Tyfodd rhai trefi yn ystod y 19g o amgylch ffynhonnau iachusol, trefi megis Llandrindod ym Mhowys gan y credir eu bod yn iachusol.

## Ffynhonnau seintiau Cymru
Sefydlwyd Cymdeithas Ffynhonnau Cymru yn 1996, gyda'r nod o warchod ffynhonnau Cymru sydd â thraddodiadau'n perthyn iddynt neu sydd o bensaernïaeth diddorol. Maent yn cyhoeddi cylchgrawn "Llygad y Ffynnon" ddwywaith y flwyddyn; y golygydd ydy'r awdur Eirlys Gruffydd.

Ers y Canol Oesoedd roedd y ffynhonnau hyn yn denu llawer o bererinion a chleifio atynt i gael eu gwella, ac roedd pob math o ofergoelion ynghlwm a nhw. Ceir dros 1,000 ohonynt yng Nghymru, gyda dros eu hanner wedi'u cysegru i seintiau Cristnogol. Mae llawer o'r ffynhonnau hyn, fodd bynnag, yn dyddio'n ôl i gyfnod cyn-Gristnogol; roedd gan y Celtiaid gryn barch at ddŵr ac roedd ganddynt dduwiau i warchod dyfroedd arbennig.

Mae dros traean o'r 1,000 yn ffynhonnau iachaol a thyrai pobl atynt i yfed y dŵr neu ymdrochi ynddo. Defnyddid rhai ffynhonnau i felltithio neu ddarogan e.e. Ffynnon Eilian (Llan-yn-Rhos, Betws-yn-Rhos) ble arferai pobl dalu i felltithio eu gelynion neu i gael gwared o felltith. Arferid hefyd addurno'r ffynhonnau mewn rhai ardaloedd yng Nghymru.

*Ffynnon Gelynnin, Conwy
*Ffynnon Eilian
*Ffynnon, Sir Gaerfyrddin
*Ffynnongroyw
*Ffynnon Taf
*Ffynnon Lloer
*Ffynnon Llugwy
*Ffynnon Beuno
*Ffynnon Gybi
*Ogof Ffynnon Ddu
*Llyn Ffynnon y Gwas
*Llyn Cwmffynnon
*Ffynnon Lloer
*Ffynnon Gaseg
*Ffynnon Wenffrewi
*Treffynnon

Ffynnon Oledd - geograph.org.uk - 1752734.jpg|Ffynnon Oledd
Ffynnon Saint - geograph.org.uk - 361916.jpg|Ffynnon Saint
Ffynnon Aelrhiw - geograph.org.uk - 620605.jpg|Ffynnon Aelrhiw, SH241294
Ffynnon Shon - geograph.org.uk - 703627.jpg|Ffynnon Shon, ger y Rhobell Fawr (52°48′27.51″ N, 3°49′19.8″ W)
Ffynnon Llewelyn - geograph.org.uk - 1046422.jpg|Ffynnon Llywelyn, Cilmeri
Ffynnon Eidda - geograph.org.uk - 766549.jpg|Ffynnon Eidda, rhwng Llan Ffestiniog ac Ysbyty Ifan
Ffynnon Sarah - geograph.org.uk - 125404.jpg|Ffynnon Saeran, Clawddnewydd
Ffynnon Enddwyn - geograph.org.uk - 666611.jpg|Dyffryn Ardudwy
Ffynnon Fair Nefyn - geograph.org.uk - 357941.jpg|Ffynnon Fair, Nefyn
Eglwys Llangelynnin Conwy 39.JPG|Ffynnon Gelynnin, Conwy

### Ffynhonnau Môn
Ceir tuag ugain o ffynhonnau hanesyddol bwysig ar Ynys Môn. Gweler: Ffynhonnau Môn.

### Gwledydd eraill
bawd|dde|200px|Ffynnon ddŵr mewn mynachdy yn yr Almaen
*Ffynnon Castalia

## Llên
Ceir chwedl hynafol o'r enw *Iarlles y Ffynnon* lle ymddengys y Marchog Ddu pob tro mae rhywun yn tywallt ychydig ddŵr ar garreg y ffynnon.
[bawd|Ffynon enwog y [Manneken Pis ym Brwsel.]]
300px|dde|Ffynnon, Melaka, Malaysia.

## Ffynhonau o bob math
Ceir hefyd ffynhonau olew a nwy.

## Cyfeiriadau
Beverly Hills, Califfornia

Dinas yn rhan orllewinol o Los Angeles County, yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Beverly Hills**. Mae Beverly Hills a dinas Gorllewin Hollywood i'll dau wedi'u hamgylchynnu'n llwyr gan ddinas Los Angeles. Mae "Triongl Platinwm" yr ardal yn llawn cymdogaethau cefnog megis Beverly Hills a chymdogaethau Los Angeles megis Bel-Air a Holmby Hills. Yng nghyfrifiad 2006, y boblogaeth oedd 34,980. Mae Beverly Hills yn gartref i nifer fawr o enwogion Hollywood a phobl cyfoethog eraill.

bawd|dim|Lleoliad Beverly Hills o fewn Los Angeles County


Categori:Dinasoedd Los Angeles County, Califfornia
Jake Gyllenhaal

Mae **Jacob Benjamin "Jake" Gyllenhaal** (ynganer /ˈdʒɪlənhɑːl/; ganed 19 Rhagfyr 1980) yn actor o'r Unol Daleithiau. Yn fab i'r cyfarwyddwr Stephen Gyllenhaal a'r sgriptiwr Naomi Foner, dechreuodd Gyllenhaal actio pan oedd yn ddeng mlwydd oed. Mae ef wedi actio mewn amrywiaeth o ffilmiau ers ei prif ran cyntaf yn *October Sky* ym 1999, ac yna'r ffilm gwlt *Donnie Darko*, lle chwaraeoedd rhan arddegwyr gyda phroblemau seicolegol. Yn y ffilm lwyddiannus *The Day After Tomorrow* yn 2004, actiodd gyda Dennis Quaid a chwaraeodd rôl ei dad. Yn 2005, chwaraeodd rhan morwr chwerw yn y ffilm *Jarhead*. Yn yr un flwyddyn, derbyniodd feirniadaeth clodwiw am chwarae rhan Jack Twist yn y ffilm *Brokeback Mountain* gyda Heath Ledger.

## Ffilmyddiaeth
|-
| 1991
| *City Slickers*
| Danny Robbins
|
|-
|rowspan="2"| 1993
| *Josh and S.A.M.*
| Leon
|
|-
| *A Dangerous Woman*
| Edward
| fel Jacob Gyllenhaal
|-
| 1998
|*Homegrown*
| Jake/Blue Kahan
|
|-
| 1999
| *October Sky*
|Homer Hickam Jr.
|
|-
|rowspan="3"| 2001
| *Donnie Darko*
| Donald J. "Donnie" Darko
|
|-
| *Bubble Boy*
| Jimmy Livingston
|
|-
| *Lovely & Amazing*
| Jordan
|
|-
|rowspan="3"| 2002
| *Highway*
| Pilot Kelson
|
|-
| *Moonlight Mile*
| Joe Nast
|
|-
| *The Good Girl*
| Thomas 'Holden' Worther
|
|-
| 2003
| *Abby Singer*
| Ef ei hun
| (Cameo)
|-
| 2004
| *The Day After Tomorrow*
| Sam Hall
|
|-
|rowspan="3"| 2005
| *Brokeback Mountain*
| Jack Twist
|
|-
| *Jarhead*
| Anthony "Swoff" Swofford
|
|-
| *Proof*
| Harold 'Hal' Dobbs
|
|-
|rowspan="2"| 2007
| *Zodiac*
| Robert Graysmith
|
|-
| *Rendition*
| Douglas Freeman
|
|-
| 2009
| *Brothers*
| Tommy Cahill
|
|-
|rowspan="3"| 2010
| *Prince of Persia: The Sands of Time*
| Prince Dastan
|
|-
| *Nailed*
| Howard Birdwell
| post-production
|-
| *Love and Other Drugs*
| Jamie Reidy
| post-production
|-
| 2011
| *Source Code*
| Colter
| post-production
|-

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Walter Cronkite

Newyddiadurwr a chyflwynwr teledu o'r Unol Daleithiau oedd **Walter Leland Cronkite, Jr.** (4 Tachwedd 1916 – 17 Gorffennaf 2009).

Cafodd ei eni yn Saint Joseph, Missouri, UDA, yn fab i'r Dr. Walter Leland Cronkite a'i wraig Helen.

## Teledu 
* *You Are There* (1953-57)
* *CBS Evening News* (1962-1981)

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Missouri
Brwydr Philippi

bawd|240px|Brwydr Gyntaf Philippi

Ymladdwyd **Brwydr Philippi** gerllaw dinas Philippi ym Macedonia yn 42 CC, rhwng dwy fyddin Rufeinig, un dan ddau o lofruddion Iŵl Cesar, Gaius Cassius Longinus a Marcus Junius Brutus, a'r llall dan Marcus Antonius a mab mabwysiedig Cesar, Gaius Octavianus (yn ddiweddarach yr ymerawdwr Augustus Cesar).

Mewn gwirionedd roedd dwy frwydr, gyda thair wythnos rhyngddynt. Ym Mrwydr Gyntaf Philippi ar 3 Hydref, llwyddodd Brutus i orchfygu byddin Octavianus, ond gorchfygwyd byddin Cassius gan Marcus Antonius. Gan gredu fod Brutus hefyd wedi colli'r dydd, lladdodd Cassius ei hun. Ymladdwyd Ail Frwydr Philippi ar 23 Hydref, a gorchfygwyd Brutus gan Antonius ac Octavianus. Lladdodd Brutus ei hun, ac wedi clywed y newyddion, lladdodd ei wraig Porcia ei hun hefyd.

Philippi
Henry Allingham

Peiriannydd o Sais a wasanaethodd yn Llynges Lloegr a'r Awyrlu Brenhinol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf oedd y Peiriannydd Awyr **Henry William Allingham** (6 Mehefin 1896 – 18 Gorffennaf 2009). Ef oedd goroeswr olaf Brwydr Jutland ac yn un o'r goroeswyr olaf a wasanaethodd yn y lluoedd arfog yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym mis Mawrth 2009 daeth yn y dyn hynaf erioed o'r Deyrnas Unedig, gan fyw'n hirach na'r Cymro John Evans, ac roedd yn ddyn byw hynaf y byd o 19 Mehefin 2009 hyd ei farwolaeth mis yn hwyrach.

## Bywyd personol 
Cafodd ei eni yn Clapton, Hackney, Llundain. Priododd Dorothy Cater (1895–1970) ym 1918 a chafodd ddwy ferch. Bu farw yn Ovingdean, Dwyrain Sussex.

## Llyfryddiaeth 
* Henry Allingham a Denis Goodwin. ''Kitchener's Last Volunteer''. Mainstream Publishing, 2008.

## Cyfeiriadau 
Categori:Awyrluyddwyr yr Awyrlu Brenhinol
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Morwyr y Llynges Frenhinol
Categori:Pobl o Hackney
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Cassius

Gallai **Cassius** gyfeirio at:

* Gaius Cassius Longinus, un o'r cynllwynwyr a lofruddiodd Iŵl Cesar
* Dio Cassius, hanesydd Groegaidd
* Cassius Clay, enw gwreiddiol y bosciwr Muhammad Ali
L'Oriental

bawd|250px|Oriental Region

Un o 16 rhanbarth Moroco yw '''L'Oriental** (Amazigh: ***Agmuḍan*'''). Fe'i lleolir yng ngogledd-ddwyrain Moroco, am y ffin ag Algeria a Melilla Sbaenaidd ar lan y Môr Canoldir. Mae ganddo arwynebedd o 82,900&nbsp;km² a phoblogaeth o 1,918,094 (cyfrifiad 2004). Y brifddinas yw Oujda.

Mae'r rhanbarth yn cynnwys y taleithiau a'r *préfecture* a ganlyn :

* Talaith Berkane
* Talaith Figuig
* Talaith Jerada
* Talaith Nador
* Préfecture Oujda-Angad
* Talaith Taourirt

## Dinasoedd a threfi 
* Ahfir
* Ain Bni Mathar
* Ain Erreggada
* Aklim
* Ben Taieb
* Beni Ansar
* Beni Chiker
* Berkane
* Bni Drar
* Bni Tadjite
* Bouanane
* Bouarfa
* Bouhdila
* Cap de l'Eau
* Dar El Kebdani
* Debdou
* Driouch
* El Aioun Sidi Mellouk
* El-Aroui
* Farkhana
* Figuig
* Ihddaden
* Jaadar
* Jerada
* Kariat Arekmane
* Kassita
* Kerouna
* Khadab
* Laâtamna
* Midar
* Nador
* Naima
* Oued Heimer
* Oujda
* Ras El Ma
* Sabra (Nador)
* Saïdia
* Segangan
* Selouane
* Sidi Boubker
* Sidi Lahcen
* Sidi Slimane Echcharraa
* Tafarsit
* Talsint
* Taourirt
* Taourirte
* Tendrara
* Tiztoutine
* Touima
* Touissit
* Zaio

## Dolenni allanol 
* gwefan am L'Oriental (Arabeg, Ffrangeg, Saesneg, Sbaeneg)

## Gweler hefyd 
*Rhanbarthau Moroco


Categori:Rhanbarthau Moroco
Diane Keaton

Actores ffilm, cyfarwyddwr ffilm a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau oedd **Diane Keaton** (ganed **Diane Hall**, 5 Ionawr 1946 – 11 Hydref 2025).

Ei rôl ffilm fawr gyntaf oedd gyferbyn ag Al Pacino yn *The Godfather* - yn chwarae rhan gwraig Michael Corleone. Dychwelodd i'r rhan yn y ddwy ffilm ddilynol. Enillodd enwebiadau Oscar eraill am ei pherfformiadau yn *Reds* (1981), ''Marvin's Room* (1996) a *Something's Gotta Give* (2003).

Yn y 1970au roedd yn gymar i Woody Allen a cydweithiodd gydag e sawl gwaith, yn gyntaf ar fersiwn llwyfan o *Play It Again, Sam'', a chafodd ei henwebu am Wobr Tony amdano ym 1971. Aeth ymlaen i weithio gyda'i gilydd ar wyth ffilm, gan gynnwys *Sleeper* (1973), *Love and Death* (1975) a *Manhattan* (1979). Un o'i ffilmiau mwyaf enwog oedd *Annie Hall*, a ysgrifennwyd ar ei chyfer gan Allen. Ennillodd y ffilm Oscar iddi am yr Actores Orau.

Bu farw yn 79 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Marrakech

250px|bawd|Golygfa dros Marrakech
250px|bawd|Y *Djemaa el Fna* enwog gyda'r nos
Dinas ym Moroco yw **Marrakech** neu **Marrakesh** (Amazigh: *Murakush*, Arabeg: مراكش *Murrākush*). Mae'n cael ei hadnabod fel y "Ddinas Goch" ac mae'n un o bedair dinas ymherodrol Moroco, gyda Rabat, Meknès a Fes. Mae ganddi boblogaeth o 1,070,838 (2004), ac mae'n brifddinas talaith Marrakech-Tensift-El Haouz, ger troedfryniau Mynyddoedd yr Atlas yn ne canolbarth Moroco.

## Disgrifiad
Fel nifer o ddinasoedd yng Ngogledd Affrica a'r Dwyrain Canol, mae Marrakech yn cynnwys hen ddinas gaerog (y *medina*) a dinas fodern gerllaw (sef y *Gueliz* neu *ville nouvelle*). Fe'i gwasanaethir gan Faes Awyr Rhyngwladol Ménara (RAK) a rheilffordd sy'n ei chysylltu â Casablanca a'r gogledd. Marrakech yw'r dryddedd ddinas ym Moroco o ran poblogaeth ar ôl Casablanca a Rabat.

Mae Marrakech yn ddinas hanesyddol a ystyrir yn llawer mwy "Affricanaidd" na'r dinasoedd mawr eraill ac a nodweddir gan ei diwylliant Berber. Cafodd ei sefydlu yn 1062 gan y swltan Almoravid Yusuf ibn Tashfin. Tyfodd i fod yn brifddinas economaidd a diwylliannol de Moroco ac am gyfnod yn yr Oesoedd Canol bu'n brifddinas y wlad gyfan hefyd.

Ceir y *souq* (marchnad awyr agored) mwyaf yn y wlad yma ac mae'r ddinas yn enwog hefyd am y *Djemaa el Fna*, sgwâr mawr agored sy'n fwrlwm o acrobatiaid, diddanwyr, chwedleuwyr a cherddorion o fore tan nos pryd mae'n troi'n fath o fwyty fawr agored gyda nifer o stondinau bwyd.

Mae medina Marrakech yn Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO.

Ceir sawl parc a gardd yn y ddinas, yn cynnwys Gardd Majorelle a Gerddi Menara.

## Llywodraeth leol
Marrakech yw prifddinas a chanolfan weinyddol talaith Marrakech-Tensift-El Haouz. Rheolir Marrakech gan Gyngor Dinas o 80 o gynrychiolwyr etholedig. Yn haf 2009, enillodd dinas Marrakech le yn hanes merched Moroco pan etholodd cyfarfod llawn o'r cyngor Mme Fatima Zohra El Mansouri yn faer: dyma'r tro cyntaf i ferch ddod yn faer yn hanes Moroco gyfan.

## Enwogion 
*Ibn al-Banna al-Marrakushi (1256 - tua 1321), mathemategydd a seryddwr
*Élisabeth Guigou (g. 1946), gwleidydd
*Mordechai Vanunu (g. 1954), gwyddionydd

## Gefeillddinasoedd 
*  - Granada
*  - Timbuktu

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Gwefan swyddogol dinas Marrakech
* Ffotograffau o Marrakech gan Antony Marsh
* Video Tour in Marrakech


Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Marrakech-Tensift-El Haouz
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd ym Moroco
Categori:Sefydliadau'r 11eg ganrif
Via Appia

Ffordd Rufeinig yn cysylltu dinas Rhufain a Brindisium (Brindisi heddiw) yn Apulia yn ne-ddwyrain yr Eidal yw'r **Via Appia**. Gyda'r *Via Latina*, y *Via Flaminia* a'r *Via Salaria*, roedd yn un o'r ffyrdd pwysicaf oedd yn cysylltu'r brifddinas a'r gweddill o'r ymerodraeth.

Dechreuwyd adeiladu'r Via Appia yn 312 CC gan Appius Claudius Caecus, a chafodd ei henwi ar ei ôl ef. Yn wreiddiol, roedd y ffordd o Rufain i Capua, ond yn ddiweddarach ymestynnwyd hi i Brindisium.

Gelwid y ffordd yn *regina viarum* (brenhines y ffyrdd) oherwydd ei phwysigrwydd. Mae'r ffordd yn dal i'w gweld yn Rhufain, lle gelwir hi y Via Appia Antica, yn arwain trwy'r *Parco Appia Antica* ac allan o'r Porta San Sebastiano, gynt y *Porta Appia*. Yn 71 CC, wedi gorchfygu byddin Spartacus, croeshoeliodd Marcus Licinius Crassus 6,000 o garcharorion ar hyd y Via Appia. Yn rhywle ar y ffordd yma tu allan i Rufain, yn ôl traddodiad, y cyfarfu'r Apostol Pedr, oedd yn ffoi o'r ddinas, a Iesu Grist. Holodd Pedr, *Domine Quo Vadis?* ("Arglwydd, i ble rwyt ti'n mynd?"), a chafodd yr ateb "I Rufain, i'm croesheolio yn dy le di". Dychwelodd Pedr i Rufain, lle croeshoeliwyd ef. Gerllaw mae Catacombau Sant Callixtus.

Mae'r rhan o'r ffordd sydd wedi ei chadw orau tua 2.1&nbsp;km tu allan i fur y ddinas.

bawd|300px|dim|Y *via Appia* (mewn coch)

Appia
Essaouira

250px|bawd|Hen ddinas (medina) Essaouira
250px|bawd|Golygfa stryd yn Essaouira
Dinas ar arfordir de-orllewinol Moroco yw **Essaouira** (Arabeg: الصويرة‎, *eṣ-ṣauīrah*; hen enw: ***Mogador***). Mae'n gorwedd ar lan y Cefnfor Iwerydd i'r de o Casablanca ac mae'n brifddinas talaith Essaouira yn rhanbarth Marrakech-Tensift-El Haouz. Poblogaeth: tua 70,000 (2004).

Credir fod pobl yn byw yn yr ardal ers y cyfnod cynhanesyddol. Daeth y fforiwr a morwr enwog o Carthago, Hanno, yma yn y 5g CC ar ei fordaith ar hyd arfordir Affrica a sefydlu canolfan marchnad arfordirol. Am gyfnod bu ym meddiant Portiwgal ac mae rhai o adeiladau'r hen ddinas yn dyddio o'r cyfnod yma, fel y castell ger yr harbwr. Erbyn y 18g, Essaouira oedd porthladd pwysicaf de Moroco. Bu nifer o Iddewon yn byw yno yn y gorffennol ond mae'r mwyafrif llethol wedi gadael, fel yng ngweddill y Maghreb.

Mae *medina* Essaouira yn Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO.

## Dolenni allanol 
* Safle Treftadaeth y Byd UNESCO: Medina Essaouira (Mogador) (sawl iaith)
* Gŵyl Gerddoriaeth Essaouira 
*   Cylchgrawn ar-lein am ddiwylliant Essaouira 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Marrakech-Tensift-El Haouz
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd ym Moroco
Die Hard

bawd|Poster o'r ffilm

Ffilm llawn cyffro llawn antur gan y cyfarwyddwr John McTiernan yw ***Die Hard*** a gyhoeddwyd yn 1988. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles. Mae ffilm hon wedi'i seilio ar y nofel *Nothing Lasts Forever* gan Roderick Thorp a gyhoeddwyd yn 1979. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Jeb Stuart a Steven E. de Souza. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michael Kamen.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Bruce Willis, Alan Rickman, Alexander Godunov, Bonnie Bedelia, Reginald VelJohnson, Paul Gleason, De'voreaux White, William Atherton, Clarence Gilyard, Hart Bochner a James Shigeta.

Jan de Bont oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Hon oedd y ffilm fwyaf poblogaidd o 1988.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm John McTiernan ar 8 Ionawr 1951 yn Albany, Efrog Newydd. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1986 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn AFI Conservatory.

## Derbyniad
## Gwobrau
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd John McTiernan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q270639.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Los Angeles
Oujda

250px|bawd|Marchnad Dydd Gwener, Oujda
Dinas yng ngogledd-ddwyrain Moroco yw **Oujda** (Arabeg: وجدة‎). Lleolir y ddinas tua 15&nbsp;km i'r gorllewin o'r ffin rhwng Moroco ac Algeria a rhyw 60&nbsp;km i'r de o lan y Môr Canoldir. Poblogaeth: tua 500,000. Mae'n brifddinas rhanbarth L'Oriental.

Mae'n ddinas ddiwydiannol sy'n gartref i Brifysgol Mohammed I. Fe'i gwasanaethir gan Faes Awyr Angads. Mae rheilffordd yn cysylltu Oujda â Fes a Casablanca i'r gorllewin; roedd hyn yn rhan o lein ar draws y Maghreb yn cysylltu Moroco, Algeria a Tiwnisia, ond oherwydd yr anghydfod a helyntion yn Algeria does dim gwasanaeth ar draws y ffin heddiw.

Ceir peth dystiolaeth o bresenoldeb y Rhufeiniaid yma pan fu'n rhan o dalaith Mauretania Tingitana. Sefydlwyd y ddinas bresennol yn 994 gan Ziri ibn Atiyya, brenin y Zenata Berber. Ailadeiladwyd y ddinas yn y 13g gan y swltan Abou Youssef. Cafodd ei meddiannu gan Ffrainc yn 1844 ac eto yn 1859. Dan reolaeth Ffrainc, cafodd Oujda ei defnyddio gan y Ffrancod fel gwersyll filwrol i reoli dwyrain Moroco.

Ganed Abdelaziz Bouteflika, arlywydd Algeria, yn Oujda.

## Gefeilldref
* Sirt, Libia

## Dolenni allanol 
*  Oujda ar-lein 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:L'Oriental
Categori:Sefydliadau'r 10fed ganrif
Ice Age: The Meltdown

Ffilm Blue Sky Studios yw ***Ice Age: The Meltdown*** (2006). Mae'n ddilyniant i'r ffilm *Ice Age*. Rhyddhawyd y ffilm ar y 31 Mawrth, 2006. Clywir lleisiau'r actorion Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, Queen Latifah, Jay Leno, Seann William Scott, Josh Peck, Will Arnett, a Debi Derryberry yn y ffilm.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau Saesneg
Figuig

250px|bawd|Golygfa ar werddon Figuig
250px|bawd|Golygfa arall ar werddon Figuig
Dinas werddon yn nwyrain Moroco yw **Figuig** (Berbereg: ***Afgig***). Fe'i lleolir yn rhanbarth L'Oriental ger y ffin ag Algeria, ar ymyl y Sahara a rhyw 200&nbsp;km i'r dwyrain o Fynyddoedd yr Atlas.

Pobl Berber yw trwch y boblogaeth ac Amazigh, un o'r ieithoedd Berber yw iaith y mwyafrif. Rhennir y dref yn saith gymuned draddodiadol (*igherman*), sef yr At-Wadday, At-Amar, At-Lamiz, At-Sliman, At-aNaj, At-Addi, a'r Iznayen. Mae'r cymunedau hyn yn byw mewn ardaloedd neilltuol yn y werddon o gwmpas trefi caerog bychain (*ksours*). Bu cryn ymrafael ar adegau rhwng y cymunedau am reolaeth ar dir y werddon.

Amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiant o hyd, gyda thyfu dêts yn dominyddu. Oherwydd prinder gwaith mae llawer o'r trigolion ifainc wedi symud i weithio tramor.

Yn y gorffennol bu cymuned o Iddewon yn Figuig, fel yn achos sawl gwerddon arall yn y Sahara. Ni wyddys pryd cyrhaeddodd yr Iddewon, ond gadawodd y teuluoedd olaf yn y 1950au pan ymfudodd miloedd o Iddewon o'r Maghreb. Yn Figuig heddiw does dim un Iddew ar ôl, ond ceir dwy fynwent Iddewig, un ger *ksour* Ouled Slimane ac El Maiz, a'r llall ger Zenaga. Mae'r mynwentydd hyn a'r wybodaeth am yr ardaloedd o fewn y *ksours* a neilltuwyd i'r Iddewon yn dangos fod y gymuned yn rhan o fywyd ynysig Figuig am ganrifoedd. Roedd y mwyafrif yn gweithio fel crochenwyr, gofion, teilwriaid a gemyddion.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol Figuig 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Gwerddonau
Categori:L'Oriental
Categori:Sahara
Alan Johnson

Aelod Seneddol Llafur a chyn-Ysgrifennydd Cartref (2009-2010) yw **Alan Arthur Johnson** (ganwyd 17 Mai 1950).  Mae ef yn Aelod Seneddol dros etholaeth Gorllewin Hull a Hessle.

## Bywyd Cynnar
Cafodd Johnson ei eni yn Llundain, ond bu ei fam yn farw pan oedd yn 12 mlwydd oed.  Yn sgil hyn cafodd ei fagu gan ei chwaer hyn wedi i'w Swyddog Lles Plant cynnig fflat cyngor iddynt.  Enillodd safle yn ysgol gramadeg Sloane, Chelsea, wedi llwyddiant yn yr arholiad.  Ond bu'n gadael ysgol yn 15 mlwydd oed yn unig, ac yn cymryd swydd gyda Tesco.  Yn 18 mlwydd oed cymerodd swydd fel postmyn.

Yn ei hamser fel postmyn, ymunodd gyda Undeb Gweithwyr Cyfathrebu gan ddengys i fod yn swyddog adran.  Ymunodd a'r blaid Lafur yn 1971 er gwaethaf credu fod ei syniadau gwleidyddol yn cael ei gynrychioli'n well gan Plaid Comiwnyddol Prydain.  Yn 1987 doth yn swyddog llawn amser gyda'r undeb, ac erbyn 1993 ef oedd Ysgrifennydd Cyffredinol yr Undeb.

## Aelod Seneddol
Cafodd Johnson ei ddewis i gystadlu etholaeth Gorllewin Hull a Hessle dair wythnos cyn yr etholiad wedi ymddiswyddiad sydyn Stuart Randall, gyda Randall yn ennill dyrchafiad i Dŷ'r Arglwyddi.

### Yn y Llywodraeth
Rhwng 1997 a 1999 roedd Johnson yn Ysgrifennydd Preifat i'r Senedd dros Dawn Primarolo yn y Trysorlys.  Yn 1999 apwyntiwyd i fod yn Weinidog yn yr Adran Diwydiant a Masnach.  Yn 2003 symudodd i fod yn Weinidog Addysg Uwchradd yn Adran Addysg a Sgiliau.

Wedi ymddiswyddiad Andrew Smith ym Medi 2004, enillodd Johnson ddyrchafiad i'r Cabinet fel Ysgrifennydd Gwladol dros Waith a Phensiynau.  Symudodd i ddod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiwydiant a Masnach wedi etholiad 2005, ac eto yn 2006 i ddod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg a Sgiliau yn lle Ruth Kelly.

### Cystadleuaeth Dirprwy Arweinydd y Blaid Lafur
Datgannodd Johnson ym Mai 2006 fod ef yn barod i gystadlu i ddod yn Ddirprwy Brif Weinidog wedi i John Prescott ymddeol.  Roedd rhai yn credu bod ef yn barod i gystadlu yn erbyn Gordon Brown i olynnu Tony Blair, ond dewisiodd Johnson gefnogi Brown.  Yn y gystadleuaeth i ddod yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Lafur, daeth Johnson yn ail i Harriet Harman gyda 49.56% yn pleidleisio drosto.

### Ysgrifennydd Iechyd ac Ysgrifennydd Cartref
Wedi i Gordon Brown ddod yn Brif Weinidog ym Mehefin 2007, symudodd Johnson eto i ddod yn Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd yn lle Patricia Hewitt.  Ond, wedi ailgymysgiad cabinet Gordon Brown ym Mehefin 2009, symudodd Johnson eto i ddod yn Ysgrifennydd Cartref yn lle Jacqui Smith.  Roedd llawer yn credu buasai Johnson yn herio Gordon Brown i ddod yn Brif Weinidog, ond cymerodd y swydd yn yr Swyddfa Gartref.

## Bywyd personol
Yn 1968 priododd Johnson Judith Cox, a cawsant ddau mab a dwy ferch.  Wedi i'r ddau ysgaru, priododd Johnson Laura Jane Patient yn 1991 ac mae ganddynt un mab.  Mae Johnson wedi datgan fod ef yn anffyddiwr.

## Dolenni allanol
* Gwefan Alan Johnson 
* Cerlun y Guardian 
* TheyWorkForYou.com - Cerlun Alan Johnson
* Cerlun y BBC o 22 Hydref 2002

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Ysgrifenyddion Cartref
Radio Méditerranée Internationale

Sefydlwyd **Radio Méditerranée Internationale** (**Medi 1 Radio**) yn 1980 gan bartneriaeth o gwmnïau o Ffrainc a Moroco i gynnig gwasanaeth radio dwyieithog - Arabeg a Ffrangeg - i fasn orllewinol y Môr Canoldir, gan ganolbwyntio'n neilltuol ar wledydd y Maghreb Mawr, sef Moroco, Algeria, Tiwnisia, Mauretania, a Libia.

Mae'r orsaf yn disgrifrio ei hun fel "*La radio du grand Maghreb*" ('Radio'r Maghreb Mawr'). Ei harwyddair yw: "*Une radio, deux langues*" ('Un radio, dwy iaith').

Mae'r orsaf yn darlledu 24 awr y dydd yn Arabeg a Ffrangeg. Lleolir y stiwdio yn Tanger, Moroco. Mae'n darlledu ar y tonfeydd byr a hir ac mae ar gael hefyd ar y rhyngrwyd. Yn ogystal â'r Maghreb Mawr, gellir gwrando Medi 1 yn Sbaen, de Ffrainc a'r Eidal. Yn ôl ystadegau'r orsaf, mae ganddi gynulleidfa o ryw 22-23 miliwn o wrandawyr sy'n codi i tua 25 miliwn yng ngwyliau'r haf.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Gwefan swyddogol

Mediterannee Internationale
Categori:Gorsafoedd radio Arabeg
Categori:Gorsafoedd radio Ffrangeg
Categori:Maghreb
Categori:Radio rhyngrwyd
Categori:Sefydliadau 1980
Ice Age: Dawn of the Dinosaurs

Ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2009 a gynhyrchwyd gan Blue Sky Studios yw ***Ice Age: Dawn of the Dinosaurs***. Mae'n ddilyniant i'r ffilmiau *Ice Age* ac *Ice Age: The Meltdown*. Clywir lleisiau'r actorion Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, Queen Latifah, Jay Leno, Seann William Scott, Josh Peck, Simon Pegg, a Chris Wedge yn y ffilm.

Mae'r stori'n dilyn hynt y sloth Sid ar ôl iddo gael ei gipio gan Tyrannosaurus Rex benywaidd. Mae gweddill y cymeriadau yn anturio i'w achub mewn byd coll trofannol llawn dinosoriaid dan yr iâ. Er cael adolygiadau cymysg gan feirniaid, dyma'r trydydd mwyaf llwyddiannus o ran derbyniadau o unrhyw ffilm animeiddiedig, gydag incwm o $886.7m ledled y byd, gan gynnwys £34.8m yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Disney