open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cambria, Wisconsin

:''Am enghreifftiau eraill o'r enw, gweler Cambria.''

Pentref yn Columbia County, talaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw **Cambria**.

Yn wreiddiol galwyd y pentref yn Florence neu Langdon's Mills, wedyn Bellville. Daeth yr enw **Cambria** wedi i grŵp ymfudo o Gymru, yn cynnwys teuluoedd o ardal Dolwyddelan ym 1845. Roedd y criw yma wedi dechrau ar eu siwrnai yn cerdded o Ddolwyddelan i Drefriw gyda'r holl gymuned yn eu hebrwng, ac o Drefriw ar long i Lerpwl cyn hwylio ar draws Môr Iwerydd i Efrog Newydd. Bu farw rhai ar y daith.

Roedd J. Glyn Davies yn berthynas i rai o'r ymfudwyr, yn ddisgynnydd o gangen o'r teulu a arhosodd yng Nghymru. Mewn erthygl a gyhoeddwyd wedi ei farwolaeth yntau, mae'n adrodd hanes ymweliad ganddo pan yn ddyn ifanc â Chambria ym 1898. Mae'n cofnodi sut roedd yr iaith Gymraeg yn fyw iawn yn y pentref bryd hynny, a'r brodorion yn barod i gyfarch un arall o'r un llwyth, ond bod yr arferion yn dechrau pallu wrth bod y gymdeithas yn cymysgu.

bawd|dim|Location of Cambria, Wisconsin

## Ffynhonnell
* J. Glyn Davies, "Cambria, Wisconsin in 1898", *Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion*, 1957, tud.&nbsp;128–159

Categori:Daearyddiaeth Wisconsin
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Pentrefi Columbia County, Wisconsin
Cambria

**Cambria** yw'r ffurf Ladin ar yr enw Cymru. Yn ffug hanes dylanwadol Sieffre o Fynwy, *Historia Regum Britanniae*, sefydlwyd **Cambria** gan Camber, un o dri mab Brutus. Gweler hefyd Cambrian a Cambro-Briton.

Gallai **Cambria** gyfeirio at un o sawl peth:

## Enwau lleoedd
;De Affrica
*Cambria, De Affrica

;Unol Daleithiau
*Cambria, Califfornia 
*Cambria, Illinois
*Cambria, Iowa
*Cambria, Michigan
*Cambria, Minnesota
*Cambria, Virginia
*Cambria, Efrog Newydd
*Cambria Heights, Queens, ardal yn ninas Efrog Newydd
*Cambria, Pennsylvania, a sefydlwyd gan Morgan John Rhys
*Cambria, Wisconsin 
*Cambria County, Pennsylvania

## Enghreifftiau eraill
* *Cambria triumphans* (1661), llyfr ar hanes Cymru gan Percy Enderbie
* USS *Cambria*, llong ryfel Americanaidd
* Coheed and Cambria, band roc
* *Cambria*, enw tegeirian http://fr.wikipedia.org/wiki/Image:Cambria_sp.jpg.
* Cambria, ffont Microsoft Cleartype, ar gyfer Windows Vista.
* *Cambria*, cylchgrawn Cymreig

## Gweler hefyd
* Cambriaidd, cyfnod daearyddol, rhwng tua 542 miliwn - 488.3 miliwn o flynyddoedd yn ôl
* Cambrian (tudalen gwahaniaethu)
* Cambro-Briton (tudalen gwahaniaethu)
Cambro-Briton

Gallai **Cambro-Briton**, a fu'n ffasiynol ar un adeg fel enw Saesneg am y Cymry, gyfeirio at un o sawl peth:

**The Cambro-Briton and General Celtic Repository* (1819-22), cylchgrawn hynafiaethol cynnar pwysig
**The Cambro-Britons* (1798), drama anghyffredin gan James Boaden (1762-1839)

### Gweler hefyd
*Cambria
*Cambrian
Mike Burrows

Seiclwr a dyluniwr beiciau o Loegr oedd **Mike Burrows** (1943–2022). Fe'i adnabyddir orau am ddyluniad beic treial amser a gynhyrchwyd gan Lotus ar gyfer Chris Boardman, ond cyfranodd hefyd tuag at ddyluniad beic ar  gyfer Graeme Obree.

Roedd Burrows wedi ymwneud â byd beiciau a threiciau gorweddol am amser hir, gan ddylunio'r *Speedy* neu'r *Windcheetah* ac yn fwy diweddar, y *Ratcatcher*, *Ratracer* a'r *Ratracer B*.

Roedd hefyd wedi ymwneud â seiclo gwasanaethol, ac wedi dylunio beic plygu (y Giant 'Halfway'), peiriant arbennig o denau (y 2D) sy'n cymryd ychydig iawn o le yn y cyntedd, a beic llwytho (yr 8-Freight) ar gyfer eu defnyddio gan gwmnioedd tywyswyr beic megis Outspoken.

Yn yr 1990au, gweithiodd Mike i gwmni Giant Bicycles a cynlluniodd ffram compact beic ffordd y TCR ymysg eraill.

Roedd cynlluniau Burrows yn aml yn cynnwys nodwedd olwynion cantilifer ar grog. Cyflwynodd feic gyda fforch  llafn-mono i'r cyflwynwr teledu gwyddoniaeth Adam Hart-Davis, ac ymddangosodd y beic yn ei raglenni. Roedd Hart-Davis hefyd yn berchen ar *Speedy*, wedi ei baentio yn binc a melyn.

Roedd Mike yn byw yn Norwich. Ysgrifennodd y llyfrau *Bicycle Design: Towards the Perfect Machine* ()  a *From Bicycle to Superbike* ().

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Windcheetah Mike Burrows 
*Beic Dosbarthu Burrows
*Adolygiad Velovision o'r 8-Freight 

Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Dylunwyr o Loegr
Cambrian

Yn ogystal â bod yn ffurf Saesneg ar enw'r cyfnod daearegol Cambriaidd, gallai **Cambrian** gyfeirio at un o sawl peth:

## Llên a diwylliant
* *The Cambrian*, y newyddiadur wythnosol cyntaf i'w gyhoeddi yng Nghymru
* *The Cambrian*, papur Saesneg ar gyfer y gymuned Gymreig yn UDA
* The Cambrian Archaeological Association
* The Cambrian Institute (1853-64) a'i gyhoeddiad *The Cambrian Journal*
* *The Cambrian Quarterly Magazine and Celtic Repository* (1829-33), cylchgrawn hynafiaethol
* *The Cambrian Register* (1795, 1796, 1818), cyfnodolyn hynafiaethol
* "The Cambrian Shakespeare", llysenw poblogaidd ar Twm o'r Nant (1738-1810)
* *The Cambrian Visitor*, cylchgrawn am Gymru dan olygyddiaeth Elijah Waring (1788-1857)

## Arall
* Cambrian Airways, y cwmni awyr cenedlaethol Cymreig cyntaf
 
## Gweler hefyd
* Cambria
* Cambriol
* Cambro-Briton
David Owen

Gallai **David Owen** gyfeirio at un o sawl person:

*David Owen (Dafydd y Garreg Wen), (1711/12-41) telynor
*David Owen (Dewi Wyn o Eifion), (1784-1841), bardd
*David Owen (Brutus), (1795-1866), llenor, golygydd a phregethwr
*David Owen (gwleidydd), (ganwyd 2 Gorffennaf 1938)
Telynegion Maes a Môr

Cyfrol o gerddi gan Eifion Wyn (1867–1926) yw ***Telynegion Maes a Môr***, a gyhoeddwyd gan yr Educational Publishing Co., Caerdydd, yn 1908. Dyma lyfr enwocaf y bardd, a wnaeth enw iddo fel telynegwr ac a ddaeth yn un o lyfrau mwyaf poblogaidd ei ddydd gyda llawer o'r cerddi yn ddarnau adrodd cyfarwydd ledled y wlad.

Mae'r gyfrol yn ymrannu'n saith adran o gerddi:

:Telynegion Bywyd
:Telynegion Men
:Telynegion Serch
:Telynegion y Misoedd
:Telynegion y Maes
:Telynegion y Môr
:Telynegion Cymru

;Dyma un o gerddi yn yr adran "Telynegion y Misoedd":

;MAI

:Gwn ei ddyfod, fis y mêl,
::Gyda'i firi yn yr helyg,
::Gyda'i flodau fel y barrug - 
:Gwyn fy myd bob tro y dêl.

:Eis yn fore tua'r waen,
::Er mwyn gweld y gwlith ar wasgar,
::Ond yr oedd y gwersyll cynnar
:Wedi codi o fy mlaen.

:Eistedd wnes tan brennau'r Glôg,
::Ar ddyfodiad y deheuwynt;
::Edn glâs ddisgynnodd arnynt
:Gan barablu enw'r gôg.

:Ni rois gam ar lawr y wig
::Heb fod clychau'r haf o tano,
::Fel diferion o ryw lasfro
:Wedi disgyn rhwng y brig.

:Gwn ei ddyfod, fis y mêl,
::Gyda'i firi, gyda'i flodau,
::Gyda dydd fy ngeni innau - 
:Gwyn fy myd bob tro y dêl.

Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymraeg
Categori:Llyfrau 1908
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Brutus

:''Gweler hefyd brut a brud. Am lofrudd Iŵl Cesar, gweler Marcus Junius Brutus. Am y llenor a phregethwr o'r 19eg ganrif, gweler David Owen (Brutus).*

200px|bawd|"Carreg Brutus," Totnes
**Brutus**, yn ôl Sieffre o Fynwy (c. 1090 - 1155) yn ei ffug-hanes dylanwadol *Historia Regum Britanniae* (*Hanes Brenhinoedd y Brythoniaid''), oedd cyndaid y Brythoniaid a roes ei enw i Ynys Brydain. Roedd ganddo dri mab, sef Locrinus, Camber ac Albanactus. Nid oes sail hanesyddol o gwbl i'r hanes, ond am ganrifoedd fe'i coelwyd gan nifer o hanesyddion.

Ceir y cyfeiriadau cynharaf at Frutus yng ngwaith Nennius (fl. dechrau'r 9g). Yn yr *Historia Brittonum* dywed yr hanesydd fod Ynys Brydain wedi ei henwi ar ôl 'Brutus, conswl Rhufeinig.'

Datblygir y chwedl gan Sieffre o Fynwy. Yn ôl Sieffre, yr oedd Brutus yn fab i Silvius mab Ascanius a ddaeth yn arweinydd gwŷr Caerdroea (cartref chwedlonol y Brythoniaid). Cafodd freuddwyd tra'n cysgu ar groen ewig yn Nheml Diana ar Ynys Leogetia. Yn y weledigaeth gwelodd ynys baradwysaidd yn y gorllewin a chafodd wybod mai ei dynged oedd hwylio yno gyda phobl Caerdroea a'i chyfaneddu.

Ar ôl nifer o anturiaethau glaniodd Brutus a'i ddilynwyr yn Totnes yn ne Prydain. Ar ôl gorchfygu'r cawr Gogmagog, sefydlodd ddinas newydd iddo'i hun a enwodd yn Gaer Droea Newydd. Cyflwynodd ddeddfau i'r trigolion. Enwyd yr ynys ar ei ôl yn Ynys Brydain.

Roedd ganddo dri mab ac ar ôl ei farwolaeth rhanwyd Ynys Brydain rhyngddynt. Cafodd y mab hynaf Locrinus deyrnas Lloegr (*Loegria*), rhoddwyd Yr Alban (*Albany*) i Albanactus, a chafodd y mab ieungaf Camber deyrnas Cymru (*Cambria*). Mae enwau'r meibion hyn yn deillio o enwau'r gwledydd hynny yn Gymraeg, wedi'u Lladineiddio. Mae'r ffaith fod Sieffre yn dangos Locrinus fel y mab hynaf - a Lloegr fel y deyrnas fwyaf - yn adlewyrchu gwleiddyddiaeth ei oes, gyda Lloegr newydd ei goresgyn gan y Normaniaid.

## Darllen pellach 
* A. O. H. Jarman, *Sieffre o Fynwy* (Caerdydd, 1966). Cyflwyniad darllenadwy i waith Sieffre.
* Dafydd Glyn Jones, *Agoriad yr Oes* (Y Lolfa, 2001). ISBN 0-86243-603-6
* (eto), *Cyfrinach Ynys Brydain* (Darlith Flynyddol BBC Cymru, 1992)
* (eto), *Gwlad y Brutiau* (Darlith Goffa Henry Lewis, 1990)
* John Morris (gol.), *Nennius British History and The Welsh Annals* (Llundain, 1980)

## Gweler hefyd 
* Carreg Llundain

Categori:Hanes traddodiadol Cymru
Categori:Hanes traddodiadol Prydain
Categori:Mytholeg Gymreig
Arthur Metcalfe

Seiclwr proffesiynol o Loegr oedd **Arthur Metcalfe** (ganwyd 27 Medi 1938, Leeds, Gorllewin Swydd Efrog - bu farw 11 Rhagfyr 2002, Harrogate, Gogledd Swydd Efrog).

## Canlyniadau

;1964
:1af Milk Race
:1af Cymal 3 Milk Race

;1965
:1af Cymal 9 Milk Race
:1af Cymal 13 Milk Race

;1966
:1af Cymal 13 Milk Race

;1968
:1af Ras ryngwladol Ynys Manaw, 'Manx Trophy'

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1938
Tony Hoar

Seiclwr proffesiynol o Loegr oedd **Tony Hoar** (10 Chwefror 1932 – 5 Hydref 2019).

Ganwyd yn Emsworth, Hampshire a cynrychiolodd Lloegr yn y rasio ffordd yng Ngemau Ymerodraeth Prydain a'r Gymanwlad 1954.

## Canlyniadau

;1955
:1af Cymal 4 Milk Race

## Cyfeiriadau
*Proffil ar cycling website.net

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Seiclwyr o Loegr
David Owen (Brutus)

:*Gweler hefyd Brutus.*
Llenor dadleuol, golygydd a phregethwr o Gymru oedd **David Owen**, sy'n adnabyddus dan ei ffug enw **Brutus** (?Rhagfyr 1795 – 16 Ionawr 1866), ganed yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin.

## Gyrfa
Cafodd ei fagu yn Annibynnwr yn Sir Gaerfyrddin a threuliodd gyfnod mewn rhannau eraill o'r wlad fel ysgolfeistr. Cychwynodd fel brentis o feddyg cyn troi'n weinidog gyda'r Bedyddwyr. Yr oedd hefyd yn bregethwr gyda'r Annibynwyr ac yn ysgolfeistr. Troes ei gefn ar Ymneilltuaeth ac ymunodd ag Eglwys Loegr yn 1835 lle daeth yn olygydd *Yr Haul*, cylchgrawn yr Anglicaniaid yng Nghymru. Yr oedd hefyd yn olygydd ar bapurau *Lleuad yr Oes* ac *Yr Efengylydd*. Cyhoedoddodd nifer o lyfrau ar bynciau crefyddol at ddefnydd y dyn cyffredin. Yn ogystal ysgrifennodd dau hunangofiant byr ar John Elias a Christmas Evans. Mae wedi ei gladdu ym mynwent Llywel ym Mhowys.

## Y dychanwr
Fel golygydd a llenor daeth yn adnabyddus am ei ymosodiadau llym a deifiol, mewn erthyglau a llyfrau, ar bregethwyr lleyg swnllyd yr enwadau Ymneilltuol, yn enwedig y rhai a bregethai yng ngefn gwlad Cymru, am eu diffyg moesoldeb a'u hanwybodaeth. Yr enwocaf o'r rhain oedd y stori ddychanol *Wil Brydydd y Coed*, a ymddangosodd yn gyntaf yn *Yr Haul* rhwng 1863 a 1865. Yn y llyfrau hyn a nifer fawr o erthyglau, mae Brutus yn ymosod yn llym ar y 'jacs' (pregethwyr ymneilltuol) a 'Jacyddiaeth.' Gwawdiai'r beirdd eisteddfodol, meddygon "cwac" ac ofergoelion hefyd. Ceidwadwr o ran ei wleidyddiaeth oedd Brutus, a aeth mor bell ag i ddychanu'r Gymraeg ei hun, neu o leiaf y beirdd israddol a oedd mor barod i'w dyrchafu i'r cymylau, ond er bod ei faes yn gyfyng roedd yn un o awduron rhyddiaith gorau ei oes.

## Llyfryddiaeth
### Gwaith Brutus
**Cofiant John Elias*
**Cofiant Christmas Evans*
*''Cofiant Wil Bach o'r Pwll-dŵr* (dychan)
**Cofiant Siencyn Bach y Llwywr* (dychan)
**Cofiant Dai Hunan-dyb* (dychan)
**Wil Brydydd y Coed* (dychan)
**Brutusiana'' (1855), cyfrol o'i erthyglau a'i ysgrifau

### Astudiaethau
*Thomas Jones, 'Brutus,' yn *Mân Us* (Caerdydd, 1949)

Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Pregethwyr o Gymru
Ceiriog (gwahaniaethu)

Gallai **Ceiriog** gyfeirio at un o sawl peth :

## Daearyddiaeth gogledd-ddwyrain Cymru
*Afon Ceiriog
*Glyn Ceiriog
*Dyffryn Ceiriog
*Llanarmon Dyffryn Ceiriog

## Mewn llenyddiaeth
*Huw Ceiriog (tua 1560–1600), bardd
*Huw Morus (Eos Ceiriog) (1622–1709), bardd
*John Ceiriog Hughes neu "Ceiriog" (1832–1887), bardd
Imre Nagy

Gwleidydd o Hwngari oedd **Imre Nagy** (7 Mehefin 1896 – 16 Mehefin 1958), Prif Weinidog Hwngari rhwng 1953 a 18 Ebrill 1955, ac yn 1956.

Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Prif Weinidogion Hwngari
Categori:Gwleidyddion o Hwngari
Categori:Hanes Hwngari
Categori:Pobl o Budapest
Joey McLoughlin

Seiclwr proffesiynol o Loegr oedd **Joey McLoughlin** (ganwyd 3 Rhagfyr 1964, Lerpwl).

Trodd McLoughlin yn broffesiynol yn 1985. Prin oedd ei fuddugoliaethau, yn bennaf oherwydd cyfres o anafiadau cyn iddo ymddeol yn 1991.

## Canlyniadau

;1983
:2il Ras 3 diwrnod Girvan

;1984
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Amatur Prydain

;1985
:3ydd cymal Ronde van de Algarve

;1986
:1af Milk Race
::1af Cymal 7 Milk Race
:4ydd Amstel Gold
:1af Cymal 5 Ronde van de Algarve
:1af Cymal 6 Ronde van de Algarve

;1987
:1af Kellogg's Tour of Britain
::1af Cymal 2 Kellogg's Tour of Britain

;1988
:3ydd Kellogg's Tour of Britain
::1af Cymal 2 Kellogg's Tour of Britain

## Cyfeiriadau
*Proffil ar cycling website.net 

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1964
Chris Lillywhite

Cyn-seiclwr proffesiynol o Loegr yw **Chris Lillywhite** (ganwyd 26 Mawrth 1965). Mae'n dod o East Molesey, Surrey. Enillodd y Milk Race ym 1993, ac mae wedi cystadlu ar y cyfandir. Roedd yn seiclwr proffesiynol rhwng 1987 ac 1999.

## Canlyniadau

;1992
:1af Cymal 5 Milk Race

;1993
:1af Milk Race

;1994
:1af Ras goffa Tom Simpson

;1997
:1af Ras goffa Tom Simpson

;1998
:1af Lincoln International GP

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Seiclwyr o Loegr
Caynn Theakston

Seiclwr proffesiynol o Loegr oedd **Caynn Theakston** (ganwyd 17 Mawrth 1965, Caerwrangon, Swydd Gaerwrangon).

## Canlyniadau

;1988
:1af Cymal 7 Ronde van de Algarve
:1af Cymal 8 Ronde van de Algarve
:1af Ronde van Portugal

;1989
:1af Cymal Herald Sun Tour

;1990
:1af Prologue Milk Race

## Cyfeiriadau
*Proffil ar cycling website.net

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1965
Oesoedd Canol Diweddar

Yr **Oesoedd Canol Diweddar** yw'r term a ddefnyddir i ddynodi cyfnod olaf yr Oesoedd Canol. Fel yn achos y term 'Oesoedd Canol' ei hun, mae'n derm a ddyfeiswyd gan haneswyr ar gyfer hanes Ewrop ac fel rheol mae'n cael ei gyfyngu i gyfandir Ewrop a gwledydd Môr y Canoldir. Mae ei hyd yn amrywio rywfaint o wlad i wlad ac o ddiwylliant i ddiwylliant, ond yn gyffredinol mae'n ymestyn o ddechrau'r 14g hyd ddiwedd y 15g a chyfnod y Dadeni a dechrau'r Cyfnod Modern. Yng Nghymru ceir tueddiad i'w ddiffinio yn ôl hanes gwleidyddol y wlad, gan gyfateb yn fras i'r cyfnod rhwng cwymp y Gymru annibynnol gyda marwolaeth Llywelyn ap Gruffudd hyd fuddugoliaeth Harri Tudur ar Faes Bosworth a dechrau cyfnod y Tuduriaid.

## Gweler hefyd 
* Yr Oesoedd Canol Diweddar yng Nghymru

Categori:Cyfnodau hanes
Categori:Yr Oesoedd Canol
Categori:Hanes Ewrop
Liam Kileen

Beiciwr mynydd proffesiynol o Loegr oedd **Liam Kileen** (ganwyd 12 Ebrill 1982, Malvern, Swydd Gaerwrangon).

## Canlyniadau

;2002
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
:3ydd Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

;2003
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
:1af Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
:4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd Odan 23

;2004
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain Odan 23
:1af Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd Odan 23
:5ed Traws Gwlad, Gemau Olympaidd

;2005
:9fed Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
::6ed Cymal Willingen, Yr Almaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
::8fed Cymal Houffalize, Gwlad Belg, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
::8fed Cymal Madrid, Sbaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
::14ydd Cymal Fort William, Yr Almaen, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23
::16ed Cymal Spa, Gwlad Belg, Cwpan y Byd Beicio Mynydd UCI Odan 23

;2006
:1af Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

## Cyfeiriadau
*Bywgraffiad  British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1982
Simon Richardson

:*Gweler Simon Richardson (seiclwr paralympaidd) am yr erthygl am y seiclwr Cymreig.*

Beiciwr mynydd proffesiynol o Loegr oedd **Simon Richardson** (ganwyd 21 Mehefin 1983, Bryste). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau'r Gymanwlad 2006 yn Melbourne, Awstralia.

## Canlyniadau

;2003
:4ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain (Espoir)

;2005
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain (Espoir)

;2006
:12fed Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

## Cyfeiriadau
*Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1983
Oli Beckingsale

Beiciwr mynydd proffesiynol o Loegr oedd **Oli Beckingsale** (ganwyd 7 Mehefin 1976, Bryste). Cynyrchiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd2000 a 2004 aGemau'r Gymanwlad 2002 a 2006.

## Canlyniadau

;2001
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
:8fed Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

;2002
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain

;2005
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
:6ed Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Ewropeaidd
:9fed Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad y Byd

;2006
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Traws Gwlad Prydain
:1af Cyfres Bwyntiau Cenedlaethol Prydain
:2il Traws Gwlad, Gemau'r Gymanwlad

## Cyfeiriadau
*Bywgraffiad  British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1976
Joanna Rowsell

Seiclwraig trac a ffordd o Loegr ydy **Joanna Katie Rowsell** (ganwyd 5 Rhagfyr 1988, Sutton, De Llundain), sy'n reidio dros dîm Global Racing ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling. Dechreuodd Jo seiclo'n gymharol hwyr yn ei harddegau ar ôl cystadlu yn chwaraeon nofio a rhedeg gynt.

## Bywgraffiad
### Bywyd cynnar a phersonol
Ganed Rowsell yn Carshalton, Llundain. Mynychodd ysgol gynradd Cuddington Croft o 1993 hyd 2000 ac Ysgol Uwchradd Nonsuch High School i Ferched, o 2000 hyd 2007.

Mae Rowsell yn dioddef o alopecia areata, cyflwyr sydd yn achosi iddi golli ei gwallt.

## Canlyniadau
;2006
:1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:4ydd Pencampwriaethau Treial Amser Ewrop Iau
:5ed Pursuit, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:5ed Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:7fed Ras Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau

;2007
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:3ydd Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:12fed Pencampwriaethau Ras Ffordd Ewrop Odan 23

;2008
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain Odan 23
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
:3ydd Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
:1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne
:1af Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne

;2009
:1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
:1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Copenhagen
:3ydd Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Copenhagen
:1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Manceinion
:2il Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Melbourne
:4ydd Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

;2010
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain

;2011
:1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop
:1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af  Pursuit tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2012
:1af Pursuit tîm, Gemau Olympaidd yr Haf 2012
:1af Pursuit tîm, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Llundain
:1af Pursuit, Cwpan Seiclo Trac y Byd, UCI, Llundain
:1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Bywgraffiad  British Cycling

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Lucy Ayres

Seiclwraig trac o Loegr ydy **Lucy Ayres** (ganwyd 4 Chwefror 1988, Wigan, Swydd Gaerhirfryn), mae hin arbenigo mewn sbrintio. Mae hi'n reidio dros dîm Sportcity Velo ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling.

## Canlyniadau

;2005
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:6ed Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:8fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:12fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

;2006
:2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:9fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:10fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:12fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

;2007
:9fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:9fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23

## Cyfeiriadau
*Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Anna Blyth

Seiclwraig trac o Loegr ydy **Anna Blyth** (ganwyd 15 Mai 1988, Leeds, Gorllewin Swydd Efrog), sy'n arbenigo mewn sbrintio. Mae hi'n reidio dros dîm VC St Raphael/Waite Contracts ac yn rhan o Gynllun Academi Olympaidd British Cycling.

## Canlyniadau

;2005
:1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:3ydd Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau

;2006
:1af 22px Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Ras Scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:4ydd Ras Scratch, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:5ed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau

;2006/2007
:2il Sbrint Tîm, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Shanaze Reade)
:3ydd Treial Amser 500 metr, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
:4ydd Sbrint, Cymal Manceinion, Cwpan y Byd Trac, UCI
:6ed Keirin, Cymal Moscfa, Cwpan y Byd Trac, UCI

;2007
:1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:8fed Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Seiclwyr benywaidd o Loegr
Jason Kenny

Seiclwr trac o Loegr ydy **Jason Kenny** (ganwyd 23 Mawrth 1988, Bolton, Swydd Gaerhirfryn), mae hin arbenigo mewn sbrintio. Mae'n reidio dros dîm Sportcity Velo ac yn rhan o Gynllyn Academi Olympaidd British Cycling.

Priododd y seiclwraig Laura Trott ar 24 Medi 2016. 

## Canlyniadau

;2004
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Odan 16
:3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Odan 16
:3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau

;2005
:1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (gyda Josh Hargreaves, Matthew Crampton & Christian Lyte)
:1af  Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:2il Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:5ed Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:9fed Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:4ydd Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:6ed Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:8fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau

;2006
:1af 22px Keirin, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:1af 22px Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau
:1af 22px Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Iau (gyda David Daniell & Christian Lyte)
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:1af  Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:1af  Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af  Keirin, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:2il Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Iau
:3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2006/2007
:1af Sbrint Tîm, Cymal Moscfa, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Matthew Crampton & Craig MacLean)
:3ydd Sbrint Tîm, Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI (gyda Ross Edgar & Jason Queally)
:4ydd Sbrint, Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI

;2007
:2il Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:3ydd Sbrint, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:3ydd Sbrint Tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:5ed Kilo, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23
:8fed Keirin, Pencampwriaethau Trac Ewrop Odan 23

## Cyfeiriadau
*  Bywgraffiad ar wefan  British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
118

1g - **2g** - 3g
60au 70au 80au 90au 100au - **110au** - 120au 130au 140au 150au 160au
113 114 115 116 117 - **118** - 119 120 121 122 123 

----

## Digwyddiadau 
*Gorffen y gwaith ar Fforwm Rhufain, a gomisiynwyd gan yr ymerawdwr Trajan.
*Yr ymerawdwr Hadrian yn dienyddio pedwar Seneddwr ar gyhuddiad o gynllwynio yn ei erbyn.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ren Shang, cadfridog Brenhinllin Han

Categori:118
Alhambra

bawd|de|200px|Ystafell yn y palas gyda golwg ar Gwrt y Llewod
Palas o'r canol oesoedd oedd yn perthyn i frenhinoedd Islamaidd Teyrnas Granada yw'r **Alhambra** (Arabeg: الحمراء = Al-Ħamrā'; yn llythrennol "y coch"). Saif ar fryn ar ochr dde-ddwyreiniol dinas Granada yn Andalucía, Sbaen.

Daw'r enw o'r lliw coch ar y tir sydd o gwmpas yr Alhambra, sydd hefyd erbyn heddiw wedi lliwio'r muriau eu hunain yn goch, er eu bod wedi eu gwyngalchu yn wreiddiol. Yn ystod yr ymladd rhwng dilynwyr Islam a'r Cristionogion oedd yn ceisio adfeddiannu al-Andalus yn nechrau'r 13g, enciliodd Ibn Nasr, sylfaenydd Brenhinllin y Nasrid, i Granada, a dechreuodd adeiladu'r Alhambra presennol.

Datblygwyd y palas dros y canrifoedd nesaf gan frenhinoedd megis Yusuf I, Muhammad V, Ismail I ac eraill. Yn 1492, gorfodwyd y brenin olaf, Muhammad XII, mwy adnabyddus yn y gorllewin fel "Boabdil", i ildio Granada a'r Alhambra i Fernando II o Aragon ac Isabella o Castilla. Yn ddiweddarach adeiladodd y brenin Carlos V (1516 - 1556) balas yn arddull y Dadeni ar y safle.

Rhestrwyd yr Alhambra, gyda'r Generalife a'r Albayzín yn Granada, fel Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

Alhambra view.jpg|Yr Alhambra o'r "Mirador de San Nicolás" ar yr Albaycin, Granada.
Alhambra from Generalife (2017).jpg|Yr Alhambra o'r Generalife (gogledd-ddwyrain)
116 Tafel 6 Grenada Alhambra - Plano del Palacio Arabe.jpg|Cynllun Palacio Arabe 1889
GranadaAlhambra2010Video.ogg|Alhambra (2010)

Categori:Al-Andalus
Categori:Granada
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Sbaen
Categori:Palasau Sbaen
Adrian Timmis

Seiclwr proffesiynol o Loegr oedd **Adrian Timmis** (ganwyd 20 Mehefin 1964, Sheffield, De Swydd Efrog).

Reidiodd ei ras cyntaf tra'n 13 oed yn 1977. Yn 1981, daeth yn Bencampwr Iau Pursuit Prydain. Cynyrchiolodd Brydain yn tîm pursuit Gemau Olympaidd 1984 yn Los Angeles. Roedd Timmis yn reidiwr proffesiynol rhwng 1986 a 1995. Reidiodd y Tour de France yn 1987, cystadlodd yn rasus rhyngwladol Paris-Nice, Criterium International, Tour de Romandy, Liege Bastonge Liege, Fleche Wallone, Amstel Gold a'r Het Volk.

Tuag at diwedd ei yrfa broffesiynol ar y ffordd, dechreuodd Timmis feicio mynydd yn 1989, gan fynd ymlaen i reidio dros dîm Raleigh.

Erbyn hyn mae'n hyfforddwr, tylinwr corff, peiriannydd beic. Bu'n gweithio fel tylinwr corff ar gyfer tîm Linda McCartney Foods a tîm Cenedlaethol Prydain ym Mhencampwriaethau'r BYd, Gemau Olympaidd a Gemau'r Gymanwlad.

## Canlyniadau
### Ffordd

;1985
:1af Cymal olaf Milk Race
:1af Tour of Lancashire
:1af Tour of Mereyside

;1986
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Proffesiynol Ras Ffordd Prydain
:4ydd Nissan Classic, Iwerddon
:7fed GP Isbergues, Ffrainc

;1987
:70fed Tour de France
:8fed Midi Libre
::1af Cymal 4, Midi Libre
::2il Cymal 6a, Midi Libre
;1988
:1af Tour of Delyn

;1995
:1af Sky TV Crit Rochester

### Trac

;1981
:1af Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)
:2il Ras Bwyntiau Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)
:3ydd Pursuit Tîm  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Iau)

:1985
:2il Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Amatur)
:3ydd Pursuit Tîm  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Amatur)

;1987
:3ydd Pursuit Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Proffesiynol)

### Beicio Mynydd

;1992
:3ydd Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

;1994
:3ydd Pencampwriaethau Dringo Allt Prydain

;1995
:2il Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain
::1af Cymal Nannerch, Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain
::1af Cymal Castle Combe, Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

### Cyclo-cross

;2004
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo Cross Prydain (Veteran)

;2004/2005
:4ydd Cyfres Pwyntiau Cenedlaethol Prydain

## Cyfeiriadau
*Gwefan swyddogol Adrian Timmis 
*Proffil ar cycling website.net 
*Proffil ar wefan swyddogol Gemau Olympaidd Prydain 

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1964
Wendy Everson

Seiclwraig trac o Loegr oedd **Wendy Everson** (ganwyd 7 Ebrill 1965), roedd hi'n arbenigo mewn sbrintio.

Dadlodd Everson gyda British Cycling yn 2001 ynglŷn â'r penderfyniad i beidio a'i chefnogi yn ariannol, daeth a achos tribiwnlys cyflogiad yn eu herbyn ond collodd ar y sail nad oedd hi, fel cystadlwr, yn aelod o staff British Cycling.

Roedd Everson ar un adeg yn dal record merched Prydain ar gyfer 500 metr (dechrau ar 'hedfan'), gyda amser o 31.116 eiliad. Torodd Victoria Pendleton y record yn 2002. Mae hi'n dal record Meistri'r Byd, Merched 30-39 oed ar gyfer 200 metr (dechrau ar 'hedfan') ers 2000, gyda amser o 12.415 eiliad, a record Meistri Merched  y Byd ar gyfer Tîm Sbrint 750 metr ynghyd â Suzie Tignor & Annette Hanson o'r Unol Daleithiau, hefyd yn 2001, gyda amser o 54.031 eiliad.

Mae Everson yn byw ym Mhen-y-bont, Bro Morgannwg.

## Canlyniadau

;1995
:1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;1996
:1af  Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;1999
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af  Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2000
:1af 22px Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
:1af 22px Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
:1af  Sbrint, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
:3ydd Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2001
:1af 22px Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39
:2il Sbrint, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI Meistri 30-39

Treial Amser 500 metr, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

## Cyfeiriadau
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Eluned Morgan

Gall **Eluned Morgan** gyfeirio at:

*Eluned Morgan (1870-1938), llenor o'r Wladfa.
*Eluned Morgan, Gwleidydd Llafur a Prif Weinidog Cymru ers 2024
Kelvin Batey

Reidiwr BMX proffesiynol Seisnig ydy **Kelvin Batey** (ganwyd 9 Mai 1981, Mansfield, Swydd Nottingham). Cynyrchiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau'r Byd a Phencampwriaethau Ewrop sawl gwaith.

## Canlyniadau

;1990
:2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

;1991
:2il Pencampwriaethau BMX y Byd 10X

;1995
:2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

;1996
:3ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser 15-16
:5ed Pencampwriaethau BMX y Byd 15X
:2il Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

;1997
:2il Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser 15-16
:2il Pencampwriaethau BMX Ewrop Cruiser
:3ydd Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

;1999
:3ydd Pencampwriaethau BMX Ewrop 20"

;2000
:4ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser Iau
:3ydd Pencampwriaethau BMX y Byd Iau

;2005
:2il Pencampwriaethau BMX y Byd Cruiser

## Cyfeiriadau
*http://www.britishcycling.org.uk/web/site/BC/gbr/GBRiderInfo/Batey_Kelvin_Bio.asp British Cycling

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1981
Telyneg

:''Mae "Telynegion" yn atgyfeirio i'r dudalen hon. Ar gyfer cyfrol Silyn ac W. J. Gruffydd o delynegion, gweler Telynegion (Silyn a Gruffydd).''

Mae **telyneg** yn gerdd fer, gryno a didwyll, bersonol ei naws, sydd fel rheol yn canolbwyntio ar un testun uniongyrchol ac ymateb y bardd iddo. Cysylltir y delyneg â chanu serch a chanu natur, yn enwedig o safbwynt personol a/neu Rhamantaidd.

Ceir traddodiad hir o ganu telynegol yng Ngroeg yr Henfyd a Rhufain, ac mae telynegion Lladin yn elfen amlwg ym marddoniaeth yr Oesoedd Canol.

## Y Delyneg yn Gymraeg
Credir mai'r defnydd cyntaf o'r gair *telyneg* yn Gymraeg oedd gan Daniel Silvan Evans (1818-1903) pan gyhoeddodd yntau ei *Telynegion ar Destunau Amrywiol* (1846), ond roedd beirdd wedi bod yn cyfansoddi cerddi y gellid eu disgrifio fel telynegion ymhell cyn hynny. Ymhell cyn hynny fodd bynnag gellid fod wedi disgrifio cerddi cynharach gan feirdd fel Huw Morus (1622-1702) yn y 17g fel telynegion, ynghyd â sawl un o'r Hen Benillion. Benthycwyd ac addaswyd traddodiad y penillion hyn gan emynwyr y 18g, yn enwedig Williams Pantycelyn (1717-1791). 

Daeth y delyneg yn gyfrwng poblogaidd iawn yn ystod y 19g gyda Alun (1797-1840) Ieuan Glan Geirionydd (1795-1855) a Gwenffrwd (1810-1834) ymysg y rhai fu'n allweddol yn gwneud y cyfrwng yn boblogaidd yn ystod hanner gyntaf y ganrif honno. Datblygwyd y traddodiad gan feirdd mwyaf poblogaidd y ganrif megis Talhaiarn (1810-1869) a Ceiriog (1832-1883), ac yn ddiweddarach gan John Morris-Jones (1864-1929) ac Eifion Wyn (1867-1926). Parhaodd beirdd yr 20g i gyfansoddi telynegion, er enghraifft W. J. Gruffydd, a gyhoeddodd y gyfrol dylanwadol *Telynegion* yn 1900 ar y cyd ag R. Silyn Roberts (1871-1930).

Mae cystadleuathau ar gyfer telyneg yn gyffredin mewn Eisteddfodau ac wedi bod yn rhan rheolaidd o'r Eisteddfod Genedlaethol am ddegawdau. Nid oes i delyneg ffurf a strwythur pendant o ran mydr ac odl, fel yn achos mesurau fel y soned, ac mae'n ddadleuol a ddylid ystyried y delyneg yn fesur mewn gwirionedd, ond yn hytrach yn ddull neu gywair barddonol. Fodd bynnig sonnir yn aml am y delyneg yn y cyd-destun Cymraeg fel petai'n fesur, er enghraifft yn y cystadleuthau hyn, sydd ochr-yn-ochr â chystadleuaethau am soned, englyn, cywydd, limrig ac ati.  

Cyferbynnir y delyneg â cherddi yn y mesurau caeth, ac â phryddest, sy'n gerdd rhydd hirach.

Categori:Genres barddonol
Categori:Termau llenyddol
William Thomas

Mae gan nifer o bobl yr enw **William Thomas**:

*William ap Thomas (m. 1445)
*William Thomas (Islwyn), bardd
*William Thomas (Gwilym Marles), awdur
*William Thomas, actor
Teml Mahabodhi

Teml yn Bodh Gaya yn nhalaith Bihar yn India yw **Teml Mahabodhi**.

Bodh Gaya neu Bodhgaya yw'r fan lle cyrhaeddodd Gautama Siddhartha, y Bwdha hanesyddol, ei Oleuedigaeth. Bodh Gaya yw'r bwysicaf o bedair man pererindod i ddilynwyr Bwdiaeth; y tair arall yw Kushinagar, Lumbini a Sarnath.

Credir i deml Mahabodhi gael ei sefydlu gan yr ymerawdwr Asoka a ymwelodd â Bodh Gaya ar ôl troi'n Fwdhydd a gadawodd arysgrif yno. Mae'r adeilad presennol yn ddiweddarach. Mae'n 160 troedfedd o uchder ac mae'n cynnwys cerflun anferth o'r Bwdha wedi'i gildio ag aur. Ceir nifer o stupas o gwmpas y deml wedi'u codi mewn diolch gan bererinion dros y canrifoedd. Yr olion hynaf ym Modh Gaya yw'r rhannau o'r hen glawdd neu ffens, yn bileri carreg cerfiedig, a safai o amgylch y deml wreiddiol.

Cyhoeddwyd Teml Mahabodhi yn Safle Treftadaeth y Byd yn 2005.

Mahabodhi
Categori:Bwdhaeth
Categori:Bihar
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn India
David Thomas (cyfansoddwr)

Cyfansoddwr a cherddor oedd **David John Thomas** neu **Afan** (15 Ebrill 1881 - 13 Mai 1928).

Cafodd ei eni yng Nghwmafan, pentref ger Port Talbot.

## Gweithiau cerddorol
### Caneuon ac emynau
*"Smile a Little"
*"Drosom Ni"
*"Land of the Silver Trumpets"
*"Eiluned"
*"Cymru Fach i Mi"
*"Suogan"
*"Beth wna Ddyn"

### Arall
**He Fell Among Thieves* (gyda Syr Henry Newbolt)
**Merch y Llyn*

Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Henry Newbolt

Bardd Seisnig oedd **Syr Henry Newbolt** (6 Mehefin 1862 – 19 Ebrill 1938).

## Llyfryddiaeth
**The Old Country* (1906)
**The New June* (1909)
**The Naval History of the Great War* (1920)
**A Ballad of Sir Pertab Singh*
**He fell among Thieves*
**Admirals All*

Categori:Beirdd Saesneg
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Corpus Christi, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1938
Pampa (gwahaniaethu)

Gallai **Pampa** cyfeirio at un o sawl peth:

* Y Pampa, gwastadiroedd mawr De America.
** Pampa Gwlyb
** Pampa Sych
* La Pampa, talaith yn yr Ariannin.
** Pampa, cenedl oedd yn byw yn yr ardal
* Adikavi Pampa, bardd Kannada.
* Afon Pamba, Kerala, India.
* Pampa (Texas), tref yn Texas.
* IA-63 Pampa, awyren.
Pampa

:*Gweler hefyd Pampa (gwahaniaethu).*

bawd|240px|Golygfa o'r awyr o lynnoedd y Pampas (ger Buenos Aires)
Y **Pampas** (**pampa** : benthycair o'r iaith Quechua, sy'n meddwl "gwastadedd") yw'r gwastadeddau ffrwythlon yn iseldiroedd De America sy'n cynnwys taleithiau Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, a Córdoba yn yr Ariannin, rhan helaeth o Wrwgwái, a phwynt deheuol Brasil, sef y Rio Grande do Sul, ac sy'n cynnwys dros 750,000 km² (290,000 milltir sgwar). Dim ond bryniau isel Ventana a Tandil ger Bahía Blanca a Tandil(Ariannin), sy'n cyrraedd 1,300 m a 500m, sy'n torri ar undonedd y gwastadeddau anferth hyn. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol, gyda rhwng 600 a 1,200&nbsp;mm o law, sy'n syrthio trwy'r flwyddyn ac sy'n gwneud y pridd yn addas ar gyfer amaethyddiaeth.

Oherwydd y tanau niferus sy'n torri allan yn lleol, dim ond planhigion llai fel gwair sy'n tyfu yno a phrin yw'r coed. Mae "Gwair Pampas" (*Cortaderia selloana*) yn blanhigyn sy'n nodweddiadol o'r Pampas. Mae'r Pampas yn gartref i ystod eang o rywogaethau brodorol eraill, ac eithrio coed brodorol, sydd ddim ond i'w cael ar hyd yr afonydd.

Gellid rhannu'r pampas yn dair ardal ecolegol. Gorwedd safana Wrwgwái i'r gorllewin o afon Wrwgwái, ac mae'n cynnwys y cyfan o Wrwgwái a rhan ddeheuol Rio Grande do Sul ym Mrasil. Mae'r Pampas Gwlyb yn cynnwys dwyrain talaith Buenos Aires, a de talaith Entre Rios. Mae'r Pampas Sych, lled-anial, yn cynnwys gorllewin talaith Buenos Aires a rhannau o dalaith Santa Fe, Cordoba, a La Pampa yn yr Ariannin. Mae'r Pampas yn ffinio ar weirdiroedd espinal yr Ariannin.

Ar bampas canolbarth yr Ariannin ceir busnesau amaethyddol llwyddiannus, gyda chnydau'n cael eu tyfu ar y Pampas i'r de a'r gorllewin o Buenos Aires. Mae ffawydd soi yn nodweddiadol a phwysig. Mae rhan helaeth yr ardal yn gartref i ffermydd lle megir gwartheg yn ogystal. Ond mae llifogydd yn broblem ar y tiroedd amaethyddol artiffisial hyn.

## Gweler hefyd 
* Gweriniaeth y Pampas
* La Pampa

## Dolenni allanol 
* Encyclopaedia Britannica
* Y Pampas
* Encyclopedia.com
* Hinsawdd
* Planhigion y pampa 
* Hinsawdd De America
* Pampas gwlyb (World Wildlife Fund)
* Pampas lled-anial (World Wildlife Fund)

Categori:Gwastadeddau'r Ariannin
Categori:Gwastadeddau Brasil
Categori:Gwastadeddau Wrwgwái
Categori:Gwastadeddau De America
Categori:Rhanbarthau'r Ariannin
Categori:Rhanbarthau De America
Malacara

Ceffyl oedd **Malacara** (bu farw 1909). Enillodd le yn hanes y Wladfa trwy naid a achubodd fywyd ei farchog,  John Daniel Evans, pan ymosodwyd arnynt gan Indiaid ar daith i'r Andes.

Roedd John Daniel Evans yn dair oed pan gyrhaeddodd Patagonia gyda'r mewnfudwyr Cymreig cyntaf yn 1865. Fel y tyfodd y Wladfa, prinhaodd tir ffrwythlon yn rhan isaf Dyffryn Camwy, a bu gan John Evans ran amlwg yn y gwaith o fforio'r rhan uchaf o'r dyffryn i gyfeiriad yr Andes, gan ddefnyddio sgiliau a ddysgodd gan y brodorion Tehuelche. Yn Nhachwedd  1883 arweiniodd grŵp tua'r Andes, yn chwilio am aur ac am dir ffrwythlon. Ar y ffordd, deuthant ar draws mintai o filwyr yn dwyn carcharorion Tehuelche i Valcheta, rhan o un o ymgyrchoedd olaf Concwest yr Anialwch. Penderfynodd rhai o'r grŵp droi yn ôl, ond aeth pedwar yn eu blaenau dan arweiniad John Evans.

Erbyn diwedd Chwefror 1884, roeddynt wedi cyrraedd Afon Gualjaina, ac yno roedd tri aelod o'r llwyth oedd dan arweiniad y *cacique* Foyel. Roedd un o'r tri, Juan Salvo, yn eu hadnabod, a dywedodd ei fod yn amau eu bod yn ysbïo dros y fyddin, Ceisiodd ei harwain at  Foyel, a phan wrthodasant, datblygodd cweryl. Penderfynodd y pedwar ddychwelyd i ran isaf Dyffryn Camwy, 600&nbsp;km i ffwrdd, gyda rhyfelwyr Foyel yn ei dilyn. Ar 4 Mawrth ymosodwyd arnynt, a lladdwyd tri chydymaith Evans. Sbardunodd John Evans ei geffyl, Malacara, tua dibyn serth, a llamodd Malacara i lawr y dibyn ac i fyny yr ochr arall. Ni feiddiai yr un o'r ymosodwyr geisio ei ddilyn, a llwyddodd John Evans i ddychwelyd i'r Wladfa yn ddiogel. Cafodd y man lle bu'r ymosodiad yr enw Dyffryn y Merthyron (Sbaeneg:*Valle de los Mártires*).

Aeth Evans ymlaen i fod a rhan bwysig yn y gwaith o sefydlu yr ardal a gafodd yr enw Cwm Hyfryd yn yr ardal yma, a bu hyn yn ei dro yn elfen bwysig yn y penderfyniad fod yr ardaloedd hyn yn dod yn rhan o'r Ariannin yn hytrach na Tsile. Bu Malacara fyw hyd 1909, gan farw yn 31 oed. Claddodd Evans ef ger Trevelin mewn bedd gyda'r arysgrif *"Aquí yacen los restos de mi caballo Malacara que me salvó la vida en el ataque de los indios en el Valle de los Mártires 4-3-84 al regresarme de la cordillera R.I.P. John Daniel Evans"* ("Yma y gorwedd gweddillion fy ngheffyl Malacara, a achubodd fy mywyd pan ymosododd yr Indiaid yn Nyffryn y Merthyron 4-3-84 pan yn dychwelyd o'r mynyddoedd"). Mae bedd Malacara yn awr yn un o atyniadau twristaidd Trevelin.

Categori:Y Wladfa
Categori:Hanes yr Ariannin
Categori:Ceffylau
Marta Bastianelli

Seiclwraig ffordd broffesiynol o'r Eidal ydy **Marta Bastianelli** (ganwyd 30 Ebrill 1987, Velletri), sy'n byw yn Lariano, Rhufain. Ei buddugoliaeth pwysicaf yn ei gyrfa oedd ennill Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched) yn Stuttgart, Yr Almaen yn Medi 2007. Enillodd y ras o flaen Bastianelli o flaen Marianne Vos a Giorgia Bronzini.

Mae Bastianelli yn reidio dros dîm Safi-Pasta Zara Manhattan.

## Cyfeiriadau
Categori:Seiclwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Eidal
Tour de France 1903

**Tour de France 1903** oedd y Tour de France cyntaf erioed, a sefydlwyd a'i noddwyd gan bapur newydd ''L'Auto*.

Ysbrydolwyd y *Tour* gan lenyddiaeth, yn arbennig gan nofel *Tour de France par Deux Enfants'', ynddi mae dau fachgen yn teithio ogwmpas ffrainc. Cynnigwyd y syniad o'r ras gan y newyddiadurwr, Géo Lefèvre i'w olygydd, Henri Desgrange, a chafodd ei drafod yng nghafi, Café de Madrid, neu yn ôl rhai Taverne Zimmer (mae'r caffi wedi newid ei henw sawl gwaith), ym Mharis ar 20 Tachwedd 1902, datganwyd y ras yn gyhoeddus y mis Ionawr canlynol. Rhedwyd y ras er mwyn hybu gwerthiant y papur newydd.

Dechreuodd Tour 1903 gyda chymal *Montgeron-Villeneuve-Saint-Georges, route de Corbeil* ar 1 Gorffennaf, a gorffennodd gyda cymal ''Vile-d'Avray, restaurant du Père'' ar 19 Gorffennaf. Dim ond chwe cymal oedd yn y ras i gymharu a tua ugain yn y Tour yn y 21fed ganrif. ROedd y cymalau'n hir, y hiraf oedd rhwng Nantes a Paris - 471 kilomedr, y byrraf oedd rhwng Toulouse a Bordeaux - 268 kilomedr, i gymharu a chymalau Tour de France 2004, a oedd ar gyfertaledd, yn 171 kilomedr yr un. Dechreuodd chwe deg reidiwr ond dim ond 21 orffennodd. Enillodd yr enillydd 3 mil o ffranciau (tua 26,500 Euro yn arian heddiw).

Fel y *journal organisateur*, Géo Lefèvre oedd llywydd, beirniad a cheidwad amser y ras; Henri Desgrange oedd y directeur-général, er, ni ddilynodd y ras.

NId oedd unrhyw dimau yn y ras, roedd y reidwyr i gyd yn cystadlu yn unigol. Talwyd 10 ffranc gan pob reidiwr er mwyn cael rasio (tua 87.5 euro heddiw gyda chwyddiant yn ôl Geoffrey Wheatcroft).

Roedd y cymalau, ar gyfartaledd, yn 400 kilomedr o hyd, yn aml yn para i'r nos ac yn cymryd 24 awr iw cyflawni.
*Montgeron: Cymerodd y cymal cyntaf 27 awr a 47 munud iw gyflawni gyda'r reidwyr yn seiclo drwy'r nos. Maurice Garin enillodd y cymal hwn gyda Emile Pagie yn ail munud yn ddiweddarach a Léon Georget yn drydydd. Ni orffenodd Hippolyte Aucouturier y cymal, ond caniatawyd ef i deithio ar y trên i ddechrau'r ail gymal.
*Cymal 2: Lyon - Marseilles.
*Cymal 3: Dechreuodd ar 8 Gorffennaf o Marseilles - Toulouse. Dim ond 32 o'r 60 reidiwr oedd ar ôl yn y ras erbyn hyn. Enillwyd y cymal gan Eugène Brange, Julien Lootens, Maurice Garin a Louis Pothier.
*Cymal 4:Toulouse - Bordeaux. Roedd hwn yn gymharol fyr, 250 kilomedr, yn y cymal hwn digwyddodd damwain cyntaf y Tour de France pan redodd ci ar draws y ffordd gan achosi i grŵp o 15 ddisgyn. Penderfynodd Hippolyte Aucouturier roi'r gorau a cymerodd y trên i Paris.
*Cymal 5: Bordeaux - Nantes.
*Cymal 6: Nantes - Paris.

Enillodd Maurice Garin y ras mewn 94 awr 33 munud ac 14 eiliad, Louis Pothier oedd yn ail 2 awr 49 munud a 21 eiliad tu ôl iddo, Augereau oedd yn drydydd 4 awr 29 munud a 24 eiliad tu ôl i'r arwinydd. Y *lanterne rouge* (yr olaf i orffen) oedd Arsene Millocheau, a oedd 64 awr, 57 munud ac 8 eiliad tu ôl i Garin.

|}

## Dolenni allanol
*Canlyniadau Tour de France 1903 
*Canlyniadau Tour de France 1903 
*Hanes Tour de France 1903
*Map o lwybr Tour de France 1903 

1903
Categori:1903 yn Ffrainc
Bafaria

Un o 16 o daleithiau ffederal (*Länder*) yr Almaen yw **Talaith Rydd Bafaria** (Almaeneg: ***Freistaat Bayern***). München yw ei phrifddinas. Fe'i lleolir yn ne'r wlad, ac mae'n yn ffinio â Baden-Württemberg i'r gorllewin, Hessen i'r gogledd-orllewin, Thüringen i'r gogledd, Sachsen i'r gogledd-ddwyrain, y Weriniaeth Tsiec i'r dwyrain, ac Awstria i'r de-ddwyrain a'r de. 

Dyma'r dalaith fwyaf yr Almaen o ran arwynebedd, a'r ail fwyaf o ran boblogaeth. Mae ganddi arwynebedd o 70,552&nbsp;km². Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 12,397,614.

## Cyfeiriadau

Categori:Taleithiau'r Almaen