open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
I Brynu Gwasgod Goch

Nofel gan Janice Jones yw ***I Brynu Gwasgod Goch*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Nofel gyfoes a chrafog sy'n cyflwyno gwrtharwr newydd i'r Gymru gyfoes. Be ddaw o'r hen hac Robat Jones ac yntau wedi cael ei anfon ar gwrs sgwennu creadigol?

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Charles - Cofio'r Dyn a'i Ddigrifwch

Cofiant i'w dad gan Idris Charles yw '''''Charles: Cofio'r Dyn a'i Ddigrifwch''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cyfrol i ddathlu canmlwyddiant geni y diweddar Charles Williams, yr actor a'r diddanwr o Fôn, a gyflwynir gan ei fab Idris Charles. Cawn wybod am deithiau'r gwas fferm fel perfformiwr, un a oedd hefyd yn aelod o dîm 'Noson Lawen' Sam Jones ar y radio ac yn adnabyddus fel y cymeriad Harri Parri yn y gyfres deledu *Pobol y Cwm*. Cyhoeddwyd yn gyntaf yn 2015.

Awdur y gyfrol yw'r diddanwr a'r cyflwynydd Idris Charles, sef mab Charles.
Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Gareth Yr Orangutan

bawd|220px|Ciplun o un o 'i fideos ar You Tube
Cyflwynydd, cerddor mewn gwisg epa yw **Gareth yr Orangutan** (enw llawn: Gareth Ulysses Llew Pongo) gyda sioe sgwrsio ei hun yn wreiddiol ar *Y Lle* ond yn bellach ar **Hansh** S4C.

Y disgrifiad ohono ar gyfri trydar @hanshs4c yw: 'Brathiad newydd bob dydd o bethau da. Celf, comedi, cerddoriaeth, gemau, ffilmiau, teithio a phethau gwirion.'

 

## Cyfeiriadau
Categori:S4C
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Y Derwyddon: Cystudd y Cyfiawn

Nofel graffig i oedolion (teitl gwreiddiol Ffrangeg: *Les Druides: Crépuscule*) gan Jean-Luc Istin a Thierry Jigourel (stori) a Jacques Lamontagne (darluniau), wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Alun Ceri Jones yw ***Y Derwyddon: Cystudd y Cyfiawn***. 
Dalen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2014.

Yn dirwyn cyfres y Derwyddon i ben, mae ymchwil y derwydd Gwynlan i lofruddiaethau mynachod o eglwys Geltaidd y 6g yn ei gludo dros ddyfroedd rhynllyd i geisio'r Pair Dadeni. Gyda'i wrthwynebwyr mileinig yn dynesu a llid y duwiau'n llenwi'r wybren, daw'n amlwg pwy yw ei elynion annisgwyl.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o gomics i'r Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Prosiect Wici Môn
Slipknot

Grŵp cerddoriaeth metal trwm yw **Slipknot**. Sefydlwyd y band yn Des Moines, Iowa yn 1995. FFurfiwyd y grŵp gan Shawn Crahan a'r cyn-ddrymiwr Joey Jordison. Pan gyhoedodd y grŵp eu demo cyntaf *Mate. Feed. Kill. Repeat.* yn 1996 yr aelodau oedd y lleisydd Anders Colsefni, gitarwyr Donnie Steele a Josh "Gnar" Brainard, Paul Gray ar y bas, Joey Jordison ar y drymiau a'r offerynwyr-taro Shawn "Clown" Crahan.

Mae Slipknot wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio *Roadrunner Records*. Erbyn Mai 2016, roedd Slipknot wedi gwerthu dros 40 miliwn o albymau ledled y byd.

## Aelodau
*Corey Taylor
*Mick Thomson
*Jim Root
*Craig Jones
*Sid Wilson
*Shawn Crahan
*Chris Fahn
*Alessandro Venturella
*Jay Weinberg

### Cyn-aelodau
* Anders Colsefni
* Greg Welts
* Brandon Darner
* Josh Brainard
* Paul Gray
* Joey Jordison
* Donnie Steele

## Disgiau
* Slipknot - 1999
* Iowa - 2001
* Vol. 3 - The Subliminal Verses - 2004
* All Hope is Gone - 2008
* .5: The Gray Chapter - 2014
* We Are Not Your Kind - 2019
* The End, So Far - 2022

### Senglau
* Wait and Bleed - 1999
* Spit it Out - 1999
* Left Behind - 2001
* My Plague - 2001
* Duality - 2004
* Vermilion - 2004
* Before I Forget - 2005
* The Nameless - 2015
* All Hope is Gone - 2008
* Psychosocial - 2008
* Dead Memories - 2009
* Sulfur - 2009
* Snuff - 2009
* The Negative One - 2014
* The Devil in I - 2014
* Custer - 2015
* Killpop - 2015
* Misc: Mate.Feed.Kill.Repeat. - 1996

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau metel trwm
Gethin Thomas

Digrifwr a chynhyrchydd teledu oedd **Gethin Wyn Thomas** (Rhagfyr 1967 – 13 Awst 2017).

Magwyd Gethin ym  Mhen-y-bont ar Ogwr. Dechreuodd ei yrfa gomedi yn 1991 pan aeth ati i gynnal sioeau stand-yp Cymraeg yng Nghaerdydd. Roedd yn un o sawl digrifwr ifanc a aeth ati i ddatblygu byd comedi stand-up Cymraeg yn y 1990au. Yn 2002 cynhyrchodd y rhaglen ''Gwneud e'n sefyll lan* ar gyfer S4C.

Aeth ymlaen i fod yn sgriptiwr ar raglenni teledu fel *Hotel Eddie* ac *Y Rhaglen Wirion ‘Na* ar S4C ac ar raglenni radio fel *Radio Cwm Cwat''.

Roedd yn gyfarwyddwr ar gwmni teledu Zeitgeist Entertainment. Bu'n aelod brwd o TAC (Teledwyr Annibynnol Cymru) ac yn aelod gweithgar o’r Cyngor ers 2009. Roedd hefyd yn gyfarwyddwr ar y *Radio Independents Group*, corff sy'n cynrychioli cwmnïau radio annibynnol.

Bu farw yn sydyn yn ei gartref ar 13 Awst 2017. Cyn ei farwolaeth roedd wedi bod yn gweithio gyda nifer o ddigrifwyr ar eu deunydd newydd, yn cynnwys y digrifwr Elis James.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Allet Ti Beswch!

Hunangofiant Ieuan Rhys yw ***Allet Ti Beswch!*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

I ddathlu 30 mlynedd o fod yn actor proffesiynol, dyma hunangofiant Ieuan Rhys, yr actor a'r diddanwr adnabyddus a fu'n chwarae rhan Sgt Glyn James, y bobi pentre, ar opera sebon boblogaidd *Pobol y Cwm* am dair blynedd ar ddeg.

Eleni mae Ieuan Rhys yn dathlu 30 mlynedd o fod yn actor proffesiynol ac mae wedi gweithio ar nifer fawr o gynhyrchiadau teledu, theatr, radio a ffilm yng Nghymru, Lloegr ac hyd yn oed yn hysbyseb teledu yn yr Almaen. Fe'i ganwyd ar ddechrau'r 1960au yn Aberdâr, Morgannwg Ganol, yn blentyn ifancaf Gethin a Thelma Evans. Cafodd ei addysg yn ysgolion Ynyslwyd a Rhydfelen cyn mynd i Goleg Cerdd a Drama Cymru. Wedi gadael coleg cafodd ran yn y sebon *Pobol y Cwm* a dyna ble y bu am dair blynedd ar ddeg yn chwarae rhan y bobi pentre Sgt Glyn James.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Pobol y Cwm
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Mary Lou Williams

Cerddor jazz oedd **Mary Lou Williams** (ganwyd **Mary Elfrieda Scruggs**; 8 Mai 1910 – 28 Mai 1981). Roedd yn chwarae'r piano ac yn canu, ond roedd ei chyfraniad fwyaf fel cyfansoddwr ac arweinydd ar fandiau. Fe ysgrifennodd gannoedd o gyfansoddiadau ac fe recordiodd gannoedd o recordiau. Yn ogystal â'i bandiau ei hunain, chwaraewyd ei chyfansoddiadau gan fandiau gerddorion jazz eraill megis Duke Ellington a Benny Goodman, ac roedd yn gyfaill ac yn fentor i nifer fawr o gerddorion o'r genhedlaeth iau, gan gynnwys Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell, a Dizzy Gillespie ymysg eraill.

Yn ystod y 1930au a'r 1940au bu Williams yn arwain ei bandiau ei hunan ac yn perfformio fel unawdydd yn ogystal ag ysgrifennu ar gyfer cerddorion eraill. Roedd y rhain yn arddull swing boblogaidd y cyfnod, fodd bynnag yn y 1940au bu Williams yn cymdeithasu ac yn ymwneud â cherddorion bebop y genhedlaeth newydd. Ar ôl cyfnod heb chwarae yn ystod yr 1950au, bu'n cyfansoddi cerddoriaeth grefyddol gan mwyaf yn ystod y 1960au a'r 1970au (cafodd dröedigaeth i gatholigiaeth yn 1956), megis ''Mary Lou's Mass'' (1964). Roedd y gerddoriaeth hon yn aml yn dangos dylanwad gospel a cherddoriaeth grefyddol, glasurol.

Ei dylanwad mwyaf amlwg oedd Duke Ellington, a drodd at gerddoriaeth grefyddol hefyd yn hwyr yn ei yrfa.

Bu farw Williams o ganser yn 1981. Fei'i hystyrir yn un o'r merched pwysicaf yn hanes jazz.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Pianyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Atlanta, Georgia
Categori:Pobl fu farw yng Ngogledd America
David Lloyd - Llestr Bregus

Cofiant  gan Hywel Gwynfryn yw ***David Lloyd: Llestr Bregus*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Cofiantam un o sêr canu mwyaf yr 20g. Roedd David Lloyd yn un o gantorion mwyaf disglair ac adnabyddus Cymru yn hanner cyntaf yr 20g. Tyrrai miloedd o bobl i'w weld yn perfformio, ac roedd 'melys lais' yr hogyn o Drelogan yn gyfarwydd drwy Gymru, Lloegr ac Ewrop.

Daw Hywel Gwynfryn o Ynys Môn yn wreiddiol. Mae ganddo ddiddordeb mawr ym myd adloniant Cymru a chafodd yrfa hir ym myd darlledu ar y radio a'r teledu. Bu'n darlledu gyda'i raglen *Helo Bobol* ar Radio Cymru am flynyddoedd lawer ac ar un adeg, ei uchelgais oedd cyfweld â phawb oedd yn siarad Cymraeg yng Nghymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Bains-les-Bains

Mae **Bains-les-Bains** yn gymuned Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Ar 1 Ionawr 2017 fe’i hunwyd â chymunedau Harsault a Hautmougey i ffurfio cymuned newydd La Vôge-les-Bains.

## Lleoliad
Saif Bains-les-Bains yng nghanol llwyfandir tywodfaen y Vôge 29&nbsp;km i'r de o Épinal, mae’n gorwedd yng nghwm yr afon Bagnerot, un o lednentydd yr afon Côney sydd yn ei dro yn llednant o’r afon Saône.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88029.svg

## Safleoedd a Henebion
### Ffynhonnau Mwynol
Ystyr enw’r gymuned yw “Y Baddonau”, ac mae wedi ei enwi ar ôl y ffynhonnau mwynol poeth sydd yno. Roedd y ffynhonnau eisoes yn hysbys yn y cyfnod Rhufeinig. Pan gafodd y basn y brif darddell ei drwsio ym 1752, cafwyd hyd i fwy na 600 o ddarnau arian Groegaidd a Rhufeinig eu darganfod o dan golofn.

Stèle romaine Bains-les-Bains 2.JPG | Carreg gerfiedig Rufeinig yn perthyn i’r baddonau
Bains-les-Bains-Station thermale (1).jpg| Sba thermol
Bains-les-Bains-Etablissement thermal (4).jpg| Pwll ymlacio
Bains-les-Bains-Etablissement thermal (8).jpg| Jet gwasgedd uchel yn y pwll 
Bains-les-Bains-Etablissement thermal (10).jpg| Dŵr thermol
Bains-les-Bains, Bain romain.jpg| Y baddon Rhufeinig.
Inttieur Bain Romain.JPG| Tu fewn i’r baddon Rhufeinig

## Parc y sba
Mae'r parc sba, neu'r Parc Mawr wedi ei leoli i'r de-ddwyrain o'r ddinas, yn agos at y baddonau. Mae'n cwmpasu deg hectar wedi ei hamgylchynu gan goedwig. Mae’r parc yn cynnwys cofeb i Jules Liégeois, athro'r Gyfraith ym Mhrifysgol Nancy, a fu farw mewn damwain car wrth fynedfa'r parc 14 Awst 1908.

Parc thermal Bains.JPG|Grand parc thermal.
Bains-les-Bains-Monument Jules Liégeois (1).jpg|Cofeb Jules Liégeois
Bains-les-Bains (24).JPG|La Potinière.
Bains-les-Bains (25).JPG|Cwrs golff bach
Le parapluie-1-.JPG|Promenade du *Parapluie*.

 
## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Bains-les-Bains  wedi'i gefeillio â:
*   Bonndorf, Yr Almaen
## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Asbestos

bawd|dde|Asbestos Glas (Cricodolit)
Grŵp o chwech o fwynau naturiol yw **asbestos**. Mae'r chwech mwyn wedi eu gwneud o elfennau gwahanol ac yn amrywio'n sylweddol yn gemegol; fodd bynnag yr hyn sy'n eu cysylltu yw'r ffaith eu bod wedi'u ffurfio o grisialau ffibrog mân iawn. Adnabyddir y mathau mwy cyffredin gwahanol o asbestos gan eu lliwiau:
* *Crysotil* - Asbestos gwyn
* *Amosit* - Asbestos brown
* *Cricodolit* - Asbestos glas

## Defnydd a Hanes
Mae mathau gwahanol o asbestos, yn enwedig asbestos gwyn, brown a glas, wedi cael eu defnyddio fel deunyddiau adeiladu ac fel ynysydd am filoedd o flynyddoedd, ond dechreuwyd eu defnyddio ar raddfa ddiwylliannol yn ystod y 19g. Roedd asbestos yn ddeniadol fel deunydd am nifer o resymau: mae'n gryf, yn gymharol rhad, yn anfflamadwy, yn wrth-ddŵr ac yn ynysu gwres a trydan.  Roedd asbestos yn hyblyg hefyd: roedd modd cymysgu asbestos gyda deunyddiau eraill megis plaster neu sement, neu ei blethu i greu matiau. Oherwydd y nodweddion hyn defnyddiwd asbestos mewn ystod eang iawn o gynhyrchion gan gynnwys panelau adeiladu neu doeau; plaster addurniadol (er enghraifft *Artex*); i ynysu adeiladau a phibellau dŵr; mewn cynhyrchion megis blancedi, matiau, neu fenig ac mewn brêcs ceir ymysg eraill. Asbestos gwyn a ddefnyddiwyd gan amlaf.

## Peryglon Iechyd
Mae crisialau bychain asbestos yn ffurfio llwch pan gaiff deunyddiau sy'n cynnwys asbestos eu symud neu eu torri. Pan gaiff y llwch hwn ei fewnanadlu, mae'r crisialau yn gallu ymsefydlu yn yr ysgyfaint, sy'n gallu arwain at ystod o broblemau iechyd gan gynnwys asbestosis, mesothelioma (cancr yn leinin yr organau mewnol) a chancr yr ysgyfaint. Mae'r perygl yn cynyddu pan fo rhagor o asbestos yn yr awyr, neu pan fo unigolion yn agored iddo am gyfnodau hir. Yn gyffredinol, mae asbestos brown a glas yn fwy peryglus nag asebstos gwyn.

Oherwydd y peryglon hyn, mae defnyddio asbestos yn y D.U. wedi'i wahardd yn gyfan gwbl ers 1999 (gwaharddwyd asbestos brown a glas yn gynharach). Fodd bynnag gan y bu i'r deunydd gael ei ddefnyddio cymaint yn y gorffennol mae'n parhau'n hynod gyffredin mewn adeiladau a adeiladwyd cyn 1999. Fel arfer bydd nifer o flynyddoedd neu hyd yn oed ddegawdau yn mynd heibio ar ôl bod yn agored i'r asbestos cyn i gancr ddatblygu, oherywdd hyn er gwaethaf y gwaharddiad mae'r defnydd helaeth o asbestos yn y gorffennol yn parhau i achosi problemau.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Asbestos a’ch ysgyfaint

Categori:Mwynau
Er Lles Llawer - Meddygon Esgyrn Môn

Cyfrol gan J. Richard Williams yw ***Er Lles Llawer - Meddygon Esgyrn Môn*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Mae'r grefft o ailosod esgyrn wedi bodoli ers o leiaf dair mil o flynyddoedd ac fel pob agwedd arall o feddyginiaethu mae iddi ei gwendidau a'i rhagoriaethau. Un peth sy'n sicr yw na ellir anwybyddu hanes y triniaethau hyn na'r galw sydd am feddygon esgyrn yn yr oes sydd ohoni.

Ysgrifennodd J. Richard Williams y gyfrol hon wedi iddo ymddeol o fod yn bennaeth ysgol, mae wedi treulio llawer o'i amser yn darlithio ar agweddau o hanes Ynys Môn. Mae wedi cyhoeddi nifer o lyfrau ar y pwnc, yn cynnwys *O Fôn i Van Diemens Land* (2007), *Melinau Môn* (2009) a *Mynydd Parys* (2011). Mae'r gyfrol hon yn seiliedig ar ysgrif a ddaeth i'r brig yn Eisteddfod Talwrn yn 2012 − dyfarnwyd gwobr y Prif Lenor i'r awdur gan y beirniad, Karen Owen.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Meddygaeth
Categori:Llyfrau am Ynys Môn
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Meddygon Esgyrn Môn
Ebargofiant

Nofel gan Jerry Hunter yw ***Ebargofiant*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

## Disgrifiad byr
Mae'r nofel hon yn disgrifio byd yn y dyfodol pell ar ôl chwalfa gymdeithasol ac ecolegol. Mae pobl yn byw mewn ffordd gyntefig iawn; mae'r byd yn llwm ac mae bywyd yn anodd ac yn fyr. Nid oes bron neb yn y gymdeithas hon yn gallu ysgrifennu, ac felly mae hunangofiant y prif gymeriad yn cynnig cipolwg ar y prosesau sy'n dod gyda dechrau llythrennedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Nofelau'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelau Cymraeg yr 21ain ganrif
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Nofelau gwyddonias Cymraeg
Categori:Nofelau gwyddonias o Gymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Un Man

Nofel gan Joanna Davies yw ***Un Man*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Mae'r gyfrol hon yn nofel wyddonias (neu ffugwyddonol) ac yn stori garu. Mae Erin wedi cael llond bol ar ei bywyd diflas, ei gwaith di-ddim a'i chariad difeddwl. Mae hi'n dyheu am fywyd gwell ac yna ... un noson, yn ei chwsg, mae Morgan yn ymddangos. Dyn ei breuddwydion. Yn sydyn mae bywyd yn werth ei fyw ond dim ond pan mae hi'n cysgu ...

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Nofelau gwyddonias Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Fro Dywyll

Nofel hanesyddol gan Jerry Hunter yw ***Y Fro Dywyll*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Dyma nofel hanesyddol gyffrous sy'n symud o Gymru i feysydd y Rhyfeloedd Cartref yn Lloegr ac i goedwigoedd gogledd America, wedi'i gosod ym merw un o'r cyfnodau mwyaf cythryblus yn hanes ynysoedd Prydain, yn wleidyddol ac yn grefyddol. Dyma nofel sy'n dangos bod sawl math o dywyllwch i'w gael yn ystod taith bywyd. Cyrhaeddodd y llyfr restr fer gwobr Llyfr y Flwyddyn 2015.

Mae Jerry Hunter yn awdur profiadol ac enillydd dwy wobr lenyddol fawr  enillodd y nofel *Gwenddydd* Y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2010. Enillodd y gwaith academaidd *Llwch Cenhedloedd* wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2004.Cyhoeddodd ddwy nofel ar gyfer oedolion a phum llyfr academaidd. Yn enedigol o Cincinnati, Ohio, UDA, mae Jerry Hunter yn Athro yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor. Mae hefyd wedi darlithio ym Mhrifysgol Harvard a Phrifysgol Caerdydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen hanesyddol
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Dan Amheuaeth

Nofel gan John Alwyn Griffiths yw ***Dan Amheuaeth*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Ar ôl cyfnod cythryblus, a nifer o achosion treisgar, mae Ditectif Sarjant Jeff Evans yn fodlon ei fyd. Mae ganddo gartref newydd, gwraig hyfryd a mab bach; ond mae rhywun yn benderfynol o chwalu'r cyfan. Pwy sydd â'i fryd ar ddryllio bywyd a gyrfa Jeff? Ac a fydd wyneb o'r gorffennol yn dychwelyd i ddial arno?

Un o Fangor yw John Alwyn Griffiths yn wreiddiol, ond bellach mae'n byw ym Môn. Bu'n heddwas hyd ddiwedd 2008, a chyn ymddeol roedd yn bennaeth ar Adran Dwyll Heddlu Gogledd Cymru. Hon yw ei bumed nofel.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Dan Ewyn y Don

Nofel gan John Alwyn Griffiths yw ***Dan Ewyn y Don*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Yn dilyn *Dan yr Wyneb* a *Dan Ddylanwad*, dyma drydedd nofel John Alwyn Griffiths am dref Glan Morfa a'i thrigolion.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Beata Szydło

Gwleidydd o Wlad Pwyl a Phrif Weinidog Gwlad Pwyl ers 16 Tachwedd 2015 - 11 Rhagfyr 2017 yw **Beata Maria Szydło** (ganwyd 15 Ebrill 1963).

Ganwyd Beata Maria Kusinska yn Oświęcim, 50 kilometr (31&nbsp;mi) i'r gorllewin o Kraków, yn ferch i löwr, a chafodd ei magu yn Brzeszcze gerllaw. Mynychodd Brifysgol Jagiełło yng Nghracof, ac yno y cyfarfu â'i gŵr Edward Szydło. Astudiodd am ddoethuriaeth o 1989 i 1995, a gweithiodd yn Ysgol Economeg Warsaw, Prifysgol Economeg Kraków, ac yng nghanolfannau diwylliannol Libiąż a Brzeszcze.

Ym 1998, cafodd ei hethol yn faer Brzeszcze. Yn 2005, ymddiswyddodd yn faer ac ymunodd â'r blaid Cyfraith a Chyfiawnder (*Prawo i Sprawiedliwość*; PiS) a chafodd ei hethol i'r Sejm, a'i hailethol yn 2007 a 2011. Cafodd ei hethol yn is-lywydd y blaid yn 2010, ac yn 2015 rheolodd ymgyrch arlywyddol lwyddiannus Andrzej Duda. Cafodd ei dewis yn ymgeisydd PiS am brif weinidog ar gyfer etholiad 2015. Enillodd PiS fwyafrif o seddi'r Sejm, a daeth Szydło yn bennaeth ar lywodraeth unblaid gyntaf y wlad ers cwymp y drefn gomiwnyddol ym 1989.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Gwleidyddion Catholig o Wlad Pwyl
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Pobl a aned yng Ngwlad Pwyl
Categori:Prif Weinidogion Gwlad Pwyl
Diazepam

Mae **diazepam** yn gyffur sy'n perthyn i deulu benzodiazepin. Mae ganddi hanner oes cymharol hir. Fe'i defnyddir yn bennaf i drin anhwylder gorbryder, mathau penodol o epilepsi, a phroblemau cysgu. Yn debyg i bob cyffur yn y teulu benzodiazepin, mae yna berygl o fagu dibyniaeth o'i ddefnyddio'n rheolaidd. O herwydd hyn, defnyddir y cyffur i drin achosion acíwt gan amlaf. Ni ddylid ei gymryd am fwy nag ychydig wythnosau. Yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd, mae diazepam yn gyffur hanfodol.

Mae diazepam yn cael ei farchnata o dan nifer o enwau: ei enw masnach gwreiddiol oedd *Valium*. Yn ogystal â'i defnydd clinigol fe'i defnyddir yn hamddenol hefyd, er mwyn creu effaith o lonyddwch. Yng ngwledydd Prydain mae diazepam ar gael trwy bresgripsiwn yn unig; mae defnydd hamddenol o'r cyffur yn anghyfreithiol.

## Hanes 
Datblygwyd diazepam yn wreiddiol gan Dr Leo Sternbach o gwmni cemegol *Hoffman-La Roche* yn labordy'r cwmni yn Nutley, New Jersey . Trwyddedwyd y cyffur at ddefnydd clinigol ym 1963.

## Defnydd 
Defnyddir diazepam yn bennaf i drin anhwylder gorbryder, anhunedd (*anawsterau cysgu; insomnia*) ac ymosodiadau panig. Fe'i defnyddir i drin symptomau ymatal rhag alcohol wrth drin pobl sy'n ddibynnol ar alcohol. Fe'i defnyddir hefyd fel rhagfoddion cyn rhai gweithdrefnau meddygol megis endosgopi.

Mae diazepam yn cael ei defnyddio i drin cyflwr *status epilepticus*, cyflwr lle mae ffit epileptig yn para yn hir iawn neu fod claf yn cael nifer o ffitiau yn olynol. Mae'n cael ei weini, fel arfer trwy bigiad neu drwy diwb reidol

## Sgil effeithiau 
Mae'r sgil effeithiau mwyaf cyffredin yn cynnwys syrthni, atacsia, a gwendid yn y cyhyrau .
 
### Gyrru 
Gall diazepam achosi arafu yn y gallu i adweithio, penysgafnder ac ymddygiad ymosodol. Dylai claf sydd yn dioddef o unrhyw un o'r effeithiau hyn osgoi gyrru a dylai claf sy'n newydd i'r moddion osgoi gyrru cyn gwybod sut effaith bydd y cyffur yn ei gael arno neu arni .

### Beichiogrwydd 
Gall y cyffur achosi effeithiau andwyol ar y baban yn y groth a thrafferthion wrth esgor. Mae modd trosglwyddo'r cyffur i faban trwy laeth y fron .  Oherwydd y peryglon hyn awgrymir y dylai merched o oedran cenhedlu ddefnyddio offer atal cenhedlu wrth ddefnyddio'r feddyginiaeth. Dylai merched sy'n cynllunio i gael plant drafod eu cyfundrefn meddyginiaeth gyda'u meddyg cyn beichiogi. Ni ddylai merched sy'n cymryd diazepam sy'n canfod eu bod yn feichiog roi'r gorau i'r feddyginiaeth yn ddisymwth, ond dylai'r darpar fam gysylltu â'i meddyg fel mater o frys.

### Alcohol 
Dylid osgoi alcohol wrth ddefnyddio'r moddion gan fod alcohol yn cynyddu effeithiau tawelydd y cyffur .

## Rhybudd Cyngor Meddygol 
## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Cyffuriau
Categori:Cyffuriau atal epilepsi
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Fy Hanes I

Cyfrol gan John Davies yw ***Fy Hanes I*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant yr hanesydd John Davies, Bwlch-llan, yw hon. Dyma gyfrol ddadlennol am Gymro a gyfrannodd lawer tuag at ein gwybodaeth a'n diddordeb yn hanes ein gwlad - awdur *Hanes Cymru* ac un o olygyddion *Gwyddoniadur Cymru*.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Ai Breuddwydion Bardd Ydynt?

Cyfrol gan John Gruffydd Jones yw ***Ai Breuddwydion Bardd Ydynt?*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Mae John Gruffydd Jones yn awdur sydd wedi ennill rhai o brif gystadlaethau llenyddol yr Eisteddfod Genedlaethol - Y Goron, y Fedal Ryddiaith a'r Fedal Ddrama. Dyma gyfle i fwynhau ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth. Os mai hiraeth yw cywair llywodraethol y casgliad, nid hiraeth meddal a phruddglwyfus mohono ond hiraeth wedi'i angori mewn dynoliaeth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013

Categori:Prosiect Wici Môn
Dala'r Slac yn Dynn

Hunangofiant y chwaraewr rygbi John Davies ganddo ef ei hun a Wyn Gruffydd yw '''''Dala'r Slac yn Dynn''''' a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant y chwaraewr rygbi chwedlonol John Davies, wedi ei gydysgrifennu gan Wyn Gruffydd, y sylwebydd rygbi. Bu John yn un o gewri rheng flaen Castell-nedd a Llanelli am flynyddoedd lawer; enillodd 34 cap i Gymru, ac mae'n cael ei gydnabod fel un o chwaraewyr caletaf a mwyaf cyson y gêm dros yr ugain mlynedd diwethaf.

Prop a ffermwr o Foncath, Sir Benfro yw John Davies. Mae nerth y prop wedi galluogi iddo gyfuno ei ysfa i chwarae rygbi gyda'i waith bob dydd ar ei fferm yng Nghilrhue yng nghysgod mynyddoedd y Preselau, a hynny bron yn ddi-dor am 27 mlynedd. O'i ddyddiau yn Ysgol y Preseli, dringodd John Davies i rengoedd uchel y byd rygbi, gan chwarae i Glwb Rygbi Crymych a thimau ieuenctid Sir Benfro a Chymru, cyn ymuno â Chastell-nedd. Aeth ymlaen i ennill 34 cap dros Gymru yn y 1990au fel prop pen tyn, ar adeg pan fu newidiadau dramatig o fewn y gamp.

Pan drodd y gêm yn broffesiynol cafodd gynigion gan glybiau ar draws Ewrop, a dewisodd Richmond yn y pen draw, gan orfod gwneud penderfyniadau anodd iawn yn sgil hynny. Dychwelodd i Gymru ac at y Scarlets wedyn, a oedd yn dân ar groen ambell un a arferai ei gefnogi yng nghrys du Castell-nedd. Wedi gyrfa ar y lefel uchaf, ac ar ôl pedair blynedd ar bymtheg i ffwrdd, fe ddychwelodd John i Glwb Rygbi Crymych. Dyrchafwyd y clwb i Adran 3 y Gorllewin yn 2008 gyda John yn ôl yn y rheng flaen, ac fei gwnaed yn gapten y clwb yn nhymor 2012/13. Ac yntau'n dathlu 27 mlynedd o chwarae, sicrhaodd ddyrchafiad y clwb i Adran 1 ar gyfer tymor 2013/14.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am rygbi
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Crefydd, Cenedlgarwch a'r Wladwriaeth

Cofiant John Penry gan John Gwynfor Jones yw '''''Crefydd, Cenedlgarwch a'r Wladwriaeth''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Prifysgol Cymru. Man cyhoeddi: Caerdydd, Cymru.

Cyfrol yw hon ar hanes John Penry a'i gyfraniad i dwf Piwritaniaeth yn Lloegr.

Mae'r Athro J. Gwynfor Jones yn gyn-Athro Hanes ym Mhrifysgol Caerdydd, ac yn awdurdod ar hanes Cymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am hanes Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Yr Hen Ddyddiadau

Cyfrol gan John Pierce Jones yw ***Yr Hen Ddyddiadau*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Hunangofiant John Pierce Jones, actor, sgriptiwr a morwr a fagwyd yn ardal Niwbwrch, Ynys Môn. Profodd newid byd wrth i'w fam ail-briodi ac wrth i'w deulu symud i gyffiniau Llundain pan oedd yn 12 oed. Ceir hanes ei gyfnod yn heddwas cyn iddo droi at actio, cyfnodau tywyll pan fu'n gaeth i alcohol a chyfnodau llawen wrth iddo fabwysiadu bachgen o Haiti. Ceir 90 llun lliw a du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
John ac Alun - Dathlu'r 25

Cyfrol gan John ac Alun a Tudur Huws Jones yw '''''John ac Alun: Dathlu'r 25''''' a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Cyfrol sy'n dathlu camp y ddeuawd boblogaidd o Ben Llŷn, John ac Alun, sydd wedi bod yn diddanu cynulleidfaoedd ar draws Cymru dros chwarter canrif. Mae'r hogia'n ein tywys ar hyd eu taith dros y blynyddoedd - eu hatgofion personol a chawn glywed gan eu ffans, gan gynnwys criw y Cwt yn Llanberis!

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* John ac Alun (llyfr)
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Breision

Cyfrol o straeon byrion gan Jon Gower yw ***Breision*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Cyfrol o ddwsin o straeon byrion gan Enillydd Llyfr y Flwyddyn 2012. Yn ei gasgliad cyntaf o straeon byrion yn Gymraeg, cawn hanes y fampir olaf yng Nghlydach; mam-gu frawychus o lofruddiol; dyn sy'n mynd yn ddall ar ôl gweld merch hardd; beirdd Cymraeg yn troi'n sombis, ac arwres sy'n achub bywydau ei chyd-Ferched y Wawr gyda'i hymbarel.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Norte

Nofel gan Jon Gower yw ***Norte*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Nofel wedi'i gosod yn Ne America gan gyn-enillydd gwobr Llyfr y Flwyddyn. Ynddi, mae dau gymeriad gwahanol iawn i'w gilydd yn cyfarfod, ond ŵyr neb beth fydd effaith y cyfarfyddiad ar eu ffawd ill dau. Llanc ifanc yn ceisio cyrraedd yr Unol Daleithiau er mwyn dianc rhag tlodi affwysol ei famwlad yn America Ganol yw un, a bachgen cyffredin o dre fechan yn Arisona yw'r llall.

Mae Jon Gower yn awdur nofelau, straeon byrion a llyfrau ffeithiol yn Gymraeg a Saesneg. Enillodd ei nofel *Y Storïwr* wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2012 ac roedd Jon yn un o Gymrodyr Rhyngwladol cyntaf Gŵyl y Gelli. Mae e'n byw yng Nghaerdydd gyda llond tŷ o fenywod: ei wraig Sarah a'i ferched Elena ac Onwy.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Rebel Rebel

Casgliad o 21 stori fer gan Jon Gower yw ***Rebel Rebel*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

'Ambell waith mae stori fel breuddwyd, yn cyrraedd ganol nos, yn gwyfynu'n dawel drwy ffenest â swn pitw, pitw, fel siffrwd sidan...' Mae'n mynd â ni i bedwar ban byd ac yn ein cyflwyno i gymeriadau ffuglennol a gwir mewn sefyllfaoedd credadwy a ffantasiol.

Mae Jon Gower yn awdur nofelau, straeon byrion a llyfrau ffeithiol yn Gymraeg a Saesneg. Enillodd ei nofel *Y Storïwr* wobr Llyfr y Flwyddyn yn 2012 ac roedd Jon yn un o Gymrodyr Rhyngwladol cyntaf Gŵyl y Gelli. Mae e'n byw yng Nghaerdydd gyda llond tŷ o fenywod: ei wraig Sarah a'i ferched Elena ac Onwy.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Foxy'r Llew

Hunangofiant Jonathan Davies ganddo ef ei hun ac Alun Gibbard yw '''''Foxy'r Llew'''* a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Teitl yn y gyfres o gyfrolau byr a chyflym *Stori Sydyn''. Cyfrol yn dilyn hanes bywyd a gyrfa y chwaraewr rygbi poblogaidd Jonathan Davies, canolwr Cymru a'r Llewod. Mae ganddo bron i 40 cap. Cafodd ei ddewis i chwarae i dîm y Llewod ar eu taith i Awstralia yn 2013.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau am rygbi
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Gweithiau gan Alun Gibbard

Categori:Prosiect Wici Môn
Glaniad - Cerddi Dwy wrth Groesi Paith Patagonia

Casgliad o gerddi gan Karen Owen a Mererid Hopwood yw ***Glaniad: Cerddi Dwy wrth Groesi Paith Patagonia*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

## Disgrifiad byr
Dyma gasgliad o gerddi sy'n dweud hanes taith dau fardd, a dwy ffrind, gyda'i gilydd ar draws paith Patagonia, taith y mil milltiroedd. O Buenos Aires yn y dwyrain i Bariloche yn y gorllewin, mae Mererid Hopwood a Karen Owen yn dilyn ôl traed y fintai gyntaf honno a laniodd ym Mhorth Madryn yn 1865 a sefydlu'r Wladfa.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Mererid Hopwood
Categori:Llyfrau Cymreig 2015

Categori:Prosiect Wici Môn
Allan o'r Cysgodion

Hunangofiant Julian Lewis Jones ganddo ef ei hun ac Alun Gibbard yw '''''Allan o'r Cysgodion''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cofiant Julian Lewis Jones, yr actor a'r cyflwynydd teledu. Mae wedi gwneud enw iddo'i hun fel actor yn Hollywood mewn ffilmiau fel *Invictus* gyda'r cyfarwyddwr Clint Eastwood, a *Zero Dark Thirty*, ffilm Kathryn Bigelow. Mae’n gymeriad adnabyddus yn *Stella*, cyfres gomedi Ruth Jones ar Sky 1 a chyfresi Cymraeg a Phrydeinig fel Caerdydd a Where the Heart Is. Mae’n gyflwynydd y rhaglen ’Sgota ar S4C.

Actor a chyflwynydd o Ynys Môn yn wreiddiol. 

## Y gyfrol
Yn y gyfrol mae Julian Lewis Jones yn siarad am y rhwystredigaethau mae wedi eu canfod ar hyd ei fywyd a’i yrfa actio. Mae ei yrfa wedi blodeuo eleni ac mae wedi cael y cyfle i weithio gyda mawrion y byd ffilm yn America. Mae’n gyflwynydd ei raglen ei hun ar S4C ac yn wyneb cyfarwydd i ffans y comedi Stella – prosiect mawr cyntaf Ruth Jones ar ôl Gavin & Stacey.

Mae’n siarad yn onest am y salwch fel plentyn (asthma) oedd yn golygu iddo golli llawer o’r ysgol a wynebu unigedd ac anallu i ymuno mewn gemau gyda’i gyfoedion fel bachgen ifanc.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Gweithiau gan Alun Gibbard
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Mwy Na Bardd

Astudiaeth o waith Dylan Thomas gan Kate Crockett yw ***Mwy Na Bardd*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Golwg newydd ar fywyd a gwaith Dylan Thomas drwy lygaid y newyddiadurwraig Kate Crockett.

Mae Kate Crockett yn newyddiadurwraig a chyflwynwraig brofiadol sy'n arbenigo ym maes y celfyddydau. Cyhoeddodd ddau lyfr, *Y Sîn Roc*, un o gyfres 'Hwylio 'Mlaen' i wasg y Lolfa (1995) a'r cyflwyniad dwyieithog i Dylan Thomas yn y gyfres 'Cip ar Gymru' i Wasg Gomer (2010). Mae ganddi radd M.Phil mewn llenyddiaeth Gymraeg o Brifysgol Cymru Aberystwyth (2000), a diddordeb byw yn niwylliant Cymru, yn Gymraeg ac yn Saesneg. Mae'n byw ac yn gweithio yn Abertawe, dinas enedigol Dylan Thomas.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Dan Gwmwl Du

Nofel gan John Alwyn Griffiths yw ***Dan Gwmwl Du*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Dyma bedwaredd nofel yr awdur o Fôn. Unwaith yn rhagor, mae'r ditectif pengaled Jeff Evans ynghlwm ag achos cyffrous a pheryglus, a'r thema y tro hwn yw masnachu pobol.

Un o Fangor yw John Alwyn Griffiths yn wreiddiol, a bu'n heddwas hyd ddiwedd 2008. Cyn ymddeol roedd yn bennaeth ar Adran Dwyll Heddlu Gogledd Cymru. Cyhoeddodd ei hunangofiant, ''Pleserau'r Plismon'', yn 2011 a'i nofel gyntaf, *Dan yr Wyneb*, yn 2012 a *Dan Ddylanwad* yn 2013.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Ar fy Ngwaethaf

Hunangofiant gan John Stevenson yw ***Ar fy Ngwaethaf*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Dyma stori ryfeddol cyn-ohebydd gwleidyddol BBC Cymru, John Stevenson. Syrthiodd i'r dyfnderoedd ac ailadeiladodd ei fywyd nid unwaith ond deirgwaith. Mae'n adrodd hanes llwyddiannau sylweddol ei yrfa, ei frwydr yn erbyn alcoholiaeth a'i ymrafael â'i rywioldeb. Ceir 18 ffotograff du a gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
The King and I (ffilm)

Ffilm deuluol gyda Deborah Kerr a Yul Brynner yw ***The King and I*** (1956). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y sioe cerdd  gan Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein II a'r llyfr *Anna and the King of Siam* gan Margaret Landon, stori'r athrawes Anna Leonowens.

## Caneuon 
# "Overture"
# "I Whistle a Happy Tune" – Deborah Kerr/Marni Nixon a Rex Thompson
# "The March of the Siamese Children"
# "Hello, Young Lovers" – Kerr/Nixon
# "A Puzzlement" – Yul Brynner
# "Getting to Know You" – Kerr/Nixon
# "We Kiss in a Shadow" – Carlos Rivas/Reuben Fuentes a Rita Moreno/Leona Gordon)
# "My Lord and Master" – Moreno/Gordon
# "I Have Dreamed" – Rivas/Fuentes
# "Shall I Tell You What I Think of You?" – Kerr/Nixon
# "Something Wonderful" – Terry Saunders
# "The Small House of Uncle Thomas" (ballet) – Moreno ac ensemble
# "Song of the King" – Brynner 
# "Shall We Dance? " – Brynner & Kerr/Nixon

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1956
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Gabriela

Nofel gan John Roberts yw ***Gabriela*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel seicolegol gyfoes gref am Gabriela, menyw ifanc drawiadol o Frasil sy'n dilyn ôl traed ei mam ar bererindod i Santiago de Compostela yn Sbaen. Dyma ddeunydd anarferol i nofel Gymraeg, ac mae'r stori'n afaelgar iawn.

Magwyd John Roberts ar fferm ger Llangïan, Gwynedd. Bu'n weinidog am ddeuddeg mlynedd yn Nyffryn Ceiriog, cyn mynd yn gynhyrchydd rhaglenni crefydd ac yna yn is-olygydd BBC Radio Cymru. Dyma nofel gyntaf yr awdur hwn o Aberystwyth, ond mae eisoes yn adnabyddus fel cyflwynydd rhaglen *Bwrw Golwg* BBC Radio Cymru sy'n trin a thrafod materion crefyddol yr wythnos.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
John Cheever

Llenor straeon byrion a nofelydd o'r Unol Daleithiau oedd **John Cheever** (27 Mai 1912 – 18 Mehefin 1982).

Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Massachusetts
Aberth dynol

Lladd bod dynol er offrymu ei fywyd i dduw neu fod goruwchnaturiol tebyg yw **aberth dynol**. Fel arfer nodir yr arfer gan bwysigrwydd tywallt gwaed a'i gysylltiad â'r enaid neu rym bywyd, ond ceir hefyd enghreifftiau o aberth dynol trwy dagu neu foddi.

## Y Celtiaid 
Yn ôl yr awduron clasurol, yn eu plith Diodorus Siculus, Strabo, a Tacitus, ymarferwyd aberth dynol gan Geltiaid y cyfandir a Cheltiaid Ynysoedd Prydain ac Iwerddon. Y disgrifiad enwocaf ydy ardystiad Iŵl Cesar o ddyn gwellt enfawr yn llawn pobl ac anifeiliaid a gafodd ei losgi. Mae Tacitus yn lladd ar ddefodau'r Celtiaid ac yn haeru bod y derwyddon yn diberfeddu caethion ar yr allor er ymysgarddewiniaeth, sef darogan neu gyfathrebu â'r duwiau drwy edrych ar organau mewnol.

## Cyfeiriadau 
Dynol
Categori:Crefydd a thrais
Categori:Marwolaeth
Charlie Parker

Sacsoffonydd jazz Americanaidd oedd **Charlie Parker** (yn gywir, **Charles Parker Jr.**; 29 Awst 1920 – 12 Mawrth 1955). Fe'i adnabuwyd hefyd gan y llysenwau **Yardbird** a **Bird**. Ef yw ffigwr canolog yr is-arddull o fewn jazz sy'n dwyn yr enw bebop.

## Plentyndod
Ganwyd Parker yn Kansas City, Kansas, a chafodd ei fagu yn Kansas City, Missouri, unig blentyn Charles Parker ac Adelaide "Addie" (Bailey), a oedd o gefndir cymysg du a Choctaw. Dechreuodd chwarae'r sacsoffon yn 11 oed, gan ymuno â band ei ysgol yn 1914 ar ôl rhentu offeryn. Roedd ei dad yn bianydd ac yn ddawnsiwr a rhoddodd rhywfaint o arweinyddiaeth gerddorol i'r Parker ifanc.

## Gryfa Gerddorol
O'r dechrau, bu Parker yn gweithio'n galed iawn ar ei gerddoriaeth: honnodd mewn cyfweliad iddo ymarfer am hyd at 15 awr y diwrnod am gyfnod o dair i bedair blwyddyn. Chwaraeodd mewn nifer o fandiau yn y 30au hwyr a'r 40au cynnar, gan gynnwys band Earl Hines, lle'r oedd yn chwarae gyda'r trwmpedwr Dizzy Gillespie a fyddai'n gydymaith pwysig i Parker yn natblygiad bebop.

Yn ystod y 40au cynnar, roedd Parker yn un o grŵp o gerddorion yn gynnwys Gillespie, Thelonious Monk ac eraill a ddatblygodd arddull newydd o chwarae jazz a ddaeth i ddwyn yr enw bebop. Arddull oedd hon a oedd yn gyflymach ac yn fwy cymhleth o na swing o ran harmonïau a melodi, gan gynnig posibiliadau ehangach ar gyfer byrfyfyrio gan alw am feistrolaeth o'r offeryn. Er yn ddadleuol iawn ymysg beirniaid ar y dechrau, daeth bebop yn gynsail i jazz modern am weddill yr 20g, a bu arddull Parker o chwarae'r sacsoffon yn benodol a jazz yn gyffredinol yn ddylanwad enfawr ar genhedlaeth o gerddorion.

Recordiodd Parker nifer fawr o recordiau gyda cherddorion gan gynnwys Gillespie, Monk, Bud Powell a Miles Davis. Yn enwedig tua diwedd ei yrfa, roedd ei recordiau yn gynyddol lwyddiannus o ran gwerthiant; fodd bynnag, bu Parker yn dioddef drwy ei yrfa o drafferthion ariannol, yn bennaf oherwydd ei natur annibynadwy a'i gaethineb i heroin, a gyfrannodd at ei farwolaeth yn 1955 yn 34 oed yn unig. Dywedodd Miles Davis ohono, *"You can tell the history of jazz in four words: Louis Armstrong. Charlie Parker."*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Sacsoffonyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Kansas
Categori:Pobl o Ddinas Kansas
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Aberth

Arfer neu ddefod grefyddol yw **aberth** sydd yn cynnig bywyd anifail neu fod dynol i dduw neu fod goruwchnaturiol arall er sefydlu, cynnal, neu adfer perthynas rhwng yr addolwr a'r drefn sanctaidd. Prif ddiben aberth yw gwneud iawn ac heddychu'r bod goruwchnaturiol. Defnyddir ebyrth i ddibenion eraill, sef i gadarnhau cyfamod, i ddatgan diolchgarwch, ac fel erfyniad am drugaredd.

Ymarferai ebyrth gan grefyddau ar draws y byd ac ers cyfnod boreuaf y ddynolryw. Yn gyffredin caiff aberth anifail ei wneud trwy dywallt ei waed, a'i losgi ar allor.

Gelwir defod debyg sydd yn cynnig gwrthrychau megis bwyd neu wneuthurbethau, fel rheol heb eu dinistrio, yn **offrwm**.

## Crefydd Groeg yr henfyd 
bawd|Golygfa o losgaberth ar lestr gwin Groegaidd, tua 430–425&nbsp;CC.
Mae hanesion boreuaf Groeg yn llawn o enghreifftiau o ebyrth gwaedlyd, ac ymhellach hefyd, o aberthau dynol. Mae'r chwedl am Iphigenia yn cael ei haberthu gan ei thad, i ddyhuddo digofiant Artemis, yn ddangosiad amlwg fod pwrcasu bywyd ag aberth yn unol â syniadau'r Groegiaid. Nid yw eu hanes yn amddifad o esiamplau credadwy o ebyrth dynol. Aberthodd Themistocles, o flaen Brwydr Salamis, rai o'r Persiaid, i Dionysos.

Aberthau o anifeiliaid oedd y rhai lluosocaf yn oes y Groegiaid. Yr arferiad cyffredin yn yr oesoedd cynnar oedd llosgi'r holl anifail, ac oddi wrth y gair hwn y cymerir y gair *holocost* (llosgaberth), am aberthau a lwyr losgid ar yr allor. Ond yr arferiad mewn oesoedd diweddarach, fel y gwelir yn arwrgerddi Homeros, oedd llosgi'r coesau mewn braster a rhyw rannau o'r perfeddion, a gwledda ar y gweddill. Tybient fod y duwiau yn ymhyfrydu yn y mwg a esynai oddi ar yr allor, a bod effeithiolrwydd yr aberth yn ymddibynnu ar nifer yr anifeiliaid a offrymid. Felly, arferiad cyffredin oedd aberthu cant o ychain ar unwaith, a gelwid aberth felly yn *hecatomb*. Ni chyfyngwyd yr enw at y nifer, ond rhoddwyd ef ar bob aberth o bwysigrwydd mwy na chyffredin.

Ym mytholeg Roeg, darlunir Iau fel wedi ei ddigio am fod Promethëws wedi cadw'r gorau o'r anifail yn ymborth, yn lle llosgi'r cyfan ar yr allor.


Categori:Defodau crefyddol
Ban-sur-Meurthe-Clefcy

Mae **Ban-sur-Meurthe-Clefcy** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n rhan o Barc Naturiol Rhanbarthol y Ballons des Vosges. Mae 39% o stoc dai'r gymuned yn ail gartrefi.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88106.svg

## Safleoedd a Henebion
Mae gan Ban-sur-Meurthe-Clefcy eglwys a dau gapel:
*Eglwys Sant Agathe
*Capel Sant Hubert o Berniprey1
*Capel y Swistir.

Ban-sur-Meurthe-Clefcy, Eglise Sainte-Agathe de Clefcy.jpg|Eglwys Sant Agathe

## Pobl enwog o Ban-sur-Meurthe-Clefcy
*Abbé Louis Colin, a aned yn Clefcy ar 3 Mawrth 1827
*Jean Nicolas Bertrand, swyddog milwrol

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ymosodiad Barcelona, Awst 2017

bawd|Yr stryd yn 2011
Ymosodiad gan derfysgwyr oedd **Ymosodiad Barcelona** a ddigwyddodd ar 17 Awst 2017 ar brif stryd Barcelona, Catalwnia, sef La Rambla. Gyrrwyd fan i lawr y stryd, liw dydd, gan ladd 13 o bobl ac anafu dros gant.

Credir i ddyn yn ei ugeiniau logi fan yn Ripoll, ond a ddywedodd wrth yr heddlu fod ei ddogfennau ID wedi'u dwyn. Yn ôl Asiantaeth Newyddion Amaq "milwyr y Wladwriaeth Islamaidd (ISIS neu ISIL) oedd yn gyfrifol, yn dilyn galwad arnynt i weithredu yn erbyn gwledydd y gynghrair".

Mae'r ymosodiad yn dilyn ffrwydriad y diwrnod cynt mewn tref arall yng Nghatalwnia, Alcanar. Ffrwydrwyd tŷ a lladdwyd un wraig. Dywedodd Josep Lluis Trapero, pennaeth y Mossos d'Esquadra fod y y ffrwydriad yn gysylltiedig â'r ymosodiad yn La Rambla. Pump awr wedi'r ymosodiad saethwyd pum person gan yr heddlu yn Nhalaith Tarragona, eto yng Ngatalwnia.

## Cyfeiriadau
Categori:Terfysgaeth yn 2017
Categori:Barcelona
Ban-de-Laveline

Mae **Ban-de-Laveline** yn gymuned yn *département* Vosges yn *région* Grand Est.

## Lleoliad
Mae cymuned Ban-de-Laveline yn rhychwantu sawl dyffryn bach rhwng mynyddoedd Croix-aux-Mines yn y de, Wisembach i'r dwyrain, Bertrimoutier i’r gogledd a Coinches i'r gorllewin. Mae'r gymuned yn cael ei groesi gan nifer o afonydd, y prif un yw Afon Morte, un o lednentydd Afon Fave, sy'n tarddu yn nhref Croix-aux-Mines.

Mae'n un o'r 188 gymuned sy’n sefyll ym Mharc Naturiol Rhanbarthol Ballons des Vosges.

Mae'r gymuned yn sefyll ar briffordd y  D23 sy’n mynd o Raves yn y gogledd i Croix-aux-Mines yn y de. Mae dwy ffordd leol yn cysylltu’r gymuned a Coniches i’r gorllewin a Gemaingoutte yn y gogledd-ddwyrain. Mae Ban-de-Laveline yn ffinio â chwe chymuned yn Vosges: Gemaingoutte, Wisembach, Bertrimoutier, Rave, Coinches, La Croix-aux-Mines ac un gymuned yn Alsace sef Sainte Marie aux Mines, Haut-Rhin.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88032.svg

## Safleoedd a Henebion
*Eglwys ymgnawdoliad y Forwyn Fair a adeiladwyd ym 1716 ar safle tŷ gweddi yn dyddio o’r 11 neu'r 12 ganrif. Ym 1725 bu i fellten dinistrio'r rhan fwyaf o’r tŵr.
*Capel St. Clair, Hautgoutte a adeiladwyd ym 1770 gan ddinesydd o Hautgoutte, Nicolas Noël, fel diolch am adennill ei olwg. Saif ffynnon St Clair ger y capel lle fydd pererinion yn golchi eu llygaid gwan yn yr obaith y byddant hwy hefyd yn derbyn iachâd.
*Groto Notre-Dame-de-Lourdes
*Olion hen gastell

Ban-de-Laveline 007.JPG|Eglwys ymgnawdoliad y Forwyn Fair
Ban-de-Laveline 013.JPG|Chapelle Sainte-Claire à Hautgoutte
Ban-de-Laveline 009.JPG|Grotte Notre-Dame-de-Lourdes

## Pobl enwog o Ban-de-Laveline
Adrien Evrard (1873-1957), Offeiriad.
Gustave Morel (1872-1905), offeiriad ac athronydd.
Pierre Bastien (1924-2006), meddyg, dyfeisiwr o "protocol Bastien" wrth drin cleifion sydd wedi eu gwenwyno gan Amanita.

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges