Nansi Richards

Telynores o Gymru oedd **Nansi Richards** a adnabyddid hefyd fel **Telynores Maldwyn** (14 Mai 1888 – 24 Rhagfyr 1979). Ganwyd ar Fferm Penybont, Penybontfawr. Bu farw yn 1979, a chafodd ei chladdu, efo'i gŵr, Cecil Jones, yn eglwys Pennant Melangell. Dywedodd mai'r dylanwadau mwyaf arni hi oedd ei thad, teulu Abram Wood (sipsiwn a arhosodd ar eu fferm) a Tom Lloyd (Telynor Ceiriog) a ddysgodd Nansi i ganu'r delyn. Penodwyd hi'n delynores swyddogol i'r Tywysog Siarl.

Bu'n fuddugol yn yr Eisteddfod Genedlaethol dair gwaith yn olynol, y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangollen 1908.

Aeth i Goleg y Guildhall yn Llundain am flwyddyn cyn iddi adael i deithio'r neuaddau cerdd efo digrifwraig, 'Happy' Fanny Fields. Derbynnodd sawl gwahoddiad yn ddiweddarach i chwarae o flaen Teulu Brenhinol y Deyrnas Unedig. Bu'n gweithio ar ffilmiau Emlyn Williams *The Last Days of Dolwyn* a *Fruitful Years*. Yn ystod ei gyrfa, gweithiodd yn aml yn yr Unol Daleithiau: ym 1923 a eto yn Efrog Newydd ym 1973. Roedd hi'n gyfaill i William Kellogg, perchennog y cwmni sy'n cynhyrchu Creision ŷd, a honir mai hi awgrymodd wrtho ddefnyddio ceiliog ar y paced.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd teithiodd hyd a lled gwledydd Prydain gydag ENSA i ddiddori'r milwyr a chymerodd ran mewn dros 2,000 o gyngherddau gyda Chôr Telyn Eryri o 1930 ymlaen. Perfformiodd droeon o flaen Teulu Brenhinol Lloegr a chafodd yr hawl gan George V i arddel y teitl "y Delynores Frenhinol", ond dewis peidio a wnaeth. Derbyniodd MBE ym 1973 am ei chyfraniad i gerddoriaeth Cymru. Ym 1977 cafodd radd Doethur er Anrhydedd mewn cerddoriaeth gan Brifysgol Cymru.

Cyhoeddwyd cyfrol o'i hatgofion,*Cwpwrdd Nansi*, ym 1973, a chyfrol arall ychydig wedyn. Ymhlith y bobl y dylanwadodd arnynt mae Gwyndaf a Dafydd Roberts (Ar Lôg).

## Ysgoloriaeth Nansi Richards
Mae Ymddiriodolaeth Nansi Richards yn cynnig Ysgoloriaeth blynyddol i delynorion o dan 25 oed sy'n byw yng Nghymru neu â anwyd yng Nghymru. Mae Catrin Finch a Gwenan Gibbard ymhlith enillwyr yr ysgoloriaeth.

## Recordiadau
### Nansi Richards, Brenhines y Delyn
SAIN SCD 2383 (2003)

**Pwt ar y bys*
*''Morfa'r Frenhines*
**Pant Corlan yr Wyn*
**Pibddawns Gwŷr Wrecsam*
**Morfa Rhuddlan*
**Dŵr Glân*
**Pen Rhaw*
**Llydaw*
**Mathafarn*
**Ffidl Ffadl*
**Cainc Dona*
**Pibddawns Rhif Wyth*
**Cwrw Melyn*
**Fairy Dance – rîl Gwyddelig*
**Melfyn*
**Wyres Megan*
**Moel yr Wyddfa*
**Codiad yr Ehedydd*
**Gwenynen Gwent*
**Cainc Iona*
**Gorhoffedd Gwŷr Harlech*
**Cainc Ifan Ddall*
**Llwyn Onn*
**Rhyd Ddu*
**Cainc William Nantgoch*
**Caerhun*
**Y Ferch o'r Sger*
**Clychau Aberdyfi*
**Cainc Dafydd Borffwyd*
**Erddygan Caer Waun*
**Sir Watkin's March*
**Cader Idris*
**Pibddawns Abertawe*
**Napoleon Crossing the Alps*
**Polca Saforella*
**Polca Llewelyn Alaw*
**Beibl Mam*
**Castell Rhuthun*
**Pibddawns y Sipsi*
**Costa's Wedding*
**Nes atat ti*
**Bugeilio'r Gwenith Gwyn*
**Y Gaeaf*
**Pwt ar y bys*

### Folktrax FTX-351 (caset)
**Gorhoffedd Gwŷr Harlech (a sgwrs)*
**The Roberts Breakdown (a sgwrs)*
**Pibddawns y Sipsi (efo amrywiadau a sgwrs)*
**Pibddawns y Sipsi (efo clocsio gan Hywel Wood)*
**Pibddawns Gwŷr Wrecsam (a sgwrs am David Wood)*
**Pibddawns Rhif Un  (efo amrywiadau a sgwrs)*
**Nos Galan*
**Fairy Dance*
**Moel Yr Wyddfa*
**Ymdeith Napoleon / Y Tafarn yn y Dref*
**Codiad yr Hedydd (efo amrywiadau)*
**Pibddawns Rhif Wyth*
**Llwyd Onn*
**Pibddawns Rhif Dau (efo amrywiadau)*
**Clychau Aberdyfi (efo amrywiadau)*
**Pant Corlan yr Wyn (efo amrywiadau)*
**Clêr Sisiliaidd (efo amrywiadau)*
**Ymdeith y Frenhines*
**Galliard(Trabaci)*
**Bale*
**Miniwet Cownt Sax (Parry) (efo amrywiadau)*
**Aria (Parry)*
**Ymdeith Rhuddlan*
**Caer Waen*
**Cainc Dafydd Broffwyd*
**Castell Rhuthun*
**Morfa'r Frenhines''

Recordiwyd a Golygwyd gan Peter Kennedy

## Oriel 

Delwedd:Nansi Richards, Telynores Maldwyn, playing the triple harp at the Art Festival, Bangor (1503892).jpg
Delwedd:Nansi Richards, Telynores Maldwyn, playing the triple harp at the Art Festival, Bangor (1503900).jpg
Delwedd:Nansi Richards, Telynores Maldwyn, playing the triple harp at the Art Festival, Bangor (1503894).jpg
Delwedd:Nansi Richards, Telynores Maldwyn, playing the triple harp at the Art Festival, Bangor (1503891).jpg
Delwedd:Nansi Richards - Telynores Maldwyn (llyfr).jpg
Delwedd:Mynytho's residents set about fundraising for the Urdd by using the theme 'Taste of the Ancient World' (1527347).jpg
Delwedd:Eisteddfod Dyffryn Conwy, Llanrwst (1498529).jpg|Nansi Richards ar y chwith a Telynores Mawddwy, Catrin Jones [ei chyfneither] ar y dde.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Telynorion o Gymru