open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Duarte Agostinho ac Eraill v. Portiwgal a 32 o Wladwriaethau Eraill

Ar 2 Medi 2020, ffeiliodd chwe llanc o Bortiwgal gwyn gyda Llys Hawliau Dynol Ewrop yn erbyn 33 o wledydd. Mae'r gŵyn yn honni bod y gwledydd ('yr ymatebwyr') wedi sathru ar hawliau dynol drwy fethu â gweithredu'n ddigonol ar newid hinsawdd; maent yn ceisio gorchymyn yn ei gwneud yn ofynnol i'r gwledydd gymryd camau mwy uchelgeisiol.

Cyfeirir at yr achos hwn fel **Duarte Agostinho ac Eraill v. Portiwgal a 32 o Wladwriaethau Eraill**. Bydd yr achos llys hwn yn cael ei gynnal ar 27 Medi 2023.

Mae'r gŵyn yn cyfeirio at Erthyglau 2, 8, a 14 o'r Confensiwn Ewropeaidd ar Hawliau Dynol, sy'n amddiffyn:
* yr hawl i fywyd, 
* yr hawl i breifatrwydd, a'r 
* hawl i beidio â chael phrofi unrhyw wahaniaethu yn eu herbyn. 

Honna'r bobl ifanc a phlant fod eu hawl i fywyd yn cael ei fygwth gan effeithiau newid hinsawdd ym Mhortiwgal fel tanau coedwig; bod eu hawl i breifatrwydd yn cynnwys eu lles corfforol a meddyliol, sy'n cael ei fygwth gan dywydd poeth sy'n eu gorfodi i dreulio mwy o amser dan do; a'u bod fel pobl ifanc yn mynd i brofi effeithiau gwaethaf newid hinsawdd.

Mae'r achos yn cael ei ddwyn yn erbyn Aelod-wladwriaethau Cyngor Ewrop, sef Awstria, Gwlad Belg, Bwlgaria, Cyprus, Gweriniaeth Tsiec, yr Almaen, Gwlad Groeg, Denmarc, Estonia, y Ffindir, Ffrainc, Croatia, Hwngari, Iwerddon, yr Eidal, Lithwania, Lwcsembwrg, Latfia , Malta, yr Iseldiroedd, Gwlad Pwyl, Portiwgal, Rwmania, Gweriniaeth Slofacia, Slofenia, Sbaen a Sweden yn ogystal â Norwy, Rwsia, y Swistir, Twrci, Wcráin a'r Deyrnas Unedig (nad ydynt yn Ewrop).

Mae'r achos yn ymwneud â'r allyriadau nwyon tŷ gwydr o 33 o Wladwriaethau, sydd, yng nghyflwyniad yr ymgeiswyr, yn cyfrannu at gynhesu byd-eang ac yn arwain, ymhlith pethau eraill, at dywydd poeth sy'n effeithio ar amodau byw ac iechyd yr ymgeiswyr.

Mae'r ymgeiswyr yn cwyno am fethiant y 33 gwladwriaeth i gydymffurfio â'u hymrwymiadau, yng nghyd-destun Cytundeb Paris ar Newid Hinsawdd 2015 (COP21), i gadw'r cynnydd mewn tymheredd cyfartalog byd-eang ymhell islaw 2°C uwchlaw'r cyfnod cyn-ddiwydiannol ac i geisio cyfyngu'r cynnydd mewn tymheredd i 1.5°C uwchlaw'r un lefelau hynny, gan ddeall y byddai hyn yn lleihau risgiau ac effeithiau newid hinsawdd yn sylweddol. Mae'r bobl ifanc yn haeru bod y Gwladwriaethau llofnodol dan rwymedigaeth i gymryd mesurau i reoleiddio mewn modd digonol eu cyfraniadau i leihau newid hinsawdd.

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Hawliau dynol
Categori:Newid hinsawdd
Categori:Achosion llys
Cymuned La Oroya v. Periw

Achos llys oedd **Cymuned La Oroya v. Periw** a oedd yn ymwneud â hawliau dynol cymuned La Oroya, yn nhalaith Yauli, Periw. Eisteddodd Llys Hawliau Dynol Rhyng-America i glywed achos trigolion La Oroya, Periw, yn erbyn eu gwlad, gan fynnu bod eu hawliau sylfaenol wedi'u torri ers degawdau oherwydd halogiad metalau trwm o waith mwyndoddi aur ac arian. Cynheliwyd yr achos yn Montevideo, Wrwgwái ac enillodd y trigolion eu hachos. 

Canfuwyd bod gan drigolion y pentref grynodiad brawychus o uchel o blwm yn eu gwaed a'u dŵr yfed, ac mae llawer yn cael trafferthion gyda'u hanadlu. Dangosodd astudiaeth ym 1999 (a gynhaliwyd ddwy flynedd ar ôl cychwyn y Doe Run) lefelau uchel o lygredd aer, gyda 85 gwaith yn fwy arsenig, 41 gwaith yn fwy o gadmiwm, a 13 gwaith yn fwy o blwm na'r symiau a ystyrir yn gyffredinol yn ddiogel.

Mae pwysigrwydd La Oroya v. Perú yn ddeublyg: gallai sefydlu ymhellach y cysylltiad rhwng diraddio amgylcheddol a thorri hawliau dynol a gallai ddangos y gellir dal gwladwriaeth yn atebol am droseddau hawliau dynol a achosir gan halogiad amgylcheddol. Gallai'r achos gael effaith ddwys ar yr IAHRS, yn enwedig os yw'r Comisiwn a'r Llys yn dal y Wladwriaeth yn gyfrifol am y troseddau hawliau dynol a honnir gan y deisebwyr.

Yn nhermau cyfreithiol, dywedir i'r gymuned godi 'deiseb' (neu 'betisiwn') yn erbyn y Wladwriaeth, Periw. 

Pan gafodd y ddeiseb ei ffeilio yn 2006, roedd La Oroya yn un o ddeg dinas mwyaf halogedig y byd. Yn ôl y deisebwyr (y gymuned), mae'r boblogaeth, yn enwedig plant a merched beichiog, wedi bod yn agored i lefelau uchel o blwm, arsenig, a chadmiwm oherwydd gweithgaredd mwyndoddwr Doe Run. Yn y rhan fwyaf o achosion mae'r lefelau hyn yn uwch na'r lefel uchaf a ganiateir gan Sefydliad Iechyd y Byd. Cynhaliwyd pedwar prawf gwaed, ym 1999, 2000, 2001, a 2005 i wirio poblogaeth lefelau plwm pobl La Oroya a dangosodd y canlyniadau fod y lefelau plwm yn uwch na'r safon a ganiateir ac yn uniongyrchol gysylltiedig â gweithgaredd y gwaith metal. Nododd y Wladwriaeth mewn adroddiad bod y lefelau hyn o halogi yn ganlyniad uniongyrchol i'r gwaith metal.

## Cymuned La Oroya
Mae pentref La Oroya, Periw wedi'i leoli ar uchder o 3,700 metr yn yr Andes Periw, 175km o Lima, ar hyd y briffordd ganolog ac Afon Mantaro yn Nhalaith Yauli. Mewn cymhariaeth, mae'r Wyddfa yn 1,085 metr. Amgylchynir y pentref gan fynyddoedd garw, sy'n gwneud yr ardal yn agored i dymheredd unigryw, gwrthdroedig, sy'n cadw'r llygredd-aer dros y ddinas. Mae 65% o boblogaeth Talaith Yauli yn byw o dan y llinell dlodi ac nid oes gan y rhan fwyaf o'r gymuned wasanaethau sylfaenol. Ceir tua 30,000 o drigolion yn La Oroya, ac mae'r rhan fwyaf ohonyn nhw'n gweithio yn y mwyndoddwr lleol.

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Achosion llys
Categori:Llygredd
Categori:Amgylchedd
Categori:Cemegolion
Deddf Llysoedd Cymreig 1942

Roedd **Deddf Llysoedd Cymreig 1942** yn Ddeddf Senedd y Deyrnas Unedig a ganiataodd i’r Gymraeg gael ei defnyddio mewn llysoedd yng Nghymru a Sir Fynwy os oedd person dan anfantais wrth siarad Saesneg.

Am y tro cyntaf erioed, diddymwyd y ddeddf gyfreithiau a basiwyd gan Harri VIII a orfododd yn gyfreithiol, Saesneg fel yr unig iaith yn llysoedd Cymru.

## Cefndir 
Lansiwyd deiseb yn galw am statws cyfartal i’r Gymraeg yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1938 gan gaslu dros 250,000 o lofnodion a chefnogaeth gan 30 o’r 36 AS Cymreig.

Dywedodd Charles Edwards, AS Bedwellty, am y mesur (yn Saesneg):

“Roeddwn i ar un adeg yn bwyswr-siec yng nglofa Nine-Mile Point ac yn gynrychiolydd lleol y dynion. Pan suddwyd y pwll gyntaf, daeth llawer o bobl ato o barthau eraill, a chofiaf nad oedd rhai o Gymry’r gogledd a ddaeth yn gallu siarad gair o Saesneg. Pan ddaethant i fy ngweld am rywbeth neu'i gilydd, ni allwn ddilyn eu Cymraeg dwfn, ac roedd rhaid oedd cael cyfieithydd rhyngom. Pe bai’r dynion hynny’n gwneud rhywbeth o’i le ac yn gorfod mynd i’r llysoedd lleol, roedden nhw dan anfantais fawr. Am y math yna o reswm rwy’n meddwl bod y bil hwn yn gwneud peth rhesymol iawn.”

Dywed adran 2 o'r ddeddf:

Caiff yr Arglwydd Ganghellor wneud rheolau sy’n rhagnodi cyfieithiad yn y Gymraeg o unrhyw ffurf a ragnodir gan y gyfraith am y tro fel ffurf unrhyw lw neu gadarnhad i’w weinyddu a’i gymryd neu ei wneud gan unrhyw berson mewn unrhyw lys, a llw neu gadarnhad a weinyddir ac a gymerir neu a wnaed mewn unrhyw lys yng Nghymru yn y cyfieithiad a ragnodir gan y cyfryw reolau, a fydd, heb ddehongliad, o'r un effaith a phe buasai wedi ei weinyddu a'i gymeryd neu ei wneyd yn yr iaith Saesneg.

Parhaodd y pwysau ac amheuaeth barhaus ynghylch effaith y ddeddfwriaeth at adroddiad David Hughes Parry a adroddodd yn 1965. Arweiniodd hyn at greu Deddf yr Iaith Gymraeg 1967, a ddiddymodd adran 1 o Ddeddf Llysoedd Cymru 1942. Diddymwyd pob un o'r pedair adran o Ddeddf gan Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993 sydd nawr heb unrhyw effaith.

## Gweler hefyd 
* Deddf yr Iaith Gymraeg 1967
* Deddf yr Iaith Gymraeg 1993

* Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012
* Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011

## Cyfeiriadau 
Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 1942
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Cymraeg
Ymgysylltu gwleidyddol corfforaethol

**Ymgysylltu gwleidyddol corfforaethol** yw sut mae'r sector busnes yn rhyngweithio â llywodraethau mewn modd cyfreithlon. Mae’n ffordd o helpu Llywodraethau i ddylunio polisïau sy’n helpu cwmnïau i ffynnu a chreu rheoliadau sy’n diogelu budd y cyhoedd. 

Tryloywder yw'r hyn sy'n ei atal rhag llithro i'r cysgodion, ll gall fod yn risg llygredd difrifol, lle gwneir penderfyniadau er budd y cyfoethog yr unigolion. Pan ddigwydd hyn, gall y llygredd hwn danseilio ymddiriedaeth pobl mewn democratiaeth, yr economi, sefydliadau ac arweinwyr. Mae'r Mynegai Ymgysylltiad Gwleidyddol Corfforaethol (*Corporate Political Engagement Index*) yn cefnogi codi safonau cwmnïau a'r sector preifat ac yn ceisio cynorthwyo cwmnïau i ddeall cryfderau a gwendidau eu hymagwedd bresennol at ymgysylltu gwleidyddol..

Mae polisi cyhoeddus yn chwarae rhan hollbwysig wrth fframio a rheoleiddio’r berthynas rhwng cwmnïau a chymdeithas ac o ganlyniad mae’n sail i’r cynnydd ar faterion amgylcheddol, cymdeithasol a llywodraethu. Trwy rannu eu hanghenion cyfreithlon, problemau polisi ac arbenigedd, gall busnesau gael effaith gadarnhaol ar benderfyniadau llunwyr polisi.

## Cyfrifoldeb cymdeithasol corfforaethol
Mae cyfrifoldeb cymdeithasol corfforaethol yn gysyniad lle mae cwmnïau'n integreiddio gwerthoedd cymdeithasol ac amgylcheddol yn eu gweithrediadau busnes a'u rhyngweithio â'u rhanddeiliaid. Mewn llawer o wledydd, mae wedi dod yn rhan bwysig o strategaethau busnes. Disgwylir i gwmnïau integreiddio'r gwerthoedd hyn i unrhyw weithgareddau gwleidyddol megis lobïo a rhoddion gwleidyddol, yn ogystal ag o fewn eu gweithrediadau.

## Lobïo
Mae nifer cynyddol o awdurdodaethau yn dewis rheoleiddio gweithgareddau lobïo:

• Mae gan wyth gwlad: Awstralia, Canada, Ffrainc, yr Almaen, yr Eidal, yr Iseldiroedd, y Deyrnas Unedig, yr Unol Daleithiau a'r Undeb Ewropeaidd gofrestrfeydd cyhoeddus yn eu lle er mwyn i'r lobïwyr ddatgelu gwybodaeth am eu gweithgareddau.

• Mae dwy wlad a'r Undeb Ewropeaidd yn ei gwneud yn ofynnol i gategorïau penodol o swyddogion cyhoeddus gyhoeddi gwybodaeth am eu cyfarfodydd gyda lobïwyr trwy agendâu agored.

## Cyllid gwleidyddol
Mae rheoliadau cyllid gwleidyddol yn gryfach, er bod bylchau'n parhau, a dulliau i osgoi'r rheoliadau hyn. Mae mwyafrif yr awdurdodaethau yn gwahardd rhoddion preifat gan fuddiannau tramor, corfforaethau, mentrau sy'n eiddo i'r wladwriaeth neu undebau llafur. Fodd bynnag, mae amrywiaeth o dechnegau a ddefnyddir yn aml i osgoi'r gwaharddiadau hyn.

## Gweler hefyd
* Cyfraith ryngwladol
* Cyfiawnder hinsawdd
* Cyfreitha newid hinsawdd
* Egwyddorion Arweiniol y Cenhedloedd Unedig ar Fusnes a Hawliau Dynol
* Trawsnewid cyfiawn

## Cyfeiriadau
Categori:Achosion llys
Categori:Busnes
Categori:Llywodraeth
Cyfrifoldeb y wladwriaeth i atal amlygiad tocsig

Mae gan pob gwladwriaeth **gyfrifoldeb i atal amlygiad tocsig**; hynny yw, sicrhau nad yw ei thrigolion yn cyffwrdd neu'n anadlu cemegolion gwenwynig all effeithio ar iechyd pobl. Mae cyfraith hawliau dynol rhyngwladol yn ei gwneud yn ofynnol i wladwriaethau gymryd camau gweithredol i atal unigolion a chymunedau rhag dod i gysylltiad â sylweddau gwenwynig. Mae hefyd yn gysyniad cyfreithiol er mwyn atal dod i gysylltiad â gwenwyn a chlefydau. Mae'r gwenwyn a'r cemegolion a ystyrir yn docsig yn cynnwys: llygredd, cemegau diwydiannol gwenwynig megis arsenig, plwm, arian byw ac asbestos, plaladdwyr, gwastraff niwclear a gwastraff biolegol fel firysau.

Yn Hydref 2019, cyflwynodd Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar wenwyn adroddiad i Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ar y ddyletswydd i atal cemegolion gwenwynig rhag dod i gysylltiad â phobol yn enwedig plant. Gosododd sylfaen gyfreithiol i genhedloedd a chyfrifoldeb cenhedloedd y byd i ddilyn canllawiau a rheoliadau'r Adroddiad. Mae'r ddyletswydd hon yn deillio o'r hawliau dynol canlynol: yr hawl i fywyd, yr hawl i iechyd, urddas ac uniondeb corfforol; yr hawl i wybodaeth a'r hawl i amgylchedd iach; yn ogystapl â chydraddoldeb a mynediad at ateb effeithiol. Fodd bynnag, mae dull atal yn eithriad i lawer o endidau, gan arwain at fygythiadau dirfodol i fywyd ac iechyd, megis iechyd atgenhedlol.

Yn 2020 cafwyd adroddiad arall, sef ''y Dyletswydd i atal amlygiad i'r firws sy'n gyfrifol am COVID (2020)'', a ehangodd y cysyniad i heintiau firws ayb. Cymhwysodd y Rapporteur Arbennig i atal amlygiad i COVID-19 yn yr adroddiad hwn. Mae'n canmol rhai gwladwriaethau a busnesau am gynnal eu dyletswydd a'u cyfrifoldeb i atal dod i gysylltiad â'r coronafirws.

## Gwledydd Prydain
Y ddeddf berthnasol yw *Rheoliadau Rheoli Sylweddau Peryglus i Iechyd, 2002*; Offerynnau Statudol y DU 2002; nac oes 2677; Rheoliad 7 a ellir ei ddarllen yma.

Mae'r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol i reoli amlygiad i ddeunyddiau peryglus yn y gweithle yn ddigonol. Dyma'r Rheoliadau Rheoli Sylweddau Peryglus i Iechyd (*the Control of Substances Hazardous to Health Regulations*; COSHH).

## Gweler hefyd
Categori:Achosion llys
Categori:Llygredd
Categori:Amgylchedd
Categori:Cemegolion

## Cyfeiriadau
Owino Uhuru

Mae **Owino Uhuru** yn dref sianti o tua 3,000 o bobl yn Jomvu, ym Mombasa, Cenia, sy'n adnabyddus am y llygredd plwm a achosir gan y cwmni Indiaidd Metal Purfa EPZ. Mae Owino Uhuru wedi'i leoli ar hyd y brifffordd rhwng Mombasa a Nairobi.

Yn 2020 dyfarnodd Llys barn o blaid y trigolion. Craidd y dyfarniad oedd bod y cwmni MRL wedi bod yn esgeulus yn y modd roedd wedi trin (neu beidio â thrin) yr allyriadau, neu'r elifion tocsig o'i ffatrioedd ailgylchu plwm, a bod hynny wedi achosi amlygiad gwenwynig gan arwain at afiechydon a marwolaethau ymhlith brodorion Owino.

## Llygredd plwm
Wrth ymyl y gymdogaeth mae cwmni Metal Purfa EPZ wedi hen sefydlu, cwmni sy'n ymroddedig i echdynnu plwm o fatris ceir.

Dechreuodd y problemau amgylcheddol yn 2007 pan ddechreuodd y cyfleuster ailgylchu batris weithredu heb drwydded amgylcheddol, gyda gollyngiadau i ddŵr ac aer y gymuned. Talwyd y trigolion un ewro a hanner y dydd am eu trafferth. 

## Achos llys
Yn 2018, roedd trigolion Owino Uhuru yn y llys yn ceisio iawndal yn dilyn gwenwyn plwm. Roedd y 3,000 o drigolion naill ai'n gweithio neu'n ffinio â'r gwaith mwyndoddi sydd bellach wedi darfod, Metal Refinery EPZ Ltd...Mae'r achos, a ffeiliwyd yn 2015, wedi llusgo ymlaen yn y llys. Ar 24 a 25 Gorffennaf yn 2018, tystiodd pum tyst.

Mewn buddugoliaeth i iechyd yr amgylchedd, a thrigolion Owino Uhuru yng Ngorffennaf 2020, dyfarnodd Llys yn Cenia $1.3 biliwn Ksh (USD12 miliwn) i drigolion Owino Uhuru, fel iawndal yn ymwneud â'r llygredd. Dyfarnodd y llys fod yn rhaid i asiantaethau'r llywodraeth sy'n gyfrifol am orfodi rheoliadau yn y ffatri dalu iawndal o fewn 90 diwrnod a glanhau'r safle o fewn pedwar mis.

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau 
Categori:Achosion llys
Categori:Llygredd
Categori:Amgylchedd
Categori:Cemegolion
Thomas & Friends: Journey Beyond Sodor

Ffilm ar gerddoriaeth gan y cyfarwyddwr David Stoten yw ***Thomas & Friends: Journey Beyond Sodor*** a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn y Deyrnas Gyfunol. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Andrew Brenner. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs a thrwy fideo ar alw.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Rasmus Hardiker. Cafodd ei ffilmio mewn lliw. 
## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David Stoten ar 1 Ionawr 2000.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd David Stoten nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q5240117.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau Tomos a'i Ffrindiau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau am gerddoriaeth o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau am gerddoriaeth
Categori:Ffilmiau 2017
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy grynno ddisgiau a DVDs
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Cumbria
Le Voyage dans la Lune

Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Georges Méliès yw ***Le Voyage dans la Lune*** ("Y daith i'r lleuad") a gyhoeddwyd yn 1902. Fe'i cynhyrchwyd yn Ffrainc.  Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Ysbrydolwyd y ffilm gan nifer o ffynonellau, gan gynnwys nofel Jules Verne, *De la Terre à la Lune* (1865) a'i dilyniant *Autour de la Lune* (1870). Mae'r ffilm yn dilyn grŵp o seryddwyr sy'n teithio i'r Lleuad mewn capsiwl wedi'i saethu gan gwn mawr, archwilio wyneb y Lleuad, dianc rhag grŵp o drigolion lleuad sy'n byw dan ddaear, a dychwelyd i'r Ddaear gydag un o'r rhain yn gaeth. Mae Méliès yn cymryd rhan y prif gymeriad yr Athro Barbenfouillis, yn yr arddull theatrig y daeth yn enwog amdani.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Georges Méliès ar 8 Rhagfyr 1861 ym Mharis a bu farw yn yr un ardal ar 11 Tachwedd 1950. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1895 ac mae ganddo o leiaf 50 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang. Derbyniodd ei addysg yn Lycée Louis-le-Grand.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Georges Méliès nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q152272.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Ffrainc
Categori:Ffilmiau mud o Ffrainc
Categori:Ffilmiau o Ffrainc
Categori:Ffilmiau 1902
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn y gofod a'r Lleuad
Ian Fry

Mae **Ian Fry** yn arbenigwr mewn cyfraith a pholisi amgylcheddol rhyngwladol. Bu'n ganolbwyntio'n bennaf ar bolisïau lliniaru a cholled a difrod sy'n gysylltiedig â Chytundeb Paris, Cytundeb Kyoto ac offerynnau cysylltiedig. Yn 2023 roedd yn parhau yn ei waith fel Rapporteur Arbennig ar hawliau dynol a newid hinsawdd. 

Bu Fry yn gweithio i lywodraeth Twfalw am dros 21 mlynedd a chafodd ei benodi'n Llysgennad Newid Hinsawdd a'r Amgylchedd 2015-2019. Mae'n darlithio'n rhan-amser yn Ysgol yr Amgylchedd a Chymdeithas Fenner ym Mhrifysgol Genedlaethol Awstralia gan arbenigo mewn Polisi Amgylcheddol Rhyngwladol a Chyfraith Amgylcheddol. 

Nododd llefarydd ar ran Canolfan Cyfraith Amgylcheddol Ryngwladol 'Mae wedi cefnogi dulliau gweithredu ar yr hinsawdd sy’n seiliedig ar hawliau dynol yn barhaus, gan gyfrannu at weithredu hinsawdd mwy teg ac uchelgeisiol a chwarae rhan flaenllaw wrth amddiffyn cymunedau rhag effeithiau mecanweithiau masnachu carbon niweidiol'. 

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Cyfiawnder amgylcheddol
Categori:Cyfreithwyr o Awstralia
Categori:Newid hinsawdd
Busnes a hawliau dynol

Mae gan bob busnes drwy'r byd gyfrifoldeb i barchu hawliau dynol. Cyplysir y ddau bwnc yma, **busnes a hawliau dynol**, gyda'i gilydd mewn dogfen o'r enw Egwyddorion Arweiniol y Cenhedloedd Unedig ar Fusnes a Hawliau Dynol, a gyhoeddwyd gan y Cenhedloedd Unedig. Mae'r ddogfen hon yn offeryn sy'n cynnwys 31 o egwyddorion ac mae'n gweithredu fframwaith "Amddiffyn, Parch a Gwella", hefyd gan y Cenhedloedd Unedig ar fater hawliau dynol a chorfforaethau trawswladol a mentrau busnes eraill. Diffiniodd yr Egwyddorion Arweiniol hyn y safon fyd-eang gyntaf ar gyfer atal a mynd i'r afael â'r risg o effeithiau andwyol ar hawliau dynol sy'n gysylltiedig â gweithgaredd busnes, ac maent yn parhau i ddarparu'r fframwaith a dderbynnir yn rhyngwladol ar gyfer gwella safonau ac arferion o ran busnes a hawliau dynol.

Ar 16 Mehefin 2011, cymeradwyodd Cyngor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig yr Egwyddorion Arweiniol hyn yn unfrydol, hwn, felly, yw'r fenter hawliau dynol corfforaethol cyntaf i gael ei gymeradwyo gan y Cenhedloedd Unedig.

Mae siopau chwys yn enghraifft mewn gwledydd sy'n datblygu lle mae llafur plant ac amodau gwaith anniogel yn gyffredin. Mae angen i gwmnïau mawr roi sylw manwl i’w cadwyni cyflenwi ond gall busnesau effeithio ar hawliau dynol pobl mewn ffyrdd mwy cynnil, gartref a thramor. Mae angen i gwmnïau sicrhau eu bod yn parchu hawl pobl i breifatrwydd ac yn cynnal deddfau diogelu data, mae angen i ddarparwyr gofal drin y bobl y maent yn gofalu amdanynt ag urddas a pharch ac mae rhwymedigaeth ar bob busnes i sicrhau amodau gwaith diogel ar gyfer eu staff.

### Dyletswydd y wladwriaeth i amddiffyn hawliau dynol 
Colofn gyntaf yr Egwyddorion Arweiniol yw dyletswydd y wladwriaeth i amddiffyn rhag cam-drin hawliau dynol trwy reoleiddio, llunio polisi, ymchwilio a gorfodi. Mae'r golofn hon yn ailddatgan rhwymedigaethau presennol gwlad dan gyfraith hawliau dynol rhyngwladol, fel y nodwyd yn Natganiad Cyffredinol Hawliau Dynol 1948 .

## Dolenni allanol 
* Porth Canolfan Adnoddau Busnes a Hawliau Dynol ar gyfer yr UNGP
* Gwefan OHCHR ar gyfer y Gweithgor ar Hawliau Dynol a Chorfforaethau Trawswladol
* Testun Llawn yr Egwyddorion Arweiniol
* Adroddiad ar Weithredu'r UNGP 
* Canllaw Cyfreithiol i'r 'Egwyddorion Arweiniol' ar Fusnes a Hawliau Dynol 
* Cynghrair y Cytuniad: Mudiad byd-eang ar gyfer cytundeb rhwymol

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Categori:Hawliau dynol
WISERD

. Lleolir WISERD o fewn y Brifysgol er ei fod yn gorff cenedlaethol]]
Mae **Sefydliad Ymchwil Cymdeithasol ac Economaidd a Data Cymru** a adwaenir fel rheol wrth dalfyriad, Wales Institute of Social and Economic Research, Data and Methods; **WISERD** yn ganolfan ymchwil gwyddorau cymdeithasol ryngddisgyblaethol gyda'i ganolfan weinyddol ym Mhrifysgol Caerdydd. Ei nod yw tynnu ynghyd ac adeiladu ar yr arbenigedd presennol mewn dulliau a methodolegau ymchwil meintiol ac ansoddol. Gellid ei ystyried yn felin drafod.

Mae'r sefydliad yn fenter gydweithredol rhwng Prifysgolion Caerdydd, Abertawe, Aberystwyth, Bangor a De Cymru. Darperir cyllid ar y cyd gan Llywodraeth Cynulliad Cymru (drwy Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru, a adwaenir yn aml gan ei thalfyriad Saesneg, HEFCW), a'r  Economic and Social Research Council y DU (ESRC).

Sefydlwyd WISERD yn 2008. Ei gyfarwyddwr presennol yw'r Athro Ian Rees Jones.

## Cennad
Prif nodau WISERD yw:

* Datblygu ansawdd a maint ymchwil y gwyddorau cymdeithasol yng Nghymru, yn enwedig trwy brosiectau ymchwil a ariennir yn allanol
* Hyrwyddo gweithgarwch ymchwil cydweithredol ar draws y prifysgolion sy'n cymryd rhan ac ar draws disgyblaethau a sectorau
* Datblygu seilwaith ymchwil y gwyddorau cymdeithasol yng Nghymru
* Cryfhau effaith ymchwil y gwyddorau cymdeithasol ar ddatblygiad polisi yn y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector trwy ganolbwyntio ar gyfnewid gwybodaeth ac ymgysylltu

Mae WISERD yn ceisio cyflawni'r nodau hyn trwy ddwy raglen: rhaglen ymchwil a rhaglen seilwaith ymchwil.

Mae rhaglen ymchwil WISERD yn cynnwys gweithgareddau o wyddoniaeth sylfaenol i brosiectau ymchwil cymhwysol, o fewn y themâu allweddol canlynol: Cymdeithas Sifil; Addysg; Iechyd, Lles a Gofal Cymdeithasol; Anghydraddoldebau Economaidd a Chymdeithasol; Ardaloedd; a Data a Dulliau.

### Cydweithio tramor
Mae WISERD yn cynnal trafodaethau a gweithgaredd rhyngwladol. Cynhaliwyd drafodaeth ar-lein ar y Memorandwm o Ddealltwriaeth rhwng Cymru a Gwlad y Basg yn 2023.

## Cymdeithas Sifil WISERD
Canolfan ymchwil yw Cymdeithas Sifil WISERD, a lansiwyd ym mis Hydref 2014 ac a ariennir gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol. Mae'n cynnal rhaglen bum mlynedd o ymchwil sy'n mynd i'r afael â Chymdeithas Sifil yng Nghymru, y DU ac yn rhyngwladol.

Ei phedair thema ymchwil yw:
* Ardal, Cymuned a Chymdeithas Sifil;
* Sefydliadau a Llywodraethu;
* Cyni Economaidd, Menter Gymdeithasol a Chydraddoldeb; a
* Cenhedlaeth, Cwrs Bywyd a Chyfranogiad Cymdeithasol.

## Gweler hefyd
* Melin drafod

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan WISERD yn Gymraeg
* Sianel Youtube WISERD

Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Melinau trafod
Categori:Mudiadau Cymraeg
Categori:Prifysgol Caerdydd
Categori:Sefydliadau 2008
Jules Verne

Awdur o Ffrainc oedd **Jules Verne** (8 Chwefror 1828 – 24 Mawrth 1905). 
Mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofelau *Voyage au centre de la Terre* ("Taith i ganol y Ddaear", 1864), *Vingt Mille Lieues sous les mers* ("Ugain mil o ligau dan y môr", 1869-70) a *Le Tour du monde en quatre-vingts jours* ("O amgylch y byd mewn wythdeg diwrnod", 1873). Ynghyd â H. G. Wells, ystyrir Jules Verne yn un o sylfaenwyr llenyddiaeth ffuglen wyddonol.

Bu Verne yn gyfrifol am greu yr Alliance française ym Mharis ar 21 Gorffennaf 1883 gan grŵp yn cynnwys y gwyddonydd Louis Pasteur, y diplomydd Ferdinand de Lesseps, yr awdur Ernest Renan, a'r cyhoeddwr Armand Colin.

Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Naoned
Georges Méliès

Lledrithiwr, actor a chyfarwyddwr ffilm o Ffrainc oedd **Marie-Georges-Jean Méliès** (8 Rhagfyr 1861 - 21 Ionawr 1938). Yng nghyfnod cynharaf y sinema cyflwynodd lawer o dechnegau a datblygiadau naratif newydd i ffilmiau.

Roedd Méliès yn adnabyddus am ddefnyddio effeithiau arbennig, gan boblogeiddio technegau fel sbleisiau amnewid, datguddiadau lluosog, ffotograffiaeth treigl amser, toddiannau, a lliw wedi'i baentio â llaw. Mae ei ffilmiau’n cynnwys *Le Voyage dans la Lune* ("Y daith i'r lleuad", 1902) a ''Voyage à travers l'Impossible'' ("Y daith trwy'r amhosibl", 1904), sy'n cynnwys teithiau rhyfedd, swrrealaidd yn arddull Jules Verne.

## Ffilmiau
(detholiad)
* *Le Voyage dans la Lune* (1902)
* *Le Rêve du maître de ballet* (1903)
* ''Voyage à travers l'Impossible* (1904)
* *Le Bourreau turc* (1904)
* *Le Coffre enchanté* (1904)
* *Le Rêve de l'horloger* (1904)
* *L'Hôtel des voyageurs de commerce* (1906)
* *La Cardeuse de matelas* (1906)
* *La Prophétesse de Thèbes* (1907)
* *Le Fils du sonneur* (1908)
* *La Bonne Bergère et la Méchante Princesse* (1908)
* *Amour et Mélasse* (1908)
* *A Tricky Painter's Fate* (1908)
* *A Tumultuous Elopement* (1909)
* *Fortune Favors The Brave* (1909)
* *Mrs. and Mr. Duff* (1909)
*  *For the Cause of Suffrage* (1909)
* *For Sale: a Baby* (1909)
* *Cinderella Up-To-Date* (1909)
* *Tommy's Rocking Horse* (1911)
* *Mexican As It Is Spoken* (1911)
* *The Mission Waif* (1911)
* *The Stolen Grey* (1911)
* *Right or Wrong* (1911)
* *The Ranchman's Debt of Honor* (1911)
* *The Prisoner's Story* (1912)
* *The Ghost of Sulphur Mountain* (1912)
* *Le Voyage de la famille Bourrichon'' (1913)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Pobl o Baris
Acanthws

Motiff clasuraidd yn y celfyddydau addurnol, pensaernïaeth, a cherfluniaeth ar ffurf cynrychiolaeth arddulliedig o ddeilen bigog *Acanthus spinosus* (troed yr arth) yw **acanthws**.

Defnyddiwyd yr acanthws yn gyntaf yng Ngroeg yr Henfyd yn y 5g&nbsp;CC i addurno toeau temlau, ffrisiau muriau, a chapanau colofnau'r dull Corinthaidd. Yn ddiweddarach, defnyddiwyd y motiff gan y Rhufeiniaid yn y dull Cyfansawdd, sydd yn cyfuno dail yr acanthws â throellau sydd yn debig i gyrn hwrdd. Parhaodd yn elfen bensaernïol, ar wahanol ffurfiau, ar draws Ewrop yn yr Henfyd Diweddar a'r Oesoedd Canol, gan gynnwys y cyfnodau Romanésg a Gothig. Daeth yn fwy boblogaidd ym mhensaernïaeth y Dadeni, ac hefyd wrth gerfio dodrefn. Byddai'n motiff poblogaidd mewn arddulliau pensaernïol adfywiol megis neo-glasuriaeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addurniadau
Categori:Pensaernïaeth y Dadeni
Categori:Pensaernïaeth Groeg yr Henfyd
Categori:Pensaernïaeth neo-glasurol
El Cajon, Califfornia

Dinas yn Alameda County yn ne talaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **El Cajon**. Saif tua 17 milltir (27&nbsp;km) i'r dwyrain o ganol dinas San Diego. Henwyd y ddinas ar ôl y dyffryn siâp bocs (Sbaeneg: *El Cajón* = "y bocs", "yr arch") sy'n ei hamgylchynu.

Yng Nghyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 106,215. 

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd San Diego County, Califfornia
Crocodeil Afon Nîl

Mae **crocodeil afon Nîl** neu **crocodeil y Nîl** (*Crocodylus niloticus*) yn crocodeil mawr sy'n frodorol i gynefinoedd dŵr croyw yn Affrica, lle mae'n bresennol mewn 26 o wledydd. Mae wedi'i ddosbarthu'n eang ledled Affrica Is-Sahara, yn digwydd yn bennaf yn rhanbarthau canolog, dwyreiniol a deheuol y cyfandir, ac mae'n byw mewn gwahanol fathau o amgylcheddau dyfrol fel llynnoedd, afonydd, corsydd, a chorsydd.
Er ei fod yn gallu byw mewn amgylcheddau hallt, anaml y ceir y rhywogaeth hon mewn dŵr hallt, ond weithiau mae'n byw mewn deltas a llynnoedd hallt. Roedd dosbarthiad y rhywogaeth hon unwaith yn ymestyn tua'r gogledd ar hyd yr Nîl, cyn belled i'r gogledd â Delta Nîl.

## Cyfeiriadau
Categori:Ymlusgiaid
Swydd Shligigh

Un o siroedd traddodiadol Iwerddon sy'n gorwedd yng Ngweriniaeth Iwerddon yw **Swydd Shligigh** (Gwyddeleg: *Contae Shligigh*; Saesneg *County Sligo*). Mae'n rhan o dalaith Connacht. Ei phrif ddinas yw Sligeach (*Sligo*).

Sefydlwyd y swydd ym 1585, gan Syr Henry Sidney.

250px|bawd|dim|Lleoliad Swydd Shligigh yn Iwerddon

## Daearyddiaeth
Nodweddau nodedig yw Mynydd Benbulbin a'r Ogofâu Kesh, sy'n enwog ym mytholeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Connachta
Sligeach
Rhestr o gyfresi ffuglen Cymreig

Dyma restr o gyfresi teledu ffuglen Cymreig.
[bawd|250x250px|[Un Bore Mercher]]

## Cymraeg yn unig 
* *Alys* 
* *Caerdydd* 
* *Yr Amgueddfa* 
* *Y Goleudy* 
* *Gwaith/Cartref* 
* *35 Diwrnod* 
* *Cowbois ac Injans* 
* *Con Passionate* 
* *Pen Talar* 
* *Y Pris* 
* *Cara Fi* 
* ''C'mon Midffîld!* 
* *Byw Celwydd* 
* *Pam Fi Duw?* 
* *A55*

### Cyfresi Sebon hir-dymor 
* *Pobol y Cwm* 
* *Rownd a Rownd *

## Cynhyrchwyd yn Gymraeg a Saesneg 
* *Y Gwyll / Hinterland* **
* *Un Bore Mercher / Keeping Faith* **
* *Dal y Mellt / Rough Cut *
* *Y Golau / The Light in the Hall *
* *Craith / Cudd *
* *Bang *
* 
* *Heliwr / A Mind to Kill *

#### I blant 
* *Sam Tân / Fireman Sam  *
* *SuperTed* *
* *Stella*
* *Torchwood*
* *Baker Boys*
* *First Degree*
* *Crash*
* *The Bench*
* *Belonging*
* *High Hopes*
* *Satellite City*
* *We Are Seven*
* *The District Nurse*
* *Taff Acre*
* *Off to* *Philadelphia in the Morning*''*
* *Telltale
* *Casualty* (cynhyrchwyd gan BBC Cymru ers 2012)*
** *Willow*
** *Sex Education*
** *Sherlock*
** *Merlin*
** *The Magnificent Evans*
** *Requiem*
** *Da Vinci's Demons*
** *Mine All Mine*
** *Will*
** *Born to Kill*
** *The Indian Doctor*
** *The Bastard Executioner*
** *Britannia*
** *Decline and Fall''

## Gweler hefyd 
* Teledu yng Nghymru
* Rhestr o ffilmiau Cymraeg
* Sinema Cymru

## Dolenni allanol 
* 50 o'r sioeau teledu Cymraeg gorau a wnaed erioed
* Efallai eich bod wedi anghofio'r sioeau teledu Cymraeg hir anghofiedig

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu o Gymru
Cyfresi ffuglen Cymreig
Plastigau a newid hinsawdd

Cysylltir **plastig amrywiol gyda newid hinsawdd** gan fod plastig yn cael ei gynhyrchu o olew, deunydd ffosil mae gwledydd y byd yn ceisio defnyddio llai ohono. Mae defnyddio olew yn rhyddhau carbon deuocsid i'r amgylchedd ac yn cyflymu newid hinsawdd. Er hyn, disgwylir i betrocemegion ddod yn ysgog'r alwad am olew byd-eang o nawr hyd at 2030. Er bod y gymuned ryngwladol yn ymdrechu i fynd i'r afael â newid hinsawdd trwy symud i ffwrdd o danwydd ffosil yn y sectorau ynni a chludiant, cant eu defnyddio'n eang i gynhyrchu plastig. Mae Cyfeillion y Ddaear Cymru'n dweud "y disgwylir y bydd petrocemegau’n gyfrifol am fwy na thraean y twf yn y galw am olew erbyn 2030 a bron i hanner y twf erbyn 2050 (mwy na morgludo a hedfan)".

Trwy leihau faint o ddeunyddiau plastig, gwrteithiau, dillad, pryladdwyr a glanedyddion ac ati a ddefnyddir, gellir lleihau faint o gemegau niweidiol a ddefnyddir, lleihau'r allyriadau hinsawdd, a chynorthwyo i atal y broses o newid hinaswdd.

## Cyfraniad Plastig i Newid Hinsawdd
Mae plastigion yn bygwth gallu’r gymuned fyd-eang i gadw’r cynnydd tymheredd byd-eang o dan 1.5°C, wrth i nwyon tŷ gwydr (GHG) gael eu hallyrru drwy gydol y cylch bywyd plastig. Yn wir, mae echdynnu, mireinio a gweithgynhyrchu plastigion i gyd yn weithgareddau carbon-ddwys. Ond, nid yr allyriadau olew a nwy ychwanegol yn unig y dylen ni boeni amdanyn nhw mewn perthynas â phlastig: mae llawer o aflonyddwr (hy cemegau) sy'n tarfu ar yr endocrin (EDCs) yn cael eu defnyddio wrth weithgynhyrchu rhai plastigau. 

Pan mae plastig yn cael eu gwaredu, mae llosgi gwastraff plastig yn rhyddhau nwyon tŷ gwydr sylweddol i'r atmosffer, ochr yn ochr â llygryddion gwenwynig. Mae ailgylchu hefyd yn dod gyda'u cyfran o allyriadau nwyon tŷ gwydr.

## Y cefnforoedd
bawd|Llygredd plastig ar arfordir Portsmouth yn 2012
Gall plastig yn y cefnforoedd hefyd ymyrryd â'u gallu i amsugno a storio carbon deuocsid, gan greu proses arall lle mae llygredd plastig yn cyfrannu at gyflymu newid yn yr hinsawdd. Mae ecosystemau amrywiol, megis y cefnfor a'r ardaloedd mynyddig, yn arbennig o agored i newid yn yr hinsawdd a llygredd plastig, ac mae'r cyfuniad o'r ddau yn ffactor straen sylweddol ar fioamrywiaeth.

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau 
Categori:Achosion llys
Categori:Llygredd
Categori:Amgylchedd
Categori:Cemegolion
Uwchgynhadledd yr G7, 2023

Cynhaliwyd 49ain **Uwchgynhadledd yr G7** o Ddydd Gwener 19 Mai i Ddydd Sul 21 Mai 2023 yn Hiroshima, yn Japan a oedd yn llywyddu'r fforwm y flwyddyn honno. Cyfarfu pennau llywodraethol y saith gwlad sydd yn aelodau'r G7: Fumio Kishida, Prif Weinidog Japan; Rishi Sunak, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig; Joe Biden, Arlywydd Unol Daleithiau America; Olaf Scholz, Canghellor yr Almaen; Emmanuel Macron, Arlywydd Ffrainc; Giorgia Meloni, Prif Weinidog yr Eidal; a Justin Trudeau, Prif Weinidog Canada. Yno hefyd bu Ursula von der Leyen, Arlywydd y Comisiwn Ewropeaidd, a Charles Michel, Arlywydd y Cyngor Ewropeaidd, y ddwy swydd a wahoddir fel rheol i gynrychioli'r Undeb Ewropeaidd yn yr uwchgynhadledd. Gwahoddwyd hefyd arweinwyr o naw gwlad arall—Narendra Modi, Prif Weinidog India; Joko Widodo, Arlywydd Indonesia; Luiz Inácio Lula da Silva, Arlywydd Brasil; Yoon Suk Yeol, Arlywydd De Corea; Anthony Albanese, Prif Weinidog Awstralia; Phạm Minh Chính, Prif Weinidog Fietnam; Volodymyr Zelenskyy, Arlywydd Wcráin; Azali Assoumani, Arlywydd y Comoros (i gynrychioli'r Undeb Affricanaidd); a Mark Brown, Prif Weinidog Ynysoedd Cook (i gynrychioli Fforwm Ynysoedd y Cefnfor Tawel)—a saith o benaethiaid sefydliadau rhyngwladol, sef António Guterres, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig; Kristalina Georgieva, Rheolwraig-Cyfarwyddwraig y Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF); David Malpass, Llywydd Banc y Byd; Tedros Adhanom Ghebreyesus, Cyfarwyddwr Cyffredinol Sefydliad Iechyd y Byd (WHO); Ngozi Okonjo-Iweala, Cyfarwyddwraig Cyffredinol Sefydliad Masnach y Byd (WTO);  Mathias Cormann, Ysgrifennydd Cyffredinol y Sefydliad dros Gydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD); a Fatih Birol, Cyfarwyddwr Gweithredol yr Asiantaeth Ynni Ryngwladol (IEA). Hon oedd yr uwchgynhadledd gyntaf a fynychwyd gan y Prif Weinidogion Sunak a Meloni.

Ar agenda'r uwchgynhadledd oedd newid hinsawdd, chwyddiant a diogelwch bwyd, Rhyfel Rwsia yn Wcráin, ac atal amlhau niwclear.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*   

Categori:2023 yn Japan
Categori:Cynadleddau diplomyddol yn Japan
2023
GMA Network

Mae **GMA Network, Inc.** neu **GMA**, yn gwmni cyfryngau Philipinaidd sydd â'i bencadlys yn Ninas Quezon. Fe'i sefydlwyd ym 1950 gan Robert La Rue Stewart.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhwydweithiau teledu
Categori:Gorsafoedd radio
Categori:Y Philipinau
TV Azteca

Mae'r **Televisión Azteca, S.A.B. de C.V.** neu **TV Azteca**, yn conglomerate amlgyfrwng Mecsicanaidd sy'n eiddo i Grupo Salinas. Fe'i sefydlwyd ym 1993 gan Ricardo Salinas Pliego. Dyma'r cwmni cyfryngau torfol ail-fwyaf ym Mecsico ar ôl Televisa.

## Dolenni allanol
* 


Categori:Rhwydweithiau teledu Mecsicanaidd
Categori:Sefydliadau 1993
Categori:Teledu ym Mecsico
ABS-CBN

Mae **ABS-CBN Corporation** neu **ABS-CBN**, yn cwmni cyfryngau Philipinaidd sydd â'i bencadlys yn Ninas Quezon. Fe'i sefydlwyd ym 1946 fel Bolinao Electronics Corporation. Ffurfiwyd y cwmni trwy uno Alto Broadcasting System a Chronicle Broadcasting Network.

Ar ôl colli ei fasnachfraint darlledu yn 2020, daeth yn gwmni cynhyrchu annibynnol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Gorsafoedd radio
Categori:Rhwydweithiau teledu
Categori:Sefydliadau 1946
Categori:Teledu yn y Philipinau
Afon Ouette

Afon yng ngorllewin canolbarth Ffrainc yw'r **Ouette**, sy'n llifo yn bennaf trwy  *région*  Pays de la Loire. Mae'n tarddu o dan bwll Bas-des-Bois ychydig km o La Chapelle-Rainsouin yn ``adran'' Mayenne.

## Geirdarddiad 
Mae'n debyg bod enw Ouette yn mynd yn ôl i'r ffurf Ladin neu Geltaidd *Oue* a fyddai'n gyfangiad o *Ovica*, hynny yw ŵyn bach. Y gair mewn hen Lydaweg yw 'oen'; Hen Wyddeleg: 'uan' sy'n tarddu o'r gair Celtaidd *ognos* neu *ogni*; 'oen'.

## Cyfeiriadau 
Ouette
Categori:Maine-et-Loire
Categori:Mayenne
Efengyliaeth

Y gwaith o gyhoeddi'r efengyl—y newyddion da am deyrnas Dduw ac iachawdwriaeth Gristnogol—yw **efengyliaeth**. Efengylir gyda'r nod o broselyteiddio, atgyfnerthu ac adfywio'r ffydd mewn cymunedau Cristnogol, a chyhoeddi a hyrwyddo hanes a dysgeidiaeth Iesu Grist. Caiff ei ystyried yn gyfrifoldeb pwysig gan nifer o Gristnogion.

Gall y Cristion efengylu drwy sawl dull, gan gynnwys tystio'n bersonol i'r ffydd a rhannu ei brofiad ysbrydol ei hun; addysgu drwy gyfrwng pregethau, darlithoedd, ac astudiaethau Beiblaidd, yn yr eglwys, y capel, neu fannau cyfarfod eraill; cenhadaeth, gwaith cymunedol a chymorth dyngarol; lledaenu llyfrau, pamffledi, a deunyddiau ysgrifenedig eraill; a defnyddio'r cyfryngau torfol a thechnoleg i gyhoeddi'r efengyl i wylwyr, gwrandawyr, a darllenwyr ar draws y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cristnogaeth
Categori:Diwinyddiaeth ymarferol
Cockburn Town

Prifddinas Ynysoedd Turks a Caicos yw **Cockburn Town**. Mae'n ymestyn dros y rhan fwyaf o Ynys Grand Turk. Fe'i sefydlwyd ym 1681 gan gasglwyr halen. Hi oedd yr anheddiad parhaol cyntaf ar unrhyw un o'r ynysoedd, ac mae wedi bod yn gartref i lywodraeth ers 1766. 

## Cyfeiriadau
Categori:Aneddiadau Ynysoedd Turks a Caicos
Categori:Daearyddiaeth Ynysoedd Turks a Caicos
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
Categori:Sefydliadau 1681
Hamilton, Bermuda

Prifddinas Bermuda, sy'n dirogaeth dramor y Deyrnas Unedig yng ngorllewin Cefnfor Iwerydd, yw **Hamilton**. Mae'n ganolfan ariannol y diriogaeth ac yn brif borthladd a chyrchfan i dwristiaid. Mae ei phoblogaeth o 854 (2016) yn un o'r lleiaf o unrhyw brifddinas.

## Cyfeiriadau
Categori:Aneddiadau Bermuda
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
ColegauCymru

Mae **ColegauCymru** yn elusen addysg sy'n hyrwyddo budd cyhoeddus addysg bellach yng Nghymru. Mae'n gorff dielw a arweinir gan aelodau a sefydlwyd ym 1995 gan golegau Addysg Bellach (AB), i gynrychioli a hyrwyddo eu diddordebau ac addysg ôl-16. Mae pencadlys ColegauCymru yn Nhongwynlais ger Caerdydd.

Mae hefyd yn ymgynnull Fforwm Penaethiaid Addysg Bellach, sy’n cynrychioli buddiannau darparwyr addysg bellach.

Prif Weithredwr y corff yn 2023 oedd David Hagendyk a'r Cadeirydd oedd Guy Lacey o Goleg Gwent.

## Cennad
Dywed cennad y corff eu bod yn credu fod gan bob dysgwr yr hawl i addysg o safon fyd-eang, a ddarperir mewn lleoliad diogel, amrywiol a chynhwysol ac o fewn sector sy'n cefnogi'r gymuned ehangach, cyflogwyr a'r economi.

Mae'n bwriadu angos gwerth addysg bellach i'r holl ddysgwyr, y gymdeithas a'r economi.

## Enw
Er bod yr enw'n uniaith Gymraeg, mae'r corff yn gweithredu'n ddwyieithog ac yn darparu gwasanaeth ddwyieithog. Ysgrifennir enw'r corff fel un gair, 'ColegauCymru', ac nid fel 'Colegau Cymru'.

## Aelodau
Mae ColegauCymru'n cynnwys yr aelodau isod:
* Coleg Ceredigion (sydd bellach yn rhan o Goleg Sir Gâr)
* Addysg Oedolion Cymru (Adult Learning Wales, uniad o'r hen Goleg Harlech a Chymdeithas Addysg y Gweithwyr)
* Coleg Penybont
* Coleg Cambria
* Coleg Caerdydd a'r Fro
* Coleg Sir Gâr
* Coleg y Cymoedd
* Coleg Merthyr Tudful
* Coleg Gŵyr Abertawe
* Grŵp Llandrillo Menai
* Coleg Gwent
* Grŵp Colegau NPTC
* Coleg Sir Benfro
* Coleg Catholig Dewi Sant (coleg chweched dosbarth Caerdydd)
* Coleg Cymraeg Cenedlaethol

## Gwasanaethau *Fforwm*
Mae *Fforwm Services Ltd* yn gwmni cyfyngedig preifat ac yn is-gwmni sy'n eiddo llwyr i Colegau Cymru. Mae'n blatfform ar gyfer cynnal gweithgareddau masnachol ac i ennill incwm su'n caniatau inni hwyluso digwyddiadau, hyfforddiant a chynadleddau yn benodol i'r sector.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan ColegauCymru (Cymraeg)
* @ColegauCymru ar Twitter

Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1995
Categori:Sefydliadau Cymru
Cyngor Bwrdeistref Ddinesig Llanelli, 1894-1974

Roedd **Bwrdeistref Ddinesig Llanelli** yn ardal drefol yn Sir Gaerfyrddin rhwng 1894 a 1913 pan dderbyniodd statws bwrdeistref llawn.

Diddymwyd yr awdurdod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Cyngor Bwrdeistref Llanelli. Ymgymerwyd â swyddogaethau seremonïol a chynghorau cymuned gan Cyngor Tref Llanelli.

## Arfais 
**ARMS:** Per chevron Argent a Gules yn bennaf y ddau Lymphad Sable ac yn y gwaelod ffigwr yn cynrychioli Sant Elli o'r cyntaf.

**CREST:** Cyhoeddwr o goron furlun go iawn dwy Adenydd y Ddraig Gules yr un yn cael ei gyhuddo o siec Fess Neu ac Azure.

**BATHODYN:** O flaen dwy Fwyell Dethol Glowyr mewn heli ac o fewn Olwyn Modur Stepney mae Bocs Pren yn cynnwys Llen o Dunplat yn iawn.

**Motto:** *Ymlaen Llanelli*

## Cyfeiriadau 
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Cyngorau Bwrdeistref yng Nghymru
Martin Amis

Nofelydd o Loegr oedd **Martin Louis Amis** FRSL (25 Awst 1949 – 19 Mai 2023). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofelau *The Rachel Papers* (1973) a ''Time's Arrow'' (1991). Enillodd e'r Wobr Goffa James Tait Black am ei gofiant *Profiad* Cafodd ei restru ddwywaith ar gyfer Gwobr Booker (rhestr fer yn 1991 ar gyfer ''Time's Arrow* ac ar restr hir 2003 ar gyfer *Yellow Dog* ). Yn 2008, enwodd *The Times'' ef yn un o hanner cant o lenorion mwyaf Prydain ers 1945. 

Ganed Amis ar 25 Awst 1949 yn Ysbyty Mamolaeth Radcliffe yn Rhydychen,  yn fab i'r nofelydd Seisnig nodedig Syr Kingsley Amis;  roedd ei fam, Hilary ("Hilly") Ann Bardwell,  yn ferch i was sifil yn y Weinyddiaeth Amaeth. Yr oedd ganddo frawd hyn, Philip; bu farw ei chwaer iau, Sally, yn 2000. Ysgarodd ei rieni ym 1965.

Cafodd ei fagu yn Abertawe, lle roedd ei dad yn gweithio ym mhrifysgol. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol yr Esgob Gore , ac wedyn yn yr Ysgol Uwchradd y Bechgyn yn Swydd Gaergrawnt.  Ar ôl llwyddiant nofel gyntaf ei dad *Lucky Jim* (1954) symudodd y teulu i Princeton, New Jersey, Unol Daleithiau, lle bu ei dad yn darlithio.  Bu farw o ganser, yn 73 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Manceinion
Categori:Beirniaid llenyddol o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Exeter, Rhydychen
Categori:Dychanwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion gwyddonias o Loegr
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol yr Esgob Gore
Categori:Pobl fu farw o ganser yr oesoffagws
Categori:Pobl o Rydychen
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Cyngor Dosbarth Gwledig Llandeilo

Roedd **Cyngor Dosbarth Gwledig Llandeilo** yn awdurdod lleol yn nwyrain Sir Gaerfyrddin, Cymru a grëwyd ym 1894 o dan Ddeddf Llywodraeth Lleol 1984. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i'r awdurdod ym mis Rhagfyr 1894.

Roedd Cyngor Dosbarth Gwledig Llandeilo yn gyfrifol am dai, glanweithdra ac iechyd y cyhoedd ac roedd ganddo hefyd rywfaint o reolaeth dros ffyrdd a chyflenwad dŵr.

Roedd yr awdurdod yn cynnwys plwyfi Betws, Brechfa, Llandeilo Fawr (Gwledig), Llandybie, Llandyfeisant, Llanegwad, Llanfihangel Aberbythych, Llanfihangel Cilfragen, Llanfynydd, Llansawel, Talyllychau a Chwarter Bach.

Yn ystod blynyddoedd cynnar yr ugeinfed ganrif, yn dilyn twf sylweddol ym mhoblogaeth maes glo carreg Cymru, cerfiwyd dwy ardal drefol newydd allan o Ardal Wledig Llandeilo. Crëwyd Dosbarth Trefol Rhydaman yn 1903 allan o rannau o blwyfi Betws a Llandybïe.[3] Ym 1912, ffurfiwyd Dosbarth Trefol Cwmaman, gan gymryd rhannau o blwyfi Betws a Llandeilo Fawr.

Diddymwyd yr awdurdod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Gyngor Bwrdeistref Dinefwr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Dosbarth Gwledig yng Nghymru
Dosbarth Trefol Rhydamman

Roedd **Cyngor Dosbarth Trefol Rhydaman** yn awdurdod lleol yn rhan ganolog Sir Gaerfyrddin, Cymru a grëwyd yn 1903 dan Ddeddf Corfforaethau Dinesig 1835. Fe’i crëwyd yn benodol o ganlyniad i’r twf cyflym ym mhoblogaeth y dref o ganlyniad i ehangu maes glo Cymru.

Roedd Cyngor Dosbarth Trefol Rhydaman yn cynnwys pymtheg o gynghorwyr gan gynnwys cadeirydd ac, yn dilyn yr etholiad cychwynnol o bymtheg aelod, safodd traean o'r cyngor i lawr yn flynyddol. Roedd y cyngor, fel ardaloedd trefol eraill, yn gyfrifol am lanweithdra, carthffosiaeth, tai, strydoedd, mynwentydd, llyfrgelloedd, parciau, a thrwyddedu adloniant cyhoeddus. Gweinyddwyd y cyngor gan nifer o bwyllgorau a chan swyddogion gan gynnwys Clerc a Swyddog Meddygol Iechyd.

Diddymwyd yr awdurdod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Gyngor Bwrdeistref Dinefwr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Dosbarth Trefol yng Nghymru
Dosbarth Gwledig

Roedd **Dosbarth Gwledig** yn fath o ardal llywodraeth leol – a ddisodlwyd bellach – a sefydlwyd ar ddiwedd y 19eg ganrif yng Nghymru, Lloegr ac Iwerddon ar gyfer gweinyddu ardaloedd gwledig yn bennaf ar lefel is na’r siroedd gweinyddol.

Yng Nghymru a Lloegr cawsant eu creu ym 1894 (gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1894) ynghyd ag ardaloedd trefol. Fe wnaethant ddisodli'r system gynharach o dosbarth glanweithiol (eu hunain yn seiliedig ar undebau cyfraith y tlodion, ond nid yn eu disodli).

Roedd dosbarth gwledig wedi ethol cynghorau dosbarth gwledig, a etifeddodd swyddogaethau’r dosbarth glanweithiol cynharach, ond roedd ganddynt hefyd awdurdod ehangach dros faterion fel cynllunio lleol, tai cyngor, a meysydd chwarae a mynwentydd. Roedd materion fel addysg a phriffyrdd yn gyfrifoldeb y cynghorau sir.

Diddymwyd pob dosbarth wledig yng Nghymru a Lloegr ym 1974 (gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972) ac fe'u hunwyd yn nodweddiadol ag ardaloedd trefol neu fwrdeistrefi cyfagos i ffurfio dosbarth, a oedd yn cynnwys ardaloedd trefol a gwledig.

## Gweler hefyd
* Dosbarth Trefol
* Bwrdeistref Ddinesig

## Cyfeiriadau
Categori:Cynghorau yng Nghymru cyn-1974
Categori:Dosbarth Gwledig yng Nghymru