Baner Ceredigion

**Baner Ceredigion** yw baner *de facto* sir Ceredigion. Mae'r ffynhonnell gynharaf sy'n cyfeirio at y faner yn dyddio'n ôl i 1611. Dyma hefyd arfbais Teyrnas Ceredigion. Dydy'r faner ddim yn adnabyddus iawn ar hyd y sir a prin y caiff ei defnyddio, er y gwelir hi'n chwifio mewn rhai mannau cyhoeddus.

## Hanes cynnar
]]

Credir bod dyluniad y faner wedi deillio o arfbais hen reolwr y diriogaeth, Gwaithfoed, a oedd yn darlunio llew du ar faes aur.

Gellir gweld y ffynhonnell gynharaf sy'n ymwneud â'r faner yng ngwaith John Guillim yn 1611, *A Display of Heraldry* pan ddisgrifiodd llew du ar gefndir melyn yn perthyn i “Gwaythe Voyde, sometime Lord of Cardigan in Wales”. Nodir cyfeiriad tebyg at y dyluniad ym 1878 yn *The General Armory of England, Scotland, Ireland, and Wales* gan Syr Bernard Burke.

Mae llew du ar gae melyn hefyd i'w weld ar heneb i Lewis Pryse, taid Pryse Pryse, yn Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr, ar gyrion Aberystwyth.

Arweiniodd y berthynas rhwng y llew du ar gae melyn a theulu dylanwadol Pryse at fabwysiadu'r faner yn fwy yn yr ardal gyfagos. Er enghraifft, mae tafarn yn Aberystwyth wedi'i henwi'n 'Yr Hen Lew Du' er 1851. Ceir sawl tafarn arall yn y sir o'r enw'r Llew Du gan gynnwys yn Llanbadarn Fawr, Tal-y-bont, Llanrhystud a Llanbedr Pont Steffan.

Mae dyfyniad o waith Arthur Charles Fox-Davies ac MEB Crookes yn 1894, *The Book of Public Arms*, yn disgrifio sir Ceredigion fel un nad oes ganddi unrhyw arfbais swyddogol, ond eto mae'n nodi bod poblogaeth leol Aberystwyth yn cydnabod bod y "lion rampant regardant" yn arfbais y dref.

## Hanes modern
[de|bawd|300px|Llew Ceredigion, mewn glas, fel arlwyddlun [Clwb Rygbi Aberystwyth]]
Arweiniodd arwyddocâd y llew rhemp (*Lion rampant*) i Ceredigion at ei gynnwys fel y cefnogwr sinistr ochr yn ochr â draig goch Cymru ar arfbais Aberystwyth, a ddyfarnwyd ym 1961.

Roedd y sylwedydd rhemp llew sable ar gae neu gae hefyd i'w weld yn Arwisgiad 1969 y Tywysog Charles yng Nghastell Caernarfon. Gwisgodd yr un mwgwd ar gyfer Agoriad Swyddogol 6ed Senedd Cymru ar 14 Hydref 2021. Rhanwyd llun ohono gydag Adam Price (Arweinydd Plaid Cymru) ac Elin Jones, hefyd o Blaid Cymru a'i Aelod Senedd Cymru lleol a hefyd Llywydd Senedd Cymru.

## Dylunio
[bawd|de|300px|[Baner Fflandrys sy'n debyg i'r dyluniad wreiddiol]]
Mae baner Ceredigion yn darlunio llew rhemp aur ag eithafion (crafangau, tafod) coch, yn edrych yn ôl ar lain ddu, mewn terminoleg herodraeth, *or lion rampant regardant on a sable field, armed gules.*

Mae cyferbyniad clir rhwng y du a'r aur (*sable* ac *or*, mewn herodraeth) yn golygu fod y dyluniad yn cydweddu'n dda â'r Rheolau Tintur, fel a ddatblygwyd ac yna cofnodwyd a'i sefydlu gan y Cymro Edward Lhuyd.

Byddai dyluniad gwreiddiol y faner neu'r arfbais, lle ddu ar gefndir aur neu felyn, wedi ymdebygu'r faner i faner Fflandrys ond bod y llew yn gwynebu'r ffordd arall.

## Oriel

Coat of arms on south transept screen, St Padarn&#039;s Church, Llanbadarn Fawr.jpg|bawd|Arfbais Sant Padarn yn cynnwys y Llew Du, Eglwys Padarn, Llanbadarn Fawr
Arwyddlun Ysgol Penglais Aberystwyth.jpg|bawd|Arwyddlun Ysgol Gyfun Penglais, Aberystwyth, yn defnyddio llew Gwaithfoed, Ceredigion
Clwb Rygbi Aberystwyth arwydd noddwyr pêl.jpg|bawd|Bwrdd noddwyr pêl Clwb Rygbi Aberystwyth yn defnyddio llew Gwaithfoed, Ceredigion
Delwedd:180px-Penrhyncoch F.C. logo.png|Mae C.P.D. Penrhyncoch hefyd yn defnyddio llew Gwaithfoed, Ceredigion

## Gweler hefyd
* Rhestr baneri Cymru
* Rhestr o arfbeisiau hanesyddol Cymru
* Geirfa banereg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Baner Ceredigion ar wefan British County Flags

Categori:Banereg
Ceredigion
Categori:Ceredigion
Categori:Herodraeth