open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eluned Phillips

**Eluned Phillips** (27 Hydref 1914 – 10 Ionawr 2009) ydy'r unig ferch i ennill Coron yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith (1967 a 1983).  Ysgrifennai yn Gymraeg (cerddi) a Saesneg (rhyddiaith).

Cafodd ei geni yng Nghenarth, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn ffrind i Augustus John ac Edith Piaf.

## Llyfryddiaeth
**Cerddi Glyn-y-Mêl* (1985)
**The Reluctant Redhead* (hunangofiant)

Categori:Beirdd Cymraeg benywaidd
Categori:Cenarth
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Prifeirdd
Role Models (ffilm)

Mae ***Role Models*** (2008) yn ffilm gomedi Americanaidd a ryddhawyd ar 7 Tachwedd 2008. Mae'n serennu Paul Rudd, Seann William Scott, Christopher Mintz-Plasse, Bobb'e J. Thompson, ac Elizabeth Banks. Rhoddwyd tystysgrif 15 i'r ffilm ym Mhrydain oherwydd yr iaith gref a'r hiwmor coch cryf.

Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau Universal Pictures
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau comedi
Paul Rudd

Mae **Paul Stephen Rudd** (ganed 6 Ebrill 1969) yn actor Americanaidd sydd wedi perfformio ar lwyfan, teledu ac mewn ffilmiau gan gynnwys *Clueless*, *Romeo + Juliet*, *Halloween: The Curse of Michael Myers*, *The 40-Year-Old Virgin*, *Anchorman: The Legend of Ron Burgundy*, *Forgetting Sarah Marshall*, a *Knocked Up*. Ymddengys yn rheolaidd mewn ffilmiau "Frat Pack" a hefyd mewn ffilmiau a gynhyrchwyd a/neu gyfarwyddwyd gan Judd Apatow. Ers yn ddiweddar, caiff ei ystyried fel aelod o'r "Frat Pack", sef y grŵp o actorion comedi sy'n cael eu talu fwyaf.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Iddewon
George Lazenby

Mae **George Robert Lazenby** (ganed 5 Medi 1939) yn actor a chyn-fodel o Awstralia. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei bortread o James Bond yn y ffilm ''On Her Majesty's Secret Service'' (1969). Ef hefyd oedd y Dyn Marlboro yn Ewrop.

Categori:Actorion o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1939
Israeliaid

Dinasyddion Gwladwriaeth Israel yw'r **Israeliaid** (Hebraeg: ישראלים).

## Gweler hefyd
* Iddewiaeth
* Iddewon
* Israel

Categori:Asiaid
Categori:Cenhedloedd y Dwyrain Canol
Categori:Israel
Giurtelecu Şimleului

Pentref yn Rwmania, mewn sir Sălaj (SJ), Transylvania, yw **Giurtelecu Şimleului** (Almaeneg: *Wüst Görgen*, Hwngareg: *Somlyógyőrtelek*). Mae'n agos i'r ffin â Hwngari, ar Afon Crasna.

Categori:Pentrefi Rwmania
John Pollard Seddon

[250px|bawd|[Hen Goleg Prifysgol Aberystwyth, un o adeiladau enwocaf John Pollard Seddon]]

Pensaer a wnaeth lawer o waith adfer ar eglwysi Cymreig oedd **John Pollard Seddon** (19 Medi 1827–1 Chwefror 1906). Roedd yn arbenigo yn y dull Neo-Gothig.

Rhwng 1852 a 1863, bu mewn partneriaeth a John Prichard. Heblaw ei waith ar eglwysi, yn cynnwys adfer eglwys Llanbadarn Fawr, ef oedd yn gyfrifol am adeilad yr Hen Goleg yn Aberystwyth, adeilad cyntaf Prifysgol Cymru.

Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Bedford
Categori:Penseiri'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Loegr
Soho, Llundain

bawd|Un o strydoedd Soho

Ardal yn Llundain yw **Soho**, wedi ei lleoli yn y West End yn Ninas Westminster. Ardal adloniant ydyw ac am gyfnod helaeth o ail hanner yr 20g roedd yr ardal yn adnabyddus am ei siopau rhyw, am ei bod yn ardal golau coch, yn ogystal â'i bywyd nos a diwydiant ffilm. Ers dechrau'r 1980au mae'r ardal wedi cael ei gweddnewid ac mae bellach yn ardal ffasiynol yn llawn tai bwyta moethus a swyddfeydd y cyfryngau.

Categori:Ardaloedd golau coch
Categori:Ardaloedd Dinas Westminster
Danny Boyle

Mae **Danny Boyle** (ganed 20 Hydref 1956) yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau o Loegr sydd wedi ennill Gwobr Golden Globe. Mae'n fwyaf adnabyddus am ffilmiau fel Trainspotting, 28 Days Later, Sunshine, a Slumdog Millionaire.

Categori:Catholigion o Loegr
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Cyfeillion Llafur Israel

Grŵp lobïo yn San Steffan "sy'n gweithio o fewn y Blaid Lafur Brydeinig i hyrwyddo buddiannau Israel" yw **Cyfeillion Llafur Israel** (Saesneg: *Labour Friends of Israel*, **LFI**).  Ei gyfarwyddwr yw David Mencer, cyn-wirfoddolwr yn Llu Amddiffyn Israel (*Israeli Defence Force*) a weithiodd fel cynorthwyydd gwleidyddol i Gwyneth Dunwoody.

Cafodd ei sefydlu yn 1957 ac mae'n mwynhau cefnogaeth sylweddol nifer o Aelodau Seneddol a Gweinidogion Llafur. Roedd Aneurin Bevan yn un o'r sylfaenwyr. Bu'n gyfaill agos i Chaim Weizmann ac ymwelodd ag Israel yn 1954. Ystyriai Israel yn baradwys Sosialaidd. Mae gan y grŵp nifer uchel o aelodau o fewn y Blaid Lafur, wedi'u trefnu yn ganghennau lleol. Mae'n lobi grymus ac mae sawl sylwebydd gwleidyddol yn ystyried fod perthyn i'r grŵp yn gam hanfodol tuag at ennill lle ar fainc flaen y blaid. Mae'r LFI yn cael ei ariannu'n hael gan noddwyr busnes gyda chysylltiadau Seionaidd. Erbyn 2001, roedd Michael Levy, aelod blaenllaw o'r ILF a chyfaill agos Tony Blair ers i'r olaf ymuno a'r ILF yn 1983, wedi cyfrannu £15,000,000 i goffrau'r Blaid Lafur.

Er 25 Medi 2007, ei Gadeirydd yw Jane Kennedy AS. Roedd Gwyneth Dunwoody AS yn Arlywydd hyd ei marwolaeth. Yr Is-Gadeiryddion yw Barbara Keeley AS, Andrew Dismore AS, Louise Ellman AS a Gary Titley ASE. Yr aelodau o'r Cyngor Polisi yw Stephen Byers AS, Derek Foster AS, George Foulkes ASA, Jane Kennedy AS, Paul Murphy AS, Don Touhig AS a Denis MacShane AS. Y Cadeirydd yn Nhŷ'r Arglwyddi yw'r Barwnes Ramsay o Cartvale.

## Aelodau blaenllaw
Yn ogystal â'r swyddogion uchod, mae aelodau eraill yn cynnwys:

*David Abrahams - cyn Drysorydd
*Peter Archer
*Stuart Bell AS 
*Tony Blair cyn AS a Phrif Weinidogf
*Gordon Brown AS a Phrif Weinidog
*Chris Bryant AS
*Stephen Byers AS
*Wayne David AS
*Andrew Dismore AS
*Louise Ellman AS
*Derek Foster AS
*George Foulkes AS
*Mike Gapes AS
*Anthony Greenwood AS
*Fabian Hamilton AS
*Joan Humble AS
*Barwnes Hayman
*Barbara Keeley AS
*Jane Kennedy AS
*Ashok Kumar AS
*Ivan Lewis AS
*Yr Arglwydd Macdonald o Tradeston
*Denis MacShane AS
*Jonathan Mendelsohn
*Andrew Miller AS
*Jim Murphy AS
*Dan Norris AS
*Nick Palmer AS
*James Purnell AS
*Barwnes Ramsay o Cartvale
*John Reid
*Terry Rooney AS
*Siôn Simon AS
*Dari Taylor AS
*Gary Titley AS
*Yr Arglwydd Winston
*Iain Wright AS
*Arglwydd Young o Norwood Green

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*AIPAC
*Cyfeillion Ceidwadol Israel
*Cyfeillion Democrataidd Rhyddfrydol Israel

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol
*  Erthygl ar Sourcewatch.org
*  Araith gan Tony Blair yng Nghyfarfod Blynyddol yr LFI , 26 Medi, 2006
*  Araith gan Gordon Brown yng Nghyfarfod Blynyddol yr LFI , 25 Medi 2007

Categori:Y Blaid Lafur (DU)
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Seioniaeth
Llyn Malawi

Llyn yn ne-ddwyrain Affrica yw **Llyn Malawi** (weithiau **Llyn Nyasa**). Ef yw'r trydydd llyn yn Affrica, a'r nawfed yn y byd, o ran arwynebedd, a'r ail ddyfnaf yn Affrica. Saif rhwng Malawi, Mosambîc a Thansanïa.

Llyn hir a chul yw Malawi; rhwng 560 a 579&nbsp;km o hyd a 75&nbsp;km o led yn ei fan lletaf. Yn ei fan dyfnaf, mae'n cyrraedd dyfnder o 709 medr. Ceir mwy o rywogaethau o bysgod yn y llyn yma nag yn unrhyw lyn arall yn y byd. Ceir dwy ynys a phoblogaeth arnynt yn y llyn, Likoma a Chizumulu, y ddwy yn perthyn i Malawi.

Y brif afon sy'n llifo i mewn iddo yw afon Ruhuhu, ac mae afon Shire yn llifo allan, i ymuno ag afon Zambezi. Enwyd ef yn Lyn Nyasa gan David Livingstone, yr Ewropead cyntaf i gyrraedd y llyn, yn 1859. Ym Malawi gelwir ef yn Llyn Malawi, ond mae Tansanïa yn defnyddio "Llyn Nyasa". Mae rhywfaint o anghytunbeb rhwng Malawi a Thansanïa am union leoliad y ffin rhwng y ddwy wlad ar draws y llyn.

bawd|dim|240px|Llun lloeren o Lyn Malawi

Categori:Daearyddiaeth Malawi
Malawi
Malawi
Malawi
Batri (trydan)

**Batri** fel rheol yw'r ffynhonnell egni mewn cylched cerrynt union (D.C).

Mae foltedd o 1.5V gan bob cell electrocemegol mewn batri cyffredin (nid ailwefradwy) felly mae un gell mewn batri 1.5V, â chwech mewn batri 9V.  Ond mewn batri ailwefradwy, 1.2V yw foltedd pob cell. Y math cyntaf o fatri ailwefradwy a werthwyd oedd NiCd (batri gyda nicel a chadmiwm), ond mae batris NiMH; gyda metel sy'n amsugno hydrogen yn hytrach na chadmiwm yn y cathod sydd ar gael bellach; yn cadw mwy o wefr.  Mae rhai mathau o fatris yn cynnwys arian byw, a allai achosi problemau amgylcheddol oherwydd ei waredion.

### Gweler hefyd
*Batri lithiwm-ion
*Gwahaniaeth potensial
*Grym electromotif
*Gwrthiant mewnol batri

Categori:Ynni
Categori:Ffiseg
Categori:Trydan
Sunshine (ffilm 2007)

Mae ***Sunshine*** yn ffilm wyddonias Brydeinig a gyfarwyddwyd gan Danny Boyle ac a ysgrifennwyd gan Alex Garland. Sonia'r ffilm am griw llong ofod wrth iddynt fynd ar daith beryglus tua'r haul yn y flwyddyn 2057. Mae'r ddaear mewn perygl wrth i'r haul losgi ei hun yn ddim ac felly danfonir y criw er mwyn ail-gynnau'r haul gan ddefnyddio dyfais niwclear enfawr. Mae cast y ffilm yn cynnwys Cillian Murphy, Rose Byrne, Cliff Curtis, Chris Evans, Troy Garity, Hiroyuki Sanada, Benedict Wong a Michelle Yeoh.

Boyle, sy'n fwyaf adnabyddus am ffilmiau megis Trainspotting a 28 Days Later gyfarwyddodd y ffilm. Dewisodd y cyfarwyddwr gast o actorion rhyngwladol ar gyfer y ffilm a bu'r actorion yn cyd-fyw â'i gilydd ac yn dysgu am bynciau a oedd yn ymwneud â'u rôlau, fel modd o actio dull. Er mwyn i'r actorion ymateb yn realistig i'r effeithiau gweledol a fyddai'n cael eu hychwanegu ar ôl y broses gynhyrchu, crëodd y gwneuthurwyr ffilm setiau y byddai'r actorion yn ymateb iddynt.

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau Fox Searchlight Pictures
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Ffilmiau Saesneg
David Wain

Mae **David Benjamin Wain** (ganed 1 Awst 1969) yn ddigrifwr, actor, ysgrifennwr a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ffilmiau *Role Models*, *Wet Hot American Summer*, y gyfres gomedi sgets o'r 1990au *The State* a'r sioe *Stella* ar sianel Comedy Central.

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon
Categori:Pobl o Ohio
Carrie Bradshaw

[bawd|dde|[Sarah Jessica Parker yn chwarae rhan Carrie Bradshaw]]

**Carrie Bradshaw-Preston** yw adroddwr ffuglennol a phrif gymeriad comedi sefyllfa/drama HBO *Sex and the City*. Caiff y cymeriad ei chwarae gan yr actores Sarah Jessica Parker. Mae'n gymeriad rhannol hunan-gofiannol a grewyd gan Candace Bushnell, a gyhoeddodd y llyfr *Sex and the City*, yn seiliedig ar ei cholofn ei hun ym mhapur newydd y *New York Observer*.

Yn 2005, rhestrwyd **Carrie Bradshaw** yn rhif 11 o 100 o Gymeriadau Teledu Gorau ar sianel deledu Bravo.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen Gartref Swyddogol *Carrie Bradshaw*
* Gwefan swyddogol *Sex and the City* 
* Archif o'r erthyglau papur newydd *Sex and the City* gwreiddiol 

Categori:Cymeriadau ffuglen
AIPAC

Grŵp pwyso a lobïo Seionaidd yn yr Unol Daleithiau sy'n hyrwyddo achos Israel, yn enwedig mewn perthynas â'r gwledydd Arabaidd a Palesteina yw **AIPAC** (**American Israel Public Affairs Committee**). Wedi ei greu yn 1951, mae AIPAC yn gefnogwr cryf a dylanwadol o hawliau gwladwriaeth Israel ac yn enwedig y blaid Likud.

## Strwythur a chyllid 
Hyd at y 1970au nid oedd AIPAC yn gyfundrefn fawr yn nhermau nifer ei weithwyr, ond erbyn heddiw amae gan AIPAC (yn ôl ei ffigyrau ei hun) tua 100,000 aelod a 165 o weithwyr llawn amser a chyllid blynyddol o $45,000,000 (tua £30,000,000). Mae gan AIPAC nifer o swyddfeydd lleol yn y rhan fwyaf o daleithiau UDA yn ogystal â phencadlys yn Washington D.C. ger yr adeilad Congress.

## Dylanwad 
Mae'n gorff hynod o ddylanwadol yng ngwleidyddiaeth UDA, yn llywodraeth y dydd a'i weinidogaeth dramor ac yn y ddwy blaid fawr hefyd, y Gweriniaethwyr a'r Democratiaid. Un canlyniad o hyn yw'r ffaith fod Israel yn derbyn mwy o gymorth ariannol a milwrol gan yr Unol Daleithiau nag unrhyw wlad arall yn y byd.

Mae AIPAC wedi cael ei gyhuddo o danseilio annibyniaeth barn seneddwyr ar faterion yn ymwneud ag Israel a'r Dwyrain Canol trwy gymryd gamrau i sicrhau nad yw seneddwyr a chyngreswyr sydd o blaid yr Arabiaid a'r Palesteiniaid yn cael eu hail-ethol. Mae cael cefnogaeth AIPAC yn hanfodol i ymgeiswyr am arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau. Un o'r pethau cyntaf a wnaeth Barack Obama ar ôl curo Hillary Clinton i fod yn ymgeisydd y Democratiaid am yr arlywyddiaeth yn haf 2008 oedd traddodi araith yng Nghynhadledd Flynyddol AIPAC. Yn ogystal ag addo cefnogi Israel fel sy'n arferol, datganodd fod Jeriwsalem yn "brifddinas Israel am byth", gan fynd yn erbyn un o brif hawliau'r Palesteiniaid sef fod Dwyrain Jeriwsalem a Mosg Al-Qasr yn perthyn iddyn nhw.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan AIPAC
*  Papur ymchwil yn datgelu rhan AIPAC ym mholisi tramor UDA , gan John Mearsheimer a Stephen Walt ar wefan Prifysgol Harvard

Categori:Gwleidyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Seioniaeth
Llu Amddiffyn Israel

Lluoedd milwrol gwladwriaeth Israel yw **Llu Amddiffyn Israel**. Cyfeirir ato yn aml wrth dalfyriad ei enw Saesneg, sef **IDF** (*Israel Defence Forces*). Mae'n cynnwys "Cangen y Tir" (y fyddin), Awyrlu Israel, a Llynges Israel. Disgwylir i bob oedolyn sy'n ddinesydd Israelaidd wasanaethu am gyfnod yn yr IDF. Mae'n derbyn swm sylweddol o arian a'r rhan fwyaf o'i arfau gan yr Unol Daleithiau.

Crëwyd LlAI wrth gymathu strwythur filwrol y gymuned Iddewig ym Mhalesteina cyn annibyniaeth, sef yr Haganah a'r Palmach.

## Ymgyrchoedd a rhyfeloedd 
* Rhyfel Yom Kippur
* Ymgyrch Tarian Amddiffynnol
** Brwydr/Cyflafan Jenin
* Rhyfel Libanus 2006
* Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2008–2009

## Dolenni allanol 
*  Fideo: "Israel Soldier - Palestinian Girl" Heddyches Americanaidd o dras Balesteinaidd yn ceisio atal milwyr IDF rhag saethu ar brotestwyr Palesteinaidd yn y Lan Orllewinol.

Categori:Israel
Israel
Iolo Ceredig Jones

Chwaraewr gwyddbwyll rhyngwladol o Gymru oedd **Iolo Ceredig Jones** (ganwyd 2 Awst 1947 – 6 Medi 2021). Ef yw cyd-awdur yr unig lawlyfr gwyddbwyll yn y Gymraeg, *A Chwaraei di Wyddbwyll?* (Gwasg Gomer, 1980), a ysgrifennodd gyda'i dad, T. Llew Jones.

Cystadlodd Jones mewn 16 Olympiad Gwyddbwyll, gan chwarae mewn 14 yn olynol rhwng 1972 ac 1998. Enillodd y fedal aur am ei berfformiad yn Olympiad Novi Sad, Yugoslavia, ym 1990. Bu hefyd yn gyd-bencampwr Cymru ym 1982-3. Yn 2013 derbyniodd y teitl Meistr FIDE (FM) sydd fel arfer yn cael ei roi gan FIDE i chwaraewyr sy'n ennill gradd ELO o 2300 neu fwy.

Mae hefyd yn frawd i'r ymgyrchydd gwleidyddol, Emyr Llewelyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Cymraeg
Categori:Chwaraewyr gwyddbwyll o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yn ymwneud â gwyddbwyll
Alex Garland

Nofelydd a sgriptiwr o Loegr yw **Alex Garland** (ganed 1970).

Mae'n fab i'r cartŵnydd gwleidyddol Nick (Nicholas) Garland. Mynychodd yr ysgol annibynnol University College School, yn Hampstead, Llundain, cyn mynd i Brifysgol Manceinion i astudio hanes celf.

Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf *The Beach*, a soniai am ei brofiadau tra'n teithio ym 1996. Daeth y nofel hwn yn glasur cwlt a chafodd ei wneud yn ffilm gan y cyfarwyddwr Danny Boyle. Serennodd Leonardo DiCaprio yn y ffilm.

Cyhoeddwyd ail nofel Garland *The Tesseract* ym 1998. Cafodd y nofel hon ei throsi'n ffilm yn serennu Jonathan Rhys Meyers. Yn 2003, ysgrifennodd y sgript ar gyfer ffilm Danny Boyle 28 Days Later. Cafodd ei drydedd nofel, *The Coma* ei chyhoeddi yn 2004.

Yn 2007, ysgrifennodd Garland y sgript ar gyfer y ffilm *Sunshine* - ei ail sgript i gael ei chyfarwyddo gan Danny Boyle ac i serennu Cillian Murphy fel y prif gymeriad. Gweithiodd Garland fel uwch-gynhyrchydd *28 Weeks Later*, sef y dilyniant i *28 Days Later*.

Ei bartner yw'r actores / cyfarwyddwr Paloma Baeza.

## Gwobrau ac enwebiadau
* 2004: Enwebwyd am *Saturn Award* gan yr Academi at gyfer Ffilmiau Gwyddonias, Ffantasi ac Arswyd, UDA: Ysgrifennu ar gyfer *28 Days Later*
* 2004: Enwebwyd am Chlotrudis Awards 2004: Sgript Wreiddiol Orau am *28 Days Later*

## Dolenni allanol
* Backpacker Blues: Cyfweliad cylchgrawn Spike gydag Alex Garland

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Sgriptwyr ffilm o Loegr
David Jenkins

Mae **David Jenkins** yn enw personol; gall gyfeirio at sawl person:

*David Jenkins (cyfansoddwr) (1848–1915)
*David Jenkins (llyfrgellydd) (1912–2002)
*David Jenkins (hanesydd morwrol)

Gweler hefyd:
*Dafydd Jenkins
David Livingstone

Cenhadwr a fforiwr o'r Alban oedd **David Livingstone** (19 Mawrth 1813 – 1 Mai 1873).

## Bywgraffiad
Ganed ef yn Blantyre, Swydd Lanark, yn fab i Neil Livingstone (1788-1856) a'i wraig Agnes (1782-1865). Dechreuodd David weithio yn y felin gotwm leol. Yn 1836 aeth i Brifysgol Anderson, Glasgow, i astudio, ac yn fuan wedyn, derbyniwyd ei gais i ymuno â Chymdeithas Genhadol Llundain. Aeth i Lundain i astudio i fod yn feddyg. Yno cyfarfu a Robert Moffat, cenhadwr ar wyliao o Kuruman, De Affrica. Yn 1841, aeth Livingstone i Kuriman, yna yn 1844 symudodd i'r gogledd i ddechrau cenhadaeth yn Mabotswa. Yma, bu bron iddo gael ei ladd gan lew, a chafodd ei anafu yn ddifrifol.

Yn 1845, priododd Mary, merch Robert Moffat. Ganed eu merch, Agnes, yn 1847. Rhwng 1852 a 1856, bu'n fforio tua'r gogledd, ac ef oedd yr Ewropead cyntaf i weld rhaeadr Mosi-oa-Tunya, a enwyd yn Rhaeadr Victoria ganddo. Roedd yn un o'r Ewropeaid cyntaf i deithio ar draws Affrica, o Luanda i Quelimane.

O 1858 hyd 1864 bu'n arwain ymgyrch i fforio afon Zambezi. Dychwelodd i Affrica yn 1866, i Sansibar, i ddechrau ymgyrch i chwilio am darddle afon Nîl. Ef oedd yr Ewropead cyntaf, mae'n debyg, i weld Llyn Malawi. Gwnaeth lawer i geisio dileu y fasnach mewn caethweision yn nwyrain Affrica. Gan nad oedd newyddion amdano wedi cyrraedd Sansibar, yn 1869 gyrrwyd Henry Morton Stanley gan y *New York Herald* i chwilio amdano. Cafodd Stanley hyd iddo ar lan Llyn Tanganyika ar 10 Tachwedd 1871. Roedd Livingstone eisoes yn wael, a bu farw yn Ilala, yn awr yn Sambia.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Cenhadon o'r Alban
Categori:Cristnogion o'r Alban
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif
Categori:Fforwyr o'r Alban
Categori:Meddygon y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Pobl o Dde Swydd Lanark
Allt-yr-ynn

Cymuned yn ninas Casnewydd, Cymru,  yw **Allt-yr-ynn**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 8,583.

Saif i'r gogledd-orllewin o ganol y ddinas, yn cynnwys yr ardal o amgylch y Ridgeway. Mae dwy gangen Camlas Sir Fynwy yn cyfarfod yn y gymuned yma, a cheir Neuadd y Ddinas, y Ganolfan Ddinesig a hen Neuadd y Sir yma. Yma hefyd mae prif safle Prifysgol Cymru, Casnewydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Blantyre

Gallai **Blantyre** gyfeirio at:

* Blantyre, tref yn awdurdod unedol De Swydd Lanark yn yr Alban
* Blantyre, dinas ym Malawi
Blantyre, Malawi

**Blantyre** yw dinas ail-fwyaf, neu efallai dinas fwyaf, Malawi. Amgangyfrifwyd yn 2008 fod y boblogaeth yn 732,518. Mae'n brifddinas Rhanbarth y De. Enwyd y ddinas ar ôl Blantyre yn yr Alban, lle ganed David Livingstone.

Blantyre yw prif ganolfan masnach Malawi, ac yma mae pencadlys Corfforaeth Ddarlledu Malawi a'r Uchel Lys. Cynhelir ffair fasnach ryngwladol flynyddol yma.

Categori:Dinasoedd Malawi
Dyn Marlboro

bawd|Logo Marlboro 
Mae'r **Dyn Marlboro** yn rhan o ymgyrch hysbysebu sigarennau Marlboro. Dechreuodd yr ymgyrch yn Unol Daleithiau America a defnyddiwyd symbol y "Dyn Marlboro" o 1954 tan 1999. Leo Burnett gafodd y syniad am y dyn Marlboro ym 1954. Mae'r ddelwedd yn cysylltu cowboi neu gowbois garw yr olwg gydag un sigaret yn unig. Yn wreiddiol, cyflwynwyd y ddelwedd er mwyn poblogeiddio sigarennau gyda ffilteri, a oedd yn cael eu cysylltu ar y pryd gyda menywod.

Dywedir fod yr ymgyrch hysbysebu gan Marlboro yn un o'r ymgyrchoedd hysbysebu mwyaf llwyddiannus erioed. Trawsnewidiwyd agweddau pobl tuag at sigarennau gyda'r slogan 'Mild as May', a gwelwyd cynnydd yn y nifer o ddynion a ysmygai sigarennau gyda ffilteri mewn mater o fisoedd yn unig. Er y bu nifer o Ddynion Marlboro, y cowbois oedd fwyaf poblogaidd. Arweiniodd hyn at yr ymgyrchoedd 'Cowboi Marlboro' a'r 'Gwlad Marlboro'.

Yr actor George Lazenby oedd y Dyn Marlboro yn Ewrop.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hysbysebu
Categori:Ysmygu
Maravi

Gwladwriaeth a sefydlwyd gan gangen o'r bobloedd Bantu yn ystod y 16g oedd **Maravi**. Lleolid Maravi o gwmpas Llyn Malawi, yn enwedig yr ardal sy'n awr yn wlad Malawi. Dywedir fod yr enw  "Malawi" yn dod o "Maravi".

Tyfodd tiriogaeth y wladwriaeth i ymestyn o ardaloedd Tumbuka a Tonga yn y gogledd i ran isaf afon Shire yn y de, ac i'r gorllewin cyn belled a dyffrynoedd Luangwa a Zambezi. Roedd rheolwyr Maravi yn perthyn i dylwyth y Phiri, ac yn dwyn y teitl Kalonga. Manthimba oedd eu prifddinas. Prif iaith y Maravi oedd Chichewa. Erbyn y 19g, roedd y Maravi yn dioddef oherwydd ymosodiadau eu cymdogion, yr Yao, ac yn aml yn cael eu gwerthu fel caethweision.

350px|bawd|dim

Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Hanes Malawi
Samuel Taylor Coleridge

:*Gweler hefyd y cyfansoddwr Samuel Coleridge-Taylor*

Bardd Saesneg o Loegr oedd **Samuel Taylor Coleridge** (21 Hydref 1772 – 25 Gorffennaf 1834).

## Gweithiau 
* *The Rime of the Ancient Mariner*
* *Kubla Khan*


Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Beirdd y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Llenyddiaeth Ramantaidd Lloegr
Categori:Pobl a aned yn Nyfnaint
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl addysgwyd yn Christ's Hospital
Arne Næss

Athronydd ecolegol o Norwy oedd **Arne Dekke Eide Næss** (27 Ionawr 1912 – 12 Ionawr 2009).

Canolbwyntiodd ar athroniaeth Spinoza, Mahatma Gandhi a Bwdhaeth.

## Llyfryddiaeth
**Interpretation and Preciseness* (1953)
**Hvilken verden er den virkelige?* (1969)
**Økologi, samfunn og livsstil* (1974)

Categori:Athronwyr o Norwy
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2009
Al-Aqsa (gwahaniaethu)

Gallai **al-Aqsa** neu **al-Aksa** neu **Aksa**, **Aqsa** (Arabeg: اأقصى) gyfeirioa t:

*Mosg Al-Aqsa yn Jeriwsalem
*Y Gromen ar y Graig, yn yr un ddinas.
*Al-Aqsa intifada, gwrthryfel Palesteinaidd, 2000
*Brigadau Merthyron al-Aqsa, gwrthryfelwyr Palesteinaidd
*Sefydliad al-Aqsa, elusen a gysylltir weithiau a Hamas
*Al-Aqsa TV, teledu swyddogol Hamas

## Arall 
**al-Maghrib al-Aqsa* yw enw hynafol Moroco
Ifor Williams (Trelars)

bawd|Uned Trelars Ifor Williams yn Eisteddfod Sir Ddinbych, 2013.
Yng Nghynwyd ger Corwen, Sir Ddinbych, y cychwynodd **Trelars Ifor Williams** ei ffatri gyntaf yn gwneud trelars. Ifor Williams Trelars Ltd yw eu henw cywir ac maent yn cyflogi tua 500 o bobol, sy'n gryn dipyn i gefn gwlad. Mae'r cwmni'n cynhyrchu dros 30,000 o drelars gwahanol yn flynyddol gan gynnwys trelars cario ceffylau.

Mae'r perchennog ei hun a'i wraig Marian wedi ymddeol bellach ac yn parhau'n weithgar iawn yn y gymuned Gymraeg leol e.e. mae'r ddau'n gefn i'r neuadd bentref a'r ysgol leol.

## Dolenni allanol
*  Gwefan y ffatri 

Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Economi Sir Ddinbych
Y Gaer, Casnewydd

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Y Gaer**. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 8,586.

Saif i'r gorllewin o ganol y ddinas, ar gyrion yr ardal ddinesig. Ceir bryngaer o oes yr Haearn yma, sy'n rhoi ei henw i'r gymuned. Mae'n cynnwys Parc Stow, lle mae'r tai yn dyddio o ddiwedd y 19g, a Stelvio, lle mae'r tai yn dyddio o'r cyfnod yn syth ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Pilgwenlli

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Pilgwenlli** (Seisnigiad: *Pillgwenlly*). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 5,333.

Saif i'r de o ganol y ddinas, lle mae Camlas Sir Fynwy yn ymuno ag afon Wysg. Hon yw ardal dociau Casnewydd; er bod y rhan fwyaf o Ddoc y Dref wedi ei lenwi bellach, mae Dociau Alexandra yn parhau i fod a dŵr ynddynt. Ceir marchnad wartheg fawr yn Stryd Ruperra.

Roedd y bardd W. H. Davies yn enedigol o Bilgwenlli.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Afon Alph

Afon yn yr Antarctig yw **afon Alph**.  Cafodd hi ei enwi yn 1911-13 ar ôl enw afon mewn cerdd gan y bardd Saesneg Samuel Taylor Coleridge.

Alph
Terfysg Casnewydd

bawd|Murlun cyfoes
**Terfysg Casnewydd**, weithiau **Gwrthryfel Casnewydd**, yw'r term a ddefnyddir am y digwyddiadau yn ninas Casnewydd yn ne-ddwyrain Cymru ar 4 Tachwedd 1839.

Cysylltid y digwyddiad a mudiad Siartiaeth. Roedd y Siartwyr yn brwydro am hawliau sylfaenol megis yr hawl i bob dyn dros 21 oed gael bwrw ei bleidlais, yr hawl i  bleidlais gudd ac am gyflog i aelodau seneddol.

Ar 4 Tachwedd 1839, arweiniodd John Frost, Zephaniah Williams a William Jones orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yn y Westgate Hotel. Daeth dilynwyr Frost o'r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-Pŵl. Roedd llawer o golofnau'r sefydliad yn y gwesty ynghyd â 60 o filwyr arfog. Taniwyd at y 'mob' gan filwyr Lloegr y tu allan i westy'r Westgate am tua 25 munud o gythrwfwl, a bu farw 22 o bobl ac anafwyd dros hanner cant.

Rhoddwyd John Frost, William Jones a Zephaniah Williams ar eu prawf, eu cael yn euog a'u dedfrydu i gael eu crogi a'u chwarteru. Wedi protest gyhoeddus, newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth, ac aed â hwy i Van Diemen's Land (Tasmania heddiw).

Yn ôl rhai haneswyr, dyma wrthryfel mwyaf a chryfaf gwledydd Prydain yn ystod y 19g.

## Cyfeiriadau
Categori:1839 yng Nghymru
Categori:Hanes Casnewydd
Categori:Siartiaeth
Casnewydd

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Ieithoedd Bantu

[bawd|250px|Dosbarthiad yr Ieithoedd Bantu (mewn oren) a [ieithoedd Niger-Congo eraill]]
Ieithoedd a siaredir yng nghanolbarth, dwyrain a de Affrica yw'r **ieithoedd Bantu**. Maent yn perthyn i deulu'r ieithoedd Niger-Congo. Amcangyfrifir fod 513 o ieithoedd Bantu i gyd ond gall nifer o'r rhain fod yn gontiniwm tafodiaith gyda sawl "iaith" yn ddealladwy i'r hyn a elwir yn iaith arall am resymau hunaniaeth llwyth ac orgraff a safonni gan genhadon ac awdurdodau tramor o wahanol wledydd neu grefydd. Y fwyaf adnabyddus o'r rhain yw Swahili. Ceir hefyd teuluoedd iaith megis yr Ieithoedd Nguni sy'n gontiniwm tafodiaith ac yn cwmpasu Swlŵeg, isiXhosa, siSwati ac "ieithoedd" eraill.

## Ieithoedd Bantu 
Dyma rai o'r ieithoedd Bantu:

* Canolbarth a Dwyrain Affrica
** Chichewa
** Luganda
** Gikuyu
** ChiBemba (Bemba)
** Gusii
** Haya
** Chaga
** Kinyarwanda
** Kongo (Kikongo) bawd|250px|de|Prif is-ddosbarthiadau yr ieithoedd Bantu (Guthrie, 1948).
** Kamba
** Lingala
** Luhya
** Lusoga
** Mongo
** Ndowe
** Rukiga
** Kirundi
** Runyankole
** Runyoro
** Rutooro
** Swahili
** Tetela
** Tshiluba
** Tumbuka (chiTumbuka)
** Yao
** Lugisu
* Deheudir Affica

** Oshiwambo
** Ndebele
** Sepedi
** Shona (chiShona)
** siSwati (Swazi)
** Phuthi
** Sotho
** Swlw (isiZulu)
** Tsonga
** Setswana
** Sesotho (weithiau Sotho)
** Venda
** Xhosa
* Gorllewin Affrica
** Basaa
** Duala
** Kako
** Ngumba
** Beti

Categori:Ieithoedd Niger-Congo
Categori:Ieithoedd Affrica
James Cameron

Mae **James Francis Cameron** (ganed 16 Awst 1954) yn gyfarwyddwr, cynhyrchydd a sgriptiwr o Ganada sydd wedi ennill Gwobr yr Academi. Ysgrifennodd a chynhyrchodd ffilmiau yn armywio o Terminator 2: Judgment Day i Titanic. O ran themâu, mae ffilmiau Cameron yn dueddol o astudio'r berthynas rhwng y ddynoliaeth a thechnoleg. Crëodd Cameron y gyfres o ffilmiau *Terminator*, gan weithio fel cyfarwyddwr a chyd-sgriptiwr y ffilmiau The Terminator a Terminator 2: Judgment Day. Yn ddiweddarach, ysgrifennodd a sgriptiodd y ffilm *Titanic*, a enillodd unarddeg o Wobrau'r Academi ac a wnaeth dros $1.8 biliwn yr Unol Daleithiau (UDA) yn fyd-eang. Ar hyn o bryd, mae'r ffilmiau a gyfarwyddwyd ganddo wedi codi tua $3biliwn (UDA), heb ystyried chwyddiant. Ar ôl cyfnod o gynhyrchu ffilmiau, trodd Cameron ei olygon at ffilmiau dogfen a datblygu'r System Gamera Uno 3-D ar y cyd. Ar hyn o bryd, mae'n bwriadu dychwelyd i gynhyrchu ffilmiau gyda'r ffilm wyddonias *Avatar* a fydd yn defnyddio'r dechnoleg System Gamera Uno 3-D. Disgwylir y bydd *Avatar* yn cael ei rhyddhau yn Rhagfyr 2009.

Caiff Cameron ei adnabod am ei ffilmiau sydd yn aml yn hynod flaengar, creadigol ac yn llwyddiannus o safbwynt ariannol, yn ogystal â'i dymer ffrwydrol a'i bersonoliaeth dadleugar.

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ganada
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Ganada
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwneuthurwyr ffilmiau dogfen
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Pobl o Ontario
Hebron

:*Gweler hefyd Hebron (gwahaniaethu).*
Dinas ar y Lan Orllewinol yw **Hebron** (Hebraeg: חברון *Chevron*; Arabeg: الخليل *Al Khalil*). Ers dechrau 1997, mae 80% o'r ddinas dan reolaeth Awdurdod Cenedlaethol Palesteina a'r gweddill yn cael ei rheoli gan Israel. Roedd y boblogaeth yn 2006 tua 167,000, bron i gyd yn Balestiniaid, ac eithio tua 600 o Iddewon.

Mae Hebron yn un o ddinasoedd hynaf y Dwyrain Canol. Gerllaw Hebron mae Ogof y Patriarchiaid, lle dywedir bod Abraham, Sara, Isaac a Rebecca wedi eu claddu. Mae'n fangre sanctaidd mewn Iddewiaeth, Cristnogaeth ac Islam. Yn Hebron y cyhoeddwyd Dafydd yn frenin teyrnas Israel ac oddi yno y bu'n teyrnasu hed nes iddo goncro Jeriwsalem.

Yn 1929, lladdwyd 69 o Iddewon gan y Palestiniaid, a gorfodwyd y gweddill o'r boblogaeth Iddewig i ffoi. Yn 1994 lladdwyd 29 o bobl oedd yn gweddïo ym Mosg Ibrahimi gan Baruch Goldstein, meddyg Americanaidd-Israelaidd, ac anafwyd 125 arall.

Categori:Dinasoedd sanctaidd
Categori:Dinasoedd y Beibl
Categori:Y Lan Orllewinol
Categori:Dinasoedd Palesteina
Ffilistiaid

bawd|240px|Tiriogaeth y Ffilistiaid a'r tiriogaethau o'u cylch yn y cyfnod Beiblaidd.

Pobl yn byw ger arfordir de-ddwyreiniol y Môr Canoldir, yn yr hyn sydd nawr yn Israel a Llain Gaza, oedd y **Ffilistiaid**, weithiau **Philistiaid** (Hebraeg: פְלִשְׁתִּים, *felištīm*, Arabeg: بليستوسين bilīstūsiyyīn). Roedd eu tiriogaeth yn ymestyn o Hebron hyd Gaza yn y cyfnod Beiblaidd. Rhoddasant eu henw i wlad Palesteina.

Ymddengys mai mewnfudwyr i'r ardal yma oedd y Ffilistiaid, ond mae'n ansicr o ble y daethant; cred rhai eu bod wedi dod o arfordir Môr Aegaea yn y 12fed a'r 13g CC.. Efallai fod cysylltiad rhyngddynt a'r bobl a elwid gan yr Hen Eifftiaid yn Bobloedd y Môr, a ymosododd ar yr Aifft yng nghyfnod y brenin Ramesses III. Ymddengys nad oeddynt yn bobl Semitaidd. Roedd ganddynt bum dinas-wladwriaeth, Ashdod, Ashkelon, Gath, Azoto a Gaza. Eu duwiau oedd Dagon a Baal.

Yn y Beibl, fe'i disgrifir fel pobl ryfelgar, a gelynion i'r Israeliaid. Ymhlith y Ffilistiaid enwocaf yn y Beibl roedd y cawr Goliath, a laddwyd gan Dafydd, a Deleila, a hudodd Samson gan alluofi ei chydwladwyr i'w gymeryd yn garcharor.

## Llyfryddiaeth 
*Corinne Mamane Museum of Philistine Culture
*National Geographic article 
*List of Biblical References to Philistines or Philistia 
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Website 
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Blog
*Penn State University - The Sea Peoples and the Philistines (link broken)
*Neal Bierling, *Giving Goliath his Due: New Archaeological Light on the Philistines* (1992) 
*
*The Center for Online Judaic Studies: Ramesses III and the Philistines, 1175 BC
*Biblical Archaeology Review - Yavneh Yields Over a Hundred Philistine Cult Stands 
*Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines 

Categori:Hanes Israel
Categori:Hanes Palesteina
Categori:Yr Hen Destament
Categori:Pobloedd hynafol
Gwleidyddiaeth yr adain dde eithafol

Mae **de eithafol** yn derm a ddefnyddir i gyfeirio at safle person neu grŵp o fewn y sbectrwm gwleidyddol. Yn aml, defnyddir y termau "de eithafol" neu "chwith eithafol" i awgrymu fod rhywun yn eithafwr. Defnyddir y term gan nifer o sylwebyddion gwleidyddol pan yn trafod grŵpiau, mudiadau a phleidiau gwleidyddol sy'n anodd eu categoreiddio o fewn gwleidyddaeth adain dde confensiynol.


Eithafol
Rebecca

Gallai **Rebecca** gyfeirio at:

* Rebecca, cymeriad yn yr Hen Destament
* Terfysgoedd Rebecca neu "Helyntion Beca", terfysgoedd yng Nghymru
* *Rebecca*, nofel Saesneg gan Daphne du Maurier
* *Rebecca*, ffilm gan Alfred Hitchcock
Rebecca (ffilm 1940)

Mae **Rebecca** (1940) yn ffilm gyffro seicolegol a gyfarwyddwyd gan Alfred Hitchcock. Dyma oedd ei brosiect Americanaidd cyntaf a chynhyrchwyd ei ffilm gyntaf mewn cytundeb gyda David O. Selznick. Roedd sgript y ffilm yn addasiad Joan Harrison a Robert E. Sherwood o addasiad Philip MacDonald a Michael Hogan o nofel o'r un enw gan Daphne du Maurier ym 1938. Cynhyrchwyd y ffilm gan Selznick. Mae'r ffilm yn serennu Laurence Olivier fel Maxim de Winter, Joan Fontaine fel ei ail wraig a Judith Anderson fel morwyn ei wraig farw, Mrs. Danvers.

Mae'r ffilm yn hanes gothig am atgof parhaus y prif gymeriad, sydd yn effeithio Maxim, ei wraig newydd a Mrs Danvers ymhell wedi ei marwolaeth. Enillodd y ffilm ddwy o Wobr yr Academi, gan gynnwys y ffilm orau.

## Cast
* Laurence Olivier fel Maxim de Winter
* Joan Fontaine fel Yr Ail Mrs. de Winter
* George Sanders fel Jack Favell
* Judith Anderson fel Mrs. Danvers
* Nigel Bruce fel Major Giles Lacy
* Reginald Denny fel Frank Crawley
* C. Aubrey Smith fel Colonel Julyan
* Gladys Cooper fel Beatrice Lacy
* Florence Bates fel Mrs. Edythe Van Hopper
* Melville Cooper fel Coroner
* Leo G. Carroll fel Dr. Baker
* Leonard Carey fel Ben
* Lumsden Hare fel Tabbs
* Edward Fielding fel Frith
* Forrester Harvey fel Chalcroft
* Mary Williams - Y Prif Forwyn
* Keira Tate - Morwyn y Parlwr
* Rose Trace - Morwyn y Parlwr
* Sandra Phillip - Morwyn y Parlwr
* Kelly Sanderton - Morwyn y Parlwr
* Herietta Bodvon - Morwyn y Tŷ

Mae ymddangosiad cameo Hitchcock, sy'n nodwedd o'i ffilmiau, i'w weld tua diwedd y ffilm, pan mae i'w weld tu allan i flwch ffôn pan mae Jack yn gwneud galwad.

Categori:Ffilmiau 1940
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Alfred Hitchcock
Categori:Ffilmiau Saesneg
Dai Llewellyn

Cymdeithaswr o Gymru oedd **Syr David St Vincent "Dai" Llewellyn, 4ydd Barwnig** (2 Ebrill 1946 – 13 Ionawr 2009). Fe'i ganwyd yn Aberdâr yn fab i Syr Harry Llewellyn, 3ydd Barwnig a enillodd fedal aur am farchogaeth yng Ngemau Olympaidd 1952, ac yn frawd hŷn i Roddy Llewellyn, 5ed Barwnig, a gafodd berthynas gyda'r Dywysoges Margaret.

Gadawodd Llewellyn Cymru yn 2003 gan ddweud na fyddai byth yn dychwelyd. Dywedodd bod personau wedi dwyn o dai oedd yn eiddo iddo yn Llanhiledd a honnodd fod rhywun wedi difrodi'r chwe thŷ oedd yn hen gartrefi glowyr, yn ogystal â rhoi'r bai am ei ffarwel ar "genedlaetholdeb cul" a "thactegau bwlian" oedd yn gorfodi disgyblion i ddysgu'r Gymraeg.

Safodd yn etholiadau'r Cynulliad yn 2007 fel ymgeisydd plaid UKIP.

Bu farw Llewellyn yn 62 mlwydd oed ar 13 Ionawr 2009 mewn ysbyty yng Nghaint o ganser.

## Cyfeiriadau
Categori:Barwnigion
Categori:Cymdeithaswyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl fu farw o ganser yr esgyrn
Isaac

[bawd|250px|Angel yn atal Abraham rhag aberthu ei fab Isaac. *Abraham ac Isaac* gan [Rembrandt.]]

Cymeriad yn yr Hen Destament a mab i Abraham oedd **Isaac** (Hebraeg: **יִצְחָק**, **Yitzchak**, Arabeg: **إسحٰق**, **ʾIsḥāq**). Yn draddodiadol, Isaac yw cyndad yr Iddewon, a'i hanner-brawd Ishmael yw cyndad yr Arabiaid. Ystyrir ef yn broffwyd gan Islam hefyd.

Ganed Isaac i Sarah, gwraig Abraham, pan oedd hi eisoes yn ei henaint ac wedi bod yn ddiblant am flynyddoedd lawer. Rai blynyddoedd wedyn, cafodd Abraham orchymyn gan Dduw i aberthu Isaac iddo. Paratôdd Abraham i wneud hynny, ond pan oedd ar fin aberthu ei fab, ymddangosodd angel i'w atal a rhoi dafad iddo i'w aberthu yn lle Isaac. Mae gŵyl Islamig Eid ul-Adha yn dathlu'r digwyddiad yma.

Wedi i Sarah farw, gyrrodd Abraham ei was Eliezer i Fesopotamia, i chwilio am wraig i Isaac, a dychwelodd gyda Rebecca. Daeth Isaac yn dad i Jacob ac Esau. Dywedir fod Isaac wedi ei gladdu yn Ogof y Patriarchiaid ger Hebron, gyda Rebecca ei wraig a'i rieni, Abraham a Sarah.

Yn Islam mae Isaac (*Ishāq*) yn cael ei barchu fel un o'r proffwydi. Mae Eid el-Adha ('Gŵyl y Defaid') yn cael ei dathlu mewn cof amdano, gŵyl flynyddol sy'n arbennig o boblogaidd yn y Maghreb.

Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Iddewon ac Iddewiaeth
Categori:Proffwydi'r Hen Destament
Categori:Proffwydi Islam
Chichewa

, recordiwyd yn Ne Affrica]]
Iaith yn perthyn i deulu'r ieithoedd Bantu yw **Chichewa** neu **Chicheŵa**, hefyd **Chewa**. Mae'r rhagddodiad "chi" o flaen "Chewa" yn golygu "iaith". Gelwir hefyd yn *Nyanja*. Fe'i siaredir gan 57.2% o'r boblogaeth ym Malawi, lle mae iddi statws iaith genedlaethol (Saesneg yw'r iaith swyddogol). Siardeir Chichewa hefyd yn Sambia, lle mae'n un o'r saith iaith lwythol swyddogol, ac yn Mosambic. Yn Simbabwe saif yn drydedd o ran defnydd o'i ieithoedd brodorol, ar ôl Shona a Sindebele. Gellir hefyd ei hystyried fel tafodiaith o Shona, iaith sy'n perthyn yn agos iddi.

Daeth yr iaith Chichewa i amlygrwydd yn ystod cyfnod Ymerodraeth y Maravi, oedd yn rheoli Malawi a rhannau o Fosambic a Sambia rhwng y 15fed a'r 18g. Llwyth sy'n byw ger Llyn Malawi yw'r Chewa; mae *chicheŵa* yn golygu "iaith y Chewa". Mabwysiadwyd yr iaith gan genhadon yn y 19g, a chyfieithwyd rhannau o'r Beibl iddi tua diwedd y ganrif honno.

Categori:Ieithoedd Niger-Congo
Categori:Ieithoedd Affrica
Categori:Ieithoedd Malawi
Categori:Ieithoedd Sambia
Categori:Ieithoedd
Categori:Ieithoedd Bantu
Rebecca (Beibl)

[bawd|dde|300px|Rebecca ac Eliezer gan [Bartolomé Esteban Murillo, 17g]]

Cymeriad yn yr Hen Destament a gwraig Isaac oedd **Rebecca**, weithiau **Rebeccah** (Hebraeg: רִבְקָה, Riḇqāh).

Dywedir yn Llyfr Genesis ei bod yn ferch i Bethuel a chwaer i Laban. Wedi i Sarah ei wraig farw, gyrrodd Abraham ei was Eliezer i Fesopotamia, i chwilio am wraig i'w fab Isaac, a dychwelodd gyda Rebecca. Daeth yn fam i Jacob ac Esau.

Dywedir fod Rebecca wedi ei chladdu yn Ogof y Patriarchiaid ger Hebron, gydag Isaac, Abraham a Sarah.

Er nad oes sicrwydd, mae'n debyg mai hi a roddodd ei henw i Helyntion Beca yng Nghymru yn hanner cyntaf y 19g. Roedd yr helyntion yma yn brotest yn erbyn y tollbyrth ar y ffyrdd, ac roedd y dynion yn gwisgo dillad merched wrth ymosod ar y tollbyrth fel na fyddai neb yn eu hadnabod. Mae'r enw Rebecca yn gyfeiriad at adnod 60 yn Genesis 24, lle sonir am fam a brawd Rebecca yn gadael iddi fynd gydag Eliezer i briodi Isaac:

:Ac a fendithiasant Rebbecah, ac a ddywedasant wrthi, Ein chwaer wyt, bydd di fil fyrddiwn; ac etifedded dy had borth ei gaseion.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Merched y Beibl
As-Safir

Papur newydd dyddiol Arabeg a gyhoeddir yn ninas Beirut, Libanus, yw ***As-Safir*** (Arabeg: السفير‎ *as-Safir* "Y Llysgenad"; weithiau *al-Safir* mewn rhai ffynonellau). Fe'i cyhoeddwyd am y tro cyntaf ar 26 Mawrth 1974 fel papur dyddiol gwleidyddol. Mae'n cael ei ystyried yn bapur newydd safonol ac fe'i dyfynnir yn aml gan asiantaethau newyddion a chyfryngau eraill.

Sefydlwyd y papur gan Talal Salman yn 1974 fel llais annibynnol i'r adain chwith pan-Arabaidd a oedd yn gynyddol weithgar ac amlwg ym mywyd gwleidyddol a deallus Libanus. Ei amcan oedd "bod yn bapur newydd y byd Arabaidd yn Libanus, a phapur newydd Libanus yn y byd Arabaidd". Erys hyn fel arwyddair ar flaen y papur.

Yn olygyddol, mae'n gogwyddo tuag at Syria a gwleidyddiaeth seciwlar gyda'r pwyslais ar undod y gwledydd Arabaidd yn wyneb imperialaeth.

Mae'r apapur yn aelod o'r Arab Press Network, rhwydwaith sy'n hyrwyddo gwasg gryf annibynnol yn y byd Arabaidd.

## Dolenni allanol
*  Gwefan As-Safir

Categori:Beirut
Categori:Cenedlaetholdeb Arabaidd
Categori:Papurau newydd Arabeg
Categori:Papurau newydd Libanus
Categori:Sefydliadau 1974
Al-Quds Al-Arabi

Papur newydd Arabeg pan-Arabaidd a gyhoeddir yn Llundain ers 1989 yw ***Al-Quds Al-Arabi*** (Arabeg: القدس العربی‎), sef "Jeriwsalem (Al-Quds) Arabaidd"). Mae'r papur yn perthyn i Balesteiniaid alltud, ac fe'i golygir gan Abd al-Bari Atwan a aned mewn gwersyll ffoaduriaid Palesteinaidd yn Llain Gaza yn 1950.

Mae safbwynt golygyddol y papur pan-Arabaidd hwn yn feirniadol iawn o'r rhan fwyaf o'r llywodraethau Arabaidd am eu bod "yn dilyn gorchmynion yr Unol Daleithiau ac Israel", ac mewn canlyniad mae'r papur wedi cael ei sensrio neu ei wahardd o bryd i'w gilydd yn yr Aifft, Gwlad Iorddonen, Sawdi Arabia, a Syria. Mae ganddo gylchrediad o 50,000, ond gellid dadlau fod ei ddylanwad yn uwch yng nghylchoedd deallusol y Byd Arabaidd, yn enwedig yn y Dwyrain Canol, nag y mae'r ffigwr hynny yn awgrymu.

Mae'r apapur yn aelod o'r Arab Press Network, rhwydwaith sy'n hyrwyddo gwasg gryf annibynnol yn y byd Arabaidd.

## Dolen allanol 
*  Gwefan *Al-Quds Al-Arabi*

Categori:Cenedlaetholdeb Arabaidd
Categori:Papurau newydd Arabeg
Categori:Papurau newydd Palesteina
Categori:Sefydliadau 1989
Gene Hackman

Actor o'r Unol Daleithiau oedd **Eugene Allen "Gene" Hackman** (30 Ionawr 1930 – tua 18 Chwefror 2025). Enillodd dwy Wobr Academi, dwy wobr BAFTA a phedair Golden Globe.

Daeth yn enwog yn ystod y 1970au yn sgîl ei rôl fel Popeye Doyle yn *The French Connection*, a pharhaodd i actio mewn ffilmiau Hollywood, gan chwarae nifer o brif rannau gan gynnwys Harry Caul yn *The Conversation*, Norman Dale yn *Hoosiers*, Asiant Rupert Anderson yn Mississippi Burning, Little Bill Daggett yn *Unforgiven*, Lex Luthor yn *Superman* (a'r ddwy ffilm ddilynol), Capten Frank Ramsey yn *Crimson Tide*, Joe Moore yn Heist ac Admiral Leslie McMahon Reigart yn *Behind Enemy Lines*.

## Bywyd
Cafodd Hackman ei eni yn San Bernardino, Califfornia, yn fab i Anna Lyda Elizabeth (née Gray) ac Eugene Ezra Hackman. Daeth Anna o Ganada. Symudodd y teulu i Illinois. Roedd Anna ac Eugene wedi ysgaru a gadawodd Eugene y cartref teuluol. Cafodd Gene ei addysg yn Storm Lake High School. Yna ymunodd â Môr-filwyr yr Unol Daleithiau. Gadawodd y lluoedd arfog yn 1951, ar ôl gwasanaethu yn Tsieina a Japan.

## Marwolaeth 
Ar 26 Chwefror 2025 darganfuwyd Hackman a'i wraig Betsy Arakawa yn farw, yn eu cartref yn Santa Fe. Roedd un o'u cŵn wedi marw hefyd er bod eraill yn fyw. Dywedodd yr heddlu bod y ddau wedi marw ers peth amser ac roedd digon o amheuaeth i gynnal ymchwiliad. Yn ddiweddarach, drwy dystiolaeth pellach, tybiwyd ei fod wedi marw ar 18 Chwefror.

## Ffilmyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llwyfan o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Aelodau Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau
Categori:Môr-filwyr yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ganadaidd
Wafa

200px|bawd|Logo Wafa
Asiantaeth newyddion Awdurdod Cenedlaethol Palesteina, a chyn hynny y PLO, yw **Wafa** (hefyd, Saesneg: *Palestine News Agency*).  Mae Wafa yn darparu newyddion am Balesteina, Israel a'r Dwyrain Canol yn ddyddiol sydd ar gael yn Arabeg, Ffrangeg, Hebraeg a Saesneg.

Ystyr lythrennol y gair Arabeg *wafa* yw "ffyddlondeb" ac fel enw haniaethol mae'n enw personol benywaidd cyffredin hefyd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Wafa
*  Gwefan Wafa

Categori:Asiantaethau newyddion
Categori:Y cyfryngau Arabeg
Categori:Y cyfryngau ym Mhalesteina
Teulu Assad

Teulu Alawaidd o ardal Latakia (yn benodol, Qardaha), sydd wedi bod mewn grym yn Syria ers 1970 yw'r teulu **Assad** (Arabeg: ٱلْأَسَد) Mae'r teulu wedi chwarae rhan sylweddol yn hanes gwleidyddiaeth Syria a'r Blaid Baath ac wedi cynhyrchu dau arlywydd.

[200px|bawd|Y teulu Assad (cyn 1984): (blaen) [Hafez al-Assad a'i wraig; (cefn, o'r chwith i'r dde): Maher, Bashar, Basil, Majid, a Bushra]]

Mae aelodau o'r teulu yn cynnwys:

* Hafez al-Assad, Arlywydd Syria o 1970 hyd 2000
* Bashar al-Assad, Arlywydd Syria o 2001 hyd 2024
* Basil al-Assad
* Rifaat al-Assad
* Jamil al-Assad

## Gweler hefyd 
* Asad (gwahaniaethu)


Assad
Assad
Sain Silian

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Sain Silian** (Saesneg: *St Julians*). Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 8,729.

Saif i'r gogledd o ganol y ddinas, ger glan ddwyreiniol afon Wysg. Enwyd y gymuned ar ôl Sant Iŵl neu "Julius", a ferthyrwyd yng Nghaerllion yn y cyfnod Rhufeinig. Ceir Clwb Hwylio Casnewydd yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Casnewydd (y DU)
Shaftesbury, Casnewydd

Cymuned yn ninas Casnewydd yw **Shaftesbury**. Cafodd ei henwi ar ôl Parc Shaftesbury, a enwyd ar  ôl Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 5,488.

Saif i'r gogledd o ganol y ddinas, rhwng Camlas Sir Fynwy ac afon Wysg. Prif nodwedd y  gymuned yw gweddillion Castell Casnewydd, a adeiladwyd yn niwedd y 14g ac a fu'n ganolfan teulu Stafford.

Cynrychiolir Shaftesbury yn y Cynulliad Cenedlaethol gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Shaftesbury

Gallai **Shaftesbury** gyfeirio at:

* Shaftesbury, cymuned yn ninas Casnewydd
* Shaftesbury, tref yn Dorset, De-orllewin Lloegr
* Shaftsbury, tref yn nhalaith Vermont yn yr Unol Daleithiau
* Iarll Shaftesbury; y mwyaf adnabyddus o'r rhain oedd:
** Anthony Ashley-Cooper, 7fed Iarll Shaftesbury (1801–1885), dyngarwr
Ogof y Patriarchiaid

Cyfres o ogofâu yw **Ogof y Patriarchiaid** neu **Feddrod y Patriarchiaid** sydd wedi'u lleoli 30 cilomedr (19 milltir) i'r de o Jeriwsalem, yng nghanol Hen Ddinas Hebron yn y Lan Orllewinol. Cant eu hadnabod gan yr Iddewon fel 'Ogof Machpelah' (Hebraeg: מערת המכפלה, Me'arat HaMakhpela; yn llythrennol mae'n golygu 'Ogof yr Ogofau Dwbwl'), ac i Fwslimiaid fel 'Cysegr Abraham' (Arabeg: الحرم الإبراهيمي, -Haram al-Ibrahimi). Yn ôl y crefyddau Abrahamaidd, prynwyd yr ogof a'r cae cyfagos gan Abraham fel man iddo gael ei gladdu.
[250px|bawd|chwith|Beddrod Abraham (*Ibrahim*) yn ei [creirfa|greirfa uwchben yr ogofâu.]]

Dros yr ogof saif adeilad carreg caeedig petrual sy'n dyddio o oes Herod (37–4 CC). Yn ystod rheol Bysantaidd y rhanbarth, adeiladwyd basilica ar y safle; troswyd y strwythur yn Fosg Ibrahimi yn dilyn concwest Mwslimaidd y Lefant. Erbyn y 12g, roedd y mosg a'r rhanbarthau o'i amgylch wedi dod o dan reolaeth gwladwriaeth y Croesgadwyr, ond cipiwyd nhw'n ôl yn 1188 gan y swltan Ayyubid Saladin, a drodd yr adeiladau'n fosg unwaith eto.

Yn ystod Rhyfel Chwe Diwrnod 1967, atafaelwyd a meddiannwyd y Lan Orllewinol gyfan gan Wladwriaeth Israel, ac ar ôl hynny rhannwyd y strwythur yn synagog Iddewig a mosg. Ym 1994, digwyddodd cyflafan Ogof y Patriarchiaid ym Mosg Ibrahimi, pan ddaeth terfysgwr o Israel i mewn i'r adeiladau ar wyl Iddewig y Purim - a oedd hefyd yn ystod cyfnod sanctaidd Islamaidd Ramadan - a saethwyd yn farwnifer o Fwslimiaid Palestina a oedd wedi wedi ymgynnull i weddïo yn y mosg, gan ladd 29 o bobl, gan gynnwys plant, a chlwyfo dros 125.

Ystyria'r Iddewon mai'r safle hwn yw ail-le mwyaf sanctaidd yn Hen Ddinas Jerwsalem, ar ôl Mynydd y Deml.  Cefnogir y rhagdybiaeth hon gan rai penillion o'r Beibl fel Genesis 49:30, "yr ogof ym maes Machpelah, ger Mamre yng Ngwlad Cana, a brynodd Abraham ynghyd â'r cae fel man claddu gan Effraim yr Hethiad."

## Cyfeiriadau
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Cristnogaeth
Categori:Iddewiaeth
Categori:Islam
Categori:Lleoedd crefyddol
Patriarchiaid
Categori:Yr Hen Destament
Categori:Y Lan Orllewinol
Categori:Wicibrosiect Palesteina