Bryniau Clwyd

250px|bawd|Copa Moel Famau, yr uchaf o Fryniau Clwyd; Mam y bryniau
[250px|bawd|dde|Bryniau Clwyd o [Bwlchgwyn|Fwlchgwyn ger Wrecsam.]]
[250px|bawd|[Moel Arthur]]
[bawd|250px|Bwlch Ty'n y Mynydd: bwlch troed, rhwng [Moel y Plas a Moel Llanfair]]
**Bryniau Clwyd** (neu **Moelydd Clwyd**; Saesneg: the *Clwydian Range*) yw'r gadwyn o tua 21 o fryniau yng ngogledd-ddwyrain Cymru sy'n ymestyn o gyffiniau Llandegla-yn-Iâl a Nant y Garth yn y de i gyffiniau Prestatyn yn y gogledd, gyda Moel Famau (554 metr) yr uchaf ohonynt. Er nad ydynt yn arbennig o uchel, ceir golygfeydd braf o'u copaon hyd at fynyddoedd Eryri i'r gorllewin a thros Sir y Fflint i wastadeddau Swydd Gaer a chyffiniau Lerpwl i'r dwyrain. Gorwedd y rhan fwyaf o'r gadwyn yn Sir Ddinbych ond mae'r ffin â Sir y Fflint yn rhedeg ar hyd y copaon. I'r gorllewin i'r moelydd, ac yn gyfochrog iddynt gorwedd Dyffryn Clwyd. Mae'r rhan helaethaf wedi'i glustnodi'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Ceir yma dystiolaeth o wareiddiad bywiog a oedd yn ffynnu yn yr Oes Efydd ac yn Oes y Cerrig, sydd yn ôl yr archeolegydd Ian Brown yn un o'r llefydd pwysicaf drwy orllewin Ewrop o dystiolaeth  o fywyd dyn.

## Hanes
I'r gorllewin yn yr Oesoedd Canol yr oedd Tywysogaeth Gwynedd a Mersia Anglo Sacsonaidd gelwid yr ardal rhwng Afon Conwy ac Afon Ddyfrdwy Y Berfeddwlad sef "y tir canol".

## Y Moelydd
Fe'u gelwir yn Fryniau Clwyd am eu bod yn codi ar hyd ymyl ddwyreiniol Dyffryn Clwyd. Ar hyd yr oesoedd mae'r bryniau hyn wedi bod yn llinell amddiffyn naturiol i Ogledd Cymru. Mae'r gadwyn yn cynnwys nifer o fryngaerau o Oes yr Haearn, e.e. Foel Fenlli, Penycloddiau a Moel Arthur. Ceir nifer o garneddi cynhanesyddol ar y copaon hefyd. Mae Llwybr Clawdd Offa yn nadreddu o fryn i fryn.

## Enwau'r bylchau
Ceir nifer o fylchau'n croesi Bryniau Clwyd, gan gynnwys Allt Rhuallt a groesir gan yr A55, prif draffordd Gogledd Cymru, a'r hen ffordd Rufeinig o Gaer i Segontiwm cyn hynny. Mae bylchau hanesyddol eraill yn cynnwys Bwlch Pen Barras, sy'n cael ei groesi gan yr hen ffordd fynydd rhwng Tafarn-y-Gelyn a Rhuthun. Ceir dau lwybr troed o bopty Moel y Plas: Bwlch y Llyn i fyny at Lyn Gweryd, rhwng Moel y Plas a Moel y Waun a cheir Bwlch Ty'n y Mynydd rhwng Moel y Plas a Moel Llanfair.

## Ardal o Harddwch Naturiol
Heddiw mae bron y cyfan o'r bryniau yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Fe'i dynodwyd yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol ar 24 Gorffennaf 1985. Mae hyn yn rhoi cydnabyddiaeth genedlaethol i'r Bryniau fel ardal o dirwedd safon uchel. Mae'n un o 5 AHNE yng Nghymru. Mae'n ardal gyfoethog ei llên gwerin, gan gynnwys traddodiadau am y brenin Arthur.

## Copaon (o'r gogledd i'r de)
#Bryn Coed yr Esgob (211m) 
#Moel Hiraddug  (265m) 
#Mynydd y Cwm (300m) 
#Moel Maenfa (290m) 
#Cefn Du, Tremeirchion (268m) 
#Moel y Gaer, Bodfari (205m) 
#Moel y Parc (381m) 
#Penycloddiau (440m) 
#Moel Plas-yw (420m) 
#Moel Arthur (456m) 
#Moel Llys-y-coed (465m) 
#Moel Dywyll (475m) 
#Moel Famau (554m) 
#Moel y Gaer (Llanbedr) (339m) 
#Moel Fenlli (511m) 
#Moel Eithinen (434m) 
#Gyrn (384m) 
#Moel Gyw (467m) 
#Moel Llanfair (447m) 
#Moel y Plâs (440m) 
#Moel y Gelli (361m) 
#Moel y Waun (412m) 
#Moel yr Acre (400m) 

## Oriel 

Delwedd:Moel y Parc o Landyrnog.jpg|Moel y Parc
Delwedd:Penycloddiau o Foel Arthur.jpg|Penycloddiau
Delwedd:Moel Arthur o M Llys y Coed.jpg|Moel Arthur 
Delwedd:Moel Plas Yw o gyfeir M Llys y Coed.jpg|Moel Plas-yw
Delwedd:Moel Famau o Foel Arthur.jpg|Moel Llys-y-coed
Delwedd:Llangynhafal.jpg|Moel Dywyll
Delwedd:MoelFamauSummit(JohnSTurner)Feb2004.jpg|Moel Famau
Delwedd:Moel y Gaer o Moel Famau.jpg|Moel y Gaer (Llanbedr)
Delwedd:Foel Fenlli from Offa's Dyke Path.jpg|Moel Fenlli
Delwedd:Moel Eithinen o Foel Fenlli.jpg|Moel Eithinen
Delwedd:Foel Gyrn o lawr y dyffryn.jpg|Moel Gyrn
Delwedd:Moel Gyw o Foel Eithinen.jpg|Moel Gyw
Delwedd:Moel Llanfair o lethrau Foel Gyw.JPG|Moel Llanfair
Delwedd:Moel y Plâs - geograph.org.uk - 132256.jpg|Moel y Plas
Delwedd:Moel y Waun.jpg|Moel y Waun

## Copaon a gofrestrwyd
[bawd|[Moel Fenlli.]]
bawd|chwith|upright=1.4|Lleoliad Bryniau Clwyd

|}

## Gweler hefyd
*Dyffryn Clwyd
*Clawdd Offa
*Llwybr Clawdd Offa
*Rhestr mynyddoedd Cymru

## Cyfeiriadau

Categori:Mynyddoedd a bryniau Cymru
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Ddinbych
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir y Fflint