Charles Morgan Robinson Morgan

Roedd **Charles Morgan Robinson Morgan, Barwn 1af Tredegar** (10 Ebrill 1792 - 16 Ebrill 1875) yn sgweier,  ac yn wleidydd Ceidwadol Cymreig yn Nhŷ'r Cyffredin ac yn Nhŷ'r Arglwyddi.

## Bywyd personol
Roedd yn fab i Syr Charles Gould Morgan (Gould yn wreiddiol), 2il Farwnig a Mary Margaret Stoney, ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Harrow, Ysgol Westminster a Choleg Eglwys Crist, Rhydychen lle graddiodd ym 1811.

Ym 1827 priododd Rosamund, merch y Cadfridog Godfrey Basil Mundy. Bu iddynt pum mab a chwe merch.. Roedd yn dad i Charles Rodney Morgan, Godfrey Charles Morgan a Frederick Courtenay Morgan.

## Gyrfa filwrol 
Gwasanaethodd Morgan fel capten ym milisia gorllewin Sir Fynwy o 1812, ym milisia gogledd Hampshire o 1819, ym milisia gorllewin Morgannwg o 1824 a milisia canol Morgannwg o 1829 i 1832.

Ym 1831 bu'n arwain milisia canol Morgannwg yn erbyn terfysgwyr Merthyr ond roedd y milisia yn gwbl aneffeithiol, felly galwyd milwyr llawn amser Ucheldirwyr Argyll a Sutherland i ail-sefydlu'r drefn. Dadfyddiniwyd milisia Canol Morgannwg y flwyddyn ganlynol o ganlyniad i'w aneffeithlonrwydd ond ni roddwyd unrhyw fai ar Morgan am fethiannau'r milisia, yn wir clodforwyd ef fel un haeddiannol o ddyrchafiad milwrol, er ni ddaeth y dyrchafiad  hyd 1846 pryd gafodd ei ddyrchafu yn Gyrnol Penswyddog milisia Gorllewin Mynwy, gan barhau yn y swydd hyd ei farwolaeth.

## Gyrfa wleidyddol 
Cyn deddfau diwygio'r Senedd ystyrid bod etholaethau yn *eiddo* rhai teuluoedd bonheddig; ystyrid bod etholaethau Sir Frycheiniog, Aberhonddu, a Sir a Bwrdeistrefi Mynwy yn eiddo i deulu Morganiad, Tredegar heb nawdd y teulu y byddai'n anodd i ddyn cael ei ethol i'r seddi (er bu ambell eithriad megis John Lloyd Vaughan Watkin). Aelodau'r teulu bydda'n cael y flaenoriaeth wrth ddewis ymgeiswyr, a bu Morganiaid yn cynrychioli’r etholaethau o ddyddiau'r deddfau uno.

Bu Taid Charles Morgan yn Aelod Seneddol Aberhonddu rhwng 1778 a 1787 a Sir Frycheiniog rhwng  1787-1806; bu ei dad yn Aelod Seneddol Aberhonddu rhwng 1787 a 1796 a Sir Fynwy rhwng 1796 a 1800. Bu ei frawd George Gould Morgan yn Aelod Seneddol Aberhonddu o 1818 i 1830; bu brawd arall iddo Charles Octavius Swinnerton Morgan yn Aelod Seneddol Sir Fynwy o 1841 i 1874; bu ei fab Charles Rodney Morgan yn AS Aberhonddu 1852-1854, bu ei fab Godfrey Charles Morgan yn AS Sir Frycheiniog  o 1858 i 1875 a bu ei fab Frederick Courtenay Morgan yn cynrychioli etholaethau yn Sir Fynwy o 1874 i 1906. 

Cafodd Charles ei ethol yn Aelod Seneddol Aberhonddu ym 1812 yn 1818 cytunodd ildio'r sedd i George, ei frawd cyn ei hawlio yn ôl yn etholiad 1830. Fe gollodd ei sedd yn annisgwyl i'r ymgeisydd  Rhyddfrydol John Lloyd Vaughan Watkins yn Etholiad Cyffredinol 1832. Cipiodd y sedd yn ôl ym 1835 gan wasanaethu hyd ymddeol o'r sedd ym 1847  gyda'r bwriad o sefyll yn Sir Frycheiniog lle'r oedd disgwyl i'r AS Ceidwadol, Thomas Wood, i ymddeol ond penderfynodd Wood ei fod am geisio eto gan adael Charles heb sedd.

Fe'i benodwyd Uchel Siryf Sir Fynwy ar gyfer 1821-22 ac Uchel Siryf Sir Frycheiniog ar gyfer 1850-51. Cafodd ei urddo'n Farwn Tredegar ym 1859 ac roedd yn Arglwydd Raglaw Sir Fynwy o 1866 hyd ei farwolaeth.

## Marwolaeth
bawd|250px|Tŷ Tredegar
Bu farw yn ei gartref Tŷ Tredegar, Casnewydd yn 83 mlwydd a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym meddgor y teulu yn Eglwys Basaleg.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Aelodau Tŷ'r Arglwyddi
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd