open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beinn Narnain

Mae **Beinn Narnain** (weithiau yn Saesneg: *Beinn Narnain*) yn gopa mynydd a geir ar y daith o Inveraray i Crianlarich ger Arrochar, yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Mae'r daith hwylusaf i'w gopa'n cychwyn o Succoth ger Loch Long.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon dros 610m
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Amish

200px|bawd|Teulu Amish yn teithio mewn cert draddodiadol yn Lancaster County, Pennsylvania.
Grŵp o gymdeithasau eglwysig Cristnogol sy'n ffurfio is-grŵp o eglwysi'r Mennoniaid yw'r **Amish** (Almaeneg Pennsylfania: *Amisch*, Almaeneg y Swistir: *Amische*, Saesneg: *Amish*). Adnabyddir yr Amish am eu dull o fyw syml, eu dillad blaen, eu cymunedau amaethyddol a theuluol, a'u hamharodrwydd i fabwysiadu nifer o gyfleusterau technoleg fodern. Maent yn byw yn bennaf yn Lancaster County, Pennsylvania, a Holmes County, Ohio, yn Unol Daleithiau America.

Tarddai'r Amish o sgism rhwng y Mennoniaid yn y Swistir, Alsás, a de'r Almaen ym 1693–97. Ymochrai cyndeidiau'r Amish â Jakob Ammann (1644–tua 1730), sydd yn rhoi ei enw i'r sect. Dechreuasant ymfudo i Ogledd America yn nechrau'r 18g, yn gyntaf i ddwyrain Pennsylvania. Ymfudodd yr Amish i'r Unol Daleithiau trwy gydol y 19g a'r 20g, a diflannodd eu cymunedau yn Ewrop.

Yn ystod ail hanner y 19g, bu rhwyg rhwng Amish "y drefn newydd", a dderbyniasant newidiadau cymdeithasol a thechnoleg newydd, a'r "hen drefn" a chadwasant at eu traddodiadau. Erbyn dechrau'r 20g, bu 2/3 ohonynt naill ai wedi ffurfio eglwysi bychain, ar wahân i'r hen drefn, neu wedi ymuno â'r Eglwys Fennonaidd neu Eglwys Fennonaidd y Gynhadledd Gyffredinol.

## Rumspringa
Un o nodweddion hynod yr Amish yw ei arfer o adael i aelodau glaslencyndod y gymuned i fwynhau cyfnod o ryddid oddi ar galwadau a rheolau'r sect. Enw'r arfer yma yw Rumspringa. Bydd bechgyn a merched yn eu harddegau hwyr yn cael teithio dramor a gweithio mewn meysydd eraill i ffwrdd o'r gymuned er mwyn blasu'r byd seciwlar. Mae'r mwyafrif helaeth yn dychwelyd nôl i'r gymuned Amish wedi eu cyfnod oddi wrth y gymuned.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Erthygl ar yr Amish, *Y Bedol* (papur bro Rhuthun),  Mawrth 2020

Categori:Cristnogaeth yn yr Unol Daleithiau
Categori:Y diaspora Almaenig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Y diaspora Swisaidd yn yr Unol Daleithiau
Categori:Pennsylvania
Categori:Sefydliadau 1693
Diana Wynne Jones

Nofelydd ffantasi oedd **Diana Wynne Jones** (16 Awst 1934 - 26 Mawrth 2011); roedd ei thad Richard Aneurin Jones yn athro yn Llundain ond yn enedigol o Gymru.

Yn bump oed treuliodd rhan o'r Rhyfel fel efaciwi gyda'i thaid a'i nain yng Nghymru. Dywed ar ei gwefan: *I still sometimes dream in Welsh, without understanding a word. And at the bottom of my mind there is always a flow of spoken language that is not English, rolling in majestic paragraphs and resounding with splendid polysyllables. I listen to it like music when I write.*

## Llyfryddiaeth
#### Cyfres *Chrestomanci*
# *The Lives of Christopher Chant* (1988)
# ''Conrad's Fate* (2005)
# *Charmed Life* (1977)
# *The Magicians of Caprona* (1980)
# *The Pinhoe Egg* (2006)
* *Mixed Magics* (2000)
* *Stealer of Souls* (2002)
* *Witch Week*

### Cyfres *Derkholm*
# *Dark Lord of Derkholm* (1998)
# *Year of the Griffin* (2000)

### Cyfres *Castell*
# *Howl's Moving Castle* (1986)
# *Castle in the Air* (1990)
# *House of Many Ways'' (2008)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Cymry Llundain
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Santes Ann, Rhydychen
Categori:Nofelwyr Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelwyr Saesneg yr 21ain ganrif
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr ffantasi Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw ym Mryste
William Curtis

Roedd **William Curtis** (11 Ionawr 1746 – 7 Gorffennaf 1799) yn fotanegwr Saesneg ac yn entomolegydd. Fe'i ganwyd yn Alton, Hampshire.

Dechreuodd gyrfa Curtis fel apothecari, (fferyllydd heddiw) cyn ymrwymo i fotaneg a hanes naturiol. Daeth ei gyhoeddiadau yn boblogaidd iawn ac yn wir enillodd ei fywoliaeth drwyddynt. Datblygodd y tuedd i gyhoeddi ar gyfer amaturiaid brwd yn y 18g. A phan oedd yn 25 mlwydd oed cyhoeddodd y llawlyfr *Instructions for collecting and preserving insects; particularly moths and butterflies*. Addurnwyd y llyfr â lluniau plât-copr, yn dangos yn glir y rhwydi ac offer angenrheidiol.

Cafodd waith fel dangosydd planhigion a *Praefectus Horti* (prif-arddwr) yn y Chelsea Physic Garden o 1771 i 1777, swydd o bwys ar y pryd. Wedyn sefydlodd ei erddi ei hun, sef y *London Botanic Garden* yn Lambeth erbyn 1779, cyn symud i erddi yn Brompton ym 1789. Ei waith pwysicaf oedd *Flora Londinensis* (6 chyfrol rhwng 1777 a 1798), gwaith arloesol a ffocws ar fywyd gwyllt yn y ddinas.  Er nad oedd yn llwyddiant masnachol, aeth ymlaen i gyhoeddi *The Botanical Magazine* ym 1787, gyda phlatiau lliwgar gan artistiaid a ddaeth yn enwog nes ymlaen e.e. gan James Sowerby, Sydenham Edwards, ac William Kilburn.

Daeth Curtis yn gyfoethog a gwerthwyd rhyw 3,000 o gopïau o'i lyfrau. Er clod i'w gyfraniad i boblogeiddio botaneg, enwir y genws *Curtisia* ar ei ôl. Wedi ei farwolaeth, ailenwyd y cylchgrawn, ''Curtis's Botanical Magazine''.  Cylchgrawn Gerddi Kew ydy e erbyn heddiw, o dan yr un enw.

Mae ffenestr liw er cof amdano yn St. Mary's Church, Battersea, ardal lle casglwyd llawer o samplau. Mewn cyhoeddiadau gwyddonol, rhestrir planhigion a ddisgrifiwyd ganddo gyda'r ansoddair "Curtis". Yn yr 1980au, sefydlwyd y *William Curtis Nature Park* gan y Trust for Urban Ecology, ond erbyn heddiw, mae Neuadd y Ddinas, Llundain, yn sefyll ar y tir hwnnw.

## Cyfeiriadau
*William Curtis . *Instructions for collecting and preserving insects; particularly moths and butterflies*. Llundain: Argraffwyd gan yr awdur, a gwerthwyd gan George Pearch, 1771.
*William Curtis. *Flora Londinensis* (6 cyfrol, 1777–1798)
**The Botanical Magazine* o 1787 - i'r presennol. Cyhoeddwyr: Gerddi Botanegol Brenhinol Kew
*http://www.kcl.ac.uk/depsta/iss/library/speccoll/exhibitions/botex/curtis.html  - 2007-07-30

## Dolenni
*William Curtis, The Botanical Magazine, Vol. 1 to 8. Searchable Index
*Biography of William Curtis 
* The Botanical Magazine, Vol. 1. 2006. Project Gutenberg Literary Archive Foundation
* The Botanical Magazine, Vol. 2
* The Botanical Magazine, Vol. 3
* The Botanical Magazine, Vol. 4
* Trust for Urban Ecology

Categori:Botanegwyr Seisnig
Categori:Genedigaethau 1746
Categori:Marwolaethau 1799
Economi Caerdydd

Fel prifddinas Cymru, **economi Caerdydd** yw'r brif fan am dwf economi Cymru. Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar Goridor yr M4, ac mae ei heconomi a'i hardaloedd cyfagos yn cyfrif am bron 20% o CMC Cymru. Yn y 19g, allforio glo a chynhyrchu dur oedd seiliau economi Caerdydd, gyda phorth y brifddinas yn allforio mwy o lo na Llundain a Lerpwl. Heddiw, mae'r ddinas yn dibynnu ar sectorau adwerthu, gwasanaethau ariannol, y cyfryngau, a thwristiaeth, ac wedi bod yn lleoliad i adfywiad ers hwyr yr 20g yn enwedig yng nghanol dinas Caerdydd a Bae Caerdydd.
Robert Tear

Canwr opera tenor oedd **Robert Tear, CBE** (8 Mawrth 1939 – 29 Mawrth 2011).

Cafodd ei eni yn y Barri, yn fab Thomas ac Edith Tear. Cafodd ei addysg yng Ngholeg y Brenin, Caergrawnt. Aelod o Gôr Coleg y Brenin oedd ef. Priododd Hilary Thomas yn 1961.

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2011
Dojutsu

bawd|Y tri math o dojutsu: Rinnegan, Byakugan, Sharingan
Techneg genetig y llygaid yw **dojutsu** (瞳術 - Japaneg) yn y gyfres anime a manga *Naruto*.  Gelwir dechnegau genetig Kekkei Genkai, a gyfieithir fel techneg sydd ar gael o fewn llinell gwaed.  Mae yna tri math o dojutsu: Sharingan, Rinnegan, a Byakugan.

## Effeithiau
Er bod y tri math o dojutsu yn wahanol i'w gilydd, mae gan y tri dechnegau anhygoel.

### Byakugan
Kekkei Genkai y teulu Hyuuga yw'r Byakugan.  Mae ganddo'r pŵer i weld pethau trwy effaith pelydrau-x, ac felly gyda'r pŵer i hefyd gweld chakra o fewn cyrff pobl eraill.
Mae ganddo gweledigaeth 360º, ond mae ganddynt man dall argwaelod cefn eu gwddf.

### Rinnegan
Y dojutsu mwyaf pwerus yw'r Rinnegan: mae ganddo'r pŵer i wneud *unrhyw beth*.  Er hynny, dim ond dau gymeriad yn y gyfres sydd efo Rinnegan.

### Sharingan
Olrheiniodd y Sharingan o'r Rinnegan yn ystod dyddiau'r Doethwr o Chwech Llwybrau.  Kekkei Genkai (pŵer ofnadwy) yw'r Sharingan sy'n perthyn i'r teulu Uchiha.  Fel y Byakugan, mae ganddynt y pŵer i weld chakra pobl eraill: oherwydd gallant synhwyro chakra, mae ganddyn nhw hefyd y dechneg i dorri genjutsu.

Categori:Naruto
Hugh Davies

bawd|Cofeb Hugh Davies yn Eglwys Biwmares

Botanegwr o Gymru ac offeiriad Eglwys Lloegr oedd **Hugh Davies** (3 Ebrill 1739 – 16 Chwefror 1821). Brodor o Ynys Môn oedd o, ac yn awdur y llyfr *Welsh Botanology*, y llyfr gwyddonol cyntaf i restru enwau Cymraeg am blanhigion yn ogystal â'r Lladin, sef yr enw gwyddonol.

## Bywyd
Cafodd ei eni yn Llandyfrydog, Ynys Môn, Cymru, ac roedd ei dad yn rheithor Eglwys Tyfrydog, Llandyfrydog.  Cafodd ei addysgu yn Ysgol David Hughes ym Meaumaris. Aeth ymlaen i Goleg yr Iesu yn Rhydychen fel ei dad o'i flaen.  Graddiodd ym 1757 a daeth yn offeiriad. Wedi ei ordeinio, aeth yn gurad Llangefni (1763–1766), Llanfaes, Penmon (1766–1785) a Phenmynydd (1775–1778). Wedyn yn rheithor Llandegfan a Beaumaris ym 1778, ac wedyn yn rheithor Aber, Sir Gaernarfon ym 1787.  Bu farw ym Meaumaris ym 1821 lle y'i claddwyd.

## Botaneg
Roedd Hugh Davies yn gyfaill Thomas Pennant ac anfonodd sbesimenau a nodiadau.  Aeth i Ynys Manaw ym 1774 gyda Pennant, a dychwelodd i Fanaw y flwyddyn wedyn i astudio planhigion yr ynys. Cyfrannodd yn helaeth i lyfrau Pennant (British Zoology, Indian Zoology a Journey to Snowdon). Cyfrannodd hefyd i lyfr William Hudson *Flora Anglica*, ac *English Botany* gan James Sowerby a James Edward Smith, *Flora Britannica* gan Smith, a'r ''The Botanist's Guide through England and Wales'' gan Dawson Turner a'r Cymro Lewis Weston Dillwyn. Etholwyd ef yn Gymrawd y Linnean Society ym 1790, a chyhoeddwyd pedair erthygl yn ei gylchgrawn.

Daeth ei "opus magum" (*gwaith gorau*) *Welsh Botanology* ym 1813, a'i astudiaeth o Sir Fôn yn arbennig o werthfawr fel model o Fflora Sir.

Enwyd y genws *Daviesia (Leguminosae)*, ar ei ôl gan Smith ym 1798.

## Llyfryddiaeth 
*
*Thomas Pennant *British Zoology* 1766, *Indian Zoology* a *Journey to Snowdon* 1781.
*Gwefan aber.ac.uk *The "Ffungi" of Welsh Botanology, H. Davies 1813*; adalwyd 24 Chwefror 2020.

Categori:Botanegwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1739
Categori:Marwolaethau 1821
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol David Hughes
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Dehongliad statudol

bawd|Dehonglir statudau er mwyn darganfod bwriad y Senedd
Yn ystod achosion lle nad yw ystyr y ddeddf yn eglur, gall barnwr ddefnyddio'r hyn a elwir yn **ddehongliad statudol** (). Mae'r barnwr yn ceisio dehongli'r statud a cheisio darganfod bwriad y Senedd wrth greu'r ddeddf.

## Rheolau
Ar gyfer dehongliad statudol, mae Deddf Dehongliad 1978 yn rhoi ychydig o ddisgresiwn i farnwyr wrth geisio dehongli'r ddeddf. Rhoddir tair rheol er mwyn ceisio dehongli yr hyn yr oedd y Senedd am ei gyflawni.

### Rheol lythrennol
Fel yr awgrymir gan yr enw, mae'r barnwr yn dehongli'r ddeddf gair am air. Gall hyn achosi annhegwch mewn rhai achosion. Er enghraifft yn achos Whitley v Chapell (1868).

### Rheol euraidd
Os yw'r rheol lythrennol yn achosi canlyniad annheg, mae gan farnwr yr hawl i newid ystyr ambell i air. Wrth ystyried achos R v Allen (1972), gwelir y rheol euraidd ar waith.

### Rheol drygioni
Ambell waith, mae'r rheol lythrennol a'r rheol euraidd yn dal i roi canlyniad annheg. Os digwydd hynny, gall y barnwr ddefnyddio'r rheol drygioni er mwyn ceisio dehongli gwir fwriad y senedd. Fel y gwelir gydag achos Smith v Hughes (1960).

## Offer
Wrth ddehongli statud, mae hefyd gan farnwyr nodiadau esboniadol er mwyn eu helpu gyda'r dehongliad. Mae'n rhaid hefyd i farnwyr ystyried Deddf Hawliau Dynol 1998 er mwyn hybu tegwch, a sicrhau nad yw'r canlyniad yn torri hawliau'r diffynnydd.

## Hansard
Adroddiad o drafodaethau y Senedd yw Hansard. Gall barnwyr gyfeirio at Hansard er mwyn eu helpu i ddehongli'r statud.

Categori:Cyfraith statudol
Chwyldro Libia

Rhyfel chwyldroadol a ymladdwyd yn 2011 i ddymchwel llywodraeth Muammar al-Gaddafi oedd **Chwyldro Libia** (). Wedi'r chwyldroadau yn Nhiwnisia a'r Aifft yn ystod y Gwanwyn Arabaidd, cychwynnodd cyfres o brotestiadau yn Libia i alw am arweinyddiaeth newydd ac etholiadau democrataidd. Dechreuodd y gwrthryfel yn sgil gwrthdrawiadau rhwng protestwyr a'r lluoedd diogelwch yn Benghazi ar 15 Chwefror 2011. Ymhen wythnos, ffrwydrodd ymladd mewn sawl dinas a brwydrodd Gaddafi i gadw ei reolaeth dros y wlad. Ymatebodd Gaddafi gyda grym milwrol a mesurau eraill megis sensoriaeth ac ataliadau ar gyfathrebu. Cyhuddwyd ef o recriwtio hurfilwyr tramor yn sgil gwrthgilio ymhlith ei luoedd. Cynigodd Gaddafi i gynnal trafodaethau ag arweinwyr y gwrthwynebiad trwy gynrychiolydd, ond gwrthododd y gwrthryfelwyr i drafod â Gaddafi a galwyd arno i ymddiswyddo a gadael y wlad.

Ehangodd y gwrthryfel i wrthdaro arfog, gyda gwrthryfelwyr yn sefydlu clymblaid o'r enw'r Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol a seiliwyd yn Benghazi. Rhybuddiodd y Llys Troseddol Rhyngwladol y gall Gaddafi ac aelodau o'i lywodraeth wedi cymryd rhan mewn troseddau yn erbyn dynoliaeth. Pasiodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig benderfyniad yn rhewi asedau Gaddafi a deg aelod o'i gylch mewnol, a chyfyngu ar eu gallu i deithio. Ar ddechrau Mawrth ail-gipiodd lluoedd Gaddafi nifer o ddinasoedd arfordirol yn nwyrain Libia cyn ymosod ar Benghazi. Awdurdodwyd gwaharddiad hedfan dros Libia gan benderfyniad arall, i'w weithredu gan aelod-wladwriaethau'r CU. Datganodd llywodraeth Gaddafi cadoediad, ond methodd i'w gadw. Dechreuodd clymblaid o wladwriaethau i weithredu'r gwaharddiad hedfan ar 19 Mawrth trwy analluogi amddiffyniadau awyr Gaddafi.

Ym mis Awst cychwynnodd y gwrthryfelwyr ymgyrch ymosodol ar hyd arfordir Libia, gan gipio'r brifddinas Tripoli. Ar 16 Medi cydnabuwyd y Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol gan y Cenhedloedd Unedig fel cynrychiolydd Libia yn lle llywodraeth Gaddafi. Cafodd Gaddafi ei ddal a'i ladd yn ei ddinas enedigol Sirt ar 20 Hydref, a datganodd y Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol ddiwedd y rhyfel ar 23 Hydref 2011. Er i'r chwyldro lwyddo, hon oedd ond y rhan gyntaf o gyfnod hir o ansefydlogrwydd yn Libia, a ddilynwyd gan frwydro rhwng y llywodraeth newydd a milisiâu (2011–14), rhyfel cartref ar raddfa eang (2014–20), argyfwng ffoaduriaid, rhagor o brotestiadau (2020), a gwrthdrawiadau yn Tripoli (2022–23).

## Cyfeiriadau 
Categori:2011 yn Libia
Categori:Chwyldroadau'r 21ain ganrif
Categori:Y Gwanwyn Arabaidd
Categori:Hanes gwleidyddol Libia
Categori:Hanes milwrol Libia
Categori:Rhyfeloedd yr 21ain ganrif
Beinn Artair

Mae **Beinn Artair** neu **The Cobbler** neu weithiau **Ben Arthur** yn gopa mynydd a geir ger Loch Long ar y daith o Inveraray i Crianlarich yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir craig anferthol ar y copa. Dyma fynydd mwyaf trawiadol Alpau'r Arrochar, er nad yr uchaf, ac yn un o'r mwyaf poblogaidd gan gerddwyr.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

bawd|chwith|230px|Y copa

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Corbett
Brynle Williams

Ffermwr a gwleidydd Cymreig, ac aelod o'r Blaid Geidwadol, oedd **Brynle Williams** (9 Ionawr 1949 – 1 Ebrill 2011). Bu'n Aelod Cynulliad dros Ranbarth Gogledd Cymru o 2003 hyd ei farwolaeth yn 2011.

Bu'n flaenllaw iawn yn ei gefnogaeth i yrwyr loriau a oedd yn gwrthwynebu codiadau ym mhrisiau tanwydd yn 2000 (Protestiadau Stanlow) a chyn hynny yn y frwydr gan amaethwyr yn erbyn mewnforio cig eidion i Wledydd Prydain drwy borthladd Caergybi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Ffermwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Protestiadau Bahrain (2011)

bawd|Gwersyll protestwyr ar y "Gylchfan Perlau", sef canolbwynt eu protestio - nes iddo gael ei ddymchwel gan y protestwyr eu hunain fel symbol o ddymchwel y wladwriaeth.

Yn Ionawr 2011 gwelwyd llawer o brotestiadau yn ymledu drwy'r Dwyrain Canol, protestiadau a gwrthryfeloedd a ellir eu hadnabod fel "Y Deffroad Mwslemaidd" ac erbyn Chwefror roedd y teimlad hwn o chwyldro wedi cyrraedd Bahrein. Lladdwyd 5 o sifiliaid ar 18 Chwefror pan saethodd yr heddlu i ganol y dorf. Ar 14 Mawrth gyrrodd milwyr Sawdi Arabia a'r Yr Emiradau Arabaidd Unedig er mwyn gwarchod gweithfeydd nwy ac arian y wlad.

Dywedir fod yr heddlu'n llawer rhy llawdrwm yn eu hymateb. Diflannodd 23 o bobl yn Awst 2010, ac erbyn Mawrth 2011 roeddent i gyd wedi arwyddo eu bont yn euog am godi arian i fudiadau terfysgol. Mae Amnest Rhyngwladol wedi mynegi eu cryn bryder ynghylch y 23, a'u barn ydy eu bod i gyd wedi eu poenydio.

## Gweler hefyd 
* Y Gwanwyn Arabaidd

## Cyfeiriadau 
Categori:2011
Categori:Y Gwanwyn Arabaidd
Categori:Hanes gwleidyddol Bahrain
Bahrain
Rhyfel Irac ac Iran

[bawd|Rhyfel Irac ac Iran- September 22, [1980- Tehran]]
Rhyfel rhwng Irac ac Iran yn y 1980au oedd **Rhyfel Irac ac Iran**, a elwir yn جنگ تحمیلی, *Jang-e-tahmīlī* neu دفاع مقدس, ''Defā'-e-moqqaddas* yn Iran, a *Qādisiyyat Ṣaddām'' ("Brwydr Saddam") yn Irac.

Parhaodd y rhyfel o fis Medi 1980 i fis Awst 1988.

Categori:1980au
Categori:Hanes Irac
Categori:Hanes Iran
Irac Iran
Irac Iran
Irac Iran
Irac Iran
Eric Sykes

Comedïwr, actor, ac ysgrifennwr Seisnig oedd **Eric Sykes, CBE** (4 Mai 1923 - 4 Gorffennaf 2012).  Fe'i ganwyd yn Oldham, Swydd Gaerhirfryn, yn fab llafurwr. Priododd Edith Eleanore Milbrandt ar 14 Chwefror 1952.

Enillodd Sykes y Rose d'Or yn 1980 gyda *The Plank*.

## Teledu
* *Sykes and a...* (1960-65)
* *The Plank* (1967)
* *Curry & Chips* (gyda Spike Milligan; 1969)
* *Sykes and a Big Big Show* (1971)
* *Sykes* (1972-79)
* *If You Go Down in the Woods Today* (1981)
* *Alice In Wonderland* (1985)
* *dinnerladies* (1999)
* *Gormenghast* (2000)
* *Last of the Summer Wine* (2007)
* *New Tricks* (2007)
* *My Family* (2007)
* *Heartbeat* (2007)
* ''Agatha Christie's Poirot* (2010)

## Ffilmiau
* *Orders Are Orders* (1954)
* *Kill or Cure* (1962)
* *Village of Daughters* (1962)
* *Heavens Above!* (1963)
* *The Bargee* (1964)
* *One Way Pendulum* (1964)
* *Those Magnificent Men in Their Flying Machines* (1965)
* *Rotten to the Core* (1965)
* *The Spy with a Cold Nose* (1966)
* *Shalako*  (1968)
* *Monte Carlo or Bust* (1969)
* *Theatre of Blood* (1973)
* *Gabrielle and the Doodleman* (1984)
* *The Others* (2001)
* *Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005)
* *Son of Rambow'' (2007)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2012
Spike Milligan

Digrifwyr, actor, bardd ac awdur Prydeinig-Wyddelig oedd **Terence Alan Patrick Seán "Spike" Milligan KBE** (16 Ebrill 1918 – 27 Chwefror 2002).

Ganwyd Milligan yn India, ei dad yn Wyddel a'i fam yn Saesnes. Treuliodd ei blentyndod yno, cyn dychwelyd i fyw a gweithio am rhan fwyaf o'i fywyd yn y Deyrnas Gyfunol. Nid oedd yn hoff o'i enw cyntaf a cychwynodd alw ei hun yn "Spike" ar ôl clywed band ar Radio Luxembourg o'r enw [Spike Jones and his City Slickers.

Roedd Milligan yn un o gyd-greawdwyr, prif ysgrifenwyr a phrif aelod cast y rhaglen radio Brydeinig arloesol a dylanwadol *The Goon Show*, gan berfformio nifer o rannau yn cynnwys y cymeriad poblogaidd Eccles a Minnie Bannister. Ef oedd aelod hynaf o'r Goons, a'r hiraf i oroesi. Aeth Milligan o lwyddiant y Goon Show i fyd teledu gyda chyfres *Q5*, sioe sgets swreal a gydnabyddwyd fel dylanwad pwysig ar aelodau ''Monty Python's Flying Circus*.

## Llyfryddiaeth
### Cofiant
**Adolf Hitler: My Part in His Downfall* (1971)
**"Rommel?" "Gunner Who?": A Confrontation in the Desert* (1974)
**Monty: His Part in My Victory* (1976)
**Mussolini: His Part in My Downfall* (1978)
### Drama
**The Bed-Sitting Room* (1962)
### Nofelau
**Puckoon* (1963)
**The Looney: An Irish Fantasy* (1987)
### Barddoniaeth
**Silly Verse for Kids* (1959)

## Radio
**The Goon Show* (1951-60)
**The Idiot Weekly* (1958-62)
**The Omar Khayyam Show* (1963–1964)

## Teledu
**The Idiot Weekly, Price 2d* (1956)
**A Show Called Fred* (1956)
**The World of Beachcomber* (1968)
**Curry & Chips* (1969)
**Q5* (1969)
**Q6* (1975)
**Q7* (1977)
**Q8* (1978)
**Q9'' (1980)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Actorion llais o Loegr
Categori:Actorion radio o Loegr
Categori:Actorion theatr o Iwerddon
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion teledu o Iwerddon
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Digrifwyr o Iwerddon
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Oldham

Tref mawr ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Oldham**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym Mwrdeistref Fetropolitan Oldham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Oldham boblogaeth o 96,555.

Mae Caerdydd 239.7 km i ffwrdd o Oldham ac mae Llundain yn 262.7&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Manceinion sy'n 10.8&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Santes Fair gyda Sant Pedr (1830)
*Neuadd y dref (1841)
*Ysgol y Cot Glas (1834)

## Enwogion
*Eva Turner (1892-1990), cantores opera
*Syr William Walton (1902-1983), cyfansoddwr
*Eric Sykes (g. 1923), comediwr ac actor
*Bernard Cribbins (g. 1928), comediwr, actor, a cherddor
*Anne Kirkbride (g. 1954), actores
*Iestyn Harris (g. 1976), chwaraewr rygbi

## Cyfeiriadau

Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Oldham
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Datrefedigaethu

Dadwneud trefedigaethrwydd yw **datrefedigaethu** neu **ddadwladychu**, yn wleidyddol trwy ennill annibyniaeth neu ymreolaeth neu'n ddiwylliannol trwy ddileu effeithiau niweidiol trefedigaethu. Yn bennaf cyfeirir y term at ddatgysylltu ymerodraethau Imperialaidd Newydd – a sefydlir cyn y Rhyfel Byd Cyntaf yn Affrica ac Asia – yn y blynyddoedd yn dilyn yr Ail Ryfel Byd.

## Gweler hefyd
* Imperialaeth
* Neo-drefedigaethu
* Ôl-drefedigaethrwydd
* Ymwahaniad
* Ymwahaniaeth


Categori:Hanes trefedigaethol
Categori:Newidiadau mewn grym gwleidyddol
Categori:Sofraniaeth
Rhyfela awyrennol

[bawd|[Plymfomiwr|Plymfomwyr SBD-3 Dauntless Douglas Americanaidd o'r *USS Hornet* am ymosod ar y criwser Japaneaidd *Mikuma* am drydydd dro yn ystod Brwydr Midway, 6 Mehefin 1942.]]
Defnyddio awyrennau milwrol wrth ryfela yw **rhyfela awyrennol**. Gall gymryd amryw o ffurfiau, megis targedu galluoedd milwrol y gelyn, sef bomio tactegol; targedu galluoedd economaidd y gelyn, sef bomio strategol; cefnogi lluoedd tir ar y maes brwydr; neu frwydro dros reolaeth awyr yr ardal frwydro yn erbyn awyrennau'r gelyn (sy'n cynnwys ysgarmesu awyrennau).


Categori:Awyrennu milwrol
Awyrennol
Beinn Eich

Mae **Beinn Eich** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Long i Loch Lomond yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd fechan ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n  MarilynGrahamGrahamHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon dros 610m
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Graham
Gwaharddiad hedfan

Gosodir **gwaharddiad hedfan** i atal awyrennau rhag hedfan dros diriogaeth benodol. Gan amlaf milwrol yw eu natur, yn debyg i ardal ddadfilwredig yn yr awyr, ac maent yn gwahardd awyrennau milwrol lluoedd gelyniaethus rhag gweithredu yn yr ardal. Mae gwaharddiadau hedfan hanesyddol o'r fath yn cynnwys gwaharddiadau hedfan dros Irac (1993–2003), Ymgyrch Gwahardd Hedfan dros Fosnia a Hertsegofina (1993–1995), a'r gwaharddiad dros Libia (2011–presennol).

## Gweler hefyd 
* NATO

Categori:Blocadau
Categori:Cyfraith awyrennu
Categori:Rhyfela awyrennol
Howl's Moving Castle

Nofel ffantasi gan yr awdures Diana Wynne Jones yw '''''Howl's Moving Castle***.

Caiff y nofel ei gyhoeddi yn 1986 ac enillodd y Boston Globe-Horn Book Award yr un flwyddyn. Yn 2004, cafodd y nofel ei addasu i ffilm gan Hayao Miyazaki a Studio Ghibli. Cafodd triawd o nofelau wedi ei osod o fewn yr un bydysawd, sef ***Ingary'''*, ei hysgrifennu gan Jones; *Castle in the Air* a chaiff ei gyhoeddi yn 1990 a *House of Many Ways'' yn 2008.

Categori:Nofelau 1990
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau gan Diana Wynne Jones
Wyn Calvin

Digrifwr ac actor o Gymru oedd **Joseph Wyndham Calvin Thomas**, neu **Wyn Calvin** (28 Awst 1926 – 25 Ionawr 2022). Yn ystod ei yrfa hir, actiodd ar lwyfan a theledu: chwarae 'dame' mewn pantomeim, personoliaeth radio, cyflwyno sioe siarad ar deledu, siaradwr gwadd, darlithiwr, gwneud gwaith dyngarol ac ysgrifennu colofnau papur newydd Gweithiodd gyda nifer o sêr y diwydiant adloniant, gan gynnwys Harry Secombe, Bob Hope, Christopher Biggins, Shirley Bassey, Frankie Vaughan, Vic Morrow, Bud Flanagan, Roy Hudd, Max Boyce, Morecambe and Wise a Ken Dodd.

Fe'i ganwyd yn Narberth yn un o wyth o blant. Pan oedd yn bum mlwydd oed, symudodd ei deulu i Gaerdydd lle mynychodd Ysgol Gynradd Kitchener Road ac yna Ysgol Uwchradd Canton (yr adeilad sydd nawr yn Ganolfan Gelfyddydau Chapter).

Yn 2021 dathlodd Calvin 75 mlynedd fel actor.

## Teledu
*''Look Who's Talking* (1982)
**The House of Eliott* (1994)
**On Show: Two Ton Tessie* (2006)
**Legends'' (2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Cantonian
Castle in the Air

bawd|Clawr Americanaidd y nofel

Nofel ffantasi gan yr awdures Diana Wynne Jones yw ***Castle in the Air***.

Caiff y nofel ei chyhoeddi yn 1990 a hi yw'r ail lyfryn o'r triawd ***Ingary***. Y gweddill yw ''Howl's Moving Castle* ac *House of Many Ways*. Yn 1999 enillodd y nofel y *Mythopoeic Fantasy Award'', wrthi'n curo *Harri Potter a Maen yr Athronydd*.

Categori:Nofelau 1990
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau gan Diana Wynne Jones
House of Many Ways

Nofel ffantasi i oedolion ifanc a ysgrifennwyd gan Diana Wynne Jones yw ***House of Many Ways***. Mae'r stori'n dilyn ei nofelau blaenorol ''Howl's Moving Castle* a *Castle in the Air''.

Categori:Nofelau 1990
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau gan Diana Wynne Jones
Anson Jones

Meddyg, llywodraethwr a phedwerydd Arlywydd Gweriniaeth Texas (1844-1846) (a'r olaf hefyd) oedd **Anson Jones** (20 Ionawr 1798 – 9 Ionawr 1858).

Ganwyd Jones ar 20 Ionawr 1798, yn Great Barrington, Massachusetts.  Cafodd drwydded gyda  Chymdeithas Feddygol Oeneida, Efrog Newydd ym 1820 a dechreuodd ymarfer yn Bainbridge. Aeth Jones i Texas Mecsicanaidd yn Hydref 1833 a chafodd ei ethol fel Arylwydd Gweriniaeth Texas ym Medi 1844. Cyflawnodd hunanladdiad yn yr Hotel Capitol, Houston.

## Dolenni allanol
*  "JONES, ANSON," Herbert Gambrell, *Handbook of Texas Online*; Texas State Historical Association.

Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Arlywyddion Gweriniaeth Texas
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Texas
Reddit

Gwefan newyddion cymdeithasol yw **reddit**. Mae defnyddwyr yn postio dolenni at gynnwys ar y rhyngrwyd neu yn postio hunan-byst gyda thestun gwreiddiol ganddynt. Gall defnyddwyr eraill yna "uwchbleidleisio" neu "lawrbleidleisio'r" pyst, ac mae'r pyst sydd mwyaf poblogaidd yn dangos ar hafan y wefan. Yn ogystal, gall defnyddwyr drafod y pyst ac ymateb i byst ei gilydd, gan ffurfio cymuned ar-lein. Gall defnyddwyr reddit greu adrannau eu hunain o'r wefan o'r enw "is-redditau" sy'n canolbwyntio ar bynciau penodol.

## Gweler hefyd 
* Aaron Swartz

## Dolenni allanol
*  Hafan reddit
* Is-reddit Cymru

Categori:Cwmnïau a leolir yng Nghaliffornia
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 2005
Memyn rhyngrwyd

Defnyddir y term **memyn rhyngrwyd** i gyfeirio at gysyniad sy'n ymledu ar draws y rhyngrwyd.

Mae memynnau yn ffenomenau firaol a ledir gan eu bod yn cael eu hystyried yn ddiddorol, yn ddoniol, neu fel arall yn haeddu sylw, hyd yn oed os ydynt yn ddadleuol neu'n bryfoclyd, megis fideo'r gân "Friday" a ganir gan Rebecca Black. Caiff dolenni at femynnau eu rhannu gan ddefnyddwyr y rhyngrwyd trwy e-bost, negeseua sydyn, fforymau a negesfyrddau, rhwydweithio cymdeithasol ar-lein, a chymunedau ar-lein eraill.

Mae gwefannau a gysylltir â memynnau yn cynnwys 4chan, Digg, a reddit. Mae YouTube yn gartref i nifer fawr o fideos firaol, megis y fideo ar gyfer y gân "Never Gonna Give You Up" gan Rick Astley a ddefnyddir fel jôc baetio-a-newid o'r enw "Rickrolling".

## Mathau
### Hysbysebu a marchnata
Gall memynnau gael eu dechrau fel modd o hysbysebu a marchnata firaol. Enillodd y ffilm *Snakes on a Plane* boblogrwydd trwy'r dull hwn.

### Hiwmor
[bawd|Bathodyn gyda'r geiriau [All your base are belong to us, enghraifft o femyn sy'n seiliedig ar gamgyfieithiad  digrif mewn gêm fideo]]
Mae nifer o femynnau yn jôcs mewnol cymunedau ar-lein sydd weithiau'n ymledu i'r rhyngrwyd ehangach. Gall memynnau o'r fath darddu o gyfryngau adnabyddus (megis "THIS IS SPARTA", sy'n gyfarwydd i unrhyw un sydd wedi gweld y ffilm *300*) neu o darddiad anadnabyddus (megis "LOL WUT"). Oherwydd natur yr ail fath o femynnau, gallent ymddangos yn swreal i bobl sydd ddim yn gyfarwydd â hwy.


Categori:Digrifwch
Categori:Diwylliant y rhyngrwyd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Rhyngrwyd
Strategaeth filwrol

Set o syniadau a weithredir gan sefydliadau milwrol i anelu at amcanion strategol yw **strategaeth filwrol**. Mae'n ymwneud â chynllunio a chynnal ymgyrchoedd milwrol, symud a lleoli lluoedd, a thwyllo'r gelyn. Ymhlith y strategwyr hanesyddol enwog yw Sun Tzu a Carl von Clausewitz.


Categori:Gwyddor filwrol
Milwrol
Cyllid myfyrwyr yng Nghymru

Mae cyllid myfyrwyr sydd ar gael i unigolion sy'n mynychu addysg uwch yng Nghymru yn cynnwys amryw o fenthyciadau, grantiau, bwrsarïau, nawdd, ac ysgoloriaethau.

## Costau byw
Mae Cyllid Myfyrwyr Cymru yn cynnig Benthyciad Cynhaliaeth (a elwir yn aml yn Fenthyciad Myfyriwr) yn ddibynnol ar incwm teulu'r myfyriwr a ble mae'n ei astudio. Darparir tair cyfradd: "Cyfradd byw gartref", "Cyfradd byw oddi cartref", a "Chyfradd byw oddi cartref yn Llundain".

## Ffïoedd dysgu
Mae Cyllid Myfyrwyr Cymru yn darparu Benthyciad Ffïoedd Dysgu i dalu am ffïoedd dysgu'r myfyriwr. Nid oes rhaid talu hyn yn ôl nes bod yr unigolyn wedi cwblhau ei astudiaethau ac yn ennill dros £15,000 y flwyddyn.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Cyllid Myfyrwyr Cymru 

Categori:Addysg yng Nghymru
Cymru
Beinn Dubh

Gofal: ceir sawl mynydd o'r enw hwn.
Mae **Beinn Dubh** neu **Mid Hill** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Long i Loch Lomond yn  Ucheldir yr Alban; .

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon dros 610m
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Graham
Ieuan Rhys

Actor yw **Ieuan Rhys** (ganwyd 24 Rhagfyr 1961) sy’n gweithio yn y Gymraeg a’r Saesneg.

## Bywgraffiad
Daw Ieuan Rhys o Drecynon ger Aberdâr. Ganwyd yn fab i John Gethin Evans a Thelma Evans. Bellach mae Ieuan yn byw  yng Nghaerdydd.

Cyhoeddodd ei hunangofiant *Allet Ti Beswch!* yn 2013.

## Gyrfa
Ers iddo droi’n actor, mae gwaith Ieuan wedi bod yn amrywiol i ddweud y lleiaf. Ym myd teledu, mae e wedi gweithio fel cymeriad cyson yng nghyfres sebon y BBC *Pobol y Cwm*, ac yn cyflwyno gêm deledu *Siôn a Siân* i HTV. Mae'n gyflwynydd achlysurol ar y rhaglen adloniant *Noson Lawen*. Mae e wedi chwarae carcharor a oedd yn hoff o drawswisgo yn y gyfres *Diamond Geezer* gyda David Jason ac fel Crabtree ym mhennod *The Idiot’s Lantern* o’r gyfres *Doctor Who* gyda David Tennant.

Mae e hefyd yn actor Shakespearaidd gyda rhannau mewn nifer o gynyrchiadau gan gynnwys cynyrchiadau Cymraeg a Saesneg o Hamlet o dan gyfarwyddyd Michael Bogdanov. Mae’n adnabyddus hefyd am ei waith mewn sioeau cerdd a chafodd adolygiadau clodwiw am ei bortread o Alfred Doolittle yng nghynhyrchiad Bogdanov o My Fair Lady.

Mae ei waith ar ffilm yn cynnwys y ffilm bytholwyrdd gyda Hugh Grant *The Englishman Who Went Up A Hill But Came Down a Mountain*.

Yn 2011 gweithiodd ar y gyfres *Zanzibar* (cynhyrchiad Rondo Cyf i S4C). Ymddangosodd fel Eurig Bell ar 4 cyfres o'r ddrama *Gwaith/Cartref* ac yn 2016 roedd mewn pennod o *Y Gwyll*.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Ynys Staten

Un o bum bwrdeistref Dinas Efrog Newydd ydy **Ynys Staten** (Saesneg: *Staten Island*). Fe'i lleolir yn rhan de-orllewin y ddinas. Gwahenir Ynys Staten oddi wrth New Jersey gan yr Arthur Kill a'r Kill Van Kull, ac o weddill Efrog Newydd gan Fae Efrog Newydd. Cafodd ei uno gydag Efrog Newydd ym 1898. Ynys Staten yw'r bwrdeistref lleiaf poblog o bum bwrdeistref Efrog Newydd, gyda llai na 0.5 miliwn o drigolion. Fodd bynnag, hi yw'r drydedd fwyaf o ran arwynebedd.

bawd|dim|Lleoliad Ynys Staten o fewn Dinas Efrog Newydd

I bob pwrpas ymarferol mae'r un endid â Richmond County sy'n un o'r siroedd yn nhalaith Efrog Newydd.

## Dolenni allanol 
* Hanes Ynys Staten mewn lluniau- Gwefan gynhwysfawr am hanes Ynys Staten
* VisitStatenIsland.com - Gwefan Twristiaeth Swyddogol Ynys Staten


Categori:Bwrdeistrefi Dinas Efrog Newydd
Staten
Ysgoloriaeth

Gwobr o gymorth ariannol ar gyfer myfyriwr i gyfrannu at ei allu i hybu'i addysg yw **ysgoloriaeth**. Gan amlaf rhoddir ysgoloriaethau ar sail naill ai galluoedd academaidd, artistig, athletaidd neu arall y myfyriwr, ar angen ariannol y myfyriwr, ar nodweddion unigol y myfyriwr megis crefydd neu ethnigrwydd, neu ar gynlluniau'r myfyriwr ar gyfer ei yrfa.

## Gweler hefyd
* Bwrsari
* Cymrodoriaeth

Categori:Anrhydeddau academaidd
Categori:Cyllid myfyrwyr
Categori:Gwobrau addysg
Howl's Moving Castle (ffilm)

Ffilm animeiddiedig o Japan gan Hayao Miyazaki yw ***Hauru no Ugoku Shiro*** (Japaneg : ハウルの動く城 - '''''Howl's Moving Castle''''' yn Saesneg). Mae'r ffilm yn addasiad o ''nofel o'r un enw'' gan y Gymraes Diana Wynne Jones.

Cynhyrchwyd y ffilm gan Toshio Suzuki a'r animeiddiwr ydy Studio Ghibli.

Lansiwyd y ffilm yn y *Venice Film Festival* ar 5 Medi 2004, ac yna yn Japan ar 20 Tachwedd 2004. Cymerwyd $190 miliwn yn Japan a $235 miliwn ar draws y byd, sy'n ei gwneud hi'n un o ffilmiau mwyaf llwyddiannus yn hanes Japan.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Japan
Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau ffantasi Japaneg o Japan
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Cyllid myfyrwyr

Ffyrdd o ariannu addysg myfyrwyr, yn enwedig myfyrwyr addysg uwch, yw **cyllid myfyrwyr** neu **gymorth ariannol i fyfyrwyr**. Gall gynnwys fenthyciadau, grantiau, bwrsarïau, nawdd, ac ysgoloriaethau. Mae rhai myfyrwyr hefyd yn cymryd swyddi rhan-amser neu swyddi haf i ariannu eu haddysg ac eraill yn dibynnu ar eu rhieni i'w dalu.

Mae myfyrwyr yn defnyddio'r cyllid i ariannu eu ffïoedd dysgu, llety, gwerslyfrau, hanfodion megis bwyd a dillad, a bywyd cymdeithasol.

## Gweler hefyd
* Cyllid myfyrwyr yng Nghymru


Myfyrwyr
Categori:Derbyn myfyrwyr prifysgolion
Categori:Myfyrwyr
Ffïoedd dysgu

Tâl a godir ar fyfyrwyr am hyfforddiant yn ystod eu haddysg uwch yw **ffïoedd dysgu** a **thaliadau dysgu**. Cant eu codi gan brifysgolion i gynorthwyo i ariannu staff, cyfadrannau, cyrsiau, offer, systemau cyfrifiadurol, llyfrgelloedd, cyfleusterau'r campws ac ati.

Mae'r gwahanol ffyrdd o dalu ffïoedd yn cynnwys benthyciadau, grantiau, bwrsarïau, cynilion ac ysgoloriaethau. Yn gyffredinol yn y Deyrnas Unedig, telir ffïoedd dysgu gan fenthyciad a warentir gan y llywodraeth, ac nid yw'n rhaid eu talu yn ôl nes bod y myfyriwr wedi cwblhau'i astudiaethau ac yn ennill cyflog.

## Gweler hefyd
* Cyllid myfyrwyr

Categori:Cyllid addysg
Categori:Prifysgolion
Derbyn myfyrwyr prifysgolion

Proses lle mae myfyrwyr yn cael eu derbyn i addysg uwch mewn prifysgolion yw **derbyn myfyrwyr prifysgolion**. Mae systemau'r broses yn amrywio o wlad i wlad, ac weithiau o sefydliad i sefydliad.

Yn y Deyrnas Unedig, mae ymgeiswyr yn llenwi ac anfon ceisiadau ar gyfer cyrsiau israddedig trwy system UCAS, tra bo ymgeiswyr uwchraddedig yn anfon ceisiadau yn uniongyrchol i brifysgolion. Mae gan y Brifysgol Agored bolisi drws agored.


Categori:Gweinyddiaeth academaidd
Categori:Myfyrwyr
Categori:Prifysgolion
Categori:Recriwtio
4chan

bawd|Logo 4chan
Gwefan ddelweddfwrdd Saesneg yw **4chan**. Lansiwyd ar 1 Hydref 2003, a defnyddir ei byrddau yn bennaf ar gyfer postio lluniau a thrafodaeth o manga ac anime. Yn gyffredinol mae defnyddwyr yn postio'n ddienw a chysylltir y wefan at isddiwylliannau a gweithredaeth, yn enwocaf Project Chanology.

Defnyddwyr 4chan sydd yn gyfrifol am greu neu boblogeiddio nifer o *memes* y rhyngrwyd megis lolcats, Rickrolling, "Chocolate Rain", a "Pedobear". Bwrdd "Random" (Ar Hap) y wefan yw ei nodwedd fwyaf poblogaidd a drwg-enwog. Fe'i elwir yn "/b/", a phrin yw'r rheolau ar gynnwys ei physt. Yn aml mae cymuned a diwylliant *Anonymous* y wefan wedi peri sylw'r cyfryngau. Disgrifiodd *The Guardian* cymuned 4chan yn gryno gan ddweud ei bod yn "wallgof, anaeddfed... gwych, chwerthinllyd a dychrynllyd."

## Gweler hefyd
* Operation Payback

## Dolenni allanol
*  Hafan 4chan
*  Tudalen Twitter swyddogol 4chan
*  Archif o edafedd dethol 4chan

Categori:Gwefannau
Categori:Sefydliadau 2003
Eric Hobsbawm

Hanesydd ac awdur Marcsaidd o Loegr oedd **Eric John Ernest Hobsbawm** (9 Mehefin, 1917 &ndash; 1 Hydref 2012), a elwir gan amlaf yn "Eric Hobsbawm" neu'n "E. J. Hobsbawm". Ymhlith ei weithiau enwocaf yw ei driawd ar "y bedwaredd ganrif ar bymtheg hir": *The Age of Revolution: Europe 1789–1848*, *The Age of Capital: 1848–1875*, ac *The Age of Empire: 1875–1914*; a'i lyfr ar "yr ugeinfed ganrif fer", *The Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991*.

Cafodd ei eni i deulu Iddewig yn Alecsandria, yr Aifft, ym 1917, a symudodd i Fienna pan oedd yn ddwyflwydd oed. Masnachwr Prydeinig oedd ei dad a llenores Awstriaidd oedd ei fam, a bu farw'r ddau yn ystod y Dirwasgiad Mawr. Ymunodd Eric Hobsbawn â'r Blaid Gomiwnyddol yn 14 oed tra'n byw ym Merlin â'i ewythr. Ymfudodd i Loegr ym 1933 ac aeth i Brifysgol Caergrawnt, lle bu'n gyfaill i Raymond Williams. Penodwyd ef yn ddarlithydd hanes yng Ngholeg Birkbeck ym 1947 a dyrchafwyd yn athro ym 1970. Cyhoeddwyd ei hunangofiant, *Interesting Times: A Twentieth Century Life*, yn 2002.

Bu farw ar 1 Hydref 2012 yn y Royal Free Hospital, Llundain, o niwmonia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Marcswyr
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o dras Awstriaidd
Categori:Pobl o dras Bwylaidd
Categori:Iddewon o Loegr
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Deyrnas Unedig
Stuchd an Lochain

Mae **Stuchd an Lochain** neu **Stuc an Lochain** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Rannoch i Glen Lyon yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n  MarilynMunroMurdoHuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Pablo Neruda

[bawd|200pz|Tŷ Pablo Neruda yn [Valparaiso ]]

Bardd a gwleidydd o Tsile oedd **Pablo Neruda**, ganwyd **Neftalí Ricardo Reyes Basoalto** (12 Gorffennaf 1904 – 23 Medi 1973).

Enillodd Neruda Wobr Lenyddol Nobel yn 1971.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Crepusculario* (1923)
**Veinte poemas de amor y una canción desesperada* (1924)
**Tentativa del hombre infinito* (1926)
**Residencia En La Tierra*, cyf. 1 (1933)
**Residencia En La Tierra*, cyf. 2 (1935)
**España en el corazón* (1938)
**Residencia En La Tierra*, cyf. 3 (1947)
**Canto General* (yn cynnwys *Las Alturas de Macchu Picchu*) (1950)

Ymhlith y cyfieithiadau i'r Gymraeg o'i waith mae;
* Bannau Macchu Picchu, 1944, (Alturas de Macchu Picchu) gan Pablo Neruda, cyfieithiad gan Harri Webb yn *Barn*, cyf 230. Mawrth 1982.
* Tomatos. Cerdd gan Pablo Neruda, y cyfieithu gan Ifor ap Glyn. Tu Chwith, cyfrol 2. Haf 1994

### Nofelau
**Tentativa y su esperanza* (1926)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Sbaeneg o Tsile
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Christopher Ralph

Actor o Ganada ydy **Christopher Ralph** (ganed 13 Mai 1977). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Tobias yn y gyfres deledu o 1998 *Animorphs*.

Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Actorion teledu o Ganada
Berliner (fformat)

Fformat papur newydd gyda thudalennau tua 470x315mm ydy **Berliner**. Mae fformat y Berliner fymryn yn dalach a lletach na'r fformat tabloid/cryno; mae hefyd yn gulach ac yn fyrrach ma'r fformat broadsheet.

## Cyfeiriadau
Categori:Papurau newydd
Eglwys Sant Nicholas, Brighton

Eglwys yn Brighton, Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Eglwys Sant Nicholas o Myra**, a adwaenir gan amlaf fel **Eglwys Sant Nicholas**. Dyma eglwys blwyfol wreiddiol Brighton a'r eglwys hynaf yn y ddinas. Fe'i lleolir ar dir uchel wrth gyffordd Stryd yr Eglwys a Heol Dyke yng nghanol y ddinas, yn agos iawn i'r brif ganolfan siopa. Oherwydd ei arwyddocad pensaernïol, mae'r eglwys yn adeilad rhestredig Gradd II*.

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Lloegr
Categori:Dinas Brighton a Hove
Categori:Eglwysi Lloegr
Fanny Cradock

Beirniad tai bwyta, cogydd teledu ac ysgrifennwraig o Loegr oedd **Phyllis Nan Sortain Pechey** (26 Chwefror 1909 – 27 Rhagfyr 1994), a oedd yn fwy adnabyddus fel **Fanny Cradock**.  Gweithiai gyda'i phartner Johnnie Cradock, gan gymryd ei gyfenw ef ymhell cyn i'r ddau briodi.

## Teledu
*''Fanny's Kitchen*
**Chez Bon Viveur*
**The Cradocks*
**Dinner Party*
**Fanny Cradock Invites*
**Cradock cooks for Christmas''

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Cogyddion o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Frankie Howerd

Digrifwr ac actor comig oedd **Francis Alick "Frankie" Howerd** OBE (6 Mawrth 1917 – 19 Ebrill 1992). Cafodd ei yrfa, a barodd am chwech degawd, ei ddisgrifio gan ei gyd-ddigrifwr Barry Cryer fel "a series of comebacks",.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Digrifwyr LHDT
Categori:Pobl o Efrog
Categori:Actorion LHDT
Categori:Ffilmiau Carry On
Brynhyfryd, Abertawe

Un o faestrefi Abertawe ydy **Brynhyfryd**.

Noder mai ardal wahanol ydy Mount Pleasant, ddwy filltir i'r de, er bod enwau'r ddwy ardal yn rhannu'r un ystyr lythrennol.

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Abertawe
Y Rei

Band roc Cymraeg o ardal Porthmadog a Phenrhyndeudraeth oedd **Y Rei**.

## Cefndir
Ffurfiwyd y band yn 2006 pan ymunodd Aron Elias (prif leisydd a gitâr flaen), gynt o’r band hip hop Pep Le Pew, efo Rich Roberts (gitâr fâs) a Alex Moller (drymiau) o’r band roc Gola Ola i ffurfio band tri-darn.

## Cerddoriaeth
Roedd arddull cerddoriaeth wedi ei ddylanwadu’n gryf gan roc, metal, reggae a hip hop ond roedd ganddynt sŵn unigryw wedi’i nodweddu efo gallu technegol arbennig .

Gwnaeth Y Rei gigio yn helaeth o amgylch Cymru, gan gynnwys cwblhau dwy daith C2 ac ymddangos mewn sawl gŵyl gerddorol yng Nghymru rhwng 2007 a 2009 gan gynnwys Gwyl Câr Gwyllt, Blaenau Ffestiniog a Maes B.  Gwnaethant ymddangos ar y rhaglen gerddoriaeth Bandit sawl gwaith.  Rhyddhasant EP ar ddiwedd 2006 ac albwm o’r enw *Lawr y Lôn Goch* ym mis Ionawr 2008.

Ysgrifennwyd y mwyafrif o’u caneuon yn y Gymraeg, gydag ambell gân Saesneg yn ymddangos yn eu setiau hefyd.

## Disgograffiaeth
* *Psycho Prydferth* (EP) (Blw-Print, 2006)
* *Lawr y Lôn Goch* (LP) (Blw-Print, 2008)

## Cyfeirinodau
## Dolenni allanol
*Sesiwn Y Rei ar C2
*Adolygiad BBC Radio Cymru o *Lawr y Lôn Goch*
*Tudalen Wybodaeth am Y Rei ar wefan Curiad

Y Rei
Y Rei
Meall nan Tarmachan - Beinn nan Eachan (copa dwyreiniol)

Mae **Beinn nan Eachan (copa dwyreiniol)** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Lyon i Glen Dochart a Loch Tay yn ne Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid ydy'r copa hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Ionawr 2004.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Culdir Panamâ

Culdir sy'n gorwedd rhwng Môr y Caribî a'r Cefnfor Tawel gan gysylltu Gogledd a De America yw **Culdir Panamâ**. Mae'n cynnwys gwlad Panamâ a Chamlas Panamâ.

bawd|canol|450px|Culdir Panamâ

Panama
Categori:Daearyddiaeth Canolbarth America
Categori:Daearyddiaeth Panamâ
Het Banama

Het gantel o Ecwador yw **het Banama**, a wneir o ddail cordeddog y planhigyn *Carludovica palmata*. Cafodd hetiau gwellt a wehyddwyd yn Ecwador eu cludo, gyda nwyddau eraill o Dde America yn y 19g a chychwyn yr 20g, yn gyntaf i Guldir Panama cyn hwylio at eu cyrchfannau yn Asia, gweddill yr Amerig, ac Ewrop. Ar gyfer rhai cynnyrch, defnyddiwyd enw ei fan gwerthu rhyngwladol yn hytrach na'i darddle, a gan hynny fe'i elwir yn het Banama.

Categori:Dillad Ecwador
Panama