Pastai serennog

Mae **pastai serennog**  (Cernyweg: *Hogen Ster-Lagatta*;a elwir weithiau'n **starrey gazey pie, pastai Stargazy** ac amrywiadau eraill) yn bastai draddodiadol o  Gernyw wedi'i gwneud o sardins wedi'u pobi, ynghyd ag wyau a thatws, wedi'u gorchuddio â chrwst. Er bod ychydig o amrywiadau gyda gwahanol bysgod yn cael eu defnyddio, nodwedd unigryw y pastai serennog yw bod pennau pysgod (ac weithiau'r cynffonau) yn ymwthio trwy'r crwstyn, fel eu bod yn ymddangos yn syllu ar y bwytawr a'r awyr.

Yn draddodiadol, dywedir bod y pastai wedi tarddu o bentref Porthenys (Saesneg: Mousehole) yng Nghernyw ac yn draddodiadol mae'n cael ei bwyta yn ystod gŵyl Noswyl Tom Bawcock i ddathlu ei ddalfa arwrol, un gaeaf stormus iawn. Yn ôl yr ŵyl fodern, sy’n cael ei chyfuno â goleuadau pentref Porthenys, cafodd y ddalfa gyfan ei bobi'n bastai serennog enfawr, gan gwmpasu saith math o bysgod ac arbed y pentref rhag newynu. Cafodd stori Bawcock ei phoblogeiddio mewn llyfr i blant gan Antonia Barber:*The Mousehole Cat*, a oedd yn cynnwys disgrifiad o'r pastai serennog. Yn 2007 enillodd y cystadleuydd Mark Hix *Ddewislen Fawr Prydain* y BBC gyda fersiwn o'r pastai.

## Disgrifiad 
Mae'n hynod bwysig bod y pennau'n dal ar y pilchards (sardins) sy'n pipian drwy'r crwst, gan ymddangos eu bod yn syllu ar y sêr. Mae lleoliad y pysgod yn y pastai'n caniatáu i'r olew sy'n cael ei ryddhau wrth goginio ddraenio i'r pastai, gan ychwanegu blas llawnach a sicrhau bod y pastai'n llaith.

Er gwaethaf y ffaith bod Ymddiriedolaeth Bwyd Prydain yn disgrifio'r pastai fel rhywbeth sy'n hwyl yn ogystal â doniol i blant, mae wedi'i restru yn "Yuck! Pethau ffiaidd y mae pobl yn eu bwyta",  gan y *New York Daily News,* wedi'i seilio ar lyfr gan yr awdur Americanaidd, Neil Setchfield. Ar Noswyl Tom Bawcock caiff ei arlwyo yn The Ship Inn, yr unig dafarn yn Porthenys, weithiau ar ôl actio’r chwedl.

## Gwreiddiau 
de|bawd| Rhaid i'r pilchards gadw eu pennau
Mae'r pastai yn cael ei weini i ddathlu dewrder Tom Bawcock, pysgotwr lleol yn yr 16g. Eglura'r chwedl i un gaeaf fod yn arbennig o stormus, sy'n golygu nad oedd yr un o'r cychod pysgota wedi gallu gadael yr harbwr rs misoedd. Wrth i'r Nadolig agosáu, roedd y pentrefwyr, a oedd yn dibynnu ar bysgod fel eu prif ffynhonnell fwyd, yn wynebu newyn.

Roedd gwledd hŷn na hon, a gynhaliwyd gan y pysgotwyr tua diwedd mis Rhagfyr, yn cynnwys pastai wedi'i choginio â gwahanol bysgod i gynrychioli'r amrywiaeth o ddalfeydd yr oedd y dynion yn gobeithio eu dal yn y flwyddyn i ddod. Mae yna bosibilrwydd bod chwedl Tom Bawcock yn esblygiad o'r ŵyl hynafol hon. Ers 1963, mae'r ŵyl wedi cael ei chynnal ym Mhorthenys, lle mae'r harbwr cyfan wedi'i oleuo, ynghyd â llawer o arddangosfeydd eraill. Mae un set o oleuadau hyd yn oed yn cynrychioli’r pastai ei hun, gan ddangos pennau a chynffonau pysgod yn ymwthio allan o ddysgl bastai o dan chwe seren.

Roedd si bod yr ŵyl gyfan yn ffugiad gan landlord The Ship Inn yn y 1950au. Fodd bynnag, roedd dathliadau wedi'u recordio gan Morton Nance, awdur ar yr iaith Gernyweg, ym 1927 yn y cylchgrawn *Old Cornwall* . Roedd ei ddisgrifiad yn ymwneud â'r dathliadau cyn 1900, er ei fod yn amau realiti Tom Bawcock, gan awgrymu mai "Beau Coc" ydoedd mewn gwirionedd. Aeth ymlaen hefyd i gadarnhau bod gwreiddiau’r ŵyl yn dyddio’n ôl i’r cyfnod cyn-Gristnogol, Celtaidd. Aeth Morton Nance ymlaen i adfer y gân draddodiadol a ganwyd ar Noswyl Tom Bawcock, a chwaraewyd i'r dôn leol "Ymdaith Briodasol".

Chwedl arall o amgylch pastai serennog, ynghyd â phasteiod anarferol eraill Cernyw, yw mai nhw oedd y rheswm pam na ddaeth y Diafol erioed i Gernyw. Yn ei lyfr *Popular Romances of the West of England; or, The drolls, traditions, and superstitions of old Cornwall*, esbonia Robert Hunt fod y Diafol wedi croesi Afon Tamar i Torpoint. Mae'r bennod, o'r enw "''The Devil's Coits, etc''", yn nodi i'r Diafol ddarganfod y byddai'r Gernywiaid yn rhoi unrhyw beth mewn pastai, felly penderfynodd ei heglu oddi yno, cyn iddyn nhw ei roi ef! Ac i ffwrdd ag ef i Ddyfnaint.

## Mewn cerddoriaeth 
Recordiodd Nancy Kerr a James Fagan (cerddor) albwm a thrac *Starry Gazy Pie* ym 1997.

Mae Jim Causley yn cyfeirio at "starry-gazey pie" ar y trac "My Young Man's a Cornishman" ar ei albwm yn 2013 *Cyprus Well* . Daw'r gân o gerdd gan ei berthynas bell Charles Causley (1917-2003).

Recordiodd Brenda Wootton *albwm Starry-Gazey Pie* gyda Rob Bartlett ym 1975 ar gyfer Sentinel Records.

## Cyfeiriadau 
Categori:Seigiau pysgod
Categori:Cernyw
Categori:Wicibrosiect Palesteina