open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Man Ray

Arlunydd o'r Unol Daleithiau a dreuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa yn Ffrainc lle daeth yn ffigwr amlwg ym mudiadau Swrealaeth a Dada oedd **Man Ray** (**Emmanuel Rudzitzky**, 27 Awst 1890 – 18 Tachwedd 1976)

Ganed Man Ray yn Philadelphia, Pennsylvania ac fe'i magwyd yn ardal Brooklyn, Dinas Efrog Newydd. Mewnfudwyr diweddar o Rwsia, o dras Iddewig, oedd ei rieni, Symudodd i fyw a gweithio yn Ffrainc pan oedd y mudiad Swrealaeth ar ei anterth yn Ewrop. Yn artist a arddelai Fodernaeth, cyfranodd yn sylweddol i waith y Swrealwyr a'r Dadawyr, er na fu erioed yn aelod ffurfiol o'r mudiadau hynny. Adnabyddir Man Ray yn bennaf fel ffotograffydd *avant-garde*, ond cynhyrchodd weithiau pwysig mewn sawl cyfrwng ac roedd yn ystyried ei hun yn baentiwr yn bennaf.

Yn 1999, cafodd ei enwi gan cylchgrawn *ARTnews* fel un o'r 25 artistiaid mwyaf dylanwadol yr 20g. Yn ogystal â ffotograffiaeth ac arlunio, arbrofodd â ffilm, cerfluniaeth, *collage*, a drama arloesol.

Yn ystod ei arosiad hir yn ninas Paris, o 1921 hyd 1940, daeth i adnabod rhai o artistiaid mwyaf y cyfnod, yn cynnwys Salvador Dalí a Marcel Duchamp. Yn ei stiwdio ym Montparnasse, tynnodd bortreadau cofiadwy o lenorion ac artistiad enwog fel James Joyce, Gertrude Stein, Jean Cocteau ac Antonin Artaud.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffotograffwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Philadelphia
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Swrealaeth
Dyfais electronig symudol

Cyfeirio rydym yma at ddyfeisiadau megis y cyfrifiadur llaw (yr *handheld computer*, *"Palmtop"* ayb). Mae'n ddigon bach i gael ei gario o gwmpas yn ddi-drafferth. Gall y ddyfais fod yn llawn gwahanol fathau o wybodaeth gyda sgrîn bychan, bysellfwrdd bychan ('minature keyboard') neu sgrîn cyffwrdd.

Mae'r ffôn llaw bellach yn araf droi'n gyfrifiadur bychan, ac yn ddyfais symudol y *Blackberry* er enghraifft. Gall rai o'r rheiny sydd ar gyfer busnesau fod a'r gallu i fewnforio neu 'gymryd' data e.e. codau bariau (*bar codes*), neu ddarllenwyr y *Smart Card*.

## Mathau o ddyfeisiadau electronig symudol
### Ffonau clyfar
("smartphones")

### Y Gliniadur
*Y Gliniadur *(Notebook PC)*
*Y Gliniadur ysgafn *(Ultra-Mobile PC)*
*Y cynorthwydd personol Digidol *(Personal digital assistant)*
**Graphing calculator*

### Consol gemau symudol 
('handheld game console')

* Nintendo DS (NDS)
* GAME BOY, GAME BOY COLOR
* GAME BOY ADVANCE
* SEGA GAME GEAR
* Pokemon mini
* NeoGeo Pocket, NeoGeo Color
* Atari Lynx
* Pandora
* GP2X/GP32
* Gizmondo
* Playstation Portable (PSP)
* N-Gage

### Y *Media recorders*
*Camera digidol llonydd *(DSC)*
*Camera digidol fideo (*DVC neu digital Camcorder)*
* Recordydd sain digidol *(Digital audio recorders)*

### Y *Media players/displayers*
*media player symudol
*Y darllenydd eLyfr *(eBook Reader)*

### Dyfeisiau Cyfathrebu 
('Communication devices')

*Ffonau llaw *(Mobile phone)*
*Y Ffôn di-wifr *(Cordless phone)*
*Pager
*Pogo

### Dyfeisiadau Fforio 
('Personal navigation devices(PNDs)')

### Hefyd
*Clustffonau Bluetooth 
('Bluetooth headset')

### Gwneuthurwyr
Dyma rai o'r prif wneuthurwyr - yn enwedig ar gyfer y gwaith:
* General Dynamics  Itronix Rugged Notebooks
* Hand Held Products  Rugged Handhelds
* Intermec  Rugged Handhelds
* MobileDemand xTablet Rugged Tablet PC
* MP2 Solutions  MRT300 Series Handhelds 
* Nordic ID Rugged handhelds
* Panasonic Toughbook Rugged Notebooks
* Psion Teklogix Rugged

Categori:Cyfrifiaduron symudol
Schwerin

bawd|240px|*Schweriner Schloss*, senedd talaith Mecklenburg-Vorpommern

Dinas yng ngogledd-ddwyrain yr Almaen a phrifddinas talaith ffederal Mecklenburg-Vorpommern yw **Schwerin**. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 96,542.

Saif Schwerin mewn ardal o lynnoedd, gyda'r mwyaf, y *Schweriner See*, yn 60&nbsp;km² o arwynebedd. Yn yr 11g, roedd yr Obotrites yn preswylio yma. Gorchfygwyd hwy gan Henri y Llew yn 1160, a gipiodd Schwerin. Yn 1358 daeth yn rhan o Ddugiaeth Mecklenburg, ac yn brifddinas y ddugiaeth. Yn ddiweddarach, daeth yn brifddinas Dugiaeth Mecklenburg-Schwerin.

Y prif atyniad i ymwelwyr yw Castell Shwerin (*Schweriner Schloss*) at ynys yn y *Schweriner See*. Yma y mae senedd talaith Mecklenburg-Vorpommern.

Categori:Aneddiadau Mecklenburg-Vorpommern
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Rostock

bawd|200px|Y Farchnad Newydd (Neuer Markt) yn Rostock.

Dinas yng ngogledd-ddwyrain yr Almaen a dinas fwyaf talaith ffederal Mecklenburg-Vorpommern yw **Rostock**. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 200,414.

Saif Rostock ar afon Warnow; tra mae maestref Rostock-Warnemünde, tua 16&nbsp;km i'r gogledd o ganol y ddinas, ar lan y Môr Baltig. Sefydlwyd y ddinas yn yr 11g gan y Slafiaid Polabaidd dan yr enw *Roztoc*, sy'n golygu "lledaeniad yr afon". Yn ddiweddarach, daeth yn aelod o'r Cynghrair Hanseataidd. Sefydlwyd Prifysgol Rostock yn 1419.

## Pobl enwog o Rostock 
*Gebhard Leberecht von Blücher, cadfridog
*Jan Ullrich, beiciwr
*Walter Kempowski, awdur

Categori:Y Cynghrair Hanseataidd
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Mecklenburg-Vorpommern
Sacsoni

Un o daleithiau ffederal (*Länder*) yr Almaen yw **Sacsoni**, yn llawn **Talaith Rydd Sacsoni** (Almaeneg: *Freistaat Sachsen*, Sorbeg Uchaf: *Swobodny stat Sakska*). Saif yn nwyrain y wlad, yn ffinio ar Weriniaeth Tsiec a Gwlad Pwyl. Roedd y boblogaeth yn 2007 yn 4.220.200. Prifddinas y dalaith yw Dresden; dinasoedd pwysig eraill yw Leipzig, Chemnitz a Zwickau.

Sefydlwyd Talaith Rydd Sacsoni yn 1918 ar ôl yr ymddiorseddiad y brenin Ffredrig Awgwstws III a wedi i Deyrnas Sacsoni ddod i ben. Wedi'r Ail Ryfel Byd daeth yn rhan o Ddwyrain yr Almaen, ac yn 1952 fe'i rhannwyd yn dair rhan, Leipzig, Dresden a Chemnitz (a ail-enwyd yn "Karl-Marx-Stadt" yn ddiweddarach. Ail-ffurfiwyd y dalaith yn 1990 yn dilyn ad-uno'r Almaen.

Categori:Taleithiau'r Almaen
Rheilffordd rhac a phiniwn

Defnyddir y term **rheilffordd rhac a phiniwn** am reilffordd sy'n defnyddio trydydd rheilen rhwng y ddwy reilen arferol, gyda "rhaciau" arni y gall "piniwn" ar y trên ei hun fachu arnynt, fel system o ddannedd yn bachu yn ei gilydd. Mae hyn yn galluogi'r trên i esgyn llethrau serth, ac felly defnyddir y system fel rheol ar gyfer rheilffyrdd mynydd. Yr unig esiampl yng Nghymru (a'r unig un gyhoeddus ym Mhrydain) yw Rheilffordd yr Wyddfa.

Y rheilffordd gyntaf o'r math yma oedd Rheilffordd Middleton, rhwng Middleton a Leeds yn Lloegr, a agorwyd yn 1812. Y rheilffordd fynydd gyntaf oedd y *Mount Washington Cog Railway* yn nhalaith New Hampshire yn yr Unol Daleithiau, a agorodd yn 1868. Y gyntaf yn Ewrop oedd y *Vitznau-Rigi-Bahn* i gopa  Mynydd Rigi yn y Swistir, a agorodd yn 1871.

Ceir nifer o wahanol systemau rhac a phiniwn. Y mwyaf cyffredin yw system Abt sef yr un a ddefnyddir gan Reilffordd yr Wyddfa. Ceir hefyd system Marsh, system Riggenbach a system Strub.

Categori:Rheilffyrdd
Phoenix, Arizona

Dinas yng ngorllewin yr Unol Daleithiau yw **Phoenix**. Hi yw prifddinas a dinas fwyaf talaith Arizona. Roedd y boblogaeth yn 2007 yn 1,552,259; Phoenix yw'r unig brifddinas talaith yn yr Unol Daleithiau sydd a phoblogaeth dros filiwn, a saif yn bumed o ran dinasoedd yr Unol Daleithiau yn ôl poblogaeth. Roedd poblogaeth yn ardal ddinesig yn 2007 yn 4,179,427.

Trigolion gwreiddiol yr ardal oedd pobl frodorol yr Hohokam, oedd yn defnyddio camlesi i ddyfrhau'r tiroedd ar gyfer tyfu cnydau. Gostyngodd y boblogaeth yn raddol oherwydd prinder dŵr, a bychan oedd y boblogaeth erbyn dechrau'r 19g. Sefydlwyd y ddinas tua 1867 gan Jack Swilling, mewn man lle roedd olion camlesi'r Hohokam. Yn ddiweddarach, enwyd y ddinas yn "Phoenix" ar ôl y Ffenics chwedlonol, oherwydd fod y ddinas wedi tyfu ar olion sefydliad cynharach.

## Gefeilldrefi Phoenix 
## Dolen allanol
*  www.phoenix.gov 

bawd|250px|Phoenix

Categori:Dinasoedd Maricopa County, Arizona
Ffenics

bawd|250px|Ffenics, llun o Fwystfileg Aberdeen

Aderyn mytholegol, yn wreiddiol o fytholeg y Ffenicsiaid, yw'r **ffenics** (Hen Roeg: Φοῖνιξ). Fe'i ceir ym mytholeg yr Hen Aifft fel y "Bennu", ac ym mytholeg Roeg a Rhufeinig hefyd.

Dywedir ei fod yn aderyn gyda phlu aur a choch sy'n byw am fil o flynyddoedd, yna pan mae'n teimlo diwedd ei oes yn agosáu, mae'n adeiladu nyth ac yn ei roi ar dân. Llosgir yr aderyn yn y nyth, ond o'r lludw mae ffenics newydd yn codi. Cred rhai mai'r fflamingo a roddodd gychwyn i'r chwedl. Defnyddir "ffenics" hefyd am yr aderyn fenghuang ym mytholeg Tsieina.

Daeth yr aderyn yn boblogaidd gyda'r Cristionogion cynnar fel symbol o atgyfodiad, ac mae'n boblogaidd mewn nifer o wledydd fel symbol i gyfleu syniad tebyg. Enwyd dinas Phoenix yn Arizona yn yr Unol Daleithiau ar ei ôl.

Categori:Adar mytholegol
Characteristica universalis

Cyfeiria'r term Ladin ***characteristica universalis***, y gellir ei gyfieithu fel "cymeriad cyffredinol" neu "priodoledd gyffredinol" yn Gymraeg, at yr iaith gyffredinol a ffurfiol a ddychmygwyd gan yr athronydd Almaenig Gottfried Leibniz (1646-1716) i gyfleu cysyniadau mathemategol, gwyddonol, a metaffisegol. Gobeithiai Leibniz y gallai felly greu iaith wyddonol gyffredin i bawb i'w defnyddio o fewn fframwaith calcwlws rhesymegol cyffredinol (*calculus ratiocinator*).

[200px|bawd|Diagram gan Leibniz sy'n portreadu system [elfennau'r Henfyd]]

Mae'r *characteristica universalis* yn gysyniad canolog yng ngwaith Gottfried Leibniz. Pan ysgrifennai yn Ffrangeg, defnyddiai'r ymadrodd cyfystyr *spécieuse générale* i'w disgrifio. Digwydd yr ymadrodd yn aml yng nghyd-destun bwriad Leibniz o greu gwyddoniadur cynhwysfawr a fyddai'n cwmpasu gwybodaeth y dynolryw i gyd.

Ar lefel ymarferol, math o iaith artiffisial ysgrifenedig seiliedig ar arwyddion sy'n cynrychioli syniadau yn hytrach na sain, yn debyg i ideogramau'r Tsieinëeg yw'r *characteristica universalis*. Ceir gwreiddyn y syniad yng ngwaith Francis Bacon, a damcaniaethwyd iaith o'r math gan Descartes hefyd, ond fe'i cysylltir fel system neilltuol â Leibniz. Gobeithiai Leibniz greu gwyddor ysgrifenedig i gyfleu pob syniad a ffaith sy'n perthyn i fyd gwyddoniaeth a'r meddwl dynol, a hynny trwy gyfrwng system o ideogramau, pictogramau a deiagramau a fyddai'n osgoi'r amwysedd ystyr sydd ynghlwm wrth iaith yn gyffredinol (gwelir yr amwysedd yma wrth geisio cyfieithu gair haniaethol o un iaith i iaith arall - yn achos *characterictica universalis*, er enghraifft).

Categori:Athroniaeth
Categori:Ieithoedd artiffisial
Categori:Gwyddoniaeth
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1992

Cynhaliwyd cystadalethau **Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1992** yn Velòdrom d’Horta ac ar Circuit de Catalunya (Montmeló).

## Medalau
### Seiclo ffordd
### Seiclo Trac
## Tabl Medalau
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 1992
1992
Angst

:*Erthygl am y term yw hon. Gweler hefyd Angst (gwahaniaethu). Am y cwmni recordiau gweler Ankst.*
Term sy'n disgrifio cyflwr o anghydfod emosiynol mewnol cylchol dwys iawn sy'n peri pryder dirdynnol i'r unigolyn yw ***angst*** (Almaeneg: yn llythrennol, "braw, ofn, arswyd").

Bathwyd y term — ond nid y gair Almaeneg ei hun — gan yr athronydd Dirfodaethol Danaidd Kierkegaard (1813-1855) i ddisgrifio'r cyflwr o ofn parhaol ym mywyd unigolyn parthed ansicrwydd ffawd a'r hyn a allai ddigwydd yn y dyfodol. Ateb Kierkegaard i broblem angst oedd dweud mai dim ond trwy gymryd naid o ffydd a derbyn bodolaeth Duw a sefydlu perthynas ag Ef y gall yr unigolyn gael sicrwydd yn ei fywyd a'i hunaniaeth fel person.

Yn athroniaeth yr Almaenwr Martin Heidegger (1889-1976), mae *angst* yn golygu pryder dwys ynglŷn â srwythr ac ystyr bywyd yr unigolyn sy ddim yn tarddu o unrhyw achos amlwg, penodol. Yn yr ystyr yma, mae'n derm sy'n ganolog i athroniaeth Dirfodaeth, e.e. yng ngwaith Jean-Paul Sartre (*angoisse*), ac fe ddaeth yn un o gysyniadau amlycaf meddwl a dychymyg yr 20g yn y Gorllewin.

## Gweler hefyd 
* Dirfodaeth
* Ofn

Categori:Dirfodaeth
Categori:Geiriau ac ymadroddion Almaeneg
Categori:Gorbryder
Categori:Seicoleg
Dull glöyn byw

bawd|Dull glöyn byw
thumb

Dull o nofio yw'r **ddull glöyn byw**, sy'n cael ei nofio ar y frest, gyda'r ddwy fraich yn symyd yn gydamserol. Datblygwyd y gic glöyn byw yn annibynnol, ac adnabyddir hwnnw fel y **gic ddolffin** yn ogystal. Tra gall dulliau eraill megis dull broga, front crawl, neu dull cefn ei nofio'n hawdd gan y rhanfwyaf o bobl, mae'r ddull glöyn byw angen techneg dda i fod yn ddichonadwy. Cysidrir hi gan nifer o ddysgwyr i fod y dull anoddaf iw feistro. Hon yw'r ddull mwyaf newydd i gael ei nofio mewn cystadleuaeth, nofwyd hi am y tro cyntaf tua 1934.

## Cyflymder ac ergonomeg 
Y ddull glöyn byw yw'r cyflymaf a gaiff ei reoli gan FINA. Mae pwynt cyflymaf y ddull glöyn byw yn gyflymach na'r front crawl, oherwydd tynnu/gwthio cydamserig y breichiau. Ond gan fod y cyflymder yn arafu gymaint yn y cyfnod adfer, mae hi o ben i ben ychydig yn arafach na front crawl. 
Mae gan nofwyr glöyn byw gyflymder uchaf o 3.168 cilomedr yr awr (1.98 MYA), ychydig yn arafach na steil rhydd sydd 3.472 cilomedr yr awr (2.17 MYA), ond yn gynt na dull cefn 2.944 cilomedr yr awr (1.84 MYA), adull broga 2.672 cilomedr yr awr (1.67 MYA).

Categori:Nofio
Morfran

Gallai **Morfran** gyfeirio at:

* Mulfran (**Morfran**), math o aderyn
* Morfran eil Tegid, cymeriad chwedlonol Cymreig
* Morfran, bardd cynnar y cyfeirir ato gan Cynddelw Brydydd Mawr (gweler Morfran eil Tegid)
Ann Widdecombe

[200px|bawd|Ann Widdecombe yn [2006]]

Mae **Ann Noreen Widdecombe** (ganwyd 4 Hydref 1947) yn wleidydd y Blaid Geidwadol ac yn fwy diweddar nofelydd a phersonoliaeth deledu. Hi oedd Aelod Seneddol Maidstone a'r Weald hyd 2010.

## Dolen Allanol
* Gwefan Swyddogol 

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Morfran eil Tegid

:*Am yr aderyn a elwir weithiau yn Forfran gweler Mulfran.*
Cymeriad chwedlonol Cymreig yw **Morfran eil Tegid** ("Morfran fab Tegid"). Mae'n debyg fod yr enw Morfran yn gyfuniad o *mawr* (*mor*) a *brân*). Enw arall arno yw **Afagddu** ('Y fagddu'). Mae'n fab i Tegid a Ceridwen ac yn frawd i Creirwy.

Cyfeirir at Forfran eil Tegid yn y chwedl ganoloesol *Culhwch ac Olwen* fel un o'r tri rhyfelwr a oroesoedd Brwydr Camlan (brwydr terfynol y brenin Arthur). Roedd o mor hyll fel na feiddai neb ymosod arno am fod pawb yn meddwl ei fod yn "gythraul ganhorthwy" ("cythraul cynorthwyol"); roedd ganddo flew du arno "fel blew hydd". Cyferbynnir Morfran â Sanddef Bryd Angel, un arall o oroeswyr Camlan, a oedd mor olygus fel y tybiai pawb ei fod yn angel.

Mae'n ymddangos yn rhan gyntaf y chwedl *Hanes Taliesin*, sy'n ei bortreadu fel mab hynod hyll ac anwydodus Ceridwen a Tegid Foel. Ar lan Llyn Tegid, mae ei fam, Ceridwen, yn ceisio ennill lle i'w mab anffodus yn y byd trwy ferwi cymysgedd hud a lledrith mewn pair "am ddiwrnod a blwyddyn". Byddai'r tri defnyn cyntaf yn rhoi iddo wybodaeth am bopeth a fu, y sydd ac a fydd, ond maent yn tasgu ar fawd Gwion Bach (Taliesin), a osodwy i ofalu am y pair, ac ef sy'n cael y wybodaeth yn lle Morfran. Mewn un fersiwn o *Hanes Taliesin* mae gan Morfran frawd o'r enw Afagddu, ond cymysgedd sydd yn y testun a gellir derbyn mai math o lysenw ar Morfran yw Afagddu, am ei fod mor hyll (ei chwaer Creirwy, mewn cyferbyniaeth, yw'r "ferch harddaf yn y byd").

Cyfeirir at Morfran mewn dau o Drioedd Ynys Prydain. Mae'n un o 'Dri Ysgymydd Aerfau Ynys Prydain', gyda Gilbert mab Cadgyffro a Gwgon Gleddyfrudd, ac mae'n berchen un o 'Dri Gordderchfarch' yr ynys, sef Gwelwgan Gohoywgain.

Cyfeirir ato hefyd yn y chwedl fwrlesg *Breuddwyd Rhonabwy*.

Ceir cyfeiriad at un o'r Cynfeirdd o'r enw Morfran mewn cerdd gan Cynddelw Brydydd Mawr, ond mae ei waith ar goll. Mae Ifor Williams yn cynnig fod cof am y Morfran hwnnw y tu ôl i'r cymeriad yn *Hanes Taliesin*.

## Cyfeiriadau 
*  Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1960; argraffiad newydd 1999)
* Patrick K. Ford (gol.), *Ystoria Taliesin* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992)
* Ifans,Dafydd & Rhiannon, *Y Mabinogion* (Gwasg Gomer, 1980) ISBN 1-85902-260-X

## Gweler hefyd
* *Hanes Taliesin*

Categori:Cylch Arthur
Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Taliesin
Saarbrücken

Dinas yn ne-orllewin yr Almaen a phrifddinas talaith ffederal Saarland yw **Saarbrücken**. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 180,515. Saif y ddinas ar afon Saar.

Ar un adeg roedd y diwydiant glo a diwydiannau cysylltiedig yn bwysig yma, ond bellach mae pwysigrwydd diwydiannol yr ardal wedi lleihau.

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Saarland
Houston

Dinas yn nhalaith Texas yn yr Unol Daleithiau yw **Houston**. Gyda phoblogaeth o 2,257,926 yn 2010, hi yw dinas fwyaf Texas, a phedwaredd dinas yr Unol Daleithiau o ran poblogaeth. Roedd poblogaeth yr ardal ddinesig tua 5.6 miliwn.

Sefydlwyd Houston ar 30 Awst, 1836 gan y brodyr Augustus Chapman Allen a John Kirby Allen, ger glannau Buffalo Bayou. Daeth yn ddinas yn 1837, ac enwyd hi ar ôl Sam Houston, Arlywydd Gweriniaeth Texas ar y pryd.

Mae Houston yn ganolfan fusnes bwysig, ac yn bencadlys i fwy o gwmnïau Fortune 500 nag unrhyw ddinas arall yn yr Unol Daleithiau heblaw Dinas Efrog Newydd. Ceir Canolfan Ofod Lyndon B. Johnson yn perthyn i NASA yma hefyd.

## Pobl o Houston

*Michael Dell
*Hilary Duff
*Jennifer Garner
*Sam Houston
*Howard Hughes
*Beyoncé Knowles
*Joel Osteen
*Dennis Quaid
*Kenny Rogers
*Patrick Swayze

## Gefeilldrefi Houston 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Houston

Categori:Dinasoedd Harris County, Texas
Categori:Houston, Texas
Natasha Marsh

Cantores soprano o Gymraes yw **Natasha Marsh** (ganwyd 1976).  Cafodd ei eni yn Aberhonddu, Powys.

## Discograffi
**Amour* (2006)

Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Pobl o Aberhonddu
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
San Antonio, Texas

Dinas yn nhalaith Texas yn yr Unol Daleithiau yw **San Antonio**. Gyda phoblogaeth o 1,373,668 yn 2006, hi yw ail ddinas Texas o ran poblogaeth (ar ôl Houston), a'r seithfed yn yr Unol Daleithiau. Roedd poblogaeth yr ardal ddinesig yn 1,942,217 yn 2006.

Enwyd y ddinas ar ôl Sant Anthoni o Padua, oherwydd i fforwyr Sbaenig gyrraedd yr ardal ar 13 Mehefin 1691, dydd gŵyl Sant Anthoni. Saif ar lan afon San Antonio. Ymhlith y cwmnïau sydd a'u pencadlys yma, mae cwmni AT&T.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Yr Alamo
*Canolfan Weston
*Capel Ximenes
*Eglwys Gadeiriol San Fernando
*Hotel Emily Morgan
*Hotel Menger
*Marriott Rivercenter
*Morgan's Wonderland 
*Six Flags Fiesta Texas 
*Tŵr yr Americas
*Tŷ Otto Bombach

## Enwogion
*Olga Samaroff (1899-1948), pianydd
*Joan Crawford (1904-1977), actores
*Suzy Parker (1932-2003), model
*Paula Prentiss (g. 1938), actores

## Gefeilldrefi San Antonio 
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas San Antonio


Categori:Dinasoedd Bexar County, Texas
San Antonio

Gallai **San Antonio** gyfeirio at un o nifer o ddinasoedd:

*San Antonio, Texas
*San Antonio, Tsile
*San Antonio, Baja California Sur, ym Mecsico

----
Sachsen-Anhalt

Un o daleithiau ffederal (*Länder*) yr Almaen yw **Sachsen-Anhalt**. Saif yn nwyrain y wlad, ac roedd y boblogaeth yn 2007 yn 2,414,917. Prifddinas y dalaith yw Magdeburg. Mae'n ffinio ar daleithiau Niedersachsen, Brandenburg, Sachsen a Thüringen.

Gwastadedd yw rhan ddwyreiniol y dalaith, tra yn y de-orllewin ceir mynyddoedd yr Harz. Y copa uchaf yw'r Brocken, 1,141 medr o uchder. Yr afon bwysicaf yw afon Elbe. Halle (Saale) yw dinas fwyaf y dalaith.


Categori:Taleithiau'r Almaen
San Diego

Dinas yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **San Diego**. Saif ar yr arfordir yn ne-orllewin Califfornia, yn agos at y ffin â Mecsico. Roedd y boblogaeth tua 1,256,951 yn 2006; San Diego yw ail ddinas Califfornia yn ôl poblogaeth (ar ôl Los Angeles), ac wythfed dinas yr Unol Daeleithiau. Roedd poblogaeth yr ardal ddinesig, yn cynnwys Tijuana ym Mecsico, yn 2,941,454.

## Hanes 
Yr Ewropead cyntaf i fforio'r ardal oedd Juan Rodrigues Cabrillo, Portiwgead yn hwylio dan faner Sbaen. Yn 1602, gyrrwyd Sebastián Vizcaíno i fapio arfordir Caiffornia yn ei long *San Diego*, a rhoddwyd yr enw yma i'r sefydliad.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Canolfan Aztec
* Dinas Guijarros
* Gorsaf Liberty
* Hotel Lafayette
* Pont Cabrillo
* Stadiwm Tony Gwynn

## Pobl o San Diego 
* Gregory Peck (1916-2003), actor
* Cameron Diaz (g. 1972), actores

Categori:Dinasoedd San Diego County, Califfornia
Michael Phelps

Nofiwr o'r Unol Daleithiau yw **Michael Fred Phelps** (ganwyd 30 Mehefin 1985) sydd wedi ennill 23 medal aur yn y Gemau Olympaidd, ac sy'n dal record y byd mewn sawl disgyblaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2000
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2004
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Nofwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Baltimore, Maryland
San Jose, Califfornia

Dinas yn nhalaith Califfornia yn yr Unol Daleithiau yw **San Jose**, hefyd **San José**. Hi yw trydedd dinas Califfornia o ran poblogaeth, gyda 1,013,240 o drigolion yn ôl Cyfrifiad 2020, a saif yn ddegfed ymhlith dinasoedd yr Unol Daleithiau o ran poblogaeth. Saif yn Nyffryn Santa Clara, yn ne Ardal Bae San Francisco, yn yr hyn a elwir yn Nyffryn Silicon.

Sefydlwyd y ddinas ar 29 Tachwedd 1777 fel *El Pueblo de San José de Guadalupe*. Tyfodd yn gyflym yn y 1960au a'r 1970au. 

bawd|dim|250px|San Jose

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Bae San Francisco

Categori:Dinasoedd Santa Clara County, Califfornia
Dull cefn

[bawd|300px|[Gordan Kožulj yn nofio'r ddull cefn ym Mhencampwriaethau Ewrop 2008]]
Dull o nofio yw'r **ddull cefn**, sy'n cael ei nofio ar y cefn. Mae'n un o'r 4 dull a gaiff ei lywodraethu mewn cystadleuaeth gan FINA. Mae gan y dull y fantais o alluogi anadlu yn hawdd, ond yr anfantais o beidio allu gwled lle rydych chi'n mynd. Hon yw'r unig ddull lle mae rasus yn cael eu cychwyn yn y dŵr. Mae'r steil yn debyg iawn i front crawl ar ei ben ei lawr, mae'r ddwy ddull yn ddulliau echelin-hir.

## Hanes
Mae'r ddull cefn yn ffurf hynafol o nofio. Hon oedd yr ail ddull i gael ei ddefnyddio mewn cystadleuaeth heblaw y front crawl. Cyflwynwyd i'r Gemau Olympaidd yng Ngemau Olympaidd 1900 ym Mharis ar ffurf ras 200 m.

## Cyflymder ac ergonomeg
Mae'r ddull cefn yn debyg o ran cyflymder i'r ddull glöyn byw. Mae rasus dull glöyn byw yn gyflymach fel rheol, gan ei fod yn cychwyn wrth blymio i'r pwll yn hytrach na cychwyn yn y dŵr, ond mewn rasus drost 200 m buasai dull cefn yn gyflymach o'r ddau. 
Mae gan nofwyr dull cefn gyflymder uchaf o 2.944 cilomedr yr awr (1.84 MYA neu 1.84 medr yr eiliad). Oherwydd fod safle'r corff ar ei gefn, mae'r ddull cefn yn defnyddio cyhyrau gwahanol i ddulliau eraill.

Categori:Nofio
Chris Boardman

Cyn seiclwr rasio proffesiynol yw **Chris Boardman** (ganwyd 26 Awst 1968 yn Hoylake) a enillodd fedal aur ym mhursuit unigol Gemau Olympaidd yr Haf 1992. Torrodd record yr awr dair gwaith yn ogystal â gwisgo'r crys melyn dairgwaith yn y Tour de France. Adnabyddir ef fel arbenigwr yn y treial amser unigol. Addysgwyd ef yn y Wirral yn Hilbre High School.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1996
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Seiclwyr o Loegr
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1988

Cynhaliwyd cystadlaethau **Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1988** yn Seoul. Dyma oedd yr ail dro i gystadlaethau seiclo gael eu cynnal ar gyfer merched. Y tro hwn cyflwynwyd ras ychwanegol, y sbrint, ar gyfer merched am y tro cyntaf.

## Tabl medalau
## Medalau
### Seiclo ffordd
### Seiclo trac
## Cyfeiriadau
* Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol

Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 1988
1988
San José

Gallai **San José** gyfeirio at un o nifer o ddinasoedd a threfi; mae'r enw (Sbaeneg am Sant Joseff) yn un o'r enwau lleoedd mwyaf cyffredin yn y byd.  Y ddwy ddinas fwyaf yw:

*San José, Costa Rica, prifddinas Costa Rica
*San Jose, Califfornia, dinas yn nhalaith Califfornia yn yr Unol Daleithiau
System of a Down

Band roc o Galiffornia, yr Unol Daleithiau (UDA) yw **System of a Down**. Mae gan y band bedwar aelod: Serj Tankian (prif leisydd, allweddellau), Daron Malakian (llais, gitâr), Shavo Odadjian (gitâr fâs) a John Dolmayan (drymiau). Maent i gyd o dras Armenaidd. Mae eu cerddoriaeth yn cymysgu metel trwm gydag elfennau o roc caled, roc pync, canu gwerin a jazz. Yn aml, mae eu caneuon yn sôn am bynciau gwleidyddol fel y Rhyfel yn erbyn Terfysgaeth a hil-laddiad yr Armeniaid. Rhyddhawyd eu halbwm cyntaf *System of a Down* yn 1999. Cyrhaeddodd llwyddiant masnachol yn 2001 gyda'u hail albwm *Toxicity* a'r sengl "Chop Suey!".

## Disgyddiaeth 
### Albymau 
Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau metel trwm
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
David Davies (nofiwr)

Nofiwr pellter hir o Gymru yw **David Davies** (ganwyd 3 Mawrth 1985, Y Barri). Cystadlodd yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 ym Manceinion. Cymreodd ran ym Mhencapwriaethau Iau  Ewrop tra'n dal yn ei arddegau,lle enillodd fedal aur yn 2003. Mae'n arbenigo yn y ras steil rhydd 1,500 metr. Cystadlodd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2004 yn Athen, lle cipiodd y fedal efydd gyda amser o 14:45.95 gan osod record Prydeinig ac Ewropeaidd. Fe gipiodd yr efydd unwaith eto ym Mhencampwriaethau'r Byd yn 2005. Enillodd yr aur yn y ras 1,500 metr a'r efydd yn y 400 metr tra'n cynyrchioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2006 yn Melbourne.

Fe gynrychiolodd Davies wledydd Prydain yng Ngemau Olympaidd 2004, 2008 a 2012, yn y ras 1500&nbsp;km. Cafodd ei dderbyn i nofio'r Marathon 10 km Olympaidd ac yn Beijing daeth yn ail yn y gamp Olympaidd newydd. Yn fuan wedi gorffen y ras, roedd pryder am gyflwr Davies wrth i staff Cymorth Cyntaf ruthro i'w gludo ffwrdd am driniaeth feddygol. Fe ddywedodd Davies ei fod rhoi ei oll yn rhan olaf y ras am ei fod mor benderfynol o ennill.

Mae David Davies wedi dod yn eicon nofio ym Mhrydain ac Awstralia. Noddir ef gan Speedo.

## Dolenni allanol
*Proffil Nofio Prydeinig 
*Proffil Cymdeithas Olympaidd Prydeinig 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2004
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008
Categori:Nofwyr o Gymru
Categori:Pobl o'r Barri
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Sant Cyres
Entrena

de|300px|bawd|Entrena

Tref yn La Rioja (Sbaen) yw **Entrena**. Mae'r boblogaeth yn 1,451.

Categori:Trefi Sbaen
Bisged

Cynnyrch bychan wedi'i pobi yw **bisged** (lluosog: bisgedi); mae union ystyr y gair yn amrywio ar draws y byd. Daw'r gair yn wreiddiol o'r Lladin, trwy Ffrangeg canol ac mae'n golygu "wedi ei goginio ddwywaith". Roedd hard tack y forlu Brydeinig yn un o'r bisgedi cynharaf, a phasiwyd hyn ymlaen trwy ddiwylliant Americanaidd. Cynhyrchwyd bisgedi *Hard Tack* drwy'r 19eg ganrif.

## Bisgedi Prydeinig 
 Prydeinig]]
Cynnyrch fflat a chaled wedi ei bobi yw bisged, a gall fod yn felys neu'n sawrus. Gall gael ei alw'n "cwci" neu'n "cracyr" yng Ngogledd America. Mae'r term bisged hefyd yn cyfeirio at fisged fel brechdan, sydd â haenen o eisin neu hufen rhwng dau fisged. Ym Mhrydain, defnyddir y gair cwci i gyfeiro at math arbennig o fisged yn unig, sef un meddalach megis "cwci sglodion siocled".

## Gweler hefyd
* Bisged Garibaldi
* Torrwr bisgedi


Categori:Bwydydd pob
Dallas

Dinas yn nhalaith Texas yn yr Unol Daleithiau yw **Dallas**. Gyda phoblogaeth o 1,197,816 yn 2010, hi yw trydedd dinas Texas o ran poblogaeth, a'r nawfed yn yr Unol Daleithiau. Roedd poblogaeth ardal ddinesig Dallas-Fort Worth yn 6,145,037, y bedwaredd yn yr Unol Daleithiau o ran poblogaeth.

Sefydlwyd Dallas yn 1841, a chafodd statws dinas yn 1856. Y diwydiant olew yw sail economi'r ddinas, ond mae gan nifer o gwmnïau mawr eraill, megis Texas Instruments, eu pencadlys yma hefyd.

Ar 22 Tachwedd 1963, saethwyd yr Arlywydd John F. Kennedy yn farw pan oedd ar ymweliad a Dallas.

## Gefeilldrefi Dallas 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Dallas


Categori:Dinasoedd Collin County, Texas
Categori:Dinasoedd Dallas County, Texas
Categori:Dinasoedd Denton County, Texas
Categori:Dinasoedd Kaufman County, Texas
Categori:Dinasoedd Rockwall County, Texas
Sanddef Bryd Angel

Cymeriad chwedlonol Cymreig yw **Sanddef Bryd Angel**. Ystyr 'pryd' yma yw "ffurf".

Cyfeirir at Sanddef Bryd Angel yn y chwedl ganoloesol *Culhwch ac Olwen* fel un o'r tri rhyfelwr a oroesoedd Frwydr Camlan (brwydr terfynol y brenin Arthur). Roedd o mor brydferth fel "ni ddodes neb ei wayw ynddo yng Nghamlan rhag ei deced" ("ni roddodd neb ei waywffon ynddo ym mrwydr Camlan oherwydd ei fod mor deg"). Yn yr un rhan o'r testun cyferbynnir Sanddef â Morfran eil Tegid, un arall o oroeswyr Camlan, a oedd mor hyll fel na feiddai neb ymosod arno am fod pawb yn meddwl ei fod yn "gythraul ganhorthwy" ("cythraul cynorthwyol"); roedd ganddo flew du arno "fel blew hydd".

Ceir enw Sanddef Bryd Angel yn y rhestr mnemonig o Bedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur, sy'n tynnu ar yr un ddysg draddodiadol sy'n sail i'r casgliad Trioedd Ynys Prydain. Roedd yn un o'r 'Tri Gwrthnifiad ["Ystyfnig"] Marchog' yn llys Arthur, gyda Morfran eil Tegid a Glewlwyd Gafaelfawr.

Ceir sawl enghraifft arall o'r enw personol Sanddef mewn testunau cynnar, e.e. fel enw un o feibion Llywarch Hen, ond ymddengys nad oes cysylltiad rhyngddynt â Sanddef Bryd Angel.

## Cyfeiriadau
* Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1960; argraffiad newydd 1999), tud. 506.

Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Cylch Arthur
International New York Times

bawd|280px
Papur newydd byd-eang yn yr iaith Saesneg yw'r ***International New York Times*** (***International Herald Tribune*** gynt). Mae'n cyfuno adnoddau ei gohebwyr eu hunain gyda rhai'r *New York Times*. Caiff ei argraffu ar 33 safle'n fyd-eang, ac mae ar werth mewn dros 180 gwlad. Mae'r papur yn rhan o'r The New York Times Company. Mae pencadlys y papur ym Mharis ers 1887.

## Hanes
Sefydlwyd yr *Herald* ar 4 Hydref 1887, fel rhifyn Ewropeaidd o'r *New York Herald* gan berchennog y rhiant-bapur, James Gordon Bennett, Jr.. Mae pencadlys y cwmni Neuilly-sur-Seine, un o faesdrefi Paris.

Ym 1928, daeth yr *Herald* yn bapur newydd cyntaf i gael ei ddosbarthu ar awyren, gan hedfan copïau i Lundain o Baris mewn pryd i gael ei ddarllen dros brecwast. Ni chafodd yr *IHT* ei gyhoeddi yn ystod meddiant yr Almaen Natsiaidd o Baris (1940–1944).

Yn 1959, prynodd John Hay Whitney, dyn busnes a Llysgenad yr Unol Daleithiau i Brydain Fawr, y *New York Herald Tribune* a'r rhifyn Ewropeaidd. Yn 1966, daeth papur Efrog Newydd i ben, ond fe gadwodd y teulu Whitney papur Paris i gael ei gyhoeddi drwy bartneriaethau. Yn Rhagfyr 1966, fe ddaeth y *Washington Post* yn gyd-berchennog arni.

Daeth y *New York Times* yn gyd-berchennog ar y *Herald* ym Mai 1967; a daeth y papur newydd i gael ei adnabod dan yr enw newydd, *International Herald Tribune*.

Yn 1974, dechreuodd yr *IHT* drosglwyddo tudalennau ffacsimili o'r papur rhwng gwledydd, ac agorodd safle argraffu yn agos i Lundain. Fe agorwyd ail safle yn Zürich yn 1977.

Dechreuodd yr *IHT* anfon tudalennau'r papur i o Baris i Hong Cong yn electronig drwy lloeren yn 1980, gan wneud y papur ar gael yn gydamserol ar ddwy ochr y byd. Hwn oedd y trosglwyddiad rhyng-gyfandirol o bapur newydd yn yr iaith Saesneg, gan ddilyn esiampl arloesol y papur newydd dyddiol Tseiniaidd, *Sing Tao Daily*.

Yn 1991, daeth y *Washington Post* a'r *New York Times* yn unig cyfranddalwyr, a chyfranddalwyr cyfartal o'r papur.

Agorwyd ystafell newyddion Asia yn Hong Cong yn Chwefror 2005.

Ers 2007, mae'r *IHT* yn eiddo The New York Times Company yn unig, ar ôl i'r cwmni brynu'r cyfran 50% a oedd yn eiddo i'r Washington Post Company ar 30 Rhagfyr 2002. Daeth y gwerthiant hwn bartneriaeth 35 mlynedd y ddau gwmni, sy'n cystadlu yn mewnwladol, i ben. Gorfodwyd y *Post* i werthu eu cyfran pan fygythiodd y *Times* i dynnu allan a dechrau papur cystadleuol eu hunain. Fel canlyniad, cytunodd y *Post* i gyhoeddi rhai erthyglau yn rhifyn Ewropeaidd y *Wall Street Journal*.

## Dolenni allanol
*  Argraffiad ar-lein y papur

Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Sefydliadau 1887
The Economist

Cylchgrawn newyddion a gyhoeddir yn Llundain, Lloegr, yw ***The Economist***. Mae'n disgrifio ei hun fel "papur newydd wythnosol awdurdodol sy'n ffocysu ar wleidyddiaeth ryngwladol a newyddion a barn busnes". Mae ei safbwynt golygyddol o blaid y farchnad rydd.

## Dolenni allanol
*  Gwefan *The Economist*

Categori:Cylchgronau Saesneg Lloegr
Categori:Sefydliadau 1843
Annapolis, Maryland

**Annapolis** yw prifddinas talaith Maryland, Unol Daleithiau. Cofnodir 38,394 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1649.

Dechreuodd y trafodaethau heddwch diweddaraf i geisio datrys y Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd yno yn Nhachwedd 2007.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Banneker-Douglass
*Cofeb Kunta Kinte-Alex Haley
*Neuadd Preble (amgueddfa)
*Ty Paca
*Ty'r Talaith Maryland

## Enwogion
*James Booth Lockwood (1852-1884), fforiwr
*Michele Carey (g. 1943), actores
*Barbara Kingsolver (g. 1955), nofelydd

## Gefeilldrefi Annapolis 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
*   www.annapolis.gov 


Categori:Dinasoedd Anne Arundel County, Maryland
Bisged Garibaldi

Mae **Bisged Garibaldi** yn cynnwys cyrens wedi eu gwasgu rhwng dwy fisged tenau hirsgwar, yn debyg i brechdan gyrens, oherwydd hynny mae'n debyg i'r Deisen Eccles sy'n llawer mwy a ganddo grwst haenog. Maent i'w cael yng Ngwledydd Prydain ers rhyw 150 o flynyddoedd. Bwytir bisgedi Garibaldi fel rheol gyda diod megis te neu goffi.

## Hanes
Enwyd y fisged Garibaldi ar ôl Giuseppe Garibaldi, arweinydd milwrol a gwleidyddol Eidalaidd, a ymwelodd â Tynemouth, Lloegr ym 1854. Cynhyrchwyd y fisged am y tro cyntaf yn ffatri bisgedi Peek Freans yn Bermondsey ym 1861 yn dilyn recriwtiaid John Carr, un o wneuthurwyr bisgedi mawrion yr Alban. Cynhyrchwyd fisged tebyg yn yr Unol Daleithiau gan y Sunshine Biscuit Company am nifer o flynyddoedd, dan yr enw "Golden Fruit". Prynwyd y cwmni hon gan Keebler Company a gynhyrchodd fersiwn gyda amryw o ffrwythau gwahanol cyn dod a'r cynhyrchiad i ben yn gyfan gwbl.

## Dolenni allanol
* Hanes bisgedi Garibaldi

Garibaldi
Giuseppe Garibaldi

Arweinydd milwrol a gwleidyddol o'r Eidal oedd **Giuseppe Garibaldi** (4 Gorffennaf 1807 – 2 Mehefin 1882).

Ganed Garibaldi yn ninas Nice yn Ffrainc. Daeth yn gapten llong yn 1832. Y flwyddyn wedyn, hwyliodd i Taganrog, Rwsia,  lle cyfarfu a Giovanni Battista Cuneo, alltud o'r Eidal ac aelod o fudiad  *La Giovine Italia* ("Yr Eidal Ieuanc"), a oedd wedi ei sefydlu gan Giuseppe Mazzini i geisio uno'r Eidal a'i rhyddhau o reolaeth Awstria. Yn Genefa yn ddiweddarach ym 1833, cyfarfu a Mazzini ei hun. Ymunodd Garibaldi a'r Carbonari, ac yn Chwefror 1834 Montevideo, Wrwgwái, yn 1841, lle priododd ei wraig, Anita. Cymerodd ran amlwg yn Rhyfel Cartref Wrwgwái, gan ffurfio lleng o Eidalwyr ac ennill nifer o fuddugoliaethau.

Dychwelodd i'r Eidal yn 1848, a chymerodd ran amlwg yn yr ymladd yno. Gorchfygodd fyddin Ffrengig lawer mwy ar 30 Ebrill 1849, ond yn ddiweddarach y flwyddyn honno bu raid iddo ffoi i San Marino. Bu yn Ninas Efrog Newydd am gyfnod. Dychwelodd i'r Eidal yn 1854, ac enillodd nifer o fuddugoliaethau dros yr Awstriaid. Bu ganddo ran amlwg yn y brwydrau a arweiniodd at uno'r Eidal.

Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Hanes yr Eidal
Categori:Milwyr o'r Eidal
Categori:Seiri Rhyddion
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1896

bawd|100px
Cynhaliwyd chwe ras **seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1896**, yn Velodrome Neo Phaliron yn Athen. Trefnwyd hwy gan yr is-bwyllgor ar gyfer seiclo. Cynhaliwyd y rasys ar 8 Ebrill, 11 Ebrill, 12 Ebrill a 13 Ebrill 1896.

## Medalau
[bawd|dde|300px|[Léon Flameng a Paul Masson, y seiclwyr Ffrengig a enillodd 6 medal]]
Rhoddwyd y medalau yn ôl-weithredol gan y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol; medal arian a roddwyd i'r enillwyr yn wreiddiol, gyda gweddill y cystadleuwyr yn derbyn dim. Fe enillodd pob cenedl fedal arian o leiaf, gyda thri yn cipio medalau aur.

### Seiclo Ffordd
## Y cenhedloedd a gymerodd rhan
Fe gymerodd 19 o seiclwyr o 5 cenedl ran yn y Gemau:

*  1
*  2
*  2
*  5
*  9*

** NODYN: Gan gynnwys un seiclwr (Loverdos) o Smyrna a gystadlodd dros Wlad Groeg.*

## Tabl Medalau
## Yr is-bwyllgor ar gyfer seiclo
* Nicolas Vlangalis, llywydd
* Const. Bellinis, ysgrifennydd
* S. Mavros
* Nic. Kontojiannis
* Mar Philipp
* Jac. Theophilas

## Cyfeiriadau
*  (Ar gael yn ddigidol yma )
*  (Darnau ar gael yma )
* 

Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 1896
1896
Mudiad Rhyddid Palesteina

dde|bawd|117px|Baner Mudiad Rhyddid Palesteina.)

Mudiad gwleidyddol gyda senedd a threfn iddi ydy **Mudiad Rhyddid Palesteinia** (Arabeg: منظمة التحرير الفلسطينية‎; *Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyyah* neu *Munazzamat al-Tahrir al-Filastiniyyah*; Saesneg: *The Palestine Liberation Organization* (PLO)).  Yn ôl y Cynghrair Arabaidd (yn 1974), y PLO yw unig gynrychiolydd pobol Palesteina. Mudiad ymryddhad cenedlaethol seciwlar yw'r Mudiad.

Cafodd y Mudiad ei greu yn 1964 gan y Gynghrair Arabaidd gyda'r nôd o ddileu Israel drwy ddulliau milwrol gan i Israel ddwyn eu hawl dros eu tiroedd yn 1947. Ar y cychwyn rheolwyd y mudiad gan lywodraeth yr Aifft. Cyhoeddodd eu Siarter wreiddiol eu hawl i gymryd y tiroedd oddi wrth Israel. Datblygodd y Mudiad i fod yn gyfundrefn annibynnol erbyn y 1960au. Yn ddiweddar mae'r Mudiad wedi derbyn hawl Israel i gyd-fodoli â Phalisteina, ochr-yn-ochr er i arweinwyr megis Yasser Arafat a Faisal Husseini gyhoeddi mai eu nôd tymor hir ydoedd sicrhau holl diroedd Palesteina yn ôl yn nwylo'r Palesteiniaid.

Yn 1993, cadarnhaodd Jasser Arafat fodolaeth Israel mewn llythyr swyddogol at Brif Weinidog Israel. Mewn ymateb, cyhoeddodd Israel ei bod yn derbyn Mudiad Rhyddid Palestina fel cynrychiolydd cyfreithiol Palestina. Arafat yw cadeirydd y Mudiad. Ei olynydd yw Mahmoud Abbas (a elwir hefyd yn Abu Mazen).

Mae'r PLO wedi'i ddosbarthu fel sefydliad arbennig o gyfoethog, gydag asedau'n amrywio o $ 15 biliwn i $ 18 biliwn a dderbyniodd fel rhoddion gan wledydd Arabaidd eraill, ac ati.

Ar Ebrill 27, 2011, cyhoeddodd Fatah a Hamas fod eu pont wedi cyrraedd carreg filltir bwysig yn eu hymgais i uno’r ddau sefydliad yn un blaid wleidyddol i gystadlu yn etholiadau 2012.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Al Nakba, ffoedigaeth y Palesteiniaid
* Fatah
* Palesteina
* Wafa, asiantaeth newyddion y PLO
* Cytundebau Oslo
* Y Cynghrair Arabaidd

Categori:Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
Categori:Palesteina
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Cenedlaetholdeb Arabaidd
Categori:Gwleidyddiaeth Israel
Categori:Gwleidyddiaeth Palesteina
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Giuseppe Mazzini

Arweinydd gwleidyddol a gwladgarwr o'r Eidal oedd **Giuseppe Mazzini ** (22 Mehefin 1805 – 10 Mawrth 1872). Bu ganddo ran bwysig yn y Risorgimento a arweiniodd at uno'r Eidal.

## Bywgraffiad
Ganed Mazzini yn Genova, a oedd yr adeg honno yn rhan o Weriniaeth Ligwria a than reolaeth ymerodraeth Ffrainc. Roedd yn dad, Giacomo, yn Brifathro yn y Brifysgol. Aeth Giuseppe ei hun i'r brifysgol pan nad oedd ond 15 oed, a graddiodd yn y gyfraith yn 1826.

Yn 1830, teithiodd i Twscani, lle daeth yn aelod o fudiad y Carbonari. Carcharwyd ef yn Savona yr un flwyddyn. Wedi ei ryddhau, symudodd i ddinas Genefa yn y Swistir, yna yn 1831 i Marseille. Yno, ffurfiodd gymdeithas newydd, *La giovine Italia* ("Yr Eidal Ieuanc"), oedd yn anelu at uno gwladwriaethau'r Eidal yn un wlad.

Yn 1833 cynlluniwyd gwrthryfel, ond darganfuwyd y cynllun gan lywodraeth Savoia. Dienyddiwyd 12 o bobl, a chondemniwyd Mazzini i farwolaeth yn ei absenoldeb. Symudodd i Baris, yna i Lundain yn 1837. Gwnaed nifer o ymdrechion eraill i drefnu gwrthryfel. Ym 1848 aeth i Milan, lle roedd y boblogaeth wedi gwrthryfela yn erbyn y garsiwn Awstriaidd. Dechreuodd Rhyfel Annibyniaeth Cyntaf yr Eidal, ond bu'n fethiant. Ymunodd Mazzini â byddin Giuseppe Garibaldi, ac aeth i'r Swistir gyda Garibaldi. Ar 9 Chwefror 1849, cyhoeddwyd Gweriniaeth Rhufain, a gorfodwyd Pab Pius IX i ffoi iGaeta. Daeth Mazzini i Rufain, lle daeth yn arweinydd y llywodraeth newydd, ond ychydig fisoedd yn ddiweddarach, wedi i fyddin Ffrainc gefnogi'r Pab, bu raid iddo ddychwelyd i'r Swistir.

Ceisiodd drefnu nifer o wrthryfeloedd yn y blynyddoedd nesaf, ond heb lawer o lwyddiant. Bu farw yn Pisa yn 1872, a chladdwyd ef yn Genova, gyda 100,000 o bobl yn yr angladd.

## Llyfryddiaeth
* D. J. Williams, *Mazzini* (1954). Astudiaeth o safbwynt cenedlaetholdeb Cymreig.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Gwrthryfelwyr
Categori:Hanes yr Eidal
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Pobl o Liguria
Categori:Seiri Rhyddion
Awdurdod Cenedlaethol Palesteina

Yr awdurdod sy'n gweinyddu Tiriogaethau Palesteina ydy **Awdurdod Cenedlaethol Palesteina** (Arabeg: السلطة الوطنية الفلسطينية‎ *As-Sulta Al-Wataniyya Al-Filastīniyya*). Mae'n rheoli Y Lan Orllewinol a Llain Gaza.

Ar hyn o bryd mae dinas Ramallah ar y Lan Orllewinol, ger Al-Quds, yn gwasanaethu fel prifddinas answyddogol Awdurdod Cenedlaethol Palesteina, ond hawlir Dwyrain Al-Quds (Jeriwsalem) ei hun yn brifddinas gan y Palesteiniaid.

Gweinyddir yr Awdurdod ar lefel leol gan 16 o Lywodraethiaethau sy'n cwmpasu'r Lan Orllewinol a Llan Gaza.

## Gosod y Seiliau
Sefydlwyd yr awdurdod hwn yn 1994 yn dilyn cytundebau Oslo rhwng Mudiad Rhyddid Palesteina a llywodraeth Israel.

## Gweler hefyd
* Wafa, asiantaeth newyddion yr Awdurdod.

Palesteina
Categori:Palesteina
Categori:Sefydliadau 1994
Categori:Y Dwyrain Canol
Anhwylder deubegwn

Categori o anhwylderau tymer a ddiffinir gan bresenoldeb episodau o dymer uchel iawn iawn (mania) ac episodau o dymer isel iawn iawn (iselder) yw **anhwylder deubegwn** neu **anhwylder affeithiol deubegwn**. Gall episodau manig eithafol arwain at symptomau seicotig megis rhithdybiau a rhithwelediadau.

Hen derm arno yw **iselder manig**; mae gan y term hwn rhywfaint o warthnod wedi'i gysylltu ato.

## Symptomau 
Prif symptomau anhwylder deubegwn yw pendilio o episodau manig, sef teimlo'n eithriadol o hapus, i episodau isel, sef teimlo'n eithriadol o drist. Mae'r cyfnodau o fania ac iselder yn eithriadol a, heb eu trin, gallant amharu ar fywyd bob dydd y claf. Yn ystod y ddau fath o episod, mae'n bosib i glaf brofi rhithwelediadau, sef synhwyro pethau nad ydynt yn bodoli, neu rithdybiau, sef credu mewn pethau sy'n ymddangos yn afresymol i bobl eraill; gelwir hyn yn episod seicotig.

### Episod isel 
Yn ystod episod isel gall symptomau gynnwys teimlo'n drist iawn ac yn anobeithiol, arafu'n feddyliol ac yn gorfforol, diffyg egni, ei chael yn anodd canolbwyntio, colli diddordeb mewn gweithgareddau pob dydd, teimlo'n wag ac yn ddiwerth, teimlo'n eithriadol o besimistaidd, teimladau difrifol o hunan-amheuaeth, ei chael yn anodd cysgu neu ddihuno'n gynnar, neu feddyliau am hunanladdiad.

Dangosa ymchwil bod newidiadau yng nghemeg yr ymennydd yn ystod episodau manig ac isel, gan gynnwys newidiadau mewn lefelau niwrodrawsyrryddion, sef hormonau a chemegau sy'n trosglwyddo signalau o fewn yr ymennydd.

## Triniaeth
### Meddyginiaeth
Defnyddir lithiwm carbonad yn eang i sefydlogi tymer mewn pobl ag anhwylder deubegwn, ond gall fod iddo sgîl-effeithiau amhleserus, ac mae angen profion gwaed rheolaidd oherwydd gall lefelau uchel o lithiwm yn y gwaed fod yn beryglus. Defnyddir cyffuriau gwrthgonfylsiwn, megis falporad a carbamazepine, i sefydlogi newidiadau mewn tymer hefyd, weithiau pan na fydd y cyflwr yn ymateb i driniaeth gyda lithiwm carbonad. Gall y ddau gyffur hefyd gael eu cyfuno am driniaeth fwy effeithiol.

Defnyddir cyffuriau gwrthiselder i drin episodau isel anhwylder deubegwn, yn yr un modd â thrin iselder clinigol.

Trinnir episodau manig â chyffuriau gwrth-seicotig.

## Dolenni Allanol 
https://meddwl.org/cyflyrau/anhwylder-affeithiol-deubegwn/

## Gweler hefyd 
* :Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn

## Cyfeiriadau 
Categori:Anhwylderau tymer
Hamas

Mudiad Palesteiniaid Islamaidd Sunni yw **Hamas** (yn llythrennol: "Brwdfrydedd"). Mae'r enw'n tarddu o'r blaen-lythrennau حركة المقاومة الاسلامية, sef **Ḥarakat al-Muqawama al-Islamiyya** "Y Mudiad Gwrthsafiad Islamaidd"). Maent wedi bod yn llywodraethu Llain Gaza, a feddiannwyd gan Israel, ers 2007.. Fe'u hetholwyd yn Ionawr 2006. Mae Awstralia, Israel, yr Unol Daleithiau Canada, yr Undeb Ewropeaidd, y DU, Seland Newydd a Japan yn disgrifio Hamas fel mudiad terfysgol, ond nid yw Rwsia, Twrci, Tsieina, y gwledydd Arabaidd, Iran ymysg eraill yn gwneud hynny. 
[250px|bawd|chwith|Rali gan Hamas ym [Bethlehem|Methlehem, 2006]]

Sefydlwyd Hamas yn 1987 gan Ahmed Yassin a Mohammad Taha ar gychwyn yr Intifada Cyntaf ar y Lan Orllewinol fel cangen o'r Frawdoliaeth Fwslimaidd, mudiad o'r Aifft..  Mae Hamas yn tarddu o'r anfodlonrwydd ag arweinyddiaeth y PLO yn y cyfnod hwnnw. Tyfodd o'r mudiad Mujama, plaid wleidyddol a gefnogwyd gan Israel ar y dechrau fel gwrthbwys i'r PLO. Daeth Hamas i rym mewn etholiad democrataidd yn Ionawr 2006 gan ennill mwyafrif y gynrychiolaeth ar Awdurdod Cenedlaethol Palesteina a threchu'r PLO a Fatah.

Yn ôl y *Minnesota Daily*, yn 2006 roedd '''Hamas yn adnabyddus ymhlith Palestiniaid am eu hysbytai, eu systemau addysg, eu llyfrgelloedd a'u gwasanaethau cymdeithasol''.'.

Er mwyn dileu grym Hamas y lansiwyd Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2008–2009 ar 27 Rhagfyr 2008 ac yna ymosodiad arall gan Israel ar Lain Gaza yn 2014.

Mae siarter Hamas yn galw am ddatgymalu Gwladwriaeth Israel, gan sefydlu gwladwriaeth Islamaidd newydd ar y Tiriogaethau Palesteinaidd.

Mae gan y mudiad ei sianel deledu ei hun, Al-Aqsa TV, sy'n darlledu o ddinas Gaza.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Siarter Hamas ar wefan mideastweb.org

Categori:Gwleidyddiaeth Palesteina
Categori:Islam ym Mhalesteina
Categori:Llain Gaza
Categori:Mudiadau Islamaidd
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Asia
Bari

Dinas a chymuned (*comune*) yn ne-ddwyrain yr Eidal yw **Bari** (Lladin: *Barium*; Groeg: *Bàrion* neu *Vàrion*), sy'n brifddinas talaith Bari a rhanbarth Puglia. Mae'n borthladd pwysig ac yn cael ei hystried yn ail ddinas rhan ddeheuol yr Eidal o ran pwysigrwydd economaidd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 315,933.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Bari - Lungomare Imperatore Augusto - 202109141231.jpg|Y promenâd
Bari02.jpg|Y promenâd yn y nos
Bari - Palazzo Fizzarotti - 1.jpg|Palazzo Fizzarotti
Castello Normanno-Svevo (Polo museale della Puglia).jpg|Y castell
Facciata dell'ateneo principale dell'Università degli Studi di Bari Aldo Moro.jpg|Y brifysgol
Bari, san nicola, esterno, facciata 00,3.jpg|Basilica di San Nicola


Categori:Dinas Fetropolitan Bari
Categori:Dinasoedd Puglia
Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Demograffeg yr Eidal

bawd|230px|Tŵf poblogaeth yr Eidal

**Demograffeg yr Eidal** yw'r astudiaeth o niferoedd a nodweddion poblogaeth yr Eidal. Ar 31 Rhagfyr 2006 roedd poblogaeth yr Eidal yn 59,131,287. Roedd 30,412,846 o'r rhain yn ferched a 28,718,441 yn ddynion.

### Dinasoedd
Dinasoedd mwyaf yr Eidal, gydag ystadegau poblogaeth 2006, yw:

#Rhufain - 2,705,603
#Milan - 1,303,437
#Napoli - 975,139
#Torino - 900,569
#Palermo - 666,552
#Genova - 615,686
#Bologna - 373,026
#Fflorens - 365,966
#Bari - 325,052
#Catania - 301,564

### Ieithoedd
Eidaleg yw iaith swyddogol yr Eidal. Yn nhalaith Bolzano, mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn siarad Almaeneg fel iaith gyntaf, ac mae Almaeneg yn iaith swyddogol yno ar y cyd ag Eidaleg. Mae Ffrangeg yn gyd-iaith swyddogol yn Val d'Aosta,

Categori:Demograffeg yr Eidal
Halloumi

[bawd|dde|175px|Caws Halloumi wedi'i [crasu|grasu]]

Caws sy'n lleol i Cyprus a dwyrain y Môr Canoldir yw **Halloumi** (Groeg: χαλλούμι, Twrceg: *Hellim*, Arabeg: حلوم *ĥalloum*). Fe'i cynhyrchir yn draddodiadol o lefrith geifr a defaid, ond mae fersiwn wedi ei gynhyrchu o lefrith buwch hefyd ar gael.

Mae 100 g o halloumi masnachol wedi ei bacio fel arfer yn cynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Caws
Apenninau

Mynyddoedd yn yr Eidal yw'r **Apenninau** (Eidaleg: *Appennini*; Lladin: *Appenninus*, Groeg: *Απεννινος*). Maent yn ymestyn ar hyd gorynys yr Eidal, o'r gogledd i'r de, am 1000&nbsp;km, yn weddol agos i'r arfordir dwyreiniol. Carreg galch ydynt gan mwyaf yn ddaearegol.

Fe'i rhennir fel rheol yn Apenninau Gogleddol, Apenninau Canolog ac Apenninau Deheuol. Ceir y copa uchaf yn yr Apenninau Canolog, y Gran Sasso d'Italia (2,912 m). Ceir rhywfaint o fforestydd ar eu llethrau, er bod y rhain yn llai nag yn y cyfnod clasurol.

bawd|dim|400px|Yr Apenninau yn Emilia (Pietra di Bismantova)

Categori:Mynyddoedd yr Eidal