Ynni adnewyddadwy yng Nghymru

Yn 2018, roedd 50% o'r defnydd o drydan yn adnewyddadwy, i fyny o 19% yn 2014. Gosododd Llywodraeth Cymru darged o 70% erbyn 2030. Yn 2019 Cymru oedd 5ed allforiwr mwyaf yn y byd o drydan, (22.7 TWh), yn bennaf i Iwerddon a Lloegr. Mae'r sylfaen yr adnoddau naturiol ar gyfer ynni adnewyddadwy yn uchel yn ôl safonau Ewropeaidd, a'r ffynonellau craidd yw: gwynt, tonnau a llanw. Mae gan Gymru hanes hir o ynni adnewyddadwy: o'r tŷ cyntaf yng Ngogledd Cymru gyda goleuadau trydan wedi'u pweru gan ei gorsaf trydan-dŵr (neu 'heidro') ei hun (sef Plas Tan y Bwlch yn yr 1880au), cynhyrchu trydan heidro ar raddfa fawr yng ngwaith Llyn Stwlan yn 1963, i agoriad y Canolfan y Dechnoleg Amgen ym Machynlleth yn Nhachwedd 1973.

Yn Ebrill 2019, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Argyfwng Hinsawdd,  ​ac yna ar 1 Mai daeth y Senedd y senedd gyntaf yn y byd i basio penderfyniad Brys Hinsawdd.

## Polisi'r llywodraeth
Polisi Llywodraeth Cymru yw cynyddu canran yr ynni adnewyddadwy yng Nghymru. Fel rhan o hyn, lansiwyd prosiectau fel *Ffyniant i Bawb: Carbon Isel Cymru*. Mae Llywodraeth Cymru'n disgwyl i bob prosiect ynni newydd gynnwys elfen o berchnogaeth leol. Amcangyfrifir bod 825 MW o gapasiti ynni adnewyddadwy wedi'i osod mewn dwylo lleol yn 2019.

Yn 2019 hefyd cynhyrchwyd y trydan cyntaf gan yr ail fferm-wynt tir fwyaf yng Nghymru, y fferm-wynt 27-tyrbin yng Nghoedwig Clocaenog, ar ystâd coetir Llywodraeth Cymru.

Yn 2016 amcangyfrifwyd bod yr economi carbon isel yn cynnwys 9,000 o fusnesau, yn cyflogi 13,000 o bobl ac yn cynhyrchu trosiant o £ 2.4 biliwn.

## Yn ôl ardal awdurdodau lleol
Canran gyfwerth o'r defnydd o drydan a gynhyrchir mewn modd adnewyddadwy lleol yn 2019. Y 5 uchaf oedd:

* Ceredigion: 110%
* Sir Ddinbych: 100%
* Powys: 91%
* Rhondda Cynon Taf: 66%
* Castell-nedd Port Talbot: 65%

## Cynhyrchu trydan
Yn 2019 roedd Cymru'n allforiwr net o drydan. 
Roedd yn cynhyrchu oddeutu 27.9 TWh o drydan, yn defnyddio tua 14.7 TWh o drydan, ac yn allforio'r gweddill am ddim. Golyga hyn bod Cymru'n allforio dwywaith cymaint o drydan nag y mae'n ei ddefnyddio. Daw dros 27% o'r trydan a gynhyrchir yng Nghymru o ffynonellau adnewyddadwy, gyda nwy ac olew yn cynhyrchu llawer o'r gweddill.

### Ynni gwynt
### Gwynt morol 
Mae tri phrosiect gwynt ar y môr yng Nghymru, pob un oddi ar arfordir y Gogledd, gyda chyfanswm capasiti o 726 MW (yn 2021). Mae gan Fferm wynt North Hoyle a  Fferm wynt gwastadeddau'r Rhyl gapasiti cyfun o 150 MW. Comisiynwyd Gwynt y Môr yn 2015 ac mae ganddi gapasiti o 576 MW o 160 o dyrbinau, a hwn yw'r pumed fferm wynt alltraeth fwyaf yn y byd.

Yn ddiweddar, dyfarnwyd yr hawliau i Blue Gem Wind Ltd ar gyfer prosiect arddangos gwynt arnofiol 96 MW 45&nbsp;km oddi ar arfordir de Sir Benfro, a fydd y fferm wynt gyntaf fel y bo'r angen yn nyfroedd Cymru a dylai fod yn cynhyrchu trydan erbyn 2027.

### Gwynt tirol
Yn 2019 cyfanswm capasiti gwynt ar y tir yng Nghymru oedd 1.25 GW, cynnydd o 12% ers 2018. Mae tua 10 MW o’r 187 MW o wynt ar y tir dan berchnogaeth leol yng Nghymru, yn eiddo i’r gymuned. Mae gan Castell-nedd Port Talbot y capasiti uchaf o wynt ar y tir: 230 MW. Oherwydd ei natur fynyddig ac arfordirol, mae gan Gymru botensial sylweddol ar gyfer datblygu gwynt tirol ymhellach.

### PV solar
bawd|Rhes o baneli solar yng Nghymru
Cynhyrchir bron i 20% o gyfanswm pŵer solar Cymru o 989 MW yn Sir Benfro. Yn 2019 roedd cyfanswm yr ynni haul ffotofoltäig mewn dwylo lleol yng Nghymru yn 262 MW, 26% o gyfanswm y capasiti.

## Storio batri
Mae dau brosiect storio batri ar raddfa fawr a ddatblygwyd yn 2018: prosiect storio Parc Stormy 4.3 MW 'Cenin Renewables' ym Mhen-y-bont ar Ogwr a phrosiect Storio Ynni 22 MW Pen y Cymoedd yng Nghastell-nedd Port Talbot. Mae cyfyngiad ar rwydwaith trosglwyddo'r Grid Cenedlaethol yn Ne Cymru, yn atal prosiectau storio batri newydd uwchlaw 1 MW rhag cysylltu tan 2026.

## Pympiau gwres
Yn 2019 cyfanswm y capasiti ynni o ddefnyddio pympiau gwres ffynhonnell aer, daear a dŵr yng Nghymru oedd 86 MW o 7,817 o brosiectau. Roedd y mwyafrif o'r rhain mewn tai domestig, ac roedd tua 80% yn bympiau gwres ffynhonnell aer, gan eu bod yn rhatach i'w prynu.

## Biomas
Cyfanswm capasiti 2019 ar gyfer gwres biomas oedd 449 MW gyda mwyafrif y prosiectau hyn ym Mhowys; y mwyaf yw boeler biomas solet mewn ffatri cynhyrchu coed yn Wrecsam, gyda chyfanswm capasiti o 23 MW yn 2019. Cynhyrchodd prosiectau gwres biomas yng Nghymru oddeutu 1.4 TWh o wres, digon i gynhesu oddeutu 147,000 o gartrefi yng Nghymru, a chynhyrchir y rhan fwyaf ohono gan brosiectau masnachol a diwydiannol.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynni yng Nghymru