Goleuadau Egryn

bawd|chwith|Capel Egryn yn 2007.
Goleuadau afreolaidd oedd **Goleuadau Egryn** a welwyd gan y bregethwraig Mary Jones ac eraill yn Egryn ar arfordir Meirionnydd yn ystod Diwygiad 1904–1905.

## Cefndir 
Pentrefan gwasgaredig oedd Egryn ar arfordir Sir Feirionnydd (heddiw: Gwynedd) rhwng Abermaw a Harlech. Adeiladwyd Capel Egryn ym 1836.

## Mary Jones 
Pregethwraig oedd Mary Elizabeth Jones (ganwyd Mary Elizabeth Powell yn Nhyddyn Du, Bont Ddu; 30 Mawrth 1868 – 1936). Roedd Mary yn yr ieuengaf o saith o blant i Morus ac Anne (Owen) Powell, ac yn byw yn Sarfaen, Talybont, o dair oed nes iddi briodi Richard Jones ar 16 Tachwedd 1887 yn 19 oed. Ymgartrefodd y ddau yn Islawrffordd a chafodd dau o blant, Robert (Medi 1889 – marw'n ifanc) ac Annie (26 Ebrill 1893 – ?), cyn symud i'r Hafod. Bu farw Richard ym 1909 yn 50 oed. Priododd Annie ym 1916 ag Evan Davies o Drawfynydd ac ymsefydlasant yn Nhyddyn Simne Talybont; ganwyd iddynt fab Richard Ieuan ond bu'n farw yn 10 mis oed. Nid oedd gan Mary Jones ddisgynyddion uniongyrchol felly.

## Disgrifiadau cyfoes 
Yn ystod Diwygiad 1904–1905 gwelwyd goleuadau gan Mary Jones. Cafodd y goleuadau eu gweld hefyd gan ddwsinau o dystion yn ystod pregethau Mary Jones, y tu mewn i adeiladau ac yn yr awyr agored.

Honnodd gohebyddion o'r *Daily Mirror*, y *Daily Mail*, a *The Daily Telegraph* iddynt weld goleuadau rhyfedd, ond ni welodd eraill, gan gynnwys eu ffotograffwyr, unrhyw beth.

## Diddordeb modern 
Mae Goleuadau Egryn wedi tynnu sylw iwffolegwyr yn y degawdau diwethaf sy'n ystyried Goleuadau Egryn yn wrthrychau hedegog anhysbys. Cyhoeddwyd ymchwiliad gan *Flying Saucer Review* ym 1971. Mae theorïau eraill yn awgrymu nwy cors, pryfed goleuol, tân rigin, gwawl y Gogledd, y Fata Morgana, ac ymddangosiad y blaned Gwener. Mae eraill yn ystyried y ffenomen yn enghraifft o hysteria torfol crefyddol, neu fod hysteria torfol wedi gor-ddweud yr hyn a ddigwyddodd.

Mewn erthygl a gyhoeddwyd yng nghylchgrawn *New Scientist* ym 1983, awgrymir i Oleuadau Egryn gael eu hachosi gan olau o ffawtiau daearegol, o bosib enghraifft o dribo-oleuedd. Mae Ffawt Mochras, sydd â chwymp o 610&nbsp;m, yn rhedeg o Harlech i Abermaw. Yn ôl awduron yr erthygl mae "cydberthynas hynod" rhwng lleoliadau'r goleuadau a Ffawt Mochras. Dangosodd y mwyafrif o'r goleuadau ger Capeli Egryn a Llanfair, ar naill ben Ffawt Mochras, ac roedd pob un o'r ymddangosiadau yn yr ardal a ellir eu lleoli'n sicr o fewn 500&nbsp;m i ffawt, nifer ohonynt yn agos i Ffawt Mochras. Saif Capel Egryn o fewn 100&nbsp;m i Ffawt Mochras, a saif Capel Llanfair yn union ar y ffawt hwn. Yn ôl tystion, daeth nifer o'r goleuadau o'r ddaear neu ymddangosodd yn agos at y ddaear. Gwelwyd goleuadau eraill yn dod o'r ddaear tua'r un cyfnod, ar Ffawt y Bala.

Ysgrifennwyd sioe gerdd gan Aled Lewis Evans yn seiliedig ar hanes Mary o'r enw ''Mari'r Golau'', gyda cherddoriaeth gan Arwel Tanat. Cafodd ei llwyfannu gan Gwmni Theatr y Stiwt yn Rhosllannerchrugog ar 22 a 23 Ebrill 2005.

## Gweler hefyd 
* Digwyddiad y Berwyn

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Rhestr o adnoddau ar Oleuadau Egryn 

Categori:Diwygiad 1904–1905
Categori:Dyffryn Ardudwy
Categori:Gwrthrychau hedegog arallfydol
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Y goruwchnaturiol yng Nghymru