Llyfrgell ddata

[bawd|Canolfan data Utah, [UDA, a adnabyddir hefyd dan yr enw llawn: *Intelligence Community Comprehensive National Cybersecurity Initiative Data Center*.]]
bawd|Archifdy Data Prifysgol Essex

Mae **llyfrgell ddata**, **archif data**, neu **ystorfa ddata** yn gasgliad o setiau data ar gyfer defnydd eilaidd mewn ymchwil. Fel rheol, mae'r llyfrgell ddata'n rhan o sefydliad academaidd, corfforaethol, gwyddonol, meddygol, llywodraethol, ac ati, a sefydlwyd ar gyfer archifo data ymchwil ac i wasanaethu defnyddwyr y sefydliad hwnnw.

Mae'r llyfrgell ddata'n tueddu i gadw casgliadau data lleol ac yn darparu mynediad iddynt trwy wahanol ddulliau: CD- a DVD-ROMiau yn y gorffennol, gweinydd canolog lawrlwytho'r wybodaeth, erbyn y 2010au. Gall llyfrgell ddata hefyd danysgrifio i adnoddau data trwyddedig, global i'w hymchwilwyr eu defnyddio. Ystyrir y llyfrgell ddata hefyd yn archif data os yw'n cyrraedd y meincnodau canlynol: 
* mae daliadau'r casgliad yn unigryw, 
* cynigir gwasanaethau cadwraeth hirdymor, ac 
* mae'n gwasanaethu cymuned ehangach (fel y mae archifau data cenedlaethol yn ei wneud).

Rhestrir y rhan fwyaf o lyfrgelloedd data cyhoeddus ar Gofrestrfa Ystorfeydd Ymchwilio Data.

Yn Awst 2001, cadarnhawyd pwysigrwydd archifo data pan gyhoeddodd Cymdeithas Lyfrgelloedd Ymchwil (*Association of Research Libraries (ARL)*) bapur SPEC Kit 263: *Numeric Data Products and Services* , sef canfyddiadau arolwg i gyd-sefydliadau (aelodau o'r ARL), am eu gwaith yn casglu, cadw, cynnig gwasanaethau am eu hadnoddau data. Ystyrir y papur hwn yn garreg filltir hanesyddol o fewn y maes.

## Rhai cymdeithasau 
* IASSIST (*International Association for Social Science Information and Service Technology*) 
* DISC-UK  (*Data Information Specialists Committee—United Kingdom*)
* APDU (*Association of Public Data Users* - UDA)
* CAPDU  (*Canadian Association of Public Data Users*)

## Enghreifftiau o lyfrgelloedd ac archifdai data 
### Gwyddorau Naturiol
* CISL *Research Data Archive*, Colorado
* Dryad, archifdy meddygol yn Rhydychen
* ESO/ST-ECF Science Archive Facility; ar-lein, seryddol
* Paleoclimatology Data; amgylcheddol; UDA
* Inter-university Consortium for Political and Social Research; Data ar wleidyddiaeth a chymdeithaseg; canolfan ym Mhrifysgol Michigan, UDA
* Knowledge Network for Biocomplexity
* National Archive of Criminal Justice Data http://www.icpsr.umich.edu/nacjd; cyfiawnder a chyfraith; UDA
* *National Climatic Data Center*; pencadlys yng Ngogledd Carolina; adnabyddir hefyd dan yr enw: *National Weather Records Center (NWRC)*
* *National Snow and Ice Data Center* NSIDC; lleoliad: Prifysgol Colorado, UDA
* *National Centers for Environmental Information* (NCEI); rhan o Lywodraeth UDA
* *World Data Center*; canolfan rhyngwladol; yn 2008 fe'i datgymalwyd i is-ganolfannau gan gynnwys *World Data System* (WDS) 
* *Data Observation Network for Earth* (DataONE); llwyfan i ddata amgylcheddol; sefydlwyd yn 2009 gan *National Science Foundation*. UDA

### Gwyddorau cymdeithasol
Am ryw reswm, o fewn y gwyddorau cymdeithasol, cyfeirir atynt fel "archifdai data". Sefydlwyd y cynharaf yn y 1950au.

* *Registry of Research Data Repositories*; http://www.re3data.org: cofrestr fydeang o ddata ymchwiliol
* CESSDA: https://www.cessda.eu/About/Consortium
* *Consortium of European Social Science Data Archives*: http://www.cessda.org/
* Archifdy Gwyddorau Cymdeithasol y Ffindir (FSD): http://www.fsd.uta.fi/
* Archifdy Data Denmarc: http://www.sa.dk/content/us/about_us ; http://www.sa.dk/dda/default.htm 
* Consortiwm Rhyngwladol ar Ymchwil ar Wleidyddiaeth a Chymdeithaseg: http://www.icpsr.umich.edu/
* *The Roper Center for Public Opinion Research*: https://ropercenter.cornell.edu/
* *The Social Science Data Archive*: http://dataarchives.ss.ucla.edu/ (Llundain)
* *The NCAR Research Data Archive*:  http://rda.ucar.edu ; Computational and Information Systems Laboratory at the National Center for Atmospheric Research in Boulder, Colorado.
* *Cornell Institute for Social and Economic Research*: https://ciser.cornell.edu/data/data-archive/

## Cyfeiriadau
* Clubb, J., Austin, E., and Geda, C. "'Sharing research data in the social sciences.'" In *Sharing Research Data*, S. Fienberg, M. Martin, and M. Straf, Eds. National Academy Press, Washington, D.C., 1985, 39-88.
* Geraci, D., Humphrey, C., and Jacobs, J. *Data Basics*. Canadian Library Association, Ottawa, ON, 2005.
* Martinez, Luis & Macdonald, Stuart, "'Supporting local data users in the UK academic community'" . *Ariadne*, rhifyn 44, Gorffennaf 2005.
* Gweler *IASSIST Bibliography of Selected Works*  am wybodaeth pellach.

Categori:Technoleg gwybodaeth
Categori:Llyfrgelloedd digidol
Categori:Sefydliadau