Syr George Elliot, Barwnig 1af

Roedd **Syr George Elliot, Barwnig 1af** (18 Mawrth 1814 – 23 Rhagfyr 1893), yn ddiwydiannwr a gwleidydd Ceidwadol a wasanaethodd fel Aelod Seneddol  Bwrdeistrefi Sir Fynwy.

## Bywyd Personol
Ganwyd Elliot yn Gateshead yn fab i Ralph Elliot, glöwr, ac Elizabeth, merch Henry Braithwait, ei wraig.

Priododd Margaret Green o Rainton, Swydd Durham ym 1836 a bu iddynt ddau fab a phedair merch; bu Margaret farw ym 1880. Ym 1890 cafodd ei erlyn am iawndal o £5000 gan gantores o'r enw Emily Mary Hairs am dorri addewid i'w phriodi; ni fu'r achos yn llwyddiannus.

## Gyrfa
Ym 1823 pan oedd tua 9 mlwydd oed aeth Elliot i weithio dan ddaear ym mhwll glo Pensher, pwll a oedd yn eiddo i Ardalydd Londonderry; bu'n weithgar yn undeb glowyr y pwll gan arwain streic ffyrnig ym 1831. Pan oedd tua 18 mlwydd oed cafodd ei brentisio i gwmni syrfewyr Thomas Sopwith a oedd yn ymwneud a'r gorchwyl o dirfesur ar gyfer adeiladu rheilffyrdd newydd yn Swydd Efrog a Fforest y Ddena. Ymhen chwech mis ddychwelodd i Whitefield gan ddod yn oruchwyliwr. Ym 1837 fe'i dyrchafwyd yn is-reolwr glofa Monkswearmouth, Sunderland, pwll dyfnaf Lloegr ar y pryd, ac yna'n rheolwr ym 1839.

Ym 1840 prynodd Elliot traean o bwll glo Washington ac ym 1843 prynodd pwll glo Unsworth ar ei liwt ei hun. Ym 1851 fe'i penodwyd yn brif beiriannydd mwyngloddiau Ardalydd Londonderry, wrth barhau i ehangu ei fusnesau ei hun. Yn ystod y ddau ddegawd nesaf daeth Elliot yn un o ddiwydianwyr pwysicaf Prydain. Yn y 1860au prynodd mwyngloddiau ym maesydd glo gogledd Cymru, gogledd a de Swydd Stafford, ac yn Nova Scotia. Un o'i buddsoddiadau mwyaf arwyddocaol oedd yng nghwmni *Powell Duffryn Steam Coal*, lle'r oedd yn rheolwr cyffredinol yn ogystal â'r cyfranddaliwr mwyaf. Ym 1849 prynodd Elliot busnes gwneud rhaff gwifren *Kuper & Co.* cyfunodd y cwmni gyda chwmni *Gutta Percha* i ffurfio *The Telegraph Construction and Maintenance Company*, y cwmni fu'n gyfrifol am osod y wifren telegraff tanddwr gyntaf i gysylltu Ewrop a'r America ym 1866.

## Gyrfa Wleidyddol
Etholwyd Elliot i'r Senedd am y tro cyntaf ym 1868 fel Aelod Seneddol etholaeth lofaol Gogledd Swydd Durham, ond methodd i ddal ei afael ar y sedd yn Etholiad Cyffredinol 1874 gan golli i'r Ryddfrydwr Isaac Lowthian Bell. Codwyd deiseb lwyddiannus yn erbyn canlyniad yr etholiad ar sail bod cefnogwyr y Rhyddfrydwyr wedi ymddwyn yn fygythiol a threisgar tuag at gefnogwyr y Ceidwadwyr a gorchymynnwyd ail redeg yr ornest; yn yr etholiad newydd fe lwyddodd Elliot i adfer ei sedd . Collodd i'r Rhyddfrydwyr eto yn Etholiad Cyffredinol 1880, ond bu farw'r Aelod Seneddol llwyddiannus, John Joicey ym mis Awst 1881 a llwyddodd Elliot i gipio'i sedd yn ôl yn yr isetholiad dilynol. Diddymwyd etholaeth Gogledd Swydd Durham ar gyfer Etholiad cyffredinol 1885 a safodd Elliot yn etholaeth newydd De Orllewin Durham gan fethu cael ei ethol. Safodd yn etholaeth Bwrdeistrefi Sir Fynwy yn Etholiad Cyffredinol 1886 gan gipio'r sedd oddi wrth y Rhyddfrydwyr collodd i'r Rhyddfrydwyr drachefn yn Etholiad Cyffredinol 1892.

Cafodd ei greu'n farwnig ym 1874 i gydnabod ei gyfraniad i fywyd cyhoeddus a diwydiant.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref yn Portland Place, Llundain yn 79 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orwedd ym mynwent Houghton Hillside. Fe'i olwynwyd yn y farwnigaeth gan ei ail fab George William Elliot.
 
## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Gwleidyddion Cymreig y 19eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1893