open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucy Kemp-Welch

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Bournemouth, Lloegr oedd **Lucy Kemp-Welch** (20 Mehefin 1869  &ndash; 27 Tachwedd 1958). 

Roedd hi'n arbenigo mewn paentio ceffylau, yn enwedig paentiadau mawr o geffylau gwyllt a cheffylau gwaith yn y New Forest, a'r rhai mewn gwasanaeth milwrol - lluniau a gynhyrchodd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn ogystal ag ar gyfer ei darluniau i rifyn 1915 o nofel Anna Sewell *Black Beauty*. Cafodd ei hanwybyddu ôl yr Ail Ryfel Byd, ond o ddiwedd y 1890au i ganol y 1920au hi oedd un o artistiaid benywaidd mwyaf adnabyddus Lloegr.

Bu farw yn Watford ar 27 Tachwedd 1958.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Marwolaethau 1958
Anna Dixon (arlunydd)

Arlunydd benywaidd o'r Alban oedd **Anna Dixon** (1873 &ndash; 1959). 

Fe'i ganwyd yng Nghaeredin ac astudiodd gyda E. A. Walton, Charles Mackie a William Walls yn Academi Frenhinol yr Alban. Arbenigodd mewn astudiaethau olew a dyfrlliw o adar, blodau a ffigurau mewn tirwedd. Ymwelai â Ffrainc yn gyson, ac yn enwedig â Konk-Kerne (Concarneau) yn Llydaw. Peintiodd hefyd aneddiadau y tyddynwyr ar arfordir gorllewinol yr Alban.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1959
Sonia Abeloos

Arlunydd benywaidd a anwyd ym Mrwsel, Gwlad Belg oedd **Sonia Abeloos** (1876 &ndash; 1969). 

Roedd yn arbenigo mewn lluniau llongau a phortreadau. Bu Sonia Abeloos yn ddisgybl yn Academi Brwsel, lle bu'n astudio dan gyfarwyddyd Isidore Verheyden (1848-1905), Guillaume Van Streetonck (1861-1937), yn ogystal ag Dillens a Rousseau.

Bu farw ym Mrwsel, ei thref genedigol, yn 1969.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Arlunwyr Belgaidd
Hazel Lavery

Arlunydd benywaidd Americanaidd oedd **Hazel Lavery** (14 Mawrth 1880  &ndash; 1 Ionawr 1935).

Cafodd ei geni yn Chicago, Unol Daleithiau America, yn ferch i'r dyn busnes Edward Jenner Martyn. Priododd y meddyg Edward Livingston Trudeau Jr ym 1903. Bu farw Trudeau ar ôl pum fis.  

Bu'n briod i John Lavery. 

Bu farw yn Llundain ar 1 Ionawr 1935.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Arlunwyr Americanaidd
Růžena Zátková

Arlunydd benywaidd a anwyd ym Mohemia (Gweriniaeth Tsiec bellach) oedd **Růžena Zátková** (15 Mawrth 1885  &ndash; 29 Hydref 1923).  Y dylanwad pennaf arni oedd y mudiad Dyfodoliaeth.

Yn yr Eidal y treuliodd y rhan fwyaf o'i bywyd a bu farw o'r diciâu yn Leysin, y Swistir yn 38 oed ar 29 Hydref 1923.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Arlunwyr Tsiecaidd
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Chieko Takamura

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Fukushima, Japan oedd **Chieko Takamura** neu **Takamura Chieko** (20 Mai 1886  &ndash; 5 Hydref 1938). 

Cafodd ei geni yn nhref Adachi yn yr hyn sydd bellach yn ddinas Nihonmatsu, Fukushima Prefecture fel Chieko Naganuma, yr hynaf o chwe merch a dau fab. Yn 1903, aeth i Brifysgol Menywod Japan, y Nihon Joshi Daigaku yn Tokyo, a graddiodd ym 1907. Roedd yn arlunydd olew, ac yn gwneud toriadau papur lliwgar. Bu'n briod i Kōtarō Takamura. 

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1938
Clara Louise Bell

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Newton Falls, Unol Daleithiau America oedd **Clara Louise Bell** (1886 &ndash; 1978). Ymysg eraill, bu'n aelod o: American Society of Miniature Painters.

Ganwyd Bell ym 1886 yn Newton Falls, Ohio. Aeth i Ysgol Gelf Cleveland ac yna i Gynghrair Myfyrwyr Celf Efrog Newydd. Tra oedd yn y Gynghrair astudiodd o dan Edith Stevenson Wright (1883–1975) a Henry Keller.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Arlunwyr Americanaidd
Liselotte Dross

Arlunydd a darlunydd benywaidd oedd **Liselotte Dross** (ganwyd **Klara Elise Charlotte Schulze**; 3 Hydref 1887  &ndash; 15 Chwefror 1996). Almaenes oedd hi o ran cenedligrwydd. Fe'i ganed yn Sorau, Niederlausitz, Ymerodraeth yr Almaen ar y pryd; yn dilyn y rhyfel newidiwyd y ffiniau ac mae Sorau (Żary heddiw) bellach yng Ngwlad Pwyl.
Treuliodd Liselotte Dross y rhan fwyaf o'i hoes yn yr Almaen cyn symud i Payrac, Ffrainc, lle bu farw yn 108 oed.

## Addysg a bywyd personol
O 1907 i 1909, mynychodd yr Ysgol Gelf Frenhinol Berlin. Ar ôl hyfforddi fel athrawes lluniadu, gweithiodd yn y proffesiwn hwnnw cyn troi ei llaw fel peintiwr llawrydd. Tua 1911, prynodd hi a'i darpar ŵr, Friedrich Wilhelm Dross (1886–1972), cyfreithiwr, eiddo yn Koppelweg 2 yn Ahrenshoop, lle adeiladwyd “Haus Dross” fel tŷ gwyliau i'r pâr ym 1914.

## Celf a gyrfa
Yn Ahrenshoop, creodd Liselotte Dross nifer o dirweddau mewn olew a dyfrlliw.

Oherwydd gwaith Friedrich Dross yn y llywodraeth, bu'r cwpl yn byw yn Ribnitz o 1921, Güstrow o 1926, Kiel o 1934, ac yna Bremen o 1939, gan fod Friedrich Dross bellach yn gweithio yn y swyddfa gyllid leol. Ar ôl iddo ymddeol, buont yn byw yn Verden, ond yna symudon nhw i dde Ffrainc, lle y codon nhw dŷ ger cartref eu merch yn Payrac. Peintiodd Liselotte Dross yno nes ei bod yn 106 oed; bu farw yn Payrac ym 1996 yn 108 oed.

## Gweithiau (detholiad)
## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Arlunwyr Almaenig
Margaret Lindsay Williams

Arlunydd benywaidd o Gymru oedd **Margaret Lindsay Williams** (18 Mehefin 1888 &ndash; 4 Mehefin 1960). 

## Bywgraffiad 
Ganwyd Margaret Lindsay Williams yng Nghaerdydd yn 1888 a symudodd i’r Barri yn fuan wedyn. Aeth i astudio yn yr Academi Frenhinol yn Llundain. Hi oedd y fyfyrwraig ieuengaf yno ar y pryd, a’r artist cyntaf o Gymru i ennill y fedal aur yno. Un o’i darnau pwysig cyntaf oedd y ‘Gwasanaeth Cenedlaethol Cymru yn Abaty San Steffan’, sydd bellach yn cael ei harddangos yn Llys y Goron Caerdydd.

O'r 1920 ymlaen canolbwyntiodd ar bortreadau a daeth yn nodedig am beintio lluniau o'r dosbarth uchaf o fewn cymdeithas.

Fe wnaeth hi arlunio’r Brenin Siôr V, y Frenhines Mari, ac ar bum achlysur gwahanol, y Frenhines Elizabeth II. Cafodd hi hefyd ei chomisiynu i arlunio portreadau plentyndod o’r Tywysog Charles, a’i chwaer y Dywysoges Anne.

Ar y cyd â’i gwaith brenhinol, fe wnaeth hi arlunio enwogion arall o’i chyfnod, gan gynnwys y Prif Weinidog David Lloyd George a’r cyfansoddwr o Gymru, Ivor Novello.

Yn rhyngwladol, fe baentiodd bortreadau o arlywydd Unol Daleithiau America, Warren Harding, y dyn busnes Henry Ford, ac Alexandra o Ddenmarc.

Mae casgliad pwysig o luniau ganddi wedi cael eu canfod yn Nhŷ Dyffryn, ym Mro Morgannwg. Cafodd un o'r lluniau, *"The Imprisoned Soul"*, ei baentio ym 1920.

Yn ystod ei hoes cafodd glod a chyhoeddusrwydd mawr, ond ers ei marwolaeth ychydig iawn o sôn a fu amdani.

## Bywyd personol 
Nid oedd Margaret yn briod. Bu farw yn ei chartref yn St John’s Wood yn Llundain yn 1960.

Fe'i claddwyd ym mynwent Merthyr Dyfan yn y Barri, ond nid oes cofnod penodol o’i hunion fan gorffwys olaf. Yn 2024 aeth Dr. Jonathan Hicks ati i lansio apêl er mwyn codi cofeb iddi. Cododd yr apêl dros £2,000 er mwyn comisiynu carreg bedd gan CJ Ball Memorial Masons yn y Barri. Datgelwyd y garreg fedd mewn seremoni arbennig ar ddydd Sadwrn, 18 Meheifin 2025, diwrnod ei phen-blwydd. Roedd Maer y Barri yno, ynghyd â chwe aelod o deulu’r artist, a deithiodd o Ganada.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1960
Christine Gallati

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Glarus, y Swistir oedd **Christine Gallati** (2 Ebrill 1888  &ndash; 16 Mawrth 1985). Dechreuodd baentio fel arlunydd hunan-ddysgedigpan yn 43 oed. Symudodd cryn dipyn gan gynnwys tri arosiad byr ym Mharis a theithiau niferus i Ffrainc, yr Eidal, yr Iseldiroedd, Sbaen, Tiwnisia, Moroco a Gwlad Groeg. 

Bu farw yn Ennenda ar 16 Mawrth 1985.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1985
Hannah Höch

Roedd **Hannah Höch** (1 Tachwedd 1889  &ndash; 31 Mai 1978) yn artist ac mae hi heddiw yn cael ei chfyrif fel eicon ffeministaidd. Fel rhan o grŵp o arlunwyr Dada yn Berlin yn y 1920au creodd Höch nifer o weithiau *ffoto-montage* arloesol.

Roedd Dada yn fudiad celfyddydol avant-garde Ewropeaidd ar ddechrau'r 20 ganrif fel ymateb yn erbyn erchylltra a gwallgofrwydd y Rhyfel Byd Cyntaf.

Wedi'i dylanwadu gan waith *collage* Pablo Picasso a'r Dadawr Kurt Schwitters torrodd hi ddelweddau o hysbysebion a lluniau o gylchgronau a phapurau newydd a gludodd i greu *montage*.

Roedd cyfuniad y delweddau gwahanol yn cyfleu adlewyrchiad beirniadol o gyfryngau torfol a'r  ffordd roeddent portreadi statws merched a delfrydau hyfrydwch.  Mae gwaith fel *Das schöne Mädchen* (Y ferch hyfryd) o 1920 yn cael ei ystyri fel gwaith ffeministaidd arloesol.

Roedd y  grŵp o arlunwyr Berlin roedd hi'n rhan ohono hefyd yn cynnwys John Heartfield, George Grosz  ac  Otto Dix. Daeth ddynion y grŵp yn enwog ond ni chafodd Höch yr un sylw tan lawer o flynyddoedd wedyn 

Am gyfnod roedd Höch yn gymar i'r arlunydd Dada Raoul Haussman. Roedd eu perthynas yn gythryblus gyda  Haussman yn gwrthod gadael ei wraig am Höch gan alw dymuniad Höch i briodi yn syniad  *bourgeois*. Roedd Haussman hefyd yn feirniadol o waith Höch. Ym 1922 dechreuodd perthynas gyda'r ysgrifennwr Mathilda ('Til') Brugman, y ddwy yn cyd-fyw am naw mlynedd.

Ym 1935, dechreuodd Höch perthynas gyda Kurt Matthies, ac roedd y pâr yn briod rhwyg 1938 a 1944. Cafodd gwaith Höch ei gondemnio fel *Entartete Kunst* ('celf ddirywiedig') gan y Natsïaid a'i atal rhag ei arddangos yn gyhoeddus. Roedd y ffaith nad oedd ei gwaith wedi cael fawr o sylw yn fantais iddi beidio cael ei herlyn yn fwy gan y Natsïaid.

Cafodd ei gwaith mwy o sylw wedi'r ail ryfel byd a daliodd ati'n creu gwaith ffoto-montage ac yn arddangos o amgylch y byd nes iddi farw ym 1978 yn 88 oed.

 
Delwedd:Theo van Doesburg 106.jpg|bawd|350px|chwith|Nelly van Doesburg, Piet Mondrian ac Hanna Höch yn stiwdio Theo van Doesburg
Delwedd:Hannah Höch 1974.jpg|Ffoto o Hannah Höch yn 1974
Delwedd:Gedenktafel Büsingstr 16 (Fried) Hannah Höch.jpg|Plac yn Berlin er cof am Hannah Höch
Delwedd:1917-78 Adressbuch Hannah Hoech - DADA DADAHIER DADADA - anagoria.JPG|Llyfr cyfeiriadau 1917-78  Hannah HöchDADA DADAHIER DADADA
Delwedd:Hannah Höch Denkmal Berlin.jpg|Cofeb Hannah Höch, ar lan llyn Tegel, Berlin

## Gweler hefyd
* Hannah Höch, *Cut with the Kitchen Knife*, 1919-20 ffilm ar YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=9E1cA3j_xY8
*Dada
*Frida Kahlo
*Arlunydd
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Ffeministiaeth
Ethel Spowers

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Awstralia oedd **Ethel Spowers** (11 Gorffennaf 1890  &ndash; 5 Mai 1947). Bu farw yn Melbourne ar 5 Mai 1947.
## Bywyd cynnar 
Ganwyd Ethel Louise Spowers ar 11 Gorffennaf 1890, yn Ne Yarra, Melbourne, merch i dad o Seland Newydd a mam a anwyd yn Llundain. Roedd ei thad, William Spowers, yn berchenog papur newydd. Hyfforddwyd Ethel Spowers fel arlunydd ym Melbourne, gyda rhywfaint o'i chwrs ym Mharis hefyd (yn fwyaf arbennig gydag André Lhote).

## Gyrfa 
Cafodd Spowers ei harddangosfa unigol gyntaf ym Melbourne pan oedd yn 30 oed, gan ddangos lluniau stori tylwyth teg fel rhai Ethel Jackson Morris. Ym 1928–29, astudiodd wneud printiau linocut gyda Claude Flight yn Ysgol Celf Fodern Grosvenor yn Llundain. Roedd hi'n un o nifer o artistiaid benywaidd Awstralia yn Ysgol Grosvenor, gan gynnwys Dorrit Black ac Eveline Winifred Syme. Cynhaliodd Spowers arddangosfa o linocuts Awstralia ym Melbourne ym 1930. Ym 1932, daeth yn un o sylfaenwyr y Grŵp Celf Gyfoes, gan hyrwyddo celf fodern yn Awstralia.

## Oriel 

Delwedd:Ethel Spowers. The plough, 1928. Linocut.jpg
Delwedd:Ethel Spowers. Swings, 1932. Linocut.jpg
Delwedd:Ethel Spowers. Children’s hoops, 1936. Linocut.jpg
Delwedd:Ethel Spowers. Wet afternoon, 1930. Linocut.jpg
Delwedd:Ethel Spowers. Merchants, Port Said, 1932. Linocut.jpg
Delwedd:Ethel Spowers. Harvest, 1932. Linocut.jpg

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1947
Hana Dostalová

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Poděbrady, Gweriniaeth Tsiec oedd **Hana Dostalová** (1890 &ndash; 1981). 

Roedd Karel Dostal a Leopolda Dostalová yn frawd a chwaer iddi.  

Bu farw yn Prag yn 1981.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Tsiecia
Categori:Darlunwyr yr 20fed ganrif o Tsiecia
Categori:Darlunwyr benywaidd o Tsiecia
Categori:Merched y 19eg ganrif o Tsiecia
Categori:Peintwyr yr 20fed ganrif o Tsiecia
Categori:Peintwyr benywaidd o Tsiecia
Categori:Pobl a aned yn Awstria-Hwngari
Categori:Pobl fu farw ym Mhrag
Celeste Woss y Gil

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Santo Domingo, Gweriniaeth Dominica, oedd **Celeste Woss y Gil** (1890 &ndash; 1985). Fe'i hadnabyddir yn bennaf am ei phortreadau o bobl noeth. Roedd yn ferch i Alejandro Woss y Gil, a wasanaethodd am ysbaid fel llywydd Gweriniaeth Dominica yn 1903, a María Ricart. Roedd ei theulu'n byw yn alltud yn Ffrainc yn ystod blynyddoedd cynnar ei bywyd, ac yna symudodd i Giwba. 

Bu farw yn Santo Domingo yn 1985.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif o Weriniaeth Dominica
Categori:Arlunwyr benywaidd o Weriniaeth Dominica
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1985
Elisabetta Keller

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Monza, y Swistir oedd **Elisabetta Keller** (1891 &ndash; 1969). 

Bydd Viale Beatrice d'Este yn gartref i lawer o'i ffrindiau sy'n perthyn i uchelwyr Ewrop, uchelwr y Swistir Elisabetta Keller, merch yr arlunydd Gustave Roux, yn gadael ei fila mawr ym Monza i symud iddo paentio yn ei chartref yn Viale Beatrice d'Este 17, ym Milan, lle paentiodd ei baentiadau pwysicaf, dod o hyd i ysbrydoliaeth yn cerdded o dan goed mawr y rhodfa, a rhannu ei ymchwil artistig gyda'r bardd Delio Tessa sydd bob amser yn byw, yn ogystal â Fiorenzo Tomea yn y Palazzo yn Viale Beatrice d'Este 17.
Bu farw yn San Francisco yn 1969.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1969
Stella Bowen

Arlunydd benywaidd a anwyd yn North Adelaide, Awstralia oedd **Stella Gwendolyn Bowen** (16 Mai 1893  &ndash; 30 Hydref 1947) a alwyd yn "Stella" gan ei chyfeillion. 

## Plentyndod a phriodi
Cafodd ei haddysg yn Ysgol Tormore House. Yn ferch ifanc, roedd Bowen yn mwynhau darlunio a pherswadiodd ei mam i ganiatáu iddi astudio gyda Margaret Preston. Fodd bynnag, cafodd ei hawydd i ddilyn hyfforddiant celf ym Melbourne ei rwystro gan afiechyd ei mam. A hithau'n 21 oed, ym 1914, bu farw ei mam, a gadawodd Bowen am Loegr gyda thocyn deuffordd a lwfans o £20 y mis. Yn Llundain, astudiodd yn Ysgol Gelf Westminster a chymysgu gydag awduron, artistiaid, beirdd ac ymgyrchwyr gwleidyddol, gan gynnwys T.S. Eliot, Wyndham Lewis, Violet Hunt, a'r Gwyddel William Butler Yeats.

Yn gynnar ym 1918, cyfarfu Bowen â'r awdur Ford Madox Ford a syrthiodd mewn cariad ag ef. Roedd hi'n 24 oed, ac roedd yntau'n 44 oed. Ffodd y cwpl i gefn gwlad Lloegr lle ganwyd eu merch Julia ym 1920.

Bu farw yn Lloegr ar 30 Hydref 1947.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1947
Ida Maly

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Wien, Awstria oedd **Ida Sofia Maly** (22 Hydref 1894 yn Fienna &ndash; 20 Chwefror 1941 yn Hartheim). 

Fe'i lladdwyd o dan y gyfundrefn Natsïaidd. Mae ei gweithiau wedi cael eu harddangos ar ôl ei marwolaeth yn Amgueddfa Gelf Lentos a Neue Galerie yn yr Universalmuseum Joanneum.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Arlunwyr Awstriaidd
Cicely Mary Barker

Arlunydd benywaidd a anwyd yn Croydon, y Deyrnas Unedig oedd **Cicely Mary Barker** (28 Mehefin 1895  &ndash; 16 Chwefror 1973). Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am gyfres o ddarluniau ffantasi yn darlunio tylwyth teg a blodau. 

Dechreuodd addysg gelf Barker mewn merched gyda chyrsiau gohebiaeth a chyfarwyddyd yn Ysgol Gelf Croydon. Roedd ei gwaith proffesiynol cynharaf yn cynnwys cardiau cyfarch a darluniau cylchgrawn ieuenctid, a chyhoeddwyd ei llyfr cyntaf, *Flower Fairies of the Spring,* ym 1923. Cyhoeddwyd llyfrau tebyg yn y degawdau canlynol.

Bu farw yn Worthing Hospital ar 16 Chwefror 1973.

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1780-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1782-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1973
Emmeline Lewis Lloyd

Dringwr mynyddoedd oedd **Emmeline Lewis Lloyd** (18 Tachwedd 1827 – 22 Medi 1913). Roedd hi'n aelod o'r criw cyntaf a lwyddodd i ddringo Aiguille du Moine yn 1871, dan arweiniad Jean Charlet.

## Magwraeth
Roedd Lloyd yn enedigol o Nantgwyllt, plasty yng Nghwm Elan a foddwyd wrth greu Cronfa'r Caban Coch. roedd hi'n ferch annibynnol ei natur a chadwai dyddyn bychan yn Llandyfaelog Fach, lle magai geffylau mynydd.

## Dringo
Yn 1870 gorchfygodd Monte Viso Ymddeolodd o'i chrefft yn 1873; daliodd ei phartner Straton ati i ddringo gyda Jean Charlet gan ei briodi Straton ychydig yn ddiweddarach.

## Marwolaeth
Bu farw yn *Hampstead Hill Gardens*, Llundain a dychwelwyd y corff i Lansanffraid Cwmdeuddwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Dringwyr
Frozieg

Mae **Frozieg** (Ffrangeg: *Frossay*) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg *Loire-Atlantique*), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg
 
## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 44061.svg
 
## Gweler hefyd
Cymunedau Liger-Atlantel
 
## Cyfeiriadau
*INSEE
 

Categori:Cymunedau Liger-Atlantel
Categori:Pays de la Loire
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Meg Elis

Gwleidydd, cyfieithydd ac awdur toreithiog yw **Meg Elis** (ganwyd 26 Hydref 1950) a safodd yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007 ar ran Plaid Cymru ac sy'n byw ers rhai blynyddoedd yn Waunfawr, Caernarfon.

## Bywgraffiad
Ganed Margaret Ann Ellis yn Aberystwyth yn ferch i Thomas Iorwerth Ellis a Mari Ellis. y gwleidydd Thomas Edward Ellis oedd ei thaid. Roedd ei mam yn ei galw yn Marged. Yn y coleg roedd cyn-gariad yn hoff o dalfyrru enwau a felly cafodd yr enw 'Meg'.

Mynychodd Ysgol Ramadeg Ardwyn ac aeth ymlaen i astudio yn Ngholeg y Brifysgol, Bangor. Yn yr adeg yma bu'n ymgyrchu gyda Chymdeithas yr Iaith ac aeth i'r carchar ddwy neu dair gwaith. Bu hefyd yn protestio yn Greenham Common.

Roedd ganddi fusnes o'r enw 'NEWID' yn cynnig gwasanaeth cyfieithu a bu'n newyddiadurwr ac yn gynhyrchydd radio cyn hynny.

## Gwobrau
*Medal Ryddiaith, 1985 - ''Cyn daw'r gaeaf* gan Meg Elis (Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1985)

## Llyfrau
**Dewch At Eich Gilydd"" (Hydref 2015 ISBN 9781907424793 (1907424792)*
::Dyddiad Cyhoeddi Hydref 2015; Cyhoeddwr: Gwasg y Bwthyn, Caernarfon. Nofel.
**I'r Gâd!* (ISBN 0904864006); Gwasg y Lolfa; Ffuglen
**Carchar* (ISBN 0904864510); Gwasg y Lolfa; Ffuglen
* *Tinboeth'' (gyda Caryl Lewis, Eigra Lewis Roberts, Gwen Lasarus, Bethan Gwanas, Lleucu Roberts, Gwyneth Glyn, Siân Northey a Fflur Dafydd) Tachwedd 2007 (Gwasg Gwynedd)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Llenorion benywaidd o Gymru
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ardwyn, Aberystwyth
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Enillwyr y Fedal Ryddiaith
Marian Delyth

Ffotograffydd a dylunydd graffeg yw **Marian Delyth** (ganwyd Mawrth 1954).

## Bywyd cynnar
Ganwyd **Marian Delyth Jones** yn Aberystwyth a derbyniodd ei haddysg gynnar yn yr Ysgol Gymraeg ac Ysgol Ramadeg Ardwyn, Aberystwyth. Tynnodd ei llun cyntaf yn 10 oed.

## Gyrfa
Mae hi'n gweithio o'i stiwdio ym Mlaenplwyf, ger Aberystwyth ers 1982.

Yn nechrau yn Ebrill 2014, bu arddangosfa o'i gwaith yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth, *"60: Lluniau gan Marian Delyth"*, arddangosfa a oedd yn dathlu ac arddangos ei ffotograffiaeth ar ei phen-blwydd yn 60 mlwydd oed!".

## Cyhoeddiadau
*''Cymru: Y 100 lle i’w gweld cyn marw; Y Lolfa (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Dylunwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Dylunwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Dylunwyr graffig o Gymru
Categori:Ffotograffwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ffotograffwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ffotograffwyr benywaidd o Gymru
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ardwyn, Aberystwyth
Categori:Pobl o Geredigion
Elgan Rees

Chwaraewr rygbi o Gymru yw **Harold Elgan Rees** (ganwyd 5 Ionawr 1954).  Mae'n dad i'r cyflwynydd teledu Sarra Elgan.

Roedd yn chwarae i Glwb Rygbi Castell-nedd, ac yn aelod o dîm y "British Lions" yn Seland Newydd ym 1977.

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o Gastell-nedd
Gorsaf reilffordd Union, Washington DC

bawd|260px
Mae ** Gorsaf reilffordd Union, Washington DC** yn orsaf reilffordd yn Washington DC. Defnyddiwyd yr orsaf gan drenau Amtrak, MARC (Maryland Area Rail Commuter),  VRE (Virginia Rail Express) a threnau Metro Washington.

Mae dros 210,000 troedfedd sgwâr o siopau a 50,000  troedfedd sgwâr o dai bwyta. Defnyddir yr orsaf gan dros 90,000 o deithwyr yn ddyddiol.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 27 Hydref 1907 a chwblhawyd gwaith adeiladu ym 1908. Adeiladwyd waliau allanol yr adeilad efo [gwenithfaen gwyn o Bethel ([Vermont). Cynlluniwyd yr orsaf gan Daniel H Burnham a chost yr adeilad oedd 4 miliwn o ddoleri. Daeth yr adeilad yn ganolfan ymwelwyr ar 4 Gorffennaf 1976, ond caewyd ym 1978. Pasiwyd deddf i ailddatblygu'r orsaf ym 1981. Dechreuodd gwaith ar 13 Awst 1986, ac ailagorwyd yr orsaf ar 29 Medi 1988.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr orsaf

Categori:Gorsafoedd rheilffordd yr Unol Daleithiau
Categori:Washington, D.C.
Branwen Niclas

Ymgyrchydd iaith a phennaeth cyfathrebu Cymorth Cristnogol yng Nghymru ydy **Branwen Niclas** (ganwyd 1969).

Aeth hi i garchar Risley yn 1991 am gymryd rhan mewn protest fel rhan o ymgyrch Ddeddf Eiddo oedd yn galw am degwch i bobl leol yn y farchnad dai, cyn treulio gweddill y carchariad yn Drake Hall yn Sir Stafford, Lloegr lle bu'r swyddogion yn cyfeirio ati wrth ei rhif yn unig, GB1510.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Ymgyrchwyr o Gymru
Culfor Taiwan

Culfor yn y Cefnfor Tawel rhwng ynys Taiwan a thalaith Fujian ar dir mawr Tsieina yw **Culfor Taiwan**. Mae'n estyn o ogledd-ddwyrain Môr De Tsieina i dde-orllewin Môr Dwyrain Tsieina. Saif y culfor mewn ardal teiffwnau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Cefnfor Tawel
Taiwan
Categori:Daearyddiaeth Taiwan
Categori:Daearyddiaeth Tsieina
Annica Hansen

Model, actores a chyflwynydd teledu o'r Almaen ydy **Annica Hansen** (ganwyd 16 Hydref 1982).

Fe'i ganed yn Tönisvorst, Duisburg, yr Almaen gan symud tŷ sawl tro tra ei bod yn yr ysgol yn Krefeld. Yn 18 oed dechreuodd fel model a symudodd hi i Gwlen. Astudiodd mathemateg a thecstiliau yno yn y coleg ac yna cychwynodd weithio mewn hysbysebu a gwaith efo catalogs dillad ayb.

Ymddangosodd am y tro cyntaf ar y teledu yn 2004 fel hyfforddwr chwaraeon yn y sioe *Kämpf um deine Frau*.

## Ffilimiau
Dyma rai o'r ffilmiau mae wedi serenu ynddyn nhw:

*2004: ''Life's a Bitch* (Musikvideo Motörhead)
*2004: *Schulmädchen*
*2004: *Kämpf um Deine Frau*
*2005: *Verbotene Liebe*
*2006: *Unter uns*
*2008:* Männer TV* (fel cyflwynydd)
*2010: *Push – Das Sat.1-Magazin* 
*since 2010: *Galileo* 
*2011: *Das Model und der Freak* 
*2011: *Das perfekte Promi-Dinner*
*2011–2012: *ReitTV - Das Pferde- und Reitsportmagazin* (fel cyflwynydd)
*2011–2013: *TV Total Turmspringen*
*2011: *Race of Champions|Sat.1 Race of Champions* (fel cyflwynydd)
*2012: *Annica Hansen – Der Talk* (fel cyflwynydd)
*2012: *ADAC GT Masters*, Nürburgring (fel cyflwynydd)
*2013: *Wie werd’ ich …?* (fel cyflwynydd)
*2013: *Elton zockt – Live* (fel newyddiadurwraig a cyflwynydd)
*2013–2014: *Teuer oder Billig – wir testen die Besten!* (fel newyddiadurwraig)
*2014: *Taff (TV series)*-Wochenserie ((fel cyflwynydd))
*2014: *TV total Wok-WM''

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Modelau benywaidd o'r Almaen
Clustdlws

Addurn i'w wisgo yn y glust ydy **clustdlws**. Hyd at yr 20g arferid ei wneud wneud allan o fetel a oedd yn hongian ar waelod y glust (y clustenni). Merched neu forwyr oedd fel arfer yn eu gwisgo, ond mae'r ddau ryw yn gwneud hynny erbyn heddiw, ar y naill glust neu'r llall.

Mae lleoliad y clustdlws yn amrywio. Gall dyllu rhan uchaf y glust, fel arfer, gymryd mwy o amser i wella.

Erbyn heddiw cant eu gwneud o fetal, gwydr, glain, plastig a hyd yn oed platiau enfawr.

## Hanes
Does dim cofnod fod y Celtiaid na'r Llychlynwyr yn gwisgo clustdlysau. Yn Persepolis, Persia mae na luniau ar waliau o filwyr yr Ymerodraeth yn eu gwisgo.

Mae'r Beibl hefyd yn eu crybwyll sawl tro e.e. sonir am gaethwas nad oedd yn dymuno rhyddid oddi wrth ei feistr ac y byddai ei feistr yn rhoi clustdlws drwy ei glust er mwyn dangos fod y caethwas yn eiddo iddo fo am byth (Exodus 21:6).

Dywed yr archaeolegydd Howard Carter fod clustiau Tutankhamun yn dangos ôl tyllu, ond ni chafwyd hyd i glustdlysau yn y gist; roedd rhai mewn rhan arall o'r bedd, fodd bynnag. Roedd tyllau hefyd yn masg-wyneb Tutankhamun, ond roeddynt wedi eu cau gyda disgen aur ym mhob un. Efallai fod hyn yn arwydd mai plant yn unig oedd yn eu gwisgo.

## Gweler hefyd
*Tyllu'r corff

## Cyfeiriadau 
## Oriel

Andhra Pradesh Royal earrings 1st Century BCE.jpg|Clustdlysau aur o India,1af ganrif CC
WLA brooklynmuseum Ainu Brass Earrings.jpg|Clustdlysau efydd o bobl Ainu
Earrings Ancient Egypt.jpg|Clustdlysau o'r Hen Aifft
경주 부부총 금귀걸이.jpg|Clustdlysau o Gorea, 6ed ganrif

Categori:Adnewid y corff
Categori:Gemwaith
Mouzel

Mae **Mouzel** (Ffrangeg: *Mouzeil*) yn gymuned yn Departamant Liger-Atlantel (Ffrangeg *Loire-Atlantique*), yng ngwlad Llydaw a rhanbarth Ffrengig Pays de la Loire. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg
 
## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 44107.svg
 
## Gweler hefyd
Cymunedau Liger-Atlantel
 
## Cyfeiriadau
*INSEE
 

Categori:Cymunedau Liger-Atlantel
Categori:Pays de la Loire
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Y Ddaenfro

bawd|300px|
Rhanbarth yng ngogledd a dwyrain Lloegr oedd dan ddylanwad deddf y Daniaid oedd **y Ddaenfro**. Y gyfraith Eingl-Sacsonaidd a'r gyfraith Mersiaidd oedd y rhanbarthau eraill yn Lloegr y cyfnod. Roedd tiriogaeth y Ddaenfro'n cyfateb mwy neu lai i 14 o swyddi: Efrog, Nottingham, Derby, Lincoln, Essex, Caergrawnt, Suffolk, Norfolk, Northampton, Huntingdon, Bedford, Hertford, Middlesex a Buckingham.

Tarddodd y Ddaenfro o oresgyniadau'r Llychlynwyr yn y 9g. Ffurfiodd y system gyfreithiol yn sgil cytundebau rhwng Alffred Fawr, brenin Wessex, a'r cateyrn Danaidd Guthrum wedi Brwydr Edington yn 878. Diffiniwyd ffiniau'r teyrnasoedd yn 886 i gadw'r heddwch rhwng y Saeson a'r Llychlynwyr. Sefydlodd y brenhinoedd Llychlynaidd lys Norseg yn Efrog, ond roedd y werin Seisnig a Danaidd yn siarad tafodieithoedd Eingl-Norseg. Llwyddodd brenhinoedd Wessex i ennill penarglwyddiaeth dros diriogaethau'r Ddaenfro yn y 10g, ond goroesodd deddfau a thraddodiadau Danaidd hyd y goresgyniad Normanaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:9fed ganrif
Categori:10fed ganrif
Categori:Eingl-Sacsoniaid
Categori:Llychlynwyr
Universiade

bawd|320px|Baner FISU

Cystadleuaeth aml-chwaraeon ryngwladol yw'r **Universiade** a drefnir gan y Ffederasiwn Chwaraeon Prifysgol Rhyngwladol (FISU) ar gyfer mabolgampwyr sy'n fyfyrwyr prifysgol. Cynhelir gemau'r haf a'r gaeaf pob dwy flynedd, mewn dinasoedd ar wahân. Mae'r Universiade hefyd yn ŵyl ddiwylliannol i geisio dathlu "ysbryd cyfeillgar a sbortsmonaeth".

## Gemau'r Haf 
Cynhelir gemau Universiade yr haf dros 12 niwrnod. Mae 11 o chwaraeon gorfodol (14 o ddisgyblaethau), a hyd at 3 o chwaraeon a ddewisir gan y wlad sy'n cynnal y gemau. Y 14 mabolgamp orfodol yw athletau, cleddyfa, gymnasteg gelfydd, gymnasteg rythmig, jiwdo, nofio, pêl-droed, pêl-fasged, pêl-foli, plymio, polo dŵr, taekwondo, tenis, a thenis bwrdd. Mae disgwyl ychwanegu saethyddiaeth at restr y chwaraeon gorfodol yn 2019, a badminton yn 2021. 

## Gemau'r Gaeaf 
Para gemau Universiade y gaeaf am 11 niwrnod. Mae 6 o chwaraeon gorfodol (8 o ddisgyblaethau) gan raglen gemau'r gaeaf, a hyd at 3 o chwaraeon dewisiol.  Yr 8 mabolgamp orfodol yw'r biathlon, cwrlo, eirafyrddio, hoci iâ, sgio Alpinaidd, sgio traws gwlad, sglefrio ffigyrau a sglefrio ar y cyd, a sglefrio cyflym trac byr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Gwefan swyddogol FISU

Categori:Cystadlaethau aml-chwaraeon
Categori:Chwaraeon myfyrwyr
Categori:Sefydliadau 1959
Llyn Waikare

bawd|260px

Mae **Llyn Waikare** yn llyn bas yn nŵrgylch Afon Waikato, yn ymyl Te Kauwhata. Maint y llyn yw 48 cilometr sgwâr; mae'n 1.8 metr o ddyfnder ar y mwyaf. Gostyngwyd lefel y llyn ym 1965 er mwyn rheoli'r llifogydd yn well.

## Cyfeiriadau
Waikare
Categori:Ynys y Gogledd
Frances Môn Jones

Telynores o Frychdyn, Wrecsam, ac un o enillwyr Medal Syr T.H. Parry-Williams oedd **Frances Môn Jones** (20 Hydref 1919 - 8 Medi 2000) a adnabyddid hefyd fel **Telynores Brython** ac yna fel **Ffranses Môn**. Cynorthwyodd W. S. Gwynn Williams i sefydlu Eisteddfod Ryngwladol Llangollen yn 1947 ac roedd yn flaenllaw yn natblygiad Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru a Ffederasiwn Cerddoriaeth Amatur Cymru.

## Magwraeth a choleg
Ganwyd Frances Môn Jones ar 20 Hydref 1919 ym Mrychdyn, Sir y Fflint i David Charles Davies a Mary Jane (neé. Goodwin) ac fe'i maged mewn cartref di-Gymraeg. Wedi gadael Ysgol Gynradd Brychdyn bu'n ddisgybl yn Ysgol Ramadeg Grove Park, Wrecsam. Dysgodd Gymraeg a chafodd wersi ar y delyn gan Alwena Roberts, (Telynores Iâl) (1899-1981). Bu'n llwyddiannus ar yr unawd telyn yn yr Eisteddfod Genedlaethol dair gwaith yn olynol (1937, 1938 ac 1939). Yn 1949 daeth yn fuddugol ar yr unawd soprano.

Rhwng 1955 a 1960 fe'i derbyniwyd ar gwrs cerddoriaeth yn Ngholeg Cerdd Manceinion rhwng 1955 a 1960, lle arbenigodd yn y delyn gyda Jean Bell ymysg ei darlithwyr a'r Athro D. E. Parry-Williams ym Mhrifysgol Bangor.

Yn 1947 priododd y Parchedig Robert Môn Jones, a oedd yn enedigol o Aberffraw, gweinidog yn yr Eglwys Fethodistaidd. Buont yn byw mewn sawl man yng Ngogledd Cymru gan ymsefydlu yn Llanfair Caereinion yn 1965.

## Hyfforddi
Ymhlith ei disgyblion mae'r gantores werin Siân James ac Ieuan Jones (Athro'r Delyn yn y Coleg Cerdd Brenhinol yn Llundain) a llawer rhagor, yn enwedig o ardal Llanfair Caereinion. Ffurfiodd hefyd gôr telynau.

## Anrhydeddau
*1953 - fe'i derbyniwyd i Orsedd y Beirdd dan yr enw 'Telynores Brython' ac yna fel 'Ffranses Môn'
*1996 - Llywydd Anrhydeddus Cymdeithas Offerynnau Traddodiadol Cymru (Clera)
*1983 - MBE
*1999 - Enillydd Medal Syr T.H. Parry-Williams yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 1999.

## Cyfeiriadau
*Robin Gwyndaf, *Portread o gymwynaswraig: Frances Môn Jones*, Canu Gwerin cylchgrawn Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru 22 (1999), 3-10.

Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Telynorion o Gymru
System fetrig

bawd|350px|

Defnyddir y **system fetrig** gan lawer o wledydd drwy'r byd. Fe'i sylfaenwyd yn wreiddiol ar y  a'r  a darddodd yng Ngweriniaeth Ffrainc yn 1799. Dros y blynyddoedd newidiwyd y diffiniad o'r fetr a'r cilogram ac ychwanegwyd at y system yn helaeth. Yn niwedd y 19g a chychwyn yr 20g gwelwyd nifer o systemau eraill yn cael eu creu ond dyma'r system a ddefnyddir bellach, bron drwy'r byd. Defnyddir y term 'System fetrig' fel cyfystyr i "SI" (System Ryngwladol o Unedau) ac am yr Unedau ychwanegol at yr Unedau SI. Daw'r talfyriadau canlynol, a dderbynir drwy'r byd, o'r Ffrangeg:

* SI: System Ryngwladol o Unedau (''Le Système international d'unités*) 
* CGPM: Y Gynhadledd Gyffredinol ar Bwysau a Mesurau (*Conférence générale des poids et mesures*)
* CIPM: Pwyllgor Rhyngwladol Pwysau a Mesurau (*Comité international des poids et mesures*)
* BIPM: Biwro Rhyngwladol Pwysau a Mesurau (*Bureau international des poids et mesures*)
* CIE: Comisiwn Rhyngwladol Golau (*Commission Internationale de l'Eclairage '')

Mae'r system fetrig wedi'i chadarnhau'n swyddogol yn Unol Daleithiau America ers 1866 ond nid yw wedi mabwysiadu'r system yn swyddogol. Yn 1988, fodd bynnag, cadarnhaodd y Gyngres (drwy Ddeddf *Omnibus Trade and Competitiveness Act*) mai'r system fetrig oedd y dewis gorau. Liberia a Myanmar yw'r unig ddwy wlad arall sydd heb dderbyn y sytem fetrig yn swyddogol nag yn weithredol. Cedwir at rai agweddau o'r hen system yng ngwledydd Prydain hefyd e.e. pellter ar arwyddion ffyrdd.

Systeme-Metrique.jpg|Llun o 1800 yn dangos yr unedau degol a ddaeth yn gyfreithiol yn Ffrainc yn Nhachwedd 1800
FourMetricInstruments.JPG|Pedair dyfáis fetrig a ddefnyddir yn aml: tâp mesur (centimetrau); thermomedr (graddau Celsius); pwys cilogram; mesurydd trydanol (foltau, amperau ac ohmau)

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddoniaeth
Categori:Mesuriad
Categori:System Ryngwladol o Unedau
Categori:Unedau mesur
Andree Rexroth

Arlunydd benywaidd o Unol Daleithiau America oedd **Andree Rexroth** (1902 - 1940).

Ganed Andree Rexroth yn Chicago, Unol Daleithiau America yn 1902.

Bu farw yn San Francisco.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Rhai arlunwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q1028181 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1900-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1910-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P22,P25,P26,P27
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Arlunwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Arlunwyr Americanaidd
Fandaliaeth

[bawd|300x300px|A glass cage with a draisine at a private railway history museum in Münster-Gremmendorf, [Nordrhein-Westfalen|North Rhine-Westphalia, Germany]]
Gweithred o ddinistr bwriadol yw **fandaliaeth**, boed hynny'n ddifrod i eiddo cyhoeddus neu eiddo preifat". Fandal yw'r enw am y person sy'n cyflawni'r weithred. Yn aml mae'r fandal yn anwaraidd ei natur, yn dibrisio ac yn dinistrio gweithiau celfyddyd, prydferthwch natur a phethau gwerth eu diogelu. Gall wneud hyn am lawer o resyma gan gannwys protest.

Mae'r term yn cynnwys difrod troseddol megis graffiti a difwyno eiddo heb ganiatâd y perchennog.

## Geirdarddiad
Roedd y Fandaliaid yn llwyth Almaenig, yn wreiddiol o'r ardaloedd sydd nawr yn nwyrain Yr Almaen. Yn y 4c a'r 5c fe wnaethant oresgyn gorllewin Ewrop, gan ymsefydlu’n arbennig yng Ngâl a Sbaen. Mae'r gair yn drosiad o berson sy'n ymddwyn fel y bobl hyn, anwariad.

Ymddangosodd y gair yn y Gymraeg am y tro cyntaf yng ngwaith Joan Harri yn 1785 pan sonir am 'y Cothiaid, ar Fandaliaid'.

## Cyfeiriadau 
Categori:Celf
Categori:Troseddau
Robyn Kahukiwa

Arlunydd benywaidd o Seland Newydd oedd **Robyn Kahukiwa** (14 Medi 1938 - 11 Ebrill 2025)  sy'n nodedig am ei gwaith fel awdures a dylunydd llyfrau plant.

Fe'i ganed yn Sydney, Awstralia yn 1938. Fe'i hyfforddwyd fel arlunydd masnachol tan iddi symud i Seland Newydd pan oedd yn 19 oed. Mae o dras Māori, ar ochr ei mam.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Gweler hefyd
*Arlunydd
*Rhestr celf a chrefft
*Rhestr o ferched yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Gwefan biography.com 

Categori:Arlunwyr benywaidd  o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Seland Newydd
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Seland Newydd
Tirau

bawd|260px
Mae **Tirau**'n dref yn ardal Waikato, ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Enw gwreiddiol y dref oedd Oxford, ond newidiwyd ei henw ym 1896. Lleolir hi tua 50 km o Hamilton ac mae ganddi boblogaeth o tua 690 (Cyfrifiad 2013). Gair Maori ydy 'Tirau', sy'n golygu "y fan lle ceir llawer o goed bresych".

Mae gan y dref adeiladau trawiadol a wnaed o haearn rhychog: ci defaid (sydd yn ganolfan dwristiaeth), dafad, bugail a maharen ymysg eraill.

## Dolen allanol
* Gwefan y dref 

Categori:Trefi Seland Newydd
Categori:Waikato
Categori:Ynys y Gogledd
Jim Prior

Gwleidydd o Loegr oedd **James Michael Leathes Prior, Barwn Prior, PC**, neu **Jim Prior** (11 Hydref 1927 – 12 Rhagfyr 2016). Aelod Y Blaid Geidwadol oedd ef.

Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Charterhouse ac yng Ngholeg Penfro, Caergrawnt. Priododd Jane Lywood ym 1954.

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 2016