open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carreg Llundain

Carreg hynafol yn Ninas Llundain yw **Carreg Llundain** (Saesneg: *London Stone*), y dywedir y defnyddiai'r Rhufeiniaid hi fel y man cychwyn i fesur pob pellter yn nhalaith Britannia. Mae wedi'i gosod o fewn fframwaith carreg gyda gril haearn arno ar fur adeilad siop yn Stryd Cannon, yn Ninas Llundain.

## Hanes a thraddodiad 
Ni wyddys os ydyw'r stori amdani yn wir neu beidio am fod hanes cynnar y garreg yn ddirgelwch, ond mae gan y garreg hanes a thraddodiad hir. Ers canrifoedd mae wedi cael ei ystyried yn ganolog i fodolaeth Llundain ei hun. Byddai pobl yn trafod busnes a thyngu llwon yno. Roedd datganiadau swyddogol yn cael eu cyhoeddi yno hefyd. Dywedir fod Jack Cade, arweinydd gwrthryfel y werin yn erbyn Harri VI o Loegr yn 1450, wedi taro ei gleddyf ar y garreg fel symbol o sofraniaeth pan gyrhaeddodd ei luoedd y ddinas; ar ôl gwneud hynny, cyhoeddodd ei hun yn "Arglwydd y Ddinas".

Symudwyd y garreg o'i safle gwreiddiol yng nghanol Stryd Canon. Dywedir ei fod yn garreg fwy sylweddol yn y gorffennol. Cafodd ei gosod ym mur Eglwys St Swithin a goroesodd fomio'r eglwys honno yn yr Ail Ryfel Byd, heb niwed.

Cysylltir y garreg â diogelwch dinas Llundain ei hun; yn ôl yr hen ddihareb, "*So long as the stone of Brutus is safe, so long shall London flourish*". Cyfeiriad yw hyn at y chwedl am sefydlu Llundain ('Caerdroea Newydd') gan Frutus, yn ôl yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy; daeth pobl i gredu fod y garreg yn perthyn i'r allor a gododd Brutus yn Llundain, yn ôl y ffug-hanes.

Yn ddiweddar, penderfynwyd dymchwel yr adeilad a bu dyfodol y garreg yn ansicr. Bwriedir ei diogelu dros dro yn Amgueddfa Llundain.

250px|bawd|dim|Safle'r garreg (2005)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  *Gwybodaeth a lluniau ar wefan *The Modern Antiquarian*

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Llundain
Categori:Archaeoleg Lloegr
Llundain
Categori:Hanes Llundain
Categori:Hanes traddodiadol Prydain
Categori:Llên gwerin Lloegr
J'Accuse

[dde|bawd|230px|[J'accuse, llythyr agored i'r Arlywydd]]

Cyhoeddwyd '''''J'Accuse''''' ("Rwy'n cyhuddo") gan Émile Zola yn 1898. Roedd swyddog ym myddin Ffrainc, Alfred Dreyfus, wedi ei gyhuddo o drosglwyddo dogfen filwrol gyfrinachol i'r Almaen. Ar 5 Ionawr 1895, cafwyd ef yn euog, ac wedi ei ddiswyddo fel swyddog, condemniwyd ef i garchar am oes ar Ynys y Diafol. Adnabyddwyd yr helynt fel Achos Dreyfus.

Dechreuodd ymgyrch i'w ryddhau, gan fod y dystiolaeth yn ei erbyn yn wan a bod gwrth-semitiaeth yn elfen yn yr achos, gan fod Dreyfus o dras Iddewig. Yn 1898, cyhoeddodd Zola ''J'Accuse*, ar ffurf llythyr agored i Arlywydd Ffrainc, Félix Faure. Ar 13 Ionawr 1898, ymddangosodd y darn ar dudalen flaen *L'Aurore'', newyddiadur Georges Clemenceau. Rhoddodd Zola enw'r gwir ysbïwr, yr Hwngariad Ferdinand Walsin-Esterhazy. Diweddodd Zola y darn gyda nifer o gyhuddiadau, a rhoddodd y golygydd y pennawd "J'Accuse" uwch ei ben.

Cafodd llythyr Zola effaith sylweddol ar y farn gyhoeddus. Rhyddhawyd Dreyfus o garchar ar 19 Medi 1899, ond dim ond ar 12 Gorffennaf 1906 y dyfarnwyd ef yn ddieuog yn derfynol.

Categori:Achos Dreyfus
Categori:Cyhoeddiadau 1898
Categori:Gweithiau llenyddol y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Gweithiau llenyddol Ffrangeg y 19eg ganrif
Categori:Newyddiaduraeth yn Ffrainc yn y 19eg ganrif
Disgwyliad oes

bawd|400px|dde|Disgwyliad bywyd yn 2005

Mewn demograffeg, **disgwyliad bywyd** yw'r nifer o flynyddoedd ychwanegol y gall unigolyn mewn grŵp arbennig, e.e. yn ôl oedran a rhyw, ddisgwyl byw, o ran tebygolrwydd ystadegol.

Dibynna'r ffigwr am ddisgwyliad bywyd ar y modd y dewisir y grŵp i'w fesur. Mewn rhai gwledydd tlawd, mae cyfran marwolaethau ymysg babanod yn uchel iawn, ac mae hyn yn gostwng y disgwyliad bywyd i'r holl boblogaeth yn sylweddol. O'r herwydd, weithiau defnyddir ffigwr gwahanol, er enghraifft disgwyliad bywyd y bobologaeth dros ddeg oed.

Yn ystod y canrifoedd diwethaf, mae disgwyliad bywyd wedi cynyddu'n sylweddol, i raddau helaeth oherwydd gwelliannau mewn iechyd cyhoeddus a thriniaeth feddygol. Gwelwyd yr effeithiau hyn fwyaf yn y gwledydd cyfoethocaf. Yn yr Unol Daleithiau yn 1901 roedd disgwyliad bywyd yn 49, ond erbyn diwedd y ganrif roedd yn 77, gwelliant o fwy na 50%. Yn India a Gweriniaeth Pobl Tsieina, roedd disgwyliad bywyd tua 40 yng nghanol yr 20g, ond tua 63 erbyn diwedd y ganrif.

Bu rhai eithriadau i'r cynnydd yma, yn arbennig yn y gwledydd yn rhan deheuol Affrica a effeithiwyd fwyaf gan AIDS. Yn Rwsia ac eraill o gyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd, gwelwyd gostyngiad mewn disgwyliad bywyd wedi cwymp yr Undeb Sofietaidd.

Categori:Demograffeg
L'Hospitalet de Llobregat

Dinas yng Nghatalwnia yw '''L'Hospitalet de Llobregat'* (Sbaeneg: *Hospitalet de Llobregat''). Saif yn Nhalaith Barcelona, ar lan afon Llobregat. Gyda phoblogaeth o 
253,782 yn 2008, hi yw ail ddinas Catalwnia o ran poblogaeth, ar ôl Barcelona. Mae dwysder y boblogaeth yn 21,174 o drigolion y km sgwar, un o'r ffigyrau uchaf yn Sbaen ac yn Ewrop.

bawd|230px|dim|Neuadd y Ddinas

Ymddengys enw gwreiddiol y ddinas, *Provençana*, yn y 10g. TYfodd y ddinas bresennol o'r 12g ymlaen, o gwmpas eglwys Santa Eulalia de Provençana a'r Hospital de la Torre Blanca. Tyfodd y boblogaeth yn fawr yn y 1960au a'r 1970au, gyda llawer o fewnfudwyr o rannau eraill o Sbaen.

Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Talaith Barcelona
Afon Llobregat

250px|bawd|Afon Llobregat

Afon yng Nghatalwnia yw **afon Llobregat**. Hi yw ail afon Catalwnia o ran hyd, 170&nbsp;km o hyd.

Tardda'r afon yn Castellar de n'Hug, 1,259 medr uwch lefel y môr yn y Serra del Cadí, ac mae'n cyrraedd y Môr Canoldir ger El Prat de Llobregat, gerllaw Barcelona. Mae llawer o waith peirianneg sifil wedi ei wneud ar ran isaf yr afon, gyda dŵr yn cael ei bwmpio yn ôl i fyny'r afon i sicrhau cyflenwad digonol o ddŵr. Yn Martorell, mae hen ffordd Rufeinig y Via Augusta yn croesi'r afon ar y *Puente del Diablo* ("Pont y Diafol").

Llobregat
Llobregat
Daniel Scott

Actor o Awstralia oedd **Daniel Scott** (bu farw Mai 2014) oedd yn fwyaf adnabyddus am ei berfformiad yn y cynhyrchiad llwyfan o *Priscilla Queen of the Desert - the Musical*.

Cafodd ei eni a'i fagu ym maesdrefi gorllewin Sydney ac erbyn ei fod yn 14 oed, roedd y bianydd medrus ac wedi ymddangos mewn cynyrchiadau niferus, gan gynnwys ''Oliver!, The Wizard of Oz, The Sound of Music, You're A Good Man Charlie Brown, Dick Whittington and His Cat a Desperado.

Astudiodd yng Ngholeg McDonald y Celfyddydau Creadigol a Theatr Ieuenctid Awstralia. Derbyniodd le hefyd yn y Theatr Gerddorol Americanaidd yn San Francisco. Enillodd amryw ysgoloriaethau wrth bobl fel Syr Cameron Mackintosh a Nicole Kidman mewn cydweithrediad â ATYP a LendLease Australia.

Cyn iddo ddechrau gyda Priscilla, cawsai ei andabod yn bennaf o "Dusty: The Original Pop Diva" a oedd yn seiliedig ar fywyd Dusty Springfield, lle crëodd cymeriadau'r "Eidalwr gwallgof" San Remo yn ogystal â Neil Tennant, Al Saxon ac Eden Kane. Yng nghynhyrchiad Adelaide o *Shout! – The Musical*, chwaraeodd rhan Johnny O'Keefe. Bu ar daith gyda'r Really Useful Group yn 2003–4 gyda thaith cynhyrchiad De Corea o *Cats* lle chwaraeodd rôl Rum Tum Tugger, rôl y dychwelodd iddo yn Athen yn 2005.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Awstralia
Categori:Actorion LHDT
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Sydney
Jonathan Larson

Roedd **Jonathan Larson** (4 Chwefror 1960 – 25 Ionawr 1996) yn gyfansoddwr a dramodydd Americanaidd sy'n adnabyddus am ddelio â materion dadleuol fel cymdeithasau aml-ddiwylliannol, homoffobia ac AIDS. Gwelir esiamplau nodweddiadol o'r themâu hyn yn ei weithiau, *Rent* a *tick, tick... BOOM!*. Derbyniodd ddwy Wobr Tony a derbyniodd Wobr Pulitzer am Ddrama sef "Rent" ar ôl ei farwolaeth.

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Silian

Pentref yn Nyffryn Aeron, Ceredigion yw **Silian**, neu **Sulien** yn hanesyddol. Lleolir tua dwy filltir i'r gogledd-ddwyrain o Lanbedr Pont Steffan, ar lôn gefn hanner ffordd rhwng Pont Creuddun ar yr A482, a Glan Denys ar yr A485.

Mae hefyd yn enw ar blwyf yr ardal, a gymerir ei enw o'r un sant a cysegrwyd eglwys y pentref iddo, sef Sant Sulien. Adeiladwyd Capel Bethel yn Silian ym 1654, ac adneyddwyd ym 1952.

Ganwyd Julian Cayo-Evans, y Cenedlaetholwr Cymreig ac arweinydd Byddin Rhyddid Cymru, yn Silian ym 1937. ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
* Plwyf Silian yng Ngheredigion a'r Rhyfel Byd Cyntaf

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Silian
Police Academy (rhaglen deledu)

Ffilm animeiddiedig Americanaidd yw ***Police Academy***, a gynhyrchwyd gan Warner Brothers a Ruby-Spears, 1988.

## Cymeriadau 
*Carey Mahoney
*Larvell Jones
*Sweetchuck
*Zed
*Moses Hightower
*Lavene Hooks
*Thomas "House" Conklin
*Eugene Tackleberry
*Debbie Callahan
*Capt. Thaddeus Harris
*Lt. Proctor
*Eric Lassard

## Penodau 
### Cyfresi 1 
# The Good, The Bad & The Bogus
# Puttin' On The Dogs 	
# Phantom of the Precinct
# Cops & Robots 	
# Police Academy Blues 	
# A Blue Knight At The Opera 	
# Worth Her Weight In Gold 	
# For Whom The Wedding Bells Toll 	
# Westward Ho Hooks 	
# My Mummy Lies Over The Ocean 	
# Numbskull's Revenge 	
# Proctor, Call A Doctor! 	
# Little Zed & Big Bertha 	
# Curses On You! 	
# Lights, Action, Coppers! 	
# Camp Academy 	
# The Tell Tale Tooth 	
# Mr. Sleaze Versus Lockjaw 	
# Spaced Out Space Cadets 	
# Sweetchuck's Brother 	
# Karate Cop 	
# The Hang Ten Gang 	
# Nine Cops And A Baby 	
# Fish & Microchips 	
# Precinct of Wax 	
# Cop Scouts

### Cyfresi 2 
# Professor Jekyll And Gangster Hyde
# Operation Big House
# Kingpin's Council of Crime
# Ship Of Jewels
# Zillion Dollar Zed
# The Comic Book Caper
# The Monkey Trial
# Rolling For Dollars
# K-9 Corps And The Peking Pooch
# Santa With A Badge
# Suitable For Framing
# Rock Around The Cops
# Prince And The Copper
# Now You Steal It, Now You Don't
# Mad Maxine
# Trading Disgraces
# Champ
# Wheels of Fortune
# The Wolf Who Cried Boy
# Snow Job
# A Bad Knight For Tackleberry
# Supercop Sweetchuck
# Deja Voodoo
# Flights Of The Bumbling Blues
# Big Burger
# Fat City
# Elementary, My Dear Coppers!
# Dr. Deadstone, I Presume
# The Hillbilly Blues
# Survival Of The Fattest
# The Junkman Ransoms The Ozone
# Grads On Tour
# Like Coppers, Like Son
# Ten Little Cops
# Big Top Cops
# Alpine K-9s
# The Legend Of Robin Good
# Hawaii Nine-0
# Thieves Like Us

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Comedïau sefyllfa animeiddiedig
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1988
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu dychanol
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
El Prat de Llobregat

Tref ac ardal drefol yn Nhalaith Barcelona, Catalwnia, yw **El Prat de Llobregat**, ar lafar yn aml **El Prat**. Saif ger aber afon Llobregat, ac mae'n cynnwys Maes Awyr Barcelona.

Sefyldwyd y dref rhwng  1720 a 1740. Tyfodd y boblogaeth yn gyflym o'r 1920au ymlaen, gyda llawer o fewnfudwyr o rannau eraill o Sbaen. Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 62,899.

Categori:Talaith Barcelona
Clarach

Pentref bychan yng nghymuned Tirymynach,  Ceredigion, yw **Clarach** (hefyd: *Clarach Bay* weithiau yn Saesneg). Fe'i lleolir ar lan Bae Ceredigion tua 2 filltir i'r gogledd o dref Aberystwyth.

Mae'n boblogaidd gan ymwelwyr yn yr haf sy'n dod i fwynhau'r traeth ar lan Bae Clarach a cheir meysydd carafannau a chyfleusterau glan môr yno. Enwir y pentref ar ôl Afon Clarach, sy'n cyrraedd y môr yno.

Ceir llwybr troed sy'n dringo i ben Craig-glais (*Constitution Hill*).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
* Borth - Clarach (SoDdGA)

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordir Ceredigion
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Tirymynach
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Trudie Goodwin

Mae **Trudie Goodwin** (ganed 13 Tachwedd 1951 yn Llundain), yn actores Seisnig sydd fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Sarjant June Ackland yng nghyfres deledu ITV *The Bill* o 1984 tan 2007. Mae ei merch, Elly Jackson yn gantores yn y grŵp pop La Roux.

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ysgol Gynradd Gymunedol Tal-y-bont

Ysgol gynradd Cymraeg yn Nhal-y-bont, Ceredigion ydy **Ysgol Gynradd Gymunedol Tal-y-bont**. Amrywiodd nifer y disgyblion o 103 i 112 rhwng 2000 a 2003. Daw 55% o'r disgyblion o gartrefi lle siaredir y Gymraeg, ond gall 99% ohonynt siarad yr iaith i safon iaith gyntaf. Disgrifiodd adroddiad Estyn 2003 safon yr addysg fel da, ac ar adegau yn dda iawn.

Fe aiff plant o'r ysgol ymlaen i Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig yn Aberystwyth ym mlwyddyn 7 y system addysgol.

Agorwyd yr ysgol gyntaf yn Nhal-y-bont yn 1841, ac mae'r adeilad hwn yn dal i sefyll gerllaw safle'r ysgol presennol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Ysgol Gymunedol Tal-y-bont
*Cyfeiriadau at yr Ysgol  yn Papur Pawb, Mynegai Archifau Ceredigion

Tal-y-bont
Tal-y-bont
Categori:Sefydliadau 1841
Eurythmics

Deuawd cerddorol Seisnig yw'r **Eurythmics**, a ffurfiwyd ym 1980 gan Annie Lennox a Dave Stewart.

Cafodd y pâr lwyddiant beirniadol a masnachol sylweddol yn fyd-eang, gan werthu 75 miliwn o recordiau, ennill gwobrau amrywiol a sawl taith ryngwladol llwyddiannus. Nhw yw'r ddeuawd Brydeinig sydd wedi gwerthu fwyaf o recordiau erioed. Mae'r Eurythmics yn adnabyddus am eu caneuon pop deallus, sy'n amlygu llais alto pŵerus Lennox, a thechnegau cynhyrchu arloesol Stewart. Cânt eu cydnabod hefyd am eu fideos cerddorol a'u cyflwyniadau gweledol.

## Dolenni allanol
*Eurythmics.com Gwefan swyddogol
*Cyfweliad gyda Dave Stewart o musicOMH 2005

Categori:Bandiau Seisnig
Categori:Cerddoriaeth yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth yr 1990au
David A. Stewart

Cerddor a chynhyrchydd recordiau o Loegr yw **David Allan Stewart**, a adnabyddir gan amlaf fel **Dave Stewart** (ganed 9 Medi 1952 yn Sunderland). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei waith gyda'r band Eurythmics. Mae Stewart wedi ysgrifennu nifer o ganeuon gyda nifer o gerddorion enwog, gan gynnwys Gwen Stefani, Jon Bon Jovi, Mick Jagger a Bono, ac ystyria un o'i gryfderau fel ei allu i dynnu straeon personol o'i gyd-ysgrifenwyr. Gan amlaf, caiff ei gredydu fel David A. Stewart, er mwyn osgoi cymysgwch â cherddor Seisnig arall o'r enw Dave Stewart hefyd.

Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o Loegr
Categori:Cantorion o Loegr
Michael Aspel

Newyddiadurwr a chyflwynydd teledu o Loegr yw **Michael Terence Aspel**, OBE (ganed 12 Ionawr 1933), sy'n adnabyddus am gyflwyno rhaglenni fel *Crackerjack, Aspel and Company, This is Your Life, Strange But True?* a'r *Antiques Roadshow*. Mae Aspel yn briod ond wedi gwahanu o'i wraig, yr actores Elizabeth Power, sy'n enwog am ei rôl yn *EastEnders*. Ei bartner ar hyn o bryd yw Irene Clarke. Yn aml, caiff ei gamgymryd am Michael Parkinson a vice versa.

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Lundain
Patricia Bredin

Cantores yw **Patricia Bredin** (ganed 14 Chwefror 1935 yn Hull, Lloegr; m. 13 Awst 2023 yn Nova Scotia, Canada). Hi oedd cynrychiolydd cyntaf y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 1957. Cynhaliwyd y gystadleuaeth yn Frankfurt, yr Almaen a daeth yn seithfed allan o ddeg cystadleuydd gwahanol. Enw ei chân oedd "All", a dyma oedd y gân gyntaf erioed i gael ei chanu yn Saesneg yn yr Gystadleuaeth Cân Eurovision. Yn ôl "The Eurovision Song Contest - The Official History" gan John Kennedy O'Connor, ei pherfformiad hi oedd y perfformiad byrraf erioed, yn para 1:52 yn unig.

Priododd y canwr Ivor Emmanuel yn 1964, ond ysgarodd y ddau yn 1966.

## Cyfeiriadau
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Pobl o Kingston upon Hull
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Terry Wogan

bawd|Terry Wogan

Darlledwr ar radio-a-theledu o Iwerddon oedd **Syr Michael Terence Wogan**, KBE DL (3 Awst 1938 – 31 Ionawr 2016) sy'n fwy enwog fel **Syr Terry Wogan** neu **Terry Wogan**, a weithiodd i'r BBC yn y Deyrnas Unedig am y rhan fwyaf o'i yrfa. Roedd yn adnabyddus yn y DU ers diwedd y 1960au ac yn aml, cyfeirir ato fel un o "drysorau cenedlaethol" y Deyrnas Unedig

Cychwynnodd ei yrfa yn gweithio mewn banc. Yna daeth yn gyhoeddwr a darllenwr newyddion gyda Radio Eireann. Yn fuan symudodd i fyd adloniant ysgafn yn cyflwyno rhaglenni cwis ac adloniant ar sianel deledu RTE.

Cafodd swyddi cyflwyno ar orsafoedd radio'r BBC yn y 1960au ac ymunodd a BBC Radio 1 yn 1969.Roedd efallai yn fwyaf adnabyddus am ei sioe radio ar Radio 2 y BBC, y sioe siarad *Wogan*, cyflwyno y telethon Plant Mewn Angen ac fel sylwebydd y BBC ar Gystadleuaeth Cân Eurovision o 1980 tan 2008.

## Bywyd personol 
Roedd yn briod a Helen ers Ebrill 1965. Roedd ganddynt pedwar o blant, yn cynnwys merch a bu farw yn blentyn. Bu farw Wogan yn 77 mlwydd oed wedi dioddef o ganser.

Bu farw ei wraig ar 4 Medi 2024 yn 88 mlwydd oed.

## Teledu
**Blankety Blank* (1979-1983)
**Children in Need* (1980-2015)
**Wogan* (1982–1992)
**Points of View*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Cyflwynwyr radio o Iwerddon
Categori:Cyflwynwyr teledu o Iwerddon
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Swydd Limerick
Badalona

bawd|250px|La Rambla, Badalona

Tref yn Nhalaith Barcelona, Catalwnia, yw **Badalona**. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 219,163 inwoners.

Mae Badalona i bob pwrpas yn rhan o ardal ddinesig Barcelona. Dyddia o'r cyfnod Rhufeinig, pan oedd ei henw yn *Baetulo*.

Categori:Talaith Barcelona
Cwpan y Byd Pêl-droed 2002

Cynhaliwyd **Cwpan y Byd Pêl-droed 2002** dan reolau FIFA yn Ne Corea a Japan rhwng 31 Mai a 30 Mehefin.

Dyma hefyd y twrnament cyntaf i'w gynnal yn Asia a'r twrnament olaf lle chwaraewyd y rheol 'Y Gôl Euraidd'. Brasil oedd yn fuddugol a hynny am y 5ed gwaith, gan guro'r Almaen 2-0 yn y ffeinal.

Curwyd De Corea gan Twrci 3-2 yn yr ymgais i gipio'r 3edd safle. Ffrainc oedd yn amddiffyn eu goruchafiaeth yn Nhwrnament 1998 ond fe'u taflwyd o'r gystadleuaeth yn gynnar iawn, gydag un pwynt yn unig.

## Terfynol 
*30 Mehefin: Brasil  2 - 0  Yr Almaen

100px|Brasil: 'Y pumed teitl

## Cyfeiriadau
Categori:2002
2002
San José, Costa Rica

**San José** yw prifddinas Costa Rica. Saif yng nghanolbarth y wlad, 1170 medr uwch lefel y môr. Roedd y boblogaeth yn 2000 yn 329,000, wedi cynyddu o 87,000 yn 1950.
bawd|chwith|275px|Y Teatro Nacional yn San José

Ar ddechrau'r 17g, pentref bychan oedd San José, a'r ddinas bwysicaf oedd Cartago. Tyfodd o 1737, yn wreiddiol fel *Villa Nueva de la Boca del Monte del Valle de Abra*, yn ddiweddarach San José.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Genedlaethol Costa Rica
*Maes Awyren Juan Santamaría 
*Parc Okayama
*Plaza de la Cultura
*Sw Simón Bolívar
*Teml Cerddoriaeth
*Theatr Genedlaethol

## Enwogion
*Joaquín Mora Fernández (1786–1862), gwleidydd 
*Laura Chinchilla (g. 1959), Arlywydd Costa Rica 2010-2014
*Federico Miranda (g. 1976), cerddor

Categori:Dinasoedd Costa Rica
Jonathan Evans

Gwleidydd Ceidwadol a chyn-Aelod Senedd Ewrop dros Gymru yw **Jonathan Evans** (ganed 2 Mehefin 1950).

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Lewis, Pengam
Vic

**Vic** yw prifddinas *comarca* Osona, yn Nhalaith Barcelona, Catalwnia. Saif 69&nbsp;km o Barcelona a 60&nbsp;km o Girona. Roedd y boblogaeth yn 2007 yn 38,321.

Sefydlwyd Vic yn y cyfnod Rhufeinig fel *Ausa*, a dan y Fisigothiaid fe'i gelwid yn **Ausona**. Dinistriwyd hi yn 788 mewn ymosodiad gan fyddin Islamaidd, ac am gyfnod, dim ond un rhan a ail-adeiladwyd. Galwyd y rhan yma yn *Vicus Ausonensis*. Yn ddiweddatach daeth fan reolaeth Esgob Vic.

Categori:Talaith Barcelona
La Habana

Prifddinas Ciwba yw **La Habana** (enw llawn **San Cristóbal de La Habana** (Saesneg: *Havana*)). Hi yw'r ddinas fwyaf ar yr ynys, gyda phoblogaeth o 2.2 miliwn.

Yn 1515, sefydlodd y Sbaenwr Diego Velázquez de Cuéllar ddinas dan yr enw La Habana yn ne-ddwyrain yr ynys. Bedair blynedd yn ddiweddarach, symudwyd y ddinas i'w lleoliad presennol, ac yn 1607 daeth yn brifddinas yr ynys. Datblygodd i fod yn borthladd pwysicaf Sbaen yn y Byd Newydd.

Mae rhan hynaf o'r ddinas wedi ei dynodi gan UNESCO fel Safle Treftadaeth y Byd oherwydd y nifer fawr o hen adeiladau.

Categori:Dinasoedd Ciwba
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
Caracas

Prifddinas Feneswela yw **Caracas**. Saif yng ngogledd y wlad, gerllaw'r arfordir a'r Caribî. Llifa afon Guaire trwy'r ddinas. Roedd y boblogaeth yn 2001 tua 1.8 miliwn, ond mae poblogaeth yr ardal ddinesig tua 5 miliwn.

Sefydlwyd y ddinas yn 1567 fel **Santiago de León de Caracas** gan y fforwir Sbaenig Diego de Losada. Dynodwyd prif gampws y Brifysgol, Dinas Brifysgol Catacas (*Ciudad Universitaria de Caracas*) fel Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Iglesia de San Francisco (eglwys)
*Mosg Sheikh Ibrahim Al-Ibrahim 
*Pantheon Genedlaethol

## Enwogion 
*Francisco de Miranda (1750-1816), milwr
*Simón Bolívar (1783-1830), milwr a gwleidydd
*Antonio Guzmán Blanco (1829-1899), gwleidydd


Categori:Dinasoedd Feneswela
Categori:Prifddinasoedd De America
Taipei

bawd|300px|Taipei

**Taipei** neu **Taibei** yw prifddinas ynys Taiwan, ac felly yn cael ei hystyried fel prifddinas dros-dro Gweriniaeth Tsieina. Gyda phoblogaeth o 2.5 miliwn, hi yw dinas fwyaf yr ynys, tra bod 8.1 miliwn yn byw yn yr ardal ddinesig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prifddinasoedd Asia

Categori:Dinasoedd Taiwan
Gwirfoddoli

[bawd|dde|200px|Plant yn cludo gwastraff yn ystod diwrnod glanahu'r gymuned yn [Yaoundé, Camerŵn.]]
[dde|200px|bawd|Gwirfoddolwyr yn gweithio yn gorsaf [Radio Glangwili]]
Yr ymarfer o weithio dros rhywun arall heb ennill yn ariannol na'n faterol yw **gwirfoddoli**.
Cysidrir gwirfoddoli i fod yn weithgaredd allgarol, sydd â'r bwriad o hybu achosion da neu wella ansawdd bywyd. Mae nifer o bobl hefyd yn gwirfoddoli er mwyn ennill profiad gwaith heb orfod derbyn cefnogaeth ariannol y cyflogwr.

Mae amryw o fathau gwahanol o wirfoddoli, ac mae amryw helaeth o bobl yn gwirfoddoli. Mae rhai wedi eu hyffordi'n arbennig yn y maes y maent yn gwirfoddoli ynddi, megis meddygaeth, addysg neu achub mewn argyfwng. Mae eraill yn gwirfoddoli dim ond mewn achos o argyfwng megis daeargryn.


Categori:Dyngarwch
Flickr

Gwefan sy'n cynnal lluniau a fideos gan gymuned ar y we yw **Flickr**.

## Dolenni allanol 
*Gwefan Flickr

Categori:Gwefannau
Categori:Cyfryngau cymdeithasol
Nassau

Gallai **Nassau** gyfeirio at:

* Nassau, Yr Almaen, tref yn Rheinland-Pfalz
* Nassau, Bahamas, prifddinas y Bahamas
* Dugiaeth Nassau, hen ddugiaeth yn yr Almaen
* Hesse-Nassau, un o daleithiau hanesyddol Prwsia
The New Seekers

Grŵp pop o'r Deyrnas Unedig yw **The New Seekers**, a ffurfiwyd ym 1969 gan Keith Potger ar ôl i'w grŵp gwreiddiol, The Seekers, wahanu. Y bwriad oedd y byddai'r New Seekers yn apelio at yr un gynulleidfa â'r Seekers gwreiddiol, ond roedd gan eu cerddoriaeth ddylanwadau roc a gwerin hefyd. Cawsant lwyddiant byd-eang ar ddechrau'r 1970au. Cynrychiolodd y grŵp y DU yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 1972.

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Bandiau o'r Deyrnas Unedig
Cynhadledd Aberdyfi

Cynhaliwyd **Cynhadledd Aberdyfi** wrth aber afon Dyfi yn 1216. Dyma'r gynhadledd a welodd arweinwyr y Cymry yn cydnabod Llywelyn Fawr yn Dywysog ar y wlad.

Roedd Cynhadledd Aberdyfi yn coroni ymgyrchoedd llwyddiannus Llywelyn yn y de yn 1215. Arweiniodd Llywelyn fyddin fawr oedd yn cynnwys tywysogion Deheubarth a chanolbarth Cymru ac adenillwyd darnau sylweddol o dir o ddwylo'r Saeson ac arglwyddi'r Mers.

Mae union leoliad y gynhadledd yn anhysbys, ond gellid tybio mae rhywle rhwng Pennal a Machynlleth y'i cynhaliwyd yn hytrach nag ar safle tref Aberdyfi ei hun. Dyma'r man lle roedd ffiniau Gwynedd, Powys, a Deheubarth yn cwrdd yn yr Oesoedd Canol a diau fod yr atgof am gynhadledd debyg gan y brenin Maelgwn Gwynedd ar ddechrau'r 6g yn rheswm arall dros ei chynnal yno.

## Y gynhadledd 
[270px|bawd|[Afon Dyfi ger Machynlleth.]]Cryfhaodd Llywelyn ei ddylanwad yn y De yn ystod Cynhadledd Aberdyfi yn 1216. Sefyflodd ei hun fel arglwydd dros feibion ​​ac wyrion yr Arglwydd Rhys gan rannu tiroedd Rhys rhyngddynt heb gymryd tir iddo ef ei hun. Gwnaed hyn o flaen cynulliad o bennaethiaid ac yn ôl yr awdur John Edward Lloyd, gellir ystyried hwn "bron yn senedd Gymreig, y cyntaf o'i fath" ond heb eu casglu dan ofyniad cyfraith.

Cadarnhaodd y gynhadledd awdurdod Llywelyn Fawr fel arweinydd y tywysogion Cymreig. Talodd y tywysogion hynny wrogaeth ffiwdal iddo. Daeth y gynhaledd i ben blynydoedd o ymrafael rhwng disgynyddion yr Arglwydd Rhys. Cafodd Maelgwn ap Rhys gantrefi Gwarthaf (gyda Chaerfyrddin), Cemais, Emlyn, Mallaen a Hirfryn yn Ystrad Tywi a chymydau Gwynionydd a Mabwnion yng Ngheredigion. Cafodd Rhys Gryg y Cantref Mawr a'r Cantref Bychan (heb Mallaen a Hirfryn), Cydweli a Charnwyllion. Rhoddwyd canolbarth a gogledd Ceredigion i feibion Gruffudd ap Rhys, sef Rhys Ieuanc ac Owain ap Gruffudd, yn cynnwys castell Aberteifi. Ni chymerodd Llywelyn Fawr ddim iddo'i hun, gan fodloni ar dderbyn gwrogaeth y tywysogion ac arglwyddi.

Cafodd y tir ei rannu rhwng disgynyddion yr Arglwydd Rhys yn union â Chyfraith Hywel. Rhannodd yr hawlwr ieuengaf y tir ond rhoddwyd y dewis cyntaf ar y rhaniadau i'r hawlwr hynaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:1216
Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Categori:Aberdyfi
Categori:Cynadleddau
Categori:Oes y Tywysogion
Categori:Teyrnas Deheubarth
Categori:Teyrnas Gwynedd
Temple Bar, Ceredigion

Pentref yng Ngheredigion yw **Temple Bar**. Fe'i lleolir  yn Nyffryn Aeron, ar yr A482, rhwng Llanbedr Pont Steffan ac Aberaeron, yng nghymuned Llanfihangel Ystrad.

Mae tafarn y Fronfelen Arms yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfihangel Ystrad
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Temple Bar

Gall **Temple Bar** gyfeirio at:

* Temple Bar (Llundain)
* Temple Bar (Dulyn)
* Temple Bar (Ceredigion)
* *Temple Bar Magazine*, cylchgrawn llenyddol Prydeinig a gyhoeddwyd o 1860 hyd 1906
Carnwyllion

Gorweddai cwmwd **Carnwyllion** yn ne-ddwyrain y Sir Gaerfyrddin bresennol. Roedd yn rhan o gantref Eginog, un o dri chantref Ystrad Tywi yn nheyrnas Deheubarth.

Yn wreiddiol, nid oedd ond dau gwmwd yn Eginog, sef Cydweli a Gŵyr, ond rhannwyd Cydweli yn ddwy ran a rhoddwyd yr enw Carnwyllion ar hanner ddwyreiniol yr hen gantref tra chadwyd yr enw Cydweli ar y cwmwd newydd arall i'r gorllewin. Diflanodd Erginog fel uned weinyddol, i bob pwrpas, gyda'r cymydau newydd yn cymryd ei lle.

Ffiniai Carnwyllion â chwmwd Cydweli i'r gorllewin, Is Cennen i'r gogledd, a Gŵyr Uwch Coed i'r dwyrain. Yn ddaearyddol, gorweddai rhwng Afon Tywi yn y gogledd ac aber Afon Llwchwr i'r de, gan gynnwys ardal Cwm Gwendraeth a chyffiniau safle Llanelli heddiw.

Yng Nghynhadledd Aberdyfi yn 1216, cafodd Rhys Gryg Garnwyllion fel ei ran ef o etifeddiaeth yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth, ynghyd â'r Cantref Mawr a'r Cantref Bychan (heb Mallaen a Hirfryn), a chwmwd Cydweli.

## Gweler hefyd 
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Deheubarth

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Sir Gaerfyrddin
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Categori:Teyrnas Deheubarth
Ieper

bawd|de|250px|Lleoliad Ieper yng Ngwlad Belg
Dinas yng Ngwlad Belg yw **Ieper** (Ffrangeg: *Ypres*) gyda phoblogaeth o tua 34,900 ac wedi'i lleoli yng Ngorllewin Fflandrys, sy'n rhanbarth Fflemaidd. Fe'i dinistrwyd yn llwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ond cafodd ei hailgodi, er gwaethaf dymuniad Churchill i gadw'r holl ddinas yn gofadail i'r milwyr hynny a fuodd farw. Fflemeg yw'r gair Ieper, sef iaith frodorol Gwlad Belg.

Bu yma dref ers dyddiau'r Rhufeiniaid.

Roedd Ieper yn safle strategol adeg y Rhyfel Byd Cyntaf gan fod yr Almaenwyr yn cynllunio i fynd i Ffrainc o'r gogledd a chyrraedd yr arfordir. Roedd yr Almaenwyr yn amgylchynnu y dref o'r gogledd, y dwyrain a'r de ac yn ymosod arni drwy ran fwyaf o gyfnod y rhyfel.

## Brwydrau'r Rhyfel Byd Cyntaf 
* Brwydr Gyntaf Ieper: 31 Hydref - 22 Tachwedd 1914 
* Ail Frwydr Ieper: 22 Ebrill - 25 Mai 1915 
* Brwydr Messines, 7 - 14 Mehefin 1917 
* Trydedd Brwydr Ieper (Brwydr Passchendaele): 21 Gorffennaf - 6 Tachwedd 1917
* Pedwaredd Brwydr Ieper, 28 Medi - 2 Hydref 1918

## Adeiladau a chofadeiladau 
250px|bawd|Neuadd Brethyn
* Amgueddfa Godshuis Belle
* Bellewaerde
* Eglwys Gadeiriol Sant Martin
* Eglwys Sant Siôr
* Neuadd Brethyn (gyda'r amgueddfa "In Flanders Fields")
* Clwyd Menin - gyda 54,896 o enwau wedi'u cerfio arno
* Mynwentydd

## Enwogion 
* Cornelius Jansen (1585-1638), esgob
* Jules Malou (1810-1886), gwleidydd

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Gwlad Belg
Categori:Gorllewin Fflandrys
Dafydd (brenin)

Cymeriad yn yr Hen Destament ac ail frenin teyrnas unedig Israel oedd **Dafydd** (Hebraeg: דוד) (teyrnasodd tua 1010 CC – 970 CC). Yn draddodiadol, cyfeirir ato hefyd fel **Dafydd Broffwyd**.

Ceir ei hanes yn nifer o lyfrau'r Hen Destament: I Samuel a II Samuel, Llyfr Cyntaf y Cronicl ac Ail Lyfr y Brenhinoedd. Ef oedd y mab ieuengaf mewn teulu mawr. Daeth i sylw trwy ladd y cawr Goliath pan oedd yr Israeliaid yn ymladd yn erbyn y Ffilistiaid. Rhoddwyd Michal, merch Saul, brenin cyntaf Israel, yn wraig iddo. Yn ddiweddarach, aeth Saul yn genfigennus o'i lwyddiant milwrol yn erbyn y Ffilistiaid, a bu raid iddo ffoi.

Daeth yn frenin pan laddwyd Saul a'i fab Jonathan, yn ymladd yn erbyn y Ffilistiaid. Am y saith mlynedd cyntaf, teyrnsai o Hebron, ond yna gwnaeth Jeriwsalem yn brifddinas iddo, wedi iddo gipio'r ddinas oddi wrth y Jebiwsiaid. Bu ganddo nifer o wragedd, a chafodd nifer o feibion ganddynt hwy a chan ordderchwragedd, yn eu plith Solomon, a'i olynodd ar yr orsedd, oedd yn fab i Bathseba, gweddw Urias.

Yn y traddodiad Cristnogol, roedd Dafydd yn gyndad i Iesu Grist. Cafodd yr enw 'Dafydd Broffwyd' yn yr Oesoedd Canol ac mae Islam yn ei ystyried fel proffwyd yn olyniaeth Moses ac yn un o ragflaenwyr pwysicaf y proffwyd Mohamed. Yn draddodiadol, dywedir mai ef oedd awdur Llyfr y Salmau. Mae wedi bod yn destun poblogaidd i arlunwyr a cherflunwyr ar hyd y canrifoedd; yr enwocaf o'r gweithiau hyn yw *Dafydd* gan Michelangelo.

## Gweler hefyd
* Llyfr y Salmau
* Seren Dafydd

Categori:Brenhinoedd
Categori:Emynwyr
Categori:Hanes Israel
Categori:Proffwydi Islam
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Telynorion
Clinigol

Grŵp synthpop sy'n canu yn y Gymraeg yw **Clinigol**, a ffurfiwyd gan dau frawd o Bontypridd, Aled a Geraint Pickard, yng Nghaerdydd, 2002.   Un o nodweddion eraill y band yw'r modd y maent yn cydweithio gyda artistiaid eraill, gan gynnwys Caryl Parry Jones, Elin Fflur, Heather Jones, Margaret Williams, Siwan Morris, Amy Wadge, Cofi Bach, Nia Medi ac El Parisa. Rhyddhawyd eu halbwm gyntaf *Melys* ar 25 Mai 2009.  Rhyddhawyd eu hail albwm *Discopolis*, ar 6 Chwefror 2012.  Dyma'r albwm ddwbl gyntaf o gynnyrch gwreiddiol gan un artist yn y Gymraeg.

## Hanes 
Mae'r brodyr Pickard, Aled a Geraint, yn dod o Bontypridd yn wreiddiol ond nawr yn byw yng Nghaerdydd. Roedd Aled yn gweithio fel DJ mewn clybiau nos yn Llundain pan benderfynodd symud yn ôl i Gaerdydd i ffurfio Clinigol,  er mwyn cynhyrchu cerddoriaeth pop/dawns/electronig Gymraeg.

Rhyddhawyd sengl gyntaf y band *Eiliad* ar label Ciwdod yn 2006. Yna, rhyddhawyd y senglau *Y Gwir* a *Hufen Iâ* cyn rhyddhau albwm gynta'r band *Melys* ar label Rasp yn 2009.

Daeth yr EP *Swigod* â'r band i sylw'r wefan pop boblogaidd a dylanwadol, "popjustice" yn 2010 a ddisgrifiodd y sain fel "Big Pop Music!" . Rhyddhaodd y band ei ail albwm llwyddiannus, *Discopolis* yn 2012.

## Disgograffi 
### Albymau 
**Melys* - 25 Mai 2009
**Discopolis* - 6 Chwefror 2012

### Senglau 
*"Eiliad" - 18 Rhagfyr 2006
*"Y Gwir" - Hydref 2007
*"Hufen Iâ" - 25 Ionawr 2009
*"Swigod" EP - 18 Ionawr 2010
*"Cyfrinach" - 25 Hydref 2010
*"Gwna Beth Sydd Rhaid" - Medi 2011
*"Ymlaen" - 18 Awst 2013
*"I Lygaid Yr Haul" - 23 Medi 2015

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Myspace Clinigol
* Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 2002
Categori:Pobl o Bontypridd
Categori:Prosiect Wicipop
Cwpan y Byd Pêl-droed 1998

Cynhaliwyd **Cwpan y Byd Pêl-droed 1998** dan reolau FIFA yn Ffrainc rhwng 10 Mehefin a 12 Gorffennaf.

## Canlyniadau 
### Y Grwpiau 
#### Grŵp A 
*10 Mehefin 15:30 :  2 - 1 
*10 Mehefin 18:00 :  2 - 2 
*16 Mehefin 14:30 :  1 - 1 
*16 Mehefin 18:00 :  3 - 0 
*23 Mehefin 18:00 :  0 - 3 
*23 Mehefin 18:00 :  1 - 2 

#### Grŵp B 
*11 Mehefin 15:30 :  2 - 2 
*11 Mehefin 18:00 :  1 - 1 
*17 Mehefin 15:30 :  1 - 1 
*17 Mehefin 18:00 :  3 - 0 
*23 Mehefin 14:00 :  2 - 1 
*23 Mehefin 14:00 :  1 - 1 

#### Grŵp C 
*12 Mehefin 15:30 : 22px Sawdi Arabia 0 - 1 
*12 Mehefin 18:00 :  3 - 0 
*18 Mehefin 15:30 :  1 - 1 
*18 Mehefin 18:00 :  4 - 0 22px Sawdi Arabia
*24 Mehefin 14:00 :  2 - 1 
*24 Mehefin 14:00 :  2 - 2 22px Sawdi Arabia

#### Grŵp D 
*12 Mehefin 12:30 :  0 - 0 
*13 Mehefin 12:30 :  2 - 3 
*19 Mehefin 15:30 :  1 - 0 
*19 Mehefin 18:00 :  0 - 0 
*24 Mehefin 18:00 :  6 - 1 
*24 Mehefin 18:00 :  1 - 3 

#### Grŵp E 
*13 Mehefin 18:00 :  0 - 0 
*13 Mehefin 15:30 :  1 - 3 
*20 Mehefin 15:30 :  2 - 2 
*20 Mehefin 18:00 :  5 - 0 
*25 Mehefin 14:00 :  1 - 1 
*25 Mehefin 14:00 :  2 - 2 

#### Grŵp F 
*14 Mehefin 15:30 :  1 - 0 
*15 Mehefin 18:00 :  2 - 0 
*21 Mehefin 12:30 :  2 - 2 
*21 Mehefin 18:00 :  1 - 2 
*25 Mehefin 18:00 :  2 - 0 
*25 Mehefin 18:00 :  0 - 1 

#### Grŵp G 
*15 Mehefin 12:30 :  2 - 0 
*15 Mehefin 15:30 : 22px Rwmania 1 - 0 
*22 Mehefin 15:30 :  1 - 0 
*22 Mehefin 18:00 : 22px Rwmania 2 - 1 
*26 Mehefin 18:00 : 22px Rwmania 1 - 1 
*26 Mehefin 18:00 :  0 - 2 

#### Grŵp H 
*15 Mehefin 12:30 :  1 - 0 
*15 Mehefin 18:00 : 22px Jamaica 1 - 3 
*22 Mehefin 12:30 :  0 - 1 
*22 Mehefin 15:30 :  5 - 0 22px Jamaica
*26 Mehefin 14:00 :  1 - 2 22px Jamaica
*26 Mehefin 14:00 :  1 - 0 

### Rowndiau Olaf 
## Terfynol 
*12 Gorffennaf: Brasil  0 - 3  Ffrainc

## Lleolaid
Defnyddiwyd 10 stadiwm ar gyfer y rowndiau terfynol; a chafwyd naw gem yn y *Stade de France*, ac wyth yn y *Parc des Princes*.

Categori:1998
1998
Y Promatics

Band indie pop/roc ydy **Y Promatics**, a ddaeth i amlygrwydd ir sin Roc Gymraeg yn 2007. Sefydlwyd y band yn 2005 a rhyddhawyd eu EP cyntaf, *100 Diwrnod Heb Liw*, ar label Sbrigyn Ymborth yn Awst 2009. Deillia'r band o ardal Dyffryn Nantlle yng Ngogledd Cymru.

Aeth y band ymlaen i rhyddhau eu ail EP 'Polar' ym Mehefin 2010, cyn gwahanu yn Awst 2010 gyda'i perfformiad olaf yn Maes B Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010.

## Cyfeiriadau
*
*

## Dolenni allanol
*Gwefan MySpace y band

Categori:Bandiau Cymreig
Saul

: ''Mae'r erthygl yma am y brenin y ceir ei hanes yn yr Hen Destament. Am ystyron eraill, gweler Saul (gwahaniaethu)''

[bawd|200px|[Dafydd (brenin)|Dafydd yn canu'r delyn i Saul; llun gan Rembrandt.]]

Cymeriad yn yr Hen Destament oedd **Saul**. Ef oedd brenin cyntaf teyrnas unedig Israel.

Roedd yn fab i Cis, ac yn perthyn i lwyth Benjamin. Gwnaed ef yn frenin yn Gilgal, tua 1025 CC. Roedd ganddo nifer o feibion, gan gynnwys Jonathan ac Abinadab, a dwy ferch, Merab a Michal.

Yn ôl yr Hen Destament, gwnaed ef yn frenin oherwydd bygythiad y Ffilistiaid a'r Amaleciaid. Enillodd fuddugoliaethau drostynt, ond datblygodd cweryl rhyngddo ef a Samuel. Gorchfygwyd ef gan y Ffilistiaid yn Gilboa, a lladdwyd ef a'i fab, Jonathan. Olynwyd ef gan ei fab, Isboseth, ar wahân i lwyth Jiwda, a ddewisodd Dafydd yn frenin arnynt. Yn y blynyddoedd dilynol, cipiodd Dafydd yr orsedd oddi wrth Isboseth.

Categori:Brenhinoedd
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Hanes Israel
Saul (gwahaniaethu)

Gallai **Saul** gyfeirio at:

* Saul, cymeriad yn yr Hen Destament, brenin cyntaf teyrnas unedig Israel
* Enw gwreiddiol Yr Apostol Paul
* Saul (Handel), oratorio gan George Frideric Handel
Ystum Llwynarth

Ardal a phentref yw **Ystum Llwynarth** () neu **Ystumllwynarth** (Saesneg: *Oystermouth*) sy'n gorwedd i'r de o ddinas Abertawe. Yn weinyddol, mae'n ward etholiadol sy'n rhan o gymuned Y Mwmbwls, yn Sir Abertawe. Heddiw mae'r enw Saesneg 'Oystermouth' yn fath o enw amgen am bentref Y Mwmbwls ei hun. Poblogaeth: 4,315 (Cyfrifiad 2001).

Mae ward etholiadol Ystum Llwynarth yn cynnwys: Norton, pentref Ystum Llwynarth, Y Mwmbwls, a Thistleboon, yn etholaeth seneddol Gŵyr. Mae'r ward yn ffinio ar Newton i'r gorllewin, West Cross i'r gogledd a Bae Abertawe i'r de a'r dwyrain. Mae'r ffin rhwng pentref Ystum Llwynarth a'r Mwmbwls yn annelwig erbyn heddiw, gyda phobl yn tueddu i'w gynnwys fel rhan o'r Mwmwbwls.

bawd|dim|Ystym Llwynarth gan y ffotograffydd Mary Dillwyn (1816-1906), c. 1853/4

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes 
Yn yr Oesoedd Canol cynnar, roedd Ystum Llwynarth yn un o ganolfannau pwysicaf Teyrnas Gŵyr lle ceid clas a gysylltir â Sant Illtud. Yng nghyfnod y Normaniaid, codwyd Castell Ystum Llwynarth yno, un o brif ganolfannau milwrol cwmwd Gŵyr. Yn ôl traddodiad, roedd y brudiwr Rhys Fardd (neu'r 'Bardd Bach' neu'r 'Bardd Cwsg') (fl. 1460-80) yn frodor o Ystum Llwynarth.

Sefydlwyd Rheilffordd Ystum Llwynarth (*Oystermouth Railway*) yn gynnar yn y 19g. Mae'r lein ar gau ers y 1960au ac yn cael ei defnyddio fel llwybr troed heddiw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gŵyr (y DU)
Sbectel

Gwasanaeth teletestun ategol gan S4C oedd **Sbectel**. Cafodd ei enwi ar ôl cylchgrawn rhaglenni S4C, sef Sbec, a oedd yn wreiddiol yn atodiad yng nghylchgrawn y TV Times yn ardal ITV Cymru.

## Cynnwys
Roedd Sbectel yn darparu amserlenni a gwybodaeth am raglenni S4C, megis rhagolwg o raglenni a gwybodaeth bellach. Darparir y tudalennau yn Gymraeg a Saesneg. Roedd y gwasanaeth ar gael o dan drwydded ar wahân i'r gwasanaeth teletestun a oedd hefyd ar gael ar Sianel 4 analog. Roedd Sbectel hefyd yn cyflenwi is-deitlau ar gyfer rhaglenni S4C ar dudalen 888 yn Saesneg a thudalen 889 yn Gymraeg.

## Hanes
Cafodd Sbectel ei redeg ar y cyd â ORACLE yn wreiddiol, sef gwasanaeth teletestun ategol Sianel 4, yn yr 1980au. Roedd Sbectel yn llenwi tudalennau 410-499 o fewn y gofod hwn.

Pan gollodd ORACLE ei drwydded a cymerodd cwmni Teletext Ltd. ei le yn 1993, symudodd Sbectel i'w ofod ei hun ar dudalennau 300-399 o dan reolaeth uniongyrchol S4C.

Yn 2003, symudodd Sbectel i dudalennau 400-499 (gan gymryd lle tudalennau 300-399 fel gofod S4C). Roedd hyn oherwydd fod Channel 4 (a oedd yn rhannu amser darlledu ar sianel 4 analog yng Nghymru gyda S4C) yn cau lawr eu gwasanaeth hwy a oedd yn gyfatebol i Sbectel, FourText (*4-Tel* gynt), a lawnsiwyd gwasanaeth teletestun newydd ar y cyd â cwmni Teletext Ltd, Teletext on 4, ar dudalennau 400-499.

Ym mis Medi 2007, lawnsiwyd gwasanaeth testun digidol, ar gyfer gwyliwyr Freeview yng Nghymru, ar sianel S4C Digidol.

Daeth y gwasanaeth i ben ar 9 Medi 2009 oherwydd bod prinder o le er mwyn cyflenwi gwasanaeth digidol.

## Gweler hefyd
*Téacs TG4 - gwasanaeth teletestun Gwyddelig yn yr Iwerddon

## Ffynonellau
## Dolenni allanol
* Oriel 4-Tel a Sbectel

Categori:Teletestun
Categori:S4C
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1982
Rhwymedd

Y stâd o fethu ysgarthu ydy **rhwymedd** (Saesneg: *constipation*). Mae hyn yn digwydd o fewn y system dreulio, yn benodol yn y coluddyn bach. Gall gor-wthio greu problemau megis clwy'r marchogion. Mae hyn yn digwydd, fel arfer gan fod y colon wedi amsugno gormod o ddŵr, gan adael yr ysgarthion (neu 'gachu' ar lafar) yn sych ac yn galed. Mae hyn yn digwydd fel arfer pan fo'r bwyd yn teithio yn rhy araf.

Y broblem waelodol, fel arfer, yw naill ai afiechyd neu ddiet gwael.

## Meddygaeth confensiynol
Yr aeteb arferol yw i'r claf yfed mwy o ddŵr a ffeibr o lysiau, ffrwythau ffres neu fara cyflawn. Mae ffa pob, hadau llin neu byls hefyd yn dda. Defnyddir yr 'enema' mewn meddygaeth; fodd bynnag mae'r rhain yn fwyaf effeithiol pan fo'r ysgarthion yn y rectwm ac nid yn y coluddyn bach.

## Meddygaeth amgen
Dywedir fod pupur du neu sudd ffrwythau'n dda i wella rhwymedd.

## Gweler hefyd
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol
* Dolur rhydd

Categori:Afiechydon
Teletestun

Gwasanaeth trosglwyddo gwybodaeth drwy'r teledu yw **Teletestun** (Saesneg: *teletext*). Datblygwyd yn y Deyrnas Unedig yn ystod yr 1970au gan John Adams, oedd yn Brif Ddulynydd VDUs i gwmni Philips. Mae teletestun yn fodd o ddanfon testun a siapiau geometrig syml o flociau mosaic i ddatgodiwr mewn sgrin deledu. Mae'n bosib cynnig amrywiaeth helaeth o wybodaeth ar sail testun, gan gynnwys amserlen rhaglenni, chwaraeon, tywydd, a newyddion rhyngwladol. Mae hefyd yn cyflenwi is-deitlau, yn bennaf drwy dudalen 888 ac 889.

Mae teletestun yn cyfeirio'n bennaf at wasanaethau ar deledu analog. Datblygwyd technoleg newydd ar gyfer teledu digidol, yn defnyddio safonau mwy soffistigedig fel MHEG-5 a Multimedia Home Platform. Daeth gwasanaethau teletestun i ben yng nghwledydd Prydain yn 2012 wedi cwblhau y newid i deledu digidol, er fod rhai gwledydd eraill yn Ewrop yn parhau i'w ddefnyddio.

Mae rhai gwasanaethau teletestun wedi eu addasu i'w defnyddio ar y we yn efelychu golwg y teletestun a ddarlledir. Mae ffrydiau newyddion RSS o'r BBC yn cael eu cyflwyno mewn fformat Ceefax ar y we yn Pages From Ceefax .

Yn 2016, lansiwyd gwasanaeth telestun Teefax ar y we. Mae'n defnyddio cyfrifiadur bach Raspberry Pi fel bocs digidol, mae'n bwydo ei wasanaeth i set deledu arferol. Mae cynnwys Teefax yn gymysgedd o dorfoli, ffrydiau newyddion a chyfraniadau gan bobl yn y cyfryngau a gyfrannodd at wasanaethau teletestun y gorffennol. Mae Teefax hefyd ar gael drwy borwr gwe.

## Cyfeiriadau
Categori:Teletestun
Categori:BBC
Categori:Systemau etifeddol
Castell Ystum Llwynarth

Castell canolesol ger Abertawe yw **Castell Ystum Llwynarth** (Saesneg: *Oystermouth Castle*). Fe'i lleolir yn ardal Ystum Llwynarth, ger y Mwmbwls, i'r de o Abertawe ar ymyl ogledd-ddwyreiniol penrhyn Gŵyr.

Yn yr Oesoedd Canol cynnar, roedd Ystum Llwynarth yn un o ganolfannau pwysicaf Teyrnas Gŵyr lle ceid clas a gysylltir â Sant Illtud. Yng nghyfnod y Normaniaid, cipwyd cwmwd Gŵyr o ddwylo Deheubarth a chodwyd Castell Ystum Llwynarth yn 1106 neu'n fuan ar ôl hynny gan William de Londres, arglwydd Castell Ogwr.

Daeth y castell yn un o brif ganolfannau milwrol y cwmwd Gŵyr Normanaidd. Yn 1116, prin deg mlynedd ar ôl ei godi, adfeddianwyd Gŵyr gan Ddeheubarth a gorfodi William i ffoi ar ôl llosgi ei gastell. Codwyd un arall yn ei le ond fe'i difethwyd unwaith eto gan wŷr Deheubarth yn 1137. Yn y flwyddyn 1215 cipwyd penrhyn Gŵyr gan y Cymry dan arweinyddiaeth y Tywysog Llywelyn Fawr yn ei ymgyrch mawr yn y De. Yn 1220 ailgipwyd Gŵyr gan y Saeson a rhoddodd Harri III o Loegr y cwmwd i feddiant John de Braose a adferodd gestyll Ynys Llwynarth ac Abertawe.

Erbyn y 1330au roedd arglwyddi Gŵyr wedi symud o Gastell Ystum Llwynarth a dechreuodd gyfnod o esgeulustod hir. Erbyn yr 16g doedd y castell ddim yn cael ei ddefnyddio ac erbyn y 18g roedd yn adfail. Rhoddwyd y castell i Ddinas Abertawe yn 1927.

Yn ôl traddodiad, roedd y brudiwr Rhys Fardd (neu'r 'Bardd Bach' neu'r 'Bardd Cwsg') (fl. 1460-80) yn frodor o Ystum Llwynarth.

## Dolen allanol 
*  Castell Ystum Llwynarth ar wefan Castlewales.com

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1106
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Abertawe
Ystum Llwynarth
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Penrhyn Gŵyr
Dwodenwm

bawd|dde|300px|
Mae'r **dwodenwm** () yn rhagflaenu'r coluddyn bach. Daw'r enw o'r Lladin *duodenum digitorum* sef 'lled deuddeg bys'.

Mewn bodau dynol, mae'r dwodenwm yn diwb gwag rhwng 25 – 30&nbsp;cm o ran hyd sy'n cysylltu'r coluddyn gwag () gyda'r stumog.

## Pwrpas 
Y dwodenwm sy'n bennaf gyfrifol am dreulio (neu dorri i lawr) bwyd yn y coluddyn bach, gan ddefnyddio ensymau i wneud hynny. Mae'r "Brunner's glands" sy'n secretu mwcws i'w cael yn y dwodenwm.

Mae'r organ hwn hefyd yn gyfrifol am reoli'r broses o wagio'r stumog. Gollyngir secretin a cholesystocinin (*cholecystokinin*) o gelloedd yn yr epitheliwm dwodenol (*duodenal epithelium*) fel adwaith i asid neu saim; bryd hyn fe agorir y pyloris gan ryddhau "treulfwyd gastrig" i mewn i'r dwodenwm er mwyn cynorthwyo ymhellach gyda'r broses o dreulio'r bwyd. Mae hyn yn peri i'r iau a'r goden fustl i ryddhau bustl (Saesneg: *bile*), ac i'r pancreas i ryddhau bicarbonad ac ensymau treulio megis trypsin, lipas ac amylas i mewn i'r dwodenwm, fel mae eu hangen.

## Gweler hefyd 
* Anatomeg ddynol

Categori:System dreulio
Nassau, Bahamas

bawd|250px|Harbwr Nassau

Prifddinas a dinas fwyaf y Bahamas yw **Nassau**. Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 260,000, bron 80% o holl boblogaeth y Bahamas, 330,000.

Saif y ddinas ar ynys New Providence. Enw gwreiddiol Nassau oedd Charles Town. Fe'i llosgwyd gan y Sbaenwyr yn 1684, ond fe'i hail-adeiladwyd, a'i hail-enwi yn Nassau er anrhydedd i Wiliam III, brenin Lloegr, oedd o frenhinllin  Orange-Nassau. Erbyn 1713, roedd yn gyrchfan boblogaidd i fôrladron.

Cynhaliwyd Gemau Ieuenctid y Gymanwlad yno rhwng 18 a 23 Gorffennaf 2017.

Categori:Aneddiadau'r Bahamas
Categori:Dinasoedd y Caribî
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
Daeargryn Irpinia 1980

Digwyddodd **Daeargyn Irpinia 1980** yn ardal Irpina, yn ne'r Eidal ar dydd Sul, 23 Tachwedd 1980. Roedd yn mesur 6.89 ar y Raddfa Richter, a lleolwyd ei uwchganolbwynt ym mhentref Conza. Lladdwyd 2,914 o bobl ac anafwyd drost 10,000,gan adael 300,000 yn ddi-gartref. Adnabyddir yn yr Eidal fel '''Terremoto dell'Irpinia'* (*Y Daeargryn Irpiniaidd'').

Fe darodd y daeargryn am 18:34 UTC. Dilynwyd y brif gryniad gan 90 ôl-gryniad. Cafoedd trefi yn nhalaith Avellino eu effeithio waethaf. Bu farw 300 yn Sant'Angelo dei Lombardi, ga gynnwys 27 o blant mewn cartref plant amddifaid a dinistrwyd 80% o'r dref. Bu farw 100 yn Balvano pan ddisgynodd eglwys canoloesol yn ystod gwsanaethau'r Sul. Dinistrwyd trefi Lioni, Conza di Campania (gar yr uwchganolbwynt) a Teora, cafodd nifer o adeiladau yn Napoli eu gwastatáu, gan gynnwys adeilad rhadai 10-llawr. Roedd y difrod yn ymestyn dros ardal o 26,000&nbsp;km².

## Ffynonellau
Categori:1980 yn yr Eidal
Irpinia 1980
Categori:Trychinebau 1980
Categori:Trychinebau'r 20fed ganrif yn yr Eidal
Categori:Trychinebau naturiol yn yr Eidal
Hwylio

bawd|dde|Llong hwylio bren
Proses o reoli cwch neu long gan ddefnyddio hwyl mawr o ddefnydd (gan amlaf) yw **hwylio**. Drwy newid rhaffau, llyw, a'r bwrdd canolog, llwydda'r hwyliwr i reoli grym y gwynt ar yr hwyliau er mwyn newid cyfeiriad a chyflymder y cwch. Er mwyn meistroli'r sgìl hwn, rhaid meddu ar brofiad mewn amgylchiadau morol a gwynt amrywiol, yn ogystal â gwybodaeth gadarn am longau hwylio.

## Gweler hefyd
*Bwrddhwylio (hwylfwrddio)


Categori:Cludiant dŵr
Categori:Chwaraeon dŵr
Categori:Ynni adnewyddadwy
Solomon

[dde|bawd|Y brenin Solomon; llun o'r [Siahnama o Bersia]]

**Solomon**, hen ffurf Gymraeg **Selyf** a hefyd **Salmon** (Hebraeg: שלמה, "Shlomo", Arabeg: سليمان"Süleyman"), oedd brenin teyrnas unedig Israel yn ystod ei Hoes Aur. Teyrnasodd o tua 975 CC neu 970 CC hyd 925 CC. Yn ôl yr Hen Destament, ef oedd yn gyfrifol am adeiladu'r deml gyntaf yn Jeriwsalem, Teml Solomon.

Roedd Solomon yn fab i'r brenin Dafydd a'i wraig Bathseba. Roedd yn enwog am ei ddoethineb a'i gyfoeth. Fodd bynnag, roedd anfodlonrwydd ynghylch y trethi uchel a godai ar y wlad, ac wedi ei farwolaeth, ymrannodd y deyrnas yn ddwy ran, Israel a Jiwda.

Yn draddodiadol, priodolir *Caniad Solomon* iddo, ond ystyrir bod y gwaith yma yn deillio o gyfnod diweddarach.

Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Cwpan y Byd Pêl-droed 1994

Cynhaliwyd **Cwpan y Byd Pêl-droed 1994** dan reolau FIFA yn yr Unol Daleithiau rhwng 17 Mehefin a 17 Gorffennaf.

## Terfynol 
*17 Gorffennaf: Brasil  0 - 0  Yr Eidal
** (aay) Brasil enillodd 3-2 ar ôl ciciau o'r smotyn

Categori:1994
1994