Seán O'Casey

Roedd '''Seán O'Casey** (Gwyddeleg: **Seán Ó Cathasaigh''') (30 Mawrth 1880 - 18 Medi 1964) yn ddramodydd, sosialydd a chymeriad o gryn bwys yn llenyddiaeth gyfoes Iwerddon.

## Bywgraffiad
Fe'i anwyd yn Nulyn ar 30 Mawrth 1880 i deulu tlawd.  Bu farw tad O'Casey pan oedd yn chwech oed ac oherwydd nam ar ei olwg prin y cafodd addysg ffurfiol. Gadawodd yr ysgol yn 14 oed a gweithiodd ar y rheilffordd am gyfnod. Priododd yr actores Eileen Carey Reynolds yn 1927 tra yn Llundain ac fe anwyd dau fab ac un ferch iddynt. Bu farw ar y 18fed o Fedi 18ed 1964 yn Torquay, Lloegr.

## Gwleidyddiaeth
Ymunodd O'Casey efo'r Conradh na Gaeilge yn 1906 a dysgodd rhywfaint o Wyddeleg. Defnyddiai'r fersiwn Gwyddeleg o'i enw, sef Seán Ó Cathasaigh. Cymerodd ddiddordeb yn yr Irish Transport and General Workers Union, dan Jim Larkin. Daeth yn Ysgrifennydd Cyffredinol yr Irish Citizen Army ym Mawrth 1914, yn rhagflaenydd i James Connolly. Ond roedd yn rhy fodlon cymodi ac yn rhy elyniaethus i'r IRA. Ym 1917, bu farw ei ffrind Thomas Ashe ar Streic Llwgu. A dyna ddiwedd ei gyfnod politicaidd.

## Theatr
Ysgrifennodd ddramau o hyn ymlaen ar themâu Gwyddelig. Cafwyd ymateb ffyrnig yn erbyn *The Plough and the Stars* (1926); debyg i'r terfysg yn erbyn John Millington Synge a'i *The Playboy of the Western World* yn 1907.  Roedd rhyw a chrefydd yn drech na'r moesau ar y pryd. Ond y peth cryfa yn ei erbyn oedd aralleirio geiriau Pádraig Pearse a fflangellu'r hyn a ystyriai fel "holl ffug-rhamanteiddio" arwyr Gwrthryfel y Pasg. (Gwyddeleg: *Éirí Amach na Cásca*).  Enillodd ddigon o elynion wedyn.

Daeth i Brydain, byth i ddychwelyd i fyw yn Iwerddon, yn 1927 er mwyn derbyn y wobr Hawthornden ac i gynhyrchu *Juno and the Paycock*, ac yn 1928 gwrthododd ei ddrama *The Silver Tassie* gan W. B. Yeats ar gyfer Theatr yr Abaty Dulyn, felly llwyfanodd y ddrama yn Llundain efo set gan Augustus John.  Arhosodd yn Lloegr. Ysgrifennodd *The Star Turns Red* (1940), drama a seilwyd ar fywyd yr undebwr James Larkin) ac sy'n feirniadaeth lem ar gymdeithas Iwerddon a'r Eglwys Gatholig Rufeinig yn arbennig. Wedi ei farwolaeth aeth ei bapurau dros y byd, yn cynnwys casgliadau yn Llyfrgell Gyhoeddus Efrog Newydd, Llyfrgell Prifysgol Cornell,  Llyfrgell Tŷ'r Senedd, Prifysgol Llundain, a Llyfrgell Genedlaethol Iwerddon.

## Gwaith
* *Lament for Thomas Ashe* (1917), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw Sean O'Cathasaigh
* *The Story of Thomas Ashe* (1917), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
* *Songs of the Wren* (1918), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
* *More Wren Songs* (1918), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
* *The Harvest Festival* (1918)
* *The Story of the Irish Citizen Army* (1919), dan y fersiwn Gwyddeleg o'i enw  Sean O'Cathasaigh
* *The Shadow of a Gunman* (1923)
* *Kathleen Listens In* (1923)
* *Juno and the Paycock* (1924)
* ''Nannie's Night Out* (1924)
* *The Plough and the Stars* (1926) (fersiwn Llydaweg: *An Arar hag ar Stered* 1993)
* *The Silver Tassie* (1927)
* *Within the Gates* (1934)
* *The End of the Beginning* (1937)
* *A Pound on Demand* (1939)
* *The Star Turns Red* (1940)
* *Red Roses for Me* (1942)
* *Purple Dust* (1940/1945)
* *Oak Leaves and Lavender* (1946)
* *Cock-a-Doodle Dandy* (1949)
* *Hall of Healing* (1951)
* *Bedtime Story* (1951)
* *Time to Go* (1951)
* *The Bishop's Bonfire* (1955)
* *A Sad Play within the Tune of a Polka * (1955)
* *The Drums of Father Ned* (1959)
* *Behind the Green Curtains* (1961)
* *Figuro in the Night* (1961)
* *The Moon Shines on Kylenamoe* (1961)
* *Niall: A Lament* (1991)
* Hunangofiant (6 cyfrol):*Mirror in my House* 1965.
** *I Knock at the Door*
** *Pictures in the Hallway*
** *Drums Under the Window*
** *Inishfallen Fare Thee Well*
** *Rose and Crown*
** *Sunset and Evening Star*

## Cyfeiriadau
*Krause, David. *Seán O'Casey and his World''. New York: C. Scribner's, 1976. ISBN 0-5001305-5-8
**Irish Writers on Writing* featuring Seán O'Casey. Edited by Eavan Boland ; Trinity University (Texas) Trinity University Press, 2007.
*Schrank, Bernice. ''Sean O'Casey: A Research and Production Sourcebook''. Greenwood Press, 1996. ISBN 0-313-27844-X

## Dolenni allanol
*safle am Seán O'Casey 
*Seán O’Casey a gwrthryfel y Pasg 1916
*O'Casey yn *Today in Literature*

Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Dramodwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Sosialwyr o Iwerddon
Categori:Pobl a aned yn Nulyn
Categori:Pobl fu farw yn Nyfnaint