open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afon Darent

Afon yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Afon Darent**, sy'n isafon i Afon Tafwys. Mae'n codi i'r de o dref Westerham, cyn llifo am 32&nbsp;km (20&nbsp;mi) trwy bentrefi Otford, Shoreham, Lullingstone, Eynsford, Farningham, Horton Kirby, South Darenth a Sutton-at-Hone,  ac yn cyrraedd ei haber ger Dartford. Afon Cray, sy'n ymuno â hi i'r gogledd o Dartford, yw ei phrif isafon, ac mae ganddi lawer o lednentydd llai eraill.

Darent
Deddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020

[bawd|300px|de|Arwydd yn dweud 'Cynulliad Cenedlaethol Cymru' tu allan i'r adeilad Senedd, o 6 Mai 2020 enwi'r [deddfwrfa|ddeddfwrfa yn Senedd Cymru - Welsh Parliament, ond yn fwy aml dywed yn unig Senedd yn y ddwy iaith.]]
Mae **Deddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020** yn Ddeddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru a gafodd gydsyniad brenhinol ar 15 Ionawr 2020. Manylwyd arno gyntaf ym mis Chwefror 2019 trwy gyfrwng Memorandwm Esboniadol. Cyflwynwyd y ddeddf gan Comiswn y Cynulliad dan arweiniad Elin Jones (Llywydd), ac yn rhan gyntaf o adnewyddiad cyfansoddiadol y Cynulliad, o ganlyniad i adroddiad panel 'Senedd sy'n gweithio i Gymru.'

Mae'r Ddeddf am y tro cyntaf yng Nghymru yn rhoi hawl i bobl ifanc 16 a 17 oed bleidleisio, gan ddechrau gydag etholiad Senedd Cymru, 2021. Dyma'r estyniad etholfraint fwyaf yng Nghymru ers 1969, pan ostyngodd Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1969 yr oedran pleidleisio o 21 i 18. Bydd yr etholfraint hefyd yn cael ei hymestyn i "wladolion tramor cymwys".

Mae'r Ddeddf hefyd yn newid enw'r ddeddfwrfa i "Senedd Cymru" neu "Welsh Parliament".

Mae'r gyfraith hefyd wedi'i newid fel bod unigolion sydd wedi'u gwahardd yn cael eu gwahardd rhag cymryd sedd yn y Senedd yn hytrach na chael eu gwahardd rhag sefyll i'w hethol, Daeth yn Ddeddf yn dilyn Cydsyniad Brenhinol ar 15 Ionawr 2020. Gweithredwyd cynnwys y ddeddf ar 6 Mai 2020, union blwyddyn cyn etholiad Senedd Cymru, 2021.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Hanes pasio trwy'r Senedd 
* Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2019 fel y'i pasiwyd 
* Deddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020 - (Diwygiadau Presennol)

Categori:Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2020
Categori:Deddfau cyfansoddiadol Cymru
Categori:2020 yng Nghymru
Categori:Gwleidyddiaeth
Bae Pegwell

Bae bas ar arfordir dwyreiniol Caint, De-ddwyrain Lloegr,  yw **Bae Pegwell** (Saesneg: *Pegwell Bay*). Fe'i lleolir i'r gogledd o Fae Sandwich, rhwng Sandwich a Ramsgate. Mae aber Afon Stour yn ymuno â Chulfor Dover yma.

Mae rhan o'r bae yn warchodfa natur, gyda chynefinoedd glan y môr gan gynnwys traethellau lleidiog a morfa heli lle mae rhydyddion mudol ac adar gwyllt eraill yn dod i fwydo.

Yng ngogledd-ddwyrain y bae mae olion hofranport Hoverlloyd. Roedd gwasanaeth hofranlong traws-sianel a oedd yn cludo cerbydau a theithwyr i Calais, Ffrainc, yn gweithredu oddi yma rhwng 1969 a 1982.

Cliffs between Cliffsend and Ramsgate.jpg|Bae Pegwell, yn edrych at y clogwyni yn ei ben gogleddol

Late afternoon over Pegwell Bay - geograph.org.uk - 728061.jpg|Bae Pegwell yn yr hwyr, yn edrych tua'r de, gyda tyrau oeri Pwerdy Richborough yn y pellter

Pegwell Bay Hoverport, Ramsgate - geograph.org.uk - 19195.jpg|Hofranlong *The Prince of Wales* yn hofranport Hoverlloyd, Pegwell Bay, yng Ngorffennaf 1986

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Thanet
Pegwell
Categori:Daearyddiaeth Caint
Atomfa Dungeness

Pâr o orsafoedd ynni niwclear yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Atomfa Dungeness**. Fe'i lleolir ar bentir Dungeness ar arfordir deheuol Lloegr. Dim ond un o'r orsafoedd sy'n dal i weithredu.

Atomfa Magnox oedd **Dungeness A**, a gafodd ei chysylltu â'r Grid Trydan Cenedlaethol ym 1965 a pheidiodd â gweithredu yn 2006. Mae wrthi'n cael ei ddigomisiynu.

Mae **Dungeness B** yn orsaf bŵer adweithydd nwy-oeredig uwch (Advanced Gas-cooled Reactor, AGR) sy'n cynnwys dau adweithydd a ddechreuodd weithredu ym 1983 a 1985. Disgwylir y bydd yr orsaf hon yn gweithredu tan 2028, er y cafwyd dau gyfnod estynedig yn 2009 a 2018 pan gafodd ei thynnu allan o weithredu am resymau diogelwch.

Dungeness Power Station - geograph.org.uk - 1244943 (cropped).jpg|Dungeness A
Dungenesspowerstation.JPG|Dungeness B

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaint
Categori:Ardal Folkestone a Hythe
Categori:Ynni niwclear yn y Deyrnas Unedig
Gillingham a Rainham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gillingham a Rainham** (Saesneg: *Gillingham and Rainham*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Gillingham and Rainham constituency.svg|Etholaeth Gillingham a Rainham yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. 

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2024: Rehman Chishti (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Naushabah Khan (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Porth Gwylan

bawd|Porth Gwylan
bawd|Porth Gwylan
Porthladd bychain ar arfordir ogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru, rhwng Porth Ychain a Phorth Ysgaden yw **Porth** **Gwylan**. (Cyfeirnod grid OS SH219374.)

Mae llwybr drol a grisiau yn dilyn i lawr i'r traeth caregog, er fod gofyn bod yn ofalus, mae'r llwybr yn medru bod yn llithrig pan yn wlyb a does fawr ohono ar ôl bellach erbyn cyrraedd y traeth ei hun. Yno gwelir olion o hen ddiwydiant (mewn/allforio) yn parhau yno. Mae modd cyrraedd Porth Gwylan ar hyd Llwybr Arfordir Cymru neu ar hyd llwybr drol o fferm gyfagos o'r un enw sydd yn eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Mae'r porthladd bach yn gysgodol iawn ac yn aml fe welir forlo'n ymlacio'n y dŵr bâs.

## Oriel

Delwedd:Llun Porth wylan -6.jpg|Algâu'n tyfu mewn dŵr croyw wrth i afon fach lifo i lawr yr allt i'r môr ym Mhorth Gwylan
Delwedd:Llun Porth Gwylan -4.jpg|Custog Fair yn tyfu'n Mhorth Gwylan.
Delwedd:Llun Porth Gwylan -5.jpg|Cen yn tyfu'n gryf ar greigiau Porth Gwylan

## Gweler hefyd o ran diddordeb lleol 
* Porth Ychain
* Traeth Penllech
* Traeth Towyn
* Tudweiliog
* Porth Ysgaden
* Llangwnnadl
* Porth Tŷ Mawr
* Penllech
* Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
* Porth Ysglaig
* Porth Cychod
* Porth Cesyg

## Dolenni
* map Ordinance Survey o ardal Porth Gwylan
* Llŷn ar wefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol

## Cyfeiriadau
Categori:Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Natur
Tunbridge Wells (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Tunbridge Wells**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Tunbridge Wells constituency.svg|Etholaeth Tunbridge Wells yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974. 

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1997: Patrick Mayhew (Ceidwadol)
* 1997–2005: Archie Norman (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Greg Clark (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)
* 2024–presennol: Mike Martin (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Sevenoaks (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Sevenoaks**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Sevenoaks constituency.svg|Etholaeth Sevenoaks yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885. 

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Charles Mills (Ceidwadol)
* 1892–1918: Henry Forster (Ceidwadol)
* 1918–1923: Thomas Bennett (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Ronald Williams (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Walter Styles (Ceidwadol)
* 1929–1935: Hilton Young (Ceidwadol)
* 1935–1950: Charles Ponsonby (Ceidwadol)
* 1950–1979: Syr John Rodgers (Ceidwadol)
* 1979–1997: Mark Wolfson (Ceidwadol)
* 1997–2019: Michael Fallon (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Laura Trott (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Gorsaf reilffordd Heol Caverswall

bawd|260px
bawd|260px

Mae **Gorsaf reilffordd Heol Caverswall** yn orsaf ar Reilffordd Foxfield, rheilffordd dreftadaeth yn Swydd Stafford. Mae’r orsaf yn bencadlys i’r rheilffordd, ac mae amgueddfa, tafarn a chaffi yno. Cynhelir clwb gwerin yn y caffi’n fisol.

## Cyfeiriadau
Heol Caverswall
Categori:Rheilffordd Foxfield
De Thanet (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, oedd **De Thanet** (Saesneg: *South Thanet*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SouthThanet2007Constituency.svg|Etholaeth De Thanet yng Nghaint
EnglandKent.svg|Caint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Jonathan Aitken (Ceidwadol)
* 1997–2010: Stephen Ladyman (Llafur)
* 2010–2015: Laura Sandys (Ceidwadol)
* 2015–2024: Craig Mackinlay (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Dadsefydliadau 2024
Clofa

*gweler Cyfnod clo COVID-19 am ragor o wybodaeth adeg Coronafiws 2020*

Protocol a ddefnyddir mewn carchar, fel arfer, yw **clofa** neu **gyfnod clo**, lle y caiff pobl, gwybodaeth neu gargo eu hatal rhag gadael ardal. Fel rheol dim ond rhywun sydd mewn swydd o awdurdod all gychwyn y protocol. Gellir defnyddio clofa hefyd i amddiffyn pobl y tu mewn i gyfleuster neu, er enghraifft, system gyfrifiadurol, rhag bygythiad neu ddigwyddiad allanol arall. 

Enghraifft diweddar o glofa yw honno yn Rhagfyr 2005 pan gyhoeddodd Heddlu De Cymru Newydd, Awstralia glofa yn Sutherland Shire, ger Bae Botany, oherwydd reiat enfawr. Cyhoeddwyd clofa yn syth wedi Ymosodiadau 11 Medi 2001, ond y tro hwn clofa o'r awyr uwch ben Unol Daleithiau America, er mwyn atal hedfan awyrennau.

Nid annhebyg yw hyn i'r system a roddwyd yn ei lle yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol, gyda chloch y cyrffyw, neu'r 'hwrgloch'  sef yr arwydd i bob Cymro fynd i'w tai. Cosbwyd y rhai hynny nad oedd wedi medru gwneud hynny.

## COVID-19 yng Nghymru
Yn ystod pandemig y Gofid Mawr (COVID-19) yng Nghymru, defnyddiwyd y term Cyfnod clo am weithredoedd yn ymwneud â chwarantîn torfol. Erbyn dechrau mis Ebrill 2020, roedd 3.9 biliwn o bobl ledled y byd o dan ryw fath o glofa - mwy na hanner poblogaeth y byd. Erbyn diwedd mis Ebrill, roedd tua 300 miliwn o bobl yng nghenhedloedd Ewrop, tra bod tua 200 miliwn o bobl mewn clofa yn America Ladin. Roedd bron i 300 miliwn o bobl, neu tua 90 y cant o'r boblogaeth, o dan ryw fath o glofa yn yr Unol Daleithiau, ac 1.3 biliwn o bobl  yn India.

Ym Mawrth 2020 cyhoeddwyd clofa yng Nghymru, gyda'r slogan 'Arhoswch adref' yn cael ei ddefnyddio'n helaeth. Parhaoedd Llywodraethau Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon gyda'r slogan hwn, ond ar 10 Ebrill cyhoeddodd Boris Johnson y bydd Lloegr yn llacio'r clofa, yn defnyddio slogan wahanol (*Stay Alert*) ac yn rhoi'r hawl i'w dinasyddion deithio mor bell ag y dymunent.

## Gweler hefyd
* Hunanynysu
* Cyrffyw

## Cyfeiriadau
Categori:Troseddeg
Categori:Rheolaeth argyfwng
Gogledd Thanet (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Gogledd Thanet** (Saesneg: *North Thanet*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

NorthThanet2007Constituency.svg|Etholaeth Gogledd Thanet yng Nghaint
EnglandKent.svg|Caint yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983. Crëwyd Gogledd Thanet a De Thanet trwy aildrefnu hen etholaethau Gorllewin Thanet a Dwyrain Thanet ym 1983. Diddymwyd Gogledd Thanet yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2024: Roger Gale (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Categori:Dadsefydliadau 2024
Uptown Poetry Slam

Roedd yr **Uptown Poetry Slam** (Cymraeg:Stomp) yr un cyntaf yn y byd. Dechreuwyd noson o farddoniaeth gan Marc Smith yn y Get Me High Lounge yn Chicago, Illinois ym 1986, ond symudodd yn gyflym i’r Green Mill, Chicago, tafarn a chlwb Jazz, wedi datblygu i gynnwys elfen gystadleuol – yr un cyntaf ar 25 Gorffennaf 1986 - a wedi aros yno hyd at heddiw.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Tudalen Facebook y Slam

Categori:Chicago
Categori:Illinois
Categori:Barddoniaeth
Categori:Adloniant
Traeth Towyn

bawd|Machlud ar draeth Towyn, Chwefror 2020.
Traeth tywodlyd braf ar arfordir gogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru yw '''traeth neu lan 'môr Towyn'''. Cyfeirnod grid OS SH231376, lledred 52.9063°G, hydred 4.6308°Gn. Mae llwybr drol yn dilyn i lawr o'r ffordd gyferbyn â Fferm Towyn i lawr i'r traeth, heibio siop a chaffi poblogaidd Cwt Tatws a maes carafanau bach. Wrth gyrraedd pen y gallt fe ddewch ar draws Llwybr Arfordir Cymru lle mae posib troi i'r dde a cherdded tuag at traeth caregog Bieg/Bîg ac ymlaen tuag at Rhosgor neu i'r chwith i gyfeiriad Porth Ysglaig a Phorth Cychod a Phorth Ysgaden. Fel sy'n nodedig o lawer o draethau a phorthladdoedd Llŷn, gelltydd o bridd a chlai go serth sydd yma hefyd, er bod llwybr drol gyfleus yn eich tywys i lawr i'r traeth ei hun.

Does dim cyfleusterau i lawr ar y traeth ei hun ac mae'n anaddas ar gyfer pobl sy'n ddibynnol ar gadair olwyn ond mae meinciau pren wedi eu gosod uwch ben y traeth ar ben yr allt lle mae posib eistedd a gwylio'r olygfa.

Yn ystod yr haf mae'r traeth yn medru bod yn brysur gyda ymwelwyr, ond os fyddwch yn ffodus a chael y traeth i chi'ch hun, mae'n le hudolus. Mae'r traeth gyda cherrig brig llwyd-ddu hynafol o'r Oes Cambraidd naill ben iddi. Allan yn y môr mae cyfres o greigiau a ddaw i'r golwg ar drai, yn lleol fe'i gelwir yn 'Greigiau Delysg' yn ôl y gwymon a dyfai yno, Mae posib nofio i gyrraedd Cerrig Delysg ar dop trai.

Hefyd ym mhen ogleddol y traeth mae craig fach llyfn a ddaw i'r golwg yn dibynnu ar faint o dywod fydd ar y traeth ar y pryd. 'Carreg Yr Ebol' oedd yr enw oedd arni: ''"Yr Ebol, ac arni yr hyn a ddisgrifir gan Myrddin Fardd yn ôl troed ceffyl. Dywedir ganddo fod hen goel am y graig hon. Pe bai'r môr yn golchi'r tywod oddi arni byddai'r ŷd y flwyddyn ganlynol yn ddrud iawn, "ac os gorchuddiai y tywod hi, y byddai popeth yn hynod o isel a di-ofyn." "'' 
bawd|Traeth Towyn yn yr haul.
bawd|Traeth Towyn, yn gwynebu'r gogledd.
Ym mhen gogleddol  traeth mae posib cerdded o gwmpas y creigiau brig i gyrraedd traeth bach tywodlyd a chuddiedig Pengalld, a'i gelwyd ar ôl y tyddyn agosaf iddo.

## Gweler hefyd 
* Tudweiliog
* Porth Ysgaden
* Porth Gwylan
* Porth Ychain
* Porth Cychod
* Porth Cesyg
* Llwybr Arfordir Cymru
* Llangwnnadl 
* Traeth Penllech
* Porth Ysglaig
* Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
* Penllech

## Cyfeiriadau 
Categori:Traethau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Caergaint (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Caergaint** (Saesneg: *Canterbury*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Canterbury constituency.svg|Etholaeth Caergaint yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd Caergaint fel etholaeth sirol yn 1918. Cyn hynny roedd wedi bod yn etholaeth fwrdeistrefol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1918
* 1918–1927: Ronald McNeill (Ceidwadol)
* 1927–1945: William Wayland (Ceidwadol)
* 1945–1953: John White (Ceidwadol)
* 1953–1966: Leslie Thomas (Ceidwadol)
* 1966–1987: David Crouch (Ceidwadol)
* 1987–2017: Julian Brazier (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Rosie Duffield (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Dover a Deal (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dover a Deal** (Saesneg: *Dover and Deal*; **Dover** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Dover and Deal constituency.svg|Etholaeth Dover a Deal yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd Dover fel etholaeth sirol yn 1918. Cyn hynny roedd wedi bod yn etholaeth fwrdeistrefol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1918
* 1918–1921: Vere Ponsonby (Ceidwadol Clymblaid)
* 1921–1922: Thomas Polson (Grŵp Seneddol Annibynnol)
* 1922–1945: John Jacob Astor (Ceidwadol)
* 1945–1950: John Thomas (gwleidydd o Brydain) (Llafur)
* 1950–1964: John Arbuthnot (Ceidwadol)
* 1964–1970: David Ennals (Llafur)
* 1970–1987: Peter Rees (Ceidwadol)
* 1987–1997: David Shaw (Ceidwadol)
* 1997–2010: Gwyn Prosser (Llafur)
* 2010–2019: Charlie Elphicke (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–2024: Natalie Elphicke (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Mike Tapp (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Wealden (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Wealden**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Wealden2007Constituency.svg|Etholaeth Wealden yn Nwyrain Sussex
EnglandKent.svg|Dwyrain Sussex yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth sirol yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2001: Geoffrey Johnson-Smith (Ceidwadol)
* 2001–2015: Charles Hendry (Ceidwadol)
* 2015–2024: Nus Ghani (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Dadsefydliadau 2024
Bexhill a Battle (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Bexhill a Battle** (Saesneg: *Bexhill and Battle*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Bexhill and Battle constituency.svg|Etholaeth Bexhill a Battle yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2001: Charles Wardle (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2001–2015: Gregory Barker (Ceidwadol)
* 2015–2024: Huw Merriman (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Kieran Mullan (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Hastings a Rye (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Hastings a Rye** (Saesneg: *Hastings and Rye*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Hastings and Rye constituency.svg|Etholaeth Hastings a Rye yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Kenneth Warren (Ceidwadol)
* 1992–1997: Jacqui Lait (Ceidwadol)
* 1997–2010: Michael Foster (Llafur)
* 2010–2019: Amber Rudd (Ceidwadol, wedyn Annibynwraig)
* 2019–2024: Sally-Ann Hart (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Helena Dollimore (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Comed fawr

[de|bawd|250x250px| [ Comet Fawr 1577 |Comed Fawr 1577 dros Prag, wedi'i ddarlunio mewn pren ]]

Mae **comed fawr** yn gomed sy'n dod yn **hynod o** ddisglair. Nid oes diffiniad swyddogol; yn aml mae'r term ynghlwm wrth gomedau sydd, yn debyg i Gomed Halley, yn ddigon disglair i bobol sylwi arnynt heb chwilio amdanyn nhw ac maent felly yn dod yn adnabyddus y tu allan i'r gymuned seryddol. Mae comedau mawr yn brin; ar gyfartaledd, dim ond un mewn degawd fydd yn ymddangos. Er bod comedau'n cael eu henwi'n swyddogol ar ôl eu darganfyddwyr, cyfeirir weithiau at gomedau mawr wrth y flwyddyn bu iddynt ymddangos yn fawr, gan ddefnyddio'r fformiwleiddiad "Comed Fawr ...", gyda'r flwyddyn. 

## Rhestr comedau mawr 
Mae'r canlynol ymhlith comedau mawr y ddau fileniwm diwethaf: 
* *Di-enw* – 373–372 CC 
* Comed Halley – 87 CC
* Comed Cesar – 44 CC
* Comed Halley – 12 CC
* Comed Halley – 1066
* Comed Fawr 1106
* Comed Fawr 1264
* Comed Fawr 1402
* Comed Fawr 1556
* Comed Fawr 1577
* Comed Fawr 1618
* Comed Fawr 1680
* Comed Fawr 1744
* Comed Fawr 1811
* Comed Fawr 1819
* Comed Fawr 1843
* Comed Fawr 1844
* Comed Donati – 1858
* Comed Fawr 1861
* Comed Coggia – 1874
* Comed Fawr 1882
* Comed Fawr 1901
* Comed Fawr Golau Dydd 1910
* Comed Halley – 1910
* Comed Skjellerup–Maristany – 1927
* Comed Arend–Roland – 1957
* Comed Mrkos – 1957
* Comed Seki-Lines – 1962
* Comed Ikeya–Seki – 1965
* Comed Bennett – 1970
* Comed Kohoutek – 1973-74
* Comed West – 1976
* Comed Hyakutake – 1996
* Comed Hale–Bopp – 1997
* Comed McNaught – 2007
* Comed Lovejoy – 2011

## Cyfeiriadau
Categori:Ffynonellau golau
Categori:Comedau
Categori:Comedau mawr
Categori:Digwyddiadau seryddol
Hove a Portslade (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Hove a Portslade** (Saesneg: *Hove and Portslade*; **Hove** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Hove and Portslade constituency.svg|Etholaeth Hove a Portslade yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1965: Anthony Marlowe (Ceidwadol)
* 1965–1973: Martin Maddan (Ceidwadol)
* 1973–1997: Tim Sainsbury (Ceidwadol)
* 1997–2005: Ivor Caplin (Llafur)
* 2005–2010: Celia Barlow (Llafur)
* 2010–2015: Mike Weatherley (Ceidwadol)
* 2015–presennol: Peter Kyle (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Eastbourne (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Eastbourne**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Eastbourne constituency.svg|Etholaeth Eastbourne yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1900: Edward Field (Ceidwadol)
* 1900–1906: Syr Lindsay Hogg (Ceidwadol)
* 1906–1910: Hubert Beaumont (Rhyddfrydol)
* 1910–1924: Rupert Gwynne (Ceidwadol)
* 1924–1925: George Lloyd (Ceidwadol)
* 1925–1929: Reginald Hall (Ceidwadol)
* 1929–1932: Edward Marjoribanks (Ceidwadol)
* 1932–1935: John Slater (Ceidwadol)
* 1935–1974: Charles Taylor (Ceidwadol)
* 1974–1990: Ian Gow (Ceidwadol)
* 1990–1992: David Bellotti (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1992–2010: Nigel Waterson (Ceidwadol)
* 2010–2015: Stephen Lloyd (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Caroline Ansell (Ceidwadol)
* 2017–2019: Stephen Lloyd (Y Democratiaid Rhyddfrydol, wedyn Annibynnwr, wedyn Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2019–2024: Caroline Ansell (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Josh Babarinde (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Brighton Pavilion (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Brighton Pavilion**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Brighton Pavilion constituency.svg|Etholaeth Brighton Pavilion yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1969: William Teeling (Ceidwadol)
* 1969–1992: Julian Amery (Ceidwadol)
* 1992–1997: Derek Spencer (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Lepper (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2024: Caroline Lucas (Plaid Werdd)
* 2024–presennol: Siân Berry (Plaid Werdd)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Comed Halley

Mae **Comed** **Halley**, a ddynodir yn swyddogol fel **1P/Halley**, yn gomed cyfnod byr sy'n weladwy o'r Ddaear bob 75-76 mlynedd.   Halley yw'r unig gomed cyfnod byr hysbys sy'n weladwy yn rheolaidd o'r Ddaear heb angen defnyddio offer, a'r unig gomed weladwy i'r llygad noeth a allai ymddangos ddwywaith mewn oes ddynol. Ymddangosodd Comed Halley yn rhannau mewnol Cysawd yr Haul ddiwethaf ym 1986 a bydd yn ymddangos nesaf yng nghanol 2061 i 2062. 

## Cyfeiriadau
Categori:Comedau
Categori:Comedau mawr
Categori:Seryddiaeth
Brighton Kemptown a Peacehaven (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Brighton Kemptown a Peacehaven** (**Brighton Kempton** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Brighton Kemptown and Peacehaven constituency.svg|Etholaeth Brighton Kemptown a Peacehaven yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1959: Howard Johnson (Ceidwadol)
* 1959–1964: David James (Ceidwadol)
* 1964–1970: Dennis Hobden (Llafur)
* 1970–1997: Andrew Bowden (Ceidwadol)
* 1997–2010: Des Turner (Llafur)
* 2010–2017: Simon Kirby (Ceidwadol)
* 2017–2024: Lloyd Russell-Moyle (Llafur-Cydweithredol)
* 2024–presennol: Chris Ward (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
De-orllewin Surrey (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, oedd **De-orllewin Surrey** (Saesneg: *South West Surrey*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SouthWestSurrey2007Constituency.svg|Etholaeth De-orllewin Surrey yn Surrey
EnglandSurrey.svg|Surrey yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1984: Maurice Macmillan (Ceidwadol)
* 1984–2005: Virginia Bottomley (Ceidwadol)
* 2010–2024: Jeremy Hunt (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Categori:Dadsefydliadau 2024
Dwyrain Surrey (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dwyrain Surrey** (Saesneg: *East Surrey*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - East Surrey constituency.svg|Etholaeth Dwyrain Surrey yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Stuart Coats (Ceidwadol)
* 1922–1935: James Galbraith (Ceidwadol)
* 1935–1945: Charles Emmott (Ceidwadol)
* 1945–1951: Michael Astor (Ceidwadol)
* 1951–1970: Charles Doughty (Ceidwadol)
* 1970–1974: William Clark (Ceidwadol)
* 1974–1992: Geoffrey Howe (Ceidwadol)
* 1992–2010: Peter Ainsworth (Ceidwadol)
* 2010–2019: Sam Gyimah (Ceidwadol, wedyn Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2019–presennol: Claire Coutinho (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Galaeth lensaidd

[bawd| Yr [ NGC 5866 |Alaeth Hirfain (NGC 5866), galaeth lensaidd yng nghytser Draco. Mae'r ddelwedd hon yn dangos y gall galaethau lensaidd cadw cryn dipyn o lwch yn eu disg. Nid oes fawr ddim nwy, ac felly fe'u hystyrir yn ddiffygiol o ranmater rhyngserol. ]]

Mae **galaeth lensaidd** (a ddynodir S0) yn fath o alaeth ganolraddol rhwng yr eliptig (a ddynodir E) a galaeth droellog mewn cynlluniau dosbarthiad morffolegol galaethau. Mae'n cynnwys disg ar raddfa fawr ond nid oes iddi freichiau troellog ar raddfa fawr. Mae galaethau lensaidd yn galaethau disg sydd wedi defnyddio neu golli'r rhan fwyaf o'u mater rhyngserol ac felly ychydig iawn sy'n parhau ynddynt o ran ffurfiant sêr parhaus sydd ganddynt.  Fodd bynnag, gallant gadw llwch sylweddol yn eu disgiau. O ganlyniad, maent yn cynnwys sêr sy'n heneiddio yn bennaf (fel galaethau eliptig). Er gwaethaf y gwahaniaethau morffolegol, mae galaethau lensaidd ac eliptig yn rhannu priodweddau cyffredin fel nodweddion sbectrol a chysylltiadau graddio. Gellir ystyried y ddau yn galaethau math cynnar sy'n esblygu'n oddefol, o leiaf yn rhan leol y Bydysawd. Yn cysylltu galaethau E â galaethau S0 mae galaethau ES, gyda'u disgiau ar raddfa ganolradd.  

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau lensaidd
Galaeth droellog

[bawd|285x285px| Enghraifft o alaeth droellog, [Messier 101 neu NGC 5457) ]]
Mae **galaethau troellog** yn rhan o ddosbarth o alaeth a ddisgrifiwyd yn wreiddiol gan Edwin Hubble yn ei waith ym 1936, *The Realm of the Nebulae*  ac, fel y cyfryw, maent yn rhan o ddilyniant Hubble. Mae'r mwyafrif o alaethau troellog yn cynnwys disg fflat sy'n cylchdroi ac yn cynnwys sêr, nwy a llwch, a chrynhoad canolog o sêr a elwir y chwydd. Mae'r rhain yn aml wedi'u hamgylchynu gan leugylch o sêr llawer llai disglair, llawer ohonynt yn bodoli mewn clystyrau amgrwn. 

Mae galaethau troellog yn cael eu henwi felly oherwydd eu strwythurau troellog, sy'n ymestyn o'u canol ac alln i'r ddisg galactig. Mae sêr yn parhau i ffurfio yn y breichiau troellog, gan olygu eu bod yn fwy disglair na'r ddisg o'u cwmpas oherwydd y sêr OB ifanc a phoeth o fewn iddynt. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
Categori:Seryddiaeth
Rhestr galaethau troellog

Mae galaeth troellog yn fath o alaeth gyda chwydd canolog o hen sêr Poblogaeth II a disg o sêr Poblogaeth I iau yn troelli o'u hamgylch. Mae galaeth droellog yn cynnal ei breichiau troellog oherwydd theori tonnau dwysedd.

  

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhestrau seryddiaeth
Categori:Galaethau troellog
Pellter galaethosentrig

**Pellter galaethosentrig** yw pellter seren o ganol galaeth. Er enghraifft, mae ein Haul tua 27,000 o flynyddoedd golau (8 kpc ) o ganol Galaeth y Llwybr Llaethog, ein galaeth ni. Gall pellter galaethosentrig hefyd gyfeirio at bellter galaeth o alaeth arall. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Seryddiaeth
Lewes (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Lewes**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Lewes constituency.svg|Etholaeth Lewes yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1868
* 1868–1874: Walter Pelham (Rhyddfrydol)
* 1874–1885: William Christie (Ceidwadol)
* 1885–1910: Henry Aubrey-Fletcher (Ceidwadol)
* 1910–1924: William Campion (Ceidwadol)
* 1924–1931: Tufton Beamish (y tad) (Ceidwadol)
* 1931–1936: John Loder (Ceidwadol)
* 1936–1945: Tufton Beamish (y tad) (Ceidwadol)
* 1945–1974: Tufton Beamish (y mab) (Ceidwadol)
* 1974–1997: Tim Rathbone (Ceidwadol)
* 1997–2015: Norman Baker (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Maria Caulfield (Ceidwadol)
* 2024–presennol: James MacCleary (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Epsom ac Ewell (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Epsom ac Ewell** (Saesneg: *Epsom and Ewell*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Epsom and Ewell constituency.svg|Etholaeth Epsom ac Ewell yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1978: Peter Rawlinson (Ceidwadol)
* 1978–2001: Archie Hamilton (Ceidwadol)
* 2001–2024: Chris Grayling (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Helen Maguire (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 7793

Mae **NGC 7793** yn galaeth droellog clystyrol tua 12.7 miliwn o flynyddoedd golau oddi wrth y Ddaear yn y cytser Sculptor. Fe'i darganfuwyd ym 1826 gan James Dunlop.

## Gwybodaeth grŵp galaeth 
Mae NGC 7793 yn un o'r galaethau mwyaf disglair o fewn Grŵp Sculptor, grŵp o alaethau yng nghytser Sculptor. Mae'r grŵp ei hun yn grŵp hirgul o alaethau ar wasgar gyda Galaeth Sculptor (NGC 253) a'i cymar galaethau yn ffurfio craidd o alaethau yn dynn at ei gilydd ger y canol.

## Uwchnova 2008bk 
Ar 25 Mawrth 2008, darganfuwyd SN 2008bk yn NGC 7793. Gyda maint ymddangosol o 12.5, daeth yn ail uwchnofa mwyaf disglair 2008. Hynafiad yr uwchnofa oedd gorgawr coch a welwyd dim ond 547 diwrnod cyn y ffrwydrad.

## Twll du P13 yn y troell allanol 
Mae jetiau o dwll du o'r enw **P13** yn pweru nifwl mawr o'r enw **S26** o fewn troell allanol yr alaeth hon. Yn ddiweddar, penderfynwyd bod màs P13 yn llai na 15 màs solar, ac amcangyfrifir bod ei gymar seren tua 20 màs solar. Mae'r ddau yn cylchdroi ei gilydd mewn 64 diwrnod. Yn seiliedig ar yr amcangyfrif hwn, mae P13 yn tynnu deunydd oddi wrth seren gyfagos tua deg gwaith yn gyflymach nag y credwyd yn flaenorol bod ffiseg yn ei ganiatáu. Os yw'n gywir, byddai'r arsylwad hwn yn dangos diffygion mewn damcaniaethau bod perthynas sefydlog rhwng màs twll du a'r raddfa mae'n dinistrio gwrthrychau o'i amgylch.

## Oriel 

Jets and explosions in NGC 7793.jpg|Breichiau troellog a chwydd canolog bach  
Phot-14b-09-fullres 2.JPG|Delwedd o'r galaeth troellog anhrefnus NGC 7793 

## Gweler hefyd 
* NGC 300 - *galaeth troellog debyg sydd ger NGC 7793* 
* NGC 2403 - *galaeth troellog debyg*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* **SST** : NGC 7793

Categori:Galaethau troellog
7793
Categori:Grŵp Sculptor
Categori:Sculptor (cytser)
Mole Valley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Mole Valley**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

MoleValley2007Constituency.svg|Etholaeth Mole Valley yn Surrey
EnglandSurrey.svg|Surrey yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Kenneth Baker (Ceidwadol)
* 1997–2024: Paul Beresford (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Dadsefydliadau 2024
Spelthorne (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Spelthorne**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Spelthorne constituency.svg|Etholaeth Spelthorne yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1931: Philip Pilditch (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1931–1945: Reginald Blaker (Ceidwadol)
* 1945–1950: George Pargiter (Llafur)
* 1950–1970: Beresford Craddock (Ceidwadol)
* 1970–1987: Humphrey Atkins (Ceidwadol)
* 1987–2010: David Wilshire (Ceidwadol)
* 2010–2024: Kwasi Kwarteng (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Lincoln Jopp (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Reigate (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Reigate**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Reigate constituency.svg|Etholaeth Reigate yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Syr Trevor Lawrence (Ceidwadol)
* 1892–1906: Henry Cubitt (Ceidwadol)
* 1906–1910: Harry Brodie (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Richard Rawson (Ceidwadol, wedyn National Party)
* 1918–1931: George Cockerill (Unoliaethol)
* 1931–1950: Gordon Touche (Ceidwadol)
* 1950–1970: John Vaughan-Morgan (Ceidwadol)
* 1970–1974: Geoffrey Howe (Ceidwadol)
* 1974–1997: George Gardiner (Ceidwadol, wedyn Referendum Party)
* 1997–2024: Crispin Blunt (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2024–presennol: Rebecca Paul (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 7814

Mae **NGC 7814** (a elwir hefyd yn **UGC 8** neu **Caldwell 43**) yn alaeth droellog tua 40 miliwn o flynyddoedd golau oddi wrth y Y Ddaear yn y cytser Pegasus. O'r Ddaear, gwelir ymyl yr alaeth. Cyfeirir ati weithiau fel "y sombrero bach", fersiwn llai o Messier 104. Mae'r maes sêr y tu ôl i NGC 7814 yn adnabyddus am ei ddwysedd o alaethau pell, anisglair, fel y gwelir yn y llun isod.

## Oriel 

Delwedd:Potw1505a.tif|Mae gan NGC 7814 chwydd canolog llachar a lleugylch llachar o nwy.
Delwedd:NGC7814HunterWilson.jpg|NGC 7814 trwy telesgop amatur.

## Gweler hefyd 
* Galaeth Sombrero

## Cyfeiriadau 
Categori:Pegasus (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
7814
Guildford (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Guildford**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Guildford constituency.svg|Etholaeth Guildford yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1868

* 1868–1874: Guildford Onslow (Rhyddfrydol)
* 1874–1885: Denzil Onslow (Ceidwadol)
* 1885–1906: St John Brodrick (Ceidwadol)
* 1906–1910: Henry Cowan (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: Edgar Horne (Ceidwadol)
* 1922–1931: Henry Buckingham (Ceidwadol)
* 1931–1935: Charles Rhys (Ceidwadol)
* 1935–1950: Syr John Jarvis (Ceidwadol)
* 1950–1966: Richard Nugent (Ceidwadol)
* 1966–1997: David Howell (Ceidwadol)
* 1997–2001: Nick St Aubyn (Ceidwadol)
* 2001–2005: Sue Doughty (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2019: Anne Milton (Ceidwadol, wedyn Annibynwraig)
* 2019–2024: Angela Richardson (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Zöe Franklin (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Canol Sussex (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Canol Sussex** (Saesneg: *Mid Sussex*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Mid Sussex constituency.svg|Etholaeth Canol Sussex yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1997: Tim Renton (Ceidwadol)
* 1997–2019: Nicholas Soames (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)
* 2019–2024: Mims Davies (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Alison Bennett (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Crawley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Crawley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Crawley constituency.svg|Etholaeth Crawley yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Nicholas Soames (Ceidwadol)
* 1997–2010: Laura Moffatt (Llafur)
* 2010–2024: Henry Smith (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Peter Lamb (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Arundel a Thwyni Deheuol (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, yw **Arundel a Thwyni Deheuol** (Saesneg: *Arundel and South Downs*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Arundel and South Downs constituency.svg|Etholaeth Arundel a Thwyni Deheuol yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2005: Howard Flight (Ceidwadol)
* 2005–2019: Nick Herbert (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Andrew Griffith (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Porth Ychain

Traeth caregog bychain a chysgodol ar arfordir gogleddol Llŷn yw **Porth Ychain**. Saif ar Lwybr Arfordir Cymru rhwng Porth Gwylan a Thraeth Penllech. Mae llwybr drol yn dilyn i lawr i'r traeth o Rhosborthychain. Mae'r gwelltir ar hyd ben y gelltydd rhwng Porth Ychain a Phorth Gwylan yn cael ei reoli i annog tyfiant planhigion gwyllt ac arddegau o'r flwyddyn mae posib ymhyfrydu o weld grug a serennyn y gwanwyn (Scilla verna) mewn blodau yn o gystal ag eithin a'i flodau euraidd.

bawd|Porth Ychain
bawd|Serennyn y gwanwyn (*Scilla verna*) Porth Ychain

## Storïau lleol
bawd|Grug yn blodeuo ar hyd ben yr allt, Porth Ychain

Mae paragraff yn llyfr crwydro Elfed Gruffydd, 'Ar Hyd Ben 'Ralld' sy'n cynnig esboniad ar darddiad yr enw 'Porth Ychain' a hanes ynghlwm a'r traeth;"Mae hanes i dair ar ddeg o fuchod Tŷ Mawr Penllech fynd dros yr allt yn Ogof Fair, stori sy'n gwneud i rywun feddwl mai hyn roddodd fod i enw Porth Ychain. Hanes difyr arall yw'r un i long yn cario llwyth o rum ddod i'r lan rhyw dro, a dim ond wats yn tincian mewn caban a mochyn byw ar ei bwrdd. Beth achosodd hynny tybed? Dywedir fod y llyfr log wedi ei gwblhau yn daclus am y diwrnod cynt."

## Gweler hefyd o ran diddordeb lleol
* Porth Gwylan
*Penllech
*Traeth Towyn
* Tudweiliog
* Porth Ysgaden
*Porth Tŷ Mawr
* Porth Colmon
* Llangwnnadl
* Porth Ysglaig
*Porth Cychod
*Porth Cesyg
* Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
*Mynydd Cefnamwlch

## Cyfeiriadau
Categori:Llŷn
Categori:Traethau Cymru
NGC 5774

Mae **NGC 5774** yn alaeth troellog canolradd tua 71 miliwn o flynyddoedd goleuni o'r Ddaear yng nghytser Virgo.

## Rhyngweithio â NGC 5775 
Mae NGC 5774 yn rhyngweithio â'r alaeth troellog cyfagos NGC 5775 ar ffurf dwy bont H I yn eu cysylltu, gyda'r nwy yn teithio drwyddynt o NGC 5774 i NGC 5775.  Mae allyriadau optegol anisglair, yn ogystal ag allyriadau continwwm radio, hefyd yn bresennol ar hyd y pontydd.  Mae'n bosib bod ffurfiant sêr yn digwydd rhwng y galaethau.

Gall yr alaethau hyn fod yn y cyfnodau cynnar o uno â'i gilydd.

## Gweler hefyd 
* Galaeth troellog ganolradd 
* Galaeth Arwyneb Disgleirdeb Isel

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
5774
Categori:Virgo (cytser)
Galaeth eliptig

[bawd| Yr alaeth eliptig enfawr [ ESO 325-G004 |ESO 325-G004 ]]
Mae **galaeth eliptig** yn fath o alaeth gyda siâp elipsoidol a delwedd llyfn â phrin neu dim nodweddion. Maent yn un o'r tri phrif ddosbarthiad galaethau a ddynodwyd gan Edwin Hubble, ynghyd â galaethau troellog a lensaidd.  

## Enghreifftiau 
* M49 
* M59 
* M60 (NGC 4649) 
* M87 (NGC 4486) 
* M89 
* M105 (NGC 3379) 
* IC 1101, un o'r galaethau mwyaf yn y bydysawd gweladwy. 
* Maffei 1, yr alaeth eliptig anferth agosaf. 
* CGCG 049-033, sy'n adnabyddus am fod â'r jet galactig hiraf wedi'i ddarganfod. 
* Centaurus A (NGC 5128), galaeth radio eliptig/lensaidd gyda morffoleg rhyfedd a lonydd llwch anarferol 

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau eliptig
Categori:Seryddiaeth
Gorsaf reilffordd Parc Dilhorne

bawd|260px
bawd|260px

Mae **Gorsaf reilffordd Parc Dilhorne** yn orsaf ar Reilffordd Foxfield, rheilffordd dreftadaeth yn Swydd Stafford. Defnyddiwyd yr orsaf yn nhrama BBC ‘Cranford’. 

## Cyfeiriadau
Parc Dilhorne
Categori:Rheilffordd Foxfield
NGC 15

Mae **NGC 15** yn alaeth droellog yng nghytser Pegasus. Fe'i darganfuwyd gan Albert Marth ar 30 Hydref 1864. 
[bawd| NGC 15 ([is-goch agos) ]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
0015
Categori:Pegasus (cytser)
Porth Ty Mawr

bawd|Darn haearn o'r Stewart sydd i'w weld ar drai'n Mhorth Tŷ Mawr.
bawd|Darn haearn o'r Stewart sydd i'w weld hyd heddiw ar drai ym Mhorth Tŷ Mawr.
bawd|Rhan haearn o'r Stewart, llongddrylliad ym Mhorth Tŷ Mawr, 1901.
bawd|Darlun o'r olygfa ar ddrylliad y Stewart ar greigiau Porth Ty Mawr, Llangwnnadl.
Traeth caregog ar arfordir ogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru, yw **Porth Tŷ Mawr** ym nghymuned Llangwnnadl, rhwng Porth Colmon a Rhwngyddwyborth, cyfeirnod grid OS 1882 3306, lledred 52.8644°G, hydred 4.6929°Gn. Arferid medru cyrraedd Porth Tŷ Mawr ar hyd ffordd drol o fferm Tŷ Mawr, Llangwnnadl, gan droi oddi ar y ffordd o Benygraig i Fethlem, Rhydlïos, ac mae llwybr troed o hyd yn bodoli. Enw'r hen ffordd drol oedd Ffordd Tŷ Mawr Llangwnnadl. Mae hen dyddyn Tŷ Mawr yno  hyd heddiw ac mae wedi ei gofrestru fel Adeilad Gradd #2 oherwydd ei fod bellach yn enghraifft prin o ffermdy yn y ffurf hwyr-Siorsiadd o fewn yr ardal.

Mae posib cyrraedd Porth Tŷ Mawr drwy ddilyn Llwybr Arfordir Cymru o'r naill gyfeiriad (Porth Colmon neu Rhwngyddwyborth) ond mae gofyn bod yn ofalus iawn wrth gyrraedd i lawr i'r traeth ei hun o'r llwybr gan nad oes modd ei gyrraedd heb ddibynnu ar sgrialu i lawr yr allt bellach.

Ar drai, mae posib dod o hyd i rannau o longddrylliad llong hwylia'r Stewart yn 1901. Roedd y Stewart ar ei ffordd o Lerpwl i Seland Newydd hefo'i chriw ifanc o 19 a'i llwyth o bianos, crochenwaith, canhwyllau a wisgi.   Bu cryn cynnwrf yn lleol ar ddeall am lwyth y llong a'i faluriwyd ar greigiau Porth Tŷ Mawr, yn enwedig pan ddeallwyd fod wisgi ar ei bwrdd. Aeth y gair ar led ynglŷn a'r wisgi ac fe wnaeth y bobl leol y gorau o'r amgylchiadau ac ysbeilwyd yr alcohol. Dyma beth oedd gan Griffith Griffiths, gwr lleol i'w adrodd am yr hanes yn ei lyfr 'Blas Hir Hel';" Ar yr ochr orllewinol i'r cerrig hyn y daeth y llong *Stewart* i'r lan yn y flwyddyn 1901......Lladratwyd nifer o bethau ohoni; roedd pobl yn eu cuddio yn yr eithin a'r cloddiau, ac yn mynd nôl fel y deuai cyfle.  Dywedir bod Elin Morfa wedi pwytho godre ei gown a'i phais yn ei gilydd i wneud rhyw fath ar boced i gludo ei photeli adref. Daeth plismon ar ei gwarthaf a hithau ar gychwyn efo'i baich, ond heriodd Elin ef i fynd dan ei dillad! A chafodd fynd â'i hysbail adref mewn heddwch....Daeth llong arall, y *Sorento*, i'r lan yn yr un man yn y flwyddyn 1870." 
bawd|Llun Porth Ty Mawrbawd|Enghraifft o ddarnau o'r llestri a olchwyd i'r lan yn dilyn llongddrylliad y Stewart ym Mhorth Tŷ Mawr yn 1901.  Enghraifft o dirlun creigiog Porth Tŷ Mawr.
Yn dilyn hyn fe enillodd y traeth ail enw, sef 'Porth Wisgi'. Erbyn heddiw mae o hyd ddarnau o'r Stewart i'w darganfod ar draeth Porth Tŷ Mawr a hyd yn oed dameidiau o'r llestri glas a gwyn ymysg y gro a'r gwymon.

## Gweler hefyd o ran diddordeb lleol 
* Porth Colmon
* Llangwnnadl
* Penllech
* Traeth Penllech
* Porth Ychain
* Porth Ysgaden
* Traeth Tywyn
* Tudweiliog

## Cyfeiriadau 
Categori:Traethau Cymru
NGC 500

Mae **NGC 500** (a elwir hefyd yn **PGC 5013** ) yn alaeth lensaidd math E-SO yng nghytser Pisces. Fe'i darganfuwyd gyntaf ym 1850 gan Bindon Blood Stoney yn ystod ei amser yng Nghastell Birr yn Iwerddon.

## Gweler hefyd 
* Galaeth lensaidd 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1–1000) 
* Pisces (cytser

## Cyfeiriadau 
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau lensaidd
0500
Categori:Pisces (cytser)
NGC 501

Mae **NGC 501**, y cyfeirir ato weithiau hefyd fel **PGC 5082** neu **GC 284**, yn alaeth eliptig yng nghytser Pisces. Mae tua 224 miliwn o flynyddoedd golau oddi wrth Gysawd yr Haul a'i darganfuwyd ar 28 Hydref 1856 gan y seryddwr Gwyddelig R. J. Mitchell.

## Hanes arsylwi 
Er bod John Dreyer, crëwr y New General Catalogue, yn credydu'r darganfyddiad i'r seryddwr William Parsons, 3ydd Iarll Rosse, mae'n nodi bod llawer o'i ddarganfyddiadau honedig wedi'u gwneud gan un o'i gynorthwywyr. Yn achos NGC 501, gwnaed y darganfyddiad gan R. J. Mitchell, a'i ddarganfuodd gan ddefnyddio telesgop adlewyrchu 72" yr Arglwydd Rosse yng Nghastell Birr yn Swydd Offaly, Iwerddon. Yn y *New General Catalogue* disgrifiwyd y gwrthrych yn wan iawn a bach (E yn niagram Birr).

## Gweler hefyd 
* Galaeth eliptig 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1–1000)
* Pisces (cytser)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* SEDS

Categori:Galaethau
Categori:Galaethau eliptig
0501
Categori:Pisces (cytser)
Baneri bro Llydaw

, 2013 gorymdeithwyr yn chwifio baner broydd Llydaw drwy strydoedd Kemper]]
Yn ogystal â'r faner genedlaethol Llydaw y *Gwenn ha Du* ("Gwyn a Du"), mae gan Lydaw ceir hefyd gyhoeth o **Baneri bro Llydaw**. Mae'r baneri yn cynnwys yr rhai i'r hen "bro" draddodiadol yn ogystal ag endidau trefol a dinesig. Mae gan rai baneri sawl canrif o fodolaeth, ond arweiniodd galw mawr ar ddiwedd y ganrif 20g at greu llawer o faneri. Mae'r baneri yn symbol o frogarwch y Llydawyr yn ogystal â teimlad o hunaniaeth Lydewig.

## Baneri bro a threfol Llydaw
Ceir baneri ar gyfer yr hen froydd traddodiadol yn ogystal ag ar gyfer trefi a dinasoedd Llydaw. Mae'r rhai bro yn seiliedig ar naw esgobaeth hanesyddol Llydaw - dyma'r naw linell wen a ddu sydd wedi eu cynrychioli ar faner cenedlaethol Llydaw. Ceir hefyd baneri broydd llai o fewn yr hen froydd hanesyddol yn ogystal â baneri trefi. Ceir defnydd mynych o un o symbolau cenedlaethol Llydaw, yr ermin ddu ar y baneri er mwyn dangos ymlyniaeth i Lydaw.

Mae'r traddodiad o faneri lleol yn llawer hŷn yn Llydaw nag yng Nghymru lle ceir ond baneri i rai o ardaloedd Cymru, fel rheol y hen 13 sir. Mae baneri bro Llydaw i'w gweld yn llawer mwy cyffredin na baneri lleol Cymru.

### Baneri Bro
Ceir baneri broydd hanesyddol Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

### Prif drefi

Delwedd:Drapeau Rennes.svg|Baner Dinas Roazhon
Delwedd:Bandera Saint Malo.png|Baner Tref Sant Malo
Delwedd:Drapeau de Vannes.svg|Baner Tref Gwened
Delwedd:Nantes.svg|Baner Dinas Naoned

### Baner Département
]
Ni cheir baneri ar ffurf baner draddodiadol yn dilyn rheolau baneriaeth gan Départements Llydaw. Dim ond cyngor cyffredinol Côtes-d'Armor sy'n defnyddio deilliad o'i logoteip: goëland gwyn arddulliedig sy'n dwyn i gof gynllun arfordirol yr adran ac sy'n gwahanu rhan las uchel (sy'n cynrychioli'r Saesneg Sianel) a rhan werdd is (yn cynrychioli'r cyfandir). Mae cyn-faner answyddogol yr adran hon hefyd yn hysbys. Mae'n seiliedig ar gyfansoddiad herodrol Robert Louis wedi'i ategu â ffin felen.

## Gweler hefyd
* Rhestr baneri Cymru
* Rhestr baneri yr Alban

## Dolenni
* Drapeaux Pays Historiques Bretons
* 'Blasons et drapeaux celtiques (2): Pays bretons'
* [eitem ar ymgyrch i gael emoji(https://cy.wikipedia.org/wiki/emoji) Baner Llydaw (Ffrangeg)]

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Baneri
Categori:Banereg