open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Calendr Iŵl

[bawd|340px|Delwedd esboniadol: y newid o galendr Iŵl i [Calendr Gregori|galendr Gregori.]]
Addasiad o galendr y Rhufeiniaid yn ystod teyrnasiad Iŵl Cesar ydy **Calendr Iŵl** a wnaed yn 46 CC ac a ddaeth i rym y flwyddyn ddilynol. Fe'i derbyniwyd gan y rhan fwyaf o wledydd Ewrop a thiriogaethau a wladychwyd yn ddiweddarach gan Ewropeaid e.e. rhannau o gyfandir America, hyd nes iddo gael ei addasu ymhellach a'i alw'n galendr Gregori yn 1582.

Ceir ynddo 365 diwrnod wedi'u clystyru'n 12 mis, fel y nodir yn y "Tabl Misoedd". Ychwanegir diwrnod naid ym mis Chwefror bob pedair mlynedd. Mae blwyddyn Iŵl, felly, yn 365.25 diwrnod o ran hyd. Roedd yn fwriad i'r calendr hwn gyfateb fwy neu lai gyda blwyddyn yr haul. Gwyddai seryddwyr Groegaidd ers cyfnod Hipparchus fod y flwyddyn trofannol ychydig funudau'n llai na 365.25 diwrnod, ond nid oedd y calendr yn ateb y broblem yma. O ganlyniad, roedd tridiau'n ychwanegol - bob pedwar canrif. Cafodd hyn ei gywiro yn y diwygiad Gregori yn 1582, sy'n cyflwyno'r dyddiau naid mewn dull gwahanol. O ganlyniad i hyn mae calendr Iŵl 13 diwrnod y tu ôl i galendr Gregori h.y. y 1af o Ionawr ar galendr Iŵl ydy'r 14eg ar galendr Gregori.

Mae'r rhan fwyaf o ganghennau'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol yn parhau i ddefnyddio calendr Iŵl i nodi dyddiadau gwyliau crefyddol gan gynnwys y Pasg (Pascha). Mae rhai wedi creu fersiwn a elwir yn galendr Iŵl diwygiedig. Defnyddir yr hen galendr Iŵl hefyd gan Ferberiaid Gogledd Affrica a Mynydd Athos yng Ngwlad Groeg. Diwygiad arall ohono yw'r ‘calendr Alecsandria’ a ddefnyddir yn Ethiopia.

## Gweler hefyd
*Calan Mai
*Calendr Coligny: Calendr y Celtiaid
*Calendr Gregori
*Calendr Tsieineaidd
*Calendr Hebraeg
*Calendr Islamaidd

## Cyfeiriadau
Categori:Calendr
Ras Paris i Roubaix

Ras feicio ffordd broffesiynol undydd yng Ngogledd Ffrainc ger y ffin â Gwlad Belg yw **Ras Paris i Roubaix**. O'i dechrau ym 1896 tan 1967 roedd yn dechrau ym Mharis ac yn gorffen yn Roubaix ond ers 1968 mae'r ras wedi dechrau yn Compiègne, rhyw 60&nbsp;cilometr i'r gogledd-ddwyrain o ganol Paris, ond mae'n terfynu o hyd yn Roubaix. Mae'n enwog am ei tirlun garw ac anodd ac yn cael ei chyfrif yn un o glasuron Ewrop ac mae yn cyfrannu at raddio byd UCI. Trefnir gan Amaury Sport Organisation mis Ebrill bob blwyddyn.

Paris Roubaix
Categori:Sefydliadau 1896
Categori:Seiclo yn Ffrainc
Huntington, Swydd Gaer

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Huntington**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,115.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Great Warford

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Great Warford**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Mae ganddo boblogaeth o oddeutu 1710.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Iddinshall

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Iddinshall**. Fe'i diddymwyd yn 2015. Daeth yr ardal yn rhan o blwyf sifil Clotton Hoofield.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Keckwick

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Keckwick**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Sandymoor yn awdurdod unedol Bwrdeistref Halton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Halton
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Kenyon, Warrington

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Kenyon**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Croft yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Warrington.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Kings Marsh

Plwyf sifil cynt yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Kings Marsh**.

Roedd ganddo boblogaeth o oddeutu 30 cyn iddo ymuno â phlwyf sifil Farndon yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Leftwich

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Leftwich**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Mow Cop

Pentref yn Kidsgrove, Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Mow Cop**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Richard Griffiths

Mae nifer o bobl gyda'r enw **Richard Griffiths**:

*Richard Griffiths (arloeswr)
*Richard Griffiths (actor)
Richard Griffiths (actor)

Actor o Loegr oedd **Richard Griffiths**, OBE (31 Gorffennaf 1947 – 28 Mawrth 2013).

Enillodd Wobr Laurence Olivier am ei rôl yn y ddrama *The History Boys*.

Fe'i ganwyd yn Thornaby-on-Tees, Swydd Efrog, yn fab i Jane (née Denmark) a Thomas Griffiths.  Priododd Heather Gibson yn 1980.

## Teledu
**Bird of Prey* (1982)
**The Cleopatras* (1983)
**Bird of Prey 2* (1984)
**Pie in the Sky* (1994-1997)
**Gormenghast* (2000)
**Bleak House* (2005)
**The Hollow Crown – Henry V* (2012)

## Ffilmiau
**Breaking Glass* (1980)
**Chariots of Fire* (1981)
*''The French Lieutenant's Woman* (1981)
**Gandhi* (1982)
**Withnail and I* (1987)
**King Ralph* (1991)
**Sleepy Hollow* (1999)
**Harry Potter and the Philosopher's Stone* (2001)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
**Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004)
**The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* (2005)
**The History Boys* (2006)
**Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007)
**Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 1'' (2010)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2013
Newhall, Swydd Gaer

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Newhall**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Grumpy Cat

Cath sy'n femyn rhyngrwyd o ganlyniad i olwg "flin" ei wyneb oedd **Grumpy Cat** (enw go iawn: Tardar Sauce; 4 Ebrill 2012 – 14 Mai 2019). Yn ôl ei pherchennog Tabatha Bundesen mae golwg wyneb y gath yn edrych yn flin oherwydd corachedd. Daeth Grumpy Cat yn boblogaidd yn gyntaf pan postiwyd llun ohoni ar y wefan reddit gan frawd Tabatha, Bryan, ar 22 Medi 2012. Cafodd y llun ei chreu'n facro gyda thestun yn egluro tymer flin y gath.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 2012
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Cathod
Categori:Memynnau'r rhyngrwyd
Goodreads

Gwefan sy'n cynnwys cyfeiriadur o lyfrau ac adolygiadau a nodiadau llenyddol yw **Goodreads**. Cafodd ei gwerthu i Amazon yn 2013.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:Gwefannau
Categori:Sefydliadau 2006
Richard Street

Canwr, pianydd, ac ysgrifennwr caneuon Affricanaidd-Americanaidd oedd **Richard Allen Street** (5 Hydref 1942 – 27 Chwefror 2013). Roedd yn aelod o The Temptations o 1971 hyd 1992.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cantorion disgo o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion ffwnc o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion rhythm a blŵs o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Detroit
Categori:Pobl fu farw yn Las Vegas
Categori:Pobl fu farw o emboledd ysgyfeiniol
Samuel Colt

Dyfeisiwr a diwydiannwr o'r Unol Daleithiau oedd **Samuel Colt** (19 Gorffennaf 1814 – 10 Ionawr 1862). Dyfeisiodd y rifolfer modern a sefydlodd Colt's Patent Fire-Arms Manufacturing Company i gynhyrchu'r gwn ar raddfa eang.

Pan fu farw, roedd ganddo werth o $15&nbsp;miliwn, tua 1/966fed o gynnyrch cenedlaethol crynswth yr Unol Daleithiau ar y pryd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Diwydianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyfeiswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gofaint gynnau
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Hartford, Connecticut
Categori:Pobl fu farw yn Connecticut
Categori:Pobl fu farw o gowt
The Heart Is a Lonely Hunter

Nofel gyntaf y llenores Americanaidd Carson McCullers yw ***The Heart Is a Lonely Hunter*** a gyhoeddwyd ym 1940. Mae'r nofel yn adrodd straeon pum cymeriad mewn tref yn nhalaith Georgia yn y 1930au: John Singer, dyn mud a byddar; Mick Kelly, merch domboiaidd; Jake Blount, sosialydd alcoholig; Biff Brannon, perchennog bwyty; a'r Dr Benedict Copeland, meddyg Affricanaidd-Americanaidd.
Cafodd ei haddasu'n ffilm ym 1968.

Categori:Nofelau 1940
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr

Astudiaeth fyd-eang gan y Mudiad dros Gydweithrediad a Datblygiad Economaidd (*Organisation for Economic Co-operation and Development*) (OECD) o berfformiad addysgol disgyblion 15 mlwydd oed ym meysydd mathemateg, gwyddoniaeth a darllen ydy'r **Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr** (*Programme for International Assessment*; PISA). Cafodd ei gyflwyno am y tro cyntaf yn 2000 ac yna pob tair blynedd ers hynny. Caiff yr asesiad ei gynnal gyda'r nod o wella polisïau ac allbynnau addysgol. Gwneir defnydd cynyddol o'r data i asesu dylanwad safonau addysgol ar incwmau a thwf ac er mwyn deall yr hyn sy'n achosi gwahaniaethau ymhlith gwahanol genhedloedd.

Cymrodd 470,000 o ddisgyblion 15 mlwydd oed o 65 o genhedloedd a thiriogaethau ran ym mhrofion PISA yn 2009. Ym mhrofion 2012, cymeroddodd 34 o wledydd OECD ran, a 31 o wledydd eraill, gyda 510,000 o ddisgyblion - 40,000 yn fwy na'r tro cynt.

## Gwledydd Prydain
Ym mhrofion 2009 a 2012 roedd canlyniad y profion yng ngwledydd Prydain ychydig uwch na'r cyfartaledd, gyda gwyddoniaeth yn uwch na mathemateg a darllen. Ceir canlyniadau ar wahân i'r gwledydd hyn a'r canlyniad gwaethaf yn y blynyddoedd hyn oedd mathemateg yng Nghymru, gyda Chymru'n 43ydd allan o 65 gwlad. Yn ôl y Gweinidog Addysg ar y pryd, Huw Lewis, nid oedd ateb sydyn i'r broblem. Nid oes fawr o wahaniaeth rhwng canlyniadau disgyblion ysgolion breifat y DU ac ysgolion awdurdodau lleol, ac roedd y gwahaniaeth rhwng bechgyn a merched mewn darllen yn llai nag yn y rhan fwyaf o wledydd, lle mae'r ferch, ar y cyfan, yn perfformio'n well na'r bechgyn.

;Sgorau cymedrig PISA 2009 ar gyfer gwahanol rannau o’r Deyrnas Unedig

### Cymru
Ym mhrofion 2012 mewn mathemateg, daeth Cymru'n 43fed allan o 68 o wledydd, o'i gymharu â 40fed ym mhrofion 2009. Ym maes darllen mae'n 41fed o'i gymharu â 38fed yn 2009. Ac ym maes gwyddoniaeth, mae Cymru wedi disgyn o'r 30ain safle i'r 36ed y tro hwn. Dywedodd pennaeth Pisa, Andreas Schleicher fod y ''"bwlch rhwng Cymru a rhannau eraill y DU yn arwyddocaol iawn iawn; rydych chi'n siarad am dri chwarter blwyddyn ysgol"''.

## 2012
|

|

|}
Categori:Nodion addysg

## Cyfeiriadau
Categori:Addysg
Rhestr enillwyr y Ras Fawr Genedlaethol

Dyma **restr enillwyr y Ras Fawr Genedlaethol**.

 Hyfforddwyd Vanguard, enillydd ras 1843, mewn stablau preifat yr Arglwydd Chesterfield yn Neuadd Bretby.

 Ni rhedir y ras o 1941 hyd 1945 oherwydd yr Ail Ryfel Byd.

 Dirymwyd ras 1993 ar ôl camgychwyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Ras Fawr Genedlaethol
John Ammonds

Cynhyrchydd radio a theledu o Loegr oedd **John Edwin Ammonds** MBE (21 Mai 1924 &ndash; 13 Chwefror 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cynhyrchwyr radio o Loegr
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Lundain
The Book of Mormon (sioe gerdd)

Sioe gerdd ddychanol am grefydd ydy ***The Book of Mormon***. Ysgrifennwyd y llyfr, y geiriau a'r gerddoriaeth gan Trey Parker, Robert Lopez, a Matt Stone. Cyd-ysgrifennodd Parker a Stone, sy'n fwy enwog am greu'r comedi animeiddiedig *South Park*, gyda Lopez, a oedd wedi cyd-ysgrifennu a chyd-gyfansoddi'r sioe gerdd *Avenue Q*. Mae'r sioe yn dychanu crefydd a theatr gerdd traddodiadol, gan adlewyrchu diddordeb oes y cyfansoddwyr gyda Mormoniaeth a sioeau cerdd.

Adrodda *The Book of Mormon* hanes dau genhadwr Mormonaidd a gaiff eu danfon i bentref anghysbell yng ngogledd Wganda, lle mae arglwydd rhyfel ciaidd yn bygwth y boblogaeth leol. Ceisia'r ddau genhadwr rannu eu Llyfr Mormon, un o'u hysgrythurau, ond cânt drafferth yn argyhoeddi'r trigolion lleol, sy'n poeni mwy am ryfel, newyn, tlodi ac AIDS nag am grefydd.

Ar ôl datblygu'r sioe am bron saith mlynedd, agorodd y sioe ar Broadway ym mis Mawrth 2011. Derbyniodd *The Book of Mormon* feirniadaethau cadarnhaol a nifer o wobrau sioeau cerdd, yn cynnwys Gwobr Tony am y Sioe Gerdd Orau, a Gwobr Grammy am yr albwm gorau.

## Cerddoriaeth
### Caneuon 
† Nid yw'r gan hon ar albwm y cast.

†† Wedi'i chynnwys fel rhan o "Tomorrow Is a Latter Day" ar albwm y cast.
## Cyfeiriadau
Categori:Sioeau cerdd 2011
Categori:Sioeau cerdd Broadway
Gorsaf reilffordd Filton Abbey Wood

Mae **gorsaf reilffordd Filton Abbey Wood** yn gwasanaethu tref Filton yn ne Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Filton Abbey Wood
Arf tân

Arf yw **arf tân** neu **arf tanio** sy'n defnyddio  i saethu taflegryn (megis bwled) trwy . Tanwydd yn llosgi'n gyflym iawn sydd yn tanio'r arf tân.

Yn aml defnyddir y termau "arf tân" a "gwn/dryll" yn gyfystyr, ond yn fanwl gywir nid yw rhai gynnau yn arfau tân gan nad ydynt yn defnyddio tanwydd, er enghraifft gwn aer sy'n saethu gan ddefnyddio aer cywasgedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Drylliau
Juan Antonio Villacañas

Bardd o Sbaenwr oedd **Juan Antonio Villacañas**, ganwyd yn Toledo (1922 – 21 Awst 2001).

## Llyfryddiaeth 
### Barddoniaeth 
* 1952, *Navegando en la Noche*
* 1952, *Legionario del Mundo*
* 1953, *Brisas Íntimas*
* 1954, *Palabras*
* 1954, *El Tiempo Justo*
* 1955, *El Diluvio Universal*
* 1957, *La Estatua Animada*
* 1958, *Conjugación Poética del Greco*
* 1960, *Marcha Destriunfal*
* 1961, *Música en las Colinas*
* 1962, *Los Vagos Pensamientos*
* 1964, *Sala de Juego*
* 1965, *La Llama entre los Cerezos*
* 1968, *Los Sapos*
* 1971, *Cárcel de la Libertad* (Premio “Ausiàs March” 1969)
* 1971, *Las Humanas Heridas de las Piedras*
* 1973, *Rebelión de un Recién Nacido*
* 1975-1976, *Testamento del Carnaval* (Liriformas)
* 1980, *El Dante en Toledo*
* 1980-1984, *Estado de Gracia* (Incluido en *Argumento de Mi Biografía*, 2000 como *Cartas Pasión con Tetis*, 1980)
* 1990, *20 Poemas de Antón y una Canción Inesperada*
* 1991, *El Humor Infinito de la Historia*
* 1993, *Homenaje a la Lira en Larga Sobremesa con Luciano*
* 1995, *Se Equivocó el Profeta*
* 1995, *Las Tentaciones de Sanjuanantonio*
* 1996, *A Muerto por Persona*
* 1996, *Al Margen de lo Transitable* (bajo el seudónimo de Juan Amor de Velasco)
* 1996, *Antología Poética*
* 1997, *Sublevación de la Melancolía*
* 1998, *Sandemonio en la Gloria*
* 1998, *Sublimación de la Desobediencia*
* 1999, *Balbuciendo*
* 2000, *Argumento de la Poesía*
* 2000, *Argumento de mi Biografía*
* 2000, *Déjame al Conde-Duque, que lo mato* (Juan Amor de Velasco)
* 2001, *La Soberbia del Gesto* (Inédito)
* 2009 *Juan Antonio Villacañas: Selected Poems*. Español-Inglés. Traducción de Michael Smith y Beatriz Villacañas. Edición Luis Ingelmo. Shearsman. RU.

### Traethodau 
* 1971, *Bécquer o la Poesía de Todos* (Pris del Círculo de Escritores y Poetas Iberoamericanos de Nueva York)
* 1989, *Versómanos*.

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd Sbaeneg o Sbaen
Arley, Swydd Gaer

Pentrefan yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Arley**. Saif y sir dafliad carreg o Sir y Fflint.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Agden, Gorllewin Swydd Gaer a Chaer

:*Peidiwch â chymysgu y plwyf sifil hwn ag Agden, Dwyrain Swydd Gaer yn yr un sir.*

Phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Agden**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Ashley, Swydd Gaer

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Ashley (gwahaniaethu).''

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Ashley**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 323.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Bostock

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Bostock**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer, hanner ffordd rhwng trefi Winsford a Northwich. 

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 234.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Y Ras Fawr Genedlaethol

Ras geffylau flynyddol sy'n rhan o'r Helfa Genedlaethol yw'r **Ras Fawr Genedlaethol** (; ar lafar gwlad: "y *National*") a gynhelir ar Gae Ras Aintree yn Lerpwl, Lloegr.

Enillodd Red Rum y ras ym 1973, 1974 a 1977.

Y joci Cymreig Jack Anthony yn fwyaf enwog am ei dair buddugoliaeth yn ras; ar Glenside yn 1911, ar Ally Sloper yn 1915 ac ar Troytown yn 1920.

## Gweler hefyd 
* Rhestr enillwyr y Ras Fawr Genedlaethol

## Cyfeiriadau 

Categori:Lerpwl
Categori:Rasio ceffylau yn Lloegr
Categori:Rasys ceffylau
Categori:Sefydliadau 1839
Chadkirk

thumb|Chadkirk fferm

Ardal ym mhentref Romiley, Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Chadkirk**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Stockport.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Stockport
Categori:Pentrefi Manceinion Fwyaf
Cuddington Heath, Swydd Gaer

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Cuddington Heath**.

Mae ganddo boblogaeth o oddeutu 180.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Lleng Dramor Ffrainc

Adran o Fyddin Ffrainc yw **Lleng Dramor Ffrainc** (). Sefydlwyd ym 1831 fel lleng i dramorwyr, ond heddiw gall dinasyddion Ffrengig wasanaethu ynddi hefyd. Chwaraeodd y Lleng Dramor ran mewn nifer o ryfeloedd trefedigaethol Ffrainc, gan gynnwys Rhyfel Indo-Tsieina a Rhyfel Algeria yng nghyfnod datrefedigaethu'r 20g.

## Darllen pellach 
* Boyd, Douglas. *The French Foreign Legion* (Ian Allan, 2010).
* Jennings, Christian. *Mouthful of Rocks* (Bloomsbury, 1990).

Categori:Byddin Ffrainc
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd ym 1831
Dawpool

Pentref, bellach wedi diflannu, yng Nghilgwri yn Swydd Gaer oedd **Dawpool**. Mae'r lleoliad bellach yn rhan o Fwrdeistref Fetropolitan Cilgwri, Glannau Merswy.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Cilgwri
Categori:Pentrefi Glannau Merswy
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Dean Green

Pentrefan yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Dean Green**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Nether Alderley yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Halton, Swydd Gaer

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Halton** neu **Halton Village**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Halton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Halton
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Pistol

[bawd|Pistol carreg fflint a oedd yn perthyn i aelod o deulu Hughes, [Gwerclas, tua 1815–1820; bellach yn yr Amgueddfa Gelf Fetropolitan, Efrog Newydd]]

Llawddryll sydd heb silindr sy'n cylchdroi yw **pistol**, hynny yw mae  y gwn yn rhan o'r . Mae'n bosib y daw'r gair o ddinas Pistoia yn yr Eidal, a oedd yn ganolfan i wneuthurwyr llawddrylliau ers y 15g.

## Cyfeiriadau 

Categori:Drylliau
Categori:Cyflwyniadau'r 16eg ganrif
Llawddryll

Dryll y gellir ei ddal mewn un llaw yw **llawddryll**. Mae'r mwyafrif yn lled-awtomatig, ond mae rhai yn awtomatig. Mae pistolau a rifolferi yn fathau o lawddryll.

## Cyfeiriadau 
Categori:Drylliau
Hatherton, Swydd Gaer

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Hatherton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Mae ganddo boblogaeth o oddeutu 344.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Hatton, Warrington

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Hatton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Warrington.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 320.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Et tu, Brute?

[400px|thumb|*Death of Caesar* gan [Vincenzo Camuccini]]
Ymadrodd Lladin sy'n meddwl "Hyd yn oed ti, Brutus?" (neu"Ti hefyd, Brutus, cyfieithiad llythrennol "A ti, Brutus?") ydy "**Et tu, Brute?**". Defnyddir yr ymadrodd mewn cyd-destun barddonol I gynrychioli geiriau olaf yr unben Rhufeinig Julius Caesar i'w ffrind Marcus Brutus pan gafodd ei ddienyddio. Fodd bynnag nid oes tystiolaeth ei fod wedi defnyddio'r geiriau hyn a phriodolir eu henwogrwydd i William Shakespeare a ddefnyddiodd y geiriau yn ei ddrama Julius Caesar. Defnyddir y dyfyniad yng ngwledydd y gorllewin i gynrychioli brâd eithafol.

## Cyfeiriadau
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Hermitage Green

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Hermitage Green**.

Mae yma ffynnon o'r enw Ffynnon Oswallt (SJ607941).

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Higher Whitley

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Higher Whitley**.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Oakhanger, Swydd Gaer

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Oakhanger**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Oldcastle, Swydd Gaer

Plwyf sifil cynt yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Oldcastle**.

Roedd ganddo boblogaeth o oddeutu 54 cyn iddo gael ei rannu rhwng blwyfi sifil Malpas a Threapwood.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Mair Fadlen

[bawd|*Penitent Mary Magdalene* gan [Nicolas Régnier, Y Palas ar y Dŵr, Warsaw]]
[bawd|Paentiad erotig o tua 1514 gan [Titian: *Noli me tangere* (Na foed i neb fy nghyffwrdd)]]

Mae **Mair Fadlen** (Groeg: Greek Μαρία ἡ Μαγδαληνή) neu weithiau **Mair Fagdalen** yn ffigwr Cristnogol y sonir amdani yn y Beibl. Yn Luc (8:2), dywedir i Iesu Grist ei glanhau o saith ysbryd aflan. Dywedir iddi ddod yn ffrind agos i'r Iesu a cheir cryn sôn amdani dros gyfnod y Pasg. Roedd yn bresennol yn ystod ei groeshoeliad, yn gefn iddo,  ac ymwelodd (gyda Mair mam yr Iesu) â'i fedd ar Ddydd Sul y Pasg. Mae'r pedwar apostol (Mathew, Marc, Luc a Ioan) yn dweud mai hi welodd y bedd gwag yn gyntaf.  Sonia rhai hefyd i angel ofyn iddi fynd â'r newyddion i'r disgyblion (Mathew 28:1).

Ond mewn fersiynau eraill o'r ysgrythyrau na chyrhaeddodd ffurf orffenedig y Beibl, mae'r disgrifiad ohoni'n llawer gwell. Maent yn ddieithriad bron yn ei gosod ar bedestal, gydag un yn ei galw hi'n "hoff ddisgybl Crist" ac eraill fel person a oedd yn trafod dysgeidiaeth Crist gydag ef yn ddysgedig o heriol.

Yn Luc (7:36-50) fe gysylltir rhyw ferch o'r enw Mair gyda hwren, ond nid oes dim yn y testun sy'n tystio mai Mair Fadlen oedd hon; ond cadarnaodd Pab Grigor I y cysylltiad hwn tua 600 OC am resymau eglwysig. Cyfeirir ati 14 o weithiau yn y Testament Newydd, ond ni ddywedir unwaith mai hi oedd y butain. Cafodd y thema hon ei datblygu yn *The Last Temptation of Christ* a gynhyrchwyd gan Martin Scorsese yn 1988. Yn *Jesus Christ Superstar* (Tim Rice) caiff ei phortreadu fel ysbryd rhydd, hipiaidd. Ceisia rhai roi iddi briodweddau yr hen Dduwiau ac yn *The Da Vinci Code* a *The Holy Blood and the Holy Grail* datblygir hen chwedl o'r canoloesoedd iddi ffoi i Ffrainc wedi i Grist gael ei groeshoelio.

Portreadir hi weithiau fel dynes ifanc hardd gyda gwallt hir golau heb ei rwymo, yn cario pot o alabastr gyda llyfr, croes, ffrewyll, penglog neu wrth yml bedd yr Iesu.  

## Gweler hefyd 
* Y Pasg
* Migdal, tref enedigol Mair
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
*Mathew 28:1
*Mark 15:40

Categori:Cymeriadau'r Testament Newydd
Categori:Merched y Beibl
Categori:Seintiau Cristnogol
Poulton-with-Fearnhead

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Poulton-with-Fearnhead**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 16,751.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Prestbury, Swydd Gaer

:*Peidiwch â chymysgu y pentref hwn â Prestbury, Swydd Gaerloyw.*

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Prestbury**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Prior's Heys

Plwyf sifil cynt yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  oedd '''Prior's Heys'''.

Roedd ganddo boblogaeth o oddeutu 10 cyn iddo ymuno â phlwyf sifil Tarvin un 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Ravensmoor

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Ravensmoor**. Fe'i lleolir ym mhlwyfi sifil Baddiley a Burland yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Swydd Gaer. Saif ar Gamlas Shropshire Union.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Dydd Sul y Pasg

bawd|Crist yn atgyfodi ar Sul y Pasg
**Dydd Sul y Pasg** yw'r diwrnod yr atgyfododd Iesu Grist, yn ôl Cristnogion. Croeshoeliwyd ef ar Ddydd Gwener y Groglith a'r dydd Sul dilynol, ymwelodd ei fam a Mair Fadlen y bedd, gan ei ddarganfod yn wag, yn ôl Ioan. Dywed y disgybl Mathew fod angel yn bresennol yn yr ogof. Mae'r diwrnod hwn yn rhan o wythnos y Pasg. Y Dydd Sul blaenorol yw Sul y Blodau.

Dyma diwrnod cyntaf y cyfnod a elwir yn *Eastertide* neu *Paschaltide* (Tymor y Pasg), gŵyl sy'n parhau tan y Sulgwyn, cyfnod o 7 wythnos. Yr wythnos gyntaf wedi Dydd Sul y Pasg yw 'Wythnos y Pasg' (yng Nghristnogaeth y Gorllewin) ac 'Wythnos Pascha' (yr un gair â 'Pasg') yng Nghristnogaeth y Dwyrain. Dethlir yr Atgyfodiad o'r Sul hwn am weddill yr wythnos. Ceir nifer o draddodiadau sy'n parhau hyd heddiw yn ystod yr wythnos hon, gan gynnwys Cyfarchiad y Pasg ("Cododd Crist!") ac addurno wyau Pasg.

Yn yr 20g gwnaeth nifer o unigolion a sefydliadau eglwysig nifer o geisiadau i sefydlogi'r Pasg i'r un diwrnod pob blwyddyn, a'r cais cryfaf oedd y dylai'r Pasg ddisgyn ar y Dydd Sul wedi'r ail Sul yn Ebrill. Hyd yma (2016) nid yw'r argymhelliad hwn wedi ei wireddu.

## Cyfeiriadau
Pasg
Categori:Gwyliau Cristnogol
Categori:Y Pasg
Puddington, Swydd Gaer

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Puddington**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 490.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Shavington cum Gresty

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  **Shavington cum Gresty**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer. Saif 2 filltir i'r de o Crewe. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 4,519.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Shotwick Park

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Shotwick Park**. Fe'i diddymwyd yn 2015; daeth yr ardal yn rhan o blwyf sifil Saughall and Shotwick Park.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Cronfa ddata

Mae **cronfa ddata**, **bas data** neu **data-bas** yn gasgliad cynhwysfawr o ddata cysylltiedig sy'n cael ei ddal ar gyfrifiadur. Mae gwybodaeth ar gronfa ddata yn cael ei greu a'i gyrchu fel arfer trwy feddalwedd DBMS (*Database Management System* yn Saesneg).

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyfrifiadureg
Categori:Data cyfrifiadurol
Stockton, Swydd Gaer

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Stockton** cyn iddo gael ei gyfuno â phlwyf sifil Malpas yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Pamela Wyn Shannon

Cantores canu gwlad a chanu ysgafn ydy **Pamela Wyn Shannon** (ganwyd 1975/1976), sy'n wreiddiol o'r Unol Daleithiau, ond erbyn hyn wedi symud o Amherst, Massachusetts, ac yn byw yn y Gwynfryn, ger Wrecsam efo'i phartner Eifion Wyn Williams. Maent yn perfformio yn Gymraeg yn achlysurol fel deuawd, sef "Gwynfyd".

[bawd|350px|Sian Meirion, Pamela Wyn Shannon ac Eifion Wyn Williams yng [Gŵyl Tegeingl|Ngŵyl Tegeingl, 2012.]]

## Disgograffi
### Nature's Bride
* World in my arms
* Song of slow emerging
*Tree song
*Orlando (as a young woman)
*Just shy of rising tide (intro)
*Just shy of rising tide (song)
*Child's eyes
*Once again too soon
*New language
*Twig
*As I roved out
*I was made to love magic

### Courting Autumn
*Bitter Sweet Madeline
*Tis Rambletide in Ambleside
*Courting Autumn
*Woodgathering
*Ca' the Yowes
*September's Way
*Pipkin
*Michaelmastide
*Netherworld
*Vespertine Autumn
*Cold blows the wind
*Fare-Thee-Forlorn

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Tattenhall

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Tattenhall**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Tattenhall and District.

Mae ganddo boblogaeth o oddeutu 1,986.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Thelwall

Pentref  yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Thelwall**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Grappenhall and Thelwall yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Warrington.

## Gweler hefyd
* Thelwall (teulu)

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Sutton, Newton

:*Erthygl am y pentref yn Swydd Gaer yw hon. Am ystyron eraill gweler Sutton.*
Pentrefyn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Sutton**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Rand Paul

Seneddwr dros Kentucky, Unol Daleithiau America, yw **Randal Howard "Rand" Paul** (ganwyd 7 Ionawr, 1963).  Fe'i ganwyd yn Pittsburgh, Pennsylvania, yn fab i Ron Paul a Carol Paul.  Mae'n aelod o'r Blaid Weriniaethol ac wedi gwasanaethu yn y Senedd ers 2011.

## Dolenni allanol 
*  Tudalen swyddogol ar Senedd yr Unol Daleithiau

Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1963
Timbersbrook

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Timbersbrook**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Congleton yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Twemlow

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Twemlow**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Swydd Gaer. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 192. Mae'n cynnwys pentref Twemlow Green.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Upton-by-Chester

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Upton-by-Chester**. Saif ar gyrion dinas Caer. Mae'n cynnwys pentrefi **Upton** ac **Upton Heath**, ac mae Sw Caer wedi'i leoli yma.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,956.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Threapwood

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Threapwood**.  Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer. Mae'n agos at bentrefi Shocklach, Worthenbury a Malpas.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 351.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Weston, Halton

:''Erthygl am y pentref ger Runcorn yw hon. Am y pentref  arall yn Swydd Gaer, ger Crewe, gweler Weston, Swydd Gaer. Am leoedd eraill o'r un enw gweler Weston.''

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Weston** neu **Weston Village**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Halton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Halton
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Tushingham

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Tushingham**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Wychough

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Wychough**.  Fe'i lleolwyd yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer. Fe'i diddymwyd yn 2015; daeth yr ardal yn rhan o blwyf sifil Malpas.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Salers (gwartheg)

Brid o wartheg sy'n hanu o Cantal, Ffrainc yw **Salers**.

Maent yn wartheg mawr, gyda'r buchod yn pwyso rhwng 700 a 750 cilogram ac rhyw 1.40 metr o daldra. Mae ganddynt got trwm coch neu ddu, a chyrn hir golau.

Fe'i magwyd i ddechrau i weithio ac fe'i gwerthfawrogir am eu gallu i wrthsefyll tymheredd cyfnewidiol, eu ffrwythlondeb, eu cig a'u llaeth, er gwaethaf y ffaith bod rhaid cael presenoldeb y llo cyn iddynt ollwng eu llaeth wrth odro.

## Dolenni allanol
*Union for the promotion and selection of Salers
*http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/salers/

Categori:Amaeth yn Ffrainc
Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o Ffrainc
Categori:Bridiau o wartheg
Ravindra Prabhat

Bardd Hindi, ysgolhaig, newyddiadurwr, nofelydd ac awdur straeon byrion o India yw **Ravindra Prabhat** (Hindi:रवीन्द्र प्रभात, Wrdw: رافيندرا برابهات; ganwyd 5 Ebrill 1969 ym Mahindwara, Sitamarhi, Bihar, India)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Beirdd Hindi o India
Categori:Llenorion straeon byrion Hindi o India
Categori:Newyddiadurwyr o India
Categori:Nofelwyr Hindi o India
Categori:Pobl o Bihar
Categori:Ysgolheigion on India
Edward Thurlow, Barwn 1af Thurlow

Cyfreithiwr o Loegr a gwleidydd Torïaidd oedd **Edward Thurlow, Barwn 1af Thurlow** (9 Rhagfyr 1731 – 12 Medi 1806) a wasanaethodd fel Arglwydd Ganghellor.

Categori:Barwniaid Lloegr
Categori:Cyfreithwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1731
Categori:Marwolaethau 1806
Francis Hovell-Thurlow-Cumming-Bruce, 8fed Barwn Thurlow

Diplomydd o'r Deyrnas Unedig oedd **Francis Edward Hovell-Thurlow-Cumming-Bruce, 8fed Barwn Thurlow** KCMG, neu **Francis Cumming-Bruce** neu'r **Arglwydd Thurlow** (9 Mawrth 1912 – 24 Mawrth 2013). Ef oedd Uchel Gomisiynydd Seland Newydd o 1959 hyd 1963, Uchel Gomisiynydd Nigeria o 1963 hyd 1966, a Llywodraethwr y Bahamas o 1968 hyd 1972.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barwniaid y Deyrnas Unedig
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Llywodraethwyr y Bahamas
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Uchel Gomisiynwyr Nigeria
Categori:Uchel Gomisiynwyr Seland Newydd
Tân Derby, 2012

Ar 11 Mai 2012 llosgodd dŷ 18 Victory Road yn Allenton, Derby, Lloegr. Bu farw pump o blant y teulu Philpott, ac un yn hwyrach yn yr ysbyty. Yn Ebrill 2012 cafwyd rhieni'r plant, Mick a Mairead Philpott, a'u ffrind Paul Mosley yn euog o ddynladdiad.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn Lloegr
Categori:Derby
Derby 2012
Categori:Trychinebau yn Lloegr
Stand by Me (ffilm)

Ffilm ddrama Americanaidd o 1986 yw ***Stand by Me*** a gyfarwyddwyd gan Rob Reiner. Mae'n seiliedig ar y stori "The Body" gan Stephen King, a gyhoeddwyd yn y gyfrol *Different Seasons*. Mae'r ffilm yn serennu Wil Wheaton, River Phoenix, Corey Feldman, a Jerry O'Connell yn y bedair brif ran, a hefyd Kiefer Sutherland, John Cusack, a Richard Dreyfuss.

Categori:Ffilmiau 1986
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Derek Watkins

Trympedwr o Loegr oedd **Derek Roy Watkins** (2 Mawrth 1945 – 22 Mawrth 2013). Perfformiodd ar drac sain pob un o'r ffilmiau James Bond o *Dr. No* (1962) hyd *Skyfall* (2012).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:James Bond
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Reading
Categori:Trympedwyr o Loegr
Gordon Stoker

Canwr o Americanwr oedd **Hugh Gordon Stoker** (3 Awst 1924 – 27 Mawrth 2013) oedd yn flaenwr The Jordanaires, a berfformiodd gydag Elvis Presley ar nifer o'i ganeuon gan gynnwys "All Shook Up", "It's Now Or Never", ac "Are You Lonesome Tonight".

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Tennessee
Louisville, Kentucky

Dinas fwyaf yn nhalaith Kentucky, Unol Daleithiau America, yw **Louisville**,  sy'n ddinas sirol Jefferson County. Cofnodwyd 746,906 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2011. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1780.

## Enwogion
*Muhammad Ali (1942-2016), bocsiwr pwysau trwm

## Gefeilldrefi Louisville 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Louisville

Categori:Dinasoedd Jefferson County, Kentucky
Yun Chi-ho

Gwleidydd ac addysgwr o Gorea oedd **Yun Chi-ho** (Coreeg:윤치호, 26 Rhagfyr 1864 – 9 Rhagfyr 1945). Roedd hefyd yn ymgyrchydd dros annibyniaeth Corea oddi wrth Ymerodraeth Japan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Gwleidyddion o Gorea
Park Jung-yang

Gwleidydd rhyddfrydol o Gorea oedd **Park Jung-yang** (Coreeg: **박중양**; Hanja: **朴重陽**; a gaiff ei gyfieithu weithiau fel  **Park Joong-yang**, Mai 3, 1874 neu 1872 — 23 Ebrill, 1959); roedd hefyd yn fiwrocrat ac yn ymgyrchydd cymdeithasol. Cafodd lawer o'i addysg yn Japan ac roedd ganddo gysylltiadau cryf a'r wlad. Bu'n rhan o Gytundeb  Corea-Japan ym 1910.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Chang Myon

Gwleidydd ac addysgwr o Dde Corea oedd **Chang Myon**(Hangul: 장면; Hanja: 張勉; 28 Awst 1899 - 4 Mehefin 1966). Bu'n Is-Arlywydd De Corea rhwng 1950 a 1952 ac yn brif weinidog De Corea rhwng 1960 a 1961.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Bebo Valdés

Pianydd, blaenwr band, a chyfansoddwr o Giwba oedd **Bebo Valdés** (ganwyd **Ramón Emilio Valdés Amaro**; 9 Hydref 1918 – 22 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Blaenwyr bandiau o Giwba
Categori:Pobl o Giwba o dras Affricanaidd
Categori:Cyfansoddwyr o Giwba
Categori:Pianyddion o Giwba
Phil Ramone

Cynhyrchydd recordiau a pheiriannydd sain o'r Unol Daleithiau a aned yn Ne Affrica oedd **Philip "Phil" Ramone** (5 Ionawr 1934 – 30 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Cynhyrchwyr recordiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr sain
Categori:Pobl a aned yn Ne Affrica
Categori:Pobl o Brooklyn
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Ymfudwyr o Dde Affrica i'r Unol Daleithiau
Gauteng

Un o naw talaith De Affrica a grëwyd ym 1994 yw **Gauteng**. Hi yw talaith leiaf y wlad gydag arwynebedd o 18,178&nbsp;km2. Mae ganddi boblogaeth o tua 12.3 miliwn, mwy nag unrhyw dalaith arall yn y wlad. Johannesburg yw prifddinas a dinas fwyaf Gauteng. Lleolir Pretoria, prifddinas weinyddol De Affrica, yn y dalaith hefyd.

## Cyfeiriadau

Categori:Taleithiau De Affrica
Ruth Prawer Jhabvala

Nofelydd ac awdures sgrin oedd **Ruth Prawer Jhabvala**, CBE (7 Mai 1927 – 3 Ebrill 2013).

Enillodd Wobr Book 1975 am ei nofel *Heat and Dust*.

Cafodd ei geni yng Nghwlen, yr Almaen a'i haddysg yn Ysgol Sir Hendon a'r Coleg Frenhines Mair, Llundain. Priododd y pensaer Indiaidd Cyrus Jhabvala ym 1951.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**To Whom She Will* (1955)
**Nature of Passion* (1956)
**Esmond in India* (1957)
**The Householder* (1960)
**Get Ready for the Battle* (1962)

### Eraill
**How I Became a Holy Mother and other stories* (1976)

Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Iddewon o'r Deyrnas Unedig
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Deyrnas Unedig
David Rattray

Hanesydd o Dde Affrica oedd **David Rattray** (6 Medi 1958 – 26 Ionawr 2007). Roedd yn arbenigwr ar Ryfel y Zulu ac yn enwog am arwain teithiau addysgiadol o feysydd brwydrau yn Ne Affrica. Cafodd ei lofruddio ar ei fferm yn KwaZulu-Natal.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Hanesyddion o Dde Affrica
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Pobl o Johannesburg
Lexington, Kentucky

Dinas yn nhalaith Kentucky, Unol Daleithiau America, yw **Lexington**,  sy'n ddinas sirol Fayette County. Mae gan Knoxville boblogaeth o 301,569. ac mae ei harwynebedd yn 739.4&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1775.

## Enwogion
*Chaz Bono (1969-), ymgyrchydd Americanaidd
*George Clooney (1961-), actor Americanaidd

## Gefeilldrefi Lexington 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Lexington 

Categori:Dinasoedd Fayette County, Kentucky
Frankfort, Kentucky

**Frankfort** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Kentucky, Unol Daleithiau. Mae gan Frankfort boblogaeth o 25,527. ac mae ei harwynebedd yn 37.9&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1786.

## Enwogion
*Johnny Depp (1963-), actor Americanaidd

## Gefeilldrefi Frankfort 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Frankfort

Categori:Dinasoedd Kentucky
Roger Ebert

Beirniad ac hanesydd ffilm, newyddiadurwr, a sgriptiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Roger Joseph Ebert** (18 Mehefin 1942 – 4 Ebrill 2013) a fu'n adolygu ffilmiau i'r *Chicago Sun-Times* am hanner can mlynedd bron, ac yn cyd-gyflwyno'r rhaglen *At the Movies* gyda Gene Siskel. Ebert oedd un o'r beirniaid ffilm enwocaf a mwyaf dylanwadol yn Unol Daleithiau America, a'r beirniad ffilm cyntaf i ennill Gwobr Pulitzer.

Ganed ef yn Urbana, Illinois, a chychwynnodd ar ei yrfa yn ysgrifennu i bapurau newydd fel gohebydd chwaraeon i'r *Champaign-Urbana News-Gazette*, pan oedd ond yn 15 oed. Bu'n ben golygydd *The Daily Illini*, papur newydd myfyrwyr Prifysgol Illinois, ac oddi yno derbyniodd ei radd baglor mewn newyddiaduraeth ym 1964. Treuliodd flwyddyn yn astudio yn Nhref y Penrhyn, De Affrica, gydag ysgoloriaeth o'r Clwb Rotari, ac aeth i Brifysgol Chicago am flwyddyn arall fel myfyriwr ôl-raddedig. Ymunodd â staff y *Chicago Sun-Times*, a fe'i penodwyd yn brif feirniad ffilm y papur newydd ym 1967; bu yn y swydd honno hyd at ei farwolaeth. Bu'n gyfaill i'r cyfarwyddwr  *sexploitation* Russ Meyer, ac ysgrifennodd Ebert ambell sgript ffilm ar gyfer Meyer yn y 1970au, gan gynnwys *Beyond the Valley of the Dolls* (1970).

Enillodd Ebert Wobr Pulitzer am Feirniadaeth ym 1975. Yn yr un flwyddyn, ymddangosodd am y tro cyntaf gyda Gene Siskel, prif feirniad ffilm y *Chicago Tribune*, ar raglen deledu leol o'r enw *Opening Soon at a Theater near You* (1975–77), a gafodd ei ail-enwi'n *Sneak Previews* a'i ddarlledu ar y sianel gyhoeddus PBS gyda Siskel ac Ebert o 1977 i 1982. Addaswyd y fformat hwn ar ffurf *At the Movies*, sioe wedi ei syndicetio ar gyfer sianeli masnachol, ym 1982; yn ddiweddarach cafodd ei ail-enwi'n *Siskel & Ebert & the Movies*, ac yna *Siskel & Ebert*. Wedi marwolaeth Siskel ym 1999, cyd-gyflwynai Ebert y sioe â sawl gŵr gwadd cyn i'r colofnydd Richard Roeper gael ei benodi'n bartner parhaol iddo yn 2000, ac ail-enwyd y rhaglen yn *Ebert & Roeper & the Movies*.

Dioddefodd Ebert o ganser y thyroid ym 1987, ac ailymddangosodd y clefyd yn 2002. Cafodd driniaeth yn yr ysbyty sawl tro, ac yn 2006 bu'n rhaid tynnu ei ên isaf yn sgil cymhlethdodau llawdriniaeth. Collodd ei lais a'i allu i fwyta ac yfed, ond parhaodd i ysgrifennu adolygiadau a llyfrau, gan gynnwys ei hunangofiant *Life Itself* (2011). Bu farw yn Chicago yn 70 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Beirniaid ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Chicago
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Illinois
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Hanesyddion ffilm
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Pobl fu farw o ganser y gwddf
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Carmine Infantino

Arlunydd comics o Americanwr oedd **Carmine Infantino** (24 Mai 1925 – 4 Ebrill 2013). Roedd yn ffigur blaenllaw yn Oes Arian Llyfrau Comics.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Arlunwyr comics
Categori:Pobl o Brooklyn
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Daniel Hoffman

Bardd o Americanwr oedd **Daniel Gerard Hoffman** (3 Ebrill 1923 – 30 Mawrth 2013). Ef oedd Bardd Llawryfog yr Unol Daleithiau o 1973 hyd 1974.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Llawryfog yr Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Sonedwyr Saesneg
Jesús Franco

Cyfarwyddwr ffilm o Sbaen oedd **Jesús Franco Manera** (12 Mai 1930 – 2 Ebrill 2013).

## Ffilmiau
**Tenemos 18 Años* (1959)
**The Awful Dr. Orloff* (1961)
**El Secreto del Dr. Orloff* (1964)
**Necronomicon* (1967)
**The Blood of Fu Manchu* (1967)
*''Marquis de Sade's Justine* (1968)
**Count Dracula* (1969)
**Vampyros Lesbos* (1970)
**Daughter of Dracula* (1972)
**Women of Cell Block Nine* (1977)
**Mondo Cannibale* (1980)
**Oasis of the Zombies'' (1981)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Fadrid
Scaptia beyonceae

Math o bryf llwyd a ddarganfyddir yn nhirfwrdd Atherton, gogledd orllewin Queensland, Awstralia ydy ***Scaptia beyonceae***. Fe’i darganfyddwyd ym 1981 ond ni chafodd y pryf ei ddisgrifio’n wyddonol tan y flwyddyn 2011. Enwyd y pryf ar ôl y gantores a’r actores o Americanwraig Beyoncé Knowles. Yn ôl Lessard, y gŵr a enwodd y pryf, er bod nifer o bobl yn ystyried y pryf llwyd yn boendod, mae’r pryf yn chwarae rhan bwysig iawn ym mheilliad planhigion. Mae’r pryfed hyn yn yfed neithdar o nifer o wahanol mathau o grevillea a myrtwydd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Images from CSIRO's ScienceImage 

Categori:Pryfed
Yun Bo-seon

**Yun Bo-seon** (De Corea:윤보선, 26 Awst 1897 – 18 Gorffennaf 1990) oedd ail Arlywydd De Corea, 12 Awst 1960 tan y 23 Mawrth 1962. Roedd yn Faer Seoul o 1948 hyd at1949. Mynychodd Brifysgol Caeredin hyd at 1940 pan gafodd MA.

Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Arlywyddion De Corea
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Dryll awtomatig

Dryll sy'n saethu bwledi tra bo'r glicied yn cael ei gwasgu yw **dryll awtomatig**, er enghraifft gwn peiriant a pheirianddryll bychan. Mae dryll lled-awtomatig yn saethu un fwled gyda phob gwasgiad o'r glicied.

## Cyfeiriadau 
Awtomatig
Dryll lled-awtomatig

Dryll sy'n saethu un fwled gyda phob gwasgiad o'r glicied yw **dryll lled-awtomatig**. Mae dryll awtomatig yn saethu bwledi tra bo'r glicied yn cael ei gwasgu. Mae'r mwyafrif o ddrylliau, gan gynnwys pistolau, rifolferi, a reifflau, yn lled-awtomatig.

## Cyfeiriadau 
Lledawtomatig
Llofrudd sbri

Llofrudd sy'n lladd dau berson neu fwy mewn cyfnod byr o amser mewn mwy nag un lleoliad yw **llofrudd sbri**.

## Rhestr 
* Charles Starkweather a Caril Ann Fugate, Nebraska a Wyoming, 1957–8.
* Michael Ryan, cyflafan Hungerford, Lloegr, 1987.
* Martin Bryant, cyflafan Port Arthur, Awstralia, 1996.

## Gweler hefyd 
* Cyflafan
* Llofrudd cyfresol
* Llofrudd torfol

Sbri