1 Gorffennaf

**1 Gorffennaf** yw'r ail ddydd a phedwar ugain wedi'r cant (182ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (183ain mewn blynyddoedd naid). Erys 183 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|130px|dde|[1867: Canada]]
[bawd|130px|dde|[1997: Hong Cong]] 
* Blynyddol: Gŵyl Julius ac Aaron
* 1097 - Brwydr Dorylaeum
* 1690 - Brwydr y Boyne
* 1847 - Cyflwynwyd adroddiad y *Llyfrau Gleision* i lywodraeth Prydain.
* 1863 - Dechrau Brwydr Gettysburg
* 1867 - Cafodd Cydffederasiwn Canada ei greu
* 1916 - Dechreuodd Brwydr y Somme, Ffrainc, rhwng byddinoedd Ymerodraeth Prydain a Ffrainc ar y naill law, a'r Almaen ar y llaw arall.
* 1960 - Annibyniaeth Somalia.
* 1962 - Annibyniaeth Rwanda a Bwrwndi.
* 1969 - Arwisgo'r Tywysog Siarl yn Dywysog Cymru yng Nghaernarfon.
* 1997 - Trosglwyddodd y Deyrnas Unedig Hong Cong yn ôl i Tsieina.
* 1999 - Agorwyd Senedd yr Alban.
* 2013 - Ymunodd Croatia a'r Undeb Ewropeaidd.
* 2016 - Pencampwriaeth UEFA Euro 2016: Cymru 3-1 Gwlad Belg.
* 2022 - Mae priodas o'r un rhyw yn dod yn gyfreithlon yn y Swistir.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Gottfried Wilhelm von Leibniz]]
[bawd|130px|dde|[Olivia de Havilland]]
[bawd|130px|dde|[Debbie Harry]]
[bawd|130px|dde|[Diana, Tywysoges Cymru]]
* 1646 - Gottfried Wilhelm von Leibniz, athronydd (m. 1716)
* 1804 - George Sand, nofelydd (m. 1876)
* 1857 - Martha Hughes Cannon, gwleidydd, ffisegydd a swffraget (m. 1932)
* 1858 - Alice Barber Stephens, arlunydd (m. 1932)
* 1872 - Louis Blériot, awyrennwr (m. 1936)
* 1889 - Vera Mukhina, cerflunydd benywaidd (m. 1953)
* 1899 - Thomas A. Dorsey, canwr a phianydd (m. 1993)
* 1902 - William Wyler, cyfarwyddwr ffilm (m. 1981)
* 1903 - Amy Johnson, awyrennwraig (m. 1941)
* 1909 - Juan Carlos Onetti, nofelydd (m. 1994)
* 1915 - Alun Lewis, bardd (m. 1944)
* 1916 - Fonesig Olivia de Havilland, actores (m. 2020)
* 1917 - Gudrun Piper, arlunydd (m. 2016)
* 1921 - Eubena Nampitjin, arlunydd (m. 2013)
* 1926
**Hans Werner Henze, cyfansoddwr (m. 2012)
**Robert Fogel, hanesydd economaidd (m. 2013)
* 1927 - Chandra Shekhar, gwleidydd (m. 2007)
* 1934 
**Jean Marsh, actores (m. 2025)
**Sydney Pollack, actor a chyfarwyddwr ffilm (m. 2008)
* 1935 - James Cotton, canwr (m. 2017)
* 1939 - Karen Black, actores (m. 2013)
* 1945 - Debbie Harry, cantores (Blondie)
* 1946 - Mick Aston, archaeolegydd (m. 2013)
* 1950 - Ben Roberts, actor (m. 2021)
* 1952 - Dan Aykroyd, actor a digrifwr
* 1955 - Augusto De Luca, ffotograffydd ac arlunydd
* 1957 - Wayne David, gwleidydd
* 1959 - Naoji Ito, pel-droediwr
* 1961
**Diana, Tywysoges Cymru (m. 1997)
**Carl Lewis, athletwr
* 1962 - Rhys Mwyn, archeolegydd, cerddor, cyflwynydd radio, colofnydd
* 1977 - Liv Tyler, actores
* 1981 - Inga Braune, arlunydd
* 1986 - Agnez Mo, cantores
* 1989 - Hannah Murray, actores
* 1994 - Fallon Sherrock, chwaraewraig dartiau

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Harriet Beecher Stowe]]
[bawd|130px|dde|[Marlon Brando]]
[bawd|130px|dde|[Victoria Amelina]]
* 1896 - Harriet Beecher Stowe, awdures, 85
* 1925 - Erik Satie, cyfansoddwr, 59   
* 1926 - Sophie Jacoba Wilhelmina Grothe, arlunydd, 73
* 1956 - Blanche Lazzell, arlunydd, 77
* 1969 - Adda Kesselkaul, arlunydd, 73
* 1971 - Vittoria Cocito, arlunydd, 79
* 1972 - Marianna von Allesch, arlunydd, 87
* 1980 - C. P. Snow, ffisegydd a nofelydd, 74
* 1983 - Buckminster Fuller, pensaer, dylunydd a dyfeisiwr, 87
* 1997 - Robert Mitchum, actor, 79
* 2000 - Walter Matthau, actor, 79
* 2004 - Marlon Brando, actor, 80
* 2009
**Mollie Sugden, actores, 86
**Karl Malden, actor, 97
* 2012 - Gisela Habermalz, arlunydd, 95
* 2015
**Syr Nicholas Winton, dyngarwr, 106
**Germaine Brus, arlunydd, 100
**Val Doonican, canwr, 88
* 2018
**Julian Tudor Hart, meddyg ac awdur, 91
**Peter Firmin, arlunydd a gwneuthurwr pypedau, 89
* 2020 - Syr Everton Weekes, cricedwr, 95
* 2021 - Louis Andriessen, cyfansoddwr a phianydd, 82
* 2023 - Victoria Amelina, nofelydd, 37
* 2024
**Ismail Kadare, nofelydd, 88
**June Leaf, arlunydd, 94
* 2025 - David Lipsey, Barwn Lipsey, newyddiadurwr a gwleidydd, 77

## Gwyliau a chadwraethau 
[bawd|130px|dde|Diwrnod [Canada]]
*Dydd Gŵyl Gwenafwy
*Diwrnod Canada
*Diwrnod Coffa (Tir Newydd a Labrador)
*Diwrnod Annibyniaeth (Somalia, Rwanda, Bwrwndi)
*Keti Koti (Swrinam)
*Diwrnod Madeira
*Diwrnod Meddyg (India)
*Bore Gorffennaf (Bwlgaria)

## Cyfeiriadau
0701
Gorffennaf, 01