open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gavrilo Princip

Llofrudd yr Archddug Franz Ferdinand a'i wraig Sofía Chotek oedd **Gavrilo Princip** (25 Gorffennaf 1894 - 28 Ebrill 1918). Trwy hyn, dechreuodd y gyfres o ddigwyddiadau a arweiniodd at ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Ganed Princip yn Obljaj, Bosnia a Hertsegofina. Roedd yn aelod o'r cylch "Bosnia Ieuanc", oedd dan reolaeth "Y Llaw Ddu", plaid oedd yn dymuno uno Bosnia gyda Serbia. Ar 28 Mehefin 1914, roedd yr Archddug Franz Ferdinand, aer coron ymerodraeth Awstria-Hwngari, yn ymweld â Sarajevo. Saethwyd ef a'i wraig gan Princip, a buont farw yn fuan wedyn.

Ceisiodd Princip ei ladd ei hun, ond methodd, a chymerwyd ef i'r ddalfa gan yr heddlu. Dedfydwyd ef i garchar am oes, a bu farw o'r diciâu yng ngharchar yn 1918.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Hanes Bosnia a Hertsegofina
Categori:Hanes Serbia
Categori:Llofruddion
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Pobl o Serbia
Elfael Is Mynydd

Yn yr Oesoedd Canol, un o ddau gwmwd cantref Elfael yn ardal Rhwng Gwy a Hafren oedd **Elfael Is Mynydd**. Gyda chwmwd Elfael Uwch Mynydd, ffurfiai cantref Elfael.

Roedd y cwmwd yn gorwedd yn rhan ddeheuol Elfael. Ffiniai â chwmwd Uwch-mynydd a Maesyfed i'r gogledd, rhannau o Frycheiniog i'r gorllewin a'r de, a rhan o Swydd Henffordd yn Lloegr i'r dwyrain.

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Elfael Uwch Mynydd

Yn yr Oesoedd Canol, un o ddau gwmwd cantref Elfael yn ardal Rhwng Gwy a Hafren oedd **Elfael Uwch Mynydd**. Gyda chwmwd Elfael Is Mynydd, ffurfiai cantref Elfael.

Roedd y cwmwd yn gorwedd yn rhan ogleddol Elfael. Ffiniai â chwmed Is Mynydd i'r de, rhan o Gantref Selyf a Buellt i'r gorllewin, Maelienydd i'r gogledd, a Maesyfed (neu 'Llythyfnwg') i'r dwyrain.

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Llanddewi yn Hwytyn

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llanddewi yn Hwytyn** neu **Hwytyn** (Saesneg: *Whitton*). Saif ger cyffordd y ffyrdd B4357 a B4356, ychydid i'r de o Drefyclawdd.

Ychydig i'r gorllewin mae Pilalau neu Pyllalai (*Pilleth* yn Saesneg), lle enillodd Owain Glyndŵr fuddugoliaeth ym Mrwydr Bryn Glas. Yn 1870 cafwyd hyd i bentyrrau o esgyrn ger eglwys Llanddewi yn Hwytyn; credir mai gweddillion milwyr a laddwyd yn y frwydr oeddynt. Ychydig i'r dwyrain o'r pentref mae Clawdd Offa.

Heblaw pentref Llanddewi yn Hwytyn ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Discoed, Casgob a Pilalau. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 310.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|bawd|dim|Golygfa ar Llanddewi yn Hwtyn a'r cylch

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Marco (Animorphs)

Cymeriad sy'n ymddangos yn y gyfres Animorphs gan K.A. Applegate yw **Marco**.

## Ei anifeiliaid

* Gorila
* Neidr (Cobra)
* Blaidd
* Dolffin
* Gwylan
* Cimwch
* Morgrugyn
* Chwilen ddu
* Cleren
* Llygoden
* Morgugyn gwyn
* Tylluan
* Drewgi
* Corryn
* Ystlum
* Lama
* Ceffyl (Ras)
* Parot
* Morgi
* Twrch daear
* Mosgito
* *Leeran*
* Rhinoseros
* Morlo
* Arth wen
* Sgwid
* Tsimpansî
* Gafr
* Gwiwer
* Pwdl
* Orca
* Gwenynen Fêl
* *Hork-Bajir*
* Afanc
* Hwyaden wyllt

## Ei lyfrau
* **The Predator** ''Llyfr # 5
* **The Android**' *Llyfr # 10
* **The Escape** *Llyfr # 15
* **The Discovery** *Llyfr # 20
* **The Extreme** *Llyfr # 25
* **The Reunion** *Llyfr # 30
* **The Proposal** *Llyfr # 35
* **The Other** *Llyfr # 40
* **The Revelation** *Llyfr # 45
* **The Absolute** *Llyfr # 51

## Ei benodau yn y gyfres deledu
* **Underground** (*"Tanddaear"*)
* **The Leader, Part 1** (*"Yr Arweinydd, Rhan 1"*)
* **The Leader, Part 2** (*"Yr Arweinydd, Rhan 2"*)
* **My Name Is Erek** (*"Erek ydw i"'')

## Gweler hefyd
* Jake (Animorphs)
* Rachel (Animorphs)
* Tobias (Animorphs)
* Cassie (Animorphs)
* Ax (Animorphs)
* Rhestr Cymeriadau Animorphs
* Animorphs (teledu)

Categori:Animorphs
Dirprwy Brif Weinidog

Mewn rhai gwledydd, gweinidog sy'n gallu cymryd drosodd yn lle'r Prif Weinidog os bydd yn absennol dros dro o'r swydd am ryw reswm yw **Dirprwy Brif Weinidog** neu **Is Brif Weinidog**. Mae'n swydd debyg i honno Is Arlywydd, ond gyda gwahaniaethau pwysig, er bod y ddwy swydd fel ei gilydd yn ail ar ôl yr arweinydd gwladol. Yng Nghanada, swyddi i weision sifil ydyw, fel y swydd o brif weinidog ei hun. Ceir swyddi cyffelyb yn nhaleithiau Canada ac Awstralia hefyd (*Deputy Premier*).

Yn aml mae dirprwy brif weinidog yn dal swydd arall yn y cabinet ac yn un o'r ffigyrau amlycaf yn y llywodraeth. Weithiau mae dirprwy brif weinidog yn is arweinydd y blaid lywodraethol neu'n arweinydd plaid lai mewn clymblaid, fel yn achos Dirprwy Brif Weinidog Cymru ar hyn o bryd (2008).

## Dirprwy brif weinidogion yn ôl gwlad 
* Is-Ganghellor yr Almaen
* Dirprwy Brif Weinidog Awstralia
* Dirprwy Brif Weinidog Bahamas
* Dirprwy Brif Weinidog Canada
* Dirprwy Brif Weinidog Cymru
* Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig
* Dirprwy Brif Weinidog y Ffindir
* Tánaiste na hÉireann (Dirprwy Brif Weinidog Iwerddon)
* Dirprwy Brif Weinidog Gwlad Groeg
* Dirprwy Brif Weinidog Gwlad Pwyl
* Dirprwy Brif Weinidog India
* Dirprwy Brif Weinidog Israel
* Dirprwy Brif Weinidog Malaysia
* Dirprwy Brif Weinidog Malta
* Dirprwy Brif Weinidog Seland Newydd
* Dirprwy Brif Weinidog Singapôr
* Dirprwy Brif Weinidog Sweden

## Gweler hefyd 
* Prif Weinidog


Categori:Llywodraeth
Ystad Wynnstay

Ystad enwog yng Ngogledd Cymru oedd **Ystad Wynnstay**, sedd Wyniaid Wynnstay (teulu Williams Wyn). Canolfan yr ystad oedd y plasdy o'r un enw yn Rhiwabon, ger Wrecsam.

Yn ystod yr 17g, etifeddodd Syr John Wynn, 5ed Barwnig Ystad Wynnstay trwy ei briodas â Jane Evans, merch Eyton Evans o Watstay, ac ailenwodd yr ystad yn Wynnstay. Gosodwyd y gerddi yno gan Capability Brown.
bawd|270px|chwith|Dyfrlliw gan John Ingleby; 1793.
bawd|chwith|270px|Ystâd Wynnstay, Rhiwabon heddiw
yn y 18g, cyflogwyd John Parry (Y Telynor Dall) (1710?-1782) yn delynor Wynnstay. Roedd tafarn y Wynnstay yn Rhuthun yn rhan o'u hystâd.

Mae enwogion megis Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig wedi aros yn y plasdy. Yn ystod y 19g, arosodd y Dywysoges Victoria ifanc yno gyda'i mam.

Wedi i'r tŷ gael ei wâcau gan y teulu Williams-Wynn tua chanol yr 20g, cymerwyd o drosodd gan Goleg Lindisfarne. Pan gaewyd yr ysgol honno, tröwyd yr adeilad yn fflatiau a sawl tŷ preifat.

## Ystadau eraill Wynnstay
Roedd etifeddiaeth ystad Wynnstay yn ymestyn ymhellach na'r tŷ mawr a'i ystad. Prynwyd Mathafarn, ym Mallwyd, gan fam Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig ar ei ran, a daeth yn rhan o ystadau Wynnstay. Daeth Y Rug, Corwen yn rhan o'r ystadau hefyd.

## Dolenni allanol
*  http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~mossvalley/mv/wynnstay1.html Adysgrif gwybodaeth o *Picturesque Views of Seats of The Noblemen and Gentlemen of Great Britain and Ireland*, golygwyd gan F. O. Morris (cyhoeddwyd tua 1880)

Categori:Hanes Cymru
Categori:Plasdai Wrecsam
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Wrecsam
Rhestr penodau The Dick Van Dyke Show

Dyma restr penodau *The Dick Van Dyke Show*.

## Tymor 1 (1961-1962)
*1. **The Sick Boy and the Sitter** (3 Hydref 1961)
*2. **The Meerschatz Pipe** (28 Tachwedd 1961)
*3. **Jealousy** (7 Tachwedd 1961)
*4. **Sally and the Lab Technician** (17 Hydref 1961)
*5. **Washington vs. the Bunny** (24 Hydref 1961)
*6. **Oh How We Met the Night That We Danced** (31 Hydref 1961)
*7. **The Unwelcome Houseguest** (21 Tachwedd 1961)
*8. **Harrison B. Harding of Camp Crowder, MO** (6 Tachwedd 1961)
*9. **My Blonde-Haired Brunette** (10 Hydref 1961)
*10. **Forty-Four Tickets** (5 Rhagfyr 1961)
*11. **To Tell or Not To Tell** 14 Tachwedd 1961)
*12. **Sally Is a Girl** (19 Rhagfyr 1961)
*13. '''Empress Carlotta's Necklace** (12 Rhagfyr 1961)
*14. **Buddy, Can You Spare a Job?** (26 Rhagfyr 1961)
*15. **Where Did I Come From?** (3 Ionawr 1962)
*16. **The Curious Thing About Women** (10 Ionawr 1962)
*17. **Punch thy Neighbour** (17 Ionawr 1962
*18. **Who Owes Who What?'** (24 Ionawr 1962
*19. **The Talented Neighbourhood** (31 Ionawr 1962)
*20. **A Word A Day** (7 Chwefror 1962)
*21. **The Boarder Incident** (14 Chwefror 1962)
*22. **Father of the Week** (21 Chwefror 1962)
*23. **The Twizzle** (28 Chwefror 1962)
*24. **One Angry Man** (7 Mawrth 1962)
*25. **Where You Been, Fassbinder?** (14 Mawrth 1962)
*26. **I Am My Brother's Keeper** (21 Mawrth 1962)
*27. **The Sleeping Brother** (28 Mawrth 1962)
*28. **The Bad Old Days** (4 Ebrill 1962)
*29. **Sol and the Sponsor** (11 Ebrill 1962)
*30. **The Return of Happy Spangler** (18 Ebrill 1962)

## Tymor 2 (1962 - 1963)
*31. **Never Name a Duck**
*32. **The Two Faces of Rob**
*33. **Bank Book 6565696**
*34. **The Attempted Marriage**
*35. **Hustling the Hustler**
*36. **What's in a Middle Name?**
*37. **My Husband Is Not a Drunk**
*38. **Like a Sister**
*39. **The Night the Roof Fell In**
*40. **The Secret Life of Buddy and Sally**
*41. **A Bird in the Head Hurts**
*42. **Gesundheit, Darling**
*43. **A Man's Teeth Are Not His Own**
*44. **Someone Has to Play Cleopatra**
*45. **The Cat Burglar**
*46. **The Four Weather Girl**
*47. **Will You Two Be My Wife?**
*48. **Ray Murdock's Ex-Ray**
*49. **I Was a Teenage Head Writer**
*50. **My Husband Is a Check-Grabber**
*51. **It May Look Like a Walnut**
*52. **Don't Trip Over That Mountain**
*53. **Give Me Your Walls!**
*54. **The Sam Pomerantz Scandals**
*55. **I'm No Henry Walden!**
*56. **The Square Triangle**
*57. **Racy Tracy Ratigan**
*58. **Divorce**
*59. **It's a Shame She Married Me**
*60. **A Surprise Surprise Is a Surprise**
*61. **Jilting the Jilter**
*62. **When a Bowling Pin Talks, Listen**
*63. **All About Eavesdropping'''

Dick Van Dyke Show
Eva Longoria

Actores ffilm a theledu Americanaidd yw **Eva Jacqueline Longoria** (ganed 15 Mawrth 1975), sydd wedi cael ei henwebu am Gwobr Golden Globe. Mae'n chwarae rhan Gabrielle Solis yng nghyfres deledu ABC, *Desperate Housewives*, ac yn seren y ffilm *Over Her Dead Body*. Mae hefyd yn fodel ac wedi ymddangos mewn sawl ymgyrch hysbysebu proffil-uchel, a chylchgronau dynion, gan gyrraedd rhif 14 ar restr arolwg barn FHM o *Ferched Mwyaf Rhywiol 2008"*. Mae Longoria hefyd yn adnabyddus am ei pherthynas gyda'r chwaraewr pêl fasged NBA Ffrengig Tony Parker. Priodasant yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Fecsicanaidd
Gwasanaeth cyhoeddus (cwmni)

Gelwir cwmni sy'n cynnal isadeiledd ar gyfer gwasanaeth cyhoeddus ei hun yn **wasanaeth cyhoeddus**; yn aml mae hefyd yn darparu gwasanaeth sy'n defnyddio'r isadeiledd hynny. Yn aml mae gwasanaethu cyhoeddus yn gysylltiedig â monopolïau naturiol, ac o ganlyniad maent yn aml yn monopolïau llywodraethol, neu os perchennir yn breifat fe reolir y sectorau gan gomisiwn arbennig.

Gall wasanaethau cyhoeddus gael eu perchen ar yn breifat neu'n gyhoeddus. Mae gwasanaethau a berchennir yn gyhoeddus yn cynnwys gwasanaethau cydweithredol a gwsanaethau bwrdeistrefol. Cwsmeriaid sy'n cael eu gwasanaethu gan wasanaethau cydweithredol sy'n perchen arnynt; maent fel arfer mewn ardaloedd gwledig. Mae gwasanaethau bwrdesitrefol yn gwasanaethu ardaloedd trefol, ond gallent cynnwys tir tu allan i ffiniau'r ddinas neu weithiau nid ydynt hyd yn oed yn gwasanaethu'r ddinas i gyd. Fe berchennir ar wasanaethau preifat gan fuddsoddwyr. Er nad ydynt yn gwmnïau cyhoeddus, gall wasanaethau preifat cael eu rhestru ar gyfnewidfeydd stoc.

## Rhestr gwasanaethau cyhoeddus
*Pŵer
** Gwasanaeth trydanol, megis trawsyrru pŵer trydanol neu gyflenwi trydan
** Cyflenwi nwy naturiol
** Cynhyrchu a chyflenwi gwresogi ardal
*Dŵr
** Puro a chyflenwi dŵr yfed
*Gwaredu gwastraff
** Trin a gwaredu carthion
*Cludiant
** Ffyrdd, yn cynnwys tyrpegau
** Cludiant cyhoeddus
*Cyfathrebu
** Llinellau ffôn
** Telegyfathrebu, megis teledu cebl


Categori:Cwmnïau yn ôl diwydiant
Categori:Economeg wleidyddol
Niue

Ynys ym Mholynesia yn ne'r Cefnfor Tawel yw **Niue**. Mae'n hunan-lywodraethol ond mae Seland Newydd yn gyfrifol am ei hamddiffyn a'i materion tramor. Fe'i lleolir tua 1,305 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Seland Newydd rhwng Tonga i'r gorllewin, Samoa Americanaidd i'r gogledd ac Ynysoedd Cook i'r dwyrain. Mae gan yr ynys boblogaeth o lai na 2,000 ond mae 22,000 o ynyswyr yn byw yn Seland Newydd. Alofi yw'r brifddinas a'r pentref mwyaf.

250px|dim|bawd|Arfordir Niue

## Dolenni allanol
* Llywodraeth Niue


Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Llandysilio, Powys

:''Am lleoedd eraill o'r enw "Llandysilio", gweler Llandysilio (gwahaniaethu).''

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llandysilio**. Saif yn yr hen Sir Drefaldwyn, ar lan dwyreiniol Afon Efyrnwy a ger y briffordd A483 rhwng Croesoswallt a'r Trallwng. Mae bron ar y ffin a Lloegr.

Dyddia'r eglwys, sydd wedi ei chysegru i Sant Tysilio, o 1868, ond awgryma'r fynwent gron fod y safle yn un hynafol.

Heblaw pentref Llandysilio, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Four Crosses. Ceir bryngaer Bryn Mawtr o fewn y gymuned, a gweddillion castell mwnt a beili yn Four Crosses. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 962.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* Elias Owen (1833 - 1899), hynafiaethydd a chasglwr llên gwerin Cymreig, awdur *Welsh Folklore* (1899).

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Comed

bawd|300px|Nodweddion corfforol comed:a)&nbsp;Niwclews, b)&nbsp;Niwlen, c)&nbsp;Cynffon ïonau, d)&nbsp;Cynffon lwch, e)&nbsp;Amdo hydrogen, f)&nbsp;Cyfeiriad cyflymder orbitol, g)&nbsp;Cyfeiriad at yr Haul.
[bawd|dde|300px|[Comed Hale-Bopp (1997)]]

Corff cymharol fychan sy'n cylchdroi o amgych yr Haul mewn cylchdro eliptig yw **comed** neu **seren gynffon** (hefyd: **seren farfog**, **seren gynffonog** a 'seren bengrech'). Gall ei deunydd gynnwys creigiau, rhew a nwy; cyfeirir atynt weithiau fel "peli eira budur". Pan ddaw comed yn ddigon agos at yr haul, cynhesir ei deunydd cymaint fel ei bod yn creu niwlen *(coma)* o nwyon o'i hamgylch, a gall hwn ymffurfio'n gynffon sydd bob amser yn pwyntio i ffwrdd oddi wrth yr haul, ac sy'n creu ffurf draddodiadol comed.

Gall cnewyllyn y gomed amrywio o un i 50&nbsp;km ar draws, gyda'r coma yn ymestyn dros 100,000-1,000,000&nbsp;km; pan ffurfir cynffon, gall ymestyn am filiynau lawer o gilomedrau.

Yn 1932 damcanodd Ernst Julius Öpik fod comedau yng Nghysawd yr Haul yn ymffurfio mewn cwmwl o lwch a mater arall y tu hwnt i gylchdro'r blaned gorrach Plwton. Enwir y cwmwl hwnnw yn Gwmwl Oort (neu Cwmwl Öpik-Oort). Ystyrir Gwregys Kuiper, rhanbarth ar ffurf disg y tu hwnt i gylchdro Neifion rhyw 30-50 unedau seryddol o bellter oddi wrth yr Haul (sy'n cynnwys llawer iawn o gyrff rhewllyd bychain) fel tarddle comedau cyfnod byr.

## Comedau enwog 
*Comed 1P/Halley
*Comed 2P/Encke
*Komeet 9P/Tempel 1
*Comed 17P/Holmes
*Comed 19/P Borrelly
*Comed 73P/Schwassmann-Wachmann
*Comed 109P/Swift-Tuttle
*Comed Arend-Roland
*Comed Ikeya-Seki
*Comed Kohoutek
*Komeet Shoemaker-Levy 9
*Comed Hyakutake
*Comed Hale-Bopp
*Comed Machholz
*Comed McNaught
*Comed Neowise
*Comed Donati
Brwydr Gallipoli

bawd|300px|Brwydr Gallipoli Ebrill 1915

Un o frwydrau y Rhyfel Byd Cyntaf yn y Dwyrain Canol oedd **Brwydr Gallipoli**, weithiau **Ymgyrch y Dardanelles**, (Twrceg: ***Çanakkale Savaşları***) a ymladdwyd ar benrhyn Gallipoli (Twrci) rhwng 25 Ebrill 1915 hyd 9 Ionawr 1916. Glaniodd byddin y cyngheiriaid, oedd yn cynnwys carfan gref o'r Ymerodraeth Brydeinig, yn enwedig milwyr o Awstralia a Seland Newydd, ynghyd â milwyr Ffrengig, ar y penrhyn gyda'r bwriad o gipio Istanbul, prifddinas Ymerodraeth yr Otomaniaid. Byddai hyn wedi agor y culfor sy'n arwain i'r Môr Du, a'i geneud yn bosibl i yrru adnoddau rhyfel i gynorthwyo Rwsia.

Wedi misoedd o ymladd caled yn erbyn byddin yr Ymerodraeth Otomanaidd, gorfodwyd y cyngheiriad i encilio yn Ionawr 1916, wedi diddoef colledion mawr. Daeth arweinydd y Twrciaid, Mustafa Kemal Atatürk, yn arwr cenedlaethol, a gwelir y frwydr fel dechrau'r broses a arweiniodd at annibyniaeth Twrci wyth mlynedd yn ddiweddarach dan Atatürk.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Penmaenmawr Quarry Boys
*Rhestr brwydrau

Gallipoli
Categori:Hanes Twrci
Llangedwyn

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llangedwyn**. Saif ar lan Afon Tanat ar y ffordd B4396, i'r gogledd-ddwyrain o Lanfyllin ac i'r de-orllewin o Groesoswallt, heb fod ymhell o'r ffin â Lloegr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Ail-adeiladwyd yr eglwys, sydd wedi ei chysegru i Sant Cedwyn, yn 1870. Bu Neuadd Llangedwyn ym meddiant teulu Williams Wynn. Ceir bryngaer Llwyn Bryn-Dinas gerllaw.

Hyd at 1996 roedd y gymuned yn rhan o Glwyd. Heblaw pentref Llangedwyn ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys Sycharth, lle ganed Owain Glyndŵr. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 380

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Bwlch Angarskyi

]]

Bwlch ym Mynyddoedd Crimea, ar orynys Crimea yng Gweriniaeth Crimea, Rwsia, yw **Bwlch Angarskyi** (Wcreineg, Ангарський перевал; Rwseg, Ангарский перевал; Tartareg Crimea, *Anğara boğazı*). Dyma'r pwynt ucaf ar draffordd Simferopol-Alushta, 752m i fyny. Mae'n cymryd ei enw o Afon Angara, un o ledneintiau Afon Salhir.

Dim ond llwybr traed a oedd yno yn yr Oesoedd Canol. Agorwyd llwybr post gan y Rwsiaaid yn 1824-26. Gwellhawyd y ffordd ddwywaith, yn 1935 a 1959.

Mae Bwlch Angarskyi yn ganolfan gwyliau gaeaf boblogaidd yn Crimea ac eiff llawer o bobl yno i sgïo.

Angarskyi
Categori:Crimea
Categori:Daearyddiaeth Rwsia
Categori:Dosbarth Ffederal Crimea
Mynyddoedd Crimea

bawd|250px|*Yalya* Karabi
Cadwyn o fynyddoedd yn y Crimea, Rwsia, yw **Mynyddoedd Crimea** (Wcreineg, **Qırım dağları**; **Кримскі Гори**, neu *Krymski Hory*). Mae'r gadwyn yn rhedeg yn gyforchrog i arfordir de-ddwyreiniol Crimea, rhwng tua pump ac wyth milltir o'r môr. I gyfeiriad y gorllewin mae'r mynyddoedd yn disgyn yn syrth i lan y Môr Du, ac i gyfeiriad y dwyrain maent yn disgyn yn araf i dirwedd *steppe*.

Ceir tair prif is-gadwyn. Yr uchaf yw'r Brif Gadwyn. Ymrennir yn sawl *massif* llai a adnabyddir fel *yaylas* neu lwyfandiroedd mynyddig (mae *Yayla* yn yr iaith Tatareg Crimea yn golygu "Dol Alpaidd"). Dyma'r prif *yalyas*:
* Baydar Yayla
* Ai-Petri Yayla
* Yalta Yayla
* Nikita Yayla
* Gurzuf Yayla
* Babugan Yayla
* Chatyr-Dag Yayla
* Dologorukovskaya Yayla
* Demerji Yayla
* Karabi Yayla

Roman-Kosh (*Роман-Кош*), ar Babugan Yayla, yw copa uchaf Mynyddoedd Crimea (1545 m / 5,000 troedfedd).

Y bylchau pwysicaf dros Fynyddoedd Crimea yw:

* Kuibysheve (Wcreineg: Куйбишеве; Rwseg: Куйбышеве), rhwng Yalta a Simferopol.
* Bwlch Angarskyi (Bwlch Angara), ger pentref Perevalne, rhwng Alushta a Simferopol.
* Mynydd Medved, rhwng Gurzuf a Partenit.

## Cyfeiriadau
Categori:Crimea
Categori:Dosbarth Ffederal Crimea
Crimea
Simferopol

Prifddinas Gweriniaeth Ymreolaethol Crimea yn Nosbarth Ffederal Crimea, Wcráin, Rwsia, yw **Simferopol** (Rwseg Симферополь; Tartareg Crimea: *Aqmescit* sef "Y Mosg Gwyn"; Wcreineg, Сімферополь). Saif y ddinas tua 350m (1,148 troedfedd) i fyny ar lannau Afon Salhir. Mae'n ganolfan diwydiant, masnach, a chludiant mewn ardal amaethyddol ffrwythlon. Mae'r cynnyrch yn cynnwys ffrwythau tun, blawd, offer peirianneg, ac offer trydan. Mae ganddi boblogaeth o tua 358,000.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Crimea
Categori:Dosbarth Ffederal Crimea
Categori:Dinasoedd Rwsia
Alushta

Dinas fechan yng Ngweriniaeth Crimea, Rwsia (Wcráin hyd 2014), sy'n ganolfan wyliau glan môr yw **Alushta** (Rwseg, Алушта; Tatareg Crimea, *Aluşta*; Wcreineg, Алушта). Fe'i sefydlwyd yn y 6g gan yr Ymerodr Bysantaidd Justinian. Mae'n gorwedd ar lan y Môr Du ar y ffordd arfordirol rhwng Gurzuf a Sudak. Mae ffordd dros Fwlch Angarskyi, ym Mynyddoedd Crimea, yn ei chysylltu â Simferopol.

Mae'r ardal yn nodedig am ei thirwedd greigiog. Ceir olion gwaith amddiffynnol Bysantaidd a chaer Genovaidd o'r 15g yno. Dan y Bysantaidd adnabyddid y dref fel Aluston (Αλουστον) a Lusta oedd yr enw yng nghyfnod rheolaeth Genova. Cyflwynodd y bardd Adam Mickiewicz ddau o'i sonedau am y Crimea i Alushta.

Categori:Dinasoedd Rwsia
Categori:Dosbarth Ffederal Crimea
Llandrinio

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llandrinio**. Saif ar lan ogleddol Afon Hafren, i'r gogledd-ddwyrain o'r Trallwng ac i'r de o Groesoswallt, heb god ymhell o'r ffin â Lloegr.

250px|bawd|dim|Pont Llandrinio

Cysegrwyd eglwys Llandrinio i Sant Trunio (Trinio); canodd Guto'r Glyn gywydd o fawl i'r rheithordy yma yn y 15g. Mae'r bont ar Afon Hafren, sef Pont Llandrinio, yn dyddio o 1775.

Heblaw pentref Llandrinio, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Sarnau ac Arddlin a phentrefan Rhos. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,137; erbyn 2011 roedd wedi cynyddu i 1,485.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Banw

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Banw** neu **Banwy**. Saif yn rhan uchaf dyffryn Afon Banwy, bob ochr i'r briffordd A458 rhwng Llanfair Caereinion a Mallwyd, yng ngogledd-orllewin yr hen Sir Drefaldwyn. Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llangadfan a Foel (weithiau Garthbeibio).

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 534.

Mae hen ffermdy ffrâm bren o bentref Llangadfa, sef Abernodwydd, wedi'i ddymchwel a'i ailgodi yn Amgueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Maldwyn a Glyndŵr (y DU)
Treflys

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Treflys**. Saif i'r dwyrain o dref Llanwrtyd.  Mae'n cynnwys pentrefi Garth a Beulah.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 460.

Tua kilometr i'r de o'r pentref saif hen domen mwnt a beili Tomen Caerau.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Tal-y-bont ar Wysg

:''Am leoedd eraill o'r enw "Tal-y-bont", gweler Tal-y-bont (gwahaniaethu).*

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Tal-y-bont ar Wysg** (Saesneg: *Talybont-on-Usk''). Saif ychydig i'r gorllewin o Afon Wysg, a bob ochr i Gamlas Aberhonddu a'r Fenni. Ar un adeg roedd y pentref yn ganolfan bwysig i'r diwydiant gwlân; mae'n awr yn gyrchfan boblogaidd i dwristiaid. Ganed y bardd ac awdur Roland Mathias yma.

Heblaw pentref Tal-y-bont ar Wysg, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llansantffraed, lle mae'r bardd Henry Vaughan wedi ei gladdu, a Llanddeti. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 743.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Isaac Foulkes

[200px|bawd|Yr *[Iolo Morganwg|Iolo Manuscripts*, cyhoeddwyd gan Isaac Foulkes yn 1848]]

Newyddiadurwr, awdur a chyhoeddwr oedd **Isaac Foulkes** (*Llyfrbryf*, 9 Tachwedd 1836 – 2 Tachwedd 1904).

Ganed ef yn Llanfwrog, Rhuthun, Sir Ddinbych lle bu'n brentis cysodydd. Yn 1854 aeth i Lerpwl cyn gorffen ei brentisiaeth lle bu'n gweithio fel cysodydd yn swyddfa'r *Amserau*. Yn 1862 sefydlodd ei wasg ei hun a hynny yn Lerpwl lle roedd cymuned sylweddol o Gymry Cymraeg o siroedd y Gogledd.

Ef oedd perchennog a golygydd cyntaf *Y Cymro*, a ddechreuodd ar 22 Mai 1890. 

Bu farw yn y Rhewl yn 1904.

## Cyhoeddiadau
Detholiad yn unig yw hwn o'r llyfrau niferus a gyhoeddwyd gan Isaac Foulkes:
* *Cymru Fu*. Straeon a chwedlau.
* *Enwogion Cymru* (1870)
* *Rheinallt ab Gruffydd* (1874). Rhamant am Rheinallt ap Gruffudd (15eg ganrif)
* *Y Ddau Efell, neu Llanllonydd* (1875)
* *Daniel Owen. Y Nofelydd* (1903). Cofiant Daniel Owen.

File:Y Mabinogion cymreig- sef, Chwedlau rhamantus yr hen gymry- sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry ... (IA ymabinogioncymr00foulgoog).pdf|Clawr *Y Mabinogion Cymreig*, sy'n dangos lle argraffwyd y llyfr: 18 Brunswick St, Lerpwl.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1836
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Llanfair Llythynwg

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llanfair Llythynwg**, weithiau **Llanfair Llythyfnwg** (Saesneg: *Gladestry*). Saif 49 milltir (78.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 136.3 milltir (219.3&nbsp;km) o Lundain. Saif y pentref i'r de o bentref Maesyfed ac yn agos i'r ffin â Lloegr. Dyddia rhan hynaf yr eglwys i'r 13g. Mae Llwybr Clawdd Offa yn rhedeg trwy'r pentref. Daw enw'r pentref o hen gwmwd Llythynwg, a feddianwyd gan y Normaniaid i greu arglwyddiaeth Maesyfed.

Heblaw pentref Llanfair Llythynwg, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Eglwys Newydd a Llanfihangel Dyffryn Arwy. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 419, gyda 12.4% yn siarad Cymraeg, y ganran uchaf ymhlith cymunedau yr hen Sir Faesyfed.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cynrychiolaeth etholaethol
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Sedbury

Pentref yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Sedbury**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Tidenham yn ardal an-fetropolitan Fforest y Ddena.

Saif ar lan ddwyreiniol Afon Gwy, gyferbyn a thref Cas-gwent yng Nghymru ar y lan orllewinol.
Yn Sedbury y mae pen deheuol Clawdd Offa, ac yma y mae Llwybr Clawdd Offa yn dechrau neu'n gorffen.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Fforest y Ddena
Categori:Pentrefi Swydd Gaerloyw
Syr John Wynn, 5ed Barwnig

Olynodd **Syr John Wynn, 5ed Barwnig** (1628–1719) ei gefnder Syr Richard Wynn, 4ydd Barwnig fel barwnig yn 1674, ond nid etifeddodd diroedd Ystad Gwydyr, a basiodd i ferch ei rhagflaenydd, Mary.

## Etifeddiaeth
Etifeddodd Syr John Watstay (newidiwyd ei enw'n ddiweddarach i 'Wynnstay') trwy ei briodas â Jane Evans, merch Eyton Evans o Watstay. Honnir hefyd iddo ennill Ystad Stanwardine yn Swydd Amwythig oddi wrth Thomas Corbett mewn ras falwod.

## Bywyd diweddarach
Bu fyw Syr John i'w nawdegau, gan fyw yn Llundain y rhan fwyaf o'r amser, ond bu farw'n ddi-blant ym 1719. Ar ei farwolaeth, diflannodd llinach Barwnigion Wynn a gadawyd "Tŷ Aberffraw" heb unrhyw ddisgynyddion gwrywol a wyddwn amdano (a oedd yn honni i fod yn ddisgynyddion Rhodri Mawr ap Merfyn yn y 9g a disgynnydd anuniongyrchol o Frenin-Uwch Brwth yn yr Oes Haearn).

## Disgynnydd a pherthnasau posib
Os fuasai Thomas Jones (Twm Siôn Cati) yn wir wedi bod yn fab anghyfreithlon John "Wynn" ap Maredudd, fel honnodd Syr John Wynn, Barwnig 1af yn ei hanes teulu, buasai ei blant ef wedi bod yn nesaf yn y linell i etifeddu, gan fod gan feibion anghyfreithlon yr un hawliau a rhai cyfreithlon dan gyfraith hynafol Cymru. Mae hefyd sawl honiad fod perthnasau "coll", megis Cyrnol **Hugh Wynn** sy'n cael ei honni i symud i Virginia a chodi teulu yno. Ond, heb etifeddwr amlwg, fe gymynroddodd Syr John holl ystadau Wynnstay i Jane Thelwall (hen-wyres Syr John Wynn, Barwnig 1af) a oedd yn briod erbyn hynny i Syr William Williams, 2il Farwnig (tua 1665 – 20 Hydref 1740). Syr John Wynn a Syr William Williams oedd y ddau perchnogion tir mwyaf yng ngogledd Cymru ar y pryd, rhwng y ddau roedd ystadau eraill Cymru'n cael eu corrachu. I anrhydeddu llinach ei wraig, newidiodd Syr William Williams ei enw i Syr William Williams-Wynn o Wynnstay.

Yr etifeddwr presennol yw Syr David Watkin Williams-Wynn, 11fed Barwnig (ganwyd 1940).

## Ffynonellau
* D.N.B., lxiii; Cal. Wynn (of Gwydir) Papers, passim; Clenennau Letters, i, Introduction
* Hist. Gwydir Family, passim; W. R. Williams, Parl. Hist. of Wales, passim
* E. Breeze, Kalendars of Gwynedd, passim; Cymm., xxxviii
* The Welsh Review, v, 187-191; Trans. Caern. Hist. Soc., 1939, 37-46; J. E. Griffith, Pedigrees, 280-1
* E. G. Jones, ‘The Caernarvonshire Squires, 1558-1625’ (Thesis M.A. heb ei gyhoeddi, Prifysgol Cymru).

Categori:Genedigaethau 1674
Categori:Marwolaethau 1719
Categori:Barwnigion ym Marwnigaeth Lloegr
Categori:Tŷ Cunedda
The Great Mouse Detective

Ffilm Disney gyda llais Vincent Price yw **The Great Mouse Detective** (hefyd **Basil the Great Mouse Detective**) (1986).

## Cymeriadau 
* **Basil** - Barrie Ingham
* **Ratigan** - Vincent Price
* **Dr. David Dawson** - Val Bettin
* **Olivia Flaversham** - Susanne Pollatschek
* **Fidget**, ystlum - Candy Candido
* **Hiram Flaversham**, tad Olivia - Alan Young
* **Toby**, ci - Frank Welker
* **Felicia**, cath - Frank Welker
* **Mrs. Judson** - Diana Chesney
* **Y Frenhines Mousetoria** - Eve Brenner
* **Sherlock Holmes** - Basil Rathbone

## Caneuon 
* "The World's Greatest Criminal Mind"
* "Let Me Be Good To You"
* "Goodbye So Soon"

## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1986
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Oliver & Company

Ffilm animeiddiedig Disney yw ***Oliver & Company*** (1988). Mae'r ffilm yn seiliedig yn rhannol ar y nofel Oliver Twist gan Charles Dickens, ond gyda chŵn a chathod sy'n byw yn Ninas Efrog Newydd. 

## Cymeriadau 
* **Oliver** - Joey Lawrence
* **Dodger** - Billy Joel
* **Fagin** - Dom DeLuise
* **Jenny Foxworth** - Natalie Gregory
* **Tito** - Cheech Marin
* **Georgette** - Bette Midler
* **Sykes** - Robert Loggia
* **Einstein** - Richard Mulligan
* **Francis** - Roscoe Lee Browne
* **Rita** - Sheryl Lee Ralph (yn siarad); Ruth Pointer (yn canu)
* **Winston** - William Glover
* **Roscoe** - Taurean Blacque
* **DeSoto** - Carl Weintraub
* **Louie** - Frank Welker

## Caneuon 
* "Once Upon A Time In New York City"
* "Why Should I Worry?"
* "Streets of Gold"
* "Perfect Isn't Easy"
* "Good Company"

## Gweler hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Barwnigiaid Williams-Wynn

Teitl ym Marwnigiaeth Lloegr yw *Barwnigaeth Williams**, ac yn ddiweddarach **Barwnigaeth Williams-Wynn*', o Gray's Inn yn Middlesex. Crewyd ar 6 Gorffennaf 1688 ar gyfer y gwleidydd a'r cyfreithiwr William Williams. Gwasanaethodd fel Llefarydd Tŷ'r Cyffredin rhwng 1680 ac 1681. Cynyrchilodd yr ail Farwnig Dinbych yn y Tŷ Cyffredin. Eisteddodd y trydydd fel Aelod Seneddol dros Sir Ddinbych, ac yn Jacobiad blaenllaw. Roed yn ŵr i Jane (Thelwall gynt), hen-wyres Syr John Wynn, Barwnig 1af Gwydir. Roedd Syr John Wyn yn etifeddwr yn lliniach gwrywol tŷ tywysogaidd Aberffraw, trwy ei hynafiad Owain Gwynedd, ac yn ymhonnwr i'r teitl Tywysog Cymru. Etifeddodd ystadau Wynnstay trwy ei wraig yn 1718, ar farwolaeth Syr John Wynn, 5ed Barwnig Gwydir (gweler Barwnigion Wynn), a cymerodd yr ail gyfenw, Wynn, yr un flwyddyn. 

Cynyrchiolodd y pedwerydd Barwnig Swydd Amwythig a Sir Ddinbych yn y senedd ac Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd. Eisteddodd y pumed Barwnig dros Biwmares a Sir Ddinbych a hefyd yn Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd. Roed y chweched yn Aelod Seneddol  Ceidwadol dros Sir Ddinbych am dros 40 mlynedd. Eisteddodd y seithfed Barwnig fel Aelod Seneddol dros Sir Ddinbych am gyfnod byr yn 1885 cyn i'r etholaeth gael ei ddiddymu. Roedd yr wythfed Barwnig yn Arglwydd Raglaw Sir Ddinbych. Roedd y degfed Barwnig yn Arglwydd Raglaw Sir Ddinbych a Clwyd.

Cafodd hen-wyr ail fab y Barwnig cyntaf, John Williams, ei greu'n Farwnig Bodelwyddan, yn 1798 (gweler Barwnigion Williams am fwy o wybodaeth). Roedd y gwleidydd blaenllaw Charles Watkin Williams-Wynn yn ail fanb i'r pedwerydd Barwnig. Roedd ei hen-wyr ef, John Francis Williams-Wynne yn Arglwydd Raglaw Sir Feirionnydd a Gwynedd.  

Honnai rhai fod perthnasau byw o'r teulu Wynn yn byw yn yr Unol Daleithiau, sy'n honni i fod yn ddisgynyddion Owen Wynn neu Hugh Wynn, sydd i fod wedi ymfudo yno yn yr 17g. Er, ni chysidrir ffynonellau'r honiadau rhain i fod yn ddibynadwy, mae'r cysylltiadau wedi cael eu *creu* yn ddiweddarach yn ôl pob tebygrwydd. Os oedd unrhyw feibion neu wyrion o Owen Wynn yn fyw yn 1719, mi fuasen nhw wedi etifeddu'r Farwnigiaeth. Ni hawliodd neb y teitl felly mae'n debyg nad oedd meibion na wyrion i Owen Wynn yn byw yn Lloegr Newydd.

## Barwnigion Williams, ac yn ddiwddarach Williams-Wynn, o Gray's Inn (1688)
*Syr William Williams, Barwnig 1af (tua 1634–1700)
*Syr William Williams, 2il Barwnig (c. 1665–1740)
*Syr Watkin Williams-Wynn, 3ydd Barwnig (1692–1749)
*Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig (1749–1789)
*Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig (1772–1840)
*Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig (1820–1885)
*Syr Herbert Lloyd Watkin Williams-Wynn, 7fed Barwnig (1860–1944)
*Syr Watkin Williams-Wynn, 8fed Barwnig (1891–1949)
*Syr Robert William Herbert Watkin Williams-Wynn, 9fed Barwnig (1862–1951)
*Syr (Owen) Watkin Williams-Wynn, 10fed Barwnig (1904–1988)
*Syr (David) Watkin Williams-Wynn, 11fed Barwnig (ganed 1940)

## Ffynonellau
*Kidd, Charles, Williamson, David (gol.). ''Debrett's Peerage and Baronetage'' (rhifyn 1990). New York: St Martin's Press, 1990.
*Tudalen Penefigaeth Leigh Rayment 

Williams-Wynn
Poloniwm

Elfen gemegol yw **poloniwm** a gynrychiolir gyda'r symbol `**Po**` a'r rhif atomig 84 yn y  tabl cyfnodol. Mae'n perthyn i'r grŵp hwnnw a elwir yn fetaloidau.

Cafodd ei ddarganfod yn 1898 gan Marie Skłodowska-Curie a'i gŵr Pierre Curie.

Categori:Elfennau cemegol
Llanfwrog

Gallai **Llanfwrog** gyfeirio at un o ddau bentref yng Nghymru:

* Llanfwrog, pentref ger Rhuthun yn Sir Ddinbych
* Llanfwrog, pentref ar Ynys Môn
Dwyieithrwydd

**Dwyieithrwydd** yw'r gallu i siarad dwy iaith; gelwir gwlad lle siaradir dwy iaith yn wlad **ddwyieithog**.

## Gweler hefyd
*Amlieithrwydd
*Arwyddion dwyieithog
*Gwrthdwyieithrwydd
*Iaith swyddogol
*Unieithrwydd

Categori:Iaith
Transnistria

Gweriniaeth sydd wedi torri'n rhydd ond sy'n gorwedd o fewn ffiniau cydnabyddedig Moldofa yn nwyrain Ewrop yw **Transnistria**, a adnabyddir hefyd fel **Trans-Dniester**, **Transdniestria** a **Pridnestrovie** (enw llawn: **Y Weriniaeth Pridnestrofaidd Moldofaidd**). Er nad yw'n cael ei chydnabod yn rhyngwladol gan unrhyw wlad na gwladwriaeth arall ac yn rhan *de jure* o Foldofa, yn *de facto* mae hi'n wlad annibynnol sy'n gweithredu fel gwladwriaeth. Mae'n weriniaeth arlywyddol, gyda llywodraeth, senedd, byddin, heddlu a chyfundrefn post. Mae'r awdurdodau wedi mabwysiadu cyfansoddiad, baner, anthem genedlaethol, ac arfbais swyddogol. Tiraspol yw prifddinas y wlad. Yr arlywydd presennol yw Igor Smirnov.

Yn y Cyfrifiad diweddaraf roedd ei phoblogaeth tua'r un faint a Chaerdydd, sef .

Gorwedd Transnistria mewn llain hirgul o dir rhwng Afon Dniester ac Wcráin. Pan dorrodd yr Undeb Sofietaidd i fyny, cyhoeddodd Transnistria ei hannibyniaeth. Arweiniodd hyn at ryfel yn erbyn Moldofa a ddechreuodd ym mis Mawrth 1992 ac a ddaeth i ben gyda chadoediad yn 1992. Fel rhan o'r cytundeb, mae comisiwn tair rhan (Rwsia, Moldofa, Transnistria) yn arolygu trefniadau diogelwch yn yr ardal dadfilwrol, ar ddwy lan afon Dniester. Mae'r cadoediad yn dal mewn grym, ond erys statws gwleidyddol Transnistria heb ei datrys.

Mae sefyllfa Transnistria yn cael ei chymharu weithiau â'r sefyllfa mewn ardaloedd eraill lle mae anghydfod yn sgîl datgymalu'r USSR wedi'i "rhewi" fel petai, e.e. yn Nagorno-Karabakh, Abkhazia a De Ossetia.

Mae mwyafrif helaeth y boblogaeth yn Rwsiaid ethnig, gyda lleiafrifoedd bychain o Iddewon, Wcreiniaid, a Moldofiaid. Ceir tair iaith swyddogol: Rwseg, Wcreineg a Moldofeg.

Cafwyd sawl enghraifft o wrth-Semitiaeth yn y wlad yn ddiweddar. Mae'r awdurdodau wedi cael eu cyhuddo gan yr Undeb Ewropeaidd ac eraill o anwybyddu masnach ryngwladol anghyfreithlon mewn arfau trwy'r wlad, ymysg pethau eraill.

bawd|dim|200px
250px|bawd|dim|Lleoliad Transnistria (mewn melyn) a Moldofa (glas)


Categori:Moldofa
Categori:Ewrop
Arthur (aardvark)

Cyfres lyfrau plant gan Marc Brown yw **Arthur Timothy Read**. Mae cyfres deledu hefyd sy'n seiliedig ar y llyfrau o'r un enw.

## Cymeriadau
* Arthur
* Francine
* Buster
* D.W.
* Brain
* Muffy
* Kate
# Pal
* Mr. Ratburn
# Sue Ellen
# James
# Emily
# Tommy
# Timmy
# Molly
# Binky
# Fern
# Prunilla
# Geroge
# Jenna
# Mom
# Dad

## Llyfrau Arthur
* ''Arthur's Nose* (*"Trwyn Arthur"*)
* *Arthur's Eyes* (*"Llygaid Arthur"*)
* *Arthur's Tooth* (*"Dant Arthur"*)
* *Arthur and the True Francine* (*"Arthur a'r gwir Francine"*)
* *Arthur Goes to Camp* (*"Mae Arthur yn mynd i'r gwersyll"*)
* *Arthur's Christmas* (*"Nadolig Arthur"*)
* *Arthur's Halloween*
* *Arthur's Valentine*
* *Arthur's April Fool*
* *Arthur's Thanksgiving*
* *Arthur's Pet Business*
* *Arthur's Teacher Trouble*
* *Arthur Meets the President*
* *Arthur Babysits*
* *Arthur's Birthday*
* *Arthur's First Sleepover*
* *Arthur's Family Vacation*
* *Arthur's Chicken Pox*
* *Arthur's TV Trouble*
* *Arthur's Computer Trouble*
* *Arthur Lost and Found*
* *Arthur's Perfect Christmas*
* *Arthur's Underwear*
* *Arthur, It's Only Rock 'n' Roll*

## Llyfrau D.W.
* *D.W. All Wet*
* *D.W. Flips*
* *D.W. Think Big*
* *D.W. Rides Again*
* *D.W. The Picky Eater*
* *D.W. Go to Your Room''

Categori:Cymeriadau cartŵn
Rhestr dinasoedd Wcráin

Ceir **458** o ddinasoedd (*Wcreineg: мiсто, misto*) yn Wcráin (Ionawr, 2008). Isod ceir rhestr o bob dinas wedi'i rhestru yn ôl ei phoblogaeth.

__TOC__

## Dinasoedd yn Wcráin (yn ôl poblogaeth)
† **S** = Statws arbennig; **O** = Dinas oblast; **R** = Dinas raion

## Dolenni allanol 
*  2001 Ukrainian census, Population Structure 
*  Regions of Ukraine and its composition 
*  World Gazetteer: Cities of Ukraine
* A-biz.ru: Codau Zip dinasoedd, trefi a phentrefi (15000 enw)


Wcrain
Categori:Rhestrau Wcráin
Dwyriw

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Dwyriw**. Daw'r enw o'r ffaith ei fod rhwng dwy Afon Rhiw. Saif i'r de-orllewin o dref Llanfair Caereinion.

Y pentrefi yn y gymuned yw Llanllugan, Llanwyddelan ac Adfa. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 467.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Ger Llanllugan, roedd lleiandy Sistersaidd Llanllugan, a sefydlwyd tua 1180; ceir cyfeiriadau ato ym marddoniaeth Dafydd ap Gwilym, ond ni wyddir ymhle yn union yr oedd ei safle.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Llywel

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llywel**. Saif ger priffordd yr A40 i'r gorllewin o Bontsenni. Heblaw pentref Llywel, mae'r gymuned yn cynnwys pentref Trecastell. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 524.

Yn Eglwys Dewi Sant, sy'n enghraifft o bensaernïaeth Berpendicwlar Gothig, ceir carreg ag arysgrifen Ogam arni. Mae Carreg Llywel, sydd hefyd yn dwyn arysgrifen Ogam, yn awr yn yr Amgueddfa Brydeinig. Yn y fynwent, mae David Owen (Brutus) wedi ei gladdu.

Ardal fynyddig yw'r gymuned, yn cynnwys Fan Brycheiniog, copa uchaf y Mynydd Du, a Llyn y Fan Fawr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Arthur (cyfres teledu)

Cyfres deledu animeiddiedig Canadaidd ac Americanaidd sy'n seiliedig ar lyfrau Arthur, a ddarlunwyd ac ysgrifennwyd gan Marc Brown, yw ***Arthur***. Caiff ei ddarlledu ar rwydwaith PBS yn bennaf yn yr Unol Daleithiau; Radio-Canada, Knowledge Network a TVO yng Nghanada; a BBC One yn y Deyrnas Unedig, ymysg sianeli a rhwydweithiau eraill.

Mae pob pennod fel arfer yn dilyn *Arthur Timothy Read*, cymeriad sy'n aardvark anthropomorffaidd, a'i rhyngweithiad gyda'i gyfoedion a'i deulu o ddydd i ddydd. Mae'r gyfres yn delio gyda maerion cymdeithasol ac iechyd sy'n effeithio plant bach. Mae pwyslais trwm ar werthoedd addysgol lyfrau a llyfrgelloedd. Dechreuodd Cinar (Cookie Jar Entertainment erbyn hyn) gynhyrchu'r gyfres animeiddiedig yn 1994, a cafodd ei ddarlledu ar sianel PBS dyflwydd yn ddiweddarach.

## Gwobrau
Mae'r gyfres wedi ennill Gwobr George Foster Peabody a pedwar Gwobr Daytime Emmy ar gyfer ''Outstanding Children's Animated Program*. Yn 2002, rhestrodd y *TV Guide'' Arthur Read yn rhif 26 ar eu rhestr o'r "50 Cymeriad Cartŵn Gorau Erioed."

## Cymeriadau
* **Arthur Read**, aardvark - Pamela Adlon (1996-)
* **Dora Winifred "D.W." Read**, chwaer Arthur - Mary Kay Bergman (1996-1999), April Stewart (2000-)
* **Jane Read**, mam Arthur - Tress MacNeille
* **David Read**, tad Arthur - Rob Paulsen
* **Binky Barnes**, ci - Rob Paulsen
* **Francine Frensky**, mwnci - Mary Kay Bergman (1996-1999), Cree Summer (2000-)
* **Buster Baxter**, cwningen - Tom Kenny
* **Alan "Brain" Powers** - Mary Kay Bergman (1996-1999); Colleen O'Shaughnessey (2000-)
* **Mary "Muffy" Crosswire** - Mary Kay Bergman (1996-1999), Grey Griffin (2000-)
* **Pal, ci Arthur** - Frank Welker (1996-)
* **Prunella Deagan** - Mary Kay Bergman (1996-1999), Jenna von Öy (2000-)
* **Sue Ellen Armstrong** - Mary Kay Bergman (1996-1999); Elizabeth Daily (2000 -)
* **Catherine Frensky** - Cathy Cavadini (1996-)
* **Grandma Thora**, mam-gu Arthur - June Foray (1996-2017), Lauri Fraser (2018-present)
* **Mr. Ratburn** - Dee Bradley Baker
* **Bionic Bunny** - Dee Bradley Baker
* **Grandpa Dave** - Billy West
* **Edward Crosswire** - Billy West
* **Principal Herbet Haney** - Jess Harnell
* **Mrs. Sarah MacGrady** - Nancy Cartwright
* **Fern Walters** - Tara Strong

## Penodau
## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Canadaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1996
Walton

Gallai **Walton** gyferirio at nifer o leoedd neu pobl:

## Enw lle
### Cymru
*Walton, pentref ym Mhowys
*Walton East, pentref yn Sir Benfro
*Walton Green, pentrefan ym Mhowys
*Walton West, pentref yn Sir Benfro

### Lloegr
*Walton, pentref yn Cumbria
*Walton, rhan o ddinas Lerpwl
*Walton, ardal faestrefol Milton Keynes
*Walton, pentref yn Swydd Gaerlŷr
*Walton Cardiff, pentref yn Swydd Gaerloyw
*Walton-le-Dale, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
*Walton-on-the-Naze, tref yn Essex
*Walton-on-Thames, tref yn Surrey
*Walton on the Wolds, pentref yn Swydd Gaerlŷr
*Walton-on-Trent, pentref yn Swydd Derby
*East Walton, pentref yn Norfolk
*Higher Walton, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
*Ulnes Walton, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
*West Walton, pentref yn Norfolk

## Enw person
*Adam Walton, DJ a chyflwynydd
*Cecile Walton, arlunydd
*Jo Walton, awdur ffantasi a gwyddonias
*Olive Grace Walton, ffeminist a swffragét
*William Walton, cyfansoddwr
Walton, Powys

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Walton.''

Pentref yng nghymuned Pencraig, Powys, Cymru, yw **Walton**. Nid ymddengys fod enw Cymraeg iddo; daw'r enw o'r Eingl-Sacsoneg *Wealas-tun*; "tref y Brythoniaid" neu "tref y Cymry". Saif rhwng Maesyfed a Llanandras, ar y briffordd A44 ac ychydig i'r gorllewin o'r ffin â Lloegr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Cafwyd hyd i balisâd mawr o goed o'r cyfnod Neolithig yn Walton yn ddiweddar, sy'n un o'r darganfyddiadau pwysicaf o'r cyfnod hwn yng Nghymru. Gerllaw mae pedair maen hir, 5 - 6 troedfedd o daldra, a elwir yn "*Four Stones*".

## Cyfeiriadau
Categori:Pencraig
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Afon Dniester

Afon fawr yn nwyrain Ewrop yw **Afon Dniester** (Wcreineg: Дністер, *Dnister*; Rwmaneg, *Nistru*).

Gorwedd tarddle'r afon yn Wcráin, ger Drohobych, ym mynyddoedd Carpathia yn agos i'r ffin â Gwlad Pwyl, ac mae'n llifo oddi yno i aberu yn y Môr Du. Am ran o'i chwrs mae'n dynodi'r ffin rhwng Wcráin a Moldofa, ac wedyn mae'n llifo yn ei blaen trwy Foldofa am 398&nbsp;km, gan orwedd rhwng rhan fwyaf y wlad a Transnistria. Yn is i lawr mae'n ffurfio'r ffin rhwng Moldofa a Wcrain eto, ac wedyn yn llifo trwy Wcrain i'r Môr Du, lle mae ei haber yn ffurfio Liman Dniester. Ei hyd yw 1,362&nbsp;km (846 milltir).

Yn ei rhan isaf, mae ei glan orllewinol yn uchel a mynyddig tra bod ei glan ddwyreiniol yn wastadir isel. Mae'r afon yn llunio'r ffin *de facto* y steppe Asiaidd. Ei phrif lednentydd yw'r afonydd Răut a Bîc.

Yn yr Henfyd, ystyrid yr afon yn brif afon y Sarmatia Ewropeaidd, a chyfeirir ati yng ngwaith sawl awdur Clasurol, yn cynnwys Herodotus.

[250px|bawd|dim|Dinas [Tiraspol ar Afon Dniester]]

## Dolen allanol 
* Gwefan am yr afon 

Dniester
Dniester
Chișinău

Prifddinas Moldofa a dinas fwyaf y wlad honno yw **Chișinău** (hefyd *Kishinev* weithiau; Rwseg: Кишинёв, Kishinyof). Mae'n gorwedd yng nghanol Moldofa, ar lannau Afon Bîc. Yn economaidd, hon yw'r ddinas fwyaf llewyrchus yn y wlad a'i chanolfan diwydiant a chludiant pwysicaf. Yn ogystal, mae Chișinău yn un o ddinasoedd mawr mwyaf gwyrdd Ewrop, gyda chanran uchel o barcdir a llecynnau agored eraill. Mae dros haner miliwin o bobl yn byw yno.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Eglwys Uniongred Ciuflea
* Neuadd y Ddinas
* Tŵr Dŵr
* Tŵr yr Wybren

## Enwogion 
* Lewis Milestone (1895-1980), cyfarwyddwr ffilm

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Moldofa
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Tŷ Moray

Creadigaeth hanesyddol ac achyddol yw **Tŷ Moray**, a ddefnyddir ar gyfer esbonio golyniad llywodraethwr a oedd â'u pencadlys yn ardal Moray, ac oedd weithiau'n rheoli teyrnas fwy nac ond yr ardal hon. Mae'r greadigaeth yn debyg i Cenél Loairn, syniad Celtaidd yn wreiddiol, sy'n disgrifio dau glan arweiniol a oedd yn cydymgeisio yn yr Alban canoloesol cynnar.

Roedd y Tŷ a elwyd yn Loairn neu Moray, yn perthyn o bell i'w gydymgeisydd, y Tŷ Alpin Albanaidd, ac yn honi disgyniad o'r sefydlwr hunan-deitledig, Loarn mac Eirc. Daeth rhai o aelodau'r teulu yn frenhinoedd olaf y Pictiaid, tra tair canrif yn ddiweddarach, golynodd dau aelod i'r Orsedd Albanaidd, a llywodraethu'r Alban rhwng 1040 a 1058.

Pan oedd cydymgeisydd ar yr orsedd Albanaidd, roedd arweinwyr Loairn fel arfer yn gweithredu fel teyrnas annibynnol Moray, ac fe lywodraethodd olyniaeth o frenhinoedd neu *mormaer*.

Roedd olyniaeth Loairn yn dilyn rheolau tanistry yn weddol dyn, gan achosi i amryw o ganghenion o deulu pell yr arweinwyr i gymryd eu tro yn dal yr arweiniaeth; mae'n bosib roedd hyn yn cadw cydbwysedd rhwng canghennau pwysig y teulu. Er enghraifft, roedd MacBeth yn ddisgynnydd o un gangen a'i lysfab Lulach, o gangen arall.

Nid oes fawr o dystiolaeth, na thystiolaeth dibynadwy, yn goroesi i ddangos os oedd Tŷ Loairn yn dilyn y traddodiad Pictaidd mewn unrhyw ffordd, sef olyniaeth o linach y fam. Yn hytrach, mae'r olyniant i'w weld yn dilyn traddodiad Celtiadd-Gwyddelig o glan gwrywol o berthynas cyffredin.

Categori:Brenhiniaeth
Categori:Hanes yr Alban
Categori:Teuluoedd brenhinol
Sadwrn (duw)

Duw Rhufeinig yn tra-arglwyddiaethu dros amaethyddiaeth a'r cynhaeaf oedd **Sadwrn** (Lladin: **Saturnus**). Roedd yn cyfateb i Cronos ym mytholeg Roeg.

Gwraig Sadwrn oedd Ops, ac roedd Sadwrn yn dad i Ceres, Iau, a Veritas, ymysg eraill. Roedd teml Sadwrn yn Rhufain ar y *Forum Romanum* a oedd yn cynnwys y Drysorfa Frenhinol. O Sadwrn y daw'r enw Dydd Sadwrn (*dies Saturni*).

Categori:Duwiau
Categori:Mytholeg Rufeinig