9 Tachwedd

**9 Tachwedd** yw'rtrichant undeg trydydd (313ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (314ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 52 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|160px|dde|[1989: Cwymp y Mur Berlin]]
* 1918 - Yr Almaen yn dod yn weriniaeth.
* 1937 - Japan yn cymryd rheolaeth o Shanghai.
* 1938 - Dilynwyr y Natsïaid yn ymosod ar Iddewon a'u heiddo yn dilyn araith gan Joseph Goebbels. Gelwir y noswaith hon yn *Kristallnacht* (noson y gwydr drylliedig).
* 1953 - Annibyniaeth Cambodia.
* 1989 - Pobl Dwyrain Berlin yn cael yr hawl i groesi i'r Gorllewin pan agorwyd croesfannau Mur Berlin pan laciwyd y rheolau teithio a gyhoeddwyd yn gynharach yn y dydd. Dechreuodd, ar y ddwy ochr i'r mur, ar y gwaith o'i ddadfeilio.
* 2000 - Uttarakhand yn dod yn un o daleithiau India.
* 2014 - Pleidlais symbolaidd yng Nghatalwnia ar annibyniaeth oddi wrth Sbaen.

## Genedigaethau
[bawd|130px|[Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig|Edward VII, brenin Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon]]
[bawd|130px|dde|[Bryn Terfel]]
* 1810 - Thomas Lloyd Jones (Gwenffrwd), bardd (m. 1834)
* 1818 - Ivan Turgenev, awdur (m. 1883)
* 1841 - Edward VII, brenin Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon (m. 1910)
* 1868 - Marie Dressler, actores (m. 1934)
* 1871 - Florence R. Sabin, meddyg (m. 1953)
* 1877 
**Helen Crawfurd, ffeminist (m. 1954)
**Muhammad Iqbal, bardd (m. 1938)
* 1885 - Velimir Khlebnikov, bardd (m. 1922)
* 1888 - Jean Monnet, economydd a diplomydd (m. 1979)
* 1902 - Anthony Asquith, cyfarwyddwr ffilmiau (m. 1968)
* 1903 - Josefina Pla, arlunydd (m. 1999)
* 1907 - Ko Takamoro, pêl-droediwr (m. 1995)
* 1914 - Hedy Lamarr, actores (m. 2000)
* 1915 - Sargent Shriver, gwleidydd (m. 2011)
* 1918 - Spiro Agnew, Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1996)
* 1919 - Janet Paul, arlunydd (m. 2004)
* 1925 - Syr Alistair Horne, hanesydd a llenor (m. 2017)
* 1926 - Anne Sexton, awdures (m. 1974)
* 1929 - Imre Kertész, awdur (m. 2016)
* 1934 - Carl Sagan, seryddwr, astroffisegydd, cosmolegydd ac awdur (m. 1996)
* 1936
**Mikhail Tal, chwaraewr gwyddbwyll (m. 1992) 
**Mary Travers, cantores (m. 2009)
* 1959 - Tony Slattery, actor a digrifwr (m. 2025)
* 1965 - Syr Bryn Terfel, canwr
* 1967 - Yoshiro Moriyama, pêl-droediwr
* 1979 - Caroline Flack, cyflwynydd teledu (m. 2020)
* 1984 - Delta Goodrem, actores, cantores a chyfansoddwraig
* 1990 - Francesca Jones, gymnastwraig

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|Cerflun o [Dylan Thomas]]
[bawd|130px|dde|[Charles de Gaulle]]
* 1623 - William Camden, haneswr a hynafiaethydd, 72
* 1782 - Anna Dorothea Therbusch, arlunydd, 61
* 1876 - Elizabeth Walker, arlunydd, 76
* 1918 - Guillaume Apollinaire, awdur, 38
* 1928 - Fanny Inama von Sternegg, arlunydd, 58
* 1930 - Olga Cordes, arlunydd, 62
* 1937 - James Ramsay MacDonald, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
* 1940 - Neville Chamberlain, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
* 1952 - Chaim Weizmann, Arlywydd Israel, 77
* 1953
**Dylan Thomas, bardd a llenor, 39
**Ibn Saud, brenin Sawdi Arabia, 83
* 1970
**Huw T. Edwards, undebwr llafur a gwleidydd, 77
**Charles de Gaulle, Arlywydd Ffrainc, 79
* 1991 - Yves Montand, actor, 70
* 1998 - Baya, arlunydd, 66
* 2004 - Stieg Larsson, awdur, 50
* 2012 
**Bill Tarmey, actor, 71
**Nika Georgievna Golts, arlunydd, 87
* 2014 - Jeanne Macaskill, arlunydd, 82
* 2021 - Laurie Sheffield, pêl-droediwr, 82

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Mabsant Cynon a Tysilio
* Schicksalstag (yr Almaen)
* Diwrnod Annibyniaeth (Cambodia)
* Sul y Cofio (y Deyrnas Unedig), pan fydd yn disgyn ar ddydd Sul

1109
Tachwedd, 09