open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rutland a Melton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn siroedd seremonïol Rutland a Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, oedd **Rutland a Melton** (Saesneg: *Rutland and Melton*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

RutlandMeltonConstituency.svg|Etholaeth Rutland a Melton yn Rutland a Swydd Gaerlŷr
EnglandLeicestershire.svg|Swydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1983. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Michael Latham (Ceidwadol)
* 1992–2019: Alan Duncan (Ceidwadol)
* 2019–2024: Alicia Kearns (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Indian Council for Cultural Relations

Mae **Indian Council for Cultural Relations** (talfyriad **ICCR**), yn sefydliad ymreolaethol o Lywodraeth India, sy'n ymwneud â chysylltiadau diwylliannol byd-eang India, trwy gyfnewid diwylliannol â gwledydd eraill a'u pobl. Fe'i sefydlwyd ar 9 Ebrill 1950 gan Maulana Abul Kalam Azad, Gweinidog Addysg cyntaf India annibynnol.

Mae Pencadlys yr ICCR wedi'i leoli yn Azad Bhavan, I.P. Estate, [[Delhi Newydd], gyda swyddfeydd rhanbarthol yn Bangalore, Chandigarh, Chennai, Cuttack, Goa, Guwahati, Hyderabad, Jaipur, Kolkata, Lucknow, Mumbai, Patna, Pune, Shillong, Thiruvananthapuram & Varanasi. Mae'r cyngor hefyd yn gweithredu cenadaethau rhyngwladol, gyda chanolfannau diwylliannol sefydledig yn Georgetown, Paramaribo, Port Louis, Jakarta, Mosgo, Valladolid, Berlin, Cairo, Llundain (Canolfan Nehru, Llundain), Tashkent, Almaty, Johannesburg, Durban, Port of Sbaen a Colombo. Mae ICCR wedi agor canolfannau diwylliannol newydd yn Dhaka, Thimpu, Sao Paulo, Kathmandu, Bangkok, Kuala Lumpur a Tokyo.

## Gweithgareddau
 Shiva Nataraja, rhodd i Amgueddfa Celf Asiaidd Corfu, Gwlad Groeg]]
Mae'r Cyngor yn mynd i'r afael â'i fandad o ddiplomyddiaeth ddiwylliannol trwy ystod eang o weithgareddau. Yn ogystal â threfnu gwyliau diwylliannol yn India a thramor, mae'r ICCR yn cefnogi'n ariannol nifer o sefydliadau diwylliannol ledled India, ac yn noddi perfformwyr unigol mewn dawns, cerddoriaeth, ffotograffiaeth, theatr, a'r celfyddydau gweledol. Mae hefyd yn gweinyddu Gwobr Jawaharlal Nehru am Ddealltwriaeth Ryngwladol, a sefydlwyd gan Lywodraeth India yn 1965, y dyfarnwyd ei gwobr ddiwethaf yn 2009.

### Cyhoeddiadau
Cyhoeddir chwe chyfnodolyn chwarterol mewn pum iaith wahanol :

## Sefydliadau tebyg
Mae Indian Council for Cultural Relations yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol Hindi a Saesneg
* Sianel ICCR ar Youtube

Categori:Diwylliant India
Categori:India
Categori:Sefydliadau 1950
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Boston a Skegness (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Boston a Skegness** (Saesneg: *Boston and Skegness*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Boston and Skegness constituency.svg|Etholaeth Boston a Skegness yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: Richard Body (Ceidwadol)
* 2001–2015: Mark Simmonds (Ceidwadol)
* 2015–2024: Matt Warman (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Richard Tice (Reform UK)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Grantham a Stamford (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, oedd **Grantham a Stamford** (Saesneg: *Grantham and Stamford*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

GranthamStamfordConstituency.svg|Etholaeth Grantham a Stamford yn Swydd Lincoln
EnglandLincolnshire.svg|Swydd Lincoln yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1997.  Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Quentin Davies (Ceidwadol, wedyn Llafur)
* 2010–2019: Nick Boles (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–2024: Gareth Davies (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Lincoln (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Lincoln**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Lincoln constituency.svg|Etholaeth Lincoln yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth fwrdeistrefol yn 1265; cyn 1885 dychwelodd ddau AS.

## Aelodau Seneddol 
ers 1885:
* 1885–1886: Joseph Ruston (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1886–1892: Frederick Kerans (Ceidwadol)
* 1892–1895: William Crosfield (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Charles Seely (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1918: Charles Roberts (Rhyddfrydol)
* 1918–1924: Alfred Davies (Ceidwadol Clymblaid)
* 1924–1931: Robert Arthur Taylor (Llafur)
* 1931–1945: Walter Liddall (Ceidwadol)
* 1945–1950: George Deer (Llafur)
* 1950–1962: Geoffrey de Freitas (Llafur)
* 1962–1974: Dick Taverne (Llafur, wedyn Lincoln Democratic Labour)
* 1974–1979: Margaret Jackson, wedyn Beckett (Llafur)
* 1979–1997: Kenneth Carlisle (Ceidwadol)
* 1997–2010: Gillian Merron (Llafur)
* 2010–2017: Karl McCartney (Ceidwadol)
* 2017–2019: Karen Lee (Llafur)
* 2019–2024: Karl McCartney (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Hamish Falconer (Llafur)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1265
De Swydd Derby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **De Swydd Derby** (Saesneg: *South Derbyshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - South Derbyshire constituency.svg|Etholaeth De Swydd Derby yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Edwina Currie (Ceidwadol)
* 1997–2010: Mark Todd (Llafur)
* 2010–2024: Heather Wheeler (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Samantha Niblett (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Byd gwyn fydd byd a gano

Arwyddair Eisteddfod Ryngwladol Llangollen yw:[bawd|Golden Gate Men's Chorus, o [San Francisco, yn perfformio ar lwyfan yr Eisteddfod, gydag arwyddair yr Eisteddfod i'w weld y tu ôl iddynt.]]

## Hanes 
Cafodd yr arwyddair a sgwennwyd gan y bardd T. Gwynn Jones yn 1946, ychydig fisoedd cyn yr Eisteddfod gyntaf yn 1947. Mae i'r gair 'gwyn' nifer o ystyron, wrth gwrs, er enghraifft i gyfleu'r syniad o burdeb, ac fe'i defnyddir yn aml yn y Beibl, yn y Gwynfydau er enghraifft, lle gellir ei gyfieithu i *blessed*. Ysgythrwyd yr arwyddair ar dlysau, ar waith celf ac ar arteffactau amrywiol yr Eisteddfod ers 75 mlynedd. Prif sylfaenydd yr Eisteddfod oedd y cerddor W. S. Gwynn Williams, a chyfeiria'r arwyddair, ar lefel ysgafn ond clyfar, at y ffaith honno. 

### Newid posib 
Fodd bynnag, ar 17 Mawrth 2023, cyhoeddodd Cynhyrchydd Arbennig yr Eisteddfod, sef y Saesnes Camilla King, i un o'u partneriaid gwyno gan y gellir, yn eu barn nhw, gamddehongli'r ystyr — yn llythrennol — i olygu'r lliw gwyn, yn hytrach na dymuniad o sancteiddrwydd. Dywedodd y bydd yr Eisteddfod yn newid yr arwyddair. Cafwyd ton o wrthwynebiad i benderfyniad yr Eisteddfod.  

Ddiwedd Mawrth, mewn llythyr at y Western Mail, dywedodd yr Athro Gruffydd Aled Williams, ynghyd ag 84 o bobl eraill, ledled y byd, na wyddant am unrhyw iaith arall lle byddai brodorion yr iaith yn newid y defnydd o air neu derm rhag ofn i'r term hwnnw gael ei gamgyfieithu.

Ymatebodd yr Eisteddfod drwy ddweud mai arolygu'r sefyllfa y maen nhw, bellach, ac nad oes dim yn bendant; fe ddywedon nhw nad oedd unrhyw honiad fod y gŵyn yn un hiliol.

#### Tro pedol 
Ar 11 Ebrill gwnaeth Llangollen dro pedol. Mewn datganiad, dywedodd yr Eisteddfod: "Yn dilyn cryn ystyriaeth o ymateb y cyhoedd, mae’r Bwrdd wedi pleidleisio i barhau i ddefnyddio arwyddair T. Gwynn Jones.

## Cyfeiriadau
Categori:Arwyddeiriau
Categori:Eisteddfodau
Categori:Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
Categori:Hiliaeth
Gogledd Derby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd Derby** (Saesneg: *Derby North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Derby North constituency.svg|Etholaeth Gogledd Derby yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth fwrdeistrefol yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1962: Clifford Wilcock (Llafur)
* 1962–1970: Niall MacDermot (Llafur)
* 1970–1983: Phillip Whitehead (Llafur)
* 1983–1997: Greg Knight (Ceidwadol)
* 1997–2010: Bob Laxton (Llafur)
* 2010–2015: Chris Williamson (Llafur)
* 2015–2017: Amanda Solloway (Ceidwadol)
* 2017–2019: Chris Williamson (Llafur)
* 2019–2024: Amanda Solloway (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Catherine Atkinson(Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Misneach (grŵp)

Grŵp pwyso dros y Wyddeleg yn Iwerddon yw **Misneach**. Fe’i sefydlwyd gan Máirtín Ó Cadhain ac roedd yn canolbwyntio’n gadarn ar adfywiad yr iaith Wyddeleg. Yr aelodau cyntaf oedd; Máirtín Ó Cadhain, Deasún Breatnach, Cian Ó hEighartaigh, Séamus Ó Tuathail, Prancesias Nic White, Séamus Ruiséal, Eoin Ó Murchú, Micheál Mac Aonghusa, a Seán Ó Beacháin. Roedd darlith Tynged yr Iaith, a gyfieithwyd i'r Wyddeleg, yn rhan o'r hyn a'u sbardunodd.

## Ymprydio 
Trefnodd y grŵp streic newyn am wythnos yn ystod hanner canmlwyddiant Gwrthryfel y Pasg, oherwydd, gan honi bod y wladwriaeth wedi gwneud consesiynau mewn materion Gwyddeleg a Gaeltacht. Cymerodd Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsias Nic Uait, Séamus Ruiséal, Seán Ó Beacháin, Micheál Mac Aonghusa, Eoin Ó Murchú, Seán Ó Laighin, a Fiachra Ó Dubhthaigh ran ynddo. Cymerodd chwech o bobl o Belfast, a aeth ar streic yn Cumann Cloinard, ran yn yr un ymgyrch, sef Séamus Mac Seán, Tomás Ó Monacháin, Brian Ó Maileoin, Caoimhín Ó Loingsigh, Tomas Ó Duibhir a Donnchadh Ua Bruadair.

## *Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae* 
Cyhoeddodd y grŵp bamffled am wleidyddiaeth yr iaith Wyddeleg, *Gluaseacht na Gaeilge, Gluaseacht ar strae* a oedd yn seiliedig ar araith a draddodwyd gan Máirtín Ó Cadhain ym mis Awst 1969. Yn yr araith dywedodd wrth siaradwyr Gwyddeleg am gymryd rhan yn 'Ailfeddiannu Iwerddon'.

## Ail-ffurfio 
Yn 2012 cyhoeddwyd bod grŵp newydd i gael ei ffurfio o dan yr un teitl a bod y grŵp hwn wedi derbyn caniatâd gan aelodau'r Misneach wreiddiol i arddel yr enw. Mae'r grŵp yn cymryd safbwynt 'radical' o ran yr iaith Wyddeleg.

## Gweler hefyd 
* Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta - grŵp ymgyrchu dros yr iaith Wyddeleg
* Conradh na Gaeilge - mudiad hŷn dros yr iaith Wyddeleg

## Cyfeiriadau 
Categori:Mudiadau iaith
Categori:Yr iaith Wyddeleg yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Yr iaith Wyddeleg yng Ngweriniaeth Iwerddon
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Plaid y Ffiniaid

Plaid wleidyddol adain-dde boblyddol yn y Ffindir yw **Plaid y Ffiniaid** (Ffinneg: *Perussuomalaiset*, Swedeg: *Sannfinländarna*; yn llythrennol "Ffiniaid Cyffredin" neu "Wir Ffiniaid").

Mae'r blaid yn arddel cenedlaetholdeb Ffinnaidd, ceidwadaeth gymdeithasol, ac ewrosgeptigiaeth, yn dymuno cyfyngu ar fewnfudo, ac yn cynnig cyfuniad o bolisïau economaidd yr adain dde a'r adain chwith, gyda phwyslais ar genedlaetholdeb economaidd a'r wladwriaeth les. O ran polisi iaith, mae nifer o aelodau seneddol y blaid yn rhan o fudiad i droi'r Ffindir yn wlad unieithog, gan ddyrchafu'r Ffinneg yn unig iaith swyddogol y wlad. Er enghraifft, mae nifer ohonynt yn galw am atal addysg Swedeg orfodol mewn ysgolion.

Sefydlwyd y Gwir Ffiniaid ym 1995 yn sgil diddymu'r Blaid Wledig Ffinnaidd, plaid amaethol boblyddol.

## Hanes 
Gellir olrhain gwreiddiau'r blaid yn ôl i benderfyniad Veikko Vennamo, aelod o'r Gynghrair Amaethol (bellach Plaid y Canol),  ym 1959 i ymddiswyddo o'r llywodraeth a gadael ei blaid i wrthdystio cysylltiadau'r Arlywydd Urho Kekkonen gyda'r Undeb Sofietaidd (Athrawiaeth Paasikivi–Kekkonen). Sefydlodd Vennamo y Blaid Wledig Ffinnaidd ym 1966, ar sylfaen cefnogaeth y tyddynwyr a gwrth-gomiwnyddiaeth.

Chwalodd y Blaid Wledig ym 1995, a sefydlwyd Plaid y Ffiniaid i'w holynu. Daeth Timo Soini yn arweinydd y blaid ym 1997. Ni châi'r blaid fawr o lwyddiant nes adladd yr argyfwng ariannol yn 2007–08 a chychwyn yr argyfwng dyled sofran yn ardal yr ewro yn 2009–10. Dadleuodd Soini bod llywodraeth y Ffindir yn twyllo'r bobl trwy wario arian i achub economïau gwledydd eraill yn yr Undeb Ewropeaidd.  Yn 2011, enillodd y blaid 39 o'r 200 o seddau yn y senedd.

Yn 2015, enillodd 38 o seddau, ac ymunodd â llywodraeth glymblaid gyda Phlaid y Canol. Gwasanaethodd Soini yn ddirprwy brif weinidog y Ffindir o Fai 2015 i Fehefin 2017, ac yn weinidog tramor o Fai 2015 i Fehefin 2019. Wedi i Jussi Halla-aho olynu Soini yn arweinydd ym Mehefin 2017, holltodd y blaid. Parhaodd yr encilwyr yn rhan o'r llywodraeth, dan yr enw "Diwygiad Glas", ac aeth trwch y blaid yn wrthblaid gyda 17 o seddau. Cynyddodd y nifer o seddau i 39 yn sgil etholiad seneddol 2019.

Etholwyd Riikka Purra yn arweinydd y blaid yn Awst 2021.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pleidiau ceidwadol
Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn y Ffindir
Chesterfield (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Chesterfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Chesterfield constituency.svg|Etholaeth Chesterfield yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth fwrdeistrefol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Alfred Barnes (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1892–1906: Thomas Bayley (Rhyddfrydol)
* 1906–1913: James Haslam (Lib-Lab, wedyn Llafur)
* 1913–1918: Barnet Kenyon (Lib-Lab, wedyn Rhyddfrydol)
* 1929–1931: George Benson (Llafur)
* 1931–1935: Roger Conant (Ceidwadol)
* 1935–1964: George Benson (Llafur)
* 1964–1984: Eric Varley (Llafur)
* 1984–2001: Tony Benn (Llafur)
* 2001–2010: Paul Holmes (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–presennol: Toby Perkins (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Shipley

Gallai **Shipley** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Shipley, tref yng Ngorllewin Swydd Efrog
** Shipley (etholaeth seneddol), etholaeth seneddol sy'n cynnwys y dref 
* Shipley, pentref yng Ngorllewin Sussex
* Shipley, pentref yn Swydd Derby

----
Canolfan Diwylliannol Corea

]]
]]
]]
Mae **Canolfan Diwylliannol Corea** Saesneg arferol **Korean Cultural Center** (Coreeg: 한국문화원, Hanja: 韓國文化院) yn sefydliadau dielw sy'n cyd-fynd â Llywodraeth De Corea sy'n anelu at hyrwyddo diwylliant Corea a hwyluso cyfnewid diwylliannol. Fel sawl corff genedlaethol arall, mae'n rhan o ddiplomyddiaeth ddiwlliannol y wlad i hyrwyddo pŵer meddal y wladwriaeth.

## Hanes
Gan ddechrau o 2009, dechreuodd Gwasanaeth Diwylliant a Gwybodaeth Corea sefydlu Canolfannau Diwylliannol Corea ledled y byd.

## Trosolwg
Mae'r canolfannau'n cael eu rhedeg gan Wasanaeth Diwylliant a Gwybodaeth Corea, is-adran o Weinyddiaeth Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth De Corea.

Mentrau
Fel rhan o ymdrechion i gyflwyno a lledaenu diddordeb mewn agweddau amrywiol ar ddiwylliant Corea, mae'r canolfannau wedi trefnu llawer o raglenni o dan y categorïau celfyddydau, cerddoriaeth, llenyddiaeth, ffilm a choginio.

## Rhestr o Ganolfannau Diwylliannol Corea
]]

O 2021 ymlaen, mae 33 o Ganolfannau Diwylliannol Corea mewn 28 o wledydd.

### Asia-Môr Tawel 
*  - Sydney
*  - Astana
*  - Hanoi
*  - Bangkok
* 
*  - Delhi Newydd
*  - Jakarta
*  - Tokyo ac Osaka
*  - Taguig
*  - Beijing a Shanghai

### Ewrop 
*  - Berlin
*  - Rhufain
*  - Paris
*  - Brwsel
*  - Warsaw
*  - Budapest
*  - Moscfa
*  - Madrid 
*  - Llundain

### Yr Amerig 
*  - Buenos Aires
*  - São Paulo
*  - Ottawa
*  - Dinas Mecsico 
*  - Washington D.C., Los Angeles ac Efrog Newydd

### Dwyrain Canol ac Affrica 
*  - Cairo
*  - Pretoria
*  - Abu Dhabi
*  - Abuja
*  - Ankara

## Sefydliadau tebyg
Mae Canolfan Diwylliannol Corea yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gydag Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* Sianel 'Gateway to Korean Culture Sianel Youtube y KCC

Categori:De Corea
Categori:Diwylliant Corea
Categori:Sefydliadau 2009
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Jamie Miller

Canwr a chyfansoddwr o Gymru yw **Jamie Miller** (ganwyd 9 Medi 1997). Fe ymddangosodd am y tro cyntaf fel canwr yn 2020, pan ryddhaodd ei sengl gyntaf o’r enw *City That Never Sleeps* yng Ngorffennaf 2020 ac yna *Onto Something* (2020), *Hold You ‘Til We’re Old* (2021) a *Here’s Your Perfect* (2021).

Ganed Miller yng Nghaerdydd, lle bu'n byw gyda'i fam, ei dad a'i ddwy chwaer; dechreuodd ganu yn yr ysgol gynradd.

## Disgyddiaeth
* *The City That Never Sleeps* (2020)
* *All I Want for Christmas Is You* (2020)
* *Onto Something* (2020)
* ''Hold You 'Til We're Old* (2021)
* *Here's Your Perfect* (2021)
* *Running Out of Roses* (com Alan Walker) (2021)
* *I Lost Myself In Loving You* (2022)
* *Last Call'' (2022)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Pobl o Gaerdydd
Shipley, Gorllewin Sussex

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Shipley.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Shipley**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Horsham. Saif tua 5.5 milltir (9&nbsp;km) i'r de o dref Horsham.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,195. Mae'r plwyf sifil yn cynnwys pentref Coolham a phentrefannau Dragon's Green, Brooks Green a Broomer's Corner.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Horsham
Categori:Pentrefi Gorllewin Sussex
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Sussex
Salford (gwahaniaethu)

Gallai **Salford** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Salford, dinas ym Manceinion Fwyaf
** Dinas Salford, y fwrdeistref fetropolitan sy'n cynnwys y ddinas honno
* Salford, pentref yn Swydd Bedford
* Salford, pentref yn Swydd Rydychen
* Salford Priors, pentref yn Swydd Gaerwrangon

### Unol Daleithiau America
* Salford Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania
* Lower Salford Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania
* Upper Salford Township, Pennsylvania, treflan yn nhalaith Pennsylvania

----
Love Island

Mae **Love Island** yn rhaglen deledu realiti a ddechreuodd yn y Lloegr yn 2005 fel *Celebrity Love Island*. Cafodd ei chreu gan ITV Studios a bu fersiwn Seisnig yn 2015 a sawl fersiwn rhyngwladol yn dilyn hynny.

Mae'r sioe yn cynnwys grŵp o gystadleuwyr "sengl" (di-bartner), a elwir yn "ynyswyr" sy'n byw gyda'i gilydd mewn fila a adeiladwyd yn arbennig ar eu cyfer. Cânt eu hynysu o'r byd tu allan a'u nod yw dod o hyd i bartner. Mae'r ynyswyr yn cael eu monitro'n barhaus yn ystod eu harhosiad yn y tŷ gan gamerâu teledu byw yn ogystal â meicroffonau sain personol. Trwy gydol y gyfres, mae'r cystadleuwyr yn gorfod dewis cymar er mwyn osgoi cael eu diarddel o'r fila. Yn ogystal, mae'r cyhoedd yn pleidleisio dros eu hoff ynyswyr ar adegau. Wrth i'r gwrthodedig adael y fila, caiff ynyswyr newydd eu hychwanegu. Ar ddiwedd y gyfres, mae'r cyhoedd yn pleidleisio am y tro olaf dros y cwpl buddugol.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu ITV
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Julian Clary

Actor, digrifwr, nofelydd a chyflwynydd o Loegr yw **Julian Peter McDonald Clary** (ganwyd 25 Mai 1959). Dechreuodd ymddangos ar y teledu yng nghanol yr 1980au. Ers hynny mae hefyd wedi actio mewn ffilmiau, cynyrchiadau teledu a llwyfan, nifer o bantomeimiau ac ef oedd enillydd *Celebrity Big Brother 10* yn 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Actorion LHDT
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Digrifwyr LHDT
Categori:Digrifwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Digrifwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Dyffrynnoedd Swydd Derby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Dyffrynnoedd Swydd Derby** (Saesneg: *Derbyshire Dales*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Derbyshire Dales constituency.svg|Etholaeth Dyffrynnoedd Swydd Derby yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2019: Patrick McLoughlin (Ceidwadol)
* 2019–2024: Sarah Dines (Ceidwadol)
* 2024–presennol: John Whitby (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Ryuichi Sakamoto

Cerddor a chyfansoddwr o Japan oedd |Sakamoto Ryūichi}}  17 Ionawr 1952 &ndash; 28 Mawrth 2023. Aelod o'r Yellow Magic Orchestra (YMO) oedd ef, gyda Haruomi Hosono a Yukihiro Takahashi.

Enillodd Sakamoto Oscar, BAFTA, Grammy, a dwy Wobr Golden Globe .  Ei ymddangosiad cyntaf fel actor a chyfansoddwr sgôr ffilm oedd *Merry Christmas, Mr Lawrence (Nadolig Llawen, Mr. Lawrence)* (1983). Ei waith mwyaf llwyddiannus fel cyfansoddwr ffilm oedd *The Last Emperor* (1987). 

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Japan
Categori:Cyfansoddwyr o Japan
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Pobl fu farw o ganser y colon, y rectwm, neu'r coluddyn
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Categori:Articles with hCards
Anderson County, De Carolina

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q181015;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd De Carolina
Roza Otunbayeva

Mae **Roza Isakovna Otunbayeva** (Kyrgyz: Роза Исаковна (Исак кызы) Отунбаева, Roza Isakovna (Isak kyzy) Otunbayeva; ganwyd 23 Awst 1950) yn ddiplomydd a gwleidydd Kyrgyz . Roedd hi'n bennaeth gwladwriaeth benywaidd cyntaf Asia Ganol, fel Arlywydd Cirgistan rhwng 2010 a 1022. Cafodd ei dyngu i mewn ar 3 Gorffennaf 2010, ar ôl gweithredu fel arweinydd dros dro yn dilyn Chwyldro Ebrill 2010, a arweiniodd at ddiarddel yr Arlywydd Kurmanbek Bakiyev.  

Ers 2022, mae Otunbayeva yn gwasanaethu fel Cynrychiolydd Arbennig Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, António Guterres ar gyfer Afghanistan a Phennaeth Cenhadaeth Gymorth y Cenhedloedd Unedig yn Afghanistan (UNAMA). 

Cafodd Otunbayeva ei geniyn Frunze (Bishkek bellach, prifddinas Kyrgyzstan), Kirghiz SSR, yr Undeb Sofietaidd, yn ferch i Isak Otunbayev, aelod o Goruchaf Lys Kyrgyz SSR (1967-1992), a'r athrawes Salika Daniyarova (1925-2020). Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Talaith Moscfa. Aeth ymlaen i ddysgu fel athrawes. 

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Cirgistan
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Rhyfel Cartref y Ffindir

Rhyfel cartref a ymladdwyd dros reolaeth y Ffindir rhwng carfanau'r Gwynion (Y Ffindir Wen) a'r Cochion (Gweriniaeth Gweithwyr Sosialaidd y Ffindir) oedd **Rhyfel Cartref y Ffindir** a barodd o Ionawr i Fai 1918.

Yn sgil cwymp Ymerodraeth Rwsia a'r Chwyldro Bolsieficaidd, datganwyd annibyniaeth y Ffindir yn Rhagfyr 1917. Er yr oedd ennill sofraniaeth oddi ar Rwsia yn broses heddychlon ynddi ei hun, ni lwyddodd y wladwriaeth newydd i osgoi gwrthdaro mewnol. Rhagflaenwyd y rhyfel gan sawl ysgarmes rhwng comiwnyddion y Gwarchodlu Coch a chenedlaetholwyr y Corfflu Amddiffynnol, er enghraifft yn Viipuri ar 19 Ionawr. Wedi i'r adain chwyldroadol ennill rheolaeth ar y Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol, aethant ati i gipio'r brifddinas Helsinki a threfi diwydiannol mawr ar draws deheubarth y Ffindir ar 28 Ionawr 1918. Ffoes y llywodraeth adain-dde, dan arweiniad y Prif Weinidog Pehr Evind Svinhufvud o'r Blaid Geidwadol, i Vaasa yng ngorllewin y wlad. Daeth y gorllewin yn gadarnle i'r Gwynion wrthsefyll chwyldro'r Cochion (benthycwyd yr enwau o'r carfanau tebyg yn Rhyfel Cartref Rwsia), ac yno cynlluniwyd gwrthymosodiad gan y Fyddin Wen dan gyfarwyddiaeth y Cadfridog Carl Gustaf Mannerheim.

Yr oedd niferoedd y ddwy ochr mwy neu lai yn gyfartal: 76,000 o Gochion, a 70,000 o Wynion.
Enillodd Mannerheim frwydr yn Tampere yn nechrau Awst, ac yna llwyddodd i ailgipio Helsinki gyda chymorth lluoedd Almaenig. Daeth y gwrthdaro yn rhyfel trwy ddirprwy, gyda'r Cochion yn derbyn cymorth oddi ar luoedd comiwnyddol Rwsia. Bu farw 3,500 o Wynion a 5,700 o Gochion yn yr ymladd, ac hefyd 400–500 o Almaenwyr a 800–900 o Rwsiaid. Erbyn canol Mai, cafodd y gwrthryfel comiwnyddol ei ostegu'n llwyr gan y Gwynion, gan ddod â'r rhyfel cartref i ben.

Yn ystod yr adladd, rhoddwyd y chwyldroadwyr ar brawf a derbyniasant ddedfrydau llym. Erbyn diwedd y flwyddyn, bu farw rhyw 20,000 o'r Cochion naill ai drwy ddienyddio neu mewn gwersylloedd carcharorion.

## Cyfeiriadau 
Categori:1918
Categori:20fed ganrif yn y Ffindir
Categori:Hanes milwrol y Ffindir
Cartref Ffindir
Cartref Ffindir
Ffindir
Cartref Ffindir
Nicola Heywood-Thomas

Darlledwr a newyddiadurwr o Gymraes oedd **Nicola Anne Heywood-Thomas** (17 Mai 1955 – 6 Ebrill 2023), a weithiodd i BBC Radio Wales a HTV, lle treuliodd 18 mlynedd fel cyflwynydd newyddion.

Ymunodd Heywood-Thomas â BBC Radio Wales yn syth o'r brifysgol, ac yn ddiweddarach cyflwynodd raglen gelfyddydau yr orsaf, *Radio Wales Arts Show*, am 25 mlynedd. Bu hefyd yn is-olygydd, cyflwynydd a gohebydd i *BBC Wales Today*, er ei bod yn cael ei chofio'n well am ei chyfnod gyda HTV. Derbyniodd Wobrau BAFTA Cymru. 

Gwnaeth ei hymddangosiad radio olaf ym mis Chwefror 2023, ac roedd yn cael cemotherapi ar adeg ei marwolaeth. Bu farw yn 67 oed ar 6 Ebrill 2023. Roedd yn briod a Grahame Lloyd hyd at 2013 ac roedd ganddynt tri plentyn.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Kate Forbes

Gwleidydd o'r Alban yw **Kate Elizabeth Forbes** (ganwyd 6 Ebrill 1990). Mae hi'n aelod o Blaid Genedlaethol yr Alban (SNP), ac yn Aelod o Senedd yr Alban (ASA) dros etholaeth Skye, Lochaber a Badenoch ers etholiad Senedd yr Alban yn 2016. Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r Economi rhwng 2020 a 2023. 

Cafodd Forbes ei geni yn Dingwall, ond cafodd ei magu yn India a’r Alban. Cafodd ei haddysg mewn ysgol iaith Gaeleg, ac enillodd radd BA mewn hanes yng Ngholeg Selwyn, Caergrawnt. Wedyn enillodd MSc mewn hanes alltud a mudo o Brifysgol Caeredin. Priododd Alasdair "Ali" MacLennan yn 2021.

## Arweinyddiaeth yr SNP
Yn dilyn ymddiswyddiad Nicola Sturgeon fel arweinydd Plaid Genedlaethol yr Alban, yr SNP, ym mis Chwefror 2023, safodd Forbes ar gyferyr arweinyddiaeth. Y ddau ymgeisydd arall oedd Humza Yousaf a enillodd ac Ash Regan.

Er bod canmol i allu gweinyddu Forbes fel Gweinidog Cyllid roedd gwrthwynebiad i'w hagwedd mwy ceidwadol gan gynnwys gwrthwynebiad bersonol i briodas hoyw, hawliau trawrywedd ac erthyliad.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol yr SNP

Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Vaasa

Dinas a phorthladd yng ngorllewin y Ffindir yw **Vaasa** (Ffinneg: Vaasa, Swedeg: Vasa) a leolir ar hyd arfordir Gwlff Bothnia. Vaasa yw prifddinas ranbarthol Ostrobothnia. Mae ganddi hanes hir fel porthladd masnachol a marchnad amaethyddol, ac mae'n nodedig heddiw fel canolfan addysg uwch.

Sefydlwyd Vaasa gan Siarl IX, brenin Sweden ym 1606, ac enwir y ddinas ar ôl ei frenhinllin, Tŷ Vasa. Derbyniodd ei siarter ddinesig ym 1611. Datblygodd yn borthladd hynod o bwysig yn y Môr Baltig, a phrif gynhyrchion hanesyddol y ddinas yw coed, haearn, a dur. Yn sgil tân mawr ym 1852, ailadeiladwyd y ddinas 8&nbsp;km yn agosach i'r môr. O 1855 i 1917, pan oedd Uchel Ddugiaeth y Ffindir dan reolaeth Ymerodraeth Rwsia, ei henw swyddogol oedd Dinas Niclas (Ffinneg: Nikolainkaupunki, Swedeg: Nikolajstad), ar ôl y Tsar Niclas I. Ffoes llywodraeth y Ffindir o Helsinki i Vaasa yn Ionawr 1918, ac yma felly oedd prifddinas dros dro y Ffindir Wen yn ystod y rhyfel cartref.

Mae Vaasa yn borthladd pwysig o hyd, ac yn mewnforio nifer o ddefnyddiau crai i'r Ffindir. Mae'r diwydiannau lleol yn cynnwys melinau blawd a thecstilau, purfa siwgr, poptai mawr, a ffatrïoedd peiriannau a sebon. Heddiw, dyma canolfan economaidd gryf a chanddi safon byw uchel. Lleolir nifer o gwmnïau mawr yn Vaasa, yn y diwydiannau ynni, technoleg, ac addysg.

Un o brif atyniadau Vaasa yw Ynysfor Kvarken—a chanddi 5,500 o ynysoedd—a ddynodir yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO. Ymhlith yr atyniadau eraill mae Amgueddfa Ostrobothnia, parc dŵr Tropiclandia, a Chlwb Pêl-droed Wasa. Mae'n gartref i nifer o sefydliadau addysg uwch, gan gynnwys Prifysgol Vaasa, Prifysgol Gwyddorau Cymhwysol Vaasa, a changhennau o Åbo Akademi, Ysgol Economeg Hanken, a Phrifysgol Helsinki.

Dinas ddwyieithog ydy Vaasa, a siaredir y Ffinneg fel iaith gyntaf gan 70% o drigolion a'r Swedeg gan 25%. Cynyddodd y boblogaeth o 56,600 ym 1998 i 57,200 yn 2005, ac i 68,000 yn 2023. Vasa ydy dinas 12fed fwyaf y Ffindir yn nhermau poblogaeth.

O ran ei hinsawdd, mae'r haf yn glaear a'r gaeaf yn oer yn Vaasa, a'r tymheredd yn amrywio o -10 gradd Celsiws yn y gaeaf i 20 gradd Celsiws yn yr haf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn yr 17eg ganrif
Categori:Dinasoedd y Ffindir
Categori:Porthladdoedd y Ffindir
Aeolipile

Tyrbin stêm syml yr Henfyd yw **aeolipile** (Groeg "αιολουπυλη") neu **agerbelen**. Bydd y ddyfais yn troelli pan fydd y cynhwysydd dŵr canolog yn cael ei gynhesu; cynhyrchir trorym gan jetiau stêm sy'n gadael y cynhwysydd.

bawd|dim|Aeolipile ar waith

Fe'i gelwir yn "Peiriant Hero" oherwydd fe'i disgrifiwyd yn ysgrifenedig gan Hero o Alecsandria, mathemategydd Groeg-Aifftaidd a pheiriannydd. Disgrifiodd Hero'r ddyfais yn y ganrif 1af OC, ac mae llawer o ffynonellau yn rhoi'r clod iddo am ei ddyfais. Fodd bynnag, y pensaer Rhufeinig Vitruvius oedd y cyntaf i ddisgrifio'r teclyn hwn yn ei lyfr *De architectura* (tua 30–20 CC).

Er mai'r aeolipil yw'r injan stêm gyntaf a gofnodwyd, nid oedd yn ffynhonnell pŵer ymarferol nac yn rhagflaenydd uniongyrchol y math o beiriant ager a ddyfeisiwyd yn ystod y Chwyldro Diwydiannol.

## Cyfeiriadau
Categori:Grym ager
Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg yn yr Henfyd
Categori:Thermodynameg
Joshua Bassett

Actor a chanwr Americanaidd yw **Joshua Taylor Bassett** (ganwyd 22 Rhagfyr 2000). Mae'n adnabyddus am ei rôl serennu fel Ricky Bowen yn *High School Musical: The Musical: The Series*.

## Ffilmograffiaeth
* 2017: *Lethal Weapon* (cyfres deledu)
* 2018:	*Game Shakers*
* 2018:	*Dirty John* (cyfres deledu)
* 2018: *Stuck in the Middle* (cyfres deledu)
* 2019: ''Grey's Anatomy*
* 2019–2023: *High School Musical: The Musical: The Series*
* 2020: *The Disney Family Singalong*
* 2020: *Nickelodeon's Unfiltered*
* 2020: *High School Musical: The Musical: The Holiday Special*
* 2021: *Limbo*
* 2021: *A Night With Joshua Bassett*
* 2022: *Celebrity Family Feud*
* 2022: *Better Nate Than Ever*
* 2022: *Night at the Museum: Kahmunrah Rises Again''

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 2000
Categori:Iddewon
Yogyakarta

Dinas yn ne canolbarth ynys Jawa yn Indonesia yw **Yogyakarta**. Mae'n brifddinas ranbarthol arbennig. Y ddinas oedd sedd llywodraeth Gweriniaeth Indonesia o 1945 hyd 1950, pan ddaeth Jakarta yn brifddinas.

Mae Yogyakarta yn ganolfan bwysig ar gyfer celfyddydau cain a diwylliant clasurol Jawa fel bale, cerddoriaeth, phypedwaith *wayang*, drama, celfyddydau gweledol, tecstilau batic, llenyddiaeth, barddoniaeth, a gof arian.

Mae'r ddinas yn gartref i Brifysgol Gadjah Mada, y brifysgol fwyaf yn Indonesia.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Indonesia
Categori:Jawa
Just Jaeckin

Cyfarwyddwr ffilm, ffotograffydd ac artist o Ffrancwr oedd **Just Jaeckin** (8 Awst 1940 – 6 Medi 2022).

Cafodd ei eni yn Vichy. Bu farw yn Saint-Briac-sur-Mer, Llydaw, yn 82 oed.

## Ffilmiau 
### Cyfarwyddwr
* *Emmanuelle* (1974)
* ''Histoire d'O* (1975)
* *Madame Claude* (1977)
* *Le Dernier Amant romantique* (1978)
* *Collections privées* (1979)
* *Girls* (1980)
* *L'Amant de Lady Chatterley* (1981)
* *Gwendoline'' (1984)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ffotograffwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Rain Newton-Smith

Economegydd Prydeinig yw **Rain Newton-Smith** (ganwyd 21 Mehefin 1975). Mae hi'n darpar gyfarwyddwr cyffredinol Cydffederasiwn Diwydiant Prydain (CBI).  Bydd hi'n olynu Tony Danker, ar ol ei ddiswyddo yn dilyn cwynion am ei ymddygiad. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Economegwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Porthladdoedd Cymru

Mae'r erthygl hon yn rhestru porthladdoedd a harbwrs Cymru. Mae porthladdoedd yn adnodd hanfodol a phwysig i economi Cymru ac maent yn caniatáu symud nwyddau a phobl ac yn hwyluso cysylltiadau masnach ryngwladol.

## Fesul rhanbarth 
### Gogledd-ddwyrain 
* Shotton
* Mostyn*

### Gogledd-orllewin 
* Llanddulas
* Harbwr Conwy*
* Porth Penrhyn
* Porthaethwy
* Harbwr Amlwch
* Porthladd Penfro

* Y Porthladd Rhydd Celtaidd, yn Aberdaugleddau a Phort Talbot
* Porthladd Rhydd Ynys Môn

## Gweler hefyd 
* Trafnidiaeth yng Nghymru
* Diwydiant pysgota yng Nghymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhestrau Cymru
North Turton

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr ydy **North Turton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Blackburn gyda Darwen.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,930.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Blackburn gyda Darwen
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerhirfryn
Hawl i ateb effeithiol

Yr **Hawl i ateb (neu ddatrusiad) effeithiol** yw hawl person sydd a'i  hawliau dynol wedi eu tramgwyddo i ddatrusiad cyfreithiol. Rhaid i ddatrusiad o'r fath fod yn hygyrch, yn rhwymol, yn gallu dod â'r tramgwyddwyr o flaen eu gwell, darparu iawn priodol, ac atal troseddau pellach. Mae’r hawl i ateb effeithiol yn gwarantu’r gallu i’r unigolyn geisio datrusiad gan y wladwriaeth yn uniongyrchol yn hytrach na thrwy broses ryngwladol. Mae'n ddull ymarferol o amddiffyn hawliau dynol ar lefel y wladwriaeth ac mae'n ei gwneud yn ofynnol i'r wladwriaeth nid yn unig amddiffyn hawliau dynol *de jure* ond hefyd yn ymarferol ar gyfer achosion unigol. Mae'r hawl i ateb effeithiol yn cael ei gydnabod yn gyffredin fel hawl dynol mewn offerynnau hawliau dynol rhyngwladol.

## Ceiswyr lloches 
Mae’r hawl i ddatrusiad effeithiol wedi’i rhoi ar waith mewn achosion ceiswyr lloches lle mae’r hawl wedi’i dal i atal gwladwriaethau rhag alltudio ceisiwr lloches cyn dyfarnu ar gais y ceisydd am loches, a bod yn rhaid i’r hawlydd, ar ôl i gais am loches gael ei wrthod fedru apelio drwy gael digon o amser a mynediad at gynrychiolaeth gyfreithiol. Yn gyffredinol, nid yw llysoedd wedi gweld yr angen i’r wladwriaeth ddarparu cyfreithiwr, hyd yn oed pan na all ceisiwr lloches fforddio un, oni bai fod gwirioneddol angen cyfreithiwr i gael datrusiad effeithiol. Mae llysoedd wedi canfod y gallai proses rhy ffurfiol dorri ar yr hawl i ateb effeithiol, yn enwedig pan na ddarperir cyfreithiwr.

## Artaith 
Mae Pwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig wedi datgan mewn achosion o artaith, bod yr hawl i ddatrusiad effeithiol yn ei gwneud yn ofynnol i wladwriaethau ymchwilio i honiadau o artaith, erlyn cyflawnwyr, rhoi iawndal i ddioddefwyr, ac atal troseddau tebyg rhag digwydd eto. Mynegir egwyddor yr hawl i ddatrusiad effeithiol yn erthygl 14 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig yn erbyn Artaith.

## Gweler hefyd 
* Hawliau Dynol
* Hawl i brawf teg
* Didueddrwydd

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* 
* 

Categori:Hawliau dynol
Lietuvos kultūros institutas

, prifddinas Lithwania]]
Mae'r **Lietuvos kultūros institutas** (**LKI**, *Institiwt Diwylliant Lithwania*) yn sefydliad cyllidebol a sefydlwyd gan Weinyddiaeth Diwylliant Gweriniaeth Lithwania, sy'n cryfhau rôl diwylliant Lithwania yn y byd. Mae'r Sefydliad yn cyflwyno diwylliant a chelf broffesiynol Lithwania yn bwrpasol dramor ac yn gwella'r cyfleoedd ar y sîn ryngwladol ar gyfer gweithwyr diwylliannol proffesiynol ac artistiaid, yn ogystal ag ar gyfer arbenigwyr a sefydliadau sy'n gweithio yn y meysydd hyn.

Mae Sefydliad Diwylliant Lithwania yn cyflawni ei weithgareddau yn unol â'r blaenoriaethau thematig, rhanbarthol a daearyddol a amlinellwyd gan y Weinyddiaeth Ddiwylliant, mewn cydweithrediad â gweithwyr proffesiynol diwylliannol Lithwania a thramor ac Attachés Diwylliannol Gweriniaeth Lithwania.

Sefydlwyd Institiwt Diwylliant Lithwania yn 2008. Mae'r pencadlys ar Z. Sierakausko str. 15, Vilnius.

## Gweithgareddau'r Sefydliad
Mae’r Sefydliad yn gweithredu’r gweithgareddau canlynol:

## Aelodaeth EUNIC
Mae Sefydliad Diwylliannol Lithwania yn aelod o rwydwaith traws-Ewropeaidd, EUNIC (European Union National Institutes for Culture). Mae’r rhwydwaith hwn yn uno 36 o sefydliadau diwylliannol o’r Undeb Ewropeaidd a’r Deyrnas Unedig. Mae Sefydliad Diwylliant Lithwania yn gweithredu'n uniongyrchol neu drwy gynrychiolwyr mewn 17 o glystyrau EUNIC ledled y byd.

## Sefydliadau tebyg
Mae'r Lietuvos kultūros institutas yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gydag Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol
* Diplomyddiaeth ddiwylliannol
* Grym meddal

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Sianel Youtube 'Lithuanian Culture Institute'

Categori:Diwylliant Lithwania
Categori:Lithwaneg
Categori:Sefydliadau 2008
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Why Didn't They Ask Evans?

Gwaith ffuglen dditectif gan Agatha Christie, a gyhoeddwyd gyntaf yn y Deyrnas Unedig gan y Collins Crime Club ym Medi 1934, yw '''''Why Didn't They Ask Evans?***. ac yn yr Unol Daleithiau gan Dodd, Mead and Company yn 1935 o dan y teitl ***The Boomerang Clue'''''. Pris argraffiad cyntaf y llyfr yng ngwledydd Prydain oedd saith swllt a chwe cheiniog (7/6). Ym 1981 gwnaethpwyd cyfres teledu o'r nofel wedi'i ffilmio yn serennu Francesca Annis, Doris Hare a Syr John Gielgud. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau wedi eu gosod yng Nghymru
Categori:Nofelau gan Agatha Christie
Categori:Nofelau 1934
Categori:Nofelau Saesneg
Österreich Institut

Mae'r **Österreich Institut** (Österreich Institut GmbH i roi y teitl cyfreithiol llawn; *Institiwt Awstria* neu *Sefydliad Awstria*) yn sefydliad o bolisi diwylliannol tramor Awstria ar gyfer gweithredu cyrsiau Almaeneg y tu allan i Awstria ac ar gyfer hyrwyddo cyfnewid diwylliannol. Yn ôl y cwmni, mae 11,000 o gyfranogwyr cwrs yn dysgu mewn sefydliad yn Awstria bob blwyddyn. Mae'r deunyddiau addysgu yn cael eu creu ym mhencadlys yr athrofa yn Fienna. Mae'n aelod o'r European Union National Institutes for Culture (EUNIC).

## Hanes
Sefydlwyd yr Österreich Institut GmbH ym 1997, a phasiwyd deddf Österreich Institut ar wahân ar ei gyfer. O ganlyniad, cyfunwyd ac ad-drefnwyd y cyrsiau Almaeneg blaenorol yn y teithiau diplomyddol yn Slofacia, Hwngari, yr Eidal a Gwlad Pwyl fel Sefydliad Awstria.

O 2018 ymlaen mae sefydliadau Awstria yn Belgrâd, Wroclaw, Bratislava, Brno, Budapest, Kraków, Mosgo, Rhufain, Sarajevo a Warsaw.

Mae'r brif swyddfa yn Fienna ar Landstraßer Hauptstraße yn cynhyrchu deunyddiau addysgu fel yr *Österreich Spiegel*, papur newydd ar gyfer gwersi Almaeneg (a gyhoeddir bedair gwaith y flwyddyn ers 1998), deunyddiau ar-lein ar Sprachportal.at, ffolderi iaith technegol a didactactau ffilm sy'n cael eu arfer dysgu Almaeneg. Mae Sefydliad Awstria wedi bod yn cydweithredu â Chronfa Integreiddio Awstria i greu deunyddiau addysgu ers 2015.

Mae Sefydliad Awstria yn derbyn grant cyfranddaliwr am ei waith. Yn 2014, roedd lefel hunan-ariannu'r sefydliad dros 80 y cant.

## Tasgau
, Slofacia ar na stryd Baštovej, Staré Mesto (hen dref)]]
Mae'r sefydliad am wneud Awstria yn weladwy ac yn ddiriaethol fel gwlad Almaeneg ei hiaith ac yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd. Mae hefyd yn trefnu digwyddiadau a chystadlaethau sy'n gysylltiedig ag Awstria ar gyfer cyfranogwyr y cwrs, athrawon a myfyrwyr Almaeneg, ac mae Fforwm Diwylliannol Awstria neu'r Llysgenhadaeth yn cefnogi gwaith yr athrofeydd. Mae'r sefydliad hefyd yn gweithio gyda'r sefydliad Almaenig Goethe-Institut, y Cyngor Prydeinig ac Instituto Cervantes o Sbaen. Mae Sefydliadau Awstria yn cymryd rhan yn rheolaidd yng ngweithgareddau Diwrnod Ieithoedd Ewrop.

Mae pob sefydliad dramor yn ganolfannau arholi ar gyfer diploma iaith Awstria mewn Almaeneg. Mae'r tystysgrifau arholiad hyn yn cael eu cydnabod yn rhyngwladol.

## Sefydliadau tebyg
Mae'r Österreich Institut yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gydag Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol
* Diplomyddiaeth ddiwylliannol
* pŵer meddal

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* www.oesterreichinstitut.at
* www.oei.org
* www.sprachportal.at
* Deunyddiau addysgu rhanbarthol, oesterreichinstitut.at

Categori:Almaeneg
Categori:Awstria
Categori:Diwylliant Awstria
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Y Goleudy

Cyfres ddrama ffuglen wyddonol ar S4C yw ***Y Goleudy***.

## Ynghylch 
Mae'r gyfres yn ddrama sci-fi sy'n cynnwys chwe phennod o 30 munud yr un. Mae'r gyfres wedi'i hanelu at blant 10 oed, ac wedi'i lleoli mewn pentref syrffio glan môr yng ngorllewin Cymru. Mae merch ifanc, Efa, yn symud i bentref tawel Brynarfor ac yn archwilio'r goleudy lleol.

## Cynhyrchiad 
Ym mis Mai 2021 cyhoeddwyd y byddai Cronfa Cynnwys Cynulleidfaoedd Ifanc y DU yn darparu cyllid ar gyfer y gyfres i’w chynhyrchu gan Boom Cymru ar gyfer S4C. Ariennir y gronfa gan lywodraeth y DU ac fe'i rheolir gan Sefydliad Ffilm Prydain.

Mae'r gyfres ddrama ffuglen wyddonol wedi'i hanelu at blant hŷn ac fe'i symudwyd i gynhyrchu ar gyfer haf 2022 ar ôl cael ei gohirio yn ystod y pandemig covid.

Darlledwyd y gyfres gyntaf ar 19 Rhagfyr 2022.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Cyfresi teledu
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Cyfresi drama S4C
Y Sŵn

Ffilm Gymraeg yw ***Y Sŵn***, sy'n canolbwyntio ar Gwynfor Evans a'i ymgyrch dros sianel deledu Gymraeg i Gymru.

## Crynodeb 
[bawd|200px|[Gwynfor Evans, 28&nbsp;Medi&nbsp;1951]]
Daeth Margaret Thatcher yn brif weinidog y Deyrnas Unedig yn 1979 gyda maniffesto oedd yn addo sefydlu sianel deledu Gymraeg.

Ychydig fisoedd wedi'r etholiad cyffredinol, gwnaeth Thatcher dro pedol ar ei haddewid, gan arwain at brotestiadau yng Nghymru. Mewn cyfnod o anufudd-dod sifil yng Nghymru, dywedodd Gwynfor Evans y byddai'n ymprydio nes i Thatcher wireddu ei haddewid i greu sianel deledu Gymraeg, neu hyd at ei farwolaeth. yn ogystal ag ar BBC iPlayer.

Cynhaliwyd trafodaeth wedi dangos y ffilm yn y Chapter, Caerdydd, gyda chyfraniadau gan Roger Williams (ysgrifennwr sgrin), Dewi Rhys Williams (sy’n chwarae G. O. Williams yn *Y Sŵn*), Bethan Sayed (cyn Aelod Senedd Plaid Cymru a Chadeirydd y Pwyllgor Diwylliant), Matthew Hexter (Podlediad Hiraeth), a Ceri Davies (Podlediad Hiraeth).

## Arwyddocâd 
Meddai’r cynhyrchydd Roger Williams, ““Mae’r ffilm yn olrhain yr hanes o berspectif y cenedlaetholwyr gweision sifil oedd yn y swyddfa Gymreig ar y pryd, a’r gwleidyddion yn San Steffan,”

“Ry’n ni gyd, fel cenedl, yn ymwybodol o safiad Gwynfor. Ond roeddwn i â diddordeb hefyd yn yr hyn a ddigwyddodd yn Llundain, ac yn y Swyddfa Gymreig, achos dw i ddim yn ymwybodol bod yr ochr yna wedi cael ei olrhain o gwbl.

“Roedd diddordeb gyda fi yn y ddadl, a’r dadlau a oedd yn digwydd rhwng Llundain a Chymru. Gan bod rhai o’r sgyrsiau a’r dadleuon yna yn parhau i fod ynglŷn â’r ffordd mae teledu yn cael ei ariannu a’r berthynas rhwng Cymru a Llundain, a’r ffaith bod darlledu ddim wedi cael ei ddatganoli ac yn y blaen. Ro’n i’n teimlo mai’r ffordd orau i ni fel cynulleidfa drafod y pethe hynny oedd drwy ddrama.

“Wrth gwrs, doedd hi ddim wedi cael ei gwneud o’r blaen. Gydag S4C yn dathlu ei phen-blwydd, roedd yn teimlo fel amser priodol i fynd ati.”

## Adolygiadau 
Mae'r ffilm wedi derbyn adolygiad cadarnhaol gan y newyddiadurwr Molly Stubbs o *Nation.Cymru*.

Rhoddodd newyddiadurwr *Buzz* Magazine adolygiad cadarnhaol i'r ffilm gyda 4/5 seren.

Rhoddodd newyddiadurwr *Get the Chance* hefyd adolygiad cadarnhaol i’r ffilm gyda 4/5 seren.

Disgrifiodd Elinor Wyn Reynolds y profiad o wylio'r ffilm fel un "i’w fwynhau" ar y cyfan ond "yn ormod o bwdin" wrth gyfeirio at y *pyrotechnics*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 2023
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Ffilmiau drama Cymraeg o Gymru