open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
15 Medi

**15 Medi** yw'r dau-gant pum-deg wythfed (258ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (259fed mewn blynyddoedd naid). Erys 107 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1821 - Annibyniaeth Gwatemala, El Salvador, Hondwras, Nicaragwa a Costa Rica.
* 2011 - Trychineb Glofa'r Tarenni Gleision.
* 2015 - Malcolm Turnbull yn dod yn Brif Weinidog Awstralia.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Chimamanda Ngozi Adichie]]
[bawd|130px|dde|[Y Tywysog Harri, Dug Sussex]]
* 1254 - Marco Polo, fforiwr (m. 1324)
* 1613 - François de La Rochefoucauld, awdur (m. 1680)
* 1803 - Charles Octavius Swinnerton Morgan, hanesydd a gwleidydd (m. 1888)
* 1857 - William Howard Taft, 27ain Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1930)
* 1890 - Agatha Christie, nofelydd (m. 1976)
* 1903 - Roy Acuff, canwr gwlad (m. 1992)
* 1904 - Umberto II, brenin yr Eidal (m. 1983)
* 1907 - Fay Wray, actores (m. 2004)
* 1914 - Adolfo Bioy Casares, nofelydd (m. 1999)
* 1919 - Liisa Rautiainen, arlunydd (m. 2018)
* 1920 - Betty Guy, arlunydd (m. 2016)
* 1925
**Martha Joy Gottfried, arlunydd (m. 2014)
**Dicky Rogmans, arlunydd (m. 1992)
* 1927 - Margaret Keane, arlunydd (m. 2022)
* 1928 - Betty Sabo, arlunydd (m. 2016)
* 1941 - Viktor Zubkov, gwleidydd
* 1942
**Myrddin Owen, canwr ac actor
**Emmerson Mnangagwa, Arlywydd Simbabwe
* 1945 - Jessye Norman, cantores opera (m. 2019)
* 1946
**Oliver Stone, cyfarwyddwr ffilmiau
**Tommy Lee Jones, actor
* 1955 - Brendan O'Carroll, awdur, comediwr a chynhyrchydd
* 1960 - Katsuyoshi Shinto, pêl-droediwr
* 1972 - Jimmy Carr, comediwr
* 1977
**Chimamanda Ngozi Adichie, sgriptiwraig
**Sophie Dahl, model ffasiwn
**Tom Hardy, actor
* 1980 - Jolin Tsai, cantores
* 1984 - Y Tywysog Harri, Dug af Sussex
* 1990 - Gwyneth Keyworth, actores
* 2002 - Medi Harris, nofiwraig

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[William Madocks]]
[bawd|130px|dde|[Eddie Butler]]
* 1700 - André Le Nôtre, garddwr a pensaer, 87
* 1828 - William Madocks, gwleidydd, 55
* 1830 - William Huskisson, gwleidydd, 60
* 1859 - Isambard Kingdom Brunel, peiriannydd, 53
* 1864 - John Hanning Speke, fforiwr, 37
* 1899 - Procesa del Carmen Sarmiento, arlunydd, 81
* 1945 - Anton Webern, cyfansoddwr, 61
* 1967
**Rhys Gabe, chwaraewr rygbi'r undeb, 87
**Enid Wyn Jones, gweithiwr cymdeithasol, 58
* 1980 - Bill Evans, cerddor jazz, 51
* 2004 - Johnny Ramone, gitarydd, 55
* 2007 - Colin McRae, gyrrwr, 39
* 2019 - Eifion Roberts, barnwr a gwleidydd, 91
* 2022 - Eddie Butler, chwaraewr a sylwebydd rygbi'r undeb, 65

## Gwyliau a chadwraethau
* Ffair Fêl Conwy
* Dydd Annibyniaeth (Gwatemala, El Salvador, Hondwras, Nicaragwa, Costa Rica)
* Grito de Dolores (Mecsico)
* Dydd Brwydr Brydain

## Cyfeiriadau
0915
Medi, 15
19 Medi

**19 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg deufed (262fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (263ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 103 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|130px|dde|Baner [Sant Kitts-Nevis]]
* 1356 - Brwydr Poitiers rhwng Lloegr a Ffrainc
* 1983 - Annibyniaeth Sant Kitts-Nevis
* 1985 - Daeargryn Mecsico
* 2008 - Lansir y sianel deledu Gaeleg yr Alban BBC Alba
* 2014 - Alex Salmond yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Prif Weinidog yr Alban
* 2017 - Daeargryn Mecsico
* 2021 - Ffrwydrad llosgfynydd Cumbre Vieja ar La Palma, Ynysoedd Canaria

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Mark Drakeford]]
[bawd|130px|dde|[Alun Wyn Jones]]
* 86 - Antoninus Pius, ymerawdwr Rhufain (m. 161)
* 1551 - Harri III, brenin Ffrainc (m. 1589)
* 1721 - William Robertson, hanesydd (m. 1793)
* 1802 - Lajos Kossuth, gwladweinydd (m. 1894)
* 1808 - Ludovica Augusta Melchior, arlunydd (m. 1882)
* 1890 - Jim Griffiths, gwleidydd, Ysgrifennydd Gwladol Cymru (m. 1975)
* 1911 - Syr William Golding, awdur (m. 1993)
* 1915 - Rini Leefsma-Nagtegaal, arlunydd (m. 1995)
* 1918 - Pablita Velarde, arlunydd (m. 2006)
* 1921 - Marilyn Bendell, arlunydd (m. 2003)
* 1924 - Nena Saguil, arlunydd (m. 1994)
* 1928 - Adam West, actor (m. 2017)
* 1931 - Hiroto Muraoka, pêl-droediwr (m. 2017)
* 1934 
**Brian Epstein, entrepreneur cerddorol (m. 1967)
**Austin Mitchell, gwleidydd (m. 2021)
* 1936 - Al Oerter, athletwr (m. 2007)
* 1941 - Cass Elliot, cantores (m. 1974)
* 1948 - Jeremy Irons, actor
* 1954 - Mark Drakeford, gwleidydd, Prif Weinidog Cymru
* 1960 - Carlos Mozer, pêl-droediwr
* 1968 - Lila Downs, cantores
* 1984 - Kevin Zegers, actor
* 1985 - Alun Wyn Jones, chwaraewr rygbi

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Geraint Evans (canwr opera)|Geraint Evans]]
* 1731 - Rowland Ellis, crynwr, 79
* 1881 - James A. Garfield, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 49
* 1967 - Zinaida Serebriakova, arlunydd, 82
* 1985 - Italo Calvino, awdur, 61
* 1992 - Syr Geraint Evans, canwr opera, 70
* 2015 - Brian Sewell, beirniad celf, 84
* 2017 - Jake LaMotta, paffiwr, 95
* 2018 - Denis Norden, cyflwynydd teledu, 96
* 2019 - Zine el-Abidine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia, 83
* 2025 - Julieta Norma Fierro Gossman, gwyddonydd, 77

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Rhyngwladol Siarad fel Môr-leidr
* Diwrnod Annibyniaeth (Sant Kitts-Nevis)

## Cyfeiriadau
0919
Medi, 19
21 Medi

**21 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg pedwerydd (264ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (265ed mewn blynyddoedd naid). Erys 101 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1745 - Brwydr Prestonpans: Mae Siarl Stuart a'i luoedd yn trechi fyddin Cope, yr unig fyddin lywodraethol yn yr Alban.
* 1964 - Annibyniaeth Malta.
* 1965 - Olew yn cael ei ganfod ar waelod Môr y Gogledd, yr Alban, gan gwmni BP.
* 1981 - Annibyniaeth Belis.
* 1991 - Annibyniaeth Armenia.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Larry Hagman]]
[bawd|140px|dde|[Leonard Cohen]]
[bawd|140px|dde|[Bill Murray]]
* 1640 - Philippe d'Orléans, brawd Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1701)
* 1844 - Helene Wachsmuth, arlunydd (m. 1931)
* 1862 - Theodora Krarup, arlunydd (m. 1941)
* 1866
**Charles Nicolle, meddyg, bacteriolegydd, biolegydd ac athroprifysgol (m. 1936)
**H. G. Wells, awdur (m. 1946)
* 1871 - Alfred Brice, chwaraewr rygbi (m. 1938)
* 1874 - Gustav Holst, cyfansoddwr (m. 1934)
* 1887 - T. H. Parry-Williams, llenor (m. 1975)
* 1909 - Kwame Nkrumah, Arlywydd Ghana (m. 1972)
* 1912 - Rihei Sano, pêl-droediwr (m. 1992)
* 1914 
**Else Hagen, arlunydd (m. 2010)
**Akira Matsunaga, pêl-droediwr (m. 1943)
* 1924 - Hermann Buhl, dringwr (m. 1957)
* 1926 
**Raymond Garlick, bardd (m. 2011)
**Donald A. Glaser, ffisegydd (m. 2013)
* 1929 - Rita Valnere, arlunydd (m. 2015)
* 1931 - Larry Hagman, actor (m. 2012)
* 1934 - Leonard Cohen, canwr (m. 2016)
* 1940 - Nelleke Allersma, arlunydd
* 1947
**Keith Harris, daflwr-lleisiau (m. 2015)
**Stephen King, nofelydd
* 1950 - Bill Murray, comedïwr
* 1954 - Shinzo Abe, Prif Weinidog Japan (m. 2022)
* 1957 - Kevin Rudd, Prif Weinidog Awstralia
* 1967
**Antonietta Peeters, arlunydd
**Suman Pokhrel, bardd
* 1968 - Anto Drobnjak, pêl-droediwr 
* 1983 - Maggie Grace, actores

## Marwolaethau
bawd|140px|dde|Edward II, brenin Lloegr
bawd|140px|dde|Syr Walter Scott
* 19 CC - Fyrsil, bardd Rhufeinig
* 1327 - Edward II, brenin Lloegr, 43
* 1698 - Catherine Duchemin, arlunydd, 67
* 1832 - Syr Walter Scott, awdur, 61
* 1957 - Haakon VII, brenin Norwy, 85
* 1973 - C. H. Dodd, hanesydd, 89
* 1974 - Walter Brennan, actor, 80
* 2016 - John D. Loudermilk, cerddor, 82
* 2020 - John Meirion Morris, cerflunydd, 84

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Sant Mathew Apostol (Eglwysi'r Gorllewin)
* Diwrnod Rhyngwladol Heddwch
* Diwrnod Annibyniaeth (Armenia, Belize, Malta)

## Cyfeiriadau
0921
Medi, 21
24 Medi

**24 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg seithfed (267fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (268fed mewn blynyddoedd naid). Erys 98 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 622 - Muhammad yn  cyrraedd Medina ar ôl ffoi o Mecca. Gelwir y daith hon yn Hijra. Blwyddyn yr Hijra yw blwyddyn gyntaf y calendar Moslemaidd.
* 1853 - Ffrainc yn cymryd rheolaeth dros Caledonia Newydd.
* 1973 - Gini Bisaw yn cyhoeddi annibyniaeth oddi wrth Portiwgal.
* 2008 - Taro Aso yn dod yn Prif Weinidog Siapan.
* 2019 - Rheolau Goruchaf Lys y Deyrnas Unedig yn golygu bod atal y Senedd gan Boris Johnson yn anghyfreithlon.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Elizabeth Blackadder]]
[bawd|130px|dde|[Linda McCartney]]
[bawd|130px|dde|[Gerry Marsden]]
* 15 - Vitellius, ymeradwr Rhufain (m. 69)
* 1717 - Horace Walpole, gwleidydd ac awdur (m. 1797)
* 1876 - Anna Joustra, arlunydd (m. 1962)
* 1878 - Charles Ferdinand Ramuz, awdur (m. 1947)
* 1896 - F. Scott Fitzgerald, awdur (m. 1940)
* 1898
**Howard Florey, meddyg (m. 1968)
**Charlotte van Pallandt, arlunydd (m. 1997)
* 1902 - Ruhollah Khomeini, gwleidydd ac arweinydd (m. 1989)
* 1905 - Severo Ochoa, meddyg (m. 1993)
* 1908 - Saizo Saito, pêl-droediwr (m. 2004)
* 1912 - Frida Zachariassen, arlunydd (m. 1992)
* 1924 - Hidemaro Watanabe, pêl-droediwr (m. 2011)
* 1928 - Tilsa Tsuchiya, arlunydd (m. 1984)
* 1931
**Elizabeth Blackadder, arlunydd (m. 2021)
**Haidi Streletz, arlunydd, deintydd a gwleidydd (m. 2010)
* 1933 - Terry Davies, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2021)
* 1936 - Jim Henson, pypedwr (m. 1990)
* 1937 - Bie Norling, arlunydd
* 1941 - Linda McCartney, ffotograffydd, cerddor ac ymgyrchydd dros hawliau anifeiliad (m. 1998)
* 1942 - Gerry Marsden, canwr (m. 2021)
* 1945 - John Rutter, cyfansoddwr
* 1964 - Osamu Taninaka, pêl-droediwr
* 1968 - Michael Obiku, pêl-droediwr
* 1969 - Alejandra Dorado, arlunydd
* 1980 - Victoria Pendleton, seiclwraig
* 1988 - Birgit Oigemeel, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Paracelsus]]
* 366 - Pab Liberius
* 768 - Pepin le Bref, brenin y Ffranciaid
* 1143 - Pab Innocent II
* 1180 - Manuel I Komnenos, Ymerawdwr Bysantaidd, 61
* 1541 - Paracelsus, meddyg ac athronydd, 47
* 1586 - Henry Jones, aelod seneddol, 54?
* 1834 - Pedro I, ymerawdwr Brasil, 35
* 1981 - Alexandra Bradshaw, arlunydd, 93
* 1991 - Dr. Seuss (Theodor Seuss Geisel), awdur plant, 87
* 2014 - Christopher Hogwood, arweinydd a chwaraewr harpsicord, 73
* 2015 - Ellis Kaut, arlunydd, 94
* 2020 - John Walter Jones, gwas sifil, 74

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Gini Bisaw)

0924
Medi, 24
23 Medi

**23 Medi** yw'r chweched dydd a thrigain wedi'r dau gant (266ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (267ain mewn blynyddoedd naid). Erys 99 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1400 - Llosgodd Owain Glyn Dŵr dref Rhuthun i'r llawr.
* 1584 - Priodas Barbara Gamage a Robert Sidney.
* 1846 - Gwelodd Johann Gottfried Galle y blaned Neifion a'i hadnabod yn blaned. Roedd bodolaeth y blaned wedi ei rhagweld gan seryddwyr a'i llwybr arfaethedig yn yr wybren wedi ei gyfrifo.
* 1932 - Creu Sawdi Arabia.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Ray Charles]]
[bawd|130px|dde|[Bruce Springsteen]]
[bawd|130px|dde|[Adam Price]]
* 63 CC - Augustus, Ymerawdwr Rhufain (m. 14)
* 1215 - Kublai Khan, arweinydd Fongolaidd a Ymerawdwr Tsieina (m. 1294)
* 1713 - Ferdinand VI, brenin Sbaen (m. 1759)
* 1801 - Syr Richard Bulkeley Williams-Bulkeley, dirfeddiannwr a gwleidydd (m. 1875)
* 1838 - Victoria Woodhull, ffeminist (m. 1927)
* 1865 - Suzanne Valadon, arlunydd (m. 1938)
* 1880 - John Boyd Orr, Barwn 1af Boyd-Orr, biolegydd a gwleidydd (m. 1971)
* 1913 - Tokutaro Ukon, pêl-droediwr (m. 1944)
* 1917 - Asima Chatterjee, cemegydd (m. 2006)
* 1920
**Cootje Horst, arlunydd (m. 1992) 
**Mickey Rooney, actor ffilm a difyrrwr (m. 2014)
* 1922 - Rhona Brown, arlunydd (m. 2014)
* 1924 - Irina Vatagina, arlunydd (m. 2007)
* 1926
**André Cassagnes, dyfeisiwr (m. 2013) 
**John Coltrane, sacsoffonydd jazz (m. 1967)
* 1930 - Ray Charles, pianydd a chanwr (m. 2004)
* 1938 - Romy Schneider, actores (m. 1982)
* 1940 - Michel Temer, gwleidydd
* 1943
**Lino Oviedo, gwleidydd (m. 2013)
**Julio Iglesias, canwr
* 1949 - Bruce Springsteen, canwr a cherddor
* 1954 - Cherie Blair, bargyfreithwraig
* 1959 - Jason Alexander, actor
* 1967 - Masashi Nakayama, pêl-droediwr
* 1968 - Adam Price, gwleidydd
* 1969 - Paul Child, canwr
* 1973 - Toshihiro Hattori, pêl-droediwr
* 1979 - Fábio Simplício, pel-droediwr
* 1987 - Yu Kobayashi, pêl-droediwr
* 1988 - Shanaze Reade, seiclwraig rasio BMX
* 1994 - Yerry Mina, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Sigmund Freud]]
* 79 - Pab Linws
* 1605 - Pontus de Tyard, bardd
* 1835 - Vincenzo Bellini, cyfansoddwr, 34
* 1870 - Prosper Mérimée, awdur, 67
* 1889 - Wilkie Collins, nofelydd, 65
* 1930 - Emilie Preyer, arlunydd, 81
* 1939 - Sigmund Freud, seiciatrydd, 83
* 1961 - Pilar Montaner i Maturana, arlunydd, 85
* 1969 - Emmy Olsson, arlunydd, 91
* 1973 - Pablo Neruda, bardd, 69
* 1984 - Tilsa Tsuchiya, arlunydd, 55
* 1987 - Bob Fosse, coreograffydd, 60
* 2000 - Ursula Wendorff-Weidt, arlunydd, 81
* 2005 - Ada Zevin, arlunydd, 87
* 2019
**Al Alvarez, bardd a nofelydd, 90
**Huguette Caland, arlunydd, 88
* 2020 - Juliette Gréco, actores a chantores, 93
* 2022 - Louise Fletcher, actores, 88

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Dathlu Deurywioldeb
* Alban Elfed
* Diwrnod Cenedlaethol (Sawdi Arabia)

0923
Medi, 23
18 Medi

**18 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg unfed (261fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (262fed mewn blynyddoedd naid). Erys 104 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1997 - Pobl Cymru'n pleidleisio dros Gynulliad Cymreig.
* 2013 - Tony Abbott yn dod yn Brif Weinidog Awstralia.
* 2014 - Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Greta Garbo]]
[bawd|140px|dde|[Carolyn Harris]]
* 53 - Trajan, ymerawdwr Rhufain (m. 117)
* 1643 - Gilbert Burnet, ofeiriad, hanesydd a diwinidd (m. 1715)
* 1709 - Samuel Johnson, awdur (m. 1784)
* 1765 - Pab Grigor XVI (m. 1846)
* 1895 - John Diefenbaker, Prif Weinidog Canada (m. 1979)
* 1905 - Greta Garbo, actores (m. 1990)
* 1914 - Jack Cardiff, cyfarwyddwr ffilm (m. 2009)
* 1915 - Jilma Madera, arlunydd (m. 2000)
* 1929
**Alla Gorska, arlunydd (m. 1970)
**Godela Habel, arlunydd
* 1944 - Tsuyoshi Kunieda, pêl-droediwr
* 1949 - Mo Mowlam, gwleidydd (m. 2005)
* 1951 - Dee Dee Ramone, gitarydd bas (m. 2002)
* 1953 - Toyohito Mochizuki, pêl-droediwr
* 1960 - Carolyn Harris, gwleidydd
* 1961 - James Gandolfini, actor (m. 2013)
* 1964 - Masami Ihara, pêl-droediwr
* 1970 - Aisha Tyler, actores
* 1971
**Lance Armstrong, beiciwr
**Anna Netrebko, soprano
**Jada Pinkett Smith, actores
* 1973 - James Marsden, actor
* 1979 - Junichi Inamoto, pêl-droediwr
* 1983 - Yuzo Kurihara, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Jimi Hendrix]]
* 96 - Domitian, 44, Ymerawdwr Rhufain
* 1180 - Louis VII, brenin Ffrainc, 60
* 1667 - Rowland Vaughan, llenor, tua 80
* 1783 - Leonhard Euler, mathemategydd, 76
* 1939 - Gwen John, arlunydd, 63
* 1961 - Dag Hammarskjöld, diplomydd, 56
* 1970 - Jimi Hendrix, gitarydd, canwr a chyfansoddwr, 27
* 2007 - Erika Visser, arlunydd, 88
* 2013
**Marcel Reich-Ranicki, beirniad llenyddol, 93
**Ken Norton, paffiwr, 70
* 2020 - Ruth Bader Ginsburg, cyfreithegwraig, 87
* 2024 - Salvatore Schillaci, pêl-droediwr, 59

## Gwyliau a chadwraethau 
*Diwrnod Annibyniaeth (Tsile)

0918
Medi, 18
14 Medi

**14 Medi** yw'r dau-gant pum-deg seithfed (257fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (258fed mewn blynyddoedd naid). Erys 108 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1886 - Patent ar ruban teipiadur yn cael ei gofrestru gan George Anderson yn UDA.
* 1901 - Theodore Roosevelt yn dod yn Arlywydd yr Unol Daleithiau.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Alexander von Humboldt]]
[bawd|140px|dde|[Amy Winehouse]]
* 1580 - Francisco de Quevedo, bardd (m. 1685)
* 1737 - Michael Haydn, cyfansoddwr (m. 1806)
* 1760 - Luigi Cherubini, cyfansoddwr (m. 1842)
* 1769 - Alexander von Humboldt, naturiaethwr a fforiwr (m. 1859)
* 1791 - Franz Bopp, ieithegwr (m. 1867)
* 1854 - Hugh Evans, cyhoeddwr ac awdur (m. 1934)
* 1909 - Syr Peter Scott, adaregwr, cadwraethwr ac iotiwr (m. 1989)
* 1912 - Phiny Dick, arlunydd (m. 1990)
* 1916 - Cledwyn Hughes, gwleidydd (m. 2001)
* 1920
**Mario Benedetti, nofelydd a bardd (m. 2009)
**Fayga Ostrower, arlunydd (m. 2001)
**Lawrence Klein, economegydd (m. 2013)
* 1925 - Sandra Blow, arlunydd (m. 2006)
* 1934 - Kate Millett, awdures ffeminist (m. 2017)
* 1936 - Walter Koenig, actor
* 1937 - Renzo Piano, pensaer
* 1941 - Gainor Roberts, arlunydd (m. 2020)
* 1947 - Syr Sam Neill, actor
* 1955 - Pab Leo XIV
* 1959 - Morten Harket, canwr
* 1965 - Dmitry Medvedev, Arlywydd a Brif Weinidog Rwsia
* 1969 - Bong Joon-ho, cyfarwyddwr ffilm
* 1970 - Ketanji Brown Jackson, barnwraig
* 1983 - Amy Winehouse, cantores (m. 2011)
* 1986 - Tinchy Stryder, rapiwr a chanwr
* 2000 - Ethan Ampadu, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Grace Kelly]]
* 891 - Pab Steffan V
* 1321 - Dante Alighieri, bardd, 56
* 1849 - Anne Marguerite Hyde de Neuville, arlunydd, 78
* 1852 - Arthur Wellesley, Dug 1af Wellington, 83
* 1901 - William McKinley, Arlywydd Unol Daleithiau America, 58
* 1936 - Irving Thalberg, cynhyrchydd ffilm, 37
* 1965 - Lydia Mei, arlunydd, 69
* 1972 - Coba van der Lee, arlunydd, 79
* 1977 - Shogo Kamo, pêl-droediwr, 61
* 1982 - Grace Kelly, actores a thywysoges Monaco, 52
* 1996 - Sophie Taxell, arlunydd, 85
* 1997 - Ekaterina Matveevna Efimova, arlunydd, 87
* 2007 - Hermine Aichenegg, arlunydd, 92
* 2009
**Patrick Swayze, actor a dawnsiwr, 57
**Keith Floyd, cogydd, 65
* 2010 - Anna Keel, arlunydd, 70
* 2021 - Norm Macdonald, actor a digrifwr, 61
* 2022 - Irene Papas, actores, 96

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Ffinan (hefyd Ffinnan Wynin a ffurfiau tebyg: Finan mewn rhai llyfrau Saesneg) (bl. 6g).
*Dydd Gŵyl Tecwyn
*Hindi Divas
*Diwrnod y Peirianwyr (Rwmania)
*Diwrnod San Jacinto (Nicaragwa)

0914
Medi, 14
22 Medi

**22 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg pumed (265ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (266ed mewn blynyddoedd naid). Erys 100 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1934 - Trychineb Glofa Gresffordd (265 o bobl yn cael eu lladd yn sgil ffrwydrad nwy)
* 1955 - Cyhoeddi Bannau Brycheiniog yn barc cenedlaethol
* 1960 - Annibyniaeth Mali
* 1980
**Dechrau Rhyfel Iran-Irac pan gyrchodd lluoedd Irac ar diroedd cynhyrchu olew yn Iran.
**Yng Ngwlad Pwyl Solidarnosc yn cael ei sefydlu yn Gdańsk, Gwlad Pwyl - yr undeb llafur annibynnol cyntaf i gael ei sefydlu yn un o wledydd comiwnyddol Ewrop.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Michael Faraday]]
[bawd|140px|dde|[Dannie Abse]]
[bawd|140px|dde|[Ruth Jones]]
* 1515 - Anne o Cleves (m. 1557)
* 1791 - Michael Faraday, ffisegydd a chemegydd (m. 1867)
* 1837 - Thomas Charles Edwards, academydd (m. 1900)
* 1857 - Anita Augspurg, ffeminist (m. 1943)
* 1880 - Christabel Pankhurst, ffeminist a swffraget (m. 1958)
* 1891 - Alma Thomas, arlunydd (m. 1978)
* 1908 - Esphyr Slobodkina, arlunydd (m. 2002)
* 1910 - Emrys Owain Roberts, gwleidydd (m. 1990)
* 1913 - Lillian Chestney, arlunydd (m. 2006)
* 1915 - Geronima Cruz Montoya, arlunydd (m. 2015)
* 1916 - Gisela Habermalz, arlunydd (m. 2012)
* 1923 - Dannie Abse, bardd (m. 2014)
* 1924 - Rosamunde Pilcher, awdures (m. 2019)
* 1931 - Fay Weldon, awdures, dramodydd a ffeminist (m. 2023)
* 1932 - Ingemar Johansson, paffiwr (m. 2009)
* 1933 - Jesco von Puttkamer, peiriannydd awyrofod (m. 2012)
* 1937 - Richard Marquand, cyfarwyddwr ffilm (m. 1987)
* 1940 - Anna Karina, actores (m. 2019)
* 1947 - Ruth Lea, economegydd
* 1958 - Andrea Bocelli, tenor
* 1960 - Isaac Herzog, Arlywydd Israel
* 1961 - Bonnie Hunt, actores
* 1966 - Ruth Jones, actores
* 1968 - Syr Robert Buckland, gwleidydd
* 1969 - Sue Perkins, comediwraig a chyflwynydd theledu
* 1979 
**Emilie Autumn, awdures a chantores-gyfansoddwraig
**Rebecca Long-Bailey, gwleidydd

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Irving Berlin]]
* 1774 - Pab Clement XIV, 68
* 1956 - Jessie Boswell, arlunydd, 75
* 1957 - Bertha Bake, arlunydd, 77
* 1959 - Jane Winton, arlunydd, 53
* 1989 - Irving Berlin, cyfansoddwr a thelynegwr, 101
* 1996 - Dorothy Lamour, actores, 81
* 1997 - George Thomas, gwleidydd, 88
* 1999 - George C. Scott, actor, cyfarwyddwr a chynhyrchydd, 71
* 2003 - Yo Savy, arlunydd, 92
* 2007 - Marcel Marceau, meimiwr, 84
* 2010 - Eddie Fisher, canwr, 82
* 2011 - Aristides Pereira, Arlywydd Cabo Verde, 87
* 2020 - Frie Leysen, cyfarwyddwraig gwyliau, 70
* 2022 - Fonesig Hilary Mantel, awdures, 70
* 2023 - Giorgio Napolitano, Arlywydd yr Eidal, 98

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Mali, Bwlgaria)
* Diwrnod Undod Baltig
* Alban Elfed (22/23 Medi)

## Cyfeiriadau
0922
Medi, 22
26 Medi

**26 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg nawfed (269ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (270fed mewn blynyddoedd naid). Erys 96 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|140px|dde|[1907: Baner Seland Newydd]]
* 1087 - Coroniad Wiliam II, brenin Lloegr.
* 1907 - Newfoundland a Seland Newydd yn derbyn statws Dominiwn gan yr Ymerodraeth Brydeinig.
* 1962 - Cyhoeddi Gweriniaeth Iemen.
* 1969 - Cyhoeddi record hir *Abbey Road* gan y Beatles.
* 2002 - Damwain fferi "Joola" oddi ar arfordir Gambia, gan ladd 1,863 o bobl.
* 2006 - Shinzo Abe yn dod yn Brif Weinidog Japan.
* 2007 - Yasuo Fukuda yn dod yn Brif Weinidog Japan.
* 2009 - Teiffwn Ketsana yn taro De-ddwyrain Asia.
* 2014 - 43 o fyfyrwyr gwrywaidd yn cael eu herwgipio yn Iguala, Mecsico.
* 2021 
**Etholiad Bundestag, yr Almaen.
**Refferendwm priodas un rhyw y Swistir: Pleidleisiau mwyafrif o blaid.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Olivia Newton-John]]
[bawd|130px|dde|[Serena Williams]]
* 1742 - Thomas Jones, arlunydd (m. 1803)
* 1849 - Ivan Pavlov, seicolegydd (m. 1936)
* 1881 - Florence Tyzack Parbury, awdures, cerddor ac arlunydd (m. 1960)
* 1886 - Archibald Hill, ffisiolegydd (m. 1977)
* 1888 - T. S. Eliot, bardd (m. 1965)
* 1897 - Pab Pawl VI (m. 1978)
* 1898 - George Gershwin, cyfansoddwr (m. 1937)
* 1909 - Elaine Haxton, arlunydd (m. 1999)
* 1914 
**Achille Compagnoni, dringwr (m. 2009)
**Jack LaLanne, corffluniwr (m. 2011)
* 1919 - Matilde Camus, bardd o Sbaen (m. 2012)
* 1923 - Meike Sund, arlunydd
* 1926 - Tulsi Giri, Prif Weinidog Nepal (m. 2018)
* 1932 - Manmohan Singh, Prif Weinidog India
* 1936 - Winnie Madikizela-Mandela, actifydd a gwleidydd (m. 2018)
* 1939 - Ricky Tomlinson, actor
* 1944 - Anne Robinson, cyflwynydd teledu
* 1945 - Bryan Ferry, cerddor
* 1948 - Fonesig Olivia Newton-John, actores a chantores (m. 2022)
* 1956 - Linda Hamilton, actores
* 1960 - Uwe Bein, pêl-droed
* 1965 - Petro Poroshenko, Arlywydd Wcráin (2014-2019)
* 1972 - Beto O'Rourke, gwleidydd
* 1980 - Kazuki Ganaha, pêl-droed
* 1981 - Serena Williams, chwaraewraig tenis

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Keir Hardie]]
* 1468 - Juan de Torquemada, cardinal, ± 80
* 1814 - Owen Jones, hynafiaethydd, 73
* 1820 - Daniel Boone, fforiwr ac arloeswr, 85
* 1915 - Keir Hardie, gwleidydd, 59
* 1937
**Vera Ermolaeva, arlunydd, 43 
**Bessie Smith, cantores, 43
* 1945 - Béla Bartók, cyfansoddwr, 64
* 1995 - Xenia Cage, arlunydd, 82
* 2003 - Robert Palmer, canwr, 54
* 2008
**Phyllis Welch MacDonald, arlunydd, 95
**Brita Molin, arlunydd, 89 
**Paul Newman, actor, 83
* 2009 - Ruth Fischer, arlunydd, 98
* 2010 - Gloria Stuart, actores, 100
* 2019 
**Jacques Chirac, Arlywydd Ffrainc, 86
**Ken Jones, newyddiadurwr, 87
**Elena Kostenko, arlunydd, 93

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Ieithoedd Ewrop
* Diwrnod Dominiwn (Seland Newydd)
* Diwrnod Weriniaeth (Iemen)

0926
Medi, 26
28 Medi

**28 Medi** yw'r unfed dydd ar ddeg a thrigain wedi'r dau gant (271ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (272ain mewn blwyddyn naid). Erys 94 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1978 - Marwolaeth Pab Ioan Pawl I.
* 1994 - Suddodd llong fferi yr *Estonia* yn y Môr Baltig, a boddwyd 852 o bobl.
* 2018 - Adam Price yn dod yn arweinydd Plaid Cymru.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Ben E. King]]
[bawd|130px|dde|[Nolwenn Leroy]]
* 1571 - Caravaggio, arlunydd (m. 1610)
* 1741 - William Brodie, crefftwr (m. 1788)
* 1746 - Syr William Jones, ieithydd (m. 1794)
* 1803 - Prosper Mérimée, awdur (m. 1870)
* 1824 - Francis Turner Palgrave, bardd ac awdur (m. 1897)
* 1836 - Hugh Jerman, arlunydd (m. 1895)
* 1841 - Georges Clemenceau, gwleidydd, Prif Weinidog Ffrainc (m. 1929)
* 1881 - Eleonora Sears, chwaraewraig tenis (m. 1968)
* 1923 - Margaret Hicks, arlunydd (m. 2006)
* 1927 - Eva Schorr, arlunydd (m. 2016)
* 1930 - Immanuel Wallerstein, cymdeithasegydd (m. 2019)
* 1934 - Brigitte Bardot, actores
* 1938 - Ben E. King, canwr (m. 2015)
* 1944 - Yoshitada Yamaguchi, pêl-droediwr
* 1947 - Sheikh Hasina Wazed, glweidydd, Prif Weinidog Bangladesh
* 1949 - George Kerevan, gwleidydd
* 1969 - Angus Robertson, gwleidydd
* 1972 - Dita Von Teese, model ac actores
* 1978 - Pastora Soler, cantores
* 1979 - Bam Margera, sgleifyrddwr
* 1982 
**Takeshi Aoki, pêl-droediwr
**Nolwenn Leroy, cantores ac actores
* 1987 - Hilary Duff, cantores ac actores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Pierre Trudeau]]
[bawd|130px|dde|[Shimon Peres]]
* 48 CC - Gnaeus Pompeius Magnus, cadfridog a gwleidydd Rhufeinig, 57
* 235 - Pab Pontianws
* 1825 - Barbara Krafft, arlunydd, 61
* 1891 - Herman Melville, 72, nofelydd
* 1895 - Louis Pasteur, biolegydd a chemegydd, 72
* 1898 - Thomas Gee, cyhoeddwr, 83
* 1953 - Edwin Powell Hubble, seryddwr, 63
* 1959 - Rimma Nikitichna Brailovskaya, arlunydd, 82
* 1964 - Harpo Marx, diddanwr, 75
* 1966 - André Breton, llenor, 70
* 1970 - Gamal Abdel Nasser, gwleidydd, Arlywydd yr Aifft, 52
* 1974 - Benedicte Brummer, arlunydd, 93
* 1978 - Pab Ioan Pawl I, 65
* 1989 - Ferdinand Marcos, gwleidydd, Arlywydd y Philipinau, 72
* 1991 - Miles Davis, cerddor jazz, 65
* 1994 - Harry Saltzman, cynhyrchydd ffilm a theatre, 78
* 2000 - Pierre Trudeau, Prif Weinidog Canada, 80
* 2003 - Elia Kazan, cyfarwyddwr a chynhyrchyrdd theatr, 94
* 2004 - Rutt Koppel, gwyddonydd, 75
* 2014 
**Dannie Abse, bardd, 91
**Pia Hesselmark-Campbell, arlunydd, 103
* 2016 - Shimon Peres, gwladweinydd, Arlywydd Israel, 93
* 2022 - Coolio, actor, canwr a rapiwr, 59
* 2024 - Kris Kristofferson, canwr, cerddor ac actor, 88

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Gwyl Wenceslas Sant (Gweriniaeth Tsiec)
* Diwrnod Cynddaredd y Byd

0928
Medi, 28
27 Medi

**27 Medi** yw'r dau-gant saith-degfed (270ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (271fed mewn blynyddoedd naid). Erys 95 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 489 - Brwydr Verona
* 1821 - Annibyniaeth Mecsico

## Genedigaethau 
* 1601 - Louis XIII, brenin Ffrainc (m. 1643)
* 1881 - Benedicte Brummer, arlunydd (m. 1974)
* 1904 - John Gwilym Jones, dramodydd (m. 1988)
* 1918 - Erica Cabbe, arlunydd (m. 2004)
* 1925 - Syr Robert Edwards, gwyddonydd (m. 2013)
* 1928 - Margaret Rule, archaeoleydd (m. 2015)
* 1929 - Txillardegi, awdur (m. 2012)
* 1934 - Wilford Brimley, actor a seren teledu (m. 2020)
* 1936 - Gordon Honeycombe, cyflwynydd newyddion, actor a dramodydd (m. 2015)
* 1940 - Fatema Mernissi, cymdeithasegydd (m. 2015)
* 1942 - Alvin Stardust, canwr (m. 2014)
* 1943 - Max Boyce, canwr a difyrrwr
* 1946 - Nicos Anastasiades, gwleidydd
* 1947 - Meat Loaf, actor a chanwr roc (m. 2022)
* 1953 - Diane Abbott, gwleidydd
* 1958 - Irvine Welsh, nofelydd
* 1972 - Gwyneth Paltrow, actores
* 1976 - Francesco Totti, pêl-droediwr
* 1979 - Shinji Ono, pêl-droediwr
* 1984 - Avril Lavigne, cantores

## Marwolaethau 
* 1590 - Pab Urbanus VII
* 1700 - Pab Innocentius XII
* 1919 - Adelina Patti, cantores opera, 76
* 1954 - Engelina Helena Schlette, arlunydd, 79
* 1960 - Sylvia Pankhurst, ymgyrchydd dros y bleidlais i ferched, 78
* 1966 - Lore Feldberg-Eber, arlunydd, 71
* 1967 - Hilla von Rebay, arlunydd, 77
* 1975 - Mary Achenbach, arlunydd, 92
* 1991 - Valborg Gustavi-Vidlund, arlunydd, 80
* 2002 - Margaret Klimek Phillips, arlunydd, 76
* 2011
**Mariam Bykhovskaya, arlunydd, 86
**Lola Frexas, arlunydd, 86
* 2012 - Herbert Lom, actor, 95
* 2016 - Ursula Koschinsky, arlunydd, 92
* 2017 - Hugh Hefner, dyn busnes, 91
* 2018 - Helga Michie, arlunydd, 96
* 2023 - Michael Gambon, actor, 82
* 2024 - Fonesig Maggie Smith, actores, 89

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Barrwg
*Diwrnod Twristiaeth Rhyngwladol
*Diwrnod y Gymuned Ffrangeg ei hiaith (Gwlad Belg)

## Cyfeiriadau
0927
Medi, 27
3 Hydref

**3 Hydref** yw'r dau-gant saith-deg chweched (276ed) dydd o'r flwyddyn yn y Nghalendr Gregori (277fed mewn blwyddyn naid). Erys 89 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1932 - Annibyniaeth Irac.
* 1990 - Gorllewin a Dwyrain yr Almaen yn un wladwriaeth, y BRD (*Bundesrepublik Deutschland*). Diddymwyd gwladwriaeth y DDR (*Deutsche Demokratische Republik*) fu'n llywodraethu Dwyrain yr Almaen.
* 2011 - Helle Thorning-Schmidt yn dod yn Brif Weinidog Denmarc.
* 2024 - Y Deyrnas Unedig yn cytuno i roi Ynysoedd Chagos i Mawrisiws, er y bydd Unol Daleithiau America yn cadw ei sylfaen filwrol ar Diego Garcia. 

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Chubby Checker]]
[bawd|130px|dde|[Josie d'Arby]]
* 85 CC - Gaius Cassius Longinus, milwr a gwleidydd Rhufeinig (m. 42 CC)
* 1844 - Syr Patrick Manson, meddyg a phryfetegwr (m. 1922)
* 1887 - Liselotte Dross, arlunydd (m. 1996)
* 1892 - Alice Kindler, arlunydd (m. 1980)
* 1897 - Louis Aragon, bardd a nofelydd (m. 1982)
* 1914 - Susanne Kandt-Horn, arlunydd (m. 1996)
* 1916 - James Herriot, milfeddyg ac ysgrifennwr (m. 1995)
* 1919 - James M. Buchanan, economegydd (m. 2013)
* 1920 - Philippa Foot, athronydd (m. 2010)
* 1925 - Gore Vidal, nofelydd (m. 2012)
* 1938 - Eddie Cochran, canwr (m. 1960)
* 1939 - Owen John Thomas, gwleidydd (m. 2024)
* 1941 - Chubby Checker, canwr
* 1944 - Roy Horn, perfformiwr (m. 2020)
* 1945 - Gogi Saroj Pal, arlunydd (m. 2024)
* 1954 - Stevie Ray Vaughan, gitarydd, canwr a chyfansoddwr (m. 1990)
* 1969 - Gwen Stefani, cantores
* 1972 - Josie d'Arby, actores
* 1976 - Seann William Scott, actor
* 1978 - Jake Shears, canwr
* 1983 - Naoya Kondo, pêl-droediwr
* 1984 - Ashlee Simpson, actores a chantores
* 1988 - A$AP Rocky, rapiwr, cynhyrchydd, actor a model
* 2004
**Jennifer Gadirova, gymnastwraig artistig
**Jessica Gadirova, gymnastwraig artistig

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Denis Healey]]
* 42 CC - Gaius Cassius Longinus, milwr a gwleidydd Rhufeinig, 43
* 1226 - Sant Ffransis o Assisi
* 1283 - Dafydd ap Gruffudd, Tywysog Cymru, 45
* 1835 - Annette Reijerman, arlunydd, 65
* 1874 - Owen Williams, bardd a hynafiaethydd, 84
* 1911 - William Tudor Howell, bargyfreithiwr, 48
* 1952 - Esther Kjerner, arlunydd, 78
* 1953 - Florence R. Sabin, meddyg, 81
* 1967 - Woody Guthrie, canwr, 55
* 1987 - Jean Anouilh, dramodydd, 77
* 1998 - Roddy McDowall, actor, 70
* 2004 - Janet Leigh, actores, 77
* 2005
**Jeff Young, chwaraewr rygbi, 63
**Ronnie Barker, comediwr, 76
* 2010 - Philippa Foot, athronydd, 90
* 2015 - Denis Healey, gwleidydd, 98
* 2017 - Jalal Talabani, Arlywydd Irac, 83
* 2022 - Ian Hamilton, bargyfreithiwr ac ymgyrchydd Annibyniaeth yr Alban, 97

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Undod yr Almaen (*Tag der Deutschen Einheit*)
* Diwrnod Sylfaen (De Corea)
* Diwrnod Cenedlaethol (Irac)

1003
Hydref, 03
4 Hydref

**4 Hydref** yw'r dau-gant saith-deg seithfed (277fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (278fed mewn blynyddoedd naid). Erys 88 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1693 - Brwydr Marsaglia rhwng Piedmont a Ffrainc.
* 1830 - Gwlad Belg yn dod yn frenhiniaeth.
* 1884 - Sefydlu Clwb pêl-droed Tref Aberystwyth.
* 1957 - Sputnik I, y lloeren artiffisial gyntaf erioed,  yn cael ei lansio gan yr Undeb Sofietaidd.
* 1966 - Annibyniaeth Lesotho.

## Genedigaethau
* 1289 - Louis X, brenin Ffrainc (m. 1316)
* 1550 - Siarl IX, brenin Sweden (m. 1611)
* 1625 - Jacqueline Pascal, lleian a bardd (m. 1661)
* 1822 - Rutherford B. Hayes, 19ed Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1893)
* 1875 - Ada May Plante, arlunydd (m. 1950)
* 1880 - Damon Runyon, awdur (m. 1946)
* 1885 - Elisabeth Ahnert, arlunydd (m. 1966)
* 1892 - Engelbert Dollfuss, gwladweinydd (m. 1934)
* 1895 - Buster Keaton, comedïwr (m. 1966)
* 1916
**Vitali Ginzburg, ffisewgydd (m. 2009)
**Britt Lundgren, arlunydd (m. 2005)
* 1917 - Violeta Parra, arlunydd a chantores-chyfansoddwraig (m. 1967)
* 1918 - Giovanni Cheli, cardinal (m. 2013)
* 1923 - Charlton Heston, actor (m. 2008)
* 1931 - Basil D'Oliveira, cricedwr (m. 2011)
* 1939 - Ivan Mauger, beicwr (m. 2018)
* 1941 - Anne Rice, awdures (m. 2021)
* 1942 - Johanna Sigurdardottir, gwleidydd
* 1946 - Susan Sarandon, actores
* 1947 - Ann Widdecombe, gwleidydd
* 1956 - Christoph Waltz, actor
* 1976 - Alicia Silverstone, actores
* 1982 - Ilhan Omar, gwleidydd

## Marwolaethau
* 1582 - Santes Teresa o Ávila, 67
* 1661 - Jacqueline Pascal, lleian a bardd, 36
* 1669 - Rembrandt, arlunydd, 63
* 1747 - Amaro Pargo, corsair, 69
* 1922 - Paula Deppe, arlunydd, 35
* 1947 - Max Planck, ffisegydd, 89
* 1960 - Petrona Viera, arlunydd, 65
* 1970 - Janis Joplin, cantores, 27
* 2003 - Kutuwulumi Purawarrumpatu, arlunydd, 75
* 2006 - Iracema Arditi, arlunydd, 82
* 2009 - Mercedes Sosa, cantores, 74
* 2010 - Norman Wisdom, actor a chomediwr, 95
* 2017 - Liam Cosgrave, Prif Weinidog Iwerddon, 97
* 2019 - Diahann Carroll, actores a chantores, 84

## Gwyliau a chadwraethau
* Dydd Annibyniaeth (Lesotho)

1004
Hydref, 04
6 Hydref

**6 Hydref** yw'r dau-gant saith-deg nawfed (279fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (280fed mewn blynyddoedd naid). Erys 86 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1927 - Y ffilm sain gyntaf (a oedd o hyd llun hir), *The Jazz Singer*, yn cael ei dangos am y tro cyntaf.
* 1987 - Ffiji yn dod yn weriniaeth.
* 1995 - Darganfod y blaned allheulol cyntaf, 51 Pegasi.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Thor Heyerdahl]]
[bawd|130px|dde|[Millie Small]]
[bawd|130px|dde|[Ioan Gruffudd]]
* 1773 - Louis Philippe I, brenin Ffrainc (m. 1850)
* 1808 - Frederic VII, brenin Denmarc (m. 1863)
* 1820 - Jenny Lind, cantores (m. 1887)
* 1831 - Richard Dedekind, mathemategwr (m. 1916)
* 1887 - Le Corbusier (Charles-Édouard Jeanneret-Gris), pensaer (m. 1965)
* 1888 - Roland Garros, awyrenwr (m. 1918)
* 1905 - Helen Wills Moody, chwaraewraig tennis (m. 1998)
* 1906 - Janet Gaynor, actores (m. 1984)
* 1908 - Carole Lombard, actores (m. 1942)
* 1910 - Barbara Castle, gwleidydd (m. 2002)
* 1913 - Méret Oppenheim, arlunydd (m. 1983)
* 1914 - Thor Heyerdahl, ethnograffwr ac anturiaethwr (m. 2002)
* 1920 - Paule Pia, arlunydd (m. 2011)
* 1930
**Hafez al-Assad, Arlywydd Syria (m. 2000)
**Richie Benaud, cricedwr a chyflwynydd teledu (m. 2015)
* 1939 - Melvyn Bragg, awdur a darlledwr
* 1941 - Winston Ntshona, actor a dramodydd (m. 2018)
* 1946 - Tony Greig, cricedwr (m. 2012)
* 1947 - Millie Small, cantores (m. 2020)
* 1948
**Gerry Adams, gwleidydd
**Glenn Branca, cyfansoddwr (m. 2018)
* 1952 - Matthew Sweeney, bardd (m. 2018)
* 1963 - Thomas Bickel, pel-droediwr
* 1969 - Ebele Okoye, arlunydd
* 1971 - Emily Mortimer, actores
* 1973 - Ioan Gruffudd, actor
* 1978 - Ricky Hatton, paffiwr
* 1990 - Hotaru Yamaguchi, pel-droediwr
* 1993 - Adam Gemili, athletwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Alfred, Arglwydd Tennyson]]
[bawd|130px|dde|[Anwar Sadat]]
* 1536 - William Tyndale, merthyr
* 1762 - Francesco Manfredini, cyfansoddwr, 78
* 1850 - Marie Louise Praetorius, arlunydd, 29
* 1891 - Charles Stewart Parnell, gwleidydd, 45
* 1892 - Alfred, Arglwydd Tennyson, bardd, 83
* 1928 - Pádraic Ó Conaire, llenor, 49
* 1953 - Vera Mukhina, arlunydd, 64
* 1966 - Katharina Bamberg, arlunydd, 92
* 1980 - Hattie Jacques, actores, 68
* 1981 - Anwar Sadat, Arlywydd yr Aifft, 62
* 1985 - Nelson Riddle, cerddor, 64
* 1989 - Bette Davis, actores, 81
* 2012 - Chadli Bendjedid, gwleidydd, 83
* 2017 - Ralphie May, actor a digrifwr, 45
* 2018 - Montserrat Caballé, soprano, 85
* 2019 - Ginger Baker, cerddor, 80
* 2020 - Johnny Nash, canwr, 80
* 2021
**Tomoyasu Asaoka, pel-droediwr, 59
**Luisa Mattioli, arlunydd, 85

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Buddugoliaeth (yr Aifft)

1006
Hydref, 06
2 Hydref

**2 Hydref** yw'r dau-gant saith-deg pumed (275ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (276ed mewn blynyddoedd naid). Erys 90 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1187 - Saladin yn cipio Jeriwsalem
* 1263 - Brwydr Largs rhwng Norwy a'r Alban.
* 1814 - Brwydr Rancagua: Y fyddin Sbaenig yn ennill.
* 1944 - Gwrthryfel Pwyliaid Warsaw yn erbyn lluoedd yr Almaen yn dod i ben.
* 1958 - Annibyniaeth Gini.
* 1992 - Cyflafan carchar Carandiru yn São Paulo, Brasil; 111 o bobol yn marw.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Mahatma Gandhi]]
[bawd|130px|dde|[Maria Ressa]]
* 1452 - Rhisiart III, brenin Lloegr (m. 1485)
* 1538 - Carlo Borromeo, cardinal (m. 1584)
* 1787 - Thomas Price, llenor (m. 1848)
* 1847 - Paul von Hindenburg, gwleidydd (m. 1934)
* 1854 - Syr Patrick Geddes, biolegydd, cymdeithasegydd a chyfluniwr trefol (m. 1932)
* 1869 - Mahatma Gandhi, gwleidydd (m. 1948)
* 1890 - Groucho Marx, comedïwr (m. 1977)
* 1904
**Lal Bahadur Shastri, Prif Weinidog India (m. 1966)
**Graham Greene, awdur (m. 1991)
* 1912 - Dina Bellotti, arlunydd (m. 2003)
* 1917 - Christian de Duve, biocemegydd (m. 2013)
* 1923 - Shirley Jaffe, arlunydd (m. 2016)
* 1926 - Jan Morris, awdures (m. 2020)
* 1945 - Don McLean, canwr a chyfansoddwr
* 1951
**Sting, cerddor (The Police)
**Romina Power, cantores
* 1962 - Jeff Bennett, actor a digrifwr
* 1963 - Maria Ressa, newyddiadurwraig (Gwobr Heddwch Nobel 2021)
* 1978 - Matt Hancock, gwleidydd
* 1984 - Marion Bartoli, chwaraewraig tenis
* 2011 - Licypriya Kangujam, ymgyrchydd amgylcheddol

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Marcel Duchamp]]
* 1404 - Pab Boniffas IX, 48
* 1805 - Anna Maria Crouch, actores, 42
* 1920 - Max Bruch, cyfansoddwr, 82
* 1933 - Elizabeth Thompson, arlunydd, 86
* 1952 - Pastora Matoses, arlunydd, 60
* 1958 - Marie Stopes, botanegydd, 77
* 1968 - Marcel Duchamp, arlunydd, 81
* 1982 - Alice Baber, arlunydd, 54
* 1985 - Rock Hudson, actor, 59
* 1998 - Gene Autry, canwr gwlad, 91
* 1999 - Lee Lozano, arlunydd, 68
* 2005 - Gina Roma, arlunydd, 91
* 2009 - Marek Edelman, meddyg, undebwr llafur, cardiolegydd a gwleidydd, 87 neu 90
* 2015 - Brian Friel, dramodydd, 86
* 2017 - Tom Petty, cerddor, 66
* 2018 - Jamal Khashoggi, newyddiadurwr, 59
* 2019 - Giya Kancheli, cyfansoddwr, 84

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Gini)
* Gandhi Jayanti (India)
* Diwrnod Rhyngwladol Di-Drais

1002
Hydref, 02
7 Hydref

**7 Hydref** yw'r dau-gant wyth-degfed (280fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (281fed mewn blynyddoedd naid). Erys 85 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1513 - Brwydr La Motta rhwng Sbaen a Fenis.
* 1571 - Brwydr Lepanto rhwng Twrci a'r Cynghrair Sanctaidd.
* 1806 - Patent ar bapur carbon yn cael ei gofrestru gan Ralph Wedgewood, yn Llundain.
* 1840 - Wiliam II yn dod yn frenin yr Iseldiroedd.
* 1949 - Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen yn cael ei sefydlu.
* 2022 - 10 o bobl yn marw mewn ffrwydriad gorsaf betrol yn Creeslough, Swydd Donegal, Gweriniaeth Iwerddon.
* 2023
**Yn dilyn caethiwo'r Palesteiniaid o fewn Gaza, tarodd Hamas yn ôl gan herwgipio nifer o Israeliaid.
**Tri daeargryn yn taro Gorllewin Affganistan, gan ladd o leiaf 1,000 o bobl.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Niels Bohr]]
[bawd|130px|dde|[Desmond Tutu]]
* 1573 - William Laud, Archesgob Caergaint (m. 1645)
* 1885 - Niels Bohr, ffisegydd (m. 1962)
* 1894 - Doris Huestis Speirs, arlunydd a bardd (m. 1989)
* 1900 - Heinrich Himmler, gwleidydd (m. 1945)
* 1901 - Souvanna Phouma, gwleidydd (m. 1984)
* 1921 - Hywel Harries, athro celf (m. 1990)
* 1927 - Al Martino, cerddor (m. 2009)
* 1931 - Desmond Tutu, archesgob (m. 2021)
* 1934 - Ulrike Meinhof, newyddiadurwraig, ysgrifennwraig, cymdeithasegydd (m. 1976)
* 1935 - Thomas Keneally, awdur
* 1939 - Clive James, awdur, beirniad, cythieithydd a chofianydd (m. 2019)
* 1950 - Jakaya Kikwete, gwleidydd
* 1952 
**Vladimir Putin, Arlywydd Rwsia
**Fonesig Marilyn Waring, gwyddonydd
* 1955 - Yo-Yo Ma, cerddor
* 1959 - Simon Cowell, gyfarwyddwr a chynhyrchydd rhaglenni teledu
* 1969 - Yoshihiro Natsuka, pêl-droed
* 1974 - Hideto Suzuki, pêl-droed
* 1975 - Ryuzo Morioka, pêl-droed
* 1978 - Alesha Dixon, cantores
* 1979 - Shawn Ashmore, actor
* 1982 - Jermain Defoe, pêl-droed
* 1987 - Sam Querrey, chwaraewr tenis
* 1996 - Lewis Capaldi, canwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Edgar Allan Poe]]
* 336 - Pab Marcws
* 1471 - Frederik, brenin Denmarc, 61
* 1708 - Guru Gobind Singh, athro crefyddol, 41
* 1747 - Giulia Lama, arlunydd, 66
* 1848 - Elisabeth Vinkeles, arlunydd, 76
* 1849 - Edgar Allan Poe, awdur, 40
* 1866 - Louise Seidler, arlunydd, 80
* 1869 - John Jones, bardd, 59
* 1894 - Oliver Wendell Holmes, bardd, 76
* 1904 - Isabella Bird, gwyddonydd, 72
* 1931 - William John Griffith, awdur, 56
* 1942 - Annie Jane Hughes Griffiths, ymgyrchydd heddwch a chanu gwerin a Apêl Heddwch Menywod Cymru
* 1959 - Mario Lanza, canwr, 38
* 1994 - Niels Kaj Jerne, meddyg ac imiwnolegydd, 82
* 2006 - Anna Politkovskaya, newyddiadurwraig ac awdures, 48
* 2008 - George Emil Palade, meddyg, 95
* 2013 - Ellen Lanyon, arlunydd, 86
* 2015 - Dieuwke Kollewijn, arlunydd, 97
* 2023
**Marouf al-Bakhit, gwleidydd o Wlad Iorddonen, 76
**Anthony Holden, newyddiadurwr, 76

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Cynog Ferthyr
*Diwrnod yr Athro (Laos)

1007
Hydref, 07
8 Hydref

**8 Hydref** yw'r dau-gant wyth-deg unfed (281fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (282fed mewn blynyddoedd naid). Erys 84 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*314 - Brwydr Cibalae rhwng dau ymerawdwr Rhufeinig, Cystennin I a Licinius
*1200 - Coroni Isabella o Angoulême, gwraig Ioan, yn frenhines Lloegr.
*1974 - Baja California Sur yn dod yn un o daleithiau Mecsico.
*2004 - Wangari Maathai yn ennill Gwobr Heddwch Nobel.
*2005 - Daeargryn Pacistan.
*2010 - Liu Xiaobo yn ennill Gwobr Heddwch Nobel.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Betty Boothroyd]]
[bawd|130px|dde|[Sigourney Weaver]]
[bawd|130px|dde|[Sadiq Khan]]
* 1515 - Margaret Douglas (m. 1572)
* 1797 - Rees Jones, bardd (m. 1844)
* 1826 - Emily Blackwell, meddyg a geinecolegydd (m. 1910)
* 1843 
**Kitty Lange Kielland, arlunydd (m. 1914)
**Elise Ransonnet-Villez, arlunydd (m. 1899)
* 1872 - John Cowper Powys, nofelydd ac athronydd (m. 1963)
* 1893 - Orovida Camille Pissarro, arlunydd (m. 1968)
* 1895
**Zog, brenin Albania (m. 1961)
**Juan Domingo Perón, milwr, gwleidydd (m. 1974)
* 1920
**Frank Herbert, nofelydd (m. 1986)
**Klara Hautmann-Kiss, arlunydd (m. 2000)
**Helmiriitta Honkanen, arlunydd (m. 2018)
* 1926 - Gertrude Reum, arlunydd (m. 2015)
* 1928 - Bill Maynard, actor (m. 2018)
* 1929 - Betty Boothroyd, gwleidydd (m. 2023)
* 1930 
**Alasdair Milne, cynhyrchydd teledu (m. 2013)
**Faith Ringgold, arlunydd (m. 2024)
* 1932 - Ray Reardon, chwaraewr snwcer (m. 2024)
* 1939 - Sonny Barger, beiciwr modur, awdur ac actor (m. 2022)
* 1948 - Johnny Ramone, gitarydd (m. 2004)
* 1949 - Sigourney Weaver, actores
* 1952 - Edward Zwick, cyfarwyddwr ffilm
* 1958 - Ursula von der Leyen, gwleidydd
* 1970
**Matt Damon, actor
**Sadiq Khan, gwleidydd, Maer Llundain
* 1985 - Bruno Mars, canwr
* 1986 - Evita Tjon A Ten, arlunydd

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Clement Attlee]]
[bawd|130px|dde|[Willy Brandt]]
* 1754 - Henry Fielding, nofelydd, 47
* 1768 - Anna Folkema, arlunydd
* 1826 - Marie-Guillemine Benoist, arlunydd, 57
* 1869 - Franklin Pierce, Arlywydd Unol Daleithiau America, 64
* 1882 - Mary Davies, bardd, 35
* 1921 - Emma Meyer, arlunydd, 62
* 1924
**Ernestine von Kirchsberg, arlunydd, 67
**Louise Rayner, arlunydd, 92
* 1936 - Munshi Premchand, awdur, 56
* 1938 - Elizabeth Nourse, arlunydd, 78
* 1942 - Marie Woermann, arlunydd, 90
* 1963 - Remedios Varo, arlunydd, 54
* 1965 - Helene Meyer-Moringen, arlunydd, 67
* 1967
**Vernon Watkins, arlunydd, 61
**Clement Attlee, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 84
* 1973 - Elza Obereigner, arlunydd, 89
* 1985 - Clive Sullivan, chwaraewr rygbi'r gynghrair, 42
* 1992 - Willy Brandt, gwleidydd, 78
* 2004 - Jacques Derrida, athronydd, 74
* 2013 - Elena Volkova, arlunydd, 98
* 2015 - Dora Holzhandler, arlunydd, 87
* 2023 - Nina Matviienko, cantores, 75

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Gŵyl Ceinwen
* Diwrnod y Llynges (Periw)
* Diwrnod y Plant (Iran)
* Pan fydd yn disgyn ar ddydd Llun:
**Diwrnod Columbus (yr Unol Daleithiau)
**Diwrnod Diolchgarwch (Canada)

1008
Hydref, 08
11 Hydref

**11 Hydref** yw'r dau-gan wyth-deg pedwerydd (284ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (285ed mewn blynyddoedd naid). Erys 81 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1986 - Ronald Reagan a Mikhail Gorbachev yn cyfarfod am drafodaethau yn Reykjavík.
* 2000 - Marwolaeth Donald Dewar, Prif Weinidog yr Alban.
* 2002 - Jimmy Carter yn ennill Gwobr Heddwch Nobel.
* 2019 - Abiy Ahmed yn ennill Gwobr Heddwch Nobel.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Emily Davison]]
[bawd|130px|dde|[Eleanor Roosevelt]]
[bawd|130px|dde|[Dawn French]]
* 1675 - Samuel Clarke, athronydd (m. 1729)
* 1727 - Elizabeth Griffith, actores ac awdures o Forgannwg (m. 1793)
* 1758 - Heinrich Wilhelm Olbers, meddyg, seryddwr a ffisegydd (m. 1840)
* 1762 - David Charles, emynydd (m. 1834)
* 1797 - Emilie Linder, arlunydd (m. 1867)
* 1872 - Emily Davison, suffraget (m. 1913)
* 1884 - Eleanor Roosevelt, ymgyrchwraig dros iawnderau dynol, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau (m. 1962)
* 1885 - François Mauriac, awdur (m. 1970)
* 1913 - Lilo Ramdohr, arlunydd (m. 2013)
* 1915 - T. Llew Jones, awdur (m. 2009)
* 1917 
**Helga Tiemann, arlunydd (m. 2008)
**Grete Yppen, arlunydd (m. 2008)
* 1925
**Elmore Leonard, nofelydd (m. 2013)
**Gazbia Sirry, arlunydd (m. 2021)
* 1926 - Jean Alexander, actores (m. 2016)
* 1927 - Jim Prior, gwleidydd (m. 2016)
* 1931 - Ken Jones, newyddiadurwr (m. 2019)
* 1937 - Syr Bobby Charlton, pêl-droediwr (m. 2023)
* 1943 - John Nettles, actor
* 1948 - Peter Turkson, cardinal
* 1957 - Dawn French, actores a chomedïwr a aned yng Nghaergybi
* 1962 - Joan Cusack, actores
* 1966 - Luke Perry, actor (m. 2019)
* 1981 - Sam Ricketts, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Donald Dewar]]
[bawd|130px|dde|[Angela Lansbury]]
* 1303 - Pab Boniface VIII
* 1531 - Ulrich Zwingli, 47, diwygiwr crefyddol
* 1555 - Y Barwn Lewys ab Owain, a lofruddwyd gan Wylliaid Cochion Mawddwy
* 1839 - Leonor de Almeida Portugal, 88, arlunydd
* 1889 - James Prescott Joule, 70, ffisegydd
* 1896 - Anton Bruckner, 72, cyfansoddwr
* 1919 - Kuno Meyer, 61, ysgolhaig Celtaidd
* 1941 - Mildred Anne Butler, 83, arlunydd
* 1945 - Clara Siewert, 82, arlunydd
* 1959 - Adriana Catharina Dutilh, 83, arlunydd
* 1963 - Jean Cocteau, 74, awdur
* 1966 - Roger Sherman Loomis, 79, ysgolhaig
* 1971 - Berthe Noufflard, 85, arlunydd
* 2000 - Donald Dewar, 63, gwleidydd, Prif Weinidog yr Alban
* 2006 - Michaela Krinner, 91, arlunydd
* 2013 - Hedda Theen-Pontoppidan, 101, arlunydd
* 2015 - Ruth Rogers-Altmann, 97, arlunydd
* 2019 - Alexei Leonov, 85, gofodwr
* 2022 - Fonesig Angela Lansbury, 96, actores
* 2025 - Diane Keaton, 79, actores

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Rhyngwladol yr Eneth
* Pan fydd yn disgyn ar ddydd Llun:
**Diwrnod Columbus (yr Unol Daleithiau)
**Diwrnod Diolchgarwch (Canada)

## Cyfeiriadau
1011
Hydref, 11