Irene Eisinger

Roedd **Irene Eisinger** (8 Rhagfyr 1903 - 8 Ebrill 1994) yn gantores opera ac actores ffilm o'r Almaen a ffodd i Loegr yn y 1930au. Roedd gan ei gyrfa gysylltiad agos â chreu a blynyddoedd cynnar Gŵyl Opera Glyndebourne.

## Bywyd a gyrfa 
Ganwyd Irene Eisinger yn Costel tref fechan yn Silesia, a oedd yn perthyn i Ymerodraeth yr Almaen adeg ei genedigaeth. Heddiw, mae'r dref yng Ngwlad Pwyl. Cafodd ei hyfforddi fel soprano soubrette ac astudiodd actio gyda Paula Mark-Neusser yn Fienna a phiano gyda G. Schönewald.

### Operâu a ffilmiau 
Roedd ei ymddangosiadau cyntaf - ym maes yr opera a'r byd ffilm - ym 1926. Chwaraeodd ran fach yn ffilm dawel Frederic Zelniks *Die Försterchristl* (Y Dawnsiwr Bohemaidd) a dechreuodd ganu rolau blaenllaw mewn operâu ac operâu yn y Stadttheater Basel yng ngogledd y Swistir. Ym 1928 cafodd ei galw i Berlin ac o fewn cyfnod byr daeth yn un o hoff gantorion yr arweinydd Otto Klemperer - yn gyntaf yn Nhŷ Opera Kroll, yn nes ymlaen yn y Staatsoper Unter den Linden. Er ei bod yn cael ei chofio orau am ei rolau soubrette yn operâu Mozart, yn enwedig Despina a Blonde, ac fel Ännchen yn opera Carl Maria von Weber *Der Freischütz*, cafodd lwyddiannau ac edmygedd mawr hefyd yn rolau operetta Strauss, yn enwedig fel Arsena yn *Der Zigeunerbaron* ac fel Adele yn *Die Fledermaus*.

Ym 1930 fe ymddangosodd fel Adele yn fersiwn Max Reinhardts *o Die Fledermaus*, fel Cherubino yn opera Mozart *Le nozze di Figaro* yng Ngŵyl Salzburg  ac eto fel Adele yn Opera Talaithiol Vienna. Yn diweddarach yn yr un flwyddyn rhyddhawyd ei ffilm sain gyntaf, y comedi ysgafn Zwei Herzen im 3/4 Takt (Dwy Galon Mewn Curiad Walts) - gydag Eisinger fel Anni Lohmeier a gyda’r actor enwog a phoblogaidd Willi Forst mewn rôl flaenllaw. Y ffilm hon oedd y ffilm iaith dramor gyntaf i gael ei rhyddhau gydag isdeitlau yn yr Unol Daleithiau. Dilynodd dwy ran ffilm flaenllaw arall ym 1931: Leopoldine yn *Die lustigen Weiber von Wien* (Gwragedd Llawen Fienna) rôl y teitl mewn fersiwn Zelnik o *Die Försterchristl*, bellach gyda sain a chanu.

Bu yn Cherubino yn Salzburg hyd at 1933, ac ym 1931 ychwanegodd rôl arall at ei repertoire Salzburg: Papagena yn *Die Zauberflöte* - eto gyda gwahoddiadau mynych tan 1933. Ym 1932, perfformiodd Eisinger yn opera Cabaret *Rufen Sie Herrn Plim* gan Mischa Spoliansky  a chanodd Luise Matthes yn opera Kurt Weill *Die Bürgschaft* gyda Hans Reinmar a Lotte Lenya yn y Städtische Oper Berlin. Yr arweinydd oedd Fritz Stiedry.

Ymddangosodd mewn dwy ffilm fer ( *Kabarett-Programm Nr. 4*, 1931, ac *Eine Johann-Strauss-Fantasie*, 1933) a gwnaeth sawl recordiad gyda Grammophon, HMV / Electrola, Ultraphon ac Orchestrola. Roedd ei chanu yn ymdrin â repertoire eang yn rhychwantu o Mozart ac Auber i CM Weber, Albert Lortzing, Puccini, Lehár a Strauss, gan gynnwys gweithiau Leo Fall, Bruno Granichstaedten, Ralph Benatzky a Robert Stolz. Ei phartneriaid gwrywaidd mewn deuawdau oedd Siegfried Arno, Paul Morgan, Joseph Schmidt, Erik Wirl a Richard Fritz Wolf.

### Ymfudo, Glyndebourne, Tŷ Opera Brenhinol 
Er ei fod yn boblogaidd iawn gyda chynulleidfa Berlin, gorfodwyd Eisinger i adael yr Almaen yn fuan ar ôl i'r Natsïaid dod i rym ym 1933 oherwydd ei hachau Iddewig. Ni allai ganu mwyach mewn unrhyw theatr ym Mhrifddinas yr Almaen. Cymerodd loches yn Tsiecoslofacia ac aeth i ganu yn nhai opera Prague, Amsterdam a Brwsel - ac unwaith eto yng Ngŵyl Salzburg. Ym 1933, yn ogystal â Cherubino a Papagena fe’i gwahoddwyd i ganu rôl mewn opera Richard Strauss. Dyma fyddai ei hymddangosiad olaf yn Salzburg. Canodd Hermione yng nghynhyrchiad cyntaf ail fersiwn *Helena* ''o'r Aifft*.

Parhaodd Eisinger i ganu yn Opera Taleithiol Prague tan 1937, ond eisoes ym 1934 fe’i gwahoddwyd gan ymfudwyr o’r Almaen Fritz Busch a Carl Ebert i gymryd rhan yng Ngŵyl gyntaf Glyndebourne. Yn anhysbys i gynulleidfaoedd Prydain, canodd Despina yn opera Mozart *Così fan tutte* a gyda llwyddiant mawr. Wedi hynny daeth yn ffefryn cadarn yn yr ŵyl, gan ymddangos fel Blonde yn *Die Entführung aus dem Serail* ac fel Papagena yn *Die Zauberflöte'' ym 1935, gan ddychwelyd yno bob blwyddyn ond un, hyd ddechrau'r Ail Ryfel Byd pan orfodwyd i'r ŵyl cau. Ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn, bu Eisinger yn y Tŷ Opera Brenhinol fel Gretel yn opera Humperdinck *Hänsel und Gretel*, gyda Maggie Teyte fel Hänsel, yn cael ei chanu yn iaith Almaeneg. Wythnos yn ddiweddarach canodd Adele yn *Die Fledermaus* (yn Saesneg), ″ennill clod arbennig″ am ei pherfformiad o'r gân *Mein Herr Marquis*. Ym 1940, pan aeth Glyndebourne ar daith gyda ''The Beggar's Opera*, cymerodd drosodd rôl Polly Peachum gan Audrey Mildmay a oedd wedi dal Rwbela yn ystod rhediad Llundain. Ar ben hynny, cymerodd ran yn y comedi ffilm *Young Man's Fancy* a chafodd ei gwahodd gan y BBC i ganu yn *Die Fledermaus* ac yn *Arlecchino'', opera act sengl gan Ferruccio Busoni.

Pan gaeodd Glyndebourne, ymddeolodd Eisinger o'r llwyfan.

Ei pherfformiadau operatig olaf oedd cyfres o saith perfformiad o *Così fan tutte* yng nghynhyrchiad gwreiddiol Glyndebourne gan Carl Ebert yng Ngŵyl Ryngwladol Caeredin ym mis Awst a mis Medi 1949 - ynghyd â chast amlwg yn cynnwys Suzanne Danco (Fiordiligi), Sena Jurinac (Dorabella ), Petre Munteanu (Ferrando), Marko Rothmuller (Guglielmo), John Brownlee (Don Alfonso) a'r Gerddorfa Ffilharmonig Frenhinol dan arweiniad Hans Oppenheim. Canodd Despina.

Wedi hynny dim ond mewn cyngherddau a darlledwyd gan y BBC y cafodd ei chlywed.

### Bywyd preifat 
Priododd y canwr Gerhard Schönewald, meddyg o Lundain o dras Almaenig a oedd wedi ymfudo o Bad Nauheim. Bu iddynt ddwy ferch, Susanne (ganwyd ym 1944) ac Emily-Ruth (1946). Ysgarodd y cwpl yn ddiweddarach.

Bu farw Irene Eisinger ar 8 Ebrill 1994, yn Weston-super-Mare, Gwlad yr Haf.

## Recordiau 
* *Così fan tutte* (Wolfgang Amadeus Mozart), rôl Despina. Cwmni Opera Gwŷl Glyndebourne dan arweiniad Fritz Busch. HMV DB 2652 bis DB 2673 - Glyndebourne, Mehefin 1935

## Ffilmiau
## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion opera o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1994