open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geraint Davies (gwleidydd Plaid Cymru)

Gwleidydd o Gymru ac aelod o Blaid Cymru yw **Geraint Davies** (ganwyd 1 Rhagfyr 1948). Etholwyd yn Aelod Cynulliad dros Rhondda ar ddyfodiad y Cynulliad ym 1999 a daliodd y sedd hyd at 2003.

## Derbyn i'r Orsedd
Derbyniwyd Geraint i'r Orsedd yn 2024 ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024 ym Mhontpridd. Cafodd ei derbyn yn y Wisg Las am ei gyfraniad i'r ardal ac i Gymreictod.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Pobl o Dreherbert
Codiad dymbel blaen

Ymarfer hyfforddi gyda phwysau yw **codiad dymbel blaen**. Ymarfer arwahan ydyw sydd yn gweithio'r deltoid blaen yn unig. Gan amlaf, bydd rhwng tri a phum set o'r codiad dymbel blaen yn cael eu gwneud pan yn ymarfer yr ysgwydd. Bydd y nifer o droeon y caiff y symudiad ei ailadrodd (Saesneg: *rep*) yn dibynnu ar raglen hyfforddi a nodau'r codwr.

 
## Cyfeiriadau
Categori:Codi pŵer
Categori:Ymarferion hyfforddi gyda phwysau
Bronwen Naish

Cerddor a gwleidydd o Gymru yw **Bronwen Naish** (ganwyd 19 Tachwedd 1938).

Ganwyd Naish yn Burley, Hampshire a mynychodd Ysgol Gyfun Caergybi, Ynys Môn, a Coleg Frenhinol Cerddoriaeth Manceinion. Bu'n athrawes yn ystod yr 1960au a'r 1970au yn dysgu'r sielo a'r bas feiol. Ar frig ei gyrfa hi oedd yr unig chwaraewr bas feiol benywaidd yn y byd, ac un o chwaraewyr mwyaf blaengar yr offeryn yn y Deyrnas Unedig.

Cyhoeddodd lyfr, *Another Bee in my Bonnet*, ym 1981.

Naish oedd ymgeisydd y Blaid Geidwadol ar gyfer etholaeth Caernarfon yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 1999. Bu hefyd yn ymgeisydd ar gyfer etholaeth seneddol Caernarfon yn Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig 2001.

Mae Naish wedi ysgaru, a chafodd bump o blant. Mae'n byw yn ardal Garndolbenmaen.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Cyhyryn deltaidd

Mewn anatomeg dynol, y cyhyr sy'n ffurfio amlinell crwn yr ysgwydd yw'r **deltoid blaen**. Yn anatomegol, ymddengys ei fod wedi ei wneud o dri ffibr amlwg er yr awgryma electromyograffeg ei fod yn cynnwys o leiaf saith grŵp gwahanol a ellir eu cyd-drefnu'n annibynnol gan y system nerfol ganolog.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyhyrau
Arholiad

[bawd|de|280px|Myfyrwyr [Cambodia'n sefyll arholiad er mwyn iddynt allu ymgeisio am Ysgol Dechnegol Don Bosco yn Sihanoukville yn 2008.]]
Asesiad yw **arholiad** neu **brawf** sy'n ceisio mesur gwybodaeth, sgìl, dawn, ffitrwydd corfforol, neu allu mewn pwnc arall megis credoau.

Categori:Asesiad a gwerthusiad addysgol
Categori:Profion
Cod SYG

Yn y Deyrnas Unedig, mae'r **Swyddfa Ystadegau Gwladol** yn cynnal cyfres o godau er mwyn cynrychioli ystod eang o ardaloedd daearyddol yn y DU, er mwyn tablu data'r cyfrifiad a gwybodaeth ystadegol arall. Cyfeirir at y codau hyn fel **codau SYG** neu **Wasanaeth Ystadegol y Llywodraeth** y mae'r SYG yn rhan ohono.

Isod, mae'r codau a ddefnyddiwyd ar gyfer Cymunedau 2011. Yn y golofn gyntaf, ceir cod y Gymuned yng Nghyfrifiad 2011 ac yn yr ail golofn y mae cod yr un Gymuned adeg Cyfrifiad 2001. Nodir ffurf Cymraeg yr enw yn y drydedd golofn a'r ffurf Saesneg yn y bedwaredd, er mai'r un ffurf o'r enw sy'n cael ei ddefnyddio yn y mwyafrif o achosion.

Y cod yn y golofn gyntaf yw'r un i'w ddefnyddio wrth roi'r Nodyn canlynol mewn tudalen Wici. Mae COM11CD a PAR11CD yn golygu'r un peth (COM - community; PAR - parish).
*
:Mae un paramedr: cod y SYG am y Gymuned

## Cymunedau presennol 
Mae ffiniau ac felly maint, nifer ac enwau cymunedau Cymru yn newid o hyd. Ar 31 Ionawr 2013 roedd 870 cymuned yn bodoli yng Nghymru.

## Codau/Cymunedau na sy'n bodoli bellach 
Sylwer fod nifer o'r enwau hyn yn bodoli yn y rhestr uchod. Pan fo ffin cymuned yn newid, mae'n cael ei ddifinio fel cymuned newydd gyda chod newydd, er mae'n bosib iddo "cadw" enw'r gymnuned o'i flaen.

## Cyfeiriadau
Categori:Codau daearyddol
Categori:Gwasanaethau ystadegol cenedlaethol
Beinn a' Chlachain

Mae '''Beinn a'Chlachain **, **Beinn a' Chlachain ** neu **Meall an Doireachain''' yn gopa mynydd a geir ar y daith o Applecross i Achnasheen yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir piler triongl yr OS ger y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Graham a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Graham
Tom Middlehurst

Gwleidydd o Loegr ac aelod o'r Blaid Lafur yw **Tom Middlehurst** (ganwyd 26 Mehefin 1936). Etholwyd yn Aelod Cynulliad dros Alun a Glannau Dyfrdwy ar ddyfodiad y Cynulliad ym 1999, deliodd y sedd hyd 2003. Ef oedd y Gweinidog dros Addysg a Hyfforddiant ôl-16 yn llywodraeth Alun Michael o 1999 hyd 2000.

## Dolenni allanol
*Proffil ar wefan y BBC, Medi 1999

Categori:Aelodau Llywodraeth Cymru
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Ffermwr

bawd|dde|Ffermwr defaid Cymreig gyda'i gi.

Person sy'n gweithio mewn amaethyddiaeth, i fagu da byw neu i dyfu bwyd neu ddeunydd crai ar fferm, yw **ffermwr**. Gall ffermwr fod yn berchen ar ei dir ei hun, neu rentu tir, neu yn llai aml, gall ffermio tir ar gyfer pobl eraill. Fel arfer cysidrir eraill sy'n gweithio ar ran y ffermwr yn weithwyr fferm, ac nid ffermwyr.

[bawd|dde|Ffermwr [Pînafal yn Ghana.]]
Bydd ffermwr fel arfer yn gwneud cyfuniad o amryw o bethau ar dir ffermio gan gynnwys tyfu cnydau mewn caeau, perllan neu winllan, a magu dofednod neu dda byw arall megis gwartheg, moch neu ddefaid. Gall gwerthu eu cynnyrch i farchnad, archfarchnad neu mewn marchnad ffermwyr, neu yn syth o siop y fferm. Mewn economi ymgynhaliol, bydd cynnyrch y fferm yn cael ei ddefnyddio gan deulu'r fferm neu'r gymuned, yn hytrach na'i werthu.

## Ffermwyr enwog
*Dic Jones (1934-2009), bardd
*Dai Jones (g. 1943), cyflwynydd teledu a radio
*Andrew R. T. Davies (g. 1968), gwleidydd
*Alun Elidyr (g. 1959), actor a chyflwynydd rhaglen *Ffermio*
*Brynle Williams (1949-2011), gwleidydd


Categori:Galwedigaethau amaethyddol
Lynne Neagle

Gwleidydd Cymreig ac aelod o'r Blaid Lafur yw **Lynne Neagle** (ganwyd 18 Ionawr 1968). Mae'n Aelod o'r Senedd dros Etholaeth Torfaen ers ei ethol gyntaf ar ddyfodiad y Cynulliad ym 1999. Mae'n briod i Huw Lewis, AS dros etholaeth Merthyr Tudful a Rhymni ac mae'r ddau'n byw ym Mhenarth. Ers mis Mawrth 2024, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg yw hi.

Fe'i maged ym Merthyr Tudful a derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Uwchradd Cyfarthfa. Astudiodd Ffrangeg ac Eidaleg ym Mhrifysgol Reading. Am gyfnod bu'n gynorthwyydd ymchwil i'r Aelod Seneddol Ewropeaidd, Glenys Kinnock.

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Gwŷr ieuainc dicllon

Grŵp o ddramodwyr a nofelwyr o'r dosbarth gweithiol a'r dosbarth canol is oedd y "**gwŷr ieuainc dicllon**"

Defnyddiwyd yr ymadrodd *angry young man* gan swyddog y wasg y Royal Court Theatre i ddisgrifio John Osborne wrth hyrwyddo'i ddrama *Look Back in Anger* ym 1956. Credir i'r term darddu o hunangofiant Leslie Paul, sefydlydd y Woodcraft Folk, a gyhoeddodd *Angry Young Man* ym 1951. Yn sgil llwyddiant drama Osborne, defnyddiodd y wasg Lundeinig yr enw i ddisgrifio llenorion ifanc, o Loegr yn bennaf, a oedd yn ddadrithiedig gyda'r gymdeithas draddodiadol ac wedi eu siomi gan yr addewidion nas cyflawnid yn y ddeng mlynedd ers diwedd yr Ail Ryfel Byd. Troswyd yr enw i'r Gymraeg, ar ffurf "gwŷr ieuainc dicllon", gan John Rowlands yn ei nofel ''Yn Ôl i'w Teyrnasoedd'' (1963).

Term amhenodol a fu ers ei fathu, ac mae'n cyfeirio at ogwydd neu fudiad cyffredinol yn hytrach na chylch o lenorion. Nid oedd y mwyafrif ohonynt yn cydweithio neu'n cymdeithasu gyda'i gilydd, ac wrth i'r 1950au mynd rhagddi aeth gwaith y prif lenorion yn fwyfwy wahanol. Fodd bynnag, bu tri ohonynt—Holroyd, Wilson, a Hopkins—yn gyfeillion, ac mae rhai beirniaid yn ystyried *Declaration* (1957), antholeg o ysgrifau gan gynnwys sawl un o'r gwŷr ieuainc dicllon, yn rhyw fath o faniffesto ar y cyd i'r mudiad. Bu'r beirniad theatr Kenneth Tynan yn brif ladmerydd Osborne a'r dramodwyr eraill, gan ganu clodydd y ddrama realaidd Seisnig. Pallodd y mudiad erbyn dechrau'r 1960au.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth y Deyrnas Unedig yn yr 20fed ganrif
Categori:Mudiadau llenyddol y Deyrnas Unedig
Categori:Theatr yn y Deyrnas Unedig yn yr 20fed ganrif
Abbots Deuglie

bawd|dde|Adfail carregog yn Abbots Deuglie
Pentref yn ardal Perth a Kinross yn yr Alban ydy **Abbots Deuglie**. Fe'i lleolir ym Mryniau Ochil, ym mhlwyf Arngask, i'r gorllewin o Glenfarg, yn 56°17' G, 3° 26' Go. Gorwedda Argae Glenfarg, a adeiladwyd ym 1912, i'r gorllewin o'r pentref.

Categori:Pentrefi Perth a Kinross
Gorynys yr Eidal

Un o dair gorynys mawr yn Ne Ewrop ydy **Gorynys yr Eidal** neu **Gorynys yr Apenninau** (Eidaleg: *Penisola Appenninica*). (Y ddau arall yw Penrhyn Iberia a Phenrhyn y Balcanau). Mae Gorynys yr Eidal yn ymestyn dros 1,000 cilomedr o Ddyffryn Po yn y gogledd i'r Môr Canoldir yn y de. Oherwydd siâp yr orynys, rhoddir y ffugenw *Lo Stivale* ("Yr Esgid") iddo. Mae tair gorynys llai o faint yn cyfrannu at y siâp unigryw hwn, sef Calabria, Salento a Gargano.

Mae'r orynys i gyd bron yn rhan o Weriniaeth yr Eidal, ar wahân i San Marino a Dinas y Fatican. Yn ogystal, fel arfer ystyrir Sisili a Malta ac ynysoedd bychain eraill megis Palagruža (Croatia), yn ynysoedd oddi ar y penrhyn ac oherwydd hyn maent wedi'u grŵpio'n ddaearyddol gyda hi.

Categori:Daearyddiaeth yr Eidal
Categori:Gorynysoedd yr Eidal
Categori:Gorynysoedd Ewrop
Categori:Rhanbarthau Ewrop
Rhentu

Cytundeb yw **rhentu**, lle bydd rhywun yn talu rhywun arall er mwyn defnyddio eu heiddo. Er enghraifft, bydd tenant yn talu swm o rent i'r landlord, a bydd y landlord yn gyfrifol am yr holl gostau sydd fel arfer yn gysylltiedig gyda bod yn berchen ar yr eiddo. Defnyddir y system hyd yn oed mewn achos eiddo megis peiriannau golchi, bagiau llaw a gemwaith.

## Rhesymau dros rhentu
Mae amryw o resymau dros rhentu yn hytrach na phrynu. Er enghraifft:

*Mewn amryw o wledydd (gan gynnwys India, Sbaen, Awstralia, y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau) nid yw rhent a delir ar gyfer masnach neu fusnes yn cael ei drethu, ond mae rhent a delir ar annedd yn cael ei drethu yn y rhan fwyaf o wledydd.
*Diffyg arian, megis mewn achos prynu tŷ, pan na all rhywun gael morgais.
*Lleihau risg, gan osgoi dibrisiad a chostau gwerthiant, yn enwedig pan fydd ond angen yr eiddo am gyfnod byr.
*Er mwyn defnyddio rhywbeth sydd ond ei angen am gyfnod byr, megis offer, lori, neu sgip.
*Pan fydd eich eiddo eich hun ddim wrth law, megis rhentu car neu feic pan ar wyliau.
*Dewis rhatach, megis mae rhentu ffilm yn rhatach na'i phrynu, ond gallwch ddim ei wylio eto yn y dyfodol heb ei rhentu unwaith eto.
*Nid yw'r un sy'n rhentu eisiau cymryd y baich am gynnal a chadw neu thrwsio'r eiddo, ac felly yn rhentu a gadael y cyfrifoldeb hwn i'r perchennog.
*Nid oes angen i'r rhentwr boeni am hirhoedledd yr eiddo, ac yn osgoi'r risg y gall orfod brynu eto yn gynt na'r disgwyl.
*Mae rhentu yn osgoi ychwanegu baich dyled i gyfrifon busnes sydd efallai eisiau cadw arian yn rhydd, neu eisiau cadw'r posibilrwydd o newid ffurf y busnes o weithio.
*Gall rhentu fod yn well ar gyfer yn amgylchedd gan gall mwy nag un person ei ddefnyddio, felly bydd angen cynhyrchu llai.

## Cyfeiriadau
Categori:Eiddo
Jean-Auguste-Dominique Ingres

[bawd|170px|*[Hunanbortread 24 oed*, 1804 (addaswyd oddeutu 1850), olew ar gynfas, 78 x 61 cm, Musée Condé]]

Peintiwr neoglasurol Ffrengig oedd **Jean Auguste Dominique Ingres** (29 Awst 1780&nbsp;– 14 Ionawr 1867). Fe'i ganwyd yn Montauban, Tarn-et-Garonne, Ffrainc.  Ystyriai ei hunan yn beintiwr hanes yn nhraddodiad Nicolas Poussin a Jacques-Louis David, ond erbyn ei farwolaeth portreadau Ingres, a dynnwyd mewn paent a phensil, oedd yn adnabyddus fel ei waith enwocaf.

## Rhai peintiadau
**Bonaparte, Premier Consul* (1804)
**La Grande Odalisque* (1814)
*''L'Apothéose d'Homère* (1827)
**Portrait de Monsieur Bertin* (1832)
**Le Martyre de saint Symphorien* (1834)
**Madame Moitessier'' (1856)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Peintwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Peintwyr portreadau o Ffrainc
Categori:Pobl o Tarn-et-Garonne
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Codwr peli

300px|bawd|Yn nhu blaen y llun gwelir un o ferched y bêl yn barod i nôl y bêl, yn Wimbledon, 2010.
Gwaith **codwr peli** () mewn tenis ydy nôl y bêl a'i chynnig i'r chwaraewr.

Cychwynnwyd defnyddio bechgyn y bêl ym Mhencampwriaethau Wimbledon ym 1920. Ym 1977 y cychwynnwyd defnyddio merched.

## Dolen allanol 
* Gwefan Wimbledon

Categori:Galwedigaethau chwaraeon
Categori:Tenis
Austen Chamberlain

Gwladweinydd o Loegr a dderbyniodd Wobr Heddwch Nobel oedd **Syr Joseph Austen Chamberlain,** KG (16 Hydref 1863 – 17 Mawrth 1937).

Fe'i ganwyd yn Birmingham, Lloegr, yn fab y gwleidydd Joseph Chamberlain ac yn frawd Neville Chamberlain (Prif Weinidog y DU rhwng 1937 a 1940).

Categori:Arweinwyr y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Pobl o Birmingham
Categori:Postfeistri Cyffredinol y Deyrnas Unedig
Ormskirk

Tref farchnad yng ngorllewin Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Ormskirk**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn. Saif 13 milltir (21&nbsp;km) i'r gogledd o ganol dinas Lerpwl, 11 milltir (18&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o St Helens, 9 milltir (14&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o Southport a 15 milltir (24&nbsp;km) i'r de-orllewin o Preston. Mae Caerdydd 233.1 km i ffwrdd o Ormskirk ac mae Llundain yn 296&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Lerpwl sy'n 17.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Daearyddiaeth a gweinyddiaeth
Safai Ormskirk o'r llethr ar ochr cribyn, mae pwynt uchaf y grib 68 medr uchel lefel y môr, yng nghanol Gwastadedd Arfordirol Swydd Gaerhirfryn, ac mae wedi cael ei disgrifio fel bwrdeistref sydd wedi cael ei chynllunio, gan iddi gael ei gosod allan yn yr 13g.

Nid oes gan Ormskirk blwyf ei hunan, ac amgylchynir gan blwyfi Bickerstaffe, Aughton, Scarisbrick, Burscough a Lathom, a thref heb blwyf Skelmersdale.

Lleolir y dref yn ardal Gorllewin Swydd Gaerhirfryn ac yn gartref i bencadlys Cyngor Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn. Mae Ormskirk hefyd yn 'dref bost' yn ardal cod post Lerpwl.

Gan nad oes gan Ormskirk gyngor plwyf, sefydlwyd cymdeithas wirfoddol yr Ormskirk Community Partnership, yn 2009, gyda chefnogaeth Cyngor Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn, er mwyn rhoi llais i bobl Ormskirk.

Mae Ormskirk hefyd yn gartref i Brifysgol Edge Hill.

## Pobl o nod
* Joseph Brandreth (ganed yn Ormskirk), meddyg
* Jon Culshaw (ganed yn Ormskirk), dynwaredwr
* James Hopwood Jeans (ganed yn Ormskirk), ffisegydd, seryddwr a mathemategydd
* Stuart Maconie (myfyriwr yn Ormskirk), cyflwynydd teledu
* Nicholas Monsarrat (byw yn Ormskirk), nofelydd ac awdur *The Cruel Sea*
* Les Pattinson (ganed yn Ormskirk), cyn-aelod o'r grŵp Echo & the Bunnymen
* Jonathan Pryce (myfyriwr yn Ormskirk), actor
* John Souch (ganed yn Ormskirk), peintiwr o'r 17g

### Aelodau Seneddol dros Ormskirk
* James Bell
* Ronald Cross
* Douglas Glover
* Robert Kilroy-Silk
* Stephen King-Hall
* James Salter
* Harold Soref
* Arthur Stanley
* Harold Wilson

### Chwaraewyr pêl-droed
* Billy Ayre (byw a marw yn Ormskirk), chwaraewr a rheolwr pêl-droed
* Duncan Ferguson (byw yn Ormskirk)
* Tony Morley (ganed yn Ormskirk)
* Jimmy O'Neill (byw yn Ormskirk)
* Robbie Slater (ganed yn Ormskirk), chwaraewr pêl-droed Awstralaidd
* Stephen Warnock (ganed yn Ormskirk)

## Oriel

Image:Beaconsfield monument.JPG|Cofadail Beaconsfield, Moor Street
Image:Buck i'th' Vine Inn.JPG|Buck i'th' Vine Inn, Burscough Street
Image:Nunnerley memorial.JPG|Cofeb Sergeant-Major Nunnerly, Victoria Gardens
Image:Tower Hill Water Tower, Ormskirk.JPG|Yr hen dŵr dŵr, Tower Hill

## Gweler hefyd
* Prifysgol Edge Hill
* Ardal Drefol Ormskirk
* Ormskirk (etholaeth seneddol)
* Tower Hill Water Tower
* Gorllewin Swydd Gaerhirfryn (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gorllewin Swydd Gaerhirfryn
Categori:Trefi Swydd Gaerhirfryn
Disgyblaeth academaidd

Cangen o wybodaeth a addysgir ac ymchwilir ar lefel coleg neu brifysgol yw **disgyblaeth academaidd**.

## Gwyddorau cymdeithas 
### Anthropoleg 
* Anthropoleg fiolegol
** Anthropoleg fforensig
** Anthropoleg feddygol
** Esblygiad dynol
* Anthropoleg ddiwylliannol
** Anthropoleg crefydd
** Anthropoleg economaidd
** Anthropoleg wleidyddol
** Anthropoleg seicolegol
** Ethnograffaeth
** Ethnoleg
** Llên gwerin
** Mytholeg

* Ieithyddiaeth anthropolegol
** Ieithyddiaeth gymdeithasol
** Ieithyddiaeth ddisgrifiadol
** Ieithyddiaeth ethnig
** Ieithyddiaeth hanesyddol

### Archaeoleg 
* Archaeoleg arbrofol
* Archaeoleg arforol
* Archaeoleg glasurol
* Archaeoleg gynhanesyddol

* Archaeoleg y Dwyrain Agos
* Eifftoleg
* Paleoanthropoleg

### Astudiaethau ardal 
* Astudiaethau Affricanaidd
* Astudiaethau Americanaidd
* Astudiaethau Asiaidd
* Astudiaethau Celtaidd
* Astudiaethau Ewropeaidd

* Astudiaethau Slafaidd
* Indoleg
* Japanoleg
* Tseinoleg

### Astudiaethau rhywedd a rhywioldeb 
* Addysg ryw
* Astudaethau dynion
* Astudiaethau menywod
* Astudiaethau queer/Damcaniaeth queer
* Astudiaethau rhywedd/Damcaniaeth rhywedd

* Heterorhywiaeth
* Rhywioldeb dynol
* Rhywoleg
* Ymddygiad rhywiol dynol

### Cymdeithaseg 
* Astudiaethau diwylliannol
* Cymdeithaseg gymharol
* Cymdeithaseg gymhwysol

* Demograffaeth/Poblogaeth
* Troseddeg/Cyfiawnder troseddol

### Daearyddiaeth 
* Cartograffeg
* Daearyddiaeth amgylcheddol
* Daearyddiaeth ddynol
** Daearyddiaeth gymdeithasol
** Daearyddiaeth ddiwylliannol
** Daearyddiaeth economaidd
** Daearyddiaeth wleidyddol
** Daearyddiaeth hanesyddol
** Daearyddiaeth drefol

* Daearyddiaeth ffisegol
** Geomorffoleg
** Hinsoddeg
** Hydroleg/Hydrograffeg
*** Rhewlifeg
*** Eigioneg
* Daearyddiaeth ranbarthol

### Economeg 
* Cyllid cyhoeddus
* Daeryddiaeth economaidd
* Damcaniaeth gêm
* Economeg amaethyddol
* Economeg ariannol
* Economeg gymdeithasol
* Economeg ddatblygiad
* Economeg lafur

* Economeg ryngwladol
* Economeg draul
* Economeg ymddygiadol
* Economi wleidyddol
* Hanes economaidd
* Macro-economeg
* Micro-economeg
* Systemau economaidd

### Gwyddor gwleidyddiaeth 
* Astudiaethau polisi
* Athroniaeth wleidyddol
* Cysylltiadau rhyngwladol (gweler hefyd rhestr is-feysydd cysylltiadau rhyngwladol)
* Daearwleidyddiaeth
* Dineseg

* Gwleidyddiaeth gymharol
* Hanes gwleidyddol
* Gweinyddiaeth gyhoeddus
* Polisi cyhoeddus

### Seicoleg 
* Seicoleg annormal
* Seicoleg glinigol
* Seicoleg gymhwysol
* Seicoleg ddatblygiadol

* Seicoleg esblygiadol
* Seicoleg fforensig
* Niwroseicoleg

## Gweler hefyd 
* Adran academaidd
* Academia
* Cwricwlwm
* Cwrs prifysgol
* Cyfnodolyn academaidd
* Maes rhyngddisgyblaethol


Categori:Academia
Sherry Miller

Actores o Ganada yw **Sherry Miller** (ganed 7 Mai 1950). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan *Jane Oliver* yn y ddrama Canadaidd *E.N.G.* (1990), Jennifer Taylor yn y ddrama deledu *Queer As Folk* (2000–2005) a ''Dorothy O'Sullivan* ar *The Best Years'' (2007–2009).

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Cyngres yr Undebau Llafur

Canolfan undebau llafur cenedlaethol, a ffederasiwn o undebau llafur yn y Deyrnas Unedig yw **Cyngres yr Undebau Llafur** (**CULl**). Cynrychiolant y mwyafrif o undebau llafur. Mae yna 48 aelod cyswllt gyda chyfanswm o tua 5.5 miliwn o aelodau, gyda thua hanner ohonynt wedi'u cynrychioli gan Unite neu UNISON.

## Hanes 
Sefydlwyd Cyngres yr Undebau Llafur yn 1868, pan daeth grŵp o undebwyr llafur o bob rhan o’r DU i Fanceinion i gynnal y gyngress cyntaf yn Sefydliad y Mecanyddion. Pasiodd y Gyngres gyntaf hon benderfyniad "ei bod yn ddymunol iawn y dylai crefftau'r Deyrnas Unedig gynnal cyngres flynyddol, at y diben o ddod â'r crefftau i gynghrair agosach, ac i weithredu ym mhob mater Seneddol sy'n ymwneud â buddiannau cyffredinol y dosbarthiadau gweithiol ".

Tyfodd aelodaeth a dylwad y Gyngres a'r undebau cysylltiol y 50 mlynedd nesaf. Yn ei ddegawdau cyntaf, canolbwyntiodd y TUC ar ddylanwadu ar bolisi'r llywodraeth, ond o'r 1920au ymlaen cymerodd ran fwy gweithredol mewn materion diwydiannol, gan chwarae rhan allweddol wrth gydlynu streic gyffredinol 1926. O ganlyniad ymosodiadau gan gyflogwyr ar undebau gan ddefnyddio'r gyfraith, gan gynnwys dyfarniad yn erbyn yr undeb yn streic cwmni rheilffordd y Taff Vale Railway yn 1902, penderfynodd y Gyngres sicrhau cynrychiolaeth oedd yn gyfeillgar i undebau yn Senedd y DU. Enillodd Pwyllgor Cynrychiolaeth Lafur, sef rhagflaenydd y Blaid Lafur, 29 sedd yn etholiad cyffredinol 1906.

## Strwythur 
Y gyngres flynyddol yw corff penderfynu CULl, sy'n digwydd ym mis Medi. Yn y cyfnodau cyn bod y cyngresi'n cyfarfod, gwneir penderfyniadau gan y Cyngor Cyffredinol sy'n cyfarfod bob yn ail fis. Mae seddi cadw ar y Cyngo Cyffredinol ar gyfer yr undebau mawr gyda etholiadau am y llefydd eraill a rhai seddi cadw ar gyfer menyow, gweithwyr croen ddu, gweithwyr gydag anableddau a gwethwur hoyw nue drawsrhywiol. Mae Llywydd a thîm gweithredol yn cael eu hethol gan aelodau'r Cyngor Cyffredinol.

Cafodd  Francis o'Grady ei hethol yn Ysgrifennydd Cyffredinol, sef pennaeth gweihredol y Gyngress yn 2013, y fenyw cyntaf i ddal y swydd.

Mae Cyngres yr Undebau yn yr Alban yn fudiad annibynnol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Teclyn chwilio am undeb y TUC er mwyn canfod undebau yn ôl sector neu gwmni 

Categori:Sefydliadau 1868
Categori:Undebau llafur
Rhestr o gopaon Cymru

Mae'r **rhestr o gopaon Cymru**, oherwydd maint yr erthygl, bellach ar ddwy dudalen. Mae'r ddwy restr, rhyngddynt yn cynnwys dros 710 o gopaon wedi'u trefnu'n grwpiau hwylus fel teithiau.

* Rhestr o gopaon Gogledd Cymru
* Rhestr o gopaon De Cymru

## Gweler hefyd 
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Copaon uchaf siroedd Cymru
* Rhestr o gopaon dros 610m (2,000 troedfedd) yn yr Alban


Mynyddoedd
Cymru
Streic Gyffredinol y Deyrnas Unedig 1926

Streic gyffredinol a barodd am naw niwrnod, o 4 Mai, 1926 tan 13 Mai, 1926 oedd **Streic Gyffredinol y Deyrnas Unedig 1926**. Galwyd y streic gan gyngor cyffredinol Cyngres yr Undebau Llafur (TUC) mewn ymgais aflwyddiannus i orfodi llywodraeth Prydain i weithredu er mwyn atal lleihau cyflogau ac i wella amodau gwaith glöwyr. Bu i oddeutu 1.7 miliwn o weithwyr streicio, yn enwedig yn y diwydiant cludiant a nwyddau trwm. Ond cyflogwyd nifer o wirfoddolwyr dosbarth canol i wneud y gwaith a chynnal lefel y gwasanaethau. Prin oedd y trais a welwyd a rhoddodd y TUC y ffidil yn y to. Yn y tymor hir, ni chafodd y streic fawr o effaith ar weithgaredd yr undebau llafur na diwydiant.

## Dolenni allanol
* "'Little Moscow' remembers strike", Y Maerdy, ar wefan BBC Cymru
* Y Streic Gyffredinol o Spartacus Educational
* Ten Days in the Class War - Merseyside and the 1926 General Strike  yn rhifyn Hydref 2006 o gylchgrawn *Nerve*, Lerpwl
* The General Strike Trosolwg ac atgynhyrchiadau o ddogfennau gwreiddiol o The Union Makes Us Strong, History of Trades Union Congress
*Streic Gyffredinol 1926  o Gyngor Dinas Sheffield.

Categori:1926 yn y Deyrnas Unedig
Categori:Hanes gwleidyddol y Deyrnas Unedig
Cyffredinol 1926
Swyddfa docynnau

[dde|bawd|Swyddfa docynnau yn y Theatr Iao, [Maui, Hawaii.]]
Man lle y caiff tocynnau eu gwerthu i'r cyhoedd er mwyn cael mynediad i leoliad penodol yw **swyddfa docynnau**. Defnyddir y term yn aml hefyd yn y diwydiant adloniant, fel term sy'n gyfystyr â faint o elw neu arian y mae cynhyrchiad penodol, megis ffilm neu sioe theatr wedi gwneud.

## Cyfeiriadau
Categori:Geirfa ffilm
Categori:Geirfa'r theatr
Categori:Tocynnau
Cysylltiadau rhwng NATO a Ffederasiwn Rwsia

[bawd|de|[Anders Fogh Rasmussen (chwith), Ysgrifennydd Cyffredinol NATO, a Dmitry Medvedev, Arlywydd Rwsia]]
Yn ystod trefn ddeubegwn y Rhyfel Oer, roedd yr Unol Daleithiau a chynghrair milwrol NATO yn ffurfio un bloc o rym yn y Gorllewin, tra bo'r Undeb Sofietaidd a chyngrair Cytundeb Warsaw yn ffurfio'r Bloc Dwyreiniol. Ers cwymp yr Undeb Sofietaidd ym 1991 mae **cysylltiadau rhwng NATO a Ffederasiwn Rwsia**, y brif wladwriaeth olynol Sofietaidd, wedi bod yn bwnc pwysig yng nghysylltiadau rhyngwladol.

## Sefydlu cysylltiadau
Dechreuodd cysylltiadau ffurfiol rhwng NATO a Rwsia ym 1991 pan ymunodd Rwsia â Chyngor Cydweithrediad Gogledd yr Iwerydd, a elwir bellach yn Gyngor Partneriaeth yr Ewro-Iwerydd. Ymunodd Rwsia â'r Bartneriaeth dros Heddwch ym 1994.

## Rhyfel Cosofo
Roedd ymyrraeth NATO yn Rhyfel Cosofo ym 1999 yn isafbwynt yng nghysylltiadau rhwng NATO a Rwsia. Yn ôl nifer o adroddiadau, cafodd Rwsia sicrhâd gan NATO wrth i'r Rhyfel Oer dod i ben na fydd y gynghrair yn ehangu i'r dwyrain, ond o safbwynt Rwsia bu NATO yn llechfeddiannu'n raddol ar dir oedd yn draddodiadol o fewn cylch dylanwad Moscfa. Ym Mawrth 1998 pleidleisiodd Rwsia dros Benderfyniad 1160 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig i osod embargo arfau ar Iwgoslafia er mwyn ceisio leddfu gwrthdaro rhwng lluoedd Serbiaidd a Byddin Rhyddhau Cosofo. Gobeithiodd Rwsia bydd hyn yn gynnig terfynol i'r Arlywydd Milošević fel na fydd angen am ymyrraeth filwrol yn Iwgoslafia.

Ym Mawrth 1999, dechreuodd NATO ymgyrch fomio yn Iwgoslafia o'r enw Ymgyrch Grym Cynghreiriol. Gwrthwynebodd Rwsia ymyrraeth gan NATO, yn rhannol oherwydd ei chysylltiadau hanesyddol â'i chyd-genedl Slafaidd Serbia, ond hefyd oherwydd pryderon dros weithredoedd gan NATO y tu allan i'w gororau. O ganlyniad i Ymgyrch Grym Cynghreiriol, gohiriodd Rwsia ei gyfranogaeth yng Nghyd-Gyngor Parhaol NATO–Rwsia a'r Bartneriaeth dros Heddwch. Bwriad cychwynnol Rwsia oedd i danseilio ymyrraeth NATO, ond yn y bôn cynorthwyodd y gynghrair wrth geisio cael datrysiad diplomyddol i'r gwrthdaro. Wedi diwedd y rhyfel, bu anghydfod ym Maes Awyr Pristina, prifddinas Cosofo, rhwng lluoedd NATO a Rwsia, oedd yn isafbwynt arall yn eu cysylltiadau.

## Cyngor NATO–Rwsia
Sefydlwyd Cyngor NATO–Rwsia yn 2002.

## Ehangu NATO
Un o'r prif achosion dros densiynau rhwng NATO a Rwsia yw'r anghydfod dros ehangu NATO i gynnwys gwladwriaethau yn Nwyrain Ewrop a'r Cawcasws, yn enwedig Wcráin a Georgia. Mae Rwsia yn ystyried y gwledydd hyn yn rhan o'i chylch dylanwad, "y tramor cyfagos".

## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
* Medcalf, J., *NATO: A Beginner’s Guide* (Rhydychen: Oneworld, 2005)
* Smith, M. A., *Russia and NATO since 1991* (Llundain: Routledge, 2006)

## Darllen pellach
* Norris, J., *Collision Course: NATO, Russia, and Kosovo* (Westport, CT: Praeger, 2005)

## Dolenni allanol
*    Cyngor NATO-Rwsia 
*   Cenhadaeth Barhaol Rwsia i NATO 
*     Cysylltiadau NATO-Rwsia ar wefan NATO
*  NATO-Russia.org 

Rwsia
NATO
Categori:Gwleidyddiaeth Rwsia yn yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddiaeth Rwsia yn yr 21ain ganrif
Categori:Hanes milwrol Rwsia
The Shawshank Redemption

Ffilm ddrama Americanaidd o 1994 yw ***The Shawshank Redemption*** a ysgrifennwyd a chyfarwyddwyd gan Frank Darabont ac sy'n serennu Tim Robbins a Morgan Freeman.

Cafodd y ffilm ei haddasu o'r stori *Rita Hayworth and Shawshank Redemption* sy'n ymddangos yn y gyfrol *Different Seasons* gan Stephen King, ac mae'n portreadu Andy Dufresne, bancwr sy'n treulio bron i ddwy ddegawd ym Mhenydfa Daleithiol Shawshank am lofruddiaeth ei wraig a'i chariad er iddo honni ei fod yn ddieuog. Yn ystod ei amser yn y carchar, mae'n dod yn gyfaill i'w gyd-garcharor Ellis "Red" Redding, ac mae'n cael ei amddiffyn gan y gardiau ar ôl i'r warden ddechrau ei ddefnyddio wrth wyngalchu arian.

Er y derbyniad llugoer yn y swyddfa docynnau (a oedd prin yn cyflenwi ei chyllideb), cafodd y ffilm adolygiadau ffafriol gan feirniaid, nifer o enwebiadau am wobrau, ac wedi bod yn boblogaidd iawn ar deledu cebl, VHS, DVD, a Blu-ray, ac yn 2007 cafodd ei chynnwys yn rhestr yr American Film Institute o gant ffilm orau yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Hello Kitty

Cymeriad ffuglennol yw **Hello Kitty** (Japaneg: ハローキティ *Harō Kiti*) (enw llawn: *Kitty White*) a gynhyrchir gan y cwmni Japaneaidd Sanrio a dyluniwyd yn wreiddiol gan Yuko Shimizu. Mae'n un o'r enghreifftiau enwocaf o *kawaisa* yn niwylliant poblogaidd Japan. Ymddengys y cymeriad yn debyg i gath gwta Japaneaidd wen, gyda chwlwm coch ar ei phen. Yn ôl Sanrio, merch ysgol o Lundain yw Hello Kitty ac nid cath. Ymddangosodd yn gyntaf ar bwrs finyl a gyflwynwyd yn Japan ym 1974 ac yn yr Unol Daleithiau ym 1976.

Mae Hello Kitty bellach yn boblogaidd yn fyd-eang ac mae'i nod masnach yn werth mwy na $10 i $500 biliwn y flwyddyn. Er anelir at farchnad merched ifanc yn bennaf, mae cynnyrch Hello Kitty yn amrywio o byrsau, sticeri, a setiau ysgrifbinnau i dostwyr, setiau teledu, dillad, ac offer cyfrifiadurol. Mae ganddi ddilynwyr cwlt o oedolion hefyd, yn enwedig yn Asia, lle welir Hello Kitty ar geir, gemwaith, a nifer o gynnyrch traul uchelradd. Cynhyrchwyd hefyd cyfres anime Hello Kitty ar gyfer plant ifanc. Ceir hefyd dau barc thema sy'n gysylltiedig â'r cymeriad, sef Harmonyland a Sanrio Puroland.

## Cyfeiriadau
Categori:Cathod ffuglennol
Categori:Cyflwyniadau 1974
Categori:Diwylliant Japan
Categori:Teganau
Undeb llafur

[dde|300px|bawd|Gwrthdystwyr wedi'u hamgylchynu gan filwyr yn ystod [Streic tecstil Lawrence ym 1912.]]
Mudiad o weithwyr sydd wedi dod ynghyd er mwyn gwireddu amcanion cyffredin megis gwell amodau gwaith yw **undeb llafur**. Trwy'r arweinyddiaeth, bydd undeb llafur yn bargeinio gyda chyflogwyr ar ran aelodau'r undeb ac yn negydu cytundebau llafur (cydfargeinio) gyda chyflogwyr. Gall hyn gynnwys negydu am gyflogau, rheolau gwaith, dull gweithredu cwynion, rheolau'n ymwneud â chyflogi, diswyddo a dyrchafu gweithwyr, budd-daliadau, diogelwch yn y gweithle a pholisïau. Mae'r cytundebau a negydir gan arweinwyr yr undebau yn rhwym i'r aelodau a'r cyflogwr ac mewn rhai achosion i weithwyr eraill nad ydynt yn aelodau.

Dechreuodd yr undebau yn Ewrop, a daethant yn boblogaidd mewn nifer o wledydd yn ystod y Chwyldro Diwydiannol, pan nad oedd angen sgiliau penodol i wneud nifer o swyddi. O ganlyniad roedd y pŵer bargeinio ar ochr y cyflogwyr bron yn gyfan gwbl ac arweiniodd hyn at nifer o weithwyr yn cael eu camdrin a'u talu'n wael. Gall undebau llafur gynnwys gweithwyr unigol, pobl broffesiynol, cyn-weithwyr neu bobl diwaith. Prif bwrpas y mudiadau hyn yw "cynnal neu wella amodau eu cyflogaeth" er eu bod yn gwneud llawer mwy yn ogystal â hyn.

## Cyfeiriadau

Categori:Cysylltiadau llafur
Categori:Diwydiant
Categori:Sefydliadau galwedigaethol
Different Seasons

Cyfrol o bedair nofel fer gan Stephen King yw ***Different Seasons*** a gyhoeddwyd ym 1982. Mae gan y straeon themâu mwy ddifrifol na'r ffuglen arswyd y mae King yn enwog am ei hysgrifennu. Mae gan bob un o'r nofelau byrion ymadrodd Saesneg fel ei hisdeitl sy'n cysylltu thema'r stori ag un o dymhorau'r flwyddyn. Cafodd tair o'r straeon eu haddasu'n ffilmiau.

Categori:Llyfrau 1982
Categori:Llyfrau gan Stephen King
Pegynedd (cysylltiadau rhyngwladol)

Cysyniad yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol yw **pegynedd** neu **bolaredd** sydd yn disgrifio sut y dosrennir grym o fewn y system ryngwladol. Mae'n awgrymu bod rhai gweithredyddion mor bwysig eu bod yn "begynau" ac mae'n rhaid i weithredyddion eraill ymateb iddynt trwy ymuno â hwy mewn clymbleidiau (megis cynghrair milwrol neu floc), ymuno â chlymbleidiau gwrthwynebol, neu ddatgan eu hunain yn amhleidiol. Mae cyflwyniad ac ymadawiad gwethredyddion pegynol ar y llwyfan ryngwladol, gan amlaf o ganlyniad i ryfel, yn newid amlinellau'r system.

Yr achos amlycaf o ddeubegynedd yng nghysylltiadau rhyngwladol yw trefn ryngwladol y Rhyfel Oer, pan gafodd y ddau uwchbwer yr Unol Daleithiau a'r Undeb Sofietaidd gylchoedd dylanwad eang eu hunain.

## Gweler hefyd 
* Cydbwysedd grym yng nghysylltiadau rhyngwladol
* Hegemoni

## Cyfeiriadau
## Ffynonellau 
* Evans, G. a Newnham, J. *The Penguin Dictionary of International Relations* (Llundain, Penguin, 1998).

Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Trefn ryngwladol
Idiom

Dywediad neu ymadrodd sydd ag ystyr drosiadol sydd ond yn ddealladwy yng nghyd-destun y frawddeg yw **idiom** (o'r Lladin "*idioma*" sy'n golygu "nodwedd arbennig") neu **priod-ddull**. Mae gan idiom ystyr wahanol i'w ystyr lythrennol neu ddiffiniad y geiriau unigol. Amcangyfrifir fod 25,000 o ymadroddion idiomatig yn Saesneg a cheir nifer yn y Gymraeg hefyd.

## Enghreifftiau 
* Mae hi'n bwrw hen wragedd a ffyn / cyllyll a ffyrc
* Tynnu nyth cacwn ar fy mhen
* Mae mwy nag un ffordd i gael Wil i'w wely
* Haws dweud mynydd na mynd drosto
* Stori asgwrn pen llo


Categori:Llenyddiaeth
Categori:Termau llenyddol
Television Centre

Adeilad yn White City yng ngorllewin Llundain yw **Television Centre (TVC)**. Roedd yn gyn-bencadlys teledu i'r BBC. Cafodd ei hagor yn swyddogol ar 29 Mehefin 1960 a dyma oedd un o'r adeiladau cyntaf yn y byd ar gyfer cynhyrchu a darlledu rhaglenni teledu.

Daeth y rhan fwyaf o gynnyrch teledu cenedlaethol a rhyngwladol y BBC o'r Ganolfan Deledu, yn ogystal â Radio 5 Live ac, o 1998 ymlaen, y mwyafrif o raglenni newyddion y gorfforaeth. Ar 21 Medi 2010, cyhoeddodd Cyfarwyddwr Gweledigaeth y BBC, Jana Bennett, y byddai'r BBC yn stopio darlledu o Ganolfan Deledu'r BBC yn 2013.

Yn 2012–2013 symudodd yr adrannau radio a theledu i Broadcasting House yng nghanol Llundain, fel rhan o ad-drefnu cyfleusterau'r BBC. Gwerthwyd y safle yn 2012 ac ail-ddatblygwyd y swyddfeydd i fflatiau a gwestai/bwytai. Cadwyd y 3 stiwdio teledu mwyaf ac fe'i uwchraddiwyd. Maent yn cael eu gweithredu gan BBC Studioworks. Ers 2018 mae ITV yn llogi dau stiwdio yn barhaol ers iddynt symud o ganolfan ITV yn 'The London Studios' ar y South Bank.

Am fod yr adeilad wedi bod yn gefnlen i nifer o raglenni'r BBC dros y blynyddoedd, fe'i ystyrir yn un o'r cyfleusterau hawsaf i'w adnabod unrhyw le.

Yn sgîl cynnydd sydyn ym mhrisiau adeiladau yn yr ardal leol, a achoswyd gan y ganolfan siopa arfaethedig Westfield, ystyriwyd fod yr adeilad mewn perygl. Mae bellach wedi cael ei amddiffyn rhag cael ei ddymchwel. Mewn cyhoeddiad ym mis Gorffennaf 2009 am y bwriad i amddiffyn yr adeilad, dywedodd gweinidog pensaernïaeth y llywodraeth Barbara Follett mai yno y crëwyd rhaglenni megis *Doctor Who*, *Fawlty Towers* a *Blue Peter* am y tro cyntaf. "It has been a torture chamber for politicians, and an endless source of first-class entertainment for the nation—sometimes both at the same time."

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1960
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Llundain
Charles Bronson

Actor ffilm a theledu o Unol Daleithiau America oedd **Charles Bronson** (ganed Charles Dennis Buchinsky; 3 Tachwedd 1921 – 30 Awst 2003). Roedd fwyaf adnabyddus am ei ddelwedd fel "dyn garw". Actiodd mewn ffilmiau megis *Once Upon a Time in the West*, *The Magnificent Seven*, *The Dirty Dozen*, *The Great Escape*, *Rider on the Rain*, *The Mechanic*, a'r gyfres boblogaidd *Death Wish*. Yn aml byddai'n derbyn rôlau fel heddwas neu ymladdwr gwn, yn aml mewn llinynau stori a oedd yn ymwneud â dial.

Ganed ef yn Ehrenfeld, Pennsylvania, yn ardal y pyllau glo, i deulu Catholig o dras Lithwanaidd. Roedd ei dad yn un o Datariaid Lipka ac yn hanu o dde Lithwania. Lithwaneg a Rwseg oedd ieithoedd yr aelwyd, a ni chafodd Bronson grap digonol ar Saesneg nes iddo ymuno â'r fyddin yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw o glefyd Alzheimer
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl Lithwaneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl Rwseg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Lithwanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Dataraidd
Ehrenfeld, Pennsylvania

Bwrdeistref yn Cambria County yn nhalaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, ydy **Ehrenfeld**. Mae'n rhan o Ardal Ystadegol Fetropolitan Johnstown, Pennsylvania ac fe'i ystyrir yn rhan o ardal Pittsburgh Tri-State. Yng nghyfrifiad 2000, y boblogaeth oedd 234. Ystyr enw'r bwrdeistref yw "Cae Anrhydedd" yn Almaeneg.

## Enwogion
* Ganwyd yr actor Charles Bronson yn Ehrenfeld.

Categori:Bwrdeistrefi Cambria County, Pennsylvania
Unigolyn

Person unigol penodol o fewn grŵp, megis cymuned neu gymdeithas, yw **unigolyn**. **Unigoliaeth** yw'r cyflwr o fod yn unigolyn ag anghenion ac amcanion personol ar wahân i bersonau eraill. Mae nifer o agweddau amrywiol ar yr unigolyn yng nghrefyddau, athroniaethau, ac ideolegau gwahanol. Er enghraifft, mae rhyddewyllysiaeth a Gwrthrychiaeth yn rhoi pwyslais canolog i ryddid ac annibyniaeth yr unigolyn, ac mae hyn hefyd yn bwysig yn rhyddfrydiaeth a cheidwadaeth.

## Gweler hefyd 
* Hunan
* Hunaniaeth
* Unigolyddiaeth

Categori:Hunan
Charles Bronson (gwahaniaethu)

Actor Americanaidd oedd y **Charles Bronson** enwocaf (1921–2003).

Gall yr enw **Charles Bronson** gyfeirio hefyd at:

*Charles Bronson (carcharwr) (ganwyd "Michael Peterson"), troseddwr Prydeinig
*Charles Bronson (band), band pync o Illinois, UDA
*Charles Bronson (bu farw 1998), sinematograffydd amatur a fu'n bresennol pan laddwyd John F. Kennedy
*Charles H. Bronson, Comisiynydd Amaeth Florida
Henry Hazlitt

Economegydd o Americanwr sy'n gysylltiedig ag ysgol economeg Awstria oedd **Henry Stuart Hazlitt** (28 Tachwedd 1894 – 9 Gorffennaf 1993). Ymysg ei weithiau mae *Economics in One Lesson* (1946), a ystyrid yn glasurol yn y byd economeg ryddewyllysol.

Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Economegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhyddewyllyswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgolheigion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgolheigion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Édouard Collin

Actor o Ffrainc ydy **Édouard Collin** (ganed 28 Chwefror 1987).

## Ffilmograffiaeth 
* *Nés en 68*, 2008
* *Hellphone*, 2007
* *Les irréductibles*, 2006
* *Crustacés et coquillages* (a adwaenir hefyd fel ''Côte d'Azur* yn yr Unol Daleithiau ac fel *Cockles & Muscles'' yn y Deyrnas Unedig), 2005

## Dolenni allanol 
*  Ceir mwy o wybodaeth ar y wefan EdouardCollin.com 

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1987
John Burningham

Darlunydd ac awdur llyfrau plant Seisnig yw **John Burningham** (ganed 27 Ebrill 1936).

## Bywgraffiad
Ganed Burningham yn Farnham, Surrey, Lloegr yn fab i Charles a Jessie (Mackintosh) Burningham. Ymunodd â'r Friends' Ambulance Unit ym 1953. Wedi gweithio ar amryw o bosteri ar gyfer London Transport a British Transport a ffilmiau animeiddedig, gyda'r llyfr *Borka: The Adventures of a Goose With No Feathers* a enillodd Fedal Kate Greenaway yr un flwyddyn. gan gynnwys Deutscher Jugendliteraturpreis 1980. Seilwyd ffilm *Granpa* 1989 ar ei lyfr 1984 o'r un enw.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Darlunwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Darlunwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Darlunwyr llyfrau plant o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Surrey
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Addysg gartref

Addysg plant yn y cartref yw **addysg gartref**, gan amlaf gan rieni ond weithiau gan diwtoriaid, yn hytrach na ysgol y wladwriaeth neu ysgol breifat. Er yr oedd addysgu o fewn y teulu neu'r gymuned yn ddull traddodiadol cyn i gyflwyniad ddeddfau sy'n gwneud mynychu ysgol yn orfodol, mae addysg gartref yn yr ystyr fodern yn ffordd amgen o addysgu mewn gwledydd datblygedig sydd yn ddewis arall i sefydliadau addysg a reolir gan lywodraethau neu'r sector preifat.

Gall rhieni benderfynu i roi addysg gartref i'w plant am amryw o resymau. Ymysg y cymhellion mwyaf cyffredin yw crefydd, trefniadau byw (gan amlaf byw yng nghefn gwlad neu mewn cartref dros dro), cost, argraff wael o lwyddiant ac amgylchedd addysg gyhoeddus, gwrthwynebiad i'r hyn a addysgir mewn ysgolion lleol, a chred taw'r cartref yw'r lle gorau i blant ddatblygu'n foesol ac yn academaidd.

Cartref
World Politics

Cyfnodolyn Saesneg ar gysylltiadau rhyngwladol yw ***World Politics*** a sefydlwyd ym 1948.

Categori:Cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Cyfnodolion Saesneg
Categori:Sefydliadau 1948
Sofraniaeth

[bawd|200px|[Wynebddalen *Leviathan* gan Thomas Hobbes]]
Awdurdod annibynnol a goruchaf dros diriogaeth yw **sofraniaeth**. Yng nghysylltiadau rhyngwladol, sofraniaeth yw'r cysyniad sydd yn galluogi gwladwriaethau i fodoli a gweithredu yn y system wladwriaethau.


Categori:Athroniaeth wleidyddol
Categori:Awdurdod
Categori:Cysyniadau cyfreithiol
Categori:Cysyniadau gwleidyddol
Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Y wladwriaeth
Banc Bugeilyn

Mae **Banc Bugeilyn** yn gopa mynydd a geir ym Mhumlumon rhwng Aberystwyth a'r Trallwng; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 478m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwirio a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 551m (1808tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 30 Mehefin 2008.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Copaon uchaf siroedd Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr mynyddoedd uchaf y byd

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 

## Cyfeiriadau 
Categori:Mynyddoedd a bryniau Pumlumon
Categori:Copaon Pumlumon
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Dewey
Freya Blackwood

Darlunydd ac arlunydd effeithiau arbennig o Awstralia yw **Freya Blackwood** (ganed 1975, Caeredin, Yr Alban). Mae'n adnabyddus am ei gwaith effeithiau arbennig ar gyfres ffilmiau Lord of the Rings rhwng 2001 a 2003, yn ogystal a'i gwaith fel darlunydd. Enillodd Fedal Kate Greenaway am ei gwaith darlunio yn llyfr plant *Harry & Hopper* yn 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Effeithiau arbennig
Categori:Darlunwyr o Awstralia
Categori:Darlunwyr llyfrau plant
Categori:Pobl o Gaeredin
Categori:Pobl o Dde Cymru Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Billy Ray Cyrus

Canwr gwlad, cyfansoddwr ac actoro'r Unol Daleithiau ydy **William "Billy" Ray Cyrus** (ganed 25 Awst 1961). Caiff ei ystyried fel un o'r cantorion a wnaeth canu gwlad yn boblogaidd ledled y byd.  Ers 1992, mae ef wedi rhyddhau un ar ddeg albwm stiwdio a 38 sengl, gyda'r un mwyaf llwyddiannus ohonynt "Achy Breaky Heart", yn cyrraedd rhif un yn y siart. Hon oedd y sengl gyntaf hefyd i dderbyn statws platinwm triphlyg yn Awstralia.

Mae ef hefyd yn dad i'r gantores a'r actores Miley Cyrus.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Gwybyddiaeth

Term gwyddonol am "broses y meddwl" yw **gwybyddiaeth** h.y. sut mae bodau dynol yn canfod, cofio, dysgu a meddwl am wybodaeth. Amrywia'r defnydd o'r term mewn meysydd gwahanol; er enghraifft yn seicoleg a gwyddoniaeth gwybyddol, cyfeiria gan amlaf at swyddogaethau seicolegol unigolyn wrth brosesu gwybodaeth. Caiff ei ddefnyddio hefyd fel elfen o seicoleg gymdeithasol a elwir gwybyddiaeth gymdeithasol er mwyn esbonio agweddau, priodoliad a deinameg grŵp.


Categori:Gwyddoniaeth wybyddol
Categori:Meddwl
Categori:Seicoleg
Syniad

[dde|bawd|250px|[Plato, un o'r athronwyr cyntaf i drafod syniadau mewn manylder.]]
Yn ei ystyr mwyaf elfennol, rhywbeth sydd yn yr ymennydd pan fo rhywun yn meddwl yw **syniad**. Yn aml iawn, caiff syniadau eu creu fel cynrychioliad delweddol; h.y. delwedd o ryw wrthrych. Mewn cyd-destunau eraill, ystyrir syniadau yn gysyniadau, er nad yw cysyniadau haniaethol o reidrwydd yn ymddangos fel delweddau. Ystyria nifer o athronwyr syniadau fel rhan allweddol o gategori ontolegol o fod.

Ystyrir y gallu i greu a deall ystyr syniadau yn rhan allweddol sy'n diffinio bodau dynol.

Yn ei ystyr boblogaidd, cwyd syniad mewn modd sydyn, digymell, heb hyd yn oed feddwl neu fewnsyllu, er enghraifft, pan fyddwn yn sôn am y *syniad* o berson neu le.

## Cyfeiriadau
Categori:Meddwl
Categori:Seicoleg