open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1165

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au - **1160au** - 1170au 1180au 1190au 1200au 1210au
1160 1161 1162 1163 1164 - **1165** - 1166 1167 1168 1169 1170

----

## Digwyddiadau 
*Owain Gwynedd a'r Cymry yn gwrthsefyll ymgais Harri II i oresgyn Cymru, gan ennill Brwydr Crogen.

## Genedigaethau 
*21 Awst - Philippe II, brenin Ffrainc (m. 1223)
*? - Ibn Arabi (m. 1240)

## Marwolaethau 
*11 Ebrill - Steffan IV, brenin Hwngari
*5 Medi - Nijō, ymerawdwr Japan, 22
*9 Rhagfyr - Malcolm IV, brenin yr Alban, 24

## Cyfeiriadau
1166

11g - **12g** - 13g
1110au 1120au 1130au 1140au 1150au - **1160au** - 1170au 1180au 1190au 1200au 1210au 
1161 1162 1163 1164 1165 - **1166** - 1167 1168 1169 1170 1171

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*24 Rhagfyr - John, brenin Lloegr (m. 1216)

## Marwolaethau 
*7 Mai - Gwilym I, brenin Sisili

Categori:1166
1168

11g - **12g** - 13g
1110au 1120au 1130au 1140au 1150au - **1160au** - 1170au 1180au 1190au 1200au 1210au 
1163 1164 1165 1166 1167 - **1168** - 1169 1170 1171 1172 1173

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 5 Ebrill - Robert de Beaumont, 2il Iarll Caerlŷr
1167

11g - **12g** - 13g
1110au 1120au 1130au 1140au 1150au - **1160au** - 1170au 1180au 1190au 1200au 1210au 
1162 1163 1164 1165 1166 - **1167** - 1168 1169 1170 1171 1172

----

## Digwyddiadau 
*29 Mai - Brwydr Legnano

## Genedigaethau 
*Frederic VI, Dug Swabia (m. 1191)

## Marwolaethau 
*12 Ebrill - Siarl VII, brenin Sweden
*10 Medi - Yr Ymerodres Matilda, merch Harri I, brenin Lloegr a mam Harri II, brenin Lloegr, 65
1169

11g - **12g** - 13g
1110au 1120au 1130au 1140au 1150au - **1160au** - 1170au 1180au 1190au 1200au 1210au 
1164 1165 1166 1167 1168 - **1169** - 1170 1171 1172 1173 1174

----

## Digwyddiadau 
* Nur ad-Din yn gorchfygu'r Aifft a'i nai Saladin yn dod yn *vizier* y wlad.

## Genedigaethau 
*10 Medi - Alexios II Komnenos, ymerawdwr Caergystennin (m. 1183)

## Marwolaethau 
*9 Gorffennaf - Guido o Ravenna, hanesydd
1171

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1166 1167 1168 1169 1170 - **1171** - 1172 1173 1174 1175 1176 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*15 Awst - Alfonso IX, brenin León (m. 1230)

## Marwolaethau 
* 1 Ionawr - Diarmait Mac Murchada, brenin Leinster
1172

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1167 1168 1169 1170 1171 - **1172** - 1173 1174 1175 1176 1177 

----

## Digwyddiadau 
*Synod Cashel yn Iwerddon

## Genedigaethau 
*Gorffennaf - Baudouin I, ymerawdwr Caergystennin (m. c. 1205)

## Marwolaethau 
*Cadwaladr ap Gruffudd, brawd Owain Gwynedd
1170

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1165 1166 1167 1168 1169 - **1170** - 1171 1172 1173 1174 1175 

----

## Digwyddiadau 
*Dechrau teyrnasiad Yr Arglwydd Rhys yn Neheubarth
*Owain Cyfeiliog yn rhoi tir i Sistersiaid yr Hendy-gwyn i sefydlu Abaty Ystrad Marchell
*Brwydr Pentraeth

## Genedigaethau 
*9 Mai (neu 28 Mehefin) - Valdemar II, brenin Denmarc (m. 1241)

## Marwolaethau 
*28 Tachwedd - Owain Gwynedd, tywysog Gwynedd
*29 Rhagfyr - Thomas Becket, archesgob Caergaint, 52
*Hywel ab Owain Gwynedd, tywysog a bardd

*
1158

11g - **12g** - 13g
1100au 1110au 1120au 1130au 1140au - **1150au** - 1160au 1170au 1180au 1190au 1200au
1153 1154 1155 1156 1157 - **1158** - 1159 1160 1161 1162 1163

----

## Digwyddiadau 
* Ifor Bach yn herwgipio William, Iarll Caerloyw a'i deulu

## Genedigaethau 
*23 Medi - Geoffrey, Iarll Llydaw, mab Harri II, brenin Lloegr (m. 1186)

## Marwolaethau 
*27 Gorffennaf - Geoffrey, Iarll Nantes, brawd Harri II, brenin Lloegr, 24
*30 Awst - Sancho III, brenin Castile, 24
*22 Medi - Otto o Freising, hanesydd
1173

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1168 1169 1170 1171 1172 - **1173** - 1174 1175 1176 1177 1178

----

## Digwyddiadau 
*Mawrth/Ebrill - Harri, mab cyntaf Harri II, brenin Lloegr, yn lawnsio gwrthryfel.
*Dechreuad yr adeiladaeth y *Torre di Pisa* (*campanile* yr eglwys gadeiriol Pisa)
*Llyfrau
**Tomos o Fynwy - *The Life and Miracles of William* (llyfr Gwrth-Semitiaidd)

## Genedigaethau 
*Llywelyn Fawr (agos) (m. 1240)

## Marwolaethau 
*3 Ebrill - Boleslaw IV, Dug Gwlad Pwyl
1174

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1169 1170 1171 1172 1173 - **1174** - 1175 1176 1177 1178 1179

----

## Digwyddiadau 
* Cytundeb Falaise gan Wiliam I, brenin yr Alban, a Harri II, brenin Lloegr

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Cynan ab Owain Gwynedd
*11 Gorffennaf - Amalric I, brenin Jeriwsalem
1175

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1170 1171 1172 1173 1174 - **1175**-  1176 1177 1178 1179 1180 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*András II, brenin Hwngari (m. 1235)

## Marwolaethau 
*Cadell ap Gruffudd, Tywysog Deheubarth
1176

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1171 1172 1173 1174 1175 - **1176** - 1177 1178 1179 1180 1181

----

## Digwyddiadau 
* Nadolig - Yr Arglwydd Rhys yn cynnal Eisteddfod Aberteifi, yr eisteddfod gyntaf sy'n hysbys
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*20 Ebrill - Richard Fitz Gilbert de Clare, 2il Iarll Penfro
1177

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1172 1173 1174 1175 1176 - **1177** - 1178 1179 1180 1181 1182 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*Baldwin V, brenin Jeriwsalem

## Marwolaethau 
*13 Ionawr - Dug Harri II o Awstria
*Albertus Parisiensis, cyfansoddwr
1179

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1174 1175 1176 1177 1178 - **1179** - 1180 1181 1182 1183 1184

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*17 Medi - Hildegard o Fingen, cyfansoddwr
1181

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1176 1177 1178 1179 1180 - **1181** - 1182 1183 1184 1185 1186 1190 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
* Sant Ffransis o Assisi

## Marwolaethau 
*30 Awst - Pab Alexander III

Categori:1181
1183

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1178 1179 1180 1181 1182 - **1183** - 1184 1185 1186 1187 1188 

----

## Digwyddiadau 
* Gwarchae Kerak

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1180

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1175 1176 1177 1178 1179 - **1180** - 1181 1182 1183 1184 1185 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*6 Awst - Go-Toba, Ymerawdwr Japan (m. 1239)

## Marwolaethau 
*18 Medi - Louis VII, Brenin Ffrainc (g. 1120)
*24 Medi - Manuel I Comnenus, ymerawdwr Byzantiwm
1186

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1181 1182 1183 1184 1185 - **1186** - 1187 1188 1189 1190 1191 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
* Ögedei Khan, mab Genghis Khan ac ail Khan Mawr y Mongoliaid

## Marwolaethau
1185

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1180 1181 1182 1183 1184 - **1185** - 1186 1187 1188 1189 1190 

----

## Digwyddiadau 
*9 Rhagfyr - Sancho I yn dod yn frenin Portiwgal

## Genedigaethau 
*23 Ebrill - Afonso II, brenin Portiwgal

## Marwolaethau 
*25 Gorffennaf - Afonso I, brenin Portiwgal
*25 Tachwedd - Pab Lwsiws III
1187

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1182 1183 1184 1185 1186 - **1187** - 1188 1189 1190 1191 1192 

----

## Digwyddiadau
*1 Mai - Brwydr Cresson
*4 Gorffennaf - Brwydr Hattin
*2 Hydref - Saladin yn cipio Jeriwsalem

## Genedigaethau
*5 Medi - Louis VIII, Brenin Ffrainc

## Marwolaethau
*19 Hydref - Pab Wrban III
*17 Rhagfyr - Pab Grigor VIII

Yn ystod y flwyddyn:
* Owain Fychan ap Madog, mab Madog ap Maredudd, Tywysog Powys
1188

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1183 1184 1185 1186 1187 - **1188** - 1189 1190 1191 1192 1193 

----

## Digwyddiadau 
*Gerallt Gymro a Baldwin, Archesgob Caergaint ar daith trwy Gymru
* **Llyfrau** - Gerallt Gymro - *Topographia Hibernica* a *Hanes y Daith Trwy Gymru*

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1190

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1185 1186 1187 1188 1189 - **1190** - 1191 1192 1193 1194 1195 

----

## Digwyddiadau
*Llyfrau: Kitab fasl al-maqal - *Ynglŷn â chytgord rhwng Crefydd ac Athroniaeth*, gan Ibn Rushd (*Averroes*)

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* 10 Mehefin - Ffrederic Barbarossa, Ymerawdwr Glân Rhufeinig
* 19 Tachwedd - Baldwin, Archesgob Caergaint
1189

11g - **12g** - 13g
1130au 1140au 1150au 1160au 1170au - **1180au** - 1190au 1200au 1210au 1220au 1230au
1184 1185 1186 1187 1188 - **1189** - 1190 1191 1192 1193 1194

----

## Digwyddiadau
*Y Drydedd Groesgad yn dechrau

## Genedigaethau
*Yuri II, Tywysog Fladimir (m. 1238)

## Marwolaethau
*6 Gorffennaf - Harri II, brenin Lloegr, 56

*
1191

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1186 1187 1188 1189 1190 - **1191** - 1192 1193 1194 1195 1196 

----

## Digwyddiadau
*12 Mai - Priodas Rhisiart I, brenin Lloegr gyda Berengaria o Navarra
*7 Medi - Brwydr Arsuf
* **Llyfrau** - *Itinerarium Cambriae* (Gerallt Gymro)

## Genedigaethau
*8 Chwefror - Yaroslaf II, tywysog Fladimir (m. 1246)

## Marwolaethau
*27 Mawrth - Pab Clement III
1192

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1187 1188 1189 1190 1191 - **1192** - 1193 1194 1195 1196 1197 

----

## Digwyddiadau 
*Diwedd Y Drydedd Groesgad

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*26 Ebrill - Go-Shirakawa, ymerawdwr Japan, 64

*
1195

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1190 1191 1192 1193 1194 - **1195** - 1196 1197 1198 1199 1200

----

## Digwyddiadau 
*Brwydr Maesyfed

## Genedigaethau 
*Y Dywysoges Siwan, merch John, brenin Lloegr, a gwraig y Tywysog Llywelyn ab Iorwerth o Wynedd

## Marwolaethau
1193

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1188 1189 1190 1191 1192 - **1193** - 1194 1195 1196 1197 1198 

----

## Digwyddiadau 
*15 Awst - Priodas Philippe II, brenin Ffrainc, gyda Ingeborg, tywysoges Ddenmarc

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 4 Mawrth - Saladin, arweinydd Islamaidd
1196

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1191 1192 1193 1194 1195 - **1196** - 1197 1198 1199 1200 1201

----

## Digwyddiadau 
*Dechrau teyrnasiad Llywelyn ap Iorwerth (Llywelyn Fawr)
*Ymgyrch olaf Rhys ap Gruffudd yn erbyn y Normaniaid
* **Llyfrau** -
## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1198

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1193 1194 1195 1196 1197 - **1198** - 1199 1200 1201 1202 1203

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*24 Awst - Alexander II, brenin yr Alban (m. 1249)

## Marwolaethau
1197

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1192 1193 1194 1195 1196 - **1197** - 1198 1199 1200 1201 1202

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth
* Owain Cyfeiliog, tywysog ar ran ddeheuol teyrnas Powys a bardd

*
1199

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1194 1195 1196 1197 1198 - **1199** - 1200 1201 1202 1203 1204

----

## Digwyddiadau 
*6 Ionawr - Llywelyn Fawr yn cyflwyno siarter i Abaty Aberconwy

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*
1178

11g - **12g** - 13g
1120au 1130au 1140au 1150au 1160au - **1170au** - 1180au 1190au 1200au 1210au 1220au
1173 1174 1175 1176 1177 - **1178** - 1179 1180 1181 1182 1183 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*22 Rhagfyr - Yr ymerawdwr Antoku o Japan (m. 1185)

## Marwolaethau 
*Bernard Silvestris, bardd ac athronydd (g. 1085)
1202

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au
1197 1198 1199 1200 1201 - **1202** - 1203 1204 1205 1206 1207 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** - *Liber Abaci* gan Fibonacci

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Sverre Sigurdsson, brenin Norwy
1200

11g - **12g** - 13g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1195 1196 1197 1198 1199 - **1200** - 1201 1202 1203 1204 1205 

----

## Digwyddiadau 
* Sefydliad Ymerodraeth Kanem-Bornu
* Y Mongolwyr yn trechu Gogledd Tsieina

## Genedigaethau 
* John Fitzallan, Arglwydd Croesoswallt
* Dōgen Zenji, sylfaenydd Bwdhaeth Zen Soto

## Marwolaethau 
* Gruffudd ap Cynan ab Owain, arglwydd Meirionnydd, Ardudwy a Llŷn
* Joscelin III o Edessa
* Zhu Xi, athronydd Tsieineaidd
1204

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1199 1200 1201 1202 1203 - **1204** - 1205 1206 1207 1208 1209 

----

## Digwyddiadau 
* Anrhaith Caergystennin gan y Bedwaredd Groesgad

## Genedigaethau 
*Mawrth neu Ebrill - Haakon IV, brenin Norwy (m. 1263)

## Marwolaethau 
*1 Ionawr - Haakon III, brenin Norwy, 21
*31 Mawrth - Eleanor o Aquitaine, gwraig Harri II, brenin Lloegr, 80 neu 82
1205

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1200 1201 1202 1203 1204 - **1205** - 1206 1207 1208 1209 1210 

----

## Digwyddiadau 
*14 Ebrill - Brwydr Adrianople

## Genedigaethau 
*Wenceslaus I, brenin Bohemia (m. 1253)

## Marwolaethau 
*1 Ebrill - Amalric II, brenin Jeriwsalem
*5 Ebrill - Isabella, brenhines Jeriwsalem
1207

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1202 1203 1204 1205 1206 - **1207** - 1208 1209 1210 1211 1212 

----

## Digwyddiadau 
*17 Mehefin - Stephen Langton yn dod yn Archesgob Caergaint

## Genedigaethau 
*8 Medi - Sancho II, brenin Portiwgal
*1 Hydref - Y brenin Harri III, brenin Lloegr (m. 1272)

## Marwolaethau 
*17 Mehefin - Daoji, mynach Bwdhydd
*4 Medi - Boniface I o Fontferrat, arweinydd y Groesgad 4ydd
* (y flwyddyn honno) - Jalal al-Din Muhammad Rumi, bardd a chyfrinydd
1206

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au
1201 1202 1203 1204 1205 - **1206** - 1207 1208 1209 1210 1220

----

## Digwyddiadau 
* Temüjin, arweinydd y Mongoliaid, yn cymryd yr enw Genghis Khan

## Genedigaethau 
* Béla IV, brenin Hwngari
* Güyük Khan, ŵyr Genghis Khan

## Marwolaethau 
* 15 Mawrth – Muhammad Ghuri, swltan y brenhinllin Ghurid
1194

11g - **12g** - 13g
1140au 1150au 1160au 1170au 1180au - **1190au** - 1200au 1210au 1220au 1230au 1240au
1189 1190 1191 1192 1193 - **1194** - 1195 1196 1197 1198 1199 

----

## Digwyddiadau
*Brwydr Aberconwy - buddugoliaeth Llywelyn Fawr yn sefydlu ei awdurdod yng Ngwynedd
* **Llyfrau**
**Gerallt Gymro - *Descriptio Cambriae*

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* 18 Gorffennaf - Guy o Lusignan
1143

11g - **12g** - 13g
1090au 1100au 1110au 1120au 1130au - **1140au** - 1150au 1160au 1170au 1180au 1190au 
1138 1139 1140 1141 1142 - **1143** - 1144 1145 1146 1147 1148

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Anarawd ap Gruffudd, tywysog Deheubarth
1201

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au
1196 197 1198 1199 1200 - **1201** - 1202 1203 1204 1205 1206 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*10 Hydref - Richart de Fornival, awdur y bwystori ''Bestiaire d'Amour''

## Marwolaethau 
*25 Gorffennaf - Y Tywysog Gruffudd ap Rhys II o Ddeheubarth
1213

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1208 1209 1210 1211 1212 - **1213** - 1214 1215 1216 1217 1218

----

## Digwyddiadau 
*30 Mai - Brwydr Damme
*12 Medi - Brwydr Muret

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1214

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au 
1209 1210 1211 1212 1213 - **1214** - 1215 1216 1217 1218 1219 

----

## Digwyddiadau
*27 Gorffennaf - Brwydr Bouvines rhwng byddinoedd Philippe II, Brenin Ffrainc a John, Brenin Lloegr

## Genedigaethau
* 25 Ebrill - Louis IX, brenin Ffrainc (m. 1270)

## Marwolaethau
* 5 Hydref - Alfonso VIII, brenin Castile, 58
* 4 Rhagfyr - Gwilym I, brenin yr Alban ("Y Llew"), 72
**tebygol* - Emme o Anjou, gwraig Dafydd ab Owain Gwynedd, tua 70
1215

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1210 1211 1212 1213 1214 - **1215** - 1216 1217 1218 1219 1220 

----

## Digwyddiadau 
* Arwyddwyd y Magna Carta yn Runnymede
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Gwyn ab Ednywain, distain Llywelyn Fawr

*
1212

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au 
1207 1208 1209 1210 1211 - **1212** - 1213 1214 1215 1216 1217 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*Ibn Sahl o Sevilla, bardd

## Marwolaethau 
* 26 Mawrth - Sancho I, brenin Portiwgal, 56
*Maredudd ap Cynan ab Owain, arglwydd Meirionnydd, Ardudwy a Llŷn
1216

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1211 1212 1213 1214 1215 - **1216** - 1217 1218 1219 1220 1221

----

## Digwyddiadau 
* Cynhadledd Aberdyfi - tywysogion ac arglwyddi Deheubarth a'r canolbarth yn cydnabod Llywelyn Fawr yn Dywysog y Cymry
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
* Rhys Gryg - tywysog olaf Deheubarth

## Marwolaethau 
*18/19 Hydref - John, brenin Lloegr, 49
1218

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1213 1214 1215 1216 1217 - **1218** - 1219 1220 1221 1222 1223

----

## Digwyddiadau 
*Mawrth
**Cytundeb Heddwch Caerwrangon

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1221

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1216 1217 1218 1219 1220 - **1221** - 1222 1223 1224 1225 1226

----

## Digwyddiadau
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau
## Marwolaethau
*6 Awst - Sant Dominic, sylfaenydd Urdd y Dominiciaid
1222

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1217 1218 1219 1220 1221 - **1222** - 1223 1224 1225 1226 1227 

----

## Digwyddiadau 
*Awst - Erik Eriksson yn dod yn frenin Sweden.
**yn ystod y flwyddyn* - Priodas Elen ferch Llywelyn a John de Scotia, Iarll Caer

## Genedigaethau 
* 16 Chwefror - Nichiren, sylfaenydd Bwdhaeth Nichiren

## Marwolaethau
1223

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1218 1219 1220 1221 1222 - **1223** - 1224 1225 1226 1227 1228 

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*Baibars, swltan yr Aifft a Syria

## Marwolaethau 
*Gerallt Gymro, clerigwr a hanesydd

Categori:1223
1225

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au
1220 1221 1222 1223 1224 - **1225** - 1226 1227 1228 1229 1230

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
* Thomas Aquinas, diwinydd o'r Eidal

## Marwolaethau
1226

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1221 1222 1223 1224 1225 - **1226** - 1227 1228 1229 1230 1231

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*3 Hydref, Sant Ffransis o Assisi
*8 Tachwedd, Louis VIII, Brenin Ffrainc
1227

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au
1222 1223 1224 1225 1226 - **1227** - 1228 1229 1230 1231 1232

----

## Digwyddiadau
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau
## Marwolaethau
18 Awst - Genghis Khan, pennaeth ac arweinydd milwrol
1229

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1224 1225 1226 1227 1228 - **1229** - 1230 1231 1232 1233 1234

----

## Digwyddiadau 
*Ögedei Khan yn dod yn Khan Mawr y Mongoliaid
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1230

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1225 1226 1227 1228 1229 - **1230** - 1231 1232 1233 1234 1235 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*(tua) - James o St George, pensaer (m. 1309)

## Marwolaethau 
*2 Mai - William de Braose (wedi crogi gan Llywelyn Fawr), ?30
*23 Medi (neu 24 Medi) - Alfonso IX, brenin León, 59
*23 Rhagfyr - Berengaria o Navarra, brenhines Rhisiart I o Loegr, ?60
1231

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1226 1227 1228 1229 1230 - **1231** - 1232 1233 1234 1235 1236

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*17 Tachwedd - Elisabeth o Hwngari, santes
1208

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1203 1204 1205 1206 1207 - **1208** - 1209 1210 1211 1212 1213 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*Dafydd ap Llywelyn, mab Llywelyn Fawr

## Marwolaethau 
*21 Mehefin - Philipp o Swabia (g. 1177), brenin yr Almaen
1233

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1228 1229 1230 1231 1232 - **1233** - 1234 1235 1236 1237 1238 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*Al-Nawawi, ysgolhaig o Syria

## Marwolaethau
1234

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1229 1230 1231 1232 1233 - **1234** - 1235 1236 1237 1238 1239

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Rhys Gryg - tywysog olaf Deheubarth, yn 18 oed
1236

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1231 1232 1233 1234 1235 - **1236** - 1237 1238 1239 1240 1241

----

## Digwyddiadau 
*14 Ionawr - Priod Harri III o Loegr ac Eleanor o Provence

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Madog ap Gruffudd, Tywysog Powys Fadog
1237

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au
1232 1233 1234 1235 1236 - **1237** - 1238 1239 1240 1241 1242

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*Adam de la Halle, bardd (m. 1288)

## Marwolaethau 
*2 Chwefror - Y Dywysoges Siwan, gwraig Llywelyn Fawr a merch John, brenin Lloegr, yn Abergwyngregyn
*6 Mehefin - John de Scotia, Iarll Huntingdon, mab-yng-nghyfraith Llywelyn Fawr, 30
1238

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au
1233 1234 1235 1236 1237 - **1238** - 1239 1240 1241 1242 1243

----

## Digwyddiadau 
* 21 Awst - Brwydr Örlygsstaðir yng Ngwlad yr Iâ

## Genedigaethau 
* ?11 Gorffennaf - Dafydd ap Gruffydd, Tywysog Gwynedd (m. 1283)

## Marwolaethau 
* Magnus Lagabøte, brenin Norwy
1239

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au
1234 1235 1236 1237 1238 - **1239** - 1240 1241 1242 1243 1244

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*17 Mehefin - Edward I, brenin Lloegr (m. 1307)

## Marwolaethau 
*28 Mawrth - Go-Toba, ymerawdwr Japan, 58
1232

12g - **13g** - 14g
1180au 1190au 1200au 1210au 1220au - **1230au** - 1240au 1250au 1260au 1270au 1280au 
1227 1228 1229 1230 1231 - **1232** - 1233 1234 1235 1236 1237

----

## Digwyddiadau 
*15 Mehefin - Brwydr Agridi

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*18 Gorffennaf - John de Braose, Arglwydd Bramber a Gwŷr, 34?
*Michael Scot, ysgolhaig
1241

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1236 1237 1238 1239 1240 - **1241** - 1242 1243 1244 1245 1246 

----

## Digwyddiadau 
* Awst - goresgynnwyd Cymru gan Harri III, brenin Lloegr

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*11 Ebrill, Cadwgan o Landyfai, Esgob Bangor

*
1242

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1237 1238 1239 1240 1241 - **1242** - 1243 1244 1245 1246 1247 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*10 Chwefror - Shijō, ymerawdwr Japan
*7 Hydref - Juntoku, ymerawdwr Japan
1209

12g - **13g** - 14g
1150au 1160au 1170au 1180au 1190au - **1200au** - 1210au 1220au 1230au 1240au 1250au 
1204 1205 1206 1207 1208 - **1209** - 1210 1211 1212 1213 1214 

----

## Digwyddiadau 
* 22 Gorffennaf - Simon de Monfort, arweinydd y Groesgad Albigensaidd yn erbyn y Cathariaid, yn cipio dinas Béziers, gan ladd tua 20,000 o'r trigolion.
* Sefydlu Prifysgol Caergrawnt

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1245

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1240 1241 1242 1243 1244 - **1245** - 1246 1247 1248 1249 1250

----

## Digwyddiadau
## Genedigaethau
*3 Ebrill - Philippe III, brenin Ffrainc (m. 1285)

## Marwolaethau
*24 Tachwedd - Walter Marshal, 5ed Iarll Penfro, 49
*23 Rhagfyr - Anselm Marshal, 6ed Iarll Penfro, 37
1246

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1241 1242 1243 1244 1245 - **1246** - 1247 1248 1249 1250 1251

----

## Digwyddiadau 
*Dechrau teyrnasiad Llywelyn ap Gruffudd yng Ngwynedd

## Genedigaethau 
*14 Medi - John FitzAlan, 7ydd Iarll Arundel (m. 1272)

## Marwolaethau 
*25 Chwefror - Dafydd ap Llywelyn, tywysog Gwynedd
*4 Mehefin - Isabella o Angoulême, brenhines Lloegr
*(yn ystod y flwyddyn) - Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr a Dafydd ap Llywelyn

*
1247

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1242 1243 1244 1245 1246 - **1247** - 1248 1249 1250 1251 1252

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Odo o Cheriton, awdur *Chwedlau Odo*
1249

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1244 1245 1246 1247 1248 - **1249** - 1250 1251 1252 1253 1254

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*6 Gorffennaf - Alexander II, brenin yr Alban, 51
1250

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1245 1246 1247 1248 1249 - **1250** - 1251 1252 1253 1254 1255

----

## Digwyddiadau
* **Llyfrau** -
* **Gwyddoniaeth**
** Darganfyddiad yr elfen gemegol Arsenig gan Albertus Magnus

## Genedigaethau
*Medi - Robert II o Artois

## Marwolaethau
*2 Chwefror - Eric XI, brenin Sweden
*9 Awst - Eric IV, brenin Denmarc
1251

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1246 1247 1248 1249 1250 - **1251** - 1252 1253 1254 1255 1256

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Ibn Sahl o Sevilla
*25 Ionawr - Harri II o Nassau
1252

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1247 1248 1249 1250 1251 - **1252** - 1253 1254 1255 1256 1257

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
*Eleanor de Montfort, Tywysoges Gwynedd a Chymru

## Marwolaethau 
*29 Mehefin - Abel, brenin Denmarc
1244

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1239 1240 1241 1242 1243 - **1244** - 1245 1246 1247 1248 1249 

----

## Digwyddiadau 
* Haf - ymosododd Dafydd ap Llywelyn ar safleoedd Seisnig yng Nghymru, gan ddechrau rhyfel yn erbyn Harri III. 

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*1 Mawrth - Gruffudd ap Llywelyn Fawr
1240

12g - **13g** - 14g
1190au 1200au 1210au 1220au 1230au - **1240au** - 1250au 1260au 1270au 1280au 1290au 
1235 1236 1237 1238 1239 - **1240** - 1241 1242 1243 1244 1245 

----

## Digwyddiadau 
*15 Gorffennaf - Brwydr y Neva yn Rwsia

## Genedigaethau 
*29 Medi - Marged Plantagenet, brenhines yr Alban (m. 1275)

## Marwolaethau 
*11 Ebrill - Llywelyn Fawr (ganed 1173)
1254

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1249 1250 1251 1252 1253 - **1254** - 1255 1256 1257 1258 1259

----

## Digwyddiadau
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau
*15 Medi - Marco Polo, fforiwr (m. 1324)

## Marwolaethau
*7 Rhagfyr - Pab Innocentius IV
1256

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1251 1252 1253 1254 1255 - **1256** - 1257 1258 1259 1260 1261

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* tua Calan Mai - Gruffudd ab Ednyfed, swyddog uchel yn llys Gwynedd
1210

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au 
1205 1206 1207 1208 1209 - **1210** - 1211 1212 1213 1214 1215 

----

## Digwyddiadau 
*17 Gorffennaf - Brwydr Gestilren

## Genedigaethau 
*5 Mai - Afonso III, brenin Portiwgal (m. 1279)

## Marwolaethau 
*17 Gorffennaf - Sverker II, brenin Sweden
1255

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1250 1251 1252 1253 1254 - **1255** - 1256 1257 1258 1259 1260

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Bryn Derwin
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*1 Mai - Walter de Gray, esgob
1259

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1254 1255 1256 1257 1258 - **1259** - 1260 1261 1262 1263 1264

----

## Digwyddiadau
*4 Rhagfyr - Cytundeb Paris, rhwng Harri III, brenin Lloegr, a Louis IX, brenin Ffrainc
*Senedd Rhydychen

## Genedigaethau
*25 Chwefror - Infanta Branca o Bortiwgal (m. 1321)

## Marwolaethau
*29 Mai - Cristoffer I, brenin Denmarc, 40
**yn ystod y flwyddyn* - Mathew Paris, hanesydd

## Cyfeiriadau
1260

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1255 1256 1257 1258 1259 - **1260** - 1261 1262 1263 1264 1265

----

## Digwyddiadau
*Gorffennaf - Brwydr Kressenbrunn

## Genedigaethau
*Andronicus II Palaeologus, ymerawdwr Byzantiwm

## Marwolaethau
1261

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1256 1257 1258 1259 1260 - **1261** - 1262 1263 1264 1265 1266

----

## Digwyddiadau 
*15 Awst - Coroniad Michael VIII Palaiologos, ymerawdwr Byzantiwm

## Genedigaethau 
*9 Hydref - Denis, brenin Portiwgal (m. 1325)

## Marwolaethau 
*25 Mai - Pab Alexander IV
1258

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1253 1254 1255 1256 1257 - **1258** - 1259 1260 1261 1262 1263

----

## Digwyddiadau
*Llywelyn ap Gruffudd yn dechrau defnyddio'r teitl "Tywysog Cymru"
*Y Mongoliaid yn anrheithio Baghdad
* Roedd yna newyn difrifol iawn ledled Prydain.
* Brwydr Cydweli
* 8 Medi - Brwydr Cilgerran

## Genedigaethau
*Osman I, sylfaenydd Ymerodraeth yr Otomaniaid

## Marwolaethau
*18 Awst - Theodore II Lascaris, ymerawdwr Nicaea
1263

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1258 1259 1260 1261 1262 - **1263** - 1264 1265 1266 1267 1268

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*Yolande de Dreux, brenhines Alexander III, brenin yr Alban

## Marwolaethau 
*15 Rhagfyr - Haakon IV, brenin Norwy, 59
1264

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1259 1260 1261 1262 1263 - **1264** - 1265 1266 1267 1268 1269

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*Pab Clement V

## Marwolaethau 
*2 Hydref - Pab Wrban IV
1262

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1257 1258 1259 1260 1261 - **1262** - 1263 1264 1265 1266 1267

----

## Digwyddiadau 
* **Cerddoriaeth** - Adam de la Halle - *Le Jeu de la Feuillée*

## Genedigaethau 
*Y brenin Ladislaus IV o Hwngari

## Marwolaethau
1265

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1260 1261 1262 1263 1264 - **1265** - 1266 1267 1268 1269 1270

----

## Digwyddiadau
*5 Chwefror - Mae Clement IV yn dod pab
*22 Mehefin - Cytundeb Pipton rhwng Llywelyn ap Gruffudd a Simon de Montfort
*4 Awst - Brwydr Evesham rhwng Harri III, brenin Lloegr a Simon de Montfort
**Llyfr Aneirin*

## Genedigaethau
*1 Mehefin - Dante Alighieri, bardd

## Marwolaethau
*4 Awst - Simon de Montfort
1266

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1261 1262 1263 1264 1265 - **1266** - 1267 1268 1269 1270 1271

----

## Digwyddiadau 
*Teyrnas Manaw a'r Ynysoedd yn dod yn rhan o Deyrnas yr Alban dan Gytundeb Perth

## Genedigaethau 
*Duns Scotus, athronydd (m. 1308)

## Marwolaethau 
*26 Chwefror - Manfred, brenin Sicilia
1267

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1262 1263 1264 1265 1266 - **1267** - 1268 1269 1270 1271 1272

----

## Digwyddiadau 
* Cytundeb Trefaldwyn - Llywelyn ap Gruffudd yn cael ei adnabod yn Dywysog Cymru gan Goron Lloegr

## Genedigaethau 
*9 Hydref - Alan la Zouche, Arglwydd 1af la Zouche o Ashby, milwr (m. 1314)
*17 Rhagfyr - Ymerawdwr Go-Uda o Japan (m. 1324)

## Marwolaethau 
*16 Tachwedd - Sant Sylvester Gozzolini (g. 1177)
*John Fitzalan, 6ed Iarll Arundel (g. 1223)
1268

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1263 1264 1265 1266 1267 - **1268** - 1269 1270 1271 1272 1273

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*17 Hydref - Goronwy ab Ednyfed, distain Gwynedd
1269

12g - **13g** - 14g
1210au 1220au 1230au 1240au 1250au - **1260au** - 1270au 1280au 1290au 1300au 1310au
1264 1265 1266 1267 1268 - **1269** - 1270 1271 1272 1273 1274

----

## Digwyddiadau 
*27 Hydref - Otakar II, brenin Bohemia, yn dod yn Ddug Carinthia

## Genedigaethau 
*17 Mehefin - Tywysoges Eleanor, merch Edward I, brenin Lloegr (m. 1298)

## Marwolaethau 
*Gruffudd Maelor II, Arglwydd y rhan fwyaf o deyrnas Powys Fadog
*Idris II, califf Almohad olaf
1270

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1266 1266 1267 1268 1269 - **1270** - 1271 1272 1273 1274 1275

----

## Digwyddiadau
*30 Hydref - Diwedd y gwarchae Tunis gan y fyddin Ffrengig

## Genedigaethau
*29 Hydref - Namdev, bardd Hindu (m. 1350)

## Marwolaethau
*25 Awst - Louis IX, brenin Ffrainc, 56
1271

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au  - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1266 1267 1268 1269 1270 - **1271** - 1272 1273 1274 1275 1276 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*17 Medi - Wenceslaus II, Brenin Bohemia

## Marwolaethau
1272

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1267 1268 1269 1270 1271 - **1272** - 1273 1274 1275 1276 1277 

----

## Digwyddiadau 
* Edward I yn dod yn frenin Lloegr

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*16 Tachwedd - Harri III, brenin Lloegr
1273

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1268 1269 1270 1271 1272 - **1273** - 1274 1275 1276 1277 1278 

----

## Digwyddiadau 
*6 Rhagfyr - Mae Thomas Aquinas yn stopio'n ysgrifennu y *Summa Theologica*.

## Genedigaethau 
*24 Tachwedd - Y Tywysog Alphonso, mab hynaf y brenin Edward I, brenin Lloegr

## Marwolaethau 
*13 Rhagfyr - Jalal ad-Din Muhammad Rumi, bardd
1275

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1270 1271 1272 1273 1274 - **1275** - 1276 1277 1278 1279 1280 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
*Dnyaneshwar, bardd Hindŵ (m. 1296)

## Marwolaethau 
*24 Medi - Humphrey de Bohun, 2ail Iarll Henffordd, 67?
1276

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1271 1272 1273 1274 1275 - **1276** - 1277 1278 1279 1280 1281 

----

## Digwyddiadau 
*Dechrau Rhyfel Annibyniaeth Cyntaf Cymru (1276-77)
*31 Mawrth - Castell Dolforwyn yn ildio i'r Saeson

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Humphrey de Bohun, 4ydd Iarll Henffordd (m. 1322)

## Marwolaethau 
*10 Ionawr - Pab Grigor X, 66
*22 Mehefin - Pab Innocentius V, *tua* 50
*18 Awst - Pab Adrian V

## Cyfeiriadau
1277

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1272 1273 1274 1275 1276 - **1277** - 1278 1279 1280 1281 1282  

----

## Digwyddiadau
*Tachwedd -  Cytundeb Aberconwy rhwng Llywelyn ap Gruffudd ac Edward I o Loegr
* Castell Caergwrle yn cael ei godi gan Dafydd ap Gruffudd, yr olaf o'r cestyll Cymreig i gael ei godi.

## Genedigaethau
*Märta o Ddenmarc, brenhines Sweden (m. 1341)

## Marwolaethau
*1 Mai - Y brenin Stefan Uros I o Serbia
*20 Mai - Pab Ioan XXI
1274

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1269 1270 1271 1272 1273 - **1274** - 1275 1276 1277 1278 1279 

----

## Digwyddiadau 
*

## Genedigaethau 
* 11 Gorffennaf - Robert I, brenin yr Alban

## Marwolaethau 
* 7 Mawrth - Thomas Aquinas, llenor a diwinydd
1278

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1273 1274 1275 1276 1277 - **1278** - 1279 1280 1281 1282 1283 

----

## Digwyddiadau 
*26 Awst - Brwydr ar y Marchfeld rhwng Bohemia a'r Almaen

## Genedigaethau 
*10 Tachwedd - Filippo, Tywysog Taranto, ymerawdwr Byzantiwm (m. 1331)

## Marwolaethau 
*26 Awst - Otakar II, brenin Bohemia
1280

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1275 1276 1277 1278 1279 - **1280** - 1281 1282 1283 1284 1285  

----

## Digwyddiadau
*6 Hydref - Thomas Bek yn dod yn Esgob Tyddewi

## Genedigaethau
*Birger, brenin Sweden (m. 1321)

## Marwolaethau
*9 Mai - Magnus VI, brenin Norwy, 42
*22 Awst - Pab Nicolas III (g. c.1210)
1281

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1276 1277 1278 1279 1280 - **1281** - 1282 1283 1284 1285 1286 

----

## Digwyddiadau 
*12 Awst - Brwydr Kōan: y Mongoliaid yn ymosod ar Japan ond mae teiffŵn yn dinistrio eu llynges

## Genedigaethau 
*Rudolf I, brenin Bohemia (m. 1307)

## Marwolaethau 
*Ivailo, ymerawdwr Bwlgaria
1279

12g - **13g** - 14g
1220au 1230au 1240au 1250au 1260au - **1270au** - 1280au 1290au 1300au 1310au 1320au
1274 1275 1276 1277 1278 - **1279** - 1280 1281 1282 1283 1284 

----

## Digwyddiadau 
*5 Mawrth - Brwydr Aizkraukle

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*16 Chwefror - Afonso III, brenin Portiwgal
*7 Rhagfyr - Y brenin Boleslaus V o Wlad Pwyl
1253

12g - **13g** - 14g
1200au 1210au 1220au 1230au 1240au - **1250au** - 1260au 1270au 1280au 1290au 1300au
1248 1249 1250 1251 1252 - **1253** - 1254 1255 1256 1257 1258

----

## Digwyddiadau 
* **Llyfrau** - *Historia Anglorum* gan Mathew Paris

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1211

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1206 1207 1208 1209 1210 - **1211** - 1212 1213 1214 1215 1216

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*Ibn Khallikan, ysgolhaig

## Marwolaethau
1282

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1277 1278 1279 1280 1281 - **1282** - 1283 1284 1285 1286 1287 

----

## Digwyddiadau 
*Ail Ryfel Annibyniaeth Cymru
**16 Mehefin - Brwydr Llandeilo Fawr; buddugoliaeth ysgubol i'r Cymry ar fyddin Seisnig
**6 Tachwedd - Brwydr Moel-y-don
* 11 Rhagfyr - Lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd mewn ysgarmes annisgwyl yng Nghilmeri, ger llanfair ym Muallt.

## Genedigaethau 
*12 Mehefin - Y Dywysoges Gwenllian o Wynedd, merch Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, ac Eleanor de Montfort

## Marwolaethau 
*19 Mehefin - Eleanor de Montfort, Tywysoges Cymru
* 30 Hydref - Roger Mortimer, Barwn 1af Mortimer, tua 51
*11 Rhagfyr
**Llywelyn Ein Llyw Olaf, Tywysog Cymru
**Mihangel VIII Palaiologos, ymerawdwr Bysantaidd
1284

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1279 1280 1281 1282 1283 - **1284** - 1285 1286 1287 1288 1289

----

## Digwyddiadau 
* 3 Mawrth - Statud Rhuddlan yn gosod y drefn Seisnig newydd ar Gymru

## Genedigaethau 
* 25 Ebrill - Edward II, brenin Lloegr (m. 1327)

## Marwolaethau 
* 17 Ionawr - Alexander, Tywysog yr Alban, 19
1286

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1281 1282 1283 1284 1285 - **1286** - 1287 1288 1289 1290 1291

----

## Digwyddiadau 
*25 Tachwedd - Marged, wyres Alexander III, yn dod brenhines yr Alban

## Genedigaethau 
*30 Mehefin - John de Warenne, 7ydd Iarll Surrey (m. 1347)

## Marwolaethau 
*19 Mawrth - Alexander III, brenin yr Alban, 44
1285

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1280 1281 1282 1283 1284 - **1285** - 1286 1287 1288 1289 1290

----

## Digwyddiadau
*2 Ebrill - Honoriws IV yn dod yn pab

## Genedigaethau
*9 Mawrth - Go-Nijo, ymerawdwr Japan (m. 1308)

## Marwolaethau
*28 Mawrth - Pab Martin IV
1283

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1278 1279 1280 1281 1282 - **1283** - 1284 1285 1286 1287 1288

----

## Digwyddiadau 
* 18 Ionawr - Castell Dolwyddelan yn syrthio i'r Saeson.
* 25 Ebrill - Castell y Bere, yr olaf o gestyll Gwynedd i aros yn nwylo lluoedd Cymreig, yn syrthio i'r Saeson.
* 22 Mehefin - cipiwyd Dafydd ap Gruffudd, Tywysog Cymru.

## Genedigaethau 
*Ebrill - Marged, brenhines yr Alban (m. 1290)

## Marwolaethau 
*3 Hydref - Dafydd ap Gruffydd, Tywysog Cymru, brawd Llywelyn Ein Llyw Olaf
1287

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1282 1283 1284 1285 1286 - **1287** - 1288 1289 1290 1291 1292

----

## Digwyddiadau 
*17 Ionawr - Cytundeb San Agayz

## Genedigaethau 
*25 Ebrill - Roger Mortimer, Iarll 1af March, Arglwydd Mers (m. 1330)

## Marwolaethau 
*31 Awst - Konrad von Würzburg, bardd
*Llywelyn ap Dafydd, mab Dafydd ap Gruffydd
1291

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au 
1286 1287 1288 1289 1290 - **1291** - 1292 1293 1294 1295 1296

----

## Digwyddiadau
*1 Awst - Sefydlaeth y Swistir

## Genedigaethau
*8 Chwefror - Afonso IV, brenin Portiwgal (m. 1357)

## Marwolaethau
*26 Mehefin - Eleanor o Brofens, brenhines Harri III o Loegr
1289

12g - **13g** - 14g
1230au 1240au 1250au 1260au 1270au - **1280au** - 1290au 1300au 1310au 1320au 1330au
1284 1285 1286 1287 1288 - **1289** - 1290 1291 1292 1293 1294

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*4 Hydref - Louis X, Brenin Ffrainc

## Marwolaethau
1220

12g - **13g** - 14g
1170au 1180au 1190au 1200au 1210au - **1220au** - 1230au 1240au 1250au 1260au 1270au 
1215 1216 1217 1218 1219 - **1220** - 1221 1222 1223 1224 1225 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Estoniaid yn trechu'r Swediaid ym Mrwydr Lihula
* **Llyfrau** -

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1292

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au 
1287 1288 1289 1290 1291 - **1292** - 1293 1294 1295 1296 1297

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
*Eleanor de Clare

## Marwolaethau 
*4 Ebrill - Pab Nicolas IV
*Rhagfyr John Pecham, Archesgob Caergraint
1294

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au
1289 1290 1291 1292 1293  - **1294** - 1295 1296 1297 1298 1299 

----

## Digwyddiadau 
* Dechrau Gwrthryfel Cymreig 1294-95 dan arweinyddiaeth Madog ap Llywelyn

## Genedigaethau 
*18 Mehefin (neu 19 Mehefin) - Charles IV, brenin Ffrainc (m. 1328)

## Marwolaethau 
* 18 Chwefror - Kublai Khan, Ymerawdwr Tsieina, 78
1295

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au
1290 1291 1292 1293 1294 - **1295** - 1296 1297 1298 1299 1300

----

## Digwyddiadau 
5 Mawrth - Brwydr Maes Maidog

## Genedigaethau 
* 16 Medi - Elizabeth de Clare, aeres

## Marwolaethau
1296

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au 
1291 1292 1293 1294 1295 - **1296** - 1297 1298 1299 1300 1310

----

## Digwyddiadau 
* 27 Ebrill - Brwydr Dunbar rhwng Lloegr a'r Alban; mae Edward I, brenin Lloegr, yn ennill.

## Genedigaethau 
* 10 Awst - Ioan I, brenin Bohemia (m. 1346)

## Marwolaethau 
* 19 Mai - Pab Celestine V
1298

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au
1293 1294 1295 1296 1297 - **1298** - 1299 1300 1301 1302 1303 

----

## Digwyddiadau 
* 2 Gorffennaf - Brwydr Göllheim
* 22 Gorffennaf - Brwydr Falkirk
* 9 Medi - Brwydr Curzola

## Genedigaethau 
* 12 Rhagfyr - Albert II, Dug Awstria

## Marwolaethau 
* 29 Awst - Eleanor o Loegr, 29, merch hyna Edward I, brenin Lloegr
* 31 Rhagfyr - Wmffre de Bohun, 3ydd Iarll Henffordd
1299

12g - **13g** - 14g
1240au 1250au 1260au 1270au 1280au - **1290au** - 1300au 1310au 1320au 1330au 1340au
1294 1295 1296 1297 1298 - **1299** - 1300 1301 1302 1303 1304

----

## Digwyddiadau 
* 1 Rhagfyr - Brwydr Falconaria rhwng Sisili a Napoli

## Genedigaethau 
* Alfonso IV, brenin Aragon (m. 1336)

## Marwolaethau 
* 15 Gorffennaf - Eirik Magnusson, brenin Norwy, 31
1300

12g - **13g** - 14g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au 
1295 1296 1297 1298 1299 - **1300** - 1301 1302 1303 1304 1305 

----

## Digwyddiadau 
* 15 Mehefin - Sefydlu dinas Bilbao, Gwlad y Basg
* Awst - Wenceslas II, brenin Bohemia, yn dod yn frenin Gwlad Pwyl

## Genedigaethau 
* Jean Buridan, athronydd Ffrengig
* Qutugtu Khan, ymerawdwr y Mongolwyr

## Marwolaethau 
* 29 Awst - Guido Cavalcanti, bardd Eidalaidd
* Tran Hung Dao, cadfridog Fietnamaidd
1301

13g - **14g** - 15g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au 
1296 1297 1298 1299 1300 - **1301** - 1302 1303 1304 1305 1306 

----

## Digwyddiadau 
*7 Chwefror - Mae Edward o Gaernarfon yn dod yn Dywysog Cymru.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau
1302

13g - **14g** - 15g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au
1297 1298 1299 1300 1301 - **1302** - 1303 1304 1305 1306 1307

----

## Digwyddiadau
*18 Mai - "Bruges Matins": cyflafan yn Bruges
*24 Medi - Cytundeb Caltabellotta: diwedd y rhyfel rhwng Frederic III, brenin Sisili, a Siarl II, brenin Napoli

## Genedigaethau
*7 Rhagfyr - Azzone Visconti, Arglwydd Milan

## Marwolaethau
*26 Rhagfyr - Valdemar I, brenin Sweden, 63
1303

13g - **14g** - 15g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au
1298 1299 1300 1301 1302 - **1303** - 1304 1305 1306 1307 1308

----

## Digwyddiadau 
*24 Chwefror - Brwydr Roslin: yr Albanwyr yn trechu'r Saeson
*4 Ebrill - Brwydr Arques rhwng Fflandrys a Ffrainc

## Genedigaethau 
*22 Chwefror - Gegeen Khan, ymerawdwr Tsieina (m. 1323)

## Marwolaethau 
*11 Hydref - Pab Boniface VIII
1304

13g - **14g** - 15g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au
1299 1300 1301 1302 1303 - **1304** - 1305 1306 1307 1308 1309 

----

## Digwyddiadau
*17 Awst - Brwydr Mons-en-Pévèle rhwng Fflandrys a Ffrainc

## Genedigaethau
*24 Chwefror - Ibn Battuta, ysgolhaig a fforiwr (m.  tua 1368)
*20 Gorffennaf - Francesco Petrarca, ysgolhaig a bardd (m. 1374)

## Marwolaethau
*7 Gorffennaf - Pab Benedict XI, 64
1305

13g - **14g** - 15g
1250au 1260au 1270au 1280au 1290au - **1300au** - 1310au 1320au 1330au 1340au 1350au
1300 1301 1302 1303 1304 - **1305** - 1306 1307 1308 1309 1310

----

## Digwyddiadau 
150px|bawd|Pab Clement V
*5 Mehefin - Clement V yn dod yn pab

## Genedigaethau 
*29 Medi - Harri XIV, Dug Bafaria (m. 1339)

## Marwolaethau 
*23 Awst - Syr William Wallace (dienyddiwyd yn Smithfield, Llundain)
*4 Hydref - Kameyama, ymerawdwr Japan