open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bwrdeistrefi Sir Fynwy (etholaeth seneddol)

Roedd **Bwrdeistrefi Sir Fynwy** yn etholaeth hanesyddol Gymreig a oedd yn arfer dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin o 1542 hyd 1918.

## Hanes
Crëwyd yr etholaeth o dan Ddeddfau Uno Cymru a Lloegr danfonwyd ei gynrychiolydd cyntaf i San Steffan ym 1542. Yn wreiddiol roedd yr etholfraint yn perthyn i fwrdeiswyr Trefynwy, Caerllion, Casnewydd, Tryleg, Brynbuga, Cas-gwent, Y Fenni ac o bosib y Grysmwnt. Ym 1680 bu achos llys i herio canlyniad etholiad pan geisiodd Trefynwy i ddychwelyd aelod i'r Senedd heb gynnwys y bwrdeistrefi eraill. Canlyniad yr achos oedd datgan bod yr hawl i bleidleisio yn perthyn i'r rhyddfreinwyr a oedd yn preswylio yn Nhrefynwy, Casnewydd a Brynbuga.

Cafodd yr etholaeth ei ddiddymu o dan Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918, gyda Chasnewydd yn dod yn fwrdeistref seneddol yn ei rhinwedd ei hun, tra fo Trefynwy a Brynbuga yn cael eu cynnwys yn etholaeth sirol Mynwy.

## Aelodau Seneddol
### 1542-1831
### 1832-1918
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 1910au
### Etholiadau yn y 1900au
220px|bawd|Lewis Haslam

  

Yn dilyn Etholiad Cyffredinol 1900 cafodd Dr Harris ei ddiarddel o'i sedd ar ôl i lys canfod ei fod wedi ei ennill ar sail gwneud datganiadau celwyddog am gymeriad ac ymddygiad ei wrthwynebydd. Cynhaliwyd isetholiad ar 7 Mai 1901:
270px|bawd|Dr Rutherfoord Harris

*Nodyn: Gan fod canlyniad yr etholiad blaenorol yn ddi-rym, bu i'r Ceidwadwyr ennill y sedd yn hytrach na'i gadw.

### Etholiadau yn y 1890au
220px|bawd|Albert Spicer

### Etholiadau yn y 1880au
220px|bawd|Syr George Elliot yn *Vanity Fair* 1879

220px|bawd|Syr Edward Hamer Carbutt (1837-1905)

### Etholiadau yn y 1870au
### Etholiadau yn y 1860au
Yn Etholiad Cyffredinol 1865 cafodd Crawshay Bailey ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad

## Etholiadau yn y 1850au
Ymddiswyddodd Blewitt o'r Senedd ym 1852 a bu isetholiad i ganfod olynydd iddo ar 3 Ebrill 1852
bawd|Crawshay Bailey

Crawshay Bailey oedd yr Aelod Seneddol ar ran y Blaid Geidwadol am weddill y 1850au gan cael ei ethol yn ddiwrthwynebiad ym 1852, 1857 a 1859

## Etholiadau yn y 1840au
Cafodd Reginald James Blewitt ei ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1847

220px|bawd|Murlun y Siartwyr yng Nghasnewydd cyn ei ddifrodi

### Etholiadau yn y 1830au
220px|bawd|Syr Benjamin Hall

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Tartu

Dinas ail fwyaf Estonia yw **Tartu**, ar ôl Tallinn. Prifysgol Tartu ydy prifysgol hynaf Estonia. Mae'n cael ei gwasanaethu gan Faes Awyr Tartu.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Prifysgol Tartu - prifysgol hynaf Estonia a sefydlwyd yn 1632
*Amgueddfa Genedlaethol
*Arsyllfa Prifysgol Tartu
*Eglwys Sant Ioan
*Neuadd y dref
*Pont yr Angylion
*Tŵr Tigu

## Enwogion
*Linnart Mäll (1938–2010), hanesydd a gwleidydd
*Jaak Aaviksoo (g. 1954), gwleidydd
*Silver Meikar (g. 1978), newyddiadurwr a gwleidydd

## Hinsawdd
## Gefeilldrefi

* : Bærum
* : Deventer
* : Ferrara
* : Fredriksberg
* : Gyumri(wedi'i llofnodi mewn amseroedd Sofiet)
* : Hafnarfjörður
* : Hämeenlinna
* : Kaunas
* : Lüneburg

* : Pskov
* : Riga
* : Salisbury
* : Tampere
* : Turku
* : Uppsala
* : Veszprém
* : Zutphen

## Galeri

File:Telleri kabel.jpg|Capel Teller, Tartu, Estonia. Codwyd yn 1794
File:University of Tartu, Main Building, April 2012.JPG|Prif adeilad Prifysgol Tartu
Tartu, botanická zahrada.jpeg|Gerddi botanegol Prifysgol Tartu
Tartu botaanikaaed kevadel 2011.jpg|Gardd fotaneg y Brifysgol
Tartu Toomkiriku varemed 2012.jpg|Adfeilion yr eglwys gadeiriol
Engelsbrücke Dämmerung.JPG|Pont yr Angylion yn y Gaeaf
Barclay de Tolly Tartu02.JPG|Heneb Barclay de Tolly
Hanseatic Days of Tartu 2007 Estonia2.JPG|Dathliad
Lodi Tartu raekoja platsil.jpg|Cwch hwylio Jõmmu yn Neuadd y Ddinas
Laulupeomuuseum.JPG|Amgueddfa yr Ŵyl Gân

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Tartu

Categori:Dinasoedd Estonia
Liepāja

Dinas yng ngorllewin Latfia yw **Liepāja**, sydd wedi'i lleoli ar y Môr Baltig. Mae'n drydedd ddinas fwyaf Latfia. Ar 1 Gorffennaf 2011, roedd ganddi boblogaeth o tua 75,000.

## Hinsawdd
## Enwogion 
* Indriķis Šterns – hanesyddwr
* Eugen Altschul – economegydd
* Teofils Biķis – pianwr
* Aron Boyarsky – economegydd
* Aleksandra Briede – cerflunydd
* Herberts Cukurs – awerynnwr

## Gefeilldrefi

*: Nynäshamn (1990)
*: Elblag (1991)
*: Bellevue, Washington (1993)
*: Darmstadt (1993)
*: Nykobing Falster (1993)
*: Homyel (1999)
*: Karlshamn (1997)

*: Klaipėda (1997)
*: Gdynia (1999)
*: Rogaland (1999)
*: Ardal Arstad yn Bergen (2001)
*: Palanga (2001)
*: Helsingborg (2005)

## Oriel

File:Liepaja market.JPG|Pētertirgus
File:Karosta - church.jpg|Eglwyd gadeiriol uniongred Rwseg St. Nicholas (1901–1903), gan pensaer Vasily Kosyakov
File:Church of St. Ana in Liepaja.jpg|Eglwys St. Anna
File:Station Liepaja 2010.JPG|Gorsaf Reilffordd Liepāja

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Latfia
Poinsetia

Planhigyn o'r teulu *Euphorbiaceae* yw'r **poinsetia** (lluosog: poinsetias; Lladin: *Euphorbia pulcherrima*) sy'n frodorol i Fecsico a Chanolbarth America. Yno, gall dyfu hyd at 16 troedfedd o daldra. Yr enw lleol arno ydy **flor de la noche buena**, 'blodyn y Nadolig'.  

bawd|

Mae ei ddail coch a gwyrdd yn boblogaidd, bellach drwy Ewrop, adeg y Nadolig. Daw ei enw o Joel Roberts Poinsett, a gyflwynodd y planhigyn i'r Unol Daleithiau pan oedd yn y llysgennad Americanaidd yng ngweriniaeth annibynnol Mecsico rhwng 1825 ac 1829.

## Tyfu'r Poinsetia
Gall y Poinsetia fod yn sensitif iawn; dylid ei gadw wyneb y compost yn llaith, drwy ei ddyfrio pan fo'n dechrau sychu. Awgryma'r naturiaethwyr hefyd chwistrellu tarth ysgafn ar y dail bob yn ail ddiwrnod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Biota Gogledd America
Categori:Malpighiales
Categori:Nadolig
Ynysoedd Heard a McDonald

Grŵp o ynysoedd folcanig a leolir rhwng Madagasgar a'r Antarctig yw **Ynysoedd Heard a McDonald**. Maent yn diriogaeth allanol i Awstralia.

Categori:Ynysoedd Awstralia
Heard McDonald
John Freeman

Gwleidydd, diplomydd, a chyflwynydd teledu o Loegr oedd **John Freeman, MBE** (19 Chwefror 1915 – 20 Rhagfyr 2014). Aelod seneddol dros Watford rhwng 1945 a 1955 oedd ef.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2014
Margaret Bondfield

Gwleidydd o Loegr oedd **Margaret Grace Bondfield, CH, PC** (17 Mawrth 1873 – 16 Mehefin 1953).  Aelod o Gabinet Llafur Ramsay MacDonald oedd hi.

Cafodd ei eni yn Chard, Gwlad yr Haf.

## Llyfryddiaeth
### Hunangofiant
*''A Life's Work* (1948)

### Eraill
**The National Care of Maternity* (1914)
**The Meaning of Trade* (1928)
**Why Labour Fights'' (1941)

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Ynysoedd Pellennig Bychain yr Unol Daleithiau

Enw ystadegol a ddefnyddir gan yr ISO ar gyfer côd ISO 3166-1 yw **Ynysoedd Pellennig Bychain yr Unol Daleithiau** sy'n cynnwys naw o ardaloedd ynysol Unol Daleithiau America: wyth tiriogaeth yn y Cefnfor Tawel (Ynys Baker, Ynys Howland, Ynys Jarvis, Atol Johnston, Rîff Kingman, Ynysoedd Midway, Atol Palmyra, ac Ynys Wake), ac Ynys Navassa ym Môr y Caribî.

bawd|canol|400px|Map o Ynysoedd Pellennig Bychain yr Unol Daleithiau yn y Cefnfor Tawel
bawd|canol|400px|Map sy'n dangos lleoliad Ynys Navassa ym Môr y Caribî

Categori:Tiriogaethau tramor yr Unol Daleithiau
Pellennig Bychain
Stollen

bawd|Stollen
Torth neu deisen ffrwyth Almaenig yw **Stollen** ()  sy'n cynnwys ffrwyth sych, cnau mâl a marsipán ac wedi ei gorchuddio gan siwgwr mân neu siwgr eisin. Fe'i bwyteir fel arfer adeg y Nadolig pan elwir ef yn **Weihnachtsstollen** (o'r gair Almaeneg "Weihnachten", sef 'Nadolig') neu **Christstollen** (sef Crist).

Categori:Bwyd a diod yn yr Almaen
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Categori:Teisenni
Panettone

bawd|Panettone
Bara melys Eidalaidd sy'n cynnwys ffrwyth candi a rhesins yw **panettone**. Bwyteir adeg y Nadolig a'r Flwyddyn Newydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bara
Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Teisen friwdda

bawd|Teisen friwdda
[bawd|Teisen friwdda Americanaidd, sy'n cynnwys briwfwyd o afalau, cig eidion, [siwgr, rhesins, siwed, triagl, finegr a sbeisys.]]
Pei fechan sy'n cynnwys briwfwyd melys yw **teisen friwdda**, neu **mins-peien**.

Weithiau ceir teisenni friwdda yng Ngogledd America, ac yma mae wedi troi'n bei fawr ar gyfer nifer o bobl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Categori:Peis
Ynysoedd Americanaidd y Wyryf

Un o ardaloedd ynysol yr Unol Daleithiau sy'n ddaearyddol yn rhan o Ynysoedd y Wyryf yw **Ynysoedd Americanaidd y Wyryf**. Yr hen enw arnynt rhwng 1754 a 1814 oedd "India'r Gorllewin (Denmarc)".

Categori:Ardaloedd ynysol yr Unol Daleithiau
Categori:Ynysoedd y Caribî
Americanaidd
Ankara (talaith)

Lleolir talaith **Ankara** yng ngorllewin canolbarth Twrci yn ardal Canol Anatolia i'r de o'r Môr Du. Ei phrifddinas yw Ankara, sydd hefyd yn brifddinas Twrci. Mae'n rhan o ranbarth İç Anadolu Bölgesi (Rhanbarth Canol Anatolia). Arwynebedd: 25,615&nbsp;km sgwar. Poblogaeth: 5,017,914 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Ankara yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Siwmper Nadolig

bawd|Siwmper Nadolig
Siwmper gyda dyluniad Nadoligaidd neu aeafol yw **siwmper Nadolig** neu '''siwmper 'Dolig'''. Am flynyddoedd cafodd ei ystyried yn ddilledyn hen ffasiwn a gwirion, ac yn ystrydeb o anrheg Nadolig. Yn y 2010au daeth i fod yn eitem boblogaidd a ffasiynol, i raddau o ganlyniad i'w natur camp ac eironig, ac o'r herwydd, roedd nifer o werthwyr dillad yn dylunio siwmperi Nadolig.

Mae'r elusen Achub y Plant yn cynnal Diwrnod Siwmper Nadolig yn flynyddol i godi arian drwy annog gwisgo siwmper Nadolig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nadolig
Nadolig
Artvin (talaith)

Lleolir talaith **Artvin** yng ngogledd-ddwyrain Twrci ar lan y Môr Du ar y ffin rhwng Twrci a Georgia. Ei phrifddinas yw Artvin. Mae'n rhan o ranbarth Karadeniz Bölgesi (Rhanbarth y Môr Du). Arwynebedd: 7,493&nbsp;km sgwar. Poblogaeth: 191,934 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Artvin yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Bolu (talaith)

Lleolir talaith **Bolu** yng ngogledd-orllewin Twrci i'r de o'r Môr Du. Ei phrifddinas yw Artvin. Mae'n rhan o ranbarth Karadeniz Bölgesi (Rhanbarth y Môr Du). Arwynebedd: 10,716&nbsp;km sgwar. Poblogaeth: 270,654 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Bolu yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Hatay

Lleolir talaith **Hatay** yn ne-ddwyrain Twrci ar lan y Môr Canoldir ar y ffin rhwng Twrci a Syria. Ei phrifddinas yw Antakya. Mae'n rhan o ranbarth Akdeniz Bölgesi (Rhanbarth y Môr Canoldir). Arwynebedd: 5,403&nbsp;km sgwar. Poblogaeth: 1,448,418 (2009).

250px|bawd|canol|Lleoliad talaith Hatay yn Nhwrci


Categori:Taleithiau Twrci
Pei

bawd|Pei afalau
Bwyd pob a wneir o grwst sy'n gorchuddio cynhwysion yw **pei**. Gall fod o flas melys neu sawrus.

## Gweler hefyd 
* Pastai
* Pwdin
* Tarten


Categori:Bwydydd pob
Briwfwyd melys

[bawd|Briwfwyd melys cartref mewn powlen. Mae'r rysáit Americanaidd hon yn cynnwys afalau, cig eidion, siwgr, rhesins, siwed, [triagl, finegr, a sbeisys.]]
bawd|Teisen friwdda wedi ei thorri'n hanner, gan ddangos y briwfwyd melys tu mewn.
Cymysgedd o ffrwyth sych, cyrens, rhesins, siwgr, afalau, croen candi, sbeisys, a gwêr neu siwed, ac weithiau gwirodydd megis brandi neu rỳm, neu **friwdda melys**. Gellir ei gadw fel cyffaith, a gan amlaf caiff ei bobi mewn crwst fel pei. Mae ambell rysáit, yn enwedig yn yr Unol Daleithiau, yn parhau i ddefnyddio cig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynhwysion bwyd
Y Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur

Roedd **Y Blaid Democrataidd, Cenedlaethol a Llafur** (Saeneg: *National Democratic and Labour Party*) a adweinir wrth y llythyrau NDP yn blaid wleidyddol fyrhoedlog yn y Deyrnas Unedig.

## Gwreiddiau'r Blaid
Cododd y blaid allan o rwyg yn y Blaid Sosialaidd Brydeinig, yn bennaf oherwydd agweddau tuag at y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym 1915 ffurfiwyd Pwyllgor Amddiffyn Cenedlaethol Sosialaidd gan y sosialwyr blaenllaw Victor Fisher, Alexander M. Thompson a Robert Blatchford. Bwriad y pwyllgor oedd cefnogi *y syniad tragwyddol o genedligrwydd* a hyrwyddo *mesurau sosialaidd yn ymdrech y rhyfel*.

Ym 1916, ffurfiodd y pwyllgor Cynghrair Gweithwyr Prydain a oedd yn disgrifio ei hun fel grŵp *llafur gwladgarol* ac yn canolbwyntio ar enyn cefnogaeth i'r rhyfel a'r Ymerodraeth Brydeinig. Roedd y Gynghrair yn cael ei ariannu gan yr Arglwydd Milner, ac yn cael ei gefnogi gan Aelodau Seneddol Llafur megis William Abraham, James O'Grady a Stephen Walsh. Nod y Gynghrair oedd herio heddychwyr a oedd am fod yn ymgeiswyr Seneddol Llafur. Roedd un ar ddeg o'r 38 AS Llafur yn rhoi eu cefnogaeth i Gynghrair Gweithwyr Prydain, gan achosi rhwyg yn y Blaid Lafur er bod y mwyafrif wedi aros yn driw i Lafur pan drodd y pwyllgor yn blaid wleidyddol.

Ym 1918 penderfynodd y Blaid Lafur ymadael a'r Llywodraeth Clymblaid a fu'n llywodraethu ar adeg y Rhyfel, ond fe wrthododd George Barnes, AS Glasgow Blackfriars ac arweinydd y Blaid Lafur i ymadael gan ymddiswyddo o'r Blaid Lafur swyddogol a sefyll fel Llafur y Glymblaid yn Etholiad Cyffredinol 1918

Er mwyn dangos eu cefnogaeth i Barnes trodd Cynghrair Gweithwyr Prydain i mewn i'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur. Enillodd y grŵp gefnogaeth Undeb y Cerddorion a rhannau o undebau eraill, gan gynnwys rhai adrannau o Ffederasiwn Glowyr Prydain.

Yn etholiad cyffredinol 1918 safodd wyth ar hugain o ymgeiswyr yn enw'r Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur neu yn enw Llafur y Glymblaid gan gipio deg sedd.

## Aelodau Seneddol 
* Aberdâr - Charles Stanton
* Birmingham Duddeston - Eldred Hallas
* De East Ham - Allen Clement Edwards
* Don Valley  - James Walton
* Dwyrain Bradford - Charles Edgar Loseby
* Glasgow Blackfriars - George Barnes
* Gorllewin Caerlŷr - Joseph Frederick Green
* Gorllewin Walthamstow - Charles Jesson
* Stoke-on-Trent Hanley - James Andrew Seddon
* Wallsend - Matthew Turnbull Simm

## Diwedd y Blaid
Etholiad Cyffredinol 1922 penderfynodd Barnes beidio ag amddiffyn ei sedd a safodd gweddill yr Aelodau Seneddol yn enw'r Blaid Ryddfrydol Genedlaethol. Cafodd y blaid ei ddirwyn i ben yn ffurfiol ym 1923.

## Cyfeiriadau
Democrataidd Cenedlaethol a Llafur
Deyrnas Unedig, Y
Categori:Sefydliadau 1918
Dwyrain Morgannwg (etholaeth seneddol)

Roedd **Dwyrain Morgannwg** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1885 hyd at 1918 . Roedd ffiniau'r sedd yn cynnwys y Llanilltud Faerdref, Pentre'r Eglwys, Tonteg, Pentyrch, Creigiau, Pontypridd, Caerffili, Abercynon, Llanfabon, Gelli-gaer a'r Hengoed.

## Aelodau Seneddol
## Canlyniad Etholiadau
Yn  Etholiad 1906 cafodd Syr Alfred Thomas ei ailethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr

## Gweler Hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Mesur Sefydliadau Gwladol (Cymru)

Cafodd **Mesur Sefydliadau Gwladol (Cymru)** ei gyflwyno i Senedd y Deyrnas Unedig ym 1892 gan Alfred Thomas, AS Dwyrain Morgannwg.

Roedd y mesur, a gefnogwyd gan Thomas Edward Ellis, yn gofyn am Swyddfa Gymreig, Ysgrifennydd Gwladol i Gymru, Prifysgol Genedlaethol Gymreig, Amgueddfa Genedlaethol i Gymru, yn ogystal â Senedd i Gymru.

Cafodd y mesur ei wrthwynebu’n hallt gan Syr Edward James Reed, AS Caerdydd, a David Alfred Thomas, AS Merthyr Tudful, a oedd yn dadlau y byddai'r Mesur yn arwain at *y Gymru wledig yn tra-arglwyddiaethu dros Gymru ddiwydiannol y De*.

Trechwyd y Mesur. Er y bu'r Mesur yn aflwyddiannus yn ei ddydd, bellach, mae pob un o'i ofynion  wedi eu gwireddu i rwy raddau. Mae'r mesur yn cael ei hystyried yn garreg filltir bwysig yn hanes Cenedlaetholdeb Cymreig.

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Alfred Thomas

Roedd **Alfred Thomas, barwn Pontypridd** (16 Medi 1840 - 14 Rhagfyr 1927) yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol Dwyrain Morgannwg

## Bywyd personol
Ganwyd Alfred Thomas ym 1840 ym Mhen-y-lan, Caerdydd, yn fab i  Daniel Thomas ymgymerwr.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Weston, ger Caerfaddon.

Roedd yn ddibriod.

## Gyrfa wleidyddol
Daeth Thomas yn aelod Rhyddfrydol o Gyngor Bwrdeistref Caerdydd ym 1875 a bu'n Maer y Dref ym 1881-1882. Fel Maer chwaraeodd rhan ganolog yn y penderfyniad i leoli Coleg Prifysgol De Cymru yng Nghaerdydd, yn hytrach nag Abertawe. Cafodd ei greu yn Rhyddfreiniwr Bwrdeistref Caerdydd ym 1887.

Safodd Thomas yn etholaeth Dwyrain Morgannwg yn enw'r Blaid Ryddfrydol ym 1885 gan gael ei ethol yn Aelod Seneddol a gan dal y sedd hyd ei ymddeoliad o'r Senedd adeg Etholiad Cyffredinol Mis Ragfyr 1910.

Roedd Thomas yn aelod cenedlaetholgar o'r Blaid Ryddfrydol. Fe gyflwynodd yn (aflwyddiannus ) gyda chefnogaethThomas Edward Ellis *Mesur Sefydliadau Gwladol (Cymru)* i'r senedd ym 1891. Mesur oedd yn ymofyn Prifysgol i Gymru, Amgueddfa Genedlaethol i Gymru, Ysgrifennydd Gwladol i Gymru a Senedd i Gymru.

Roedd yn aelod o Gymru Fydd, ac fe fu'n gadeirydd yr ymgyrch i godi cerflun i Evan James a James James awduron Hen Wlad fy Nhadau.

Cafodd Thomas ei urddo'n farchog ym 1902, a'i ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel Barwn Pontypridd ym 1912.

## Marwolaeth
Bu farw Arglwydd Pontypridd ym 1927. A gan nad oedd ganddo blant bu farw ei farwniaeth gydag ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Rhyddfrydiaeth
Allen Clement Edwards

Roedd ** Allen Clement (Clem) Edwards** (7 Mehefin 1869 – 23 Mehefin 1938) yn gyfreithiwr, yn undebwr llafur, yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol. Roedd yn gefnogwr brwd o'r Rhyfel Byd Cyntaf, yn un o sylfaenwyr y blaid o blaid y rhyfel Y Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur ac yn gadeirydd y blaid yn y senedd.

## Bywyd personol
Ganwyd (Clem) Edwards ym 1869 yn Nhrefyclawdd, yn fab i George Benjamin Edwards, dilledydd ac ocsiwnïer a Sarah (née Tudge) ei wraig.
Cafodd ei addysgu yn ysgol leol Trefyclawdd ac mewn dosbarthiadau nos yng Ngholeg Birkbeck yn Llundain.

Priododd Fanny Emerson ym 1890, bu hi farw ym 1920. Priododd ei ail wraig Alice May Parker ym 1922 a bu iddynt un mab.

## Gyrfa
Dechreuodd Edwards ei yrfa yn y gyfraith yn gweithio mewn swyddfa cyfreithiwr yn Nhrefyclawdd. Ym 1899, galwyd ef i'r Bar gan y Deml Ganol. Roedd yn arbenigwr mewn achosion undebau llafur gan gynrychioli'r gweithwyr mewn nifer o achosion pwysig megis achos Taff Vale Railway ym 1901 a'r ymchwiliad i Danchwa Senghennydd.

Yn ogystal â chynnig cyngor cyfreithiol i'r undebau roedd Edwards hefyd yn weithgar fel trefnydd undebau. Fe fu yn ysgrifennydd cynorthwyol Undeb Llafurwyr Cyffredinol y Dociau, Glanfeydd a Glannau’r Afon ac Ysgrifennydd Cyffredinol Ffederasiwn Undebau'r Dociau a Thrafnidiaeth. Fe fu'n cynrychioli'r undebau hyn yn yr ymchwiliad i suddo'r RMS Titanic.

Yn ogystal â'i waith ym myd y gyfraith a'r undebau yr oedd hefyd yn newyddiadurwr blaenllaw gan weithio fel gohebydd materion Llafur ar The London Sun, The London Echo a'r Daily News.

## Gyrfa wleidyddol
Er ei fod yn Undebwr Llafur brwd doedd Edwards ddim yn gefnogol o'r Blaid Lafur. Cafodd ei ethol i gyngor Islington ym 1898. Safodd yn aflwyddiannus am sedd seneddol Tottenham fel Rhyddfrydwr yn etholiad 1895 ac ym Mwrdeistrefi Dinbych ym 1900. Safodd eto yn Ninbych ym 1906 gan gipio'r sedd. Methodd i gael ei ailethol yno yn Ionawr 1910 gan golli o ddim ond wyth bleidlais. Yn etholiad Tachwedd 1910 safodd i'r Rhyddfrydwyr yn etholaeth Dwyrain Morgannwg gan gipio'r sedd. Cafodd etholaeth Dwyrain Morgannwg ei ddileu ar gyfer etholiad 1918.

O herwydd ei gefnogaeth brwd i achos y Rhyfel Byd Cyntaf cafodd Edwards ei ddenu gan fudiad o'r enw Cynghrair Gweithwyr Prydain a oedd yn ceisio hybu achos y rhyfel ym mysg y dosbarth gweithiol. Pan dynnodd y Blaid Lafur allan o'r Llywodraeth Clymblaid ar gyfer etholiad 1918 trodd y Gynghrair yn blaid wleidyddol llafuraidd a oedd yn parhau i gefnogi'r Glymblaid Y Blaid Democrataidd Cenedlaethol a Llafur (NDP). Safodd Edwards yn enw'r NDP yn etholaeth East Ham South yn Etholiad Cyffredinol 1918 gan gipio'r sedd. Bu'n gadeirydd grŵp seneddol yr NDP o 1918 i 1920. Methodd yn ei ymgais i ddal gafael ar ei sedd yn enw Rhyddfrydwr y Glymblaid yn etholiad 1922.

## Marwolaeth
Bu Edwards farw o'r cancr yn Golders Green ym 1938 a'i amlosgi yn amlosgfa Golders Green.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Udo Jürgens

Canwr a chyfansoddwr o Awstria oedd **Udo Jürgens** (ganwyd **Udo Jürgen Bockelmann**; 30 Medi 1934 – 21 Rhagfyr 2014).  Enillodd y Cystadleuaeth Cân Eurovision 1966 gyda ei chan "Merci, Cherie".

Categori:Cantorion o Awstria
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Cyfansoddwyr yr 21ain ganrif o Awstria
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2014
Cneuen bistasio

bawd|Cnau pistasio yn aeddfedu

Coeden fechan a dardda o'r Dwyrain Canol a Chanolbarth Asia ac sydd yn aelod o deulu'r cashiw yw'r **pistasio**. Cynhyrcha gneuen a fwyteir yn helaeth ledled y byd.

Categori:Cnau
Joe Cocker

Canwr o Sais oedd **John Robert "Joe" Cocker, OBE** (20 Mai 1944 – 22 Rhagfyr 2014).

Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Sheffield
Billie Whitelaw

Actores o Loegr oedd **Billie Honor Whitelaw, CBE** (6 Mehefin 1932 – 21 Rhagfyr 2014; ganwyd Coventry, Lloegr). Gweithiodd yn glos gyda'r dramodydd Gwyddelig Samuel Beckett am dros 25 blynedd ac ysgrifennodd nifer o'i ddramau ar ei chyfer; ystyriwyd  Billie fel un o brif ddehonglwyr gwaith Becket. Fe'i hadnabyddir hefyd am ei phortread o'r Mrs Baylock dieflig yn y ffilm *The Omen*.
[bawd|chwith|Cofeb iddi yn [Coventry.]]

## Ffilmograffi
* *The Fake* (1953)
* *The Sleeping Tiger* (1954)
* *Mr. Arkadin* (llais) (1955)
* *Small Hotel* (1957)
* *Miracle in Soho* (1957)
* *Carve Her Name with Pride* (1958)
* *Time Out for Peggy* (TV, 1958-59)
* *Breakout* (1959)
* *Bobbikins* (1959)
* *The Flesh and the Fiends* (1960)
* *Hell Is a City* (1960)
* *Make Mine Mink* (1960)
* *Payroll* (1961)
* *No Love for Johnnie* (1961)
* *The Comedy Man* (1964)
* *The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde* (TV)
* *Charlie Bubbles* (1967)
* *Twisted Nerve* (1968)
* *The Adding Machine* (1969)
* *Leo the Last* (1970)
* *Start the Revolution Without Me* (1970)
* *Gumshoe* (1971)
* *Frenzy* (1972)
* *Eagle in a Cage* (1972)
* *Follow the Yellow Brick Road* (TV; 1972)
* *Night Watch* (1973)
* *Napoleon and Love* (TV: 1974)
* *The Omen* (1976)
* *Space: 1999* (TV:1976)
* *The Water Babies* (1978)
* *Leopard in the Snow* (1978)
* *A Tale of Two Cities* (1980) 
* *Private Schulz* (1980)
* *Tangiers* (1982)
* *An Unsuitable Job for a Woman* (1982)
* *The Dark Crystal* (1982) (llais)
* *Jamaica Inn* (1983 TV Serial)
* *Camille* (1984) (TV)
* *The Chain* (1984)
* *Terror in the Aisles* (1984)
* *Shadey* (1985)
* *The Secret Garden* (1987)
* *Maurice* (1987)
* *The Dressmaker* (1988)
* *The Krays* (1990)
* *Freddie as F.R.O.7* (1992) (llais)
* *Skallagrigg* (1994)
* *Jane Eyre* (1996)
* *Merlin* (1998)
* *The Lost Son* (1999)
* *Hot Fuzz* (2007)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2014
Merion, Pennsylvania

Cymuned heb ei hymgorffori (*unincorporated community*) ym Montgomery County, talaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw **Merion**. Saif ychydig i'r gorllewin o ddinas Philadelphia. Sefydlwyd Merion gan Grynwyr a ymfudodd o Sir Feirionnydd yng Nghymru. Mae Tŷ Cwrdd Cyfeillion Merion, a adeiladwyd gan y *Cyfeillion* (Crynwyr) Cymreig ym 1695, yn cael ei ystyried yn *National Historic Landmark*, sef adeilad a gaiff ei gydnabod yn swyddogol gan Lywodraeth yr Unol Daleithiau am ei arwyddocâd hanesyddol, eithriadol.

## Enwogion
*Leopold Stokowsky, arweinydd cerddorfeydd
*Maria von Trapp, aelod y deulu von Trapp, testun y ffilm *The Sound of Music*

## Cludiant
Mae Gorsaf reilffordd Merion ar lein SEPTA Paoli-Thorndale

## Cyfeiriadau
## Oriel

Delwedd:MerionLB02.jpg|bawd|260px|Yr orsaf reilffordd
Delwedd:MerionLB04.jpg|bawd|260px|arwydd ym Merion
Delwedd:MerionLB05.jpg|bawd|260px|arwydd ym Merion
Delwedd:MerionLB08.jpg|bawd|260px|bws ysgol

Categori:Cymunedau Montgomery County, Pennsylvania
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Philadelphia
Tîm pêl-droed cenedlaethol Estonia

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Estonia** (Estoneg: *Eesti jalgpallikoondis*) yn cynrychioli Estonia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Estonia (Estoneg: *Eesti Jalgpalli Lii*) (EJL), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r EJL yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Ffurfiwyd yr EJL ym 1921 a daethant yn aelodau o FIFA ym 1923 a chystadlu yng Ngemau Olympaidd 1924 ym Mharis. Ym 1940 cafodd Estonia ei oresgyn gan yr Undeb Sofietaidd gyda'r EJL yn cael ei ddiddymu hyd nes 1991 pan lwyddodd Estonia i sicrhau annibyniaeth.

Ym 1992 ymunodd yr EJL ag UEFA cyn colli yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon.

## Cyfeiriadau

Estonia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Tîm pêl-droed cenedlaethol Gogledd Macedonia

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol Gogledd Macedonia** (Macedoneg: *Fudbalska reprezentacija na Makedonija*; Yr Wyddor Gyrilig: *Фудбалска репрезентација на Македонија*) yn cynrychioli Gogledd Macedonia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Macedonia (Macedoneg: *Fudbalska Federacija na Makedonija*; Yr Wyddor Gyrilig: *Фудбалска Федерација на Македонија*) (FFM) , corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FFM yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Hyd nes 1992 roedd chwaraewr o Weriniaeth Macedonia yn cynrychioli Iwgoslafia ond wedi i'r wlad sicrhau annibyniaeth, daeth Gweriniaeth Macedonia yn aelod o FIFA ac UEFA ym 1994.

Nid yw Gweriniaeth Macedonia erioed wedi cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd na Phencampwriaethau Pêl-droed Ewrop.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed yng Ngogledd Macedonia
Gogledd Macedonia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Tîm pêl-droed cenedlaethol Georgia

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Georgia** (Georgeg: *საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები*) yn cynrychioli Georgia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Georgia (GFF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r GFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Hyd nes 1991 roedd chwaraewr o Georgia yn cynrychioli yr Undeb Sofietaidd ond wedi i'r wlad sicrhau annibyniaeth, daeth Georgia yn aelod o FIFA ac UEFA ym 1992. Y corff llywodraethol yw Ffederasiwn Pêl-droed Georgia.

Nid yw Georgia erioed wedi cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd na Phencampwriaethau Pêl-droed Ewrop.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Georgia
Georgia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Tîm pêl-droed cenedlaethol Casachstan

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Casachstan** (Casacheg: *Футболдан Қазақстан Ұлттық құрамасы*) yn cynrychioli Casachstan yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Casachstan (FFK), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FFK yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Hyd nes 1992 roedd chwaraewr o Casachstan yn cynrychioli yr Undeb Sofietaidd ond wedi i'r wlad sicrhau annibyniaeth, daeth Casachstana yn aelod o FIFA a Ffederasiwn Pêl-droed Asia (AFC) ym 1994. Gan fod rhan o diriogaeth Casachstan yn Ewrop, gadawodd y FFK yr AFC yn 2001 ac ymuno ag UEFA yn 2002.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yng Nghasachstan
Casachstan
Sue Jones-Davies

Actores a chantores o Gymru yw **Sue Jones-Davies** (ganwyd 1 Ionawr 1949) a actiodd Judith Iscariot yn y ffilm ''Monty Python's Life of Brian'' yn 1979. Roedd hi'n faer Aberystwyth o 2008 tan 2009 ac mae'n gynghorydd tref bellach.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Sue Jones-Davies yng Nghymru yn 1949 a bu'n byw yn Ninas, Sir Benfro. Graddiodd o Brifysgol Bryste gyda gradd mewn Saesneg.

## Gyrfa
Gweithiodd Jones-Davies yn Llundain am sawl blwyddyn. Ymddangosodd yn y cynhyrchiad gwreiddiol o *Jesus Christ Superstar* yn West End Llundain. Mae cydnabyddiaethau arall yn cynnwys *Life of Brian*, *Radio On*, *Rock Follies*, *French and Saunders*, *Victoria Wood As Seen On TV* a *Brideshead Revisited*. Drwy ei rhan yn *Rock Follies* cafodd sengl yn y siartiau gyda "OK" mewn partneriaeth a Julie Covington, Rula Lenska a Charlotte Cornwell, gan gyrraedd rhif 10 yn Mehefin 1977. Yn Awst 1976, roedd Jones-Davies ar y rhestr fer i gael i rhan  Leela yng nghyfres *Doctor Who* ar y BBC, ond enillwyd y rhan gan Louise Jameson.

Yn y 1970au roedd hi'n canu yn y The Bowles Brothers Band. Mae'n canu gyda'r grŵp acwstig gwerin *Cusan Tan* ynghyd ag Annie Jones. Mae hi wedi ymddangos sawl gwaith mewn cyfresi a ffilmiau Cymraeg fel *Lleifior, Solomon a Gaenor, Y Mabinogi, Newid Gêr, Elenya, Treflan, Noson yr Heliwr,* *Heliwr* a ''Mae'r Gelyn Oddi Mewn.* Ym 1975, bu yn y gyfres *How Green Was My Valley.* Yn 1981, chwaraeodd ran Megan Lloyd George, merch y prif weinidog yng nghyfres *The Life And Times Of David Lloyd George'' y BBC. 

Yn 2008, roedd hi'n gynghorydd Plaid Cymru yng Nghyngor Tref Aberystwyth.

Rhwng Mehefin 2008 a Mai 2009, bu'n gwasanaethau fel Maer Aberystwyth, a trefnodd ddangosiad  o *Life of Brian* ar gyfer codi arian i elusen. Yn Mehefin 2008 fe gyfwelwyd Jones-Davies ar BBC Radio Wales a BBC Radio 2 am y ffilm a'i statws yn Aberystwyth. Fe'i proffilwyd hefyd ar ''Woman's Hour'', BBC Radio 4. Dangoswyd y ffilm ar 28 Mawrth 2009 yng Canolfan Gelfyddydau Aberystwyth a daeth dau aelod Monty Python, Michael Palin and Terry Jones i'r dangosiad. Darlledwyd y digwyddiad ar BBC One ar 12 Mai 2009 fel rhaglen ddogfen o'r enw *Monty Python in Aberystwyth: A Mayor and Two Pythons*.

## Bywyd personol
Cyfarfu ei chyn ŵr, yr actor a'r awdur Chris Langham tra yn y coleg ym Mryste. Fe briododd y ddau yn fuan ar ôl graddio gan ymgartrefu yn Llundain. Mae ganddynt dri mab, Dafydd Jones-Davies, Siencyn Langham a Glyn Langham. Fe wahanodd y ddau yn ddiweddarach a symudodd hi i Aberystwyth gyda'i thri mab.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Meiri lleoedd yng Nghymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Rhestr codau Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad

Defnyddir byrfoddau neu **godau tair llythyren i gynrychioli gwledydd y gymanwlad** gan Ffederasiwn Gemau'r Gymanwlad.  Mae pob côd yn cynrychioli Cymdeithas Gemau'r Gymanwlad e.e. Yr Alban, Jamaica, a elwir yn rhyngwladol yn ***CGAs*** (*Commonwealth Games Associations*).

Mae nifer o'r byrfoddau hyn yn wahanol i'r byrfoddau a ddefnyddir gan y safon ISO 3166-1 alpha-3. Ceir byrfoddau hefyd gan nifer o gyrff chwaraeon, megis Pwyllgor Olympaidd Cenedlaethol (POC) a FIFA, sy'n debyg.

## Y CGAs cyfredol
Yn 2014 roedd 70 byrfodd CGA. Mae'r tabl canlynol yn eu nodi. Yna, dangosir y codau hanesyddol - gwledydd sydd wedi newid eu henwau, neu wedi uno ayb.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Cymhariaeth byrfoddau gwledydd yn ôl yr IOC, FIFA ac ISO

Categori:Rhestrau codau gwledydd
Tîm pêl-droed cenedlaethol Latfia

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Latfia** (Latfieg: *Valstsvienība*) yn cynrychioli Latfia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Latfia (Latfieg: *Latvijas Futbola federācija*) (LFF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r LFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Ffurfiwyd yr Undeb Pêl-droed Latfia (Latfieg: *Latvijas Futbola Savieniba*) (LFS) ym 1921, daethant yn aelodau o FIFA ym 1922 a chystadlu yng Ngemau Olympaidd 1924 ym Mharis. Ym 1940 cafodd Latfia ei oresgyn gan yr Undeb Sofietaidd gyda'r LFS yn cael ei ddiddymu hyd nes 1991 pan lwyddodd Latfia i sicrhau annibyniaeth.

Ym 1991 ffurfiwyd yr LFF a chwaraewyd eu gêm gyntaf fel gwlad annibynnol yn erbyn Estonia ar 16 Tachwedd 1991.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed yn Latfia
Latfia
Tîm pêl-droed cenedlaethol Lithwania

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Lithwania** (Lithwaneg: *Lietuvos vyrų futbolo rinktinė*) yn cynrychioli Lithwania yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Lithwania (Lithwaneg: *Lietuvos futbolo federacija*) (LFF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r LFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

## Cyfnod cyntaf
bawd|Tîm Pêl-droed Lithwania yn Gemau Olympaidd, 1924

Ffurfiwyd yr LFF ym 1923, daethant yn aelodau o FIFA yn yr un flwyddyn a chystadlu yng Ngemau Olympaidd 1924 ym Mharis. Ym 1940 cafodd Lithwania ei oresgyn gan yr Undeb Sofietaidd gyda'r LFF yn cael ei ddiddymu hyd nes 1990 pan lwyddodd Lithwania i sicrhau annibyniaeth.

## Ail-ffurfio gydag annibyniaeth
Ym 1990 ail-ffurfiwyd yr LFF a chwaraewyd eu gêm gyntaf fel gwlad annibynnol yn erbyn Georgia ar 27 Mai 1990 Dilynwyd hyn gan fuddugoliaeth 2 - 0 yn erbyn Awstria yn Marijampolė ar 10 Medi 2008.

## Gemau o bwys
*Gêm ryngwladol gyntaf - Lithwania 0–5 Estonia 
**(Kaunas, Lithuania; 24 Mehefin 1923)
*Buddugoliaeth fwyaf - Lithwania 7–0 Estonia 
**(Riga, Latfia; 20 Mai 1995)
*Colled fwyaf - Yr Aifft 10–0 Lithwania 
**(Paris, Ffrainc; 27 Mai 1924)

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed yn Lithwania
Lithwania
Tîm pêl-droed cenedlaethol Israel

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Israel** (Hebraeg: נבחרת ישראל בכדורגל) yn cynrychioli Israel yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Israel (IFA), corff llywodraethol y gamp yn y wlad.

Mae'r IFA yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA) ers 1994. Cyn hynny roedd Israel yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed Asia (AFC) rhwng 1956 a 1974 ond cawsant eu diarddel wedi i gynnig gan Gymdeithas Bêl-droed Coweit gael ei dderbyn o 17 pleidlais i 13, gyda chwech yn ymatal eu pleidlais.

Esblygodd tîm a strwythur tîm cenedlaethol Israel o dîm cenedlaethol Palesteina dan Fandad Prydeinig a fodolwyd yn ystod cyfnod yr Yishuv a Palesteina dan Fandad rhwng 1917 ac annibyniaeth Israel yn 1948.

Rhwng 1974 a 1994 chwaraeodd Israel eu gemau rhagbrofol Cwpan y Byd yng Nghonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA) ac yng Nghonffederasiwn Pêl-droed Oceania (OFC).

Mae Israel wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar un achlysur ym 1970.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Israel
George Henry Hall

Roedd **George Henry Hall, is-iarll 1af Hall o Gwm Cynon** (31 Rhagfyr 1881 – 8 Tachwedd 1965) yn wleidydd Llafur Cymreig, yn Aelod Seneddol dros Aberdâr ac yn aelod o lywodraethau Llafur a Llywodraeth y glymblaid yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Bywyd personol
Ganwyd George Hall ym 1881 ym Mhenrhiwceibr yn fab i George Hall, glöwr a Ann (née Guard) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Elfennol Penrhiwceibr gan ymadael a'r ysgol yn 12eng mlwydd oed.

Bu'n briod ddwywaith: ei wraig gyntaf oedd Margaret ferch William Jones; bu iddynt briodi ym 1910 a bu hi farw ym 1941. Cawsant ddau fab. Priododd Alice Martha Walker ei ail wraig ym 1964.

## Gyrfa
Wedi ymadael a'r ysgol aeth i weithio fel mwynwr ym mhwll glo Penrhiwceibr  gan weithio ar y ffas hyd 1911 pan gafodd ei godi yn bwyswr ac yn gynrychiolydd i Ffederasiwn Glowyr De Cymru

## Gyrfa wleidyddol
Ym 1908 cafodd ei ethol yn aelod Llafur o Gyngor Dosbarth Aberpennar gan dal gafael ar ei sedd hyd 1926.

Yn Etholiad cyffredinol 1922 safodd fel ymgeisydd seneddol Llafur yn etholaeth Aberdâr gan lwyddo cipio'r sedd oddi wrth yr Aelod Blaenorol Charles Stanton. Cadwodd y sedd hyd 1946 pan gafodd ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi.

Gwasanaethodd fel Arglwydd Sifil y Morlys o 1929 i 1931 yn llywodraeth Ramsay MacDonald. Bu'n Is-ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau o 1940 i 1942, yn Is-ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau o 1940 i 1942, yn Ysgrifennydd Ariannol i'r Morlys o 1942 i 1943 ac yn Is-ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor o 1943 i 1945 yn llywodraeth clymblaid Winston Churchill. Fe'i penodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau 1945-1946 yn Llywodraeth Lafur Clement Attlee.

Fe gafodd ei urddo'n aelod o'r Cyfrin Gyngor ym 1942 ac ar ôl ymddeol o Dŷ'r Cyffredin ym 1946 cafodd ei ddyrchafu yn Is Iarll Hall, o Gwm Cynon yn Sir Forgannwg, gan  wasanaeth fel Prif Arglwydd y Morlys yn llywodraeth Attlee o 1946 i 1951 ac yn Ddirprwy Arweinydd Tŷ'r Arglwyddi o 1947 i 1951 ac yn ddirprwy arweinydd yr Arglwyddi Llafur o 1951 i 1953. Oherwydd iechyd bregus rhoddodd y gorau i fod yn Arglwydd gweithredol ym 1953.

## Marwolaeth
Bu farw yng Nghaerlŷr ym 1965. Daeth ei fab William yn ail Is-Iarll Hall.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1965
Arthur Probert

Roedd **Arthur Reginald Probert** (30 Medi 1909 – 14 Chwefror 1975) yn wleidydd Llafur Cymreig ac yn Aelod Seneddol dros Aberdâr.

## Bywyd personol
Ganwyd Proberts ym 1907 yn Aberdâr yn fab i Albert John Probert, tafarnwr. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Aberdâr.

Priododd Muriel Taylor ym 1938, yr oedd hi yn ferch i William Taylor o Abercwmboi a chawsant dwy ferch.

## Gyrfa
Bu'n gweithio fel swyddog atgyweirio ystadau tai i Gyngor Dinesig Aberdâr. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd gwasanaethodd yn yr Awyrlu Brenhinol a bu'n gwasanaethu yn yr Alban, yr Almaen a Denmarc.

## Gyrfa wleidyddol
Roedd Probert yn aelod gweithgar o Undeb y Gweithwyr Trafnidiol a Chyffredinol a gwasanaethodd fel ysgrifennydd Cyngor Llafur Aberdâr. Wedi marwolaeth David Emlyn Thomas AS Aberdâr ym 1954, safodd Probert yn Ymgeisydd y Blaid Lafur mewn isetholiad ym mis Hydref yr un flwyddyn gan gael ei ethol i Dŷ'r Cyffredin. Cadwodd afael ar y sedd hon hyd ei ymddeoliad adeg Etholiad Cyffredinol, Chwefror 1974.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1975
De-ddwyrain Caerdydd (etholaeth seneddol)

Roedd **De-ddwyrain Caerdydd** yn etholaeth seneddol yng Nghaerdydd. Roedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig.

Ffurfwyd yr etholaeth ar gyfer etholiad cyffredinol 1950 ac fe'i diddymwyd ar gyfer etholiad cyffredinol 1983. Ei unig AS oedd James Callaghan, Llafur, a wasanaethodd fel Prif weinidog 1976-1979.
bawd|James Callaghan

## Canlyniad Etholiadau 
### 1970au
### 1960au
### 1950au
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Tîm pêl-droed cenedlaethol Cyprus

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Cyprus** (Groeg: *εθνική ομάδα ποδοσφαίρου Κύπρου*) yn cynrychioli Cyprus yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Cyprus (CFA), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r CFA yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Nid yw Cyprus erioed wedi cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd na Phencampwriaeth Ewrop


Cyprus
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Y Tair Chwaer, De Cymru Newydd

bawd|260px|Y Tair Chwaer
Mae'r **Tair Chwaer** yn dair craig sy'n sefyll ar ben clogwyni uwchben Dyffryn Grose yn y Mynyddoedd Gleision, Safle Treftadaeth y Byd yn Ne Cymru Newydd, Awstralia, yn ymyl Katoomba. Maent yn 922, 918 a 906 medr uwch lefel y môr.

Yn ôl chwedl frodorol, roeddent yn dair chwaer, aelodau llwyth Katoomba, a'u henwau'n Meehni, Wimlah a Gunnedoo. Roeddent yn caru tri brawd o'r llwyth Nepean, ond yn ôl cyfraith frodorol, ni chaniatawyd priodi. Ceisiodd y brodyr herwgipio'r chwiorydd, gan ddechrau brwydr frodorol. Trowyd y chwiorydd yn gerrig gan ddewin er mwyn eu gwarchod, ond lladdwyd y dewin yn y frwydr, a doedd dim modd i'w newid yn ôl.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeareg Awstralia
Categori:Daearyddiaeth De Cymru Newydd
Categori:Llên gwerin Awstralia
Categori:Twristiaeth yn Awstralia
Tîm pêl-droed cenedlaethol Montenegro

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Montenegro** (Montenegreg: *Fudbalska reprezentacija Crne Gore*; Yr Wyddor Gyrilig: *Фудбалска репрезентација Црне Горе*) yn cynrychioli Montenegro yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Montenegro (Montenegreg: *Fudbalski savez Crne Gore*; Yr Wyddor Gyrilig: *Фудбалски савез Црне Горе*) (FSCG), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FSCG yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Ffurfiwyd y FSCG ym 1945 ond hyd nes 1992 roedd chwaraewr o Montenegro yn cynrychioli Iwgoslafia. Wedi diddymiad Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia parhaodd Montenegro yn rhan o Serbia a Montenegro gyda chwaraewyr pêl-droed y wlad yn cynrychioli Serbia a Montenegro hyd nes i Montenegro sicrhau annibyniaeth yn 2006.

Daeth Montenegro yn aelodau o FIFA ac UEFA yn 2007 gan chwarae eu gêm gyntaf fel gwlad annibynnol yn erbyn Hwngari ar 24 Mawrth 2007.

Nid yw Montenegro erioed wedi cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd na Phencampwriaethau Pêl-droed Ewrop.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed ym Montenegro
Montenegro
Cerbyd trydan batri

[bawd|[Nissan Leaf, y cerbyd trydan mwyaf poblogaidd yn 2014, gyda dros 150,000 uned wedi'u gwerthu (erbyn Tachwedd 2014).]]
Math o gerbyd trydan sy'n ddibynnol ar egni cemegol a storiwyd mewn batri trydan adnewyddadwy ydy **cerbyd trydan batri**. Defnyddir y byrfodd 'BEV' amdanynt mewn sawl iaith, byrfodd sy'n golygu *battery electric vehicle*. Maent yn defnyddio modur trydan a rheolydd trydan yn hytrach na pheiriant tanio mewnol sy'n ddibynnol ar betrol neu ddisl i'w yrru. Ceir hefyd gyfuniad o'r ddau dechnoleg - trydan / petrol a gelwir y math hwn yn gerbyd trydan heibrid.

Ceir sawl math o gerbyd trydan batri gan gynnwys beics, cerbydau rheilffordd, bysiau, loriau, faniau llaeth a cheir. Rhwng lansio 'Nissan Leaf' yn Rhagfyr 2010 a Rhagfyr 2014 roedd dros 600,000 o gerbydau wedi'u gwerthu ledled y byd, gyda dros eu hanner yn geir.

Er mwyn cynyddu'r hyd y daith ar un llond batri o bwer, defnyddir y brec i greu rhagor o drydan; mae siâp y cerbyd hefyd yn rheoli ei effeithiolrwydd.

## Ceir batri trydan gorau 
### Mai 2018
Mae'r tabl canlynol yn dangos snapshot o'r sefyllfa fel ag yr oedd ym Mai 2018:

## Gweler hefyd
*Cerbyd trydan cell danwydd
**Powerwall* - uned i'w osod ar wal y garej i wefru car trydan ayb

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir trydan
Gorsaf reilffordd Merion

chwith|bawd|260px
bawd|260px
Mae **Gorsaf reilffordd Merion** yn orsaf ar Lein Paoli-Northdale o'r rhwydwaith SEPTA, sydd yn mynd o Northdale i ganol dinas Philadelphia.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
Tudalen yr orsaf ar wefan SEPTA

Merion
Categori:Philadelphia
Howel Walter Samuel

Roedd **Howel Walter Samuel** (1881 – 5 Ebrill 1953) yn gyfreithiwr, barnwr, gwleidydd Llafur o Gymru ac Aelod Seneddol dros etholaeth Gorllewin Abertawe

## Bywyd cynnar
Ganwyd Samuel yn y Fforest-fach, Abertawe yn 1881 yn fab i Thomas Samuel gweithiwr tunplat.

Cafodd ychydig o addysg elfennol yn ysgol y Cocyd gan adael yr ysgol yn 11eg mlwydd oed. Aeth i weithio mewn glofa leol. Cafodd ddamwain yn y gwaith a bu'n rhy glaf i weithio am gyfnod. Yn ystod ei gyfnod o segurdod gan ddisgwyl adferiad cafodd blas ar ddarllen a hunanhyfforddiant.

Wedi gwella digonol i ddychwelyd i'r lle gwaith cafodd swydd ym mhwll y Garngoch. Cydweithiwr iddo yn y Garngoch oedd David Rhys Grenfell (aelod seneddol Gŵyr yn ddiweddarach). Dan ddylanwad Grenfell dechreuodd ymddiddori yng ngwleidyddiaeth sosialaidd a hawliau gweithwyr.

## Bywyd teuluol
Wrth fynychu encil sosialaidd yn Norfolk cyfarfyddo a Harriott Sawyer Polkinghorne athrawes o Lundain, bu iddynt briodi ym 1911. Bu hi farw 19 Awst 1939. Priododd am yr ail dro ym 1941 ag Annie Gwladys, gweddw Syr Henry Gregg a merch David Morlais Samuel, Abertawe. Roedd hi'n aelod o Orsedd y Beirdd a adweinir wrth yr enw yn orsedd *Morlaisa*.

## Gyrfa yn y gyfraith
Gydag anogaeth David Rhys Grenfell a Harriott, ei wraig gyntaf, cafodd Samuel ei ysgogi i astudio'r gyfraith fel myfyriwr allanol. Cafodd ei alw i'r bar yn y Deml Ganol ym 1915. Cafodd ei godi'n Cwnsler y Brenin ym 1931. Cafodd ei benodi'n gofiadur Merthyr Tudful (1930-1933 ) ac yn farnwr ar gylchdaith Canolbarth Cymru ym 1933.

## Gyrfa wleidyddol
Ym 1910 safodd Samuel fel ymgeisydd y Blaid Lafur yn etholiadau Cyngor Dosbarth Gwledig Abertawe heb lwyddiant.
Yn etholiad cyffredinol 1922 safodd fel ymgeisydd Llafur yn etholaeth Gorllewin Abertawe gan drechu'r aelod blaenorol, yr ymgeisydd Rhyddfrydol Syr Alfred Mond o drwch y blewyn. Collodd y sedd i'r ymgeisydd Rhyddfrydol Walter Runciman yn etholiad cyffredinol 1924.
Safodd eto yng Ngorllewin Abertawe yn etholiad cyffredinol 1929 gan ail gipio'r sedd oddi wrth y Rhyddfrydwyr, ond gan golli'r sedd i'r Rhyddfrydwyr eilwaith yn etholiad cyffredinol 1931.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Barnwyr o Gymru
Toyota Mirai

[bawd|350px|Y car masnachol cyntaf gyda [Cerbyd trydan cell danwydd|chell danwydd: y Toyota Mirai.]]
Car trydan cell danwydd a lansiwyd yn niwedd 2014 yw **Toyota Mirai** ("y dyfodol" yn Japanieg). Dadorchuddiwyd y Mirai yn Nhachwedd 2014 yn sioe geir *Los Angeles Auto Show*. Bydd 700 o'r ceir hyn yn cael eu gwerthu gan Toyota yn 2015.

Dechreuwyd gwerthu'r ceir Mirai yn Rhagfyr 2014 am ¥ 6.7 miliwn (£37,000) gyda Llywodraeth Japan yn cyfrannu ¥2 miliwn (~) er mwyn cadw'r pris yn isel. Bydd y farchnad yn cyrraedd Califfornia yng nghanol 2015, a chredir y bydd Llywodraeth y wlad hefyd yn rhoi nawdd ariannol i leihau'r gost i'r cwsmer. Ym Medi 2015 rhagwelir y bydd y cwmni'n targedu Ewrop, gan gychwyn gyda gwledydd Prydain, yr Almaen a Denmarc a gwledydd eraill Ewrop yn 2017. Yn yr Almaen bydd y math rhataf o'r car yn €60,000 a TAW. O ran cyfaint, caiff 240ml o ddŵr ei greu pob rhyw ddwy filltir (4&nbsp;km).

### Y stac celloedd tanwydd
Mae'r stac o gelloedd tanwydd yn medru creu uchafswm o 114&nbsp;kW (153&nbsp;hp). Mae'r effeithiolrwydd (o greu trydan) wedi gwella'n arw drwy ddefnyddio rhwydi mân 3D fel sianeli ar gyfer y llif. Yn ôl Toyota, dyma'r rhwydi cyntaf o'u bath, ac mae nhw'n cynorthwyo i wasgaru aer (yr ocsigen), sy'n caniatáu i drydan gael ei greu mewn dull cyfartal ar wyneb y celloedd. Mae'r perfformiad felly'n llawer uwch nac unrhyw gar arall - 2.2 gwaith gwell na rhagflaenydd y Mirai, sef y Toyota FCHV-adv. Mae gan bob stac 370 cell, a thrwch o 1.34&nbsp;mm a phwysau o 102 gram. Maent 160 gwaith yn well nag unrhyw gell danwydd sydd ar werth yn Japan (yn 2014).

### Tanciau Hydrogen gwasgedd-uchel
bawd|Mae'r cysyniad o FCV yn defnyddio tanciau Hydrogen gwasgedd-uchel, fel yr un yma.
Mae gan y Mirai ddau danc hydrogen, sydd wedi'iu creu a'u hatgyfnerthu drwy ddefnyddio tair haen cryf o blastig (*nylon 6*) gyda charbon ffeibr yn eu cryfhau, a defnyddiau eraill. Fel yr awgryma'r enw, hydrogen sy'n cael eu storio yn y tanciau hyn, hydrogen sydd dan wasgedd o 70 MPa (10,000 psi) ac mae pwysau'r ddau danc gyda'i gilydd yn  87.5&nbsp;kg (193 pwys).

## Gweler hefyd
*Cerbyd trydan heibrid  (a'r Toyota Prius)
*Cerbyd trydan cell danwydd 
*Car trydan
*Car solar
*Cerbyd trydan batri

## Cyfeiriadau
Categori:Toyota
Categori:Cerbydau
Categori:Ceir trydan
Tîm pêl-droed cenedlaethol Bwlgaria

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Bwlgaria** (Bwlgareg: *Национа̀лен отбо̀р по фу̀тбол на Бълга̀рия*) yn cynrychioli Bwlgaria yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Undeb Pêl-droed Bwlgaria (Bwlgareg: *Български футболен съюз*) (BFU), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r BFU yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae Hwngari wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd saith o weithiau a Phencampwriaethau Pêl-droed Ewrop ddwywaith. Maent hefyd wedi cipio'r fedal arian yng Ngemau Olympaidd yr Haf yn Ninas Mecsico 1968 a'r fedal efydd ym Melbourne 1956.

Categori:Pêl-droed ym Mwlgaria
Bwlgaria
Categori:Pêl-droed yn Ewrop