open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Menna Gwyn

Darlledwraig o Gymraes oedd **Menna Gwyn** (23 Gorffennaf 1941 – 6 Ebrill 2006) a oedd yn llais cyfarwydd ar BBC Radio Cymru.

## Bywyd cynnar ac addysg
Bu'n astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth rhwng 1959 a 1962. Penodwyd ei gŵr Aled yn weinidog ar Eglwys Henllan Amgoed, Sir Gaerfyrddin yn Medi 1966 a daeth Menna yn rhan o fywyd cymdeithasol yr ardal.

Bu'n athrawes yn Ysgol Pantycaws am rai blynyddoedd, cyn cael plant. Cychwynnodd Cangen Hendygwyn o Ferched y Wawr yn 1970 a sefydlodd Cylch Meithrin yn ei chartref, tua 1972.  Roedd hefyd yn cymryd dosbarthiadau nos i Ddysgwyr, yn Ysgol Griffith Jones.

## Gyrfa
Bu'n actores yn y 1970au pan ddaeth yn aelod o gast gwreiddiol *Pobol y Cwm* gan chwarae Nyrs Jenni rhwng 1974 a 1975.

Wedi hynny daeth yn gyhoeddwr gyda Radio Cymru gan gysylltu rhaglenni a darllen bwletinau newyddion. Roedd yn adnabyddus am ei llais cyfoethog a ddisgrifiwyd fel 'melfedaidd' gan Aled Glynne Davies. Bu'n cyflwyno rhaglenni fel *Gwynfyd* a ''Menna a'r Clasuron''. Cafodd Menna ei phenodi'n Uwch Gyhoeddwr Radio Cymru ac roedd yn gyfrifol am arwain tîm o gyflwynwyr a chynnig hyfforddiant. Cynhyrchodd raglenni fel *Beti a’i Phobol* a ''Wythnos i'w Chofio'' hefyd.

Ar deledu bu'n cyflwyno ar y rhaglen deledu nosweithiol *Heddiw*.

## Bywyd personol
Roedd yn briod a'r Prifardd Aled Gwyn a chafodd ddau o blant, Non a Rolant.

Bu farw yn 64 mlwydd oed ar ôl salwch hir.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Riaz-ur-Rehman Bhatti

Roedd **Riaz-ur-Rehman Bhatti** (1940 &ndash; 10 Gorffennaf 1966) yn gricedwr, ganwyd yn India ym 1940, yn fatiwr ac yn wicedwr. Symudodd i Bacistan lle chwareuodd o dros Lahore, Karachi a Rawalpindi rhwng Ionawr 1959 a Rhagfyr 1961. Symudodd i Loegr, a chwareuodd dros glwb criced Cheetham Hill ym Manceinion am gyfnod byr cyn ymuno â Chlwb Cricket Swydd Gaerlyr ym 1966. Bu farw mewn damwain ar draffordd M1 ger Loughborough ar 10 Gorffennaf 1966.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Cricedwyr o Bacistan
Lifft Clogwyn Saltburn

Rheilffordd ffwniciwlar yn Saltburn-by-the-Sea, Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Lifft Clogwyn Saltburn** (Saesneg: *Saltburn Cliff Lift*). Mae'n rhoi mynediad o'r dref, sy'n sefyll ar ben clogwyni, i Bier Saltburn a glan y môr. Dyma'r lifft clogwyn hynaf yn y Deyrnas Unedig sy'n cael ei bweru gan ddŵr.

Fe'i hadeiladwyd rhwng 1883 a 1884. Mae ganddo uchder o 120 troedfedd (37&nbsp;m) a hyd trac o 207 troedfedd (63&nbsp;m), gan arwain at inclein 71 y cant rhwng dwy orsaf. Mae pâr o gerbydiau sy'n dal 12 o bobl, pob un â thanc dŵr 240 galwyn (1,100&nbsp;L), yn rhedeg ar gledrau mesur safonol; trwy dynnu neu ychwanegu'r dŵr at eu tanciau, mae braciwr ar y brig yn rheoli symudiad y cerbydau.

Cliff Railway, Saltburn-by-the-Sea. - geograph.org.uk - 1475707.jpg|Gorsaf isaf y rheilffordd
Waiting to descend - geograph.org.uk - 1579587.jpg|Cerbyd ar y brig yn aros i ddisgyn. Mae braciwr yn sefyll ar y chwith.
Going up (right) and coming down (left) - geograph.org.uk - 1579590.jpg|Y ddau gerbyd yn esgyn ac yn disgyn

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngogledd Swydd Efrog
Categori:Cludiant yng Ngogledd Swydd Efrog
Categori:Rheilffyrdd ffwniciwlar
Categori:Sefydliadau 1884
Rheilffordd ffwniciwlar

System gludiant yw **rheilffordd ffwniciwlar**, sy'n defnyddio cerbydau sy'n cael eu gyrru ar gledrau gan gebl i gysylltu lleoliadau ar hyd llethr serth. Mae dau gerbyd gwrthbwys wedi'u cysylltu gan yr un cebl, sy'n pasio dros bwli ar ben uchaf trac. Mae'r ddau gerbyd yn symud ar y cyd: wrth i'r naill esgyn, mae'r llall yn disgyn. Y trefniant hwn o ddefnyddio pâr o gerbydau cysylltiedig sy'n nodweddu system ffwniciwlar.

Mae'r term "ffwniciwlar" yn deillio o'r gair Lladin *funiculus*, sef "rhaff fach".

Daeth y system hon i ddefnydd yng nghanol y 19g, a hyd heddiw mae wedi parhau i fod yn boblogaidd ledled y byd mewn trefi a dinasoedd lle mae llethr serth, yn ogystal â chyrchfannau i dwristiaid ar fynyddoedd.

Ym 1880 agorwyd rheilffordd ffwniciwlar a esgynnodd y llosgfynydd Mynydd Vesuvius ger Napoli, yr Eidal. Ysbrydolodd y digwyddiad hwn y gân Eidaleg boblogaidd *Funiculì, Funiculà* a ddaeth yn enwog drwy'r byd am gyfnod hir. (Dinistriwyd y rheilffordd hon gan ffrwydradau folcanig a'i gadael o'r diwedd ar ôl ffrwydrad 1944.)

Mae enghreifftiau rheilffyrdd ffwniciwlar yng Nghymru yn cynnwys Rheilffordd y Graig yn Aberystwyth, Tramffordd y Gogarth yn Llandudno, a Rheilffordd Canolfan y Dechnoleg Amgen ger Machynlleth.

Ficelle de Lyon 01.jpg|Cerbyd ar un o'r llinellau *Funiculaires de Lyon* yn croesi stryd yn Lyon, Ffrainc
Napoli - Funicolare Centrale (Vomero).jpg|Gorsaf *Funicolar Centrale* yn Napoli, yr Eidal

Niesenbahn.jpg|Cerbyd ar *Niesenbahn* yng nghanton Bern, y Swistir
Ascensor Artillería 3 vc.jpg|Cerbyd ar *Ascensor Artillería* yn Valparaíso, Tsile

Pittsburgh-2011-08-15-058 (6078135231).jpg|Cerbyd ar *Monongahela Incline* yn Pittsburgh, Pennsylvania, Unol Daleithiau America
Antonio Loschi

Ysgolhaig a gwleidydd o'r Eidal a dyneiddiwr yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Antonio Loschi** (tua 1368 – 1441).

Ganed yn Vicenza ac astudiodd y gyfraith yn Padova. Loschi oedd un o'r cylch o ddyneiddwyr ifainc i dderbyn nawddogaeth Coluccio Salutati, Canghellor Gweriniaeth Fflorens.

Gwasanaethodd yn ganghellor i Gian Galeazzo Visconti, Dug Milan, o 1398 i 1402, yn ystod cyfnod o ryfel rhwng Milan a Fflorens. Tua 1397–98, ysgrifennodd draethodyn gwleidyddol o'r enw *Invectiva in Florentinos* yn lladd ar wŷr Fflorens am iddynt honni eu bod yn brwydro yn erbyn gormesdeyrn. Dadleuai Loschi bod brenhiniaeth yn drefn ragorach o gadw'r heddwch a diogelu'r bobl na gweriniaeth, a byddai uno tiroedd gogledd yr Eidal dan lywodraeth Tŷ Visconti yn gwarchod yr holl wlad rhag goresgyniadau milwrol. Derbyniodd ymatebion gan ei hen noddwr, Salutati (*Invectiva contra Antonium Luschum*; 1403), a sawl dyneiddiwr arall yn Fflorens.

Bu Loschi yng ngwasanaeth Dugiaeth Milan hyd at 1404. Dechreuodd weithio i Lys y Pab yn Rhufain ym 1409 ac aeth i Gyngor Eglwysig Konstanz (1414–18). Yn ogystal â'i lythyrau a'i draethodau ymosodol yn yr iaith Ladin, ysgrifennodd Loschi esboniadau o 11 o areithiau Cicero.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1360au
Categori:Marwolaethau 1441
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Gwleidyddion y 14eg ganrif o'r Eidal
Categori:Gwleidyddion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion y 14eg ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Pobl o Vicenza
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Eidal
Guildhaume Myrddin-Evans

Roedd **Guildhaume Myrddin-Evans** (17 Rhagfyr 1894 – 15 Chwefror 1964) yn uwch was sifil ac yn arbennigwr llafur.

## Bywyd Cynnar 
Ganwyd Guildhaume Myrddin-Evans yn fab i'r Parch Thomas Towy Evans, a Mary (ganwyd James) ei wraig. Cafodd ei addysg yn ysgol elfennol Cwmtyleri, ysgol y sir, Abertyleri, Coleg Llanymddyfri, ac Eglwys Crist, Rhydychen, lle graddiodd gydag anrhydedd Dosbarth I mewn Mathemateg.

## Teulu 
Yn 1919 priododd Elizabeth, merch Owen Watkins, Sarn, Sir Gaernarfon a chawsant 2 fab. Roedd yn aelod o gyngor Undeb Bedyddwyr Prydain Fawr ac Iwerddon o 1943, a gwasanaethodd fel ysgrifennydd capel y Bedyddwyr yn Bloomsbury, Llundain.. Yn 1938 cafodd ei benodi yn bennaeth adran llafur rhyngwladol. Daeth yn bennaeth y Production Executive Secretariat o fewn swyddfeydd cabinet y rhyfel yn 1941 ac yn ymgynghorydd i Gomisiwn Gweithlu Rhyfel llywodraeth Taleithiau Unedig America yn 1942. Bu hefyd yn ymgynghorydd i lywodraeth Canada.

## Cyhoeddiadau 
Ef oedd cyd-awdur y gyfrol *The employment exchange of Great Britain* (1934).

## Dolen allanol 
* Sir Guildhaume Myrddin-Evans yn y Bywgraffiadur Cymreig

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Gweision sifil o Gymru
Henffordd a Chaerwrangon

Sir yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr oedd **Henffordd a Chaerwrangon** (Saesneg: *Hereford and Worcester*). Fe'i crëwyd fel sir an-fetropolitan dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 o'r hen siroedd gweinyddol Swydd Henffordd a Swydd Gaerwrangon, ac fe'i diddymwyd ar 31 Mawrth 1998.

bawd|dim|Lleoliad Henffordd a Chaerwrangon yn Lloegr

Rhennid y sir yn naw ardal an-fetropolitan:

dim|200px

# Ardal Wyre Forest
# Ardal Bromsgrove
# Ardal Redditch
# Ardal Wychavon
# Dinas Caerwrangon
# Ardal Malvern Hills
# Ardal Leominster
# Dinas Henffordd
# Ardal De Swydd Henffordd

## Creu a diddymu
Nod Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 oedd gwneud llywodraeth leol yn fwy effeithlon: roedd y ddwy sir ymhlith y lleiaf poblog yn Lloegr, yn enwedig ar ôl i'r un Ddeddf drosglwyddo rhai o ardaloedd mwyaf trefol yn Swydd Gaerwrangon (sef Halesowen, Stourbridge a Warley) i Orllewin Canolbarth Lloegr.

Nid oedd y sir newydd erioed yn boblogaidd, a chafodd wrthwynebiad ffyrnig yn Swydd Henffordd yn benodol. Roedd gan Swydd Henffordd boblogaeth o tua 140,000, llawer llai na phoblogaeth Swydd Gaerwrangon, gyda thua 420,000. Felly gwelwyd y newid yn Swydd Henffordd fel trosfeddiant yn hytrach nag uno.

Yn y diwedd, ailsefydlwyd yr hen siroedd ym 1998. Daeth Swydd Henffordd yn awdurdod unedol o fewn ei hen ffiniau, a diflannodd ardaloedd an-fetropolitan Leominster, De Swydd Henffordd a Dinas Henffordd. Bu rhywfaint o ailddosbarthu'r ardaloedd an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon hefyd. Mae rhai gweddillion o Henffordd a Chaerwrangon yn dal i fodoli, yn arbennig Gwasanaeth Tân ac Achub Henffordd a Chaerwrangon.

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1998
Categori:Hanes Swydd Gaerwrangon
Categori:Hanes Swydd Henffordd
Cleveland (sir)

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Cleveland.''

Sir yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr oedd **Cleveland**. Fe'i crëwyd fel sir an-fetropolitan dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 o rannau o Riding Gogleddol Swydd Efrog a Swydd Durham ar bob ochr Afon Tees, ac fe'i diddymwyd ar 31 Mawrth 1996.

bawd|dim|Lleoliad Cleveland yn Lloegr

Roedd gan y sir arwynebedd o 583&nbsp;km² gyda poblogaeth o 565,935 yng nghyfrifiad 1981. Roedd yn ffinio ar Swydd Durham i'r gogledd ac i'r gorllewin, Gogledd Swydd Efrog i'r de, a Môr y Gogledd i'r dwyrain.

Rhennid y sir yn bedair ardal an-fetropolitan:

dim|200px

# Bwrdeistref Hartlepool
# Bwrdeistref Stockton-on-Tees
# Bwrdeistref Middlesbrough
# Bwrdeistref Langbaurgh (Bwrdeistref Langbaurgh-on-Tees ar ôl 1988)

Diddymwyd y sir ym 1996. Ailsefydlodd Afon Tees fel y ffin rhwng siroedd seremonïol Gogledd Swydd Efrog a Swydd Durham. Daeth y pedair ardal an-fetropolitan yn awdurdodau unedol. Daeth Bwrdeistref Hartlepool yn rhan o Swydd Durham; daeth Bwrdeistref Middlesbrough a Bwrdeistref Langbaurgh-on-Tees (ailenwyd yn Fwrdeistref Redcar a Cleveland) yn rhannau o Ogledd Swydd Efrog; a rhannwyd Bwrdeistref Stockton-on-Tees rhwng y ddwy sir.

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Gogledd Swydd Efrog
Categori:Hanes Swydd Durham
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1996
Funiculì, Funiculà

Cân o Napoli yw ***Funiculì, Funiculà*** a gyfansoddwyd ym 1880 gan Luigi Denza. Fe'i hysgrifennwyd i ddathlu agor rheilffordd ffwniciwlar ar ochr Mynydd Vesuvius ger Napoli, yr Eidal, ac mae'r geiriau gan Peppino Turco yn nhafodiaith Napoli.  Cyhoeddwyd y gerddoriaeth ddalen gan Ricordi a gwerthwyd dros filiwn o gopïau o fewn blwyddyn. Ers ei gyhoeddi, mae wedi ei gyfieithu i nifer o ieithoedd a'i ganu gan lawer o berfformwyr.

Categori:Rheilffyrdd ffwniciwlar
Categori:Caneuon Eidaleg
Categori:Caneuon 1880
Ottobah Cugoano

Roedd **Ottobah Cugoano**, a elwir hefyd yn **John Stuart** (c. 1757 - ar ôl 1791), yn ddiddymwr Affricanaidd ac yn athronydd hawliau naturiol  o Ghana a oedd yn weithgar yn Lloegr yn hanner olaf y ddeunawfed ganrif. Wedi'i ddal yn Africa a'i werthu i gaethwasiaeth yn 13 oed, cafodd ei gludo i Grenada yn yr Lesser Antilles, lle bu'n gweithio ar blanhigfa tan 1772. Yna prynwyd ef gan fasnachwr o Loegr a aeth ag ef i Loegr, lle cafodd ei ddysgu i ddarllen ac ysgrifennu. Rhyddhawyd ef yn dilyn dyfarniad llys sef yr *Achos Somersett* (1772). Yn ddiweddarach, yn gweithio i'r artistiaid Richard a Maria Cosway, daeth yn gyfarwydd â ffigurau gwleidyddol a diwylliannol Prydain. Ymunodd â Sons of Africa, diddymwyr Affrica yn Lloegr. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Marwolaethau'r 1790au
Josiah Wedgwood

Crochenydd a dyn busnes o Loegr oedd **Josiah Wedgwood** (12 Gorffennaf 1730 &ndash; 3 Ionawr 1795). Sefydlodd gwmni Wedgwood. Datblygodd well cyrff crochenwaith trwy broses hir a systematig o arbrofi, ac ef oedd yr arweinydd wrth ddiwydiannu cynhyrchu crochenwaith Ewropeaidd (roedd y Tsieineaid wedi cyflawni hyn ers sbel). Roedd brwdfrydedd clasurol adnewyddedig diwedd y 1760au a dechrau'r 1770au o bwys mawr i'w hyrwyddiad gwerthu. Roedd galw mawr am ei nwyddau drud gan y dosbarthiadau uwch, tra defnyddiodd effeithiau efelychu i farchnata setiau rhatach i weddill y gymdeithas.

Yn ddiddymwr amlwg yn ymladd caethwasiaeth, mae Wedgwood yn cael ei gofio hefyd am ei fedal gwrth-gaethwasiaeth. Roedd yn aelod o deulu Darwin - Wedgwood, ac roedd yn daid i Charles ac Emma Darwin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Crochenwyr o Loegr
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Genedigaethau 1730
Categori:Marwolaethau 1795
Humberside

Sir yn rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr oedd **Humberside**. Fe'i crëwyd fel sir an-fetropolitan dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 o rannau o'r hen Riding Dwyreiniol Swydd Efrog, Riding Gorllewinol Swydd Efrog a Swydd Lincoln ar bob ochr Afon Humber, ac fe'i diddymwyd ar 31 Mawrth 1996. 

bawd|dim|Lleoliad Humberside yn Lloegr

Roedd gan y sir arwynebedd o 3,512&nbsp;km² gyda poblogaeth o 845,280 yng nghyfrifiad 1981. Roedd yn ffinio Gogledd Swydd Efrog i'r gogledd ac i'r gorllewin, De Swydd Efrog a Swydd Nottingham i'r de-orllewin, Swydd Lincoln i'r de, a Môr y Gogledd i'r dwyrain. Dinas Kingston upon Hull oedd ei haneddiad mwyaf, ac roedd ei phencadlys yn nhref Beverley.

Rhennid y sir yn naw ardal an-fetropolitan:

dim|250px

#North Wolds, ailenwyd Dwyrain Swydd Efrog ym 1981
#Holderness
#Kingston upon Hull
#Beverley
#Boothferry
#Scunthorpe
#Glanford
#Grimsby, ailenwyd Great Grimsby ym 1979
#Cleethorpes

bawd|Nid oedd y sir newydd erioed yn boblogaidd, fel y dangosir gan y paent a daflwyd dros yr arwydd hwn tua 1992.

Nid oedd y sir newydd erioed yn boblogaidd, yn enwedig yn y rhan a fu gynt yn rhan o Swydd Efrog, a oedd yn cynnal ymdeimlad cryf o hunaniaeth. Hyd yn oed ar ôl agor Pont Humber ym 1981 roedd yn anodd cyfathrebu rhwng gogledd a de'r sir.

Diddymwyd y sir ym 1996. Fe'i disodlwyd gan bedwar awdurdod unedol:
*dau yn sir seremonïol Swydd Lincoln:
** Gogledd Swydd Lincoln
** Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln
*a dau yn sir seremonïol Dwyrain Swydd Efrog:
** Dinas Kingston upon Hull
** Riding Dwyreiniol Swydd Efrog (awdurdod unedol)

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Dwyrain Swydd Efrog
Categori:Hanes Swydd Lincoln
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1996
Avon (sir)

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Avon.''

Sir yn rhanbarth De-orllewin Lloegr oedd **Avon**. Fe'i crëwyd fel sir an-fetropolitan dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 o fwrdeistrefi sirol Bryste a Chaerfaddon gyda rhannau o Swydd Gaerloyw a Gwlad yr Haf, ac fe'i diddymwyd ar 31 Mawrth 1996. Fe'i henwyd ar ôl Afon Avon sy'n llifo trwyddi.

bawd|dim|Lleoliad Avon yn Lloegr

Roedd gan y sir arwynebedd o 1,346&nbsp;km² gyda poblogaeth o 900,416 yng nghyfrifiad 1981. Roedd yn ffinio ar Swydd Gaerloyw i'r gogledd, Wiltshire i'r dwyrain, Gwlad yr Haf i'r de, a Môr Hafren i'r gorllewin.

Rhennid y sir yn chwech ardal an-fetropolitan:

dim|200px

# Northavon
# Bryste
# Kingswood
# Woodspring
# Wansdyke
# Caerfaddon

Diddymwyd y sir ym 1996. Fe'i disodlwyd gan bedwar awdurdod unedol:

* Dinas Bryste, a ddaeth yn swydd seremonïal hefyd
* De Swydd Gaerloyw, a ddaeth yn rhan o swydd seremonïal Swydd Gaerloyw
* Gogledd Gwlad yr Haf, a ddaeth yn rhan o swydd seremonïal Gwlad yr Haf
* Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf, a ddaeth yn rhan o swydd seremonïal Gwlad yr Haf hefyd

## Etifeddiaeth
Er i Avon beidio i fodoli fel endid gweinyddol yn 1996, mae'r ardal yn parhau i gael ei defnyddio mewn ffordd swyddogol a lled-swyddogol at nifer o ddibenion. Er enghraifft:

* Avon Coroner (Swyddfa Crwner Avon)
* Avon Fire and Rescue Service (Gwasanaeth Tân ac Achub Avon)
* Avon and Wiltshire Mental Health Partnership NHS Trust
* Avon and Somerset Police (Heddlu Avon a Gwlad yr Haf)

Mae Avon hefyd yn parhau i gael ei ddefnyddio mewn adolygiadau ffiniau ar gyfer etholaethau seneddol y DU, ac mae'r senedd yn parhau i restru etholaethau fel rhai sy'n perthyn i'r hen sir. Dyma'r deg etholaeth sydd wedi'u rhestru:

* De Bryste
* Dwyrain Bryste
* Filton a Bradley Stoke
* Gogledd Gwlad yr Haf
* Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf
* Gogledd-orllewin Bryste
* Gorllewin Bryste
* Kingswood
* Thornbury a Yate
* Weston-super-Mare

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Bryste
Categori:Hanes Gwlad yr Haf
Categori:Hanes Swydd Gaerloyw
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1996
Sir Llundain

Sir gweinyddol yn ne-ddwyrain Lloegr oedd **Sir Llundain** (Saesneg: *County of London*). Roedd ganddi ffiniau sy'n cyfateb yn agos i'r ardal a elwir bellach yn Llundain Fewnol. Fe'i crëwyd gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1888. Ei chorff llywodraethu oedd Cyngor Sir Llundain (Saesneg: *London County Council*, LCC). 

bawd|dim|Lleoliad Sir Llundain yn  Lloegr

Roedd gan y sir arwynebedd o 303&nbsp;km². Yn ystod ei bodolaeth bu dirywiad graddol yn y boblogaeth wrth i drigolion symud i'r maestrefi allanol. Ym 1911 roedd ganddi boblogaeth o 4,521,685; erbyn 1961 roedd y cyfanswm hwn wedi gostwng i 3,200,484. Fe'i rhannwyd yn ddwy ran (gogledd a de) gan Afon Tafwys, sef y nodwedd ddaearyddol fwyaf arwyddocaol. Roedd yn ffinio ag Essex i'r gogledd-ddwyrain, Middlesex i'r gogledd, Surrey i'r de-orllewin, a Caint i'r de-ddwyrain.

Ym 1900 trefnwyd y sir yn 28 o fwrdeistrefi metropolitan.

Ym 1965 fe'i diddymwyd gan Ddeddf Llywodraeth Llundain 1963 a'i disodli gan Llundain Fwyaf, a lywodraethwyd gan Cyngor Llundain Fwyaf (Saesneg: *Greater London Council*, GLC). Roedd Llundain Fwyaf tua phum gwaith yn fwy na Sir Llundain, ac roedd hefyd yn cynnwys yr hen sir Middlesex yn ogystal â rhannau o Essex, Swydd Hertford, Surrey, a Chaint. Unwyd y 28 bwrdeistref fetropolitan yn Sir Llundain i ffurfio 12 o fwrdeistrefi Llundain newydd.


Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Llundain
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1965
Swydd Gaergrawnt ac Ynys Ely

Sir gweinyddol yn nwyrain Lloegr am gyfnod byr oedd **Swydd Gaergrawnt ac Ynys Ely** (Saesneg: *Cambridgeshire and Isle of Ely*). Fe'i crëwyd ym 1965 o'r hen Swydd Gaergrawnt ac Ynys Ely gyda newidiadau bach i'w ffiniau. Fe'i diddymwyd ar 1 Ebrill 1974 fel rhan o'r newidiadau i lywodraeth leol a ddaeth yn sgil Deddf Llywodraeth Leol 1972. Fe'i hunwyd â Swydd Huntingdon a Peterborough i ffurfio'r Swydd Gaergrawnt fwy yr oes hwn.

bawd|dim|Lleoliad Swydd Gaergrawnt ac Ynys Ely yn  Lloegr

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Swydd Gaergrawnt
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Avon

Gallai **Avon** gyfeirio at:

* Afon Avon, sawl afon mewn nifer o wledydd

## Lleoedd
### Yr Alban
* Ben Avon, mynydd yn y Cairngorms

### Lloegr
* Avon, sir yng Ne-orllewin Lloegr, 1974–96

### Unol Daleithiau America
* Avon, Alabama, tref
* Avon, Colorado, tref
* Avon, Connecticut, tref
* Avon, De Dakota, dinas
* Avon, Efrog Newydd, pentref
* Avon, Gogledd Carolina, cymuned
* Avon, Idaho, tref
* Avon, Illinois, pentref
* Avon, Maine, tref
* Avon, Massachusetts, tref
* Avon, Ohio, dinas
* Avon, Washington, cymuned
* Avon-by-the-Sea, New Jersey, bwrdeistref
* Avon Lake, Ohio, llyn
* Avon Park, Florida, dinas
* Ben Avon, Pennsylvania, bwrdeistref
* Ben Avon Heights, Pennsylvania, bwrdeistref

## Eraill
* *Avon Fantasy Reader*, cylchgrawn Americanaidd, 1948–52

----
Riding Gogleddol Swydd Efrog

Un o dri israniad hanesyddol Swydd Efrog, gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Riding Gogleddol Swydd Efrog** (Saesneg: *North Riding of Yorkshire*). Rhwng 1889 a 1974 roedd yn sir weinyddol (enw swyddogol: *County of York, North Riding*).

[bawd|dim|Lleoliad y Riding Gogleddol (coch) a gweddill [Swydd Efrog (gwyrdd) yn  Lloegr]]

Roedd yn ffinio â Riding Dwyreiniol Swydd Efrog a Riding Gorllewinol Swydd Efrog i'r de, Westmorland i'r gorllewin, a Swydd Durham i'r gogledd.

Ar ôl iddo gael ei ddiddymu ym 1974, daeth y rhan fwyaf o'r Riding Gogleddol yn rhan o sir an-fetropolitan newydd Gogledd Swydd Efrog, er bod peth o'i diriogaeth wedi'i drosglwyddo i Swydd Durham.

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Swydd Efrog
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Raison d'état

Athrawiaeth bwysig yng ngwleidyddiaeth grym, *Realpolitik*, a damcaniaeth realaeth yw '''''raison d'état''''' (Ffrangeg am "rheswm y wladwriaeth") sydd yn ymwneud â goruchafiaeth a chanologrwydd y wladwriaeth yn y drefn ryngwladol. Mae'n dal bod anghenion yn uwchraddol i foesoldeb yng nghysylltiadau rhyngwladol a bod buddiannau'r wlad yn bwysicach na dim arall. Dylai'r llywodraeth felly ystyried popeth yn nhermau beth sydd o fudd i'r wladwriaeth, megis mesureb iwtilitaraidd, a phenderfynu ar y polisïau a fydd yn rhoi iddi'r fantais ar bob un wladwriaeth a gweithredydd arall.

Datblygwyd yr athrawiaeth gan Niccolò Machiavelli yn ei glasur *Il Principe*. Gosodai parhad y wladwriaeth yn ganolog i'w athroniaeth wleidyddol, ac yn bwysicach na phob ystyriaeth arall. Yn ei brif waith arall, *Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio*, crybwyllai disgrifiad o ''raison d'état'' yn ei hanfod: "Pan bo union ddiogelwch y famwlad mewn peryg, ni dylai bod cwestiwn o ystyried os yw rhywbeth yn gyfiawn neu yn anghyfiawn, yn ddyngar neu yn greulon, yn glodwiw neu yn gywilyddus. Mae'n rhaid anwybyddu pob un ystyriaeth arall a dewis y ffordd o weithredu a fyddai'n diogelu oes a rhyddid y wlad." Ym myd y gwleidydd, yn hytrach na'r athronydd, cysylltir ''raison d'état'' â pholisïau'r Cardinal Richelieu yn Nheyrnas Ffrainc yn yr 17g. O ran polisi mewnwladol, fe'i defnyddiwyd i gyfiawnhau awdurdod canolog dros ddiddordebau lleol, ac o ran polisi tramor fe'i defnyddiwyd gan Ffrainc i ffurfio cynghreiriau y erbyn y Hapsbwrgiaid, er yr oeddynt yn rhannu'r un ffydd ac ideoleg wleidyddol. Bu'r ffurf iwtilitaraidd ar ''raison d'état'' ar ei hanterth yng nghyfnod ehangiaeth Otto von Bismarck.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Geiriau ac ymadroddion Ffrangeg
Categori:Y wladwriaeth
Categori:Polisi tramor
Categori:Realaeth (damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol)
J. A. Hobson

Economegydd a damcaniaethwr cymdeithasol o Sais oedd **John Atkinson Hobson** (6 Gorffennaf 1858 – 1 Ebrill 1940) sydd yn nodedig am ei astudiaeth o imperialaeth.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed John Atkinson Hobson yn Iron Gate, Derby, ar 6 Gorffennaf 1858 yn ail fab i William Hobson (1825–1897) a'i wraig Josephine (Atkinson gynt). Sefydlydd a golygydd y *Derbyshire Advertiser* oedd William Hobson, a fu ddwywaith yn faer Derby. Mathemategydd oedd Ernest William Hobson, brawd hŷn John. Derbyniodd John ei addysg fel disgybl dydd yn Ysgol Derby o 1868 i 1876, ac astudiodd y clasuron yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen.

## Ysgrifeniadau 
* *The Physiology of Industry* (Mummery & Hobson 1889).
* *Imperialism* (1902).
* *The Industrial System* (1909).
* *Work and Wealth* (1914).
* *Confessions of an Economic Heretic* (1938).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1940
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Lincoln, Rhydychen
Categori:Economegwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Economegwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Derby
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Riding Gorllewinol Swydd Efrog

Un o dri israniad hanesyddol Swydd Efrog, gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Riding Gorllewinol Swydd Efrog** (Saesneg: *West Riding of Yorkshire*). Rhwng 1889 a 1974 roedd yn sir weinyddol (enw swyddogol: *County of York, West Riding*).

Roedd ei ffiniau'n cyfateb yn fras i siroedd seremonïol Gorllewin Swydd Efrog a De Swydd Efrog ynghyd ag ardaloedd an-fetropolitan Craven, Harrogate a Selby yng Ngogledd Swydd Efrog heddiw.

[bawd|dim|Lleoliad y Riding Gorllewinol (coch) a gweddill [Swydd Efrog (gwyrdd) yn  Lloegr]]

Roedd yn ffinio â Riding Gogleddol Swydd Efrog a Riding Dwyreiniol Swydd Efrog i'r dwyrain, Swydd Lincoln a Swydd Nottingham i'r de-ddwyrain, Swydd Derby i'r de, Swydd Gaer a Swydd Gaerhirfryn i'r gorllewin, a Westmorland i'r gogledd.

Categori:Cyn siroedd Lloegr
Categori:Hanes Swydd Efrog
Categori:Siroedd Lloegr a ddatgysylltwyd ym 1974
Cwmtydu

Pentref a bae bychan yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, yw **Cwmtydu**, neu weithiau **Cwmtudu**, sy'n gorwedd ar lan y môr rhai milltiroedd i'r de o dref fechan Ceinewydd. Yma mae aber Afon Ffynnon Ddewi. Ceir hen odyn galch i lawr wrth y traeth.

bawd|chwith|Arwydd ffordd

Mae'r pentrefi bychain cyfagos yn cynnwys Llwyndafydd, Caerwedros a Nanternis. Mae un o'r ddwy ffordd i lawr i'r bae yn mynd drwy Lwyndafydd lle saif hen blasty Neuadd Llwyn Dafydd. Yno, ar 10 Awst 1485, ar ei ffordd i Faes Bosworth, cododd Harri Tudur wersyll ar dir plasty "Neuadd", cartref Dafydd ap Ieuan yn Llwyndafydd. Mae Cwmtydu ar yr arfordir, ac ychydig i ffwrdd o'u taith naturiol o Aberteifi i Aberystwyth, felly gellir ystyried y posibilrwydd i Harri gyfarfod a llongau (o Ffrainc neu Lydaw) yma, gyda chyflenwad o fwyd, arfau neu filwyr. Fel llawer o'r Cymry a fu'n driw iddo ar ei daith, gwobrwywyd  Dafydd ap ieuan, wedi buddugoliaeth Maes Bosworth am ei garedigrwydd gydag anrheg o Gorn Hirlas ar orffwysfa arian, wedi'i addurno gyda draig Goch a milgi. Mae'n bosib mai'r enw 'Tudur' yw tarddiad enw'r pentref.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Richard Morison

Diplomydd o Sais, diwygiwr crefyddol, ac ysgolhaig o ddyneiddiwr  oedd Syr **Richard Morison** (tua 1510 – 1556).

Roedd Richard Morison yn ail fab i Thomas Morison, o Sandon, Swydd Hertford, a'i wraig, un o ferched Thomas Merry o Hatfield, Swydd Hertford. Mae'n debyg yr oedd Thomas Morison yn hanu o Chardwell, Swydd Efrog. Tua 1526, derbyniwyd Richard Morison yn isel ganon yng Ngholeg y Cardinal, a sefydlwyd gan y Cardinal Thomas Wolsey yn Rhydychen. Derbyniodd ei radd baglor yn y celfyddydau (BA) ym 1528–9, a rhoddwyd iddo bensiwn am oes gan Wolsey. Astudiodd hefyd yn Padova ac o bosib ym Mharis cyn iddo ddychwelyd i Loegr ym 1536.

Gweithiodd Morison dan nawdd Thomas Cromwell, prif weinidog y Brenin Harri VIII, a rhoes ei gefnogaeth i'r ymdrech i Brotestaneiddio'r deyrnas. Ysgrifennodd bamffledi ar bynciau crefyddol a gwleidyddol yn dadlau o blaid awdurdod y brenin dros yr eglwys wladol. Yn ei draethodyn *A Remedy for Sedition* (1536) pwysleisiai rôl ganolog y teyrn sofran wrth greu gwlad sefydlog a phwerus. Yn sgil dienyddio Cromwell ym 1540 collodd Morison ffafr y brenin.

Dychwelodd Morison i'r llys brenhinol yn ystod teyrnasiad Edward VI, a chafodd ei urddo'n farchog ym 1550. Aeth ar genhadaeth ddiplomyddol i lys Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, ond collodd y swydd honno wedi i'r Frenhines Mari esgyn i'r orsedd ym 1553. Ymsefydlodd Morison yn Strasbwrg, i osgoi erledigaeth yn Lloegr, a bu farw yno ym 1556.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1510au
Categori:Marwolaethau 1556
Categori:Diplomyddion yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Dyneiddwyr o Loegr
Categori:Llenorion Protestannaidd o Loegr
Categori:Pamffledwyr o Loegr
Categori:Pobl fu farw yn Strasbwrg
Categori:Ysgolheigion yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Cyfres y Beirdd Answyddogol

Cyfres o bamffledi barddoniaeth gyhoeddwyd gan Y Lolfa, heb nawdd Cyngor Llyfrau Cymru oedd **Cyfres y Beirdd Answyddogol**. Cyhoeddwyd 25 o bamffledi yn rhan o'r gyfres rhwyng 1976 a 1996, yn ogystal â detholiad o uchafbwyntiau'r gyfres ym 1998.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig yr 20fed ganrif
Rolo

Roedd **Rolo** (&nbsp;– ) yn Llychlynwr a ddaeth yn rheolwr cyntaf Normandi, rhanbarth yng ngogledd Ffrainc. Daeth i'r amlwg fel y rhyfelwr rhagorol ymhlith y Llychlynwyr a oedd wedi sicrhau troedle parhaol ar dir y Ffranciaid yn nyffryn Afon Seine. Ar ôl Gwarchae Chartres ym 911, rhoddodd Siarl, brenin Gorllewin Francia, diroedd iddynt rhwng ceg y Seine a Rouen. Ond roedd rhaid i Rolo gytuno i ddod â'i frigâd i ben, a rhoi amddiffyniad i'r Ffrancod yn erbyn unrhyw cyrchoedd Llychlynnaidd.   

Cofnodir Rolo gyntaf fel arweinydd yr ymsefydlwyr Llychlynnaidd cyntaf yn yr ardal mewn siarter o 918, a pharhaodd i deyrnasu dros ranbarth Normandi tan o leiaf 928. Dilynwyd ef gan ei fab William Longsword yn Nugiaeth Normandi. Daeth disgyniad Rolo a'i ddilynwyr yn adnabyddus fel y Normaniaid .Ar ôl Concwest Normanaidd Lloegr a'u concwest yn ne'r Eidal a Sisili dros y ddwy ganrif ganlynol, daeth eu disgynyddion i reoli Norman England (Tŷ Normandi), llawer o ynys Iwerddon, Teyrnas Sisili (Brenhinoedd Sisili) yn ogystal â Thywysogaeth Antioch o'r 10fed i'r 12fed ganrif, gan adael etifeddiaeth barhaus yn hanes Ewrop a'r Dwyrain Agos. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Llychlynwyr
Categori:Marwolaethau'r 930au
Categori:Genedigaethau'r 840au
Brwydr Stamford Bridge

Brwydr a ymladdwyd ar 25 Medi 1066 ger pentref Stamford Bridge, Dwyrain Swydd Efrog, gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Brwydr Stamford Bridge**. Ymladdodd byddin Seisnig o dan y Brenin Harold Godwinson yn erbyn llu goresgynnol o Norwy dan arweiniad y Brenin Harald Hardrada a brawd brenin Lloegr, Tostig Godwinson. Ar ôl brwydr waedlyd, lladdwyd Hardrada a Tostig ynghyd â'r rhan fwyaf o'r Norwyaid. 

Er i Harold Godwinson wrthyrru goresgynwyr Norwy, trechwyd ei fyddin gan y Normaniaid yn Hastings lai na thair wythnos yn ddiweddarach. Yn draddodiadol, cyflwynwyd y frwydr fel symbol o ddiwedd Oes y Llychlynwyr, er bod ymgyrchoedd Sgandinafaidd mawr wedi digwydd ym Mhrydain ac Iwerddon yn ystod y degawdau canlynol, fel ymgyrchoedd y Brenin Sweyn Estrithson o Ddenmarc yn 1069–1070 a'r Brenin Magnus Barefoot o Norwy yn 1098 a 1102–1103. 

## Cyfeiriadau
Categori:1066
Stamford Bridge
Uwch Gynghrair Georgia

Yr **Erovnuli Liga** (Georgeg: უმაღლესი ლიგა) yw'r gynghrair bêl-droed uchaf yng ngweriniaeth Georgia yn y Cawcasws. Mae'r gynghrair wedi'i threfnu gan Gymdeithas Bêl-droed Georgia er 1990. Rhwng 1927 a 1989 roedd Cynghrair Umaghlessi yn gystadleuaeth ranbarthol o fewn yr hen Undeb Sofietaidd gomiwnyddol.

## Strwythur
Cymerodd 16 tîm ran yn y twrnamaint yn nhymor 2014/15, fel y gwnaethant tan dymor 1999/2000. Penderfynodd y Gymdeithas Bêl-droed Georgia ar 3 Awst 2016  newid gweithrediadau'r gêm i ddilyn y flwyddyn galendr. Bu tymor pontio gyda 14 tîm yn cael ei chwarae yn hydref 2016, ac o 2017 dim ond 10 tîm fydd bu'n cymryd rhan yn yr adran uchaf. Ar yr un pryd newidiwyd yr enw i **Erovnuli Liga** (Georgeg: ეროვნული ლიგა).

Mae'r hyrwyddwyr yn cymryd rhan yn yr ail rownd ragbrofol ar gyfer Cynghrair y Pencampwyr UEFA. Mae'r ail, trydydd ac enillwyr Cwpan Georgia yn chwarae yn rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Cynhadledd Europa UEFA. Os yw enillydd y cwpan eisoes wedi'i gymhwyso trwy'r lle cynghrair, mae'r pedwerydd tîm yn yr adran yn symud i fyny. Os yw dau neu fwy o dimau wedi'u clymu ar ddiwedd y tymor, nid yw'r gwahaniaeth goliau yn bendant, ond y gymhariaeth uniongyrchol.

Hyd nes tymor 2017, **Umaglesi Liga** oedd enw'r gynghrair.

## Cofnod Enillwyr 
Noder nad oedd tîm enwocaf Geogria, C.P.D. Dinamo Tbilisi ddim yn chwarae yng Nghynghrair Geogria ond yn hytrach yng Nghynghrair yr Undeb Sofietaidd Oll. Bu'n rhaid i Dinamo ostwng sawl rheng o ran safon wrth i'r Undeb Sofietaidd ddatgymalu a Georgia ailennill ei hannibyniaeth.

### Cyfnod Sofietaidd
**fel Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Georgia**

### Enillwyr wedi ennill Annibyniaeth
## Dolenni
* Gwefan Swyddogol
* *Georgia – Erovnuli Liga*
* Eronvuli Liga ar wefan UEFA

## Cyfeiriadau

Categori:Georgia
Ismail Kadare

Nofelydd, bardd, ac ysgrifwr o Albania yn yr iaith Albaneg oedd **Ismail Kadare** (28 Ionawr 1936 - 1 Gorffennaf 2024).

Ganed ef yn Gjirokastër, Teyrnas Albania, yn fab i weithiwr yn y swyddfa bost. Astudiodd ym Mhrifysgol Tirana a chychwynnodd ar ei yrfa lenyddol drwy gyhoeddi cyfrolau o farddoniaeth. Aeth i'r Undeb Sofietaidd ym 1958 i astudio yn Athrofa Llên Fyd Gorki ym Moscfa, a dychwelodd i Albania ym 1960 i weithio yn newyddiadurwr. Enillodd enw rhyngwladol am ei nofel gyntaf, *Gjenerali i ushtrisë së vdekur* ("Cadfridog y Fyddin Farw", 1963), sydd yn ymwneud â chadfridog ac offeiriaid o'r Eidal yn chwilio am gyrff milwyr a fu farw yn Albania yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ysgrifennodd sawl nofel hanesyddol, gan gynnwys *Kështjella* ("Y Castell", 1970), am wrthryfel Skanderbeg yn erbyn yr Otomaniaid yn y 15g, ac *Ura me tri harqe* ("Y Bont Deirbwa", 1978)

Ffoes Kadare i Ffrainc ym 1990.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Beirdd Albaneg o Albania
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Albania
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Albania
Categori:Llenorion straeon byrion Albaneg o Albania
Categori:Nofelwyr Albaneg o Albania
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Albaneg o Albania
Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme** (Saesneg: *Borough of Newcastle-under-Lyme*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 211&nbsp;km², gyda 129,441 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'r ardal yng ngogledd-orllewin Swydd Stafford. Mae'n ffinio â Dinas Stoke-on-Trent i'r dwyrain, Bwrdeistref Stafford i'r de, Swydd Amwythig i'r gorllewin, a Swydd Gaer i'r gogledd.

bawd|dim|Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme yn Swydd Stafford

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 11 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Newcastle-under-Lyme, lle mae ei phencadlys. Mae'n cynnwys tref Kidsgrove hefyd.

## Cyfeiriadau 
Newcastle-under-Lyme
Harald Hardrada

**Harald Sigurdsson**, a elwir hefyd yn **Harald o Norwy** neu **Harald Hardrada** (   - 25 Medi 1066)  oedd Brenin Norwy (fel **Harald III** ) rhwng 1046 a 1066. Yn ogystal, hawliodd orsedd Denmarc yn aflwyddiannus tan 1064 a gorsedd Lloegr yn 1066. Cyn dod yn frenin, roedd Harald wedi treulio tua phymtheng mlynedd yn alltud fel cadlywydd milwrol a milwr yn Kievan Rus ' ac yn y Varangian Guard yn yr Ymerodraeth Fysantaidd .   

Yn fuan ar ôl i Harald ymwrthod â’i honiad i Ddenmarc, addawodd cyn- Iarll Northumbria, Tostig Godwinson, brawd y brenin Seisnig Harold Godwinson (a elwir hefyd yn Harold o Wessex hefyd) ei deyrngarwch i Harald a'i wahodd i hawlio gorsedd Lloegr. Aeth Harald i Gogledd Lloegr gyda 10,000 o filwyr a 300 o longau ym mis Medi 1066, ysbeilio’r arfordir a threchu lluoedd rhanbarthol Lloegr o Northumbria a Mersia ym Mrwydr Fulford ger Efrog. Er ei fod yn llwyddiannus i ddechrau, trechwyd a lladdwyd Harald mewn ymosodiad gan luoedd Harold Godwinson ym Mrwydr Stamford Bridge, a ddileodd bron ei fyddin gyfan. Mae haneswyr modern yn aml wedi ystyried marwolaeth Harald, a ddaeth â diwedd ar ei oresgyniad, fel diwedd Oes y Llychlynwyr . 

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd Norwy
Categori:Genedigaethau 1015
Categori:Marwolaethau 1066
Caltrain

Mae **Caltrain** yn wasanaeth reilffordd rhwng San Francisco, San Jose a Gilroy yng Nghaliffornia, yr Unol Daleithiau. Terminws gogleddol y rheilffordd yw Gorsaf reilffordd Strydoedd 4ydd a King. Gorsaf reilffordd Diridon, San Jose yw’r terminws deheuol, er bod trenau’n mynd ymlaen at Orsaf reilffordd Gilroy yn ystod yr adegau prysuraf.

Mae amheuon am ddyfodol byr-dymor y rheilffordd oherwydd prinder teithwyr yn ystod y cyfnod Coronafeirws.

## Hanes
Dechreuodd gwasanaeth rhwng San Francisco a San Jose ar Reilffordd San Francisco a San Jose ym 1863. Crewyd ‘PCJPB’ (Peninsula Corridor Joint Powers Board) gan y tair sir berthnasol, San Francisco, San Mateo a Santa Clara, ym 1992.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Caltrain

Categori:Cludiant yng Nghaliffornia
Categori:Rheilffyrdd yr Unol Daleithiau
Categori:San Francisco
The SpongeBob Movie: Sponge on the Run

Mae ***The SpongeBob Movie: Sponge on the Run*** yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2020, a seilir ar gyfres deledu boblogaidd Nickelodeon o'r enw *SpynjBob Pantsgwâr*.

## Datblygiad 
Mewn cyfweliad ym mis Chwefror 2015 yn trafod The SpongeBob Movie: Sponge Out of Water yn y swyddfa docynnau, nododd Megan Colligan, llywydd dosbarthu a marchnata ledled y byd yn Paramount Pictures, fod y posibilrwydd o drydedd ffilm yn “bet dda.”  Mewn cyfweliad arall, nododd is-gadeirydd Paramount, Rob Moore, "Gobeithio na fydd yn cymryd 10 mlynedd i wneud ffilm arall," gan gyfeirio at yr amser a basiwyd rhwng The SpongeBob SquarePants Movie (2004) a'i ddilyniant yn 2015.  Yn ddiweddarach yn 2015, datgelwyd bod Paramount yn datblygu dilyniannau i'w rhyddfreintiau, gan gynnwys ffilm SpongeBob arall.

I ddechrau, roedd y ffilm i fod i gael ei rhyddhau yn 2019, cyn cael ei gohirio i 2020. Erbyn Ionawr 2016, roedd Jonathan Aibel a Glenn Berger wedi cael eu cyflogi i ysgrifennu'r ffilm.

Ym mis Mawrth 2017, cyhoeddodd llywydd Paramount, Marc Evans, y byddai'r stiwdio yn gweithio'n agos gyda Viacom ar ei frandiau teledu, gan gynnwys y ffilm SpongeBob.  Yn ystod yr un mis, Yahoo! Nododd Adloniant y byddai'r ffilm yn dwyn y teitl The SpongeBob Movie.

Ym mis Ebrill 2018, datgelwyd teitl swyddogol y ffilm fel The SpongeBob Movie: It's a Wonderful Sponge, a chyhoeddwyd cyd-ddatblygwr SpongeBob, Tim Hill, fel cyfarwyddwr ac ysgrifennwr y ffilm.  Adroddwyd yn ddiweddarach yn y flwyddyn y byddai'r ffilm yn cael ei hysgrifennu gan Aibel, Berger, a Michael Kvamme. Disgwylir i'r prif gast - Tom Kenny, Bill Fagerbakke, Clancy Brown, Mr. Lawrence, Rodger Bumpass, Carolyn Lawrence, Jill Talley, Mary Jo Catlett, a Lori Alan - ail-ddangos y rolau fel eu priod gymeriadau o'r gyfres a'r ffilmiau blaenorol. Ym mis Hydref 2018, yng Nghynhadledd VIEW yn Turin, yr Eidal, datgelodd llywydd Paramount Animation, Mireille Soria, y plot ar gyfer y ffilm. Yr un diwrnod, cyhoeddwyd mai Hans Zimmer oedd cyfansoddwr y ffilm, tra byddai Mikros Image o Paris a Montreal yn trin animeiddiad ar gyfer y ffilm, a fyddai’n cael ei greu’n gyfan gwbl trwy animeiddio cyfrifiadurol.

Ar 12 Mehefin 2019, cyhoeddwyd bod Reggie Watts ac Awkwafina yn cael eu hychwanegu at y cast tra byddai Cyndi Lauper a Rob Hyman, a ysgrifennodd gân ar gyfer The SpongeBob Musical, yn ysgrifennu caneuon gwreiddiol ar gyfer y ffilm. Cyhoeddwyd hefyd y byddai Mia Michaels yn coreograffu ac y byddai Ali Dee Theodore yn ychwanegu cân wreiddiol ar gyfer y ffilm. Drannoeth, cyhoeddodd Snoop Dogg ar Jimmy Kimmel Live! y byddai yn y ffilm.

Ar 12 Tachwedd 2019, datgelwyd bod teitl y ffilm wedi’i newid o It's a Wonderful Sponge i Sponge on the Run, ynghyd â castio Keanu Reeves.

## Cymeriadau a'r Sêr 
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2020
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Christophe de Longueil

Ysgolhaig o dras Iseldiraidd a Ffrengig a dyneiddiwr yn ystod y Dadeni Dysg oedd **Christophe de Longueil** (tua 1488 – 1522).

Ganed ym Mechelen, Dugiaeth Brabant, yn fab i wraig leol ac esgob Ffrengig a oedd yn llysgennad o Deyrnas Ffrainc i'r Iseldiroedd Hapsbwrgaidd. Ym 1497 cafodd ei anfon gan ei dad i astudio ym Mhrifysgol Paris. Wedi marwolaeth ei dad ym 1500 gadawodd Christophe y brifysgol ac ymunodd â byddin y Brenin Louis XII. Yn ddiweddarach, ymunodd â lluoedd Philippe, Dug Bwrgwyn. Wedi marwolaeth y Dug Philippe ym 1506, astudiodd Longueil y gyfraith ym Mhrifysgol Bologna ym 1507 ac yn Poitiers o 1508 i 1510. Darlithiodd Longueil ar ddysgeidiaeth wyddonol Plinius yr Hynaf a chyfraith Rufeinig y *Pandectae*. Rhoddwyd iddo ganiatâd gan y Pab Leo X i dderbyn swyddi anrhydeddus a phensiwn oddi ar y Babaeth. Derbyniodd ddoethuriaeth yn y gyfraith o Brifysgol Valence ym 1514, a chyhoeddwyd ei araith dderbyn ar bwnc y gyfraith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1480au
Categori:Marwolaethau 1522
Categori:Cyfreithegwyr o Ffrainc
Categori:Cyfreithegwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Dyneiddwyr y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Ysgolheigion yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion yr 16eg ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Ysgolheigion Lladin o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion Lladin o'r Iseldiroedd
Elizabeth Wurtzel

Roedd **Elizabeth Lee Wurtzel** (31 Gorffennaf 1967 – 7 Ionawr 2020) yn awdures Americanaidd, sy'n fwyaf adnabyddus am ei llyfr *Prozac Nation* (1994).

Cafodd ei geni yn Ninas Efrog Newydd, yn aelod o deulu Iddewig. Cafodd ei haddysg ym Mhrifysgol Harvard. Wedyn, gweithiodd fel newyddiadurwr. Bu farw o ganser.

Daeth yn gyfreithiwr cymwys yn 2010. Priododd James Freed Jr. yn 2015.

## Llyfryddiaeth
* *Prozac Nation: Young and Depressed in America: A Memoir* (1994), ISBN 0704302489 
* *Bitch: In Praise of Difficult Women* (1998), ISBN 0704381079 
* *More, Now, Again: A Memoir of Addiction* (2001), ISBN 0743226003 
* *The Secret of Life: Commonsense Advice for Uncommon Women* (2004), ISBN 0307417387
* *Creatocracy: How the Constitution Invented Hollywood* (2015), ISBN 1576877701

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl fu farw o ganser y fron
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Robots (ffilm 2005)

Ffilm animeiddiedig Americanaidd gan Chris Wedge yw ***Robots*** (sef "*Robotiaid*") (2005). Cynhyrchwyd y ffilm gan Blue Sky Studios a'i dosbarthu gan 20th Century Fox. Clywir lleisiau'r actorion Ewan McGregor, Halle Berry, Greg Kinnear, Mel Brooks,  Amanda Bynes, Drew Carey, a Robin Williams yn y ffilm.

## Lleisiau Saesneg 
* Ewan McGregor fel Rodney Copperbottom
** Will Denton a Crawford Wilson fel Young Rodney
** Jansen Panettiere fel Younger Rodney
** Dylan Denton fel Youngest Rodney
* Halle Berry fel Cappy
* Robin Williams fel Fender Pinwheeler
* Mel Brooks fel Bigweld
* Greg Kinnear fel Phineas T. Ratchet
* Jim Broadbent fel Madame Gasket
* Amanda Bynes fel Piper Pinwheeler
* Drew Carey fel Crank Casey
* Jennifer Coolidge fel Aunt Fanny
* Harland Williams fel Lugnut
* Stanley Tucci fel Herb Copperbottom
* Dianne Wiest fel Lydia Copperbottom
* Chris Wedge fel Wonderbot
* Natasha Lyonne fel Loretta Geargrinder
* Paul Giamatti fel Tim
* Dan Hedaya fel Mr. Gunk
* Brian Scott McFadden fel Trashcan Bot
* Jay Leno fel Fire Hydrant
* Lucille Bliss fel Pigeon Lady
* Paula Abdul fel Wristwatch #1
* Randy Jackson fel Wristwatch #2
* Al Roker fel Mailbox
* Stephen Tobolowsky fel Bigmouth Executive / Forge
* Tim Nordquist fel Tin Man

## Rhyddhad 
### Derbyniad beirniadol 
Yn ôl y cydgrynhöwr adolygiadau Rotten Tomatoes, rhoddwyd adolygiad positif o'r ffilm gan 64% o 184 o adolygwyr proffesiynol, gyda marc cyfartalog o 6.6 allan o 10.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau Saesneg
Glanfa'r Iwerydd

de|bawd|200x200px| Glanfa'r Iwerydd a Doc Dwyrain Bute
Ardal deheuol yn ninas Caerdydd yw '''Glanfa'r Iwerydd''' (). Mae'n ardal o dai a blociau fflatiau newydd ar ochr orllewinol Doc Gorllewin Bute ac i'r dwyrain i Rhodfa Lloyd George. Mae'n cynnwys nifer o hen adeiladau warws wedi eu hadfer, gwestai modern, Canolfan y Ddraig Goch a Neuadd y Sir, Cyngor Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Zootopia

Ffilm animeiddiedig Americanaidd gan Byron Howard a Rich Moore yw ***Zootopia*** (sef "*Zootropolis*") (2016). Cynhyrchwyd y ffilm gan Walt Disney Animation Studios a'i dosbarthu gan Walt Disney Studios Motion Pictures. Clywir lleisiau'r actorion Ginnifer Goodwin, Jason Bateman, Idris Elba, Jenny Slate, Nate Torrence, Bonnie Hunt, Don Lake, Tommy Chong, J. K. Simmons, Octavia Spencer, Alan Tudyk a Shakira yn y ffilm.

## Lleisiau Saesneg 
* Ginnifer Goodwin fel Judy Hopps
* Jason Bateman fel Nick Wilde
* Idris Elba fel Chief Bogo
* Jenny Slate fel Dawn Bellwether
* Nate Torrence fel Benjamin Clawhauser
* Bonnie Hunt fel Bonnie Hopps
* Don Lake fel Stu Hopps
* Tommy Chong fel Yax
* J. K. Simmons fel Leodore Lionheart
* Octavia Spencer fel Mrs. Otterton
* Alan Tudyk fel Duke Weaselton
* Shakira fel Gazelle
* Raymond S. Persi fel Flash Slothmore a Officer Higgins
* Maurice LaMarche fel Mr. Big
* Phil Johnston fel Gideon Grey
* Fuschia! fel Major Friedkin
* John DiMaggio fel Jerry Jumbeaux Jr.
* Katie Lowes fel Dr. Madge Honey Badger
* Gita Reddy fel Nangi
* Jesse Corti fel Manchas
* Tom Lister Jr. fel Finnick
* Leah Latham fel Fru Fru
* Rich Moore fel Doug / Larry
* Fabienne Rawley fel Fabienne Growley
* Peter Mansbridge fel Peter Moosebridge

## Rhyddhad 
### Derbyniad beirniadol 
Yn ôl y cydgrynhöwr adolygiadau Rotten Tomatoes, rhoddwyd adolygiad positif o'r ffilm gan 98% o 298 o adolygwyr proffesiynol, gyda marc cyfartalog o 8.1 allan o 10.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
Inside Out (ffilm 2015)

Ffilm gomedi animeiddiedig gan y cyfarwyddwyr Pete Docter yw ***Inside Out*** a gyhoeddwyd yn 2015. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Pete Docter, Meg LeFauve a Josh Cooley a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Michael Giacchino. Dosbarthwyd y ffilm hon gan Pixar Animation Studios.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Amy Poehler, Phyllis Smith, Richard Kind, Bill Hader, Lewis Black, Mindy Kaling, Kaitlyn Dias, Diane Lane a Kyle MacLachlan. Mae'r ffilm yn 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.

## Derbyniad 
Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 8.9/10 (Rotten Tomatoes)
* 98% (Rotten Tomatoes)

  

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2015
Categori:Ffilmiau Disney
Garfield

Gallai **Garfield** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Unol Daleithiau America
* Garfield, Arkansas, tref yn nhalaith Arkansas
* Garfield, New Jersey, dinas yn nhalaith New Jersey
* Garfield, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Garfield, Washington, tref yn nhalaith Washington
* *Gweler hefyd* Garfield County ''am sawl sir o'r enw hwn''
* Garfield Heights, Ohio, dinas yn nhalaith Ohio

## Pobl
### Cyfenw
* James A. Garfield (1831–1881), ugeinfed Arlywydd yr Unol Daleithiau
### Enw cyntaf
* Garfield Davies, Barwn Davies o Goety (1935–2019), arweinydd undeb llafur a gwleidydd Cymreig
* Garfield Owen (1932–2019), chwaraewr rygbi
* Garfield Todd (1908–2002), Prif Weinidog De Rhodesia

----
Bae San Francisco

Mae **Bae San Francisco** yn fae yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America. O’i gwmpas mae Ardal Bae San Francisco, yn ardal boblog sy’n cynnwys San Francisco, San Jose, Berkeley ac Oakland. Mae’n aber i sawl afon, gan gynnwys Afon Sacramento, Afon Napa, Afon San Joaquin ac Afon Petaluma. Mae sawl ynys, megis Ynys Trysor, Ynys Alcatraz, Ynys Angel a Yerba Buena yn y bae. Mae Culfor Golden Gate yn cysylltu’r bae i’r Cefnfor Tawel. Daeth y bae yn  wlyptir Ramsar ar 2 Chwefror 2012. Mae’r bae 60 milltir o hyd a rhwng 3 a 12 milltir o led.

 ]]

## Cyfeiriadau
San Francisco
Categori:Daearyddiaeth Califfornia