Hedd Wyn

:''Am y ffilm o'r un enw gweler **Hedd Wyn (ffilm)**''

**Hedd Wyn** oedd enw barddol **Ellis Humphrey Evans** (13 Ionawr 1887 – 31 Gorffennaf 1917), bardd o bentref Trawsfynydd, Gwynedd a ddaeth yn symbol o golli cenhedlaeth o ieuenctid Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Lladdwyd ef ar ddiwrnod cyntaf Brwydr Passchendaele yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Enillodd gadair Eisteddfod Genedlaethol 1917 ar ôl ei farwolaeth.

Mae ymhlith cenhedlaeth o feirdd a llenorion a fu’n ymladd yn y Rhyfel Byd Cyntaf ac yn cael ei weld fel un o ‘feirdd rhyfel’ yr adeg honno. Roedd rhyfel wedi eu hysgogi i ysgrifennu barddoniaeth a llenyddiaeth a oedd yn cyfleu erchylltra’r ymladd ac oferedd rhyfela.

## Ei fywyd a'i waith 
Roedd Hedd Wyn yn frodor o Drawsfynydd, yn yr hen Sir Feirionydd, lle cafodd ei eni yn 1887, yn fab i Mary ac Evan Evans, yr hynaf o un ar ddeg o blant. Cafodd ei eni ym mwthyn Penlan a symudodd y teulu i fferm yr Ysgwrn pan oedd yn 4 mis oed. Gadawodd yr ysgol yn 14 oed a bu’n gweithio fel bugail ar fferm ei rieni. Treuliodd ei fywyd yno, ac eithrio cyfnod byr iawn yn gweithio yn ne Cymru.

Barddonai o'i lencyndod a bu'n cystadlu mewn eisteddfodau hyd ddyddiau cynnar y Rhyfel Byd Cyntaf. Enillodd y wobr gyntaf mewn cyfarfod llenyddol lleol pan oedd yn ddeuddeg oed, cyn mynd ymlaen i ennill ei gadair gyntaf yn y Bala gyda'i awdl "Dyffryn" yn 1907. Yn dilyn hynny enillodd gadeiriau yn Llanuwchllyn yn 1913, Pwllheli yn 1913, Llanuwchllyn yn 1915 a Phontardawe yn 1915bawd|Cerflun coffa yn Nhrawsfynydd

## Y gadair
Yn eironig ddigon, gwnaed y gadair gan ffoadur o'r enw Eugeen Vanfleteren a hanai o Wlad Belg. Treuliodd gyfnod o chwe mis yn ei chynhyrchu a cheir arni amrywiaeth o symbolau Celtaidd a Chymreig. Daethpwyd â'r gadair yn ôl i Drawsfynydd ar y trên ar 13 Medi, 1917 a chludwyd hi i'r Ysgwrn ar gert a cheffyl.

## Ei gofio 
Ysgrifennodd y bardd Robert Williams Parry gyfres o englynion er cof amdano, sy'n dechrau gyda'r llinell "Y bardd trwm dan bridd tramor".

Codwyd cofgolofn iddo yng nghanol Trawsfynydd, a ddadorchuddiwyd gan ei fam yn 1923. Dan gerflun pres y gofgolofn mae'r englyn a ysgrifennodd Hedd Wyn am ei gyfaill a laddwyd ar faes y gad.

:Ei aberth nid â heibio – ei wyneb
:::Annwyl nid â'n ango
::Er i'r Almaen ystaenio
::Ei dwrn dur yn ei waed o.

## Ffilm 
Cynhyrchodd Paul Turner ffilm amdano o'r enw *Hedd Wyn*, ffilm a enwebwyd am Oscar yn y categori ffilm dramor orau yn 1992, gyda Huw Garmon yn chwarae'r brif ran.

## Llyfryddiaeth 
### Cerddi Hedd Wyn 
* ''Cerddi'r Bugail*, gol. J.J. Williams (1918) – casgliad o gerddi Hedd Wyn

### Llyfrau ac erthyglau amdano 
*Phil Carradice *The Black Chair* (nofel yn Saesneg). Pont Books, 2009. ISBN 9781843239789.
* William Morris, *Hedd Wyn* (1969).
* *Ysgrifau Beirniadol VI*, gol. J. E. Caerwyn Williams (1971) – ysgrif gan Derwyn Jones.
* Alan Llwyd, *Gwae Fi Fy Myw: Cofiant Hedd Wyn'' (Cyhoeddiadau Barddas, 1991). Cofiant manwl.
* Lieven Dehandschutter, "Hedd Wyn. Trasiedi Cymreig yn Fflandrys" (1992)

## Oriel

Delwedd:Hedd Wyn birthplace.jpg|Pen lan man geni Hedd Wyn
Delwedd:Hedd Wyn's handwriting in in the form of poems that he sent to his sweetheart, Jennie Owen (1463080).jpg|Llawysgrifen Hedd Wyn
Delwedd:Cymro remembers Hedd Wyn, fifty years after his death in 1917 (1487849).jpg|Yr Ysgwrn, cartref Hedd Wyn
Delwedd:Cymro remembers Hedd Wyn, fifty years after his death in 1917 (1487844).jpg|Cadair Eisteddfod Penbedw
Delwedd:Artillery Wood Cemetery, Boezinge, Ieper (Ypres) 33.jpg|Mynwent Artillery Wood
Delwedd:HeddWynGravestone.jpg|Carreg fedd Hedd Wyn ym Mynwent Artillery Wood ger Ypres / Ieper
Delwedd:Hiraeth Cymru am Hedd Wyn (5236479).jpg|Darlun gan Kelt Edwards

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Llun o'i garreg fedd , gyda'r arysgrif "Y PRIFARDD HEDD WYN"


Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Prifeirdd
Categori:Cymru yn y Rhyfeloedd Byd

Categori:Prosiect WiciAddysg