open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeremy Corbyn

Gwleidydd o Loegr a chyn-arweinydd y Blaid Lafur yw **Jeremy Bernard Corbyn** (ganwyd 26 Mai 1949). Mae ef ar ochr chwith y blaid, ac mae wedi pleidleisio yn erbyn chwipiau'r blaid yn rheolaidd dros y blynyddoedd, gan gynnwys 238 gwaith yn ystod cyfnod seneddol 2005-2010, sef tua 25% o holl bleidleisiau yn y cyfnod hwnnw.

Mae ef yn Aelod Seneddol Llafur dros etholaeth Gogledd Islington ym Llundain ers 9 Mehefin 1983 ac mae wedi ei ail-ethol ym mhob Etholiad Cyffrediol ers hynny. Ar 12 Medi 2015 cafodd ei ethol yn arweinydd y Blaid Lafur sef yr wrthblaid. Mae hefyd yn aelod o'r Grŵp Sosialaidd (y *Socialist Campaign Group*), yr Ymgyrch dros Balesteina (*Palestinian Solidarity Campaign*), Amnest Rhyngwladol, yr Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear ac ef yw Cadeirydd cenedlaethol *Stop the War Coalition.* Yn dilyn etholiad cyffredinol 2019 lle na lwyddodd ennill mwyafrif i'r Blaid Lafur, penderfynodd sefyll lawr fel arweinydd. Cynhaliwyd gornest i ethol arweinydd newydd a daeth Keir Starmer yn arweinydd newydd ar 4 Ebrill 2020.

Fe'i ganed yn Chippenham, Wiltshire, Lloegr, a bu'n fyfyriwr yn *North London Polytechnic*. Ar ôl gadael, cychwynnodd weithio i Undeb Cenedlaethol y Gweithwyr Cyhoeddus ac yna'r *National Union of Tailors and Garment Workers*. Ond yn 1974 y dechreuodd ei yrfa wleidyddol, pan gafodd ei ethol yn gynghorydd ar Gyngor Bwrdeistrefol Haringey, Llundain. Yn Etholiad cyffredinol 1983 fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol dros Ogledd Islington ac mae wedi dal ei afael yn y sedd ers hynny.

Galwa'i hun yn 'Sosialydd Democrataidd' ac mae'n cytuno gydag ail-genedlaetholi gwasanaethau cyhoeddus a rheilffyrdd ac ailagor rhai pyllau glo. Mae'n credu hefyd y dylid bod yn fwy llawdrwm ar dwyllwyr treth yn hytrach na dilyn polisi 'toriadau llymder', fel roedd ei blaid ei hun yn ei argymell cyn ei benodi'n Arweinydd. Roedd llawer o'i syniadau'n perthyn yn nes at bolisïau'r SNP nag i'r Blaid Lafur. Lleisiodd ei farn droeon yn erbyn ffioedd myfyrwyr, gan droi'r cloc yn ôl ac ailgyflwyno'r system grantiau. Fel Tony Benn o'i flaen, bu hefyd yn dadlau dros y blynyddoedd dros ddiarfogi nwiclear a lliniaru meintiol er mwyn ariannu prosiectau amgylcheddol adnewyddol.

Enillodd Wobr Heddwch Rhyngwladol Gandhi yn 2013.

Ym mis Gorffennaf 2025, cyhoeddodd ei fod yn ffurfio plaid wleidyddol newydd, o'r enw "Your Party".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* www.walesonline.co.uk
* www.jeremyforlabour.com

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Arweinwyr y Blaid Lafur (DU)
Joaquín Antonio Balaguer Ricardo

Roedd **Joaquín Antonio Balaguer Ricardo** (1 Medi 1906 – 14 Gorffennaf 2002) yn Llywydd Gweriniaeth Dominica. Gwasanaethodd am dair tymor, heb fod yn olynol, yn y swydd.

Ar 14 Gorffennaf, 2002, bu farw Balaguer o fethiant y galon yn Nghlinig Abreu, Santo Domingo yn 95 mlwydd oed.

Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Egin gwleidyddiaeth
Patrick Grady

Gwleidydd o'r Alban yw **Patrick Grady** (ganwyd 5 Chwefror 1980) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ogledd Glasgow, yr Alban. Mae Patrick yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin, ble mae'n Llefarydd dros Ddatblygiadau Rhyngwladol.

Fe'i ganwyd yng Nghaeredin a'i fagu yn Inverness. Gweithiodd fel rheolwr eiriolaeth i'r Eglwys Babyddol yn yr Alban, Llundain ac ym Malawi am rai blynyddoedd cyn 2015.

Ymunodd gyda'r SNP yn 1997 pan oedd yn 17 oed, ac ef oedd arweinydd yr ymgyrch dros Annibyniaeth yn ardal Kelvin, Glasgow yn ystod Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Patrick Grady 19610 o bleidleisiau, sef 53.1% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 41.2 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9295 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Gaeredin
Categori:Pobl o Glasgow
Grid Trydan Cenedlaethol (gwledydd Prydain)

upright|bawd|212px|Peilon a cheblau 400 kV yn Swydd Gaer
bawd|Y trydan a gynhyrchwyd ac a ddosbarthwyd gan y grid rhwng  1920 a 2014

Rhwydwaith dargludo trydan foltedd uchel yw'r **Grid Trydan Cenedlaethol**. Mae'n cysylltu gorsafoedd ynni ac is-orsafoedd trydan i'r defnyddiwr yn yr Alban, Cymru a Lloegr. Ceir cysylltiadau o dan y môr i ogledd Iwerddon (*HVDC Moyle*), Gweriniaeth Iwerddon (*EirGrid*), Ynys Manaw (*Isle of Man to England Interconnector*) a Ffrainc (*HVDC Cross-Channel*).

Pan ddad-genedlaetholwyd y Bwrdd Trydan Canolog yn 1990, trosglwyddwyd ei perchnogaeth y Grid Cenedlaethol i'r *National Grid Company plc*, a newididodd ei enw'n ddiweddarach i *National Grid Transco*, ac wedyn i *National Grid plc*. Holltwyd y grid yn ddau yn yr Alban: un i dde a chanol yr Alban (*SP Energy Networks*, un o isgwmniau *Scottish Power*) a'r llall i ogledd yr Alban (*SSE plc*); o ran gweinyddu a goruchwylio, mae'r *National Grid plc* yn gyfrifol am yr Alban a gweddill gwledydd Prydain.

## Rheolaeth
Mae rhan Cymru a Lloegr o'r grid yn cael ei rheoli gan Ganolfan Rheoli'r Grid Cenedlaethol yn 'St Catherine's Lodge', Sindlesham, Wokingham yn Berkshire.

## Symudiad y trydan
Mae'r diagram isod yn dangos rhwydwaith dosbarthu trydan sy'n debyg i'r grid cenedlaethol.
600px|dde|Rhwydwaith dosbarthu trydan
Egni cinetig sydd ei angen i greu trydan. Y ffordd fwyaf effeithlon o gynhyrchu egni cinetig ar hyn o bryd yw i wresogi dŵr i greu ager sydd wedyn yn gyrru tyrbin. Wrth i tua 25,000 V o drydan adael y pŵerdŷ neu'r felin wynt mae'n troi'r foltedd i tua 400,000 V (400 kV) ar y peilonau uwchben oherwydd mae foltedd uchel yn lleihau'r cerrynt ac felly mae yna lai o wres yn cael ei golli. Mae 'newidydd gostwng' yn newid y foltedd i lawr i 230 V yn nes at gartrefi'r cwsmeriad.

Mae'r folteddau yn amrywio o wlad i wlad; yng ngwledydd Prydain mae oddeutu 240v.

## Cymru
Yng Nghymru mae'r grid dosbarthu trydan wedi cyrraedd ei uchafswm mewn rhai mannau o gefn gwlad, gyda nifer o gwmnïau creu trydan yn cael eu gwrthod. Yn ôl Chris Blake, Cyfarwyddwr Cymoedd Gwyrdd, "Mae rhannau maith o ganolbarth a gorllewin Cymru a llefydd fel Dyfnaint a Chernyw a Gwlad yr Haf i bob pwrpas ar gau i adfywiad ynni adnewyddol am fod y grid yn llawn".

## Cyfeiriadau
Categori:Trydan
Anne McLaughlin

Gwleidydd o'r Alban yw **Anne McLaughlin** (ganwyd 8 Mawrth 1966) a oedd yn Aelod Seneddol dros Gogledd-ddwyrain Glasgow rhwng 2015 a 2017. Roedd Anne yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Bu'n Aelod o Senedd yr Alban rhwng 2009 a 2011. Hi oedd Llefarydd yr SNP dros Hawliau Dinesig.

Fe'i ganed yn Greenock, Swydd Renfrew cyn symud i Glasgow. Mae wedi gweithio'n egniol iawn dros safonnau Saesneg plant Glasgow.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Anne McLaughlin 21,976 o bleidleisiau, sef 58% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd aruthrol o +43.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9,222 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Glasgow
Siryfion Sir Ddinbych yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Ddinbych** rhwng 1900 a 1974

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.
## 1900au
*1900: Robert William Wynne, Garthewin, Abergele
*1901: Frederick Burton, Gwaynynog, Dinbych
*1902: Y Gwir Anrhydeddus William Charles Wynn, 4ydd Barwn Newborough, Plas Newydd, Trefnant
*1903: John Morris, Lletty, Llansannau, Abergele
*1904: Robert David Roberts, Bron-y-Graig, Corwen
*1905: George Hunter Robertson Plas Newydd, Llangollen
*1906: Cyrnol Samuel Parr Lynes, Garthmeilio, Corwen.
*1907: Samuel Waring
*1908: George Hunter Finlay Robertson, Gladwyn, Gresffordd, ger Wrecsam
*1909: Alfred Ashworth Hall Horsley, Gresffordd, ger Wrecsam

## 1910au
*1910: Godfrey Fitzhugh Blas Power, Wrecsam
*1911: Alfred Hood Strathalyn, Yr Orsedd
*1912: Cyrnol Charles Salusbury Mainwaring, Galltfaenan
*1913: Philip Henry Ashworth Hall Horsley, Gresffordd
*1914: Arthur Ernest Evans Bronwylfa, Wrecsam
*1915: David Sanders Davies Plas Castell, Cenbigfi
*1916: Oliver Hall Ormrod Pickhill, Wrecsam
*1917: George Benjamin Behrens Fron Yw, Dinbych
*1918: Cyrnol Thomas Gee Hafodunos, Abergele
*1919: Major Ernest William Tate Pool Park, Rhuthun

## 1920au
*1920: Cyrnol John Edward Mellor, CB Tan-y-Bryn, Abergele
*1921: Syr Albert Edward Herbert Naylor Leyland-, 2il Farwnig
*1922: Henry Dyke Dennis The Hafod, Rhiwabon
*1923: Alfred McAlpine David Hall Marchwiel, Wrecsam
*1924: John Frederick Burton Gwaynynog, Dinbych
*1925: Edward Lloyd Edwards Trefor Hall, Rhiwabon
*1926:. Capt William Piers Montague Jones Llannerch, Trefnant
*1927: John Evan Morris Lletty'r Eos, Llansannan
*1928:. Capt William Gorau Vivod, Llangollen
*1929: Major William Charles Barnford Williams, MM Llewesog, Dinbych
## 1930au
*1930: Charles Watkin Tottenham Plas Berwyn, Llangollen, Dinbych
*1931:
## 1940au
*1945: Syr Edmund Ivens Spriggs KCVO, Plas-yn-Dre
*1946: Wilfred John Heaton, Plas Heaton
*1947: Lionel Peckover Burrill, Ty Coch
*1948: Syr Watkin Williams-Wynne, 8fed Barwnig, Belan
*1949: Lt Col-. John Charles Wynne-Finch MC, Foelas
## 1950au
*1950: Charles Melville McLaren, Bodnant
*1951: Lt Col-. Ririd Myddelton MVO, Castell y Waun
*1952: John Francis McLaren, Hen Fodnod
*1953:. Capten John Oliver Burton, Broadleys
*1954: Cyrnol Syr Watkin Williams-Wynn, 10fed Barwnig Dolben, Llanelwy
*1955: John William Griffith, Ysw, Garn, Dinbych.
*1956: Capten Harry George Best Vivod, Llangollen
*1957: Francis John Watkin Williams L'lys Meirchion, Dinbych
*1958: Lieut-Colonel Arthur Weyman, M.C. Plas Gwyn, Rhuthun
*1959: Lieut.-Cyrnol Syr William Guy Lowther, 5ed Barwnig, OBE, Neuadd Erbistock, Wrecsam.
## 1960au
*1960: Capten Norman Milne Hanrop Garthgynan, Rhuthun.
*1961: David Henry Fetherstonhaugh Coed Bedw, Abergele.
*1962:
1974 ymlaen - Gweler Uchel Siryf Clwyd
## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1923-1924

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1923 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1924 
bawd|Ellis Jones Ellis-Griffith
bawd|Arthur Henderson AS
*George Barker
*Reginald Clarry
*William Cope
*David Davies
*Evan Davies
*Ellis William Davies
*George Maitland Lloyd Davies
*Charles Edwards
*Ellis Jones Ellis-Griffith
*Leolin Forestier-Walker
*David Lloyd George
*Gwilym Lloyd George
*James Childs Gould
*David Grenfell
*Thomas Griffiths
*Vernon Hartshorn
*Arthur Henderson
*George Henry Hall
*William Jenkins
*William Albert Jenkins
*Henry Haydn Jones
*Morgan Jones
*James Ramsay MacDonald
*Alfred Mond*
*Rhys Hopkin Morris
*Goronwy Owen
*Thomas Henry Parry
*Robert Richards
* Syr Robert Thomas 
*David Watts-Morgan
*Richard Collingham Wallhead
*Harry Webb
*David Williams
*John Henry Williams (AS)
## Cyfeiriadau
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1923
Cwpan Rygbi'r Byd 2011

Cynhaliwyd '''Cwpan Rygbi'r Byd 2011''' yn Seland Newydd rhwng 9 Medi a 23 Hydref 2011. Dyma oedd y seithfed tro i Gwpan Rygbi'r Byd cael ei gynnal a'r tro cyntaf i Seland Newydd gynnal y gystadleuaeth ar eu pen eu hunain - cynhaliwydl Cwpan Rygbi'r Byd 1987 ar cyd rhwng Seland Newydd ac Awstralia.

Dechreuodd y broses o gyrraedd Seland Newydd ar 29 Mawrth 2008 wrth i Mecsico drechu Saint Vincent a'r Grenadines 47-7 yng ngemau rhagbrofol y Caribî a daeth y gystadleuaeth i ben ar 23 Hydref wrth i Seland Newydd drechu Ffrainc 8-7 yn y rownd derfynol ym Mharc Eden, Auckland a thorri eu henwau ar y tlws am yr ail dro.

Roedd y canlyniad yn golygu mai dyma'r trydydd tro i'r gystadleuaeth gael ei hennill gan y tîm cartref wedi i Seland Newydd ennill ym 1987 a De Affrica ym 1995.

## Dewis lleolid
Ym mis Tachwedd 2005, yn dilyn cyfarfod o'r Bwrdd Rygbi Rhyngwladol yn Nulyn, cyhoeddwyd fod Seland Newydd wedi llwyddo i ennill y bleidlais i gynnal Cwpan y Byd 2011 ar draul Siapan a De Affrica.

## Rowndiau rhagbrofol
### Niferoedd
Llwyddodd 12 tîm i sicrhau eu lle yn y gystadleuaeth trwy orffen ymysg y tri uchaf yn eu grŵp yn ystod Cwpan Rygbi'r Byd 2007, sef Awstralia, Cymru, De Affrica, Ffiji, Ffrainc, Iwerddon, Lloegr, Tonga Yr Alban, Yr Ariannin ac Yr Eidal gyda Seland Newydd hefyd yn sicr o'u lle fel y tîm cartref.

Gydag 20 lle ar gael yn y twrnament, roedd wyth le yn weddill ar gyfer enillwyr y rowndiau rhagbrofol.

* **Affrica**: 1 lle / 1 i'r gemau ail gyfle
* **Americas**: 2 le / 1 i'r gemau ail gyfle
* **Asia**: 1 lle / 1 i'r gemau ail gyfle
* **Ewrop**: 2 le / 1 i'r gemau ail gyfle
* **Oceania**: 1 lle

### Timau Llwyddiannus
;Affrica (2)
*  Namibia
*  De Affrica

;Americas (3)
*  Canada
*  Unol Daleithiau America
*  Yr Ariannin

;Ewrop (9)
*  Cymru
*  Ffrainc
*  Georgia
* 21px Iwerddon
*  Lloegr
*  Rwmania
*  Rwsia
*  Yr Alban
*  Yr Eidal

;Oceania (5)
*  Awstralia
*  Ffiji
*  Samoa
*  Seland Newydd
*  Tonga

## Grwpiau
### Grŵp A
### Grŵp B
### Grŵp C
### Grŵp D
## Rowndiau Olaf
## Cyfeiriadau
Categori:2007
2011
Categori:Rygbi'r undeb
Siryfion Sir Aberteifi yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Aberteifi** rhwng 1900 a 1974

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf. 
## 1900au
*1900: Abraham Garrod Thomas
*1901: Edward Walter David Evans, o Neuadd Camnant, Llandysul 
*1902: Robert Davies Roberts, Caergrawnt ac Aberystwyth 
*1903: Uwchgapten James Barry Taunton o Brynellen a Ynyshir Hall 
*1904: Uwchgapten John Joseph Bonsall, o Fronfraith, Aberystwyth 
*1905: Edward Roberts, o Oakfield Hale, Altrincham 
*1906: David Charles Roberts, Aberystwyth 
*1907: Syr John Lynn-Thomas o Cwmgefeile,Llandysul 
*1908: Syr Edward John Webley-Parry-Pryse, 2il Barwnig o Aberystwyth 
*1909: Augustus Brigstocke o Blaenpant, Boncath

## 1910au
*1910: John Thomas, o Frondolau, Cei Newydd 
*1911: George Fossett Roberts o Aberystwyth 
*1912: John Humphreys Davies  
*1913: Major Charles Herbert Davis Cass o Dol-llan, Llandysul
*1914: Richard Evan Jones o Cambrian Terrace, Borth 
*1915: William Lewes o Llys-newydd, Henllan 
*1916: Herbert Millichamp Vaughan o Llangoedmor
*1917: Cecil Wright
*1918: Evan Jones o Tanygroes
*1919: Charles William Webley Hope o Pigeonsford, Llangrannog 
## 1920au
*1920: Frederick Dundas Harford o Falcondale House a Neuadd Holme, Holme, Swydd Efrog 
*1921: John Thomas Lewis o Gwynfryn, Llanarth 
*1922: Lewis James Mathias o Bronpadarn, Aberystwyth
*1923: Y Gwir Anrhydeddus Earnest Edmund Hilary Malet, Iarll Lisburne, Crosswood
*1924: Thomas woodward Owen, Bodhywel, Bow Street
*1925: Arthur Vyvian Lloyd Jones, Penyrallt
*1926: John Evans, Aberaeron
*1927: Major James John Pugh Evans, Lovesgrove, Aberystwyth 
*1928: Lieut-Col John Lewis Vaughan, Penygraig, Llechryd 
*1929: Walter Ernest Llewellyn Davies, Cwrtmawr, Llangeitho 
## 1930au
Reginald James Rice Loxdale, Castle Hill, Llanilar 

## 1940au
*1941: John Cayo Evans (Tad Cayo Evans FWA)
*1942: Uwchgapten John Edwards o Kingston Hill, Surrey 
*1943: Joseph Barclay Jenkins o Henley o Aberystwyth 
*1944: Thomas Iorwerth Ellis (Mab Thomas Edward Ellis AS a thad Meg Elis awdures)
*1945:

## 1950au
## 1960au
*1967: Major William Herbert Rhydian Llewellyn o Brynreithyn Ffair Rhos, Ystrad Meurig
*1968: James Smith Mirylees Nanteos, Aberystwyth 
*1969: David Rowland Edwards o Aberystwyth 
## 1970au
*1970: James Edward Raw-Rees o Waun Fawr, Aberystwyth 
*1971: Gladys Mary Fraser Llanfair, Llandysul 
*1972: Henry Robert Read o Aberystwyth 
*1973: David Gareth Raw-Rees o Llandre, Bow Street
*1974 ymlaen - Gweler Uchel Siryf Dyfed

## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Carol Monaghan

Gwleidydd o'r Alban yw **Carol Monaghan** (ganwyd 2 Awst 1972) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Gogledd-orllewin Glasgow; mae'r etholaeth yn Dinas Glasgow, yr Alban. Mae Carol Monaghan yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Hi yw Llefarydd yr SNP dros Wasanaethau Cyhoeddus ac Addysg.

Fe'i ganed yn Glasgow a graddiodd mewn Ffiseg ym Mhrifysgol Ystrad Clud yn 1993. Bu'n Bennaeth Adran Wyddoniaeth Ysgol Uwchradd Hyndland tan yr etholiad yn 2015.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Carol Monaghan 23908 o bleidleisiau, sef 54.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 39.3 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10364 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon
*Humza Yousaf

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Glasgow
Tour de France 1983

**Tour de France 1983** oedd 90fed ras Tour de France. Cychwynnodd ar 1 Gorffennaf 2003 gyda chymal prologue yn Fontenay-sous-Bois, a 22 cymal i ddilyn yn gorffen ar y Champs-Élysées ym Mharis ar 22 Gorffennaf. Roedd y llwybr yn 3,809&nbsp;km (2366.8&nbsp;mi) o hyd. Ymwelodd y Tour â'r Swistir y flwyddyn hon yn ogystal.

Newidiwyd rheolau cystadlaeaeth y Crys Gwyn ar gyfer 1983, fel ei bod ond yn agored i'r rheiny oedd yn cytadlu yn y ras am y tro cyntaf. Cyfrifwyd y gystadlaeaeth gynt gan ddefnyddio amseroedd y tri cyntaf cymwys ym mhob cymal, newidiwyd hyn i bedwar reidiwr ym 1983. Gan mai Laurent Fignon oedd y reidiwr buddugol a gipiodd y Crys Melyn, a hynny'n dilyn y tro cyntaf iddo gychwyn y ras, ef a gipiodd y Crys Gwyn yn ogystal.

Y gwyddel Sean Kelly a gipiodd y Crys Gwyrdd, a Lucien Van Impe o Wlad Belg enillodd y Crys Dot Polca.

Roedd trefnwyr y Tour eisiau ehangu seiclo i fod yn chwaraeon byd eang, gan gynnwys seiclwyr o'r Bloc Dwyreiniol. Ond, gan mai ond seiclwyr amatur, nid rhai proffesiynol oedd i'w cael yn y dwyrain, agorwyd y Tour i dimau amatur. Ond, yn y pen draw, dim ond timau amatur cenedlaethol o Golombia a Portiwgal a wnaeth gais i gymryd rhan, a thynnodd tîm Portiwgal allan cyn cychwyn y ras.

## Cymalau 
## Canlyniadau
Roedd sawl dosbarthiad yn Tour de France 1983, â phedwar ohonynt yn gwobrwyo crysau i'w harweinwyr. Y pwysicaf oedd y dosbarthiad cyffredinol, a gyfrifwyd gan gyfanswm amser gorffen y reidiwr ym mhob cymal. Y seiclwr gyda'r cyfanswm lleiaf o amser oedd yr arweinydd, ac adnabyddwyd gan grys melyn; enillydd y dosbarthiad cyffredinol hwn yw enillydd y Tour.

Roedd hefyd cystadleuaeth bwyntiau, gyda reidwyr yn ennill pwyntiau am fod ymysg y gorffenwyr gorau ar ddiwedd pob cymal, neu mewn cystadlaethau gwibio yn ystod y cymal. Adnabyddwyd y reidiwr gyda'r nifer fwyaf o bwyntiau gan grys gwyrdd.

### Dosbarthiad cyffredinol
### Dosbarthiad bwyntiau
### Dosbarthiad y mynyddoedd
### Dosbarthiad tîm
### Dosbarthiad Debutant
### Dosbarthiad sbrintiau canolraddol
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan swyddogol Tour de France (ar gael yn Ffrangeg, Saesneg, Almaeneg neu Sbaeneg)

1983
Categori:1983 yn Ffrainc
Atalnwyd rhywiol

Cyflwr seicolegol sy'n atal unigolyn rhag mynegi ei rywioldeb yw **atalnwyd rhywiol**. Teimla'r unigolyn euogrwydd a chywilydd ac o ganlyniad fod yn rhaid cuddio neu wadu ei ddyheadau a chwantau rhywiol. Yn aml bydd atalnwyd rhywiol yn datblygu o ganlyniad i agweddau cymdeithasol, er enghraifft tuag at gyfunrywioldeb.

Categori:Rhywoleg
Categori:Seicoleg
Iddewiaeth Hasidig

[bawd|Iddewon Hasidig yn gweddïo wrth [Mur yr Wylofain|Fur yr Wylofain yng Nghaersalem.]]
Enwad Iddewig sy'n canolbwyntio ar gyfriniaeth yw **Iddewiaeth Hasidig**, **Iddewiaeth Hasidaidd** neu **Hasidiaeth**.

Sefydlwyd gan y Rabi Israel Baal Shem Tov tua chanol y 18g. Cyfunodd y traddodiadau Iddewig o ysbrydolrwydd ac ysgolheictod, gan wrthwynebu astudiaethau seciwlar a rhesymoliaeth. Ymledodd ar draws Dwyrain Ewrop, yn enwedig Gwlad Pwyl a Lithwania, gan ddenu Iddewon gyda'i ganeuon a dawnsiau diwygiadol. Tynna athroniaeth Hasidig ar yr ysgol feddwl Cabala Lurianig, ffurf ar Gabala a ddatblygwyd gan y Rabi Isaac Luria yn yr 16g, ond heb ei hagwedd asgetaidd. Pwysleisir mewnfodaeth Duw yn y bydysawd, yr angen i uno â Duw a chrefyddoldeb cyson, ac ysbrydolrwydd y byd corfforol a bywyd pob dydd. Trefnir dilynwyr Hasidiaeth yn "llysoedd" neu "linachau" annibynnol, a phob un gydag arweinydd etifeddol o'r enw Rebbe.

Rhwygodd yr enwad yn ystod ei gyfnod cynnar a datblygodd gwrthfudiad y Mitnagdim, sy'n pwysleisio dysgeidiaeth rabinaidd a duwioldeb. Sefydlwyd y Chabad neu'r Lubavitch ym 1775, sy'n amrywiaeth ddeallusol ar y traddodiad Hasidig.

Gellir ystyried Hasidiaeth yn un o ddwy brif gangen o Iddewiaeth Haredi neu Dra Uniongrededd, ynghŷd â'r traddodiad Lithwanaidd sy'n pwysleisio astudiaeth y Talmwd yn yr yeshivah. Trigai'r mwyafrif o ddilynwyr heddiw yn yr Unol Daleithiau, Israel a Lloegr. Mae'r mudiad modern yn hynod o geidwadol ac yn byw mewn cymunedau ar wahân i'r gymdeithas fwy.

## Teledu
Gellir cael blas gyfoes lle-naturiol o fywyd teulu a chymdeithas Iddewon Hasidig yn y gyfres deledu Israeli,Shtisel a ddarlledwyd ar sianel Netflix yn y Deyrnas Unedig. Mae'r gyfres ddrama ffuglennol yn dilyn hynt a helynt carwriaethol a theuluol y teulu o'r un enw sy'n byw yn ardal Geula sydd ger Mea She'arim yn Jeriwsalem.

## Cyfeiriadau 
Hasidig
Hasidig
Siryfion Morgannwg yn yr 16eg ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Forgannwg** rhwng 1540 a 1599

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.

## 1540au
*1541 George Herbert, Abertawe
*1542 Syr Rice Mansel, Abaty Margam
*1543 Syr Edward Carne, Priordy Ewenni
*1544 William Bassett, Hen Gastell y Bewpyr
*1545 Syr Mathew George Radyr 
*1546 John Thomas Bassett, Llantriddyd
*1547 Miles Mathew, Llandaf
*1548 Syr Thomas Stradling, Castell Sain Dunwyd
*1549 Edward Lewis, Van, Caerffili (tymor 1af)
## 1550au
*1550 Christopher Turbervill, Castell Penllyn
*1551 James Thomas, Llanfihangel
*1552 William Herbert, Cogan Pill
*1553 George Herbert, Abertawe
*1554 Syr Rice Mansel, Abaty Margam
*1555 Syr Edward Carne, Priordy Ewenni
*1556 Edward Lewis, Van, Caerffili (2il dymor)
*1557 James Button, Worlton, St.Nicholas
*1558 William Bassett, Hen Gastell y Bewpyr
*1559 Syr Richard Walwyn, Llantriddyd 
## 1560au
*1560 Edward Lewis, Van, Caerffili (3ydd tymor)
*1561 John Carne, Nash Manor, Y Bont-faen
*1562 Thomas Carne, Priordy Ewenni
*1563 David Evans, Tŷ Mawr, Castell-nedd
*1564 Wiliam Herbert, Abertawe
*1565 Miles Button, Worlton, St.Nicholas
*1566 Wiliam Jenkins, Llandudwg & Blaen Baglan
*1567 Wiliam Herbert, Cogan Pill
*1568 William Mathew, Radyr
*1569 Christopher Turbervill, Castell Penllyn
## 1570au
*1570 Thomas Lewis, Y Fan, Caerffili (mab, Edward, HS 1549)
*1571 Miles Button, Worlton, St.Nicholas
*1572 Thomas Carne, Priordy Ewenni
*1573 Richard Gwyn, Llansanwyr
*1574 Syr Edward Stradling, Castell Sain Dunwyd
*1575 Edward Kemeys, Cefn Mabli
*1576 Syr Edward Mansel, Abaty Margam
*1577 Nicholas Herbert, Caerdydd
*1578 Syr Herbert William, Abertawe 
*1579 John Thomas, Llanfihangel

## 1580au
*1580 William Mathew, Radyr
*1581 Thomas Carne, Priordy Ewenni
*1582 Syr Herbert, Abertawe William
*1583 Syr Edward Stradling, Castell Sain Dunwyd
*1584 George Herbert Nash
*1585 Edward Kemeys, Cefn Mabli
*1586 Nicholas Herbert, Caerdydd
*1587 Thomas Lewis, Van, Caerffili
*1588 John Carne, Priordy Ewenni
*1589 Miles Button, Worlton, St.Nicholas
## 1590au
*1590 Henry Mathew, Radyr
*1591 Anthony Mansell, Llantriddyd
*1592 Syr William Herbert, Plas Newydd, Abertawe
*1593 Edmund Mathew, Radyr
*1594 Syr Thomas Mansell, Abaty Margam
*1595 Edward Kemeys, Cefn Mabli
*1596 Syr Edward Stradling, Castell Sain Dunwyd
*1597 Richard Bassett, Hen Gastell y Bewpyr
*1598 Rowland Morgan, Llandaf
*1599 Thomas Lewis, Ruperra
* *Annals and Antiquities of the Counties and County Families of Wales: Containing a Record of All Ranks of the Gentry with Many Ancient Pedigrees and Memorials of Old and Extinct Families*, Cyfrol 2 Thomas Nicholas 1872

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
* 1500
Siryfion Môn yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Fôn** rhwng 1900 a 1974

## 1900au
bawd|Syr John Prichard-Jones
*1900:Richard Bennett, 6 Victoria Terrace, Biwmares
*1901: William Jones, Llwydiarth Fawr, Llanerchymedd
*1902: Russell Allen Biwmares
*1903: Robert Williams Roberts, Craig Owen, Porthaethwy
*1904: William Glynne Massey o Cornelyn, Biwmares
*1905: John Prichard-Jones Bron Menai, Dwyran
*1906: Owen Prichard Gloucester Sq, Llundain
*1907: Capten Eric James Walter Platt, Bryn-y-mel, Porthaethwy
*1908: Robert Edward Jones o Frondeg, Rhosneigr
*1909: Henry Rees Davies o Treborth, Bangor

## 1910au
*1910: James Venmore o Anfield, Lerpwl (Ganwyd 1850 Llanerchymedd)
*1911: Major William Augustus Lane Fox-Pitt o Presaddfed, Bodedern
*1912: Robert John Thomas o Garreg Lwyd, Caergybi a Wimbledon, Llundain
*1913: Yr Anrh. Arthur Lyulph Stanley, Penrhos, Caergybi
*1914: Arthur Frederick Pearson o Soldiers 'Point, Caergybi a Queen's Gate, Llundain, SW
*1915: Henry Stinton Lowe Rhosneigr, Tŷ Croes
*1916: Alexander Thomas Eccles o Uwchydon, Bae Trearddur, Caergybi a The Grange, Darwen, Sir Gaerhirfryn
*1917: Henry Mulleneux Grayson o Ravens Point, Caergybi a Lancaster Gate, Llundain.
*1918: Frederick William Turner, Cartrefle, Porthaethwy
*1919| Thomas Williams, 145 Edge Lane, Lerpwl

## 1920au
*1920: Earnest Bland Royderr, Uwchydon, Trearddur 
*1921: John Horridge, Plas Llanfair
*1922: Owen Williams, Ormonde House, Buckhurst Hill, Essex
*1923: Major Syr Charles MacIver, Glan y Menai Porthaethwy 
*1924: Charles Livingston, Minygarth, Glyngarth
*1925: Syr Francis Henry Dent, Porthyfelin, Caergybi
*1926: Reginald Moseley, Cerrig, Penmon
*1927: Segar Segar-Owen, 4 Victoria Terrace, Biwmares 
*1928: Capt. Richard Rees Davies, Treborth, Bangor 
*1929: Lt-Col Bertie Cunynghame Dwyer-Hamilton, Henllys, Biwmares 
## 1930au
*1930: Edward Dean, Porthycastell, Trearddur 

## 1950au
*1950: Syr Charles Michael Robert Vivian Duff, Bt. o Barc y Faenol, Bangor, Caernarfon, a Trefarthen, Ynys Môn

## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Siryfion Meirionnydd yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Feirionnydd** rhwng 1900 a 1974

## 1900au
* 1900:Robert Charles Anwyl, Llugwy, Machynlleth
* 1901: Robert Prys Owen, Aelybryn, Dyffryn Ardudwy
* 1902: Romer Williams, Dolmelynllyn, Dolgellau
* 1903: Yr Anrh. Harold Finch Hatton, Plas, Harlech
* 1904: Thomas Edwards, Blaenau, Dolgellau
* 1905: George Henry Ellis, Pen-y-Mount, Ffestiniog
* 1906: Capten Robert Athelstane Pryce, Aberllefenni, Corris
* 1907: Charles Gabriel Beale, Bryntirion, Dolgellau
* 1908: Lieut-Col George Frederick Scott, Penmaenucha, Dolgellau
* 1909: Cyrnol William Blakeway Burton, Eryl Aran, Y Bala
## 1910au
* 1910: Capten Henry Meredyth Richards, Caerynwch, Dolgellau
* 1911: Cyrnol Lewis Owen Williams, Borthwnog, Dolgellau
* 1912: Thomas Howell Williams Idris, Dolycae, Talyllyn, Corris
* 1913: John Jones, Wenallt, Dolgellau
* 1914: John Morris, Neuadd Glanffrwrl, Llanbedr, Sir Feirionnydd.
* 1915: Richard Thomas Jones, Pen-y-garth, Harlech
* 1916: William Owen Roberts, Cefn, Corwen a Rockfield, Wavertree, Lerpwl
* 1917: Howell Jones Williams, "Penrhyn", Heol Camden, Llundain
* 1918: Robert Davies Evans, Llys Meddyg, Blaenau Ffestiniog
* 1919; Syr Evan Vincent Evans, Rhydfelin, Trawsfynydd, a Chancery Lane, Llundain.

## 1920au
* 1920: Owen Morgan Owen, 13, St. Petersburgh Place, Llundain.
* 1921: Thomas Williams-Piggott, Fronaig, Abermaw
* 1922: William Owen, Plasweunydd, Blaenau Ffestiniog
* 1923: Robert David Roberts, Hafryn, Corwen
* 1924:. Capt Evan Jones, Plas Cwmorthin, Blaenau Ffestiniog
* 1925: Uwchgapten Robert Townshend Anwyl-Passingham, OBE , Bryn-y-Groes, Y Bala
* 1926: John Cadwaladr Roberts, Wern-ddu, Llanuwchllyn
* 1927: William Evans Thomas, Coedladwr, Llanuwchllyn
* 1928:. Capt Charles Llewelyn Wynne-Jones, Penmaenucha, Dolgellau
* 1929: Thomas Humphrey Jones, Penygarth, Harlech
## 1930au
* 1930: Uwchgapten Owen Daniel Jones, Talgarth, Pennal,
* 1931: Frank Lloyd, Tŷ Waterloo, Corwen, a Northwood, Lome Boad, Oxton
* 1933: William Fergusson Irvine, Brynllwyn, Corwen
* 1934: Thomas Lloyd Jones, 3, The Terrace, Corwen
* 1935: Alexander Cox Patterson, Llanbedr
* 1936:
## 1950au
* 1952: Syr William Llewelyn Davies, Sherborne House, Aberystwyth
* 1953:
## 1960au
* 1963: Yr Anrh. Robert Charles Michael Vaughan Wynn, D.S.C. , Ystad Rhug, Corwen
* 1964: Vernon Harcourt Williams, Neuadd Hendre,Penrhyndeudraeth
* 1965: Syr (William) Clayton Russon, Glan-y-Mawddach, Abermaw
* 1966: David Rowe Cooke, Plas Nantcol, Llanbedr, Sir Feirionnydd.
* 1967: Lieut-Col Edward Roger Nanney-Wynn, Llanfendigaid, Tywyn
* 1968: Dr Owain Merfyn Prichard, Tristan, Penrhyndeudraeth
* 1969: Robert William Manners, Bryntirion, Corwen.
* 1970: John Evans Tudor, Bryn Adda, Dolgellau.
* 1971: Herbert Francis Shuker, Ty Mawr, Tywyn.
* 1972: Capten Henry Herman Evelyn Montagu Winch, Castell Barn, Minffordd, Penrhyndeudraeth
* 1973: Y Ledi (Gladys Nellie) Russon, Glan-y-Mawddach, ger Abermaw.
* 1974 ymlaen - Gweler Uchel Siryf Gwynedd

## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Busnes

Sefydliad masnachol sy'n darparu nwyddau a gwasanaethau ar gyfer treulwyr yw **busnes** neu **ffyrm**. Mewn system economaidd gyfalafol mae'r mwyafrif o fusnesau yn rhan o'r sector preifat, ond ceir hefyd busnesau di-elw a busnesau a berchenogir gan y llywodraeth.

## Gweler hefyd 
* Astudiaethau busnes
* Cwmni
* Cyfraith busnes
* Meistr Gweinyddiaeth Busnes
* Mentergarwch
* Rheolaeth


Categori:Economeg
Stewart McDonald

Gwleidydd o'r Alban yw **Stewart McDonald** (ganwyd 24 Awst 1986) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Dde Glasgow; mae'r etholaeth yn Dinas Glasgow, yr Alban. Mae Stewart McDonald yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Castlemilk, Glasgow, cyn iddo symud pan oedd yn 5 oed i Govan. Bu'n rheolwr siop ac yn gweithio i gwmni gwyliau yn Tenerife. Yna gweithiodd i Anne McLaughlin Aelod o Senedd yr Alban. Wedi Etholiad Llywodraeth yr Alban yn 2011 gweithiodd ar achsion James Dornan ASA.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stewart McDonald 26773 o bleidleisiau, sef +54.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 34.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 12269 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon
*Humza Yousaf

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Genicratiaeth

**Genicratiaeth** (Saesneg: *Geniocracy*) yw ffurf o lywodraeth, sy'n hyrwyddo deallusrwydd fel maen prawf ar gyfer ethol llywodraeth.

Daw'r term o'r gair *Genius (athrylith)* ac mae'n cynnig system sydd wedi'i chynllunio i ddewis llywodraeth ar sail gwybodaeth a thosturi fel y prif ffactorau. Cysyniad cefnogwyr y system yw bod democratiaeth yn methu oherwydd bod gormod o bleidleiswyr, sydd a'r hawl i bleidlais gyffredinol, yn rhy dwp i allu gwneud penderfyniadau deallus er mwyn datrys problemau gwleidyddol.

Yn ôl Claude Vorilhon, un o ladmeryddion y cysyniad hwn, dylai ymgeiswyr seneddol fod a gallu sy'n 50% yn uwch na'r cymedr deallusol cyffredin, gyda'r etholfraint yn cael ei gyfyngu i'r sawl sydd â chymedr deallusol cyffredin sydd 10% yn uwch na chyfartaledd deallusol y boblogaeth yn gyffredinol.

## Gweler hefyd
**Y Wladwriaeth* Plato

## Cyfeiriadau
Categori:Ffurfiau llywodraeth
Categori:Systemau gwleidyddol
Christopher Stephens

Gwleidydd ac undebwr o'r Alban yw **Christopher Stephens** (ganwyd 20 Mawrth 1973) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Dde-orllewin Glasgow. Mae Stephens yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganwyd yn Glasgow a mynychodd ysgol uwchradd yn Renfrew (Gaeleg: Rinn Friù). Ymunodd â'r SNP pan oedd yn 16 oed. Gweithiodd hyd at 2015 i Gyngor Awdurdodol Glasgow, gan gynrychioli aeldau UNISON ac yn ei ymgyrch dros gyflog ac amdoau teg.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Christopher Stephens 23388 o bleidleisiau, sef 57.2% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 40.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9950 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Drew Hendry

Gwleidydd o'r Alban yw **Drew Hendry** (**Andrew Egan Henderson "Drew" Hendry**; (ganwyd 21 Mai 1964)) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Inverness, Nairn, Badenoch a Strathspey; mae'r etholaeth yn Ucheldir yr Alban. Mae Drew Hendry yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Ef yw Llefarydd yr SNP dros Drafniaidaeth.

Deffrowyd ef yn wleidyddol gan Refferendwm Annibyniaeth yr Alban yn 1979. Bu'n gweithio yng Nghaeredin hyd at 1999 pan symudodd ef a'i wraig i bentref Tore yn nwyrain Ucheldir yr Alban. Sefydlodd gwmni bychan yn y dref gyfagos yn 1999: teclan ltd, a leolwyd yn Inverness, a oedd yn cynnig gwasanaeth digidol a chyfrifiadurol i werthwyr dros y we. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Drew Hendry 28838 o bleidleisiau, sef 50.1% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 31.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10809 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Pobl o Gaeredin
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Roger Mullin

Gwleidydd o'r Alban yw **Roger Mullin** (ganwyd 12 Mawrth 1948) a oedd yn Aelod Seneddol dros Kirkcaldy a Cowdenbeath rhwng 2015 a 2017; mae'r etholaeth yn Fife. Roedd Roger Mullin yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

## Addysg a gwaith
Graddiodd ym Mhrifysgol Caeredin gyda gradd Meistr gydag Anrhydedd mewn Cymdeithaseg, yn 1977. Mae'n aelod o'r *Institute of Personnel and Development* ers 1988 ac mae ganddo Dystysgrif Uwch mewn Peirianneg Electoronig.

Mae' Athro Prifysgol Anrhydeddus ym Mhrifysgol Sterling ble mae'n addysgu ôlraddegion. Mae ganddo hefyd golofn yn *The Times Educational Supplement Scotland* ac mae'n gweithio fel ymgynghorydd addysgol.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Roger Mullin 27628 o bleidleisiau, sef 52.2% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 37.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9,974 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
C.P.D. Tref Treffynnon

Clwb pêl-droed o dref Treffynnon, Sir Y Fflint yw **Clwb Pêl-droed Tref Treffynnon** (Saesneg: *Holywell Town Football Club*) sy'n chwarae yng Nghynghrair Undebol Huws Gray, sef prif adran gogledd Cymru ac ail reng pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru.

Ffurfwyd y clwb yn 1893 fel **C.P.D. Treffynnon** ac maent yn chwarae eu gemau cartref ar Ffordd Helygain.

## Hanes Cynnar
Ffurfwyd **C.P.D. Treffynnon** (Saesneg: *Holywell F.C.*) ar ddechrau'r 1890au gyda swyddogion y clwb yn dangos diddordeb ymuno â chynghrair newydd y *Welsh Senior League* ym 1890 ond er i'r gynghrair gychwyn ar gyfer tymor 1890-91, nid oedd Treffynnon yn rhan ohono. Ymunodd Treffynnon â Chynghrair Arfordir Gogledd Cymru ar gyfer y tymor cyntaf ym 1893-94 ond erbyn 1902, roedd y clwb wedi dod i ben.

Erbyn 1912-13 roedd clwb o'r enw **C.P.D. Treffynnon Unedig** (Saesneg: *Holywell United F.C.*) yn chwarae yng Nghynghrair Arfordir Gogledd Cymru. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf parhaodd y clwb yng Nghynghrair Arfordir Gogledd Cymru hyd nes 1920-21 pan cafodd y gynghrair ei uno â Chynghrair Cenedlaethol Cymru (Saesneg: *Welsh Football League*).

Ym 1930-31 llwyddodd clwb o'r enw **C.P.D. Arcadians Treffynnon** (Saesneg: *Holywell Arcadians F.C.*)  i fod y clwb cyntaf i ennill Cynghrair Bêl-droed Cymru (Saesneg: *Welsh Football League*).

## C.P.D. Tref Treffynnon
Wedi'r Ail Ryfel Byd ffurfiwyd **C.P.D. Tref Treffynnon** (Saesneg: *Holywell Town F.C.*) gyda'r clwb yn ymuno â Chynghrair Cymru (Y Gogledd) ym 1949-50 cyn disgyn allan o'r gynghrair ym 1965-66 a chwarae yng nghynghreiriau lleol. Erbyn 1975-76 roedd y clwb yn chwarae ym Mhumed Adran Cynghrair Clwyd.

Bu rhaid disgwyl tan y 1980au ar gyfer unrhyw lwyddiant wrth i'r clwb ennill Cynghrair Clwyd a sicrhau dyrchafiad i Gynghrair Undebol y Gogledd a chafwyd gwahoddiad i fod yn rhan o gynghrair newydd y Gynghrair Undebol ar gyfer tymor 1990-91.

Yn 1992 cafodd y clwb wahoddiad i fod yn un o'r 20 clwb yn nhymor cyntaf Uwch Gynghrair Cymru gan orffen y tymor cyntaf yn y 6ed safle cyn colli eu lle ym mhrif adran Cymru ar ddiwedd tymor 1996-97. Sicrhawyd dyrchafiad yn syth yn ôl i Uwch Gynghrair Cymru, ond tymor yn unig dreuliodd Treffynnon yn y brif adran cyn disgyn yn syth yn ôl i'r Gynghrair Undebol.

## Anrhydeddau
* **Cwpan Amatur Cymru/Tlws CBDC: 2**
** Enillwyr: 2010–11, 2014–15
** Cyrraedd y Rownd Derfynol: 1925–26†, 1926–27†, 1961–62

† fel C.P.D. Treffynnon Unedig

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yn Sir y Fflint
Treffynnon
Categori:Treffynnon
Peter Grant

Gwleidydd o'r Alban yw **Peter Grant** (ganwyd 1961) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Glenrothes; mae'r etholaeth yn Fife, yr Alban. Mae Peter Grant yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Coatbridge, Gogledd Swydd Lanark, Yr Alban yn 1961 i deulu a oedd yn draddodiadol wedi pleidleisio i'r Blaid Lafur. Symudodd i dref Glenrothes yn 1982, ble etholwyd ef ar ran Plaid Genedlaethol yr Alban yn gynghorydd sir yn yr un flwyddyn. Bu'n arweinydd Cyngor Fife am 5 mlynedd.

Mae'n mwynhau cerddoriaeth ac yn chwarae'r fiolin ers ei blentyndod; diddordeb arall ganddo yw chwarae 'bôls' ac mae'n gadeirydd Clwb Bowlio Leslie.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Peter Grant 28459 o bleidleisiau, sef 59.8% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 38.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 13897 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Pobl o Ogledd Swydd Lanark
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Alan Brown

Gwleidydd o'r Alban yw **Alan Brown** (ganwyd 12 Awst 1970) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Kilmarnock a Loudoun; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Ayr, Gogledd Swydd Ayr a De Swydd Ayr, yr Alban. Mae Alan Brown yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Kilmarnock, Dwyrain Swydd Ayr yn 1970. Graddiodd gydag Anrhydedd ym Mhrifysgol Glasgow - mewn peirianneg sifil. Yna gweithiodd yn y sector preifat a chyhoeddus.

Yn ei oriau hamdden mae'n cefnogi Clwb pêl-droed Kilmarnock.

Fe'i etholwyd am y tro cyntaf fel cyngorydd sir etholaeth Dwyrain Swydd Ayr (ward Dyffryn Irvine) yn 2007, a hynny fel aelod o'r SNP. Fe'i ail-etholwyd yn 2012.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Alan Brown 30000 o bleidleisiau, sef 55.7% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 29.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 13638 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Parc y Ddraig

Canolfan Ddatblygu Pêl-droed Cenedlaethol Cymru yw **Parc y Ddraig**.  Fe'i lleolir yn Llyswyry, yn nwyrain dinas Casnewydd.

Fe agorwyd y ganolfan yn swyddogol ar 20 Ebrill 2013 gan Michel Platini, Pennaeth UEFA. Ariannwyd y ganolfan £5M ar y cyd gan UEFA, Cymdeithas Bêl-droed Cymru, Chwaraeon Cymru a Chyngor Dinas Casnewydd.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Chwaraeon Cymru 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghasnewydd
Categori:Meysydd chwaraeon Cymru
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Categori:Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru
Gerentocratiaeth

**Gerentocratiaeth** *(Saesneg Gerontocracy)* yw system sy'n hyrwyddo oedran person fel maen prawf ar gyfer dethol llywodraeth.

Cafodd y syniad ei ffurfioli gyntaf yng Ngroeg yr Henfyd, er ei fod yn debyg bod dylanwad yr hen ar lywodraeth llwythau yn hŷn o lawer, fel yr awgryma'r dihareb Gymraeg: "Yr hen a ŵyr a'r ifanc a dybia". Fe ddywedodd Plato *"rhan yr hynafgwyr yw reoli a rhan y gwŷr iau yw ufuddhau"*. Roedd dinas-wladwriaeth Sparta'n cael ei rheoli gan y *Gerousia*, sef cyngor o bobl oedd dros eu trigain oed wrth gychwyn yn y swydd, ac oedd yn parhau yn eu swydd am weddill eu bywyd.

Mae'r gair "senedd" yn tarddu o'r Lladin *senatus*, ac mae gwreiddyn yr elfen *sen-* yn nechrau'r gair yr un fath a'r *sen-* yn y geiriau Saesneg *senile*, *sentimental* ac ati, sef *senex* – "hen ddyn".

Prin yw'r enghreifftiau o lywodraethau cyfoes sy'n statudol yn gerentocrataidd ond mae ambell i system wleidyddol yn arwain at gerentocratiaeth - megis brenhiniaeth neu unbennaeth, lle mae arweinwyr yn aros yn eu swydd hyd farwolaeth. Mae Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig, a phennaeth swyddogol y wladwriaeth, ymhell dros ei 80 oed ac mae ei olynydd tybiedig eisoes ymhell dros ei 60 oed. Bu nifer o arweinwyr Comiwnyddol y byd yn arwain eu gwledydd hyd nes iddynt farw yn eu 70au neu eu 80au, er enghraifft: Leonid Brezhnev (75) a Mao Zedong (82).

Mae systemau democrataidd yn gallu arwain at gerentocratiaeth anfwriadol, pan fo modd i berson ennill *sedd saff* am oes.

Yn y Deyrnas Unedig bydd nifer o hen wleidyddion sydd yn ymddeol o'u seddi, neu yn colli eu seddi, yn cael eu dyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi, uwch siambr y llywodraeth, am weddill eu hoes.

Yn 2004 penderfynodd Llywodraeth Cymru gynnig *Ta Ta Aur* i Gynghorwyr Sir Cymru a oedd yn eu penwynni, er mwyn lleihau cyfartaledd oedran y cynghorwyr; costiodd £1,600,000 mewn taliadau, ond heb wneud y nesaf peth i ddim at leihau cyfartaledd oedran y cynghorwyr a etholwyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffurfiau llywodraeth
Categori:Systemau gwleidyddol
Categori:Systemau etholiadol
Jon Vickers

Canwr opera o Ganada oedd **Jonathan Stewart Vickers, CC** (29 Hydref 1926 – 10 Gorffennaf 2015).

Fe'i ganwyd yn Prince Albert, Saskatchewan.

Categori:Cantorion opera o Ganada
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2015
Cymdeithas yr Hoelion Wyth

bawd|Logo Cymdeithas yr Hoelion Wyth
Cymdeithas Gymraeg i ddynion yw **Cymdeithas yr Hoelion Wyth** a cheir canghennau ar hyd yr hen sir Dyfed. Gelwir hi yn "Merched y Wawr i ddynion".

Disgrifia'i hun fel mudiad Cymraeg, gwledig, gwerinol i ddynion gyda phwyslais mawr ar hwyl gwerinol, sy'n cefnogi achosion da a dyngarol, y Pethau, mudiadau a Sefydliadau Cymraeg a Chymreig. Noda ei bod yn "sefyll lan dros yr iaith, Cymru a’i phobol".

Sefydlwyd y Gymdeithas yn Aberporth yn 1973 yn sgil sefydlu Merched y Wawr tua'r un adeg. Y prif sefydlwyr yn Aberporth oedd John Davies, y Prifardd Dic Jones a awgrymwyd yr enw gan Gwynfor Harries, gôf lleol. Dyfeisiwyd y logo gan Denfa Rees, y darian gan Dai Williams a’r arwyddair “Nid rhwd anrhydedd hoelen” gan Eddie Morgan, a thlws yr Eisteddfod gan Ken Waters.

Yr ail gangen i'w sefydlu oedd cangen Hendy-gwyn ar Daf. Ithel Parry-Roberts oedd symbylydd ac erbyn 1986 roedd pedair cangen wedi eu sefydlu – Aberporth, Hen Dy Gwyn, Wes Wes a Siôn Cwilt.

Mae i'r mudiad 6 cangen: 
*Banc Siôn Cwilt
*Wes Wes (Ardal Tŷ Ddewi)
*Hen-Dy-Gwyn
*Beca (Efailwen)
*Aberporth 
*Cors Caron

Cynhelir Eisteddfod Flynyddol gan y Gymdeithas.

## Dolenni allanol
* Gwefan y gymdeithas 
* Cymdeithas Hoelion Wyth: 'Merched y wawr i ddynion' yn 50 oed erthygl ar Cymru Fyw, 17 Tachwedd 2023

## Cyfeiriadau
Categori:Mudiadau Cymraeg
Jess Davies

Mae **Jess Davies** (ganwyd 11 Ebrill 1993) yn fodel o Gymru o Aberystwyth sydd wedi ymddangos ar glawr cylchgronau fel *Zoo*, *Nuts* ac *FHM*.

Yng Ngorffennaf 2015 darlledodd S4C raglen arni o'r enw *Jess y Model a Tudalen Tri*'. Erbyn 2015 ymddangosodd ar galedr *Hot Shots*. Ym mis Medi, 2017 roedd hi ar raglen gan S4C yn dathlu Merched y Wawr yn 50 oed lle dywedodd hi y basa hi'n ymuno gyda Merched y Wawr pan mae hi'n hun.

## Addysg
Astudiodd Gymdeithaseg ym Mhrifysgol Morgannwg, lle'r ysgrifennodd draethawd hir ar 'Rywioli merched yn y cyfryngau' (*sexualisation of women in the media*). Mewn cyfweliad gyda'r BBC dywedodd "Roedd hi'n anodd rhannu fy amser rhwng modelu a'r brifysgol. Weithiau roedd rhaid i fi droi lawr swyddi modelu achos roedd gen i draethodau i'w gwneud, ond mae e yn bosibl."

## Model
Yn 2010 cystadleuodd hi yn Miss Cymru ond doedd hi ddim yn llwyddiannus; fodd bynnag cafodd sawl contract a gwaith yn dilyn hynny. Mae hi'n ystyried symud i'r LA er mwyn datblygu ei gyrfa.

Yn 2017 roedd ganddi fusnes dillad nofio a ioga ac roedd yn byw yng Nghaerdydd.

## Gweler hefyd
*Miss Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan hi

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru