Jerash

Mae **Jerash** (Arabeg: جرش; Hen Groeg: *Γέρασα*; sillafiadau eraill: *Jerash, Jerasz, Jarash*, yr hen *Geraz* neu *Geras* a enwir yn y Beibl) yn ddinas yn yr Iorddonen, ac yn dref weinyddol Ardal Lywodraethol Jerash (*muhafazy Jerash*) sef y gofernad lleol. Mae wedi ei leoli tua 50 km i'r gogledd o'r brifddinas, Amman. Poblogaidd yn ddinas yn 2015 oedd 50,745,

Mae'n adnabyddus am ei gwyliau diwylliannol a chelfyddydol blynyddol a gynhalir ym mis Gorffennaf sy'n denu artistiaid o bob cwr o'r byd.

## Hanes
Yn ôl pob tebyg, fe'i sefydlwyd yn y bedwaredd ganrif CC gan Alecsander Fawr neu ei Perdikkas cyffredinol. Rhoddir rhai ffynonellau hefyd gan y 3g CC (gan Ptolemi II Philadelphus) neu'r 2g CC (gan Antiochus IV Epiphanes) [troednodyn angenrheidiol]. Ar ddiwedd yr 2g CC, a gafodd ei garcharu gan y Maccabees i Jiwda, yn 63 CC, cafodd ei feddiannu gan fyddin Rufeinig Pompey. Ffynnodd y ddinas yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Trajan]] (2g). Daeth oddi yno, ymysg eraill - yr athronydd Pythagorean Nikomachos o Gerazy. Yn y 6g, codwyd o leiaf 7 eglwys yn y ddinas yn ystod rheol Ymerodraeth Fysantaidd  Justinian. Yn 614, gorchfygwyd Gerasa gan Sasanidzi, ac yn 636 gan yr Arabiaid. Yn 749, dinistriwyd y ddinas gan ddaeargryn. Darganfuwyd yr adfeilion yn 1806 gan Ulrich Seetzen.

## Safle archeolegol
 Jerash]]
 i Gerasa yn 129/130 OC]]
Mae'r safle archeolegol yn cynnwys adfeilion un o'r dinasoedd Rhufeinig a gadwyd orau o'r cyfnod hynafiaeth. Mae'r henebion pwysicaf yn cynnwys:

* **Teml Artemis** - noddwr y ddinas - a adeiladwyd yn 150-170, wedi'i leoli ar y brif stryd ("Cardo Maximus"), lle arweiniodd y grisiau anferthol sy'n arwain at y porth ato. Prif ran y deml oedd ystafell gyda dimensiynau 160x120 metr gydag allor aberthol yn y canol, wedi'i hamgylchynu gan golofn (11 o 12 colofn a gadwyd)); wedi'i orchuddio â nenfwd pren unwaith. Nodir y deml yn y Beibl, Mc 5:1, Luc 8:26.
* **Teml Zeus** - y mae nifer o golofnau pwerus 15 metr wedi eu cadw. O'i blaen mae teras lle arweiniodd gweddillion y grisiau anferthol at y Fforwm Oval;
Theatr Rufeinig (gogledd) a adeiladwyd yn 165, estyniad yn 235, ac ar ôl hynny gallai'r gynulleidfa dderbyn 1 600 o bobl (wal wedi'i hail-adeiladu'n rhannol yn y proscenium)
* **Theatr Rufeinig** (i'r de) am 5,000 o seddi, a adeiladwyd ym mlynyddoedd 81-96 ac a gedwir mewn cyflwr gwell na'r theatr ogleddol
hipodrôm (maes rasio ceffylau) o'r metr cyntaf i'r drydedd ganrif, 244x50 metr, y gallai ei gynulleidfa gynnwys 15,000 o bobl. Ar ôl i'r ddinas gael ei chymryd drosodd gan Sasanidów, fe'i defnyddiwyd fel arena polo
* **Porth y De** - a adeiladwyd ar ffurf bwa ​​tri-arc triphlyg, ar hyn o bryd yn fynedfa i dwristiaid (mae yna swyddfeydd tocynnau wrth ei ymyl)
* **Fforwm Hirgrwn** - y tu ôl i Borth y De, 90x80 metr. Wedi'i amgylchynu gan 56 colofn ļonig, yn rhan ganolog ffynnon VII
cyfadeilad o faddonau Rhufeinig a adeiladwyd ar droad yr ail a'r drydedd ganrif. Nodir y fforwm yn y Beibl, Mc 5:1; Luc 8:26 
nimfeum (tua 191) - ffynnon gyhoeddus wedi'i haddurno'n gyfoethog, gyda siâp hemisfferig a chilfachau addurnol, lle mae'n debyg bod cerfluniau unwaith. O'r rhan hanner crwn ganolog, rhedodd dŵr i lawr i'r basn siâp cragen isod. Amgaewyd rhan isaf y ffynnon mewn marmor
* **Adfeilion eglwysi Cristnogol**
:: *Sant Teodora* a adeiladwyd yn 496 ar ffurf basilica tair-corff (ychydig o fosaigau wedi'u cadw)
:: *Eglwys Esgob Eseia*', y mae mosäig y VI wedi'i chadw ohoni
::  *Eglwys St. Kosmy a Damian* o'r 6g, gyda brithwaith bron yn gyfan gwbl gyda phatrymau geometrig cymhleth
::  *Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr* hefyd o'r chweched ganrif, wedi'i ddifrodi'n ddifrifol
::  *Eglwys Sant Siôr* a adeiladwyd yn y 6ed ganrif, oedd yr unig ddaeargryn a oedd wedi goroesi yn 749

## Jeresh Gyfoes
### Economi
Mae economi Jerash yn dibynnu'n drwm ar fasnach a thwristaieth. Mae'r ddinas hefyd yn ffynhonnell cyfran o weithlu addysgiedig a sgil uchel yr Iorddonen. Mae lleoliad y ddinas, sydd hanner awr o bellter o dri o ddinasoedd fwyaf y wlad, (Amman, Zarqa ac Irbid), yn gwneud Jeresh yn ganolfan busnes boblogaidd.

### Addysg
Ceir dau brifysgol yn Jerash: Prifysgol Breifat Jerash, a Phrifysgol Philadelphia.

## Oriel

Image:Oval Forum, Jerash, Jordan4.jpg|Fforwm Higrwn
File:North Theater, Jerash, Jordan4.jpg|Theatr y Gogledd
File:Cardo maximus, Jerash, Jordan5.jpg|Y Cardo Maximus
File:Hippodrome, Jerash, Jordan3.jpg|Yr hipodrôm
File:Jerash29-artemida temple(js).jpg|Enriched mouldings on the Temple of Artemis
File:Northern Tetrapylon, Jerash.jpg|Tetrapylon y Gogledd, Jerash
File:Jarash - 4140197563.jpg|Colofnau yn Jerash
File:Jarash - 4140963442.jpg|Crefftwaith, Jerash
File:Inside-Jerash.jpg|Tu fewn Jerash
File:Jerash-detail2.jpg|Crefftwaith Jerash
File:Jerash2.jpg|Tu fewn Jerash
File:Jerash-Inscriptions.jpg|Arysgrifiadau yn Jerash
File:Jerash Jordan.jpg|Hen bont garreg yn uno'r ddinas gyfoes a'r hen
File:10 Jerash (100) (13252106575).jpg|thumb|Yr hen a'r newydd

## Dolenni
* Jerash ar wefan 'Visit Jordan' 
* Adfeilion Rufeinig Jerash, 'Lonely Planet'
 
## Cyfeiriadau
Categori:Gwlad Iorddonen