Dennis Sullivan

Categori:Articles with hCards

Mathemategydd Americanaidd yw **Dennis Parnell Sullivan** (ganwyd 12 Chwefror 1941). Mae'n adnabyddus am ei waith mewn topoleg algebraidd, topoleg geometrig, a systemau deinamig. Mae'n dal Cadair Albert Einstein yng Nghanolfan Graddedigion Prifysgol Dinas Efrog Newydd ac mae'n Athro o fri ym Mhrifysgol Stony Brook.

Dyfarnwyd Gwobr Wolf mewn Mathemateg i Sullivan yn 2010 a Gwobr Abel yn 2022.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed Sullivan yn Port Huron, Michigan, ar Chwefror 12, 1941. Symudodd ei deulu i Houston yn fuan wedyn. Ysgogwyd y newid gan achos arbennig o'r theorem unffurfiaeth, ac yn unol ag ef, yn ei eiriau ei hun:Unrhyw arwyneb sy'n dopolegol fel balŵn, a dim ots pa siâp - banana neu gerflun o Dafydd gan Michelangelo - y gellid ei osod ar sffêr perffaith crwn fel bod yr ymestyn neu wasgu sydd ei angen ar bob pwynt yr un peth, i bob cyfeiriad ym mhob pwynt o'r fath.

Derbyniodd ei radd Baglor yn y Celfyddydau gan Rice yn 1963. 

## Gyrfa 
Bu Sullivan yn gweithio ym Mhrifysgol Warwick ar Gymrodoriaeth NATO o 1966 hyd 1967. Bu'n Gymrawd Ymchwil Miller ym Mhrifysgol California, Berkeley o 1967 hyd 1969 ac yna'n Gymrawd Sloan yn Sefydliad Technoleg Massachusetts o 1969 hyd 1973.

Bu Sullivan yn athro cyswllt ym Mhrifysgol Paris-Sud o 1973 hyd 1974, ac yna daeth yn athro parhaol yn Institut des Hautes Études Scientifiques (IHÉS) ym 1974. Ym 1981, daeth yn Cadair Albert Einstein mewn Gwyddoniaeth (Mathemateg) yng Nghanolfan y Graddedigion, Prifysgol Dinas Efrog Newydd a lleihaodd ei ddyletswyddau yn IHÉS i apwyntiad hanner-amser.

## Ymchwil 
### Topoleg 
#### Topoleg geometrig 
Ynghyd â Browder a'i fyfyrwyr eraill, roedd Sullivan yn fabwysiadwr cynnar o ddamcaniaeth llawdriniaeth, yn enwedig ar gyfer dosbarthu maniffoldau dimensiwn-uchel. (neu eu *lleoleiddio*), gweithdrefn a ddefnyddiwyd hyd yn hyn i'r lluniadau algebraidd a wnaed ohonynt.

Mae tybiaeth Sullivan, a brofwyd yn ei ffurf wreiddiol gan Haynes Miller, yn nodi bod gofod dosbarthu *BG* o grŵp cyfyngedig *G* yn ddigon gwahanol i unrhyw gymhlethdod CW meidraidd *X*, fel ei fod yn mapio i *X* gyda dim ond 'anhawster'. Mewn datganiad mwy ffurfiol, mae gofod yr holl fapiau o *BG* i *X*, fel gofodau pigfain ac o ystyried y topoleg gryno-agored, yn wan gyfangol. Cyflwynwyd dybiaeth Sullivan gyntaf hefyd yn ei nodiadau 1970. Mae'n astudio "rhesymoli" gofodau topolegol sydd wedi'u cysylltu'n syml â grwpiau homotopi, a grwpiau homoleg unigol wedi'u tensorio â rhifau cymaerbol, gan anwybyddu elfennau dirdro a symleiddio rhai cyfrifiadau. Noda'rdyfaliad bod pob grŵp Kleinian a gynhyrchir yn gyfyngedig yn derfyn algebraidd o grwpiau Kleinian sy'n gyfyngedig yn geometrig, ac fe'i profwyd yn annibynnol gan Ohshika yn 2011 a Namazi-Souto yn 2012.

Ym 1987, profodd Sullivan a Burton Rodin ddyfaliad Thurston ynghylch brasamcanu map Riemann fesul pacio cylch.

#### Topoleg llinyn 
Dechreuodd Sullivan a Moira Chas faes topoleg llinyn, sy'n archwilio strwythurau algebraidd ar homoleg gofodau dolen rydd. Datblygon nhw'r cynnyrch Chas-Sullivan i roi analog homoleg unigol rhannol o'r cynnyrch cwpan o gyfhomoleg unigol.

### Systemau deinamig 
Ym 1975, cyflwynodd Sullivan a Bill Parry amrywiad topolegol Parry-Sullivan ar gyfer llifoedd mewn systemau deinamig un-dimensiwn.

Ym 1985, profodd Sullivan damcanaieth parth-dim-crwydro.
* 1981 Prix Élie Cartan, Academi Gwyddorau Ffrainc 
* 1991 Aelod, Academi Celfyddydau a Gwyddorau America 
* 1994 Gwobr Ryngwladol y Brenin Faisal ar gyfer Gwyddoniaeth 
* 2012 Cymrawd Cymdeithas Fathemategol America 
* 2014 Gwobr Balzan mewn Mathemateg (pur neu gymhwysol) 
* 2022 Gwobr Abel 

## Bywyd personol 
Mae Sullivan yn briod â'r mathemategydd Moira Chas. 

## Gweler hefyd 
* Map cynulliad
* Dyfaliad swigen dwbl
* Polyhedron hyblyg
* Maniffold ffurfiol
* Arwyneb anghenfil Loch Ness
* Sefydlog Normal
* Cylch lema
* Damcaniaeth Rummler-Sullivan
* Problem Ruziewicz

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Mathemategwyr Americanaidd