Cyngor Rhanbarthol Llydaw

yn cofnodi cytndeb uno Dugaeth Llydaw â Ffrainc yn 1532. Cadwodd Llydaw elfen o hunanlywodraeth, gan gynnwys ei senedd nes y Chwyldro Ffrengig yn 1789]]
Cyngor rhanbarthol ar gyfer Llydaw weinyddol yw **Cyngor Rhanbarthol Llydaw** (Ffrangeg: *Conseil régional de Bretagne*, Llydaweg: *Kuzul Rannvroel Breizh*). Mae'n cynnwys 83 o gynghorwyr o 4 *département* ac nid y 5 llawn hanesyddol; mae *département* Liger-Atlantel (ardal dinas Naoned, prifddinas hanesyddol Llydaw ar un adeg, wedi ei hepgor. Cynhelir etholiadau i'r cyngor pob 6 mlynedd, bu'r un ddiwethaf yn 2021.

Peidied drysu a Senedd Llydaw - senedd hanesyddol y wlad a sefydlwyd yn ystod Dugaeth Llydaw a bu'n weithredol hyd at iddo gael ei diddymu (er na gydnabyddodd y Senedd ei hun hynny) yn ystod y Chwyldro Ffrengig.

## Lleoliad
Cynhelir cynulliadau llawn yn Roazhon, ar safle'r Hôtel de Courcy  ger canol y ddinas, ar 9 rue Martenot, cyferbyn sgŵar La Motte ger Parc du Thabor ac wrth ymyl safle'r prefecture rhanbarthol. Lleolir y rhan fwyaf o'r gwasanaethau gweinyddol ar safle adilad Patton, yn yr ardal o'r un enw yn gogledd y ddinas.

## Cyfansoddiad aelodau
Dosrennir seddi cynghorwyd y Cyngor yn ôl poblogaeth y pedwar *département*:

*17 o gynghorwyr dros Aodoù-an-Arvor
*19 o gynghorwyr dros Mor-Bihan
*23 o gynghorwyr dros Il-ha-Gwilen (Ille-et-Vilaine)
*24 o gynghorwyr dros Penn-ar-Bed

## Cyd-destun hanesyddol
Fel holl ranbarthau gweinyddol Ffrainc, ganed rhanbarth Llydaw yn ail hanner yr 20g. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, creodd  archddyfarniadt o 30 Mehefin 1941 a ysgrifennwyd gan Philippe Pétain ac a gyhoeddwyd ar 1 Gorffennaf 1941 yng Nghyfnodolyn Swyddogol Gwladwriaeth Ffrainc yn ystod yr Ail Ryfel Byd, o dan feddiannaeth yr Almaen, *Ranbarth Rennes*, a oedd yn cynnwys adrannau Cotes du Nord (gelwir yn Aodoù-an-Arvor bellach), Finistère, Ille-et-Vilaine a Morbihan. Gyda rhyddhau Ffrainc rhag y Natsïaid, rhoddwyd terfyn ar y strwythur gweinyddol yma. Yn dilyn hynny, cafwyd archddyfarniad gweinidogol o 28 Tachwedd 1953 a lofnodwyd o dan y Bedwaredd Weriniaeth, egluro fframwaith y "rhaglenni gweithredu rhanbarthol" a gyflwynwyd gan archddyfarniad o 30 Mehefin 1955. Creodd yr archddyfarniad hwn rhanbarth o'r enw "Llydaw" ac sy'n cynnwys yr un peth terfynau fel Rhanbarth Rennes yn 1941. Mae'n cyfateb i 80% o arwynebedd Llydaw hanesyddol, wedi'i dorri i ffwrdd o'r Loire-Atlantique presennol. Mae'r terfynau hyn wedi aros yn sefydlog yn ystod y newidiadau yn statws yr etholaethau hyn.

Yn 2004, pleidleisiodd Cyngor Rhanbarthol Llydaw i greu Cyngor Ieuenctid Rhanbarthol (CRJ). Mae'r rhain yn swyddogion etholedig ifanc rhwng 14 a 18 oed sy'n cynrychioli eu tiriogaethau wrth wneud penderfyniadau sy'n peri pryder iddynt.

## Pwerau'r Cyngor
Ers ei sefydlu yn 1982 mae pwerau'r Cyngor Rhanbarthol wedi cynyddu, a hynny o fewn cyd-destun newidiadau ar draws holl gynghrau rhanbarthol Ffrainc. Dylid nodi bod pwerau Cyngor Llydaw dipyn yn wannach na grymoedd Senedd Cymru. Gwerth nodi hefyd bod grymoedd a chyllideb *départements* a chynghorau bwrdeitrefol Llydaw, fel yn Ffrainc, yn gryfach na'r rhai cyfatebol Cymreig.

### Cyllideb
Cyllideb gyffredinol ar gyfer rhanbarth Llydaw ar gyfer 2021 oedd €1.675bn - sydd tua 10% o gyllideb Senedd Cymru ar gyfer poblogaeth ychydig yn fwy.  

### Cyfrifoldebau
Mae'r Cyngor, yn wahanol i Senedd Cymru neu'r Alban yn gweithredu ar bolisïau a deddfau sydd wedi eu gweithredu yng Chynulliad Cenedlaethol Ffrainc ym Maris. Nid oes ganddi pwerau deddfu.
* **Addysg a hyfforddiant galwedigaethol** - mae hyn yn cynrychioli cyllideb o €695 miliwn (gan gynnwys adeiladau ac offer ar gyfer ysgolion uwchradd). Mae rhanbarth Llydaw yn adeiladu, yn adnewyddu, yn cynnal ac yn rhoi dodrefn ac offer i sefydliadau gyda chymorth 2,500 o asiantau technegol.
* **Hyfforddiant a chyfeiriadedd** - yn cynrychioli mwy na thraean o'i gyllideb flynyddol. Mae'r Rhanbarth yn ariannu mwy na 25,000 o gyrsiau hyfforddi y flwyddyn. Mae'r Rhanbarth yn rheoli 115 o ysgolion uwchradd cyhoeddus a'r 98 o fwytai yn y rhwydwaith cyhoeddus sy'n gweini mwy na 10 miliwn o brydau bwyd y flwyddyn.
* **Trafnidiaeth** - ar dir, ar y môr ac yn yr awyr, mae teithio rhanbarthol hefyd yn un arall o'i sgiliau. Mae trafnidiaeth yn cynrychioli cyllideb o €369 miliwn. Mae'r Rhanbarth yn berchen ar bedwar maes awyr, mae'n rheoli rhwydwaith Breizh Go sy'n dod â TER, bysiau rhanbarthol, cludiant ysgol, a chysylltiadau morol â phrif ynysoedd Llydaw ynghyd.
* **Busnes** - mae'r Cyngor yn cefnogi busnesau ac ymchwil i annog arloesi a chreu swyddi yn Llydaw. Mae'r eitem hon, sef economi ac arloesi, yn cynrychioli cyllideb o €217 miliwn.
* **Ynni adnewyddadwy** - rheoli dau barc natur rhanbarthol a sawl gwarchodfa natur ranbarthol. Mae'r Rhanbarth yn neilltuo €28 miliwn i'r amgylchedd.
* **Celf, ieithoedd rhanbarthol (Llydaweg a Galeg) treftadaeth, chwaraeon, twristiaeth, dyfrffyrdd** - mae'r awdurdod â chyllideb o €92 miliwn.

## Hunaniaeth weledol y sefydliad 
Ceid tair gwahanol esblygiad ar yr hunaniaeth weledol ers sefydlu'r Cyngor yn yr 1980au.

## Cyn Arlywyddion
*René Pleven (1974–1976)
*André Colin (1976–1978)
*Raymond Marcellin (1978–1986)
*Yvon Bourges (1986–1998)
*Josselin de Rohan]] (1998–2004)
*Jean-Yves Le Drian (2004-2012)
*Pierrick Massiot (2012-2015)
*Jean-Yves Le Drian (2015-2017)
*Loïg Chesnais-Girard (2017-)

## Seneddau Celtaidd eraill
* Senedd Cymru
* Senedd yr Alban
* Dáil Éireann 
* Cynulliad Gogledd Iwerddon
* Tynwald Ynys Manaw 
* Cyngor Sir Cernyw

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol (tudalennau Llydaweg)

Categori:Llydaw
Categori:Llydaweg
Categori:Seneddau
Categori:Gwleidyddiaeth Ffrainc
Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig