open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michel Sogny

**Michel Sogny** (21 Tachwedd 1947, Pau, Ffrainc) yn bianydd, cyfansoddwr ac awdur Ffrengig o dras Hwngaraidd. Datblygodd ddull newydd o ddysgu'r piano. Mae ei ddull wedi galluogi llawer o fyfyrwyr o bob oedran i fwynhau ymarfer yr offeryn hwn, gan fod chwarae'r piano yn cael ei ystyried yn gyffredinol yn anghyraeddadwy os na chaiff ei ddysgu yn ystod plentyndod.

## Bywgraffiad
Mynychodd Michel Sogny yr École Normale de Musique de Paris, lle bu'n astudio'r piano o dan gyfarwyddyd Jules Gentil ac Yvonne Desportes. Mae ganddo radd meistr mewn seicoleg, gradd baglor mewn llenyddiaeth a PhD mewn athroniaeth, a gwblhaodd yn y Sorbonne yn 1974 o dan gyfarwyddyd Vladimir Jankélévitch. Michel Sogny yw sylfaenydd Sefydliad SOS Talents.

Ynghyd â Valéry Giscard d'Estaing a gorwyres Franz Liszt, Blandine Ollivier de Prévaux, roedd Sogny yn un o'r aelodau sylfaenol o Gymdeithas Ffrengig Franz Liszt.

## Dull piano Michel Sogny
Mae methodoleg Sogny yn cael ei dysgu yn ei ysgolion ym Mharis a Geneva. Ers 1974, mae mwy nag 20,000 o fyfyrwyr yn meistrol'r piano trwy ddull Sogny.

Mae'r dull yn cynnwys dwy brif elfen: gweithiau addysgiadol – Prolegomena, sy'n cynrychioli ymarferion bach. Mae'r Prolegomena yn datblygu'r canfyddiad o symffonïaeth gerddorol a sain. Mae'r ail gyfeiriad yn cynnwys y cylch o astudiaethau, lle mae'r canolbwyntio ar ddatblygu sgiliau technegol, fel ystumiau a safleoedd llaw.

Roedd un o fyfyrwyr Sogny, a ddechreuodd ymarfer y piano fel oedolyn eisoes, yn athro iaith Ffrengig o'r enw Michel Paris. Ar ôl cwblhau cwrs methodoleg 4 blynedd Sogny, yn 30 oed perfformiodd gyngerdd unawdol yn Théâtre des Champs-Élysées gyda nawdd y Weinyddiaeth Diwylliant.

Myfyriwr llwyddiannus arall i Michel Sogny oedd Claudine Zévaco, a berfformiodd yn Théâtre des Champs-Élysées yn 1983 ac 1984.

Yn 1981, cyfeiriodd y Senedd yn ffurfiol at y Gweinidog Diwylliant, Jack Lang, i drafod cyflwyno methodoleg Michel Sogny ledled Ffrainc gyfan.

## Dolenni allanol
* Michel Sogny Official Website
* Michel Sogny, l’art de la résilience Le Figaro
* Michel Sogny Academy 
* Michel Sogny Personal Website
* SOS Talents Foundation
* Works at Artchipel
* laflutedepan.com

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Pianyddion o Ffrainc
Y Ddelwedd

Band roc o Flaenau Ffestiniog yw **Y Ddelwedd**. Mae'r band yn cynnwys Hari Emlyn ac Enlli Jones yn canu, Owen Jones y gitarydd flaen, Eban Davies ar y gitâr rhythm, Isaac Parsons ar y gitâr fas, a Cian Proud-Roberts ar y drymiau. 
bawd|Y Ddelwedd yn perfformio'n fyw yn Cell B, Blaenau Ffestiniog.|306x306px
Ffurfiodd y band ym mis Tachwedd 2024 o weddillion band arall o'r enw Yr Ogs (gydag Emlyn yn ymuno fel aelod newydd).   

Perfformiodd y band ar Lwyfan y Maes Eisteddfod Genedlaethol 2025 yng nghystadleuaeth Brwydr y Bandiau y flwyddyn honno, ble daeth y band i'r brig, ac o ganlyniad i hynny caswant chwaraeon ar lwyfan Hwyrnos ar noson olaf Maes B.

## Disgyddiaeth
## Gwobrau
Enillwyr cystadleuaeth Brwydr y Bandiau 2025.  

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Bandiau Cymraeg

Categori:Cerddoriaeth
Jessica Lange

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Jessica Lange** (ganed 20 Ebrill 1949).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau ar lwyfan a sgrin, gan gynnwys ennill y Goron Driphlyg o Actio. Gwnaeth Lange ei ymddangosiad ffilm proffesiynol cyntaf yn yr ailwampiad o *King Kong* (1976), gan ennill Golden Globe am Seren Newydd y Flwyddyn. Derbyniodd ddwy Wobr Academi, ei gyntaf am Actores Gefnogol Orau yn *Tootsie* (1982) a'i hail am Actores Orau yn *Blue Sky* (1994). Mae ei rolau eraill a enwebwyd am Oscar yn cynnwys *Frances* (1982), *Country* (1984), *Sweet Dreams* (1985), a *Music Box* (1989). Serennodd Lange hefyd mewn ffilmiau fel *All That Jazz* (1979) a *Cape Fear* (1991). Ar deledu, derbyniodd Emmy Primetime am *Grey Gardens* (2009) ac enillodd gydnabyddiaeth yn *American Horror Story* (2011–2015, 2018). Ymddangosodd Lange hefyd yn y gyfres Netflix *The Politician* (2019) a gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *A Streetcar Named Desire* (1992).

Ganwyd hi yn Cloquet, Minnesota yn 1949. Priododd â Paco Grande ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q173585 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q173585 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Bwdhyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1949
Nicole Scherzinger

Cantores, cyfansoddwr caneuon, dawnsiwr, actores a phersonoliaeth deledu o'r Unol Daleithiau yw **Nicole Scherzinger** (ganed 29 Mehefin 1978).

Mae hi'n enwog am fod yn aelod o'r grŵp merched The Pussycat Dolls, a ddaeth yn un o'r grwpiau merched mwyaf llwyddiannus yn y byd gyda dros 55 miliwn o recordiau wedi'u gwerthu ledled y byd. Dilynodd Scherzinger yrfa unigol gyda albymau fel *Killer Love* (2011) a *Big Fat Lie* (2014), a gafodd lwyddiant cymedrol yn rhyngwladol. Gwasanaethodd hefyd fel beirniad ar sawl sioe dalent deledu, gan gynnwys *The Sing-Off*, *The X Factor US*, *The X Factor UK*, ''Australia's Got Talent*, a *The Masked Singer*. Yn ogystal, enillodd Scherzinger y sioe gystadleuol *Dancing with the Stars* yn 2010 ac ymddangosodd mewn cynyrchiadau theatrig fel *Cats* a *Sunset Boulevard''.

Ganwyd hi yn Honolulu yn 1978.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q167696 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q167696 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q167696 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dylunwyr ffasiwn o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1978
Michael Everson

Mae Michael Everson (ganwyd Ionawr 1963) yn ieithydd, amgodwr sgript, teiposodwr, dylunydd teip a chyhoeddwr Americanaidd ac Gwyddelig. Mae'n rhedeg cwmni cyhoeddi o'r enw Evertype, lle mae wedi cyhoeddi dros gant o lyfrau ers 2006.

Ei faes arbenigedd canolog yw systemau ysgrifennu'r byd, yn benodol wrth gynrychioli'r systemau hyn mewn fformatau ar gyfer cyfrifiaduron a chyfryngau digidol. Ers 1993, mae Everson wedi ysgrifennu dros ddau gant o gynigion sydd wedi ychwanegu miloedd o gymeriadau at ISO/IEC 10646 a safon Unicode; o 2003 ymlaen, cafodd y clod fel y cyfrannwr mwyaf blaenllaw at gynigion Unicode.

## Bywyd personol 
Ganwyd Everson yn Norristown, Pennsylvania, a symudodd i Tucson, Arizona, yn 12 oed. Arweiniodd ei ddiddordeb yng ngweithiau J. R. R. Tolkien i astudio Hen Saesneg ac yna ieithoedd Germanaidd eraill. Astudiodd Almaeneg, Sbaeneg a Ffrangeg ar gyfer ei BA ym Mhrifysgol Arizona (1985), a Hanes Crefyddau ac Ieithyddiaeth Indo-Ewropeaidd ar gyfer ei MA ym Mhrifysgol California, Los Angeles (1988).

Ym 1989, gofynnodd cyn-athro, Dr. Marija Gimbutas, iddo ddarllen papur ar fytholeg Basgaidd fel rhan o Gynhadledd Indo-Ewropeaidd a gynhaliwyd yn Iwerddon; yn fuan wedi hynny symudodd i Ddulyn, lle bu'n astudio fel Ysgolor Fulbright yng Nghyfadran Astudiaethau Celtaidd, Coleg Prifysgol Dulyn (1991). Daeth yn ddinesydd Gwyddelig naturoledig yn 2000, er ei fod yn cadw dinasyddiaeth Americanaidd.
## Gwaith 
Mae Everson yn weithgar wrth gefnogi cymunedau ieithoedd lleiafrifol, yn enwedig ym meysydd safoni amgodio nodau a rhyngwladoli. Yn ogystal â bod yn un o brif olygyddion cyfrannol Safon Unicode, mae hefyd yn olygydd cyfrannol i ISO/IEC 10646, yn gofrestrydd ar gyfer ISO 15924, ac yn adolygydd is-dagiau ar gyfer BCP 47. Mae wedi cyfrannu at amgodio llawer o sgriptiau a chymeriadau yn y safonau hynny, gan dderbyn Gwobr Unicode Bulldog yn 2000 am ei gyfraniadau technegol at ddatblygu a hyrwyddo Safon Unicode. Yn 2004, penodwyd Everson yn gynullydd ISO TC46/WG3 (Trosi Ieithoedd Ysgrifenedig), sy'n gyfrifol am safonau trawslythrennu. Ar 1 Gorffennaf, 2012, penodwyd Everson i Academi Volapük gan y Cifal, Brian R. Bishop, am ei waith ym maes cyhoeddi Volapük.
### Gweithio ar safoni'r Gernyweg 
Yn 2007, cyd-awdurodd gynnig ar gyfer ffurf ysgrifenedig safonol newydd o Gernyweg, o'r enw Safon Kernowek. Yn dilyn cyhoeddi'r Ffurf Ysgrifenedig Safonol yn 2008, archwiliodd Everson a grŵp o ddefnyddwyr eraill y fanyleb a gweithredu set o addasiadau iddi, gan gyhoeddi manyleb ffurfiol yn 2012.
Categori:Academyddion Prifysgol Califfornia, Los Angeles
Categori:Genedigaethau 1963
Gladys Knight

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Gladys Knight** (ganed 28 Mai 1944).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol gyda'r grŵp teuluol Gladys Knight & the Pips, gan gynnwys recordio hits trwy gydol y 1960au, 1970au, a'r 1980au. Mae Knight wedi ennill saith Gwobr Grammy ac yn aml yn cael ei galw'n *Empress of Soul.* Mae gweithiau nodedig yn cynnwys dau sengl Billboard Hot 100 rhif un: *Midnight Train to Georgia* a ''That's What Friends Are For*. Recordiodd hefyd gân thema ar gyfer ffilm James Bond *Licence to Kill''. Cafodd dwy o'i chaneuon, *I Heard It Through the Grapevine* a *Midnight Train to Georgia*, eu derbyn i Oriel Anfarwolion y Grammy. Mae Knight yn aelod o Oriel Anfarwolion Roc a Rôl a'r Oriel Anfarwolion Grŵp Lleisiol gyda'r Pips ac fe'i rhestrwyd ymhlith y 100 o gantorion gorau erioed gan gylchgrawn *Rolling Stone*.

Ganwyd hi yn Atlanta, Georgia yn 1944.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235952 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235952 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q235952 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1944
Nancy Wilson

Cantores o'r Unol Daleithiau oedd **Nancy Wilson** (20 Chwefror 1937 - 13 Rhagfyr 2018).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa sy'n rhychwantu dros bum degawd, gan gynnwys senglau nodedig fel ''(You Don't Know) How Glad I Am'' a'i fersiwn o *Guess Who I Saw Today*. Recordiodd Wilson fwy na 70 o albymau a chafodd ei chydnabod gyda thair Gwobr Grammy. Cafodd ei dathlu fel perfformiwr amryddawn, wedi'i labelu fel cantores o blues, jazz, R&B, pop, a soul, a'i hystyried yn *actores gyflawn* ac *adlonwr cyflawn*. Fodd bynnag, roedd hi'n well ganddi'r teitl *stylist cân*. Roedd Wilson yn adnabyddus yn serchog wrth sawl llysenw, gan gynnwys *Sweet Nancy* a *The Girl with the Honey-Coated Voice*. Dechreuodd ei gyrfa ar ôl symud i Ddinas Efrog Newydd yn 1959, lle enillodd archeb barhaol yn glwb *The Blue Morocco* yn gyflym.

Ganwyd hi yn Chillicothe, Ohio yn 1937 a bu farw yn Pioneertown yn 2018. Priododd â Kenny Dennis.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q467690 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q467690 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion rhythm a blŵs o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Patti LaBelle

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Patti LaBelle** (ganed 24 Mai 1944).

Mae hi'n enwog am ei chyfraniadau dylanwadol i gerddoriaeth soul, gan gynnwys ei gwaith gyda'r grŵp lleisiol Patti LaBelle and the Bluebelles, a ddaeth yn Labelle yn ddiweddarach. Cyrhaeddodd y grŵp enwogrwydd gyda'r gân *Lady Marmalade* cyn chwalu yn 1976. Dechreuodd gyrfa unigol LaBelle yn 1977 gyda'i halbwm cyntaf yn cynnwys *You Are My Friend.* Enillodd lwyddiant prif ffrwd yn 1984 gyda senglau fel *If Only You Knew* a *New Attitude.* Roedd ei halbwm 1986 *Winner in You* yn cynnwys y gân boblogaidd *On My Own.* Enillodd LaBelle ddwy Wobr Grammy am ei halbymau *Burnin*' a *Live! One Night Only*. Roedd hi hefyd yn actio mewn ffilmiau a sioeau teledu, gan gynnwys ''A Soldier's Story* ac *American Horror Story: Freak Show*. Yn 1992, serennodd yn y sitcom *Out All Night''.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1944.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q31013 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q31013 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q31013 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion disgo o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr efengyl o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1944
Carol Burnett

Comedïwraig, actores, cantores ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Carol Burnett** (ganed 26 Ebrill 1933).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith arloesol mewn teledu, gan gynnwys ei rôl fel y fenyw gyntaf i gynnal cyfres amrywiaeth-gomedi, *The Carol Burnett Show*, a ddarlledwyd rhwng 1967 a 1978. Roedd y sioe yn cynnwys sgyrsiau comedi, canu, a dawnsio, ac enillodd nifer o wobrau Emmy a Golden Globes. Mae rolau ffilm nodedig Burnett yn cynnwys ''Pete 'n' Tillie*, *The Front Page*, *A Wedding*, *The Four Seasons*, *Annie*, *Noises Off*, a *Horton Hears a Who!''. Mae hi wedi derbyn nifer o wobrau, gan gynnwys saith Golden Globes, saith Gwobr Emmy Primetime, a Gwobr Grammy. Mae Burnett hefyd wedi cael ei hanrhydeddu â Medal Rhyddid yr Arlywydd, Gwobr Mark Twain am Hiwmor Americanaidd, a Gwobr Cyflawniad Oes Undeb Actorion Sgrîn.

Ganwyd hi yn San Antonio, Texas yn 1933. Priododd â Joe Hamilton ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255565 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q255565 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q255565 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1933
Brandy Norwood

Cantores, cyfansoddwraig, dawnswraig, model ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Brandy Rayana Norwood** (ganed 11 Chwefror 1979).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys ei halbwm cyntaf, a werthodd chwe miliwn o gopïau ledled y byd, a'i rôl yn y gyfres UPN *Moesha*. Mae gweithiau nodedig yn cynnwys ei deuawd enillodd Grammy *The Boy Is Mine* gyda Monica, a'i rolau yn *Cinderella* ac *I Still Know What You Did Last Summer*. Gwasanaethodd hefyd fel beirniad ar ''America's Got Talent* ac ymddangosodd ar *Dancing with the Stars*. Rhyddhaodd Norwood sawl albwm llwyddiannus, gan gynnwys *Full Moon*, *Afrodisiac*, a *Two Eleven*. Gwnaeth ei debut Broadway yn *Chicago'' a rhyddhaodd ei seithfed a'i wythfed albwm stiwdio, *B7* a *Christmas with Brandy*. Mae Norwood wedi gwerthu dros 40 miliwn o recordiau ledled y byd ac mae'n adnabyddus am ei sain nodedig.

Ganwyd hi ym McComb, Mississippi yn 1979. Roedd hi'n blentyn i Sonja Norwood a Willie Norwood. Mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q690974 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q690974 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q690974 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1979
Kelly Rowland

Cantores, actores a chyflwynydd teledu o'r Unol Daleithiau yw **Kelly Rowland** (ganed 11 Chwefror 1981).

Mae hi'n adnabyddus am ei llwyddiant fel aelod o Destiny's Child, un o grwpiau merched mwyaf llwyddiannus y byd. Yn ystod saib y grŵp, rhyddhaodd ei halbwm unigol cyntaf, *Simply Deep* (2002), a oedd yn cynnwys y sengl boblogaidd *Dilemma* gyda Nelly. Aeth Rowland i'r fyd actio gyda rolau yn *Freddy vs. Jason* a *The Seat Filler*. Ar ôl i Destiny's Child ddod i ben, rhyddhaodd sawl albwm llwyddiannus, gan gynnwys *Ms. Kelly* a *Here I Am*. Roedd Rowland yn feirniad ar *The X Factor* yn y DU a'r UD ac yn cyflwyno *Chasing Destiny*. Mae hi hefyd wedi bod yn hyfforddwr ar *The Voice Australia* a fu'n ymddangos ar *The Voice UK* yn 2026. Mae Rowland yn cael ei chydnabod am ffurfio'r grwpiau merched Little Mix a June's Diary.

Ganwyd hi yn Atlanta, Georgia yn 1981.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q184249 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q184249 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyngarwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1981
Hedy Lamarr

Actores ac dyfeisiwr o Awstria oedd **Hedy Lamarr** (9 Tachwedd 1914 - 19 Ionawr 2000).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa ffilm yn Hollywood, gan ennill enwogrwydd gyda pherfformiadau yn *Algiers* (1938), *Boom Town* (1940), a *White Cargo* (1942). Ei ffilm fwyaf llwyddiannus oedd yr epig crefyddol *Samson and Delilah* (1949). Bu Lamarr hefyd yn actio ar deledu cyn ei ffilm olaf yn 1958 a chafodd ei hanrhydeddu gyda seren ar y Hollywood Walk of Fame yn 1960. Yn ogystal â'i gyrfa actio, cyd-ddyfeisiodd system arweiniad radio ar gyfer torpidos Cynghreiriol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gan ddefnyddio technoleg sbectrwm lledaeniad a neidio amledd. Cyfrannodd y ddyfais hon, er nad oedd yn cael ei defnyddio yn ystod y rhyfel, at dechnolegau cyfathrebu diwifr modern, gan ennill iddi y teitl *mother of Wi-Fi*.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1914 a bu farw yn Casselberry, Florida yn 2000. Roedd hi'n blentyn i Gertrud Kiesler a Emil Kiesler. Priododd â Friedrich Mandl, Gene Markey, John Loder, Teddy Stauffer, W. Howard Lee a Lewis J. Boies ac mae ganddi 3 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q49034 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q49034 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Hunangofianwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Mary Pickford

Actores a chynhyrchydd ffilm o Ganada ac America oedd **Mary Pickford** (8 Ebrill 1892 - 29 Mai 1979).

Mae hi'n adnabyddus am fod yn arloeswr yn y diwydiant ffilm Americanaidd, gyda gyrfa Hollywood yn ymestyn dros bum degawd. Roedd Pickford yn un o'r actoresau mwyaf poblogaidd o'r cyfnod ffilmiau mud, gan ddod yn filiwnydd cyntaf Hollywood erbyn 1916. Roedd ganddi reolaeth greadigol lwyr dros ei ffilmiau ac roedd hi'n un o'r menywod mwyaf adnabyddus yn fyd-eang, gan ennill y llysenw *Brenhines y Ffilmiau*. Cyd-sefydlodd United Artists yn 1919 ac roedd yn un o sylfaenwyr yr Academi Celfyddydau a Gwyddorau Sgrîn Symudol yn 1927. Dyfarnwyd yr ail Wobr Academi am Actores Orau iddi am ei rôl yn *Coquette* a derbyniodd Wobr Anrhydeddus yr Academi yn 1976. Yn 1999, enwyd hi gan Sefydliad Ffilm America fel y 24ain seren fenywaidd fwyaf o sinema Hollywood glasurol.

Ganwyd hi yn Toronto yn 1892 a bu farw yn Santa Monica, Califfornia yn 1979. Roedd hi'n blentyn i Charlotte Hennessy a John Charles Smith. Priododd â Owen Moore, Douglas Fairbanks a Charles Rogers.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q104109 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q104109 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Mehgan Heaney-Grier

Plymiwr rhydd, model ffasiwn, actores, cadwraethwr a phersonoliaeth teledu o'r Unol Daleithiau yw **Mehgan Heaney-Grier** (ganed 26 Awst 1977).

Mae hi'n adnabyddus am sefydlu'r record plymio rhydd pwysau cyson cyntaf yn yr Unol Daleithiau gyda phlymiad i 155 troedfedd (47 metr) a'i rhagori'n ddiweddarach gyda phlymiad i 165 troedfedd (50 metr). Roedd hefyd yn gapten ar dîm plymio rhydd cyntaf yr Unol Daleithiau yng Nghystadlaethau Pencampwriaethau'r Byd yng Ngwlad Sardinia, Yr Eidal. Mae Heaney-Grier wedi modelu ar gyfer nifer o gatalogau a chylchgronau, gan gynnwys *People*, *Outside*, *Life*, *Vogue Japan*, ac *Abercrombie & Fitch*. Mae hi wedi bod yn llysgennad cysylltiadau cyhoeddus ar gyfer Omega Watches. Yn niwedd y 1990au, cydweithiodd gyda'i hyfforddwyr plymio i ffilmio cyfarfyddiadau tanddwr gydag anifeiliaid, gan arddangos ei sgiliau a'i brwdfrydedd dros fywyd morol.

Ganwyd hi yn Duluth, Minnesota yn 1977.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cadwraethwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Lena Horne

Cantores, actores, dawnswraig a chyfarwyddwr hawliau sifil o'r Unol Daleithiau oedd **Lena Horne** (30 Mehefin 1917 - 9 Mai 2010).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa arloesol mewn adloniant, a barodd dros saith degawd ac a oedd yn cynnwys gweithiau ffilm, teledu, a theatr. Ymunodd Horne â chorws y Cotton Club yn un ar bymtheg oed ac yn ddiweddarach daeth yn berfformiwr clwb nos amlwg cyn symud i Hollywood a  Broadway. Roedd hi'n eiriolwr dros hawliau sifil, gan gymryd rhan yn y Gorymdaith ar Washington yn 1963. Dychwelodd Horne i berfformiadau clwb nos a theledu, gan ryddhau albymau llwyddiannus. Yn 1981, serennodd yn y sioe un-fenyw *Lena Horne: The Lady and Her Music*, a redodd am dros 300 o berfformiadau ar Broadway ac a deithiodd yn genedlaethol. Parhaodd Horne i recordio a pherfformio yn achlysurol i mewn i'r 1990au cyn ymddeol o fywyd cyhoeddus yn 2000.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1917 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 2010. Priododd â Lennie Hayton ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q112307 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q112307 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1917
Shirley MacLaine

Actores ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Shirley MacLaine** (ganed 24 Ebrill 1934).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth dros 70 mlynedd, gan gynnwys gweithiau nodedig fel *The Trouble with Harry*, *The Apartment*, a *Terms of Endearment*. Cafodd Wobr yr Academi am yr Actores Orau yn y ffilm yno. Dechreuodd gyrfa MacLaine yn blynyddoedd olaf o Oes Aur Hollywood, a daeth yn ffigwr amlwg gyda rolau mewn ffilmiau fel *Around the World in 80 Days* a *Sweet Charity*. Fe wnaeth hi hefyd serennu yn y gomedi sefyllfa ''Shirley's World'' a'r ffilm deledu *Coco Chanel*. Mae MacLaine wedi cael ei chydnabod gyda nifer o wobrau, gan gynnwys Gwobr Emmy, dwy Wobr BAFTA, chwe Golden Globe, a dwy Wobr Arian. Mae hi wedi cael ei hanrhydeddu gyda y Film Society of Lincoln Center, Gwobr Cecil B. DeMille, Gwobr Cyflawniad Bywyd AFI, a'r Kennedy Center Honor.

Ganwyd hi yn Richmond, Virginia yn 1934. Roedd hi'n blentyn i Kathlyn Corinne Maclean ac Ira Owens Beaty. Priododd â Steve Parker ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q95026 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q95026 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q95026 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1934
Carole King

Cantores, cyfansoddwr a cherddor o'r Unol Daleithiau yw **Carole King** (ganed 9 Chwefror 1942).

Mae hi'n enwog am ei chyfraniadau helaeth i gerddoriaeth boblogaidd, gan gynnwys ysgrifennu neu gyd-ysgrifennu 118 o ganeuon a gyrhaeddodd siart Billboard Hot 100 a 61 o ganeuon ar siartiau'r DU. Hi oedd y cyfansoddwr benywaidd mwyaf llwyddiannus ar siartiau senglau'r DU rhwng 1962 a 2005. Yn y 1960au, cyfansoddodd King a'i gŵr cyntaf, Gerry Goffin, dros ddau ddwsin o ganeuon poblogaidd i wahanol artistiaid. Trawsnewidiodd i yrfa berfformio unigol yn y 1970au, gyda'i halbwm *Tapestry* (1971) yn cyrraedd brig siart albwm yr UD am 15 wythnos. Mae King wedi rhyddhau 25 o albymau unigol ac wedi gwerthu dros 75 miliwn o recordiau ledled y byd. Mae ei hanrhydeddau yn cynnwys pedwar Gwobr Grammy  ac enwebiadau i Oriel Anfarwolion Cyfansoddwyr Caneuon ac Oriel Anfarwolion Roc a Rôl.

Cafodd ei geni yn Brooklyn, Newydd Efrog. Priododd â Gerry Goffin ym 1959 ac fe wnaethon nhw weithio gyda'i gilydd fel cyfansoddwyr caneuon tan eu hysgariad ym 1968. Bu iddynt ddwy ferch. Priododd dair gwaith arall: â Charles Larkey ym 1970 (ysg. 1976); â Rick Evers ym 1977 (ysg. 1978); â Rick Sorenson ym 1982 o hyd 1989.

## Albymau
* 1970: *Writer*
* 1971: *Tapestry*
* 1971: *Music*
* 1972: *Rhymes & Reasons*
* 1973: *Fantasy]]*
* 1974: *Wrap Around Joy*
* 1976: *Thoroughbred*
* 1977: *Simple Things*
* 1978: *Welcome Home*
* 1979: *Touch the Sky*
* 1980: *Pearls: Songs of Goffin and King*
* 1982: *One to One*
* 1983: *Speeding Time*
* 1989: *City Streets*
* 1993: *Colour of Your Dreams*
* 2001: *Love Makes the World*

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cadwraethwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1942
Solange Knowles

Cantores, cyfansoddwr caneuon ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Solange Piaget Knowles** (ganed 24 Mehefin 1986).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa gerddorol ddylanwadol, gan gynnwys yr albymau *Sol-Angel and the Hadley St. Dreams* ac *A Seat at the Table*, a oedd yn albwm rhif un yn yr Unol Daleithiau. Enillodd ei sengl *Cranes in the Sky* Wobr Grammy am Berfformiad R&B Gorau. Ymddangosodd Knowles hefyd mewn ffilmiau fel *Johnson Family Vacation* a *Bring It On: All or Nothing*. Mae hi wedi cael ei chydnabod fel yr 100fed artist dawns mwyaf llwyddiannus gan Billboard a derbyniodd y *Impact Award* yn nigwyddiad Billboard Women in Music. Yn ogystal â cherddoriaeth, mae hi wedi bod yn rhan o gytundeb noddi gyda Rimmel London ac wedi lansio llinell o nwyddau hip-hop i blant.

Ganwyd hi yn Houston yn 1986. Roedd hi'n blentyn i Tina Knowles a Mathew Knowles. Priododd â Alan Ferguson ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231228 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231228 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q231228 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion ffwnc o'r Unol Daleithiau
Categori:Creoliaid Louisiana
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1986
Helen Hayes

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Helen Hayes** (10 Hydref 1900 - 17 Mawrth 1993).

Mae hi'n enwog am fod yn *First Lady of American Theatre* a hi oedd yr ail berson a'r fenyw gyntaf i ennill *EGOT*, gan ennill Emmy, Grammy, Oscar, a Gwobr Tony. Hi hefyd oedd y berson cyntaf i ennill y *Triple Crown of Acting*. Derbyniodd Hayes y Medal Rhyddid Arlywyddol yn 1986 a'r Medal Celfyddydau Cenedlaethol yn 1988. Enwir Gwobrau Helen Hayes, sy'n cydnabod rhagoriaeth mewn theatr broffesiynol yn Washington, D.C., ar ei hôl hi. Ail-enwyd y Theatr Fulton yn Efrog Newydd yn Theatr Helen Hayes er anrhydedd iddi. Bu ei gyrfa'n rhychwantu 82 mlynedd, ac roedd hi'n flaenllaw yn cefnogi elusennau, yn arbennig Ysbyty Helen Hayes.

Ganwyd hi yn Washington, D.C. yn 1900 a bu farw yn Nyack, Efrog Newydd yn 1993. Priododd â Charles MacArthur.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213302 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213302 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1900
Julie Harris

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Julie Harris** (2 Rhagfyr 1925 - 24 Awst 2013).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau clasurol a chyfoes, gan gynnwys ennill pum Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama am ei pherfformiadau yn *I Am a Camera*, *The Lark*, *Forty Carats*, *The Last of Mrs. Lincoln*, a *The Belle of Amherst*. Derbyniodd hefyd dair Gwobr Emmy a Gwobr Grammy, chydnabyddiaeth Gwobrau'r Academi a Gwobr BAFTA. Cafodd Harris ei derbyn i Oriel Anfarwolion Theatr America a derbyniodd Fedal Cenedlaethol y Celfyddydau a'r Anrhydedd Canolfan Kennedy. .

Ganwyd hi yn Grosse Pointe, Michigan yn 1925 a bu farw yn West Chatham yn 2013.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q236708 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q236708 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Yale
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tara Lyn Strong

Actores o Ganada ac America yw **Tara Lyn Strong** (ganed 12 Chwefror 1973).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith llais mewn animeiddiadau, ar gwefannau, a gemau fideo, gan gynnwys rolau mewn cyfresi animeiddiedig fel *The Powerpuff Girls*, *The Fairly OddParents*, *My Little Pony: Friendship Is Magic*, *Teen Titans*, *Xiaolin Showdown*, *Ben 10*, *Drawn Together*, *The New Batman Adventures*, *Rugrats*, *The Proud Family*, *Chowder*, *Wow! Wow! Wubbzy!*, *Unikitty!*, a *DC Super Hero Girls*. Mae ei chredydau llais mewn gemau fideo yn cynnwys *Mortal Kombat X*, *Ultimate Marvel vs. Capcom 3*, *Jak and Daxter*, *Final Fantasy X*, *Final Fantasy X-2*, *Blue Dragon*, a *Batman: Arkham*. Mae Strong wedi ennill enwebiadau Gwobr Annie a Daytime Emmy ac wedi ennill gwobr gan yr Academy of Interactive Arts & Sciences. Dechreuodd ei gyrfa mewn theatr Iddewig yn Toronto a pherfformiodd gyda Theatr Iddewig Toronto.

Ganwyd hi yn Toronto yn 1973. Roedd hi'n blentyn i Lucy Charendoff a Syd Charendoff. Priododd â Craig Strong ac mae ganddi 2 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4029 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4029 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ruby Dee

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Ruby Dee** (27 Hydref 1922 - 11 Mehefin 2014).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyfraniadau helaeth i ffilm, teledu, a theatr, gan gynnwys tarddu'r rolau Broadway o Ruth Younger yn *A Raisin in the Sun* gan Lorraine Hansberry a Lutiebell Gussie Mae Jenkins yn *Purlie Victorious* gan Ossie Davis. Buodd hefyd yn serennu mewn ffilmiau fel *The Jackie Robinson Story*, *Edge of the City*, ac *American Gangster*. Derbyniodd Dee nifer o wobrau, gan gynnwys Gwobr Emmy, Gwobr Grammy, a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn. Cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am ei rôl yn *American Gangster*. Anrhydeddwyd Dee gyda'r National Medal of Arts, Gwobr Cyflawniad Bywyd Cymdeithas yr Actorion Sgrîn, a'r Kennedy Center Honors. Cydweithiodd yn aml gyda'i gŵr, Ossie Davis, hyd at ei farwolaeth yn 2005.

Ganwyd hi yn Cleveland, Ohio yn 1922 a bu farw yn New Rochelle, Efrog Newydd yn 2014. Priododd â Ossie Davis.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234360 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen