Chinua Achebe

Llenor Nigeriaidd oedd **Roedd Albert Chinụalụmọgụ Achebe** (16 Tachwedd 1930 - 21 Mawrth 2013). Ei gampwaith oedd ei nofel gyntaf, *Things Fall Apart* (1958). Ymhlith ei weithiau eraill mae cofiant o Ryfel Biafra, *There Was a Country* (2012).

## Cefndir
Roedd Achebe o dras penaethiaid Ibo. Enillodd Wobr Nobel am Lenyddiaeth ym 1989 a Gwobr Man Booker Rhyngwladol yn 2007. Ganwyd yn Ogidi, gorllewin Nigeria, yn fab i athro cenhadol, addysgwyd Achebe yng Ngholeg Prifysgol Ibadan. Ym 1954 ymunodd â Chorfforaeth Ddarlledu Nigeria ac ym 1961 daeth yn gyfarwyddwr darlledu allanol. Yn ystod y cyfnod hwn ysgrifennodd y pedair nofel a enillodd clod rhyngwladol iddo: *Things Fall Apart* (1958), *No Longer At Ease* (1960), *Arrow of God* (1964), *A Man of the People* (1966). Mae'r pedair yn canolbwyntio ar gyfyngiadau moesol, gwleidyddol ac ymarferol pobl Affricanaidd sy'n cael eu dal yn y gwrthdaro rhwng gwerthoedd gorllewinol a ffyrdd o fyw traddodiadol. Roedd yn ysgrifennu yn y Saesneg ond mae ei waith wedi ei gyfieithu i lawer o ieithoedd eraill. Ymadawodd a’r byd darlledu i ddysgu ym Mhrifysgol Nigeria, Nsukka (1967-72), cyn gwario cyfnod yn yr Unol Daleithiau cyn dychwelyd i Nsukka fel athro Saesneg. Cyhoeddodd lyfr o gerddi, *Beware Soul Brother*, ym 1972 ac enillodd Wobr Barddoniaeth y Gymanwlad yr un flwyddyn. Mae hefyd wedi cyhoeddi straeon byrion ar themâu traddodiadol Affricanaidd. Ym 1979 dyfarnwyd Gorchymyn y Weriniaeth Ffederal iddo. Cyhoeddwyd nofel arall, *Anthills of the Savannah*, ym 1987.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**Things Fall Apart* (1958)
**No Longer at Ease* (1960)
**Arrow of God* (1964)
**A Man of the People* (1966)
**Anthills of the Savannah* (1987)

### Straeon byrion
**Marriage Is A Private Affair* (1952)
*''Dead Men's Path* (1953)
**The Sacrificial Egg and Other Stories* (1953)
**Civil Peace* (1971)
**Girls at War and Other Stories*  (1973)
**African Short Stories* (editor, with C. L. Innes) (1985)
**The Heinemann Book of Contemporary African Short Stories* (golygydd, gyda C. L. Innes) (1992)
**The Voter*

### Barddoniaeth
**Beware, Soul-Brother, and Other Poems* (1971) (yn yr UD *Christmas at Biafra, and Other Poems*, 1973)
**Don't Let Him Die: An Anthology of Memorial Poems for Christopher Okigbo* (golygydd, gyda Dubem Okafor) (1978)
**Another Africa* (1998)
**Collected Poems*  (2005)
**Refugee Mother And Child*
**Vultures*

### Traethodau, beirniadaeth, ffeithiol a sylwebaeth wleidyddol
**The Novelist as Teacher* (1965) – hefyd yn *Hopes and Impediments*
**An Image of Africa|An Image of Africa: Racism in Conrad's "Heart of Darkness"* (1975) – hefyd yn *Hopes and Impediments*
**Morning Yet on Creation Day* (1975)
**The Trouble With Nigeria* (1984)
**Hopes and Impediments* (1988)
**Home and Exile* (2000)
**The Education of a British-Protected Child* (6 October 2009)
**There Was A Country: A Personal History of Biafra* (11 October 2012)
### Llyfrau Plant
**Chike and the River* (1966)
**How the Leopard Got His Claws* (with John Iroaganachi) (1972)
**The Flute* (1975)
**The Drum'' (1978)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Nigeria
Categori:Beirdd Saesneg o Nigeria
Categori:Beirniaid llenyddol Saesneg o Nigeria
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Nigeria
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Nigeria
Categori:Llenorion plant o Nigeria
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Nigeria
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Nigeria
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Nigeria
Categori:Nofelwyr Saesneg o Nigeria
Categori:Pobl fu farw yn Boston
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Nigeria
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Nigeria