open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abi Ofarim

bawd|245px|Abi ac Esther Ofarim (1963)
bawd|245px|Gyda'i wraig Esther ym 1968

Cerddor a dawnswr o Israel oedd **Abi Ofarim** (ganwyd **Avraham Reichstadt** (5 Hydref 1937 – 4 Mai 2018).

Fe'i ganwyd yn Safed, Palesteina. Priododd y cantores Esther Ofarim ym 1961; ysgarodd y cwpl yn 1970.

## Senglau
### Fel Esther ac Abraham
*1963: "One More Dance"

### Fel Esther and Abi Ofarim
*1964: "Schönes Mädchen"
*1965: "Drunten im Tale"
*1965: "Bye Biddy - Bye Bye Jack"
*1965: "Noch einen Tanz"
*1966: "Dona, Dona"
*1966: "Sing Hallelujah"
*1966: "Die Wahrheit (die Fahrt ins Heu)"
*1967: "Morning of My Life"  
*1967: "Garden of My Home"  
*1968: "Cinderella Rockefella"

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Israel
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2018
Achos llys Altsasu

bawd|Protestiadau yn 2016 yn erbyn dulliau "llawdrwm" Llywodraeth Sbaen.
bawd|Trigolion Nafarroa yn dangos eu gwrthwynebiad y tu allan i Lys *Audiencia Nacional* yn Madrid, Sbaen; Ebrill 2018.
Ystyrir **achos llys Altsasu** yn achos hynod bwysig parthed diffiniad Sbaen o 'derfysgaeth'. Ar 15 Hydref 2016 wedi ffrwgwd mewn tafarn yn nhref Altsasu, Nafarroa, Gwlad y Basg, arestiwyd wyth o lanciau lleol am anafu dau *Guardia Civil*, sef heddweision milwrol Sbaen a'u partneriaid. Dywedir iddynt ddioddef anafiadau "seicolegol".

Ers Hydref 2016 cadwyd tri o'r wyth llanc yn y ddalfa, a throsglwyddwyd eu hachos o Iruña, Nafarroa ('Navarre' yn Sbaeneg), fel sy'n arferol i achosion o gamfihafio, i lys arbennig yn Madrid, yr *Audiencia Nacional*, a fydd yn eistedd ym Mai 2018. Rhyddhawyd y 5 arall ar fechnïaeth. Trosglwyddwyd yr achos yn eu herbyn yn dilyn cais gan *Tribunal Supremo de España*, sef uchel lys Sbaen, sy'n cael ei reoli'n uniongyrchol gan Lywodraeth Sbaen, yn wahanol i weddill gwledydd Ewrop, ble mae llywodraeth a llysoedd bron yn gyfangwbwl ar wahân. Gwnaed y cais wedi i'r llys lleol yn Iruña daflyd y cyhuddiad o derfysgaeth allan drwy'r ffenest.

Mae'r llanciau'n wynebu 62 mlynedd o garchar, ar wahân i un o'r llanciau sy'n wynebu 12 blwyddyn.

## Llawdrwm
Ymhlith y cyrff hynny sydd wedi mynegi cytuno gyda dulliau'r Llywodraeth yn yr achos yma mae plaid geidwadol Sbaen, Partido Popular a Ciudadanos  (Basgeg: Hiritarrak) gan fynegi fod cysylltiad rhwng y llanciau ag ETA (Euskadi Ta Askatasuna), mudiad sy'n hawlio annibyniaeth i Wlad y Basg. Yn ôl Amnest Rhyngwladol, fodd bynnag, ni ddylid ystyried y troseddwyr yn 'derfysgwyr' a bod y dull maen nhw'n cael eu trin gan Sbaen yn llawer rhy llawdrwm.

## Cyfeiriadau
Categori:Navarra
Categori:Terfysgaeth yn Sbaen
Livingston County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Livingston County, Efrog Newydd
*Livingston County, Illinois
*Livingston County, Kentucky
*Livingston County, Michigan
*Livingston County, Missouri
*Livingston Parish, Louisiana

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q429814;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Dresel Gymreig

bawd|Dresel Gymreig
Dodrefn traddodiadol a wneir o bren yw'r **ddresel Gymreig** a ddefnyddir i gadw ac arddangos crochenwaith a llestri.

## Darllen pellach 
* Trefor Alun Davies, *Y Ddresel Gymreig a Chypyrddau Perthynol* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1991). 
* Chris S. Stephens a Eleri Davies, *Y Ddresel Gymreig* (Llandysul: Gwasg Gomer, 2013).

Categori:Dodrefn Cymru
Cynfodolaeth

Cred neu athrawiaeth grefyddol yw **cynfodolaeth** sydd yn haeru bodolaeth yr enaid cyn y bywyd presennol. Gelwir y rhai a gredant yng nghynfodolaeth eneidiau yn gynfodoliaid. Credant nid yw'r enaid yn uno â'r corff hyd nes y cenedlir neu y genir y person y byddai wedi ei bwriadu ar ei gyfer.

Arddelai cynfodolaeth gan sawl athroniaeth ac enwad yn yr Henfyd, ac y mae wedi bod yn gred gyffredin gan gyfrinwyr hen a diweddar. Dyma ydoedd barn Pythagoras, Platon a’i ganlynwyr, a’r Cabalyddion ymysg yr Iddewon.

Yng Nghristnogaeth, cynfodolaeth eneidiau yw’r athrawiaeth fod Duw, yng nghreadigaeth y byd, wedi creu eneidiau'r holl ddynolryw. Dysgid yr athrawiaeth gan Justin Ferthyr, Origen, ac eraill o Dadau'r Eglwys. Cafodd y gred ei chondemnio gan Synod Caergystennin yn y 540au. Gelwir yr athrawiaeth ddiwinyddol sy'n dal bod yr enaid yn cael ei greu yn uniongyrchol pan y cynhyrchir y corff yn greadaeth yr enaid, a'r athrawiaeth sy'n dal ei fod yn cael ei genhedlu gan y rhieni yn draddugiaeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwinyddiaeth
Chwerthin

Ystum corfforol yn dangos llawenydd, dirmyg, gwatwaredd, ymddiried, neu edmygedd yw **chwerthin**.

Categori:Atgyrchion
Categori:Digrifwch
Cadair gefn ffyn Gymreig

Math o gadair bren a wneid yng Nghymru ers yr Oesoedd Canol yw'r **gadair gefn ffyn Gymreig**. Gellir ei hystyried yn ffurf ar gadair Windsor. Mae'n nodweddiadol o ddodrefn cyntefig y werin Gymreig.

Mae'r traddodiad o wneud cadeiriau cefn ffyn yn dyddio'n ôl i'r 13g, ac mae sawl enghraifft o'r 17g yn goroesi hyd heddiw. Cawsant eu creu gan grefftwyr y pentref, megis y saer coed, y gof, neu'r saer olwynion, a'u gwneud o goed derwen, onnen neu lwyfen gan amlaf.

Ceir amryw o siapiau i gadeiriau cefn ffyn, ond y nodwedd sy'n gyffredin iddynt yw'r crib o ffyn tenau sydd yn ffurfio'r cefn. Mae gan nifer o'r hen gadeiriau fraich gam a wneid o ddarn o goed sydd wedi tyfu felly. Câi'r fraich ei dal yn ei lle gan ffyn a osodir mewn creuau yn y sedd. Fel arfer câi'r coesau eu cerfio yn hytrach na'u turnio, a'u gosod ar ogwydd i roi golwg neilltuol i'r gadair.

## Darllen pellach 
* John Brown, *Welsh Stick Chairs* (1999).

Cefn ffyn Cymreig
Categori:Dodrefn Cymru
Metro Adelaide

bawd|250px
Mae **Metro Adelaide** yn rhwydwaith o reilffyrdd, tramffyrdd a gwasanaethau bws yn Adelaide, De Awstralia.
## Trenau

## Tramfordd

## Bysiau
Bysiau yw'r dull arferol o deithio yn Adelaide, gyda chwmniau preifat yn rhedeg gwasanaethau bysiau yn y ddinas:Light City Buses, Southlink, a Torrens Transit.

Caniateir mynd am ddim ar fysiau 98A, 98C, 99A & 99C, sy'n cylchu'r ddinas ac yn ei chysylltu â Gogledd Adelaide.

## O-Bahn
Mae O-Bahn Adelaide yn ffordd arbennig ar gyfer bysiau, rhwng Gilberton a Tea Tree Gully. Caniateir i'r bysiau deithio'n gyflymach yma nac ar ffydd confensional.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Metro Adelaide 

Categori:Adelaide
Categori:Cludiant yn Awstralia
Categori:Rheilffyrdd Awstralia
Aneurin Evans

Seryddwr, ffisegydd, ac academydd o Gymru yw **Aneurin Evans** (ganwyd 1947) sydd yn athro astroffiseg ym Mhrifysgol Keele.

Astudiodd ffiseg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth gan raddio yn 1968 ac enillodd ei ddoethuriaeth ar bwnc astroffiseg yno ym 1972.

Ysgrifennodd y llyfr *Serydda* (1982).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Keele
Categori:Astroffisegwyr o Gymru
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol am y gofod
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Ffisegwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ffisegwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Seryddwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Seryddwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Dodrefn Cymru

bawd|Ystafell â chelfi, gan gynnwys dresel Gymreig, yn y 1910au.
[bawd|Ystafell fwyta mewn tŷ yn [Rhaeadr Gwy yn y 1910au.]]
Yn debyg i bensaernïaeth a dillad Cymru, traddodiad cyntefig a gwerinol ar y cyfan sydd gan Gymru o ran ei dodrefn.

## Cistiau 
Ffurf ar gist sydd yn unigryw i Gymru yw'r coffer bach neu gist Feibl Gymreig, a ddefnyddid i gadw'r Beibl teuluol a dogfennau pwysig.

## Cypyrddau 
Yn yr 16g roedd y cwpwrdd deuddarn yn boblogaidd yng Nghymru. Cafwyd hefyd y cwpwrdd tridarn, a defnyddiwyd y rhain i gadw ac arddangos llestri arian a phiwter a chrochenwaith. Yn ddiweddarach cafodd drysau gwydr eu gosod ar gypyrddau. Datblygodd y ddresel Gymreig yn ffurf benodol ar ddresel i arddangos llestri.

## Byrddau 
Yn hanesyddol, cedwid byrddau trestl yn y neuadd a'r bwthyn fel ei gilydd. Yn ddiweddarach daeth byrddau cadarn, gyda choesau parhaol ac estynyddion, yn gyffredin.

## Seddau 
Am amser maith, eisteddai'r werin ar feinciau yn eu tai. Datblygodd cadeiriau o seddau bocs. Gwneid cadeiriau cefn ffyn yng Nghymru ers y 13g.

## Gwlâu 
Bu crud pren y baban yn drysor teuluol ymhlith y werin Gymreig.

## Cyfeiriadau 

Categori:Diwylliant Cymru
Cymru
Dawns forys Gotswold

Mae **Dawns forys Gotswold ** y ddawns forys mwyaf cyffredin, ac yn dod yn wreiddiol o de canolbarth Lloegr, yn cynnwys Swydd Gaerloyw, Swydd Rydychen, Swydd Northampton a Swydd Warwick. Fel arfer, mae dawns yn cynnwys 6 neu 8 o ddawnswyr, yn ddefnyddio hancesi neu ffyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns
Categori:Llên gwerin
Gwilym Roberts

:*Gweler hefyd Gwilym O. Roberts*

Gwleidydd o Gymru oedd **Gwilym Edffrwd Roberts** (7 Awst 1928 – 15 Mawrth 2018). Roedd yn aelod seneddol San Steffan y Blaid Lafur dros De Swydd Bedford rhwng 1966 a 1970, ac aelod seneddol San Steffan dros Cannock rhwng 1974 a 1983.

Cafodd Roberts ei addysg yn Ysgol Ramadeg Brynrefail ac ym Mhrifysgol Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2018
Capel y Morfa, Aberystwyth

Capel gydag Eglwys Bresbyteraidd Cymru yw **Capel y Morfa**. Fe'i lleolir ar Stryd Portland, Aberystwyth.

## Hanes
Ffurfiwyd Capel y Morfa yn 1989, wedi cyfnod hir o drafod, trwy uniad cynulleidfaoedd Salem a Seilo. Unwyd cynulleidfaoedd y Morfa a Chapel y Tabernacl (oedd â'i mynediad ar Stryd Powell, Aberystwyth, ond a ddifrodwyd gan dân yn 2002 ac sydd bellach yn fflatiau) pan gaeodd y Tabernacl yn 2002. Sefydlwyd Ebeneser, Penparcau, yn 1939 yn gangen o'r Tabernacl. Wedi cau'r Tabernacl daeth yn gangen o Gapel y Morfa.

Mae'r capel ei hun yn enw newydd ar y capel a alwyd yn Salem a ffurfiwyd wedi rhwyg o fewn Capel Seilo.

## Adeilad
bawd|Plac ar Gapel y Morfa
Ffurfiwyd yr hen Gapel Salem ar Stryd Portland wedi rhwyg o fewn cynulleidfa Capel Seilo, Morfa Mawr. Wedi cyfnod yn cwrdd yn yr 'Assembly Rooms' ar Maes Lowri ger yr Hen Goleg, agorwyd Capel Salem yn 1895. Cost yr adeilad oedd £2,600. Er mwyn tanlinellu'r gwahaniaeth rhwng y ddwy gapel, fe adeiladwyd Salem newydd yn arddull Gothig, oedd yn arddull anghyfarwydd i gynulleidfa Fethodistiaid Calfinaidd Cymreig, ond mewn gwrthgyferbyniad ag arddull Baróc Seilo.

Dyluniwyd y capel gan y pensaer Thomas Morgan o Aberystwyth. Adeiladwyd y Capel yn 1894–1895 gan David Lloyd, Trefechan.

Trwy gyd-ddigwyddiad, hen leoliad Capel Seilo (yr eglwys yr ymwahanodd Salem oddi wrtho) yw safle Canolfan y Morlan bellach.

## Heddiw
Y Gweinidog cyfredol (2018) yw y Parch. Eifion Roberts. Gweinidog gyntaf y capel unedig oedd y Parch. Pryderi Llwyd Jones.

### Trefn y Sul
*10.00am – Oedfa Capel y Morfa
*10.20–11.00am – Ysgol Sul; bydd y plant yn gadael yr oedfa tua 10.20
*11.00am – Ysgol Sul i oedolion
*2.15pm – Oedfa yn Ebeneser, Penparcau
*6.00pm – Oedfa Capel y Morfa

Mae'r holl weithgaredd yn y Gymraeg.

## Canolfan y Morlan
bawd|Canolfan y Morlan
Datblygwyd Canolfan y Morlan fel canolfan ffydd a diwylliant ar safle yr hen Gapel Seilo oedd ar Morfa Mawr. Lleolir y Morlan oddeutu 300m i'r gogledd ddwyrain o adeilad Capel y Morfa.

## Llyfryddiaeth
*Owen, D. Huw, *Capeli Cymru* (Talybont: Y Lolfa, 2005), tt. 26–7

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Capel y Morfa
*Gwefan Addoldai Cymru
*Gwefan Eglwys Bresbyteraidd Cymru

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Capeli Ceredigion
Stryd Portland, Aberystwyth

bawd|Stryd Portland, Aberystwyth, o'r de (Mai 2018)
Un o brif strydoedd canol tref Aberystwyth yw **Stryd Portland** (Saesneg: *Portland Street*). Adnabwyd hi am yn y 19g fel "Lower Portland Street" a Stryd y Porth Bach (*Eastgate Street*) fel "Upper Portland Street".

Fe'i lleolir ar yr hen forfa a oedd tu allan i furiau canoloesol y dref. O'r herwydd fe elwir y capel ar y stryd yn Gapel y Morfa a daw'r stryd i'w therfyn ar Morfa Mawr (''Queen's Street*). Ni ddylid ei drysu gyda Ffordd Portland (*Portland Road'') sydd gyfochrog iddi i'r dwyrain, ac, yn rhyfedd, yn gulach nag hi.

## Adeiladau'r stryd
Fel un o brif strydoedd Aberystwyth ceir sawl darpariaeth bwysig ar gyfer y dref a'i thrigolion ar y stryd hon. Mae'r tai yn 3 neu 4 llawr o uchder gyda ffenestri bae. Mae'r nifer o'r tai wedi ei llogi ar rent i fyfyrwyr neu fel fflatiau o fewn yr adeilad i unigolion neu deuluoedd.

Lleolir:
*Deintyddfa Stryd Portland
*Meddygfa'r Llan
*Capel y Morfa

Ceir hefyd Amgueddfa Ceredigion sydd ar gyffordd y stryd gyda Ffordd y Môr ond gyda'r mynedfa ar Ffordd y Môr.

Ar waelod y stryd lleolir Llyfrgell Tref Aberystwyth yn adeilad hardd neo-glasurol yr hen Gyngor Tref Aberystwyth.

Wrth ymyl Meddygfa'r Llan ceir llwybr sy'n cysylltu Stryd Portland â Stryd y Baddon, Aberystwyth.

## Gardd Gofio
Ar waelod y stryd, gyferbyn â'r llyfrgell, ceir gardd goffa lle planwyd sawl coeden i gofio a chydnabod digwyddiadau o bwys yn hanes Aberystwyth a'r byd.

## *Aberystwyth* Joseph Parry
Credir i dôn enwog Joseph Parry gael ei pherfformio am y tro cyntaf yn Eglwys Annibynnol Saesneg Stryd Portland i geiriau "Jesus, Lover of My Soul" gan Charles Wesley. Mae'r eglwys bellach yn Feddygfa a chefn yr adeilad yn eiddo i Gwmni Theatr Arad Goch sydd a'i mynedfa ar Stryd y Baddon (Bath St.). Roedd Parry yn organydd yn yr eglwys. Ceir plac llechen i gofnodi'r digwyddiad ar fur y Meddygfa'r Llan ar Stryd Portland.

Cyhoeddwyd emyn-dôn *Aberystwyth* yn 1876 a'i chyhoeddi gyntaf yn 1879 yn llyfr Edward Stephen, *Ail Lyfr Tonau ac Emynau*.

Yn 1897 cyfansoddodd Enoch Sontonga emyn ''Nkosi Sikelel' iAfrika* ("Duw Bendithio Affrica" yn Xhosa), gan ei roi i dôn *Aberystwyth'' i gychwyn. Daeth y gân maes o law yn anthem rhyddid Affricanaidd a thôn anthem genedlaethol Tansania, Zambia a De Affrica.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth 
*Gwefan Deintyddfa Stryd Portland
*Gwefan Meddygfa'r Llan

## Oriel

Capel Anibynnwyr Saesneg Aberystwyth-2.jpg|Capel yr Annibynwyr Saesneg
Stryd Portland, Aberystwyth o'r gogledd.jpg|Stryd Portland o'r gogledd
Plac Joseph Parry, Aberystwyth.jpg|Plac Joseph Parry, emyn-dôn *Aberystwyth*
Plac hen Dafarn Portland St, Aberystwyth.jpg|Plac i'r arlunydd Alfred Worthington ar ochr mur Amgueddfa Ceredigion ar Stryd Portland

Categori:Strydoedd Aberystwyth
Llyfrgell Tref Aberystwyth

Lleolir **Llyfrgell Tref Aberystwyth** ar Faes y Frenhines ar stryd Morfa Mawr (Queen St.) yn ardal Fictorianaidd y dref gyferbyn â Stryd Portland. Ni ddylid drysu gyda Llyfrgell Genedlaethol Cymru sydd hefyd yn Aberystwyth.

Mae'r llyfrgell bellach wedi ei lleoli yn hen pencadlys Cyngor Tref Aberystwyth ond roedd hi cyn hynny ar Stryd y Gorfforaeth (Corporation St) rhyw 400 metr i'r de orllewin. Mae adeilad y llyfrgell yn rhan o Ganolfan Alun R. Edwards. Mae Archifdy Ceredigion hefyd yn rhan o Ganolfan Alun R. Edwards bellach.

## Hanes
bawd|chwith|Hen lyfrgell tref, Stryd y Gorfforaeth, Aberystwyth
Agorwyd y llyfrgell gyhoeddus gyntaf yn Aberystwyth yn in Compton House, Pier Street ar 13 Hydref 1874. Yn 1882 symudwyd y llyfrgell i'r Assembly Rooms ar Faes Lowri, a roddwyd i'r cyngor ar lês am 21 mlynedd. Daeth y lês i ben yn 1903 a dychwelodd y llyfrgell i Heol y Wig, y tro yma i'r hen Lyfrgell Banc ar y gornel â Stryd y Porth Bach (Eastgate Street) er mai dim ond am gyfnod y bu yma.

Adeiladwyd llyfrgell Carnegie yn 1905 gyda grant o £3,000. Lleolwyd hwn yn Stryd y Gorfforaeth ac fe'i dyluniwyd gan y pensaer Walter Payton o Birmingham. Roedd yn un o'r 48 a ymgeisiodd yn y gystadleuaeth i gynllunio'r adeilad. Agorwyd hi yn swyddogol ar 20 Ebrill 1906 gan Mary, gwraig Matthew Vaughan-Davies, yr Aelod Seneddol lleol.

Symudodd llyfrgell y dref i safle Cyngor y Dref ar Morfa Mawr yn 2012. Gelwir yr adeilad yn Ganolfan Alun R. Edwards ar ôl llyfrgellydd cyntaf yr hen Gyngor Sir Ceredigion. Symudodd swyddfeydd y Cyngor (oedd yn cynnwys gwasanaeth talu trethi) i adeliad pwrpasol newydd ar Boulevard de Saint-Brieuc in 2009 rhydd rhwng tref Aberystwyth a stâd newydd Parc y Llyn i'r dwyrain. Mae swyddfa Cyngor Tref Aberystwyth (cyngor cymuned) oedd yn rhan o hen adeilad y Cyngor, bellach ar Stryd y Popty.

## Gwasanaethau
Mae'r llyfrgell yn cynnwys amrywiaeth eang o wasanaethau gan gynnwys: Llyfrau, DVDs, Llyfrau Llafar, Cryno Ddisgiau, Cyfrifiaduron a WiFi am Ddim, Gwasanaeth Llungopïo, Argraffu a Sganio, Ymchwil, Hanes Lleol, Papurau a Chylchgronau.

Mae'r llyfrgell ar agor o ddydd Llun i ddydd Sadwrn o 9.30am hyd nes 5.00pm neu 6.00pm ar wahanol ddyddiau.

## Dolenni
Gwefan Llyfrgelloedd Ceredigion

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Aberystwyth
Zhang Ziping

Llenor Tsieineaidd sy'n adnabyddus am ei ffuglen ramantus oedd **Zhang Ziping** (9 Ebrill 1893 – 2 Rhagfyr 1959). Ganwyd ym Meixian, Guangdong.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Llenorion rhamantus Tsieineeg o Tsieina
Categori:Pobl o Guangdong
Beilïaeth

Ardal neu diriogaeth dan awdurdod beili yw **beilïaeth**. Y ddwy enghraifft amlycaf yn y byd cyfoes yw Beilïaeth Ynys y Garn a Beilïaeth Jersey yn Ynysoedd y Sianel, dwy diriogaeth sydd yn ddibynnol ar y Goron Brydeinig ond sydd y tu allan i awdurdodaeth Senedd y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 

Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math
Athrawiaeth Brezhnev

Enw a roddir ar athrawiaeth polisi tramor tuag at wledydd y Bloc Dwyreiniol a arddelai llywodraeth yr Undeb Sofietaidd dan Leonid Brezhnev yw **Athrawiaeth Brezhnev**. Roedd yr Undeb Sofietaidd yn ymyrryd mewn llywodraethau'r gwledydd hynny ac yn eu trin fel petai eu sofraniaeth yn ddibynnol ar y Kremlin. Yn sgil y diwygiadau gwleidyddol yn Tsiecoslofacia a elwir yn Wanwyn Prâg, cafodd y wlad ei meddiannu gan luoedd yr Undeb Sofietaidd a Chytundeb Warsaw yn Awst 1968. Cafodd yr athrawiaeth ei defnyddio sawl mlynedd wedi'r ffaith i gyfiawnhau'r ymateb yn erbyn Chwyldro Hwngari, 1956. Daeth yr agwedd dra-arglwyddiaethol i ben yn sgil argyfwng Gwlad Pwyl (1980–1981), pan wrthododd y Kremlin i ymyrryd yn filwrol i ostegu protestiadau a streiciau Solidarność.

## Cyfeiriadau 
Brezhnev
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Undeb Sofietaidd
Boicot

bawd|Gwawdlun o'r Capten Boycott gan Leslie Ward. Cyhoeddwyd yn y cylchgrawn *Vanity Fair* ym 1881.

Gwrthodiad i ymwneud â chwmni, unigolyn, gwlad, neu rywbeth arall, gan amlaf fel protest, cosb neu ymgyrch, yw **boicot**.
Daw'r enw o'r Capten Charles Cunningham Boycott (1832–97), asiant o Sais a oedd yn cynrychioli'r landlord absennol yr Arglwydd Erne yn Swydd Mayo, Iwerddon. Fe gafodd ei dargedu gan y Gynghrair Dir a'i anwybyddu gan y gymuned leol. Ymddangosodd y ferf Saesneg *boycott* ym 1880, a cheir enghraifft o'r gair yn Gymraeg o 1887 ym *Maner ac Amserau Cymru*.

Yng nghysylltiadau rhyngwladol, gelwir boicotiau swyddogol gan un wladwriaeth, neu garfan ohonynt, yn erbyn gwladwriaeth arall yn sancsiynau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gweithredaeth
Dibynfentro

Strategaeth neu dechneg mewn trafodaethau neu wrthdaro yw **dibynfentro** sydd yn ceisio gwthio'r sefyllfa fel ei bod ar fin perygl ac yna tynnu'n ôl heb achosi distryw llwyr. Defnyddir y fath ddulliau yng ngwleidyddiaeth, cysylltiadau rhyngwladol, cysylltiadau llafur, a strategaeth filwrol.

Yr achos enwocaf o ddibynfentro mewn diplomyddiaeth oedd Argyfwng Taflegrau Ciwba ym 1962, pryd ymddangosai'r byd fel ei fod ar fin rhyfel niwclear.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Polisi tramor
Categori:Strategaeth filwrol
Gwladwriaeth ragod

Gwladwriaeth, fel arfer un fach a heb fawr o rym, a leolir rhwng dwy wladwriaeth fwy o faint sydd yn gwrthwynebu ei gilydd yw **gwladwriaeth ragod** Er bod y fath sefyllfa yn ymddangos yn beryglus, mae'n debyg byddai presenoldeb y wladwriaeth ragod yn annog y pwerau mwyach i beidio â rhyfela yn yr ardal nac i oresgyn neu gyfeddiannu'r wladwriaeth lai. Fodd bynnag, weithiau bydd y pwerau mwyach yn cytuno i oresgyn y wladwriaeth lai a rhannu'r diriogaeth rhyngddynt eu hunain. Yn y 19g a dechrau'r 20g, cafodd gwladwriaethau rhagod eu sefydlu'n bwrpasol er cadw'r heddwch, er enghraifft y Rheindir rhwng Ffrainc a'r Almaen a gafodd ei dadfilwroli yn y cyfnod rhwng y rhyfeloedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Rhagod
Gwladwriaeth gysylltiedig

Gwladwriaeth a chanddi statws arbennig yw **gwladwriaeth gysylltiedig** sydd yn ddibynnol i raddau mawr ar wladwriaeth arall, fel rheol mewn materion tramor ac amddiffyn. Mae gan y wladwriaeth felly ddiffyg o ran sofraniaeth, er ei bod yn meddu ar ymreolaeth dros ei gwleidyddiaeth fewnwladol.

Y ddwy enghraifft amlycaf o wladwriaethau cysylltiedig cyfoes yw Niue ac Ynysoedd Cook, ill dau yn wledydd yn y Cefnfor Tawel sydd yn gysylltiedig â Seland Newydd. Mae tair gwlad arall yn y Cefnfor Tawel – Palaw, Taleithiau Ffederal Micronesia, ac Ynysoedd Marshall – sydd mewn "cysylltiad rhydd" ag Unol Daleithiau America, ond yn meddu ar sofraniaeth lawn ac yn aelodau'r Cenhedloedd Unedig.

Yn 1967, rhoddwyd statws gwladwriaeth gysylltiedig i bump o drefedigaethau'r Deyrnas Unedig yn y Caribî: Antiga (27 Chwefror), Dominica (1 Mawrth), Grenada (3 Mawrth), Sant Kitts-Nevis-Anguilla (27 Chwefror), a Saint Lucia (1 Mawrth). Ar 27 Hydref 1969, rhoddwyd y statws hwn hefyd i Saint Vincent. Erbyn 1983, yn sgil trafodaethau rhwng llywodraethau'r ynysoedd â'r Deyrnas Unedig, rhoddwyd annibyniaeth i bob un ohonynt – Antiga a Barbwda, Dominica, Grenada, Sant Kitts-Nevis, Sant Lwsia, a Sant Vincent a'r Grenadines – ac eithrio Anguilla, sydd yn parhau yn diriogaeth dramor ers i luoedd Prydeinig atal gwrthryfel yno yn 1969.

## Cyfeiriadau 

Cysylltiedig
Categori:Systemau gwleidyddol
Coombe (gwahaniaethu)

Daw'r gair **Coombe** o'r Gelteg "cumbā" (**Cwm** yn Gymraeg) ac mae'n ymddangos mewn sawl enw lle. Gallai gyfeiro at:

## Enwau lleoedd
### Caint
* Coombe, pentref ger Sandwich

### Cernyw
(*Komm* yw'r enw Cernyweg am "Coombe".)

* Coombe, pentref ger Bude, ym mhlwyf sifil Morwenstow
* Coombe, pentref ym mhlwyf sifil Camborne
* Coombe, pentref ger Liskeard, ym mhlwyf sifil Dobwalls and Trewidland
* Coombe, pentref ger Redruth, ym mhlwyf sifil Gwennap 
* Coombe, pentref ger St Austell, ym mhlwyf sifil St Stephen-in-Brannel
* Coombe, pentref ger Truro, ym mhlwyf sifil Kea
* Church Coombe (Cernyweg: *Komm Eglos*), pentref ger Redruth
* Gilbert's Coombe, pentref ger Redruth
* Tremar Coombe (Cernyweg: *Komm Trevargh*), pentref ger St Cleer

### Dyfnaint
* Coombe, pentref ger Sidmouth
* Coombe, pentref ger Teignmouth
* Coombe, pentref ger Tiverton

### Hampshire
* Coombe, pentref ger East Meon

### Swydd Gaerloyw
* Coombe, pentref ger Wotton-under-Edge

## Enw person
* Winifred Coombe Tennant (1 Tachwedd 1874 – 31 Awst 1956)
* Syr Robert Cotton o Combermere

## Rhan o enw
* Llyn Coombermere, ger Northwhich a'r ardal gyfagos

## Gweler hefyd
* Combe (gwahaniaethu)
----
Beilïaeth Ynys y Garn

Tiriogaeth ddibynnol y Goron yn Ynysoedd y Sianel yw **Beilïaeth Ynys y Garn** sydd yn cynnwys Ynys y Garn, Alderney, Sark, Herm, Brecqhou, Burhou, Ortac, Casquets, Jethou, a Lihou. Hon yw un o'r ddwy feilïaeth yn y Sianel; y llall yw Beilïaeth Jersey.


Ynys Garn
Ynys Garn
Categori:Ynysoedd y Sianel
Beilïaeth Jersey

Tiriogaeth ddibynnol y Goron yn Ynysoedd y Sianel yw **Beilïaeth Jersey** sydd yn cynnwys Jersey, Écréhous, Minquiers, Pierres de Lecq, a Les Dirouilles. Hon yw un o'r ddwy feilïaeth yn y Sianel; y llall yw Beilïaeth Ynys y Garn.


Jersey
Jersey
Categori:Ynysoedd y Sianel
Dominiwn

Gwlad neu drefedigaeth hunanlywodraethol o fewn yr Ymerodraeth Brydeinig oedd **dominiwn**. Ymddangosodd statws arbennig y tiriogaethau hyn drwy broses yn hanner cyntaf yr 20g. Erbyn y 1930au, roedd statws dominiwn gan Awstralia, Canada, De Affrica, Iwerddon Rydd, Newfoundland, a Seland Newydd. Roedd y rhain i gyd, ac eithrio Newfoundland, yn aelodau Cynghrair y Cenhedloedd.

Nid oedd Gwladwriaeth Rydd Iwerddon (1922–37) yn fodlon â'i statws dominiwn, a chafodd y cyfansoddiad ei adolygu ym 1936 i ddileu'r holl gyfeiriadau at y teyrn Prydeinig. Roedd union statws Iwerddon Rydd rhywfaint yn ansicr nes 1949, pan ddaeth yn Weriniaeth Iwerddon. Collodd Newfoundland ei statws dominiwn ym 1934 oherwydd problemau ariannol, a bu statws y diriogaeth honno yn ansicr nes iddi ymuno â Chanada ym 1949. Yn yr un flwyddyn, cytunodd pob un arall o'r dominiynau a'r Deyrnas Unedig i ymwrthod â'r enw.

O 1925 i 1947, Swyddfa'r Dominiynau oedd yn gyfrifol am gysylltiadau rhwng llywodraeth y Deyrnas Unedig a'r dominiynau.

Categori:Yr Ymerodraeth Brydeinig
Ynys Sheppey

Ynys oddi ar arfordir gogleddol Caint, De-ddwyrain Lloegr, yn aber Afon Tafwys, yw **Ynys Sheppey** (Saesneg: *Isle of Sheppey*). Fe'i lleolir tua 26 milltir (74&nbsp;km) i'r dwyrain o Lundain yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Swale.

Mae'r enw "Sheppey" yn deillio o'r Hen Sacsoneg *Sceapige*, yn golygu "ynys defaid", ac hyd yn oed heddiw mae'r morfeydd helaeth sy'n ffurfio cyfran fawr o'r ynys yn darparu porfa ar gyfer heidiau mawr o ddefaid.

Y dref fwyaf ar yr ynys yw Sheerness (poblogaeth 11,938). Mae pentrefi eraill yn cynnwys Queenborough, Halfway Houses, Minster, Eastchurch, Warden a Leysdown-on-Sea.

## Gweler hefyd
* Rheilffordd ysgafn Sheppey

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Swale
Categori:Daearyddiaeth Caint
Categori:Ynysoedd Lloegr
Maes y Frenhines

bawd|Canolfan Alun R. Edwards, lleoliad Llyfrgell Tref Aberystwyth
Lleolir **Maes y Frenhines** (Saesneg: ''Queen's Square'') ar hyd ffordd Morfa Mawr yn Aberystwyth, Ceredigion.

Mae'r 'sgwâr' yn gorwedd ar waelod Stryd Portland gan creu ystym yn Morfa Mawr lle ceir man ymgynnull saff ar gyfer digwyddiadau dinesig, er enghraifft, cychwyn gorymdaith urddo Maer newydd Cyngor Tref Aberystwyth. Adnabwyd y rhan yma o'r dref yn "gors" ar fapiau hyd at ganol y 19g.

Yn wynebu mynedfa'r llyfrgell yn linell syth ar hyd Stryd Portland a Stryd y Porth Bach am oddeutu 600m mae Eglwys Mihangel Sant Aberystwyth.

## Nodweddion
Ceir dwy brif nodwedd i Faes y Frenhines sy'n rhoi naws arbennig ac urddasol i'r llecyn.

### Canolfan Alun R. Edwards (llyfrgell y dref)
bawd|Plac Gwobr Civic Trust Canolfan Alun R Edwards Aberystwyth
Lleolir Llyfrgell Tref Aberystwyth ac adnoddau ar gyfer yr henoed o fewn y Ganolfan a enwyd ar ôl Alun R. Edwards, llyfrgellydd cyntaf Ceredigion a chymanaswr a dyn o weledigaeth yn yr adeilad neo glasurol yma.

Cyn bod yn lyfrgell y dref, dyma oedd canolfan neuadd Cyngor Tref Aberystwyth gan gynnwys siambr drafod a swyddfeydd clerigol. Sefydlwyd Cyngor y Dref yn 1835 gan ddisodli'r Gorfforaeth. Adeialdwyd adeilad wreiddiol Cyngor y Dref yn 1852 ar y Morfa Mawr,sef y safle bresenol, ond  difethwyd yr adeilad wreiddiol yn 1957 mewn tân. Ail-adeiladwyd y pencadlys gyda dyluniad neo-glasurol a enillodd yr adeilad wobr bensaerniol yn 1962 am ei gymyseredd hardd. Wedi diddymu Cyngor Bwrdeisdref Aberystwyth yn yr 1970au bu'r swyddfeydd yn gweini ar ran Cyngor Dosbarth Ceredigion ac yna Cyngor Sir Ceredigion.

### Cerddi Coffa
bawd|Maes y Frenines, Aberystwyth, tua'r dwyrain
Ceir gardd goffa fechan yn y llecyn glas ar ochr ddwyreiniol Maes y Frenhines.

Ceir yno goeden heddwch a hefyd choeden i nodi cymod a chyfeillfarwch rhwng Cymru a Siapan wedi'r Ail Ryfel Byd.

## Oriel

File:Maes y Frenhines i'r gorllewin.jpg|bawd|Maes y Frenhines i'r gorllewin
File:Plac coeden heddwch Maes y Frenhines, Aberystwyth.jpg|bawd|Plac coeden heddwch Maes y Frenhines, Aberystwyth
File:Coeden Cyfeillgarwch â Siapan Aberystwyth.jpg|bawd|Coeden Cyfeillgarwch â Siapan Aberystwyth

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth 

Categori:Strydoedd Aberystwyth
Talat Chaudhri

[bawd|350px|Talat Chaudhri, Maer Aberystwyth, tu allan [Llyfrgell Tref Aberystwyth]]
Mae **Talat Zafar Chaudhri** yn ieithydd a chynghorydd ar Gyngor Tref Aberystwyth a bu'n Faer Aberystwyth yn 2018-19 ac eto yn 2022-23.

Disgrifia ei hun ar ei dudalen Twitter fel, "ieithydd Brythonaidd/Celtaidd, TG, cynghorydd tref, Pwnjabi Prydeinig, sosialydd // Brythonic/Celtic linguist, IT, town councillor, British Punjabi, socialist". Magwyd ef yn Lloegr i deulu Mwslim o is-gyfandir India.

Enillodd ei ddoethuriaeth PhD ar astudiaeth o system gytseiniol yr iaith Gernyweg ('Studies in the Consonantal System of Cornish' ) a gyflwynodd yn 2007.

Yn ogystal â'r Gymraeg mae'n siarad Llydaweg. Mae wedi dysgu Gaeleg a Gwyddeleg talaith Ulster fel dechreuwr. Mae ganddo beth wybodaeth pasif o Wrdw a Punjabi. 

## Gyrfa Academaidd
Gweithiodd Talat yn UKOLN ym Mhrifysgol Caerfaddon ac yn adran Gwasanaethau Gwybodaeth Prifysgol Aberystwyth. Mae ganddo MA yn ogystal â PhD ac astudiodd Hanes Fodern a Hen Hanes yng ngholeg Lady Margaret Hall, Prifysgol Rhydychen.

Mae'n gweithio fel arbenigwr mewn gwasanaethau gwybodaeth.

## Gyrfa Wleidyddol
Etholwyd Talat Chaudhri i Gyngor Tref Aberystwyth fel cynghorydd Plaid Cymru yn 2016. Mae'n cynrychioli Ward y Gogledd. Etholwyd ef yn Faer Aberystwyth ym mis Mai 2018. Bu'n weithgawr gyda phwyllgor gefeillio Aberystwyth a Sant Brieg yn Llydaw gyda Chyngor y Dref a gyda Chymdeithas Cymru-Llydaw yn ei amser rhydd.

Fel Maer fe benododd Rabbi Iddewig i fod yn gaplan ar ei ran, er ei fod yn Fwslim o ran cefndir. Tynnwyd y ffoto uchod y tu allan i Lyfrgell Tref Aberystwyth, hen bencadlys y Cyngor Tref, ar ddechau ei orymdaith i Eglwys Mihangel Sant ar gyfer seremoni grefyddol ei urddo fel Maer.

## Dolenni
*Gwefan bersonol Talat Chaudhri
*Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth 
*

## Cyfeiriadau
Categori:Cynghorwyr Plaid Cymru
Categori:Meiri lleoedd yng Nghymru
Sheerness

Tref ar Ynys Sheppey, yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Sheerness**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Swale.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan gan ardal adeiledig Sheerness boblogaeth o 11,938.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Swale
Categori:Trefi Caint
Zhang Tianyi

Llenor Tsieineaidd sy'n adnabyddus am ei straeon byrion realaidd oedd **Zhang Tianyi** (ganwyd Zhang Yuanding; 26 Medi 1906 – 28 Ebrill 1985).

Ganwyd yn Nanjing, Jiangsu, a mynychodd ysgol uwchradd yn Hangzhou. Cychwynnodd ei yrfa yn ysgrifennu straeon ditectif. Symudodd i Beijing ym 1925 a dechreuodd ysgrifennu straeon dychanol. Cyhoeddodd sawl casgliad o straeon byrion, gan gynnwys *Xiao Bide* (1931), *Tuanyuan* (1935), a *Suxie sanpian* (1943), a nofelau dychanol gan gynnwys *Guitu riji* (1931) a *Yanglingbang* (1936).

Bu'n rhaid iddo roi'r gorau i'w waith am gyfnod yn y 1940au gan iddo ddioddef y diciâu. Wedi iddo wella, cafodd gwaith swyddogol gan y llywodraeth gomiwnyddol yn ysgrifennu straeon a dramâu i blant.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Llenorion plant o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion ditectif o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion Tsieineeg o Tsieina
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Nofelwyr Tsieineeg o Tsieina
Categori:Pobl o Jiangsu
Categori:Pobl fu farw yn Beijing
Mao Dun

Llenor a beirniad Tsieineaidd oedd **Mao Dun** (ganwyd Shen Dehong; 4 Gorffennaf 1896 – 27 Mawrth 1981).

Ganwyd Shen Dehong yn Tongxiang, Zhejiang. Cafodd swydd yn darllen proflenni gyda'r Wasg Fasnachol yn Shanghai, a fe'i dyrchafwyd yn olygydd a chyfieithydd. Ymunodd â sawl awdur ifanc arall i olygu'r cylchgrawn straeon byrion *Xiaoshuo yuebao* ac i sefydlu'r Gymdeithas Ymchwil Llenyddol ym 1923. Ymunodd Shen â Phlaid Gomiwnyddol Tsieina ym 1926. Yn sgil yr hollt rhwng y Blaid Gomiwnyddol a'r Kuomintang, ceisiodd Shen ymddieithrio oddi wrth y ffrae wleidyddol.

Mabwysiadodd Shen y ffugenw Mao Dun, ymadrodd Tsieineeg sydd yn golygu "croesddywediad". Ysgrifennodd tair nofelig ym 1928, a chawsant eu cyhoeddi yn y gyfrol *Shi* (1930). Yn y 1930au a'r 1940au fe gyhoeddodd chwe nofel, gan gynnwys ei gampwaith *Ziye* (1933), ac 16 casgliad o straeon byrion a rhyddiaith. Ystyrir ei waith ymhlith ffuglen realaidd wychaf llenyddiaeth Tsieineeg fodern.

Mao Dun oedd gweinidog diwylliant cyntaf y llywodraeth gomiwnyddol yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina, a sefydlwyd ym 1949. Rhoddai'r gorau i ysgrifennu ffuglen, er iddo barhau â'i waith ar bwyllgorau llenyddol. Cafodd ei ddiswyddo o'r llywodraeth ym 1964. Fe'i etholwyd yn gadeirydd Cymdeithas Llenorion Tsieina ym 1978. Wedi ei farwolaeth, sefydlwyd gwobr lenyddol yn ei enw a waddolai ganddo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Beirniaid llenyddol Tsieineeg o Tsieina
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Llenorion straeon byrion Tsieineeg o Tsieina
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Tsieina
Categori:Nofelwyr Tsieineeg o Tsieina
Categori:Pobl o Zhejiang
Categori:Pobl fu farw yn Beijing
Stryd y Baddon, Aberystwyth

[bawd|Stryd y Baddon o Llys y Brenin. Gellir gweld rhan o [Amgueddfa Ceredigion ar y dde ac yna arwydd cwmni theatr Arad Goch yn bellach ymlaen]]

Un o brif strydoedd canol trefn Aberystwyth yw **Stryd y Baddon** (Saesneg: *Bath Street*). Mae'n rhedeg gyfrochrog i'r Promenâd, rhwng y môr a Stryd Portland.

## Hanes
bawd|Stryd y Baddon, edrych i'r gogledd
Datblygwyd y stryd yn ail hanner 19g wrth i'r dref lwyddo i sychu'r morfa oedd wrth droed yr hen dref ganoloesol. Enw gwreiddiol ar y stryd oedd "Newfoundland Street" (h.y. "New Found Land"). Newidiwyd yr enw i "Bath Street" yn y 1890au cynnar. Arferai sinema'r Conway (a newidiwyd wedyn i'r Celtic) sefyll ar y stryd.

### Llys y Brenin
Yn ffinio ochr ddeheuol Stryd y Baddon a Ffordd y Môr, mae fflatiau a man cyfarfod sgwâr Llys-y-Brenin.

Adeiladwyd yr hen Neuadd y Brenin (''King's Hall'') yn 1933, ar safle'r hen 'Waterloo Temperance Hotel' (a ddifethwyd yn gyfan gwbl gan dân yn 1919) a nifer o dai eraill. Roedd yn adeilad Art Deco trawiadol bu'n cynnal cyngherddau a digwyddiadau o bob math gan gynnwys hefyd, ceir clatcho a hap-chwarae.

Dymchwelwyd yr adeilad yn 1989 ac yn ei le, adeiladu fflatiau Llys-y-Brenin a man agored lle cynhelir digwyddiadau megis Seremoni flynyddol Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth. Ceir yno siopau a lle trin gwallt ar y sgwâr ar y llawr daear a fflatiau uwchben.

## Nodweddion
bawd|Sinema'r Commodore
Mae'r stryd yn cynnwys tai preifat - sydd yn lletya myfyrwyr a theuluoedd, yn aml mewn fflatiau oddi fewn i'r tai. Mae'r tai yn 3 neu 4 llawr o uchder. Mae'r stryd cynnwys sawl adeilad o bwys i'r dref a'i thrigolion:
*Sinema'r Commodore
*Canolfan Theatr Arad Goch
*Eglwys Saesneg St David's
*Sgwâr Llys-y-Brenin, lle bu Neuadd y Brenin gynt
*Rhan o adeilad Amgueddfa Ceredigion
*Canolfan Fethodistaidd St Paul
*Y Bañera - bar coctêl, ar safle'r hen Ganolfan Groeso
*Golchdy (a llety hunan-ddarpar) Maes-y-Môr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Eglwys Bresbyteraidd (Saesneg) St David's
*Canolfan Fethodistaidd St Paul 
*Y Bañera 
*Cwmni Theatr Arad Goch

Categori:Strydoedd Aberystwyth
Tiriogaethau dibynnol y Goron

[300px|bawd|Lleoliad tiriogaethau dibynnol y Goron (coch) yn [Ynysoedd Prydain ac Iwerddon.]]
Tair tiriogaeth ger Prydain Fawr – Ynys Manaw, Beilïaeth Ynys y Garn, a Beilïaeth Jersey – a chanddynt statws arbennig dan awdurdod y Goron Brydeinig yw **tiriogaethau dibynnol y Goron**. Nid ydynt yn rhan o'r Deyrnas Unedig nac yn diriogaethau Prydeinig tramor. Nid ydynt ychwaith yn wledydd sofran, a chaiff eu cydnabod yn rhyngwladol yn "diriogaethau dan gyfrifoldeb y Deyrnas Unedig".

Nid ydynt yn aelod-wladwriaethau'r Gymanwlad er eu bod yn danfon timau eu hunain i Gemau'r Gymanwlad. Nid yw'r tiriogaethau hyn yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd, ond maent yn rhan o ardal dollau yr UE. Er nad oes ganddynt annibyniaeth sofran, maent yn cynnal cysylltiadau â'r Gymanwlad, yr UE, a sefydliadau rhyngwladol eraill ac yn aelodau Cyngor Prydain-Iwerddon.

Nid yw'r tiriogaethau dan awdurdod Senedd y Deyrnas Unedig, er bod llywodraeth y Deyrnas Unedig yn gyfrifol am faterion tramor ac amddiffyn. Mae gan y tair tiriogaeth gynulliadau a'r grym i ddeddfu ar faterion lleol gyda chydsyniad y Goron, naill ai drwy'r Cyfrin Gyngor neu mewn amodau penodol yn Ynys Manaw drwy'r Is-Raglaw.

## Gweler hefyd 
* Beilïaeth
* Trefedigaeth y Goron


Coron
Categori:Ynysoedd Prydain
Gwladwriaeth byped

Gwladwriaeth sydd yn honni ei bod yn annibynnol ond sydd yn wir yn gweithredu yn ôl ewyllys gwladwriaeth arall yw **gwladwriaeth byped**.

Yn hanesyddol bu sawl math o wlad a oedd yn ddarostyngedig i ymerodraeth neu bŵer mawr ond nid yn swyddogol yn rhan ohoni: gwladwriaeth gaeth, gwladwriaeth ddibynnol, protectoriaeth, a gwledydd oedd dan law penarglwyddiaeth. Parheir y syniad o wledydd dibynnol a chylchoedd dylanwad yn y drefn ryngwladol fodern, ond mae'r term gwladwriaeth byped yn awgrymu sefyllfa lle mae'r wladwriaeth rymus yn meddu ar reolaeth lwyr dros lywodraeth y wladwriaeth byped ac yn ei defnyddio er diddordebau ei hunan.

Er enghraifft, mae sawl gwladwriaeth yn Nwyrain Ewrop a'r Cawcasws sydd heb fawr o gydnabyddiaeth ryngwladol a chaiff eu hystyried gan rai yn wladwriaethau pyped a gefnogir gan Ffederasiwn Rwsia: Abcasia, De Ossetia, Gweriniaeth Pobl Donetsk, a Gweriniaeth Pobl Lugansk. Dadleuir bod Rwsia yn rheoli'r gwledydd hyn ar draul diddordebau Georgia a'r Wcráin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffurfiau llywodraeth
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Pyped
Waleed Al-Husseini

Mae **Waleed Al-Husseini** (ganwyd 25 Mehefin 1989) yn awdur traethodau, awdur a blogiwr o Balesteina.

Ym mis Hydref 2010, fe'i arestiwyd gan Awdurdod Palesteina ei arestio am gabledd honedig yn erbyn Islam ar Facebook ac mewn cofnodion blog. Cafodd ei achos sylw rhyngwladol. Yn ddiweddarach dihangodd i Ffrainc, lle bu'n llwyddiannus yn gwneud cais am loches.

Yn 2013, sefydlodd Gyngor Cyn Mwslimiaid o Ffrainc, ac yn 2015 ysgrifennodd ei lyfr cyntaf, ''Blasphémateur! : les prisons d'Allah* am ei brofiadau.

## Bibliography 
[bawd|[Maryam Namazie interviews Al-Husseini about *Blasphémateur* (2016)]]
**Blasphémateur!: les prisons d'Allah*, 2015, Grasset ()
**English translation: 
**Une trahison française: Les collaborationnistes de l'islam radical devoilés'' ("A French Treason: The Collaborators of Radical Islam Unveiled"), 2017, Éditions Ring 
## Cyfeiriadau
Categori:Blogwyr
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Llenorion Arabeg o Balesteina
Categori:Llenorion Ffrangeg o Balesteina
Cyngor Cymuned Llanbadarn Fawr

Mae **Cyngor Cymuned Llanbadarn Fawr** yn gyngor cymuned dros bentref Llanbadarn Fawr.

Mae'r cyngor yn ethol 15 cynghorydd o ddau ward: Llanbadarn Fawr - Sulien (9) a Llanbadarn Fawr - Padarn (6).

Yn ei Chyfarfod Blynyddol a gynhelir ym mis Mai, etholir Cadeirydd ac Is-gadeirydd. Y Cadeirydd ar gyfer 2018-19 yw'r Cynghorydd Linda Keeler Annibynnol). Cynhelir cyfarfodydd y Cyngor yn festri Capel Soar, Llanbadarn Fawr.

Ei ffiniau, gyda'r cloc o'r gogledd yw cymunedau Y Faenor, Llanfarian ac Aberystwyth.

## Hanes Etholiadol
Cynhelir etholiadau Cyngor Cymuned Llanbadarn Fawr yr un adeg â rhai cynghorau lleol eraill Cymru.

### Etholiad 2017
Cyhaliwyd yr etholiad ddiwethaf ar 3 Mai 2017. Gan bod llai o ymgeiswyr nag o seddi, etholwyd y cynghorwyr yn ddi-wrthwynebiad.

## Oriel

Capel Soar Llanbadarn Fawr, Aberystwyth.jpg|bawd|Capel Soar, lleoliad cyfarfodydd Cygor Cymuned Llanbadarn Fawr
Cyngh Martin Davies a Cyngh Linda Keeler, Llanbadarn Fawr, Aberystwyth.jpg|bawd|Cyngh. Martin Davies, cyn-Gadeirydd a Cyngh. Linda Keeler, Cadeirydd newydd Llanbadarn Fawr, Mai 2018

## Cyfeiriadau
Gwefan Cyngor Cymuned Llanbadarn Fawr

Categori:Llanbadarn Fawr
Categori:Aberystwyth
Abdulrahim Abby Farah

Diplomydd a gwleidydd Somali oedd **Abdulrahim Abby Farah** ()&lrm; 22 Hydref 1919 – 14 Mai 2018). Bu'n gwasanaethu fel Cynrychiolydd Parhaol o Somalia i'r Cenhedloedd Unedig, ac fel y Llysgennad o Somalia i Ethiopia. Ef oedd cadeirydd y sefydliad anllywodraethol PaSAGO.

## Bywyd personol 
Ganwyd Farah ar 22 Hydref 1919, yn y Barri, Cymru, ond mae'n hanu o is-lwyth **Issa Musse** yr Isaaq.

Ar gyfer ei addysg drydyddol, enillodd radd o Goleg y Brifysgol, Exeter a Prifysgol Rhydychen yn Lloegr.

Roedd Farah yn briod gyda phump o blant.

## Gyrfa 
Cychwynnodd Farah ei yrfa diplomyddol gyda gweinyddiaeth Ymddiriedolaeth Tiriogaeth Somaliland, ac ar ôl annibyniaeth, gyda llywodraeth sifil cynnar Gweriniaeth Somali.Gwasanaethodd mewn sawl swydd yno rhwng 1951 a 1961, gan gynnwys fel Cyfarwyddwr Gwasanaeth Gwybodaeth Somali.

Rhwng 1961 a 1965, roedd Farah yn Llysgennad  Somalia i Ethiopia. Bu'n gweithredu fel cynrychiolydd Somalia i Gomisiwn Economaidd y Cenhedloedd Unedig dros Affrica (ECA) yn 1962. Cynrychiolodd Farah y wlad hefyd yng nghyfarfodydd Cyngor y Gweinidogion o Sefydliad Undod Affricanaidd (OAU) yn 1964 a 1965.

O 1965 i 1972, roedd Farah yn Cynrychiolydd Parhaol Somalia i'r Cenhedloedd Unedig yn Ninas Efrog Newydd. Ar yr un pryd gwasanaethodd fel y Cyfarwyddwr Cyffredinol dros dro yng Ngweinyddiaeth Materion Tramor Somalia yn 1966.

O 1969 i 1972, roedd Farah yn Gadeirydd Pwyllgor Arbennig yr UN yn Erbyn Apartheid, gan lywyddu dros sesiwn arbennig o Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig yn 1972. Roedd yn gweithredu fel Ysgrifennydd Cynorthwyol-Cyffredinol ar gyfer Cwestiynau Gwleidyddol Arbennig rhwng 1973 a 1978. Yn ogystal, gwasanaethodd Farah fel cynrychiolydd Somalia o fewn Cynghrair y Gwladwriaethau Arabaidd. O 1979 hyd at 1990, roedd hefyd yn Is-ysgrifennydd-Cyffredinol ar gyfer Cwestiynau Gwleidyddol Arbennig .

Yn 1998, helpodd Farah sefydlu y Bartneriaeth i Gryfhau Sefydliadau Affricanaidd ar lawr gwlad (PaSAGO). Ers hynny, gwasanaethodd fel cadeirydd y corff. Bu farw Farah ym mis Mai 2018 yn 98.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Affricanaidd Ymgyrchydd Archif - Llysgennad Abdulrahim Abby Farah

Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Margot Kidder

Actores ac ymgyrchydd Canadaidd-Americanaidd oedd **Margaret Ruth Kidder** (17 Hydref 1948 – 13 Mai 2018), oedd yn defnyddio'r enw llwyfan **Margot Kidder**. Cododd i enwogrwydd ym 1978 am ei rhan fel Lois Lane yn nghyfres ffilmiau *Superman*, ochr yn ochr â Christopher Reeve. Dechreuodd Kidder ei gyrfa yn y 1960au, yn ymddangos mewn ffilmiau a chyfresi teledu cyllid isel Canadaidd, cyn derbyn prif rhan yn *Quackser Fortune Has a Cousin in the Bronx* (1970).

Ymddangosodd wedyn yn chwarae efeilliaid yn y ffilm arswyd cwlt *Sisters *(1973) gan Brian De Palma; y ffilm 'slasher' *Black Christmas* (1974); a'r ddrama *The Great Waldo Pepper* (1975), yn chwarae yn erbyn Robert Redford. Gwnaeth ei pherfformiad fel Kathy Lutz yn y ffilm arswyd *The Amityville Horror* (1979) ei dwyn i sylw cynulleidfa ehangach.

Erbyn y 1980au hwyr, roedd gyrfa Kidder gyrfa yn dechrau arafu. Yn ddiweddarach, yn 1996, chwalodd ei nerfau a chafodd gyfnodau manig a ddaeth yn gyhoeddus. Erbyn y 2000au, fodd bynnag, roedd wedi gweithio yn gyson ar ffilmiau annibynnol a rhaglenni heledu, gyda rhannau gwadd ar *Smallville*, *Brothers & Sisters*, ac *The L Word*. Yn 2015, enillodd Wobr Daytime Emmy am ei pherfformiad ar y gyfres teledu plant *R. L. Stine The Haunting Hour*. Bu hefyd yn actio mewn cynyrchiadau theatrig, yn fwyaf nodedig am ymddangos ar Broadway yng nghynhyrchiad  2002 o *The Vagina Monologues*.

Yn 2005, daeth Kidder yn ddinesydd Americanaidd. Yn ei blynyddoedd olaf, daeth Kidder yn ymgyrchydd difloesgni ar bynciau gwleidyddol, amgylcheddol, a gwrth-ryfel. Bu farw ar 13 Mai 2018, yn ei chartref yn Livingston, Montana.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Kidder, yn un o bump o blant, yn Yellowknife, Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin, merch Jocelyn Mary "Jill" (née Wilson), athrawes hanes, a Kendall Kidder, arbennigwr ffrwydron a pheiriannydd. Yn ystod ei phlentyndod treuliodd Kidder amser hefyd yn Ninas Labrador, Newfoundland a Labrador. Roedd ei mam yn dod o Columbia Brydeinig, Canada, a daeth ei thad o New Mexico, yr Unol Daleithiau. Yn 2015, darganfu fod ei theulu o dras Gymreig a Seisnig. Daeth i Gymru i ymchwilio cofnodion lleol am ei chyndeidiau ym Mhowys.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
* Erthygl: O rhithdybiau paranoid i orthomolecular meddygaeth 
* Gwyddoniadur Ffilm Canadaidd 
* *The Best Damn Fiddler From Calabogie to Kaladar* 

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Amgylcheddwyr o Ganada
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Anffyddwyr o Ganada
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl a aned yn Nhiriogaethau'r Gogledd-orllewin
Categori:Pobl fu farw ym Montana
Categori:Pobl fu farw o orddos o gyffuriau
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Ganada o dras Americanaidd
Categori:Pobl o Ganada o dras Gymreig
Categori:Pobl o Ganada o dras Seisnig
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Ymfudwyr o Ganada i'r Unol Daleithiau
Somalieg

Iaith Affro-Asiaidd yn y gangen Gwshitig sy'n tarddu o Gorn Affrica ac yn iaith frodorol y Somaliaid yw **Somalieg**. Mae'n perthyn i is-gangen yr Iseldiroedd Dwyreiniol yr ieithoedd Cwshitig, ynghyd ag Afar a Saho.

Siaredir Somalieg gan ryw 15&nbsp;miliwn o bobl yn Nwyrain Affrica, y mwyafrif helaeth ohonynt yn Somaliaid ethnig. Somalieg yw prif iaith ac iaith swyddogol Somalia a Somaliland, un o ieithoedd swyddogol Jibwti, a phrif iaith yr Ardal Somali yn nwyrain Ethiopia a Thalaith y Gogledd Ddwyrain yng Nghenia. Bydd rhai cenedlaetholwyr Somali yn galw am uno'r holl diriogaethau lle siaredir Somalieg i greu Somalia Fawr.

Mabwysiadwyd yr wyddor Ladin i ysgrifennu Somalieg yn y 1970au, ac erbyn heddiw dyma'r wyddor fwyaf gyffredin. Ceir hefyd ffyrdd o ysgrifennu Somalieg yn yr wyddor Arabeg a systemau arbennig a gawsant eu creu yn yr 20g.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Cenia
Categori:Ieithoedd Cwshitig
Categori:Ieithoedd Ethiopia
Categori:Ieithoedd Jibwti
Categori:Ieithoedd Somalia
Dawns forys Molly

Daeth ** Dawns forys Molly** yn wreiddiol o Ddwyrain Anglia. Perfformir y ddawns yn ystod Gŵyl y Ceiliau. Mae’r ddawns yn seiliedig ar ddawns wledig yr ardal, a gwisg y dawnswyr ar wisg weithio’r ardal.mae duo wynebau’r dawnswyr yn gyffredin.

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns
Categori:Llên gwerin
Carys Hawkins

Mae **Carys Hawkins** (a aned 29 Awst 1988) yn bêl-droediwr Cymraeg sydd yn chwarae i Fylkir yn nhîm Úrvalsdeild yng Ngwlad yr Ia.

## Gyrfa ryngwladol 
Yn Chwefror 2013 cafodd Hawkins ei galw i chwarae i dîm uwch Cymru ar gyfer yr Algarve Cup 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Gymru
Eleanor Bufton

Actores o Gymru yn oes Fictoria oedd **Eleanor Bufton** (2 Mehefin 1842 – 9 Ebrill 1893). Dechreuodd actio yn ei harddegau a threuliodd llawer o'i gyrfa yn Llundain, yn actio mewn dramâu Shakespeare a bwrlesg y cyfnod, yn ogystal ag ystod o ddramâu a chomedïau.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1842
Categori:Marwolaethau 1893