2022 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd arbennig y flwyddyn **2022** i '''Gymru a'i phobl'*.

## Deiliaid 
* Prif Weinidog Cymru - Mark Drakeford
* Ysgrifennydd Gwladol Cymru
**Simon Hart (cyn 7 Gorffennaf)
**Syr Robert Buckland (7 Gorffennaf - 25 Hydref)
**David TC Davies (o 25 Hydref ymlaen)
* Tywysog Cymru
** Y Tywysog Siarl
** Y Tywysog Wiliam (o 9 Medi ymlaen)
* Tywysoges Cymru
** *yn wag''
** Catherine, Tywysoges Cymru (o 9 Medi ymlaen)
* Archesgob Cymru - Andrew John, Esgob Bangor
* Archdderwydd - Myrddin ap Dafydd
* Bardd Cenedlaethol Cymru - Ifor ap Glyn

## Digwyddiadau
* 1 Ionawr - Roedd Rhestr Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd 2022 yn cynnwys athletwyr Olympaidd Hannah Mills (OBE) a Lauren Price (MBE), athletwyr Paralympaidd David Smith (MBE) a James Roberts (MBE). Roedd hefyd yn cynnwys Prif Swyddog Meddygol Cymru Dr Frank Atherton (urdd marchog), a'r Athro Julie Lydon (urdd bonesig).
* 14 Ionawr - Cyhoeddodd y Prif Weinidog Mark Drakeford y byddai cyfyngiadau COVID-19 yn lleihau, yn dilyn cwymp yn nifer yr achosion.
* 21 Ionawr - Mewn cynhadledd i'r wasg yng Nghaerdydd, ymosododd Mark Drakeford ar Brif Weinidog y DU, Boris Johnson am beidio â gweithredu'n addas yn erbyn COVID-19. Amlygodd Drakeford hefyd hanes gwleidyddol Johnson ac awgrymu bod llywodraeth Johnson yn ceisio ei amddiffyn.
* 10 Chwefror - Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru y byddai gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru yn derbyn taliad o £1,000 ym mis Ebrill.
* 14 Chwefror - Galodd Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru, Sophie Howe, ar Lywodraeth Cymru i dreialu wythnos waith pedwar diwrnod.
* 16 Chwefror - Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru daliadau o £1,600 y mis i bobl ifanc sy'n gadael gofal ar ôl iddynt cyrraedd 18 oed.
* 23 Chwefror - Ceryddwyd Arweinydd Plaid Cymru Adam Price a Chwnsler Cyffredinol Cymru Mick Antoniw gan Swyddfa Dramor y DU am ymweld ag Wcráin.
* 27 Chwefror - Achubwyd pedwar o blant o Afon Rhondda
* 12 Mawrth - Ar ddechrau cynhadledd Llafur Cymru, beirniadodd Mark Drakeford ymateb Llywodraeth y DU at oresgyniad Wcráin gan Rwsia yn 2022. Daeth Syr Keir Starmer i'r cynhadledd, ei ymddangosiad cyntaf fel arweinydd Plaid Lafur y DU.
* 30 Mawrth - Cyhoeddodd Jamie Wallis AS ei fod yn drawsryweddol. Bu iddo ffoi o ddamwain car ar ôl dioddef trais rhywiol ym mis Tachwedd 2021.
* 4 Ebrill - Daeth Comisiynydd Safonau y Senedd Douglas Bain i'r casgliad nad oedd Aelodau o'r Senedd Paul Davies, Darren Millar, Nick Ramsay ac Alun Davies wedi torri'r gyfraith mewn ymchwiliad ar yfed alcohol ar ystâd y Senedd yn ystod cyfyngiadau COVID-19 ar werthu alcohol.
* 28 Ebrill - Cafodd Jamie Wallis ei gyhuddo gan Heddlu De Cymru o fethu â stopio yn dilyn gwrthdrawiad traffig ar y ffordd, methu â rhoi gwybod i’r awdurdodau am y gwrthdrawiad, gyrru heb dalu sylw, a gadael cerbyd mewn safle peryglus.
* 5 Mai - Cynhaliwyd Etholiadau lleol Cymru 2022 gyda ffiniau newydd. Roedd modd i awdurdodau lleol ddewis rhwng y system pleidlais sengl drosglwyddadwy a'r system cyntaf i’r felin. Enillodd Llafur Cymru yn reolaeth dros wyth o gynghorau, enillodd Plaid Cymru bedwar; collodd y Ceidwadwyr Cymreig un cyngor a chollodd Annibynwyr ddau.
* 2 Mehefin - Roedd Rhestr Anrhydeddau’r Pen-blwydd Brenhines Loegr 2022 yn cynnwys yr actor Jonathan Pryce (urdd marchog) a'r Aelod Seneddol dros Lanelli Nia Griffith (urdd bonesig). Fe wnaeth Comisiynydd Plant Cymru Rocio Cifuentes, y gantores Bonnie Tyler, Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru Gwyneth Lewis, pêl-droediwr a chapten Cymru Gareth Bale dderbyn MBE, ac fe wnaeth y dyn tywydd Derek Brockway dderbyn Medal yr Ymerodraeth.
* 4 Mehefin - Daeth Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Dinbych 2022 i ben, gyda record o 118,000 yn dod i'r digwyddiad.
* 22 Mehefin - Cafodd Eluned Morgan ei cheryddu'n swyddogol gan Senedd Cymru ar ôl cael ei gwahardd rhag gyrru am chwe mis.
* 11 Gorffennaf - Cafodd Jamie Wallis ddirwy o £2,500 a chael ei wahardd rhag gyrru am chwe mis.
* 18 Gorffennaf - Ailddechreuodd Sioe Frenhinol Cymru yn Llanelwedd.
* 8 Awst - Ymddangosodd cyn-chwaraewr pêl-droed a rheolwr Cymru Ryan Giggs gerbron Llys y Goron Crown Square ym Manceinion ar gyhuddiad o ymosod ar ei gyn-gariad.
* 19 Awst - Gwres mawr yng Nghymru. Cyhoeddwyd sychdwr yng Ngheredigion, Sir Benfro, Sir Gaerfyrddin, Sir Abertawe, Castell Nedd Port Talbot a Phen-y-bont ar Ogwr.
* 31 Awst - Roedd tân sylweddol ger Pier y Mwmbwls.
* 8 Medi - Bu farw Elisabeth II, Brenhines Y Deyrnas Unedig. Daeth Siarl III frenin.
* 9 Medi - Cyhoeddodd Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig bod y Tywysog Wiliam yn ei olynu fel Tywysog Cymru, er gwaethaf deiseb yn galw am ddileu'r teitl.
* 16 Medi - Daeth Siarl III i Gymru ar ei daith swyddogol cyntaf fel brenin.
* 27 Medi - Ymwelodd y Tywysog Wiliam a Catherine, Tywysoges Cymru ag Ynys Môn ar eu taith swyddogol cyntaf i Gymru ers marwolaeth y Frenhines.
* 26 Hydref - Penodi David TC Davies yn Ysgrifennydd Cymru dan arweiniad Prif Weinidog Rishi Sunak, a phenodi Simon Hart yn Brif Chwip.
* Y Goron - Esyllt Maelor
* Y Fedal Ryddiaith - Sioned Erin Hughes
* Y Fedal Ddrama - Gruffydd Siôn Ywain

### Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn 2022:
** Cymraeg: Ffion Dafis, *Mori*
** Saesneg: Nadifa Mohamed, *The Fortune Men*

### Llyfrau newydd 
#### Cymraeg 
* Hywel Gwynfryn, *Atgofion drwy Ganeuon: Anfonaf Eiriau*

#### Saesneg 
* Martin Shipton, *Mr Jones – The Man Who Knew Too Much – The Life and Death of Gareth Jones*

### Cerddoriaeth 
#### Albymau 
* Cate Le Bon - *Pompeii*

### Ffilm 
* *Save the Cinema*, cyfarwyddwyd gan Sara Sugarman, sêr y ffilm yn cynnwys Jonathan Pryce ac Wynne Evans

### Darlledu 
#### Saesneg 
* *Slammed* (cyfres dogfen)
* *TV Flashback* (cyfres newydd gyda Kiri Pritchard-McLean)

#### Radio Cymraeg 
* 3 Awst - Mae'r BBC yn cyhoeddi y bydd oriau darlledu BBC Radio Cymru 2 yn codi o 15 awr yr wythnos i 60 awr yr wythnos.

#### Teledu Cymraeg 
**Bois 58*
**Cewri Cwpan y Byd*
* *Y Golau/The Light in the Hall*, gyda Joanna Scanlan, Alexandra Roach ac Iwan Rheon. 

## Chwaraeon 
* 7 Ionawr - Mae Chester F.C. yn cyhoeddi bod y clwb yn cael ei ymchwilio am achos posib o dorri cyfyngiadau COVID-19 Cymru, ar ôl derbyn gwylwyr yn Rhagfyr 2021 ac Ionawr 2022. 
* 6 Mehefin - Mae tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru yn cymwys i'r Cwpan y Byd am y tro cyntaf ers 1958, wrth ennill 1-0 yn erbyn Wcráin yng Nghaerdydd.
* 13 Awst - Mae'r triathletwraig Non Stanford yn ennill medal arian dros Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2022, cyn ennill Pencampwriaeth Triathlon Ewrop a chyhoeddi ei hymddeoliad.
* 11 Hydref - Collodd tîm pêl-droed cenedlaethol merched Cymru eu gêm ail-gyfle Cwpan y Byd 2023, wrth golli 2-1 yn erbyn y Swistir
* 5 Rhagfyr - Ail-benodi Warren Gatland yn Brif Hyfforddwr tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru, wrth ddiswyddo Wayne Pivac ar ôl arolygiad o berfformiad y tîm yng Nghyfres yr Hydref 2022.

## Marwolaethau 
bawd|Eddie Butler
*8 Ionawr – Keith Todd, pêl-droediwr, 80
*10 Ionawr – Burke Shelley, canwr roc a cherddor, 71
*12 Ionawr – Taffy Thomas, joci, 76
*21 Ionawr – Howard Radford, pêl-droediwr, 91
*25 Ionawr – Wyn Calvin, digrifwr, 96
*14 Chwefror – Aled Roberts, gwleidydd a Chomisiynydd y Gymraeg, 59
*4 Mawrth 
** Ruth Bidgood, bardd, 99
** Iwan Edwards, arweinydd corawl Cymreig-Canadaidd, 84
** Dai Jones Llanilar, cyflwynydd teledu a radio, canwr, 78
** Colin Lewis, seiclwr, 79
** Mair Garnon, athrawes ac awdures
*17 Mawrth – Alan Rees, chwaraewr rygbi a chriced, 84
*1 Ebrill - Richard Cyril Hughes, hanesydd a nofelydd
*15 Ebrill – Peter Swales, hanesydd, 73
*10 Mai – Glyn Shaw, chwaraewr rygbi, 71
*18 Mai – Brian Bedford, pêl-droediwr, 88
*26 Mai - Dyfrig Evans, actor a chanwr gyda'r band Topper
*8 Mehefin – David Lloyd-Jones, arweinydd cerddorol a ganwyd yn Lloegr, 87
*12 Mehefin – Phil Bennett, chwaraewr rygbi, 73
*12 Mehefin - Cen Llwyd, gweinidog, bardd ac ymgyrchydd.
*13 Gorffennaf – Chris Stuart, newyddiadurwr, cyflwynydd radio a theledu, cynhyrchydd, 73
*17 Gorffennaf – Billy Davies, cricedwr, 86
*5 Awst – Aled Owen, pêl-droediwr, 88
*24 Awst – Ken Jones, chwaraewr rygbi, 81
*27 Awst – Tony Nelson, pêl-droediwr, 92
*29 Awst – Mick Bates, gwleidydd a ganwyd yn Lloegr, 74
*8 Medi – Mavis Nicholson, ysgrifennwraig a darlledwr, 91
*15 Medi - Eddie Butler, chwaraewr a sylwebydd rygbi, 65

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru