open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tlws Coffa Aled Roberts

Cyflwynir **Tlws Coffa Aled Roberts** i unigolyn sydd wedi gwneud cyfraniad gwirfoddol nodedig i’r sector Dysgu Cymraeg. 

Enwyd y Tlws ar ôl Aled Roberts, cyn bennaeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Aelod Cynulliad dros blaid y Democratiaid Rhyddfrydol ac yna Comisiynydd yr Iaith Gymraeg.

## Cefndir
Sefydlwyd y Tlws yn 2024 fel rhan o waddol Cronfa Coffa Aled Roberts oedd gwerth £24,000 ac yn cynnwys adnoddau Cymraeg a chefnogaeth ymarferol dysgu neu gwella Cymraeg tuag at y sector gofal lliniarol a gofal diwedd oes yn y Gymraeg i gleifion (fel Aled).

## Enillwyr
, Caerdydd, yr enillydd cyntaf]]
* **2024** - Gwilym Roberts, Rhiwbeina, Caerdydd oedd enillydd cyntaf y Tlws. Yn ôl Llinos Roberts, gweddw Aled, roedd Gwilym yn “enghraifft berffaith” o rywun sydd wedi gweithio’n “ddiflino” yn helpu pobl i fagu hyder gyda’u Cymraeg. Cyhoeddwyd mai Gwilym Roberts oedd enillydd y tlws eleni yng nghynhadledd Y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol.
* **2025** - Barbara Roberts, Aberaeron. Dysgodd Barbara y Gymraeg fel oedolyn, ac ers 10 mlynedd mae wedi bod yn cefnogi dysgwyr eraill. Mae'n trefnu llu o weithgareddau yn ei hardal, mae'n siaradwr gwadd poblogaidd ac yn cadeirio Cymdeithas Ceredigion.

## Dolenni allanol
* Gwilym Roberts o Gaerdydd yn ennill Tlws Coffa Aled Roberts gwefan Y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol

## Cyfeiriadau
Tlws Coffa Aled Roberts
Categori:Sefydliadau 2024
Categori:Gwobrau Cymreig
The People of the State of New York v. Donald Trump

Achos troseddol yn erbyn Donald Trump, 45fed Arlywydd Unol Daleithiau America, oedd ***The People of the State of New York v. Donald Trump*** a gychwynnodd yng Ngoruchaf Lys Efrog Newydd yn Ebrill 2024. Cyhuddir Trump o 34 achos o ffugio cofnodion busnes gyda'r bwriad i gyflawni neu guddio troseddau eraill, yn ymwneud â thaliadau i Stormy Daniels, actores ffilmiau pornograffig, i geisio sicrhau ei thawelwch hi ynglŷn â pherthynas rywiol rhyngddynt. Yn ôl cyfraith daleithiol Efrog Newydd, camymddygiad yw ffugio cofnodion busnes, ond gallai gael ei ystyried yn drosedd difrifol os gwneid er hyrwyddo trosedd arall. Cyhuddir Trump gan Erlynydd Ardal Manhattan o ffugio'i gofnodion busnes gyda'r nod o dorri cyfyngiadau ffederal ar ariannu ymgyrchoedd etholiadol, i ddylanwadu'n anghyfreithlon ar yr etholiad arlywyddol yn 2016, ac i gyflawni twyll treth; mae pob un o'r 34 cyhuddiad yn erbyn Trump felly yn ffelwniaeth, ac mae'n wynebu dedfryd o garchar am 20 mlynedd os caiff ei euogfarnu ar o leiaf pum cyhuddiad.

Ar 30 Mai 2024, cafwyd Trump yn euog o bob un o'r 34 cyhuddiad yn ei erbyn. Bu disgwyl iddo gael ei ddedfrydu ar 11 Gorffennaf 2024, a bwriadodd Trump a'i gyfreithwyr apelio yn erbyn yr euogfarn. Gohiriwyd y sesiwn ddedfrydu sawl gwaith, ac yn Nhachwedd 2024 enillodd Trump yr etholiad arlywyddol. O'r diwedd, ar 10 Ionawr 2025, deng niwrnod cyn i Trump gael ei urddo'n arlywydd yr Unol Daleithiau am yr eildro, cyhoeddodd yr Ustus Juan Merchan ei fod am ddedfrydu Trump i "ryddhad diamod", hynny yw, heb gosb. Dywedodd Merchan dyna oedd "yr unig ddedfryd cyfreithlon na fyddai'n ymyrryd â swydd uchaf y wlad".

## Cyfeiriadau 
Categori:2024 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Achosion llys yn yr Unol Daleithiau
Categori:Donald Trump
Penrhyn Coolera

**Penrhyn Cúil lorra** ( Irish   Penrhyn ym Mae Sligo/Cuan Shligigh, Sir Sligo/Sligeach, Iwerddon yw  . Hi yw penrhyn mwyaf poblog Sir Sligo, a'r ail-fwyaf yn ôl arwynebedd tir. Y prif ganolfannau poblogaeth yn Coolera yw tref arfordirol Strandhill/An Leathros ar ei lan orllewinol, a Magheraboy/An Machair Búi, un o faestrefi tref Sligo .

Nodweddir y penrhyn gan rwydwaith helaeth o feddrodau Megalithig a Neolithig, carneddau a chylchgeyrydd wedi'u gwasgaru ar draws ei dirwedd.  Mae Cyfadeiladau Megalithig Carrowmore yn dyddio'n ôl i'r 4ydd mileniwm CC, ac mae'n un o'r cyfadeiladau megalithig mwyaf yn Iwerddon. Mae beddrod 30,000 tunnell y Frenhines Médb, a elwir yn Miosgán Médhbh, yn eistedd ar ben mynydd Knocknarea/Cnoc na Riabh ac i'w weld yn glir o lawer o ogledd Sligo, gan ei wneud yn un o dirnodau mwyaf adnabyddus y sir. Gyda'i gilydd, mae Cyngor Sir Sligo wedi gwneud cais i'r rhwydwaith hwn o henebion gael ei gydnabod fel Safle Treftadaeth y Byd UNESCO. 

Yn wahanol i'w hanes hynafol, dim ond yn yr 20fed ganrif y sefydlwyd prif anheddiad y penrhyn, An Leathros. Cyn hyn, ymgartrefodd pobl leol yn fewndirol oherwydd dyfalbarhad tywod a chwythwyd gan y gwynt ar hyd yr ardaloedd arfordirol. Ym 1895 prynodd Benjamin Murrow, brodor o Belfast/Béal Feirste, dir ar arfordir gorllewinol Coolera. Mewn ymgais i ddenu ymwelwyr i’r ardal, adeiladodd ffordd o’r pentref mewndirol i’r môr, ac roedd wedi adeiladu baddondy a gwesty erbyn 1913. Y ffordd hon, a redai i fyny'r allt o lan y traeth i'r pentref, a roddodd yr enw i'r dref, Strandhill/An Leathros.  Heddiw, mae'r dref yn un o brif gyrchfannau twristaidd Sligo, ac mae'n cynnwys llawer o westai, bariau, ysgolion syrffio a chwrs golff. Dechreuwyd adeiladu’r Ganolfan Ragoriaeth Syrffio Genedlaethol yn y dref yn 2019. 

Yn yr 20fed ganrif gwelwyd twf gorllewinol tref Sligo, ac mae ardal faestrefol Magheraboy/An Machair Búi hefyd ar Benrhyn Coolera. Mae ffordd yr R292 yn dolennu o amgylch arfordir y penrhyn, ac yn cysylltu An Leathros â thref Sligo/Sligeach a Ballysadare/Baile Easa Dara .

## Mannau o ddiddordeb 
 

## Oriel 

Delwedd:County_Sligo_-_Carrowmore_Passage_Tomb_-_20190917134911.jpg|alt=Carrowmore Passage Tomb|Llwybr Beddrod An Cheathrú Mhór
Delwedd:County_Sligo_-_Queen_Maeves_Tomb_Knocknarea_-_20190914200442.jpg|Cnoc na Riabh
Delwedd:The_Glen,_Sligo_in_the_summer.jpg|alt=The Glen|Y Glen
Delwedd:Coney_island_from_knocknarea_01.png|alt=Coney Island|Inis Úi Mhaolchluiche
Delwedd:It_S_Mine_(43244754).jpeg|alt=Surfer at Strandhill|Syrffiwr yn An Leathros
Delwedd:Maeve's_Cairn_-_geograph.org.uk_-_1880.jpg|alt=Queen Méabh's Cairn|Carnedd y Frenhines Méabh
Delwedd:Strandhill_Ireland.jpg|alt=Strandhill Beach|Traeth An Leathros
Delwedd:Strandhill_(1).jpg|alt=Dunes at Strandhill Golf Club|Twyni yng Nghlwb Golff An Leathros
Delwedd:Sligo-runway-with-mountain.jpg|alt=Sligo Airport|Maes Awyr Sligo/Aerfort Shligigh

Categori:Daearyddiaeth Swydd Sligo
Sabrina Lee

Cyflwynydd tywydd o Gymraes yw **Sabrina Lee** (ganwyd 28 Tachwedd 1992). Mae hi'n cyflwyno'r tywydd ar wasanaeth BBC Cymru, gan gynnwys BBC Wales Today.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr tywydd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Morgannwg
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Lybagh/Leadhbach

Mynydd  yng Ngweriniaeth Iwerddon yw **Leadhbach/Lybagh** ( Irish   , a lleolir yn Sir Wicklow/Cill Mhantáin, yn nhalaith Leinster/Cúige Laighean, sydd yn rhan nwyreiniol y wlad, 50 km i'r de o Ddulyn/Baile Átha Cliath. Gydag  uchder o 683medr uwchlaw lefel y môr, wedi'i gategoreiddio fel Hewitt . Mae ym Mynyddoedd Wicklow a dyma uchafbwynt treflan Leadbhach yn adran etholiadol Ballinguile/Baile an Ghaill, o fewn plwyf sifil Kiltegan/Cill Téagáin, ym Marwniaeth De Ballinacor/Baile na Corra Theas, Sir Wicklow . 

Mae Leadhbach 2.9 km i'r de o Fynydd Lugnaquillia/Log na Coille,  y mynydd uchaf ar arfordir dwyreiniol Iwerddon, yn 925medr uwchben lefel y môr.  Mae'r tir o amgylch yn bennaf fryniog, ond mae'n wastad yn y de-orllewin ac mae'r ardal o amgylch Leadhbach wedi'i gorchuddio'n bennaf â glaswelltir ac mae'n dreflan anghyfannedd.  Y pentrefi agosaf yw Rathdangan/Ráth Daingin a Cill Téagáin gyda thref fwy Baltinglass/Bealach Conglais 15.3 km i'r gorllewin o'r mynydd.

Yn ôl yr hanesydd Liam Price, ystyr yr enw Gwyddeleg *leadhbach* yn bennaf yw'r *darn hir o dir tlawd* y sonnir amdano gyntaf yn Arolwg Ordnans 1839 . 

Mae Afon Derreen/An Daoirín  yn codi ar lethrau deheuol Leadhbach a Slievemaan ac yn llifo i'r de-orllewin nes iddi ymuno ag Afon Slaney/An tSláine yn Sir Carlow/Ceatharlach . 

Mae'r hinsawdd yn arfordirol, gyda thymheredd cyfartalog o  . Y mis poethaf yw Mehefin, am , a'r oeraf yw Ionawr, am  . &#x5B; '''' &#x5D;

## Cyfeiriadau 
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Gwyddeleg
Categori:Coordinates on Wikidata
Eierschecke

Cacen o Sacsoni a Thüringen yw **eierschecke**. Mae'n gacen haenog gyda haenen sylfaen o gacen, haen ganol o gacen gaws cwarc (math o caws ceuled) a haen uchaf o gwstard fanila. Mae rhannau ohono wedi'u gorchuddio â sglein wedi'i wneud o hufen, wy cyfan, siwgr a blawd. Mae'r term yn tarddu o'r gair *Eier* (wyau) ac enw dilledyn i ddynion o'r 14eg ganrif o'r enw ''* a oedd yn cynnwys tiwnig o hyd canolig gyda gwasg dynn iawn ac a wisgwyd â fath arbennig o wregys clun.

## Cynhyrchu 
Gan fod yr enw yn deillio o ddarn o ddillad teiran, mae *Eierschecke'' yn cynnwys tair rhan neu haen: mae'r haen uchaf wedi'i gwneud o melynwy wedi'i droi'n hufennog gyda menyn, siwgr, pwdin fanila a gwyn wy wedi'i guro, sy'n cael eu plygu i mewn i'r cytew. Mae'r haen ganol (y "gwregys") yn cynnwys math o gwstard sydd, yn ogystal â menyn, wy, siwgr a llaeth, hefyd yn cynnwys cwarc a blas fanila. Mae gwaelod y cacennau naill ai'n does burum neu'n grwst brau. Ar ôl i'r tair haen hyn gael eu cydosod, caiff y gacen ei bobi, yna ei dorri'n ddarnau hirsgwar a'i weini â choffi. Er bod y rysáit uchod ar gyfer yr *Eierschecke* traddodiadol o Dresden, mae yna hefyd rai amrywiadau a modd i fireinio'r rysáit hwn, gan ychwanegu rhesins, cnau almon neu Streusel, neu hyd yn oed gorchuddio'r gacen gyfan gyda siocled er enghraifft.
Delwedd:Dresdner_Eierschecke_6.jpg|*Dresdner Eierschecke*
Delwedd:Dresdner_Eierschecke_8.jpg|alt=Dresdner Eierschecke with raisins|*Dresdner Eierschecke* gyda rhesins
Delwedd:Dresdner_Eierschecke_7.jpg|alt=Dresdner Eierschecke with chocolate covering|*Dresdner Eierschecke* gyda siocled
Delwedd:Eierschecke_mit_Streuseln.JPG|alt=Dresdner Eierschecke with Streusel|*Dresdner Eierschecke* gyda *Streusel*

## Diwylliant poblogaidd 
Dywedodd yr awdur Almaeneg Erich Kästner: *"Die Eierschecke ist eine Kuchensorte, die zum Schaden der Menschheit auf dem Rest des Globus unbekannt geblieben ist."* ''(Mae'r Eierschecke yn fath o gacen sydd, er anfantais i ddynoliaeth, wedi aros yn anhysbys i weddill y byd).* Hefyd dywedodd Martin Walser yn ei lyfr *Die Verteidigung der Kindheit* (Amddiffyn plentyndod): "Eierschecke gibt es außerhalb Sachsens nur ersatzweise und innerhalb Sachsens nirgends so gut wie im Toscana." *(Dim ond amnewidion Eierschecke sydd y tu allan i Sacsoni; o fewn Sacsoni, nid oes gwell Eierschecke nag yn y Toscana (gan gyfeirio at y Café Toscana yn Dresden)).''

## Cyfeiriadau 
* IREKS-Arkady-Institut für Bäckereiwissenschaft (Hrsg.): IREKS-ABC der Bäckerei. 4. Auflage. Sefydliad für Bäckereiwissenschaft, Kulmbach 1985
* Dresdner Eierschecke. Yn: Gudrun Ruschitzka, Sächsisch kochen. 1 . Aufl. Munchen 1995, .
* Dresdner Eierschecke. Yn: Reinhard Lämmel, original Sächsisch  -  The Best of Saxon Food. Weil der Stadt 2007, .
* Dresdner Eierschecke. Landesinnungsverband Saxonia des Bäckerhandwerks Sachsen.
* Markenverband Freiberger Eierschecke
* How to make an Eierschecke? - AugustusTours
Categori:Bwyd a diod yn yr Almaen
Uwch Gynghrair Armenia

**Uwch Gynghrair Armenia** (Armeneg: IBank Հայաստանի Պրեմիեր Լիգա, a adnabyddir fel *Uwch Gynghrair Armenia IBank* am resymau nawdd) yw'r brif gystadleuaeth bêl-droed yn Armenia. Rhwng 1936 a 1991, cynhaliwyd y gystadleuaeth fel twrnamaint rhanbarthol o fewn yr Undeb Sofietaidd. Yn dilyn annibyniaeth Armenia, mae Ffederasiwn Pêl-droed Armenia wedi bod yn awdurdod llywodraethu'r gynghrair. Dros y blynyddoedd, mae'r gynghrair wedi datblygu i fod yn gynghrair fechan sy'n cynnwys deg tîm. Sefydlwyd yr Uwch Gynghrair yn 1992. Mae enillydd y gynghrair yn cael lle yn rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Pencampwyr UEFA.

## Timau
Mae'r uwch gynghrair yn cynnwys deg tîm. Ar gyfer tymor 2012/13, newidiwyd gweithrediadau gêm i amserlen hydref-gwanwyn sy'n arferol yn Ewrop gan gywnnwys Cymru, wedi cyfnod pan oedd y tymor gael ei chwarae dros y flwyddyn galendr (fel arfer o fis Mawrth i fis Hydref).

### Clybiau yng Nghynghrair Uchaf Armenia 2023/24
Roedd 7 o'r 10 tîm yn yr Uwch Gynghrair wedi eu lleoli yn y brifddinas, Yerevan. Dim ond Noah (yn Armavir), Van (yn Charentsavan) a Shirak Gyumri (dinas Gyumri) sydd y tu allan i'r brifddinas. Mae hyn gyda'r nifer dwyaf o brif glybiau o'r brifddinas mewn unrhyw aelod o UEFA - efallai y mwyaf dwys tu hwnt i'r meicro wledydd.

* FC Urartu Yerevan (pencampwr)
* FC Pyunik Yerevan
* FC Ararat-Armenia
* FC Ararat Yerevan
* FC Alashkert Martuni
* BKMA Yerevan
* FC Noah Yerevan
* FA Van
* FC Shirak Gyumri
* FC Gorllewin Armenia (esgynwyd)

## Trefn
Mae enillwyr yr Uwch Gynghrair yn cymhwyso ar gyfer Cynghrair y Pencampwyr UEFA. Mae'r timau sy'n ail a thrydydd yn cyrraedd rownd ragbrofol gyntaf Cynghrair Cynhadledd Europa UEFA ('UEFA Europa Conference League'). Mae enillwyr Cwpan Armenia hefyd yn cymryd rhan yno. Os ydyn nhw eisoes wedi cymhwyso ar gyfer cystadleuaeth Ewropeaidd trwy’r gynghrair, mae’r lle hwn yn disgyn i'r tîm sydd bedwerydd yn y gynghrair.

## Pencampwyr 
* *noder* * Ym 1992 cynhaliwyd y bencampwriaeth mewn dau grŵp. Daeth enillwyr y ddau grŵp yn bencampwyr.
* Nid yw timau mewn italig yn bodoli mwyach

### Newid enwau
Cafwyd hanes o newid enwau clybiau mwyaf adnabyddus y wlad.
Homenetmen Yerevan yw hen enw Pyunik Yerevan.
* Tsement Ararat yw hen enw Araks Ararat
* Banants yw hen enw Urartu

## Noddwyr
* VBET Uwch Gynghrair Armenia (2020-2022)
* Uwch Gynghrair Fastex Armenia (2022-2023)
* Uwch Gynghrair Armenia IBank (2023-presennol)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol yr Uwch Gynghrair (Armeneg, Rwsieg, Saesneg)
* FIFA.com: Tabl
* RSSSF: Tymhorau pêl-droed Armenia
* ArmFooball.com  Gwefan pêl-droed Armenia

Categori:Armenia
Categori:Pêl-droed yn Armenia
Rhestr o raglenni teledu plant y BBC

Dyma **restr o raglenni plant CBBC** sy'n cael eu darlledu ar hyn o bryd ac yn y gorffennol ar sianel deledu plant y BBC yn y Deyrnas Unedig.

## Rhaglenni cyfredol 
 *Art Ninja*Malory Towers*Odd Squad*Odd Squad U.K

### Animeiddiad 
* *Arthur*
* *Boy Girl Dog Cat Mouse Cheese*
* *Danger Mouse (cyfres 2015)*
* *Y Dyfynfor*
* *Dennis a Danedd: Heb Denyn!*
* *Dragon Ball Super*
* *Dragon Quest: Dai no Daiboken (2021)*
* *Dreigiau Berc*
* *Merched Olympus*
* *Grizzy &amp;amp; the Lemmings*
* *Monster Loving Maniac*
* *Ninja Express*
* *OOglies*
* *Oswaldo*
* *Pokémon*
* *Ronja, Merch y Lleidr*
* *Scream Street*
* *Shaun the Sheep*
* Summer Camp Island
* *Taffy*
* *Total Drama*
* *Transformers: EarthSpark*
* *We Bare Bears*

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Gavin Rees

Paffiwr Cymreig o'r Pant, Trecelyn yw **Gavin Rees** (ganwyd 10 Mai 1980). Bu'n bencampwr WBA uwch-ysgafn o 2007 i 2008.

## Gweler hefyd 
* Pencampwyr bocsio y byd o Gymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Paffwyr o Gymru
Cymdeithas Bêl-droed Andorra

**Ffederasiwn Pêl-droed Andorra** (Catalaneg: *Federació Andorrana de Futbol*) yw enw swyddogol Cymdeithas Bêl-droed Cymru a  chorff llywodraethu pêl-droed yn Andorra. Fe'i sefydlwyd ym 1994 ac ymunodd fel aelod o FIFA ac UEFA yn 1996. Mae'n trefnu'r gynghrair bêl-droed, Primera Divisió, y Copa Constitució ac Andorran Supercup, a thîm pêl-droed cenedlaethol Andorra. Mae wedi'i leoli yn Escaldes-Engordany.

## Hanes
, sy'n dod o dan ymbarél y FAF, yn ymarfer]]
Cyn 1995, roedd clybiau gorau'r dywysogaeth (*El Principat* - fel gelwir Andorra yn y Gatalaneg) yn chwarae yng nghynghrair Sbaen, ond arweiniodd creu'r ffederasiwn ym 1994 at greu cystadleuaeth genedlaethol yn ychwanegol at y Copa de la Constitucion, a oedd eisoes wedi bodoli ers tri thymor. Fodd bynnag, gwrthododd FC Andorra, sef clwb enwocaf y dywysogaeth, gymryd rhan yn y bencampwriaeth hon a pharhaodd i chwarae yn y gynghrair gwladwriaeth Sbaen.

Yn ystod y pedwar tymor cyntaf, fformat y gystadleuaeth oedd pencampwriaeth glasurol gyda deg i ddeuddeg tîm yn dibynnu ar y tymor. FC Encamp oedd y pencampwr cyntaf yn hanes Andorra ac fe'i dilynwyd gan gyfnod o oruchafiaeth CE Principality , a oedd yn bencampwr deirgwaith rhwng 1996 a 1999.

Yn ystod y cyfnod hwn hefyd y cynhwysodd UEFA glwb Andorraidd am y tro cyntaf mewn cystadlaethau Ewropeaidd (Cwpan UEFA 1997-1998).

## Cystadlaethau FAF
* Primera Divisió (Adran Gyntaf/Uwch Gynghrair)
* Segona Divisió (Lefel I)
* Adran Segona (Lefel II)
* Copa Constitució ('Cwpan y Cyfansoddiad' - h.y. Cwpan Andorra)
* Supercopa de Andorra
* Cynghrair Futsal Andorra

Yn yr un modd, mae'r FAF yn trefnu'r gwahanol gynghreiriau pêl-droed ar lawr gwlad (pobl ifanc, ieuenctid, plant, a'r cadetiaid).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Andorra ar safle FIFA
*Andorra ar wefan UEFA

Categori:Pêl-droed yn Andorra
Andorra
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Sefydliadau 1994
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol
Lee Selby

Bocsiwr Cymreig o'r Barri yw **Lee Selby** (ganwyd 14 Chwefror 1987). Bu'n bencampwr pluen IBF y byd o 2015 i 2018.

## Gweler hefyd 
* Pencampwyr bocsio y byd o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Paffwyr o Gymru
Emma Naomi

Actores a dawnsiwr Seisnig yw **Emma Naomi** (ganwyd c.1990), sy'n fwyaf adnabyddus am ei rolau yn y gyfres deledu *Professor T* a *Bridgerton* .

Astudiodd Emma Naomi yn yr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall yn Llundain, gan ennill BA mewn Actio.  Mae hi wedi ymddangos ar lwyfan y Bristol Old Vic ac eraill.

Roedd rôl deledu gyntaf Emma Naomi yng nghyfres y BBC, *The Trial of Christine Keeler*, (2019) lle chwaraeodd rôl fach Ann. Yn 2021 enillodd rôl Alice yn *Bridgerton*.  Ar ôl tair cyfres fel cymeriad blaenllaw yng nghyfres *Professor T*, mae'n debyg iddi gael ei hysgrifennu mewn golygfa olaf annisgwyl.  Dwedodd yr actores ei bod wedi cael sioc pan welodd y sgript. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall
Categori:Genedigaethau'r 1990au
Joe Cordina

Bocsiwr o Gaerdydd, Cymru, yw **Joe Cordina** (ganwyd 1 Rhagfyr 1991). Roedd yn bencampwr IBF bocsio y byd yn pwysau Uwch-Bluen. Mae'n bencampwr pwysau ysgafn byd-eang WBO ar hyn o bryd.

## Cofnod bocsio proffesiynnol 
## Gweler hefyd 
* Pencampwyr bocsio y byd o Gymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Paffwyr o Gymru
Cullenhugh

Trefgordd (Gwyddeleg: *baile fearainn*; Saesneg: *townland*) yn An Iarmhí/Sir Westmeath, Iwerddon yw **Cullenhugh**. Fe'i lleolir tua 13.5km i'r gogledd-orllewin o Mullingar/An Muileann gCearr ar lan ogledd-ddwyreiniol Lough Iron/Loch Iarainn. Mae Afon Inny/An Eithne yn ffurfio ei ffin ogledd-orllewinol.

Mae Cullenhugh yn un o 15 trefgordd ym mhlwyf sifil Léine/Leny ym marwniaeth Corkaree/Corca Raoi yn Nhalaith Leinster/Laighin. Mae'r drefgordd yn gorchuddio . Y treflannau cyfagos yw: Ballinalack/Béal Átha na Leac, Carrick/An Charraig and Glebe i'r gogledd, Ballyvade a Léine i'r dwyrain, Farrow i'r de a Joanstown i'r gorllewin. 

Yng nghyfrifiad Iwerddon 1911 roedd 5 o dai a 25 o drigolion  yn y drefgordd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cullenhugh yng Nghronfa Ddata Gwladfa IreAtlas
* Cullenhugh yn Townlands.ie 
* Cullenhugh yn Logainm.ie

Categori:Trefgorddau Swydd Westmeath
Enzo Maccarinelli

Bocsiwr Cymreig o Abertawe yw **Enzo Maccarinelli** (ganwyd 20 Awst 1980). Roedd yn bencampwr WBO Crwser y byd o 2006 i 2008.

## Gweler hefyd 
* Pencampwyr bocsio y byd o Gymru

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Paffwyr o Gymru
Fulmort

Trefgordd (Gwyddeleg: *baile fearainn*; Saesneg: *townland*) yn Swydd An Iarmhí (Westmeath) yn Iwerddon yw **Fulmort**. Fe'i lleolir tua 12km i'r gogledd-gogledd-orllewin o An Muileann gCearr.

Mae Fulmort yn un o 10 trefgordd ym mhlwyf sifil Leacain (Lackan) ym marwniaeth Corca Raoi (Corkaree) yn nhalaith Cúige Laighean (Leinster). Mae'r gan y drefgordd arwynebedd o .

Y trefi cyfagos yw: Leacain i'r gogledd, Rathganny i'r dwyrain a Heathland, Cill Phádraig (Kilpatrick), Knockmorris a Léine (Leny) i'r de.

Yng nghyfrifiad Iwerddon 1911 roedd 12 o dai a 43 o drigolion  yn y drefgordd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Fulmort yng Nghronfa Ddata Gwladfa IreAtlas
* Fulmort yn Townlands.ie
* Fulmort yn Logainm.ie

Categori:Trefgorddau Swydd Westmeath
David Wilkie

Roedd **David Andrew Wilkie** MBE (8 Mawrth 1954 – 22 Mai 2024) yn nofiwr o'r Alban oedd yn bencampwr dull broga Olympaidd 200 medr ym 1976. Ef oedd y nofiwr cyntaf o Brydain i ennill medal aur Olympaidd ers Anita Lonsbrough yn 1960.

Cafodd David Wilkie ei eni yn Colombo, Ceylon, lle oedd ei rhieni yn gweithio. Roedd ei deulu’n mynd i Glwb Nofio awyr agored Colombo yn rheolaidd lle dysgodd Wilkie nofio.

Cafodd ei addysg yng Ngholeg Daniel Stewart, Caeredin, ac ymunodd â Chlwb Baddondai Warrender, un o glybiau nofio mwyaf llwyddiannus yr Alban. Yn 1969, dewiswyd Wilkie i ymuno â Sgwad Hyfforddi elitaidd yr Alban a drefnwyd gan Gymdeithas Nofio Amatur yr Alban.

Yn dilyn ei ymddeoliad, arhosodd Wilkie yn weithgar ym myd nofio. Cyd-sefydlodd gwmni gofal iechyd o’r enw Health Perception (UK) Ltd. ym 1986. Fe'i gwerthwyd i William Ransom and Son plc yn 2004 am £7.8&nbsp;miliwn.  Ym 1985 cyfarfu â'i bartner o Sweden, Helen Isacson 

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Nofwyr o'r Alban
Bangor Aberconwy (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Bangor Aberconwy** yn ethol aelod i senedd San Steffan.  Fe'i crëwyd o'r hen etholaeth Aberconwy yn ei chrynswth ynghyd â rhannau o'r hen etholaethau Gorllewin Clwyd ac Arfon. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

Ym Mwrdeistref Sirol Conwy:
*Aberconwy gyfan (i'w ddiddymu)
*Betws yn Rhos, Betws-y-Coed a Trefriw, Bryn-y-maen, Caerhun, Conwy, Craig-y-Don, Degannwy, Eglwys-bach a Llangernyw, Glyn y Marl, Gogarth Mostyn, Llanrwst a Llanddoged, Llansanffraid, Llansannan, Pandy Tudur, Penmaenmawr, Penrhyn, Tudno, Uwch Aled ac Uwch Conwy.

*Rhannau o Orllewin Clwyd (i'w diddymu)

Yn Sir Ddinbych:
*Rhannau o Orllewin Clwyd (i'w diddymu)
*Efenechtyd, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch

Yng Ngwynedd :
*Rhan o Arfon (i'w ddileu)
*Arllechwedd, Canol Bangor, Canol Bethesda, Dewi, Dwyrain Bangor, Gerlan, Glyder, Rachub, Tre-garth a Mynydd Llandegai a'r Faenol.
## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Blaenau Gwent a Rhymni (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Blaenau Gwent a Rhymni** (Saesneg: *Blaenau Gwent and Rhymney*) yn ethol aelod i senedd San Steffan.  Fe'i crëwyd yn 2024 o'r hen etholaeth Blaenau Gwent yn ei chrynswth ynghyd â rhannau o'r hen etholaethau Caerffili, Islwyn, a Merthyr Tudful a Rhymni. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnws y canlynol:

Blaenau Gwent:
* Abertyleri, Aber-bîg a Chwe Chloch, Cendl, Blaenau, Bryn-mawr, Cwm, Cwmtyleri, Gogledd Glynebwy, De Glynebwy, Georgetown, Blaenau Gwent, Llanhiledd, Swffryd, Sant Illtyd, Nant-y-glo, Rasa a Garnlydan, Sirhywi a Thredegar.

Caerffili:
* Aberbargoed a Bargoed, Cwm Darran, Gilfach, Moriah a Phontlotyn, Pengam,  Tredegar Newydd a Twyn Carno.

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
Enwebwyd Stewart Sutherland fel yr ymgeisydd Reform UK, ond tynnodd yn ôl cyn cau'r enwebiadau oherwydd honiadau o ail-bostio cynnwys hiliol ar gyfryngau cymdeithasol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Canol a De Sir Benfro (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Canol a De Sir Benfro** (Saesneg: *Pembrokeshire Mid and South*) yn ethol aelod i senedd San Steffan.  Fe'i crëwyd o rannau o'r hen etholaethau Breseli Penfro a Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, ar 4 Gorffennaf 2024.

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd canlynol yn Sir Benfro:

Rhan o hen Breseli Sir Benfro
* Wardiau Burton, Camros, Castell Hwlffordd, Hwlffordd, Garth, Hwlffordd, Portfield, Hwlffordd, Prendergast, Priordy Hwlffordd, Johnston, Treletert, Llangwm, Martletwy, Pont Fadlen, Canol Aberdaugleddau, Dwyrain Aberdaugleddau, Aberdaugleddau, Gogledd Aberdaugleddau, Gorllewin Aberdaugleddau, Dwyrain Neyland, Gorllewin Neyland, Rudbaxton a Spittal, Solfach, Tyddewi, Llanismel, Yr Hafanau, a Cas-wis.

Rhan o hen Orllewin Caerfyrddin a De Penfro
* Wardiau Gogledd Amroth a Llanusyllt (Saundersfoot), Caeriw a Jeffreyston, East Williamston, Hundleton, Cilgeti a Begeli, Llanbedr Felffre, Llandyfái, Maenorbŷr a Phenalun, Martletwy, Arberth, Arberth Wledig, Clustog Doc Penfro, Llwyn Doc Penfro, Canol Penfro, Penalun, Pennar Doc Penfro, Penfro Cil-maen a De'r Santes Fair, Gogledd y Santes Fair Penfro, Penfro St Michael, De Saundersfoot, Sain Fflwrens a Santes Fair, Gogledd Dinbych-y-pysgod, a De Dinbych-y-pysgod.

## Etholiadau
## Aelodau Seneddol
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Siôn Owens

Comedïwr a cherddor o Gymru yw **Siôn Meirion Owens**. Mae'n gael ei adnabod mwyaf fel aelod o'r band Y Bandana. 

## Bywgraffiad 
Magwyd Siôn yng Nghaernarfon, gan fynychu Ysgol Syr Hugh Owen. Mae ganddo frawd hŷn, Tomos Owens, oedd hefyd yn aelod o Y Bandana. 

Ddaru Siôn astudio Peirianneg Meddygol ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2010, wrth raddio yn 2015.

## Gyrfa 
### Cerddoriaeth 
Ffurfiodd Siôn a'i frawd Tomos Y Bandana ym mis Medi 2007 wrth ofyn i'w cefnder, Gwilym, i ymuno â nhw wrth jamio yn eu hystafell wely a phenderfynu ar enw i fand - Y BANDANA (y band da 'na). O fewn pythefnos i'r band ffurfio, roeddent yn chwarae eu gig gyntaf. 

Bu'r band yn brysur iawn am naw mlynedd gan berfformio'n fyw yn gyson. Mi drefnon nhw nifer o deithiau ar ei liwt eu hunain gan wahodd bandiau ifanc eraill i ymuno â nhw. Wnaethon nhw berfformio ar lwyfan Maes B yn yr Eisteddfod Genedlaethol am naw mlynedd yn olynnol 2008-2016.

Cyn Eisteddfod y Fenni 2016 cyhoeddodd y band eu bod am rhoi'r gorau iddi a chwaraeodd y band eu gigs olaf yn Hydref 2016.
Roedd gan Y Bandana dair cân yn siart 40 MAWR BBC Radio Cymru 2014 - sef siart o hoff ganeuon y gwrandawyr yn dilyn pleidlais yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr. Yn 2016 roedd gan y band bum cân yn siart 40 MAWR - "Heno yn yr Anglesey"; "Cyn i'r lle ma gau"; "Geiban"; "Cân y Tân" a "Dant y Llew".

Roedd Siôn hefyd yn gitarydd a prif leisydd i'r band Uumar.

### Comedi 
Ddaru Siôn berfformio stand-yp am y tro cyntaf yn 2016 fel rhan o "Cymryd y Mic", sialens gan gyfres teledu *Y Lle* i gael pobl adnabyddus i berfformio stand-yp am y tro cyntaf ar y teledu. Ddaru Siôn gario mlaen i berfformio yn Gymraeg ac yn Saesneg, a ffilmio *Pwnc Pum Munud* ar gyfer S4C Comedi yn 2019. Fe berfformiodd fel rhan o 'Gala'r Goreuon' ar gyfer S4C yn 2019. 

Roedd o'n cyfrannu yn rheolaidd ar gyfer BBC Sesh ac yn 2020 recordiodd y podcast "Fy Nhro Cyntaf". Fe berfformiodd fel Gruff yn y gyfres comedi 'Vandullz' ar gyfer BBC 1 yn 2021.

## Cyfeiriadau
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Castell-nedd a Dwyrain Abertawe** (Saesneg: *Neath and Swansea East*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rannau o'r hen etholaethau Aberafan, Gŵyr, Castell-nedd a Dwyrain Abertawe, ynghyd â wardiau yn Nghastell-nedd Port Talbot ag Abertawe. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys rhannau o ddwy Sir:

Abertawe
* Bôn-y-maen, Clydach, Llansamlet a Sant Thomas

Castell-nedd Port Talbot
* Aberdulais, Blaen-gwrach a Gorllewin Glyn-nedd, Gogledd Bryn-coch, De Bryn-coch, Tregatwg, Cimla a Pelenna, Canol Coedffranc, Gogledd Coedffranc, Gorllewin Coedffranc, Creunant, Onllwyn a Blaendulais, Dyffryn, Canol a Dwyrain Glyn-nedd, Dwyrain Castell Nedd, Gogledd Castell Nedd, De Castell Nedd, Resolfen a Tonna.

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Ceredigion Preseli (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Ceredigion Preseli** yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o'r hen etholaethau Ceredigion a'r rhan ogleddol o Breseli Penfro. Etholwyd Ben Lake (Plaid Cymru) fel aelod seneddol cyntaf yr etholaeth newydd ar 4 Gorffennaf 2024 gyda 21,738 o bleidleisiau. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, ar 4 Gorffennaf 2024.

## Ffiniau
Fel yr awgryma'r enw, mae'r wardiau o fewn yr etholaeth o fewn dwy sir:

Ceredigion:
* Aberaeron ac Aberarth, Aber-porth a'r Ferwig, Morfa a Glais Aberystwyth, Aberystwyth, Penparcau, Aberystwyth Rheidol, Beulah a Llangoedmor, y Borth, Ceulan-a-Maesmor, Ciliau Aeron, Faenor, Llambed, Llanarth, Llanbadarn Fawr, Llandyfriog, Llandysilio a Llangrannog, Gogledd Llandysul a Throedyraur, De Llandysul, Llanfarian, Llanfihangel Ystrad, Llangeitho, Llangybi, Llanrhystud, Llansanffraid, Llanwenog, Lledrod, Melindwr, Mwldan, Ceinewydd gyda Llanllwchaiarn, Penbryn, Teifi, Tirymynach, Trefeurig, Tregaron ac Ystrad Fflur ac Ystwyth.

Sir Benfro:
* Boncath a Chlydau, Bro Gwaun, Cilgerran ac Eglwyswrw, Crymych a Mynachlog-ddu, Gogledd Ddwyrain Abergwaun, Gogledd Orllewin Abergwaun, Wdig, Llanrhian, Maenclochog, Trefdraeth a Dinas, Llandudoch a Cas-wis.
## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe** (Saesneg: *Brecon, Radnor and Cwm Tawe*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o'r hen etholaethau Brycheiniog a Sir Faesyfed a rhan o Castell-nedd. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn: :

O Bowys: 
*Aber-craf, Bugeildy, Bronllys, Llanfair ym Muallt, Bwlch, Cnwclas, Crucywel, Cwm-twrch, Cwm-twrch Isaf, Cwm-twrch Uchaf, Diserth, Powys, Diserth a Threcoed, Felin-fach, Y Clas ar Wy, Gwernyfed, Y Gelli, Hafwy, Llanafan Fawr, Llanbadarn Fawr, Dwyrain Llandrindod/Gorllewin Llandrindod, Gogledd Llandrindod, De Llandrindod, Llanelwedd, Llangatwg, Llan-gors, Llangynllo, Llangynidr, Llanwrtyd, Llanllŷr, Maescar/Llywel, Nantmel, Hen Faesyfed, Llanandras, Rhaeadr, St. John, Tal-y-bont ar Wysg, Tawe Uchaf, Trecoed, Trefyclo (Tref-y-clawdd), Ynyscedwyn, Ysgir, Ystradgynlais, Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle a Llandyfaelog Tre'r-graig.

O Gastell Nedd Port Talbot: 
*Alltwen, Cwmllynfell, Godre'r-graig, Gwauncaegurwen, Brynaman Isaf, Pontardawe,  Ynysmeudwy, Alltwen a Rhyd-y-fro, Rhos, Trebannws, ac Ystalyfera.

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Gogledd Clwyd (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Gogledd Clwyd** (Saesneg: *Clwyd North*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Gorllewin Clwyd a Dyffryn Clwyd. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Yn 2024 roedd yr etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

Yn Sir Ddinbych: 
* Bodelwyddan, Canol Dinbych, Dinbych Isaf, Dinbych Uchaf/ Henllan, Rhuddlan, Dwyrain y Rhyl, De'r Rhyl, De Ddwyrain y Rhyl, De Orllewin y Rhyl, Gorllewin y Rhyl, Dwyrain Llanelwy, Gorllewin Llanelwy, a Threfnant.

Yng Nghonwy: 
* Abergele, Pensarn, Colwyn, Eirias, Gele, Glyn, Bae Cinmel, Llanddulas, Llandrillo yn Rhos, Llysfaen, Mochdre, Pentre Mawr, Rhiw, a Thowyn.

## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Rhestr o wledydd yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision

Mae 52 gwlad wedi cystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision ers sefydlu'r gystadleuaeth ym 1956, a fe enillodd saith-ar-hugain o'r gwledydd hynny.

Er gwaethaf enw'r gystadleuaeth, nad oes rhaid bod mewn Ewrop yn ddaearyddol i gystadlu. Mae croeso i unrhyw aelod gyflawn o'r Undeb Darlledu Ewropeaidd (EBU) gymryd rhan, ac mae rhaid bod o fewn yr Ardal Ddarlledu Ewropeaidd neu yn aelod o'r Cyngor Ewrop i fod yn aelod gyflawn o'r EBU.

## Tabl yn ôl blwyddyn 
Dengys y tabl isod y gwledydd sydd wedi ymuno â'r gystadleuaeth fesul blwyddyn, a rhestrir gwledydd yn nhrefn yr wyddor.

## Tablau gwledydd 
### Gwledydd cyfredol 
Dyma tabl o wledydd sydd wedi cystadlu mewn Cystadleuaeth Cân Eurovision yn ddiweddar.

### Gwledydd sydd ddim yn cystadlu 
Mae'r gwledydd isod wedi gadael y gystadleuaeth neu ddim yn cystadlu yn reolaidd.

### Gwledydd wedi'u gwahardd 
Mae'r gwledydd isod wedi'u gwahardd rhag gystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision. Cafodd Belarws ei gwahardd o'r gystadleuaeth yn  am geisio cyflwyno cân gyda neges wleidyddol. Hefyd, wedi'r goresgyniad Wcráin gan Rwsia yn 2022, cafodd Rwsia ei gwahardd o'r gystadleuaeth.

### Cyn-wladwriaethau 
### Ceisiadau i gystadlu 
* Cymru - Roedd ymgais gan BBC Cymru i gystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 1969 trwy ddewis cân a pherfforiwr o'r raglen *Cân i Gymru*, ond penderfynwyd nad oedd modd i'r BBC gystadlu gyda dau berfformiwr. Mae enillwyr *Cân i Gymru* bellach yn cystadlu yn y Gŵyl Pan Celtaidd. Ymddangosodd Cymru yng Nghystadleuaeth Junior Eurovision yn  a , ac yng Nghôr Eurovision yn 2017 a 2019.

* Libanus - Ceisiodd Libanus i ymddangos am y tro cyntaf yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2005 gyda'r gân "Quand tout s'enfuit" gan Aline Lahoud., ond yn tynnu'n ôl oherwydd y gyfraith yn Libanus yn gwahardd dangos cynnwys Israelaidd ar y teledu.

* Tiwnisia - Roedd bwriad gan ddarlledwr Tiwnisia, ERTT, i gystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 1977 hyd at dynnu'n ôl munud olaf heb enwi perfforiwr neu gân.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuaeth Cân Eurovision
Categori:Rhestrau gwledydd
Categori:Rhestrau teledu
Aberafan Maesteg (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Aberafan Maesteg** yn ethol aelod i senedd San Steffan.  Fe'i crëwyd o'r rhan mwyaf o'r hen etholaeth Aberafan ynghyd â rhannau llai o'r hen etholaethau Castell-nedd, Ogwr a Phen-y-bont ar Ogwr. Etholodd Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

Ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot:
*Aberafan, Baglan, Dwyrain Llansawel, Gorllewin Llansawel, Bryn a Chwmafan, y Cymer, Glyncorrwg, Gwynfi, Margam, Port Talbot, Dwyrain Sandfields, Traethmelyn (Gorllewin Sandfields), a Thai-bach o etholaeth Aberafan (i'w diddymu).

Ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr:
* Corneli a'r Pîl o etholaeth Pen-y-bont ar Ogwr, Caerau, Llangynwyd, Dwyrain Maesteg, a Gorllewin Maesteg o etholaeth Ogwr (i'w diddymu)

## Etholiadau 
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au 
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Dwyrain Clwyd (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Dwyrain Clwyd** (Saesneg: *Clwyd East*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Delyn, Dyffryn Clwyd, De Clwyd a Gorllewin Clwyd. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

Yn Sir Ddinbych: 
* Diserth, Llandyrnog, Canol Prestatyn, Dwyrain Prestatyn, Gallt Melyd Prestatyn, Gogledd Prestatyn, De Orllewin Prestatyn, Tremeirchion, Llanarmon-yn-Iâl/Llandegla, Llanbedr Dyffryn Clwyd/Llangynhafal, Llanfair Dyffryn Clwyd/Gwyddelwern, Llangollen a Rhuthun.

Yn Sir y Fflint:
* Argoed, Brynffordd, Caerwys, Cilcain, Ffynnongroyw, Maes-glas, Gronant, Gwernaffield, Gwernymynydd, Helygain, Canol Treffynnon, Dwyrain Treffynnon, Gorllewin Treffynnon, Coed-llai, Broncoed yr Wyddgrug, Dwyrain yr Wyddgrug, De'r Wyddgrug, Gorllewin yr Wyddgrug, Mostyn, Pentre Cythraul (New Brighton), Llaneurgain, Northop Hall, Trelawnyd a Gwaenysgor, a Chwitffordd

Ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam: 
* Llangollen Wledig

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Gorllewin Casnewydd ac Islwyn** (Saesneg: *Newport West and Islwyn*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Gorllewin Casnewydd ac Islwyn. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

Mae'r etholaeth yn cynnwys yr ardaloedd a ganlyn:

Y wardiau canlynol yng Ngorllewin Casnewydd (diddymwyd yr etholaeth):
* Allt-yr-yn, Gaer, Graig, Dwyrain Tŷ-du, Gogledd Tŷ-du, Gorllewin Rogerstone, a Parc Tredegar a Maerun (Marshfield).

Y wardiau canlynol yn Islwyn (Diddymu Etholaeth):
* Abercarn, Argoed, Coed Duon, Cefn Fforest a Phengam, Croeskeys, Crymlyn, Trecelyn, Penmaen, Dwyrain Rhisga a Gorllewin Rhisga.
## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Merthyr Tudful ac Aberdâr (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Merthyr Tudful ac Aberdâr** (Saesneg: *Merthyr Tydfil and Aberdare*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Merthyr Tudful a Rhymni a Chwm Cynon. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau a wardiau
Ceir wardiau dwy Sir o fewn yr etholaeth:

Rhondda Cynon Taf:
* Aberaman, Dwyrain Aberdâr, Gorllewin Aberdâr a Llwydcoed, Cwm-bach, Hirwaun a'r Rhigos, Aberpennar a Pen-y-waun.

Merthyr Tydfil
* Bedlinog a Threlewis, Cyfarthfa, Dowlais a Phant, Gurnos, Bro Merthyr, Parc, Penydarren, Trebanog, Treharris a'r Faenor.
## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Rhondda ac Ogwr (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Rhondda ac Ogwr** (Saesneg: *Rhondda and Ogmore*) yn ethol aelod i senedd San Steffan. 
Fe'i crëwyd o rhannau o'r hen etholaethau Rhondda, Ogwr a Phontypridd. Bydd yn ethol Aelod Seneddol am y tro cyntaf yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024 (4 Gorffennaf).

## Ffiniau a wardiau
Wardiau o fewn Rhondda Cynon Taf:
* Cwm Clydach, Y Cymer, Glynrhedynog a'r Maerdy, Gilfach Goch, Llwynypia, Pentre, Pen-y-Graig, Porth, Tonypandy, Dwyrain, Tonyrefail, Gorllewin Tonyrefail, Trealaw, Treherbert, Treorci, Pendyrus ac Ynyshir ac Ystrad.

O fewn Penybont ar Ogwr:
* Melin Ifan Ddu, Cwm Garw, Nant-y-moel a Chwmogwr.

## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 2020au
## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Gwenda Griffith

Cynhyrchydd teledu o Gymraes oedd **Gwenda Griffith** (10 Mawrth 1942 – 21 Mai 2024).

Magwyd Gwenda yng Nghorwen ac aeth i Ysgol Ramadeg y Merched yn y Bala. Graddiodd ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth.

## Gyrfa 
Sefydlodd y cwmni Fflic yn 1982 er mwyn cynhyrchu rhaglenni teledu ar gyfer S4C. Yn yr 1980au cynhyrchodd y gyfres i ddysgwyr ''Now You're Talking*. Yn y 2000au cafwyd cyfresi dysgu Cymraeg *Welsh in a Week* a *Cariad@Iaith''' yn 2000au.

Roedd Gwenda yn gynllunydd tai ac roedd nifer o'i cynhyrchiadau teledu yn adlewyrchu ei diddordebau. Cynhyrchodd y gyfres ffasiwn *Steil*, *Pedair Wal* a *04 Wal*, *Y Tŷ Cymreig* a *Cwpwrdd Dillad*. Cynhyrchodd raglenni plant hefyd yn cynnwys *Stwffio*, *Nics Nain* a *Hip neu Sgip?*

Yn 2005, daeth Fflic yn rhan o gwmni Boomerang (Boom erbyn hyn). Yn y cyfnod hwn, cynhyrchwyd nifer o raglenni eraill yn cynnwys *Cegin Bryn*, *100 Lle*, *Dal Ati*, *Ceffylau Cymru* a *Caeau Cymru*.

Roedd Gwenda wedi bod yn aelod o Fwrdd Ymddiriedolaeth Nant Gwrtheyrn ers mis Tachwedd 2014.

## Anrhydeddau 
Yn 2002 derbyniodd wobr arbennig Cymraes y Flwyddyn yn y Cyfryngau ac yn 2012 fe’i anrhydeddwyd gan Gymdeithas Frenhinol Penseiri yng Nghymru i gydnabod gwasanaeth arbennig yn hybu pensaernïaeth.

## Bywyd personol 
Roedd yn briod a Huw ac roedd ganddynt ddau o blant – Dylan a Beca.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Super Rygbi Cymru

Cystadleuaeth rhwng clybiau rygbi undeb yng Nghymru yw **Super Rygbi Cymru**, sydd yn cynnwys 10 tîm ac yn dechrau ym mis Medi 2024.

Bwriad y gystadleuaeth yw pontio’r bwlch i chwaraewyr sy’n symud rhwng yr Academïau a’r Rhanbarthau.

## Tymor cyntaf 
Y 5 gêm agoriadol ar y 21 Medi 2024 oedd:

* Cwins Caerfyrddin v Abertawe
* Glyn Ebwy v Aberafan
* Casnewydd v Penybont
* Pont-y-pŵl v Llanymddyfri
* Rygbi Gogledd Cymru v Caerdydd

### Tarian yr Heriwr 
Bydd Tarian yr Heriwr i'w hamddiffyn gan Llanymddyfri yn eu gemau gartref gan ddechrau gyda Llanymddyfri fel enillwyr y gynghrair flwyddyn diwethaf ac enllwyr eu gemau i gyd. 

### Cap cyflog 
Mae'r 10 clwb i gyd wedi arwyddo i system "cap cyflog" a fydd yn eu galluogi i wario hyd at £150,000 ar garfan o 32 o chwaraewyr. Bydd eithriadau cap cyflog ar gyfer chwaraewyr rhanbarthol sy'n cael eu rhyddhau (o dan 18 ac o Academi Hŷn); chwaraewyr ar gontract deuol ac anafiadau.

Bydd URC yn darparu £105,000 i bob clwb a fydd yn gorfod codi'r un swm eu hunain bob tymor ac hefyd bodloni set o ddisgwyliadau gweithredu gofynnol wrth redeg y clwb a'u tîm.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadlaethau rygbi'r undeb
Roberta Flack

Cantores o'r Unol Daleithiau oedd **Roberta Cleopatra Flack** (10 Chwefror 1937 – 24 Chwefror 2025) Gyrhaeddodd hi frig y siartiau Billboard gyda'r senglau Rhif 1 "The First Time Ever I Saw Your Face" a "Killing Me Softly with His Song".

Flack oedd y cerddor cyntaf i ennill Gwobr Grammy am Record y Flwyddyn mewn dwy flynedd yn olynol: ym 1973 ac ym 1974.

Cafodd Flack ei geni yn Black Mountain, Gogledd Carolina, i Laron Flack, drafftiwr Gweinyddiaeth y Cyn-filwyr, a'i wraig Irene Flack (ganwyd Council),  organydd eglwysig (mae rhai ffynonellau wedi dyfynnu 1939. Cafodd ei magu yn Arlington, Virginia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Gwilym Gwyn ap Rhys Llwyd

Un o gefnogwyr Owain Glyn Dŵr oedd **Gwilym (neu William) Gwyn ap Rhys Llwyd.**

## Gyrfa 
Bu'n swyddog amlwg yn arglwyddiaeth Cydweli ac yn gwasanaethu Dugiaeth Lancaster ac Arglwydd Cydweli. Roedd yn dirfeddiannwr pwerus ac yn stiward yno yn y 1390au ac eto yn 1400-1.

Cefnogodd Gwilym Gwyn Owain Glyn Dŵr yn ystod ei Wrthryfel fel Tywysog Cymru.

Amddiffynnodd Gastell Aberystwyth ar ran Glyndŵr ac ni gafodd ei diroedd yn ôl ar ddiwedd y gwrthryfel.

Yn 1456-57 cafodd ddirwy o £2 am beidio mynd i sesiwn Caerfyrddin. Doedd ganddo ddim tiroedd ac roedd yn rhentu yn Mallaen.

## Teulu 
Mae'n bosib mai ei fab oedd Rhys ap Gwilym Gwyn a'i ŵyr oedd Sir John Price.

## Cyfeiriadau 
Categori:Owain Glyn Dŵr
Sêl Cymru

Roedd gan Dywysogion Cymru eu sêl eu hunain ac fe ddefnyddiwyd sêl genedlaethol newydd am y tro cyntaf yn 2011.

## Sêl Llywelyn ap Iorwerth 
Mae sêl Llywelyn Fawr (Llywelyn ap Iorwerth) yn dyddio i 1240. Gwelir Llywelyn wedi’i arfwisgo mewn swrcot yn dal cleddyf yn ei law dde a tharian ar ei fraich chwith wedi’i gosod ar farch yn carlamu i’r dde.

Defnyddiwyd seliau fel arwydd o ddilysrwydd y llofnodwr ac weithiau ychwanegwyd sêl gyfrin at gefn y sêl gwyr i sicrhau dilysrwydd pellach. Gwyddys i Lywelyn ap Iorwerth ddefnyddio ei gyfrinach neu ei wrth-sêl megis yn 1230, sef "selio'r llythyrau â'i sêl ddirgel oherwydd nad oes ganddo ei sêl fawr ag ef".

## Sêl Llywelyn ap Gruffydd 
Credir i sêl gyfrin Llywelyn ein Llyw Olaf (Llywelyn ap Gruffydd), ei wraig Elinor a’i frawd Dafydd gael eu toddi gan y Saeson ar ôl dod o hyd iddynt ar eu cyrff i wneud cymal yn 1284.

Dywed yr Archesgob Peckham, yn ei lythyr cyntaf at Robert Bishop o Bath a Wells dyddiedig 17 Rhagfyr 1282 “Os yw’r brenin yn dymuno cael y copi [o’r rhestr] a geir yn llodrau Llywelyn, gall ei gael gan Edmund Mortimer, sydd wedi ei warchod a hefyd sêl gyfrin Llywelyn a rhai pethau eraill a ddarganfuwyd yn yr un lle."

## Sêl Owain Glyn Dŵr 
Sêl (dde) a Sêl Gyfrin (chwith) Owain Glyndŵr fel Tywysog Cymru. Mae'r sêl gyfrin yn cynnwys ei freichiau, llew coronog a draig.

Roedd Sêl Gyfrin Fawr Owain Glyndŵr fel Tywysog Cymru yn cynnwys draig goch ar ei frig.

Mae llythyr Pennal, a ysgrifennwyd gan Owain Glyn Dŵr ar hyn o bryd yn cael ei gadw yn yr Archifau Cenedlaethol ym Mharis. Crëwyd copïau ffacsimili yn ymwneud â thechnegau heneiddio arbenigol a mowldiau o sêl enwog Glyndŵr gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru a gyflwynwyd gan y gweinidog treftadaeth ar y pryd, Alun Ffred Jones, i chwe sefydliad Cymreig yn 2009. Rhoddwyd y sêl fawr frenhinol o 1404 i Charles IV o Ffrainc ac mae'n cynnwys delweddau a theitl Glyndŵr – Lladin: Owynus Dei Gratia Princeps Walliae – 'Owain, trwy ras Duw, Tywysog Cymru'.

Mae Sêl Fawr Glyndŵr a llythyr a ysgrifennwyd ganddo at y Ffrancwyr yn 1406 yn y Bibliothèque nationale de France ym Mharis. Gwnaethpwyd chwe atgynhyrchiad gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru i'w harddangos yng Nghymru.

## Sêl Cymru datganoledig 
Cyhoeddwyd sêl cyntaf Cymru ers oes Owain Glyndŵr yn 2011.

## Cyfeiriadau 
Categori:Senedd Cymru