open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tŷ Hywel

bawd|dde|Tŷ Hywel
bawd|dde|Pont wydr sy'n cysylltu Tŷ Hywel (ch.) a'r Senedd (dde)
Adeilad ym Mae Caerdydd a'i ddefnyddir gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru yw **Tŷ Hywel**. Dyma fan cyfarfod wreiddiol y Cynulliad cyn adeiladu'r Senedd yn 2006.

Saif yr adeilad hŷn wrth gefn yr adeilad fwy diweddar ac mae pontydd gwydr yn cysylltu'r naill â'r llall. Codwyd yr adeilad ym 1993 i gynlluniau'r penseiri Holder Mathias Alcock; **Tŷ Crughywel** oedd ei enw gwreiddiol, ar ôl gwleidydd Geidwadol, yr Arglwydd Crughywel. Yn 2008 fe'i ailenwyd ar ôl Hywel Dda. Agorwyd yr adeilad yn 1993 gyda  o ardal llawr.

Mae'r adeilad bellach yn cynnwys swyddfeydd ar gyfer Aelodau'r Cynulliad, Comisiwn y Cynulliad a Llywodraeth Cymru. Mae hen siambr y Cynulliad bellach yn cynnal dadleuon gan bobl ifanc ac yn dwyn yr enw Siambr Hywel.

Fe'i henwir ar ôl Hywel Dda, Brenin Cymru yn 10g a lluniwyr cyfreithiau'r Cymru, Cyfreithiau Hywel Dda.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau Senedd Cymru
Tŷ Gwydyr

:*Gweler hefyd tŷ gwydr*

Pencadlys Swyddfa Cymru yn Whitehall, Llundain, yw **Tŷ Gwydyr**. Fe'i adeiladwyd tua 1772 ar gyfer Syrfëwr Cyffredinol Tiroedd y Goron, Peter Burrell, Daeth yr adeilad yn swyddfeydd llywodraeth ym 1842

## Gweler hefyd
* Adeilad y Goron, Parc Cathays, pencadlys gynt y Swyddfa Gymreig yng Nghaerdydd

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Westminster 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 18fed ganrif
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Llundain
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Big Hero 6 (ffilm)

Mae ***Big Hero 6*** yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2014 a gynhyrchwyd gan Stiwdios Animeiddio Walt Disney ac a ryddhawyd gan Walt Disney Pictures. Dyma oedd y 54fed ffilm animeiddiedig gan Disney.

Clywir lleisiau'r actorion Scott Adsit, Ryan Potter, Daniel Henney, T. J. Miller, Jamie Chung, Damon Wayans, Jr., a Genesis Rodriguez yn y ffilm.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Rhestr ffilmiau animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 2014
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Disney
Whitehall

Stryd ac ardal yn Ninas Westminster, canol Llundain, ydy **Whitehall**. Hon yw canolbwynt traddodiadol peirianwaith llywodraethu Lloegr a'r Deyrnas Unedig; mae gan nifer o weinyddiaethau eu swyddfeydd ar hyd y stryd, ac mae Stryd Downing lle mae'r Prif Weinidog yn byw a gweithio gerllaw. Saif y stryd ar safle yr hen Palas Whitehall oedd yn brif gartref brenhinoedd Lloegr o Harri VIII hyd Wiliam III, cyn iddo gael ei ddinistrio gan dân yn 1698. Yr unig ran ohoni sydd wedi goroesi yw'r Tŷ Gwledda a'i gynlluniwyd gan Inigo Jones ym 1622. Yn agos at hwn saif Tŷ Gwydyr, pencadlys Swyddfa Cymru yn Llundain. Ar waelod y stryd mae'r Senotaff, canolbwynt seremoni gwladol blynyddol Sul y Cofio.

bawd|dim|Arwydd stryd ar Dŷ Gwydyr, Whitehall

## Gweler hefyd
* Gwasanaeth Sifil Ei Mawrhydi

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Dinas Westminster
Categori:Strydoedd Dinas Westminster
Palas Whitehall

Prif gartref brenhinoedd Lloegr o 1530 hyd 1698 oedd **Palas Whitehall** yn Westminster.  Symudodd Harri VIII y breswylfa frenhinol i Whitehall ar ôl i'r hen ystafelloedd brenhinol ym Mhalas San Steffan gerllaw gael eu dinistrio gan dân. Fodd bynnag, dinistriwyd y rhan fwyaf o Balas Whitehall yn ei dro gan dân yn 1698. Y rhan pwysicaf o'r cyfadeilad s'yn dal i fodoli yw Tŷ Gwledda Inigo Jones a adeiladwyd yn 1622. Er nad yw Palas Whitehall wedi goroesi, mae’r ardal lle cafodd ei leoli yn dal i gael ei alw’n Whitehall ac mae wedi parhau’n ganolfan i lywodraeth y Deyrnas Unedig.

Ar un adeg, Whitehall oedd y palas mwyaf yn Ewrop, gyda mwy na 1,500 o ystafelloedd, cyn ei hun yn cael ei oddiweddyd gan Balas Versailles, a oedd yn ehangu, a oedd â 2,400.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith coll yn Ninas Westminster
Categori:Dadsefydliadau 1698
Whitehall
Categori:Sefydliadau 1530
Categori:Tanau yn Lloegr
Surf's Up

Mae '''''Surf's Up''''' yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2007 a gyfarwyddwyd gan Ash Brannon a Chris Buck. Clywir lleisiau'r actorion Shia LaBeouf, Jeff Bridges, Zooey Deschanel, Jon Heder, Mario Cantone, James Woods, a Diedrich Bader yn y ffilm. Dyma'r ail ffilm o'r math yma i gael ei rhyddhau gan Sony Pictures Animation a'i ddosbarthu gan Columbia Pictures.

Mae'r ffilm yn barodi o raglenni dogfen am syrffio e.e. *The Endless Summer* a *Riding Giants*. Cafodd y ffilm ddilyniant o'r enw ''Surf's Up 2: WaveMania'', a gafodd ei ryddhau'n syth ar fformat fideo ym Ionawr 2017.

## Y cast 
* Shia LaBeouf fel Cody Maverick
* Jeff Bridges fel Zeke "Big Z/Geek" Topanga
* Zooey Deschanel fel Lani Aliikai
* Jon Heder fel Chicken Joe
* Mario Cantone fel Mikey Abromowitz
* James Woods fel Reggie Belafonte
* Diedrich Bader fel Tank "The Shredder" Evans
* Dana Belben fel Edna Maverick, mam Cody
* Brian Posehn fel Glen Maverick
* Kelly Slater fel ef ei hun
* Rob Machado fel ef ei hun
* Ash Brannon fel ef ei hun
* Chris Buck fel ef ei hun
* Sal Masekela fel ef ei hun
* Reed Buck fel Arnold
* Reese Elowe fel Kate
* Jack P. Ranjo fel Smudge
* Matt Taylor fel Ivan

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Gwylys

Codlys lluosflwydd o deulu'r pys yw **gwylys** (*Glycyrrhiza glabra*). Mae'n frodorol i'r Dwyrain Canol a De Ddwyrain Ewrop, ger arfordir Môr y Canoldir. Tyfir i echdynnu'r sudd melys a elwir yn licris o'i wraidd.

Mae'r gwylys yn tyfu dros 0.9&nbsp;m (3&nbsp;troedfedd), ac uwchben y ddaear mae ganddo goesynnau hirion a dail adeiniog sy'n cynnwys 9 i 17 o ddeilios wyffurf, a blodau gleision sy'n dwyn sypiau sy'n cynnwys 3 neu 4 hedyn. Mae ei wreidd yn rhwydwaith dwfn o wreiddgyffion. ac arogl melys. Yn y gegin, defnyddir gwylys i wneud melysion megis licris cymysg a theisenni Pontefract, i flasu Guinness, sambwca a chyrfau a gwirodlynnau eraill a diodydd ysgafn. Yn y fferyllfa mae ei arogl cryf a'i flas neilltuol o fudd wrth gelu blasau cas y moddion, er enghraifft mewn surop peswch a losin gwddf. a ddaw o'r Roeg: *glyks*/*glukus* (melys) a *rhiza* (gwreiddyn). Gair arall arno yw **perwraidd**, cyfuniad o "pêr" a "gwraidd". Bathwyd y gair "gwylys" gan William Owen Pughe ym 1800 mewn ymgais i drosi *liquorice* gan iddo gamdybio taw *liquor* (Saesneg am wirod) oedd yr elfen gyntaf yn y gair hwnna. Cyfansoddair o *gwy* ‘dŵr, hylif’ a *llys* ‘llysiau’ yw bathiad Pughe. Heddiw yn gyffredinol defnyddir *licris* i gyfeirio at yr ystyr goginiol a *gwylys* i gyfeirio at yr ystyr fotanegol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Esmwythyddion
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Melysyddion
Categori:Fabaceae
Categori:Perlysiau
Phil Rudd

Drymiwr o Awstralia yw **Phillip Hugh Norman Rudd** (ganwyd 19 Mai 1954) sy'n canu drymiau i'r band roc AC/DC yn y cyfnod 1975–83 ac ers 1994. Perfformiodd ar 13 o albymau stiwdio AC/DC: *T.N.T.* (1975), *High Voltage* (1976), *Dirty Deeds Done Dirt Cheap* (1976), *Let There Be Rock* (1977), *Powerage* (1978), *Highway to Hell* (1979), *Back in Black* (1980), *For Those About to Rock We Salute You* (1981), *Flick of the Switch* (1983), *Ballbreaker* (1995), *Stiff Upper Lip* (2000), a *Black Ice* (2008), ac ar yr albwm *Rock or Bust* a fydd yn cael ei ryddhau ym mis Tachwedd 2014. Rhyddhaodd ei albwm unigol cyntaf, *Head Job*, ym mis Awst 2014.

Yn 2014 cafodd Rudd ei arestio yn Seland Newydd ar gyhuddiad o geisio trefnu llofruddiaeth dau o bobl, o fygwth lladd ac o fod â chyffuriau yn ei feddiant. Cafodd y cyhuddiad o geisio trefnu llofruddiaeth ei dynnu'n ôl yn hwyrach.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau AC/DC
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Awstralia
Categori:Cerddorion roc o Awstralia
Categori:Drymwyr o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o Melbourne
Y Senotaff, Llundain

Cofeb ryfel yn Whitehall, Llundain, yw'r **Senotaff** (Saesneg: *Cenotaph*, o'r gair yn iaith Roeg am fedd gwag). Mae'n coffáu'r milwyr Prydeinig a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r rhyfeloedd ers hynny. Dyma ganolbwynt y seremoni coffáu gwladol a gynhelir yn flynyddol ar Sul y Cofio. Fe'i cynlluniwyd gan y pensaer Syr Edwin Lutyens mewn pythefnos yng Ngorffennaf 1919, ar gyfer pen-blwydd y Cadoediad. Pren a phlastr oedd deunyddiau'r cofeb dros dro hon; adeiladwyd fersiwn carreg parhaol yn y flwyddyn olynol.  Mae'r cynllun wedi bod yn ddylanwadol iawn ar gofadeiladau ledled y byd; ceir fersiynau ohono yn Awstralia, Bermuda, Canada, Hong Cong a Seland Newydd. Mae fersiwn bychan ohono a godwyd ym 1924, eto i gynlluniau Lutyens, ym Marics Maendy, Caerdydd.

## Oriel
## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Cofeb Ryfel Genedlaethol Cymru
* Cofeb Thiepval i Golledigion y Somme, cofadail arall gan Edwin Lutyens

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Westminster 
Categori:Cofebion rhyfel
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Łobez

:*Am le gyda enw tebyg yn Seland Newydd gweler Łobez*.

Dinas yng Ngwlad Pwyl, a phrifddinas talaith Gorllewin Pomerania yw '*Łobez (Almaeneg: *Labes*)*'  a saif ar lan afon Rega. Roedd y boblogaeth yn 2015 yn 10.409.

Hi yw dinas weinyddol sir *Łobez*. Saif Łobez ar lan afonRega. Daw'r gair **Łobez** o Hen Bwyleg *łobuzie* (sy'n golygu 'llwyni o goed').

## Adeiladau a chofadeiladau 

Łobez z lotu ptaka.JPG|
Lobez kosciol kz.jpg|
Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|

## Meiri 
bawd|Neuadd y Ddinas

## Demograffeg 
Dyma boblogaeth y ddinas ers 1680:

ImageSize = width:560 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Dolenni allanol 
* www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
* Tourist Information

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Gwlad Pwyl
Eglwys Gadeiriol Sant Pawl

Cadeirlan Anglicanaidd yn Ninas Llundain ydy **Eglwys Gadeiriol Sant Paul**. Cysegrwyd yr eglwys wreiddiol ar y safle, wedi'i chysegru at yr Apostol Paul, yn 604 OC. Adeiladwyd yr adeilad presennol yn yr arddull Baróc gan Syr Christopher Wren, yn dilyn difrod y gadeirlan ganoloesol (a'i hadnewyddwyd yn y 1630au gan Inigo Jones) yn Nhân Mawr Llundain yn 1666. Codwyd adeilad Wren rhwng 1675 a 1709.

Flickr - Duncan~ - St Paul's Dome.jpg|Y gromen
Operation Banner Service Held at St Pauls Cathedral in 2008 MOD 45151837.jpg|Corff yr eglwys yn ystod gwasanaeth
St Paul's Cathedral High Altar, London, UK - Diliff.jpg|Y brif allor

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Llundain
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Sant Paul
Hugh Price Hughes

Gweinidog o Gymru oedd **Hugh Price Hughes** (9 Chwefror 1847 – 17 Tachwedd 1902).

## Cofiant
*Christopher Oldstone-Moore - *Hugh Price Hughes* (1999)

Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Marwolaethau 1902
Ben Bradlee

Newyddiadurwr Americanaidd oedd **Benjamin Crowninshield Bradlee** (26 Awst 1921 – 21 Hydref 2014) oedd yn olygydd gweithredol *The Washington Post* o 1968 hyd 1991. Yn ystod arlywyddiaeth Richard Nixon heriodd y llywodraeth dros yr hawl i gyhoeddi Papurau'r Pentagon a chyhoeddodd adroddiadau Bob Woodward a Carl Bernstein am sgandal Watergate.

Cafodd ei bortreadu gan Jason Robards yn y ffilm ''All the President's Men'' (1976).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Golygyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion papurau newydd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Boston
Categori:Pobl fu farw yn Washington, D.C.
Categori:Swyddogion Llynges yr Unol Daleithiau
Gymiau gwin

bawd|Gymiau gwin
Melysion traddodiadol ym Mhrydain yw **gymiau gwin** (ffurf unigol: gwm gwin). Maent yn jelïau o flasau, lliwiau a siapiau gwahanol a wneir o gelatin neu bectin. Gan amlaf ceir enwau gwahanol gwinoedd a diodydd alcoholaidd eraill ar y melysion. Er yr enw, nid oes alcohol ynddynt. Mae brandiau eraill yn cynhyrchu gymiau gwin gydag enwau eraill gan gynnwys brandi, jin, seidr, hoc, coniac, a rỳm, er nad yw rhai o'r diodydd hyn yn winoedd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Rysáit gymiau gwin
*  Rysáit gymiau gwin

Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Categori:Melysion
Cappella Sistina

Prif gapel Palas y Fatican yn Rhufain ydy'r **Cappella Sistina** (hefyd **y Capel Sistinaidd** a **Capel Sixtus**). Dyma leoliad y conclafau (cymanfaoedd cardinaliaid) sydd yn dewis Pab newydd, ond mae'r capel yn bennaf yn enwog am ei ffresgoau gan Michelangelo, a chaiff eu hystyried yn rai o gampweithiau'r Dadeni.

Mae'r capel yn dwyn enw Pab Sixtus IV, ag adnewyddodd y capel rhwng 1477 and 1480. Ar yr adeg yma gwahoddwyd yr arlunwyr Pietro Perugino, Sandro Botticelli, Pinturicchio, Domenico Ghirlandaio a Cosimo Rosselli i addurno'r muriau â golygfeydd o fywydau Moses a'r Iesu a phortreadau dychmygol o'r pabau cynnar. Rhwng 1508 a 1512, dan nawdd Pab Iŵl II (nai Sixtus), addurnodd Michelangelo y nenfwd â golygfeydd o lyfr Genesis (yn enwocaf oll, Duw yn creu Adda), ynghyd â ffigyrau proffwydi'r Hen Destament, siblïaid yr Henfyd a chyndadau Crist. Yn hwyrach, rhwng 1535 a 1541, dychwelodd Michelangelo i beintio'r ffresgo *Dydd y Farn* ar wal yr allor, ar gyfer y pabau Clement VII a Pawl III. Mae'r addurniadau felly yn ymgais i ddangos holl ddigwyddiadau pwysicaf hanes y greadigaeth yn ôl y Beibl. Er nad ydynt yn addurniadau parhaol, mae cyfres o dapestrïau gan Raffael yn dangos bywydau'r saint Pedr a Paul (o lyfr yr Actau), a'u comisiynwyd gan Pab Leo X, yn atgyfnerthu'r syniad hyn.

Categori:Y Fatican
Manitas de Plata

Gitarydd fflamenco o Ffrainc oedd **Manitas de Plata** (ganwyd Ricardo Baliardo; 7 Awst 1921 – 5 Tachwedd 2014).

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Manitas de Plata ar wefan AllMusic

Categori:Cerddorion fflamenco
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gitaryddion o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Hérault
Categori:Roma
Rheolaeth awdurdod

O fewn byd y llyfrgell, **rheolaeth awdurdod** () ydy'r broses sy'n rhoi trefn ar gatalogi gwybodaeth drwy wahaniaethu rhwng fwy nag un person, lle, peth, syniad ayb o'r un enw a diffinio eitem arbennig mewn modd unigryw. Daw'r enw o'r broses o 'awdurdodi' enwau pobl, llefydd, pethau, syniadau ayb i gategori arbennig. Mae'r awdurdod yn unigryw i'r person neu'r peth, yn fath o ddynodwr neu ID ac yn cael ei roi mwn modd cyson drwy'r catalog cyfan. Mae'r Awdurdod yn 'siarad' neu'n croesweithio gyda data cyffelyb, gan ddolennu a chroesgyfeirio. Mae pob pennawd yn disgrifio'n fras ei sgop a'i ddefnydd ac yn helpu'r llyfgellydd i sicrhau mynediad rhwydd a chyfeillgar gan y defnyddiwr i mewn i'r wybodaeth a geisir.

## Rheolaeth awdurdod ar y Wicipedia Cymraeg
Tadogwyd erthyglau mewn dull arbennig a rydd i'r darllenydd wybodaeth arbennig o ffynonellau megis: Dynodwr Enw Rhyngwladol Safonol neu ORCID. Er enghraifft, ar waelod yr erthygl ar Saunders Lewis gwelir manylion fel hyn:

canol

Gellir canfod pob erthygl sydd â rheolaeth awdurdod wrth ei droed drwy agor y :Categori:Tudalennau gyda gwybodaeth Awdurdod

## Gweler hefyd
*Ffeil Awdurdodi Rhyngwladol, Rhithwir
*Wicipedia:ORCID
*Adnabyddwr Enw Rhyngwladol Safonol *International Standard Name Identifier*

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrgellyddiaeth
Artur Mas i Gavarró

Gwleidydd yw **Artur Mas i Gavarró** (ganwyd 31 Ionawr 1956 ym Marcelona, Catalwnia) oedd yn Arlywydd Catalunya rhwng 27 Rhagfyr 2010 a 9 Ionawr 2015. Mas oedd y 129fed Arlywydd y *Generalitat*; ef hefyd yw arweinydd y blaid ryddfrydol, genedlaetholgar 'y Blaid Ddemocrataidd dros Gydgyfeirio Barcelona' a chadeirydd y glymblaid *Convergència i Unió*. Fe'i olynwyd fel Arlywydd gan Carles Puigdemont.

Economegydd yw Mas a raddiodd ym Mhrifysgol Barcelona; mae'n rhugl mewn Catalaneg, Sbaeneg, Ffrangeg a Saesneg. Ystyrir ei eidioleg wleidyddol yn rhyddfrydol, o safbwynt economeg ac mae'n Ewropead cryf iawn; mae hefyd yn credu'n gryf yn annibyniaeth ei wlad. Mae gweddill ei agenda'n un eithaf cymedrol e.e. hawliau hoywon ac erthylu.

Yn 2010, am y tro cyntaf, cyhoeddodd y byddai'n pleidleisio mewn unrhyw refferendwm dros annibyniaeth a daeth y thema hon o sofraniaeth yn flaenllaw iawn yn ei waith.

## Bywgraffiad
Ganwyd Mas ym Marcelona yn un o bedwar plentyn: dau fachgen a dwy ferch; roedd ei rieni o deuluoedd diwydiannol ariannog, gyda theulu ei fam yn y byd tecstiliau'n hanu o Sabadell a'i dad mewn diwydiannau metaleg o Poblenou. Astudiodd yn ysgol uwchradd *Lycée Français de Barcelone* ym Marcelona, gyda'r Ffrangeg yn gyfrwng y dysgu ac yn yr 'Ysgol Ewropeaidd' leol. Yn 1982, wedi cyfnod ym Mhrifysgol y brifddinas yn astudio economeg a busnes, priododd Helena Rakòsnik ac mae ganddynt dri o blant: Patricia, Albert ac Arthur.

## Gweler hefyd
*Rhestr Arlywyddion Catalunia
*Refferendwm Catalwnia 2014
*Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Artur Mas ar Facebook

Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1956
David Russell Hulme

Cerddor o Gymru yw **David Russell Hulme** (ganwyd 19 Mehefin 1951). Cyfeiriwr Cerddoriaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth ers 1992 yw ef.

Fe'i ganwyd ym Machynlleth.  Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Aberystwyth. Disgybl Syr Adrian Boult oedd ef.

Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1951
Fongafale

bawd|Lleoliad Fongafale o fewn Cylchynys Funafuti.
Ynysig fwyaf Twfalw sy'n rhan o'r brifddinas Cylchynys Funafuti yw **Fongafale**. Yn Fongafale lleolir pentref Vaiaku sy'n ganolfan i'r mwyafrif o swyddfeydd y llywodraeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Twfalw
Carme Forcadell i Lluís

**Carme Forcadell i Lluís** (ganwyd yn Xerta, Baix Ebre yn 1956) yw Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Catalwnia o'i sefydlu yn 2012 hyd at Mai 2015. . Mae'n awdures nifer o lyfrau, yn bennaf am iaith ac addysg.

Yn 2015 fe'i hetholwyd ar sedd yn Llywodraeth Catalwnia fel rhan o'r glymblaid Junts pel Sí ('Annibyniaeth Gyda'n Gilydd'). Yna, ar 26 Hydref 2015 etholwyd hi'n Llywydd Llywodraeth Catalwnia.

Yn Hydref 2016 bu'n rhaid iddi ymddangos o flaen Tribiwnlys Cyfansoddiadol Sbaen am iddi ganiatáu i'r Refferendwm dros Annibyniaeth gael ei gynnal. Penderfynodd y Tribiwnlys y byddai Carme'n cael ei herlyn mewn llys barn. Dywedodd wrth y Llys, ar 16 Rhagfyr 2016 iddi ganiatáu'r bleidlais gan i ddwy blaid ofyn amdano, ac y byddai'n gwneud yr un penderfyniad eilwaith. Dywedodd fod y Tribiwnlys,a wysiwyd gan Lywodraeth Sbaen, yn fodd i sensro a thawelu llais pobl Catalwnia.

## Addysg a gyrfa
Derbyniodd Carme radd mewn athroniaeth o Brifysgol Barcelona a gradd Meistr mewn Athroniaeth Catalan o'r un coleg. Am beth amser wedyn gweithiodd yn y cyfryngau, gan gynnwys TVE rhwng 1979 a 1982. Ers 1985 bu'n aelod o Adran Addysg y Llywodraeth ac mae wedi cyhoeddi nifer o lyfrau ar iaith ac addysg yn ogystal â geiriadur.

## Gwleidyddiaeth a gwaith
Mae'n aelod o 'Gomisiwn Dros Urddas' a'r 'Llwyfan Dros yr Hawl i Benderfynu' sy'n rhan o Bwyllgor y Cyfryngau.

Yn wleidyddol mae'n perthyn i asgell chwith y Gweriniaethwyr ac yn aelod o Esquerra Republicana de Catalunya; bu'n Gynghorydd Tref Sabadell rhwng 2003 a 2007..

Yn haf 2012 roedd yn gyfrifol am gydlynnu'r 'Orymdaith Dros Annibyniaeth' yng Nghatalunia yn ogystal â bod yn Llywydd y Cynulliad. Roedd hefyd yn lladmerydd yn yr ymgyrchoedd ''Catalunya, nou estat d'Europa'' (Catalonia, Gwladwriaeth newydd Ewrop) a 'Via Catalana' (Y ffordd Catalunaidd). Gwobrwywyd Carme yn 2014 pan enillodd Wobr John White yn nhref Perpignan, am ei gwaith dros ei gwlad, ac am amddiffyn ei hunaniaeth a'i diwylliant.

CarmeForcadell HemFetHistoria 20121218 (2).JPG|2012
Carme Forcadell voting, 9N2014 01.JPG|Carme'n pleidleisio yn Refferendwm Catalwnia 2014
Via Catalana Barcelona Plaça Catalunya 73.jpg|Ail o'r chwith gyda Artur Mas i Gavarró ar y chwith eithaf

## Gweler hefyd
*Cenedlaetholdeb Catalanaidd
*Artur Mas i Gavarró

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol

Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Wilfred Thesiger

Fforiwr a llenor o Loegr oedd Syr **Wilfred Patrick Thesiger** (3 Mehefin 1910 – 24 Awst 2003).

Fe'i ganwyd yn Addis Ababa, Ethiopia, yn fab i'r diplomydd Wilfred Gilbert Thesiger.  Cafodd ei addysg yng Ngholeg Eton ac yng Ngholeg Magdalen, Rhydychen.

## Llyfryddiaeth 
* *Arabian Sands* (1959)
* *The Marsh Arabs* (1964)
* *The Last Nomad* (1979)
* *The Life of My Choice* (1987)
* *Visions of a Nomad* (1987)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalen, Rhydychen
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith Saesneg o Loegr
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl a aned yn Ethiopia
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Swyddogion y Fyddin Brydeinig
Siop y Pethe

Siop lyfrau Cymraeg yn Aberystwyth yw **Siop y Pethe**. Mae'n gwerthu nwyddau Cymraeg a Chymreig gan gynnwys llyfrau, cardiau cyfarch, a CDau.

Agorwyd gan Gwilym a Megan Tudur ar gornel Sgwâr Glyn Dŵr yn Aberystwyth ym mis Rhagfyr 1968. ac yn ôl Gwilym roedd yr ymadrodd hwn yn "enw’r cyfnod ar bopeth Cymraeg o bwys" yn ystod y frwydr dros yr iaith yn y 1960au. Agorodd nifer o siopau Cymraeg tebyg ar draws Cymru, ac yn ôl Gwilym  Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg fodern gyntaf gan iddi werthu recordiau, cardiau a phosteri yn ogystal â llyfrau. Roedd Siop y Pethe hefyd yn lleoliad swyddfa gyntaf Cymdeithas yr Iaith ar ddechrau'r 1970au. Prynwyd y siop gan Aled Rees yn 2015. Ym Mawrth 2024, cyhoeddwyd y byddai'r siop ar y stryd yn cau a'r busnes yn newid i werthu ar-lein yn unig. Roedd hyn yn dilyn cynnydd mewn costau o ran morgais, tanwydd a llai o bobl yn mynychu'r siop.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Siop y Pethe - siop ar-lein.
* Siop y Pethe  ar wefan Y Fasnach Lyfrau Ar-lein
* Siop y Pethe ar wefan Y Lolfa
* http://www.siopypethe.cymru/en/  Siop Y Pethe - Saesneg
* http://www.siopypethe.cymru/cy/  Siop Y Pethe - Cymraeg

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Cwmnïau a leolir yng Ngheredigion
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1968
Pethe
Edwin Lutyens

Pensaer o Sais oedd Syr **Edwin Landseer Lutyens** (29 Mawrth 1869 – 1 Ionawr 1944). Roedd yn ffigwr blaenllaw yn y Mudiad Celf a Chrefft ac yn Arlywydd Academi Frenhinol y Celfyddydau o 1938 hyd ei farwolaeth. Roedd ganddo ddealltwriaeth gref o draddodiadau adeiladu gwerinol yn ogystal â phensaernïaeth glasurol. Ym marn llawer o feirniaid mae ei weithiau yn crynhoi'r feddylfryd Edwardaidd, Seisnig i'r dim, ac mae'r plastai cynnar a gynlluniwyd ganddo'n cyfuno rhamantiaeth â chlasuriaeth mawreddog. Yn dilyn chwalu'r byd hwn yn y Rhyfel Byd Cyntaf cynlluniodd Lutyens rai o gofadeiladau mwyaf cofiadwy ei oes, yn enwedig y Senotaff yn Llundain a Chofeb Thiepval i Golledigion y Somme.

Ymhlith ei gynlluniau mwyaf uchelgeisiol roedd prifddinas newydd ar gyfer India, Delhi Newydd, a chadeirlan Gatholig enfawr yn Lerpwl; dim ond crypt yr adeilad hwn a adeiladwyd i'w gynlluniau. Canmolwyd Lutyens fel "pensaer gorau [Prydain] ers Wren" ac ef oedd y dylanwad mwyaf ar bensaernïaeth clasurol yng ngwledydd Prydain yn yr 20g cynnar, ond ystyrir hefyd ei fod wedi bod yn ddylanwad ceidwadol iawn ar adeg pan oedd pensaernïaeth fodern yn datblygu ar y cyfandir.

Nododd Lutyens fod Capel y Rug, ger Corwen yn Sir Ddinbych, wedi dylanwadu ar ei gynlluniau ar gyfer Tŷ'r Llywodraethwr (a elwir bellach yn Rashtrapati Bhavan) yn Delhi Newydd.

## Oriel

Drogo-wyrd-01.jpg|Castle Drogo
Indian President House.jpg|Rashtrapati Bhavan (Tŷ'r Llywodraethwr gynt), Delhi Newydd
India Gate in New Delhi 03-2016.jpg|Porth India, Delhi Newydd
Thiepval cimetière derrière mémorial 1.jpg|Cofeb Thiepval i Golledigion y Somme
UK-2014-London-The Cenotaph.jpg|Y Senotaff, Llundain
Maindy Barracks Cenotaph.JPG

## Cyfeiriadau
Categori:Penseiri o Loegr
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Marwolaethau 1944
Cylchyn hwla

bawd|Merch yn troelli cylchyn hwla.
Tegan ar ffurf poben gron a droellir o amgylch canol y corff drwy symud y cluniau yw **cylchyn hwla**. Daw'r enw o'r ddawns Hawäiaidd, yr hwla, sy'n symud y cluniau mewn modd tebyg. Cafodd y cylchau hwla plastig cyntaf eu gweithgynhyrchu yn Awstralia yn y 1950au. Daeth y tegan yn boblogaidd ar draws y byd ym 1958, a gwerthwyd 100&nbsp;miliwn ohonynt yn yr Unol Daleithiau o fewn dwy flynedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau'r 1950au
Categori:Teganau
Top tro

bawd|Top tro pren
Tegan sydd o siâp sy'n ei alluogi i chwyrlio ar bwynt yw **top tro** neu **topyn tro**. Gelwir hefyd yn **top sgwrs**, **topyn sgwrs** neu **pipi-down** yng Ngogledd Cymru, neu'n **Dai dwl** neu **Twm dwl** yn y De. Fel nifer o deganau eraill sy'n symud, gellir ei alw hefyd yn chwyrligwgan. Mae'n gweithio mewn ffordd sy'n debyg i geirosgop.

## Cyfeiriadau 
Categori:Teganau
Biblioteca Nacional de España

Llyfrgell genedlaethol Sbaen yw'r **Biblioteca Nacional de España**, a leolir ym Madrid. Mae'n dal dros 9 miliwn o gyfrolau. Sefydlwyd gan Felipe V, brenin Sbaen ym 1712 fel y *Real Biblioteca Pública* (y "llyfrgell gyhoeddus frenhinol"); ers hynny mae copi o bob llyfr a gyhoeddwyd yn Sbaen wedi'i dodi yn y llyfrgell. Rhoddwyd yr enw bresennol iddi ym 1836.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Sbaen
*
Categori:Madrid
Categori:Sefydliadau 1712
Bibliothèque nationale de France

Llyfrgell genedlaethol Ffrainc yw'r **Bibliothèque nationale de France** (**BnF**), a leolir ym Mharis. Ynghyd â'r Llyfrgell Brydeinig yn Llundain, mae'n un o ddwy lyfrgell fwyaf Ewrop. Yn 2024, roedd 16 miliwn o lyfrau a chyfnodolion yno, ynghyd ag amryw o gasgliadau eraill. Mae'r sefydliad yn tarddu'n ôl i lyfrgell breifat Charles V, brenin Ffrainc. Agorodd y llyfrgell i'r cyhoedd am y tro cyntaf yn 1692, ac ers 1793 mae wedi dal copi o bob llyfr a gaiff ei gyhoeddi yn Ffrainc. Rhwng 1996 a 1998 symuodd nifer o gasgliadau i safle newydd a elwir yn safle "François Mitterrand" ar ôl yr arlywydd a'i gomisiynodd; mae'r safle hyn bellach yn dwyn yr enw "Safle Richelieu".

## Oriel
## Cyfieiriadau
## Dolenni allanol
* 

Ffrainc
Categori:Llyfrgelloedd Ffrainc
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mharis
Categori:Sefydliadau 1692
Ymwybyddiaeth ofalgar

Modd o fyfyrdod sy'n seiliedig ar dechnegau Bwdhaidd yw **ymwybyddiaeth ofalgar**.

Yn ôl adroddiad yn *The Lancet*, ceir tystiolaeth sy'n ddangos bod ymwybyddiaeth ofalgar yr un mor effeithiol â chyffuriau gwrthiselder wrth drin iselder ysbryd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwdhaeth
Categori:Myfyrdod
Warren Clarke

Actor o Sais oedd **Warren Alan James Clarke** (26 Ebrill 1947 – 12 Tachwedd 2014).

Fe'i ganwyd yn Oldham, Swydd Gaerhirfryn.

## Teledu
**Jennie: Lady Randolph Churchill* (1974), fel Winston Churchill
**Our Mutual Friend* (1976)
**The Onedin Line* (1978)
**Shelley* (1980-82)
**The Jewel in the Crown* (1984)
**Wish Me Luck* (1988)
**Nice Work* (1989)
**The Manageress* (1989-90)
**The House of Windsor* (1994)
**Dalziel and Pascoe* (1996-2007)
**Down to Earth* (2000-2003)
**Bleak House* (2005)
**The Invisibles* (2008)
**Red Riding* (2009)
**Just William* (2010)
**In with the Flynns* (2011-12)
**Call the Midwife* (2013)

## Ffilmiau
**A Clockwork Orange* (1971)
**Antony and Cleopatra* (1972)
**The Great Riviera Bank Robbery* (1979)
**Hawk the Slayer* (1980)
**From a Far Country* (1981)
**Enigma* (1983)
**Real Life* (1984)
**Top Secret!* (1984)
**Ishtar* (1987)
**Crusoe* (1988)
**I.D.* (1995)
**Greenfingers* (2000)
*''Arthur's Dyke'' (2001)

## Dolenni allanol
*  

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2014
Nod Glas

Stribyn o garreg siâl yn ne Gwynedd yw'r **Nod Glas**. Defnyddir yr enw Cymraeg traddodiadol hwn, a fathwyd gan werin Meirionnydd, gan ddaearegwyr i gyfeirio at fand o garreg siâl feddal o liw glas tywyll neu ddu sy'n ymestyn o gyffiniau Tywyn ar lan Bae Ceredigion drwy ardaloedd Corris ac Abergynolwyn i ran uchaf dyffryn Afon Dyfi ger Dinas Mawddwy.

Am filltiroedd lawer o'i fan cychwyn ger Tywyn mae'r stribyn o siâl asidig hwn, â'i led yn amrywio o tua 35 i 70 troedfedd, yn ymestyn ar draws de-orllewin Meirionnydd. Ger Dinas Mawddwy mae'n cyfuno gyda band o garreg calchfaen sy'n creu cynefin ffrwythlon i blanhigion yn rhan uchaf dyffryn Dyfi. Dan wyneb y tir mae'r Nod Glas am y rhan fwyaf o'i gwrs, ond daw i'r wyneb ger Dinas Mawddwy gan fod llednentydd Afon Dyfi wedi ei erydu.

Roedd y Nod Glas yn gyfarwydd i chwarelwyr ardal Corris wrth gloddio fel arwydd fod y haenau o lechi yn darfod. Fe ymddengys mai bugeiliaid lleol a roddodd yr enw arno gan eu bod yn ei ddefnyddio, yn y lleoedd lle mae ar wyneb y tir, i farcio eu defaid gyda nod glas.

Ceir englyn gan fardd gwlad dienw sy'n cyfeirio ato:
:*O Fawddwy ddu ni ddaw - dim allan*
:*A ellir ei rwystraw;*
:*Ond tri pheth helaeth hylaw,*
:*Dyn atgas, Nod Glas, a gwlaw.*

Mae'r garreg hon yn gyfoethog mewn ffosilau.

## Cyfeiriadau
Categori:Corris
Categori:Creigiau gwaddod
Categori:Daeareg Cymru
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Categori:Diwydiant llechi Cymru
Categori:Diwylliant gwerin Cymru
Categori:Mawddwy
Categori:Meirionnydd
Categori:Tywyn
Llyfrgell Genedlaethol y Weriniaeth Tsiec

Lleolir **Llyfrgell Genedlaethol y Weriniaeth Tsiec** () ym Mhrag. Delir dros 6.5 miliwn o gyfrolau yno. Ei phrif safle yw adeilad Baróc y Klementinum, a'i adeiladwyd fel coleg ar gyfer yr Iesuwyr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Tsiecia
Cenedlaethol Gweriniaeth Tsiec
Categori:Prag
Llyfrgell Gwladwriaeth Rwsia

Un o ddwy lyfrgell genedlaethol Rwsia yw **Llyfrgell Gwladwriaeth Rwsia** (), a leolir ym Moscfa. (Ni ddylid ei chymysgu â Llyfrgell Genedlaethol Rwsia, a leolir yn St Petersburg.) Delir dros 43 miliwn o eitemau yn Llyfrgell y Wladwriaeth, a sefydlwyd ym 1862. Yn y cyfnod Sofietaidd fe'i gelwid yn **Lyfrgell Gwladwriaeth yr UGSS V. I. Lenin** ac mae dal ganddi y llysenw poblogaidd ‘**Leninka**’ o’r dyddiau hynny.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  

Rwsia, Gwladwriaeth
* Gwladwriaeth Rwsia
Categori:Moscfa
Ambergris

Sylwedd a secretir ym mherfedd y morfil gwyn yw **ambergris** neu weithiau **gwefris**. Fe'i geir yn arnofio mewn moroedd trofannol ac fe'i ddefnyddir wrth gynhyrchu perarogl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynhwysion peraroglau
Categori:Cynnyrch anifeiliaid
Categori:Morfiligion
Llyfrgell y Diet Cenedlaethol

Llyfrgell genedlaethol Japan yw **Llyfrgell y Diet Cenedlaethol** (, *Kokuritsu Kokkai Toshokan*), a leolir yn Tokyo a Kyoto. Delir bron i 40 miliwn o eitemau yno. Fe'i sefydlwyd ym 1948 â'i phrif swyddogaeth yw cynorthwyo aelodau seneddol y Diet Cenedlaethol (senedd Japan) yn eu hymchwil. Agorodd y prif adeilad i'r cyhoedd ym 1968.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  

Categori:Kyoto
Japan
* Diet Cenedlaethol
Categori:Sefydliadau 1948
Categori:Tokyo
Martin Phillips

Mae  **Edward Martin Phillips** (ganwyd 30 Ebrill 1960) yn chwaraewr dartiau o Gymru a chapten tîm dartiau rhyngwladol Cymru.

## Cefndir
Ganwyd Martin Phillips yn Ysbyty Dewi Sant, Bangor  a chafodd ei magu yn Nolgellau cafodd ei addysgu yn Ysgol y Gader Dolgellau. Pan nad ydyw yn chware dartiau yn broffesiynol mae'n gweithio fel casglwr ysbwriel i Gyngor Sir Gwynedd 

## Gyrfa
### 1988-1994
Gwnaeth Phillips ei ymddangosiad cyntaf mewn cystadleuaeth dartiau a ddarlledwyd ar y teledu ym Mhencampwriaeth Proffesiynol Prydain 1988 gan gyrraedd yr 16 olaf. Bu'n rhaid iddo aros hyd 1991 cyn ei ymddangosiad cyntaf ym Mhencampwriaeth y Byd, gan golli yn y rownd gyntaf i'r pencampwr amddiffynnol Phil Taylor.

Ym Mhencampwriaeth y Byd 1992 trechodd Phillips yr Iseldirwr Bert Vlaardingerbroek 3-0 yn y rownd gyntaf; yn yr ail rownd llwyddodd i guro Eric Bristow, a oedd wedi ennill Pencampwriaeth y Byd 5 gwaith, o 3 set i 2; yn rownd yr 8 olaf cafodd ei drechu unwaith eto gan Taylor, (a aeth ymlaen i ennill ei ail deitl Byd).  Bu hefyd yn chwarae ym 1993 a 1994, gan gyrraedd yr ail rownd yn y ddau dwrnamaint, gan golli'r naill a'r llall i Bobby George.

### 1994-2006
Er ei fod wedi methu â chymhwyso ar gyfer Pencampwriaethau Unigol y Byd am nifer o flynyddoedd, cododd dau o deitlau Tîm Parau Cwpan WDF Ewrop,  ym 1994 gyda Eric Burden yn bartner iddo ac ym  1998 gyda Sean Palfrey yn bartner iddo. Cafodd llwyddiant hefyd yn Nheitl Barau Cwpan Byd y WDF, eto, efo Palfrey yn bartner iddo ym 1997. Ni fu llwyddiant iddo yn y cystadlaethau unigol ers dros ddegawd, gyda dim ond tri ymddangosiad ganddo yn rownd derfynol Cystadleuaeth Agored Ynys Manaw (1996, 1997 a 2000)

Dychwelodd i Bencampwriaeth Byd y BDO yn  2003, gan golli yn y rownd gyntaf i John Walton, methodd a chymhwyso ar gyfer y gystadleuaeth yn ystod y tair blynedd dilynol, gan ei adael efo dim ond un ymddangosiad yn y Lakeside mewn 13 mlynedd.

### 2007-2011
Yn 2007 dychwelodd Phillips i'r Lakeside gan golli, eto, yn y rownd gyntaf i'r Albanwr Paul Hanvidge. Ond bu cynnydd yn ei lwyddiant yn ystod 2007 gyda buddugoliaeth twrnamaint yn y Turunç Agored yn Nhwrci, ac ymddangosiadau rownd gyn-derfynol yng Nghystadleuthau Agored *Clasur Cymru* a *Gogledd Iwerddon*.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr dartiau o Gymru
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Pobl o Wynedd
Myfyrdod

Ymarferiad meddyliol sy'n defnyddio technegau astudrwydd, adfyfyrio, ac haniaethu yw **myfyrdod** a wneir er budd ymwybyddiaeth ysbrydol neu lonyddwch corfforol.

## Gweler hefyd 
* Ioga
* Myfyrdod Bwdhaidd
* Myfyrdod Trosgynnol
* Ymwybyddiaeth ofalgar

## Cyfeiriadau 

Categori:Hunan
Categori:Seicoleg
Llyfrgell Genedlaethol Awstralia

Lleolir **Llyfrgell Genedlaethol Awstralia** yn Canberra, prifddinas Awstralia. Delir rhyw 10 miliwn o eitemau yno. Fe'i sefydlwyd gan ddeddf Seneddol 23 Mawrth 1961; etifeddodd gasgliad Llyfrgell Seneddol Cymanwlad Awstralia (*Commonwealth Parliamentary Library*), a sefydlwyd yn 1901 yn Melbourne. Symudodd hon i'r bifddinas newydd ym 1927. Ym 1968 agorodd adeilad newydd y Llyfrgell Genedlaethol ar lannau Llyn Burley Griffin. Mae gan y llyfrgell bum safle bellach; yn ogystal â phedair yn Canberra ceir un yn llysgenhadaeth Awstralia yn Jakarta, Indonesia.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  

Awstralia
* Cenedlaethol Awstralia
Categori:Sefydliadau 1961
Categori:Tiriogaeth Prifddinas Awstralia
Girl Meets World

Mae ***Girl Meets World*** yn gomedi sefyllfa Americanaidd. Mae'n ddilyniant i'r *Boy Meets World*.

## Cymeriadau 
* Rowan Blanchard – Riley Matthews
* Ben Savage – Cory Matthews
* Sabrina Carpenter – Maya Hart
* Peyton Meyer – Lucas Friar
* Awst Maturo – Auggie Matthews
* Danielle Fishel – Topanga Matthews
* Corey Fogelmanis – Farkle

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* 

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Rhyd (gwahaniaethu)

Man croesi afon drwy fynd trwy'r dŵr yw **rhyd**. Mae'n elfen gyffredin mewn enwau lleoedd. Gallai gyfeirio at:

;Pentrefi a chymunedau
* Rhyd, Gwynedd
* Rhyd, Ceredigion
Mwsg

bawd|Coden fwsg o'r carw mwsg.
Sylwedd a geir yn chwarennau'r carw mwsg gwrywol yw **mwsg** a ddefnyddir wrth gynhyrchu peraroglau. Daw o'r goden fwsg, chwarren flaengroenol sydd o dan groen yr abdomen y carw mwsg gwrywol. Mae mwsg ffres yn lled-hylif ac mae'n troi yn bowdr wrth sychu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynhwysion peraroglau
Categori:Cynnyrch anifeiliaid
Gwastadrwydd meddwl

Cyflwr o dawelwch meddwl llwyr yw **gwastadrwydd meddwl**. Mae'r cysyniad hwn yn gysylltiedig â nifer o grefyddau a systemau ysbrydol, yn enwedig o ran myfyrdod.

## Bwdhaeth 
Mae gwastadrwydd meddwl yn un o brif amcanion myfyrdod Bwdhaidd.

## Cristnogaeth 
Rhoddwyd pwyslais gryf ar wastadrwydd meddwl yn ystod oes gynnar Cristnogaeth, ac yn ystod yr Oesoedd Canol. Cafodd ei ystyried yn un o'r prif rinweddau Cristnogol ac yn erfyn i buro'r ysbryd. Mae'r cysyniad yn amlwg mewn ysgrifau Tadau'r Eglwys wrth sôn am *nepsis*, *ataraxia* ac *apathia*.

## Stoïciaeth 
Yn yr Henfyd, cyfleuwyd y cysyniad o wastadrwydd meddwl gan y Stoïciaid Groegaidd gan y gair *apathia* a chan y Stoïciaid Rhufeinig gan y gair *aequanimitas*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth ac athrawiaeth grefyddol
Categori:Myfyrdod
Categori:Ymddygiad a phrofiad crefyddol
Ysbrydolrwydd

Cyflwr neu ansawdd ysbrydol yr unigolyn yw **ysbrydolrwydd**. Yn hanesyddol roedd y cysyniad hwn ynghlwm â chrefydd a'r enaid, ond ers y 19g rhoddir diffiniad ehangach a mwy seicolegol i'r gair sy'n gallu hepgor crefydd a'r goruwchnaturiol.

## Gweler hefyd 
* Ymarfer ysbrydol


Categori:Athroniaeth bywyd
Categori:Cred
Categori:Datblygiad personol
Myfyrdod Trosgynnol

Mudiad ysbrydol a sefydlwyd gan y Maharishi Mahesh Yogi yw **Myfyrdod Trosgynnol** sy'n hybu modd o fyfyrdod sy'n defnyddio mantra.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hindŵaeth
Categori:Mudiadau crefyddol newydd
Trosgynnol
Frederick Barter

Roedd **Frederick Barter** VC MC (17 Ionawr 1891 – 15 Mai 1952) yn dderbynnydd Cymreig o Groes Fictoria, y wobr uchaf a mwyaf mawreddog am ddewrder yn wyneb y gelyn y gellir ei ddyfarnu i luoedd Prydain a'r Gymanwlad.

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd yn fab i Samuel Barter ag Emily ei wraig. Cyn y rhyfel bu'n gweithio fel llafurwr  ac yng Ngwaith Nwy Caerdydd.

Roedd yn uwch-ringyll cwmni 24 oed ym Mataliwn 1af y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf pan ddigwyddodd y weithred a arwiniodd at ddyfarnu'r VC iddo.

Ar 16 Mai, 1915 tra yn Festubert, Ffrainc,  llwyddodd Barter ac wyth o wirfoddolwyr i ymosod ar linell gyntaf  ffosydd yr Almaen gyda bomiau, gan ddal tri swyddog Almaenaidd, 102 o ddynion a 500 llath o'u ffosydd, wedyn daeth o hyd i 11 o ffrwydron y gelyn wedi eu lleoli pob yn ugain llath a llwyddodd i'w diarfogi.

Cafodd ei gomisiynu yn Ail Is-gapten yn Y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig ar 26 Awst 1915.

Ar y 16 Mawrth 1917 cafodd ei secondio i Fyddin yr India. Cafodd ei ddyrchafu'n Is-gapten  ar 26 Mai, 1917.

Derbyniwyd ef yn aelod o Fyddin yr India ar y 6 Mai 1918 a dyrchafwyd ef yn gapten ar 26 Mai 1920. Ymadawodd ar fyddin ar 5 Tachwedd 1922.

Yn ogystal â Chroes Victoria dyfarnwyd iddo hefyd Y Groes Filwrol a medal Rwsiaidd Croes San Siôr. Mae ei Groes Fictoria yn cael ei arddangos yn Amgueddfa'r Ffiwsilwyr Brenhinol  Cymreig yng Nghastell Caernarfon.

Bu farw a chafodd ei gladdu  yn Pool, Swydd Dorset
## Cyfeiriadau
Categori:Croes Fictoria
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Myfyrdod Bwdhaidd

bawd|Mynach Bwdhaidd yn myfyrio yng Ngwlad Tai
Modd o fyfyrdod crefyddol a ddefnyddir ym Mwdhaeth i geisio cyrraedd rhyddid ysbrydol nirfana yw **myfyrdod Bwdhaidd**. Gelwir y gwrthrych sylw yn *kammatthana*.

Ceir pedwar cam (Sansgrit: *dhyana*, Pali: *jhana*) sy'n nodi'r daith o sylw'r unigolyn o'r byd synhwyraidd allanol i'r cyflwr o fewndroad:
# Datgysylltiad o'r byd allanol ac ymwybyddiaeth o lawenydd a thawelwch meddwl.
# Astudrwydd, gan ffrwyno ymresymiad ac archwiliad.
# Cael gwared â llawenydd, gan adael meddwl tawel.
# Cael gwared â'r meddwl tawel hefyd, gan hebrwng cyflwr o wastadrwydd meddwl ac hunanfeddiant pur.

Dilynir y pedwar cam hyn gan bedwar ymarfer ysbrydol, y *samapatti*:
# Ymwybyddiaeth o anfeidroldeb gofod.
# Ymwybyddiaeth o anfeidroldeb gwybyddiaeth.
# Myfyrio ar afrealrwydd pethau (diddymder).
# Ymwybyddiaeth o afrealrwydd fel gwrthrych meddwl.

## Gweler hefyd
* Zazen

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwdhaeth
Bwdhaidd
Ynysig

Ynys fechan iawn yw **ynysig**. Ceir nifer o enwau rhanbarthol ar draws y byd:
* Yng ngorllewin Cefnfor yr Iwerydd, yn enwedig y Caribî, gelwir ynysigau yn gaiau neu'n geiau. Er enghraifft Rum Cay yn y Bahamas, a Cheiau Fflorida.
* Ym Mholynesia defnyddir yr enw motu ar ynysigau cwrel.
* Yn Ynysoedd y Sianel dynoder ynysigau gan yr ôl-ddodiad -hou, a darddir o'r gair Norseg *holm*. Er enghraiff, Jethou a Brecqhou.
* Yn Iwerddon gelwir ynysoedd creigiog bychain yn sgerïau.
* Gelwir ynysoedd bychain Afon Tafwys yn Lloegr yn *aits* neu'n *eyots*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tirffurfiau arfordirol a chefnforol
Robert James Bye

Milwr o Gymro oedd  oedd **Robert James Bye** VC (12 Rhagfyr 1889 – 23 Awst 1962). Derbyniodd Groes Fictoria, yr addurn milwrol uchaf sy'n cael ei gyflwyno am wroldeb "yng ngŵydd y gelyn" i aelodau'r  lluoedd arfog yng ngwledydd y Gymanwlad a chyn diriogaethau'r Ymerodraeth Brydeinig.

## Cefndir
Ganwyd Bye ym Maritime Street, Pontypridd ar 12 Rhagfyr 1889 yn fab i Mortimer Bye a Sarah Jane, ei wraig. Ar 14 Hydref 1912 priododd Mable Annie Lloyd a bu iddynt bump o blant a chyn y Rhyfel Mawr roedd yn gweithio fel glöwr yng Nglofa'r Dyffryn ger Aberdâr.

Er fod ei waith fel glöwr yn golygu nad oedd rhaid iddo ymrestru â'r fyddin ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf munodd â'r Gwarchodlu Cymreig ar 3 Ebrill 1915. Erbyn mis Gorffennaf 1917 roedd wedi ei ddyrchafu i fod yn sarjant gyda Bataliwn 1af y Gwarchodlu Cymreig ac yn paratoi ar gyfer Trydedd Brwydr Ypres.

## Dyfarniad y VC
Ar 31 Gorffennaf 1917 cafodd Bye ei enwbu am y Groes Fictoria yn dilyn y weithred a ddisgrifir yma:

Mae ei Groes Fictoria yn cael ei harddangos ym mhencadlys catrodol y Gwarchodlu Cymreig yn Llundain.

## Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf
Symudodd  Bye a'i deulu i Swydd Nottingham ar ôl y rhyfel i ail afael yn ei waith fel glöwr. Bu hefyd yn gwasanaethu yn yr Ail Ryfel Byd fel rhingyll yng nghatrawd y Sherwood Foresters gan warchod carcharorion rhyfel nes i salwch (yn deillio o'i waith yn y pwll) ei orfodi i adael y fyddin. Yna, bu'n gwasanaethu yn y Gwarchodlu Cartrefol ac fel cwnstabl dros dro yn yr heddlu. Bu farw yn Warsop Swydd Nottingham yn 72 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Croes Fictoria
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Ysbrydegaeth

Y gred fod ysbrydion y meirw yn gallu cyfathrebu â'r byw, yn enwedig drwy gyfryngwr, yw **ysbrydegaeth**.

Dechreuodd mudiad yr ysbrydegwyr tua 1848, yn Unol Daleithiau America, ac yn fuan datblygodd cyfundrefn grefyddol neu led-grefyddol i broffesu dal cymundeb â'r byd anweledig. Ymledodd yn dra buan yn y wlad honno, ac mewn rhannau eraill o'r byd, gan gynnwys Prydain a Ffrainc. Erbyn 1859, hawliodd yr ysbrydegwyr fod 1.5&nbsp;miliwn yn credu yn y gyfundrefn hon yn yr Unol Daleithiau, a mil yn ei dadlau yn gyhoeddus, a 30 yn ei gwasanaethu yn barhaus. Yn ogystal, cyhoeddwyd cannoedd o lyfrau a phamffledi yn egluro ac amddiffyn y gyfundrefn. Lleihaodd y cyffro yn ei gylch erbyn diwedd y ganrif, ond byddai crediniaeth llawer yn parhau yng ngwirionedd ysbrydegaeth. Cafodd rhai a fu yn ei phroffesu yn gyhoeddus iawn eu profi yn dwyllwyr. Er gwaethaf, ni diflannai'r sêl drosti ymhlith credinwyr brwdfrydig y mudiad.

Ceisir weithiau olrhain tarddiad y gyfundrefn yn ôl i ysgrifeniadau Emanuel Swedenborg; ac y mae lle i feddwl fod gweithgarwch rhai o'i ddilynwyr ef yn yr Unol Daleithiau, i ryw fesur, wedi darparu meddyliau llawer i dderbyn a chredu honiadau tebyg i'r eiddo ef.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ysbrydion
Cyfrwng ysbrydion

Yn ysbrydegaeth, person sy'n honni ei fod yn gallu cyfrwng i ysbrydion y meirw gyfathrebu â'r byw yw **cyfryngwr(aig) ysbrydion** neu **mediwm**. Yn aml tybir i'r cyfryngwr wneud hyn mewn perlewyg tra'n tywys seans. Honnir weithiau i ysbrydion ymddangos ar ffurf sylwedd o'r enw ectoplasm sy'n archwysu o gorff y cyfryngwr. Nid oes tystiolaeth dros ddoniau honedig cyfryngwyr ysbrydion, a phrofir i nifer o gyfryngwyr weithio drwy ddefnyddio twyll.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ysbrydegaeth
Ysbrydegaeth (athroniaeth)

System athronyddol sy'n datgan bodolaeth realiti anfaterol sy'n anghanfyddadwy i'r synhwyrau yw **ysbrydegaeth**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Metaffiseg
Oxford Dictionary of National Biography

Bywgraffiadur a gyhoeddir gan Wasg Prifysgol Rhydychen yw'r ***Oxford Dictionary of National Biography***. Mae'n cynnwys bywgraffiadau o bobl o Ynysoedd Prydain, o'r amseroedd cynharaf hyd at y gorffennol diweddar. Mae'n olynydd i'r ***Dictionary of National Biography***, a gyhoeddwyd mewn 63 cyfrol rhwng 1885 a 1900. Syr Leslie Stephen, tad Virginia Woolf, oedd golygydd cyntaf y *DNB*. Cyhoeddwyd atodiadau i'r bywgraffiadur yn ysbeidiol rhwng 1901 a 1996 er mwyn cynnwys marwolaethau diweddar, ond ni wnaed ymdrech i ddiwygio'r gwaith cyfan, a oedd yn cynnwys nifer o destunau Fictoraidd, nes 1992. Yna fe gychwynnodd gwaith ar fersiwn newydd â'r golygydd Colin Matthew wrth y llyw. Cyhoeddwyd hyn, mewn print ac ar lein, ar 23 Medi 2004.

Cynyddwyd nifer y bywgraffiadau o 30,941 yn y *DNB* gwreiddiol i 54,992 yng nghyhoeddiad 2004 o'r *ODNB*, a nifer yr awduron o 653 i 12,550. 60 cyfrol sydd gan fersiwn print yr *ODNB*; yn wahanol i arfer yr hen *DNB*, cyhoeddwyd y rhain i gyd ar y cyd. Caiff y fersiwn ar-lein ei ddiwygio tair gwaith bob blwyddyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr bywgraffiaduron a bywgraffiadau Cymraeg

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiaduron
*
Categori:Gwasg Prifysgol Rhydychen
Categori:Llyfrau 1885
Categori:Llyfrau 2004
Gorsaf Metrolink Woodlands Road

Mae **gorsaf Metrolink Woodlands Road** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn Cheetham Hill, yng ngogledd Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Roedd yn orsaf drên rhwng 3 Mawrth, 1913 a 6 Ebrill, 1991. Ailagorwyd fel orsaf tram ar 6 Ebrill, 1992.

Woodlands Road oedd yr orsaf agosaf at Amgueddfa Trafnidiaeth Manceinion yn Stryd Boyle. Agorwyd dwy orsaf gerllaw (Gorsaf Metrolink Abraham Moss a Gorsaf Metrolink Queens Road); arweiniodd hyn at gau'r orsaf ar 16 Rhagfyr 2013.

## Cyfeiriadau
Cheetham Hill
Gwrthryfel y Werin

Gwrthryfel yn Lloegr ym 1381 oedd **Gwrthryfel y Werin** neu **Wrthryfel y Gwerinwyr**. a'r Pla Du yn y 1340au. Ymhlith arweinwyr y gwrthryfel oedd Wat Tyler a John Ball.

Ond yr hyn a ffrwydrodd y sefyllfa oedd ymweliad John Bampton yn Essex ar 30 Mai 1381 pan geisiodd gasglu trethi yn nhref Brentwood. Trowyd at drais a ledaenodd ar hyd a lled de-ddwyrain Lloegr fel tân gwyllt. Ymunodd y bobl gyffredin yn y brotest gan losgi llysoedd ac agor drysau'r carchardai. Nod y gwrthryfelwyr oedd lleihau'r trethi, rhoi diwedd ar y drefn o daeogaeth a diddymu llysoedd a swyddogion y Brenin.

## Cyfeiriadau 
Categori:1381
Categori:14eg ganrif yn Lloegr
Gwerin
Categori:Hanes Llundain
Union List of Artist Names

Thesawrws (yn yr ystyr sydd gan y term yn llyfrgellyddiaeth) am hanes celf yw'r **Union List of Artist Names**. Fe'i datblygwyd gan Sefydliad Ymchwil Getty, rhan o Amgueddfa J. Paul Getty yng Nghaliffornia. Ym mas-data yr *ULAN* ceir tua 248,820 o gofnodion, sy'n cynnwys enwau priod, bywgraffiadau a gwybodaeth arall am arlunwyr, cerflunwyr, pensaernïaid ac yn y blaen, o'r Henfyd i'r presennol. Mae'r cofnodion yn uno ffurfiau amrywiol ar enwau artistiaid – ffugenwau, sillafiadau amrywiol, enwau sy'n amrywio o iaith i iaith a rhai sydd wedi newid dros amser – o dan un dynodwr (*ID*), ac yn awgrymu ffurf safonol o'r enw i'r defnyddiwr.

## Cyfeiriadau
* 

## Dolenni allanol
*  

Categori:Llyfrgellyddiaeth