Sglefrio iâ

Dull o symud yw **sglefrio iâ**, lle mae person yn ymlithro dros arwyneb iâ, gan ddefnyddio esgidiau sglefrio iâ â llafnau metel. Credir bod y gair Cymraeg "sglefrio" yn fenthyciad o'r Saesneg tafodieithol, "sclither, slether, slither." Ceir y cyfeiriad cofnodedig gyntaf yn y Gymraeg o'r gair "sglefrio" o 1861 yn Arfon ond ceir "sglerio" o 1831 yn nwyrain Sir Gâr.

## Hanes
Mae hanes hir iawn i sglefrio iâ.

Awgrymodd astudiaeth gan Federico Formenti o Brifysgol Rhydychen bod y ffurf gynharaf o sglefrio iâ wedi digwydd yn ne'r Ffindir tua 4,000 o flynyddoedd yn ôl.

Yn ôl pob tebyg, dyfeisiwyd esgidiau sglefrio iâ yn yr Iseldiroedd yn y 13g neu'r 14g, gyda llafn metel miniog iawn ar eu gwaelod er mwyn osgoi ffrithiant ag arwyneb yr iâ. Yn gyffredinol, mae esgidiau sglefrio cyfredol wedi aros yr un siâp.

## Sglefrio fel camp
Daeth sglefrio yn boblogaidd fel adloniant, cyfrwng trafnidiaeth a champ i'w gwylio yn ardal gwastatir y Fens yn nwyrain Lloegr i bobl o bob cefndir. Gweithwyr fyddai'n rasio, y rhan fwyaf ohonynt yn llafurwyr amaethyddol. Ni wyddys pryd y cynhaliwyd y gemau sglefrio cyntaf, ond erbyn dechrau'r 19g roedd rasys sglefrio wedi'i hen sefydlu ac adroddwyd canlyniadau'r gemau yn y wasg. Datblygodd sglefrio fel camp ar lynnoedd yr Alban a chamlesi'r Iseldiroedd. Yn y 13g a'r 14g rhoddwyd pren yn lle asgwrn mewn llafnau sglefrio, ac ym 1572 cynhyrchwyd yr esgidiau sglefrio haearn cyntaf. Pan rewai'r dyfroedd, cynhaliwyd gemau sglefrio mewn trefi a phentrefi ar hyd a lled y Fens. Yn y gemau lleol hyn byddai dynion (neu weithiau merched neu blant) yn cystadlu am wobrau megis arian, dillad, neu fwyd.

Ar ddydd Sadwrn 1 Chwefror 1879, bu i nifer o sglefrwyr proffesiynol Swydd Caergrawnt a Huntingdonshire gwrdd yn y Guildhall yng Nghaergrawnt a sefydlu'r *National Ice Skating Association*, y corff sglefrio iâ gyntaf yn y byd.

## Chwaraeon yn seiliedig ar sglefrio iâ
bawd|250px|Sglefrio iâ
Mae yna nifer o chwaraeon sy'n seilio un o'u nodweddion ar sglefrio iâ, sef:

* **Hoci iâ**: chwaraeon tîm a chwaraeir ar yr iâ, gyda'r nod o sgorio goliau trwy gyflwyno cnap (math o ddisg neu dabled) i gôl y tîm sy'n gwrthwynebu, gan ei gicio â ffon.
* **Bandi**: chwaraeon tîm a chwaraeir ar rew, gyda ffyn, pêl fach a rheolau tebyg i rai hoci. Noder nad yw 'bandi' yr un peth â'r hen gêm Gymreig, bando.
* **Sglefrio ffigwr ar iâ**: camp a ymarferir yn y categori unigol (gwryw neu fenyw), parau neu grwpiau cymysg, cydamserol, sy'n cynnwys perfformio troadau, neidiau a symudiadau eraill ar yr iâ mewn ffordd artistig a rhythmig i guriad y gerddoriaeth .
* **Ringette**: Chwaraeon tîm sy'n cael ei chwarae ar iâ, lle'r nod yw sgorio goliau trwy saethu cnap i mewn i'r gôl arall gan ddefnyddio ffon hir heb lafn.
* **Sglefrio sbîd ar rew**: cystadleuaeth sy'n cynnwys rasys lle mae'r cyfranogwyr yn teithio pellteroedd penodol yn yr amser byrraf posibl. Rhai amrywiadau:
* **Sglefrio sbîd trac byr**
* **Sglefrio sbîd Iâ Marathon**
* **Neidio baril** - sglefrio yna llamu dros farilau
* **Sglefrio Llychlynnaidd**: mae'n weithgaredd hamdden sy'n gyffredin iawn yn y gwledydd Llychlynnaidd, fel Sweden, Norwy neu'r Ffindir, lle mae'r cyfranogwyr yn teithio pellteroedd hir gan sglefrio ar rew naturiol. Gelwir hefyd yn 'Tour Skating'.
* **Fen Skating** hefyd **Sglefrio Camlas** - y math gyntaf yn gynefinol i ardal y Fens yn nwyrain Lloegr, yr ail fath yn enwog yn Fryslân yn yr Iseldiroedd lle cynhelir yr Elfstedentocht - ras sglefrio ar y camlesi rhwng un ar ddeg o drefi Frysland pan fydd y camlesi wedi eu rhewi'n gorn.

## Sglefrio yng Nghymru
 yn y cefndir (2009)]]

Dim ond dau faes sglefrio pwrpasol sydd yng Nghymru ac, oherwydd hinsawdd cymharol fwyn y wlad, prin iawn yw'r hanes a thraddodiad o sglefrio ar ddyfroedd llonydd sydd wedi eu rhewi'n gorn.

Y ddau glos sglefrio yw:

* Canolfan Hamdden Glannau Dyfrdwy - dyma'r maes sglefrio gyntaf yng Nghymru, ac am flynyddoedd dyma oedd yr unig un. Gelwir ef hefyd ym Barc Sglefrio Aura Cymru. Yma, yn 1974, y sefydlwyd Cymdeithas Cwrlo Cymru, sef corff gweinyddol y gamp gwrlo yng Nghymru. Caiff y ganolfan hefyd ei defnyddio fel safle hyfforddi i’r sêr sy’n cymryd rhan ar raglen deledu ITV, *Dancing on Ice*.

* Canolfan Iâ Cymru, Bae Caerdydd - safle aml-ddefnydd unigryw ac iddo ddau lawr sglefrio a seddi gwylio i dros 3,000 o bobl. Mae hefyd yn gartref i dîm hoci iâ'r Cardiff Devils, sy’n chwarae yng Nghynghrair Elît Hoci Iâ Prydain, sef y safon uchaf posib ar gyfer hoci iâ yn y Deyrnas Unedig.

Ceir hefyd closau sglefrio dros dro yn rhai o ddinasoedd mwyaf Cymru dros gyfnod y gaeaf fel ffordd o ddod ag adloniant i bobl leol a hefyd denu pobl i siopa a gwario yn y dref dros gyfnod y Nadolig a'r Calan. Ymysg lleoliadau'r closau sglefrio dros dro mae: 
: Gwledd y Gaeaf ar y Glannau yn Abertawe ger Amgueddfa Genedlaethol y Glannau
: Gŵyl y Gaeaf, Ynys y Barri
: Gŵyl y Gaeaf, Dinas Caerdydd 
: Gŵyl y Gaeaf, Dinas Casnewydd ger Canolfan Gynadledda Ryngwladol Cymru

Cynhaliwyd hefyd 'rinc iâ' yng Nghastell Caerffili am gyfnod.

## Oriel

File:Bandy_game_1.jpg|Bandy
File:SawtschenkoSzolkowy 1.jpg|Sglefrio ffigwr
File:Stephen Weiss.jpg|Hoci iâ
File:RingettePlayer.jpg|Ringette
File:Saguenay_500m.jpg|Sglefrio sbîd
File:Langfardsskridskoakning.jpg|Sglefrio Llychlynnaidd
Team L.T.D. Cruising to Victory (16227312684).jpg|Sglefrio iâ lawr allt

### Fideos

File:Eislaufen 01.ogg|Sglefrwyr iâ ar Lyn Neusiedl.
File:Skating in Central Park Frank-S.-Armitage-American-Mutoscope-And-Biograph-1900.ogv|*Skating in Central Park* (1900), ffilm fud un munud o hyd gan Frank S. Armitage (EYE Institiwt Ffilm yr Iseldiroedd).
File:Wereldkampioenschappen schaatsen.ogv|Rhaglen ddogfen ar Bencampwriaeth y Byd Sglefrio i Ferched yn Helsinki yn 1971.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Skating Cofnod yn Encyclopædia y Britannica, 1911

Categori:Chwaraeon

Categori:Hamdden
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd y Gaeaf
Categori:Chwaraeon unigol