Basgeg

Iaith Gwlad y Basg yw **Basgeg** (; ceir hefyd y ffurfiau *Euskera*, *Eskuara* ac *Üskara*). Siaredir hi gan dros 700,000 o bobl yng Ngwlad y Basg, y mwyafrif llethol ohonynt yn Sbaen. Ynghyd â'r Sbaeneg, mae hi'n iaith swyddogol o fewn Cymunedau Ymreolaethol Gwlad y Basg.

Nid yw'r Fasgeg yn perthyn i deulu'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd fel y rhan fwyaf o ieithoedd eraill Ewrop. Mae hi'n iaith arunig, hynny yw, nid oes perthynas hanesyddol rhyngddi hi ac unrhyw iaith arall, er bod rhai cysylltiadau dadleuol ag ieithoedd y Cawcasws wedi cael eu hawgrymu. Mae'n bosibl felly ei bod yn oroeswr o'r ieithoedd a siaradwyd yng ngorllewin Ewrop cyn dyfodiad yr ieithoedd Indo-Ewropeaidd.

## Hanes yr iaith 
[bawd|chwith|Llawysgrif bachgen a gafodd ei gosbi am siarad Basgeg yn y [1960au: *"En la escuela no tengo que hablar vasco"* sef 'Wna i ddim siarad Basgeg eto yn yr ysgol', yn Sbaeneg.]]
Ceir olion o'r Fasgeg o'r cyfnod Rhufeinig mewn arysgrifau yn yr iaith Acquitaneg o'r dalaith Rufeinig Gallia Aquitania. Y dystiolaeth bwysicaf yw cyfres o arysgrifau Lladin sy'n cynnwys tua 400 o enwau personol a 70 o enwau duwiau. Mae'r rhain yn awgrymu fod gan yr iaith berthynas glos a'r iaith Fasgeg neu'n dafodiaith o'r Fasgeg.

Yn hanesyddol mae Gwlad y Basg wedi'i rhannu rhwng Ffrainc a Sbaen, gyda mynyddoedd mawr y Pyreneau hefyd yn rhannu ardaloedd y wlad. Roedd llawer o siaradwyr Basgeg heb fawr o gysylltiad gyda siaradwyr o ardaloedd eraill a datblygwyd y tafodieithoedd yn dra gwahanol i'w gilydd. Sbaeneg a Ffrangeg oedd unig ieithoedd y system addysg ac roedd y Fasgeg wedi'i gwahardd, felly prin oedd nifer y Basgwyr oedd y gallu ysgrifennu a darllen yr iaith.

Cafodd *Euskara Batua* (Basgeg Unedig) ei lunio gan gefnogwyr yr iaith ar ddiwedd y 1960au ar ddechrau'r 1970au, cyfnod ar ddiwedd unbennaeth Ffasgaidd Sbaen. Eu gobaith oedd adfywio'r iaith a'i gwneud yn iaith pob maes o fywyd y wlad wrth i'r mesurau gormesol cael eu llacio.

Yn 1979 rhoddwyd peth hunanlywodraeth i ran o ochr deheuol y Wlad gan lywodraeth Sbaen, gan warantu statws swyddogol i'r iaith Fasgeg. Sefydlwyd canolfannau i oedolion ddysgu'r iaith (Euskaltegi), ysgolion iaith Fasgeg (Ikastola) a dechreuodd awdurdodau lleol a busnesau ddefnyddio'r iaith. Sefydlwyd sianeli teledu EiTB, Radio Euskadi Irratia a phapurau newydd. Ond yng ngogledd Gwlad y Basg ar ochr Ffrainc o'r ffin mae'r iaith yn parhau i fod heb ei chydnabod yn llawn, gyda Ffrangeg fel yr iaith swyddogol.

Ers y 1970au mae'r iaith Fasgeg wedi ennill lle yn y system addysg, darlledu, cyhoeddi, busnes a llywodraeth gyda nifer y siaradwyr yn cynyddu.

## Enghreifftiau o'r iaith 
]]
* *Kaixo* = Helo
* *Eskerrik asko* = Diolch
* *Ikasle*/*ak* = Myfyriwr/Myfyrwyr
* *Euskal Herria*/*Euskadi* = Gwlad y Basg
* *Euskara*/*Euskera* = Basgeg
* *Txokolatea* = Siocled
* *Eta* = a/ac
* *Nire Jauna eta nire Jaunko* = Fy Arglwydd a'm Duw *(Geiriau Sant Tomos yn y Beibl)*
* *Bai* = Ie
* *Ez* = Nage
* *Kaixo!*, *Epa!* = Hwyl!
* *Agur!*, *Adio!* = Tara!
* *Ikusi arte* = Tan tro nesaf!
* *Egun on* = Bore da
* *Mesedez* = Os gwelwch yn dda
* *Barkatu* = Esgusodwch fi
* *Komunak* = Tai bach
* *Komuna non dago?* = Ble mae'r tai bach?
* *Non dago tren-geltokia?* = Ble mae'r orsaf drên?
* *Ba al dago hotelik hemen inguruan?* = Ble mae'r gwesty agosaf?
* *Zorionak* = Gwyliau da
* *Ez dut ulertzen / Ez ulertzen dut* = Dwi ddim yn deall
* *Ez dakit euskaraz* = Dwi ddim yn siarad Basgeg
* *Ba al dakizu galesez?* = Ydych chi'n siarad Cymraeg?
* *Zein da zure izena?* = Beth ydy'ch enw chi?
* *Ongi etorri!* = Croeso!
* *Egun on denoi* = Croeso i bawb!
* *Berdin* / *Hala zuri ere* = A chi hefyd
* *Jakina*! *Noski*! = Mae'n iawn!
* *Nongoa zara?* = O ble ydych chi'n dod?
* *Non dago* ... *?* = Ble mae'r ... ?
* *Badakizu euskaraz?* = Ydych chi'n siarad Basgeg?
* *Bai ote?* = Wel wrth gwrs?
* *Bizi gara*! = Yma o hyd!
* *Bagarela* = Ni hefyd
* *Topa!* = Iechyd da!
* *Hementxe!* = Yma ac acw!
* *Geldi!* = Arhoswch!
* *Ez dut nahi*... / *Ez nahi dut*... = Dwi ddim eisiau...

Basque as first language(corrected).JPG|Trawsyriad teulu o'r Fasgeg (y Fasgeg yn iaith gychwynnol)
Basque Country Location Map.svg|Lleoliad tiriogaeth y Fasgeg o fewn Sbaen a Ffrainc

## Gramadeg 
Mae gramadeg y Fasgeg yn wahanol i ramadeg y Gymraeg a ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill mewn nifer o ffyrdd. O ran cyflyrau gramadegol, nid yw'r Fasgeg yn defnyddio'r system enwol-gwrthrychol - yn hytrach, mae'n defnyddio'r cyflwr *absolutibo* ar gyfer yr asiant gyda berfau cyflawn a gwrthrych berfau anghyflawn, a'r *ergatibo* ar gyfer goddrych berfau anghyflawn.

Dyma enghraifft syml:

## Ffonoleg
### Llafariaid
### Cytseiniaid
## Y Fasgeg yng Nghymru 
Trefnwyd gwersi Basgeg bob dydd adeg Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2008 gan Gymdeithas yr Iaith.

## Llyfryddiaeth
### Cyffredinol
### Cyfieithiadau i'r Gymraeg
Mae Cyfieithiadau i'r Gymraeg o ambell i stori fer, yn bennaf yn y cylchgrawn *Breizh-Llydaw*, a gyhoeddir gan Gymdeithas Cymru-Llydaw:

* *O eira bedair gwaith* (*Lau aldiz elur*) gan Bernardo Atxaga, cyfieithiad Cymraeg gan Rhisiart Hincks yn *Taliesin*, tud. 127, rhif 138, Gaeaf 2009.
* *Yfory wna i ddim colli Mam* (*Bihar ez diot amari huts egingo*) gan Patxi Zubizarreta, cyfieithiad Cymraeg gan Rhisiart Hincks yn *Taliesin* tud. 56 rhif 133, Gwanwyn 2008.
* *Breuddwydion yn y Gogledd* / *Huñvreioù en hanternoz skornet* (*Ametzak iparralde izoztuan*) gan Bernardo Atxaga, cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn *Breizh-Llydaw*, tud. 31 rhif 49, Awst 2008.
* *Dirgelion y Swyddfa* / *Kevrinoù ar Burev* (*Bulegoko misterioak*), stori fer gan Patxi Zubizarreta, cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn *Breizh-Llydaw*, tud. 37 rhif 47, Awst 2007.
* *Y Peiriant Golchi* (*Garbigailua*), gan Patxi Zubizarreta, cyfieithiadau Cymraeg a Llydaweg  gan Rhisiart Hincks yn *Breizh / Llydaw*. tud. 16 rhif 44, Awst 2006.
* *Dau Asyn* / *Daou Azen* (*Bi Asto*), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn *Breizh-Llydaw*, tud. 25 rhif 42, Ionawr 2006.
* *Esgidiau Rhad* / ''Botou Marc'had Mad* (*Oenataku Merkeak*), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn *Breizh-Llydaw*, tud. 24 rhif 43, Mai 2006.
* *Y Fendith* / *Ar Benediste* (*Aitaren eta ...*), stori fer gan Pernando Amezketarra (2001), cyfieithwyd yn ddwyieithog gan Rhisiart Hincks yn *Breizh-Llydaw*, tud. 24 rhif 41, Awst 2005.
* Erthygl ddwyieithog am Patxi Zubizarreta, yn Llydaweg a Chymraeg, gan Rhisiart Hincks yn  *Breizh-Llydaw'', tud. 16 rhif 44, Awst 2006.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 

Categori:Gwlad y Basg
Categori:Ieithoedd Sbaen
Categori:Ieithoedd Ffrainc
Categori:Ieithoedd arunig