Umberto Giordano

Cyfansoddwr o'r Eidal oedd **Umberto Menotti Maria Giordano** (28 Awst 186712 Tachwedd 1948). Cyfansoddodd operâu yn bennaf.

## Bywgraffiad 
Fe'i ganed yn Foggia yn Apulia, de'r Eidal, ac astudiodd o dan Paolo Serrao yng Nghonservatoire Napoli. Ysgrifennwyd ei opera gyntaf, *Marina*, ar gyfer cystadleuaeth a hyrwyddwyd gan y cyhoeddwyr cerddoriaeth Casa Sonzogno ar gyfer yr opera un act orau, a gofir heddiw oherwydd ei bod yn nodi dechrau'r symudiad *verismo* Eidalaidd. Yr enillydd oedd Mascagni am ei *Cavalleria rusticana*. Gosodwyd Giordano, y cystadleuydd ieuengaf, yn chweched ymhlith saith deg tri o gynigion gyda'i *Marina*, gwaith a greodd ddigon o ddiddordeb i Sonzogno gomisiynu llwyfannu opera wedi'i seilio arno yn nhymor 1891-92.

Y canlyniad oedd *Mala vita*, opera *verismo*  graenus am labrwr sy'n addo diwygio putain os caiff ei wella o'r diciâu. Achosodd y gwaith hwn dipyn o sgandal pan berfformiwyd ef yn Teatro di San Carlo yn Napoli, ym mis Chwefror 1892. Chwaraeodd yn llwyddiannus yn Fienna, Prag a Berlin ac fe’i hail-ysgrifennwyd fel *Il Voto* ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, mewn ymgais i godi diddordeb yn y gwaith eto.

Rhoddodd Giordano cynnig ar bwnc mwy rhamantus gyda'i opera nesaf, *Regina Diaz*, gyda libreto gan Giovanni Targioni-Tozzetti a Guido Menasci (1894), ond roedd hwn yn fethiant, a gymerwyd oddi ar y llwyfan ar ôl dim ond ddau berfformiad.
chwith|bawd|Umberto Giordano, 1905
Symudodd Giordano i Milan a dychwelyd i *verismo* gyda'i waith mwyaf adnabyddus, *Andrea Chénier* (1896), yn seiliedig ar fywyd y bardd Ffrengig André Chénier. Roedd *Fedora* (1898), yn seiliedig ar ddrama Victorien Sardou, yn cynnwys tenor ifanc o'r enw Enrico Caruso. Roedd hefyd yn llwyddiant ac mae'n dal i gael ei berfformio hyd heddiw. Mae ei weithiau diweddarach yn llawer llai hysbys, ond fe'u hadfywir yn achlysurol ac yn achos *La cena delle beffe* (yn seiliedig ar y ddrama o'r un teitl gan Sem Benelli) a gydnabyddir gan gerddolegwyr a beirniaid gyda pheth parch.

Bu farw ym Milan yn 81 mlwydd oed.

Mae'r theatr bwysicaf yn ei dref enedigol, Foggia, wedi'i chysegru i Umberto Giordano. Mae sgwâr yn Foggia hefyd wedi'i enwi ar ei ôl ac mae'n cynnwys sawl cerflun sy'n cynrychioli ei weithiau enwocaf.

## Operâu 
* *Marina* (1888)
* *Mala vita* (21 Chwefror 1892, Teatro Argentina, Rhufain)
* *Regina Diaz* (5 Mawrth 1894, Teatro Mercadante, Napoli)
* *Andrea Chénier* (28 Mawrth 1896, Teatro alla Scala, Milan)
* *Fedora* (17 Tachwedd 1898, Teatro Lirico, Milan)
* *Il Voto* (adolygiad o *Mala Vita*) (6 Medi 1902, Teatro Bellini, Napoli)
* *Siberia* (19 Rhagfyr 1903, Teatro alla Scala, Milan, adfer. 1927) 
* *Marcella* (9 Tachwedd 1907, Teatro Lirico, Milan)
* *Mese mariano* (17 Mawrth 1910, Teatro Massimo, Palermo)
* *Madame Sans-Gêne* (25 Ionawr 1915, Opera Metropolitan, Efrog Newydd)
* *Giove a Pompei*(6 Gorffennaf 1921, Teatro La Pariola, Rhufain)
* *La cena delle beffe* (20 Rhagfyr 1924, Teatro alla Scala, Milan)
* *Il re*(12 Ionawr 1929, Teatro alla Scala, Milan)
* *La festa del Nilo* (anghyflawn)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfansoddwyr o'r Eidal
Categori:Cyfansoddwyr opera
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Umberto Giordano