open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ngũgĩ wa Thiong'o

Nofelydd a dramodydd o Genia oedd '''Ngũgĩ wa Thiong'o''' (5 Ionawr 1938 – 28 Mai 2025). Ysgrifennodd hefyd ar bynciau iaith a threfedigaethrwydd.

Ganwyd  James Thiong'o Ngugi yn Limuru, Ardal Kiambu, Cenia. Ysgrifennodd ei nofel gyntaf, *Weep Not, Child*, yn Saesneg pan oedd yn mynychu Prifysgol Leeds yn Lloegr. Cyhoeddwyd ym 1964.

Cyd-ysgrifennodd y ddrama *I Will Marry When I Want* gyda Ngugi Wa Mirii, gan feirniadu'r anghydraddoldeb ac anghyfiawnder yng nghymdeithas Cenia. Cafodd Ngũgĩ ei arestio wedi perfformiad o'r ddrama ym 1977 a'i gadw heb gyhuddiad yng Ngharchar Kamiti. Pan yn y carchar, penderfynodd Ngũgĩ ysgrifennu yn ei famiaith Gikuyu yn lle'r Saesneg. Treuliodd ei amser yn y carchar yn ysgrifennu'r nofel *Caitani Mutharabaini* ar bapur tŷ bach. Cafodd ei enwi'n garcharor gwleidyddol gan Amnest Rhyngwladol a'i ryddhau yn Rhagfyr 1978 yn sgil ymgyrch ryngwladol.

Ers hynny mae Ngũgĩ wedi galw ar lenorion Affricanaidd eraill i ysgrifennu yn eu hieithoedd brodorol ac nid ieithoedd Ewropeaidd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Academyddion o Genia
Categori:Dramodwyr o Genia
Categori:Llenorion Gikuyu o Genia
Categori:Llenorion Saesneg o Genia
Categori:Nofelwyr o Genia
Pafiliwn Corwen

bawd|300px|Pafiliwn Corwen
Neuadd aml-ddefnydd yng Nghorwen, Sir Ddinbych oedd **Pafiliwn Corwen**. Dechreuodd y pafiliwn ei bywyd fel neuadd arddangos yn Lerpwl cyn ei hailadeiladu yng Nghorwen.
Agorwyd y Pafiliwn yn 1913 pan gynhaliwyd Basar enfawr i godi arian tuag at glirio'r ddyled. 
Cafodd yr adeilad ei ymestyn ym 1919 pan ddaeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref. 
Caewyd y Pafiliwn am gyfnod yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac fe'i defnyddiwyd gan y Weinyddiaeth Fwyd hyd 1945. Yn y 70au cynnar, bu bron i'r Pafiliwn gael ei droi'n ffatri ond fe'i harbedwyd. Moderneiddiwyd yr adeilad gan Gyngor Dosbarth Glyndŵr ac fe osodwyd gwres canolog y tu mewn iddo. Bu rhagor o wario eto gan Gyngor Dosbarth Glyn Dŵr cyn iddynt ei drosglwyddo i ofal Cyngor Sir Ddinbych.
Dechreuwyd ar y gwaith o ddymchwel yr adeilad ym mis Ionawr 2014..

## Dyfodol ansicr
Sefydlwyd Pwyllgor Pafiliwn Pobl Edeirnion Cyf. er mwyn ymgyrchu dros gadw a gwella cyflwr y Pafiliwn.
Yn 2010 fe gaewyd y pafiliwn oherwydd rhesymau iechyd a diogelwch, gan arwain at rai’n beirniadu’r perchnogion ar y pryd, Cyngor Sir Ddinbych, o beidio gofalu amdano. Bwriad y cyngor oedd dymchwel yr adeilad, ond llwyddoddd ymgyrchwyr i atal hyn, dros dro o leiaf, yn 2011.

## Digwyddiadau'r gorffennol
Yn ogystal ag Eisteddfod Genedlaethol 1919, mae’r pafiliwn wedi cynnal sawl digwyddiad o bwys:
*Ym 1929, cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol cyntaf Urdd Gobaith Cymru yn y Pafiliwn. Daeth Eisteddfod yr Urdd yn ôl i'r pafiliwn ym 1946, y gyntaf ar ôl yr Ail Ryfel Byd.
*Cynhaliwyd tair Gŵyl Gerdd Dant Cymru yma, ym 1978 ac yn yr 80au a'r 90au.
*Yn y 70au a'r 80au daeth y Pafiliwn yn enwog fel man perfformio i grwpiau Cymraeg. Un o'r mwyaf adnabyddus oedd Edward H. Dafis. Roedd nosweithiau Sgrech yn cael eu cynnal yno hefyd. Perfformiodd y Super Furry Animals yno yn 1999.
*Cafodd cyfarfodydd gwleidyddol eu cynnal yn y Pafiliwn dros y blynyddoedd gyda David Lloyd George ac Aneurin Bevan ymysg y rhai a fu'n areithio yno.
*Cynhaliwyd gornestau paffio ac ymdaflyd codwm yno.
*Bu i sawl gornest cneifio rhyngwladol gymryd lle yn y pafiliwn.
*Oherwydd ei faint, gwnaeth y cwmnïau teledu ddefnydd helaeth o'r pafiliwn gan ffilmio cystadleuaeth Cân i Gymru a sawl rhaglen arall yno.

## Dolen allanol
*Nosweithiau Pafiliwn Corwen - Lluniau gan Gerallt Llywelyn ar BBC Cymry Fyw

## Cyfeiriadau
Categori:Corwen
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Sefydliadau 1913
Amy Roberts

Seiclwraig o Gymru o Bontyberem ydy **Amy Rose Roberts** (ganwyd 24 Rhagfyr 1994), sy'n reidio dros Team USN, sy'n cael eu cefnogi gan Beicio Cymru, ac yn reidio ar y ffordd dros Wiggle Honda.

## Gyrfa
Ganed Amy Roberts yn Llanelli, a magwyd ym Mhontyberem. Mynychodd Ysgol Uwchradd y Frenhines Elisabeth, Caerfyrddin. Chwaer y seiclwraig Jessica Roberts yw hi. Dechreuodd Amy Roberts gystadlu mewn triathlon pan oedd yn 14 oed, gan ymuno â chlwb y Towy Riders er mwyn gwella ei sgiliau ar y beic, o fewn blwyddyn rpedd wedi dod yn bencampwraig Cyclo-cross Cymru odan-16. Mae Roberts yn aelod o Dîm Talent Olympaidd British Cycling

## Palmarès
;2010
:1af  Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Odan 16
:3ydd Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Iau
:3ydd Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Odan 16
:3ydd Treial amser 500m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Odan 16

;2011
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain - Iau

;2012
:1st  Team Pursuit, Pencampwriaethau Seiclo Trac Ewrop, Iau (gyda Elinor Barker & Lucy Garner)
:3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Seiclo Trac y Byd UCI, Iau
:3ydd Pursuit tîm, Pencampwriaethau Seiclo Trac y Byd UCI, Iau (gyda Hayley Jones & Elinor Barker)
:2il Pursuit tîm, Rownd 1 Cwpan Trac y Byd 2012–2013, Cali
 
;2013
:3ydd Pursuit tîm, Rownd 3 Cwpan Trac y Byd 2012–2013, Aguascalientes (gyda Ciara Horne & Elinor Barker)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Amy Roberts ar Twitter

Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Maes Awyr Almirante Marcos A. Zar

bawd|250px

Maes awyr yn Nhalaith Chubut, yr Ariannin ydy **Maes Awyr Almirante Marcos A. Zar** (Sbaeneg: ***Aeropuerto Almirante Marcos A. Zar***) (IATA: **REL**, ICAO: **SAVT**) sydd wedi ei enwi ar ôl y llyngesydd Archentaidd Marcos Andrés Zar. Mae'r maes awyr yn gwasanaethu dinasoedd Trelew a Rawson.

Lleolir y maes awyr 7&nbsp;km o Drelew a 26&nbsp;km o Rawson (prifddinas Chubut). Mae'r terfynell teithwyr yn 3,500m² o faint ac mae 126,000m² o redfeydd. Mae lle parcio ar gyfer 128 car.

Categori:Meysydd awyr yn yr Ariannin
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhalaith Chubut
Elinor Barker

Beiciwr o Gaerdydd ydy **Elinor Jane Barker** (ganwyd 7 Medi 1994), sy'n aelod o 'Feicio Cymru' a 'Phrydain', ac ar y ffordd, mae'n aelod o Wiggle High5. Arferai reidio ar y ffordd dros *Matrix Fitness Pro Cycling*. Mae Barker wedi ennill Pencampwriaeth Ras Ymlid y Byd ddwywaith yn ogystal â medal aur yn yr un gamp yng Ngemau Olympaidd yr Haf yn 2016. Enillodd y tîm ras ymlid Prydain Fawr fedal arian yng Ngemau Olympaidd 2020. Fe'u curwyd gan yr Almaen, a dorrodd record y byd.

## Gyrfa
Magwyd Elinor Barker yn ardal Mynydd Bychan, Caerdydd, yn ferch i Graham Barker, dirprwy bennaeth yn Ysgol Gyfun St Julian, Casnewydd. Mae ei chwaer Megan, sydd dair blynedd yn iau, hefyd yn feicwraig llwyddiannus.

Dechreuodd Barker seiclo gyda'r Maindy Flyers pan oedd yn 10 oed, fel ffordd o osgoi gorfod mynychu dosbarthiadau nofio. Mynychodd Ysgol Uwchradd Llanisien ble roedd yn astudio Lefel-A.

Yn 2013 daeth yn Bencampwr y Byd fel aelod o dîm Ras Ymlid Prydain Fawr ym Mhencampwriaethau Trac y Byd yn Minsk, Belarws gyda Laura Trott a Dani King a llwyddodd i amddiffyn y goron yn Cali, Colombia yn 2014 ynghyd â Laura Trott, Katie Archibald a Joanna Rowsell.

Yng Ngemau Olympaidd 2016 yn Rio de Janeiro, Brasil enillodd Barker fedal aur fel aelod o dîm ras ymlid Prydain Fawr gyda Joanna Rowsell, Laura Trott a Katie Archibald gyda'r pedwarawd yn llwyddo i dorri y record byd yn y rownd derfynol.

Ym Mhencampwriaethau'r Byd yn 2017 casglodd Barker ddwy fedal arian yn y Ras scratch a'r madison, ochr yn ochr ag Emily Nelson cyn cipio ei choron unigol cyntaf wrth ennill Pencampwriaeth y Byd yn y Ras bwyntiau

Yn 2018 llwyddodd i ennill fedal aur yn y Ras bwyntiau yng Ngemau'r Gymanwlad ar yr Arfordir Aur, Awstralia.

Ennillodd Barker a Neah Evans medal arian yn y ras Madison yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Elinor Barker ar Twitter

Categori:Pobl o Gymru yn y Gemau Olympaidd
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Categori:Pobl o Gymru  â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Llanisien
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Cyflafan Trelew

bawd|Hen Wylfa'r Maes Awyr, sydd heddiw'n gofeb i'r gyflafan.
**Cyflafan Trelew** oedd llofruddiath 16 gwrthryfelwr o wahanol grwpiau Peronaidd ac asgell chwith a oedd yn cael eu dal yn garcharorion mewn carchar yn Nhrelew, Yr Ariannin. Roedd y carcharorion eisoes wedi cael eu dal yn dilyn cais aflwyddiannus i ddianc ac fe gawsant eu saethu gan filwyr y llynges dan arweiniad y Cadlywydd: yr Is-gapten Luis Emilio Sosa. Digwyddodd y gyflafan ar fore 22 Awst 1972 ym Maes Awyr Milwrol Almirante Marcos A. Zar (sy'n rhannu rhedfa gyda Maes Awyr Almirante Marcos A. Zar).

## Y ddihangfa
Ar 15 Awst am 18:30, ceisiodd 110 carcharor gwlediyddol ddianc o garchar yn Rawson, prifddinas talaith Chubut. Dim ond chwech o'r 110 lwyddodd i ddianc a hynny ar awyren i Chile o faes awyr Trelew. Llwyddodd 19 carcharor i gyrraedd y maes awyr ond roeddynt yn rhy hwyr gan fod yr awyren eisoes wedi gadael. Fe'u daliwyd, drachefn, a'u carcharu ym Maes Awyr Milwrol Almirante Marcos A. Zar. Cawsant eu deffro'n gynnar ar 22 Awst ac fe ddwedwyd wrth y carcharorion i ddod allan o'u celloedd a wynebu'r llawr. Saethwyd yr 19 a honnwyd eu bod wedi ceisio dianc. Bu farw 16 a goroesodd tri.

## Cyfeiriadau
Trelew
Categori:Hanes yr Ariannin
Categori:Talaith Chubut
Categori:1972 yn yr Ariannin
Amusing Ourselves to Death

Llyfr gan Neil Postman yw ***Amusing Ourselves to Death*** (1985). Mae'n beirniadu effaith teledu ar ddisgwrs fodern yn yr Unol Daleithiau.

Ysbrydolwyd y cerddor Roger Waters i greu'r albwm *Amused to Death* gan y llyfr hwn.

## Dolenni allanol 
*  Postman yn trafod ei lyfr ar *The Open Mind* yn Rhagfyr 1985 (YouTube)
*  Postman yn trafod ei lyfr ar *The Open Mind* yn Ionawr 1986 (YouTube)

Categori:Llyfrau 1985
Categori:Llyfrau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llyfrau ffeithiol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Balafon

200px|bawd|Y balafon
Offeryn cerdd o Orllewin Affrica yw'r **balafon**.

Categori:Offerynnau cerdd o Affrica
Categori:Idioffonau
Categori:Offerynnau taro
Wichita, Kansas

Dinas yn nhalaith Kansas, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Sedgwick County, yw **Wichita**, sy'n ddinas fwyaf Kansas. Cofnodwyd 382,368 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1863.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Anthropoleg Lowell D. Holmes
*Amgueddfa Hanesyddol Wichita-Sedgwick
*Arena Banc Intrust
*Century II Convention Hall 
*Theatr Orpheum

## Enwogion
*Etta McDaniel (1890-1946), actores
*Marvin Rainwater (g. 1925), canwr
*Joe Walsh (g. 1947), cerddor
*Kirstie Alley (g. 1951), actores

## Gefeilldrefi Wichita 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Wichita

Categori:Dinasoedd Sedgwick County, Kansas
Topeka, Kansas

Prifddinas talaith Kansas, Unol Daleithiau America yw **Topeka, Kansas**. Mae ganddi boblogaeth o 127,473, ac mae ei harwynebedd yn 159.21&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1854.

## Enwogion
*Aaron Douglas (1899-1979), arlunydd
*Gwendolyn Brooks (1917-2000), bardd
*Annette Bening (g. 1958), actores

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Topeka

Categori:Dinasoedd Kansas
Categori:Sefydliadau 1854
Overland Park, Kansas

Dinas yn Johnson County, yn nhalaith Kansas, Unol Daleithiau America yw **Overland Park**. Mae gan Overland Park boblogaeth o 173,372, ac mae ei harwynebedd yn 195.22&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1960.

## Gefeilldrefi Overland Park 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Overland Park

Categori:Dinasoedd Johnson County, Kansas
Dinas Kansas, Kansas

Dinas yn nhalaith Kansas, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Wyandotte County, yw **Dinas Kansas**. Mae ganddi boblogaeth o . Mae'r cydran o ardal fetropolitan Kansas City, ac mae'n ffinio â Dinas Kansas, Missouri.

## Gefeilldrefi Dinas Kansas 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Dinas Kansas

Categori:Dinas Kansas
Categori:Dinasoedd Wyandotte County, Kansas
Anselm Hollo

Bardd, cyfieithydd ac athro o'r Ffindir oedd **Paavo Anselm Aleksis Hollo** (12 Ebrill 1934 – 29 Ionawr 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Addysgwyr o'r Ffindir
Categori:Beirdd o'r Ffindir
Categori:Cyfieithwyr o'r Ffindir
Ceija Stojka

Llenor ac arlunydd Roma a aned yn Fienna, Awstria, oedd **Ceija Stojka** (23 Mai 1933 – 28 Ionawr 2013). Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd ei charcharu mewn tri gwersyll difa.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o Awstria
Categori:Arlunwyr benywaidd o Awstria
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Awstria
Categori:Llenorion Almaeneg o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Roma
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstria
Categori:Ymgyrchwyr o Awstria
Ed Koch

Gwleidydd Democrataidd o'r Unol Daleithiau oedd **Edward Irving "Ed" Koch** (12 Rhagfyr 1924&nbsp;– 1 Chwefror 2013) a wasanaethodd fel Maer Dinas Efrog Newydd o 1978 hyd 1989  Gwasanaethodd hefyd yn aelod o Dŷ'r Cynrychiolwyr o 1969 i 1977.

Etholwyd Koch yn faer Dinas Efrog Newydd am y tro cyntaf yn 1977 a chafodd ei ail-ethol ym 1981 gyda 75% o'r bleidlais. Fe'i hetholwyd am drydydd tymor ym 1985, gan ennill 78% o'r bleidlais. Roedd ei drydydd tymor yn llawn sgandal ynghylch cysylltiadau gwleidyddol a thensiynau hiliol. Mewn ras agos, collodd rhagetholiad y Democratiaid ym 1989 i'w olynydd, David Dinkins.

## Llyfryddiaeth
* Ed Koch, gyda Daniel Paisner, *Citizen Koch: An Autobiography* (Efrog Newydd: St. Martin's Press, 1992)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Meiri Dinas Efrog Newydd
Kélétigui Diabaté

Cerddor Maliaidd oedd **Kélétigui Diabaté** (1931 – 30 Tachwedd 2012).  Chwaraewr virtuoso y balafon oedd ef.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Fali
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Fali
Jack Kirby

Arlunydd llyfrau comics o Americanwr oedd **Jack Kirby** (28 Awst 1917 – 6 Chwefror 1994).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr Americanaidd
Categori:Arlunwyr comics
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Pobl o Manhattan
Alden W. Clausen

Bancwr o'r Unol Daleithiau oedd **Alden Winship "Tom" Clausen** (17 Chwefror 1923 – 21 Ionawr 2013) a wasanaethodd yn swydd Llywydd Banc y Byd o 1981 hyd 1986.

Bu farw o gymhlethdodau o niwmonia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bancwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Illinois
Urdd yr Eryr Gwyn

bawd|Urdd yr Eryr Gwyn gyda rhuban glas.
Urdd sifil a milwrol uchaf Gwlad Pwyl yw **Urdd yr Eryr Gwyn** (Pwyleg: *Order Orła Białeg*). Sefydlwyd yr urdd ar 1 Tachwedd 1705 gan Awgwstws II, brenin Gwlad Pwyl.

Categori:Cymdeithas Gwlad Pwyl
Categori:Sefydliadau 1705
Eryr Gwyn
John Makumbe

Academydd, gwyddonydd gwleidyddol ac ymgyrchydd o Simbabwe oedd yr Athro **John Mudiwa Washe Makumbe** (6 Mai 1949 – 27 Ionawr 2013). Roedd yn feirniad chwerw o Robert Mugabe. Roedd yn albino.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Simbabwe
Categori:Albinoaid
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwyddonwyr gwleidyddiaeth o Simbabwe
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Ymgyrchwyr o Simbabwe
Barber Conable

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Barber Benjamin Conable, Jr.** (2 Tachwedd 1922 – 30 Tachwedd 2003). Roedd yn Cyngreswr Gweriniaethol o 1965 hyd 1985 ac yn Llywydd Banc y Byd o 1986 hyd 1991.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Hans Massaquoi

Awdur croenddu o'r Almaen oedd **Hans Massaquoi** (19 Ionawr 1926 – 19 Ionawr 2013). Mae'n enwog am ysgrifennu cofiant o'i blentyndod yn yr Almaen Natsïaidd, *Destined to Witness: Growing Up Black in Nazi Germany* (1999). Nyrs o Almaenes oedd ei fam a mab diplomydd Liberiaidd oedd ei dad, a chafodd Hans ei fagu yn Hambwrg. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd ymfudodd i'r Unol Daleithiau a daeth yn rheolwr golygyddol cylchgrawn *Ebony*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Golygyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion cylchgronau o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Almaen o dras Liberiaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Liberiaidd
Categori:Pobl a aned yn Hamburg
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Józef Glemp

Cardinal Pwylaidd oedd **Józef Glemp** (18 Rhagfyr 1929 – 23 Ionawr 2013). Gwasanaethodd yn swydd Archesgob Warsaw o 1981 hyd 2006.

Derbynodd Urdd yr Eryr Gwyn, anrhydedd sifil uchaf Gwlad Pwyl. Bu farw o ganser yr ysgyfaint.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Archesgobion Catholig
Categori:Cardinaliaid
Categori:Clerigwyr Catholig o Wlad Pwyl
Categori:Esgobion o Wlad Pwyl
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Llywydd Banc y Byd

Pennaeth Banc y Byd yw **Llywydd Banc y Byd**. Yn draddodiadol, mae Llywydd bob amser wedi bod yn ddinesydd Americanaidd a enwebwyd gan yr Unol Daleithiau, y cyfranddaliwr mwyaf yng Grŵp Banc y Byd. Mae'n rhaid i'r person a enwebir gael ei gadarnhau gan Fwrdd Gweithredol y Cyfarwyddwyr, i wasanaethu am dymor adnewyddadwy bum mlynedd.

## Rhestr Llywyddion Banc y Byd
## Dolen allanol 
*  


Categori:Banc y Byd
Helle Thorning-Schmidt

Cyn-wleidydd o Ddenmarc yw **Helle Thorning-Schmidt** (ganwyd 14 Rhagfyr 1966) a wasanaethodd yn Brif Weinidog Denmarc o 3 Hydref 2011 i 28 Mehefin 2015.

Cafodd ei geni yn Rødovre, yn ferch yr athro Holger Thorning-Schmidt a'i wraig Grete.  Priododd Stephen Kinnock (mab Neil a Glenys Kinnock) yn 1996.

Arweinydd y Blaid Democratiaid Cymdeithasol rhwng 2005 a 2015 oedd hi.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Aelodau'r Folketing
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Pobl a aned yn Rhanbarth Prifddinas Denmarc
Categori:Prif Weinidogion Denmarc
Bilston

Tref yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Bilston**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Wolverhampton. Cyn 1974 roedd yn rhan o sir hanesyddol Swydd Stafford. Saif tua 9 milltir (15&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o ganol Birmingham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Bilston boblogaeth o 29,556.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Wolverhampton
Categori:Trefi Gorllewin Canolbarth Lloegr
André Cassagnes

Dyfeisiwr o Ffrainc oedd **André Cassagnes** (23 Medi 1926 – 16 Ionawr 2013). Ei ddyfais enwocaf yw'r Etch A Sketch, tegan sy'n galluogi'r defnyddiwr i dynnu lluniau ar sgrin. Erbyn ei farwolaeth, roedd dros 100&nbsp;miliwn o Etch A Sketches wedi eu gwerthu ar draws y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeiswyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Trydanwyr
Etch A Sketch

Tegan yw'r **Etch A Sketch** ( neu *ardoise magique*) a ddyfeisiwyd gan André Cassagnes. Mae'n galluogi'r defnyddiwr i dynnu lluniau ar sgrin.

Ceir haen o bowdr alwminiwm mân o dan y sgrin, a thrwy troi'r nobiau gellir symud nodwydd o dan y sgrin gan grafu llinellau trwy'r powdr. I ddileu'r llun, mae'r defnyddiwr yn ysgwyd y tegan i ailorchuddio'r sgrin â'r alwminiwm.

Cafodd ei werthu'n gyntaf ym 1960 ac erbyn marwolaeth ei ddyfeisiwr yn 2013 roedd dros 100&nbsp;miliwn o Etch A Sketches wedi eu gwerthu ar draws y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau 1960
Categori:Dyfeisiau o Ffrainc
Categori:Teganau
Sidse Babett Knudsen

Actores o Ddenmarc yw **Sidse Babett Knudsen** (ganwyd 22 Tachwedd 1968).

Cafodd ei geni yn Copenhagen, yn ferch y ffotograffiwr Ebbe Knudsen a'i wraig, yr athrawes Susanne Andersen.

## Ffilmiau
*''Let's get lost* (1997)
**Den eneste ene* (1999)
**Mifunes sidste sang* (1999)
**Max* (2000)
**Mirakel* (2000)
**Monas Verden* (2001)
**Dogville: The Pilot* (2001)
**Fukssvansen* (2001)
**Se til venstre, der er en svensker* (2003)
**Villa Paranoia* (2004)
**Fakiren fra Bilbao* (2004)
**Efter brylluppet* (2006)
**Til døden os skiller* (2007)
**Blå mænd* (2007/2008)
**Over gaden under vandet* (2009)
**Parterapi* (2010)

## Teledu
**Juletestamentet* (1995)
**Strisser på Samsø* (1997)
**Motello* (1998)
**Proof* (2004)
**Borgen'' (2010)

Categori:Actorion o Ddenmarc
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Violet Philpott

Pypedwraig Seisnig oedd **Violet Philpott** (née Yeomans; 28 Ebrill 1922 – 14 Rhagfyr 2012) a actiodd y cymeriad Zippy yn y gyfres plant deledu *Rainbow*. Priododd y pypedwr A. R. Philpott ym 1962.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Pypedwyr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Jim Yong Kim

Meddyg ac anthropolegydd Americanaidd a anwyd yn Ne Corea yw **Jim Yong Kim** (ganwyd 8 Rhagfyr 1959). Ef oedd Llywydd Banc y Byd o 1 Gorffennaf 2012 i 1 Chwefror 2019, ac ef oedd Llywydd Coleg Dartmouth o 2009 hyd 2012.

Ystyrir Kim yn un o arbenigwyr y byd ar ddatblygiad iechyd. Ef oedd un o sefydlwyr yr elusen *Partners in Health* ym 1987, ac o 2004 hyd 2006 gwasanaethodd yn swydd cyfarwyddwr adran HIV/AIDS Sefydliad Iechyd y Byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Anthropolegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Llywyddion Coleg Dartmouth
Categori:Meddygon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Seoul
Categori:Pobl o Iowa
Categori:Ymfudwyr o Dde Corea i'r Unol Daleithiau
Reg Presley

300px|bawd|Presley (canol) a'r Troggs ym 1971
Canwr ac ysgrifennwr caneuon o Sais oedd **Reginald Maurice Ball** neu **Reg Presley** (12 Mehefin 1941 – 4 Chwefror 2013). Ef oedd prif leisydd The Troggs. Ysgrifennodd y gân "Love Is All Around", a gyrhaeddodd rhif pump ar siartau'r Deyrnas Unedig gan The Troggs ym 1967 a rhif un pan cafodd ei recordio gan Wet Wet Wet ym 1994.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Hampshire
Daniel Kehlmann

Llenor Almaeneg o dras Awstriaidd ac Almaenig yw **Daniel Kehlmann** (ganwyd 13 Ionawr 1975). Ysgrifennodd y nofel Almaeneg a werthodd orau yn y chwarter ganrif diwethaf *Die Vermessung der Welt* (a gyfieithwyd i Saesneg gan Carol Brown Janeway fel *Measuring the World*, 2006). Mae dylanwad  realaeth hudol ar ei waith, rhyddhad o ddylanwad yr hen do o awduron wedi'r rhyfel sef y Grwp 47.  
Enillodd y gwobrau pwysig isod.

* 1998 Förderpreis des Kulturkreises beim Bundesverband der Deutschen Industrie
* 2000 Stipendium des Literarisches Colloquiums in Berlin
* 2003 Förderpreis des Österreichischen Bundeskanzleramtes
* 2005 Candide-Preis, Minden.
* 2006 Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung; Heimito-von-Doderer-Preis

Fe anwyd Kehlmann ym München, yn fab i'r cyfarwyddwr teledu Michael Kehlmann.  Magwyd e yn Fienna, cartref ei dad..

Dechreuodd cyhoeddu yn 1997 tra yn fyfyriwr gyda'i nofel, *Beerholms Vorstellung*, Mae'n cyfrannu i bapurau cenedlaethol yr Almaen *Süddeutsche Zeitung*, *Frankfurter Rundschau*, *Frankfurter Allgemeine Zeitung*, a *Literaturen*.

O 2001 roedd Kehlmann yn ddarlithydd gwadd ym Mhrifysgol Johannes Gutenberg ym Mainz ac ym mhrifysgolion Wiesbaden, a Göttingen.  Fe dderbyniodd ef i'r Mainzer Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Eironi y peth oedd iddo fethu cwblhau ei PhD am fod e mor boblogaidd fel awdur.

## Llyfryddiaeth
* *Beerholms Vorstellung*. (nofel)  Fiena: Deuticke, 1997. ISBN 3-216-30290-3
* *Unter der Sonne*. (Straeon byrion) Fiena: Deuticke, 1998. ISBN 3-216-30363-2
* *Mahlers Zeit*. (nofel) Frankfurt: Suhrkamp, 1999. ISBN 3-518-41078-4
* *Der fernste Ort*.  (nofela) Frankfurt: Suhrkamp, 2001. ISBN 3-518-41265-5
* *Ich und Kaminski* (*Finnau a Kaminski*). (nofel) Frankfurt: Suhrkamp, 2003. ISBN 3-518-41395-3
* *Die Vermessung der Welt* (''Mesuro'r Byd*). (nofel) Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 2005. ISBN 3-498-03528-2
* *Wo ist Carlos Montúfar?* (traethodau) Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 2005. ISBN 3-499-24139-0
* *Ruhm: Ein Roman in neun Geschichten* (*Enwocrwydd: Nofel mein naw darn''). Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 2009. ISBN 3-498-03543-3

## Dolenni allanol 
* Daniel Kehlmann's "Ruhm", safle we y Goethe-Institut, Ionawr 2009.
* Reading Daniel Kehlmann , by Arnon Gunberg. Words Without Borders, 6 Ebrill 2009
* "Humboldt's Gift", *The Nation*, 30 Ebrill 2007.

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Llenorion Almaeneg o'r Almaen
Categori:Llenorion Almaeneg o Awstria
Golchwaith

bawd|300px|Dillad yn golchi ar lein ar draws stryd yn yr Eidal

Golchi dillad a llieiniau yw **golchwaith**.

Heddiw defnyddir peiriannau golchi i olchi dillad. Mewn gwledydd datblygedig mae gan nifer o dai beiriant ei hunan, ond mae eraill yn mynd i olchdy i ddefnyddio peiriant yna. Ar lafar fe ddywedir "gwneud y golchi" a gelwir y dillad sy'n cael eu golchi yn "golch" e.e. ''"Dw i am **wneud y golchi** rwan, ym mha fasged ga i roi'r **golch**?"''


Categori:Economeg y cartref
Categori:Glanhau
Categori:Hylendid
Aloffon

Mewn ffonoleg, un o set synau llafar (neu ffonau) posibl a ddefnyddir i ynganu ffonem yw **aloffon** (o'r Roeg: ἄλλος, *állos*, "arall" a φωνή, *phōnē*, "llais, sain"). Er enghraifft, mae [l] (fel mewn *pi**l**i-pa**l**a*) ac [l̥] (fel mewn *c**l**ust* [kl̥ɪsd]) yn aloffonau'r ffonem /l/ yn Gymraeg. Er bod aloffonau yn gynaniadau gwahanol ar gyfer yr un ffonem, gellir yn aml ragweld pa aloffon fydd yn cael ei dewis mewn sefyllfa benodol. Fel arfer, dydy newid aloffon y mae siaradwyr brodorol yn ei defnyddio mewn cyd-destun penodol ddim yn newdid ystyr y gair, ond mae'n bosibl bod y canlyniad yn swnio'n ddieithr neu'n annealladwy. Mae siaradwyr brodorol fel arfer yn canfod un ffonem yn eu hiaith fel sŵn unigrwy, unigol yn yr iaith honno ac maen nhw'n "ymwybodol o ac hyd yn oed yn cael eu synnu gan" yr amrywiadau aloffonegol a ddefnyddir i gynanu ffonemau unigol.

## Hanes y cysyniad
Cafodd y gair *aloffon* (yn Saesneg: *allophone*) ei fathu gan Benjamin Lee Whorf yn y 1940au. Wrth wneud hynny, cyfnerthodd ddamcaniaeth ffonemegol gynnar. Poblogeiddiodd G. L. Trager a Bernard Bloch y gair mewn papur 1941 am ffonoleg Saesneg, ac aeth y term i fod yn rhan o'r defnydd safonol yn nhraddodiad strwythuraidd Americanaidd.

## Cyfeiriadau
### Cyfieithiadau

Categori:Ffonoleg
Zipline Creative Limited

Cwmni ffilm o Dde Cymru ydy **Zipline Creative Limited** sy'n enillydd Gwobr BAFTA. Un o weithiau'r cwmni ydy cyfres Rhod Gilbert, y digrifwr, wedi'i seilio ar brofiad gwaith. Mae Zipline Creative hefyd wedi cyhoeddi (ar y cyd â Heddlu Gwent) ymgyrch ar gyfer gyrwyr: ''Don't Text And Drive'' a gafodd glod rhyngwladol.

Sefydlwyd y cwmni yn 2008 gan ddau o weithwyr y BBC ac mae wedi'i leoli yn Rhisga.

## Profiad gwaith
Ymhlith y profiadau a ffilmiwyd o Rod Gilbert ar brofiad gwaith mae:
*Dyn Lludw: yn Nyffryn Morgannwg
*Mam: Gweithiodd gyda theulu o saith o blant gan gymryd dyletswyddau'r fam: gan gynnwys newid clytiau'r babi
*Trinydd gwallt: parhaodd yr hyfforddi am ddeuddydd yngh nghwmni Andrew Price cyn iddo dorri gwallt person go iawn
*Milwr: ymunodd ag ymarferion yr *Infantry Battle School*.

Rhoddodd y *Times* 4/5 seren am y gyfres a dewisiwyd y gyfres yn ei golofn deledu gan y ''Guardian a'r *Daily Mail*. Roedd ffigurau gwylio'r gyfres gyntaf yn 1.4 miliwn a'r ail yn 1.2 miliwn.

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* www.ziplinecreative.co.uk 
* http://www.youtube.com/user/ziplinecreative
* http://www.bbc.co.uk/programmes/b00q9zjy
* http://www.4rfv.co.uk/brieflisting.asp?scategory=404&company=39385

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2008
Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Cwmnïau ffilm
Rhys Cain

Roedd **Rhys Cain** (g. tua 1540 efallai - bu farw 1614) yn fardd ac arwyddfardd Cymreig o ardal Croesoswallt a gymerodd ei enw barddol oddi wrth Afon Cain ym Mechain Is Coed, mae'n debyg. Roedd ei fab Siôn Cain hefyd yn fardd.

## Bywgraffiad
Honnir ei fod yn ddisgynnydd i Edwin, frenin Tegeingl. Enw ei dad oedd Rheinallt ap John Wynn, ac yr oedd ei nain o Groesoswallt, lle y treuliodd y rhan fwyaf o'i oes. Bedyddiwyd pedwar o'i blant yng Nghroesoswallt: Ann 1579, Dorithie 1587, Roger 1589, ac Elisabeth 1592 ac yno y claddwyd ei wraig, Gwen, 19 Ebrill 1603. Ail briododd i Catrin Dafydd. Roedd Rhys yn ddisgybl barddol i Wiliam Llŷn a gadawodd ei lyfrau a'i roliau iddo yn ei ewyllys yn 1580 dan yr enw "Rice ap Rinald alias Kain" (orgraff Seisnigaidd oedd yr arfer mewn dogfennau swyddogol). Canodd Rhys farwnad iddo ar ddull ymddiddan, fel y gwnaeth Wiliam Llŷn ei hun ar farwolaeth Gruffudd Hiraethog, ei athro yntau.

Roedd yn gydoeswr i'r Esgob William Morgan ac ym 1588 ysgrifennodd gerdd i groesawu'r Beibl newydd. Roedd hefyd yn Arwyddfardd, yn creu cartau achau i deuluoedd cefnog,a chadwodd lyfr clera lle y cadwai gopïau o'i gywyddau achyddol. Dinistrwyd nhw yn nhân Wynnstay yn 1859. Mae casglaid o lawysgrifau o'i waith rhwng 1582 a 1612 wedi goroesi (Peniarth MSS. 68 a 69) a hefyd nifer o farwnadau (Ll.G.C. MS. 433); ceir cyfanswm o 27 o gerdd.  Roedd yn gyfaill i Tomos Prys, Dr John Davies (Mallwyd) ac i Robert Vaughan, Hengwrt. Ceir 10 llythyr a sgwennwyd ato rhwng 1592-1612 (Peniarth MS. 327, ac yn llawysgrif 178). Yn y casgliad hwn ceir cyfrif o'i enillion (sef £23 2s. 6ch.) ar ei daith glera. Claddwyd ef yng Nghroesoswallt 10 Mai 1614 a cheir marwnad iddo gan Edward Urien un o'i ddisgyblion barddol. Roedd ei fab Siôn Cain (c. 1575 — c. 1650) hefyd yn fardd.

## Llyfryddiaeth
* 
*Y Bywgraffiadur ar-lein ; erthygl gan Evan David Jones, FSA, (1903-87)
*Alan Llwyd (gol.), Y Flodeugerdd o Epigramau Cynganeddol (Cyhoeddiadau Barddas, 1985).(epigram gan Rhys Cain.)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Paul Wolfowitz

Academydd, bancwr a swyddog cyhoeddus o'r Unol Daleithiau yw **Paul Dundes Wolfowitz** (ganwyd 22 Rhagfyr 1943). Ef oedd Llywydd Banc y Byd o 2005 hyd 2007, Dirprwy Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau o 2001 hyd 2005, a Llysgennad yr Unol Daleithiau i Indonesia o 1986 hyd 1989. Roedd yn un o'r neogeidwadwyr blaenllaw yn ystod arlywyddiaeth George W. Bush.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Johns Hopkins
Categori:Bancwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cornell
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Chicago
Categori:Diplomyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwyddonwyr gwleidyddol o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysgenhadon o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysgenhadon i Indonesia
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Rock Springs, Wyoming

Dinas yn Swydd Sweetwater, yn nhalaith Wyoming, Unol Daleithiau America yw **Rock Springs**. Mae gan Rock Springs boblogaeth o 23,036. ac mae ei harwynebedd yn 50.09&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1988.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Rock Springs

Categori:Dinasoedd Sweetwater County, Wyoming
Gillette, Wyoming

Dinas yn nhalaith Wyoming, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Campbell County, yw **Gillette**. Mae gan Gillette boblogaeth o 29,087. ac mae ei harwynebedd yn 49.21&nbsp;km². Cafodd ei ymgorffori yn y flwyddyn 1892.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Gillette 

Categori:Dinasoedd Campbell County, Wyoming
Longridge

Gallai **Longridge** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Yr Alban
* Longridge, cymuned yng Ngorllewin Lothian

### Lloegr
* Longridge, tref yn Swydd Gaerhirfryn
* Longridge, pentref yn Ardal Stroud, Swydd Gaerloyw
* Longridge, pentref yn Ardal Tewkesbury, Swydd Gaerloyw
* Longridge, pentref yn Swydd Stafford
Der ewige Jude

Ffilm wrth-Semitaidd sy'n llawn propaganda yw ***Der ewige Jude*** ("Yr Iddew Tragywyddol") a gyhoeddwyd yn 1940. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Fritz Hippler dan orchymyn Joseph Goebbels, Gweinidog Propaganda'r Almaen Natsïaidd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Almaeneg a hynny gan Eberhard Taubert a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Franz R. Friedl. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Adolf Hitler, Charlie Chaplin, Albert Einstein, Rosa Valetti, Rosa Luxemburg, Ernst Lubitsch, Kurt Gerron, Curt Bois, Harry Giese, Peter Lorre, Max Reinhardt, Fritz Kortner, Anna Sten a Mona Maris. Mae'r ffilm yn 65 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1940. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Abe Lincoln in Illinois* sef ffilm Americanaidd am fywyd a gwaith Abraham Lincoln, gan John Cromwell. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12,540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Fritz Hippler ar 17 Awst 1909 yn Berlin a bu farw yn Berchtesgaden ar 6 Ionawr 1949.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Fritz Hippler nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q68954.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1940
Categori:Ffilmiau Almaeneg
Categori:Ffilmiau o'r Almaen
Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Almaen
Categori:Ffilmiau propaganda o'r Almaen
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Almaeneg
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Fritz Hippler

Cyfarwyddwr ffilm o'r Almaen oedd **Fritz Hippler** (17 Awst 1909 – 22 Mai 2002).

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Almaen
Categori:Natsïaid
Orson Welles

Actor a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **George Orson Welles** (6 Mai 1915 – 10 Hydref 1985).

Fe'i ganwyd yn Kenosha, Wisconsin, UDA, yn fab Richard Hodgdon Head Welles (1873-1930) a'i wraig Beatrice (1882-1924).

## Gwragedd
*Virginia Nicolson (1934-1940)
*Rita Hayworth (1943-1948)
*Paola Mori (1955 - marwolaeth Welles)

## Plant
*Chris Welles Feder (g. 1938)
*Syr Michael Lindsay-Hogg (g. 1940; gan Geraldine Fitzgerald)
*Rebecca Welles Manning (1944–2004)
*Beatrice Welles (g. 1955)

## Theatr
**The Dead Ride Fast* gan David Sears (1931)
**The Barretts of Wimpole Street* (1934)
**Romeo and Juliet* (1934-35; fel Tybalt)
**Voodoo Macbeth* (1936)
**Heartbreak House* (1938)
**Othello* (1951)

## Radio
**The War of the Worlds* (1938)
**The Mercury Summer Theatre* (1946)
**The Black Museum* (1951)

## Ffilmiau
**Citizen Kane* (1941)
*''It's All True* (1941-2)
**The Magnificent Ambersons* (1942)
**Journey into Fear* (1943)
**Jane Eyre (1944; fel Edward Rochester)
**The Stranger* (1946)
**The Lady from Shanghai* (1947)
**Prince of Foxes* (1949)
**The Third Man* (1949)
**Mr. Arkadin* (1955)
**Touch of Evil* (1958)
**Chimes at Midnight* (1966; fel Falstaff)
**A Man for All Seasons* (1966; fel Thomas Wolsey)
**The Kremlin Letter* (1969)
**Catch-22*
**Treasure Island* (1972)

## Teledu
**The Orson Welles Sketchbook* (1955)
**In the Land of Don Quixote* (1961)

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1985
Salem (cyfeiriad Beiblaidd)

Dinas yn yr Hen Destament ydy **Salem** (Hebraeg ''sa'lem'' = 'heddwch'), a oedd cyn hynny'n cael ei alw'n Melchizedek ac yn ôl y Beibl roedd yn gorwedd yn y llecyn lle saif Jeriwsalem heddiw.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd y Beibl
Categori:Jeriwsalem
Acton, Llundain

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Acton.''

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Ealing, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy **Acton**. Saif tua 6.1 milltir (10&nbsp;km) i'r gorllwein o ganol Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Ealing
Categori:Trefi Llundain Fwyaf
Abingdon-on-Thames

Tref a phlwyf sifil yn ne Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Abingdon-on-Thames** neu **Abingdon**, a leolir i'r de o ddinas Rhydychen. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Vale of White Horse. Cyn 1974 bu'n rhan o Berkshire; yn wir, hyd 1867 hi oedd tref sirol y swydd hon, ac mae hen neuadd Berkshire yng nghanol y dref yn amgueddfa heddiw.

Saif ar lan Afon Tafwys, ac mae Afon Ock yn ymuno gyda Thafwys yn y dref. Yn 2007 roedd llifogydd ar afon Ock, ac effeithiwyd ar nifer o dai yng ngorllewin Abingdon. Mae Caerdydd 132.6 km i ffwrdd o Abingdon ac mae Llundain yn 83.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Rhydychen sy'n 9.2&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 33,130.

Roedd rheilffordd i Abingdon, ond mae wedi cau ac mae'r orsaf agosaf heddiw yn Radley, dau filltir i ffwrdd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ardal Vale of White Horse
Categori:Plwyfi sifil Swydd Rydychen
Categori:Trefi Swydd Rydychen
Acle

Tref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Acle**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Broadland.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,824.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Broadland
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Categori:Trefi Norfolk
Alcester

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Alcester**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Stratford-on-Avon. Saif tua 8 milltir (13&nbsp;km) i'r gorllewin o dref Stratford-upon-Avon.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 6,273.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Stratford-on-Avon
Categori:Trefi Swydd Warwick
Categori:Plwyfi sifil Swydd Warwick
Aldeburgh

Tref a phlwyf sifil yn Suffolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Aldeburgh**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Suffolk.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,466.

Mae Caerdydd 337.6 km i ffwrdd o Aldeburgh ac mae Llundain yn 137.2&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Norwich sy'n 56.8&nbsp;km i ffwrdd.

Roedd y dref yn gartref i'r cyfansoddwr Benjamin Britten ac mae'n dal i fod yn ganolbwynt Gŵyl Aldeburgh yn Snape Maltings gerllaw, a sefydlwyd gan Britten ym 1948.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Suffolk
Categori:Plwyfi sifil Suffolk
Categori:Trefi Suffolk
Alfreton

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Alfreton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Amber Valley.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,971.

Mae Caerdydd 217.1 km i ffwrdd o Alfreton ac mae Llundain yn 195.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Nottingham sy'n 20.5&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Amber Valley
Categori:Plwyfi sifil Swydd Derby
Categori:Trefi Swydd Derby
Alford, Swydd Lincoln

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Alford.''

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Alford**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Lindsey.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,459.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Lindsey
Categori:Plwyfi sifil Swydd Lincoln
Categori:Trefi Swydd Lincoln
Alnwick

Tref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Alnwick**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,116.

Mae Caerdydd 448.2 km i ffwrdd o Alnwick ac mae Llundain yn 446.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Newcastle upon Tyne sy'n 49.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Bailiffgate
*Castell Alnwick
*Croes y Farchnad
*Eglwys Sant Mihangel
*Gwesty'r Alarch Wen
*Tŵr Hotspur

## Enwogion
*Henry 'Hotspur' Percy (1364–1403), cynghreiriad Owain Glyndŵr
*James Patterson (1833–1895), gwleidydd yn Awstralia
*Bernard Bosanquet (1848–1923), athronydd

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Categori:Trefi Northumberland
Alsager

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Alsager**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 11,775.

Mae Caerdydd 189.1 km i ffwrdd o Alsager ac mae Llundain yn 231&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Stoke-on-Trent sy'n 11.3&nbsp;km i ffwrdd.

## Gweler hefyd
*Gorsaf reilffordd Alsager

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Categori:Trefi Swydd Gaer
Alston, Cumbria

Tref yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Alston**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Alston Moor yn awdurdod unedol Westmorland a Furness.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Alston poblogaeth o 1,105.

## Cyfeiriadau
Categori:Westmorland a Furness
Categori:Trefi Cumbria
Alton, Hampshire

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Alton.''

Tref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Alton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Hampshire.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 17,816.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Curtis (1856)
*Coleg Treloar
*Eglwys Sant Lawrence
*Neuadd y Dref (1813)
*Ysgol Eggar

## Enwogion
*William Curtis (1746-1799), botanegydd
*Jimmy Dickinson (1925-1982), pêl-droediwr

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Hampshire
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Categori:Trefi Hampshire
Amble

Tref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Amble**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Amble by the Sea. Saif ar Afon Coquet.

Mae Caerdydd 440.6 km i ffwrdd o Amble ac mae Llundain yn 434.6&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Newcastle upon Tyne sy'n 39&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Cuthbert

## Enwogion
*Syr James Calvert Spence (1892-1954), meddyg
*John Angus (g. 1938), pêl-droediwr
*Fred Taylor, ffisegydd

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Northumberland
Amersham

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol  Swydd Buckingham, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Amersham**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Buckingham.

Mae Caerdydd 179.3 km i ffwrdd o Amersham ac mae Llundain yn 38.9&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy St Albans sy'n 21&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Buckingham
Categori:Plwyfi sifil Swydd Buckingham
Categori:Trefi Swydd Buckingham
Ampthill

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Ampthill**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford.

Mae Caerdydd 194.7 km i ffwrdd o Ampthill ac mae Llundain yn 62.6&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy St Albans sy'n 32.3&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,822.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Categori:Trefi Swydd Bedford
Arundel

Tref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Arundel**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Arun.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,475.

Mae Caerdydd 195.5 km i ffwrdd o Arundel ac mae Llundain yn 79.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Chichester sy'n 15.2&nbsp;km i ffwrdd.

## Castell
Cartref y Dug Norfolk yw Castell Arundel.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Arun
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Sussex
Categori:Trefi Gorllewin Sussex
Ashbourne, Swydd Derby

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Ashbourne**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dyffrynnoedd Swydd Derby.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,111.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby
Categori:Plwyfi sifil Swydd Derby
Categori:Trefi Swydd Derby
Accrington

Tref yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Accrington**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Hyndburn.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Accrington boblogaeth o 35,456.

Mae Caerdydd 258.3 km i ffwrdd o Accrington ac mae Llundain yn 292.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Preston sy'n 22&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Hyndburn
Categori:Trefi Swydd Gaerhirfryn
Ashburton, Dyfnaint

Tref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Ashburton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Teignbridge.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,087.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Teignbridge
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Categori:Trefi Dyfnaint
Ashby Woulds

Plwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Ashby Woulds**.

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerlŷr
Ashby-de-la-Zouch

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Ashby-de-la-Zouch**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 13,689.

Mae Caerdydd 182.4 km i ffwrdd o Ashby-de-la-Zouch ac mae Llundain yn 165.6&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Derby sy'n 19&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerlŷr
Categori:Trefi Swydd Gaerlŷr
Ashford, Caint

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Ashford.''

Tref yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Ashford**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Ashford.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Ashford boblogaeth o 67,528.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Ashford
Categori:Trefi Caint
Ashington

Tref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Ashington**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 27,789.

Mae Caerdydd 425.2 km i ffwrdd o Ashington ac mae Llundain yn 419.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Newcastle upon Tyne sy'n 23&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Neuadd y dref

## Enwogion
*Jack Charlton (1935-2020), pêl-droediwr
*Bobby Charlton (1937-2023), pêl-droediwr

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Categori:Trefi Northumberland
Askern

Tref a phlwyf sifil yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Loegr, ydy **Askern**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Doncaster.

Mae ganddi boblogaeth o oddeutu 5,434.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Doncaster
Categori:Trefi De Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil De Swydd Efrog
Atherstone

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Atherstone**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gogledd Swydd Warwick, ac mae'n gartref i bencadlys cyngor yr ardal. Saif ar y ffin â Swydd Gaerlŷr, tua 5 milltir (8&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Nuneaton.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 8,670.

Mae Caerdydd 165.5 km i ffwrdd o Atherstone ac mae Llundain yn 153.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Coventry sy'n 19.1&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gogledd Swydd Warwick
Categori:Plwyfi sifil Swydd Warwick
Categori:Trefi Swydd Warwick
Attleborough

Tref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Attleborough**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Breckland.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 10,482.

Mae Caerdydd 309.7 km i ffwrdd o Attleborough ac mae Llundain yn 135.3&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Norwich sy'n 23&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Breckland
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Categori:Trefi Norfolk
Axbridge

Tref a phlwyf sifil yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Axbridge**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Sedgemoor.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,057.

bawd|dim|Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr, Axbridge

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Sedgemoor
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Categori:Trefi Gwlad yr Haf