Josiah Towyn Jones

Roedd **Joshiah Towyn Jones** (28 Rhagfyr 1858 - 16 Tachwedd 1925) yn weinidog gyda'r Annibynwyr ac yn Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros etholaethau Dwyrain Caerfyrddin a Llanelli.

## Bywyd Personol
Ganwyd Towyn Jones mewn bwthyn o'r enw Towyn Bach, Ceinewydd yn fab i Dafydd Jones, crydd, ac Elizabeth ei wraig. Er bod y teulu yn un dlawd o ran arian roedd yn gyfoethog o ran diwylliant. Ei hen dad-cu oedd yr emynydd a gweinidog Y Parch Thomas Jones, Rhiwson, roedd y Parchedigion Thomas Jones Cilcennin a William Jones Pentre Tŷ Gwyn yn hen ewythrod iddo a'r bardd J R Jones (Ehedydd Emlyn) yn ewyrth iddo.

Priododd a Mary Jones Plas Cadwgan ym 1885 a bu iddynt dwy ferch.

## Gyrfa gynnar
Wedi ymadael a'r ysgol yn 11 mlwydd oed aeth Towyn i weithio fel cyw bugail am flwyddyn cyn mynd i'r môr i weithio fel bachgen caban ar y llongau *Elizabeth* a *James & Mary* a oedd yn masnachu rhwng porthladdoedd deheudiroedd Cymru a'r Iwerddon. Ym 1874, yn 16 oed cafodd ei ddiswyddo am dorri llestri tsieni ei long.

Wedi colli ei swydd dychwelodd i'r ysgol fel disgybl yn Ysgol Ramadeg Towyn, Ceinewydd am gyfnod, cyn mynd ymlaen i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin lle fu'n efrydydd o 1876 i 1879 yn cael ei hyfforddi ar gyfer y weinidogaeth.

## Gweinidogaeth
Ordeiniwyd Towyn yn weinidog yng Nghapel Annibynwyr y Gwernllwyn, Dowlais lle fu'n gwasanaethu fel gweinidog am bedair blynedd; yn ystod ei gyfnod yn y pwlpid yno llysenwyd yr addoldy yn *Capel Crwts*, gan fod y gweinidog a'r aelodau mor ifanc.

Wedi priodi symudodd i gapel Bethel Newydd, Cwmaman; gyda chynulleidfa o tua 1,300 o aelodau dyma un o achosion mwyaf Undeb yr Annibynwyr yn y cyfnod. Parhaodd yn weinidog Bethel Newydd hyd 1906 pan aeth i weithio i Genhadaeth Cartref ei enwad am y 6 mlynedd nesaf.

Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd a Llywydd Undeb yr Annibynwyr Cymreig.

## Gyrfa Wleidyddol
Yn ogystal â bod yn weinidog roedd bu Towyn yn chware rhan amlwg ym mywyd gwleidyddol Cymru, bu'n Ysgrifennydd Cymdeithas Ryddfrydol Dwyrain Caerfyrddin, Ysgrifennydd Cymdeithas Ryddfrydol Dyffryn Aman ac yn aelod o'r Pwyllgor Gwaith Ffederasiwn Rhyddfrydol De Cymru.

Ym 1904 fe'i etholwyd yn aelod o Gyngor Sir Gaerfyrddin. Cyn ac ar ôl ei ethol i'r cyngor roedd datblygu addysg yn achos bwysig iddo. Gwasanaethodd fel Cadeirydd Bwrdd Ysgol Llandeilo, Llywodraethwr Colegau Prifysgol De Cymru ac Aberystwyth ac yn aelod o Bwyllgor Rheoli'r Ysgol Ganolradd yn Llandeilo. Roedd yn un o arweinwyr yr ymgyrch yn ardal De Cymru i wrthsefyll Deddf Addysg Balfour 1902 a llwyddodd i annog ysgolion gwirfoddol Sir Gaerfyrddin i wrthododd gweinyddu'r ddeddf.

Roedd Towyn yn dadlau o blaid i'r iaith Gymraeg yn cael ei ddysgu ar yr un telerau â Saesneg mewn ysgolion uwchradd a bu'n pwyso ar y Bwrdd Canol Cymreig i gyflawni hynny.

Roedd yn aelod o Fudiad Cymru Fydd ac yn dadlau o blaid hunain lywodraeth i Gymru. Trwy Gymru Fydd daeth i weithio'n agos a Tom Ellis AS a David Lloyd George AS.

Gwasanaethodd Towyn fel Asiant Etholiadol i Abel Thomas AS, ac ar farwolaeth Thomas ym 1912 dewiswyd Towyn fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol ar gyfer yr isetholiad. Llwyddodd i gadw'r sedd i'r achos Rhyddfrydol.

Diddymwyd etholaeth Dwyrain Caerfyrddin ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1918 a safodd Towyn yn etholaeth newydd Llanelli gan gipio'r sedd i'r Rhyddfrydwyr. Penderfynodd peidio sefyll eto ym 1922 ar sail cyflwr ei iechyd

Ym 1917 fe wnaed yn chwip yr aelodau Cymreig ac yn Arglwydd Iau'r Trysorlys.

## Marwolaeth
Bu farw Towyn yng nghartref ei ferch yn Rhydaman ar ddydd Llun 16 Tachwedd 1925 a chladdwyd ei weddillion ar y dydd Mercher canlynol ym Mynwent Gellimanwydd

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Pregethwyr o Gymru