Amgueddfa Meddiannaeth Latfia

Mae **Amgueddfa Meddiannaeth Latfia** (Latfieg: **Latvijas Okupācijas muzejs**) yn amgueddfa ym mhrifddinas Latfia, Riga. Cennad yr amgueddfa, fel nodwyd gan un newyddiadurwr, yw "dogfennu trawma tair meddiannaeth". Mae'r amgueddfa'n cyflwyno'r hanner canrif o 1940 i 1991, pan feddiannwyd Latfia gan yr Undeb Sofietaidd yn 1940-1941, yna gan yr Almaen Natsïaidd hyd 1944, ac yna eto gan yr Undeb Sofietaidd. Mae mwy na 100,000 o bobl yn ymweld â'r amgueddfa bob blwyddyn, sy'n golygu mai dyma'r amgueddfa yr ymwelir â hi fwyaf yn y wlad.

## Hanes
Lleolir yr amgueddfa mewn adeilad a godwyd yn 1970-71 ar Sgwâr Neuadd y Dref yn hen dref Riga. Y pensaer oedd Dzintars Driba (1928–1993). Hyd at adfer annibyniaeth Latfia (1990/1991) dyma oedd Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia a gwelir cofeb Reifflwyr Latfia o flaen yr amgueddfa.

Ar ddechrau 1993, daeth 11 o bobl at ei gilydd a chreu ymgyrch i sefydlu Amgueddfa Gwladychu. Ar 1 Gorffennaf 1993 agorwyd arddangosfa dros dro gyntaf yn ystafelloedd Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia.

Trefnir yr arddangosfa barhaol yn gronolegol:

* Mae'r adran gyntaf yn cynrychioli meddiannu Latfia annibynnol gyntaf gan y Fyddin Goch yn 1940 o ganlyniad i'r Gytundeb rhwng Hitler a Stalin ar 23 Awst, 1939, a'r don gyntaf o alltudio i'r Undeb Sofietaidd.
* Mae'r ail adran yn ymdrin â chyfnod meddiannu'r Almaen o 1941 i 1944/1945. Mae'n dangos, ymhlith pethau eraill, sut ymladdodd Latfiaid ar yr ochr Sofietaidd a'r ochr Almaenaidd yn yr Ail Ryfel Byd, a'r Holocost yn Latfia. 
* Y drydedd adran yw'r fwyaf, gan ei bod yn cwmpasu'r cyfnod hiraf o feddiannaeth, sef ail feddiannaeth Latfia gan yr Undeb Sofietaidd yn 1944/1945 a chyfnod Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Latfia (hyd 1990). Mae'n dangos, ymhlith pethau eraill, yr ail don o alltudio i'r Undeb Sofietaidd yn 1945 a'r drydedd yn 1949, yn ogystal â gwrthwynebiad 'Brodyr y Fforest' (*mežabrāļi*) grwpiau o genedlaetholwyr Latfiaidd a barhaodd i ymladd yn erbyn yr awdurdodau Sofietaidd hyd yn oed wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd.
* Mae'r bedwaredd adran yn ymwneud ag ymfudo o Latfia (yn 1944/1945 ffodd mwy na 200,000 o Latfia i'r Gorllewin) a chyfraniad Latfiaid a oedd yn byw dramor i feithrin diwylliant ac iaith Latfia.
* Mae'r bumed adran a'r olaf yn adrodd hanes gweithgareddau a phrotestiadau mudiad rhyddid Latfia ers canol yr 1980au ac adennill annibyniaeth yn 1990/1991.

## Arddangosfeydd arbennig (detholiad)
Rhwng 2005 a 2007, dogfennodd yr Amgueddfa Alwedigaeth ffawd teuluoedd alltud trwy recordio mwy na 2,000 o gyfweliadau gyda goroeswyr a'u perthnasau. Cyhoeddwyd detholiad o'r straeon bywyd hyn mewn arddangosfa arbennig.

Rhwng 2011 a 2014, dangosodd yr Amgueddfa Alwedigaeth yr arddangosfa arbennig a gafodd ganmoliaeth uchel, *Rumbula - Nozieguma anatomeg 1941*' (Rumbula - Anatomeg Trosedd 1941) am lofruddiaeth dorfol Iddewon Latfia a'r Almaen ym mis Tachwedd a Rhagfyr 1941 yng Nghoedwig Rumbula. Fe'i crëwyd mewn cydweithrediad ag Amgueddfa Iddewon Latfia ac fe'i cynlluniwyd yn bennaf gan Marģers Vestermanis.

## Yr estyniad
Ers 2001, mae llywodraeth Latfia, gweinyddiaeth dinas Riga, rheolwyr yr amgueddfa ac arbenigwyr eraill wedi bod yn trafod estyniad sydd ei angen ar frys. Cyflwynodd y pensaer Gunnar Birkerts, a aned yn Riga ym 1925 ac sy'n byw yn Unol Daleithiau America ac a ddyluniodd Lyfrgell Genedlaethol Latfia, ddyluniad a gymeradwywyd yn 2008. Yn ôl y cynllun hwn roedd bloc tywyll hen Amgueddfa Reifflwyr Coch Latfia i fod wedi'i ymestyn gan floc golau yn symbol o ryddid a adenillwyd. Gan na sicrhawyd cyllid, gohiriwyd y cynlluniau. Bu dadlau hefyd ynghylch a ddylid cadw’r adeilad presennol fel heneb bensaernïol ac a ddylai’r tu allan gael ei gadw heb ei newid. Dadleuodd sawl pensaer adnabyddus o Latfia fel hyn: roedd yn gofeb o foderniaeth Sofietaidd. Ar y llaw arall, nid oedd gan y Swyddfa Henebion Gwladol unrhyw bryderon a chymeradwyodd y cynlluniau ar gyfer yr estyniad, fel y gwnaeth Cyngor Diogelu a Datblygu Hen Dref Riga. Fodd bynnag, ni roddodd gweinyddiaeth dinas Riga ganiatâd adeiladu.

Ym mis Medi 2016, pasiodd y Saeima welliant i'r Ddeddf Amgueddfa Galwedigaeth, gan drosglwyddo awdurdod cynllunio i Weinyddiaeth Diogelu'r Amgylchedd a Datblygu Rhanbarthol. Roedd hyn yn clirio'r ffordd i'r prosiect ailddechrau. Yn ystod y gwaith adnewyddu, dangosodd yr amgueddfa ei harddangosfa yn adeilad hen lysgenhadaeth yr Unol Daleithiau (Raiņa bulvāris 7). Adeiladwyd yr adeilad newydd o fis Medi 2018 tan ddiwedd 2021; sefydlwyd yr arddangosfa barhaol newydd yn gynnar yn 2022. Ar Fai 30, 2022, agorodd yr Arlywydd Egils Levits yr amgueddfa ehangedig.

## Amgueddfa Goresgyniad a Rhyddid Estonia
Bu sefydlu Amgueddfa Meddiannaeth Latfia yn ysbrydoliaeth ar gyfer sefydlu Amgueddfa Goresgyniad a Rhyddid Estonia yn Tallinn a agorwyd yn 2003.

## Oriel

File:Okkupasjonsmuseet latvia 07.JPG|Yr Amgueddfa yn yr adeilad newydd (2007) "Datganiad o Ddydd Annibyniaeth"
File:20181223 143555 museum of occupation latvia.jpg|Carcharorion Latfiaidd
File:20181223 141244 Latvijas Okupācijas muzejs.jpg|Panel wybodaeth (2018)
File:20181223 143203 Trial in Soviet Latvia, Museum of the Occupation of Latvia.jpg|Panel yn dangos dau ddyn a gyhuddwyd o ysbïo ar ran Unol Daleithiau America yn 1978
File:20181223 142743 Latvijas Okupācijas muzejs.jpg|Ciw am fwyd yn yr 1970au

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Sianel Youtube yr Amgueddfa
* Museum of the Occupation of Latvia  Gwefan Dark Tourism

Categori:Amgueddfeydd
Categori:Riga
Categori:Sefydliadau 1993