Llaeth y fron

bawd|300px|Dau sampl 25 ml gan un fenyw. Llaeth blaen chwith sy'n llifo pan fydd y fron yn llawn, llaeth adladd dde sy'n llifo pan fo'r fron yn wag.
**Llaeth y fron** yw'r llaeth y mae menyw yn ei gynhyrchu mewn cyfnod ar ôl genedigaeth. Dyma brif ffynhonnell maeth baban newydd-anedig nes eu bod yn gallu bwyta bwydydd solet a threulio ystod ehangach o gynhyrchion bwyd. Ceir hefyd ymgyrchu i hyrwyddo buddiannau llaeth y fron o'u cymharu â llaeth powdr i fabanod.

## Cynhyrchu
O dan ddylanwad yr hormonau prolactin ac ocsitosin, mae merched yn cynhyrchu llaeth ar ôl beichiogrwydd i fwydo eu babi ar y fron. Cyfeirir at y llaeth a gynhyrchir gyntaf yn aml fel colostrwm ac fe'i nodweddir gan gynnwys llawer iawn o imiwnoglobwlin , sy'n amddiffyn y babi am y tro cyntaf nes bod ei system imiwnedd ei hun yn gweithredu'n foddhaol. Ar yr un pryd, mae'n creu effaith carthydd ysgafn sy'n diarddel meconiwm ac yn helpu i atal bilirwbin rhag cronni. Yn ogystal, canfuwyd hefyd bod llaeth y fron yn cynnwys monolaurate glyserol (GML), sy'n lladd bacteria niweidiol ac yn gadael i facteria buddiol fyw.

Mae yna lawer o resymau pam na all mam gynhyrchu llaeth y fron. Efallai mai un rheswm am hyn yw nad yw’r fam yn bwydo ei babi ar y fron yn ddigon aml. Po fwyaf o fron a roddir, y mwyaf o laeth a gynhyrchir. Mae rhai merched yn cymryd ffenigrig i gynyddu cynhyrchiant. Os nad oes digon o laeth o hyd, rhaid i'r rhieni droi at amnewidion, llaeth fformiwla fabanod.

## Cynnwys Maeth
bawd|300px|Baban yn bwydo ar y fron
Mae llaeth y fron yn cynnwys yr holl faetholion sydd eu hangen ar fabi fel arall yn iach ac yn heini yn y cyfnod o enedigaeth hyd at 6 mis oed. Efallai y bydd angen maeth ychwanegol ar fabanod cynamserol a phlant sâl.

Y prif faetholion yw protein, carbohydrad a braster.

### Cymhariaeth maeth
Mae llaeth y fron yn cynnwys o'i gymharu â llaeth buwch

* llawer llai o brotein
* mwy o garbohydradau (lactos), yn aml ar ffurf oligosacaridau penodol
* Gwrthgyrff ac ensymau sy'n gwella amddiffyniad 
* Ensymau hollti braster (lipas wedi'i actifadu gan halen bustl) sy'n helpu'r plentyn i dreulio braster
* mwy o gopr, llawer llai o ffosfforws
* mwy o fitamin A, Fitamin C, a Fitamin E
* llai o fitaminau B, a fitamin K
* llawer llai i ychydig yn fwy (prohormone) fitamin D
* yr asid brasterog omega-3 asid docosahexaenoic (DHA)

## Protein
Mae'r crynodiad protein ar ei uchaf yn y colostrwm ac mae'n gostwng yn raddol yn y llaeth trawsnewid i lefel weddol gyson tua 0.7 - 0.8 g / 100 ml o tua. 2-3 wythnos ar ôl genedigaeth. Fodd bynnag, mae amrywiad unigol mawr yn y crynodiad protein.

## Carbohydrad
Mae'r crynodiad carbohydrad ychydig yn is yn y colostrwm, ond fel arall mae'n gymharol arian parod tua 7 g / 100 ml.

## Braster
Mae amrywiaeth mawr yng nghynnwys braster llaeth y fron. Mae'r crynodiad braster yn cynyddu yn ystod gwagio'r fron, fel bod y rhan fwyaf o fraster yn y munudau olaf cyn i'r babi ryddhau'r fron. Gall y cynnwys braster amrywio o 2 - 8 g / 100 ml.

## Pwysigrwydd Llaeth y Fron
Nodir sawl astudiaeth bwysigrwydd bwydo o'r fron a llaeth y fron gan famau i'w babanod. Ond nodir bod anawsterau'n gallu bodoli gan rai wrth gynhyrchu llaeth yn fron. Yn Ionawr 2022 sefydlodd Prifysgol Abertawe a Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe partneriaeth newydd â'r Human Milk Foundation (HMF) a fydd yn sefydlu cronfa llaeth y fron yng Nghymru am y tro cyntaf. Bydd y gronfa yn Ysbyty Singleton yn Abertawe yn galluogi mwy o fabanod sâl a chynamserol yn y rhanbarth i dderbyn llaeth rhoddwr sydd wedi cael ei basteureiddio'n gyntaf ac yn rhoi cyfle i fenywod lleol roi eu llaeth – rhywbeth sydd wedi bod yn amhosib i rai ohonynt yn y gorffennol oherwydd logisteg cludo eu llaeth i gronfeydd yn Lloegr.

## Rhewi llaeth y Fron
Ar gyfer menywod nad sy'n rhydd i fwydo o'r fron gyda'r baban ar adeg cyfleus neu sydd ag anghenion eraill, gelli ymodro'r fron gyda pwmp y fron penodol a rhewi'r llaeth. Ceir sawl rheswm posib dros ymodro ac yna rhewi'r llaeth: lleddfu poen a chwyddo ymgorodiad y fron; arafu adwerth chwithus gormodol neu lif cyflym o laeth y fron; rhoi llaeth y fron i'r babi pan na all y fam fod gyda hi neu fe; dychwelyd i'r gwaith neu'r ysgol, ond am i'r plentyn barhau i dderbyn llaeth y fron; creu cyflenwad o laeth y fron i'w ddefnyddio pan nad ydyw'r fam yn bwydo ar y fron mwyach.

## Gweler hefyd
* Bwydo o'r fron
* Llaeth powdr

## Dolenni allanol
*Fideo, *5 Safle gorau ar gyfer bywdo ar y fron* Pob Plentyn Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Iechyd
Categori:Babanod
Categori:Plentyndod
Categori:Anatomeg
Categori:Plant
Categori:Atgenhedlu
Categori:Obstetreg
Categori:Iechyd y fam a'r plentyn
Categori:Beichiogrwydd