open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyn-Gambriaidd

Enw anffurfiol ar y cyfnodau daearegol cyn cyfnod y Cambriaidd yw'r **Cyn-Gambriaidd**. Mae'n cynnwys y cyfnodau rhwng ffurfiad y ddaear, tua 4,500 miliwn o flynyddoedd yn ôl, a dechreuad y cyfnod Cambriaidd, tua 542 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

Nodweddir y cyfnod gan ymddangosiad bywyd am y tro cyntaf, organebau un-gell yn bennaf. Tua diwedd y cyfnod, mae organebau aml-gell yn ymddangos.

Yng Nghymru, mae creigiau o'r cyfnod Cyn-Gambriaidd yn arbennig o nodweddiadol o Ynys Môn.

Categori:Cyfnodau daearegol
Cân i Gymru 2010

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2010** ar 28 Chwefror 2010 o Venue Cymru, Llandudno. Darlledwyd y sioe ar S4C gyda sylwebaeth radio yn fyw. Yn Mai 2009 cyhoeddodd y BBC y bydd y Deyrnas Unedig yn cystadlu yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 ac felly ni all Cymru gael ei chynrychioli yn Oslo. Gwahoddir enillydd y gystadleuaeth i gynrychioli Cymru yn *Pan Celtic Festival*.

## Fformat
Gwahoddodd S4C ac Avanti ysgrifenwyr a chyfansoddwyr caneuon i anfon eu caneuon rhwng y 15 Hydref 2009 i 11 Rhagfyr 2009. Roedd yn rhaid i'r caneuon gael eu cyflwyno ar CD neu gasét neu ffeil MP3 gyda ffurflen gystadlu. Roedd y rheolau eraill yn cynnwys:
*bod yn rhaid i'r gân fod yn Gymraeg
*bod yn rhaid i'r cystadleuwyr fod yn 16 oed o leiaf ar 11 Rhagfyr 2009
*bod yn rhaid i'r gân â'i thelynegion fod yn wreiddiol
*na all y gân fod ar gael cyn 11 Rhagfyr 2009

Bydd y rheithgor yn gwerthuso pob cân ac yn creu rhestr fer o wyth cân i'w perfformio ar y sioe'n fyw. Bydd yr ysgrifenwyr/cyfansoddwyr buddogol yn ennill £10,000 a gwahoddiad i'r *Pan Celtic Festival* yn Iwerddon. Ennilla'r gân yn yr ail safle £2,000.

## Cystadleuwyr
## Cyfeiriadau 
2010
Categori:2010 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
David Myrddin Lloyd

Awdur a golygydd Cymraeg oedd **David Myrddin Lloyd** (15 Ebrill 1909 – 17 Awst 1981), yn ysgrifennu fel **D. Myrddin Lloyd**.

Ganed ef yn Fforest-fach, ac aeth i Brifysgol Abertawe ac yna i Ddulyn, cyn mynd yn llyfrgellydd. Bu'n Geidwad Llyfrau Printiedig Llyfrgell Genedlaethol yr Alban o 1953 hyd 1974.

Bu farw Lloyd yn annisgwyl yn 72 oed ym Morlaix, Llydaw tra roedd ef, e'i wraig a grŵp o gyfeillion ar ymweliad â'r wlad.

## Cyfeiriadau
## Cyhoeddiadau
* *Beirniadaeth lenyddol* (1962)
* *Emrys ap Iwan* (Writers of Wales) (1974)
* *Rhai agweddau ar ddysg y Gogynfeirdd* (1977)

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Pentrecelyn, Sir Ddinbych

:''Am y pentref o'r un enw ym Mhowys, gweler Pentrecelyn, Powys.''

Pentref bychan yn Sir Ddinbych yw **Pentrecelyn** (hefyd **Pentre-celyn**). Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir ar y B5429 fymryn cyn ei gyffordd â'r A525, tua 4 milltir i'r de o Rhuthun. Y pentref agosaf yw Graigfechan, hanner milltir i'r gogledd ar y B5429.

Mae'n bentref tawel mewn lleoliad gwledig o fewn yr Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol.

Lleolir Coleg Llysfasi ar gyrion y pentref sydd yn rhan o Goleg Cambria erbyn hyn. Mae'r coleg yn un o'r mwyaf yng Nghymru ac yn gwasanaethu dros 22,000 myfyriwr y flwyddyn a chyflogi 1,000 o staff, mae gan y coleg incwm blynyddol o £40 miliwn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Pentrecelyn, Powys

:''Am y pentref o'r un enw yn Sir Ddinbych, gweler Pentrecelyn, Sir Ddinbych.''

Pentref bychan yng nghymuned Llanbryn-mair, Powys, Cymru, yw **Pentrecelyn** (hefyd: **Pentre-celyn**). Saif yn y bryniau yn ardal Maldwyn tua 10 milltir i'r dwyrain o dref Machynlleth, ar ffordd wledig sy'n cysylltu pentref Llanbryn-mair, ar yr A470 i'r de, a'r A458 i'r gogledd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbryn-mair
Categori:Pentrefi Powys
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010

bawd|300px|Y Lle Celf, Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010
[dde|300px|bawd|Cydweithiodd [Cymdeithas yr Iaith Gymraeg gyda'r Eisteddfod er mwyn creu rhaglen gigs Maes B]]

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010''' yn Y Gweithfeydd yn nhref Glyn Ebwy, Blaenau Gwent, rhwng 31 Gorffennaf a 7 Awst 2010.

## Gŵyl y Cyhoeddi 
Cyhoeddwyd yr Eisteddfod yn swyddogol yng Nglyn Ebwy ar ddydd Sadwrn, 27 Mehefin 2009. Gorymdeithiodd tua 1,500 o bobl drwy'r dref, a chafwyd y Seremoni Gyhoeddi wrth ymyl Cerrig yr Orsedd. Yn ôl yr Eisteddfod Genedlaethol, dyma'r nifer mwyaf o bobl a chymdeithasau i wneud cais ar gyfer bod yn rhan o Orymdaith y Cyhoeddi ers blynyddoedd,

Fe ddywedodd y Cynghorydd Des Hillman, Arweinydd Cyngor Blaenau Gwent, ''"Rydym i gyd yn falch iawn bod yr Eisteddfod yn dod i'n hardal ni ymhen y flwyddyn, ac wrth gynnal y seremoni a chyhoeddi'r Testunau, mae gwaith caled a chydweithrediad pawb yn yr ardal wedi talu'i ffordd. Gobeithio y cawn ddiwrnod i'w gofio ddydd Sadwrn."''

## Y safle
Crëwyd ac adnewyddwyd safle maes yr Eisteddfod yn arbennig ar ei chyfer, a datblygwyd 185 erw ar ei chyfer.

## Ariannu a niferoedd ymwelwyr
Derbyniodd yr Eisteddfod £300,000 gan Raglen Adfywio Blaenau'r Cymoedd i'w galluogi i ymweld ag ardal Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd er mwyn cynnal yr Eisteddfod yno. Derbyniodd hefyd grant o £500,000 gan y Llywodraeth, a chlustnoswyd tua £200,000 at unrhyw  golledion; defnyddiwyd tua £300,000 at y cynllun "diwrnod am ddim" ar y Dydd Sul, a daeth tua 20,000 o bobl leol yno oherwydd hyn. Dywedodd Prif Weithredwr yr Eisteddfod Genedlaethol, Elfed Roberts am y cynllun, "*Many of the people who came here on Sunday had never been to the eisteddfod before. It is part of our remit to take the Welsh language and culture to all parts of Wales and Sunday proved we can do this successfully.*" Dywedodd eu bod wedi disgwyl incwm tocynnau o tua £550,000 a'u bod bron iawn wedi cyrraedd y targed.

## Prif gystadlaethau
## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy a'r Cylch 1958

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Eisteddfod 2010  ar wefan Eisteddfod Genedlaethol Cymru.
*Lluniau o Ŵyl y Cyhoeddi  ar wefan Eisteddfod Genedlaethol Cymru.
*Lluniau o Ŵyl y Cyhoeddi ar wefan y BBC.
**BBC Cymru - Eisteddfod 2009 - Newyddion  - Cyhoeddi Eisteddfod Glyn Ebwy* ar wefan y BBC.
*Cylchgrawn *Cyswllt* Blaenau Gwent  - Mewnosodiad yn sôn am y Seremoni Gyhoeddi (yn y fersiwn Saesneg (o dudalen 11 ymlaen) - mae fersiwn Cymraeg y prif gylchgrawn ar gael yma )

Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010
2010
Blaenau Gwent a Blaenau'r Cymoedd 2010
Categori:Hanes Blaenau Gwent
Categori:2010 yng Nghymru
Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair

Tîm rygbi'r gynghrair proffesiynol yng Nghymru oedd '''Cynghrair Rygbi'r Croesgadwyr'* (Saesneg: *Crusaders Rugby League*, adnabyddwyd gynt fel *Croesgadwyr Celtaidd'', hyd mis Tachwedd 2009). 

Categori:Rygbi'r gynghrair
Categori:Sefydliadau 2005
Croesgadwr

Gall y term **croesgadwr** gyfeirio at nifer o bethau:

* Yn nhermau milwrol, rhywys a gymerodd rhan mewn Croesgad

## Chwaraeon 
* Cyngrhair Rygbi'r Croesgadwyr, clwb rygbi'r gyngrhair Cymreig (a adnabyddwyd gynt fel y "Croesgadwyr Celtaidd").
* Croesgadwyr (rygbi) (y Canterbury Crusaders gynt), clwb rygbi'r undeb o Seland newydd
* Croesgadwyr Durban, clwb rygbi'r undeb o Dde Affrica
* Y Croesgadwyr Gorllewinol, clwb rygbi'r undeb o Fiji
* C.P.D. y Croesgadwyr, tîm pêl-droed Gogledd Iwerddon
* Croesgadwyr Valparaiso, timau chwaraeon Prifysgol Valparaiso
* Croesgadwyr, timau chwaraeon Prifysgol Dallas

## Gweler hefyd 
* Croesgad
* Crusader
Mabwysiad LHDT

Cyfeiria **mabwysiad LHDT** at bobl lesbiad, hoyw, deurywiol a  thrawsrywiol (LHDT) yn mabwysiadu plant. Ar hyn o bryd, mae cyplau o'r un rhyw yn medru mabwysiadu plant mewn nifer o wledydd ledled y byd.

Mae pobl LHDT yn mabwysiadu plant yn fater sydd wedi arwain at lawer o drafodaeth; cyflwynwyd deddfwriaeth yn yr Unol Daleithiau i atal yr arfer er fod ymdrechion o'r math hyn wedi bod yn aflwyddiannus yn gyffredinol. Ceir cytundeb fodd bynnag ar ddwy ochr y ddadl mai'r hyn sydd orau ar gyfer y plentyn ddylai benderfynu ar bolisi.

## Statws cyfreithiol ledled y byd
Ar hyn o bryd, mae cyplau LHDT yn medru mabwysiadu'n gyfreithlon yn y gwledydd canlynol:
* Andorra (2005)
* Colombia (2015)
* Gwlad Belg (2006)
* Denmarc (2009)
* Gwlad yr Ia (2006)
* Norwy (2008)
* De Affrica (2002)
* Sbaen (2005)
* Sweden (2002)
* Deyrnas Unedig: Cymru a Lloegr (2005), Yr Alban (2009) a Gogledd Iwerddon (aneglur).
* Wrwgwái (cytunwyd yn 2009, ond ddim yn weithredol eto)

## Cyfeiriadau
Categori:Hawliau LHDT
Categori:Teulu
Penmynydd a Star

Cymuned yn Ynys Môn yw **Penmynydd a Star**, weithiau dim ond **Penmynydd**. Fe'i lleolir yng nghanolbarth de'r ynys ac mae'n cynnwys pentrefi Penmynydd a Star, anneddle bychan ar gyrion Gaerwen.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Gwladwriaeth-ganoliaeth

Y safbwynt traddodiadol sy'n cymryd taw'r wladwriaeth yw'r gweithredydd dominyddol o fewn cysylltiadau rhyngwladol yw **gwladwriaeth-ganoliaeth**. Mae'n fwyaf gysylltiedig â damcaniaeth realaeth.

## Ffynonellau
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Y wladwriaeth
Categori:Realaeth (damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol)
Crusader

Mae'r term Saesneg **crusader** yn golygu croesgadwr, gall gyfeirio at un o nifer o wahanol bethau:

## Milwrol 
*Crusader, tanc Prydeinig 
* HMS *Crusader*, tair llong Brydeinig
*Operation Crusader, ymosodiad Prydeinig yng Ngogledd Affrica yn ystod yr Ail Ryfel Byd
* F-8 Crusader, awyren
* XF8U-3 Crusader III, awyren
* VMFA-122 *Crusaders*, awyren
* XM2001 Crusader, prosiect magnelaeth yr Unol Daleithiau

## Comigion 
* Crusader (Marvel Comics), dau gymeriad yn Marvel Comics
* Crusaders (DC Comics), enw tîm o arwyr DC Comics
* Crusader X, fersiwm amgen o "Captain Britain"
* Mighty Crusaders, tîm o arwyr Archie Comics, a drwyddwedyd i DC Comics yn ddiweddarach a cafodd ei ail-lawnsio fel "The Crusaders"
* "Crusaders" oedd enw'r "Southern Knights" cyn iddynt orfod newid eu henw oherwydd "Mighty Crusaders"
* "Caped Crusader", cymeriad yng nghomig Batman

## Gemau 
* *Crusader* (game series), an action computer game series
* Crusader (Dungeons & Dragons), a *Dungeons & Dragons* character class
* Crusader, a class in the MMORPG Dungeon Fighter Online
* *Crusader: Adventure Out of Time*, a video game
* *Crusader Kings* (computer game), a strategy computer game
* *Stronghold: Crusader*, a 2001 computer strategy game

## Ffuglen 
* *Crusader*, nofel ffantasi gan Sara Douglass, 1999
* *Crusader*, nofel gan Edward Bloor, 1999

## Ffilm a theledu 
* *The Crusaders*, cyfres deledu fer Eidalaidd, 2001
* *Crusader*, ffilm deledu yn serennu Bo Derek ac Andrew McCarthy, 2004
* *The Crusader*, ffilm a aeth yn syth i DVD, 2007
* *Crusader*, cyfres deledu drama/antur 1955–1956 yn serennu Brian Keith
* *Crusader Rabbit*, an animated television series

## Cerddoriaeth 
### Albymau 
* *Crusader*, albwm gan Chris de Burgh, 1979
* *Crusader*, albwm gan Saxon, 1984
* *The Crusader*, albwm gan Scribe, 2003

### Grwpiau 
* The Crusaders, jazz ac R&B o'r 1970au
* Boston Crusaders Drum and Bugle Corps, band gorymdeithio
* The Crusaders, grŵp cefndirol Neil Christian

## Eraill 
* Crusader, cwch gwib
* Crusader, ceffyl rasio Americanaidd
* Crusader, trên a weithredodd rhwng 1937 ac 1960
* Short Crusader, awyren forol rasio a adeiladwyd gan y Short Brothers
* The Crusaders (repeal of alcohol prohibition), grŵp a hybodd diddymiad y gwaharddiad alcohol cenedlaethol yn yr Unol Daleithiau
* The Crusader, papur newydd myfyrwyr College of the Holy Cross
* Crusaders Christian Youth Movement, grŵp ieuenctid efengylol a sefydlwyd gan Albert Kestin.
* Cyfarfod crefyddol efengylol (e.e. gan Billy Graham a'i efelychwyr). Gan amlaf, caiff y term "ymgyrch" ei ddefnyddio pan yn cyfeirio at gwrdd Efengylol e.e. Ymgyrch Haringey, 1953, gan Billy Graham yn Llundain

## Gweler hefyd
*Croesgad (gwahaniaethu)
*Croesgadwr
----
Birchgrove

Gall yr enw Seisnig **Birchgrove** gyfeirio at sawl lle:

## Awstralia 
*Birchgrove, De Cymru Newydd

## Cymru 
*Gellifedw, cymuned yn Abertawe
*Llwynbedw, ardal yng nghymuned y Mynydd Bychan, Caerdydd
----
Rhosyr (cymuned)

:''Mae'r erthygl yma'n trafod y gymuned fodern. Am ystyron eraill, gweler Rhosyr (gwahaniaethu).''

Cymuned ar Ynys Môn yw **Rhosyr**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin yr ynys. Fe'i henwir ar ôl Rhosyr, un o gantrefi canoloesol yr ynys, lleoliad Llys Rhosyr.

Yn yr Oesoedd Canol a chyn hynny yr oedd Cantref Rhosyr; Llys Rhosyr oedd canolfan y cantref hwnnw, un o lysoedd Tywysogion Gwynedd, ac a ganfuwyd yn y 1990au wedi iddo gael ei orchuddio gan dywod am ganrifoedd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Brithdir a Llanfachreth

Cymuned yng Ngwynedd yw **Brithdir a Llanfachreth**. Gorwedd y gymuned yn ardal Meirionnydd ne Gwynedd ac mae'n cynnwys pentrefi Brithdir a Llanfachreth.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd
Y Ddraenen

Cymuned yng Nghaerdydd yw **Y Ddraenen** neu **Draenen Pen-y-graig** (Saesneg: *Thornhill*). Mae'n gorwedd ar gyrion gogleddol y ddinas ar y ffordd i Gaerffili.

Tai sydd yn yr ardal yn bennaf, a'r rhan fwyaf yn dyddio o'r 1980au neu'n ddiweddarach. Mae hefyd sawl tafarn ac archfarchnad Sainsbury's.

Ychydig iawn o safleoedd hanesyddol sydd yn y gymuned. Mae gweddillion castell ar y ffin â Bwrdeistref Sirol Caerffili, sef Castell Morgraig.

Lleolir Draenen Pen-y-graig yn ward Llanisien Cyngor Dinas Caerdydd.

## Addysg
Dim ond Ysgol Gynradd y Ddraenen sydd wedi ei lleoli yn yr ardal ei hun. Darperir addysg gynradd Gymraeg gan Ysgol y Wern yn Llanisien.

Bydd plant o'r ardal naill ai yn mynychu ysgol gyfrwng Saesneg, Ysgol Uwchradd Llanisien, neu Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf yn Ystum Taf.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Ysgol y Wern

Ysgol gynradd cyfrwng Gymraeg yn ardal Llanisien, Caerdydd ydy **Ysgol Y Wern**. Y brifathrawes presennol yw Ms Nia Jones.

Sefydlwyd yr ysgol ym 1981, mewn ymateb i'r galw am addysg gyfrwng Gymraeg yn y ddinas. Lleolwyd yr ysgol ar safle hen Ysgol Fabanod Cefn Onn, Llanisien. Sefydlwyd uned feithrin ym mis Ionawr 1999.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Ysgol Y Wern 

Categori:Ysgolion cynradd Caerdydd
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Ysgol Y Wern
Hebe Camargo

Cantores ac actores o Frasil oedd **Hebe Maria Camargo** (8 Mawrth 1929 &ndash; 29 Medi 2012).

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Cantorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Howard Zinn

Hanesydd o Americanwr oedd **Howard Zinn** (24 Awst 1922 – 27 Ionawr 2010). Ysgrifennodd fwy nag 20 o lyfrau, yn cynnwys ''A People's History of the United States'' (1980). Roedd Zinn yn weithredwr o blaid hawliau sifil, rhyddid sifil, a'r mudiad yn erbyn rhyfel yn yr Unol Daleithiau.

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Academyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Swyddogion Byddin yr Unol Daleithiau
Studia Celtica

Cylchgrawn ysgolheigaidd blynyddol a gyhoeddir yng Nghymru yw ***Studia Celtica***. Mae'n ymdrin a phynciau ieithyddol yn bennaf, drwy gyfrwng Saesneg a Chymraeg.

Cyhoeddid y cylchgrawn gan Wasg Prifysgol Cymru ar ran Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru. Cyhoeddwyd *Studia Celtica* gyntaf yn 1966, gyda J.E. Caerwyn Williams fel golygydd. Yn 1993, unwyd y cylchgrawn hwn a Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd. Ers hynny mae *Studia Celtica: Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd* wedi cynnwys pynciau mewn archaeloeg, hanes a llenyddiaeth sy'n berthnasol i astudiaethau Celtaidd.

Categori:Astudiaethau Celtaidd
Categori:Cylchgronau Cymru
Categori:Prifysgol Cymru
Categori:Sefydliadau 1966
Coleg Menai

Coleg addysg bellach yng ngogledd-orllewin Cymru yw **Coleg Menai**, sydd bellach yn rhan o Grŵp Llandrillo Menai.  Sefydlwyd y coleg ar 1 Awst 1994  yn sgil uno dau goleg, sef Coleg Pencraig, Sir Fôn a Choleg Gwynedd, Bangor. pan ddaeth yn rhan o Grŵp Llandrillo Menai.  Parheir i ddefnyddio'r enw Coleg Menai wrth gynnig cyrsiau i ddysgwyr a chydweithio a rhanddeiliaid.  Dyfarnodd Estyn yn 2017  fod darpariaeth Grŵp Llandrillo Menai yn ardderchog mewn 8 maes a da mewn 7 maes.

## Campysau
Lleolir campysau'r coleg yn Llangefni a Chaergybi (Ynys Môn) a Caernarfon, Bangor a Pharc Menai (parc diwydiannol gerllaw Bangor) oll yng Ngwynedd.

Cyflwynir ar gampws Llangefni cyrsiau yn ymwneud â pheirianneg moduron, asio a ffabrigio, astudiaethau cyfryngau, iechyd a gofal, technoleg wybodaeth, sgiliau byw yn annibynnol, crefftau adeiladwaith (saernïaeth, gwaith maen, a phlastro a gwaith bric) a thechnoleg bwyd.  Datblygwyd y cyfleusterau yn sylweddol ar y campws ers sefydlu’r Coleg yn 1994. Ychwanegwyd Llyfrgell newydd (gan gynnwys ar y llawr cyntaf ystafelloedd dysgu TGCh) yn 1999, Canolfan Technoleg Bwyd yn 2000 (ymestynnwyd ddwywaith yn ddiweddarach), adeilad Iechyd a Gofal yn 2003, canolfan Adeiladwaith yn 2009, canolfan Ynni yn 2011 a “Chanolfan Cefni” yn 2016.  Cynlluniwyd i agor adeilad Peirianneg newydd yn 2019.

Mae safle’r coleg ym Mangor yn cynnwys adeiladau ar y naill ochr a’r llall ar Ffordd Ffriddoedd, sef y coleg technegol a ddatblygwyd yn y 1950au a’r 1960  a hefyd cyn adeilad yr ysgol ramadeg Friars.  Cyflwynir ym Mangor cyrsiau ym meysydd astudiaethau busnes a gweinyddiaeth, mynediad at Addysg Uwch, Safon Uwch, Saesneg i Siaradwyr Ieithoedd Eraill, peirianneg drydanol a mecanyddol, adeiladwaith, plymio dŵr a nwy, gwyddor chwaraeon, gwyddor fforensig, trin gwallt a therapi harddwch, technoleg cerdd, celfyddydau perfformio, coginio a lletygarwch, teithio a thwristiaeth.

Mae Parc Menai ym Mharc Busnes Bangor yn gartref i gyrsiau celf a dylunio.

Tŷ Cyfle yw enw campws y coleg yng Nghaergybi ac mae adeilad y coleg yng Nghaernarfon wedi’i leoli ar y Maes, yno. Mae'r coleg ar y ddau safle yn hybu mentrau gan gynnwys Rhaglen Sgiliau Sylfaenol, Dychwelyd i Ddysgu a Chymraeg i Oedolion.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Coleg Menai, Grwp Llandrillo Menai 
* Adroddiad Blynyddol Grwp Llandrillo Menai 2011-12 https://www.gllm.ac.uk/policies/Archive/59.pdf 
* Adroddiad Blynyddol a Datganiadau Ariannol 2017 https://www.gllm.ac.uk/policies/institution/4294967641.pdf

Menai
Categori:Addysg yng Ngwynedd
Categori:Addysg yn Ynys Môn
Categori:Bangor
Categori:Caergybi
Categori:Caernarfon
Categori:Llangefni
Categori:Sefydliadau 1994
Coryton

Mae **Coryton** yn enw ar sawl lle yn y Deyrnas Unedig:

*Coryton, ardal yng ngogledd Caerdydd, Cymru
*Coryton, pentref yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr
* Coryton Cove, Dawlish, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, lleoliad Twnnel Coryton
*Purfa Coryton, Essex, Dwyrain Lloegr, purfa olew a chyn-bentref

Mae tri gorsaf reilffordd **Coryton**:
* Gorsaf reilffordd Coryton (Caerdydd)
* Gorsaf reilffordd Coryton (Dyfnaint) (caewyd 1962)
* Gorsaf reilffordd Coryton (Essex)

Mae **Coryton** hefyd yn gyfenw Seisnig:
*Alec Coryton (1895–1981), cadlywydd RAF yn yr Ail Ryfel Byd
*William Coryton (1580–1651), gwleidydd Cernyweg
Llwynbedw

bawd|dde|250px|Gorsaf reilffordd Llwynbedw

Ardal yng nghymuned y Mynydd Bychan yng Nghaerdydd ydy **Llwynbedw** (Saesneg: *Birchgrove*), sy'n ymestyn o Llanisien i gyffordd Gabalfa ar hyd ffordd Caerffili, sef yr A469.

Lleolir y "Birchgrove Inn" ar y croesffordd yn ei ganol, sydd hefyd yn gorwedd rhwng y Mynydd Bychan a'r Eglwys Newydd. Lleolir Parc y Mynydd Bychan ac Ysbyty Athrofaol Cymru gerllaw.

Gwasanaethir yr ardal gan orsaf reilffordd Llwynbedw ar Lein Coryton.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*www.geograph.co.uk: lluniau o Llwyn Fedw a'r ardal cyfagos

Categori:Ardaloedd Caerdydd
Parc Eirias

Parc cyhoeddus 50 erw ym Mae Colwyn, Sir Conwy, yw **Parc Eirias** (Saesneg: *Eirias Park*). Bu'n adnabyddus ar un adeg fel parcdir agored gyda gerddi a llyn cychod poblogaidd ond mae wedi datblygu i fod yn un o brif ganolfannau chwaraeon a gweithgareddau hamdden gogledd Cymru. Mae'r enw lle Eirias yn cyfeirio at ardal ganoloesol.

Lleolir pencadlys Heddlu Gogledd Cymru ar safle ger y parc.

## Cyfleusterau chwaraeon
250px|bawd|Parc Eirias: yr hen bwll cychod
Lleolir Canolfan Hamdden Colwyn yn y parc, lle ceir pwll nofio chwech lôn 25 metr gyda sleid dŵr. Yn ogystal ceir canolfan ffitrwydd ac iechyd, sawna, stafell stêm a phwll sba dŵr cynnes.

Ger y Ganolfan ceir Stadiwm Athletau a Chwaraeon gyda grandstand a llifoleuadau gyda maes chwarae synthetig pêl-droed a hoci. Mae cyfleusterau eraill yn cynnwys cyrtiau tenis, lawnt bowlio, y llyn cychod gwreiddiol, maes chwarae plant ac ardal picnic.

Mae C.P.D. Bae Colwyn wedi defnyddio caeau ym Mharc Eirias tair gwaith yn y gorffennol. Bu'r Stadiwn yn gartref i'r clwb yn y 1980au cyn iddynt symud i faes Ffordd Llanelian.

Cyhoeddwyd cynllun i adeiladu trac seiclo dan-do yn 2007.

Clustnodir y Stadiwm gan Undeb Rygbi Cymru fel lleoliad tebygol 'RGC 1404', y tîm rygbi rhanbarthol a fydd yn dod yn bumed dîm rygbi rhanbarthol Cymru os ydy'r cynllun yn gweithio. Mewn canlyniad, bwriedir uwchraddio'r stadiwm yn sylweddol i gwrdd â'r gofynion.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghonwy
Categori:Bae Colwyn
Categori:Conwy
Categori:Meysydd chwaraeon Cymru
Categori:Meysydd pêl-droed Cymru
Eirias
Categori:Stadia rygbi'r undeb yng Nghymru
Atomfa'r Wylfa

Gorsaf bŵer niwclear yng ngogledd Ynys Môn yw '''Atomfa'r Wylfa** neu **Gorsaf Bŵer Niwclear yr Wylfa'''. Nid yw'n cynhyrchu trydan bellach. Saif ar benrhyn ar yr arfordir, ychydig i'r dwyrain o dref Cemaes. Daw'r enw o enw tŷ a adeiladwyd ar y safle yn niwedd y 19g gan David Hughes.

Adeiladwyd yr atomfa o 1963 ymlaen (ond roedd gwaith paratoi'r safle wedi dechrau yn 1962) ac agorwyd yr orsaf yn 1971. Mae'n cynnwys dau adweithydd niwclear Magnox, 490 MW yr un, "Wylfa-1" a "Wylfa-2". Hi yw'r orsaf fwyaf o'r math yma yn y Deyrnas Unedig.

Cyhoeddwyd yn 2006 y byddai gorsaf yr Wylfa yn cau yn 2010, gan na byddai'n economaidd ei chadw wedi'r dyddiad hwnnw. Bu awgrym y gellid ei chadw ar agor am rai blynyddoedd wedyn. Yn 2012, cafodd Adweithydd 2 ei ddiffodd, ac ar 30 Rhagfyr 2015, cafodd Adweithydd 1 ei ddiffodd, gan ddod â 44 mlynedd o gynhyrchu trydan ar y safle i ben.

Mae cynigion i adeiladu gorsaf niwclear newydd, Wylfa B, ar y safle, er bod hyn yn cael ei wrthwynebu gan grŵp PAWB (Pobl Atal Wylfa-B).

bawd|dim|250px|Atomfa'r Wylfa
bawd|dim|Mark Saunderson - Un o gynrychiolwyr Atomfa'r Wylfa (Cyflwyniad byr yn Eisteddfod Genedlaethol 2017)

## Gweler hefyd
* Arfau niwclear
* Atomfa
* Atomfa Trawsfynydd
* Ffiseg niwclear
* Yr Asiantaeth Ynni Atomig Ryngwladol
* Rhestr o wledydd gyda phwer niwclear
* Sellafield
* Wraniwm

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynys Môn
Categori:Economi Ynys Môn
Categori:Llanbadrig
Categori:Sefydliadau 1971
Categori:Ynni niwclear yng Nghymru
Sciatica

bawd|dde|250px|Ardal gluteal dde yn dangos a rhydwelïau a'r nerf sciatic

Set o symptomau yw **sciatica** (neu **sciatic neuritis**), sy'n cynnwys poen a ellir gael ei achosi gan gywasgiad cyffredinol ac/neu enynfa o un o'r pum gwreiddyn nerf sy'n creu'r nerf sciatic, neu gan gywasgiad ac/neu enynfa o'r nerf sciatic ei hun. Teimlir y boen yng ngwaelod y cefn, y pen-ôl, ac/neu amryw o rannau o'r goes a'r droed. Yn ogystal â phoen sy'n gallu bod yn ddifrifol, gall bod dideimlad, gwendid cyhyrol, pinnau a nodwyddau neu goglais, ac anhawster yn symyd neu'n rheoli'r goes. Dim ond lawr un och y corff bydd y symptomau'n cael eu teimlo fel rheol.

Er fod sciatica yn ffurf weddol gyffredin o boen cefn, caiff gwir ystyr y term ei gamddeallt yn aml. Yr enw ar set o symptomau yw sciatica, yn hytrach na diagnosis ar gyfer beth sy'n poeni'r nerf ei hun, mae hyn yn bwysig iw nodi gan fod triniaeth sciatica yn amrywio, yn dibynnu ar baeth yn union sy'n achosi'r symptomau.

Cofnodwyd y defnydd cyntaf o'r term sciatica ym 1451.

## Cyfeiriadau 
Categori:Meddygaeth
Categori:Niwroleg
Theatr Colwyn

Theatr a sinema yn nhref Bae Colwyn, Sir Conwy yw **Theatr Colwyn**. Dyma'r sinema hynaf yng ngwledydd Prydain sy'n dal i weithredu. Fe'i lleolir yng nghanol Bae Colwyn, ar Ffordd Abergele. Y perchnogion er 2000 yw Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, ac mae'n cael ei rhedeg fel theatr ar gyfer y gymuned gyfan.

Codwyd adeilad y theatr yn 1885 ac fe'i defnyddid fel "Neuadd Gyhoeddus" i lwyfanu dramâu a sioeau amrywiol yn ogystal â thrafodaethau, dawnsfeydd a digwyddiadau codi arian. Rhoddwyd trwydded sinema iddi ar 25 Ionawr, 1909. Roedd y ffilmiau cyntaf i'w dangos yn cynnwys *Hunting Crocodiles on The Nile* a *The Naughty Little Princess*.

Ceir 379 o seddi yn y theatr ac un sgrîn fawr. Mae pris tocynnau yn isel ac mae'n lle poblogaidd. Yn ôl y rheolwr, Phil Batty,
:"Mae ein cynulleidfa yn hoffi dod i wylio ffilm mewn lleoliad traddodiadol a hefyd maen nhw yn gwerthfawrogi'r ffaith bod ein tocynnau mor fforddiadwy.  Mae teulu o bedwar yn gallu gweld ffilm am £12 am 7.30pm, byddai'n anodd iawn i chi guro hynny mewn sinema aml-sgrin."

Noddwr amlycaf Theatr Colwyn yw Terry Jones, y digrifwr, actor, awdur a sgriptiwr a anwyd ym Mae Colwyn ac sy'n enwog fel un o griw Monty Python.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Theatr Colwyn
* Ffrindiau Theatr Colwyn 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghonwy
Categori:Bae Colwyn
Categori:Conwy
Categori:Sefydliadau 1885
Colwyn
Corbis

Cwmni o'r Unol Daleithiau ydy'r **Corbis Corporation**, sydd â'i bencadlys yn Seattle, Washington, sy'n gwerthu a dosbarthu ffotograffiaeth a ffilm a hawliau cysylltiedig. Mae ganddynt gasgliad o dros 100 miliwn o luniau a llyfrgell fideo.

Mae Corbis yn berchen yn breifat i Bill Gates, a sefydlodd y cwmni yn 1989 dan yr enw Interactive Home Systems (enw a ddelir ar hyn o bryn gan gwmni hynach anghysylltiedig yn Concord, Massachusetts). Un o brif resymau Gates dros ddechrau'r cwmni oedd y gred y buasai pobl yn addurno eu tai yn y dyfodol gan ddefnyddio arddangosiad o arlunwaith digidol fuasai'n troelli gan ddefnyddio fframiau digidol. Neidiodd enw'r cwmni i Continuum Productions ym 1994, ac i Corbis Corporation blwyddyn yn ddiweddarach. Mae "Corbis" yn air Lladin sy'n golygu "basgedgwiall", a oedd yn cyfeirio at y ffordd yr oedd y cwmni yn ystyried ei hun ar y pryd, sef storfa fyd-eang ar gyfer delweddau. Prynodd Archif Bettmann ym 1995, a gaiff ei storio 220 llath o dan y ddaear mewn ogof a gedwir yn oer, yn yr Iron Mountain storage facility.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1989
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
RAF y Fali

bawd|chwith|240px|Awyren Hawk yn RAF y Fali

Gorsaf a maes awyr yn perthyn i'r Llu Awyr Brenhinol yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw **RAF y Fali** neu **Llu Awyr Brenhinol y Fali** (Saesneg: *RAF Valley*). Cymer ei enw o Y Fali gerllaw.

Adeiladwyd RAF y Fali yn 1941, ac yn ystod y gwaith adeiladu, cafwyd hyd i gasgliad pwysig o arfau a chelfi o Oes yr Haearn yn llyn Cerrig Bach gerllaw. Prif swyddogaeth yr orsaf yw hyfforddi awyrennwyr i ddefnyddio awyrennau jet cyflym, gan ddefnyddio jetiau BAE Hawk. Mae hefyd adran o hofrennyddion Sea King, sy'n cael eu defnyddio i roi gwasanaeth achub o longau ym Môr Iwerddon ac o fynyddoedd Eryri.

Mae maes awyr sifil Maes Awyr Môn gerllaw yn dal i berthyn i'r RAF ac mae RAF y Fali yn gyfrifol am reoli traffig awyr yno o hyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynys Môn
Categori:Y Fali
Categori:Ynys Môn
Categori:Yr Awyrlu Brenhinol
Categori:Sefydliadau 1941
Categori:Y llu awyr yng Nghymru
Selsig Morgannwg

Selsig llysieuol traddodiadol Cymreig ydy **selsig Morgannwg**. Ei prif gynhwysion ydy caws (Caws Caerffili fel arfer), cennin a briwsion bara.

Caiff selsig Morgannwg eu crybwyll gan George Borrow yn ei waith Wild Wales, a ysgrifennwyd yn ystod yr 1850au a cyhoeddwyd ym 1862. Cynhyrchwyd yn wreiddiol gan ddenfyddio caws Morgannwg a gynhyrchwyd yn defnyddio llefrith gwartheg Gent. Nid yw'r gwartheg yn bodoli bellach ond mae caws Caerffili yn tarddu o hen rysáit caws Morgannwg ac mae felly gyda blas ac ansawdd tebyg.

## Cynhwysion 
* 225g Briwsion bara ffres
* 125g Caws wedi gratio
* 3 Ŵy canolig
* 175g Cennin wedi'i falu'n fân a'i ffrio mewn ychydig o fenyn am 2 funud
* 1 Llond llwy fwrdd o bersli ffres wedi'i dorri
* Ychydig o lefrith
* Halen a phupur gwyn
* ½ Llwy de o fwstard sych
* I orffen:
* 100g Briwsion bara ffres
* 1 Ŵy canolig
* 4 Llwy fwrdd o lefrith

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Morgannwg
Morgannwg
John D. Rockefeller

Diwydiannwr Americanaidd oedd **John Davison Rockefeller** (8 Gorffennaf 1839 – 23 Mai 1937). Ym 1870, sefydlodd gwmni petroliwm y *Standard Oil Company*.

Ganed Rockefeller yn Richford, Efrog Newydd, yn fab i William Avery Rockefeller ac Eliza Davison ei wraig.  Ym 1864 fe briododd Cettie Spelman.   Cawsant bedair o ferch a mab, John D. Rockefeller, Jr.

Yng Ngorffennaf 1870, sefydlodd Rockefeller y cwmni *Standard Oil of Ohio*, a dyfodd i fod y purfa olew mwyaf proffidiol yn Ohio.  Hyd ddiwedd yr 1870au, roedd Standard yn puro mwy na 90% o olew yr Unol Daleithiau; aeth Rockefeller yn filiwnydd.

Bu farw yn Florida ym 1937 yn 97 oed.

## Gweler hefyd 
* J. P. Morgan

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1839
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Diwydianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Trobwynt (elusen)

Elusen Gristnogol yn cynrychioli rhai o eglwysi ardal Llŷn ac Eifionydd, Gwynedd yw **Trobwynt**. Mae Trobwynt yn cyflwyno’r ffydd Gristnogol i’r ieuenctid gan wasanaethu’r bobl ifanc, ysgolion a theuluoedd trwy bartneriaeth gyda’r Eglwysi lleol.

Mae Trobwynt yn gweithio yn yr eglwysi i hyrwyddo, hyfforddi a chefnogi cynlluniau ieuenctid a chynorthwyo gweithgareddau perthnasol lleol. Maent yn cynorthwyo’r eglwysi i gynnal ac adeiladu eu gwaith ymhlith plant 10 mlwydd oed a hyn. Maent hefyd yn gweithio yn yr ysgolion lleol i gyfrannu at ddatblygiad addysgol, moesol ac ysbrydol ein pobl ifanc drwy weithio mewn partneriaeth ag athrawon a gweithwyr ysgolion eraill. Mae'r gymuned yn bwysig iddynt lle maent yn hyrwyddo Cristnogaeth ymhlith ieuenctid gan gyflwyno 'model rôl' Gristnogol.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Trobwynt

Categori:Elusennau
Categori:Cristnogaeth
Ysgol Uwchradd Glyn Derw

Ysgol uwchradd gymunedol cyfrwng Saesneg yn ardal Caerau, Caerdydd ydy **Ysgol Uwchradd Glyn Derw** (Saesneg: **Glyn Derw High School**). Mae'n gwasanaethu plant rhwng 11 ac 18 oed. Y prifathro presennol ydy Mr Dewi Jones.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan Ysgol Uwchradd Glyn Derw 

Glyn Derw
Glyn Derw
Eirias

Ardal ar arfordir gogledd Cymru yn yr Oesoedd Canol oedd **Eirias** (amrywiad Cymraeg Canol tybiedig: ***Eiryoes***). Ychydig a wyddys amdano gyda sicrwydd ond ymddengys ei bod yn ardal weinyddol o bwys strategol uchel o fewn cantref Rhos. Mae'n cyfateb yn fras i ardal tref Bae Colwyn yn Sir Conwy heddiw. Mae'n goroesi mewn rhai enwau lleoedd, e.e. Parc Eirias. Yn draddodiadol, bu, ynghyd â phlwyf Llysfaen, yn rhan o 'ynys' fach o diriogaeth Sir Gaernarfon wedi ei hamgylchynu â thir Sir Ddinbych nes i'r ffiniau gael eu newid ym 1922.

Ceir y cyfeiriad cynharaf ar glawr mewn dogfen gyfreithiol o tua 1270 a luniwyd ar orchymyn Einion I, Esgob Llanelwy ac a geir yn Llyfr Coch Asaph. Mewn rhestr o bobl atebol i'r gyfraith cyfeirir at *ballivus* (rhaglaw) a *preco* (rhingyll) Eiryoes. Mae hynny'n awgrymu bod llys yn y lle, canolfan weinyddol. Does dim lle o'r enw 'Eiryoes' yn y rhan honno o'r Berfeddwlad, ond credir fod 'Eirias' yn ffurf amgen neu ddiweddarach ar yr enw. Treflan (*vill*) ganoloesol rhwng Bae Colwyn a Llandrillo-yn-Rhos oedd Eirias.

Yn y 14g, cofnodir deiseb gan Madog Gloddaeth ynglŷn â'i swydd fel rhaglaw Creuddyn gyda *bailiwick* Penmaen-Llysfaen ac 'Evyas'. Ymddengys mai 'Eirias' a olygir a'i bod, gyda Penmaen-Llysfaen, yn ffurfio ardal arbennig o fewn cantref Rhos a oroesodd fel allglofan o'r Sir Gaernarfon newydd.

Roedd cael swyddogion uchel fel rhagllaw a rhingyll - swyddogion cantrefi fel rheol - ar gyfer uned mor fychan yn eithriad i'r drefn ac mae'n awgrymu statws arbennig. Credir mai pwys strategol yr ardal, sy'n rheoli'r mynediad ar hyd arfordir gogledd Cymru o'r dwyrain, llwybr arferol unrhyw oresgynwr, sy'n gyfrifol am hynny. Mae'n bosibl felly fod hanes Eirias fel uned yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar yn hanes teyrnas Gwynedd.

## Ffynhonnell
*David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad VII: Eiryoes.

## Gweler hefyd
*Parc Eirias
*Ysgol Uwchradd Eirias

Categori:Allglofannau
Categori:Bae Colwyn
Categori:Daearyddiaeth Conwy
Categori:Hanes Conwy
Categori:Teyrnas Gwynedd
Casablanca (ffilm)

Ffilm ddrama ramantaidd Americanaidd o  1942 ydy ***Casablanca***. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Michael Curtiz, ac mae'n serennu Humphrey Bogart, Ingrid Bergman a Paul Henreid yn ogystal â Claude Rains, Conrad Veidt, Sydney Greenstreet a Peter Lorre. Lleolir y ffilm yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a ffocysa ar y gwrthdaro ym mywyd dyn rhwng cariad a rhinwedd. Rhaid iddo ddewis rhwng ei gariad tuag at wraig a'i helpu hi a'i gŵr i ddianc o'r ddinas Morocaidd, Casablanca sydd dan reolaeth y Llywodraeth Vichy yn Ffrainc er mwyn parhau â'i frwydr yn erbyn yr Natsiaid.

Categori:Ffilmiau 1942
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau du a gwyn
Colwyn

Gallai **Colwyn** gyfeirio at un o sawl peth:

;Ci
* Colwyn, ci bach, cenau; hefyd ci mynwes (*lapdog*)

;Afonydd
*Afon/Nant Colwyn: Enw ar sawl afon fechan a nant yng Nghymru, yn cynnwys
**Afon Colwyn, Gwynedd

;Ardal Bae Colwyn
*Bae Colwyn, tref yn Sir Conwy
**C.P.D. Bae Colwyn
**Theatr Colwyn, theatr ym Mae Colwyn

*Hen Golwyn, pentref ar gyrion Bae Colwyn
Caws y Fenni

Math o gaws Cymreig ydy **Caws y Fenni** , sy'n seiliedig ar Gaws Cheddar gyda hadau mwstard a chwrw. Enwir y caws ar ôl tref y Fenni, Sir Fynwy. Adnabyddir hefyd fel *Red Dragon* yn Saesneg pan gaiff ei orchuddio â chwyr coch.

Cynhyrchir y caws gan gwmni Abergavenny Fine Foods.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Abergavenny Fine Foods

Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Fenni
Categori:Y Fenni
Croesgadwyr (rygbi)

Clwb rygbi'r undeb o Christchurch, Seland Newydd ydy'r **Croesgadwyr** (adnabyddwyd gynt fel y *Canterbury Crusaders*). Maent yn cystadlu yn y Super 14 (y Super 12 gynt). Hwn yw'r clwb mwyaf llwyddiannus yn hanes y "Super". Mae'r masnachfraint yn cynrychioli undebau taleithiol Buller, Canterbury, Canol Canterbury, De Canterbury, Tasman, ac Arfordir y Gorllewin. Lleolir eu maes cartref yn Stadiwm AMI, gynt Stadium Jade a Parc Lancaster.

Ffurfiwyd y clwb ym 1996 er mwyn cynrychioli rhan uchaf Ynys y De, Seland Newydd yn y Super 12, gwingodd y clwb yn ei dymor cyntaf gan orffen yn olaf. Gwellhaodd eu perfformiad ym 1997 gan orffen yn chweched allan o 12 tîm. Aeth y tîm ymlaen i ennill tri theitl rhwng 1998 a 2000 er iddynt chwarae pob gêm derfynol i ffwrdd o'u cartref. Enillont unwaith eto yn 2002 wedi cwblhau'r tymor heb gael eu curo unwaith. Cyrhaeddont y rownd derfynol yn y ddau dymor canlynol ond curwyd hwy i'r ail safle. 2005 oedd tymor olaf y Super 12 cyn iddi ehangu i gynnwys dau glwb arall a dod yn Super 14. Wedi gorffen ar y brig yn y tymor hwnnw, aeth y Croesgadwyr ymlaen i westeio'r rownd derfynol ar eu maes cartref, gan guro'r Waratahs. Rhoddwyd tlws i'r clwb gadw wedi iddynt ennill eu pumed teitl Super 12. Yn 2006, cynhaliwyd gêm gyntaf y Super 14 rhwng y Croesgadwyr a'r Hurricanes yn eu maes cartref, ac enillont o 19–12. Yn 2008, daeth y rownd derfynol i gartref y Croesgadwyr, a churodd y Croesgadwyr glwb y Waratahs unwaith eto, gyda 20–12 i hawlio eu seithfed teitl.

## Chwaraewyr 2010 
Dyma restr y chwaraewyr yn sgwad 2010:

### Grŵp hyfforddi 2010 
* Hamish Cochrane
* Quentin MacDonald
* Joe Wheeler
* Matt Todd
* Ash Parker
* Willie Heinz
* Tu Umaga-Marshall

## Cyfeiriadau 
Categori:Timau rygbi'r undeb yn Seland Newydd
Categori:Sefydliadau 1996
Nerf sciatic

bawd|250px|Ardal gluteal dde yn dangos a rhydwelïau a'r nerf sciatic

Ffibr nerfol a geir mewn dyn ac anifeiliaid eraill yw'r **nerf sciatic** (adnabyddir hefyd fel y **nerf ischiatic**). Mae'n cychwyn yng ngwaelod y cefn ac yn ymestyn drwy'r ffolen ac i lawr yr aelod isaf. Dyma'r nerf sengl lletaf a'r hiraf yn y corff dynol.

Mae'r nerf sciatic yn darparu bron yr holl o groen y coes, cyhyrau cefn y morddwyd, y coes a'r droed. Mae'n deillio o'r nerfau sbinol o L4 i S3. Mae'n cynnwys ffibrau o'r rhaniadau blaen ac ôl y plecsws sacrwm meingefnol (*lumbosacral plexus*).

## Canghennau
Mae'r nerf yn rhannu gyda changhenau cymalol a chyhyrol.

* Mae'r **canghennau cymalol** (*rami articulares*) yn dod o rhan uchaf y nerf ac yn darparu cymal y clun, gan dyllu drwy rhan ôl eigwpan; wethiau mae'n yn deillio o'r plecsws sacrwm.
* Mae'r **canghennau chyhyrol** (*rami musculares*) yn cael eu dosbarthu i'r cyhyrau canlynol yn yr aelodau isaf: biceps femoris, semitendinosus, semimembranosus, ac adductor magnus. Daw'r nerf i ben byr y biceps femoris o ran peroneal cyffredin y sciatic, tra bod y canghennau chyhyrol eraill yn dod o'r rhan tibiaidd, a gellir ei weld mewn achosion pan mae llawr o raniaddau mewn nerf sciatic.

Yn y pen draw, mae'r canghennau chyhyrol yn dod at y nerf tibiaidd a'r nerf peroneal cyffredin, sy'n nerfogi cyhyrau rhan isaf o'r goes. Mae'r nerf tibiaidd yn nerfogi holl gyhyrau'r droed heblaw'r digitorum brevis estyn (sy'n cael ei nerfogi gan y nerf peroneal).

## Patholeg
Adnabyddir y poen a achosir gan gywasgiad cyffredinol ac/neu enynfa y nerf sciatic fel problem yng ngwaelod y cefn, gelwir y symptomau yn sciatica. Mae achosion cyffredin sciatica yn cynnwys cyflyrau gwaelod y cefn: torllengig disg sbinol, clefyd dirywiol disg, stenosis sbinol a spondylolisthesis.

## Mewn crefydd
Yn y grefydd Iddewaeth, gwaharddir bwyta'r nerf sciatic, hyd yn oed o enifeiliaid sydd fel arall yn kosher ac wedi eu lladd yn y modd cywir. Mae hyn yn seiliedig ar waharddiad a gaiff ei grybwyll yn Llyfr Genesis pennod 32, yn y Beibl, pan gaiff Jacob ei anafu'n tra'n ymgodymu gyda angel. Adnabyddir y nerf sciatic yn Hebraeg fel y gid hanasheh. Mae'r broses o dynnu'r nerf sciatic (yn ogystal â rhai llestri gwaed mawr penodol a brasteri sydd wedi eu gwahardd) o'r cig sy'n ei amgylchynnu yn cael ei alw'n *nikkur*, neu'n "dad-wythiennu." Gan ei fod yn broses anodd a chain, yn gyffredinol ni gaiff cig o du ôl anifeil ( gan gynnwys Filet mignon) eu gwerthu fel kosher.

## Oriel

Image:Gray344.png|Strwythur cymal y clun sy'n ei amgylchynnu.
Image:Gray828.png|Cynllun o'r plescws sacrwm a pudendal.
Image:Gray832.png|Nerfau allan yr aelod isaf, golygfa o'r tu ôl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nerfau
Ysgol Uwchradd Eirias

Ysgol uwchradd gyfun cyfrwng Saesneg ym Mae Colwyn ydy **Ysgol Uwchradd Eirias** (Saesneg: **Eirias High School**). Mae'n gwasanaethu plant rhwng 11 ac 18 oed. Cyfeiria enw'r ysgol at yr Eirias ganoloesol a goffeir yn enw Parc Eirias, parc cyhoeddus ger yr ysgol.

Roedd 1521 o disgyblion yn yr ysgol yn ystod arolygiad Estyn 2009, gan gynnwys 279 yn y chweched ddosbarth. Disgrifiodd yr adroddiad yr ysgol fel "ysgol dda iawn gyda llawer o nodweddion rhagorol".

Yn nhymor 2008-2009, cyflwynwyd pedwar tŷ ysgol newydd ar gyfer y disgyblion gyda theis o wahanol liwiau, sef coch, gwyrdd. glas a melyn. Enwau'r tai yw: Eryrod Glyn Dŵr/*Glyndwr Eagles* (melyn), Hebogiaid Llywelyn/*Llywelyn Hawks* (glas), Cudyllod Madog/*Madog Kites* (coch) a *Gweilch Gwynedd/*Gwynedd Falcons'' (gwyrdd).

## Cyfeiradau
## Dolenni allanol
*  Gwefan yr ysgol 

Eirias
Eirias
Categori:Bae Colwyn
Ysgol Howell's, Llandaf

Ysgol fonedd yng Nghaerdydd ydy '''Ysgol Howell's** (Saesneg: **Howell's School'''). Mae'n gwasanaeth merched o oedran meithrin hyd 18 oed.

## Dolenni allanol
*

Howell's
Howell's, Llandaf
Howell's, Llandaf
Categori:Sefydliadau 1860
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Caerdydd
Caws pob (Welsh rarebit)

bawd|250px|Caws Pob *(Welsh Rarebit)*Saws sawrus ydy **Caws pob**, ***Welsh rarebit**, **Welsh rabbit***, a gynhyrchir gyda caws wedi ei doddi a chynwysion eraill, a caiff ei weini'n boeth ar ben bara wedi ei dostio.

## Enw 
Mae'r enw'n tarddu o'r 18g gyda'r term Saesneg am Gymreig. Caiff Welsh rarebit ei gynhyrchu gan ddefnyddio Caws Cheddar fel rheol, sy'n wahanol i fondue Ewropeaidd sy'n draddodiadol yn dibynnu ar gaws o'r Swistir; gellir cysidro fod Welsh rarebit yn amrywiaeth lleol ar y traddodiad hwn. a Saws Swydd Gaerwrangon. Gellir hefyd cynhyrchu'r saws drwy gyfuno caws a mwstard i greu saws béchamel neu Mornay sauce). Mae rhai rysetiau ar gyfer Welsh rarebit wedi dod yn gyffredin yn llawlyfrau Escoffier, Saulnier ac eraill, sy'n tueddu i ddefnyddio'r sillafiad *rarebit* yn hytrach na *rabbit* (sy'n golygu cwningen yn Saesneg), er mwyn pwysleisio nad yw'r bwyd yn cynnwys cig. Gellir prynu'r saws wedi ei rewi gan Stouffer's mewn archfarchnadoedd yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Seigiau caws
Rydal Penrhos

Ysgol breswyl gyd-addysgol breifat ym Mae Colwyn, Sir Conwy yw **Rydal Penrhos**. Fe'i lleolir ar sawl safel o gwmpas Bae Colwyn a cheir safle yn Llandrillo-yn-Rhos hefyd lle cedwir deunydd chwaraeon dŵr. Mae'n ysgol ffydd Fethodist.

Dechreuodd Rydal Penrhos fel tri sefydliad ar wahân, sef:

* Rydal (yn cynnwys *Rydal Preparatory School*), ar brif safle Rydal Penrhos heddiw; ysgol i fechgyn ar y dechrau ond aeth yn ysgol gyd-addysgol yn y 1980au.
* Coleg Penrhos (*Penrhos College*), ysgol breswyl i ferched ger Llandrillo.
* Ysgol Lyndon (*Lyndon School*) ysgol baratoi breifat ym Mae Colwyn.

Mae cyfran sylweddol o'r disgyblion preswyl yn dod o wledydd tramor.

## Cyn-ddisgyblion
* Edith Rigby (g. 1870) - ffeminist a swffragét a llosgwr a garcharwyd 7 gwaith
* Wilf Wooller - cricedwr gyda CC Morgannwg a chwaraewr rygbi'r undeb i Gymru (Rydal)
* Syr Geoffrey Elton - hanesydd (Rydal)
* William Roache - actor yn y sebon *Coronation Street* (Rydal)
* Linus Roache - actor (Rydal)
* Duncan Kenworthy - cynhyrchydd ffilmiau megis *Four Weddings and a Funeral* a *Love Actually* (Rydal)
* Bleddyn Williams - Capten Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru gyda 22 cap (Rydal)
* Paula Yates - cyflwynydd teledu (Penrhos)
*Angela Knight - AS Ceidwadol (Penrhos)
*Dafydd Wigley - AS Plaid Cymru dros Gaernarfon o 1974 hyd 2001 ac AC Caernarfon o 1999 hyd 2003. Arweinydd Plaid Cymru o 1991 hyd 2000. (Rydal)
*Mervyn Davies, Barwn Davies Abersoch - cyn fancwr ac aelod cainet llywodraeth y DU

## Dolenni allanol
*  Gwefan yr ysgol 

Categori:Ysgolion Conwy
Categori:Bae Colwyn
Categori:Sefydliadau 1885
Addysg bellach

Term a ddefnyddir wrth gyfeirio at addysg yn y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon ydy **addysg bellach**. Addysg ôl-16 ydyw lle nad yw'n orfodol ar gyfer y myfyrwyr, sydd yn wahanol i'r addysg a ddarperir mewn prifysgolion (addysg uwch). Gall fod ar unrhyw lefel, o hyfforddiant elfennol i Uwch Ddiploma Cenedlaethol neu Radd Sylfaen. Bydd myfyrwyr wedi sefyll eu harholiadau TGAU sy'n orfodol i bob disgybl ysgol cyn gadael addysg gorfodol y wladwriaeth. 

Gan amlaf, gwneir gwahaniaeth rhwng addysg bellach ac addysg uwch, sef addysg ar lefel uwch na'r hyn a geir mewn ysgol uwchradd, ac fe'i ddarperir fel arfer gan sefydliadau penodol fel prifysgolion. O ganlyniad, mae addysg bellach yn y Deyrnas Unedig yn cynnwys addysg ar gyfer pobl dros 16 oed, gan hepgor prifysgolion fel arfer. Caiff ei ddysgu mewn colegau addysg bellach yn bennaf, ond weithiau mae'n cynnwys dysgu yn y gweithle a sefydliadau dysgu cymunedol ac addysg i oedolion. Mae hyn yn cynnwys cyrsiau ôl-16 sy'n debyg i'r rhai a ddysgir mewn ysgolion a chyrsiau is-radd sy'n debyg i'r rhai a ddysgir mewn colegau addysg uwch (sy'n dysgu cyrsiau lefel gradd) ac mewn rhai prifysgolion.

#### Cymru 
Darperir addysg yng Nghymru drwy:

* Coleg chweched dosbarth
* Colegau addysg bellach
* Chweched dosbarth ysgolion uwchradd sy'n rhan o'r ysgolion uwchradd

Daw addysg bellach yng Nghymru o dan reolaeth y Senedd ac arferai gael ei ariannu gan ELWa cyn iddo uno a'r Cynulliad Cenedlaethol. Mae colegau addysg bellach Cymru yn gweithredu hefyd drwy gorff elusennol, ColegauCymru.

##### Cymwysterau 
* Cymhwyster Bagloriaeth Cymru
* Cymhwyster Sgiliau Allweddol

##### Colegau addysg bellach yng Nghymru 
Cynrychiolir nifer o golegau addysg bellach Cymru gan y corff ColegauCymru. Bu llawer o uno rhanbarthol rhwng colegau yn ystod yr 2010 a gall enwau colegau a'u strwythur newid o bryd i'w gilydd.
* Coleg y Barri
* Coleg Penybont
* Coleg Ceredigion
* Coleg Glan Hafren (unwyd i greu Coleg Caerdydd a'r Fro)
* Coleg Gwent
* Coleg Harlech
* Coleg Llandrillo Cymru
* Coleg Meirion-Dwyfor
* Coleg Menai
* Coleg Morgannwg 
* Coleg Merthyr Tudful
* Coleg Powys
* Coleg Sir Gâr
* Coleg Glannau Dyfrdwy
* Coleg Gorseinon (unwyd â Choleg Abertawe i greu Coleg Gŵyr Abertawe)
* Coleg Llysfasi
* Coleg Castell Nedd Port Talbot
* Coleg Sir Benfro
* Coleg VI Dosbarth Dewi Sant
* Coleg Abertawe (unwyd â Choleg Gorseinod i greu Coleg Gŵyr Abertawe)
* Coleg Treloar
* Coleg Amaethyddol Cymru
* Coleg Iâl, Wrecsam
* Coleg Ystrad Mynach
* Coleg y Cymoedd

Categori:Addysg
Cynnwys rhydd

[bawd|400px|Gwahanol drwyddedau [Comin Creu, a'r rhai y medrwn eu defnyddio ar Wicipedia.]]
Cyfeiria'r term **cynnwys rhydd**, neu **wybodaeth rydd**, at unrhyw fath o waith at bwrpas, gwaith celf, neu gynnwys heb unrhyw gyfyngiad cyfreithiol arwyddocaol ar ryddid pobl i ddefnyddio, dosbarthu copïau, addasu a dosbarthu gwaith sy'n tarddu o'r cynnwys. Mae'n wahanol i  gynnwys agored; gellir addasu cynnwys neu ffeiliau "rhydd"; nid yw bob amser yn bosib gwneud hynny gyda ffeiliau "agored".

Mae cynnwys rhydd yn cwmpasu'r holl weithiau sydd yn y parth cyhoeddus a'r gweithiau hynny sydd â hawlfraint arnynt sydd â thrwyddedau sy'n parchu ac ategu'r rhyddid y sonir amdano uchod. Am fod cyfraith hawlfraint yn rhoi rheolaeth fonopoliaidd i ddeiliaid gweithiau yn awtomatig dros eu creadigaethau yn y mwyafrif o wledydd, rhaid nodi cynnwys sydd â hawlfraint arno'n rhydd, fel arfer drwy gynnwys cyfeiriadau neu gynnwys datganiadau trwyddedu o fewn y gwaith.

Er yr ystyrir darn o waith sydd yn y parth gyhoeddus am fod ei hawlfraint wedi dirwyn i ben yn rhydd, gallai ddod yn an-rhydd unwaith eto gan ddod yn an-rhydd neu anghyfreithlon os yw'r gyfraith hawlfraint yn newid.

## Datblygiadau diweddar gyda data
Yn 2011 cyhoeddodd y Canghellor George Osborne ei fwriad i sefydlu Sefydliad y Data Rhydd (Saesneg: *Open Data Institute*) i hyrwyddo rhannu data er mwyn gweld twf o fewn byd busnes. Bydd y sefydliad yn cael ei reoli gan  ddyfeisiwr y we fyd-eang, sef Sir Tim Berners-Lee, a'r Athro Nigel Shadbolt o Brifysgol Southampton.

O fewn ychydig wythnosau i'r cyhoeddiad cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd ei fod yn agor ei ddrysau i wybodaeth i'r cyhoedd am ddim drwy bortal data newydd. Bydd hyn yn gosod y safon led led Ewrop ac yn rhoi £85m o arian ar sut i wella trin a thrafod data.

## Gweler hefyd
*Wicipedia:Tagiau hawlfraint ar gyfer ffeiliau

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith hawlfraint
Categori:Cyhoeddi