open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tegyll brau dulas

{{Blwch tacson
| enw = {}*Russula cyanoxantha*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| regnum = Fungi
| classis = Basidiomycota
| ordo = Russulales
| familia = Russulaceae
| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| binomial_authority = {{#invoke:Wikidata|getValue|P6507|{}}}
| synonyms_ref = 
| synonyms = 
}}

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Russulaceae* yw'r **Tegyll brau dulas** (Lladin: ***Russula cyanoxantha***; Saesneg: *Charcoal Burner*). 'Y Tegyll Brau' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog 'tagell' yw 'tegyll', a 'gwan' neu 'fregys' yw brau. Mae'r teulu *Russulaceae* yn gorwedd o fewn urdd y Russulales.

Defnyddir y ffwng hwn wedi'i goginio mewn bwydydd a gellir ei fwyta'n amrwd.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop.    

 

## Ffyngau
Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg  μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

## Aelodau eraill o deulu'r Russulaceae 
Mae gan **Tegyll brau dulas** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q831743 }
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN
*Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Russulales
Categori:Y Tegyll Brau
Categori:Ffyngau bwytadwy
Categori:Ffyngau Ewrop
Max von Sydow

Actor o Sweden oedd **Max von Sydow** (Carl Adolf von Sydow; 10 Ebrill 1929 – 8 Mawrth 2020).

Ganed Carl Adolf Von Sydow yn Lund, Skåne, yn ne Sweden. Ethnolegydd ac astudiwr llên gwerin ym Mhrifysgol Lund oedd ei dad, yr Athro Carl Wilhelm, ac athrawes ysgol oedd ei fam, Maria Margareta Lund (Rappe gynt). Mynychodd Carl yr ysgol Gatholig cyn iddo gyflawni ei wasanaeth milwrol. Astudiodd yn ysgol actio y Theatr Ddramataidd Frenhinol yn Stockholm o 1948 i 1951. Tra oedd yn fyfyriwr, ymddangosodd mewn dwy ffilm a gyfarwyddwyd gan Alf Sjöberg: *Bara en mor* (1949) a *Fröken Julie* (1951). Priododd Max von Sydow â Christina Olin yn 1951, a chawsant ddau fab, Henrik a Clas, cyn iddynt ysgaru yn 1979.

Wedi iddo raddio o'r Theatr Ddramataidd Frenhinol, ymunodd Von Sydow â'r theatr ddinesig yn Helsingborg. Yn ddiweddarach symudodd i theatr ddinesig Malmö ac yno cyfarfu â Ingmar Bergman, a fu'n ei gyfarwyddo mewn cynyrchiadau o *Cat on a Hot Tin Roof* gan Tennessee Williams, *Peer Gynt* gan Henrik Ibsen, *Le Misanthrope* gan Molière, ac *Urfaust* gan Goethe yn y cyfnod 1956–58.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Actorion ffilm o Sweden
Categori:Actorion teledu o Sweden
Categori:Actorion theatr o Sweden
Categori:Pobl o Skåne
Categori:Pobl o Sweden o dras Almaenig
Albufeira

Mae **Albufeira** yn ddinas yn ardal yr Algarve ym Mhortiwgal. Roedd poblogaeth y ddinas 40,828 yn 2011, ond yn ystod yr haf, mae’r boblogaeth yn codi i tua 300,000, yn cynnwys twristiaid.

Roedd gan y Rhufeiniaid gaer yn Albufeira, ac roedd hi’n bentref pysgota dros ganrifoedd. Erbyn hyn, twristiaeth yw brif ffocws y ddinas, gyda nifer fawr o westai, 3 chwrs golff, bwytai, thafarndai a marina. Mae’r traeth yn boblogaidd, ac mae grisiau symudol yn arwain ato.

bawd|dim|250px
bawd|dim|250px

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Albufeira

Albufeira
Michel Roux

Chef Ffrengig oedd **Michel Roux**, OBE (19 Ebrill 1941 – 12 Mawrth 2020). Roedd yn berchennog y bwyty "Le Gavroche" ym Mayfair, Llundain, gyda'i frawd Albert.

Cafodd Roux ei eni yn Charolles, Saône-et-Loire, yn fab i charcutier. Daeth y ddau frawd Roux yn gogyddion crwst. Wedyn aeth y ddau ohonyn nhw i weithio yn Llysgenhadaeth Prydain ym Mharis. Fe wnaethant agor eu bwyty cyntaf yn Llundain ym 1967.

Roedd Roux yn briod ddwywaith ac roedd ganddo un mab, Alain Roux.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Cogyddion o Ffrainc
Arthur James Johnes

Barnwr ac awdur o Gymru oedd **Arthur James Johnes (Maelog)** (4 Chwefror 1809 – 23 Gorffennaf 1871).

## Cefndir 
Ganwyd Johnes yn y Garthmyl, Sir Drefaldwyn yn blentyn i Edward Johnes a Mary (née Davies) ei wraig. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg Croesoswallt a Phrifysgol Llundain. Ni fu'n briod.

## Gyrfa 
Wedi ymadael a'r coleg aeth Johnes i Lincoln's Inn gan gael ei alw i'r bar ar 30 Ionawr 1835. Dechreuodd ymarfer y gyfraith fel drafftsmon ecwiti a thrawsgludwr. Pan sefydlwyd y llysoedd sirol ym 1847, daeth Johnes yn farnwr yr ardal a oedd yn cynnwys siroedd gogledd orllewin Cymru a rhai o siroedd y de, gan barhau yn y swydd hyd 1870.

## Gyrfa lenyddol 
Ym 1831 cyhoeddodd Cymdeithas y Cymmrodorion traethawd arobryn Johnes *Causes of Dissent in Wales.* Rhwng 1834 a 1869 cyhoeddodd lawer o bamffledi yn cefnogi diwygio nifer o agweddau o'r gyfraith megis y gyfraith yn ymwneud â dyledion bychain. Yn 1834 cyhoeddodd gyfieithiadau Saesneg o rhai o gerddi Dafydd ap Gwilym.

Yn y 1830au bu ymgyrch i greu esgobaeth newydd Manceinion (sefydlwyd yn y pendraw ym 1847). Roedd tref Manceinion, a oedd yn rhan o Esgobaeth Caer, wedi tyfu yn aruthrol yn ystod y chwildro diwydiannol. Er mwyn ariannu'r esgobaeth newydd awgrymwyd uno esgobaethau gwledig Bangor a Llanelwy a throsglwyddo cyfoeth un ohonynt i'r esgobaeth newydd. Bu Johnes yn gwrthwynebu'r syniad o uno'r esgobaethau Cymreig a throsglwyddo rhan o'u harian i Loegr. Ym 1841 cyhoeddodd ei wrthwynebiad mewn pamffled dylanwadol *Claims of the Welsh dioceses to the funds of the ecclesiastical commissioners, in a letter to Lord John Russell*. Ym 1843 cyhoeddodd *Philological Proofs of the Original Unity and Recent Origin of the Human Race,* llyfr am ddatblygiad ieithoedd.

Roedd yn gyfeillgar efo nifer o offeiriaid llengar Eglwys Loegr megis Walter Davies (Gwallter Mechain) , John Jenkins (Ifor Ceri) , a Thomas Richards , ac yr oedd yn un o hyrwyddwyr a chyfranwr i *The Cambrian Quarterly Magazine* .

## Marwolaeth 
Bu farw yn y Garthmyl yn 62 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent eglwys Aberriw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1871
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Cyfieithwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Gymru
Categori:Prosiect WiciLlên
Marina Sirtis

Actores Seisnig-Americanaidd yw **Marina Sirtis** (ganwyd 29 Mawrth 1955), yn fwyaf adnabyddus am ei rôl yng nghyfres teledu *Star Trek: The Next Generation*.

Cafodd ei geni yn Llundain, mewn teulu Groegaidd yn ferch Despina a John Sirtis. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall.

Priododd yr actor Michael Lamper ym 1992. Bu farw Lamper ym 2019, yn 61 oed.

## Ffilmiau
**The Wicked Lady* (1983)
**Death Wish 3* (1985)
**Star Trek: Generations* (1994)
**Star Trek: First Contact* (1996)
**Star Trek: Insurrection* (1998)
**Star Trek: Nemesis* (2002)

## Teledu
**Star Trek: The Next Generation* (1987-1994)
**Star Trek: Voyage* (1999)
**Earth: Final Conflict* (1999)
**Stargate SG-1* (2000)
**Star Trek: Picard* (2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Gerdd a Drama y Guildhall
Categori:Genedigaethau 1955
Gorsaf reilffordd Banbury

Mae **Gorsaf reilffordd Banbury** yn orsaf sy'n gwasanaethu'r dref Banbury yn Swydd Rydychen.

Mae’r orsaf bresennol ar safle hen Reilffordd y Great Western, agorwyd ym 1850. Ailadeiladwyd yr adeilad rhwng 1956 a 1958.

dim|bawd|260px

## Dolenni allanol
* Gwefan Rheilffordd Chiltern
* Gwefan National Rail
* Gwefan GWR
* Gwefan Grand Central Rail
* Gwefan Trenau Cross Country

Banbury
Banbury
Matilde Hidalgo

Gwleidydd o Ecwador oedd **Matilde Hidalgo de Procel** (29 Medi 1889 - 20 Chwefror 1974) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, meddyg, bardd a gwleidydd.

## Bywyd 
Ganwyd Matilde Hidalgo de Procel yn Loja, Ecwador. Hi oedd y fenyw gyntaf i fanteisio ar yr hawl i bleidleisio yn Ecwador (ac yn America Ladin) a hefyd y cyntaf i dderbyn Doethuriaeth mewn Meddygaeth. Ganed hi i deulu tlawd o chwech o blant, a phan fu farw ei thad, Juan Manuel Hidalgo, bu’n rhaid i’w mam, Carmen Navarro weithio’n eithriadol o galed fel gwniadwraig er mwyn eu cynnal.  Priododd gyfreithiwr, Fernando Procel, ddiwedd yr 1920au a chawsant ddau o blant, Fernando a Gonzalo Procel. Cafodd ei pharlysu yn 1973 o ganlyniad i strôc a bu farw yn Guayaquil ar 20 Chwefror 1974. Wedi ei marwolaeth, sefydlwyd amgueddfa yn Loja yn seiliedig ar ei hatgofion a’r hyn a gyflawnodd yn ystod ei bywyd.

## Gyrfa 
Addysgwyd Matilde Hildago yn ysgol The Immaculate Conception of the Sisters of Charity. Ei dymuniad oedd parhau gyda’i haddysg ond ni chafodd hyn dderbyniad da o fewn ei chymuned, a gwnaeth llawer iddi deimlo’n esgymun. Derbyniodd gefnogaeth gan ei mam fodd bynnag a llwyddodd i sicrhau lle yn y Colegio Bernardo Valdivieso. Hi oedd y ferch gyntaf i raddio o ysgol uwchradd. Yn ystod y cyfnod hwn dechreuodd ysgrifennu cerddi a pharhaodd i wneud hynny pan oedd yn y coleg, gan ysgrifennu ar bynciau megis, gwyddoniaeth, edmygedd o fyd Natur, teyrnged i bobl a dyddiadau nodedig, a hefyd ysgrifennodd am fyd merched. Gwrthodwyd ei chais i astudio ym Mhrifysgol Ganolog Ecwador yn wreiddiol oherwydd ei bod yn ferch ac felly teithiodd i Azay lle graddodd gydag anrhydedd mewn meddygaeth ym Mhrifysgol Cuenca. Dychwelodd i Brifysgol Ganolog Ecwador yn 1921 ac ar sail ei gradd baglor, cafodd ei derbyn i astudio ar raglen doethuriaeth. Enillodd achos cyn etholiad arlywyddol Ecwador 1924 a ganiataodd iddi fwrw pleidlais yn yr etholiad hwnnw.  Drwy hynny daeth Ecwador i fod y wlad gyntaf ar y cyfandir i ganiatáu hawliau pleidleisio i ferched. Daeth Matilde i fod y fenyw gyntaf i gael ei hethol ar gyngor Machala, ac Is-lywydd cyntaf Cyngor Machala. Yn 1941 hi oedd y fenyw gyntaf i gael ei hethol i swydd gweinyddydd cyhoeddus yn Loja. Parhaodd i weithio ym myd meddygaeth yn Guayaquil hyd 1949 pan dderbyniodd ysgoloriaeth i astudio Pediatreg, Niwroleg a Dieteteg yn yr Ariannin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Llenorion o Ecwador
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Merched y 19eg ganrif o Ecwador
Feckenham

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Feckenham**. Fe'i lleolir ym Mwrdeistref Redditch, tua 4 milltir (6&nbsp;km) i'r de-orllewin o dref Redditch ei hun.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 860.

Mae Feckenham yn yr 21g yn gymuned wledig gyda lawnt bentref Seisnig draddodiadol yn ogystal â llwybrau cerdded a marchogaeth, gan gynnwys y Monarch's Way, llwybr hirbell, sy'n pasio tua 1.5 milltir i'r dwyrain o'r pentref.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Redditch
Categori:Pentrefi Swydd Gaerwrangon
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerwrangon
Ardal Wychavon

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Wychavon**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 663.5&nbsp;km², gyda 127,340 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn ymestyn o gornel dde-ddwyreiniol Swydd Gaerwrangon i'r gogledd a'r gorllewin. Mae'n ffinio â phum ardal arall Swydd Gaerwrangon, yn ogystal â siroedd Swydd Gaerloyw a Swydd Warwick.

bawd|dim|Ardal Wychavon yn Swydd Gaerwrangon

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o hen awdurdodau lleol, sef bwrdeistrefi Droitwich ac Evesham ynghyd ag Ardal Wledig Evesham a'r rhan fwyaf o Ardal Wledig Droitwich a'r rhan fwyaf o Ardal Wledig Pershore.

Mae enw'r ardal, a ddyfeisiwyd ym 1973, yn cynnwys dwy elfen. Mae "Wych" yn cyfeirio at Hwicce, teyrnas Sacsonaidd hynafol, ac mae "Avon" yn cyferio at Afon Avon.

Pencadlys yr awdurdod yw Pershore. Droitwich Spa ac Evesham yw trefi eraill yr ardal.

## Cyfeiriadau 
Wychavon
Ardal Malvern Hills

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Malvern Hills**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 577.1&nbsp;km², gyda 78,113 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn cwmpasu'r rhan fwyaf o hanner gorllewinol Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Wyre Forest, Ardal Wychavon a Dinas Caerwrangon, yn ogystal â siroedd Swydd Amwythig, Swydd Henffordd a Swydd Gaerloyw.

bawd|dim|Ardal Malvern Hills yn Swydd Gaerwrangon heddiw

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974 fel rhan o sir newydd Henffordd a Chaerwrangon. Pan ddiddymwyd y sir honno ym 1998, ac ailgyhoeddwyd hen ffiniau sirol Swydd Henffordd a Swydd Gaerwrangon, collodd Malvern Hills ran sylweddol o'i arwynebedd gorllewinol i Swydd Henffordd, ond ychwanegodd Tenbury Wells i'r gogledd, ac roedd yr ardal gyfan wedi'i chyfyngu o fewn ffiniau Swydd Gaerwrangon.

bawd|dim|Ardal Malvern Hills yn Henffordd a Chaerwrangon yn ystod y cyfnod 1972–98

Pencadlys yr awdurdod yw Great Malvern. Tenbury Wells ac Upton-upon-Severn yw trefi eraill yr ardal.

## Cyfeiriadau 
Malvern Hills
Ardal Wyre Forest

:*Erthygl am yr ardal llywodraeth leol yn Swydd Gaerwrangon yw hon. Am yr ardal yn Swydd  Gaerhirfryn gweler Bwrdeistref Wyre.*

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Wyre Forest**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 195.4&nbsp;km², gyda 101,062 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn cynnwys rhan ogleddol ganolog Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Malvern Hills, Ardal Wychavon ac Ardal Bromsgrove, yn ogystal â siroedd Swydd Amwythig a Swydd Stafford.

bawd|dim|Ardal Wyre Forest yn Swydd Gaerwrangon

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o hen awdurdodau lleol, sef bwrdeistrefi Bewdley a Kidderminster ynghyd ag Ardal Wledig Stourport-on-Severn ac Ardal Wledig Kidderminster.

Ers 2011 mae pencadlys yr awdurdod yn nhref Kidderminster. Cyn hynny fe'i lleolwyd yn nhref Stourport-on-Severn. Bewdley yw'r drydedd dref bwysig yr ardal.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Wyre Forest (etholaeth seneddol)

Wyre Forest
Bwrdeistref Redditch

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Redditch**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 54.2&nbsp;km², gyda 84,989 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn cynnwys rhan ddwyreiniol ganolog Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â dwy ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Bromsgrove ac Ardal Wychavon, yn ogystal â Swydd Warwick.

bawd|dim|Bwrdeistref Redditch yn Swydd Gaerwrangon

Rhoddwyd statws bwrdeistref i'r ardal ar 15 May 1980. 

Mae pencadlys yr awdurdod yn nhref Redditch, sy'n ardal ddi-blwyf, sy'n ymestyn ar draws ardal o 39.1&nbsp;km². Mae un plwyf sifil arall yn y fwrdeistref, sef Feckenham.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Redditch (etholaeth seneddol)

Redditch
Gwyntiedydd meddygol

**Gwyntiedydd meddygol** (neu, o fewn cyd-destun: **gwyntiedydd**) yw peiriant sydd wedi ei ddylunio i ddarparu gwyntylliad mecanyddol trwy symud aer i mewn ac allan o'r ysgyfeint, i ddarparu anadlau i glaf sydd ddim yn gallu anadlu, neu'n anadlu'n annigonol.

Er bod peiriannau anadlu modern yn beiriannau cyfrifiadurol a reolir gan ficrobrosesydd, gellir awyru cleifion hefyd â mwgwd bag-falf syml, a weithredir â llaw. Defnyddir awyryddion yn bennaf mewn meddygaeth gofal dwys, gofal cartref a meddygaeth frys fel unedau arunig (*standalone units*) ac mewn anestheteg (fel rhan o beiriant anesthesia). Weithiau gelwir awyryddion yn "anadlyddion" (*"respirators"*) ar lafar, term sy'n deillio o ddyfeisiau a ddefnyddir yn gyffredin yn y 1950au, yn enwedig yr "Bird respirator". Fodd bynnag, mewn terminoleg feddygol ysbyty a meddygaeth fodern, ni chyfeirir at y peiriannau hyn byth fel "anadlyddion".

Yn ystod Pandemig coronafirws 2019–20, dyfeisiwyd **gwyntiedydd meddygol** rhad a ellid ei osod gyda'i gilydd yn sydyn gan y meddyg Rhys Thomas.

bawd|chwith|250px

## Cyfeiriadau
Categori:Meddygaeth
Categori:Iechyd
Categori:Coronafirysau
Ardal Bromsgrove

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Bromsgrove** (Saesneg: *Bromsgrove District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 217&nbsp;km², gyda 98,662 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Lleolir yr ardal i'r gogledd-ddwyrain Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Wyre Forest, Ardal Wychavon a Bwrdeistref Redditch, yn ogystal â siroedd Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr a Swydd Warwick.

bawd|dim|Ardal Bromsgrove yn Swydd Gaerwrangon

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Mae pencadlys yr awdurdod yn nhref Bromsgrove. Mae lleoedd eraill yn yr ardal yn cynnwys Alvechurch, Aston Fields, Belbroughton, Catshill, Clent, Hagley, Rubery, Stoke Prior a Wythall.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Bromsgrove (etholaeth seneddol)

Bromsgrove
Cered: Menter Iaith Ceredigion

Sefydlwyd **Cered: Menter Iaith Ceredigion** yn 1999 fel Menter Iaith oddi fewn i’r awdurdod lleol sef Cyngor Sir Ceredigion a fel rhan o rwydwaith Mentrau Iaith Cymru. Mae gan Cered swyddfeydd yn Felinfach ac Aberystwyth.

## Nod y fenter 
Prif nod Cered yw cefnogi, dylanwadu a datblygu’r defnydd o’r Gymraeg yng Ngheredigion er mwyn gosod y seiliau gorau posibl ar gyfer tyfu a datblygu’r Gymraeg ar lefel gymunedol a chymdeithasol, mewn addysg ac yn y byd gwaith.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* 

Categori:Mentrau Iaith
Dinas Caerwrangon

:*Erthygl am yr awdurdod lleol yw hon. Am y ddinas ei hun gweler Caerwrangon.*

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Dinas Caerwrangon**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 33.3&nbsp;km², gyda 101,891 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Fe'i lleolir yng nghanol Swydd Gaerwrangon. Mae'n ffinio â dwy ardal arall Swydd Gaerwrangon, sef Ardal Malvern Hills ac Ardal Wychavon.

bawd|dim|Dinas Caerwrangon yn Swydd Gaerwrangon

Mae'r awdurdod lleol yn cynnwys ardal fawr di-blwyf a dau blwyf sifil, sef St Peter the Great County a Warndon. 

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Caerwrangon (etholaeth seneddol)

Caerwrangon
Benjamin Phelps Gibbon

Roedd **Benjamin Phelps Gibbon** (1802 - 28 Gorffennaf, 1851) yn ysgythrwr o Gymru.

## Cefndir 
Ganwyd Gibbon ym Mhenalun, Sir Benfro yn blentyn i Benjamin Gibbon ficer plwyf Penalun a Jane ei wraig. Bu farw'r tad pan oedd y plentyn yn 10 oed gan hynny cafodd lle fel disgybl yn Yr Ysgol I Blant Amddifad Clerigwyr yn Acton Swydd Middlesex. Roedd yr ysgol yn bodoli i roi addysg sylfaenol mewn darllen, ysgrifennu a rhifyddeg i blant clerigwyr Anglicanaidd di-dad, hyd eu bod yn ddigon hen i'w rhoi mewn prentisiaeth. Prentisiwyd Gibbon i'r ysgythrwr dotwaith Edward Scriven.

## Gyrfa 
Wedi cyflawni ei erthyglau o brentisiaeth aeth Gibbon i weithio i'r llin-ysgythrwr John Henry Robertson yn swydd Buckingham. Daeth yn ysgythrwr o gryn allu trwy arloesi mewn cymysgu dotwaith a gwaith llinell yn ei blatiau.

Creodd Gibbon platiau ar gyfer llyfrau a gyhoeddwyd gan rai o argraffwyr mawr Llundain megis Cwmni Moon. Roedd llawer o'i waith yn copïo rhai o ddarlunwyr enwocaf ei gyfnod, megis Syr Edwin Landseer. Ymysg ei blatiau yn seiliedig ar waith Landseer mae:
bawd|Ysgythriad o Edward Scriven gan Gibbon

* *The Twa Dogs*, 1827;
* *The Travelled Monkey*, 1828;
* *The Fireside Party*, 1831;
* *Jack in Office*, 1834;
* *Suspense*, 1837;
* ''The Shepherd's Grave*, 1838;
* *The Shepherd's Chief Mourner*, 1838;
* *Be it ever so humble, there's no place like Home*, 1843;
* *The Highland Shepherd's Home*, 1846;
* *Roebuck and Rough Hounds'', 1849.

Cynhyrchodd portreadau o'r Frenhines Victoria a'i gyn meistr, Edward Scriven.

## Teulu 
Ni fu Gibbon yn briod ond rhoddodd gartref yn ei dŷ i nifer o blant amddifad.

## Marwolaeth 
Bu'n wan ei iechyd o'i blentyndod a bu farw yn ei gartref yn Regent's Park, Llundain yn 47 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent Kensal Green.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Ysgythrwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Prosiect WiciLlên
Autauga County, Alabama

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q156168;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Alabama
John Bowen Jones

Roedd y Parchedig **John Bowen Jones** (10 Chwefror 1829 – 10 Rhagfyr 1905) yn weinidog Annibynnol o Gymru.

## Cefndir 
Ganwyd John Jones yn Llanwenog, Sir Aberteifi yn blentyn i John Jones, Amaethwr, a Mary Griffith ei wraig.

## Addysg 
Cafodd ei addysgu mewn ysgolion lleol yn ardal Capel Dewi. Yn 12 oed aeth i ysgol ramadeg Llandysul. O'r ysgol ramadeg aeth i ysgol baratoi yn Llanybydder o dan ofal John Jones, Llangollen. Ym 1845 bu'n llwyddiannus yn arholiad mynediad i Athrofa'r Presbyteriaid yng Nghaerfyrddin. Oherwydd ei oedran (dim ond 16 mlwydd oed) ni chafodd mynd i'r coleg ar unwaith ond rhoddwyd £5 o fwrsari iddo ddychwelyd i'r ysgol ramadeg am flwyddyn arall. Gwariodd blwyddyn yn Athrofa Caerfyrddin gan sefyll arholiad matriciwleiddio i Brifysgol Llundain, lle graddiodd BA ym 1850. Ef a'r parch Henry Oliver oedd y gweinidogion Annibynnol cyntaf i dderbyn gradd o brifysgol wladol.

## Gyrfa 
Ymunodd Jones a'r Eglwys Annibynnol yng Nghapel Brynteg, Llanwenog ym 1841 a dechreuodd bregethu ym 1847.

Ar ôl graddio derbyniodd alwad i fod yn weinidog ar gapeli Annibynnol Hermon, Llansadwrn a Thabor Llanwrda  gan gael ei ordeinio ym mis Awst 1851. Ym 1849 symudodd i ofalu am gapel yr annibynwyr ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Ym Mhen-y-bont penderfynodd ychwanegu **Bowen** at ei enw er mwyn ei wahaniaethu oddi wrth y John Jonsiaid di rifedi eraill. Mae Henry Oliver yn ei gofiant iddo yn y Geninen yn ddweud nad oedd unrhyw reswm arbennig am ddewis yr enw, Cyhoeddodd dau lyfr *Y Blodeuglwm* ym 1876 a *Casgliad o Hen Emynau* mewn dwy gyfrol ym 1877 a 1883.

## Teulu 
Priododd Jones ag Ann Owen, llysferch y Parch John Thomas, Lerpwl cawsant bump o blant. Eu mab hynaf oedd y Barnwr Ivor Bowen.

## Marwolaeth 
Ar ôl ei ymddeoliad dechreuodd dioddef o glefyd Alzheimer. Bu farw yn Aberhonddu yn 76 mlwydd oed  a chladdwyd ei weddillion ym mynwent y dref.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Prosiect WiciLlên
Cwm Pennant (Powys)

Mae **Cwm Pennant (Powys)** yn ddyffryn yn ymyl Llangynog ym Mhowys, ac mae Afon Tanad yn llifo trwy’r dyffryn.

Mae hanes Santes Melangell yn gysylltiedig â’r cwm. Roedd hi’n feudwyes am 15 mlynedd. Yn ôl chwedl, cuddiodd hi sgwarnog rhag cwn Brochwell Ysgrithog, Tywysog Powys, a rhoddwyd y cwm iddi i fod ei lloches. Sefydlodd hi gomuned yno,  lle saif cymuned Pennant Melangell heddiw, ac mae ei chreiriau yn Eglwys Pennant Melangell. Mae’r dyffryn hefyd yn gysylltiedig â chwedl Cawr Berwyn.

Claddwyd y delynores, Nansi Richards ym mynwent Eglwys Sant Melangell.

bawd|dim|250px

## Cyfeiriadau
Categori:Powys
Categori:Dyffrynnoedd Powys
Categori:Daearyddiaeth Powys
Wyre Forest (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng ngogledd Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Wyre Forest**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Wyre Forest constituency.svg|Etholaeth Wyre Forest yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1983. Mae'n cwmpasu bron yr un ardal ag Ardal Wyre Forest.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1987: Esmond Bulmer (Ceidwadol)
* 1987–1997: Anthony Coombs (Ceidwadol)
* 1997–2001: David Lock (Llafur)
* 2001–2010: Richard Taylor Health Concern
* 2010–presennol: Mark Garnier (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Cornelia Schlosser

Awdures o'r Almaen oedd **Cornelia Schlosser** (7 Rhagfyr 1750 - 8 Mehefin 1777) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur.

## Bywyd 
Ganwyd Cornelia Friederica Christiana Schlosser (Goethe gynt) yn Frankfurt am Main. Roedd yn chwaer i’r awdur a’r gwladweinydd, Johann Wolfgang von Goethe a bu’r berthynas rhyngddynt yn un glòs gydol ei hoes fer, er nad oedd yn tynnu ymlaen gyda’i rhieni. Roedd ei thad, Johan Caspar Goethe (1710-1782) yn gynghorydd imerialaidd a chafodd Cornelia fagwraeth oedd yn weddus i’r dosbarth uwch ar y pryd. Priododd gyfreithydd, Johann Georg Schlosser, a ganwyd dwy o ferched iddynt, Maria Anne Louise a Catharine Elisabeth Julie.  Bu farw yn Emmendingen pan oedd ond 26 oed.

## Gyrfa 
Mynnai tad Cornelia ei bod yn briodol i ferch o’r dosbarth uwch dderbyn peth addysg uwch a chafodd ei haddysgu gyda’i brawd, a oedd yn drefniant anarferol ar y pryd. Dysgodd ysgrifennu a darllen yn kindergarten, ac o saith oed ymlaen roedd yn rhannu yr un tiwtor â’i brawd, Johann Heinrich Thym a gyflwynodd Lladin a Groeg iddynt yn gyntaf, ac yna dwy flynedd yn ddiweddarach, cafodd wersi Ffrangeg. Dysgodd Saesneg ac Eidaleg hefyd ac astudio’r gyfraith, daearyddiaeth, mathemateg a chaligraffeg. Cafodd wersi canu a dawnsio, gwersi arlunio a gwersi chwarae piano yn ogystal â dysgu sut i ymladd cleddyfau a marchogaeth. Fel nifer o ferched o’r dosbarth canol ac uwch cafodd hefyd wersi etiquette.  Wrth iddi dyfu gwrthwynebai amserlen addysgol dynn ei thad a oedd, meddai, wedi ei hamddifadu o ryddid plentyndod. Yn ei hamser hamdden ymddiddorai mewn llenydda a llenyddiaeth, ac yn arbennig felly yng ngwaith ei brawd, Johann. Roedd yn hoff iawn o drafod llenyddiaeth gydag ef. Pan aeth i'r Brifysgol i Leipzig am dair blynedd, arhosodd hi gartref, ond buont yn llythyru'n gyson. Byddai Cornelia hefyd yn llythyru gyda'i chyfoedion ar bynciau megis safle'r ferch, ac mae nifer o'i chyfathrebiadau wedi eu cadw. Yn dilyn ei marwolaeth cafodd y *Cornelia Goethe Center for Women’s and Gender Studies* ei henwi ar ei hôl yn ogystal â’r wobr mae’n ei ddyfarnu, y *Corneia Goethe Prize*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1750
Categori:Marwolaethau 1777
Categori:Llenorion Almaenig
Barbara Hardy

Roedd **Barbara Hardy**, FRSL, FBA (g. **Nathan**; 27 Mehefin 1924 - 12 Chwefror 2016) yn ysgolhaig llenyddol, awdur, a bardd o Gymru. Fel academydd, arbenigodd yn llenyddiaeth y 19eg ganrif. Rhwng 1965 a 1970, bu’n Athro Saesneg yng Ngholeg Brenhinol Holloway, Prifysgol Llundain. Yna, rhwng 1970 a 1989, bu’n Athro Llenyddiaeth Saesneg yng Ngholeg Birkbeck, Prifysgol Llundain.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Hardy ar 27 Mehefin 1924 yn Abertawe. Roedd hi'n ferch i Maurice Nathan, morwr, a’i wraig Gladys (née Abrahams), a oedd yn gweithio mewn swyddfa yswiriant ac yn ddiweddarach fel clerc i fargyfreithiwr. Addysgwyd hi yn Ysgol Uwchradd y Merched Abertawe.  Ym mis Chwefror 1941, bu'n byw drwy Blitz Abertawe. Astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Llundain, gan raddio gyda gradd Baglor yn y Celfyddydau (BA) ym 1947 a gradd Meistr yn y Celfyddydau (MA) ym 1949.

## Anrhydeddau 
Ym 1962, dyfarnwyd Gwobr Rose Mary Crawshay i Hardy gan yr Academi Brydeinig am ei monograff *The Novels of George Eliot*. Ym 1997, dyfarnwyd Gwobr Sagittarius iddi gan Gymdeithas yr Awduron am ei nofel *London Lovers*. Fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Lenyddiaeth Frenhinol (FRSL) ym 1997, ac yn Uwch Gymrawd yr Academi Brydeinig (FBA) yn 2006.

## Teulu 
Priododd Ernest Hardy, swyddog yn y gwasanaeth sifil ym 1946 bu iddynt un ferch.
* *The moral art of Dickens: essays*. (Athlone Press 1985).
* ''Thomas Hardy: imagining imagination in Hardy's poetry and fiction*.  (Athlone Press 2000).
* *George Eliot: a critic's biography. Continuum* (2006).

### Personol 
* *Swansea girl: a memoir*. (Peter Owen Publishers 1994).
* *London lovers* (Peter Owen Publishers 1996).

### Barddoniaeth 
* *Severn Bridge* (Shoestring Press – 2001) 
* *The Yellow Carpet* (Shoestring Press  - 2006) 
* *Dante's Ghosts'' (Paekakariki Press, 2013) 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Academyddion o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Redditch (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn nwyrain Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Redditch**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Redditch constituency.svg|Etholaeth Redditch yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997. Mae'n cynnwys Bwrdeistref Redditch gyfan a rhannau o Ardal Wychavon.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Jacqui Smith (Llafur)
* 2010–2017: Karen Lumley (Ceidwadol)
* 2017–2024: Rachel Maclean (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Chris Bloore (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Caerwrangon (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng nghanol Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Caerwrangon** (Saesneg: *Worcester*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Worcester constituency.svg|Etholaeth Caerwrangon yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Mae'r sedd yn dyddio'n ôl i 1295; cyn 1885 dychwelodd ddau AS. Ers ailddosbarthu 1997 mae gan yr etholaeth yr un ffiniau â Dinas Caerwrangon. Mae'n ffinio ag etholaeth Canol Swydd Gaerwrangon i'r dwyrain, a Gorllewin Swydd Gaerwrangon i'r gorllewin.

## Aelodau Seneddol 
### ASau ers 1945
* 1945–1961: George Ward (Ceidwadol)
* 1961–1992: Peter Walker (Ceidwadol)
* 1992–1997: Peter Luff (Ceidwadol)
* 1997–2010: Michael Foster (Llafur)
* 2010–2024: Robin Walker (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Tom Collins (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Roy Hudd

Roedd **Roy Hudd**, OBE (16 Mai 1936 – 15 Mawrth 2020), yn comediwr ac actor Seisnig.

Cafodd Hudd ei eni yn Croydon, yn fab saer. Ar ôl gadael yr ysgol, cafodd sawl swydd wahanol. Ymddangosodd gyntaf fel digrifwr yn 1957 yn Theatr Streatham Hill.

## Teledu
**Not So Much a Programme, More a Way of Life* (1964-5)
**Hudd* (1965)
**The Illustrated Weekly Hudd* (1966-7)
**The Sooty Show* (1971-75)
**Lipstick on Your Collar* (1993)
**Common As Muck* (1994-7)
**Karaoke* (1996)
**Coronation Street* (2002-2010)
**Just William* (2010)
**Missing* (2010)
**Broadchurch* (2017)

## Ffilmiau
**Up Pompeii* (1971)
**The Magnificent Seven Deadly Sins* (1971)
**Up the Chastity Belt* (1972)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2020
Canol Swydd Gaerwrangon (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerwrangon, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Canol Swydd Gaerwrangon** (Saesneg: *Mid Worcestershire*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

MidWorcestershire2007Constituency.svg|Etholaeth Canol Swydd Gaerwrangon yn Swydd Gaerwrangon
EnglandWorcestershire.svg|Swydd Gaerwrangon yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: Eric Forth (Ceidwadol)
* 1997–2015: Peter Luff (Ceidwadol)
* 2015–2024: Nigel Huddleston (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gweriniaeth Pobl Wcráin

Gwladwriaeth a fodolai yn Nwyrain Ewrop o 1917 i 1921 oedd **Gweriniaeth Pobl Wcráin** (, УНР; , UNR). Sefydlwyd yn sgil Chwyldro Chwefror 1917 a chwymp Ymerodraeth Rwsia. Roedd ei ffiniau yn cyfateb yn fras i diriogaeth bresennol Wcráin, y Crimea a gorllewin Kuban yn Rwsia, a rhannau o dde Belarws, dwyrain Gwlad Pwyl, Slofacia, Moldofa, a Rwmania.

Ar 7 Tachwedd [20 Tachwedd yn yr Hen Ddull] 1917, cyhoeddwyd y Trydydd Gorchymyn Hollgyffredinol gan Rada Canolog Wcráin, yn sefydlu'r UNR yn nwyrain Wcráin, mewn ffederasiwn â Gweriniaeth Rwsia. Wedi i'r Bolsieficiaid gipio grym yn Rwsia yn Chwyldro Hydref 1917, goresgynnwyd Wcráin gan luoedd Rwsia a datganwyd annibyniaeth yr UNR gan y Rada ar 9 Ionawr [22 Ionawr yn yr Hen Ddull] 1918.

## Gweler hefyd
* Gweriniaeth Pobl Belarws

## Cyfeiriadau 

Categori:20fed ganrif ym Melarws
Categori:20fed ganrif ym Moldofa
Categori:20fed ganrif yng Ngwlad Pwyl
Categori:20fed ganrif yn Rwmania
Categori:20fed ganrif yn Rwsia
Categori:20fed ganrif yn Slofacia
Categori:20fed ganrif yn Wcráin
Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Ewrop
Categori:Gwladwriaethau olynol Ymerodraeth Rwsia
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1917
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1921
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Rwseg
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Wcreineg
Categori:Hanes gwleidyddol Wcráin
John Stevenson

Newyddiadurwr a gohebydd gwleidyddol o Gymru oedd **John Stevenson** (1951 – 12 Mawrth 2020).

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd John ym Mangor ac fe'i magwyd yn Llangoed ger Biwmares yn unig blentyn.

Aeth i Goleg y Brifysgol, Bangor i astudio Hanes a Diwinyddiaeth. Ei fwriad oedd mynd yn bregethwr ac esboniodd mewn cyfweliad gyda Beti George yn 2000 mai ei gymhelliad oedd bod yn ganolbwynt sylw. Roedd yn gefnogwr o'r Blaid Lafur ac ei uchelgais oedd dilyn Cledwyn Hughes fel Aelod Seneddol Môn.

## Gyrfa
Wedi'r brifysgol, cafodd swydd fel prif swyddog personnel gyda'r hen gyngor Arfon.

Ymunodd a BBC Cymru yng Nghaerdydd fel ymchwilydd ond roedd rhaid iddo adael 'dan gwmwl' oherwydd ei alcoholiaeth. Wedi cyfnod hir yn byw ar y stryd, cafodd gyfle gan Ann Clwyd, AS Cwm Cynon ar y pryd i weithio iddi fel ymchwilydd. Cafodd gyfle arall wedyn yn gweithio fel cynhyrchydd ar raglen *Stondin Sulwyn* ar BBC Radio Cymru yn 1997. Aeth ymlaen i weithio fel gohebydd gwleidyddol yn Llundain, yn adrodd ar storiau fel ymosodiad terfysgol 9/11. Ymddeolodd ym mis Mawrth 2013.

## Bywyd personol
Roedd yn gwybod ei fod yn hoyw yn ŵr ifanc ond teimlodd y pwysau cymdeithasol yn yr 1970au i gydymffurfio, yn enwedig o geisio dilyn gyrfa wleidyddol. Priododd ar ôl gadael y brifysgol a chafodd blant. Datblygodd ei ddibyniaeth ar alcohol yn ystod ei ddyddiau coleg a cafodd effaith andwyol ar ei fywyd nes ymlaen. Treuliodd gyfnod yn ysbyty iechyd meddwl Dinbych, ond methu wnaeth y driniaeth. Yn ei hunangofiant mae'n disgrifio sut y treuliodd wyth mlynedd yn alcoholig digartref.

Yn 2017 symudodd i fyw yn Aberdâr gyda'i bartner Mark Turner. Roedd Stevenson wedi cael strôc yn flaenorol a chafodd ail un yn 2017. O ganlyniad fe ddirywiodd ei leferydd a’i symudedd, ac roedd ei bartner yn gofalu amdano’n llawn amser.

Cafwyd hyd iddo ef a'u bartner yn farw ar 12 Mawrth 2020. Yn 2022, cafwyd cwêst i'w farwolaeth a dywedodd y crwner ei bod hi’n “debygol” fod Stevenson wedi marw cyn 12 Mawrth, ond nad oedd modd cadarnhau hynny. Dywedodd ymhellach nad oedd unrhyw amgylchiadau amheus, a’i bod hi’n debygol fod Stevenson wedi marw’n naturiol.

## Gweler hefyd
* *Ar fy Ngwaethaf* - hunangofiant John Stevenson

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bangor
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Rugby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn nwyrain Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Rugby**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Rugby constituency.svg|Etholaeth Rugby yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Mae etholaethau yn yr ardal hon o'r Gorllewin Canolbarth Lloegr wedi gweld newidiadau ffiniau yn aml dros y blynyddoedd. Roedd etholaeth o'r enw "Rugby" yn bodoli rhwng 1885 a 1983. Ailsefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1895: Henry Peyton Cobb (Rhyddfrydol)
* 1895–1900: Richard Verney (Ceidwadol)
* 1900–1910: Corrie Grant (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: John Baird (Ceidwadol)
* 1922–1923: Euan Wallace (Ceidwadol)
* 1923–1924: Ernest Brown (Rhyddfrydol)
* 1924–1942: David Margesson (Ceidwadol)
* 1942–1950: William Brown (Annibynnwr)
* 1950–1959: James Johnson (Llafur)
* 1959–1966: Roy Wise (Ceidwadol)
* 1966–1979: William Price (Llafur)
* 1979–1983: Jim Pawsey (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–2024: Mark Pawsey (Ceidwadol)
* 2024–presennol: John Slinger (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Ruth Fainlight

Bardd o'r Unol Daleithiau  yw **Ruth Fainlight** (ganwyd 2 Mai 1931). Mae hi'n byw yn y Deyrnas Unedig.

Cafodd ei geni yn Efrog Newydd. Priododd yr awdur Seisnig Alan Sillitoe ym 1959. Buont yn byw ym Mallorca am ychydig flynyddoedd, a daeth yn ffrindiau i'r bardd Robert Graves. Ar ôl dychwelyd i'r DU, roedd hi'n ffrind agos i Sylvia Plath.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
* *Cages*, 1966.
* *To See the Matter Clearly*, 1968
* ''The Region's Violence*, 1973.
* *Another Full Moon*, 1976.
* *Sibyls and Others*. 1980. 
* *Fifteen to Infinity*, 1983.
* *Selected Poems*. 1987.
* *The Knot* 1990. 
* *Climates*. Bloodaxe Books UK, 1983.
* *This Time of Year*, 1994.
* *Selected Poems*. 
* *Sugar-Paper Blue*. Bloodaxe Books, 1997.
* *Burning Wire*. Bloodaxe Books, 2002.
* *Moon Wheels*. Bloodaxe Books, 2006
* *New and Collected Poems*. Bloodaxe Books, 2010.
* *Somewhere Else Entirely*. Bloodaxe Books, 2018.

### Eraill
* *Daylife and Nightlife*. André Deutsch, 1971.
* *Sibyls*. Gehenna Press UDA, 1991
* *Dr. Clock's Last Case*. Virago Press, 1994.
* *Pomegranate*. Editions de l`Eau, Ceret, France, 1997 
* *Leaves/Feuilles*, Editions Verdigris, Octon, France, 1998. 
* *Feathers*, Editions Verdigris, France, 2002. 
* *Sheba and Solomon''. Pratt Contemporary Art, 2004.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Beirdd benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Warwick a Leamington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng nghanol Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Warwick a Leamington** (Saesneg: *Warwick and Leamington*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Warwick and Leamington constituency.svg|Etholaeth Warwick a Leamington yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885. Mae'n cynnwys yr ardal drefol gyffyrddol a ffurfiwyd gan drefi Warwick a Royal Leamington Spa.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1895: Arthur Peel (Ryddfrydol; wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1895–1906: Alfred Lyttelton (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1910: Thomas Berridge (Rhyddfrydol)
* 1910–1923: Ernest Pollock (Ceidwadol)
* 1923–1957: Anthony Eden (Ceidwadol)
* 1957–1968: John Hobson (Ceidwadol)
* 1968–1997: Dudley Smith (Ceidwadol)
* 1997–2010: James Plaskitt (Llafur)
* 2010–2017: Chris White (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Matt Western (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Kenilworth a Southam (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Kenilworth a Southam** (Saesneg: *Kenilworth and Southam*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Kenilworth and Southam constituency.svg|Etholaeth Kenilworth a Southam yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Mae'n wledig yn bennaf. Tref hanesyddol Kenilworth yw'r anheddiad mwyaf yn yr ardal; tref fechan Southam yn ail fwyaf.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–presennol: Jeremy Wright (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Stratford-on-Avon (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn ne-orllewin Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Stratford-on-Avon**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Stratford-on-Avon constituency.svg|Etholaeth Stratford-on-Avon yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Roedd etholaeth o'r enw hwn yn bodoli o 1885 i 1918. Ailsefydlwyd yr etholaeth yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: Lord William Compton (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Frederick Townsend (Ceidwadol)
* 1892–1895: Algernon Freeman-Mitford (Ceidwadol)
* 1895–1901: Victor Milward (Ceidwadol)
* 1901–1906: Philip Foster (Ceidwadol)
* 1906–1909: Thomas Kincaid-Smith (Rhyddfrydol)
* 1909–1918: Philip Foster (Ceidwadol)
* 1918: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1950–1963: John Profumo (Ceidwadol)
* 1963–1983: Angus Maude (Ceidwadol)
* 1983–1997: Alan Howarth (Ceidwadol, wedyn Llafur)
* 1997–2010: John Maples (Ceidwadol)
* 2010–2024: Nadhim Zahawi (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Manuela Perteghella (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Nuneaton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng ngogledd-ddwyrain Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Nuneaton**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Nuneaton constituency.svg|Etholaeth Nuneaton yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth mewn ardal cloddio glo yn 1885. Mae ei ffiniau a'i wardiau wedi newid yn rheolaidd dros y blynyddoedd. Ar un adeg roedd yn gadarnle i'r Blaid Lafur, ond ers dirywiad diwydiant trwm yno mae wedi dod yn sedd ymylol.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: Jasper Johns (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: John Dugdale (Ceidwadol)
* 1892–1906: Francis Newdigate (Ceidwadol)
* 1906–1918: William Johnson (Rhyddfrydol; wedyn Llafur; wedyn Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Henry Maddocks (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Herbert Willison (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Arthur Hope (Ceidwadol)
* 1929–1931: Francis Smith (Llafur)
* 1931–1935: Edward North (Ceidwadol)
* 1935–1942: Reginald Fletcher (Llafur)
* 1942–1965: Frank Bowles (Llafur)
* 1965–1967: Frank Cousins (Llafur)
* 1967–1983: Les Huckfield (Llafur)
* 1983–1992: Lewis Stevens (Ceidwadol)
* 1992–2010: Bill Olner (Llafur)
* 2010–2024: Marcus Jones (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Jodie Gosling (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Thomas Purnell

Roedd **Thomas Purnell, (Q)** (Mawrth, 1834 – 17 Rhagfyr, 1889) yn feirniad theatr ac yn awdur Cymreig.

## Cefndir 
Ganwyd Purnell yn Ninbych-y-pysgod yn blentyn i Robert Purnell ac Ann ei wraig. Does dim sicrwydd o union ddyddiad ei eni, ond fe'i bedyddiwyd yn eglwys blwyf Arberth ar 13 Mawrth 1834. Cafodd ei addysgu yn ysgol ramadeg Hwlffordd a Choleg y Drindod, Dulyn.

## Gyrfa 
Ar ôl gadael y brifysgol aeth i Lundain gan ddechrau gyrfa mewn newyddiaduraeth. Ym 1862, ar argymhelliad Thomas Duffus Hardy, penodwyd ef yn ysgrifennydd cynorthwyol a llyfrgellydd Sefydliad Archeolegol Prydain Fawr ac Iwerddon, a chadwodd y swydd hyd 1866.

Rhwng 1870 a 1871 cyfrannodd cyfres o feirniadaeth ddifrifol a threiddgar ar ddramâu i gylchgrawn *The Athenaeum*, o dan y llofnod **Q**. Ymatebodd y dramodwyr Charles Reade a Tom Taylor yn ffyrnig iddynt.

## Llyfryddiaeth 
Argraffwyd adolygiadau theatr Purnell o'r *Athenaeum* mewn llyfr * Dramatists of the Present Day* (1871). Ysgrifennodd hefyd draethodau llenyddol a rhamant seicolegol *The Lady Drusilla* (1886) Golygodd *Historia quatuor regum Angliae* ar gyfer y *Roxburghe Club*. Bu hefyd yn olygydd *Correspondence and Works* gan Charles Lamb (1870). Ymysg ei gyhoeddiadau eraill mae:

* *Literature and its professors* (1867)
* *London and elsewhere* (1886)
* *Dust and diamond*s (1888)

Ym 1910 cyhoeddodd Algernon Charles Swinburne casgliad o lythyrau Purnell - *Letters to Thomas Purnell and other correspondents*

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref, Lloyd Square, Pentonville, Llundain yn 55 mlwydd oed. Roedd yn ddi-briod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Beirniaid llenyddol o Gymru
Categori:Prosiect WiciLlên
Betty Williams (heddychwr)

Roedd **Elizabeth Williams** (née **Smyth**; 22 Mai 1943 &ndash; 17 Mawrth 2020) yn heddychwr o Ogledd Iwerddon.

Sefydlodd gyda'i ffrindiau Mairead Corrigan a Ciaran McKeown, "Merched Dros Heddwch", a newidiwyd ei enw'n ddiweddarach yn **Cymuned o Bobl Heddychlon** (Saesneg: *the Community of Peace People*), mudiad sy'n ceisio annog atebion i broblemau Gogledd Iwerddon drwy heddwch. Cyflwynwyd y Wobr Nobel i'r naill chwaer a'r llall yn 1976.

Cafodd ei geni ym Melffast, yn ferch cigydd a gwraig tŷ. Protestiwr oedd ei mam a'i thad yn Babydd. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg Merched St Dominic. Priododd Ralph Williams a roedd ganddyn nhw ddau o blant.

Daeth Williams yn ymgyrchydd heddwch ar ôl bod yn dyst i farwolaeth tri phlentyn ar 10 Awst 1976.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Heddychwyr o Iwerddon
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Pobl o Felffast
Ardal Cannock Chase

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Cannock Chase** (Saesneg: *Cannock Chase District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 78.9&nbsp;km², gyda 100,109 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn ne Swydd Stafford. Mae'n ffinio â thair ardal arall Swydd Stafford, sef Ardal De Swydd Stafford, Bwrdeistref Stafford ac Ardal Lichfield, yn ogystal â sir Gorllewin Canolbarth Lloegr i'r de.

bawd|dim|Ardal Cannock Chase yn Swydd Stafford

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o ardaloedd llywodraeth leol llai.

Enwir yr ardal yn ôl Cannock Chase, sy'n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol yn ei rhan ogleddol. Rhennir yr ardal yn wyth plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys ei phencadlys yn nhref Cannock. Mae'r ardal yn cynnwys trefi Hednesford a Rugeley hefyd. 

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* Cannock Chase (etholaeth seneddol)

Cannock Chase
Ardal Dwyrain Swydd Stafford

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Dwyrain Swydd Stafford** (Saesneg: *East Staffordshire District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 387&nbsp;km², gyda 118,574 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'r ardal yn ffinio â thair ardal arall Swydd Stafford, sef Ardal Swydd Stafford Moorlands, Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme ac Ardal Lichfield, yn ogystal â sir Swydd Derby i'r dwyrain.

bawd|dim|Dwyrain Swydd Stafford yn Swydd Stafford

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Cyfunodd nifer o ardaloedd llywodraeth leol llai.

Rhennir yr ardal yn 38 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Burton upon Trent. Mae'n cynnwys tref Uttoxeter hefyd. 

## Cyfeiriadau 
Dwyrain Swydd Stafford