Abermaw

Tref arfordirol a chymuned yng Ngwynedd yw **Abermaw** (hefyd **Bermo,** **Abermawddach**). Fe'i lleolir ger aber Afon Mawddach ar lan Bae Ceredigion yn ardal Meirionnydd; mae pont reilffordd fawr yn croesi'r afon yn ymyl y dref. Ceir hefyd yma Ganolfan Bad Achub i Ymwelwyr sydd bellach yn arddangosfa. Erys yr harbwr bychan yn brysur, yn arbennig yn yr haf; mae Ras llongau hwylio'r Tri Chopa yn galw yno'n flynyddol.

## Hanes
Tyfodd y dref o gwmpas y diwydiant adeiladu llongau ond erbyn heddiw tref glan môr, dwrsitaidd ydyw'n bennaf. Mae adeiladau hanesyddol y dref yn cynnwys y Tŷ Gwyn, sy'n dyddio o'r Oesoedd Canol ac sy'n gysylltiedig â Siasbar Tudur, ewythr Harri Tudur, a'r carchardy Tŷ Crwn, sy'n dyddio o'r 18g. Roedd y bardd William Wordsworth yn ymwelydd cyson ag Abermaw ac yn edmygu'r golygfeydd gwych o gwmpas.

Ym 1895 cyflwynodd Fanny Talbot, un o drigolion y dref, Dinas Olau, darn o dir creigiog uwchben y dref, i'r Ymddiriedolaeth Cenedlaethol; cymynrodd gyntaf y mudiad.

## Y bont reilffordd 
::*erthygl Pont reilffordd Abermaw*
260px|chwith|bawd|Pont reilffordd Abermaw
Mae pont reilffordd Abermaw, sy'n cludo Rheilffordd Arfordir Cymru dros Afon Mawddach, sydd hefyd yn bont droed, yn un o bontydd pren hiraf gwledydd Prydain. Cafodd y coed ei fygwth gan bry genwair toredo ond fe'i adferwyd, gan alluogi'r trenu i fynd hyd at Pwllheli. Ger pen deuheuol y bont, sydd bron i filltir o hyd, roedd Cyffordd Abermaw a ailenwyd yn 'Morfa Mawddach', lle ymunai cangen Rheilffyrdd y Cambrian o dref Dolgellau, ac felly yr holl lein o orsaf Rhiwabon, a oedd yn rhedeg trwy'r Bala a Dolgellau. Ym mhen deheuol y bont cychwynna Llwybr Dyffryn Mawddach o iard Gorsaf Morfa Mawddach.

## Enwogion 
* John Gwynoro Davies (1855 - 1935), gweinidog yn Abermaw 1887-1935, Rhyddfrydwr radicalaidd.
* John Griffith (Y Gohebydd) (1821 - 1877), un o newyddiadurwyr mwyaf adnabyddus ei oes.
* Owen Glynne Jones (1867-1899), arloeswr dringo mynyddoedd.
* Robert Owen (Bardd y Môr) (1858-1885), bardd
* Edmund David Jones Prifathro gyntaf Ysgol sir Abermaw
* John Lloyd Dirprwy brifathro yr ysgol sir
* John Morgan Edwards Dirprwy brifathro yr ysgol sir
* Bill Tilman, mynyddwr a morwr enwog fu'n byw yn y dref am flynyddoedd.
* Harold Lowe, 1882-1944 Pumed Swyddog RMS Titanic 
* Y Prifardd W D Williams 1900-1985 Prifathro Ysgol Gynradd Abermaw 
* Johnny Williams 1926-2007 Paffiwr
* Charlene Emma "Charlie" Brooks (g. 3 Mai 1981), actores *Eastenders* a gafodd ei magu yn y dref.
bawd|260px|chwith|Adeiladau ar y traeth

## Cludiant 
### Ffordd 
Mae'r briffordd A496 yn rhedeg trwy Abermaw.
### Rheilffordd 
Mae gorsaf Abermaw ar Reilffordd Arfordir Cymru sy'n cysylltu'r dref ag Aberystwyth i'r de (trwy Tywyn ac Aberdyfi lle gellir newid i ddal trên i gyfeiriad Amwythig), a Pwllheli i'r gogledd (trwy Ddyffryn Ardudwy, Harlech a Phorthmadog).
### Bysiau 
Mae gwasanaeth bws 2 Arriva (Dolgellau - Caernarfon / Bangor) yn rhedeg trwy Abermaw a cheir hefyd y gwasanaeth X94 rhwng y dref a Dolgellau.

### Fferi 
Yn yr haf mae gwasanaeth llong fferi bach yn cysylltu Abermaw â Phwynt Penrhyn; oddi yno gellir dal un o drênau bach Rheilffordd Fairbourne (neu'r Friog) i gyfeiriad Tywyn.
bawd|Golygfa o Abermaw, 1778

chwith|bawd|260px|Harbwr Abermaw
## Atyniadau yn y cylch 
* Llwybr Panorama - golygfeydd gwych dros yr aber
* Carn Gorllwyn - y bryn i'r dwyrain o'r dref; mae rhan ohono'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol
* Llanaber - eglwys hynafol ar lan y môr.
* Carneddau Hengwm ger Llanaber - grŵp o ddwy Siambr gladdu Neolithig a chylch cerrig cynhanesyddol ar y rhosdir uwchben Llanaber.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gallt y Bermo
Mae Gallt y Bermo yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

## Abermaw trwy luniau 1828 - 1978 
Gwaith gwirfoddol wedi ei ymgymryd gan Hugh Griffith Roberts er budd "Abermaw: Cymdeithasau'n Gyntaf". Pobl y dref boed yn drigolion neu'n alltud sy'n sicrhau llwyddiant y gwaith http://www.flickr.com/photos/abermaw/.

## Gweler hefyd
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw

## Oriel

Abermaw, or, Barmouth, Merionethshire.jpeg|Abermaw tua 1830
Conwy adeil.jpg|Adeilad yng nghanol tref y Bermo
Conwy harbwrfeistr.jpg|Tŷ'r harbwrfeistr ar y ffrynt.
Barmouth plaque to Harold Lowe (Titanic).JPG|Cofeb Harold Lowe, Tŷ'r Harbwrfeistr
Conwy carchar.jpg|Rheinws 'Y Tŷ Crwn'(neu hen garchar y dref) a adeiladwyd yn 1834. Ceuwyd yn 1861 pan agorwyd gorsaf heddlu newydd. 
Conwy dolffiniaid.jpg|Cerflun 'Y Dolffiniaid' ar y traeth
Conwy ffrynt.jpg|Y Prom, Bermo, Gwynedd
Bermo cychod.jpg|Yr harbwr wedi'r glaw!
Bermo5.gif|Un o'r tai carreg yn Abermaw
BermoLB03.JPG

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Traethau Cymru
Categori:Trefi Gwynedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyfor Meirionnydd (y DU)