James Kitchener Davies

Bardd a dramodydd yn y Gymraeg oedd **James Kitchener Davies** neu **Kitchener Davies** (16 Mehefin 1902 – 25 Awst 1952), a aned ger Cors Caron, Ceredigion.  Ei ferch yw'r awdures Manon Rhys.

## Gyrfa
Cafodd ei addysg yn Nhregaron a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, cyn symud i dreulio gweddill ei oes yn Y Rhondda. Roedd yn aelod selog o Blaid Cymru yn y cwm ac yn gyfaill i'r llenor Rhydwen Williams.

## Gwaith llenyddol
Seilir enw Kitchener Davies fel dramodydd ar ddwy ddrama arbennig, sef *Cwm Glo* a *Meini Gwagedd*. Mae ei bryddest ''Sŵn y Gwynt sy'n Chwythu'', a ddarlledwyd gan y bardd ar ei wely angau, yn cael ei chydnabod yn gyffredinol fel un o'r cerddi grymusaf yn llenyddiaeth Gymraeg yr 20g.

## Llyfryddiaeth
* J. Kitchener Davies, ‘Cenedlaetholdeb Cymru a Chomiwnyddiaeth’, *Heddiw*, cyfrol 2, rhif 3 (Ebrill 1937), tt. 84–90.
* J. Kitchener Davies, *Cwm Glo* (Lerpwl, 1935).
* J. Kitchener Davies, ‘Drama Fawr Gymraeg’, *Ford Gron*, cyfrol 4, rhif 8 (Mehefin 1934), tt. 176 a 192.
* J. Kitchener Davies, ‘Yr Eisteddfod a’r Ddrama’, *Heddiw*, cyfrol 5, rhif 4 (Awst 1939), tt. 170–179.
* J. Kitchener Davies, (gol.) Mair I. Davies, *Gwaith Kitchener Davies* (Llandysul, 1980).
* Jack Jones (trosiad i’r Gymraeg), J. Kitchener Davies, *Hen Wlad Fy Nhadau* (Caerdydd, 2002).
* J. Kitchener Davies, ‘Lle Cymru yng Nghynllwynion Lloegr’, *Heddiw*, cyfrol 1, rhif 3 (Hydref 1936), tt. 90–92.
* J. Kitchener Davies, *Meini Gwagedd* (Caerdydd, 1944).
* J. Kitchener Davies, *Susanna* (Dinbych, 1938).
* J. Kitchener Davies, *Sŵn y Gwynt sy’n Chwythu* (Dinbych, 1953).
* J. Kitchener Davies, ‘Adfyw’, *Y Cardi*, rhif 3 (Awst 1968), tt. 14–18.
* ''James Kitchener Davies: Detholiad o'i Waith* (gol. Manon Rhys ar y cyd ag M. Wynn Thomas) 2002

### Astudiaethau
[bawd|160px|Cofiant Saesneg; [Gwasg Prifysgol Cymru; 2002]]

* Manon Rhys, ‘Atgyfodi Cwm Glo, Kitchener Davies’, *Cwm Rhondda* (Cyfres y Cymoedd), (Llandysul, 1995), tt. 276–300.
* M. Wynn Thomas, ‘Yr Awdur yn Destun’, *Traethodydd*, cyfrol 160 (2005), tt. 77–94.
* Manon Rhys, ‘Coffáu Kitch’, *Taliesin*, cyfrol 116 (Eisteddfod 2002), tt. 38–47.
* Alan Llwyd, ‘Cofio “Cwm Glo”, Cofio Kitch’, *Barddas*, rhif 270 (Rhagfyr/Ionawr, 2002/2003), tt. 6–11.
* Siôn Aled, ‘James Kitchener Davies’, yn (gol.) Robert Rhys, *Y Patrwm Amryliw* (Cyfrol 1), tt. 165–172.
* M. Wynn Thomas, *James Kitchener Davies* (Caerdydd, 2002).
* M. Wynn Thomas, ‘Keeping Rhondda for Wales: the case of J. Kitchener Davies’, *Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas Y Cymmrodorion*/*Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion* (1999), Cyfrol 6 (Llundain, 1999), tt. 119–134.
* Kathryn Jenkins, ‘“O Lwynypïod i Lwynypia”: hunangofiant James Kitchener Davies’, yn (gol.) J. E. Caerwyn Williams, *Ysgrifau Beirniadol*, XIX (Dinbych, 1993), tt. 310–22.
* Ioan M. Williams, *Llên y Llenor: Kitchener Davies* (Caernarfon, 1984).
* A. O. Chater, ‘Perthi’r Llain’, *Naturiaethwr*, 14 (Gorffennaf 1985), tt. 2–15.
* Rhian Reynolds, ‘Poetry for the Air’, *Welsh Writing in English*, 7 (2001–2002), tt. 78–105.
* Gwen Angharad Jones, ‘Rhydypandy a Thonypandy’, *Barn*, rhif 477, (Hydref 2002), tt. 39–41.
* Wynne Samuel, ‘Kitchener Davies ar y bocs sebon’, *Y Ddraig Goch* (Hydref/Tachwedd 1980), t. 7.
* Rhydwen Williams, ‘Y Ffynhonnau’, yn *Rhondda Poems* (Llanydybïe, 1987), tt. 34–45.
* Gwenallt, ‘Cwm Rhondda’, yn *Y Coed* (Landysul, 1969), t. 24.
* Saunders Lewis, ‘Pryddest Kitchener Davies’, *Baner ac Amerau Cymru* (21 Hydref, 1953), t. 7.

## Cyfeiriadau
* *Gwyddoniadur Cymru'', t. 276.
* Bywgraffiadur ar-lein y Llyfrgell Genedlaethol

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Pobl o Geredigion