Blodeuwedd (drama)

Drama fydryddol bedair act gan Saunders Lewis yw ***Blodeuwedd*** (cyhoeddwyd 1948). Ymddangosodd y ddwy act gyntaf yn *Y Llenor* yn 1923 a 1925 ond ym 1947 y gorffennodd Lewis y gwaith pan ofynnodd Chwaraewyr Garthewin iddo am ddrama i'w hactio. Mae'n seiliedig ar hanes Blodeuwedd fel y'i ceir yn y chwedl *Math fab Mathonwy*, yr olaf o Bedair Cainc y Mabinogi.

## Disgrifiad byr 
Blodeuwedd, y ferch a wnaed o flodau gan y dewin Gwydion er mwyn trechu tair tynged ei gŵr Llew Llaw Gyffes drwy roi iddo *“…enw, ac arfau, a’r wraig ryfeddaf a grëwyd”.*

Mewn ymateb i gais gan y cyfarwyddwr am gymorth o ran llwyfannu, fe atebodd Saunders mewn llythyr ato drwy ddweud : "Nid wyf yn credu mewn rhoddi llawer o gyfarwyddiadau llwyfan yn yr argraffiad printiedig. Fy meddwl i yw mai gorau po leiaf a geir—tasg i'r cynhyrchydd [cyfarwyddwr] yw gwneud ei gyfarwyddiadau ei hun a dylai fod yn rhydd i wneud fel y dymuna. Dylai'r ddrama fel llyfr gynnwys dim ond y minimwm er mwyn rhoi llaw rydd i'r cynhyrchydd."

Darlledwyd rhaglen arbennig am hanes y ddrama a'i chysylltiad â Garthewin ar S4C ar 19 Gorffennaf 1986 o dan yr enw ''Garthewin a'r Flodeuwedd Gyntaf''.

## Beirniadaeth 
Bu peth beirniadu ar adeiladwaith y ddrama, a rhoddir y bai am hyn yn y saib o ugain mlynedd rhwng creu y ddwy act gyntaf, a'r ddwy act olaf. Nododd Emyr Humphreys "Rhwng yr ail a'r drydedd act o'r ddrama hon y ffurfiwyd y Blaid Genedlaethol, y sefydlwyd *Y Ddraig Goch*, y gosodwyd seiliau cymdeithaseg Gymraeg newydd, y llosgwyd yr Ysgol Fomio, y danfonwyd y tri i'r carchar, y diswyddwyd y dramodydd a'i droi allan o Brifysgol Cymru, y cychwynnwyd cyfres arwrol *Cwrs y* *Byd* yn *Y Faner* a llu o helyntion eraill, gan gynnwys yr Ail Ryfel Byd." Dadleua Ceri Sherlock bod Saunders wedi dychwelyd at y "campwaith dramatig" yma, "yn ddyn gwahanol, gan ail-afael mewn byd theatr gwahanol".
bawd|Poster cynhyrchiad 2002 gan Gwmni Theatr Gwynedd
* Blodeuwedd - Elin Wmffras
* Rhagnell - Rhian Cadwaladr
* Llew Llaw Gyffes - Owen Arwyn
* Gronw Pebr - Dyfed Potter
* Gwydion - Dyfan Roberts
* Penteulu - Gwyn Parry

"Cynhyrchiad anghonfensiynol dros ben" oedd hwn, yn ôl yr adolygydd Dyfrig Jones yn *Barn* [Hydref 2002] "Amharwyd ddim ar y geiriau eu hunain – neu ddim ddigon i mi sylwi beth bynnag – ond mae hi’n amlwg wrth wylio’r cynhyrchiad fod y cyfarwyddwr wedi ceisio ymbellau cymaint ag y medr oddi wrth y ddelwedd draddodiadol o’r ferch o flodau," ychwanegodd. 

Cytuno wnaeth Catrin Jones ar wefan BBC Cymru : "Roedd Blodeuwedd, y ferch o flodau, yn gwisgo dillad lledr tywyll a sgidiau du at ei phenliniau. Amdani hefyd roedd rhwyd ddu, oedd yn cyfleu rhyw fath o sgert, a llinell lachar werdd fel rhyw fath o olau laser yn gloywi'r rhwyd. Dyma chwalu'r ddelwedd draddodiadol o Flodeuwedd yn syth."

### 2010au i'r presennol 
[bawd|Iddon Jones a [Morfydd Clark mewn golygfa o *Blodeuwedd* yn 2013]]
Yn 2013, trawsblannwyd y chwedl o’r Oesoedd Canol i gyfnod yr Ail Ryfel Byd gan Theatr Genedlaethol Cymru. Llwyfannwyd y ddrama ar leoliad yn Nhomen y Mur, Trawsfynydd, o dan gyfarwyddyd Arwel Gruffydd; cynllunydd Carl Davies; sain Dyfan Jones; cast:

* Blodeuwedd - Morfydd Clark
* Rhagnell - Non Haf
* Llew Llaw Gyffes - Iddon Jones
* Gronw Pebr - Rhys Bidder
* Gwydion - Glyn Pritchard
* Penteulu - Martin Thomas
* Milwr - Owain Llŷr Edwards.

bawd|Delwedd hysbysebu Theatr Genedlaethol Cymru 2014
Ail-deithwyd y cynhyrchiad o gwmpas theatrau Cymru yn 2014 gyda'r cast canlynol:

* Blodeuwedd - Rhian Blythe
* Rhagnell - Non Haf
* Llew Llaw Gyffes - Carwyn Jones
* Gronw Pebr - Rhys Bidder
* Gwydion - Glyn Pritchard
* Penteulu - Rhodri Siôn
* Milwr - Owain Llŷr Edwards.

"Er mawr siom i rai, ail-gastiwyd rhan Blodeuwedd" nododd yr adolygydd Lowri Haf Cooke, "gan nad oedd Morfydd Clark ar gael [...] Penodwyd actores ei chenhedlaeth yn ei lle, oedd yn benderfyniad gwych; Rhian Blythe, heb os, oedd seren y sioe – taenodd ei hud ar hyd y cynhyrchiad." Yn anffodus, nododd hefyd nad oedd "gronnyn o gemeg rhwng ei Gronw Pebr ef [Rhys Bidder] a Blodeuwedd Rhian Blythe, a fu’n siom i nifer fawr yn Theatr y Sherman."

Ail-lwyfannwyd addasiad Saesneg Siôn Eirian yn 2018 [***Woman of Flowers***] gan Cwmni Theatr Pena a Chanolfan Gelfyddydau Taliesin. 

## Addasiadau 
Er i Robert O. F. Wynne geisio cyfieithu *Blodeuwedd* i'r Saesneg ar gyfer ei darlledu ar Radio'r BBC [fel yn achos *Amlyn ac Amig*] ni chafodd lwyddiant. 

Addaswyd y ddrama ar gyfer y teledu gan BBC Cymru ym 1965, a'i darlledu am y tro cyntaf ar 1 Mawrth 1965. Roedd y cast yn cynnwys Nerys Hughes, Ray Smith, Philip Madoc, Dillwyn Owen, Josephine Price a Stewart Jones. Cafwyd cerddoriaeth gan Alun Hoddinott a'r cyfarwyddydd oedd Emyr Humphreys. 

Cynhyrchwyd addasiad ffilm [*Blodeuwedd* (ffilm 1990)] gan Ffilmiau Bryngwyn ar gyfer S4C a'i darlledu ar 1 Mawrth 1990.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu 1948
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1948
Categori:Pedair Cainc y Mabinogi
Categori:Gweithiau Saunders Lewis
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru