open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helen Morgan (gwleidydd)

Mae **Helen Margaret Lilian Morgan** (née **Halcrow**; ganwyd 1975) yn wleidydd o Loegr sy'n Aelod Seneddol (AS) Gogledd Swydd Amwythig, ar ôl ennill isetholiad 2021 Gogledd Swydd Amwythig a gynhaliwyd ar 16 Rhagfyr 2021. 

Mae Morgan yn chyfrifydd siartredig. Cafodd ei geni yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr. Astudiodd Hanes yng Coleg y Drindod, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Caffè corretto

a sambuca]] 

Mae **caffè corretto** (ynganu [kafˈfɛ kkorˈrɛtto]), yn ddiod coffi Eidalaidd, sy'n cynnwys joch o espresso gydag ychydig bach o ddiod gwirod, grappa fel arfer, ac weithiau sambuca neu frandi. Fe'i gelwir hefyd (y tu allan i'r Eidal) fel "espresso corretto". Fe'i archebir fel "un caffè corretto alla grappa", "... alla sambuca", "... al cognac", neu "corretto di Spadino", yn dibynnu ar y gwirod a ddymunir.

## Gweini
Mae'r rhan fwyaf o baristas o'r Eidal yn paratoi caffè corretto gan ychwanegu ychydig ddiferion o'r gwirod a ddymunir i mewn i joch espresso; fodd bynnag, mewn rhai achosion mae'r gwirod yn cael ei weini ochr yn ochr â'r coffi gan ganiatáu i'r cwsmer arllwys y maint y mae'n ei ddymuno. Mae rhai baristas hefyd yn gadael i'w cwsmeriaid rheolaidd wneud eu diod eu hunain gan ddarparu'r joch espresso a'r botel gwirod.

Mae'r gair Eidaleg "corretto" yn cyfateb i'r gair Cymraeg 'cywiro' yn yr ystyr 'wedi'i gywiro' ac yn aml caiff ei yfed fel ffordd o "gywiro" noson hegar neu feddwol y noson gynt, fel "Hair of the dog" hynny yw, i roi rhywun ar ben ffordd Mae'r term, "corretto", bellach yn ymadrodd Eidaleg. Mae hefyd yn cael ei yfed wedi pryd er mwyn helpu gyda treuliad y pryd.

## Enwau ac Amrywiadau Tramor
]]
Mae Caffè corretto hefyd i'w gael yn eang yn Eritrea, etifeddiaeth o hanes hwladychu Eritrea gan yr Eidal. Mae baristas Asmarino yn arllwys areki a cognac a gynhyrchir yn lleol. 

Yn Sbaen, gelwir diod debyg yn *carajillo*; ym Mhortiwgal fe'i gelwir yn *caffi com cheirinho* ("coffi gydag arogl"); yn Ffrainc *pousse-café* neu *caffi-calva* (*coffi a Calvados*); ac yn Sweden, Norwy, a Denmarc fel *kaffekask*, *karsk*, neu *kaffegök*..

### Rexentìn
Mae'r "Rexentin" (neu'r "Raxentin", fel y'i gelwir mewn rhai lleoedd) yn draddodiad o ranbarth Eidalaidd Veneto. Ystyr "Rexentin" yw "i rinsio": ar ôl yfed y caffè corretto mae ychydig bach o goffi yn aros yn y cwpan, sy'n cael ei lanhau gan ddefnyddio'r gwirod a ddefnyddir ar gyfer y diod, a fydd wedyn yn cael ei yfed.

## Gweler hefyd
* Coffi Gwyddelig
* Espresso

## Dolenni
* Fideo, 'Caffè Diemme - Caffè Corretto'
* Fideo, 'Recipe: Cafe Corretto'

## Cyfeiriadau
Categori:Coffi
Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Alcohol
Categori:Gwirodydd
Umeko Tsuda

Roedd **Umeko Tsuda** ( (31 Rhagfyr 1864 &ndash; 16 Awst 1929) yn athrawes Siapanig. Roedd hi'n arloeswr ym maes addysg menywod yn Japan yn ystod y cyfnod Meiji . Cymerodd yr enw Ume Tsuda wrth astudio yn yr Unol Daleithiau cyn newid ei henw i Umeko ym 1902.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Santes Hilda, Rhydychen
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1929
Categori:Pobl o Tokyo
Teiffoid

Clefyd heintus a achosir gan facteria *Salmonella enterica typhi* yw **teiffoid**. Gall y symptomau amrywio o ran difrifoldeb, ac yn debygol o gychwyn ryw chwech i 30 diwrnod wedi cysylltiad â'r bacteria. Yn aml mae twymyn sy'n cynyddu'n raddol dros sawl diwrnod. Caiff hyn ei ddilyn yn aml gan wendid, poen yn yr abdomen, rhwymedd, cur pen, a chwydu ysgafn. Bydd rhai pobl yn datblygu brech ar y croen gyda smotio lliw coch. Mewn achosion difrifol, gall bobl profi dryswch. Heb driniaeth, gall symptomau barhau hyd wythnosau neu fisoedd. Gall rhai pobl gario'r bacteriwm heb gael eu heffeithio, ond maen nhw'n dal i allu lledaenu'r afiechyd i eraill. Mae teiffoid yn fath o dwymyn enterig. Hyd yn hyn, dim ond mewn bodau dynol y gwyddys bod *Salmonella enterica typhi* yn heintio ac yn dyblygu.

Categori:Clefydau heintus
Y Llu Euraid

Gwladwriaeth Dyrco-Fongolaidd a ddatblygodd o diriogaeth orllewinol yr Ymerodraeth Fongolaidd oedd **y Llu Euraid**, **Chaniaeth Kipchak**, neu **Ulus Juchi** a fodolai o'r 1240au i 1502. Ar ei hanterth, ymestynnai tiriogaeth y Llu Euraid o Fynyddoedd Carpathia yn Nwyrain Ewrop hyd at stepdiroedd Siberia yn y dwyrain. Yn y de, ffiniodd y Llu Euraid â'r Môr Du, Mynyddoedd y Cawcasws, a'r Ilchaniaeth (un arall o wladwriaethau olynol yr Ymerodraeth Fongolaidd).

Chan cyntaf y Llu Euraid oedd Batu (teyrnasodd 1240–55), un o ŵyr Genghis Khan, a lansiodd sawl ymgyrch fuddugoliaethus i estyn gororau gorllewinol gan gynnwys cipio tiroedd y Bolgariaid yn y Volga ym 1236 a gorchfygiad Rws Kiefaidd ym 1240. Sefydlodd Batu ei brifddinas, Sarai Batu, ger Akhtuba, un o lednentydd deheuol Afon Volga, yn y 1240au, a leolir heddiw yn Oblast Astrakhan. Yn ddiweddarach, symudwyd y brifddinas i fyny'r afon, i Sarai Berke, a fyddai ar ei hanterth yn cynnal poblogaeth o ryw 600,000. Mongolwyr oedd yr uchelwyr, gan fwyaf, a chawsant eu Tyrceiddio a'u troi at Islam, yn enwedig dan y Chan Öz Beg (t. 1313–41). Byddai'r llwythau Tyrcig yn hwsmona ar y stepdiroedd, a gorfodwyd i'r bobloedd ddarostyngedig—Slafiaid Dwyreiniol, Mordfiniaid, Groegiaid, Georgiaid, ac Armeniaid—dalu teyrnged i'r chaniaeth.

Dirywiodd y Llu Euraid yn ail hanner y 14g, yn sgil y Pla Du (1346–47) a bradlofruddiaeth y Chan Tini Beg (t. 1341–42). Bu tywysogaethau'r Rwsiaid yn drech na'r Llu Euraid ym Mrwydr Kulikovo (1380), gan herio tra-arglwyddiaeth y Mongolwyr. Dygwyd cyrch ar Foscfa ym 1382 gan y Chan Tokhtamysh (t. 1380–97) i dalu'r pwyth yn ôl ac i orchfygu'r Rwsiaid unwaith eto, ond hwn oedd buddugoliaeth fawr olaf y Llu Euraid. Cafodd Tokhtamysh ei drechu yn ei dro gan Timur, a oresgynnodd tiriogaeth y Llu Euraid ym 1395, gan ddinistrio Sarai Berke ac alltudio'r mwyafrif o grefftwyr medrus yr ardal i Ganolbarth Asia. Yn y 15g, dechreuai'r Llu Euraid ymddatod yn sawl chaniaeth lai, gan gynnwys y Crimea, Astrakhan, a Kazan. Gorchfygwyd y cilcyn olaf o diriogaeth y Llu Euraid gan Chaniaeth y Crimea ym 1502.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Categori:Cyn-wladwriaethau Ewrop
Categori:Chaniaethau
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd yn y 1240au
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1502
Llandudwg

Pentref yng nghymuned Merthyr Mawr, bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Llandudwg** (Saesneg: *Tythegston*). Mae'r pentref yn gartref i Ystad Llandudwg, menter amaethu a phriodwedd hynafol 1,200 erw- sy'n cynnwys bythynnod a thai i'w rhentu a stad ddiwydiannol sydd yn cynhyrchu bwyd ac ynni gwyrdd.

## Hanes 
Daw enw'r plwyf o nawddsant yr eglwys, Sant Tudwg, â oedd un o ddisgyblion Sant Cennydd. Ei enw yn Saesneg yw Tyhegston. 

Mae tystiolaeth bod fila Rufeinig wedi'i adeiladu yn yr ardal ar un adeg. Mae olion o Oes yr Efydd wedi'u darganfod yn yr ardal hefyd.

### Canoloesol 
Yn ystod adfeddiad Normanaidd iseldiroedd Morgannwg, cafodd y plwyf ei amsugno i diriogaeth Y Castellnewydd. Daeth Llandudwg yn is-faenor yn ystod y 13eg neu 14eg ganrif. 

## Daearyddiaeth 
Lleolir yn Ne Pen-y-bont ar Ogwr, 3.5 milltir i Orllewin y dref ar ochr gogleddol ffordd yr A4106.  Mae gan y pentref, sy'n rhan o gymuned Merthyr Mawr, arwynebedd o 50 erw. Saif 24 milltir o Gaerdydd a 19 milltir o Abertawe. Mae Porthcawl a gorsaf reilffordd Pen-y-bont o fewn 3 milltir.

## Llywodraeth 
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Roedd Llandudwg yn ran o etholaeth Senedd Ewrop Cymru hyd at *Brexit*.

## Tirnodau nodedig 
Yn 2010, cafodd eglwys St Tudwg ei drosi yn swyddfeydd. Mae dau adeilad rhestredig yn Llandudwg yn cynnwys adeilad Gradd II* *Tythegston Court.* 

## Cyfeiriadau
Categori:Merthyr Mawr
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Kingsbridge (gwahaniaethu)

Gallai **Kingsbridge** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Kingsbridge, maestref yn nhref Penfro, Sir Benfro
* Kingsbridge, enw Saesneg ar Bontybrenin, maestref yn nhref Gorseinion, Sir Abertawe

### Lloegr
* Kingsbridge, tref yn Nyfnaint

----
Frances Batty Shand

Roedd **Frances Batty Shand** (c.1815 &ndash; 11 Rhagfyr 1885) yn actifydd elusennol cynnar yng Nghaerdydd, Cymru. Cafodd ei geni yn Jamaica, yn ferch i gaethwas a pherchennog planhigfa. Fe’i hanfonwyd i fyw yn Elgin, yr Alban, ym 1819.

Wedyn  daeth Shand i Gaerdydd, lle roedd ei brawd John yn gweithio i Gwmni Rheilffordd Rhymni. Gyda'r arian a etifeddwyd gan ei thad, sefydlodd hi'r Gymdeithas er Gwella Amodau Cymdeithasol a Gwaith y Deillion  (a ddaeth yn Sefydliad y Deillion Caerdydd ) ym mis Ebrill 1865.

Ymddeolodd Shand ym 1877. Bu farw hi yn y Swistir ym 1885. Roedd ei chorff wedi'i ddychwelyd i Gaerdydd i'w gladdu ym Mynwent Allensbank. Ym 1953 symudodd i adeilad pedwar llawr newydd a enwyd yn Shand House ym 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Gymru o dras Albanaidd
Categori:Pobl o Gymru o dras Jamaicaidd
Categori:Genedigaethau'r 1810au
Categori:Marwolaethau 1885
Rose Ayling-Ellis

Actores Seisnig yw **Rose Lucinda Ayling-Ellis** (ganwyd 17 Tachwedd 1994). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Frankie Lewis yn y gyfres BBC *EastEnders* (2020-presennol). Yn fyddar ers ei geni, mae hi'n ddefnyddiwr Iaith Arwyddion Prydain. Yn 2021, daeth hi'r cystadleuydd byddar cyntaf i gystadlu yn *Strictly Come Dancing.* Enillodd y cystadleuaeth ynghyd â'r dawnswr proffesiynol Giovanni Pernice.

Cafodd Ayling-Ellis ei geni yn Shepway, Swydd Gaint. Cafodd ei magu yn Hythe.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ysgeifiog

Gallai **Ysgeifiog** gyfeirio at:

## Lleoedd
* Ysgeifiog, pentref yn Sir Benfro
* Ysgeifiog, pentref a chymuned yn Sir y Fflint
* Crugiau Ysgeifiog, crug crwn cynhanesyddol yn Sir y Fflint
* Llanfihangel Ysgeifiog, cymuned yn Ynys Môn

## Pobl
* Wil Ysgeifiog, enw barddol William Edwards (1790–1855)

----
Rhestr o safleoedd ioga

Math o safle (*posture*) neu osgo'r corff mewn ioga yw **asana**, a geir o fewn ioga hatha traddodiadol neu o fewn ioga modern. Mae'r term yn deillio o'r gair Sansgrit am 'sedd'. Er bod llawer o'r asanas hynaf a grybwyllir yn wir yn safleoedd ar gyfer myfyrdod, gall yr asana fod yn sefyll, yn eistedd, cydbwyso ar freichiau, troelli, gwrthdroadau, troadau ymlaen, plygu'r cefn yn ôl, neu'n lledu cluniau mewn safleoedd wyneb i lawr neu ar wastad y cefn. Mae'r asanas wedi cael amryw o enwau cyffredin, gan wahanol ysgolion dros y blynyddoedd.

Mae'r nifer traddodiadol o asanas yn symbolaidd, sef 84, ond mae gwahanol destunau'n nodi detholiadau, gwahanol, gan restru eu henwau weithiau heb eu disgrifio. Mae llawer wedi cael eu hadnabod gan amrywiaeth o enwau, gan ei gwneud hi'n anodd olrhain ac aseinio dyddiadau. Er enghraifft, mae'r enw Muktasana bellach yn cael ei roi i amrywiad o Siddhasana gydag un troed o flaen y llall, ond mae hefyd wedi'i ddefnyddio ar gyfer Siddhasana ac ystumiau myfyrdod traws-goes eraill. Weithiau, mae gan enwau yr un ystyr, ee Bidalasana a Marjariasana, lle mae'r ddau'n golygu osgo cath.

## Geirfa a dosbarthiad 
Ceir amrywiadau ar y asanas sylfaenol, a chant eu henwi mewn Sanskrit, gan gynnwys y canlynol:

Mae dosbarthu asanas i grwpiau cyffredinol yn newid o ysgol i ysgol, ond, yn fras, mae'r canlynol yn eitha cyffredin:

# Asanas sefyll
# Asanas eistedd
# Asanas penlinio
# Asanas lledorwedd
# Asanas tro
# Asanas gwrthdro (*Inverted asanas*)
# Asanas ymlaciol

Rhaid cofio fod ambell asana'n perthyn i fwy nag un grwp. Ceir hefyd grwp o asanas a ddefnyddir i fyfyrio.

## Asanas 
*Mae Golau ar Ioga* (1966) yn rhestru 15 amrywiad ar y pensefyll sylfaenol, gan gynnwys er enghraifft yr amrywiad cyfun Parivrttaikapada Sirsasana lle mae'r cluniau nid yn unig yn cael eu troi ond mae'r coesau ar wahân yn y blaen a'r cefn. Ers hynny, crëwyd amrywiadau lawer o safleoedd eraill. Yn y rhestr isod, ceir y prif asanas ac amrywiadau arnyn nhw yn nhrefn yr wyddor:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{

  ?item wdt:P31 wd:Q466797.  
  ?item (wdt:P31/wdt:P279*) wd:Q466797.

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Gweler hefyd
* Ashtanga (wyth cangen ioga)

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Dolenni allanol 
* Llyfrgell Ioga Beyogi yn Peri
* Prosiect *Golau ar Ioga* Jack Cuneo 

Categori:Ioga
Categori:Asanas
Cracer (bwyd)

Bisged sych hallt, tenau a chreisionllyd yw **cracer**. Mae'r syniad yn deillio o waffer ar gyfer morwyr. Caent eu hychwanegu i brydau o fwyd, eu bwyta fel byr-bryd neu i fynd gyda gwirod wedi pryd bwyd.

## Cynhwysion
Cynhwysion nodweddiadol craceri yw blawd gwenith cyflawn, a all hefyd gynnwys reis, brag haidd, powdr codi (bicarbonad neu furum cemegol), halen. Gellir ychwanegu perlysiau, hadau, neu gaws, i'r toes neu eu taenu ar y top cyn pobi.

Mae'r brand 'Ritz Crackers' o'r Unol Daleithiau, sy'n boblogaidd ym Mhrydain, wedi eu gwahardd mewn rhai gwledydd megis Awstria, Denmarc, Hwngari, Gwlad yr Iâ, Norwy, a'r Swistir gan eu bod yn cynnwys olew hadau cotwm wedi hydrogeneiddio sy'n fath o fraster traws (transfat) a ystyrir yn niweidiol.

## Hanes
Yn 1792 gwnaeth Theodore Pearson, o Newburyport, Massachusetts, fara tebyg i gracer gyda dim ond blawd a dŵr, a alwodd yn fara peilot ("pilot bread"). Roedd yn boblogaidd ar unwaith gyda morwyr gan bod i'r bwydach fywyd hir, a daeth hefyd yn adnabyddus fel "hardtack" neu fisged (‘nautical cookie’). Pearson's oedd y becws cyntaf i gynhyrchu cracer yn yr Unol Daleithiau, gan eu cynhyrchu am fwy na chanrif.  Gwnaed 'CrownPilot Crackers' gyda'r un rysáit a'u gwerthu yn New England tan ddechrau 2008, gan gael eu defnyddio mewn ryseitiau traddodiadol ar gyfer cawl cregyn bylchog (clam chouder).

Daeth llwyddiant i'r cracer ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach pan ym 1801 cychwynnodd yr Americanwr, Josiah Bent, fusnes becws yn Milton, Massachusetts, gan werthu "bisgedi dŵr" neu gracer i bobl gyffredin ac nid morwyr yn unig. Ei pwynt gwerthu oedd na fyddant yn dirywio yn ystod mordeithiau hir y môr o borthladdoedd Boston.

Yn ddiweddarach, ym 1810, dechreuodd y Nabisco (National Biscuits Company) gynhyrchu cracer ar raddfa fawr. Defnyddiwyd y cracer gwreiddiol hefyd ar gyfer milwyr yn ystod Rhyfel Cartref America.

Gall cracer hefyd gael ei alw'n '''water biscuit'* yn Saesneg Prydain.

## Geirfa Saesneg
Yn Saesneg Unol Daleithiau America defnyddir yr enw *"cracker"'' yn aml iawn ar gyfer bisgedi sawrus gwastad, i'w gwahaniaethu â "*cookies*", a all fod yn debyg i gracer o ran ymddangosiad a gwead, ond sydd â blas melys. Weithiau mae gan gracer gaws a sbeisys neu hyd yn oed gyw iâr fel cynhwysion.

Gelwir tyllau mewn craceri yn dyllau docio. Mae'r tyllau'n cael eu creu yn y toes gydag offeryn arbennig, y dociwr rholer, i atal ffurfio pocedi aer yn y cracer wrth goginio.

## Prydau wedi'u paratoi gyda chraceri
Gweinir cracer, yn aml gyda chaws neu olewydd gydag gwirod wedi pryd bwyd.

Mae'r ffug pastai afal, pwdin Americanaidd nodweddiadol, wedi'i wneud o gracer Ritz neu debyg. Mae craceri wystrys nodweddiadol New England fel arfer yn cael eu gweini fel cyfeiliant i gawl wystrys.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo, 'How to make Crackers'
* Fideo, 'Here's Why Ritz Crackers Are Banned In Other Countries'

Categori:Bisgedi
Llandimôr

Pentrefan yng ngogledd Penrhyn Gwŷr, Abertawe yw **Llandimôr** (Neu "Llandîmốr"; Saesneg: *Landimore)*. I'r gogledd mae Morfa Llandimôr, sy'n cwrdd ag Afon Llwchwr. Mae adfeilion Castell Llandimôr wedi'u lleoli ar dir preifat.

## Cyfeiriadau 
Categori:Penrhyn Gŵyr
Categori:Pentrefi Abertawe
Gérard Paulin Sanfourche

Roedd **Gérard Paulin Sanfourche** (26 Gorffennaf 1904 &ndash; 29 Gorffennaf 1976) yn aelod o wrthwynebiad Ffrainc yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ganwyd Sanfourche yn Berbiguières. Roedd e'n is-gapten yn y Llu Awyr sy'n gwrthsefyll FFI ac yn rhan o Adran F rhwydwaith Hilaire-Buckmaster, y Weithrediaeth Gweithrediadau Arbennig.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Pobl o Dordogne
Asanas eistedd

Osgo neu asana tra'n eistedd yw **asana eistedd**, sy'n cael ei ddefnyddio yn aml yn India a mannau eraill i fyfyrio ac yn y Gorllewin  i gadw'n heini ac fel rhan o symudiadau ioga. Mae asanas eistedd ioga'n cynnwys ystumiau lle cedwir y coesau'n syth neu wedi'u plethu, eu plygu ymlaen neu eu troelli. Mae'r mathau hyn o ystumiau yn briodol ar gyfer ymarferwyr ioga a myfyrdod ar bob lefel gan ddefnyddio propiau yn ôl yr angen i hyrwyddo aliniad diogel. Mae'r mwyafrif o ystumiau eistedd ioga'n addas ar gyfer myfyrwyr ioga sy'n ddechreuwyr.

Mae ystumiau eistedd yn ddelfrydol ar gyfer gwella hyblygrwydd trwy ymestyn y coesau (llinyn y gar, quads a'r ffer), y cefn, a'r cyhyrau o amgylch y clun. Gall eistedd ar y llawr ddarparu sefydlogrwydd, sy'n hwyluso agor y coesau a'r breichiau, ond nid yw'n gyffyrddus i bawb. Mae codi'r cluniau yn aml yn helpu'r asgwrn cefn i ddod i aliniad mwy cynaliadwy.

Mewn ioga clasurol ceir 5 grwp neu fath o asana eistedd:

* Sukhasana - asana cyfforddus (plethu'r coesau)
* Siddhasana - asana'r arbenigwr
* Vajrasana - asana eistedd ar sodlau
* Ardha Padmasana - hanner lotws
* Padmasana - Lotws

## Asanas Ioga Swtras 
[bawd|Mae'r osgo [Padmasana (Lotws)|Padmasana neu Lotus ymhlith y deuddeg asana myfyrdod a enwir yn sylwebaeth *Bhasya*cyd-fynd â *Swtrâu Ioga Patanjali*.]]

Mae *Swtrâu Ioga Patanjali* yn disgrifio ioga fel un sydd ag wyth cangen, ac un o'r wyth hyn yw'r asana. Un grwp o fewn yr asanas yw asanas eistedd a cheir hefyd asanas sefyll, asanas ymlacio (a myfyrio). Nid yw'r swtras yn enwi unrhyw asanas, ond maent yn nodi nodweddion asana da, gan ddweud:

Mae'r *Swtras* wedi'u hymgorffori yn sylwebaeth *Bhasya*, ac mae ysgolheigion bellach yn credu fod y cyfan wedi'u sgwennu gan yr un awdur; mae'n enwi 12 asana myfyrdod tra'n eistedd, pob un o bosibl yn plethu'r coesau, gan gynnwys Padmasana, Virasana, Bhadrasana (a elwir bellach yn Baddha Konasana), a Svastikasana.

## Ioga hatha
Ymhlith y gwahanol fathau o ioga sy'n cynnwys ymarfer myfyrdod, rheoli anadl neu pranayama, ac ati, ioga hatha yw'r un sy'n cyfeirio at ymarfer corfforol yr asanas. Mae'r asanas hyn yn canolbwyntio ar adfywio ynni chakras neu'r sianeli ynni. Rhennir asanas ioga Hatha ymhellach i wahanol fathau yn dibynnu ar safle'r corff. Mae'r rhain yn cynnwys ystumiau lle mae'r person yn eistedd, sefyll, cydbwyso neu droelli'r corff. O'r holl asanas hyn, disgrifir posau yoga fel y rhai mwyaf cyson a chyffyrddus.

;Rhai asanas eistedd

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT 

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{
  ?item wdt:P31 wd:Q466797.     # enghraifft o (P279)    asana (Q466797)
  ?item wdt:P279 wd:Q110123989;    #  isddosbarth o ioga ymlaciol

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Cyfeiriadau
Categori:Asanas eistedd
Gwrthdroad tymheredd

Yn meteoroleg, **gwrthdroad tymheredd** yw gwyriad oddi wrth newid cyffredin tymheredd gydag uchder. Fel arfer mae'r gyfradd newid adiabatig yn golygu bod tymheredd yr aer yn lleihau gydag uchder yn y troposffêr. Gyda gwrthdroad tymheredd, aer cynnes sy'n digwydd uwchben aer oer. 

Mae gwrthdroad tymheredd yn cadw llygredd aer, fel mwrllwch, yn agos at y ddaear. Gall gwrthdroad hefyd llesteirio darfudiad, gan gwethio fel "caead". Os ydy'r caead yma yn torri i lawr, gall darfudiad unrhyw leithder sy'n bresennol yn yr aer achosi stormydd mellt a tharanau eithriadol. Yn hinsoddau oer, gall gwrthdroad tymheredd achosi glaw rhewllyd. 

bawd|600px|dim|Ffurfiant gwrthdroad tymheredd

Yng Nghymru, y prif reswm dros ffurfio gwrthdroad tymheredd yw gwasgedd uchel. Mae hyn yn lleihau cryfder gwyntoedd a allai troi haenau aer a dinistrio'r gwrthdroad. Mae'r absenoldeb a gymylau yn golygu bod tymhereddau yn gostwng yn sydyn gyda'r nos, yn arbennig yn uchel yn y mynyddoedd. Mae'r aer oer yma yn drwm ac yn suddo lawr ochrau'r mynyddoedd ac wrth wneud hyn, mae'n sychu a chynhesu. Mae'r haen gynnes o aer yn gallu gweithredu fel "caead" a chadw aer oerach lawr gwaelod y dyffryn. Yn y ffordd yma mae'r gwrthdroad yn ffurfio. 

Gwrthdroadau yw mwyaf cyffredin yn y gaeaf pan fo niwl yn cael ei ddal yn yr aer oer islaw, ond maen nhw'n gallu digwydd ar unrhyw adeg o'r flwyddyn.

SmokeCeilingInLochcarron.jpg|Mwg yn codi yn Lochcarron, yr Alban, yn cael ei nadu gan haen uwch o aer cynnes
Smog_over_Almaty.jpg|Mwrllwch wedi'i ddal gan wrthdroad tymheredd yn ninas Almaty, Casachstan
The_Diving_Board,_Fan_y_Big_-_geograph.org.uk_-_1114352.jpg|Fan y Bîg uwchben gwrthdroad tymheredd

Categori:Meteoroleg
Categori:Thermodynameg
Usk

Gallai **Usk** gyfeirio at:

### Cymru
* Usk, enw Saesneg ar dref Brynbuga, Sir Fynwy
* Usk, enw Saesneg ar Afon Wysg, sy'n llifo o'r Mynydd Du yn Sir Gaerfyrddin i foryd Afon Hafren

### Unol Daleithiau America
* Usk, Washington, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Washington
----
Squid Game

Cyfres deledu iasoer, ddystopaidd o Dde Corea yw ***Squid Game*** (Coreeg: 오징어 게임, "Gêm Sgwid", neu'n wreiddiol ***Rownd Chwech***, 라운드 식스). Crëwyd ac ysgrifennwyd y gyfres gan Hwang Dong-hyuk ar gyfer Netflix.

Mae'r gyfres yn dangos cystadleuaeth yn y dirgel gyda 456 o chwaraewyr yn cymryd rhan, gyda phob un ohonynt yn wynebu anawsterau ariannol, sy'n risgio eu bywydau er mwyn chwarae cyfres o gemau angheuol am y cyfle i ennill gwobr o  biliwn (tua £25 miliwn). Mae enw'r cyfresi yn dod o'r gair Corëeg *ojingeo* ("môr-lawes"), gêm blant Coreaidd. Lee Jung-jae sy'n arwain y cast.

Creodd Hwang y syniad yn seiliedig ar ei frwydrau ariannol ei hun, yn ogystal â'r gwahaniaethau ariannol o fewn dosbarthiadau cymdeithasol yn Ne Korea a chyfalafiaeth. Er iddo ysgrifennu'r stori yn 2009, ni allai Hwang ddod o hyd i gwmni cynhyrchu i ariannu'r syniad nes i Netflix gymryd diddordeb tua 2019 fel rhan o ymgyrch i ehangu eu harlwy rhaglenni tramor.

Rhyddhawyd tymor cyntaf *Squid Game* ledled y byd ar 17 Medi 2021, a chanmolwyd y gwaith i'r carn. Daeth yn gyfres a wyliwyd fwyaf gan Netflix o fewn dim, a derbyniodd nifer o ganmoliaethau o bwys, gan gynnwys chwe Gwobr Emmy 'Primetime' a gwobr gan y Golden Globe. Dechreuodd cynhyrchu ar gyfer yr ail dymor yng Ngorffennaf 2023, ac fe'i rhyddhawyd ar 26 Rhagfyr 2024. Cafodd y trydydd tymor (yr olaf) ei ffilmio gefn wrth gefn gyda'r ail dymor a disgwylir iddo gael ei ryddhau yn 2025.

## Cast 
* Lee Jung-jae – Seong Gi-hun
* Park Hae-soo – Cho Sang-woo
* Wi Ha-joon – Hwang Jun-ho
* HoYeon Jung – Kang Sae-byeok
* O Yeong-su – Oh Il-nam
* Heo Sung-tae – Jang Deok-su
* Anupam Tripathi – Abdul Ali
* Kim Joo-ryoung – Han Mi-nyeo

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Rhaglenni teledu De Coreaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Coreeg
Categori:Rhaglenni teledu Netflix
Asanas penlinio

Osgo neu asana tra'n penlinio mewn ioga yw **asana penlinio**, sy'n cael ei ddefnyddio yn aml yn India a mannau eraill i fyfyrio ac yn y Gorllewin  i gadw'n heini ac fel rhan o symudiadau ioga. 

Mae osgo (asana) 'Yr Arwr' (a elwir hefyd yn Sansgrit yn Virasana) yn fath o safle penlinio lle mae'r pen-ôl yn suddo i'r llawr rhwng sodlau'r iogi. Yn yr ystum ioga penlinio hwn, tylino ac ystwytho bysedd y traed a'r fferau, y quadriceps a llinyn y gar. Ymhlith y prif safleoedd lle mae'r pen-glin (neu'r ddau) yn cyffwrdd y llawr mae:
* Balasana (Y Plentyn)
* Bharmanasana (Y Bwrdd)
* Marjaryansana a Bitilasana (Buwch a Chath)
* Vyaghrasana (Y Teigar)
* Ustrasana (Y Camel)

Gall pwysau'r corff fod ar y ddwy ben-glin, neu un yn unig, neu'n cael ei rannu gyda rhan arall y corff ee y dwylo. Yn yr Ustrasana (Y Camel) a'i amrywiadau, mae'r pengliniau ill dau ar y llawr, ac yn dosbarthu pwysau'r corff yn gyfartal. Ceir gwahanol ffyrdd o ddosbarthu symudiadau ioga penlinio; ac mae'r rhan bwysicaf  o'r dosbarthu yn seiliedig ar sut mae'r asgwrn cefn yn symud.

;Rhai asanas penlinio

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT 

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{
  ?item wdt:P31 wd:Q466797.     # enghraifft o (P279)    asana (Q466797)
  ?item wdt:P279 wd:Q110125407;    #  isddosbarth o ioga penlinio

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Cyfeiriadau
Categori:Asanas penlinio
Asanas gwrthdro

Osgo neu asana tra'n gwrthdroi'r corff, mewn ioga yw **asana gwrthdro** (Saesneg: *inverted asanas*), sy'n cael ei ddefnyddio yn aml yn India a mannau eraill yn bennaf i gadw'n heini ac fel rhan o symudiadau ioga. 

Gwrthdroad ioga yw unrhyw asana sy'n dod â'r cluniau uwchben y galon neu'r pen o dan y galon. Ceir llawer o siapiau a ffurfiau yn unol a'r diffiniad yma. Mae rhai'n eitha sylfaenol:  e.e. Adho Mukha Svanasana (Ci sr i Lawr) neu mor heriol ag Adho Mukha Vrksasana (Pensefyll).

;Rhai asanas gwrthdro

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT 

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{
  ?item wdt:P31 wd:Q466797.     # enghraifft o (P279)    asana (Q466797)
  ?item wdt:P279 wd:Q110147253;    #  isddosbarth o ioga gwrthdro

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Cyfeiriadau
Categori:Asanas gwrthdro
Asanas lledorwedd

Osgo neu asana tra'n lledorwedd mewn ioga yw **asana lledorwedd**, sy'n cael ei ddefnyddio yn aml yn India a mannau eraill i fyfyrio ac yn y Gorllewin  i gadw'n heini ac fel rhan o symudiadau ioga. 

Yn y gyfres o symudiadau ioga poblogaidd Cyfarchiad i'r Haul ceir dau asana lledorwedd: Ashtanga Namaskara a Urdhva Mukha Shvanasana.

Gall y corff fod ar ei gefn neu ar y bol, yn gyfan neu'n rhannol. 

;Rhai asanas lledorwedd

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT 

 ?item ?itemLabel ?image
WHERE 
{
  ?item wdt:P31 wd:Q466797.     # enghraifft o (P279)    asana (Q466797)
  ?item wdt:P279 wd:Q110124501;    #  isddosbarth o ioga penlinio

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,sa,en". } 
}

LIMIT 300
|sort=label
|links=
|thumb=170
|columns=rhif,label:enw,P279,P18,P373:Cat Comin

}}

## Cyfeiriadau
Categori:Asanas lledorwedd
Twyn-yr-odyn, Bro Morgannwg

Pentrefan yng nghymuned Gwenfô, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Twyn-yr-odyn**. neu **Twynyrodyn**. Saif ychydig i'r de-orllewin o Groes Cwrlwys, yn agos iawn at bentrefi Gwenfô a Llwyneliddon. Mae'r Trosglwyddydd Gwenfô wedi'i leoli yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerfyrddin (y DU)
Llyn Lugano

Llyn yn ne-ddwyrain y Swistir yw **Llyn Lugano** (Eidaleg: *Lago di Lugano* neu *Ceresio*; Lladin: *Ceresius lacus*; Lombardeg: *Lagh de Lugan*; Almaeneg: *Luganersee*), ar y ffin rhwng y Swistir a'r Eidal. Mae'r llyn yn dwyn enw'r ddinas fwyaf ar ei glannau, Lugano. Mae'r llyn rhwng Llyn Maggiore a Llyn Como. Mae'r llyn yn llifo i Lyn Maggiore trwy'r Tresa. Mae'r pwynt dyfnaf, 288 metr, ychydig i'r dwyrain o Gandria, yn rhan Eidalaidd y llyn. Mae'r arwynebedd yn 48.7 km².

## Ffurfiant
Llyn rhewlifol yw'r llyn yn wreiddiol. Fe’i crybwyllwyd gan Gregory o Tours yn 590 fel y Ceresio, gan gyfeirio at y *cerasws* Lladin, a’r llu o goed ceirios a dyfodd ac a flodeuodd ar lannau’r llyn ar y pryd. Yn 804 mae un yn ysgrifennu am y llyn gan gyfeirio at *Laco Luanasco*.

Mae'r mwyafrif o'r lleoedd hyn yn y Swistir, rhan lai yn yr Eidal. Mae'r llyn yn fordwyol, ac yn cael ei ddefnyddio gan nifer sylweddol o longau preifat. Mae cychod teithwyr y *Società Navigazione del Lago di Lugano* (SNL) yn darparu gwasanaethau ar y llyn, at ddibenion twristiaeth yn bennaf, ond hefyd yn cysylltu Lugano â chymunedau eraill ar lan y llyn, rhai nad oes ganddynt fynediad i'r ffordd.

## Dolenni
* Fideo Lugano Switzerland Things to See in 4k'
* Fideo, 'Lake Lugano in 4K'

## Cyfeiriadau
Categori:Llynnoedd y Swistir
Categori:Llynnoedd yr Eidal
Categori:Talaith Como
Categori:Talaith Varese
Rhanbarth Ymreolaethol Bougainville

250px|right|bawd|Y faner

Rhanbarth ymreolaethol yn Papua Gini Newydd, Oceania, yw **Bougainville**, yn swyddogol y **Rhanbarth Ymreolaethol Bougainville**. Ynghyd â Ynys Bougainville ei hun, mae'r rhanbarth yn cynnwys Ynys Buka a nifer o ynysoedd ac atolau anghysbell.

Yng nghyfrifiad 2011 roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 249,358. Tok Pisin yw *lingua franca* Bougainville, er bod amrywiaeth o ieithoedd Awstronesaidd ac ieithoedd eraill yn cael eu siarad yno.

Mae mudiad ymwahanol cryf wedi bodoli yn Bougainville ers y 1960au, a datganodd y rhanbarth ei hannibyniaeth ychydig cyn annibyniaeth Papua Gini Newydd yn 1975. Beth bynnag, ymgorfforwyd Bougainville yn Papua Newydd yn y flwyddyn ganlynol. Ar ôl ymgyrch dreisgar dros annibyniaeth cynhaliwyd refferendwm yn 2019; o'r 87.6% y poblogaeth a bleidleisiodd, roedd 98.3% o blaid annibyniaeth. Cytunodd y ddwy lywodraeth yn 2021 ar amserlen yn rhagweld datganoli pwerau pellach i Bougainville yn 2023 ac annibyniaeth lawn yn 2027 fan bellaf.

## Cyfeiriadau

Bougainville
Rheilffordd Gotthard

**Rheilffordd Gotthard** (Almaeneg: *Gotthardbahn*; Eidaleg: *Ferrovia del Gottardo*) yw'r lein reilffordd draws-Alpaidd y Swistir o ogledd y Swistir i ganton Ticino. Mae'r llinell yn rhan bwysig o gyswllt rheilffordd rhyngwladol mawr rhwng gogledd a de Ewrop, yn enwedig ar goridor Rotterdam-Basel-Genoa. Lled ei drac yw 1,435 milimetr (Lled rhyngwladol) ac mae wedi'i drydaneiddio â system AC 15 kV sy'n cael ei bweru gan weiren drydan uwchben y cerbydau.

## Nodweddion
thumb|chwith|Trên ar Reilffordd Gotthard
Mae'r rheilffordd yn cynnwys prif reilffordd 206 cilomedr o hyd o Immensee i Chiasso, ynghyd â changhennau, o Immensee i Lucerne a Rotkreuz, o Arth-Goldau i Zug, ac o Bellinzona i Locarno a Luino. Mae'r brif reilffordd, yr ail reilffordd uchaf yn y Swistir, yn treiddio'r Alpau trwy Dwnnel Rheilffordd Gotthard 1,151 metr uwch lefel y môr. Yna mae'r llinell yn disgyn i Bellinzona, 241 metr uwch lefel y môr, cyn codi eto i borthladd Monte Ceneri, ar y ffordd i Lugano a Chiasso. Mae gwahaniaethau uchder eithafol yn gofyn am ddefnyddio dulliau ramp hir ar bob ochr, ynghyd â troellau lluosog.

Dechreuwyd adeiladu'r llinell ym 1872, gyda rhai rhannau o'r iseldir yn agor ym 1874. Agorwyd y llinell gyfan ym 1882, ar ôl cwblhau Twnnel Gotthard. Ariannwyd a gweithredwyd i ddechrau gan gwmni Rheilffordd breifat o'r enw Cwmni Rheilffordd St. Gotthard, ymgorfforwyd y llinell yn Rheilffyrdd Ffederal y Swistir ym 1909 Mae'r llwybr hwn yn cynnwys adeiladu'r Twnnel Sylfaen Gotthard newydd a Thwnnel Sylfaen Ceneri. Cwblhawyd ac integreiddiwyd twnnel sylfaen Gotthard â'r llwybr presennol yn 2016, tra cafodd twnnel sylfaen Ceneri ei urddo yn 2020.

## Hanes
Erbyn blynyddoedd cynnar yr 1870au, roedd gan ogledd y Swistir rwydwaith sylweddol o reilffyrdd, gyda chysylltiadau â rheilffyrdd cyfagos yr Almaen a Ffrainc. I'r gorllewin, roedd llinell wedi cyrraedd Brig, yn nyffryn uchaf yr Afon Rhône, o Lausanne. Yn y canol i'r gogledd, roedd llinellau'n cysylltu Olten, Lucerne, Zug a Zürich. Fodd bynnag, nid oedd unrhyw linell wedi cyrraedd trwy'r Alpau i dde'r Swistir na'r ffin â'r Eidal, a bu'n rhaid i'r holl draffig rheilffordd o'r gogledd i'r de basio naill ai i'r gorllewin neu'r dwyrain o'r Swistir, trwy reilffyrdd Mont-Cenis, Semmering neu Brenner.

Trafodwyd llwybr gogledd-de trwy'r Swistir mor bell yn ôl â 1848, ac roedd cynhadledd ryngwladol yn Bern ym 1869 wedi penderfynu mai'r llwybr gorau fyddai trwy ddyffrynnoedd afonydd Reuss a Ticino, wedi'i gysylltu gan dwnnel o dan Fwlch Gotthard. Roedd y llwybr a ddewiswyd yn un hynafol, a oedd wedi cael ei ddefnyddio gan bererinion a masnachwyr ers y 13g o leiaf.

Gwnaed cytundebau ar gyfer adeiladu'r llinell gyda Theyrnas yr Eidal, ym 1869, ac Ymerodraeth yr Almaen, ym 1871. Ymgorfforwyd Cwmni Rheilffordd Gotthard yn Lucerne ym 1871. Yn y pen draw, cyfrannodd llywodraeth yr Eidal £2.25 miliwn, gyda Y Swistir a'r Almaen yn cyfrannu £1.25 miliwn yr un.

## Dolenni
* Gotthardbahn-website by Waldis Carl (Almaeneg)
*  disgrifiad darluniadol o'r llwybr
* Fideo, 'Gotthard by Train - German • Great Railways' (Almaeneg)

## Cyfeiriadau
Categori:Rheilffyrdd yr Eidal
Categori:Rheilffyrdd y Swistir
Yolngu Matha

Mae **Yolngeg** (*Yolŋu*) yn grŵp iaith Cynfrodoral Awstralaidd a siaredir yn Tir Arnhem. Mae yna chwe iaith Yolngeg wahanol.

Categori:Ieithoedd Awstralia
Categori:Tir Arnhem
Bad Achub Aberystwyth

Gorsaf Sefydliad Brenhinol y Badau Achub (RNLI) yn Aberystwyth, Ceredigion, yw **Gorsaf Bad Achub Aberystwyth**. Fe’i sefydlwyd ym 1861, ond roedd gan y dref fad achub er 1843, y bad "Evelyn Wood".

Yn 1989 bu i griw Bad Achub RNLI Aberystwyth ymgymryd ag her i rwyfo o dref Arklow yn Iwerddon i Aberystwyth er mwyn codi arian at sganer canser newydd yn Ysbyty Cyffredinol Bronglais y dref. Yn 1993 ail-rwyfwyd y daith gan ei alw'n yr Her Celtaidd (Celtic Challenge) a gynhelir bob yn ail flwyddyn ac sy'n denu rhwyfwyr o ar draws Cymru ac Iwerddon a thu hwnt.

bawd|dim|Bad achub *Enid Mary* (B-704), sy'n gweithredu o Orsaf RNLI Aberystwyth

## Cyfeiriadau
Categori:Aberystwyth
Aberystwyth
Categori:Hanes morwrol Cymru
Y Ddrôp

Pentref yng nghymuned Sain Siorys, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Y Ddrôp** (Saesneg: *Drope*). Saif yn uniongyrchol i'r gorllewin o Llanfihangel-ar-Elái, Caerdydd, ac i'r de-ddwyrain o bentref Llanbedr-y-fro.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Witchcraft Today

Llyfr ffeithiol a ysgrifennwyd gan Gerald Gardner ym 1954 ydy ***Witchcraft Today***. Yn y llyfr y mae Gardner yn nodi ei deimladau a'i gredoau parthed hanes ac ymarferion y cwlt gwrachod, gan gynnwys ei honiad am iddo gwrdd â gwrachod go iawn yn y Fforest Newydd yn Lloegr. Y mae'r llyfr hefyd yn ymwneud â'i ddamcaniaeth i Urdd y Deml hefyd ymarfer y grefydd, a'r gred mewn tylwyth teg yn Ewrop yn tarddu o'r pigmïaid a'u bod yn byw ochr yn ochr â chymunedau eraill. Erbyn hyn, un o brif destunau Wica, ynghyd â *The Meaning of Witchcraft* (1959), ydy'r llyfr hwn.

Yn rhagair *Witchcraft Today*, ysgrifennodd Gardner:Erbyn i'r llyfr gael ei gyhoeddi, yr oedd Gardner yn ymarfer Wica ac wedi sefydlu ei gwfen ei hun o'r Cwfen Bricket Wood. Er hynny, ni ddywedai yn ei lyfr ei fod yn rhan o'r grefydd bryd hynny; honnai yn lle ei fod yn "anthropolegydd di-ddiddordeb". Margaret Murray a ysgrifennodd gyflwyniad i'r llyfr; hithau oedd yn un o brif gefnogwyr ar ragdybiaeth y cwlt gwrachod, a hynny drwy ei lyfrau *The Witch-Cult in Western Europe* a *The God of the Witches* o'r 1920au a'r 1930au. Yn ei chyflwyniad, ysgrifennai: Yn y llyfr, honnai Gardner bod bron i naw miliwn o bobl, y rhan fwyaf ohonynt yn fenywod, gael eu lladd oherwydd yr erlidiau yn erbyn gwrachod yn Ewrop. Tardd y ddamcaniaeth hon gyda Matilda Joslyn Gage yn wreiddiol. Bellach, y mae ysgolheigion yn amcangyfrif bod tua 40,000 a 100,000 a ddienyddiwyd yn enw ymarfer gwrachyddiaeth rhwng tua 1450 a 1750.

Yn y llyfr mae saith llun; un o Gardner, un arall o gylch swynwr yn Amgueddfa Gwrachyddiaeth ac Hudoliaeth, cofeb i'r bobl a ddienyddiwyd yn yr erlidiau yn eu herbyn, dau lun o ystafelloedd yn yr amgueddfa, cerflun o'r duw corniog, a phaentiad o wrach wrywol.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau 1954
Categori:Wica
Gwredog

Pentrefan yng nghymuned Llannerch-y-medd, Ynys Môn, Cymru, yw **Gwredog**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* "Gwredog", Genuki


Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Jersey Marine

Pentref yng nghymuned Coed-ffranc, mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, yw **Jersey Marine**, neu **Pentrecaseg** yn Gymraeg. Saif tua 3 milltir (4.8&nbsp;km) i'r dwyrain o Abertawe.

Mae'r pentref yn cynnwys ardal gwlyptir Pant-y-sais, sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru.

Mae Camlas Tennant yn mynd drwy'r pentref.

bawd|dim|Camlas Tennant, sy'n rhedeg drwy'r pentref

Mae canolfan ddosbarthu fawr a weithredir gan Amazon.com wedi'i lleoli i'r de o'r pentref ar safle hen ffatri cynhyrchu cebl. Fe agorodd ar 16 Ebrill 2008.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Coed-ffranc
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Erthyglau heb gategori Etholaeth (DU)
Y Gymdeithas Athronyddol Americanaidd

Cymdeithas ddysgedig a'r sefydliad gwyddonol hynaf yn Unol Daleithiau America yw'r **Gymdeithas Athronyddol Americanaidd** (, APS) a sefydlwyd ar gynnig Benjamin Franklin yn Philadelphia, Pennsylvania, ym 1743.

Lleolir pencadlys y Gymdeithas Athronyddol Americanaidd—y Neuadd Athronyddol (adeiladwyd 1785–89)—ym Mharc Hanesyddol Cenedlaethol Annibyniaeth yn Center City, Philadelphia, sef canolfan busnes y ddinas. Cedwir eiddo'r Gymdeithas yn Neuadd y Llyfrgell, a godwyd ym 1958 fel replica o hen adeilad y Library Company of Philadelphia, a fu yn yr un safle o 1798 hyd at y 1880au. Mae'r llyfrgell yn cynnwys rhyw saith&nbsp;miliwn o lawysgrifau, a chasgliadau helaeth o lyfrau am y gwyddorau a diwylliant yr Unol Daleithiau. Mae'r Gymdeithas hefyd yn meddu ar Neuadd Benjamin Franklin, lle cynhelir y mwyafrif o gyfarfodydd a chynadleddau'r Gymdeithas, a Neuadd Richardson sydd yn gartref i'r Consortiwm ar gyfer Hanes Gwyddoniaeth, Technoleg a Meddygaeth.

Cyhoeddir sawl cyfnodolyn a chyfres ysgolheigaidd gan y Gymdeithas, gan gynnwys *Transactions of the APS*, sef pump traethawd monograffig y flwyddyn; *Memoirs of the APS*, cyfres o lyfrau monograffig; *Proceedings of the APS*, cyfnodolyn chwarterol sydd yn cynnwys papurau a ddarllenwyd yn y cyfarfodydd chwe-misol a chofiannau aelodau'r Gymdeithas yn ogystal ag erthyglau gan awduron nad yw'n aelodau; yr *APS Yearbook*; a'r cylchlythyr *APS News*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Athroniaeth yr Unol Daleithiau
Athronyddol Americanaidd, Cymdeithas
Categori:Sefydliadau 1743
Categori:Sefydliadau a leolir yn Philadelphia
Horseman's Green

Pentref yng nghymuned Hanmer, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw '''Horseman's Green'''. Saif yn ne-ddwyrain y sir, yn agos at y ffin â Swydd Amwythig, Lloegr.

Mae'r pentref yn un o nifer o bentrefi ym Maelor Saesneg sy'n cynnwys yr elfen "Green" yn eu henwau, sy'n dangos iddyn nhw ddod i fodolaeth yn y cyfnod cymharol fodern ar ôl cau tir a oedd gynt yn dir cyffredin. Mae'r cofnod cyntaf o'r enw "Horseman's Green" yn dyddio o ddiwedd yr 17g ar ffurf "Horse Math's Green", sy'n debygol o ddeillio o'r gair Saesneg "math", sy'n golygu "lladd gwair" (h.y. tir dôl).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Hanmer
Categori:Pentrefi Wrecsam
Hafodyrynys

Pentref yng nghymuned Crymlyn, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Hafodyrynys**. Saif ar briffordd yr A472 rhwng trefi Pontypŵl a Chrylmyn. Yn hanesyddol, fe'i lleolid yn Sir Fynwy. 

Disgrifir y stryd fawr yn aml fel y stryd fwyaf llygredig yng Nghymru, gyda lefelau nitrogen deuocsid uchaf ym Mhrydain y tu ôl i ganol Llundain, ac mae yna bolisi o ddymchwel tai sy'n cael eu heffeithio waethaf gan y traffig trwm sy'n mynd trwy'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan 
 ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Crymlyn
Categori:Pentrefi Caerffili
Plaid Gweithwyr Corea

Plaid lywodraethol Gweriniaeth Pobl Ddemocrataidd Corea (Gogledd Corea) yw **Plaid Gweithwyr Corea**, a'r unig blaid wleidyddol swyddogol yn y wladwriaeth honno.

## Hanes 
Sefydlwyd Plaid Gweithwyr Corea dan arweiniad Kim Il-sung yn Awst 1946.

Yn niwedd y 1990au dechreuodd grym Plaid y Gweithwyr wanhau ychydig o ganlyniad i'r polisi *sŏngun* a gyflwynwyd gan Kim Jong-il, a wnâi ddyrchafu'r lluoedd arfog yn uwch na'r blaid. Fodd bynnag, mae'r blaid o hyd yn rheoli'r economi ac yn trefnu gweithgareddau cymdeithasol y bobl.

## Trefniant ac aelodaeth 
Awdurdod uchaf y blaid ydy'r gyngres, a arweinir gan bwyllgor canolog etholedig. Cynhaliwyd cyngres y blaid bob pum mlynedd hyd at y Bumed Gyngres ym 1970; ers hynny, cafwyd y Chweched Gyngres ym 1980 a'r Seithfed Gyngres yn 2016. Penderfynir ar bolisïau'r blaid gan y Biwro Gwleidyddol.

## Ideoleg a pholisi 
Mae Plaid Gweithwyr Corea yn arddel Juche, ideoleg wladwriaethol Gogledd Corea, sydd yn cyfuno comiwnyddiaeth â chenedlaetholdeb.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cenedlaetholdeb Coreaidd
Categori:Comiwnyddiaeth yng Ngogledd Corea
Categori:Llywodraeth Gogledd Corea
Gweithwyr Corea
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngogledd Corea
Categori:Sefydliadau 1946
The Gentleman's Magazine

Cylchgrawn misol Saesneg oedd '''''The Gentleman's Magazine''''' a gyhoeddwyd yn Llundain o 1731 i 1922. Ar ei anterth, yn ei gan mlynedd gyntaf, daeth i'r amlwg fel un o gyfnodolion llenyddol a gwleidyddol mwyaf dylanwadol.

Sefydlwyd y cylchgrawn gan Edward Cave dan y ffugenw Sylvanus Urban. Hwn oedd y defnydd cyntaf o'r gair *magazine* i ddisgrifio cyfnodolyn yn yr iaith Saesneg. Ei nod ar y cychwyn oedd i gasglu yn fisol y pigion o newyddion, ysgrifau, anecdotau, ac hysbysiadau a gyhoeddwyd yn yr amryw bapurau newydd a chyfnodolion dyddiol ac wythnosol. Erbyn 1739, cyfraniadau gwreiddiol oedd yn cyfri am y rhan fwyaf o'r cynnwys, yn hytrach na chrynoadau o'r newyddion ac ailargraffiadau. Cyhoeddwyd beirniadaeth lenyddol, ysgrifau, cofnod o gyhoeddiadau, ac adroddiadau o'r Senedd. Un o'r cyfranwyr rheolaidd oedd Samuel Johnson, cyfaill i Cave, a gafodd ddylanwad mawr ar y cylchgrawn. Parhaodd fel cylchgrawn cyffredinol am ryw gan mlynedd arall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirniadaeth lenyddol Saesneg yn Lloegr
Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Cylchgronau Saesneg Lloegr
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn y 18fed ganrif
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn y 19eg ganrif
Categori:Sefydliadau 1731
Categori:Dadsefydliadau 1922
Garnyrerw

Pentref yng nghymuned Blaenafon, Torfaen, Cymru, yw **Garnyrerw** neu **Garn-yr-erw**. Saif yng ngogledd y sir, i'r gogledd-orllewin o dref Blaenafon, ger tarddle Afon Llwyd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Blaenafon
Categori:Pentrefi Torfaen
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Torfaen (y DU)
Katie Wallis

Gwleidydd o Gymru yw **Katie Wallis** (ganwyd **Jamie Hamilton Wallis;** 2 Mehefin 1984). Bu'n Aelod Seneddol Ceidwadol dros etholaeth Pen-y-bont ar Ogwr rhwng 2019 a 2024. Trechodd Madeleine Moon o Lafur yn etholiad cyffredinol 2019. a penderfynodd beidio cystadlu'r sedd yn etholiad cyffredinol 2024.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Wallis yn Bettws. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Gatholig St Robert yn Aberkenfig, Ysgol St Clare ym Mhorthcawl, Ysgol Brynteg ym Mhen-y-bont ar Ogwr, ac Eglwys Crist, Rhydychen. Cafodd doethuriaeth mewn Astrobioleg gan Brifysgol Caerdydd.

## Gyrfa wleidyddol 
Yn Ionawr 2020, cyhoeddodd *Buzzfeed* stori yn datgelu fod Wallis yn gyd-berchennog gwefan 'dadi siwgr', "a oedd yn cynnig perthynas ariannol i fyfyrwyr gyda 'noddwyr' cyfoethog". Canfu Buzzfeed ei fod wedi bod yn gyfarwyddwr ac yn gyfranddaliwr rhiant-gwmni'r wefan. Galwodd yr Aelod Seneddol Llafur Jess Phillips am gael gwared â Wallis.

Cefnogodd Wallis Liz Truss fel arweinydd y blaid, ond ym mis Hydref 2022 dywedodd y dylai ymddiswyddo. Honnodd fod ASau Ceidwadol eraill wedi defnyddio materion trawsryweddol fel arf yn ei erbyn.

Dywedodd Suella Braverman nad oedd hi'n ystyried galw person traws wrth ei hen enw yn fwriadol yn drosedd casineb.

## Bywyd personol
Ar 30 Mawrth 2022, daeth Wallis allan fel person trawsryweddol, gan ddod yr Aelod Seneddol cyntaf i ddod allan fel person trawsryweddol yn San Steffan. Yn ei ddatganiad cyhoeddus, dywedodd Wallis ei fod am barhau defnyddio'r rhagenw personol "ef", "ar hyn o bryd". Roedd ei ddatganiad cyhoeddus hefyd yn dweud fod Wallis wedi cael ei flacmêlio yn Ebrill 2020 am ei hunaniaeth rhywiol a cafodd ei dreisio ym Medi 2021. Ar 28 Ebrill 2022, gaeth Wallis ei gyhuddo o fethu â stopio ar ôl damwain car yn Llanfleiddan.
Ar 11 Gorffennaf 2022 mewn achos llys yn Llys Ynadon Caerdydd, cafwyd Wallis yn euog o fethu â stopio ac adrodd am ddamwain, gan adael ei gar mewn safle peryglus, ond ei glirio o yrru heb ofal a sylw dyladwy. Cafodd ddirwy o £2,500 a'i wahardd rhag gyrru am chwe mis. Dywedodd y barnwr nad oedd ei esboniad yn gredadwy.

Ar 19 Mai 2025, plediodd Wallis, sydd bellach yn defnyddio'r enw Katie, yn ddieuog o aflonyddu ei gyn-wraig. Ar 17 Mehefin 2025 fe newidiodd ei phle i fod yn euog o aflonyddu drwy anfon negeseuon a gwneud galwadau ffôn. Ar 14 Gorffennaf 2025 fe'i dedfrydwyd gyda gorchymyn cymunedol 12 mis i Wallis i'w gwblhau dros 12 diwrnod, yn ogystal â dirwy gwerth £1,264.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion LHDT o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Eglwys Crist, Rhydychen
Categori:Cynghorwyr yng Nghymru
Grub Street

Stryd yn Ninas Llundain, ger Moorfields, oedd **Grub Street** a leolwyd rhwng Fore Street a Chiswell Street yn hen ardal Cripplegate. Mae'r enw yn gyfystyr â chylchoedd llenyddol Llundain yn ystod y 18g, yn enwedig yr oes Awgwstaidd.

Roedd adeiladau'r stryd yn cynnwys ystafelloedd clwydo, tai coffi, a phuteindai. Yno, o'r 17g hyd at ddechrau'r 19g, preswyliodd nifer o awduron mân-hanesion, geiriadurwyr, beirdd ffwrdd-a-hi, a chrachlenorion eraill yn ysgrifennu am dâl. Daeth y gair *grubstreet* felly yn drawsenw i ddisgrifio llên ddibwys neu ysgrifeniadau undydd o'r fath.

Bu'r cylchgrawn llenyddol *The Grub Street Journal* (1730–37) yn dychanu cylchoedd llenyddol Llundain. Ymddengys golygfeydd o fywyd Grub Street yn y nofelau *The Expedition of Humphry Clinker* (1771) gan Tobias Smollett a *New Grub Street* (1891) gan George Gissing. Defnyddir yr enw Grub Street o hyd i ddisgrifio gwaith ysgrifenedig byrhoedlog neu ystrydebol, neu i ddilorni sgriblwyr am dâl, yn enwedig newyddiadurwyr.

Newidiwyd enw'r stryd i Milton Street ym 1830. Bellach lleolir ystâd y Barbican ar safle'r hen Grub Street.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Pat Rogers, *Hacks and Dunces: Pope, Swift and Grub Street* (Llundain: Methuen, 1980).

Categori:Dinas Llundain
Categori:Geiriau ac ymadroddion Saesneg
Categori:Hanes Llundain
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn y 18fed ganrif
Categori:Strydoedd Llundain
Troed-y-rhiw, Ceredigion

:''Am y pentref o'r un enw ym mwrdeisdref sirol Merthyr Tudful, gweler Troed-y-rhiw.

Pentrefan yng nghymuned Llanfihangel Ystrad, Ceredigion, Cymru, yw **Troed-y-rhiw**. Saif tua hanner ffordd rhwng pentrefi Cribyn a Dihewyd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfihangel Ystrad
Categori:Pentrefi Ceredigion
Llyfr cwrteisi

Math o lenyddiaeth ddidactig yw'r **llyfr cwrteisi** a fu'n boblogaidd yng Ngorllewin Ewrop o'r 13g i'r 18g. Llawlyfr ydyw sydd yn cyfarwyddo llyswyr a boneddigion, gan amlaf, sut i ymddwyn mewn cylchoedd parchus cymdeithas. Byddai hefyd yn mynegi athroniaeth yr awdur ac yn cyflwyno côd egwyddorion ar gyfer bywyd, ymddygiad, a moesau.

Ymhlith yr esiamplau nodedig o lyfrau cwrteisi mae *Il Cortegiano* (1528) gan Baldassare Castiglione, *Il Galateo* (1558) gan Giovanni della Casa, *La Civil Conversatione* (1574) gan Stefano Guazzo, a *The Compleat Gentleman* (1622) gan Henry Peacham.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth y Dadeni
Categori:Llenyddiaeth yr Oesoedd Canol
Cwrteisi
Categori:Safon ymddygiad
Dyffryn, Bro Morgannwg

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dyffryn (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Gwenfô, bwrdeistref sirol  Bro Morgannwg, Cymru, yw **Dyffryn** weithiau **Duffryn**. Saif i'r gorllewin o bentref Gwenfô, wrth ymyl Gerddi Dyffryn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|300px|Croeso i'r pentref

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Cockshead

Pentrefan yng nghymuned Llanddewi Brefi, Ceredigion, Cymru, yw **Cockshead**. Saif ger priffordd yr A485, tua 1.5 milltir i'r gorllewin o bentref Llanddewi Brefi.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ceredigion
Categori:Llanddewi Brefi
Categori:Pentrefi Ceredigion