open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morningthorpe and Fritton

Plwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Morningthorpe and Fritton**. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 267. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Norfolk. Mae'r ddau bentref Morningthorpe a Fritton filltir i ffwrdd o'i gilydd.

Mae gan y plwyf arwynebedd o 7.74 cilomedr sgwâr (2.99 milltir sgwâr) ac at ddibenion llywodraeth leol, mae'r plwyf yn dod o fewn ardal De Norfolk. Ailenwyd y plwyf i'r enw "Morningthorpe a Fritton" o "Morningthorpe" ar 1 Mai 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Cris Dafis

Bardd ac awdur o Gymru a ddaw'n wreiddiol o Lanelli yw **Cris Dafis** (ganwyd 1966). Mae'n byw ac yn gweithio fel cyfieithydd yng Nghaerdydd. Mae'n golofnydd rheolaidd i gylchgrawn *Golwg*.

Cyhoeddodd ei gyfrol cyntaf o gerddi, *Ac Ystrydebau Eraill,* fel rhan o gyfres Beirdd Answyddogol Gwasg Y Lolfa ym 1988.

Wedi cyfnod maith o beidio â chyhoeddi ei farddoniaeth, cyhoeddwyd ei ail gasgliad, *Mudo*, fel pamffled gan wasg Cyhoeddiadau'r Stamp yn 2019. Mae cerddi'r dilyniant hwn yn ymateb i'r brofedigaeth o golli cymar bron i bymtheg mlynedd ynghynt. Bu farw Alex, cymar Cris, wrth geisio ei achub o'r môr ar ynys Bali yn 2005. Datblygiad yw'r cerddi ar gasgliad a gyflwynwyd yn wreiddiol i gystadleuaeth y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy a'r Cyffiniau 2016. Ar y pryd, fe'u gosodwyd yn y Dosbarth Cyntaf gan Menna Elfyn.

## Llyfryddiaeth 
* *Ac Ystrydebau Eraill* (1988) - Y Lolfa
* *Mudo* (2019) - Cyhoeddiadau'r Stamp

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Ann Allebach

Ffeminist o'r Unol Daleithiau oedd **Ann Jemima Allebach** (8 Mai 1874 - 27 Ebrill 1918) sydd hefyd yn cael ei chofio fel swffragét, gweinidog, ac addysgwr. Hi oedd y fenyw gyntaf a urddwyd yn weinidog Mennonite yng Ngogledd America, a hynny ar Ionawr 15, 1911. Nid urddwyd menyw Mennonite arall tan 1973.

Fe'i ganed yn Montgomery County a bu farw yn Ninas Efrog Newydd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog Newydd, Prifysgol Columbia a Choleg Diwynyddol Union. 

Allebach oedd y fenyw gyntaf erioed i gael ei dewis o Kings County, Efrog Newydd, i fod yn aelod o gonfensiwn gwleidyddol cenedlaethol. Fe'i dewiswyd ar gyfer Confensiwn Cenedlaethol Gweriniaethol 1912 (iaith wreiddiol: *Republican National Convention*) a gynhaliwyd yn Chicago ond ni chaniatawyd iddi fod yn bresennol gan ei bod yn ferch. Roedd yn ddirprwy o'r *Eighteenth Assembly District* o Gynulliad Gwladol y Blaid Flaengar yn Syracuse.

## Magwraeth a choleg
Ganwyd Allebach ar Fai 8, 1874 [2] yn Montgomery County, Pennsylvania, a chafodd ei magu ger Schwenksville. Ei rhieni oedd Sarah Markley Allebach a Jacob R. Allebach, a oedd yn fanciwr ac yn bostfeistr. Pan oedd yn blentyn, sefydlodd siaptr o ''Young People's Society of Christian Endeavour'' yn ei thref enedigol. 

Yn 1893, daeth yn brifathro ysgol yn East Orange, New Jersey, a dechreuodd astudio yng Ngholeg Ursinus, Prifysgol Efrog Newydd, Prifysgol Columbia, ac Undeb Diwinyddol Seminary. Yn dilyn ei hastudiaethau, bu'n dysgu yn Perkiomen Seminary yn Pennsburg, Pennsylvania.

## Hawliau merched
Wedi iddi ddychwelyd i Ddinas Efrog Newydd, anerchodd ei phobl am hawl menywod i bregethu, a'r hawl i fenywod i bleidleisio, sef yr hyn a elwir yn etholfraint. Yn Brooklyn, pregethodd yn Eglwys y Bedyddwyr, Marcy Avenue rhwng 1913 a 1915. Bu hefyd yn gweinidogaethu'r tlawd, a gofynnodd Maer Efrog Newydd iddi drefnu cynhadledd ar grefydd a gwasanaethau cymdeithasol. Gwahoddwyd hi'n aml i ddychwelyd i Pennsylvania i bregethu. Yn 1916, fe'i galwyd i fod yn weinidog ar gyfer Eglwys Ddiwygiedig Sunnyside ar Long Island.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Montgomery County, Pennsylvania
Harling, Norfolk

Plwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Harling**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Breckland. Mae'n cynnwys y pentrefi East Harling, Middle Harling a West Harling.

Mae gan y plwyf arwynebedd o . Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 2,142.

Ganwyd Henry Nicholas Ridley, botanegydd, daearegwr a naturiaethwr yma ym mhentref West Harling, bu'n allweddol i hyrwyddo coed rwber ym Mhenrhyn Maleia, yn ne-ddwyrain Asia.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Breckland
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Walter Colman

Roedd **Walter Colman** (1600–1645) yn ffrier Ffransisgaidd Seisnig.

## Bywyd
Ganed Colman yn Cannock, Swydd Staford, i deulu bonheddig a chyfoethog. Enw ei dad oedd Walter Coleman. Yn ddiweddarach rhoddodd teulu ei fam, y Whitgreaves, loches i Siarl II ym 1651 yn Mosley Hall ger Wolverhampton.

Gadawodd Colman â Lloegr yn ŵr ifanc i astudio yn y Coleg Seisnig, Douai. Ym 1625 daeth yn aelod o Urdd Ffransisgaidd Douai, gan dderbyn yr enw mewn crefydd Christopher o St. Clare. Dyma'r enw sy'n cael ei ddefnyddio yn y mwyafrif o ffynonellau hanesyddol sy'n cyfeirio ato.

Ar ôl cwblhau ei flwyddyn o nofyddiaeth, dychwelodd i Loegr ar alwad yr uwch dad daleithiol, y Tad John Jennings. Wedi dychwelyd cafodd ei garcharu ar unwaith oherwydd iddo wrthod tyngu'r llw o deyrngarwch i'r frenhiniaeth Brotestannaidd. Wedi'i ryddhau trwy ymdrechion ei ffrindiau, aeth Colman i Lundain, lle cafodd ei gyflogi yng ngwaith y weinidogaeth, a lle, yn ystod ei gyfnodau hamdden, cyfansoddodd *La dance machabre*, neu *Gornest Marwolaeth* (Llundain, 1632 neu 1633), trafodaeth mewn medr a rhythm cain ar bwnc marwolaeth, a gyflwynwyd i'r Frenhines Henrietta Maria, consort y Brenin Siarl I.

Dychwelodd Colman i Douai i adfer ei iechyd wedi ei gyfnod yn y carchar. Pan dorrodd erledigaeth grefyddol allan o'r newydd ym 1641, dychwelodd i Loegr. Ar 8 Rhagfyr yr un flwyddyn cafodd ei ddwyn i dreial, ynghyd â chwech o offeiriaid eraill, yr oedd dau ohonynt yn Fenedictiaid, roedd y pedwar arall yn aelodau o'r clerigwyr seciwlar. Cawsant i gyd eu condemnio i gael eu Crogi, diberfeddu a chwarteru ar 13 Rhagfyr, ond trwy ymyrraeth llysgennad Ffrainc gohiriwyd y dienyddiad am gyfnod amhenodol. Arhosodd Colman yng Ngharchar Newgate am nifer o flynyddoedd. Wedi blino'n lân ac yn ddioddef o newyn a llymder oherwydd ei garchariad bu farw ym 1645.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1600
Categori:Marwolaethau 1645
Thomas Lloyd (is-lywodraethwr)

Roedd **Thomas Lloyd** (6 Ebrill 1640 – 10 Medi 1694) yn is-lywodraethwr Talaith Pennsylvania a phregethwr yn enwad y Crynwyr.

## Bywyd Cynnar 
Roedd yn drydydd mab i Charles I Lloyd (1597-) o Ddolobran, ym mhlwyf Meifod, Sir Drefaldwyn, gan ei wraig Elizabeth Stanley, aelod o linell iau teulu Stanley, ieirll Derby.

## Gyrfa 
Addysgwyd ef yn Ysgol Rhuthun. Astudiodd y gyfraith a meddygaeth yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, lle graddiodd ym 1661. Daeth yn Grynwr, ac ym 1664 cafodd ei arestio a'i garcharu yn y Trallwng hyd gyhoeddi'r Datganiad Rhyddhad Brenhinol ym 1672.

Daeth yn feddyg, a bu ganddo bractis eang; ond ym 1683 ymfudodd ef a'i deulu i Pennsylvania gyda William Penn oherwydd parhad yr erledigaeth grefyddol. Penododd Penn ef yn feistr y rholiau. Fe'i dewiswyd i gynrychioli Philadelphia County yn y cyngor taleithiol ym mis Ionawr 1684, ac fel ei lywydd bu'n gweinyddu'r llywodraeth ar ôl i Penn hwylio i Loegr ym mis Awst hyd 9 Rhagfyr 1687, pan oedd yn un o gomisiwn gweithredol o bump a ddaliodd bŵer am ddeng mis.

Etholwyd ef unwaith eto i'r cyngor i gynrychioli Bucks County ym 1689, a chymerodd ei sedd er gwaethaf gwrthwynebiad y llywodraethwr, John Blackwell, gyda'r hwn yr oedd ef ac eraill o blaid y Crynwyr wedi cael anghydfod. Disodlwyd Blackwell o'i swydd gan Penn, a dewiswyd Lloyd unwaith eto'n llywydd y cyngor. Wedyn comisiynwyd ef yn is-lywodraethwr gan Penn, a bu'n deiliad y swydd o 1690 i 1693. Yn ystod ei weinyddiaeth, digwyddodd y sgism dan arweiniad George Keith .

Cyhoeddwyd dau o'i bamffledi yn pledio achos y Crynwyr yn ddiweddarach: ''Llythyr i fy Annwyl a hoff Gyfeillion yn Nolobran" ym 1788 a "Llythyr i John Eccles a'i Wraig" ym 1805.

Mae'n debyg ei fod yn gefnder i David Lloyd, y barnwr a'r gwleidydd yn Nhalaith Pennsylvania.

## Marwolaeth 
Bu farw yn Pennsylvania, 10 Medi 1694.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1640
Categori:Marwolaethau 1694
Jeanne Hersch

Awdur Iddewig o'r Swistir oedd **Jeanne Hersch** (13 Gorffennaf 1910 - 5 Mehefin 2000) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel athronydd ac academydd. Thema gwaith ei bywyd mewn gwirionedd oedd 'rhyddid'.

Fe'i ganed yn Genefa ar 13 Gorffennaf 1910; bu farw yn Genefa ac fe'i claddwyd yn Cimetière des Rois. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Geneva, École pratique des hautes études, Prifysgol Albert Ludwigs a Phrifysgol Heidelberg. 

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o'r Blaid Cymdeithasol Democrataidd y Swistir.

Astudiodd o dan y dirfodwr Karl Jaspers (23 Chwefror 1883 – 26 Chwefror 1968) yn yr Almaen ar ddechrau'r 1930au. Ym 1956, fe'i penodwyd yn athro ym Mhrifysgol Genefa, un o'r merched cyntaf i ddal swydd o'r fath mewn prifysgol yn y Swistir, gan ddal y swydd tan 1977. O 1966 i 1968, hi oedd yn arwain adran athroniaeth UNESCO, ac roedd yn aelod o gomisiwn gweithredol UNESCO rhwng 1970 a 1972.

## Gwobrau
* 1936 Prix Amiel o Brifysgol Genefa ar gyfer ei llyfr cyntaf '' L'illusion philosophique '' (Die Illusion - Llwybr Athroniaeth)
* 1941 Prix littéraire de la Guilde du Livre ar gyfer y nofel 'Temps alternés' '(teitl y llawysgrif' 'Chaîne et Trame' ', Almaeneg 1975)
* 1947 Prix Adolphe Neuman estheteg etifeddol a de morol Ville de Genève
* 1972 yn dyfarnu doethuriaeth anrhydeddus o Gyfadran Diwinyddol Prifysgol Basel
* Gwobr 1973 y Fondation yn arllwys les Droits de l'Homme
* 1979 Montaigne - Gwobr, Spinoza - Medal
* 1980 Max Schmidheiny - Gwobr Rhyddid
* 1985 pris Petitpierre Max
* 1987 Medal Albert Einstein
* Gwobr Addysg Hawliau Dynol UNESCO 1988
* 1992 Gwobr Karl Jaspers
* 1993 Meddyg Anrhydeddus y Gyfadran Athronyddol Prifysgol Oldenburg
* 1998 meddyg anrhydeddus École polytechnique fédérale de Lausanne

## Llyfryddiaeth
Emmanuel Dufour-Kowalski *Présence dans le Temps*, L'Âge d'Homme Editions, Lausanne, 1999.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Academyddion Prifysgol Genefa
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Athronwyr benywaidd o'r Swistir
Categori:Athronwyr Iddewig o'r Swistir
Categori:Llenorion Iddewig o'r Swistir
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Pobl a aned yng Ngenefa
Categori:Pobl fu farw yng Ngenefa
Categori:Ysgolheigion Ffrangeg o'r Swistir
Birgit Zotz

Awdur o Awstria yw **Birgit Zotz** (ganwyd 7 Awst 1979) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel anthropolegydd.

Wedi iddi adael yr ysgol mynychodd Brifysgol Fienna a Phrifysgol Johannes Kepler. 

## Magwraeth a choleg
Fe'i ganed yn Waidhofen der Thaya, Awstria Isaf ac fe'i magwyd yn y Waldviertel, yn yr un rhanbarth, ac yna yn Fienna. O 1993–1997, mynychodd y Franz Schubert Konservatorium yn Fienna, lle bu'n astudio'r sacsoffon. Cafodd ei gradd meistr mewn astudiaethau twristiaeth ym Mhrifysgol Johannes Kepler, Linz yn 2008 ac yn ddiweddarach cafodd radd meistr mewn moeseg o Brifysgol Vienna dan oruchwyliaeth Manfred Kremser. Mae hi'n briod â Volker Zotz, athronydd nodedig o Awstria, ac awdur toreithiog yn yr Almaeneg.

## Gyrfa
Cyhoeddodd Birgit Zotz lyfrau, traethodau ac erthyglau am ddiwylliant Bwdhaidd, cyfriniaeth ac adeiladu delweddau mewn twristiaeth. Mae hi'n ddarlithydd yng Ngholeg Rhyngwladol Twristiaeth a Rheolaeth yn Bad Vöslau. Ers 2005 bu'n Llywydd Komyoji, canolfan astudio a deialog Bwdhaidd yn Awstria. Mae'n ymchwilydd ar athroniaeth a bywyd Lama Anagarika Govinda; ysgrifennodd ei fywgraffiad. (adalwyd Hydref 2011)

## Llyfrau 
* *Das Image des Waldviertels als Urlaubsregion.* 2006 http://permalink.obvsg.at/wuw/AC05844120
* *Das Image Tibets als Reiseziel im Spiegel deutschsprachiger Medien.* Linz: Kepler University 2008 http://tourismus.jku.at/masterthesis/thesis_9.html 
* *Das Waldviertel – Zwischen Mystik und Klarheit. Das Image einer Region als Reiseziel.* Berlin: Köster 2010, 
* *Destination Tibet. Touristisches Image zwischen Politik und Klischee.* Hamburg: Kovac 2010, 
* *Zur europäischen Wahrnehmung von Besessenheitsphänomenen und Orakelwesen in Tibet* Prifysgol Fienna 2010 http://othes.univie.ac.at/11978/.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Pobl o Waidhofen an der Thaya
Frinton-on-Sea

Tref glan môr yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy **Frinton-on-Sea**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Frinton and Walton yn ardal an-fetropolitan Tendring.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan yr ardal adeiledig boblogaeth o 4,687. 

Rhestrir y lle fel *Frientuna* yn Llyfr Dydd y Farn (1086). Cyn y 19g roedd Frinton yn bentref syml yn cynnwys eglwys ac ychydig o ffermydd a bythynnod. Ond yn ystod y 1890au fe'i datblygwyd yn gyrchfan glan môr bonheddig, gyda thai o ansawdd da ond heb dai preswyl na thafarndai. Cafodd y dref gwrs golff, clwb tennis pwysig, gwestai o safon uchel, a lido. Yn hanner cyntaf yr 20g denodd y dref ymwelwyr o'r cylchoedd uchaf. Mae ganddo bromenâd gyda channoedd o gytiau traeth ar hyd traeth tywodlyd a cherrig hir sy'n addas ar gyfer nofio.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Tendring
Categori:Trefi Essex
Mary, y Dywysoges Reiol

Roedd **Victoria Alexandra Alice Mary** (25 Ebrill 1897 – 28 Mawrth 1965) yn Dywysoges Frenhinol y Deyrnas Unedig ac Iarlles Harewood.

Cafodd ei geni yn York Cottage, Sandringham, yn ferch i'r Tywysog George (y brenin George V yn hwyrach) a'i wraig Mair o Teck. Cafodd ei haddysg gartref gan athrawes, gyda'i brodyr. Daeth yn nyrs yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Priododd Henry Lascelles, mab Iarll Harewood, ar 28 Chwefror 1922, yn Abaty Westminster. Roedd ei ffrind, Elizabeth Bowes-Lyon, yn un o'r morynion priodas.

Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Tŷ Windsor
Categori:Tywysogesau Lloegr
Helena Araújo

Awdures o'r Swistir a Colombia oedd **Helena Araújo** (20 Ionawr 1934 - 2 Chwefror 2015) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel beirniad llenyddol, academydd ac awdur ysgrifau. Ei prif faes academaidd oedd llenyddiaeth America Ladin ac astudiaethau menywod.

Fe'i ganed yn Bogotá a bu farw yn Lausanne. 

## Magwraeth
Ganed Helena ar 20 Ionawr 1934 yn Bogotá, D.C., Colombia, yr ail o bedwar o blant i Alfonso Araújo Gaviria ac Emma Ortiz Márquez.

Priododd Pierre Albrecht de Martini a chawsant bedair merch: Priscilla, Gisèle, Nicole a Jocelyne.

Treuliodd ei phlentyndod a'i glasoed rhwng Colombia a Feneswela, Brasil, ac Unol Daleithiau America lle'r oedd ei thad yn gweithio fel diplomydd. Mynychodd Ysgol Uwchradd Immaculata, yn Washington, D.C. (1948-1949). Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Geneva, Prifysgol Lausanne,Prifysgol Cenedlaethol Colombia, Prifysgol Maryland a College Park. Yn 1971 symudodd hi a'i merched i'r Swistir lle, yn wraig weddw, yn fuan wedi hynny ac yno mae hi wedi aros ers hynny.

## Gyrfa
Mae hi wedi cyhoeddi nifer o feirniadaethau llenyddol ar ffurf erthyglau, nifer o lyfrau ffuglen, nifer o straeon byrion a thraethodau. Cyfieithwyd nifer o'r rhain o Sbaeneg i Saesneg, Ffrangeg, Eidaleg ac Almaeneg. Bu'n dysgu diwylliant a llenyddiaeth America Ladin ym Mhrifysgol Boblogaidd Lausanne, y Swistir (1994-2002) ac mae wedi cyflwyno nifer o seminarau a chyrsiau rhyngwladol am awduron benywaidd America Ladin.

## Anrhydeddau
Mae hi wedi derbyn gwobrau llenyddol gan gynnwys Gwobr Platero 1984 gan Glwb Llyfrau Sbaen y Cenhedloedd Unedig yng Ngenefa am ei thraethawd *Post-nadaístas colombianas*.
* 
Cadw lle i'r bot
## Llyfryddiaeth
;Llyfrau
*
*
*
*
* 
* 
*
;Penodau
*
*
*
;Erthyglau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Llenorion benywaidd o Golombia
Categori:Llenorion benywaidd o'r Swistir
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Bogotá
Brit Marling

Awdur a scriptiwr ffilm Americanaidd yw **Brit Marling** (ganwyd yn Chicago; 7 Awst 1982) sydd hefyd yn actores, yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm a theledu.

aeth i amlygrwydd ar ôl serennu mewn sawl ffilm a berfformiwyd am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Sundance, gan gynnwys *Sound of My Voice* (2011), *Another Earth* (2011), a *The East* (2013), a ysgrifennodd ar y cyd yn ogystal â chwarae'r rôl blaenllaw. Mae wedi cyd-greu, ysgrifennu, a serennu yn y gyfres Netflix, *The OA*, a ddechreuodd yn 2016. 

## Magwraeth
Ganwyd Marling yn Chicago, Illinois, yn ferch i ddatblygwyr eiddo: John a Heidi Marling. Mae ganddi ddwy chwaer: Morgan Marling, sy'n awdur, a Francesca Gregorini.

bawd|chwith|Julia Hart, Tim League a Brit Marling yn Fantastic Fest, 2015

Cafodd ei magu yn Winnetka, Illinois, lle mynychodd rhaglen gelfyddydau Ysgol Uwchradd Dr Phillips.
Roedd gan Marling ddiddordeb mewn actio, ond anogodd ei rhieni hi i ganolbwyntio ar waith academaidd.

Graddiodd o Brifysgol Georgetown yn 2005 gyda graddau mewn economeg a chelf stiwdio, a hi oedd *valedictorian* ei dosbarth.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Chicago
David Crighton

Roedd **David George Crighton**, FRS  (15 Tachwedd 1942 - 12 Ebrill 2000) yn fathemategydd a ffisegydd Seisnig.

## Bywyd 
Ganwyd Crighton yn Ysbyty Famolaeth Llandudno. Roedd yn fab hynaf George Wolfe Johnston Crighton (1899–1976),, gwas sifil yn y swyddfa tollau stamp, a'i wraig, Violet Grace, née Garrison. Roedd ei fam,  wedi symud i Landudno oherwydd y bomio yn Llundain yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ni fu ganddo ddiddordeb mewn mathemateg tan ei ddwy flynedd olaf yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn Watford. Aeth i Goleg Sant Ioan, Caergrawnt ym 1961 a dechreuodd ddarlithio ym Mholytechnig Woolwich (Prifysgol Greenwich bellach) ym 1964, wedi cwblhau gradd baglor yn unig.

Ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach cyfarfu â John Ffowcs Williams a dechreuodd weithio iddo yng Ngholeg Imperial Llundain, tra ar yr un pryd yn astudio ar gyfer ei ddoethuriaeth (a ddyfarnwyd ym 1969) yn yr un lle.

Yn y Coleg Imperial College, bu'n ymchwilio rheoli sŵn awyrennau cyflym. Roedd Concorde yn swnllyd iawn, ac nid oedd unrhyw un yn deall y broses cynhyrchu sŵn. Roedd arweinwyr diwydiannol yn cefnogi ymosodiad a arweinir yn fathemategol ar y broblem, a drefnwyd drwy Banel Sŵn Concorde yr oedd Crighton yn aelod ohono o 1965.

Ym 1974, fe'i penodwyd yn gymrawd ymchwil yn yr Adran Beirianneg ym Mhrifysgol Caergrawnt. Fodd bynnag, ni dderbyniodd y swydd, yn hytrach derbyniodd y gadair mewn Mathemateg Gymhwysol ym Mhrifysgol Leeds, a ddaliodd hyd 1986.

Yna dychwelodd i Gaergrawnt fel athro Mathemateg Gymhwysol yn olynydd i George Batchelor.

Yn ddiweddarach daeth yn Feistr yng Ngholeg yr Iesu, Caergrawnt (1997-2000), ac roedd yn bennaeth yr adran Mathemateg Gymhwysol a Ffiseg Ddamcaniaethol (DAMTP), lle fu Stephen Hawking yn gweithio, rhwng 1991 a 2000.

Y tŷ allan i'w gwaith mathemategol, roedd Crighton yn hoff iawn o gerddoriaeth Richard Wagner, yn ogystal â cherddoriaeth ar gyfer y piano.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Pobl o Landudno
Categori:Mathemategwyr
Categori:Academyddion Coleg yr Iesu, Caergrawnt
Denise Mina

Awdures o'r Alban yw **Denise Mina** (ganwyd yn Glasgow; 21 Awst 1966) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, dramodydd, bardd-gyfreithiwr, ac awdur comics. Ymhlith ei gwaith pwysicaf mae'r trioleg *Garnethill* a thair nofel am y cymeriad Patricia "Paddy" Meehan, newyddiadurwr o Glasgow. Hi yw awdur *Tartan Noir* ac ysgrifennodd hefyd 13 rhifyn o *Hellblazer* (hyd at Gorffennaf 2019). Nid yw ei hymdrech fel dramodydd, fodd bynnag wedi bod yn llwyddiant.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Glasgow a Phrifysgol Ystrad Clud.

Ffilmiwyd y nofel gyntaf am *Paddy Meehan*, sef *The Field of Blood*, gan y BBC i'w darlledu yn 2011, ac mae'r sêr Jayd Johnson, Peter Capaldi a David Morrissey yn ymddangos ynddi. Cafodd yr ail yn y gyfres, *The Dead Hour*, ei ffilmio a'i ddarlledu yn 2013.

## Bywgraffiad
Ganwyd Denise Mina yn East Kilbride ym 1966. Gweithiodd ei thad fel peiriannydd ac oherwydd ei waith, symudodd y teulu 21 gwaith mewn 18 mlynedd: o Baris i'r Hague, Llundain, yr Alban a Bergen. Gadawodd Mina yr ysgol yn un-ar-ddeg oed a gweithiodd mewn nifer o fân-swyddi, gan gynnwys barforwyn, porthor cegin a chogydd. Bu hefyd yn gweithio am gyfnod mewn ffatri prosesu cig. Yn ei hugeiniau bu'n gweithio fel nyrs gynorthwyol ar gyfer cleifion geriatrig a therfynol cyn dychwelyd i addysg ac ennill gradd yn y gyfraith o Brifysgol Glasgow.

Tra'n ymchwilio i draethawd PhD ar salwch meddwl troseddwyr benywaidd, ac ar yr un pryd yn addysgu troseddeg a chyfraith droseddol ym Mhrifysgol Strathclyde yn y 1990au, penderfynodd ysgrifennu ei nofel gyntaf *Garnethill*, a gyhoeddwyd ym 1998 gan Transworld.

Mae Mina'n byw yn Glasgow.

## Anrhydeddau
:*Hyd at 2019:*
*1998 *John Creasey Dagger* am y *Best First Crime Novel*, *Garnethill*
*2011 *The Martin Beck Award* (Bästa till svenska översatta kriminalroman), am *The End of the Wasp Season*
*2012 ''Theakston's Old Peculier Crime Novel of the Year Award*, am * The End of the Wasp Season*
*2013 *Theakstons Old Peculier Crime Novel of the Year Award', am *Gods and Beasts*
*2017 Gwobr Gordon Burn, am *The Long Drop*
*2017 *McIlvanney Prize for Scottish Crime Novel of the Year*, am *The Long Drop*

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Luisa Futoransky

Nofelydd a bardd yn yr iaith Sbaeneg o'r Ariannin yw **Luisa Futoransky** (ganwyd 5 Ionawr 1939) sy'n nodedig am y digrifwch main a dadadeiladol sy'n lliwio'i ffuglen a'r darluniau o unigrwydd y mae'n telynegu yn ei barddoniaeth.

Ganwyd yn Buenos Aires, prifddinas yr Ariannin, i deulu Iddewig. Symudodd i Sbaen yn 1971, a bu'n byw hefyd yn yr Eidal, Japan, a Tsieina cyn iddi ymgartrefu yn Ffrainc yn 1981. Gweithiodd fel newyddiadurwraig ym Mharis. Teithiodd yn fynych i Israel, a hefyd i brifysgolion yn yr Unol Daleithiau ym mha le'r oedd hi'n cynnal gweithdai barddoniaeth.

Gwobrwywyd Cymrodoriaeth Guggenheim iddi yn 1991, a fe'i phenodwyd i urdd Chevalier des Arts et Lettres.

## Llyfryddiaeth 
### Barddoniaeth 
* *Partir, digo* (Valencia: Editorial Prometeo, 1982).
* *La sanguina* (1987)
* *La parca, enfrente* (1995)
* *Antología poética* (Buenos Aires: Fondo Nacional de las Artes, 1996).
* *Cortezas y fulgores* (1997)
* *De dónde son las palabras* (Barcelona: Plaza & Janés, 1998).
* *Prender de gajo* (Madrid: Calambur, 2006).

### Nofelau 
* *Son cuentos chinos* (1983)
* *De Pe a Pa (o de Pekín a París)* (Barcelona: Editorial Anagrama, 1986).
* *Urracas* (1992)
* *El Formosa* (Buenos Aires: Leviatán, 2010).

### Ysgrifau 
* *Pelos* (Madrid: Ediciones Temas de Hoy, 1990).
* *Lunas de miel* (1996)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion Iddewig o'r Ariannin
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Ariannin
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Pobl o Buenos Aires
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o'r Ariannin
Rula Quawas

Ffeminist o Gwlad Iorddonen oedd **Rula Butros Audeh Quawas** (25 Chwefror 1960 - 25 Gorffennaf 2017) sy'n nodigedig am ei gwaith fel academydd, athro prifysgol ac am ei heiriolaeth dros hawliau merched. 
Hi oedd yr academydd cyntaf i gyflwyno cyrsiau ar ffeministiaeth ym Mhrifysgol Iorddonen.

Fe'i ganed yn Amman a bu farw yn Amman o doriad aortic a thrawiad y galon. 

Wedi iddi ennill B.A. ym 1981 a'i M.A. ym 1991 o Brifysgol Iorddonen aeth rhagddi i ennill ei Ph.D. o Brifysgol Gogledd Texas.

Dychwelodd i'r Iorddonen i Brifysgol Iorddonen lle bu'n dysgu am dros ugain mlynedd. Hi oedd yr athro prifysgol cyntaf i gynnig cyrsiau ffeministaidd yn yr Adran Saesneg. Sefydlodd Quawas Ganolfan Astudiaethau Menywod y brifysgol yn 2006, gan wasanaethu fel Cyfarwyddwr o 2006 drwy 2008. Hi oedd Deon y Gyfadran Ieithoedd Tramor ym Mhrifysgol Iorddonen o 2011-2012.

Bu farw Quawas ar Orffennaf 25, 2017 yn Amman, y dref lle'i ganed.

## Gyrfa academaidd
*Cyfarwyddwr y Ganolfan Astudiaethau Menywod ym Mhrifysgol Iorddonen (Medi 2006 - Medi 2008)
*Pennaeth yr Adran Academaidd yng Nghanolfan Astudiaethau Menywod, Prifysgol Iorddonen (Medi 2006 - Medi 2008)
*Cyd-gyfarwyddwr y Prosiect Undod Byd-eang, Coleg Champlain, Burlington, Vermont (Hydref 2006 - Hydref 2008)
*Cyd-gyfarwyddwr y Prosiect Astudio Dramor, Prifysgol Gogledd Carolina, 2008
*Ysgol y Menywod Arabaidd a'r Llyfr Menywod Arabaidd ar gyfer myfyrwyr CIEE, Undeb y Gyfnewidfa Addysg a Diwylliannol Ryngwladol ers 2004
*Aelod o Bwyllgor Ymgynghorol Prosiect Asiantaeth Datblygu Rhyngwladol Canada ers 2006
*Aelod o'r Bwrdd Golygyddol a Chylchgrawn *Merched ar Entrepreneuriaeth ac Addysg*, Hydref 2007
*Ymwelodd â'r ymchwilydd gwyddonol ym Mhrifysgol North Carolina, Chapel Hill, 2005-2006.
*Cyfarwyddwr y Swyddfa Cysylltiadau a Rhaglenni Rhyngwladol ym Mhrifysgol Iorddonen, Haf 2004.
*Athro Cyswllt Llenyddiaeth America ym Mhrifysgol Iorddonen ers 2002
*Deon Cynorthwyol rhaglen esblygol Prifysgol Iorddonen 2001-2002
*Newyddiadurwr Ymchwil Ryngwladol, a gyhoeddwyd gan Ddeoniaeth Ymchwil Academaidd ym Mhrifysgol Iorddonen, 1998-1999.
*Astudiodd Saesneg a llenyddiaeth yn Ysgol Montessori yn Amman, Iorddonen, 1997-1998.
*Pennaeth yr Adran Saesneg yn yr Ysgol Uniongred Genedlaethol, 1991-1992.
*Athro Llenyddiaeth Saesneg yn Ysgol y Fagloriaeth, Amman, 1990-1991.
*Athro Saesneg yn yr Ysgol Uniongred Genedlaethol, 1982-92.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Amman
Hugo Achugar

Bardd yn yr iaith Sbaeneg, beirniad diwylliannol, ac academydd o Wrwgwái yw **Hugo Achugar** (ganwyd 1943) sy'n nodedig am ei ysgrifau am lên a diwylliant America Ladin.

Astudiodd lenyddiaeth ac ieithyddiaeth mewn prifysgolion yn Wrwgwái, Feneswela, a Ffrainc cyn iddo ennill ei ddoethuriaeth ar bwnc llên America Ladin o Brifysgol Pittsburgh. Addysgodd ym Mhrifysgol y Weriniaeth, Wrwgwái a Phrifysgol Simón Bolívar a'r Brifysgol Gatholig yn Feneswela. Dychwelodd i'r Unol Daleithiau i weithio ym Mhrifysgol y Gogledd Orllewin o 1983 i 1992. Yn ogystal â'i weithiau ei hunan, mae Achugar wedi golygu mwy na 15 o gasgliadau o waith gan awduron eraill o America Ladin.

## Llyfryddiaeth 
### Barddoniaeth 
* *Textos para decir María* (1976)
* *Las mariposas tropicales* (1986)
* *Todo lo que es sólido se disuelve en el aire* (1989)
* *Orfeo en el salon de la memoria* (1992).

### Beirniadaeth ac ysgrifau 
* *Ideologías y estructuras narrativas en José Donoso, 1950-1970* (1979).
* *Poesía y sociedad: Uruguay 1880–1911* (1985).
* *La balsa de la medusa: Ensayos sobre identidad, cultura y fin de siglo en Uruguay* (Montevideo: Ediciones Trilce, 1992).
* *La biblioteca en ruinas. Reflexiones culturales desde la periferia* (Montevideo, 1994).
* *Como el Uruguay no hay* (2000)
* *Planetas sin boca: Escritos efímeros sobre arte, cultura y literatura* (2004).

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Wrwgwái
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Beirniaid celf Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Beirniaid llenyddol Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Pobl o Montevideo
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Sid Bevan

Roedd **Thomas Sidney "Sid" Bevan** (2 Mai 1877 – 17 Hydref 1933) yn chwaraewr rygbi'r undeb o Gymru a fu'n cynrychioli Cymru a'r Llewod Prydeinig. Chwaraeodd Bevan rygbi clwb i Abertawe, gan ymuno â'r clwb ym 1897.

## Cefndir 
Roedd yn fab i Martin L. Bevan, fferyllydd a phostfeistr Treforys. Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Ardwyn, Aberystwyth (lle fu'n chware i dîm pêl-droed y coleg). Bu'n gweithio fel clerc yn Swyddfeydd Gwaith Dur a Thunplat y Dyffryn.

## Gyrfa rygbi 
Daeth Bevan i nod fel chwaraewr rygbi wrth gynrychioli'r tîm lleol Clwb Rygbi Treforys. Ym 1897 symudodd i ochr dosbarth cyntaf, Abertawe, ac wrth chwarae i Abertawe cafodd ei ddewis i chwarae dros Gymru. Ei gap cyntaf, a'i unig gap, oedd ar 2 Mawrth 1904 ar Faes Sioe Balmoral yn Belfast yn erbyn Iwerddon . Yn yr un flwyddyn, dewiswyd Bevan i gynrychioli Llewod Prydeinig Bedell Sivright ar eu taith o Awstralia a Seland Newydd. Chwaraeodd mewn pedwar o'r gemau prawf.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, roedd Bevan yn ddirprwy is-gapten yn 6ed Bataliwn y Gatrawd Gymreig.

### Gemau rhyngwladol 
*Cymru*

*  1904

*Y Llewod*

*  1904, 1904, 1904
*  1904

## Llyfryddiaeth 
* Parry-Jones, David (1999). Prince Gwyn, *Gwyn Nicholls and the First Golden Era of Welsh Rugby*. Penybont: Seren.
* Smith, David; Williams, Gareth (1980). *Fields of Praise: The Official History of The Welsh Rugby Union*. Caerdydd: Gwasg Brifysgol Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1933
Yayoi Kobayashi

Pêl-droediwr o Japan yw **Yayoi Kobayashi** (ganed 18 Medi 1981). Chwaraeodd dros dîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan 54 o weithiau, gan sgorio 12 gwaith.

## Tîm Cenedlaethol
Chwareod Yayoi Kobayashi hefyd yn Nhîm pêl-droed cenedlaethol merched Japan fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Japan
PAWB (Pobl Atal Wylfa-B)

300px|bawd|Protest mudiad PAWB Llangefni, Ionawr 2012 i gefnogi teulu Jones, Fferm Caerdegog a wrthododd werthu eu tir i godi Atomfa'r Wylfa
Sefydlwyd **PAWB (Pobl Atal Wylfa-B)** (Saesneg: *People Against Wylfa-B*) yn 1988 i wrthwynebu adeiladau ail atomfa (Wylfa-B) yn Ynys Môn. Yn bennaf am iddynt gredu fod gwastraff niwclear yn rhy beryglus.

Mae PAWB hefyd o'r farn fod yr atomfa newydd yn rhy ddrud a bod ffyrdd glanach a rhatach o gynhyrchu trydan. Mae PAWB wedi dadlau’n gyson yn erbyn y syniad bod atomfa yn fudd economaidd i Ynys Môn.

## Yr atomfa wreiddiol 
Codwyd yr atomfa wreiddiol yn y 1960au yn y Wylfa ar arfordir gogleddol Ynys Môn. Agorwyd yr orsaf yn 1971. Mae'n cynnwys dau adweithydd niwclear Magnox, yr orsaf fwyaf o'r math yn Ynysoedd Prydain. Bwriadwyd i'r orsaf fod yn agored am tua 50 mlynedd. (Cyhoeddwyd yn 2006 y byddai gorsaf yr Wylfa yn cau yn 2010, gan na byddai'n economaidd ei chadw).

## Wylfa-B a sefydlu PAWB 
Yn y 1980au roedd bwriad gan Lywodraeth Llundain codi ail genhedlaeth o atomfeydd a ffurfiwyd PAWB i atal ail atomfa yn y Wylfa (y Wylfa-B). Daeth cynlluniau Llundain am fwy o ynni niwclear i ben yn dilyn trychineb yn atomfa Chernobyl yn Wcráin, 1986.

## Ail-sefydlu 
Ar ddechrau’r 21ain ganrif  cyhoeddodd Llywodraeth Llundain o dan arweinyddiaeth Tony Blair gynigion i godi cenhedlaeth newydd o atomfeydd ar draws gwledydd Prydain, yn cynnwys atomfa newydd yn y Wylfa. Ail gododd grŵp PAWB ac unwaith eto i’w gwrthwynebu.

Wedi i PAWB ddatgan am hir amser nad oedd arian i dalu am atomfa newydd yn Ionawr 2019 cyhoeddodd Hitachi, y prif cwmni y tu ôl i prosiect Wylfa Newydd, nad oeddent yn gallu dod o hyd i fuddsoddwyr a bu rhaid iddynt dynnu allan o'r brosiect.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan PAWB 

Categori:Mudiadau Cymraeg
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Sefydliadau 1988
Categori:Mudiadau di-drais
Categori:Ynys Môn
Eglwys Sant Botolph, Boston

Un o'r eglwysi plwyf mwyaf yn Lloegr yw **Eglwys Sant Botolph, Boston**, sydd wedi'i lleoli yn nhref Boston, Swydd Lincoln. Mae ganddi un o'r tyrau canoloesol talaf yn y wlad – tua 272 troedfedd (83&nbsp;m) o uchder. Gellir ei weld am filltiroedd o gwmpas; roedd ei amlygrwydd yn bwysicach gan y Ffendiroedd – y cefn gwlad gwastad o'i gwmpas. Ar ddiwrnod clir, gellir ei weld o Ddwyrain Anglia ar ochr arall Y Wash. Fe'i defnyddiwyd am ganrifoedd gan forwyr fel tirnod. Mae llysenw y tŵr, "The Stump" neu "Boston Stump", yn aml yn cael ei ddefnyddio fel cyfeiriad at adeilad yr eglwys gyfan neu at gymuned y plwyf.

Dechreuwyd adeiladu'r eglwys bresennol ym 1309, a'r tŵr ym 1450.

bawd|dim|"Boston Stump", tŵr Eglwys Sant Botolph

## Dolenni allanol
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Lincoln
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Eglwysi Lloegr
Claudia Schreiber

Awdur o'r Almaen yw **Claudia Schreiber** (ganwyd 30 Gorffennaf 1958) sydd hefyd yn nodigedig am ei gwaith fel cyflwynydd teledu, newyddiadurwr a sgriptiwr.

Fe'i ganed yn Schachten, talaith Hessen, yr Almaen ar 30 Gorffennaf 1958. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Göttingen a Phrifysgol Mainz.

Ar ôl astudio newyddiaduraeth, gwyddoniaeth addysg a chymdeithaseg ym Mhrifysgol Göttingen a Phrifysgol Mainz, 1979 - 1985, gradd MA, bu'n gweithio fel golygydd, gohebydd ac angor ar gyfer Südwestfunk (SWF) a Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF), sef rhwydweithiau darlledu poblogaidd. Ar ôl cyfnodau ym Moscfa (1992 - 1996) a Brwsel (1996 - 1998), ymgartrefodd yn Cwlen ac yn gweithio fel awdur llawrydd.

Yn ei nofel *Emmas Glück* ('Llawenydd Emma') o 2003, a gyfieithwyd i o leiaf naw iaith, ceir motiffau o ogledd Hessen. Hwn fu ei gwaith mwyaf llwyddiannus hyd yn hyn (2019). Ceir arddull ffres, ffraeth ac ecsentrig gyda chydymdeimlad dwfn o drigolion nad ydynt yn ffitio'n berffaith o fewn y gymuned a'r wladwriaeth. Nid yw'r arddull yn annhebyg i arddull Heinrich Böll. Rhyddhawyd ffilm o'r llyfr hwn, dan gyfarwyddyd Sven Taddicken sy'n serennu Jördis Treibel a Jürgen Vogel yn yr Almaen yn 2006; ei theitl Saesneg yw ''Emma's Bliss*.

Mae ei llyfr plant *Sultan und Kotzbrocken'' ('Y Swltan a'r Cachgi'), a gyhoeddwyd gyntaf yn 2004, hyd yma (2019) wedi cael ei gyfieithu i bedair iaith. Fe'i cynhyrchwyd fel drama theatr yn theatr 'Theater Junge Generation' yn Dresden mewn addasiad gan Rüdiger Pape (cyfarwyddwr) a Jörg Hückler.

## Gwaith
:*hyd at 2019*
* *Moskau ist anders (Moscow Is Different)*, llyfr ffeithiol a gyhoeddwyd dan yr enw Claudia Siebert, Claassen, 1994, 
* *Der Auslandskorrespondent (The Foreign Correspondent)*, nofel a gyhoeddwyd dan yr enw Claudia Siebert, Kiepenheuer & Witsch, Cologne, 1997, 
* *Emmas Glück (Emma’s Bliss)*, nofel, Reclam, Leipzig, 2003, 
* *Sultan und Kotzbrocken*, llyfr plant, Hanser, Munich, 2004, 
* *Ihr ständiger Begleiter * (Ei Chdymaith Parhaol), nofel, Piper, Munich/Zürich, 2007, 
* *Heimische Männerarten. Ein Bestimmungsbuch*, Sanssouci/Hanser, Munich, 2009, 
* *Oben Himmel unten Gras. Ein Kuhspiel in sechs Akten *, Artemis&Winkler, Mannheim, 2010, 
* *Heimische Frauenarten. Ein Bestimmungsbuch *, Sanssouci/Hanser, Munich 2010, 978-3-8363-0226-5
* *Süß wie Schattenmorellen*, nofel, Kein & Aber, Zürich a Berlin, 2011, 
* *Beipackzettel zum Mann*. Hiwmor. Hanser Verlag 2012, 

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Fafaria
Olga Grjasnowa

Awdur Almaenig a aned yn Baku, prifddinas Aserbaijan yw **Olga Grjasnowa** (ganwyd 14 Tachwedd 1984) a oedd yn 2019 yn byw yn Berlin, yr Almaen.

Fe'i ganed yn Baku ar 14 Tachwedd 1984. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Göttingen,Sefydliad Llenyddiaeth yr Almaen a Phrifysgol Rhydd Berlin. 

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Der Russe ist einer, der Birken liebt* a *Die juristische Unschärfe einer Ehe*.

## Magwraeth
Ganwyd Olga Grjasnowa i deulu Rwsia-Iddewig, gyda'i thad, Oleg Grjasnow, yn gyfreithiwr a'i mam, Julija Winnikowa, yn gerddolegydd. Daeth y teulu i Hesse ym 1996 fel yr hyn a elwir yn 'ffoaduriaid cwota' (*Kontingentflüchtlinge*). Dechreuodd Grjasnowa ddysgu Almaeneg pan oedd yn 11 oed. Cwblhaodd ei haddysg uwchradd yn Frankfurt.
bawd|chwith|Olga Grjasnowa yn cyflwyno'i gwaith yn 2014 yng ngwyl *Erlanger Poetenfest*

Gan ddechrau yn 2005, dilynodd Grjasnowa radd mewn hanes celf ac astudiaethau Slafaidd ym Mhrifysgol Göttingen. Yna newidiodd gyrsiau a chfrestrodd ar gwrs "Ysgrifennu Creadigol" a gynigiwyd gan Sefydliad Llenyddiaeth yr Almaen yn Leipzig, gan ennill ei gradd baglor yn 2010. Ar ôl astudio dramor yng Ngwlad Pwyl, Rwsia (yn Sefydliad Llenyddiaeth Maxim Gorky), ac Israel, ymgymrodd Grjasnowa ag astudiaethau dawns ym Mhrifysgol Rydd Berlin.

Yn 2019 roedd yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen ac yn briod â'r actor o Syria Ayham Majid Agha, gydag un ferch.

## Gyrfa
Yn 2007, cymerodd Grjasnowa ran yn "Klagenfurter Literaturkurs". Derbyniodd ysgoloriaeth gan Sefydliad Rosa Luxemburg yn 2008. Cymerodd Grjasnowa ran yn y "Gweithdy Jürgen-Ponto-Writer" yn 2010 a derbyniodd wobr dramodydd WIENER WORTSTAETTEN am ei drama gyntaf *Mitfühlende Deutsche* (Almaenwyr Cydymdeimladol) yn yr un flwyddyn. Derbyniodd Grjasnowa hefyd ysgoloriaeth *Crossing Borders* gan y Robert Bosch Stiftung yn 2011 ac Ysgoloriaeth Hermann Lenz yn 2012.

Achos ei nofel gyntaf, *Der Russe ist einer, der Birken liebt* ('Coed Bedw Holl Gariad y Rwsiaid') gryn gyffro pan gafodd ei chyhoeddi yn 2012 ac fe'i canmolwyd gan lawer o bapurau newydd yr Almaen.

## Llyfryddiaeth 
* *Der Russe ist einer, der Birken liebt*. Nofel (2012). 
* *Die juristische Unschärfe einer Ehe*. Nofel (2014). 
* *Gott ist nicht schüchtern*. Nofel (2017).

;Llyfrau llafar
* *Der Russe ist einer, der Birken liebt*. 2012.
* *Die juristische Unschärfe einer Ehe*. 2014.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Baku
Woodford cum Membris

Plwyf sifil yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Woodford cum Membris**.  Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton.

Mae'n cynnwys y pentrefi Woodford Halse a Hinton a'r pentrefan West Farndon. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 3,493.

## Cyfeiriadau
Categori:Gorllewin Swydd Northampton
Categori:Plwyfi sifil Swydd Northampton
Fair Oak and Horton Heath

Plwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Fair Oak and Horton Heath**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Eastleigh. Mae'n cynnwys y pentrefi Fair Oak, Horton Heath a Crowdhill. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 10,212.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Eastleigh
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Yrsa Sigurðardóttir

Awdur plant a pheiriannydd sifil o Wlad yr Iâ yw **Vilborg Yrsa Sigurðardóttir** (ganwyd 24 Awst 1963) sydd hefyd yn sgwennu nofelau trosedd  i oedolion. Cychwynodd sgwennu yn 1998; un o'r prif gymeriadau yn ei gwaith yw'r cyfreithiwr Thóra Gudmundsdóttir (Þóra Guðmundsdóttir). Yn 2003 enillodd Wobr Gwlad yr Iâ am Lyfr Plant, gyda Biobörn.

Fe'i ganed yn Reykjavík ar 24 Awst 1963. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Gwlad yr Iâ, Prifysgol Concordia, Montreal. Mae'n briod gyda dau o blant ac o ddydd i ddydd mae'n beiriannydd sifil.

## Llyfryddiaeth
### Ffuglen plant
**Þar lágu Danir í því* (1998)
**Við viljum jólin í júlí* ('Rydym eisiau Nadolig ym mis Gorffennaf'; 1999)
**Barnapíubófinn, Búkolla og bókarræninginn* ('Y Cwrs Gwarchod Plant'; 2000)
**B 10* (2001)
**Biobörn* ('Plant babi'; 2003)

### Nofelau trosedd 
#### Thóra Gudmundsdóttir cyfres 
* *Þriðja táknið* ('Trydydd eicon' (2005), (cyfieithiad Saesneg gan Bernard Scudder:' 'Last Rituals' ', US: 2007, UK: 2008)
* *Sér grefur gröf* (2006) (cyfieithiad Saesneg gan Bernard Scudder ac Anna Yates: '' My Soul to Take ', 2009)
* 'Ash' '(2007) (cyfieithiad Saesneg gan Philip Roughton,' Ashes to Dust ', UK: 2010)
* *Auðnin* (2008) (cyfieithiad Saesneg gan Philip Roughton, *The Day is Dark*, UK: 2011)
* *Auðnin* ('Edrych arna i'; 2009) (cyfieithiad Saesneg gan Philip Roughton, *Someone To Watch Over Me*, UK: 2013)
* * Brakið * (2011) (cyfieithiad Saesneg gan Victoria Cribb, *The Silence of the Sea*, DU: 2014)

#### Cyfres Tŷ'r Plant 
* "DNA" (2014) 
* * Sogið * (2015) 
* '' Aflausn '(2016) 
* * Gatið * (2017) 
* '' Bruden '(2018)

#### Nofelau di-gyfres 
* *Ég man þig* ('Rwy'n cofio i chi'; 2010) 
* 'Kuldi' (2012) 
* '' Lygi '(2013) 

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Wlad yr Iâ
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Reykjavík
Caprys

Blagur blodau bwytadwy'r llwyn caprysen, *Capparis spinosa*, yw **caprys**, sy'n cael eu defnyddio fel sesnin neu addurno mewn coginio. Mae llwyn caprysen yn blanhigyn lluosflwydd o'r ardal Môr y Canoldir sy'n dwyn dail crwn, cigog a blodau mawr gwyn i binc-gwyn. Mae'r blagur anaeddfed yn cael eu sychu yn yr haul ac yna'n cael eu trin â halen neu heli neu finegr neu win er mwyn eu piclo.

Caiff ffrwyth y llwyn, aeron caprys, eu piclo mewn ffordd debyg, ac yn aml maent yn cael eu bwyta mewn ''hors-d'oeuvres* neu *mezze'' yn debyg iawn i olewydd.

Mae caprys yn cael eu categoreiddio yn ôl eu maint, a'r meintiau lleiaf yw'r rhai mwyaf dymunol a drutaf: "non-pareil" (hyd at 7&nbsp;mm), "surfines" (7–8&nbsp;mm), "capucines" (8–9&nbsp;mm), "capotes" (9–11&nbsp;mm), "fines" (11–13&nbsp;mm), a "grusas" (14+&nbsp;mm).

Mae gan  gaprys lawer o ddefnyddiau yn y gegin. Mae ganddynt gysylltiad naturiol â physgod, ac maent yn rhan hanfodol o nifer o sawsiau, gan gynnwys saws tartar, a'r *salsa verde* Eidalaidd.

Cappero di Pantelleria (raccolta).jpg|Casglu caperys yn ynys Pantelleria
Salted capers.jpg|Caprys wedi'u halltu
Capers jar.jpg|Caprys mewn heli
Taperots1.JPG|Aeron caprys

Categori:Sbeisys
Dysgeidiaeth gymdeithasol Gatholig

Athrawiaethau'r Eglwys Gatholig ynglŷn â moeseg gymdeithasol, urddas y ddynolryw, a lles cyffredin yw **dysgeidiaeth gymdeithasol Gatholig**. Mae'n ymdrin â gormes, rôl y wladwriaeth, datganoliaeth, trefnu cymdeithasol, cyfiawnder cymdeithasol, a dosraniad cyfoeth. Dechreuodd dysgeidiaeth gymdeithasol Gatholig fodern yn sgil cyhoeddi'r cylchlythyr *Rerum Novarum* gan y Pab Leo XIII yn 1891, sy'n dadlau dros ddosraniadaeth economaidd. Mae'n adeiladu ar hen gorff o ddiwinyddiaeth a syniadaeth foesegol gan ysgrifenwyr Catholig, yn eu plith Tomos o Acwin ac Awstin o Hippo, yn ogystal â'i phrif ffynhonnell y Beibl a thraddodiad yr Eglwys Gristnogol sy'n olrhain ei hanes i'r Dwyrain Agos hynafol.

Nodweddir dysgeidiaeth gymdeithasol Gatholig gan feirniadaeth o fodernedd ac ideolegau'r adenydd chwith a dde. Ers diwedd y 19g, mae sawl pab wedi lladd ar agweddau o syniadaeth a mudiadau rhyddfrydiaeth, comiwnyddiaeth, ffeministiaeth, anffyddiaeth, sosialaeth, ffasgaeth, cyfalafiaeth,

## Cylchlythyrau'r Pab 
Gorchmynnir dysgeidiaeth gymdeithasol yr Eglwys Gatholig gan gylchlythyrau'r Pab. Ymhlith y prif gylchlythyrau mae:
* *Rerum Novarum* (Pab Leo XIII, 1891)
* *Quadragesimo Anno* (Pab Pïws IX, 1931)
* *Pacem in Terris* (Pab Ioan XXIII, 1963)
* *Populorum Progressio* (Pab Pawl VI, 1967)
* *Centessimus Annus* (Pab Ioan Pawl II, 1991)

## Cyfiawnder cymdeithasol 
Mae dealltwriaeth yr Eglwys Gatholig o gyfiawnder cymdeithasol yn galw ar lywodraethau i ystyried amodau ac anghenion y bobl dlotaf a'r rhai dan anfantais yng nghymdeithas.

### Diwinyddiaeth rhyddhad 
Mudiad Catholig a ddechreuodd yn America Ladin yn hwyr yr 20g yw diwinyddiaeth rhyddhad, sy'n ceisio helpu'r tlawd a lleiháu anghydraddoldeb economaidd a chymdeithasol. Datgenid pryderon am anghyfiawnderau'r gyfundrefn gyfalafol ryngwladol yng Nghynadleddau Esgobol America Ladin (CELAM) ym Medellín (1968) ac yn Puebla (1979). Mae rhai agweddau o ddiwinyddiaeth rhyddhad yn tynnu ar ddadansoddiadau Marcsaidd o strwythur cymdeithas.

## Pynciau llosg 
Mae sawl agwedd o ddysgeidiaeth gymdeithasol Gatholig, yn enwedig y pethau sy'n ymwneud ag ymddygiad rhywiol, yn bynciau llosg ym myd y Gorllewin. Mae'r Eglwys yn condemnio cyfunrywioldeb, erthyliad, a rheoli cenhedlu. Mae dysgeidiaeth yr Eglwys hefyd yn groes i hunanladdiad ac ewthanasia.

## Gweler hefyd 
* Democratiaeth Gristnogol

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Roger Aubert, *Catholic Social Teaching: An Historical Perspective* (Milwaukee: Marquette University Press, 2003).

Categori:Crefydd a chymdeithas
Categori:Diwinyddiaeth Gatholig
Categori:Moeseg gymdeithasol
Ted Vizard

Roedd '''Edward Thomas 'Ted' Vizard''' (7 Mehefin 1889  - 25 Rhagfyr 1973) yn bêl-droediwr rhyngwladol Cymreig a ddaeth yn rheolwr. Gwariodd bron y cyfan o'i yrfa chwarae yn Bolton Wanderers.

## Cefndir
Ganwyd Vizard yn y Cogan, Penarth yn fab i Thomas Vizard, trimer glo a Sarah (née Young) ei wraig. Roedd ei rieni yn hanu o Wiltshire. Cafodd ei addysgu yn Ysgol y Bwrdd, Cogan, lle enillodd wobr o oriawr a chadwyn gwerth £5 (gwerth dros £500 o ran Mynegai Prisiau Manwerthu yn 2019 ) am gyrraedd record yr ysgol am beidio â cholli ddiwrnod trwy absenoldeb am fwy na ddeng mlynedd.

Ym 1918 priododd Annie Clara Singleton, bu iddynt fab a merch.

## Gyrfa fel chwaraewr
Bu Vizard yn chware rygbi i Benarth a phêl-droed i Dref y Barri cyn ymuno â Bolton Wanderers.

Wedi bod yn seren yn nhîm yr ysgol, y pentref a'r Barri danfonodd prifathro ysgol y Cogan llythyr i reolwr Aston Villa gan awgrymu bod ei gyn disgybl 19 mlwydd oed yn un byddai'n werth iddynt ystyried. Danfonodd y tîm sgowt i lawr i Forgannwg i gael golwg ar ei berfformiad. Yn anffodus i Villa drysodd y sgowt ac aeth i chwilio am Vizard yn chware gêm yn Gilfach Goch yn hytrach na Gilfach Fargoed, lle roedd yn chware ar y ddiwrnod. Wedi methiant sgowt Villa i droi fynnu cysylltodd y brifathro a Bolton Wanderers. Cynigiodd Bolton cyfnod brawf iddo.

Ymunodd â Bolton Wanderers ym mis Medi 1910 o'r Barri, gan wneud ei ymddangosiad cyntaf yn ddiweddarach y flwyddyn honno. Gwariodd y 18 tymor nesaf fel blaenwr gan wneud cyfanswm o 512 ymddangosiad a gan sgorio 70 o goliau.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf fe wasanaethodd yn y Corfflu Hedfan Brenhinol a fu'n chware i dîm ryfel Chelsea pan oedd wedi'i leoli yn Llundain.

## Gyrfa reoli
### Swindon Town
Ym mis Ebrill 1933 rhoddodd Vizard y gorau i'w swydd fel hyfforddwr y tîm 'A' gyda Bolton Wanderers er mwyn dod yn rheolwr Swindon Town, swydd a ddaliodd hyd 1939.

### QPR
Ar ôl tymor 1938/39, gadawodd Vizard Swindon i gymryd yr awenau yn Queens Park Rangers, gan olynu Billy Birrell. Oherwydd i ddechrau'r Ail Ryfel Byd atal pêl-droed y gynghrair, ni chafodd gyfle i'w rheoli mewn gêm gystadleuol. Er gwaethaf hyn, roeddynt yn gymharol lwyddiannus mewn gemau cyfnod y rhyfel  ac ym 1944 disodlodd yr Uwch-gapten Frank Buckley fel rheolwr Wolverhampton Wanderers.

### Wolves
Penodwyd Vizard yn rheolwr Wolves ym mis Ebrill 1944, ac er iddo fynd â nhw i'r trydydd safle yn yr Adran Gyntaf yn y tymor heddwch cyntaf yn 1946/47, cafodd ei ddisodli gan Stan Cullis yn haf 1948.

## Marwolaeth
Wedi ymddeol o bêl-droed bu Vizard yn dafarnwr yn y Tattenhall Hotel, Wolverhampton. Bu farw yn Wolverhampton ar ddydd Nadolig 1973 yn 84 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru