Gwastraff electronig

bawd| Offer electronig diffygiol a darfodedig
Mae **gwastraff electronig** neu **e-wastraff** yn disgrifio dyfeisiau trydanol neu electronig diangen sy'n cael eu taflu. Mae offer electroneg sydd wedi'i ddefnyddio sydd i fod i gael ei adnewyddu, ei ailddefnyddio, ei ailwerthu, ei ailgylchu trwy adfer deunyddiau, neu ei waredu hefyd yn cael ei ystyried yn e-wastraff. Gall prosesu e-wastraff yn anffurfiol mewn gwledydd sy'n datblygu arwain at effeithiau andwyol ar iechyd pobl a llygredd amgylcheddol. 

Mae offer trydanol yn cynnwys oeriaduron, meicrodonau, ffonau, a batris, ac mae offer electronig yn cynnwys cyfrifiaduron, radios a chyfrifiaduron. Gelwir y ddau grwp yn e-wastraff. Ers diwedd yr 20g, cafwyd defnydd cynyddol o nwyddau electronig, oherwydd y 'chwyldro digidol' ac arloesiadau mewn gwyddoniaeth a thechnoleg, megis bitcoin. Arweiniodd hyn at broblem a pheryglon e-wastraff byd-eang. Mae'r cynnydd esbonyddol cyflym hwn mewn e-wastraff yn ganlyniad i'r arferiad o greu model newydd o'r gem, y cyfarpar neu'r ddyfais, ac yn cael ei ryddhau'n aml a phryniannau diangen o'r offer trydanol ac electronig, cylchoedd arloesi byr a chyfraddau ailgylchu isel, a gostyngiad yn oes cyfartalog cyfrifiaduron.
bawd| Mae gwastraff electronig yn aml yn cael ei allforio i wledydd sy'n datblygu.
[bawd| Canolfan E-wastraff Agbogbloshie, [Ghana, lle mae gwastraff electronig yn cael ei losgi a'i ddadosod heb unrhyw ystyriaethau diogelwch nac amgylcheddol.]]

Mae cydrannau sgrap offer electronig, megis CPUs, yn cynnwys deunyddiau a allai fod yn niweidiol fel plwm, cadmiwm, beriliwm, neu atalyddion fflam wedi'u bromineiddio. Gall ailgylchu a gwaredu e-wastraff olygu risg sylweddol i iechyd gweithwyr a'u cymunedau.

Yn yr Unol Daleithiau, mae Asiantaeth Diogelu'r Amgylchedd yr Unol Daleithiau (EPA) yn dosbarthu e-wastraff yn ddeg categori:

# Offer cartref mawr, gan gynnwys offer oeri a rhewi
# Offer cartref bach
# Offer TG, gan gynnwys monitorau
# Electroneg defnyddwyr, gan gynnwys setiau teledu
# Lampau a goleuadau
# Teganau
# Offer
# Dyfeisiau meddygol
# Offerynnau monitro a rheoli a
# Dosbarthwyr awtomatig

## Nifer 
bawd| Darn o fwrdd cylched wedi'i daflu.
Ystyrir mai e-wastraff yw'r "llif wastraff sy'n tyfu gyflymaf yn y byd" gyda 44.7 miliwn tunnell yn cael ei gynhyrchu yn 2016- sy'n cyfateb i 4500 o dyrau Eiffel. Yn 2018, adroddwyd amcangyfrif fod 50 miliwn tunnell o e-wastraff, a thrwy hynny bathwyd yr term 'tsunami o e-wastraff' a roddwyd gan y Cenhedloedd Unedig. Yn ôl adroddiad gan UNEP o'r enw, *Ailgylchu - o e-wastraff i Adnoddau* gallai maint yr e-wastraff sy'n cael ei gynhyrchu - gan gynnwys ffonau symudol a chyfrifiaduron - godi cymaint â 500 y cant dros y degawd nesaf mewn rhai gwledydd, megis India. Yr Unol Daleithiau yw'r gwaethaf o ran cynhyrchu gwastraff electronig, gan daflu tua 3 miliwn o dunelli bob blwyddyn. Yn 2010 roedd Tsieina'n cynhyrchu tua 2.3&nbsp;miliwn o dunelli, yn ddomestig, yr ail wlad waethaf. Ac, er gwaethaf gwahardd mewnforion e-wastraff, mae Tsieina yn parhau i fod yn faes dympio e-wastraff mawr i wledydd datblygedig. Yn 2021, roedd llai nag 20 y cant o'r e-wastraff yn cael ei gasglu a'i ailgylchu.

## Fframweithiau deddfwriaethol e-wastraff 
Aeth yr Undeb Ewropeaidd i'r afael â mater gwastraff electronig drwy gyflwyno dau ddarn o ddeddfwriaeth. Daeth y gyntaf, y Gyfarwyddeb Offer Trydanol ac Electronig Gwastraff (Cyfarwyddeb WEEE) i rym yn 2003.https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:ac89e64f-a4a5-4c13-8d96-1fd1d6bcaa49.0004.02/DOC_1&format=PDF Prif nod y gyfarwyddeb hon oedd rheoleiddio a chymell ailgylchu ac ailddefnyddio gwastraff electronig mewn aelod-wladwriaethau ar yr adeg honno. Fe'i diwygiwyd yn 2008, gan ddod i rym yn 2014.https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32012L0019&from=EN Ymhellach, mae'r UE hefyd wedi gweithredu'r Gyfarwyddeb ar gyfyngu ar y defnydd o sylweddau peryglus penodol mewn offer trydanol ac electronig o 2003 ymlaen https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32002L0095&from=EN Cafodd y dogfennau hyn eu hadolygu yn 2012.https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32011L0065&from=EN 

### Cytundebau rhyngwladol 
Mae adroddiad gan Grŵp Rheoli Amgylchedd y Cenhedloedd Unedig yn rhestru prosesau a chytundebau allweddol a wnaed gan sefydliadau amrywiol yn fyd-eang mewn ymdrech i reoli e-wastraff. Gellir cael manylion am y polisïau yn y dolenni isod.

* Confensiwn Rhyngwladol er Atal Llygredd o Llongau (MARPOL) (73/78/97) 
* Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol o Wastraffoedd Peryglus a'u Gwaredu (1989) 
* Protocol Montreal ar Sylweddau sy'n Disbyddu'r Osôn (1989) 
* Confensiwn y Sefydliad Llafur Rhyngwladol (ILO) ar Gemegau, yn ymwneud â diogelwch wrth ddefnyddio cemegau yn y gwaith (1990) 
* Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD), Cytundeb Gwastraff Penderfyniad y Cyngor (1992)
* Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd (UNFCCC) (1994)
* Cynhadledd Ryngwladol ar Reoli Cemegau (ICCM) (1995)
* Confensiwn Rotterdam ar y Weithdrefn Caniatâd Gwybodus Ymlaen Llaw ar gyfer Cemegau a Phlaladdwyr Peryglus Penodol mewn Masnach Ryngwladol (1998)
* Confensiwn Stockholm ar Lygryddion Organig Parhaus (2001) 
* Sefydliad Iechyd y Byd (WHO), Penderfyniadau Cynulliad Iechyd y Byd (2006–2016)
* Confensiwn Rhyngwladol Hong Kong ar gyfer Ailgylchu Llongau yn Ddiogel ac yn Gadarn yn Amgylcheddol (2009)  Archived  
* Confensiwn Minamata ar Fercwri (2013) 
* Cytundeb Hinsawdd Paris (2015) o dan Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd 
* Agenda Connect 2020 ar gyfer Telathrebu Byd-eang/Datblygu TGCh (2014)

## Cyfeiriadau 
Categori:Electroneg
Categori:Gwastraff
Categori:Iechyd
Categori:Diogelwch rhyngwladol
Categori:Llygredd