Gareth Miles

Awdur, dramodydd ac ymgyrchydd o Gymru oedd **Gareth Miles** (19 Ebrill 1938 – 6 Medi 2023).

## Bywyd cynnar ac addysg 
Fe'i ganwyd yng Nghaernarfon a'i fagu yn Waunfawr. Roedd ei dad yn dod o Bontrhydyfen a chafodd y pentref hwnnw ddylanwad mawr arno. Roedd ganddo ddwy chwaer, Lisabeth a Gill. Mynychodd Brifysgol Bangor cyn mynd yn athro Ffrangeg a Saesneg yn Amlwch, Dyffryn Nantlle, ac Ysgol Morgan Llwyd, Wrecsam. Yn ddiweddarach ymgartrefodd ym Mhontypridd. Tra yn y coleg, bu'n rhan o'r criw oedd yn gyfrifol am y ddrama "ffug" *Y Ffynnon* a achosodd gynnwrf mawr ym Myd y Theatr ym 1964.

## Gwysion llys Cymraeg 
I lawer o genedlaetholwyr, roedd yr wŷs, yn symbol o wladwriaeth Lloegr ac o israddoldeb y Gymraeg gan y wladwriaeth honno. Ym Mai 1962 cymerwyd arian o boced Gareth Miles tra yn y ddalfa i dalu dirwy o £1 nad oedd yn bwriadu ei thalu, a hynny am iddo roi pas i gyd-fyfyriwr ar far ei feic ryw chwe mis ynghynt. Dyma'r tro cyntaf i berson gael dirwy am fynnu statws gyfartal i'r Gymraeg. Daeth llawer ar ei ôl. Yn Rhifyn Awst 1962 o'r Welsh Nation, aeth Miles ati i annog y darllenwyr (yn Saesneg) i wneud yr un peth ac i ddod i gyfarfod o fudiad iaith newydd ym Mhontarddulais y mis Awst hwnnw: y cyfarfod cyntaf o Gymdeithas yr Iaith.

## Gyrfa 
Bu'n drefnydd cenedlaethol Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru (UCAC) ac roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Bu'n awdur proffesiynol ers 1982.  Llwyfanwyd dros ugain o ddramâu gwreiddiol a chyfieithiadau o'i eiddo. Fe weithiodd hefyd fel sgriptiwr ar raglenni teledu gan gynnwys y cyfresi drama *Pobol y Cwm*, *Coleg*, a *Dinas*. 

Enillodd wobr Llyfr y Flwyddyn 2008 am *Y Proffwyd a’i Ddwy Jesebel*.

## Bywyd personol 
Roedd yn briod a Gina ac roedd ganddynt dair merch - Elen, Branwen ac Eiry.

Bu farw ar 6 Medi 2023, gartref gyda'i deulu. Cynhaliwyd ei angladd ar ddydd Gwener, 22 Medi 2023. Cafwyd gwasanaeth cyhoeddus yn Amlosgfa Glyn Taf, Pontypridd am 12:45 â ddilynwyd gan dderbyniad yng Nghlwb y Bont, Pontypridd.

## Cyhoeddiadau
### Straeon byrion a nofelau 
* *Cymru ar wasgar: chwe stori* (1974)
* *Trefin* (1979)
* *Trefaelog* (1989)
* *Romeo a Straeon Eraill* (1999)
* *Ffatri Serch* (2003)
* *Lleidr Da* (2005)
* *Cwmtec* (2002)
* *Y Proffwyd a’i Ddwy Jesebel* (2007)
**Teleduwiol* (2010)
**Cuddwas* (2015)

### Dramâu ac addasiadau 
**Diwedd y Saithdegau* (1982)
*''Unwaith Eto'n 'Nghymru Annwyl* (1983)
**Ffatri Serch* (1984)
**Lleidr Da* (1986)
**Duges Amalffi (*1987)
**Chwiorydd* (1987)
**Mandragora* (1989)
**Hunllef yng Nghymru Fydd* (1990)
**Serch yw'r Teyrn* (1991)
**Bacchai* (1991)
**Y Gosb Ddiddial* (1992)
**Coch, Du ac Anwybodus* (1993)
**Dyrnod Branwen* (1993)
**Calon Ci* (1994)
**Byd y Banc* (1996) Cwmni Rigoberta
**Y Brenin Wbw* (1997)
**Y Madogwys* (1999)
**Llafur Cariad*  (2001)
**Duges, Tywysoges, A Chyffur Epilio*; addasiadau o ddramâu gan Niccolò Machiavelli,  John Webster a Pierre de Marivaux (1992)
**Lludw'r Garreg* - addasiad o waith Daniel Danis
**Llanast!* cyfieithiad o *Le Dieu Du Carnage'' (2013)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Sosialwyr o Gymru
Categori:Comiwnyddion o Gymru