open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piacenza

Dinas  a chymuned (*comune*) yng ngogledd-ddwyrain, yr Eidal, yw **Piacenza** (Lladin a Hen Saesneg: **Placentia**, ac yn nhafodiaith leol Emiliano-Romagnolo: **Piasëinsa**), sy'n brifddinas talaith Piacenza yn rhanbarth Emilia-Romagna.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 100,311.

## Hanes hynafol 
Cyn cael ei chyfaneddu gan y Rhufeinwyr, roedd yr ardal yn gartref i lwythi Celtaidd a Ligurian. Roedd yr Etrwsgiaid yn adnabyddus am ddewina perfedd defaid. Darganfyddwyd cerflun efydd o iau, "Iau Piacenza", ger Piacenza yn 1877, roedd enwau'r ardal wedi eu marcio arni, ac phob un wedi ei neulltuo i amryw o dduwiau. Mae hefyd wedi cael ei chysyllu â arfer Haruspex. Sefydlwyd Piacenza yn 218 CC (yn ôl traddodiad, ar 31 Mai), hon oedd y cyntaf o sawl gwladfa milwrol Rhufeinig, er hen enw oedd **Placentia** yn Lladin a Saesneg.

Anfonwyd 6,000 o wladwyr Lladin i Placentia a gwladfa Cremona gerllaw, yn arbennig aelodau o'r dosbarth Marchogol Rhufain. Enillodd Hannibal Brwydr Trebbia yn ardal Piacenza yr un flwyddyn a sefydliad y ddinas, ond fe wrthsafodd y ddinas fyddinoedd Punic. Yn ystod y blynyddoedd canlynol, fe ddraenwyd tir y ddinas, ac adeiladwyd porthladd ar Afon Po. Ffynnodd Placentia fel conolfan cynhyrchu graen, barlys, miled, a gwlan. Er iddi gael ei anrheithio a'i dinistrio sawl gwaith, adferwyd y ddinas pob tro. Gelwodd Procopius hi'n *Urbs Aemilia Princeps*, "Tywysoges dinasoedd Via Aemilia", gan olygu "dinas gyntaf Via Aemilia", yn y 6g.

Roedd yr oes hen fyd hwyr, tua 300-700/800, yn Piacenza yn nodwediadol am ehangiad Cristnogaeth, a phresenoldeb sawl merthyr. Roedd y nawddsant presennol, Antoninus, yn gyn-lengwr a drodd yr holl ardal yn Gristnogol, a gafodd ei ladd yn ystod teyrnasiad Diocletian.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Emilia-Romagna
Categori:Sefydliadau 218 CC
Categori:Talaith Piacenza
Caravaggio

Arlunydd o'r Eidal oedd **Michelangelo Merisi da Caravaggio** (28 Medi 1571 – 18 Gorffennaf 1610). Caiff ei osod yn gyffredin yn yr ysgol Baróc; ef oedd cynrychiolwr adnabyddus cyntaf yr arddull yma o ddarlunio.

Daeth i Rufain o Milano ym 1592, pan oedd yr arddull o beintio a elwir yn *manierismo* ar y blaen. Yn wreiddiol fe arbenigai mewn peintio ffrwythau a blodau (pwnc traddiodadol i beintwyr o Lombardia), ond fe ddatblygodd i ddarlunio ffigyrau dynol, gan gynnwys peintiadau "*genre*" o fywyd pob dydd. Ymhen tipyn fe ddaeth yn beintiwr i'r cardinal Francesco Maria del Monte. Ei ddarluniau mawr cyhoeddus cyntaf oedd *Galwedigaeth Sant Mathew* a *Merthyrdod Sant Mathew* yn San Luigi, eglwys y Ffrancod yn Rhufain. Fe beintiodd cymysgedd o weithiau crefyddol, rhai mytholegol a phortreadau o hyn ymlaen. Roedd yn enwog am realaeth ei ddarluniau, a oedd weithiau'n ysgytiol i'w gyfoedion. Roedd ei ddefnydd o olau a thywyllwch, neu *chiaroscuro*, yn enwedig o feistrolgar a dylanwadol.

Roedd ei fywyd yn gythryblus o fry; ffodd o Rufain ym 1606 ar ôl lladd gŵr o'r enw Ranuccio Tomassoni mewn gornest ar gwrt tenis. Ffodd yn gyntaf i Napoli ac yna i Malta. Yno fe ddaeth yn farchog yn Urdd Sant Ioan o Jerwsalem, ac fe beintiodd ddarlun o *Ddienyddiad Ioan Fedyddiwr* uwchben allor y marchogion yng nghadeirlan Valletta. Ond ymhen llai na blwyddyn fe'i fwrwyd allan o Urdd Sant Ioan ar ôl iddo ymosod ar farchog arall. Teithiodd hyd a lled Sisili a Napoli yn ceisio osgoi ei elynion, ac fe fu farw o dwymyn yn Porto Ercole yn Toscana ym 1610, yn 38 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr y Dadeni
Categori:Arlunwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1571
Categori:Marwolaethau 1610
Odesa

**Odesa** (Wcreineg: Одеса) yw'r ddinas bedwaredd fwyaf yn Wcráin. Mae ganddi boblogaeth o rhwng 1,029,000 (cyfrifiad 2001) a 1,080,000 (amcangyfrif 2008). Mae'r ddinas yn borthladd pwysig, y mwyaf yn y wlad, sy'n gorwedd ar lan ogleddol y Môr Du.
bawd|chwith|Theatr Odesa
O 1819 hyd 1858 roedd Odesa yn borthladd rhydd (*porto franco*). Yn y cyfnod Sofietaidd Odesa oedd porthladd pwysicaf yr Undeb Sofietaidd ac roedd hefyd yn wersyll llynges fawr. Yn y 19g, hon oedd y bedwaredd ddinas yn y Rwsia Imperialaidd, ar ôl Moscfa, Saint Petersburg, a Warsaw. Heddiw ceir dau borthladd yn ninas Odesa: Odesa ei hun a Yuzhny (sydd hefyd yn borthladd olew), sy'n gorwedd ym maesdrefi'r ddinas. Ceir porthladd pwysig arall yn oblast Odesa, sef Illichivs'k (Ilyichyovsk), i'r de-orllewin o Odesa. Gyda sawl rheilffordd yn rhedeg o'r ddinas hefyd, mae'n un o greosffyrdd cludiant pwysicaf y wlad. Ceir gweithfeydd prosesu olew a chemegion yn Odesa hefyd, a gysylltir â rhwydweithiau Rwsia a'r Undeb Ewropeaidd trwy gyfres o bibellau strategol.

Dechreuodd y ddinas fel gwladfa Groegaidd. Mae ei hanes yn ddrych i hanes hir a chymhleth Wcráin a Rwsia.

Lleolir dinas Odesa ar res o fryniau sy'n codi ger harbwr naturiol bychan, tua 31&nbsp;km (19 milltir) i'r gogledd o aber Afon Dniester a thua 443&nbsp;km (275 milltir) i'r de o'r brifddinas, Kyiv. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol a sych, gyda thymheredd ar gyfartaledd yn Ionawr o -2&nbsp;°C (29&nbsp;°F), a 22&nbsp;°C (72&nbsp;°F) yng Ngorffennaf. Ceir tua 350&nbsp;mm (14 mod.) o law mewn blwyddyn.

Y brif iaith ar y stryd yw Rwseg, gyda'r Wcreineg yn llai cyffredin er ei bod yn iaith swyddol y wlad. Ceir cymysgfa o bobl o sawl cenedligrwydd a chefndir ethnig yno, yn cynnwys Wcreiniaid, Rwsiaid, Groegiaid, Iddewon, Moldofiaid, Bwlgariaid, Armeniaid, Georgiaid, Almaenwyr ac eraill.

## Gefeilldrefi 
*  – Vancouver
*  – Yokohama
*  – Odessa, Texas
*  – Baltimore, Maryland

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol 


Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Odesa
Categori:Porthladdoedd Wcráin
Sholto Douglas

:''Mae'r erthygl hwn yn sôn am y ffigwr mytholegol Albanaidd.  Gweler William Douglas, Barwn Douglas 1af Kirtleside, ar gyfer Marsial yr Awyrlu Brenhinol.*

Hynafiad mytholegol Tŷ Douglas oedd **Sholto Douglas**, teulu pwerus a rhyfelgar yr Alban canoloesol. Fe ddigwyddodd brwydr mytholegol yn 767, rhwng y brenin *Solvathius'', brenin cyfiawn yr Alban a'r ymhonnwr *Donald Bane*. Bu bron i Donald fod yn fuddugol pan drawyd ef gan ŵr bonheddig, a oedd yn diystyru i weld achos drwg yn llwyddo, gan droi canlyniad y frwydr. Pan holodd y brenin ynglŷn â'r marchog, a oedd wedi gwasanaethu mor dda, fe waeddodd rhywyn *"Sholto du glasse!" ... "Wele, y dyn du lwyd!"*..

Nid oes unrhyw gofnodion yn yr Alban yn cynddyddio William de Douglas, a welodd y cymeriad yn 1174, a gall fod yn blentyn i Freskin y Fleming, hynafiad Tŷ Moray ac o Glan Sutherland. Er, mae teulu yn yr Eidal gyda'r enw *Douglas-Scotti*, honnir i'w hynafiad hwy fod yn fab i Sholto, ac ei fod wedi gwasanaethu gyda Charlemagne pan anheddodd yn Piacenza yn hwyr yn yr 8g.

## Cyfeiriadau
* Herbert Maxwell, *A History of the House of Douglas*, cyf.1 (Llundain, 1902)

Categori:Hanes traddodiadol yr Alban
Categori:Tŷ Douglas ac Angus
Iwan Bala

Arlunydd o Gymru ydy **Iwan Bala** (ganed 13 Mai 1956, Sarnau, Bala). Magwyd yng Ngwyddelwern, a mynychodd ysgolion y Sarnau, Gwyddelwern a'r Berwyn. Fe astudiodd daearyddiaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth Enillodd M.A. celfyddyd gain yng Ngholeg Celf Caerdydd yn 1993.

Mae ei waith yn ymwneud â thirwedd diwylliant, cof a dychymyg. Enillodd sawl gwobr gan gynnwys Medal Aur am Gelfyddyd Gain yr Eisteddfod Genedlaethol  yn 1997, a Medal Owain Glyndŵr yn 1998, i gydnabod ei gyfraniad nodedig i'r celfyddydau yng Nghymru.

Bu'n gweithio'n rhan amser dros Cywaith Cymru i geisio hybu'r celfyddydau yn y gymuned; mae nawr yn ddarlithydd celf yng Nholeg y Drindod, Caerfyrddin. Mae enghreifftiau o'i waith i'w gweld yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, yn y Tabernacl, Machynlleth ac yn yr Amgueddfa Ymerodrol yn Llundain.

## Llyfryddiaeth
* *Intimate Portraits*, 1995 (Seren)
* *Welsh Art Goes International*, 1996 (Planet)
* *Welsh Painters Talking*, 1997 (Seren)
* *Appropriate Behaviour*, 1997 (Planet)
* *Cyfres o draethodau a gomisiynwyd gan Planet*, 1998
* *Darllen Delweddau*, 2000 (Gwasg Carreg Gwalch)
* *Certain Welsh Artists*, 1999 (Seren)
* *here+now*, 2004 (Seren)
* *Groundbreaking*, 2005 (Seren)
* *Hon, Ynys y Galon*, 2007 (Gwasg Gomer)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol Iwan Bala 

Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Enillwyr y Fedal Aur am Gelfyddyd Gain
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol y Berwyn
Afon Tefeidiad

Afon sy'n tarddu ym Mhowys ac yn llifo i Loegr yw **Afon Tefeidiad**, weithiau **Afon Tefaidd**  (Saesneg: *River Teme*).

Ceir tarddle'r afon ar lethrau gorllewinol Bryn Coch, i'r de o'r Drenewydd. Llifa tua'r de ac yna tua'r dwyrain, heibio Felindre a Bugeildy, cyn troi tua'r de eto a ffurfio'r ffin rhwng Cymru a Lloegr am rai milltiroedd. Wedi llifo heibio Cnwclas mae'n cyrraedd Tref-y-clawdd yna'n llifo tua'r dwyrain eto i mewn i Loegr i gyrraedd Leintwardine a Llwydlo. Mae'n ymuno ag Afon Hafren ger Whittington, i'r de o ddinas Caerwrangon.

Tefeidiad
Tefeidiad
Tefeidiad
Tefeidiad
Tefeidiad
Bugeildy

Pentref a chymuned ym Mhowys, yw **Bugeildy** (Saesneg: *Beguildy*). Saif bron ar y ffin â Lloegr, ar lan orllewinol Afon Tefeidiad, i'r gogledd-orllewin o Dref-y-clawdd. Mae croglen yr eglwys yn dyddio o'r 15g, ac mae gweddillion castell mwnt a beili Normanaidd gerllaw.

Heblaw pentref Bugeildy, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Llanddewi-yn-Heiob a Cnwclas. Ganed Vavasor Powell yng Nghnwclas. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 704.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Alpau Dinarig

250px|bawd|Map topograffig o'r Alpau Dinarig
]]

Cadwyn hir o fynyddoedd yn ne Ewrop, sy'n ymestyn dros rannau o Slofenia, Croatia, Bosnia a Hertsegofina, Serbia, Montenegro, Albania, Gogledd Macedonia a Chosofo yw'r **Alpau Dinarig** neu'r **Dinarides** (Croateg a Bosneg: *Dinarsko gorje* neu *Dinaridi*, Albaneg: *Alpet Dinaride*, Serbeg: Динарске планине neu Динариди/*Dinarske planine* neu *Dinaridi*; Slofeneg: *Dinarsko gorstvo*; Eidaleg: *Alpi Dinariche*).

Ymestynnant am 645&nbsp;km ar hyd arfordir Môr Adria, o'r Alpau Iwliaidd (*Julian Alps*) yn y gogledd-orllewin hyd *massif* Šar-Korab, lle mae cyfeiriad y gadwyn yn newid i echel sy'n rhedeg o'r gogledd i'r de. Y mynydd uchaf yn yr Alpau Dinarig yw Prokletije, ar ffin dwyrain Montenegro a gogledd Albania (2692 m).

Mae'r Alpau Dinarig yn ffurfio'r ardal fwyaf creigiog a mynyddig yn Ewrop gyfan ac eithrio y Caucasus, yr Alpau a Mynyddoedd Llychlyn.  Maent yn cynnwys creigiau gwaddod o greigiau dolomît, calchfaen, tywod, a chreigiau cymysgryw a ffurfiwyd gan foroedd a llynnoedd yn y gorffennol pell. Yn ystod y cyfnod o symudiadau daearegol Alpaidd a ddigwyddodd tua 50-100 miliwn o flynyddoedd yn ôl, plygwyd y creigiau hyn gan bwysau ymylaidd anferth mewn arch o gwmpas yr hen greigiau solet yn y gogledd-ddwyrain.

Mae'r Alpau Dinarig yn ffurfio cyfres o is-gadwynau, cyfochrog fwy neu lai, o'r Alpau Iwliaidd yn Slofenia a'r Eidal hyd at ogledd Albania a Chosofo lle mae'r mynyddoedd yn ildio i'r tiroedd is o gwmpas Afon Drin a thir amaethyddol Cosofo. Wedyn mae Mynydd Sar a Mynydd Korab yn codi ac mae'r tirwedd mynyddig yn parhau trwy'r Balcanau i gyfeiriad y de i orffen ym mynyddoedd y Pindos yng Ngwlad Groeg ac ymlaen hyd at y Peloponnese a Creta, Rhodes a'r Mynyddoedd Taurus yn neheubarth Twrci.

## Mynyddoedd yr Alpau Dinarig 
Mae mynyddoedd yn y Dinarides yn cynnwys:

* Bijela gora
* Biokovo
* Bjelašnica
* Crna Gora
* Čvrsnica
* Dinara, y mynydd yr enwir y gadwyn ar ei hôl
* Durmitor
* Igman
* Jahorina
* Kamešnica
* Orjen
* Snežnik
* Tara
* Trebević
* Treskavica
* Velebit
* Zlatibor

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearyddiaeth Albania
Categori:Daearyddiaeth Bosnia a Hertsegofina
Categori:Daearyddiaeth Cosofo
Categori:Daearyddiaeth Croatia
Categori:Daearyddiaeth Montenegro
Categori:Daearyddiaeth Serbia
Categori:Daearyddiaeth Slofenia
Categori:Mynyddoedd Ewrop
Pencraig

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Pencraig** (Saesneg: *Old Radnor*). Saif rhwng Maesyfed a Llanandras, ychydig i'r de o briffordd yr A44 ac ychydig i'r gorllewin o'r ffin â Lloegr.

Mae eglwys plwyf Pencraig yn dyddio o'r 15g ac yn cynnwys y cas organ hynaf yng ngwledydd Prydain.

Heblaw pentref Pencraig, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Evenjobb a Walton. Cafwyd hyd i balisâd mawr o goed o'r cyfnod Neolithig yn Walton yn ddiweddar. Codwyd y castell mwnt a beili yn Womaston cyn 1066, a chredir mai hwn oedd yn cynharaf yng Nghymru. Bu George Cornewall Lewis yn byw yn Harpton Court. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 741.

Ceir Allt Pencraig (*Old Radnor Hill*) yn y gymuned.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .
250px|bawd|dim|Fferm yng nghymuned Pencraig

## Eglwys y pentref: Sant Ystyffan
O ran pensaernïaeth ac adeiladwaith, dyma un o eglwysi pwysicaf Cymru: mae'r hen eglwys wreiddiol yn tarddu ymhell cyn i'r Normaniaid gyrraedd. Gan nad oes eglwys arall a gysegrwyd i Sant Steffan yng Nghymru, dyfalir y gallai'r eglwys wreiddiol fod wedi ei chysegru i Ystyffan, aelod o deulu brenhinol Teyrnas Powys, gyda nifer eraill o eglwysi wedi eu cysegru iddo. Yn dilyn cwymp Tywysogion Cymru, efallai fod y Normaniaid wedi credu'n anghywir mai cyfeiriad Cymreig at Sant Steffan oedd Ystyffan ac ailgysegrwyd yr eglwys i hwnnw, gan ei fod yn sant poblogaidd yn Lloegr. 

Yn y 1200au, trosglwyddwyd yr eglwys i Deulu'r Mortimer. Yn 1401 cafodd ei llosgi yn ystod Gwrthryfel Glyn Dŵr. Er gwaethaf y tân, mae'r bedyddfaen cyn-Normanaidd mawr iawn, a allai fod mor hen â'r 8fed ganrif, wedi goroesi.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Arthur (gwahaniaethu)

Gallai **Arthur** gyfeirio at:

*Y Brenin Arthur
*Arthur (enw)
*Arthur Tudur, Tywysog Cymru

## Gweithiau 
* Arthur (ffilm), ffilm gyda Dudley Moore.
* Arthur (cyfres teledu), 1996 - presennol
* Arthur (albwm), albwm 1969 gan The Kinks
Gwerthrynion

Cwmwd yn y rhan o ganolbarth Cymru a adnabyddid fel Rhwng Gwy a Hafren yn yr Oesoedd Canol oedd **Gwerthrynion**, neu **Gwrtheyrnion**. Mae'n bosibl y gellir cyfrif Gwerthrynion yn un o fân deyrnasoedd cynnar y wlad, ond does dim prawf pendant am hynny.

Gorwedd y cwmwd, sydd ddim yn rhan o gantref, ar ffin teyrnas Powys Wenwynwyn. Ffiniai â Buellt, Cwmwd Deuddwr ac Arwystli i'r gorllewin a'r gogledd, ac â Maelienydd i'r dwyrain a rhan fach o Elfael i'r de.

Mae ei hanes cynnar yn ddirgelwch. Yn ôl Nennius yn yr *Historia Brittonum* (tua 800), sefydlwyd teyrnas yno gan y brenin Gwrtheyrn (*Vortigern*) (fl. tua 450 efallai). Ond gan fod lle i amau bodolaeth y brenin traddodiadol hwnnw mae'n bosibl mae ymgais Nennius i esbonio'r enw a geir yn y traddodiad. Yn ôl Nennius, roedd Sant Garmon wedi ceisio dwyn perswâd ar Wrtheyrn i droi'n Gristion ac ymatal rhag cael perthynas llosgach gyda'i ferch. Ffoes y brenin i'r bryniau a sefydlodd *Gwrtheyrnion* (Lladin: *Guorthegirnaim*). Llechodd yno gyda'i ferch a'i wreigiau rhag llid Garmon.

Heddiw mae'r cwmwd yn cyfateb i ran o ardal Maesyfed, Powys. Canolfan weinyddol y cwmwd oedd Rhaeadr Gwy lle codwyd Castell Rhaeadr Gwy gan yr Arglwydd Rhys yn 1177. Ar adegau roedd Gwerthrynion yn uno gyda Buellt ac yn cael ei reoli gan gangen o deulu brenhinol Deheubarth. Cafodd ei gipio gan arglwyddi Normanaidd y Mers tua'r flwyddyn 1100 a'i dal am gyfnodau gan deulu'r Mortimeriaid. Daeth i'w meddiant yn derfynol ar ôl goresgyniad Tywysogaeth Cymru yn 1282-83 ac yn nes ymlaen yn rhan o Sir Faesyfed.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Rhwng Gwy a Hafren

## Cyfeiriadau
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Seleniwm

Elfen gemegol yw **seleniwm** gyda'r symbol **Se** a'r rhif atomig 34 yn y  tabl cyfnodol.

Categori:Elfennau cemegol
Roddy McDowall

Actor o Loegr oedd **Roderick Andrew Anthony Jude McDowall** (17 Medi 1928 – 3 Hydref 1998), a ddaeth yn ddinesydd yr Unol Daleithiau.

## Ffilmiau
* How Green Was My Valley (1941)
* Planet of the Apes (1968)
* Bedknobs and Broomsticks (1971)
* Alice in Wonderland (1985)
* The Wind in the Willows (1987)
* A Bug's Life (1998)

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Categori:Pobl o Lundain
Ytriwm

Elfen gemegol yw **ytriwm** gyda'r symbol **Y** a'r rhif atomig 39 yn y  tabl cyfnodol.

Categori:Elfennau cemegol
Cate Blanchett

Actores o Awstralia yw **Catherine Élise "Cate" Blanchett** (ganwyd 14 Mai 1969).

## Ffilmiau 
* *Elizabeth* (1998)
* *The Talented Mr. Ripley* (1999)
* *The Shipping News* (2001)
* *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* (2001)
* *Heaven* (2002)
* *The Lord of the Rings: The Two Towers* (2002)
* *Veronica Guerin* (2003)
* *Coffee and Cigarettes* (2003)
* *The Missing* (2003)
* *The Lord of the Rings: The Return of the King* (2003)
* *The Life Aquatic of Steve Zissou* (2004)
* *The Aviator* (2004)
* *Little Fish* (2005)
* *Babel* (2006)
* *The Good German* (2006)
* *Notes on a Scandal* (2006)
* ''I'm Not There* (2007)
* *Elizabeth: The Golden Age* (2007)
* *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull'' (2008)

Categori:Actorion benywaidd o Awstralia
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Categori:Pobl o Melbourne
Boris Cabrera

Actor Americanaidd o Galiffornia yw **Boris Alberto Cabrera** (ganed 16 Rhagfyr 1980). Cafodd ei eni yn Inglewood, Califfornia.

## Ffilmiau/Teledu
* *Flashfire* (1993)
* *Animorphs* (1998 - 1999)
* ''She's No Angel* (2001)
* *Social Misfits* (2001)
* *Everybody Loves Raymond* - Pennod *The Kicker'' (2001)

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Galiffornia
Beauty and the Beast (ffilm 1991)

Ffilm Animeiddiedig Disney sy'n seiliedig ar y chwedl o Ffrainc yw **Beauty and the Beast** (1991). Cafodd y ffilm ddilyniant, *Beauty and the Beast: The Enchanted Christmas*, a ''Belle's Magical World'', a gafodd ei rhyddhau'n syth ar fformat fideo ym mis 1997 a 1998.

## Cymeriadau 
* **Belle** - Paige O'Hara
* **Beast** - Robby Benson
* **Gaston** - Richard White
* **Lumière** - Jerry Orbach
* **Mrs. Potts** - Angela Lansbury
* **Cogsworth / Yr Adroddwr** - David Ogden Stiers
* **Chip** - Bradley Pierce
* **LeFou** - Jesse Corti
* **Maurice** - Rex Everhart
* **Armoire** - Jo Anne Worley
* **Phillipe** - Hal Smith
* **Fifi** - Kimmy Robertson
* '''Monsieur D'Arque'* - Tony Jay

## Caneuon 
* "Belle"
* "Belle" (Atbreis)
* "Gaston"
* "Be Our Guest"
* "Something There"
* "Human Again" (Dim ond yn y fersiwn arbennig 2002)
* "Beauty and the Beast" (*"Dau'n ymuno un"'' mewn fersiwn Cymraeg)
* "The Mob Song"
* "Beauty and the Beast" (Atbreis)

## Cyfeiriadau
## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney
* Beauty and the Beast (sioe gerdd)

Categori:Ffilmiau 1991
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Gwrthddwyieithrwydd

**Gwrthddwyieithrwydd** yw'r term a ddefnyddir am weithrediadau neu bolisïau sy'n gwrthwynebu dwyieithrwydd ac yn ceisio atal y defnydd o ieithoedd heblaw'r iaith swyddogol neu'r iaith fwyafrifol.

Mae hyn yn digwydd yng Nghanada, yn erbyn y Ffrangeg, ac yn yr Unol Daleithiau yn erbyn y Sbaeneg.

Mae polisi Llywodraeth Ffrainc yn erbyn dwyieithrwydd hefyd, fel yn achos y Llydaweg yn Llydaw a'r Ocsitaneg yn y De, er enghraifft.

Roedd nifer o bolisïau yn erbyn dwyieithrwydd yng Nghymru yn y gorffennol, megis y Welsh Not. Yn fwy diweddar, cafwyd nifer o achosion lle ceisiodd cyflogwyr atal eu staff rhag siarad Cymraeg yn y gweithle, o Helynt Brewer Spinks ym 1965 hyd at Thomas Cook yn gwahardd y defnydd o'r Gymraeg gan eu gweithwyr yn 2007.

## Gweler hefyd
*Dwyieithrwydd
*Iaith swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Iaith
Categori:Rhagfarnau
Cadfarch (cymuned)

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Cadfarch**. Saif i'r de ac i'r de-ddwyrain o dref Machynlleth, ac mae'n cynnwys pentrefi Penegoes, Aberhosan a Derwen-las. Ffurfiwyd y gymuned yn 1974 trwy gyfuno plwyfi sifil Penegoes, Uwchygarreg ac Isygarreg; daw'r enw o Eglwys Sant Cadfarch, Penegoes.

O ran arwynebedd, mae Cadfarch yn un o'r cymunedau mwyaf yng Nghymru. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 849.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Yr hen ysgol ym Mhenegoes

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Carreghwfa

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Carreghwfa** (Saesneg: *Carreghofa*). Mae'n cynnwys hanner gorllewinol pentref Llanymynech; mae hanner dwyreiniol y pentref yn Swydd Amwythig yn Lloegr.

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 599.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Powys
Bronllys

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Bronllys**, weithiau **Brwynllys**. Saif i'r gogledd-orllewin o dref Talgarth ac ychydig i'r de o Afon Gwy. Ar un adeg roedd yn ganolfan weinyddol Cantref Selyf. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 816.

Ceir castell mwnt a beili yma, sef Castell Bronllys, ac mae gan yr eglwys dŵr ar wahân. Adeiladwyd Ysbyty Bronllys fel ysbyty ar gyfer y diciâu. Bu'r bardd Bedo Brwynllys yn byw yma yn y 15g.

Heblaw pentref Bronllys, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Pipton a Llys-wen. Yn Pipton yr arwyddwyd Cytundeb Pipton rhwng Llywelyn ap Gruffudd a Simon de Montfort yn 1265, cytundeb oedd yn cydnabod Llywelyn fel Tywysog Cymru. Yn ddiweddarach, roedd Pipton yn ganolfan cynhyrchu haearn, gwaith a ddechreuodd ddiwedd y 17g.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Castell Bronllys ar www.castlewales.com


Categori:Cymunedau Powys
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llanymynech

260px|chwith|bawd|Canolfan Ymwelwyr Cei Llanymynech

Pentref ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr yw **Llanymynech**, tua hanner y ffordd rhwng Croesoswallt a'r Trallwng, ger glan Afon Efyrnwy. Saif hanner gorllewinol y pentref yng nghymuned Carreghwfa ym Mhowys, tra mae'r hanner dwyreiniol ym mhlwyf sifil Llanymynech and Pant yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.

Pan oedd yr hen Sir Drefaldwyn yn cau'r tafarnau ar y Sul, roedd tafarn yn Llanymynech, y *Lion*, sydd yn awr wedi cau,  lle roedd un bar, yng Nghymru, ar gau ar y Sul, a'r bar arall, yn Lloegr, ar agor. Yng Nghlwb Golff Llanymynech y dechreuodd Ian Woosnam chwarae golff. Roedd y peiriannydd diwydiannol Richard Roberts yn enedigol o'r pentref.

Saif Bryngaer Llanymynech tua tri-chwarter kilometr i'r gogledd-ddwyrain.

Mae Camlas Trefaldwyn yn pasio trwy'r pentref. Ar un adeg oedd yno gorsaf reilffordd. Oedd hon ar Reilffordd y Cambrian ac hefyd Rheilffordd Ysgafn Dyffryn Tanat, yn ffurfio cyffwrdd rhwng y ddwy.
.

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Carreghwfa
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Ysgol Bro Elwern

Ysgol gynradd gymunedol yng Ngwyddelwern, Sir Ddinbych yw **Ysgol Bro Elwern**. Mae'n ysgol sy'n seiliedig ar egwyddorion Cristnogol, mae'n naturiol yn ddwyieithog, gyda Cymraeg fel prif iaith, er mai Saesneg yw prif iaith cartref 50% o'r plant. Roedd 54 o ddisgyblion rhwng  3 a 11 oed yn yr ysgol yn 2003. Yn ôl adroddiad ESTYN yn 2003, roedd safon yr addysg yn foddhaol.

Fe aiff disgyblion yr ysgol ymlaen i ysgolion uwchradd Brynhyfryd neu y Berwyn ym mlwyddyn 7.

## Ffynonellau
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion cynradd Sir Ddinbych
Gruffudd Parry

Llenor Cymraeg oedd **Gruffudd Parry** (1916 – 2001). Ganed ef ym mhentref Carmel, Dyffryn Nantlle, yn fab i chwarelwr; brawd iddo oedd Syr Thomas Parry. Graddiodd ym Mhrifysgol Bangor, a threuliodd 37 mlynedd fel athro Saesneg yn Ysgol Uwchradd Botwnnog. Heblaw ei lyfrau, ef fyddai'n ysgrifennu sgriptiau "Co Bach" ar gyfer Nosweithiau Llawen y BBC. Roedd yn un o sefydlwyr cymdeithas Cyfeillion Llŷn gydag R. S. Thomas.

## Cyhoeddiadau
* ''Adroddiadau'r Co Bach* (1949)
* *Crwydro Llŷn ac Eifionydd* (1960)
* *Blwyddyn Bentre* (1975)
* *Yn Ôl i Lŷn ac Eifionydd* (1982)
* *Straeon Rhes Ffrynt* (1983)
* *Mân Sôn* (1989)
* *Sychau yn Gleddyfau* (1990)
* *Y Corn Mawr a Nodau Eraill* (1991)
* *Cofio'n Ôl* (2000)
* *Y Co Bach a Hen Fodan a Wil* (2002)
* *Mi gana'-i gân: Cerddi a Baledi'' (2003)

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Pobl o Arfon
Elbasan

250px|bawd|Muriau Castell Elbasan
Dinas yng nghanolbarth Albania yw **Elbasan** (Albaneg: *Elbasan* neu *Elbasani*). Mae'n gorwedd ar lannau Afon Shkumbin yn Ardal Elbasan a Swydd Elbasan (41°06′Gog, 20°04′Dwy). Elbasan yw'r ddinas drydedd fwyaf yn Albania, gyda phoblogaeth o tua 100,000 (amcangyfrifiad 2003) ac arwynebedd o 1,290&nbsp;km².

Roedd yn gorwedd ar y Via Egnatia yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig.

Mae sawl enw ar ydref; Neokastron (Νεόκαστρον "Castell Newydd") yn Groeg, Novigrad ("Dinas Newydd") yn Slafeg a Terra Nuova ("Tir Newydd") yn Eidaleg. Daw'r enw cyfoes o'r Twrceg, il-basan ("y gaer").

## Adeiladau a chofadeiladau
*Castell Elbasan
*Eglwys Mameli
*Eglwys Santes Fair
*Eglwys Sant Niclas (Shen Kolli)
*Shkolla Normale e Elbasanit (ysgol)
*Tŷ Kostandin Kristoforidhi (amgueddfa)

## Economi
Dechreuodd datblygiad diwydiannol yn ystod y teyrnasiad y Brenin Zog gyda chynhyrchu tybaco a diodydd alcoholig, a daeth i ben yn ystod y gyfundrefn gomiwnyddol. Enillodd y ddinas amlygrwydd ar ôl adeiladu melin ddur yno yn 1974 yn ogystal â diwydiannau eraill.

Roedd y ddinas yn ganolbwynt ar gyfer diwydiant trwm yn ystod y gyfundrefn gomiwnyddol, gan ganolbwyntio ar ffatrïoedd prosesu metelegol a metel yn bennaf. Achosodd pob un o'r diwydiannau hyn lygredd mawr ac ystyrir mai Elbasan yw un o ddinasoedd mwyaf llygredig Albania heddiw.

## Stadiwm Elbasan Arena
Yn dilyn yr angen i uwchraddio stadiwm yn y wlad ar gyfer safonau UEFA bu'n rhaid i Ffederasiwn Pêl-droed Albania gynnal gemau rhyngwladol mewn stadiymau eraill yn y wlad. Dewisiwyd adnewyddu Stadiwm Ruzhdi Bizhuta yn Elbasan. Dyma stadiwm y tîm cartref KF Elbasani. Yn 2014 agorwyd stadiwn newydd yr Elbasan Arena ar gyfer gemau rhyngwladol.

## Gefeilldrefi
## Enwogion
*Sedefkar Mehmed Agha (c.1540-1617), pensaer
*Dhimitër Shuteriqi (1915-2003), awdur

### Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Albania
Ysgol Gyfun Penglais

Ysgol uwchradd gyfun yn Waunfawr, Aberystwyth, Ceredigion yw **Ysgol Gyfun Penglais**. Mae tua 1,350 o ddigyblion rhwng 11 ac 18 oed yn ymynychu'r ysgol. Sefydlwyd yr ysgol yn 1973, mae'n addysgu drwy gyfrwng y Saesneg yn bennaf.

Arwyddair yr ysgol yw *Dewrder. Cryfder. Calon.*

## Hanes 
Gall yr ysgol ddilyn ei gwreiddiau'n ôl i Ysgol Ffordd Alecsandra ac Ysgol Dinas. Ym mis medi 1955, symudwyd adran hŷn o Ysgol Ffordd Alecsandra i Ysgol Dinas, a gafodd ei adeiladu yng Nghefn-llan ar y Waun. Rhwng 1973 ac 1975, ymestynwyd yr adeiladau a throwyd hi'n Ysgol Gyfun Penglais.

Archifdy Ceredigion:

Mae arwyddlun yr ysgol yn cynnwys Llew Gwaithfoed, sef prif moriff baner Ceredigion.

## Athrawon o nôd 
* Donald Evans
* Hywel Harries (ganwyd 1921)

## Cyn-ddisgyblion o nôd 
:*Gweler :Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Penglais*
* Malcolm Pryce (ganwyd 1960), nofelydd
* Taron Egerton, actor
* Claire Evans, Miss Cymru 2005
* Tom Bradshaw, pêl-droediwr
* Andy John, archesgob

## Dolenni allanol
* Gwefan yr ysgol
* Hywel Harries
* Ysgolion Ceredigion 
* Aberystwyth 1980
* Llun Ysgol Penglais school 

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 1973
Penglais
Penglais
Cyfeillion Llŷn

Cymdeithas a sefydlwyd i warchod buddiannau'r Gymraeg, yr amgylchedd a thrigolion ac economi Llŷn yw **Cyfeillion Llŷn**. Sefydlwyd y Gymdeithas gan R. S. Thomas a Gruffudd Parry.

Mae cystadleuaeth Tarian Cyfeillion Llŷn yn cynnig tarian a £100 yn wobr i unrhyw grŵp, sefydliad, ysgol, pwyllgor neu gyngor sy'n gweithredu yn Llŷn ac yn dangos dychymyg mewn gwaith ymarferol i hybu’r iaith a'r diwylliant Cymraeg, yr economi leol neu’r amgylchedd.

## Dolenni allanol
*Gwefan Cyfeillion Llŷn

Categori:Mudiadau Cymraeg
Categori:Llŷn
Categori:Mudiadau di-drais
Deuddwr

Gallai **Deuddwr** gyfeirio at un o sawl lle yng Nghymru:

Ceir dau gwmwd o'r enw **Deuddwr** yng Nghymru'r Oesoedd Canol:

*Cwmwd Deuddwr, yn ardal Rhwng Gwy a Hafren
*Deuddwr, yn nheyrnas Powys
*Deuddwr, pentref ym Mhowys
Cwmwd Deuddwr

:*Erthygl am y cwmwd ym Maesyfed yw hon. Gweler hefyd Deuddwr (Teyrnas Powys) a Deuddwr (gwahaniaethu).*
Cwmwd yn ardal Rhwng Gwy a Hafren, yng nghanolbarth Cymru, oedd **Cwmwd Deuddwr**. Roedd yn gwmwd "annibynnol", heb fod yn rhan o gantref.

Gorweddai'r cwmwd yng nghanolbarth Cymru ar y ffin â Phowys (Powys Wenwynwyn) i'r gogledd a Cheredigion i'r gorllewin. Ffiniai ag Arwystli Uwch Coed (Arwystli) ym Mhowys, Gwerthrynion a Buellt i'r dwyrain a'r de yn Rhwng Gwy a Hafren, a Mefenydd a rhan o gwmwd Penardd (Uwch Aeron) yng Ngheredigion.

Roedd yn gwmwd mynyddig gyda bryniau Elenydd yn llenwi llawer o'r tir, yn enwedig yn y gorllewin i gyfeiriad Ceredigion.

Ychydig iawn a wyddys am ei hanes cynnar, cyn cyfnod y Normaniaid. Er i'r cwmwd fwynhau cyfnodau o annibyniaeth daeth yn destun ymgiprys am reolaeth arno rhwng Deheubarth ac arglwyddi Normanaidd y Mers o ddiwedd yr 11g. Rhwng tua 1100 a 1377 roedd teulu'r Mortimeriaid yn ei reoli am gyfnodau sylweddol. Yn ddiweddarach daeth yn rhan o Sir Faesyfed ac wedyn sir Powys.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Rhwng Gwy a Hafren
*Llansanffraid Cwmdeuddwr

Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Deuddwr
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Tommy Burns

Pêl-droediwr a rheolwr o'r Alban oedd **Thomas "Tommy" Burns** (16 Rhagfyr 1956 - 15 Mai 2008).

Chwaraeodd Burns dros Celtic F.C. a Kilmarnock F.C., enillodd wyth gap wrth chwarae dros dim cenedlaethol Yr Alban rhwng 1981 - 1988 a bu'n rheolwr Celtic, Kilmarnock a Reading F.C..

Bu farw ar 15 Mai 2008 wedi brwydr hir gyda cancr.

Categori:Pêl-droedwyr o'r Alban
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Marwolaethau 2008
Iâl

Cwmwd yn nheyrnas Powys, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Iâl**. Roedd yn gwmwd "annibynnol", heb fod yn rhan o gantref. Pan dorrodd y deyrnas honno yn ddwy ran yn y 12g daeth yn rhan o dywysogaeth Powys Fadog. Erys yr enw 'Iâl' (Saesneg: *Yale*) fel enw am y fro heddiw.

200px|bawd|dim|Map braslun yn dangos prif israniadau Powys

## Hanes
[200px|bawd|[Castell Dinas Brân.]]
bawd|200px|Arfau Arglwyddiaeth Iâl

Roedd y cwmwd yn gorwedd ar safle strategol yng ngogledd y deyrnas wrth y ffin rhwng Powys a'r Berfeddwlad (Gwynedd Is Conwy). Ffiniai â chantref Dyffryn Clwyd a darn o Degeingl i'r gorllewin a'r gogledd, yn y Berfeddwlad, Ystrad Alun a Maelor Gymraeg i'r dwyrain, a Nanheudwy (Swydd y Waun) ac Edeirnion i'r de, ym Mhowys ei hun.

Dyma galon tywysogaeth Powys Fadog. Llain hir o ucheldir yw Iâl sy'n cynnwys rhan uchaf dyffryn Afon Alun a rhan o ddyffryn Dyfrdwy ger Llangollen. Mae copa Moel Famau, ym mhen deheuol Bryniau Clwyd, yn nodi ffin ogleddol y cwmwd. Yma roedd amddiffynfa gadarn hanesyddol Castell Dinas Brân, yn dominyddu'r dramwyfa i'r gorllewin o gyfeiriad Lloegr. Eglwys hynafol Llanarmon yn Iâl oedd prif ganolfan eglwysig y cwmwd yn y cyfnod cynnar, wedi ei chysegru i Sant Garmon, nawddsant Teyrnas Powys. Sefydliad eglwsig arall o bwys oedd Abaty Glynegwestl. Yma hefyd, ger yr abaty hwnnw, ceir Piler Eliseg. Ger Llandegla ceir castell Tomen y Rhodwydd a godwyd gan Owain Gwynedd yn 1149.

Ar ôl cwymp Tywysogaeth Cymru yn 1282-83, cafodd ei uno â Maelor Gymraeg i ffurfio arglwyddiaeth Brwmffild a Iâl (*Bromfield and Yale*). Daeth yn rhan o'r Sir Ddinbych newydd yn 1536. O blasdy Plas yn Iâl roedd teulu Yale yn arglwyddiaethu ar gymdeithas y fro; un o'r teulu hwnnw oedd Elihu Yale, y cymwynaswr addysg yr enwir Prifysgol Yale yn UDA ar ei ôl. Heddiw mae bro Iâl yn rhan o Sir Ddinbych eto ar ôl cyfnod yn sir Clwyd.

## Plwyfi
Ceir pedwar plwyf hanesyddol yn Iâl:
* Bryneglwys
* Llandegla yn Iâl
* Llanferres
* Llanarmon yn Iâl

## Gweler hefyd
* Cantrefi a chymydau Cymru
* Brwmffild a Iâl
* Powys Fadog

## Cyfeiriadau
* Frank Price Jones, *Crwydro Dwyrain Dinbych* (Cyfres Crwydro Cymru, 1961)
* J.E. Lloyd, *A History of Wales* (Longmans, 3ydd arg, 1939)
* Meic Stephens (gol.), *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Caerdydd, 1986)

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Teyrnas Powys
Ian Woosnam

Golffiwr proffesiynol o Gymru yw **Ian Harold Woosnam** (ganed 2 Mawrth, 1958). Ganed ef yn nhref Croesoswallt, a dechreuodd chwarae golff yng Nghlwb Golff  Llanymynech. Trodd yn broffesiynol yn 1976, a chafodd yrfa lwyddiannus, er ei fod yn anarferol o fyr i olffiwr proffesiynol, 5 troedfedd 4½ modfedd (1.64 m).

Yn 1991, enillodd dwrnamaint yr U.S. Masters, y golffiwr cyntaf sy'n cynrychilio Cymru i ennill un o'r *majors*. Y flwyddyn honno, cyrhaeddodd rhif 1 ymhlith golffwyr y byd, a daliodd y safle honno am 50 wythnos.

Roedd yn aelod o dîm Ewrop yng Nghwpan Ryder am wyth cystadleuaeth yn olynol rhwng 1983 a 1997. Yn 2006, deiswyd ef yn gapten tîm Ewrop, ac arweiniodd hwy i fuddugoliaeth  18½-9½ yn erbyn yr Unol Daleithiau.

Categori:Enillwyr Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig BBC Cymru
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Golffwyr o Gymru
Categori:Pobl o Groesoswallt
Steventon

Pentref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Steventon**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Basingstoke a Deane, ger pentrefi Overton, Oakley a North Waltham, a chyffordd 7 traffordd yr M3.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 207.

Mae Steventon yn fwyaf adnabyddus fel man geni'r awdures Jane Austen, a aeth i fyw i bentref Chawton ger llaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Basingstoke a Deane
Categori:Pentrefi Hampshire
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Colunwy

Yn yr Oesoedd Canol, arglwyddiaeth yn Swydd Amwythig wrth y ffin â Chymru oedd **Colunwy** (Saesneg: *Clun*). Cyn hynny bu'n rhan o hen deyrnas Powys, efallai fel cwmwd yn y deyrnas honno.

Yn yr Oesoedd Canol Cynnar, bu Colunwy yn rhan o Bowys ar adeg pan roedd y deyrnas honno yn cynnwys rhan sylweddol o'r Swydd Amwythig ddiweddarach a rhan o Swydd Henffordd. Arhosodd yn ardal Gymraeg ei hiaith am ganrifoedd.

Gorweddai Colunwy yn ne-orllewin Swydd Amwythig, yn nhiriogaeth arglwyddi Normanaidd y Mers. Ffiniai'r arglwyddiaeth strategol â chymydau Ceri a Maelienydd yn ardal Rhwng Gwy a Hafren, i'r gorllewin yng nghanolbarth Cymru, a rhan o Swydd Henffordd i'r de. Llifa afon Tefeidiad trwy'r diriogaeth. Un o'r prif ganolfannau oedd tref Clun, lle ceir castell Normanaidd.

Llwyddodd Llywelyn ap Gruffudd i adennill rhan orllewinol Colunwy o ddwylo'r Eing-Normaniaid yn 1263 yn ei ymgyrch i sefydlu ei awdurdod yn ardal Trefaldwyn.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Swydd Amwythig
Categori:Hanes Swydd Amwythig
Categori:Teyrnas Powys
Nadim Sawalha

Actor o'r Deyrnas Unedig a anwyd yng Ngwlad Iorddonen ydy **Nadim Sawalha** (Arabeg: نديم صوالحة) (ganwyd 7 Medi 1935), a thad i Julia Sawalha a Nadia Sawalha.

## Teledu
*Zoran yn *Space:1999* pennod "The Immunity Syndrome" (1976)
*Amul yn *Survivors* penodau "Lights of London" rhan 1 & 2 (1976)
*Sheikh Achmeia yn *The Professionals* pennod "Long Shot" (1977)
*Dyn Arabaidd yn *The Knowledge* (1979)
*Dr Shaaban Hamada yn *Dangerfield* (1995)
*Judge Zadic yn *Arabian Nights* (2000)
*Mohammed Al-Fayed yn *Diana: Last Days of a Princess* (drama ddogfen 2007)

## Ffilm
*Sherif Wazan yn *The Wind and the Lion* (1975)
*Tywyswr Amgueddfa yn *The Return of the Pink Panther* (1975)
*Hassan yn *Sinbad and the Eye of the Tiger* (1977)
*Aziz Fekkesh yn *The Spy Who Loved Me* (1977)
*Perchennog tafarn Eifftaidd yn *Young Sherlock Holmes* (1985)
*Pennaeth heddlu Tangier yn *The Living Daylights* (1987)
*Rheolwr Nos Gwesty yn *A Touch of Class* (1973)
*Emir Hamad Al-Subaai yn *Syriana* (2005)
*Abu Raed yn *Captain Abu Raed* (2008)

Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Arabiaid
Categori:Actorion teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Actorion ffilm o'r Deyrnas Unedig
Julia Sawalha

Actores Seisnig ydy **Julia Sawalha** (ganwyd 9 Medi 1968), sy'n adnabyddus am ei rôl fel Lynda Day, golygydd *The Junior Gazette* yn *Press Gang*, Saffron Monsoon yn *Absolutely Fabulous* a Lydia Bennet yng nghyfres deledu fer 1995, *Pride and Prejudice*, Jane Austen.

## Bywgraffiad
Ganwyd Sawalha yn Llundain, yn ferch i Roberta a Nadim Sawalha. Enwyd hi ar ôl ei nain, dynes busnes Jordanaidd a dderbynodd wobr am fenter gan y Brenhines Noor o'r Iorddonen. Mae ganddi hynafiaid Jordanaidd, Prydeinig a Huguenot Ffrengig, fe ddilynodd raglen *Who Do You Think You Are?* hanes hel aachau Swahala yn y drydedd gyfres.

Ganwyd Swahala i deulu a oedd yn actio: mae ei thad, Nadim, yn actor a ymddangosodd yn ffilm James Bond *The Spy Who Loved Me*, tra bod ei chwaer Nadia yn seren yn yr opera sebon *EastEnders*, ac yn gyflwynydd teledu ac yn westeywr rhaglenni sgwrs.

## Ffilmyddiaeth
### Teledu
**Absolutely Fabulous*
**Bottom*: yn y rhaglen, "Parade"
**Casualty*: yn y rhaglen, "Living in Hope"
**Doctor Who and the Curse of Fatal Death*
**El CID*
**Faith in the Future*
**The Flint Street Nativity*
**French and Saunders*
**Hornblower*
**Inspector Morse*: yn y rhaglen, "Last Seen Wearing"
**Jonathan Creek*
**Lovejoy*: yn y rhaglen, "Double Edged Sword"
**Martin Chuzzlewit*
**Press Gang*
**Pride and Prejudice*
**Second Thoughts*
**Sheeep (llais)
**Tales from the Crypt*: yn y 7fed bennod, "The Kidnapper"
**Time Gentlemen Please*
**Who Do You Think You Are?*
**A Taste of my Life
**Cranford*
**Lark Rise to Candleford*

### Ffilmiau
*''Buddy's Song*
**Chicken Run* (llais, 2000)
**In the Bleak Midwinter* (neu *A Midwinter's Tale*)
**The Wind in the Willows*
**The Madness of King George'' (1994) (Fel un o ferched Brenin Siôr III)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Mulan

Ffilm Animeiddiedig Disney yw ***Mulan*** (1998). 

## Cymeriadau
* *Mulan* - Ming-Na Wen (yn siarad); Lea Salonga (yn canu)
* *Mushu*, draig fach - Eddie Murphy
* *Shang* - B.D. Wong (yn siarad); Donny Osmond (yn canu)
* *Yr Ymerawdwr* - Pat Morita
* *Shan-Yu* - Miguel Ferrer
* *Yao*' - Harvey Fierstein
* *Ling* - Gedde Watanabe
* *Chien-Po* - Jerry Tondo
* *Chi-Fu* - James Hong
* *Fa Zhou*, tad Mulan - Soon-Tek Oh
* *Mam-gu* - June Foray
* *Fa Li*, mam Mulan - Freda Foh Shen
* *Hynafiad* - George Takei
* *Trefnydd Priodasau* - Miriam Margolyes
* *Khan*, *Cri-Kee* - Frank Welker

## Caneuon
* "Honour to Us All"  (*"Anrhydedd inni i gyd"*) 
* "Reflection" (*"Adlewyrchiad"*)
* "I'll Make A Man Out of You"
* "A Girl Worth Fighting For"
* "True to Your Heart"

## Gweler hefyd
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau 1998
Nanheudwy

200px|bawd|Map braslun o brif israniadau Powys
Cwmwd canoloesol yn Nheyrnas Powys, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Nanheudwy**.

Gorweddai'r cwmwd ar lan ddeheuol afon Dyfrdwy ym mhen gogleddol mynyddoedd Y Berwyn. Cwmwd mynyddig oedd hwn, heb fod o lawer o bwys economaidd ond ar safle strategol yn gwarchod Glyndyfrdwy, Dyffryn Edeirnion, a chalon gogledd Cymru rhag ymosodiadau o du Lloegr.

Ffiniai â chwmwd Cynllaith (Cynllaith Owain) i'r de, a daeth y ddwy uned hyn yn rhan o Swydd y Waun yn yr Oesoedd Canol Diweddar. I'r gorllewin, ffiniai Nanheudwy ag Edeirnion, ac â chwmwd Iâl a Maelor Gymraeg i'r gogledd. I'r dwyrain roedd ardal Croesoswallt yn Swydd Amwythig, ardal a fu gynt yn rhan o deyrnas Powys.

Prif ganolfan eglwysig y cwmwd oedd Llangollen. Yr ardal fwyaf poblog yn y cwmwd efalali oedd Dyffryn Ceiriog.

Pan dorrodd Powys yn ddau ddarn yn 1160, daeth Nanheudwy yn rhan o dywysogaeth Powys Fadog. Yn nes ymlaen byddai'n rhan o arglwyddiaeth Swydd y Waun ac o 1536 ymlaen daeth y rhan fwyaf o'r tir yn rhan o Sir Ddinbych. Heddiw mae'n cael ei rannu rhwng y Sir Ddinbych newydd a sir Powys.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Powys Fadog
*Brwydr Nanheudwy

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Daearyddiaeth Sir Ddinbych
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Cynllaith

200px|bawd|Map braslun o brif israniadau Powys
Cwmwd canoloesol yn Nheyrnas Powys, yng ngogledd-ddwyrain Cymru, oedd **Cynllaith**. Yn yr Oesoedd Canol Diweddar adnabyddid gorllewin Cynllaith fel **Cynllaith Owain**. Mae'n gorwedd yn ardal Maldwyn, Powys.

Gorweddai'r cwmwd ar lethrau dwyreiniol mynyddoedd Y Berwyn. Cwmwd lled fynyddig oedd hwn, yn glytwaith o gymoedd, gyda'r tir gorau yn gorwedd yn y dwyrain a'r de. Llifa afon Ceiriog trwy'r cwmwd.

Ffiniai â chwmwd Nanheudwy i'r gogledd, a daeth y ddwy uned hyn yn rhan o Swydd y Waun yn yr Oesoedd Canol Diweddar. I'r gorllewin, ffiniai Cynllaith, fel Nanheudwy, ag Edeirnion, ac â chwmwd Mochnant Is Rhaeadr ym Mochnant i'r de. I'r dwyrain roedd ardaloedd Y Dre Wen a'r Deuparth yn Swydd Amwythig, ardal a fu gynt yn rhan o deyrnas Powys.

Prif ganolfan y cwmwd oedd Sycharth, cartref Owain Glyndŵr, Tywysog Cymru, a safle Llys Sycharth. Llosgwyd y llys gan y Saeson ym mlynyddoedd cynnar y gwrthryfel. Am ei fod ym meddiant Owain daethpwyd i alw rhan orllewinol y cwmwd yn Gynllaith Owain (gweler isod)

Pan dorrodd Powys yn ddau ddarn yn 1160, daeth Cynllaith yn rhan o dywysogaeth Powys Fadog. Yn nes ymlaen byddai'n rhan o arglwyddiaeth Swydd y Waun pan gafodd ei rannu yn Gynllaith Owain (y rhan ym meddiant disgynyddion brenhinoedd Powys) a Chynllaith yr Iarll (y rhan ddwyreiniol, ym meddiant arglwyddi'r Mers). Wedyn daeth yn rhan o Sir Drefaldwyn. Heddiw mae'n gorwedd yng ngogledd sir Powys.

## Aelodau o linach Powys a gysylltir â Chynllaith
* 1304–c.1325 Madog Fychan, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
* c.1325–1369 Gruffudd Fychan II, Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain
* 1359–c.1416 Owain Glyndŵr (Owain ap Gruffudd), Arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith Owain

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Powys Fadog

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Emma Watson

Actores o Saesnes a anwyd ym Mharis yw **Emma Charlotte Duerre Watson** (15 Ebrill 1990), a ddaeth i'r amlwg am  chwarae rôl Hermione Granger yn ffilmiau Harri Potter.

## Ffilmiau
* ''Harry Potter and the Philosopher's Stone* (2001)
* *Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
* *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004)
* *Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005)
* *Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007)
* *The Tale of Despereaux* (2008) (llais)
* *Harry Potter and the Half-Blood Prince* (2009)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* (2010)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2'' (2011)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Harri Potter
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Christina Aguilera

Cantores a chyfansoddwraig caneuon pop o'r Unol Daleithiau yw **Christina María Aguilera** (ganwyd 18 Rhagfyr 1980). Ymddangosodd yn gyntaf ar y rhaglen deledu Americanaidd *Star Search * yn 1990 ac yna bu'n rhan o sianel deledu Disney (*The Mickey Mouse Club*) rhwng 1993 a 1994. Wedi iddi recordio'r gân "Reflection", sef prif gân y ffilm Mulan yn 1998, arwyddodd gyda Recordiau RCA.

Cafodd ei geni yn Ynys Staten, Efrog Newydd lle roedd ei thad yn filwr a'i mam yn athrawes Sbaeneg. Roedd rhai o ddisgynyddion y fam o dras Gymreig.

Yn Ionawr 2012 canodd yn angladd ei harwres Etta James.

## Discograffi 
### Albymau 
* 1999: *Christina Aguilera*
* 2000: *Mi Reflejo*
* 2000: *My Kind of Christmas*
* 2002: *Stripped*
* 2006: *Back to Basics*

### DVDau 
* 1999: *Genie Gets Her Wish*
* 2001: *My Reflection*
* 2004: *Stripped Live in the UK*
* 2008: *Back To Basics: Live And Down Under*

### Cyngherddau teithio 
* 2000: *Sears & Levis US Tour*
* 2001: *The Latin America Tour*
* 2003: *Justified and Stripped Tour*
* 2003: *Stripped World Tour*
* 2006 - 2008: *Back to Basics Tour*

## Ffilmiau 
* 1993 – 1995: *Mickey Mouse Club* — Ei hun
* 1999: *Beverly Hills 90210* — Ei hun
* 2000: *Saturday Night Live* — Gwestai cerdorol
* 2003: *Saturday Night Live* — Gwestai cerdorol
* 2004: *Shark Tale* — Llais
* 2004: *Saturday Night Live* — Gwesteiwr
* 2006: *Saturday Night Live* — Gwestai cerdorol
* 2008: *Shine a Light*

## Gweler hefyd 
* Yosefin Buohler

## Dolenni allanol 
* Gwefan You Tube; Yn angladd Etta James

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Sbaeneg
Categori:Dawnswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl a aned yn Ynys Staten
Pride and Prejudice

Nofel enwocaf Jane Austen ydy ***Pride and Prejudice***, a gyhoeddwyd gyntaf ar 28 Ionawr 1813. Honnir mai hon oedd y gomedi rhamantus gyntaf yn hanes y nofel. Dyma'r ail lyfr gan Jane Austen i gael ei gyhoeddi. Ysgrifennwyd o yn wreiddiol rhwng 1796 a 1797 yn Steventon, Hampshire, ble roedd Austen yn byw mewn rheithordy. *First Impressions* oedd y teitl ar ffurf llawysgrif, ond ni gyhoeddwyd y llyfr o dan y teitl hwnnw, yn dilyn golygiadau, fe'i ail-deitlwyd yn *Pride and Prejudice*.

## Cymeriadau
*Mr Bennet
*Mrs Bennet
*Jane Bennet
*Elizabeth Bennet
*Mary Bennet
*Kitty Bennet
*Lydia Bennet
*Mr Bingley
*Miss Bingley
*Mr Darcy
*Mr Collins
*Charlotte Lucas

## Addasiadau sgrin
Cafwyd sawl addasiad sgrin o'r nofel, yn gynnwys:
*Ffilm 1940, gyda Laurence Olivier fel Mr Darcy a Greer Garson fel Elizabeth
*Cyfres teledu 1980, gyda David Rintoul fel Mr Darcy a Elizabeth Garvie fel Elizabeth
*Cyfres teledu 1995, gyda Colin Firth fel Mr Darcy a Jennifer Ehle fel Elizabeth
*Ffilm 2005, gyda Matthew Macfadyen fel Mr Darcy a Keira Knightley fel Elizabeth

Categori:Nofelau gan Jane Austen
Categori:Nofelau 1813
Categori:Nofelau Saesneg
Clun

:*Erthygl am dref Clun yw hon. Gweler hefyd Clun (gwahaniaethu).*

Tref fechan a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Clun** (o'r Gymraeg: **Colunwy**). Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Amwythig. Mae'n gorwedd tua 5 milltir i'r gogledd o Dref-y-clawdd (yng Nghymru) ar lan Afon Clun.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,184.

Ceir castell o gyfnod y Normaniaid yno sy'n dyst i'r cyfnod pan fu'n ganolfan i arglwyddiaeth Colunwy.

## Gweler hefyd
*Aston on Clun
*Colunwy
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Plwyfi sifil Swydd Amwythig
Categori:Trefi Swydd Amwythig
Harry Potter and the Philosopher's Stone (ffilm)

Ffilm ffantasi o 2001 sy'n serennu Daniel Radcliffe a Emma Watson yw '''''Harry Potter and the Philosopher's Stone*** (hefyd ***Harry Potter and the Sorcerer's Stone''''' yn yr Unol Daleithiau). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y llyfr o'r un enw gan J. K. Rowling

## Cymeriadau 
* *Harry Potter* (*"Harri Potter"*) - Daniel Radcliffe
* *Hermione Granger* - Emma Watson
* *Ron Weasley* - Rupert Grint
* *Draco Malfoy* (*"Dreigo Mallwyd"*) - Tom Felton
* *Hagrid* - Robbie Coltrane
* *Severus Snape* (*"Sefran Sneip"*) - Alan Rickman
* *Albus Dumbledore* - Richard Harris
* *Minerva McGonagall* - Maggie Smith
* *Quirell* - Ian Hart
* *Vernon Dursley* - Richard Griffiths
* *Petunia Dursley* (*"Petiwnia Dursley"*) - Fiona Shaw
* *Dudley Dursley* - Harry Melling
* *Mr. Ollivander* - John Hurt
* *Neville Longbottom* (*"Nefydd Llywelyn"*) - Matthew Lewis
* *Filius Flitwick* - Warwick Davis
* *Nearly Headless Nick* - John Cleese
* *Molly Weasley* - Julie Walters
* *Oliver Wood* - Sean Biggerstaff
* *Voldemort*  (*"Wyddost-Ti-Pwy"*) - Richard Bremmer

Philosopher's Stone (ffilm)
Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Warner Bros.