open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
562

5g - **6g** - 7g 
510au 520au 530au 540au 550au - **560au** - 570au 580au 590au 600au 610au 
557 558 559 560 561 - **562** - 563 564 565 566 567 

----

## Digwyddiadau 
* Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cael ei roi ar brwaf am lygredd yng Nghaergystennin.
* Cytundeb heddwch rhwng yr Ymerodraeth Fysantaidd ag Ymerodraeth Persia.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:562
Y Garn (Glyderau)

Mae'r **Garn** yn fynydd yn Eryri, ac ar y ffin rhwng Gwynedd a Sir Conwy. Mae'n un o nifer o fynyddoedd dros 3,000 o droedfeddi yn y Glyderau.

## Llwybrau 
Y ffordd orau o gyrraedd y copa yw dilyn y llwybr o Lyn Ogwen at Lyn Idwal. Wedi mynd heibio Llyn Idwal mae'r llwybr yn dringo'n serth heibio'r Twll Du i gyrraedd tir gwastad ger Llyn y Cŵn. (Sylwer na ddylid ceisio dringo i fyny hafn y Twll Du heb raff.) Gellir troi i'r dde yma a dilyn llwybr sy'n arwain i gopa'r Garn.  Gellir dringo'r mynydd o Ben-y-pass hefyd.

## Uchder 
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 947 metr (3107 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Cynghrair Cymru Gogledd

**Cynghrair Cymru Gogledd** (Saesneg: **Cymru North**) yw prif gynghrair pêl-droed gogledd a chanolbarth Cymru. Mae'r gynghrair yn ffurfio ail reng o byramid pêl-droed Cymru ac, ynghyd â Chynghrair Cymru De, yn cael ei hadnabod fel **Pencampwriaeth Cymru**, ac yn cael ei rheoli gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru. Mae Cynghgrair Cymru Gogledd yn bwydo Uwch Gynghrair Cymru.

## Hanes
Ffurfiwyd y gynghrair ym 1990 fel **Cynghrair Undebol y Gogledd** er mwyn sicrhau cynghrair gref ar gyfer gogledd Cymru wedi i Gymdeithas Bêl-droed Cymru gyhoeddi eu bwriad i greu cynghrair genedlaethol ar gyfer tymor 1992-93.. Cyn 1990, roedd tair cynghrair gwahanol, sef  Cynghrair Undebol Arfordir y Gogledd, Cynghrair Cymru (Ardal Wrecsam) a Chynghrair y Canolbarth, yn rhannu lefel uchaf pyramid pêl-droed Cymru gyda Chynghrair Cymru (y De).

Daeth y Gynghrair Undebol â thimau gorau'r dair cynghrair at ei gilydd gyda'r bwriad o godi safon pêl-droed ar draws y rhanbarth.Yr 16 clwb gwreiddiol oedd:
* Caersws, Carno, Penrhyncoch, Llanidloes a'r Trallwng o Gynghgrair y Canolbarth,
* Bethesda, , Conwy, Dyffryn Nantlle, Porthmadog, Treffynnon a'r Fflint o Gynghrair Undebol y Gogledd, a
*Brymbo, Gresffordd a'r Wyddgrug o Gynghrair Cymru (Ardal Wrecsam).

## Pencampwyr
† Sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Huws Gray Alliance 

Categori:Chwaraeon yng Nghonwy
Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Chwaraeon yn Sir Ddinbych
Categori:Chwaraeon yn Sir y Fflint
Categori:Chwaraeon yn Wrecsam
Categori:Chwaraeon yn Ynys Môn
Undebol
Categori:Gogledd Cymru
552

5g - **6g** - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - **550au** - 560au 570au 580au 590au 600au 
547 548 549 550 551 - **552** - 553 554 555 556 557 

----

## Digwyddiadau 
* Gorffennaf - Brwydr Taginae: Y cadfridog Bysantaidd Narses yn gorchfygu a lladd Totila, brenin yr Ostrogothiaid. Erbyn diwedd y flwyddyn mae Narses wedi cipio dinas Rhufain.
* Bwhhiaeth yn cyrraedd Japan.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Gorffennaf - Totila, brenin yr Ostrogothiais.

Categori:552
551

5g - **6g** - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - **550au** - 560au 570au 580au 590au 600au 
546 547 548 549 550 - **551** - 552 553 554 555 556 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn cipio rhan o dde Sbaen oddi wrth y Fisigothiaid.
* Dinas Beirut yn cael ei dinistrio gan ddaeargryn a tsunami.
* Yr hanesydd Jordanes yn cyhoeddi ei waith *De origine actibusque Getarum* (*Dechreuad a Gweithredoedd y Gothiaid*).

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:551
Love's Labour's Lost

Drama gan William Shakespeare yw '''''Love's Labour's Lost''''' (1595 neu 1596?)

Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Dramâu 1595
Categori:William Shakespeare
Argos

Gall **Argos** gyfeirio at:

*Argos, dinas yng ngogledd-ddwyrain y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg, oedd o bwysigrwydd mawr yng Ngroeg yr Henfyd
* Argos, ci Odysseus yn *Odyseia* Homeros
* Argus Panoptes, cawr gyda chant o lygaid, oedd yn gwarchod Io ym mytholeg Roeg 
* Argos (cwmni), cadwyn o siopau yn y Deyrnas Unedig sy'n gwerthu o gatalogau
----
Argos (dinas)

Mae **Argos** (Groeg: **Άργος**, *Árgos,*) yn ddinas yn y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg, gerllaw Nafplio. Ceir olion o'r cyfnod Neolithig yn y cysegr yn Argolis, rhyw 45 o stadia o Argos, i gyfeiriad Mycenae. Roedd y fangre yma wedi ei chysegru i'r dduwies Hera. Yn y cyfnod Myceneaidd roedd Argos yn ddinas bwysig, ynghyd â dinasoedd cyfagos Mycenae a Tiryns. Ym mytholeg Roeg mae Perseus yn mynd ag Andromeda i Argos wedi iddynt briodi, ac maent yn sefydlu llinach brenhinol y Perseidiaid yno.

Wedi'r 6g CC. daeth Sparta yn fwy pwerus, ac effeithiodd hyn ar safle Argos. Roedd cryn elyniaeth rhwng Argos a Sparta, ac ni ymladdodd Argos yn ystod Rhyfeloedd Groeg a Persia. Yn ystod y Rhyfel Peloponnesaidd yn y 5g CC. roedd Argos yn bleidiol i Athen yn erbyn Sparta, ond ni chymerodd lawer o ran yn yr ymladd. Yn y 12g adeiladwyd castell, *Kastro Larissa*, ar fryn Larissa, safle'r hen Acropolis.

Mae dinas Argos yn awr yn brifddinas y dalaith o'r un enw, un o dair talaith yn *nomos*  Argolis.Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 27,550.

bawd|260px|dim|Y *demarkheio* (Neuadd y Ddinas) yn Argos

Categori:Dinasoedd Gwlad Groeg
Categori:Groeg yr Henfyd
549

5g - **6g** - 7g 
490au 500au510au 520au 530au **540au** 550au 560au 570au 580au 590au 
544 545 546 547 548 **549** 550 551 552 553 554 

## Digwyddiadau 
*Agila yn olynu Theudigisel fel brenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Theudigisel, brenin y Fisigothiaid.
*Tuathal Maelgarb, brenin Tara yn Iwerddon.

Categori:549
548

5g - **6g** - 7g 
490au 500au510au 520au 530au **540au** 550au 560au 570au 580au 590au 
543 544 545 546 547 **548** 549 550 551 552 553 

## Digwyddiadau 
*Belisarius yn cael ei ddiswyddo fel cadfridog y fyddin Fysantaidd yn Yr Eidal, a Narses yn cymryd ei le.
*Theudigisel yn olynu Theudis fel brenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*28 Mehefin - Theodora, ymerodres Fysantaidd
*Theudis brenin y Fisigothiaid.
*Theodebert I, brenin Austrasia (neu 547)

Categori:548
Mashriq

bawd|Map o'r *Mashriq*

Y **Mashriq** neu'r **Mashreq** (hefyd: **Mashrek**) (Arabeg: مشرق) yw'r enw Arabeg traddodiadol ar ranbarth o wledydd Arabaidd yn y Dwyrain Canol, i'r dwyrain o'r Aifft ac i'r gogledd o Arabia. Daw'r enw o'r gwreiddyn Arabeg *sh-r-q* (ش ر ق) yn ymwneud â chyfeiriad y Dwyrain a'r Wawr, ac mae'n golygu yn syml 'Y Dwyrain' neu, yn fwy llythrennol, 'lle cyfyd yr haul'.

Defnyddir y gair gan yr Arabiaid i gyfeirio at ardal eang yn y Dwyrain Canol rhwng gwledydd y Lefant ar lan y Môr Canoldir yn y gorllewin i'r ffin ag Iran yn y dwyrain. Cyfetyb felly i'r *maghrib* (مغرب), sef "Y Gorllewin", enw traddodiadol gwledydd Gogledd Affrica. Gorwedd Yr Aifft yn y canol rhwng y ddau ranbarth hyn; er ei bod yn agosach i'r Maghreb yn ddiwyllianol ac yn ieithyddol mae'n cael ei chynnwys weithiau yn y Mashriq neu'n sefyll ar wahân. Weithiau mae Swdan hefyd yn cael ei chynnwys yn y Mashriq. Mae'r ddau enw fel ei gilydd yn dyddio o gyfnod y goresgyniad Islamaidd. Mae'r Mashriq (heb yr Aifft) yn gyfateb yn fras i Bilad al-Sham, ond yn cynnwys hefyd Irac.

## Gwledydd y Mashriq
*Syria
*Libanus
*Palesteina (am resymau gwleidyddol a diwyllianol nid yw Israel yn cael ei hystyried yn rhan o'r rhanbarth modern)
*gogledd Gwlad Iorddonen
*Irac
*Coweit

Hefyd weithiau:
*de Gwlad Iorddonen
*Yr Aifft
*Swdan (yn llai aml)

## Gweler hefyd 
*Lefant
*Bilad al-Sham
*Syria Fawr
*Y Cryman Ffrwythlon
*Mesopotamia

Categori:Y byd Arabaidd
Categori:Daearyddiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Daearyddiaeth Irac
Categori:Daearyddiaeth Libanus
Categori:Daearyddiaeth Palesteina
Categori:Daearyddiaeth Syria
Categori:Y Dwyrain Canol
Muqtada al-Sadr

Hojatoleslam Sayyid **Muqtada al-Sadr** (hefyd **Moqtada al-Sadr**) (Arabeg: مقتدى الصدر *Muqtadā al-Sadr*) (g. 12 Awst, 1973) yw pedwerydd fab y clerigwr Iracaidd Shia, y Prif Ayatollah Mohammad Mohammad Sadeq al-Sadr a mab-yng-nghyfraith y Prif Ayatollah Mohammad Baqir As-Sadr. Mae'n un o'r ffigyrau pwysicaf yng ngwleidyddiaeth Irac heddiw gyda milisia fawr dan ei reolaeth.

O 2004 ymlaen mae wedi rheoli ardal Dinas Sadr yn Baghdad, prifddinas Irac, ac yn bennaeth Byddin y Mahdi, milisia Shia sy'n mwynhau cefnogaeth dactegol Iran, er nad yw dan ei rheolaeth o bell ffordd gan fod al-Sadr a'i gefnogwyr yn genedlaetholwyr Iracaidd.

Ar ôl sawl brwydr yn erbyn lluoedd yr Americanwyr a'u cyngheiriaid yn Irac (Ebrill, 2004) cafwyd cadoediad ym Mehefin  2004, gyda al-Sadr yn dweud y byddai'n sefyll i lawr ei filisia a chymryd rhan yn y broses wleidyddol. Bu sawl bygwth i arestio al-Sadr gan Awdurdod Dros Dro y Cynghreiriaid, gan gynnwys cyhoeddi warant yn ei erbyn yn Ebrill 2004 am ei gyfraniad honedig mewn llofruddiaeth ac am gyfnod roedd al-Sadr ar restr "lladd neu ddal" y fyddin Americanaidd. Ond newidiwyd y sefyllfa pan gyhoeddodd al-Sadr ei fwriad o sefyll yn etholiad 2005 yn y wlad.

Poethwyd y sefyllfa eto yn Awst 2004, fodd bynnag, a symudodd lluoedd yr Unol Daleithiau yn erbyn al-Sadr gyda'r bwriad o'i ladd. Ond methiant fu eu hymgyrch. Yn Hydref 2006, ymddangosodd al-Sadr yn gyhoeddus yng nghwmni arlywydd Irac, Jalal Talabani, gan godi dadleuon ynghylch ei ddylanwad tu ôl i'r llenni yn y llywodraeth newydd a gwylltio elfennau Sunni.

### 2007
Ar 13 Chwefror, 2007, cyhoeddodd swyddogion Americanaidd fod al-Sadr wedi ffoi i Iran,. Gwadodd llefarwyr ar ran al-Sadr hyn. Gwadu'r adroddiad wnaeth Gweinidog Tramor Iran hefyd.

Mae lleoliad Al-Sadr ar hyn o bryd yn ansicr. Ar 30 Mawrth, adroddwyd fod Sadr, trwy gyfrwng clerigwyr Shia yn siarad ar ei ran, "wedi rhoi araith danbaid ... yn condemnio presenoldeb yr Americanwyr yn Irac ... ac yn galw am brotest mawr yn erbyn y goresgyniad ar April 9...." . Roedd hyn yn arwyddocaol am fod al-Sadr wedi galw ar ei filisia i gadw eu pennau i lawr yn ystod y cyrch Americanaidd newydd yn Baghdad (a ddechreuodd ar 14 Chwefror, 2007), "er mwyn peidio profocio brwydro agored â'r Americanwyr." 

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddion o Irac
Categori:Genedigaethau 1973
547

5g - **6g** - 7g 
490au 500au510au 520au 530au **540au** 550au 560au 570au 580au 590au 
542 543 544 545 546 **547** 548 549 550 551 552 

## Digwyddiadau 
*Rhun ap Maelgwn Gwynedd yn dod yn frenin Gwynedd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd (o'r Fad Felen).

Categori:547
Jalal Talabani

Arlywydd Irac o 2005 hyd 2014 oedd **Jalal Talabani** (Cyrdeg: جه لال تاله بانی / *Celal Talebanî* / *Jelal Talebaní*; Arabeg: جلال طالباني, Jalāl Tālabānī) (ganed 12 Tachwedd 1933 ym mhentref Kelkan, Kurdistan; marw 3 Hydref 2017). Cafodd ei ethol ar 6 Ebrill, 2005 (cymerodd ei lw ar 7 Ebrill, ac eto ar 22 Ebrill, 2006, o flaen Cynulliad Cenedlaethol Irac). Mae Talabani yn wleidydd profiadol sy'n sefydlydd ac ysgrifennydd cyffredinol un o'r prif bleidiau gwleidyddol Cyrdaidd yn Irac, Undeb Gwladgarol Kurdistan (*Patriotic Union of Kurdistan*: PUK). Bu'n aelod blaenllaw o Gyngor Llywodraethol Dros Dro Irac, a sefydlwyd gan yr Americanwyr ar ôl cwymp llywodraeth Saddam Hussein mewn canlyniad i oresgyniad y wlad yn 2003.

Categori:Arlywyddion Irac
Categori:Cyrdiaid
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gwleidyddion o Irac
Categori:Gwleidyddion Cyrdaidd
Categori:Marwolaethau 2017
546

5g - **6g** - 7g 
490au 500au510au 520au 530au **540au** 550au 560au 570au 580au 590au 
541 542 543 544 545 **546** 547 548 549 550 551 

## Digwyddiadau 
*17 Rhagfyr - Yr Ostrogothiaid dan Totila yn cipio Rhufain
*Audoin yn olynu Waltari fel brenin y Lombardiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Waltari, brenin y Lombardiaid

Categori:546
545

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
540 541 542 543 544 - **545** - 546 547 548 549 550 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ostrogothiaid yn gwarchae ar ddinas Rhufain.

## Genedigaethau 
* Guntram, brenin Bwrgwyn

## Marwolaethau 
* Clotilde, gwraig Clovis I, brenin y Ffranciaid.

Categori:545
544

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
539 540 541 542 543 - **544** - 545 546 547 548 549 

----

## Digwyddiadau 
* Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cael ei yrru'n ôl i'r Eidal i ymladd yr Ostrogothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Dionysius Exiguus, dyfeisiwr y system *Anno Domini* o nodi dyddiadau.

Categori:544
543

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
538 539 540 541 542 - **543** - 544 545 546 547 548 

----

## Digwyddiadau 
*Synod Caergystennin yn condemnio athrawiaeth apocatastasis.

## Genedigaethau 
*Sant Columbanus

## Marwolaethau 
*Sant Bened o Nursia, sefydlydd Urdd Sant Bened

Categori:543
Meinir Gwilym

Cantores a chyflwynwraig radio o Gymru ydy **Meinir Elin Gwilym** (ganed 31 Mawrth 1983). Cafodd Meinir ei magu yn Llangristiolus, Ynys Môn. Mae hi'n or-wyres i Ifan Gruffydd, y Gŵr o Baradwys.

Rhyddhaodd ei halbwm cyntaf, *Smôcs, Coffi a Fodca Rhad* yn 2002.  Erbyn hyn mae wedi rhyddhau pedair albwm, i gyd ar label Gwynfryn Cymunedol.

Hyd at 2012 roedd hi'n ohebydd y gogledd ar y rhaglen gylchgrawn ddyddiol Wedi 7 ar S4C. Mae ei chyfnither Lowri Mair Jones hefyd yn gantores boblogaidd.

Erbyn hyn mae'n cyflwyno rhaglen 'Garddio a Mwy' ar S4C yn trafod garddio a byd natur.

## Disgyddiaeth
* *Smôcs, Coffi, a Fodca Rhad* (2002)
* *Dim Ond Clwydda* (2003)
* *Sgandal Fain* (2005)
* *Tombola* (2008)
* *Celt* (2014)
* *Sworn Protector / Rho I Mi* (2014)
* *Llwybrau* (2016)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Safle MySpace

Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llangefni
Categori:Pobl o Ynys Môn
542

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
537 538 539 540 541 - **542** - 543 544 545 546 547 

----

## Digwyddiadau 
*Totila, brenin yr Ostrogothiaid yn ail-deddiannu Napoli, Benevento, a rhannau eraill o'r Eidal.
*Childebert I yn cipio Pamplona a gwarchae ar Zaragoza.
*Y Pla Du yn lladd tua 100,000 yn ninas Caergystennin.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 27 Awst - Sant Caesarius o Arles

Categori:542
Diogenes

Gall **Diogenes** (Groeg: Διογένης) gyfeirio at nifer o gymeriadau hanesyddol:

*Diogenes Apolloniates (c. 460 CC.), athronydd
*Diogenes o Sinope (412-323 CC), *Diogenes y Sinig*, y "dyn yn y twbyn".
*Diogenes y Stoic (Diogenes o Seleucia) (c. 150 CC.)
*Diogenes Laertius, hanesydd
*Diogenes (y ganrif gyntaf OC.), masnachwr a fforiwr Groegaidd
Taleithiau Ffederal Micronesia

Gwlad yng ngorllewin y Cefnfor Tawel i'r gogledd-ddwyrain o Gini Newydd yw **Taleithiau Ffederal Micronesia** neu **Micronesia** (enw swyddogol: *Federated States of Micronesia*). Fe'i lleolir yn rhanbarth Micronesia sy'n cynnwys chwe gwlad neu diriogaeth arall yn ogystal â'r Taleithiau Ffederal. Palikir, ar yr ynys fwyaf Pohnpei, yw'r brifddinas. Amaethyddiaeth, pysgota a thwristiaeth yw'r prif ddiwydiannau.

Rhennir y wlad ym mhedair talaith:

## Cyfeiriadau 

Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Belisarius

(1781)]]

**Flavius Belisarius**, Groeg Βελισάριος , (505-565), oedd cadfridog enwocaf yr Ymerodraeth Fysantaidd. Dan yr ymerawdwr Justinianus I, bu'n gyfrifol am adfenniannu rhan helaeth o'r Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin, tiriogaethau oedd wedi eu colli am dros ganrif.

Credir i Belisarius gael ei eni yn ninas *Germane* neu *Germania*, heddiw Sapareva Banya yn ne-orllewin Bwlgaria. Ymunodd a'r fyddin yn ieuanc, a daeth yn aelod o warchodlu'r ymerawdwr Justinus I. Wedi marwolaeth Justinus, penododd yr ymerawdwr newydd, Justinianus, ef yn gadfridog ar y fyddin yn y dwyrain, i wynebu ymosodiadau gan Ymerodraeth Persia. Gorchfygodd y Persiaid ym Mrwydr Dara yn 530 ac ym Mrwydr Callinicum ar Afon Ewffrates yn 531. Yn 532 ef oedd swyddog uchaf y fyddin yng Nghaergystennin pan fu terfysg Nikayn y ddinas; llwyddodd Belisarius i roi diwedd ar y gwrthryfel, gyda tua 30,000 o bobl yn cael eu lladd.

Penodwyd Belisarius yn arweinydd ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid yng Ngogledd Affrica rhwng 533 a 534. Ym Mrwydr Ad Decimum (13 Medi 533) gerllaw Carthago, gorchfygodd Gelimer, brenin y Fandaliaid. Enillodd fuddugoliaeth arall ym mrwydr Ticameron, ac ildiodd Gelimer tua dechrau 534.

Yn 535 gyrrwyd Belisarius ar ymgyrch i geisio adennill tiriogaethau'r Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin. Glaniodd yn yr Eidal, oedd ym meddiant yr Ostrogothiaid a chipiodd ddinas Rhufain yn 536, yna symudodd tua'r gogledd i gipio  Mediolanum (Milano heddiw) yna yn 540 Ravenna, prifddinas yr Ostrogothiaid. Dywedir i'r Ostrogothiaid gynnig derbyn Belisarius fel Ymerawdwr y Gorllewin; cymerodd yntau arno dderbyn y cynnig a defnyddio'r cyfle i gymeryd brenin yr Ostrogothiaid yn garcharor. Yn ddiweddarach galwyd ef o'r Eidal i wynebu ymgyrch Bersaidd yn Syria 541 -542).

Dychwelodd Belisarius i'r Eidal yn 544, lle roedd y sefyllfa wedi newid yn fawr, a'r Ostrogothiaid dan eu brenin newydd Totila wedi adfenniannu gogledd yr Eidal, yn cynnwys Rhufain. Llwyddodd Belisarius i ail-gipio Rhufain am gyfnod, ond roedd yr ymerawdwr yn amau ei deyrngarwch, a galwyd ef yn ôl o'r Eidal, gyda Narses yn cymryd ei le.

Bu farw Belisarius yn 565. Yn y Canol Oesoedd, dywedid fod Justinianus wedi gorchymyn dallu Belisarius, ac iddo ddiweddu ei oes fel cardotyn dall. Nid yw'r rhan fwyaf o haneswyr modern yn credu fod yr hanes yma'n wir.

Categori:Yr Ymerodraeth Fysantaidd
Swrinam

Gwlad ar arfordir gogleddol De America yw **Swrinam** (). Mae'n gorwedd rhwng Gaiana i'r gorllewin a Guyane (Gaiana Ffrengig) i'r dwyrain ac mae'n ffinio â Brasil yn y de. Mae poblogaeth y wlad yn amrywiol iawn ac mae'n cynnwys Indiaid o Asia, Affricanwyr, Indonesiaid, Ewropeaid, Tsieineaid ac Americanwyr brodorol.

Mae'n aelod o'r Taalunie - corff uno'r iaith Iseldireg.

250px|dim|bawd|Map yn dangos tirwedd Swrinam

Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Aelod-wladwriaethau Cymuned y Caribî
Categori:Aelod-wladwriaethau Undeb Cenhedloedd De America
Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth yr Iseldiroedd
Categori:Gweriniaethau
Categori:Gwledydd De America
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Iseldireg
Ostrogothiaid

Roedd yr **Ostrogothiaid** (Greuthung neu y Gothiaid Disglair), yn un o'r ddwy gangen o'r Gothiaid, llwyth Germanaidd yn wreiddiol o'r diriogaeth sy'n awr yn nwyrain Yr Almaen. Cangen arall y Gothiaid oedd y Fisigothiaid.

Ymddengys i lwyth y Gothiaid ymrannu yn ddau rywbryd tua'r 3g. Ymddengys i'r Ostrogothiaid sefydlu teyrnas rhwng Afon Donaw ac Afon Dniepr yn yr hyn sy'n awr yn Rwmania. Daethant dan reolaeth yr Huniaid am gyfnod, gan ymladd gyda'r Huniaid ym Mrwydr Chalons yn 451. Wedi marwolaeth Attila yn 453 daethant yn annibynnol, a gorchfygasant feibion Attlia ym Mrwydr Neadao 454 dan Theodemir.

Daethant i gytundeb a'r Ymerodraeth Rufeinig a sefydlwyd hwy yn Pannonia. Yn 488 daeth mab Theodemir, Theodoric Fawr, i gytundeb a'r Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Zeno, i gipio Yr Eidal oddi wrth Odoacer.  Cipiwyd Ravenna yn 493, a chymerodd Theodoric y ddinas yma fel ei brifddinas. Meddiannodd yr Eidal i gyd, a chredir i hyd at 250,000 o Ostrogothiaid ymsefydlu yno. Daeth Theodoric hefyd yn reolwr y Fisigothiaid yn Sbaen.

Bu farw Theodoric yn 526, a gwanychwyd y deyrnas gan ymladd mewnol. Yn 535 gyrroedd yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinianus I y cadfridog Belisarius i arwain ymgyrch yn erbyn yr Ostrogothiaid yn yr Eidal. Cipiodd Belisarius Napoli a Rhufain yn 536 a Ravenna yn 540. Galwyd Belisarius i'r dwyrain yn fuan wedyn, a gallodd yr Ostrogothiaid adennill tir dan eu brenin newydd Totila. Dychwelodd Belisarius i'r Eidal i'w wynebu yn 545, ond roedd yr ymerawdwr yn ei ddrwgdybio ac yn 548 galwyd ef yn ôl a rhoddwyd y fyddin i gadfridog arall, Narses. Lladdwyd Totila ym mrwydr Taginae yn 552 ac yn fuan wedyn daeth teyrnas yr Ostrogothiaid i ben.

## Brenhinoedd yr Ostrogothiaid yn yr Eidal
* Theodemir (cyn cyrraedd yr Eidal)
* Theodoric Fawr 493-526
* Athalaric 526-534
* Theodahad 534-536
* Witiges 536-540
* Ildibad 540-541
* Eraric 541
* Totila 541-552
* Theia 552-553

Categori:Gothiaid
Categori:Hanes yr Eidal
541

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
536 537 538 539 540 - **541** - 542 543 544 545 546 

----

## Digwyddiadau 
*1 Ionawr - Anicius Faustus Albinus Basilius yn cael ei apwyntio fel Conswl yng Nghaergystennin; yr olaf i ddal y swydd yma.
*Totila yn dod yn frenin yr Ostrogothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ildibad, brenin yr Ostrogothiaid

Categori:541
540

5g - **6g** - 7g 
490au 500au 510au 520au 530au - **540au** - 550au 560au 570au 580au 590au 
535 536 537 538 539 - **540** - 541 542 543 544 545

----

## Digwyddiadau 
*Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn cipio Milan a phrifddinas yr Ostrogothiaid, Ravenna.
*Ildibad yn dod yn frenin yr Ostrogothiaid.

## Genedigaethau 
*Pab Gregori I (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
*Dionysius Exiguus (tua'r dyddiad yma)
*Witiges, brenin yr Ostrogothiaid

Categori:540
Christopher Wren

Pensaer o Loegr oedd **Syr Christopher Wren** (20 Hydref 1632 – 25 Chwefror 1723). Ei waith enwocaf yw Eglwys Gadeiriol Sant Paul yn Llundain. Cynlluniodd oddeutu 52 o eglwysi yn Ninas Llundain yn dilyn Tân Mawr Llundain yn 1666, a chaiff ei gyfrif ymhlith pensaeri mwyaf Lloegr.

Ystyrir y Coleg Morwrol Brenhinol, Greenwich hefyd ymhlith ei waith enwocaf a Phalas Hampton Court.

Fe'i traethwyd mewn Lladin a gwaith Aristoteles ym Mhrifysgol Rhydychen lle astudiodd hefyd anatomeg, seryddiaeth, mathemateg ac, wrth gwrs, pensaernïaeth. Canmolwyd ei waith gwyddonol gan Isaac Newton a Blaise Pascal.

## Plentyndod
Fe'i ganed yn East Knoyle yn Wiltshire, yn unig fab a oroesodd ei blentyndod; roedd ei dad o'r un enw: Christopher Wren (1589–1658) yn offeiriad ac enw ei fam oedd Mary Cox cyn iddi briodi. Pan aned Christopher ar 20 Hydref 1632 (), roedd ei dad yn offeiriad yn East Knoyle, cyn iddo gael ei ddyrchafu'n Ddeon Windsor yn 1635. Pan fu farw tad ei fam, etifeddodd y teulu cryn dipyn o arian.

Fe'i addysgwyd gartref gan ei dad a chan diwtor preifat. Ar 25 Mehefin 1650, cychwynodd ei addysg yng Ngholeg Wadham, Rhydychen.

## Rhai adeiladau

File:Sheldonian Theatre Oxford.jpg|Theatr Sheldonian, Coleg Rhydychen
File:Oxford Matriculation 2003.jpg|Theatr Sheldonian, Coleg Rhydychen: y tu fewn
FIle:Tom Tower, Christ Church, Oxford - geograph.org.uk - 42362.jpg|'Tom Tower', Eglwys Crist, Coleg Rhydychen
File:St Pauls Cathedral from West adj.JPG|Eglwys Gadeiriol Sant Paul; yr ochr orllewinol
File:Saint Paul's cathedral, London 1.jpg|Eglwys Gadeiriol Sant Paul; ochr ogleddol, gyda'r *Chapter House*
File:St. Pauls Cathedral with dome.jpg|Eglwys Gadeiriol Sant Paul, croesfa'r de a'r gromen
File:Saint.pauls.cathedral.verytop.arp.jpg|'Y Llusern', Eglwys Gadeiriol Sant Paul
File:Dome of st pauls.jpg|Eglwys Gadeiriol Sant Paul, y tu fewn i'r gromen
File:Marlborough House.jpg|*Marlborough House*, Westminster
File:KensingtonPalace.JPG|Palas Kensington, yr ochr ddeheuol
File:Greenwich Hospital from Thames.jpg|Ysbyty Greenwich, yr ochr ogleddol
File:St Mary-Le-Bow Interior.jpg|St. Mary-le-Bow, y tu fewn

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1723
Categori:Penseiri o Loegr
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Mike Gwilym

Actor o Gymru yw **Mike Gwilym** (ganwyd 5 Mawrth 1949).

Cafodd ei eni yng Nghastell-nedd.  Mae'n frawd i'r actor Robert Gwilym.

## Ffilmiau
**Hopscotch* (1980)
**Priest of Love* (1981)

## Teledu
**How Green Was My Valley* (1975)
**The Racing Game* (1979)
**Coriolanus* (1983)
**Pericles, Prince of Tyre* (1984)
*''Love's Labour's Lost* (1985)
**A.D.*
**Harem* (1986)
**The Plot to Kill Hitler'' (1990)

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Gastell-nedd
538

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
533 534 535 536 537 - **538** - 539 540 541 542 543 

----

## Digwyddiadau 
* 12 Mawrth - Witiges, brenin yr Ostrogothiaid, yn codi'r gwarchae ar ddinas Rhufain ac yn dychwelyd i Ravenna, gan adael Rhufain ym meddiant y cadfridog Bysantaidd Belisarius.
* Gabrán mac Domangairt yn dod yn frenin Dál Riata.

## Genedigaethau 
* Ymerawdwr Bidatsu, Ymerawdwr Japan

## Marwolaethau 
* 8 Chwefror - Sant Severinus o Antioch, patriarch Antioch
* Comgall mac Domangairt, brenin Dál Riata

Categori:538
537

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
532 533 534 535 536 - **537** - 538 539 540 541 542 

----

## Digwyddiadau 
*27 Chwefror - Gorffen adeiladu eglwys Hagia Sophia yng Nghaergystennin.
*29 Mawrth - Pab Vigilius yn olynu Pab Silverius fel y 59fed pab wedi i Silverius gael ei ddiorseddu fel pab gan Belisarius ar orchymyn yr ymerawdwr Justinianus.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*1 Tachwedd - Pab Silverius

Categori:537
539

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au 510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
534 535 536 537 538 - **539** - 540 541 542 543 544 

----

## Digwyddiadau 
* 28 Tachwedd - Daeargryn yn Antioch.
* Waltari yn llofruddio ei ewythr Wacho a dod yn frenin y Lombardiaid.
* Brwydr Camlan a lladd Arthur (dyddiad tybiedig)

## Genedigaethau 
* Gregory o Tours, esgob a hanesydd (tua'r dyddiad yma)
* Chilperic I, brenin Neustria (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
* Wacho, brenin y Lombardiaid

Categori:539
536

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
531 532 533 534 535 - **536** - 537 538 539 540 541 

----

## Digwyddiadau 
* Ebrill - Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn glanio yn Yr Eidal.
* 9 Rhagfyr - Belisarius yn cipio Rhufain.
* 1 Mehefin neu 8 Mehefin - Pab Silverius yn olynu Pab Agapitus I.
* Synod Caergystennin: Yr esgobion yn cydnabod hawl yr ymerawdwr dros faterion eglwysig.

## Genedigaethau 
* Agathias, bardd a hanesydd Groegaidd

## Marwolaethau 
* 22 Ebrill - Pab Agapetus I
* Theodahad, brenin yr Ostrogothiaid

Categori:536
535

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
530 531 532 533 534 - **535** - 536 537 538 539 540 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinian I yn gyrru'r cadfridog Belisarius i ddechrau ymgyrch yn Yr Eidal a Mundus ar ymgyrch i Dalmatia.
* 31 Rhagfyr - Belisarius yn cwblhau concwest Sicilia.
*13 Mai - Pab Agapetus I yn olynu Pab Ioan II fel y 57fed pab.
*Adroddiad yn *Llyfr y Brenhinoedd* o ynys Jawa am ffrwydrad llosgfynydd Krakatoa; gwelir effeithiau sylweddol ar y tywydd o ganlyniad.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*8 Mai - Pab Ioan II

Categori:535
Canghellor y Trysorlys

**Canghellor y Trysorlys** yw'r gweinidog cabinet yn llywodraeth y DU sy'n gyfrifol am faterion Cyllid megis cyllideb y Llywodraeth. Cartref swyddogol y canghellor yw Rhif 11 Stryd Downing yn Llundain.

## Cangellorion ers 1945
*Hugh Dalton, 1945–1947
*Syr Stafford Cripps, 1947–1950
*Hugh Gaitskell, 1950–1951 
*Rab Butler, 1951–1955 
*Harold Macmillan, 1955–1957 
*Peter Thorneycroft, 1957–1958 
*Derick Heathcoat Amory, 1958–1960 
*Selwyn Lloyd, 1960–1962 
*Reginald Maudling, 1962–1964 
*James Callaghan, 1964–1967 
*Roy Jenkins, 1967–1970 
*Iain Macleod, 1970 
*Anthony Barber, 1970–1974 
*Denis Healey, 1974–1979 
*Syr Geoffrey Howe, 1979–1983 
*Nigel Lawson, 1983–1989 
*John Major, 1989–1990 
*Norman Lamont, 1990–1993 
*Kenneth Clarke, 1993–1997 
*Gordon Brown, 1997– 2007 
*Alistair Darling, 2007–2010
*George Osborne, 2010–2016
*Philip Hammond, 2016–2019
*Sajid Javid, 2019-2020
*Rishi Sunak, 2020–2022
*Nadhim Zahawi, 2022
*Kwasi Kwarteng, 2022
*Jeremy Hunt, 2022-2024
*Rachel Reeves, 2024-


Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig
Categori:Trysorlys EF
550

5g - **6g** - 7g 
500au 510au 520au 530au 540au - **550au** - 560au 570au 580au 590au 600au 
545 546 547 548 549 - **550** - 551 552 553 554 555 

----

## Digwyddiadau 
* 16 Ionawr - Rhyfel y Gothiaid (535–552): Mae'r Ostrogothiaid, dan eu brenin Totila, yn cipio Rhufain ar ôl gwarchae hir, trwy lwgrwobrwyo'r garsiwn.
* Y Ffranciaid yn concro'r Thuringii (tua'r dyddiad yma).

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Buddhapalita, ysgolhaig Madhyamaka o India

Categori:550
Bilad al-Sham

**Bilad al-Sham** (hefyd *bilad-ush-shem*, *bilad-ash-cham*, etc.) (Arabeg:  بلاد الشام ) yw'r enw Arabeg traddodiadol ar ardal y Lefant (yn ei hystyr ehangaf) neu  Syria Fawr, sy'n cynnwys y gwledydd modern Syria, Gwlad Iorddonen, Libanus, Israel, a'r tiriogaethau Palesteinaidd (weithiau heb gynnwys ardal Al-Jazira yng ngogledd-ddwyrain Syria heddiw). Ystyr y term yw "gwlad y llaw chwith", gan fod rhywun yn yr Hejaz a wynebai'r dwyrain yn ystyried y gogledd fel y chwith (yn yr un modd mae Iemen yn golygu "gwlad y llaw dde"). Yn ogystal mae dinas Damascus (Arabeg: *al-Sham* الشام ) yn dominyddu'r ardal mewn hanes fel canolfan diwyllianol, gwleidyddol a masnachol.

Nid yw'r term 'Bilad al-Sham' yn cyfateb yn union i "Syria Fawr" neu'r "Lefant", am fod Syria Fawr yn gallu cyfeirio at ardal fwy cyfyng, tra bod y Lefant yn ei dro yn gallu cyfeirio at ardal ehangach. Defnyddir yr enw gan haneswyr yn bennaf erbyn heddiw. Am lawer o hanes y Dwyrain Canol, rhannai Bilad al-Sham ddiwylliant ac economi integreiddiedig a'i chanolfan yn Damascus. Daeth yr undod hwnnw i ben yn y cyfnod trefedigaethol ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf pan ffurfiwyd y gwladwriaethau modern yn yr ardal.

Mae'r ansoddair Arabeg *shami* ( شامي ) yn golygu brodor o'r ardal hon. Nid oes unrhyw gysylltiad etymolegol â'r enw personol Beiblaidd Shem (mab Noah) nac â'r gair Arabeg am yr Haul *shams* chwaith.

## Cyfeiriadau
*"Al-Sham" yn, *Encyclopedia of Islam*, gol. C. E. Bosworth, cyf. 9, t. 261 (1997)

## Gweler hefyd
*Mashriq
*Lefant
*Syria Fawr
*Jund al-Sham

Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Lefant
Categori:Rhanbarthau hanesyddol
533

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
528 529 530 531 532 - **533** - 534 535 536 537 538 

----

## Digwyddiadau 
* Y cadfridog Bysantaidd Belisarius yn glanio yng Ngogledd Affrica i ddechrau ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid
*13 Medi - Brwydr Ad Decimum: Belisarius yn gorchfyu Gelimer, brenin y Fandaliaid.
*15 Rhagfyr - Brwydr Ticameron; Belisarius yn gorchfygu byddin Fandalaidd dan Gelimer a Tzazo. Lleddir Tzazo, ac mae Gelimer yn ffoi i fynyddoedd Numidia.
*2 Ionawr - Pab Ioan II yn olynu Pab Bonifas II fel y 56ed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Theuderic I, brenin Austrasia (neu 534)

Categori:533
534

5g - **6g** - 7g
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
529 530 531 532 533 - **534** - 535 536 537 538 539 

----

## Digwyddiadau 
* Gelimer brenin y Fandaliaid, yn ildio i'r cadfridog Bysantaidd Belisarius; diwedd y deyrnas Fandalaidd yng Ngogledd Affrica.
* Toledo yn dod yn brifddinas y Fisigothiaid yn Sbaen
* Y brenhinoedd Ffrancaidd Cothar I a Childebert I yn diorseddu Godomar, brenin Bwrgwyn; diwedd Teyrnas Bwrgwyn.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 2 Hydref - Athalaric, brenin yr Ostrogothiaid
* Anthemius o Tralles, mathemategydd a phensaer (tua'r dyddiad yma)

Categori:534
532

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
527 528 529 530 531 - **532** - 533 534 535 536 537 

----

## Digwyddiadau 
*11 Ionawr - Terfysg Nika yng Nghaergystennin, dinistrir yr eglwys gadeiriol; rhoir diwedd arno gan Belisarius a Mundus; lleddir hyd at 30,000 o bobl.
*Yr ymerawdwr Justinian I yn gorchymyn adeiladu eglwys gadeiriol newydd - Hagia Sophia.
*Dechrau defnyddio Anno Domini i rifo blynyddoedd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*17 Hydref - Pab Boniface II

Categori:532
C.P.D. Tref Caernarfon

Clwb pêl-droed o dref Caernarfon, Gwynedd ydy **Clwb Pêl-droed Tref Caernarfon** (Saesneg: *Caernarfon Town Football Club*)  sy'n chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, sef prif adran bêl-droed Cymru.

## Pêl-droed yng Nghaernarfon
Roedd clwb pêl-droed yn bodoli yng Nghaernarfon yn nyddiau cynnar y gamp yng Nghymru a chwaraeodd clwb o dref Caernarfon yn rownd gyntaf cystadleuaeth cyntaf Cwpan Cymru ym 1877 gan golli yn erbyn clwb o Fangor ac ym 1888, clwb o Gaernarfon oedd y clwb Cymreig cyntaf i gystadlu yng Nghwpan FA Lloegr pan gollodd **Caernarvon Wanderers** 1-10 yn erbyn Dinas Stoke.

Llwyddodd clwb **Carnarvon Ironopolis**, oedd yn chwarae yng Cynghrair Arfordir Gogledd Cymru i gyrraedd rownd gynderfynol Cwpan Cymru ym 1900 ac ym 1902.

Yn dilyn ffrae gyda'r gynghrair, aeth Ironoplois i'r wal ym 1903 gyda rhai o'r chwaraewyr yn sefydlu clwb **Carnarvon Colts** gydag eraill yn ymuno â **Carnarvon RWF (Royal Welsh Fusiliers)**. Roedd y ddau glwb yn chwarae yng Cynghrair Sir Caernarfon a'r Cylch|Nghynghrair Sir Caernarfon a'r Cylch ac yn chwarae eu gemau cartref ar yr Oval.

Ym 1906 unodd y clybiau er mwyn ffurfio **Carnarvon United**.

Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf ffurfiwyd **Carnarvon Athletic** fel tîm proffesiynol a llwyddodd y clwb i ennill Cynghrair Cymru (Y Gogledd) ym 1926-27 a 1929-30. Ar ôl ennill y Gynghrair ym 1977-78 a 1978-79 cafodd y clwb ganiatad Cymdeithas Bêl-droed Cymru i ymuno â Chynghrair Sir Gaerhirfryn ym 1980-81.

### Chwarae yn Lloegr
Ar ôl ennill Cynghrair Sir Gaerhirfryn ym 1981-82 cafodd Caernarfon eu hethol yn aelodau o Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr ar gyfer tymor 1984-85 gan ymuno â Bangor a'r Rhyl fel cynrychiolwyr Cymreig yn y Gynghrair. Ym 1986-87 gorffennodd Caernarfon yn drydydd yn Uwch Gynghrair Gogledd Lloegr. Gwrthododd Caernarfon, ynghyd â Bae Colwyn, Bangor, Casnewydd, Tref Merthyr, Y Barri, Y Drenewydd ac Y Rhyl gan apelio yn erbyn y penderfyniad.

Yn dilyn yr apêl ym mis Chwefror 1992, cafodd  Tref Merthyr yr hawl i barhau yng nghynghreiriau Lloegr gan eu bod un rheng yn is na'r Gynghrair Bêl-droed ond gwrthodwyd yr hawl i'r saith clwb arall rhag chwarae gemau yng nghynghreiriau Lloegr yng Nghymru. Penderfynodd Bangor, Y Drenewydd a'r Rhyl ddychwelyd i Gymru.

Yn 2012-13 llwyddodd Caernarfon i sicrhau dyrchafiad yn ôl i'r Gynghrair Undebol wrth orffen y tymor fel pencampwyr Cynghrair Undebol Arfordir y Gogledd.
## Hanes yn Uwch Gynghrair Cymru ers tymor 2018-19 
## Academi
Ail-ffurfiwyd academi'r clwb yn 2013 gan Haydn Jones. Derbyniodd yr academi statws Academi Cymdeithas Bêl-droed Cymru ar gyfer tymor 2020/2021.

## Anrhydeddau
***Tlws Cymdeithas Bêl-droed Cymru**
**Enillwyr: 1977-78, 2012-13
***Cynghrair Undebol Sir Gaerhirfryn**
**Pencampwyr: 1981-82

## Carfan Bresennol 
## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yng Nghaernarfon
Categori:Sefydliadau 1937
Tref Caernarfon
Chicago Tribune

Mae'r ***Chicago Tribune*** yn bapur newydd beunyddiol Americanaidd a gyhoeddir yn Chicago, Illinois, dan berchnogaeth Cwmni Tribune. Arferai alw ei hun "Y Papur Mwyaf yn y Byd", ac mae'n aros y prif bapur newydd ar gyfer ardal Chicago a'r Midwest yn yr Unol Daleithiau ac un o'r deg mwyaf yn y wlad, gyda chylchrediad ar y Sul o 957,212.

Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Papurau newydd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1847
Nouri al-Maliki

**Nouri Kamel Mohammed Hassan al-Maliki** (Arabeg: نوري كامل المالكي, *Nūrī Kāmil al-Mālikī*; ganed c. 1950 yn Al Hindiyah, Irac), a adnabyddir hefyd fel **Jawad al-Maliki**, yw is-arlywydd a chyn-brif weinidog Irac. Mae'n Fwslim Shia, ac yn arweinydd y Blaid Dawa Islamaidd. Cymerodd Al-Maliki a'i lwydodraeth drosodd yn lle Llywodraeth Dros Dro Irac (arweinwyd gan Ibrahim al-Jaafari). Cafodd ei gabinet 37 aelod ei gadarnhau gan Cynulliad Cenedlaethol Irac ar 20 Mai, 2006.

Bydd mandad cyfansoddiadol Al-Maliki yn rhedeg hyd 2010. Ar 26 Ebrill, 2006, cyhoeddodd swyddfa al-Maliki y byddai o hynny ymlaen yn defnyddio'r enw cyntaf Nouri (neu Nuri, "Goleuni" yn Arabeg) yn lle ei hen lysenw  Jawad.

## Rhagolygon ei lywodraeth
Mae sefydlogrwydd ac effeithiolrwydd llywodraeth al-Maliki yn dibynnu i gryn raddau ar yr heddwch bregus rhwng Moqtada al-Sadr, sy'n rheoli un o'r blociau mwyaf yn y senedd, ac Abdul Aziz al-Hakim, arweinydd Cynghrair Unedig Irac a'r grwp Shia grymus, Cyngor Uchaf y Chwyldro Islamaidd yn Irac. Mae cefndir o ymrafael teuluol rhwng y ddau ddyn a'u teuluoedd sydd wedi arwain at wrthdaro ar y stryd rhwng eu milisias o bryd i'w gilydd.

Mae ansicrwydd ynglŷn â pharodrwydd a gallu al-Maliki i reoli'r milisias Shia. Yn Hydref 2006, beirniadodd cyrch gan yr Americanwyr yn erbyn arweinydd milisia am iddo gael ei wneud heb ei ganiatâd a'i fendith.

Ar 2 Ionawr, 2007, mewn cyfweliad i'r *Wall Street Journal* dywedodd al-Maliki nad oedd eisiau'r swydd yn y lle cyntaf a'i fod wedi'i derbyn allan o synnwyr dyletswydd yn unig. Ychwanegodd y buasai;n dda ganddo orffen ei dymor fel prif weinidog cyn iddo ddod i ben yn 2009.

Mae bloc aelodau seneddol Moqtada al-Sadr wedi cyhoeddi (15 Ebrill, 2007) eu bod yn tynnu allan o gabinet al-Maliki am nad yw'n barod i osod amserlen ar gyfer tynnu'r milwyr estron allan o Irac."

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gwleidyddion o Irac
Categori:Prif Weinidogion Irac
531

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
526 527 528 529 530 - **531** - 532 533 534 535 536 

----

## Digwyddiadau 
* 19 Ebrill - Brwydr Callinicum rhwng byddin yr Ymerodraeth Fysantaidd dan Belisarius ac Ymerodraeth Persia.
* Theudis yn olynu Amalaric fel brenin y Fisigothiaid.
* Khosrau I yn olynu Kavadh I fel brenin Persia.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Amalaric, brenin y Fisigothiaid

Categori:531
529

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
524 525 526 527 528 - **529** - 530 531 532 533 534 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Academi yn Athen, a sefydlwyd gan Platon yn 347 CC, yn cael ei chau gan yr ymerawdwr Bysantaidd Justinian I.
*Y Samariaid yn gwrthryfela ac yn cael eu gorchfygu; Eglwys y Geni yn Jerusalem yn cael ei llosgi.
*Sant Bened o Nursia yn sefydlu mynachlog Monte Cassino yn Yr Eidal.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*
528

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
523 524 525 526 527 - **528** - 529 530 531 532 533 

----

## Digwyddiadau 
*13 Chwefror - Yr Ymerawdwr Justinian yn penodi comisiwn i adolygu holl ddeddfau Rhufain, o gyfnod Hadrian hyd y presennol; mae'r comisiwn yn cynhyrchu y *Corpus Juris Civilis*.
*Daeargryn yn Antioch; lleddir miloedd, ac mae'r tân a ddilynodd yn dinistrio'r eglwys a adeiladwyd gan yr ymerawdwr Cystennin I.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Euphrosius, Patriarch Antioch (lladdwyd yn y ddaeargryn)

Categori:528
527

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
522 523 524 525 526 - **527** - 528 529 530 531 532 

----

## Digwyddiadau 
* 1 Ebrill - Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinus I yn enwi ei nai Justinianus I fel cyd-ymerawdwr ac olynydd
*1 Awst 1 - Justinian I yn dod yn unig ymerawdwr

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 1 Awst - Justinus I, Ymerawdwr Bysantaidd

Categori:527
530

5g - **6g** - 7g 
480au 490au 500au510au 520au - **530au** - 540au 550au 560au 570au 580au 
525 526 527 528 529 - **530** - 531 532 533 534 535 

----

## Digwyddiadau 
*Brwydr Daras: Byddin yr Ymerodraeth Fysantaidd dan Belisarius a Hermogenes yn gorchfygu ymgyrch Ymerodraeth Persia ym Mesopotamia.
*Hilderic, brenin y Fandaliaid a'r Alaniaid, yn cael ei ddiorseddu gan ei gefnder Gelimer
*22 Medi - Pab Boniface II yn olynu Pab Felix IV fel y 55ed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*22 Medi - Pab Felix IV
*Cado ap Gerren, brenin Dumnonia.

Categori:530
526

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
521 522 523 524 525 - **526** - 527 528 529 530 531 

----

## Digwyddiadau 
*Athalaric yn olynu Theodoric fel brenin yr Ostrogothiaid; Amalaric yn dod yn frenin y Fisigothiaid
*12 Gorffennaf - Pab Felix IV yn olynu Pab Ioan I fel y 54ed pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*18 Mai - Pab Ioan I
*30 Awst - Theodoric Fawr, brenin yr Ostrogothiaid

Categori:526
Dave Edmunds

Cerddor a chanwr o Gymru yw **Dave Edmunds** (ganwyd 15 Ebrill 1944).

Cafodd ei eni yng Nghaerdydd.

## Disgograffi
### Gyda Love Sculpture
**Blues Helping* (1968)
**Forms and Feelings* (1970)

### Gyda Rockpile
**Rockpile* (1972)
**Seconds of Pleasure* (1980)

### Arall
**Subtle As a Flying Mallet* (1975)
**Get It* (1977)
**Tracks on Wax 4* (1978)
**Repeat When Necessary* (1979)
*''Twangin' '' (1981)

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Cerddorion o Gaerdydd
Eifion Williams

Pêl-droediwr ydy **Eifion Wyn Williams** (ganed 15 Tachwedd 1975) sy'n chwarae yn safle canol cae/ymosodwr i dîm pêl-droed Jarrow Roofing yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr. Mae wedi cynrychioli Cymru ar lefel tim 'B'.

Fe gafodd Williams ei eni yn Ysbyty Gwynedd, Bangor, a'i ddwyn i fyny yn Llangoed, Ynys Môn. Fe gychwynodd ei yrfa yn Wolverhampton Wanderers fel chwaraewr ieuenctid, ond cafodd ei ryddhau a ymunodd â chlwb Caernarfon yn y Gynghrair Cenedlaethol, a chychwyn gyrfa fel adeiladwr. Ond yng Nghaernarfon ddaru ei yrfa gychwyn mewn difrif oherwydd roedd yn sgoriwr goliau cyson iawn i'r clwb a chymryd sylw clybiau mwy at ei ddoniau.

Y Barri oedd y clwb cyntaf i wneud symudiad amdano, ac ar ddiwedd tymor 1997-98, symudodd yno am ffi o £25,000. Ymysg ei goliau, oedd un yn erbyn Dynamo Kyiv o'r Wcráin yng Nghynghrair y Pencampwyr. Fe sgoriodd bedair gol i'r Barri mewn buddugoliaeth yn erbyn Conwy o 9-0.

Yn mis Mawrth 1999, gadawodd Tref y Barri i ymuno â chlwb Torquay United am £70,000, yna aeth ymalen i chwarae dros Hartlepool United, gan helpu'r clwb i ennill dyrchafiad yn nhymor 2001/02.  Cafodd ei ryddhau gan Hartlepool ar ddiwedd dymor 2006-07, cyn ymuno â Wrecsam.

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Wrecsam
Categori:Aelodau Oriel Anfarwolion Uwch Gynghrair Cymru
525

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
520 521 522 523 524 - **525** - 526 527 528 529 530 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Eingl yn meddiannu teyrnas Brynaich
*Ethiopia yn concro Yemen
*Dionysius Exiguus yn cynhyrchu ei dablau ar gyfer penderfynu dyddiad y Pasg

## Genedigaethau 
*Alexander o Tralles, meddyg Groegaidd

## Marwolaethau 
* Boëthius (dyddiad tebygol)

Categori:525
524

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
519 520 521 522 523 - **524** - 525 526 527 528 529 

----

## Digwyddiadau 
*25 Mehefin - Brwydr Vézeronce, y Ffranciaid yn gorchfygu Bwrgwyn
*Boethius yn cyhoeddi ei waith ar athroniaeth

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:524
Charles Tunnicliffe

bawd|300px|*A Snowy Owl, Anglesey* gan Tunnicliffe

Arlunydd a darlunydd arddull naturolaidd adar a bywyd gwyllt o fri rhyngwladol oedd **Charles Frederick Tunnicliffe** (1 Rhagfyr 1901 – 7 Chwefror 1979), a dreuliodd y rhan fwyaf o'i oes ym Môn.

## Bywyd
Ganwyd Tunnicliffe yn 1901 yn Langley, Sir Gaer, gogledd-orllewin  Lloegr a threuliodd ei flynyddoedd cynnar ar fferm yn ardal Macclesfield. Enillodd ysgoloriaeth i astudio yn Coleg Brenhinol y Celfyddydau yn Llundain.

Yn 1947 symudodd o Fanceinion i fyw mewn bwthyn ar lan aber Afon Cefni, Ynys Môn, lle bu fyw hyd ei farwolaeth yn 1979.

## Gwaith
Mae llawer o waith Tunnicliffe yn dangos adar yn eu lleoliadau naturiol a golygfeydd naturiolaidd eraill. Darluniodd waith Henry Williamson, *Tarka the Otter*. Dangoswyd ei waith hefyd ar gardiau te Brooke Bond yn y 1950au a'r 1960au. Darluniodd nifer o lyfrau Ladybird hefyd.

Ar ôl ei farwolaeth etifeddwyd llawer o'i waith gan Gyngor Sir Ynys Môn, ar yr amod ei fod yn aros yn gasgliad cyfan ac ar gael i bawb. Fe'i cedwir bellach yn Oriel Môn, ar gyrrion Llangefni.

## Cymeriad
Dyma drawsgrifiad o rhan o sgwrs Wil Evans, Gwalchmai am Charles Tunnicliffe Roedd Wil wedi darganfod bras bychan, wedi ei glwyfo - y cyntaf erioed ym Môn. Meddai Wil: "doedd Tunnicliffe ddim yn saff p’un ta ceiliog ‘ta iar oedd o - wedyn dyma Tunnicliffe yn cymryd nodwydd ddur a dal o uwchben, a rhyw droi o nes dod i’r penderfyniad mai iar oedd o." Sut oedd y nodwydd yn dweud hynny wrtho? "Wel ia" atebodd Wil, "dwi’m yn saff. Roedd o naill ai’n mynd fel’a, neu fel’a...i ddeud y gwir dwi’n synnu bod Tunnicliffe, o bawb, yn derbyn peth fel’a." ("Byddai tyddynwyr Penrhosllugwy, gan gynnwys nhad, yn gwneud yr un peth efo wya cyn eu rhoi dan iar ori. [Roedd] y nodwydd yn troi mewn cylchoedd uwch yr wya oedd yn cynnwys c'wennod [benywod] ac yn siglo 'nol a mlaen i'r wya oedd yn cynnwys ceiliogod! Dwn i'm oedd o'n gweithio, ond ar ôl deud hynna, roedd nhad yn medru dewino dŵr hefyd!")

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Casgliad Charles Tunnicliffe Oriel Môn 
* (Saesneg) Cymdeithas Charles Tunnicliffe

Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Adaregwyr o Loegr
Categori:Arlunwyr o Loegr
Categori:Darlunwyr o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Gaer
523

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
518 519 520 521 522 - **523** - 524 525 526 527 528 

----

## Digwyddiadau 
*Justinianus, yn ddiweddarach yn Ymerawdwr Bysantaidd, yn priodi Theodora.
*Hilderic yn dod yn frenin y Fandaliaid.
*Y Berberiaid yn anrheithio Leptis Magna yng Ngogledd Affrica.
*13 Awst - Pab Ioan I yn olynu Pab Hormisdas fel y 53ydd pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*1 Chwefror - Brigid o Iwerddon (Sant)
*6 Awst - Pab Hormisdas

Categori:523
522

5g - **6g** - 7g 
470au 480au 490au 500au 510au - **520au** - 530au 540au 550au 560au 570au 
517 518 519 520 521 - **522** - 523 524 525 526 527 

----

## Digwyddiadau 
*Anicius Manlius Severinus Boethius yn cael ei garcharu ar gyhuddiad o gynllwynio yn erbyn Theoderic Fawr.
*Amalaric yn dod yn frenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:522
Cilmeri

:*Erthygl am y pentref a chymuned yw hon. Am ystyron eraill, gweler Cilmeri (gwahaniaethu).*

Pentref gwledig a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Cilmeri** (Saesneg: *Cilmery*). Fe'i lleolir ar y briffordd A483 tua 2 filltir i'r gorllewin o dref Llanfair-ym-Muallt ar lan ogleddol Afon Irfon. Mae Trafnidiaeth Cymru yn galw yng Ngorsaf reilffordd Cilmeri sydd ar llinell Rheilffordd Calon Cymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Llywelyn Ein Llyw Olaf
Mae Cilmeri hefyd yn enw ar lecyn gerllaw'r pentref lle lladdwyd Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, ar 11 Rhagfyr 1282, sef ychydig islaw'r garreg a'r rhyd sy'n croesi Afon Irfon. Codwyd cofeb i'r tywysog yn 1956 gan wladgarwyr Cymreig i gofio amdano. Ers hynny mae'r gofeb yn denu nifer o ymwelwyr ar 11 Rhagfyr, Diwrnod Llywelyn Ein Llyw Olaf, i dalu teyrnged i Lywelyn. Cofnodwyd yn wreiddiol mai cynllwyn dan-din gan y Saeson a arweiniodd at ei gwymp, ei fod wedi dod at y rhyd i drafod termau heddwch, ar ei ben ei hun, fel a gytunwyd. Ond ni chadwodd y fyddin Seisnig at ei gair, ac roedd nifer ohonynt yn ei ddisgwyl.

*Cilmeri* yw enw ar awdl a chyfrol o gerddi nodedig gan y prifardd Gerallt Lloyd Owen (*Cilmeri a Cherddi Eraill*, Gwasg Gwynedd, 1991).

### Coffâd Blynyddol 
Ar y dydd Sadwrn agosaf at yr 11 Rhagfyr pob blwyddyn cynhelir coffâd i Llywelyn yng Nghilmeri.  Yn ystod y penwythnos cynhelir cwrdd yn eglwys hynafol Llanynys, gorymdaith o dafarn y Prince Llywelyn at y maen coffa, a coffâd ger y maen.  Cynhelir digwyddiadau eraill yn Aberedw ac yn Abaty Cwmhir ar y dydd Sul.  Ceir manylion y digwyddiadau a'r amserlen yn flynyddol ar wefan Gurfal .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Henebion
Saif hen domen a beili Caer Beris rhwng y pentref a Llanfair-ym-Muallt. Yma hefyd ceir Crug Crwn Gwaun Neli.

## Gweler hefyd
*Buellt
*Llywelyn Ein Llyw Olaf

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig

Categori:Cymunedau Powys
Categori:Hanes Cymru
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)