1832 yng Nghymru

bawd|300px|Carchar Caerdydd
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1832** i **Gymru** a'i **phobl**

## Digwyddiadau
bawd|300px|Ysbyty Wrecsam
*Mae ail bandemig colera'r byd yn cyrraedd Cymru. Mae'r dioddefwyr cyntaf yn nhref Y Fflint.
*Mae cymdeithas ddirwestol gyntaf Cymru yn cael ei sefydlu yng Nghaergybi.
*Carchar Newydd Caerdydd yn agor.
*Ymladd etholiad cyffredinol am y tro cyntaf wedi pasio Deddf Diwygio Fawr 1832. John Josiah Guest yn cael ei ethol ar gyfer etholaeth newydd Merthyr Tudful a ffurfiwyd o dan y ddeddf.
*William Edwards (Gwilym Callestr) yn fuddugol (ac yn ail) am bryddest yn Eisteddfod Biwmares am gerddi ar y testun "Pyrse Mostyn yn dod yn oedolyn".William Williams (Caledfryn) yn ennill am awdl i "Drychineb y Rothsay Castle". 
*Sefydlu Ysbyty Wrecsam yn bennaf drwy waith Thomas Taylor Griffith  
*Thomas Richards yn ymfudo i Tasmania 
*John Williams (naturiaethwr) - yn ymsefydlu yng Nghorwen fel meddyg 
*Samuel Rush Meyrick yn cael ei hurddo'n farchog

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
bawd

* Nun Morgan Harry — *What think ye of Christ?* 
* Isaac Jones — *Gramadeg Cymreig, sef Traethawd ar Egwyddorion yr Iaith*
* Benjamin Jones (P A Môn) — *Amddiffyniad o Brynedigaeth Neillduol*
* Jedediah Richards — *Addysg ac Amddiffyniad*
*Angharad Llwyd — *History of the Island of Mona* 
*William Probert — *Elements of Chaldee and Hebrew Grammar*
*Syr Edward Vaughan Williams — *A Treatise on the Law of Executors and Administrators*
*Robert Jones, Llanllyfni — *Holwyddoreg yr Ymneilltuwyr Protestanaidd*

### Cerddoriaeth
* Daniel Rees - *A Selection of Psalms and Hymns* 

## Genedigaethau
bawd|Giraldus
bawd|Islwyn
* 2 Ionawr, Edward Griffith - hynafiaethydd (bu farw 1918) 
*5 Ionawr, Love Jones-Parry - gwleidydd ac hyrwyddwr y Wladfa (bu farw 1891) 
* 6 Ionawr, Thomas Gruffydd Jones - cerddor (bu farw 1898) 
* 15 Ionawr, Hugh Owen - cerddor (bu farw 1897) 
* 19 Ionawr, William Robert Ambrose - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, a hynafiaethydd (bu farw 1878) 
* 1 Chwefror, John Bryant (Alawydd Glan Tâf) - telynor (bu farw 1926) 
* 1 Chwefror, Owen Griffith (Giraldus) - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, golygydd ac awdur (bu farw 1896)
* 14 Chwefror, David Watkin Jones (Dafydd Morganwg) - bardd, hanesydd, a daearegydd (bu farw 1905) 
* 26 Mawrth, William Thomas   - gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu farw 1911) 
* 3 Ebrill, William Thomas (Islwyn) - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a bardd (bu farw 1878) 
* 19 Ebrill, Nathaniel Cynhafal Jones - bardd (bu farw 1905) 
* 31 Gorffennaf, Joseph Evans - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd  (bu farw 1909) 
* 19 Medi, Morgan Albert Ellis - pregethwr (bu farw 1901)
* 25 Medi, John Ceiriog Hughes - bardd (bu farw 1887) 
*14 Hydref, David Edward Edwardes - cyfieithydd (bu farw 1898) 
*11 Hydref, Humphrey Rowland Jones - diwygiwr (bu farw 1895) 
* 24 Hydref, David Richard Jones - bardd (bu farw 1916) 
* 4 Tachwedd, James James - cerddor, cyfansoddwr tôn Hen Wlad fy Nhadau (bu farw 1902)
* 7 Tachwedd, Abraham Matthews - gweinidog (A) ac un o arloeswyr y Wladfa ym Mhatagonia (bu farw 1899) 
* 19 Tachwedd, Benjamin Thomas Williams - bargyfreithiwr ac addysgiaeth (bu farw 1890) 
* 20 Tachwedd, Lewis Thomas - arloeswr y diwydiant glo yn Awstralia (bu farw 1913) 
* 17 Rhagfyr, Thomas McKenny Hughes - daearegwr (bu farw 1917) 
* 28 Rhagfyr, Benjamin Morris Williams - cerddor (bu farw 1903)
* **Dyddiad anhysbys**
**William Williams - meddyg anifeiliaid (bu farw 1900)
** David Lloyd Davies - bardd, datganwr (bu farw 1881)
** Robert Gruffydd  (Patrobas) - bardd (bu farw 1863) 
** John Davies (Gwyneddon) - argraffydd a newyddiadurwr (bu farw 1904) 
** William Griffith - chwarelwr a cherddor (bu farw 1913)
** William Charles Roberts - gweinidog gyda'r Presbyteriaid yn U.D.A., prifathro colegau, ac awdur (bu farw 1903)
** Henry Rowlands (Harri Myllin) - llenor a hynafiaethydd (bu farw 1903) 

## Marwolaethau
bawd|Bedd Jemima Niclas
* 18 Chwefror, Jonathan Jones - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g. 1745) 
* 2 Ebrill John Herring - gweinidog y Bedyddwyr (g. 1789) 
* 22 Ebrill Henry Thomas Paine - hanesydd a chlerigwr (g. 1759) 
*Gorffennaf, Jemima Niclas - arwres Brwydr Abergwaun (g. c. 1750)
* 23 Awst, John Philip Davies - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, esboniwr, diwinydd (g. 1786) 
* 31 Awst, Robert Humphreys - gweinidog Wesleaidd (g. 1779) 
* 27 Rhagfyr, Robert Baugh - gwneuthurwr mapiau, ysgythrwr, a cherddor (g. 1748)
* **Dyddiad anhysbys**
** Evan Pritchard - bardd (g. 1769)
** William Howels - offeiriad efengylaidd (g. 1778) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên