Pavel Durov

Mae **Pavel Valeryevich Durov** (; ganwyd 10 Hydref 1984) yn ddyn busnes sy'n gyd-sylfaenydd ac yn  brif swyddog gweithredol (CEO) Telegram Messenger Inc. Cyn hynny cyd-sefydlodd gwefan rhwydweithio cymdeithasol VK Rwsieg (sy'n fyr am ei enw gwreiddiol *VKontakte*; ; sy'n golygu 'Mewn Cyswllt). Ers 2021, bu'n ddinaesydd mewn pedair gwlad (a dinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd). Mae'n lladmerydd huawdl dros annibyniaeth barn a'r hawl i'w gyhoeddi ac mae'n gwrthwynebu sensoriaeth.

Rhestrwyd Durov ar Restr Biliwnyddion Forbes yn 2023, a nodwyd ei fod yn werth $11.5 biliwn. Gwnaeth ei arian yn bennaf drwy ei gwmni Telegram. Erbyn Awst 2024 ef oedd 120fed person cyfoethoca'r byd, gyda gwerth net o $15.5 biliwn, yn ôl *Forbes*. 

Yn Chwefror 2023, enwodd y cylchgrawn wythnosol *Busnes Arabaidd* ef fel yr entrepreneur mwyaf pwerus yn Dubai.

## Bywyd cynnar ac addysg 
### Teulu 
Ymladdodd taid Pavel Durov, Semyon Petrovich Tulyakov yn yr Ail Ryfel Byd. Gwasanaethodd yn 65ain Adran Troedfilwyr y Fyddin Goch Sofietaidd, cymerodd ran mewn brwydrau ar Ffrynt Leningrad yn Krasnoborsky a Gatchinsky, a chafodd ei glwyfo deirgwaith, gan dderbyn Urdd y Seren Goch, Urdd y Rhyfel Gwladgarol Ail radd, a gradd 1af Urdd y Rhyfel Mawr Gwladgarol.

Mae tad Durov, Valery Semenovich Durov, yn Ddoethur yn y Gwyddorau Philolegol ac yn awdur papurau academaidd. Ers 1992, mae wedi bod yn bennaeth Adran ieitheg glasurol yng Nghyfadran Ieithegol Prifysgol Talaith Sant Petersburg. Ym Mawrth 2022, ysgrifennodd Durov "Mae teulu fy Mam yn dod o Kyiv. Ei henw cyn priodi yw Ivanenko, sy'n enw Wcreineg a hyd heddiw mae gennym lawer o berthnasau yn byw yn yr Wcráin."

Yn ddiweddarach astudiodd ym Mhrifysgol Talaith Sant Petersburg, lle gweithiai ei dad.

### Personol 
Mae Durov yn rhyddfrydwr, yn llwyrymwrthodwr, ac yn llysieuwr. Dywedodd ei fod yn cynnal ffordd o fyw asgetig a'i fod yn hyrwyddo rhyddid oddi wrth eiddo personol.

## Gyrfa 
### VK 
Yn ystod ei flynyddoedd prifysgol, creodd Durov y fforwm hynod boblogaidd *spbgu.ru*. Yn 2006, cyfarfu â'i gyn gyd-ddisgybl Vyacheslav Mirilashvili yn St Petersburg. Dangosodd Vyacheslav y Facebook cynyddol boblogaidd i Durov, ac ar ôl hynny penderfynodd y ffrindiau greu rhwydwaith cymdeithasol Rwsiaidd. Lev Binzumovich Leviev, cyd-ddisgybl o Israel Vyacheslav Mirilashivili, oedd y trydydd cyd-sylfaenydd. Daeth Durov yn brif swyddog gweithredol a denodd ei frawd hŷn Nikolai, enillydd nifel o wobrau yn y byd mathemateg a rhaglennu cyfrifiadurol, i ddatblygu'r wefan.

Lansiodd Durov brofion beta'r wefan VKontakte ym mis Medi 2006. Y mis canlynol, cofrestrwyd yr enw parth *Vkontakte.ru*. Ymgorfforwyd y prosiect newydd ar 19 Ionawr 2007 fel cwmni cyfyngedig preifat o Rwsia. Cyrhaeddodd 1 miliwn o ddefnyddwyr yng Ngorffennaf 2007, a 10 miliwn erbyn Ebrill 2008. Yn Rhagfyr 2008 goddiweddodd VK Odnoklassniki fel y gwasanaeth rhwydweithio cymdeithasol mwyaf poblogaidd yn Rwsia. Tyfodd y cwmni i fod yn werth US$3 biliwn.
[bawd| Pavel Durov yng nghynhadledd HighLoad++ ym [Moscfa|Moscow, 2010]]
Yn 2011, bu'n ymwneud â gwrthdaro gyda'r heddlu yn Sant Petersburg pan fynnodd y llywodraeth ddileu tudalennau gwleidyddion yr wrthblaid ar ôl etholiad 2011 i'r Duma. Postiodd Durov lun o gi gyda'i dafod allan yn gwisgo hwdi. Gadawodd yr heddlu ar ôl awr pan nad atebodd y drws.
[bawd| Pavel Durov yng nghynhadledd TechCrunch yn [Berlin, 2013]]
Ar 16 Ebrill 2014, gwrthododd Durov, yn gyhoeddus, drosglwyddo data personol protestwyr Wcreineg yn erbyn arlywydd pro-Rwsia Viktor Yanukovych i Asiantaeth Diogelwch Ffederal Rwsia ac i rwystro tudalen Alexei Navalny ar VK. gan ddweud bod ceisiadau'r Asiantaeth Diogelwch yn anghyfreithlon.

Ar 21 Ebrill 2014, cafodd Durov ei ddiswyddo fel Prif Swyddog Gweithredol VK. Dywedodd Durov wedyn fod y cwmni wedi cael ei gymryd drosodd i bob pwrpas gan gynghreiriaid Vladimir Putin, gan awgrymu bod ei ddiswyddiad yn ganlyniad iddo wrthod trosglwyddo manylion personol defnyddwyr i Wasanaeth Diogelwch Ffederal Rwsia.

### Telegram 
[bawd| Pavel Durov a Mike Butcher yng nghynhadledd TechCrunch yn [San Francisco, 2015]]

Ar ôl gadael Rwsia, cafodd ddinasyddiaeth Saint Kitts a Nevis trwy roi $250,000 i Sefydliad Arallgyfeirio Diwydiant Siwgr y wlad a sicrhaodd $300 miliwn mewn arian parod o fewn banciau'r Swistir. Roedd hyn yn caniatáu iddo ganolbwyntio ar greu ei gwmni nesaf, Telegram, sy'n canolbwyntio ar wasanaeth negeseuon wedi'i amgryptio. Ar y dechrau, roedd pencadlys Telegram yn Berlin ac yn ddiweddarach symudodd i Dubai. Cododd gyfanswm o $1.7 biliwn gan fuddsoddwyr. Fodd bynnag, ataliwyd y mentrau hyn gan reoleiddiwr Americanaidd Comisiwn Gwarantau a Chyfnewid yr UD a ddadleuodd yn y llys bod Grams wedi osgoi deddfau ariannu'r Unol Daleithiau ac y dylai ddychwelyd yr arian i'r buddsoddwyr.

Yn 2018, ceisiodd Rwsia rwystro Telegram, ar ôl i'r cwmni wrthod cydweithredu â gwasanaethau diogelwch Rwsia. Nododd llythyr a ddatgelwyd gan weithiwr y Gwasanaeth Diogelwch Ffederal fod yr ataliad, mewn gwirionedd, yn gysylltiedig â bwriad y cwmni i lansio Rhwydwaith Agored Telegram. Yn ystod yr ymgais hwn i atal Telegram, parhaodd Gweinyddiaeth Materion Tramor Rwsia i weithredu sianeli swyddogol ar yr ap (Telegram). Codwyd y gorchymyn bloc yn 2020, ar ôl dwy flynedd o ymdrechion i'w atal, y dywedir i'r gwasanaeth eu hosgoi gan ddefnyddio blaen parth (*domain fronting*). Y rheswm a nodwyd oedd Telegram yn cytuno i atal “gwrthderfysgaeth ac eithafiaeth” ar y llwyfan.

## Arestio yn Awst 2024 
Arestiwyd Durov ar 24 Awst 2024, gan swyddogion o swyddfa gwrth-dwyll Ffrainc, ac awdurdod tollau Ffrainc, ym Maes Awyr Le Bourget ychydig y tu allan i Baris, yn syth ar ôl gadael ei jet preifat, ar ôl iddo gyrraedd Ffrainc o Aserbaijan, lle dywedir iddo gyfarfod â Vladimir Putin (ond roedd ffynhonnell yn gysylltiedig â lluoedd diogelwch Rwsia yn honni bod Putin wedi gwrthod y cyfarfod). Roedd arestiad Durov yn seiliedig ar warant arestio a gyhoeddwyd gan Heddlu Barnwrol Cenedlaethol Ffrainc fel rhan o ymchwiliad rhagarweiniol. Cyflwynwyd nifer o gyhuddiadau iddo. Os ceir Durov yn euog o'r cyhuddiadau, fe allai wynebu hyd at 20 mlynedd o garchar. Dywedir bod Durov wedi osgoi teithio i Ewrop yn flaenorol oherwydd risg tebyg.

Mae adroddiadau hefyd yn nodi bod Durov ar y rhestr o unigolion yr oedd awdurdodau Ffrainc eu heisiau oherwydd ei fethiant honedig i gydweithredu â swyddogion barnwrol, gan gynnwys materion yn ymwneud â gweithgareddau Telegram.

## Barn bersonol 
Ar ei ben-blwydd yn ddau-ddeg-saith oed yn 2011, rhoddodd filiwn o ddoleri i Sefydliad Wikimedia.

Nid yw Durov yn briod ac

Daeth Durov yn ddinesydd Ffrengig yn Awst 2021 ac erbyn hyn mae ganddo ddinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd. Yn Ebrill 2021, derbyniodd ddinasyddiaeth Emiradau Arabaidd Unedig. 

Mae Durov yn honni ei fod wedi tadogi mwy na 100 o blant trwy gyfrannu sberm mewn 12 gwlad ers 2010.

## Gwobrau 
Disgrifiwyd Durov fel Mark Zuckerberg Rwsia am sefydlu'r safle rhwydweithio cymdeithasol VK, sy'n debyg i Facebook. Yn Awst 2014, enwyd Durov gan y Fforwm Busnes Nordig fel yr arweinydd mwyaf addawol o dan 30 yng Ngogledd Ewrop.

Yn Chwefror 2023, enwyd Durov fel yr entrepreneur mwyaf pwerus yn Dubai gan *Arabian Business*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pobl o Sant Kitts-Nevis
Categori:Pobl o'r Emiradau Arabaidd Unedig
Categori:Rwsiaid
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:CS1 Russian-language sources (ru)