open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cenedlaetholdeb Llydewig

196x196px|bawd|Y *Gwenn-ha-du*, baner Llydaw

**Cenedlaetholdeb Llydewig** yw cenedlaetholdeb Llydaw. Gall fod ag agweddau gwleidyddol neu ddiwylliannol, a gall cenedlaetholdeb gwleidyddol fod yn anelu at annibyniaeth neu at hunanlywodraeth o fewn Ffrainc.

Mae cenedlaetholdeb Llydewig yn wahanol i genedlaetholdeb rhai o’r gwledydd cyfagos, megis Cymru neu Wlad y Basg, gan fod y blaid genedlaethol fwyaf, Unvaniezh Demokratel Breizh (*Union démocratique bretonne*, UDB) yn anelu at ddatganoli yn hytrach nag annibyniaeth. Hyd yn hyn nid yw Llydaw fel y cyfryw wedi cael datganoli. Rhennir taleithiau hanesyddol Llydaw rhwng dwy Région Ffrengig, y mwyafrif o'r taleithiau traddodiadol yn ffurfio Région Bretagne, ond gyda Loire-Atlantique yn *région* Pays de la Loire. Un o amcanion cenedlaetholdeb Llydewig yw ad-uno Llydaw fel un uned.

Rhennir hanes cenedlaetholdeb Llydewig yn dri *Emsav* (Llydaweg yn golygu "symudiad gwleidyddol" neu "wrthryfel"). Yr Emsav cyntaf oedd y cyfnod yn y 19g a hyd 1914, y cyfnod a welodd ddechreuadau'r symudiad cenedlaethol. Yr Ail Emsav oedd y cyfnod 1914-1945. Pan orchfygwyd Ffrainc gan Yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd, bu hollt yn y mudiad cenedlaethol. Roedd rhai cenedlaetholwyr Llydewig yn amlwg yn y gwrthwynebiad arfog i'r Almaenwyr, tra dewisodd eraill megis Roparz Hemon gydweithio gyda'r Almaenwyr yn y gobaith o ennill annibyniaeth i Lydaw. Yn Rhagfyr 1943 llofruddiwyd yr Abbé Perrot, cenedlaetholwr Llydewig amlwg, gan aelod o'r Blaid Gomiwnyddol, gan haeru ei fod yn cydweithio a'r Almaenwyr. Bu raid i eraill, megis Roparz Hemon, ffoi i Gymru ac Iwerddon ar ddiwedd y rhyfel, a bu adwaith cryf ar ran llywodraeth Ffrainc yn erbyn yr iaith a'r diwylliant Llydewig. Y Trydydd Emsav yw'r cyfnod ar ôl yr Ail Ryfel Byd, gyda chyfnod o adfywiad o'r 1960au ymlaen.

## Pleidiau a mudiadau 
* Unvaniezh Demokratel Breizh (UDB), adain-chwith, yn anelu at ddatganoli, *regionaliste*.
* Strollad Breizh (*Parti Breton*), yn anelu at annibyniaeth.
* CBIL (''Coordination Bretagne Indépendante et Libertaire / Kenurzh Breizh Dizalc'h''), anarchaidd.
* Adsav, adain-dde

## Unigolion 
* Nevenoe, brenin cyntaf Llydaw; gelwir yn "Tad ar Vro" gan genedlaetholwyr Llydaw
* Roparz Hemon
* Yann-Vari Perrot
* Yann Fouéré
* Olier Mordrel
* Alan Heusaff

## Gweler hefyd 
* Llydaw Unedig
* Cenedlaetholdeb Cymreig
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Gymreig
* Iwerddon unedig
* Annibyniaeth yr Alban
* Pan-Geltaidd


Categori:Llydaw
Berkeley, Califfornia

Dinas yn Alameda County yng ngogledd talaith Califfornia, Unol Daleithiau America, yw **Berkeley**. Fe'i lleolir yn Ardal Bae San Francisco ar lannau dwyreiniol y Bae. I'r de, ymyla â dinasoedd Oakland ac Emeryville. I'r gogledd mae dinas Albany a chymuned Kensington. Mae ffiniau dwyreiniol y ddinas yn cyd-fynd â ymyl y sir (yn ymylu â Contra Costa County) sydd yn gyffredinol yn dilyn llinell Bryniau Berkeley.

## Gweler hefyd
* Prifysgol Califfornia, Berkeley

Categori:Dinasoedd Alameda County, Califfornia
Cyfarwyddwr

Gallai **cyfarwyddwr** gyfeirio at un o sawl galwedigaeth:

Byd busnes:
*Cyfarwyddwr cwmni

Celfyddydau:
*Cyfarwyddwr ffilm
*Cyfarwyddwr teledu
*Cyfarwyddwr theatr
Yr Ymwelydd (cylchgrawn)

Cylchgrawn misol Cymraeg ar gyfer Awstralia a Seland Newydd oedd ***Yr Ymwelydd***.

Cyhoeddwyd yn Melbourne rhwng Hydref 1874 a Rhagfyr 1876.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Yr Ymwelydd : newyddiadur Cymreig, at wasanaeth y Cymry yn Australia, New Zealand, &c ar wefan Llyfrgell Cenedlaethol Awstralia
*Cymry yn Awstralia: llyfryddiaeth o wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru

## Gweler hefyd
*Yr Australydd
*Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

Categori:Cylchgronau Cymraeg Awstralia
Categori:Cylchgronau Cymraeg Seland Newydd
Categori:Melbourne
Categori:Sefydliadau 1876
William Davies

Gallai **William Davies** gyfeirio at un o sawl person:

*William Davies (offeiriad) (m. 1593), merthyr o Gymru
*William Davies (ffermwr) (g. Wrecsam 1627 - 22 Rhagfyr 1690), lleidr penffordd a'r *Golden Farmer* 
*William Davies (hanesydd) (1756 -1823)
*William Davies (athro) (1805 -1859), gweinidog a phrifathro
*William Davies (gwyddonydd) (1814-1891), paleontolegydd
*William Davies (golygydd) (1820-1875)
*William Davies (Gwilym Teilo) (1831-1892), bardd a llenor
*William Davies (Gwilym Grawerth) (1804-1836), bardd
*William D. Davies (1839-1900), llenor
*William John Davies (Caernarfon) (1848-1891), gweinidog a llenor
*W. H. Davies (William Henry Davies 1871-1940)
*William John Davies (Gwilym Peris) (1888-1957), nofelydd a dramodydd
William John Davies

Gallai **William John Davies** gyfeirio at:

* William John Davies (Caernarfon) (1848-1891), gweinidog a llenor
* William John Davies (Gwilym Peris) (1888–1957), llenor

;Gweler hefyd
*William Davies (gwahaniaethu)
William John Davies (Gwilym Peris)

Nofelydd a dramodydd o Gymro oedd **William John Davies** (1888 - 1957), a gyhoeddai gan amlaf wrth yr enw **Gwilym Peris** (ac weithiau fel **W. J. Davies** yn achos ei ddramâu).

## Ei fywyd a'i waith
Roedd yn frodor o Nantperis yn Arfon ond treuliodd ran helaeth ei oes yn byw yn nhref Caernarfon lle gweithiodd fel gard ar y rheilffordd.  Roedd yn sosialydd brwd.  Gwasanaethodd am gyfnod ar Gyngor Tref Caernarfon.

Fel llenor, roedd yn adnabyddus iawn yn lleol.  Un o'r dylanwadau mawr arno oedd Anthropos (R. D. Rowlands), llenor poblogaidd a wasanaethai fel gweinidog Capel Hen Waliau, Caernarfon, lle bu Gwilym Peris yn aelod.  Cyhoeddodd sawl nofel ar ei draul ei hun, i gyd wedi'u lleoli yn ardal Eryri.  Nofelau byr rhamantaidd ydyn nhw, yn ôl chwaeth y cyfnod, ond maent yn cynnwys disgrifiadau cofiadwy o ardal Llanberis a bywyd y werin bobl gynt.  Ysgrifennodd nifer o ddramâu hefyd a bu'n weithgar iawn ym myd y ddrama yn ardal Arfon, gan gynnal dosbarthiadau a darlithio.  Cyfrannai erthyglau yn rheolaidd i'r papur sosialaidd *Y Dinesydd Cymreig* hefyd.

## Llyfryddiaeth
### Dramâu (detholiad)
**Bwlch-y-groes*
**Y Llestr Gwannaf*
**Y Merthyr*
**Tewach Gwaed na Dŵr*
**Y Tramp*

### Nofelau
**Rhamant Eryri* (Hughes a'i Fab, 1923)
*''Tonnau'r Nos* (Caernarfon, d.d.)
**Tros Arw Bant a Bryn* (Caernarfon, d.d.)
**Y Llwybr Unig'' (Caernarfon, d.d.)

## Ffynhonnell
Dafydd Glyn Jones, 'Pwy oedd yr 'Hen Dramodwyr'?', *Y Casglwr* (Rhifyn 94, Gaeaf 2008).

Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Arfon
Yann Fouéré

Cenedlaetholwr Llydewig oedd **Yann Fouéré** (; 26 Gorffennaf 1910 – 21 Hydref 2011).

Ganed ef yn Aignan, *département* Gers. Roedd yn un o sylfaenwyr y Cynghrair Celtaidd, gyda'i gydwladwr Alan Heusaff. Ef yw tad yr actores Olwen Fouéré.

## Llyfryddiaeth 
* ''L'Europe aux Cent Drapeaux*, 1968.
* *La Bretagne Ecartelée*, Nouvelles éditions latines, 1962.
* *Problèmes Bretons du Temps Présent*
* *En prison pour la libération de la Bretagne. [En prison pour le F.L.B.].'' Nouvelles Editions Latines, (Les Cahiers de l'Avenir de la Bretagne; 3), 1977.
* *Histoire résumée du mouvement breton, du XIXe siècle à nos jours (1800-1976).* Quimper: Editions Nature et Bretagne, (Les Cahiers de l'Avenir de la Bretagne; 4), 1977. ISBN 2852570270.
* *Europe ! Nationalité bretonne… Citoyen français ?*, Coop Breizh, 2000.
* ''La Patrie interdite, Histoire d'un Breton*, France Empire, 1987.
* *Ces Droits que les autres ont …'', Les cahiers de l'avenir de la Bretagne.
* ''L'Histoire du quotidien La Bretagne et les silences d'Henri Fréville* (avec la coll. de Youenn Didro)
* *La maison du connemara*, éd. Coop Breizh, 1995.
* * *Projet de loi portant statut d'autonomie pour la Bretagne''  par Yann Fouéré, Thierry Jigourel, Jean Cevaër... [et al.] ; [publ. par le Parti pour l'organisation d'une Bretagne libre]. - Saint-Brieuc (21 Pl. Du Guesclin ) : les Cahiers de l'avenir, 2001.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Safle we *Fondation Yann Fouéré* (Ffrangeg, Llydaweg a Saesneg)

Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Gers
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Richard Jones (Cymro Gwyllt)

Emynydd Cymraeg ac awdur ar bynciau diwinyddol oedd **Richard Jones** (Ionawr 1772 – 26 Chwefror 1833), sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw barddol **Cymro Gwyllt**.

## Bywgraffiad
Ganed Richard Jones ym mhlwyf Llanystumdwy, Eifionydd, yn 1772, ond symudodd i fyw yn Y Wern, yn Llanfrothen, Meirionnydd.  Fe'i orddeinwyd yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn 1816 a gwasanaethodd yn Llanfrothen.

Perthynai i gylch llenyddol Dafydd Ddu Eryri.  Ysgrifennodd yn gyson i'r wasg enwadol a chyfranodd i ddaleuon diwinyddol yr oes.  Ond fe'i cofir heddiw fel emynydd yn bennaf.

## Llyfryddiaeth
**Drych y Dadleuwr* (1829). Diwinyddiaeth.
**Hymnau a Chaniadau Ysgrythurol a Duwiol* (1836). Golygwyd a chyhoeddwyd gan John Elias ar ôl marwolaeth Richard Jones.

## Gweler hefyd
*Rhestr o emynwyr Cymraeg

Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Lanystumdwy
Y Punch Cymraeg

Cylchgrawn dychanol Cymraeg o'r 19g oedd ***Y Punch Cymraeg***.  Fe'i bwriedid fel math o fersiwn Cymreig o'r cylchgrawn Seisnig enwog *Punch*.  Fe'i cyhoeddid yng Nghaergybi.

## Hanes
[150px|bawd|[Lewis Jones (Patagonia)|Lewis Jones]]
Lawnsiwyd *Y Punch Cymraeg* ar Ionawr 1af, 1858.  Y sylfaenwr a golygydd cyntaf oedd Lewis Jones, o Gaernarfon yn wreiddiol ond yn byw yng Nghaergybi, a ymfudodd yn nes ymlaen i Batagonia lle bu ganddo ran bwysig yn hanes sefydlu'r Wladfa.  Ymunodd y Parch. Evan Jones, Caernarfon, yn fuan ar ôl sefydlu'r cylchgrawn.  Roedd y ddau ŵr hyn yn gyd-olygyddion yn y swyddfa yng Nghaergybi ac yn ysgrifennu cyfran sylweddol o'r erthyglau.

Cyhoeddiad pythefnosol o 32 tudalen oedd *Y Punch Cymraeg*, a'i bris oedd ceiniog.  Cafodd dderbyniad da a chyrhaeddodd uchafbwynt cylchrediad o dros 8,000 o gopïau.

Ond wynebodd y cylchgrawn broblemau ariannol, er hynny.  Ymadawodd Evan Jones yn haf 1859 ac er iddo barhau am gyfnod daeth y cylchgrawn i ben yn weddol fuan ar ôl hynny.  Er mai byr oedd ei barhad, roedd yn fenter arloesol a greodd gryn dipyn o gynnwrf yng Nghymru oherwydd miniogrwydd yr erthyglau am rai o enwogion y dydd a ymylai ar fod yn enllibus weithiau.

## Ffynhonnell
* T. M. Jones (Gwenallt), ''Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...'' (Treffynnon, 1893)

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cylchgronau dychanol
Categori:Sefydliadau 1858
Alan Heusaff

Cenedlaetholwr Llydewig ac ieithydd oedd **Alan Heusaff** (23 Gorffennaf 1921 - 3 Tachwedd 1999).

Ganed ef yn Sant-Ivi ger Rosporden, yn Cornouaille. Aeth i *École Normale* Kemper, ac ymunodd â'r Parti National Breton (PNB) yn 1938. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, dewisodd gydweithredu a'r Almaenwyr yn y gobaith o ennill rhyddid i Lydaw, gan ymuno â Bezen Perrot yn 1943. Ar ddiwedd y rhyfel, bu raid iddo ffoi o Lydaw, a chafodd gymorth rhai o aelodau Plaid Cymru i gyrraedd Iwerddon, lle dechreuodd astudio ym Mhrifysgol Dulyn yn 1950, gan gael gwaith gyda Gwasanaeth Tywydd Cenedlaethol Iwerddon yn ddiweddarach.

Yn 1961, roedd yn un o sylfaenwyr yr Undeb Celtaidd yn Eisteddfod Genedlaethol Rhosllanerchrugog. Etholwyd ef yn Ysgrifennydd Cyffredinol. Ef a gyhoeddodd y geiriadur cyntaf yn Llydaweg yn unig, *Geriaoueg Sant-Ivi*.

Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 1999
Van Johnson

Actor Americanaidd oedd **Van Johnson** (25 Awst 1916 – 12 Rhagfyr 2008).

Cafodd ei eni yn Newport, Rhode Island.

## Ffilmiau
**Too Many Girls* (1940)
**Murder in the Big House* (1942)
**The War Against Mrs. Hadley* (1942)
*''Somewhere I'll Find You* (1942)
**Dr. Gillespie's New Assistant* (1942)
**The Human Comedy* (1943)
**Dr. Gillespie's Criminal Case* (1943)
**Pilot no. 5* (1943)
**Madame Curie* (1943)
**A Guy Named Joe* (1943)
**Two Girls and a Sailor* (1944)
**The White Cliffs of Dover* (1944)
**Three Men in White* (1944)
**Thirty Seconds over Tokyo* (1944)
**Between Two Women* (1945)
**Thrill of a Romance* (1945)
**Week-End at the Waldorf* (1945)
**Easy to Wed* (1946)
**No Leave, No Love* (1946)
**Till the Clouds Roll By* (1946)
**High Barbaree* (1947)
**The Romance of Rosy Ridge* (1947)
**The Bride Goes Wild* (1948)
**State of the Union* (1948)
**Command Decision* (1948)
**Mother Is a Freshman* (1949)
**Scene of the Crime* (1949)
**In the Good Old Summertime* (1949)
**Battleground* (1949)
**The Big Hangover* (1950)
**Duchess of Idaho* (1950)
**Grounds for Marriage* (1951)
**Three Guys Named Mike* (1951)
**Go for Broke!* (1951)
**It's a Big Country* (1951)
**Too Young to Kiss* (1951)
**Invitation* (1952)
**When in Rome* (1952)
**Washington Story* (1952)
**Plymouth Adventure* (1952)
**Confidentially Connie* (1953)
**Remains to Be Seen* (1953)
**Easy to Love* (1953)
**Siege at Red River* (1954)
**Men of the Fighting Lady* (1954)
**The Caine Mutiny* (1954)
**Brigadoon* (1954)
**The Last Time I Saw Paris* (1954)
**The End of the Affair* (1955)
**The Bottom of the Bottle* (1956)
**Miracle in the Rain* (1956)
**23 Paces to Baker Street* (1956)
**Slander* (1956)
**The Pied Piper of Hamelin* (1957)
**Kelly and Me* (1957)
**Action of the Tiger* (1957)
**The Last Blitzkrieg* (1959)
**Beyond This Place* (1959)
**Subway in the Sky* (1959)
**The Enemy General* (1960)
**Wives and Lovers* (1963)
**Divorce American Style* (1967)
**Where Angels Go, Trouble Follows* (1968)
**Yours, Mine and Ours* (1968)
**Eagles Over London* (1969)
**The Price of Power* (1969)
**Eye of the Spider* (1971)
**Concorde Affaire '79* (1979)
**From Corleone to Brooklyn* (1979)
**The Battle of the Eagles* (1979)
**The Kidnapping of the President* (1980)
**Murder in an Etruscan Cemetery* (1982)
**The Purple Rose of Cairo* (1985)
**Down There in the Jungle* (1986)
**Taxi Killer* (1988)
**Killer Crocodile* (1989)
**Delta Force Commando II: Priority Red One* (1990)
**Clowning Around'' (1992)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2008
Soriasis

bawd|de|Cefn person gyda soriasis

Clefyd imiwn yw **soriasis**: mae celloedd y croen yn tyfu'n rhy gyflym, felly mae darnau cennog yn ymddangos ar y corff.
* NHS: Soriasis 

Image:Psoriasis2010a.JPG|Plaques soriasis
Image:Psoriasis.jpg|Braich person wedi ei orchuddio â soriasis
File:Psoriasis of the palms.jpg|Soriasis y cledrau

Categori:Dermatoleg
Glenda Carr

Hanesydd llenyddiaeth Gymraeg o Gymru yw **Glenda Carr** (ganwyd **Glenda L. Parry Williams**, 1937).  Mae hi wedi cyhoeddi cofiant William Owen Pughe (1983). Mae hi hefyd yn awdurdod ar enwau lleoedd ac wedi cyhoeddi dwy gyfrol ar *Hen Enwau Arfon Llyn ac Eifionnydd* (2011) a *Hen Enwau Ynys Môn* (2015).

Yn frodor o dref Caernarfon, roedd hi'n briod  â'r hanesydd Antony Carr, arbenigwr ar Gymru'r Oesoedd Canol.

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaernarfon
Unvaniezh Demokratel Breizh

bawd|200px|Logo yr UDB

Plaid genedlaethol neu *regonaliste* yn Llydaw yw **Unvaniezh Demokratel Breizh** (**UDB**), Ffrangeg: *Union démocratique bretonne*, "Undeb Democrataidd Llydewig". Mae'n blaid sosial-ddemocrataidd ac ecolegol, a'i nôd yw datganoli ac ad-uniad gweinyddol i Lydaw yn hytrach nag annibyniaeth. Ffurfiwyd y blaid yn 1964. Mae'n aelod o Gynghrair Rhydd Ewrop. Enillodd dair sedd yn etholiadau rhanbarthol Ffrainc yn 2004.

## Gweler hefyd 
*Plaid Gomiwnyddol Llydaw

## Dolenni allanol 
*  Le Parti d'une Bretagne Autonome

Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Ffrainc
Categori:Sefydliadau 1964
Strollad Breizh

Plaid genedlaethol yn Llydaw yw **Strollad Breizh** (Ffrangeg: *Parti Breton*). Ei nôd yw Llydaw annibynnol o fewn Ewrop.

Ffurfiwyd y blaid yn 2002. Yn 2004, crëwyd Askol, cynghrair o gynrychiolwyr etholedig Llydewig sy'n aelodau o'r blaid neu yn eu chefnogi, i weithio ar greu sefydliadau annibynnol yn Llydaw. Yn 2007 crewyd adain ieuenctid, *Ar Vretoned Yaouank* (*Les Jeunes Bretons*).

## Dolen allanol 
* Safle we Strollad Breizh (Llydaweg) 

Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Ffrainc
Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Maelor 1961

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Maelor 1961** yn Rhosllannerchrugog, Sir Ddinbych (Bwrdeistref Sirol Wrecsam bellach). Yn yr Eisteddfod hon, ffurfiwyd yr Undeb Celtaidd gan Gwynfor Evans, J. E. Jones, Alan Heusaff ac eraill.

Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1493465).jpg|Bardd y Goron
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1461518).jpg|Bardd y Gadair
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1494476).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1493456).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1494498).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1455315).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1478820).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1494475).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1455307).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1478818).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1961, Rhosllannerchrugog (1478816).jpg
Delwedd:Swyddfa Eisteddfod Genedlaethol, 1961, Rhosllannerchrugog (1505099).jpg
Delwedd:Swyddfa Eisteddfod Genedlaethol, 1961, Rhosllannerchrugog (1505100).jpg

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1945 – achlysur arall pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Rhosllannerchrugog

Dyffryn Maelor 1961
Dyffryn Maelor
1961
1961
Categori:Hanes Wrecsam
Categori:Rhosllannerchrugog
Categori:1961 yng Nghymru
John Edward Jones

Gwleidydd a fu'n un o ffigyrau amlycaf Plaid Cymru yn ei chyfnod cynnar oedd **John Edward Jones**, mwy adnabyddus fel **J. E. Jones** (10 Rhagfyr 1905 - 30 Mai 1970). Bu'n Ysgrifennydd Cyffredinol y blaid rhwng 1930 a 1962.

Ganed ef ym Melin y Wig yn yr hen Sir Feirionnydd. Bu farw ei dad cyn iddo fod yn flwydd oed. Aeth i Ysgol Ramadeg y Bala, 1918-24, yna i Goleg Prifysgol Cymru, Bangor, lle bu'n ysgrifennydd Undeb y Myfyrwyr. Roedd yn un o sylfaenwyr "Cymdeithas y tair G", un o'r sefydliadau a unodd i greu Plaid Cymru yn Awst 1925.

Wedi cyfnod yn Llundain, daeth yn ysgrifennydd a threfnydd y Blaid Genedlaethol yn 1930, a threfnodd lawer o ymgyrchoedd yn y swydd yma. Rhoddodd y gorau i'r swydd oherwydd afiechyd yn 1962.

## Cyhoeddiadau
* *Llyfr garddio*  (Llandybie: Llyfrau'r Dryw, 1969)
* ''Tros Gymru : J.E. a'r blaid'' (Abertawe: Gwasg John Penry, 1970)

Categori:Plaid Cymru
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol y Berwyn
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Broadway

Rhodfa lydan yn Ninas Efrog Newydd yw **Broadway**. Er bod Broadways eraill yn Efrog Newydd, yng nghyd-destun y ddinas, cyfeiria Broadway fel arfer at Stryd Manhattan. Dyma yw'r prif dramwyfa hynaf o'r gogledd i'r de drwy'r ddinas, ac mae'n dyddio i Setlwyr Amsterdam Newydd. Mae'r enw Broadway yn gyfieithiad Saesneg o'r enw Iseldireg, *Breede weg*. Mae rhan o Broadway yn enwog fel uchafbwynt y diwydiant theatr Americanaidd.

Categori:Dinas Efrog Newydd
Westlife

bawd|200px|Westlife

Mae **Westlife** yn grŵp pop Gwyddelig a ffurfiwyd ar y 3ydd Gorffennaf 1998. Cawsant eu harwyddo gan Simon Cowell ac ar hyn o bryd, cânt eu rheoli gan Louis Walsh. Dros y blynyddoedd, mae eu cerddoriaeth wedi esblygu o gerddoriaeth pop i arddegwyr i sain mwy cyfoes ar gyfer oedolion, gyda'r pwyslais ar ganeuon serch.

Roedd y grŵp gwreiddiol yn cynnwys Nicky Byrne, Kian Egan, Mark Feehily, Shane Filan, a Brian McFadden. Filan a Feehily yw prif leiswyr y band. Mae holl aelodau'r grŵp yn cyfansoddi, er cafodd y mwyafrif o'u caneuon llwyddiannus eu hysgrifennu gan gyfansoddwyr allanol. Maent wedi cael 14 o senglau yn rhif un siart y Deyrnas Unedig, y trydydd uchaf yn hanes y DU a'r un nifer a Cliff Richard ac ychydig tu ôl Elvis Presley a'r Beatles. Mae'r band hefyd wedi ennill nifer o wobrau megis yr "Act Pop Gwyddelig Gorau" yn y Gwobrau Meteor Iwerddon blynyddol a gwobr "Record y Flwyddyn" ar ITV yn y DU. Mae'r grŵp hefyd wedi torri ambell record, gan gynnwys "Yr Artist Cerddorol gyda'r nifer fwyaf o rifau un mewn rhes yn y Deyrnas Unedig" a'r act a werthodd fwyaf o docynnau arena yn y Deyrnas Unedig. Mae Westlife wedi cael 14 rhif un yn y DU a nhw yw'r grŵp cyntaf i gael pedwar rhif un mewn blwyddyn. Hefyd, Westlife oedd yr unig fand i gael rhifau un gyda'u saith sengl gyntaf. Mae eu holl senglau wedi cyrraedd y deg uchaf, os nad y pump uchaf.

Categori:Bandiau Gwyddelig
Cynghrair Rhydd Ewrop

Grŵp o bleidiau yn Senedd Ewrop yw **Cynghrair Rhydd Ewrop** (Saesneg: *European Free Alliance*, EFA; Ffrangeg: *Alliance libre européenne*). Mae'n cynnwys pleidiau cenedlaethol a rhanbarthol megis Plaid Cymru, Plaid Genedlaethol yr Alban, Unvaniezh Demokratel Breizh (Llydaw), Esquerra Republicana de Catalunya (Catalwnia) ac Eusko Alkartasuna (Gwlad y Basg); pleidiau sy'n ceisio annibyniaeth neu ddatganoli. Fel rheol, cyfyngir aelodaeth i bleidiau adain-chwith neu ganol, felly nid yw pob plaid genedlaethol yn Ewrop yn aelod. Ar hyn o bryd maent yn cydweithio â grŵp Gwyrddion Ewrop yn y Senedd Ewropeaidd.

Sefydlwyd y grŵp yn 1981, wedi i nifer o bleidiau cenedlaethol a rhanbarthol ennill seddau yn etholiad Senedd Ewrop, 1979, ond dim ond ar ôl etholiad 1989 y ffurfiwyd grŵp unedig. Yn dilyn etholiad Senedd Ewrop 2004, roedd gan y cynghrair bedwar Aelod Seneddol Ewropeaidd; dau o Blaid Genedlaethol yr Alban, un o Blaid Cymru (Jillian Evans) ac un o Esquerra Republicana de Catalunya (Chwith Weriniaethol Catalwnia); hanner y ffordd trwy gyfnod y senedd, cymerwyd lle yr olaf gan aelod o Eusko Alkartasuna .

Categori:Senedd Ewrop
Cyfarwyddwr ffilm

[|bawd|280px|Y cyfarwyddwr [Herbert Brenon a'r actores Alla Nazimova ar set y ffilm *War Brides* ym 1916]]

Mae **cyfarwyddwr ffilmiau**, neu wneuthurwr ffilmiau, yn berson sy'n cyfarwyddo gwneuthuriaid ffilm. Bydd y cyfarwyddwr yn medru gweld y sgript, rheoli agweddau dramatig a chreadigol y ffilm, tra'n arwain y criw technegol a'r actorion er mwyn gwireddu eu gweledigaeth.

Mewn rhai achosion, nid oes gan gyfarwyddwyr ffilmiau rheolaeth artistig llwyr. Hefyd gall y cynhyrchydd ddewis y cyfarwyddwr. Mewn achosion fel hyn, gall y cynhyrchydd ddefnyddio'i bŵer feto eto ar bopeth, o'r sgript ei hun i dorriad terfynol y ffilm.

Pan yn cyfarwyddo rhaglenni ar gyfer sioe deledu, diflanna cyfrifoldebau'r cyfarwyddwr rhyw faint, am fod naws a golwg gweledol y gyfres wedi'i sefydlu eisoes, gan amlaf gan y person a grëodd y sioe neu gan yr uwch-gyfarwyddwr. Mae'r cyfarwyddwyr hynny sy'n dewis neu a ddewisir i weithio yn y maes hwn fel arfer yn derbyn na fyddant yn cael eu canmol na'u talu gymaint a phobl eraill sy'n gweithio ar ffilmiau ar gyfer y sgrîn fawr.


Ffilm
Categori:Galwedigaethau ffilm
William Buckland

Roedd yr Anrhydeddus Dr. **William Buckland** DD (Axminster, 12 Mawrth 1784 – Islip, 14 Awst 1856) yn ddaearegwr, paleontolegwr ac yn Ddeon San Steffan a ysgrifennodd yr adroddiad cyntaf am ffosil deinasor. Roedd yn gynigiwr o Greadaeth yr Hen Ddaear, ac yn ddiweddarach daeth yn argyhoeddedig o ddilysrwydd damcaniaeth rhewlifiant Louis Agassiz.

Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Daearegwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Paleontolegwyr o Loegr
Trosedd casineb

**Troseddau casineb** yw pan fo troseddwr yn targedu person am ei fod e neu hi'n perthyn i grŵp gymdeithasol benodol, grŵpiau a ddiffinir fel arfer gan hîl, crefydd, rhywioldeb, anabledd, ethnigrwydd, cenedl, oed, rhyw, hunaniaeth rywiol neu eu hymrwymiad i blaid wleidyddol benodol.

Gall droseddau casineb gynnwys ymosodiadau corfforol, dinistrio eiddo, bwlio, aflonyddu, erledigaeth, ymosodiad geiriol neu sarhaus neu graffiti neu lythyrau annymunol.


Categori:Casineb
Casineb
Ynys-ddu

Pentref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Ynys-ddu**, weithiau **Ynysddu**. Saif yn Nyffryn Sirhywi, gerllaw Cwmfelinfach, 4.3 milltir i'r gogledd o  Rhisga a 4 milltir i'r de o dred Coed Duon.

Sefydlwyd yn bentref yn gynnar yn y 19g gan berchenog glofa lleol, John Hodder Moggridge, ar gyfer ei weithwyr. Roedd nifer yr etholwyr yn 2008 yn 2,905. Mae'r pentref yn fwyaf enwog fel man geni'r bardd William Thomas ("Islwyn") (1832 - 1878).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Caerffili
Categori:Pentrefi Caerffili

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)
Emrys Roberts (bardd)

Bardd ac awdur oedd **Emrys Roberts** (3 Medi 1929 – 30 Mawrth 2012).

Ganed ef yn Lerpwl, a bu'n gweithio fel athro ysgol ym Maldwyn. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Bala 1967 am ei awdl *Y Gwyddonydd* a Chadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor a'r cylch 1971 am ei awdl *Y Chwarelwr*. Bu'n dal swydd Archdderwydd o 1987 hyd 1990. Cyhoeddodd nifer o gyfrolau o farddoniaeth, i oediolion ac i blant, a nifer o nofelau antur i blant.

Categori:Archdderwyddon
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd plant
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Prifeirdd
Baner America

:*Erthygl am y papur newydd yw hon. Am faner genedlaethol yr Unol Daleithiau (UDA), gweler Baner yr Unol Daleithiau.*

Papur newydd Cymraeg a gyhoeddwyd gan Gymry yn yr Unol Daleithiau oedd ***Baner America***.

Cychwynnwyd y papur yn y flwyddyn 1868 gan Gwmni Cymreig Hyde Park, Pennsylvania.  Y golygyddion cyntaf oedd Morgan A. Ellis, Frederick Evans a David Parry ('Dewi Moelwyn').  Gweithredodd Henry M. Edwards fel rheolydd y wasg.  Yn nes ymlaen ymadawodd yr rhain a phenododd pwyllgor y cwmni Thomas B. Morris ('Gwyneddfardd') yn olygydd a W. S. Jones yn rheolwr a symudwyd y swyddfa i Scranton, Luzerne, Pennsylvania.

Deuai *Baner America* allan yn wythnosol.  Pris tanysgrifiad blwyddyn oedd $2.  Daeth y papur i ben yn 1877.

## Gweler hefyd
*Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

## Ffynonellau
*T. M. Jones (Gwenallt), ''Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...'' (Treffynnon, 1893). Pennod V.

Categori:Dadsefydliadau 1877
Categori:Hanes Pennsylvania
Categori:Papurau newydd Cymraeg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1868
Cymro America

:*Erthygl am y papur newydd yw hon.  Gweler hefyd Cymry Americanaidd.*
Papur newydd Cymraeg a gyhoeddwyd gan Gymry yn yr Unol Daleithiau oedd ***Cymro America***.  Ymddengys mai dyma'r newyddiadur Cymraeg cyntaf erioed i gael ei gyhoeddi yn UDA, ond byr fu ei barhad.  Ni ddylid ei gymysgu â phapur newydd arall o enw cyffelyb, sef *Y Cymro Americanaidd*.

Cychwynodd y papur yn gynnar yn y flwyddyn 1832 yn Ninas Efrog Newydd.  Ei olygydd oedd J. A. Williams ('Don Glan Towy'), argraffydd a ddeuai'n wreiddiol o Abertawe.

Deuai *Cymro America* allan bob bythefnos.  Pris tanysgrifiad blwyddyn oedd $2.  Ond daeth y papur i ben yn yr un flwyddyn ag y cychwynodd.  Un o'r rhesymau am hynny oedd bod colera wedi torri allan yn Efrog Newydd gydag effeithiau difrifol ar fasnach y ddinas, a rhedodd y fenter allan o arian.  Er byrred ei barhad, mae'n haeddu lle yn hanes cyhoeddi gan Gymry yr Unol Daleithiau fel y fenter gyntaf o'i fath.

## Ffynhonnell
*T. M. Jones (Gwenallt), ''Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...'' (Treffynnon, 1893). Pennod V.

## Gweler hefyd
*Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

## Cyfeiriadau
Categori:Dadsefydliadau 1832
Categori:Dinas Efrog Newydd
Categori:Papurau newydd Cymraeg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1832
Pontllan-fraith

Pentref a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Pontllan-fraith**, hefyd **Pontllanfraith**. Saif yn Nyffryn Sirhywi, gerllaw tref Coed Duon ac ar Afon Sirhywi.

Arferai fod yn ardal lofaol bwysig, gyda'r glofeydd yn cynnwys y Wyllie, Penallta ac Oakdale. Ceir ysgol ramadeg a chlwb rygbi yma.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
*James Dean Bradfield (g. 1969), aelod o'r Manic Street Preachers
*Julian Hodge (1904–2004), banciwr

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Caerffili
Categori:Pentrefi Caerffili
Guity Novin (Navran)

Artist, paentiwr, cerflunwraig yn enedigol o Kermanshah, Iran, a sefydlydd y mudiad celf Trawsargraffiaeth (*Transpressionism*) yw **Guity Novin** (ganed **Guity Navran**, Kermanshah, 1944). Gadawodd Iran, ar ôl cael gradd Celf yn Tehran, ar ddechrau'r 1970au ac ymseyflodd yn Den Haag yn yr Iseldiroedd yn 1975 cyn symud i astudio ym Manceinion, Lloegr.  Ymfudodd i Ganada yn 1980 ac ymgartrefodd yn Ottawa, Ontario ar ôl cyfnod byr yn Kingston, Ontario a Montréal.  Erbyn heddiw mae hi'n byw yn Vancouver, British Columbia ac yn ddinesydd Canadaidd.

Categori:Arlunwyr o Iran
Categori:Arlunwyr o Ganada
Categori:Cerflunwyr o Iran
Categori:Cerflunwyr o Ganada
Categori:Genedigaethau 1944
Network

Ffilm ddrama New Hollywood a ryddhawyd ym 1976 yw ***Network***, am rwydwaith teledu ffuglennol, Union Broadcasting System (UBS), sy'n ceisio cynyddu nifer ei wylwyr. Ysgrifennwyd gan Paddy Chayefsky a chyfarwyddwyd gan Sidney Lumet, a serennodd Faye Dunaway, William Holden, Peter Finch, Robert Duvall, Wesley Addy, Ned Beatty a Beatrice Straight. Enillodd y ffilm pedair gwobr gan yr Academi, am Actor Gorau mewn Rhan Arweiniol, Actores Orau mewn Rhan Arweiniol, Actores Orau mewn Rhan Gefnogol, ac Ysgrifennu Sgript Wreiddiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1976
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Sidney Lumet
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau dychanol
Twll

Lle gwag mewn rhywbeth solet neu agorfa ydy **twll**. Ceir tyllau mewn amryw o bethau a llefydd:
 
*Gwneir twll yn y pridd er mwyn plannu planhigyn.
*Ceir tyllau mewn dillad, weithiau'n fwriadol ac weithiau wrth i'r brethyn dreulio; a cheir dywediad "gwell clwt na thwll". 'Twll botwm' i ddal botwm.
*Mae rhai cenhedloedd yn goddef tyllau yn y croen, gyda phin neu erfyn o ryw fath yn cael ei arddangos drwy'r twll.
*Ceir tyllau naturiol hefyd yn y corff megis y twll tin. Mae hyn yn sail i sawl ddywediad difrïol, e.e. "Twll dy din di, Ffaro!". 'Twll tin byd', *back of beyond*.
*Twll du, mewn seryddiaeth.
*Twll Du Calcutta
*Y gair Llydaweg am dwll ydy "toull" ac fe ddefnyddir y gair hwn hefyd yn y Llydaweg am wain merch.
*Yng Nghaernarfon ceir tafarn o'r enw "Twll yn Wal" a dywedir hyn hefyd ar lafar i ddisgrifio peiriant arian mewn wal banc.
*Mewn golff ceir tyllau yn y cae i daro'r bêl iddynt; pan fo rhywun yn taro'r bêl i'r twll gydag un ergyd fe'i gelwir yn "twll mewn un".
*Gelwir twll dwfn mewn mynydd neu glogwyn yn ogof.
*'Twll cath' i adael cath trwy ddrws.
*'Twll o le' am rywle annymunol neu ddiflas.
*'Twll dan grisiau', ar lafar yn y Gogledd am fath o gwpwrdd dan grisiau.

Pan deipir "twll" i mewn i Google, dyma'r rhestr cyfoes (Medi 2010) o'u hawgrymiadau http://clients1.google.co.uk/complete/search?hl=en&q=twll, seiliedig ar y pethau mae pobl wedi chwilio amdanynt yn y gorffennol:
* twll dîn pob sais
* twll clawdd
* twll du
* twll dyn pob saes
* twll tin pob sais
* twll din
* twll y corryn
* twll clawdd caravan site
* twll dyn bob sais
* twll tin
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn 1965

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn 1965** yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn (Powys bellach).

Archdderwydd yr eisteddfod oedd Cynan.

Eisteddfod Genedlaethol 1965, Y Drenewydd (1466806).jpg|Bardd y Goron
Eisteddfod Genedlaethol 1965, Y Drenewydd (1506195).jpg|Bardd y Gadair
Eisteddfod Genedlaethol 1965, Y Drenewydd (1506196).jpg|Enillydd y Fedal Ryddiaith

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod ym Maldwyn

Maldwyn 1965
Maldwyn 1965
1965
Categori:Hanes Powys
Categori:Y Drenewydd
Categori:1965 yng Nghymru
Emrys Roberts

Gallai **Emrys Roberts** gyfeirio at:

* Emrys Roberts, ganed 1929, bardd
* Emrys Owen Roberts (1910 – 1990), gwleidydd Rhyddfrydol 
* Emrys Roberts, gwleidydd Plaid Cymru
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llangefni 1957

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1957** yn  Llangefni, Ynys Môn.

Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1486787).jpg|Bardd y Goron
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1486794).jpg|Bardd y Gadair
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1486808).jpg|Enillydd y Fedal Ryddiaith
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473126).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473114).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473116).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473113).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473118).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1492745).jpg
Delwedd:Proclamation of the 1957 National Eisteddfod of Wales, Llangefni (1497559).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473121).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1486790).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473115).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473120).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1473117).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1492752).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1957, Llangefni (1492746).jpg

## Gweler hefyd 
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Môn – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Ynys Môn

## Cyfeiriadau 
Llangefni 1957
Llangefni 1957
1957
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llangefni
Categori:1957 yng Nghymru
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais a'r Cylch 1954

250px|bawd|Meini'r Orsedd, Parc yr Orsedd, Ystradgynlais

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais a'r Cylch 1954''' yn Ystradgynlais, Powys.

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

Ystradgynlais 1954
Ystradgynlais 1954
1954
Categori:Hanes Powys
Categori:Ystradgynlais
Categori:1954 yng Nghymru
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerffili 1950

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1950** yng Nghaerffili, Sir Forgannwg (Bwrdeistref Sirol Caerffili bellach). Yn yr Eisteddfod hon y sefydlwyd y Rheol Gymraeg, sef mai'r Gymraeg yn unig oedd i'w defnyddio ar lwyfan yr Eisteddfod.

## Oriel 

Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449777).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449780).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449779).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449776).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449782).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449778).jpg
Delwedd:1950 National Eisteddfod, Caerphilly and views of the area (1454993).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1950, Caerphilly (1449777).jpg
Delwedd:1950 National Eisteddfod, Caerphilly and views of the area (1454989).jpg

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

Caerffili 1950
Caerffili 1950
1950
Categori:Hanes Caerffili
Categori:1950 yng Nghymru
Alexandra Burke

Mae **Alexandra Imelda Cecelia Ewan Burke** (ganwyd 25 Awst 1988) yn gantores bop ac R&B Prydeinig a hi oedd enillydd y sioe dalentau *The X Factor* ar deledu Prydeinig. Hi yw'r ail enillydd benywaidd ar ôl y seren ryngwladol Leona Lewis. Aeth Alexandra i glyweliadau'r gyfres deledu yn 2005, lle cyrhaeddodd y saith olaf yn ei chategori ond ni chafodd ei dewis ar gyfer y rhaglenni teledu terfynol.

O ganlyniad i'w buddugoliaeth ar *The X Factor*, mae Alexandra yn derbyn cytundeb recordio gwerth £1 miliwn.

Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Lundain
Mariah Carey

Actores a chantores Americanaidd ydy **Mariah Carey** (ganed 27 Mawrth 1969). Gwnaeth ei recordiad cyntaf ym 1990 o dan arweiniad rheolwr Columbia Records Tommy Mottola, a hi oedd yr artist cyntaf i gael ei phump sengl gyntaf i gyrraedd brîg y siart Billboard Hot 100 yn yr Unol Daleithiau. Ar ôl ei phriodas â Mottola ym 1993, cafodd gyfres o senglau llwyddiannus a gadarnhaodd safle Carey fel yr act a oedd yn gwerthu fwyaf i gwmni recordiau Columbia. Yn ôl cylchgrawn Billboard, Mariah Carey oedd artist mwyaf llwyddiannus yr Unol Daleithiau yn ystod y 1990au.

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Kung Fu Panda

Ffilm gomedi anemeiddiedig Americanaidd yw ***Kung Fu Panda*** (2008). Cafodd ei chyfarwyddo gan John Wayne Stevenson a Mark Osborne a'i chynhyrchu gan Melissa Cobb. Cynhyrchwyd y ffilm yn Stiwdios Animeddio DreamWorks yn Glendale, Califfornia a'i dosbarthu gan Paramount Pictures. Rhyddhawyd y ffilm mewn sinemau ar 6 Mehefin 2008. Mae'r ffilm yn serennu lleisiau Jack Black fel y panda, Po, ynghyd â lleisiau Dustin Hoffman, Jackie Chan, Angelina Jolie, Ian McShane, Seth Rogen, Lucy Liu, David Cross, Randall Duk Kim, James Hong, Dan Fogler, ac Michael Clarke Duncan. Lleolir y ffilm yn hen Tsieina a dilyna'r ffilm hynt a helynt panda lletchwith sy'n breuddwydio am fod yn feistr kung fu. Pan mae ymladdwr brawychus yn dianc o'r carchar, daw Po yn Frwydrwr y Ddraig. Mae Dreamworks yn gweithio ar ffilm ddilynol i Kung Fu Panda sydd ar hyn o bryd yn y cyfnod ôl-gynhyrchu.

Er fod y syniad o "kung fu panda" wedi bodoli ers 1993 o leiaf, ni ddechreuwyd gweithio ar y prosiect tan 2004. Un o gyfarwyddwyr DreamWorks Animation, Michael Lachance, gafodd y syniad am y ffilm. Yn wreiddiol, bwriadwyd creu ffilm barodi ond penderfynodd y cyfarwyddwr Stevenson greu ffilm a fyddai'n efelychu ffilmiau cyffro Hong Kong, sydd yn plethu siwrnai'r prif gymeriad. Roedd yr animeiddio cyfrifiadurol yn fwy cymhleth nag unrhyw beth roedd DreamWorks wedi gwneud yn flaenorol. Fel yn achos nifer o ffilmiau animeiddiedig DreamWorks, ysgrifennwyd y sgôr gan Hans Zimmer (a gyd-weithiodd gyda John Powell). Ymwelodd â Tsieina er mwyn ymgyfarwyddo â'r diwylliant ac i gwrdd â Cherddorfa Cenedlaethol Tsieina.

## Cast a chymeriadau 
400px|bawd|O'r chwith i'r dde: Masters Viper, Monkey, Mantis (ar ben Monkey), Shifu, Tigress, a Crane.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Jack Black

Mae **Thomas John** "**Jack**" **Black, Jr.** (ganwyd 28 Awst 1969) yn actor, digrifwr a cherddor o'r Unol Daleithiau
. Ynghyd â'i gyfaill Kyle Gass, mae Black yn hanner y ddeuawd gerddorol Tenacious D. Mae gan y grŵp ddau albwm ac un ffilm. Mae ganddo brofiad helaeth o actio, lle mae fel arfer yn chwarae rhannau person hunan-ymwybodol sydd ar ffiniau cymdeithas. Mae'n aelod o'r Frat Pack, sef criw o ddigrifwyr sydd wedi perfformio gyda'i gilydd mewn nifer o ffilmiau Hollywood a sydd wedi'u henwebu am Wobr Golden Globe.

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Galiffornia
Paramount Pictures

Mae Corfforaeth **Paramount Pictures** yn gwmni cynhyrchu a dosbarthu ffilmiau Americanaidd sydd wedi'i leoli yn Melrose Avenue yn Hollywood, Califfornia. Sefydlwyd y cwmni ym 1912 a dyma yw'r stiwdio ffilmiau hynaf yn Hollywood gan guro Universal Studios o fis. Mae Paramount yn eiddo i'r cydglymiad cyfryngol Viacom.

Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilm yn yr Unol Daleithiau
Universal Studios

Mae **Universal Studios** (a elwir weithiau yn Universal Pictures neu Universal City Studios), yn îs-gwmni o NBC Universal, un o brif gwmnïau ffilmiau byd-eang yr Unol Daleithiau. Lleolir eu stiwdios cynhyrchu yn 100 Universal City Plaza Drive yn Universal City, Califfornia. Lleolir eu swyddfeydd dosbarthu a swyddfeydd corfforaethol eraill yn Ninas Efrog Newydd. Universal Pictures yw'r ail stiwdio Americanaidd hynaf yn y byd yn Nyffryn San Fernando. (Paramount Pictures yw'r hynaf o fis.)

Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilm yn yr Unol Daleithiau
Munich (ffilm 2005)

Mae ***Munich*** (2005) yn ffilm rhannol-ffuglennol am ddial cyfrinachol y llywodraeth Israel ar ôl cyflafan athletwyr Olympaidd Iddewig ym München ym 1972. Fe'u lladdwyd gan wŷr arfog y Black September. Mae'r ffilm yn serennu Eric Bana a chafodd y ffilm ei chynhyrchu a'i chyfarwyddo ar y cyd gyda Steven Spielberg. Ysgrifennwyd y sgript gan Tony Kushner a Eric Roth.

Dengys y ffilm sgwad o lofruddion, yn cael ei harwain gan gyn-asiant Mossad (Eric Bana) yn mynd ar drywydd ac yn lladd yr aelodau o Black September a oedd o dan amheuaeth o lofruddio un ar ddeg o athlewyr Israel. Enwebwyd y ffilm am bump o Wobrau'r Academi gan gynnwys y Ffilm Orau.

Mae rhan gyntaf yn ffilm, sy'n dangos yr athletwyr yn cael eu cymryd yn wystlon, yn agos iawn at y digwyddiad hanesyddol. Mae ail hanner y ffilm sy'n dangos ymateb y llywodraeth Iddewig wedi bod yn destun trafod  gan feirniaid ffilm a newyddiadurwyr. Cyfeiria Spielberg at ail hanner y ffilm fel "ffuglen hanesyddol", gan ddweud ei fod wedi cael ei ysbrydoli gan weithredoedd Iddewig go iawn sydd bellach yn cael eu galw yn Ymgyrch Digofaint Duw.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Mossad

de|150px
**Mossad** (Hebraeg: המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים ''HaMossad leModi'in uleTafkidim Meyuhadim'') yw asiantaeth diogelwch cenedlaethol Israel. "Mossad" yw'r gair Hebraeg am y sefydliad. Ystyrir ymaelodaeth o Mossad yn fraint aruchel gan rai yn y gymuned Israelaidd ac mae eraill yn ei ystyried yn un o'r asiantaethau diogelwch cenedlaethol mwyaf effeithiol yn y byd. Er hynny, mae wedi cael ei feirniadu am ddefnyddio dulliau anghyfreithlon ar raddfa eang, yn cynnwys herwgipio a chuddlofruddiaeth.

## Dulliau dadleuol 
Er bod Israel yn gynghreiriad pwysig i'r Unol Daleithiau yn y Dwyrain Canol, mae arbenigwyr diogelwch Llu Arfog UDA yn wyliadwrus o Mossad. Mewn adroddiad ar y posiblrwydd o sefydlu llu o 20,000 o filwyr i warchod cytundeb i gael 'ateb dwy wladwriaeth' - Palesteina ac Israel - yn y rhanbarth, roedd SAMS (*School of Advanced Military Studies*) Byddin yr Unol Daleithiau yn ystyried fod Mossad yn "*Wildcard. Ruthless and cunning. Has capability to target U.S. forces and make it look like a Palestinian/Arab act.*"

Ceir tystiolaeth fod dulliau Mossad yn cynnwys sefydlu celloedd ffug-Al-Qaeda yn y Tiriogaethau Palesteinaidd a Libanus. Defnyddiwyd presenoldeb honedig celloedd Al-Qaeda yn "gweithio gyda Hezbollah" yn Libanus gan Ariel Sharon, Prif Weinidog Israel ar y pryd, fel un o'r rhesymau dros ymosod ar dde Libanus yn 2002. Tua'r un adeg, arestiwyd aelodau o "gell Al-Qaeda" a sefydlwyd gan Mossad yn Llain Gaza: yn ôl Yasser Arafat sefydlodd Mossad y "gell" er mwyn cyfiawnhau ymosodiadau ar Lain Gaza.

Ym Mehefin 2004, arestiwyd Israeliad a oedd yn aros yn y Philipinau yn anghyfreithlon gan yr heddlu ar gyhuddiad o "weithio i Al-Qaeda" a chynorthwyo grwpiau terfysgol Islamig sy'n weithgar yn ne'r wlad i ymosod ar dargedau Gorllewinol. Roedd ganddo "digon o ffrwydron i suddo llong" yn ei feddiant.

## Cyfeiriadau 
Categori:Asiantaethau cudd-wybodaeth
Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Israel
Categori:Llywodraeth Israel
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dolgellau 1949

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1949** yn Nolgellau, Sir Feirionydd (Gwynedd bellach).

 dyfarnwyd Y Fedal ym 1951 [nid oes beirniadaeth ohoni yn y Cyfansoddiadau 1949]

Am y tro cyntaf erioed cyhoeddwyd wythnos yr eisteddfod rifyn arbennig o'r *Cymro* yn ogystal â'r un arferol.

## Cystadlaethau Perfformio Dramâu 
**Y Ddrama Hir**

Ymgeisiodd 12 cwmni drama i gystadlu ar Y Ddrama Hir ym 1949 gyda W. Emlyn James a Cynan yn beirniadu. Bu'n rhaid i 3 ohonynt [Cwmni Bethel, Cross Hands; Cwmni Pontrhydyfen a Chwmni Tabor, Cross Hands] dynnu'n ôl.

* Cwmni Abergele - *Dwy Frân Ddu* gan Eynon Evans cyf. J. Ellis Williams.
* Cwmni Beulah, Castell Newydd Emlyn - *Cyfrinachau y Môr* gan J. Eddie Parry.
* Cwmni Castle Street, Llundain - *Gŵr Busnes* gan C. John.
* Cwmni Dyffryn Madog - *Plas Madog* gan Edward Rees.
* Cwmni'r Felinheli - *Canmlwydd Oed* gan Serafín Álvarez Quintero [dim nodyn o'r cyfieithydd]
* Cwmni Llanerchymedd - *Abel Simon* gan J. Eddie Parry.
* Cwmni Llanfair Caereinion - *Awel Gref* gan Emlyn Williams cyf. J. Ellis Williams.
* Cwmni Llangollen - *Gadael Tir* gan Sutton Vane cyf. R. Willliams Parry o *Outward Bound*.
* Cwmni Ponthenry, Llanelli - *Yr Arch Olaf* gan J.D. Howells.
Cwmni Llanerchymedd a Chwmni Llanfair Caereinion aeth i'r ornest derfynol, yn ystod yr ŵyl.

**Y Ddrama Fer**

Ymgeisiodd 18 cwmni drama i gystadlu ar Y Ddrama Fer. Irene Edwards oedd yn beirniadu.

* Cwmni Castle Street, Llundain - *Y Gŵr Drwg*
* Cwmni Hammersmith, Llundain  - *Joni Ni*
* Cwmni Walthamstow, Llundain - *Y Dymestl*
* Cwmni Falmouth Road, Llundain - *Y Fargen*
* Cwmni Ealing Green, Llundain - *Rhaff*
* Cwmni Llangefni - *Dychmygion*
* Cwmni Rhoscefnhir - *Arian am Ddim*
* Cwmni Cymrodorion, Wyddgrug A - *Rwscala*
* Cwmni Cymrodorion, Wyddgrug B - *Gwerthoedd*
* Cwmni Bethania, Blaenau Ffestiniog A - ''John Huws Drws Nesa'.*
* Cwmni Bethania, Blaenau Ffestiniog B - *Pawen y Mwnci*
* Cwmni Glyn Nedd - *Atgofion*
* Cwmni Talybont, Ceredigion - *Y Gwanwyn*
* Cwmni Machynlleth - *Bechgyn y Coleg 'ma*
* Cwmni Llanbedr Pont Steffan - *Tlawd a Balch*
* Cwmni Porthmadog - *Hullabaloo*
* Cwmni Y Felinheli - *Pawen y Mwnci*
* Cwmni Caerfyrddin - *Jesebel.''
Cwmni Walthamstow, Cwmni Cymrodorion, Wyddgrug B a Chwmni Llanbedr Pont Steffan fu'n perfformio yn ystod yr ŵyl.

## Oriel 

Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583749).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583731).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583678).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583766).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583655).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583789).jpg
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583777).jpg|Dewi Emrys ar y chwith a Parry Williams neu Williams Parry ar y dde.
Delwedd:National Eisteddfod of Wales 1949, Dolgellau (1583656).jpg

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

## Cyfeiriadau
Categori:Dolgellau
Dolgellau 1949
Dolgellau 1949
1949
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:1949 yng Nghymru
Kathy Staff

Actores Seisnig oedd **Kathy Staff** (ganwyd **Minnie Higginbottom**) (12 Gorffennaf 1928 – 13 Rhagfyr 2008).

Cafodd ei eni yn Dukinfield, Swydd Gaer.

## Teledu
**Crossroads*
**Open All Hours*
**Last of the Summer Wine*

## Ffilmiau
**A Kind of Loving* (1962)
**The Family Way* (1966)
**The Dresser* (1983)
**Mary Reilly* (1996)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ithel Davies

Bargyfreithiwr ac ymgyrchydd gwleidyddol o Gymru oedd **Ithel Davies** (15 Chwefror 1894 - 9 Medi 1989.

Roedd yn enedigol o Gwm Tafolog, Sir Drefaldwyn.. Roedd yn fab i Benjamin Davies, ffarmwr ac Ann (née Ellis). Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, carcharwyd ef fel gwrthwynebwr cydwybodol. Bu'n aelod o'r Blaid Lafur am gyfnod, a safodd fel ymgeisydd y blaid yn sedd Prifysgol Cymru yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1935.

Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1950, safodd fel ymgeisydd Plaid Weriniaethol Cymru yn etholaeth Ogwr. Cafodd 613 o bleidleisiau (1.3%).

## Cyfeiriadau
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1989