Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud

Llyfr plant gan Lewis Carroll a gyhoeddwyd ym 1865 yn wreiddiol yw ***Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud*** (teitl gwreiddiol Saesneg: ''Alice's Adventures in Wonderland*, y cyfeirir ato yn gyffredinol fel *Alice in Wonderland''). Mae'r stori yn sôn am ferch ifanc, Alys (*Alice*), sy'n cwympo i lawr twll cwningen i fyd ffantasi ("*Wonderland*") a boblogir gan greaduriaid anthropomorffaidd rhyfedd. Mae'r stori'n chwarae â rhesymeg a dyma sydd wedi cadw'r stori'n boblogaidd i oedolion a phlant fel ei gilydd. Canmolir y llyfr fel un o enghreifftiau gorau'r genre dwli. Cyhoeddwyd fersiwn Cymraeg, trosiad gan Selyf Roberts, gan Wasg Gomer ym 1982.

## Hanes 
bawd|alt=Llandudno|Llandudno
Cyhoeddwyd y fersiwn gwreiddiol yn Saesneg ym 1865, dair blynedd ar ôl i Charles Lutwidge Dodgson (Carroll) a Robinson Duckworth rwyfo mewn cwch ar y 4ydd o Orffennaf, 1862 ar Afon Tafwys gyda thair merch ifanc:
*Lorina Charlotte Liddell (13 oed, ganed 1849; "Prima" yn y llyfr)
*Alice Pleasance Liddell (10 oed, ganed 1852; "Secuna" yn y llyfr) - Byddai Alice yn treulio gwyliau'r haf gyda'i theulu ym Mhenmorfa, Llandudno. Dymchwelwyd y tŷ Fictoraidd yn 2008 er mwyn adeiladau fflatiau ar y safle. Er gwaethaf ymgyrch byd eang, methodd Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy a Chadw warchod y lle.
*Edith Mary Liddell (8 oed, ganed 1853; "Tertia" yn y llyfr)
Merched Henry George Liddell, is-ganghellor Prifysgol Rhydychen, a phrifathro Ysgol Westminster oedd y merched ifanc hyn. Dechreuodd y daith yn Folly Bridge ar bwys Rhydychen a gorffennodd mewn pentref bychan o'r enw Godstow. Yn ystod y daith, dywedodd Dodgson wrth y merched stori am ferch ifanc, a enwyd yn Alice ganddo, sy'n chwilio am antur. Mwynheuodd y merched y stori a gofynnodd Alice am gopi ysgrifenedig. Gorffennodd Dodgson ei lawysgrif ''Alice's Adventures Under Ground'', gyda'i luniau ei hun, ar 26 Tachwedd 1864 a chyflwynodd y llyfr i Alice.

Cyn i Dodgson gyflwyno'i lawysgrif i Alice, roedd yn paratoi'r llyfr i'w gyhoeddi a datblygodd y stori wreiddiol o 15,500 i 27,500 gair, sy'n cynnwys y penodau am Gath Swydd Gaer a Pharti Te'r Hetiwr Gwallgof. Ym 1865, cyhoeddwyd stori Dodgson dan yr enw ''Alice's Adventures in Wonderland* gan "Lewis Carroll", gyda darluniadau gan John Tenniel. Gohiriwyd yr argraffiad cyntaf oherwydd gwrthwynebodd Tenniel i safon yr argraffiad. Cyhoeddwyd argraffiad newydd ym mis Rhagfyr 1865.

Gwerthodd yr argraffiadau i gyd allan yn gyflym. Roedd *Alice'' yn rhyfeddod annwyl i oedolion a phlant. Roedd y frenhines Victoria a'r llenor Oscar Wilde ifanc yn rhai o'r darllenwyr cyntaf.

### Uchafbwyntiau cyhoeddi 
200px|bawd|Y tudalen teitl o'r argraffiad gwreiddiol (1865)
*1865: Argraffiad cyntaf y Deyrnas Unedig
*1865: Argraffiad cyntaf Unol Daleithiau America
*1869: Cyhoeddwyd ''Alice's Abenteuer im Wunderland* gan Antonie Zimmermann yn Yr Almaen
*1869: Cyhoeddwyd *Aventures d'Alice au pays des merveilles* gan Henri Bué yn Ffrainc
*1870: Cyhoeddwyd *Alice's Äfventyr i Sagolandet* gan Emily Nonnen yn Sweden
*1871: Cwrddodd Dodgson Alice arall, Alice Raikes, yn Llundain a siaradodd e ag hi am ei hadlewyrchiad, ysbrydoliaeth Dodgson i ysgrifennu *Through the Looking-Glass''
*1886: Cyhoeddodd Carroll ffacsimili o'r lawysgrif ''Alice's Adventures Under Ground*
*1890: Cyhoeddodd Carroll *The Nursery "Alice"*, argraffiad arbennig i blant 0-5 oed
*1905: Cyhoeddodd Mrs J. C. Gorham *Alice's Adventures in Wonderland retold in words of one syllable* i ddarlledwyr ifanc
*1907: Roedd yr hawlfraint *Alice'' wedi dod i ben yn y DU a'r stori wedi dod parth cyhoeddus. Cyhoeddodd o leiaf wyth argraffiad newydd yn y flwyddyn honno
*1908: Cyhoeddwyd y fersiwn Siapaneg cyntaf
*1910: Cyhoeddwyd *La Aventuroj de Alicio en Mirlando* yn Esperanto gan Elfric Leofwine Kearney
*1928: Gwerthwyd y lawysgrif sy wedi'i rhoi gan Dodgson i Alice Lindell yn Sotheby's ar Ebrill 3. Prynodd Philip Rosenbach y lawysgrif am ₤15,400
*1953: Cyhoeddwyd *Anturiaethau Alys Yng Ngwlad Hud* gan Selyf Roberts yng Nghymru (Gwasg Gee)
*1960: Cyhoeddodd Martin Gardner argraffiad arbennig, *The Annotated Alice*
*1964: Cyhoeddwyd *Alicia in Terra Mirabili* gan Clive Harcourt Carruthers yn Lladin
*1982: Cyhoeddwyd *Anturiaethau Alys Yng Ngwlad Hud* gan Selyf Roberts yng Nghymru (Gwasg Gomer)
*1990: Cyhoeddwyd *Contoyrtyssyn Ealish ayns Çheer ny Yindyssyn* gan Brian Stowell ym Manaweg
*1998: Gwerthwyd copi Carroll *Alice*, un o'r chwe argraffiad sy wedi para'n fyw ers 1865, mewn acsiwn am $1.54 miliwn
*2003: Cyhoeddwyd *Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas* gan Nicholas Williams yn Ngwyddeleg
*2009: Cyhoeddwyd *Alys in Pow an Anethow* gan Nicholas Williams yng Nghernyweg

## Argraffiad Cymraeg 
Cynhyrchodd Selyf Roberts drosiad talfyredig ac eithaf ffurfiol ym 1953 yn Gymraeg. Ym 1982, bron i ddeng mlynedd ar hugain diweddarach, teimlai'r angen i'w ddisodli â throsiad llawn o'r newydd mewn arddull ystwythach. Wrth baratoi'r argraffiad modern, gwnaethpwyd ychydig o newidiadau i'r orgraff a'r gystrawen i gydymffurfio ag arferion cyfoes. Er enghraifft, newidiwyd ''p'le* i *ble*; *hwn'na* i *hwnna* ac *hon'na* i *honna*; trowyd y cyplysnodau i *bara-menyn* a *moch-gini* i fylchau; newidiwyd *ac ysgrôl* i *a sgrôl*, *ag* *a allai* i *ag y gallai*.

Cymysgodd Roberts fesuriadau metrig ac ymerodrol yn anghyson braidd. Am gysondeb mewnol ac i adlewyrchu testun gwreiddiol Carroll yn well, adferwyd y mesuriadau ymerodrol, felly newidiwyd *deugain centimedr* i *pymtheng modfedd* a *hanner metr* i *dwy droedfedd''.

Er mwyn pwysleisio'r ffaith mai cymeriad gwrywaidd yn amlwg yw'r Gwningen Wen yn nhestun Carroll ac yn lluniau Tenniel, er bod *cwningen* yn enw benywaidd yn y Gymraeg, newidiwyd yr enw ar ddrws y Gwningen Wen o "C. WEN" i "GWYN GWNINGEN".

Fel yn yr argraffiadau eraill o lyfrau Alys, mae'r cyhoeddwr (Evertype ers argraffiad 2010) wedi cadw at ddyluniad a ysbrydolwyd gan *Annotated Alice* Martin Gardiner. Cyhoeddodd Evertype, cyhoeddwr sy'n arbenigo mewn cyfieithu llên glasurol Saesneg, y fersiwn Cymraeg yn 2010 wedi iddo fod allan o brint am bum mlynedd ar hugain.

## Lleoedd 
* **Alice in Wonderland Centre** - Llandudno, Cymru
* **The White Rabbit** (siop) - Carmel-by-the-sea, Califfornia
* **Alice in Wonderland** (reid yn seiliedig ar y ffilm Disney) - Disneyland, Califfornia
* '''Alice's Curious Labyrinth** - Disneyland Paris, Ffrainc
* **Alice's Shop''' - Rhydychen, Lloegr

## Ffilmiau 
* Alice in Wonderland (1951)
* Alice in Wonderland (1985)
* Alice in Wonderland (1999)
* Alice in Wonderland (2010)

## Gweler Hefyd 
* Through the Looking-Glass

## Cyfeiriadau 
Categori:Lewis Carroll
Categori:Nofelau 1865
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelau Saesneg y 19eg ganrif
Categori:Nofelau digrif Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau ffantasi Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau plant Saesneg o Loegr