Parc Sanitoriwm

Parc cyhoeddus yn ardal Treganna yng ngorllewin Caerdydd yw **Parc Sanatorium** neu hefyd **Parc Sanitoriwm** (Saesneg: *Sanatorium Park*). Mae’n cynnwys man gwyrdd agored, cloddiau blodau gwyllt, dwy ardal chwarae a ddatblygwyd yn 2024 a gôl pêl-droed gyda hanner cwrt pêl-fasged. Yn 2024 bu Cyngor Caerdydd yn trafod gwneud y parc cyfreithiol gyda Meysydd Chwarae Cymru a gyda pharciau eraill yn y ddinas. Ymysg y cytundeb bydd rhaid i’r safle gael ei ddefnyddio ar gyfer gweithgaredd corfforol anffurfiol a hamdden, neu chwaraeon ffurfiol.

Ceir defnydd o'r term "Meddygfa" am "sanitorium" megis ar wefan Ysgol Gymraeg Treganna sy'n nodi eu lleoliad ar "Heol y Feddygfa" ar gyfer "Sanitorium Rd" ond prin iawn yw hyn.

## Disgrifiad
Daw mynedfeydd y parc o Stryd Treganna a Lawrenni Ave, ac o lwybr troed Llwybr Trelái sy'n rhedeg drwy'r parc. Rhed Afon Elái ar hyd ochr orllewinol y parc; Mae Parc Trelái (safle Cae Ras Trelái gynt) yr ochr arall i'r afon, ond nid oes pont i gerddwyr rhwng y parciau. Mae Traphont Grangetown yn cario ffordd yr A4232 dros ymyl deheuol y parc. Mae Ysgol Gymraeg Treganna, ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg, ar gyrion gogleddol y parc. Ceir amrywiaeth o goed yn y Parc.

## Hanes
Roedd Ysbyty Lansdowne i'r gogledd-ddwyrain o'r parc; mae'r adeiladau wedi'u dymchwel ac mae'r safle bellach yn cael ei ddefnyddio ar gyfer tai.

Mae Parc Sanatorium yn ffinio â safle hen Waith Papur Trelái, a elwid yn ddiweddarach fel Melin Bapur Arjo Wiggins Teape, a agorodd ym 1865 ac a gaeodd yn 2000. Cymerodd Samuel Evans a Thomas Owen y gwaith drosodd ym 1877, ac erbyn 1889 roedd y gwaith yn cynhyrchu rhwng 145 a 150 tunnell o bapur yr wythnos. Ar ôl i'r gwaith gau, cafodd y safle ei glirio i baratoi ar gyfer ailddatblygu. Dechreuodd gwaith ar ddatblygiad tai newydd ar y safle 53 hectar yn 2015, o'r enw 'The Mill'.

Roedd Canton Bricksworks yn ffinio â'r parc ac wedi'i leoli ar ddiwedd Sanitorium Road. Fe'i dangosir ar fapiau a gyhoeddwyd rhwng 1898 a 1938, ond erbyn 1947 roedd wedi'i ddymchwel.

## Datblygiad Dadleuol
Ym mis Ebrill 2020, dechreuodd Cyngor Dinas Caerdydd adeiladu cae pêl-droed yn nwyrain y parc, ger y man chwarae i blant; roedd y llain i'w hamgáu mewn ffens 3 metr (10 troedfedd) o uchder. Roedd gwrthwynebiad gan drigolion lleol nad oedd yn ymwybodol o'r cynlluniau, ac ym mis Mai 2020 gohiriwyd y gwaith tra'n aros am ymgynghoriad pellach.

Ddechrau mis Mehefin 2020, hysbyswyd trigolion bod gwaith ar fin ailddechrau. Roedd y cae bellach i fod mewn ardal wahanol o’r parc, a byddai’r gwaith wedi cyfyngu mynediad i rannau o’r parc a oedd yn cael ei ddefnyddio’n helaeth ar y pryd oherwydd y cyfyngiadau pandemig COVID-19 a oedd mewn grym ar y pryd. Roedd trigolion lleol yn gwrthwynebu ailddechrau gwaith yn gryf gan rai ohonynt wedi rhwystro'r gweithwyr adeiladu. Arweiniodd y protestiadau newydd at y cyngor yn atal ei waith am yr eildro.

Cwblhawyd y datblygiad yn y pen draw, ac ym mis Rhagfyr 2020, adroddwyd bod y cae pêl-droed newydd yn gorlifo’n rheolaidd ar ôl glaw trwm, gan ei adael yn llawn dwr ac na ellir ei chwarae. Defnyddir y cae gan Ysgol Uwchradd Fitzalan ac Ysgol Gymraeg Treganna, yr ysgol gynradd leol.

## Canolfan Gôl
Lleolir canolfan llogi caeau pêl-droed pump-bob-ochrr cwmni *Gôl* ar ochr dde ddwyrain y Parc. Mae'r canolfan yn cynnig meysydd chwarae pêl-droed 5 a 7 bob ochr gellir eu llogi fesul awr. Mae'r ganolfan hefyd yn cynnig manau parcio adeg gemau pêl-droed mawrion.

## Dolenni allanol
* Sanitorium Park Manylion ar ap loncian a cherdded 'Pacer'

## Cyfeiriadau
Categori:Parciau Caerdydd
Categori:Treganna