open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Chora Uachtarach

Mae **An Chora Uachtarach** (*Saesneg*: ***Acton***) yn bentrefan a threfdir 22 erw yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon, tua hanner milltir i'r gogledd o Pas ân Phointe (*Poyntzpass*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil An Baile Mór (*Ballymore*) a barwniaeth hanesyddol Airthir (*Orior Lower*)  ac yn ardal Cyngor Bwrdeistref Dinas Armagh, Banbridge a Craigavon. Roedd ganddo boblogaeth o 72 o bobl (28 cartref) yng Nghyfrifiad 2011. 

## Hanes 
Sefydlwyd y pentref yn yr 17g gan Syr Toby Poyntz, yn ystod cyfnod plannu Ulster gan Brotestaniaid. Roedd Syr Toby yn fab i'r Is-gapten Charles Poyntz, a gafodd 500 acre (2km2) o dir a atafaelwyd gan y Clan O'Hanlon gan y Saeson am ei wasanaeth milwrol. Mae *Chora Uachtarach*, yn golygu "y gored uchaf".  Cyn iddo gael ei enwi'n Acton, roedd y dref yn cael ei galw'n *Curryotragh*. Roedd teulu Poyntz yn farwniaid ffiwdal hynafol o Curry Mallet yng Ngwlad yr Haf, Lloegr ac yn ddiweddarach o Iron Acton yn Swydd Gaerloyw, ac ar ôl y pentref hwnnw rhoddwyd yr enw Saesneg Acton, ar y pentrefan yn Swydd Armagh. Adeiladodd Syr Toby *bábhún* (wall amddiffynnol) 100 troedfedd (30m) sgwâr, tŷ o frics a chalch iddo'i hun, a 24 o fythynnod i gynifer o ymsefydlwyr o Loegr oedd yn fodlon symud yno.  Erbyn 1837 roedd yn cynnwys tua 50 o dai "wedi'u hadeiladu'n di gynllun ".

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Armagh
Achadh an Dá Chora

Mae **Achadh an Dá Chora** (Saesneg *Charlemont* yn bentref bychan yn Swydd Armagh , Gogledd Iwerddon.  Saif ar lan ddeheuol An Abhainn Dubh (*Blackwater River*), bum milltir i'r gogledd-orllewin o ddinas Ard Mhacha. Mae Pont Achadh an Dá Chora yn ei chysylltu â phentref cyfagos An Mhaigh (Moy), Swydd Tyrone. Roedd ganddo boblogaeth o 109 o bobl (52 o aelwydydd) yng Nghyfrifiad 2011.

## Hanes 
Mae'r enw Gwyddelig Achadh an Dá Chora yn golygu "cae'r ddau gored". Mae'r enw Saesneg Charlemont er anrhydedd i Charles Blount, 8fed Barwn Mountjoy, a adeiladodd bont a chaer yma ym 1602 er mwyn amddiffyn dyffryn An Abhainn Dubh yn erbyn yr Iarll Tyrone gwrthryfelgar. Daeth Syr Toby Caulfeild yn llywodraethwr y gaer y flwyddyn ganlynol.

Cadwodd Caer Charlemont ei arwyddocâd milwrol ar ôl i Wrthryfel Tyrone ddod i ben. Ailadeiladodd Caulfeild yr amddiffynfeydd ym 1622, gan ychwanegu tŷ llywodraethwr tri llawr. Ar ddechrau Gwrthryfel 1641, cymerwyd y gaer gan Syr Phelim O'Neill mewn ymosodiad annisgwyl. Gwnaed nifer o ymdrechion i'w ail-gipio, ond er gwaethaf ymdrechion y Brenhinwyr a'r Cyfamodwyr, arhosodd yn nwylo O'Neill tan 1650, pan wnaeth llu Cromwell ei ddiorseddu ar ôl gwarchae gwaedlyd.

Ym 1664, gwerthodd William Caulfeild Caer Charlemont i'r goron am £3500. Gosododd Iago II Teig O'Regan fel llywodraethwr ar y gaer ym 1689, a threuliodd noson yma ar ei ffordd i Warchae Derry. Daeth dan warchae eto yn 1690 pan gyrhaeddodd Marshal Schomberg, gan orfodi O'Regan i ildio iddo. Yn fuan wedi hynny, arweiniodd ymosodiad gwn ar yr Eagle Bar gerllaw at farwolaeth sifiliaid Catholig arall: Frederick McLoughlin, 49 oed, bythefnos yn ddiweddarach. Cafwyd milwr Catrawd Amddiffyn Ulster (yr UDR) yn euog yn ddiweddarach am gymryd rhan yn yr ymosodiadau, oedd wedi cael eu cysylltu â'r " gang Glenanne".
## Addysg 
* Ysgol Gynradd San Pedr

## Oriel

Charlemont, co. Armagh - The State of the Fortes of Ireland in 1624 (1624), ff.38v-39 - BL Add MS 24200.jpg|Map o'r gaer ym 1624
Charlemont fort.jpg|Darluniad o'r gaer. Dienw tua'r 18g
Bridge over the River Blackwater at Charlemont - geograph.org.uk - 531618.jpg|Y bont rhwng Achadh an Dá Chora ac An Mhaigh
Canary Orange Hall - geograph.org.uk - 600477.jpg|Neuadd yr Urdd Oren
St Peter's Parish Church - geograph.org.uk - 196940.jpg|Eglwys Anglicanaidd St Pedr
Grange Quaker Meeting house - geograph.org.uk - 600446.jpg|Tŷ Cwrdd y Crynwyr
River Blackwater - geograph.org.uk - 511195.jpg|An Abhainn Dubh (*Afon Ddu*)

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Armagh
Achadh na Cranncha

Mae **Achadh na Cranncha** (Saesneg *Mountnorris*) yn bentref bychan a threfgordd yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon. Saif tua chwe milltir i'r de o Cnoc an Mhargaidh (*Markethill*). Mae o fewn ardal llywodraeth leol Armagh, Banbridge a Craigavon. Roedd ganddo boblogaeth o 155 o bobl (79 o aelwydydd) yng Nghyfrifiad 2011.  (Cyfrifiad 2001: 165 o bobl)

## Hanes 
Mae'r enw Gwyddeleg, Achadh na Cranncha, yn golygu "cae'r lle coediog".  Ym 1600 adeiladodd yr Arglwydd Mountjoy gaer gwrthglawdd a gadael garsiwn o 400 o ddynion o dan orchymyn y Capten Edward Blaney yn  Achadh na Cranncha. Bathwyd enw Saesneg yr ardal, Mountnorris, trwy gyfuno enwau Mountjoy a'i bennaeth wrth ryfela yn yr Iseldiroedd, Syr John Norris.

Erbyn 1620, nid oedd gan y pentref garsiwn mwyach ac yn y 18g pasiodd y gaer i ddwylo teulu Cope o Loch gCál (Loughgall), i ddod yn anheddiad cefn gwlad heb unrhyw gysylltiadau milwrol. Bwriadwyd adeiladu'r Ysgol Frenhinol yn y pentref yn wreiddiol ond oherwydd ansefydlogrwydd ar y pryd yn Ulster, cafodd yr ysgol ei hail-leoli i'w safle presennol yn Ard Mhacha (*Armagh)* ac fe'i hagorwyd ym 1608.

## Yr Helyntion 
Ar 31 Mai 1991, yn ystod "Yr Helyntion", cynhaliodd yr Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon (y PIRA) ymosodiad bom tryc mawr yn erbyn canolfan Y Fyddin Brydeinig ( Catrawd Amddiffyn Ulster) yn Glenanne gerllaw. Lladdodd dri milwr ac anafwyd deg arall. Mae'r cyrch yn cael ei adnabod yn gyffredinol fel "bomio barics Glenanne".

## Pobl 
* Ganed Andrew Trew Wood (1826-1903), dyn busnes a seneddwr o Ganada, yn Achadh na Cranncha.
* Magwyd Billy Wright, arweinydd para milwrol teyrngarol, yn Achadh na Cranncha. Sefydlodd Llu'r Gwirfoddolwyr Teyrngarol (LVF) ym 1996 a llofruddiwyd ef ym 1997 gan Fyddin Rhyddhad Cenedlaethol Iwerddon (yr INLA).

## Addysg 
* Ysgol Gynradd Mountnorris
* Ysgol Gynradd Sant Teresa

## Oriel

Main Street, Mountnorris - geograph.org.uk - 1442919.jpg|Prif Stryd Achadh na Cranncha
Mountnorris Presbyterian Church - AD 1734 - geograph.org.uk - 729639.jpg|Eglwys Bresbyteraidd Achadh na Cranncha
Mountnorris - geograph.org.uk - 529670.jpg|Agosáu at y pentref
Five Mile Hill Gospel Hall, Bessbrook Road, B133 - geograph.org.uk - 778966.jpg|Neuadd yr Efengyl

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Armagh
Rhestr o lefydd yn Swydd Armagh

Dyma **restr o ddinasoedd, trefi a phentrefi yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon**. Mae'r enwau yn nhrefn yr wyddor yn ôl eu henwau Gwyddelig, mae enwau ac addasiadau Saesneg mewn (cromfachau). Mae'r enwau yn y ddwy iaith wedi eu gwirio ar gronfa ddata *Bunachar Logainmneacha na hÉireann* (Cronfa Ddata enwau lleoedd Iwerddon)

## Diffiniadau 
Mae Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon (NISRA) yn defnyddio'r diffiniadau canlynol:

* Tref - poblogaeth o 4,500 neu fwy Tref Fach - poblogaeth rhwng 4,500 a 10,000
* Tref Ganolig - poblogaeth rhwng 10,000 a 18,000
* Tref Fawr - poblogaeth rhwng 18,000 a 75,000
* Anheddiad canolradd - poblogaeth rhwng 2,250 a 4,500
* Pentref - poblogaeth rhwng 1,000 a 2,250
* Pentrefi neu bentrefannau bach - poblogaeth o lai na 1,000

Mae’r statws "dinas" yn anrhydedd dinesig, a rhoddir gan Goron Prydain o dan yr Uchelfraint Frenhinol, ar gyfer ystadegau mae dwy ddinas Swydd Armagh yn drefi.

## Dinasoedd 
* Ard Mhacha (Armagh)
* Iúr Cinn Trá (Newry) (Rhan)

## Trefi 
* Creag Abhann (Craigavon)
* Lorgan Bhaile Mhic Cana (Lurgan)
* Port an Dúnáin (Portadown)

## Pentrefi 
* Achadh an Dá Chora (Charlemont)
* Achadh Camán (Aghacommon)
* Achadh na Cranncha  (Mountnorris)
* An tArdriasc (Ardress)
* Áth an Daimh (Aughanduff)
* Áth an Mhuilinn (Millford)
* Bábhún Hamaltún (Hamiltonsbawn)
* Baile an Chláir (Jonesborough)
* Baile Mhic An Aba (Ballymacnab)
* Baile Mhic Cullach (Cullaville)
* Baile Uí Dhúgáin (Ballydugan)
* Baile Úr (Newtownhamilton)
* Béal Átha an Airgid (Silverbridge)
* Béal Leice (Belleeks)
* Bun na Banna (Bannfoot)
* Camloch (Camlough)
* Carraig an Easa (Carrickaness)
* An Céide (Keady)
* An Chora Uachtarach (Acton)
* An Chorr Uinseogach (Corrinshego)
* An Chraobh Rua (Creeveroe)
* Cill Mhór (Kilmore)
* Cillín (Killean)
* Cláidigh Mhór (Cladymore)
* Cluain Mór (Clonmore)
* Cnoc an Mhargaidh (Markethill)
* Coill Bheithe (The Birches)
* Coilleach Eanach (Cullyhanna)
* Coillidh Chanannáin( Middletown)
* Coillidh Léith (Killylea)
* Corr Leacht (Whitecross)
* An Creagán (Creggan)
* Crois Mhic Lionnáin (Crossmaglen)
* Dearclaigh (Darkley)
* Doire Chaol (Derryhale)
* Doire craobh (Derrycrew)
* Doire Fhada (Derryadd)
* Doire Mhic Cais (Derrymacash)
* Doire Núis (Derrynoose)
* Doire Trasna (Derrytrasna)
* Na Doirse (Dorsey)
* Droman Uí Chonbhuí (Drumnacanvy)
* Druim an Tí (Drumintee)
* Druim na hUinseann (Broomhill)
* Éadan na bhFiach (Edenaveys)
* Eanach Aodha (Annahugh)
* Eanach Mór (Annaghmore)
* Fearann an Choláiste (Collegeland)
* Foirceal (Forkill)
* Grainseach mor (Granemore)
* Lios Liath (Lislea)
* Lios na Daille (Lisnadill)
* Loch gCál (Loughgall)
* Loch Goilí (Loughgilly)
* Log a' Choire (Richhill)
* An Machaire (Maghery)
* Na Madain (Madden)
* An Mhaigh (Meigh)
* Mullach a' Bhile (Mullavilly-Laurelvale)
* An Mullach Bán (Mullaghbawn)
* An Mullach Breac (Mullaghbrack)
* An Mullach Glas (Mullaghglass)
* Pas an Phointe (Poyntzpass)
* An Port Mór (Blackwatertown)
* Sráid na nAlbanach (Scotch Street)
* An Sruthán (Bessbrook)
* Tartaraghan
* Tóin re Gaoith (Tandragee)
* Tuíneán (Tynan)

## Nodiadau 
## Cyfeiriadau 
Categori:Swydd Armagh
Junichirō Koizumi

Gwleidydd Japaneaidd yw **Junichirō Koizumi** (ganed 8 Ionawr 1942) a fu'n Brif Weinidog Japan o 2001 i 2006.

Ganed yn Yokosuka, Talaith Kanagawa, Ymerodraeth Japan. Gwasanaethodd ei dad, Junya Samejima (a gymerai enw teulu ei wraig, Yoshi Koizumi), yn aelod o Dŷ'r Cynrychiolwyr (is siambr y Diet) ac yn gyfarwyddwr cyffredinol Asiantaeth Amddiffyn Japan. Astudiodd Junichirō economeg ym Mhrifysgol Keio, Tokyo, ac wedi iddo dderbyn ei radd ym 1967 aeth i Ysgol Economeg Llundain. Yn sgil marwolaeth ei dad ym 1969, ymgyrchodd Junichirō i'w olynu yn ei sedd seneddol, ond ni enillodd yr etholiad. Ymgeisiodd eto am y sedd ym 1972, gan ennill. Mae Koizumi yn hoff iawn o'r canwr Elvis Presley, ac yn 2001 rhyddhawyd cryno-ddisg yn Japan gyda 25 o ganeuon Elvis a ddewiswyd gan Koizumi er mwyn codi arian am elusennau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Japan
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Japan
Categori:Pobl o Dalaith Kanagawa
Categori:Prif Weinidogion Japan
Eanach Mór, Swydd Armagh

**Mae Eanach Mór** *(Saesneg: **Annaghmore)***   yn bentref a threfgordd fach o 786 erw ger Loughgall yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon . Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Loughgall a barwniaeth hanesyddol Gorllewin Oneilland .  Mae o fewn ardal Cyngor Dinas a Dosbarth Armagh . Roedd ganddo boblogaeth o 265 o bobl (93 o aelwydydd) yng Nghyfrifiad 2011.  (Cyfrifiad 2001: 255 o bobl). Ystyr yr enw yw *Y Gors Fawr*  

## Mannau o ddiddordeb 
Yn wreiddiol, roedd Ardress House, Eanach Mór, yn ffermdy bach a drawsnewidiwyd ym 1760 gan y pensaer o Ddulyn George Ensor. Mae'n cael ei reoli gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac mae'n cynnwys enghreifftiau o ddodrefn o'r 18g ac arddangosfa o ddarluniau. Mae'n cynnwys gwaith plastr yn y parlwr a grëwyd gan Michael Stapleton ym 1780. Mae'r buarth a'r adeiladau allanol yn dangos agweddau ar hanes ffermio gydag arddangosfa o offer fferm. Mae yna ardd gydag enghreifftiau o fathau cynnar o rosynnau Gwyddelig. Taith gerdded o amgylch yr ystâd yw 'Milltir y Boneddigesau'. 

## Yr Helyntion
Ar 13 Hydref 1976 yn ystod Helyntion Gogledd Iwerddon saethwyd yn farw William Corrigan (41) y tu allan i'w gartref gan Fyddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon (PIRA). Roedd Corrigan yn aelod o Heddlu Gwirfoddolwyr Ulster (UVF). Saethodd gwirfoddolwyr yr PIRA at ei gar wrth iddo gyrraedd adref. Er bod Cronfa Ddata Sutton yn ei restru fel sifiliaid, mae *Lost Lives* yn ei restru fel aelod o'r UVF. Mae hefyd yn nodi ei fod wedi derbyn dedfryd ohiriedig o ddwy flynedd am drin arfau, y dywedwyd iddo ei brynu gan filwr Catrawd Amddiffyn Ulster (UDR). Clwyfwyd ei fab Leslie Corrigan (19) yn yr ymosodiad a bu farw ar 25 Hydref 1975.

## Addysg 
* Ysgol Gynradd Eanach Mór
* Ysgol Gynradd Sant Padrig
* Ffurfiwyd Ysgol Gynradd Sirol Orchard yn 2005 ar ôl uno dwy ysgol gynradd leol Ysgol Gynradd Eanach Mór ac Ysgol Gynradd Tulaigh Uí Ruáin

## Cyn rheilffordd 
Agorwyd gorsaf reilffordd Eanach Mór gan y *Portadown, Dungannon and Omagh Junction Railway Company* ar 5 Ebrill 1858. Fe'i caewyd gan Awdurdod Trafnidiaeth Ulster ar 15 Chwefror 1965. 

## Chwaraeon 
Mae gan Annaghmore glwb Gymdeithas Athletau Gwyddelig, ''Cumann Phiarsaigh Eanach Mór, a sefydlwyd ym 1915.   Ar hyn o bryd mae'r clwb yn chwarae ym mhencampwriaeth bêl-droed Wyddelig iau'r sir.

## Oriel

Annaghmore Orange Hall, Blackisland Road, Portadown. - geograph.org.uk - 579243.jpg|Neuadd yr Urdd Oren
Annaghmore Parish Church - geograph.org.uk - 568813.jpg|Yr Eglwys Anglicanaidd
Cranagill Methodist Church - geograph.org.uk - 205204.jpg|Capel y Methodistiaid
Annaghmore railway station bridge.jpg|Pont dros yr hen reilffordd

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Armagh
António Guterres

Gwleidydd a diplomydd o Bortiwgal yw **António Manuel de Oliveira Guterres** (ganed 30 Ebrill 1949) sydd yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ers 2017. Gwasanaethodd yn Brif Weinidog Portiwgal o 1995 i 2002.

Ganed yn Lisbon, Portiwgal, ac astudiodd ffiseg a pheirianneg yn Instituto Superior Técnico Prifysgol Lisbon. Wedi iddo dderbyn ei radd ym 1971 fe weithiodd yn diwtor ffiseg, a throdd ei sylw yn fwyfwy at fyd gwleidyddiaeth wrth i Bortiwgal drawsnewid at ddemocratiaeth yn sgil marwolaeth yr unben António de Oliveira Salazar. Bu Guterres yn weithgar yn y protestiadau i ddymchwel y Prif Weinidog Marcello Caetano a arweiniodd at Chwyldro'r Penigan Pêr ym 1974. Y flwyddyn honno, ymunodd â'r Blaid Sosialaidd, ac ym 1976 fe'i etholwyd i Gynulliad y Weriniaeth, a byddai'n cynrychioli etholaeth Castelo Branco fel aelod o'r senedd honno am 26 mlynedd.

Yn ystod ei yrfa seneddol, gwasanaethodd Guterres mewn sawl pwyllgor, ac o 1981 i 1983 roedd yn aelod o Gynulliad Seneddol Cyngor Ewrop. Bu'n un o'r cynrychiolwyr yn y trafodaethau i dderbyn Portiwgal yn aelod-wladwriaeth o'r Gymuned Ewropeaidd ym 1986. Etholwyd yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Blaid Sosialaidd ym 1992. Enillodd yr etholiad deddfwriaethol cenedlaethol yn Hydref 1995 fel arweinydd ei blaid, a fe'i datganwyd yn Brif Weinidog Portiwgal, yn bennaeth ar lywodraeth leiafrifol. Yn ystod ei dymor cyntaf yn y swydd, mabwysiadodd Portiwgal yr ewro fel ei harian cyfred swyddogol, a chytunwyd ar drosglwyddo sofraniaeth Macau, gwladfa olaf Ymerodraeth Portiwgal, i Weriniaeth Pobl Tsieina. Cymerodd Guterres ran flaenllaw yn yr ymgyrch dros ymyrraeth y Cenhedloedd Unedig i ddod â therfyn i feddiannaeth Dwyrain Timor, un o gyn-drefedigaethau Portiwgal, gan Indonesia ac i sicrhau felly annibyniaeth y wlad fach honno. Ar 13 Hydref 2016 etholwyd Guterres gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig i olynu Ban Ki-moon yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, wedi i'r Cyngor Diogelwch ei enwebu gyda 13 pleidlais o'i blaid, dwy wlad yn peidio â phleidleisio, a dim yr un bleidlais yn ei erbyn. Tyngodd ei lw ar 12 Rhagfyr 2016 i fod yn nawfed Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, a chychwynnodd ei dymor yn y swydd ar 1 Ionawr 2017.

Yn ystod ei gyfnod yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, bu'n rhaid i António Guterres ymdopi â'r argyfwng dyngarol a achoswyd gan ymyrraeth filwrol Sawdi Arabia yn Iemen, datblygiadau terfynol Rhyfel Cartref Syria, hil-laddiad y Rohingya ym Myanmar, a phandemig COVID-19. Mae wedi derbyn beirniadaeth am beidio â chondemnio yn ddigonol camdriniaethau hawliau dynol yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina, yn enwedig hil-laddiad yr Wigwriaid. Cafodd ei ail-ethol ail-ethol ar 18 Mehefin 2021 ar gyfer ail dymor yn y swydd.

Mae Guterres yn medru'r ieithoedd Portiwgaleg, Sbaeneg, Saesneg, a Ffrangeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diplomyddion o Bortiwgal
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Bortiwgal
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Bortiwgal
Categori:Pobl o Lisbon
Categori:Prif Weinidogion Portiwgal
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig
Taunton Deane (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, oedd **Taunton Deane**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

TauntonDeane2007Constituency.svg|Etholaeth Taunton Deane yng Ngwlad yr Haf
EnglandSomerset.svg|Gwlad yr Haf yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel etholaeth sirol yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2015: Jeremy Browne (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Rebecca Pow (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2010
Categori:Dadsefydliadau 2024
Prifysgol Brown

Prifysgol breifat a leolir yn Providence, Rhode Island, Unol Daleithiau America yw **Prifysgol Brown** () sydd yn un o brifysgolion elît yr Ivy League.

Derbyniodd ei siarter yn gyntaf ar ffurf Coleg Rhode Island yn Warren, Rhode Island, ym 1764, ar gyfer myfyrwyr gwrywol o Fedyddwyr. Symudodd i Providence, prifddinas y dalaith, ym 1770 a chymerodd ei enw cyfredol ym 1804 er anrhydedd y cymwynaswr Nicholas Brown. Dan arweiniad Francis Wayland, llywydd Brown o 1827 i 1855, estynnwyd y cwricwlwm drwy helaethu'r pynciau dewis, ychwanegu ieithoedd modern, a gwella offer y labordai. Trodd Brown yn brifysgol gymysg ym 1971 wrth gyfuno â Choleg Pembroke, y coleg merched cyswllt a sefydlwyd ym 1891 ac enwyd ar ôl Coleg Penfro, Caergrawnt ym 1928.

Mae Prifysgol Brown yn cynnwys coleg i israddedigion, adran ôl-raddedig, ac ysgolion meddygol. Mae'n wahanol i'r mwyafrif o brifysgolion eraill yn yr Unol Daleithiau gan ei bod yn disgwyl i fyfyrwyr israddedig lunio rhaglen astudiaethau rhyngddisgyblaethol eu hunain ar gyfer eu gradd academaidd. Mae ganddi ryw 7000 o israddedigion a rhyw 3000 o ôl-raddedigion.

## Cyfeiriadau 

Categori:Addysg yn Rhode Island
Brown
Brown
Categori:Sefydliadau 1764
Categori:Sefydliadau a leolir yn Providence, Rhode Island
Yeovil (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Yeovil**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Yeovil constituency.svg|Etholaeth Yeovil yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1923: Aubrey Herbert (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 1923–1945: George Davies (Ceidwadol)
* 1945–1951: William Kingsmill (Ceidwadol)
* 1951–1983: John Peyton (Ceidwadol)
* 1983–2001: Paddy Ashdown (Rhyddfrydol, wedyn Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–2015: David Laws (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Marcus Fysh (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Adam Dance (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Unthank

Gallai **Unthank** gyfeirio at:

## Lleodd
### Yr Alban
* Unthank, pentrefan yn Angus
* Unthank, pentrefan yn Ne Swydd Lanark
* Unthank, pentref yn Dumfries a Galloway
* Unthank, aneddiad ym Moray

### Lloegr
* Unthank,  pentrefan yn ardal an-fetropolitan Dinas Caerliwelydd, Cumbria
* Unthank, pentrefan ym mhlwyf sifil Glassonby yn ardal an-fetropolitan Eden, Cumbria
* Unthank, pentrefan ym mhlwyf sifil Skelton yn ardal an-fetropolitan Eden, Cumbria

* Unthank, pentref yng Ngogledd Swydd Efrog

* Unthank, pentref ger Haltwhistle, Northumberland
* Unthank, pentref ger Alnham, Northumberland

* Unthank, pentrefan yn  Swydd Derby
* Unthank, pentrefan ger Harwood, Swydd Durham
* Unthank, ardal yn nhref Stanhope, Swydd Durham

### Lleoedd ffuglennol
* Unthank, dinas yn nofel *Lanark* (1981) gan Alasdair Gray

----
Simon Bower

Arbenigwr hen bethau ac arwerthwr o Gymru yw **Simon Bower** (ganwyd Mehefin 1967). Mae e'n dod o Ynys Môn. 

Gweithiodd i Morgan Evans & Co fel cynorthwydd ystafell werthu, ac yn ddiweddarach daeth yn gyfarwyddwr y cwmni. Mae'n un o gyflwynwyr rhaglen y BBC *The Bidding Room*. Roedd ei mamgu, Janet Bower, yn ddeliwr hynafol enwog a oedd yn berchen ar sawl siop.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Devizes (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, oedd **Devizes**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Devizes2007Constituency.svg|Etholaeth Devizes yn Wiltshire
EnglandWiltshire.svg|Wiltshire yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny. Daeth yn etholaeth sirol yn 1885. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1868:

* 1868–1885: Thomas Bateson (Ceidwadol)
* 1885–1892: Walter Long (Ceidwadol)
* 1892–1895: Charles Hobhouse (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Edward Goulding (Ceidwadol)
* 1906–1910: Francis Rogers (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Basil Peto (Unoliaethol)
* 1918–1923: Cory Bell (Unoliaethol)
* 1923–1924: Eric Macfadyen (Rhyddfrydol)
* 1924–1945: Percy Hurd (Ceidwadol)
* 1945–1955: Christopher Hollis (Ceidwadol)
* 1955–1964: Percivall Pott (Ceidwadol)
* 1964–1992: Charles Morrison (Ceidwadol)
* 1992–2010: Michael Ancram (Ceidwadol)
* 2010–2019: Claire Perry (Ceidwadol)
* 2019–2024: Danny Kruger (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1885
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gorsaf reilffordd Gainsborough (Heol Lea)

chwith|300px|bawd
300px|bawd
chwith|300px|bawd
Mae **Gorsaf reilffordd Gainsborough (Heol Lea)** yn un o ddwy gorsafoedd yn Gainsborough, Swydd Lincoln. Yr un arall yw Gorsaf reilffordd Gainsborough (Canolog). Rheolir yr orsaf gan Rheilffordd Dwyrain y Canoldir. Agorwyd yr orsaf, ar Reilffordd y Great Northern ym 1867.

Agorwyd Platfform 2 newydd ar 16 Rhagfyr 2019.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Rheilffordd Dwyrain y Canoldir 

Gainsborough (Heol Lea)
Gainsborough (Heol Lea)
Caersallog (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Caersallog** (Saesneg: *Salisbury*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Salisbury constituency.svg|Etholaeth Caersallog yn Ne-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny. Daeth yn etholaeth sirol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1886: William Grenfell (Rhyddfrydol)
* 1886–1897: Edward Hulse (Ceidwadol)
* 1897–1900: Augustus Allhusen (Ceidwadol)
* 1900–1906: Walter Palmer (Ceidwadol)
* 1906–1910: Edward Tennant (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Godfrey Locker-Lampson (Ceidwadol)
* 1918–1923: Hugh Morrison (Ceidwadol)
* 1923–1924: Hugh Moulton (Rhyddfrydol)
* 1924–1931: Hugh Morrison (Ceidwadol)
* 1931–1942: James Despencer-Robertson (Ceidwadol)
* 1942–1965: John Morrison (Ceidwadol)
* 1965–1983: Michael Hamilton (Ceidwadol)
* 1983–2010: Robert Key (Ceidwadol)
* 2010–presennol: John Glen (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
De Swindon (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **De Swindon** (Saesneg: *Swindon South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Swindon South constituency.svg|Etholaeth De Swindon yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2005: Julia Drown (Llafur)
* 2005–2010: Anne Snelgrove (Llafur)
* 2010–2024: Robert Buckland (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Heidi Alexander (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
An tArdriasc, Swydd Armagh

Mae **An tArdriasc** (Saesneg *Ardress*) yn bentrefan a threfgordd yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon. Saif y pentrefan rhwng Loch gCál (*Loughgall*) ac Eanach Mór (*Annaghmore*). Mae'n gynnwys Dwyrain An tArdriasc a Gorllewin An tArdriasc. Mae o fewn plwyf sifil Loch gCál a barwniaeth Uí Nialláin Thiar (*Oneilland West*). Roedd ganddo boblogaeth o 90 o bobl (39 cartref) yng Nghyfrifiad 2011. 

Mae'r ardal yn fwyaf adnabyddus fel safle Tŷ Ardress. Ffermdy cymedrol oedd hwn yn wreiddiol a drawsnewidiwyd yn blasty ym 1760 gan y Pensaer o Ddulyn George Ensor. Mae'n cael ei redeg gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac mae'n cynnwys enghreifftiau gwych o ddodrefn o'r 18g ac arddangosfa dda o ddarluniadau. Ymhlith ei nodweddion niferus mae'r gwaith plastr yn y parlwr gan Michael Stapleton, disgybl Robert Adam (g.1728-1792), sy'n dyddio'n ôl i 1780. Mae'r buarth a'r adeiladau allanol yn dangos agweddau ar hanes ffermio gydag arddangosfa o offer fferm. Mae yna ardd ddymunol gydag enghreifftiau o fathau cynnar o rosyn Gwyddelig. Taith gerdded o amgylch yr ystâd yw "Milltir y Boneddigesau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Armagh
Chippenham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Chippenham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Chippenham constituency.svg|Etholaeth Chippenham yn Ne-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny. Fe'i diddymwyd yn 1983. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 1868–1885: Gabriel Goldney (Ceidwadol)
* 1885–1886: Banister Fletcher (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Henry Brudenell-Bruce (Ceidwadol)
* 1892–1910: John Dickson-Poynder (Ceidwadol, wedyn Rhyddfrydol)
* 1910–1922: George Terrell (Ceidwadol)
* 1922–1924: Alfred Bonwick (Rhyddfrydol)
* 1924–1943: Victor Cazalet (Ceidwadol)
* 1943–1962: David Eccles (Ceidwadol)
* 1962–1979: Daniel Awdry (Ceidwadol)
* 1979–1983: Richard Needham (Ceidwadol)
* 1983: *diddymwyd yr etholaeth*
* 2010–2015: Duncan Hames (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Michelle Donelan (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Sarah Gibson (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Burton ac Uttoxeter (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Burton ac Uttoxeter** (Saesneg: *Burton and Uttoxeter*; **Burton** gynt). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Burton and Uttoxeter  constituency.svg|Etholaeth Burton ac Uttoxeter  yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol (fel "Burton") yn 1885. Fe'i hailenwyd yn "Burton and Uttoxeter" yn 2014.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: Michael Bass (Rhyddfrydol)
* 1886–1900: Sydney Evershed (Rhyddfrydol)
* 1900–1912: Robert Ratcliff (Unoliaethol Ryddfrydol, wedyn Unoliaethol)
* 1918–1943: John Gretton, Barwn 1af Gretton (Unoliaethol)
* 1943–1945: John Gretton, Barwn 2il Gretton (Ceidwadol)
* 1945–1950: Arthur W. Lyne (Llafur)
* 1950–1955: Arthur Colegate (Ceidwadol)
* 1955–1974: John Jennings (Ceidwadol)
* 1974–1997: Ivan Lawrence (Ceidwadol)
* 1997–2010: Janet Dean (Llafur)
* 2010–2019: Andrew Griffiths (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)
* 2019–2024: Kate Griffiths (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Jacob Collier (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Stone (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Stone**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Stone2007Constituency.svg|Etholaeth Stone yn Swydd Stafford
EnglandStaffordshire.svg|Swydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1918 ac fe'i diddymwyd yn 1950. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1997, ac fe'i diddymwyd unwaith eto yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Smith Child (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1945: Joseph Lamb (Ceidwadol)
* 1945–1950: Hugh Fraser (Ceidwadol)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2024: Bill Cash (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Caerlwytgoed (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Caerlwytgoed** (Saesneg: *Lichfield*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Lichfield constituency.svg|Etholaeth Caerlwytgoed yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1868 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod, a daeth yn  etholaeth sirol ym 1885. Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd ym 1997.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1892: John Swinburne (Rhyddfrydol)
* 1892–1895: Leonard Darwin (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1895–1896: Henry Charles Fulford (Rhyddfrydol)
* 1896–1923: Courtenay Warner (Rhyddfrydol, wedyn wedyn Rhyddfrydol Clymblaid, wedyn Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1923–1924: Frank Hodges (Llafur)
* 1924–1929: Roy Wilson (Ceidwadol)
* 1929–1938: James Lovat-Fraser (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1938–1950: Cecil Poole (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2024: Michael Fabricant (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Dave Robertson (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
De Stoke-on-Trent (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Stoke-on-Trent** (Saesneg: *Stoke-on-Trent South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Stoke-on-Trent South constituency.svg|Etholaeth De Stoke-on-Trent yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1966: Ellis Smith (Llafur)
* 1966–1992: Jack Ashley (Llafur)
* 1992–2005: George Stevenson (Llafur)
* 2005–2017: Rob Flello (Llafur)
* 2017–2024: Jack Brereton (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Allison Gardner (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Edward Abbey

Llenor ac ecolegwr o'r Unol Daleithiau oedd **Edward Abbey** (29 Ionawr 1927 – 14 Mawrth 1989) sydd yn nodedig am ei nofelau a leolir yn Ne Orllewin yr Unol Daleithiau ac am ei ysgrifau sydd yn mynegi athroniaeth amgylcheddol radicalaidd ac anarchaidd. Fe'i gelwir weithiau yn "Thoreau y De Orllewin".

Ganed ym mwrdeistref Indiana, Pennsylvania, a chafodd ei fagu mewn pentref cyfagos o'r enw Home. Ffermwr oedd ei dad, Paul Revere Abbey. Gadawodd Edward Abbey ei gartref yn Home yn 17 oed er mwyn bodio'i ffordd a theithio ar y wagen ar draws yr Unol Daleithiau, tua'r gorllewin i ddiffeithwch y Pedair Cornel (taleithiau Utah, Colorado, Arizona, a New Mexico). Derbyniodd ei radd baglor o Brifysgol New Mexico ym 1951, a'i radd meistr o'r brifysgol honno ym 1956 ar bwnc "Anarchiaeth a Moesoldeb Trais". Gweithiodd yn goedwigwr ac yn wyliwr tân i'r Gwasanaeth Parciau Cenedlaethol yn y 1950au a'r 1960au. Wrth ei waith, magai berthynas fynwesol â thirwedd a bywyd gwyllt rhanbarth y De Orllewin.

Ei dair nofel gyntaf oedd *Jonathan Troy* (1954), *The Brave Cowboy* (1956), a *Fire on the Mountain* (1962). Daeth yn amlwg yn sgil cyhoeddi *Desert Solitaire: A Season in the Wilderness* (1968), ei atgofion fel ceidwad parc yng nghefn gwlad Utah, a ystyrir yn glasur o lenyddiaeth natur.

Mae ei nofel enwocaf, *The Monkey Wrench Gang* (1975), yn ymwneud â phedwar amgylcheddwr sydd yn ceisio dinistrio Argae Ceunant Glen, yng ngogledd Arizona, gyda bom. Disgrifiodd Abbey y llyfr hwn yn stori ddychanol, ond cafodd ei feirniadu am ddisgrifio'n fanwl sut i ddifrodi eiddo yn fwriadol. O ganlyniad i *The Monkey Wrench Gang*, condemniwyd Abbey yn derfysgwr ac yn anarchydd peryglus gan gadwraethwyr sefydledig ac yn feddyliwr ysbrydoledig gan ecolegwyr y gwrthddiwylliant. Sefydlwyd y mudiad radicalaidd Earth First! ym 1980 gan griw o ymgyrchwyr ifanc a oedd yn edmygu gwaith Abbey, a'r nofel hon yn enwedig. Rhoddwyd yr enw *monkey-wrenching* ar dacteg o ddefnyddio difrod bwriadol er mwyn amddiffyn yr amgylchedd.

Bu farw Edward Abbey yn Tucson, Arizona, o glefyd cylchredol yn 62 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ecolegwyr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Categori:Pobl fu farw yn Arizona
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Newcastle-under-Lyme (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Newcastle-under-Lyme**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Newcastle-under-Lyme constituency.svg|Etholaeth Newcastle-under-Lyme yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Mae'r etholaeth yn fwrdeistref seneddol. Fe'i crëwyd yn y 14g, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol, ac un aelod ar ôl hynny.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1886: William Shepherd Allen (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Douglas Coghill (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1892–1900: William Allen (Rhyddfrydol)
* 1900–1906: Alfred Seale Haslam (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1942: Josiah Wedgwood (Rhyddfrydol, wedyn Llafur)
* 1942– 1951: John Mack (Llafur)
* 1951–1969: Stephen Swingler (Llafur)
* 1969–1986: John Golding (Llafur)
* 1986–2001: Llin Golding (Llafur)
* 2001–2019: Paul Farrelly (Llafur)
* 2019–2024: Aaron Bell (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Adam Jogee (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
De Swydd Stafford (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **De Swydd Stafford** (Saesneg: *South Staffordshire*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

SouthStaffordshire2007Constituency.svg|Etholaeth De&nbsp;Swydd Stafford yn Swydd Stafford
EnglandStaffordshire.svg|Swydd Stafford yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol ym 1832, a dychwelodd ddau aelod seneddol. Fe'i diddymwyd ym 1868 ac ailsefydlwyd fel etholaeth sirol a dychwelodd un aelod yn 1983. Fe'i diddymwyd unwaith eto yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–2010: Patrick Cormack (Ceidwadol)
* 2010–2024: Gavin Williamson (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Birmingham Edgbaston (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Edgbaston**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Edgbaston constituency.svg|Etholaeth Birmingham Edgbaston yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1898: George Dixon (Rhyddfrydol, Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1898–1929: Francis Lowe (Ceidwadol)
* 1929–1940: Neville Chamberlain (Ceidwadol)
* 1940–1953: Peter Bennett (Ceidwadol)
* 1953–1966: Edith Pitt (Ceidwadol)
* 1966–1997: Jill Knight (Ceidwadol)
* 1997–2017: Gisela Stuart (Llafur)
* 2017–presennol: Preet Gill (Llafur-Cydweithredol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Llofruddiaeth Daniel Morgan

Llofruddiwyd ditectif preifat Cymreig o'r enw Daniel Morgan gyda bwyell mewn maes parcio tafarn yn Sydenham, Llundain, Lloegr, ar 10 Mawrth 1987. Er gwaethaf pump ymchwiliad gan yr heddlu, yn ogystal â chwest i'r farwolaeth, ni chafwyd hyd i'r llofrudd a does neb eto wedi ei ddwyn i gyfiawnder dros y llofruddiaeth.

Gweithiodd Daniel John Morgan (3 Tachwedd 1949 – 10 Mawrth 1987) yn dditectif preifat i Southern Investigations, cwmni a gyd-sefydlodd yn Thornton Heath, ger Croydon, ym 1984 gyda Jonathan Rees o Swydd Efrog. Ar noson 10 Mawrth 1987, cafodd Morgan a Rees ddiod gyda'i gilydd yn nhafarn y Golden Lion yn ardal Sydenham. Tua 9:40 o'r gloch, cafwyd hyd i gorff Morgan ger ei gar BMW ym maes parcio'r dafarn, gyda bwyell yn ei ben, wedi derbyn dwy ergyd o'r llafn i gefn ei ben ac un i ochr ei wyneb. Dygwyd ei oriawr Rolex o'i arddwrn a'i nodiadau o boced ei drowsus, ond ni lladratwyd ei waled nac yr arian (£1100) ym mhoced ei siaced. Ar y llawr ger ei gorff roedd allwedd ei gar a dau baced o greision Golden Wonder, ac o'r herwydd galwyd y trosedd yn "y Llofruddiaeth Golden Wonder" gan bapurau newydd tabloid Lloegr.

Yn Ebrill 1987 arestiwyd chwe dyn, gan gynnwys Jonathan Rees, mewn cysylltiad â'r llofruddiaeth, ond cawsant eu rhyddhau heb eu cyhuddo o'r trosedd, a dyna ddiwedd felly ar yr ymchwiliad cyntaf gan Heddlu'r Met. Cynhaliwyd trengholiad gan lys y crwner, Southwark, ac ail ymchwiliad, gan Heddlu Hampshire, ym 1988; trydydd ymchwiliad, yn gyfrinachol, gan Ddirprwy Is-Gomisiynydd Heddlu'r Met ym 1998; pedwerydd ymchwiliad gan y Met yn 2002–03; a phumed ymchwiliad, yn gyfrinachol, gan y Met yn 2006. Rhoddwyd Rees a phedwar dyn arall ar brawf yn 2009, ond methodd y treial yn 2011.

Ym Mehefin 2021 cyhoeddwyd adroddiad gan banel annibynnol a ymchwiliodd i driniaeth yr achos gan yr heddlu, sydd yn cyhuddo'r Met o "ffurf ar lygredigaeth sefydliadol" am guddio neu wadu methiannau systemig sydd yn effeithio ar yr holl lu yn ogystal â methiannau swyddogion unigol yr Iard.

## Cyfeiriadau 
Categori:1987 yn Lloegr
Morgan, Daniel
Morgan, Daniel
Morgan, Daniel
Categori:Troseddau 1987
Categori:Troseddau'r 20fed ganrif yn Lloegr
Categori:Troseddau yn Llundain
Swydd Stafford Moorlands (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Swydd Stafford Moorlands** (Saesneg: *Staffordshire Moorlands*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Staffordshire Moorlands constituency.svg|Etholaeth Swydd Stafford Moorlands yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol ym 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: David Knox (Ceidwadol)
* 1997–2010: Charlotte Atkins (Llafur)
* 2010–presennol: Karen Bradley (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Birmingham Erdington (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Erdington**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Erdington constituency.svg|Etholaeth Birmingham Erdington yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1918. Fe'i diddymwyd ym 1955 ac ailsefydlwyd ym 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1929: Arthur Steel-Maitland (Ceidwadol)
* 1929–1931: Charles Simmons (Llafur)
* 1931–1936: John Eales (Ceidwadol)
* 1936–1945: John Cecil-Wright (Ceidwadol)
* 1945–1955: Julius Silverman (Llafur)
* 1955: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1974–1983: Julius Silverman (Llafur)
* 1983–2001: Robin Corbett (Llafur)
* 2001–2010: Siôn Simon (Llafur)
* 2010–2022: Jack Dromey (Llafur)
* 2022–presennol: Paulette Hamilton (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Ffos Noddun

Ceunant cul diarffordd ar Afon Conwy yw **Ffos Noddun**, **Ffos Noddum** neu **Ffos Anoddun** () a leolir ar gyrion Betws-y-Coed, Conwy, yng ngogledd Cymru. Gelwir y coetir hynafol o'i hamgylch yn Goed Ffos Noddum, a ddynodir yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Man brydferth boblogaidd ydyw sydd yn denu nifer o dwristiaid. Saif gwesty'r Fairy Glen a'i faes parcio gerllaw, ar ochr yr A470, ac mae modd cyrraedd Ffos Noddun drwy ddilyn llwybr ar draws tir preifat. Gofynnir i ymwelwyr dalu ffi fechan mewn blwch. Mae Pont yr Afanc, pont restredig Gradd II ym Mro Garmon, yn croesi Afon Conwy yn agos iawn at Ffos Noddun.

bawd|chwith|Ffos Noddun
Cyfansoddwyd cerdd Saesneg am Ffos Noddun gan Wilhelmina Stitch ym 1925.

bawd|Hen engrafiad yn portreadu dau ddyn a merch yn Ffos Noddun (tua 1860).

## Cyfeiriadau 
Categori:Betws-y-Coed
Categori:Ceunentydd Cymru
Tamworth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Tamworth**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Tamworth constituency.svg|Etholaeth Tamworth yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth cyn y 16g a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod, ond fe'i diddymwyd yn 1945. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1909: Philip Muntz (Ceidwadol)
* 1909–1917: Francis Newdegate (Ceidwadol)
* 1917–1922: Henry Wilson-Fox (Unoliaethol)
* 1922–1923: Percy Newson (Unoliaethol)
* 1923–1929: Edward Iliffe (Unoliaethol)
* 1929–1935: Arthur Steel-Maitland (Unoliaethol)
* 1935–1945: John Mellor (Ceidwadol)
* 1945: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2010: Brian Jenkins (Llafur)
* 2010–2023: Christopher Pincher (Ceidwadol)
* 2023–presennol: Sarah Edwards (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Stafford (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Stafford**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Stafford constituency.svg|Etholaeth Stafford yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn y 13g a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod, a daeth yn  etholaeth sirol ym 1918. Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd ym 1983.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1886: Charles McLaren (Rhyddfrydol)
* 1886–1892: Thomas Salt (Ceidwadol)
* 1892–1910: Charles Shaw (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Walter Essex (Rhyddfrydol)
* 1918–1938: William Ormsby-Gore (Unoliaethol)
* 1938–1945: Peter Thorneycroft (Ceidwadol)
* 1945–1950: Stephen Swingler (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1983–1984: Hugh Fraser (Ceidwadol)
* 1984–1997: Bill Cash (Ceidwadol)
* 1997–2010: David Kidney (Llafur)
* 2010–2019: Jeremy Lefroy (Ceidwadol)
* 2019–2024: Theodora Clarke (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Leigh Ingham (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Gogledd Stoke-on-Trent (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd Stoke-on-Trent** (Saesneg: *Stoke-on-Trent North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Stoke-on-Trent North constituency.svg|Etholaeth Gogledd Stoke-on-Trent yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1953: Albert Davies (Llafur)
* 1953–1966: Harriet Slater (Llafur-Cydweithredol)
* 1966–1987: John Forrester (Llafur)
* 1987–2015: Joan Walley (Llafur)
* 2015–2019: Ruth Smeeth (Llafur)
* 2019–2024: Jonathan Gullis (Ceidwadol)
* 2024–presennol: David Williams (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Birmingham Hall Green (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Birmingham Hall Green**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BirminghamHallGreen2007Constituency.svg|Etholaeth Birmingham Hall Green yn Birmingham
EnglandBirmingham.svg|Birmingham yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1950, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1965: Aubrey Jones (Ceidwadol)
* 1965–1987: Reginald Eyre (Ceidwadol)
* 1987–1997: Andrew Hargreaves (Ceidwadol)
* 1997–2010: Steve McCabe (Llafur)
* 2010–2019: Roger Godsiff (Llafur)
* 2019–2024: Tahir Ali (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1950
Categori:Dadsefydliadau 2024
Birmingham Yardley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Yardley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Yardley constituency.svg|Etholaeth Birmingham Yardley yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1929: Alfred Jephcott (Unoliaethol)
* 1929–1931: Archibald Gossling (Llafur)
* 1931–1945: Edward Salt (Ceidwadol)
* 1945–1950: Wesley Perrins (Llafur)
* 1950–1959: Henry Usborne (Llafur)
* 1959–1964: Leonard Cleaver (Ceidwadol)
* 1964–1970: Ioan Evans (Llafur)
* 1970–1974: Derek Coombs (Ceidwadol)
* 1974–1979: Syd Tierney (Llafur)
* 1979–1992: David Bevan (Ceidwadol)
* 1992–2005: Estelle Morris (Llafur)
* 2005–2015: John Hemming (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–presennol: Jess Phillips (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Ralph Abernathy

Gweinidog Bedyddwyr o'r Unol Daleithiau ac un o arweinwyr y mudiad dros hawliau sifil i'r Americanwyr Affricanaidd oedd **Ralph David Abernathy** (11 Mawrth 1926 – 17 Ebrill 1990) a fu'n brif gynorthwywr Martin Luther King.

Ganed yn Linden, Alabama, a ffermwr oedd ei dad. Cafodd ei ordeinio'n weinidog yn Eglwys y Bedyddwyr ym 1948. Derbyniodd ei radd baglor mewn mathemateg o Brifysgol Daleithiol Alabama ym 1950, ac enillodd radd meistr mewn cymdeithaseg o Brifysgol Atlanta ym 1951.

Cyhoeddwyd ei hunangofiant, *And the Walls Came Tumbling Down*, ym 1989. Bu farw o drawiad ar y galon yn yr ysbyty yn Atlanta yn 64 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Pobl o Alabama
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau
Stourbridge (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Stourbridge**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Stourbridge constituency.svg|Etholaeth Stourbridge yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth ym 1918.  Fe'i diddymwyd ym 1950 ac ailsefydlwyd fel bwrdeistref seneddol ym 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: John William Wilson (Rhyddfrydol)
* 1922–1927: Douglas Pielou (Unoliaethol)
* 1927–1931: Wilfred Wellock (Llafur)
* 1931–1945: Robert Morgan (Ceidwadol)
* 1945–1950: Arthur Moyle (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2005: Debra Shipley (Llafur)
* 2005–2010: Lynda Waltho (Llafur)
* 2010–2019: Margot James (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr)
* 2019–2024: Suzanne Webb (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Cat Eccles (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997