open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trwbadŵr

Beirdd a gyfansoddai ganeuon yn Ocsitaneg yn ystod yr Oesoedd Canol mewn llysoedd ar draws Ewrop ond yn bennaf yn ne Ffrainc oedd y **trwbadwriaid** (Ocsitaneg: *trobadors*). Roedd y trwbadwriaid ymhlith y cyntaf i feithrin y ffenomen lenyddol a elwir yn gyffredinol 'serch llys' (Ocsitaneg: ''fin' amor*). Mae tua hanner y 2,600 o ganeuon y trwbadwriaid sydd ar glawr yn *cansos'', sy'n canu clodydd merched. Mae'r *genres* eraill yn cynnwys cerddi dychanol a gwleidyddol (*sirventés*) a galarnadau ar gyfer noddwyr (*planhs*). Mae enwau rhyw 460 o drwbadwriaid yn hysbys. Roedd rhai, fel y trwbadŵr hysbys cyntaf, Guilhem de Peitieus (1071-1126), yn uchelwyr, ond daeth lleill, gan gynnwys Bernart de Ventadorn (tua 1135-1195), o dras werinol. Mae nifer o ganeuon gan trwbadwriaid benywaidd (*trobairitz*) wedi goroesi hefyd. Dechreuodd canu'r trwbadwriaid edwino yn Ocsitania wedi'r Groesgad yn erbyn yr Albigensiaid (1209-1229) ond erbyn hynny roeddent wedi gadael marc annileadwy ar y dychymyg Ewropeaidd.

## Llyfryddiaeth 
* Simon Gaunt a Sarah Kay, *The Troubadours: An Introduction* (Caergrawnt: Cambridge University Press, 1999)

## Gweler hefyd 
*Rhestr trwbadwriaid
**Vida*
* Il trovatore (y trwbadŵr) opera gan Giuseppe Verdi


Categori:Llenyddiaeth Ocsitaneg
The Hindu

Papur newydd Indiaidd yw ***The Hindu***. Mae'n bapur rhyddfrydol iaith Saesneg a sefydlwyd yn 1878 fel wythnosolyn ac a ddaeth yn bapur dyddiol yn 1889. Mae'n gwerthu tua 1,466,304 copi y dydd (2009) gyda tua 4.06 miliwn o ddarllenwyr. Lleolir y pencadlys yn Chennai (Madras), gyda swyddfeydd a chanolfannau cyhoeddi eraill yn ninasoedd Coimbatore, Bangalore, Hyderabad, Madurai, Delhi Newydd, Vizag, Thiruvanathapuram, Kochi, Vijayawada, Mangalore, Tiruchirapalli a Kolkata.

Cyhoeddir argraffiad ar-lein dyddiol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 

Categori:Papurau newydd India
Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Sefydliadau 1878
El País

Papur newydd Sbaenaidd yw ***El País*** (sy'n golygu "Y Wlad" yn Sbaeneg). Fe'i sefydlwyd yn 1976 a lleolir ei brif swyddfeydd ym Madrid. Mae'n disgrifio ei hun fel "y papur newydd Sbaeneg byd-eang".

Yn ogystal â'r argraffiad print, a werthir ar draws y byd Sbaeneg, cyhoeddir argraffiad Saesneg fel atodiad i *The New York Times*. Ceir fersiynau Sbaeneg a Saesneg ar-lein hefyd.

Mae cyfranwyr nodedig yn cynnwys Mario Vargas Llosa.

Mae *El País* yn un o'r papurau newydd sy'n cydweithredu gyda WikiLeaks i gyhoeddi detholiad o'r dogfennau cyfrinachol a gyhoeddir ar y wefan honno.

## Dolenni allanol 
* Gwefan *El País* 
* Argraffiad Saesneg *El País*  

Categori:Papurau newydd Sbaen
Categori:Papurau newydd Sbaeneg
Sidi Bennour

Dinas fechan yng ngorllewin Moroco yw **Sidi Bennour** (Berber : ⵙⵉⴷⵉ ⴱⵏⵏⵓⵕ, Arabeg : *سيدي بنُّور*, "Sufi Sheikh") a elwir hefyd yn Doukkala a Tlat Sidi Bennou. Mae yn Nhalaith Sidi Bennour ac mae ganddi 55,815 o drigolion (cyfrifiad poblogaeth 2014). Hi yw prifddinas y rhanbarth Doukkala-Abda. 

Fe'i lleolir tua 60&nbsp;km i'r de o ddinas El Jadida, 120 km i'r gogledd-orllewin o Marrakesh, tua 100 km i'r dwyrain o Safi a 210 km i'r de-orllewin o brifddinas Moroco Rabat.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Rhestr dinasoedd Moroco

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Doukhala-Abda
Y Ffynnon

***Y Ffynnon*** yw'r papur bro Cymraeg am ardal Eifionydd, Gwynedd. Mae'n cael ei gyhoeddi'n fisol.

Mae talgylch y papur yn cynnwys y cymunedau o gyrion Pwllheli hyd at gyffiniau tref Porthmadog. Cricieth yw prif dref yr ardal, ac mae'r papur hefyd yn cynnwys talgylch rhai o bentrefi Cymreicaf Cymru, o ran canran y siaradwyr Cymraeg gan gynnwys pentrefi Abererch, Llwyndyrus, Llanaelhaearn a Garndolbenmaen. Ceir tri phapur bro arall cyfagos: *Yr Wylan* (Porthmadog a'r cyffiniau); *Llanw Llŷn* (gorllewin penrhyn Llŷn gan gynnwys Aberdaron, Mynytho, Botwnnog a Phorthdinllaen); a *Lleu* (Dyffryn Nantlle, yn cynnwys Pant-glas a Chlynnog Fawr).

Categori:Llŷn
Categori:Papurau bro Gwynedd
Aberbargoed

Pentref yng nghymuned Bargod, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Aberbargoed** neu **Aberbargod**. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir ar y briffordd A4049 tua milltir i'r gogledd o Fargoed, rhwng Tredegar ac Ystrad Mynach.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Yr enw
Mae'r enw'n tarddu o enw'r nant "Nant Bargod Rhymni" sy'n llifo i lawr Mynydd y Fochriw i afon Rhymni yma. "Aber Bargoed" oedd ffurf 1578. Mae enw'r nant, fodd bynnag, yn llawer hŷn: fe'i canfyddir yn gyntaf yn 1170 "Bargau Remni". Roedd y nant yn ffin naturiol rhwng tiroedd brithdir a Senghennydd Uwch Caeach. Gyda thwf diwydiant 19eg ganrif, galwyd y tir ar yr ochor ddwyreiniol yn Aberbargoed (Aberbargod, 1729), Pontaber Bargoed yn 1794). Galwyd yr ochor orllewinol yn Bargoed. Bargod, felly, oedd y ffurf cynharaf, a hynny'n golygu "ffin". Newidiwyd yr enw, mae'n debyg, oherwydd dylanwad llefydd cyfagos megis Penycoed ac Argoed.

## Pobl o Aberbargoed 
* Glyndŵr Michael (1909-1943)

## Cyfeiriadau
Categori:Bargod
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Birgitta Jónsdóttir

Aelod Seneddol yn yr Althing, senedd Gwlad yr Iâ, yw **Birgitta Jónsdóttir** (ganed 17 Ebrill 1967). Mae hi'n cynrychioli Hreyfingin ('Y Mudiad') fel AS De Reykjavik. Etholwyd Birgitta i senedd Gwlad yr Iâ yn Ebrill 2009 ar ran 'Y Mudiad', sy'n anelu at ddiwygiad democrataidd y tu hwnt i wleidyddiaeth plaid y chwith a'r dde. Cyn dod yn AS, bu'n ymgyrchydd ac yn llefarydd i sawl grwp, gan gynnwys Wikileaks, ac "Arbed Gwlad yr Iâ" a "Chyfeillion Tibet yng Ngwlad yr Iâ".

Mae hi'n llefarydd ar ran yr *Icelandic Modern Media Initiative*. Fel AS mae hi'n weithgar yn yr Althing i sicrhau rhyddid y wasg a rhyddid mynegiant yng Ngwlad yr Iâ, symudiad sy'n sicrhau dioglewch WikiLeaks a'i staff yn y wlad honno. Mae hi'n aelod gweithgar o WikiLeaks ers ei sefydlu ac mae hi wedi cynhyrchu fideo i'r wefan.

Yn ogystal, mae Birgitta yn fardd, arlunydd, golygydd, cyhoeddwr ac actifydd rhyngrwyd.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pobl o Wlad yr Iâ
Categori:Gwleidyddion o Wlad yr Iâ
Categori:Llenorion o Wlad yr Iâ
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:WikiLeaks
Breuddwyd

]]
Mae **breuddwyd** yn gyfres o ddelweddau, synau neu emosiynau sy'n mynd drwy'r meddwl yn ystod cwsg. Nid yw cynnwys a phwrpas breuddwydion yn cael eu deall yn llawn, er eu bod yn wrthrych dyfalu a diddordeb trwy gydol hanes.

## Ystyr ddiwylliannol breuddwydio 
Drwy gydol hanes, mae pobl wedi ceisio darganfod ystyr mewn breuddwydion neu dewinio trwy freuddwydion. Mae breuddwydion wedi cael eu disgrifio'n ffisiolegol fel ymateb i brosesau nerfol yn ystod cwsg, yn seicolegol fel myfyrdodau yr isymwybod, ac yn ysbrydol fel negeseuon gan duwiau, yr ymadawedig, rhagfynegiadau o'r dyfodol neu o'r enaid.

Categori:Cwsg
Categori:Seicoleg
Meddwl

Gallai **meddwl** gyfeirio at:

* Y meddwl (neu'r ymenydd), sef yr hyn sy'n meddwl
* Meddyliau (*ystyriaethau*)

;Gweler hefyd
* Afiechyd meddwl
* Blinder meddwl
Bhumibol Adulyadej

Brenin Gwlad Tai yw **Rama IX** neu **Bhumibol Adulyadej** (Thai: ภูมิพลอดุลยเดช;  IPA: pʰūːmípʰōn àdūnjādèːt; 5 Rhagfyr 1927 – 13 Hydref 2016). Cafodd ei ddatgan yn frenin ar y 9fed o fis Mehefin, 1946.

Fe'i ganwyd yn Cambridge, Massachusetts, UDA, yn fab i'r Tywysog Mahidol Adulyadej a'i wraig Mom Sangwan.

Cyn ei farwolaeth, Bhumibol oedd y teyrn oedd ar ei orsedd am y cyfnod hiraf yn y byd.

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Lausanne
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Brenhinoedd Tai
Linda Henry

Actores o Loegr ydy **Linda Henry** (ganed 24 Awst 1959). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Yvonne Atkins yng nghyfres ddrama ITV *Bad Girls* ac fel Shirley Carter yn opera sebon y BBC *EastEnders*.

## Ffilmograffiaeth
*2010: *EastEnders: E20* — Shirley Carter (5 rhaglen)
*2006: *EastEnders* — Shirley Carter (2006–presennol)
*2005: *The Business* — Shirley
*1999: *Bad Girls* — Yvonne Atkins
*1998: *Trial & Retribution* — Marilyn Spark (2 raglen)
*1997: *Born to Run* — Judith (1 rhaglen)
*1997: *Touching Evil* cyfres deledu .... Justine Barber
*1996: *Beautiful Thing* — Sandra Gangel
*1996: *A Touch of Frost* — Sue Venables (1 rhaglen)
*1993: *The Bill* — Anne Riley / ... (2 raglen, 1993–1995)
*1995: *An Independent Man* — Julie Read (1 rhaglen)
*1995: *Prime Suspect: Scent of Darkness* — Gwyddonydd fforensig
*1994: *Casualty* — Diane Daw (1 rhaglen)
*1994: *Moving Story* — Sheila Roebuck (1 rhaglen)
*1993: *Cracker* — Mrs. Perry (1 rhaglen)
*1993: ''Don't Leave Me This Way* — Janet Weir
*1992: *EastEnders* — Lorraine Salter
*1990: *Birds of a Feather* — Viv McCarthy (1 rhaglen)
*1990: *The Play on One* — Carol Fairwater (1 rhaglen)
*1989: *The Nineteenth Hole* — Person tŷ cyngor (1 rhaglen, 1989)
*1989: *Forever Green* — Doc (1 rhaglen, 1989)
*19??: *Eurocops* — Linda Jackson (3 rhaglen)
*1988: *For Queen & Country* — Kim
*1988: *The Comic Strip Presents...* — Jackie (1 rhaglen, 1988)
*1988: *Screen Two* (1 rhaglen, 1988)
*1988: *Rockliffe's Babies* — Sharon Hagerty (1 rhaglen, 1988)
*1982: *The Young Ones'' — Merch mewn parti (1 rhaglen, 1982)

Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Xbox 360

Consol gemau a gafodd ei rhyddhau ar MTV ar 12 Mai 2005 ydy **Xbox 360**, a'r ail consol gemau i'w ryddhau gan Microsoft ac yn ddatblygiad o'r XBox. Roedd cystadlu yn erbyn PlayStation 3 gan Sony a'r Wii gan Nintendo. Gellir chwarae yn erbyn defnyddwyr eraill dros y we drwy gyfrwng XBox Live, lawrlwytho gemau, a lawrlwytho a gwylio ffilmiau.

Ym Mehefin 2010 roedd dros 41.7 miliwn o gemau ar gyfer y consol wedi cael eu gwerthu ledled y byd.

Cafodd ei olynnu gan Xbox One.

Categori:Consolau gemau
Categori:Microsoft
John Wycliffe

Diwinydd o Loegr a diwygiwr a chyfieithydd cyntaf y Beibl i'r Saesneg oedd **John Wycliffe** (Lladin: ***Johannes Wyclif***, tua 1328 - 31 Rhagfyr 1384).  Ystyrir Wycliffe fel un o ragflaenyddion pwysicaf y Diwygiad Protestannaidd, a chyfeirir ato fel "Seren Bore'r Diwygiad".

Ganed Wycliffe tua'r flwyddyn 1328 ger Richmond, Swydd Efrog.  Roedd yn Athro ym Mhrifysgol Rhydychen. Cyfieithodd Wycliffe y Beibl ym 1382 i'r Saesneg. Ysgrifennodd sylwebaethau yn Lladin ar weithiau Aristoteles.  Bu farw yn Lutterworth, Lloegr ym 1384.

Condemniwyd ef fel heretic gan yr Eglwys yng Nghyngor Constance ym 1415.  Cafodd ei waith ddylanwad mawr ar Jan Hus, y diwygiwr crefyddol o'r Weriniaeth Tsiec.

## Gweler hefyd
*Rhestr sylwebwyr Lladin canoloesol ar Aristoteles

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Athronwyr ysgolaidd
Categori:Cristnogaeth yn Lloegr
Categori:Cyfieithwyr y Beibl
Categori:Diwinyddion o Loegr
Categori:Genedigaethau'r 1320au
Categori:Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Categori:Llenorion Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion yr Oesoedd Canol o Loegr
Categori:Marwolaethau 1384
Categori:Protestaniaeth
Categori:Pobl o Swydd Efrog
Categori:Llenorion y 14eg ganrif o Loegr
Carnedd gron Mynydd Drumau

Carnedd gron (Saesneg: *round cairn*), sef heneb sy'n dyddio yn ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Carnedd gron Mynydd Drumau**, yng nghymuned Clydach, Abertawe; . Ei phwrpas oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog (Saesneg: *ring cairn*), sy'n fath cwbwl wahanol o garnedd.

Cofrestrwyd yr olion hyn gan Cadw a chânt eu hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: GM387.

Roedd y brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau, cytiau Gwyddelod a meini hirion.

## Cyfeiriadau
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Abertawe
Heneb

[bawd|[Croes eglwysig|Croes Geltaidd: un math o henebion]]
Gwrthrych hynafol neu safle archeolegol sy'n werth ei gadw a'i warchod ydy **heneb**. Fel arfer mae o bwysigrwydd hanesyddol ac sydd wedi cael ei astudio gan haneswyr neu'n cael ei gadw a'i warchod ar gyfer astudiaeth hanesyddol yn y dyfodol. Mae'r term yn cael ei ddiffinio gan y gyfraith a chedwir rhestr o bob heneb yng Nghymru gan gyrff megis Cadw neu'r Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru a'u gwefan Coflein.

Ymhlith yr enghreifftiau mae: bryngaerau, cestyll, mwnt a beili, cylchoedd cerrig, cromlechi a charneddau, meini hirion, crugiau crynion, siambrau claddu a cherrig gydag ysgrifen ogam arnynt.

## Gweler hefyd
* Croesau Celtaidd ac eglwysig
* Rhestr o fryngaerau wedi'u cofrestru gan CADW

## Dolennau allanol
* Cadw 
* Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Archaeoleg
Anonymous

Gallai **Anonymous** (gair Saesneg sy'n golygu "Dienw") gyfeirio at un o sawl peth:
*Anonymous (cymuned), "cymuned" neu "grŵp" hollol anffurfiol o actifyddion rhyngrwyd a hacwyr
**Anonymous (ffilm)*
* Anonymous (band), band o Andorra
* Anonymous (album), trydydd albwm y band Tomahawk
* Anonymous (cyfres deledu), sioe deledu Wyddelig sy'n serennu Jason Byrne
Clwstwr cytiau caeedig Capel Llochwydd

Olion math o gytiau hynafol sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Efydd yw **clwstwr cytiau caeedig Capel Llochwydd**, yng nghymuned Trearddur, Ynys Môn; . Enw arall ar y math hwn o heneb yw Cytiau'r Gwyddelod, sy'n enw camarweiniol.

Cofrestrwyd yr olion hyn gan Cadw a chânt eu hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: AN133.

Cychwynnwyd codi cytiau crynion tua 1,500 C.C. a daethant i ben tua'r adeg y daeth y Rhufeiniaid i Ynys Prydain. Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau a meini hirion. Maen nhw i'w canfod yng Ngwynedd, Môn, Sir Conwy a Sir Gaerfyrddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Ynys Môn
Categori:Trearddur
Operation Payback

bawd|Logo Operation Payback
Cyfres o ymosodiadau cyd-drefniedig ar wrthwynebwyr morladrad rhyngrwyd gan actifyddion rhyngrwyd yw **Operation Payback**. Mae'n enghraifft amlwg o'r cysyniad neu gymuned anffurfiol "Anonymous" ar y we. Cafodd ei greu gan ddefnyddwyr 4chan, cymuned arlein a drefnodd yr ymosodiadau Project Chanology gan Anonymous yn erbyn yr Eglwys Scientoleg.

Dechreuodd Operation Payback i daro'n ôl yn erbyn ymosodiadau DDoS ar wefannau torrent; penderfynodd y rhai o blaid "morladrad" lawnsio eu hymosodiadau DDoS eu hunain ar wrthwynebwyr morladrad. Tyfodd hynny yn don o ymosodiadau ar y prif sefydliadau o blaid hawlfraint ac yn erbyn morladrad rhyngrwyd, yn cynnwys gwefananu cwmnïau cyfreithiol ac unigolion. Yn Rhagfyr 2010, yn sgîl rhyddhau'r dogfennau "Cablegate", trodd Operation Payback at lawnsio cyfres o ymosodiadau DDoS ar wefannau cwmnïau a banciau a oedd wedi terfynnu eu contractau gyda WikiLeaks, dan bwysau o sawl cyfeiriad yn yr Unol Daleithiau.

## Operation Avenge Assange
Cyfres o ymosodiadau DDoS anferth mewn ymateb i'r ymosodiadau ar WikiLeaks yn dilyn dechrau cyhoeddi'r dogfennau "Cablegate" ar 28 Tachwedd 2010 yw Operation Avenge Assange. Ar ddechrau Rhagfyr 2010, newidiodd Operation Payback ei ffocws i gefnogi WikiLeaks a lawnsiodd ymosodiadau DDoS yn erbyn PayPal, MasterCard, Visa a'r banc Swisaidd PostFinance, i dalu'r pwyth yn ôl am yr ymosodiadau ar WikiLeaks a'i brif olygydd Julian Assange.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwrthdaro
Categori:WikiLeaks
Categori:2010
Nerys Evans

Gwleidydd Cymreig  yw **(Elizabeth Gwendoline) Nerys Evans** (ganed 1980).  Bui’n aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn cynrychioli Plaid Cymru yn rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru rhwng 2007 a 2011.  Cafodd ei dethol fel ymgeisydd ar gyfer sedd Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro ar gyfer etholiad 2011 Cynulliad Cenedlaethol Cymru, ond daeth yn drydydd.

## Cefndir
Ganed Nerys Evans yn Llangain ger Caerfyrddin.   Derbyniodd ei haddysg ym Mhrifysgol Manceinion lle derbynniodd radd B.A. mewn Theori Lywodraethol a Gwleidyddol.  Aeth yn ei blaen wedyn i dderbyn gradd M.Sc. mewn Gwleidyddiaeth Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd yn 2004.

## Gyrfa Wleidyddol 
Cychwynodd ei gyrfa fel trefnydd i Blaid Cymru in Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr a gweithiodd fel swyddog y wasg dros Blaid Cymru yng Nghyngor Sir Gaerfyrddin.  Cyn cychwyn gwaith fel Swyddog Gwleidyddol Plaid Cymru yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru yng Nghaerdydd.

Dewiswyd Nerys i gynrychioli rhanbarth Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru ar gyfer  Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007.  Ar ddiwrnod yr etholiad cymerodd Nerys sedd Helen Mary Jones, a aeth yn ei blaen i ad-ennill sedd etholaeth Llanelli.

Ym mysg ei diddordebau gwleidyddol, mae Nerys yn weithgar mewn materion gwledig, hawliau gweithwyr, iechyd a rhwystro trais yn y cartref.  Hi yw llefarydd Plaid Cymru ar addysg.  Mae Nerys yn gadeirydd y grwpiau trawsbleidiol ar gyfer epilepsi a bandllydan yng nghefn gwlad Cymru ac mae hi’n  eistedd ar y Pwyllgor Menter a Dysgu.  Yn 2008 enillodd Nerys gystadleuaeth ITV Wales yn y categori ‘Ymgyrchydd y Flwyddyn’ am ei gwaith ymgyrchu yn erbyn trais yn y cartref.  Yn ei amser hamdden mae Nerys yn mwynhau cefnogi tim rygbi Sgarlets Llanelli.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Plaid Cymru

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Glyndŵr Michael

Crwydryn di-gartref, anllythrennog oedd **Glyndŵr Michael** (4 Ionawr 1909 - 24 Ionawr 1943) a gyflawnodd hunanladdiad neu farwolaeth damweiniol; yna, defnyddiwyd ei gorff i dwyllo'r Almaenwyr yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ganed Glyndŵr yn Aberbargod (nawr ym Mwrdeistref Sirol Caerffili). Glöwr oedd ei dad, ond fe gyflawnodd hunanladdiad drwy drywanu ei hun yn ei wddf pan oedd Glyndŵr yn bymtheg mlwydd oed. Bu farw ei fam pan oedd Glyndŵr yn dri-deg-un mlwydd oed. 

Crwydrodd i Lundain ble y bu'n byw ar y stryd. Bwytaodd Glyndŵr wenwyn llygod mawr fel past oddi ar ddarnau o fara mewn warws wag ger King's Cross, Llundain, ym mis Ionawr 1943. Felly nid yw hi'n glir os mai hunanladdiad bwriadol neu damweiniol oedd ei farwolaeth. Ychydig iawn sy'n hysbys am ei fywyd.

Defnyddiwyd corff Glyndŵr Michael mewn gweithrediad hocedu milwrol bwysig yn ystod yr Ail Ryfel Byd o'r enw *Operation Mincemeat* a gynlluniwyd yn rhannol gan Ian Fleming. Gwisgwyd corff Glyndŵr Michael mewn lifrau Uchgapten y Royal Marines a gwneud iddo edrych fel petai wedi bod wedi'i ladd mewn brwydr filwrol, tra'n cario bag dogfennau oedd wedi ei glymu'n sownd i'w law gyda chadwyn. Rhoddwyd iddo'r llysenw ac adnabyddiaeth newydd: 'Uwchgapten William Martin'. Rhan allweddol bwysig o'r cynllun oedd fod y bag dogfennau yn cynnwys dogfennau cudd-wybodaeth ffug a oedd yn crybwyll mai amcan Lluoedd y Cynghreiriaid oedd goresgyn y Natsïaid drwy ymosod a goresgyn Groeg; tra mewn gwirionedd, ymosod ar Sisili oedd y bwriad.

Ar ôl gollwng corff yr 'Uwchgapten William Martin' oddi ar long danfor Brydeinig yn agos at arfordir Sbaen, y gobaith oedd y buasai'r corff ynghyd â chynnwys y bag dogfennau yn cael ei ddarganfod gan uwch-swyddogion y Natsïaid gan eu harwain i atgyfnerthu eu hamddiffynfeydd yng Ngroeg, a gadael Sisili yn fwy agored i niwed. Roedd y cynllun yn llwyddiannus, a olygodd fod goresgyniad Sisili gan Luoedd y Cynghreiriaid wedi mynd yn eithaf llyfn, gyda nifer gymharol fychan o golledion.  Arbedwyd miloedd o fywydau oherwydd llwyddiant y cynllun.

Claddwyd corff Glyndŵr Michael mewn angladd filwrol yn Sbaen gyda charreg fedd yn nodi ei enw fel 'Uwchgapten William Martin'.  Datgelodd Llywodraeth Prydain wir adnabyddiaeth y corff ym 1998, ac ychwanegwyd y llinellau: "Glyndwr Michael; Served as Major William Martin, RM" i'w garreg fedd .

Mae cofeb rhyfel Aberbargoed yn nodi hanes Glyndŵr Michael fel "y dyn na fu erioed".

## Portreadau sgrin
Yn y ffilm 2021 *Operation Mincemeat*, chwaraewyd rôl Michael gan Lorne MacFadyen.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1943
Categori:Pobl ddigartref
Categori:Pobl o Gaerffili
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl yr Ail Ryfel Byd
Anonymous (cymuned)

*Meme* rhyngrwyd yw **Anonymous** (Saesneg am "ddienw"), sy'n gallu cyfeirio at gysyniad sy'n gyffredin i sawl defnyddiwr rhyngrwyd, cysyniad a rennir gan gymuned anffurfiol o ddefnyddwyr arlein, neu'r gymuned arlein honno ei hun, sy'n gweithredu'n ddienw mewn cytgord, fel arfer tuag at gyflawni bwriad y ceir cydsyniad cyffredinol yn ei gylch. Yn ogystal, mae'n label a ddefnyddir gan grwpiau o bobl ar y we, heb eu trefnu'n grwp fel y cyfryw, sy'n cyfuno i brotestio ac ar gyfer gweithrediadau eraill dan yr enw "Anonymous". Fel "grŵp" neu "gymuned" nid oes gan Anonymous unrhyw strwythur ffurfiol o gwbl.

Dyfyniad enwocaf o'r grŵp anhysbys yw

Rydyn ni'n anhysbys

Lleng ydyn ni

Nid ydym yn maddau

Nid ydym yn anghofio

Disgwyl ni.

## Gweithgareddau ar-lein dan enw Anonymous
[bawd|Nodyn gan Operation Payback yn galw am gefnogi [WikiLeaks, Rhagfyr 2010.]]
[bawd|*[Intifada Tiwnisia, Rhagfyr 2010–heddiw|Operation Tiwnisia*, Anonymous.]]
Ar ôl cyfres o brotestiadau dadleuol a gawsant sylw eang, yn cynnwys cyfres o ymosodiadau DDoS yn 2008, daeth digwyddiadau ar y we a gysylltir â phrif actifyddion Anonymous yn fwy cyffredin. Gelwir y math yma o brostest arlein uniongyrchol yn "wrthsafiad heb arweinydd".

Mae'r defnydd o'r enw "Anomymous" arlein yn gysylltiedig gyda byrddau delwedd (*imageboards*) a fforymau rhyngrwyd, lle mae'n gyffrdin i gyfranwr arwyddo fel "Anomymous" neu "Anon" yn lle defnyddio ffug enw personol. Fel ffenonomen neu "gymuned" arlein mae Anonymous yn anodd i'w diffinio'n ffurfiol. Cynigiodd Chris Landers un "diffiniad" gwirebol yn 2008: "''[Anonymous is] the first internet-based superconsciousness. Anonymous is a group, in the sense that a flock of birds is a group. How do you know they're a group? Because they're travelling in the same direction. At any given moment, more birds could join, leave, peel off in another direction entirely.''"

Y gweithrediadau diweddaraf a gysylltir ag Anonymous yw'r gyfres o ymosodiadau DDoS anferth mewn ymateb i'r ymosodiadau ar WikiLeaks yn dilyn dechrau cyhoeddi'r dogfennau "Cablegate" ar 28 Tachwedd 2010. Newidiodd y gymuned "Operation Payback", a fu'n gyfrifol am sawl weithred cyn hynny, ei ffocws i gefnogi WikiLeaks a lawnsiodd ymosodiadau DDoS yn erbyn PayPal, MasterCard, Visa a'r banc Swisaidd PostFinance, i dalu'r pwyth yn ôl am yr ymosodiadau ar WikiLeaks a'i brif olygydd Julian Assange, wrth yr enw Operation Avenge Assange.

Ar 2 Ionawr 2011, hawliodd adran o Anonymous y cyfrifoldeb am dynnu i lawr holl wefannau llywodraeth Tiwnisia. Roedd hynny am fod llywodraeth Zine el-Abidine Ben Ali wedi rhwystro mynediad at wefan WikiLeaks i ddinesyddion Tiwnisia ac er mwyn cefnogi y chwyldro poblogaidd yn Tiwnisia a ddechreuodd yn Rhagfyr 2010.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Fideo: "Operation Tunisia". Datganiad i'r wasg gan Anonymous.

Categori:Memynnau'r rhyngrwyd
Categori:Mudiadau
Categori:Sensoriaeth
Categori:Protestiadau
Tydi Bywyd yn Boen

Cyfres ddrama deledu ar S4C oedd ***Tydi Bywyd yn Boen***. Roedd yn dilyn helyntion y cymeriad Delyth Haf, merch ysgol yng Ngogledd Cymru. Dangoswyd y gyfres gyntaf yn 1990 a'i dilynwyd gan *Tydi Coleg yn Gret* yn 1993. Ail-ddarlledwyd y gyfres yn 2010 yn rhan o slot 'Aur' S4C.

Seiliwyd y gyfres ar y llyfr o'r un enw gan Gwenno Hywyn (1987, Gwasg Gwynedd, ISBN 9780860740254).

## Cynhyrchiad
Chwaraewyd y brif ran o Delyth Haf gan Mirain Llwyd Owen.

Cynhyrchwyd y gyfres gan Ffilmiau Eryri. Ffilmiwyd y gyfres yn ardal Bangor a Chaernarfon a golygfeydd yr ysgol yn Ysgol Tryfan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Clip fideo o'r gyfres

Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Carnedd gron Foel Chwern

Carnedd gron (Saesneg: *round cairn*) sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Carnedd gron Foel Chwern**, yng nghymuned Blaen-gwrach, Castell-nedd Port Talbot; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog  (Saesneg: *ring cairn*) sy'n fath cwbwl wahanol i garnedd.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: GM235.

Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau, cytiau Gwyddelod a meini hirion.

## Cyfeiriadau
Categori:Blaen-gwrach
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Castell-nedd Port Talbot
Amgueddfa Witt

bawd|Thomas J. Witt
Mae casgliad mwyaf y byd o wyfynod i'w gael yn **Amgueddfa Witt** sydd wedi'i leoli yn München, yr Almaen. Sefydlwyd yr amgueddfa yn 1980 gan Thomas Witt. Roedd ei deulu yn entrepreneuriaid yn yr Almaen. Mae'r casgliad yn cynnwys 10,000,000 o wyfynod a ieir bach yr haf.

## Dolenni allanol 
* Amgueddfa Witt  

Witt
Categori:München
Pennant

Gallai '''Pennant" gyfeirio at:

## Cymoedd
*Cwm Pennant (Gwynedd)

## Pentrefi
*Llanfihangel-y-Pennant (Cwm Pennant)
*Llanfihangel-y-Pennant (Abergynolwyn)
*Pennant Melangell
*Pennant, Ceredigion
*Pennant, Powys, yng nghymuned Llanbryn-mair

## Pobl
*Thomas Pennant (awdur) (1726 - 1798 ) awdur, naturiaethwr a hynafiaethydd o Sir Fflint 
*Pennant (teulu), teulu o foneddigion oedd yn berchenogion stadau Bychton a Downing yn Sir Fflint 
*Thomas Pennant (abad) (c. 1480 - c.1515/22), abad Abaty Dinas Basing yn Sir Fflint 
*Richard Pennant, Barwn 1af Penrhyn(1737 - 21 Ionawr 1808)
*Huw Pennant, enw ar ddau fardd Cymraeg 
----
Mynwent Carn Fflur

Mynwent hynafol yn llawn o garneddau crynion (Saesneg: *round cairns*) sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Mynwent Carn Fflur**, yng nghymuned Ystrad Fflur, Ceredigion; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu carnedd gron gyda'r charnedd gylchog (Saesneg: *ring cairn*) sy'n fath cwbwl wahanol o garnedd.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CD186.

## Gweler hefyd
*Carneddau 
*Beddrodau siambr 
*Twmpathau 
*Cylchoedd cerrig 
*Bryngaerau
*Cytiau Gwyddelod 
*Meini hirion

## Cyfeiriadau
Categori:Carneddau crynion Cymru
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Ceredigion
Barclodiad y Gawres, Caerhun

Carnedd gron sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Barclodiad y Gawres**, yng nghymuned Caerhun, Sir Conwy; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog sy'n fath cwbwl wahanol i garnedd. Saif y garnedd ger Bwlch-y-ddeufaen wrth ymyl yr hen ffordd gynhanesyddol a Rhufeinig sy'n cysylltu Dyffryn Conwy ac Abergwyngregyn.

## Cefndir
Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CN131.

## Gweler hefyd
*Carneddau 
*Beddrodau siambr 
*Twmpathau 
*Cylchoedd cerrig 
*Bryngaerau
*Cytiau Gwyddelod 
*Meini hirion

## Chwedl
Yn ôl y chwedl, sy'n perthyn i ddosbarth arbennig o chwedlau am gawresi, roedd cawr a chawres ar eu ffordd i Fôn am eu bod wedi clywed bod tir ffrwythlon yno. Roedd gan y wraig lwyth o gerrig yn ei ffedog (*barclod*). Wrth iddynt nesu at ben Bwlch-y-Ddeufaen roeddent yn dechrau blino. Gofynnont i ddyn a ddaethai o Fôn a oedd y ffordd i'r ynys yn bell? Atebodd ei bod yn bell iawn a'i fod wedi treulio ei sgidiau newydd yn llwyr wrth gerdded oddi yno, a dangosodd ei hen sgidiau llarpiog i brofi hynny. Digalonodd y cewri. Gollyngodd y gawres y cerrig o'i ffedog a'u gadael yn bentwr (*barclodiad*: 'ffedogiad') ar y llawr a dyna pam y'i gelwir yn "Farclodiad y Gawres" heddiw.

## Gweler hefyd
Mae 'Barclodiad y Gawres' yn enw ar rai henebion cynhanesyddol eraill yng Nghymru, yn cynnwys:
* Barclodiad y Gawres, Ynys Môn

## Cyfeiriadau
Categori:Caerhun
Categori:Carneddau crynion Conwy
Categori:Llên gwerin Cymru
Marchnad Nadolig

[bawd|Marchnad Nadolig [Goslar, yr Almaen.]]
Mae llawer o leoedd yn cynnal **marchnad Nadolig** yn yr wythnosau cyn y Nadolig. Yn wreiddiol, roedd y marchnadoedd Nadolig cyflenwi stoc o fwyd a nwyddau eraill ar gyfer y gaeaf. Dros amser, mae'r marchnadoedd hefyd yn darparu nwyddau sy'n diwallu arferion y Nadolig, e.e. trimins, anrhegion.

Nadolig
Categori:Nadolig
Efail-fach

Pentref ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Efail-fach** (*Efail-fâch* ar fapiau Saesneg). Fe'i lleolir ar gyffordd ar y B4287, 3 milltir i'r de-ddwyrain o Gastell-nedd. Mae'r B4287 yn ei gysylltu â Chastell-nedd ac â Phont-rhyd-fen gyda ffordd arall o'r gyffordd yn ei gysylltu â pentref Ton-mawr i'r gogledd. Mae Efail-fach yn rhan o gymuned Pelenna.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Y Clun

Pentref bychan yng nghymuned Y Clun a Melin-cwrt, bwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw'r **Clun** (Saesneg: *Clyne*). Fe'i lleolir yng Nglyn Nedd ar y ffordd B4434 ar bwys y briffordd A465 rhwng Castell-nedd i'r de-orllewin a Resolfen i'r gogledd-ddwyrain.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Y Clun a Melin-cwrt
Melin-cwrt

Pentref bychan ym mwrdeistref sirol  Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Melin-cwrt** (Saesneg: *Melin-court*). Fe'i lleolir yng Nglyn Nedd ar y ffordd B4434 ar bwys y briffordd A465 rhwng Castell-nedd i'r de a Resolfen i'r gogledd.

Mae'r pentref yn rhan o gymuned Y Clun a Melin-cwrt. Ceir Rhaeadr Melin-cwrt gerllaw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Rhyd-y-fro

Pentref bychan ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Rhyd-y-fro**. Fe'i lleolir ar y briffordd A474 tua 2 filltir i'r gogledd o Bontardawe.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Cilmaengwyn

Pentref bychan ym mwrdeistref sirol  Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Cilmaengwyn**. Fe'i lleolir ar lôn wledig uwchlaw Dyffryn Tawe tua 3 filltir i'r gogledd-ddwyrain o Bontardawe.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Godre'r-graig

Pentref bychan yng nghymuned Ystalyfera, bwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw '''Godre'r-graig'''.  Fe'i lleolir yng Nghwm Tawe ar bwys y briffordd A4067 tua 3.5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Bontardawe.

Ar ochr uchaf y pentref saif ardal Y Graig Arw a Phant-teg, sy'n cysylltu Godre'r-graig ag Ystalyfera.

Capel Pant-teg oedd yr addol-dý cyntaf ym mhentref a chymuned Ystalyfera; fe'i codwyd gan y gymuned eu hunain a hynny yn 1821. Prynnwyd y tir ar lês o 999 mlynedd am geiniog neu ddwy yn unig ac enwyd y capel gan y Parch. John Davies o Alltwen.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Ystalyfera
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Llan-giwg

Pentref bychan a phlwyf eglwysig ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Llan-giwg** (hefyd: **Llangiwg**). Fe'i lleolir tua 1.5 milltir i'r gogledd o Bontardawe.

Enwir plwyf Llan-giwg ar ôl Sant Ciwg, sant cynnar y cyfeirir ato yn derbyn tir gan y Brenin Arthur yn yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy. Mae eglwys Llan-giwg yn adeilad rhestredig Graddfa 1; mae wedi cau.

Ceir ysgol gynradd yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Eglwys Llan-giwg

## Pobl o Langiwg 
* John Dyfnallt Owen

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Carnedd gron Twyn yr Odynau

Carnedd gron (Saesneg: *round cairn*) sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Carnedd gron Twyn yr Odynau**, yng nghymuned Ystradfellte, Powys; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog (Saesneg: *ring cairn*) sy'n fath gwahanol.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: BR343.

Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau, cytiau Gwyddelod a meini hirion.

## Cyfeiriadau
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Powys
Categori:Ystradfellte
Cwm-gors

Pentref bychan ym mwrdeistref sirol  Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Cwm-gors** (hefyd: **Cwmgors**). Fe'i lleolir ar y briffordd A474 tua 1 filltir i'r de o Waun-Cae-Gurwen, rhwng Pontardawe a Brynaman. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Llan-giwg. ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Ar gwr Cwm-gors

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Blaengwynfi

Pentref bychan ym mwrdeistref sirol  Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Blaengwynfi**. Fe'i lleolir ychydig i'r gogledd o'r briffordd A4107 ger Abergwynfi, rhwng Treorci a Port Talbot. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Glyncorrwg. ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Osasco

Dinas yn nhalaith São Paulo ym Mrasil yw **Osasco**. Yn 2008 roedd ganddi boblogaeth o 718,646. Mae ei harwynebedd yn 64.935&nbsp;km sgwar a'r mynydd uchaf yn 792m.

## Gallery 

Delwedd:Bandeira Osasco.png|Baner
Delwedd:Bras%C3%A3o_Osasco.gif|Arfbais

Categori:Dinasoedd Brasil
PostFinance

Cangen ariannol Swyddfa'r Post y Swistir yw **PostFinance**. Fe'i sefydlwyd yn 1906 a lleolir ei bencadlys yn Berne, Y Swistir.

Mae'n cynnig sawl gwasanaeth ariannol yn cynnwys cyfrifon cynilion, trosglwyddo arian, cardiau credyd a debyd, a gwasanaethau ariannol ar-lein.

## Helynt WikiLeaks 
Ar 6 Rhagfyr 2010, rhewodd PostFinance gyfrif personol Julian Assange, sefydlwr a phrif olygydd WikiLeaks, ar "*technicality*". Roedd hyn yn sgîl cyhoeddi'r dogfennau "Cablegate" gan WikiLeaks a chredir gan lawer y digwyddodd hynny dan bwysau gwleidyddol gan yr Unol Daleithiau i geisio atal WikiLeaks. Mewn ymateb, cafwyd ymosodiad DDoS ar wefan PostFinance gan Operation Avenge Assange gan ei thynnu i lawr dros dro.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan PostFinance 

Categori:Banciau'r Swistir
Categori:Cwmnïau'r Swistir
Categori:Sefydliadau 1906
Anthocerotophyta

Planhigion anflodeuol bach yw'r **Anthocerotophyta**, y Cornlysiau. Fe'i ceir trwy'r byd, ond yn arbennig yn y trofannau mewn lleoedd llaith, yn aml yn tyfu ar goed. Maent yn blanhigion anfasgwlaidd heb feinwe sylem a ffloem i gludo dŵr. Maent yn atgenhedlu â sborau yn hytrach na hadau.

bawd|de|Cylchred bywyd

## Teuluoedd 
**Leiosporocerotaceae**
* *Leiosporoceros*
**Anthocerotaceae**
* *Anthoceros*
* *Folioceros*
* *Sphaerosporoceros*
**Notothyladaceae**
* *Notothylas*
* *Phaeoceros*
* *Paraphymatoceros*
* *Hattorioceros*
* *Mesoceros*
**Phymatocerotaceae**
* *Phymatoceros*
**Dendrocerotaceae**
* *Dendroceros*
* *Megaceros*
* *Nothoceros*
* *Phaeomegaceros*

Categori:Planhigion
Angel

[bawd|Llun olew gan Carl Heinrich Bloch yn dangos [Iesu Grist yng Ngardd Gesthemane gydag Angel yn ei gysuro.]]
Yn ôl yr Hen Destament a'r Coran, negesydd Duw yw **angel**. Yn aml, mae golau ac adenydd yn gysylltiedig â nhw a chânt eu cysylltu gyda marwolaeth neu'r bodau ysbrydol a geir mewn crefyddau eraill. Mae rhai diwylliannau'n credu eu bod yn gofalu neu'n gwarchod pobl unigol.

Yn Islam, Mikail (Mihangel) yw'r archangel sy'n cael ei anfon gan Allah i ddatgelu'r *Coran* i'r Proffwyd Mohamed.

Daw'r gair o'r Hen Roeg *ἄγγελος* (*angelos*), "negesydd".

## Angel y Nadolig 
Cysylltir y Nadolig hefyd gydag angylion.

## Mewn llenyddiaeth
Yn ogystal a'r Beibl, ceir sawl cyfeiriad at angylion. Ceir cwpled o englyn arbennig am y llais dynol:
:Gwerthai angel ei delyn
:Ym mhalas Duw am lais dyn.

## Gweler hefyd 
* Archangel
* Gabriel
* Lwsiffer
* Mihangel a Llanfihangel
* Raphael


Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Crefyddau Abrahamig
Categori:Nadolig
Java (iaith raglennu)

Iaith raglennu yw **Java**. Crëwyd Java gan James Gosling o Sun Microsystems ym 1991.  Roedd yn seiliedig ar C++.  Mae Java yn iaith Gwrthrych Gyfeiriol. Gellir rhedeg rhaglen Java sydd wedi'i chrynhoi ar unrhyw Java Virtual Machine (JVM) (er enghraifft i'r systemau weithredu Linux, Microsoft Windows neu Mac OS X). Gwneir hyn trwy grynhoi'r cod Java i Byte Code sydd yn ddarllenadwy i'r Java Virtual Machine.

## Cystrawen
Rhaglen "Shwmae byd":

```java
public class ShwmaeByd 
{
     public static void main(String[] args) 
     {
          System.out.println("Shwmae byd!");
     }
}
```

## Dolenni allanol 
*  Java: Java ar gyfer defnyddwyr
*  Oracle: Adnoddau ar gyfer Technoleg Datblygwr Java.

Categori:Ieithoedd rhaglennu
Gwasanaeth Erlyn y Goron

Adran anweinidogol Llywodraeth y Deyrnas Unedig yw **Gwasanaeth Erlyn y Goron** (Saesneg: *Crown Prosecution Service* neu *CPS*). Mae'n gyfrifol am erlyn achosion troseddol a archwilir gan yr Heddlu yng Nghymru a Lloegr. Lleolir ei bencadlys yn Rose Court, Southwark, Llundain.

Mae'r Gwasanaeth yn gyfrifol am:
* Gynghori'r heddlu ar achosion y gellid eu herlyn.
* Adolygu achosion a gyflwynir gan yr heddlu.
* Lle penderfynir erlyn, pennu unrhyw gyhuddiadau ym mhob achos heblaw am rai bach.
* Paratoi achosion ar gyfer y llys.
* Cyflwyno achosion yn y llys.

## Dolenni allanol 
* Gwasanaeth Erlyn y Goron 

Categori:Adrannau anweinidogol Llywodraeth y Deyrnas Unedig 
Categori:Cyfraith Cymru
Categori:Cyfraith Lloegr
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig
Carchar Wandsworth

Carchar ym Mwrdeistref Llundain Wandsworth, Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **CEM Wandsworth** (**Carchar Ei Mawrhydi, Wandsworth**) (Saesneg: *HMP Wandsworth*). Fe'i lleolir yn ardal Wandsworth.

## Pobl a roddwyd yn Wandsworth 
* Oscar Wilde
* Julian Assange

Wandsworth
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Wandsworth
Carnedd gron Blaen Llynor

Carnedd gron (Saesneg: *round cairn*) sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Carnedd gron Blaen Llynor**, yng nghymuned Llandrillo, Sir Ddinbych; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog  (Saesneg: *ring cairn*) sy'n fath cwbwl wahanol i garnedd.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: DE302.

Mae'r brodorion a'u cododd hefyd yn gyfrifol am godi carneddau, beddrodau siambr, twmpathau, cylchoedd cerrig, bryngaerau, cytiau Gwyddelod a meini hirion.

## Cyfeiriadau
Categori:Oes yr Efydd yng Nghymru
Categori:Oes yr Haearn yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Ddinbych
Tutuila

Prif ynys Samoa America yn ne'r Cefnfor Tawel yw **Tutuila**. Lleolir Pago Pago, prifddinas Samoa America, ar yr ynys. Yma hefyd ceir Maes Awyr Rhyngwladol Pago Pago, prif faes awyr y wlad.

bawd|dim|Map o Tutuila
bawd|dim|Craig Fatu, ar arfordir Tutuila

Categori:Samoa America
Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Crugiau Merched

Carnedd gron sy'n dyddio'n ôl i ddiwedd Oes y Cerrig a chychwyn Oes yr Efydd ydy **Crugiau Merched**, yng nghymuned Cilycwm, Sir Gaerfyrddin; . Ei phwrpas, mae'n debyg, oedd bod yn rhan o seremoniau neu ddefodau crefyddol a oedd yn ymwneud â chladdu'r meirw. Ni ddylid cymysgu'r garnedd gron gyda'r garnedd gylchog (Saesneg: *ring cairn*) sy'n fath cwbwl wahanol o garnedd.

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: CM302.

## Gweler hefyd
*Carneddau 
*Beddrodau siambr 
*Twmpathau 
*Cylchoedd cerrig 
*Bryngaerau
*Cytiau Gwyddelod 
*Meini hirion

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Gaerfyrddin
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Gaerfyrddin
Cilycwm
George Tenet

Cyfarwyddwr Cudd-wybodaeth Ganolog (DCI) Asiantaeth Gwybodaeth Ganolog yr Unol Daleithiau o 1997 i 2004 yw **George John Tenet** (ganwyd 5 Ionawr 1953).

Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Cyfarwyddwyr y CIA
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Roegaidd
Glyn James

Gwleidydd oedd yn aelod o Blaid Cymru oedd **Glyndwr Powell James**, mwy adnabyddus fel **Glyn James** (26 Mawrth 1925 – 4 Rhagfyr 2010).

Ganed ef yn Llangrannog, Ceredigion, ac addysgwyd ef yng Ngholeg Technegol Morgannwg, Trefforest (Prifysgol Morgannwg yn ddiweddarach). Daeth yn adnabyddus yn niwedd y 1950au, pan sefydlodd *Radio Free Wales*, wedi i Blaid Cymru gael ei gwahardd rhag darlledu ar y BBC. Etholwyd ef i Gyngor Bwrdeisdref y Rhondda ac yna i Gyngor Sir Canol Morgannwg yn 1961-64 a 1967-69. Daeth yn faer y Rhondda yn 1960, ac yn ymgeisydd Plaid Cymru yn etholaeth seneddol Rhondda mewn saith etholiad rhwng 1955 a 1979.

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Pobl o Geredigion
Harrisburg

Gallai **Harrisburg** gyfeirio at sawl lleoedd yn Unol Daleithiau America, gan gynnwys:

* Harrisburg, Arkansas, dinas yn nhalaith Arkansas
* Harrisburg, De Dakota, dinas yn nhalaith De Dakota
* Harrisburg, Gogledd Carolina, dinas yn nhalaith Gogledd Carolina
* Harrisburg, Illinois, dinas yn nhalaith Illinois
* Harrisburg, Missouri, tref yn nhalaith Missouri
* Harrisburg, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio
* Harrisburg, Oregon, dinas yn nhalaith Oregon
* Harrisburg, Pennsylvania, prifddinas talaith Pennsylvania

----
Pixies

Band roc o'r Unol Daleithiau a sefydlwyd yn Boston, Massachusetts ym 1986 yw'r **Pixies**. Mae gan y band bedwar aelod: Black Francis (llais, gitâr), Joey Santiago (gitâr), Kim Deal (gitâr fas, llais) a David Lovering (drymiau). Gwahanodd aelodau'r grŵp ym 1993 ond ailffurfiodd y band yn 2004. Cafodd y grŵp ddylanwad mawr ar lawer o fandiau roc amgen y 1990au fel Nirvana.

## Disgyddiaeth
* *Come On Pilgrim*, EP  (1987)
* *Surfer Rosa* (1988)
* *Doolittle* (1989)
* *Bossanova* (1990)
* *Trompe le Monde* (1991)
* *Indie Cindy* (2014)
* *Head Carrier* (2016)
* *Beneath the Eyrie* (2019)
* *Doggerel* (2022)

Categori:Bandiau Americanaidd
Categori:Bandiau roc
Caer Rufeinig Caerllion

Lleng-gaer enfawr o'r cyfnod Rhufeinig ydy **Caer Rufeinig Caerllion**, Caerllion, Sir Casnewydd; . Dyma bencadlys y Rhufeiniaid yn eu hymgyrch i orchfygu brodorion De Cymru.

I'r Rhufeiniwr o leng Legio II Augusta, fel "Isca Silurum" gan mai yn nhiriogaeth y Silwriaid yr oeddent neu fel '*Isca Augusta* yr adnabyddid y lleng-gaer hon. Symudodd y lleng i Gaerllion tua'r flwyddyn 74 OC, a bu yma am ganrifoedd, efallai tan ddechrau'r 4g. Mae'r olion o'r cyfnod yma yn parhau i fod yn nodwedd amlycaf Caerllion. Ymhlith yr olion mae olion barics y llengfilwyr, y baddondy, y muriau oedd yn amgylchynu'r gaer, a'r amffitheatr tu allan i'r muriau. Enw Rhufeinig ar y dref oedd 'Iskalis' a ddaeth o enw'r afon: Wysg.
250px|bawd|chwith|Golygfa o'r olion Rhufeinig
bawd|chwith|250px|Amffitheatr Rhufeinig y gaer

Cofrestrwyd yr heneb hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM: MM252, MM230 ac eraill.

Mae olion Rhufeinig wedi cael eu darganfod yn ddiweddar mewn rhan arall o Gaerllion, sef, "The Mynde".

Yn yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy, Caerllion yw prifddinas y Brenin Arthur.

## Yr amffitheatr 
250px|bawd|chwith|Yr Amffitheatr Rufeinig
Arferai'r trigolion lleol alw'r amffitheatr yn "Fwrdd Crwn Arthur" oherwydd ei siâp a'r cysylltiad honedig gydag Arthur. Rhwng 1909 ac 1926 cafwyd cloddio archaeolegol o dan arweiniad Victor Erle Nash-Williams, a ddaeth i'r canlyniad mai oddeutu 90 OC y cychwynnwyd ar y gwaith o'i godi. Erys y rhan fwyaf ohono heb ei gloddio. Siâp hirgrwn sydd iddo mewn gwirionedd a chredir y gallasid dal oddeutu chwe mil o bobl. Mae'n cynnwys clawdd pridd wedi ei gynnal gan fur o gerrig, lle mae wyth mynedfa i'r man perfformio. 

## Caerau Rhufeinig cyfagos 
Ceir Caer Penrhos gerllaw: rhif SAM MM011; .

## Gweler hefyd 
*Julius ac Aaron, merthyron Cristionogol, dienyddiwyd yn 304.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
* Gwefan Cadw

Categori:Amffitheatrau
Categori:Amgueddfeydd archaeolegol
Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Caerllion
Caerllion
Categori:Safleoedd archaeolegol Casnewydd
Iestyn Garlick

Actor, cynhyrchydd a cyflwynydd teledu o Gymru ydy **Iestyn Garlick** (ganwyd Gorffennaf 1952). Mae'n adnabyddus am ei gymeriad 'Jeifin Jenkins' a oedd yn cyflwyno nifer o raglenni plant ar S4C yn cynnwys *HAFoc*, *Jeifin* a *Jeifin yn bobman*.

## Bywyd cynnar
Fe anwyd Iestyn Garlick yn Nazareth House, Abertawe yn y 1950au, yn blentyn i Mary Rose Donnelly, gyda'r enw Kevin Donnelly. Rhai misoedd yn ddiweddarach cafodd ei fabwysiadu gan y bardd Raymond Garlick a'i wraig Elin a rhoddwyd yr enw Iestyn Kevin Garlick iddo.

## Gyrfa
Roedd yn aelod o'r grŵp *Ac Eraill* a perfformiodd yn yr opera roc *Nia Ben Aur*.

Yn y 1970au cyflwynodd y sioe gerddoriaeth *Twndish*. Bu'n cyflwyno ar y rhaglen i blant *HAFoc* fel ei gymeriad Jeifin Jenkins. Roedd yn un o'r cyflwynwyr gwreiddiol ar y rhaglen gylchgrawn *Heno* yn 1990. Cyflwynodd nifer o raglenni ar S4C yn cynnwys y sioeau cwis *Hollol Bananas*, *Cwist* a *Sgrin Ti Syniad* a'r rhaglenni adloniant *Traed Oer*, *Gemau Heb Ffiniau* a *Penwythnos Mawr*.

Mae'n un o sefydlwyr cwmni cynhyrchu teledu Antena.

Actiodd yn y ffilm *Madam Wen* (1982) a'r cyfresi teledu *Eye of the Dragon* (1987) a *The Life and Times of David Lloyd George* (1981).. Mae'n chwarae rhan y prifathro 'Jim Gym' yn y gyfres deledu Rownd a Rownd.

Yn 1990 daeth yn 'llais y stadiwm' yn gwneud cyhoeddiadau mewn gemau rygbi yn Stadiwm y Mileniwm a Pharc yr Arfau cyn hynny. Penderfynodd gamu lawr o'r swydd ar ddiwedd 2025. Cyhoeddodd am y tro olaf ar 29 Tachwedd 2025, yn y gêm rhwng Cymru a De Affrica.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Pieter de Hooch

Peintiwr o'r Iseldiroedd] oedd **Pieter de Hooch** (Rhagfyr 1629 – Mawrth 1684).  Cafodd ei eni yn Rotterdam.

Heddiw priodolir 84 o baentiadau i de Hooch.

Categori:Arlunwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1675
Categori:Pobl o Rotterdam
Cycadophyta

Rhaniad o blanhigion had yw **Ginkgophyta**. Nodweddir hwy gan fonyn di-ddail a dail sylweddol o faint ar ei ben.

Fe'i ceir yn y trofannau a'r is-drofannau, yn enwedig yng Nghanolbarth a De America, Awstralia, India, Sri Lanca, Madagasgar a rhan ddeheuol Affrica.

Categori:Planhigion