Datganoli Cernyw

bawd| Baner Sant Piran. Baner Cernyw.

**Datganoli Cernyweg** yw'r mudiad i gynyddu pwerau llywodraethu Sir Gernyw.

## Hanes datganoli a statws Cernyweg 
### Rheoaeth Seisnig 
Ym 1066, goresgynnwyd llawer o Gernyw gan y Normaniaid  ac mae'n bosibl i Brian o Lydaw gael ei wneud yn iarll Cernyw gan William y Concwerwr. Dychwelodd rhai o Gernywiaid i Gernyw o Lydaw yn dilyn goresgyniad blaenorol gan yr Eingl-Sacsoniaid.

Crëwyd arglwyddiaeth Iarll Cernyw a'i phenodi gyntaf i Gondor Cernyw, goroeswr o linach frenhinol Cernyw.

### Dugiaeth Cernyw 
bawd| Map dwyieithog o Gernyw (Saesneg a Chernyweg).
bawd| Cerflun o Michael Joseph An Gof (y Smith) a Thomas Flamank, arweinwyr gwrthryfel Cernyweg ym 1497.
Ffurfiwyd Dugiaeth Cernyw ym 1337 gan frenin Lloegr Edward III ar gyfer ei fab cyntaf anedig, y Tywysog Edward ac roedd siarter yn nodi y byddai hyn yn parhau yn yr un modd ar gyfer pob mab hynaf i frenhiniaeth Lloegr. Dug Cernyw yw'r teitl a roddir i ddeiliad Dugiaeth Cernyw ac mae'r Dug yn dal rhai hawliau yng Nghernyw ac yn berchen ar yr arfordir a gwelyau afonydd o amgylch Cernyw yn ogystal â'r elw sylweddol a gynhyrchir ohono. Mae'r elw hwn yn cyfrannu at gymorth ariannol Dug Cernyw o Loegr. 

### Gwrthryfel Cernyw a Senedd Stannery 
Ym 1497, gorymdeithiodd Michael Joseph An Gof a Thomas Flamank a byddin Gernywaidd i Lundain i brotestio yn erbyn codi trethi gan Harri VII a oedd yn ceisio cynyddu eu cyllid ar gyfer rhyfel yn erbyn yr Albanwyr. Gorchfygwyd y fyddin Gernywaidd a dienyddiwyd An Gof a Flamank. Er hyn, mae'n bosib fod y gwrthryfel wedi dylanwadu ar benderfyniad Harri VII i gyflwyno'r Siarter Pardwn ym 1508 a roddodd bwerau i Senedd Stannary i roi feto ar ddeddfwriaeth Seisnig yng Nghernyw. 

## Mudiad datganoli modern 
### Bargen ddatganoli 2015 Cernyw 
Yn 2015 Cernyw oedd y sir gyntaf yn Lloegr i dderbyn pwerau datganoledig newydd a oedd yn cynnwys;

* Pwerau i Gyngor Cernyw fasnachfreinio a gwella gwasanaethau bysiau
* Cynllun integreiddio Iechyd a Gofal Cymdeithasol ar gyfer Cyngor Cernyw a Chyngor Ynysoedd Sili
* Dewis y Cyngor o brosiectau ar gyfer buddsoddiad gwerth miliynau o bunnoedd
* Cynyddu mewnbwn Partneriaeth Menter Leol (LEP) Cernyw ac Ynysoedd Sili ar gyfer gwella sgiliau
* Symleiddio gallu LEP i integreiddio gwasanaethau lleol a chenedlaethol i gryfhau cwmnïau yng Nghernyw.

### 2022: Pŵer datganoledig pellach 
Ym mis Rhagfyr 2022 yn Spaceport Cernyw , cyhoeddodd Dehenna Davison yr Is-Ysgrifennydd Gwladol Seneddol dros "Leveling Up" becyn gwerth £360m yn trosglwyddo pwerau adeiladu a sgiliau i Gyngor Cernyw. Byddai'r cytundeb hefyd yn caniatau Maer rhanbarthol (Meryon Kernow) a etholwyd yn uniongyrchol i Gernywyn debyg i un Llundain Fwyaf. Mae'r pwerau wedi'u cynllunio i roi "mwy o reolaeth i'r cyngor a'r Maer/ *Meryon* dros gyllidebau trafnidiaeth, adeiladu, darparu sgiliau, a mwy o ddylanwad gyda'r llywodraeth i fynd i'r afael â heriau ail gartrefi"  

## Galw am ddatganoli pellach 
### Cynulliad/Senedd Cernyweg 
Ffurfiwyd Confensiwn Cyfansoddiadol Cernyweg yn 2000 fel sefydliad trawsbleidiol yn cynnwys cynrychiolwyr o'r sectorau preifat, cyhoeddus a gwirfoddol i ymgyrchu dros greu Cynulliad Cernyweg,  tebyg i Gynulliad Cenedlaethol Cymru, Cynulliad Gogledd Iwerddon a Senedd yr Alban. Rhwng 5 Mawrth 2000 a Rhagfyr 2001, casglodd yr ymgyrch lofnodion 41,650 o drigolion Cernyw yn cymeradwyo'r alwad am gynulliad datganoledig, ynghyd ag 8,896 o lofnodwyr o'r tu allan i Gernyw. Cyflwynwyd y ddeiseb ddilynol i'r Prif Weinidog, Tony Blair.

### Rhesymau allweddol a awgrymir dros ddatganoli 
Mae rheolwr gyfarwyddwr Ginsters Mark Duddridge wedi cynnig buddiannau allweddol o ddatganoli mwy o bwerau i Gernyw:

* arbenigedd mewn trin arian cyhoeddus ar raddfa fawr yng Nghernyw
* dealltwriaeth a pherthynas waith dda gyda phartneriaid lleol a chanlyniadau da i fuddsoddwyr (yn dilyn profiad y datganoli blaenorol)
* gwybodaeth leol dda a llwyddiant gyda'r datganoli blaenorol
* arafwch y gweithio gyda phartneriaid cenedlaethol gyda llywodraeth y DU a’r risg o golli buddsoddwyr
* traddodiad yng Nghernyw fel maes masnachu rhyngwladol
* sicrhau £14/15 miliwn o fuddsoddiad mewn pythefnos oherwydd gwybodaeth dda am fusnes a buddsoddwyr
* y busnesau canlynol yng Nghernyw: busnes gwynt alltraeth, geo-adnoddau, geowyddoniaeth, busnes lithiwm, busnes cronfa ddata, busnes gofod 

### Adroddiad datganoli 
Awgrymodd adroddiad gan y Sefydliad Ymchwil Polisi Cyhoeddus (IPPR), melin drafod annibynnol, fod Cernyw wedi “gordyfu” y fargen ddatganoli wreiddiol 2015.

Awgrymodd Sarah Longlands, cyfarwyddwr IPPR North fod Cernyw angen “y pŵer a’r adnoddau i allu symud ymlaen a chyflawni’r gwaith, yn hytrach nag aros i’r llywodraeth ganolog wneud y cam nesaf” ac yn seiliedig ar eu hymchwil ei fod yn "glir bod Cernyw wedi gwneud y gorau o’r cytundeb datganoli gweddol gyfyngedig a gynigiwyd yn wreiddiol.” Awgrymodd Longlands hefyd, oherwydd dirywiad y diwydiant lletygarwch yn ystod pandemig COVID-19 ac “ansicrwydd Brexit, nawr yw’r amser i roi datganoli go iawn i Gernyw sy’n golygu bod ganddyn nhw’r pwerau economaidd a’r adnoddau sydd eu hangen arnyn nhw i gefnogi sefydliad cryf. ac adferiad teg.” 

### Uchelgeisiau datganoli cynghorau 
* Mae arweinydd cyngor Cernyw wedi galw am ddatganoli pwerau treth ail gartrefi i Gyngor Cernyweg, yn debyg iawn i Gymru fel bod trigolion lleol yn gallu fforddio tai lleol yn eu cymunedau eu hunain yn well.
* Mae gan y cyngor uchelgeisiau ar gyfer datganoli pellach i Gernyw sy'n cynnwys rheolaeth bellach dros gynllunio a threthiant er mwyn rheoli twristiaeth yn well yng Nghernyw.
* Mae'r cyngor hefyd eisiau pwerau datganoli ar gyfer Porthladd Rhad yng Nghernyw, gan gynnwys Maes Awyr Cei Newydd a dociau Falmouth.
* Mae porthladd rydd Cernyweg gan gynnwys Maes Awyr Cei Newydd a Dociau Falmouth yn uchelgais arall.
* Rheolaeth dros y flwyddyn academaidd, gan gynnwys gallu ei rhannu'n bedwar tymor.
* Y gallu i brisio eiddo ar gyfer treth gyngor.
* Buddsoddiad mewn technoleg werdd. 

### Pawb Dan Un Faner: Dydd Sant Piran 
Mae gorymdaith "All Under One Banner" wedi'i threfnu ar gyfer 19 Mawrth yng Nghernyw i ddathlu Dydd Sant Piran a hybu mwy o ymreolaeth i Gernyw a mwy o drafodaeth ar ei ddyfodol. 

## Gweler hefyd 
* Cenedlaetholdeb Llydewig
* Llydaw Unedig
* Cenedlaetholdeb Cymreig
* Datganoli Cymru
* Annibyniaeth Gymreig
* Iwerddon unedig
* Annibyniaeth yr Alban
* Pan-Geltaidd

## Cyfeiriadau 
Categori:Cernyw
Categori:Datganoli yn y Deyrnas Unedig