open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iestyn Jones

Actor ac archeolegydd o Gymru yw **Dr Iestyn Jones** (ganwyd Awst 1963).

Ganwyd **Iestyn ab Owen Jones** yn Aberystwyth, Ceredigion yn Awst 1963 a chafodd ei fagu ym mhentref Llanfihangel-y-Creuddyn. Wedi actio yn y theatr, y teledu a'r radio am nifer o flynyddoedd, mae e bellach yn archeolegydd wrth ei alwedigaeth, wedi iddo gael gradd a doethuriaeth yn y maes o Brifysgol Cymru yn 2011.

Cyflwynodd y gyfres archaeoleg *Olion: palu am hanes* ar S4C yn 2014. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Trisgell. Mae e hefyd wedi cyd-gyflwyno chwech cyfres o Cynefin ar gyfer S4C. Cynhyrchwyd y cyfresi gan gwmni Rondo. Yn ddiweddar (2021) cyflwynodd rhaglen S4C/Smithsonian ynglŷn â cherbyd gladdiad yr Oes Haearn yn Sir Benfro, "Cyfrinach y Bedd Celtaidd", a gynhyrchwyd gan Wildflame ym mis Mehefin 2021

Mae'n awdur y llyfr *The use of Social Space in Early Medieval Irish Houses with Particular Reference to Ulster* (BAR British Series 564; 2012) a'r papur "Ulster's Early Medieval Houses" yn y cyhoeddiad *Medieval Archaeology* 57 (2013) tt.212-22.

Fel actor, bu yn y cyfresi *Pobol y Cwm* ac *Heliwr*.

## Bywyd personol
Mae'n byw yng Nghaerdydd, yn briod a'r actores Eiry Thomas ac yn dad i ddau o blant.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Proffil ar Academia
* @driestynjones.bskysocial ar Bluesky

Categori:Archaeolegwyr o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1963
Cymunedau Meurthe-et-Moselle

250px|bawd|Lleoliad Meurthe-et-Moselle yn Ffrainc
150px|bawd|chwith|Arfbais Meurthe-et-Moselle
Dyma restr o gymunedau yn **Meurthe-et-Moselle** yn rhanbarth Grand Est, Ffrainc


Categori:Meurthe-et-Moselle
Cymunedau Cantal

150px|chwith|Arfbais Ain
Dyma restr o gymunedau yn Département **Cantal** yn rhanbarth Auvergne-Rhône-Alpes, Ffrainc

* (CABA)    ''Communauté d'agglomération du Bassin d'Aurillac*
* (CCCGC)   *Communauté de communes de Cère et Goul en Carladès*
* (CCCC)    *Communauté de communes de la Châtaigneraie Cantalienne*
* (CCPG)    *Communauté de communes du Pays Gentiane*
* (CCPM)    *Communauté de communes du Pays de Mauriac*
* (CCPS)    *Communauté de communes du Pays de Salers*
* (CCSA)    *Communauté de communes Sumène Artense*
* (HTC)     *Hautes Terres Communauté*
* (SFC)     *Saint-Flour Communauté''


Categori:Cymunedau Cantal
Casowarïaid

{{Blwch tacson
| enw = {}*Casuariidae*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y teulu

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| magnordo =
| superordo =
| ordo = 
| subordo =
| infraordo = 
| familia = CasuariidaeKaup, 1847

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Teulu neu grŵp bychan o adar, sy'n cynnwys tair rhywogaeth ydy'r **Casowarïaid** (enw gwyddonol neu Ladin: ***Casuariidae***). Mae'r teulu hwn o adar o fewn yr urdd *Casuariiformes*. Nid yw aelodaeu'r teulu hwn yn medru hedfan ac maen nhw i gyd yn frodorol o gyfandir Awstralia.

Gan fod lleoliad rhywogaethau, genera a theuluoedd yn newid yn eitha aml o fewn y safle tacson, yn enwedig o ganlyniad i ymchwil DNA, gall y dosbarthiad hwn hefyd newid.

## Teuluoedd eraill o adar
Yn ôl IOC World Bird List ceir 240 teulu (Mawrth 2017) sy'n fyw heddiw (nid ffosiliau):

## Cyfeiriadau
Categori:Casuariidae
Categori:Teuluoedd o adar
Cymunedau Drôme

border|dde|200px
150px|bawd|chwith|Arfbais Drôme
Dyma restr o gymunedau yn département **Drôme** yn rhanbarth Auvergne-Rhône-Alpes, Ffrainc

Categori:Drôme
Les Ableuvenettes

Mae **Les Ableuvenettes** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc  Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88001.svg

## Daearyddiaeth
Mae Les Ableuvenettes yn bentref bach gwledig sy’n sefyll 5&nbsp;km i'r de o Dompaire. Mae'n cynnwys dwy adran, *Petite Ableuvenette* i'r de a *Grande Ableuvenette* i'r gogledd, wedi eu gwahanu gan Afon Illon, sy'n llednant Afon Madon.

## Oriel

File:Les Ableuvenettes, Mairie.jpg|Neuadd y dref

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ameuvelle

Mae **Ameuvelle** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88007.svg

## Safleoedd a Henebion
*Castell mwnt a beili.
*Eglwys Saint-Renobert

France Lorraine Vosges Ameuvelle croix de carrefour 8117.jpg|Croes yr Eglwys
France Lorraine Vosges Ameuvelle église 8254.jpg|Tu fewn i'r Eglwys 
France Lorraine Vosges Ameuvelle La Pieta (1528) 8164.jpg| Cerflun marwolaeth Crist yn yr eglwys
France Lorraine Vosges Ameuvelle Saint-Nicolas (XVIIIe) 8170.jpg| Cerflun San Niclas yn yr eglwys

cerflun
## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Anglemont

Mae **Anglemont** (Almaeneg: *Engleberg*) yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88008.svg

## Pobl enwog o Anglemont
*Henri Thomas (1912-1993), a anwyd yn Anglemont 7 Rhagfyr, 1912, awdur a bardd

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Aingeville

Mae **Aingeville** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88003.svg
## Lleoliad
Mae'r pentref wedi ei adeiladu ar y lan chwith yr Afon Anger, un o lednentydd yr Afon Mouzon ac isafon y Meuse. Mae wedi ei rannu yn ddau bentrefan, Grande Fin a Petite Fin, yn cael eu hamgylchynu gan ddolydd tonnog, sy'n addas ar gyfer bridio gwartheg. Mae’n agos i draffordd yr A31.
## Safleoedd a Henebion
*Eglwys Saint-Remy yn dyddio o’r 19g
*Dau hen ymolchfa cyhoeddus.

Aingeville1(88).jpg

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Anould

Mae **Anould** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc 

## Lleoliad
Mae cymuned Anould yn gasgliad o bentrefannau yn nyffryn afon Meurthe. Mae’r prif bentrefan, sy’n tadogi ei enw i’r gymuned, tua 12 cilomedr o Saint-Die-des-Vosges , a thua 16 cilomedr o Gerardmer. Mae’r gymuned yn cynnwys pentrefannau Anould, Chalgoutte, le Chapelet, Déveline, Gerhaudel, les Gouttes, les Granges, la Hardalle, la Haute Fontaine, l’Anoux, la Mangoutte, le Paire, le Raingoutte, le Souche a Venchères.

## Safleoedd a Henebion
*Roche du Sphinx (Craig y sffincs): safle o harddwch naturiol gyda golygfeydd godidog o’r dyffryn. Gellir cyrraedd y brig trwy ddilyn llwybr botanegol
*Adfeilion hen gastell 
*Eglwys St. Antoine, a adeiladwyd yn wreiddiol ym 1828, a ailadeiladwyd ar ôl 1944. Mae’r eglwys yn cynnwys 27 o ffenestri bae, a gynlluniwyd gan y pensaer F B Jankosky, ac organ Roethinger a osodwyd ym 1969.
*Cofeb rhyfel
*Oratori Sant Richarde.
*Nifer o adeiladau fferm hynafol

Anould - La Mangoutte - bakehouse.jpg|Hen bopty fferm
Anould - La Mangoutte - farmhouse.jpg| Ffermdy hynafol
Anould - Venchères - meadows and farmhouse.jpg| Ffermdy a gweirglodd
Anould, Eglise Saint-Antoine.jpg| Eglwys Saint-Antoine

## Pobl enwog o Anould
*Jean-Baptiste Lemire (1867- 1945): cyfansoddwr.
*Albert Pierrat: Rheolwr mwynfeydd.
*Martin (1665) a Nicolas Ferry (1690-1763), gwneuthurwyr clychau
## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Anould  wedi'i gefeillio â:
* **Schöneck** — Almaen

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Aouze

Mae **Aouze** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88010.svg

## Safleoedd a Henebion
*Eglwys Saint-Vincent sy’n dyddio o’r 11 ganrif. Mae’r eglwys wedi ei gofrestru gan weinyddiaeth treftadaeth Ffrainc fel heneb. Mae drws ochrol de’r eglwys a’r Pieta (cerflun o’r Forwyn Mair yn crudo corff marw'r Iesu) tu fewn i’r eglwys hefyd wedi eu cofrestru yn unigol.
*Croes y pentref o’r 15 ganrif, wedi ei gofrestru fel heneb hanesyddol since14 Mehefin 1909.
* la Vierge d'Aouze (bryn y Forwyn o Aouze), safle o harddwch naturiol

PA00107079.Croix de village d'Aouze.jpg|Croes y pentref
PA00107080.Eglise Saint-Vincent d'Aouze.jpg|Eglise Saint-Vincent
PA00107080.Eglise Saint-Vincent d'Aouze.Porte.jpg|Drws yr eglwys

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ahéville

Mae **Ahéville** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88002.svg

## Safleoedd a Henebion
*Safle ac olion hen gastell..
*Eglwys Saint-Quirin yn dyddio o'r 16 ganrif.

Ahéville, Église Saint-Quirin 1.jpg|Eglwys Saint-Quirin (ochr gogledd-ddwyrain)
Ahéville, Église Saint-Quirin 2.jpg|Eglwys Saint-Quirin (ochr ddeheuol).

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Allarmont

Mae **Allarmont** (Almaeneg: *Allhartsberg*) yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88005.svg

## Safleoedd a Henebion
*Eglwys Saint-Léonard, eglwys y plwyf.
*Capel Sant Catherine.
*Hen felin lifio hydrolig Sant Marc (wedi ei ddinistrio).

File:Allarmont, Église Saint-Léonard 2.jpg|Eglwys Saint-Léonard
Allarmont 88110.jpg|Hen felin lifio

## Pobl enwog o Allarmont
*Alphonse Antoine (1890 - 1969), cadfridog y fyddin Ffrengig, arbenigwr mewn darllediadau milwrol. Roedd yn aelod o’r Fyddin Gêl gan ddefnyddio’r ffugenw Dammartin.
*Gerald Antoine, a aned yn 1915, ieithydd Ffrangeg a gramadegydd, creawdwr ac wedyn rheithor Academi Orleans-Tours, ymgynghorydd i nifer o Weinidogion Addysg, Gan gynnwys Edgar Faure, maer Allarmont (1983-1989).
*Émile Coornaert (1886 - 1980), Doctor y Celfyddydau, Cyfarwyddwr Astudiaethau Hanes Economaidd yn yr École Pratique des Hautes Études, Athro yng Ngholeg de France ac Athro ym Mhrifysgol Sao Paulo (Brasil).Bu yn aelod o’r Fyddin Gêl yn ystod yr Ail Ryfel Byd.
*Charles Lecuve (1857 - 1914), maer Allarmont, a gafodd ei saethu gan fyddin yr Almaen ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Lecuve Charles.jpg|Charles Lecuve

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ambacourt

Mae **Ambacourt** yn gymuned yn *département* Vosges yn *région* Grand Est, Ffrainc Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88006.svg

## Lleoliad
Mae'r pentref wedi ei leoli ym mhen gogleddol département  Vosges tua 4&nbsp;km o dref Mirecourt. Mae’n sefyll ar ochr y bryn ar lan chwith yr afon Madon. Mae gwaelod y dref ar uchder o 259 metr tra bod ei phen mwy na 280 metr. Mae'r safle uchel yn caniatáu i ymwelwyr ei weld o bell.
Mae afon Madon yn enwog fel cartref i'r afanc Ewropeaidd

## Hanes
Mae hanes Ambacourt yn mynd yn ôl i'r cyfnod cyn hanesyddol. Mae presenoldeb dynol yn cael ei ardystio gan ddolmenni sy’n dyddio o 1000  hyd at 500 mlynedd CC. Mae yna rywfaint o dystiolaeth bod y Rhufeiniaid wedi bod yn bresennol yn yr ardal.

Mae’r cyfeiriad cyntaf at enw’r dref (wedi ei sillafu yn *Ymbercurte*) yn dyddio o fwla Pabyddol gan y Pab Calistus II, ym 1119. Mae’r Pab yn cadarnhau bod y pentref yn eiddo i Abaty Chaumousey.

Ym 1390 ymladdwyd brwydr ger y pentref rhwng arglwyddi Bwrgwyn a Dug Lorraine.

Cafodd Ambacourt ei ddifrod yn arw yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain a ymladdwyd rhwng gwladwriaethau Protestannaidd a Chatholig yr Ymerodraeth Rufeinig Sanctaidd rhwng 1618 a 1648; erbyn 1638 y melinydd oedd unig breswylydd y pentref.

## Safleoedd a Henebion
*Nifer o hen adeiladau o’r 19g gan gynnwys tai Lorraine traddodiadol, hen dai golchi a ffynhonnau.
*Mae allor eglwys y plwyf wedi ei gofrestru fel heneb gan wladwriaeth Ffrainc ers 1913.

## Enwogion
* Ganwyd François Chopin, taid tadol y cyfansoddwr Frederic Chopin, yn Ambacourt ym 1738

## Galeri

Delwedd:Beaver pho34.jpg|Afanc Ewropeaidd
Ambacourt1(88).jpg|Eglwys Saint-Pierre 
Delwedd:Chopin, by Wodzinska.JPG|Frederic Chopin

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ffynhonnau Môn

Ceir llawer o **ffynhonnau ar Ynys Môn** a arferid eu defnyddio gan bererinion crefyddol a chleifion a oedd yn chwilio am wellhad i'w anhwylderau. Gan nad oes cymaint o fynd arnynt y dyddiau hyn, mae rhai mewn cyflwr truenus ac eraill wedi mynd ar goll.

Fel mannau eraill drwy Gymru, bu cysylltiad defodol i fannau lle roedd dŵr, gan gynnwys Llyn Cerrig Bach lle canfuwyd offer ac arfau metel wedi'u taflu'n fwriadol i'r llyn. Ni wyddwn pam fod y Celtiaid yn offrymu, fel hyn, na pha mor fywiog oedd y cyltiau oedd yn gysylltiedig â nhw cyn i Gristnogaeth gyrraedd tua diwedd yr 2g OC. Gwyddom fod gan y Rhufeiniaid arferion tebyg ee canfuwyd penglog ddynol yn leinin ffynnon Rufeinig Odell, Swydd Rydychen. Arferiad tebyg oedd gadael pin wedi'i blygu neu ddarn o arian ar ôl yn y ffynnon ond ni wyddom i sicrwydd pam y gwnaed hyn: naill ai er mwyn cael gras Duw neu i wella o anhwylder, neu'r ddau.

Dyma ugain o ffynhonnau sanctaidd Môn, gyda phob un wedi'i chysegru i sant; yn aml, maen nhw i'w cael ger eglwys y sant hwnnw.

## Eraill
chwith|Ffynnon Y Wrach, Caergybi
*Ffynnon Rhosfawr
*Ffynnon Bioden, ar dir Y Parciau:Ffynnon Jib yn Nhreboeth
*Ffynnon Dinas
*Ffynnon Minffordd, ar dir Ty'n Llan
*Yn Llanfair Mathafarn mae tair ffynnon ond ni roddir eu henwau
*Ffynnon Pant, y Garn
*Ffynnon Bwlch a Ffynnon Oer ar draeth y Benllech
*Pwll Bragu - oddi yno y ceid dŵr i fragu cwrw yn y bragdy yn Llanfair Mathafarn Eithaf
*Ffynnon, Berthlwyd
*Ffynnon Bryn Goronwy - y ffynnon y cred rhai y bu Goronwy Owen yn tynnu dŵr ohoni
*Ffynnon Badell
*Ffynhonnau Cerrigman - Ffynnon Cerwas
*Dwy ffynnon Mynydd Gwyn
*Ffynnon Ty'n Ffynnon
*Ffynnon y Drum, Carreglefn
*Ffynnon Betws, Penrhyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Ffynhonnau Cymru
Categori:Ffynhonnau Ynys Môn
Categori:Prosiect Wici Môn
Princetown

Pentref yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Princetown**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Carchar Dartmoor
* Eglwys Sant Mihangel
* Tafarn y Plume of Feathers

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint
Categori:Pentrefi Dyfnaint
Shanwei

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Shanwei** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong.

## Oriel

Delwedd:Shanwei_Railway_Station_2014.01.18_10-06-06.jpg|Gorsaf reilffordd Shanwei

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Paul Keating

Gwleidydd o Awstralia yw **Paul John Keating** (ganwyd 18 Ionawr 1944). Prif Weinidog Awstralia rhwng 1991 a 1996 oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Sydney, yn fab i Matthew a Minnie Keating. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Catholig LaSalle, Bankstown.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Gwleidyddion o Awstralia
Categori:Prif Weinidogion Awstralia
Liliʻuokalani

Awdur, cyfansoddwraig cerddoriaeth Hawäiaidd a brenhines olaf Teyrnas Hawäi oedd **Liliʻuokalani** (ganwyd yn **Lydia Liliʻu Loloku Walania Wewehi Kamakaʻeha**; 2 Medi 1838 – 11 Tachwedd 1917). Teyrnasai o 29 Ionawr 1891 hyd ddymchweliad Teyrnas Hawäi ar 17 Ionawr 1893.

Fe'i ganwyd ar 2 Medi 1838 yn Honolulu ar ynys Oʻahu. Analea Keohokālole a Caesar Kapaʻakea oedd ei rhieni ond fe'i mabwysiadwyd yn anffufiol (*hānai*) ar ei genedigaeth gan Abner Pākī a Laura Kōnia. Magwyd hi gyda theulu Bernice Pauahi Bishop, sylfaenydd Ysgolion Kamehameha. Bedyddiwyd hi'n Gristnoges a'i haddysgu yn yr Ysgol Frenhinol yn Hawäi. Ystyrid hi, ei brodyr, ei chwiorydd a'i chefndryd yn gymwys i esgyn i'r orsedd gan y Brenin Kamehameha III.

Priododd hi John Owen Dominis, a anwyd yn America ac a ddaeth yn Llywodraethwr Oʻahu wedyn. Nid oedd gan y pâr blant biolegol ond fe fabwysiadasant sawl un. Ar ôl i'w brawd Kalākaua ddod yn frenin ym 1874, cafodd ei brodyr, ei chwiorydd a hithau deitlau Tywysog a Thywysoges yn null y Gorllewin. Ym 1877, ar ôl i'w brawd iau Leleiohoku II farw, cyhoeddwyd hi'n etifedd eglur i'r orsedd. Yn ystod hanner canmlwyddiant y Frenhines Fictoria, hi oedd yn cynrychioli ei brawd fel y llysgennad swyddogol i'r Deyrnas Unedig.

Daeth Liliʻuokalani yn frenhines ar 29 Ionawr 1891 ar ôl marwolaeth ei brawd. Yn ystod ei theyrnasiad, ceisiodd lunio cyfansoddiad newydd a fyddai'n adfer grym y fonarchiaeth a rhoi'r hawl i bleidleisio i bobl ddifreintiedig. Oherwydd bygythiad ei hymdrechion i ddiddymu Cyfansoddiad Bayonet, diorseddodd pobl bleidiol i America yn Hawäi y fonarchiaeth ar 17 Ionawr 1893. Cefnogwyd hyn wrth i fôr-filwyr yr Unol Daleithiau lanio dan John L. Stevens, a olygai na allai'r fonarchiaeth amddifyn ei hun. Ar ôl methiant Gwrthryfel Wilcox ym 1895, cyfyngwyd Liliʻuokalani i Balas ʻIolani gan lywodraeth Gweriniaeth Hawäi. Roedd rhai wedi ymdrechu i adfer y fonarchiaeth a gwrthwynebu cydio'r wlad wrth Unol Daleithiau America, ond yn dilyn Rhyfel Sbaen–America, fe ddaeth Gwerinaeth Hawäi yn rhan o'r Unol Daleithiau.

Bu Liliʻuokalani byw gweddill ei bywyd fel dinesydd preifat a marw yn ei thŷ Washington Place yn Honolulu ar 11 November 1917.

Categori:Hanes Hawaii
Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Yangjiang

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Yangjiang** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Tim Pigott-Smith

Actor Seisnig oedd **Timothy Peter Pigott-Smith OBE** (13 Mai 1946 – 7 Ebrill 2017).

Fe'i ganwyd yn Rugby, Swydd Warwick, yn fab i Margaret Muriel (née Goodman) a're newyddiadurwr Harry Thomas Pigott-Smith. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Wyggeston, Caerlŷr, Ysgol y Frenin Edward VI, Stratford-upon-Avon ac ym Mhrifysgol Bryste. Priododd yr actores Pamela Miles.

## Teledu
**Antony and Cleopatra* (1974) 
**The Glittering Prizes* (1976)
**Henry IV, Part I* (1979)
**Winston Churchill: The Wilderness Years* (1981)
**Fame is the Spur* (1982)
**The Jewel in the Crown* (1984)
**The Chief* (1990–93) 
**The Vice* (2000-2003)
**North & South* (2004)

## Ffilmiau
**Clash of the Titans* (1981) 
**The Remains of the Day* (1993) 
**Bloody Sunday* (2002) 
**Gangs of New York* (2002) 
**Johnny English* (2003)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2017
Gorsaf reilffordd Joliet

bawd|260px
Roedd **Gorsaf reilffordd Joliet** yn orsaf ar lein Rock Island ac ar lein Coridor Treftadaeth ar rwydwaith Metra, Chicago, Illinois. Roedd trenau Amtrak rhwng Chicago a St Louis yn defnyddio’r orsaf hefyd. Adeiladwyd yr orsaf ym 1912. 

Ers 2018 mae bysiau a threnau’n defnyddio Canolfan Trafnidiaeth Joliet, a adeiladwyd rhwng 2014 a 2017.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Metra
* Gwefan Amtrak

Categori:Gorsafoedd rheilffordd yr Unol Daleithiau
Categori:Illinois
Aroffe

Mae **Aroffe** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88013.svg

## Lleoliad
Mae pentref Aroffe yn sefyll rhwng tri bryn coediog  yn nyffryn afon Aroffe. Mae’r gymuned yn edrych fel siâp bwyell ar fap

## Safleoedd a Henebion
*Eglwys Saint-Sulpice 
* Nifer o hen dai golchi ar wasgar trwy’r pentref gan gynnwys un sy'n cael ei ddefnyddio o hyd.
*Cerfluniau o’r ddeuddeg apostol ar ffasâd tŷ. 
* Hen felin
*Sylfeini hen gapel yn y goedwig.
*Mae croesau a symbolau crefyddol yn hollbresennol yn y pentref:
*Hen neuadd, ysgol a mynwent y dref. Mae rhai o’r beddau yn yr hen fynwent yn dyddio'n ôl i'r 9g.
*Groto Haut-du-Mont

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Arrentès-de-Corcieux

Mae **Arrentès-de-Corcieux** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae’n un o’r 189 cymuned ym Mharc Naturiol Rhanbarthol ballons des Vosges.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88014.svg

## Lleoliad
Mae’r gymuned yn sefyll ar lwyfandir ar ymyl mynyddoedd Vosges yn edrych dros le col de Arrentès. Mae’r gymuned yn gasgliad o bentrefannau bychain a thai a ffermydd unigol. Ymysg y pentrefannau  mae ''Beau-Soleil, Behemex, Blainfaing, Bulmont, la Charmelle, le Champté, le Chapon, Chennezelle, le Clair-Sapin, Devant-lès-Voids, la Feigne-des-Oeuillets, la Forge, la Grain, Grande-Fouye, les Hennottes, Lionfontaine, Mariémont, le Perhis, le Popet, Pré-Babel, la Querelle, Remponiotte, Rondpré, Roulier, Sarimont, les Seuchaux, Sous-Nayemont, les Spéchis, les Collieures, Derrière-Nayemont, la Feigneule, Froide-Fontaine, les Gouttelles, les Heuteaux, les Houssots, Lairdoyaux, Lambermeix, le Ma-Pré, le Molfaing, le Neuf-Pré, la Nolle, l'Oiseaupré, les Ombris, la Peute-Racine, le Pré-de-la-Fosse, le Pré-Vinel, Sarifaing* ac *la Vraie-Feigne''.

O’r rhain cyfrifir Mariémont fel canolfan y gymuned gan mae hi yw’r pentrefan hynaf, ond saif y mairie (neuadd y maer a’r cyngor cymunedol) yn les Houssots

## Safleoedd a Henebion
*Cofeb y meirwon yn pentrefan les Houssots

Arrentès-de-Corcieux monument.jpg
Arrentès-de-Corcieux mairie.jpg| Y Mairie

## Pobl enwog o Arrentès-de-Corcieux
Xavier Balland: Newyddiadurwr gwyddonol, aelod o’r Gymdeithas Ffrengig ar gyfer Hylendid ac yn aelod o Gymdeithas Vosges

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Dant y llew a chacamwci

alt=Potel o ddant y llew a chacamwci|bawd|290px|Botel o bop dant y llew a chacamwci
Mae **dant y llew a chacamwci** yn ddiod sydd wedi ei hyfed yn Ynysoedd Prydain ers yr Oesoedd Canol. Yn wreiddiol roedd yn fath o fedd ysgafn, ond dros y blynyddoedd mae wedi esblygu'n ddiod feddal garbonedig sydd ar gael yn fasnachol heddiw .  Yn draddodiadol cafodd ei wneud o wreiddiau dant y llew (*Taraxacum officinale*) a chacamwci (*Arctium lappa*) wedi ei eplesu. Credir bod y ddau blanhigyn yn fuddiol at yr iau.

## Hanes 
Mae dant y llew a chacamwci yn rhannu'i darddiad hanesyddol gyda nifer o ddiodydd a wnaed yn wreiddiol o ddarnau gwraidd wedi eu heplesu’n ysgafn, megis *cwrw gwraidd* a *sarsaparilla*, yn bennaf oherwydd budd iechyd honedig.

Yn ddiweddar (2017), mae dant y llew a chacamwci wedi gweld cynnydd mewn poblogrwydd ar ôl cyfnod o werthu gwael.

## Cynhwysion 
Mae "dant y llew a chacamwci" yn debygol o gynnwys nifer o gynhwysion sydd yn gyffredin i ddiodydd tebyg gan gynnwys dŵr carbonedig, melysyddion, lliwiau, asid ffosfforig o bosibl, asid sitrig yn ogystal â rhin dant y llew a chacamwci i roi blas naturiol.

Delwedd:DandelionFlower.JPG|Dant y llew
Delwedd:ArctiumLappa1.jpg|Cacamwci

## Efelychiadau ac amrywiadau 
Mae'r ddiod "dant y llew a chacamwci" sydd ar werth mewn nifer o siopau bellach, yn anaml yn cynnwys unrhyw gynhwysyn sy’n deillio o blanhigyn. Mae'r diodydd sy’n cael eu manwerthu yn aml yn ddŵr carbonedig, sy'n cynnwys melysyddion artiffisial a chyflasynnau. Mae rhai archfarchnadoedd yn gwerthu'r ddiod gyda "rhin planhigion go iawn" sydd yn rhoi blas mwy ffyddlon na'r rhai a wnaed gyda chyflasynnau artiffisial.

Mae Fentimans, cwmni diodydd botanegol o Hexham yn gwerthu'r hyn maent yn hysbysu i fod yn ''atgynhyrchiad ffyddlon o'r ddiod dant y llew a chacamwci gwreiddiol'' sydd yn cynnwys darnau go iawn o’r planhigion (er taw ei brif gynhwysion yw siwgr a sudd gellyg).

Mae'r olaf o dafarnau dirwest gwreiddiol y DU, ''Fitzpatrick's'' yn Rawtenstall, a agorodd ym 1890, yn dal i gynhyrchu ei dant y llew a chacamwci i rysáit gwreiddiol a ddygwyd drosodd o'r Iwerddon ar ddiwedd y 19g.

## Mewn diwylliant poblogaidd 
Ar y rhaglen sesiynau acwstig *Spin* dywedodd Alex Turner, prif leisydd y grŵp  Arctic Monkeys bod y gân ar eu halbwm "*Suck it and See*" wedi ei ysbrydoli gan y blas a’r teimlad ceir wrth yfed can o bop dant y Llew a chacamwci.

## Cyfeiriadau
Categori:Diodydd meddal
Aulnois (Vosges)

Mae **Aulnois** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc 

## Lleoliad
Mae Aulinois yn gymuned bach wledig wedi ei leoli yn nyffryn yr afon Bani sydd is-isafon i’r afon Meuse.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88017.svg

## Safleoedd a Henebion
*Olion Rhufeinig yn cynnwys, brithwaith, ymolchfa, crochenwaith a brics.
*Église de la Conversion-de-Saint-Paul (Eglwys tröedigaeth Sant Paul), a ailadeiladwyd yn yr 16g
*Croes gyffordd gyda cherflun o St Paul, o’r 16g.

Aulnois Eglise.jpg|Eglwys Sant Paul

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Ainvelle, Vosges

Mae **Ainvelle** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code 88004.svg

## Lleoliad
Mae Ainvelle wedi ei leoli yn ne-orllewin eithafol y département, ar uchder cyfartalog o 404 metr. Mae’n 8&nbsp;km o dref Bourbonne-les-Bains. Mae'n cael ei groesi gan nant Ferrières. Mae coedwig Bois Bas tua 5 cilomedr o'r pentref.

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Attigny (Vosges)

Mae **Attigny** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc 

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88016.svg

## Lleoliad
Mae Attigny wedi ei leoli yn nyffryn yr afon Saône.

Mae cymuned Attigny yn ffinio  a chymunedau Darney Hennezel, Claudon, Monthureux-sur-Saône, Bleurville, Nonville a Belmont-les-Darney.

## Safleoedd a Henebion
*Cofeb Victor Noir Wedi eu greu allan o dywodfaen gan y cerflunydd Jean-Louis Rollin (diwedd yr 20g)
*Pont o'r 19g;
*Castell sy'n dyddio o ganol y 18g, a adeiladwyd gan Gabriel de Bourgogne
*Église de la Nativité (Eglwys y Geni) y rhan fwyaf o’r adeilad yn ddyddio o’r  16g

Attigny pont sur la Saône 5 mars 2016.JPG|Pont dros Afon Saône
Eglise d'Attigny (Vosges).JPG|Yr eglwys

## Pobl enwog o Attigny 
*Charles d'Hennezel de Valleroy, Cadfridog yr ymerodraeth ganwyd yn Attigny.
*Victor Noir, nwyddiadurwr (1848-1870) ganwyd yn Attigny ac a laddwyd yn 21 oed gan y tywysog Pierre-Napoléon Bonaparte

Victor Noir portrait.jpg|Victor Noir

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Worthing

Tref yng Ngorllewin Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Worthing**.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Pawl
*Mosg Masjid Assalam 
*Pier

## Enwogion
*P. J. Kavanagh (1931-2015), awdur
*Jennie Linden (g. 1939), actores
*Keith Emerson (1944-2016), cerddor

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Worthing
Categori:Trefi Gorllewin Sussex
Worthing (gwahaniaethu)

Gallai **Worthing** gyfeirio at:

## Lleoedd 
Yn y **Deyrnas Unedig**:
* Worthing, Gorllewin Sussex, tref yng Ngorllewin Sussex
* Worthing, Norfolk, pentref yn Norfolk
Dongguan

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Dongguan** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong.

## Oriel

Delwedd:Humen Bridge-edit.jpg|Pont dros afon Humen
Delwedd:Dongguan Rail Transit Line 2 (27402670284).jpg|Trên yn Dongguan

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Horsham (gwahaniaethu)

Gall **Horsham** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Horsham, Gorllewin Sussex, tref yng Ngorllewin Sussex
* Horsham, Swydd Gaerwrangon, tref yn Swydd Gaerwrangon
* Horsham St Faith, pentref yn Norfolk

### Australia
* Horsham, Victoria, dinas yn Awstralia
Pridi Banomyong

Gwleidydd o Gwlad Tai oedd **Pridi Banomyong** (ganwyd **Laung Praditmunutham**; 11 Mai 1900 – 2 Mai 1983). Prif weinidog cyntaf Gwlad Tai oedd ef.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Gwleidyddion o Wlad Tai
Categori:Marwolaethau 1893
Tippi Hedren

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Nathalie Kay "Tippi" Hedren** (ganwyd 19 Ionawr 1930) sy'n enwocaf am ei rhannau yn *The Birds* (1963) a *Marnie* (1964). Mae'n fam i'r actores Melanie Griffith ac yn fam-gu i'r actores Dakota Johnson.

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Pobl o Minnesota
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Mervyn King

Economegydd Seisnig yw **Mervyn Allister King, Barwn King o Lothbury**,  (ganwyd 30 Mawrth 1948) a wasanaethodd yn swydd Llywodraethwr Banc Lloegr o 2003 hyd 2013.

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Academyddion Prifysgol Birmingham
Categori:Academyddion Prifysgol Caergrawnt
Categori:Academyddion Ysgol Economeg Llundain
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Bancwyr o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Ioan, Caergrawnt
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Economegwyr o Loegr
Categori:Llywodraethwyr Banc Lloegr
Attignéville

Mae **Attignéville** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Lleoliad
Mae Attignéville wedi'i leoli yn nyffryn yr afon Vair, mae'r gymuned yn sefyll 13&nbsp;km o Neufchâteau a 61&nbsp;km o Épinal. Mae’n gymuned wledig lle mae’r tir yn cael ei rannu rhwng amlgnydio a choedwigaeth.

Mae’r afon Vair yn rhedeg ar ochr deheuol y gymuned gan ei rannu oddi wrth y cymunedau cyfagos Houéville a Barville.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88015.svg

## Safleoedd a Henebion
*Eglwys St. Lambert; sy’n cynnwys:
:*Cerflun y Forwyn Trugaredd, Y Forwyn Fair yn crudo corff marw Crist. Mae’r cerflun yn dyddio o’r 16 ganrif ac wedi ei gofrestru fel heneb gan weinyddiaeth treftadaeth Ffrainc.
:*Allorlun y Croeshoeliad a'r Apostolion. Wedi ei ddyddio 1529, mae hefyd wedi ei gofrestru fel heneb gan weinyddiaeth treftadaeth Ffrainc
:*Cerflun y Forwyn a'r Plentyn, cerflun carreg amryliw o'r unfed ganrif ar bymtheg. Ar y gofrestr o  henebion hanesyddol ers 2008
:*Cerflun Sant Évêque, cerflun carreg amryliw o'r unfed ganrif ar bymtheg. Wedi ei wisgo mewn tiwnig a chlogyn hir mae’r sant yn dal llyfr agored mewn un llaw ac fe’i harferai gario ffôn yn y llaw arall. Ar y rhestr o Henebion ers 1980
:*Cerflun Sant Lambert. Cerflun carreg amryliw o'r unfed ganrif ar bymtheg.  Ar y gwaelod mae arysgrif: ". Sancte Lamberte ora Nobis pro" "Saint Lambert Gweddïwch i ni". Mae'r cerflun ar y rhestr o'r Henebion ers 1980
*Croes y fynwent ddyddiedig 1684 wedi ei gofrestru fel heneb hanesyddol ers 1909
*Nifer o olchdai
*Ffynnon cafn.

Attignéville-Pietà.jpg| Cerflun y Forwyn Trugaredd
Attignéville-Retable.png| Allorlun y Croeshoeliad a'r Apostolion 
Attignéville-Vierge à l'Enfant.png| Cerflun y Forwyn a'r Plentyn 
Attignéville-Saint Evêque aux donateurs.png| Cerflun Sant Evêque
Attignéville-Saint Lambert.png| Cerflun Sant Lambert
Attignéville-Croix de chemin.jpg|Croes y fynwent

## Pobl enwog o Attignéville
*Charles Nicolas o Hennezel de Valleroy (1747-1833), Cadfridog ym myddin y Weriniaeth
*Joseph Pérille o Boischâteau, yn cael ei adnabod fel Pérille-Lacroix (1804-1883 - Paris), Llywydd y Cwmni gwinwyddaeth Meurthe-et-Moselle, perchennog y castell a'r winllan yn Saint-Max a meistr haearn yn Attignéville
*Maurice Bastide du Lud (1870-1960), mab Pérille-Lacroix, ysgythrwr a cherflunydd.

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Yanis Varoufakis

Economegydd a gwleidydd o Wlad Groeg yw **Yanis Varoufakis** (Groeg: Ιωάννης "Γιάνης" Βαρουφάκης *Ioannis "Gianis" Varoufakis*; ganwyd 24 Mawrth 1961). Gwasanaethodd yn swydd Gweinidog Cyllid Groeg o Ionawr hyd Orffennaf 2015, ac roedd yn aelod seneddol dros etholaeth Athen B o Ionawr hyd Fedi 2015.

Fe'i ganwyd yn Palaio Faliro, Athen, yn fab i George ac Eleni Varoufakis.

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Economegwyr o Wlad Groeg
Categori:Gwleidyddion o Wlad Groeg
Gitâr fas

bawd|150px|Gitâr fas Music Man Stingray

Offeryn cerdd gyda phedwar o dannau ydy’r **gitâr fas**. Fel arfer, mae'r tannau'n cael eu tiwnio yn E, A, D, G o'r gwaelod, fel bas dwbl. Mae gan rhai gitarau bas bump neu chwech o dannau: yna mae'r tannau'n cael eu tiwnio at B, E, A, D, G neu B, E, A, D, G, C.

Mae gan y gitâr fas dau fath o synhwyrydd i'w gael fel arfer sef y "Humbucker" a synhwyrydd coil-sengl. Mae'r math cyntaf yn synhwyrydd gyda choil wedi ei droi oddi amgylch y magnedau er mwyn rhoi "boost" i'r signal. Mae'r synhwyrydd coil-sengl yn debyg i'r pigolan ar gitar fas Fender Jazz. mae'r coil wedi'i droi o amgylch yr electromagned. Mae gitâr fas sydd ag un synhwyrydd mawr yn defnyddio'r "J-Pickup". Mae "J-Pickup" yn gorchuddio'r holl bedwar llinyn.


Categori:Offerynnau tannau
Categori:Offerynnau cerdd o'r Unol Daleithiau
Categori:Offerynnau trawsnodi
Chaozhou

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Chaozhou** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong.

## Oriel

Delwedd:潮州市人民政府大门.jpeg|Adeilad llywodraeth Chaozhou
Delwedd:Chaozhou Han River.jpeg|Afon Han
Delwedd:潮州市潮枫路和潮州大道交界处的三幢大楼.jpeg|Adeilad Banc o Tsieina yn Chaozhou
Delwedd:Confucianism school of Haiyang County.JPG|Ysgol Confucius
Delwedd:潮州南春中学.jpeg|Ysgol uwchradd Chaozhou Nanchun

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Aston

Ardal faestrefol yn Birmingham, sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Aston**.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Birmingham
Categori:Trefi Gorllewin Canolbarth Lloegr
Aston (gwahaniaethu)

Gallai **Aston** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
*Aston, pentref yn Sir y Fflint

### Lloegr
*Aston, ardal yn Birmingham
*Aston, pentref yn Swydd Amwythig
*Aston, pentref yn Berkshire
*Aston, pentref yn Swydd Derby
*Aston, pentrefan yn Dales Swydd Derby
*Aston, pentref yn Swydd Hertford
*Aston Abbotts, pentref yn Swydd Buckingham
*Aston Botterell, pentref yn Swydd Amwythig
*Aston by Budworth, plwyf sifil yn Swydd Gaer
*Aston-by-Sutton, pentref yn Swydd Gaer
*Aston by Wrenbury, pentref yn Swydd Gaer
*Aston Clinton, pentref yn Swydd Buckingham
*Aston Eyre, pentref yn Swydd Amwythig
*Aston Flamville, pentref yn Swydd Gaerlŷr
*Aston Heath, pentref yn Swydd Derby
*Aston Ingham, pentref yn Swydd Henffordd
*Aston juxta Mondrum, pentref yn Swydd Gaer
*Aston le Walls, pentref yn Swydd Northampton
*Aston on Clun, pentref yn Swydd Amwythig
*Aston-on-Trent, pentref yn Swydd Derby
*Aston Pigott, pentref yn Swydd Amwythig
*Aston Sandford, pentref yn Swydd Buckingham
*Aston Subedge, pentref yn Swydd Gaerloyw
*Coal Aston, pentref yn Swydd Derby
*Cold Aston, pentref yn Swydd Gaerloyw
*Church Aston, pentref yn Swydd Amwythig

## Pobl
*Mick Aston (1946–2013), archeolegydd Seisnig
*Sophie Aston (g. 1970), arlunydd

## Gweler hefyd
*Aston Martin, gwneuthurwr ceir moethus
*Aston Villa F.C., tîm pêl-droed o Birmingham
*Prifysgol Aston, prifysgol yn Birmingham
Edward Stradling

bawd|270px|Paentiad olew o Edward a'i wraig Agnes yn 1590

Ysgolhaig o Gymru a pherchennog llyfrgell enwog Sain Dunwyd oedd Syr **Edward Stradling** (1529 – 1609), mab hynaf Syr Thomas Stradling. Roedd yn un o'r bobl a arwyddodd rôl pardwn Elisabeth I, brenhines Lloegr, 1559. Mewn cywydd iddo, nododd y bardd o Forganng, Meurig Dafydd, (c. 1510–95) ei fod yn rhugl mewn saith iaith. Roedd yn un o brif noddwyr llenyddiaeth Gymraeg y cyfnod. Fe'i claddwyd yng Nghastell Sain Dunwyd.

Fe'i benodwyd yn aelod seneddol dros Steyning yn 1554, ac Arundel yn 1557-8.  Fe'i urddwyd yn farchog yn 1573 a bu'n siryf Morgannwg o 1573-4, 1582-3 ac o 1595-6. Bu'n gyfrifol am lawer o welliannau yn adeiladau a gerddi Sain Dunwyd ac ar ei stadau, ynghyd â môrgloddiau a phorthladd yn Aberddawan.

## Noddwr llenyddiaeth Gymraeg
Ef oedd noddwr Siôn Dafydd Rhys, a thalodd gost argraffu 1,250 copi o'i ramadeg *Cambrobrytannicæ Linguæ Institutiones* yn 1592. Roedd hefyd yn gyfaill i Blanche Parry ac Edward Lhuyd.

Cyhoeddwyd detholiad o'r llythyrau a dderbyniodd, o gopi, yn y Stradling Correspondence, 1840. Rhwng 1561 a 1571 ysgrifennodd draethawd ar oresgyniad Normanaidd Morgannwg a gynhwyswyd gan y Dr. David Powel yn yr *Historie of Cambria*, 1584. Cydnabu Lewys Dwnn ei ddyled iddo hefyd.

## Etifedd
Priododd ag Agnes (1547 - 1624), merch Syr Edward Gage ac ni chawsant blant ond mabwysiadodd y ddau berthynas iddynt, John. Roedd John yn fab Francis Stradling S. George, Bryste, mab Harri Stradling, ail fab Thomas Stradling (m. 1480) a Sioned Mathau.

Addysgwyd y John Stradling hwn yn Rhydychen gan dderbyn gradd B.A. yn 1584, cyn teithio ar y Cyfandir. Bu'n siryf Morgannwg yn 1607, 1609 ac yn 1620 ac urddwyd ef yn farchog yn 1608 ac yn farwnig yn 1611. Bu'n aelod seneddol dros S. Germans (Cernyw) 1623-4, Old Sarum 1625, a Sir Forgannwg 1625-6. Sefydlodd ysgol ramadeg yn y Bont-faen breuddwyd nas cyflawnwyd gan Syr Edward Stradling.

## Cyfeiriadau
## Cyfeiriadau
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1529
Categori:Marwolaethau 1609
Categori:Aelodau Senedd Lloegr (cyn-1707)
Categori:Pobl o Wrecsam
Maddeueb

Nodwedd o system edifeirwch yr Eglwys Gatholig yw **maddeueb** neu **indwlgens**. Yn sacrament penyd mae'n rhaid i'r pechadur gyffesu ei bechodau a chael maddeuant gan yr Eglwys, ac yna derbyn cosb dymhorol i wneud yn iawn am bechu yn erbyn Duw. Trwy athrawiaeth Purdan, câi'r Eglwys ryddhau'r pechadur o'i gosb a gwaredu'r enaid rhag dyled y pechodau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Llangawsai

Ardal fechan yn Aberystwyth, heb ei chydnabod fel uned weinyddol yw **Llangawsai**.

Er gwaethaf yr enw, nid oes gan yr enw ddim oll i'w wneud ag eglwys neu lan. Yn hytrach, cam-ddealltwriaeth a cham-glywediad yw'r ffurf bresenol o'r ffurf wreiddiol ar yr enw, 'llain y causey'.
bawd|Arwydd Llangawsai, Ffordd Llanbadarn, Aberystwyth
Mae'r ardal yn cwympo rhwng hen bentref Llanbadarn Fawr a thref Aberystwyth. Mae'r ardal yn ymestyn oddeutu 200 metr o ben dwyreiniol Ffordd Llanbadarn a'r tai a'r tir oddeutu cylchfan bresennol sy'n arwain ar fynedfa Ysgol Penweddig ar Ffordd Quebec, yr A44.

Mae'n cwympo o fewn dalgylch ward Llanbadarn Fawr - Sulien o fewn Cyngor Cymuned Llanbadarn Fawr a hefyd Cyngor Sir Ceredigion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aberystwyth
Hunslet Atilla

Roedd y ‘’’Hunslet Atilla’’’ yn gar, cynhyrchwyd gan Gwmni Hunslet yn Hunslet, Leeds, rhwng 1903 a 1906, yn defnyddio peiriant 3 silindr 20 marchnerth. Yn ddiweddarach, cynhyrchwyd car arall gan y cwmni, sef y Scootacar, ond prif gynnyrch y cwmni wedi bod locomotifau stêm a diesel.

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir
Defaid (grwp gwerin/pync)

Band gwerin/pync o Ddolgellau a'r ardal oedd **Defaid**. Roedd y band yn weithgar ar ddiwedd yr 1980au a dechrau'r 90au.  Recordiwyd dwy albwm a'u rhyddhau ar Label Fflach.

## Aelodau
* Huw Morgan
* Sion Pennant
* Tim Barnes
* Huw Dylan Owen
* Guto Puw

## Dolenni allanol
* Fideo Defaid - "Dolgellau" (1990)
* Fideo Defaid - "Nôl i Gymru (1992)
* Defaid yn perfformio yn Y Cnapan, 1992

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Changzhou

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Changzhou** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Jiangsu.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Maes Awyr Changzhou Benniu

## Enwogion
* Su Dongpo(1036-1101)
* Sheng Xuanhai(1844-1916)
* Li Simian(1884-1957)

## Oriel

Delwedd:Tianning Temple with Tianning Pagoda.jpg|Teml Tianning
Delwedd:Comb lane.jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Jiangsu
Phyllis Kinney

Cantores werin a chlasurol, ac awdur ydy **Phyllis Kinney** (ganwyd 4 Gorffennaf 1922). Mae'n enedigol o Unol Daleithiau America a bu'n gantores opera broffesiynol cyn ymgartrefu yng Nghymru. Ystyrir Phyllis yn awdurdod ar ganu gwerin Cymraeg.

Mae hi'n byw yng Nghymru lle dysgodd Gymraeg, ond yn dod yn wreiddiol o'r Unol Daleithiau; mae ganddi un ferch.

Ysgrifennodd nifer o lyfrau am gerddoriaeth draddodiadol.

Fe gyflwynwyd y llyfr Cynheiliaid y Gân fel teyrnged i'w gwaith gyda'i gŵr, y diweddar Meredydd Evans. Cyfarfu â'i gŵr yng ngwledydd Prydain, ond symudodd y ddau i gartrefu yn yr Unol Daleithiau ble roedd Merêd yn astudio ar gyfer ei ddoethuriaeth mewn athroniaeth yn Princeton.

## Llyfryddiaeth 
* ''Canu'r Cymry 1*
* *O Lafar i Lyfr*
* *Ffylantin-Tw!* (llyfr a CD)
* *Hen Alawon*
* *Caneuon Chwarae*
* *Caneuon Gwerin i Blant*
* *Welsh Traditional Music

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Prosiect Wicipop
Newnham

Gallai **Newnham** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Newnham, ardal tref Bedford
* Newnham, pentref yng Nghaint
* Newnham, pentref yn Hampshire
* Newnham, maestref Caergrawnt
* Newnham, pentref yn Swydd Hertford
* Newnham, pentref yn Swydd Northampton
*Newnham Bridge, pentref yn Swydd Gaerwrangon
*Newnham Murren, pentref yn Swydd Rydychen
* Newnham on Severn, pentref yn Swydd Gaerloyw
*Newnham Park, ystad a phlasdy yn Nyfnaint
*Newnham Regis, pentref yn Swydd Warwick
*King's Newnham, pentref yn Swydd Warwick

### Awstralia
* Newnham, maestref Launceston, Tasmania

### Eraill
*Coleg Newnham, Caergrawnt, coleg cyfansoddol Prifysgol Caergrawnt
Czesław Miłosz

Bardd, rhyddieithwr, cyfieithydd, a diplomydd o Wlad Pwyl oedd **Czesław Miłosz** (; 30 Mehefin 1911 – 14 Awst 2004). Cyfansoddodd casgliad o gerddi "naïf" yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi'r rhyfel, gwasanaethodd yn swydd *attaché* dros Wlad Pwyl ym Mharis a Washington, D.C., ac ym 1951 fe wnaeth ffoi o'r Bloc Dwyreiniol i'r Gorllewin. Mae ei lyfr * Zniewolony umysł* ("Y Meddwl Caeth", 1953) yn glasur gwrth-Stalinaidd. Addysgodd ym Mhrifysgol Califfornia, Berkeley o 1961 i 1998 fel athro'r ieithoedd a llenyddiaethau Slafonaidd. Daeth yn ddinesydd Americanaidd ym 1970. Enillodd Wobr Lenyddol Ryngwladol Neustadt ym 1978 a Gwobr Lenyddol Nobel ym 1980. Yn sgil cwymp y Llen Haearn, fe rennodd ei amser rhwng Berkeley, Califfornia, a Kraków, Gwlad Pwyl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Academyddion Prifysgol Califfornia, Berkeley
Categori:Academyddion o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Cyfieithwyr o Wlad Pwyl
Categori:Diplomyddion o Wlad Pwyl
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Llenorion Catholig o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion gwleidyddol o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr Saesneg o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Wlad Pwyl
Autreville, Vosges

Mae **Autreville** yn gymuned wledig yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Lleoliad
Mae Autreville wedi ei leoli ar lwyfandir calchfaen yng ngogledd orllewin y département, saif y pentref ar Afon Aroffe, llednant o Afon Meuse.

Mae wedi ei leoli ar y ffordd Rufeinig sy’n mynd o Lyon i Trier, a adeiladwyd rhwng 19CC a 6CC gan Marcus Vipsanius Agrippa, mab-yng-nghyfraith yr Ymerawdwr Augustus.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88020.svg

## Safleoedd a henebion
*Eglwys Sant Brice: Adeiladwyd yn y 12g eglwys Romanésg wedi'i gofrestru fel heneb hanesyddol ers 1913. Mae corff yr eglwys wedi ei ailadeiladu yn y dull Gothig yn yr 16g.
*Seler Rufeinig: Tua 1500 m i'r gogledd orllewin o groesffordd y pentref ar yr hen ffordd Rufeinig o Langres i Metz.
*Ffynnon a cherflun o Jeanne d'Arc

Autreville (Vosges) St. Brice532.JPG|eglwys sant Brice
Autreville (Vosges) St. Brice altar528.JPG|Allor yr eglwys
Autreville (Vosges) Jeanne d'Arc526.JPG|Cerflun Jeanne d'Arc

## Gweler hefyd
* Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Castell Kronborg

Mae **Castell Kronborg** yn gastell yn nhref Helsingør, Denmarc, ar lan Øresund, sydd yn gwahannu Denmarc a Sweden.
bawd|chwith|Fideo o Gastell Kronborg

Adeiladwyd castell (Y Kragen) ar y safle yn y 1420au. Dechreuodd gwaith adeiladu ar y castell presennol ym 1574, a chryfhaodd y safle yn y 17g. Codwyid toll o longau ar eu ffordd trwy Øresund. Gosodwyd y ddrama Hamlet yno gan William Shakespeare. Erbyn hyn mae’r castell yn Safle treftadaeth y byd UNESCO

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nenmarc
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nenmarc
Thomas Keneally

Nofelydd, dramodydd, a thraethodydd o Awstralia yw **Thomas Michael Keneally**, AO (ganwyd 7 Hydref 1935). Enillodd Wobr Booker am ei nofel ''Schindler's Ark'' (1982).

Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Dramodwyr o Awstralia
Categori:Llenorion Saesneg o Awstralia
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Awstralia
Categori:Pobl o Dde Cymru Newydd
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Awstralia
Albert John Luthuli

Pennaeth Swlŵaidd, athro ac arweinydd crefyddol oedd **Albert John Mvumbi Luthuli** (1898 – 21 Gorffennaf 1967). Ganwyd ger Bulawayo yn Rhodesia, a daeth yn ymgyrchydd gwleidyddol yn Ne Affrica. Ef oedd llywydd yr African National Congress o 1952 hyd 1960. Luthuli oedd yr Affricanwr cyntaf i ennill Gwobr Heddwch Nobel, a hynny ym 1960 am ei wrthwynebiad di-drais yn erbyn apartheid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Pobl o Bulawayo
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau trên
Categori:Ymgyrchwyr o Dde Affrica
Categori:Ymgyrchwyr gwrth-apartheid
Categori:Swlŵiaid
Autrey (Vosges)

Mae **Autrey** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Lleoliad
Mae Autrey yn gymuned sy’n sefyll yn nyffryn yr afon Mortagne, tua 10&nbsp;km i fyny'r afon o gymuned Rambervillers.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88021.svg

## Safleoedd a Henebion
*Abaty Notre Dame. Sefydlwyd ym 1149 gan Stephen Esgob Metz Bar i gefnogi'r Ail Groesgad. Yn ystod y Chwildro Ffrengig gwerthwyd yr abaty.  Daeth yn siop yn gwerthu gwifrau piano, hoelion a phinnau. Ym 1859 daeth yn goleg i hyfforddi offeiriaid. Ym 1905 fe’i cenedlaetholwyd eto a’i droi yn hosbis cyn cael ei droi'n ôl i fod yn goleg i hyfforddi offeiriaid ym 1931. Mae wedi ei gofrestru fel heneb gan weinyddiaeth treftadaeth Ffrainc.
Mae’r abaty yn cynnwys 
:* Organ a adeiladwyd gan Jacquot-Lavergne ym 1954.
:*Cerflun i Sant Hubert
:*Parc
*Eglwys y Plwyf sydd wedi ei gysegru i Sant Helena.
*Gardd fotanegol.

Autrey 88 abbaye.jpg|Yr abaty
Notre-Dame d'Autrey-Vitraux (3).JPG|Yr abaty – ffenestri lliw
Notre-Dame d'Autrey-Saint Hubert (2).jpg| cerflun Sant Hubert
Notre-Dame d'Autrey-Parc (3).JPG| Parc yr abaty
Gondremer jardin botanique panorama.jpg|Yr ardd fotanegol
Jardin botanique de Gondremer (1).jpg| Yr ardd fotanegol
Jardin botanique de Gondremer (2).jpg| Yr ardd fotanegol

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges
Autigny-la-Tour

Mae **Autigny-la-Tour** yn gymuned yn Département Vosges yn Rhanbarth Grand Est, Ffrainc

## Lleoliad
Mae Autigny-la-Tour yn gymuned sydd wedi ei leoli tu fewn i ystum yr afon Vair. Mae cymuned wedi bod yno ers y cyfnod Rhufeinig. Enw’r Rhufeiniaid ar y pentref oedd *Attiniacus*

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 88019.svg

## Safleoedd a Henebion
*Château d'Autigny castell o’r 16g, a ailadeiladwyd ym 1748. Mae gan y castell gerddi Ffrenig a llyn a ysbrydolwyd gan Canopus Villa Hadrian yn Tivoli, yr Eidal. Mae wedi ei leoli wrth fynedfa’r pentref. Mae’r pentref yn parhau’n eiddo preifat ond gall y cyhoedd ymweld ar rai prynhawniau haf.
*Eglwys Saint-tainer.
*Pont gerrig hardd, sy'n rhychwantu'r afon Vair.
*Hen bont Rufeinig.

Chateau Autigny-la-Tour 02.jpg|Y castell
Château d'Autigny (11).jpg|Gerddi’r castell
Pont Autigny-La-Tour.jpg|Y bont

## Pobl enwog o Autigny-la-Tour
Aimé Frédéric Fulgence Huin-Varnier; gannwyd yn Autigny-la-Tour 2 Ionawr 1827. Athro, arbenigwr ar wyddor amaeth, awdur nifer o lyfrau am Jeanne d'Arc

## Gweler hefyd
Cymunedau Vosges

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Vosges