Rhyfel Algeria

Rhyfel rhwng Ffrainc a mudiadau cenedlaetholgar Algeriaidd o 1 Tachwedd 1954 i 19 Mawrth 1962 oedd **Rhyfel Algeria** (Arabeg: ثورة جزائرية; Ffrangeg: ''Guerre d'Algérie*), a arweiniodd at annibyniaeth Algeria oddi ar Ffrainc. Roedd yn rhyfel pwysig yng nghyfnod datrefedigaethu (*decolonization war''), ac yn wrthdaro cymhleth a nodir gan ryfela herwfilwrol, terfysgaeth, artaith, a gwrthchwyldroadaeth.

Ym Mawrth 1954 sefydlwyd y Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol (FLN) gan naw Algeriad oedd yn byw'n alltud yn yr Aifft, gan gynnwys Ahmed Ben Bella. Ar 1 Tachwedd 1954 dechreuodd yr FLN rhyfel herwfilwrol ac ymgyrch derfysgol yn erbyn Ffrainc gyda'r nod o ennill annibyniaeth i Arabiaid Mwslimaidd Algeria. Anfonodd llywodraeth Ffrainc lluoedd Ffrengig i Algeria Ffrengig i frwydro'r FLN gan ddefnyddio strataegaeth wrthchwyldroadol a gwrthderfysgol, oedd yn cynnwys cyflafanau, artaith, a chyrchoedd ar bentrefi Mwslimaidd.

Ymunodd setlwyr Ewropeaidd Algeria, y *pieds-noirs*, â swyddogion Byddin Ffrainc i ddymchwel llywodraeth Ffrainc yn ystod argyfwng Mai 1958, a dychwelodd Charles de Gaulle, arweinydd Ffrainc Rydd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, i arwain Ffrainc. Croesawyd de Gaulle gan y *pieds-noirs*, ond ym 1959 datganodd y bydd yn sicrháu hunan-benderfyniad ar gyfer holl boblogaeth Algeria.

Ymdrechodd y *pieds-noirs* i wrthryfela yn erbyn de Gaulle yn Wythnos yr Atalgloddiau ym 1960 a Putsch y Cadfridogion yn Ebrill 1961, ond arhosodd mwyafrif y fyddin y ffyddlon i de Gaulle yn y ddwy achos. Ym Mawrth 1962 cytunwyd ar gadoediad rhwng llywodraeth Ffrainc a chynrychiolwyr yr FLN yn Évian, Ffrainc. Pleidleisiodd yr Algeriaid dros annibyniaeth mewn refferendwm yng Ngorffennaf 1962. Yn sgîl hyn ymfudodd y mwyafrif o *pieds-noirs* i Ffrainc.

## Ffynonellau 
* Behr, E. *The Algerian Problem* (Llundain, Hodder and Stoughton, 1961).
* Berstein, S. *The Republic of de Gaulle, 1958–1969* (Caergrawnt, Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 1993). Cyfieithwyd gan Peter Morris.
* Cairns, J. C. 'De Gaulle as President: First Triumphs and Last Memoirs', *The American Historical Review*, 78(5) (1973), t. 1406–20.
* Connelly, M. *A Diplomatic Revolution: Algeria’s Fight for Independence and the Origins of the Post–Cold War Era* (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2002).
* Crozier, B. *De Gaulle: The Statesman* (Llundain, Eyre Methuen, 1973).
* De Gaulle, C. 'Excerpts from address by General Charles de Gaulle on Sept. 16, 1959', *Africa Today*, 6(5) (1959) tt. 16–7.
* De Gaulle, C. *Memoirs of Hope: Renewal 1958–62, Endeavour 1962–* (Llundain, Weidenfeld and Nicolson, 1971). Cyfieithwyd gan Terence Kilmartin.
* Gordon, D. C. *The Passing of French Algeria* (Llundain, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1966).
* Harrison, A. *Challenging de Gaulle: The O.A.S. and Counterrevolution in Algeria, 1954–1962* (Westport, CT, Praeger, 1989).
* Heggoy, A. A. *Insurgency and Counterinsurgency in Algeria* (Llundain, Gwasg Prifysgol Indiana, 1972).
* Horne, A. *A Savage War of Peace: Algeria 1954–1962* (Efrog Newydd, New York Review Books, 2006).
* Lacouture, J. *De Gaulle: The Ruler, 1945–1970* (Llundain, Harvill, 1992). Cyfieithwyd gan Alan Sheridan.
* O'Ballance, E. *The Algerian Insurrection, 1954–62* (Llundain, Faber and Faber, 1967).
* Pickles, D. 'General de Gaulle and Algeria', *The World Today*, 17(2) (1961) tt. 49–58.
* Sulzberger, C. L. *The Test: De Gaulle and Algeria* (Llundain, Rupert Hart-Davis, 1962).
* Talbott, J. 'French Public Opinion and the Algerian War: A Research Note', *French Historical Studies*, 9(2) (Hydref, 1975), tt. 354–61.


Categori:1950au
Categori:1960au
Categori:Hanes Algeria
Algeria
Algeria
Algeria
Algeria