Petro Poroshenko

Gŵr busnes a gwleidydd o Wcráin yw **Petro Oleksovich Poroshenko** (Wcreineg: **Петро Олексійович Порошенко**; trawslythreniad rhyngwladol: Petro Poroshenko) (ganwyd 26 Medi 1965). Bu'n Weinidog Materion Tramor rhwng 2009 a 2010 ac yna'n 5ed Arlywydd Wcráin sef, rhwng 7 Mehefin 2014 a 20 Mai 2019.

## Bywgraffiad
Ganed Petro Poroshenko yn 1965 yn Bolhrad, Oblast Odesa, adeg yr Undeb Sofietaidd ac sydd nawr yn rhan o Wcráin annibynnol. Roedd ei dad, Oleksy Poroshenko, yn beiriannydd a ddaeth yn ddiweddarach yn swyddog llywodraeth a rhedeg nifer o ffatrïoedd yn ystod y cyfnod Sofietaidd, ac mae'n debyg bod ei fam, Yevgeny Sergeyevna Grigorchuk (1937–2004,) yn gyfrifydd. Treuliodd Petro lawer o'i blentyndod a'i ieuenctid yn nhref Bendery ym Moldofa lle roedd ei dad yn gweithio ac sy'n gyfrifol am y ffaith bod y mab, yn siarad Rwmaneg. Yn 1989, graddiodd Poroshenko gyda gradd mewn economeg o'r Gyfadran Cysylltiadau Rhyngwladol a Chyfraith Ryngwladol ym Mhrifysgol Gwladwriaeth Kyiv.

## Byd busnes
Ar ôl ei ffurfio, sefydlodd Poroshenko gwmni masnachu ffa coco. Yn y 1990au, cymerodd reolaeth ar nifer o gwmnïau melysion, a unodd nhw i mewn i'r Grŵp Roshen, gan ei wneud yn y cynhyrchydd melysion mwyaf yn Wcráin. Rhoddodd ei lwyddiant yn y diwydiant siocled yr enw "King of Chocolate" iddo.

Arallgyfeiriodd Poroshenko ei fusnes i sectorau eraill, megis y byd ceir a bysiau, yr adeiladwr llongau Leninska Kuznia, sianel deledu 5 Kanal a'r cylchgrawn Korrespondent.

### Ymerodraeth busnes
Ar ôl ad-drefnu cwmnïau Poroshenko yn 2006, ffurfiwyd cwmni daliannol, "Прайм Ессетс Кепітал", 100% sy'n eiddo i Poroshenko, mae'r cwmni'n berchen ar y grŵp "Ukrpromin".

Mae'r grŵp hwn yn rheoli mwy na 50 o gwmnïau o fewn meysydd craidd y diwydiant bwyd a'r diwydiant modurol.

## Gyrfa wleidyddol
[bawd|250px|Petro Poroschenko yng Nghynhadledd Diogelwch [München, 2010]]
Daeth Petro Poroshenko yn aelod o'r Verkhovna Rada yn 1998. I ddechrau roedd yn aelod o Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol Wcráin (Unedig), yna yn un o'r pleidiau mwyaf teyrngar i'r Arlywydd Leonid Kuchma. Yn 2000 gadawodd y blaid hon i greu mudiad canol-chwith annibynnol, Solidariaeth. Yn 2001 cymerodd ran yn sefydlu Plaid y Rhanbarthau, hefyd yn deyrngar i Kuchma ( ac ymunodd y Blaid Undod â Phlaid y Rhanbarthau).

Ym mis Rhagfyr 2001 tynnodd Poroshenko ei gefnogaeth i Kuchma i ddod yn arweinydd ymgyrch Viktor Yushchenko, yn y glymblaid gwrthblaid Ein Wcráin, a enillodd yr etholiadau deddfwriaethol 2002, ac enillodd Poroshenko sedd yn y Senedd. Ef oedd cadeirydd y pwyllgor cyllideb seneddol.

Roedd yn gynghorydd agos i Yushchenko, ac yn un o arianwyr mwyaf blaenllaw Ein Wcráin a'r Chwyldro Oren.

Ar ôl ethol Viktor Yushchenko yn arlywydd, penodir Poroshenko yn ysgrifennydd Cyngor Diogelwch ac Amddiffyn Cenedlaethol Wcráin. Ym mis Medi 2005, yn dilyn yr argyfwng o hyder yn dilyn yr amheuon o lygredd yn y byd gwleidyddol Wcreineg, cafodd ei ddiswyddo, a roddwyd i'r Llywydd Yushchenko. Roedd yn rhaid i lywodraeth Yulia Tymoshenko, wrthwynebydd Poroshenko, ymddiswyddo hefyd.

Ym mis Mawrth 2006, ail-etholwyd Petro Poroshenko i'r senedd yng nghlymblaid Ein Wcráin. Ef oedd cadeirydd y Pwyllgor Cyllid a Bancio. Penderfynodd beidio â rhedeg yn etholiadau deddfwriaethol 2007.

Ers mis Chwefror 2007 mae wedi cadeirio Bwrdd y Banc Cenedlaethol Wcráin.

Ar 7 Hydref 2009 cafodd ei enwebu ar gyfer swydd y Gweinidog Materion Tramor gan yr Arlywydd Yushchenko, a chafodd ei benodi'n swyddogol gan y Senedd ddeuddydd yn ddiweddarach. Ar Hydref 12 y flwyddyn honno, ailsefydlodd yr arlywydd ef yn y Cyngor Diogelwch ac Amddiffyn Cenedlaethol. Mae Poroshenko yn cefnogi ymgeisyddiaeth Wcráin ar gyfer NATO.

Er bod ei bortffolio gweinidogol ei dynnu oddi wrtho gan yr Arlywydd Viktor Yanukovych ar 11 Mawrth 2010, dywedodd y llywydd ei fod am gydweithio â Poroshenko yn y dyfodol. Dyma sut y cafodd ei benodi’n Weinidog Masnach a Datblygu Economaidd, swydd a ddaliodd rhwng mis Mawrth a mis Tachwedd 2012.

Ym mis Mawrth 2014, hyd yn oed cyn iddo wneud ei ymgeisyddiaeth yn gyhoeddus yn swyddogol, ymddangosodd yn y canrannau fel ffefryn ar gyfer etholiad arlywyddol Mai 25, 2014. Ym mis Mehefin, fodd bynnag, caniataodd i fyddin Wcráin barhau i ymladd i adennill tiriogaeth Oblastau Donetsk a Luhansk a gollwyd dros y blynyddoedd i ymwahanwyr o blaid Rwseg yn y ddwy weriniaeth ymwahanu. Galwodd etholiad byr-rybudd yn Hydref 2014 lle bu iddo ennill.

Ar ddiwedd y mis, cyhoeddwyd cadoediad deng niwrnod yn yr ymladd yn erbyn y ymwahanwyr yn y dwyrain. Am ychydig dros wythnos, ymwelodd Poroshenko â Brwsel i lofnodi cytundeb cydweithredu Wcráin gyda'r UE. Yna cynhaliwyd cynhadledd ffôn dwy awr gyda Poroshenko, Vladimir Putin a'r ddau gyfryngwr François Hollande ac Angela Merkel (arweinwyr Ffrainc a'r Almaen yn y drefn honno), heb unrhyw ganlyniadau pendant. Daeth y cadoediad a gyhoeddwyd gan Poroshenko i ben ar 30 Mehefin a chafodd ei ddisodli gan ymladd o'r newydd yn rhanbarthau Donetsk a Luhansk.

Ar 26 Mehefin, cyflwynodd Poroshenko gynnig ar gyfer gwelliannau cyfansoddiadol, a oedd yn anelu at ddatganoli pŵer penodol ar lefel leol a rhanbarthol. Roedd y cynnig yn golygu, ymhlith pethau eraill, y byddai awdurdodau lleol yn cael cadw mwy o’r refeniw treth. Wcreineg fyddai unig iaith swyddogol Wcráin o hyd, ond (ymhlith pethau eraill) byddai gan Rwsieg statws gwarantedig fel iaith ranbarthol. Byddai'r wlad hefyd yn dal i fod yn wladwriaeth unedol, gan fod Poroshenko yn ofni y gallai trawsnewid i ffederaliaeth yn ymarferol ganatáu i Ffederasiwn Rwsia reoli (rhannau o) dwyrain Wcráin. Bydd y mesur yn cael ei ystyried gan y Senedd yn ddiweddarach y mis hwn, ac wedi hynny bydd etholiadau newydd yn cael eu galw i gynulliadau gwleidyddol lleol.

Yn 2017, llwyddodd Wcráin i deithio heb fisa gyda'r UE - sef, un o'r gofynion a'r achosion bu'n flaen gan ymladdwyr yn y Chwyldro Oren.

Yn 2018, penderfynodd archddyfarniad cyfraith milwrol mewn mewn sawl rhan o'r wlad, a nodwyd gan gyfryngau'r Gorllewin fel ymgais i wella ei ddisgwyliadau yn yr etholiadau arlywyddol a thynnu sylw'r cyhoedd oddi wrth lygredd a'i gydbwysedd economaidd gwael.

### Economi
Yn ystod ei dechrau ei lywodraeth, bu i ddiwydiant bron â dymchwel, a gorfodwyd miliynau o Wkreiniaid i weithio dramor, a bu hefyd problemau iechyd difrifol yn y wlad gyda polio, twbercwlosis, diptheria a'r y frech goch. Ym mis Hydref 2013, syrthiodd economi Wcráin i ddirwasgiad arall, yn ystod gwanwyn 2014 cafodd economi Wcráin ei difrodi’n ddifrifol, a effeithiodd yn ddifrifol ar ddau o’r oblastau mwyaf diwydiannol. Yn 2013 profodd Wcráin ddim twf mewn CMC. Ciliodd economi Wcráin 6.8% yn 2014, a pharhaodd hyn gyda gostyngiad o 12% mewn CMC yn 2015, a gostyngiad arall o 5% yn 2016, yr argyfwng economaidd mwyaf yn hanes y wlad. Ciliodd economi Wcráin 6.8% yn 2014,Plymiodd mesurau Poroshenko y wladwriaeth i argyfwng, gostyngodd cronfeydd cyfnewid tramor yn sydyn, gostyngodd CMC 17% a chyrhaeddodd chwyddiant 60%, Cyhuddwyd arweinwyr busnes yn agos at Poroshenko o dderbyn benthyciadau di-log, cymorthdaliadau (ar gyfer "cynhyrchu achub"), a chymorthdaliadau ar gyfer cyflawni gorchmynion y llywodraeth, a wasanaethodd fel ffynhonnell cyfoethogi personol.

## Etholiad Arlywyddol 2019
Yn etholiad arlywyddol 2019 rhedodd Poroshenko gyda slogan yr ymgyrch wladgarol "Army! Iaith! Credwch!", triawd sydd â’r nod o foderneiddio’r lluoedd arfog, breintio’r iaith Wcreineg mewn gofod cyhoeddus a chydnabod Eglwys Uniongred Wcrain. Enillodd Volodymyr Zelensky etholiad arlywyddol 2019. Roedd ganddo gefnogaeth o ychydig dros 73% ac roedd gan yr Arlywydd presennol Petro Poroshenko gefnogaeth o ychydig llai na 25%. Daeth Zelensky yn arlywydd newydd Wcráin. Etholwyd Zelensky mewn etholiad heb dwyllo systematig ac mewn hwyliau o edrych ymlaen yn eiddgar. Yn ystod ei lywyddiaeth, methodd Petro Poroshenko yn llwyr â chysylltu â'i bobl ei hun. Nid oedd gan Volodymyr Zelensky blaid, er bod ei ymgyrch etholiadol "Gwas y Bobl" wedi dod yn un.

## Rhyfel Rwsia ar Wcráin 2022
Yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022, fel wirfoddolodd y cyn-Arywydd ar y linell frwydro yn ninas Kyiv. Mewn cyweliad fyw yn Saesneg ar Sky News ar 26 Chwefror 2022, dywedodd Poroshenko "Putin will meet hell" wrth ymosod ar Wcráin. "We want to be free and democratic" a hefyd "is not about Ukraine" ond am dan y "free world". 

## Personol
Mae Poroshenko wedi bod yn briod â Maryna Poroshenko ers 1984. Mae gan y cwpl bedwar o blant.

Mae Poroshenko yn rhugl mewn pedair iaith; Wcreineg, Rwsieg, Saesneg a Rwmaneg.

Mae'n dioddef o glefyd y siwgr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol Arlywydd Wcráin
*
*Euromaidan Overview
*
* Exclusive interview with Ukrainian president Petro Poroshenko on FRANCE24 France 24 News, 12 Ionawr 2015
* Former Ukrainian president is on the streets with a rifle CNN News 25 Chwefror 2022

Categori:Wcráin
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Gwleidyddion o Wcráin
Categori:Pobl o Oblast Odesa