open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margaret Thomas

Emynydd oedd **Margaret Thomas** (hefyd **Pegi Llwyd**) a anwyd 1779 yn Nhalybont Uchaf, Llanllechid, Sir Gaernarfon (Gwynedd heddiw).

## Magwraeth a theulu
Ganwyd hi yn **Margaret Lloyd** i'w thad William Llwyd y Faenol, ger Bangor Priododd Edmund Williams a ganed merch iddynt yn 1803. Yn 1817 priododd Pegi eilwaith, gydag Edward Thomas, Talybont Uchaf, ger Castell y Penrhyn. Ganwyd mab iddynt yn 1818 a bu farw yn 1863; Edward oedd ei enw yntau.

Roedd o deulu "athrylithgar" a llenyddol, a gwyddwn i nifer o weinidogion gael eu danfon ati er mwyn dysgu sut "i ddysgu arferion da ac ymddygiad gweddus".

## Yr emynydd
Ysgrifennai ei hemynau ar ochr-dudalennau ei Beibl (gyhoeddwyd yn 1725) a llyfrau crefyddol eraill. Hi ysgrifennodd yr emyn adnabyddus "Dyma Feibil annwyl Iesu", er nad yw hynny'n hollol sicr gan iddi ar adegau gopio emynau pobl eraill yn ei llyfrau. Mae ei hemynau wedi cael eu disgrifio fel rhai "pwerus a gwahanol, gyda gogwydd benywaidd cryf iddynt."

Dyma'r emyn enwocaf a ysgrifennodd:

:Dyma Feibl anwyl Iesu,
::Dyma rodd deheulaw Duw,
:Dengys hwn y ffordd i farw,
::Dengys hwn y ffordd i fyw;
:Dengys hwn y codwm erchyll
::Gafwyd draw yn Eden drist,
:Dengys hwn y ffordd i'r bywyd
::Trwy adnabod Iesu Grist.

## Gweler hefyd
*Ann Griffiths (1776 - Awst, 1805)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Merched y 19eg ganrif
Y Sbectol Hud

bawd|Poster Rhys Aneurin o'r gerdd "Y Sbectol Hud" gan Mererid Hopwood
Soned gan y prifardd Mererid Hopwood yw ***Y Sbectol Hud***.

Yn y gerdd hon, mae'r bardd yn ein hannog i ddefnyddio ein dychymyg i weld y byd o'r newydd. Mae'r byd modern yn llawn o bethau sy'n ein rhwystro rhag gweld harddwch naturiol y byd o'n cwmpas.  Er mwyn i ni allu gweld rhyfeddodau'r byd mae'r bardd am i ni wisgo "sbectol" ein dychymyg ac mae honno'n "Sbectol Hud

## Mesur
Soned yw'r gerdd hon wedi'i rhannu'n ddau bennill, sef yr wythawd (yr wyth llinell gyntaf) a'r chwechawd (y chwe llinell olaf).
Mae'r volta (sef y rhaniad rhwng yr wythawd a'r chwechawd mewn soned) yn amlwg iawn yn y gerdd hon gan fod y bardd wedi rhannu'r soned yn ddau ran rhwng yr wythawd a'r chwechawd.

## Dolenni allanol
* Y Sbectol Hud gan Mererid Hopwood (BBC Bitesize)
* Y Sbectol Hud (Fideo o boster Rhys Aneurin)
* Mererid Hopwood yn darllen ei cherdd "Y Sbectol Hud" (Adnoddau Addysgol CBAC)

Categori:Cerddi Cymraeg o Gymru
Categori:Mererid Hopwood
Categori:Sonedau Cymraeg
Deng Lijun

Roedd **Deng Lijun** (29 Ionawr 1953 - 8 Mai 1995) yn ganwr pop o Taiwan. Cafodd ei adnabyddus am ei ganeuon gwerin a baledi rhamantus. Daeth nifer o safonau o yn ystod ei bywyd, hi recordio caneuon, nid yn unig yn ei Mandarin frodorol ond hefyd mewn Taiwan Hokkien, Cantoneg, Siapan, Indonesia a Saesneg.

Bu farw Teresa Teng, a oedd yn dioddef drwy ei oes o asthma, yn 1995 wedi ymosodiad anadlol difrifol tra ar wyliau yng Ngwlad Tai. Roedd hi'n 42.

Categori:Cantorion
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Pobl o Taiwan
Ynys Gafr, Talaith Efrog Newydd

bawd|260px|Yr ynys o Ganada yn y gaeaf
Mae **Ynys Gafr** yn ynys fechan ar Afon Niagara, ar ben Rhaeadr Niagara, rhwng y Rhaeadr Fêl Priodasol a'r Rhaeadr Pedol. Yn weinyddol, mae'n rhan o Ddinas Niagara yn Nhalaith Efrog Newydd, ac yn rhan o Barc Genedlaethol Rhaeadr Niagara. Mae pontydd rhwng yr ynys a thir mawr y ddinas.
bawd|chwith|260px

Ar un adeg, cadwyd geifr ar yr ynys gan John Stedman. Swydd Stedman efo'r fyddin Brydeinig oedd trefnu cludiant nwyddau heibio'r rhaeadr yn ystod y 18g. Hawliodd o bod y llwyth Seneca wedi rhoi'r ynys iddo yn 1764. Cymerodd dalaith Efrog Newydd yr ynys oddi wrtho ym 1801.

Rhoddwyd i'r ynys yr enw "Ynys Iris", enw duwies Groegaidd yr enfys, ond doedd yr enw ddim yn boblogaidd.

## Cyfeiriadau
Gafr
Eglwys Sant Cwyfan, Sir Ddinbych

:*Erthygl ar eglwys yn Sir Ddinbych yw hon. Am erthygl ar Eglwys Sant Cwyfan, Ynys Cribinau, Ynys Môn gweler yma. Ceir hefyd eglwys Sant Cwyfan yn Nhudweiliog, Gwynedd.*

Eglwys sydd a'i hadeilad yn dyddio i'r 15C yw **Eglwys Sant Cwyfan**, Llangwyfan, ger Llandyrnog, Sir Ddinbych. Fe'i codwyd o dywodfaen lleol, coch ond gwyngalchwyd drosto.

Un o ddilynwyr Sant Beuno oedd Sant Cwyfan a roddodd ei enw i'r eglwys leol. Mae'r eglwys tua 1.5&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o Eglwys Sant Tyrnog, Llandyrnog a sonir amdani'n wreiddiol yn 1254 fel "Langeifin", ond dylid cofio nad oedd cofnodwr trethi y *Norwich Taxation* yn deall Cymraeg, heb sôn am ei sillafu. Ceir hefyd eglwys o'r un enw ar Ynys Cribinau ym Môn ac un arall yn Nhudweiliog, Gwynedd. Canfyddwyd olion yr eglwys cynharaf, canoloesol ger wal yn y gogledd, ond perthyn i'r 15C mae'r adeilad presennol.

Cofnodwyd pob rheithor a fu yma ers 15C. Ceir y dyddiad 1684 ar y tu allan i un o'r ffenestri ac 1714 ar y porth. Ychydig iawn o adnewyddu a moderneiddio a gafwyd yn ystod y ddau gan mlynedd diwethaf.

Ystyrir mai hon yw'r eglwys leiaf yn Nyffryn Clwyd.

Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 01.jpg|Ye eglwys o'r ffordd.
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 17.jpg|Yr eglwys o'r cefn
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 04.jpg|Cyffion i ddal dihirod
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 12.jpg|Croes Geltaidd a chefn yr eglwys
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 27.jpg|Beth dyn a fu fyw dros gyfnod o dros tair cansrif: 1699-1801
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 33.jpg|Tu fewn yr eglwys
Sant Cwfan, St Cwyfan's Church, Llangwyfan, Llandyrnog, Sir Ddinbych, Denbighshire, Cymru, Wales 34.jpg|Ffenestr yng nghefn yr eglwys

Ceir nenfwd crwm a chorau (neu seddi ag ochrau iddynt) twt sydd wedi eu peintio’n wyrdd, ers dyddiau Cadwalader Edwards a Thomas ap Hugh, wardeniaid yr eglwys, a roesant eu henwau uwchben eu porth newydd ym 1714.

## Gweler hefyd
*Eglwys Sant Saeran, Llanynys
*Eglwys Llanychan, ger Rhuthun
*Eglwys Sant Sadwrn, Henllan
*Eglwys Sant Meugan, Llanrhudd

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Ddinbych
Categori:Eglwysi Sir Ddinbych
Categori:Llandyrnog
Twm Elias

Naturiaethwr, darlithydd ac awdur o Gymru yw **Twm Elias** (ganwyd 1947) sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau ar fyd natur, hanes amaethyddiaeth, llen gwerin ac arwyddion tywydd.

## Bywgraffiad
Mae'n hanu o Glynnog yn wreiddiol ac yn byw yn Nebo ger Caernarfon. Astudiodd am radd mewn llysieueg amaethyddol ym Mhrifysgol Bangor cyn dilyn cwrs ymchwil yno ac yn Aberystwyth. Ers 1979 bu'n ddarlithydd a threfnydd cyrsiau ym Mhlas Tan y Bwlch, Maentwrog gan ymddeol yn Mai 2014. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Cymdeithas Edward Llwyd ac mae bellach yn Gadeirydd ei Phanel Enwau a Gweithgor y wefan amgylcheddol.

Mae'n awdur nifer o lyfrau ac yn olygydd y cylchgrawn *Fferm a Thyddyn*, yn gyd-olygydd *Llygad Barcud* (cylchgrawn Cymdeithas Ted Breeze Jones) ac yn gyfrannwr cyson i *Llafar Gwlad*. Cafodd ei urddo i Orsedd y Beirdd Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam 2011 gan dderbyn y wisg wen. Mae'n llais ac wyneb cyfarwydd ar y cyfryngau Cymraeg ac yn aelod selog o'r rhaglen radio *Galwad Cynnar*. Mae hefyd wedi cyfrannu i raglenni eraill fel *Natur Wyllt*, *Byd Iolo* a *Seiat Byd Natur*.

## Llyfryddiaeth (dethol)
*''Blodau'r Gwrych* (Gwasg Dwyfor, 1985)
**Blodau Glannau'r Môr* (Gwasg Dwyfor, 1986)
**Blodau'r Weirglodd* (Gwasg Dwyfor, 1986)
**Blodau'r Mynydd* (Gwasg Dwyfor, 1987)
**Blodau'r Gwrych 2* (Gwasg Dwyfor, 1987)
**Blodau'r Gors* (Gwasg Dwyfor, 1988)
**Da Byw Cymru: Gwartheg* (Gwasg Carreg Gwalch, 2000)
**Am y Tywydd – Dywediadau, Rhigymau a Choelion'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Naturiaethwyr o Gymru
Catrin Tudur

Roedd **Catrin Tudur** (2 Chwefror 1503 - 10 Chwefror 1503) yn ferch i Harri VII, brenin Lloegr ac Elisabeth o Efrog. Bu farw Catrin pan cafodd ei geni a plentyn olaf Harri. Bu farw ei fam ar 11 Chwefror 1503.

Categori:Genedigaethau 1503
Categori:Marwolaethau 1503
Categori:Tuduriaid
William Herbert, Iarll 1af Penfro (1501–1570)

bawd|243px|Arfau Syr William Herbert, Iarll 1af Penfro.
:*Gofal! Ceir sawl William Herbert. Gweler William Herbert (gwahaniaethu).*
Uchelwr, gŵr llys Tuduraidd oedd **William Herbert, Iarll 1af Penfro, Barwn 1af Herbert o Gaerdydd** KG (c. 1501 – 17 Mawrth 1570).

Roedd yn fab i Syr Richard Herbert a Margaret Cradock.

## Priodi a phlant
O'i briodas gydag Anne Parr, Iarlles Penfro cafwyd tri o blant:

# Henry Herbert, 2il Iarll Penfro (1534-1601): priodi 25 Mai 1553 gyda'r Arglwyddes Catherine Grey. Diddymwyd y briodas yn 1554. Ei ail wraig oedd Catherine Talbot a'i drydydd oedd Mary Sidney.
# Syr Edward Herbert (1547–1595), a briododd Mary, merch Thomas Stanley.
# Lady Anne Herbert (1550–1592), a briododd yn Chwefror 1562, Francis, Arglwydd Talbot. Ni chafwyd plant o'r briodas hon.

Wedi marwolaeth ei wraig Anne ar 20 Chwefror 1552, priododd Anne Talbot, merch George Talbot, 4ydd Iarll Shrewsbury, gwraig weddw Peter Compton ac ni chafwyd plant.

## Gweler hefyd
*Iarllaeth Penfro

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1501
Categori:Marwolaethau 1570
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Ieirll Penfro
Categori:Llywyddion Cyngor Cymru a'r Gororau
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Henry Herbert, 2il Iarll Penfro (1534-1601)

bawd|243px|Arfau Syr Henry Herbert
Uchelwr Cymreig oedd **Henry Herbert, 2il Iarll Penfro** (c.1534 - 19 Ionawr 1601). Ef a fu'n gyfrifol am gryfhau Castell Caerdydd. Roedd yn ddyn diwylliedig ac roedd yr achau Cymreig yn bwysig iddo. Ysgrifennydd iddo oedd y bardd a'r milwr Wiliam Midleton o Lansannan.

Roedd Henry yn fab i William Herbert, Iarll 1af Penfro (1501–1570) ac Anne Parr, Iarlles Penfro. Ei fodryb oedd Catherine Parr, gwraig olaf Harri VIII. Roedd ei ewyrth William Parr, ardalydd 1af Northampton yn ddyn pwerus iawn yn ystod teyrnasiad Edward VI ac yna Elisabeth I.

Ar farwolaeth ei dad yn 1570 fe'i gwnaed yn Iarll Penfro ac ar 4 Ebrill 1570 dyrchafwyd ef yn *Lord Lieutenant of Wiltshire*. Ar farwolaeth ei fam fe'i gwnaed yn Arglwydd Parr a Ros o Kendal, Arglwydd FitzHugh, Arglwydd Marmion ac yn Arglwydd Quentin ar 1 Awst 1571.

## Tair priodas a phlant
Priododd Catherine Grey, chwaer ieuengaf Yr Arglwyddes Jane Grey ac wyres i Mari Tudur ar 25 Mai 1553. ond diddymwyd y briodas ac ni chafwyd plant.

Ei ail wraig oedd Arglwyddes Catherine Talbot, merch George Talbot, 6ed iarll Shrewsbury, a'i wraig Gertrude Manners.

## Gweler hefyd
*Iarllaeth Penfro

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1534
Categori:Marwolaethau 1601
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Ieirll Penfro
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Ceunant Ormiston

Mae **Ceunant Ormiston** yn geunant ym Mynyddoedd MacDonnell 135 cilomedr i'r gorllewin o Alice Springs yn Nhiriogaeth y Gogledd, Awstralia. Mae'n rhan o Barc Genedlaethol Mynyddoedd MacDonnell. Mae twll dŵr, tua 14 medr o ddyfnder, yn y ceunant.

Ar ôl glaw trwm, mae Nant Ormiston yn llifo trwy'r ceunant, yn creu blwch tua 300 medr o ddyfnder, trwy haenau cwartsit Heavitree.

## Cyfeiriadau

Ormiston04LB.jpg
Ormiston01LB.jpg
Ormiston02LB.jpg
Ormiston03LB.jpg

Ormiston
Categori:Daearyddiaeth Tiriogaeth y Gogledd
Gwasg Dwyfor

Mae **Gwasg Dwyfor** yn gyhoeddwyr ac argraffwyr sydd wedi cyhoeddi nifer o lyfrau Cymraeg. Fe'i sefydlwyd yn 1980 ym Mhenygroes, Gwynedd.

## Dolen allanol 
*  Gwefan Gwasg Dwyfor 

Categori:Dyffryn Nantlle
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1980
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Categori:Economi Gwynedd
Gruffydd Aled Williams

Mae **Gruffydd Aled Williams**, BA, PhD, FLSW (ganed 1943) yn ysgolhaig Cymraeg sy’n arbenigo ar farddoniaeth yr oesoedd canol a llenyddiaeth y Dadeni. Fe’i magwyd yn Ninmael, Sir Ddinbych, ac yng Nglyndyfrdwy yn yr hen Sir Feirionnydd. Fe’i addysgwyd yn Ysgol Gynradd Glyndyfrdwy, Ysgol Ramadeg Llangollen (wedyn Ysgol Dinas Brân) a Choleg y Brifysgol, Bangor lle graddiodd yn y Gymraeg.

O 1965 hyd 1970 bu’n Ddarlithydd Cynorthwyol yn y Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol, Dulyn, ac o 1970 hyd 1995 bu’n Ddarlithydd, Darlithydd Hŷn (1984) a Darllenydd (1991) yn Adran y Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol, Bangor.  Yn 1995 fe’i penodwyd yn Athro’r Gymraeg a Phennaeth Adran y Gymraeg ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth, swydd a ddaliodd hyd ei ymddeoliad yn 2008.

Cyhoeddodd Williams yn helaeth yn ei briod feysydd.  Mae’n awdur dros 50 o erthyglau mewn cylchgronau a chyfrolau academaidd ar farddoniaeth yr oesoedd canol a llenyddiaeth y Dadeni.  Enillodd ei gyfrol *Ymryson Edmwnd Prys a Wiliam Cynwal* (1986) Wobr Syr Ellis Griffith Prifysgol Cymru.  Yn 1994 cyhoeddodd olygiad o’r farddoniaeth a dadogir ar Owain Cyfeiliog (m. 1170).  Canolbwyntiodd ei ymchwil ar ôl ymddeol ar hanes Owain Glyn Dŵr a’r llenyddiaeth sy’n gysylltiedig ag ef. Traddododd Ddarlith Goffa Syr John Rhŷs yr Academi Brydeinig yn 2010 ar ‘More than “skimble-skamble stuff”: the medieval poetry associated with Owain Glyn Dŵr’ (cyhoeddwyd yn 2012), a chyfrannodd ddwy erthygl i’r gyfrol *Owain Glyndŵr: a Casebook*, gol. J. K. Bollard a Michael Livingston (2013).  Yn 2016 enillodd ei gyfrol *Dyddiau Olaf Owain Glyndŵr* (2015) wobr y categori Ffeithiol Greadigol yng nghystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn Llenyddiaeth Cymru.  

O 1997 hyd 2012 bu Williams yn olygydd *Llên Cymru*, y prif gylchgrawn academaidd ym maes hanes llenyddiaeth Gymraeg. Ef yw Llywydd Cymdeithas Hanes a Chofnodion Sir Feirionnydd, ac mae’n aelod o Gyngor Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion.  Dyfarnwyd y Wisg Wen iddo gan Orsedd y Beirdd yn 2002, ac etholwyd ef yn Gymrawd o Gymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2014.

Mae Williams yn briod ag Éimear (née Ní Fhloinn) ac mae ganddynt dri o blant, dau fab ac un ferch.

Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Ysgolheigion o Gymru
William Herbert, 3ydd Iarll Penfro (1580–1630)

Mab ac etifedd Henry Herbert, 2il Iarll Penfro (1534-1601) a Mary Sidney oedd **William Herbert, 3ydd Iarll Penfro** (8 Ebrill 1580 – 10 Ebrill 1630). Bu farw heb blant cyfreithlon a throsglwyddwyd ei deitl i'w frawd, Philip Herbert, 4ydd Iarll Penfro. Sefydlodd Goleg Penfro, Rhydychen pan oedd yn Ganghellor Prifysgol Rhydychen gyda Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI). Bu'n Arglwydd Ganghellor o 1615 hyd at 1625. Cyflwynodd William Shakespeare y *First Folio* o ddramâu iddo ef a'i frawd Philip.

## Priodi a phlant
Priododd Mary Talbot, merch fechan o ran corff, gydag anabledd, a merch Gilbert Talbot, 7fed Iarll Shrewsbury, ar 4 Tachwedd 1604. ni chawsant blant. Cafodd fab anghyfreithlon gyda Mary Fitton cyn hynny, a charchar am gyfnod gan iddo wrth ei phriodi. Cafodd blant anghyfreithlon wedi affer gyda'i gyfneither cyntaf yr Arglwyddes Mary Wroth, hefyd. Roedd hi'n ferch i Robert Sidney, brawd i fam William. The relationship produced at least two illegitimate children, a daughter, Catherine, and a son, William. Ond gan fod y rhain y tu allan i'r briodas, ni throsglwyddwyd y teitl i'r mab ychwaith. Ac ar ei farwolaeth, i'w frawd Philip yr aeth yr iarllaeth.

## Gweler hefyd
*Iarllaeth Penfro

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1580
Categori:Marwolaethau 1630
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Ieirll Penfro
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Gwybedog-delor wynebddu

{{Blwch tacson
| enw = {}*Abroscopus schisticeps*

| delwedd2 =
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = Abroscopus schisticeps distribution map.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Sylviidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gwybedog-delor wynebddu** (enw lluosog: gwybedog-delorion wynebddu sy'n enw gwrywaidd) a adnabyddir  hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Abroscopus schisticeps***; yr enw Saesneg arno yw *Black-faced flycatcher warbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Mae'r gwybedog-delor wynebddu, a dalfyrir yn aml yn *A. schisticeps*, neu'r enw rhywogaeth, i'w ganfod yn Asia.
    
## Teulu
Mae'r gwybedog-delor wynebddu yn perthyn i deulu Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q187014 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Inveraray

Tref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, Yr Alban, yw  **Inveraray** (Gaeleg yr Alban: *Inbhir Aora*). Sgoteg: *Inverera*).

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Inveraray boblogaeth o 600.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Carchar Inveraray (amgueddfa)
*Castell Inveraray (cartref y Dug Argyll)
*Cofeb Ryfel
*Pont Inveraray

## Enwogion
*Neil Munro (1863-1930), awdur

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Charles Collett

Prif ddyluniwr a pheiriannydd rheilffyrdd o Loegr oedd **Charles Benjamin Collett** (10 Medi 1871 – 5 Ebrill 1952). Aeth i ysgol Merchant Taylors yn Llundain ac wedyn Prifysgol Llundain cyn gweithio i gwmni peiriannau Chwmni Mawdslay.

Symudodd i Reilffordd y Great Western fel dyluniwr ym Mai 1893. Erbyn 1897 roedd o'n gyfrifol am gynllunio adeiladau, ac ym 1898 yn gynortthwyydd i'r brif ddyluniwr. Daeth o'n ddirpwy reolwr Gwaith Swindon ym 1900, ac ym 1912 daeth yn rheolwr. Daeth o'n ddirpwy brif-beirianydd y rheilffordd ym Mai 1919. Ar ôl marwolaeth George Jackson Churchward daeth yn brif beiriannydd yn Ionawr 1922.

Cynlluniodd o locomotifau Dosbarth 'Castle', y locomotifau mwyaf pwerus ym Mhrydain ar y pryd, ac yn hwyrach y Dosbarth 'King' hyd yn oed fwy pwerus. Ond yn gyffredinol, canolbwyntiodd o ar ddatblygu cynlluniau Churchward.

Gadawodd y rheilffordd yn 69 oed a symudodd i Wimbledon, lle bu farw yn 80 oed yn 1952.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Peirianwyr o Loegr
Llinos bengoch fechan

{{Blwch tacson
| enw = {}*Acanthis flammea cabaret*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Carduelis cabaret map.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Fringillidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}
bawd
Aderyn ac is-ywogaeth o adar yw **Llinos bengoch fechan** (enw lluosog: llinosiaid pengoch bychain, sy'n enw benywaidd) a adnabyddir  hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Acanthis flammea cabaret***; yr enw Saesneg arno yw *Lesser redpoll*. Mae'n perthyn i deulu'r Pincod (Lladin: *Fringillidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Arferid ei ystyried yn is-rywogaeth o'r Llinos Bengoch Gyffredin (*Carduelis flammea*), ond mae nifer o awdurdodau yn awr yn ei ystyried yn rhywogaeth ar wahân. Mae'n nythu ar draws rhan helaeth o ogledd a chanolbarth Ewrop, ac mae'n bur gyffredin yn Seland Newydd.

Aderyn yn perthyn i'r teulu Fringillidae yw'r **Llinos Bengoch Leiaf** (*Carduelis cabaret*). O ran maint, mae'n llai na'r Llinos Bengoch Gyffredin, 11.5-12.5&nbsp;cm o hyd a 20-22.5&nbsp;cm ar draws yr adenydd, ac mae'n fwy brown. Mae'r talcen coch yn nodweddiadol. Yng Nghymru, y rhywogaeth yma yw'r llinos bengoch gyffredin.

Mae'r llinos bengoch fechan, a dalfyrir yn aml yn *A. flammea cabaret*, neu'r enw rhywogaeth, i'w ganfod yng nghyfandir Ewrop.

## Teulu
Mae'r llinos bengoch fechan yn perthyn i deulu'r Pincod (Lladin: *Fringillidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q160835 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Adar Ewrop
Winston Graham

Nofelydd Seisnig oedd **Winston Mawdsley Graham, OBE** (30 Mehefin 1908 – 10 Gorffennaf 2003).

Fe'i ganwyd ym Manceinion, yn fab i'r masnachwr Albert Grime. Priododd Jean Williamson ym mis Medi 1939.

Bu farw yn Llundain.

## Nofelau
### Cyfres Poldark
**Ross Poldark* (1945)
**Demelza* (1946)
**Jeremy Poldark* (1950)
**Warleggan* (1953) 
**The Black Moon* (1973)
**The Four Swans* (1976)
**The Angry Tide* (1977)
**The Stranger from the Sea* (1981)
*''The Miller's Dance* (1982)
**The Loving Cup* (1984)
**The Twisted Sword* (1990)
**Bella Poldark* (2002)

### Eraill
**The House with the Stained Glass Windows* (1934)
**Into the Fog* (1935)
**The Riddle of John Rowe* (1935)
**Without Motive* (1936)
**The Dangerous Pawn* (1937)
**The Giant's Chair* (1938)
**Keys of Chance* (1939)
**Strangers Meeting* (1939)
**No Exit* (1940)
**Night Journey* (1941)
**My Turn Next* (1942)
**The Merciless Ladies* (1944)
**The Forgotten Story* (1945)
**Take My Life* (1947)
**Cordelia* (1949)
**Night Without Stars* (1950)
**Fortune Is a Woman* (1953)
**The Little Walls* (1955)
**The Sleeping Partner* (1956)
**Greek Fire* (1957)
**The Tumbled House* (1959)
**Marnie* (1961)
**The Grove of Eagles* (1963)
**After the Act* (1965)
**The Walking Stick* (1967)
**Angel, Pearl and Little God* (1970)
**The Green Flash* (1986)
**Stephanie* (1992)
**Tremor* (1995)
**The Ugly Sister'' (1998)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Penrhyn Reinga

Mae **Penrhyn Reinga**'r lle mwyaf ogledd-orllewinol Ynys y Gogledd, Seland Newydd, ac mae goleudy yno. Mae'r enw 'Reinga' yn cyfeirio at isfyd Maori. Enw Maori arall y lle yw  'Te Rerenga Wairua' sy'n golygu lle neidio'r ysbrydion. Mae o ar ben Penrhyn Aupouri. I'r gorllewin y penrhyn mae Môr Tasman, ac i'r dwyrain yw Cefnfor Tawel. Ar ben y penrhyn yw coeden pohutukawa dros 800 mlynedd oed, a chredir bod ysbrydion y maori'n neidio o'r goeden i'r môr i gyrraedd eu gwlad gyndadol..

bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd
Mecaneg

:''Mae'r erthygl hon yn disgrifio y grym ar wrthrychau neu gyrff  ffisegol.''
bawd|Dogfen Arabeg yn dangos Peiriant; 16C-18C.
**Mecaneg** (Groeg ) yw'r rhan honno o wyddoniaeth sy'n ymwneud â gwrthrychau pan fo grym yn cael ei rhoi arnynt ac effaith y gwrthrychau hyn ar yr hyn sydd o'u cwmpas (eu hamgylchedd).

Ceir tarddiad y ddisgyblaeth hon yng Ngroeg yr Henfyd: yn sgwennu Aristotle ac Archimedes. Yn y cyfnod modern, bu Omar Khayyam, Galileo, Johannes Kepler, ac Isaac Newton yn brysur yn gosod y seiliau gwyddonol i'r hyn a ddisgrifir heddiw fel "mecaneg glasurol". Dyma gangen o 'ffiseg glasurol' sy'n delio gyda gronynnau sefydlog neu symudol, ac sy'n symud gyda buanedd llawer llai na chyflymder golau. Gellir diffinio Mecaneg, felly, fel y gangen o wyddoniaeth sy'n ymwneud â symudiad ac effaith grymoedd ar wrthrychau.

## Gweler hefyd
* Ffoton
* Astroffiseg
* Y sbectrwm electromagnetig neu onnau electromagnetig
* Y defnydd o donnau electromagnetig

Categori:Mecaneg
Categori:Ffiseg
At the Grave of Henry Vaughan

Soned gan Siegfried Sassoon yw **"At the Grave of Henry Vaughan"**. Ymwelodd Sassoon â bedd Vaughan ac ysgrifennodd y gerdd yn Awst 1924.

Yn Awst 1924 ymwelodd Sassoon (8 Medi 1886 – 1 Medi 1967) â bedd Vaughan (1621–1695) yn Eglwys y Santes Ffraid, Llansantffraed Tal-y-bont ar Wysg, yn ardal Brycheiniog, de Powys. Roedd ar ei ffordd i Maenorbŷr. Treuliodd y noson yn Aberhonddu, yng Gwesty Castell. Ysbrydolwyd ef gan yr ymweliad i ysgrifennu un o'i gerddi gorau a mwyaf poblogaidd.

Yn 2014 gwariwyd £10,000 ar adnewyddu'r bedd. Mae'r gerdd yn agor gyda'r geiriau:
:*Above the voiceful windings of a river*
:*An old green slab of simply graven stone...*
sy'n cyfeirio at Afon Wysg a bywyd syml Vaughan uwchben lleisiau'r byd. Mae'n gorffen gyda'r pennill:

:*Here faith and mercy, wisdom and humility*
:*(Whose influence shall prevail for evermore)*
:''Shine. And this lowly grave tells Heaven's tranquillity*
:*And here stand I, a suppliant at the door.''

Er bod dros 200 mlynedd rhwng y ddau fardd, ceir nifer o bethau cyffredin rhyngddynt: roedd y ddau wedi eu dal yng nghanol rhyfel nad oeddent yn dymuno bod yn rhan ohono. Roedd y ddau'n caru'r wlad yn angerddol, yn uchelwyr gwledig, y hoff o geffylau ac roedd gan y ddau frawd y lawddyd yn y rhyfel. Yn achos Vaughan: y Rhyfel Cartref a bu Sassoon yn filwr gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Henry Vaughan
Ganed Henry a'i efaill Thomas yn Sgethrog, tua milltir a hanner i'r gogledd o Lansantffraed ac roeddent yn siarad Cymraeg. Ystyrir Henry'n fardd da a sgwennai am ei gariad at ardal Llansantffraed. Ychydig a sgwennwyd amdano hyd at 1841 pan gyhoeddwyd blodeugerdd o'r enw *Gems of Sacred Poetry* gan Edward Farr, a gynhwysodd saith o gerddi Vaughan.

Roedd Thomas, ei frawd a'r yr athronydd, a fu'n offeiriad Eglwys y Santes Ffraid yn Llansantffraed, yn astudio meddygaeth ar yr un pryd. Roedd yn synnu'n fawr nad oedd llawer o feddygon yng Nghymru. Fe'i taflwyd o'r plwyf yn 1650 dan Ddeddf Taenu'r Efengyl yng Nghymru oherwydd ei gydymdeimlad â'r Brenin. Claddwyd Henry Vaughan ym mynwent eglwys Llansantffraed. Bu'n darllen llyfrau defosiynol a gweithiau ar athroniaeth gudd a chyfrin. Fel ei frawd, dechreuodd weithio fel meddyg. Ysgrifennodd Katherine Philips gerdd iddo hefyd.

## Siegfried Sassoon
Bardd a nofelydd Saesneg oedd Sassoon a anwyd ym Matfield, Caint, yn fab i'r cerddor Alfred Ezra Sassoon a'r cerflunydd Theresa (nee Thornycroft). Ymladdodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn rhengoedd y Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol, ac adlewyrchir ei heddychiaeth yn ei gerddi. Roedd yn ffrind i'r beirdd Robert Graves, Wilfred Owen ac Edmund Blunden.  Enillodd y Wobr James Tait Black am ei lyfr *Memoirs of a Fox-Hunting Man* ym 1928.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddi 1924
Categori:Cerddi'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Sonedau Saesneg o Loegr
Langoed

Mae **Langoed** (Ffrangeg: *Langouet*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35146

## Galeri

Langouët église-clocher.jpg|Clochdy'r Eglwys
Langouët église-portail sud.jpg|Porth deheuol yr eglwys.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Hychan

[bawd|Llanychan, rhwng [Rhewl a Gellifor, Rhuthun, Sir Ddinbych (Cyfeirnod OS: SJ 114621).]]
Sant a gŵr Cristnogol oedd **Hychan** a fu'n byw yn yr hyn a elwir heddiw yn Llanychan, ger Dinbych tua 450 OC; roedd ganddo hefyd gysylltiad gydag ardal Llanfarian, Aberystwyth.

Yn *Cognacio Brychan, De Situ Brecheniauc* ac yn llawysgrif *"Achresi Eglwys Crist MS 20"*, dywedir ei fod yn un o feibion Brychan, brenin a sant (fl. 5g), sefydlwr teyrnas Brycheiniog (yn ne-ddwyrain canolbarth Cymru) yn ôl y traddodiad. Dethlir ei ddydd mabsant ar 8 Awst.

Ceir dwy eglwys wedi'u henwi ar ei ôl.

## Llanychan, Rhuthun
Sonir am Llanychan yn gyntaf yng 'Nghofnodion Treth Norwich' yn 1254. Mae ei llan gylchog uchel yn nodedig iawn ac yn brawf y bu yma unwaith Eglwys Geltaidd, gynharach. Mae Eglwys Sant Hychan yn debyg iawn o ran arddull i Eglwys Sant Cynhafal, ond ei bod yn llawer llai ac nid oes iddi ddau gorff, nodwedd bensaernïol gyffredin iawn yn Nyffryn Clwyd. Yn y 16g ceir y sillafiad 'Llan Hichen'.

## Llanfarian, Aberystwyth
Eglwys fechan yng nghymuned Llanfarian yw Eglwys Sant Hychan. Cofnodir ei henw hefyd fel *Llanychaiarn*. Mae hanner ei mynwent yn gron. Fe'i lleolir tua 350m i'r de o Gastell Tan-y-Bwlch (castell gwreiddiol Aberystwyth) a godwyd yn wreiddiol yn 1110; mae'n bosibl i'r eglwys gael ei chodi ar yr un pryd, neu'n gynharach, ond nid oedd plwyf Sant Hychan yn bodoli yn yr Oesoedd Canol, dim ond 'capel' a berthynai i Lanbadarn Fawr.

## Gweler hefyd
*Rhestr o seintiau Cymru

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
**Cambria Archaeology*, 2000, Ceredigion Churches, gazetteer, 48. 
* T. Lloyd, J. Orbach a R. Scourfield, *Buildings of Wales: Carmarthenshire and Ceredigion* (2006), tt.539-40.

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Rhuthun
Telor padi

{{Blwch tacson
| enw = {}*Acrocephalus arundinaceus*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Sylviidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Telor cyrs mawr** (enw lluosog: telorion cyrs mawr, sy'n enw gwrywaidd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Acrocephalus arundinaceus***; yr enw Saesneg arno yw *Great reed warbler*. Mae'n perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain ac mae hefyd i'w ganfod yng Nghymru.Dyma aderyn sydd i'w gael yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. arundinaceus* (sef enw'r rhywogaeth). Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Asia, Ewrop ac Affrica.

## Teulu
Mae'r telor cyrs mawr yn perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: *Sylviidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q187014 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Sylviidae
Categori:Adar Asia
Categori:Adar Ewrop
Categori:Adar Affrica
Ysgol Glancegin

Mae **Ysgol Glancegin** yn ysgol gynradd gymunedol cyfrwng Cymraeg sydd wedi ei lleoli ar stad Maesgeirchen, yn ninas Bangor.

Yn ôl yr adroddiad Estyn diweddaraf a gynhaliwyd yn 2013, mae 9% o'r disgyblion yn siarad Cymraeg adref.

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgolion cynradd Gwynedd
Tsileaid

Pobl o Tsile yw'r **Tsileaid** (Sbaeneg:*chilenos*), a grŵp ethnig. Mae'r term Tsileaid yn cynnwys dinasyddion Tsile a disgynyddion pobl o Tsile neu o ardal a ddaeth yn rhan o Tsile yn ddiweddarach.

Categori:Pobl o Tsile
Volkswagen Camper

Llysenw a roddir yng ngwledydd Prydain ar y **Volkswagen Math 2** yw'r **Volkswagen Camper**, sy'n gerbyd a gynhyrchwyd gan y cwmni ceir Volkswagen ers 1950. Yn yr Unol Daleithiau gelwir ef yn **Bus**, ond yr enwau swyddogol arno, sy'n dibynnu ar y corff yw: **Transporter**, **Kombi** neu **Microbus**. Roedd yn dilyn y "Beetle", sef y math cyntaf o gerbyd i'w gynhyrchu gan y cwmni wedi ei ailwampio ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Sbardunwyd y gystadleuaeth i gynhyrchu cerbydau tebyg, yn enwedig yn UDA, drwy lansio'n ddiweddarach y Ford Econoline, y Dodge A100, a'r Chevrolet Corvair 95 Corvan. Yn Ewrop (1947-1981), lansiwyd y fan Citroën H, y Renault Estafette a'r Ford Transit.

Roedd y cerbyd yn dilyn y "Beetle" poblogaid a bedyddiwyd ef drwy'r byd gyda nifer o enwau, ond herwydd ei gysylltiad gyda cyfnod yr hippes a'r grwp Beetles, efallai mai'r enw rhyngwladol mwyaf poblogaidd yw'r **Hippie van/wagon**. Yn 2016 roedd yn parhau i fod yn gerbyd eiconig iawn.

Y ffatri ym Mrasil oedd yr olaf i beidio â chynhyrchu'r T2, a hynny ar 31 Rhagfyr 2013; roedd hyn yn dilyn nifer o reolaeu diogelwch newydd yn y wlad. Roedd hyn yn garreg filltir eitha pwysig i'r cwmni Volkswagen a ffans y *Camper*.

Yn 2005 dechreuwyd cynhyrchu'r 5ed genhedlaeth: y T5.

## Y Genhedlaeth gyntaf (T1; 1950–1967)
Roedd gan y Math 1 cyntaf (a gelwir y grwp hwn yn "Genhedlaeth gyntaf") raniad yn y ffenest flaen. Roedd y llysenwau'n cynnwys Microbus, Splitscreen a Splittie, ac rhowliodd allan o'r ffatri yn Wolfsburg am y tro cyntaf ar 8 Mawrth 1950. Roeddent yn dal i'w cynhyrchu ar ddiwedd 1967 ond ers 1956 o'r ffatri newydd yn Hanover. Injan a oedd yn cael ei oeri gan ddŵr oedd ganddo i ddechrau, 1,131 cc (69.0 cu in), DIN-rated 18&nbsp;kW (24 PS; 24&nbsp;bhp), injan flat-four-cylinder 'boxer' a oedd wedi'i leoli yng nghefn y cerbyd. Uwchraddiwyd hwn i 1200 – 1,192 cc (72.7 cu in) 22&nbsp;kW (30 PS; 30&nbsp;bhp) yn 1953.

Cynhyrchwyd fersiwn moethus yn 1951 o'r enw'r "Samba", a adnybyddir hefyd dan yr enw "Sunroof Deluxe".

## Yr ail genhedlaeth (T2; 1967–1979)
Nid oedd gan y cerbydau hyn raniad yn y ffenestr. Fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen hyd at 1979 ac ym Mecsico cynhyrchwyd y Volkswagen Kombi a'r Panel rhwng 1970 a 1994. Gelwir y modelau a gynhyrchwyd cyn 1971 yn T2a (neu "Early Bay"), a modelau a wnaed wedi 1972 yn T2b (neu "Late Bay").

## Gweler hefyd
*Peiriant
*Tanwydd
*Adnodd anadnewyddadwy
*1960au

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir petroliwm
Categori:Volkswagen
Rheilffordd De Simcoe

bawd|260px
Mae **Rheilffordd De Simcoe**'n rheilffordd dreftadaeth rhwng Tottenham a Beeton, Ontario, Canada.

Ailgorwyd y lein ym Mae 1992, a dros y chwarter canrif dylonol, aeth dros 650,000 o bobl ar ei threnau. Mae gan y rheilffordd 5 locomotifau ac mae'n agor rhwng Mai a Hydref.

## Locomotifau
### Locomotifau stêm
bawd|260px
Rhif 136 Dosbarth A2m 4-4-0 Rheilffordd Canadian Pacific, adeiladwyd ym 1883.

Rhif 1057 Dosbarth D10h 4-6-0 Rheilffordd Canadian Pacific, adeiladwyd ym 1912.
### Locomotifau diesel
Rhif 22 D-T-C  Rheilffordd Canadian Pacific.

Rhif 703 Rheilfordd Norfolk a Southern, adeiladwyd gan Gwmni General Electric.

Rhif 10 165DE adeiladwyd gan Gwmni Ruston a Hornsby.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y rheilffrordd

De Simcoe
Categori:Twristiaeth yng Nghanada
Cymunedau Mor-Bihan

150px|bawd|chwith|Arfbais Mor-Bihan250px|bawd|Lleoliad Mor-Bihan yn Ffrainc

Dyma restr o **gymunedau** (Llydaweg *kumunioù*; Ffrangeg *communes*) **Departamant Mor-Bihan** (Frangeg *Département Morbihan*), Llydaw.


Categori:Mor-Bihan
Pelydryn cefnborffor

{{Blwch tacson
| enw = {}*Aglaeactis aliciae*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = EN
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Apodiformes
| familia = Trochilidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Pelydryn cefnborffor** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pelydrau cefnborffor) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Aglaeactis aliciae***; yr enw Saesneg arno yw *Purple-backed sunbeam*. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*) sydd yn urdd y *Apodiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. aliciae*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yn Ne America.

Gall fwyta neithdar o fewn blodau, ac wrth ymestyn i'w gyrraedd, mae'n rwbio'n erbyn y paill ac yn ei gario i flodyn arall gan ei ffrwythloni.

## Teulu
Mae'r pelydryn cefnborffor yn perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: *Trochilidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q43624 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau mewn perygl yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Trochilidae
Categori:Adar De America
Gŵydd eira

{{Blwch tacson
| enw = {}*Anser caerluescens*

| delwedd2 =
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Anseriformes
| familia = Anatidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

{{wikidata|properties|P51|{}}}

----

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Gŵydd eira** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwyddau eira) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Anser caerluescens***; yr enw Saesneg arno yw *Snow goose*. Mae'n perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: *Anatidae*) sydd yn urdd y *Anseriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. caerluescens*, sef enw'r rhywogaeth. Mae'r rhywogaeth hon i'w chanfod yng Ngogledd America ac Ewrop.

Caiff ei fagu er mwyn ei hela.

## Teulu
Mae'r gŵydd eira yn perthyn i deulu'r Hwyaid (Lladin: *Anatidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q7556 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

bawd|*Anser caerulescens*

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Anatidae
Categori:Adar Gogledd America
Categori:Adar Ewrop
Tylluan fach y diffeithwch

{{Blwch tacson
| enw = {}*Athene noctua lilith*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = 
| status_system      = 
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Strigiformes
| familia = Strigidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Tylluan fach y diffeithwch** (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: tylluanod bach y diffeithwch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Athene noctua lilith***; yr enw Saesneg arno yw *Desert little owl*. Mae'n perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: *Strigidae*) sydd yn urdd y *Strigiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *A. noctua lilith*, sef enw'r rhywogaeth.

Mae'n aderyn cyffredin neu gweddol gyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop, Asia a gogledd Affrica. Nid yw'r rhywogaeth yma yn frodorol i Ynys Prydain; cawsant eu gollwng yn y 19g ac maent wedi ymsefydlu'n llwyddiannus.

Fel y gellir casglu o'r enw, mae'r Dylluan Fach yn un o'r lleiaf o'r tylluanod, 23-27.5&nbsp;cm o hyd. Mae'n bwyta pryfed, pryfed genwair ac anifeiliaid bychain eraill. Mae i'w gweld yn ystod y dydd yn amlach na'r rhan fwyaf o dylluanod eraill Ewrop.

Ceir y Dylluan Fach mewn tir agored megis ffermdir a pharcdir. Mae'n nythu mewn tyllau mewn coed neu greigiau ac yn dodwy 3-5 ŵy. Yr isrywogaeth a geir trwy'r rhan fwyaf o Ewrop yw *A. n. noctua*. Mae gan adar yr isrywogaeth hon blu brown gyda marciau gwyn ar y cefn a phlu gwyn gyda marciau brown ar y bol. Mae adar yr isrywogaethau a geir yng ngogledd Affrica (*A. n. desertae*) a'r Dwyrain Canol (*A. n. lilith*) yn fwy gwelw.

[200px|bawd|chwith|Pen [Athena a'i thylluan ar darn arian *tetradrachm*, Athen, tua 393-355 CC (llun: gyda chaniatâd CNG Coins)]]
Mae'r dylluan fach i'w chael fel rheol mewn ardaloedd lle mae cymysgedd o goed a chaeau, ac nid yw'n aderyn mudol. Daw'r enw gwyddonol ar y genws o'r ffaith fod yr aderyn yn gysegredig i'r dduwies Athena, duwies dinas Athen.

## Teulu
Mae'r tylluan fach y diffeithwch yn perthyn i deulu'r Tylluanod (Lladin: *Strigidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q26012 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Strigidae
Cocatŵ du bychan

{{Blwch tacson
| enw = {}*Calyptorhynchus lathami*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Bird range glossy black cockatoo.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Psittaciformes
| familia = Cacatuidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cocatŵ du bychan** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cocatŵod du bychain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Calyptorhynchus lathami***; yr enw Saesneg arno yw *Glossy cockatoo*. Mae'n perthyn i deulu'r Cocatŵod (Lladin: *Cacatuidae*) sydd yn urdd y *Psittaciformes*.

Du sgleiniog yw eu lliw a gallant fod hyd at 50&nbsp;cm (19.5 mod) o ran hyd. Mae'r gwryw yn frownddu, ychydig yn fwy golau, gydag ychydig o smotiau melyn arni.

Ceir tair rhywogaeth:

**C. l. lathami*: (prin) 
**C. l. erebus*: 
**C. l. halmaturinus*: (prin iawn)

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. lathami*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu
Mae'r cocatŵ du bychan yn perthyn i deulu'r Cocatŵod (Lladin: *Cacatuidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q31448 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Cacatuidae
Dringwr bach

{{Blwch tacson
| enw = {}*Certhia familiaris*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Treecreepermap.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Certhiidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Dringwr bach** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: dringwyr bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Certhia familiaris***; yr enw Saesneg arno yw *Common treecreeper*. Mae'n perthyn i deulu'r Dringwyr coed (Lladin: *Certhiidae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*. Dyma aderyn sydd i'w gael yng ngwledydd Prydain, ond nid yng Nghymru.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. familiaris*, sef enw'r rhywogaeth.

Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a gogledd Asia, ac mae naw is-rywogaeth i gyd.

Nid yw'r Dringwr Bach yn aderyn mudol. Mae'n aderyn cyffredin mewn coedwigoedd neu gymysgedd o goed a thir agored. Ei brif fwyd yw pryfed, a'i ddull arferol o fwydo yw hedfan i waelod coeden ac yna ei dringo, cyn hedfan i waelod coeden arall i ail-ddechrau. Mae'n aderyn gweddol fychan, 12.5&nbsp;cm o hyd.

Mae'n aderyn cyffredin yng Nghymru, er nad yw'n adnabyddus iawn i'r mwyafrif, ac mae'n ymddangos fod ei niferoedd wedi cynyddu'n sylweddol yn ystod y ganrif ddiwethaf.

## Is-rywogaethau
* *C. f. familiaris* - Llychlyn a dwyrain Ewrop hyd orllewin Siberia
* *C. f. britannica* - Prydain ac Iwerddon
* *C. f.  macrodactyla* - gorllewin Ewrop
* *C. f. corsa* - Corsica
* *C. f. daurica* - dwyrain Siberia a gogledd Mongolia
* *C. f. orientalis* - dyffryn afon Amur, gogledd-ddwyrain Tsieina a Chorea
* *C. f. japonica* - Japan
* *C. f.  persica* - y Crimea a Twrci hyd at ogledd Iran
* *C. f.  tianchanica* - gogledd-orllewin Tsieina
**C. f. hodgsoni* - gorllewin yr Himalaya, Kashmir 
* *C. f. mandellii* - dwyrain yr Himalaya
**C. f. khamensis* - Sichuan

bawd|chwith|240px|Dosbarthiad y Dringwr bach

## Teulu
Mae'r dringwr bach yn perthyn i deulu'r Dringwyr coed (Lladin: *Certhiidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q205938 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Certhiidae
Cwtiad tywod mawr

{{Blwch tacson
| enw = {}*Charadrius leschenaultii*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Charadriiformes
| familia = Charadriidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Cwtiad tywod mawr** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwtiaid tywod mawr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Charadrius leschenaultii***; yr enw Saesneg arno yw *Great sand plover*. Mae'n perthyn i deulu'r Cwtiaid (Lladin: *Charadriidae*) sydd yn urdd y *Charadriiformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *C. leschenaultii*, sef enw'r rhywogaeth.

Mae ei diriogaeth yn cynnwys Ewrop ac Awstralia ac mae i'w ganfod ar draethau arfordir Cymru.

Ar restr yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (UICN), caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth 'Lleiaf o Bryder' o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth.

Caiff yr aderyn hwn ei adnabod fel aderyn mudol.

## Teulu
Mae'r cwtiad tywod mawr yn perthyn i deulu'r Cwtiaid (Lladin: *Charadriidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q28449 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
*Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
*Llwybr yr Arfordir
*Cadwraeth

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Charadriidae
An Arvor

Mae **An Arvor ** (Ffrangeg: *Larmor-Plage*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56107

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw