open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Masnach gaethweision yr Iwerydd

bawd|Ardaloedd a llwybr y fasnach drionglog.
Masnach mewn caethweision Affricanaidd a gludwyd ar draws Cefnfor yr Iwerydd o'r 16g hyd y 19g oedd **masnach gaethweision yr Iwerydd**. Gelwir hefyd yn "y fasnach drionglog" am iddi ddigwydd ar dri llwybr: teithiodd masnachwyr Ewropeaidd i Orllewin Affrica i gyfnewid nwyddau am gaethweision; cludwyd y caethweision i'r Byd Newydd i'w gwerthu a'u gorfodi i weithio; a chludwyd y nwyddau a dyfwyd neu gynhyrchwyd gan y caethweision i Ewrop.

Cyfnewidiodd masnachwyr Ewropeaidd rỳm, potiau haearn, gleiniau, drylliau a nwyddau eraill am gaethweision. Cafodd y caethweision eu harchwilio a'u gwerthu mewn masnachoedd ar arfordiroedd Gorllewin Affrica. Roedd y fasnach yn hwb economaidd i ymerodraethau Portiwgal, Prydain, Ffrainc, Sbaen, a'r Iseldiroedd. Roedd caethweision yn yr Unol Daleithiau, y Caribî a Brasil yn gweithio ar ffermydd a chaeau cotwm, tybaco, a siwgr. Cafodd cotwm crai a nwyddau eraill eu cludo i Ewrop. Cludwyd hefyd rhai caethweision i Ewrop i weithio yno fel adeiladwyr neu weision.

chwith|bawd|Medaliwn Cymdeithas Gwrth-Gaethwasiaeth Prydain.
Cafodd y caethweision eu trin yn greulon, a buont yn dianc ac yn gwrthryfela'n aml. Cafodd eu cludo ar draws y môr mewn amodau gwael a chyfyng iawn, a bu farw nifer ohonynt yn ystod y daith. Cafodd eu clymu gan efynnau ac wrth eu gyddfau gan garrai lledr. Roeddent yn dioddef chwipio a chosbau corfforol eraill, a chafodd nifer o'r menywod eu treisio gan eu meistri. Ysgrifennodd cyn-gaethweision megis Olaudah Equiano am eu profiad. Ymdrechodd William Wilberforce a'r diddymwyr i ddod â'r fasnach i ben. Daeth gaethwasiaeth yn anghyfreithlon yng ngwledydd Prydain ym 1807, daeth y fasnach i ben ym 1833, a daeth caethwasiaeth i ben ar draws yr holl Ymerodraeth Brydeinig ym 1838. Gwnaed caethwasiaeth yn anghyfreithlon yn y mwyafrif o daleithiau gogleddol yr Unol Daleithiau yn y 1790au, ond roedd dymuniad taleithiau'r de i gynnal y system yn brif achos Rhyfel Cartref America ym 1861. Enillodd y gogledd y rhyfel hwnnw a daeth caethwasiaeth yn y wlad honno i ben.

Categori:Caethwasiaeth
Categori:Hanes Affrica
Categori:Hanes Brasil
Categori:Hanes y Caribî
Categori:Hanes yr Unol Daleithiau
Categori:Yr Ymerodraeth Brydeinig
Atlético Madrid

Clwb pêl-droed o ddinas Madrid yw **Club Atlético de Madrid, SAD ** sy'n chwarae yn La Liga, prif adran pêl-droed Sbaen. Ffurfiwyd y clwb ar 26 Ebrill 1903 fel *Athletic Club de Madrid* gan dri o fyfyrwyr o Wlad y Basg oedd yn byw ym Madrid, fel cangen ieuenctid o Athletic Bilbao. Defnyddiwyd y Metropolitano tan 1966 pan symudodd y clwb i'r Estadio Vicente Calderón.

Ar ôl colli yn rownd derfynol y Copa del Rey ym 1921 a 1926, cafodd y clwb wahoddiad i ymuno â La Liga pan sefydlwyd y gynghrair ym 1928.

## Anrhydeddau
### Domestig
***La Liga**
** **Enillwyr (10):** 1939–40, 1940–41, 1949–50, 1950–51, 1965–66, 1969–70, 1972–73, 1976–77, 1995–96, 2013–14
***Segunda División**
** **Enillwyr (1):** 2001-02
***Copa del Rey**
** **Enillwyr (10):** 1959–60, 1960–61, 1964–65, 1971–72, 1975–76, 1984–85, 1990–91, 1991–92, 1995–96, 2012–13
* **Supercopa de España**
** **Enillwyr** (2): 1985, 2014
***Copa de los Campeones de España** (*rhaglfaenydd Supercopa de España*)
****Enillwyr** (1): 1940
***Copa Presidente FEF** (*rhaglfaenydd Supercopa de España*)
****Enillwyr** (1): 1941
***Copa Eva Duarte** (*rhaglfaenydd Supercopa de España*)
****Enillwyr** (1): 1951
***Copa de la Liga**
****Enillwyr** (1): 1984–85

### Rhyngwladol
***Cwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop UEFA
****Enillwyr (1)**: 1961-62
***Cynghrair Europa UEFA**
****Enillwyr (2)**: 2009–10, 2011–12
***Super Cup UEFA**
****Enillwyr (2)**: 2010, 2012
***Cwpan Rhyng-gyfandirol**
****Enillwyr (1)''': 1974

## Cyfeiriadau

Categori:Timau pêl-droed Sbaen
Charles Kennedy

Gwleidydd o'r Alban oedd **Charles Peter Kennedy** (25 Tachwedd 1959 – 1 Mehefin 2015).

Bu'n Arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol o 1999 hyd 2006. Collodd sedd Ross, Skye a Lochaber i Blaid Genedlaethol yr Alban yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015.

## Llyfryddiaeth
**The Future of Politics* (2000)

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Gwleidyddion y Democratiaid Rhyddfrydol
Categori:Arweinwyr y Democratiaid Rhyddfrydol
Categori:Pobl o Inverness
Toes

[bawd|Toes crwst brau, wedi ei rolio gan [rholbren|rolbren.]]
Cymysgedd trwchus o flawd a dŵr neu hylif arall i'w bobi yw **toes**. Gall gynnwys sylwedd lefeinio megis burum, braster, a chynhwysion eraill i'w flasu. Defnyddir i bobi bara, crwst, teisenni, bisgedi, pasta, pitsa, a bwydydd pob eraill.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynhwysion bwyd
Categori:Pobi
Celf Islamaidd

**Celf Islamaidd.**

## Patrymau 
[bawd|Golygfa tu mewn y brif gromen ym [Mosg Selimiye yn Edirne, Twrci.]]
Mae patrymau yn nodwedd boblogaidd gan arlunwyr Mwslimaidd ers canrifoedd. Dylanwadwyd ar fathemateg Islamaidd yn gryf gan weithiau'r Hen Roegwyr, ac felly roedd geometreg yn bwysig mewn diwylliant Islam. Defnyddiodd arlunwyr batrymau geometrig sy'n ail-adrodd, yn cylchdroi ac yn adlewyrchu. Defnyddiwyd celf batrymog i addurno waliau, lloriau, carpedi, potiau, lampiau, cloriau llyfrau, a thecstilau, yn enwedig yn y mosg.

Roedd negeseuon crefyddol gan rai o'r patrymau. Maent yn dechrau mewn canol cylch: mae'r cylch yn symboleiddio Allah, sef un duw heb ddiwedd, ac mae'r canol yn symboleiddio Mecca, a thuag at y ddinas sanctaidd hon mae Mwslimiaid yn wynebu wrth weddïo. Mae natur ailadroddus patrymau yn gallu cynrychioli deddf ddinewid Allah. O'r cylch gellir tynnu siapiau eraill yn fanwl gywir, a'r dair ffurf sylfaenol yng nghelf Islamaidd yw'r triongl, y sgwâr a'r hecsagon. Caiff rhain eu llunio a'u cyfosod i greu patrymau cylchdroëdig ac adlewyrchol o frithwaith geometrig neu gylymau a chadwyni plethedig. Mae symbol y seren a'r cilgant yn bresennol mewn nifer o ddyluniadau. Ymgorfforir caligraffeg Arabeg yng nghelf Islamaidd yn aml.

Hyd heddiw, arddurnir mosgiau gyda phatrymau tebyg i gelf Islamaidd draddodiadol. Ni chaniateir unrhyw gelf yn y neuadd weddïo, ond adeiladwyd nifer o fosgiau gydag addurniadau allanol crand a deiniadol. Gwelir patrymau hefyd ar gopïau o'r Coran a llyfrau eraill, dillad a wisgir gan Fwslimiaid, a chynnyrch y crochenydd a'r chwythwr gwydr.


Islamaidd
Categori:Diwylliant Islamaidd
Cyfraith gwrth-wahaniaethu

Cyfeiria **cyfraith gwrth-wahaniaethu** at gyfraith sy'n nodi hawl unigolyn i gael ei drin yn gyfartal. Noda rhai gwledydd bod yn rhaid i gyflogwyr a busnesau drin pobl yn gyfartal ar sail rhyw, oed, hil, ethnigrwydd, cyfeiriadedd rhywiol ac weithiau credoau gwleidyddol neu grefyddol. 

## Esiamplau 
Mae esiamplau o gyfreithiau gwrth-wahaniaethu'n cynnwys,

* Deddf Hawliau Sifil 1964 (Unol Daleithiau)
* Deddf Gwahaniaethu ar sail Oed 1975 (Unol Daleithiau)
* Gorchymyn Triniaeth Gyfartal (Undeb Ewropeaidd)
* Deddf Cydraddoldeb 2010 (Deyrnas Unedig)

Categori:Cyfreithiau gwrth-wahaniaethu
Deddf Cydraddoldeb 2010

Deddf gan Senedd y Deyrnas Unedig yw **Deddf Cydraddoldeb 2010**. Mae ganddi'r un amcanion â phedwar prif Orchymyn Triniaeth Gyfartal yr UE ac adlewyrcha a gweithreda eu cyfarwyddyd.

Prif bwrpas y Ddeddf yw cyfundrefnu'r ystod eang a chymhleth o Ddeddfau a Rheoliadau sy'n sylfaen i gyfraith gwrth-wahaniaethu yn y Deyrnas Unedig. Yn gyffredinol, y cyfreithiau hyn oedd y Ddeddf Tâl Cyfartal 1970, Deddf Gwahaniaethu ar sail Rhyw 1975, Deddf Cysylltiadau Hiliol 1976, Deddf Gwahaniaethu ar Sail Anabledd 2005 a thri offeryn statudol yn atal gwahaniaethu ym myd gwaith ar sail crefydd neu gred, cyfeiriadedd rhywiol a oed. Mae'n sicrhau triniaeth gyfartal ym myd gwaith ac o ran gwasanaethau cyhoeddus a phreifat, waeth beth fo oed, anabledd, ailbennu rhywedd, partneriaethau priodasol neu sifil, hil, crefydd neu gred, rhyw a chyfeiriadedd rhywiol. Ceir amddiffyniadau arbennig ar gyfer menywod beichiog hefyd. Fodd bynnag, mae'r Ddeddf yn caniatáu gwahardd pobl drawsryweddol rhag derbyn rhai gwasanaethau rhyw-benodol os yw hynny'n "fodd cymesurol o gyflawni nod dilys". Mewn achosion o anabledd, mae gofyn i gyflogwyr a darparwyr gwasanaethau i wneud addasiadau rhesymol i'w gweithleoedd er mwyn goresgyn anawsterau a brofir gan bobl anabl. Yn hynny o beth, ni wnaeth Deddf Cydraddoldeb 2010 newid y gyfraith. Heblaw am ambell eithriad nid yw'r Ddeddf yn berthnasol yng Ngogledd Iwerddon.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*http://www.equalityhumanrights.com/legal-and-policy/legislation/equality-act-2010/what-equality-act  - Comisiwn Cdraddoldeb a Hawliau Dynol
*Framework For a Fairer Future  - Swyddfa Cydraddoldeb y Llywodraeth

Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 2010
Richard Johnson

Actor Seisnig oedd **Richard Johnson** (30 Gorffennaf 1927 – 6 Mehefin 2015). Fe'i ganwyd yn Upminster.

## Ffilmiau
* *Never So Few* (1959)
* *Cairo* (1963)
* *80,000 Suspects* (1963)
* *The Haunting* (1963)
* *The Pumpkin Eater* (1964)
* *Operation Crossbow* (1965)
* *The Amorous Adventures of Moll Flanders* (1965)
* *Khartoum* (1965)
* *Deadlier Than the Male* (1967)
* *Danger Route* (1967)
* *The Column* (1968)
* *A Twist of Sand* (1968)
* *The Fifth Day of Peace* (1969)
* *Some Girls Do* (1969)
* *Julius Caesar* (1970)
* *Moses the Lawgiver* (1973-74)
* *Beyond the Door* (1974)
* *The Cursed Medallion* (1975)
* *Hennessy* (1975)
* *Take All of Me* (1976)
* *Aces High* (1976)
**The Four Feathers* (1977)
**The Comeback* (1978)
**Island of the Fishmen* (1979)
**The Great Alligator River* (1979)
**Zombi 2* (1979)
**A Nightingale Sang in Berkeley Square* (1979)
**The Monster Club* (1981)
**Turtle Diary* (1985)
**What Waits Below* (1985)
**Lady Jane* (1986)
**Lara Croft: Tomb Raider* (2001)
**Scoop* (2006)
**The Boy in the Striped Pyjamas* (2008)

## Teledu
* *Pride and Prejudice* (1952)
* *The Heir of Skipton* (1953)
* *Epilogue to Capricorn* (1959)
* *Antony and Cleopatra* (1974)
* *The Member for Chelsea* (1981)
* *Magnum, P.I.* (1981)
* *Dempsey and Makepeace* (1986)
* *Anglo Saxon Attitudes* (1992)
* *Supply and Demand* (1998)
* *Doc Martin* (2004)
* *Spooks* (2008)
* *Lewis* (2010)
* *Silent Witness* (2013)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2015
Marin Alsop

Arweinydd cerddorfa o'r Unol Daleithiau yw **Marin Alsop** (ganwyd 16 Hydref 1956).

Fe'i ganwyd yn Ddinas Efrog Newydd, UDA.

Categori:Arweinyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Gwilym Prichard

Arlunydd o Gymru oedd **Gwilym Arifor Prichard** (ganwyd **Pritchard**; 4 Mawrth 1931 – 7 Mehefin 2015).

Cafodd ei eni ym mhentref Llanystumdwy, ger Cricieth, Gwynedd, ac astudiodd celf yng Ngholeg Celf Birmingham cyn dychwelyd i Gymru fel athro yn Ynys Môn. Caiff ei gofio'n bennaf am ei luniau "dramatig a lliwgar", gyda thirluniau garw, cryf ag iddynt ymdeimlad o 3-dimensiwn.

Priododd yr arlunydd Claudia Williams yn 1953 pan newidiodd ei enw o Pritchard i'r fersiwn Cymraeg.

## Arddull
Wedi'i nodi am ei ddarluniau "dramatig a lliwgar" o "dirweddau trwchus, creigiog, yn aml yn arswydus" gydag "ansawdd tri dimensiwn",  Cynhaliwyd arddangosfa fawr o'i waith yng Nghaerdydd yn 2013, a monograph yn manylu ar ei waith, ''A Lifetime's Gazing'', ei gyhoeddi yr un flwyddyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Peintwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2015
Melysion mân

bawd|Melysion mân ar deisen benblwydd.
Losin bychain a wneir drwy lapio crisialau siwgr unigol gyda surop o amryw o liwiau yw **melysion mân**. Taenir dros eisin i addurno teisenni a chrystiau, neu ar hufen iâ. Gellir eu hystyried yn gonffits neu'n *dragées* bychain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Melysion
Losin rhesog

bawd|Losin rhesog o bob maint a lliw.
Losin mawr sfferaidd wedi ei ferwi'n galed yw **losin rhesog**. Mae'n amhosib ei gnoi felly mae'n rhaid ei sugno. Gwneir gydag haenau consentrig o wahanol liwiau, ac felly mae'n newid lliw wrth doddi yn y geg. Gellir ei ystyried yn gonffit neu'n *dragée* anferth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Melysion
Animal (cwmni)

Crewyd cwmni **Animal** yn Poole, Dorset yn y Deyrnas Unedig. Mae 38 o siopau Animal yn y deyrnas unedig. Yn 1997 prynwyd Animal gan gwmni o'r enw "H Going holdings". Mae Animal yn cefnogi tîm o bobol sy'n syrffio, redio BMX a sgio. Mae Animal yn gwerthu dillad, cas pensiliau, bagiau ac oriorau.

## Cefndir y cwmni
Creuwyd cwmni **Animal** yn 1987.

Categori:Cwmnïau Lloegr
Sbectol haul

bawd|dde|Sbectol haul
Gwisgir **sbectol haul** i helpu cadw'r haul rhag  brifo eich llygaid. Mae sbectol haul yn amddiffyn 97% o'r llygaid. Mae polareiddio yn fath o sbectol haul sy'n amddiffyn y llygaid rhag adlewyrchiad o ddwr ac eira. Gellir defnyddio sbectol haul gydag ychydig o liw arnynt ar gyfer chwaraeon. Weithiau defnyddir sbectol haul i stopio tywod a mwd rhag mynd i mewn i'r llygaid. Gellir eu prynu o'r optegydd ar gyfer pobol sy'n  gwisgo sbectol cyffredin felly does dim angen dau bar o sbectol. Mae pelydrau'r haul yn fwyaf peryglus rhwng 10y.b. a 2y.h. hyd yn oed os mae'n gymylog.

Mae pobol wedi bod yn ceisio i amddiffyn eu llygaid am 2000 o flynyddoedd. Arferai pobl Tsieina wisgo sbectol haul mewn achosion llys. Cafodd camerau poloraid a'r spectol haul eu creu gan yr un dyfeiswr. Mae Ray-Ban yn un o'r mathau mwyaf poblogaidd o sbectol haul. Daeth sbectol haul yn fwy poblogaidd yn y 1930au a bellach ceir llawer o fathau gwahanol osbectol haul.


Categori:Cyfwisgoedd
Categori:Yr Haul
Haul
Meghan Trainor

Cantores, cyfansoddwraig caneuon a chynhyrchydd recordiau o'r Unol Daleithiau yw **Meghan Elizabeth Trainor** (ganwyd 22 Rhagfyr 1993). Ganwyd yn Nantucket, Massachusetts i Gary a Kelli Trainor. Roedd ei thad yn dysgu cerddoriaeth am wyth mlynedd, a nawr mae'n chwarae'r organ yn ei eglwys. Aeth Meghan i ysgol 'Nauset Regional High School', gyda'i dau frawd. Roedd eisiau bod yn gantores ers roedd hi'n unarddeg, a gwireddwyd ei dymuniad pan arwyddodd gyda'r cwmni *Epic Records*. Gyda'r cwmni, rhyddhaodd llawer o ganeuon, wedi eu hysbrydoli gan gantorion enwog fel Frank Sinatra, Ariana Grande, Christina Aguilera a Bruno Mars.

## Caneuon
Mae ganddi bedair albwm: 'Title', 'Only 17', 'I'll Sing With You', a 'Title' (EP). Rhyddhaodd ei sengl gyntaf ' All About That Bass', ar 30 Mehefin 2014 a'i hail sengl ('Lips Are Movin') ar 21 Hydref 2014, a'i sengl 'Dear Future Husband', ar 17 Mawrth 2015.

## Gwobrau
Mae Meghan Trainor wedi ennill llawer o wobrau gwahanol, gan gynnwys: 'Youtube Music Award', 'Top Hot 100 Songs',  'Top Digital Song', a 'Most Performed Songs'.

## Gwefannau cymdeithasol
Mae Meghan yn enwog iawn ar wefannau cymdeithasol ac mae ganddi lawer o ddilynwyr ar 'Instagram', 'Twitter', 'Facebook','Snapchat' a 'Tumblr'.

### YouTube
Mae Meghan Trainor wedi rhoi llawer o fideos ar YouTube, e.e. fideos o'i chaneuon, cyfweliadau gyda newyddiadurwyr cylchgrawn neu bapur newydd. Uwchlwythodd hefyd eiriau ei chaneuon, a fideos o Meghan ar lwyfan mewn cyngherddau. Mae ganddi dros filiwn o ddilynwyr ar 'Youtube'.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Pórtico da Gloria

bawd|300px|Pórtico da Gloria o'r llawr
bawd|300px|*Pantocrátor*, neu "Dduw Hollalluog", sef Crist

Porth Romanésg Cadeirlan Santiago de Compostela ydy'r **Pórtico da Gloria**, sydd wedi'i leoli yng Ngalisia, un o wledydd ymreolaethol Sbaen. Fe'i comisiynwyd gan Fernando II, brenin Castilla a León, a'i gynllunio gan Maestro Mateo a'i weithdy rhwng 1168 a 1188.

Mae'r cyfeiriad at y porth hwn i'w gael mewn dogfen a arwyddwyd gan Fernando II ar 23 Chwefror 1168, ble mae'n rhoi 
cyflog oes i Mateo o ddau ddarn o arian y flwyddyn am godi basilica Sant Iago – ac mae'r ddogfen i'w chael heddiw yn amgueddfa'r gadeirlan. Ymgorfforwyd claddgell i gynnal y porth; roedd hyn hefyd yn pontio'r lloriau anwastad rhwng y llawr a phrif sgwâr yr eglwys, sef y *Plaza del Obradoiro*.

Ar 1 Ebrill 1188 y codwyd y garreg gyntaf, a gorffennwyd y gwaith yn 1211 pan gysgegrwyd y deml ym mhresenoldeb y brenin Alfonso IX.

Symudwyd rhai o'r cerfluniau i ffasâd y gadeirlan yn y 18g a gwelir rhai ohonynt heddiw yn yr amgueddfa. Yn ychwanegol at hyn, nid ôl llaw y Maestro Mateo yn unig sydd yma, yn wir credir fod o leiaf pedwar cerflunydd wedi ymwneud â'r gwaith.

## Y paentiadau
Yn nhraddodiad gorau yr arddull Romanésg, gorchuddiwyd y gwaith yn wreiddiol gan beintiadau cywrain: mewn du, gwyn, coch, glas ac aur. Ceir cofnodion sy'n dangos i'r paentiadau hyn gael eu goreuro a'u gwella yn y 15fed a'r 16g ac yna gan Crispin Evelino yn 1651. Yn 2006 dechreuwyd ar y gwaith o'u hadfer.

## Gweler hefyd
*Basilica San Martin de Mondoñedo

## Cyfeiriadau
Categori:Henebion Galisia
Categori:Pensaernïaeth Romanésg
Logovi'i Mulipola

Chwaraewr rygbi o Ynysoedd Samoa yw **Samoa Logovi** (ganwyd 11 Mawrth 1987) sydd wedi chwarae fel prop i Dîm Rygbi Cenedlaethol Samoa ac i Deigrod Swydd Gaerlŷr (*Leicester Tigers*) fel rhan o Gynghrair Rygbi Lloegr. Mae'n pwyso 124&nbsp;kg ac yn 1.92 m (6 tr 4 mod). Erbyn 2015 roedd Munipola wedi gael i gapio 73 o weithiau a sgorio 25 o bwyntiau.

Dechreuodd Munipola dechrau chwarau i Deigrod Swydd Gaerlŷr yn ystod y tymor 2013-14, yn erbyn y Sarasens.

Dechreuodd chwarae i Samoa ar 18 Gorffennaf 2009 yn erbyn Papua Gini Newydd a chymrodd ran yng Nghwpan y Byd 2011 ac mae e yn sgwad Samoa ar gyfer Cwpan y Byd 2015.

## Teulu
Mae Munipola yn dad i ddau fachgen bach sy'n efeilliaid.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Samoa
Offeryn statudol

Mewn nifer o wledydd, math o ddeddfwriaeth ddirprwyedig neu ddeddfwriaeth eilradd ydy **offeryn stadudol**.

## Deyrnas Unedig
Offerynnau statudol yw'r prif fodd y caiff deddfwriaethau dirprwyedig neu eilradd eu creu yn y Deyrnas Unedig. Rheolir y broses o greu offerynnau statudol gan Ddeddf Offerynnau Statudol 1946. 

Yn sgil datganoli i'r Alban a Chymru yn 1999, trosglwyddwyd llawer o bwer i greu offerynnau stadudol i Lywodraeth yr Alban a Chynulliad CenedlaetholCymru. Bellach ystyrir offerynnau gan Lywodraeth yr Alban yn Offerynnau Statudol Albanaidd.

Yng Ngogledd Iwerddon, trefnir deddfwriaethay dirprwyedig gan reolau statudol, yn hytrach nag offerynnau statudol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfreithiau statudol
Categori:Deddfwriaeth ddirprwyedig
Saws siocled

bawd|Powlen o hufen iâ a surop siocled.
Saws neu surop a wneir o siocled i gyd-fynd â melysfwyd neu bwdin yw **saws siocled** neu **surop siocled**. Gwneir y saws siocled gorau o siocled lled-felys neu siocled chwerw, gydag ychydig o fenyn a fanila.

## Cyfeiriadau 
Siocled
Categori:Siocled
Siocled
Ramón Piñeiro

bawd|320px|Cartŵn o Ramón Piñeiro gan Siro López Lorenzo
Athronydd, awdur a chenedlaetholwr o Galisia oedd **Ramón Piñeiro** (31 Mai 1915 - 27 Awst 1990). Fe'i ganwyd yn Armea de Abaixo, Lama, Láncara, Galisia ac roedd yn flaenllaw yn yr ymdrech i hyrwyddo diwylliant Galicia wedi Rhyfel Cartref Sbaen. Fe'i carcharwyd rhwng 1946 a 1949 ac fe'i hystyrir yn un o ffigurau pwysicaf Galisia yn yr 20g. Sefydlodd y cylchgonau Galisieg *Galaxia* a *Grail* a bu'n flaenllaw yn yr ymgyrch i safoni'r Galisieg.

Roedd yn aelod o'r blaid Galeguista a bu'n un o ddirprwyon annibynnol Senedd Galicia.

## Plentyndod a llencyndod
Ef oedd trydydd mab Fernandez Lopez a Salvador Pineiro Garcia. Yn 6 oed aeth i'r ysgol leol lle cafodd fraw o glywed popeth drwy gyfrwng y Sbaeneg am y tro cyntaf yn ei fywyd, a'i iaith frodorol, y Galiseg, yn cael ei dilorni a'i bychanu gan awdurdodau'r ysgol.  Effeithiwodd hyn arno am weddill ei oes.

Yn yr ysgol uwchradd ymunodd â'r Blaid Galeguista a chymerodd ran ym mhwyllgor y rhanbarth a'i waith dros Refferendwm Annibyniaeth Galisia, 1936. Wedi Rhyfel Cartref Sbaen (pan ymunodd â'r gwrthryfelwyr), astudiodd Athroniaeth yn Santiago de Compostela.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Galisia
James Last

Cerddor a chyfansoddwr o'r Almaen oedd **James Last** (ganwyd **Hans Last**; 17 Ebrill 1929 – 9 Mehefin 2015).

Categori:Cerddorion o'r Almaen
Categori:Cyfansoddwyr o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2015
Ron Moody

Actor Seisnig oedd **Ron Moody** (ganwyd Ronald Moodnick; 8 Ionawr 1924 – 11 Mehefin 2015).

Fe'i ganwyd yn Tottenham, Llundain, yn fab  Kate (née Ogus) a Bernard Moodnick.  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg Southgate ac yn yr Ysgol Economeg a Gwyddor Gwleidyddiaeth Llundain.  Priododd Therese Blackbourn ym 1985.

## Ffilmiau
**Summer Holiday* (1963)
**The Mouse on the Moon* (1963)
**Ladies Who Do* (1963)
**Murder Most Foul* (1964)
**The Sandwich Man* (1966)
**Oliver!* (1968)
**David Copperfield* (1969)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2015
Pedro Pardo de Cela

Uchelwr, merthyr a 'Chadlywydd Galisia' oedd **Pedro Pardo de Cela** (hefyd: **Pedro Pardo de Cela Aguiar e Ribadeneira**; c. 1425 - 17 Rhagfyr 1483). Roedd yn fab i Xoán Nunes Pardo, señor de la Torre Cela a Doña Teresa Rodriguez de Aguiar. Fe'i dienyddiwyd gyda'i fab Pedr ar 3 Hydref 1483 o flaen Eglwys Gadeiriol Mondoñedo gan is-frenhinoedd pabyddol.
bawd|chwith|Man dienyddio Pedro: Eglwys Gadeiriol Mondoñedo

Mae'r wybodaeth amdano'n gyfuniad o dystiolaeth hanesyddol ac o chwedloniaeth lafar, yn debyg felly i'r Brenin Arthur, a thyfodd Pedro'n symbol o frwydr y Galisiaid dros eu hunaniaeth a'u traddodiadau.

Yn dilyn marwolaeth Henry IV, cefnogodd Pardo de Cela Isabella o Castilla yn erbyn Juana La Beltraneja. Enillodd ffafr y frenhines am hyn, a'i anrhydeddodd gyda hawliau a theitl 'Cadlywydd' a'i wneud yn Faer Viveiro. Fodd bynnag, trodd Isabel a'i gŵr yn erbyn llawer o uchelwyr rhydd Galisia. Cryfhaodd y tensiwn rhwng y ddwy ochr rhwng 1476 ac 1483. Daliwyd ef a'i fab a'u ddienyddio.

## Pont Passatempo
bawd|chwith|Ponte do Pasatempo
Yn un o'r chwedlau am ei ddienyddiad, dywedir i'r frenhines Isabella ddanfon pardwn ar femrwn, ond iddo gael ei ddal yn ôl gan ddilynwyr Esgob Mondoñedo, a oedd yn elyn pennaf i Bedro de Cela. Ni chyrhaeddodd y Pardwn. Ychydig wedyn, dienyddiwyd Pedro a dywedir i'w wefusau lefaru'r geiriau "creed, creed, credo". Mae'r bont yn dal i sefyll heddiw ac yn atyniad i bererinion gwladgarol. Ceir llawer o storiau am hyn ar ffurf cerddi, caneuon, nofelau ayb.

The legend tells that the Queen Isabella, merciful with his old ally, gave to his wife, Isabel de Castro, a royal pardon that could never deliver, because it was retained in the so-called Pasatempo Bridge by the followers of the Bishop of Mondoñedo, sworn enemy of the Marshall.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Galisia
Splatoon

Mae **Splatoon** yn gem i'r WII u lle'r brif bwrpas yw i peintio'r byd (yn defnyddio dryll neu roliwr paint.)
Mae'n gem seithiwr 3dydd person ac mae angen 'gamepad' neu 'pro controller' i chwarae. Rydych yn gallu chwarae mewn timoedd o 4 i peintio mwy na'r tim arall yn eich lliw chi.

### Y siopau
Yn y siop rydych yn gallu prynu drilloedd neu rowlwir. I fod yn gywir mae 4 siop gwahanol ac un siop dirgel. Mae siopau fel siop hetiau, siop dillad, siop esgidiau a siop drillau ac arfau. 

### Y siop dirgel
Gyda'r siop dirgel gallech rhedeg o gwmpas pobol ar y stryd. Ac os rydych yn fansio rywbeth gallwch ei ordro fe. Ond mae'n cymryd dydd i'r person cael y peth y wnaethon nhw ei ordro.

### 1 ynerbyn 1
Gallech chwarae ymladd 1 ynerbyn 1 ynerbyn ffrindiau neu teuly os mae genych pro controller! Mae'n wych!

### squid alley
Lawr yn 'squid alley' mae'n rhaid i chi mynd ar antur mawr i dwyn nol y 'Mighty zapfish'. I gwneud hyn mae rhaid lladd 4 '**BOSS**' cyn mynd i'r boss mawr (mae'n anodd!)

### 1 ynerbyn 1
Os mae person yn eich ty gyda 'Pro controler' gallen nhw chwarae ynerbyn chi mewn feit 1 ynerbyn 1!!!

### Y newyddion
Bob tro byddech yn ymuno â Splatoon bydd y newyddion yn dechrau.

Categori:Gemau fideo
Asbig

[bawd|Asbig [cyw iâr ac wyau.]]
Jeli sawrus sy'n dal neu'n garnisio saig o gig neu bysgod oer yw **asbig**. Defnyddiwyd e'n gyntaf tua diwedd y 18g, ac yn draddodiadol fe'i wneir o figwrn neu draed llo, ond erbyn heddiw defnyddir powdwr asbig parod yn aml.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cig
Categori:Geliau
Jerry Collins

Chwaraewr rygbi'r undeb o Seland Newydd oedd **Jerry Collins** (4 Tachwedd 1980 – 5 Mehefin 2015).

Fe'i ganwyd yn Apia, Samoa.  Cafodd ei addysg yng Ngholeg Sant Padrig, Wellington.

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Gwartheg Cochion Galisia

bawd|250x250px|Buwch Goch Galisia
Brid o wartheg sy'n frodorol i Galisia, yn Sbaen yw **Gwartheg Cochion Galisia** (Sbaeneg: *Rubia Gallega*, Galisieg: *Rubia Galega*).  Mae'r enw hefyd yn cyfeirio at ei liw, sy'n amrywio o liw hufen i goch euraidd.
Fe'i megir ar gyfer cig eidion yn bennaf, er, yn draddodiadol, defnyddir y llefrith i gynhyrchu caws Tetilla. Mae cofrestr y brid wedi bodoli ers 1933, ac efallai y bu rhywfaint o groesfridio achlysurol gyda Simmental, Brown Swiss a South Devons yn y 1900au.

Lleolir tri-chwarter y brid yn Lugo, a cheir cryn dipyn yn Corunna hefyd.

## Gweler hefyd 
* Rhestr bridiau gwartheg
* Ceunant Sil

## Cyfeiriadau 
Cochion Galicia
Categori:Amaeth yng Ngalisia
The Hunger Games (ffilm)

Ffilm wyddonias Americanaidd sy'n serenu Jennifer Lawrence yw'r ***Hunger Games***. Cafodd y ffilm, sef y cyntaf o'r gyfres, ei hysgrifennu gan Suzanne Collins, Gary Ross a Billy Ray ac mae'n seiliedig ar y llyfrau o'r un enw: sef The Hunger Games; fe'i cynhyrchwyd gan Nina Jacobson a Jon Kilik. Rhyddhawyd hi ar 23 Mawrth 2012. Ymhlith sêr y ffilm mae: Jennifer Lawrence, Josh Hutcherson, Liam Hemsworth, Woody Harrelson, Elizabeth Banks, Lenny Kravitz, Stanley Tucci, a Donald Sutherland.

Mae yna bedair ffilm wedi cael eu gwneud yn y gyfres -                                           
#Hunger Games                                                                             
#Catching Fire
#Mockingjay (rhan 1)
#Mockingjay (rhan 2)

## Cast
* Jennifer Lawrence - Katniss Everdeen 
* Josh Hutcherson - Peeta Mellark
* Liam Hemsworth - Gale Hawthorne
* Woody Harrelson - Haymitch 
* Elisabeth Banks - Effie Trinket
* Lenny Kravitz - Cinna 
* Willow Shields - Prim Everdeen 
* Paula Malcomson - Mrs Everdeen

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2012
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Irmandades da Fala

bawd|Brawdoliaeth yr Iaith, 1917, arwyddwyd gan Vilar Ponte.
Mudiad cenedlaetholgar a gwladgarol o Galisia oedd **Irmandades da Fala** ('Brawdoliaeth yr Iaith') a oedd yn weithredol rhwng 1916 ac 1936. Hwn oedd y mudiad cyntaf i ddefnyddio Galisieg fel eu hunig gyfrwng.

Yn 1915 galwodd Aurelio Ribalta, awdur Galisieg o Fadrid, i'w bobl amddiffyn yr iaith. Ar y 6ed o Ionawr y flwyddyn dilynol, sefydlodd Antón Vilar Ponte ymgyrch i sefydlu Mudiad Cyfeillion yr Iaith yn y papur newydd *La Voz de Galicia* ac ym Mawrth 1916 cyhoeddodd *"Cenedlaetholdeb Galisiaidd (Nodiadau ar gyfer Llyfr)"* ble crynhodd ei ddaliadau a'r dadleuon dros amddiffyn y Galisieg.

Cytunwyd a'i ddadleon gan lawer o arweinwyr ar draws y sbectrwm gwleidyddol, ac yn bwysicaf: Antón Losada Diéguez, y mudiad Traddodiadol (neu 'Geidwadol') a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

Cafwyd dros 27 o ganghennau lleol o fewn dim ac aethpwyd ati i drefnu sioeau blodau, sesiynnau adrodd, cyrsiau dysgu Galisieg ayb ac yn etholiad 1918, cynrychiolwyd y mudiad newydd gan ddau berson. Hyrwyddo diwylliant ac iaith oedd bwriad y Mudiad..

Ar 14 Tachwedd 1916 sefydlodd Antón Vilar Ponte gylchgrawn gyda chylchrediad o oddeutu 1,800 - 'Ein Tir' (*A Nosa Terra*).

## Amcanion
Yng Nghyngres Tachwedd 1918 yn ninas Lugo, sefydlwyd eu Rhaglen Waith a oedd yn cynnwys yr Amcanion hyn:

#Prif Amcanion:
##Annibyniaeth lwyr i Galicia
##Datganoli pwer i'r rhanbarthau
##Ymuno â Chynghrair y Cenhedloedd
##Undeb Ffederal gyda Phortiwgal 
#Hefyd:
##Hawl i Lywodraeth Galisia i ddeddfu; ac i bobl y wlad eu hethol mewn dull democrataidd.
##Pwer i ddeddfu a chynal llysoedd barn
##Deddfau tribiwnlysoedd annibynnol i Galisia heb ymyrraeth gan Sbaen
##Y Galisieg a'r Sbaeneg i fod yn ieithoedd swyddogol, o'r un statws
##Hawliau cyfartal i'r ddau ryw - merched a dynion

## Oriel luniau

Delwedd:A Nosa Terra.PNG|''A Nosa Terra' ('Ein Tir'): cylchgrawn y Mudiad
Delwedd:Sefydlu Partido Galeguista.PNG|Pan sefydlwyd Plaid Galisia (*Partido Galeguista*) daeth y Frawdoliaeth i ben
Delwedd:Placa en homenaxe ás Irmandades da Fala na Coruña.jpg|Murlun yn nodi'r fan lle sefydlwyd *Irmandades da Fala* yn Corunna
Delwedd:Vocabulario Castellano-Gallego das Irmandades da Fala (1933).jpg|Geiriadur a gyhoeddwyd gan y Frawdoliaeth yn 1933

## Gweler hefyd
*Partido Galeguista
*Ramón Piñeiro López
*Statud Ymreolaeth Galisia (1936) (*Estatuto de Autonomía de Galicia de 1936*)

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Galisia
Cisys

Melysion yw **cisys** (ffurf unigol: cisen). Daw o'r gair Saesneg tafodieithol *kiss*, sef "melysfwyd o gynhwysion amrywiol". Defnyddir y gair hwn yn yr ystyr gyffredinol o felysion ar lafar weithiau yn ne ddwyrain Cymru ac yng ngogledd Ceredigion

Yng Ngwledydd Prydain, yr Unol Daleithiau a Chanada defnyddir y gair *kiss* i ddisgrifio amryw o felysion, ond gan amlaf melysyn sy'n galed ar y tu allan a gyda llenwad meddal. Er enghraifft, malws melys a ddodir mewn siocled, neu ddwy fisged gyda eisin meddal yn eu dal. Ceir enwau tebyg mewn gwledydd eraill, er enghraifft *bocconetti di mandorla* (cisys almon) yn yr Eidal, sef bisgedi almon bychain a lenwir gyda jam. Yn India bwyteir danteithfwyd melys o'r enw *cool kiss*, sy'n cynnwys ffrwyth, siwgr, blawd tatws, ac hufen.

## Gweler hefyd 
* Conffit
* Trops

## Cyfeiriadau 
Categori:Melysion
Daeargryn Nepal 2015

Lladdwyd dros 8,800 o bobl gan **Ddaeargryn Nepal 2015** (neu **Ddaeargryn Gorkha**) ac anafwyd oddeutu 23,000. Roedd daearegwyr wedi rhagweld y byddai daeargryn angheuol yn taro ryw bryd oherwydd natur y creigiau, pensaernïaeth leol ayb.

Teimlwyd y cryndodau cyntaf ar 25 Ebrill 2015, a thyfodd i faint 7.8Mw neu 8.1Ms ac uchafbwynt o IX (*Treisgar*) ar Raddfa Dwysedd Mercalli. Roedd canolbwynt y ddaeargryn wedi'i lleoli i'r dwyrain o ardal Lamjung, oddeutu  o dan wyneb y Ddaear.

Creodd y cryndodau dirlithriadau a rhewlithriadau eraill, gan gynnwys sawl eirlithrad (neu *avalanches*) ar Fynydd Everest, gan ladd 19 o ddringwyr, sef y golled mwyaf mewn un diwrnod ar y mynydd ers cadw cofnodion. Canlyniad arall i gryndodau'r ddaeargryn oedd eirlithrad anferthol yn nyffryn Langtang, ble collwyd 250 o bobl.

Gwnaed cannoedd o filoedd o bobl yn ddigartref o fewn munudau a lloriwyd sawl pentref cyfan mewn sawl rhan o Nepal. Dymchwelwyd llawer o adeiladau hynafol, nifer ohonynt oddi fewn i Safle Treftadaeth y Byd UNESCO yn Nyffryn Kathmandu.

## Ôl-gryniadau
Parhaodd yr ôl-gryniadau drwy Nepal gyfan mewn ysbeidiau o 15-20 munud, gydag un ôl-gryniad o faint 6.7 ar 26 Ebrill (am 12.54 Amser Nepal).

Yr ôl-gryniad mwyaf oedd hwnnw am 12.35 ar y 12fed o Fai 2015 - a oedd o faint (Mw) o 7.3. Roedd canolbwynt y ddaeargryn hon yn nes at y ffin â Tsieina, rhwng prifddinas y wlad Kathmandu a Mynydd Everest. Lladdwyd dros 200 o bobl ac anafwyd dros 2,500.

## Effaith ar yr economi
bawd|Difrod i ffordd yn Nepal
Gyda chynnyrch mewnwladol crynswth (GDP) o oddeutu USD$19.921 biliwn, Nepal yw un o wledydd tlotaf Asia heb iddi lawer o adnoddau i ailadeiladu ar raddfa mor fawr a hyn. Hyd yn oed cyn y Ddaeargryn roedd yn fwriad ganddi geisio codi pedair gwaith yn fwy o arian ar ei hisadeileddau (*infrastructure*) angenrheidiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeargrynfeydd
Categori:Nepal
Categori:2015 yn Nepal
Sebastian Vettel

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o'r Almaen yw **Sebastian Vettel** (ganed 3 Gorffennaf 1987).

Fe'i ganwyd yn Heppenheim. Ar hyn o bryd mae'n gyrru i dîm Ferrari. Mae ei gontract presennol yn rhedeg hyd o leia diwedd 2017. Mae Vettel wedi bod yn Bencampwr Byd Fformiwla Un bedwar gwaith, ar ôl ennill y bencampwriaeth rhwng 2010 a 2013 gyda thîm Red Bull Racing. Mae'n cael ei ystyried fel un o'r gyrwyr mwyaf llwyddiannus yn hanes Fformiwla Un.

Yn ei flwyddyn cyntaf yn gyrru Red Bull yn 2009, gorffennodd Vettel y tymor fel y gyrrwr ieuengaf erioed i fod yn ail orau ym Mhencampwriaeth Gyrwyr y Byd. Y flwyddyn ganlynol, aeth ymlaen i fod y gyrrwr ieuengaf erioed i ennill Pencampwriaeth Gyrwyr y Byd yn 23 mlwydd oed. Yn yr un flwyddyn bu'n helpu Red Bull i ennill Pencampwriaeth Adeiladwyr Byd cyntaf y tîm. Dilynodd ei bencampwriaeth cyntaf gyda thri o deitlau mwy, gan ddod yn bencampwr ieuengaf yn y byd i fod yn bencampwr dwbl, triphlyg a pedwarplyg yn Fformiwla Un. Gadawodd Vettel Red Bull Racing a daeth ei gysylltiad hir-dymor i ben gyda'r cwmni ar ôl tymor 2014 a llofnododd gytundeb gyda Ferrari ar gyfer 2015, ar ôl gweithredu'r cymal i derfynu ei gontract Red Bull yn gynnar.

Mae Vettel mae wedi dal niferus o recordiau "ieuengaf" eraill yn Fformiwla Un, yn eu plith: y gyrrwr ieuengaf i gymryd rhan mewn sesiwn ymarfer swyddogol o Grand Prix (tan Max Verstappen yn y Grand Prix 2014 Japaneaidd), i sgorio pwyntiau pencampwriaeth (tan Daniil Kvyat yn Grand Prix 2014 Awstralia), i arwain mewn ras, i sicrhau'r y safle cyntaf ac i ennill ras. Yn 2016 roedd'n e'n dal y record am ennill y mwyaf o bwyntiau yn ei yrfa, gan drechu Fernando Alonso yn Grand Prix Eidal 2015. mae e hefyd yn bedwerydd ymysg y rhestr o enillwyr ras gorau erioed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o'r Almaen
Real Life Cam

bawd|320px|Y wefan *Real Life Cam*
Gwefan pry-ar-y-wal ydy **Real Life Cam**, lle mae posib gweld sawl cartref sydd efo camerâu fideo cctv, yn steil *Big Brother*. Er mwyn gweld yr holl ystafelloedd o fewn y cartrefi, mae'n rhaid i'r defnyddiwr dalu ffi, oedd yn $29.95 USD y mis, yn 2015.

Yn 2015 roedd na 11 o gartrefi, efo o leiaf un camera rhydd / am ddim. Mae perchennog y wefan (NAME.COM, INC.) yn dod o UDA ac yn werth tua $1,491,795 USD Cafod ei greu yn 2010.

## Gweler hefyd
*Noethlymuniaeth
*Big Brother

## Cyfeiriadau
Categori:Gwefannau
HAFoc

Roedd ***HAFoc*** yn rhaglen deledu i blant ar S4C a gychwynnodd yn 1986 gan ddod i ben yn 1991. Roedd yn olynydd i raglen *Yr Awr Fawr* a *Hanner Awr Fawr*.

Fe'i gynhyrchwyd gan BBC Cymru yn stiwdio Llandaf. Cyflwynwyr y rhaglen oedd Graham 'Grimbon' Pritchard, 'Jeifin Jenkins' (Iestyn Garlick) a Gaynor Davies.

Roedd y rhaglen yn cynnwys cartwnau, sgetshys, cystadlaethau a chyfarchion. Fe roedd cartwnau estron yn cael ei dybio i'r Gymraeg - gan cynnwys Now a Ned (Pat & Mat o'r weriniaeth Tsiec). Yn ddiweddarach roedd y rhaglen yn cynnwys is-raglen *Caffi Ffortisimo*, wedi ei osod mewn caffi Eidalaidd yng nghymoedd y De a'n cael ei redeg gan Jeifin Jenkins a'i frawd Handel (Huw Ceredig).

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1986
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1991
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Kama Sutra

bawd|Un o'r safleoedd sy'n cael ei disgrifio yn y Kama Sutra
Llyfr Hindu o ogledd India a sgwennwyd oddeutu'r 3g ydy'r  ***Kama Sutra*** () Mae'r testun Sanskrit yn cael ei gyfri'n bwysig ac yn unigryw, gan ei fod yn sôn am ymddygiad rhywiol pobol. Cafodd y llyfr ei ysgrifennu gan Vātsyāyana ac mae rhan ohono'n disgrifio cyfathrach rhywiol, serch a chariad. Yn ôl y llyfr, mae cyfathrach rywiol yn cael ei ddiffinio fel "undeb duwiol" ac nid oedd yr awdur Vatsyayana yn gweld unrhywbeth drwg amdano.

Yma ac acw mae na gerddi, ond rhyddiaith ydy mwyafrif y gwaith. 'Llinell' neu 'edau' ydy ystyr "sūtra" a "Kāma" ydy nod yr Hindw mewn bywyd, sydd hefyd yn golygu 'atyniad rhywiol'. Canllaw ydy o felly, am gariad, serch a phleserau'r corff.

Y *Kama Sutra* ydy'r hynaf o sawl llyfryn mewn casgliad sy'n cael ei alw'n *Kama Shastra* (Sanskrit: ).

Mae haneswyr yn mynegi i'r gwaith gael ei ysgrifennu rhwng 400&nbsp;CC a 200 OC. Yn ôl yr hanesydd John Keay cafodd y casgliad yma sy'n cynnwys y *Kama Sutra* ei sgwennu yn yr 2g.
[bawd|chwith|320px|Mae sawl fersiwn o'r llyfr wedi ei gyhoeddi dros y blynyddoedd. Cyhoeddwyd hwn yn y [19g.]]

Yn 1883 y cyhoeddwyd y *Kama Sutra* am y tro cyntaf i'r Saesneg; y cyfieithydd oedd Richard Francis Burton. Erbyn heddiw mae llawer o fersiynau wedi cael eu creu yn ogystal â fersiynau ar ffilm. Roedd y llyfr o flaen ei amser gan ei fod yn derbyn cyfathrach rhwng pobl hoyw yn hollol naturiol, heb unrhyw ragfarn ac am ryw y tu allan i briodas neu gan dri pherson (gweler y llun).

## Gweler hefyd
**Speculum al foder* - Canllaw tebyg o Gatalonia

## Cyfeiriadau
Categori:Rhyw
Losin llygad tarw

Melysion berwi traddodiadol yng Ngwledydd Prydain a chanddynt batrwm troellog o liwiau gwyn a du neu frown yw **losin llygad tarw**, **pelenni mintys** Gwneir surop o siwgr brown a chaiff ei goginio i'r cam hollt feddal, ac yna ei dorri'n rhannau anghymesur. Tynnir y rhan sy'n lleiaf ei maint gan ei gwneud yn wyn ac anhryloyw. Caiff y rhan sydd yn fwy ei maint ei blasu gyda chymysgedd asidaidd, er enghraifft sudd lemwn ac asid tartarig, i gadw ei lliw brown claear. Ailgyfunir y ddau surop er mwyn tynnu'r cymysgedd yn stribyn hir, ei dorri, a'i rolio i wneud y melysion. Fel dull arall, gellir arwahanu dau swp o surop, a lliwio un ohonynt.

## Gweler hefyd 
* Hymbyg

## Cyfeiriadau 
Llygad tarw
Hymbyg

bawd|Hymbygs
Melysion berwi traddodiadol yng Ngwledydd Prydain a chanddynt flas mintys yw **hymbygs**. Gwneir o gymysgedd siwgr a dynnir, a'i dorri pan yn feddal yn felysion unigol a throi'r stribyn 90° rhwng pob toriad, gan roi i'r melysion eu siâp nodweddiadol sy'n debyg i glustog wedi ei throi.

## Gweler hefyd 
* Losin llygad tarw

## Cyfeiriadau 
Categori:Melysion
Olaudah Equiano

Affricanwr a gafodd ei werthu'n gaethwas ac yn hwyrach ei ryddhau oedd **Olaudah Equiano** (tua 1745 – 31 Mawrth 1797). Ysgrifennodd gofiant, *The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano; or, Gustavus Vassa, the African, Written by Himself* (1789), oedd yn ddylanwadol yn y mudiad diddymiaeth i wahardd y fasnach gaethweision.

Ansicr yw ei fan geni. Honnodd Equiano iddo gael ei eni yn nhref o'r enw Essaka yng Ngorllewin Affrica, sydd o bosib yn Isseke yn Nigeria. Yn ei lyfr mae'n disgrifio cael ei gipio pan oedd yn 11 oed - i India'r Gorllewin ac yna Virginia. Mae rhai ysgolheigion modern yn credu iddo gael ei eni yng Ngogledd America. Treuliodd flynyddoedd olaf ei oes yn Stryd Paddington, Middlesex, ble y bu farw.

Ym mis Tachwedd 1996 sefydlwyd Cymdeithas Equiano yn Llundain gyda'r nod o hyrwyddo gwybodaeth amdano ac am ei waith.

## Cyfeiriadau
Categori:Caethwasiaeth
Categori:Diddymwyr
Categori:Genedigaethau 1745
Categori:Llenorion o Affrica
Categori:Marwolaethau 1797
Ad-drefnu Llywodraeth Leol yng Nghymru, 2015

Yn Ebrill 2013 cyhoeddwyd fod Llywodraeth Cymru am gynnal **Ad-drefnu Llywodraeth Leol yng Nghymru** gyda'r bwriad o dorri'r nifer o siroedd o 22 i tua 12. Argymhelliad gan y Comisiwn Williams oedd y dylid cwtogi nifer cynghorau Cymru o 22 i 12, 11 neu 10 ac ymchwiliwyd i'r ad-drefnu gan y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus, Leighton Andrews a gyhoeddodd ei Adroddiad ar 17 Mehefin 2015. Gofynnwyd i'r Awdurdodau lleol a fyddent yn dymuno uno gyda sir arall, ond dim ond chwe chyngor a fynegodd eu diddordeb mewn uno, ond dywedodd Andrews na fyddai'n ystyried eu ceisiadau gan nad oeddent yn ddigon cryf.

Y rheswm dros yr ad-drefnu oedd er mwyn arbed arian, gyda llai oːgynghorwyr, aelodau cabined, arweinwyr ayb. Yn ôl Janet Finch-Saunders AC, llefarydd llywodraeth leol y Ceidwadwyr yng Nghymru, bod y broses o ad-drefnu “wedi bod yn shambls o’r dechrau i’r diwedd”.

## Comisiwn William
Yn Ebrill 2013, cyhoeddwyd lansio archwiliad i lywodraeth leol yng Nghymru drwy Gomisiwn; Cadeirydd y Comisiwn oedd Syr Paul Williams, gyda'r unig bwrpas o gynilo'r gwariant ar awdurdodau lleol.

Ar 20 Ionawr cyhoeddodd Comisiwn Williams ei adroddiad a oedd yn argymell uno awdurdodau er mwyn lleihau'r niferoedd. Diystyrwyd newid yn y ffiniau. Argymhellwyd rhwng 10 a 12 awdurdod lleol newydd ac y byddai'r gost o'u huno'n cael ei ateb mewn arbedion dros ddwy flynedd.

## Dau opsiwn
Ar 17 Mehefin 2015 cynigiodd Leighton Andrews ddau opsiwnː naill ai 8 awdurdod lleol neu 9. Mae'r opsiwn cyntaf yn cynnwys tri yng Ngogledd Cymru, a'r ail yn cynnwys dau awdurdod. Yn yr opsiwn cyntaf, bydd Ynys Môn a Gwynedd; Conwy a Sir Ddinbych; a Sir y Fflint a Wrecsam yn uno i greu tri awdurdod. Mae'r ail opsiwn yn creu dau awdurdod, tipyn mwyː Ynys Môn, Gwynedd a Chonwy; a Sir Ddinbych, Sir y Fflint a Wrecsam.

Restructuring of Local Authority in Wales Option 1.png|Opsiwn 1
Restructuring of Local Authority in Wales Option 2.png|Opsiwn 2

Mae’r opsiwn cyntaf yn dod ag Abertawe a Chastell-nedd Port Talbot at ei gilydd, tra byddai’r ail hefyd yn cynnwys Pen-y-bont ar Ogwr, Rhondda Cynon Taf a Merthyr Tudful. Yn y ddau opiswn, bydd Caerdydd a Bro Morgannwg yn uno'n y de, ac unir hefyd Blaenau Gwent, Caerffili, Torfaen, Sir Fynwy a Chasnewydd. Mae Powys yn parhau fel ag y mae yn y ddau opsiwn.

Dywedodd Andrewsː “O ran y Gogledd, nid yw’n gwbl glir ai dau ynteu tri awdurdod lleol fyddai orau. Rydym yn teimlo felly bod lle i drafod ymhellach a byddem yn croesawu sylwadau.

“Hoffwn bwysleisio nad hwn yw’r penderfyniad terfynol – yn hytrach, dyma’r cam diweddaraf yn ein trafodaeth gyhoeddus.”

Yn ymateb i hyn dywedodd Dywedodd Heini Gruffudd, Cadeirydd Dyfodol: “Fel cam cyntaf, mae Dyfodol i’r Iaith yn gofyn am ymrwymiad y bydd unrhyw gyngor newydd yn y gogledd-orllewin yn gweithredu’n fewnol drwy gyfrwng y Gymraeg fel sy’n digwydd yng Ngwynedd ar hyn o bryd.”

## Yr Awdurdodau Lleol rhwng 1996 a 2015
300px|bawd|chwith

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Llywodraeth leol yng Nghymru

Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Gwaywr

[bawd|Rhuthr y gwaywyr Pwylaidd yn [Poznań yn ystod Gwrthryfel Tachwedd (1831).]]
Marchfilwr gyda gwaywffon neu bicell hir yw **gwaywr**. Datblygodd yn ail hanner y 18g i ganfod ac ymosod ar ynwyr oedd yn cuddio o dan farilau eu canonau. Mae rhai catrodau arfogedig yn parháu i gadw'r enw hanesyddol hwn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marchfilwyr
Statud Ymreolaeth Galisia (1936)

:''Gofal: Cafwyd Statud Ymreolaeth diweddarach yn 1981.
bawd|Statud Ymreolaeth Galisia 1936, ar ffurf PDF
Statud a ddiffiniodd annibyniaeth i Galisia ac a grewyd gan Partido Galeguista (neu 'Blaid Galisia') ym 1936 yw **Statud Ymreolaeth Galisia (1936)**. Fe'i derbyniwyd yn bennaf gan iddo gael ei gynnig yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen ond ni ddaeth i rym oherwydd Llywodraeth unbeniaethol Sbaen, dan arweiniad Francisco Franco.

Yr ysbrydoliaeth gwreiddiol y tu ôl i'r Statud oedd y Mudiad Gweriniaethol dros Annibyniaeth Galisia (''Organización Republicana Gallega Autónoma (neu'r ORGA)'') a'r cenedlaetholwyr Villar Ponte a Lois Peña Novo.

Yn 1932 galwodd Raimundo López Pol, Maer Santiago de Compostela, cynghorwyr holl Ranbarthau Galisia at ei gilydd i drafod y drafft hwn ac yn Rhagfyr y flwyddyn honno, fe'i derbyniwyd gan gynrychiolwyr 84.7% o'r boblogaeth. Ar 28 Mehefin, cafwyd Refferendwm cenedlaethol ar y fersiwn terfynol a chafwyd 993,351 o bleidleisiau o'i blaid, sef 74.56 o'r etholaeth a dim ond 6161 yn ei erbyn. O'r dinasyddion hynny a fwrwodd eu pleidlais, roedd 99% o blaid Annibyniaeth. Ar 15 Gorffennaf, fe'i cyflwynwyd gan Román Gómez (Ysgrifennydd Cyffredinol Partido Galleguista) ac AS Castelao i Lywydd y Llywodraeth.

Roedd y Statud yn gwneud y Galisieg a'r Sbaeneg yn ieithoedd swyddogol, a nodwyd y byddai'n rhaid i weision sifil allu'r ddwy iaith. Rhoddai hefyd yr hawl i Galisia ethol ei senedd ei hun a bod yn gyfrifol am ei system etholaethol ei hun yn ogystal â chodi trethi ayb.

Ni ddaeth y Statud i rym, fodd bynnag, oherwydd Llywodraeth unbeniaethol Sbaen, dan arweiniad Francisco Franco.

## Y Cyd-destun Ewropeaidd
I'w roi yn ei gyd-destun Ewropeaidd: ar 21 Ionawr 1919 cafwyd Cyhoeddiad o Annibyniaeth *Dáil Éireann* (Gweriniaeth Iwerddon), ffurfiwyd Plaid Cymru yn 1925 a llosgwyd Penyberth ar 8 Medi 1936. Ffurfiwyd Plaid Genedlaethol yr Alban yn 1934 ac yn 1931 daeth *Esquerra Republicana de Catalunya* (Plaid Genedlaethol Catalonia) yn fuddugol yn yr Etholiad Cyffredinol, ffurfiwyd Generalitat de Catalunya, gan fynnu annibyniaeth ffederal oddi wrth Sbaen. Yn 1936 hefyd, crewyd llywodraeth ymreolaethol Fasgaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Galisia
Plaid y Refferendwm

Roedd **Plaid y Refferendwm** yn blaid Ewrosgeptig yn y Deyrnas Unedig. Fe'i hystyriwyd yn 'blaid un mater' ac fe'i ffurfiwyd gan Syr James Goldsmith i gystadlu yn Etholiad Cyffredinol 1997 y Deyrnas Unedig. Roedd y blaid yn galw am refferendwm ar ddyfodol y DU yn yr Undeb Ewropeaidd.

I raddau, gellir dweud mai dyma oedd rhagflaenydd Plaid Annibyniaeth y DU.

## Sefydlu
Cyhoeddwyd sefydlu'r blaid yn Nhachwedd 1994 gan Goldsmith. Erbyn Hydref hawliwyd fod gan y blaid 50,000 o aelodau a chynhaliwyd eu cyhadledd cyntaf yn Brighton.

## Polisi
Eu hunig bolisi, mewn gwirionedd, oedd y dylid cynnal refferendwm ynglŷn â gadael yr Undeb Ewropeaidd.

## Aelod Seneddol
Etholwyd un AS i'r Tŷ Cyffredin, am gyfnod o bythefnos, cyn diddymu'r Senedd ym Mawrth 1997: George Gardiner, cyn AS y Blaid Geidwadol dros Reigate ac a newidiodd ei got.

## Cyfeiriadau
Refferendwm
Categori:Sefydliadau 1994
Sian Gwenllian

Mae **Siân Gwenllian** yn cynrychioli etholaeth Arfon yn Senedd Cymru ar ran Plaid Cymru. Cafodd ei hethol gyntaf yn 2016, a chafodd ei hail-ethol yn 2021 gyda chanran uwch o’r bleidlais nag unrhyw ymgeisydd arall drwy Gymru, gan ddyblu ei mwyafrif gyda 63.3% o’r bleidlais. Ymgyrchodd yn llwyddiannus am ysgol feddygol newydd i ogledd Cymru wedi’i lleoli ym Mangor yn ei hetholaeth. Enwebwyd ar frig rhestr o ymgeiswyr Plaid Cymru ar gyfer etholaeth Gwynedd Maldwyn yn etholiad Senedd Cymru, 2026. 

## Magwraeth a gyrfa 
Fe’i magwyd ym mhentref y Felinheli lle mae’n dal i fyw a derbyniodd ei haddysg uwchradd ym Mangor. Aeth i’r brifysgol yn Aberystwyth a Chaerdydd, a bu’n gweithio fel newyddiadurwr gyda’r BBC, HTV, Golwg yn ogystal â chyflwyno a chynhyrchu rhaglenni dogfen ar ei liwt ei hun. Bu hefyd yn swyddog y wasg i Gyngor Gwynedd (1997-2004.)

Yn 2008 etholwyd Siân yn gynghorydd sir dros ward y Felinheli, gan wasanaethu am 8 mlynedd cyn cael ei hethol i’r Senedd. Bu’n dal y portffolio cyllid (2010-12) cyn dod yn Ddirprwy Arweinydd y Cyngor ac yn Aelod Cabinet dros Addysg, Plant a Phobl Ifanc. Hi hefyd oedd Pencampwr Busnesau Bach y sir.

## Aelod o Senedd Cymru 
Ar hyn o bryd mae’n dal portffolio Tai a Chynllunio Plaid Cymru (2024-) yn dilyn ei rôl fel yr Aelod Arweiniol Dynodedig yn y Cytundeb Cydweithio (2021-2024) rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Lafur Cymru. Bu’n gweithio ar gyfanswm o 46 o feysydd polisi gan sicrhau newidiadau mawr megis prydau ysgol am ddim i bob disgybl cynradd, ehangu gofal plant am ddim, mesurau radical i fynd i’r afael â’r argyfwng tai yn ogystal â chyfrannu at greu Senedd fwy effeithiol a chynrychioliadol.

Yn ystod pedwerydd a phumed tymor y Senedd, bu’n gyfrifol am sawl portffolio polisi i Blaid Cymru gan gynnwys Addysg, Llywodraeth Leol a Chynllunio, a’r Gymraeg a Diwylliant, a bu’n Gomisiynydd Senedd y Blaid, Trefnydd, Prif Chwip a Dirprwy Arweinydd yn y Senedd. Hi yw Cyfarwyddwr Polisi Plaid Cymru ar Bwyllgor Gwaith Cenedlaethol y blaid.(2024-)

## Bywyd personol 
Mae gyrfa wleidyddol Siân yn ymestyn dros sawl degawd. Yn ystod ei chyfnod ym Mhrifysgol Aberystwyth bu'n Ddirprwy Lywydd Urdd y Myfyrwyr. Bu hefyd yn llywodraethwr ar ysgol gynradd ac ysgol uwchradd, yn gadeirydd ar ei chyngor cymuned lleol ac yn wirfoddolwr gyda llawer o fudiadau lleol. Mae hi wedi bod yn ymgyrchydd angerddol dros gydraddoldeb merched a’r Gymraeg ers dros 45 mlynedd.

Mae gan Siân bedwar o blant ac yn 1999, pan oedd eu mab ieuengaf ond yn dair oed, bu farw ei gŵr Dafydd o ganser. Magwyd y pedwar plentyn gan Siân fel rhiant sengl.

Mae'n chwaer i'r cyn-wleidydd Iwan Huws.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Wynedd