Prif-feirdd Eifionydd (llyfr)

Mae '''''Prif-feirdd Eifionydd, eu hanes yn syml, ynghyd a detholion cymwys i blant, a'u gwaith''''' yn llyfr i ddisgyblion cynradd a chanolradd gan Edward David Rowlands. Cyhoeddwyd y llyfr gyntaf ym 1914 gan Gwmni y Cyhoeddwyr Cymraeg, Caernarfon. 

## Awdur
Roedd Edward David Rowlands (1880 - 1969) yn ysgolfeistr ac awdur. Cafodd ei eni yn Llanuwchllyn a'i addysgu yn y Coleg Normal, Bangor. Bu'n brifathro ysgolion cynradd Chwilog a Chyffordd Llandudno. Ymysg ei lyfrau eraill mae

**Dial y Lladron* (1934)
*''Bro'r Eisteddfod* (sef Bae Colwyn 1947)
**Dyffryn Conwy a'r Creuddyn* (1948)
**Atgofion am Lanuwchllyn'' (1975, cyhoeddwyd ar ôl ei farw)
## Trosolwg
Mae'r llyfr yn cynnwys bywgraffiadau ac enghreifftiau o waith chwech o feirdd oedd â chysylltiad ag Eifionydd. Mae hefyd yn cynnwys cyflwyniad i'r gynghanedd a geirfa.
## Penodau
Y Beirdd sy'n cael eu trafod yw 

**1** **Robert Williams (Robert ap Gwilym Ddu)** a'i gerddi:

* Awdl er cof am Elizabeth Williams, unig ferch, ac etifeddes Robert ap Gwilym Ddu 
* Annerch yr Awen, neu Fyfyrdod y Bardd wrth afon Dwyfach
* Gwir ac anwir
* Coffadwriaeth am y diweddar fardd godidog Dewi Wyn o Eifion
:Englynion 
* Crist ger bron Pilat 
* Pilat yn y farn 
* Gweddi 
* Ateb i Ddewi Wyn pan oedd mewn iselder ac anobaith 
* I'w argraffu uwch ben drws capel 
* Beddargraff 
* Ffon y bardd 

**2 Peter Jones (Pedr Fardd)** a'i gerddi:

* Hynafiaid y Cymry
* Brawdgarwch 
* Dyngarwch
* Anerchiad i Dewi Wyn a Robert ap Gwilym Ddu
* Annerch i Thomas Gwynedd Bardd Cymdeithas y Cymeigyddion yn Llynlleifiad

**3 David Owen (Dewi Wyn o Eifion)** a'i gerddi

* Elusengarwch
* Molawd Ynys Prydain
* Cywydd y Farf
* Cywydd Elen
* Englynion i Bont Menai
* :Englynion
* Gruffydd Dafydd o Frynengan
* Cyfarch Eben Fardd pan enillodd gadair Powys am ei awdl ar Ddinistr Jerusalem
* Gwirod
* Cof Goronwy Owen
* I'r llinell

**4 John Thomas (Siôn Wyn o Eifion)** a'i gerddi:

* Cywydd i'r rhosyn
* Diolchgarwch am anrheg
* Verses composed on the death of Mrs Ellis Nanney of Gwynfryn
* Englynion a gânt y bardd i'w nai
* Beddargraff Mrs Jones, Abercin, Llanystumdwy
* Morglawdd Madog

**5 Ebenezer Thomas (Eben Fardd)** a'i gerddi:

* Awdl y Flwyddyn
* Dinistr Jerusalem
* Cywydd ymweliad â Llangybi 
* Craig yr Imbill
:Englynion
* Y Gwanwyn
* Y cnu gwlân
* Wrth fyned i gysgu
* Y bore wrth godi
* Wrth ddyfod o'r Gaerwen
* Eifionydd
* Penillion i'w ferch fechan am dorri nyth aderyn
* Y llongwr bach
* Ffon y Plisman
* Pont Menai

**6 Morris Williams (Nicander)** a'i gerddi:

* Cywydd i ofyn Cosyn
* Y Gwanwyn
* Y Bwch a'r Llwynog
* Y Morgrugyn a Sioncyn y Gwair
* Y Dyn a'r Epa
* Y Cranc a'i Fab
* Y Bugail-fachgen a'r Blaidd
* Yr Asyn a'r Colwyn
* Hercwlff a'r Certwynwr
* Y Fam a'r Blaidd
* Merchur a'r Cymynnydd Coed
* Y Llances a'r Piseraid Llaeth
* Pwyllgor y Llygod
* Y Gwybed a'r Llestr Mêl
* Y Llew a'i Gynghorwyr

**7 EMYNAU** 

Detholiad o emynau gan yr un beirdd
* Mae'r gwaed a redodd ar y groes—Robert ap Gwilym Ddu
* Cysegrwn flaenffrwyth ddyddiau'n hoes—Pedr Fardd
* Mi âf ymlaen o nerth i nerth—Pedr Fardd
* Er nad wyf fi ond plentyn—Siôn Wyn
* O am râs i garu Iesu—Eben Fardd
* Mae gennyf ddigon yn y nef—Eben Fardd
* Dysg im', Arglwydd, ffordd Dy ddeddfau—Nicander
* Hoffi'r Wyf Dy lân breswylfa—Nicander

**8 Y Cynganeddion** 

Cyflwyniad byr i'r cynganeddion symlaf, er mwyn i'r disgyblion cael clywed "clec" y gynghanedd. Y bwriad yw iddynt allu mwynhau miwsig barddoniaeth yn y mesurau caethion, nid dysgu'r rheolau'n fanwl er mwyn cyfansoddi.

**9 Problemau mewn rhifyddiaeth ar gân**

Cyfres o bosau ar fedr ac odl gan Evan Pritchard (Ieuan Lleyn) a Pedr Fardd ee:

**9 Geirfa**

## Beirniadaeth
Fel rhan o adolygiad o'r llyfr *Gŵyr Eifionydd* gan William Rowland, Prifathro Ysgol Porthmadog, mae J T Jones yn ddweud yn y cylchgrawn Lleufer:

Dyma'r lluniau

Prif Feirdd Eifionydd (Robert ap Gwilym Ddu).jpg|Robert ap Gwilym Ddu
Prif Feirdd Eifionydd (Pedr Fardd).jpg|Pedr Fardd
Prif Feirdd Eifionydd (Dewi Wyn o Eifion).jpg|Dewi Wyn o Eifion
Prif Feirdd Eifionydd (Siôn Wyn o Eifion).jpg|Siôn Wyn o Eifion
Prif Feirdd Eifionydd (Eben Fardd).jpg|Eben Fardd
Prif Feirdd Eifionydd (Nicander).jpg|Nicander

## Argaeledd
Mae'r llyfr wedi bod allan o brint ers degawdau. Gan fod E. D. Rowlands wedi marw ym 1969, bydd y rhan fwyaf o'i lyfrau yn dod allan o hawlfraint ar 1 Ionawr 2040 yng ngwledydd Prydain. Cyhoeddwyd *Prif-feirdd Eifionydd* dros 95 o flynyddoedd yn ôl, gan hynny mae allan o hawlfraint o dan gyfreithiau'r Unol Daleithiau, y wlad lle mae Wicidestun yn cael ei gyhoeddi. Felly mae modd ei ddarllen ar Wicidestun—Prif Feirdd Eifionydd

## Cyfeiriadau
Categori:Blodeugerddi Cymraeg
Categori:Bywgraffiaduron
Categori:Llyfrau 1914
Categori:Llyfrau ar Wicidestun