Locomotif Fairlie

bawd|260px|chwith|Fairlie yn Otago
bawd|260px|Merddin Emrys
[bawd|chwith|*Mountaineer*adeiladwyd ym 1866 ar gyfer [Rheilffordd Castell Nedd ac Aberhonddu]]
bawd|260px|Taliesin
bawd|chwith|Mason Janus, 1877
[bawd|chwith|Fairlie Toronto a Nipissing 0-6-6-0 rhif 9 *Shedden* Adeiladwyd gan [Cwmni Avonside|gwmni Avonside, Bryste ym 1871]]
[bawd|Locomotora de Montaña Fairlie, [Veracruz, tua 1903]]
[bawd|chwith|Fairlie Dosbarth FF, [Rwsia, adeiladwyd ym 1884]]
Dyfeiswyd y '*locomotif Fairlie* gan Robert F Fairlie, peiriannydd o'r Alban ym 1864. Mae gan y locomotif 2 foeler ac mae dau ben y locomotif yr un fath, felly does dim angen troi'r locomotif ar ddiwedd ei siwrnai. Mae o'n gymalog, sydd yn fantais ar reilffyrdd troellog, ac mae pŵer y locotif yn cael ei rhannu gan pob un o'r olwynion. Wrth gario'r dŵr a glo ar y locomotif, maen nhw cyfrannu at pŵer y locomotif.

Ar y llaw arall, mae anfanteision. Does dim llawer o le i gario dŵr a glo; buasai cerbyn ar wahân yn cario mwy, ond dydy cynllun y locomoif ddim yn caniatáu'r fath cerbyd. Carir stêm at yr olwynion gan bibellau hyblig, ac oedd yn broblemau efo tyllau. Ac yn olaf, mae bogïau ar fathau eraill o locomotifau yn eu sedflydlu nhw; hebddyn nhw, mae locomotifau Fairlie, rhedeg yn arw ar y cledrau.

Adeiladwyd locomotifau Fairlie cynnar ar gyfer Rheilffordd Castell Nedd a Brycheiniog a'r Rheilffyrdd Queensland, Awstralia, ond doedden nhw ddim yn llwyddiannus iawn.

## Defnydd ar Reilffordd Ffestiniog
Erbyn 1869, roedd y Rheilffordd Ffestiniog mor brysur, bod rhaid ystiried dwblu'r traciau, a phasiwyd  deddf i ganiatáu dwblu. Ond ym 1869, adeiladwyd y 'double Fairlie' Little Wonder ar gyfer y rheilffordd. Roedd yr injan mor bwerus, doedd dim angen dwblu'r traciau. Wedyn gwerthwyd locomotifau ar draws yr Ymerodraeth Brydeinig, i Rwsia ac i'r Unol Daleithiau. Cafodd Rheilffordd Ffestiniog caniatád i adeiladu'r locomotifau heb daliad i'r cwmni Fairlie er mwyn eu hysbysebu nhw.
Erbyn heddiw, mae'r rheilffordd wedi cael sawl locomotif Fairlie:-
### locomotifau dwbl
** Little Wonder – datgymalwyd ym 1882
** James Spooner - datgymalwyd ym 1929
** Merddin Emrys 
** Livingston Thompson – ail enw Taliesin o 1932 i1961)wedyn Earl Of Merioneth; erbyn hyn yn yr Amgueddfa Reilfordd Genedlaethol, Efrog. Efo'r enw Livingston Thompson.
** Earl of Merioneth adeiladwyd 1979 yng Ngweithdy Boston Lodge.
** David Lloyd George

### locomotifau sengl
* Taliesin (cyntaf) - Single Fairlie adeiladwyd 1876 - datgymalwyd 1924
* Taliesin (ail) - gweler Livingston Thompson
* Taliesin (trydydd) - Single Fairlie copi, adeiladwyd 1999 yng Ngweithdy Boston Lodge.

## Defnydd arall
Defnyddiwyd locomotifau Fairlie'n llwyddiannus ar Ferrocaril Mexicano, rhwng Dinas Mecsico a Veracruz. Defnyddiwyd 49 o locomotifau 0-6-0 + 0-6-0, pob un yn pwyso 125 tunnell hyd at drydaneiddio'r lein yn y 1920au.

Cafodd 'Single Fairlie' dim ond un boeler. Cadwyd y syniad o fogie cymalog, ond efo bogie heb bŵer hefyd. Roed hi'n bosibl cario mwy o ddŵr a glo uwchben y bogie arall, neu hyd yn oed ychwanegu cerbyd arall ar eu cyfer nhw. Oedd gan William Mason drwydded i adeiladu locomotifau Fairlie, ac adeiladodd o 146 'Mason bogies', ei fersiwn o'r 'Single Fairlie' yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Locomotifau stêm
Categori:Dyfeisiau o'r Alban
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Categori:Locomotifau cymalog