open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farsa

Mae ***Farsa*** (Eidaleg, yn llythrennol: ffars, lluosog: *farse*) yn enre opera, sy'n gysylltiedig â Fenis ar ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau'r 19eg ganrif. Weithiau fe'i gelwir hefyd yn *farsetta*.

Fel rheol roedd farse yn operâu un act, weithiai'n cael eu perfformio ynghyd â baletau byr. Bu llawer o'r cynyrchiadau a gofnodwyd yn y Teatro San Moisè yn Fenis, yn aml yn ystod y Carnifal. Yn gerddorol efallai eu bod wedi deillio o'r dramâu dwy act *giocoso*, er bod dylanwadau eraill, gan gynnwys y ''comédie mêlée d'ariettes'' Ffrengig.

Ychydig o'r farse gwreiddiol o'r 18g sy'n cael eu perfformio bellach. Ysgrifennodd y cyfansoddwr Almaenig Johann Simon Mayr, a oedd yn byw yng Ngogledd yr Eidal, tua 30 farse. Ysgrifennodd Rossini bum enghraifft: *La cambiale di matrimonio* (1810), ''L'inganno felice* (1812), *La scala di seta* (1812), *Il Signor Bruschino *(1813), ac *Adina (1818). *Yn ogystal, mae ei* L'occasione fa il ladro''(1812), er ei fod yn cael ei alw'n* Burletta per musica,* yn *farse* ym mhob dim ond enw*.*

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth yr Eidal
Categori:Ffurfiau cerddorol
Categori:Geirfa cerddoriaeth
Categori:Opera
Dramma giocoso

Mae ***Dramma giocoso*** (Eidaleg, yn llythrennol: *drama gyda jôcs*; lluosog: *drammi giocosi*) yn enre o opera bu'n gyffredin yng nghanol y 18g. Mae'r term yn gyfangiad o *drama giocoso per musica* ac yn disgrifio libreto (testun) yr opera. Datblygodd y genre yn nhraddodiad opera Napoli, yn bennaf trwy waith y dramodydd Carlo Goldoni yn Fenis. Yn nodweddiadol, defnyddiodd drama giocoso olygfa buffo mawreddog (comig neu ffars) fel uchafbwynt dramatig ar ddiwedd act. Roedd testunau Goldoni bob amser yn cynnwys dwy act hir gyda diweddglo estynedig, ac yna trydedd act fer. Gosododd y cyfansoddwyr Baldassare Galuppi, Niccolò Piccinni, a Joseph Haydn destunau Goldoni i gerddoriaeth.

Yr unig operâu o'r genre hwn sy'n dal i gael eu llwyfannu'n aml yw fersiynau *Don Giovanni* (1787) gan Mozart a Da Ponte, *Così fan tutte* Mozart (1790), ''L'italiana in Algeri* (1813) a *La Cenerentola* (1817) gan Rossini, a *L'elisir d'amore'' (1832) gan Donizetti.

## Cyfeiriadau
* John Stone, "Mozart's Opinions and Outlook: Opera" in "The Mozart Compendium" gol. HC Robbins Landon, Thames and Hudson, Llundain 1990.
* Eberhard Thiel, *Sachwörterbuch der Musik*. Stuttgart: Kröner, 1984.

Categori:Cerddoriaeth yr Eidal
Categori:Ffurfiau cerddorol
Categori:Geirfa cerddoriaeth
Categori:Opera
Juliette Gréco

Roedd **Juliette Gréco** (7 Chwefror 1927 – 23 Medi 2020) yn actores a chantores o Ffrainc.

Cafodd ei geni ym Montpellier, yn ferch i Gérard Gréco a Juliette Lafeychine (1899-1978). Cafodd ei addysg yn yr Institut Royal d'éducation Sainte Jeanne d'Arc ym Montauban.

## Bywyd personol
Roedd hi'n briod deirgwaith:
*i'r actor Philippe Lemaire (1953–1956; un ferch, Laurence-Marie Lemaire, g. 1954)
*i'r actor Michel Piccoli (1966–1977)
*i'r pianydd Gérard Jouannest (1988–2018 (marwolaeth Jouannest))

Cafodd garwriaethau gyda llawer o enwogion, yn cynnwys Albert Camus, Miles Davis, Sacha Distel a Quincy Jones.

Bu farw yn 93 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2020
Y Ffliwt Hud - disgyddiaeth

bawd|273x273px|Y tri nodyn cyntaf o *Y Ffliwt Hud*

Mae'r canlynol yn ddisgyddiaeth rannol o'r opera *Y Ffliwt Hud* (*Die Zauberflöte*) gan Wolfgang Amadeus Mozart. Fe'i cyfansoddwyd ac fe'i perfformiwyd gyntaf ym 1791, blwyddyn marwolaeth y cyfansoddwr. Ers y recordiad cyflawn cyntaf ym 1937, mae'r opera wedi'i recordio droeon.

## Recordiadau 
### Sain 
### Fideo 
## Cyfeiriadau 
**Ffynonellau**

* 
* 
* 
* 
* 

Categori:Operâu
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Eidaleg
Categori:Disgyddiaeth operâu
Categori:Wolfgang Amadeus Mozart
Platfform drilio

]]
Mae **Platfform drilio** yn strwythur mawr i alluogi chwilio am ac echdynnu olew neu nwy o wely’r môr. Yn ddiweddarach, defnyddid platfformau i osod terbini gwynt ar wely’r môr. Fel arfer defnyddir platfformau ar ysgafell gyfandirol, mewn cysylltiad i wely’r môr, ond defnyddir platfformau eraill yn bell o’r arfordir lle mae’r dŵr yn dyfnach, a defnyddir peiriannau i gadw’r platfform yn ei safle cywir.

Mae platfformau’n amrywio yn ôl eu pwrpas a lleoliad. Mae rhai’n cynnwys lle i weithwyr i aros arnynt. Mae rhai yn gwahanu olew, nwy a dŵr. Cynnig newydd yw cyfuno platfform olew â thyrbini gwynt, gan ddefnyddio pŵer y gwynt i brosesu’r olew neu ail-bwrpasu hen blatfformau olew i gasglu pŵer y gwynt.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynni adnewyddadwy
Categori:Diwydiant
Categori:Technoleg ddrilio
Categori:Olewau
Categori:Adnoddau naturiol
Philip Massinger

Dramodydd o Loegr oedd **Philip Massinger** (1583 – Mawrth 1640) a flodeuai yn oes theatr Iago a Siarl. Nodweddir ei gomedïau gan adeiledd ei blotiau, realaeth gymdeithasol, a dychan.

Ganed yng Nghaersallog, Wiltshire, yn Nheyrnas Lloegr, a fe'i bedyddiwyd yn Eglwys Sant Tomos. Astudiodd yn Neuadd Sant Alban (bellach yn rhan o Goleg Merton) yn Rhydychen ym 1602. Nid oes unrhyw fanylion arall am ei fywyd nes iddo gael ei anfon i garchar dyledwyr ym 1613. Aeth y rheolwr theatr Philip Henslowe yn feichiau drosto a threuliodd Massinger gyfnod yn cynorthwyo dramodwyr eraill, gan gynnwys Thomas Dekker a John Fletcher. Ym 1625 fe olynydd Fletcher yn brif ddramodydd y King's Men, a gweithiodd gyda'r cwmni hwnnw hyd at ddiwedd ei oes. Bu farw tua 56 oed yn Llundain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1583
Categori:Marwolaethau 1640
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Gaersallog
Primož Roglič

Mae **Primož Roglič**, yn sgi-lamwr a seiclwr llwyddiannus o Slofenia. Ganed er ar 29 Hydref 1989 yn Trbovlje, Gweriniaeth Sosialaidd Slofenia a oedd ar y pryd dal yn rhan o Iwgoslafia. Ar hyn o bryd mae'n safle 1af yn safle'r byd UCI, am gyfanswm o 33 wythnos, sy'n ei osod yn 3ydd yn y safleoedd gwastadol. Yn 2020 daeth yn ail yn y Tour de France i Tadej Pogačar.

Mae Roglič wedi cael gyrfa llwyddiannus mewn dau gamp - sgi-llamu a seiclo.

## Sgi-llamu
Roedd Roglič yn aelod o glwb SSK Kisovec. Ym Mhencampwriaethau Iau y Byd, enillodd fedal aur mewn cystadlaethau tîm yn 2007 yn Tarvisio a medal arian yn 2006 yn Kranj. Cyflawnodd ddwy fuddugoliaeth yng Nghwpan y Cyfandir, ar 7 Ionawr 2006 yn Planica ac ar 10 Chwefror 2007 yn Westby, gydag ail a dwy drydydd lle arall. Yn nhymor 2006/07, gorffennodd yn wythfed yn standiau cyffredinol Cwpan y Cyfandir. Yn 2007 dioddefodd godwm peryglus iawn fel llamwr prawf yn yr ymarferiad swyddogol o flaen torf cartref yn Letalnica bratov Gorišek, yr allt sgi-hedfan fwyaf yn yn y byd, sydd yn Planica, Slofenia.

## Seiclo
Yn 2012, daeth â’i yrfa i ben fel llamwr sgïo a daeth yn rhan o seiclo. Yn y Tour de France yn 2017, daeth Roglič y Slofeniad gyntaf i ennill Cymal o'r Tour. Ym mis Medi 2019 enillodd Roglič y Vuelta a España, gan ddod y Slofeniad gyntaf i ennill un o gystadleuthau y Grand Tour. Ar 6 Medi 2020, daeth y Slofeniad gyntaf i wisgo siwmper felen yn y Tour de France. Mewn ras gynhyrfus daeth yn ail yn Tour de France gan, yn anhygoel colli i Slofeniad arall, Tadej Pogačar.

[bawd|chwith|200px|Primož Roglič (chwith) yn y [Tour de France 2018, cymal 19]]
Rhwng 2013 a 2015 roedd yn aelod o dîm beicio Adria Mobil, ac o 2016 ymlaen tîm Tîm Lotto Jumbo o’r Iseldiroedd. Yn 2015 enillodd Ras Azerbaijan a Ras Slofenia, yn 2016 enillodd fuddugoliaeth lwyfan yn y Giro d'Italia a’r degfed safle yn y cronomedr Olympaidd yn Rio de Janeiro, yn 2017 enillodd 17eg cam y Tour de Ffrainc ac enillodd Ras yr Algarve.

Ym Mhencampwriaethau'r Byd 2017 yn Bergen, enillodd fedal arian yn y treial amser. Yn 2018 enillodd Ras Gwlad Gwlad y Basg, Ras Romandy ac ail Ras Slofenia, gan ennill dwy fuddugoliaeth lwyfan a phedwerydd safle yn gyffredinol yn y Tour de France. Yn 2019, enillodd y Ras ar draws yr Emiraethau Arabaidd Unedig, y Ras o'r Tyrrhenian i'r Môr Adria a'r Ras ar draws Romandia. Yn y Giro d'Italia enillodd ddwy fuddugoliaeth lwyfan yn y prologue a'r cronomedr (9fed cam) ac enillodd y trydydd safle yn gyffredinol, am bum diwrnod fe wisgodd hefyd crys pinc yr arweinydd yn y standiau cyffredinol, a gyflawnodd fel y cyntaf Beiciwr Slofenia.

Yn Ras Sbaen 2019, ef oedd y beiciwr o Slofenia cyntaf i sicrhau buddugoliaeth ar y cyd yn y ras tair wythnos, enillodd y treial amser hefyd.

Ar 6 Medi 2020, Roglič oedd y Slofenia cyntaf i ennill crys melyn yn y Tour de France. Ef oedd y ffefryn am y fuddugoliaeth gyffredinol am y rhan fwyaf o'r ras, ond cafodd ei oddiweddyd gan ei gydwladwr Tadej Pogačar yn y cam pendant.

### Safle yn y Grand Tour 
## Dolenni
*Gwefan Swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Tour de France
Categori:Slofenia
Categori:Seiclo
Categori:Genedigaethau 1989
Andrea Leone Tottola

Roedd **Andrea Leone Tottola** (bu farw 15 Medi 1831) yn libretydd toreithiog o'r Eidal, sydd fwyaf adnabyddus am ei waith gyda Gaetano Donizetti a Gioachino Rossini.

Nid yw'n hysbys pryd na ble y cafodd ei eni. Daeth yn fardd swyddogol i'r theatrau brenhinol yn Napoli ac yn asiant i'r impresario Domenico Barbaia, a dechreuodd ysgrifennu libretos ym 1802.

Ail weithiwyd ei libreto ar gyfer *Gabriella di Vergy*, a osodwyd yn wreiddiol gan Michele Carafa ym 1816, gan Donizetti yn y 1820au a'r 1830au. Ysgrifennodd chwe libreto arall ar gyfer Donizetti, gan gynnwys y rhai ar gyfer *La zingara* (1822), *Alfredo il grande* (1823), *Il castello di Kenilworth* (1829) ac ''Imelda de 'Lambertazzi* (1830).

Ar gyfer Rossini ysgrifennodd *Mosè in Egitto* (1818), *Ermione* (1819), *La donna del lago* (1819) a *Zelmira* (1822).

Ar gyfer Vincenzo Bellini ysgrifennodd *Adelson e Salvini* (1825). Ymhlith y cyfansoddwyr eraill a osododd libretos Tottola i gerddoriaeth roedd Giovanni Pacini (*Alessandro nelle Indie'' (1824) ac eraill), Saverio Mercadante, Johann Simon Mayr, Nicola Vaccai, Errico Petrella, Ferdinando Paer a Manuel Garcia.

Bu farw Tottola yn Napoli.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Opera
Rhestr o operâu gan Gioachino Rossini

Dyma **restr o operâu**'r cyfansoddwr Eidalaidd *Gioachino Rossini* (1792–1868). Gweler *Rhestr o gyfansoddiadau Gioachino Rossini* am ei weithiau eraill.

## Rhestr o operâu a gyfansoddwyd
## Gwaith sy'n deillio o operâu Rossini gyda chaniatâd y cyfansoddwr
## *Pasticci* eraill yn defnyddio cerddoriaeth Rossini
## Cyfeiriadau
### Nodiadau
### Ffynonellau
* Gossett, Philip (1992). "Rossini, Gioachino" (work-list). *The New Grove Dictionary of Opera*, gol. Stanley Sadie, 4 cyfrol. Llundain: Macmillan Press. .
* Osborne, Charles (1994). *The Bel Canto Operas of Rossini, Donizetti, and Bellini*. Portland, Oregon: Amadeus Press. .
* Osborne, Richard (2007). *Rossini: His Life and Works*, ail argraffiad. Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen. .
* Canolfan Astudiaethau Opera Eidalaidd ym Mhrifysgol Chicago
* Weinstock, Herbert (1968, 1987). *Rossini: a Biography.* Dinas Efrog Newydd: Alfred A. Knopf .

Categori:Opera
Categori:Rossini
Amelia Boynton Robinson

Roedd **Amelia Isadora Platts Boynton Robinson** (18 Awst 1911 - 26 Awst 2015) yn actifydd Americanaidd a oedd yn arweinydd Mudiad Hawliau Sifil America yn Selma, Alabama, ac yn ffigwr allweddol ym gorymdeithiau Selma i Montgomery yn 1965. Ym 1984, daeth yn is-lywydd sefydlu Sefydliad Schiller a oedd yn gysylltiedig â Lyndon LaRouche. Dyfarnwyd Medal Rhyddid Martin Luther King Jr iddi ym 1990. Yn 2014, chwaraeodd yr actores Lorraine Toussaint Robinson yn y ffilm *Selma* gan *Ava DuVernay*

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Hawliau sifil
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Categori:Pobl ganmlwydd oed
How to Train Your Dragon

Ffilm ffantasi animeiddiedig gan y cyfarwyddwyr Chris Sanders a Dean DeBlois yw ***How to Train Your Dragon*** a gyhoeddwyd yn 2010. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Will Davies, Chris Sanders a Dean DeBlois a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Powell. Dosbarthwyd y ffilm hon gan DreamWorks Animation.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jay Baruchel, Gerard Butler, Craig Ferguson, America Ferrera, Jonah Hill, Christopher Mintz-Plasse, T.J. Miller a Kristen Wiig. Mae'r ffilm yn 98 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw.

## Derbyniad 
Rhoddwyd y marciau canlynol mewn adolygiadau o'r ffilm:

* 7.9/10 (Rotten Tomatoes)
* 99% (Rotten Tomatoes)

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2010
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Llenyddiaeth doethineb

Genre lenyddol ddidactig a flodeuai yn yr Hen Ddwyrain Agos yw **llenyddiaeth doethineb**. Yn hanesyddol, defnyddiwyd y term mewn cyd-destunau Iddewig a Christnogol i ddynodi rhai o lyfrau'r Beibl sydd yn ymwneud â *hokmâ* (doethineb) a sydd yn rhannu themâu tebyg. Mabwysiadwyd y term gan Eifftolegwyr ac Asyriolegwyr i ddisgrifio testunau hynafol eraill.

## Llenyddiaeth Iddewig a Christnogol 
Yn y Beibl Hebraeg, neu'r Hen Destament yn y Beibl Cristnogol, mae tri llyfr a ystyrir yn enghreifftiau o lenyddiaeth doethineb: Llyfr y Diarhebion, Llyfr Job, a Llyfr y Pregethwr. Yn ôl trefn y Ketuvim, llyfrau barddonol ydy Diarhebion a Job ac un o'r Megillot ("sgroliau") yw Pregethwr. Yn ôl y traddodiad Iddewig, priodolir Diarhebion a Phregethwr i'r Brenin Solomon. Ystyrir rhai o'r Salmau, a briodolir hefyd i Solomon, yn llenyddiaeth doethineb.

Ymhlith apocryffa'r Hen Destament, a gynhwysir yng nghyfieithiad y Deg a Thrigain, mae Doethineb Solomon a Llyfr Eclesiasticus (neu Ddoethineb Iesu fab Sirach), dwy esiampl arall o lenyddiaeth doethineb Feiblaidd. Ystyrir y rheiny yn destunau canonaidd gan yr Eglwys Gatholig a'r Eglwys Uniongred Ddwyreiniol, ond nid gan y Protestaniaid. Mae sawl enghraifft o lenyddiaeth doethineb yn y ffugysgrifeniadau, gan gynnwys Ahiqar, Trydydd a Phedwerydd Llyfrau'r Macabeaid, Gwirebau'r Ffug-Phocylides (gwirebau Iddewig a briodolir i'r bardd Ïonaidd Phocylides, c. 50 CC–100 OC), a Brawddegau Menander o Syria.

Cynhwysir llenyddiaeth doethineb hefyd yn yr Haggada, traddodiad traethiadol y Talmwd, a chafwyd hyd i ragor o destunau o'r fath ymhlith Sgroliau'r Môr Marw.

## Gweler hefyd 
* Barddoniaeth wirebol

## Cyfeiriadau 

Doethineb
Cân i Gymru 1987

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 1987** ar 15 Mawrth. Darlledwyd y gystadleuaeth yn fyw o Landudno.

Cyflwynwyd y rhaglen gan Caryl Parry Jones ac roedd yn gynhyrchiad gan gwmni Teledu'r Tir Glas ar gyfer S4C.

Roedd wyth cân yn cystadlu am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Eryr Wen oedd yr enillydd gyda'r gân 'Gloria Tyrd Adre'.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
1987
Categori:1987 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1990

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1990** ar 15 Mawrth. Y cyflwynwyr oedd Alaw Bennett Jones ac Owain Gwilym.

Roedd wyth cân yn cystadlu am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Cyflwynwyd y rhaglen gan Alaw Bennett Jones ac Owain Gwilym yn Stiwdio Barcud, Caernarfon. Roedd yn gynhyrchiad Teledu Tir Glas ar gyfer S4C. Enillydd y gystadleuaeth oedd Sobin a'r Smaeliaid gyda'r gân 'Y Rasta Gwyn'.

## Cystadleuwyr 
1990
Categori:1990 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1991

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1991** ar 2 Mawrth.

Roedd wyth o ganeuon yn cystadlu am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Enillydd y gystadleuaeth oedd Neil Williams a'r Band gyda'r gân 'Yr Un Hen Le'.

## Cystadleuwyr 
1991
Categori:1991 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Samuel von Pufendorf

Cyfreithegwr ac hanesydd o'r Almaen oedd **Samuel Freiherr von Pufendorf** (8 Ionawr 1632 – 13 Hydref 1694) sydd yn nodedig am ei gyfiawnhad dros y ddeddf naturiol a'i gyfraniadau cynnar at ddamcaniaeth y gyfraith ryngwladol.

Ganed Samuel Pufendorf yn Dorfchemnitz, ger Thalheim, yn Etholyddiaeth Sacsoni, un o daleithiau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Dylanwadwyd arno yn gryf gan weithiau Thomas Hobbes a Hugo Grotius. Dadleuai Pufendorf bod cyfraith y cenhedloedd (*ius gentium*) yn gangen o'r ddeddf naturiol, ac nid cyfundrefn gyfreithiol trwy ordinhad y ddynolryw. Pwysleisiai hawl yr unigolyn i gydraddoldeb a rhyddid, a honnai taw heddwch yw cyflwr naturiol y byd. Cefnogai oruchafiaeth y wladwriaeth dros yr eglwys mewn cylchoedd seciwlar y gymdeithas, a chafodd y farn honno ddylanwad fawr ar gydberthynas yr eglwys a'r wladwriaeth yn yr Almaen yn y 18g. Ei brif draethodau cyfreithiol yw *Elementa jurisprudentiae universalis* (1661), *De jure naturae et gentium* (1672), a *De habitu religionis Christianae ad vitam civilem* (1687).

Addysgodd Pufendorf gyfreitheg ym mhrifysgolion Heidelberg o 1661 i 1668 ac yn Lund o 1668 i 1677. Ei brif waith ar bwnc hanes yw *De statu imperii Germanici* (1667). Fe'i benodwyd yn hanesydd brenhinol yn llysoedd Stockholm a Berlin yn niwedd ei oes. Rhoddwyd teitl barwn (*Freiherr*) iddo ym 1694, ychydig fisoedd cyn ei farw ym Merlin yn 62 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithegwyr o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Hanesyddion Lladin o'r Almaen
Categori:Marwolaethau 1694
Categori:Pobl o Sacsoni
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig
Cân i Gymru 1992

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1992** ar 18 Ebrill, yr hwyraf i'r gystadleuaeth gael ei chynnal er 1969.

Roedd saith o ganeuon yn cystadlu. Enillydd y gystadleuaeth oedd Eifion Williams gyda'r gân 'Dal i Gredu'. 

## Cystadleuwyr 
1992
Categori:1992 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1993

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1993** ar 10 Ebrill.

Roedd wyth o ganeuon yn cystadlu. Enillydd y gystadleuaeth oedd Paul Gregory gyda'r gân 'Y Cam Nesa''.

## Cystadleuwyr 
1993
Categori:1993 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Kibworth Beauchamp

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Kibworth Beachamp**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Harborough, wrth ymyl pentref a phlwyf sifil Kibworth Harcourt.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,065.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Harborough
Categori:Pentrefi Swydd Gaerlŷr
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerlŷr
Cân i Gymru 1988

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 1988** ar 13 Mawrth. Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Geraint Griffiths.

Roedd wyth cân yn cystadlu am y teitl. Enillwyd y gystadleuaeth gan Manon Llwyd gyda'r gân, 'Cân Wini'. 

## Cystadleuwyr 
1988
Categori:1988 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Locomotif Dosbarth 2884 GWR

Mae **Dosbarth 2884 GWR** yn ddosbarth o locomotifau stêm 2-8-0 ar Reilffordd y Great Western cynlluniwyd gan Charles Collett ar gyfer trenau trymion nwyddau. Roeddent yn ddatblygiad o ddosbarth 2800, cynlluniwyd gan Churchward. Adeiladwyd 83 ohonynt rhwng 1938 a 1941. Roeddent yn boblogaidd iawn efo’u gyrwyr, a goroesasant hyd at ddiwedd stêm yn y 60au.

Anfonwyd nifer ohonynt at Iard Sgrap Dai Woodham ac o’r fan yno i reilffyrdd treftadaeth, gan gynnwys un i Reilffordd Llangollen.

## Cyfeiriadau
Categori:Locomotifau stêm
Categori:Rheilffordd y Great Western
Cân i Gymru 2014

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2014** ym Mhafiliwn Mon yng Ngwalchmai. Cyflwynwyr y noson oedd Elin Fflur a Gethin Evans.

Cyrhaeddodd 6 cân y rhestr fer i gystadlu ar y noson. Enillwyr y gystadleuaeth oedd Barry a Mirain Evans, tad a merch o Chwilog gyda'u cân 'Galw Amdanat Ti'. Mirain Evans yw'r cystadleuydd ieuengaf i ennill y gystadleuaeth.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2014
Categori:2014 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2007

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2007** yng nghanolfan yr Afan Lido ym Mhort Talbot. Cyflwynwyd y rhaglen gan Sarra Elgan a Hefin Thomas.

Roedd yn gynhyrchiad Avanti ar gyfer S4C. Roedd naw cân yn cystadlu ar draws tri chategori. Rhyddhawyd CD o ganeuon y gystadleuaeth gan gwmni The Pop Factory.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Einir Dafydd gyda'r gân 'Blwyddyn Mas'.

## Cystadleuwyr 
2007
Categori:2007 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2006

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2006** ar Ddydd Gwyl Dewi yng nghanolfan yr Afan Lido ym Mhort Talbot. Cyflwynwyd y rhaglen gan Sarra Elgan a Hefin Thomas, prif leisydd y band Mattoidz.

Dyma'r gystadeluaeth gyntaf o dan ofal cwmni cynhyrchu Avanti, ac fe'i nodir am gyflwyno delwedd a logo cyson i'r rhaglen, ac agorawd cerddorol trawiadol gan Catrin Finch yn canu'r delyn.

Dyma'r tro cyntaf i ganeuon gael eu cyflwyno o dan dri chategori: y cyhoedd, cyfansoddwyr, a pherfformwyr. Dyma ymddangosiad cyntaf y gantores Amy Wadge, a aeth ymlaen i gyfansoddi caneuon ar gyfer Ed Sheeran.

Bu 9 cân yn cystadlu. Enillydd y gystadleuaeth oedd Ryland Teifi gyda'r gân 'Lili'r Nos'.

## Cystadleuwyr 
2006
Categori:2006 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Teledu'r Tir Glas

Cwmni teledu annibynnol Cymreig oedd '''Teledu'r Tir Glas''', a gydsefydlwyd gan Huw Jones, sylfaenydd cwmni recordiau Sain, a chyn-gadeirydd S4C.

Ffurfiwyd y cwmni ar 1 Rhagfyr 1981 gyda swyddfa yng Nghaernarfon. Daeth cyfnod cynhyrchu rhaglenni y cwmni i ben yn 1993.

Roedd rhai o gynhyrchiadau'r cwmni yn cynnwys *Cân i Gymru*, *Noson Lawen*, *Hufen a Moch Bach*, *Helfa Drysor*, *Plu Chwithig*, *Nyth Cacwn*, ''Ma' Ifan 'Ma*, *Bacha Hi O'Ma*, *Taro Tant*, *Pen a Chynffon*, *Tony ac Aloma*, *Eirlys*, *Penblwydd Hapus*, *Traed Moch*, *Treialon Cwn Defaid*, *Anturiaethau Dic Preifat* a *Iasau''. Yn wreiddiol roedd y cwmni hefyd yn cynhyrchu'r rhaglen gylchgrawn *Hel Straeon* ar y cyd gyda Ffilmiau'r Nant.

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1981
Categori:Dadsefydliadau 1993
Categori:Cwmnïau teledu
Cân i Gymru 2013

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2013** yn y Gyfnewidfa Lo yng Nghaerdydd, cyn iddo gau a chael ei drawsnewid yn westy. Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Gethin Evans.

Dim ond 6 o ganeuon gyrhaeddodd y rhestr fer, y nifer lleiaf er 1985.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Jessop a'r Sgweiri gyda'r gân 'Mynd i Gorwen hefo Alys'.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2013
Categori:2013 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2015

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2015** ym Mhafiliwn Mon, Gwlachmai, Ynys Mon. Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Elin Fflur a Trystan Ellis-Morris.

Bu 8 o ganeuon yn cystadlu am wobr ariannol ac am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Wyl ban-Geltaidd.

Beirniadwyd y gystadleuaeth a chwmni cynhyrchu Avanti yn hallt gan y cyfryngau ac ar gyfryngau cymdeithasol am broblemau sain, am safonau isel o gynhyrchu ac am y penderfyniad i gyflwyno panel oedd â'r gallu i waredu ar bedair cân rhag wynebu pleidlais y gynulleidfa. Yn sgil hyn, addawodd S4C i wella safon y rhaglen ar gyfer 2016.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Elin Angharad gyda'r gân 'Y Lleuad a'r Ser', a gyfansoddwyd gan Arfon Wyn.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2015
Categori:2015 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2016

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2016** yn Stiwdio Llandaf, BBC Cymru ar 5 Mawrth. Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Elin Fflur a Trystan Ellis-Morris.

Bu 8 o ganeuon yn cystadlu am wobr ariannol ac am y cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Wyl ban-Geltaidd yn Iwerddon. 

Roedd gwobr ychwanegol eleni am hoff gân y beirniaid, sef Tlws y Beirniaid, a'r enillydd oedd Cordia. Ar y panel o feirniaid roedd y gantores Alys Williams, y cyflwynydd Guto Rhun a'r cyfansoddwr Robert Arwyn. 

Am y tro cyntaf, y gwylwyr yn unig oedd yn penderfynu'r enillydd. Roedd y gynulleidfa adref yn cytuno gyda'r beirniaid gan roi Cordia ar y brig.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2016
Categori:2016 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Ugain o Gerddi

Casgliad o gerddi gan T. H. Parry-Williams yw ***Ugain o Gerddi***. Fe'i gyhoeddwyd yn 1949 gan Wasg Aberystwyth. Mae'n cynnwys 14 o rigymau a chwech soned.
__NOTOC__
## Cynnwys
#### Rhigymau
*"Awen"
*"Hon"
*"Ymwacâd"
*"Y Trip"
*"Oerddwr"
*"Yr Addewid"
*"Seibiant"
*"Dic Aberdaron"
*Y Bilidowcars
*"Byw"
*"Cân Gwerin"
*"Yn Rhad yr Ymwerthasoch"
*"Cyfaill"
*"Bardd"

#### Sonedau
*John ac Ann
*Y Gigfran
*Brenin Dychryniadau
*Cyngor
*Yr Hen Ddyn
*Jezebel

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1949
Categori:Gweithiau gan T.H. Parry-Williams

Categori:Prosiect WiciLlên
Cân i Gymru 2017

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2017** yng Nghaerdydd, a chyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Trystan Ellis-Morris.

Derbyniwyd dros 100 o ymgeiswyr eleni a dewiswyd y rhestr fer gan y panel o feirniaid sef Geraint Jarman, Alys Williams, Mei Gwynedd; Rhydian Dafydd a Sion Llwyd. Dewiswyd 10 cân eleni yn lle'r 8 arferol, y nifer mwyaf ers 2004, a dywedodd y beirniaid fod hynny'n adlewyrchiad o'r "safon uchel".

Cadi Wyn Edwards oedd enillydd y gystadleuaeth gyda'r gân 'Rhydd'.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2017
Categori:2017 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2018

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2018** yng nghanolfan celfyddydau Pontio ym Mangor. Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Trystan Ellis-Morris.

Roedd 114 o ymgeiswyr eleni, y "nifer fwyaf ers rhai blynyddoedd" yn ôl S4C. Dewiswyd 8 ar gyfer y rhestr fer gan y panel o feirniaid sef Al Lewis, Heledd Watkins a Dewi ‘Pws’ Morris.

Enillydd y gystadleuaeth oedd 'Cofio Hedd Wyn' ysgrifennwyd gan Erfyl Owen a berfformiwyd gan y band Ceidwad y Gân. Bydd y gân yn mynd ymlaen i gynrychioli Cymru yn yr Wyl Ban-Geltaidd yn Iwerddon. 

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2019
Categori:2019 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2020

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2020** ar 29 Chwefror yng Nghanolfan y Celfyddydau, Aberystwyth.

Dewiswyd y rhestr fer o 8 cân gan banel y beirniaid, sef Bryn Fôn, Georgia Ruth, Ani Glass and Owain Gruffudd Roberts,

Enillydd y gystadleuaeth oedd Gruffydd Wyn gyda'r gân 'Cyn i'r Llenni Gau'.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2020
Categori:2020 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2020au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2008

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2008** yng nghanolfan yr Afan Lido ym Mhort Talbot. Cyflwynwyd y rhaglen gan Sarra Elgan a Rhydian Bowen Phillips.

Roedd 9 cân yn cystadlu am y brif wobr o £10,000. Yr enillydd oedd Aled Myrddin gyda'r gân 'Atgofion'. Rhyddhawyd CD o'r caneuon gan gwmni The Pop Factory.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2008
Categori:2008 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1970

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1970** ar 23 Mai 1970. Cyflwynwyd y rhaglen gan Ronnie Williams.   

Enillydd y gystadleuaeth oedd Y Canolwyr gyda'r gân 'Dydd o Haf'.  

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
1970
Categori:1970 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1970au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1975

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 1975** ar Ddydd Gwyl Dewi. 

Enillydd y gystadleuaeth oedd Brân gyda'r gân 'Caledfwlch'. Rhoddwyd yr enw 'Cân Cymru' ar y gystadleuaeth.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
1975
Categori:1975 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1970au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2000

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2000** ar Ddydd Gŵyl Dewi ym Mhafiliwn Llangollen. Cyflwynwyd y rhaglen gan Nia Roberts a Dafydd Du.

Roedd wyth cân yn cystadlu. Yr enillydd oedd Cae o Ŷd gan Martin Beattie.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2000
Categori:2000 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 2012

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 2012** ar 6 Mawrth o Bontrhydfendigaid. Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Dafydd Du. Roedd hi'n gynhyrchiad Avanti ar gyfer S4C.

Cyrhaedodd wyth o ganeuon y rhestr fer i berfformio ar y noson. Yr enillydd oedd Gai Toms gyda'r gân "Braf yw Cael Byw".

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau
2012
Categori:2012 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Amy Coney Barrett

Cyfreithiwr, barnwr ac academydd o'r Unol Daleithiau yw **Amy Coney Barrett** (ganwyd 28 Ionawr 1972) sy'n gwasanaethu fel barnwr yn Llys Apêl yr ​​Unol Daleithiau ar gyfer y Seithfed Cylchdaith. Cafodd ei henwebu gan yr Arlywydd Donald Trump ar 26 Medi 2020 ar gyfer yr Llys Goruchaf yn lle Ruth Bader Ginsberg a fu farw wythnos ynghynt.

Roedd yr enwebiad yma'n un arwyddocaol gan ei bod yn flwyddyn etholiad, bu rhaid i'r Senedd gadarnhau'r enwebiad yn y cyfnod byrraf erioed neu roedd yr Arlywydd nesaf yn cael cyfle i ddewis yr enwebiad oes o farnwr yn y Llys Goruchaf.[canol|bawd|405x405px|Y Barnwr Amy Coney Barrett yn cyflwyno ei haraith ar ôl i'r Arlywydd [Donald Trump|Donald J. Trump ei chyhoeddi fel ei enwebai ar gyfer Barnwr Llys Goruchaf yr Unol Daleithiau 26 Medi 2020, yng Ngardd Rhosyn y Tŷ Gwyn.]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Barnwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
J. Tysul Jones

Prifathro a llenor o Gymru oedd **John Tysul Jones** (7 Mawrth 1902 – 22 Mai 1986).

Ar ôl mynychu Ysgol Uwchradd Llandysul, graddiodd mewn Cymraeg o Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, yn 1923, a derbyniodd MA yn 1959. Ymysg ei gyfeillion yn Aberystwyth yr oedd Waldo Williams (1904-1971) ac Idwal Jones (1895-1937). Bu'n athro Cymraeg ym Merthyr Tudful ac yn Abertawe, yn bennaeth adran yn Llandysul, ac yna'n brifathro Ysgol Uwchradd Fodern Henllan ac Ysgol Uwchradd Castell Newydd Emlyn (1957-67).

Priododd Mair Harford Evans o sir Gaerfyrddin, a chawsant un ferch.

Bu'n olygydd y gyfrol flynyddol *Cyfansoddiadau a Beirniadaethau* yr Eisteddfod Genedlaethol. Bu'n olygydd hefyd y cyfrolau *Yr Athro Evan James Williams, 1903-1945* (Llandysul, 1971) ac *Ar Fanc Siôn Cwilt: Detholiad o Ysgrifau Sarnicol* (Llandysul, 1972).

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Landysul
Henry de Montherlant

Roedd **Henry de Montherlant** (20 Ebrill 1895 &ndash; 21 Medi 1972) neu **Montherlant**, yn awdur nofelau, traethodau a dramâu. Ymysg ei lyfrau enwocaf mae'r nofelau *Les Jeunes Filles* (1936-1939) a'i ddramâu *La Reine morte* (1942), *Le Maître de Santiago* (1947) a *La Ville dont le prince est un enfant* (1951). Fe'i benodwyd yn aelod o'r Académie française ym 1960.

## Agweddau dadleuol ar ei waith
Mae atgasedd at fenywod yn thema trwy llawer o'i waith. Yn ei llyfr *le Deuxième Sexe*, mae Simone de Beauvoir yn dadansoddi gwaith Montherlant yn fanwl. Yn *les Jeunes Filles* mae'n disgrifio menwyod fel « bêtes féminines » (anifeiliaid benywaidd), « malades, malsaines, jamais tout à fait nettes » (sâl, afiach, heb fyth fod yn gwbl lân). Mae gan yr arwr gwrywaidd berthynas anghyfartal gyda menywod : « Prendre sans être pris, seule formule acceptable entre l'homme supérieur et la femme. » (Cymryd heb gael eich cymryd, yr unig drefniant derbyniol rhwng dyn uwchraddol a dynes).

Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl a aned ym Mharis
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Cân i Gymru 2005

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2005** ar Ddydd Gŵyl Dewi o Ganolfan Glanyrafon, Casnewydd. Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Sarra Elgan ac Alun Williams. Roedd hi'n gynhyrchiad teledu Apollo ar gyfer S4C.

Enillwyd y gystadleuaeth gan Rhydian Bowen Phillips gyda'r gân 'Mi Glywais'.

## Cystadleuwyr 
## Cyfeiriadau 
2005
Categori:2005 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Locomotif Dosbarth 5101 GWR

Mae ** Dosbarth 5101 GWR** yn ddosbarth o locomotif 2-6-2T, defnyddiwyd gan Reilffordd y Great Western ar drenau lleol. Cynlluniwyd y ddosbarth gan Charles Collett ac roeddent yn ddatblygiad o ddosbarth 5100, cynlluniwyd gan George Jackson Churchward.

Mae 11 ohonynt wedi goroesi i fod ar reilffyrdd treftadaeth ar ôl y 60au, pan ddaeth locomotifau stêm ar ben ar Reilffordd Brydeinig]].

## Cyfeiriadau
Categori:Locomotifau stêm
Categori:Rheilffordd y Great Western
Cân i Gymru 2004

Cynhaliwyd rownd derfynol cystadleuaeth **Cân i Gymru 2004** ar Ddydd Gŵyl Dewi.

Enillydd y gystadleuaeth oedd Rhian Mair Lewis gyda'r gân 'Dagrau Tawel'.

2004
Categori:2004 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1998

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1998** ar 28 Chwefror.  

Enillydd y gystadleuaeth oedd Arwel Wyn Roberts gyda'r gân 'Rho dy Law'. 

1998
Categori:1998 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1997

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1997** ar Ddydd Gŵyl Dewi.  

Enillydd y gystadleuaeth oedd Bryn Fôn gyda'r gân 'Un Funud Fach'. Bu wyth can yn cystadlu am y wobr o £3,000, tlws gan yr artist Gareth Morgan a'r cyfle i gynrychioli Cymru yn yr Wyl ban-Geltaidd.  

## Cystadleuwyr 
1997
Categori:1997 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cyfrol Deyrnged Syr Thomas Parry-Williams

Cyfrol deyrnged i'r bardd ac ysgolhaig T. H. Parry-Williams (1887–1975), wedi'i golygu gan Jason Walford Davies, yw ***Cyfrol Deyrnged Syr Thomas Parry-Williams***. Llys yr Eisteddford Genedlaethol a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1967.

## Cynnwys
* Idris Foster, "Rhagair"
* William Morris, "Cadwyn o Englynion"
* Brinley Richards, "Cywydd"
* Gwilym R. Tilsley, "Cerddi'r Eisteddfod"
* Alun Llywelyn-Williams, "Bardd y Rhigymau a'r Sonedau"
* John Gwilym Jones, "Yr Ysgrifau"
* T. J. Morgan, "Yr Adnoddau Llenyddol"
* D. Myrddin Lloyd, "Y Beirniad Llenyddol"
* Thomas Jones, "Yr Ysgolhaig"
* Saunders Lewis, "Braslun Radio"
* Atgofion
** Syr Goronwy Edwards, "Rhydychen, 1909–11
** Cassie Davies, "Aberystwyth, 1914–19"
** J. Tysul Jones, "Aberystwyth, 1920–3"
** E. D. Jones, "Aberystwyth, 1923–6"
** Gwyndaf, "Aberystwyth, 1932–5"
** Stephen J. Williams, "Sylwadau Personol"
** Cynan, "Llywydd Llys yr Eisteddfod Genedlaethol
* David Jenkins, "Llyfryddiaeth Syr Thomas Parry-Williams"

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Beirniadaeth lenyddol Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1967
Categori:T.H. Parry-Williams
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Cân i Gymru 1995

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1995** ar Ddydd Gŵyl Dewi yn neuadd pafiliwn Pontrhydfendigiad. Cyflwynwyd y gystadleuaeth gan Nia Roberts.  

Enillydd y gystadleuaeth oedd Gwenda Owen gyda'r gân 'Yr Ynys Werdd'.  

## Cystadleuwyr 
1995
Categori:1995 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Rhyfel Cartref Cyntaf Iemen

Rhyfel cartref rhwng Gweriniaeth Arabaidd Iemen (Gogledd Iemen) a'r Weriniaeth Ddemocrataidd Iemen (De Iemen) a barodd am ddeufis ym 1994 oedd **Rhyfel Cartref Cyntaf Iemen**. Brwydrodd lluoedd y Weriniaeth Ddemocrataidd dros ddadwneud uno'r ddwy Iemen ac adfer gweriniaeth sosialaidd yn y de. Enillwyd y rhyfel gan luoedd y gogledd a gyrrwyd nifer o arweinwyr y de yn alltud.

## Cefndir 
Unwyd Gweriniaeth Arabaidd Iemen (Gogledd Iemen) a Gweriniaeth Ddemocrataidd Pobl Iemen (De Iemen) ym 1990 i ffurfio Gweriniaeth Iemen. Er gwaethaf ymdrechion i gymodi'r ddwy gyn-weriniaeth a sefydlu llywodraeth yn Sana'a a chyfansoddiad unedig, bu tensiynau rhwng y gogledd a'r de o hyd. Ffoes yr Is-arlywydd Ali Salim al-Beidh i Aden, cyn-brifddinas y de, yn Awst 1993 yn sgil ymgecru yn y llywodraeth glymblaid. Dirywiodd diogelwch mewnwladol wrth i ddynion arfog ymgynghreirio â gwahanol wleidyddion, a manteisiodd arweinwyr llwythol ar y sefyllfa gan wrthsefyll awdurdod Sana'a. Cyhuddwyd y llywodraeth ganolog, dan y Prif Weinidog Haydar Abu Bakr al-Attas, o lygredigaeth, ac erbyn 1994 roedd y wlad ar fin rhyfel.

## Y brwydro 
Digwyddodd y rhan helaeth o'r brwydro yn y rhyfel cartref yn neheudir Iemen, ac eithrio cyrchoedd awyr yn erbyn dinasoedd yn y gogledd. Derbyniodd y Weriniaeth Ddemocrataidd gymorth ariannol a chyfarpar milwrol oddi ar sawl gwlad Arabaidd – Sawdi Arabia, Oman, Libanus, Irac, Libia, Coweit, Bahrain, a'r Emiradau Arabaidd Unedig – yn ogystal â llywodraethau sosialaidd Ciwba, Gogledd Corea, a Tsieina. Cefnogwyd llywodraeth Sana'a gan Wlad Iorddonen, yr Aifft, Catar, Unol Daleithiau America, Iran, India, a Swdan.

Yn Ebrill 1994, saethwyd pum taflegryn SCUD gan luoedd y de at ddinas Sana'a, gan achosi rhywfaint o ddifrod. Dyma oedd yr eildro i luoedd anwladwriaethol ddefnyddio taflegrau balistig â phennau confensiynol, wedi i wrthryfelwyr yn Affganistan saethu taflegrau SCUD at Kabul yn Ionawr 1994. Dechreuodd grwpiau arfog ymladd yn erbyn ei gilydd yn nechrau 1994. Sefydlwyd Gweriniaeth Ddemocrataidd Iemen yn ffurfiol ar 21 Mai 1994, ond na chafodd ei chydnabod gan y gymuned ryngwladol. Ymunodd Ali Nasir Muhammad, cyn-Brif Weinidog De Iemen, a'i gefnogwyr â lluoedd y gogledd, a gyrrwyd y gwrthryfelwyr ar ffo. Cipiwyd Aden ar 7 Gorffennaf, a daeth y brwydro i ben.

## Canlyniadau 
Yn sgil buddugoliaeth y gogledd, ffoes miloedd o wrthryfelwyr y de o Iemen, nifer ohonynt i Sawdi Arabia. Cyhoeddodd yr Arlywydd Ali Abdullah Saleh y byddai'n rhoi amnest i bob un gwrthryfelwr ond am 16 o'r arweinwyr, a dychwelodd y mwyafrif ohonynt i Iemen felly. O'r diwedd, rhoddwyd amnest anffurfiol hefyd i'r 16 o arweinwyr, ond arhosodd y mwyafrif ohonynt yn alltud.

## Cyfeiriadau 
Categori:20fed ganrif yn Iemen
Cartref Iemen 1
Iemen 1
Cartref 1
Cân i Gymru 1989

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1989** ar 19 Mawrth.  Cyflwynwyd y rhaglen gan Nia Roberts. Dewiswyd 8 cân i'r rhestr fer allan o 133 geisiadau.   

Roedd ugain o feirniaid mewn 5 categori:  

# Cantorion: Bryn Fon, Linda Healy, Robin Eiddior, Delyth Medi
# Cyfansoddwyr: Tecwyn Ifan, Tudur Morgan, Tony Elliott, Cerys Edwards
# Aelodau Cor Rhuthun a'r Cylch: Donald Roberts, Bethan Gwyn Davies, Sharon Williams, David Williams
# Aelwyd Crymych: Delyth Jones, Wyn Jones, Sara Wyn Rees, Eirian John.
# Cynulleidfa'r stiwdio: Elwy Owen, Anwen Jones, Arthur Jones, Falmai Edwards.
Enillydd y gystadleuaeth oedd Hefin Huws gyda'r gân 'Twll Triongl'.

## Cystadleuwyr 
1989
Categori:1989 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1986

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1986** ar Ddydd Gŵyl Dewi.   

Cyflwynwyd y rhaglen gan Margaret Williams. Roedd pump o feirniaid ar y panel dewis: Geraint Lovgreen, Caryl Parry Jones, Linda Healy, Myfyr Isaac, a Huw Chiswell.  

Eirlys Parri a Llwybr Cyhoeddus oedd yr artistiaid fu'n canu'r caneuon. Enillydd y gystadleuaeth oedd Eirlys Parri gyda'r gân 'Beth Ddylwn i Ddweud?'  

## Cystadleuwyr 
1986
Categori:1986 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Dramma per musica

Mae **Dramma per musica** (Eidaleg, yn llythrennol: *drama ar gyfer cerddoriaeth *, lluosog: *drammi per musica *) yn libreto. Defnyddiwyd y term gan ddramodwyr yn yr Eidal ac mewn mannau eraill rhwng canol yr 17eg a chanol y 19eg ganrif. Yn y cyfnod modern, cafodd yr un ystyr *drama ar gyfer cerddoriaeth * ei gyfleu trwy'r gair Eidaleg o dras Roeg * melodrama * (o μέλος = cân neu gerddoriaeth + δρᾶμα = gweithred olygfaol). Nid oedd *Dramma per musica* byth yn golygu "drama *trwy* gerddoriaeth", heb sôn am drama gerddorol.

Felly yn wreiddiol (yn yr Eidal yn yr 17g) roedd * drama per musica * yn ddrama ar ffurf benillion a ysgrifennwyd yn benodol at y diben o gael ei gosod i gerddoriaeth, mewn geiriau eraill libreto ar gyfer opera. Fel arfer byddai drama per musica ar gyfer opera ddifrifol, byddai libreto a olygir ar gyfer opera buffa, hy opera ddigrif, yn cael ei galw'n *dramma giocoso*). Trwy estyniad, daeth y term i gael ei ddefnyddio hefyd ar gyfer yr opera neu'r operâu a gyfansoddwyd i'r libreto, ac roedd cyfansoddwyr yn ffafrio'r amrywiad, *dramma in musica*, a oedd yn pwysleisio'r elfen gerddorol.

Yn y 18g, daeth y termau hyn, ynghyd â *dramma musicale*, i fod y disgrifiadau a ddefnyddir amlaf ar gyfer operâu Eidalaidd difrifol. Heddiw, gelwir y rhain yn *opera seria*, term na chafodd ei ddefnyddio fawr ddim pan gawsant eu creu.

Parhawyd i ddefnyddio'r termau yn gynnar yn y 19eg ganrif ar ôl i ddiwygiadau Gluck ddod â goruchafiaeth opera seria i ben i bob pwrpas: er enghraifft, roedd rhai o operâu difrifol Rossini yn cael eu nodi fel "dramma in musica".
Enghreifftiau o drammi per musica yw *Xerse* (1654), ac *Erismena* (1656) gan Cavalli; *Tito Manlio* (1719), gan Vivaldi; *Il Bellerofonte* (1767) gan Mysliveček; *Paride ed Elena* (1770) gan Gluck; *Armida* (1779) gan Salieri; *Idomeneo* (1781) gan Mozart ac *Otello* (1816) Rossini, yn ogystal â libretti niferus a ysgrifennwyd gan Pietro Metastasio.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth yr Eidal
Categori:Ffurfiau cerddorol
Categori:Geirfa cerddoriaeth
Categori:Opera
Cân i Gymru 1996

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1996** ar Ddydd Gŵyl Dewi o Bafiliwn Pontrhydfendigaid. 

Enillydd y gystadleuaeth oedd Iwcs a Doyle gyda'r gân 'Cerrig yr Afon'.

## Cystadleuwyr 
1996
Categori:1996 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Cân i Gymru 1985

Cynhaliwyd cystadleuaeth **Cân i Gymru 1985** ar Ddydd Gŵyl Dewi. 

Bwchadanas oedd yn canu'r chwe chan fu'n cystadlu allan o dros hanner cant o geisiadau. Cyflwynwyd y rhaglen gan Emyr Wyn ac roedd 8 o feirniaid:

* Caerdydd: Geraint Gruffudd, Siwsann George
* Abertawe: Gwyndaf Roberts, Richard Jones
* Aberystwyth: Bethan Bryn, Euros Lewis
* Bangor: Catrin Edwards, Hefin Elis

Enillydd y gystadleuaeth oedd Bwchadanas gyda'r gân 'Ceiliog y Gwynt'.

Dyma'r flwyddyn gyntaf lle cyflwynwyd y cyfansoddwyr i'r gynulleidfa. 

## Cystadleuwyr 
1985
Categori:1985 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd