open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhisglyn cylchog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn cylchog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl cylchog**; yr enw Saesneg yw *Ringed Carpet*, a'r enw gwyddonol yw *Cleora cinctaria*. Mae i'w ganfod yn y rhan fwyaf o Ewrop, Asia a Siberia.

28–35&nbsp;mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mai.

Planhigion a choed ydy prif  fwyd y siani flewog, gan gynnwys: *Betula*, *Betula verrucosa*, *Myrica gale*, *Carex*, *Salix* (helygen), *Populus tremula*, *Rubus idaeus*, *Sorbus aucuparia*, *Vicia cracca*, *Rhamnus frangula*, *Lysimachia vulgaris*, *Vaccinium myrtillus* a *Galium verum*.

## Subspecies
**Cleora cinctaria bowesi* Richardson, 1952 (Scotland)
**Cleora cinctaria cinctaria*  (Denis & Schiffermüller, 1775) 
**Cleora cinctaria superfumata* Inoue, 1972 (south-eastern Siberia, Japan)

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn cylchog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Rhisglyn minfylchog bach

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn minfylchog bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl minfylchog bach**; yr enw Saesneg yw *Small Engrailed*, a'r enw gwyddonol yw *Ectropis crepuscularia*. Ei diriogaeth yw'r rhan fwyaf o Ewrop.

Dywed rhai naturiaethwyr mai'r un rhywogaeth ydy'r rhisglyn minfylchog.

## Disgrifiad
### Y Lindys
### Yr Oedolyn
38–45&nbsp;mm ydy lled yr adenydd agored ac fe'i ganfyddir wr ei adain rhwng Mawrth ac Awst. Mae lliw gwaelod yr adenydd yn llwydfelyn neu'n llwyd, wedi'i farcio'n amrywiol â fasgia tywyllach a chroeslinell ôl-ddisgol golau. Nid yw'r marciau tywyllach fel arfer mor gryf ag yn y harddwch helygen tebyg iawn. Mae ffurfiau Melanig yn digwydd yn eithaf aml. Mae'r addenydd yn 

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn minfylchog bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Palearctig

Un o wyth eco-barth (*ecozone*) ar wyneb y Ddaear yw'r **Paelearctig**. O ran daearyddiaeth ffisegol, dyma'r mwyaf ohonynt. Mae'n cynnwys Ewrop, Asia, i'r gogledd o mynyddoedd yr Himalaya, gogledd Affrica a chanol y penrhyn Arabaidd.

Mae eco-barthau'r Palearctic yn cynnwys, gan fwyaf, hinsawdd boreal gyda thymheredd mwyn - yr holl fordd ar draws Eurasia o orllewin Ewrop hyd at y Môr Bering.

## Llyfryddiaeth
*Amorosi, T., "Contributions to the zooarchaeology of Iceland: some preliminary notes", yn *The Anthropology of Iceland*, gol. E.P. Durrenberger a G. Pálsson (Iowa City: University of Iowa Press, 1989), tud. 203-27
*Buckland, P.C., *et al.*, "Holt in Eyjafjasveit, Iceland: a paleoecological study of the impact of Landnám", yn *Acta Archaeologica* 61 (1991), tud. 252–71

## Dolennau allanol
*Avionary 1500 Bird species of the Western and Central Palaearctic in 46 languages

Categori:Daearyddiaeth ffisegol
Categori:Uwchgyfandiroedd
Ab initio

Term Lladin yw ***ab initio*** sy'n golygu "o'r dechreuad". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at yr amser pan ddaw contract, deddf neu weithred yn gyfreithlon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ad valorem

Term Lladin yw ***ad valorem*** sy'n golygu "yn ôl y gwerth". Mae'n cyfeirio at dreth sy'n seiliedig ar werth ystad real ac eiddo personol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Categori:Trethiant
Allocatur

Term Lladin yw ***allocatur*** (Cymreigiadau: **alocatur**, **alocatwr**) sy'n golygu "fe'i ganiateir". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at ganiatâd a roddir i writ neu blediad arall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Amicus curiae

Term Lladin yw ***amicus curiae*** sy'n golygu "cyfaill y llys". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at rywun nad yw'n barti i achos llys ond sy'n cynghori'r llys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Bona vacantia

Term Lladin yw ***bona vacantia*** sy'n golygu "nwyddau di-berchen". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at eiddo sydd heb berchennog.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith eiddo
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Caveat emptor

Term Lladin yw ***caveat emptor*** sy'n golygu "gocheled y prynwr". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at yr egwyddor taw'r prynwr sy'n gyfrifol am sicrhau ansawdd nwyddau cyn eu prynu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith eiddo
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Rhisglyn sidan

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn sidan**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl sidan**; yr enw Saesneg yw *Satin Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Deileptenia ribeata*. Mae i'w gael yn Iwerddon, dwyrain a chanol Ewrop hyd at Rwsia a Japan.

30–40&nbsp;mm ydy lled yr adenydd agored a gwelir yr oedolyn yn hedfan rhwng Mehefin ac Awst mewn un genhedlaeth yn unig.

Rhisgl ydy prif fwyd y siani flewog, fel yr awgryma'r enw; yn enwedig mathau o goed: *Taxus baccata*, *Abies alba*, *Carpinus betulus*, *Betula*, *Quercus*, *Prunus spinosa*, *Vaccinium uliginosum*, *Lonicera xylosteum* a *Picea*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn sidan yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Bale

bawd|Perfformiad o *Shchelkunchik (Y Gefel Gnau)*, 1981.
Celfyddyd berfformiadol yw **bale** () sy'n cyfuno cerddoriaeth a dawns i adrodd stori trwy symudiadau'n unig.

## Baleoedd enwog
**Les Sylphides* (1909) gyda cherddoriaeth gan Frédéric Chopin
**Lebedinoye ozero* (Llyn yr Alarch; 1877) gan Pyotr Ilyich Tchaikovsky
**Romeo a Juliet* (1938) gan Sergei Prokofiev
*''Napoli gan August Bournonville

## Cwmnïau bale 
* Cwmni Bale Awstralia/Australian Ballet Company-Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1962 gan J.C Williamson Theatres Ltd. Bellach yn cael ei ystyried yn un o gwmnïau bale rhyngwladol gorau'r byd.
* Y Cwmni Bale Brenhinol/The Royal Ballet Company - wedi sefydlu gan y Fonesig NinetteDe Valois, dawnsiwr,coreograffydd ac entrepreneur fel cwmni bychan ac ysgol bale Vic-Wells. Yn 1931 perswadiodd Lilian Baylis i roi cartref parhaol iddo yn Theatr Sadler's Wells yng Ngogledd Llundain.
* Cwmni Bale Bolshoi/The Bolshoi Ballet Company - wedi sefydlu yn 1776. Un o gwmnïau bale hynaf y byd o Moscfa, Rwsia
* Bale Opera Paris/Paris Opera Ballet-Sefydlwyd ar 28 Mehefin 1669 yn Paris. Gelwir hefyd yn Salle Le Peletier, yma y creuwyd bale rhamantaidd.
* Teatro La Scala- Cwmni Bale Theatr La Scala yw cwmni bale clasurol cartref Theatr La Scala yn Milan, Yr Eidal. Un or cwmnïau hynaf ac uchaf ei barch yn y byd. Mae'r cwmni ei hun yn hŷn na'r theatr.

## Cyfeiriadau
Skype

Meddalwedd cyfathrebu sy'n eiddo i Microsoft yw **Skype** (neu weithiau *Sgeip*). Mae'n galluogi defnyddwyr i gyfathrebu â'i gilydd drwy feicroffon, gwe-gamera, a negeseua sydyn ar y Rhyngrwyd.

Rhyddhawyd gyntaf yn 2003 gan y datblygwyr Ahti Heinla, Priit Kasesalu, a Jaan Tallinn, o Estonia, a chafodd ei brynu gan Microsoft yn 2011 am $8.5&nbsp;biliwn. Heddiw lleolir pencadlys Skype yn Lwcsembwrg ond lleolir y rhan fwyaf o'r tîm datblygu a 44% o'r holl weithwyr yn Tallinn a Tartu, Estonia.

Yn 2010 roedd gan Skype 663&nbsp;miliwn o ddefnyddwyr cofrestredig.

Er nad yw'r Gymraeg ymhlith yr ieithoedd sydd ar gael yn y fersiwn swyddogol, mae Microsoft wedi ei gwneud hi'n bosib i addasu iaith y rhyngwyneb oddi fewn i'r rhaglen. Yn Hydref 2013, cyhoeddwyd ffeil rhyngwyneb Cymraeg i Skype ar Windows gan Aled Powell. Mae'r ffeil ar gael i'w lawrlwytho am ddim ac yn cael ei diweddaru wrth i fersiynau newydd o Skype gael ei rhyddhau.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* Canllaw lawrlwytho a gosod ffeil rhyngwyneb Cymraeg (answyddogol) 

Categori:Meddalwedd
Categori:Microsoft
Categori:Y rhyngrwyd yn Estonia
Categori:Web 2.0
Katherine LaNasa

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Katherine LaNasa** (ganwyd 1 Rhagfyr 1966). Mae hi mwyaf wybyddus am chwarae'r rôl Bess Bernstein-Flynn Keats yn y comedi Americanaidd *Three Sisters*. Ar hyn o bryd mae'n chwarae'r rôl Sophia Bowers yn y ddrama Americanaidd *Deception*.

## Dolenni allanol
*IMDB

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Dilma Rousseff

Gwleidydd o Frasil yw **Dilma Vana Rousseff** (ganed 14 Rhagfyr 1947) a wasanaethodd yn Arlywydd Brasil o 2011 hyd ei huchelgyhuddiad yn 2016.

Categori:Arlywyddion Brasil
Categori:Gwleidyddion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
The Wicker Man

Ffilm arswyd o 1973 yw ***The Wicker Man*** a gyfarwyddwyd gan Robin Hardy. Mae'n serennu Edward Woodward, Christopher Lee, Diane Cilento, Ingrid Pitt, a Britt Ekland. Mae'r ffilm yn cael ei chyfrif yn glasur, bellach.

Yn 2011 lansiwyd dilyniant i'r ffilm, sef *The Wicker Tree* a chafwyd adolygiadau cymysg; Robin Hardy oedd cynhyrchydd y ffilm yma hefyd ac mae ar hyn o bryd (2012) ar ganol trydedd yn y gyfres, sef *The Wrath of the Gods*. Cyfrifir y tair ffilm fel uned a elwir yn *The Wicker Man Trilogy*.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Wica

Categori:Ffilmiau 1973
Categori:Ffilmiau arswyd Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn yr Alban
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Categori:Ffimiau am golli gwyryfdod
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Oren (lliw)

Lliw yw **oren**, yn cyfateb i olau â thonfedd o dua 585–620 nanomedr ac yn cymryd ei enw o'r ffrwyth oren.

Categori:Lliwiau
Refferendwm ar statws Puerto Rico, 2012

Cynhaliwyd **refferendwm ar statws gwleidyddol Puerto Rico** ym Mhuerto Rico ar 6 Tachwedd 2012. Gofynnwyd i etholwyr Puerto Rico os oeddynt yn cytuno i gadw'r statws tiriogaethol cyfredol ai beidio, a rhoddwyd iddynt tri dewis o statws gwleidyddol arall: talaith, annibyniaeth, neu wlad sofran gyda chydberthynas â'r Unol Daleithiau.

Cynhaliwyd refferenda or blaen ar statws gwleidyddol Puerto Rico, a'r diweddaraf ym 1998.

Yn ôl canlyniadau'r refferendwm hon, pleidleisiodd 53.9% o etholwyr yn erbyn cadw'r statws cyfredol, a phleidleisiodd 61.15% o blaid statws talaith os yw'r statws am newid.

Disgwylir i Gomisiynydd Preswyl Puerto Rico gyflwyno deddfwriaeth i Gyngres yr Unol Daleithiau er mwyn derbyn Puerto Rico i'r Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012
Categori:Etholiadau yn yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddiaeth Puerto Rico
Statws Puerto Rico 2012
Awtopsi

Archwiliad o gorff marw i ganfod neu gadarnhau achos y farwolaeth yw **awtopsi** neu **archwiliad post-mortem**. Gellir ei berfformio gan feddyg neu grwner.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
Categori:Gwyddor fforensig
Categori:Marwolaeth
Categori:Patholeg
Osian Rhys Jones

Mae'r Prifardd **Osian Rhys Jones** yn fardd Cymraeg sy'n arbenigo yn y canu caeth.

Cafodd ei fagu ger Y Ffôr, Pwllheli a bu'n ddisgybl yn Ysgol Glan y Môr, Coleg Meirion-Dwyfor a Phrifysgol Aberystwyth. Mae bellach yn byw yng Nghaerdydd Mae'n clera Cymru benbaladr yn darllen ei waith. Yn 2012 cydweithiodd gyda'r cyfansoddwr Endaf Emlyn i sgwenu cân am dref Pwllheli..

Enillodd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017 am ei gerdd ar y testun *Yr Arwr/Arwres*
 
## Rolau trosleisio 
* Yr Whws (2025)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Maniffesto Osian Rhys Jones 

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Glan y Môr
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Prifeirdd
Wrobilin

Pigment biolegol brown yw **wrobilin** a ffurfir wrth i wrobilinogen ocsideiddio. Ceir mewn ymgarthion ac wrin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pigmentau biolegol
Categori:System iwrein
Troeth

Yr hylif corfforol a secretir gan yr arennau ac ysgarthir gan yr wrethra yw **troeth** neu **wrin**. Prif gyfansoddion troeth yw dŵr, wrea, sodiwm clorid, potasiwm clorid, ffosffad, asid wrig, halen organig, a'r pigment wrobilin.

Gut00032 Gutun Owain Lliw troeth.jpg|Diagram meddygol o liwiau gwahanol droeth, a luniwyd gan Gutun Owain 
Jesus-College-MS-111 00470 235v (cropped) Ansoddau'r Trwnc.jpg|Llawysgrif meddygol ar 'Ansoddau'r Trwnc', allan o *Lyfr Coch Hergest: Kannys drwy ansoddeu y trwnc y gellir adnabot beieu dyn, a’e berygleu a’e heineu a’e gleuyt*
Human urine sample.jpg|Sampl o droeth dynol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwastraff
Categori:Hylifau corfforol
Categori:System iwrein
Graddfa Mohs

Graddfa i fesur caledwch mwynau yw **graddfa Mohs** a grewyd gan Friedrich Mohs ym 1812.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mwynyddiaeth
Cat's Cradle

Y bedwaredd nofel gan y llenor Americanaidd Kurt Vonnegut yw '''''Cat's Cradle''''' a gyhoeddwyd gyntaf ym 1963.

Categori:Nofelau 1963
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau gan Kurt Vonnegut
Categori:Nofelau comedi ddu o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau dychanol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau gwyddonias Saesneg o'r Unol Daleithiau
Albuquerque, New Mexico

Dinas **Albuquerque** yw dinas fwyaf New Mexico yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 552,804 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1706.

## Gefeilldrefi Albuquerque 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Albuquerque


Categori:Dinasoedd Bernalillo County, New Mexico
Rhestr o'r Ysgolion Cynradd Cymraeg hyd at 1993

Dyma **Restr o Ysgolion Cynradd (Swyddogol) Cymraeg hyd at 1993**. Sylwer nad yw'r rhestr hon yn cynnwys ysgolion "Naturiol Gymraeg" e.e. holl ysgolion Gwynedd.
 

## Ffynhonnell
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Clive Dunn

Actor a digrifwr Seisnig oedd ** Clive Robert Benjamin Dunn** OBE (9 Ionawr 1920 – 6 Tachwedd 2012).

Fe'i ganwyd yn Covent Garden, Llundain, yn fab actor ac actores.  Cafodd ei addysg yn Ysgol Sevenoaks.  Priododd Priscilla Pughe-Morgan ym 1934.  Bu farw ym Mhortiwgal.

## Teledu
**Bootsie and Snudge* (1960-63)
*''Dad's Army* (1968-1977)
**Here Come the Double Deckers!* (1970-71)
**Grandad* (1979-84)

## Ffilmiau
**A Yank at Oxford* (1938)
**Boys in Brown* (1949)
**The Treasure of San Teresa* (1959)
**The Fast Lady* (1962)
**Dad's Army'' (1971)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Lundain
Bill Tarmey

Actiwr, canwr ac awdur o Sais oedd **Bill Tarmey** (ganwyd **William Piddington** 4 Ebrill 1941 – 9 Tachwedd 2012). Roedd yn enwog am chwarare rhan Jack Duckworth yn yr opera sebon *Coronation Street* am gyfnod yn 1979 ac yna'n ddi-dor rhwng 1983 a 2010.

## Plentyndod
Ganwyd Tarmey yn Ardwick, Manceinion. Ychydig wedyn symudodd ei deulu i Bradford, Manceinion ble gafodd ei addysg. Yn dilyn marwolaeth ei dad yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ailbriododd ei fam Lilian remarried, i  Robert Cleworth. Treuliodd Bill gyfnod yn Ysgol *Bradford Memorial School* ac yna *Queens Street School* a newidiodd ei enw'n diweddarach i *Philips Park Secondary Modern School*. Yna, gweithiodd fel prentis i'w lysdad ar y ffyrdd a threuliodd rai blynyddoedd yn y diwydiant adeiladu.

## Teledu
**Crown Court* (1976)
**Play for Today* (1980)
**Union Castle* (1982)
**Strangers* (1978-82)
**Coronation Street* (1977-2010)

## Llyfryddiaeth
**Being Jack – My Life on the Street and Other Adventures* (2010)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2012
Rhisglyn y cen

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **rhisglyn y cen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **rhisgl y cen**; yr enw Saesneg yw *Brussels Lace*, a'r enw gwyddonol yw *Cleorodes lichenaria*. Mae i'w ganfod yn Ewrop.

31–38&nbsp;mm ydy lled yr adenydd agored ac fe welir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mehefin ac Awst.

Cen carreg ydy prif fwyd y siani flewog, fel yr awgryma'r enw.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r rhisglyn y cen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Cypress, Texas

Cymuned heb ei hymgorffori (*unincorporated community*) yn Harris County, yn nhalatith Texas, Unol Daleithiau America, yw **Cypress** (neu **Cy-Fair**, **Cypress-Fairbanks**).  Saif Cypress yn agos at draffordd yr 290.  Mae hi tua 25 milltir i'r gogledd-orllewin o Downtown Houston, Texas.  Yng Nghyfrifiad yr Unol Daleithiau (2010), amcangyfrifwyd fod tua 122,803 o bobl yn byw yn y codau post a labelwyd fel Cypress.

Categori:Cymunedau Harris County, Texas
Las Cruces, New Mexico

Dinas yn nhalaith New Mexico, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Doña Ana County, yw **Las Cruces **. Cofnodir fod 99,665 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1849.

## Gefeilldrefi Las Cruces 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Las Cruces

Categori:Dinasoedd Doña Ana County, New Mexico
Rio Rancho, New Mexico

Dinas yn nhalaith New Mexico, Unol Daleithiau America yw **Rio Rancho** sy'n ymestyn dros dwy sir (neu swydd): Sandoval County a Bernalillo County. Mae gan Rio Rancho boblogaeth o 88.901. ac mae ei harwynebedd yn 190.4&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1961.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Rio Rancho

Categori:Dinasoedd Sandoval County, New Mexico
Categori:Dinasoedd Bernalillo County, New Mexico
Roswell, New Mexico

Dinas yn nhalaith New Mexico, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Chaves County, yw **Roswell**. Mae gan Roswell boblogaeth o 49,366. ac mae ei harwynebedd yn 75.0&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1869.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Roswell


Categori:Dinasoedd Chaves County, New Mexico
Llyndy

:*Efallai eich bod yn chwilio am llindy.*
[bawd|Llyndref ar y [Llyn Inle, Myanmar.]]
Annedd a godir dros ddŵr yw **llyndy**, neu **annedd ar byst**, sy'n sefyll ar byst yn y dŵr sy'n gosod sylfeini i'r adeiladwaith. Adeiladir llyndai yn bennaf i amddiffyn yn erbyn llifogydd, a hefyd i gadw fermin allan. Gelwir clwstwr llyndai yn "llyndref".

Saif olion llyndai cynhanesyddol () ar lannau llynnoedd yn ne'r Almaen, y Swistir, Ffrainc, a'r Eidal. Adeiladwyd llyndai yn yr Alpau o Oes y Cerrig hyd Oes yr Haearn, a chred anthropolegwyr cafodd y llyndai hyn eu codi ar gorsydd glannau'r llynnoedd yn hytrach nag ar y dyfroedd.

Ceir llyndai heddiw mewn ardaloedd trofannol ac isdrofannol y byd, er enghraifft Maleisia, Indonesia, Indo-Tsieina, Y Philipinau, a De America.

## Gweler hefyd
* Crannog

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*      Amgueddfa Pfahlbau

Categori:Llynnoedd
Categori:Tai
Burlington, Vermont

Dinas **Burlington** yw dinas fwyaf Vermont yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 42,417 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1783.

## Gefeilldrefi Burlington 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Burlington

Categori:Dinasoedd Chittenden County, Vermont
Pier Paolo Pasolini

Cyfarwyddwr ffilm a llenor o'r Eidal oedd **Pier Paolo Pasolini** (; 5 Mawrth 1922 – 2 Tachwedd 1975).

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Anffyddwyr o'r Eidal
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Eidaleg o'r Eidal
Categori:Beirniaid ffilm
Categori:Comiwnyddion o'r Eidal
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl o Bologna
Categori:Pobl LHDT o'r Eidal
Ignorantia juris neminem excusat

Term Lladin yw ***ignorantia juris neminem excusat*** neu ***ignorantia juris non excusat*** sef egwyddor gyfreithiol sy'n golygu "nid yw anwybodaeth o'r gyfraith yn esgus i neb".

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Siobyn cynffon felen

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn cynffon felen**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau  cynffon felen**; yr enw Saesneg yw *Yellow-tail*, a'r enw gwyddonol yw *Euproctis similis*. Mae i'w gael drwy Ewrop gyfan.

35–45&nbsp;mm ydy cyfartaledd lled ei adenydd agored, ac mae adenydd y fenyw yn fwy na'r gwryw. Mae'n hedfan yn y nos yng Ngorffennaf ac Awst.

Mae'r siani flewog yn bwyta dail coed megis derwen, helygen a'r wernen.

## Yr oriel

Image:Euproctis similis-01 (xndr).jpg|Siani flewog
Image:Porthesia_similis_caterpillar.png|Darlun o siani flewog
Image:Porthesia_similis.png|Darlun o oedolyn
Euproctis similis MHNT.CUT.2012.0.357. Les Mathes male Dos.jpg|♂ 
Euproctis similis MHNT.CUT.2012.0.357. Les Mathes female.jpg|♀

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn cynffon felen yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Volenti non fit injuria

Term Lladin yw ***volenti non fit injuria*** sy'n golygu "os oes cydsyniad, nid oes niwed". Yn y gyfraith gyffredin, ni all person sy'n rhoi ei hunan mewn niwed dwyn achos yn erbyn parti arall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Heddlu Hong Cong

Heddlu sydd dan Fiwro Diogelwch Hong Cong yw **Heddlu Hong Cong** (, ). Sefydlwyd ar 1 Mai 1844. Derbynodd y Siarter Frenhinol gan y Frenhines Elisabeth II ym 1969 am waith y llu yn ystod terfysgoedd 1967, a newidiwyd yr enw i **Heddlu Brenhinol Hong Cong**. Yn dilyn trosglwyddiad sofraniaeth Hong Cong i Weriniaeth Pobl Tsieina, enw'r heddlu unwaith eto yw Heddlu Hong Cong.

Comisiynydd yr Heddlu yn 2015 oedd Lo Wai Chung. Gan gynnwys Heddlu Cynorthwyol Hong Cong a gweision sifil, mae gan yr heddlu weithlu o 40,000, ac felly Hong Cong sydd â'r gymhareb uchaf o ddinasyddion i heddweision yn y byd ond am un. Yn ogystal, mae gan Heddlu Morol Hong Cong 3,000 o swyddogion a 143 o gychod, y mwyaf sydd gan unrhyw heddlu sifil yn y byd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   

Hong Cong
Categori:Hong Cong
Categori:Sefydliadau 1844
Siobyn bwaog

Gwyfyn enfawr sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn bwaog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau  bwaog**; yr enw Saesneg yw *Black Arches*, a'r enw gwyddonol yw *Lymantria monacha*. Mae'n byw yn ardal y Palearctig.

Mae ei adenydd wedi'u hagor yn mesur: 4 i 5&nbsp;cm. Prif fwyd y lindys ydy'r dderwen a choed pin.

## Galeri

Britishentomologyvolume5Plate767.jpg|Darlun allan o lyfr John Curtis: *British Entomology Volume 5*
Lymantria monacha larva.jpg|Siani flewog
Lymantria monacha pupa.jpg|Pwpa
Fighting Lymantria monacha Sweden 1898-1902.jpg|Ymladd pla o'r gwyfynod hyn 1898-1902

Lymantria monacha MHNT.CUT.2012.0.357 col de Crocheto Corse-du-Sud Female.jpg|♀
Lymantria monacha MHNT.CUT.2012.0.357 col de Sarcoggio Corse-du-Sud Male.jpg|♂ 

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn bwaog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Camdrin plant yn rhywiol

Ffurf ar gamdrin plant yw **camdrin plant yn rhywiol** pan mae oedolyn neu berson yn ei arddegau yn defnyddio plentyn er cyffroad rhywiol. Mae ffurfiau ar gamdrin plant yn rhywiol yn cynnwys rhoi pwysau ar blentyn i gymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol (boed y plentyn yn gwneud hynny ai peidio), dinoethiad anweddus (sef dangos yr organau cenhedlu, tethau'r fenyw, ayyb.) o flaen plentyn er boddhad rhywiol neu i ddychryn neu i geisio sefydlu perthynas â'r plentyn er mwyn ei gamdrin (*grooming*), gweithgareddau rhywiol corfforol gyda phlentyn, neu ddefnyddio plentyn i greu pornograffi plant. anhwylder straen wedi trawma, gorbryder, tueddiad i ragor o fictimeiddio mewn oedolaeth, a niwed corfforol i'r plentyn, ymhlith problemau eraill. Mae camdriniaeth rywiol gan aelod o'r teulu yn llosgach, a gall achosi trawma seicolegol mwy ddifrifol a hir-dymor, yn enwedig mewn achos o losgach gan riant.

Amcangyfrifir cyffredinrwydd byd-eang camdrin plant yn rhywiol yn 19.7% i fenywod a 7.9% i wrywod, yn ôl astudiaeth o 2009 a gyhoeddwyd yn *Clinical Psychology Review* gyda gwybodaeth o 65 o astudiaethau mewn 22 o wledydd. Yn ôl y data sydd ar gael, Affrica sydd â'r gyfradd cyffredinrwydd uchaf o gamdrin plant yn rhywiol (34.4%), yn bennaf oherwydd cyfraddau uchel yn Ne Affrica; Ewrop sydd â'r gyfradd cyffredinrwydd isaf (9.2%); mae gan yr Amerig ac Asia cyfraddau cyffredinrwydd rhwng 10.1% a 23.9%. Yn y gorffennol, cafodd 15% i 25% o fenywod a 5% i 15% o ddynion yng Ngogledd America eu camdrin yn rhywiol pan oeddynt yn blant. Mae'r mwyafrif o gamdrinwyr yn adnabod eu dioddefwyr; mae tua 30% yn aelod o deulu'r plentyn, gan amlaf brodyr, tadau, ewythrod neu gefndryd; mae tua 60% yn gyfeillion i'r teulu, gwarchodwyr, cymdogion, ayyb.; ac mae tua 10% yn ddieithr i'r plentyn. Dynion sy'n gyfriol am y mwyafrif o'r gamdriniaeth; mae menywod yn cyflawni 14% i 40% o'r achosion a riportiwyd yn erbyn bechgyn a 6% o'r achosion a riportiwyd yn erbyn merched. Pedoffiliaid yw'r mwyafrif o droseddwyr sy'n camdrin plant cyn y glasoed yn rhywiol, ond nid yw rhai camdrinwyr yn bodloni'r safonau clinigol am ddiagnosis o bedoffilia.

Yn gyfreithiol, term mantell yw "camdrin plant yn rhywiol" sy'n disgrifio tramgwyddau troseddol a sifil pan mae oedolyn yn cymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol gyda phlentyn dan oed neu yn ecsbloetio plentyn dan oed er boddhad rhywiol. Yn ôl y Gymdeithas Seiciatrig Americanaidd "ni all plant gydsynio i weithgareddau rhywiol gydag oedolion", ac "mae oedolyn sy'n cymryd rhan mewn gweithgareddau rhywiol gyda phlentyn yn weithred droseddol ac anfoesol, ni all byth gael ei hystyried yn ymddygiad normal neu'n dderbyniol gan gymdeithas".

## Gweler hefyd 
* Camdrin plant yn rhywiol yn yr Eglwys Gatholig
* Jimmy Savile
* Sgandal camdrin plant yng Ngogledd Cymru

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*
*
*
*
*
*


Rhywiol
Plant
Montpelier, Vermont

**Montpelier** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Vermont, Unol Daleithiau. Mae gan Montpelier boblogaeth o 43,079, ac mae ei harwynebedd yn 26.6&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1787.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Montpelier

Categori:Dinasoedd Washington County, Vermont
Seffyr sgolpiog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **seffyr sgolpiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **seffyrau sgolpiog**; yr enw Saesneg yw *Sharp-angled Peacock*, a'r enw gwyddonol yw *Macaria alternata*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop.

22–27&nbsp;mm ydy lled yr adenydd agored. Mae'n hynod o debyg i'r seffyr y bedw ond gellir gwahanaethu rhyngddynt yn hawdd: mae gan y seffyr sgolpiog fand mwy llydan, ac mae'r lliw llwyd yn dywyllach arno. Fe'i welir yn hedfan rhwng Mai a Mehefin.
Prif fwyd y lindys ydy helygen, y wernen, *Prunus spinosa* a mathau o *Hippophae*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r seffyr sgolpiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Newsnight

Rhaglen deledu newyddion ar BBC Two yw ***Newsnight***. Jeremy Paxman oedd prif gyflwynydd y rhaglen o 1989 hyd 2014.

Yn yr Alban mae *Newsnight Scotland* yn cymryd lle y fersiwn DU am 20 munud olaf y rhaglen, o ddydd Llun i Dydd Iau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu newyddion
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
South Burlington, Vermont

Dinas yn nhalaith Vermont, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Chittenden County, yw **South Burlington**. Mae gan Newark boblogaeth o 17,904. ac mae ei harwynebedd yn 76.7&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1865.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas South Burlington 

Categori:Dinasoedd Chittenden County, Vermont
Hockenheim

Tref yng ngogledd-orllewin talaith Baden-Württemberg yn yr Almaen yw **Hockenheim**, tua 20&nbsp;km i'r de o Mannheim a 10&nbsp;km i'r gorllewin o Walldorf.

## Chwaraeon 
Mae'r Hockenheimring, cwrs rasio modur a adeiladwyd ym 1932, wedi dod yn gartref i'r Grand Prix Almaeneg Fformiwla Un. Mae wedi cynnal y digwyddiad F1 hwn dros 30 gwaith ers 1970.

## Cysylltiadau rhyngwladol 
Mae Hockenheim wedi'i gefeillio gyda:

*  Commercy, Ffrainc, ers 1970.
*  Hohenstein-Ernstthal, Sachsen, Yr Almaen, ers 1990.
*  Mooresville, Gogledd Carolina, Unol Daleithiau America, ers 2002.

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Trefi'r Almaen
Ymdrefnu cymunedol

Y broses o unigolion yn dod at ei gilydd i geisio datrys problemau yn eu cymuned yw **ymdrefnu cymdeithasol**. Mae'n ymwneud â gwaith lleol i roi grym i unigolion, i greu perthnasau rhwng aelodau'r gymuned, ac i sbarduno newid cymdeithasol.

## Gweler hefyd 
* Saul Alinsky
* Democratiaeth uniongyrchol
* Llywodraeth leol
* Mudiad cymdeithasol
* Barack Obama
* Y broses wleidyddol
* Undeb llafur

## Cyfeiriadau 

Categori:Datblygu cymunedol
Categori:Gweithredaeth
Saul Alinsky

Trefnwr cymunedol o'r Unol Daleithiau oedd **Saul David Alinsky** (30 Ionawr 1909 – 12 Mehefin 1972) a ysgrifennodd y llyfr *Rules for Radicals*. Fe'i ystyrir yn "dad trefnu cymunedol modern" yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Agnostigiaid
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Ymdrefnu cymunedol
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau
Youcef Nadarkhani

Gweinidog Cristnogol Iranaidd a gafodd ei ddedfrydu i farwolaeth yn Tehran, Iran yw **Youcef Nadarkhani** (Perseg: یوسف ندرخانی; ganwyd 1977).

Ar 21 i 22 Medi 2010 ymddangosodd Nadarkhani o flaen 11fed Siambr yr Assize sef Llys talaith Gilan a chael dedfryd marwolaeth yn dilyn cyhuddiadau o ymwadiad.  Fe'i cafwyd yn ddieuog o ymwadiad ar 8 Medi 2012, ond yn euog o efengylu i Fwslemiaid. Fe'i rhyddhawyd gan iddo dreulio cyfnod yn y carchar yn barod.

Cafodd ei arestio eto ar ddydd Nadolig, 2012.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Cristnogion
2012-13 tymor West Bromwich Albion F.C.

Tymor **2012-13** yw'r trydydd tymor yn olynol  i West Bromwich Albion gystadlu yn Uwchgynghrair Lloegr, a'u seithfed tymor i gyd. Yn ystod y tymor, maent hefyd yn cystadlu yng Nghwpan Lloegr a Chwpan y Gynghrair.

Steve Clarke yw eu phrif hyfforddwr am y tymor, ar ôl i Roy Hodgson adael i reoli tîm cenedlaethol Lloegr.

## Trosglwyddiadau 
### I mewn 
*  Ben Foster (o Birmingham City), am £4,000,000.
*  Claudio Yacob (o Racing Club de Avellaneda), am dim.

### Allan
Anlladrwydd

Ymddygiad sy'n anweddus i foesau cyhoeddus yw **anlladrwydd**. Mae anlladrwydd yn drosedd mewn rhai awdurdodaethau, a chaiff datganiadau, gweithiau (er enghraifft pornograffi) neu weithredoedd a ystyrir yn anllad eu sensro gan y gyfraith. Yng Nghymru a Lloegr mae'r Deddfau Cyhoeddiadau Anllad yn rheoli safonau moesol yr hyn a gyhoeddir.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyfraith rywiol
Categori:Sensoriaeth
Categori:Troseddau
George Entwistle

Gweithredwr teledu o Loegr yw **George Edward Entwistle** (ganwyd 8 Gorffennaf 1962) a wasanaethodd yn swydd Cyfarwyddwr Cyffredinol y BBC am y cyfnod byraf, o 17 Medi hyd 10 Tachwedd 2012 (54 diwrnod).

Ymddiswyddodd Entwistle ar 10 Tachwedd 2012 yn sgil adroddiad ar *Newsnight* a gysylltodd yr Arglwydd McAlpine â sgandal camdrin plant yng Ngogledd Cymru.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Bywgraffiad ar wefan y BBC 

Categori:Cyfarwyddwyr Cyffredinol y BBC
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pobl o Orllewin Swydd Efrog
Friedrich Mohs

Daearegwr a mwynolegydd o Almaenwr oedd **Carl Friedrich Christian Mohs** (29 Ionawr 1773 – 29 Medi 1839) a ddyfeisiodd graddfa Mohs i fesur caledwch mwynau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearegwyr
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Gwyddonwyr Almaenig
Categori:Marwolaethau 1839
Categori:Mwynyddiaeth
Cyngor Sir Clwyd

Yr awdurdod llywodraeth leol a weinyddai sir Clwyd oedd **Cyngor Sir Clwyd**. Roedd yn bodoli rhwng 1974 a 1996, ac yn yr Wyddgrug oedd ei phencadlys.

## Gweler hefyd 
* Sgandal camdrin plant yng Ngogledd Cymru

## Dolen allanol 
* Cofnodion Cyngor Sir Clwyd , Archifau Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Clwyd
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1974
Barre, Vermont

Dinas yn nhalaith Vermont, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Washington County, yw **Barre**. Mae gan Barre boblogaeth o 9,052. ac mae ei harwynebedd yn 10.4&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1895.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Barre 

Categori:Dinasoedd Washington County, Vermont
Doler Hong Cong

Arian cyfred Hong Cong yw **doler Hong Cong** (symbol: **$**; côd: **HKD**) ac yr wythfed arian cyfred a fasnachir mwyaf yn y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arian
Categori:Economi Hong Cong
Toponymeg Cymru

Tarddiad enwau lleoedd yng Nghymru yw **toponymeg Cymru**.

## Y dylanwad tramor 
Ceir tystiolaeth o bresenoldeb y Gwyddelod ar lannau gorllewinol Cymru mewn toponymeg yr ardaloedd hyn. Ymhlith yr enwau lleoedd a darddir o lwythau Gwyddelig yw Llŷn a Dinllaen (Laigin), Gwynedd (Féni), a'r Afon Desach (Déisi).

## Gweler hefyd 
* Enwau'r Cymry
* Enwau personol Cymraeg
* Enwau llefydd yn Lloegr sydd o darddiad Brythonig / Celtaidd
* Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
* Enwau lleoedd sy'n tarddu o enwau Cymry yn yr Unol Daleithiau
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn yr Alban
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Iwerddon
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cronfa ddata o enwau Cymru, Canolfan Bedwyr
* Enwau lleoedd, Bwrdd yr Iaith Gymraeg


Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Ieithoedd Cymru
Cymru
Marwolaeth Peter Connelly

Bachgen 17 mis oed oedd **Peter Connelly** (a elwir hefyd yn "**Babi P**", "**Plentyn A**") (1 Mawrth 2006 - 3 Awst 2007) fu farw yn Llundain o ganlyniad i dros 50 o anafiadau dros gyfnod o wyth mis.

Cafwyd Tracey Connelly (mam Peter), ei chariad Steven Barker, a Jason Owen (brawd Barker) yn euog o achosi neu ganiatáu marwolaeth plentyn.

Bu beirniadaeth lym o wasanaethau plant Haringey o ganlyniad i farwolaeth Peter Connelly a phryder dros ofal plant yn weddill y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Camdrin plant
Categori:Genedigaethau 2006
Marwolaeth Peter Connelly
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Pobl o Lundain
Prifysgol Niccolò Cusano

Prifysgol yn Rhufain, Yr Eidal ydy **Prifysgol Niccolò Cusano** (Eidaleg: **Università degli Studi Niccolò Cusano** - UNICUSANO), a sefydlwyd yn 2006..

## Cyfeiriadau
Niccolo Cusano
Categori:Sefydliadau 2006
Canu cloch

:*Efallai eich bod yn chwilio am cloch, clochyddiaeth neu campanoleg.*
Y weithred o ddatgelu'n gyhoeddus gamymddygiad o fewn sefydliad yw **canu cloch** (). Gall y camymddygiad fod yn drosedd, torri rheoliadau, twyll, anwybyddu safonau iechyd a diogelwch, llygredigaeth ac yn y blaen.

Yn aml mae unigolion sy'n canu cloch yn wynebu diswyddiad, erlyniad neu gosbau eraill. Yn y Deyrnas Unedig mae Deddf Datgelu er Lles y Cyhoedd 1998 yn darparu amddiffyniad dan y gyfraith i unigolion sy'n datgelu gwybodaeth er mwyn amlygu camymddygiad.

## Gweler hefyd 
* Deep Throat, Mark Felt a sgandal Watergate
* Papurau Panama
* Papurau'r Pentagon
* Edward Snowden
* Mordechai Vanunu
* WikiLeaks

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa wleidyddol
Categori:Gweithredaeth
Categori:Moeseg busnes
Categori:Sgandalau
Fred Keenor

Cyn bêl-droediwr o Gymru oedd **Frederick Charles "Fred" Keenor** (31 Gorffennaf 1894 – 19 Hydref 1972) oedd yn gapten Dinas Caerdydd pan enillodd yr Adar Gleision Gwpan FA Lloegr ym 1927, yr unig glwb y tu allan i Loegr i wneud hynny.

## Bywyd cynnar
Mab i saer maen oedd Fred Keenor a chafodd ei addusg yn Ysgol Gynradd Stacey Road, Waunadda. Ar ôl troi'n broffesiynol ym mis Tachwedd 1912 cafodd ei gyfle cyntaf gyda thîm cyntaf Caerdydd ym mis Rhagfyr 1913 ond cyn sefydlu ei hun yn y tîm, torrodd y Rhyfel Mawr.

Ar ôl gwella o'r anaf, treuliodd Keenor weddill y rhyfel yn Chatham fel Hyfforddwr Ffitrwydd gan chwarae i Gaerdydd yn y *Southern League* ac i Brentford yn y *London Combination*.

Ym 1920 ymunodd Caerdydd â'r Gynghrair Bêl-droed gan ennill dyrchafiad o'r Ail Adran i'r Adran Gyntaf yn eu tymor cyntaf. Ym 1925 roedd Keenor yn gapten ar dîm Caerdydd gollodd yn rownd derfynol Cwpan FA Lloegr yn erbyn Sheffield United  Ar ôl y golled, dywedodd Keenor "''Just because we lost in our very first Cup Final, I don't think there is any cause to get down in the mouth. I can say here and now that one day soon our followers can be sure that Cardiff City will bring that cup to Wales.''"

Dychwelodd Caerdydd i Stadiwm Wembley ym 1927 ond bu bron i Keenor golli ei awr fawr ar ôl gofyn am drosglwyddiad yn gynharach yn y flwyddyn ond dychwelodd Keenor i'r tîm ar gyfer y rownd derfynol gan arwain Caerdydd i fuddugoliaeth 1-0 dros Arsenal er mwyn cipio'r gwpan.

Parhaodd Keenor gyda Chaerdydd hyd nes 1931 pan symudodd i Crewe Alexandra cyn gorffen ei yrfa gyda Chroesoswallt.

## Gyrfa ryngwladol
Llwyddodd Keenor i ennill 32 o gapiau dros Gymru rhwng 1920 a 1932 gan wneud ei ymddangosiad cyntaf mewn gêm gyfartal 2-2 yn erbyn Gogledd Iwerddon.. Roedd yn aelod o'r tîm lwyddodd i ennill Pencampwriaeth y Pedair Gwlad ym 1920, 1924 a 1928.

## Cofeb
Ar 4 Rhagfyr 2009 cafodd y ffordd tuag at Stadiwm Dinas Caerdydd ei enwi yn Ffordd Fred Keenor   ac ar 10 Tachwedd 2012 dadorchuddiwyd cofeb o Keenor yn dal Cwpan FA Lloegr tu allan i'r Stadiwm.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Toponymeg

Astudiaeth enwau lleoedd yw **toponymeg**. Mae'n gangen o onomasteg, sef astudiaeth enwau.

## Gweler hefyd 
* Toponymeg Cymru

## Cyfeiriadau 

Categori:Daearyddiaeth
Categori:Onomasteg
Bywyn (dant)

[bawd|300px|1.[Dant 4.Bywyn]]
Sypyn o feinwe gyswllt , gwaedlestri a nerfau yw'r **bywyn** a leolir yn yr haen dentin mewn dant.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dannedd
Manchester, New Hampshire

Dinas fwyaf yn nhalaith New Hampshire, Unol Daleithiau America yw **Manchester, New Hampshire**. Cofnodir 109 565 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1751.

## Gefeilldrefi Manchester 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Manchester 

Categori:Dinasoedd Hillsborough County, New Hampshire
Hen Lyfrgell Ganolog Abertawe

Agorwyd **Hen Lyfrgell Ganolog Abertawe** yn Heol Alexandra, Abertawe, gan William Gladstone, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, ym 1887.

Yn Nhachwedd 2012 cyhoeddwyd y bydd yr adeilad yn cael ei ailddatblygu'n gampws i Brifysgol Fetropolitan Abertawe yng nghanol y ddinas, ar gost o £8&nbsp;miliwn gyda £250,000 o gymorth ariannol gan Lywodraeth Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1887
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Abertawe
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Abertawe
Abertawe
Categori:Prifysgol Fetropolitan Abertawe
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Cymdeithas Wici Cymru

bawd|Logo'r Wicipedia Cymraeg
:Mae dogfennau'r gymdeithas i'w cael yn y fan hon.
Mae **Cymdeithas Wici Cymru** (neu **Gymdeithas Llwybrau Byw**) yn gymdeithas a ffurfiwyd yn hydref 2012 i gefnogi a hyrwyddo Wicipedia (a'i chwiorydd) yng Nghymru. 

Tarddodd yr enw gwreiddiol *Llwybrau Byw* o wobr a enillodd grwp o Wicipedwyr yng nghystadleuaeth *Geovation* yn haf 2012 a oedd wedi'i drefnu gan yr Ordnance Survey a Chymdeithas Llwybr yr Arfordir. Y syniad oedd fod Wicipedia'n tyfu'n ddyddiol, yn fyw ac yn datblygu ei llwybrau ei hun. 

Mae Cyfansoddiad y gymdeithas yn nodi ei hamcanion:

# Hybu, hyrwyddo a chefnogi’r Wicipedia Cymraeg a’r Wikipedia Saesneg yng Nghymru
# Hyrwyddo'r cysyniad o ledaenu holl wybodaeth y byd i bawb, am ddim drwy hyrwyddo'r defnydd o 'gynnwys agored' neu ‘gynnwys rhydd’
# Rhyddhau gwybodaeth addysgol (testun, delweddau, fideo ayb) ar drwydded CC-BY-SA neu ei debyg
# Ffurfio perthynas ag unigolion, sefydliadau a chymdeithasau cyffelyb yng Nghymru ac mewn gwledydd eraill
# Addysgu a meithrin golygyddion newydd a chynnig hyfforddiant sut i hyfforddi eraill (cynllun 'Hyfforddi'r Hyfforddwyr')

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Wicipedia:Datblygu Mae datblygu'r syniadau a geir yn yr adran hon ymhlith amcanion y gymdeithas.
* Blog am y Wicipedia Cymraeg
* Llwybrau Byw! Mae'r prosiect penodol Llwybrau Byw! yn parhau hyd at canol haf 2014.

Wici Cymru
Categori:Wicipedia
John Lewis

[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cardiff_Buses_The_Hayes_April_2010.JPG|bawd|Siop John Lewis yng [Nghaerdydd yw'r unig un yng Nghymru.]]
Siop adrannol yw **John Lewis**. Agorodd siop gyntaf y cwmni yn 1864 yn Oxford Street, Llundain.

Erbyn hyn, mae 45 o'i siopau ar draws yr Alban a Lloegr, ac un yng Nghymru. Siop Caerdydd ar yr Aes yw'r un fwyaf y tu allan i Lundain.

Categori:Siopau
Alistair McAlpine, Barwn McAlpine o West Green

Gwleidydd ac awdur o'r Alban oedd **Robert Alistair McAlpine, Barwn McAlpine o West Green** (14 Mai 1942 – 17 Ionawr 2014), oedd yn ffrind ac yn gefnogwr i Margaret Thatcher.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Llenorion Saesneg o'r Alban
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl fusnes ym myd adeiladu
Cyfarwyddwr Cyffredinol y BBC

Prif weithredwr y BBC yw **Cyfarwyddwr Cyffredinol y BBC** (). Fe'i benodir gan Ymddiriedolaeth y BBC.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Cyfarwyddwyr Cyffredinol y BBC


Categori:BBC
Categori:Gweithredwyr teledu
Nashua, New Hampshire

Dinas yn nhalaith New Hampshire, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Hillsborough County, yw **Nashua**. Mae gan Nashua boblogaeth o 86,494, ac mae ei harwynebedd yn 82.5&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1746.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* http://www.nashuanh.gov/  Gwefan Dinas Nashua

Categori:Dinasoedd Hillsborough County, New Hampshire
Gīlān (talaith)

Un o daleithiau Iran yw **Gīlān**, a leolir ar lan Môr Caspia. Poblogaeth: 2,404,861 (2006).

250px|bawd|dim|Lleoliad Gīlān yn Iran

Mae gan Gīlān arwynebedd o 14,042&nbsp;km². Y prif ddinasoedd a threfi yw: Rasht, Astara, Astaneh-e Ashrafiyyeh, Fuman, Lahijan, Langrud, Masouleh, Manjil, Rudbar, Roudsar, Shaft, Talesh, a Soumahe Sara.

Categori:Taleithiau Iran
Concord, New Hampshire

**Concord** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, New Hampshire, Unol Daleithiau. Mae gan Concord boblogaeth o 42,695, ac mae ei harwynebedd yn 174.9&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1733.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Concord


Categori:Dinasoedd Merrimack County, New Hampshire
Siobyn gwelw

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **siobyn gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **siobynnau  gwelw (-on)**; yr enw Saesneg yw *Pale Tussock*, a'r enw gwyddonol yw *Calliteara pudibunda*. Mae i'w ganfod yn Ewrop ac Anatolia.

40–60&nbsp;mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Ebrill a Mehefin. Prif fwyd y lindys ydy mathau gwahanol o: dderwen, helygen, bedwen, *Prunus* a *Crataegus*.

Calliteara pudibunda MHNT.CUT.2012.0.356.Male.Gières.jpg|♂ 
Calliteara pudibunda MHNT.CUT.2012.0.356 female Gières.jpg|♀
Calliteara pudibunda caterpillar - Keila1.jpg|

## Bioleg
Mae'r gwyfyn yn hedfan o fis Ebrill i fis Mehefin.

Wy yn frown melyn golau gyda smotyn canol tywyll. Mae'r larfa fel arfer yn felyn lemwn golau, ond weithiau'n felyn brown, fioled neu lwyd du, gyda thoriadau segmental du dwfn, brwsys dorsal ysgafnach a phensil coch neu frown ar yr 11eg segment. Mae'r larfa'n bwydo ar rywogaethau derw, ffawydd, helyg, bedw, *Prunus* a *Crataegus*. Arferai fod yn bla ar blanhigion hopys yn siroedd cartref Lloegr, lle'r oedd yn cael ei adnabod fel y *ci hopys*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r siobyn gwelw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Enwau
Y siobyn gwelw efallai yw’r unig wyfyn yng ngwledydd Prydain sydd ag enw gwerinol naturiol (yn hytrach nag enw sydd wedi ei fathu). *Pale tussock* yw’r enw safonol Saesneg ond roedd y cyweinwyr hopys yng Nghaint yn arfer ei alw yn HOP DOG - roedd dail hopys yn fwyd i’r lindys ac roedd rhain yn greaduriaid cyfarwydd iawn i’r Llundeinwyr a arferai dreulio eu “gwyliau” haf yn cywain hopys i’r cwmnïau bragu.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod