Yevgenia Ginzburg

Awdures a newyddiadurwr o Rwsia oedd **Yevgenia Ginzburg** (Rwsieg: **Евге́ния Соломо́новна Ги́нзбург**; 20 Rhagfyr 1904 - 25 Mai 1977) a dreuliodd 18 mlynedd yng ngharchar Sofietaidd y Gwlag oherwydd ei daliadau. Lladineiddiwr ei henw cyntaf, ar adegau, i **Eugenia**. Roedd Vasily Aksyonov yn blentyn iddi.

Ffilmiwyd *Within the Whirlwind* gan y cyfarwyddwr Marleen Gorris yn 2008. Mae'r ffilm yn cynnwys yr actores Emily Watson fel Yevgenia Ginzburg, gyda Pam Ferris a Ben Miller mewn rolau eraill; fe'i rhyddhawyd yn 2010.

Fe'i ganed yn Moscfa, prifddinas Rwsia a bu farw yno hefyd; fe'i claddwyd ym Mynwent Kuzminskoye, Moscfa. 

## Magwraeth
Ei rhieni oedd Solomon Natanovich Ginzburg (fferyllydd Iddewig) a Revekka Markovna Ginzburg. Symudodd y teulu i Kazan ym 1909. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol y Dyniaethau ac Addysg, Tatar.

## Prifysgol
Ym 1920, dechreuodd astudio gwyddorau cymdeithasol ym Mhrifysgol Talaith Kazan, gan newid yn ddiweddarach i addysgeg. Gweithiodd fel athrawes * rabfak * (рабфак, рабочий факультет, cyfadran gweithwyr). Yn Ebrill 1934, cadarnhawyd Ginzburg yn swyddogol fel 'docen' (cyfwerth ag athro cyswllt ym mhrifysgolion Cymru), gan arbenigo yn hanes y Blaid Gomiwnyddol yr Undeb cyfan. Yn fuan wedi hynny, ar 25 o Fai cafodd ei henwi’n bennaeth yr adran newydd ei chreu yn hanes Leniniaeth. Fodd bynnag, erbyn cwymp 1935, fe’i gorfodwyd i adael y brifysgol.

Priododd gyntaf â meddyg Dmitriy Fedorov, a chawsant fab, Alexei Fedorov, a anwyd ym 1926. Bu farw Dmitriy ym 1941 yn ystod gwarchae Leningrad. Tua 1930, priododd Pavel Aksyonov, maer (председатель горсовета) o Kazan ac aelod o Bwyllgor Gweithredol Canolog (ЦИК) yr Undeb Sofietaidd. Daeth ei mab trwy'r briodas hon, Vasily Aksyonov, a anwyd ym 1932, yn awdur adnabyddus. Ar ôl dod yn aelod o'r Blaid Gomiwnyddol, parhaodd Ginzburg â'i gyrfa lwyddiannus fel addysgwr, newyddiadurwr a gweinyddwr.

## Erledigaeth a charchar
Yn dilyn llofruddiaeth Sergei Mironovich Kirov ar 1 Rhagfyr 1934, cyhuddwyd Ginzburg, fel llawer o gomiwnyddion eraill, o gymryd rhan mewn "grŵp Trotskyist gwrth-chwyldroadol". Yna, ar 15 Chwefror 1937, fe’i harestiwyd a'i chyhuddo o gymryd rhan mewn gweithgaredd gwrth-chwyldroadol yng ngrŵp El’vov. O'r cyhwyn un, ac yn wahanol i'r mwyafrif o'r rhai o'i chwmpas, gwadodd gyhuddiadau'r NKVD (Comisâr y Bobl ar gyfer Materion Mewnol; neu mewn Rwsieg: Narodnyy Komissariat Vnutrennikh Del) ac ni chyfaddefodd iddi chwarae unrhyw rôl yn y sefydliad Trotskyaidd gwrth-chwyldroadol.

Arestiwyd ei rhieni hefyd ond fe'u rhyddhawyd ddeufis yn ddiweddarach. Cafodd ei gŵr ei arestio ym mis Gorffennaf, ei ddedfrydu i 15 mlynedd o “lafur cywirol,” ac atafaelwyd ei eiddo o dan Erthyglau 58-7 ac 11 o God Cosbi RSFSR.

Dedfrydodd cyfarfod caeedig o Goleg Milwrol Goruchaf Lys yr Undeb Sofietaidd hi i 10 mlynedd o garchar gan amddifadu ei hawliau gwleidyddol am bum mlynedd ac atafaelu ei holl eiddo personol. Cyhoeddwyd bod y dyfarniad yn derfynol heb unrhyw bosibilrwydd o apelio. Yn ddiweddarach, ysgrifennodd Ginzburg, mewn llythyr at gadeirydd Presidium Goruchaf Sofietaidd yr Undeb Sofietaidd, fod ei 'threial' cyfan wedi cymryd saith munud, gan gynnwys cwestiynu a darllen y dyfarniad.

Ym mis Chwefror 1949, rhyddhawyd Ginzburg o system Gwlag, ond bu'n rhaid iddi aros ym Magadan am bum mlynedd. Daeth o hyd i swydd mewn meithrinfa a dechreuodd ysgrifennu ei chofiannau yn y dirgel. Fodd bynnag, yn Hydref 1949, cafodd ei harestio eto a'i halltudio i ranbarth Krasnoyarsk, ond ar ei chais hi newidiwyd ei chyrchfan i Kolyma ar y funud olaf. Ni roddwyd unrhyw reswm erioed dros yr ail arest a'r alltudiaeth a ddilynodd hynny.

## Llyfrau
* 1967 *Journey into the Whirlwind*. Harvest/HBJ Book. .
* 1982 *Within the Whirlwind*. Harvest/HBJ Book. .

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Gweler hefyd
*Aleksandr Solzhenitsyn

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Moscfa