open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Lovelock

Gwyddonydd, amgylcheddwr, a dyfodolwr o Loegr oedd **James Ephraim Lovelock** (26 Gorffennaf 1919 – 26 Gorffennaf 2022) sydd yn nodedig am ei ddamcaniaeth "Gaia", sydd yn tybio bod holl fywyd y Ddaear yn rhan o system sydd yn rheoli prosesau arwynebol ac atmosfferig y blaned. Cemegydd a meddyg ydoedd wrth ei addysg, ac er iddo ddal sawl swydd athro fe ddatblygodd ei brif syniadau yn annibynnol, y tu allan i'r byd academaidd. Enillodd enw fel awdur gwyddonol poblogaidd ac ecolegydd o nod. Roedd hefyd yn ddyfeisiwr toreithiog, a derbyniodd ryw 50 o batentau.

Ganed yn Letchworth Garden City, Swydd Hertford, a chafodd ei fagu yn ardal Brixton yn ne Llundain. Astudiodd gemeg ym Mhrifysgol Manceinion a derbyniodd ei radd baglor yno ym 1941. Gweithiodd i'r Cyngor Ymchwil Meddygol yn y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Meddygol (NIMR), yn Llundain, am ugain mlynedd. Gweithiodd hefyd i Uned Ymchwil yr Annwyd yn Ysbyty Harvard, Caersallog, o 1946 i 1951. Enillodd ddoethuriaeth feddygol o Ysgol Glanweithdra a Meddygaeth Drofannol Llundain ym 1948. Gwobrwywyd iddo gymrodoriaeth deithio o Sefydliad Rockefeller i weithio ar gryo-gadwedigaeth ym Mhrifysgol Harvard o 1954 i 1955, ac ar gromatograffeg nwyon ym Mhrifysgol Yale o 1958 i 1959. Ym 1957, tra'n gweithio gyda'r biocemegydd A. J. P. Martin yn NIMR, dyfeisiodd Lovelock y canfodydd dal electronau (ECD).

Cyd-ddatblygodd Lovelock ddamcaniaeth "Gaia" gyda'r biolegydd Lynn Margulis yn niwedd y 1960au a dechrau'r 1970au. Cyhoeddodd y gyfrol *Gaia: A New Look at Life on Earth* ym 1979. Byddai'r syniad o'r Ddaear fel uwchorganeb yn hynod o ddadleuol, ond yn raddol enillodd "Gaia" ei plwyf yn y byd academaidd. Ysgrifennodd Lovelock ragor o lyfrau yn ehangu ar ei ddamcaniaeth, gan gynnwys *The Ages of Gaia* (1988) a *Gaia: The Practical Science of Planetary Medicine* (1991).

Bu farw ar ei ben-blwydd yn 103 oed yn ei gartref yn Abbotsbury, Dorset.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cemegwyr o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Manceinion
Categori:Dyfeiswyr o Loegr
Categori:Dyfodolwyr
Categori:Gwneuthurwyr offer gwyddonol
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwyddonwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Meddygon yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Meddygon yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Swydd Hertford
Categori:Pobl o Brixton
Categori:Pobl fu farw yn Dorset
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Gad Ami

**Gad Ami** yw ffugenw y nofelydd **Amivi Gadegbeku** (ganwyd 1958). Mae hi'n nofelydd yn yr iaith Ffrangeg o Togo. Hi oedd y nofelydd benywaidd cyntaf yn Togo.  

Cafodd ei geni yn Lomé. Roedd ei tad yn yn weithiwr masnachol ac roedd ei fam yn ailwerthu. Cafodd ei addysg yn Collège Notre Dame d'Afrique. Yn 2001 symudodd hi i'r Unol Daleithiau

## Llyfryddiaeth 
* *Etrange eritage: rhufeinig* [Treftadaeth ryfedd: nofel]. Lomé: Rhifynnau Nouvelles africaines, 1985.
* *La croix de la mariée: roman* [Croes y briodferch: nofel]. Cotonou, République du Bénin: Les Éditions du Flamboyant: Émeraude Éditions, 2014.ISBN&nbsp;978-9991959504

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Dogo
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Dogo
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Dogo
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Dogo
Categori:Nofelwyr benywaidd o Dogo
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Dogo
Categori:Pobl o Lomé
Categori:Ymfudwyr o Dogo i'r Unol Daleithiau
Ceffyl Przewalski

Is-rywogaeth o geffyl gwyllt sydd yn frodorol i stepdiroedd Canolbarth Asia yw **ceffyl Przewalski** (*Equus caballus przewalskii* neu *Equus ferus przewalskii*). Hwn yw'r math olaf o geffyl gwyllt sydd yn dal i oroesi yn yr 21g.

Mae ganddo liw melynaidd neu lwydaidd, gyda mwng byr, heb flaen iddo, a chynffon dywyll, a fel arfer streipen ar hyd ei gefn. Mae'r ysgwyddau isel yn meinhau tua'r cefn a'r bedrain fer, serth. Saif rhyw 12 i 14 dyrnfedd o uchder (48 i 56&nbsp;modfedd, neu 122 i 142&nbsp;cm).

Enwir y ceffyl ar ôl y fforiwr Rwsiaidd Nikołaj Przewalski, y dyn cyntaf o'r Gorllewin i'w ddarganfod a'i ddal, a hynny yng ngorllewin Mongolia yn niwedd y 1870au. Dygwyd sawl sbesimen i Ewrop i'w cadw a'u bridio mewn milodfeydd a sŵau. Methodd sawl alldaith i ganfod y ceffyl yn ail hanner yr 20g, ac o'r herwydd cyhoeddwyd ei fod wedi ei ddifodi yn y gwyllt. Tybiwyd bod yr unigolion olaf o'r is-rywogaeth wedi eu croesi â cheffylau hanner-gwyllt. Fodd bynnag, daeth biolegwyr o hyd i un o'r is-rywogaeth yn y gwyllt ym 1996, a newidiwyd statws IUCN ceffyl Przewalski i "mewn perygl difrifol". Yn 2011, datganwyd ei fod bellach mewn perygl, ond nid perygl difrifol. Ers hynny, fe'i ailgyflwynwyd i'r gwyllt ym Mongolia, a rhannau o Ganolbarth Asia, Tsieina, a Dwyrain Ewrop.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ceffylau
Categori:Mamaliaid Asia
Windlesham

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Windlesham**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Surrey Heath. Saif tua 25 milltir (40&nbsp;km) i'r de-orllewin o ganol Llundain.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 16,775. Mae'r plwyf sifil yn cynnwys pentrefi Bagshot a Lightwater.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Surrey Heath
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Categori:Pentrefi Surrey
Lightwater

Pentref yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Lightwater**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Windlesham yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Surrey Heath. Saif tua 27 milltir  (43&nbsp;km) i'r de-orllewin o Lundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Surrey Heath
Categori:Pentrefi Surrey
Theatr yr Adferiad

Y corff o weithiau dramataidd Saesneg sydd yn dyddio o gyfnod yr Adferiad yn Lloegr yw **theatr yr Adferiad**. Mae'n ffurfio rhan o lên ehangach yr Adferiad. Digwyddodd yr Adferiad ei hun ym 1660, a châi diwedd cyfnod theatr y Adferiad ei ddyddio naill ai i'r Chwyldro Gogoneddus ym 1688, i derfyn y ganrif ym 1700, neu i ddiwedd brenhinllin y Stiwartiaid ym 1716.

Wedi i Siarl II gael ei goroni yn 1660, gan adfer y frenhiniaeth yn Lloegr a dod â'r Werinlywodraeth i ben, llaciwyd ar y deddfau piwritanaidd yn erbyn mynegiant gwleidyddol a chrefyddol, ac roedd llenorion yn hawlio rhyddid creadigol unwaith eto ar ddychan a'r ddrama. Blodeuai oes o ffraethineb a gogan brathog yn llenyddiaeth Saesneg a barodd am ganrif gyfan, gyda chyfnod y ddrama Awgwstaidd yn dilyn theatr yr Adferiad.

Daeth y ddrama gomedi yn hynod o boblogaidd, yn enwedig y gomedi foesau, yn ogystal â dramâu arwrol dan ddylanwad newydd-glasuriaeth y theatr Ffrengig. Ymhlith y prif ddramodwyr gellir enwi George Etherege (1636–92), William Wycherley (1641–1716), Syr John Vanbrugh (1664–1726), a William Congreve (1670–1729). Dramodydd arall o nod ydy Aphra Behn (1614–89), o bosib y fenyw gyntaf yn hanes Ewrop i ennill ei thamaid drwy ysgrifennu.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Fidelis Morgan, *The Female Wits: Women Playwrights on the London Stage, 1660–1720* (Llundain: Virago, 1981).
* Margaret Sherwood, ''Dryden's Dramatic Theory and Practice* (Efrog Newydd: Haskell, 1965).
* Montague Summers, *Restoration Theatre'' (Efrog Newydd: Humanities Press, 1964).


Categori:Llenyddiaeth yr Adferiad
Adferiad, Yr
West End

Gallai **West End** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* West End Llundain, ardal o ganol Llundain sy'n adnabyddus am ei siopau mawr a theatrau
* West End, pentref yn Hampshire
* West End, pentref yn Surrey
* West End, ardal yn nhref Esher, Surrey
* West End, pentref yn Swydd Bedford

* Frampton West End, pentref yn Swydd Lincoln
* Mortimer West End, pentref yn Hampshire

### Unol Daleithiau America
* West End-Cobb Town, Alabama, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Alabama

----
Cranleigh

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Cranleigh**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Waverley. Saif y pentref tua 8 milltir (13&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o dref Guildford.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 11,492.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Waverley
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Categori:Pentrefi Surrey
Bramley

Gallai **Bramley** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Bramley, pentref yn Hampshire
* Bramley, pentref yn Surrey
* Bramley, pentref yn Swydd Derby
* Bramley Corner, pentref yn Hampshire
* Bramley Green, pentref yn Hampshire
* Bramley Vale, pentref yn Swydd Derby

## Pobl
* Gemma Louise Candace Bramley (g. 1979), botanegydd

----
Caer Afallen

Ffermdy ffrâm bren a godwyd yn y 15g, rhyw filltir i'r Gogledd-Ddwyrain o Rhuthun, Sir Ddinbych, yw **Caer Afallen** (weithiau: Caerfallen), sy'n adeilad dau-lawr, hynafol, Gradd II*. Cerfiwyd y dyddiad 1492 ar wal allanol, ond mae ei gymeriad pensaernïol yn awgrymu tŷ llawer mwy diweddar, o tua 1600 efallai; mae'n bosib hefyd ei fod wedi’i adeiladu mewn mwy nag un cyfnod. Mae'r ffenestri'n dyddio o ganol y 19g.
bawd|chwith|Awyrlun o Gaer Afallen

Gosodwyd y tŷ ffrâm bren hwn ar lwyfan cadarn o garreg, ac fe'i gorchuddiwyd gyda tho llechen. Mae'r talcenni i'r Gogledd a'r Gorllewin wedi'u gwneud o flociau mawr o gerrig wedi'u trin, gyda thyrrau brics wedi'u mowldio. 

Mae'n rhestredig ar radd II* fel ffermdy ffrâm bren is-ganoloesol eithriadol o gain o statws uchelwrol, heb fawr o newid ers ei godi.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffryn Clwyd
Categori:Plasdai Sir Ddinbych
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Ddinbych
Cefn Coch, Rhuthun

Ffermdy hynafol, ffrâm bren, sy'n nodedig am lawysgrifau Cefn Coch yw **Cefn Coch** a leolir rhyw filltir o Rhuthun, Sir Ddinbych. Cefn Coch oedd cartref Henry Price, prifathro Jacobitaidd Ysgol Rhuthun, y mae ei gofeb yn eglwys y plwyf, Llanfair Dyffryn Clwyd. Ar y tir, ceir hefyd gloddfa hynafol, Crug Cefn Coch, Crug crwn llydan iawn a godwyd gan bobl Oes Newydd y Cerrig neu Oes yr Efydd fel rhan o'u seremonïau.

Gosodwyd sgerbwd y tŷ ar ffurf 4 ffrâm, o ran uchder, a saif y fframiau pren hyn ar lwyfan cadarn o galchfaen. Adeiladwyd waliau'r gogledd a'r gorllewin o fric. 
bawd|chwith|Awyrlun o'r ffermdy gyda bryniau Dyffryn Clwyd i'r Dwyrain

Ceir y dyddiad 1643 wedi'i gerfio ar drawst bren ar un o ystafelloedd gwely'r ffermdy. Fe'i cofrestwyd gan Cadw yng Ngorffennaf 1966 oherwydd ei fod yn 'ffermdy mewn grŵp da o adeiladau ffrâm bren a gwaith brics'.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair Dyffryn Clwyd
Categori:Plasdai Sir Ddinbych
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Ddinbych
Ysgol Ddrama East 15

Ysgol ddrama yn Loughton, Essex yw **Ysgol Actio East 15**, yn Saesneg, *East 15 Acting School*.

Achredir yr ysgol gan Drama UK a dyfernir ei graddau gan Brifysgol Essex, yr unodd â hi ar 1 Medi 2000. O 2020 ymlaen, mae Prifysgol Essex, lle mae East 15 wedi'i lleoli, wedi'i gosod yn Rhif 1 prifysgol y DU am astudio drama a dawns yn y Guardian's University Guide.  Mae'n aelod o Ffederasiwn yr Ysgolion Drama.

## Hanes
Sefydlwyd Ysgol Actio East 15 ym 1961 gan Margaret Bury.

## Cyrsiau
Mae llawer o raddau israddedig ac ôl-raddedig yr ysgol wedi'u hachredu gan y Cyngor Cenedlaethol Hyfforddiant Drama. Mae hyn yn golygu bod yr actorion sy'n graddio o'r cwrs hwn yn cael mynediad awtomatig i Actors' Equity, undeb yr actorion proffesiynol.

## Cyn-fyfyrwyr Cymreig yr Ysgol
* Caroline Berry
* Rhys Powys
* Daniel Lloyd 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Prifysgolion Lloegr
Categori:Theatr
Categori:Actio
Crumblowers

Roedd y **Crumblowers** yn fand Cymraeg o faestref Yr Eglwys Newydd yng Gaerdydd oedd yn perfformio a recordio yn yr 1980au hwyr a 1990au cynnar. oedd y **Crumblowers**. Roeddynt i gyd yn heblaw Dave Rizzo, yn gyn-ddisgyblion yn Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf, ysgol gyfun Gymraeg gyntaf Caerdydd. Aeth Owen Powell ymlaen i fod yn aelod o'r grŵp Catatonia a lwyddodd i gyrraedd y brig yn y byd canu Saesneg. Er mai enw Saesneg oedd y Crumblowers (a sillafwyd weithiau fel *Crymblowers*) yn y Gymraeg oeddynt yn canu. Roedd Owen a Lloyd Powell yn ddau frawd. Roedd y Crumblowers yn rhan o don o grwpiau Cymraeg ddaeth o Ysgol Glantaf gan ddechrau gydag U Thant ac yna Edrych am Jiwlia, Hanner Pei, Bili Clin, Cofion Ralgex a mwy. Bu Siôn Lewis yn gitarydd achlysurol i'r band. 

Mae meibion dau o aelodau'r Crumblowers, Owen Sticker, ac Owen Powell, yn aelodau o'r grŵp, SYBS. 

## Aelodau
* Owen Powell (llais)
* Lloyd Powell

Colossus (Sengl), 1990

## Dolenni
* *Syth* gan y Crumblowers ar Youtube
* Crumblowers ar Discogs
* John Peel and the fight for the future of Welsh language music Erthygl yn nodi'r Crumblowers yn Saesneg

## Cyfeiriadau 
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
John J. Pershing

Cadfridog o'r Unol Daleithiau oedd **John Joseph Pershing** (13 Medi 1860 – 15 Gorffennaf 1948) a ddyrchafwyd yn Gadfridog y Byddinoedd, y rheng uchaf erioed ym Myddin yr Unol Daleithiau. Efe oedd cadlywydd y Llu Alldeithiol Americanaidd (AEF)—y fyddin Americanaidd yn Ewrop—yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Ganed ef ym Missouri, a graddiodd o Academi Filwrol West Point ym 1886. Brwydrodd yn erbyn llwythau'r Americanwyr Brodorol yn Ne Orllewin yr Unol Daleithiau o 1886 i 1898. Yn y cyfnod hwnnw, gweithiodd hefyd yn gyfarwyddwr milwrol ym Mhrifysgol Nebraska o 1891 i 1895, ac yno enillodd radd yn y gyfraith. Gwasanaethodd yn lefftenant ar 10fed Gatrawd y Marchfilwyr, uned o Americanwyr Affricanaidd, ac o'r herwydd enillodd y llysenw "Black Jack". Brwydrodd yn yr ymgyrch ger Santiago, Ciwba, yn y Rhyfel Sbaenaidd–Americanaidd (1898). Treuliodd bedair mlynedd yn y Philipinau, a llwyddodd i ostegu Gwrthryfel y Moro. Cafodd ei gefnogi ar gyfer swydd brigadydd gan yr Arlywydd Theodore Roosevelt, a fe'i dyrchafwyd i'r rheng honno ym 1906. Dychwelodd i'r Philipinau hyd at 1913.

Arweiniodd "yr Alldaith Gosb" i chwalu ysbeilwyr Pancho Villa ym 1916, yn ystod Chwyldro Mecsico. Wedi i'r Unol Daleithiau ymuno â'r Rhyfel Mawr yn Ewrop, ar ochr y Cynghreiriaid, ym 1917, penodwyd Pershing i reoli'r Llu Alldeithiol Americanaidd ar Ffrynt y Gorllewin. Gwasanaethodd yn Bennaeth Staff y Fyddin o 1921 i 1924. Ysgrifennodd sawl llyfr am yr AEF, gan gynnwys ei hunangofiant, *My Experiences in the World War* (1935), a enillodd iddo Wobr Pulitzer.

## Gweithiau 
* ''A Complete History of the World War: General Pershing's Own Story of the Operation of the American Expeditionary Forces in France and Belgium* (Chicago: C. Thomas Company, 1919).
* *General Pershing's Official Story of the American Expeditionary Forces in France* (Efrog Newydd: Sun Sales Corporation, 1919).
* *General Pershing's Story of the American Army in France* (Efrog Newydd: J. H. Eggers, 1919).
* *My Experiences in the World War* (Efrog Newydd: Frederick A. Stokes, 1931).

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Donald Smyth, *Guerrilla Warrior: The Early Life of John J. Pershing'' (Efrog Newydd: Scribner's, 1973).
* Donald Smyth, *Pershing: General of the Armies* (Bloomington, Indiana: Indiana University Press, 1986).
* Frank E. Vandiver, *Black Jack: The Life and Times of John J. Pershing*, 2 gyfrol (College Station, Texas: Texas A&M University Press, 1977).

Categori:Cadfridogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Missouri
Categori:Pobl Chwyldro Mecsico
Categori:Pobl y Rhyfel Byd Cyntaf
Ffynnon-ddrain

Pentrefan yng nghymuned Caerfyrddin, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Ffynnon-ddrain** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Gaerfyrddin ac yn eistedd o fewn cymuned Llannewydd a Merthyr.

Mae Ffynnon-ddrain oddeutu 45 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Caerfyrddin (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Glangwili (oddeutu 3 milltir)
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Myrddin
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd y Frenhines Elisabeth
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Ffair-fach

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Caerfyrddin
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Florrie Evans

Diwygiwr a chenhades Cymreig oedd **Annie Florence Evans** a adnabyddir fel **Florrie Evans** (15 Rhagfyr 1884 – 11 Rhagfyr 1967), a gafodd y clod am gychwyn diwygiad Cymreig 1904–1905 .

## Bywyd 
Ganed Evans yng Nghei Newydd i Margaret (ganwyd Jones) a David Owen Evans. Roedd ei thad yn forwyr a ddaeth yn gapten yn ddiweddarach. 

Un o arweinwyr amlwg y Diwygiad oedd pregethwr Methodistaidd Cei Newydd, a threfnodd Joseph Jenkins gynhadledd yng Nghei Newydd yn 1903 gyda'r thema o ddyfnhau teyrngarwch i Grist . Un bore Sul  yn Chwefror 1904 yn ystod un o gyfarfodydd y pregethwyr gwnaeth Evans ddatganiad syml: "Yr wyf fi'n caru Iesu Grist â'm holl galon!". Dywedwyd fod ei geiriau wedi gwneud argraff ar y cyfarfod ac mai dyma ddechrau diwygiad 1904.

Hyd at ddiwedd 1905 bu'n ymwneud â theithio i gefnogi'r diwygiad. Byddai’n teithio gyda Maud Davies oedd hefyd yn dod o Gei Newydd. Buont yn teithio ar hyd a lled Cymru, i Lundain ac roedd y daith olaf yng Ngogledd Cymru. Evans fyddai'n siarad â Maud Davies yn canu.  roedd wedi teithio ar yr SS *City of Karachi* i Sylhe. Cyflogwyd hi fel nyrs nes iddi fynd yn sâl y flwyddyn ganlynol. Adroddwyd bod anghydfod ac erbyn Medi 1911 roedd yn ôl yn ei thref enedigol.

Bu farw Evans yn Ysbyty Glanely ar 11 Rhagfyr 1967. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Cenhadon o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Braichtalog

Pentrefan yng Ngwynedd yw **Braichtalog** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Gaernarfon ac yn eistedd o fewn cymuned Llandygái.

Mae Braichtalog oddeutu 124 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Bethesda (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Bangor.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Gwynedd (oddeutu 3 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Tregarth
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Dyffryn Ogwen
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Bangor.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Braichtalog yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Gwynedd
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Melin y Parc

Pentref yn Abertawe yw **Melin y Parc** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Llanilltud Gŵyr.

Mae Melin y Parc oddeutu 40 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Casllwchwr (6 milltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Treforus, Abertawe (oddeutu 10 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Pennard.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun yr Olchfa
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Tre-gŵyr.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Melin y Parc yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Abertawe

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Rhosnesni

Pentref yng nghymuned Gwaunyterfyn, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Rhosnesni** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Rhosnesni oddeutu 109 milltir o Gaerdydd, a'r pentref agosaf yw Pentre Maelor (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 2 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Hafod-y-Wern.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Rhosnesni
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Wrecsam Canolog.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Rhosnesni yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Wrecsam
Categori:Gwaunyterfyn

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Daniel Lloyd (perfformiwr)

Mae **Daniel Lloyd** yn actor ac yn berfformiwr sy'n adnabyddus am sawl rhan actio ac fel cyfansoddwr a phrif leisydd y grŵp pop Cymraeg, Daniel Lloyd a Mr Pinc.

## Cefndir a phersonol
Magwyd Daniel yn Rhosllannerchrugog ger Wrecsam a'i hyfforddi yn Ysgol Ddrama East 15. Mae bellach yn byw yn Llandyrnog, Sir Ddinbych, gyda'i wraig Elen, sy'n therapydd lleferydd Cyhoeddodd iddo ddyweddio ag Elen yn ystod gwyliau i Rufain ar 7 Chwefror 2010. Cyhoeddodd mewn cyfweliad â Lisa Gwilym ar ei rhaglen ar BBC Radio Cymru ar 23 Chwefror 2011 ei fod ef ac Elen wedi priodi. Mae ganddynt ddau blentyn.

## Rhannau actio
### Teledu a ffilm
* Brassic ar gyfer SKY
* Rownd a Rownd, opera sebon i bobl ifanc, fel y cymeriad Aled
*  Dau Dŷ a Ni, Mici yn Tipyn o Stad; Dafydd Meirion yn *A470*

### Llwyfan
* *The Commitments* gan Roddy Doyle yn The Palace Theatre yn y West End. Chwarae'r brif ran, Deco, ar sawl achlysur a chwarae pum rôl i gyd
* *Tom - The Tom Jones Musical* - rhan Mickey Gee 
* *As You Like It* yn Llwydlo a chastell Staford
* *Some Like It Hotter* - taith Brydeinig
* *Mods and Rox* (The New Wolsey Theatre)
* *Deffro’r Gwanwyn/Spring Awakening* 
* *New Musical* (Theatr Genedlaethol Cymru/Elen Bowman)

Bu'n chwarae sawl rhan gyda Clwyd Theatr Cymru: 
*Little Shop of Horrors, The Hub, The Taming Of The Shrew, Animal Farm, Yesterday, The Suicide, Tales From Small Nations, A Midsummer Night’s Dream* a 15 rôl mewn pantos roc a rôl olynol yn cynnwys *Sleeping Beauty, Aladdin, Robin Hood & The Babes in The Wood, Cinderella, Jack and the Beanstalk, Beauty & The Beast*. Bu iddo hefyd ymddangos fel Blondel/Will Scarlet in *Robin Hood and the Babes in the Wood*.

### Cyfarwyddo
Mae Daniel Lloyd hefyd wedi cyfarwyddo cynhyrchiadau gan cynnwys: *The White Feather*, *Arandora Star*, *The Butterfly Hunter*, *Far From The Madding Crowd*, *Toxic Whispers a Cloudbusting*, *It’ll All Be Over By Christmas* a dau pantomeim llawn sêr Shane Williams ar gyfer S4C.

## Cerddoriaeth
Mae hefyd yn brif ganwr y band Daniel Lloyd a Mr Pinc sydd wedi rhyddhau sawl record ac wedi teithio’n helaeth dros yr 20 mlynedd diwethaf. Mae gyrfa gerddoriaeth Daniel  wedi ei weld yn rhyddhau dau albwm, *Goleuadau Llundain* (2005) gyda Mr Pinc, a gyrhaeddodd rif 4 yn Siart Cerddoriaeth Gymraeg Radio Cymru, a *Tro Ar Fyd* (2009) fel artist unigol, a gyrhaeddodd rif 3 yn yr un rhestr.

Mae Dan yn gitarydd/canwr-gyfansoddwr/aml-offerynnwr proffesiynol ac wedi cael llwyddiant gyda'i albwm stiwdio unigol cyntaf *Tro Ar Fyd*. Mae'n ymddangos yn rheolaidd ar deledu a radio gan cynnwys: Wedi 3, Ar Gamera, Yr Ystafell Fyw, Trac, Gofod, Bro, Gŵyl Y Faenol, Pws, Wedi 7, Noson Lawen, Nodyn, Uned 5, Bandit, Heno. Gwnaeth hefyd ail-weithio anthem bêl-droed adnabyddus C.P.D. Wrecsam o'r 1980au, "I mewn i’r Gol!".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Bywgraffiad
* Daniel Lloyd ar Myspace

Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Rosllannerchrugog
Categori:Genedigaethau 1982
Whitewall Common

Pentrefan yng nghymuned Magwyr gyda Gwndy, Sir Fynwy, Cymru, yw **Whitewall Common** (); ().

Mae Whitewall Common oddeutu 17 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Cil-y-coed (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 9 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Eglwys yng Nghymru Magwyr.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Cil-y-Coed
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Cyffordd Twnnel Hafren.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Magwyr gyda Gwndy
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Llong, Pentrefan

Pentrefan yng nghymuned Coed-llai a Pontblyddyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Llong** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir y Fflint.

Mae Llong, Pentrefan oddeutu 116 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Bwcle (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Caer.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 9 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Mynydd Isa.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Argoed
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Bwcle.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Coed-llai a Pontblyddyn
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Cloddiau

Pentrefan yng nghymuned Y Trallwng, Powys, yw **Cloddiau** (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Drefaldwyn.

Mae Cloddiau oddeutu 82 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Trallwng (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Brenhinol Amwythig (oddeutu 16 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gymraeg y Trallwng.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd y Trallwng
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd y Trallwng.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Cloddiau yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Y Trallwng

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Goetre-hen

Pentref yng nghymuned Llangynwyd Isaf, bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Goetre-hen** () (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

Mae Goetre-hen oddeutu 19 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Pen-y-bont ar Ogwr (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Tywysoges Cymru (oddeutu 3 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Betws.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Gymraeg Llangynwyd
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Tondu.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Llangynwyd Isaf
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Llansantffraed, Sir Fynwy

Pentref yng nghymuned Goetre Fawr, Sir Fynwy, Cymru, yw **Llansantffraed** (); ().

Mae Llansantffraed oddeutu 23 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Fenni (5 milltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 10 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Wirfoddol a Reolir yr Eglwys Yng Nghymru Rhaglan.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol y Brenin Harri VIII, Y Fenni
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Y Fenni.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Llansantffraed yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Goetre Fawr
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Little Mountain

Pentref yn Sir y Fflint yw **Little Mountain** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir y Fflint ac yn eistedd o fewn cymuned Pen-y-ffordd.

Mae Little Mountain oddeutu 116 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Bwcle (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Caer.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 8 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Drury.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Elfed
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Bwcle.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Little Mountain yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Sir y Fflint‎
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Sir y Fflint‎
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Coedana

Pentref ar Ynys Môn yw **Coedana** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Fôn ac yn eistedd o fewn cymuned Llannerch-y-medd.

Mae Coedana oddeutu 136 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Llangefni (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Bangor.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Gwynedd (oddeutu 11 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Penybryn, Tywyn.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Llangefni
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Bodorgan.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Coedana yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Ynys Môn‎
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Ynys Môn‎
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Parc

Pentref yng nghymuned Llanycil, Gwynedd, yw **Parc** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Feirionnydd.

Mae Parc oddeutu 100 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Bala (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Llanelwy. Mae'r lle hwn hefyd yn rhan o Parc Cenedlaethol Eryri.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Glan Clwyd (oddeutu 27 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gwaun Gynfi.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol y Berwyn
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Betws-y-Coed.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Parc yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanycil
Categori:Pentrefi Gwynedd

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Abertrinant

Pentref yng Ngwynedd yw **Abertrinant** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Feirionnydd ac yn eistedd o fewn cymuned Bryn-crug.

Mae Abertrinant oddeutu 86 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Tywyn (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Bangor. Mae'r lle hwn hefyd yn rhan o Parc Cenedlaethol Eryri.

Yn ôl Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I:

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Bronglais (oddeutu 14 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Craig y Deryn.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Penybryn, Tywyn
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Tywyn.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Abertrinant yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Gwynedd
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Stansty

Pentref yng nghymuned Gwersyllt, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Stansty** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Stansty oddeutu 109 milltir o Gaerdydd, a'r pentref agosaf yw Brychdyn Newydd (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 1 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Plas Coch.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Clywedog
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Gwersyllt.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Stansty yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Gwersyllt
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Deri, Caerffili

Pentref yng nghymuned Cwm Darran, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Deri** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

Mae Deri oddeutu 16 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Bargod (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty'r Tywysog Siarl (oddeutu 6 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Deri.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Heol Ddu
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Tir-phil.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwm Darran
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Brynnaugwynion

Pentref yng nghymuned Llanharan, bwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Brynnaugwynion** () neu **Brynnau Gwynion**. Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanharan
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Wyndham

Pentref yng nghymuned Cwm Ogwr (cymuned), bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Wyndham** (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

Mae Wyndham oddeutu 18 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Pontycymer (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Tywysoges Cymru (oddeutu 7 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Nantymoel.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Treorchy
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Tonpentre.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Cwm Ogwr
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Danrhelyg

Pentrefan yn Sir Gaerfyrddin yw **Danrhelyg** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Gaerfyrddin ac yn eistedd o fewn cymuned Cenarth.

Mae Danrhelyg oddeutu 67 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Castellnewydd Emlyn (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Tyddewi.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Glangwili (oddeutu 14 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Y Ddwylan.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Emlyn
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Caerfyrddin.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Danrhelyg yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Comin Llanfihangel Troddi

Pentref yng nghymuned Llanfihangel Troddi, Sir Fynwy, Cymru, yw **Comin Llanfihangel Troddi** (); (). 

Mae Comin Llanfihangel Troddi oddeutu 28 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Trefynwy (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 15 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Overmonnow.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Trefynwy
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Lydney.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfihangel Troddi
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Llanbydderi

Pentref yn Fro Morgannwg yw **Llanbydderi** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Llancarfan.

Mae Llanbydderi oddeutu 10 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Bont-faen (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Caerdydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Royal Glamorgan Hospital (oddeutu 9 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Llancarfan.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Y Bont Faen
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd Y Rhws.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Llancarfan
Coedcanlas

Pentref yng nghymuned Martletwy, Sir Benfro, Cymru, yw **Coedcanlas** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Benfro.

Mae Coedcanlas oddeutu 75 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Neyland (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Tyddewi. Mae'r lle hwn hefyd yn rhan o Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Y Llwyn Helyg (oddeutu 6 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol WR Gynradd Bro Cleddau.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Harri Tudur/Henry Tudor School
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Doc Penfro.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Martletwy
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Cwmcorrwg

Pentrefan yng nghymuned Argoed, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Cwmcorrwg** (); (). Cyn i'r siroedd gael eu hail-drefnu ym 1974, roedd yn rhan o'r hen Sir Fynwy, ac wedyn hyd at 1996 roedd yng Ngwent.

Mae Cwmcorrwg oddeutu 14 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Coed-duon (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 9 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gymraeg Cwm Derwen.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Islwyn
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Gilfach Fargoed.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Argoed, Caerffili
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Aber-oer

Pentrefan yng nghymuned Esclys, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Aber-oer** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Aber-oer oddeutu 107 milltir o Gaerdydd, a'r pentref agosaf yw Talwrn (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 3 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Bryn Tabor.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol-Y-Grango
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Wrecsam Cyffredinol.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Aber-oer yn Cynulliad Cenedlaethol gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Esclys
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Llanilid

Pentrefan ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Llanilid** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Llanharan.

Mae Llanilid oddeutu 13 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Pen-coed (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Caerdydd.

'Eglwys Ilid' yw ystyr yr enw. Yn ôl un traddodiad, roedd Ilid yn ferch i Frychan Brycheiniog. Mae cysylltiad posibl rhyngddi hefyd â Lanniliz (yr enw Llydaweg), Lannilis (yn Ffrangeg), sef plwyf ym Mro Leon yng ngogledd orllewin Llydaw.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Brenhinol Morgannwg (oddeutu 4 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Pencoed.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Pencoed
* Yr orsaf drenau agosaf yw Gorsaf reilffordd Pencoed.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Llanilid yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Llanharan
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Llwynderw, Y Trallwng

Pentrefan ym Mhowys yw **Llwynderw** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Drefaldwyn ac yn eistedd o fewn cymuned Y Trallwng.

Mae Llwynderw, Y Trallwng oddeutu 79 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Y Trallwng (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Brenhinol Amwythig (oddeutu 17 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Berriew.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd y Trallwng
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd y Trallwng.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Llwynderw yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Powys
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Powys
Honkley

Pentrefan yng nghymuned Yr Orsedd, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Honkley** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych.

Mae Honkley oddeutu 114 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Bwcle (5 milltir). Y ddinas agosaf yw Caer.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 6 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Derwen.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Castell Alun High School
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Yr Hôb.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Honkley yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Wrecsam
Categori:Yr Orsedd

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Glyn Hebog

Pentref yn ardal Llanbedr Pont Steffan yw **Glyn Hebog** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Aberteifi ac yn eistedd o fewn cymuned Llanbedr Pont Steffan.

Mae Glyn Hebog oddeutu 59 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Llanbedr Pont Steffan (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Cyffredinol Glangwili (oddeutu 19 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gwaun Gynfi.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Henry Richard
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Llandeilo.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Glyn Hebog yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Ceredigion
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Ceredigion
Coedyfedw

Pentrefan yng nghymuned Llanfihangel Troddi, Sir Fynwy, Cymru, yw **Coedyfedw** (); ().

Mae Coedyfedw oddeutu 26 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Trefynwy (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 12 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Wirfoddol a Reolir yr Eglwys Yng Nghymru Rhaglan.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Trefynwy
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Y Fenni.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Coedyfedw yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfihangel Troddi
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Tan-y-Bwlch

Pentref yng Ngwynedd yw **Tan-y-Bwlch** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Feirionnydd ac yn eistedd o fewn cymuned Maentwrog.

Mae Tan-y-Bwlch oddeutu 107 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Blaenau Ffestiniog (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Bangor. Mae'r lle hwn hefyd yn rhan o Parc Cenedlaethol Eryri.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Gwynedd (oddeutu 19 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Gymraeg Bryniago.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol y Moelwyn
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Penrhyndeudraeth.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Tan-y-Bwlch yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Gwynedd
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Llanfigel

Pentref ar Ynys Môn yw **Llanfigel** (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Fôn ac yn eistedd o fewn cymuned Llanfachraeth.

Mae Llanfigel oddeutu 139 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Caergybi (5 milltir). Y ddinas agosaf yw Bangor.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Gwynedd (oddeutu 16 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gymuned Llanerch-y-medd.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Bodedern
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd y Fali.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Llanfigel yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llanfachraeth
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Hendre, Sir y Fflint

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Hendre.''

Pentrefan yn Sir y Fflint yw **Hendre** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir y Fflint ac yn eistedd o fewn cymuned Cilcain.

Mae Hendre, Sir y Fflint oddeutu 119 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Yr Wyddgrug (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Llanelwy.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Glan Clwyd (oddeutu 13 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Rhos Helyg.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Alun
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Y Fflint.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cilcain
Categori:Pentrefi Sir y Fflint

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Brynawel

Pentref yng nghymuned Ynys-ddu, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Brynawel** (); (). Cyn i'r siroedd gael eu hail-drefnu ym 1974, roedd yn rhan o'r hen Sir Fynwy, ac wedyn hyd at 1996 roedd yng Ngwent.

Mae Brynawel oddeutu 9 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Rhisga (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 7 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Cwmfelinfach.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Bedwas
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Crosskeys.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Ynys-ddu
Blue Anchor

:''Am y pentref o'r un enw yng Nghernyw, gweler Blue Anchor, Cernyw.''

Pentref yng nghymuned Llanrhidian Uchaf, sir Abertawe, Cymru, yw **Blue Anchor** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

Mae Blue Anchor oddeutu 41 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Casllwchwr (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Treforus, Abertawe (oddeutu 8 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Penclawdd.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun Gŵyr
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Bynea.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Llanrhidian Uchaf
Categori:Pentrefi Abertawe
Categori:Penrhyn Gŵyr
Scurlage

Pentref yn Sir Abertawe yw **Scurlage** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg ac yn eistedd o fewn cymuned Port Einon.

Mae Scurlage oddeutu 45 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Porth Tywyn (9 milltir). Y ddinas agosaf yw Abertawe.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Treforus, Abertawe (oddeutu 15 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Knelston.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Gyfun y Strade
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Llanelli.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Scurlage yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Abertawe‎
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Abertawe‎
Peniel, Sir Ddinbych

Pentrefan yn Sir Ddinbych yw **Peniel** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Ddinbych ac yn eistedd o fewn cymuned Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch.

Mae Peniel, Sir Ddinbych oddeutu 116 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Dinbych (3 milltir). Y ddinas agosaf yw Llanelwy.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Glan Clwyd (oddeutu 8 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Pant Pastynog.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Uwchradd Dinbych
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Abergele a Phen-sarn.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Peniel yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Egin Sir Ddinbych‎
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych‎
Blackrock

Pentrefan yng nghymuned Porth Sgiwed, Sir Fynwy, yw **Blackrock** ().

Mae Blackrock oddeutu 22 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Cil-y-coed (2 filltir). Y ddinas agosaf yw Bryste.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Athrofaol y Faenor (oddeutu 13 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Eglwys yng Nghymru yr Archesgob Rowan Williams.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Cil-y-Coed
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Cil-y-coed.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Blackrock yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Porth Sgiwed
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Little Overton

Pentrefan yng nghymuned Owrtyn, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw **Little Overton** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir y Fflint.

Mae Little Overton oddeutu 103 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Ellesmere (4 milltir). Y ddinas agosaf yw Wrecsam.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty Maelor Wrecsam (oddeutu 6 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Gynradd Yr Eglwys yng Nghymru Y Santes Fair.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Maelor
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Rhiwabon.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir Little Overton yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Owrtyn
Categori:Pentrefi Wrecsam

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Penybryn, Caerffili

Pentref yng nghymuned Gelli-gaer, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Penybryn** (); (). Mae'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg.

Mae Penybryn, Caerffili oddeutu 13 milltir o Gaerdydd, a'r dref agosaf yw Ystrad Mynach (1 filltir). Y ddinas agosaf yw Casnewydd.

## Gwasanaethau
*Yr ysbyty efo adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf yw Ysbyty'r Tywysog Siarl (oddeutu 9 milltir).
*Yr ysgol gynradd agosaf yw Ysgol Penalltau.
*Yr ysgol uwchradd agosaf yw Ysgol Merched Lewis
* Y gorsaf tren agosaf yw Gorsaf reilffordd Ystrad Mynach.

## Gwleidyddiaeth
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Gelli-gaer
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)