Ifan ab Owen Edwards

Academydd ac awdur oedd **Syr Ifan ab Owen Edwards** (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970). Mae'n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn y flwyddyn 1922.

Am gyfnod golygai'r cylchgrawn ''Cymru'r Plant* ac ef oedd yn bennaf gyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth yn 1939. Gyda chymorth John Ellis Williams, cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, *Y Chwarelwr'', ar gyfer sinema deithiol.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd yn Nhremaran, Llanuwchllyn, Meirionnydd, yn fab i Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (née Davies). Magwyd yn Rhydychen nes dychwelodd y teulu i Lanuwchllyn yn 1907. Aeth i ysgol ramadeg y Bala ac yna i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth (1912–1915).

Gwasanaethodd fel milwr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf rhwng 1915 ac 1918. Wedi'r rhyfel aeth i Goleg Lincoln, Rhydychen rhwng 1918 ac 1920 a graddio mewn hanes.

## Bywyd personol
Priododd Eirys Mary Lloyd Phillips, Lerpwl ar 18 Gorffennaf 1923. Cartref cyntaf y pâr oedd Neuadd Wen, Llanuwchllyn, cyn symud i Aberystwyth yn 1930. Ganed dau fab iddynt, Owen a Prys. Daeth Owen Edwards yn newyddiadurwr, darlledwr ac yn Brif Weithredwr cyntaf S4C. Roedd ei frawd Prys Edwards yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda'r Urdd.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o Gymry a wrthododd "Anrhydedd Brydeinig"

## Llyfrau ab Owen
*1. *Gwreichion y Diwygiadau* wedi eu casgku gan Garneddog. 1905.
*2. *Clych adgof. Penodau yn hanes fy addysg* gan Owen M. Edwards. 1906.
*3. ''Tro trwy'r wig* gan Richard Morgan. Cyfrol 1. 1906.
*4. *Cerrig y Rhyd* gan Winnie Parry. 1907.
*5. *Capel Ulo* gan Elwyn. 1907.
*6. *Tro trwy'r gogledd* gan Owen M. Edwards. 1907.
*7. *Robert Owen, Apostol Llafur*, Cyfrol 1. 1907.
*8. *Dafydd Jones o Drefriw* gan y Parch. O. Gaiannydd Williams. 1907.
*9. *Tro i'r De* gan Owen M. Edwards. 1907.
*10. *Gwaith Hugh Jones, Maesglasau* : i. *Cydymaith yr Hwsmon*, 1774. ii. *Hymnau newyddion*, 1797 1907.
*11. *Trwy India'r Gorllewin* gan y Parch. D. Cunllo Davies. dim dyddiad.
*12. *Ceris y Pwll* gan Owen Williamson, Dwyran, Môn. 1908.
*13. *Robert Owen, Apostol Llafur*, Cyfrol II. 1910.
*14. *Caniadau Buddug'' wedi eu casglu a'u dethol gan ei phriod. 1911.
*15. *Brut y Tywysogion*. Cyfrol I. 1913.
*16. *Cyfrinach y Dwyrain* gan y Parch. D. Cunllo Davies. 1914.
*17. *Dr. W. Owen Pughe* gan y Parch. T. Mordaf Pierce. 1914.

Argraffwyd y cwbl gan Gwmni y Cyhoeddwyr Cymreig, Swyddfa "Cymru," Caernarfon. 'Ab Owen' sydd ar waelod y meingefn, ac eithrio bod enw 'Wrexham, Hughes a'i Fab' ar rai copïau. Mae'n debyg mai llenni gwreiddiol wedi eu rhwymo'n ddiweddarach yn Wrecsam yw'r copïau hynny, gan y ceir copïau gwreiddiol o'r un llyfrau gydag 'Ab Owen' ar y meingefn. Sylwer ar y nifer a ymddangosodd yn 1907, blwyddyn na chyhoeddodd ynddi ond un gyfrol o Gyfres y Fil.

## Oriel 

Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506425).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506432).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506429).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506431).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506433).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506428).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506426).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506430).jpg
Delwedd:Owen Edwards yn olynu ei dad yn yr Urdd (1493170).jpg
Delwedd:Wedding of Shan Emlyn to Owen Edwards at Penmount Chapel, Pwllheli (1479591).jpg
Delwedd:Owen Edwards yn olynu ei dad yn yr Urdd (1493172).jpg
Delwedd:Owen Edwards yn olynu ei dad yn yr Urdd (1493169).jpg

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
*Norah Isaac, *Ifan ab Owen Edwards* (Caerdydd, 1972). Golwg ar ei fywyd a'i waith.

Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Urdd Gobaith Cymru
Categori:Pobl o Lanuwchllyn