William Edwyn Isaac

Botanegydd o Gymru a dreuliodd rhan fwyaf o'i yrfa yn Affrica oedd **William Edwyn Isaac** (1905–1995).

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd ym Mhenygraig, Rhondda yn 1905. Roedd ei dad John Isaac (1875-1964) yn hanu o Drewiliam, Rhondda ac yn gweithio fel Uwcharolygydd Cynorthwyol i'r British Workmen Assurance Company ac roedd ei wraig Leah (neé Payne) (1878-1965) yn hanu o Lansamlet. Fe briodasant yng Ngorffennaf 1904.

William oedd yr hynaf o bedwar o blant ac roedd ganddo dair chwaer : Gwyneira (1907), Catherine (Kitty) Eluned (1909) a Sinai Megan (1915). Yn ddiweddarach fe symudodd y teulu i Aberdâr ac roeddent yn mynychu Capel Nazareth.

## Addysg
Wedi astudio am ei raddau B.Sc. a Ph.D. yng Ngholeg Prifysgol De Cymru a Mynwy (bellach Prifysgol Caerdydd), a hefyd treulio cyfnod ym Mhrifysgol Birmingham, fe allfudodd i Dref y Penrhyn yn 1933. Enillodd Ysgoloriaeth Ymchwil Thomas Smartt i astudio ecoleg gwymon ym Mhrifysgol Capetown, De Affrica ac yn ddiweddarach fe symudodd i Labordai Tymheredd Isel y Llwyodraeth (Government Low Temperature Research Laboratory), hefyd yn Capetown . Tua diwedd y 40au, dychwelodd i Brifysgol Capetown a pharhau gyda’i waith ar wymon.

## Priodi a theulu
Yn 1936 fe briododd Frances Margaret Leighton. Roedd William Isaac yn Dad i efeilliaid (1937) a hefyd un ferch (1948). Fe ddisgleiriodd yr efeilliaid yn y byd academaidd gyda’r hanesydd Rhys Isaac yn ennill Gwobr Pulitzer (1983) am ei lyfr *The Transformation of Virginia 1740-1760*,, a’r anthropolegydd Glynn Isaac wedi gweithio y Prifysgol Califfornia, Berkeley a Phrifysgol Harvard.

## Gyrfa
O 1953 hyd 1961 roedd yn Bennaeth yr Adran Fotaneg ym Mhrifysgol Capetown, fel olynydd yr Athro Robert Adamson https://journals.abcjournal.aosis.co.za/index.php/abc/article/download/1082/1033. Yn fuan wedyn’ fe’i dyrchafwyd yn Athro (gan draddodi ei ddarlith agoriadol ar destun planhigion y môr  yn Ebrill 1955) a hefyd yn Gymrawd o Gymdeithas Linneaidd Llundain .

Oherwydd gwrthwynebiad William a Margaret i Apartheid yn Ne Affrica, symudodd y teulu i Kenya yn 1961 lle bu William yn Bennaeth Adran Fotaneg Coleg Prifysgol Nairobi (bellach Prifysgol Nairobi). Tra yn rhedeg yr Adran sefydlodd Ganolfan Ymchwil Moana ger traeth Diani (43&nbsp;km i’r gogledd o Mombasa) gyda nawdd gan Lywodraeth Prydain.

Wedi ymddeol yn 1970, symudodd gyda Frances i Benrhyn Mornington, Awstralia. Bu farw yn 1995.

## Rhai o gyhoeddiadau gwyddonol Isaac 
* Isaac, W. E. (1933). Some observations and experiments on the drought resistance of *Pelvetia canaliculata*. *Annals of Botany*, *47*(186), 343-348.
* Isaac, W. E. (1937). South African coastal waters in relation to ocean currents. *Geographical Review*, *27*(4), 651-664.
* Isaac, W. E. (1937). Studies of South African seaweed vegetation: I.—West Coast from Lamberts Bay to the Cape of Good Hope. *Transactions of the Royal Society of South Africa*, *25*(2), 115-151.
* Isaac, W. E. (1938). The evolution of a growth-inhibiting emanation from ripening peaches and plums. *Transactions of the Royal Society of South Africa*, *26*(3), 307-317.
* Isaac, W. E. (1938). The evolution of a growth-inhibiting emanation from ripening peaches and plums. *Transactions of the Royal Society of South Africa*, *26*(3), 307-317.
* Isaac, Wm Edwyn, M. H. Finlayson, and M. Gavine Simon. "Agar from South African seaweeds." *Nature* 151.3836 (1943): 532.
* Isaac, W. E. (1943). Storage of synthetic citrus powders. *Industrial & Engineering Chemistry*, *35*(4), 470-474.
* Isaac, W. E. (1943). The Incidence of Superficial Scalds in Apples Grown in South Africa in Relation to Storage Temperatures. *Journal of Pomology and Horticultural Science*, *20*(1), 12-23.
* Davies, R., & Isaac, W. E. (1944). A Rapid Method of Estimating Moisture in Dehydrated Fish. *Nature*, *154*(3902), 211-211.
* Isaac, W. E. (1944). Effect of Caramelized Fructose on the Stability of l-Ascorbic Acid. *Nature*, *154*(3904), 269.
* Edwyn Isaac, W. M., & Winch, N. H. (1947). The Guaiacol-Hydrogen Peroxide and Benzidine-Hydrogen Peroxide Colour Reactions of the Bean (*Phaseolus vulgaris* L.) Pod. *Journal of Pomology and Horticultural Science*, *23*(1), 23-37.
* Isaac, W. E. (1949). Studies of South African seaweed vegetation: II.—South Coast: Rooi Els to Gansbaai, with Special Reference to Gansbaai. *Transactions of the Royal Society of South Africa*, *32*(1), 125-160.
* Isaac, W. E. (1951). Observations on the Ecology of *Bifurcarla brassicaeformis* (Kütz.) Barton. *The Journal of Ecology*, 94-105.
* Isaac, W. E. (1956). Some Observations and Experiments on the Drought Resistance of Pelvetia canaliculata, Ann. Bot. 47, pp.&nbsp;343–348. 1953. *South African Seaweed Vegetation and Future Investigations in this Field", J. S. Afr. Bot.*, *19*, 59-71.
* Isaac, W. E. (1956). The ecology of Gracilaria confervoides (L.) Grev. *South Africa with special reference to its ecology in the Saldanha-Langebaan Lagoon*, 173-185.
* Isaac, W. E. (1957, May). The distribution, ecology and taxonomy of *Porphyra* on South African coasts. In *Proceedings of the Linnean Society of London* (Vol. 168, No. 1-2, pp.&nbsp;61–65). Oxford University Press.
* Isaac, W. E., & G. McGillivray (1965). A Note on the Water-Storing Seeds of Two Species of *Crinum* and of Some Other South African Amaryllidaceae (sub-family Amaryllidoideae). *Annals of Botany*, *29*(4), 739-740.
* Isaac, W. E. (1967). Marine Algae of Inhaca Island and of the Inhaca Peninsular. *J. S. Afr. Bot.*, 22, pp.&nbsp;161–193. 1957. *Some Marine Algae from Xai-Xai"., Ibid*, *23*, 75-102.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Botanegwyr o Gymru