1860 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y flwyddyn **1860** i '''Gymru a'i phobl'''. 
bawd|Edward, Tywysog Cymru ar drothwy ei goroni'n frenin
## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward 
* Tywysoges Cymru - yn *wag*

## Digwyddiadau 
bawd|Rheilffordd Gwili
* 28 Chwefror - Drylliwyd y rhodlong, *Nimrod*, oddi ar Benmaendewi, a lladdir 45 o bobl. 
* 1 Mawrth - Rhan gyntaf Rheilffordd Caerfyrddin ac Aberteifi yn agor i orsaf yng Nghaerfyrddin; ar 3 Medi mae'n ymestyn dros gyfnod yn Reilffordd Gwili i Conwil. 
* 1 Mai - Rhan gyntaf Rheilffordd Croesoswallt a'r Drenewydd yn agor o Groesoswallt (Sir Amwythig) i Gei'r Pwll ; ar 14 Awst mae'n ymestyn i'r Trallwng ac mae hefyd yn agor rhwng Aber - miwl a'r Drenewydd . Adeiladwyd y llinellau hyn gan David Davies Llandinam a Thomas Savin ond ar 29 Hydref bu Davies yn diddymu eu partneriaeth. 
* 3 Awst - Cysegru'r Eglwys Farmor, Bodelwyddan.
* 24 Tachwedd - Mae cerflun o Henry Paget, Ardalydd 1af Ynys Môn, yn cael ei ychwanegu at y golofn a adeiladwyd er anrhydedd iddo gan Thomas Harrison yn gynharach yn y ganrif. 
* 1 Rhagfyr - Mae'r chweched ffrwydriad tanddaearol ym Mhwll Glain Du Rhisga yn Crosskeys yng Nghwm Sirhowy  Sir Fynwy yn lladd 142 o lowyr . 
* Gosodir pedwar batri gwn ar Ynys Echni. 
* Darganfod mwynglawdd aur Mwynglawdd Gwynfynydd yn Nolgellau. 
* Sefydlu Gwaith Copr yr Hafod. 
* Agorodd y Pwll Mawr ym Mlaenafon . 
* Agorodd Glofa Nixon 's Navigation yn Aberpennar, gan ddod yn wir bwll dwfn cyntaf De Cymru. 
* Mosg a sefydlwyd ym Mae Caerdydd gan Sheikh Abdullah Hakimi. 
* Cloddio Cylchoedd Cwt Mynydd Caergybi . 
* *tua. dyddiad* - Llanfairpwllgwyngyll ar Ynys Môn yn mabwysiadu ffurf hir ei enw.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Ceiriog
* Yn eisteddfod Dinbych, penderfynir lansio eisteddfod genedlaethol. 
* Cynhelir eisteddfod yn Utica, Efrog Newydd .

### Llyfrau newydd 
* John Ceiriog Hughes - ''Oriau'r Hwyr* 
* Thomas Phillips - *The Welsh Revival: Its Origin and Development*  
* William Rowlands - *Dammeg y Mab Afradlon*

### Cerddoriaeth 
* John Owen (Owain Alaw) - *Gems of* *Welsh Melody* (gan gynnwys y geiriau Gymraeg cyntaf i *Ymdeithgan Gŵyr Harlech'', a ysgrifennwyd gan John Jones (Talhaiarn) )

## Chwaraeon 
* Sefydlwyd y clwb bowls cyntaf yng Nghymru yn y Fenni . 
* Sefydlu Clwb Pêl-droed Tref Croesoswallt.

## Genedigaethau 
bawd|Cofeb Ryfel Llandaf gan Goscombe John
* 21 Chwefror - Syr William Goscombe John, cerflunydd (bu farw 1952 ) 
* 25 Mawrth - Jack Powell, pêl-droediwr (bu farw 1947) 
* 29 Mawrth - Edward Peake, chwaraewr rygbi undeb rhyngwladol Cymru (bu farw 1945 ) 
* 14 Ebrill - Howell Elvet Lewis (Elfed), bardd ac archdderwydd (bu farw 1953)
* 19 Ebrill - William Penfro Rowlands, cyfansoddwr (bu farw 1937) 
* 12 Mai - Syr John Ballinger, llyfrgellydd (bu farw 1933) 
* 24 Mai - Syr Ellis Ellis-Griffith, cyfreithiwr a gwleidydd (bu farw 1926) 
* 6 Mehefin - Syr Herbert Williams-Wynn, 7fed Barwnig (bu farw 1944 ) 
* 30 Gorffennaf - Richard Summers, chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol  i Gymru (bu farw 1941 ) 
* 6 Medi - George Florance Irby, 6ed Barwn Boston, tirfeddiannwr a gwyddonydd (bu farw 1941 ) 
* 25 Medi - Thomas Francis Roberts, academydd (bu farw 1919 ) 
* 31 Rhagfyr - Horace Lyne, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru a llywydd Undeb Rygbi Cymru (bu farw 1949 ) 
* *dyddiad anhysbys* 
** James Colton, anarchydd (bu farw 1936) 
** Syr William Price (bu farw 1938 )

## Marwolaethau 
bawd|Bedd Betsi Cadwaladr
* 26 Ionawr - Thomas Wood, gwleidydd, 82  
* 21 Mawrth - John Lloyd Davies, gwleidydd  
* 4 Mai - William Ormsby-Gore, gwleidydd, 81 
* 17 Gorffennaf - Betsi Cadwaladr, nyrs y Creimea, 71  
* 8 Awst - John Hughes (Lerpwl), geinidog ac awdur 
* 13 Tachwedd - David Dale Owen, daearegwr yn UDA, 53 
* 27 Tachwedd - Richard Richards, gwleidydd, 73 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru