Ian Rowlands (dramodydd)

Actor, dramodydd a chyfarwyddydd theatr o'r Rhondda, Cymru yw **Ian Rowlands.** Bu'n gyfrifol am sefydlu sawl cwmni drama megis Theatr y Byd a Llwyfan Gogledd Cymru, a bu'n arwain Cwmni Theatr Gwynedd a Theatr Bara Caws am gyfnodau gwahanol. Cychwynodd ei 'yrfa fel actor, ond daeth i amlygrwydd drwy ei ddawn ysgrifennu yn Saesneg a chyfarwyddo theatr. Yn 2017, cafodd ei alw'n "gydwybod theatrig y Gymru fodern" gan y *Western Mail*, a disgrifiwyd ei ddawn ysgrifennu fel "ymdoddiad o Dylan Thomas a'r Manic Street Preachers". Mae ei waith i'w glywed yn aml ar BBC Radio 4 a BBC Radio Cymru.

## Gyrfa 
Fe'i ganed yn Y Porth, Y Rhondda i rieni di-Gymraeg, er bod ei gyndeidiau ar y ddwy ochor yn Gymry Cymraeg.

Yn ei waith ar gyfer y llwyfan, gwelir themâu am agwedd Cymru tuag at ei hunaniaeth a'i lle o fewn Ewrop a'r byd - yn ogystal â dadleuon ynghylch cenedlaetholdeb a gwladgarwch, hunaniaeth ddiwylliannol neu ynysigrwydd diwylliannol.

Ei ddrama gyntaf oedd *The Great Adventures Of Rhys And Hywel* (1989).

Yn 2013, darlledwyd addasiad o'i ddrama Saesneg *Blink* (2007) oedd yn ymdrin ag achosion o gamdrin plant yn rhywiol. Eglurodd Rowlands wrth Golwg ar y pryd : "bod un o gyn-ddisgyblion Ysgol Rhydfelen wedi dod ato un noson ac adrodd ei stori bersonol wrtho. Penderfynodd fynd ati i sgrifennu drama ‘am ddigwyddiadau sydd wedi gwneud bywyd rhai unigolion yn uffern’." Cefndir y ddrama yw'r achos llys yn erbyn y dramodydd John Owen.

Yn 2013 hefyd, bu'n rhan o arbrawf gan BBC Radio Cymru gydag Aled Jones Williams lle comisiynwyd "drama unnos" gan y ddau ddramodydd, i'w chyfansoddi yn ystod y noson, cyn ei recordio a'i darlledu y dydd canlynol, ar 1 Mawrth.

Enillodd Radd Doethuriaeth o Brifysgol De Cymru, Caerdydd yn 2021.

Yn ei gyfrol o tair drama Saesneg *A Trilogy of Appropriation* [Parthian 1999], nododd fod ei arddull o greu wedi'i ddylanwadu gan y Commedia dell'arte.

## Gwaith llenyddol 
### Dramâu 
(detholiad)
### Ffilmiau 
* ***A Light in the Valley*** (2000) (cyf: Michael Bogdanov) ennill gwobr y Royal Television Society yn 1999.

### Teledu, Ffilm a Radio 
* ***The Ogpu Men*** (1992) Sherman Cymru
* '''''TV a'r Wal***
* ***Dynion*** (S4C)
* ***Gwennie*** BBC Radio 4
* ***Ar Fin y Gyllell***  (2012) BBC Radio Cymru 
* ***Blinc*** (2013)  BBC Radio Cymru 
* ***Drama Unnos*** (2013) BBC Radio Cymru 
* ***Byth Bythoedd*** (2023) BBC Radio Cymru 
* ***Aurora Borealis*** (2025) BBC Radio Cymru 

### Cyfrolau 
* ***Llwyfannu’r Genedl Anghyflawn: Iaith a Hunaniaeth yn y Theatr Gymraeg*** [Prifysgol Cymru 2023] golygydd.
* ***Llais Un yn Llefain - Monologau Cyfoes Cymraeg*** [Carreg Gwalch 2003] golygydd
* ***A Trilogy of Appropriation*** [Parthian 1999]
## Cyfarwyddydd 
### Theatr y Byd 
### Llwyfan Gogledd Cymru 
* ***Ta-Ra Teresa*** (2002) ar y cyd gyda Cwmni Theatr Gwynedd

* ***Deinameit*** (2004)

* ***Frongoch*** (2005) gan Ifor ap Glyn "hefo lan Rowlands a Micheál Ó Conghaile"

* ***Dewi Prysor - DW2416*** (2005)

* ***Albatros*** (2005)
* ***Branwen*** (2006/7)

* ***Theatr Freuddwydion*** (2006) 
* ***Caerdroia*** (2006)

* ***Mae Gynnon Ni Hawl Ar Y Sêr*** (2007)

## Actor 
* ***Shadows*** (1978) ITV
* ***The Boy Merlin*** (1979) ITV
* ***The Distric Nurse*** (1987) BBC
* ***Milwr Bychan*** (1987) S4C
* ***The Angry Earth*** (1989) S4C
* ***Screen One*** (1989)
* ***Heliwr*** (1995) S4C
* ***Y Groesffordd*** (1996) Dalier Sylw
* ***The Language of Heaven*** (1995) Theatr Clwyd
* ***Oed yr Addewid''''' (2001) S4C

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Dramodwyr Cymraeg o Gymru