Datrysiadau sy'n seiliedig ar natur

Mae'r term **Datrysiadau Seiliedig ar Natur** (*Nature-based solutions*; **NBS**) yn cyfeirio at y rheolaeth a'r defnydd cynaliadwy o nodweddion a phrosesau naturiol i fynd i'r afael â heriau cymdeithasol-amgylcheddol. Mae'r heriau hyn yn cynnwys materion fel newid hinsawdd, diogelwch dŵr, llygredd dŵr, diogelwch bwyd, iechyd dynol, colli bioamrywiaeth, a rheoli risg trychinebau.

Mae diffiniad y Comisiwn Ewropeaidd o NBS yn nodi bod yr atebion hyn "yn cael eu hysbrydoli a'u cefnogi gan natur, sy'n gost-effeithiol, yn darparu buddion amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd ar yr un pryd ac yn helpu i adeiladu gwytnwch (yr ecosystem ei hun). Mae datrysiadau o'r fath yn dod â natur a nodweddion a phrosesau mwy amrywiol i ddinasoedd, tirweddau, a morluniau, trwy ymyrryd yn systemig, a thrwy hyn defnyddir yr adnoddau'n effeithlon.” Yn 2020, diweddarwyd diffiniad y CE i bwysleisio ymhellach “Rhaid i atebion sy'n seiliedig ar natur fod o fudd i fioamrywiaeth a chefnogi'r ecosystem.” Trwy ddefnyddio NBS gall ecosystemau iach, gwydn ac amrywiol (boed yn naturiol, wedi'u rheoli, neu wedi'u creu o'r newydd) ddarparu atebion er budd cymdeithasau a bioamrywiaeth. Mae'n ofynnol i brosiectau Ymchwil ac Arloesi ar NBS a ariennir gan Raglen Fframwaith yr UE ymateb i'r diffiniad hwn.

Yn y cyfamser, mae'r Fenter Datrysiadau sy'n seiliedig ar natur yn diffinio NBS fel "camau gweithredu sy'n gweithio gyda natur ac yn ei gwella er mwyn helpu pobl i addasu i newid a thrychinebau".

Er enghraifft, mae adfer a/neu amddiffyn mangrofau ar hyd arfordiroedd yn defnyddio datrysiad sy'n seiliedig ar natur i gyflawni sawl nod. Mae mangrofau yn cymedroli effaith tonnau a gwynt ar aneddiadau neu ddinasoedd arfordirol ac ar yr un pryd, mae'n atafaelu neu'n cloi CO 2. Maent hefyd yn darparu parthau meithrin ar gyfer bywyd morol a all fod yn sail i gynnal pysgodfeydd y gall poblogaethau lleol ddibynnu arnynt. Yn ogystal, gall coedwigoedd mangrof helpu i leihau erydu arfordirol o ganlyniad i gynnydd yn lefel y môr. Yn yr un modd, mae toeau neu waliau gwyrdd yn atebion sy'n seiliedig ar natur y gellir eu gweithredu mewn dinasoedd i gymedroli effaith tymheredd uchel, dal dŵr storm, lleihau llygredd, a gweithredu fel sinciau carbon, tra'n gwella bioamrywiaeth ar yr un pryd.

Mae dulliau cadwraeth a mentrau rheoli amgylcheddol wedi'u cynnal ers degawdau. Yn fwy diweddar, mae cynnydd wedi'i wneud o ran mynegi'n well y manteision y gall atebion sy'n seiliedig ar natur eu darparu er lles pobol. Hyd yn oed os yw fframio'r term ei hun yn parhau i esblygu, mae enghreifftiau o atebion sy'n seiliedig ar natur eisoes i'w cael ledled y byd.

Mae astudiaethau o'r 2010au wedi cynnig ffyrdd o gynllunio a gweithredu datrysiadau sy'n seiliedig ar natur mewn ardaloedd trefol, tra bod NBS yn cael eu hymgorffori fwyfwy i bolisïau a rhaglenni cenedlaethol a rhyngwladol prif ffrwd (e.e. polisi newid hinsawdd, y gyfraith, buddsoddi mewn seilwaith, a mecanweithiau ariannu), gyda sylw cynyddol yn cael ei roi i NBS gan y Comisiwn Ewropeaidd ers 2013, fel rhan annatod o bolisi Ymchwil ac Arloesedd yr UE. Mae'r Cenhedloedd Unedig hefyd wedi ceisio hyrwyddo newid mewn persbectif tuag at NBS: y thema ar gyfer Diwrnod Dŵr y Byd 2018 oedd "Natur ar gyfer Dŵr", tra bod Adroddiad Datblygu Dŵr y Byd y Cenhedloedd Unedig sy'n cyd-fynd â'r Cenhedloedd Unedig yn dwyn y teitl "Atebion Dŵr yn Seiliedig ar Natur".  Yn y cyfamser, amlygodd Uwchgynhadledd Gweithredu ar yr Hinsawdd, y Cenhedloedd Unedig 2019 (*2019 UN Climate Action Summit*) atebion sy'n seiliedig ar natur fel dull effeithiol o frwydro yn erbyn newid hinsawdd a chrëwyd "Clymblaid Atebion sy'n Seiliedig ar Natur", gan gynnwys dwsinau o wledydd, dan arweiniad Tsieina a Seland Newydd.

## Cefndir 
bawd|To gwyrdd Neuadd y Ddinas, Chicago

### Diffiniadau 
Mae'r Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (IUCN) yn diffinio NBS fel camau gweithredu i ddiogelu, rheoli'n gynaliadwy, ac adfer ecosystemau naturiol neu wedi'u haddasu, sy'n mynd i'r afael â heriau cymdeithasol yn effeithiol ac yn addasol, gan ddarparu buddion er lles pobol a bioamrywiaeth ar yr un pryd,  gyda heriau cymdeithasol cyffredin a nodwyd fel newid hinsawdd, diogelwch bwyd, risgiau trychineb, diogelwch dŵr, datblygiad cymdeithasol ac economaidd yn ogystal ag iechyd dynol.

Mae grwpiau Ewropeaidd eraill yn gweld NBS fel dull adfer a seilwaith i ddarparu buddion cymdeithasol, economaidd a gwleidyddol. Safbwynt arall ar NBS yw ei fod yn cynnig datrysiadau sy'n defnyddio gwasanaethau ecolegol ac amgylcheddol i fynd i'r afael â heriau amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd cyfoes.

## Mathau 
Yn 2014-2015,  roedd gan Rhwydwaith Ewropeaidd BiodiERsA ystod o wyddonwyr, ymchwilwyr, a rhanddeiliaid, a oedd yn cynnig dau fath o deipoleg:

# "Faint o beirianneg bioamrywiaeth ac ecosystemau sy'n rhan o NBS", a
# "Faint o wasanaethau ecosystem a grwpiau rhanddeiliaid sy'n cael eu targedu gan NBS penodol".

Mae'r deipoleg yn amlygu y gall NBS gynnwys camau gweithredu gwahanol iawn ar ecosystemau (o warchodaeth i reoli, neu hyd yn oed greu ecosystemau newydd) ac mae'n seiliedig ar y rhagdybiaeth mai po uchaf yw nifer y gwasanaethau a'r grwpiau rhanddeiliaid a dargedir, yr isaf yw'r gallu i wneud hynny. Fel y cyfryw, mae tri math gwahanol o NBS:

* Math 1 – Ychydig iawn o ymyrraeth mewn ecosystemau
* Math 2 – Rhai ymyriadau mewn ecosystemau a thirweddau
* Math 3 – Rheoli ecosystemau mewn ffyrdd helaeth

### Atebion Seiliedig ar Natur yng Nghytundeb Paris 
Mae Cytundeb Paris yn galw ar bob Parti i gydnabod rôl ecosystemau naturiol wrth ddarparu gwasanaethau fel sinciau carbon. Mae Erthygl 5.2 yn annog Partïon i fabwysiadu cadwraeth a rheolaeth fel arf ar gyfer cynyddu stociau carbon ac mae Erthygl 7.1 yn annog Partïon i feithrin  systemau economaidd-gymdeithasol cydnerth ac ecolegol trwy arallgyfeirio economaidd a rheoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy. Mae'r Cytundeb yn cyfeirio at natur (ecosystemau, adnoddau naturiol, coedwigoedd) mewn 13 lle gwahanol. Datgelodd dadansoddiad manwl o'r holl Gyfraniadau a Benderfynir yn Genedlaethol  a gyflwynwyd i UNFCCC, fod tua 130 CDC neu 65% o'r llofnodwyr wedi ymrwymo i atebion sy'n seiliedig ar natur o ran hinsawdd, gan awgrymu consensws eang ar gyfer rôl Natur yn y broses o  gyrraedd nodau newid hinsawdd. Fodd bynnag, anaml y mae ymrwymiadau lefel uchel yn trosi'n gamau gweithredu cadarn, mesuradwy ar lawr gwlad.

### Atebion seiliedig ar natur yn uwchgynhadledd gweithredu ar yr hinsawdd, y Cenhedloedd Unedig, ym Medi 2019 
Yn Uwchgynhadledd Gweithredu ar yr Hinsawdd, y Cenhedloedd Unedig yn 2019, datrysiadau seiliedig ar natur oedd un o'r prif bynciau a drafodwyd, a chawsant eu trafod fel dull effeithiol o frwydro yn erbyn newid hinsawdd. Crëwyd "Clymblaid Atebion yn Seiliedig ar Natur", gan gynnwys dwsinau o wledydd, dan arweiniad Tsieina a Seland Newydd.

## Cyfeiriadau 
### Ffynonellau 
* 

## Dolenni allanol 
* Menter Atebion Seiliedig ar Natur - cydgrynhoi tystiolaeth ar gyfer effeithiolrwydd datrysiadau seiliedig ar natur i addasu i newid yn yr hinsawdd.
* Llwyfan Polisi Atebion Seiliedig ar Natur  - archwilio sut mae cenhedloedd y byd gan gynnwys byd natur yn eu polisi newid hinsawdd.
* Beth yw atebion sy'n seiliedig ar natur i newid hinsawdd? Cynhyrchodd animeiddiad y Fenter Datrysiadau Seiliedig ar Natur.
* Fideo o'r cyflwyniad: Atebion Seiliedig ar Natur: Blwch Pandora neu gysyniad cysoni? (Gweminar EKLIPSE a BiodivERsA)
* Dinasoedd cynaliadwy: Datrysiadau seiliedig ar natur mewn dylunio trefol (Y Gwarchodaeth Natur): https://vimeo.com/155849692
* Fideo: Think Nature: Canllaw i ddefnyddio datrysiadau seiliedig ar natur (IUCN)
* Ffilm fer gan Greta Thunberg a George Monbiot : *Nature Now* 2020
* Cwestiwn ac Ateb: A all 'atebion sy'n seiliedig ar natur' helpu i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd? gan CarbonBrief. 2021.

Categori:Ecoleg
Categori:Bioamrywiaeth
Categori:Materion cymdeithasol
Categori:Natur
Categori:Pages with unreviewed translations