open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ymerawdwr Glân Rhufeinig

***Ymerawdwr Glân Rhufeinig*** oedd y teitl a roddid i reolwyr yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yng nghanolbarth Ewrop yn ystod y Canol Oesoedd a’r cyfnod modern cynnar. Yn draddiodiadol ystyrir mai Siarlymaen, breinin y Ffranciaid, oedd yr ymerawdwr cyntaf. Coronwyd ef yn Ymerawdwr y Gorllewin gan y Pab Leo III ar 25 Rhagfyr 800. Yn 1508, ac wedyn yn barhaol wedi 1556, cymerodd y brenin y teitl "Ymerawdwr etholedig", heb deithio i Rufain i’w goroni gan y Pab. Ymddiswyddodd yr ymerawdwr olaf, Ffransis II, yn 1806.

## Rhestr Ymerodron
Sylwer nad yw’r rhifau yn dilyn ei gilydd, gan fod y rhifau yn cyfeirio at frenhinoedd yr Almaen, ac nad oedd rhai o’r rhain yn ymerawdwr.

### Brenhinllin y Carolingiaid
*Siarlymaen, 800-814
*Louis Dduwiol, 814-840
*Lothair I, 840-855
*Louis II, 855-875
*Siarl Foel, 875-877
*Siarl Dew, 881-887

### Brenhinllin Guideschi
*Guido III o Spoleto, 891-894
*Lambert II o Spoleto, 894-898

### Brenhinllin y Carolingiaid
*Arnulf o Carinthia, 896-899
*Louis Ddall, 901-905
*Berengar o Friuli, 915-924

### Brenhinllin yr Ottoniaid (Sacsonaidd)
*Otto I Fawr, 962-973
*Otto II, 973-983
*Otto III, 996-1002
*Harri II y Sant, 1014-1024 (noder ei fod yn cael ei alw yn Harri II fel olynydd Harri I yr Adarwr, oedd yn frenin yr Almaen 919-936 ond nad oedd yn ymerawdwr.)

### Brenhinllin Saliaidd (Ffrancaidd)
*Conrad II, 1027-1039 (olynydd Conrad I, oedd yn frenin yr Almaen 911-918 ond nad oedd yn ymerawdwr.)
*Harri III, 1046-1056
*Harri IV, 1084-1105
*Harri V, 1111-1125

### Brenhinllin Supplinburger 
*Lothair III, 1133-1137 (gelwir yn Lothair III fel olynydd Lothair II, oedd yn frenin  Lotharingia 855-869 ond nad oedd yn ymerawdwr)

### Brenhinllin Staufen (neu Hohenstaufen)
*Ffrederic I Barbarossa, 1155-1190 (Yn ystod teyrnasiad Barbarossa y dechreuwyd defnyddio’r term “Ymerodraeth Lân Rufeinig”.)
*Harri VI, 1191-1197

### Brenhinllin Welf
*Otto IV o Brunswick, 1209-1215 (bu farw 1218)

### Brenhinllin Staufen (neu Hohenstaufen)
*Ffrederic II, 1220-1250

### Brenhinllin Luxembourg
*Harri VII, 1312-1313

### Brenhinllin Wittelsbach
*Louis IV y Bafariad, 1328-1347

### Brenhinllin Luxembourg
*Siarl IV, 1355-1378
*Sigismund, 1410-1437

### Brenhinllin Habsburg
*Ffrederic III, 1452-1493
*Maximilian I, 1508-1519 (ymerawdwr etholedig)
*Siarl V, 1530-1556 (ymddeolodd yn swyddogol yn 1558) (ymerawdwr etholedig 1519-1530)
*Ferdinand I, 1556-1564 (ymerawdwr etholedig) (yn swyddogol o 1558)
*Maximilian II, 1564-1576 (ymerawdwr etholedig)
*Rudolf II, 1576-1612 (ymerawdwr etholedig; Rudolf II fel olynydd Rudolf I, brenin yr Almaen 1273-1291, nad oedd yn ymerawdwr)
*Matthias, 1612-1619 (ymerawdwr etholedig)
*Ferdinand II, 1619-1637 (ymerawdwr etholedig)
*Ferdinand III, 1637-1657 (ymerawdwr etholedig)
*Leopold I, 1658-1705 (ymerawdwr etholedig)
*Joseff I, 1705-1711 (ymerawdwr etholedig)
*Siarl VI, 1711-1740 (ymerawdwr etholedig)

### Brenhinllin Wittelsbach
*Siarl VII Albert, 1742-1745 (ymerawdwr etholedig)

### Brenhinllin Habsburg-Lorraine
*Ffransis I, 1745-1765 (ymerawdwr etholedig)
*Joseff II, 1765-1790 (ymerawdwr etholedig)
*Leopold II, 1790-1792 (ymerawdwr etholedig)
*Ffransis II, 1792-1806 (ymerawdwr etholedig)
Nevada

Talaith yng ngorllewin Unol Daleithiau America yw **Nevada**.

canol|bawd|350px|Lleoliad Nevada yn yr Unol Daleithiau

## Dinasoedd Nevada
## Dolen allanol 
*  nv.gov

Delwedd:Mountains across ledge S of Donahue Pass.jpg
Delwedd:Welcome to fabulous las vegas sign.jpg
Delwedd:Horned Hereford cow Nevada.jpg


Categori:Gorllewin yr Unol Daleithiau
Categori:Taleithiau'r Unol Daleithiau
1210au

12g - **13g** - 14g
1160au 1170au 1180au 1190au 1200au - **1210au** - 1220au 1230au 1240au 1250au 1260au
1210 1211 1212 1213 1214 1215 1216 1217 1218 1219

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*1217-1221: Y Bumed Groesgad

**Arweinwyr y Byd**
Verdun

Gall **Verdun** gyfeirio at:

*Verdun, Ffrainc - dinas yn Ffrainc
*Verdun, Québec - dinas yng Nghanada
*Verdun-sur-Garonne - tref yn Ffrainc
*Verdun-sur-le-Doubs - pentref yn Ffrainc

Gweler hefyd:
*Brwydr Verdun
*Cytundeb Verdun
Louis Dduwiol

Roedd **Louis Dduwiol** (Mehefin/Awst 778 - 23 Mehefin 840) yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig a brenin Aquitania.

Louis oedd trydydd mab Siarlymaen, a bwriad gwreiddiol y tad oedd rhannu'r ymerodraeth rhyngddynt. Fodd bynnag gwrthryfelodd un mab yn erbyn ei dad, a bu'r ddau arall farw o flaen Siarlymaen, felly etifeddodd Louis yr ymerodraeth i gyd. Bu ganddo bedwar mab a nifer o ferched. O'i wraig gyntaf, Ermenganda de Hesbay, cafodd dri mab, Lothair I a ddaeth yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig, Louis yr Almaenwr a Pipin o Aquitania. O'i ail wraig, Judith, merch Welf, cafodd fab arall, Siarl Foel.

Yn wreiddiol bwriadai Louis rannu'r ymerodraeth rhwng y tri mab hynaf, ond yn nes ymlaen dymunai ychwanegu'r pedwerydd. Gwrthryfelodd y meibion hynaf yn erbyn eu tad, a buont yn ymladd am eu cyfran o'r ymerodraeth. Bu farw Pipin o Aquitania yn 838, ac yn ddiweddarach diweddwyd y brwydro rhwng y tri arall gan Gytundeb Verdun.

Categori:Genedigaethau 778
Categori:Marwolaethau 840
Categori:Y Carolingiaid
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl y 9fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Aquitaine
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
835

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
830 831 832 833 834 - **835** - 836 837 838 839 840 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*27 Tachwedd - Muhammad at-Taqi, Imam y Shia (g. 811)
*Kūkai sefydlydd Bwdhiaeth Shingon yn Siapan (g. 774)

Categori:835
Verdun, Ffrainc

:''Am enghreifftiau eraill o'r enw gweler Verdun*.
250px|bawd|*Quai Londres* yn Verdun
Dinas yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc yw **Verdun**, prif ddinas ardal Meuse, yn rhanbarth hanesyddol Lorraine. Ei henw yn nghyfnod y Rhufeiniaid oedd *Verodunum''.

Gorwedd y ddinas ar lannau Afon Meuse. Mae ganddi furiau trwchus o'i chwmpas. Mae ganddi eglwys gadeiriol ganoloesol (11g - 13g). Ceir porthladd ar y gamlas sy'n rhedeg trwy'r ddinas.

Sefydlwyd esgobaeth yn Verdun yn y 3g. Cafodd y ddinas ei difrodi gan y Ffrancod yn y 5g ond fe'i hailadeiladwyd yn ddiweddarach yn y ganrif honno. Yn 843 arwyddwyd cytundeb yno rhwng tri mab Louis Dduwiol, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, i rannu'r ymerodraeth. Yn 1552 cafodd Verdun ei hymgorffori yn nheyrnas Ffrainc gan Harri II. Ildiodd y ddinas i'r Almaenwyr yn 1789 yn y rhyfel rhwng Ffrainc a'r Almaen yn sgîl y Chwyldro Ffrengig ac eto yn 1870. Gwelodd Verdun ymladd ofnadwy yn y Rhyfel Byd Cyntaf a dinistriwyd y rhan fwyaf o'r ddinas yn y brwydro ffyrnig yn 1916 rhwng y Ffrancod, dan arweiniad Marsial Pétain, a'r Almaenwyr,un o frwydrau gwaethaf y Rhyfel Mawr.

## Gweler hefyd 
* Brwydr Verdun (1916)
* Cytundeb Verdun

Categori:Cymunedau Meuse
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Enwau llefydd o darddiad Celtaidd
Gwyfyn (ffilm)

:*Am y pryfed tebyg i loynnod byw gweler Gwyfyn*.

Ffilm Gymraeg gan Euros Lyn a gynhyrchwyd gan Fiction Factory ar gyfer S4C yn 2002 yw ***Gwyfyn***. Mae'n adrodd hanes merch o gymoedd de Cymru sy'n ceisio dygymod â mam alcoholig. Lauren Kirby sy'n serennu yn y ffilm.

Yn ôl Robyn Tomos yn y *Western Mail*, roedd yn "Ffilm hynod sy'n brawf bod y diwylliant teledu Cymraeg wedi aeddfedu".

Cafodd y ffilm ei henwebu ar gyfer gwobr BAFTA Cymru am y coluro gorau gan Meinir Jones Lewis, ac enillodd wobr "Y Ddrama Orau Ar Gyfer Teledu".

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau drama Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau S4C
Khair-ed-din Barbarossa

:*Am yr ymerawdwr a lysenwid "Barbarossa", gweler Ffredrig I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig*.

Môr-leidr enwog o'r 16g oedd **Khair-ed-din Barbarossa** neu **Khair ed-Din (ad-Din)** (tua 1487–1546). Cafodd y llysenw 'Barbarossa' (Eidaleg: 'Barf goch') oherwydd lliw ei farf. Ef oedd y mwyaf adnabyddus o fôr-ladron Barbari a ymosodant yn rheolaidd ar longau a threfi yn y Môr Canoldir a thu hwnt.
150px|bawd|chwith|**Barbarossa**

Ganed Barbarossa ym Mytilene, ar ynys Lesbos (yng Ngwlad Groeg heddiw ond ym meddiant Twrci o 1462 hyd 1912), yn y 1570au. Gyda'i frodyr troes at ysbeilio llongau fel un o'r *corsairs* Tyrcaidd.

Ar ôl i'w frawd Horuk gael ei ladd yn 1518 hwyliodd i'r gorllewin. Ymunodd yn ymgyrch swltan Twrci yn erbyn Portiwgal a Sbaen. Cipiodd Algiers yn 1529 a chafodd ei benodi'n gapten llynges y Homan yn 1533. Yn 1534 cipiodd Tiwnis hefyd. Roedd yn forwr penigamp. Uchafbwynt ei yrfa efallai oedd ennill fuddugoliaeth enwog yn erbyn llynges Charles V, brenin Ffrainc yn 1538 a roddodd reolaeth ar y Môr Canoldir dwyreiniol i Ymerodraeth yr Otomaniaid.

## Llyfryddiaeth
*Bradford, Ernle, ''The sultan's admiral: the life of Barbarossa* (Llundain, 1968)
*Wolf, John B., *The Barbary Coast: Algeria under the Turks'' (Efrog Newydd, 1979)

Categori:Genedigaethau'r 1480au
Categori:Marwolaethau 1546
Categori:Môr-ladron
Categori:Hanes Algeria
Categori:Hanes Gogledd Affrica
Categori:Hanes Tiwnisia
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Otomanaidd
Categori:Tyrciaid
Cytundeb Verdun

bawd|250px|Rhaniad yr ymerodraeth rhwng tri mab Louis Dduwiol

Roedd **Cytundeb Verdun**, a gytunwyd ar 8 Awst neu 11 Awst 843, yn gytundeb rhwng tri mab Louis Dduwiol, wyrion Siarlymaen, i rannu'r Ymerodraeth Garolingaidd rhyngddynt.

Bu farw Louis Dduwiol yn 840 a cheisiodd ei fab hynaf Lothair ddod yn ymeradwr dros deyrnas ei dad. Roedd dau arall o feibion Louis yn fyw, Louis yr Almaenwr a Siarl Foel, a gwnaethant gynghrair i wrthwynebu Lothair (gweler Llwon Strasbwrg), gan ei orchfygu ym mrwydr Fontenoy-en-Puisaye yn 841.

Yn 843, cytunodd y tri brawd i rannu'r ymerodraeth:
* Siarl Foel yn derbyn Ffrancia Orllewinol (a ddaeth yn deyrnas Ffrainc yn ddiweddarach).
* Lothair I, oedd yn cael y teitl o ymerawdwr, yn derbyn Ffrancia Ganol (a enwyd yn Lotharingia).
* Louis yr Almaenwr yn derbyn Ffrancia Ddwyreiniol, a elwid Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn ddiweddarach.

Categori:843
Categori:Y Carolingiaid
Verdun
Verdun
Verdun
Fatos Nano

Gwleidydd o Albania oedd **Fatos Nano** (**Fatos Thanas Nano**: 16 Medi 1952 – 31 Hydref 2025). Treuliodd dri cyfnod fel Prif Weinidog ei wlad (1991, 1997-1998, a 2002-2005).

Bu farw yn 73 mlwydd oed, wedi ddioddef o glefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint ers 5 mlynedd.

Ef oedd arweinydd a sylfaenydd cyntaf Plaid Sosialaidd Albania. Diwygiodd ideoleg *Anti-revisionist* (wrth-adolygiadol?) Plaid Lafur Albania yn ddemocratiaeth gymdeithasol ar gyfer ei holynydd, y Blaid Sosialaidd. Yn ystod ei arweinyddiaeth, ymunodd y Blaid Sosialaidd a'r Sosialwyr Rhyngwladol, y *Socialist International* a Phlaid y Sosialwyr Ewropeaidd. Roedd Nano yn ymgeisydd yn etholiad arlywyddol 2007 ond ni lwyddodd. Ceisiodd eto yn etholiad arlywyddol 2012, ond ni lwyddodd hyd yn oed i fod yn ymgeisydd, oherwydd bod arweinwyr y pleidiau yn y Senedd wedi rhwystro eu ASau priodol rhag ei ethol yn ymgeisydd yn yr etholiadau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Prif Weinidogion Albania
Cartagena, Sbaen

Dinas a phorthladd yn ne-ddwyrain Sbaen yng nghymuned ymreolaethol Murcia yw **Cartagena** (ynganiad: *Cartachena*). Saif ar lannau'r Môr Canoldir, tua 55 cilometr i'r de o ddinas Murcia. Mae ganddi boblogaeth o 206,565.

Sefydlwyd y ddinas gan y cadfrifog Carthaginaidd Hasdrubal Hardd yn 228 CC.

250px|dim|bawd|Porthladd Cartagena
250px|dim|bawd|Lleoliad Cartagena
250px|dim|bawd|Baner Cartagena


Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Murcia
Barbarossa

Gall **Barbarossa** gyfeirio at:
* Ffrederic Barbarossa, Ymerawdwr Glân Rhufeinig
* Barbarossa, môr-leidr
* Barbarossa, môr-leidr a chadben o'r 16eg ganrif
* Cyrch Barbarossa, yn yr Ail Ryfel Byd
Bangor (gwahaniaethu)

Ceir mwy nag un enghraifft o'r enw **Bangor**:

## Cymru
* Bangor, Gwynedd
**CPD Dinas Bangor
**Eglwys Gadeiriol Bangor
**Esgob Bangor
**Esgobaeth Bangor
***Esgoblyfr Bangor*
**Prifysgol Bangor
* Bangor-is-y-coed, Wrecsam

## Iwerddon
* Bangor, dinas yn Swydd Down

## Llydaw
* Bangor, pentref yn département Mor-Bihan

## Unol Daleithiau America
* Bangor, Alabama
* Bangor, Efrog Newydd
* Bangor, Maine
**Maes Awyr Rhyngwladol Bangor
Lesbos

Ynys Roeg yn y Môr Aegeaidd yw **Lesbos** (Groeg ddiweddar: *Lésvos*). Un o'r Ynysoedd Gogledd Aegeaidd, mae'n gorwedd yn agos iawn i dir mawr Twrci. Ei chanolfan yw dinas Mitilene (weithiau gelwir yr ynys ei hun 'Mitilini' nei 'Mitilene', ar ôl ei brif ddinas). Tyfir yr olewydden a chnydau grawn yno. Mae pysgota sardîns yn bwysig hefyd ond y prif ddiwydiant heddiw yw twristiaeth. Ar ôl Crete ac Euboea Lesbos yw'r fwyaf o'r ynysoedd Aegaeaidd.

Ceir olion presenoldeb pobl o'r oes Neolithig ar Lesbos. Ymsefydlodd y Groegiaid ar yr ynys tua 1000 CC. Blodeuodd diwylliant Groeg yno ac fe'i cysylltir yn arbennig â barddoniaeth Roeg delynegol a gwaith Sappho ac Alcaeus. Roedd yr ynys yn rhan o Aeolis ac yn aelod o Gynhgrair Delos yng Ngroeg yr Henfyd. Yn ddiweddarach daeth i feddiant y Rhufeiniaid a gwnaethpwyd Mitilene yn borthladd rhydd ganddynt.

Codwyd nifer o eglwysi hardd yno ar ddechrau'r cyfnod Bysantaidd. Roedd yn arfer alltudio pobl i Lesbos, e.e. yr ymerodres Irene yn 809. Yn ystod y canrifoedd nesaf newidiai ddwylo yn aml rhwng y Bysantiaid, y Croesgadwyr, y Saraseniaid a'r Tyrciaid. Syrthiodd i'r Otomaniaid yn 1462. Brodor o'r ynys oedd y môr leidr Khair-ed-din Barbarossa. Daeth yn rhan o Wlad Groeg yn 1912.


Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
Die Son

[bawd|Murlun yn swyddfeydd Die Son yn [Tref y Penrhyn|Nhref y Penrhyn (*Capetown*)]]

Papur newydd dyddiol yn yr iaith Affricaneg yw ***Die Son*** ("Haul y Penrhyn" yn Gymraeg); yr enw gwreiddiol yn 2003 oedd **Kaapse Son** a sefydlwyd gan gwmni cyhoeddi Naspers fel papur wythnosol, tabloid ar gyfer talaith y Penrhyn Orllewinol (neu'r *Western Cape* yn Ne Affrica). Cyhoeddir y papur yn Nhref y Penrhyn (Affricaneg: Kaapstad).

Cymaint oedd llwyddiant y papur fel y bu iddo droi'n ddyddiol yn 2005. Mae ei gynnwys yn debyg i bapur tabloids 'y Sun' yn Saesneg - mae'r papur yn cynnwys lluniau o ferched bronnoeth ar dudalen 3. Rhoddir y pwyslais ar newyddion 'sensesional', chwaraeon a thrafferthiol personol. Mae bellach yn un o bapurau newydd uchaf ei gwerthiant yn Ne Affrica mewn unrhyw iaith.

Mae ychydig dros hanner darllenwyr y papur yn Kaapse Kleurling (y De Affricanwyr 'Lliw'; Cape Coloured) sy'n siarad Affricaneg fel iaith gyntaf a'r gweddill yn wyn.

## Dolenni allanol
*Die Son - newyddion arlein 
*Die Son - prisiau hysbysebu a manylion demograffeg darllenwyr 

Categori:Papurau newydd Affricaneg
Categori:Papurau newydd De Affrica
Jawa

Mae **Jawa** (weithiau **Jafa**) yn un o ynysoedd Indonesia. Mae'n ynys weddol fawr, 132,000 cilometr sgwâr, a hi yw'r fwyaf poblog o ynysoedd y byd, gyda 114 miliwn o drigolion.

Rhennir Jafa yn bedair talaith, un ardal arbennig (daerah istimewa), ac ardal y brifddinas, Jakarta:

* Banten
* Jakarta
* Jawa Barat (Gorllewin Jawa)
* Jawa Tengah (Canolbarth Jawa)
* Jawa Timur (Dwyrain Jawa)
* Yogyakarta (ardal arbennig)

Mae Jawa'n un o gadwyn o ynysoedd, gyda Sumatra i'r gogledd-orllewin a Bali i'r dwyrain. I'r gogledd-ddwyrain mae ynys Borneo. Mae Jafa yn ardal folcanig, gyda nifer o losgfynyddoedd, ac oherwydd hyn mae'r tir yn ffrwythlon iawn.

Ar Jawa mae prifddinas Indonesia, Jakarta. Mae nifer o ddinasoedd mawr eraill, yn cynnwys Surabaya, Bandung a Semarang. Ymhlith nodweddion diddorol yr ynys mae teml Fwdhaidd Borobudur a theml Hindwaidd Prambanan. Siaredir Jafaneg yn y canolbarth a'r dwyrain, a Swndaneg yn y gorllewin.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ynysoedd Indonesia
Campione d'Italia

Cymuned (*comune*) talaith Como, yn rhanbarth Lombardia, yr Eidal, yw '''Campione d'Italia'''. Mae'n glofan yr Eidal sy'n gorwedd yn gyfangwbl yng nghanton Ticino y Swistir, sy'n ardal Eidaleg ei hiaith. 

Er ei bod yn rhan o'r Eidal mae'r Campione wedi'i hintegreiddio mewn sawl agwedd o fywyd economaidd a gweinyddol y Swistir. Dyma'r unig ran o'r Eidal sydd ddim yn defnyddio'r Ewro, gan ddefnyddio Ffranc y Swistir yn ei lle.

bawd|canol|400px|Campione d'Italia (enwau Eidaleg)

Categori:Talaith Como
833

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
828 829 830 831 832 - **833** - 834 835 836 837 838 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Nimmyo yn olynu yr Ymerawdwr Junna yn Siapan
*Mojmír I yn uno Morafia Fawr

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 10 Hydref - al-Ma'mun, caliph Baghdad

Categori:833
Indoneseg

**Indoneseg** (***Bahasa Indonesia***) yw iaith swyddogol Indonesia. Mae'n ffurf o'r iaith Falaieg a safonwyd yn dilyn annibyniaeth Indonesia yn 1945.

Fel ail iaith y mae'r rhan fwyaf o drigolion Indonesia yn ei siarad, gydag un o'r ieithoedd lleol fel iaith gyntaf. Tua 7% o'r boblogaeth, y rhan fwyaf o gwmpas y brifddinas Jakarta, sy'n ei siarad fel iaith gyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Categori:Ieithoedd Indonesia
831

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
826 827 828 829 830 - **831** - 832 833 834 835 836 

----

## Digwyddiadau 
*Malamir yn olynu Omurtag fel Khan Bwlgaria
*Y Saraseniaid yn cipio Palermo.
*Sant Ansgar yn sefydlu'r eglwys gyntaf yn Sweden, yn Birka
*Louis Dduwiol yn dychwelyd i'w orsedd ar ddiwedd y rhyfel cartref cyntaf yn ystod ei deyrnasiad

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:831
830

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
825 826 827 828 829 - **830** - 831 832 833 834 835 

----

## Digwyddiadau 
* Ansgar, cenhadwr Cristionogol, ym ymweld a Birka yn Sweden.
* Dyddiad posibl ysgrifennu yr Historia Brittonum, a briodolir i Nennius.
*Egbert, brenin Wessex yn ymosod ar Gymru.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Sant Glastian, cyflafareddwr rhwng y Sgotiaid a'r Pictiaid

Categori:830
Java

Gallai **Java** gyfeirio at:

* Java: Iaith raglennu a grëwyd gan Sun Microsystems
* Jawa (hefyd: Java): Ynys yn Indonesia

----
834

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
829 830 831 832 833 - **834** - 835 836 837 838 839 

----

## Digwyddiadau 
* Ymosodiad cyntaf y Llychlynwyr ar Dorestad.
* Llong Oseberg yn cael ei chladdu yn ystod yr haf.
* Unuist yn cael ei olynu gan Drest IV fel brenin y Pictiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Óengus IIn brenin y Pictiaid
* Ibn Hisham

Categori:834
Cartagena

Gall **Cartagena** gyfeirio at:

### Dinasoedd
*Cartagena, Sbaen
*Cartagena, Colombia
*Cartagena, Chile
*Cartagena, Costa Rica

### Gemau
*Cartagena (gêm bwrdd)
829

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
824 825 826 827 828 - **829** - 830 831 832 833 834 

----

## Digwyddiadau 
* Egbert, brenin Wessex yn gorchfygu Mersia a chymeryd y teitl Bretwalda.
* Ansgar yn cael ei apwyntio'n genhadwr i Sweden gan Louis Dduwiol, ar gais brenin Sweden, Björn at Hauge.
* Theophilus yn olynu Michael II fel Ymerawdwr Bysantaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*2 Mehefin - Sant Nicephorus, Patriarch Caergystennin

Categori:829
828

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
823 824 825 826 827 - **828** - 829 830 831 832 833

----

## Digwyddiadau 
* Adeiladu'r eglwys Gristnogol gyntaf yn nwyrain Ewrop yn Nitra
* Y Coptiaid yn gwrthryfela yn Yr Aifft

## Genedigaethau 
*8 Medi - Ali al-Hadi, degfed Imam y Shia (bu farw 868)
*Al-Dinawari, gramadegydd, hanesydd a duwinydd (bu farw 889)

## Marwolaethau 
Categori:828
Enw deuenwol

bawd|170px|Carolus Linnaeus, sefydlydd y drefn o defnyddio enwau deuenwol
**Enw deuenwol** neu **enw binomaidd** mewn Bioleg yw'r dull safonol o enwi rhywogaeth. Mae'n cynnwys dau enw: enw'r genws ac enw arbennig i'r rhywogaeth ei hun; er enghraifft *Homo sapiens*.

Yr arferion ynglŷn â'u defnyddio yw:

* Fel rheol maent yn cael eu hysgrifennu mewn llythrennau italig.
* Defnyddir llythyren fawr ar gyfer enw'r genws a llythyren fach ar gyfer enw'r rhywogaeth (hyd yn oed os yw'r enw hwnnw yn dod o enw person neu le).
* Yn ffurfiol, mae'r enw deuenwol yn cael ei ddilyn gan gyfenw y person a ddisgrifiodd y rhywogaeth gyntaf.
* Mewn papur gwyddonol, rhoir yr enw yn llawn y tro cyntaf; wedi hynny gellir talfyrru enw'r genws; er enghraifft Aderyn y To *Passer domesticus* yn troi'n *P. domesticus*

Dechreuwyd y system gan Carolus Linnaeus (1707 - 1778), a geisiodd roi enw deuenwol i bob rhywogaeth oedd yn wybyddus iddo. O ganlyniad, enw Linnaeus sydd ynghlwm wrth y nifer fwyaf o enwau deuenwol, ac fe'i talfyrrir i L. mewn botaneg.

Daw'r enwau o'r Lladin neu o ieithoedd eraill, ond beth bynnag eu tarddiad maent yn cael eu trin fel pe baent yn Lladin o ran gramadeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Bioleg
Deuenwol
Categori:Gwyddoniaeth
827

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
822 823 824 825 826 - **827** - 828 829 830 831 832 

----

## Digwyddiadau 
*Awst - Pab Ffolant yn olynu Pab Eugenius II fel y 100fed pab.
*Pab Grigor IV yn olynu Pab Ffolant fel y 101fed pab.

## Genedigaethau 
*Sant Cyril, ysgolhaig, duwinydd ac ieithydd (bu farw 869)
*Ymerawdwr Montoku, ymerawdwr Siapan (bu farw 858)

## Marwolaethau 
*Pab Eugenius II
*Medi: Pab Ffolant

Categori:827
Cystennin

Gall yr enw personol **Cystennin** gyfeirio at un o sawl peth:

*Cystennin I
*Cystennin II
*Cystennin III

Gweler hefyd:
*Caergystennin
*Llangystennin
832

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
827 828 829 830 831 - **832** - 833 834 835 836 837 

----

## Digwyddiadau 
*Yr ymerawdwr Theophilus yn gwahardd y defnydd o eiconau.
*Pepin o Aquitaine a Louis yr Almaenwr yn gwrthryfela yn erbyn eu tad, Louis Dduwiol, Ymerawdwr y Ffranciaid.
*Yn ôl traddodiad, tarddiad Baner yr Alban, sy'n ymddangos mewn breuddwyd i Óengus II, brenin y Pictiaid y noson cyn brwydr yn erbyn yr Eingl.
*Anrheithio Heraclea Cybistra, Twrci gan yr Arabiaid.
*Anrheithio Clondalkin, Iwerddon gan y Llychlynwyr.

## Genedigaethau 
*(tua'r flwyddyn yma) Siarl Dew, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

## Marwolaethau 
Categori:832
838

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
833 834 835 836 837 - **838** - 839 840 841 842 843 

----

## Digwyddiadau 
* Y Caliph al-Mu'tasim yn cipio Amorium yn Anatolia.

## Genedigaethau 
*Al-Tabari, meddyg, athronydd, mathemategwr a seryddwr
*Alfonso III o Leon

## Marwolaethau 
Categori:838
Missouri (gwahaniaethu)

Gall **Missouri** gyfeirio at sawl endid:

*Missouri - talaith yn yr Unol Daleithiau
*Afon Missouri - afon yn UDA
Gorllewin Clwyd (etholaeth Senedd Cymru)

Mae **Gorllewin Clwyd** yn ethol aelod i Senedd Cymru a Rhanbarth Gogledd Cymru. Yn etholiad Mai 2016, daeth Plaid Cymru'n ail am y tro cyntaf erioed. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Cynulliad yw .

## Aelodau Cynulliad 
* 1999 – 2007: Alun Pugh (Llafur)
* 2007 – presennol: Darren Millar (Ceidwadol)

## Canlyniadau etholiad 
### Canlyniad Etholiad 2021 
### Canlyniad Etholiad 2016 

Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 12.JPG|Darren Millar AC a David Jones AS
Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 44.JPG|David Edwards UKIP
Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 42.JPG|Araith Buddugwr Darren Millar
Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 38.JPG| Yr ymgeiswyr: Darren Millar, Llyr Huws Gruffydd, Jo Thomas, David Edwards, Julian Mahy
Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 18.JPG| Gareth Thomas cyn AS, gŵr Jo Thomas, Llafur.
Cyfrif Etholiad y Cynulliad West Clwyd and Aberconwy Count National Assembly Election 2016 19.JPG| Janet Finch-Saunders a Darren Miller yn edrych yn bryderus

### Canlyniad Etholiad 2011
### Etholiadau yn y 2000au 
### Etholiadau yn y 1990au 
## Gweler Hefyd
## Cyfeiriadau
*Gorllewin Clwyd (etholaeth seneddol)

Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Conwy
Categori:Sir Ddinbych
Gruffydd

Mae **Gruffydd** (**Gruffudd, Grippuid, Griffith, Griffiths, Griffin**) yn sillafiad diweddarach amgen o'r enw Cymraeg canoloesol **Gruffudd** a Brythoneg **Grippiuid.** 

## Enw 
Daw'r enw o'r ffurf frythoneg 'Grippiuid' a ddaeth yn hwyrach yn 'Gruffufdd' ac yna'r ffurf fodern safonnol 'Gruffydd'. Yr enw cyfatebol Saesneg yw 'Griffith' a'r ffurf lladinaidd oedd 'Griffinus'. Mae 'Griffin' yn ffurf arall hefyd o ffynhonnell Cernyweg.

Dywed un ffynhonnell y golygir 'Gruff' - ffyrnigrwydd, a golygir 'udd' - bennaeth neu arglwydd.

Guto yw'r ffurf anwes o Gruffydd.

## Amlygrwydd 
Roedd gan 6% o Gymry yr enw yn y 15g a 9% ym Meirionydd. ac yn fwy cyffredin yn y gogledd.

Yn y 19g roedd yr enw ar draws Cymru, yn enwedig ar hyd penrhyn llŷn a gogledd Penfro.

## Rhestr pobl nodedig 
### Enw cyntaf 'Gruffudd' 
* Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed

*Gruffudd Fychan I
*Gruffudd Fychan II
*Gruffydd II ap Madog
*Gruffudd Maelor
*Gruffudd ap Cynan
*Gruffudd ap Gwenwynwyn
*Gruffudd ap Llywelyn
*Gruffudd ap Madog Fychan
*Gruffudd ap Rhydderch
*Gruffudd ap Rhys
*Gruffudd ap Rhys II

### Cyfenw 'Gruffudd' 
* Llywelyn ap Gruffudd
* Llywelyn ap Gruffudd Fychan
* Rhodri ap Gruffudd
* Ioan Gruffudd

### Enw cyntaf 'Gruffydd' 
* Gruffydd Robert
* Gruffydd Dwnn
* Gruffydd Wyn

### Cyfenw 'Gruffydd' 
*W. J. Gruffydd, llenor

### Cyfenw 'Griffith' 
* Alexander Griffith (1601?-1676), clerigwr ac awdur
* Jasper Griffith (m. 1614), casglwr llawysgrifau
* John Griffith, "Y Gohebydd" (1821-1877), newyddiadurwr
* Llewelyn Wyn Griffith (1890-1977), nofelydd
* Moses Griffith (1747-1819), arlunydd
* Owen Griffith, "Owain Meirion" (1803-1868), baledwr
* Owen Griffith (Giraldus), ( 1832 - 1896), Gweinidog gyda'r Bedyddwyr Cymraeg yng Nghymru a'r Unol Daleithiau, yn awdur ac yn olygydd Y Wawr, papur Cymraeg y Bedyddwyr yn yr Unol Daleithiau.
* Peter Griffith (1935-), bardd
* Robert Arthur Griffith (Elphin) (1860-1938), bardd
* Sidney Griffith (m. 1752), un o gymrodion Howel Harris

### Enw cyntaf 'Griffith/Griffiths' 
* Griffith Evans
* Griffith Edwards (Gutyn Padarn)
* Griffith Jones, Llanddowror
* Griffith John Williams
* Griffith Jones (Glan Menai)
* Griffith Hughes
* Griffith Jones (actor)
* Griffith John

## Lleoedd 
* Griffithstown, Torfaen
* Griffith (De Cymru Newydd), Awstralia.
* Griffith (Tiriogaeth Prifddinas Awstralia), Awstralia.
* Griffith (Indiana), Unol Daleithiau.
* Griffin, Georgia

## Cyfeiriadau
Prestonpans

Tref yn awdurdod unol Dwyrain Lothian yn nwyrain canolbarth Yr Alban yw **Prestonpans**, ar lan Moryd Forth i'r dwyrain o Gaeredin. Mae ganddi boblogaeth o 7,123. Mae Caerdydd 498.4 km i ffwrdd o Prestonpans ac mae Llundain yn 529.4&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caeredin sy'n 11&nbsp;km i ffwrdd.

Bu brwydr fawr yno ym Medi 1745 pan drechodd byddin Charles Edward Stuart ("*Bonnie Prince Charlie*") y Saeson.

Categori:Trefi Dwyrain Lothian
Mallorca

Ynys yng ngorllewin y Môr Canoldir yw **Mallorca** (hefyd **Majorca**). Dyma ynys fwyaf yr Ynysoedd Balearig. Mae'n perthyn i Sbaen ac yn un o'r ynysoedd Gimnesias. Y prif ddiwydiannau yw twristiaeth ac amaethyddiaeth. Arwynebedd tir yr ynys yw 3639&nbsp;km² (1465 milltir sgwar). Palma yw'r brifddinas.

## Pobl nodedig
*Valtònyc: rapiwr a garcharwyd am dair blynedd, am 'athrod yn erbyn Brenin Sbaen'.


Categori:Ynysoedd Balearig
Categori:Ynysoedd y Môr Canoldir
826

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
821 822 823 824 825 - **826** - 827 828 829 830 831 

----

## Digwyddiadau 
* 24 Mehefin Harald klak, brenin Denmarc yn dod yn Gristion.
* Tang Wen Zong yn olynu Tang Jing Zong fel ymerawdwr China.

## Genedigaethau 
* Sant Methodius, cenhadwr a chyfieithydd y Beibl (bu farw 885)

## Marwolaethau 
* Beornwulf, brenin Mersia

Categori:826
Maiden Castle

Bryngaer yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Maiden Castle**. Mae'n safle 44 erw (18 ha) ar gopa Bryn Fordington, ger Dorchester. Credir y gallai'r amddiffynfeydd cyntaf ddyddio o tua 2,000 CC. Cloddiwyd y safle gan yr archaeolegydd enwog Syr Mortimer Wheeler a chafwyd hyd i dystiolaeth fod pentref o gyfnod Oes yr Haearn ar y safle tua 400 CC. Cafodd ei chipio gan y Rhufeiniaid yn OC 43 a'i gadael yn anghyfanedd ar ôl tua 70.
300px|bawd|chwith|Cloddiau a ffosydd amddiffynnol deheuol Maiden Castle

Cymharwyd maint a chryfder y fryngaer gydag un arall: Dinorben ger Abergele. Disgrifiwyd Dinorben (cyn iddi gael ei chwalu gan gloddio chwarelyddol yn yr 20g) gan yr archaeolegydd Gardner fel hyn:
"Cododd y clawdd mewnol enfawr, a oedd eisioes wedi'i herydu, 7 metr llawn uwchben wyneb y tir, a bron i 12m uwchben gwaelod y ffos allanol... Mae hyn yn ei osod yn gyfartal â Maiden Castle yn Dorset, gwersyll aruthrol o fawr."

## Cyfeiriadau
Categori:Bryngaerau Dorset
Categori:Oes yr Haearn ym Mhrydain
Preston

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Preston (gwahaniaethu).''

Dinas a phorthladd yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Preston**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Dinas Preston. Preston yw ganolfan weinyddol Swydd Gaerhirfryn.  Mae'n gorwedd ar lannau Afon Ribble. Er ddefnyddir "Preston" yn Gymraeg llafar, mae'r enw "Trefoffeiriaid" hefyd yn bodoli.

Ymladdwyd un o frwydrau mawr Rhyfel Cartref Lloegr ym Mhreston yn Awst 1648 pan orchfygodd Oliver Cromwell fyddin Albanaidd (gweler Brwydr Preston).

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Gorsaf reilffordd Preston
* Preston (etholaeth seneddol)


Categori:Dinas Preston
Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Trefi Swydd Gaerhirfryn
Weymouth

Tref gwyliau glan môr ar arfordir sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Weymouth**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Dorset.

Mae'n borthladd prysur yn ogystal gyda llongau fferi yn hwylio i Ynysoedd y Sianel a Cherbourg (yn Ffrainc). Mae gan y dref boblogaeth o 51,750. Mae Caerdydd 108.6 km i ffwrdd o Weymouth ac mae Llundain yn 193.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Wells sy'n 67.2&nbsp;km i ffwrdd.

## Enwogion 
* Thomas Love Peacock, llenor, awdur *The Misfortunes of Elphin* a nofelau eraill

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dorset
Categori:Trefi Dorset
825

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
820 821 822 823 824 - **825** - 826 827 828 829 830 

----

## Digwyddiadau 
*Merfyn Frych yn dod yn frenin Gwynedd.
*Egbert, brenin Wessex yn gorchfygu Beornwulf, brenin Mercia yn Ellandun.
*Yr ymerawdwr Lois Dduwiol yn rhyfela yn erbyn y Wendiaid and Sorbiaid.

## Genedigaethau 
*Louis II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig (bu farw 875)

## Marwolaethau 
*Hywel ap Rhodri Molwynog, brenin Gwynedd.

Categori:825
Ynysoedd y Sianel

Grŵp o ynysoedd ym Môr Udd oddi ar arfordir Normandi, Ffrainc, ond yn diriogaeth ddibynol ar goron y Deyrnas Unedig yw **Ynysoedd y Sianel** (Saesneg: *Channel Islands*, Ffrangeg: *Îles Normandes*). Y prif ynysoedd yw Jersey (yr ynys fwyaf), Ynys y Garn (Guernsey), Alderney a Sark. Mae ganddynt tirfas o 194&nbsp;km².

200px|bawd|canol|Lleoliad Ynysoedd y Sianel

Daethant dan reolaeth Coron Lloegr gyda'r Goresgyniad Normanaidd o'r wlad honno yn 1066. Yn yr Ail Ryfel Byd cawsant eu meddiannu gan yr Almaen.

Mae twristiaeth yn bwysig iawn i'r ynysoedd ond mae amaethyddiaeth – yn arbennig tatws Jersey a thomatos – a garddwriaeth yn ddiwydiannau pwysig hefyd. Mae bridiau gwartheg Jersey yn enwog am eu llaeth hufennog.

Siaredir *patois* arbennig sy'n ffurf ar Ffrangeg Normanaidd ar yr ynys, ond Saesneg yw'r brif iaith.


Ynysoedd y Sianel
Sianel, Ynysoedd y
Sianel, Ynysoedd y
Sumatera

bawd|Llyn Toba

**Sumatera**, neu **Sumatra**, sy'n rhan o Indonesia, yw'r chweched ynys yn y byd o ran maint (neu'r seithfed os ystyrir Awstralia yn ynys), tua 470.000&nbsp;km².

Mae Sumatera yn ynys hir, yn rhedeg o'r gogledd-orllewin i'r de-ddwyrain, gyda'r cyhydedd tua'r canol. Yng ngorllewin yr ynys mae Mynyddoedd Barisan ac yn y dwyrain mae tir isel, corsiog. I'r de-ddwyrain mae ynys Jawa, a dim ond Culfor Sunda rhyngddynt. Mae Gorynys Malaya i'r gogledd, gyda Culfor Malaca yn eu gwahanu. I'r dwyrain mae ynys 
Borneo.

Ar un adeg roedd y rhan fywaf o'r ynys wedi ei gorchuddio gan goedwig drofannol, ond erbyn hyn mae llawer o'r goedwig wedi ei dinistrio. Mae hyn wedi peryglu anifeiliaid megis yr orangwtang, y tapir a'r teigr, a rhai planhigion anarferol megis y rafflesia.

Mae'r ynys, a'r ynysoedd bach o'i chwmpas, wedi ei rhannu yn nifer o daleithiau: 
*Aceh
*Bangka-Belitung
*Bengkulu
*Jambi
*Lampung
*Riau
*Sumatera Barat (Gorllewin Sumatera)
*Sumatera Selatan (De Sumatera) - prifddinas: Palembang
*Sumatera Utara (Gogledd Sumatera) - prifddinas: Medan

Mae mudiad sy'n ymladd am annibyniaeth oddi wrth Indonesia yn Aceh, yn rhan mwyaf gogleddol yr ynys, er bod cytundeb rhwng y mudiad a llywodraeth Indonesia wedi sicrhau heddwch yn ddiweddar.

Nid yw'r ynys mor boblog a Jawa, gyda tua 40 miliwn o bobl ar ynys tua maint Yr Almaen. Y prif ddinasoedd yw Medan a Palembang. Ceir nifer o wahanol grwpiau ethnig, yn cynnwys y Minangkabau a'r Batak. Dilynwyr Islam yw'r rhan fwyaf o boblogaeth yr ynys, ond mae llawer o'r Batak yn Gristionogion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ynysoedd Indonesia
824

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
819 820 821 822 823 - **824** - 825 826 827 828 829 

----

## Digwyddiadau 
* Trydydd Brwydr Ronsyfal: Y Basgiaid a Banu Qasi yn gorchfygu Eblo ac Aznar.
*Iñigo Arista yn gwrthryfela yn erbyn y Ffranciaid a sefydlu teyrnas Navarra
* 11 Mai - Pab Eugenius II yn olynu Pab Paschal I fel y 99fed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*11 Chwefror - Pab Paschal I
*Ymerawdwr Heizei, ymerawdwr Japan (g. 774)

Categori:824
Y Tincer

Papur bro a sefydlwyd ym 1977 yw'r ***Tincer***. Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym Medi 1977.

## Yr ardal
Plwyfi Genau’r-glyn, (Llandre, Dôl-y-bont),  
Trefeurig, (Penrhyn-coch, Pen-bont Rhydybeddau, Capel Madog, Capel Dewi) Tirymynach (Bow Street, Pen-y-garn, Rhydypennau a Dolau, ) a’r Borth - ymunodd plwyf Melindwr yn Ionawr 1982 (pentrefi Pen-llwyn/Capel Bangor, Goginan a Chwmrheidol/Aber-ffrwd)

## Yr enw
Dewiswyd yr enw, a gynigwyd gan Tegwyn Jones, gan mai dyma ardal y nofelydd Tom Macdonald (1900-1980). Fe’i ganwyd yn Llandre i rieni o dinceriaid Gwyddelig. Ar ôl bod ym Mhrifysgol Aberystwyth bu’n newyddiadurwr a golygydd papur newydd yn Lloegr, Tsieina, Awstralia ac am ddeng mlynedd ar hugain (30) yn Ne Affrica, nes iddo ddychwelyd i Gymru ym 1965.
Cyhoeddodd chwe nofel yn Saesneg - *Gareth the ploughman* (1939), (a gyfieithwyd i’r Gymraeg gan Nansi Griffiths fel *Croesi’r bryniau* (1981); *The peak* (1941), *Gate of gold* (1946), *The black rabbit* (1948), *How soon hath time* (1950), a *The song of the valley* (1951), pob un wedi ei lleoli yng Nghymru.

Ysgrifennodd hefyd ddwy nofel Gymraeg *Y nos na fu* (1974) a *Gwanwyn serch* (1982) a gyhoeddwyd ar ôl ei farw, a hefyd gyfrol o atgofion *Y Tincer tlawd* (1971) a gyfieithwyd yn *The white lanes of summer* (1975).  Mae’r gyfrol o atgofion am ei blentyndod yng Ngorllewin Cymru yn y blynyddoedd cyn y Rhyfel Byd Cyntaf (1914-8). 
Mae’r enw yn awgrymu fod y Tincer yn casglu newyddion wrth fynd oddi amgylch yr ardal.

Yn ôl y Cyfansoddiad "Y Gymraeg fydd iaith y Tincer a'i holl weithgareddau"

Mae modd gweld ôl-rifynnau diweddar o'r Tincer ar y wefan
http://www.trefeurig.org/tincer.php 
Dechreuwyd ei gyhoeddi mewn lliw  gyda rhifyn 311 ym Medi 2008.

## Golygyddion
*Tegwyn Jones, Medi 1977-Mehefin 1983
*Mary Thomas, Medi 1983-Hydref 1985
*Richard Lewis, Tachwedd 1985-Mehefin 1987
*Alun Jones, Medi 1987-Mehefin 1990
*Ceris Gruffudd, Medi 1990-

## Dolen allanol
**Y Tincer* ar wefan y BBC

Categori:Papurau bro Ceredigion
Categori:Sefydliadau 1977
823

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
818 819 820 821 822 - **823** - 824 825 826 827 828 

----

## Digwyddiadau 
* Y Saraseniaid yn cipio Creta oddi ar yr Ymerodraeth Fysantaidd.
* Ymerawdwr Junna yn dod yn ymerawdwr Japan.

## Genedigaethau 
* 13 Mehefin: Siarl Foel, brenin y Ffranciaid ac Ymerawdwr Glân Rhufeinig (bu farw 877)

## Marwolaethau 
Categori:823
Etholiad cyffredinol

Etholiad lle mae pob aelod (neu'r 'mwyafrif') o unrhyw gorff gwleidyddol i'w ethol yw **etholiad cyffredinol**. Arferir y term fel rheol i gyfeirio at etholiadau i brif gorff deddfwriaethol cenedl neu wladwriaeth, mewn cyferbyniaeth ag is-etholiadau ac etholiadau lleol.

## Geirdarddiad
Mae'r term yn tarddu o system etholiadol y Deyrnas Unedig lle ceir etholiadau cyffredinol i ethol Aelodau Seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, ond fe'i defnyddir i gyfeiro at etholiadau tebyg mewn sawl gwlad arall bellach.

## Gwledydd Prydain
Yma, mae'r term fel arfer yn cyfeirio at etholiad cenedlaethol ym mhob etholaeth seneddol ar yr un diwrnod Aelodau Seneddol, lle etholir hwy i San Steffan. Ni ddefnyddir y term i gyfeirio at etholiadau i Gynulliad Cymru, ond mae Adran 2 o Ddeddfwriaeth yr Alban, 1998, yn ei ddefnyddio yngh nghyd-destun ethol aelodau i Senedd yr Alban.

Yng ngwledydd Prydain rhaid cynnal etholiad cyffredinol o fewn pum mlynedd ac un mis o ennill grym, yn unol â deddf *Fixed-term Parliaments Act 2011*. Ceir eithriad i hyn pan fo'r Tŷ'r Cyffredin yn pasio pleidlais o ddiffyg ffydd yn y Llywodraeth cyn hynny, neu os  yw dau draean (2/3) o aelodau'r Tŷ yn pleidleisio dros ei gynnal ynghynt. Yn ystod y ddau Ryfel Byd, newidiwyd y tymor e.e. gohiriwyd Etholiad Cyffredinol 1910 i Dachwedd 1918 ac felly hefyd gyda Etholiad Cyffredinol a fwriadwyd ei gynnal yn Nhachwedd 1935, ac a ohiriwyd tan Mehefin 1945. Mae gan Dŷ'r Arglwyddi feto ar y gohirio, fodd bynnag.

Yn wreiddiol, roedd y broses o ethol yn cymrys sawl wythnos, ac nid un diwrnod. Cynhaliwyd y bleidlais ar ddiwrnodau gwahanol mewn etholaethau gwahanol. Yn 1911 newidiwyd hynny gan ddeddfwriaeth. Ers 1931 cynhaliwyd yr etholiad cyffredinol ar Ddydd Iau, ond nid yw hynny'n angenrheidiol.

## Gweler hefyd
*Etholiadau cyffredinol y Deyrnas Unedig
*Senedd y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau

Categori:Etholiadau
Categori:Gwleidyddiaeth
Teigr

Mamal yn perthyn i'r teulu *Felidae* (cathod) yw **teigr**. Cigysydd yw'r teigr ac mae ganddo grafangau a dannedd miniog. Mae'n un o bedwar rhywogaeth yn y genws *Panthera*. Y mwyaf cyffredin o'r is-rywogaethau yw Teigr Bengal.

Ystyrir y Teigr yn rhywogaeth mewn perygl, oherwydd hela a dinistrio fforestydd. Defnyddir rhannau o'r teigr mewn moddion Tsieineaidd traddodiadol.

## Is-rywogaethau 
* Teigr Indo-Tsieina (*Panthera tigris corbetti*) - Cambodia, Laos, Fietnam, Maleisia, Myanmar, Tsieina a Gwlad Tai
* Teigr Bengal (*Panthera tigris tigris*) - Bangladesh, Bhutan, India, Nepal a Tsieina
* Teigr De China (*Panthera tigris amoyensis*) - canolbarth a gorllewin Tsieina
* Teigr Siberia (*Panthera tigris altaica*) - a elwir weithiau Teigr Amur; Tsieina, Gogledd Corea, dwyrain Rwsia
* Teigr Sumatera (*Panthera tigris sumatrae*) - ar ynys Sumatera yn unig
* Teigr Malaya (*Panthera tigris jacksoni*) - ar orynys Malaya

Categori:Mamaliaid
820

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
815 816 817 818 819 - **820** - 821 822 823 824 825 

----

## Digwyddiadau 
*Y mathemategydd Persaidd Muhammad ibn Mūsā al-Kwārizmī yn dyfeisio algebra.

## Genedigaethau 
*Rhodri Mawr, brenin Gwynedd (tua'r flwyddyn yma)

## Marwolaethau 
*24 Rhagfyr - Leo V, Ymerawdwr Bysantaidd (g. 775)
*Tang Xian Zong, ymerawdwr Tsieina

Categori:820
821

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au 
816 817 818 819 820 - **821** - 822 823 824 825 826 

----

## Digwyddiadau 
*Tang Mu Zong yn dod yn ymerawdwr China

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*11 Chwefror - Benedict o Aniane, sefydlydd mynachlogydd a sant
*18 Rhagfyr - Theodulf, esgob Orléans
*Coenwulf, brenin Mercia

Categori:821
Dai Davies

:*Erthygl ar yr Aelod Seneddol yw hon. Am Dai Davies, gôl-geidwad gweler: Dai Davies (pêl-droediwr)*.

**David Clifford Davies**, a elwir weithiau **Dai Davies** (ganed 26 Tachwedd, 1959) yw Cyn-AS Annibynnol Blaenau Gwent. Cafodd ei ethol mewn is-etholiad ar 29 Mehefin, 2006, ar ôl marwolaeth y cyn-AS Annibynnol Peter Law. Dai Davies oedd rheolwr ymgyrchu Peter Law cyn hynny. Mae hefyd yn arweinydd y grŵp asgell chwith-ganol Llais Pobol Blaenau Gwent.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion annibynnol
Categori:Pobl o Flaenau Gwent
Categori:Arweinwyr pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Tirdeunaw

Ardal ar gyrion gogleddol dinas Abertawe, heb fod ymhell o Dreforys yw **Tirdeunaw**. Mae gan yr ardal gysylltiadau da gyda'r M4 i'r gogledd a Phenrhyn Gŵyr i'r gorllewin.

Bellach mae Tirdeunaw yn ymestyn o groes Capel Caersalem ar hyd Heol Llangyfelach hyd ben y bryn uwchben Llangyfelach. Arferai ymestyn i ben uchaf Treboeth ac roedd ganddo swyddfa bost ac ysgol gynradd.

Mae dros 400 o blant yn mynychu'r ysgol, sef Ysgol Gynradd Gymraeg Tirdeunaw, y drws nesaf at Ysgol Gymunedol Daniel James. Ceir yno hefyd ganolfan hamdden, un siop trin gwallt a deintydd. Bellach, mae yna gae pêl-droed newydd o'r enw 'Play Football' hefyd.

Categori:Abertawe
Cynhanes

**Cynhanes** yw'r term a ddefnyddir i gyfeirio at y cyfnod maith cyn ymddangosiad y cofnodion ysgrifenedig cyntaf, mewn cyferbyniaeth â hanes. Mae hanes yn tynnu ar ffynonellau ysgrifenedig felly, tra bod cynhanes yn dibynnu ar dystiolaeth archaeolegol. Mae ei hyd a'i barhâd yn amrywio o le i le yn y byd.

Yn Ewrop y cyfnodau traddodiadol ar gyfer cynhanes yw:

* Oes y Cerrig (sy'n dechrau gydag ymddangosiad cyntaf y ddynolryw)
** Hen Oes y Cerrig, neu'r cyfnod Paleolithig
** Oes Ganol y Cerrig, neu'r cyfnod Mesolithig
** Oes Newydd y Cerrig, neu'r cyfnod Neolithig
* Oes yr Efydd
* Oes yr Haearn

### Gweler hefyd 
* Cynhanes Cymru
819

8g - **9g** - 10g
760au 770au 780au 790au 800au - **810au** - 820au 830au 840au 850au 860au 
814 815 816 817 818 - **819** - 820 821 822 823 824 

----

## Digwyddiadau 
*Prifddinas yr Abbasid yn symud yn ôl i Baghdad
*Louis Dduwiol yn priodi Judith, merch Welf

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:819
818

8g - **9g** - 10g
760au 770au 780au 790au 800au - **810au** - 820au 830au 840au 850au 860au 
813 814 815 816 817 - **818** - 819 820 821 822 823 

----

## Digwyddiadau 
*Yr esgob Theodulf o Orléans yn cael ei ddiswyddo a'i garcharu yn dilyn cynllwyn yn erbyn Louis Dduwiol.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*26 Mai - Ali al-Rida, imam Shia
*3 Hydref - Ermengarde o Hesbaye
*Morvan Lez-Breizh, brenin Llydaw

Categori:818
817

8g - **9g** - 10g
760au 770au 780au 790au 800au - **810au** - 820au 830au 840au 850au 860au 
812 813 814 815 816 - **817** - 818 819 820 821 822 

----

## Digwyddiadau 
*Louis Dduwiol yn rhannu ei ymerodraeth rhwng ei feibion; Louis yr Almaenwr yn dod yn frenin Ffrancia Ddwyreiniol, Lothair I yn dod yn gyd-ymerawdwr.
*Diwedd gwarchae Caergystennin gan y Bwlgariaid.
*Cyngor Aachen
*25 Ionawr - Pab Paschal I yn olynu Pab Steffan IV fel y 98fed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Pab Steffan IV
*Theophanes y Cyffeswr, hanesydd yr Ymerodraeth Fysantaidd

Categori:817
816

8g - **9g** - 10g
760au 770au 780au 790au 800au - **810au** - 820au 830au 840au 850au 860au 
811 812 813 814 815 - **816** - 817 818 819 820 821 

----

## Digwyddiadau 
*Hywel ap Rhodri Molwynog yn dod yn frenin Gwynedd
*22 Mehefin - Pab Steffan IV yn olynu Pab Leo III fel y 97fed pab.
*Louis Dduwiol, brenin y Ffranciaid, yn cael ei goroni'n ymerawdwr gan Pab Steffan IV.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Cynan Dindaethwy ap Rhodri, brenin Gwynedd
*12 Mehefin - Pab Leo III
*Li He (Li Ho) bardd o Tsieina (g. 790)

Categori:816
Preston (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Gaerhirfryn, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Preston**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North West England - Preston constituency.svg|Etholaeth Preston yng Ngogledd-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1983. 

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1987: Stanley Thorne (Llafur)
* 1987–2000: Audrey Wise (Llafur)
* 2000–presennol: Mark Hendrick (Llafur-Cydweithredol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Cwpan Criced y Byd

**Cwpan Criced ICC y Byd** neu **Cwpan y Byd Criced** yw prif gystadleuaeth rhyngwladol criced un-dydd y byd.

Categori:Cystadlaethau criced
Dorset

Sir seremonïol a sir hanesyddol yn Ne-orllewin Lloegr yw **Dorset**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin y wlad ar lan Môr Udd rhwng siroedd Dyfnaint a Gwlad yr Haf i'r gorllewin, Wiltshire i'r gogledd a Hampshire i'r dwyrain. Ei brif ddinas a chanolfan weinyddol yw Dorchester. Mae ei thir yn isel ond fe'i croesir gan y Dorset Downs yn y de a'r gogledd. Y prif afonydd yw Afon Frome ac Afon Stour. Sir amaethyddol yw hi'n draddodiadol ond mae twristiaeth yn bwysig hefyd, yn arbennig yn ei threfi arfordirol fel Bournemouth a Weymouth. Ymhlith ei hynafiaethau mae bryngaer anferth Maiden Castle, ger Dorchester, yn sefyll allan. Mae nifer o lefydd yn y sir yn dwyn cysylltiad â gwaith llenyddol Thomas Hardy. Yn y cyfnod Eingl-Sacsonaidd roedd yr ardal yn rhan o deyrnas Wessex.

bawd|dim|200px|Lleoliad Dorset yn Lloegr

## Gwleidyddiaeth a gweinyddiaeth
### Ardaloedd awdurdod lleol
Rhennir y sir yn ddau awdurdod unedol:
200px|dim

# Bournemouth, Christchurch a Poole, sy'n llywodraethu'r prif gytref ar hyd rhan ddwyreiniol yr arfordir sy'n cynnwys y tair tref yn yr enw
# Dorset, sy'n gwasanaethu gweddill y sir, sy'n fwy gwledig 

Daeth y ddau awdurdod i fodolaeth ar 1 Ebrill 2019 pan gyfunwyd wyth awdurdod llai:
* Crëwyd Bournemouth, Christchurch a Poole trwy cyfuno y ddau awdurdod unedol Bwrdeistref Bournemouth a Bwrdeistref Poole â'r ardal an-fetropolitan Christchurch.
* Crëwyd Cyngor Dorset trwy gyfuno y pum ardal an-fetropolitan: 
**Dwyrain Dorset
**Gogledd Dorset
**Gorllewin Dorset
**Purbeck
**Weymouth a Portland

### Etholaethau seneddol
Rhennir y sir yn wyth etholaeth seneddol yn San Steffan:
* Canol Dorset a Gogledd Poole
* Christchurch
* De Dorset
* Dwyrain Bournemouth
* Gogledd Dorset
* Gorllewin Bournemouth
* Gorllewin Dorset
* Poole


Categori:Siroedd seremonïol Lloegr
Missouri

:*Gweler hefyd Missouri (gwahaniaethu).*

**Missouri**, yw pedwaredd dalaith ar ugain Unol Daleithiau America. Daw'r enw o'r enw iaith Illinois ar lwyth brodorol y Siouan Missouri (*ouemessourita* neu *wimihsoorita*, "pobl y canŵs"). Mae'r dalaith yn gorwedd rhwng Canolbarth Gorllewinol yr Unol Daleithiau a'r De ac yn rhannu nodweddion diwylliannol y ddau ranbarth hynny. Ei llys enw yw *"The Show-Me State"*. Ei phrif afonydd yw Afon Mississippi ac Afon Missouri. Dinas Jefferson yw prifddinas y dalaith.

canol|bawd|350px|Lleoliad Missouri yn yr Unol Daleithiau

## Dinasoedd Missouri 
## Dolenni allanol 
*   http://www.mo.gov/  www.mo.gov]


Categori:Gorllewin Canol yr Unol Daleithiau
Categori:Taleithiau'r Unol Daleithiau
Blaenplwyf

Pentref bychan yng nghymuned Llanfarian, Ceredigion, yw **Blaenplwyf** (; hen enw: *Pontllanio*). Fe'i lleolir 4 milltir i'r de o Aberystwyth. Rhed priffordd yr A487 trwy'r pentref.

Mae mast teledu ger y pentref sy'n nodwedd amlwg yn y tirwedd. Ceir un siop gymunedol a chapel yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Enwogion
*Joseph Jenkins (1818-1898), bardd

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfarian
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Bond

Gallai **bond** neu **Bond** gyfeirio at:

;Arianneg
* Bond (arianneg)
**Bond llywodraeth
***Bond rhyfel

;Cemeg
* Bond cemegol
**Bond cofalent
**Bond deusylffid
**Bond ïonig

;Daearyddiaeth
*Bonds, Swydd Gaerhirfryn, Lloegr
*Stryd Bond, Llundain
**Gorsaf danddaearol Bond Street
*Ynys Bond, Queensland, Awstralia
* Bond, Colorado
* Swydd Bond, Illinois
* Bond, Mississippi
* Bond Hill, Ohio
* Mynydd Bond, New Hampshire

;Ffilm a cherddoriaeth
* James Bond
* Bond (band)

;Byd natur
*Gwelltwyfyn Bond