Macbeth (drama)

[bawd|200px|*Macbeth a Banquo yn cyfarfod y tair gwrach ar y rhosdir* gan [Théodore Chassériau]]
bawd|200px|Poster Macbeth o 1884

Un o ddramâu mwyaf adnabyddus y dramodydd William Shakespeare yw ***Tragodia Macbeth*** neu ***Macbeth*** (Saesneg: '''*The Tragedy of Macbeth*,** neu ***Macbeth*''' (/məkˈbɛθ/)), ac amcangyfrifir ei bod wedi'i llwyfannu gyntaf ym 1606 a'i chyhoeddi am y tro cyntaf ym 1623. Cyhoeddwyd 2 gyfieithiad / trosiad Cymraeg o'r ddrama - trosiad mydryddol gan Thomas Gwynn Jones [*Tragodia Macbeth*] ym 1942, ac addasiad Cymraeg gan Gwyn Thomas [*Macbeth*] yn 2017.

## Cymeriadau 
## Disgrifiad 
Yn y ddrama, mae cadfridog dewr o’r enw Macbeth o'r Alban yn derbyn proffwydoliaeth gan driawd o wrachod y caiff ei ddyrchafu un diwrnod, yn Frenin yr Alban. Wedi’i gyffroi gan uchelgais a’i hudo at drais gan ei wraig, mae Macbeth yn llofruddio’r brenin presennol ac yn cipio gorsedd yr Alban iddo’i hun. Yna, wedi’i boeni gan euogrwydd a pharanoia, mae’n cyflawni llofruddiaethau treisgar pellach i amddiffyn ei hun rhag gelyniaeth ac amheuaeth, gan ddod yn reolwr gormesol ar ei deyrnas. Mae’r holl dywallt gwaed yn arwain at wallgofrwydd ac yn y pen draw, at farwolaeth Macbeth a'i wraig.

Defnyddiodd Shakespeare hanes Macbeth, brenin yr Alban o waith gan Raphael Holinshed (1587), er nad yw'r digwyddiadau yn y ddrama yn cyfateb i'r hyn a wyddir am y Macbeth hanesyddol. Pan hola Banquo am ei ffawd ei hun, mae'r gwrachod yn proffwydo y bydd yn dad i linach o frenhinoedd, er na fydd ef ei hun yn un. Mae'r gwrachod yn diflannu, ac mae'r Argwlydd Ross yn cyrraedd, gan hysbysu Macbeth am ei deitl newydd, a roed iddo gan y brenin,  "Arglwydd Cawdor". Felly mae proffwydoliaeth gyntaf y gwrachod yn cael ei chyflawni, ac mae Macbeth yn dechrau meithrin uchelgeisiau o fod yn frenin. Mae'r Brenin Duncan ei hun yn croesawu ac yn canmol Macbeth a Banquo, gan ddatgan y byddant i gyd yn treulio'r noson yng nghastell Macbeth yn Inverness; hefyd, cyhoeddwyd mai mab Duncan, Malcolm, fydd ei etifedd swyddogol. Mae Macbeth yn anfon llythyr ymlaen at ei wraig, yn sôn am broffwydoliaeth y gwrachod, ac mae hithau'n benderfynol y dylai hi a'i gŵr lofruddio Duncan er mwyn ennill y goron. Pan gyrhaedda Macbeth Inverness, mae hi'n ei berswadio i ladd y brenin y noson honno. Maen nhw'n bwriadu meddwi dau was Duncan, sy'n gwarchod ei ystafell, fel y gallant feio'r gweision am y llofruddiaeth.

### Act 2 
Y noson honno, er gwaethaf ei amheuon a nifer o arwyddion goruwchnaturiol, gan gynnwys rhithweledigaeth o ddagr [cleddyf bychan] wedi'i orchuddio â gwaed, mae Macbeth yn trywanu Duncan, a'i ladd, tra'n cysgu. Gwneir y weithred oddi-ar y llwyfan. Wrth ddychwelyd, mae wedi'i ddychryn cymaint nes bod yr Arglwyddes Macbeth yn ei ganfod yn cludo'r dagerau gwaedlyd, oddi wrth y corff. Mae hi'n ei geryddu, a'i atgoffa bod yn rhaid eu gadael wrth y gweision sy'n cysgu. Mae hi'n cymryd y dagerau, ac yn eu rhoi yn ôl yn ystafell Duncan. Pan glyw'r cwpl gnocio ar giât y castell, maen nhw'n brysio i'r gwely.

Mae porthor meddw yn agor y giât, gan adael Macduff (Arglwydd Fife) a Lennox i mewn: maen nhw'n dymuno ymweld â'r brenin. Mae Macbeth yn eu cyfarch ac yn eu harwain i ystafell Duncan. Mae Macduff yn mynd i mewn i'r siambr ac yna'n dychwelyd i'r llwyfan, gan gyhoeddi llofruddiaeth Duncan. Mae Macbeth a Lennox yn rhuthro i'r siambr lle, oddi ar y llwyfan, mae Macbeth yn lladd gweision Duncan i'w hatal rhag cyffesu eu diniweidrwydd. Mae'n ailymddangos ac yn cyfaddef i'r uchelwyr ei fod wedi lladd y gweision, fel dial am lofruddiaeth y brenin. Mae dau fab Duncan yn ffoi o'r wlad, gan ofni y byddant yn cael eu lladd nesaf. Mae Macduff yn egluro bod eu ffo yn eu gwneud yn brif ddrwgdybiedig ym marwolaeth y brenin, ac mae Macbeth, fel perthynas agosaf Duncan, yn cymryd yr orsedd, fel Brenin newydd yr Alban. Mae Banquo yn cofio proffwydoliaeth y gwrachod am sut y byddai ei ddisgynyddion ei hun yn etifeddu'r orsedd, ac mae'n amau ​​​​y gallai Macbeth fod yn wir lofrudd Duncan.

### Act 3 
Er gwaethaf llwyddiant Macbeth, mae'n parhau i fod yn anesmwyth ynglŷn â rôl Banquo yn y broffwydoliaeth. Gan wahodd Banquo i wledd frenhinol, mae Macbeth yn clywed y bydd Banquo a'i fab ifanc Fleance yn marchogaeth y noson honno. Mae Macbeth yn trefnu'n gyflym i ladd Banquo a Fleance, gan gyflogi dynion i gyflawni'r weitrhed. Yn ystod yr ymosodiad, mae'r llofruddion yn llwyddo i ladd Banquo, ond mae Fleance yn dianc. Mae Macbeth yn gandryll bod etifedd Banquo yn dal yn fyw.

Yn y wledd, mae Macbeth wedi gwahodd ei arglwyddi a'r Arglwyddes Macbeth i noson o yfed a llawenydd, er bod Macduff wedi gwrthod dod. Daw ysbryd Banquo i mewn ac eistedd yn sedd Macbeth. Mae Macbeth yn canu'n ofnus, gan ddychryn ei westeion, gan mai dim ond ef sy'n gallu gweld yr ysbryd. Mae'r lleill yn bryderus wrth weld Macbeth yn cynddeiriogi â'r gadair wag, nes bod yr Arglwyddes Macbeth anobeithiol yn ceisio eu darbwyllo "Mae f'arglwydd fel hyn yn fynych, a wedi bod / O'i ienctid. Da chi, arhoswch yn eich seddau. / Dros dro mae'r ffit yn para; mewn dau chwinc / Fe fydd o'n holliach eto." Ar glawr y cyhoeddiad cyntaf o *Tragodia Macbeth* ym 1942, noda'r cyhoeddwyr [Foyles o Lundain] ei bod hi'n "fraint [c]ael cyflwyno'r gwaith hwn i werin Cymru". Aent ymlaen i nodi "Y mae cyhoeddi cyfieithiadau o gampweithiau gwledydd estron yn rhan o'n dyletswydd, ac yn gymorth i gymharu safonau ein llenyddiaeth ac i eangu gorwelion llenyddol ein gwlad. [...] Medrodd yr Athro ddwyn at y gwaith hwn feistrolaeth lwyr ar gyfoeth ein hiaith, ac astudiaeth oes o glasuron y byd."  Nid dyma’r cyfieithiad cyntaf gan Gwyn Thomas o waith Shakespeare. Cyhoeddwyd *Y Dymestl* ym 1996 a *Breuddwyd Nos* *Ŵyl Ifan* yn 2000, ac addasodd nifer o ddramâu Shakespeare ar gyfer ffilmiau animeiddiedig i S4C sef y gyfres ''Shakespeare - Y Dramâu wedi'i Hanimeiddio''. 

Nododd Arwel Gruffydd yn ei Ragair i'r cyhoeddiad mai'r elfen oruwchnaturiol "yr ymwneud â gwrachod, yr ocwlt, a rhyw hen fyd paganaidd" oedd yr elfennau "mwyaf diddorol" yn y ddrama, ac y soniodd Gwyn "yn frwd amdani yn ein cyfarfod".  Mae ysgolheigion wedi nodi anghysondebau rhwng adroddiad Forman a'r ddrama fel y mae'n ymddangos yn y Folio Cyntaf. Mae rhai yn credu bod testun y Folio yn addasiad o'r ddrama wreiddiol. Mae hyn wedi arwain at y ddamcaniaeth bod y ddrama yn y Folio yn addasiad ar gyfer perfformiad dan do yn Theatr y Blackfriars (oedd yn cael ei redeg gan y King's Men o 1608).

### 1930au 
Llwyfannwyd trosiad T. Gwynn Jones, *Tragodia Macbeth* gyntaf yn Llanelli, 11-14 Ebrill 1938 gan gwmni o'r cylch, dan hyfforddiant Meriel Williams o'r Chwaraedy Cenedlaethol Cymru, Llangollen, ac eilwaith wedi hynny yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938 gan Gwmni'r Eisteddfod dan hyfforddiant Haydn Davies.

### 2010au 
[bawd|Cast *Macbeth* [Theatr Genedlaethol Cymru 2017]]
Llwyfannwyd y ddrama yn Gymraeg gan Theatr Genedlaethol Cymru yng Nghastell Caerffili yn 2017, o dan gyfarwyddyd Arwel Gruffydd; cynllunydd Ruth Hall; goleuo Joe Fletcher; sain Dyfan Jones; cyfarwyddydd cynorthwyol Aled Pedrick: cast

Roedd y cynhyrchiad yn deyrnged i'r Athro Gwyn Thomas, a fu farw cyn gweld ei gyfieithiad "newydd" o'r ddrama.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Dramâu 1606
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:William Shakespeare
Categori:Theatr Gymraeg y 2010au
Categori:Theatr Gymraeg y 2020au