Pranayama

**Pranayama** yw'r arfer iogig o ganolbwyntio ar anadlu tra'n ymarfer asanas. Yn Sansgrit, mae *prana yn* golygu "grym hanfodol bywydl", ac mae *yama* yn golygu ennill rheolaeth. Mewn ioga, mae anadl yn gysylltiedig â'r *prana*, felly, mae pranayama yn fodd i ddyrchafu *prana* *shakti*, neu egni bywyd. Disgrifir Pranayama mewn testunau Hindŵaidd megis y *Bhagavad Gita* a Swtrâu Ioga Patanjali. Yn ddiweddarach mewn testunau ioga Hatha, daeth i olygu atal yr anadlu.

## Geirdarddiad 
*Prāṇāyāma* (Devanagari:  *prāṇāyāma), sef* cyfansoddyn Sansgrit a ddiffinnir yn amrywiol gan wahanol awduron.

Disgrifia Macdonell y gair fel prana (*prāṇa*), anadl, + *āyāma* ac mae'n ei ddiffinio fel ataliad anadl. 

Mae Monier-Williams yn diffinio'r cyfansoddyn *prāṇāyāma* fel "o'r tri 'ymarfer-anadlu' a berfformir yn ystod Saṃdhyā (*pūrak*, *rechak*, *kumbhak*"). Mae'r diffiniad technegol hwn yn cyfeirio at system benodol o reoli anadl gyda thri asana fel yr esboniwyd gan Bhattacharyya: *pūrak* (mewnanadlu), *kumbhak* (ei gadw), a *rechak* (allanadlu). Mae prosesau eraill y prāṇāyāma ar wahân i'r model tri cham hwn.

Mae diffiniad VS Apte yn deillio o *āyāmaḥ* (*ā* + *yām*). Mae'r ystyr cyntaf yn ymwneud â "hyd", ehangu, ymestyn" ac mae'n diffinio *āyāmaḥ* fel "atal, rheoli, stopio".

## Hindwaeth 
### *Bhagavad Gītā* 
Crybwyllir Pranayama yn adnod 4.29 o'r *Bhagavad Gītā*.

### *Sutras ioga o Patanjali* 
Pranayama yw pedwerydd “cangen” o wyth o fewn Ioga Ashtanga (wyth cangen ioga) ac a grybwyllir yn adnod 2.29 yn Swtrâu Ioga Patanjali. Mae Patanjali, Rishi Hindŵaidd, yn trafod ei agwedd benodol at pranayama yn adnodau 2.49 trwy 2.51, ac yn neilltuo adnodau 2.52 a 2.53 i egluro manteision eu hymarfer. Nid yw Patanjali'n egluro natur prana yn llawn, ac mae'n ymddangos bod theori ac ymarfer pranayama wedi datblygu'n sylweddol ar ei ôl. Mae'n cyflwyno pranayama yn ei hanfod fel ymarfer sy'n rhagarweiniad i ganolbwyntio.

Mae athrawon ioga gan gynnwys BKS Iyengar wedi cynghori y dylai pranayama fod yn rhan o arfer cyffredinol sy'n cynnwys canghennau eraill o ddysgeidiaeth Raja Yoga Patanjali, yn enwedig Yama, Niyama, ac Asana.

## Bwdhaeth 
Yn ôl Canon Bwdhaidd Pali, roedd y Bwdha cyn ei oleuedigaeth yn ymarfer techneg fyfyriol a oedd yn cynnwys gwasgu'r daflod â'r tafod a cheisio atal yr anadl yn rymus. Disgrifir hyn fel un hynod boenus ac nid yw'n ffafriolangenrheidiol i oleuedigaeth. Mewn rhai dysgeidiaethau neu drosiadau Bwdhaidd, dywedir bod anadlu'n dod i ben gyda'r pedwerydd jhana, er bod hyn yn sgîl-effaith i'r dechneg ac nid yw'n digwydd o ganlyniad i ymdrech bwrpasol.

Ymgorfforodd y Bwdha fodiwleiddio cymedrol o hyd yr anadl fel rhan o'r tetrad rhagarweiniol yn yr Anapanasati Sutta. Mae'n ei ddefnyddio yno ar gyfer canolbwyntio. Yn ôl  rhai, mae hyn yn briodol ar gyfer dechreuwyr.

### Traddodiad Indo-Tibetaidd 
Gellir gweld datblygiadau Indo-Tibetaidd diweddarach mewn pranayama Bwdhaidd sy'n debyg i ffurfiau Hindŵaidd mor gynnar â'r 11g, yn y testun Bwdhaidd o'r enw *Amṛtasiddhi*, sy'n dysgu tri bandhas mewn cysylltiad ag anadlu iogig (kumbakha).

## Llyfryddiaeth 
* 81-7304-025-7 
* 
* 81-215-0715-4 
* 
* 81-7059-212-7 
* Mae Zaccaro, Andrea et al. (2018). *Sut y Gall Rheoli Anadl Newid Eich Bywyd: Adolygiad Systematig o Gydberthynas Seico-Ffisiolegol Anadlu Araf .* Ffiniau mewn Niwrowyddoniaeth Ddynol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Myfyrdod
Categori:Ymarfer corff
Categori:Ioga