open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jorge Rafael Videla

Cadfridog  o'r Ariannin ac Arlywydd yr Ariannin o 1976 hyd 1981 oedd **Jorge Rafaél Videla Almorozo** (2 Awst 1925 – 17 Mai 2013).

Ganwyd Videla ym Mercedes, yr Ariannin, yn fab i gyrnol yn y fyddin. Graddiod o Colegio Militar de la Nación ym 1944. Roedd yn frigadydd pan penodwyd yn Bennaeth Staff y Fyddin ym 1973, ac ym 1975 fe'i ddyrchafwyd yn bencadfridog y lluoedd arfog. Roedd Videla a chadfridogion eraill yn anhapus gyda llywodraeth sifil yr Ariannin, gan ei gweld yn aneffeithiol yn erbyn terfysgaeth gan grwpiau'r adain chwith ac am wneud llanast o'r economi gan arwain at chwyddiant uchel. Cipiodd y fyddin rym mewn ''coup d'état'' ar 24 Mawrth 1976 yn erbyn yr Arlywydd Isabel Martínez de Perón, gan sefydlu'r jwnta filwrol a reolodd y wlad hyd 1983. Urddwyd Videla yn arlywydd y wlad ar 29 Mawrth 1976 mewn seremoni a barodd am ugain munud. fe'i ddanfonir i garchar milwrol. Yn ogystal â'r achos hwn, cafodd y pardynau a roddwyd ym 1990 eu dyfarnu'n anghyfansoddiadol gan farnwr yn 2007, ac felly roedd Videla a gweddill y jwnta yn gallu wynebu cyhuddiadau newydd. Yng Ngorffennaf 2012 cafwyd yn euog o gipio'r babanod a dedfrydwyd i garchar am 50 mlynedd. Bu farw yn ei gwsg yng Ngharchar Marcos Paz yn Nhalaith Buenos Aires.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion yr Ariannin
Categori:Cadfridogion o'r Ariannin
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o artaith
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o herwgipio
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o ladrad
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl a bardynwyd
Categori:Pobl o Dalaith Buenos Aires
Abwydyn tywod

Anelid polycetaidd mawr y môr o'r genws *Arenicola* sydd â rhes o dagellau tuswog o bobtu'r cefn, ac yn turio ar draethau tywodlyd Amerig ac Ewrop rhwng llinellau llanw, ac a ddefnyddir fel abwyd yw'r **abwydyn tywod**, a elwir hefyd yn **llyngyren y traeth** neu'n **lwgan** (benywaidd; lluosog: lwgwns) neu **lygwn** (gwrywaidd; lluosog: lygwns; o'r ). Ceir nifer o rywogaethau, gan gynnwys yr abwydyn du (*Arenicola defodiens*), yr abwydyn llwyd (*Arenicola marina*) a'r abwydyn du cwta (*Arenicolides ecaudata*).

## Cyfeiriadau 
Categori:Anelidau
Chris Needs

Cyflwynydd radio a cherddor o Gymru oedd **Christopher Needs** MBE (12 Mawrth 1954 – 26 Gorffennaf 2020). Roedd hefyd yn actor a phianydd.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Chris yng Nghwmafan ger Port Talbot yn fab i Margaret Rose (1934-2000) a Harold (-1996), gweithwr dur. Roedd ganddo ddau frawd iau. Cymraeg oedd iaith yr aelwyd ond byddai hynny yn newid pan ddaeth ei dad adref gan nad oedd ei dad yn siarad unrhyw Gymraeg. Fe'i addysgwyd yn ysgol gynradd Cwmafan ac Ysgol Dyffryn, Port Talbot.

Aeth ymlaen i wneud MA a doethuriaeth mewn Cerddoriaeth gyda'r Associated Board, Llundain.

## Gyrfa
Roedd Chris yn actor a pianydd clasurol a gweithiodd mewn nifer o wledydd yn Ewrop, gan ddysgu Sbaeneg ac Iseldireg.

Cychwynodd ei yrfa radio ar orsaf radio annibynnol, Touch AM. Ymunodd a BBC Radio Wales yn 1996 ac yn 2002 cychwynodd gyflwyno ei sioe nosweithiol *The Friendly Garden Programme* lle'r oedd ar yr awyr rhwng 23:00 a 01:00. Roedd Needs yn boblogaidd iawn gyda gwrandawyr BBC Radio Wales, drwy sgwrsio gyda nhw ar yr awyr a'i gwahodd i ymuno gyda'i glwb cymunedol 'The Garden'. Bu'n cyflwyno'r rhaglen am 18 mlynedd hyd at y dydd Gwener cyn ei farwolaeth.

## Bywyd personol
Roedd Chris yn ymwybodol o fod yn hoyw ers ei arddegau ac yn ei hunangofiant soniodd am y gwawdio a'r erlid derbyniodd yng Nghymru oherwydd ei rywioldeb. Yn ystod ei arddegau cafodd ei gamdrin yn rhywiol gan rywun er roedd yn gwrthod ei henwi. O ganlyniad i hyn ceisiodd ladd ei hun.
Priododd ei ŵr, Gabe Cameron, ar 13 Mawrth 2013 yn Neuadd y ddinas, Caerdydd.

Bu farw yn 2020 wedi dioddef o waeledd ers peth amser gyda'i galon. Dwedodd datganiad y BBC: "Cwbl unigryw. Cwsg mewn hedd, Chris". Cynhaliwyd ei angladd ar 14 Awst 2020 a daeth torf allan ar ochr y stryd yng Nghwmafan i dalu teyrnged wrth i'r hers gludo ei gorff i Amlosgfa Margam. Oherwydd cyfyngiadau coronafeirws, roedd yr angladd yn un preifat.

## Llyfryddiaeth
**Like It Is: My Autobiography* (2007)
*''The Jenkins's's's's's* (2008)
**And There's More ... My Autobiography - part 2'' (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Heulfan

Gall **Heulfan** gyfeirio at:

*Heulfan y Rhyl: canolfan nofio a hamdden
*Heulfan: nofel (2012) gan Llwyd Owen
Un Ddinas Dau Fyd

Nofel gan yr awdur Cymraeg Llwyd Owen ydy ***Un Ddinas Dau Fyd***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg Y Lolfa ym mis Mawrth 2011.

Dilyniant i nofel gyntaf enwog Llwyd Owen, *Ffawd, Cywilydd a Chelwyddau*. Pumed nofel Llwyd Owen, enillydd Llyfr y Flwyddyn 2007 gyda'i nofel *Ffydd, Gobaith, Cariad*.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Nofelau 2011
Categori:Nofelau Cymraeg
Ryan Dolan

Canwr o Iwerddon yw **Ryan Dolan** (ganwyd 22 Gorffennaf 1985).

## Albymau
**Frequency* (2013)

Categori:Cantorion o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1985
Virginia Gibson

Dawnswraig, cantores, ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Virginia Gibson** (9 Ebrill 1925 – 25 Ebrill 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o St. Louis, Missouri
Paul Shane

Actor teledu o Sais oedd **Paul Shane** (ganwyd George Frederick Speight; 19 Mehefin 1940 – 16 Mai 2013) a ymddangosodd yn y gyfres gomedi *Hi-de-Hi!*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Rotherham
James Wolfensohn

Bancwr a noddwr y celfyddydau Awstralaidd sy'n byw yn yr Unol Daleithiau oedd Syr **James David Wolfensohn** AO (1 Rhagfyr 1933 – 25 Tachwedd 2020) oedd yn Llywydd Banc y Byd o 1995 hyd 2005.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd James Wolfensohn yn Awstralia ar 1 Rhagfyr 1933. Enillodd BA ac LLB o Brifysgol Sydney ac MBA o Ysgol Fusnes Harvard. Cyn iddo mynychu Harvard roedd yn gyfreithiwr yn y ffyrm Allen Allen & Hemsley. Gwasanaethodd fel swyddog yn Awyrlu Brenhinol Awstralia ac roedd yn aelod o dîm cleddyfa Awstralia yng Ngemau Olympaidd 1956.

Roedd Wolfensohn yn Llywydd ac yn Brif Weithredwr cwmni ei hunan, James D. Wolfensohn Inc, cwmni buddsoddi oedd yn cynghori corfforiaethau yn yr Unol Daleithiau ac o gwmpas y byd. Rhoddodd y gorau i'w ran yn y cwmni pan ymunodd â Banc y Byd. Roedd Wolfensohn hefyd yn Bartner Gweithredol yn Salomon Brothers, Dinas Efrog Newydd, am 10 mlynedd ac yn bennaeth yr adran fancio buddsoddi gan arwain ad-drefniant y Chrysler Corporation. Bu farw Preston ar 4 Mai 1995. Roedd Wolfensohn yn gyfaill i Preston ac yn ei edmygu, ac anelodd i barhau â nod Preston o ailddatgan pwrpas y Banc yn ystod ei lywyddiaeth, yn enwedig wrth i'r 1990au wynebu datblygiad cyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd a thlodi dirfawr yn yr Affrig is-Saharaidd.

Cafodd ei benodi'n gennad arbennig i'r Pedwarawd ar y Dwyrain Canol ar dynnu lluoedd a setlwyr Israelaidd o Lain Gaza, ond gadawodd y swydd ar ddiwedd Ebrill 2006.

Yn 2010 cyhoeddwyd ei hunangofiant, *A Global Life*.

## Bywyd personol 
Daeth James Wolfensohn yn ddinesydd Americanaidd. Mae ei wraig, Elaine, yn arbenigwraig addysg a chanddi raddau o brifysgolion o Wellesley (BA) a Columbia (MA ac MEd). Mae ganddynt dri phlentyn: Sara, Naomi, ac Adam.

## Gwobrau ac aelodaethau 
Derbynodd Urdd Awstralia ar 26 Ionawr 1987. Cafodd ei urddo'n Farchog Anrhydeddus gan y Frenhines Elisabeth II ym Mai 1995. Mae James Wolfensohn yn Gymrawd Academi Americanaidd y Celfyddydau a'r Gwyddorau ac yn Gymrawd y Gymdeithas Athronyddol Americanaidd. Enillodd y Wobr David Rockefeller gyntaf gan yr Amgueddfa Gelfyddyd Fodern yn Efrog Newydd am ei waith i'r celfyddydau.

## Llyfryddiaeth 
* ''Voice for the World's Poor: Selected Speeches and Writings of World Bank President James D. Wolfensohn, 1995–2005* (Washington, D.C.: World Bank, 2005).
* *A Global Life: My Journey Among Rich and Poor, from Sydney to Wall Street to the World Bank* (Efrog Newydd: PublicAffairs, 2010).

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Sebastian Mallaby, *The World's Banker: A Story of Failed States, Financial Crises, and the Wealth and Poverty of Nations'' (New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2004)

Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Awstralia
Categori:Bancwyr  o Awstralia
Categori:Cyfreithwyr  o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Pobl o Sydney
Jentŵ

Rhywogaeth o bengwin yn y genws *Pygoscelis* yw'r **jentŵ** (*Pygoscelis papua*). Mae'n byw yng Nghefnfor y De, gan gynnwys yn Ynysoedd y Falklands, De Georgia ac Ynysoedd Sandwich y De, Ynysoedd Kerguelen, a rhannau o'r Antarctig.

## Cyfeiriadau
Joyce Brothers

Seicolegydd a cholofnydd o Americanes oedd **Joyce Diane Brothers** (ganwyd Joyce Diane Bauer; 20 Hydref 1927 – 13 Mai 2013).

Cafodd ei geni yn Brooklyn, Dinas Efrog Newydd, yn ferch i'r cyfreithwyr Estelle (née Rapaport) a Morris K. Bauer.  Cafodd ei haddysg ym Mhrifysgol Columbia.

Priododd Dr. Milton Brothers (m. 1989) ym 1949. Enillodd Joyce Brothers y wobr fawr ar y rhaglen teledu *The $64,000 Question* ym 1955.

## Teledu (fel actores)
**Police Woman* (1974-1977)
**Project U.F.O.* (1978)
*''Charlie's Angels* (1981)
**Simon & Simon* (1983)
**Married with Children* (1990)
**The Day My Parents Ran Away* (1993)
**Baywatch* (1995)
**Mike Hammer, Private Eye* (1998)
**Diagnosis Murder'' (1999)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Colofnwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Seicolegwyr o'r Unol Daleithiau
Bruno Kirby

Actor o Americanwr oedd **Bruno Kirby**, ganwyd Bruno Giovanni Quidaciolu Jr (28 Ebrill 1949 – 14 Awst 2006).

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Pobl fu farw o liwcemia
Categori:Pobl o Manhattan
Tumblr

bawd|Logo Tumblr
Gwefan rwydweithio cymdeithasol yw **Tumblr**. Cafodd ei sefydlu gan David Karp yn 2007. Prynodd Yahoo! Tumblr yn 2013 am $1.1&nbsp;biliwn.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* 

Categori:Gwefannau rhwydweithio cymdeithasol
Categori:Cyfryngau cymdeithasol
Categori:Sefydliadau 2007
Kermit Gosnell

Meddyg Americanaidd a reolodd clinig erthylu yw **Kermit Barron Gosnell** (ganwyd 9 Chwefror 1941) a gafwyd yn euog yn 2013 o dri gyhuddiad o lofruddio babanod ar ôl iddynt gael eu geni, ac un gyhuddiad o ddynladdiad anfwriadol yn erbyn claf a fu farw o orddos o gyffuriau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Americanwyr Affricanaidd
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Meddygon Americanaidd
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl o Philadelphia
Taylor Mead

Actor a bardd o Americanwr oedd **Taylor Mead** (31 Rhagfyr 1924 – 8 Mai 2013) oedd yn aelod o The Factory, stiwdio Andy Warhol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Michigan
Categori:Pobl fu farw yn Colorado
Saul Bass

[bawd|Poster ar gyfer y ffilm *[The Man with the Golden Arm* (1955) a ddyluniwyd gan Saul Bass]]

Dylunydd graffig o'r Unol Daleithiau oedd **Saul Bass** (8 Mai 1920 – 25 Ebrill 1996) oedd yn enwog am ei bosteri ffilmiau eiconig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr posteri
Categori:Dylunwyr graffig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn y Bronx
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw o lymffoma
Jack Palance

Actor o Americanwr oedd **Jack Palance**, ganwyd Vladimir Palahniuk (18 Chwefror 1919 – 10 Tachwedd 2006).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau arswyd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau drama Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau gwyddonias Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau hanesyddol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau llawn cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau rhyfel Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau'r Gorllewin Gwyllt
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r iaith Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Pennsylvania
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wcreinaidd
Only Teardrops

250px|bawd|Emmelie de Forest yn canu "Only Teardrops"

Cân a recordiwyd gan y gantores o Ddenmarc, Emmelie de Forest  ydy "**Only Teardrops**". Ysgrifennwyd y gân gan Lise Cabble, Julia Fabrin Jakobsen a Thomas Stengaard. Enillodd y gân Gystadleuaeth Cân Eurovision 2013 a gynhaliwyd yn Malmö, Sweden.. Perfformiwyd y gân yn y rownd gyn-derfynol gyntaf ar 14 Mai 2013 a llwyddodd i ennill lle yn y rownd derfynol ar 18 Mawrth 2013. Cystadlodd y gân yn erbyn 25 cân arall, a daeth yn fuddugol gyda 281 o bwyntiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2013
Categori:Senglau 2013
Pen Transh

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Torfaen, Cymru, yw **Pen Transh** (Saesneg: *Pen Tranch*). Cyfeirnod OS: SO2500. Saif i'r gogledd o bentref "Y Transh". Ceir hen heol Rufeinig gerllaw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Torfaen

Categori:Pentrefi Torfaen
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Torfaen (y DU)
Anne Valery

Sgriptwraig o Loegr oedd **Anne Valery** (ganwyd **Anne Firth**; 24 Chwefror 1926 – 29 Ebrill 2013) a gyd-ysgrifennodd y gyfres ddrama *Tenko*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Hampstead
Categori:Sgriptwyr teledu o Loegr
Dwyrain Traethmelyn

Cymuned ym mwrdeistref sirol  Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Dwyrain Traethmelyn** (Saesneg: *Sandfields East*). Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 6,118 .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
* Gorllewin Traethmelyn

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Castell-nedd Port Talbot
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Castell (cymuned)

Mae **Castell**  yn gymuned yn Ninas a Sir Abertawe. Roedd y boblogaeth yn 2001 bron yn 12,000. Cyfeirnod grid: SS6593.

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Gweunydd Margam

Cymuned ym mwrdeisdref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Gweunydd Margam** (hefyd: **Morfa Margam**; Saesneg: *Margam Moors*). Mae'n ffurfio rhan o dref Port Talbot.
Gwaith Dur Margam a'r porthladd sy'n gysylltiedig a'r gwaith dur sy'n gorchuddio holl arwynebedd y gymuned yma, ac oherwydd hyn nid oes poblogaeth barhaol yn y gymuned.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn ddim ond tri pherson, gan mai rhostiroedd anial yw'r ardal sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
* Gorllewin Traethmelyn

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordir Castell-nedd Port Talbot
Categori:Cymunedau Castell-nedd Port Talbot
Jwnta filwrol yr Ariannin (1976–83)

Rheolwyd yr Ariannin gan jwnta filwrol o 1976 hyd 1983. Cipiodd y fyddin grym mewn ''coup d'état'' ym 1976, a datganwyd "y Broses Ad-drefnu Genedlaethol" (). Dechreuodd y Rhyfel Brwnt yn erbyn grwpiau gerila adain chwith, a bu camdriniaethau hawliau dynol gan gynnwys artaith a llofruddiaethau torfol gan sgwadiau marwolaeth y jwnta. Yn sgil trechiad yr Ariannin yn Rhyfel y Falklands (1982) a gwrthwynebiad ar draws y wlad i'r jwnta, cwympodd llywodraeth y cadfridogion a dychwelodd y wlad at ddemocratiaeth ym 1983.

## Arlywyddion 
* Jorge Rafael Videla, 29 Mawrth 1976 – 29 Mawrth 1981
* Roberto Eduardo Viola, 29 Mawrth – 11 Rhagfyr 1981
* Carlos Lacoste, 11–22 Rhagfyr, 1981
* Leopoldo Galtieri, 22 Rhagfyr 1981 – 18 Mehefin 1982
* Alfredo Oscar Saint Jean, 18 Mehefin 1982 – 1 Gorffennaf 1982
* Reynaldo Bignone, 1 Gorffennaf 1982 – 10 Rhagfyr 1983

## Gweler hefyd 
* Ymgyrch Condor
* Jwnta milwrol

Categori:20fed ganrif yn yr Ariannin
Categori:Hanes gwleidyddol yr Ariannin
Glasgwm, Powys

Pentref bychan a chymuned yn ne-ddwyrain Powys, Cymru, yw **Glasgwm** neu **Glascwm**. Saif yn y bryniau isel tuag 8 milltir i'r dwyrain o Lanfair-ym-Muallt a thua 5 milltir o'r ffin â Lloegr. Gorwedd y pentref mewn cwm mynyddog rhwng Bryn Gwaunceste (542m) i'r gogledd a Bryn Glascwm (524m) i'r de. Mae Clawdd Offa tua 2 filltir i'r dwyrain. Yng nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o oddeutu 479.

Yn yr Oesoedd Canol, roedd Glasgwm yn ganolfan grefyddol ac eglwysig cantref Elfael. Sefydlwyd clas gynnar yno gan Dewi Sant neu un o'i ddisgyblion, lle cedwid hen gloch Dewi, sef y *bangu*, yn ôl traddodiad. Roedd ganddi bwerau goruwchnaturiol. Yn 1745 trefnodd yr eglwyswyr lleol ddeiseb yn gwrthwynebu penodi ficer di-Gymraeg. Yn ôl traddodiad, lladdwyd y blaidd olaf yng Nghymru yn y plwyf hwn, yn ystod teyrnasiad Elisabeth I o Loegr. ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Clasau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Gorsaf reilffordd Wilmcote

Mae **gorsaf reilffordd Wilmcote** yn gwasanaethu pentref Wilmcote ger Stratford-upon-Avon yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Wilmcote
Wilmcote
Gerallt Jones

Bardd a llenor Cymraeg oedd **Gerallt Jones** (1907–1984). Yn enedigol o Rymni, Sir Fynwy (Bwrdeistref Sirol Caerffili bellach), roedd yn fab i Fred Jones, un o 'Fois y Cilie' a golygodd gyfrolau o waith y beirdd hynny. Un o'i feibion ef yw'r canwr a gwleidydd Dafydd Iwan.

## Llyfryddiaeth 
* (cyfieithydd) *Y Greadigaeth* gan Haydn (1952)
* *Ystâd Bardd* (1974). Cerddi.
* *Cranogwen* (1981). Astudiaeth o waith Sarah Jane Rees.
* ''Rhwng y Coch a'r Gwyrdd'' (1982). Ysgrifau.

## Gweler hefyd 
* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

## Cyreiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerffili
Paul Claudel

Bardd ac awdur o Ffrainc oedd **Paul Claudel** (6 Awst 1868 – 23 Chwefror 1955). Mae ei ddramau yn cynnwys ''Tête d'or*, *L'Otage*, *Le Pain dur*, *Le Père humilié* a *Le Soulier de satin''.

Roedd yn frawd i'r gerflunydd Camille Claudel.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1868
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Catholig o Ffrainc
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Catholig o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Diplomyddion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Diplomyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Dyddiadurwyr o Ffrainc
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Hunangofianwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Aisne
[Categori:Pobl fu farw ym Mharis}}
[Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Montesquieu

Awdur ac athronydd o Ffrainc oedd **Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu** (18 Ionawr 1689 – 10 Chwefror 1755), neu yn syml **Montesquieu**.

## Llyfryddiaeth
**Spicilège* (1715)
**Système des idées* (1716)
**Lettres persanes* (1721)
**Le Temple de Gnide* (1725)
**Histoire véritable* (c.1723–c.1738)
**Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence* (1734) - gweler Gallica
**Arsace et Isménie* (1742)
*''De l'esprit des lois* (1748) - gweler cyf. 1, cyf. 2 
**La défense de «L'Esprit des lois* (1750)
**Essai sur le goût* (1757)
**Mes Pensées'' (1720–1755)

Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Athronwyr o Ffrainc
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1689
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1755
Guns N' Roses

Band roc caled Americanaidd yw '''Guns N' Roses''' a ffurfiwyd yn Los Angeles, Califfornia, ym 1985.

## Aelodau
*Axl Rose
*Dizzy Reed
*Tommy Stinson
*Chris Pitman
*Richard Fortus
*Frank Ferrer
*Ron "Bumblefoot" Thal
*DJ Ashba

### Cyn-aelodau
*Izzy Stradlin
*Tracii Guns
*Ole Beich
*Rob Gardner
*Duff "Rose" McKagan
*Slash
*Steven Adler
*Matt Sorum
*Gilby Clarke
*Paul Tobias
*Robin Finck
*Josh Freese
*Buckethead
*Bryan "Brain" Mantia

## Albymau 
* Appetite for Destruction (1987)
* G N' R Lies (1988)
* Use Your Illusion I (1991)
* Use Your Illusion II (1991)
* "The Spaghetti Incident?" (1993)
* Chinese Democracy (2008)

Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau roc caled
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1985
Cedric Brooks

Sacsoffonydd a chyfansoddwr reggae o Jamaica oedd **Cedric "Im" Brooks** (1943 – 3 Mai 2013).

Ganwyd yn Denham Town, slwm ger y brifddinas Kingston, ym 1943. Roedd yn aelod o The Skatalites, grŵp ska enwocaf Jamaica, a chynhyrchodd Brooks nifer o gyfansoddiadau offerynnol reggae i Studio One. Bu farw o drawiad ar y galon mewn ysbyty yn Ninas Efrog Newydd yn 2013.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddorion reggae
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Kingston, Jamaica
Categori:Sacsoffonyddion o Jamaica
Evan Pan Jones

Llenor Cymraeg, gweinidog annibynnol, golygydd a diwygiwr cymdeithasol o Gymru oedd **Evan Pan Jones** (12 Mehefin 1834 – 8 Mai 1922).

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni ym mhlwyf Llandysul, Ceredigion yn 1834. Ar ôl cael ei addysgu yng ngholegau'r Annibynwyr yng Nghymru ac ym Mhrifysgol Marburg yn yr Almaen, aeth yn weinidog yn y Fflint lle treuliodd weddill ei oes.

Cyfranodd yn helaeth i'r ddadl yn y wasg dros ddatgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru, yn enwedig yn ei swydd fel golygydd papur newydd *Y Celt*. Fel diwygiwr cymdeithasol, roedd yn gadarn o blaid y ffermwyr llai yn erbyn y meistri tir gan argymell gwladoli'r tir yng Nghymru a gwneud i ffwrdd â'r stadau mawr.

Fel llenor, ysgrifennodd gofiannau i Samuel Roberts ('S.R. Llanbrynmair') a'i frodyr ac i Michael D. Jones, arloeswr Y Wladfa, ynghyd â sawl erthygl, hunangofiant a drama.

## Llyfryddiaeth 
* *Y Dydd Hwn: Annibyniaeth yn Symud fel Cranc* (1880). Drama.
* *Cofiant y Tri Brawd o Lanbryn-mair* (1892)
* *Cofiant Michael D. Jones* (1903)
* *Oes Gofion* (dim dyddiad, tua 1905). Hunangofiant.

## Gweler hefyd 
* Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

## Cyfeiriadau
Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Diwygwyr cymdeithasol
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Hanes crefydd yng Nghymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Pobl o Landysul
Gustave Flaubert

Nofelydd o Ffrainc oedd **Gustave Flaubert** (12 Rhagfyr 1821 – 8 Mai 1880).

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
* ''Mémoires d'un fou* (1838)
* *Smarh* (1839)
* *Madame Bovary* (1857)
* *Salammbô* (1862)
* *L'Éducation sentimentale* (1869)
* *La Tentation de saint Antoine* (1874)

### Drama
**Le Château des cœurs* (1880)

### Eraill
* *Lettres à la municipalité de Rouen* (1872)
* *Lettres à George Sand* (1884)
**Souvenirs, notes et pensées intimes'' (1965)

## Gweler hefyd
*Pont Gustave-Flaubert

Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Rouen
Henri Dutilleux

Cyfansoddwr o Ffrainc oedd **Henri Dutilleux** (22 Ionawr 1916 – 22 Mai 2013).

Fe'i ganwyd yn Angers, Maine-et-Loire, Ffrainc, yn gorwyr yr arlunydd Constant Dutilleux.

## Gweithiau cerddorol
*''L'Anneau du roi* (1938; cantata)
*Symffoni rhif 1 (1951)
**Le loup* (1953; ballet)
**Le double* (1959; symffoni)
*Concerto i Sielo (1970)
**L'Arbre des songes* (1985; concerto feiolin)
**Correspondances'' (2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Angers
Gorsaf reilffordd Stratford-upon-Avon

Mae **gorsaf reilffordd Stratford-upon-Avon** yn gwasanaethu tref Stratford-upon-Avon yn Swydd Warwick, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Stratford-upon-Avon
Stratford-upon-Avon
George Sand

Nofelydd ac awdures o Ffrainc oedd **George Sand** (ganwyd **Amantine Lucile Aurore Dupin**; 1 Gorffennaf 1804 – 8 Mehefin 1876).  Priododd y Barwn Casimir Dudevant yn 1822.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**Rose et Blanche* (1831, gyda Jules Sandeau)
**Indiana* (1832)
**Valentine* (1832)
**Lélia* (1833)
**Andréa* (1833)
**Mattéa* (1833)
**Jacques* (1833)
**Kouroglou / Épopée Persane* (1833)
**Leone Leoni* (1833)
**Simon* (1835)
**Mauprat* (1837)
**Les Maîtres mosaïtes* (1837)
*''L'Oreo* (1838)
**L'Uscoque* (1838)
**Spiridion* (1839)
**Un hiver à Majorque* (1839)
**Pauline* (1839)
**Horace* (1840)
**Consuelo* (1842)
**La Comtesse de Rudolstadt* (1843)
**Jeanne* (1844)
**Teverino* (1845)
**Le Péché de M. Antoine* (1845)
**Le Meunier d'Angibault* (1845)
**La Mare au diable* (1846)
**Lucrezia Floriani* (1846)
**François le Champi* (1847)
**La Petite Fadette* (1849)
**Les Maîtres sonneurs* (1853)
**La Daniella* (1857)
**Elle et Lui* (1859)
**Narcisse* (1859)
**Jean de la Roche* (1859)
**L'Homme de neige* (1859)
**La Ville noire* (1860)
**Marquis de Villemer* (1860)
**Mademoiselle La Quintinie* (1863)
**Laura, Voyage dans le cristal* (1864)
**Le Dernier Amour* (1866, dedicated to Flaubert)
**La Marquise* (1834)
**Mademoiselle Merquem* (1868)

### Drama
**Gabriel* (1839)
**François le Champi* (1849)
**Claudie* (1851)
**Le Mariage de Victorine* (1851)
**Le Pressoir* (1853)
**Le Pavé* (1862)
**Le Marquis de Villemer* (1864)
**Le Lis du Japon* (1866)
**L'Autre* (1870, gyda Sarah Bernhardt)
**Un Bienfait n'est jamais perdu'' (1872)

## Cyfeiriadau
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1804
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Llenorion Ffrangeg
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Madame Bovary

Nofel enwocaf Gustave Flaubert ydy ***Madame Bovary***; cyhoeddwyd pennod gyntaf y stori ar 1 Hydref 1856 yn *La Revue de Paris*. Cafwyd sgandal fawr pan gyhoeddwyd y nofel ac achos llys yn erbyn Flaubert a'r cyhoeddwyr am "lygru moesoldeb y cyhoedd".

## Cynllun 
Lleolir y nofel yn nhref ddychmygol 'Yonville' ger Rouen, Normandi. Mae arwres y nofel, Emma Roualt, yn cael ei magu mewn cwfaint ac mae'n ei adael gyda'i phen yn llawn o grefyddoldeb sentimental a breuddwydion rhamantaidd am fywyd moethus a chariadon Byronaidd. Mae hi'n priodi Charles Bovary, meddyg gwledig mewn tref fach ger Rouen, ond yn syrffedu ar fywyd mewn lle mor ddinod a chwmni gŵr addolgar ond diddychymyg, sef y gwrthwyneb i'r syniadau rhamantaidd am briodas a chariad a gafodd yn y nofelau poblogaidd a ddarllenai yn y cwfaint. Mae'n syrthio mewn cariad a sgwier lleol golygus ond cyn hir mae ef yn diflasu ar ei chwmni ac yn ei gadael. Caiff garwriaeth arall gyda chlerc i gyfreithwyr ond ni all ef ddioddef ei syniadau rhamantaidd pen yn y gwynt. Yn y cyfamser mae hi wedi disgyn mewn dyled sylweddol trwy wario'n afradlon er mwyn plesio ei chariad ac mae'r un â'r dyled iddo yn bygwth datgelu popeth i'w gŵr os na chaiff ei dalu. Mewn braw a digalondid, mae hi'n lladd ei hun trwy gymryd arsenig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 1856
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelau Ffrangeg y 19eg ganrif
Categori:Nofelau Ffrangeg o Ffrainc
Al Hirschfeld

Gwawdluniwr Americanaidd oedd **Albert Hirschfeld** (21 Mehefin 1903 – 20 Ionawr 2003).

## Llyfrau
**Manhattan Oasis*
**Show Business Is No Business* (1951)
**The American Theater as Seen by Al Hirschfeld*
**The Entertainers* (1977)
**Hirschfeld by Hirschfeld* (1979)
**The World of Al Hirschfeld* (1970)
**Hirschfeld’s World* (1981)
**Show Business is No Business* (1983)
**A Selection of Limited Edition Etchings and Lithographs* (1983)
**Art and Recollections From Eight Decades* (1991)
**Hirschfeld On Line*(2000)
**Hirschfeld’s Hollywood* (2001)
**Hirschfeld’s New York* (2001)
**Hirschfeld’s Speakeasies of 1932* (2003)
**Hirschfeld’s Harlem*
**Hirschfeld’s British Isles* (2005)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  
*  Gwefan yr Al Hirschfeld Foundation

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwawdlunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn St. Louis, Missouri
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Cig a Gwaed

Nofel gan yr awdur Cymraeg Dewi Prysor ydy ***Cig a Gwaed***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg Y Lolfa ym mis Tachwedd 2012. Ym mis Mai 2013 roedd y nofel ar restr fer cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Nofelau 2012
Categori:Nofelau Cymraeg
Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Benfro 2013

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Benfro 2013** rhwng 27 Mai a 1 Mehefin 2013 ar gaeau Cilwendeg Boncath yng ngogledd Sir Benfro. Emyr Phillips oedd Cadeirydd Pwyllgor Gwaith yr Eisteddfod a cynhaliwyd Gŵyl Gyhoeddi yn Hwlffordd ym mis Ebrill 2012. Un o Lywyddion y Dydd oedd y gantores a pherfformwraig yn sioeau'r West End, Connie Fisher a nododd ei dyled i'r Urdd ac Eisteddfod yr Urdd am roi cyfle iddi berfformio a meithrin ei Chymraeg.

## Enillwyr
* **Y Goron** - Guto Dafydd o  Drefor
* **Y Gadair** - Grug Muse, Carmel, Dyffryn Nantlle
* **Y Fedal Ddrama** - *Emanuel* gan Rhys Penry-Williams
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - 
* **Tlws y Cyfansoddwr** -
* **Enillydd y Fedal Gelf** - 
* **Medal y Dysgwr** - Megan Jones, Ysgol Uwchradd Caerdydd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Lluniau o'r Eisteddfod gwefan BBC Cymru Fyw
 

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Sir Benfro
2013
Sir Benfro
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Sir Benfro
Richard Strauss

Cyfansoddwr Almaenig oedd **Richard Georg Strauss** (11 Mehefin 1864 – 8 Medi 1949).

Cafodd ei eni ym München, yn fab i'r cerddor Franz Strauss.  Disgybl ei ewyrth Benno Walter oedd Richard.  Priododd y soprano Pauline de Ahna ar 10 Medi 1894.

## Gweithiau cerddorol
### Lieder (Caneuon)
*"Winterreise" (1871)
*"Der böhmische Musikant" (1871)
*"Herz, mein Herz" (1871)
*"Der müde Wanderer" (1873)
**Mädchenblumen* (1888)
**Schlichte Weisen* (1889)
*"Wir beide wollen springen" (1896)
**Pedro Calderón de la Barca: "Der Richter von Zalamea"* (1904)
**Krämerspiegel* (1918)
**Sinnspruch* (1919)
**Gesänge des Orients* (1928)
*"Austria" (1929)
**Zugemessne Rhythmen* (1935)
**Vier letzte Lieder* (1950)

### Operâu
**Salome* (1901)
**Elektra* (1909)
**Der Rosenkavalier* (1911)
**Die Frau ohne Schatten* (1919)
**Die ägyptische Helena* (1928)
**Die schweigsame Frau* (1935)
**Friedenstag* (1938)

### Piano
*Sonata rhif 1-5 (1874)
**Stimmungsbilder* (1884)
**Königsmarsch* (1906)
**Josephslegende* (1914)

### Cerddorfaol
**Till Eulenspiegels lustige Streiche* (1895)
**Ein Heldenleben* (1898)
**Taillefer* (1903)
**Symphonia Domestica* (1903)
**Wiener Philharmoniker Fanfare* (1924)
**Japanische Festmusik* (1940)
**Metamorphosen* (1945)

Categori:Cyfansoddwyr Almaenig
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Pobl o München
Der Rosenkavalier

Opera gan Richard Strauss yw ***Der Rosenkavalier*** ("Marchog y Rhosyn"). Mae'r libreto gan Hugo von Hofmannsthal a Harry von Kessler, yn seiliedig ar y nofel *Les amours du chevalier de Faublas* gan Louvet de Couvrai, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1787.
## Cymeriadau
*Y Marschallin (Tywysoges Marie Thérèse von Werdenberg)
*Graf Octavian Rofrano (ei chariad)
*Barwn Ochs
*Sophie von Faninal
*Herr von Faninal (tad Sophie)
## Gweler hefyd
Der Rosenkavalier - Disgyddiaeth

Categori:Operâu
Categori:Operâu gan Richard Strauss
Categori:Gweithiau 1911
The Bell Jar

Unig nofel y llenor Americanaidd Sylvia Plath ydy ***The Bell Jar***. Fe'i cyhoeddwyd yn wreiddiol o dan y ffugenw "Victoria Lucas" yn 1963. Nofel rhannol-hunangofiannol ydyw, gydag enwau pobl a llefydd wedi'u newid. Yn aml, ystyrir y gwaith yn *roman à clef*, gyda dirywiad y prif gymeriad oherwydd salwch meddyliol yn adlewyrchu profiadau personol Plath ei hun. Cymerodd Plath ei bywyd ei hun fis ar ôl i'r nofel gael ei chyhoeddi yn y Deyrnas Unedig. Cyhoeddwyd y nofel o dan enw Plath am y tro cyntaf ym 1967 ac ni chafodd ei chyhoeddi yn yr Unol Daleithiau tan 1971, o ganlyniad i ddymuniad mam Plath a'i gŵr Ted Hughes. Bellach mae'r nofel wedi ei chyhoeddi mewn bron i ddeuddeg iaith gwahanol.

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 1963
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau roman à clef
Pantglas (nofel)

Nofel gan yr awdur Mihangel Morgan ydy ***Pantglas***. Fe'i cyhoeddwyd gan wasg Y Lolfa ym mis Chwefror 2011. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae trigolion pentre dychmygol Pantglas yn wynebu newid byd wrth i'r gwaith mawr ar yr argae ddigwydd o'u cwmpas. Symud fydd eu hynt, ond cyn hynny bydd llawer o ddŵr wedi mynd dan bont eu bywydau. Nofel egnïol sy'n defnyddio peth o hanes Llanwddyn a Llyn Efyrnwy fel man cychwyn i ddychymyg byrlymus Mihangel Morgan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Mihangel Morgan
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 2011
Cestyll yn y Cymylau

Nofel gan yr awdur Mihangel Morgan ydy ***Cestyll yn y Cymylau***. Fe'i cyhoeddwyd gan wasg Y Lolfa yn 2007. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel wedi ei hysgrifennu ar ffurf cofiant i artist na chafodd gydnabyddiaeth yn ystod ei oes ei hun. Lleolir mewn tref debyg i Aberystwyth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Mihangel Morgan
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 2007
Dan Gadarn Goncrit

Nofel gan yr awdur Mihangel Morgan ydy ***Dan Gadarn Goncrit***. Fe'i cyhoeddwyd gan wasg Y Lolfa yn 1999.

## Adolygiad Gwales
Nofel ddirgelwch yw hon ar yr olwg gyntaf. Mae darlithydd parchus, Maldwyn Taflun Lewis, yn gyrru ei gar cyflym, ac fe ddigwydd rhywbeth sy’n newid popeth yn ei fywyd. Sut mae’r darlithydd yn ymdopi â’r hyn ddigwyddodd, ac â phopeth arall sy’n dilyn? Ond mae yna fwy na hynny i’r stori - wrth i ni ddilyn trywydd y datblygiadau ym mywyd Maldwyn, cawn gyfle hefyd i gyfarfod â llu o gymeriadau eraill. Yn y cymeriadau hyn y mae cyfoeth y nofel. Mae i fywyd pob un ohonynt haenau cudd o dan y ddelwedd arwynebol, ac mae gan bob un ohonynt gyfrinach, a’r hyn sy’n gafael wrth ddarllen yw'r modd y mae Mihangel Morgan yn plisgo ymaith yr arwynebol, ac yn datgelu’r haenau fesul un nes cyrraedd at galon y gwir. Ac mae’r gwir yn hanes ambell un yn dychryn - nid stori i’r gwangalon yw hon. Er gwaethaf yr argraffiadau cynnar, felly, nid stori’r dirgelwch yw craidd y nofel, ond ein hadnabyddiaeth gynyddol o’r cymeriadau.

Mae amrywiaeth y cymeriadau yn eang - o ddarlithwyr yr Adran Astudiaethau Celtaidd yn y brifysgol, i’r butain Lois, y ddau frawd Hedd ac Ellis Wynne, a’r pâr cariadus Tada Pwdin Mawr a Mama Losin, sy’n cadw lle Gwely a Brecwast yn Aberdyddgu. Mae Aberdyddgu’n gartref i Tanwen, arlunydd na werthodd ddarlun hyd yma, ac i Mared, y feudwyes sy’n mynnu siarad Cymraeg ar bob achlysur. I Aberdyddgu y daw’r cardotyn dieithr a’i gi, ac Alys, yr eneth ifanc sy’n chwilio am ei chariad ar ôl ei ddiflaniad sydyn.

Wrth i’r stori ddatblygu, mae bywydau’r cymeriadau hyn i gyd yn plethu i’w gilydd, ac mae’r dychan ar gymdeithas y dref – ac ar natur bywyd yng Nghymru heddiw - yn ddeifiol.

Mae hon yn nofel gymhleth, a dryslyd ar adegau yn y penodau agoriadol. Ond wrth i’r stori a’r nofel ddatblygu, mae perthnasedd y cyfan yn dod i’r amlwg. Mae’r cymeriadu’n gadarn iawn, iawn – mae eu sgyrsiau, a’u meddyliau, yn rhoi i ni ddarlun llawn o bob un person. Maent yn gymeriadau cymhleth ac annisgwyl, ond cyflawn, ac mae’r profiad o’u dinoethi yn rhoi gwefr – neu’n hytrach, yn creu ias.

## Llyfryddiaeth
* Adolygiad oddi ar http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780862434946, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

Categori:Adolygiadau Gwales
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Categori:Mihangel Morgan
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 1999
Shel Silverstein

Cartwnydd, llenor, canwr, a chyfansoddwr caneuon Americanaidd oedd **Shelby** **"Shel" Silverstein** (25 Medi 1932 – 10 Mai 1999). Ymhlith ei lyfrau i blant mae *The Giving Tree* (1964), *Where the Sidewalk Ends* (1974), ac *A Light in the Attic* (1981). Ysgrifennodd hefyd y gân "A Boy Named Sue".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd plant o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cartwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chicago
Categori:Pobl o Florida
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Gorsaf reilffordd Llanisien

Mae **gorsaf reilffordd Llanisien** (Saesneg: *Llanishen railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Llanisien yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Llanisien
Arenicola cristata

Llyngyren fôr o'r genws *Arenicola* sy'n byw ar draethau Gogledd America yw ***Arenicola cristata***. Mae gan y rhywogaeth hon 17 segment gwrychog i'w chorff, ac yn wyrdd neu'n frown-gwyrdd ei lliw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Anelidau
Awyrennu

Yr holl weithgaredd sydd ynghlwm wrth gludiant hedfan a'r diwydiant awyrennau yw **awyrennu**. Mae'n ymwneud yn enwedig â datblygiad a hedfan awyrennau sy'n drymach nag aer. Gellir ei ystyried yn agwedd ymarferol ar awyrenneg, sef astudiaeth awyrennau.

Rhennir awyrennu'n ddau faes: awyrennu sifil (gan gynnwys awyrennu masnachol ac awyrennu preifat), ac awyrennu milwrol.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cludiant
Categori:Hedfan
Tonfanau

Pentref bychan yw **Tonfanau** () yng Ngwynedd, Cymru, a leolir ar arfordir Bae Ceredigion ychydig o dan 20 milltir i'r gogledd o Aberystwyth.

Gwasanaethir y pentref gan orsaf reilffordd Tonfanau.

## Hanes
Mae yna hen ysgythriad a gafwyd yn eglwys Cadfan Sant yn nhre Tywyn - dyluniad wedi ei dynnu o stryd Aberdâr yn y dref. Sylwch ar y goleudwr (saeth) ar y mynydd uwchben y pentref yr ochr arall, a’r patrwm o gaeau bach nad ydynt yno bellach uwchlaw aber y Dysynni.

Categori:Pentrefi Gwynedd
Robert Armstrong-Jones

Meddyg o Gymro ac arbenigwr ar anhwylderau'r ymennydd oedd **Robert Armstrong-Jones** (2 Rhagfyr 1857 – 31 Ionawr 1943) a anwyd ym Mhen Llŷn.

Fe'i aned yn Ynyscynhaearn, a'i fedyddio gyda'r enw **Robert Jones**.

Priododd Margaret Elizabeth Roberts (1868–1943), o "Blas Dinas" ger Caernarfon yn 1893 a chawsant un mab sef y milwr Ronald Armstrong-Jones ac un ferch, Elaine. Cafodd Ronald a'i wraig fab, sef Antony Armstrong-Jones Antony Armstrong-Jones, Iarll 1af Snowdon a briododd y Dywysoges Margaret o Loegr.

[bawd|Bedd Robert Armstrong-Jones a'i wraig Margaret (chwith) a bedd eu mab [Ronald Armstrong-Jones (dde).|chwith]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1943
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Seiciatryddion o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Eifionydd, Porthmadog
Gorsaf reilffordd Yr Eglwys Newydd

Mae **gorsaf reilffordd Yr Eglwys Newydd** (Saesneg: *Whitchurch railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Yr Eglwys Newydd, Caerdydd.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Eglwys Newydd
Albwm comedi

Albwm o ddeunydd comig yw **albwm comedi**. Gall fod yn recordiad o act digrifwr ar ei sefyll, neu'n gasgliad o sgetshis, caneuon comig, ymson ac ymgom, a jôcs.

Mae hanes yr albwm comedi yn dyddio'n ôl i 1897 pan gynhyrchodd Edison Records recordiadau ar silindr o straeon digrif gan Cal Stewart. Ym 1913 rhyddhaodd Joe Hayman y record *Cohen on the Telephone*, act am fewnfudwr Iddewig sy'n ceisio ymdopi â thechnoleg fodern. Roedd albymau comedi yn boblogaidd iawn yn ystod gwrthddiwylliant y 1960au a'r 1970au, a'r sîn comedi amgen yn y 1980au a'r 1990au. Heddiw mae nifer o ddigrifwyr yn rhyddhau ei actiau ar DVD yn hytrach nag ar albwm sain.

Yn yr Unol Daleithiau mae'r Academi Genedlaethol ar gyfer y Celfyddydau a'r Gwyddorau Recordio yn rhoi Gwobr Grammy am yr Albwm Comedi Gorau.

## Cyfeiriadau 

Comedi
Categori:Comedi
Rhaglen arbennig

Rhaglen deledu sy'n torri ar draws yr amserlen arferol yw **rhaglen arbennig**. Gall fod yn gystadleuaeth chwaraeon, perfformiad cerddorol neu gomedi, neu ddarllediad newyddion pwysig.

## Cyfeiriadau 
Arbennig
Categori:Terminoleg teledu
Glyn Lewis

Seiciatrydd o Gymru yw **Glyn Lewis** sydd yn Athro Epidemioleg Seiciatrig ym Mhrifysgol Bryste.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Bryste
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Seiciatryddion o Gymru
Bwrlésg

bawd|dde|Dita Von Teese, un o berfformwyr bwrlésg mwyaf blanellaw yr 21ain ganrif

Gwaith llenyddol, dramatig, neu gerddorol a greir gyda'r bwriad o ddifyrru ac achosi chwerthin ydy **bwrlésg**. Gwneir hyn drwy ddychanu arddull neu anian gweithiau difrifol. Daw'r gair o'r Eidaleg *burlesco*, sy'n tarddu o'r gair Eidaleg *burla* – jôc, gwawd neu watwar.

O ran ystyr, mae'r term bwrlésg yn gorgyffwrdd â dychan, parodi a gwawdlun ac yn ei ystyr theatraidd, gyda'r strafagansa a welwyd yn ystod y cyfnod Fictorianaidd. Mae'r enw *burlesque* wedi cael ei ddefnyddio yn Saesneg mewn cyd-destun llenyddol a theatraidd ers diwedd y 17g. Wrth edrych yn ôl, mae'r enw wedi cael ei ddefnyddiuo ar gyfer gweithiau Chaucer a Shakespeare ac i'r clasuron Groegaidd-Rufeinig. Mae enghreifftiau cyferbyniol o bwrlésg llenyddol yn cynnwys *The Rape of the Lock* gan Alexander Pope a *Hudibras* gan Samuel Butler. Esiampl o fwrlésg cerddorol ydy *Burleske for piano and orchestra* (1890) gan Richard Strauss. Mae enghreifftiau o theatr bwrlésg yn cynnwys *Robert the Devil* gan W. S. Gilbert a sioeau A. C. Tor – Meyer Lutz fel *Ruy Blas and the Blasé Roué*.

Mae defnydd mwy diweddar o'r term, yn enwedig yn yr Unol Daleithiau yn cyfeirio at fformat sioe amrywiol. Roedd rhain yn arbennig o boblogaidd rhwng y 1860au a'r 1940au, yn aml mewn clybiau cabaret, yn ogystal â theatrau, ac yn aml roeddent yn cynnwys stripio coch. Ceisiodd rai o ffilmiau Hollywood i ailgreu awyrgylch y perfformiadau hyn mewn ffilmiau rhwng y 1930au a'r 1960au, yn cynnwys *Cabaret* ac *All That Jazz* yn 1979. Gwelwyd twf mawr yn niddordeb pobl yn y fformat hwn ers y 1990au.

[bawd|chwith|400px|Bwrlesg Americanaidd ar *[Ben-Hur: A Tale of the Christ|Ben-Hur*, tua 1900.]]

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
**Ruckus! American Entertainments at the Turn of the Twentieth Century* o gasgliad Llyfrgell Llyfrau a Llawysgrifau Prin Beinecke ym Mhrifysgol Yale
**Classic Burlesque: We Aim to Tease * – sioe sleidiau gan gychrawn *Life*

Categori:Comedi
Categori:Dawns erotig
Categori:Dychan
John-Paul Macleod

Actor o Gymru yw **John-Paul Macleod** (ganwyd 1986).

Cafodd ei eni ym Mhort Talbot.

## Teledu
**The Testimony of Taliesin Jones* (2000)
**My Boy Jack* (2007)

## Ffilmiau
**Calendar Girls* (2003)
**To Kill a King* (2003)
**The Gospel of Us* (2012)

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1986
Prifysgol Cincinnati

Prifysgol gyhoeddus a leolir yn Cincinnati, Ohio, UDA, yw **Prifysgol Cincinnati** () a sefydlwyd ym 1819. Yn ôl rhestr y *Times Higher Education* am 2012–3, mae Cincinnati yn un o'r 250 o brifysgolion gorau yn y byd.

Gelwir timau chwaraeon y brifysgol yn "Bearcats".

bawd|dim|Neuadd McMicken, adeilad Coleg y Celfyddydau a'r Gwyddorau, ar gampws Prifysgol Cincinnati

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Addysg yn Ohio
Categori:Cincinnati
Cincinnati
Categori:Sefydliadau 1819
Arenicola

Genws o lyngyr gwrychog y môr yw'r ***Arenicola***. Maent yn rhan o'r teulu *Arenicolidae* sydd yn rhan o'r dosbarth *Polychaete*.

Maent yn tyrchu'r tywod ar y traeth neu ar waelod y môr.

## Rhywogaethau ac is-rywogaethau 
Mae gan y genws *Arenicola* y rhywogaethau ac is-rywogaethau derbyniedig canlynol:
* *Arenicola bombayensis* (Kewalarami, Wagh a Ramade, 1960)
* *Arenicola brasiliensis* (Nonato, 1958)
* *Arenicola cristata* (Stimpson, 1856)
* *Arenicola defodiens* neu'r abwydyn du (Cadman a Nelson-Smith, 1993)
* *Arenicola glasselli* (Berkeley a Berkeley, 1939)
* *Arenicola loveni* (Kinberg, 1866)
** *Arenicola loveni sudaustraliense* (Stach, 1944)
* *Arenicola marina* neu'r abwydyn llwyd (Linnaeus, 1758)
** *Arenicola marina glacialis* (Murdich, 1885)
** *Arenicola marina schantarica* (Zachs, 1929)

## Cyfeiriadau 
Categori:Anelidau
Ed McMahon

Difyrrwr a phersonoliaeth deledu Americanaidd oedd **Edward Leo Peter "Ed" McMahon, Jr.** (6 Mawrth 1923 – 23 Mehefin 2009). Roedd yn bartner i Johnny Carson ar *The Tonight Show* o 1962 hyd 1992, ac roedd yn cyflwyno Carson ar ddechrau'r sioe gan ddweud "'''Here's Johnny!*". Roedd hefyd yn hysbysebu nifer o gwmnïau, gan gynnwys yr American Family Publishers a Budweiser, a chyflwynodd y sioe dalent *Star Search''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Difyrwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Difyrwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Swyddogion Corfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Detroit
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Johnny Carson

Cyflwynydd teledu, digrifwr a chonsuriwr Americanaidd oedd **John William "Johnny" Carson** (23 Hydref 1925 – 23 Ionawr 2005) a gyflwynodd *The Tonight Show* o 1962 hyd 1992. Ei bartner ar y sioe oedd Ed McMahon.

Bu farw o emffysema.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Pobl a aned yn Iowa
Categori:Pobl o Nebraska
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw o emffysema