open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Williams Pantycelyn (llyfr)

Bywgraffiad William Williams Pantycelyn gan Iestyn Roberts yw ***William Williams Pantycelyn***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog darluniadol yn olrhain hanes William Williams, Pantycelyn (1717-91), bardd a llenor ac emynydd mwyaf toreithiog Cymru. Ceir 15 llun lliw a 5 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:William Williams (Pantycelyn)
Cofio Tomos

Cyfrol deyrnged i Tomos Owen gan  Huw Owen (Golygydd) yw ***Cofio Tomos: Teyrngedau ac Erthyglau Tomos Befan Owen***.
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn y gyfrol hon, cyflwynir detholiad o deyrngedau i Tomos Owen, Cynhyrchydd Chwaraeon BBC Cymru am ddeng mlynedd, a fu farw yn Ionawr 2009. Trosglwyddwyd elw'r gyfrol i Gronfa Tomos Owen, 'Leukaemia Fund'.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Cywyddwr o Fetws Cedewain yn Sir Drefaldwyn

Bywgraffiad y bardd Siâms Dwnn gan Dafydd Huw Evans yw ***Cywyddwr o Fetws Cedewain yn Sir Drefaldwyn***. Yr Edwin Mellen Press a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Dyma'r cyntaf mewn cyfres o bedair cyfrol.

## Disgrifiad byr
Rhan o astudiaeth mewn pedair cyfrol o'r bardd Siâms Dwnn, mab yr arwyddfardd Lewys Dwnn. Mae yn y gyfrol ddeunydd newydd, yn arbennig am deuluoedd bonedd Sir Drefaldwyn yn yr 19g.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Betws Cedewain
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am Bowys
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 17eg ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Yr Esgob Burgess a Choleg Llanbedr

Cyfrol yn olrhain hanes yr Esgob Thomas Burgess gan D.T.W. Price yw ***Yr Esgob Burgess a Choleg Llanbedr***.
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1987. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog yn olrhain hanes yr Esgob Thomas Burgess, a'r coleg a sefydlodd yn Llanbedr Pont Steffan. Lluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau hanes Cymraeg
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau am Lanbedr Pont Steffan
Categori:Llyfrau Cymreig 1987
Cyfrol Deyrnged Marie James

Bywgraffiad Marie James gan Myrddin ap Dafydd (Golygydd) yw ***Cyfrol Deyrnged Marie James***. 

Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o ysgrifau a cherddi yn talu teyrnged i Marie James, Llangeitho, Ceredigion, gwraig flaenllaw a brwdfrydig ymhob agwedd ar fywyd a diwylliant ei bro. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Cymeriadau Bro

Casgliad o fywgraffiadau o gymeriadau Llanbedr Pont Steffan a'r cylch gan Twynog Davies yw ***Cymeriadau Bro***.  Fe'i golygwyd gan Dylan Huw Lewis. Cyhoeddwyd y gyfrol yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o fywgraffiadau o gymeriadau lleol gan Twynog Davies a ymddangosodd yn wreiddiol yn *Clonc*, papur bro Llanbedr Pont Steffan a'r cylch.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llanbedr Pont Steffan
Categori:Llyfrau am hanes Ceredigion
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Dal Ati i Herio'r Byd

Cyfrol o straeon am bymtheg o heddychwyr Cymru wedi'i golygu gan D. Ben Rees yw '''''Dal Ati i Herio'r Byd'''''.
Cyhoeddiadau Modern a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol arall yn sôn am un ar bymtheg o heddychwyr Cymru. Chwaer gyfrol i Herio'r Byd a Dal i Herio'r Byd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Cadrawd - Arloeswr Llên Gwerin

Astudiaeth o fywyd a gwaith Thomas Christopher Evans (Cadrawd) gan Brynley Roberts    yw ***Cadrawd: Arloeswr Llên Gwerin***. 
Prifysgol Cymru Abertawe a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith Goffa Henry Lewis a draddodwyd ym Mhrifysgol Cymru Abertawe yn Nhachwedd 1996, yn trafod bywyd a gwaith Thomas Christopher Evans (1846-1918), hanesydd lleol, hynafiaethydd a chasglwr llên gwerin Cymru, o Langynwyd, Morgannwg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig y 19eg ganrif
Daniel Owen a'i Fyd

Cyflwyniad byr i agweddau ar fywyd a gwaith Daniel Owen gan R. K. Matthias a T. Ceiriog Williams yw '''''Daniel Owen a'i Fyd'''''. 

Cyhoeddwyd y gyfrol yn 1991. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol ddwyieithog llawn ffotograffau a dogfennau gyda phenawdau estynedig sy'n darlunio bywyd a chyfnod y nofelydd o'r Wyddgrug.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Owen, Daniel
Categori:Daniel Owen
Categori:Llyfrau Cymreig 1991
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig y 19eg ganrif
Mewnfudo, Ie; Gwladychu, Na!

Llyfryn am gymunedau Cymraeg yw ***Mewnfudo, Ie, Gwladychu Na!: Gwladychiaeth a Gwrth-wladychiaeth yn y Bröydd Cymraeg / In-migration, Yes, Colonisation No!: Colonialism and Anti-colonialism in the Bröydd Cymraeg***. Mudiad Cymuned a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog yn cyflwyno rhesymau'r mudiad Cymuned dros wrthwynebu'r broses o wladychu cymunedau Cymraeg eu hiaith.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymraeg gan awduron o Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Peter Moore: Y Gwaethaf o'r Gwaethaf

Bywgraffiad Peter Moore gan Dyfed Edwards yw '''''Peter Moore: Y Gwaethaf o'r Gwaethaf'''''. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr yn y gyfres o gyfrolau byr a chyflym Stori Sydyn. Hanes un o lofruddwyr gwaethaf Cymru - Peter Moore, y dyn mewn du. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys manylion un o'r achosion enwocaf o gamweinyddu cyfiawnder yng Nghymru - achos Lynnette White.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Moore, Peter
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Categori:Trosedd yng Nghymru
Llais dros Gymru

Llyfryn am y Cynulliad Cenedlaethol yw ***Llais dros Gymru: Cynigion y Llywodraeth ar Gyfer Cynulliad Cymreig***.
*The Stationery Office* a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997 fel papur gwyn. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog yn cyflwyno cynigion y Llywodraeth ar gyfer Cynulliad Cymreig.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Deuddeg Diwygiwr Protest

Cyfrol gan ddeuddeg o ysgolheigion ar y deuddeg diwygiwr protestanaidd wedi'i olygu gan  D. Ben Rees yw ***Deuddeg Diwygiwr Protest***.
Cyhoeddiadau Modern a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Ysgrifau gan ddeuddeg o ysgolheigion ar y deuddeg diwygiwr Protestannaidd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Elfed - Cawr ar Goesau Byr

Bywgraffiad o Elfed Lewys gan Ioan Roberts yw ***Elfed: Cawr ar Goesau Byr***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol gynnes o atgofion a straeon am Elfed Lewys, pregethwr anghydffurfiol a baledwr, canwr gwerin, actor greddfol a gwladgarwr tanbaid. Mae'n bortread tyner a o ŵr unigryw y pery ei ddylanwad anghonfensiynol ar yr holl ardaloedd y bu'n gweinidogaethu ynddynt.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Er Gwell Er Gwaeth

Bywgraffiad o Elwyn Roberts ganddo ef ei hun yw ***Er Gwell Er Gwaeth***. 
Elwyn Roberts hefyd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hunangofiant yr Hybarch Elwyn Roberts, cyn-Archddiacon Bangor, yn adlewyrchu ei ymroddiad i fywyd prysur yn yr eglwys, ynghyd â chofnod gonest o'i ymddeoliad cyn-amserol wrth iddo wynebu'n arwrol gyfyngiadau clefyd Parkinson.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Fe'm Ganed i yn Rhymni

Bywgraffiad o Idris Davies  yw '''''Fe'm Ganed i yn Rhymni/ I Was Born in Rhymney'''''. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Mae'r gyfrol deyrnged ddwyieithog hon i Idris Davies, un o feibion enwocaf Rhymni, yn cynnwys detholiadau o'i ryddiaith a'i farddoniaeth ynghyd â lluniau lliw a du-a-gwyn gan Olwen Hughes.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Geiriau Gwynfor

Detholiad o eiriau Gwynfor Evans wedi'i olygu gan Peter Hughes Griffiths yw ***Geiriau Gwynfor***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Detholiad o eiriau Gwynfor Evans, wedi eu casglu ynghyd gan un a fu'n gweithio'n agos gydag ef am flynyddoedd lawer, Peter Hughes Griffiths. Cynhwysir deunydd a gyweiniwyd o lythyrau, areithiau, pamffledi, llyfrau a phapurau ayb.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Gwynfor Evans
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Gilbert a Gwenllian

Bywgraffiad Gwenllian gan Gweneth Lilly yw '''''Gilbert a Gwenllian: Hanes Bywyd Lleian yn Sempringham / Gilbert and Gwenllian: The Story of a Nun's Life at Sempringham'''''. 
Cymdeithas y Dywysoges Gwenllian a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hanes bywyd lleian - y dywysoges Gwenllian, merch Llywelyn ein Llyw Olaf - yn garcharor yn Sempringham, Lloegr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau am Gymru'r Oesoedd Canol
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Pennar Davies: Y Dyn a'i Waith

Gwerthfawrogiad o fywyd a gwaith llenyddol y bardd Pennar Davies gan Huw Ethall yw '''''Pennar Davies: Y Dyn a'i Waith'''''.  Cofiant Pennar Davies yw'r llyfr.
Eisteddfod Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Gwerthfawrogiad o fywyd a gwaith llenyddol y gwrthrych.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Davies, Pennar
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Dr Thomas Richards: Hanesydd Piwritaniaeth ac Anghydffurfiaeth Gymreig

Bywgraffiad o un a fu'n Llyfrgellydd Coleg Prifysgol Bangor gan Geraint H. Jenkins yw ***Dr Thomas Richards: Hanesydd Piwritaniaeth ac Anghydffurfiaeth Gymreig***. 
Prifysgol Cymru Abertawe a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dyma ddarlith Goffa Henry Lewis a draddodwyd yng Ngholeg Prifysgol Cymru Abertawe yn Nhachwedd 1994, yn bwrw golwg ar yrfa'r cymeriad unigryw a fu'n Llyfrgellydd Coleg Prifysgol Bangor o 1926 hyd 1946.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Richard, Thomas
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Gwas yr Achos Mawr

Bywgraffiad o Huw Llewelyn Wiliams ganddo ef ei hun yw ***Gwas yr Achos Mawr***. 

Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1991. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cofiant y gweinidog, y bardd, y llenor, y dramodydd a'r hanesydd, y Parchedig Huw Llewelyn Williams, y Fali, Môn, gan ei fab. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1991
Gwell Dysg Na Golud

Bywgraffiad Dr Evan James gan Goronwy Evans yw ***Gwell Dysg Na Golud***. 

Goronwy Evans a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hanes magwraeth wledig, ddiwylliedig y ffisegydd byd enwog Dr Evan James Williams ('Desin', 1903-45), o ardal Cwmsychpant, Llanwenog, a'i gyfraniad at y frwydr i orchfygu bygythiad llongau tanfor yr Almaen, gyda dwy bennod yn Saesneg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon

Bywgraffiad Robert Hughes gan Geraint Jones yw '''''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'''''. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyflwyniad, hanes, lluniau mewn lliw, achau'r teulu a gwerthfawrogiad o'r arlunydd gwerin Robert Hughes o Uwchlaw'r ffynnon, Llanaelhaearn, gan Geraint Jones.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu

Bywgraffiant Goronwy Owen gan Alan Llwyd yw ***Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu***.
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cofiant i Goronwy Owen, 1723-1769, athro, curad a bardd caeth mwyaf blaenllaw'r 18g, a aned ym Môn, ond a dreuliodd hanner ei oes drist yn Lloegr a'r Amerig. Deg ar hugain o luniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig y 18fed ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Elen Roger: Portread

Portread o'r actores ac athrawes Elen Roger Jones gan Harri Parri yw ***Elen Roger: Portread***. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Portread darluniadol o Elen Roger Jones y cofir amdani'n arbennig am ei chyfraniad i fyd y ddrama yng Nghymru, ar y llwyfan ac ar deledu. Cyfrannodd yn helaeth hefyd i fyd addysg, crefydd a diwylliant Cymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Darlun o Arlunydd

Bywgraffiad o E. Meirion Roberts gan  Robert Owen a John Gruffydd Jones (Golygyddion) yw ***Darlun o Arlunydd: E. Meirion Roberts***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol deyrnged i'r arlunydd cynhyrchiol o Hen Golwyn sy'n cynnwys detholiad nodweddiadol o'i waith wedi ei atgynhyrchu mewn lliw a du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau am Gonwy
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Gwraig Orau o'r Gwragedd

Bywgraffiad Merryell Williams gan Enid Pierce Roberts yw '''''Gwraig Orau o'r Gwragedd'''''. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o 138 o ryseitiau a gasglwyd gan Merryell Williams (1629-1703), gwraig ystâd Ystumcolwyn, Meifod, ynghyd â gwerthfawrogiad byr o arferion bwyd, coginio a meddyginiaethol yng Nghymru a geirfa ddefnyddiol. 12 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Gyrfa'r Gŵr o Dregaron

Bywgraffiad Henry Richard gan Carey Jones yw '''''Gyrfa'r Gŵr o Dregaron'''''. 
Tŷ John Penri a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol a gyhoeddir ar achlysur canmlwyddiant marw Henry Richard, 1812-1888. Lluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Hewl

Bywgraffiad o Geraint Griffiths gan Geraint Davies yw ***Hewl: Stori Geraint Griffiths***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Bywgraffiad o'r canwr pop Cymreig. Ceir yma hanes ei daith o'i fagwraeth ym Mhontrhydyfen i'w enwogrwydd fel canwr a cherddor, ac actor, gan roi heibio ei alwedigaeth fel nyrs.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Hiraeth am Yfory

Bywgraffiad o David Thomas gan Angharad Tomos yw ***Hiraeth am Yfory***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cofiant gan ei wyres i David Thomas (1880-1966), gŵr o Sir Drefaldwyn yn wreiddiol a weithiodd yn ddiflino dros y mudiad llafur a mudiad addysg y gweithwyr yng Nghymru, gan lunio strwythur cadarn i'r mudiad undebau llafur yng Nghymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Henry M. Stanley - Pentewyn Tân

Bywgraffiad o'r fforiwr Henry M. Stanley gan Emyr Wyn Jones yw '''''Henry M. Stanley: Pentewyn Tân a'i Gymhlethdod Phaetonaidd'''''. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Astudiaeth sy'n taflu golwg newydd ar bersonoliaeth anwastad Henry M. Stanley, yr arloeswr a aned yn Ninbych, a'i gymeriad Phaetonaidd. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Stanley, Henry M.
Categori:Llyfrau Cymreig 1992
Hugh Hughes Arlunydd Gwlad

Bywgraffiad yr alunydd Hugh Hughes gan Peter Lord yw ***Hugh Hughes: Arlunydd Gwlad***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cofiant Hugh Hughes (1790-1863), arlunydd mwyaf cynhyrchiol Cymru yn y 19g a weithiai'n bennaf yn ei wlad ei hun. Ffotograffau ac atgynyrchiadau lliw a du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Hughes, Hugh
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Ifor (llyfr)

Bywgraffiad o Ifor Davies gan Nerys Ann Jones (Golygydd) yw ***Ifor - Cyfrol Deyrnged Ifor Davies, Garth Lwyfain***. 

Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Casgliad o atgofion, cerddi a ffotograffau du-a-gwyn a gyhoeddir i goffáu bardd gwlad o ogledd Ceredigion.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
John ac Alun (llyfr)

Bywgraffiad John ac Alun gan Glyn Roberts yw ***John ac Alun***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn olrhain plentyndod a llencyndod John Jones ac Alun Roberts ym Mhen Llŷn a thu hwnt cyn iddynt ymuno â'i gilydd i ffurfio un o ddeuawdau canu gwlad mwyaf poblogaidd Cymru. Ceir 136 o ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am gerddoriaeth Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
John Gwilym Jones - Cyfrol Deyrnged

Bywgraffiad y dramodydd John Gwilym Jones wedi'i olygu gan Gwyn Thomas yw ***John Gwilym Jones: Cyfrol Deyrnged***. 
Gwasg Dinefwr a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1974. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol deyrnged a luniwyd 14 mlynedd cyn marw'r gwrthrych i gydnabod cyfraniad y dramodydd, llenor a beirniad disglair John Gwilym Jones (1904-1988), gan gyfranwyr sy'n gyfeillion, disgyblion a chyd-weithwyr iddo.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Jones, John Gwilym
Categori:Llyfrau Cymreig 1974
John Saunders Lewis (bywgraffiad)

Bywgraffiad John Saunders Lewis gan D. Tecwyn Lloyd yw ***John Saunders Lewis***. Y Gyfrol 1af yw'r unig un a gyhoeddwyd.
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol sy'n cyflwyno deunydd perthnasol i hanes bywyd Saunders Lewis a'i ddyddiau ysgol hyd, yn fras, ganol y tridegau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Lewis, John Saunders
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Categori:Saunders Lewis
Joseph Parry - Bachgen Bach o Ferthyr

Bywgraffiad y cyfansoddwr Joseph Parry gan Dulais Rhys yw ***Joseph Parry: Bachgen Bach o Ferthyr***. 
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol yn cael ei ystyried i'w adargraffu.

## Disgrifiad byr
Portread crwn o un o gerddorion mwyaf amryddawn Cymru yn Oes Fictoria, sy'n dilyn ei yrfa o Ferthyr Tudful i America, a'i ddychwelyd i Gymr. Ceir yma werthfawrogiad o'i arddull gerddorol, 19 o ddyfyniadau o'i gyfansoddiadau, a chatalog o'i weithiau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Parry, Joseph
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Categori:Joseph Parry
John Nash (llyfr)

Bywgraffiad y pensaer John Nash gan Richard Suggett yw ***John Nash: Pensaer yng Nghymru / John Nash: Architect in Wales***.
Llyfrgell Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Astudiaeth ddwyieithog o drawsnewidiad John Nash yn niwedd y 18g yng Nghymru o fod yn dirfesurydd a saer coed i fod yn bensaer blaengar. Darluniau a ffotograffau lliw a du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Nash, John
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Lady Gwladys a Phobl Eraill

Cyfrol o bortreadau gan D. Tecwyn Lloyd    yw ***Lady Gwladys a Phobl Eraill***. 
Tŷ John Penri a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1972. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Deg o ysgrifau yn cyflwyno portreadau o gymeriadau anghyffredin.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1972
Leila Megàne 1891-1960 - Anwylyn Cenedl

Bywgraffiad o'r gantores opera Leila Megàne (Megan Jones) gan Ilid Anne Jones yw ***Leila Megàne 1891-1960: Anwylyn Cenedl***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dathliad darluniadol o fywyd Leila Megàne (Megan Jones, 1891-1960), cantores fwyaf poblogaidd ac adnabyddus Cymru yn ystod 20au a 30au'r 20g, yn cynnwys dros 200 o ffotograffau du-a-gwyn ynghyd â nodiadau perthnasol.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Megàne, Leila
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Llais Cenedl  Cyfrol Deyrnged John Roberts Williams

Bywgraffiad John Roberts Williams gan  Nan Elis a Gwenno Ffrancon (Golygyddion) yw ***Llais Cenedl: Cyfrol Deyrnged John Roberts Williams***. Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol deyrnged i John Roberts Williams yn cynnwys atgofion a theyrngedau iddo gan nifer o'i gyfeillion a'i gydweithwyr, yn ogystal â detholiadau o'i waith.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Llangernyw, Llanrwst a Chymru

Cyfrol goffa i R. E. Jones yw ***Llangernyw, Llanrwst a Chymru***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol i gofio am R. E. Jones (1908-1992), y bardd a'r gwr diwylliedig o Langernyw. Ceir yn y gyfrol ysgrifau a phortreadau am ardal Llangernyw a Llanrwst yn Sir Conwy gan amryw o awduron, yn ogystal â detholiad o gerddi gan wahanol feirdd er cof am R.E.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llangernyw
Categori:Llanrwst
Categori:Llyfrau am hanes Conwy
Categori:Llyfrau hanes Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Llestri Gras a Gobaith

Cyfrol am waith cenhadol yn India rhwng 1908 a 1992 gan D.Ben Rees (Golygydd) yw '''''Llestri Gras a Gobaith: Cymry a'r Cenhadon yn India'''''. 
Cyhoeddiadau Modern a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfeiriadau yn cynnwys pytiau llawn gwybodaeth am wŷr a gwragedd a weithiodd yn ddygn yn y maes cenhadol yn India o'r 18fed i'r 20g, yn ogystal â manylion am bynciau eraill perthnasol i'r testun.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Llew Llwydiarth (llyfr)

Bywgraffiad o Llew Llwydiarth (William Charles Owen) wedi'i olygu gan William Owen yw ***Llew Llwydiarth***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ysgrifau yn portreadu amryfal agweddau ar gymeriad unigryw un o feibion mwyaf Môn yn yr 20g. Ffotograffau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Llwybr Gobaith

Bywgraffiad Dr Rhiannon Lloyd ganddi hi ei hun ac a olygwyd gan John Emyr yw ***Llwybr Gobaith***. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol unigryw sy'n adrodd hanes Dr Rhiannon Lloyd wrth iddi roi ei ffydd Gristnogol ar waith yn Rwanda a gwledydd eraill. Yn y gyfrol hon - a seiliwyd ar gyfweliadau â Dr Lloyd - ceir golwg ar ei chefndir yng Nghymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Llyfr Rhedyn ei Daid

Portread o Evan Roberts gan Llŷr D. Gruffydd a Robin Gwyndaf yw ***Llyfr Rhedyn ei Daid***. 

Gwasg Dwyfor a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1987. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Portread o'r llysieuwr Evan Roberts, Capel Curig. Lluniau lliw a du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1987
Abel Jones Bardd Crwst

Bywgraffiad Abel Jones (Y Bardd Crwst) (1829–1901) gan Tegwyn Jones a John Owen Huws (Golygydd) yw ***Abel Jones Bardd Crwst***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Portread o faledwr amlwg o'r 19g a aned yn nhref Llanrwst.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Categori:Llanrwst
Categori:Llyfrau am Gonwy
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Goleuo'r Sêr: Golwg ar Kelt Edwards a'i Waith

Bywgraffiad Kelt Edwards gan Ted Breeze Jones yw '''''Goleuo'r Sêr: Golwg ar Kelt Edwards a'i Waith'''''. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1994. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn crynhoi atgofion llu o bobl ei ardal am fywyd a gyrfa arlunydd o Flaenau Ffestiniog ar droad yr 20g ac yn cynnwys atgynyrchiadau lliw a du-a-gwyn o'i waith.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1994
Y Waun (gwahaniaethu)

Gallai'r **Waun** gyfeirio at:

## Lleoedd 
* Y Waun, pentref a chymuned yn Sir Ddinbych
* Y Waun, tref a chymuned yn Wrecsam
* Y Waun, mastref o Gaerdydd
Adeiladau rhestredig Gradd I Powys

250px|bawd|Capel Maesyronnen

Dyma restr o **adeiliadau rhestredig Gradd I ym Mhowys**. Gradd I yw'r radd uchaf ar gyfer adeiladau hanesyddol yng Nghymru a Lloegr; ystyrir yr adeiladau hyn i fod o ddiddordeb arbennig.


Categori:Rhestrau adeiladau ac adeiladwaith
Prifysgol York

Prifysgol fawr yn Toronto, Canada, yw **Prifysgol York** (**York University**). Mae ganddi tua 54,000 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* 

York
Categori:Sefydliadau 1927
Categori:Toronto
Lucélia Santos

Actores o Frasil yw **Maria Lucélia dos Santos** (ganwyd 20 Mai 1957 yn Santo André). Roedd hi'n rhyngwladol enwog am ei pherfformiad ar y telenovela *Escrava Isaura*, a ddangoswyd yn llwyddiannus mewn 79 o wledydd.

## Ffilmiau
**Álbum de Família - Uma História Devassa* (1981)
**O Sonho Não Acabou* (1982)
**Fonte da Saudade* (1985)
**As Sete Vampiras* (1986)
**Kuarup* (1989)
**Vagas para Moças de Fino Trato* (1993)
**3 Histórias da Bahia* (2001)
**Destino* (2008)
**Lula, o Filho do Brasil* (2010)
* (2014)
* (2019)
* (2020)
* (2021)
*

*

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Kano

Dinas yng ngogledd Nigeria yw **Kano**. Prifddinas a dinas fwyaf Talaith Kano yw hi. Mae ganddi boblogaeth o 2,163,225 yn yr ardal drefol (cyfrifiad 2006) a 3,271,000 yn yr ardal fetropolitanaidd (amcangyfrif 2010). Fe'i sefydlwyd yn y 10g ac adeiladwyd muriau cyntaf y ddinas yn y 12g. Datblygodd Kano yn ganolfan bwysig ar gyfer masnach ar draws y Sahara. Yr Hawsa yw'r prif grŵp ethnig yn y ddinas ac Islam yw'r prif grefydd.
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Kano Online 

Categori:Dinasoedd Nigeria
Categori:Talaith Kano
Lizzy Yarnold

Rasiwr ysgerbwd ac enillydd medal aur Olympaidd Seisnig yw **Elizabeth "Lizzy" Yarnold** (ganwyd 31 Hydref 1988).

Cafodd ei geni yn Sevenoaks.  Enillodd y fedal aur yn yr Ysgerbwd yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf 2014 yn Sochi.

Ffrind y bencampwraig ysgerbwd Amy Williams yw hi.

## Dolenni allanol
*Gwefan

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Gemau Olympaidd y Gaeaf 2014
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ken Jones (actor)

Actor o Llanrhystud oedd **Ken Jones** (20 Chwefror 1930 – 13 Chwefror 2014).

Fe'i ganwyd yn Lerpwl.  Priododd yr actores Sheila Fay.

## Ffilmiau
* *The File of the Golden Goose* (1969)
* *Melody* (1971) 
* *Jude* (1996)

## Teledu
**Germinal* (1970)
**The Last of the Baskets* (1971-72)
**The Liver Birds* (1971-72)
**Porridge* (1974-75)
**The Squirrels* (1974-77)
**The Wackers* (1975)
**The Nesbitts Are Coming* (1980)
**Seconds Out* (1981-82)
**Dead Ernest* (1982)
**Behind the Bike Sheds * (1985)
**Valentine Park* (1987-88)
**Watching* (1991)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Enillwyr Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig BBC Cymru
Mab Hynaf Musus Wilias - Cofio Gari

Cyfrol deyrnged i Gari Williams yw ***Mab Hynaf Musus Wilias: Cofio Gari***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Hydref 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol deyrnged i Gari Williams, yr actor a'r diddanwr, yn cynnwys cyfraniadau gan lu o'i gyd-weithwyr ynghyd â rhai o atgofion Gari ei hun. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Maestro: Cofiant Noel Davies

Cyfrol i ddathlu bywyd y cerddor Noel Davies gan Eric Jones yw ***Maestro: Cofiant Noel Davies***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 29 Hydref 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol i ddathlu bywyd y cerddor Noel Davies, arweinydd Côr Meibion Pontarddulais.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Davies, Noel
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Melysfwyd

Bwyd â chynnwys uchel o siwgr sy'n rhoi iddo flas melys yw **melysfwyd**. Mae siocled, melysion neu losin, a chrystiau i gyd yn felysfwydydd. Bwyteir yn aml am bwdin neu fel bwyd cyfleus neu fyrbryd.

## Berwi siwgr 
Defnyddir y broses ferwi siwgr i wneud nifer o felysfwydydd. Pan ymdoddir swcros mewn dŵr, cynhyrchir surop. Wrth wresogi'r toddiant anweddir rhywfaint o'r dŵr gan grynhoi'r siwgr berwi. Trwy atal y broses ar wahanol dymereddau ac oeri'r toddiant, ceir amryw o ansoddau. Gellir newid yr ansawdd a'r golwg ymhellach drwy ychwanegu cynhwysion a thrin y cymysgedd wrth iddo oeri.

Ers diwedd y 19g defnyddir thermomedrau arbennig i fesur tymheredd toddiannau siwgr berwi. Erbyn heddiw mae gan wneuthurwyr melysfwydydd gynhwysion sy'n bur gemegol, ond yn y cartref gellir defnyddio hen system i bennu gwahanol grynodiadau siwgr berwi. Am bob cam ceir dull i bennu cyflwr y toddiant. Cyn profi, tynnir y badell sy'n cynnwys y toddiant siwgr poeth o'r gwres a'i oeri drwy roi'r gwaelod mewn dŵr oer. Mae hyn yn atal y toddiant rhag berwi i gam uwch. Dyma'r dulliau i brofi camau berwi siwgr:
# Cam edau: caiff ychydig o surop ei ddiferu o lwy, neu ei ymestyn rhwng bys a bawd, gan ffurfio edau fer, main.
# Cam pêl feddal: bydd y surop yn ffurfio pêl mewn dŵr, ond yn colli ei siâp yn syth pan yn yr aer.
# Cam pêl led-galed: mae'r surop yn wydn ond yn ystwyth mewn dŵr. Bydd yn colli ei siâp yn gyflym mewn tymheredd ystafell.
# Cam pêl galed: gellir siapio'r surop yn bêl yn hawdd. Pan tynnir o'r dŵr mae'n cadw ei siâp ac yn teimlo'n wydn iawn. Yn y tri cham "pêl", mae'r surop yn teimlo'n eithaf gludiog.
# Cam hollt feddal: difera surop i ddŵr rhew, a gellir ei ymestyn rhwng y dwylo. Bydd yn gwahanu'n edafedd caled ond ystwyth, ac yn teimlo ychydig yn ludiog.
# Cam hollt galed: tynnir surop o'r dŵr ac fe'i blygir. Mae'n torri'n hawdd ac mae ganddo liw melyn ac nid yw'n ludiog.
# Cam caramel: pennir y cam hwn drwy ddiferu ychydig o surop ar blât gwyn ac arsylwi ei liw. Os yw'n lliw mêl euraidd, caramel golau yw hi, ac mae caramel tywyll yn felyngoch. Os yw'r toddiant yn coginio y tu hwnt i'r cam hwn, mae'n llosgi ac yn troi'n ddu ac yn dda i ddim.

## Cyfeiriadau 

Categori:Pwdinau
Categori:Siwgr
Dic Dywyll y Baledwr

Bywgraffiad Dic Dywyll gan Hefin Jones yw ***Dic Dywyll y Baledwr***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Ionawr 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Astudiaeth gryno o fywyd a gwaith y baledwr dall o hanner cyntaf y 19g ynghyd â detholiad o rai o'i faledi. Ceir darluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Monallt - Portread o Fardd-Gwlad

Bywgraffiad Monallt gan Emrys Roberts yw ***Monallt: Portread o Fardd-Gwlad***. 
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Ionawr 1986. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Yn y gyfrol hon gan Emrys Roberts, mab Monallt, cawn bortread llawn o'r bardd; mae'r gyfrol yn gronicl teuluol ac yn bortread o fardd gwlad ar yr un pryd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1986
Nansi Richards - Telynores Maldwyn

Bywgraffiad y telynores Nansi Richards gan Nia Gwyn Evans (Golygydd) yw ***Nansi Richards: Telynores Maldwyn***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ym Mai 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn olrhain hanes bywyd a gyrfa un o delynoresau enwocaf Cymru drwy gyfrwng llythyr, llun a dogfen. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Richards, Nansi
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
O Gamddwr i Gairo

Hanes y brodyr Davies Bryan gan Siân Wyn Jones yw ***O Gamddwr i Gairo: Hanes y Brodyr Davies Bryan (1851-1935)***. 
Bridge Books a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 17 Rhagfyr 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hanes y brodyr dysgedig Davies Bryan o Lanarmon-yn-Iâl, Dyffryn Clwyd, dynion dysgedig a masnachwyr siopau teiliwr a dillad dynion llwyddiannus yng Nghairo, prifddinas yr Aifft. Ceir 39 llun du-a-gwyn a 2 fap.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau am yr Aifft
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Owain Glyndŵr (llyfr, 2007)

Cyfrol am Owain Glyn Dŵr gan Aeres Twigg yw ***Owain Glyn Dŵr***.
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Llyfryn dwyieithog darluniadol llawn yn cyflwyno hanesion ffeithiol am Owain Glyn Dŵr (neu Glyn Dŵr), ei dras a'i fagwraeth uchelwrol, ei ddyrchafu'n arweinydd ar wrthryfel cenedlaethol Cymreig, ei ddiflaniad sydyn a'r modd y'i coffeir yng Nghymru heddiw; i ddarllenwyr o bob oed. 28 llun lliw a 3 llun du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am Gymru'r Oesoedd Canol
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Categori:Owain Glyn Dŵr
Mi Wisga'i Gap Pig Gloyw

Teyrnged i'r bardd John Glyn Davies gan Cledwyn Jones yw '''''Mi Wisga'i Gap Pig Gloyw'''''. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Nhachwedd 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Teyrnged i John Glyn Davies (1870-1953), bardd ac ysgolhaig Celtaidd a fagwyd yn Lerpwl, yn cynnwys nifer o'i ganeuon poblogaidd ar gyfer plant gyda sylw i ddylanwad caneuon o wledydd eraill. 53 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Davies, John Glyn
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Ôl Troed T. Llew

Bywgraffiad T. Llew Jones gan Jon Meirion Jones yw ***Ôl Troed T. Llew: Deg Taith Lenyddol***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 15 Ebrill 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Taith lenyddol o amgylch ardaloedd arwyddocaol i'r bardd a'r awdur - ardal ei febyd, ei ysgolion, ei gartrefi a mannau a ddaeth i amlygrwydd trwy ei gerddi, nofelau a storïau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau

Categori:Llyfrau Cymreig 2011
O'r Pwll Glo i Princeton

Bywgraffiad y diwinydd R. S. Thomas gan D. Densil Morgan yw '''''O'r Pwll Glo i Princeton'''''. 
Canolfan Uwchefrydiau Crefydd yng Nghymru, Prifysgol Cymru Bangor a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 25 Gorffennaf 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Astudiaeth o fywyd a gwaith un o feddylwyr hynotaf ei genhedlaeth, sef y diwinydd o Gwm Cynon, R. S. Thomas (1844-1923). Ceir gwybodaeth am ei gyfraniad i'r meddwl Cristnogol Cymreig, a'i symudiad o Gymru i'r Unol Daleithiau lle ymrestrodd fel myfyriwr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau am yr Unol Daleithiau
Oriel o Heddychwyr

Casgliad o ysgrifau yn portreadu rhai o heddychwyr mawr y byd gan  D. Ben Rees (Golygydd)  yw ***Oriel o Heddychwyr***. 

Cyhoeddiadau Modern a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Ionawr 1983. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ysgrifau yn portreadu rhai o heddychwyr mawr y byd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1983
Porth yr Aur - Cofio J. Elwyn Davies

Bywgraffiad John Elwyn Davies gan  John Emyr (Golygydd) yw ***Porth yr Aur: Cofio J. Elwyn Davies***. 
Gwasg Bryntirion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 31 Mawrth 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Bu'n weinidog yr Efengyl ac Ysgrifennydd Mudiad Efengylaidd Cymru am 35 mlynedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Pwy oedd Pwy 1

Casgliad o fywgraffiadau o gymeriadau Llanbder Pont Steffan a'r cylch. gan  D. Hywel E. Roberts (Golygydd)  yw ***Pwy oedd Pwy 1***. 
Cyhoeddiadau Modern a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 01 Ionawr 1984. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Y cyntaf mewn cyfres o fywgraffiaduron yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol am bobl a ddyrchafwyd i safleoedd allweddol neu a gafodd sylw yn y wasg oherwydd rhyw weithredoedd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1984
Owen Gethin Jones - Ei Fywyd a'i Feiau

Bywgraffiad Owen Gethin Jones gan Vivian Parry Williams yw '''''Owen Gethin Jones - Ei Fywyd a'i Feiau'''''. 

Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Rhagfyr 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Gwerthfawrogiad o'r gwych a'r gwachul ym mywyd a gwaith Owen Gethin Jones (1816-83), bardd a hynafiaethydd, adeiladwr tai a phontydd o Benmachno, Sir Gaernarfon, yn cynnwys cyfeiriadau at amgylchiadau cymdeithasol, gwleidyddol a moesol y cyfnod.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am hanes Conwy
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig y 19eg ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Rhwng Dau Fyd

Bywgraffiad Joseph Jenkins gan Bethan Phillips yw ***Rhwng Dau Fyd: Y Swagman o Geredigion***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 11 Medi 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Hanes bywyd lliwgar a chythryblus Joseph Jenkins (1818-1898), ffermwr o Geredigion a ymfudodd i Awstralia am dros bum mlynedd ar hugain, gan hanesydd lleol, yn cynnwys dyfyniadau helaeth o'i ddyddiaduron.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Rhyfelwr Môn

Bywgraffiad Syr Owen Thomas gan David A. Pretty yw ***Rhyfelwr Môn: Y Brigadydd-Gadfridog Syr Owen Thomas, A.S., 1858-1923***. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Ionawr 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn olrhain hanes bywyd a gwaith Syr Owen Thomas - ffermwr, milwr yn y Rhyfel Mawr ac Aelod Seneddol. Lluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Rhywbeth i'w Ddweud

Bywgraffiad Dyfnallt Morgan gan  Tomos Morgan (Golygydd) yw '''''Rhywbeth i'w Ddweud'''''. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 04 Awst 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Detholiad o waith Dyfnallt Morgan (1917-1994), bardd, darlithydd a darlledwr, yn cynnwys ysgrifau ac erthyglau yn olrhain ei fagwraeth ym Merthyr, bywyd myfyriwr yn Aberystwyth ac fel gwrthwynebydd cydwybodol, cyn darlithio a darlledu.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Rhywfaint o Anfarwoldeb

Bywgraffiad Islwyn Ffowc Elis gan T. Robin Chapman yw ***Rhywfaint o Anfarwoldeb***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 01 Awst 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Bywgraffiad Islwyn Ffowc Elis, nofelydd a bardd, sgriptiwr a chyfansoddwr caneuon ysgafn, gweinidog a darlithydd, yn gwerthuso ei gynnyrch, ei ddatblygiad fel llenor a'i safle o bwys ymhlith llenorion Cymraeg. 24 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
O Hendrefigillt i Livorno

Bywgraffiad yr artist Llewelyn Lloyd gan T. Gwynfor Griffith yw ***O Hendrefigillt i Livorno***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 02 Awst 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Hanes bywyd a gwaith Llewelyn Lloyd (1879-1949), arlunydd o dras Gymreig y gwelir sawl enghraifft o'i baentiadau olew yn orielau'r Eidal ond a fu, hyd y cyhoeddiad hwn, yn angof yng Nghymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Llyfrau am gelf Cymru
Categori:Llyfrau am yr Eidal
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Roma - Hen Wlad fy Nhad

Cyflwyniad lliwgar i Rufain gan Dafydd Apolloni yw ***Roma - Hen Wlad fy Nhad***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 11 Tachwedd 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyflwyniad i Rufain, wrth i'r awdur dreulio blwyddyn yno yn cryfhau'r berthynas gyda'i gefndryd Eidalaidd, teulu ei dad, yn cynnwys stôr o wybodaeth a sylwadau hynod dreiddgar am hanes a gwleidyddiaeth, iaith, diwylliant a chwaraeon yr Eidal.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Yr Archesgob Rowan Williams (llyfr)

Bywgraffiad Rowan Williams gan Cynwil Williams yw '''''Yr Archesgob Rowan Williams: Ei Dylwyth, ei Athrylith a'i Drafferthion'''''. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 03 Awst 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn cynnwys gwybodaeth am fywyd yr archesgob Rowan Williams. Ymgais ydyw i'w adnabod a'i ddeall a'i werthfawrogi.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Williams, Rowan
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Cofio Eirug

Bywgraffiad Eirug Wyn gan  Emyr Llywelyn Gruffudd (Golygydd) yw ***Cofio Eirug***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 11 Tachwedd 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o atgofion a straeon teulu a chyfeillion am y diweddar Eirug Wyn (1950-2004), yn cynnig cipolwg ar bersonoliaeth ac ysbrydoliaeth tynnwr coes, ymgyrchydd gwleidyddol, dyn busnes a llenor dychanol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Sally Jones - Rhodd Duw i Charles

Bywgraffiad Sally Jones gan Gwen Emyr yw ***Sally Jones - Rhodd Duw i Charles***. 
Gwasg Bryntirion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 15 Tachwedd 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn cofnodi hanes bywyd gwraig Thomas Charles o'r Bala ac yn mesur ei chyfraniad i fywyd a gwaith ei gŵr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Jones, Sally
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Stand By!

Bywgraffiad Sam Jones gan R. Alun Evans yw ***Stand By!: Bywyd a Gwaith Sam Jones***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny ar 15 Tachwedd 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1998