Dugaeth Llydaw

Sefydliad gwleidyddol a sefydlwyd yn Llydaw oedd **Dugaeth Llydaw** (Llydaweg:  *Dugaelez Breizh*; Ffrangeg: *Duché de Bretagne*) ddwywaith, unwaith yn y chweched ganrif a'r llall yn y ddegfed ganrif.

Dylanwadwyd ar esblygiad Dugaeth Llydaw yn gynnar yn 9g gan sawl politi blaenorol. Y dylanwad mwyaf ar y Ddugiaeth ddiweddarach, fodd bynnag, oedd ffurfio teyrnas unedol yn Llydaw yn y 9g. Yn 831 penododd Louis Dduwiol Nominoe, Iarll Vannes , rheolwr y Llydawyr, missus imperialaidd, yn Ingelheim yn 831. Wedi marwolaeth Louis yn 840, cododd Nominoe i herio'r ymerawdwr newydd, Siarl Foel, wedi'i ymgorffori yn rhannol gan gyrchoedd newydd y Llychlynwyr ar yr ymerodraeth. Creodd Siarl Foel Gororau Neustria i amddiffyn Gorllewin Francia rhag y Llydawyr a'r Llychlynwyr. Ymladdodd Erispoe â Siarl y Moel, a deimlai y byddai ymosodiad cyflym yn herio'r arweinydd Llydewig newydd yn llwyddiannus. Enillodd Erispoe fuddugoliaeth ym Mrwydr Jengland a, dan Gytundeb Angers yn 851, sicrhawyd annibyniaeth Llydaw. Byddai Dugaeth Llydaw yn cael ei gweithredu'n ymarferol tua diwedd yr Oesoedd Canol drwy waith Senedd Llydaw.

## Dugiaeth Gyntaf Llydaw (6g)
Yn ystod y cyfnod hwn trefnodd y Llydawyr fath o ddugiaeth lled-annibynnol, dan oruchwyliaeth brenhinoedd Merofingaidd. Cyfansoddodd Sant Gweltaz (493-570) De Excidio Britanniae ("Adfail Llydaw"), lle mae'n esbonio achosion ymfudo torfol y Celtiaid ac yn sôn am y sefydliadau Prydeinig cyntaf yn Armorica. Roedd Domnonea unwaith yn cael ei reoli gan Riwal penodol, ewythr i Sant Tudal. Pan fydd ei olynwyr, ychydig a wyddys mai realiti ac nid ffuglen ydyw, fel ei ddisgynnydd Judaël a'i wraig Prizel, a oedd â thri o blant: Judicaël, Josse a Winok, a rannodd y deyrnas rhyngddynt.

Cyhoeddwyd Judicaël yn frenin, ond ymddeolodd yn fuan i fynachlog a chymerwyd ei le gan ei hanner brawd Haëloc, a oedd â gwaedlyd iawn. Ond dychwelodd Judicaël o'r fynachlog a'i ddiswyddo; yna cyfunodd dduwioldeb ag ymladdfeydd cigyddiaeth yn erbyn y Franks, a ysgogodd lysgenhadaeth gan Eloi, cynghorydd i'r Brenin Dagobert I, a drafododd Gytundeb Clichy. Yn olaf, bu farw yn 652 ac ni wyddys pwy a'i holynodd.

Ymosododd Clovis I arnynt tua 500, ond yn eu cyrchoedd ymateb byddent yn ymosod ar Orleans a Berry. Penodwyd Alan I Judual yn arweinydd y Llydawyr o 540 i 594, ond rhannwyd y rhain yn nifer o siroedd annibynnol, a chroesawodd un ohonynt, Kanao de Gwened, yn 559 Crhamme, mab Clotari. Wynebodd ei dad yn Sant-Maloù, ond gorchfygwyd ef a meddiannodd Clotari, mewn dialedd, holl sir Gwened. Fodd bynnag, yn 577 ail-gipiodd Iarll Waroc'h (577-593) Broërec (Ar Mor-Bihan) Gwened, gyrrodd y Ffranciaid o Khilperic I i Roazhon ac yn 579 byddai'n cyhoeddi ei hun yn frenin, er iddo gynnig cynghrair i'r Ffranciaid gyda thaliad. o dreth. Ond yn 590 adenillodd y Franks Gwened.

Rhai o arweinwyr adnabyddus y cyfnod hwn oedd Aldroenus (fl. 510), Bude I (516-556?), Chanau I (fl. 560), mab Waroc'h a brawd Santa Trifina, brenin Broërec, gwaedlyd iawn, rhoddodd loches i Chrame, mab gwrthryfelgar Clotari, am ba reswm y lladdodd yr olaf ef; Yr oedd Macliau (fl. 570), olynydd Chanau, wedi bod yn esgob ; Gorchfygodd Cunomor, melltigedig Bro Leon (fl. 550) Bro-Gernev a Poher; Hoel I o Dumnonia (fl. 570), Chanau II (fl. 590), Hoel II (fl. 590), ac eraill.

Credir y byddai Hoël III yn teyrnasu yno o 594 i 612, a oedd yn cyd-daro yn 600 â phenodiad y Gwyddel Similian yn esgob Naoned, ar yr un pryd ag y cyhoeddodd Gradlon ei hun yn frenin Kernev - Cernyw (Llydaw). O 612 hyd 632 enwyd ef yn ddug Salaun II, a gladdwyd ar ei farwolaeth yn ninas Roazhon. Cafodd ei olynwyr, Judhael (632 i 638) ac Alan II (638 i 690 efallai) eu dryllio pan ffurfiwyd Teyrnas Domnonia bron yn chwedlonol, a feddiannai Llydaw heddiw, Cernyw a Dyfnaint, ac a berthynai i holl chwedlau Cymru, y cylch Arthuraidd (er ei bod yn ymddangos bod Arthur yn gynharach ac efallai ei fod yn Gymro). Mae rhai hefyd yn honni bod prifddinas y deyrnas, Condate (Roazhon), hefyd yn brifddinas Arthur.

Ar farwolaeth Alan II, rhannwyd y ddugiaeth yn nifer o siroedd annibynnol, a fyddai'n gwrthdaro'n raddol â'i gilydd ac yn dod o dan sofraniaeth Merofingaidd, er bod y Ffranciaid ar y dechrau yn fodlon â dim ond fassalage enwol. Rhai o'r arweinwyr pwysig oedd Cunobert (fl. 680), Bude II (fl. 700), Theodoric II (fl. 720), Romulus (fl. 740), Daniel Redeye (fl. 760), Arecstan (fl. 780), a Morvan (bu farw 795).

Yn 786 sefydlodd yr ymerawdwr Ffrancaidd Siarlymaen ordaith o Lydaw yng nghyffiniau Armorica (yn Llydaw Uchaf heddiw, ardal Gallophone), a chyflawnasant ymreolaeth â hi o fewn y deyrnas Ffrancaidd, ond eisoes yn 799 byddent yn gwrthryfela dros ddod yn annibynnol. o'r Ffranciaid a chanfod Teyrnas fyrhoedlog Llydaw.

## Ail Ddugiaeth Llydaw
bawd|250px|Y *Kroaz Du* ("Croes Ddu"), baner Dugaeth Llydaw yn 14g
bawd|250px|Arfbais Dugiaeth Llydaw
]]
, *gros*, 1488-1491]]
: *Gweler Rhestr Brenhinoedd a Dugiaid Llydaw*' 
Yn 992, bu farw Konan I (Konan Gam; Conan le Tort; Conan the Crooked) y brenin olaf a'r dug Llydewig cyntaf. Er gwaethaf sofraniaeth enwol Ffrainc, roedd y Ddugaeth bron yn annibynnol tan 1532, y flwyddyn y cafodd ei hymgorffori'n derfynol yn Ffrainc. Dugiaid Llydaw hyd 1532 oedd:

### Tŷ Roazhon
* Konan I (; (900-992)
* Jafrez (Sieffre) I (992-1008)
* Alan III (Alun) (1008-1040) a chyd-reolwr, Odo I
* Konan II (1040-1066)
* Hoël II (Hoel Kerne; Hywel) (1066-1084) gyda Hawiz
* Alan IV Fergent (Alan yr Ieuengaf) (1084-1115) y Dug olaf i siarad Llydaweg
* Konan III (Konan Kerne, Conan le Gros; Konan Dew) (1115-1148)
* Odo II (Eozen; udon de Porhoet; Eudon Isiarll Porhoet, Odo II) (1148-1156) gyda Bertha

### Tŷ Penteur (Penthièvre)
* Konan IV (Conan IV, Conan IV dit le Petit, Conan yr Ifanc) (1156-1166)
* Sieffre II Plantagenet (1181-1186)
* Konstanza (Constance de Bretagne; Constans Duges Llydaw) (1186-1196) gyda Jafrez II
* Jafrez II (Geoffey II; Sieffre 11 (1181-1186, gyda Konstanza)
* Gi (Guy) (1199-1201) gyda Konstanza

### Tŷ'r Plantagenet
* Arthur I o Lydaw (1196-1203) gyada Konstanza

### Tŷ Thouars
* Alix de Thouars (Alis) (1203-1221)
* Pedr I (; Pierre Mauclerc; Peter Mauclerc) (1218 - 1235)
* Ioan I (;; Yann ar Ruz; Jean le Roux; Ioan Goch) (1221-1286)
* Ioan II (Yann II; Jean II) o Lydaw (1286-1305)
* Arthur II o Lydaw  (Arzhur II; Arthur II de Bretagne) (1305-1312)
* Ioan III o Lydaw (Yann III; Jean III de Bratagne; Jean III le Bon) (1319-1341) symleiddiodd darian Llydaw i gynnwys dim ond yr ermine sy'n dal i fodoli fel arfbais y wlad.

### Rhyfel Olyniaeth Llydaw (1341-1364)
Gwrthwynebwyr gwahanol: Siarl I o Lydaw a Jeanne o Benthièvre ar y naill law a John o Montfort neu Ioan IV o Lydaw ar y llaw arall
* Jeanne de Penthièvre (Joan, Duchess of Brittany; Janed Pentevr; Janed ar Gammez; Siwan Gam) rheoli gyda'i gŵr, Charles de Blois (1341-1364)
* Siarl I (;; Charles de Blois; gyda Siwan (1341-1364)
* Ioan (IV) o Montfort (Yann (IV) Moñforzh; Jean de Montfort; John (IV) of Montford) (1341-1345)
* Ioan (V) o Monford (Yann (IV) Moñforzh; Jean (V) de Montfort; John (V) of Montford) (1345-1364)

### Tŷ Montford
Llŷs Montford a orfu yn y Rhyfel Olyniaeth gan greu llinas Tŷ Montfo;rd.
* Ioan IV o Montford (Yann V Moñforzh; Jean IV; Jean le Conquéreur; John IV Duke of Brittany; John the Conqueror)  (1365-1399)
* Ioan V (weithiau Ioan VI; Yann V; Yann ar Fur; Jean V; Jean le Sage; John the Wise;) (1399-1442)
* Ffransis I ((;; Francis Ithe Well-Loved) (1442-1450)
* Pedr II (Pêr II; Pierre II; Peter II; Peter II the Simple (1450-1457)
* Arthur III (Arzhur III, Arthur III, Arthur III de Bretagne; Arthur le Justicier; Arthur de Richemont) (1457-1458)
* Ffransis II, Dug Llydaw|Ffransis II]] (Frañsez II; François II ) (1458-1488)
* Anna, Duges Llydaw (Anna Breizh; Anne de Bretagne) (1488-1514) rheolwr olaf Llydaw annibynnol. Yn 1488 gorchfygwyd byddin Llydaw gan fyddin Ffrainc, gyda chymorth 5,000 o filwyr cyflogedig o'r Swistir a'r Eidal. Gorfodwyd Francis II, i arwyddo cytundeb yn rhoi yr hawl i Frenin Ffrainc benderfynu ar briodas Anna. Gorfodwyd hi i briodi Louis XII, brenin Ffrainc, brenin Ffrainc, ac wedi ei marwolaeth ymgorfforwyd Llydaw yn Ffrainc trwy Ddeddf Uno yn 1532.

### Dan oruchafiaeth Ffrainc
* Claudia o Ffrainc (Klaoda Bro-C'hall; Claude de France; Claude of France) (1514-1524) oedd Duges Llydaw oedd yn rheoli o 1514 hyd ei marwolaeth yn 1524 ac yn Frenhines Ffrainc trwy briodas â'r Brenin Ffransis I, a oedd hefyd yn 1514, ychydig cyn iddo ddod yn frenin ar farwolaeth ei thad. Roedd hi'n ferch i'r Brenin Louis XII o Ffrainc a'i ail wraig, y dduges raglaw Anne o Lydaw.
* Ffransis III (Frañsez III, François III) (1524-1536) Wedi'i wneud yn ddug Llydaw ym 1532, fe wnaeth hyn arwain at integreiddio Llydaw â Theyrnas Ffrainc.
* Harri (Herri; Henri )(1536–1547) mwy adnabyddus fel Harri II, brenin Ffrainc; y person olaf i arddel teitl 'Dug Llydaw'

## Ymorfforiad fewn i Ffrainc
 yn Amgueddfa Llydaw, Roazhon]]
]]
Yn 1532 penderfynwyd y byddai holl etifeddion babaidd gorsedd Teyrnas Ffrainc hefyd yn ddugiaid o Lydaw, a chyhoeddwyd golygiad Plessis-Mace, trwy yr hon y gwaharddwyd y Llydaweg yn y gweinyddiad, yr hwn a ddisodlir gan y Ffrancod (yn. yn wir, yr oedd yr amnewidiad eisoes wedi dechrau tua chanrif o'r blaen). Ar yr un pryd, gwarchaewyd y Taleithiau Cyffredinol gan y Ffrancod yn Gwened, a darfu iddynt hyd yn oed wyro cwrs afon Nançon er mwyn eu rhuthro. Yn yr Unol Daleithiau, byddai Pierre d'Argentre, arweinydd y blaid Lydaweg ("cenedlaetholgar"), a'r Désert, arweinwyr y blaid o blaid Ffrainc, yn wynebu ei gilydd, ac yn y tymor hir byddent yn drechaf.

Yn olaf, yn 1532 ei hun byddai Deddf Uno Llydaw yn cael ei chyhoeddi, diolch i'r ffaith bod y Ddugaeth yn parhau i fod yn unedig yn barhaol â choron Ffrainc yn gyfnewid am gynnal hawliau a breintiau'r wlad ei hun, yn union fel y gwnaed yn Provence (y Coutumier). o Bretagne oedd ffynhonnell y gyfraith o hyd). Ni fyddent yn talu trethi na chymeradwywyd gan y taleithiau Llydewig, byddai ardollau yn cael eu cymhwyso i amddiffyn y wlad yn unig, ni fyddai Llydaweg byth yn cael eu rhoi ar brawf y tu allan i Lydaw ac ni fyddai uchelwyr Llydaweg yn gwasanaethu y tu allan i Lydaw oni bai am hynny. anghenraid eithafol. Fodd bynnag, byddai cofrestrfa ysgrifenyddiaeth y Taleithiau Cyffredinol yn cael ei chludo i Baris, er eu bod yn cynnal annibyniaeth yn y gyfraith gyllidol, cyfreithiau, milisia a chyfansoddiad. Ar yr un pryd, yn 1539 byddai Golygydd Villiers-Cottêrets yn cael ei gyhoeddi, a oedd yn mynnu bod yr holl ddogfennaeth yn Ffrainc gyfan, ac felly hefyd yn Llydaw, yn cael ei wneud yn vulgare françois, gan gadarnhau'r hyn a sefydlwyd eisoes yn 1532.

Fel mesur pellach o gymathu, yn 1552 symudwyd sedd Senedd Llydaw o Brest, mewn tiriogaeth Lydaweg, i Naoned, yn ardal Gallophone. Byddai'r dug, a oedd yn frenin Ffrainc, yn cael ei gynorthwyo gan Procurator Cyffredinol (gouverneur yn ddiweddarach), a fyddai'n cyflawni ei swyddogaethau, a chan Gonseil. Ganrifoedd yn ddiweddarach bydd yn cael ei ddisodli gan raglaw cyffredinol. Ym 1554 diwygiwyd y Senedd Lydaweg, ac arhosodd yn cynnwys un ar bymtheg o farnwyr Ffrengig, un ar bymtheg o farnwyr Llydaweg ac arlywydd Ffrainc. Ceisiwyd datblygiad amaethyddiaeth, da byw a'r diwydiannau gwin, pysgota a halen, yn eithaf pwysig i Frenin Ffrainc. Mae'r bourgeoisie a'r uchelwyr yn cael eu Ffrangegeiddio yn fuan a byddant yn cael eu huniaethu â bourgeoisie Ffrengig yr Ancien Régime.

Yn y flwyddyn 1582, penodwyd y Tywysog Philippe Manuel de Lorraine, a elwid Dug de Mercoeur, yn llywodraethwr Llydaw, yr hwn, gan honni hawliau ar ran ei wraig, yr hon oedd yn etifedd uniongyrchol teulu Penthièvre, a gyhoeddodd ei hun yn annibynnol ar Lydaw, er mai Mr. peidio ag ystyried ei hun yn ymwahanwr, gan iddo wneud hynny i wrthwynebu Harri IV yn y dyfodol, a oedd yn Huguenot. Cymysgodd Lydaw yn rhyfeloedd Huguenot, ac felly yn 1590 byddai'n derbyn cymorth Sbaen (tua 5,000 o filwyr) a chefnogaeth yr eglwys a'r werin, fel ei fod yn 1592 yn gorchfygu'r Ffrancwyr yn Craon. Ond yr oedd y Conseil d'Etat de Nantes a'r Senedd a gynullasai ef ei hun bob amser yn elyniaethus iddo, ac am hynny yn 1597 bu raid iddo ymostwng i Harri IV o Ffrainc. Byddai hyn yn golygu trechu'r blaid Lydaweg yn derfynol, a oedd hyd hynny wedi dominyddu'r senedd.

Er gwaethaf hyn, roedd brenhinoedd Ffrainc yn gyffredinol yn parchu arbenigrwydd Llydewig, a dyna pam nad oedd llawer o soniaredd i wrthryfeloedd Rhyfel y Fronde yno, er bod pennaeth y Protestaniaid Ffrengig, Henri de Rohan, yn Llydewig.

## 17g
Ym 1626, codwyd porthladd Brest gan lywodraethwr Llydaw ar y pryd, y Cardinal Richelieu yn y dyfodol, lle byddai masnach forwrol bwysig yn datblygu ac a fyddai'n hwyluso cyfoethogi rhai teuluoedd o berchnogion llongau a phreifatwyr, ond ar yr un pryd, torwyd coedwigoedd Llydaw i lawr er mwyn cael pren ar gyfer adeiladu llongau. Byddai rhai morwyr Llydewig yn sefyll allan yn hanes Ffrainc y blynyddoedd hynny: byddai Jacques Cartier (Jakez Karter yn Llydaweg, 1491-1557) yn crwydro arfordiroedd Canada am y tro cyntaf; Byddai René Duguay-Trouin (1673-1736) yn ymladd yn erbyn môr-ladron o Algeria a'r Saeson ym Mrasil, a bu'n breifatwr yn ystod Rhyfel yr Olyniaeth; a Robert Surcouf (1773-1827), a fyddai'n ymladd â Napoleon I yn erbyn y Saeson.

Fodd bynnag, o 1661 ymlaen buont yn ddioddefwyr polisi cyllidol cryf Jean-Baptiste Colbert, a fyddai’n eu llethu â threthi ac yn y pen draw, yn difetha’r bourgeoisie Llydewig ac yn tanddatblygu’r wlad. Byddai hyn yn achosi Gwrthryfel y Papur Seliedig ym 1675, treth a sefydlwyd heb ganiatâd y Taleithiau Llydewig, yn union fel y gwnaethant gyda threthi ar dybaco, llestri arian a thun, a thollau tollau ar ffabrigau Seisnig a fyddai’n difetha llawer o fân-fwrdeisiwyr Llydaweg; gyda'i gilydd byddai gwrthryfel gwerinol y *Bonnets Rouges* (Gwrthryfel yr Capiau Cochion) yn torri allan.

## 18g
Yn ystod y 18g, bu gwrthryfeloedd ac ymladd hefyd rhwng y pŵer brenhinol a'r Senedd Lydaweg, oherwydd polisi gwrth-daleithiol cryf y Bourboniaid. Dyma oedd y sbardun i Gynllwyn Pontcallet fel y'i gelwir ar 15 Medi 1718. Dinistriodd tân hefyd Roazhon yn 1720, a dyna pam y bu'n rhaid ei ailadeiladu, ac ar yr un pryd yn 1750 daeth Naoned yn ganolfan bwysig y fasnach gaethweision.

Byddai argyfwng newydd yn digwydd yn 1753, pan osododd prif gomander Llydaw, Dug Aguillon, drethi ffiaidd a charcharu a gorfodi i alltudiaeth procuradur cyffredinol y Senedd Lydaw, La Chalotais, a thri chynghorydd arall am wrthwynebu ei adnabod. Daeth y gwrthdaro i ben, fodd bynnag, gyda diswyddiad Aguillon, a chaniatâd dychwelyd i'r alltudion yn 1770. Ar y llaw arall, yn 1757 byddai Cymdeithas Amaethyddol gyntaf Llydaw yn cael ei sefydlu, o natur oleuedig.

## Rhai nodweddion Dugaeth Llydaw
 Dugaeth Llydaw a barhadd wedi diwedd teyrnasiad y Dugau eu hunain, hyd nes Chwyldro Ffrengig ac na gydnabyddodd hawl Llywodraeth Ffrainc i ddiddymu'r senedd]]
### Rôl yr Eglwys Gatholig
Tu mewn i Eglwys Gadeiriol Dol, Sedd Archesgob Hynafol Dol, wedi ei chysegru i Sant Samson]]
Dylanwadwyd ar y Ddugaeth gan dwf y prif urddau mynachaidd yn sgil diwygiadau Gregoraidd yr 11g. Gyda chefnogaeth yr uchelwyr Llydewig, adeiladwyd eglwysi a phriordai newydd a daeth gweinyddiaeth yr Eglwys yn fwy gweithgar. Yn y 13g, ymledodd y gorchmynion meddyginiaethol newydd ar draws trefi'r Ddugaeth, eto gyda chefnogaeth yr arglwyddi oedd yn rheoli'r canolfannau trefol.[47] Roedd yr urddau meddyginiaethol hyn yn boblogaidd, a daethant yn fwy felly yn y 15g. Parhaodd creiriau seintiau lleol yn boblogaidd, ond daeth creiriau a oedd yn gysylltiedig â ffigurau Catholig canolog megis y Forwyn Fair ac Ioan yr Apostol yn fwyfwy poblogaidd yn y 13g a'r 14g.

### Tollau a chyfreithiau
Cymdeithas ffiwdal oedd y Ddugaeth a ffurfiodd yn y 10g a'r 11g, gyda chyfreithiau ac arferion yn rhedeg trwy hierarchaeth o arglwyddi Llydewig, o ddeiliaid niferus cestyll lleol hyd at lond llaw o gyfri a'r Dug yn y canolfannau trefol. Roedd y ddibyniaeth hon ar y llu o arglwyddi lleol yn doriad â'r hen bolisïau Celtaidd a Carolingaidd yn y rhanbarth. Roedd yr uchelwyr yn Llydaweg, fel y disgrifia'r haneswyr Galliou a Jones, yn "geidwadol a dygn" eu hagwedd, ond yn drwm dan ddylanwad cymdeithas a diwylliant Ffrainc, a oedd weithiau'n creu tensiynau gyda thraddodiadau ac arferion hŷn, mwy lleol.

### Cynnydd mewn llywodraeth seneddol
Sefydlwyd Ystadau Llydaw gan Arthur II a ystyrid yn gwbl annibynnol ar Deyrnas Ffrainc. Daeth i rym ag Ystadau cyntaf Llydaw ym 1309. Yn ogystal â chreu corff seneddol, ychwanegodd Arthur II yr arloesi o gynnwys y Drydedd Ystad.

Bu'r cyrff seneddol hyn yn amlwg yn Rhyfel Olyniaeth Llydewig a buont yn gymorth i ddatrys Hawliadau Ducal Tŷ Penthièvre o blaid Tŷ Montfort. Gweithredodd Ystadau Llydaw yn ystod teyrnasiad Ffransis II, o Dŷ Montfort, i ddiddymu darpariaethau Cytundeb Guerande ac i gadarnhau mai Anne oedd unig etifedd Ducal cyfreithlon Ffransis II. Daeth y weithred o blaid Anna, Duges Llydaw i bob pwrpas â honiadau Ducal Tŷ Penthièvre i ben.

Sefydlwyd Parlement Llydaw ym 1485 gan Francis II, Dug Llydaw a chyfarfu gyntaf yn Gwened. Yn ddiweddarach symudwyd y Parlement i Roazhon lle mae adeilad Parlement yn parhau i gael ei ddefnyddio hyd heddiw fel Llys Cyfiawnder. I ddechrau roedd Senedd Llydaw yn gweithredu fel llys barn sofran ac fe'i cynlluniwyd, ymhlith pethau eraill, i amddiffyn hawliau hynafol uchelwyr Llydewig. Roedd llawer o'i haelodau hefyd yn aelodau o Ystadau Llydaw.

Wedi i Ddugiaeth Llydaw gael ei huno â Choron Ffrainc, cymerodd Senedd Llydaw fwy o gyfrifoldeb i reoli a chadw hawliau'r Ddugaeth fel un ar wahân i Deyrnas Ffrainc. Tra bod Harri II, Brenin Ffrainc yn dal pob hawl fel Dug Llydaw nid oedd yn bresennol yn aml yn y Ddugaeth nac yn gwbl dueddol i warchod gweithredoedd annibynnol ei senedd. Wrth i Frenhinoedd Ffrainc symud i awdurdod mwy canolog o dan Louis XIV, Brenin Ffrainc, Louis XV, a Louis XVI, tyfodd tensiynau rhwng y Deyrnas a'r Ddugiaeth. Yn Medi 1771, cauwyd y Parlement trwy orchymyn Louis XVI o Ffrainc ; wedi hynny cyhoeddodd y Cynulliad Cenedlaethol Ffrainc gyfraith Ffrainc i gau'r Senedd ym 1790. Cyfarfu Senedd Llydaw a chadarnhawyd nad oedd gan y gweithredoedd hyn unrhyw rym cyfraith yn seiliedig ar y cyfreithiau a'r traddodiadau Llydewig y seiliwyd y Senedd arnynt. Er gwaethaf yr honiad hwn, nid yw Senedd Llydaw wedi cyfarfod er 1790.

## Gwaddol
Nid oes Dugiaeth Llydaw heddiw. Nid yw Dugiaeth Llydaw a theitl sofran a rôl Dug Llydaw yn bodoli mwyach yn 5ed Gweriniaeth Ffrainc fodern. Nid yw'r Senedd Lydaweg yn bodoli mwyach. Roedd ei sedd yn Roazhon. Fe'i diddymwyd gan Louis XIV ond pleidleisiodd y Senedd i anwybyddu gorchymyn diddymu'r Brenin ar yr honiad mai hi yn unig oedd â'r awdurdod i ddiddymu'r corff deddfwriaethol a barnwrol hwn. Ers 1956, mae Rhanbarth gweinyddol Llydaw yn bodoli – sydd, fodd bynnag, yn cynnwys dim ond 80% o hen Ddugiaeth Llydaw. Yr 20% sy'n weddill o'r hen Ddugiaeth yw'r adran Loire-Atlantique sydd bellach yn gorwedd y tu mewn i ranbarth Pays de la Loire, y mae ei phrifddinas, Naoned, yn brifddinas hanesyddol Dugiaeth Llydaw. Cynhelir Cyngor Rhanbarthol Llydaw heddiw yn Roazhon, ond nid yw yn yr un lleoliad nag â'r un pwerau â'r hen Senedd Llydaw.

## Llyfryddiaeth
* 
*
* 
* 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Annexion du duché de Bretagne à la France: Interview de l'Historien Joël Cornette sgwrs ar sianel Youtube Agence Bretagne Presse 
* HISTOIRE DE BRETAGNE La fin de l’indépendance bretonne ep7 
* Medieval Brittany: a very short introduction Sianel Youtube Schwerpunkt

Categori:Llydaw
Categori:Llydaweg
Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Hanes Llydaw
Categori:Hanes Ffrainc