Pablo Picasso

200px|dde|bawd|Llofnod Pablo Picasso

Arlunydd o Sbaen oedd **Pablo Picasso** (25 Hydref 1881 – 8 Ebrill 1973), a aned ym Málaga yn Andalucía. Roedd yn beintiwr, cerflunydd, printiwr, cynllunydd llwyfan, bardd a dramodydd a dreuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd fel oedolyn yn Mougins ac yn y Provence-Alpes-Côte d'Azur yn Ffrainc.

Dangosodd dalent enfawr yn ifanc iawn ac fe ddechreuodd hyfforddiant artistig ffurfiol yn 7 oed gan beintio mewn arddull realistig, yn ystod ei blentyndod a'i arddegau. Yn ystod blynyddoedd cyntaf yr 20g newidiodd ei steil yn aml wrth iddo arbrofi gyda thechnegau a syniadaeth wahanol.

## Gyrfa
bawd|chwith|Pablo Picasso, 1953.

Heb amheuaeth, dyma un o'r peintwyr enwocaf a mwyaf dylanwadol yr 20g. Mae Picasso'n ennyn parch am ei dechneg feistrolgar a chreadigrwydd athrylithgar - a'r nodweddion yma'n cyfuno i greu artist chwyldroadol. Cofir Picasso hefyd am ail-ddyfeisio'i hun o hyd, yn newid ei arddull cymaint fel bod gwaith ei fywyd yn ymddangos i fod yn gynnyrch pump neu chwe arlunydd mawr yn hytrach na dim ond un.

Er ei fod yn newid ei arddull yn barhaol, mynnai Picasso nad oedd yr amrywiaethau'n golygu newid radicalaidd i'w yrfa, ond yn hytrach yn adlewyrchiad ei ymrwymiad i ddadansoddi pob ddarn, a'r ffurf a'r dechneg fwyaf addas i gyflawni'r effaith y dymunai.

Bu'n gyfrifol am gyd-sefydlu'r mudiad ciwbiaeth *(cubism)* a dyfeisiodd gerfluniaeth luniadol *(constructed sculpture)*, cyd-ddyfeisiodd y *collage* a chaiff ei gofio am ddatblygu ac ymchwilio i amrywiaeth eang o arddulliau eraill.

Mae Picasso, Henri Matisse a Marcel Duchamp yn cael eu cyfrif fel y tri artist a ddiffiniodd y newidiadau chwyldroadol yn y byd celf yn ystod degawdau cyntaf y 20g. Ymhlith ei waith mwyaf adnabyddus mae: ''Les Demoiselles d'Avignon* (1907), a *Guernica* (1937).

## Cyfnodau ac arddull
bawd|300px|Modigliani, Picasso ac André Salmon, 1916
bawd|300px|Pablo Picasso, Moise Kisling a Parquerette - Café la Rotonde, Paris 1916
Roedd yn hynod o gynhyrchiol drwy gydol ei oes. Amcangyfrifir iddo greu cyfanswm o tua 50,000 o wahanol eitemau: 1,885 peintiad, 1,228 cerflun, 2,880 darn o serameg, dros 12,000 o luniadau (*drawings'') a miloedd o brintiadau - a llawer o waith tapestri a rygiau.

Yn aml, mae ei waith yn disgyn i gyfnodau o gatgoriau penodol. Tra bod trafodaeth ar enwau dosbarthiad ei gyfnodau diweddarach, fel arfer mae ei gyfnodau cynharach yn cael eu rhannu'n:
: **Cyfnod Glas** tua 1901-1904, gyda lliwiau glas/gwyrdd sobr yn dynodi pobl gyda golwg druenus arnyn nhw, ac mae'r lliwiau'n cyfleu tristwch ac unigrwydd. Yn aml ceir lluniau o'r tlawd, puteinid, alcoholics neu artistiaid.
: **Cyfnod Rhosyn** tua 1904-1906, newidiwyd ei waith o las llwm i gochion a phinc hapus, gan gyfleu teimlad cynhesach, hapusach. Yn ystod y cyfnod yma peintiodd lawer o luniau'r syrcas ym Mharis.
: **Cyfnod Affricanaidd** tua 1906 i 1909, bu dan ddylanwad celf Affricanaidd gan ddechrau dangos tueddiadau cynnar ciwbaidd. Mae ''Les Demoiselles d'Avignon'' o'r cyfnod yma a oedd yn torri tir newydd radicalaidd – mae elfennau'r darlun yn ymddangos fel pe bai wedi'u rannu i wahanol arwynebau fel gwydr wedi'i dorri. 
: **Cyfnod Ciwbiaeth** tua 1909-1912, wedi datblygu gyda Georges Braque, gan ddefnyddio lliwiau niwtral gan gymryd yr elfennau unigol a'u dadansoddi yn ôl eu siapiau a'u ffurfiau. Roedd gwaith y cyfnod yma'n dueddol o fod o offerynnau cerddorol, bywyd llonydd a ffrindiau.
: **Ciwbiaeth Synthetig** 1912-1919, gan ddatblygu syniadaeth Ciwbiaeth wrth dorri a gludo papur a gwneud defnydd cynnar o 'collage'. Mae'r arddull yn cyfuno elfennau a wnaethpwyd mewn ffyrdd traddodiadol gydag elfennau fel darnau o becynnau wedi'u lapio.

Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf (1914-18), dychwelodd Picasso i arddulliau mwy traddodiadol gan symud i ffwrdd o Giwbiaeth a ddyfeisio fersiwn unigryw o glasuriaeth a defnyddio delweddau yn seiliedig ar anifeiliaid a bwystfilod fel Minotor (bwystfil gyda phen tarw ar gorff dyn) a nymffau (duwies hardd noeth) o gelf glasurol. Tua diwedd y 1920au arbrofodd gyda delweddau a thechnegau wedi'u dylanwadu gan swrealaeth (surraelism) a oedd yn fudiad gelf newydd ar y pryd er iddo beidio ymuno'n ffurfiol a'r mudiad ei hun. Yn *Noeth yn sefyll wrth y môr*, 1929 mae Picasso'n defnyddio ffigwr o ferch mewn yn sefyll gyda'i breichiau uwch ei phen fel darlun clasurol ond ei chorff wedi'i ail-drefnu'n llwyr ganddo.

Yn ystod Yr Ail Ryfel Byd, arhosodd Picasso ym Mharis, er i'r Natsïaid ystyried celf fodern yn 'ddirywiedig' (degenerate) gan ladd nifer o arlunwyr cyfoes. Dihangodd llawer o arlunwyr eraill i'r Unol Daleithiau i arbed eu bywydau. Yn wyrthiol roedd y Natsïaid yn gyndyn i'w arestio oherwydd ei enwogrwydd, ond fe ymwelodd y Gestapo ag ef nifer o weithiau. Yn ystod un archwiliad o'i fflat gwelodd Almaenwr ffoto o *Guernica*, gofynnodd i Picasso *Chi wnaeth hwnna?*. *Na* atebodd *Chi wnaeth.* 

Ym 1944 fe ymunodd â'r Blaid Gomiwnyddol ac fe arhosodd yn aelod o'r blaid tan ei farwolaeth
 
Yn hynod o egnïol yn ystod degawdau olaf ei yrfa, cynhyrchodd Picasso fwy o waith nag ar unrhyw adeg arall o'i fywyd. Rhai o'r gweithiau hynny heb enw, dim ond dyddiad a rhif  (I, II, III, ac yn y blaen.) wrth i gymaint o waith gael ei greu ar y diwrnod hwnnw. Mae ei waith ddiweddarach yn gymysgedd o arddulliau, ei ffordd o fynegiant yn newid o hyd.

## Enwogrwydd
Yn hynod o doreithiog trwy gydol ei fywyd hir, fe ddaeth Picasso'n yn o enwau mwyaf enwog y byd yn ystod ail hanner yr 20g gan ddod yn gyfoethog iawn am ei gampweithiau celfyddydol.

[bawd|400px|Murlun wedi'i wneud o deils yn seiliedig ar [Guernica (llun)|*Guernica* gan Pablo Picasso ym mhentref Gernika]]

Un o weithiau mwyaf adnabyddus Picasso yw ei ddarlun o fomio pentref Gernika, Gwlad y Basg yn ystod Rhyfel Cartref Sbaen ar 26 Ebrill 1937. Mae'r cynfas mawr yn cynrychioli creulondeb, dioddefaint ac anobaith rhyfel. Pan ofynnwyd iddo egluro’r gwaith fe ddywedodd Picasso: 
''Nid y peintiwr yw'r un i ddiffinio'r symbolau. Fel arall buasai'n well i'r arlunydd eu hysgrifennu mewn geiriau! Mae'n rhaid i'r cyhoedd sydd yn edrych ar y llun ei ddadansoddi er mwyn iddynt ei ddeall.* 

## Merched Picasso
Mae Picasso i fod wedi dweud: 
*Mae merched yn beiriannau ar gyfer dioddefaint.. I fi, does dim ond dwy fath – duwiesau a matiau stepen drws'' 
wrth Françoise Gilot, un o'i gariadon, ym 1943. Yntau'n 61 a hithau'n fyfyriwr 21 oed. Cafodd Picasso berthnasau gyda nifer fawr o ferched - heb, mae'n debyg, gadw'n wir i'r rhan fwyaf ohonynt.

Ei gariad fawr gyntaf oedd **Fernande Olivier** (1881-1966) a gyfarfu ym 1904, yn gariadon nes 1911. O 1911 cafodd berthynas gyda **Eva Gouel** (1885-1915) nes iddi farw o'r diciâu (tuberculosis) ym 1915.

Gwraig gyntaf Picasso oedd  **Olga Khokhlova** (1891-1954) nes iddynt wahanu ym 1935. O 1927 roedd Picasso hefyd yn gweld  yn gudd **Marie-Thérèse Walter** (1909-1977), cawsant ferch Maia ym 1935. Fe gyflawnodd Olga hunanladdiad ym 1977. Rhwng 1936-1944 **Dora Maar** (1907-1997) oedd ei brif gariad, wedyn rhwng 1944-1953 **Françoise Gilot** (1921 - )  a chafodd y cwpl ddau o blant: Claude a Paloma.

Ail wraig Picasso oedd **Jacqueline Roque** (1927-1986), a briododd ym 1961. Fe saethodd ei hun ym 1986.

## Gwaith celf 
* ''Lola Picasso, sœur de l'artiste* (1894)
* *Portrait de la mère de l'artiste* (1896)
* *Les demoiselles d'Avignon*
* *L'aficionado* (1912)
* *Guernica* (1937)
* *Nature morte à la guitare* (1942)
* *Portrait de femme au chapeau vert* (1947)
* *Paysage mediterranéen* (1952)
* *Sylvette'' (1954)

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr o Sbaen
Categori:Beirdd o Sbaen
Categori:Cerflunwyr o Sbaen
Categori:Ciwbiaeth
Categori:Dramodwyr o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Marwolaethau 1973