Ieithoedd Norwy

Norwyeg yw iaith genedlaethol y Norwyaid a phrif iaith Norwy. Cydnabyddir dwy ffurf ar Norwyeg, *Bokmål* a *Nynorsk*, yn swyddogol, yn ogystal â'r ieithoedd Sami yng ngogledd y wlad. Ymhlith yr ieithoedd lleiafrifol eraill mae Cfen a Romani.

## Norwyeg 
### Norseg ac Hen Norwyeg 
Tarddai'r iaith Norwyeg o Hen Norseg, iaith Germanaidd a siaredid ar draws Llychlyn a gwladfeydd y Llychlynwyr ar draws arfordiroedd gogledd Ewrop, Ynysoedd Prydain ac Iwerddon, ac ar lannau afonydd dwyrain Ewrop. Cyn-Norseg ydy'r enw a roddir ar hen iaith gyffredin yr ieithoedd Germanaidd Gogleddol: Norwyeg, Daneg, Ffaröeg, Islandeg, a Swedeg, a'r ieithoedd meirw Norn a Norseg yr Ynys Las). Trawsnewidiodd Hen Norseg fel y'i siaredid yn y wlad a elwir heddiw Norwy i'r Hen Norwyeg, sydd yn ôl llawysgrifau ac arysgrifau rwnig o'r cyfnod yn debyg i iaith lenyddol y sagâu a genid yng Ngwlad yr Iâ.

Arhosai Hen Norwyeg yn sefydlog nes canol y 14g o ran ei ffonoleg, gramadeg, a geirfa. Newidiodd yr iaith yn sylweddol yn y canrifoedd wedi hynny, o bosib oherwydd y gostyngiad yn y boblogaeth o ganlyniad i'r Pla Du a thrwy gysylltiadau masnachol â'r Gynghrair Hanseataidd. Bu farw'r hen ffurf lafar ar yr iaith a blodeuai sawl gwahanol dafodiaith, ac ymwahanodd Norwyeg lafar oddi ar y ffurf lenyddol yn sylweddol.

O ganlyniad i'r undeb rhwng Norwy a Denmarc, defnyddiwyd Daneg gan swyddogion y llywodraeth, a dyrchafwyd Daneg yn iaith yr eglwys yn sgil y Diwygiad Protestannaidd. Wedi i Christian IV gael ei goroni'n frenin Denmarc a Norwy, mabwysiadwyd Daneg yn iaith y gyfraith yn Norwy.

### Dano-Norwyeg a'r frwydr ieithyddol 
Er i Norwy uno â Sweden yn 1814, parhaodd Daneg yn iaith ysgrifenedig Norwy. Rhoddir yr enw Dano-Norwyeg ar yr iaith gyffredin a ddatblygodd ymhlith uchelwyr yn ninasoedd Norwy yn y 18g a barhaodd trwy gydol y 19g. Roedd yr iaith honno mwy neu lai yn unfath â'r Ddaneg ond ynganiad ei geirfa wedi addasu at yr acen Norwyaidd. Tafodieithoedd Norwyeg lleol oedd iaith y werin ar draws Norwy.

Yn sgil twf cenedlaetholdeb Rhamantaidd a'r deffroad diwylliannol yn y 19g, cychwynnwyd dadl ynglŷn ag iaith genedlaethol Norwy. Cytunodd llenorion a ffigurau diwylliannol eraill y wlad bod yn rhaid fabwysiadu ffurf ysgrifenedig ar Norwyeg a oedd yn gwrthod tra-arglwyddiaeth y Ddaneg. Rhennid y frwydr ieithyddol rhwng y rhai oedd yn dadlau dros greu iaith genedlaethol newydd i'w mabwysiadu ar unwaith, a'r rhai oedd o blaid datblygu Norwyeg ysgrifenedig yn raddol ac yn naturiol. Y prif ladmerydd dros ffurfio safon lenyddol o'r newydd oedd yr ieithydd Ivar Aasen. Cynhyrchodd Aasen *Landsmaal* ("iaith gwlad"), iaith ysgrifenedig ar sail tafodieithoedd hynafaidd gorllewin Norwy. Ei nod oedd creu ffurf ysgrifenedig a oedd yn debycach i iaith lafar gwlad ac felly'n addas i hyrwyddo llythrennedd, ac o ganlyniad addysg a thaliadau democrataidd, ymhlith y werin. Ar ochr arall y ddadl, rhoddwyd yr enw *Riksmaal* ("iaith genedlaethol") ar ffurf ysgrifenedig oedd yn debycach i Ddano-Norwyeg ac yn adlewyrchu iaith lafar yr uchelwyr. Dadleuodd yr addysgwr Knud Knudsen dros ddatblygu Norwyeg ysgrifenedig yn raddol ar sail ynganiadau'r dosbarthiadau uchaf, a *Riksmaal* oedd y ffurf gynnar ar *bokmål* ("iaith y llyfr"). Dilynwyd esiampl Knudsen gan y mwyafrif o lenorion Norwyaidd, gan gynnwys Bjørnstjerne Bjørnson ac Henrik Ibsen, ac mae eu gweithiau hwy yn debycach o lawer i Ddaneg nac i Norwyeg modern. Ymhlith y rhai i gefnogi achos *Landsmaal* oedd Aasmund Olafsson Vinje ac Arne Garborg, a mabwysiadwyd y ffurf honno yn iaith lenyddol a elwir yn ddiweddarach yn *nynorsk* ("Norwyeg newydd").

## Ieithoedd Sami 
Siaredir ieithoedd Sami gan y bobl Sami yn y Lapdir. Defnyddir Sami gogleddol yn iaith weinyddol mewn sawl bwrdeistref yn Finnmark.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cymdeithas Norwy
Categori:Demograffeg Norwy
Categori:Diwylliant Norwy
Norwy
Norwy