Dante Alighieri

alt=Incipit vita nova, Dante a Beatrice yn yr ardd, 1903, campwaith arddull cyn-Raffaelaidd gan Cesare Saccaggi da Tortona.|bawd|356x356px|*Incipit vita nova, Dante a Beatrice yn yr ardd* (1903) paentiad yn arddull cyn-Raffaelaidd gan Cesare Saccaggi da Tortona
Bardd a llenor o Eidalwr yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin oedd **Dante Alighieri** (Mai 1265 – 14 Medi 1321, a aned yn Fflorens. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd epig *La Divina Commedia*, ond roedd yn llenor dawnus yn yr iaith Ladin yn ogystal ag edmygid yn ystod ei oes am ei draethodau ysgolheigaidd ar farddoniaeth Ladin glasurol yn bennaf.

## Hanes 
Roedd Dante yn fab i gyfreithiwr yn Fflorens. Yn 1289 gwasanaethodd ym myddin Fflorens ac yn 1300 roedd yn farnwr yn y ddinas honno. Roedd wedi priodi Gemma Donati yn 1292 a chafodd bedwar plentyn ganddi. Yn 1301 cafodd ei anfon ar neges i weld y pab ond collodd ei blaid rym a chafodd ei alltudio o Fflorens. Bu farw yn Ravenna ar 14 Medi, 1321 a chafodd ei gladdu yno. Trwy gydol ei oes breuddwydiai am weld ymerodraeth Gristnogol newydd a fyddai'n dod â heddwch ac undeb i'r Eidal a gwledydd Cred. Pan yn blentyn, ac unwaith neu ddwy ar ôl hynny, cyfarfu â merch o'r enw Beatrice; ni phriodasant ond daeth hi i ymgorffori'r Awen a Chariad iddo (mae rhai ysgolheigion yn amau ei bodolaeth).

## Gwaith llenyddol 
Treuliodd Dante tua deunaw mlynedd o'i oes yn ysgrifennu ei gampwaith, *La Commedia* (a adnabyddir heddiw fel *La Divina Commedia* - 'Y Ddrama Ddwyfol' - ar ôl teitl argraffiad pwysig a gyhoeddwyd 250 mlynedd yn ddiweddarach). Mae'n disgrifio pererindod ysbrydol enaid ddynol a arweinir gan Fferyllt (sy'n cynrychioli athroniaeth naturiol) a Beatrice (sy'n cynrychioli crefydd ddatguddiedig) trwy dair rhan Uffern a saith teras neu gylch Purdan i'r Baradwys ddaearol. Yna mae Fferyllt yn eu gadael ac mae Dante a Beatrice yn esgyn i gylchoedd y Nef ei hun. Mae'r *Vita Nuova* yn disgrifio cariad Dante at y ferch gig a gwaed Beatrice.

## Llyfryddiaeth
* *Il Fiore* (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
* ''Detto d'Amore* (1283–7), barddoniaeth Eidaleg briodolir i Dante
* *La Vita Nuova* (1294), barddoniaeth a rhyddiaith  Eidaleg
* *De vulgari eloquentia* (1302–5), traethawd Lladin
* *Convivio* (1307), barddoniaeth a rhyddiaith Eidaleg
* *De Monarchia* (1313), traethawd Lladin
* *Divina Commedia* (1320), barddoniaeth Eidaleg
* *Eclogae* (1320), dwy gerdd Ladin
* *Quaestio de aqua et terra* (1320), traethawd Lladin
* *Le Rime*, barddoniaeth Eidaleg a gasglwyd ar ôl ei farwolaeth

## Società Dante Alighieri
Yn 1889 sefydlwyd Società Dante Alighieri sef cymdeithas er cof am Dante ar gyfer amddiffyn ac hyrwyddo iaith a diwylliant yr iaith Eidaleg.

## Cymdeithasau Dante 
*La Società Dante Alighieri 
*Gwefannau ar Dante - cyfeiriadur)
*Association Dante Alighieri, Comité de Paris 
*Società Dante Alighieri, Comitato di Vienna
*Società Dante Alighieri, Comitato di Berlino
*Cymdeithas Dante America

## Dolenni allanol 
bawd|*De vulgari eloquentia*, 1577
* *La Divina commedia'' - astudiaeth
* "Digital Dante" 
* Prosiect Dante Princeton 
* Danteworlds
* Testunau gwaith Dante Alighieri 
* "Dante Alighieri ar y We"
* Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Società Dantesca Italiana - llawysgrifau cynnar o waith Dante (Eidaleg a Saesneg)
*Guardian Books
*Llyfryddiaeth Dante Alighieri
*Gweledigaeth Dante
*LitWeb.net: Bywgraffiad Dante Alighieri 
*CBS "Italian Scientists Give Dante a Makeover"

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1265
Categori:Marwolaethau 1321
Categori:Beirdd Eidaleg o'r Eidal
Categori:Beirdd Lladin o'r Eidal
Categori:Llenorion y 13eg ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion y 14eg ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Categori:Pobl o Weriniaeth Fflorens
Categori:Pobl a aned yn Fflorens