Jair Bolsonaro

Gwleidydd o Frasil a chyn-gapten ym Myddin Brasil yw **Jair Messias Bolsonaro** (ganwyd 21 Mawrth 1955) a fu'n Arlywydd Brasil o 2019 i 2022. Fe wasanaethodd yn ddirprwy ffederal dros dalaith Rio de Janeiro yn Siambr y Dirprwyon am saith tymor, o 1991 i 2018, ac yn aelod o sawl plaid wahanol yn y cyfnod hynny.

Graddiodd o Academi Filwrol Agulhas Negras ym 1977 a gwasanaethodd yn adrannau'r gynnau maes a'r awyrfilwyr ym Myddin Brasil. Daeth i sylw'r cyhoedd ym 1986, pan ysgrifennodd erthygl ar gyfer y cylchgrawn *Veja* yn beirniadu'r cyflogau a dderbynir gan swyddogion milwrol am fod yn rhy isel. Oherwydd hyn cafodd ei arestio a'i gadw am bymtheg diwrnod, er iddo dderbyn nifer o lythyrau o gefnogaeth gan ei gyd-swyddogion. Cafodd ei ryddfarnu ddwyflwydd yn ddiweddarach.

Ymunodd Bolsonaro â'r lluoedd wrth gefn yn 1988, ar reng capten, er mwyn iddo ymgeisio am sedd yn Siambr Ddinesig Rio de Janeiro. Cafodd ei ethol yn gynghorydd dros y Blaid Ddemocrataidd Gristnogol. Gadawodd y blaid honno ym 1993. Yn 1990, cafodd ei ethol yn gyngreswr dros dalaith Rio de Janeiro. Er iddo dderbyn dim ond 6% o'r pleidleisiau, efe oedd yr ymgeisydd â'r gyfran fwyaf o gefnogaeth. Cafodd ei ail-ethol chwe gwaith, gan wasanaethu yn Siambr y Dirprwyon am 27 mlynedd. Daeth yn wleidydd amlwg a dadleuol o ganlyniad i'w farnau gwleidyddol a fe'i beirniadir am fod yn boblydd ac yn eithafol-dde, gan gynnwys ei gydymdeimlad ag unbennaeth milwrol Brasil (1964–85) a'i amddiffyniad o'r arfer o artaith gan y llywodraeth honno.

Datganodd Bolsonaro ei fwriad i fod yn ymgeisydd y Blaid Gymdeithasol Gristnogol am yr arlywyddiaeth ym Mawrth 2016. Yn Ionawr 2018, fodd bynnag, fe gyhoeddodd ei fod wedi ymaelodi â'r Blair Ryddfrydol Gymdeithasol (PSL), y nawfed blaid iddo gynrychioli yn ei yrfa wleidyddol ers etholwyd ef yn gynghorwr yn 1988. Cychwynnodd ar ei ymgyrch arlywyddol yn swyddogol yn Awst 2018, a'r cyn-gadfridog Hamilton Mourão yn ymgeisydd am yr is-arlywyddiaeth. Un o brif nodweddion yr ymgyrch oedd i bortreadu Bolsonaro fel yr un i amddiffyn gwerthoedd teuluol. Ar 7 Hydref, Bolsonaro a dderbynai'r nifer fwyaf o bleidleisiau yn rownd gyntaf yr etholiad arlywyddol, a Fernando Haddad, ymgeisydd Plaid y Gweithwyr (PT), yn ail. Etholwyd Bolsonaro yn Llywydd y Weriniaeth yn yr ail rownd ar 28 Hydref, gyda 55.13% o'r holl bleidleisiau dilys. Cafodd ei urddo'n arlywydd ar 1 Ionawr 2019.

Ar ddechrau argyfwng COVID-19, dywedodd fod y feirws yn "ddim gwaeth na'r ffliw" a mynnu bod ei gefndir fel athletwr yn ei warchod rhag y feirws. Cafodd prawf bositif am y feirws ar 7 Gorffennaf 2020 wedi iddo gael symptomau.

Bolsonaro yw'r arlywydd cyntaf yn hanes Brasil i golli ymgyrch i'w ail-ethol, a hynny ar 30 Hydref 2022 i'r cyn-arlywydd Luiz Inácio Lula da Silva. Teithiodd Bolsonaro i Unol Daleithiau America ar 30 Rhagfyr, diwrnod olaf ond un ei dymor yn y swydd, a fe'i olynwyd yn arlywydd gan Lula ar 1 Ionawr 2023.

## Bywyd cynnar (1955–77) 
Ganed Jair Messias Bolsonaro ar 21 Mawrth 1955 yn Glicério, yn nhalaith São Paulo, yn ystod cyfnod Pedwaredd Weriniaeth Brasil, yn fab i Percy Geraldo "Gerardo" ac Olinda Bolsonaro, a oedd o dras Eidalaidd yn bennaf. Fe'i enwyd ar ôl Jair Rosa Pinto, pêl-droediwr canol maes ac un o dîm cenedlaethol Brasil yng Nghwpan y Byd 1954. Ymsefydlodd y teulu yn Eldorado, São Paulo, tref fechan yng Nghoedwig yr Iwerydd, a gweithiodd Gerardo fel deintydd heb gymhwyster, ac wedi i ddeintyddion proffesiynol symud i'r dref fe newidiodd i faes prostheteg. Cafodd Jair a'i ddau frawd a thair chwaer eu magu mewn amodau tlawd.

Ym 1973, aeth Jair yn gadét i Ysgol Baratoi'r Fyddin yn Campinas, São Paulo. Wedi iddo lwyddo yn ei arholiadau terfynol, fe'i derbyniwyd ym 1974 i Academi Filwrol Agulhas Negras—y brif ysgol i hyfforddi swyddogion Byddin Brasil—yn Resende, yn nhalaith Rio de Janeiro.

## Gyrfa filwrol (1977–88) 
Wedi tair blynedd o hyfforddiant milwrol, graddiodd Bolsonaro o Academi Filwrol Agulhas Negras ym 1977 fel capten magnelau, a chychwynnodd ar yrfa o 17 mlynedd yn y fyddin, yr 11 mlynedd gyntaf mewn gwasanaeth arfog a diwedd ei yrfa wrth gefn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion Brasil
Categori:Catholigion o Frasil
Categori:Cenedlaetholwyr Brasilaidd
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Frasil
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Frasil
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Frasil
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Frasil
Categori:Pobl o dalaith São Paulo
Categori:Swyddogion Byddin Brasil