Paula Yates

Cyflwynydd teledu ac awdures o Gymru oedd **Paula Elizabeth Yates** (24 Ebrill 1959 – 17 Medi 2000). Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am ei gwaith ar ddwy raglen deledu, *The Tube* a *The Big Breakfast*. Cafodd sylw a chraffu dwys gan y cyfryngau, oherwydd ei phoblogrwydd a'i pherthynas â'r cerddorion Bob Geldof a Michael Hutchence.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Yates ar 24 Ebrill 1959 ym Mae Colwyn, i rieni o Loegr, a chafodd ei magu mewn teulu oedd yn rhan o'r byd adloniant. Ei mam oedd Elaine Smith (ei henw llwyfan oedd Heller Toren, a ysgrifennodd yn ddiweddarach o dan y ffugenw Helene Thornton). Hyd at 1997, credai Yates mai Jess Yates oedd ei thad biolegol - roedd ef yn gyflwynydd y rhaglen grefyddol *Stars on Sunday* ar ITV. Datgelodd prawf DNA yn y flwyddyn honno mai ei thad biolegol oedd y cyflwynydd teledu Hughie Green.

Disgrifiodd Yates ei phlentyndod fel un unig ac ynysig; honnodd fod ei mam wedi bod yn absennol am lawer o'i magwraeth. Mynychodd ysgol gynradd yn y pentref, Coleg Penrhos, ac Ysgol Aberconwy. Roedd teulu Yates yn rhedeg Gwesty Castell Deganwy am gyfnod, cyn symud i dŷ ger Conwy. Ar ôl i briodas ei rhieni chwalu ym 1975, bu Yates yn byw yn bennaf gyda'i mam er fod ganddi berthynas agosach â Jess, a threuliodd gyfnodau hefyd ym Malta a Mallorca lle bu'n ddisgybl yng Ngholeg Rhyngwladol Bellver, cyn dychwelyd i Brydain.

## Gyrfa 
Ym 1979, cychwynodd Yates ei gyrfa fel newyddiadurwraig cerddoriaeth gyda cholofn o'r enw "Natural Blonde" yn y *Record Mirror*, yn fuan ar ôl cael tynnu ei llun ar gyfer cylchgrawn *Penthouse*. Daeth i amlygrwydd gyntaf yn y 1980au, fel cyd-gyflwynydd (gyda Jools Holland)  y rhaglen gerddoriaeth bop *The Tube* ar Channel 4, ar ôl bod yn gyd-gyflwynydd ar sioeau sgwrsio teledu'r BBC gyda'r cyflwynydd Terry Wogan. Ymddangosodd hefyd ochr yn ochr â'i ffrind Jennifer Saunders ym 1987 ar gyfer rhaglen ddogfen ffug ar y grŵp pop Bananarama.

Ym 1982, rhyddhaodd fersiwn o gân boblogaidd Nancy Sinatra "These Boots Are Made for Walkin'" o'r albwm Music of Quality and Distinction Volume One gan B.E.F. (British Electric Foundation).

Ar ôl genedigaeth ei merched, ysgrifennodd Yates ddau lyfr ar famolaeth. Parhaodd â'i newyddiaduraeth roc, yn ogystal â bod yn gyflwynydd y sioe gerddoriaeth arloesol *The Tube*.

Daeth Yates yn adnabyddus am ei chyfweliadau "ar y gwely" ar y sioe *The Big Breakfast*, a gynhyrchwyd gan gwmni ei gŵr, Bob Geldof. Mewn ffordd ddiffwdan, gofynnodd y cwestiynau yr oedd hi'n teimlo bod pobl wir eisiau'r atebion iddynt: "Ydy hi'n wir eich bod chi wedi cael perthynas â Prince?" (i Kylie Minogue) — a pherswadiodd Sting i dynnu ei drowsus i ffwrdd yn fyw ar yr awyr.

Ar adeg ei marwolaeth yn 2000, roedd Yates yn gweithio ar lyfr o'r enw *Sex and Death*, gan ysgrifennu am ei bywyd o'r eiliad yr ymwelodd â chorff Hutchence yn y corffdy.

## Bywyd personol 
Cyfarfu Yates â Geldof yn nyddiau cynnar y Boomtown Rats. Cychwynodd eu perthynas ramantus ym 1976 pan hedfanodd hi i Baris i'w synnu tra roedd y band yn chwarae yno. Ganwyd eu merch gyntaf, Fifi, ym 1983. Ar ôl deng mlynedd gyda'i gilydd, priododd Yates a Geldof ar 31 Awst 1986 yn Las Vegas, gyda Simon Le Bon o Duran Duran yn was priodas. Cafodd y cwpl ddwy ferch arall, Peaches ar 13 Mawrth 1989, a Pixie ar 17 Medi 1990.

Tra'n briod â Geldof, cafodd Yates berthynas flwyddyn o hyd gyda'r canwr Americanaidd Terence Trent D'Arby. Cafodd berthynas chwe blynedd o hyd gyda'r actor Rupert Everett.

Ym 1985, cyfarfu Yates â phrif leisydd INXS, Michael Hutchence, wrth ei gyfweld ar gyfer rhaglen *The Tube*. Yn ystod yr ymddangosiad hwn ar *The Tube*, yn ôl y sôn, gofynnwyd i Yates beidio ymlid Hutchence gan reolwr ffordd INXS pan gerddodd ato a dweud, "Dw i'n mynd i gael y bachgen yna [Hutchence]". Anwybyddodd Yates gais y rheolwr  a dechreuodd ymddangos mewn gigs INXS ym mhobman am yr ychydig flynyddoedd nesaf, hyd yn oed gan fynd â'i merch ifanc Fifi gyda hi. Parhaodd Yates gysylltiad afreoladd â Hutchence yn ystod y naw mlynedd yn dilyn ac roedd eu perthynas wedi cychwhyn rai misoedd cyn eu cyfweliad ar y *Big Breakfast* ym mis Hydref 1994.

Ysgarodd Geldof a Yates ym mis Mai 1996. Ar 22 Gorffennaf 1996, rhoddodd Yates enedigaeth i ferch gan Hutchence, Tiger Lily.

Ar 22 Tachwedd 1997, cafwyd hyd i Hutchence yn farw mewn ystafell westy yn Sydney. Dywedodd y dyfarniad swyddogol i'w farwolaeth ei fod wedi lladd ei hun trwy grogi. Ysgrifennodd Yates yn ei datganiad heddlu fod Hutchence "wedi dychryn ac na allai ddioddef munud arall heb ei fabi". Yn ystod eu sgyrsiau ffôn ar fore ei hunanladdiad, dywedodd, "Dydw i ddim yn gwybod sut y byddaf yn byw heb Tiger". Ysgrifennodd Yates hefyd fod Geldof wedi eu bygwth dro ar ôl tro, gan ddweud: "Peidiwch ag anghofio, rwyf uwchlaw'r gyfraith." Aeth Yates yn ddigalon, gan wrthod derbyn dyfarniad y crwner o hunanladdiad a mynnu ei fod yn achos o dagu hunan-erotig. Yn y pen draw, fe geisiodd am driniaeth seiciatrig.

Ym mis Rhagfyr 1997, ychydig wythnosau ar ôl marwolaeth Hutchence a thra roedd Yates yn ymladd am warchodaeth ei merch gyda Hutchence, dioddefodd ergyd syfrdanol arall pan gadarnhwyd mai nid Jess Yates oedd ei thad biolegol. Roedd dyfalu wedi bod yn y cyfryngau tabloid am hyn ond cadarnhawyd prawf DNA tadolaeth mai Hughie Green oedd ei thad, a fu farw chwe mis cyn Hutchence.

Ym mis Mehefin 1998, enillodd Geldof warchodaeth lawn dros dair merch y cwpl ar ôl i Yates geisio lladd ei hun. Cyfarfu â Kingsley O'Keke yn ystod ei chyfnod mewn triniaeth seiciatryddol, ond fe wahanodd y ddau ar ôl rhamant chwe wythnos o hyd. Yn ddiweddarach, gwerthodd O'Keke ei stori i bapur newydd tabloid.

## Marwolaeth 
Ar 17 Medi 2000, ar ben-blwydd Pixie yn 10 oed, bu farw Yates yn ei chartref yn Notting Hill yn 41 oed o orddos o heroin. Dyfarnodd y crwner nad hunanladdiad ydoedd, ond canlyniad ymddygiad "ffôl ac anofalus". Darganfuwyd Yates ym mhresenoldeb ei merch bedair oed, Tiger Lily. Datgelodd ffrind yn ystod y cwest nad oedd Yates wedi cymryd cyffuriau anghyfreithlon ers bron i ddwy flynedd, a daeth y crwner, Paul Knapman, i'r casgliad, er na fyddai'r maint a gymerodd Yates wedi lladd rhywun sy'n gaeth i gyffuriau, nad oedd gan "gymerydd heroin ansoffistigedig" fel Yates unrhyw oddefgarwch i'r cyffur.

Yn fuan ar ôl marwolaeth Yates, cymerodd Geldof ofal maeth am Tiger Lily fel y gallai gael ei magu gyda'i thri hanner chwaer hŷn, Fifi, Peaches, a Pixie. Gwrthodwyd caniatâd gan y barnwr i'w modryb, Tina Hutchence, chwaer Michael Hutchence, wneud cais i Tiger Lily fyw gyda hi yng Nghaliffornia. Yn 2007, mabwysiadodd Geldof Tiger Lily a newidiodd ei chyfenw i Geldof; o 2019 ymlaen, enw cyfreithiol Tiger oedd Heavenly Hiraani Tiger Lily Hutchence Geldof.

Ar 7 Ebrill 2014, bu farw ail ferch hynaf Yates, Peaches, hefyd o orddos o heroin, yn 25 oed. Un diwrnod cyn ei marwolaeth, uwchlwythodd lun i'w Instagram ohoni ei hun fel merch ifanc a'i mam o dan y geiriau "Fi a fy Mam."

## Etifeddiaeth 
Ar 14 Mawrth 2023, roedd Yates yn destun rhaglen ddogfen ddwy ran ar Channel 4, o'r enw *Paula*, a oedd yn edrych ar ei bywyd a'i gyrfa. Tynnodd y rhaglen ddogfen sylw at y sylw cyfryngol dwys ynghylch Yates a'r sylw negyddol yn aml yn y wasg Brydeinig. Roedd *Paula* yn cynnwys cyfweliadau gyda'i ffrindiau a sylwebyddion cymdeithasol gan gynnwys ei ffrind gorau Belinda Brewin, Nicky Clarke, Robbie Williams, Vanessa Feltz a Grace Dent, a defnyddiodd luniau archif o Yates a chyfweliadau wedi'u recordio nas clywyd o'r blaen, a gynhaliwyd yn fuan ar ôl marwolaeth Hutchence. Datgelodd Brewin ei bod hi a Yates wedi bod yn siopa ar Fulham Road yn Llundain, pan gyfarfuon nhw â Diana, Tywysoges Cymru, a ddywedodd wrth Yates: "Rwy'n caru pan fyddwch chi ar dudalen flaen y papurau newydd, oherwydd mae'n golygu fy mod i wedi cael diwrnod i ffwrdd".

Canmolodd Lucy Mangan, adolygydd *The Guardian*, y rhaglen ddogfen fel "dathliad gogoneddus o'r fenyw fwyaf doniol a chwareus i erioed ymddangos ar ein setiau teledu" a rhoddodd 4/5 seren i'r sioe. Rhoddodd Carol Midgeley, yn ysgrifennu yn *The Times*, 4/5 seren i'r rhaglen ddogfen hefyd, gan ddweud bod Yates yn "rym natur". Rhoddodd Gerard Gilbert, ym mhapur newydd *I*, sgôr o 3/5 seren i'r rhaglen ddogfen, gan ychwanegu ei fod "wedi'i adael gyda theimlad trasig bod marwolaeth annhymig Yates wedi ein dwyn o ail act ddiddorol".

Denodd pennod gyntaf y rhaglen ddogfen 970,000 o wylwyr, gan guro rhaglenni BBC2 a Channel 5 y noson honno.

## Ffilmyddiaeth 
### Credydau dethol 
## Llyfryddiaeth 
Roedd Yates yn awdur nifer o lyfrau, gan gynnwys:

* *Rock Stars in Their Underpants* (1980) 
* *A Tail of Two Kitties* (1983)
* *Blondes* (1983)
* *Sex with Paula Yates* (1986)
* *The Fun Starts Here* (1990)
* ''The Fun Don't Stop: Loads of Rip-roaring Activities for You and Your Toddler* (1991)
* *And the Fun Goes On: A Practical Guide to Playing and Learning with Your Pre-school Child* (1991)
* *Village People* (1993)
* *The Autobiography* (1995)
* *Sex & Death'' (2000 heb ei gyhoeddi)

## Cyfeiriadau 
## Gweithiau a ddyfynnwyd 
* 
* 
* 
* 

## Dolenni allanol 
* Casgliadau Oriel Bortreadau Genedlaethol yn cynnwys Paula Yates
*   

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Pobl o Fae Colwyn
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl addysgwyd yn Rydal Penrhos
Categori:Llenorion benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig