Gareth Ffowc Roberts

Mae **Gareth Ffowc Roberts** (ganwyd 23 Mai 1945) yn awdur ac yn Athro Emeritws mewn Addysg ym Mhrifysgol Bangor ac yn ŵr sydd wedi poblogeiddio mathemateg drwy gyfrwng y Gymraeg ers y 1980au mewn erthyglau a llyfrau ac ar y cyfryngau. Mae ganddo ddiddordeb arbennig yn y dulliau newydd o gaffael cysyniadau mathemategol mewn cyd-destunau dwyieithog. Dywed ar ei wefan: *"Poblogeiddio mathemateg yw fy nod trwy ddangos fod y pwnc difyr hwn yn cyffwrdd pob un ohonom."*

Yn 2010 dyfarnwyd iddo'r Fedal Gwyddoniaeth a Thechnoleg gan yr Eisteddfod Genedlaethol

Enillodd ei radd Meistr mewn Mathemateg ym Mhrifysgol Rhydychen (dosbarth cyntaf dwbl) yn 1967, enillodd ddoethuriaeth mewn Cemeg Ddamcaniaethol o Brifysgol Nottingham yn 1970 Roedd y ddarlith yma'n un o gyfres o ddarlithiau gwyddonol a drefnwyd i gyd-fynd ag arddangosfa "Dirgel Ffyrdd" yn y Llyfrgell Genedlaethol rhwng 7 Gorffennaf 2015 a 9 Ionawr 2016.

### Cyflogaeth
* 1996-05 Dirprwy Is-Ganghellor, Prifysgol Bangor
* 1996-04 Pennaeth Ysgol Addysg, Prifysgol Bangor
* 1994-96 Prifathro Coleg Normal, Bangor
* 1988-93 Prif Ddarlithydd mewn Mathemateg, Coleg Normal, Bangor
* 1982-88 Ymgynghorydd Mathemateg, Awdurdod Addysg Gwynedd
* 1981-82 Uwchddarlithydd, Politechnig Cymru
* 1980-81 Tiwtor Staff, y Brifysgol Agored
* 1971-80 Darlithydd ac Uwch-ddarlithydd Politechnig Cymru
* 1970-71 Cymrawd Ymchwil, Coleg Prifysgol Gogledd Cymru

O ran ei gyfrifoldebau allanol cyfredol perthnasol: bu'n Gadeirydd panel cystadleuaeth fathemategol flynyddol yn Gymraeg ar gyfer ysgolion uwchradd mewn partneriaeth â’r Urdd (1983-) a bu'n olygydd cyfres *Gwyddonwyr Cymru / Scientists of Wales* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2015–).

## Cyhoeddiadau
bawd|Gareth yn 2020.
Cychwynnodd ei yrfa gydag ymchwil mewn cemeg ddamcaniaethol cyn newid i addysg mathemateg, gan hefyd gwmpasu datblygiadau cwricwlaidd ac adnoddau, gyda phwyslais ar y cyd-destun Cymraeg ac addysg ddwyieithog. Ym maes cemeg ddamcaniaethol cyhoeddodd nifer o erthyglau arbenigol mewn cylchgronau gwyddonol. Mae'r cyhoeddiadau ym maes addysg ac addysg mathemateg yn cynnwys erthyglau niferus mewn cylchgronau athrawon ac adnoddau dosbarth amrywiol, ynghyd â’r canlynol:

* Roberts, Gareth (2000)  Bilingualism and Number in Wales.  International Journal of Bilingualism and Bilingual Education 3 (1), 44-56.
* Roberts, Gareth (gol.) (2002) Addysgu dwyieithog mewn cyrsiau HAGA – Bilingual teaching in ITET courses.   ESCalate (Education Subject Centre Advancing Learning and Teaching in Education)
* Roberts, Gareth a Cen Williams (goln)  (2003) Addysg Gymraeg – Addysg Gymreig.  Prifysgol Bangor.
* Roberts, Gareth a W. Gwyn Lewis (goln)  Trafodion Addysg – Education Transactions, Ysgol Addysg, Prifysgol Bangor.

Ers ymddeol mae wedi cyhoeddi ar gyfer cynulleidfa mwy cyffredinol ym maes hanes mathemateg a mathemateg boblogaidd, gan gynnwys:

* Roberts, Gareth (cyd-olygydd) (2012, 2013) Robert Recorde: The Life and Times of a Tudor Mathematician (Gwasg Prifysgol Cymru)
* Roberts, Gareth Ffowc (2012) Mae Pawb yn Cyfrif (Gwasg Gomer)
* Roberts, Gareth Ffowc (2013) Posau Pum Munud (Gwasg Gomer), (2014) Posau Pum Munud 2 (Gwasg Gomer), (2016) Posau Pum Munud 3 (Gwasg Gomer)
* Roberts, Gareth Ffowc (2016) Count Us In (Gwasg Prifysgol Cymru)
* Roberts, Gareth Ffowc a Helen Elis Jones (2018, 2019) Posau Bach – Mini Puzzles (Atebol Cyfyngedig)
* Roberts, Gareth Ffowc (2020, yn y wasg) Cyfri’n Cewri (Gwasg Prifysgol Cymru)

### Cyhoeddiadau ar y we
* Gareth Ffowc Roberts, Pi-day-2015 William Jones, *The Welshman who invented pi*  The Guardian online 14 Mawrth 2015 https://www.theguardian.com/science/alexs-adventures-in-numberland/2015/mar/14/pi-day-2015-william-jones-the-welshman-who-invented-pi 
* Gareth Ffowc Roberts, *The Conversation: How a farm boy from Wales gave the world pi* 14 Mawrth 2016
https://theconversation.com/how-a-farm-boy-from-wales-gave-the-world-pi-55917
* Gareth Ffowc Roberts, Institute of Mathematics and its Applications, cyfraniad yn Gymraeg a Saesneg i wefan gyrfaeodd mewn mathemateg: *Y dihafal Robert Recorde* a *The unequalled Robert Recorde* (2016).

## Bywyd personol 
Mae'n briod a Menna ac mae ganddo ddau o blant - Llinos, sy'n feddyg teulu yng Nghaerfyrddin ac sydd wedi ymddangos yn rheolaidd ar deledu (cyfres Doctor Doctor a Prynhawn Da), a Huw Meredydd, sy'n gweithio gyda'r BBC ac yn fwy adnabyddus fel y cerddor Huw M.

## Llyfryddiaeth
**Robert Recorde* (*The Life and Times of a Tudor Mathematician*) (Gwasg y Brifysgol; 15 Hyd 2013)
**Mae Pawb yn Cyfrif* (Gwasg Gomer 2012) - Trafodaeth ar agweddau cyfoes y Cymry at rifau a rhifo
**Posau Pum Munud* (cyfrol 1 a 2) (Gwasg Gomer 2014) - Pigion o bosau dyddiol a drydarwyd ar Twitter
**Count Us In* (Gwasg Prifysgol Cymru; 2016) - cyfrol Saesneg am le mathemateg yng Nghymru a Chymru o fewn y byd mathemateg

Delwedd:Clawr 'Cyfri'n Cewri' (dosraniad isel).jpeg|''Cyfri'n Cewri*; Gwasg Prifysgol Cymru (2020)
Addysg Gymraeg, Addysg Gymreig (llyfr).jpg|*Addysg Gymraeg, Addysg Gymreig* (Ysgol Addysg Prifysgol Cymru Bangor; 20 Mawrth 2003)
Delwedd:Mae Pawb yn Cyfrif (llyfr).jpg|*Mae Pawb yn Cyfrif* (Gwasg Gomer; 14 Awst 2012)

### Erthyglau o bwys
**Meddiannu ein Mathemateg*, Taliesin, 140, Gaeaf 2010, tt. 19–24.
**Trafodion Addysg: Ennill Iaith'' (2002) Cyd-olygydd

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion Prifysgol Bangor
Categori:Academyddion Prifysgol Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Mathemategwyr o Gymru