open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mariette Hartley

Actores ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau yw **Mary Loretta Hartley** (ganed 21 Mehefin 1940).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilmiau, gan gynnwys Elsa Knudsen yn *Ride the High Country* gan Sam Peckinpah (1962), Susan Clabon yn *Marnie* gan Alfred Hitchcock (1964), a Betty Lloyd yn *Marooned* gan John Sturges (1969). Ymddangosodd hefyd yn helaeth ar deledu, gyda rolau nodedig fel Claire Morton yn opera sebon ABC *Peyton Place* (1965), amryw rolau yn y gyfres ddrama orllewinol *Gunsmoke*, a chyfres o hysbysebion gyda James Garner yn y 1970au a'r 1980au. Dechreuodd Hartley ei gyrfa yn Theatr White Barn yn Norwalk, Connecticut, a chafodd ei mentora gan Eva Le Gallienne.

Ganwyd hi yn Weston, Connecticut yn 1940. Roedd hi'n blentyn i Mary Ickes Watson a Paul Hembree Hartley.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q468449 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q468449 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Anoushka Shankar

Chwaraewraig sitar a cherddor Brydeinig-Americanaidd yw **Anoushka Shankar** (ganed 9 Mehefin 1981).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau amrywiol ar draws genres clasurol a chyfoes, acwstig ac electronig. Mae Shankar wedi rhyddhau saith albwm stiwdio unigol, gan ddechrau gyda *Anoushka* yn 1998, ac wedi cydweithio â gwahanol artistiaid, gan gynnwys Karsh Kale ar *Breathing Under Water* (2007) a'i thad, Ravi Shankar. Mae hi wedi derbyn un ar ddeg o enwebiadau Gwobr Grammy  a hi oedd y gerddor cyntaf o dras Indiaidd i berfformio'n fyw a chyflwyno yng ngwobrwyo'r Grammy. Roedd Shankar hefyd yr ieuengaf a'r fenyw gyntaf i dderbyn tarian Tŷ'r Cyffredin Prydain. Dechreuodd ei hyfforddiant sitar yn wyth oed a pherfformiodd yn gyhoeddus am y tro cyntaf yn 13 oed, yng nghwmni'r meistr tabla Zakir Hussain.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1981. Roedd hi'n blentyn i Ravi Shankar. Priododd â Joe Wright.

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q259379 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1981
Barbara Payton

Actores ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Barbara Payton** (16 Tachwedd 1927 - 8 Mai 1967).

Mae hi'n adnabyddus am ei bywyd cymdeithasol cythryblus a'i brwydrau gydag alcohol a dibyniaeth ar gyffuriau. Mae ei bywyd wedi'i gofnodi mewn sawl llyfr, gan gynnwys ei hunangofiant *I Am Not Ashamed* a *Kiss Tomorrow Goodbye: The Barbara Payton Story* gan John O'Dowd. Priododd Payton bum gwaith. Nodwyd ei bywyd cynnar gan amgylchedd teuluol heriol, gyda'r ddau riant yn cael trafferthion gydag alcohol. Roedd ei thad yn ddyn gweithgar ond yn emosiynol bell, a'i mam yn rheoli'r cartref a'r anawsterau teuluol. Mae ei bywyd a'i gyrfa wedi bod yn destun dramâu a chyfrifon bywgraffyddol niferus, gan adlewyrchu ei hetifeddiaeth gymhleth a thrafferthus yn Hollywood.

Ganwyd hi yn Cloquet, Minnesota yn 1927 a bu farw yn San Diego yn 1967. Priododd â John Payton, Franchot Tone a Jess Rawley.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4859221 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Norwyaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Mary Lynn Rajskub

Actores a comedïwraig o'r Unol Daleithiau yw **Mary Lynn Rajskub** (ganed 22 Mehefin 1971).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Chloe O'Brian yn y gyfres ddrama antur *24* ac fel Gail the Snail yn ''It's Always Sunny in Philadelphia*. Roedd Rajskub yn aelod rheolaidd o gast *Mr. Show with Bob and David* ar HBO, a ymddangosodd yn *The Larry Sanders Show*, *Brooklyn Nine-Nine*, a *Veronica's Closet*. Mae ei hymddangosiadau ffilm yn cynnwys *Dude, Where's My Car?*, *Firewall*, *Sweet Home Alabama*, *Punch-Drunk Love*, *Mysterious Skin*, *Little Miss Sunshine*, *Sunshine Cleaning*, *Safety Not Guaranteed*, a *The Kings of Summer''. Dechreuodd ei gyrfa drwy berfformio mewn theatr gymunedol ac ymddangosodd mewn fideos cerddoriaeth i Weezer a Beck.

Ganwyd hi yn Detroit yn 1971.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230510 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230510 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr sgetshis o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1971
Mary Alice

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Mary Alice** (3 Rhagfyr 1936 - 27 Gorffennaf 2022).

Roedd hi'n adnabyddus am ei rolau fel Leticia *Lettie* Bostic yn y sitcom *A Different World* ac Effie Williams yn y ddrama gerddorol *Sparkle*. Enillodd Wobr Emmy am Actores Gefnogol Eithriadol am ei rôl ailadroddus yn y gyfres ''I'll Fly Away*. Perfformiodd Mary Alice hefyd ar y llwyfan a derbyniodd Wobr Tony am yr Actores Orau mewn Drama am ei hymddangosiad yn y cynhyrchiad o *Fences'' gan August Wilson yn 1987. Dechreuodd ei gyrfa actio mewn theatr gymunedol yn y 1960au canol a ymddangosodd mewn cynyrchiadau lluosog yn La MaMa Experimental Theatre Club yn Ninas Efrog Newydd. Roedd ei gwaith cynnar yn cynnwys rolau mewn dramâu gan Douglass Turner Ward ac Ed Bullins.

Ganwyd hi yn Indianola, Mississippi yn 1941 a bu farw ym Manhattan yn 2022.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271051 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271051 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kimberly Elise

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Kimberly Elise** (ganed 17 Ebrill 1967).

Mae hi'n adnabyddus am enill chanmoliaeth feirniadol am eu rôl yn *Beloved* (1998) a'i ffilm nodwedd cyntaf *Set It Off* (1996). Mae ei gyrfa yn cynnwys ffilmiau nodedig fel *John Q, The Manchurian Candidate, The Great Debaters, Diary of a Mad Black Woman, a For Colored Girls. *Derbyniodd Elise enwebiad am Wobr Ysbryd Annibynnol am Arweinydd Benywaidd Orau am ei rôl yn *Woman Thou Art Loosed* (2004). Chwaraeodd hefyd rolau arweiniol mewn nifer o ffilmiau teledu a serennodd yn y gyfres ddrama trosedd CBS *Close to Home* a'r gyfres gomedi-drama VH1 *Hit the Floor*. Mae Elise wedi ennill Gwobrau Delwedd NAACP pedair gwaith.

Ganwyd hi ym Minneapolis yn 1967.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q448975 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q448975 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1967
CCH Pounder

Actores o'r Unol Daleithiau yw **CCH Pounder** (ganed 25 Rhagfyr 1952).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn cyfresi teledu, gan gynnwys portreadu Claudette Wyms yn y gyfres ddrama heddlu *The Shield* (2002–2008), Mo'at yn y fasnachfraint *Avatar* (2009–presennol), a Dr Loretta Wade yn *NCIS: New Orleans* (2014–2021). Derbyniodd bedair enwebiad Emmy am ei pherfformiadau yn *The X-Files* (1994), *ER* (1994–1997), *The Shield*, a ''The No. 1 Ladies' Detective Agency* (2009). Chwaraeodd Pounder hefyd rolau cyson fel Irene Frederic yn *Warehouse 13'' (2009–2014) a'r Erlynydd Cyhoeddus Tyne Patterson yn *Sons of Anarchy* (2013–2014). Yn ogystal, roedd hi'n llais Amanda Waller yn y gyfres animeiddiedig *Justice League Unlimited* (2004–2006) ac ymddangosodd mewn ffilmiau fel *All That Jazz* (1979) a *Godzilla: King of the Monsters* (2019).

Ganwyd hi yn Georgetown, Gaiana yn 1952.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q236434 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q236434 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Joey King

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Joey Lynn King** (ganed 30 Gorffennaf 1999).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn amryw o ffilmiau a chyfresi teledu, gan gynnwys serennu fel Ramona Quimby yn y ffilm gomedi *Ramona and Beezus* (2010) a chael cydnabyddiaeth ehangach am ei rôl flaenllaw yn y gyfres ffilm *The Kissing Booth* (2018–2021). Derbyniodd King ganmoliaeth feirniadol am ei phortread o Gypsy-Rose Blanchard yn y gyfres ddrama drosedd *The Act* (2019), gan ennill enwebiadau am Wobr Emmy a Golden Globe. Mae wedi ymddangos mewn ffilmiau fel *Battle: Los Angeles* (2011), *Crazy, Stupid, Love* (2011), a *The Dark Knight Rises* (2012), ymhlith eraill. Mae King hefyd wedi cymryd rolau blaenllaw mewn ffilmiau fel *Bullet Train* (2022) a *The Princess* (2022), yn ogystal â pherfformio rôl llais yn *Despicable Me 4* (2024).

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1999. Priododd â Steven Piet.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q112536 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q112536 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1999
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1990au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Lindsay Wagner

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Lindsay Jean Wagner** (ganed 22 Mehefin 1949).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl flaenllaw yn y gyfres deledu ffuglen wyddonol Americanaidd *The Bionic Woman* (1976–1978), lle chwaraeodd y cymeriad Jaime Sommers. Bu'n chwarae'r rol hon yn gyntaf yn y gyfres *The Six Million Dollar Man*, a daeth hi'n eicon diwylliant pop y 1970au. Enillodd Wagner Wobr Emmy am Actores Flaenllaw Ragorol mewn Rôl Ddramatig yn 1977, gan nodi'r tro cyntaf i actor neu actores mewn cyfres ffuglen wyddonol dderbyn yr anrhydedd hon. Dechreuodd ei gyrfa actio yn 1971 ac mae wedi cynnal gyrfa hir mewn ffilm a theledu. Gweithiodd Wagner hefyd fel model ac ymddangosodd mewn amrywiaeth o sioeau teledu, gan gynnwys *Adam-12* ac *Owen Marshall: Counselor at Law*.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1949. Priododd â Michael Brandon a Henry Kingi.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234456 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234456 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Raquel Castro

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Raquel Castro** (ganed 17 Tachwedd 1994).

Mae hi'n adnabyddus am serennu yn y ffilm *Jersey Girl* yn 2004 fel Gertie Trinké, merch i gymeriadau a chwaraewyd gan Ben Affleck a Jennifer Lopez. Enillodd Castro Wobr Artist Ifanc am ei pherfformiad yn y rôl hon. Ymddangosodd hefyd yn y gyfres deledu *Third Watch* a *Law & Order: Special Victims Unit*, ac roedd ganddi rolau mewn ffilmiau annibynnol fel *Little Fugitive* a *Tracks of Color*. Yn ogystal, ymddangosodd yn y fideo cerddoriaeth ar gyfer cân Ludacris *Runaway Love.* Fel cantores, roedd Castro yn gystadleuydd ar dymor cyntaf y gystadleuaeth deledu realiti *The Voice*, lle cafodd ei hyfforddi gan Christina Aguilera. Aeth ymlaen i'r sioeau byw cyn colli. Mae Castro hefyd wedi recordio fersiwn o gân Aguilera ''Ain't No Other Man'' a'i phostio ar YouTube.

Ganwyd hi yn Long Island yn 1994.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q267386 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pobl o Long Island
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jaime Pressly

Actores a model o'r Unol Daleithiau yw **Jaime Elizabeth Pressly** (ganed 30 Gorffennaf 1977).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Joy Turner ar y gyfres gomedi NBC *My Name Is Earl* (2005–2009), lle enillodd Wobr Emmy am yr Actores Gefnogol Orau mewn Cyfres Gomedi a derbyniodd enwebiadau am wobr Golden Globe a Wobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn. Mae hi wedi ymddangos mewn ffilmiau fel ''Can't Hardly Wait* (1998), *Inferno* (1999), *Not Another Teen Movie* (2001), *The Karate Dog* (2004), a *I Love You, Man* (2009). Am ei phortread o Jill Kendall ar y gyfres gomedi CBS *Mom'' (2014–2021), cafodd ei henwebu am Wobr Teledu Judges Choice am yr Actores Gefnogol Orau mewn Cyfres Gomedi.

Ganwyd hi yn Kinston, Gogledd Carolina yn 1977.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231197 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231197 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Modelau benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kathleen Chalfant

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Kathleen Ann Chalfant** (ganed 14 Ionawr 1945).

Maent yn adnabyddus am eu gwaith helaeth mewn dramâu ar Broadway ac oddi ar Broadway, yn ogystal â ymddangosiadau gwadd ar gyfresi teledu, gan gynnwys y gyfres *Law & Order*. Maent yn cael eu cydnabod am eu rôl yn *Angels in America: Millennium Approaches* gan Tony Kushner. Enillodd Chalfant glod beirniadol am ei pherfformiad fel Vivian Bearing yn y ddrama *Wit* gan Margaret Edson, gan dderbyn sawl gwobr a shafio ei phen ar gyfer y rôl. Enillodd hefyd Wobr Obie am ei pherfformiad yn *Talking Heads* gan Alan Bennett. Mae gyrfa Chalfant yn cynnwys dros dri dwsin o gynyrchiadau Oddi ar Broadway, ac mae wedi ymgorffori profiadau personol yn ei gwaith, yn enwedig brwydr ei brawd â chanser yn ystod ei pherfformiad yn *Wit*.

Ganwyd hi yn San Francisco yn 1945.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1635113 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q1635113 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1945
Ricki Lake

Cynhaliwr teledu ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Ricki Lake** (ganed 21 Medi 1968).

Mae'n cael ei hadnabod am ei rôl flaenllaw fel Tracy Turnblad yn y ffilm *Hairspray* yn 1988. Daeth yn adnabyddus hefyd am ei sioe sgwrsio, *Ricki Lake*, a ddarlledwyd yn rhyngwladol o 1993 hyd 2004 Hi oedd y person ieuengaf i gynnal sioe sgwrsio syndiceiddiedig ar y pryd. Yn 2012, dechreuodd gynnal ail sioe sgwrsio, *The Ricki Lake Show*, a gafodd ei chanslo ar ôl un tymor, ond enillodd Wobr Emmy amdani. Ymddangosodd Lake mewn sawl ffilm gan John Waters, gan gynnwys *Cry-Baby*, *Cecil B. Demented*, a *Serial Mom*. Roedd hefyd yn serennu yn *Mrs. Winterbourne* ac yn cael rolau yn y gyfres *China Beach* a *The King of Queens*. Yn ogystal, ymddangosodd fel gwestai ar gyfresi teledu amrywiol, gan gynnwys *Drop Dead Diva* a darparu rôl llais ar *King of the Hill*.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1968.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q40128 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q40128 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Fairuza Balk

Actores, cerddor ac artist gweledol o'r Unol Daleithiau yw **Fairuza Balk** (ganed 21 Mai 1974).

Mae hi'n adnabyddus am ei phortreadau o gymeriadau nodedig gyda ymyl dywyll a phersona *merch goth*, gan gynnwys ei debut ffilm nodwedd fel Dorothy Gale yn *Return to Oz* (1985). Aeth ei gyrfa yn ei blaen gyda rolau mewn ffilmiau fel *Valmont* (1989) a *Gas Food Lodging* (1992), gan ennill Gwobr Ysbryd Annibynnol am Arweinydd Benywaidd Gorau. Enillodd Balk ganmoliaeth a dilyniant cwlt am ei phortread o Nancy Downs yn *The Craft* (1996). Mae ei chredydau eraill yn cynnwys *The Island of Dr. Moreau* (1996), *American History X* (1998), ac *Almost Famous* (2000). Y tu allan i ffilm, ymddangosodd yn addasiad teledu o *The Worst Witch* a chafodd rolau yn *Ray Donovan* a *Paradise City*. Mae Balk hefyd wedi bod yn rhyddhau cerddoriaeth ers 2010 o dan yr enw Armed Love Militia.

Ganwyd hi yn Point Reyes Station, Califfornia yn 1974.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233826 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Norma Talmadge

Actores a chynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Norma Marie Talmadge** (2 Mai 1894 - 24 Rhagfyr 1957).

Mae'n adnabyddus am fod yn ddeniadol iawn yn y swyddfa docynnau yn oes y ffilmiau mud, gan gynnwys ei ffilm fwyaf enwog, *Smilin’ Through* (1922), a llwyddiannau artistig fel *Secrets* (1924) a *The Lady* (1925) gyda'r cyfarwyddwr Frank Borzage. Creodd Talmadge, ochr yn ochr â'i gŵr cyfoethog Joseph M. Schenck, eu cwmni cynhyrchu eu hunain. Symudodd i Hollywood yn 1922 a daeth yn un o sêr ffilm mwyaf cain a hudolus y 1920au. Er gwaethaf ei llwyddiant, dirywiodd ei phoblogrwydd gyda dyfodiad y ffilmiau sain, gan arwain at ei hymddeoliad ar ôl dau ffilm sain aflwyddiannus.

Cafodd ei geni yn Jersey City ym 1894 a bu farw yn Las Vegas ym 1957. Roedd hi'n blentyn i Margaret Talmadge. Priododd â Joseph M. Schenck (1916-1934); George Jessel (1934-1939); a Carvel James (1946).

## Ffilmiau
**The Child Crusoes* (1911)
**The Battle Cry of Peace* (1915)
**The Children in the House* (1916)
**Going Straight* (1916)
*''The Devil's Needle* (1916)
**The Social Secretary* (1916)
**Fifty-Fifty* (1916)
**The Law of Compensation* (1917)
**Poppy* (1917)
**The Moth* (1917)
**The Ghosts of Yesterday* (1918)
**By Right of Purchase* (1918)
**De Luxe Annie* (1918)
**The Safety Curtain* (1918)
**The Forbidden City* (1918)
**The Heart of Wetona* (1919)
**The New Moon* (1919)
**The Probation Wife* (1919)
**The Way of a Woman* (1919)
**A Daughter of Two Worlds* (1920)
**The Passion Flower* (1921)
**Kiki* (1926)
**Camille* (1926)
**The Dove* (1927)
**The Woman Disputed* (1928)
**New York Nights* (1929)
**Du Barry, Woman of Passion'' (1930)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Helen Gallagher

Actores, dawnsiwr a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Helen Gallagher** (19 Gorffennaf 1926 - 24 Tachwedd 2024).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith helaeth ar lwyfannau Efrog Newydd dros saith degawd, gan gynnwys ei chyfle mawr yn y sioe gerdd *High Button Shoes* yn 1947. Mae cyflawniadau nodedig yn cynnwys ennill dau Wobr Tony am ei rolau yn adfywiad 1952 o *Pal Joey* ac adfywiad 1971 o *No, No, Nanette*. Enillodd Gallagher hefyd glod am ei pherfformiadau yn *Sweet Charity*, lle chwaraeodd Nickie yn wreiddiol ac yn ddiweddarach cymerodd drosodd rôl arweiniol Charity. Ar y teledu, portreadodd Maeve Ryan ar opera sebon ABC ''Ryan's Hope'' o 1975 i 1989, gan ennill tri Gwobr Emmy Daytime. Roedd perfformiad olaf Gallagher ar y llwyfan yn 2000, ac yn ddiweddarach bu'n gweithio fel athrawes actio yn Herbert Berghof Studio yn Efrog Newydd.

Ganwyd hi yn Brooklyn yn 1926 a bu farw ym Manhattan yn 2024.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2328699 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Freda Payne

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Freda Charcilia Payne** (ganed 19 Medi 1942).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa mewn cerddoriaeth yn ystod canol y 1960au hyd at ganol y 1980au, gan gynnwys ei record fwyaf nodedig, y sengl lwyddiannus *Band of Gold* o 1970. Roedd Payne hefyd yn actores mewn sioeau cerdd a ffilmiau ac yn gyflwynydd sioe sgwrsio deledu. Hi yw chwaer hŷn Scherrie Payne, cyn-gantores gyda'r grŵp lleisiol Americanaidd The Supremes. Gweithredodd Payne ar *Living Single* a gwnaeth ymddangosiadau gwadd ar sioeau teledu fel *The Merv Griffin Show* a *The Tonight Show Starring Johnny Carson*. Dechreuodd ei gyrfa drwy ganu jinglau hysbysebu radio ac ennill sioeau dalent lleol ar deledu a radio. Cyhoeddwyd ei halbwm cyntaf, recordiad jazz o'r enw *After the Lights Go Down Low and Much More!!!*, yn 1963. Teithiodd Ewrop yn 1965 a rhyddhaodd ei hail albwm Americanaidd, ''How Do You Say I Don't Love You Anymore'', yn 1966.

Ganwyd hi yn Detroit yn 1942. Priododd â Gregory Abbott.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3086992 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q3086992 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1942
Amy Madigan

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Amy Madigan** (ganed 11 Medi 1950).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn ffilm a theledu, gan gynnwys enwebiad gan Gwobrau'r Academi am yr Actores Gefnogol Orau am y ffilm *Twice in a Lifetime* (1985). Mae ei chredydau ffilm nodedig yn cynnwys *Love Letters* (1984), *Alamo Bay* (1985), *Nowhere to Hide* (1987), *Uncle Buck* (1989), *Field of Dreams* (1989), *Female Perversions* (1996), *With Friends Like These.. (1998), a *Winter Passing(2005). Mae ei gwaith teledu yn cynnwys ei rôl fel Iris Crowe ar y gyfres HBO *Carnivàle* (2003–2005). Enillodd wobr Golden Globe am yr Actores Gefnogol Orau ar Deledu ac fe'i henwebwyd am Wobr Emmy am ei rôl yn y ffilm deledu Roe vs. Wade (1989). Roedd ganddi hefyd gefndir mewn cerddoriaeth, gan berfformio gyda sawl band yn y 1970au.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1950. Priododd â Ed Harris.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235219 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235219 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1950
Veronica Cartwright

Actores o America o dras y Saesneg yw **Veronica Cartwright** (ganed 20 Ebrill 1949).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilmiau ffuglen wyddonol ac arswyd, gan gynnwys *The Birds* ac *Alien*, gyda'r olaf yn ennill Gwobr Saturn iddi am Actores Gefnogol Orau. Trawsnewidiodd Cartwright o rolau plant mewn ffilmiau fel ''The Children's Hour* i rolau aeddfed gyda *Invasion of the Body Snatchers* yn 1978. Daeth ei pherfformiad yn *Alien* â chydnabyddiaeth sylweddol iddi. Ymddangosodd hefyd yn *The Right Stuff* a *The Witches of Eastwick*, gan dderbyn clod beirniadol. Yn y 1990au, derbyniodd dair enwebiad am Wobr Emmy Primetime am Actores Wadd Eithriadol mewn Cyfres Ddrama, yn arbennig am ei rolau yn *ER* a *The X-Files*. Dechreuodd ei gyrfa yn 1958, gyda rolau teledu cynnar yn *Leave It to Beaver* a *The Twilight Zone''.

Ganwyd hi ym Bryste yn 1949. Priododd â Richard Compton.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q283872 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q283872 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Ymfudwyr o'r Deyrnas Unedig i'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Katie Finneran

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Katie Finneran** (ganed 22 Ionawr 1971).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau yn y ddrama Broadway *Noises Off* yn 2002 a'r sioe gerdd *Promises, Promises* yn 2010. Mae ei rolau ffilm nodedig yn cynnwys Judy Rose yn *Night of the Living Dead* gan George A. Romero, a chymeriadau yn ''You've Got Mail*, *Chicken Little*, *Liberty Heights*, *Bewitched*, *Miss Congeniality 2: Armed and Fabulous*, a *Death to Smoochy*. Ar deledu, cyd-serennodd mewn cyfresi fel *Wonderfalls*, *The Inside*, *Bram & Alice*, a *I Hate My Teenage Daughter*. Ymddangosodd hefyd yn *The Michael J. Fox Show*, *Bloodline*, a *Why Women Kill*. Yn 2022, serennodd yn *The Gilded Age'' ar HBO. Mae Finneran yn cael ei chydnabod am ei hamrywiaeth ar draws llwyfan, ffilm, a theledu.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1971. Priododd â Darren Goldstein.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4484894 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4484894 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Linda Fiorentino

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Linda Fiorentino** (ganed 9 Mawrth 1958).

Mae hi'n hysbys am ei chyflawniadau allweddol mewn ffilm, gan gynnwys ei debut sgrin yn y ddrama dod-i-oed *Vision Quest* yn 1985 a rolau arweiniol yn *Gotcha!* a *After Hours* gan Martin Scorsese. Enillodd Fiorentino gydnabyddiaeth sylweddol am ei pherfformiad yn y ffilm *The Last Seduction* yn 1994, gan ennill Gwobr Cylch Beirniaid Ffilm Efrog Newydd ar gyfer Actores Orau a Gwobr Cylch Beirniaid Ffilm Llundain ar gyfer Actores y Flwyddyn. Cafodd ei henwebu hefyd ar gyfer Gwobr BAFTA am Actores Orau mewn Rôl Arweiniol. Yn ogystal, serennodd yn y ddrama erotic *Jade* (1995), y comedi gweithredu gwyddonias *Men in Black* (1997), a'r comedi ffantasi *Dogma* (1999). Roedd Fiorentino yn nodedig am ei *gwallt du, golwg ddwys a llais isel* unigryw, ac fe'i rhestrwyd yn Rhif 66 ar restr Empire o'r 100 seren mwyaf deniadol mewn hanes ffilm yn 1995.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1958. Priododd â John Byrum.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q204393 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Drea de Matteo

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Andrea Donna de Matteo** (ganed 19 Ionawr 1972).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Adriana La Cerva yn y ddrama deledu *The Sopranos* (1999–2006), lle cafodd Wobr Emmy Primetime am yr Actores Gefnogol Orau mewn Cyfres Ddrama yn 2004. Mae rolau nodedig eraill yn cynnwys Gina Tribbiani ar *Joey* (2004–2006), Wendy Case ar *Sons of Anarchy* (2008–2014), Angie Bolen ar *Desperate Housewives* (2009–2010), a'r Ditectif Tess Nazario ar *Shades of Blue* (2016–2018). Cafodd gyrfa De Matteo hwb sylweddol gan ei rôl yn *The Sopranos*. Mae hi hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau fel *Swordfish*, *Deuces Wild*, *The Perfect You*, *Prey for Rock & Roll*, a'r ailwampiad o *Assault on Precinct 13* yn 2005. Roedd hi'n serennu yn '''R Xmas'' gan Abel Ferrara, gan dderbyn adolygiadau cadarnhaol am ei pherfformiad.

Ganwyd hi yn Queens yn 1972.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232965 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232965 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Wendy Liebman

Comedïwraig o'r Unol Daleithiau yw **Wendy Liebman** (ganed 27 Chwefror 1961).

Mae hi'n adnabyddus am ei chwarae geiriau cynnil araf yn ei sioe stand-yp. Dechreuodd Liebman ei gyrfa gomedi yn 1984 ar ôl cymryd dosbarth yn Ganolfan Addysg Oedolion Caergrawnt a pherfformio yn ardal Boston. Enillodd gydnabyddiaeth trwy ennill Gwobr Gomedi America am Gomediwr Stand-yp Benywaidd y Flwyddyn yn 1996. Mae Liebman wedi ymddangos ar nifer o sioeau teledu, gan gynnwys *The Tonight Show with Johnny Carson*, *The Larry Sanders Show*, *Dr. Katz – Professional Therapist*, *Jimmy Kimmel Live!*, *Late Show with David Letterman*, *Late Night with Jimmy Fallon*, a *The Late Late Show with Craig Ferguson*. Yn 2011, ymddangosodd ei sioe arbennig Showtime, *Wendy Liebman: Taller on TV*. Yn 2014, cymrodd ran yn ''America's Got Talent''.

Ganwyd hi yn Manhasset, Nassau County yn 1961. Priododd â Jeff C. Sherman.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1961
Jurnee Smollett

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Jurnee Diana Smollett** (ganed 1 Hydref 1986).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa gynnar fel actores blentyn ar sitcoms teledu fel *On Our Own* ac *Full House*. Enillodd Smollett fwy o gydnabyddiaeth gyda'i rôl yn ffilm annibynnol ''Eve's Bayou*, gan Kasi Lemmons, a enillodd Wobr Ffilm Critics Choise iddi. Fel oedolyn, serennodd mewn ffilmiau fel *The Great Debaters*, *Temptation: Confessions of a Marriage Counselor*, a *Birds of Prey*. Mae ei rolau teledu nodedig yn cynnwys *Friday Night Lights*, *Underground*, *True Blood*, a *Lovecraft Country*, y cafodd enwebiad am Wobr Emmy Primetime am yr Actores Arweiniol Orau mewn Cyfres Ddrama. Dechreuodd Smollett ei gyrfa actio gydag ymddangosiadau ar *Martin* ac *Out All Night'' yn 1992. Mae hi'n bedwaredd o chwe brawd a chwaer, i gyd yn berfformwyr, ac mae ei threftadaeth amrywiol yn cynnwys gwreiddiau Iddewig Ashkenazi ac Affricanaidd Americanaidd.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1986.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2350967 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2350967 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Amy Acker

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Amy Louise Acker** (ganed 5 Rhagfyr 1976).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn sawl cyfres deledu, gan gynnwys serennu fel Winifred Burkle ac Illyria ar y gyfres ddrama goruwchnaturiol *Angel*, Kelly Peyton ar y gyfres ddrama weithredu *Alias*, a Root ar y gyfres ddrama ffuglen wyddonol *Person of Interest*. O 2017 i 2019, bu'n serennu fel Caitlin Strucker ar y gyfres ddrama archarwyr *The Gifted*, yn seiliedig ar X-Men gan Marvel Comics. Dechreuodd gyrfa Acker gyda'i ymddangosiad teledu mawr ar *Angel*, lle enillodd glod am ei pherfformiad. Hefyd, darparodd actio llais ar gyfer cymeriad y Huntress ar y gyfres animeiddiedig *Justice League Unlimited*. Yn ogystal, gwnaeth ymddangosiad gwadd ar *How I Met Your Mother*, gan ailuno â'i chyd-seren o *Angel,* Alexis Denisof.

Ganwyd hi yn Dallas yn 1976. Priododd â James Carpinello.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q152773 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q152773 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen