open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles Messier

Seryddwr o Ffrainc oedd **Charles Messier** (26 Mehefin 1730 – 12 Ebrill 1817).

Yn y flwyddyn 1760 dechreuodd wneud rhestr o wrthrychau seryddol y tybiai eu bod yn *nebulae*, neu nifylau. Y canlyniad oedd Catalog Messier, sy'n rhestru 109 o wrthrychau disglair anserennol yn y gofod, a gyhoeddwyd yn 1784–86. Rhoddwyd i'r gwrthrychau hynny rif a ragflaenir gan y llythyren M, er enghraifft y galaethau M101 a M31 (Galaeth Fawr Andromeda). Gwyddom heddiw fod y mwyafrif o wrthrychau Messier yn alaethau a chlystyrau serennol ac mai dim ond canran isel sy'n nifylau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1730
Categori:Marwolaethau 1817
Categori:Pobl o Meurthe-et-Moselle
Categori:Seryddwyr o Ffrainc
Galaeth Andromeda

Mae **Galaeth Fawr Andromeda**, neu **Messier 31 (M31)** a **NGC 224**, yn un o alaethau cymdogol Galaeth y Llwybr Llaethog, ein galaeth ni, wedi'i leoli yng nghytser Andromeda sydd i'w weld yn hemisffer y Gogledd ger gytser Cassiopeia. Galaeth Andromeda yw'r galaeth mwyaf yn y Grŵp Lleol (y galaethau agosaf i ni). 
Adnabyddir fel **M31** oherwydd roedd yr alaeth yn rhif 31 yng Nghatalog 
Messier, a hefyd fel **NGC 224** yn ôl ei leoliad yn y Catalog Cyffedinol 
Newydd o glystyrau sêr a gwrthrychau nifylaidd. Defnyddiwyd yr enw *Nifwl Mawr Andromeda* hyd at ddechrau yr 20g cyn i'w natur fel alaeth annibynnol o'n Galaeth ni cael ei ddarganfod gan Edwin Hubble.

Y seren ddisgleiriaf yng nghytser Andromeda yw'r seren ail faintioli Alpheratz; mae'r galaeth Andromeda yn gorwedd yn agos iddi yn awyr y nos.
Enwir Andromeda ar ôl y dduwies Roeg Andromeda, merch Cepheus brenin Ethiopia gan Cassiope.
Mae'r alaeth yn weladwy i'r llygaid noeth o safleoedd tywyll ymhell o oleuadau 
trefi.

300px|bawd | de | Darlun yn oleuni gweladwy o ganol Galaeth Fawr Andromeda (M31) yn dangos yr ymchwydd. Mae cymylau o nwy a llwch oer yn dangos yn dywyll neu liw brown oherwydd effaith y llwch

Cysawd o fwy na 400 biliwn seren ydy'r alaeth, 2.5 miliwn o flynyddoedd goleuni 
(24 miliwn miliwn miliwn km, 15 milliwn miliwn miliwn milltir) o'r Ddaear.
Mae'r alaeth yn cynnwys nwy rhwng y sêr, a llwch tu fewn i'r nwy.
Mae'r rhan fwyaf o'r sêr, nwy a llwch yn bodoli mewn disg gwastad tenau.
Yn gwasgaredig yn lawer mwy eang na'r sêr ydy mater tywyll a
mae'r màs y mater tywyll yn llawer iawn mwy na'r màs mater gweladwy.

Yn y llun cyfansawdd uchod gwelir y gwrthgyferbyniad rhwng y tonnau llwch afreolaidd (pinc) o gwmpas y sêr ifanc yn yr alaeth a'r môr o sêr hŷn (glas), sydd mwy llonydd a rheolaidd. Mae Andromeda yn alaeth troellog ac yn nodweddiadol o'r dosbarth hwnnw; mae'r canol yn llawn o sêr tra bod y breichiau yn feithrinfeydd i sêr newydd. Mae llun isgoch yn ein galluogi i weld yn glir yr alaeth gyflawn, yn hytrach na goleuni gweladwy sydd yn cael ei sugno gan y llwch.

[600px|bawd|dim|Llun cyfansawdd isgoch o alaeth Andromeda (gan Delesgop Gofod Spitzer [NASA)]]

## Cyfeiriadau
Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Grŵp Lleol
Categori:Gwrthrychau Messier
Andromeda

Ceir mwy nag un enghraifft o'r enw **Andromeda**:

*Andromeda – duwies ym mytholeg y Groegwyr
*Andromeda – cytser seryddol
*Andromeda – galaeth M31 yng nghytser Andromeda, sef Galaeth Fawr Andromeda
*Andromeda'r gors – planhigyn
Gwaith cwrs

Gwaith a wneir gan fyrfyrwyr yn yr ysgol neu brifysgol yw  **gwaith cwrs** sy'n cyfrannu at radd derfynol y disgybl, ond caiff ei asesu ar wahân i'w arholiadau terfynol. Mae fel arfer yn cymryd ffurf traethodau neu adroddiadau (yn y celfyddydau) neu waith ymchwil neu arbrofol (yn y gwyddorau).

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Gwaith cartref
* Gwaith ysgol

Categori:Asesiad a gwerthusiad addysgol
Messier 101

[[Delwedd:M101_hires_STScI-PRC2006-10a.jpg|370px|bawd|Galaeth M101 (llun gan [[Telesgop gofod Hubble|Delesgop Gofod Hubble])]]]]

370px|bawd|Llun maes eang o alaeth M101

[370px|bawd|Galaeth Messier 101 (llun gan Delesgop Delweddu [Uwchfioled y shytl gofod Endeavour)]]

Galaeth droellog cawraidd yw **Messier 101** (**M101**) a welir o'r Ddaear yng nhytser Ursa Major (yr Arth Fawr). Adnabyddir hefyd fel **NGC 5457** ar ôl ei rif yn y Catalog Cyffredinol Newydd o glystyrau sêr a gwrthrychau nifylaidd.

Mae M101 yn alaeth ddosbarth Sc, sef galaeth troellog a chanddo chwyddiad canolog cymharol fychan a system breichiau troellog nad ydynt yn dynn. Mae'r breichiau troellog yn dangos yn glir ar luniau recordwyd drwy delesgopau mawr. Mae'n gorwedd tua 16 miliwn blwyddyn goleuni i ffwrdd o'n Cysawd yr Haul ni, ac felly'n gymharol agos i'r Ddaear.

Gwyddys fod gan M101 nifer fawr o ardaloedd HII cawraidd, sef ardaloedd yn y galaeth hwnnw lle mae nifylau hyloyw mawr yn disgleirio mewn canlyniad i ymbelydredd uwchfioled a ryddheir gan sêr anferth oddi fewn iddynt.

Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
M101
Categori:Ursa Major
Baner Syria

[bawd|250px|Baner Syria [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]
Mabwysiadwyd **baner Syria** ar 08 December, 2023, ar ôl cael ei defnyddio fel baner y Weriniaeth Arabaidd Unedig (Syria a'r Aifft) o 1958 i 1961. Mae'n cynnwys stribedi coch, gwyn a du, gyda sêr gwyrdd, sydd i gyd yn lliwiau pan-Arabaidd. Yn wreiddiol, bu'r ddwy seren yn cynrychioli Syria a'r Aifft, ond nawr dywedir eu bod yn cynrychioli Syria ac Irac.

Yn 1920, pan oedd dal yn drefedigaeth Ffrengig, defnyddiodd Syria baner drilliw o wyrdd, gwyn a gwyrdd, gyda baner Ffrainc yn y canton. Yn dilyn annibyniaeth newidiwyd hyn i faner drilliw gwyrdd, gwyn a du gyda thair seren goch yn ei chanol (i gynrychioli tair talaith Syria). Mabwysiadwyd y faner gyfredol (ond gyda thair seren) pan cyfunodd Syria â'r Aifft, ond dychwelodd i'r hen faner ar ôl gadael yr undeb yn 1961.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Syria
Categori:Syria
Judy Garland

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Judy Garland** (ganed **Frances Ethel Gumm**) (10 Mehefin, 1922 – 22 Mehefin, 1969).

## Ffilmiau
**The Big Revue* (1929)
**A Holiday in Storyland* (1930)
**Bubbles* (1930)
**The Wedding of Jack and Jill* (1930)
**La Fiesta de Santa Barbara* (1935)
**Every Sunday* (1936)
**Pigskin Parade* (1936)
**Broadway Melody of 1938* (1937)
*''Thoroughbreds Don't Cry* (1937)
**MGM Christmas Trailer* (1937)
**Everybody Sing* (1938)
**Love Finds Andy Hardy* (1938)
**Hollywood Goes to Town* (1938)
**Listen, Darling* (1938)
**The Wizard of Oz* (1939)
**Babes in Arms* (1939)
**If I Forget You* (1940)
**Andy Hardy Meets Debutante* (1940)
**Strike Up the Band* (1940)
**Little Nellie Kelly* (1940)
**Ziegfeld Girl* (1941)
**Life Begins for Andy Hardy* (1941)
**Babes on Broadway* (1941)
**We Must Have Music* (1942)
**For Me and My Gal* (1942)
**Strictly G.I.* (1943)
**Presenting Lily Mars* (1943)
**Thousands Cheer* (1943)
**Girl Crazy* (1943)
**Meet Me in St. Louis* (1944)
**The Clock* (1945)
**The Harvey Girls* (1946)
**Ziegfeld Follies* (1946)
**Till the Clouds Roll By* (1946)
**The Pirate* (1947)
**Easter Parade* (1948)
**Words and Music* (1948)
**In the Good Old Summertime* (1949)
**Summer Stock* (1950)
**A Star is Born* (1954)
**Pepe* (1960) (Cameo) (voice only)
**Judgment at Nuremberg* (1961)
**Gay Purr-ee* (1962) (voice)
**A Child Is Waiting* (1963)
**I Could Go On Singing'' (1963)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1969
Afon Vistula

Afon yng ngogledd Ewrop yw **Afon Vistula** (Pwyleg: **Wisła**). Llifa drwy ddwyrain Gwlad Pwyl. Afon Vistula yw'r afon fwyaf yn y wlad honno, a'i hyd yn 1090&nbsp;km (677 milltir).

Mae'r afon yn tarddu ym Mynyddoedd Carpatiau bron ar y ffin â Rwmania. Ar ei chwrs tua'r gogledd neu ogledd-orllewin i'r môr, mae hi'n llifo trwy Warsaw, prifddinas Gwlad Pwyl, a Torún. Mae hi'n aberu yn y Môr Baltig rhwng Gdansk a Kaliningrad mewn delta eang. Mae'r afon yn gyfrwng gludiant bwysig yn nwyrain Ewrop.

Vistula
Canolfan Cymry Llundain

Canolfan ddiwylliannol a chelfyddydol yng nghanol Llundain yw **Canolfan Cymry Llundain** a sefydlwyd yn 1920 gyda'r enw 'Cymdeithas Cymru Ifanc' (*Young Wales Association*).

bawd|chwith|Logo Canolfan Cymry Llundain

Mae wedi'i leoli yn Gray's Inn Road, Bwrdeistref Llundain Camden. Cynhelir ystod eang o ddigwyddiadau sy'n denu pobl o bob tras a chefndir. Perchennog y ganolfan yw'r *London Welsh Trust.* Un o'i sefydlwyr oedd Margaret Lloyd George.

Mae'r ganolfan yn gartref i nifer o gorau ac yn cynnig gwersi Cymraeg i ddysgwyr ar bob lefel. Mae'n ganolbwynt pwysig i Gymry Llundain ac yn fodd o hybu Cymru a'i diwylliant i gynulleidfaoedd ehangach, gan gynnwys y gymuned leol.

## Dolenni allanol
*Canolfan Cymry Llundain
*Clwb Rygbi Cymry Llundain

## Gweler hefyd
*Cymry Llundain
*Clwb Ifor Bach, Caerdydd
*Saith Seren, Wrecsam

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Camden
Categori:Cymry Llundain
Modd amodol

Ffurf ferfol mewn llawer o ieithoedd yw'r **modd amodol**. Fe'i defnyddir i gyfeirio at weithred neu gyflwr sy'n ansicr, neu sy'n dibynnu ar i ryw weithred arall ddigwydd. Un o'r tair ffurf gryno sydd gan y rhan fwyaf o ferfau Cymraeg yw'r amodol. Rhoddir enghreifftiau o ffurfiau amodol isod. Defnyddir y ffurfiau hyn fel ffurfiau amodol yn yr iaith llafar. Yn yr iaith ysgrifenedig, defnyddir yr un ffurfiau neu ffurfiau tebyg i gyfleu'r amherffaith hefyd.

**canu****hoffi****gallu**

1af unigolcanwn ihoffwn igallwn i

2il unigolcanet tihoffet tigallet ti

3ydd unigolcanai (f)e / (f)ohoffai (f)e / (f)ogallai (f)e / (f)o

1af lluosogcanen nihoffen nigallen ni

2il lluosogcanech chihoffech chigallech chi

3ydd lluosogcanen nhwhoffen nhwgallen nhw

Nid oes gan y ferf *dylai* ond ffurfiau amodol (*mi ddylwn i* ond nid **mi ddylaf i* neu *mi ddylais i*).

Ymysg yr ieithoedd eraill sydd â ffurfiau cryno i gyfleu ystyr amodol y mae'r rhan fwyaf o'r ieithoedd Romáwns, gan gynnwys Ffrangeg, Eidaleg a Sbaeneg. Yn yr ieithoedd Germanaidd, does dim ffurfiau amodol ar y ferf. Yn eu lle, defnyddir ymadrodd cwmpasog yn defnyddio berf gynorthwyol megis Saesneg *would* neu Almaeneg *würde*. Mae gan Rwsieg geiryn amodol *by* sy'n cyfleu'r un ystyr.

Categori:Gramadeg
Categori:Moddau gramadegol
Categori:Termau iaith
Y Fali

Pentref a chymuned yng ngorllewin Ynys Môn yw **Y Fali** (Saesneg: *Valley*). Saif ar yr A5 yn agos at Ynys Cybi. Mae gan y pentref orsaf ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru (lle dim ond ar gais mae trenau'n stopio).

## Enw 
Mae peth drafodaeth wedi bod ynglŷn â tharddiad yr enw. Yn ôl rhai, mae'r gwraidd yn y Gwyddeleg *Baile*, anheddiad, yn hytrach na'r gair Saesneg, *Valley*. Dywed Gwilym T. Jones a Tomos Roberts  fel arall, sef bod y gair yn dod o'r amser pan gloddiwyd pant er mwyn cael rwbel i adeiladu Pont Lasinwen, neu Morglawdd Stanley, rhan o'r A5 presennol. Roedd y pant a  ffurfiwyd wedi cael yr enw *Valley*, a drosglwyddwyd i'r pentref.

bawd|dim|Hen adeilad newid sgignalau.

Defnyddir y ffurf *(Y) Dyffryn* yn ogystal ag *Y Fali* heddiw.

## RAF y Fali
Yn agos i'r pentref mae gorsaf yr Awyrlu Brenhinol, RAF y Fali: yno y lleolir Maes Awyr Môn hefyd. Wrth adeiladu maes awyr yr Awyrlu yn 1942, cafwyd hyd i gasgliad pwysig o gelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach gerllaw.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Adeiladau a chofadeiladau
* Cofeb Ryfel y Fali

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Gwefan Cymuned y Fali 

Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Dyffryn

:''Am bentrefi o'r enw "Dyffryn", gweler Dyffryn (gwahaniaethu).''

Tirffurf yw **dyffryn**, sef ardal o dir sydd yn is na thir cyfagos, ac yn amrywio o ran arwynebedd o ychydig filltiroedd sgwâr i gannoedd o filltiroedd sgwâr. Mae'n arferol, er nad yn angenrheidiol, i ddyffryn gynnwys afon yn llifo trwyddo, a'r afon yn rhoi enw i'r dyffryn.

## Gweler hefyd
* Cwm

bawd|dim|250px|Dyffryn Conwy

## Gweler hefyd
*Cwm

Categori:Tirffurfiau
Hywel Hughes (Bogotá)

Miliwnydd o Langollen, Sir Ddinbych, oedd **Hywel Stanford Hughes** (24 Ebrill 1886 – 19 Mawrth 1970). Gadawodd Gymru ac ymsefydlu yn Bogotá, prifddinas Colombia. Gwnaeth ei arian drwy allforio coffi, nwyddau eraill, olew a magu gwartheg ar ddwy fferm enfawr. Bu'n gymwynaswr i Blaid Cymru gan gyfrannu'n hael iddi, yn ariannol. Ar ei dir ef - ar gaeau Plas Ty'n Dŵr, ei gartref ger Llangollen - y cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn 1929.

## Magwraeth a theulu 
[bawd|Priodas ei ferch, Catherine Teleri Hughes, a Cyril W. Jones, Lerpwl, ym [Biwmares|Miwmares, 28 Medi 1961.]]
Ganwyd Hywel Hughes yn yr Wyddgrug ar 24 Ebrill 1886, yn unig fab i Owen Hughes, gweinidog Wesleaidd, a'i wraig, Elizabeth merch fferm y "Gefeilie", Llandysilio-yn-Iâl. Roedd ganddynt dair merch hŷn na Hywel. Bu'r tair yn flaenllaw iawn gyda'r swffragetiaid: Vyrnwy, Morfydd a Blodwen, ac roedd y tair yn gyfeillion mynwes i Emmeline Pankhurst. Roedd Vyrnwy yn newyddiadurwraig a bu'n golofnydd i'r *Daily Mail* dan y llysenw 'Anne Temple'. Addysgwyd Hywel yn ysgolion Grove Park, Wrecsam, a Kingswood, Caerfaddon, sefydliad Wesleaidd. Wedi iddo adael yr ysgol prentisiodd gyda milfeddyg yn Llangollen.

## Bogotá
### Cyfoeth
Roedd dau o ewythrod Hywel Hughes wedi symud i Colombia, De America, ac yn 1907 hwyliodd yntau atyn nhw. Roeddent ill dau wedi sefydlu cwmni masnach a oedd yn mewnforio nwyddau. Ymegniodd Hywel yntau yn y gwaith a chyn hir roedd yn berchennog 27,000 o erwau yn rhanbarth Honda, ac arni datblygodd ransh er mwyn magu anifeiliaid. Cychwynnodd allforio coffi a sefydlodd swyddfeydd yn Efrog Newydd a mannau eraill. Pan ddaeth y dirwasgiad economaidd byd-eang yn 1929-33 chwalwyd ei deyrnas, ond drwy ddyfalbarhad, lledodd ei ddiddordebau i feysydd peiriannau amaethyddol, olew, a magu gwartheg. Cefnodd ar allforio coffi. Cyn hir roedd wedi prynu ransh, 'Poponte'.

### Herwgipio
Ym mis Ionawr 1980 cafodd ei ferch Teleri Jones a'i mab Owen eu herwgipio gan herwfilwyr yr Ejército de Liberación Nacional. Cawsant eu dal yn y jwngl am saith mis a hanner.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Hanes Colombia
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Cwm

:*Erthygl am y tirffurf yw hon. Am y pentref yn Sir Ddinbych, gweler Cwm, Sir Ddinbych. Am y pentref ym Mlaenau Gwent, gweler Cwm, Blaenau Gwent.*

Tirffurf a geir yn y mynyddoedd a'r bryniau yw **cwm**.

[bawd|250px|[Cwm Idwal, gyda'r Glyder Fawr tu ôl iddo]]
Yn Ne Cymru, defnyddir y gair **cwm** bron yn gyfystyr â'r gair dyffryn yn y Gogledd, sef tirffurf is na thir cyfagos sy'n ffyrfio gwely i afon. Mae **Y Cymoedd** (Saesneg: *The Valleys*) yn tueddu i gyfeirio yn arbennig at gymoedd glofäol De Cymru - yn eu mysg Cwm Rhondda, Cwm Cynon, Cwm Afan. (Ond sylwer hefyd y defnyddir *Glyn* fel yn Glyn-Nedd, Glyn Ebwy).

Yng Ngogledd Cymru, mae **cwm** fel arfer yn golygu dyffryn crwn bychan sy'n crogi yn uchel ar ochr dyffryn siâp-U, y naill a'r llall wedi ei ffurfio gan effeithiau rhewlifoedd ac yn dirffurf nodweddiadol o Eryri, er enghraifft Cwm Idwal (Glyderau, gwelwch lun) neu Gwm Cau (Cadair Idris).

Defnyddir **cwm** hefyd fel term technegol yn Naearyddiaeth i ddisgrifio'r tirffurf rhewlifol ac yn gyfystyr 
* i'r *corrie* yn yr Alban (o Aeleg yr Alban "*Coire*")
* ac i'r *cirque* yn ne Ffrainc, neu *combe* yn nwyrain Ffrainc, gair Galeg tebyg iawn i'r gair Cymraeg.

Mae **cwm** yn un o'r ychydig eiriau Cymraeg a geir fel benthyceiriau yn yr iaith Saesneg. Yr enghraifft enwocaf efallai yw'r enw lle *Western Cwm* i ddynodi un o'r cymoedd uchel ar lethrau Everest yn yr Himalaya.

## Gweler hefyd 
* Cwm Sgwt
* Dyffryn

Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Tirffurfiau
Categori:Tirffurfiau rhewlifol
Deutsche Bank

**Deutsche Bank** (**DB**; "Y Banc Almaenig") yw un o fanciau mwyaf yr Almaen. Mae'n fanc amlgenedlaethol sy'n gweithredu ledled y byd ac yn cyflogi oddeutu 100,000 o bobl (2017). Mae ei bencadlys yn Frankfurt am Main, yr Almaen.

Categori:Banciau'r Almaen
Categori:Frankfurt am Main
Categori:Sefydliadau 1870
Rŵbl Rwsiaidd

250px|bawd|Darn 1 Rŵbl Rwsiaidd
Y **Rŵbl Rwsiaidd** (RUB; hefyd ***Ruble*** neu ***Rouble***) yw arian cyfredol Rwsia.

## Dolenni allanol 
* Rŵbl Rwsiaidd (Arian papur)   

Categori:Arian
Categori:Economi Rwsia
Categori:Rwsia
Clo (rygbi)

:*Gweler hefyd Clo.*

**Clo** yw'r safle yng nghanol y sgrym yn rygbi'r undeb, dyna pan y gelwir yn **glo**.

Categori:Safleoedd rygbi'r undeb
Asgellwr (rygbi)

Safle chwaraewr rygbi'r undeb ydy **asgellwr**, dyma'r chwaraewyr cyflymaf y tîm sy'n chwarae ar ochr y cae.

Categori:Safleoedd rygbi'r undeb
Baner Seland Newydd

[bawd|250px|Baner Seland Newydd [Delwedd:FIAV 111010.svg|23px]]
Mae gan **faner Seland Newydd** Jac yr Undeb yn y canton (sy'n cofio cysylltiadau trefedigaethol y wlad â Phrydain) a phedair seren goch gyda borderi gwynion – i gynrychioli'r cytser Crux (y Groes Ddeheuol) fel mae'n ymddangos o Seland Newydd – ar faes glas. Mae'r sêr i gyd yn amrywio tamaid bach mewn maint, a dim ond pedair sy'n ymddangos (yn lle pump fel sydd yn y cytser). Cafodd y faner ei dylunio yn 1869 a'i mabwysiadu ar 12 Mehefin, 1902. Dewisiwyd baner gyntaf y wlad yn 1834 pan benderfynodd cynulliad o benaethiaid Maorïaidd ar faner gyda Chroes San Siôr a chroes arall ar y canton o bedair seren ar faes glas.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Seland Newydd
Seland Newydd, Baner
Categori:Seland Newydd
Baner Maleisia

[bawd|250px|Baner Maleisia [Delwedd:FIAV 110010.svg|23px]]
Baner o stribedi llorweddol coch a gwyn gyda chilgant a seren melyn ar ganton glas yw **baner Maleisia**. Mae glas y canton yn cynrychioli undod pobl Maleisia, y cilgant a'r seren yn cynrychioli crefydd Islam, a'r 14 stribed yn cynrychioli 14 talaith y ffederasiwn. Mae gan y seren 14 pwynt hefyd i gynrychioli undod y taleithiau. Melyn yw lliw traddodiadol arweinwyr Maleiaidd, ac mae coch a gwyn yn lliwiau traddodiadol yn Ne Ddwyrain Asia.

Crëwyd baner gyntaf Malaia annibynnol ar sail baner yr Unol Daleithiau, ond gyda symbolaeth Islamaidd. Roedd ganddi 11 o stribedi coch a gwyn a chanton glas (yn union fel baner UDA ond dau stribed yn llai) ond gyda chilgant a seren 11 pwynt melyn ar y canton. Bu'r 11 stribed a phwynt yn cynrychioli 11 talaith y ffederasiwn.

Yn 1963, ymunodd tair talaith newydd – Sabah, Sarawak a Singapôr – â Ffederasiwn Malaia i ffurfio Ffederasiwn Maleisia. Cafodd tri stribed a phwynt arall eu hychwanegu i adlewyrchu hyn. Pan ymwahanodd Singapôr yn 1965, ni newidiodd y faner. Dywedir nawr bod y pedwerydd stribed a phwynt ar ddeg yn cynrychioli ardal ffederal Kuala Lumpur.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Maleisia
Categori:Maleisia
Warsaw

**Warsaw**, neu **Warszawa**, (Pwyleg: *Warszawa*) yw prifddinas Gwlad Pwyl. Saif ar lan ddwyreiniol Afon Vistula, tua 370&nbsp;km o arfordir y Môr Baltig a mynyddoedd y Carpatiau fel ei gilydd. Amcangyfrifir bod ganddi boblogaeth o tua 1,726,581 (2014).

## Hanes
Erbyn dechrau'r Oesoedd Canol roedd casgliad o drigfeydd ar lan Afon Vistula wedi tyfu'n dref ac yna'n ddinas erbyn y 15g. Cyhoeddwyd Warsaw yn brifddinas y wlad yn 1611. Dioddefodd gyfnod dilewyrch ar ôl hynny ond erbyn y 18g roedd yn ddinas lewyrchus eto.

Cafodd ei meddiannu gan Rwsia yn 1794 ac yn ddiweddarach gan Ffrainc dan Napoleon, a Phrwsia yn ogystal. Chwaraeodd ran bwysig yn yr ymgyrch dros annibyniaeth i Wlad Pwyl yn y 19g. Ar ôl cael ei meddiannu gan yr Almaenwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf daeth yn brifddinas y wlad unwaith yn rhagor yn 1918 pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth.

Dioddefodd y ddinas yn enbyd yn yr Ail Ryfel Byd pan y meddiannwyd gan y Natsïaid. Un o agweddau gwaethaf y rhyfel yn Warsaw oedd creu'r geto i'r Iddewon gan y Natsïaid (1940). Gorfodwyd 400,000 o Iddewon i fynd i fyw yn Geto Warsaw. Dim ond tua 100,000 oedd wedi goroesi erbyn Chwefror 1943. Bu gwrthryfel ganddynt ar y strydoedd ond fe'u gorchfygwyd gan y Natsïaid a chafodd y goroeswyr i gyd eu rhoi i farwolaeth.

Ar ddiwedd y rhyfel roedd y ddinas wedi'i dinistrio yn llwyr bron. Aethpwyd ati yn y 1950au i atgyfodi'r hen ddinas ac ail-greu rhai o'r adeiladau hanesyddol a gollwyd. Mae'r ddinas wedi tyfu'n sylweddol ers hynny ac erbyn heddiw mae Warsaw yn ddinas fywiog ac yn ganolfan ddiwylliannol, fasnachol a chyfathrebol y wlad.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Colofn Zygmunt
*Eglwys gadeiriol Sant Ioan
*Królikarnia 
*Palas Czapski
*Palas Diwylliant
*Palas Krasiński 
*Palas Wilanów 
*Theatr Mawr

## Enwogion
*Marie Curie (1867-1934), ffisegydd
*Samuel Goldwyn (c.1879-1974), cyfarwyddwr ffilm
*Jarosław Kaczyński (g. 1949), gwleidydd

## Dolenni allanol
### Cyffredinol
300px|bawd|Palas Branicki
* Warsaw ar Wikimapia
* Gwefan swyddogol dinas Warsaw 
* Map o'r ddinas (Pwyleg) 
* Panorama o ganol y ddinas
* Crafwyr awyr Warsaw
* Gwrthryfel Warsaw 1944
* Castell Brenhinol 
* Palas Wilanów

### Orielau
*Google Maps: Warsaw
*Golygfeydd
*360° golygfeydd o ganol y ddinas 
*Lluniau hanesyddol o Geto Warsaw yn 1943

Categori:Dinasoedd Gwlad Pwyl
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Charlie Drake

Comediwr, actor a chanwr Seisnig oedd **Charlie Drake** (**Charles Edward Springall**) (19 Mehefin 1925 – 23 Rhagfyr 2006).

## Rhaglenni teledu
**The Centre Show* 1953
**Laughter in Store* (1957)
*''Drake's Progress* (1957)
**Charlie Drake In...* (1958)
**The Charlie Drake Show* (1960)
**The Worker* (1965
**Slapstick and Old Lace* (1971)
**Bleak House* (1985)

## Ffilmiau
**Sands of the Desert* (1960)
**Petticoat Pirates* (1961)
**The Cracksman* (1963)
**Mr Ten Percent* (1967)

## Disgyddiaeth
* *Splish Splash / Hello My Darlings* (1958) #7
* *Volare / Itchy Twitchy Feeling* (1958) #28
* *Tom Thumb's Tune / Goggle Eye Ghee* (1958)
* *Sea Cruise / Starkle Starkle Little Twink* (1959)
* *Naughty / Old Mr Shadow* (1960)
* *Mr Custer / Glow Worm* (1960) #12
* *My Boomerang Won't Come Back / She's My Girl* (1961) #14
* *Tanglefoot / Drake's Progress* (1962)
* *I Bent My Assigai / Sweet Freddy Green* (1962)
* *I've Lost The End Of My Yodel / I Can, Can't I* (1963)
* *I'm Too Heavy For The Light Brigade / The Reluctant Tight-Rope Walker* (1964)
* *Charles Drake 007 / Bumpanology* (1964)
* *Only A Working Man / I'm A Boy* (1965)
* *Don't Trim My Wick / Birds* (1966)
* *Who Is Sylvia / I Wanna Be A Group* (1967)
* *Puckwudgie / Toffe And Tears* (1972) #47
* "*Gimme That Punk Junk''"

Drake, Charlie
Drake, Charlie
Drake, Charlie
Drake, Charlie
Drake, Charlie
Gweriniaeth Sofietaidd Hwngari

Cyn-wladwriaeth yng Nghanolbarth Ewrop gyda llywodraeth gomiwnyddol oedd **Gweriniaeth Sofietaidd Hwngari** (Hwngareg: *Magyarországi Tanácsköztársaság*).

Categori:Hanes Hwngari
Hwngari
Y Goedwig Gawraidd

[bawd|de|230px|Coed Sequoia Cawraidd (*[Sequoiadendron*) yn y Goedwig Gawraidd]]
[bawd|de|230px|[Dôl Cryman yn y Goedwig Gawraidd, "Gem y Sierras" yn ôl John Muir]]
[bawd|de|200px|[Coeden General Sherman, y goeden fwyaf yn y byd]]

Mae'r **Goedwig Gawraidd** (*Giant Forest*) yn rhan arbennig o Barc Cenedlaethol Sequoia, sy'n enwog am ei choed Sequoia Cawraidd. Gorwedd y goedwig ar uchder o 1,800 medr (6000 troedfedd) yng ngorllewin Sierra Nevada, yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America.

## Yr ardal
Dywedir fod y Goedwig Gawraidd yn cynnwys pump allan o'r 10 coeden fwyaf yn y byd o ran eu sylwedd pren, gan gynnwys yr un fwyaf oll, sef Coeden General Sherman, gyda chylch o 11.1 meder (36.5 troedfedd) yn ei bôn.

Mae'n gorwedd yn agos i'r Ogof Grisial, Carreg Moro a Dôl Cryman. Mae pen gorllewinol y High Sierra Trail sy'n croesi'r Sierra Nevada i Fynydd Whitney ger Dôl Cryman.

## Bywyd gwyllt
Mae'r binwydden Ponderosa, Pinwydden Jeffrey, Pinwydden Siwgr, a'r binwydden gamfrig yn goed cyffredin yno, ynghyd â'r Ffynidwydden Wen a'r Ffynidwydden Goch. Gwelir ceirw asen (*mule deer*), gwiwerod Douglas, a'r Arth Ddu Americanaidd yn aml yn y cyffiniau.

## Ddoe a heddiw
Ar un adeg roedd dros 300 o dai ac adeiladau eraill yno ond heddiw dim ond pedwar adeilad sydd ar ôl a chyfyngir gweithgareddau i ymweliadau dydd yn unig

## Mynediad
Mae ffordd yn cysylltu'r ardal â Fresno a Visalia. Mae priffordd y parc yn rhedeg o'r goedwig i Parc Cenedlaethol Kings Canyon a Llwyn Grant, cartref Coeden General Grant a sequoias eraill.

## Dolenni allanol
*Map o'r Parc Sequoia 
*Map o'r ardal 
*NPS - Hanes y Goedwig 
*NPS - Hanes adfer y goedwig 

Goedwig Gawraidd, Y
Goedwig Gawraidd, Y
Coleg Llanymddyfri

Ysgol breifat a phreswyl yn Llanymddyfri, Sir Gaerfyrddin, yw **Coleg Llanymddyfri** (Saesneg: *Llandovery College*).

Sylfaenydd y goleg oedd Thomas Phillips (1760 -1851).

## Cyn-ddisgyblion
: *Gweler y categori Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri*
* Alfred George Edwards (1848–1937)
* Aneurin Rees (1858-1932),  chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymreig
* W. Llewelyn Williams (1867–1922)
* Gwilym Owen Williams (1913–1990)
* Dill Jones (1923-1984)
* Deian Hopkin (g. 1944)
* Rod Richards (g. 1947)
* Gwern Gwynfil (g. 1974)
* Andy Powell (g. 1981)

## Dolenni allanol
* Coleg Llanymddyfri

Llanymddyfri
Categori:Llanymddyfri
Pieter Bruegel yr Hynaf

Arlunydd Fflemaidd o gyfnod y Dadeni oedd **Pieter Bruegel yr Hynaf** (c. 1525 - 9 Medi 1569). O 1559 ymlaen arwyddodd ei enw heb yr *h* ar ei ddarluniau.

Mae'n debyg ei fod gyda'r cyntaf i ddarlunio delweddau o brotest cymdeithasol difrifol megis y Cyfrifiad ym Methlehem.
bawd|chwith|400px|''Damhegion o'r Iseldiroedd''. Cliciwch i weld y llun yn iawn

## Gweler hefyd
*Y Bioden ar y Grocbren

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr o Fflandrys
Categori:Arlunwyr y Dadeni
Categori:Genedigaethau 1525
Categori:Marwolaethau 1569
Denzil Davies

Gwleidydd o Gymro oedd **David John Denzil Davies** (9 Hydref 1938 – 10 Hydref 2018) a fu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Llanelli o 1970 hyd 2005.

## Gyrfa
Fe'i ganwyd yng Nghynwyl Elfed, Sir Gaerfyrddin, a chafodd ei addysg yn ysgol gynradd Cynwyl Elfed, Ysgol Ramadeg y Frenhines Elizabeth, Caerfyrddin, a chafodd radd dosbarth cyntaf yn y gyfraith ym Mhrifysgol Rhydychen yn 1962. Galwyd ef i'r bar yn 1965.

Dilynodd Jim Griffiths yn aelod seneddol dros Lanelli yn etholiad cyffredinol 1970. Gwasanaethodd fel gweinidog gwladol yn y trysorlys o 1975 tan 1979. Bu'n Ysgrifennydd Cysgodol i Gymru o 1983 i 1984, ac yn Ysgrifennydd Amddiffyn Cysgodol ac yn aelod o'r Cabinet Cysgodol o 1985 - 89. Yn 1989 ymddiswyddodd yn oriau mân y bore yn dilyn anghytundeb difrifol â Neil Kinnock.

Roedd yn gefnogol iawn i ddatganoli yn 1979 a cyd-sefydlodd Ymgyrch Dros Gynulliad i Gymru (y Mudiad Senedd i Gymru'n ddiweddarach) yn ystod streic y glowyr. Erbyn 1997 roedd wedi treulio amser hir fel Aelod Seneddol. Yn ôl y gohebydd gwleidyddol Vaughan Roderick roedd hynny wedi codi ei amheuon ynghylch Ewrop a'r setliad datganoli a nid oedd yn amlwg yn ymgyrch refferendwm datganoli 1997. Ymddeolodd o'r senedd yn 2005.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd y Frenhines Elisabeth
Rangers F.C.

Clwb pêl-droed wedi'i leoli yn Glasgow, yr Alban ydy **Rangers Football Club** (a elwir yn gyffredin fel **Rangers** neu'n rhyngwladol fel **Glasgow Rangers**) sy'n chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Ibrox yn ne-orllewin y ddinas. Fe'i sefydlwyd yn 1872, a Rangers oedd un o ddeg aelod-sylfaenydd Cynghrair Pêl-droed yr Alban. Fe arhosodd y clwb yn adran uchaf yr Alban tan ddiwedd tymor 2011-12. Dychwelodd y clwb i Uwchgynghrair yr Alban ar gyfer tymor 2016–17. Yn nhymor 2020/21, enillodd Rangers Uwchgynghrair yr Alban am y 55ain tro.

## Cwymp 2012
Yn 2012, daeth The Rangers Football Club plc yn fethdalwr ac aeth i weinyddiaeth, gan arwain at ddatodiad (*liquidation*) pan fethwyd â dod i gytundeb gyda'i gredydwyr.. Prynwyud ei asedau, gan gynnwys Rangers FC, gan gwmni newydd, ac fe hefyd drosglwyddwyd ei aelodaeth o Gymdeithas Pêl-droed Yr Alban, gan alluogi Rangers i ddechrau tymor 2012-13 yn Nhrydedd Adran Cynghrair Pêl-droed yr Alban. Llwyddodd y clwb i gael tri dyrchafiad mewn pedwar tymor ac adennill ei le yn adran uchaf yr Alban ar ddechrau tymor 2016–17.

## Chwaraewyr enwog 
*  Bob McPhail
*  Bobby Shearer
*  Jim Baxter
*  John Greig
*  Sandy Jardine
*  Derek Johnstone
*  Willie Henderson
*  Davie Cooper
*  Ally McCoist
*  Richard Gough
*  Andy Goram
*  Mark Hateley
*  Brian Laudrup
*  Paul Gascoigne
*  Barry Ferguson
*  Ally Dawson

## Cyfeiriadau
Categori:Timau pêl-droed yr Alban
Categori:Glasgow
Celtic F.C.

bawd|320px|Safle Celtic yn yr Uwchgynghrair rhwng 1891 a 2021
bawd|320px|Parc Celtic

Tîm pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn Glasgow, Yr Alban yw **The Celtic Football Club** (, 'Y Clwb Pêl-droed Celtaidd'), a elwir yn gyffredin fel **Celtic** (neu weithiau **Celtic Glasgow** yn rhyngwladol). Maen nhw'n chwarae yn Uwchgynghrair yr Alban, a'u stadiwm yw Parc Celtic. Ers eu sefydlu yn 1888, maent wedi cadw eu troed o fewn yr Uwchgynghrair. Ystyrir Rangers fel eu harchelyn, ac adnabyddir y ddau dîm fel yr *Old Firm*.

Maent wedi bod yn bencampwyr ar Uwchgynghrair yr Alban ar 54 achlysur a Chwpan yr Alban 40 gwaith; ar ben hyn maent wedi curo Cwpan Cynghrair yr Alban (*Scottish League Cup*) 19 o weithiau.

Eu tymor gorau oedd 1966–67, pan ddaeth Celtic y tîm cyntaf o wledydd Prydain i guro Cwpan Ewrop, 1967; yr un flwyddyn cipiodd Celtic Gwpan Cynghrair yr Alban, Cwpan yr Alban a Phencampwriaeth Cynghrair yr Alban..

## Chwaraewyr enwog
* Jimmy McGrory
* Billy McNeill
* Jimmy Johnstone
* Bobby Lennox
* Bertie Auld
* Kenny Dalglish
* Paul McStay
* John Collins
* Paolo Di Canio
* Henrik Larsson
* Paul Lambert
* John Hartson
* Craig Bellamy

## Rheolwyr
* Willie Maley, 1897 - 1940
* Jimmy McStay, 1940 - 1945
* Jimmy McGrory, 1945 - 1965
* Jock Stein, 1965 - 1978
* Billy McNeill, 1978 - 1983
* David Hay, 1983 - 1987
* Billy McNeill, 1987 - 1991
* Liam Brady, 1991 - 1992
* Lou Macari, 1992 - 1994
* Tommy Burns, 1994 - 1997
* Wim Jansen, 1997 - 1998
* Jozef Vengloš, 1998 - 1999
* John Barnes, 1999 - 2000
* Kenny Dalglish, 2000
* Martin O'Neill, 2000 - 2005
* Gordon Strachan, 2005 - 2009
* Tony Mowbray, 2009 - 2010
* Neil Lennon, 2010 - 2014
* Ronny Deila, 2014 - 2016
* Brendan Rogers, 2016-2019  
* Neil Lennon, 2019 - 2021

## Cyfeiriadau 
Categori:Timau pêl-droed yr Alban
Morris Kyffin

bawd|Clawr *Deffynniad Ffydd Eglwys Loegr...*; argraffwyd yn Llundain, 1595 gan Richard Field

Milwr a llenor o Gymru yn yr iaith Gymraeg a'r iaith Saesneg oedd **Morris Kyffin** (c.1555 – 2 Ionawr 1598). Roedd yn frawd i'r bardd Edward Kyffin ac yn ddisgybl i Wiliam Llŷn.

## Bywgraffiad
Ganwyd Morris Kyffin tua 1555 yn ardal Croesoswallt, Swydd Amwythig, ar adeg pan oedd yn ardal Gymraeg. Dyma filltir sgwâr y beirdd Cymraeg Rhys Cain a Wiliam Llŷn a daeth Morris yn ddisgybl barddol i'r olaf. Roedd yn hanu o hen deuluoedd uchelwrol Powys.

Aeth i Lundain pan oedd yn ifanc. Yn 1578 roedd yn athro yn nheulu'r Arglwydd Buckhurst. Cafodd ei addysg yn yr ieithoedd Groeg a Lladin, ond ni wyddom ble. Gwasanaethodd fel trysorydd a swyddi eraill gyda'r fyddin am gyfnod. Bu farw yn Iwerddon ar yr ail o Ionawr 1598 a chafodd ei gladdu yn Eglwys Crist yn Nulyn.

## Gwaith llenyddol
Yn Llundain daeth i adnabod rhai o lenorion mawr yr oes, pobl fel Edmund Spenser, William Camden a'r Cymro David Powel. Cyfieithodd un o ddramau Terens o'r Lladin i Saesneg (1588). Ceir penillion annerch i Morris gan y Dr William Morgan, cyfieithydd y Beibl, ac mae'n bur debygol felly eu bod yn adnabod ei gilydd.

Fe'i cofir yn bennaf heddiw fel awdur *Deffynniad Ffydd Eglwys Lloegr* a orffenwyd ganddo yn 1594 ac sy'n gyfieithiad rhydd neu addasiad o waith Saesneg gwreiddiol.

## Llyfryddiaeth
**The Blessedness of Britayne* (1587)
**Deffyniad Ffydd Eglwys Lloegr* (1594).

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cymry Llundain
Categori:Genedigaethau 1555
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1598
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Dewi Nantbrân

Awdur o Gymru oedd **Dewi Nantbrân** neu **David Powell** (bu farw 12 Hydref 1781). Roedd yn frawd Fransisiaidd a dreuliodd amser yng nghwfaint y Brodyr Llwydion yn Douai. Dychweloddd i Gymru yn 1740 a sefydlu ei gwfaint ei hun yn Berthhir yn Sir Fynwy; o'r cwfaint hwn y daeth y brodyr a wasanaethodd yr Eglwys Babyddol yn y Fenni, ac yn y dref hwnnw y tybir iddo gael ei eni.

## Llyfryddiaeth 
*''Catechism Byrr o'r Athrawiaeth Gristnogol'' (Llundain, 1764)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 18fed ganrif
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1781
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Categori:Urdd Sant Ffransis yng Nghymru
Matt Groening

Animeiddiwr Americanaidd yw **Matthew Abram Groening** (IPA: /'greɪnɪŋ/) (ganwyd 15 Chwefror 1954 yn Portland, Oregon). Mae wedi creu'r cyfresi animeiddiedig *The Simpsons* (1989–presennol), *Futurama* (1999–2003, 2008–2013) a *Disenchantment* (2018–presennol).

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Animeiddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cartwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Oregon
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Norwyaidd
Categori:The Simpsons
Russell Brand

Digrifwr, actor a chyflwynydd teledu a radio o Loegr yw **Russell Edward Brand** (ganwyd 4 Mehefin 1975, Grays, Essex).

Mae Brand wedi cyflwyno ''Big Brother's Big Mouth* ar E4 ac *1 Leicester Square'' ar MTV; mae hefyd wedi cyflwyno rhaglenni ar BBC Radio 2 a BBC Radio 6 Music.

## Bywyd personol 
Priododd y gantores Katy Perry ar y 23 Hydref, 2010 yn yr India. Fodd bynnag, ym mis Rhagfyr 2011, cyhoeddwyd fod y pâr yn gwahanu.

Mae gan Brand anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd ac anhwylder deubegwn.

Mae Brand yn llwyrymwrthodwr.

## Llyfryddiaeth 
*
*
*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Actorion o Loegr
Categori:Big Brother
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Llenorion Saesneg
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llysieuwyr
Categori:Pobl gydag anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Pobl o Essex
Rangers F.C. (gwahaniaethu)

### Yr Alban
*Berwick Rangers F.C.
*Brora Rangers F.C.
*Cambuslang Rangers F.C.
*Cove Rangers F.C.
***Glasgow Rangers F.C.**
*Kilsyth Rangers F.C.
*Kilwinning Rangers F.C.

### Lloegr
* Buckfastleigh Rangers F.C.
* Concord Rangers F.C.
* Cullompton Rangers A.F.C.
* Deeping Rangers F.C.
* Hall Road Rangers F.C.
* Highfield Rangers F.C.
* Kintbury Rangers F.C.
* Northampton Sileby Rangers F.C.
* Paget Rangers
*Queens Park Rangers F.C.
* Risborough Rangers F.C.
* Smethwick Rangers F.C.
* Soham Town Rangers F.C.
* St Francis Rangers F.C.
* Stafford Rangers F.C.
* Thurnby Rangers F.C.
* Wareham Rangers F.C.
* Winterton Rangers F.C.

## Seland Newydd
* Rangers A.F.C.
* Miramar Rangers
Rhys Davies

Nofelydd ac awdur storïau byrion oedd **Rhys Davies** (9 Tachwedd 1901 – 21 Awst 1978) (ganed **Vivian Rees Davies**), a aned yng Nghwm Clydach yn y Rhondda.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**The Withered Root* (1927)
**The Black Venus* (1944)
**The Perishable Quality* (1957)

### Drama
**No Escape* (1954)

### Storiau
*The Chosen One* (1967)

### Astudiaeth
**Rhys Davies: Decoding the Hare*, gol. M. Stephens (Caerdydd, 2001)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Nofelwyr Saesneg
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Baner Rwmania

[bawd|250px|Baner Rwmania [Delwedd:FIAV 110111.svg|23px]]
Baner drilliw yw **baner Rwmania**. Cafodd ei chreu yn 1848 trwy gyfuno lliwiau Wallachia a Moldafia, y taleithiau Otomanaidd sydd heddiw yn Rwmania: glas o faner Moldafia, melyn o faner Wallachia, a choch o faneri'r ddwy dalaith sydd yn cynrychioli undod Rwmanaidd. Yn 1867 gosodwyd arfbais y wlad yn y stribed melyn canolog; cafodd yr arfbais ei newid nifer o weithiau ac yn 1948 cafodd ei hailosod gan arwyddlun comiwnyddol. Cafodd hyn ei ddiddymu yn dilyn cwymp yr Arlywydd Ceauşescu yn 1989, a mabwysiadwyd y faner gyfredol ar 27 Rhagfyr y flwyddyn honno.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Rwmania
Categori:Rwmania
Jimmy Wales

Dyn busnes o'r Unol Daleithiau yw **Jimmy Donal** "**Jimbo**" **Wales** (; ganwyd 7 Awst 1966). Mae'n un o gyd-sylfaenwyr a hyrwyddwyr y gwyddoniadur dielw arlein Wikipedia a'r cwmni lletya gwe di-elw Wikia. Yn ddiweddarach fe enillodd raddau baglor a meistr mewn cyllid o Brifysgol Auburn ac yna Prifysgol Alabama, yn ôl eu trefn.

Tra yn ysgol raddedigion, fe ddysgodd mewn dwy brifysgol, ond gadawodd cyn cwblhau PhD i gymryd swydd mewn cyllid a gweithiodd yn ddiweddarach fel cyfarwyddwr ymchwil mewn cwmni cyllid yn Chicago. Yn 1996, fe wnaeth e a dau bartner ffurfio Bomis, porth gwe ar gyfer dynion, yn cynnwys adloniant a deunydd i oedolion. Fe fyddai'r cwmni yn ffynhonnell arian cychwynnol ar gyfer y gwyddoniadur am ddim Nupedia (2000–2003) a'i olynydd, Wikipedia.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Wicipedwyr
Categori:Pobl o Alabama
Peniarth

Plasty  yng nghymuned Llanegryn, Meirionnydd, de Gwynedd, a fu'n gartref teuluol y Wynniaid ("Wynne" yn ddiweddarach) yw **Peniarth**. Mae'r plasty wedi rhoi ei enw i gasgliad o lawysgrifau a elwir yn Lawysgrifau Peniarth.

## Hanes
Mae Peniarth yn lle pwysig yn hanes llenyddiaeth Gymraeg am fod y casgliad o lawysgrifau canoloesol a gasglwyd gan Syr Robert Vaughan (1592 - 1667) o Hengwrt, Meirionnydd, wedi cael cartref yno yn y 19g. Gwerthwyd y casgliad hwnnw gan William Wynne VII i Syr John Williams yn 1898. Dyma'r casgliad unigol pwysicaf o hen lawysgrifau Cymraeg a adnabyddir heddiw fel Llawysgrifau Peniarth ac a ddiogelir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.

Erbyn heddiw mae'r hen blasty yn fferm gyda thir sylweddol yn perthyn iddi yn Nyffryn Dysynni.

## Gweler hefyd
* Hengwrt
* Llawysgrifau Peniarth

## Cyfeiriadau
## Oriel

Peniarth Uchaf . - geograph.org.uk - 230827.jpg|Plasdy Peniarth heddiw
Peniarth Hall, Llanegryn NLW3363945.jpg|Peniarth tua 1885
Peniarth, Llanegryn NLW3362331.jpg|Tua 1885
Peniarth, Merionethshire 06.jpeg|Plasdy Peniarth tua 1870

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Gwynedd
Categori:Llanegryn
Categori:Meirionnydd
Categori:Plasdai Gwynedd
Cwsg

[bawd|Dau gyfaill yn cysgu yng [Cyffylliog|Nghyffylliog oddeutu 1885; Llun: John Thomas.]]
Cyflwr anymwybodolrwydd naturiol yw **cwsg**; y gwrthwyneb i'r cyflwr o fod yn effro neu ar ddi-hun.

Digwydd cwsg arferol mewn pedair rhan olynol sy'n amrywio yn eu dyfnder. Mae gweithgaredd trydanol yr ymenydd yn parhau ond yn troi'n fwy rhythmaidd nag yn y cyflwr effro ac yn llai agored i *stimuli* allanol. 

O bryd i'w gilydd torrir ar gwsg arferol gan gyfnodau o *gwsg paradocsaidd* sy'n peri i'r llygaid symyd yn gyflym ac i'r ymenydd fod yn fwy gweithgar er bod y cyhyrau yn fwy ymlaciedig nag yn ystod cwsg arferol. Cysylltir cwsg paradocsaidd â breuddwydion yn neilltuol.

Mae rhaid wrth gwsg yn fiolegol. Ymddengys fod cwsg yn angenrheidiol er mwyn rheoli tyfiant corfforol; mae anghenion unigolion yn amrywio'n fawr o tua tair i ddeg awr y nos. Achosir anhunedd (*insomnia*) gan newid arferion, pryder, iselder a chyffuriau neu feddyginiaethau.

Mae anhwyldebau cwsg yn cynnwys cerdded yn eich cwsg a hunllefau.

## Dolenni allanol
* Academi Americanaidd Meddyginiaeth Cwsg
* Cymdeithas Ymchwil Cwsg
* Sefydliad Cenedlaethol Cwsg - UDA
* Canolfan Genedlaethol Ymchwil ar Anhwylderau Cwsg - UDA
* "Everything You Always Wanted To Know About Sleep" 
* "Sleep We Have Lost" - arferion cysgu cyn y Chwyldro Diwydiannol yng ngwledydd Prydain
* 40 Ffaith am Gwsg


Categori:Seicoleg
Categori:Bywyd
Categori:Ymddygiad
Moelwyn Merchant

Bardd, nofelydd a cherflunydd o Gymru oedd **William Moelwyn Merchant** (5 Mehefin 1913 – 22 Ebrill 1997). Ganwyd ym Mhort Talbot a Cymraeg oedd ei famiaith. Treuliodd ei ymddeoliad yn Leamington Spa lle bu farw yn 1997.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**Jeshua: Nazareth to Jerusalem*
**Fire from the Heights*
**A Bundle of Papyrus*

## Barddoniaeth
**Breaking the Code* (1975)
**No Dark Glass* (1979)
**Confrontation of Angels* (1986)

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Pobl o Bort Talbot
Auguste Rodin

Cerflunydd o Ffrainc oedd **François-Auguste-René Rodin** (12 Tachwedd 1840 – 17 Tachwedd 1917). Fe'i ganed ym Mharis. Cariad yr arlunydd Gwen John oedd ef.

Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Cerflunwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Categori:Arlunwyr o Ffrainc
Llanegryn

Pentref, chymuned a phlwyf eglwysig yng Ngwynedd, Cymru, yw **Llanegryn** (). Saif ym Meirionnydd ar lan ddwyreiniol Dyffryn Dysynni tua chwarter milltir i'r gogledd o lôn yr A493, tua 3 milltir i'r gogledd o Dywyn, ar lethrau isaf yr Allt-lwyd, y bryn cyntaf yn yr esgair hir o fryniau sy'n dringo i gyfeiriad Cadair Idris. Mae Afon Dysynni yn llifo heibio i waelod y pentref.

Mae pont fwa yn croesi ffrwd fechan ar ymyl y pentref. Ychydig o dai sydd yn y pentref ei hun ond ceir tri chapel yno ynghyd â'r eglwys hynafol sy'n sefyll ychydig o'r neilltu i'r pentref ei hun. Mae'r lôn sy'n rhedeg trwy'r pentref yn eich tywys i fyny'r dyffryn i gyfeiriad Castell y Bere a Llanfihangel-y-pennant.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Yr eglwys
Mae Eglwys y Santes Fair a Sant Egryn yn adeilad pur hynafol sy'n dyddio o'r 13g. Eglwys un siambr ydyw gyda chlochdy bach yn y gorllewin. Prif ogoniant yr eglwys hon yw'r ysgrîn bren fendigedig sy'n dyddio o'r 15g; yn ôl traddodiad daeth i'r eglwys o Abaty Cymer, y tŷ Sistersiaidd ger Dolgellau. Ceir cofebion i aelodau o deulu Wynniaid Peniarth yn yr eglwys hefyd, e.e. yr un i Richard Owen (m. 1714).

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Lleoedd eraill
*Tomen Ddreiniog - hen domen o'r Oesoedd Canol; tua kilometr i'r de
*Craig yr Aderyn - bryn trawiadol ar ochr arall Dyffryn Dysynni gyda chlogwyn anferth sy'n gartref i hebogion, bilidowcars a gwylanod, er ei bod yn 6 milltir o'r môr. Ceir geifr gwyllt arno yn ogystal.
*Peniarth - plasdy'r Wynniaid, tua milltir i'r dwyrain o'r eglwys

## Pobl o Lanegryn
* Evan Vincent Evans, ((1851 – 1934); golygydd a newyddiadurwr Cymreig
* Hugh Hughes (1863-1944); cefnwr rygbi rhyngwladol i Gymru

## Cyfeiriadau

Llanegryn Church Lych gate. - geograph.org.uk - 239610.jpg|Porth Eglwys Llanegryn
John Pugh, Llanegryn NLW3363948.jpg||John Pugh a gwraig yn Llanegryn tua 1885 ar ei geffyl a throl

Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Meirionnydd
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Plwyfi Cymru
Banc Dogger

Banc tywod anferthol yng nghanol Môr y Gogledd yw **Banc Dogger** (Iseldireg: *Doggersbank*, Almaeneg: *Doggerbank*, Daneg: *Dogger banke*). Saif oddeutu 100 km (62 mill) i'r dwyrain o arfordir dwyreiniol Lloegr. Mae gan y tywyn ei hun arwynebedd o 17,600&nbsp;km2 (6,800 millt2) - gyda'i hyd yn 260&nbsp;km (160&nbsp;mi) a'i led yn 97&nbsp;km (60 mill) - ac mae'n gorwedd 17–36 m (55-120 tr) dan wyneb y dŵr. Mae gwely'r môr o'i gwmpas, ar gyfartaeldd, 20 m (66 tr) yn is.

Gwyr pysgotwyr ers canrifoedd ei fod yn fan gwych i bysgota a daw ei enw o'r Hen Iseldireg am gychod dal penfras.
[bawd|chwith|Map dychmygol o gyfnod cynnar yr [Holosen tua 9,000 o flynyddoedd yn ôl; Ynys Prydain, y gwledydd Sgandinafaidd a Môr y Gogledd.]]

Mae sawl brwydr môr wedi'i ymladd ar y banc gan gynnwys Brwydr Banc Dogger yn 1696, 1781,  1915 ac yn 1966 pan suddwyd un o longau tanfor yr Almaen.

## Daeareg
Mae'r tir hwn o dan y môr yn debyg i farian, wedi'i ffurfio yn ystod y Pleistosen.

## Tir Dogger
Cysylltai ''doggerland Prydain ag Ewrop. Diflanodd dan y môr rhwng 6,500-6,200 CP wrth i lefel y môr godi, ac o bosib mewn swnami a achoswyd gan 'Lithren Storegga'. yn Oes Ganol y Cerrig roedd y tir yn gyfoethog iawn, gydag amrywiaeth eang o blanhigion ac anifeiliaid yn byw arno.

## Cyfeiriadau
Categori:Môr y Gogledd
The Smiths

Band roc enwog o'r 80au oedd **The Smiths** yn dod o Fanceinion. Roedden nhw yn bennaf wedi'i wneud o'r lleisydd Morrissey, y gitarydd Johnny Marr, y Baswr Andy Rourke, a'r drymiwr Mike Joyce. Bu'r band yn rhyddhau pedwar albym, ac yn gweithredu rhwng 1983 a 1987. Roedd y band yn cael ei gydnabod am ei synnau sydd wedi'u gyrru gan gitaryddion, a synnau cras. Bu Johnny Marr yn defnyddio Rickenbacker i gyflawni hyn.

## Aelodau 
*Morrissey (Steven Patrick Morrissey) (prif ganwr)
*Johnny Marr (gitarydd)
*Andy Rourke (bas)
*Mike Joyce (drymiau)
## Ymffurfiad
yn 1978, bu Johnny Marr a Morrissey yn cyfarfod oherwydd
## Albymau 
### Albymau stiwdio 
### Albymau Casgliad 
*Hatful of Hollow
*The World Won't Listen
*Louder Than Bombs
*The Best of, Volume 1
*The Best of, Volume 2

### Albymau Byw 
*Same Old Day
*Thank Your Lucky Stars
*Rank

Smiths
Edward Davies (hynafiaethydd)

Clerigwr, hynafiaethydd ac awdur  o Gymru yn yr iaith Saesneg oedd **Edward Davies** neu **"Celtic" Davies** (7 Mehefin 1756 – 7 Ionawr 1831). Roedd yn gurad Olveston, Swydd Gaerloyw.  Mae ei ddamcaniaethau am iaith a hanes y Brythoniaid yn cael eu gwrthod gan ysgolheigion mwy diweddar.

## Llyfryddiaeth
**Celtic Researches on the Origin, Traditions and Languages of the Ancient Britons* (1804)
**The Mythology and Rites of the British Druids* (1809)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Pobl o Swydd Gaerloyw
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Crist, Aberhonddu
Bethlehem

:''Mae'r erthygl hon yn ymwneud â'r ddinas yn y Dwyrain Canol. Am enghreifftiau eraill o'r enw gweler Bethlehem (gwahaniaethu)''

Mae **Bethlehem** yn ddinas yn y Dwyrain Canol ar y Lan Orllewinol, lle cafodd Iesu Grist ei eni dros ddwy fil o flynyddoedd yn ôl yn ôl y traddodiad Beiblaidd. Yng ngwlad Judea oedd hi yn amser Crist, gwlad yr Iddewon, ond mae mwyafrif y boblogaeth yn Arabiaid bellach ac mae'r ddinas dan reolaeth Awdurdod Palesteina. Ystyr *Bethlehem* mewn Hebraeg safonol yw "tŷ bara".

Gorwedd safle traddodiadol Beddrod Rachel, sy'n safle cysegredig pwysig yn Iddewiaeth, ar ymyl y ddinas. Mae Bethlehem yn gartref i un o'r cymunedau Cristnogol Arabaidd mwyaf yn y Dwyrain Canol. Mae'r ddinas yn gorwedd tua 10&nbsp;km (6 milltir) i'r de o Jeriwsalem, ar uchder o tua 765 m (2,510 troedfedd) uwchben lefel y môr. Mae cylch dinesig Bethlehem yn cynnwys trefi llai Beit Jala a Beit Sahour.

Saif Eglwys y Geni, a godwyd gan yr ymerawdwr Rhufeinig Cystennin Mawr yn y flwyddyn 330, yng nghanol Bethlehem dros ogof a elwir y Crypt Sanctaidd; dyma fan geni traddodiadol Iesu Grist. Hon efallai yw'r eglwys Gristnogol hynaf yn y byd sy'n dal i sefyll. Gerllaw y mae ogof arall lle treuliodd Sierôm, un o Dadau'r Eglwys, 30 mlynedd o'i oes yn cyfieithu'r Ysgrythurau i Ladin gan osod sylfaen y Beibl Fwlgat.

Mae Bethlehem yn gartref i Brifysgol Bethlehem, sefydliad Catholig pwysig a sefydlwyd gan y Fatican.

Ers rhai blynyddoedd mae Mur Diogelwch Israel yn rhwystr rhwng y ddinas a Jeriwsalem ac yn creu problemau economaidd mawr yn y ddinas. Mae twristiaeth yn arbennig wedi dioddef yn enbyd mewn canlyniad.

## Adeiladau a chofadeiladau
* Eglwys y Geni
* Mosg Omar

Categori:Dinasoedd Palesteina
Categori:Dinasoedd sanctaidd
Categori:Y Lan Orllewinol
Categori:Dinasoedd y Beibl