open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1806 yng Nghymru

bawd|Pont ar Ddyfi, Machynlleth

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1806** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
bawd|Porthdynllaen
bawd|Joseph Harris, (Gomer)
bawd|Jane Williams, (Ysgafell)
* Agor Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls i gludo carreg galch o chwareli'r Mwmbwls i Abertawe.
* John Davies yn ddod yn berchennog ar Chwarel Aberllefenni
* Agor glofa'r Fron yn Nhanyfron ger Wrecsam
* Y Gymdeithas Feiblaidd Frytanaidd a Thramor yn cyhoeddi eu fersiwn o'r Testament Newydd yn Gymraeg am y tro cyntaf
* Mae'r ysgol Anghydffurfiol gyntaf yng Nghymru yn cael ei hagor yn Abertawe.
* Mae William Alexander Madocks yn cael Deddf Seneddol i ganiatáu iddo adeiladu harbwr ym Mhorthdinllaen
* Codir pont newydd ar draws Afon Dyfi ger Machynlleth.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* Titus Lewis & Joseph Harris (Gomer) - *Y Drysorfa Efangylaidd*
* William Richards - *Address on the Duration or Perpetuity of Christian Baptism, with some Introductory Hints upon the Subjects and Mode of that Ordinance*
* Thomas Roberts, Llwynrhudol - ''Amddiffyniad i'r Methodistiaid*
* Charles Symmons - *Life of Milton''
* Twm o'r Nant - ''Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant*

### Cerddoriaeth 
* John Hughes, Pontrobert (gol) - *Casgliad o Hymnau gan mwyaf heb erioed eu hargraffu o'r blaen'' (Emynau Ann Griffiths)

## Genedigaethau
*1 Chwefror - Jane Williams (Ysgafell), bardd, hanesydd ac awdures 
*16 Ebrill - Harry Longueville Jones, Anthropolegydd ac archeolegydd 
*21 Ebrill - George Cornewall Lewis, gwladweinydd ac awdur 
*15 Mawrth - Thomas Phillips, Ysgrifennydd a gweinidog 
*1 Mehefin - John B. Floyd, 31ain Llywodraethwr Virginia, Ysgrifennydd Rhyfel yr Unol Daleithiau 
*15 Gorffennaf - Owen Jones (Meudwy Môn), olygydd a hanesydd 
*24 Mehefin - Howel Gwyn, Gwleidydd 
*Dyddiad anhysbys:
**David Pugh - Gwleidydd 
**Thomas Rees (Twm Carnabwth) paffiwr a oedd yn un o Ferched Beca 
**John Roberts , cerddor 

## Marwolaethau
* 19 Medi -  John Williams (emynydd) 
* Dyddiad anhysys
**John Roberts, rhwymwr llyfrau, ysgolfeistr, llyfrwerthwr, ysgythrwr ac oriadurwr 
** Robert Watkin Wynne, Aelod Seneddol Sir Ddinbych 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Edge End, Swydd Gaerloyw

Pentref yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Edge End**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil West Dean yn ardal an-fetropolitan Fforest y Ddena.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Fforest y Ddena
Categori:Pentrefi Swydd Gaerloyw
Cursor Mundi

Cerdd Saesneg Canol yw ***Cursor Mundi*** a ysgrifennwyd yn Northymbria tua 1300. Aralleiriad Beiblaidd ydyw sy'n cyflwyno cronicl cyfanfydol ar sail hanesion y Beibl a ffynonellau Cristnogol eraill. Mae'n seiliedig ar weithiau ffug-hanes gan awduron Lladin yn niwedd y 12g, y rheiny sy'n tynnu ar fucheddau'r saint, chwedloniaeth, a'r Beibl. Mae *Cursor Mundi* yn olrhain hanes y ddynolryw o'r Creu hyd at Ddydd y Farn, wedi ei rannu yn saith oes.

Mae'n goroesi mewn saith llawysgrif. Mae ganddi 24,000 o linellau byrion, ac yn y mwyafrif o'r llawysgrifau ychwanegir rhyw 6000 o linellau o ddeunydd defosiynol. Dyma esiampl lwyddiannus a darllenadwy o lên ddidactig boblogaidd y cyfnod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aralleiriadau Beiblaidd
Categori:Barddoniaeth Lloegr yn y 14eg ganrif
Categori:Barddoniaeth Saesneg Canol
Charlaine Harris

Awdur o'r Unol Daleithiau a Sweden yw **Charlaine Harris** (ganwyd 25 Tachwedd 1951) sy'n arbenigo mewn nofelau dirgelwch. Mae'n fwyaf adnabyddus am addasiadau teledu o'i chyfres *The Southern Vampire Series*, a ailenwyd yn *True Blood*. Roedd y sioe deledu yn llwyddiant yn ariannol ac o ran yr adolygiadau, gan redeg am saith tymor, rhwng 2008 a 2014. Mae nifer o'i llyfrau wedi bod yn llyfrau poblogaidd a chyfieithwyd y gyfres hon i sawl iaith a'i chyhoeddi ledled y byd.

Mynychodd Goleg Rhodes, Memphis, Tennessee.

## Bywyd personol
Fe'i ganed yn Tunica yn ardal delta neu aber y Mississippi, yn yr Unol Daleithiau. Mae hi bellach yn byw yn Texas gyda'i gŵr lle mae ganddyn nhw dri o blant ac wyrion sydd wedi tyfu. Dechreuodd ysgrifennu o oedran ifanc, a newidiodd o ysgrifennu dramâu yn y coleg i ysgrifennu a chyhoeddi nofelau dirgelwch, gan gynnwys sawl cyfres hir a gwahanol sy'n cynnwys yr un cymeriadau.

Yn ei bywyd personol, mae Harris wedi bod yn briod gyda thri o blant. Mae hi'n gyn-fyfyriwr codi pwysau a karate, ac mae hi hefyd yn ddarllenydd brwd ac yn ,ymychu'r sinema yn aml. Roedd Harris gynt yn byw ym Magnolia, Arkansas, lle roedd hi'n uwch warden Eglwys Esgobol St. James, ac ar hyn o bryd mae'n byw yn Texas.

## Yr awdur
Yn ei gwaith cynnar ysgrifennodd gerddi am ysbrydion ac ing pobl ifanc yn eu harddegau. Dechreuodd ysgrifennu dramâu yng Ngholeg Rhodes ym Memphis, Tennessee. Mae ei nofelau dirgelwch diweddaraf wedi bod yn y genre a elwir yn "ffantasi trefol" (*urban fantasy*). Ar ôl cyhoeddi dwy nofel dirgelwch annibynnol, cychwynnodd Harris lyfrau ysgafn *Aurora Teagarden* gyda *Real Murders*, a enwebwyd yn Nofel Orau 1990 ar gyfer Gwobrau Agatha.

### Llyfryddiaeth
#### Cyfres yr *Aurora Teagarden* (1990 - Presennol) 
:1 *Real Murders* (1990)  . 
:2 *A Bone to Pick* (1992) 
:3 *Three Bedrooms, One Corpse* (1994) 
:4 *The Julius House* (1995) 
:5 *Dead Over Heels* (1996) 
::5.1 *Deeply Dead* in **Murder, They Wrote**
:6 *A Fool And His Honey* (1999) 
:7 *Last Scene Alive* (2002) 
:8 *Poppy Done to Death* (2003) 
:9 *All the Little Liars* (2016) 
:10 *Sleep Like a Baby* (2017) 

#### Cyfres Lily Bard (Shakespeare) (1996 - 2001) 
:1 ''Shakespeare's Landlord* (1996) 
:2 *Shakespeare's Champion* (1997) 
:3 *Shakespeare's Christmas* (1998) 
:4 *Shakespeare's Trollop* (2000) 
:5 *Shakespeare's Counselor* (2001) 0-312-27762-8
::5.1 *Dead Giveaway* a gyhoeddwyd yn *Ellery Queen's Mystery Magazine'' (Rhagfyr 2001)

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd o Sweden
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Tunica
1804 yng Nghymru

bawd|Richard Owen; darganfyddwr y 'Deinosor'
bawd|Wynebdalen The scenery, antiquities, and biography, of South Wales
[alt=|bawd|200x200px|Llun a dynnwyd gan Cavlert Jones o'r Colosseum yn [Rhufain yn Ionawr 1846.]]
bawd|J.R.
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1804** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach)
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
* 21 Chwefror – Mae'r locomotif stêm "Penydarren" yn gweithredu ar Dramffordd Merthyr rhwng Gwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful ac Abercynon, locomotif cynta'r y byd i weithio ar reilffordd.
* 7 Mawrth - Sefydlu'r Gymdeithas Feiblaidd Brydeinig a Thramor, ar ysgogiad Thomas Charles yn bennaf 
* *Y Cambrian* yw'r papur newydd cyntaf i'w cyhoeddi yng Nghymru.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
* Edward Davies - *Celtic Researches on the Origin, Traditions and Languages of the Ancient Britons* (copi ar lein gan Internet archive) 
* Richard Llwyd
** *Gayton Wake, or Mary Dod*
** *Poems, Tales, Odes, Sonnets, Translations from the British*
* Benjamin Heath Malkin - *The Scenery, Antiquities, and Biography of South Wales* (copi ar lein gan Internet archive) 
* Azariah Shadrach - ''Drws i'r Meddwl Segur* 
* Hester Thrale - *British Synonymy: or an attempt at regulating the choice of words in familiar conversation*

### Cerddoriaeth 
* Edward Jones - *The Lyric Airs''

## Genedigaethau
* 14 Ionawr - Syr Hugh Owen, cymwynaswr addysg Cymru 
* 20 Ionawr - John Jones (Idrisyn), Clerigwr, argraffydd ac awdur 
* 7 Chwefror - Robert Parry (Robyn Ddu Eryri), bardd 
* 5 Mawrth - John Davies (Siôn Gymro), Gweinidog gyda'r Annibynwyr, ieithydd ac esboniwr 
* 8 Mawrth - Evan Evans (Evans Bach Nantyglo),  gweinidog gyda'r Annibynwyr ac awdur Cymreig.
* 25 Ebrill - William Prytherch, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd 
* 2 Mai - Isaac Jones, clerigwr, cyfieithydd, a golygydd 
* 20 Gorffennaf - Richard Owen, anatomegwr 
* 5 Tachwedd - John Roberts (J.R.), gweinidog gyda'r Annibynwyr ac awdur 
* 4 Rhagfyr - Calvert Jones, ffotograffydd arloesol 

## Marwolaethau 
*19 Mawrth - Philip Yorke, hynafiaethydd a sgweier Erddig 
*20 Medi - Josiah Rees, gweinidog Undodaidd 
*7 Rhagfyr - Morgan ab Ioan Rhus, gweinidog gyda'r Bedyddwyr, ac awdur 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Farnborough, Hampshire

:*Peidiwch â chymysgu y dref hon â Farnborough, Berkshire.*

Tref yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Farnborough**. 

Ynghyd ag Aldershot, Sandhurst a nifer o drefi eraill mae'n ffurfio cytref sy'n ymestyn ar draws y ffiniau rhwng Hampshire, Berkshire, a Surrey. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan yr ardal adeiledig Farnborough boblogaeth o 65,034 ac roedd gan y cytref Farnborough–Aldershot boblogaeth o 252,397.

Mae'r dref yn fwyaf adnabyddus am ei chysylltiad â hedfan – Sioe Awyr Farnborough, Maes Awyr Farnborough, Royal Aircraft Establishment, a'r Air Accidents Investigation Branch.

## Hanes
Roedd yr Ymerawdres Eugénie yn byw yn Farnborough rhwng 1885 a 1920.  

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Rushmoor
Categori:Trefi Hampshire
1807 yng Nghymru

bawd|Trên yn cael ei dynnu gan ceffyl ar Reilffordd Abertawe a'r Mwmbwls
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1807** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach)
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau 
bawd|North Wales Chronicle 4 Hydref 1827
bawd|Hugh Jones
bawd|Barwn Newborough

* 9 Mawrth - Mae Edward Herbert, 2il Iarll Powis, yn cymryd enw ac arfau Herbert yn unig yn lle rhai Clive trwy drwydded Frenhinol, er mwyn etifeddu ystadau Castell Powis ar ôl ei ewythr.
* 25 Mawrth - Defnyddio Rheilffordd Abertawe a'r Mwmbwls i gan deithwyr am y tro cyntaf. Y rheilffordd gyntaf yn y byd i gludo teithwyr 
* Mae'r *North Wales Chronicle* yn cael ei gyhoeddi am y tro cyntaf ym Mangor.
* Mae stadiwm pêl-droed rhyngwladol hynaf y byd, y Cae Ras, yn agor yn Wrecsam, er na fydd yn cynnal gemau pêl-droed tan 1872.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* Thomas Charles - *Hyfforddwr*
* Peter Bailey Williams - *Trysorfa Gwybodaeth*

### Cerddoriaeth 
* Evan Dafydd *Anthem y Saint* (casgliad o emynau)

## Genedigaethau 
* 9 Mawrth - Frederick Paget, milwr a gwleidydd 
* 16 Mawrth - Townshend Mainwaring, Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Dinbych 
* 23 Mai - Samuel Warren nofelydd a bargyfreithiwr 
* 4 Gorffennaf 
** Josiah Jones (Josiah Brynmair), emynydd 
** Robert John Pryse, hanesydd a llenor 
* 10 Gorffennaf - Hugh Jones, gweinidog y Bedyddwyr, prifathro 
* 22 Medi - Stephen Richard Glynne,  gwleidydd a hynafiaethydd 
* 7 Hydref - Joshua Hughes, Esgob Llanelwy 
* 27 Hydref - George Alfred Walker, diwygiwr glanweithio 
* Dyddiad Anhysbys
**Elen Egryn, bardd a'r ferch gyntaf erioed i gyhoeddi llyfr seciwlar yn y Gymraeg 
** Levi Gibbon, Cyhoeddwr, canwr, argraffydd ac awdur 
** William Milbourne James, barnwr 
** David Rhys Stephen, gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac awdur  
** Hugh Williams (Cadfan), argraffydd a newyddiadurwr 
** David Bevan Jones (Dewi Elfed) 

## Marwolaethau 
* 5 Ebrill - Edward Owen, cyfieithydd (78) 
* 18 Gorffennaf  - Thomas Jones mathemategydd (51),
* 12 Hydref - Thomas Wynn, Barwn 1af Newborough (71) 
* Dyddiad anhysbys
** Sampson Thomas, un o bregethwyr cynnar y Methodistiaid Calfinaidd (68) 

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Jeanette Winterson

Awdur ffuglen wyddonol, o Loegr, yw **Jeanette Winterson** (ganwyd 27 Awst 1959) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel sgriptiwr, nofelydd, newyddiadurwr.

Daeth yn enwog am ei llyfr cyntaf, *Oranges Are Not the Only Fruit*, nofel lled-hunangofiannol am ferch sensitif yn ei harddegau yn gwrthryfela yn erbyn gwerthoedd confensiynol. Mae rhai o'i nofelau eraill wedi archwilio polaredd rhyw a hunaniaeth rywiol. O ddydd i ddydd mae hi'n ddarlledwr ac yn athro ysgrifennu creadigol. Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig arall yr ysgrifennodd y mae: *Sexing the Cherry, Gut Symmetries, The World and Other Places* a *The Stone Gods*.

Mynychodd Goleg Santes Catrin a Choleg, Rossendale.

## Magwraeth
Ganwyd Winterson ym Manceinion, Lloegr lle'i mabwysiadwyd gan Constance a John William Winterson ar 21 Ionawr 1960. Fe'i magwyd yn Accrington, Swydd Gaerhirfryn, a mynychodd Eglwys Bentecostaidd Elim. Fe’i magwyd i fod yn genhadwr Cristnogol Pentecostaidd, a dechreuodd efengylu ac ysgrifennu pregethau yn chwech oed.

Erbyn iddi fod yn 16 oed, cyhoeddodd Winterson ei bod yn lesbiad a gadawodd y cartref. Yn fuan wedi hynny mynychodd Goleg Accrington a Rossendale, a chafodd amryw o swyddi gwahanol tra darllenodd Saesneg yng Ngholeg y Santes Catrin, Rhydychen.

## Yr awdur
[bawd|chwith|[Warsaw, 16 Chwefror 2005]]
Ar ôl iddi symud i Lundain, ysgrifennodd ei nofel gyntaf, *Oranges Are Not the Only Fruit*, a enillodd Wobr Whitbread 1985 am Nofel Gyntaf. Addasodd Winterson y nofel ar gyfer y teledu ym 1990.

## Anrhydeddau
Mae Winterson wedi ennill Gwobr Whitbread am Nofel Gyntaf, Gwobr BAFTA am y Ddrama Orau, Gwobr John Llewellyn Rhys, Gwobr E. M. Forster, Gwobr Lenyddol St. Louis, ac mae'n enillydd Gwobr Lenyddol Lambda ddwywaith. Mae hi wedi cael ei gwneud yn Swyddog Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE) gan frenhines Lloegr, yn Gadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE), ac fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Lenyddiaeth Frenhinol.

## Gwobrau
*1985: Gwobr Whitbread am y Nofel Gyntaf, am *Oranges Are Not the Only Fruit*
*1987: Gwobr John Llewellyn Rhysam *The Passion*
*1989: Gwobr E. M. Forster am *Sexing the Cherry*
*1992: Gwobr BAFTA am y Ddrama Orau, am *Oranges Are Not the Only Fruit * cyfres deledu]]
*1994: Winner, Lesbian Fiction category, Lambda Literary Awards am *Written on the Body*
*2006: OBE am "ei chyfraniad i lenyddiaeth"
*2013: Winner, Lesbian Memoir or Biography category, Lambda Literary Awardsm, am *Why Be Happy When You Could Be Normal?*
*2014: St. Louis Literary Award
*2016: Un o *100 Women (BBC)*.
*2016: Etholwyd hi'n *Fellow of the Royal Society of Literature*
*2018: Cyflwynodd y 42fed 'Darlith Richard Dimbleby fel rhan o ddathliad 100 mlynedd o Etholfraint Menywod yn y DU.
*2018: CBE yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned ym Manceinion
Ann Patchett

Nofelydd Americanaidd yw **Ann Patchett** (ganwyd 2 Rhagfyr 1963). Fe'i ganed yn Los Angeles a mynychodd Goleg Sarah Lawrence a Phrifysgol Iowa.

Derbyniodd Wobr PEN / Faulkner 2002 a'r Wobr Oren am Ffuglen yn yr un flwyddyn, am ei nofel Bel Canto. Mae nofelau eraill Patchett yn cynnwys *The Patron Saint of Liars* (1992), *Taft* (1994), ''The Magician's Assistant* (1997), *Run* (2007),  *State of Wonder* (2011), a *Commonwealth* (2016 ).

Yn 2010, cyd-sefydlodd y siop lyfrau "Parnassus Books" gyda Karen Hayes a agorwyd yn Nhachwedd 2011. Yn 2016, ehangodd Parnassus Books, gan ychwanegu siop lyfrau ac ehangu marchnad potensial y siop lyfrau yn Nashville. Yn 2012, roedd Patchett ar restr *Time 100 list of most influential people in the world* gan gylchgrawn *TIME''.

## Magwraeth
Ei thad oedd Frank Patchett, capten heddlu yn Los Angeles, a Jeanne Ray, nyrs a ddaeth yn nofelydd yn ddiweddarach. Hi yw'r ieuengaf o ddwy ferch. Ysgarodd Frank a Jeanne pan oedd yn ifanc, a phriododd ei mam eilwaith, gan symud y teulu i Nashville, Tennessee pan oedd Patchett yn chwech oed.

Mynychodd Patchett Academi St Bernard, ysgol Gatholig breifat i ferched yn Nashville, Tennessee sy'n cael ei rhedeg gan leianod. Ar ôl graddio, mynychodd Goleg Sarah Lawrence. Yn ddiweddarach mynychodd Weithdy Awduron Iowa ym Mhrifysgol Iowa a Chanolfan Waith y Celfyddydau Cain yn Provincetown, Massachusetts, lle ysgrifennodd ei nofel gyntaf *The Patron Saint of Liars*.

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Ysgol Henry Richard

Mae **Ysgol Henry Richard** yn ysgol dwyieithog 3-16 oed yn Nhregaron Ceredigion. Agorwyd yn 2014 lle bu'n gweithredu ar dair safle. Er hyn bu'n gweithredu fel ysgol un campws o fis Hydref 2018 ymlaen. Agorwyd yr ysgol yn swyddogol ar 11 Gorffennaf 2019 gan y Prif Weinidog, Mark Drakeford. Crëwyd yr ysgol ar ôl uno ysgolion cynradd Tregaron a Llanddewi Brefi gydag Ysgol Uwchradd Tregaron. Daw enw'r ysgol o un o enwogion y dref sef Henry Richard AS.    

Lleolir ysgol Henry Richard ar gampws yr hen Ysgol Uwchradd yn Nhregaron. Adeiladwyd estyniad i'r adeilad lle lleolir y sector gynradd.  

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol Ysgol Henry Richard 

Categori:Ysgolion
Categori:Addysg
Clwb Rygbi Aberystwyth

Mae **Clwb Rygbi Aberystwyth** (Saesneg: *Aberystwyth RFC*) yn dîm rygbi'r undeb o dref Aberystwyth. Mae'r clwb yn aelod o Undeb Rygbi Cymru ac yn glwb bwydo ar gyfer ochr ranbarthol y Scarlets.

## Hanes
Bu chware rygbi yn Aberystwyth ers diwedd y 19g  pan sefydlodd y Coleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth dîm rygbi.

Sefydlwyd Clwb Rygbi Aberystwyth ym 1947  Enillodd y clwb aelodaeth o Undeb Rygbi Cymru ym mis Mai 1954 a oedd yn caniatáu iddi gynnal gemau cystadleuol yn y dyfodol. Sefydlwyd clwb y tîm gyda chymorth benthyciad di-log deng mlynedd gan yr WRU ym 1960.

Mae arwyddlun y clwb yn darlunio fersiwn lliw glas o'r lle sydd ar faner Ceredigion gan nodi hanes a chysylltiad y clwb gyda'r dref a'r teulu Pryse, perchnogion stâd Gogerddan oedd perchen llawer o dir yng ngogledd Ceredigion a'r rheswm bod cymaint o dai tafarndai yng ngogledd y sir yn arddel yr enw *Llew Du*.

## Timau
Mae gan y Clwb 500 o aelodau sy'n cynnwys oedolion a phlant. Mae ganddynt 2 tim i oedolion, 1 tim iau a 10 tim i blant lan at 16 mlwydd oed.

Mae'r tîm cyntaf yn chwarae yn Y Bencampraeith Gymraeg - Adran y Gorllewin ("Welsh Championship - West"), URC.

## Adeilad
Mae'r clwb wedi ei lleoli yn ardal Plas-crug o'r dref, rhwng Ysgol Gynradd Gymunedol Plascrug ac Ysgol Gymraeg Aberystwyth. Adeiladwyd y Clwbfa gyntaf fel adeilad *prefab* yn 1960 ond llosgodd yr adeilad hwnnw i'r llawr ac fe’i hailadeiladwyd yn y 1970au. Ers hynny, bu sawl helaethiad i'r adeilad gan gynnwys cyfleusterau newid newydd a lolfa.

## Oriel
Lleolir maes chwarae C.R. Aberystwyth ar dir Plascrug rhyw un cilomedr o ganol tref Aberystwyth.

Adeilad Clwb Rygbi Aberystwyth, ochr.jpg|thumb|Clwbfa C.R. Aberystwyth o'r ochr
Clwb Rygbi Aberystwyth arwydd noddwyr pêl.jpg|thumb|Bwrdd noddwyr pêl
Clwb Rygbi Aberystwyth, eisteddle.jpg|thumb|Eisteddle C.R. Aberystwyth
Clwb Rygbi Aberystwyth gwynebu'r clwb a'r pyst.jpg|thumb|C.R. Aberystwyth - clwbfa a'r pyst

## Llyfryddiaeth
*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol 
* Aberystwyth Twitter @AberRFC
* Facebook CR Aberystwyth

Categori:Chwaraeon yn Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 1947
Aberystwyth
Malmö FF

bawd|260px|Y stadiwm
Mae **Malmö FF** ( Malmö Fotbollförening) yn glwb pêl-droed sydd yn chwarae yn Stadiwm Swedbank, Malmö, Sweden. Lliwiau’r tîm yw glas golau a gwyn.

Tarddodd y clwb o ymgyrch lleol i hybu pêl-droed ymysg pobl ifanc ym Malmo ym 1905. Ffurfiwyd Malmö FF gan aelodau un o’r timau gwreiddiol, sef BK Idrott ym 1910.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Malmö FF

Categori:Sweden
Categori:Malmö
Categori:Sefydliadau 1910
Malmö FF
Blue Lines

**Blue Lines** yw albwm stiwdio cyntaf y band Massive Attack. Fe'i rhyddhawyd 8 Ebrill 1991 gan Wild Bunch a Virgin Records.

Crewyd yr albwm gyda Akai S9000 a MPC60 yn unig.

Rhai o'r artistiaid a gyfrannodd i'r albwm yw:

* Shara Nelson
* Horace Andy
* Wally Badarou
* Neneh Cherry

Categori:Albymau 1991
Handlyng Synne

Traethawd Cristnogol mydryddol yn Saesneg Canol yw ***Handlyng Synne*** a ysgrifennwyd gan Robert Mannyng, mynach o Swydd Lincoln, yn 1303. Mae'n seiliedig ar y gerdd ddidactig Eingl-Normaneg *Manuel de Pechiez* gan Wilham de Waddington. Llinellau wythsill yw mesur y gerdd, a chanddi ryw 12,600 o linellau i gyd.

Mae'n ymwneud â phechod ac yn cynnwys trafodaethau o foesoldeb Cristnogol megis y Deg Gorchymyn, y saith pechod marwol, y saith sacrament, halogiad, a phenyd ac elfennau eraill y gyffes. Straeon damhegol sy'n lliwio pob pechod, mewn modd tebyg i *Confessio Amantis* a gyfansoddwyd gan John Gower yn niwedd y 14g. Mae nifer o'r  esiamplau moesol heb eu tynnu o'r *Manuel*. Y stori enwocaf o'r gerdd, a gynhwysir mewn sawl casgliad o lenyddiaeth Saesneg Canol, ydy "The Dancers of Colbek".

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddi'r 14eg ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Cristnogol o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg y 14eg ganrif
Categori:Cerddi didactig Saesneg o Loegr
Winifred Holtby

Ffeminist o Loegr oedd **Winifred Holtby** (23 Mehefin 1898 - 29 Medi 1935) sy'n nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, nofelydd, awdur a swffragét. Mae hi bellach yn fwyaf adnabyddus am ei nofel *South Riding*, a gyhoeddwyd ar ôl marwolaeth ym 1936.

Fe'i ganed yn Rudston a bu farw yn Llundain o lid yr arennau. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Goleg Somerville a Choleg Rhydychen.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *South Riding*.

Roedd Holtby, ynghyd â Brittain, yn ffeministaidd, sosialydd a heddychwr i'r carn. Bu’n darlithio’n helaeth ar gyfer Undeb Cynghrair y Cenhedloedd ac yn aelod o’r Grŵp Chwe Phwynt (*Six Point Group*) ffeministaidd. Roedd hi'n weithgar yn y Blaid Lafur Annibynnol ac roedd yn ymgyrchydd pybyr dros hawliau'r gweithwyr du yn Ne Affrica, pan ddaeth i gysylltiad â Leonard Woolf.

## Magwraeth
Ganed Holtby ar fferm lewyrchus ym mhentref Rudston, Swydd Efrog. Ei thad oedd David Holtby a'i mam, Alice, oedd yr *alderwoman* gyntaf ar Gyngor Dwyrain Swydd Efrog.

Addysgwyd Holtby gartref gan ei *governess* ac yna yn Ysgol y Frenhines Margaret yn Scarborough. Er iddi basio’r arholiad mynediad ar gyfer Coleg Somerville, Rhydychen ym 1917, dewisodd ymuno â Chorfflu Ategol Byddin y Merched (WAAC) yn gynnar yn 1918 ond yn fuan ar ôl iddi gyrraedd Ffrainc, daeth y Rhyfel Byd Cyntaf i ben a dychwelodd adref.
[bawd|chwith|Plac glas ar wal yn 52 Doughty Street, [Holborn, Llundain]]

Ym 1919, dychwelodd i astudio i Brifysgol Rhydychen lle cyfarfu â Vera Brittain, cyd-fyfyriwr ac yn ddiweddarach awdur *Testament of Youth*, a blodeuodd y gyfeillgarwch drwy gydol ei hoes. Ymhlith y cyfoeswyr llenyddol eraill yng Ngholeg Somerville roedd Hilda Reid, Margaret Kennedy a Sylvia Thompson. Ar ôl graddio o Rydychen, ym 1921, symudodd Winifred a Vera i Lundain, gan obeithio sefydlu eu hunain fel awduron (mae'r plac glas yn Rhif 82 Doughty Street yn cyfeirio at y ddwy).

## Yr awdur
Darlledwyd nifer o'i nofelau cynnar, yn yr 21g, ond ni chwsant lawer o lwyddiant. yn eu plith roedd: *Anderby Wold* (1923), *The Crowded Street* (1924) a *The Land of Green Ginger* (1927).

## Marwolaeth
Claddwyd Holtby ym mynwent eglwys yr Holl Saint yn Rudston, Dwyrain Swydd Efrog, ychydig lathenni o'r tŷ y cafodd ei geni ynddo. Ei beddargraff yw ei geiriau hi ei hun: "Dduw, rho waith i mi nes bydd fy mywyd yn dod i ben, a bywyd nes bydd fy ngwaith wedi'i orffen".

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Swydd Efrog
Elisabeth Young-Bruehl

Awdures Americanaidd oedd **Elisabeth Young-Bruehl** (3 Mawrth 1946 - 1 Rhagfyr 2011) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel academydd, cofiannydd, seicdreiddydd, awdur a bardd.

Ganed Elisabeth Young-Bruehl yn Elkton a bu farw yn Toronto, Ontario, Canada o emboledd ysgyfeiniol. Roedd hi'n academydd ac yn seicotherapydd; bu'n byw yn Toronto o 2007 hyd at ei marwolaeth.

Cyhoeddodd ystod eang o lyfrau, yn fwyaf arbennig bywgraffiadau Hannah Arendt ac Anna Freud. Enillodd ei bywgraffiad 1982 o Hannah Arendt Wobr Harcourt tra enillodd *The Anatomy of Prejudices* wobr Cymdeithas Cyhoeddwyr America am y Llyfr Gorau mewn Seicoleg ym 1996. Roedd hi'n aelod o Gymdeithas Seicdreiddiol Toronto ac yn gyd-sylfaenydd *Caversham Productions*, cwmni sy'n gwneud deunyddiau addysgol seicdreiddiol. 

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Goleg Sarah Lawrence, Prifysgol The New School, Manhattan. 

## Magwraeth
Roedd teulu Young-Bruehl’s ar ochr ei mam yn rhedeg fferm laeth ar dir ger pen Bae Chesapeake, ac yn weithgar yng ngwleidyddiaeth leol Maryland. Roedd tad a thaid ei mam (golygydd papur newydd) wedi bod yn ysgolheigion amatur gyda llyfrgell breifat fawr. Roedd ei mam-gu yn un o ddisgynyddion y Mayflower, yn rhan o deuluoedd Hooker a Bulkley yn Connecticut.  O Virginia yr hanai teulu ei thad, ac roedd nifer wedi'u hyfforddi mewn Diwinyddiaeth yng Ngholeg William a Mary yn Williamsburg, Virginia.

Fe’i magwyd yn Maryland a Delaware, lle bu ei thad yn gweithio fel golffiwr proffesiynol.

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Elkton
Rhaeadr Bwlch yr Oernant

Mae **Rhaeadr Bwlch yr Oernant**, (neu *Rhaeadr y Bedol*, cyfieithiad o'r Saesneg : *Horseshoe Falls* ) yn gored ar Afon Dyfrdwy ger Neuadd Llantysilio yn ardal Berwyn, sef pentrefan yn Sir Ddinbych, tua 5 kilometr (3 milltir) i'r gogledd-orllewin o dref Llangollen. Rhyw 300 metr i lawr yr afon gyferbyn a'r orsaf reilffordd, saif y Bont Gadwynni a geesty o'r un enw.

## Hanes 
Mae'r siâp unigryw i'r gored, sy'n 460 troedfedd (140 m) o hyd. Ei phwrpas yw creu cronfa o ddŵr sy'n llifo i mewn i Gamlas Llangollen (trwy dŷ falf gyfagos a mesurydd llif).

Awdurdodwyd y gamlas i'r gorllewin o Draphont Ddŵr Pontcysyllte ac adeiladu'r gored gan Ddeddf Seneddol a baswyd ym 1804 gan Gwmni Camlas Ellesmere. Roedd y gamlas yn borthwr mordwyol, a oedd yn cyflenwi dŵr i Gamlas Ellesmere y tu hwnt i Bontcysyllte, ac i Gamlas Caer, a oedd yn cysylltu â hi ger Nantwich. Thomas Telford oedd y peiriannydd sifil a oedd yn gyfrifol am y dyluniad, a chwblhawyd y gamlas a'r peiriant bwydo ym 1808. 

Roedd y gored yn ffactor pwysig wrth gadw'r gamlas i Llangollen ar agor pan benderfynodd Rheilffordd London, Midland and Scottish, perchnogion system camlas Undeb Swydd Amwythig, gau llawer o'r rhwydwaith ym 1944. Fe wnaethant penderfynu gadw ar agor y darn o gamlas o Nantwich i Ellesmere Port, a'r cyn brif linell camlas o Nantwich i Wolverhampton. Oherwydd bod Rhaeadr Bwlch yr Oernant yn ffynhonnell fawr o ddŵr i'r system honno, cadwyd y gamlas o Langollen i Nantwich, gan gynnwys y dyfr-bontydd mawr ym Mhontcysyllte a'r Waun, fel sianel cyflenwi dŵr yn unig. Fe wnaeth y weithred hon alluogi'r gamlas i oroesi nes iddi gael ei chymryd drosodd gan Ddyfrffyrdd Prydain yn dilyn gwladoli ym 1948.   Yn 2009, roedd tua 13.7 milliwn galwyn (62MI) o ddŵr y dydd yn pasio ar hyd y gamlas.  O dan Ddyfrffyrdd Prydain, mae'r gamlas wedi dod yn gamlas teithio hamdden hynnod poblogaidd .  Does dim modd i gychod modur fordwyo'r 1.7 milltir (2.7&nbsp;km) olaf o Langollen i'r Rhaeadr, gan nad yw'n ddigon llydan i gychod droi rownd,  ond mae'r llwybr tynnu yn ymestyn ar hyd y lan hyd at y Rhaeadr. 

## Safle Treftadaeth y Byd
Er 2009, mae'r gored yn rhan o Safle Treftadaeth y Byd, sy'n ymestyn am 11 milltir (18&nbsp;km) o Gamlas Llangollen ychydig i'r gorllewin o Raeadr Bwlch yr Oernant i ychydig y tu hwnt i Draphont Ddŵr y Waun. Dyfarnwyd statws Treftadaeth y Byd i'r gamlas oherwydd yr atebion peirianneg sifil beiddgar sydd eu hangen i adeiladu camlas heb unrhyw gloeon trwy dir mor anodd.

## Llyfryddiaeth 
*
*
*
*

## Cyfeiriadau 
Categori:Camlesi Cymru
Categori:Cludiant yn Wrecsam
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Nghymru
Ruth Rehmann

Awdures o'r Almaen oedd **Ruth Rehmann** (1922 - 29 Ionawr 2016) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyfieithydd.

Fe'i ganed yn Siegburg yn nhalaith Nordrhein-Westfalen yn yr Almaen a bu farw yn Trostberg, Bafaria.

Roedd yn ferch i weinidog lleol. Astudiodd yn Hamburg gyda'r nod o ddod yn gyfieithydd ac yna astudiodd hanes celf, llenyddiaeth Almaeneg a cherddoriaeth. Yn ystod y 1950au, bu’n gweithio fel feiolinydd, fel athrawes ac fel ysgrifennydd y wasg yn llysgenadaethau America ac India. Yn 1983, rhedodd Rehmann fel ymgeisydd y Blaid Werdd am sedd yn y Bundestag.

Ym 1959, cyhoeddodd Rehmann ei nofel gyntaf *Illusionen* ('Rhithiau'). Denodd lawer o sylw pan ddarllenodd bennod o'r llyfr hwnnw yng nghynhadledd Grŵp 47 ym 1958. Enillodd ei hail nofel *Die Leute im Tal* ('Y Bobl yn y Dyffryn') y wobr gyntaf mewn cystadleuaeth lenyddiaeth.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau Cain Bafaria am rai blynyddoedd.

## Gwobrau
1962: Gwobr Dinas Hannover
1974: Gwobr Llenyddiaeth Georg Mackensen (ynghyd â Dieter Kühn)
1989: Gwobr Llenyddiaeth y Kulturkreis der deutschen Wirtschaft yn Ffederasiwn Diwydiant yr Almaen
2001: Croes Teilyngdod Ffederal [3]
2004: Gwobr Diwylliant Bafaria Uchaf
2010: Gwobr Pro meritis Scientiae et litterarum yn Nhalaith Rydd Bafaria.
2010: Gwobr Llenyddiaeth Rosenheim

## Llyfryddiaeth
**Illusionen*, Frankfurt a. M. 1959.
**Die Leute im Tal*, Frankfurt a. M. 1968.
**Der Mann auf der Kanzel*. Hanser, München/Wien 1979, ISBN 3-446-12818-2.
**Abschied von der Meisterklasse*, München [u. a.] 1985.
**Die Schwaigerin*, München [u. a.] 1987.
**Fremd in Cambridge*, München [u. a.] 1999.
**Ferne Schwester*, Hanser, München 2009, ISBN 978-3-446-23394-2

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Siegburg
Dagmar Nick

Awdures o'r Almaen yw **Dagmar Nick** (ganwyd 30 Mai 1926) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur, bardd a chyfieithydd.

Fe'i ganed yn Wrocław ar 30 Mai 1926 yn ail blentyn i'r cyfansoddwr Edmund Nick a'r canwr Käte Nick-Jaenicke. Mae hi'n gefnder cyntaf i'r hanesydd Fritz Stern. Roedd y fam Kate Nick-Jaenicke yn "hanner Iddewig". Symudodd y teulu i Berlin, lle mynychodd Dagmar yr ysgol uwchradd. Ar ôl graddio ym 1943, fe aeth yn ddifrifol wael gyda'r diciâu. Ym 1944, cafodd fflat y teulu yn Berlin-Wilmersdorf ei ddifrodi'n fawr gan fomiau a ffodd y teulu i Bohemia, ac oddi yno i Bafaria ddiwedd mis Chwefror 1945. Yna astudiodd Dagmar Seicoleg a Graffoleg ym Munich. Ers hynny mae hi'n byw ym Munich.

Roedd Dagmar Nick yn briod â'r cyfieithydd a dramodydd Robert Schnorr, cyn iddi briodi eto i Peter Davidson ac yna Kurt Braun.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau Cain Bafaria am rai blynyddoedd. Ymunodd â'r deutscher Schutzverband Schriftsteller, Munich (SDS Bavaria) ym 1948 ac mae wedi bod yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen er 1965.

## Gwobrau
*Gwobr Liliencron Dinas Hamburg 1948
*Grant anrhydeddus gan y Sefydliad Hyrwyddo Llenyddiaeth, Munich 1951
*Gwobr Lenyddol y Landsmannschaft Silesia 1963
*Gwobr Llenyddiaeth Eichendorff 1966
*Gwobr anrhydeddus am Wobr Andreas Gryphius 1970
*Gwobr Roswitha 1977
*Gwobr Tukan Dinas Munich 1981
*Gwobr Diwylliant Silesia o Sacsoni Isaf 1986
*Gwobr Gelf Schwabinger am Lenyddiaeth Dinas Munich 1987
*Gwobr Andreas Gryphius 1993
*Gwobr Lenyddol Gedok 1996
*Medal arian "Munich yn goleuo" prifddinas y wladwriaeth Munich 2001
*Gwobr Llenyddiaeth Jakob-Wassermann y ddinas Fürth 2002
*Gwobr Ernst-Hoferichter 2006
*Gorchymyn Teilyngdod Bafaria 2006
*Gwobr Barddoniaeth Henet Bienek 2009

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Wrocław
Watkin Williams (AS Fflint)

bawd|250px|Plasdy Penbedw

Roedd **Watkin Williams** (1742 - 25 Mehefin 1808) yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Drefaldwyn rhwng 1772 a 1774 ac Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Fflint rhwng 1777 a 1806.

## Bywyd personol 
Roedd Williams yn fab hynaf i Richard Williams Ystâd Penbedw ger Nannerch, Sir y Fflint ac Annabella, merch of Charles Lloyd o'r Drenewydd, ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen

Priododd Elizabeth, merch y Cyrnol James Russell Stapleton o Bodrhyddan ym 1767.

## Gyrfa 
Etifeddodd Williams Ystâd Penbedw ar farwolaeth ei dad ym 1759. Gwasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Meirionnydd o 1789 ac Arglwydd Raglaw Sir Ddinbych o 1792 i 1793. Bu'n gwnstabl Castell y Fflint o 1799 hyd ei farwolaeth.

Gwasanaethodd fel Uwchgapten ym milisia Swydd Amwythig o 1766 i 1796 ac yn Ffiwsilwyr Sir y Fflint ym 1803.

## Gyrfa wleidyddol 
Etholwyd Williams i'r senedd dros etholaeth Sir Drefaldwyn yn 1772 o dan ddylanwad teulu ei fam. Yn etholiad 1774 cafodd William Mostyn Owen ei enwebu ar gyfer y sedd gan deulu Powis, teulu llawer mwy dylanwadol na theulu Lloyd. Gan hynny collodd Williams y sedd. Ym 1777 bu farw Syr John Glynne, 6ed Barwnig o Gastell Penarlâg, aelod etholaeth Bwrdeistrefi Fflint. Gan fod teulu Williams yn perthyn i deulu Glynne a theulu Williams-Wynn etholwyd Williams fel olynydd iddo fel yr ymgeisydd teuluol.

Parhaodd Williams yn aelod yr etholaeth, yn ddiwrthwynebiad hyd ei ymddeol ym 1806. Ni wnaeth unrhyw farc yn y Tŷ, gan roi cefnogaeth dawel i'r llywodraeth pan oedd yn bresennol. Does dim cofnod o unrhyw bleidlais a fwriwyd ganddo ar faterion gerbron y tŷ. Ei gyfraniad fwyaf fel AS oedd gofyn am nawdd y llywodraeth i aelodau o'i deulu.

Ar drothwy etholiad 1806, fe’i perswadiwyd i ymddeol ‘oherwydd ei wendidau’, o blaid gor-nai ei wraig William Shipley. Collodd Shipley serch hynny i Syr Edward Pryce Lloyd

## Marwolaeth 
Bu farw Williams ar 30 Tachwedd 1808, yn 66 mlwydd oed claddwyd ei weddillion yn Eglwys Nannerch.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1808
Theorem Noether

Mae **theorem Noether** yn nodi bod gan bob cymesuredd gwahaniaethol o weithred system gorfforol gyfraith gadwraeth gyfatebol. Profwyd y theorem gan y mathemategydd Emmy Noether ym 1915 a'i gyhoeddi ym 1918.

Noether
Ina Seidel

Awdur o'r Almaen oedd **Ina Seidel** (15 Medi 1885 - 2 Hydref 1974) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd telynegol a sgwennai mewn Almaeneg. Ymhlith ei hoff themâu roedd mamolaeth a dirgelion hil ac etifeddiaeth.

Fe'i ganed yn Halle (Saale), yn nhalaith Sachsen-Anhalt yn yr Almaen a bu farw yn Schäftlarn ym München. 

## Magwareth
Ganwyd Johanna Mathilde "Ina" Seidel yn Halle, yr hynaf o dri phlentyn. Hanner blwyddyn yn ddiweddarach symudodd y teulu i Braunschweig, lle cafodd ei magu am oddeutu deng mlynedd. Roedd ei thad, Hermann Seidel, yn uwch lawfeddyg ym mhrif ysbyty'r ddinas. Gadawodd hunanladdiad Hermann Seidel ym 1895 ei weddw a'i blant i fyw mewn amgylchiadau tlotach. Credir iddo gael ei yrru i ladd ei hun gan "wleidyddiaeth swyddfa" dyddiol yr ysbyty lle gweithiai.

Roedd mam Ina Seidel, a anwyd Emmy Loesevitz (1861–1945), yn dod o deulu gogleddol. Ar ôl hunanladdiad Hermann aeth ei mam â'r plant i fyw ym Marburg ym 1896 ac yna i München ym 1897. A hithau yn ei arddegau, tua throad y ganrif daeth Ina Seidel i ymwneud â'r sîn gelf afieithus a leolwyd yn Schwiching, München.

Roedd brawd Ina Seidel, Willy Seidel (1887–1934), yn awdur hefyd ac roedd Annemarie Seidel (1894–1959), ei chwaer iau, yn actores.

Yn 1907 priododd Ina Seidel ei chefnder cyntaf, y gweinidog efengylaidd a'r awdur Heinrich Wolfgang Seidel (1876-1945). Arhosodd enw ei theulu yr un fath ag o'r blaen. Symudodd y cwpl i Berlin lle cafodd Heinrich blwyf dan ei ofalaeth. Y flwyddyn wedyn, yn dilyn genedigaeth ei phlentyn cyntaf, Heilwig, aeth Ina'n sâl gyda thwymyn. Llwyddodd i fyw bywyd confensiynol fel gwraig gweinidog, gwraig tŷ a mam, ond araf oedd ei hadferiad ac arhosodd gartref am lawer o'r amser. Ni wellodd hi'n llwyr erioed.

## Y llenor
Daeth ysgrifennu yn rhan bwysig o'i bywyd. Ysgrifennodd gerddi a chysylltodd â llenorion aristocrataidd a oedd yn ymgynull o amgylch Börries von Münchhausen (1874–1945) a set Göttinger Musenalmanach, gan gynnwys Lulu von Strauß und Torney (1873–1956) ac Agnes Miegel (1879–1964).

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau Prwsa, Academi Celfyddydau Cain Bafaria am rai blynyddoedd.
## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Halle (Saale)
1808 yng Nghymru

bawd|250px|Rhaeadr Bwlch yr Oernant
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1808** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
bawd|North Wales Gazette Jan 5 1808
bawd|Twm o'r Nant
bawd|Carw Coch
bawd|Richard Pennant
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
* 5 Ionawr - Sefydlu y *North Wales Gazette,* papur newydd Saesneg, wythnosol ceidwadol.
* 19 Tachwedd - Lansio HMS *Owen Glendower* 
* Adeiladu Rhaeadr Bwlch yr Oernant ar Afon Dyfrdwy gan Thomas Telford.
* Gwasg Gee yn cael ei sefydlu yn Rhuthun.
* Cysegrwyd Eglwys St Katherine, Aberdaugleddau, a adeiladwyd gan Charles Francis Greville.
* Mae Benjamin Hall yn cael ystâd Abercarn gan ei dad-yng-nghyfraith, Richard Crawshay.
* Daw William Lort Mansel yn Esgob Bryste.
* Mae Llyfr Gwyn Hergest yn cael ei ddinistrio mewn tân yn Covent Garden.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* Robert Davies (Bardd Nantglyn) - *Ieithiadur neu Ramadeg Cymraeg*
* Twm o'r Nant - *Bannau y Byd*
* Titus Lewis - *Llyfr Rhyfeddodau*
* Felicia Hemans *- Juvenile Poems*

### Cerddoriaeth
''Hymnau o Fawl i Dduw a'r Oen'' Casgliad o emynau Ann Griffiths

## Genedigaethau
* 30 Ionawr - John Henry Scourfield Aelod Seneddol 
* 6 Mawrth - William Williams (Carw Coch) eisteddfodwr a llenor 
* 30 Ebrill - William Roos, peintiwr portreadau ac ysgythrwr 
* 13 Mai - Thomas Aubrey, gweinidog Wesleaidd 
* 8 Gorffennaf - William Rees argraffydd a chyhoeddwr 
* Dyddiad anhysbys
** Morgan Williams siartydd 
** Dic Penderyn, llafurwr 

## Marwolaethau 
* 21 Ionawr - Richard Pennant, Barwn 1af Penrhyn gwleidydd (77) 
* 30 Tachwedd -  Watkin Williams, Aelod Seneddol (66)  
* 28 Rhagfyr - Griffith Roberts  meddyg, a chasglwr llawysgrifau (73) 
* Dyddiad anhysbys
**John Ingleby, arlunydd (59) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Kitty Marion

Ffeminist o'r Almaen a Loegr oedd **Kitty Marion** (12 Mawrth 1871 - 9 Hydref 1944) sy'n nodigedig am ei gwaith fel actor, ymgyrchydd dros bleidlais i ferched a swffragét.

Ganwyd **Katherina Maria Schäfer** yn Rietberg, yr Almaen a bu farw yn Ninas Efrog Newydd. . Daeth yn adnabyddus yn y maes am sefyll dros hawliau perfformwyr benywaidd yn erbyn asiantau, llygredd, dros atal cenhedlu a thros amodau gwaith gwell. 

## Magwraeth
Bu farw mam Katherina Maria Schafer o'r ddarfodedigaeth (*tuberculosis*) pan oedd Katherina yn ddwy oed, gan ei gadaelyng ngofal ei thad. Bedair blynedd yn ddiweddarach, pan oedd yn chwech oed, bu farw ei llys-fam o'r ddarfodedigaeth hefyd. Credir i'w thad, nad yw ei enw'n hysbys, gam-drin Marion gan fod ganddi wallt coch. Pan oedd Marion yn bymtheg oed, fe’i hanfonwyd gan ei thad i fyw gyda’i modryb yn Lloegr.
Symudodd i Lundain ym 1886 pan oedd hi'n bymtheg oed, a thyfodd i fân amlygrwydd pan ganodd mewn neuaddau cerdd ledled y Deyrnas Gyfunol ar ddiwedd y 19g. 

## Hawliau merched
Ymunodd ag Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched (y WSPU) ym 1908, a bu'n gwerthu eu papur newydd *Votes for Women* a daeth yn swffragét amlwg yn y Deyrnas Gyfunol am gymryd rhan mewn protestiadau aflonyddwch sifil gan gynnwys terfysgoedd a llosgi bwriadol. O ganlyniad, arestiwyd Marion lawer gwaith ac mae'n adnabyddus am iddi ddioddef cael ei gorfodi i fwyta, yn ystod ei streic newyn yn y carchar, 232 o weithiau. Dyfynnir ei bod yn dweud “nid oes unrhyw eiriau i ddisgrifio’r teimlad annioddefol ac erchyll (o orfodi bwyd i fewn i'r stumog.”  

Pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf ymfudodd i Unol Daleithiau America, ac yno ymunodd â thîm Margaret Sanger a oedd yn cyhoeddi gwybodaeth ar reoli cenhedlu.

Er iddi ddefnyddio ei dycnwch a’i llais uchel i gael pobl i roi sylw i’w hachos, ni ddefnyddiodd drais cymaint â phan oedd yn byw yn y Derynas Gyfunol, er iddi gael ei harestio lawer gwaith am ymgyrchu dros atal cenehedlu.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Rietberg
Kathleen Cavendish

Roedd **Kathleen Agnes Cavendish, Ardalyddes Hartington** (*née* **Kennedy**; 20 Chwefror 1920 – 13 Mai 1948), neu **"Kick" Kennedy**, yn débutante a gweithiwr rhyfel. Roedd hi'n ferch y diplomydd Joseph P. Kennedy, Sr. a'i wraig Rose Kennedy. Roedd hi'n chwaer y gwleidyddion John F. Kennedy, Robert F. Kennedy ac Edward Kennedy.

Priododd William Cavendish, Ardalydd Hartington, mab y Dug Devonshire, ym mis Mai 1944. Lladdwyd ef ar wasanaeth gweithredol yng Ngwlad Belg bedwar mis yn ddiweddarach. Bu farw Kathleen mewn damwain awyren ym 1948, gyda'i cariad newydd Peter Wentworth-Fitzwilliam, 8ydd Iarll Fitzwilliam.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1948
Carmen Sylva

Brenhines Rwmania a gwraig y Brenin Carol I oedd **Pauline Elisabeth Ottilie Luise o Wied** (29 Rhagfyr 1843 – 2 Mawrth 1916), sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd, cyfieithydd, nofelydd, dramodydd ac awdur storïau byrion. Fe'i hadwaenir yn helaeth wrth ei henw llenyddol **Carmen Sylva**.

Fe'i ganed yn Schloss Monrepos, Neuwied, ger dinas Ludwigsburg. Roedd yn ferch i Hermann, tywysog Wied, a'i wraig y Dywysoges Marie o Nassau. Roedd Elisabeth yn ferch artistig iawn, ers oedd yn ifanc, ond roedd ei phlentyndod hefyd yn cynnwys *seances* ac ymweliadau â'r lloches leol ar gyfer pobl â salwch meddwl.

Yn un ar bymtheg oed, ystyriwyd Elisabeth yn briodferch bosibl i Albert Edward, etifedd gorsedd "Prydain", sef y bachgen a ddeuai'n y Brenin Edward VII yn ddiweddarach. Roedd ei fam, y Frenhines Victoria, yn ffafrio Elisabeth yn gryf fel darpar ferch-yng-nghyfraith. Yn y diwedd, dewiswyd Alexandra o Ddenmarc ar gyfer Albert Edward.

Derbyniwyd Elisabeth i Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol 1890 ym Mangor, o dan yr enw Carmen Sylva. Treuliodd pump wythnos dros yr haf hwnnw yn Llandudno am gyfnod o adferiad, ar ôl argymhelliad gan Albert Edward. Ymwelodd â'r Eisteddfod yn ystod y cyfnod yma, a hi a gyflwynodd y Gadair y flwyddyn honno, i'r bardd Thomas Tudno Jones. Enwir tair stryd yn Llandudno er teyrnged iddi: Ffordd Carmen Sylva, Roumania Drive a Roumania Crescent. Tybir hefyd mai cyfieithiad o'i geiriau yw arwyddair Llandudno ('Hardd, Hafan, Hedd'), am iddi alw'r dref yn "*a beautiful haven of peace*". Urddwyd brenhines Rwmania i Orsedd y Beirdd unwaith yn rhagor ym 1925, pan cafodd y Frenhines Marie yr anrhydedd.

Bu farw Elisabeth ym Mwcarést, ac fe'i claddwyd ym Mynachdy Curtea de Argeș.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Gwyddoniaethau Rwsia ac Academi Rwmania am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Marwolaethau 1916
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Llenorion benywaidd o Rwmania
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Afon Cam

Afon yn Swydd Gaergrawnt, Lloegr, a phrif afon Caergrawnt yw **Afon Cam** () sy'n un o lednentydd Afon Great Ouse. Rhennir deheudir y sir gan Afon Cam, sy'n llifo i'r gogledd i gysylltu â'r Ouse ger Ely.

## Cyfeiriadau 
Cam
1809 yng Nghymru

bawd|Goleudy Ynys Lawd
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1809** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach)
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau 
alt=|bawd|Mynedfa i ystâd y Faenol.
bawd
alt=|bawd|Ardalyddes Bute
bawd|Charles Francis Greville

* John Owen yn etifeddu ystâd ei gefnder Syr Hugh Owen, 6ed Barwnig, ac yn ei olynu hefyd fel AS Penfro.
* Catherine, Barwnes Newborough, gweddw Thomas Wynn, Barwn 1af Newborough yn ail briodi. Ei gŵr newydd yw'r Barwn Ungerg Sternberg o Estonia
* Thomas Gee yr hynaf a Thomas Jones yn symud Gwasg Gee o Ruthun i Ddinbych 
* Codwyd y goleudy cyntaf ar Ynys Lawd .
* Ellis Evans yn dechrau pregethu yn Llanuwchllyn 
* John Henry Vivian yn sefydlu cwmni *Vivian & Sons* yn Abertawe a Chernyw 
* Thomas Assheton Smith yn ychwanegu dros ddwy fil a hanner o erwau at ei eiddo yn y Faenol drwy yrru milwyr ar geffylau i amgylchynu tir comin Llanddeiniolen er gwaethaf gwrthwynebiad y tyddynwyr lleol.
* Henry William Majendie yn cael ei gysegru'n Esgob Bangor

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* Edward Davies - *The Mythology and Rites of the British Druids* 
* Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi) - *An English-Welsh Dictionary neu Eir-Lyfr Saesneg a Chymraeg* 
* Theophilus Jones - *History of the County of Brecknock*, vol. 2 
* Dafydd Ionawr - *Joseph, Llywodraethwr yr Aipht`*

### Cerddoriaeth 
* George Thomson - *A Selected Collection of Original Welsh Airs* 

## Genedigaethau 
* 6 Ionawr - Y Parch Robert Jones, awdur ar lenyddiaeth Gymraeg ac offeiriad Eglwys Loegr (bu farw 1879)
* 18 Ionawr - John Gwyn Jeffreys, concolegydd (bu farw 1885) 
* 1 Chwefror - Sophia Crichton-Stuart, Ardalyddes Bute (bu farw 1859) 
* 4 Chwefror - Arthur James Johnes, barnwr ac awdur 
* 15 Chwefror - Owen Jones, pensaer (bu farw 1874) 
* 17 Ebrill - Thomas Brigstocke, arlunydd (bu farw 1881) 
* 24 Mai - William Chambers, gwleidydd (bu farw 1882) 
* 26 Mai - George Thomas Clark, peiriannydd (bu farw 1885) 
* 12 Gorffennaf - David Williams, (Alaw Goch) diwydiannwr (bu farw 1863) 
* 11 Awst - Robert Thomas (Ap Vychan), awdur (bu farw 1880) 
* 20 Awst - Morris Williams (Nicander), awdur (bu farw 1874) 
* 25 Medi - William Roberts gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, golygydd, ac awdur (bu farw 1887) 
* 27 Hydref - Lewis Edwards, gweinidog ac addysgwr anghydffurfiol (bu farw  1887) 
* 13 Hydref - Walter Wilkins  Aelod Seneddol Sir Faesyfed (bu farw 1840) 
* 22 Rhagfyr - John Hanmer, Barwn 1af Hanmer, gwleidydd (bu farw 1882) 
* 29 Rhagfyr - William Ewart Gladstone Prif Weinidog y DU a deiliad ystadau ym Mhenarlâg (bu farw 1898) 
* *dyddiad anhysbys* 
** Evan James, awdur geiriau anthem genedlaethol Cymru (bu farw 1878) 
** William Jones, Siartydd, actor a gwneuthurwr clociau (bu farw 1873)

## Marwolaethau 
* Ebrill - Charles Francis Greville, sylfaenydd porthladd Aberdaugleddau, 59 
*28 Hydref - Hugh Pugh, Gweinidog annibynnol, 29 

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên