Hugh Cholmondeley, 2il Farwn Delamere

Roedd **Hugh Cholmondeley, 2il farwn Delamere** (3 Hydref 1811 – 1 Awst 1887), yn dirfeddianwr o Sais ac yn wleidydd Ceidwadol. Fe wasanaethodd yn Senedd y Deyrnas Unedig fel Aelod Seneddol  Sir Ddinbych, Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn ac fel aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cefndir
Roedd Hugh yn fab hynaf i Thomas Cholmondeley barwn cyntaf Delamere; roedd ei fam Henrietta Elizabeth Williams-Wynn yn ferch i Syr Watkin Williams-Wynn, 4ydd Barwnig ac yn  wyres i'r cyn Brif Weinidog George Grenville. Roedd y teulu yn perthyn hefyd i'r un ach a Syr Robert Walpole, Prif Weinidog cyntaf Prydain Fawr.

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Eton, cyn ymuno a'r Life Guards fel canwr corn; wedi ymadael a'r byddin reolaidd daeth yn gyrnol ar Filisia Swydd Gaer gan dal y swydd hyd ddiwedd ei oes

Ym 1848, priododd Cholmondeley a'r Ledi Sarah Hay-Drummond, merch Thomas Gelli-Drummond, 11eg Iarll Kinnoull; ni chawsant plant bu hi farw ym 1859. Priododd eto ym 1860 Augusta Emily Seymour, merch Syr George Hamilton Seymour  cawsant un mab ac un ferch:
*Hugh Cholmondeley, 3ydd Barwn Delamere (28 Ebrill, 1870 - 13 Tachwedd, 1931)
*Sybil Cholmondeley (29 Rhagfyr, 1871 - 26 Mai, 1911)
Bu farw Farwnes Delamere yn 1911

## Ystâd
chwith|bawd|Abaty Vale Royal
Sedd deuluol Hugh  Cholmondeley oedd Abaty Vale Royal  sydd wedi ei leoli yn Whitegate, yn Swydd Gaer. Cyn datgysylltu'r abatai roedd Vale Royal yn abaty Sistersaidd. Daeth yr ystâd yn eiddo i deulu Cholmondeley ym 1615 a bu'r teulu'n byw yno hyd y 1940au. Bu'r teulu yn chware rhan blaenllaw ym mywyd Swydd Gaer a Siroedd Gogledd Cymru am genedlaethau. Bu perthnasau i Hugh yn cynrychioli Gororau Cymru yn y senedd yn di dor o'r 16g hyd yr Ail Ryfel Byd; bu aelodau'r teulu hefyd yn cyflawni bron pob swydd gyhoeddus arall oedd ar gael; bu Hugh yn gwasanaethu fel ynnad heddwch dros Gaer ac yn Is Arglwydd Raglaw'r sir.

## Gyrfa Wleidyddol
Safodd Cholmondeley ei etholiad cyntaf mewn isetholiad yn etholaeth Sir Ddinbych a achoswyd gan farwolaeth ei ewyrth Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig; cafodd ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Ceidwadwyr.  Safodd yn Ninbych fel gweithred o gadw'r sedd yn gynnes i'w gefnder Syr Watkin Williams-Wynn, 6ed Barwnig dod i delerau efo marwolaeth ei dad; ildiodd y sedd i'w gefnder yn etholiad cyffredinol 1841

Safodd Cholmondeley yn etholaeth Bwrdeistref Trefaldwyn yn etholiad cyffredinol 1841 gan gadw'r sedd i'r Ceidwadwyr mewn gornest yn erbyn gwrthwynebydd Rhyddfrydol. Safodd etholiad cystadleuol eto yn etholiad cyffredinol 1847, y tro hwn yn erbyn David Pugh gwrthwynebydd o'r un blaid ag ef. Canlyniad yr etholiad oedd bod y ddau ymgeisydd yn gyfartal. Gan fod y ddau ymgeisydd yn gyfartal bu'n rhaid i bwyllgor seneddol pennu'r buddugol; gan na wnaed cais i'r pwyllgor i gefnogi achos Cholmondeley dros gadw'r sedd cafodd Pugh ei ethol.

Ar farwolaeth ei dad ym 1855 dyrchafwyd Cholmondeley i Dŷ'r Arglwyddi fel yr ail farwn Delamere

## Marwolaeth
Bu farw'r Arglwydd Delamere yn ei gartref Royal Vale ar 1 Awst 1887 a rhoddwyd ei olion i'w orffwys yn gladdgell y teulu ym mynwent eglwys Whitegate.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1887
Categori:Aelodau Tŷ'r Arglwyddi