open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cristina Peri Rossi

Llenor straeon byrion, nofelydd, a bardd o Wrwgwái yn yr iaith Sbaeneg yw **Cristina Peri Rossi** (ganwyd 12 Tachwedd 1941) sy'n nodedig am ei ffuglen sy'n ymdrin â themâu metaffisegol, dirfodaeth, a rhywedd.

Ganwyd ym Montevideo i deulu o dras Eidalaidd. Astudiodd lenyddiaeth ym Mhrifysgol y Weriniaeth, Montevideo. Cyhoeddodd ei llyfr cyntaf, y casgliad o straeon *Viviendo*, yn 1963. Merched ar ymylon cymdeithas sy'n byw mewn unigrwydd yw prif gymeriadau'r straeon hyn. Denodd ragor o sylw yn sgil y casgliad *Los museos abandonados* (1968) a'i nofel gyntaf, *El libro de mis primos* (1969), gweithiau sy'n nodweddiadol o ffuglen ddirfodol.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Uberto Stabile, *Cristina Peri Rossi* (Valencia: Quervo, 1984).

Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Beirdd Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Newyddiadurwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Wrwgwái
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Pobl a aned ym Montevideo
Categori:Pobl LHDT o Wrwgwái
Kristen Johnston

Awdures Americanaidd yw **Kristen Angela Johnston** (ganwyd 20 Medi 1967) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel hunangofiannydd, actor ffilm, teledu a llwyfan. Mae'n fwyaf adnabyddus fel y cymeriad Sally Solomon yn y gyfres *3rd Rock from the Sun* ac enillodd wobr Emmy ddwywaith am 'Actoes Gynorthwyol Arbennig mewn Cyfres Gomedi'. Ymddangosodd hefyd fel Wilma Flintstone yn *The Flintstones in Viva Rock Vegas*, fel Holly Franklin yn y sitcom *The Exes* ac yn y sitcom *Mom*.

Fe'i ganed yn Washington ar 20 Medi 1967. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Harvard ac Ysgol Theatr *Circle in the Square*.

## Magwraeth
Ganed Johnston yn Washington, D.C., ond fe'i magwyd yn bennaf yn Fox Point, Wisconsin, un o faestrefi Milwaukee, lle mynychodd Ysgol Uwchradd Gatholig St. Eugene ac Ysgol Uwchradd Whitefish Bay.

Yn ei hunangofiant, *Guts: The Endless Follies and Tiny Triumphs of a Giant Disaster*, mae Johnston yn trafod ei dibyniaeth i alcohol a chyffuriau, a ddechreuodd pan oedd yn yr ysgol uwchradd. Crybwyllodd ei bod yn yfed dwy botel o win bob nos ar un adeg. Dywedodd mewn llyfr yn 2012 ei bod wedi bod yn sobr ers pum mlynedd.

## Gyrfa
Ymddangosodd fel actores broffesiynol am y tro cyntaf gyda Theatr Atlantic Efrog Newydd, cwmni a sefydlwyd gan yr awdur David Mamet.

Yn ystod ei chysylltiad â'r cwmni hwnnw, ymddangosodd mewn cynyrchiadau fel *As You Like It* a *Stage Door*, ymhlith llawer o rai eraill. Mae hi wedi perfformio gyda Chwmni Theatr Naked Angels yn *The Stand-In a Hot Key*s, a gyda *New York Stage and Film* yn ''Kim's Sister*, gyda David Strathairn a Jane Adams. Ar gyfer ei pherfformiad yn *The Lights* yn Lincoln Centre Theatre, enwebwyd Johnston ar gyfer Gwobr Desg Ddrama fel yr Actor Cynorthwyol Gorau.

Daeth y sioe â hi i sylw Carsey-Werner, ac wedi sawl clyweliad yn 1996 ar gyfer y gyfres deledu *3rd Rock from the Sun'', enillodd rôl Sally Solomon. Bu'n serennu yn y gyfres o 1996 i 2001. Enillodd y rôl ei dwy Wobr Emmy am yr actores Gynorthwyol orau mewn cyfres gomedi.

## Anrhydeddau
* 
## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Washington
Cyfansoddiad Ionic

Mewn cemeg, mae **cyfansoddiad ionic** yn gyfansoddyn cemegol sy'n cynnwys ïonau a ddelir gyda'i gilydd gan rymoedd electrostatig a elwir yn "bondio ïonig". 
bawd|chwith|Cell uned o sffalerit

Mae'n broses lle mae metel ag an-fetel yn adweithio gyda'i gilydd ac mae'r electronnau yn symyd o'r metel i'r an-fetel. Mae hyn yn creu ionau metel positif, ac ionau an-fetel negatif. Mae'r nifer o electronnau mae'r metel yn golli angen bod yn hafal i'r nifer o electronnau mae'r an-fetel yn ennill ac mae'n rhaid i'r taliadau (+ a -) o'r ionau positif a negetif canslo ei gilydd, fel bod y cyfansoddyn yn niwtral ar y cyfan, ond mae'n cynnwys ïonau â gwefr bositif o'r enw cationau ac ïonau â gwefr negatif a elwir yn "anionau". Gall y rhain fod yn ïonau syml fel y sodiwm (Na+) a chlorid (Cl−) mewn sodiwm clorid, neu'n fathau polyatomig fel ïonau yr amoniwm () a charbonad () mewn amoniwm carbonad.

Mae cyfansoddion ïonig sy'n cynnwys ïonau hydrogen (H+) yn "asidau", ac mae'r rhai sy'n cynnwys ïonau sylfaenol hydrocsid (OH−) neu ocsid (O2−) yn cael eu galw'n "fas" (*bases*). Gelwir cyfansoddion ïonig heb yr ïonau hyn hefyd yn "halwynau"; ffurfir y rhain drwy adweithiau asid-bas. Gellir cynhyrchu cyfansoddion ïonig, hefyd, o'u ïonau cyfansoddol trwy anweddu eu toddydd (*solvent*), eu dyddodiad (*precipitation*), eu rhewi, adwaith cyflwr solet, neu adwaith a geir wrth drosglwyddo electronau metelau adweithiol gydag anfetelau adweithiol, fel nwyon halogen.

## Cyfeiriadau
Categori:Cemeg
Categori:Ffiseg
Ashley (gwahaniaethu)

Gallai **Ashley** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
*Ashley, pentref yng Nghaint
*Ashley, pentref yn Hampshire (Ardal Dwyrain Hampshire)
*Ashley, pentref yn Hampshire (Ardal Fforest Newydd)
*Ashley, pentref yn Hampshire (Bwrdeistref Test Valley)
*Ashley, pentref yn Swydd Gaer
*Ashley, pentref yn Swydd Gaergrawnt
*Ashley, pentref yn Swydd Gaerloyw
*Ashley, pentref yn Swydd Northampton
*Ashley Green, pentref yn Swydd Buckingham
*Ashley Warren, pentref yn Hampshire

## Pobl
### Enw cyntaf
*Ashley Cole (g. 1980), pêl-droediwr o Sais
*Ashley Fayth, cantores
*Ashley Jensen (g. 1969), actores Albanaidd
*Ashley B. Morris (g. 1961), botanegydd o UDA
*Ashley Olsen (g. 1986), actores
*Ashley Williams (g. 1984), pêl-droediwr o Gymro

### Cyfenw
*Syr Bernard Ashley (1926–2009), dyn busnes o Gymro
*Gail Ashley (g. 1941), gwyddonydd
*Jack Ashley, Arglwydd Ashley o Stoke (1922–2012), gwleidydd o Sais
*Laura Ashley (1925–85), dylunydd ffasiwn o Gymro
*Mary Ashley (1931–96), arlunydd o UDA
Crowdhill

Pentref yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Crowdhill**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Fair Oak and Horton Heath yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Eastleigh.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Eastleigh
Categori:Pentrefi Hampshire
Catherine Asaro

Awdur ffuglen wyddonol Americanaidd yw **Catherine Ann Asaro** (ganwyd 6 Tachwedd 1955) sydd hefyd yn sgwennu nofelau ffantasi, gan gynnwys y *Skolian Empire*.

Fe'i ganed yn Oakland, Califfornia ar 6 Tachwedd 1955. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Harvard, Prifysgol Califfornia, Los Angeles. 

## Y dyddiau cynnar
Ganwyd Catherine Asaro ar 6 Tachwedd 1955 yn Oakland, Califfornia ac fe'i magwyd yn El Cerrito, Califfornia. Mynychodd Ysgol Uwchradd Kennedy yn Richmond, Califfornia. Mae ganddi B.S. gydag anrhydedd mewn cemeg gan UCLA, a gradd Meistr mewn ffiseg a PhD mewn ffiseg gemegol o Brifysgol Harvard. Pan na fydda yn ysgrifennu ac yn ymddangos mewn confensiynau a chyfarfodydd llofnodi llyfrau, mae Asaro yn dysgu mathemateg, ffiseg a chemeg.

Ei gŵr oedd John Kendall Cannizzo, astroffisegydd yn NASA. Mae ganddynt un ferch, sy'n ddawnsiwr bale a astudiodd fathemateg ym Mhrifysgol Caergrawnt a Phrifysgol Califfornia, Berkeley.

## Gyrfa
Mae Asaro yn aelod o SIGMA, sef melin drafod o awduron hapfasnachol sy'n cynghori'r llywodraeth ynghylch tueddiadau yn y dyfodol sy'n effeithio ar ddiogelwch cenedlaethol. Mae hi hefyd yn adnabyddus am ei hymgyrch i ddod â merched a merched i feysydd STEM ac am herio rolau rhyw a disgwyliadau llenyddol yn ei ffuglen.

Mae Catherine Asaro yn gyn-ddawnsiwr bale a jazz, sydd wedi perfformio gyda chwmnïau dawns ac mewn sioeau cerdd yn Ohio a mannau eraill. Sefydlodd a gwasanaethodd fel cyfarwyddwr artistig a phrif ddawnsiwr ar gyfer dau grŵp dawns yn Harvard: *The Firstly Jazz Dance Company* a *Bale Prifysgol Harvard*. Ar ôl iddi raddio, datblygwyd *Mainly Jazz* gan ei myfyrwyr a throdd yn glwb yn y coleg.

Mae hi wedi cwblhau dau dymor fel llywydd Awduron Ffuglen Wyddonol a Ffantasi America (*Science Fiction and Fantasy Writers of America*; SFWA) (2003-2005) ac yn ystod ei chyfnod sefydlodd Wobr Andre Norton ar gyfer Ffuglen a Ffantasi Gwyddoniaeth i Oedolion Ifanc.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Oakland, Califfornia
Julia Quinn

Awdur poblogaidd, Americanaidd yw **Julia Quinn**, enw-awdur **Julie Pottinger** (ganwyd 26 Hydref 1966). Y *genre* a ddefnyddir ganddi gan amlaf yw'r rhamant hanesyddol. Mae Pottinger yn ystyried ei hun yn ffeminist ac yn rhoi rhinweddau ffeministaidd i harwresau ei nofelau, gan newid ffeithiau hanesyddol i ffuglen hanesyddol.

Ganed **Julie Cotler** (enw-awdur yw Julia Quinn) yn Unol Daleithiau America yn 1970. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Harvard ac Ysgol Hotchkiss. 

Hyd at 2019 roedd ei nofelau wedi'u cyfieithu i 29 o ieithoedd tramor, ac mae wedi ymddangos ar Restr Bestseller y *New York Times* 19 o weithiau.

## Magwraeth a choleg
Magwyd Julie Pottinger yn New England yn bennaf, er iddi dreulio llawer o'i hamser yng Nghaliffornia ar ôl i'w rhieni ysgaru. Hyd yn oed fel plentyn bychan ymddiddorai mewn llyfrau ac ysgrifennu.

## Yr awdur
I ddiddori ei hun yn ystod ei chwrs, dechreuodd Pottinger ysgrifennu nofelau rhamant *Regency*. Ychydig wythnosau ar ôl iddi gael ei derbyn i ysgol feddygol, darganfu fod ei dwy nofel gyntaf, *Splendid* a *Dancing At Midnight*, wedi cael eu gwerthu mewn ocsiwn, digwyddiad anarferol i awdur rhamant newydd. Gohiriodd yr ysgol feddygol am ddwy flynedd tra ysgrifennodd ddwy nofel arall.

Erbyn i Pottinger fynd i Ysgol Feddygaeth Iâl i wireddu ei breuddwyd o fod yn feddyg, roedd tri o'i llyfrau wedi'u cyhoeddi. Ar ôl dim ond ychydig fisoedd byr o astudio meddygaeth, fodd bynnag, sylweddolodd Pottinger ei bod yn well ganddi ysgrifennu! Gadawodd yr ysgol feddygol a ymroddodd ei hun yn llwyr i'w gwaith ysgrifennu.

### Two Dukes of Wyndham
* *The Lost Duke of Wyndham* (2008)
* *Mr. Cavendish, I Presume* (2008)

### Cyfres Bevelstoke
* *The Secret Diaries of Miss Miranda Cheever* (2007)
* *What Happens in London* (2009)
* *Ten Things I Love About You* (2010)

### Smythe-Smith quartet
* *Just Like Heaven* (2011)
* *A Night Like This* (2012)
* *The Sum of All Kisses* (2013)
* *The Secrets of Sir Richard Kenworthy* (2015)

### Rokesby series
* *Because of Miss Bridgerton* (2016)
* *The Girl with the Make-Believe Husband* (2017)
* *The Other Miss Bridgerton* (2018)

### Lady Whistledown
* "Thirty-Six Valentines" yn *The Further Observations of Lady Whistledown* (2003)
* "The First Kiss" yn *Lady Whistledown Strikes Back* (2004)

### The Lady Most. . . 
* *The Lady Most Likely. . .* (2010)
* *The Lady Most Willing. . .* (2012)

### Arall
* "Gretna Greene" yn *Scottish Brides* (1999)
* ". . . and a Sixpence in Her Shoe" yn *Four Weddings and a Sixpence* (2016)

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Pobl o Pennsylvania
Bramshott and Liphook

Plwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Bramshott and Liphook**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Hampshire. Mae'n cynnwys yr aneddiadau Bramshott, Liphook, Cold Ash Hill a Hammer Bottom. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 8,491.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Hampshire
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Andrea Camilleri

Roedd **Andrea Calogero Camilleri** (; 6 Medi 1925 &ndash; 17 Gorffennaf 2019) yn awdur Eidalaidd, yn fwyaf adnabyddus am ei nofelau "Commissario Montalbano".

Cafodd Camilleri yn Porto Empedocle, Sisili. Cafodd ei addysg yn yr Accademia Nazionale di Arte Drammatica Silvio D'Amico.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Nofelwyr Eidaleg o'r Eidal
Categori:Pobl o Sisili
Bardd y Mis

Cynllun gan BBC Radio Cymru yw **Bardd y Mis**. Mae'n rhoi cyfle i un bardd bob mis gynhyrchu nifer o gerddi yn ystod y mis mewn ymateb i eitemau amrywiol a ddarlledir trwy'r orsaf. Sefydlwyd y prosiect yn 2014 ac ers 2018, fe'i rhedir mewn partneriaeth â Barddas, y Gymdeithas Gerdd Dafod.

## Rhestr o Feirdd y Mis 
### 2014 
* Ebrill - Llŷr Gwyn Lewis 
* Mai - Karen Owen 
* Mehefin - Llion Jones 
* Gorffennaf - Myrddin ap Dafydd
* Awst - Gruffudd Antur 
* Medi - Sian Northey 
* Hydref - Ceri Wyn Jones
* Tachwedd - Rhys Iorwerth
* Rhagfyr - Twm Morys

### 2015 
* Ionawr - Christine James
* Chwefror - Gwyneth Glyn
* Mawrth - Dafydd John Pritchard
* Ebrill - Mererid Hopwood
* Mai - T James Jones
* Mehefin - Mari George
* Gorffennaf - Elis Dafydd
* Awst - Arwel 'Pod' Roberts
* Medi - Anni Llŷn
* Hydref - Aneirin Karadog
* Tachwedd - Nici Beech
* Rhagfyr - Aled Lewis Evans

### 2016 
* Ionawr - Eurig Salisbury
* Chwefror - Mair Tomos Ifans
* Mawrth - Gruffudd Eifion Owen
* Ebrill - Arwel 'Rocet' Jones
* Mai - John Gwilym Jones
* Mehefin - Hywel Griffiths
* Gorffennaf - Rhys Iorwerth
* Awst - Menna Elfyn
* Medi - Arwyn Groe Davies
* Hydref - Tudur Dylan Jones
* Tachwedd - Nia Môn
* Rhagfyr - Alan Llwyd

### 2017 
* Ionawr - Iestyn Tyne
* Chwefror - Idris Reynolds
* Mawrth - Nia Powell
* Ebrill - Marged Tudur
* Mai - Geraint Lloyd Owen
* Mehefin - Esyllt Nest Roberts
* Gorffennaf - Siôn Aled Owen
* Awst - Emyr Lewis
* Medi - Casia Wiliam
* Hydref - Osian Rhys Jones
* Tachwedd - Heiddwen Tomos
* Rhagfyr - Llŷr Gwyn Lewis

### 2018 
* Ionawr- Llion Pryderi Roberts
* Chwefror - Ifan Prys
* Mawrth - Beryl Griffiths
* Ebrill- Gwennan Evans
* Mai - Rhys Dafis
* Mehefin - Lyn Ebenezer
* Gorffennaf - Iwan Rhys
* Awst - Aron Pritchard
* Medi - Elinor Wyn Reynolds
* Hydref - Beth Celyn
* Rhagfyr - Ed Holden

### 2019 
* Ionawr - Morgan Owen
* Chwefror - Megan Elenid Lewis
* Mawrth - Mari George
* Ebrill - Caryl Bryn
* Mai - Iwan Huws
* Mehefin - Aneirin Karadog
* Gorffennaf - Manon Awst
*Awst - Osian Owen
*Medi - Tudur Hallam
*Hydref - Robat Powel
*Tachwedd - Rufus Mufasa
*Rhagfyr - Eurig Salisbury

### 2020 
* Ionawr - Judith Musker Turner
*Chwefror - Llio Maddocks
*Mawrth - Karen Owen
*Ebrill - Geraint Roberts
*Mai - Anwen Pierce
*Mehefin - Emyr Davies
*Gorffennaf - Casia Wiliam
*Awst - Dyfan Lewis
*Medi - Ifor ap Glyn
*Hydref - Geraint Løvgreen
*Tachwedd - Ceri Wyn Jones
*Rhagfyr - Christine James

### 2021 
* Ionawr - Sara Louise Wheeler
* Chwefror - Sian Northey
* Mawrth - Terwyn Tomos
* Ebrill - Gwenallt Llwyd Ifan
* Mai - Tudur Dylan Jones
* Mehefin - Gwion Hallam
* Gorffennaf - Anni Llŷn
* Awst - Derec Llwyd Morgan
* Medi - Kayley Sydenham

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Prosiect WiciLlên
Colemore and Priors Dean

Plwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Colemore and Priors Dean**. Mae'n cynnwys yr aneddiadau Colemore a Priors Dean. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Hampshire tua 3 milltir i'r gorllewin o Liss a thua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o Petersfield, Hampshire, Lloegr.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 135.

Cyfunwyd pentrefan Colemore â phentrefan cyfagos Priors Dean yn 1932 i ffurfio un plwyf.

## Yr eglwys leol
Mae rhannau cynharaf o hen eglwys blwyf Eglwys Sant Pedr Vincula (*St Peter in Chains*) yn dyddio i'r 11g ac yn adeilad rhestredig Gradd II*. Mae bellach wedi ei ddadsancteiddio ac yng ngofal Ymddiriedolaeth Cadwraeth yr Eglwysi.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Hampshire
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
The Broken Circle Breakdown

Ffilm ddrama Belgaidd yw ***The Broken Circle Breakdown*** (hefyd ***Alabama Monroe***) a gyfarwyddwyd gan Felix Van Groeningen. Mae’n seiliedig ar ddrama a ysgrifennwyd gan Johan Heldenbergh a Mieke Dobbels, a chafodd ei haddasu ar gyfer y sgrin gan Carl Joos a Felix Van Groeningen.

## Crynodeb 
Mae’r ffilm wedi’i lleoli yn Gent, yn Rhanbarth Fflandrys Gwlad Belg, ac mae’n dilyn bywydau Didier (Johan Heldenbergh) ac Elise (Veerle Baetens) dros saith mlynedd wrth iddynt syrthio mewn cariad trwy eu brwdfrydedd dros gerddoriaeth canu’r Tir Glas. Mae ganddynt ferch, Maybelle, sy’n datblygu canser ar ôl ei phen-blwydd yn chwech oed, ac mae’n marw o fewn blwyddyn. Mae marwolaeth Maybelle yn cael effaith ddinistriol ar eu perthynas a’u bywydau.

## Trac Sain 
# "Will the Circle be Unbroken?"
# "The Boy Who Wouldn't Hoe Corn"
# "Dusty Mixed Feelings"
# "Wayfaring Stranger"
# "Rueben's Train"
# "Country In My Genes"
# "Further On Up The Road"
# "Where Are You Heading, Tumbleweed?"
# "Over In The Gloryland"
# "Cowboy Man"
# "If I Needed You"
# "Carved Tree Inn"
# "Sandmountain"
# "Sister Rosetta Goes Before Us"
# "Blackberry Blossom"

Categori:Egin ffilm
Categori:Ffilmiau 2012
Capparis spinosa

{{Blwch tacson
| enw = {}*Rhodopechys sanguinea*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| clade = Angiospermau, Ewdivotau a Rosidau
| classis = 
| ordo = Brassicales
| familia = Capparaceae
| cytras = Angiospermau, Ewdivotau a Rosidau
| genus = Capparis
| species = *C. spinosa*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol = Linnaeus, 1753
}}

Planhigyn lluosflwydd yw'r **Capparis spinosa** adnabyddir hefyd fel 'Planhigyn y caprys', gyda dail crwm, tew a blodau pinc golau.

Mae'r planhigyn yn fwyaf adnabyddus am y blagur bwytadwy **(caprys)**, a ddefnyddir yn aml i roi blas ar fwyd, a'r ffrwythau (aeron caprys); mae'r ddau ohonynt fel arfer yn cael eu piclo. Mae rhywogaethau eraill o *Gapparis* hefyd yn cael eu dewis ynghyd â C. spinosa ar gyfer eu blagur neu ffrwythau. Defnyddir rhannau eraill o'r Capparis wrth weithgynhyrchu meddyginiaethau a cholur.

Mae *Capparis spinosa* yn frodorol i'r Canoldir. Mae'n endemig i bron pob un o wledydd Môr y Canoldir, ac mae wedi'i gynnwys yn y fflora gan y rhan fwyaf ohonynt, ond mae ansicrwydd a yw'n gynhenid i'r rhanbarth hwn. Er bod fflora rhanbarth Môr y Canoldir yn dioddef endemism sylweddol, gallai'r llwyn caprys fod wedi deillio o'r trofannau, ac yna cynefino gyda hinsawdd a phridd basn Môr y Canoldir.

## Cyfeiriadau
Categori:Capparis
Categori:Planhigion bwytadwy
Categori:Fflora Ewrop
Categori:Sbeisys
Rosa Schapire

Awdur a model o Wald Pwyl a fu'n byw yn yr Almaen oedd **Rosa Schapire** (9 Medi 1874 - 1 Chwefror 1954) sy'n nodigedig am ei gwaith fel hanesydd celf a chyfieithydd. Roedd yn un o'r cyntaf i gydnabod pwysigrwydd y grŵp o arlunwyr a elwid yn *"Die Brücke"*.

Fe'i ganed yn Brody yng ngorllewin Wcráin ond a oedd ar ddydd ei geni yn rhan o'r Ymerodraeth Awstriaidd; bu farw yn Llundain.

## Magwraeth
Roedd yn ferch i ddau Iddew cyfoethog, a chafodd ei haddysgu gan diwtor preifat. Yn 1893, symudodd y teulu i Hamburg. Yn 1897, cyhoeddodd *Ein Wort zur Frauenemanzipation* (Gair ar Ryddfreinio Menywod). Astudiodd hanes celf, gan dderbyn gradd israddedig o Brifysgol Bern ym 1902 cyn ennill PhD o Brifysgol Heidelberg ym 1904. Dilynodd Schapire astudiaethau ôl-raddedig ym Mhrifysgol Leipzig.

Yn 1939, llwyddodd i ddianc o'r Almaen i Loegr lle cyfrannodd at wahanol gylchgronau celf, fel *Architectural Review*, *Eidos*, *Connoisseur* a *Die Weltkunst* [Almaeneg]. Bu hefyd yn cynorthwyo Nikolaus Pevsner gyda chasgliad o ddeunydd ar gyfer ei gyfres *The Buildings of England*.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Pobl o Brody
Chawanmushi

bawd|300px|*Chawanmushi*

Saig o gwstard wy o Japan yw ***chawanmushi*** (茶碗蒸し, yn llythrennol "stêm cwpan te" neu "wedi'i stemio mewn powlen de"). Yn annhebyg i gwstardiau eraill, mae fel arfer yn cael ei fwyta fel rhan o bryd o fwyd, oherwydd bod *chawanmushi* yn cynnwys pethau sawrus yn hytrach na melys. Cymysgedd o wy a saws soia, *dashi* a mirin am eu blas yw'r cwstard, gyda nifer o gynhwysion fel madarch *shiitake*, *kamaboko*, gwreiddiau lilïau, corgimychiaid wedi'u berwi a ginco mewn cynhwysydd siâp cwpan te. Mae'r rysáit yn debyg i un wyau wedi'u stemio Tsieineaidd, ond gall y topins fod yn wahanol. Gan nad oes modd codi cwstard wy â gweill bwyta, un o'r ychydig brydau Japaneaidd a fwytir â llwy yw hwn.

Gellir bwyta *chawanmushi* naill ai'n boeth neu'n oer. Os caiff nwdls *udon* eu hychwanegu, gelwir y pryd yn *odamaki mushi* neu *odamaki udon*. 

## Cyfeiriadau 

Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Categori:Coginiaeth Asia
Olyniaeth apostolaidd

[bawd|*Cysegriad [Deodatus, Esgob Nevers|Deodatus* (tua 1620) gan Claude Bassot.]]
Athrawiaeth eglwysig Gristnogol yw **olyniaeth apostolaidd** sy'n honni bod yr esgobyddiaeth yn cynrychioli llinach ddi-dor y gellir ei holrhain yn ôl i Ddeuddeg Apostol yr Iesu. Yn ôl y ddysgeidiaeth hon, mae esgobion yn berchen ar rymoedd arbennig y maent wedi etifeddu oddi ar yr apostolion, gan gynnwys yr hawliau i gonffyrmio aelodau'r eglwys, i ordeinio offeiriaid, i gysegru esgobion eraill, ac i lywodraethu'r glerigiaeth ac aelodau'r eglwys yn eu hesgobaethau.

Mae'r athrawiaeth yn dyddio'n ôl i oes yr Eglwys Fore, er bod ei union darddiad yn ansicr. Dehonglir hanes ac athrawiaeth boreuaf y ffydd Gristnogol yn y Testament Newydd yn wahanol gan wahanol eglwysi a diwinyddion. Tua'r flwyddyn 95, ysgrifennodd Clement, Esgob Rhufain, lythyr at yr eglwys yng Nghorinth sy'n cadarnhau'r olyniaeth apostolaidd. Yn aml dyfynnir Mathew 28:19–20, anerchiad Iesu at ei apostolion, fel tystiolaeth o sefydlu'r esgobyddiaeth ganddo:
"Felly ewch i wneud pobl o bob gwlad yn ddisgyblion i mi, a'u bedyddio nhw fel arwydd eu bod nhw wedi dod i berthynas â'r Tad, a'r Mab a'r Ysbryd Glân. A dysgwch nhw i wneud popeth dw i wedi'i ddweud wrthoch chi. Gallwch chi fod yn siŵr y bydda i gyda chi bob amser, nes bydd diwedd y byd wedi dod."

Derbynir athrawiaeth yr olyniaeth apostolaidd gan yr eglwysi Catholig, Uniongred Ddwyreiniol, Hen Gatholig, Lwtheraidd (Llychlyn), Anglicanaidd, a Morafaidd. Mae eglwysi eraill yn dal nad yw'r olyniaeth apostolaidd a'r esgobyddiaeth yn angenrheidiol i weinyddu'r ffydd Gristnogol.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Arnold Ehrhardt, *The Apostolic Succession in the First Two Centuries* (Llundain: Lutterworth, 1953).
* Thomas M. Kocik, *Apostolic Succession in an Ecumenical Context* (Efrog Newydd: Alba House, 1996).
* Hans Küng, *Apostolic Succession: Rethinking a Barrier to Unity* (Efrog Newydd: Paulist Press, 1968).
* Ola Tjørhom (gol.), *Apostolicity and Unity: Essays on the Porvoo Common Statement* (Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 2002).

Categori:Apostolion
Categori:Eglwyseg
Categori:Esgobion
Categori:Geirfa Cristnogaeth
Apostolaidd
Marina Popovich

Awdur o Rwsia oedd **Marina Lavrentievna Popovich** (20 Gorffennaf 1931 - 30 Tachwedd 2017) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awyrenwr, peilot-prawf a pheiriannydd. Roedd yn gyrnol yn awyrlu Rwsia, ac yn 1964 hi oedd y ferch gyntaf o Rwsia i hedfan drwy'r mur sain. 

Ganed **Marina Lavrentievna Vasiliyeva** yn Rhanbarth Velizhsky (Rwsieg: *Ве́лижский райо́н*) ffin gorllewinol eithaf Rwsia, a bu farw yn Krasnodar, ychydig i'r de o'i man geni. Cafodd gladdedigaeth wladwriaethol yn y 'Mynwent Coffa, Milwrol, Ffederal' ym Moscfa. Mae'n awdur ar naw llyfr a gelwyd seren yng nghytser Cancer ar ei hôl.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Hedfan Sifil y Wladwriaeth, St Petersburg. Priododd Pavel Popovich. Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd.

Oherwydd ei gwaith ar y MiG, sef math arbennig o awyren cyflym, a elwir yn *fighter jet*, gelwid hi yn "Madame MiG".

## Magwraeth
Ganwyd Marina Vasilieva ym 1931 yn Ardal Velizhsky o Smolensk Oblast, ond symudodd gyda'i theulu i Novosibirsk, bron yng nghanol Rwsia, yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Dechreuodd ddysgu hedfan fel plentyn ond, yn dilyn y rhyfel, gwaharddodd yr Undeb Sofietaidd fenywod rhag gwasanaethu fel peilotiaid milwrol. Yn 16 oed, gan gyflwyno ei hun fel 22 oed, ysgrifennodd at y cadlywydd Sofietaidd Kliment Voroshilov yn gofyn iddo ei derbyn i ysgol hedfan. Ymyrrodd Voroshilov ar ei rhan a chafodd ei derbyn i Technosum Hedfan Novosibirsk lle graddiodd yn 1951.

## Gwaith
Ar y dechrau, gweithiodd fel peiriannydd, ac yna'n ddiweddarach fel hyfforddwr hedfan. Yn 1962, aeth i mewn i'r grŵp cyntaf o fenywod a fyddai'n hyfforddi i ddod yn gosmonotau (gofodwyr) yn y rhaglen ofod Sofietaidd. Ar ôl dau fis o hyfforddiant, cafodd ei gwrthod o'r rhaglen. Cafodd ei gŵr, Pavel Popovich, ei dderbyn i'r rhaglen, gan ddod yn wythfed person yn y gofod ar fwrdd Vostok 4 yn 1962.

Daeth yn beilot llawn yn y Llu Awyr Sofietaidd yn 1963, ac yn 1964 fe'i derbyniwyd fel peilot-prawf milwrol. Yn ddiweddarach y flwyddyn honno, torrodd y mur sain mewn MiG 21. Aeth i mewn i'r fyddin 'wrth-gefn' ym 1978 ac yna ymunodd â Biwro Cynllunio Antonov (Wcraineg: *Державне підприємство "Антонов"*) fel peilot-prawf. Yno gosododd ddeg record hedfan ar awyren o'r enw'r "Antonov An-22". Ymddeolodd ym 1984.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Smolensk Oblast
Carbonara

Pryd o fwyd Rhufeinig o basta, wyau, caws caled, guanciale (neu pancetta) a phupur du yw **carbonara**. Cafwyd ffurf fodern y rysáit, yn ogystal â'i henw bresennol, erbyn canol yr 20g

Caws Pecorino Romano, neu weithiau Parmigiano-Reggiano neu gyfuniad o'r ddau, sy'n arferol a sbageti yw'r pasta mwyaf cyffredin, ond defynyddir fettuccine, rigatoni, linguine neu bucatini hefyd. Gellir defnyddio guanciale neu pancetta fel y cig, ond bydd pobl y tu allan o'r Eidal yn aml yn cynnwys darnau bach o facwn wedi'i gochi yn eu lle.

bawd|300px|canol|*Spaghetti alla carbonara*

## Paratoad 
Berwir y pasta mewn dŵr gweddol hallt. Caiff y guanciale ei ffrio mewn padell yn ei saim ei hun. Er y gall pasta siapiau gwahanol gael eu defnyddio, dim ond ar basta â chyfradd arwynebedd-i-gyfaint digon mawr y caiff yr wy amrwd ei goginio'n iawn, megis gyda fettucine, linguine neu sbageti.

Guanciale yw'r cig mwyaf cyffredin yn y pryd hwn yn yr Eidal, ond defnyddir pancetta plaen neu wedi'i chochi hefyd, ac mewn gwledydd Saesneg eu hiaith, defnyddir bacwn yn aml. Pecorino Romano, neu weithiau Parmesan, yw'r caws arferol. Mae ryseitiau gwahanol yn defnyddio wyau cyfan, y melynwy yn unig neu gyfuniad o'r ddau.

### Amrywiadau 
Mae gan rai ryseitiau fwy o saws ac felly maent yn defnyddio pasta siâp tiwb, fel penne, sy'n well am ddal sawsiau.

Nid oes hufen yn y rhan fwyaf o ryseitiau Eidalaidd, Yn yr un modd, ceir garlleg ynddi weithiau mewn gwledydd eraill.

Mae sawl amrywiad ar garbonara y tu allan i'r Eidal, sy'n cynnwys pys, brocoli, brocolini, cennin, llysiau eraill a/neu fadarch,

## Gwreiddiau a hanes 
Yn debyg i lawer o ryseitiau, nid yw gwreiddiau'r pryd o fwyd hwn yn glir.

Mae'n rhan o deulu o seigiau sy'n rhoi pasta gyda bacwn, caws a phupur. *Pasta alla gricia* yw un arall ohonynt. Mae carbonara yn debyg iawn i *pasta cacio e uova*, pryd o basta gyda chymysgedd o wyau a chaws a dresin o floneg a gafodd ei gofnodi y tro cyntaf yn 1839. Yn ôl rhai ymchwilwyr ac Eidalwyr hŷn, hwn oedd yr enw ar garbonara cyn yr Ail Ryfel Byd. Mae'n debycach mai "pryd dinesig" o Rufain yw carbonara,

Nid oes cofnod o'r enwau *pasta alla carbonara* na *spaghetti alla carbonara* cyn yr Ail Ryfel Byd; yn fwyaf nodedig yn llyfr Ada Boni *La Cucina Romana* ("Coginio Rhufeinig") yn 1930. Gwelir yr enw *carbonara* gyntaf ym mhapur newydd Eidalaidd *La Stampa* fel pryd a oedd yn ffefryn gan y swyddogion Americanaidd ar ôl i luoedd y Cynghreiriaid ryddau Rhufain yn 1944. Roedd yn cael ei ddisgrifio fel "pryd Rhufeinig" ar adeg pan oedd llawer o Eidalwyr yn bwyta wyau a bacwn gan y lluoedd o'r Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* 

Categori:Coginiaeth yr Eidal
Categori:Rhufain
Svetla Vassileva

Awdures o Fwlgaria yw **Svetla Vassileva** (neu weithiau **Vasileva**, Bwlgareg: Светла Василеваganwyd; ganwyd 1 Ebrill 1964). Ei gwaith beunyddiol yw rhoi cyhoeddusrwydd i gwmni, fel cyhoedduswr (*publicist*) drwy flogio ayb.

Fe'i ganed yn Pleven yng ngogledd Bwlgaria ar ddiwrnod Ffŵl Ebrill, 1964. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Herzen a Sefydliad Ymchwil Gwyddonol Sofia yn y brifddinas. Mae Vassileva yn gyd-sylfaenydd sawl cymdeithas ddi-elw.

## Gwaith academaidd
Ysgrifennodd draethawd hir ar "Gynnwys plant cyn-ysgol a gwerthoedd moesol cyffredinol." Vassileva yw cyd-awdur "Y cysyniad ar gyfer datblygu addysg cyn-ysgol gyhoeddus ym Mwlgaria", "Cysyniad ar gyfer cymdeithasu plant Romani dan anfantais gymdeithasol" (dan nawdd UNICEF), "Papur Gwyn ar Pravets" (2010) a'r llyfr *Pravets. Cronicl y ddinas breifat* (2011). Tref yng nghanol Bwlgaria yw Pravets.

Mae hi'n awdur dwsinau o erthyglau ar faterion cyfoes bywyd cyhoeddus yn y cyfnod o gyfnewid, pan drodd Bwlgaria i ddemocratiaeth a chyfalafiaeth; cyhoeddwyd yr erthyglau hyn yn y cyfryngau ac mewn print mewn Bwlgareg ac ar gyfryngau cymdeithasol mewn ieithoedd eraill, gan gynnwys cyhoeddiadau'r Undeb Ewropeaidd yn ogystal â'i blog personol.

## Llyfryddiaeth
*Koleva, Irina. *Koncepcija za socializacija na deca ot romski proischod v neravnostojno socialno položenie : v uslovijata na detskata gradina* [Concept socialization of Roma children in socially disadvantaged], S., 1994, , co-author
* 

## Anrhydeddau
Derbyniodd y "Golden Key" ar gyfer 2014 yng nghategori "newyddiaduraeth" y Rhaglen Mynediad at Wybodaeth.
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Fwlgaria
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Pleven
Sabrina Janesch

Awdures Pwylaidd o'r Almaen yw **Sabrina Janesch** (ganwyd 20 Ebrill 1985) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur, newyddiadurwr a swyddog cyhoeddusrwydd.

Fe'i ganed yn Gifhorn, Niedersachsen, yr Almaen ar 20 Ebrill 1985. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Hildesheim a Phrifysgol Jagiellonian. 

## Colegau
Astudiodd Janesch Ysgrifennu Creadigol a Newyddiaduraeth Ddiwylliannol ym Mhrifysgol Hildesheim a dwy semester o Astudiaethau Pwylaidd ym Mhrifysgol Jagiellonian yn Krakow. Ers ei diploma yn haf 2009 mae'n gweithio fel awdur a chyhoeddwr.

## Yr awdur
Mae dylanwad ei thraf Pwyl-Almaenaidd yn gryf ar waith yr awdur. Cafodd wobr gyntaf yng Nghystadleuaeth Llenyddiaeth O-Ton yr NDR yn 2005, pan ddaeth Janesch yn awdur dinas cyntaf Gdansk yn 2009 trwy ysgoloriaeth gan Fforwm Diwylliannol Dwyrain Ewrop Dwyrain Ewrop. Derbyniodd hefyd ysgoloriaeth gan Weinyddiaeth Gwyddoniaeth a Diwylliant Niedersachsen ac roedd yn ddeiliad ysgoloriaeth yn Nhŷ Awduron Stuttgart a'r Literary Colloquium Berlin.

Yn 2010, cymerodd ran yn y gystadleuaeth ar gyfer Gwobr Ingeborg Bachmann a derbyniodd Wobr Mara Cassens am y tro cyntaf am nofel Almaeneg. Yn 2011 derbyniodd Wobr Nicolas gan Lywodraeth Niedersachsen a Gwobr Anna Seghers ac yn 2012 Gwobr Noddwr Talaith Ffederal Rhine-Westphalia ar gyfer artistiaid ifanc. Yn 2014, derbyniodd yr ysgoloriaeth flynyddol yn nhalaith Niedersachsen ac yn 2015 Gwobr Diwylliant Silesia o gyflwr Niedersachsen, yn 2017 Gwobr Annette von Droste Hülshoff.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Gifhorn
Circa Waves

Band roc indie o Lerpwl yw **Circa Waves.** Ffurfiwyd y band yn 2013.

## Aelodau 
* Kieran Shudall –Llais a Gitâr  (2013–present)
* Sam Rourke – Gitâr Fas (2013–present)
* Colin Jones – Drymiau (2015–present)
* Joe Falconer – Gitâr (2013–present)

**Cyn-aelodau**
* Sian Plummer – Drymiau (2013–2015)

## Discograffeg 
### Albymau stiwdio 
### EPs 
### Senglau 
Categori:Bandiau o Loegr
Chilsworthy, Cernyw

:*Peidiwch â chymysgu y pentref hwn â Chilsworthy yn Nyfnaint.*

Pentref yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Chilsworthy** (Cernyweg: *Karjyl*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Calstock, tua 1.1 milltir o Gunnislake.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  "Chilsworthy, Cornwall"; *Get Outside*, Gwefan Arolwg Ordnans

Categori:Pentrefi Cernyw
Monika Maron

Awdur Almaenig yw **Monika Maron** (ganwyd yn Berlin, 3 Mehefin 1941) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig hefyd am ei gwaith fel newyddiadurwr. 

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Flugasche*. Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Undod Sosialaidd yr Almaen.

## Magwraeth
Symudodd ym 1951, pan oedd yn 10 oed, o Orllewin i Ddwyrain Berlin gyda'i llys-dad, Karl Maron, Gweinidog Cartref y GDR (sef Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen, gwlad Gomiwnyddol). Astudiodd y theatr a threuliodd amser fel cynorthwy-ydd cyfarwyddo ac fel newyddiadurwr.

## Yr awdur
Ar ddiwedd y 1970au, dechreuodd ysgrifennu'n llawn amser yn Nwyrain Berlin. Gadawodd y GDR ym 1988 gyda fisa tair blynedd. Ar ôl byw yn Hamburg, yr Almaen, tan 1992, dychwelodd i Ferlin a oedd bellach yn un, lle roedd yn byw ac yn dal i ysgrifennu yn 2019. Mae ei gwaith yn delio i raddau helaeth â gwrthdaro â'r gorffennol ac yn archwilio'r bygythiadau a berir gan gof ac unigedd. Mae ei rhyddiaith yn denau, yn llwm, ac yn unig, gan gyfleu sensitifrwydd ac anobaith ei chymeriadau. 

## Anrhydeddau
Ym 1992, cafodd ei gwobrwyo â Gwobr Kleist, sy'n cael ei dyfarnu'n flynyddol i awduron blaenllaw o'r Almaen, ac, yn 2003, gyda Gwobr Friedrich Hölderlin.

* 
Cadw lle i'r bot

## Llyfryddiaeth 
* Flight of Ashes (*Flugasche*) (1981)
* *Herr Aurich* (Mr. Aurich) (1982)
* *Das Mißverständnis* (Y Camddeall) (1982)
* *Die Überläuferin* (1986)
* *Stille Zeile Sechs* (1991)
* *Nach Massgabe meiner Begreifungskraft: Essays und Artikel*  (1993)
* *Animal Triste* (1996)
* Pavel's Letters (*Sialens Pavel*) (1999)
* *Endmoränen* (2002)
* *Quer über die Gleise*  (2002)
* *Wie ich ein Buch nicht schreiben kann und es trotzdem versuche* (2005)
* *Ach, Glück*  (2007)
* *Bitterfelder Bogen* (2009)
* *Zwei Brüder: Gedanken zur Einheit 1989–2009* (2010)
* *Zwischenspiel* (seibiant) (2013)
* *Munin oder Chaos im Kopf* (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ferlin
Bouzincourt Ridge, Mynwent Filwrol y Gymanwlad

Yma gorweddai tros 600 o filwyr, gan gynnwys Cymry, o'r Gymanwlad a gollasant eu bywydau yn brwydro'n y Somme yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (y Rhyfel Mawr, 28 Gorffennaf 1914 - 11 Tachwedd 1918). Mae'n fynwent yn eiddo i ac cha'i chynnal gan y Commonwealth Graves Commission. Er ei bod yn fynwent weddol fychan o ran maint, mae'n cael ei chadw'n daclus iawn.

bawd|dim|Cymro a gladdwyd ym mynwent Bouzincourt Ridge
bawd|dim|Bouzincourt Ridge

I gyrraedd y fynwent, mae trên pob awr (bron) yn ystod y dydd o ddinas Lille yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc sy'n cymryd tua awr i gyrraedd y dref agosaf at y fynwent sef tref Albert. Ar gyrraedd Albert, cerddwch allan o'r orsaf drên ac yn syth ymlaen tuag at ganol y dref a chwiliwch am y swyddfa dwristiaeth sydd ar y dde ar ôl croesi cyffordd fechan. Mae amgueddfa fechan yn y swyddfa dwristiaeth lle gewch hefyd wybodaeth helaeth am Frwydr y Somme. Holwch yma am drefnu tacsi (yn 2019, roedd cost un-ffordd oddeutu 10 i 15 Ewro) i'ch cludo i, ac o fynwent filwrol Bouzincourt Ridge (- mae'r ffordd fawr rhwng Bouzincourt ag Albert yn medru bod yn hynod o brysur gyda traffig os yw rhywun yn meddwl cerdded, ac mae'r gwasanaeth bws lleol yn rhedeg un neu ddau bws y dydd ar amseroedd digon od!), a chofiwch ofyn yn benodol am y fynwent *filwrol* gan fod mynwent gyhoeddus hefyd ym mhentref Bouzincourt. Mae'r ffordd drol gul yn mynd ymlaen heibio'r fynwent ac i lawr y bryncyn tuag at fferm.

Mae'r fynwent tua tair cilomedr allan o dref Albert i'r gogledd-orllewin, - y rhan helaeth o'r siwrnau ar hyd ffordd fawr, brysur tuag at bentref bach Bouzincourt. Ar gyrraedd Bouzincourt mae arwydd bychan yn dynodi'r ffordd tuag at y fynwent filwrol sydd ar hyd ffordd ar droad i'r dde yn y pentref. Tua cilomedr allan o'r pentref mae ffordd drol gul ar y dde gyda choed aeddfed tal yn tyfu ar y cloddiau am ran o'r ffordd. Tua hanner cilomedr ar hyd y ffordd drol hon mae mynwent milwrol Bouzincourt Ridge wedi ei leoli ar fryncyn braf, wedi ei amgylchynu gan gaeau o gnydau amrywiol.

Ar y chwith wrth fynd fewn i'r fynwent mae blwch yn y wal sy'n cadw dau lyfr cofnod, un yn rhestru enwau'r milwyr a gladdwyd yno a'r llall er mwyn i ymwelwyr lofnodi eu hymweliadau. Mae yno hefyd wybodaeth ar Frwydr y Somme.

Mae opsiynau i fwyta a gorffwys tra'n disgwyl am eich trên yn dda, gyda bwyty braf ar sgwâr y dref gyferbyn a'r gadeirlan ynghyd â chaffis, cynnig byr-frydau, mae'n dref sydd wedi hen arfer edrych ar ôl ymwelwyr a ddaw i chwilio am berthnasau a fu farw'n y Somme. Mae trenau pob 1 - 2 awr yn ôl i Lille a'r Eurostar i Lundain neu'r ffordd arall i dref Amiens lle mae'n bosibl dal trên-gyswllt ymlaen i Baris (tua awr o Amiens.)

Categori:Mynwentydd Ffrainc
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Fulk FitzWarin

Un o farwniaid y Mers oedd **Fulk FitzWarin** (bu farw 1258) a arweiniodd wrthryfel yn erbyn Ioan, brenin Lloegr yn 1200–03. Roedd yn perthyn i deulu Arglwyddi Whittington, Swydd Amwythig, er oedd y faenor honno ym meddiant Roger de Powys, ac yna'i fab Meurig, ers oes Harri II. Bu farw tad Fulk FitzWarin yn 1197, a thalodd £100 i'r Brenin Ioan i geisio adennill ei enedigaeth-fraint yn Whittington. Gwrthododd Ioan ddychwelyd â'r faenor iddo, gan beri'r gwrthryfel yn ei erbyn. Cafodd Fulk FitzWarin ei roi ar herw gan Ioan, ac o'r diwedd fe'i pardynwyd yn Nhachwedd 1203 a derbyniodd Gastell Whittington yn 1204. Fe' portreadwyd yn ffigur rhamantaidd, megis Robin Hwd, ar ddwy ochr y ffin ac yn gymeriad yn llên gwerin y Sais a'r Cymro.

Gwyddys am gerdd Eingl-Normaneg amdano o ddiwedd y 13g, er nad yw'r un copi ohoni'n goroesi. Honno oedd sail y rhamant ryddieithol Ffrangeg *Fouke le fitz Warin* sy'n dyddio o ddechrau'r 14g. Yn y gwaith hwnnw, benthycir tadenw'r arwr o'i gyndad Warin de Metz, y cyntaf o Arglwyddi Whittington. Ceir gwybodaeth fanwl o ddaearyddiaeth Gogledd Cymru a'r Mers yn y rhamant, a sonir am frwydrau'r ffin rhwng yr Eingl-Normaniaid a Thywysogion Powys, gan gynnwys Owain Cyfeiliog.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* A. Robson, *Fouke le Fitz Warin* (1975).

Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Herwyr
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Categori:Llenyddiaeth Normaneg Lloegr
Categori:Marwolaethau 1258
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Zora Neale Hurston

Awdur dylanwadol Affro-Americanaidd oedd **Zora Neale Hurston** (7 Ionawr 1891 - 28 Ionawr 1960) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel anthropolegydd, hanesydd, nofelydd newyddiadurwr ac arbenigwr mewn llên gwerin. Darluniodd yn ei nofelau y frwydr hiliol yn Ne'r Unol Daleithiau a'r ymarfer o Vodou yn Haiti.

Fe'i ganed yn Notasulga, Alabama a bu farw yn Fort Pierce o strôc ond symudodd y teulu i Eatonville, Florida, ym 1894. Mae Eatonville yn lleoliad ar gyfer llawer o'i straeon. Mae bellach yn safle'r 'Gŵyl Zora!' a gynhelir bob blwyddyn er anrhydedd iddi.  Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Howard, Prifysgol Columbia a Choleg Barnard.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Their Eyes Were Watching God* (1937). Ysgrifennodd hefyd dros 50 o straeon byrion, dramâu a thraethodau.

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Weriniaethol.

## Gyrfa
Yn ei gyrfa gynnar, cynhaliodd Hurston ymchwil anthropolegol ac ethnograffig tra'r oedd yn fyfyriwr yng Ngholeg Barnard a Phrifysgol Columbia. Roedd ganddi ddiddordeb mewn llên gwerin Affricanaidd-Americanaidd a Charibïaidd a chyfrannodd yn helaeth at hunaniaeth y gymuned honno.

## Y llenor
Mae Hurston yn gweithio ar y diwylliant Affro-Americanaidd ac ar y trafferthion o fod yn fenyw Affro-Americanaidd. Nid oedd y byd llenyddol yn cydnabod ei nofelau am rai degawdau, ac fe'i hanwybyddwyd gan lawer. Cafodd y diddordeb ei adfywio yn 1975 ar ôl i'r awdur Alice Walker gyhoeddi erthygl, *In Search of Zora Neale Hurston,* yn rhifyn mis Mawrth y flwyddyn honno o *Ms.*.

Roedd yn rhaid aros tan 2001 cyn i'w gwaith *Every Tongue Got to Confess* gael ei gyhoeddi; dyma gasgliad o straeon gwerin a sgwennodd yn y 1920au, a gadwyd dan glo yn archifdy'r Smithsonian. Ac yn 2018, cyhoeddwyd *Barracoon: The Story of the Last "Black Cargo"*, llyfr am fywyd Cudjoe Lewis (Kossola).

## Magwraeth
Hurston oedd y chweched o wyth o blant John Hurston a Lucy Ann Hurston (née Potts). Roedd pob un o'i phedwar teidiau a neiniau wedi cael eu geni i gaethwasiaeth. Roedd ei thad yn bregethwr gyda'r Bedyddwyr ac yn gyfranddaliwr, a ddaeth yn saer coed yn ddiweddarach ac roedd ei mam yn athrawes ysgol. Fe'i ganed yn Notasulga, Alabama, ar Ionawr 7, 1891, lle cafodd ei thad ei fagu a lle roedd ei thaid (tad ei thad) yn bregethwr yn eglwys y Bedyddwyr.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Alabama
Valentina Cortese

Roedd **Valentina Cortese** (1 Ionawr 1923 – 10 Gorffennaf 2019) yn actores o'r Eidal. 
Cafodd ei henwebu ar gyfer y Wobr Academi am Actores Orau mewn Rhan Gefnogol ym 1975.

## Ffilmiau
*''L'orizzonte dipinto* (1941)
**Primo amore* (1941)
**Les Misérables* (1948)
**Malaya* (1949)
**The House on Telegraph Hill* (1951)
**The Barefoot Contessa* (1954)
**Il matrimonio* (1954)
**Il conte Aquila* (1955)
**La donna del lago* (1965)
**Brother Sun, Sister Moon* (1972)
**Day for Night* (1973)
**The Adventures of Baron Munchausen* (1988)

## Teledu
* *Jesus of Nazareth'' (1977)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ágnes Heller

Athronydd o Hwngari oedd **Ágnes Heller** (12 Mai 1929 – 19 Gorffennaf 2019). Aelod y forwm Budapest yn y 1960au oedd hi. Wedyn roedd hi athrawes yn y New School for Social Research, Dinas Efrog Newydd.

Cafodd ei geni yn Budapest, yn ferch i teulu Iddewig. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Eötvös Loránd.

Bu farw Heller yn y dref Balatonalmádi.

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr o Hwngari
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ingeborg Drewitz

Awdur ac adademig Almaenig oedd **Ingeborg Drewitz** (10 Ionawr 1923 - 26 Tachwedd 1986).

Fe'i ganed yn Berlin ac yno hefyd y bu farw o ganser. Priododd cariad ei phlentyndod, Bernhard Drewitz, a chawsant dair merch.

Rhwng 1973 a 1980 bu'n dysgu yn y Sefydliad Newyddiaduraeth ym Mhrifysgol Rydd Berlin. Flwyddyn cyn ei marwolaeth roedd yn rheithiwr yng 'Nghystadleuaeth Ingeborg Bachmann' yn Klagenfurt.

## Yr awdur
Fel awdur, roedd ganddi ddiddordeb yn yr Oleuedigaeth a chanolbwyntiodd ar hanes yr Almaen ar ôl y rhyfel a hanes cymdeithasol menywod yn y gorffennol a'r presennol. Yn ôl Knaurs Lexikon der Weltliteratur: ''darluniodd yn ei gwaith llenyddol y dyn modern a'i anallu i ddeall ei gymydog, yn ogystal â phroblem unigoliaeth bywyd. Mae problemau menywod a chyflogaeth wrth wraidd ei gwaith.*

Ei drama *Alle Tore waren bewacht'' (Gwarchodwyd yr holl gatiau), a berfformiwyd am y tro cyntaf yn 1955, oedd y ddrama Almaeneg gyntaf i fynd i'r afael ag amodau mewn gwersylloedd crynhoi.

Ei nofel fwyaf llwyddiannus oedd *Gestern war heute: Hundert Jahre Gegenwart* (Ddoe heddiw: Can mlynedd o bresenoldeb) (1978), a oedd yn delio â thair cenhedlaeth o fenywod yn yr 20g.

### Nofelau 
* *Der Anstoß*. Bremen: Schünemann 1958
* *Das Karussell*. Göttingen: Sachse & Pohl 1969
* *Oktoberlicht oder Ein Tag im Herbst*. München: Nymphenburger 1969
* *Wer verteidigt Katrin Lambert?* Stuttgart: Werner Gebühr 1974
* *Das Hochhaus*. Stuttgart: Werner Gebühr 1975
* *Eis auf der Elbe*. Tagebuchroman. Düsseldorf: Claassen 1982
* *Eingeschlossen*. Düsseldorf: Claassen 1986. NA: München: Goldmann TB 1988

### Ffeithiol 
* *Die dichterische Darstellung ethischer Probleme im Werke Erwin Guido Kolbenheyers*. Berlin: Univ. Diss. 1945
* *Berliner Salons: Gesellschaft und Literatur zwischen Aufklärung und Industriezeitalter*. Berlin: Haude & Spener, Schriftenreihe: Berlinische Reminiszenzen Bd. 7, 1965
* *Leben und Werk von Adam Kuckhoff*. Berlin: Friedenauer Presse, 1968
* *Bettine von Arnim. Romantik – Revolution – Utopie.* Biographie. Düsseldorf/Köln: Diederichs 1969 – Hildesheim: Claassen, 1992
* *Zeitverdichtung: Essays, Kritiken, Portraits; gesammelt aus 2 Jahrzehnten*. Wien/München/Zürich: Europaverlag, 1980
* *Kurz vor 1984*. Stuttgart: Radius-Verlag, 1981 
* *Schrittweise Erkundung der Welt. Reise-Eindrücke*. Wien u.a. : Europaverlag, 1982
* *Unter meiner Zeitlupe*. Porträts und Panoramen. Wien u.a. : Europaverlag, 1984
* *Junge Menschen messen ihre Erwartungen aus, und die Messlatten stimmen nicht mehr – die Herausforderung: Tod*. Stuttgart: Radius-Verlag, 1986

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ferlin
Jinan

Prifddinas talaith Shandong, Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Qingdao** ().

## Adeiladau a chofadeiladau
* Prifysgol Normal Qilu
* Prifysgol Shandong
* Prifysgol Normal Shandong
* Prifysgol Jinan

## Oriel

Delwedd:Furong-Street.JPG|Stryd Furong
Delwedd:Qianfoshanpark.jpg|Parc Foshan
Delwedd:The South Mosque of Jinan 2009-03.JPG|Mosg De Jinan
Delwedd:China Jinan 5197201.jpg|Gorsaf reilffordd Gorllewin Jinan

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Shandong
Magdalena Parys

Awdur o'r Almaen a Gwlad Pwyl yw **Magdalena Parys** (ganwyd 29 Mehefin 1971) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr a chyfieithydd. Mae hi wedi ysgrifennu nifer o lyfrau, gan gynnwys *Magik* (2014) a enillodd Wobr Llenyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd yn 2015.

Fe'i ganed yn Gdańsk, prif borthladd Gwlad Pwyl, ac wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin.

## Y llenor
Mae hi'n brif olygydd cylchgrawn llenyddol yr Almaen-Pwyleg, *Squaws*, ac yn trefnydd llawer o gystadlaethau llenyddol rhyngwladol a chyfarfodydd awduron. Ysgrifennodd ar gyfer *Gazeta Wyborcza, Pogranicza, Kurier Szczeciński, Twoja Gazeta*, Gwlad Pwyl ac mae'n gweithio gyda'r wefan zwierciadlo.pl.

Cyflwynodd farddoniaeth a rhyddiaith yng Ngŵyl Farddoniaeth Ryngwladol Berlin (*Internationalen Literaturfestival Berlin, Poesiefestival Berlin, Poesieschlamm, während der Nacht der Poesie*), yn ystod Noson Barddoniaeth, ac yn *WIR Frauen*.

Mae wedi ymgymryd a nifer o gyfweliadau gydag Erika Steinbach a Tanja Dückers ac eraill.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Llyfryddiaeth
* *Ich bin der, der angekommen ist*.  Anthologie, herausgegeben von Isabella Potrykus und Magdalena Parys Liskowski. IDEEDITION, Berlin 2004, ISBN 3-00-013614-2.
* *Tunel*.  Świat Książki, Warszawa 2011, ISBN 978-83-7799-018-6.
* *Budapester Shoes*. In: *Twoja Gazeta.* (2011–2012)
* *Magik* (2014; *Magician*)
* *Der Magier*. freiraum-verlag, Greifswald 2018, ISBN 978-3-96275-001-5.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion Almaeneg o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion benywaidd o Wlad Pwyl
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Gdańsk