Ras yr Iaith

Ras gyfnewid hwyliog er lles y Gymraeg yw **Ras yr Iaith** a sefydlwyd gan Siôn Jobbins, ar batrwm rasys iaith eraill fel ar Redadeg (Llydaw), Korrika (Gwlad y Basg) a'r Rith (Iwerddon). Trefnwyd Ras yr Iaith 2014 gan wirfoddolwyr lleol o dan arweiniad Cered: Menter Iaith Ceredigion ond bellach mae wedi tyfu y tu hwnt i Geredigion ac mae'n cael ei gydlynu yn genedlaethol gan Fentrau Iaith Cymru. Un o amcanion y ras yw codi arian, ac mae unrhyw elw a wneir yn cael ei fuddsoddi ar ffurf grantiau i hyrwyddo'r Gymraeg yn ardal y Ras.

## Trefniant
Cynhaliwyd Ras yr Iaith am y tro cyntaf yn 2014. Yn wahanol i rasys y gwledydd eraill, dim ond yn y trefi y bydd Ras yr Iaith yn rhedeg. Yn wahanol hefyd i rasys Gwlad y Basg a Llydaw, nid yw'n rhedeg yn ddi-dor, ddydd a nos. Gweinyddir Ras yr Iaith gan gwmni Rhedadeg Cyf, a sefydlwyd gan Siôn Jobbins. Mae grwpiau, busnesau, cynghorau cymuned, ysgolion neu unigolion yn talu £50 i noddi a rhedeg cilomedr. Codir arian hefyd gan noddwyr masnachol.

[bawd|300px|Ras yr Iaith 2014 yn mynd drwy [Castellnewydd Emlyn|Gastellnewydd Emlyn.]]

## Ras 2014
Dechreuodd Ras 2014 yn Senedd-dy Owain Glyn Dŵr ym Machynlleth, gan orffen yn Aberteifi. Noddwyd baton Ras 2014 gan fudiad Mentrau Iaith Cymru a'i chreu gan Ysgol Penweddig, Aberystwyth. Bu Dewi Pws yn arwain gan roi anogaeth a chyngor i'r rhedwyr o Fan y Ras.

Noddwyd cilomedrau'r Ras gan amrywiaeth eang o noddwyr yn talu £50, gan gynnwys busnesau, ysgolion, capeli, clybiau a chyrff cyhoeddus. O'r arian nawdd a godwyd gan noddwyr a rhedwyr y Ras, llwyddwyd i ddosbarthu gwerth £4,000 o grantiau i hyrwyddo'r Gymraeg yn yr ardaloedd lle rhedwyd y Ras.

## Ras 2016
Cynhaliwyd y Ras dros dri diwrnod gyda chydweithrediad agos sawl un o Fentrau Iaith Cymru, gyda Siôn Jobbins yn cydlynu. Rhedwyd drwy ganol trefi ond nid rhyngddynt. Cafwyd cefnogaeth Dewi Pws unwaith eto, a bu sawl person amlwg yn rhedeg ac yn cefnogi gan gynnwys y cyflwynydd teledu a'r dyfarnwr, Owain Gwynedd, a redodd y diwrnod cyntaf i gyd, a'r cyflwynydd teledu a'r rhedwraig brofiadol Angharad Mair a fu'n rhedeg yng Nghaerfyrddin.

Bu cyngherddau fin nos yng nghastell Aberteifi i ddathlu'r Ras (nos Iau 7 Gorffennaf) ac yn Nhŷ Newton, Llandeilo (nos Wener 8 Gorffennaf).

Diwrnod Un - Dydd Mercher 6 Gorffennaf: Bangor - Bethesda - Llanrwst - Blaenau Ffestiniog - y Bala - Dolgellau - Machynlleth. (nodwyd Betws y Coed ar y llenyddiaeth, ond ni redwyd drwy'r pentref am resymau diogelwch).

Diwrnod Dau - Dydd Iau 7 Gorffennaf: Aberystwyth - Tregaron - Llanbedr Pont Steffan - Aberaeron - Ceinewydd - Llandysul - Castellnewydd Emlyn - Aberteifi.

Diwrnod Tri - Dydd Gwener 8 Gorffennaf: Crymych - Arberth - Dinbych y Pysgod - San Clêr - Caerfyrddin - Rhydaman - Brynaman - Llanymddyfri - Llandeilo.

## Ras 2018
thumb|400px|Graffeg hyrwyddo Ras yr Iaith yn 2016
Cynhaliwyd Ras 2018 unwaith eto dros dri diwrnod ond gan estyn tiriogaeth y Ras i'r dwyrain ac i Fôn am y tro cyntaf. Trefnwyd y Ras gan Fentrau Iaith Cymru mewn cydweithrediad gyda chwmni Rhedadeg Cyf.

Bu Dewi Pws Morris yn gyfrifol am arwain y Ras ar Ddiwrnod 1 (dydd Mercher 4 Gorffennaf 2018) gan godi hwyl a chadw trefn o gefn fan y Ras fel y gwnaeth yn y ddwy Ras flaenorol. Mewn trefi eraill cafwyd enwogion eraill neu Brif Weithredwr Mentrau Iaith Cymru, Heledd ap Gwynfor. Gweler enwau'r enwogion wrth ymyl y trefi lle buont yn arwain.

Diwrnod Un - dydd Mercher 4 Gorffennaf 2018: Wrecsam - Porthaethwy gan gynnwys rhedeg dros Bont y Borth o dafarn yr Antelope yn sir Gaernarfon - Bangor - Llanrwst - Machynlleth - Aberystwyth.

Diwrnod Dau - dydd Iau 5 Gorffennaf 2018: Hwlffordd - Caerfyrddin - Rhydaman - Llanelli, Tudur Phillips.

Diwrnod Tri - dydd Gwener 6 Gorffennaf 2018: Ystradgynlais Martin Geraint, - Pontardawe - Clydach - Porthcawl, Leon Welsby - Caerffili.

## Ras 2020
Erbyn 2020 roedd Mentrau Iaith Cymru wedi cymryd cyfrifoldeb llawn o'r Ras oddi ar Rhedadeg Cyf. Yn anffodus, oherwydd Covid-19 fe ohiriwyd y Ras yn 2020. Yn ei lle cynhaliwyd Ras123 gan alw ar i bobl redeg yn lleol i'w cartref eu hunain. Cafwyd negeseuon o gefnogaeth gan amryw o wynebau amlwg y byd Cymraeg.

## Ras 2023
Cafwyd newid i drefn y Ras yn 2023. Gan weithio drwy'r Mentrau Iaith lleol ac ysgolion cynhaliwyd Ras yr Iaith i gyd ar un diwrnod - 22 Mehefin 2023. Yn hytrach na phasio'r baton o un dref i'r llall dros gyfres o ddiwrnodau, cynhaliwyd bob ras lleol ar yr un diwrnod. Er hwylustod a diogelwch cynhaliwyd y rhan fwyaf o'r rhediadau mewn parciau neu ar hyd llwybrau cerdded.

Cynhaliwyd Rasys yr Iaith lleol ar y diwrnod hwnnw gyda phlant ysgol gynradd, gan fwyaf, yn rhedeg yn: Nefyn, Llangefni, Rhyl, Cei Conna, Aberystwyth, Abergwaun, Rhydaman, Llanelli, Abertawe, Caerffili, Pont-y-pŵl, Pontypridd, Porthcawl, a'r Barri.

## Oriel

File:Baton Ras yr Iaith 2018.jpg|Baton Ras yr Iaith gyda rôl neges y Ras tu fewn
File:Ras yr Iaith 2014 Llambed.jpg|Ras yr iaith, Llanbedr Pont Steffan (2014)
File:Fan Ras yr Iaith, Caerfyrddin 2018.jpg|Fan Ras yr Iaith, Stryd y Brenin, ger Eglwys San Pedr, Caerfyrddin (2018)
File:Ras yr Iaith Placard Aberystwyth 2018.jpg|Placard noddwyr a phellter, Ras yr Iaith Aberystwyth, 2018
File:Ras yr Iaith yn rhedeg dros Bont y Borth 2018.jpg|Ras yr Iaith yn rhedeg dros Bont y Borth, 2018
File:Ras yr Iaith Dr Richard Edwards meddyg y Ras 2018.jpg|Dr Richard Edwards meddyg y Ras 2018
File:Ras yr Iaith dau ddraig a Dewi Pws 2016 Cei Newydd.jpg|Dewi 'Pws' Morris gyda dau 'ddraig', 2016]]
File:Ras yr Iaith Aberystwyth 2018 2.jpg|thumb|200px|Dewi 'Pws' Morris yn annerch y Ras yn Aberystwyth, 2018
File:Wikimedians of Basque Country, Wales prepare to run at Korrika 2019 03.jpg|Korrika 2019, (Lapurdi).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Ras yr Iaith
*Tudalen Facebook Ras yr Iaith
*Gwefan Korrika
*Gwefan ar Redadeg 
*Gwefan an Rith 

Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Diwylliant Cymraeg Cymru
Categori:Sefydliadau 2014