open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24 Mai

**24 Mai** yw'r cant pedwar deg pedwerydd (144ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (145ed mewn blynyddoedd naid). Erys 221 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1689 - Y Ddeddf Oddefiad yn cael ei llofnodi gan y Brenin William a'r Frenhines Mary. Caniatawyd i Anghydffurfwyr (ond nid Undodiaid na Chatholigion) ymgynnull i addoli ac i gyflogi athrawon a phregethwyr.
* 1738 - John Wesley yn cael troedigaeth, gan arwain at sefydlu'r Mudiad Methodistaidd.
* 1883 - Agor Pont Brooklyn.
* 1993 - Annibyniaeth Eritrea.
* 2019
**Priodas o'r un rhyw yn dod yn gyfreithiol yn Taiwan.
**Theresa May yn cyhoeddi ei bod yn ymddiswyddo fel Prif Weinidog y Deyrnas Unedig ac fel arweinydd y Blaid Geidwadol.
* 2022 - Cyflafan mewn ysgol yn Uvalde, Texas.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig]]
[bawd|140px|dde|[Jim Broadbent]]
* 15 CC - Germanicus, cadfridog Rhufeinig (m. 19)
* 1686 - Daniel Gabriel Fahrenheit, ffisegydd (m. 1736)
* 1743 - Jean-Paul Marat, chwyldroadwr (m. 1793)
* 1783 - Margarethe Geiger, arlunydd (m. 1809)
* 1819 - Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig (m. 1901)
* 1836 - Joseph Rowntree, dyngarwr (m. 1925)
* 1855 - Syr Arthur Wing Pinero, dramodydd (m. 1934)
* 1869 - Gerda Ahlm, arlunydd (m. 1956)
* 1905 - Mikhail Sholokhov, nofelydd (m. 1984)
* 1919 - Edith Faucon, arlunydd (m. 2019)
* 1925 - Carmine Infantino, arlunydd comics (m. 2013)
* 1932 - Arnold Wesker, dramodydd (m. 2016)
* 1940
**Joseph Brodsky, bardd (m. 1996)
**Linde Waber, arlunydd
* 1941 - Bob Dylan, canwr a bardd
* 1942 - Hannu Mikkola, gyrrwr ceir rasio (m. 2021)
* 1944 - Patti LaBelle, cantores
* 1945 - Priscilla Presley, actores
* 1949 - Jim Broadbent, actor
* 1960 - Fonesig Kristin Scott Thomas, actores
* 1965 - John C. Reilly, actor
* 1966
**Eric Cantona, pêl-droediwr
**Ella Guru, arlunydd a cerddor
* 1969 - Jacob Rees-Mogg, gwleidydd
* 1973 - Ruslana, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|150px|dde|[Nicolaus Copernicus]]
* 1153 - Dafydd I, brenin yr Alban
* 1543 - Nicolaus Copernicus, seryddwr, 70
* 1612 - Robert Cecil, Iarll 1af Salisbury, 48
* 1838 - Marianne Kraus, arlunydd, 73
* 1890 - Georgiana McCrae, arlunydd, 86
* 1944 - Stephanie Hollenstein, arlunydd, 57
* 1968 - Helen Dahm, arlunydd, 90
* 1995 - Harold Wilson, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 79
* 2003 - Tahia Halim, arlunydd, 83
* 2011 - Huguette Marcelle Clark, arlunydd, 104
* 2012 - Magdalina Mavrovskaya, arlunydd, 88
* 2016 - Burt Kwouk, actor, 85
* 2017 - Isabelle Rapin, gwyddonydd, 90
* 2020 - Cen Williams, dylunydd, 74
* 2023 - Tina Turner, cantores ac actores, 83

## Gwyliau a chadwraethau 
*Dydd Gŵyl Sant Dyfan
*Diwrnod annibyniaeth (Eritrea)
*Diwrnod Bermuda
*Diwrnod y Brwydr Pichincha (Ecwador)
*Diwrnod Gymanwlad (Belis)

0524
Mai, 24
16 Chwefror

**16 Chwefror** yw'r pedwardeg seithfed (47fed) dydd o’r flwyddyn yn y Nghalendr Gregori. Mae yna 318 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (319 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1742 - Spencer Compton, Iarll Wilmington, yn dod yn Brif Weinidog Prydain.
* 1918 - Lithwania'n cyhoeddi annibyniaeth.
* 1937 - Patent yn cael ei roi i Wallace H. Carothers am neilon.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Geraint Evans (canwr opera)|Geraint Evans]]
[bawd|130px|dde|[Iain Banks]]
[bawd|130px|dde|[Eluned Morgan (gwleidydd)|Eluned Morgan]]
* 1497 - Philip Melanchthon, diwinydd (m. 1560)
* 1784 - Caroline Lucy Scott, arlunydd (m. 1857)
* 1788 - William Edward Powell, gwleidydd (m. 1854)
* 1834 - Ernst Haeckel, biolegydd (m. 1919)
* 1848 - Octave Mirbeau, llenor, nofelydd a dramodydd (m. 1917)
* 1859 - Tom Ellis gwleidydd (m. 1899)
* 1906 - Vera Menchik, chwaraewraig gwyddbwyll (m. 1944)
* 1915 - Nadezhda Shteinmiller, arlunydd (m. 1991)
* 1917 - Susan Burki, arlunydd (m. 2003)
* 1921 - Hua Guofeng, gwleidydd (m. 2008)
* 1922 - Syr Geraint Evans, canwr opera (m. 1992)
* 1924 - Valentina Evgenevna Kropivnitskaja, arlunydd (m. 2008)
* 1927 - June Brown, actores (m. 2022)
* 1929 - Martina Helga Blickle, arlunydd
* 1935 - Graciela Rodo Boulanger, arlunydd
* 1941 - Kim Jong-il, Arweinydd Gogledd Corea (m. 2011)
* 1944 - Glyn Davies, gwleidydd
* 1946 - Ian Lavender, actor (m. 2024)
* 1950 - Peter Hain, gwleidydd
* 1954 - Iain Banks, awdur (m. 2013)
* 1958 - Nobutoshi Kaneda, pêl-droediwr
* 1959 - John McEnroe, chwaraewr tenis
* 1964
**Bebeto, pêl-droediwr
**Christopher Eccleston, actor
* 1967 - Eluned Morgan, gwleidydd, Prif Weinidog Cymru
* 1971 - Amanda Holden, actores
* 1978 - John Tartaglia, actor
* 1979 - Valentino Rossi, gyrrwr beiciau
* 1989 - Mu Kanazaki, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[John Davies (hanesydd)|John Davies]]
* 1279 - Afonso III, brenin Portiwgal, 68
* 1847 - Taliesin Williams, bardd ac awdur, 59
* 1887 - Richard Owen, pregethwr, 47
* 1917 - Octave Mirbeau, llenor, nofelydd a dramodydd, 69
* 1990 - Keith Haring, arlunydd, 31
* 2013 - Tony Sheridan, cerddor, 72
* 2015 
**John Davies, hanesydd, 76
**Lesley Gore, cyfansoddwraig ac actores, 68
* 2016 - Boutros Boutros-Ghali, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, 93
* 2017 - Dick Bruna, arlunydd ac awdur, 89
* 2022 - Mona Saudi, arlunydd, 76
* 2024 - Alexei Navalny, gwleidydd, 47

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod annibyniaeth (Lithwania)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1904 (Draig), 1923 (Mochyn), 1980 (Mwnci), 1999 (Cwningen), 2018 (Ci)

## Cyfeiriadau
0216
Chwefror, 16
18 Chwefror

**18 Chwefror** yw'r pedwardeg nawfed (49fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 316 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (317 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau
* 1930 - Planed gorachaidd, Plwton yn cael ei darganfod gan Clyde Tombaugh yn UDA.
* 1965 - Annibyniaeth Gambia.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Yoko Ono]]
[bawd|130px|dde|[Colin Jackson]]
* 1745 - Alessandro Volta, dyfeisiwr (m. 1827)
* 1775 - Thomas Girtin, arlunydd (m. 1802)
* 1838 - Ernst Mach (m. 1916)
* 1887 - Nikos Kazantzakis, awdur (m. 1957)
* 1899 - Mervyn Johns, actor (m. 1992)
* 1909 - Glenora Richards, arlunydd (m. 2009)
* 1912 - Erlund Hudson, arlunydd (m. 2011)
* 1916 - Jean Drapeau, gwleidydd (m. 1999)
* 1919 - Jack Palance, actor (m. 2006)
* 1922 - Helen Gurley Brown, awdures a golygwraig (m. 2012)
* 1927 - Jean Cooke, arlunydd (m. 2008)
* 1929 - Saito Takako, arlunydd
* 1931 - Toni Morrison, llenores (m. 2019)
* 1933
**Syr Bobby Robson, pêl-droediwr (m. 2009)
**Yoko Ono, cerddor ac arlunydd
* 1936 - Philip Jones Griffiths, ffotograffydd (m. 2008)
* 1938 - Elke Erb, awdures a bardd (m. 2024)
* 1940 - Fonesig Prue Leith, cogydd
* 1946 - Michael Buerk, gohebydd a chyflwynydd teledu
* 1950 - John Hughes, cyfarwyddwr (m. 2009)
* 1954 - John Travolta, actor
* 1961 - Armin Laschet, gwleidydd
* 1964 - Matt Dillon, actor
* 1967 - Colin Jackson, athletwr
* 1983 - Jermaine Jenas, pêl-droediwr
* 1988 - Maiara Walsh, actores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Michelangelo Buonarroti]]
* 999 - Pab Grigor V
* 1478 - Siôr, Dug Clarence, brawd Edward IV, brenin Lloegr, 28
* 1546 - Martin Luther, diwygiwr eglwysig, 62
* 1564 - Michelangelo Buonarroti, arlunydd, 88
* 1782 - Juliana de Lannoy, arlunydd, 43
* 1869 - Henry Rees, arweinydd crefyddol ac awdur, 71
* 1915 - Nora Exner, arlunydd, 36
* 1921 - Morgan Bevan John, dyn busnes, 80
* 1942 - Helena Schrammówna, arlunydd, 62
* 1949 - Spéranza Calo-Séailles, arlunydd, 63
* 1967 - Robert Oppenheimer, ffisegydd, 62
* 1982 - Ngaio Marsh, nofelydd, 86
* 2001 - Balthus, arlunydd, 92
* 2008 - Alain Robbe-Grillet, nofelydd, 85
* 2013 - Jerry Buss, dyn busnes, 80
* 2024 - Gwilym Tudur, gwr busnes, ymgyrchydd ac awdur, 83

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod annibyniaeth (Gambia)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1912 (Llygoden fawr), 1958 (Ci), 1977 (Neidr), 2007 (Mochyn), 2091 (Mochyn)

0218
Chwefror, 18
15 Chwefror

**15 Chwefror** yw'r pedwardeg chweched (46ed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 319 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (320 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
150px|bawd|Iŵl Cesar
* 44 CC – Marcus Antonius yn cynnig y goron ddwywaith i Iŵl Cesar a Cesar yn ei gwrthod, gan ddangos nad oedd yn bwriadu dod yn frenin.
* 590 – Coroni Khosrau II yn frenin Persia.
* 1764 - Sefydlu St. Louis, Missouri.
* 1965 - baner genedlaethol Canada yn cael ei chyflwyno'n swyddogol.
* 1971 – Degoli arian yn y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon.
* 1996 – Y *Sea Empress* yn gollwng tua 72,000 tunnell o olew i'r môr wedi iddi gael ei dryllio ar greigiau Aberdaugleddau.
* 2023 - Nicola Sturgeon yn cyhoeddi ei hymddiswyddiad fel Prif Weinidog yr Alban.

## Genedigaethau 
* 1564 – Galileo Galilei, seryddwr a mathemategydd (m. 1642)
* 1571 – Michael Praetorius, cyfansoddwr (m. 1621)
* 1710 – Louis XV, brenin Ffrainc (m. 1774)
* 1748 – Jeremy Bentham, athronydd (m. 1832)
* 1798 – Henry Rees, arweinydd crefyddol ac awdur (m. 1869)
* 1809 - Owen Jones, pensaer (m. 1874)
* 1820 - Susan B. Anthony, swffraget (m. 1906)
* 1834 – Syr William Henry Preece, peiriannydd trydanol (m. 1913)
* 1874 – Syr Ernest Shackleton, fforiwr (m. 1922)
* 1892 - Ida Braunerówna, arlunydd (m. 1954)
* 1898 - Hastings Kamuzu Banda, Arlywydd Malawi (m. 1997)
* 1906 - Shigemaru Takenokoshi, pêl-droediwr (m. 1980)
* 1907 – Cesar Romero, actor (m. 1994)
* 1909 – Miep Gies, ffrind Anne Frank (m. 2010)
* 1923 
**Elena Bonner, ymaddwraig dros hawliau dynol yn yr Undeb Sofietaidd (m. 2011)
**Roser Bru, arlunydd (m. 2021)
* 1929 – James R. Schlesinger, gwleidydd (m. 2014)
* 1947 – John Adams, cyfansoddwr
* 1948 – Tino Insana, actor a digrifwr (m. 2017)
* 1953 – Derek Conway, gwleidydd
* 1954 – Matt Groening, cartwnydd
* 1959 - Adam Boulton, newyddiadurwr a chyflwynydd
* 1963 - Helena Junttila, arlunydd
* 1964 - Chris Farley, actor a digrifwr (m. 1997)
* 1971 – Alex Borstein, actores

## Marwolaethau 
* 1145 – Pab Luciws II
* 1621 – Michael Praetorius, cyfansoddwr, 50
* 1637 – Ferdinand II, ymerawdwr, 58
* 1781 - Gotthold Ephraim Lessing, awdur, 52
* 1844 – Rees Jones, bardd, 46
* 1899 – William Jones, bardd ac emynydd, 83
* 1928 - H. H. Asquith, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 75
* 1936 – Machine Gun McGurn, gangster, 30
* 1946 – Cornelius Cooper Johnson, athletwr, 32
* 1961 - Hanna Barth, arlunydd, 49
* 1965 – Nat King Cole, canwr a phianydd, 45
* 1984 – Ethel Merman, cantores ac actores, 76
* 1988 – Richard Feynman, ffisegydd, 69
* 1996 - Liselotte Dross, arlunydd, 108
* 2020 - Caroline Flack, cyflwynydd teledu, 40
* 2021 - Fonesig Fiona Caldicott, seiciatrydd a seicotherapydd, 80
* 2022 - P. J. O'Rourke, dychanwr, newyddiadurwr a llenor gwleidyddol, 74
* 2023 - Raquel Welch, actores, 82

## Gwyliau a chadwraethau 
*Gŵyl genedlaethol Serbia
*Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1942 (Ceffyl), 1961 (Ych), 1972 (Llygoden fawr), 1991 (Dafad), 2037 (Neidr), 2056 (Llygoden fawr), 2075 (Dafad), 2094 (Teigr)

0215
Chwefror, 15
14 Chwefror

**14 Chwefror** yw'r pedwardeg pumed (45ed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 320 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (321 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1014 - Coroni Harri o Fafaria yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig.
* 1797 - Brwydr Cape St. Vincent, rhwng Prydain Fawr a Sbaen.
* 1859 - Oregon yn dod yn un o daleithiau'r Unol Daleithiau.
* 1912 - Arizona yn dod yn un o daleithiau'r Unol Daleithiau.
* 1916 - Jimmy Wilde yn cipio pencampwriaeth pwysau pryf y byd yn Llundain.
* 1929 - Cyflafan Dydd Gŵyl Sain Folant, Chicago.
* 1931 - Y ffilm *Dracula* yn cael ei rhyddhau, gan serennu Bela Lugosi.
* 2002 - Bahrain dod yn Deyrnas.
* 2005 - Sefydlu YouTube.

## Genedigaethau 
* 1745 - David Davis, bardd ac addysgwr (m. 1827)
* 1766 - Thomas Malthus, economegydd (m. 1834)
* 1818 - Frederick Douglass, actifydd, sgriptiwr, gwladweinydd ac academydd (m. 1895)
* 1881 - William John Gruffydd, ysgolhaig, bardd a golygydd (m. 1954)
* 1890 - Nina Hamnett, arlunydd (m. 1956)
* 1912 - Tibor Sekelj, fforiwr (m. 1988)
* 1929 - Wyn Morris, cerddor ac arweinydd cerddorfa (m. 2010)
* 1942 - Michael Bloomberg, gwleidydd
* 1944 - Syr Alan Parker, cyfarwyddwr ffilm (m. 2020)
* 1951 - Kevin Keegan, pêl-droediwr
* 1955 - Mitsuhisa Taguchi, pêl-droediwr (m. 2019)
* 1961 - Latifa Arfaoui, cantores Arabeg
* 1967 - Mark Rutte, gwleidydd, Prif Weinidog yr Iseldiroedd
* 1970 - Simon Pegg, actor
* 1972 - Fernando Picún, pêl-droediwr
* 1977 - Cadel Evans, seiclwr
* 1979 - Yuichiro Nagai, pêl-droediwr 
* 1985 - Philippe Senderos, pêl-droediwr
* 1992 - Christian Eriksen, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
* 869 - Sant Cyril, cenhadwr a dyfeisydd yr wyddor Glagolitig, 42
* 1400 - Rhisiart II, brenin Lloegr, 33
* 1779 - Capten James Cook, fforiwr, 50
* 1801 - Rhys Jones o'r Blaenau, bardd a hynafiaethydd, 87
* 1891 - William Tecumseh Sherman, milwr, 71
* 1964 - William George Arthur Ormsby-Gore, 4ydd Barwn Harlech, gwleidydd, 78
* 1967 - Gwilym Lloyd George, gwleidydd, 72
* 2005 - Rafik Hariri, gwleidydd, 60
* 2010 - Dick Francis, awdur, 89
* 2014 - Tom Finney, pêl-droediwr, 91
* 2015 - Louis Jourdan, actor, 93
* 2018
**Ruud Lubbers, gwleidydd a Brif Weinidog yr Iseldiroedd, 78
**Morgan Tsvangirai, gwleidydd, 65
* 2021
**Catherine Belsey, beirniad llenyddol, 80
**Hywel Francis, gwleidydd, 74
**Doug Mountjoy, chwaraewr snwcer, 78
* 2023 - Christine Pritchard, actores, 79

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd San Ffolant
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1915 (Cwningen), 1934 (Ci), 1953 (Ych), 2010 (Teigr), 2048 (Draig), 2067 (Mochyn), 2086 (Ceffyl)

0214
Chwefror, 14
20 Chwefror

**20 Chwefror** yw'r pumdeg unfed (51fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 314 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (315 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1472 - Ynysoedd Erch (Orkney) a Shetland yn cael eu cyfeddiannu gan goron yr Alban.
* 1987 - Mizoram yn dod yn dalaith yn India.

## Genedigaethau 
* 1877 - Morgan Maddox Morgan-Owen, pêl-droediwr (m. 1950)
* 1882 - Pádraic Ó Conaire, llenor a newyddiadurwr (m. 1928)
* 1886 - Béla Kun, gwleidydd (m. 1938)
* 1902 - Ansel Adams, ffotograffydd (m. 1984)
* 1909 - Richard Tecwyn Williams, biocemegydd (m. 1979)
* 1911 - Ruth Fischer, arlunydd (m. 2009)
* 1912 - Amanda Roth Block, arlunydd (m. 2011)
* 1917 - Louisa Matthíasdóttir, arlunydd (m. 2000)
* 1920 - Kathleen Cavendish, Ardalyddes Hartington (m. 1948)
* 1924 - Gloria Vanderbilt, arlunydd (m. 2019)
* 1926 - Richard Matheson, awdur a sgriptiwr (m. 2013)
* 1927 - Syr Sidney Poitier, actor, cyfarwyddwr ac diplomydd (m. 2022)
* 1928 - Jean Kennedy Smith, diplomydd (m. 2020)
* 1930 - Ken Jones, actor (m. 2014)
* 1949 - Ivana Trump, awdures a chyn-fodel (m. 2022)
* 1950 - Walter Becker, canwr (m. 2017)
* 1951 - Gordon Brown, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 1954 - Patty Hearst, etifeddes papur newydd
* 1967 
**Kurt Cobain, cerddor (m. 1994)
**Nenad Maslovar, pêl-droediwr
* 1988 - Rihanna, cantores ac actores
* 1990 - Adi Taviner, chwaraewr rygbi
* 1992 - Sam Mantom, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
* 1194 - Tancred, croesgadwr
* 1431 - Pab Martin V
* 1626 - John Dowland, cyfansoddwr, 62
* 1966 - David Emrys Evans, ysgolhaig, 75
* 1992 - Eugene R. Black, Sr., bancwr, 93 
* 1999 
**Lotti van der Gaag, arlunydd, 75
**Sarah Kane, dramodydd, 28
* 2005 - Hunter S. Thompson, newyddiadurwr ac awdur, 67
* 2006 - Fang Zhaoling, arlunydd, 92
* 2010 - Alexander Haig, gwleidydd, 85
* 2022 - Stewart Bevan, actor, 73

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Cyfiawnder Cymdeithasol y Byd
* Diwrnod Rihanna (Barbados)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1985 (Ych)

## Cyfeiriadau
0220
Chwefror, 20
Rhestr cerddorion

## Cymru
*John Cale
*Osian Ellis (Telynor)
*Catrin Finch (Telynores)
*Owain Arwel Hughes (Arweinydd)

## Gwledydd eraill
### Yr Alban
### Yr Almaen
### Awstralia
### Awstria
### Canada
*Glenn Gould

### Yr Eidal
### Sverige
### Ffrainc
*Jacques Loussier
*Paul Tortelier

### Groeg
### Gwlad Belg
### Iwerddon
*James Galway

### Lloegr
*Nigel Kennedy

### Rwsia
*David Oistrakh
*Sviatoslav Richter
*Mstislav Rostropovich

### Sbaen
*Pablo Casals
*Rafael Orozco

### Seland Newydd
### Simbabwe
### UDA
*James Brown

Cerddorion enwog
22 Chwefror

**22 Chwefror** yw'r pumdeg trydydd (5ydd) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 312 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (313 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau
* 1797 - *Y Lleng Ddu*, sef mintai o filwyr o Ffrainc dan arweiniad Cyrnol William Tate, yn glanio ger Abergwaun yn ystod y rhyfel rhwng Lloegr a Ffrainc. Cawsant eu goresgyn wedi ychydig ddyddiau.
* 1979 - Annibyniaeth Sant Lwsia.
* 2011 - Daeargryn Christchurch, Seland Newydd.

## Genedigaethau
* 1403 - Charles VII, brenin Ffrainc (m. 1461)
* 1732 - George Washington, Arlywydd Unol Daleithiau America (m. 1799)
* 1788 - Arthur Schopenhauer, athronydd (m. 1860)
* 1857
**Heinrich Rudolf Hertz, ffisegydd (m. 1894)
**Syr Robert Baden-Powell (m. 1941)
* 1900 - Luis Buñuel, cyfarwyddwr ffilm (m. 1983)
* 1908 - Syr John Mills, actor (m. 2005)
* 1922 - Stella Angelini, arlunydd (m. 1995)
* 1923 - Bleddyn Williams, chwaraewr rygbi (m. 2009)
* 1926 - Kenneth Williams, actor (m. 1988)
* 1928 - Syr Bruce Forsyth, digrifwr (m. 2017)
* 1930 - Marni Nixon, cantores soprano ac actores (m. 2016)
* 1932 - Edward Kennedy, gwleidydd (m. 2009)
* 1942 - Christine Keeler, model (m. 2017)
* 1944 - Jonathan Demme, sgriptiwr a cynhyrchydd (m. 2017)
* 1949 - Niki Lauda, gyrrwr Fformiwla Un (m. 2019)
* 1950 - Fonesig Julie Walters, actores
* 1962 - Steve Irwin, cyflwynydd teledu (m. 2006)
* 1963 - Vijay Singh, golffiwr
* 1974 - Chris Moyles, cyflwynydd radio
* 1975 - Drew Barrymore, actores

## Marwolaethau
* 1371 - Dafydd II, brenin yr Alban, 46
* 1512 - Amerigo Vespucci, marsiandïwr a morwr, 57
* 1980 - Oskar Kokoschka, arlunydd, 93
* 1986 - Jean Tangye, arlunydd, 66
* 1987 - Andy Warhol, arlunydd, 58
* 1988 - Elsa Sturm-Lindner, arlunydd, 72
* 1998 - Emmy Lou Packard, arlunydd, 83
* 2001 - Alice Brueggemann, arlunydd, 83
* 2012
**Marie Colvin, newyddiadurwraig, 56
**Frank Carson, comediwr, 85
* 2014 - Edith Kramer, arlunydd, 97
* 2018
**Nanette Fabray, actores a cantores, 97
**Gladys Maccabe, arlunydd, 99
* 2021 - Lawrence Ferlinghetti, bardd, 101

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Mabsant Samson
* Dydd Genedlaethol Sant Lwsia

0222
Chwefror, 22
31 Mai

**31 Mai** yw'r cant pum deg unfed (151fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (152fed mewn blynyddoedd naid). Erys 214 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1859 - Big Ben yn cael ei canu, am y tro cyntaf, ym Mhalas San Steffan, Llundain.
* 1916 - Brwydr Jutland
* 1929 - Eisteddfod Genedlaethol gyntaf Urdd Gobaith Cymru ar 31 Mai a 1 Mehefin.
* 2010 - Israel yn ymosod ar lynges ddyngarol ar ei ffordd i Gaza.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Clint Eastwood]]
[bawd|140px|dde|[Svetlana Alexievich]]
* 1443 - Margaret Beaufort, mam Harri VII, brenin Lloegr (m. 1509)
* 1469 - Manuel I, brenin Portiwgal (m. 1521)
* 1557 - Fyodor I, tsar Rwsia (m. 1598)
* 1773 - Ludwig Tieck, beirniad llenyddol a theatr, bardd, nofelydd (m. 1853)
* 1819 - Walt Whitman, bardd (m. 1892)
* 1857 - Pab Pïws XI (m. 1939)
* 1880 - Edward Tegla Davies, gweinidog a llenor (m. 1967)
* 1887 - Saint-John Perse, bardd a diplomydd (m. 1975)
* 1915 - Carmen Herrera, arlunydd (m. 2022)
* 1923 - Rainier III, tywysog Monaco (m. 2005)
* 1930 - Clint Eastwood, actor a chyfarwyddwr ffilm
* 1931 
**Shirley Verrett, mezzo-soprano (m. 2010)
**Agnes Denes, arlunydd
* 1938 - John Prescott, gwleidydd
* 1944 - Salmaan Taseer, gwleidydd (m. 2011)
* 1945 - Laurent Gbagbo, gwleidydd
* 1948
**Svetlana Alexievich, awdures a newyddiadurwraig
**John Bonham, cerddor (m. 1980)
**Lynda Bellingham, actores (m. 2014)
* 1949 - Tom Berenger, actor
* 1952 - Marina Solodkin, gwleidydd (m. 2013)
* 1955 - Lynne Truss, awdures a newyddiadurwraig
* 1961 - Lea Thompson, actores
* 1965 - Brooke Shields, actores a fodel
* 1976 - Colin Farrell, actor
* 1989 - Marco Reus, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Christo]]
* 1809 - Josef Haydn, cyfansoddwr, 77
* 1927 - Fenia Chertkoff, arlunydd, 57
* 1962 - Adolf Eichmann, swyddog Natsi, 56
* 1976 - Jacques Monod, gwyddonydd, 66
* 1979 - Djanira da Motta e Silva, arlunydd, 64
* 1983 - Jack Dempsey, paffiwr, 74
* 1986 - Jane Frank, arlunydd, 68
* 2010 - Louise Bourgeois, arlunydd, 98
* 2016 - Carla Lane, awdures, 87
* 2017 - Tino Insana, actor, 69
* 2020 - Christo, arlunydd, 84
* 2023 - Ama Ata Aidoo, awdures ac academydd, 81

## Gwyliau a chadwraethau 
* Sant Collen
* Diwrnod gwrth-dybaco'r Byd
* Diwrnod Castilla-La Mancha

0531
Mai, 31
24 Chwefror

**24 Chwefror** yw'r pumdeg pumed (55ed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 310 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (311 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1918 - Estonia yn datgan annibyniaeth.
* 1946 - Ethol Juan Péron yn arlywydd yr Ariannin.
* 2022 - Rwsia'n lansio ymosodiad ar Wcráin.

## Genedigaethau 
* 1304 - Ibn Battuta, teithiwr ac awdur (m. 1369)
* 1463 - Giovanni Pico della Mirandola, athronydd (m. 1494)
* 1786 - Wilhelm Grimm, awdur (m. 1859)
* 1836 - Winslow Homer, arlunydd (m. 1910)
* 1837 - Rosalía de Castro, llenor (m. 1885)
* 1851 - Julia Strömberg, arlunydd (m. 1920)
* 1901 - Mathonwy Hughes, bardd a llenor (m. 1999)
* 1911 - Helen Farr Sloan, arlunydd (m. 2005)
* 1925 - Etel Adnan, arlunydd (m. 2021)
* 1927 - Jacqueline Roque, arlunydd (m. 1986)
* 1932 - Michel Legrand, cyfansoddwr (m. 2019)
* 1934 - Bingu wa Mutharika, Arlywydd Malawi (m. 2012)
* 1940 - Denis Law, pêl-droediwr
* 1943 - Catherine Cesarsky, gwyddonydd
* 1945 - Barry Bostwick, actor a digrifwr
* 1951 - Laimdota Straujuma, gwleidydd, Prif Weinidog Latfia
* 1955 - Steve Jobs, cyd-sefydlwr Apple Computer (m. 2011)
* 1964 - Victor Ferreyra, pêl-droediwr
* 1966
**Ben Miller, actor, comediwr ac awdur
**Billy Zane, actor ac cyfarwyddwr
* 1969 - Gareth Llewellyn, chwaraewr rygbi
* 1971 - Gillian Flynn, awdures
* 1977 - Floyd Mayweather, Jr., paffiwr
* 1981 - Lleyton Hewitt, chwaraewr tenis
* 1989 - Daniel Kaluuya, actor

## Marwolaethau 
* 1777 – José I, brenin Portiwgal, 62
* 1894 - John Roberts, Aelod Seneddol, 59
* 1978 - David Williams, hanesydd, 78
* 1993 - Bobby Moore, pêl-droediwr, 51
* 2006 - Anita Snellman, arlunydd, 81
* 2014 - Harold Ramis, actor ac chyfarwyddwr ffilm, 69
* 2018 - Bud Luckey, animeiddiwr a dylunydd, 83
* 2020 - Katherine Johnson, gwyddonydd, 101
* 2021 - Ronald Pickup, actor, 80
* 2022 
**Sally Kellerman, actores, 84
**John Landy, athletwr, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod annibyniaeth (Estonia)

0224
Chwefror, 24
19 Chwefror

**19 Chwefror** yw'r hanner canfed dyddpumdegfed (50fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 315 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (316 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1803 - Yr Unol Daleithiau: Thomas Jefferson yn cydnabod Ohio fel yr 17fed talaith.
* 1845 - Yr Unol Daleithiau'n cyfeddiannu Tecsas.
* 2001 - Yr achosion a Glwy'r traed a'r genau yn dechrau yng ngwledydd Prydain.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Nicolaus Copernicus]]
[bawd|130px|dde|[Clement Davies]]
[bawd|130px|dde|[Jennifer Doudna]]
* 1473 - Nicolaus Copernicus, seryddwr (m. 1543)
* 1717 - David Garrick, actor (m. 1779)
* 1743 - Luigi Boccherini, cyfansoddwr (m. 1805)
* 1837 - John Allan Rolls, Barwn 1af Llangatwg, gwleidydd (m. 1912)
* 1859 - Svante August Arrhenius, cemegydd a ffisegydd (m. 1927)
* 1865 - Sven Hedin, anturiaethwr (m. 1952)
* 1876 - Constantin Brancusi, arlunydd (m. 1957)
* 1877
**Else Berg, arlunydd (m. 1942)
**Gabriele Münter, arlunydd (m. 1962)
* 1884 - Clement Davies, gwleidydd (m. 1962)
* 1896 - André Breton, llenor (m. 1966)
* 1897 - Aniela Menkesowa, arlunydd (m. 1941)
* 1906 - Grace Williams, cyfansoddwraig (m. 1977)
* 1915 - John Freeman, gwleidydd, diplomydd a chyflwynydd teledu (m. 2014)
* 1917 - Carson McCullers, awdur (m. 1967)
* 1919 - Hanna Ben Dov, arlunydd (m. 2009)
* 1924 - Lee Marvin, actor (m. 1987)
* 1940
**Emily Hope, arlunydd (m. 1979) 
**Saparmurat Niyazov, Arlywydd Tyrcmenistan (m. 2006)
* 1953 - Cristina Fernández de Kirchner, Arlywydd ac Is-Arlywydd yr Ariannin
* 1954 - Sócrates, pêl-droediwr (m. 2011)
* 1955 - Jeff Daniels, actor
* 1957 - Ray Winstone, actor
* 1960 - Y Tywysog Andrew, Dug Caerefrog
* 1964 - Jennifer Doudna, gwyddonydd
* 1982 - Thaís Ibañez, arlunydd
* 1983 - Daigo Kobayashi, pel-droediwr
* 1985 - Haylie Duff, actores
* 1993 - Victoria Justice, actores
* 2004 - Millie Bobby Brown, actores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Harper Lee]]
[bawd|130px|dde|[Umberto Eco]]
* 197 - Clodius Albinus, ymgeisydd am ymerodraeth Rhufain, 49
* 1670 - Frederic III, brenin Denmarc, 60
* 1816 - Margareta Alströmer, arlunydd, 52
* 1837 - Thomas Burgess, Esgob Tyddewi, 80
* 1838 - Maria Anna Moser, arlunydd, 79
* 1951 - André Gide, awdur, 81
* 1965 - Mary Elizabeth Price, arlunydd, 87
* 1997 - Deng Xiaoping, gwleidydd, 92
* 2000 - Friedensreich Hundertwasser, arlunydd, 71
* 2001 - Stanley Kramer, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau, 87
* 2008 - Eileen Yaritja Stevens, arlunydd, 92
* 2016 
**Harper Lee, awdures, 89
**Umberto Eco, llenor ac athronydd, 84
* 2019 - Karl Lagerfeld, dylunydd ffasiwn, 85
* 2020 - Heather Couper, seryddwraig, 70
* 2022
**Gary Brooker, canwr-gyfansoddwr, 76 
**Kakuichi Mimura, pel-droediwr, 90
* 2024 
**Ewen MacIntosh, actor, 50
**J. Beverley Smith, hanesydd, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod y Lluoedd Arfog (Mecsico)
* Diwrnod y Faner (Tyrcmenistan)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1901 (Ych), 1939 (Cwningen), 1996 (Llygoden fawr), 2015 (Dafad), 2034 (Teigr), 2053 (Ceiliog), 2072 (Draig)

0219
Chwefror, 19
23 Chwefror

**23 Chwefror** yw'r pumdeg pedwerydd (54ydd) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 311 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (312 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1455 - Gutenberg yn cyhoeddi beibl ym Mainz, yr Almaen, y llyfr cyntaf i'w gyhoeddi yn Ewrop gyda llythrennau teip symudol.
* 1959 - Llys Hawliau Dynol Ewrop yn cael ei sefydlu yn Strasbwrg.
* 1997 - Clonio dafad o'r enw 'Dolly' yng Nghaeredin, y tro cyntaf i famolyn gael ei glonio'n llwyddiannus.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Peter Fonda]]
[bawd|130px|dde|[Naruhito, Ymerawdwr Japan]]
* 1418 - Y Pab Pawl II (m. 1471)
* 1633 - Samuel Pepys, dyddiadurwr (m. 1703)
* 1685 - George Frideric Handel, cyfansoddwr (m. 1759)
* 1723 - Richard Price, athronydd (m. 1791)
* 1743 - Mayer Amschel Rothschild (m. 1812)
* 1879 - Kazimir Malevich, peintiwr (m. 1935)
* 1883 - Karl Jaspers, athronydd (m. 1969)
* 1884 - Kazimierz Funk, biocemegydd (m. 1967)
* 1886 - Kasia von Szadurska, arlunydd (m. 1942)
* 1892 - Kathleen Harrison, actores (m. 1995)
* 1912 - Thomasita Fessler, arlunydd (m. 2005)
* 1925
**Patricia Broderick, arlunydd (m. 2003)
**Aleksandra Saykina, arlunydd (m. 2017)
* 1927 - Hens de Jong, arlunydd (m. 2003)
* 1932 - Majel Barrett, actores (m. 2008)
* 1940 - Peter Fonda, actor (m. 2019)
* 1954 - Viktor Yushchenko, Arlywydd Wcráin (2005-2010)
* 1960 - Naruhito, Ymerawdwr Japan
* 1965 - Kristin Davis, actores
* 1966 - Alexandre Borges, actor
* 1967 - Tetsuya Asano, pêl-droediwr
* 1971 - Melinda Messenger, model a cyflwynydd
* 1976 - Kelly Macdonald, actores
* 1983 - Emily Blunt, actores
* 1987 - Tsukasa Umesaki, pêl-droediwr
* 1994 - Dakota Fanning, actores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Nellie Melba]]
* 1447 - Pab Eugeniws IV
* 1730 - Pab Benedict XIII
* 1766 - Stanislaw Leszczynski, brenin Gwlad Pwyl
* 1792 - Joshua Reynolds, arlunydd, 58
* 1821 - John Keats, bardd, 25
* 1848 - John Quincy Adams, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 80
* 1852 - Evan Jones, bardd ac ysgrifwr, 32
* 1855 - Carl Friedrich Gauss, mathemategydd a gwyddonydd, 77
* 1923 - Théophile Delcassé, gwleidydd, 70
* 1931 - Fonesig Nellie Melba, cantores, 69
* 1934 - Syr Edward Elgar, cyfansoddwr, 76
* 1965 - Stan Laurel, actor a chomedïwr, 74
* 1976 - L. S. Lowry, arlunydd, 88
* 1995 - James Herriot, awdur, 78
* 2010 - Wyn Morris, cerddor ac arweinydd cerdorffa, 81
* 2014 - Carla Accardi, arlunydd, 89
* 2015 - John Rowlands, awdur, 76
* 2017 - Derek Ibbotson, athletwr, 84
* 2018 - Lewis Gilbert, sgriptiwr a cyfarwyddwr ffilm, 97
* 2019 - Ruth Price, cynhyrchydd teledu, 95
* 2022 - Antonietta Stella, soprano, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Amddiffynnwr y Tadau (Rwsia)
* Penblwydd Ymerawdwr Naruhito (Japan)
* Mashramani (Guyana)

0223
Chwefror, 23
28 Chwefror

**28 Chwefror** yw'r pedwerydd dydd ar bymtheg a deugain (59ain) o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 306 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (307 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1405 - y Cytundeb Tridarn rhwng Owain Glyn Dŵr a'i gynghreiriad Henry Percy, Iarll 1af Northumberland ac Edmund Mortimer
* 1935 - cynhyrchwyd neilon am y tro cyntaf gan Wallace Carothers o gwmni DuPont.
* 1974 - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, Chwefror 1974.
* 1986 - bradlofruddiaeth Olof Palme, Prif Weinidog Sweden.
* 2013 - Ymddiswyddiad Pab Bened XVI.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Michel de Montaigne]]
[bawd|130px|dde|[Linus Pauling]]
* 1155 - Harri, y brenin ieuanc (m. 1183)
* 1553 - Michel de Montaigne, athronydd (m. 1592)
* 1683 - René Réaumur, gwyddonydd (m. 1757)
* 1792 - Karl Ernst von Baer, naturiaethwr (m. 1876)
* 1823 - Ernest Renan, awdur, athronydd a hanesydd (m. 1892)
* 1857 - Charlie Newman, chwaraewr rygbi rhyngwladol (m. 1922)
* 1861 - Jessie Penn-Lewis, awdures ac efenglwraig (m. 1927)
* 1892 - Amanullah Khan, brenin Affganistan (m. 1960)
* 1896 - Julia Thecla, arlunydd (m. 1973)
* 1901 - Linus Pauling, cemegydd (m. 1994)
* 1903 - Vincente Minnelli, cyfarwyddwr theatr a ffilm (m. 1986)
* 1905 - Morgan Glyndwr Jones, bardd, llenor a hanesydd (m. 1995)
* 1909 - Syr Stephen Spender, bardd (m. 1995)
* 1914 - Elfriede Ettl, arlunydd (m. 2003)
* 1915 - Syr Peter Medawar, biolegydd (m. 1987)
* 1923 
**Charles Durning, actor (m. 2012)
**John Gwilliam, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2016)
* 1925 - Irena Stankiewicz, arlunydd
* 1928 - Syr William Stanley Baker, actor (m. 1976)
* 1929 - Frank Gehry, pensaer
* 1940 - Garel Rhys, academydd (m. 2017)
* 1941 - Tristan Garel-Jones, gwleidydd (m. 2020)
* 1944
**Storm Thorgerson, arlunydd graffig (m. 2013)
**Kelly Bishop, actores
* 1946 - Robin Cook, gwleidydd (m. 2005)
* 1947 - Stephanie Beacham, actores
* 1955 - Gilbert Gottfried, actor a digrifwr (m. 2022)
* 1958 - Jack Abramoff, lobïwr gwleidyddol
* 1966 - Paulo Futre, pêl-droediwr
* 1980 - Katy Wix, actores
* 1993 - Emmelie de Forest, cantores

## Marwolaethau 
* 1915 - Anna Stainer-Knittel, arlunydd, 73
* 1916 - Henry James, awdur a beirniad, 72
* 1941 - Alfonso XIII, brenin Sbaen, 54
* 1986 - Olof Palme, gwleidydd, Prif Weinidog Sweden, 59
* 1998 - Dermot Morgan, actor, 45
* 2011 - Jane Russell, actores, 89
* 2016 - Frank Kelly, actor, 77
* 2019 - André Previn, pianydd, cyfarwyddwr ac arweinydd cerddorfa, 89
* 2021 - Johnny Briggs, actor, 85

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gwyliau rhanbarthol (Andalucía)
* Diwrnod Kalevala (Y Ffindir)
* Diwrnod Cenedlaethol Gwyddoniaeth (India)
* Diwrnod Coffa Heddwch (Taiwan)

0228
Chwefror, 28
26 Chwefror

**26 Chwefror** yw'r pumdeg seithfed (57fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 308 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (309 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1915 - Sefydlu'r Gwarchodlu Cymreig.
* 1961 - Coroni Hassan II yn frenin Moroco.

## Genedigaethau 
* 1361 - Wenceslaus, brenin Bohemia (m. 1419)
* 1564 - Christopher Marlowe, bardd a dramodydd (m. 1593)
* 1802 - Victor Hugo, bardd a nofelydd (m. 1885)
* 1808 - Honoré Daumier, arlunydd (m. 1879)
* 1829 - Levi Strauss, gwneuthurwr jîns (m. 1902)
* 1846 - Buffalo Bill, perchennog syrcas (m. 1917)
* 1852 - John Harvey Kellogg, meddyg (m. 1943)
* 1861 - Ferdinand I, Tsar Bwlgaria (m. 1948)
* 1869 - Nadezhda Krupskaya, awdures a gwleidydd (m. 1939)
* 1907 - Shiro Teshima, pêl-droediwr (m. 1982)
* 1909
**Talal, brenin Iorddonen (m. 1972)
**Fanny Cradock, cogyddes deledu (m. 1994)
* 1913 - Karoline Wittmann, arlunydd (m. 1978)
* 1916 - Joan Elizabeth Curran, gwyddonydd (m. 1999)
* 1920
**Gisèle Prassinos, arlunydd (m. 2015) 
**Tony Randall, actor (m. 2004)
* 1921 - Betty Hutton, actores a cantores (m. 2007)
* 1925 
**Irmgard Giering, arlunydd (m. 2006)
**Syr Everton Weekes, cricedwr (m. 2020)
* 1928
**Ariel Sharon, Prif Weinidog Israel (m. 2014)
**Fats Domino, canwr (m. 2017)
* 1932 - Johnny Cash, canwr (m. 2003)
* 1941 - Rhys Maengwyn Jones, archaeolegydd ac anthropolegydd (m. 2001)
* 1947 - Sandie Shaw, cantores
* 1950 - Helen Clark, gwleidydd, Prif Weinidog Seland Newydd (1999-2008)
* 1967 - Kazuyoshi Miura, pêl-droediwr
* 1974 - Sébastien Loeb, gyrrwr rasio
* 1977 - Shane Williams, chwaraewr Rygbi'r Undeb
* 1982 - Li Na, chwaraewraig tenis

## Marwolaethau 
* 1603 - Maria o Awstria, Ymerodres Glân Rhufeinig, 74
* 1895 - François-Marie Luzel, ysgolhaig a bardd, 74
* 1903 - Richard Jordan Gatling, dyfeisiwr, 84
* 1961 - Mohammed V, brenin Moroco, 41
* 1969
**Karl Jaspers, athronydd, 85
**Levi Eshkol, Prif Weinidog Israel, 73
* 1994 - Bill Hicks, comedïwr, 32
* 1997 - Kat Kampmann, arlunydd, 88
* 2000 - Louisa Matthíasdóttir, arlunydd, 83
* 2009 - Wendy Richard, actores, 65
* 2017 - Gerald Kaufman, gwleidydd, 86
* 2021 - Hannu Mikkola, gyrrwr rasio, 78
* 2023 - Betty Boothroyd, gwleidydd, 93

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl Mabsant Tyfaelog (ardal Llandyfaelog, Ystrad Tywi)

0226
Chwefror, 26
27 Chwefror

**27 Chwefror** yw'r pumdeg wythfed (58fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 307 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (308 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau
* 380 &ndash; Cyhoeddeb Thesalonica, a bennodd Gristnogaeth fel crefydd swyddogol yr Ymerodraeth Rufeinig
* 1844 &ndash; Annibyniaeth Gweriniaeth Dominica.
* 1900 &ndash; Sefydlu FC Bayern München, tim pêl-droed mwyaf llwyddiannus yr Almaen
* 1933 &ndash; Llosgi'r Reichstag, adeilad senedd yr Almaen; dyma ddigwyddiad tyngedfennol a gyfrannodd at sefydlu pŵer y Natsïaid
* 2010 &ndash; Daeargryn Chile 2010

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[James Dickson Innes]]
[bawd|140px|dde|[Mary Davies]]
[bawd|140px|dde|[Marian Anderson]]
* 272 - Cystennin I, Ymerawdwr Rhufain (m. 337)
* 1807 - Henry Wadsworth Longfellow, bardd (m. 1882)
* 1818 - Joseph Jenkins, ffermwr, bardd a theithiwr (m. 1898)
* 1855 - Mary Davies, cantores (m. 1930)
* 1887 - James Dickson Innes, arlunydd (m. 1914)
* 1897 - Marian Anderson, cantores contralto (m. 1993)
* 1901 - Iorwerth C. Peate, llenor a sylfaenydd Amgueddfa Werin Cymru (m. 1982)
* 1902 - John Steinbeck, nofelydd (m. 1968)
* 1922 - Gerda Nystad, arlunydd (m. 2002)
* 1926 - David H. Hubel, niwrowyddonyd (m. 2013)
* 1928 - Ariel Sharon, gwleidydd (m. 2014)
* 1932 - Fonesig Elizabeth Taylor, actores (m. 2011)
* 1935 - Mirella Freni, cantores soprano (m. 2020)
* 1941 
**Paddy Ashdown, gwleidydd (m. 2018)
**Charlie Faulkner, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2023)
* 1944 - Syr Roger Scruton, athronydd ac awdur (m. 2020)
* 1951 - Steve Harley, canwr a cherddor (m. 2024)
* 1957 - Timothy Spall, actor
* 1969 - Gareth Llewellyn, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1971 - Derren Brown, gonsurwr
* 1981 - Josh Groban, canwr
* 1983 - Kate Mara, actores
* 1985 - Thiago Neves, pêl-droediwr
* 1995 - Kosuke Nakamura, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Ivan Pavlov]]
[bawd|130px|dde|[Leonard Nimoy]]
* 1785 - Robert Hughes, bardd, 41
* 1887 - Alexander Borodin, cyfansoddwr, 53
* 1936 - Ivan Pavlov, seicolegydd, 86
* 1939 - Nadezhda Krupskaya, awdures a gwleidydd, 70
* 1970 - Reizo Fukuhara, pêl-droediwr, 48
* 1989 - Nina Anisiforova, arlunydd, 74
* 1993 - Lillian Gish, actores, 99
* 1998 - George H. Hitchings, meddyg, 92
* 2002 - Spike Milligan, digrifwr, actor, bardd ac awdur, 83
* 2003 - Fred Rogers, actor a seren, 74
* 2008 - William F. Buckley, Jr., awdur a sylwebydd gwleidyddol ceidwadol, 82
* 2009 - Manea Manescu, gwleidydd, 92
* 2011 
**Necmettin Erbakan, gwleidydd, 84
**Moacyr Scliar, meddyg, nofelydd a newyddiadurwr, 73
* 2013 - Richard Street, canwr a phianydd, 70
* 2015 - Leonard Nimoy, actor, 83
* 2017 
**Joseph P. Clancy, ysgolhaig a bardd, 88
**Roswitha Doerig, arlunydd, 87
* 2025 - Boris Spassky, chwaraewr gwyddbwyll, 88

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod cenedlaethol (Gweriniaeth Dominica)
* Diwrnod Rhyngwladol yr Arth Wen

## Cyfeiriadau
0227
Chwefror, 27
Calendr Gregori

bawd|340px|Delwedd esboniadol: y newid o galendr Iŵl i galendr Gregori

**Calendr Gregori** ydy'r calendr mwyaf cyffredin drwy'r byd; caiff ei ddefnyddio drwy Ewrop. Cafodd ei dderbyn (yn answyddogol) fel y dull rhyngwladol o fesur amser a dyddiadau ers degawdau yn y byd cyfathrebu, teithio a diwydiant, a chaiff ei adnabod gan sefydliadau rhyngwladol megis y Cenhedloedd Unedig.

Fe'i mabwysiadwyd gan y Pab Grigor XIII ar 24 Chwefror 1582, er fod y ddogfen wreiddiol wedi'i dyddio "1581".

Roedd y flwyddyn yng nghalendr Iŵl, a wnaed yn nheyrnasiad Iŵl Cesar, yn cynnwys 365.25 o ddyddiau yn union, ond mae'r flwyddyn drofannol yn union 365.2422 diwrnod, felly pob 4 canrif roedd calendr Iŵl yn cynnwys tridiau yn ormod! Cafodd hyn ei gywiro yn y diwygiad Gregori yn 1582, sy'n cyflwyno'r dyddiau naid mewn dull gwahanol. O ganlyniad i hyn mae calendr Iŵl 13 diwrnod y tu ôl i'r calendr Gregori h.y. y 1af o Ionawr ar galendr Iŵl ydy'r 14eg ar galendr Gregori.

Roedd yr Eglwys Gatholig eisiau calendr a fyddai'n caniatáu iddynt ddathlu'r Pasg ar yr amser a benodwyd gan Gyngor Cyntaf Nicaea yn y flwyddyn 325, sef y dydd Sul wedi 14eg dydd y Lleuad sydd ar (neu wedi'r) Cyhydnos Wanwynol, tua 21 Mawrth yn amser y cyngor. Yn y flwyddyn 325 roedd y nam hwn wedi'i weld, ond, yn hytrach na thrwsio'r calendr symudodd y cyngor ddyddiad y Cyhydnos o 24 Mawrth neu 25 Mawrth i 21 Mawrth! Erbyn yr 16eg canrif roedd y cyhydnos wedi symud llawer mwy a mynnodd yr Eglwys Babyddol ddiwygio'r drefn. Y gwledydd Pabyddol, felly, oedd y gwledydd cyntaf i fabwysiadu'r calendr newydd hwn.

Roedd dau newid sylfaenol felly yn y calendr newydd: yn gyntaf, addasu hen galendr Iŵl ac yn ail addasu calendr y lleuad a ddefnyddid gan yr eglwys i nodi dyddiadau'r Pasg. Meddyg o Galbria, sef Aloysius Lilius (neu Lilio), fu'n bennaf gyfrifol am y gwaith o'u cymhathu a'u diwygio. Yn gonglfaen i'w waith nododd fod angen lleihau'r nifer o ddyddiau naid o fewn pob pedair canrif o 100 i 97, gan wneud 3 allan o'r 4 blwyddyn yn gyffredin yn hytrach na blwyddyn naid.

Nodwyd hyn fel a ganlyn:
Os medrid rhannu'r flwyddyn gyda 4 - yn union - yna fe'i hystyrir yn flwyddyn naid, ar wahân i'r blynyddoedd a ellir eu rhannu gyda 100 (yn union). Ar ben hyn, mae'r blynyddoedd hynny y gellir eu rhannu gyda 400 hefyd yn flynyddoedd naid. Er enghraifft, nid ydy'r flwyddyn 1900 yn flwyddyn naid ond mae'r flwyddyn 2000 yn flwyddyn naid.

Calendr heulol ydyw ef mewn gwirionedd. Mae blwyddyn Gregori'n cynnwys 365 diwrnod, ac mewn blwyddyn naid ceir diwrnod naid, sef 29 Chwefror sy'n gwneud cyfanswm o 366 diwrnod. Fel arfer mae blwyddyn naid yn diwgwydd pob pedair mlynedd ond mae'r calendr Gregori'n gadael allan 3 diwrnod naid pob 400 mlynedd, yn wahanol i'r calendr a'i ragflaenodd.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
*Calendr Coligny: Calendr y Celtiaid
*Calendr Tsieineaidd
*Calendr Hebraeg
*Calendr Islamaidd

Categori:Calendr
17 Chwefror

**17 Chwefror** yw'r pedwardeg wythfed (48fed) dydd o’r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mae 317 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (318 mewn blynyddoedd naid).

## Digwyddiadau 
* 1958 - Yr Ymgyrch Diarfogi Niwclear (CND) yn cael ei sefydlu mewn cyfarfod cyhoeddus yn Llundain.
* 2008 - Cosofo yn datgan annibyniaeth oddi wrth Serbia.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Ruth Rendell]]
[bawd|130px|dde|[Karl Jenkins]]
[bawd|130px|dde|[Michael Jordan]]
* 1653 - Arcangelo Corelli, cyfansoddwr (m. 1713)
* 1821 - Lola Montez (m. 1861)
* 1864 - Banjo Paterson, bardd, newyddiadurwr ac awdur (m. 1941)
* 1877 - André Maginot, gwleidydd (m. 1932)
* 1909 - Gertrude Abercrombie, arlunydd (m. 1977)
* 1912 - Clifford Evans, actor (m. 1985)
* 1919 - Jonah Jones, arlunydd a nofelydd (m. 2004)
* 1923 - Alden W. Clausen, banciwr (m. 2013)
* 1929
**Fonesig Patricia Routledge, actores
**Galina Smirnova, arlunydd (m. 2015)
* 1930 - Ruth Rendell, nofelydd (m. 2015)
* 1934 - Souhila Bel Bahar, arlunydd (m. 2023)
* 1938 - Alan Rees, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2022)
* 1940 - Gene Pitney, canwr (m. 2006)
* 1944 - Syr Karl Jenkins, cyfansoddwr
* 1952 - Michael Marra, cerddor (m. 2012)
* 1955 - Mo Yan, llenor
* 1961 - Andrej Korotajev, anthropolegydd
* 1963 
**Michael Jordan, chwaraewr pêl-fasged
**Larry the Cable Guy, actor a digrifwr
* 1972 - Ralphie May, actor a chomediwr (m. 2017)
* 1980 - Elodie Touffet, seiclwraig
* 1981 
**Joseph Gordon-Levitt, actor
**Paris Hilton, model enwog
* 1987 - Nathan Cleverly, paffiwr
* 1989 - Rebecca Adlington, nofwraig
* 1991 - Ed Sheeran, canwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Geronimo]]
[bawd|130px|dde|[Richard Briers]]
* 440 - Mesrop Mashtots, dyfeisiwr yr wyddor Armenaidd
* 364 - Jovian, ymerawdwr Rhufain, tua 32
* 1673 - Molière, awdur, 51
* 1680 - Jan Swammerdam, gwyddonydd, 43
* 1796 - James Macpherson, bardd, 59
* 1856 - Heinrich Heine, bardd, 58
* 1863 - Ebenezer Thomas, bardd, 60
* 1903 - Joseph Parry, cyfansoddwr, 61
* 1909 - Geronimo, arweinydd milwrol yr Apache, 79
* 1912 - Edgar Evans, fforiwr, 35
* 1919 - Wilfrid Laurier, Prif Weinidog Canada, 78
* 1934 - Albert I, brenin Gwlad Belg, 58
* 1982 - Thelonious Monk, pianydd a chyfansoddwr jazz, 64
* 1995 - Olga Bontjes van Beek, arlunydd, 98
* 2004 - José López Portillo, Arlywydd Mecsico, 83
* 2010 - Kathryn Grayson, actores a chantores, 88
* 2013
**Richard Briers, actor, 79
**Mindy McCready, cantores, 37
* 2017 - Peter Skellern, cerddor a chanwr, 69
* 2019 - Paul Flynn, gwleidydd, 84
* 2020 - Charles Portis, llenor, 86
* 2021 - Rush Limbaugh, cyflwynydd, 70
* 2023 - Rebecca Blank, economegydd, awdures ac academydd, 67

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod cenedlaethol (Cosofo)
* Blwyddyn Newydd Tsieineaidd - 1931 (Dafad), 1950 (Teigr), 1969 (Ceiliog), 1988 (Draig), 2026 (Ceffyl), 2045 (Ych), 2064 (Mwnci), 2083 (Cwningen)

0217
Chwefror, 17
29 Chwefror

**29 Chwefror** yw 60fed dydd y flwyddyn yng Nghalendr Gregori mewn blynyddoedd naid. Erys 306 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|170px|dde|[Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro]] 
* 1712 - Mae'r dyddiad hwn yn cael ei ddilyn gan 30 Chwefror yn Sweden.
* 1916 - Mae'r Deyrnas Unedig yn atodi Tocelaw.
* 1952 
**Agorwyd Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.
**Helgoland yn dychwelid i reolaeth yr Almaen.
* 1960 - Daeargryn Agadir, Moroco.
* 1984 - Pierre Trudeau yn cyhoeddi ei ymddiswyddiad fel Prif Weinidog Canada.
* 1992 - Cynhaliwyd refferendwm dros annibyniaeth ym Mosnia a Hertsegofina. Cariwyd y cynnig.
* 1996 - Mae Gwarchae Sarajevo yn dod i ben.
* 2004
**Jean-Bertrand Aristide yn cael ei orseddu mewn ''coup d'état* yn Haiti.
***The Lord of the Rings: The Return of the King'' yw'r ffilm fwyaf llwyddiannus yng Ngwobrau'r Academi.
* 2012 - Mae Skytree Tokyo wedi'i gwblhau ar uchder o 634 metr.
* 2024 - Mae 112 o Balestiniad yn cael eu lladd a 760 wedi'u hanafu wrth geisio cyrchu tryciau cymorth yn Ninas Gaza.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Hannah Mills]]
* 1468 - Pab Pawl III (m. 1549)
* 1792 - Gioachino Rossini, cyfansoddwr (m. 1868)
* 1888 - Robert Lloyd, eisteddfodwr ac awdur yr hunangofiant *Y Pethe* (m. 1961)
* 1896 
**Morarji Desai, Prif Weinidog India (m. 1995)
**William A. Wellman, cyfarwyddwr ffilm (m. 1975)
* 1908
**Balthus, arlunydd (m. 2001) 
**Louie Myfanwy Thomas, nofelydd (m. 1968)
* 1920 - Michèle Morgan, actores (m. 2016)
* 1928 - Seymour Papert, mathemategydd (m. 2016)
* 1960 
**Khaled, cerddor
**Gwyn Elfyn, actor
* 1964 - Dave Brailsford, hyfforddwr seiclo
* 1972 - Elin Maher, Ymgynghorydd addysg Gymraeg
* 1988 - Hannah Mills, hwylwraig

## Marwolaethau
* 1604 - John Whitgift, Archesgob Caergaint, tua 70
* 1920 - Anna Beerenborg, arlunydd, 46
* 1932 - Ramon Casas i Carbó, arlunydd, 66
* 1968 - Asta Witkowsky, arlunydd, 62
* 1972 - Violet Trefusis, nofelydd, 77
* 1996 - Shams Pahlavi, tywysoges Iran, 78
* 2012
**Fioen Blaisse, arlunydd, 80 
**Davy Jones, actor a chanwr, 66
* 2024 - Brian Mulroney, Prif Weinidog Canada, 84

## Gwyliau a chadwraethau
*Diwrnod Naid
*Oswald o Gaerwrangon

## Cyfeiriadau
0229
Chwefror, 29
Blwyddyn naid

Gelwir blwyddyn sy'n cynnwys y dydd 29 Chwefror yn **flwyddyn naid**. 

## Esboniad 
[bawd|chwith|Parti Blwyddyn Naid yn Neuadd y Pentref, [Llanbrynmair (2 Mawrth 1940).]]
Dewiswyd y blynyddoedd sy'n rhanadwy gan 4 i fod yn flynyddoedd naid, heblaw am y blynyddoedd sy'n rhanadwy gan 100 a heb fod yn rhanadwy gan 400. Mae'r rheol hwn yn rhoi 97 blynyddoedd naid pob 400 mlynedd, hynny yw blynyddoedd ag iddynt gyfartaledd o 365.2425 dydd yng Nghalendr Gregori. Gan mai gwir hyd y flwyddyn yw 365.2422 dydd rhaid ychwanegu 1 diwrnod bob yn 3,319.8 blwyddyn at y calendr.

## Gweler hefyd
* Eiliad naid

Categori:Calendr
Categori:Blynyddoedd
Categori:Unedau amser
5 Mawrth

**5 Mawrth** yw'r chwedeg pedwerydd (64ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (65ain mewn blynyddoedd naid). Mae 301 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|160px|dde|[Pont Britannia]]
* 1295 - Brwydr Maes Maidog, dan arweiniad Madog ap Llywelyn
* 1850 - Agoriad swyddogol Pont Llanfair (hefyd: 'Pont Britannia)
* 1953 - Marwolaeth Joseff Stalin.

## Genedigaethau 
* 1133 - Harri II, brenin Lloegr (m. 1189)
* 1324 - Dafydd II, brenin yr Alban (m. 1371)
* 1512 - Gerardus Mercator (m. 1594)
* 1574 - William Oughtred, mathemategydd (m. 1660)
* 1696 - Giovanni Battista Tiepolo, arlunydd (m. 1770)
* 1745 - Christina Elisabeth Carowsky, arlunydd (m. 1797)
* 1871 - Rosa Luxemburg, meddyliwr Marcsaidd (m. 1919)
* 1887 - Heitor Villa-Lobos, cyfansoddwr (m. 1959)
* 1889 - Maria Lehel, arlunydd (m. 1972)
* 1914 - Solveig Borggren-Ehrenberg, arlunydd (m. 1993)
* 1922 - Pier Paolo Pasolini, cyfarwyddwr ffilm (m. 1975)
* 1925 - Jacques Vergès, cyfreithiwr (m. 2013)
* 1926 - Lise Levitzky, arlunydd
* 1931 
**Vera Pless, mathemategydd (m. 2020)
**Barry Tuckwell, cerddor (m. 2020)
* 1936 - Canaan Banana, Arlywydd Simbabwe (m. 2003)
* 1938 - Lynn Margulis, botanegydd (m. 2011)
* 1948 - Elaine Paige, cantores ac actores
* 1949 - Shusaku Hirasawa, pêl-droediwr
* 1957 - Mark E. Smith, cerddor (m. 2018)
* 1964 - Gerald Vanenburg, pêl-droediwr
* 1969 - Juan Carlos Villamayor, pêl-droediwr
* 1972 - Mari Sunna, arlunydd
* 1973 - Juan Esnáider, pêl-droediwr
* 1974
**Matt Lucas, actor a digrifwr
**Eva Mendes, actores
* 1982 - Dan Carter, chwaraewr rygbi
* 1989 - Kensuke Nagai, pêl-droediwr
* 1994 - Daria Gavrilova, chwaraewraig tenis

## Marwolaethau 
* 1605 - Pab Clement VIII, 69
* 1778 - Thomas Arne, cyfansoddwr, 67
* 1790 - Flora Macdonald, arwres
* 1815 - Franz Mesmer, meddyg, 80
* 1827 - Alessandro Volta, fisegydd, 82
* 1951 - Frieda Blell, arlunydd, 76
* 1953
**Sergei Prokofiev, cyfansoddwr, 61
**Joseff Stalin, gwleidydd ac unben, 74
* 1977 - Tom Pryce, gyrrwr Fformiwla Un, 27
* 1981 - Winifred Nicholson, arlunydd, 87
* 1984 - Tito Gobbi, bariton, 70
* 2004 - Masanori Tokita, pêl-droediwr, 78
* 2013 
**Hugo Chávez, gwleidydd, 58
**Joe Weider, corffluniwr, 93
* 2016 - Ray Tomlinson, rhaglennwr a dyfeisiwr, 74
* 2018 - Trevor Baylis, dyfeisydd, 80
* 2019 - Jacques Loussier, pianydd a chyfansoddwr, 84
* 2021 - Gerda Schmidt-Panknin, arlunydd, 100
* 2022 - Lynda Baron, actores, 82

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Gŵyl Santes Canna
* Dydd Gŵyl Sant Piran (Cernyw)
* Diwrnod Lei Feng (Gweriniaeth Pobl Tsieina)

0305
Mawrth, 05