Palas Hisham

Safle archeolegol Islamaidd hynod o nodedig yw **Palas Hisham** yn (   '** neu    **') a godwyd yng nghyfnod brenhiniaeth Umayyad yn hanner cyntaf yr 8g. Caiff ei adnabod fel "un o gestyll yr anialwch". Fe'i lleolir bum cilometr i'r gogledd o dref Jericho, yn Khirbat al-Mafjar yn y Lan Orllewinol ym Mhalesteina.

Gydag arwynebedd o dros 60 hectar (150 erw), Daw'r prif ffynhonnell gwybodaeth archeolegol o gloddiadau gan yr archeolegydd Palesteina, Dimitri Baramki rhwng 1934 a 1948. Ym 1959 cyhoeddodd cydweithiwr Baramki, gweinyddwr trefedigaethol llywodraeth Mandad Prydain Robert W. Hamilton, y gwaith mawr ar Balas Hisham, *Khirbat al-Mafjar:* Plasty Arabaidd yn Nyffryn Iorddonen*.* Yn anffodus mae ymchwil archeolegol Baramki yn absennol o'r gyfrol hon, ac o'r herwydd, celf hanesyddol yn unig yw dadansoddiad Hamilton.

Cyhoeddwyd ymchwil Baramki ar agweddau archeolegol y safle, yn enwedig y serameg, mewn amryw adroddiadau ac erthyglau rhagarweiniol yn Chwarterol Adran Hynafiaethau Palestina. Bellach mae llawer o'r darganfyddiadau o gloddiadau Baramki a Hamilton yn cael eu cadw yn Amgueddfa Rockefeller yn Jeriwsalem.

Yn 2006, gwnaed gwaith cloddio newydd o dan gyfarwyddyd Dr. Hamdan Taha o Weinyddiaeth Twristiaeth a Hynafiaethau Awdurdod Cenedlaethol Palestina. Mae ymchwil gyfredol yn cael ei gynnal gan Brosiect Jericho Mafjar, cydweithrediad rhwng y llywodraeth ac archeolegwyr o Brifysgol Chicago.

Yn 2015, llofnodwyd cytundeb rhwng Gweinyddiaeth Twristiaeth a Hynafiaethau Palesteina ac Asiantaeth Cydweithrediad Rhyngwladol Japan fel y gellid paratoi ac yna  dadorchuddio'r brithwaith 825 metr sgwâr yn y palas, un o'r mwyaf yn y byd. Yn archeolegol mae'n sicr bod y safle wedi'i godi yn ystod brenhiniaeth Umayyad yn hanner cynta'r 8g.

Fel safle archeolegol, mae Palas Hisham yn perthyn i'r categori o gestyll yr anialwch. Mae'r rhain yn gasgliad o henebion sy'n dyddio i linach Umayyad ac a ddarganfuwyd ledled Syria, Gwlad Iorddonen, y Lan Orllewinol ac Israel. Er bod amrywiad mawr ym maint, lleoliad a swyddogaeth dybiedig y gwahanol safleoedd hyn, gellir eu cysylltu â nawdd gwahanol ffigurau yn nheulu Umayyad. Mae rhai o gestyll yr anialwch, er enghraifft Qasr Hallabat neu Qasr Burqu, yn cynrychioli galwedigaethau Islamaidd o strwythurau Rhufeinig neu Ghassanid cynharach.

Mae safleoedd eraill fel Qastal, Qasr Azraq, neu al-Muwaqqar yn gysylltiedig â llwybrau masnach ac adnoddau dŵr prin. Gydag ychydig eithriadau, mae cestyll yr anialwch yn cydymffurfio â thempled cyffredin sy'n cynnwys palas sgwâr tebyg i gaer Rhufeinig, baddondy, cronfa ddŵr neu argae, ac yn aml caeau amaethyddol.

## Pensaernïaeth 
Mae'r palas, y baddon a'r mosg allanol wedi'u hamgáu gan wal. Roedd y giât ddeheuol yn hysbys o gloddiadau Baramki, ond mae'r darganfyddiad diweddar o giât ogleddol mewn aliniad yn dangos bod datblygiad Palas Hisham wedi'i gynllunio fel cyfanwaith, wedi'i adeiladu ar yr un pryd.

### Palas 
bawd|Y palas
Yr adeilad mwyaf ar y safle yw'r palas, adeilad bras sgwâr gyda thyrau crwn yn y corneli. Roedd ganddo ddau lawr yn wreiddiol. Roedd y fynedfa trwy giât ar ganol yr ochr ddwyreiniol, gyda'r ystafelloedd mewnol wedi'u halinio o amgylch portico palmantog canolog, a oedd yn cynnwys seler neu sirdab tanddaearol, i lochesu rhag y gwres. Roedd yr ystafell i'r de o'r portico yn **fosg** gyda mihrab wedi'i adeiladu i mewn i'r wal allanol. Cilfach hanner cylch yw mihrab, mewn wal mosg, sy'n nodi'r qibla, hynny yw, cyfeiriad y Kaaba ym Mecca.

### Pafiliwn a'r mosg allanol 
I'r dwyrain o fynedfa'r palas roedd pafiliwn a ffynnon. Roedd ail fosg mwy wedi'i leoli i'r gogledd-ddwyrain o fynedfa'r palas.

Yn ôl y Gronfa Treftadaeth Fyd-eang (GHF), mae datblygiad trefol cyflym Jericho, yn ogystal ag ehangu gweithgaredd amaethyddol yn yr ardal, yn cyfyngu mynediad archeolegwyr i'r safle, ac o'r herwydd, mae llawer ohono'n parhau heb ei archwilio. Mae ymdrechion cadwraeth sydd â'r nod o amddiffyn strwythurau pwysig wedi'u rhwystro gan ddiffyg adnoddau. Mewn adroddiad yn 2010 o'r enw *Saving Our Vanishing Heritage*, nododd GHF Balas Hisham fel un o 12 safle treftadaeth ledled y byd sydd fwyaf btregus. Mae H. Taha, cyfarwyddwr hynafiaethau wedi cyhoeddi adroddiadau yn ymwneud â chadw'r safle hwn a safleoedd eraill.

## Oriel 

Delwedd:Hisham Palace in Jericho3.jpg|
Delwedd:Hishams Palace placard Author MDarter.JPG|
Delwedd:Hishams Palace placard toilet Author MDarter.jpg|
Delwedd:Arabischer Mosaizist um 735 001.jpg|

## Nodiadau 
* Baer, Eva. "Khirbat al-Mafjar." * Gwyddoniadur Islam * 2il arg.
* Bliss, F.J. (1894) "Nodiadau ar Wastadedd Jericho." * Datganiad Chwarterol Cronfa Archwilio Palestina *. 175–183.
* Bacharach, Jere. (1996) "Gweithgareddau Adeiladu Marwanid Umayyad: Rhywogaethau ar Nawdd." * Muqarnas * Cyf. 13: 27–44.
* Hamilton, Robert W. (1959) * Khirbat al-Mafjar: Plasty Arabaidd yn Nyffryn Iorddonen * Rhydychen: Rhydychen UP.
* Hamilton, Robert W. (1988) '' Walid a'i Ffrindiau: Trasiedi Umayyad * Rhydychen: Oxford UP.
* Soucek, Priscilla. (1993) "Orsedd Solomon / Bath Solomon: Model neu Drosiad." * Ars Orientalis * Cyf. 23: 109–134.
* Taha, Hamdan. (2005) "Adsefydlu Palas Hisham yn Jericho." yn F. Maniscalco gol. * Tutela, Conservazione e Valorizzazione del Patrimonio Culturale della Palestina. '' Napoli. 179–188.
* Taragan, Hana. (2003) "Trawsnewidiwyd Atlas - Dehongli'r 'Ffigurau Ategol' ym Mhalas Umayyad yn Khirbat al-Mafjar." * Dwyrain a Gorllewin * Cyf. 53: 9–29.
* Whitcomb, Donald. (1988) "Ailystyriwyd Khirbat al-Mafjar: Y Dystiolaeth Cerameg". * Bwletin Ysgolion Ymchwil Oriental America * 271: 51-67.
* Whitcomb, Donald a Taha, Hamdan. (2013) "Khirbat al-Mafjar a'i Lle yn Nhreftadaeth Archeolegol Palestina " * Journal of Eastern Mediterranean Archaeology & Heritage Studies * 1 (1): 54–65.
* Whitcomb, Donald a Taha, Hamdan. (2014) The Mosaics of Khirbet el-Mafjar Hisham's Palace

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Prosiect Jericho Mafjar
* Khirbat al-Mafjar yn ArchNet.
* Archwiliwch Balas Hisham gyda Google Earth ar Rwydwaith Treftadaeth Fyd-eang
* Dimitri Baramki: Darganfod Qasr Hisham, gan Donald Whitcomb, 2014, *Jerusalem Quarterly*, Sefydliad Astudiaethau Palestina

Categori:Coordinates on Wikidata
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina