open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llyn Gwernan

Lleolir **Llyn Gwernan** ger Dolgellau, Gwynedd. Mae'r llyn yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig oherwydd yr haenau o ddeunydd organig o gyfnod diwedd Oes yr Iâ sydd ar ei waelod.

Cwernan Lake and Cader Idris (i.e. Cadair Idris), Wales-LCCN2001703470.tif|Ffotograff c. 1890-1900
Llyn Gwernan from Cader Idris path - geograph.org.uk - 95886.jpg|1987; y llyn o lwybr Cader Idris

## Cyfeiriadau
Gwernan
Categori:Dolgellau
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Ngwynedd
Gwleidyddiaeth yr Eidal

Gweriniaeth ddemocrataidd seneddol gyda system amlbleidiol yw'r Eidal. Mae'r grym gweithredol gan Gyngor y Gweinidogion, a arweinir gan Brif Weinidog yr Eidal, ac mae'r grym deddfwriaethol gan ddau dŷ Senedd yr Eidal (*Parlamento Italiano*), sef Siambr y Dirprwyon a'r Senedd (*Senato della Repubblica*), a Chyngor y Gweinidogion. Mae'r farnwriaeth yn annibynnol ar yr adran weithredol a'r ddeddfwrfa.

Giorgio Napolitano yw Arlywydd yr Eidal a Silvio Berlusconi yw Prif Weinidog yr Eidal.

## Yr Eidal ac yr Undeb Ewropeaidd
Mae'r Eidal yn un o'r chwe aelod-wladwriaeth wreiddiol o'r Gymuned Ewropeaidd. Yn draddodiadol mae'r Eidal wedi bod wrth wraidd gwneuthuriad polisi, yn gefnogwr brwd o'r Polisi Amaethyddol Cyffredin (CAP), ac yn gefnogol i Undeb Ewropeaidd ffederal.


Eidal, Yr
Eidal, Yr
Môr Andaman

bawd|220px|dde|Lleoliad Môr Andaman (glas)

Môr sy'n rhan o Gefnfor India yw **Môr Andaman**. Saif i'r de o Myanmar, i'r gorllewin o Wlad Tai ac i'r dwyrain o Ynysoedd Andaman, sy'n perthyn i India. Mae tua 1,200&nbsp;km o'r gogledd i'r de, a 650&nbsp;km o'r gorllewin i'r dwyrain.

Categori:Cefnfor India
Dolce & Gabbana

Tŷ ffasiwn moethus Eidalaidd ydy **Dolce & Gabbana**.

Dechreuwyd y cwmni gan y cynllunwyr ffasiwn Eidalaidd Domenico Dolce & Stefano Gabbana ym Milan, yr Eidal. Erbyn 2005 roedd y cwmni wedi gwneud €750 miliwn. Gan amlaf mae eu dillad yn ddu ac o siâp geometrig.

## Siopau
### Siopau yn yr Unol Daleithiau
[bawd|Siop Dolce&Gabbana ym [Milan|200px]]
[bawd|Siop Dolce&Gabbana yn [Kobe|200px]]
Ceir chwe siop Dolce & Gabbana unigol yn yr Unol Daleithiau. Fe'u lleolir yn:

*Dinas Efrog Newydd, Efrog Newydd
*Beverly Hills, Califfornia
*Las Vegas, Nevada
*Americana Manhasset ar Long Island, Efrog Newydd
*Bal Harbour Shops yn Bal Harbour, Florida
*The Mall at Short Hills yn Short Hills, New Jersey

Mae gan Dolce & Gabbana adrannau mewn nifer o siopau mawrion eraill, gan gynnwys Bergdorf Goodman, Lord and Taylor, Nordstrom, Neiman Marcus a Saks Fifth Avenue. Mae ganddynt fwriad i ehangu i'r dinasoedd Americanaidd Atlanta, Chicago, Boston, San Francisco, a Washington D.C.

### Siopau De America
*Sao Paulo
*Rio de Janeiro

*Dinas Mecsico
*Cancún

*Santiago
*Viña del Mar

*Buenos Aires
*Mar del Plata

*Dinas Panama

### Canada
Gwerthir nwyddau Dolce and Gabbana yn siopau Holt Renfrew mewn pedwar lleoliad yng Nghanada yn ogytsal a Harry Rosen (Vancouver & Toronto – Bloor Street) a La Maison Simons.
*Montreal
*Toronto
*Vancouver
*Calgary

### Siopau yn Asia
*Singapôr - Ion Orchard, Wisma Atria, Forum the Mall, Mandarin Gallery

 
*Seoul

 
*Kobe
*Osaka
*Tokyo

#### Qatar
*Doha

 
*Shanghai
*Beijing
*Hong Kong

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Dylunwyr ffasiwn o'r Eidal
Amgueddfa Glofa Cefn Coed

250px|bawd|Amgueddfa Glofa Cefn Coed.
250px|bawd|Hen injan yn yr Amgueddfa Lo.
Lleolir **Amgueddfa Glofa Cefn Coed** (Saesneg: *Cefn Coed Colliery Museum*) yn Y Creunant ger Castell-nedd, Castell-nedd Port Talbot.

Sefydlwyd glofa Cefn Coed yn y 1920au ond mae hanes mwyngloddio am lo yn ardal Cwm Dulais yn dechrau yn y 18g pan agorodd Syr Herbert Mackworth lofa Onllwyn. Glofa glo carreg oedd Glofa Cefn Coed, a hynny'n lo carreg o'r ansawdd uchaf. Daeth y glo cyntaf i'r wyneb yn 1930. Erbyn 1945 roedd 908 o ddynion yn gweithio yno. Cafodd ei genedlaetholi a dod yn eiddo'r Bwrdd Glo Cenedlaethol newydd. Daeth cynhyrchu glo i ben yn 1958.

Heddiw mae'r safle yn amgueddfa boblogaidd. Ni cheir mynediad i'r gweithfeydd dan ddaear am eu bod yn rhy beryglus, ond cedwir y rhan fwyaf o'r hen adeiladau a rhai o'r peiriannau mawr ar y safle. Mae ar agor i'r cyhoedd rhwng Ebrill a Hydref; does dim tal mynediad.

## Gweler hefyd
*Diwydiant glo Cymru

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol (Cyngor Castell-nedd Port Talbot)

Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghastell-nedd Port Talbot
Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Hanes economaidd Cymru
Categori:Hanes Castell-nedd Port Talbot
Afon Okavango

Afon yn ne-orllewin Affrica yw **afon Okavango**. Mae'n llifo trwy Angola, Namibia a Botswana. Gyda hyd o tua 1,700&nbsp;km, mae'n un o afonydd hwyaf deheudir Affrica.

Ceir ei tharddiad yn Ucheldir Bié yn Angola, fel afon Ciwbango. Dim ond wedi cyrraedd ffin Namibia y mae'n cael yr enw Okavango. Nid yw'n cyrraedd y môr; yn hytrach mae'n dod i ben ym Motswana yn Anialwch Kalahari, lle mae'n creu ardal gorslyd a elwir yn Delta Okavango. Mae'r ardal yn enwog am gyfoeth ei bywyd gwyllt.

[bawd|chwith|240px|[Eliffantod yn ardal Delta Okavango]]

Categori:Afonydd Angola
Categori:Afonydd Botswana
Categori:Afonydd Namibia
Amu Darya

bawd|dde|250px|Dalgylch Amu Darya

Afon yng Nghanolbarth Asia yw'r **Amu Darya**, hefyd **afon Oxus** neu **afon Amu**. Fe'i ffurfir pan mae afon Vakhsh ac afon Pamir yn ymuno. Mae ei dalgylch yn cynnwys  Affganistan, Tajicistan, Tyrcmenistan ac Wsbecistan.

Mae'r afon tua 2,400&nbsp;km o hyd, a gellir ei mordwyo am tua 1,450&nbsp;km. Ar un adeg roedd yr Amu Darya yn llifo i Fôr Aral, ond erbyn hyn mae'n dirwyn i ben yn anialwch Kyzyl Kum, Tyrcmenistan, lle mae'n diflannu i'r tywod.

Categori:Afonydd Tajicistan
Categori:Afonydd Tyrcmenistan
Categori:Afonydd Wsbecistan
Afon Sepik

Afon ar ynys Gini Newydd yw **afon Sepik**. Mae'r rhan fwyaf ohoni o fewn Papua Gini Newydd, gyda rhan fechan yn nhalaith Papua o Indonesia. Hi yw afon hwyaf yr ynys, tua 1,126&nbsp;km o hyd.

bawd|240px|canol|Cwrs Afon Sepik

Mae'n tarddu ym Mynyddooedd Victor-Emanuel, yn ucheldiroedd Papua Gini Newydd, ac yn cyrraedd Môr Bismarck tua 100&nbsp;km i'r dwyrain o Wewak.

bawd|dim|240px|Afon Sepik

Sepik
Lefelau dadansoddi

Yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol ac astudiaeth cysylltiadau rhyngwladol safbwyntiau i drefnu ymchwil a dadansoddiad o'u cwmpas yw **lefelau dadansoddi**. Yn gyffredinol, ystyrid bod yna tair lefel dadansoddi: yr unigolyn neu'r lefel iswladwriaethol, y wladwriaeth, a'r system ryngwladol.

Cyflwynwyd y cysyniad gan Kenneth Waltz ym 1959 yn ei lyfr *Man, the State and War*, a bathwyd y term "lefel dadansoddi" gan J. David Singer yn ei adolygiad o'r llyfr yn y cyfnodolyn *World Politics* yn Ebrill 1960. Disgrifiodd Waltz tair delwedd wrth geisio esbonio achosion rhyfel: yr unigolyn, lle bo natur ddynol yn achosi rhyfel; y wladwriaeth, lle bo systemau llywodraethol neu sefyllfaoedd gwleidyddol o fath arbennig yn achosi rhyfel; a'r system ryngwladol, lle bo anllywodraeth yn gwneud rhyfel yn sefydliad cymdeithasol anochel.

## ffynonellau
* Robinson, P. Stuart. 'Levels of analysis' yn *Encyclopedia of International Relations and Global Politics*, golygwyd gan Martin Griffiths (Llundain, Routledge, 2005), tt. 502–5.
* Singer, J. David. 'International Conflict: Three Levels of Analysis'. *World Politics*, 12 (3) (Ebrill 1960), tt. 453–61.
* Singer, J. David. 'The Level-of-Analysis Problem in International Relations'. *World Politics*, 14 (1) (Hydref 1961), tt.77–92.
* Waltz, Kenneth. *Man, the State and War: A Theoretical Analysis* (Efrog Newydd, Gwasg Prifysgol Columbia, 1959).

Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Afon Fly

Afon ar ynys Gini Newydd yw **afon Fly**. Mae'r rhan fwyaf ohoni o fewn Papua Gini Newydd, heblaw am ran fechan lle mae'r afon yn ffurfio'r ffin rhwng Papua Gini Newydd a thalaith Papua o Indonesia. Hi yw afon ail-hwyaf yr ynys ar ôl afon Sepik, tua 1,050&nbsp;km o hyd.

bawd|240px|canol|Cwrs Afon Fly

Mae'n tarddu ym Mynyddoedd Star, yn ucheldiroedd Papua Gini Newydd, ac yn llifo tua'r de-ddwyrain i gyrraedd Gwlff Papua, lle mae'n ffurfio delta.

Fly
Downpatrick

Tref yn Swydd Down, Gogledd Iwerddon, yw **Downpatrick** (Gwyddeleg: *Dún Pádraig*), sy'n dref sirol Swydd Down yn nhalaith Wlster. Fe'i lleolir ger pen deheuol Loch Cuan/Strangford Lough tua 22 milltir i'r de o Belffast.

Ystyr yr enw yw "Dinas neu gaer (Sant) Padrig".

Ceir sawl adeilad hanesyddol yn y dref yn cynnwys Eglwys Gadeiriol Down a Chastell Quoile. Yma hefyd mae Amgueddfa Swydd Down.

250px|bawd|dim|Stryd y Farchnad, Downpatrick

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Down
Cyrdiaid yn Nhwrci

[bawd|220 px|Dyn Cyrdaidd ar gefn ceffyl, [Lake Van, 1973]]

Mae **Cyrdiaid yn Nhwrci** yn ganran sylweddol o boblogaeth Twrci. Maent yn wahanol i'r Twrciaid am eu bod yn siarad iaith Indo-Ewropeaidd. Trigant ledled Twrci ond lleolir y mwyafrif ohonynt yn nwyrain a de-ddwyrain y wlad, o ble maent yn dod yn wreiddiol. Mae triniaeth gweriniaeth Twrci o ddinasyddion gydag ethnigrwydd Cyrdaidd wedi cael ei feirniadu'n barhaus ar lefel rhyngwladol.

Yn ystod y 1930au, ceisiodd bolisïau llywodraeth Twrci gyflwyno gwasgaru gorfodol ar y Cyrdiaid. Mae presenoldeb y Cyrdiaid yn dyst i'r modd y safodd y Cyrdiaid yn erbyn mesurau o'r fath. Ers 1984, mae'r mudiadau protest hyn wedu cynnwys gweithgareddau gwleidyddol heddychlon er mwyn cael hawliau sifil sylfaenol ar gyfer y Cyrdiaid yn Nhwrci, ond hefyd gwelwyd gwrthryfela treisgar yn yr ymgyrch am dalaith Cyrdaidd annibynnol. Fodd bynnag, dywed y mwyafrif o Gyrdiaid yn Nhwrci, 59%, nad ydynt eisiau talaith ar wahân.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Human Rights Abuses Against the Kurdish Minority Adroddiad gan Amnest Rhyngwladol
* Turkey's "Kurdish Problem": Is the End in Sight? 

Twrci
Categori:Grwpiau ethnig yn Nhwrci
Categori:Lleiafrifoedd ethnig
Thala

Tref yn Nhiwnisia yw **Thala** (Arabeg: تالة ) a leolir yng ngogledd-orllewin y wlad yn nhalaith Kasserine, 250&nbsp;km i'r gorllewin o'r brifddinas, Tiwnis, a thua 50&nbsp;km i'r de o El Kef. Poblogaeth: 13,968 (2004).

Mae'n gorwedd 1,017 metr i fyny ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia. Mewn canlyniad mae hi'n un o drefi uchaf - ac oeraf - y wlad.

Enw Berbereg yw *thala* ac mae'n golygu "ffynnon". Ceir nifer o ffynhonnau yn yr hen dref, yn cynnwys Aïn Thala (Arabeg, yn golygu 'Ffynnon Thala') sy'n rhoi ei henw i'r dref, Aïn Arara, Aïn Ahmed ac Aïn Oum Ethaaleb uwchlaw'r dref.

Mae hanes hir i'r dref. Ceir olion cynhanesyddol yn y cyffiniau. Bu'n ganolfan i'r Berberiaid am ganrifoedd cyn i'r Rhufeiniaid gyrraedd a choncro Carthago. Yn 108 CC, gwarchaeodd Metellus Thala yn ei ryfel yn erbyn Jugurtha ; daliodd Thala allan am 40 diwrnod. Yna, yn hytrach nag ildio a bradychu'r Brenin Jugurtha, llosgodd yr amddiffynwyr y ddinas a'u cyrff eu hunain am y bu "yn well ganddynt farw na bod yn gaethion," yn ôl Sallust.

Ailadeiladwyd y ddinas gan y Rhufeiniaid a daeth Thala yn ganolfan ffyniannus eto. Dirywiodd yn gyflym ar ôl i'r wlad gael ei goresgyn gan yr Arabiaid yn y 7g. Bu'n ganolbwynt i sawl gwrthryfel Berberaidd dros y canrifoedd, yn cynnwys hwnnw gan Ali Ben Ghedhahem yn erbyn *bey* Tiwnis yn 1864 a'r un gan Amor Ben Othman yn erbyn y Ffrancod yn 1906.

Amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiant o bell ffordd.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Categori:Talaith Kasserine
Weird Tales

Cylchgrawn pwlp Americanaidd yw ***Weird Tales*** a gafodd ei gyhoeddi gan sawl cwmni, gan gychwyn gyda Rural Publications yn 1923, ac a gyhoeddir o hyd heddiw. Daeth yn enwog am ei straeon arswyd, ffantasi, a ffuglen wyddonol.

Mae hanes cyhoeddi *Weird Tales* yn hir a chymhleth. Y golygydd cyntaf oedd Edwin Baird pan gyhoeddwyd y cylchgrawn gan Rural Publications (1923-1924). Daeth Henneberger a Kline yn olygyddion gyda Chyfrol 4, rhif 2, (Mai 1924). Prynwyd yr hawlfraint gan Popular Fiction a gyhoeddodd y cylchgrawn o 1924 hyd 1938. Yn 1938 cymerwyd y cylchgrawn drosodd eto a sefydlu cyhoeddwyr Weird Tales, Inc. (1938-54). Dyma "oes aur" y cylchgrawn efallai. Yn 1973, ar ôl i'r hawlfraint newid dwylo sawl gwaith ac ailgyhoeddi cyfrolau cynnar gan sawl gwmni, dechreuodd Renown Publications gyfres newydd o *Weird Tales* gyda Sam Moskowitz yn olygydd. Mae sawl fersiwn o'r cylchgrawn wedi gweld golau'r dydd ers hynny.

250px|bawd|dim|Clawr *Weird Tales*, Ionawr 1938

Categori:Cylchgronau arswyd
Categori:Cylchgronau ffantasi
Categori:Cylchgronau gwyddonias
Categori:Cylchgronau Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Llenyddiaeth arswyd yr Unol Daleithiau
Categori:Llenyddiaeth ffantasi'r Unol Daleithiau
Categori:Llenyddiaeth wyddonias yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1923
Murmansk

bawd|240px|Harbwr Murmansk

Dinas yng ngogledd-orllewin Rwsia yw **Murmansk** (Rwseg: Му́рманск). Saif yn yr Arctig, ar benrhyn Kola, ac mae'n borthladd pwysig. Mae'n brifddinas Oblast Murmansk. Hi yw'r ddinas fwyaf yn yr Arctig; roedd y boblogaeth yn 2007 yn 317,500. Mae 20 swyddfa bost yn Murmansk, mae mynegai pob swyddfa yn cynnwys 6 digid ac yn dechrau gyda 183.

Sefydlwyd y ddinas yn Hydref 1916 fel *Romanow-na-Murmane* (Романов-на-Мурмане). Yn fuan wedi Chwyldro Chwefror 1917, newidiwyd yr enw i Murmansk. Er ei bod yn yr Arctig, mae dŵr y môr yn gymharol gynnes yma, fel nad yw'r harbwr yn rhewi yn y gaeaf. Mae Murmansk a maesdref Severomorsk yn ganolfan bwysig i lynges Rwsia ac i'w llynges o longau torri rhew, yn cynnwys llongau niwclar.

Categori:Dinasoedd Oblast Murmansk
Categori:Hanes Rwsia
Llythyr Iago

Un o lyfrau'r Testament Newydd yw **Llythyr Iago** (talfyriad: IAGO). Dyma'r unig lyfr yn y Beibl a briodolir i Sant Iago (a ferthyrwyd yn 44 OC). Ond ceir sawl Iago arall yn yr eglwys fore ac ar sail nodweddion ieithyddol ymddengys fod Groeg y llythyr yn perthyn i gyfnod diweddarach na'r ganrif gyntaf OC. Cafodd ei dderbyn fel llyfr canonaidd yng Nghyngor eglwysig Carthago yn 397 OC, ond yn ystod y diwygiad, gwrthwynebwyd ei statws canonaidd gan rai ddiwinyddion, yn enwedig Martin Luther.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau'r Testament Newydd
Penrhyn Kola

bawd|250px|Lleoliad Penrhyn Kola

Penrhyn yng ngogledd-orllewin Rwsia yw **Penrhyn Kola** (Ffineg: *Kuola*, Samieg *Guoládatnjárga*). Saif yn Oblast Murmansk yn wleidyddol, gyda'r Môr Gwyn i'r de a Môr Barents i'r gogledd.

Mae'r boblogaeth yn gymysgedd o Rwsiaid a Sami. Ceir nifer o afonydd a llynnoedd yma, gydag amrywiaeth o bysgod ynddynt.

Categori:Arfordiroedd Rwsia
Categori:Môr Gwyn
Categori:Daearyddiaeth Oblast Murmansk
Categori:Yr Arctig
Afon Vaal

Afon yn Ne Affrica yw **Afon Vaal**. Hi yw'r fwyaf o'r afonydd sy'n llifo i afon Orange.

Ceir tarddle'r afon ym mynyddoedd Drakensberg, i'r dwyrain o Johannesburg. Ffurfia'r afon y ffin rhwng taleithiau  Mpumalanga a'r Dalaith Rydd, cyn ymuno ag afon Orange i'r de-orllewin o Kimberley. Rhoddodd ei henw i hen ranbarth y Transvaal.

Vaal
Yakutsk

Dinas yn Nwyrain Pell Rwsia yw **Yakutsk** (Rwseg: **Якутск**). Hi yw prifddinas gweriniaeth Sacha, gyda phoblogaeth o 210,642 yn 2002. Saif ar afon Lena.
bawd|chwith|240pz|Stryd Kulakovsky, gyda'r Brifysgol ar y chwith

Saif y ddinas tua 4,900&nbsp;km o Moscfa. Ceir amrywiaeth enfawr yn yr hinsawdd rhwng haf a gaeaf yma, gyda chyfartaledd o 18.8&nbsp;°C ym mis Gorffennaf ond -43.2&nbsp;°C ym mis Ionawr. Mae'r gaeafau yn oerach yma nag yn unrhyw ddinas fawr arall yn y byd.

Categori:Dinasoedd Rwsia
Cymdeithas Eryri

Ffurfiwyd **Cymdeithas Eryri** yn 1967 gyda'r nod o warchod a gwella Parc Cenedlaethol Eryri. Lleolir pencadlys y gymdeithas yn y Tŷ Hyll, rhwng Capel Curig a Betws-y-coed yn Sir Conwy.

## Dolenni allanol
* Gwefan Cymdeithas Eryri

Categori:Cadwraeth yng Nghymru
Eryri
Categori:Eryri
Categori:Sefydliadau 1967
216 Kleopatra

250px|bawd|216 Kleopatra (llun seiliedig ar ffotograffau).
Asteroid yw **216 Kleopatra** sy'n cylchu'r Haul yn y prif wregys asteroidau. Cafodd ei ddarganfod gan Johann Palisa ar 10 Ebrill, 1880. Fe'i enwir ar ôl Cleopatra VII, Brenhines olaf yr Aifft.

Categori:Asteroidau
Soddy-Daisy

Dinas yn Hamilton County, yn nhalaith Tennessee, Unol Daleithiau America, yw  **Soddy-Daisy**. Cofnodir 11,530 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2000. Sefydlwyd y ddinas yn 1969 pan unwyd cymunedau Soddy a Daisy, ynghyd ag ardaloedd eraill ar bwys Priffordd 27, i ffurfio Soddy-Daisy. Mae nifer o'r trigolion yn teithio i weithio yn Chattanooga gerllaw. Lleolir Gorsaf Niwclear Sequoyah yn Soddy-Daisy.

Gorwedd y ddinas rhwng bryniau coediog a Llyn Soddy, tua 20 munud mewn car o Chattanooga. Mae Afon Tennessee yn llifo heibio ger y ddinas.

Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1969.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Soddy-Daisy

Categori:Dinasoedd Hamilton County, Tennessee
5535 Annefrank

[bawd|5535 Annefrank (llun gan [NASA).]]
Asteroid yw **5535 Annefrank** a leolir yn y rhan o'r gwregys asteroidau sy'n agosach i'r Haul ac sy'n aelod o'r teulu asteroid Augusta. Cafodd ei ddarganfod gan Karl Reinmuth yn 1942. Fe'i enwir ar ôl Anne Frank, y dyddiadures Almaenig Iddewig a fu farw mewn gwersyll Natsïaidd (ni ddewiswyd yr enw tan ymhell ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd).

Categori:Asteroidau
Afon Tennessee

[bawd|Afon Tennessee yn [Knoxville (Tennessee)]]

Afon yn yr Unol Daleithiau sy'n llifo i mewn i afon Ohio yw **afon Tennessee**. Mae tua 1,049&nbsp;km o hyd.

Ceir ei tharddiad lle mae afon Holston ac afon French Broad yn cyfarfod yn Knoxville. Oddi yno,mae'n llifo tua'r de-orllewin trwy ddwyrain talaith Tennessee, ac yn croesi i dalaith Mississippi am gyfnod cyn dychwelyd i Tennessee.

## Trefi a dinasoedd ar yr afon
*Bridgeport, Alabama
*Chattanooga (Tennessee)
*Cherokee, Alabama
*Clifton, Tennessee
*Crump, Tennessee
*Decatur, Alabama*
*Florence, Alabama*
*Grand Rivers, Kentucky
*Guntersville, Alabama
*Harrison, Tennessee
*Huntsville, Alabama*
*Killen, Alabama
*Knoxville, Tennessee*
*Lakesite, Tennessee
*Langston, Alabama
*Lenoir City, Tennessee
*Loudon, Tennessee
*New Johnsonville, Tennessee
*Paducah, Kentucky
*Redstone Arsenal, Alabama
*Saltillo, Tennessee
*Savannah, Tennessee
*Scottsboro, Alabama
*Sheffield, Alabama
*Soddy-Daisy, Tennessee
*Signal Mountain, Tennessee
*South Pittsburg, Tennessee
*Triana, Alabama
*Waterloo, Alabama

Tennessee
Tennessee
2 Pallas

200px|bawd|2 Pallas.
200px|bawd|Cylchdro 2 Pallas o amgylch yr Haul.
**2 Pallas** (symbol: ) yw'r ail asteroid i gael ei ddarganfod a'r trydydd wrthrych trymaf yn y gwregys asteroidau: amcangyfrifir ei fod yn cynnwys 7% o fas y gwregys cyfan. Cafodd ei ddarganfod ar 28 Mawrth, 1802, gan y seryddwr Almeinig Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers ac fe'i enwir ar ôl y dduwies Roegaidd Pallas Athena, sef ffurf ar y dduwies Athena.

Categori:Asteroidau
3 Juno

250px|bawd|3 Juno (y gwrthrych amlycaf yn y llun).
**3 Juno** (symbol: ) yw'r trydydd asteroid i gael ei ddarganfod ac un o'r asteroidau mwyaf yn y prif wregys o asteroidau sy'n cylchdroi'r Haul. Dyma'r ail drymaf o'r asteroidau math S (*S-type*) a nodweddir gan eu natur creigiog. Cafodd ei ddarganfod ar 1 Medi, 1804 gan y seryddwr Almaenig Karl L. Harding ac fe'i enwir ar ôl y dduwies Rufeinig Juno.

Categori:Asteroidau
Hygieia

[250px|bawd|Penddelw Hygieia (yn ôl pob tebyg) o ardal [Arcadia, Gwlad Groeg. Amgueddfa Archaeolegol Genedlaethol Athen.]]

Duwies iechyd ym mytholeg Roeg yw **Hygieia**. Roedd hi'n ferch i'r meddyg dwyfol Asclepius (Aesculapius) ac yn cael ei haddoli gydag ef fel rheol. Mewn gweithiau celf fe'i dangosir wrth ochr ei thad yn rhith morwyn glên sy'n rhoi diod i'w sarff. Roedd y Rhufeiniaid yn ei huniaethu â *Salus*.

## Gweler hefyd 
* 10 Hygiea, asteroid a enwir ar ôl y dduwies.

## Cyfeiriadau
Categori:Duwiesau
Categori:Duwiesau iechyd
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Asclepius

Duw meddygaeth Groeg yr Henfyd yw **Asclepius** (Hen Roeg: Ασκληπιός) neu **Aesculapius** (Lladin). Yn ôl y chwedl roedd yn fab i Apollo, duw Iachau, gan Coronis, merch y brenin Phlegyas o Thessalia. Roedd ei blant yn cynnwys Hygieia, duwies Iechyd. Portreadir y duw gan amlaf gyda'i ffon â neidr yn dolenni o'i chwmpas. Symbol o ddadeni a darogan oedd y neidr hon.

Bu gan Asclepius nifer o demlau yn yr Henfyd. Lleolid nifer o'r rhain ger ffynhonnau sanctaidd neu ar fryniau. Cyrchai pobl y temloedd i geisio gwella o'u hafiechydon. Byddent yn cysgu yn y deml ac yn cael cyfarwyddiad yn eu breuddwydion a'r offeiriad-feddygon yn eu dehongli iddynt wedyn.

Daeth addoliad y duw i ddinas Rhufain ar orchymyn Llyfrau'r Sibyl ar ôl pla 293 CC. Cedwid nadroedd, symbol Asclepius, yn y temlau a godwyd iddo. Yn ddiweddarach uniaethid Asclepius â'r duw Eifftaidd Serapis.

Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Meddygaeth
Categori:Mytholeg Rufeinig
Afon Jefferson

[bawd|240px|Afonydd Beaverhead a Big Hole yn ymuno i ffurfio afon Jefferson ger [Twin Bridges, Montana.]]
Afon yn yr Unol Daleithiau yw **afon Jefferson**. Mae'n llifo trwy dalaith Montana i ymuno ag afon Missouri.

Ffurfir afon Jefferson pan mae afonydd Beaverhead a Big Hole yn ymuno ger Twin Bridges, Montana. Ger Three Forks mae'n ymuno ag afon Madison i ffurfio afon Missouri. Enwyd yr afon ar ôl yr Arlywydd Thomas Jefferson.

Jefferson
Afon Irawadi

bawd|250px|Afon Irawadi

Afon ym Myanmar yw **afon Irawadi**, hefyd **Irrawaddy** neu **Ayeyarwady**. Hi yw afon hwyaf a phwysicaf y wlad.

Mae'n tarddu yn y gogledd, lle mae afon N'Mai ac afon Mali yn ymuno, ac mae'n llifo bron yn uniongyrchol tua'r de i ffurfio Delta Irawadi cyn cyrraedd Môr Andaman.

Llifa pum prif afon i mewn iddi, afon Taping, afon Shweli, afon Myitnge, afon Mu ac afon Chindwin. Y prif drefi ar ei hyd yw:

* Putao
* Myitkyina
* Bhamo
* Katha
* Kyaukmyaung
* Mandalay
* Sagaing
* Chauk
* Bagan
* Nyaung-U
* Magway
* Pyay
* Hinthada
* Pantanaw

Irawadi
Mynydd Graig Goch

Mynydd yng Ngwynedd sy'n rhan o Grib Nantlle yw **Mynydd Graig Goch**. Saif ar ben de-orllewinol Crib Nantlle, i'r de-orllewin o gopa Craig Cwm Silyn gyda chopa Garnedd Goch i'r dwyrain ohono.

Hyd at 2008, ystyrid mai ei uchder oedd 609m neu 1,998 troedfedd. Ail-fesurwyd ef y flwyddyn honno, a'r canlyniad oedd ei fod yn 609.75 medr, neu 2,000.49 troedfedd, ac felly yn swyddogol yn fynydd yn hytrach nag yn fryn. I'r gogledd o'r copa mae Craig Cwm Dulyn yn arwain i lawr at Lyn Cwm Dulyn.

Mae enw'r mynydd wedi newid dros y canrifoedd. Yn y canoloesoedd, Llwydmor oedd enw'r mynydd hwn. Roedd yn un o'r mannau a enwyd ar ddisgrifiad o'r ffin rhwng trefgorddi Nancall a Phenyfed.

## Cyfeiriadau
Categori:Clynnog
Categori:Dolbenmaen
Categori:Mynyddoedd a bryniau Eryri
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Llanfaenor

Pentref bychan gwledig yng nghymuned Castellgwyn, Sir Fynwy, Cymru, yw **Llanfaenor**. Saif yng ngogledd y sir tua 6 milltir i'r gogledd-orllewin o Drefynwy rhwng y B4523 a'r B4521.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Castellgwyn
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Prifysgol Genedlaethol Mongolia

**Prifysgol Genedlaethol Mongolia** (Mongoleg: Монгол Улсын Их Сургууль, *Mongol Ulsyn Ikh Surguul*) yw'r brifysgol hynaf ym Mongolia. Fe'i lleolir yn Ulan Bator, prifddinas y wlad, lle ceir 12 ysgol ac adran, gyda changhennau yn *aimagau* (ardaloedd) Zavkhan ac Orkhon ac yn ninas Khovd. Yr arlywydd presennol yw'r Athro Suren Davaa, Ph.D.

Sefydlwyd y brifysgol yn 1942. Yn 2006 roedd 12,000 o fyfyrwyr yno, yn cynnwys tua 2000 o raddedigion. Mae'r brifysgol yn cynnig 80 rhaglen gradd ac ôl-radd gyda'r mwyafrif llethol o'r cyrsiau ar gael trwy gyfrwng y Fongoleg.

## Dolen allanol
*Gwefan swyddogol

Genedlaethol Mongolia
Categori:Sefydliadau 1942
Afon Tunguska Isaf

bawd|240px|Afon Tunguska Isaf

Afon yn Siberia, Rwsia sy'n llifo i mewn i afon Yenisei yw **afon Tunguska Isaf** (Rwseg: *Нижняя Тунгуска*, *Nizhnyaya Tunguska*).

Ymhlith y trefi ar yr afon mae Tura, Yukti a Simenga. Mae'n ymuno ag afon Yenisei ger Turukhansk ar ôl llifo trwy Oblast Irkutsk a Crai Krasnoyarsk.

Tunguska Isaf
Tunguska Isaf
Tunguska Isaf
St Peter Port

250px|bawd|St Peter Port.
**St Peter Port** yw prifddinas a dinas fwyaf Beilïaeth Ynys y Garn yn Ynysoedd y Sianel.

Categori:Aneddiadau Ynysoedd y Sianel
Categori:Ynys y Garn
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Saint Helier

250px|bawd|Saint Helier
**Saint Helier** yw prifddinas a dinas fwyaf Beilïaeth Jersey yn Ynysoedd y Sianel. Dyma brif borthladd yr ynys hefyd. Fe'i henwir ar ôl Sant Helier, nawddsant Jersey.

Categori:Aneddiadau Ynysoedd y Sianel
Categori:Jersey
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Afon Marañón

Afon ym Mheriw s'n un o lednentydd afon Amazonas yw **afon Marañón** (Sbaeneg: *Río Marañón*).

Mae'n rarddu tua 160&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o Lima, ac yn llifo tua'r gogledd-orllewin ar hyd ochr ddwyreiniol yr Andes am gyfnod, cyn troi tua'r gogledd-ddwyrain. Mae'n ymuno ag afon Ucayali i ffurfio afon Amazonas.

bawd|dim|250px|Afon Marañón yn nalgylch Afon Amazonas

Marañón
Marañón
Afon Nîl Las

bawd|240px|Rhaeadr y Nîl Las, ger Llyn Tana

Afon yng ngogledd-ddwyrain Affrica ac un o'r ddwy afon sy'n ymuno i ffurfio afon Nîl yw **Afon Nîl Las**.

Mae'r afon yma yn dechrau yn Llyn Tana yn ucheldiroedd Ethiopia, ac yn llifo tua 1,400&nbsp;km (850 milltir) i ymuno a'r Nil Wen ger Khartoum. Yn yr haf, pan fydd y tymor glawog yn ucheldir Ethiopia, Y Nîl Las sy'n cyfrannu'r rhan fwyaf o'r dwr i Afon Nîl, ond mae llawer llai o ddwr ynddi ar adegau eraill o'r flwyddyn.

Categori:Daearyddiaeth Ethiopia
Categori:Daearyddiaeth Swdan
Arogldarth

bawd|Arogldarth yn llosgi
Mae **arogldarth** (Lladin: *incendere*, "llosgi") yn cynnwys defnyddiau biotig aromatig, megis gymiau planhigol a pherlysiau, sy'n rhyddhau mwg persawrus wrth losgi. Mae'r term "arogldarth" yn cyfeirio at y sylwedd ei hun, yn hytrach na'r arogl ei fod e'n cynhyrchu. Fe'i defnyddir o fewn seremonïau crefyddol, puredigaeth ddefodol, aromatherapi, myfyrdod, am greu hwyl, i guddio aroglau drewi, ac mewn meddygaeth. Mae'i ddefnydd efallai'n tarddu o Hen Aifft, lle mewnforiwyd gymiau a resinau o goed aromatig o arfordiroedd o Arabia a Somalia er mwyn ei ddefnyddio mewn seremonïau crefyddol.

Fel arfer, mae arogldarth yn cynnwys deunydd planhigyn aromatig ac olewau hanfodol. Mae dau brif fath o losgi arogldarth, sef "llosgi'n anuniongyrchol" a "llosgi'n uniongyrchol." Mae angen ffynhonnell wres ar wahân ar losgi arogldarth yn anuniongyrchol, hefyd a elwir "arogldarth an-hylosg," oherwydd nid yw'n gallu llosgi ar ei ben ei hunain. Llosgir arogldarth gyda fflam ac yn cael ei wyntyllu wrth losgi arogldarth yn uniongyrchol, hefyd a elwir "arogldarth hylosg." Bydd y marworyn tywyn sydd ar yr arogldarth yn mudlosgi a rhyddhau persawr. Mae enghreifftiau o losgi'n uniongyrchol yn cynnwys ffyn arogldarth (ffyn jos) a chonau neu byramidiau.

## Hanes 
[unionsyth|chwith|bawd|Ffyn arogldarth ym [Mynachlog Po Lin, Hong Kong]]
Mae'r defnydd o arogldarth yn dyddio'n ôl i gyfnodau'r Beibl ac efallai wedi tarddu yn yr Aifft, lle mewnforiwyd y gymiau a resinau o goed aromatig o arfordiroedd Arabia a Somalia er mwyn cael eu defnyddio o fewn seremonïau crefyddol. Defnyddiwyd hefyd gan Pharoaid, nid i wrthweithio aroglau amhleserus yn unig, ond hefyd i alltudio cythreuliaid ac i foddhau presenoldeb y duwiau a duwiesau, fel y credasant. Defnyddiwyd Gwareiddiad Dyffryn Indus llosgyddion arogldarth. Mae tystiolaeth yn awgrymu y defnyddiwyd olewau yn bennaf oherwydd eu harogl. Lledaenwyd arogldarth o hynny i Roed a Rhufain. Daeth mynachod Bwdhaidd Tsieineaidd ag arogldarth i Japan yn y 6ed canrif, sydd wedi defnyddio'r aroglau cyfriniol o fewn eu defodau puredigaeth; daeth yr aroglau cain o Koh (arogldarth Japaneaidd o ansawdd uchel) yn ffynhonnell o ddifyrrwch ac adloniant gyda phobl fonheddig yn Llys yr Ymerodraeth yn ystod y cyfnod Heiaidd 200 mlynedd yn ddiweddarach.

Yn ystod y 14g, fydd rhyfelwyr samurai'n perarogli eu helmedi ac arfogaeth gydag arogldarth er mwyn ennill awra o anorchfygolwydd. Nid oedd tan gyfnod Muromachi yn ystod y 15fed ac 16eg canrif y lledaenodd arbrisiant ar gyfer arogldarth (Kōdō) i ddosbarthiadau uchaf a chanol o gymdeithas Japaneaidd.

## Gweler hefyd 
*Llwybr Arogldarth
*Kyphi
*Ffordd y Sidan
*Ffon smwtsio
*kōdō Celfau Arogldarth

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*Silvio A. Bedini. *The Trail of Time: Time Measurement with Incense in East Asia*. Cambridge University Press, 1994. ISBN 0-521-37482-0
Justin Bieber

Canwr pob ac R&B o Ganada yw **Justin Drew Bieber** (ganwyd 1 Mawrth 1994). Darganfuwyd Bieber yn 2008 gan Scooter Braun, a ddaeth o hyd iddo wrth wylio fideos Bieber ar YouTube. Daeth Braun yn rheolwr Bieber, ac fe yw ei reolwr cyfredol. Trefnodd Braun gyfarfod rhwng Bieber ac Usher yn Atlanta, Georgia, a chytunodd Bieber i arwyddo gyda Raymond Braun Media Group (RBMG), cyd-fenter rhwng Braun ac Usher, Rhyddhawyd ei CD cyntaf, *My World 2.0* ar 23 Mawrth, 2010, a aeth i rif un, gan gynnwys y deg uchaf mewn sawl gwlad. Blaenorwyd My World 2.0 gan ei gân, "Baby", a gafodd lwyddiant rhyngwladol.

## Bywyd cynnar 
Fe anwyd Bieber ar 1 Mawrth 1994, yn Stratford, Ontario. Roedd mam Bieber, Pattie Mallette, yn 18 blwydd oed pan ddaeth yn feichiog gyda fe. Magodd Mallette, a weithiodd swyddi swydd is-dâl, Bieber fel mam sengl. Sut bynnag, mae cysylltiadau gan Bieber gyda'i dad o hyd, Jeremy Bieber. Wrth iddo dyfu, dysgodd Bieber ei hun i chwarae'r piano, y drymiau, y gitâr, a'r trymped. Yn 2007 cynnar, pan roedd yn ddeuddeg, canodd Bieber gân Ne-Yo, "So Sick", am gystadleuaeth ganu leol yn Stratford a daeth yn ail. Uwchlwythodd Mallette fideo o'r perfformiad i YouTube ar gyfer eu teulu a'u ffrindiau i'w weld. Parhaodd i uwchlwytho fideos o Bieber yn canu caneuon R&B gwahanol, a thyfodd boblogaeth Bieber ar y gwefan.

## Gyrfa 
### 2008: Darganfyddiad 
Wrth chwilio am fideos gan ganwr gwahanol, cliciodd Scooter Braun, cyn-weithredwr marchnata ar gyfer So So Def, ar fideo o Bieber ar ddamwain. Arwyddodd Bieber yn fuan i Raymond Braun Media Group (RBMG), cyd-fenter rhwng Braun ac Usher. Roedd eisiau Bieber ar Justin Timberlake hefyd, ond methodd â'i arwyddo. Wedyn, trefnodd Usher gynulleidfa gydag Antonio L.A. Reid o Island Def Jam Music Group, ac arwyddodd Bieber i Island Records yn Hydref 2008 (gan ddilyn i gyd-fenter 50/50 rhwng RBMG ac Island Records).
: 2010, Albwm y Flwyddyn, *My World* – Enwebwyd
: 2010, Albwm Poblogaidd y Flwyddyn, *My World* – Enwebwyd
: 2010, Cerddor Newydd y Flwyddyn – Enwebwyd
*Gwobrau BET
: 2010, Cerddor Gorau Newydd - Enwebwyd
*Gwobrau MuchMusic Video
: 2010, Fideo Rhyngwladol y Flwyddyn, gan Ganadiad, "One Time" - Enwebwyd
: 2010, Fideo Rhyngwladol y Flwyddyn, gan Ganadiad, "Baby" - Enwebwyd
: 2010, Dy Hoff Fideo, "Baby" - Enwebwyd
: 2010, Dy Hoff Gerddor Newydd, "Baby" - Enwebwyd
*Gwobrau Myx Music (Y Philipinau)
:Hoff Fideo Rhyngwladol – "One Time" - Enwebwyd
*Gwobrau TRL (Yr Eidal)
: 2010, Act Gorau Rhyngwladol – Enillwyd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* Justin Bieber ar YouTube
* 

Categori:Cantorion o Ganada
Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pobl o Ontario
Tŷ Gwyn (gwahaniaethu)

Gallai **Tŷ Gwyn** gyfeirio at:

## Adeiladau
*Y Tŷ Gwyn yn Washington D.C., cartref Arlywydd yr Unol Daleithiau
*Abaty'r Tŷ Gwyn, Hendy-gwyn ar Daf, Sir Gaerfyrddin
*Y Tŷ Gwyn, Abermaw, plasdy canoloesol yn Abermaw, Gwynedd

## Pentrefi
*Pentre Tŷ-gwyn, Sir Gaerfyrddin
*Hendy-gwyn ar Daf, Sir Gaerfyrddin
Y Tŷ Gwyn

Cartref swyddogol a phrif weithle Arlywydd yr Unol Daleithiau yw'r **Tŷ Gwyn** (Saesneg: *The White House*). Lleolir y Tŷ Gwyn yn 1600 Pennsylvania Avenue NW, Washington, DC, ac fe'i cynlluniwyd gan y pensaer Gwyddelig James Hoban. Mae e wedi bod yn gartref i bob Arlywydd yr Unol Daleithiau heblaw arlywyddiaeth John Adams.

Ym 1814, yn ystod Rhyfel 1812, cyneuwyd y plas gan y Fyddin Brydeinig, yn dinistrio'r tu mewn i'r Tŷ ac yn golosgi llawer o'r tu allan. Dechreuwyd ailadeiladu bron yn syth, a symudodd yr Arlywydd James Monroe i mewn i'r tŷ, roedd yn rhannol wedi'i ailadeiladu ar y pryd, ym mis Hydref 1817. Aeth adeiladu yn bellach gydag ychwanegu Portico'r De ym 1824, a Phortico'r Gogledd ym 1829. Oherwydd nid oedd dim llawer o le ar gael o fewn y plas ei hun, symudodd yr Arlywydd Theodore Roosevelt bron yr holl swyddfeydd gweithio i Adain Chwith yr adeilad ym 1901. Wyth mlynedd yn ddiweddarach, ehangodd yr Arlywydd William Howard Taft yr Adain Chwith, a chreodd y Swyddfa Hirgrwn cyntaf.

Heddiw, mae Cyfadeilad y Tŷ Gwyn yn cynnwys Preswylfa'r Adran Weithredol, yr Adain Chwith, Ystafell y Cabinet, Ystafell Roosevelt, Adain y Dwyrain, ac Adeilad yr Hen Swyddfa'r Gweithredwr, sydd yn gartref i swyddfeydd gweithredol yr Arlywydd ac Is-Lywydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Llywodraeth UDA
* Hanes y Tŷ Gwyn

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Washington, D.C.
Categori:Arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau
Llyn Albert

bawd|240px|Llyn Albert o'r gofod

Un o Lynnoedd Mawr Affrica yw **Llyn Albert** neu **Albert Nyanza**, ar un adeg **Llyn Mobutu Sese Seko**. Mae rhannau o’r llyn yng ngwledydd Wganda a Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo

Gydag arwynebedd o  5,300&nbsp;km², Llyn Albert yw'r seithfed llyn mwyaf o lynnoedd cyfandir Affrica.  Mae tua 160&nbsp;km o hyd a 30&nbsp;km o led. Nid yw’n ddwfn iawn: tua 51 m yn y man dyfnaf. Llifa afon Nîl Wen drwy'r llyn. Enwyd y llyn gan y fforiwr Samuel Baker yn 1864, ar ôl y Tywysog Albert, gŵr y Frenhines Victoria.

Albert
Albert
Albert
Alderney

250px|bawd|Alderney o'r awyr

Un o Ynysoedd y Sianel yw **Alderney** (Ffrangeg: *Aurigny*; Auregnais: ''Aoeur'gny''). Dyma'r mwyaf gogleddol o Ynysoedd y Sianel. Mae'n ynys fechan sy'n gorwedd tua 35&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o ynys Guernsey oddi ar arfordir *région* Normandie yn Ffrainc ac mae ganddi gysylltiad hanesyddol cryf gyda Normandi. Mae'n rhan o Feilïaeth Ynys y Garn. 

320px|bawd|canol|Lleoliad Alderney yn Ynysoedd y Sianel

Yn 2021 roedd ganddi boblogaeth o 2,102.

## Enwogion
Bu farw'r cyflwynydd criced John Arlott yn Alderney ym 1991, ac mae wedi ei gladdu yno.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* 


Categori:Beilïaeth Ynys y Garn
Categori:Ynysoedd y Sianel
Cyfraith ryngwladol

Term a ddefnyddir i gyfeirio at gyfraith sy'n rheoli ymddygiad gwladwriaethau annibynnol yn eu cysylltiadau a'i gilydd yw **cyfraith ryngwladol**. Mae'n wahanol i systemau cyfreithiol eraill gan ei bod yn ymwneud ag endidau gwleidyddol/gweinyddol yn hytrach na dinasyddion preifat yn bennaf. Gall y term cyfraith ryngwladol hefyd gyfeirio at dair wahanol ddisgyblaeth:

* Cyfraith ryngwladol gyhoeddus, sydd yn rheoli'r berthynas rhwng endidau gwladol/taleithiol ac endidau rhyngwladol, naill ai fel unigolyn neu fel grŵp. Mae'n cynnwys cyfraith gytundebau, cyfraith y môr, cyfraith droseddol ryngwladol, a chyfraith ddyngarol ryngwladol.
* Cyfraith ryngwladol breifat, sydd yn mynd i'r afael â'r cwestiynau ym mha awdurdodaeth y dylid cynnal achos llys, a chyfraith pa awdurdodaeth sydd yn gymwys at faterion yr achos.
* Cyfraith oruwchgenedlaethol, sydd yn ymwneud â chytundebau rhanbarthol lle datganir deddfau cenedl-wladwriaethau yn anghymwys os ydynt yn gwrthdaro â system gyfreithiol goruwchgenedlaethol.

Dwy gangen draddodiadol y maes yw:
* *ius gentium* — cyfraith cenhedloedd
* *ius inter gentes* — cytundebau rhwng cenhedloedd


Rhyngwladol
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol
Coburg

bawd|240px|Y Moritzkirche, Coburg
bawd|250px

Dinas yn nhalaith ffederal Bafaria yn yr Almaen yw **Coburg**. Saif ar afon Itz, ac roedd y boblogaeth yn 42,015 yn 2005. Hyd 1918, y ddinas oedd preswylfa Tywysogion Sachsen-Coburg. Mae'r castell yma yr ail-fwyaf yn yr Almaen.

Ceir y cyfeiriad cyntaf at Coburg yn 1056, a gwnaed hi yn ddinas yn 1331. Rhwng 1586 a 1633, roedd Coburg yn brifddinas Tywysogaeth Sachsen-Coburg, ac o 1735 yn brifddinas Tywysogaeth Sachsen-Coburg-Saalfeld, yna o 1826 yn brifddinas Tywysogaeth Sachsen-Coburg a Gotha.


Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Bafaria
Carrick-on-Shannon

250px|bawd|Pont Carrick-on-Shannon/Cora Droma Rúisc ar Afon Shannon

Tref yn Iwerddon yw  **Carrick-on-Shannon** (Gwyddeleg: *Cora Droma Rúisc*), sy'n dref sirol Swydd Leitrim yn nhalaith Connacht, Gweriniaeth Iwerddon. Fe'i lleolir ar lan Afon Shannon yng ngogledd canolbarth yr ynys, tua 90 milltir i'r gogledd-orllewin o Ddulyn. Mae'n ganolfan bwysig ar gyfer teithio mewn cychod ar hyd Afon Shannon ac mae'n enwog hefyd fel canolfan pysgota.

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Cora Droma Rúisc wedi'i gefeillio â:
*  Saozon-Sevigneg, Llydaw

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Leitrim
An Longfort

Tref yn Iwerddon yw **An Longfort** (Saesneg: *Longford*), sy'n dref sirol Swydd Longfoirt yn nhalaith Laighin (Leinster), Gweriniaeth Iwerddon. Fe'i lleolir bron yng nghanol Iwerddon, tua hanner ffordd rhwng Dulyn a Galway.

Ceir Eglwys Gadeiriol Sant Mel yn y dref.

250px|bawd|dim|Canol y dref

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Longford
Castlebar

Tref yn Iwerddon yw **Castlebar** ((Gwyddeleg: *Caisleán an Bharraigh*), sy'n dref sirol Swydd Mayo yn nhalaith Connacht, Gweriniaeth Iwerddon. Fe'i lleolir ar groesffordd tua deg milltir o arfordir Connacht, tua 48 milltir i'r gogledd o Galway a thua 140 milltir i'r gorllewin o ddinas Dulyn.

Saith milltir i'r de o'r dref ceir adfeilion Abaty Baile Tobair a godwyd gan Cathal O'Connor, Brenin Connacht, yn 1216.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Mayo
Afon Itz

Afon yn rhan ddeheuol yr Almaen sy'n llifo i mewn i afon Main yw **afon Itz**. Mae tua 80&nbsp;km o hyd.

Mae'n tarddu yn Fforest Thuringia gerllaw Sachsenbrunn yn nhalaith Thuringia, ac yn llifo tua'r de trwy Bachfeld a Schalkau i groesi i dalaith Bafaria. Llifa trwy gronfa ddŵr y Froschgrundsee, yna trwy drefi Dörfles-Esbach, Coburg a Großheirath. I'r gogledd o Itzgrund mae afon Rodach  yn ymuno â hi. Llifa twy Rattelsdorf i ymuno ag afon Main ger Baunach.

[bawd|dim|240px|Y Judenbrücke ("Pont yr Iddewon") dros afon Itz yn [Coburg]]

Itz
Itz
Itz
Bayreuth

bawd|250px|de|Y Wagnerfestspielhaus

Dinas yn nhalaith Bafaria yn yr Almaen yw **Bayreuth**. Saif ar afon Main Goch, ac mae'r boblogaeth tua 74,800.

Mae  Bayreuth yn enwog oherwydd ei chysylltiadau a'r cyfansoddwr Richard Wagner, a fu'n byw yma. Ceir gŵyl flynyddol fyd-enwog a sefydlwyd yma yn 1876, pan berfformir ei weithiau. Bu farw'r cyfansoddwr Franz Liszt yma hefyd.

Categori:Aneddiadau Bafaria
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Navan

250px|bawd|Sgwar y Farchnad, Navan/An Uaimh.

Tref yn Iwerddon yw **Navan** (Gwyddeleg: *An Uaimh*), sy'n dref sirol Swydd Meath yn nhalaith Leinster, Gweriniaeth Iwerddon. Fe'i lleolir tua 30 milltir i'r gogledd-orllewin o ddinas Dulyn, tua 10 milltir i'r dwyrain o Drogheda.

Llifa Afon Boyne heibio i'r dref, sy'n enwog am ei gae rasio ceffylau dros y clwydi.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Meath
Albert o Sachsen-Coburg a Gotha

Gŵr Fictoria, brenhines y Deyrnas Unedig, oedd y Tywysog **Albert o Saxe-Coburg-Gotha** (26 Awst 1819 – 14 Rhagfyr 1861). 

Ganed Albert yn Schloss Rosenau yn Coburg yn yr Almaen, yn fab i Ernst III, Dug Sachsen-Coburg-Saalfeld (yn ddiweddarach Ernst I, Dug Sachsen-Coburg a Gotha). Priododd Fictoria, oedd eisioes yn frenhines, ar 10 Chwefror, 1840.

Mae cerflun ohono i'w gael yn Ninbych-y-pysgod.

## Plant 
* Victoria (21 Tachwedd, 1840 - 5 Awst, 1901), priod Friedrich III, brenin Prwsia
* Edward VII (9 Tachwedd, 1841 - 6 Mai, 1910)
* Alice (25 Ebrill, 1843 - 14 Rhagfyr, 1878),
* Alfred, Dug Caeredin (6 Awst, 1844 - 31 Gorffennaf, 1900)
* Helena (25 Mai, 1846 - 9 Mehefin, 1923)
* Louise (18 Mawrth, 1848 - 3 Rhagfyr, 1939)
* Arthur, Dug Connaught a Stathearn (1 Mai, 1850- 16 Ionawr, 1942)
* Leopold, Dug Albany (7 Ebrill, 1853- 28 Mawrth, 1884)
* Beatrice (14 Ebrill, 1857- 26 Hydref, 1944)

## Gweler hefyd
* Cofeb y Tywysog Albert

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1861
Categori:Pobl o'r Almaen
Categori:Tywysogion
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Nenagh

Tref yng nghanolbarth Iwerddon yw **Nenagh** (Gwyddeleg: *An tAonach*), sy'n dref sirol Gogledd Swydd Tipperary yn nhalaith Munster, Gweriniaeth Iwerddon.

Ceir Castell Nenagh - Baile An tAonach yn y dref.

250px|bawd|dim Stryd yng nghanol Nenagh/An tAonach

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Tipperary
Monaghan

Tref yn Iwerddon yw **Monaghan** (Gwyddeleg: *Muineachán*), sy'n dref sirol Swydd Monaghan yn nhalaith Ulster, Gweriniaeth Iwerddon. Fe'i lleolir ar y briffordd N2 sy'n ei chysylltu gyda Dulyn i'r de a gyda Derry a Letterkenny i'r gogledd.
Yng nghyfrifiad 2006 bu 7,811 o bobl yn byw ynddo (yn cynnwys yr ardal wledig o'i chwmpas).

Ceir amgueddfa hanes ac archaeoleg yn y dref a leolir yn yr hen lys sirol. Ymhlith y cynnwys ceir croes Geltaidd An Cochar, gwaith arian sy'n dyddio o'r 12g. Mae gan Sinn Fein amgueddfa yn Stryd Baile Atha Cliath am hanes llenyddiaeth a cherddoriaeth sy'n ymwneud â chenedlaetholdeb Gwyddelig.

250px|bawd|dim|Amgueddfa Monaghan neu 'Muineachán' mewn Gwyddeleg

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Monaghan
Clonmel

Tref yng nghanolbarth Iwerddon yw **Clonmel** (Gwyddeleg: *Cluain Meala*), sy'n dref sirol De Swydd Tipperary yn nhalaith Munster, Gweriniaeth Iwerddon.

Cynhelir marchnad yn y dref sy'n adnabyddus hefyd am ei gwrs rasio milgwn.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Tipperary
Omagh

Tref yn Swydd Tyrone, Gogledd Iwerddon, yw **Omagh** (Gwyddeleg: *An Ómaigh*), sy'n dref sirol Swydd Tyrone yn nhalaith Ulster. Fe'i lleolir ar groesffordd tua 32 milltir i'r de o ddinas Derry a thua 60 milltir i'r dwyrain o Belffast.

Mae enw'r dref yn adnabyddus heddiw yn bennaf oherwydd y ffrwydrad yno ar 15 Awst 1998.

250px|bawd|dim|Canol Omagh/An Ómaigh gyda'r bont ar Afon Strule.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Tyrone
Donibane Lohizune

Tref a *commune* yn nhalaith Lapurdi yng Ngwlad y Basg yw **Donibane Lohizune** (Enw swyddogol Ffrangeg: *Saint-Jean-de-Luz*, Ocsitaneg: *Sent Joan de Lus*). Fel gweddill talaith Lapurdi, mae'n rhan o *département* Pyrénées-Atlantiques yng ngwladwriaeth Ffrainc. Lleolir y dref (*commune* yn swyddogol) ar arfordir Cefnfor yr Iwerydd, hanner ffordd rhwng Baiona i'r gogledd-ddwyrain a'r ffin rhwng taleithiau Lapurdi a Gipuzkoa i'r de-orllewin. Llifa Afon Urdazuri trwy'r dref.

Categori:Cymunedau Pyrénées-Atlantiques
Categori:Gwlad y Basg
Akatsuki

Mae **Akatsuki** (adnabyddir hefyd fel Planet-C) yn chwiliedydd gofod a lawnsiwyd gan JAXA, sef sefydliad gofod cenedlaethol Siapan, ar 20 Mai 2010.  Amcan y berwyl yw astudio awyrgylch a gwyneb y blaned Mercher.  Cyrhaeddodd Akatsuki'r blaned yn Rhagfyr 2010, ond methodd arafu i gylchu'r blaned oherwydd nam technegol.  Ar hyn o bryd, mae'n cylchu'r Haul.

Categori:Cerbydau gofod
Categori:Japan
Categori:Mercher
Gorsaf Ofod Ryngwladol

**Gorsaf Ofod Ryngwladol** (, ISS, , ) yw enw'r unig orsaf ofod sydd yn y gofod heddiw. Lloeren artiffisial ydyw wedi'i llunio ar ffurf nifer o fodiwlau a gellir ei gweld yn y cyfnos gyda'r llygad noeth; dyma'r gwrthrych artiffisial mwyaf sy'n cylchu'r Ddaear. Mae llawer o wledydd wedi cyd-weithio er mwyn adeiladu'r orsaf, gan gynnwys Rwsia gyda'i roced Proton a Soyuz, yr Unol Daleithiau gyda'r wennol ofod, Siapan, Canada, a'r gwledydd sy'n aelodau o'r ESA (Sefydliad Gofod Ewropeaidd (*European Space Agency*).

Lansiwyd y modiwl cyntaf yn 1998. Mae'r *ISS*, fel y caiff ei hadnabod, yn cynnwys elfen fechan o ddisgyrchiant a'i phwrpas yw caniatáu i ofodwyr oddi mewn iddi gynnal arbrofion mewn bioleg, bioleg dynol, ffiseg, seryddiaeth, meteroroleg a meysydd eraill.

Profodd y gwaith ymchwil hyd yma fod effaith tymor hir byw mewn man heb ddisgyrchiant yn gwanhau cyrff y gofodwyr: atroffi'r cyhyrau a lleihau'r esgyrn er enghraifft. Bydd canlyniadau'r gwaith ymchwil a'r holl ddata'n cael eu defnyddio i benderfynu a yw byw ar roced heb ddisgyrchiant ar daith tymor hir (e.e. taith 6-mis i'r Blaned Mawrth) yn bosibl. Hyd yma, canfuwyd fod cryn risg i'r gofodwr gyda thorri esgyrn a chyfyngiadau o ran symud y corff yn debygol.

bawd|dim|350px|Y gofodwr Tracy Caldwell Dyson yn *Cupola ISS*

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Afon Urdazuri

[250px|bawd|Afon Urdazuri yn llifo dan bont Rufeinig ym mhentref hanesyddol [Azkaine.]]
Afon yng Ngwlad y Basg yw **Urdazuri** sy'n tarddu yn y Pyreneau ac sy'n llifo trwy dalaith draddodiadol Lapurdi yn rhan Ffrengig Gwlad y Basg, yn weinyddol yn rhan o *département* Pyrénées-Atlantiques. Mae'n aberu yn y Cefnfor Iwerydd yn Donibane Lohizune.

## Enw 
Yr enw Ffrangeg, ac felly'r enw swyddogol a welir ar fapiau ac ati yw ***La Nivelle.*** Yn ogystal âg **Urdazuri,** ceir enwau Basgeg eraill ar yr afon neu rannau ohoni, megis **Urgana, Sarrakaria, Urma, Ur Ertsi** a **Uhertsi.**

## Llwybr yr afon 
Mae'r afon yn deillio yn pentref Dantxarinea yn Nafarroa Garaia, ac yn llifo trwy fwrdeistref Urdazubi cyn croesi i Lapurdi a phentref Ainhoa, ac ymlaen trwy Senpere, Azkaine a Ziburu cyn aberu yn Donibane Lohizune.

Nivelle
Categori:Pyrénées-Atlantiques
Categori:Afonydd Gwlad y Basg
Môr Barents

Môr sy'n rhan o Gefnfor yr Arctig yw **Môr Barents**. Saif i'r gogledd o Norwy a rhan ewropeaidd Rwsia, gyda Chulfor Kara a Novaya Zemlya yn ei wahanu oddi wrth Fôr Kara yn y dwyrain. Cafodd ei enw ar ôl y fforiwr Willem Barents o'r Iseldiroedd.

Mae'r dŵr ychydig yn gynhesach nag y disgwylid i fôr sydd cyn belled i'r gogledd, ac mae'n fan pysgota pwysig, yn enwedig am y Penfras. Y ddinas fwyaf ar arfordir Môr Barents yw Murmansk, a ddefnyddir fel porthladd gan lynges Rwsia. Mae Afon Petsiora yn aberu yn y môr yma.

bawd|250px|dim|Lleoliad Môr Barents

Categori:Cefnfor yr Arctig
Barents
Würzburg

Dinas yng ngogledd-orllewin talaith Bafaria yn yr Almaen a phrifddinas ardal Unterfranken yw **Würzburg**. Saif ar Afon Main, ac roedd y boblogaeth yn 134,225 2007.

Ymhlith adeiladau nodedig y ddinas, mae labordy Wilhelm Röntgen lle darganfuwyd Pelydr X, a phalas y Tywysog-Esgob sydd ar restr Safleoedd Treftadaeth y Byd. Sefydlwyd yr esgobaeth yn 742 gan Sant Bonifatius. Sefydlwyd y brifysgol, yr hynaf ym Mafaria, yn 1402.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Alte Mainbrücke (pont)
*Amgueddfa
*Dinas Marienberg
*Eglwys gadeiriol
*Hen Prifysgol
*Julius Spital 
*Käppele
*Prifysgol Newydd
*Residenz (palas yr esgobion)
bawd|dim|240px|Castell Marienberg a'r hen bont dros afon Main

## Pobl o Würzburg
*Thomas Bach (g. 1953), cleddyfwr, Llywydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol ers 2013
*Regina Schleicher (g. 1974), seiclwraig ffordd broffesiynol

## Oriel

Wuerzburg-von Festung-38-Neubaukirche-St Stephan-St Peter und Paul-St Burkard-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Alte Bruecke-08-Statue Josef von Nazaret-Altes Rathaus-Kiliansdom-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Altes Rathaus-20-vom Kiliansdom-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Alter Kranen-04-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Parkfassade-10-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Park-18-kleines Maedchen-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Gartensaal-02-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Main-02-Festung Marienberg-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Neutor-04-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Scherenbergzwinger-08-2007-gje.jpg

Categori:Aneddiadau Bafaria
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Afon Nîl Wen

Afon yng ngogledd-ddwyrain Affrica ac un o'r ddwy afon sy'n ymuno i ffurfio afon Nîl yw **Afon Nîl Wen**.

Mae'r afon yma yn dechrau yn Llyn Victoria ar ffiniau Wganda, Cenia a Tansanïa, er bod afonydd o faint sylweddol yn rhedeg i mewn i'r llyn yma ac felly'n rhan o'r un system. Mae'n llifo trwy Lyn Albert ac yna trwy Swdan - o ranbarth De Swdan a'i phrifddinas Juba, i'r gogledd - lle mae'n ymuno a'r Nîl Las ger Khartoum.

Afon Nil Wen sy'n cyfrannu'r rhan fwyaf o'r dwr i Afon Nîl am ran helaeth o'r flwyddyn, heblaw yn yr haf, pan fydd y tymor glawog yn ucheldir Ethiopia a'r Nîl Las yn cyfrannu'r rhan fwyaf o'r dwr.

bawd|dim|250px|Dalgylch Afon Nîl Wen

Nîl Wen
Nîl Wen
Nîl Wen
Nîl Wen
Nîl Wen
Nîl Wen
Owen Owen

:''Mae'r erthygl hon yn cyfeirio at yr entrepreneur Owen Owen (1847 - 1910); am y llenor a'r gwleidydd Owen Owen (1929 - 1995) gweler yma.''

Gŵr busnes a aned ym Machynlleth oedd **Owen Owen** (13 Hydref 1847 - 27 Mawrth 1910) a oedd yn un o entrepreneuriaid mwyaf llwyddiannus Cymru yn ei oes.

Yng Nghaerfaddon y bwriodd ei brentisiaeth, mewn siopau dillad, cyn symud i Lerpwl lle agorodd siop ei hun ac arloesi mewn siopau adrannol; agorodd gadwyn o siopau mân werthu. Yn 2021 roedd ei siopau yn parhau i gadw'i enw.

## Gweler hefyd
*Syr Hugh Owen Owen, 2il Farwnig

Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl o Faldwyn