open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claude Bernard

Meddyg, gwleidydd, ffisiolegydd,  athroprifysgol a seicolegydd nodedig o Ffrainc oedd **Claude Bernard**  (12 Gorffennaf 1813 - 10 Chwefror 1878). Ffisiolegydd Ffrengig ydoedd. Ymhlith llawer o gyflawniadau eraill, ef oedd un o'r cyntaf i awgrymu'r defnydd o arbrofion dall er mwyn sicrhau gwrthrychedd mewn arsylwadau gwyddonol. Cafodd ei eni yn Saint-Julien, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Claude Bernard y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Copley

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Charles Ozanam

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Charles Ozanam**  (3 Rhagfyr 1824 – 11 Chwefror 1890). Roedd yn feddyg Catholig Ffrengig ac yn weithredydd cymdeithasol brwd. Ymhlith ei brif weithiau oedd ei draethawd estynedig ar gylchrediad y pwls a gyhoeddwyd ym 1884. Cafodd ei eni yn Lyon, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole de Médecine de Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Charles Ozanam y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog Urdd Sant Grigor Fawr

Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Meddygon o Ffrainc

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Alexandra Antonovna Valentinovich

Meddyg nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Alexandra Antonovna Valentinovich**  (1909 – 1976). Roedd hi'n bediatrydd Sofietaidd ac yn ddoctor mewn gwyddorau meddygol. Bu ymhlith rhai o sylfaenwyr y maes arenneg pediatrig a'r ysgol bediatrig Sofietaidd (Leningrad). Fe'i ganed yn Felizh, Yr Undeb Sofietaidd  ac fe'i haddysgwyd ef yn Academi Feddygol y Wladwriaeth, St Petersburg. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Alexandra Antonovna Valentinovich y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Medal "For the Defence of Leningrad

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Jules Bordet

Meddyg, gwleidydd, imiwnolegydd a biolegydd nodedig o Wlad Belg oedd **Jules Bordet**  (13 Mehefin 1870 - 6 Ebrill 1961). Roedd yn imiwnolegydd a microbiolegydd o Wlad Belg. Enwyd y genws bacteriol Bordetella ar ei ôl. Dyfarnwyd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth iddo ym 1919 am ei ddarganfyddiadau ynghylch imiwnedd. Cafodd ei eni yn Soignies, Gwlad Belg, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Brwsel Am Ddim. Bu farw yn Ninas Brwsel.

## Gwobrau
Enillodd Jules Bordet y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Doethor Anrhydeddus Prifysgol Caergrawnt
*Doethur Anrhydeddus Prifysgol Caeredin
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Meddygon o Wlad Belg
Charles Scott Sherrington

Meddyg a patholegydd o Loegr oedd **Charles Scott Sherrington**  (27 Tachwedd 1857 - 4 Mawrth 1952). Niwroffisegolydd Seisnig ydoedd, gweithiodd hefyd fel histolegydd, bacteriolegydd, a phatholegydd, llywyddodd y Gymdeithas Frenhinol yn y 1920au cynnar. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1932 am ei waith ar swyddogaethau niwronau. Cafodd ei eni yn Islington, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef yng Ngholeg Fitzwilliam. Bu farw yn Eastbourne.

## Gwobrau
Enillodd Charles Scott Sherrington y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Marchog yr Uwch Groes yn Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Medal Brenhinol
*Medal Copley

Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Nikolay Gamaleya

Meddyg, firolegydd  a gwyddonydd nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Nikolay Gamaleya**  (17 Chwefror 1859 - 29 Mawrth 1949). Roedd yn feddyg ac yn wyddonydd Rwsiaidd Sofietaidd a wnaeth chwaraeodd rôl arloesol ym meysydd ymchwil microbioleg ac ymchwil ynghylch brechiadau. Cafodd ei eni yn Odesa, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef yn S. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Nikolay Gamaleya y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Wladol Stalin
*Urdd Lenin
*Urdd Baner Coch y Llafur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Meddygon o Rwsia
Georges Duhamel

Meddyg, nofelydd, beirniadllenyddol,  bardd,  sgriptiwr ac awdur nodedig o Ffrainc oedd **Georges Duhamel**  (30 Mehefin 1884 - 13 Ebrill 1966). Roedd yn awdur Ffrengig, ac fe anwyd ym Mharis. Derbyniodd hyfforddiant meddygol, ac yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd ym Myddin Ffrainc. Fe'i henwebwyd ar gyfer y Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth saith o weithiau. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Lycée Buffon. Bu farw yn Valmondois.

## Gwobrau
Enillodd Georges Duhamel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur des Arts et des Lettres‎
*Uwch Groes y Lleng Anrhydedd
*Croix de guerre 1914–1918
*Gwobr Goncourt

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Robert Darwin

Meddyg o Sais oedd **Robert Darwin**  (30 Mai 1766 - 13 Tachwedd 1848). Erbyn heddiw caiff ei adnabod yn bennaf fel tad y naturiolwr Charles Darwin. Cyflwynodd y dystiolaeth empirig gyntaf i brofi y gwneir symudiadau bychain gan lygaid, hyd yn oed pan mae rhywun yn ymdrechu i'w cadw'n llonydd. Cafodd ei eni yng Nghaerlwytgoed (Lichfield), Swydd Stafford, ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin. Bu farw yn Amwythig.

## Gwobrau
Enillodd Robert Darwin y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Genedigaethau 1766
Categori:Marwolaethau 1848
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Zoya Mironova

Meddyg nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Zoya Mironova**  (23 Mai 1913 - 4 Mai 2008). Roedd yn sglefrwraig cyflym ac yn feddyg chwaraeon Rwsiaidd, bu ymhlith rhai o sylfaenwyr trawmatoleg chwaraeon yn yr Undeb Sofietaidd. Hi oedd prif lawfeddyg y tîm Olympaidd Sofietaidd rhwng 1952 a 1976. Fe'i ganed yn Moscfa, Yr Undeb Sofietaidd ac fe'i haddysgwyd yn I. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Zoya Mironova y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth IV
*Gwobr Gladwriaeth yr USSR
*Meistr Anrhydeddus Chwaraeon, CCCP
*Medal "For Labour Valour
*Urdd Anrhydedd
*Urdd Cyfeillgarwch
*Medal "For the Defence of Moscow
*Urdd y Bathodyn  Anrhydedd
*Urdd Lenin
*Medal "Am Fuddugoliaeth yr Almaen yn Rhyfel Gwladgarol 1941–1945

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Charles Richet

Meddyg, ffisiolegydd, esperantydd a seicolegydd nodedig o Ffrainc oedd **Charles Richet**  (26 Awst 1850 – 4 Rhagfyr 1935). Roedd yn ffisiolegydd Ffrengig yn y Collège de France ac yn adnabyddus am ei waith arloesol mewn imiwnoleg. Ym 1913, enillodd Wobr Nobel "i gydnabod ei waith ar anaffylacsis". Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Charles Richet y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1850
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Meddygon Ffrengig
Sunao Tawara

Meddyg, patholegydd, athroprifysgol ac anatomydd nodedig o Japan oedd **Sunao Tawara**  (5 Gorffennaf 1873 - 1952). Patholegydd Japanaidd ydoedd, mae'n adnabyddus am iddo ddarganfod y nod atriofentriglol. Cafodd ei eni yn Ōita, Japan ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tokyo. Bu farw yn Nakatsu.

## Gwobrau
Enillodd Sunao Tawara y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Ymerodraeth Academi Japan

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Meddygon o Japan
Gerhard Armauer Hansen

Meddyg a söolegydd  nodedig o Norwy oedd **Gerhard Armauer Hansen**  (29 Gorffennaf 1841 - 12 Chwefror 1912). Meddyg Norwyaidd ydoedd, cofir amdano oherwydd ei ddarganfyddiad ynghylch bacteriwm Mycobacterium leprae fel cynhwysyn achosol y gwahanglwyf ym 1873. Cafodd ei eni yn Bergen, Norwy ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Oslo. Bu farw yn Florø.

## Gwobrau
Enillodd Gerhard Armauer Hansen y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog dosbarth Cyntaf Urdd Sant Olaf

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1912
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Meddygon o Norwy
Peter Medawar

Meddyg, imiwnolegydd, biolegydd,  söolegydd,  athroprifysgol a hunangofiannydd nodedig o Frasil oedd Syr **Peter Medawar**  (28 Chwefror 1915 - 2 Hydref 1987). Biolegydd Prydeinig a anwyd ym Mrasil ydoedd, ac roedd ei waith ar wrthodiad trawsblannu a'i ddarganfyddiadau ynghylch anghenion goddefgarwch imiwnedd yn hanfodol ym maes trawsblannu organau a meinweoedd. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1960 o ganlyniad i'r gwaith hwn. Cafodd ei eni yn Petrópolis, Brasil ac addysgwyd ef yng Ngholeg Magdalen. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd Peter Medawar y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Aelodaeth EMBO
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Medal Brenhinol
*Medal Copley
*Gwobr Kalinga
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Meddygon o Frasil
Ragnar Granit

Meddyg, ffisiolegydd  ac addysgwr o Sweden oedd **Ragnar Granit**  (30 Hydref 1900 - 12 Mawrth 1991). Gwyddonydd o Ddenmarc yn medru Swedeg ydoedd, a daeth yn ddiweddarach i fod yn wyddonydd Swedaidd. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1967 am ddarganfyddiadau ynghylch prosesau gweledol ffisiolegol a chemegol sylfaenol yn y llygad. Cafodd ei eni yn Riihimäki, Sweden ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Helsinki. Bu farw yn Stockholm.

## Gwobrau
Enillodd Ragnar Granit y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Björkén
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Meddygon o Sweden
Ioannis Kapodistrias

Meddyg, diplomydd  a gwleidydd nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Ioannis Kapodistrias**  (11 Chwefror 1776 - 9 Hydref 1831). Sefydlodd y Gymdeithas Feddygol Genedlaethol yn Corfu. Etholwyd ef yn bennaeth ar wladwriaeth gyntaf Gwlad Groeg (1827-31), ac fe'i hystyrir fel sylfaenydd gwladwriaeth fodern Groeg, ac annibyniaeth y wlad. Cafodd ei eni yn Corfu, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Padua. Bu farw yn Nauplion.

## Gwobrau
Enillodd Ioannis Kapodistrias y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd yr Eryr Gwyn
*Urdd Sant Vladimir, Dosbarth 1af
*Urdd Sant Anna, Ail Ddosbarth
*Urdd Sant Andrew
*Urdd Alexander Nevsky
*Lleng Anrhydedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Vladímir Il'ích Ióffe

Meddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd '''Vladímir Il'ích Ióffe'''  (26 Chwefror 1898 - 1 Ebrill 1979). Microbiolegydd ac imiwnolegydd Sofietaidd ydoedd, yn bu'n Academydd o'r Academi Gwyddorau Meddygol yn yr Undeb Sofietaidd. Sefydlodd yr ysgol Sofietaidd ym maes imiwnoleg glinigol. Cafodd ei eni yn Mglin, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ffederal Kazan. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Vladímir Il'ích Ióffe y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd y Rhyfel Gwladgarol, Ail Ddosbarth
*Urdd y Rhyfel  Gwlatgar, radd 1af
*Medal "For the Defence of Leningrad
*Medal "Am Fuddugoliaeth yr Almaen yn Rhyfel Gwladgarol 1941–1945
*Urdd y Seren Goch

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Vladimir Bekhterev

Meddyg a seicolegydd  nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Vladimir Bekhterev**  (1 Chwefror 1857 - 24 Rhagfyr 1927). Niwrolegydd Rwsiaidd ydoedd ac fe ystyrir yn dad seicoleg wrthrychol. Mae'n fwyaf adnabyddus am adnabod rôl y hipocampws yn y cof, caiff hefyd ei gofio o ganlyniad i'w astudiaeth o adweithiau a chlefyd Bekhterev. Roedd yn enwog am herio a chystadlu yn erbyn Ivan Pavlov ynghylch ei astudiaethau ar atgyrch cyflyredig. Cafodd ei eni yn Бехтерево, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef yn S. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Vladimir Bekhterev y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Karl Ernst von Baer

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Antoine Depage

Meddyg, llawfeddyg  a gwleidydd o Wlad Belg oedd **Antoine Depage**  (28 Tachwedd 1862 - 10 Mehefin 1925). Bu'n gwasanaethu fel llawfeddyg brenhinol Gwlad Belg, ef oedd sylfaenydd a llywydd cyntaf Croes Goch y wlad, roedd ymysg rhai o sylfaenwyr Sgowtio yng Ngwlad Belg hefyd. Cafodd ei eni yn Watermael-Boitsfort / Watermaal-Bosvoorde, Gwlad Belg ac addysgwyd ef yn Université libre de Bruxelles. Bu farw yn Den Haag.

## Gwobrau
Enillodd Antoine Depage y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Meddygon o Wlad Belg
Johannes Andreas Grib Fibiger

Meddyg, bacteriaolegydd, patholegydd,  söolegydd a gwyddonydd nodedig o Ddenmarc oedd **Johannes Andreas Grib Fibiger**  (23 Ebrill 1867 - 30 Ionawr 1928). Roedd yn athro mewn patholeg anatomegol ym Mhrifysgol Copenhagen. Enillodd Wobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth "am ei ddarganfyddiad o'r Spiroptera carcinoma". Cafodd ei eni yn Silkeborg, Denmarc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Copenhagen. Bu farw yn Copenhagen.

## Gwobrau
Enillodd Johannes Andreas Grib Fibiger y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Academyddion Prifysgol Copenhagen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Bacteriolegwyr o Ddenmarc
Categori:Biolegwyr y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Biolegwyr yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Meddygon y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Meddygon yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Patholegwyr o Ddenmarc
Categori:Pobl a aned yn Nenmarc
Categori:Pobl fu farw yn Copenhagen
Valerián L'vóvich Styrikóvich

Meddyg nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd '''Valerián L'vóvich Styrikóvich'''  (27 Medi 1890 - 15 Awst 1962). Roedd yn bediatrydd Sofietaidd, bu ymhlith rhai o sylfaenwyr yr ysgol bediatrig Sofietaidd (Leningrad a Chisinau) a Sefydliad Gwyddonol ac Ymarferol Leningrad ar gyfer Mamolaeth a Babanod. Cafodd ei eni yn Kursk, Yr Undeb Sofietaidd ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol y Wladwriaeth a Moscaw. Bu farw yn Sukhumi.

## Gwobrau
Enillodd Valerián L'vóvich Styrikóvich y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal "For Valiant Labour in the Great Patriotic War 1941–1945
*Urdd Baner Coch y Llafur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Oliver Smithies

Meddyg, biocemegydd  a biolegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Oliver Smithies**  (23 Mehefin 1925 - 10 Ionawr 2017). Fe aned yr Americanwr ym Mhrydain a gweithiodd fel genetegydd a biocemegydd corfforol. Mae'n adnabyddus am iddo gyflwyno startsh fel cyfrwng addas ar gyfer gel electrofforesis. Derbyniodd Wobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth yn 2007 am ei waith ym maes geneteg. Cafodd ei eni yn Halifax, Gorllewin Swydd Efrog, ac addysgwyd ef yng Ngholeg Balliol a Rhydychen. Bu farw yn Chapel Hill.

## Gwobrau
Enillodd Oliver Smithies y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Gwobr Friedrich Wilhelm Bessel
*Gwobr Alfred P. Sloan, Jr
*Gwobr Wolf mewn Meddygaeth
*Medal Thomas Hunt Morgan
*Gwobr Massry
*Gwobr Bristol-Meyers Squibb am Gyflawniad Nodedig mewn Ymchwil Cardiofasgwlaidd
*Gwobr "March of Dimes" mewn Bioleg Ddatblygiadol
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner
*Gwobr Albert Lasker am Ymchwil Meddygol Sylfaenol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Meddygon Americanaidd
Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian

Meddyg a gwleidydd  nodedig o Sais oedd **Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian**  (30 Tachwedd 1889 - 8 Awst 1977). Roedd yn electroffisiolegydd a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg ym 1932 am ei waith ynghylch swyddogaeth niwronau. Cyflwynodd dystiolaeth arbrofol o blaid y gyfraith nerfau "pob un neu dim". Cafodd ei eni yn Hampstead, Llundain ac addysgwyd ef yn Ysgol Westminster a Choleg y Drindod. Bu farw yng Nghaergrawnt.

## Gwobrau
Enillodd Edgar Adrian, Barwn 1af Adrian y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Urdd Karl Spencer Lashley
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Medal Copley
*Medal Brenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Edward Adelbert Doisy

Meddyg, biocemegydd  a cemegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Edward Adelbert Doisy**  (13 Tachwedd 1893 - 23 Hydref 1986). Biocemegydd Americanaidd ydoedd. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1943 am iddo ddarganfod fitamin K a nodi ei strwythur cemegol. Cafodd ei eni yn Hume, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Illinois yn Urbana–Champaign a Phrifysgol Harvard. Bu farw yn St. Louis.

## Gwobrau
Enillodd Edward Adelbert Doisy y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Willard Gibbs
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Meddygon Americanaidd
Jacques Monod

Meddyg, athronydd, genetegydd,  cemegydd,  biolegydd a biocemegydd nodedig o Ffrainc oedd **Jacques Monod**  (9 Chwefror 1910 - 31 Mai 1976). Biocemegydd Ffrengig ydoedd, a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1965 ar gyfer ei ddarganfyddiadau ynghylch y rheoli genetig o ensymau ac ensymau firws. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Paris. Bu farw yn Cannes.

## Gwobrau
Enillodd Jacques Monod y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog Urdd y Palfau Academic
*Medal Carus
*Grand Prix Charles-Leopold Mayer
*Gwobr Marjory Stephenson
*Croix de guerre 1939–1945
*Officier de la Légion d'honneur
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Médaille de la Résistance

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Meddygon Ffrengig‎
John James Richard Macleod

Meddyg, ffisiolegydd  a dyfeisiwr nodedig o'r Deyrnas Unedig oedd **John James Richard Macleod**  (6 Medi 1876 - 16 Mawrth 1935). Biocemegydd a ffisiolegydd Albanaidd ydoedd. Fe'i hadnabyddir am ei rôl yn y gwaith o ddarganfod ac ynysu inswlin, cyd-dderbyniodd gwobr Nobel 1923 mewn Ffisioleg neu Feddygaeth. Cafodd ei eni yn Clunie, Y Deyrnas Unedig ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Aberdeen. Bu farw yn Aberdeen.

## Gwobrau
Enillodd John James Richard Macleod y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Oriel yr Anfarwolion Meddygol Canada
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Meddygon Prydeinig
Selman Abraham Waksman

Meddyg, hunangofiannydd, biocemegydd a biolegydd nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Selman Abraham Waksman**  (22 Gorffennaf 1888 - 16 Awst 1973). Ganed yr Iddew-Americanwr yn Wcráin, biocemegydd a microbiolegydd ydoedd. Darganfuodd dros ugain o wrthfiotigau (gair a gyfansoddodd ei hun) a chyflwynodd weithdrefnau a fyddai'n arwain at ddatblygu llawer mwy. Cafodd ei eni yn Llywodraethu Kiev, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Rutgers, a Phrifysgol Califfornia, Berkeley. Bu farw yn Sir Barnstable.

## Gwobrau
Enillodd Selman Abraham Waksman y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Leeuwenhoek
*Doctor Anrhydeddus o'r Brifysgol Hebraeg, Jerusalem
*Oriel yr Anfarwolion Genedlaethol Dyfeiswyr
*Gwobr Albert Lasker am Ymchwil Meddygol Sylfaenol
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Johann Heinrich Friedrich Link

Meddyg, cemegydd, söolegydd,  mycolegydd,  botanegydd a naturiaethydd nodedig o'r Almaen oedd **Johann Heinrich Friedrich Link**  (2 Chwefror 1767 - 1815). Naturiolwr a botanegydd Almaenig ydoedd. Fe'i cydnabyddir fel un o wyddonwyr olaf y 19eg ganrif a oedd yn gyffredinol ac eang eu gwybodaeth. Cafodd ei eni yn Hildesheim, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Göttingen. Bu farw yn Berlin.

## Gwobrau
Enillodd Johann Heinrich Friedrich Link y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf
*Pour le Mérite
*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Marwolaethau 1815
Categori:Meddygon Almaenig
Johann Bernoulli

Meddyg, mathemategydd, ffisegydd a gwyddonydd nodedig o'r Swistir oedd **Johann Bernoulli**  (27 Gorffennaf 1667 – 1 Ionawr 1748). Mathemategydd o'r Swistir ydoedd, ac mae'n adnabyddus o ganlyniad i'w gyfraniadau at galcwlws gorfychanyn. Cafodd ei eni yn Basel, Y Swistir ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Basel. Bu farw yn Basel.

## Gwobrau
Enillodd Johann Bernoulli y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1748
Categori:Genedigaethau 1667
Categori:Meddygon o'r Swistir
Laurel Clark

Meddyg,  swyddog  a gofodwr nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Laurel Clark**  (10 Mawrth 1961 - 1 Chwefror 2003). Meddyg Americanaidd ydoedd, bu hefyd yn gapten yn Llynges yr Unol Daleithiau, yn ofod wraig NASA ac arbenigwr mewn teithiau gwenoliaid gofod. Bu farw Clark ynghyd â chwe aelod arall o'i chriw yn nhrychineb Gwennol Gofod Columbia. Fe'i ganed yn Ames, Unol Daleithiau America ac fe'i haddysgwyd ym Mhrifysgol Wisconsin–Madison. Bu farw yn Texas.

## Gwobrau
Enillodd Laurel Clark y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Congressional Space Medal of Honor

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Meddygon Americanaidd
Madeleine Pauliac

Meddyg nodedig o Ffrainc oedd **Madeleine Pauliac**  (17 Medi 1912 - 13 Chwefror 1946). Meddyg Ffrengig ydoedd, a bu'n rhan o'r Gwrthsafiad Ffrengig. Fe'i ganed yn Villeneuve-sur-Lot, Ffrainc ac fe'i haddysgwyd yn Ecole de Médecine de Paris. Bu farw yn Sochaczew.

## Gwobrau
Enillodd Madeleine Pauliac y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Marchog y Lleng Anrhydeddus
*Croix de guerre 1939–1945
*Mort pour la France

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Frederick Hopkins

Meddyg, biocemegydd  a cemegydd nodedig o Sais oedd **Frederick Hopkins**  (20 Mehefin 1861 - 16 Mai 1947). Roedd yn gyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1929, a hynny am iddo ddarganfod fitaminau. Darganfuodd hefyd yr asid tryptophan amino ym 1901. Cafodd ei eni yn Eastbourne, Dwyrain Sussex, ac addysgwyd ef yn Ysbyty Guy, Coleg y Drindod, Coleg y Brenin a Llundain. Bu farw yng Nghaergrawnt.

## Gwobrau
Enillodd Frederick Hopkins y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Medal Brenhinol
*Medal Copley

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Meddygon Prydeinig‎
Nikolai Semashko

Meddyg nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Nikolai Semashko**  (20 Medi 1874 - 18 Mai 1949). Gwasanaethodd fel gwladweinydd Rwsiaidd ac fe ddaeth yn Gomisâr Iechyd Cyhoedd y Bobl ym 1918 gan barhau yn y rôl tan 1930. Roedd yn un o drefnwyr y system iechyd yn yr Undeb Sofietaidd. Cafodd ei eni yn Ливенская, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Ffederal Kazan. Bu farw yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Nikolai Semashko y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Lenin
*Urdd Baner Coch y Llafur

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Mary Edwards Walker

Meddyg, ffeminist  a llawfeddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Mary Edwards Walker**  (26 Tachwedd 1832 - 21 Chwefror 1919). Roedd hi'n ddiddymwr Americanaidd, yn waharddwraig, carcharor rhyfel ac yn llawfeddyg. Hyd 2017, hi oedd yr unig fenyw i dderbyn y Fedal Anrhydedd. Fe'i ganed yn Oswego (tref), Efrog Newydd, Unol Daleithiau America ac fe'i haddysgwyd yng Ngholeg Meddygol Genefa. Bu farw yn Oswego.

## Gwobrau
Enillodd Mary Edwards Walker y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Medal  anrhydedd
*'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod

Categori:Diddymwyr
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1832
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Meddygon Americanaidd
Bernardo Houssay

Meddyg, fferyllydd  a gwyddonydd nodedig o'r Ariannin oedd **Bernardo Houssay**  (10 Ebrill 1887 - 21 Medi 1971). Ffisiolegydd yn hanu o'r Ariannin ydoedd, cyd-enillodd y Wobr Nobel ar gyfer Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1947 am iddo ddarganfod y rôl a chwaraeir gan hormonau pitẅidol wrth reoleiddio lefel siwgr gwaed (glwcos) anifeiliaid. Ef oedd yr unigolyn Lladin-Americanaidd cyntaf i ennill Gwobr Nobel ym meysydd gwyddonol. Cafodd ei eni yn Buenos Aires, Y Ariannin ac addysgwyd ef yng Ngholegio Nacional de Buenos Aires a Universidad de Buenos Aires. Bu farw yn Buenos Aires.

## Gwobrau
Enillodd Bernardo Houssay y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal James Cook
*Uwch-Groes Urdd Sifil Alfonso X
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Meddygon o'r Ariannin
Joseph Erlanger

Meddyg a ffisiolegydd  nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Joseph Erlanger**  (5 Ionawr 1874 – 5 Rhagfyr 1965). Roedd y ffisiolegydd Americanaidd hwn yn fwyaf adnabyddus am ei gyfraniadau i'r maes niwrowyddoniaeth. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1944. Cafodd ei eni yn San Francisco, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef yn Ysgol Feddygaeth Johns Hopkins a Phrifysgol Califfornia, Berkeley. Bu farw yn St. Louis.

## Gwobrau
Enillodd Joseph Erlanger y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Meddygon Americanaidd
George Minot

Meddyg nodedig o Unol Daleithiau America oedd **George Minot**  (2 Rhagfyr 1885 - 25 Chwefror 1950). Ymchwilydd meddygol Americanaidd ydoedd a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel ym 1934 am ei waith arloesol ar anemia dinistriol. Cafodd ei eni yn Boston, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Harvard. Bu farw yn Boston.

## Gwobrau
Enillodd George Minot y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Meddygon Americanaidd
Urban Hjärne

Meddyg, cemegydd  a daearegwr nodedig o Sweden oedd **Urban Hjärne**  (20 Rhagfyr 1641 - 10 Mawrth 1724). Fferyllydd, daearegydd, meddyg ac awdur ydoedd. Adeiladodd llyfrgell wyddonol bersonol o 3500 o lyfrau, ymhlith y mwyaf yn Sweden. Ym 1669 etholwyd ef yn Gymrawd o'r Gymdeithas Frenhinol. Cafodd ei eni yn Skworitz, Sweden ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tartu a Phrifysgol Uppsala. Bu farw yn Sweden.

## Gwobrau
Enillodd Urban Hjärne y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1641
Categori:Marwolaethau 1724
Categori:Meddygon o Sweden
Luis Federico Leloir

Meddyg,  cemegydd, gwyddonydd a biocemegydd nodedig o'r Ariannin oedd **Luis Federico Leloir**  (6 Medi 1906 - 2 Rhagfyr 1987). Meddyg a biocemegydd yn hanu o'r Ariannin ydoedd ac fe enillodd y Wobr Nobel mewn Cemeg ym 1970 am iddo ddarganfod y llwybrau metabolig mewn lactos. Cafodd ei eni yn Paris, Y Ariannin ac addysgwyd ef yn Universidad de Buenos Aires. Bu farw yn Talaith Catamarca.

## Gwobrau
Enillodd Luis Federico Leloir y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymrawd TWAS
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner
*Gwobr Louisa Gross Horwitz
*Lleng Anrhydedd
*Gwobr Cemeg Nobel

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Cemeg Nobel
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Meddygon o'r Ariannin
Albert Tafel

Meddyg, ethnolegydd  a fforiwr o'r Almaen oedd **Albert Tafel**  (6 Tachwedd 1877 - 19 Ebrill 1935). Daearegydd, meddyg ac archwilydd Almaenig ydoedd. Cafodd ei eni yn Stuttgart, Yr Almaen ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Tübingen. Bu farw yn Heidelberg.

## Gwobrau
Enillodd Albert Tafel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Carl-Ritter

Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Fforwyr o'r Almaen
Categori:Meddygon o'r Almaen

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Émile Duclaux

Meddyg, biolegydd, esperantydd a cemegydd nodedig o Ffrainc oedd **Émile Duclaux**  (24 Mehefin 1840 - 5 Chwefror 1904). Microbiolegydd a fferyllydd Ffrengig ydoedd. Cysylltwyd ef â gwaith Louis Pasteur am y rhan fwyaf o'i yrfa. Cafodd ei eni yn Aurillac, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Lycée Saint-Louis a Ecole Normale Supérieure. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Émile Duclaux y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Meddygon Ffrengig‎
William Crawford Gorgas

Meddyg a swyddog nodedig o Unol Daleithiau America oedd **William Crawford Gorgas**  (3 Hydref 1854 - 3 Gorffennaf 1920). Roedd yn feddyg ym Myddin yr Unol Daleithiau a'r 22ain Lawfeddyg Cyffredinol ar gyfer byddin UDA (1914-1918). Caiff ei adnabod yn bennaf am ei ymdrechion i leihau trosglwyddiadau o'r dwymyn felen a malaria, a hynny drwy reoli mosgitos. Cafodd ei eni yn Alabama, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef yn Sewanee: Prifysgol y De. Bu farw yn Llundain.

## Gwobrau
Enillodd William Crawford Gorgas y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Marchog-Cadlywydd Urdd St
*Mihangel a St
*Siôr
*Medel Lles y Cyhoedd
*Medal Gwasanaethau Difreintiedig

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1920
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Meddygon Americanaidd
Charles Nicolle

Meddyg, bacteriolegydd, biolegydd ac athroprifysgol nodedig o Ffrainc oedd **Charles Nicolle**  (21 Medi 1866 – 28 Chwefror 1936). Bacteriolegydd Ffrengig ydoedd ac fe enillodd y Wobr Nobel mewn Meddygaeth ym 1928 oherwydd ei ddarganfyddiad mai llai oedd yn gyfrifol am drosglwyddo teiffws epidemig. Cafodd ei eni yn Rouen, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Sefydliad Pasteur. Bu farw yn Tunis.

## Gwobrau
Enillodd Charles Nicolle y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Meddygon Ffrengig
Severo Ochoa

Meddyg, biocemegydd  ac awdur nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Severo Ochoa**  (24 Medi 1905 - 1 Tachwedd 1993). Meddyg a biocemegydd Sbaenaidd-Americanaidd ydoedd a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffiseg neu Feddygaeth ym 1959 am ei waith ar synthesis RNA. Cafodd ei eni yn Luarca, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol y Canolbarth ac Ysgol Feddygaeth Prifysgol Efrog Newydd. Bu farw yn Madrid.

## Gwobrau
Enillodd Severo Ochoa y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*doctor honoris causa
*Grand Prix Charles-Leopold Mayer
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Medal Genedalethol Gwyddoniaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Meddygon Americanaidd
Peter Lesgaft

Meddyg ac anatomydd  nodedig o Ymerodraeth Rwsia oedd **Peter Lesgaft**  (20 Medi 1837 - 28 Tachwedd 1909). Roedd yn athro, yn anatomydd, meddyg a diwygiwr cymdeithasol Rwsiaidd. Sylfaenodd y system fodern o addysgu corfforol a rheoleiddio meddygol mewn hyfforddiant corfforol, roedd hefyd ymhlith rhai o sylfaenwyr anatomeg ddamcaniaethol. Cafodd ei eni yn St Petersburg, Ymerodraeth Rwsia ac addysgwyd ef yn S. Bu farw yn Yr Aifft.

## Gwobrau
Enillodd Peter Lesgaft y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Sant Stanislaus
*Urdd Santes Anna, 3ydd Dosbarth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Meddygon Rwsiaidd
Irina Valeryevna Markova

Meddyg nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Irina Valeryevna Markova**  (4 Hydref 1923 - 2010). Roedd hi'n ffarmacolegydd Sofietaidd ac yn ffarmacolegydd clinigol, yn ddoctor mewn gwyddorau meddygol, yn athro a phennaeth adran ffarmacoleg Sefydliad Pediatrig Meddygol Leningrad. Fe'i ganed yn St Petersburg, Yr Undeb Sofietaidd ac fe'i haddysgwyd ym Mhrifysgol Steddygol Pediatrig Wladwriaeth St Petersburg. Bu farw yn St Petersburg.

## Gwobrau
Enillodd Irina Valeryevna Markova y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Urdd Baner Coch y Llafur
*Medal "For the Defence of Leningrad

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Leopold Fritz

Meddyg, aelod seneddol a gwleidydd nodedig o Awstria-Hwngari o dras Almaenig oedd **Leopold Fritz** (8 Tachwedd 1813 - 2 Awst 1895). Bu'n gweithio fel meddyg a gwleidydd yn Jihlava (nawr yn Y Weriniaeth Tsiec, yr oedd hefyd yn ddirprwy ar y Senedd Morafaidd. Cafodd ei eni yn Třešť, Awstria-Hwngari ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Charles yn Prag. Bu farw yn Jihlava.

## Gwobrau
Enillodd Leopold Fritz y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Franz Joseph

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Meddygon o Awstria-Hwngari
Ana Aslan

Meddyg, biolegydd  a dyfeisiwr nodedig o Rwmania oedd **Ana Aslan**  (1 Ionawr 1897 - 20 Mai 1988). Biolegydd a meddyg Rhufeinig ydoedd ac fe ddarganfuodd effeithiau gwrth-heneiddio nofocên. Fe'i hystyrir yn arloeswraig gerontoleg a geriatreg yn Rwmania. Fe'i ganed yn Brăila, Rwmania yn 1897 ac fe'i haddysgwyd ym Mhrifysgol Bucharest. Bu farw ac fe'i haddysgwyd ym Mhrifysgol Bucharest. Bu farw yn București.

## Gwobrau
Enillodd Ana Aslan y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Croes Swyddog  Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen
*Cadlywydd Urdd Teilyngdod Weriniaeth yr Eidal
*Gwobr Sefydliad Léon Bernard
*Marchog Urdd y Palfau Academic

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Meddygon o Rwmania
Herbert Spencer Gasser

Meddyg, ffisiolegydd  a seicolegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Herbert Spencer Gasser**  (5 Gorffennaf 1888 - 11 Mai 1963). Ffisiolegydd Americanaidd ydoedd, ac fe gyd-dderbyniodd Wobr Nobel ar gyfer Ffisioleg neu Feddygaeth yn 1944 am ei waith gyda photensialau gweithredu mewn ffibrau nerf. Cafodd ei eni yn Platteville, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Wisconsin–Madison a Phrifysgol Johns Hopkins. Bu farw yn Ninas Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd Herbert Spencer Gasser y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Meddygon Americanaidd
António Egas Moniz

Meddyg a gwleidydd o Bortiwgal oedd **António Egas Moniz**  (29 Tachwedd 1874 - 13 Rhagfyr 1955). Roedd yn niwrolegydd ac ef a ddatblygodd angiograffeg yr ymennydd. Caiff ei adnabod fel un o sylfaenwyr eicolawdriniaeth modern, wedi iddo ddatblygu'r weithdrefn lawfeddygol lewcotomi - a elwir erbyn heddiw yn lobotomi. Cafodd ei eni yn Estarreja Dinesig, Portiwgal ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Coimbra. Bu farw yn Lisbon.

## Gwobrau
Enillodd António Egas Moniz y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Meddygon o Bortiwgal
Els Borst

Meddyg a gwleidydd o'r Iseldiroedd oedd **Els Borst**  (22 Mawrth 1932 - 10 Chwefror 2014). Roedd hi'n feddyg ac yn wleidydd Iseldiraidd, fe wasanaethodd fel Gweinidog Iechyd, Lles a Chwaraeon. Daeth i'r amlwg wedi iddi gyflwyno deddfwriaeth flaengar ynghylch moeseg feddygol ac yn dilyn ei hymdrechion i ddiwygio'r system feddygol er mwyn iddo ymdopi'n well â phoblogaeth hŷn. Fe'i ganed yn Amsterdam, Brenhiniaeth yr Iseldiroedd ac fe'i haddysgwyd ym Mhrifysgol Amsterdam. Bu farw yn Bilthoven.

## Gwobrau
Enillodd Els Borst y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Professor Muntendamprijs
*Gwobr Aletta Jacobs

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Gwleidyddion o'r Iseldiroedd
Categori:Meddygon o'r Iseldiroedd
Oliver Sacks

Meddyg, cemegydd a llenor o Loegr oedd **Oliver Sacks**  (9 Gorffennaf 1933 - 30 Awst 2015). Roedd yn niwrolegydd, naturiolydd, hanesydd gwyddonol, ac yn awdur. Daeth ei driniaeth ar gyfer carfan o oroeswyr yr anhwylder cysgu yn y 1920au *encephalitis lethargica* yn sail ar gyfer ei lyfr *Awakenings*. Cafodd ei eni yn Willesden, Llundain Fwyaf, ac addysgwyd ef yn Ysgol Sant Paul a Choleg y Frenhines, Rhydychen. Bu farw yn Greenwich Village, Dinas Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd Oliver Sacks y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim
*Gwobr Lewis Thomas
*Gwobr Oskar Pfister
*Gwobr George Polk
*Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Gwobr Hawthornden

Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Albert Guérisse

Meddyg a swyddog o Wlad Belg oedd **Albert Guérisse**  (5 Ebrill 1911 - 26 Mawrth 1989). Roedd yn aelod o Wrthsafiad Gwlad Belg (gan ddefnyddio hunaniaeth ffug: Pat O'Leary) ac fe luniodd llwybrau dianc ar gyfer peilotiaid Cynghreiriol a oedd wedi diflannu yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Daeth yn bennaeth ar wasanaeth meddygol byddin Gwlad Belg ac fe ymddeolodd ym 1970 o'i swydd fel uwchfrigadydd. Cafodd ei eni yn Rhanbarth Brwsel-Prifddinas, Gwlad Belg ac addysgwyd ef yn Université libre de Bruxelles. Bu farw yn Waterloo.

 Pat O'Leary (i.e. Albert Guérisse) Mauthausen Arolsen Archives DocID1582970.jpg|Ffurflen gofrestru “Pat O'Leary” fel carcharor yng Mauthausen
 Pat O'Leary (i.e. Albert Guérisse) Natzweiler Arolsen Archives DocID3195554.jpg|Rhestr o effeithiau personol yng Natzweiler
 Pat O'Leary (i.e. Albert Guérisse) Arolsen Archives DocID86334889.jpg|Cais (wedi'i stampio'n “GYFRINACH”) am ei ddychwelyd ar ôl rhyddhau Dachau
 Pat O'Leary (i.e. Albert Guérisse) Arolsen Archives DocID86334888.jpg|Worksheet on the request to return “Patrick Albert O'Leary” (labeled “VIP”, Person Pwysig Iawn)
 Pat O'Leary (i.e. Albert Guérisse) Arolsen Archives DocID86334890.jpg|Adroddiad (wedi'i stampio “GYFRINACH”) ar ei ddychwelyd

## Gwobrau
Enillodd Albert Guérisse y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Gwasanaeth Nodedig
*Marchog-Gadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
*Croes Sior

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Meddygon o Wlad Belg
Alice Hamilton

Meddyg, bacteriaolegydd  a patholegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Alice Hamilton**  (27 Chwefror 1869 - 22 Medi 1970). Roedd hi'n feddyg Americanaidd, yn wyddonydd ymchwil, ac yn awdur, caiff ei hadnabod yn bennaf fel unigolyn arbenigol blaenllaw ym maes iechyd galwedigaethol ac yr oedd yn arloeswraig ym maes gwenwyneg ddiwydiannol. Hi hefyd oedd y ferch gyntaf i'w phenodi i gyfadran Prifysgol Harvard. Fe'i ganed yn Fort Wayne, Indiana, Unol Daleithiau America ac fe'i haddysgwyd yn Ysgol Feddygol Prifysgol Michigan, Prifysgol Michigan, Prifysgol Johns Hopkins a Phrifysgol Leipzig. Bu farw yn Hartford.

## Gwobrau
Enillodd Alice Hamilton y  gwobrau canlynol o ganlyniad i'w gwaith:

*Oriel yr Anfarwolion Menywod Michigan
*Oriel yr Anfarwolion Menywod Connecticut
*'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod
*Gwobr Lasker

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Meddygon Americanaidd
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Boris Morukov

Meddyg a gofodwr nodedig o'r Undeb Sofietaidd oedd **Boris Morukov**  (1 Hydref 1950 - 2015). Meddyg Rwsiaidd ydoedd yng Nghanolfan Ymchwil Gwladwriaethol 'RF-Institute for Biomedical Problems' (IBMP). Hyfforddodd gydag Asiantaeth Gofod Ffederal Rwsia fel ymchwilydd gofodol ac yr oedd yn rhan o griw Taith Ofodol NASA STS-106 lle weithiodd fel arbenigwr teithiol. Cafodd ei eni yn Moscfa, Yr Undeb Sofietaidd ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Feddygol Ymchwil Genedlaethol Rwsia. Bu farw  yn Moscfa.

## Gwobrau
Enillodd Boris Morukov y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Urdd Teilyngdod "Am waith dros yr Henwlad", Dosbarth II
*Pilot-Cosmonaut" o Ffederasiwn Rwsia
*Medal "For Merit in Space Exploration

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Meddygon o'r Undeb Sofietaidd
Albert Netter

Meddyg a geinecolegydd nodedig o Ffrainc oedd **Albert Netter**  (8 Mehefin 1910 – 26 Mehefin 2012). Meddyg Ffrengig ydoedd, yn arbenigo'n benodol mewn gynaecoleg ac endocrinoleg. Ef oedd Llywydd sefydliadol Cymdeithas Ewropeaidd Gynaecoleg. Ym 1972 lluniodd banc sberm cyntaf Ffrainc. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Lycée Montaigne, Lycée Louis-le-Grand a Ecole de Médecine de Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Albert Netter y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Officier de la Légion d'honneur
*Uwch Swyddog Urdd Wissam El Alaoui

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Meddygon Ffrengig‎
André Chantemesse

Meddyg a  nodedig o Ffrainc oedd **André Chantemesse**  (23 Hydref 1851 – 25 Chwefror 1919). Bacteriolegydd Ffrengig ydoedd, ac ym 1888 datblygodd pigiad gwrth-teiffoid arbrofol. Ynysodd hefyd y basilws a oedd yn achosi dysentri. Cafodd ei eni yn Le Puy-en-Velay, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole de Médecine de Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd André Chantemesse y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Meddygon Ffrengig‎
George Whipple

Meddyg a patholegydd  nodedig o Unol Daleithiau America oedd **George Whipple**  (28 Awst 1878 - 1 Chwefror 1976). Roedd yn feddyg Americanaidd, yn batholegydd, ymchwilydd biofeddygol ac yn addysgwr a gweinyddwr mewn ysgol feddygol. Cyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1934 am ddarganfyddiadau ynghylch trin yr afu mewn achosion o anemia. Cafodd ei eni yn Ashland, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef yn Academi Phillips, Prifysgol Johns Hopkins a Phrifysgol Yale. Bu farw yn Rochester, Efrog Newydd.

## Gwobrau
Enillodd George Whipple y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Meddygon Americanaidd
Issekutz Béla

Meddyg, fferyllydd  a ffisiolegydd nodedig o Hwngari oedd **Issekutz Béla**  (24 Rhagfyr 1912 - 26 Tachwedd 1999). Roedd fferyllydd, meddyg, ffisiolegydd, ac yn Athro Emeritws Hwngaraidd. Bu'n gweithio ar fecanwaith gweithredu thyrocsin ac inswlin. Cafodd ei eni yn Cluj-Napoca, Hwngari ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Franz Joseph. Bu farw yn Halifax.

## Gwobrau
Enillodd Issekutz Béla y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*athro emeritus

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Meddygon o Hwngari
Gustave Le Bon

Meddyg, archeolegydd, seicolegydd,  cymdeithasegydd,  hanesydd ac athronydd nodedig o Ffrainc oedd **Gustave Le Bon**  (7 Mai 1841 - 13 Rhagfyr 1931). Polymath Ffrengig ydoedd, gyda diddordeb penodol ym meysydd megis anthropoleg, seicoleg, cymdeithaseg, meddygaeth, dyfeisio a ffiseg. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gyfanwaith ym 1895; The Crowd: A Study of the Popular Mind, ac fe'i hystyrir yn un o'r gweithiau mwyaf arloesol ar seicoleg dorfol. Cafodd ei eni yn Nogent-le-Rotrou, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole de Médecine de Paris. Bu farw ym Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Gustave Le Bon y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Uwch Swyddog y Lleng Anrhydedd

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Meddygon Ffrengig‎
Arthur Kornberg

Meddyg, awdur ffeithiol, biocemegydd a cemegydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **Arthur Kornberg** (3 Mawrth 1918 – 26 Hydref 2007). Biocemegydd Americanaidd ydoedd a chyd-dderbyniodd Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth ym 1959 am iddo ddarganfod "y mecanweithiau yn y synthesis biolegol o asid diocsiriboniwclëig (DNA)". Cafodd ei eni yn Ninas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, ac addysgwyd ef yn Ysgol Feddygaeth Prifysgol Efrog Newydd, Dinas Coleg Efrog Newydd a Phrifysgol Rochester. Bu farw yn Stanford.

## Gwobrau
Enillodd Arthur Kornberg y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Sir Hans Krebs
*Gwobr Cyflawniad Gwyddonol AMA
*Gwobr Pfizer mewn Cemeg ensym
*Medal Genedalethol Gwyddoniaeth
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
*Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim
*Gwobr Genedlaethol Sefydliad Gairdner

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Meddygon Americanaidd
George Wald

Meddyg, biocemegydd, cemegydd a gwyddonydd nodedig o Unol Daleithiau America oedd **George Wald**  (18 Tachwedd 1906 - 12 Ebrill 1997). Gwyddonydd Americanaidd ydoedd ac fe astudiodd pigmentau yn y retina. Cyd-enillydd Gwobr Nobel 1967 mewn Ffisioleg neu Feddygaeth am ei ddarganfyddiadau ynghylch golwg. Cafodd ei eni yn Ninas Efrog Newydd, Unol Daleithiau America ac addysgwyd ef ym Mhrifysgol Efrog Newydd a Phrifysgol Columbia. Bu farw yn Cambridge, Massachusetts.

## Gwobrau
Enillodd George Wald y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Medal Frederic Ives
*Gwobr Rumford
*Gwobr Albert Lasker am Ymchwil Meddygol Sylfaenol
*Cymdeithas Coffa John Simon Guggenheim
*Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Meddygon Americanaidd
Charles-Marie Gariel

Meddyg a peiriannydd  nodedig o Ffrainc oedd **Charles-Marie Gariel**  (9 Awst 1841 – 1924). Peiriannydd a meddyg Ffrengig ydoedd, bu hefyd yn athro ffiseg yng Nghyfadran Meddygaeth Paris ac Ysgol Ffyrdd a Phontydd. Roedd ymhlith rhai o sylfaenwyr Y Gymdeithas Hyrwyddo Gwyddoniaeth Ffrengig ym 1872 a bu'n ysgrifennydd cyffredinol ar y gymdeithas hefyd. Cafodd ei eni yn Paris, Ffrainc ac addysgwyd ef yn Ecole Polytechnique. Bu farw Mharis.

## Gwobrau
Enillodd Charles-Marie Gariel y gwobrau canlynol o ganlyniad i'w waith:

*Commandeur de la Légion d'honneur‎

Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Meddygon Ffrengig‎