Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llŷn ac Eifionydd 2023

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llŷn ac Eifionydd 2023** ym Moduan, Gwynedd, rhwng 5 - 12 Awst 2023. Hwn oedd Eisteddfod olaf yr Archdderwydd Myrddin ap Dafydd.

Llywydd yr Ŵyl oedd Liz Saville Roberts, Aelod Seneddol Dwyfor Meirionnydd, ac roedd hefyd yn un o feirniaid cystadleuaeth Dysgwr y Flwyddyn.

Erbyn diwrnod cyntaf yr Eisteddfod, roedd £503,610 wedi ei godi gan y gronfa leol, y tro cyntaf iddo basio'r hanner miliwn. Dywedodd Ashok Ahir, Llywydd Llys yr Eisteddfod, na fyddai'r fath ymdrech yn bosib os nad oedd yr Eisteddfod yn teithio o amgylch Cymru.

## Cyngherddau 
Cychwynnodd yr Eisteddfod gyda chyngerdd dan y teitl ‘Y Curiad: Ddoe, Heddiw, Fory’ ar y nos Sadwrn yng nghwmni’r grŵp gwerin, Pedair (Gwyneth Glyn, Gwenan Gibbard, Meinir Gwilym a Siân James), a Côr Gwerin yr Eisteddfod. Roedd nifer o artistiaid amlwg Cymru yn westeion arbennig, sef Gwilym Bowen Rhys, Elidyr Glyn, Einir Humphreys, Twm Morys, Tudur Phillips, Patrick Rimes a band gwerin.

Roedd y Gymanfa Ganu yn y Pafiliwn Mawr nos Sul, 6 Awst, fel arfer, gyda’r arweinydd profiadol Pat Jones wrth y llyw.  Yr organydd oedd Ilid Anne Jones a bydd Côr y Gymanfa’n ymuno i ganu’r emynau, ynghyd â chanu cyfres o drefniannau newydd o rai o ganeuon enwocaf Leila Megàne, y mezzo-soprano enwog o Lŷn.  Bydd nifer o’r caneuon yn adnabyddus iawn, gan gynnwys - ‘Gwlad y Delyn’, ‘Bwthyn Bach To Gwellt’, ‘Pistyll y Llan’, ‘Y Nefoedd’ a ‘Dafydd y Garreg Wen’. Paratowyd y trefniannau gan Ilid Anne Jones, ac fe’u golygwyd gan Huw Gwynne.

## Y Maes 
Lleolwyd y Maes ym Moduan ar dir wrth ochr yr A497. (). Roedd y maes carafanau ar gaeau cyfagos i'r gogledd o'r Maes gyda Maes B i'r de o'r brif ffordd.

Roedd cynllun arbennig yn cynnig tocynnau am ddim i deuluoedd incwm isel sy'n byw yng Ngwynedd. Clustnodwyd £150,000 o gymorth ariannol gan Llywodraeth Cymru i gefnogi'r cynllun.

Daeth glaw trwm ar y dydd Sadwrn cyntaf gan greu pyllau dŵr a mwd ond roedd y cae yn sychu'n gyflym, ac roedd y tywydd yn gymharol braf weddill yr wythnos.

## Prif gystadlaethau
de|350px
### Y Gadair 
Enillydd y Gadair oedd Alan Llwyd (ffugenw "Llanw a Thrai"). Traddodwyd y feirniadaeth gan Karen Owen, ar ran ei chyd-feirniaid Cathryn Charnell-White a Rhys Iorwerth. Dim ond 6 ymgeisydd oedd eleni ac roedd yn syndod i'r beirniaid fod cyn lleied wedi ymgeisio, yn enwedig wedi i'r pandemig oedi'r cystadlu am bron i dair blynedd. Y dasg oedd llunio awdl ar fwy nag un o'r mesurau traddodiadol, heb fod yn fwy na 250 o linellau, ar y testun *Llif*. Dywedodd y beirniaid fod y "tri mewn cytundeb llwyr, yn dawel ein meddyliau, mai Llanw a Thrai ydi'r bardd sydd ar y brig, a'i fod yn gwbl deilwng o'r Gadair a phob braint ac anrhydedd a berthyn iddi".

Noddwyd y Gadair gan deulu’r diweddar Dafydd Orwig, addysgwr, arloeswr a chyn-gadeirydd Cyngor Sir Gwynedd. Mae'r Prifardd yn derbyn y gadair a £750. Cynlluniwyd a chrëwyd y Gadair gan Stephen Faherty sy'n byw ger Rhuthun ond yn hanu o ardal Porthmadog. Lluniwyd y Gadair o ddarn mawr o goeden dderw a blannwyd ar ymyl y Lôn Goed dros 200 mlynedd yn ôl.

### Y Goron 
Enillydd y Goron oedd Rhys Iorwerth (ffugenw "Gregor"). Traddodwyd y feirniadaeth gan Jason Walford Davies ar ran ei gyd-feirniaid Marged Haycock ac Elinor Wyn Reynolds. Cystadlodd 42 eleni a'r dasg oedd cyflwyno casgliad o gerddi heb fod mewn cynghanedd gyflawn, heb fod dros 250 o linellau ar y testun *Rhyddid*. Yn cloi ei feirniadaeth, dywedodd Jason Walford Davies "Yr hyn a geir gan Gregor yw enghraifft loyw o fewnoli'r testun gosod i'r fath raddau nes bod 'pwnc' arwynebol yn troi'n rhan fywiol o weadwaith yr iaith a'r meddwl."

Creuwyd y goron gan Elin Mair Roberts o'r Ffôr, ger Pwllheli ac fe'i noddwyd gan Gangen Sir Gaernarfon Undeb Amaethwyr Cymru. Roedd yna hefyd wobr ariannol o £750, a roddwyd gan deulu Bryn Bodfel, Rhydyclafdy, er cof am Griffith Wynne.

### Gwobr Goffa Daniel Owen 
Yr enillydd oedd Alun Ffred Jones o Lanllyfni. Traddodwyd y feirniadaeth gan Sioned Wiliam, ar ran ei chyd-feirniaid Mared Lewis a Dewi Prysor. Tasg y gystadleuaeth oedd creu nofel heb ei chyhoeddi gyda llinyn storïol cryf, heb fod yn llai na 50,000 o eiriau. Y wobr yw Medal Goffa Daniel Owen a £5,000 gafodd ei roi gan Williams Homes a Grŵp Cynefin.

Daeth 10 cynnig ar y gystadleuaeth eleni a dywedodd y beirniaid bod "gan bob nofelydd rhywbeth gwahanol iawn i’w gynnig ac fe gafodd Mared a Dewi a finne bleser mawr yn trafod eu gwaith…". Roedd y tri beirniaid yn unfrydol fod "Gwynt y Dwyrain" gan Gerddi Gleision yn llwyr haeddu Gwobr Daniel Owen 2023.

### Y Fedal Ryddiaith 
Enillydd y Fedal oedd Meleri Wyn James o Aberystwyth gyda'i nofel *Hallt* dan y ffugenw "Fi a Ti".

Y dasg oedd cyfansoddi cyfrol o ryddiaith greadigol heb fod dros 40,000 o eiriau ar y thema "Porth". Yn ogystal â derbyn y Fedal Ryddiaith roedd gwobr ariannol o £750, yn rhoddedig er cof am Robyn a Gwenan Léwis, gan y teulu.

Thraddodwyd y feirniadaeth gan Menna Baines, ar ran ei chyd-feirniaid Lleucu Roberts ac Ion Thomas.

### Y Fedal Ddrama 
Enillydd y Fedal Ddrama oedd Cai Llewelyn Evans, sy'n wreiddiol o Bontarddulais ac yn byw yn Nhreganna, Caerdydd, am ei ddrama *Eiliad o Ddewiniaeth* (ffugenw "Wasabi"). Roedd 26 ymgais eleni. Traddodwyd y feirniadaeth gan Steffan Donnelly ar ran ei gyd-feirniaid Seiriol Davies ac Elgan Rhys. Y dasg oedd ysgrifennu ddrama lwyfan heb unrhyw gyfyngiad o ran hyd.

Cyflwynwyd y Fedal er cof am Eiryth ac Urien Wiliam, rhoddedig gan eu plant, Hywel, Sioned a Steffan yn ogystal â gwobr o £750 (Cronfa Goffa Huw Roberts, Pwllheli). Cyflwynwyd rhan o’r gwaith buddugol yn Seremoni’r Fedal Ddrama gyda chefnogaeth Cronfa Goffa JO Roberts.

## Canlyniadau cystadlaethau
### Bandiau Pres
**1. Bandiau Pres Pencampwriaeth | Dosbarth 1**
1. Seindorf Arian Deiniolen
2. Band Arian Llaneurgain
3. Seindorf Beaumaris

**3. Bandiau Pres Dosbarth 4**
1. Band Pres Treffynnon
2. Band Pres Porthaethwy
3. Seindorf Arian yr Oakeley, Blaenau Ffestiniog

**4. Bandiau Pres Ieuenctid**
1. Seindorf Ieuenctid Beaumaris, Beaumaris
2. Band Gwasanaeth Cerdd Ysgolion Gwynedd a Môn, Caernarfon

### Cerdd Dant
**5. Côr Cerdd Dant dros 20 mewn nifer**
1. Côr yr Heli
2. Côr Trillyn
3. Côr Tônteg

**6. Parti Cerdd Dant**
1. Lleisiau Ceiri
2. Parti Tegeirian
3. Parti'r Cwm

**7. Parti Cerdd Dant o dan 25 oed **
1. Aelwyd Chwilog
2. Parti Gwasanaeth Cerdd Ysgolion Gwynedd a Môn

**8. Triawd neu Bedwarawd Cerdd Dant**
1. Ceri, Ruth a Siriol, Conwy
2. Pedwarawd Cennin, Caernarfon
3. Lleucu, Fflur, Annest a Mared, Bala

**9. Deuawd Cerdd Dant 21 oed a throsodd**
1. Siriol a Ruth, Dyffryn Clwyd
2. Elin ac Anna, Pentreuchaf, Pwllheli
3. Carol a Helen, Botwnnog ac Aberystwyth

**10. Deuawd Cerdd Dant o dan 21 oed**
1. Branwen a Hanna, Llanbedr Dyffryn Clwyd
2. Ela Mablen Griffiths-Jones ac Olivia Davies, Llanybydder
3. Gwenan ac Ynyr, Rhuthun

**11. Gwobr Aled Lloyd Davies - Unawd Cerdd Dant 21 oed a throsodd**
1. Siriol Elin
2. Elin Tomos
3. Enlli Pugh-Jones

**12. Unawd Cerdd Dant 16 ac o dan 21 oed**
1. Branwen Medi Jones, Llanbedr Dyffryn Clwyd
2. Owain John, Llansannan
3. Llŷr Ifan Eirug, Aberystwyth

**13. Unawd Cerdd Dant 12 ac o dan 16 oed**
1. Lowri Anes Jarman, Llanuwchllyn
2. Ela Mablen Griffiths-Jones, Llanybydder
3. Leusa Francis, Caernarfon

**14. Unawd Cerdd Dant o dan 12 oed**
1. Nanw Melangell Griffiths-Jones
2. Madi Gwyn Williams
3. Jini-Grug Dobson

**15. Cystadleuaeth gyfeilio**
1. Emma Cerys Buckley
2. Beca Haf Williams
3. Alwena Mair Owen

**16. Gosodiad o dan 25 oed**
1. Gronw Ifan, Llwyndyrys

**122. Perfformiad Gwreiddiol**
1. Glanaethwy, Bangor
2. Criw Yr Ynys, Bodedern
3. Criw Porthor, Pen Llŷn

### Cerddoriaeth
**17. Côr Adloniant: Côr heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Côr CF1
2. Côr Ieuenctid Môn
3. Côr Llanddarog

**18. Côr Cymysg: heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Côr Llundain
2. Côr Dyffryn Clwyd
3. Côr CF1

**19. Côr Lleisiau Tenor | Bas : heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Côr Meibion Machynlleth
2. Côr Meibion Llangwm
3. Côr Meibion Ar ôl Tri

**20. Côr Lleisiau Soprano | Alto : heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Aelwyd Chwilog, Chwilog
2. Tegalaw, Bala
3. Lleisiau Mignedd, Caernarfon

**21. Côr i rai 60 oed a throsodd : heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Côr Hen Nodiant, Caerdydd
2. Encôr, Porthaethwy
3. Côr Cynhaearn, Porthmadog a'r cylch

**22. Côr Ieuenctid o dan 25 oed : heb fod yn llai nag 20 mewn nifer**
1. Côr Ieuenctid Mon
2. Merched Plastaf
3. Côr Iau Glanaethwy

**23. Cystadleuaeth Gorawl Eisteddfodau Cymru**
1. Côr Eifionydd
2. Côr BuAnn
3. Meibion Marchan

**24. Y Gân Gymraeg Orau**
1. Côr Ieuenctid Môn

**25. Tlws Arweinydd Corawl yr Ŵyl er cof am Sioned James**
1. Mari Lloyd Pritchard (Côr Ieuenctid Môn)

**26. Côr yr Ŵyl**
1. Côr Ieuenctid Mon

**27. Ensemble Lleisiol Agored : 3-6 mewn nifer**
1. Merched Mela, Pwllheli
2. Ensemble Dyffryn Clwyd, Abergele
3. Merched Iwan, Caerfyrddin

**28. Ysgoloriaeth W Towyn Roberts**
1. Erin Gwyn Rossington, Llanfair Talhaearn
2. Emyr Lloyd Jones, Caernarfon
3. Dafydd Jones, Dinbych
4. Robin Gruffudd Hughes, Llundain

**29. Unawd Soprano 25 oed a throsodd**
1. Heulen Cynfal
2. Sioned Llewelyn
3. Sara Davies

**30. Unawd Mezzo-Soprano | Contralto | Uwchdenor 25 oed a throsodd**
1. Catrin Mair Parry
2. Gerallt Rhys Jones

**31. Unawd Tenor 25 oed a throsodd**
1. Elis Jones
2. Efan Williams
3. Ben Ridler

**32. Unawd Bariton | Bas 25 oed a throsodd**
1. Ilan Jones
2. Twm Tegid
3. Andrew Evans

**33. Gwobr Goffa David Ellis - Y Rhuban Glas**
1. Heulen Cynfal

**34. Canu Emyn i rai 60 oed a throsodd**
1. Richard Treflyn Jones
2. Arfon Rhys Griffiths
3. Gwynne Jones

**35. Unawd Lieder | Cân Gelf 25 oed a throsodd**
1. Siôn Eilir Roberts
2. Aled Wyn Thomas
3. Lyndsey Vaughan Pleming

**36. Unawd Lieder | Cân Gelf o dan 25 oed**
1. Owain John, Llansannan, ger Dinbych
2. Erwan Hughes, Bethel
3. Llinos Haf Jones, Penarth

**37. Unawd yr Hen Ganiadau 19 oed a throsodd**
1. Dyfan Parry Jones, Machynlleth
2. Heulen Cynfal Y Parc, Bala
3. Bethan Elin, Ynys Môn

**38. Unawd Soprano 19 ac o dan 25 oed**
1. Manon Ogwen Parry, Penarth
2. Kathy Macaulay, Caerdydd
3. Ffion Mair Thomas, Crymych

**39. Unawd Mezzo-Soprano | Contralto | Uwchdenor 19 ac o dan 25 oed**
1. Llinos Haf Jones
2. Elen Wyn

**40. Unawd Tenor 19 ac o dan 25 oed**
1. Rhys Meilyr, Llangefni
2. Elis Garmon Jones, Llanuwchllyn

**41. Unawd Bariton | Bas 19 ac o dan 25 oed**
1. Owain Rowlands
2. Tomos Heddwyn Griffiths
3. Owain John

**42. Gwobr Goffa Osborne Roberts - Y Rhuban Glas**
1. Llinos Haf Jones

**43. Unawd o Sioe Gerdd 19 oed a throsodd**
1. Lili Mohammad
2. Siriol Elin
3. Ffion Elin Davies

**44. Ysgoloriaeth Goffa Wilbert Lloyd Roberts**
1. Lili Mohammad

**45. Unawd o Sioe Gerdd o dan 19 oed**
1. Leisa Mair Lloyd-Edwards, Dyffryn Nantlle
2. Alis Tomos, Caernarfon
3. Leusa Francis, Caernarfon

**46. Unawd Soprano | Alto | Uwchdenor 16 ac o dan 19 oed**
1. Branwen Medi Jones, Llanbedr Dyffryn Clwyd
2. Leisa Mair Lloyd-Edwards, Dyffryn Nantlle
3. Lea Morus Williams, Llansannan

**47. Unawd Tenor | Bariton | Bas 16 ac o dan 19 oed**
1. Guto Jenkins, Pencader, Llandysul
2. Gwern Morus Williams, Penmynydd
3. Ynyr Lewys Rogers, Rhuthun

**48. Unawd Soprano | Alto 12 ac o dan 16 oed**
1. Ela Mablen Griffiths-Jones
2. Alwena Mair Owen
3. Ela Mai Williams

**49. Unawd Tenor | Bariton | Bas 12 ac o dan 16 oed**
1. Efan Arthur Williams
2. Liam Arfon Jones
3. Deio Rhys

**50. Unawd o dan 12 oed**
1. Elen Dafydd Roberts
2. Awen Grug Hogg
3. Olwen Swyn

**51. Gwobr Goffa Eleri Evans**
1. Elain Rhys

**52. Grŵp Offerynnol Agored**
1. Maria a Gwenno
2. Triawd Ffliwt Canolfan Gerdd William Mathias
3. Ysgol Delyn Derwent

**53. Rhuban Glas Offerynnol 19 oed a throsodd**
1. Aisha Gwyneth Palmer

**54. Unawd Chwythbrennau 19 oed a throsodd**
1. Ruby Howells
2. Lleucu Parri
3. Daniel O'Callaghan

**55. Unawd Llinynnau 19 oed a throsodd**
1. Cai Charles
2. Thomas Mathias
3. Carys Barnes

**56. Unawd Piano 19 oed a throsodd**
1. Tomos Boyles

**57. Unawd Offerynnau Pres 19 oed a throsodd**
1. Freddie Hughes

**58. Unawd Telyn 19 oed a throsodd**
1. Aisha Gwyneth Palmer
2. Anna Phillips
3. Heledd Newton

**60. Rhuban Glas Offerynnol 16 ac o dan 19 oed**
1. Rufus Edwards

**61. Unawd Chwythbrennau 16 ac o dan 19 oed**
1. Catrin Edwards, Aberaeron

**63. Unawd Piano 16 ac o dan 19 oed**
1. Rufus Edwards, Wrexham
2. Catrin Edwards, Aberaeron
3. Gruffudd ab Owain, Y Bala

**64. Unawd Offerynnau Pres 16 ac o dan 19 oed**
1. George Hughes, Llysfaen
2. Glyn Porter, Caernarfon
3. Catrin Mai Huws-Thomas, Caernarfon

**65. Unawd Telyn 16 ac o dan 19 oed**
1. Cadi Glwys Davies, Dyffryn Tanat
2. Emma Cerys Buckley, Pontllyfni, Caernarfon
3. Megan Elan Jones

**66. Unawd Offeryn/nau Taro 16 ac o dan 19 oed**
1. Bryn Richards, Caerfyrddin

**67. Rhuban Glas Offerynnol o dan 16 oed**
1. Llew Mills

**68. Unawd Chwythbrennau o dan 16 oed**
1. Lea Mererid Roberts
2. Martha Nel
3. Christina Hutchinson-Rogers

**69. Unawd Llinynnau o dan 16 oed**
1. Michael Hutchinson-Rogers

**70. Unawd Piano o dan 16 oed**
1. Martha Rhys
2. Lea Mererid Roberts
3. Malena Gwynn Aled

**71. Unawd Offerynnau Pres o dan 16 oed**
1. Anna Celyn Evans
2. Leusa Francis
3. Gruffydd Siôn

**72. Unawd Telyn o dan 16 oed**
1. Alwena Mair Owen
2. Malena Gwynn Aled
3. Sali Mair

**73. Unawd Offeryn/nau Taro o dan 16 oed**
1. Llew Mills

**74. Tlws y Cerddor**
1. Lowri Mari Jones 

**75. Emyn-dôn gyfoes**
1. Sian Wheway

**76. Trefniant o unrhyw gân Gymreig gyfoes i fand pres a chôr addas fel diweddglo cyngerdd**
1. Owain Roberts, Llundain

**77. Unawd**
1. Ruth Owen, Llanrwst

**78. Darn ar gyfer ensemble telyn**
1. Morfudd Sinclair, Stourport on Severn

**80. Cystadleuaeth i ddisgyblion 16 ac o dan 19 oed**
1. Rhiannon Iwerydd, Crymych

### Dawns
**81. Tlws Coffa Lois Blake**
1. Dawnswyr Talog, Sir Gaerfyrddin
2. Dawnswyr Nantgarw, Caerdydd

**82. Tlws Cymdeithas Ddawns Werin Cymru**
1. Dawnswyr Hafwyl, Caerfyrddin
2. Dawnswyr Môn, Ynys Mon
3. Dawnswyr Caernarfon, Caernarfon

**83. Parti Dawnsio Gwerin o dan 25 oed**
1. Dawnswyr Triban Talog, Sir Gaerfyrddin
2. Dawnswyr Gwenyn Talog, Sir Gaerfyrddin
3. Dawnswyr Nantgarw, Caerdydd

**84. Dawns Stepio i grŵp**
1. Dawnswyr Nantgarw, Caerdydd
2. Dawnswyr Talog, Sir Gaerfyrddin
3. Clocswyr Madryn, Pwllheli

**85. Deuawd, Triawd neu Bedwarawd Stepio**
1. Daniel a Morus Jones, Caerdydd
2. Aaron, Abel, Caian a Dion, Blaenycoed
3. Esther, Erin a Luned

**86. Dawns Stepio Unigol mewn arddull draddodiadol i Fechgyn 18 oed a throsodd**
1. Daniel Calan Jones, Caerdydd
2. Elwyn Siôn Williams, Caerdydd
3. Trystan Gruffydd

**87. Dawns Stepio Unigol mewn arddull draddodiadol i Ferched 18 oed a throsodd**
1. Lleucu Parri, Caerdydd
2. Elen Morlais Williams, Caerdydd
3. Gwennan Staziker

**88. Dawns Stepio Unigol mewn arddull draddodiadol i Fechgyn o dan 18 oed**
1. Morus Caradog Jones
2. Dion Ioan Jones
3. Caian Wyn Evans

**89. Dawns Stepio Unigol mewn arddull draddodiadol i Ferched o dan 18 oed**
1. Erin Eluned Jones
2. Cadi Glwys Davies
3. Luned Medi Defis

**91. Parti o Ddawnswyr Di-Brofiad**
1. Ysgafndroed
2. Dawnswyr Porth Neigwl
3. Dawnswyr Plenydd

**92. Cyfansoddi dawns **
1. Idwal Williams, Llanrug

**93. Dawns greadigol | Gyfoes Unigol**
1. Amy Morgan, Llambed
2. Ebony Morgans, Rhydaman
3. Twm Môn Huws, Llannerchymedd

**94. Dawns greadigol | gyfoes i grŵp dros 4 mewn nifer**
1. Grŵp Eilian, Amlwch
2. Ysgol Ddawns Sally Saunders, Llambed

**95. Dawns aml-gyfrwng i bâr neu driawd mewn unrhyw arddull**
1. Sally Saunders School of Dance - Amy & Anna, Llambed
2. Catherine ac Elen, Llundain
3. Lowri a Jodie, Llannerch-y-medd ag Amlwch

**96. Dawns Unigol Disgo, Hip Hop neu Stryd 12 oed a throsodd**
1. Ebony Morgans, Rhydaman
2. Mia Fflur, Amlwch
3. Olly Louis Fraser Jones, Caernarfon

**97. Dawns Unigol Disgo, Hip Hop neu Stryd o dan 12 oed**
1. Lal Prydderch Ifan, Bodedern
2. Elsa Gwyn Vaughan Pleming, Deiniolen
3. Mia Elin Mckeaveney, Llannerchymedd

**98. Dawns Disgo, Hip Hop neu Stryd i Bâr neu Driawd**
1. Lowri & Jodie
2. Mia Elin Mckeaveney & Lal Prydderch Ifan
3. Amber & Elan

**99. Dawns Disgo, Hip Hop neu Stryd i Grŵp**
1. Hudoliaeth
2. Bodiau Llachar Gwrachod
3. Disgyrchiant

### Dysgu Cymraeg
**101. Côr Dysgwyr**
1. Côr Cambria
2. Cantorion Y Gelli
3. Côr Dinllaen

**102. Parti Canu : hyd at 12 mewn nifer**
1. Parti Cyd Aberystwyth
2. Parti Nant Wiber

**103. Sgets: Sgwrs mewn meddygfa**
1. Grwp Hirnant: Amanda Laing and Nichola Bradley, Llanrhaeadr ym Mochnant
2. Parti Llambed, Llanbedr Pont Steffan
2. Mwtaniad: Kees Vugts, Kate Williams, Gary Williams, Sue Marcus, Llangammarch

**105. Llefaru Unigol 16 oed a throsodd **
1. Georgina Cornock-Evans, Pumpsaint
2. Susan Fogarty, Pwllheli
3. David Christie, Bangor

**106. Unawd Lleisiol**
1. Seren Parri, Birmingham
2. Peter Lane, Mynydd Nefyn
3. Roz Williams Jones, Chwilog

**107. Cystadleuaeth Y Gadair**
1. Sophie Roberts, Trelawnyd

**108. Cystadleuaeth Y Tlws Rhyddiaith**
1. Matt Elliott, Bae Colwyn

**109. Darn o ryddiaith : Lefel Canolradd**
1. Joan Benison, Caerdydd

**110. Darn o ryddiaith : Lefel Sylfaen**
1. Helen Morris, Matlock

**111. Darn o ryddiaith : Lefel Mynediad**
1. Lesley Butler, Porthmadog

**112. Flog (blog fideo) **
1. Linda McGrath, Bootle

### Gwerin
**115. Côr Alaw Werin dros 20 mewn nifer**
1. Côr yr Heli
2. Côr Glanaethwy
3. Côr Cymunedol Yr Ynys

**116. Parti Alaw Werin hyd at 20 mewn nifer**
1. Eryrod Meirion
2. Lodesi Dyfi
3. Aelwyd Chwilog

**117. Parti Alaw Werin o dan 25 oed hyd at 20 mewn nifer**
1. Aelwyd Yr Ynys
2. Aelwyd Chwilog

**118. Gwobr Goffa y Fonesig Ruth Herbert Lewis 21 oed a throsodd**
1. Cai Fôn Davies
2. Cadi Mars Jones
3. Siriol Elin

**119. Unawd Alaw Werin 16 ac o dan 21 oed**
1. Branwen Medi Jones
2. Cadi Gwen Williams
3. Leisa Mair Lloyd-Edwards

**120. Unawd Alaw Werin 12 ac o dan 16 oed**
1. Fflur Erin Edwards
2. Cari Lovelock
3. Non Alaw Prys

**121. Unawd Alaw Werin o dan 12 oed**
1. Awen Grug Hogg
2. Elen Dafydd Roberts
3. Nanw Melangell Griffiths-Jones

### Llefaru
**130. Côr Llefaru dros 16 mewn nifer**
1. Genod Llŷn
2. Sarn Helen
3. Lleisiau Cafflogion

**131. Parti Llefaru hyd at 16 mewn nifer**
1. Parti Man a Man
2. Mamau Genod Llŷn
3. Yr Alltudion

'''132. Gwobr Goffa Llwyd o'r Bryn 21 oed a throsodd**
1. Anni Llŷn

**133. Llefaru Unigol 21 oed a throsodd**
1. Cai Fôn Davies, Bangor
2. Hanna Llŷn, Caerdydd
3. Siôn Jenkins, Llandysilio, Sir Benfro a Treganna, Caerdydd

**135. Y Rhuban Glas Ieuenctid: Llefaru Unigol 16 ac o dan 21 oed**
1. Sara Elan Jones, Llanbedr Pont Steffan
2. Erin Llwyd, Corwen
3. Gwenan Mars, Dinbych

**136. Llefaru Unigol 12 ac o dan 16 oed**
1. Gwenno Llwyd Beech
2. Beca Dwyryd
3. Trystan Bryn Evans

**137. Llefaru Unigol o dan 12 oed**
1. Awel Grug Lewis
2. Ruby Haf James
3. Elain Grug Williams

**138. Llefaru Unigol o'r Ysgrythur 16 oed a throsodd'''
1. Meleri Morgan
2. Daniel O'Callaghan
3. Cai Fôn Davies

**139. Llefaru Unigol o’r Ysgrythur o dan 16 oed**
1. Peredur Hedd Llywelyn
2. Fflur McConnell
3. Olwen Roberts

**140. Perfformio Darn Digri Agored heb fod yn hwy na 4 munud o hyd : Cymdeithas Eisteddfodau Cymru**
1. Peredur Hedd Llywelyn
2. Erin Dwyfor Roberts
3. Gwion Dafydd Bowen

### Llenyddiaeth
**143. Cyfansoddi 3 cerdd heb eu cyhoeddi na’u darlledu: Agored**
1. Osian Owen, Twtil, Caernarfon

**144. Englyn Unodl Union: Ynys**
1. Alan Llwyd, Abertawe

**145. Cerdd Gaeth heb fod dros 30 o linellau: Mur neu Muriau**
1. Alan Iwi, Didcot

**146. Telyneg: Neb**
1. Meinir Ebbsworth, Cwrtnewydd

**147. Sianti: Agored**
1. Elen Williams, Pwllheli

**148. Soned: Ffenestr neu Ffenestri**
1. Alan Llwyd, Abertawe

**149. Tair Cerdd i Blant: Agored**
1. Gwen James, Caernarfon

**150. Geiriau Cân yn y Dull Canu Gwlad: Agored**
1. Elen Williams, Pwllheli

**151. Tair o Gerddi Byrion Ysgafn: Agored**
1. John Wyn Jones, Llangefni

**156. Ysgoloriaeth Fentora Emyr Feddyg**
1. Miriam Sautin, Caerdydd

**157. Gwobr Stori Fer Tony Bianchi**
1. Math Wiliam, Caerdydd

**158. Stori fer ffraeth**
1. Gwenda Richards, Caernarfon

**159. Casgliad o 9 darn o Lên Meicro**
1. Sian Meinir, Penarth

**160. Ysgrif**
1. Morgan Owen, Aberystwyth

**161. Erthygl**
1. Carwyn Tywyn, Porth Tywyn

**163. Sgript i eitem podlediad hyd at 10 munud: Agored**
1. Carwyn Tywyn, Porth Tywyn

**164. Tlws yr Ifanc i rai o dan 25 oed**
1. Gruffudd Emrys ab Owain, Y Bala

**165. Cystadleuaeth i rai sydd wedi byw yn y Wladfa ar hyd eu hoes ac sy’n dal i fyw yn yr Ariannin**
1. Alwen Green, Trevelin

### Theatr
**166. Actio Drama neu waith dyfeisiedig**
1. Ffermwyr Ifanc Uwchaled, Cerrigydrudion
2. Cwmni Drama Llanystumdwy, Llanystumdwy
3. Ysgol Dyffryn Conwy, Llanrwst

**167. Actor gorau cystadleuaeth 166**
1. Gwyn Wheldon — Cwmni Drama Llanystumdwy

**168. Cyfarwyddwr gorau cystadleuaeth 166**
1. Sian Edwards — Ffermwyr Ifanc Uwchaled

**169. Gwobr Richard Burton 19 oed a throsodd**
1. Cai Fôn Davies
2. Iestyn Gwyn Jones
3. Nel Rhys Lewis

**170. Deialog**
1. Grŵp Nel, Caernarfon
2. Betsan, Seren a Ela, Llanelli
3. Ceuron a Ania, Ynys Môn

**171. Monolog 16 ac o dan 19 oed **
1. Owain Siôn, Llanfairpwllgwyngyll
2. Elan Calan Davies, Blaenau Ffestiniog
3. Gruff Gwyn, Eglwysbach

**172. Monolog 12 ac o dan 16 oed**
1. Leusa Elgan Metcalfe
2. Ela Mablen Griffiths-Jones
3. Malena Gwynn Aled

**175. Trosi un o’r canlynol i’r Gymraeg**
1. Sioned Young, Clunderwen

**176. Cyfansoddi dwy fonolog gyferbyniol**
1. Martin Huws, Ffynnon Taf

**179. Adolygiad o gynhyrchiad theatrig Cymraeg**
1. Sioned Young, Clunderwen

**180. Sgript ‘stand-yp’**
1. Gwion Clarke, Caernarfon

## Anrhydeddau'r Orsedd
Cafodd y canlynol eu hurddo ar Faes yr Eisteddfod, ar fore dydd Gwener, 11 Awst.

### Gwisg werdd
* **Aled Davies**, Chwilog – Gweinidog bro a chyfarwyddwr y Cyngor Ysgolion Sul a Chyhoeddiadau'r Gair
* **Edwin Humphreys**, Pentreuchaf – un o gerddorion mwyaf dylanwadol y sîn roc
* **Ywain Myfyr**, Dolgellau – un o sefydlwyr Gŵyl Werin Geltaidd Dolgellau a Sesiwn Fawr Dolgellau. Aelod o grwpiau Cilmeri a Gwerino
* **Esyllt Nest Roberts de Lewis**, Y Wladfa – aeth i Batagonia dan y Cynllun Dysgu Gymraeg bron ugain mlynedd yn ôl. Mae'n gweithio athrawes Gymraeg, athrawes delyn, cyfieithydd a golygydd
* **Gareth Roberts**, Deiniolen – wedi gweithio dros les pobl ifanc Menter Fachwen, disgyblion ysgol a phobl ei ardal
* **Glyn Tomos**, Caernarfon – sefydlodd y cylchgrawn roc *Sgrech* ar ddiwedd y 1970au. Sefydlodd Papur Dre yng Nghaernarfon
* **Mari Lloyd Pritchard,** Biwmares – bu'n gyfrifol am ailsefydlu Theatr Ieuenctid Môn. sefydlodd Gôr Ieuenctid Môn ac arweinydd Encôr, côr ar gyfer aelodau dros 60 oed
* '''Gareth 'Neigwl' Williams''', Botwnnog – bardd a chyfrannwr colofn i'w bapur bro, Llanw Llŷn
* **Sioned Wyn**, Cricieth – cynhyrchydd teledu cwmni Chwarel
* **Heulwen Davies**, Dolanog – urddir am ei chyfraniad fel arweinydd Aelwyd Penllys am gyfnod o dri deg mlynedd, a hynny'n gwbl wirfoddol
* **Richard Owen**, Penrhyn-coch, Aberystwyth. Rhoddodd oes o wasanaeth i'r diwydiant cyhoeddi yng Nghymru drwy'i waith gyda Chyngor Llyfrau Cymru am dros dri deg mlynedd. 
* **Jeffrey Howard**, Caerdydd – organydd dawnus a chyfarwyddwr cerdd sy'n un o gyfeilyddion swyddogol yr Ŵyl er ugain mlynedd a mwy. Derbyniodd Wobr Joseph Parry am ei gyfraniad i gerddoriaeth yng Nghymru yn 2018.
* **Marion Loeffler**, Caerdydd – wedi ei magu yn yr Almaen, symudodd i Gymru, a bu'n gweithio yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd am flynyddoedd.  Bellach mae'n Ddarllenydd ym maes Hanes Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd.
* **Carlo Rizzi,** Penarth – arweinydd adnabyddus, sydd wedi bod yn Arweinydd Cerddoriaeth Opera Cenedlaethol Cymru ac wedi gweithio gyda chwmnïau ar draws y byd.

### Gwisg Las
* **Mabon ap Gwynfor** – gwleidydd ac ymgyrchydd sy'n Aelod o'r Senedd dros Ddwyfor Meirionnydd ers 2021
* **Meryl Davies**, Pwllheli – Cyn-reolwr ward yn Ysbyty Bryn Beryl Pwllheli, mae wedi codi miloedd o bunnau i elusennau. bu'n Llywydd Cenedlaethol Merched y Wawr
* **Owain Idwal Davies,** Llanrwst – yn y gwasanaeth hamdden ac yna yn y weinidogaeth, mae wedi bywiogi'i fro drwy egnïo'r iaith a rhannu'i gariad at ddiwylliant a chwaraeon
* **Hywel Edwards**, Padog, Betws-y-coed – un o wirfoddolwyr diwyd sy'n cynorthwyo a chefnogi Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd
* **Marian Edwards,** Padog, Betws-y-coed – un o wirfoddolwyr diwyd sy'n cynorthwyo a chefnogi Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd
* **Siân Eirian**, Llangernyw – wedi gweithio yn ddiwyd dros fudiad yr Urdd ac wedi bod yn Gyfarwyddwr Eisteddfod yr Urdd. Roedd yn gyfrifol am greu gwasanaeth Cyw a Stwnsh yn ystod ei chyfnod fel Pennaeth Rhaglenni Plant a Phobl Ifanc S4C
* **Kenneth Fitzpatrick**, Morfa Nefyn – cyn-swyddog morwrol harbwr a harbwr-feistr ym Mhwllheli, Porthmadog a'r Bermo
* **Mared Gwyn Jones** – â'i gwreiddiau yn Nefyn a Llanbedrog, Mared Gwyn, Brwsel yw llais Cymru yn Ewrop
* **Aled Hughes**, Llanfairpwll – un o Hogia' Llŷn, a'i wreiddiau'n ddwfn yn nalgylch y Brifwyl eleni. Cyflwynwydd rhaglen gylchgrawn ddyddiol ar Radio Cymru
* **Kristoffer Hughes**, Bodorgan – bu'n gweithio fel technegydd patholegol ar gyfer y Crwner yng ngogledd orllewin Cymru. Yn adnabyddus fel y comedïwr drag, Magi Nogi, ac mae'n bennaeth Urdd Derwyddon Môn
* **Terry Jones Hughes**, Tudweiliog – Un o hoelion wyth ei filltir sgwâr a'i gymuned leol. Yn amaethwr tan iddo ymddeol, mae'r capel a'r diwylliant Cymraeg yn Llŷn yn agos at ei galon
* **Andrew John** – Bu'n yn Esgob Bangor er 2009 ac yn Archesgob Cymru er 2021
* **Christine Jones**, Pwllheli – urddir am ei chyfraniad diflino i gymuned ei milltir sgwâr dros flynyddoedd lawer. Yn gefnogwr brwd yr Ŵyl Cerdd Dant a'r Eisteddfod, chwaraeodd ran flaenllaw yn codi arian yn lleol eleni
* **Dewi Bryn Jones**, Garndolbenmaen – prif arloeswr technolegau'r iaith Gymraeg. Gwnaeth fwy nag unrhyw un i ddatblygu adnoddau ac offer iaith gyfrifiadurol ar gyfer y Gymraeg. Ef yw arweinydd tîm yr Uned Technolegau Iaith, Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor.
* **Hywel Jones**, Ysbyty Ifan – un o'r tîm bychan o wirfoddolwyr diwyd sy'n cynorthwyo a chefnogi Ela Jones, Arolygydd Gwisgoedd yr Orsedd
* **John Llyfnwy Jones**, Llithfaen – fyddai Llithfaen ddim yn Llithfaen heb John Llyfnwy - mae'n rhan mor annatod o'r pentref. Roedd yn un o brif sylfaenwyr Tafarn y Fic
* **Linda Jones**, Ffestiniog – bu'n weithgar yn ardal Blaenau Ffestiniog ers blynyddoedd, ac yn un o sefydlwyr cwmni Seren, un o fentrau cymdeithasol blaenllaw Cymru
* **Mair Jones**, Llaniestyn – mae wedi codi miloedd o bunnoedd i wahanol elusennau. Mae'n cymryd rhan flaenllaw yn ymgyrch Operation Christmas Child bob blwyddyn
* **Malcolm Jones**, Tremadog – mae wedi cymryd rhan yn Ras yr Wyddfa bob blwyddyn er ei chychwyn ddeugain a chwech o flynyddoedd yn ôl. Cynrychiolodd Gymru mewn sawl cystadleuaeth rhedeg mynydd rhyngwladol gyda chryn lwyddiant
* **Gwyn Mowll**, Llanrug – mae wedi treulio dros ddeugain mlynedd yn dysgu, cefnogi a hwyluso karate traddodiadol 'Shotokan' yng Nghymru yn wirfoddol. Ar ddechrau'r 1990au, chwaraeodd ran allweddol yn y gwaith o greu Ffederasiwn Karate Traddodiadol Cymru
* **Enid Owen**, Botwnnog – wedi ymgymryd â swyddi mewn cymdeithasau bach a gwirfoddoli i roi profiadau i blant a phobl ifanc. Dechreuodd Enid yr arferiad o gystadlu yng nghystadlaethau canu'r Urdd gyda phlant Adran Botwnnog
* **Llinos Angharad Owen**, Beddgelert – Ar ôl gyrfa ym myd addysg, yn gweithio bellach i elusen Tir Dewi, sy'n cynorthwyo ffermwyr a'u teuluoedd gyda phryderon a phroblemau
* **Rhiannon Parry**, Pen-y-groes – yn sylfaenydd a golygydd papur bro Y Gadlas am flynyddoedd, ers symud i Ddyffryn Nantlle a wedi cyfrannu colofn fisol i'r papur lleol, Lleu.
* **Alun Roberts**, Caernarfon – ymgorfforiad o'r ysbryd cymunedol Cymreig ar ei orau, o gefnogi gweithwyr ffatri Friction Dynamics i'w waith gyda Banc Bwyd Caernarfon, ac o brosiectau fel Porthi Pawb i'r fenter O Law i Law
* **Alwyn Roberts**, Llanuwchllyn – gynghorydd cymuned poblogaidd ar gyngor plwyf Llanuwchllyn ac yn Gyn-gadeirydd y Cyngor. Mae'n aelod o Gôr Godre'r Aran a hefyd o barti Tri Gog a Hwntw, sy'n cynnal nosweithiau llawen, ac mae'n Ysgrifennydd Eisteddfod Gadeiriol y pentref er 2001
* **Nicola Saffman,** Caernarfon – yn wreiddiol o Fanceinion, symudodd i Gymru a dysgodd y Gymraeg. Bu'n Ddirprwy-grwner gogledd orllewin Cymru am ugain mlynedd - y ferch gyntaf yn y swydd 
* **Catrin Elis Williams,** Bangor – bu'n ysgrifennydd Y Gymdeithas Feddygol am sawl blwyddyn ac yn uwch-ddarlithydd yn Ysgol Gwyddorau Meddygol Prifysgol Bangor, yn hyrwyddo addysg feddygol yng ngogledd Cymru a chyfrannu at osod sail yr Ysgol Feddygol yn y gogledd
* **Ruth Wyn Williams**, Bangor – wedi cyfrannu'n sylweddol at wella ansawdd gwasanaethau nyrsio anableddau dysgu yng Nghymru
* **Einir Wyn**, Aber-soch – gweithiodd yn ddiflino i gadw'r ysgol leol ar agor, ac er mai ofer fu'r ymdrechion, cyflwynodd lyfrau o'r hen ysgol i elusen sy'n hyrwyddo a datblygu gallu addysgol disgyblion ysgolion cynradd, uwchradd a phrifysgolion gwledydd Affrica.
* **Pedr ap Llwyd**, Aberystwyth – Yn wreiddiol o Benrhyndeudraeth, ef yw Llyfrgellydd Cenedlaethol Cymru. Fel rhan o'i weledigaeth i hyrwyddo hygyrchedd, llwyddodd yn ystod y cyfnod clo i ysgogi gweithlu'r Llyfrgell i gyflymu prosesau trawsnewid digidol er mwyn sicrhau bod ein treftadaeth ddogfennol yn fwy hygyrch i bawb
* **Anwen Butten**, Llanbedr Pont Steffan – Urddir am ei chyfraniad arbennig i'r gamp o bowls dros gyfnod o 30 mlynedd. Hi oedd Capten Tîm Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad yn 2022
* **Dyfrig Davies**, Llandeilo – Mae'n Gadeirydd yr Urdd, ac arweiniodd y mudiad yn gadarn a theg drwy bandemig COVID-19 a dathliadau'r canmlwyddiant yn 2022. Yn Gadeirydd TAC, mae'n rhan allweddol o'r diwydiant creadigol yng Nghymru, gan gefnogi cwmnïau cynhyrchu bach a mawr i sicrhau fod y berthynas ag S4C yn ffynnu.
* **Geraint Lloyd**, Lledrod – Un o leisiau mwyaf adnabyddus Radio Cymru am flynyddoedd lawer. Dechreuodd ei yrfa gyda Radio Ceredigion, ac eleni ymunodd â gorsaf radio Môn FM
* **John Mahoney,** Caerfyrddin – pêl-droediwr a chwaraeodd dros Gymru. Wedi i'w yrfa ddod i ben yn 1983, aeth ati i ddysgu Cymraeg, gan fynychu sesiynau lefel uwch 'Siawns am Sgwrs' yng ngorllewin Cymru. 
* **Laura McAllister**, Caerdydd – Athro Llywodraethiant a Pholisi Cyhoeddus ym Mhrifysgol Caerdydd, ac mae'n Gyd-gadeirydd y Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru. Eleni, fe'i hetholwyd i Bwyllgor Gweithredol UEFA: mae hi bellach yn Is-lywydd y corff hwnnw
* **John Roberts**, Aberystwyth – llais cyfarwydd ar Radio Cymru am flynyddoedd lawer yn cyflwyno rhaglen *Bwrw Golwg* ar foreau Sul. Mae hefyd yn llenor, a chyhoeddodd ddwy nofel o safon
## Cyfeiriadau
Categori:2023 yng Nghymru
Llŷn ac Eifionydd 2023
2023
Llŷn ac Eifionydd 2023