Tetovo

Dinas yng ngogledd-orllewin Gogledd Macedonia yw **Tetovo** (Macedoneg:*Тетово*, , Albaneg: *Tetovë/Tetova*; Twrceg: *Kalkandelen*). Saif wrth droed mynyddoedd y Šar. Mae afon Pena yn llifo drwyddi. Mae bwrdeisdref Tetovo yn 1080km2 ac ar uchder o 468m uwchben lefel y môr. Ei phoblogaeth yw 52,915. Dinas Tetovo yw sedd Bwrdeisdref tetovo. Mae prifddinas Macedonia, Skopje 86&nbsp;km i'r dwyrain, Prishtina a  phrifddinas Cosofo 63&nbsp;km i'r gogledd o bellter o'r ddinas. Tetovo yw prifddinas answyddogol yr ardal Albaneg ym Macedonia sy'n ymestyn fel arch ar hyd ochr orllewinnol y wladwriaeth o gyffiniau'r prifddinas, Skopje i lyn Ohrid.. Mae'n gartref i'r Blaid Genedlaethol Ddemocrataidd, plaid genedlaetholaidd Albanaidd. Maent yn byw mewn 12,920 preswylfa gyda 4 peson ar gyfartaledd mewn preswylfa. 
**Ethnigrwydd**
* 28,897 (neu 54.61%) yn Albaniaid 
* 18,555 (35.07%) yn Macedoniaid Slaf
* 2,352 (4.44%) yn Roma
* 1,878 (3,55%) yn Twrciaid brodorol 
* 587 (1,12%) yn Serbiaid
* 156 (0.29%) yn Bosnaciaid Slaf 
* 490 (0.92%) o genedligrwydd arall.

**Mamiaith**
* 29,363 (55.49%) Albaneg
* 18,980 (35.89%) Macedoneg 
* 2,078 (3.93%) Twrceg 
* 1,600 (3.02%) Romani 
* 378 (0.71%) Serbeg 
* 516 (0.96%) yn siarad mamiaith arall.

**Crefydd** 
* 33,509 (63.33%) Islam
* 18,676 (35.29%) yr Eglwys Uniongred Gristnogol
* 76 (0.14%) Eglwys Gatholig 
* 654 (1.24&%) yn dilyn crefydd neu fyd-olwg arall.

### Ymerodraeth Otomanaidd 
bawd|240px|chwith|Tetovo 1913
Concrwyd y dref gan Ymerodraeth Otomoanaidd ar ddiwedd 15g wedi marwolaeth yr arweinydd Albanaidd, Skanderbeg. Galwyd y drefn yn Kalkandelen gan y Twrciaid. Nodwyd ganddynt fod y dref yn y 15g yn cynnwys masnachwyr a chreffrwyr ac wedi tyfu ers y goncwest. Yn 1470, ysgrifennodd teithiwr Twrcaidd fod Tetovo yn dechrau edrych fel dinas. Cyfeirir at Tetovo fel "dinas" ar y tro cyntaf yn 1689.. Yn ystod y cyfnod Otomanaidd sefydlwyd canolfannau diwylliannol pwysig, gan gynnwys llyfrgell Arabati-Tekke o'r 18g a'r 19g, *Hammam* (baddon Twrcaidd) a'r Mosg Liwgar.. Yn ystod teyrnasiaid yr Otomaniaid roedd Tetovo yn rhan o Vilayet (talaith) Cosofo.

Chwraeodd Tetovo ei rhan yn nhwf yr ymdeimlad genedlaethol a welwyd yn y Balcan trwy gydol y 19g. Yn 1844 cafwyd gwrthryfel Albaniaid erbyn gor-ganoli a threthi uchel yr Ymerodraeth Otomanaidd. Ar ôl y gorchfygiad y gwrthryfel, carcharwyd llawer o ddinasyddion Albaneg Tetovo neu eu halltudio i Asia Leiaf.

### Ers y Rhyfel Mawr 
Gyda cwymp yr Ymerodraeth Otomanaidd cipiwyd y ddinas gan yr Albaniad, Hassan Prishtina, ond bu ymgiprys rhwng yr Albaniaid, Serbiaid a Bwlgariaid am y ddinas (a Macedonia). Erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf daeth Macedonia yn rhan o wladwriaeth newydd Iwgoslafia. Daeth y ddinas yn rhan o Banovina (talaith) Vardar o 1929 i 1941.

240px|dde|bawd|Pwyllgor Genedlaethol Albania yn cwrdd yn ninas Tetovo, 1944 (canol chwith, Xhem Hasa a canol dde, Mefail Shehu) Yn 1941 meddiannwyd Iwgoslafia gan bwerau'r Echel (Axis) a daeth Tetovo o dan reolaeth *Albania Fawr* a sefydlwyd o dan caniatâd Mussolini gyda'r *Balli Kombëtar* yn rheoli gyda chefnogaeth milwrol ac ariannol Ffasgwyr yr Eidal a Natsiaid yr Almaen. Codwyd baner Albania, daeth y *Franc* Albanaidd yn arian swyddogol ac Albaneg oedd iaith swyddogol y weinyddiaeth ac addysg. Gyda'r rhod yn troi yn y Rhyfel, sefydlwyd Plaid Gomiwnyddol Macedonia gan y Serbiaid ar 19 Mawrth 1943 yn Tetovo ond roedd Plaid Gomiwnyddol Albania eisoes wedi ei sefydlu yn y dref. Er gwaethaf buddugoliaeth y Cadfridog Tito a Chomiwnyddion Iwglosalfia yn y rhyfel, roedd cefnogwyr y Balli Kombëtar yn parhau yn y ddinas a parhawyd i ymladd nes 1948.

Er i tai a ffyrdd cael eu codi yn ystod y cyfnod Comiwnyddol, gwelwyd gwrthdaro cyson rhwng Albaniaid yn Tetovo a'r awdurdodau Slaf Comiwnyddol. Yn 1968 mynnodd Albaniaid Tetovo bod ardaloedd Albaniaid Gweriniaeth Sosialaidd Macedonia yn cael eu hatodi i Cosofo a'u cyd-drefnu ar y cyd fel seithfed weriniaeth Iwgoslafia.. Gwrthododd yr awdurdodau hyn ond yn ei le, cytunwyd i awdurdodi'r gwaith o adolygu meysydd llafur a gwerslyfrau er mwyn rhwystro'r hyn a elwir yn "Treiddiad tueddiadau Albanaidd cenedlaetholaidd, iredentaidd a gwrth-chwyldroadol drwy llyfrau testun print a llenyddiaeth." Yn 1974, cadarnhaoedd y cyfansoddiad ffederal a lleihawyd y tensiwn.

## Oriel 

Pena Reiver in Tetovo.jpg|Afon Pena
20090714 Tetovo Colored or Painted Mosque Aladzha or Sharena Dzamija Detail.jpg|'Y Mosg Liwgar'
The Painted Mosque (Šarena Džamija), Tetovo.jpg|Ger y Mosg Liwgar
Arabati Baba Teke, Tetovo.jpg|Yr *Arabati Baba tekke*
Кирил и Методиј-Тетово.jpg|Eglwys Seintiau Cyril a Methodus
Popova-Shapka-Panoramic-View.jpg|Sgifa Popova Šapka

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Gogledd Macedonia