Kneecap (band)

Triawd rap o Orllewin Belfast sy'n canu yn yr iaith Wyddeleg yw **Kneecap**. Y tri aelod yw Mo Chara (Liam Óg Ó hAnnaidh), Móglaí Bap (Naoise Ó Cairealláin) a DJ Próvaí (JJ Ó Dochartaigh) ac maent yn defnyddio hen sloganau ymfflamychol yr IRA fel rhan o’u hymgyrch cyhoeddusrwydd. Maen nhw wedi nodi bod llwyddiant y Sîn Roc Gymraeg wedi bod yn ysbrydoliaeth a dylanwad arnynt i ganu yn yr iaith Wyddeleg.

## Cerddoriaeth
Rhyddhaodd Kneecap eu sengl gyntaf, 'CEARTA' ("hawliau") yn 2017. Daw enw'r gân o weithred ar y diwrnod cyn gorymdaith An Dream Dearg dros Ddeddf Iaith Wyddeleg yn 2017, lle roedd Móglaí Bap a ffrind yn chwistrellu graffiti i gefnogi'r ymgyrch iaith. Ysgrifennodd ei ffrind y gair 'Cearta' (Hawliau) ar safle bws yn Belffast pan daeth yr heddlu ac arestiwyd y ffrind. Gwrthododd siarad Saesneg â nhw, a threuliodd y noson dan glo cyn i gyfieithydd gyrraedd. Mae'r gân 'C.E.A.R.T.A.' yn seiliedig ar y digwyddiad hwnnw."

Roedd y sengl yn llwyddiannus iawn a phenderfynodd Mo Cara, Móglaí Bap a DJ Próvaí barhau dan yr enw Kneecap. Erbyn Rhagfyr 2024 roedd y sengl ar Youtube wedi derbyn 1.4 miliwn gwyliad.

Daeth eu halbwm cyntaf, *Fine Art,* allan ym mis Mehefin 2024. Derbyniodd *Fine Art* adolygiad pum seren gan yr NME, a ddywedodd y bydd rapio Moglaí Bap a Mo Cara yn eich cadw'n swynol a bod yn albwm sy'n ffafrio hiwmor a barddoniaeth.

## Anogaeth
 ar y Falls Road, canolfan Wyddeleg dinas Belffast]]
Roedd caneuon Rónán Mac Aodha Buí [ga] yn ysbrydoliaeth fawr i’r band, meddent, "heb Rónán Mac Aodha ni fyddai Kneecap yn bodoli heddiw, fe a roddodd lwyfan i gymaint o gerddorion, a roddodd lais da ar y radio ac a ysbrydolodd bob math o gerddoriaeth. Roedd bob amser yn credu mewn cerddoriaeth Wyddelig gyfoes ac fe roddodd dipyn o egni i mewn iddo. Rónán oedd y cyflwynydd gyntaf i chwarae CEARTA ar Raidió na Gaeltachta ond wedyn cafodd y gân ei gwahardd ac fe gafodd hynny fwy o gyhoeddusrwydd i ni nag y gallen ni erioed ddychmygu, roedd yn ddyn a gymerodd siawns. Rónán roddodd ein gig cyntaf i ni yn [y dafarn] Teach Hiúdaí Beag [Tŷ Hiúdaí Iau], gig a ddechreuodd ein taith gerddorol o ddifri."

Mae llinell yn CEARTA yn adlais o gorws *Muca* ("moch"), trac o'r band hip hop Gwyddeleg, Craos [ga], "Muca Muca Muca sa tóir ar do mheon Muca Muca Muca mo ghráin iad go deo" ("Moch Moch Moch yn erlid dy ysbryd Moch Moch Moch Mae'n gas gen i nhw am byth")".

## Dadleuol
Mae Kneecap yn destun dadlau. Daeth Kneecap yn enwog gyntaf yn 2017 pan ddywedwyd bod RTÉ wedi gwahardd y gân CEARTA.

## Enw'r grŵp
*Kneecap* oedd enw cosb parafilwrol lle byddai aelod o'r IRA yn saethu person (fel arfer rhywun a gyhiddid o frad) yn eu pengliniau. Roedd pobl ifanc oedd wedi eu cyhuddo o ymddygiad gwrthgymdeithasol neu weithredoedd eraill nad oedd yr IRA yn eu hoffi hefyd yn cael eu cosbi yn y modd yma. yn seiliedig ar yr ateb amwys i'r cwestiwn.

## Agwedd gwrth-sefydliad
Mae gan y grŵp agwedd gwrth-sefydliadol, maen nhw'n delio â chyffuriau ac yn aml yn pryfocio'r heddlu. Maent yn Weriniaethwyr i'r carn ond ar yr un pryd maent wedi mynnu nad oes neges sectyddol yn eu cerddoriaeth. 

Mae Kneecap yn defnyddio’r term "RUC" i ddisgrifio’r heddlu presennol yn y gogledd, sydd wedi newid eu henw bellach i Wasanaeth Heddlu Gogledd Iwerddon (PSNI).

## Ffilm
Gwnaethpwyd ffilm yn 2023, *Kneecap* [ga], sy'n adrodd hanes a thwf y band lle mae aelodau'r band yn chwarae eu hunain gan ei ryddhau yn 2024. Ochr yn ochr ag aelodau'r band mae actorion mwy profiadol gan gynnwys Michael Fassbender, Josie Walker, a Simone Kirby. Lleolir y ffilm yn Cwarter Gaeltacht, Belffast yn 2019. Dangoswyd y ffilm am y tro cyntaf yn y Ngŵyl Ffilmiau Sundance ar 18 Ionawr 2024, y ffilm gyntaf yn Wyddeleg i wneud hynny.

Ym mis Awst 2024, cyhoeddodd Academi Ffilm a Theledu Iwerddon eu bod wedi dewis y ffilm *Kneecap* fel eu cyflwyniad swyddogol i gynrychioli Iwerddon yn y Categori Ffilm Rhyngwladol yn 97ain Gwobrau'r Academi.

## Kneecap a Chymru
Mewn cyfweliad yn 2024 wrth hyrwyddo eu ffilm a gwneud cyngerdd yng Nghaerdydd soniodd y band y bu gweld grwpiau'n canu yn y Gymraeg yn ysbrydoliaeth iddynt ganu yn y Wyddeleg. Dwedont i'r frwydr dros amddiffyn y Gymraeg roi ysbrydoliaeth iddynt yn yr ysgol ac wrth edrych ar ennill deddfwriaeth dros y Wyddeleg. Meddai DJ Próvaí (yr aelod yn y balaclafa), “roedden ni’n gweld pa mor wrthryfelgar oedd y Cymry’n rhwygo arwyddion uniaith Saesneg i lawr, y gwaith roedd Cymdeithas Yr Iaith yn ei wneud, ac roedd S4C yn sbardun i ni sefydlu TG4.” Esboniodd Móglaí iddo ymweld â'r Eisteddfod Genedlaethol a mwynhau cyngerdd pop Cymraeg gyda cherddoriaeth electronig. Meddai, "... o'n i'n meddwl bod hi’n anhygoel gweld y bobl ifanc ma’n cysylltu gymaint efo’u hiaith drwy gerddoriaeth fodern". Bu iddynt hefyd recordio cyfarchiad yn y Gymraeg "ni yw Kneecap a dyma Cymru Fyw", i hyrwyddo'r gig a'r ffilm a rannwyd ar y cyfryngau cymdeithasol.

## Ennill achos llys
Ar 19 Tachwedd 2024 enillodd y grŵp achos cyfreithiol yn erbyn Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar ôl i'r cyn ysgrifennydd busnes Kemi Badenoch wrthod gwobr o £14,250 iddynt. Roedd y grŵp wedi gwneud cais am grant oedd yn cefnogi artistiaid o'r Deyrnas Unedig mewn marchnadoedd rhyngwladol. Fe wnaeth y band ddwyn achos yn erbyn y llywodraeth gan honni bod y penderfyniad i wrthod grant yn gwahaniaethu yn eu herbyn ar sail cenedligrwydd a barn wleidyddol.

## Disgyddiaeth 
### Albymau 
* *3CAG* (2018)
* *Fine Art* (2024)

### Senglau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Kneecap
* Sianel Youtube Kneecap

## Cyfeiriadau
Categori:Diwylliant Gwyddeleg
Categori:Gwyddeleg
Categori:Sefydliadau 2017