Caracara cyffredin

{{Blwch tacson
| enw = {}*Polyborus plancus*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = Caracara plancus map.png
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Falconiformes
| familia = Falconidae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Caracara cyffredin** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: caracaraod cyffredin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Polyborus plancus***; yr enw Saesneg arno yw *Common caracara*. Mae'n perthyn i deulu'r Hebogiaid (Lladin: *Falconidae*) sydd yn urdd y *Falconiformes*.

Yr enwau yn Sbaeneg yw *el carancho*, *traro* , neu *caracara monudo*.  Mae'n byw yng nghanolbarth a de De America.

Mae'n aderyn ysglyfaethus sy'n mesur rhwng 55 a 60 cm o hyd.  Mae rhan uchaf y pen yn ddu, y gweddill ohono a'r gwddf yn wyn llwydaidd, a'r cefn a'r frest gyda llinellau gwyn brown llydan a llwydaidd.  Wrth hedfan gallwch weld cynffon wen sy'n gorffen gyda band du.  Mae croen yr wyneb yn foel, hynodwedd sborionwyr o'r fath.

Mae'n un o'r adar a welir yn y Y Wladfa Gymreig.

## Ymddygiad
Yn aderyn ysglyfaethus, manteisgar, mae'r caracara cyffredin i'w weld yn aml yn cerdded o gwmpas y ddaear yn chwilio am fwyd.  Mae’n bwydo’n bennaf ar gelanedd anifeiliaid, ond hefyd yn dwyn bwyd oddi wrth adar ysglyfaethus eraill, yn ysbeilio nythod adar, ac yn cymryd ysglyfaeth byw os cyfyd y posibilrwydd (er enghraifft pryfetach neu ysglyfaeth bach arall yn bennaf, ond o leiaf hyd at faint crëyr eira).  Gall hefyd fwyta ffrwythau.  Mae'n drech na'r fwltur du a thwrci wrth gystadlu dros celanedd.  Mae'r caracara cyffredin yn cymryd ysglyfaeth byw sydd wedi'i fflysio gan danau gwyllt, gwartheg ac offer ffermio.  Mae natur fanteisgar y rhywogaeth hon yn golygu bod y caracara cyffredin yn chwilio am y ffenomenau sy'n gysylltiedig â'i fwyd, e.e.  tanau gwyllt neu fwlturiaid yn cylchynnu uwchben.  

Fel arfer mae'n fforio ar ei ben ei hun, ond gall sawl unigolyn ymgasglu o gwmpas ffynhonnell fwyd fawr (e.e. dympiau).  Mae bridio'n digwydd yn Hemisffer y De yn y gwanwyn/haf yn rhan ddeheuol ei gynefin, ond mae'r amseru'n llai llym mewn ardaloedd cynhesach.  Mae'r nyth yn adeiladwaith mawr, agored, wedi'i osod fel arfer ar ben coeden, ond weithiau ar y ddaear.  Mae'n dodwy dau wy fel arfer.
## Dosbarthiad a chynefin
Mae'r caracara cyffredin yn digwydd o Tierra del Fuego ym mhen deheuol De America i'r gogledd i dde'r Unol Daleithiau, Mecsico, a Chanolbarth America.  Ceir poblogaeth ynysig ar Ynysoedd y Falkland.  Mae'n osgoi ucheldiroedd yr Andes a choedwigoedd llaith trwchus, fel coedwig law'r Amason, lle mae wedi'i chyfyngu i raddau helaeth i rannau cymharol agored ar hyd afonydd mawr.  Fel arall, mae'n digwydd mewn bron unrhyw gynefin agored neu led-agored ac fe'i darganfyddir yn aml ger bodau dynol.
Mae adroddiadau wedi'u gwneud am y caracara cyffredin mor bell i'r gogledd â San Francisco, California ac, yn 2012, ger Crescent City, California.  Credir bod rhai o bosibl yn byw yn Nova Scotia, a gwelwyd hwy gan nifer o bobl yn ystod y 2010au.  Ym mis Gorffennaf 2016 adroddwyd am garacara gogleddol a thynnwyd llun ohono gan nifer o bobl ym mhenrhyn uchaf Michigan ychydig y tu allan i Munising.  Ym mis Mehefin 2017, gwelwyd caracara gogleddol ymhell i'r gogledd yn St. George, New Brunswick, Canada.  Tynnwyd llun sbesimen yn Woodstock, Vermont ym mis Mawrth 2020.[cyfeiriad angenrheidiol] Mae'r rhywogaeth wedi dod yn fwy cyffredin yn ddiweddar yng nghanol a gogledd Texas ac mae'n gyffredin yn gyffredinol yn ne Texas ac i'r de o'r ffin â'r UD.[cyfeiriad angenrheidiol] Gall hefyd fod  wedi'i ddarganfod (yn nythu) yn Ne'r Caribî (er enghraifft Arwba, Curaçao a Bonaire) [angen dyfynnu], Mecsico, a Chanolbarth America.

## Statws
Trwy'r rhan fwyaf o'i diriogaeth, mae'n gyffredin i gyffredin iawn.  Mae'n debygol o elwa ar y datgoedwigo eang yn Ne America trofannol, felly mae BirdLife International yn ei ystyried yn 'peri'r pryder lleiaf'.

## Teulu
Mae'r caracara cyffredin yn perthyn i deulu'r Hebogiaid (Lladin: *Falconidae*). Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q21744 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Falconidae