Billy Meredith

Cyn bêl-droediwr o Gymro oedd **William Henry** "**Billy**" **Meredith** (30 Gorffennaf 1874&nbsp;– 19 Ebrill 1958). Roedd yn cael ei ystyried yn un o sêr cyntaf y gamp oherwydd ei berfformiadau i Manchester City a Manchester United a chafodd 48 cap dros Gymru rhwng 1895 a 1920. Meredith yw'r chwaraewr hynaf i ennill cap dros Gymru - pan gamodd i'r maes yn erbyn Lloegr ym 1920 yn 45 mlwydd a 229 diwrnod oed.

Chwaraeodd Meredith ran allweddol wrth sefydlu Undeb y Chwaraewyr (Saesneg: ''Players' Union*), rhagflaenydd Cymdeithas y Pêl-droedwyr Proffesiynol (Saesneg: *Professional Footballers' Association (PFA)'') ym 1907.

Roedd ei frawd hŷn, Sam, hefyd yn bêl-droediwr proffesiynol - gyda Stoke City a Chymru.

## Bywyd cynnar
Ganed Meredith yn y Waun ym 1874, yr ieuengaf o 10 o blant. Dilynodd ei dad i bwll glo Parc Du pan oedd yn 12 mlwydd oed er mwyn cael gwaith fel gyrrwr merlod.

## Gyrfa clwb
### C.P.D. AAA Y Waun
Chwaraeodd i dimau ieuenctid Y Waun cyn gwneud ei ymddangosiad cyntaf i'r tîm cyntaf ym 1890. Llwyddodd i ennill Cwpan Cymru gyda'r Waun ym 1894.

### Northwich Victoria
Yn ogystal â chwarae i'r Waun, arwyddodd Meredith gytundeb lled-broffesiynol gyda Northwich Victoria yn yr Ail Adran. Er ennill y tair gêm chwaraeodd Meredith i'r tîm, cafwyd tymor siomedig ym 1893-94 a disgynnodd Victoria o'r Gynghrair.

### Wrexham
Chwareuodd Meredith dros Wrexham hefyd in 1894.

### Manchester City
Roedd perfformiadau Meredith dros Northwich yn ddigon i ddenu sylw sawl clwb yn y Gynghrair Bêl-droed ac arwyddodd i Manchester City fel chwaraewr amatur gan weithio yn y pwll glo a theithio yn ôl ac ymlaen i Fanceinion ar gyfer gemau. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ym mis Tachwedd 1894 pan gollwyd 5-4 yn erbyn Newcastle United a sgoriodd ddwy gôl yn y gêm ddarbi cyntaf rhwng Manchester City a Newton Heath, a aeth ymlaen i gael eu hadnabod fel Manchester United.

Roedd Meredith yn allweddol i'r tîm a llwyddodd i sicrhau dyrchafiad i'r Adran Gyntaf ym 1899 ac ym 1904 rhwydodd unig gôl y gêm wrth i Manchester City drechu Bolton Wanderers yn rownd derfynol Cwpan FA Lloegr; Meredith, felly, oedd y Cymro cyntaf i godi'r tlws.

Sgoriodd naw gôl mewn 36 gêm yn ystod tymor 1904–05 wrth i Manchester City ddod o fewn dau bwynt i'r pencampwyr, Newcastle United ond daeth y tymor i ben mewn ffordd ddadleuol iawn ar ôl colli eu gêm olaf o'r tymor yn erbyn Aston Villa. Honnodd capten Villa, Alex Leake, fod Meredith wedi ceisio ei lwgrwobrwyo i golli'r gêm. Er gwaethaf pledio'n ddieuog cafodd ei wahardd o bêl-droed am flwyddyn.

### Manchester United
bawd|chwith|Meredith yn chwarae i Manchester United
Ym mis Mai 1906, tra'n dal i fod wedi ei wahardd, ymunodd Meredith â Manchester United gan dderbyn £500 o ffi am arwyddo. Ym 1907-08 roedd yn aelod o dîm United enillodd y Bencampwriaeth am y to cyntaf yn eu hanes a hefyd ennill Tarian Elusennol FA Lloegr (Saesneg: *FA Charity Shield*) yn 1908 - y flwyddyn gyntaf iddi gael ei chynnal - wrth drechu Queens Park Rangers 4-0 yn Stamford Bridge.

Cipiodd Manchester United y Gwpan unwaith eto ym 1908-09 wrth drechu Bristol City ac roedd yn alweddol i'r tîm enillodd y Bencampwriaeth am yr ail dro yn hanes y clwb ym 1910-11

Yn ystod y Rhyfel Mawr chwaraeodd Meredith fel chwaraewr gwadd i Port Vale yn erbyn Manchester United. Ar 7 Mai 1921, yn 46 mlwydd, 281 diwrnod oed, daeth y chwaraewr hynaf erioed i chwarae dros Manchester United mewn gêm gynghrair yn erbyn Derby County.

### Dychwelyd i Manchester City
Ym 1921 dychwelodd i Manchester City gan chwarae 25 o gemau yn ystod tymor 1921-22 ond prin iawn oedd ei gyfleon wedi hynny. Chwaraeodd ei gêm olaf i Manchester City yn rownd derfynol Cwpan FA Lloegr ym 1923-24 yn erbyn Newcastle United. Yn 49 mlwydd a 245 diwrnod oed, daeth y chwaraewr hynaf erioed i gynrychioli Manchester City.. Chwaraeodd ym mhob un o gemau Cymru yn ystod Pencampwriaeth y Pedair Gwlad 1906-07, y tro cyntaf erioed i Gymru ennill y Bencampwriaeth gan sgorio yn y fuddugoliaeth 3-2 dros Iwerddon ac arwain y tîm yn y fuddugoliaeth 1-0 dros Yr Alban a'r gêm gyfartal 1-1 yn erbyn Lloegr.

Roedd hefyd yn gapten ar Gymru pan gipiwyd Bencampwriaeth y Pedair Gwlad am yr ail dro erioed ym 1919-20, cystadleuaeth welodd Cymru'n trechu Lloegr am yr eildro yn unig yn hanes y gamp.. Mae Meredith wedi ei anrhydeddu fel aelod o Oriel Anfarwolion Manchester City ac yn Oriel Anfarwolion Pêl-droed Lloegr.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Manchester United
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Manchester City
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru