Gordon Jacob

Roedd **Gordon Percival Septimus Jacob** CBE (5 Gorffennaf 18958 Mehefin 1984) yn gyfansoddwr ac athro o Loegr. Roedd yn athro yn y Coleg Cerdd Brenhinol, Llundain o 1924 hyd at ei ymddeoliad ym 1966, a chyhoeddodd bedwar llyfr a llawer o erthyglau am gerddoriaeth. Fel cyfansoddwr roedd yn doreithiog: mae rhestr ei weithiau yn cynnwys mwy na 700, yn bennaf cyfansoddiadau o'i eiddo ei hun, ond lleiafrif sylweddol o drefniadau cerddorfaol a threfniannau o weithiau cyfansoddwyr eraill. Mae'r rhai y trefnodd eu cerddoriaeth yn amrywio o William Byrd i Edward Elgar i Noël Coward. 

## Bywyd a gyrfa
Ganwyd Jacob yn Upper Norwood, Llundain, y seithfed mab a'r ieuengaf o ddeg o blant Stephen Jacob, a'i wraig, Clara Laura, *née* Forlong. Bu farw Stephen Jacob, swyddog o Wasanaeth Sifil India a oedd wedi'i leoli yn Calcutta, pan oedd Gordon yn dair oed. Un o'i frodyr hŷn oedd Archibald Jacob, cyfansoddwr corawl, trefnydd ac awdur *Musical Handwriting* (OUP, 1937). Addysgwyd Jacob yn ysgol fonedd Coleg Dulwich, ac ymunodd â Chatrawd Frenhinol y Frenhines (Gorllewin Surrey) ar ddechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf. Cymerwyd ef yn garcharor rhyfel ym 1917 ar ôl bod yn un o 60 o oroeswyr o fataliwn o 800. Yn y gwersyll carcharorion astudiodd werslyfr harmoni yn llyfrgell y gwersyll a dechrau cyfansoddi. Ysgrifennodd ar gyfer cerddorfa o'i gyd-garcharorion, gydag offerynnau amrywiol.

Ar ôl y rhyfel astudiodd newyddiaduraeth cyn troi at gerddoriaeth. Cymerodd gwrs gohebiaeth, enillodd ddiploma ARCM a chafodd ei dderbyn fel myfyriwr llawn amser yn y Coleg Brenhinol Cerdd (RCM) ym 1920. Yno, roedd yn ddisgybl i Charles Villiers Stanford a Ralph Vaughan Williams (cyfansoddi), Herbert Howells (damcaniaeth cerddoriaeth) ac Adrian Boult (arwain), a dysgodd "economi a phenderfyniad" ei dechneg podiwm ganddo Ar ddiwedd ei gwrs myfyriwr ym 1924, daeth Gordon yn athro cerddoriaeth, am gyfnod byr yng Ngholegau Birkbeck a Morley, ac yna yn y Coleg Brenhinol Cerdd a Drama, lle arhosodd tan ei ymddeoliad ym 1966.  Roedd yn athro damcaniaeth cerddoriaeth, cyfansoddi ac offeryniaeth. Ymhlith ei fyfyrwyr yn y Coleg Brenhinol Cerdd a Drama roedd Malcolm Arnold, Ruth Gipps, Imogen Holst, Cyril Smith, Philip Cannon]], Pamela Harrison, Joseph Horovitz, Bernard Stevens a John Warrack. Yn ogystal â'i ymrwymiadau addysgu roedd yn arholwr rheolaidd i'r Bwrdd Cysylltiedig o'r Ysgolion Cerdd Brenhinol, ac o 1947 i 1957 roedd yn olygydd Penguin Musical Scores. Cyfrannodd erthyglau i gyfnodolion cerddorol ac i ''Grove's Dictionary of Music and Musicians* ac ysgrifennodd bedwar llyfr: *Orchestral Technique, a Manual for Students* (1931); "How to Read a Score" (1944); *The Composer and his Art* (1955); a *The Elements of Orchestration'' (1962). Ym 1959 cyfarwyddwyd rhaglen ddogfen deledu BBC am Jacob gan Ken Russell; yn y blynyddoedd dilynol, o dan ei rheolwr cerddoriaeth William Glock, gwelwyd y BBC yn gynyddol elyniaethus tuag at gyfansoddwyr byw a ysgrifennodd gerddoriaeth tonal. Gwadwyd bob amser fod gan Glock restr ddu, ond cerddoriaeth gan gyfansoddwyr nad ydynt yn ‘’avant-garde’’, gan gynnwys Edmund Rubbra, Arnold Bax, John Ireland a hyd yn oed William Walton,  yn amlwg allan o ffafr gyda'r BBC yn ystod y 1960au. Erbyn y degawd hwn, roedd cyfran fawr o incwm cyfansoddwr yn dod o freindaliadau am ddarllediadau, ac fel eraill o'i genhedlaeth, roedd Jacob yn dioddef o amharodrwydd y BBC i chwarae ei gerddoriaeth. Roedd yn ffodus o gael llif cyson o gomisiynau o'r Unol Daleithiau, lle'r oedd ei gerddoriaeth yn boblogaidd gyda bandiau chwyth prifysgolion. Ni ymddeolodd erioed o gyfansoddi, a pharhaodd i ysgrifennu tan ychydig cyn ei farwolaeth. 

Priododd Jacob ddwywaith, yn gyntaf ym 1924 â Sydney Gray, merch hynaf y Parch. Arthur Gray o Ipswich. Bu farw ym 1958, a'r flwyddyn ganlynol priododd â Margaret Sidney Hannah Gray, nith ei wraig gyntaf. Roedd mab a merch o'r ail briodas.  Bu farw Jacob yn ei gartref yn Saffron Walden, Essex, ym 1984, yn 88 oed.

## Gwobrau ac anrhydeddau
Tra'n fyfyriwr yn y Coleg Brenhinol Cerdd a Drama, enillodd Jacob wobr gyfansoddi Arthur Sullivan. Dyfarnwyd doethuriaeth (DMus) iddo gan Brifysgol Llundain ym 1935, a Chymrodoriaeth John Collard gan y Worshipful Company of Musicians ym 1943. Cafodd ei ethol yn Gymrawd Coleg Brenhinol Cerdd a Drama ym 1946, a chafodd ei wneud yn Gymrawd er anrhydedd o'r Academi Frenhinol Cerdd a Drama y flwyddyn ganlynol. Ym 1968 cafodd ei benodi'n CBE.

## Cyfansoddiadau
Roedd Jacob yn gyfansoddwr toreithiog. Mae *Grove* yn rhestru 16 concerto ganddo ar gyfer amrywiaeth eang o offerynnau unigol, gan gynnwys trombôn a timpani. Mae gwefan Gordon  Jacob yn rhestru mwy na 700 o gyfansoddiadau gwreiddiol neu drefniadau o gerddoriaeth sy'n bodoli eisoes. Mae ei gofiannydd (a chyn-ddisgybl) Eric Wetherell yn ysgrifennu, fel cyfansoddwr, fod Jacob wedi'i ddylanwadu mwy gan enghreifftiau Ffrengig a Rwsiaidd o ddechrau'r 20fed ganrif yn hytrach na'r traddodiad Almaenig. Mae Wetherell yn ysgrifennu am "eglurder strwythur ac ysgrifennu offerynnol Jacob sy'n dangos ymwybyddiaeth graff o alluoedd a chyfyngiadau pob offeryn". Yn y 1920au a'r 1930au, cyfansoddodd Jacob gerddoriaeth ar gyfer cymdeithasau corawl a chorau ysgol, a oedd yn darparu incwm cyson, rhwng cyfansoddiadau mwy uchelgeisiol. O'i weithiau o'r 1920au, mae Wetherell yn nodi concerto fiola (1926), concerto piano yna (1927) a'r Symffoni Gyntaf (1929) a gysegrwyd er cof am frawd hoff Jacob a laddwyd yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae gweithiau ar raddfa fawr o'r 1930au yn cynnwys concerto obo i Léon Goossens (1935) ac Amrywiadau ar Thema Wreiddiol (1937) Yn y 1930au, ysgrifennodd Jacob, ynghyd â sawl cyfansoddwr ifanc arall, ar gyfer Cwmni Bale Sadler's Wells (bellach Y Bale Brenhinol). Ei un bale gwreiddiol (heblaw am waith myfyriwr, *The Jew in the Bush* (1928)), oedd *Uncle Remus* (1934), a ysgrifennwyd ar eu cyfer. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ysgrifennodd Jacob gerddoriaeth ar gyfer nifer o ffilmiau propaganda, ac ar ôl y rhyfel fe ddarparodd y sgôr ar gyfer y ffilm nodwedd *Esther Waters* (1948). Mae agwedd fwy personol at y rhyfel yn amlwg yn y *Symphony for Strings* (1943) llym, a ysgrifennwyd ar gyfer Cerddorfa Boyd Neel. 555 382-2 (2020), a adolygwyd gan *MusicWeb International*. Ei ail Symffoni, a berfformiwyd am y tro cyntaf ar 1 Mai 1946 mewn recordiad stiwdio BBC, oedd "efallai'r gwaith mwyaf ysgogol sydd wedi dod gan y cyfansoddwr hwn eto". Gwnaeth yr adolygydd sylwadau ar ddwyster teimlad y gwaith, yn amrywio o gyffro rhamantus yn y symudiad cyntaf, trwy deimlad a chynddaredd yn y ddau symudiad canol i awyrgylch o arwriaeth yn y passacaglia olaf (ar gyfer bandiau pres a milwrol), concertos ar gyfer ffliwt ac ar gyfer corn, a'r cantata *A Goodly Heritage.*

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1984