Gwastraff peryglus

**Gwastraff peryglus** yw unrhyw wastraff sy'n fygythiad sylweddol i iechyd y cyhoedd neu'r amgylchedd. Yn aml, mae ganddyn nhw un neu fwy o'r nodweddion peryglus canlynol: y perygl o fynd ar dân, adweithio, cyrydu, gwenwyno. Mae gwastraffau peryglus rhestredig yn ddeunyddiau a restrir yn benodol gan awdurdodau rheoleiddio fel gwastraff sy'n dod o ffynonellau amhenodol neu benodol, neu gynhyrchion cemegol a daflwyd. Gellant fod mewn sawl cyflwr ffisegol megis nwyol, hylifau neu solidau. Mae gwastraff peryglus yn fath arbennig o wastraff oherwydd ni ellir ei waredu trwy ddulliau cyffredin fel sgil-gynhyrchion eraill yn ein bywydau bob dydd. Yn dibynnu ar gyflwr ffisegol y gwastraff, efallai y bydd angen ei brosesu, ei drin a'i newid yn solid.

Llofnodwyd Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol Gastraffoedd Peryglus a'u Gwarediad gan 199 o wledydd, a daeth i rym ym 1992. Ychwanegwyd plastig at y confensiwn yn 2019.

## Hyd a lled y broblem 
Ledled y byd, amcangyfrifodd Rhaglen Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig (UNEP) fod mwy na 400 miliwn o dunelli o wastraff peryglus yn cael ei gynhyrchu'n flynyddol ar gyfartaledd, yn bennaf gan wledydd diwydiannol (Schmit, 1999). Mae tua 1% o hyn yn cael ei gludo ar draws ffiniau rhyngwladol, gyda mwyafrif y trosglwyddiadau yn digwydd rhwng gwledydd yn y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) (Krueger, 1999). Gwneir hyn fel arfer gan ei fod yn rhatach gwaredu'r gwastraff mewn gwledydd eraill, tlotach, nag yn y wlad gartref.

## Gwaredu 
[bawd|"Dyffryn y Drymiau!, sef tomen gwastraff gwenwynig yng ngogledd Sir Bullitt, [Kentucky]]
Yn hanesyddol, gwaredwyd rhai mathau o wastraff peryglus yn rheolaidd mewn safleoedd tirlenwi. Arweiniodd hyn at ddeunyddiau peryglus yn treiddio i'r ddaear. Yn y pen draw, aeth y cemegau hyn i systemau dŵr naturiol y Ddaear. Mae llawer o safleoedd tirlenwi bellach angen gwrthfesurau i atal halogi dŵr daear. Er enghraifft, mae'n rhaid gosod rhwystr ar hyd sylfaen y safle tirlenwi i gynnwys y sylweddau peryglus a all aros yn y gwastraff am flynyddoedd. Yn aml rhaid sefydlogi a chaledu gwastraff peryglus cyn eu rhoi mewn safleoedd tirlenwi a rhaid iddo gael ei drin er mwyn ei sefydlogi a'i gwaredu. Gellir ailgylchu'r rhan fwyaf o ddeunyddiau fflamadwy yn danwydd diwydiannol a gellir ailgylchu rhai deunyddiau â chyfansoddion peryglus, megis batris asid plwm.

### Ailgylchu 
Gellir ailgylchu rhai mathau o wastraff peryglus yn gynhyrchion newydd. Er enghraifft: batris asid plwm neu gylchedau electronig. Pan fydd metelau trwm eu trin yn iawn, gallent glymu i lygryddion eraill a'u trosi'n solidau haws eu gwaredu, neu gellir eu defnyddio i lenwi palmentydd. Mae triniaethau o'r fath yn lleihau lefel y bygythiad o gemegau niweidiol, tra hefyd yn ailgylchu'r cynnyrch diogel. Yn y rhan fwyaf o fanau gwaredu yng Nghymru,  ni chodir tâl am unrhyw ddeunyddiau peryglus, ond ceir cyfyngiad ar faint y gallwch chi ddod bob wythnos neu bob mis. Ar wahân i wastraff peryglus, gellir hefyd gael gwared ar wastraff electronig, bylbiau golau a batris.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Gymraeg 'Cymru'n Ailgylchu
* Rheoliadau Gwastraff Peryglus (Cymru) 2005
* Asiantaeth ar gyfer Sylweddau Gwenwynig a Chofrestrfa Clefydau
* Tudalen gwastraff peryglus yr EPA
* System Gwybodaeth Glanhau Gwastraff Peryglus EPA yr Unol Daleithiau
* Rheoli Gwastraff: Hanner Canrif o Gynnydd, adroddiad gan Gymdeithas Cyn-fyfyrwyr yr EPA

Categori:Amgylchedd
Categori:Llygredd
Categori:Gwastraff