open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1950

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1945 1946 1947 1948 1949 - **1950** - 1951 1952 1953 1954 1955

----

## Digwyddiadau 
* Y tro cyntaf i'r Blaid Lafur ymladd pob sedd mewn etholiad cyffredinol yng Nghymru.
*12 Mawrth - Trychineb awyr Llandŵ: 78 o bobl yn colli eu bywydau yn nhrychineb awyr Llandŵ, y ddamwain awyr waethaf yn hanes Cymru.
*1 Mehefin - Mae Mynydd Mauna Loa yn Hawaii yn torri allan.
*15 Medi – 19 Medi - Brwydr Inchon yn Rhyfel Corea

## Genedigaethau 
*12 Chwefror - João W. Nery (1950-2018), awdur ac actifydd
*16 Chwefror - Peter Hain, gwleidydd
*22 Mawrth - Jocky Wilson, chwaraewr dartiau (m. 2012)
*30 Mawrth - Robbie Coltrane, comediwr ac actor (m. 2022)
*14 Mehefin - Rowan Williams, archesgob
*18 Gorffennaf
**Jack Layton, gwleidydd (m. 2011)
**Richard Branson, dyn busnes
*30 Awst - Antony Gormley, cerflunydd
*21 Medi - Bill Murray, comedïwr
* 20 Hydref - Tom Petty, cerddor (m. 2017)
* 27 Hydref - Sue Lloyd-Roberts, newyddiadurwraig (m. 2015)
*28 Hydref - Paul Woods,  chwaraewr rygbi (m. 2007)
* 29 Hydref - Abdullah Gül, Arlywydd Twrci
*31 Hydref - Zaha Hadid, pensaer (m. 2016)

## Marwolaethau 
* 21 Ionawr - George Orwell, awdur, 46
*2 Gorffennaf - Henry Haydn Jones, gwleidydd, 86
*22 Gorffennaf - William Lyon Mackenzie King, prif weinidog Canada, 75
*14 Awst - Morgan Maddox Morgan-Owen, pêl-droediwr, 73
*17 Awst - Black Elk, arweinydd ysbrydol, 87
*11 Medi - Jan Smuts, gwleidydd, 80
*23 Hydref - Al Jolson, actor a chanwr, 64
* 29 Hydref - Gustaf V, brenin Sweden, 92
*2 Tachwedd - George Bernard Shaw, llenor ac athronydd, 94

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**All About Eve*, gyda Bette Davis
**The Blue Lamp*, gyda Jack Warner, Dirk Bogarde, Meredith Edwards a Tessie O'Shea
**Rashomon*

### Llyfrau
*Aneirin Talfan Davies - *Blodeugerdd o englynion*
*Edward Morgan Humphreys - *Gwŷr enwog gynt*
*Elizabeth Inglis-Jones - *Peacocks in Paradise*
*William Jones - *Sonedau a thelynegion*
*C. S. Lewis - *The Lion, the Witch and the Wardrobe*
*Edgar Phillips - *Caniadau Trefîn*
*Arthur Wade-Evans - *Coll Prydain*
*David Pryse Williams - ''Canmlwyddiant Libanus ... braslun o'r hanes*
*William Crwys Williams - *Pedair Pennod*

### Cerddoriaeth
**Guys and Dolls* (sioe gan Frank Loesser)
*Arwel Hughes - *Dewi Sant'' (oratorio)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caerffili) 
* **Cadair:** Gwilym Tilsley, "Awdl Foliant i'r Glowr"
* **Coron:** Euros Bowen
* **Medal Ryddiaeth:** dyfarnwyd yn 1951

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** C. F. Powell
***Cemeg:** Otto Diels a Kurt Alder
***Meddygaeth:** Edward Calvin Kendall, Tadeus Reichstein a Philip Showalter Hench
***Llenyddiaeth:** Bertrand Russell
***Heddwch:** Ralph Bunche

## Cyfeiriadau
1951

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1946 1947 1948 1949 1950 - **1951** - 1952 1953  1954 1955 1956

----

## Digwyddiadau
*6 Mawrth - Dechrau achos llys Julius ac Ethel Rosenberg.
*16 Gorffennaf - Léopold III, brenin Gwlad Belg, yn ymneilltuo o'r orsedd
* Sefydlu Parc Cenedlaethol Eryri

## Genedigaethau
*20 Chwefror - Gordon Brown, gwleidydd
*13 Mehefin - Stellan Skarsgård, actor
*17 Mehefin - Mary McAleese, Arlywydd Iwerddon
*3 Medi - Ray Gravell, chwaraewr rygbi a chyflwynydd radio
*2 Hydref
**Sting, cerddor
**Romina Power, cantores
*5 Hydref
**Karen Allen, actores
**Bob Geldof, cerddor a gweithiwr

## Marwolaethau
* 8 Ionawr - Ada Ferrar, actores, 83
*10 Ionawr - Sinclair Lewis, awdur, 65
*19 Chwefror - André Gide, nofelydd, 81
*6 Mawrth - Ivor Novello, cyfansoddwr, 58
* 13 Gorffennaf - Arnold Schoenberg, cyfansoddwr, 76
*14 Awst - William Randolph Hearst, cyhoeddwr, 88
*29 Medi - Evan Roberts, pregethwr, 73
* 16 Hydref - Liaquat Ali Khan, gwleidydd, 56
*9 Tachwedd - Sigmund Romberg, cyfansoddwr, 64

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**An American in Paris*, gyda Gene Kelly a Leslie Caron
**A Streetcar Named Desire*

### Llyfrau
*Ambrose Bebb - *Machlud yr Oesoedd Canol*
*Edward Tegla Davies - *Y Foel Faen*
*Eynon Evans - *Prize Onions*
*Marguerite Yourcenar - ''Mémoires d'Hadrien*

### Drama
*Peter Philp - *Castle of Deception*
*Jean-Paul Sartre - *Le Diable et le Bon Dieu*

### Cerddoriaeth
*Genedigaeth *rock 'n' roll* gyda *"Rocket 88"* gan Jackie Brenston and the Delta Cats; y gân roc gyntaf.
*Pierre Boulez - *Polyphonie X*
*Benjamin Britten - *Billy Budd*
*Mai Jones - "Rhondda Rhapsody"
*Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein II - *The King and I* (sioe Broadway)
*Igor Stravinsky - *The Rake's Progress*

## Eisteddfod Genedlaethol (Llanrwst)
* **Cadair:** Brinley Richards
* **Coron:** T. Glynne Davies
* **Medal Ryddiaeth:**
**(1948–50) R. Ifor Parry, *Diwinyddiaeth Karl Barth*
**(1951) Islwyn Ffowc Elis, *Cyn Oeri'r Gwaed''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Syr John Cockcroft ac Ernest Walton
***Cemeg:** Edwin McMillan a Glenn T. Seaborg
***Meddygaeth:** Max Theiler
***Llenyddiaeth:** Pär Lagerkvist
***Heddwch:** Léon Jouhaux

## Cyfeiriadau
1952

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1947 1948 1949 1950 1951 - **1952** - 1953  1954 1955 1956 1957

----

## Digwyddiadau
*14 Ionawr - Premiere y rhaglen *Today* ar NBC yn Unol Daleithiau America.
*6 Chwefror - Tywysoges Elisabeth yn dod yn frenhines y Deyrnas Unedig.
*14 Chwefror - Agoriad y Gemau Olympaidd y Gaeaf yn Oslo, Norwy.
*15 Chwefror - Angladd Siôr VI, brenin y Deyrnas Unedig.
*11 Ebrill - Brwydr Ynys Nanri yn Tsieina.
*5 Awst - Cytundeb Taipei rhwng Tsieina a Japan.
*4 Tachwedd - Daeargryn yn Kamchatka, Rwsia.
*25 Tachwedd - Agoriad y ddrama *The Mousetrap* gan Agatha Christie yn Llundain.

## Genedigaethau
*11 Mawrth - Douglas Adams, awdur (m. 2001)
* 29 Mawrth - Cen Llwyd, gweinidog, bardd ac ymgyrchydd (m. 2022)
*21 Ebrill - Cheryl Gillan, gwleidydd (m. 2021)

*2 Mai - Christine Baranski, actores 
*5 Mai - Andrew Davies, gwleidydd
*11 Mai - Renaud, canwr
* 7 Mehefin
**Liam Neeson, actor
**Orhan Pamuk, nofelydd
*20 Mehefin - John Goodman, actor
*1 Gorffennaf - Dan Aykroyd, actor
*12 Awst – Robert Minhinnick, bardd
*18 Awst - Patrick Swayze, actor (m. 2009)
* 7 Hydref - Vladimir Putin, Gwleidydd ac Arlywydd Ffederasiwn Rwsia
* 26 Hydref - Andrew Motion, bardd
* 27 Hydref - Atsuyoshi Furuta, pêl-droediwr
* 28 Hydref - Annie Potts, actores
* 3 Tachwedd
**Jim Cummings, actor ac digrifwr
**Roseanne Barr, actores a digrifwraig
* 17 Tachwedd - Cyril Ramaphosa, Arlywydd De Affrica
*31 Rhagfyr - Jean-Pierre Rives, chwaraewr rygbi

## Marwolaethau
*6 Chwefror - Siôr VI, brenin y Deyrnas Unedig, 56
*6 Mai - Maria Montessori, addysgwr, 81
*26 Gorffennaf - Eva Peron, gwleidydd, 33
*25 Awst - James Kitchener Davies, bardd a dramodydd, 50
* 28 Hydref - Billy Hughes, Prif Weinidog Awstralia, 90
*26 Tachwedd - Sven Hedin, anturiaethwr, 87
*15 Rhagfyr - Syr William Goscombe John, cerflunydd, 92

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**The African Queen* (gyda Humphrey Bogart)

### Llyfrau
*Islwyn Ffowc Elis - ''Cyn Oeri'r Gwaed*
*Roland Mathias - *The Roses of Tretower*
*T. J. Morgan - *Y Treigladau a'u Cystrawen*
*John Dyfnallt Owen - *Rhamant a Rhyddid*
*Richard Vaughan - *Moulded in Earth*

### Drama
*Jean Anouilh - *L'Alouette*
*Agatha Christie - *The Mousetrap*
*Terence Rattigan - *The Deep Blue Sea*

### Cerddoriaeth
*John Cage - *4' 33"*
*Sergei Prokofiev - *War and Peace* (opera)

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberystwyth)
* **Cadair:** John Evans
* **Coron:** dim gwobr
* **Medal Ryddiaeth:** O. E. Roberts, *Cyfrinachau Natur''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Felix Bloch ac Edward Mills Purcell
***Cemeg:** Archer Martin a Richard Laurence Millington Synge
***Meddygaeth:** Selman Abraham Waksman
***Llenyddiaeth:** François Mauriac
***Heddwch:** Albert Schweitzer

## Cyfeiriadau
1956

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1951 1952 1953 1954 1955 - **1956** - 1957 1958 1959 1960 1961

----

## Digwyddiadau
*Petisiwn o 250,000 o lofnodion yn cael ei gyflwyno i Dŷ'r Arglwyddi - yn mynnu Llywodraeth i Gymru.
*19 Ebrill - Priodas yr actores Grace Kelly a Rainier III, Tywysog Monaco.
*9 Mai - Penrhyn Gŵyr yn dod yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol.
*24 Mai - Cystadleuaeth Cân Eurovision cyntaf.
*23 Mehefin - Mae Gamal Abdel Nasser yn dod Arlywydd yr Aifft.
*29 Mehefin - Priodas yr actores Marilyn Monroe a'r dramodydd Arthur Miller.
*Medi - Sefydlwyd Ysgol Gyfun Glan Clwyd, yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf.

## Genedigaethau
*7 Ionawr - Johnny Owen, paffiwr (m. 1980)
*15 Mai - Mirek Topolánek, gwleidydd
*Mehefin - Sian Gwenllian, gwleidydd
*25 Mehefin - Anthony Bourdain, cogydd (m. 2018)
*9 Gorffennaf - Tom Hanks, actor
* 1 Hydref - Theresa May, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
* 16 Hydref - Marin Alsop, arweinydd cerddorfa
* 17 Hydref - Mae Jemison, gofodwraig
* 18 Hydref - Martina Navratilova, chwaraewraig tenis
* 20 Hydref - Danny Boyle, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilm
* 21 Hydref - Carrie Fisher, actores (m. 2016)
* 26 Hydref - Rita Wilson, actores a cantores
* 28 Hydref - Mahmoud Ahmadinejad, Arlywydd Iran
*4 Rhagfyr - Nia Griffith, gwleidydd
*23 Rhagfyr - Robert Gwilym, actor

## Marwolaethau
*4 Ionawr - R. Williams Parry, bardd, 71
*31 Ionawr - A. A. Milne, awdur plant, 74
*11 Mehefin - Frank Brangwyn, arlunydd, 89
* 16 Awst - Bela Lugosi, actor, 73
*13 Hydref - John Charles Jones, Esgob Bangor, 52
*16 Hydref - Robert Evans (Cybi), llenor a hanesydd, 85
* 18 Hydref - Harry Parry, cerddor jazz, 44
* 5 Tachwedd - Art Tatum, pianydd jazz, 47
*22 Tachwedd - Rhys Hopkin Morris, gwleidydd, 68
*16 Rhagfyr - Nina Hamnett, arlunydd, 66

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Alexander the Great* (gyda Richard Burton a William Squire)
**The Court Jester* (gyda Danny Kaye a Glynis Johns)
**The Ten Commandments* (gyda Charlton Heston)
**The Searchers*

### Llyfrau
*Islwyn Ffowc Elis - *Yn Ôl i Leifior*
*Saunders Lewis - *Siwan*
*Kate Roberts - ''Y Byw sy'n Cysgu*
*Waldo Williams - *Dail Pren*

### Drama
*John Roberts Evans - *Broc Môr*

### Cerddoriaeth
*Leonard Bernstein - *Candide*
*Grace Williams - Symffoni rhif 2

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberdar)
* **Cadair:** Mathonwy Hughes
* **Coron:** dim gwobr
* **Medal Ryddiaeth:** W. T. Gruffydd, *Y Pwrpas Mawr''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** William Shockley, John Bardeen a Walter Houser Brattain
***Cemeg:** Syr Cyril Norman Hinshelwood a Nikolay Semenov
***Meddygaeth:** André Frédéric Cournand, Werner Forssmann a Dickinson W Richards
***Llenyddiaeth:** Juan Ramón Jiménez
***Heddwch:** dim gwobr
1957

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1952 1953 1954 1955 1956 - **1957** - 1958 1959 1960 1961 1962

----

## Digwyddiadau 
* 10 Ionawr - Harold Macmillan yn dod yn Brif Weinidog y DU.
* 21 Mawrth - Priodas yr awdur C. S. Lewis a'r bardd Americanaidd Helen Joy Davidman, yn yr Ysbyty Churchill, Rhydychen.
* 4 Hydref - Lansiwyd y lloeren artiffisial gyntaf y byd, Sputnik I gan y Rwsiaid
* 3 Tachwedd Yr Undeb Sofietaidd yn lansio Sputnik 2 gyda'r anifail cyntaf i gylchdroi'r ddaear ynddi, sef ci o'r enw Laika.

## Genedigaethau 
* 5 Mawrth - Mark E. Smith, cerddor (m. 2018)
* 10 Mawrth - Terry Holmes, chwaraewr rygbi
* 19 Mawrth - Jane Davidson, gwleidydd
* 20 Ebrill - Geraint Wyn Davies, actor
* 26 Ebrill - Edwina Hart, gwleidydd
* 8 Mai – Eddie Butler, chwaraewr rygbi a chyflwynydd teledu (m. 2022)
* 10 Mai - Sid Vicious, cerddor (m. 1979)
* 12 Mehefin - Geri Allen, pianydd jazz (m. 2017)
* 1 Gorffennaf - Wayne David, gwleidydd
*23 Gorffennaf - Jo Brand, digrifwraig
*18 Awst
**Carole Bouquet, actores
**Denis Leary, actor a digrifwr
* 24 Awst - Stephen Fry, comediwr ac actor
* 11 Hydref - Dawn French, actores
* 17 Hydref - Lawrence Bender, gynhyrchydd ffilmiau
* 18 Hydref - Catherine Ringer, cantores
*28 Hydref - Graham Jones, seiclwr

## Marwolaethau 
* 15 Ionawr - Arturo Toscanini, cerddor, 89
* 24 Ionawr - Humphrey Bogart, actor, 57
* 10 Chwefror - Laura Ingalls Wilder, awdures llyfrau plant, 90
* 2 Mai - Seneddwr Joseph McCarthy, 48
* 25 Mehefin - Éilís Ní Fhearghail, nyrs Gwyddelig, 72
* 26 Mehefin - John Morgan, archesgob Cymru, 71
* 30 Gorffennaf - William Richard Arnold, chwaraewr rygbi, 76
* 7 Awst - Oliver Hardy, comediwr, 65
* 15 Awst - Alice Williams, bardd, arlunydd a gweithiwr lles gwirfoddol, 94
* 20 Awst - Edward Evans, 1af Arglwydd Mountevans, fforiwr, 76
* 24 Hydref - Christian Dior, cynllunydd ffasiwn, 52
* 29 Hydref - Louis B. Mayer, cynhyrchydd ffilm, 75
* 17 Rhagfyr - Dorothy L. Sayers, awdures, 64

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *The Bridge on the River Kwai*
**Y Seithfed Sêl*
**12 Angry Men*

### Llyfrau
* Islwyn Ffowc Elis - *Wythnos Yng Nghymru Fydd*
* Albert Evans-Jones (Cynan) - *Absalom Fy Mab* (drama)
* Bobi Jones - *Y Gân Gyntaf*
* W. Leslie Richards - *Telyn Teilo*

### Drama
* Samuel Beckett - *Endgame*
* Ketti Frings - *Look Homeward, Angel*

### Cerddoriaeth
* Shirley Bassey - "Banana Boat Song"
* Leonard Bernstein - *West Side Story*
* Daniel Jones - Pedwarawd Llinynnol rhif 2
* Karlheinz Stockhausen - *Gruppen* ar gyfer tri cherddorfa

## Eisteddfod Genedlaethol (Llangefni) 
* **Cadair:** Gwilym Tilsley (Tilsli)
* **Coron:** Dyfnallt Morgan
* **Medal Ryddiaeth:** Tom Parri Jones, *Teisennau Berffro*

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Chen Ning Yang a Tsung-Dao Lee
* **Cemeg:** Alexander R. Todd
* **Meddygaeth:** Daniel Bovet
* **Llenyddiaeth:** Albert Camus
* **Heddwch:** Lester B. Pearson

## Cyfeiriadau
1950au

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**

**Arweinwyr y Byd**
* Pab Pïws XII (tan 1958)
* Pab Ioan XXIII
* Brenin George VI (y Deyrnas Unedig, tan 1952)
* Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Clement Attlee (y Deyrnas Unedig, tan 1951)
* Prif Weinidog Syr Winston Churchill (y Deyrnas Unedig, tan 1955)
* Prif Weinidog Anthony Eden (y Deyrnas Unedig, tan 1957)
* Prif Weinidog Harold Macmillian (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Harry S Truman (Unol Daleithiau, tan 1953)
* Arlywydd Dwight D. Eisenhower (Unol Daleithiau)
* Arweinydd Ioseff Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd, tan 1953)
* Prif Ysgrifennydd y Plaid Comiwnyddol Georgi Malenkov (Георги Максимилянович Маленков) (Undeb Sofietaidd, tan 1955)
* Prif Ysgrifennydd y Plaid Comiwnyddol Nikita Khrushchev (Никита Сергеевич Хрущёв) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Plaid Comiwnyddol Mao Zedong (毛澤東) (Tsieina)
* Kim Il-sung
* Jawaharlal Nehru
* Konrad Adenauer
* Charles de Gaulle
* Francisco Franco
* Fidel Castro
* Gamal Abdel Nasser
* David Ben-Gurion

**Diddanwyr**
* James Dean
* Audrey Hepburn
* Buddy Holly
* Jerry Lewis
* Groucho Marx
* Elvis Presley
* P. Ramlee


Categori:Degawdau'r 20fed ganrif
1954

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1949 1950 1951 1952 1953 - **1954** - 1955 1956 1957 1958 1959

----

## Digwyddiadau
*14 Ionawr - Priodas Marilyn Monroe a Joe DiMaggio.
*25 Chwefror - Mae Gamal Abdel Nasser yn dod prif weinidog yr Aifft.
*13 Mawrth – 7 Mai - Brwydr Dien Bien Phu
*1 Tachwedd - Dechreuad y Rhyfel Algeria
*4 Rhagfyr - Agoriad y Burger King cyntaf, yn Miami, Florida.

## Genedigaethau
*6 Ionawr - Anthony Minghella, cyfarwyddwr ffilm (m. 2008)
*29 Ionawr - Oprah Winfrey, cyflwynydd teledu
*18 Chwefror - John Travolta, actor
*26 Mawrth - Dewi Llwyd, darlledwr
*7 Ebrill - Jackie Chan, actor
*19 Ebrill - Jon Owen Jones, gwleidydd
*23 Ebrill - Michael Moore, cyfarwyddwr ffilm
*16 Awst
**James Cameron, cyfarwyddwr, cynhyrchydd a sgriptiwr
**George Galloway, gwleidydd
*21 Medi - Shinzo Abe, prif weinidog Japan (m. 2022)
*23 Medi - Cherie Booth, bargyfreithwraig a gwraig Tony Blair
* 19 Hydref - Ken Stott, actor
* 23 Hydref - Ang Lee, cyfarwyddwr ffilm
* 24 Hydref
**Thomas Mulcair, gwleidydd
**Malcolm Turnbull, Prif Weinidog Awstralia
*1 Tachwedd - Katie Curtis, seiclwr

## Marwolaethau
*6 Mai - J. J. Williams, bardd, 84
*19 Mai - Charles Ives, cyfansoddwr
*7 Mehefin - Alan Turing, mathemategydd, 41
*10 Gorffennaf - Jack Anthony, joci, 64
* 13 Gorffennaf - Frida Kahlo, arlunydd, 47
*3 Awst - Colette, nofelydd, 81
*29 Medi - William John Gruffydd, awdur, 73
*1 Tachwedd - Judy Marks, awdures
*3 Tachwedd - Henri Matisse, arlunydd, 84
*28 Tachwedd - Enrico Fermi, ffisegydd, 53

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Doctor in the House*, gyda Donald Houston
**On the Waterfront*, gyda Marlon Brando
**Saith Samurai*
**Godzilla*

### Llyfrau
*Dannie Abse - ''Ash on a Young Man's Sleeve*
*Kingsley Amis -*Lucky Jim*
*Driss Chraïbi - *Le passé simple*
*Margiad Evans - *The Nightingale Silenced*
*Dylan Thomas - *Quite Early One Morning*

### Cerddoriaeth
*"Misty" gan Johnny Burke ac Erroll Garner
*Alun Hoddinott - Concerto i Glarinét
*Daniel Jones - Symffoni rhif 4

## Eisteddfod Genedlaethol (Ystradgynlais)
* **Cadair:** John Evans
* **Coron:** E. Llwyd Williams
* **Medal Ryddiaeth:** O. E. Roberts, *Y Gor o Ystradgynlais''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Max Born a Walther Bothe
***Cemeg:** Linus Pauling
***Meddygaeth:** John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller a Frederick Chapman Robbins
***Llenyddiaeth:** Ernest Hemingway
***Heddwch:** Swyddfa yr Uwch-Comisiynydd y Cenhedloedd Unedig am Ffoaduriaid

## Cyfeiriadau
1958

19g - **20g** - 21g
1900au 1910au 1920au 1930au 1940au - **1950au** - 1960au 1970au 1980au 1990au 2000au
1953 1954 1955 1956 1957 - **1958** - 1959 1960 1961 1962 1963

----

## Digwyddiadau
* 8 Ionawr - Mae Bobby Fischer (14) yn ennill y Pencampwriaeth Gwyddbwyll yr Unol Daleithiau.
* 1 Chwefror - Lansiwyd y lloeren Americanaidd gyntaf, Explorer 1 o Cape Canaveral.
* 1 Mai - Arturo Frondizi yn dod yn Arlywydd yr Ariannin.
* 6 Mai - crogi Vivian Teed yng Ngharchar Abertawe, y tro olaf i'r gosb eithaf gael ei gweinyddu yng Nghymru.
* 15 Mai - Yr Undeb Sofietaidd yn lawnsio Sputnik 3.

## Genedigaethau
*15 Ionawr - Boris Tadić, Arlywydd Serbia
*24 Ionawr - Jools Holland, cerddor
*2 Mawrth - Ian Woosnam, golffwr
*14 Mawrth - Albert II, tywysog Monaco
*21 Mawrth - Gary Oldman, actor
*23 Mai - Drew Carey, actor
*27 Mai - Neil Finn, cerddor
* 7 Mehefin - Prince, cerddor (m. 2016)
*19 Gorffennaf
**Kazushi Kimura, pêl-droediwr
**Angharad Tomos, awdures
*16 Awst
**Angela Bassett, actores
**Madonna, cantores
*29 Awst - Michael Jackson, Canwr (m. 2009)
*16 Hydref - Tim Robbins, actor
*24 Tachwedd - Robin Llywelyn, awdur
*6 Rhagfyr - Nick Park, gwneuthurwr ffilmiau wedi'u hanimeiddio

## Marwolaethau
*11 Ionawr - Edna Purviance, actores, 62
*1 Chwefror - Ernest Jones, seicolegydd, 79
*12 Chwefror - Beatrice Ferrar, actores, 81
*13 Chwefror - Christabel Pankhurst, gwleidydd ac awdur, 77
*16 Ebrill - Rosalind Franklin, cemegydd, 37
*19 Ebrill - Billy Meredith, pêl-droediwr, 83
*20 Gorffennaf - Margaret Haig Thomas, 75
*25 Medi - Henry Arthur Evans, gwleidydd, 60
*9 Hydref - Pab Pïws XII, 82
*28 Tachwedd - Gareth Jones, actor, 33

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Look Back in Anger*, gyda Richard Burton
**The Wind Cannot Read*, gyda Ronald Lewis
**Vertigo*, gan Alfred Hitchcock

### Llyfrau
*Truman Capote - ''Breakfast at Tiffany's*
*Aneirin Talfan Davies - *Englynion a Chywyddau*
*Islwyn Ffowc Elis - *Blas y Cynfyd*
*Bobi Jones - *Nid yw'r Dŵr yn Plygu*
*D. Gwenallt Jones - *Cofiant Idwal Jones*
*Claude Lévi-Strauss - *Anthropologie structurale*

### Drama
*George Fisher - *Y Ferch a'r Dewin*
*John Gwilym Jones - *Lle Mynno'r Gwynt*
*Saunders Lewis - *Brad*

### Cerddoriaeth
*Daniel Jones - *The Country Beyond the Stars* (cantata)
*Richard Rodgers ac Oscar Hammerstein II - *Flower Drum Song* (sioe Broadway)
*Grace Williams - *Six Poems by Gerard Manley Hopkins for contralto and string sextet*

## Eisteddfod Genedlaethol (Glyn Ebwy)
* **Cadair:** T. Llew Jones
* **Coron:** Llewelyn Jones
* **Medal Ryddiaeth:** E. Cynolwyn Pugh, *Ei Ffanffer ei Hun''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Pavel Cherenkov,  Ilya Frank ac Igor Tamm
***Cemeg:** Frederick Sanger
***Meddygaeth:** George Beadle, Edward Tatum a Joshua Lederberg
***Llenyddiaeth:** Boris Pasternak
***Heddwch:** Dominique Pire
1995

19g - **20g** - 21g
1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au
1990 1991 1992 1993 1994 - **1995** - 1996 1997 1998 1999 2000

----
## Digwyddiadau 
*1 Ionawr - Creu Sefydliad Masnach y Byd
*16 Ionawr - Eirlithriad ym mhentref Súðavík, Gwlad yr Iâ; 14 o bobl yn cael eu lladd
*17 Ionawr - Daeargryn ger Kobe, Japan
*1 Chwefror - Diflannodd y cerddor Richey Edwards yn Llundain
*19 Ebrill - Ffrwydrad Dinas Oklahoma yn Unol Daleithiau America
*24 Ebrill - Etholiad cyffredinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill. 
*27 Mai - Mae Gareth Thomas yn ennill ei gap cyntaf dros Gymru.
*26 Hydref - Eirlithriad ym mhentref Flateyri, Gwlad yr Iâ; 20 o bobl yn cael eu lladd
*28 Tachwedd - Cytundeb Barcelona
*14 Rhagfyr - Cytundeb Drayton

## Genedigaethau 
*12 Mai - Luke Benward, actor o'r Unol Daleithiau

## Marwolaethau 
* 9 Ionawr - Peter Cook, comediwr, 57
* 28 Ionawr - Philip Burton, athro, cyfarwyddwr theatr a chynhyrchydd teledu, 90
* 4 Chwefror - David Alexander, canwr, 56
* 8 Chwefror - Rachel Thomas, actores, 89
* 11 Mawrth - Myfanwy Talog, actores, 50
* 28 Mawrth - Julian Cayo-Evans, cenedlaetholwr Cymreig, 57
* 21 Ebrill - Tessie O'Shea, cantores a chomedïwr, 82
* 25 Ebrill - Ginger Rogers, actores, 83
* 18 Mai - Elizabeth Montgomery, actores, 62
* 26 Mai - Friz Frelang, arlunydd, 88
* 16 Gorffennaf - Stephen Spender, bardd, 86
* 21 Mehefin - Tristan Jones, morwr, 66
* 25 Medi - Dave Bowen, pêl-droediwr, 67
* 28 Medi - Lynette Roberts, bardd, 86
* 14 Hydref - Edith Pargeter, nofelydd, 82
* 22 Hydref - Syr Kingsley Amis, nofelydd a bardd, 73
* 2 Rhagfyr - Robertson Davies, awdur

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Braveheart* gyda Mel Gibson
* *The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain*, gyda Kenneth Griffith
* *Y Mapiwr*
* *Toy Story*

### Llyfrau
* Robin Llywelyn - *Y Dwr Mawr Llwyd*
* R. S. Thomas - *No Truce with the Furies*
* Urien Wiliam - *Breuddwyd Rhy Bell*

### Drama
* Ian Rowlands - *Love in Plastic*

### Cerddoriaeth
* *Beatles Anthology*, Cyfrol 1
* Robin Huw Bowen - *Cerddoriaeth Telyn Cymru)*
* Carreg Lafar - *Ysbryd y Werin*
* Dafydd Iwan - *Cân Celt*
* *Triskedekaphilia* (albwm)

## Eisteddfod Genedlaethol (Bro Colwyn) 
* **Cadair:** Tudur Dylan Jones
* **Coron:** Aled Gwyn
* **Medal Ryddiaeth:** Angharad Jones, *Y Dylluan Wen*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Beryl Stafford Williams, *Mellt yn Taro*

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg** Martin L. Perl a Frederick Reines
* **Cemeg** Paul J. Crutzen, Mario J. Molina a F. Sherwood Rowland
* **Meddygaeth** Edward B. Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard ac Eric Wieschaus
* **Llenyddiaeth** Seamus Heaney
* **Economeg** Robert Lucas Jr

## Cyfeiriadau
Categori:1995
1974

19g - **20g** - 21g
1920au 1930au 1940au 1950au 1960au - **1970au** - 1980au 1990au 2000au 2010au 2020au 
1969 1970 1971 1972 1973 - **1974** - 1975 1976 1977 1978 1979

----

## Digwyddiadau 
*Aelodau Seneddol yn cael yr hawl i dyngu llw yn Gymraeg yn ogystal â Saesneg. Gwnaeth 11 allan o 36 hynny.
*Alec Jones yn cael y mwyafrif mwyaf yn Rhondda (etholaeth seneddol): 34,481 o bleidleisiau.

### Ionawr
*23 Ionawr - Digwyddiad y Berwyn

### Chwefror
*1 Chwefror - Tân mawr yn São Paulo; 177 o bobl yn colli ei bywydau
*28 Chwefror – Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig

### Mawrth
*5 Mawrth - John Morris yn dod yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru.  Elwyn Jones yn dod yn Arglwydd Ganghellor

### Ebrill
*1 Ebrill – diwygio llywodraeth leol yng Nghymru a Lloegr o dan y Deddf Llywodraeth Leol 1972

### Mai
### Mehefin
*1 Mehefin - Trychineb Flixborough yn Lloegr.
*9 Mehefin - Jody Scheckter yn ennill y Grand Prix Sweden.

### Gorffennaf
*25 Gorffennaf - Constantinos Karamanlis yn dod Prif Weinidog Gwlad Groeg

### Awst
*28 Awst - Geir Hallgrímsson yn dod Prif Weinidog Gwlad yr Iâ

### Medi
*12 Medi - Diorseddwyd Haile Selassie, ymerawdwr Ethiopia ers 1930.

### Hydref
*10 Hydref – Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig

### Tachwedd
*21 Tachwedd - Bomio y tafarn "Mulberry Bush" a'r "Tavern in the Town" yn Birmingham, Lloegr; 21 o bobol yn colli ei bywydau.

### Rhagfyr
## Genedigaethau 
*16 Ionawr - Kate Moss, model
*30 Ionawr - Christian Bale, actor
*13 Chwefror - Robbie Williams, canwr
*17 Ebrill - Victoria Beckham, cantores a dylunydd ffasiwn
*28 Ebrill - Penélope Cruz, actores
* 7 Mehefin - Giorgio Marengo, esgob
*24 Gorffennaf
**Eugene Mirman, actor
**Atsuhiro Miura, pêl-droediwr
*1 Medi - Filip Nikolic, canwr (m. 2009)
*6 Medi
**Tim Henman, chwaraewr tenis
**Nina Persson, cantores
* 28 Hydref - Joaquin Phoenix, actor
* 29 Hydref - Alexandre Lopes, pêl-droediwr
*4 Tachwedd - Matthew Rhys, actor

## Marwolaethau 
*9 Ionawr - Dora Herbert Jones, cantores a gweinyddydd, 83
*2 Ebrill - Georges Pompidou, Arlywydd Ffrainc, 62
*5 Ebrill - Giovanni D'Anzi, canwr, 68
*22 Mehefin - Darius Milhaud, cyfansoddwr, 81
*28 Hydref - David Jones, bardd ac arlunydd, 78
*Tachwedd - Bessie Jones, cantores soprano, 87
*25 Tachwedd - U Thant, diplomydd, 65

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Chinatown* (gyda Jack Nicholson)
**The Klansman* (gyda Richard Burton)

### Llyfrau
*T. Glynne Davies - *Marged*
*Islwyn Ffowc Elis - *Marwydos*
*Richard Vaughan - *Dewin y Daran*
*Harri Webb - *A Crown for Branwen*

### Cerddoriaeth
**Mack and Mabel* (sioe Broadway)
*Alun Hoddinott - *The Beach of Falesa* (opera)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caerfyrddin) 
***Cadair:** Moses Glyn Jones
***Coron:** William R. P. George
* **Medal Ryddiaeth:** Dafydd Ifans, *Eira Gwyn yn Salmon*

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** Syr Martin Ryle ac Antony Hewish
***Cemeg:** Paul Flory
***Meddygaeth:** Albert Claude, Christian de Duve a George Emil Palade
***Llenyddiaeth:** Eyvind Johnson a Harry Martinson
***Economeg:** Gunnar Myrdal a Friedrich von Hayek
***Heddwch:** Séan MacBride ac Eisaku Satō

## Cyfeiriadau
1981

19g - **20g** - 21g
1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au
1976 1977 1978 1979 1980 - **1981** - 1982 1983 1984 1985 1986 

----

## Digwyddiadau 
### Ionawr
*1 Ionawr - Gwlad Groeg yn dod yn aelod y Gymuned Ewropeaidd
*15 Ionawr - Lech Wałęsa yn ymweld Pab Ioan Pawl II yn y Fatican.

### Chwefror
*4 Chwefror - Gro Harlem Brundtland yn dod yn Brif Weinidog Norwy.
*9 Chwefror - Wojciech Jaruzelski yn dod yn Brif Weinidog Gwlad Pwyl.

### Mawrth
*29 Mawrth - Marathon Llundain cyntaf

### Ebrill
*4 Ebrill - Bucks Fizz yn ennill y Cystadleuaeth Cân Eurovision

### Mai
*21 Mai - François Mitterrand yn dod yn Arlywydd Ffrainc

### Mehefin
### Gorffennaf
*16 Gorffennaf - Mahathir Mohamad yn dod yn Brif Weinidog Maleisia.
*29 Gorffennaf - Priodas Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru a Diana, Tywysoges Cymru

### Awst
### Medi
*26 Medi - Agoriad y Tŵr Sydney yn Awstralia

### Hydref
*18 Hydref - Mae Andreas Papandreou yn dod yn brif weinidog Gwlad Groeg.

### Tachwedd
### Rhagfyr
## Genedigaethau 
*28 Ionawr - Elijah Wood, actor
*31 Ionawr - Justin Timberlake, cerddor
*13 Mawrth - Ryan Jones, pêl-droediwr
*28 Mawrth - Gareth David-Lloyd, actor
* 7 Mehefin
**Anna Kournikova, chwaraewraig tenis
**Larisa Oleynik, actores
*31 Gorffennaf - Eric Lively, actor
*4 Medi - Beyoncé Knowles, cantores
*6 Medi
**Santiago Salcedo, pêl-droediwr
**Yuki Abe, pêl-droediwr
*8 Medi
**Teruyuki Moniwa, pêl-droediwr
**Daiki Takamatsu, pêl-droediwr
*26 Medi - Serena Williams
* 19 Hydref - Heikki Kovalainen, gyrrwr Fformiwla Un
* 25 Hydref - Shaun Wright-Phillips, pêl-droediwr
*2 Rhagfyr - Britney Spears, cantores

## Marwolaethau 
*23 Ionawr - Samuel Barber, cyfansoddwr, 70
*9 Chwefror - Bill Haley, cerddor, 55
*1 Mawrth - Dr Martyn Lloyd-Jones, pregethwr
*8 Mawrth - Evelyn Nigel Chetwode Birch, Arglwydd Rhyl, gwleidydd
*13 Ebrill - Gwyn Thomas, awdur
*11 Mai - Bob Marley, cerddor, 36
*23 Gorffennaf - Goronwy Roberts, gwleidydd
*18 Awst  - Anita Loos, awdur, 91
*6 Hydref - Anwar Sadat, Arlywydd yr Aifft, 62
*16 Hydref - Moshe Dayan, milwr a gwleidydd, 66
*31 Hydref - Lucile Blanch, arlunydd, 85
*29 Tachwedd - Natalie Wood, actores, 43

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Das Boot*
**Raiders of the Lost Ark*

### Llyfrau
**Irma Chilton - *Y Cwlwm Gwaed a storïau eraill*
**Eiluned Lewis - *The Old Home*
**Salman Rushdie - ''Midnight's Children*
**R. S. Thomas - *Between Here and Now*

### Drama
**Huw Roberts - *Pont Robat*

### Cerddoriaeth
**Daniel Jones - Symffoni no 10
**William Mathias - *Let the people praise Thee, O God*

## Eisteddfod Genedlaethol (Maldwyn) 
* **Cadair:** John Gwilym Jones
* **Coron:** Siôn Aled
* **Medal Ryddiaeth:** John Gruffudd Jones, *Casgliad o ysgrifau'' 
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** Nicolaas Bloembergen, Arthur Leonard Schawlow a Kai Siegbahn
***Cemeg:** Kenichi Fukui a Roald Hoffmann
***Meddygaeth:** Roger Wolcott Sperry, David H. Hubel a Torsten Wiesel
***Llenyddiaeth:** Elias Canetti
***Economeg:** James Tobin
***Heddwch:** Uwch-Comisiynydd y Cenhedloedd Unedig am Ffoaduriaid

## Cyfeiriadau
Categori:1981
Ionawr

Mis cyntaf y flwyddyn yw **Ionawr**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r Lladin *Ianuarius* – hynny yw mis *Ianus* (Ianws), duw pyrth, drysau a dechreuadau.
thumb|left|Venceslao, *Ionawr*, 1390-1400, (Trento)

## Dywediadau 
* *Haf yn Ionawr, gaeaf yn yr haf*
* *Ionawr cynnes, Mai oer*
Chwefror

Ail fis y flwyddyn yw **Chwefror**. Mae ganddo 28 o ddyddiau (neu 29 mewn blynyddoedd naid) yn ôl calendr Gregori. Er hynny, mae'r dyddiad 30 Chwefror wedi cael ei ddefnyddio tair gwaith yn hanes y byd mewn rhai gwledydd.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r Lladin *februarius mensis* - hynny yw mis puredigaethau (*februa*).

## Dywediadau 
* ''Chwefror chwyth y neidr o'i nyth*
* *Chwefror garw; porchell marw*
**February filldyke*
**Genver a garg ar foz,*
:*C'hwevrer he dalc'hkloz*
:*(Mae Ionawr yn llanw'r ffos,*
:*Chwefror sy’n ei chadw ynghau)*
Mae adlais o hyn yn yr ymadrodd Saesneg am Chwefror fel mis y *filldyke'' (llenwi'r ffosydd).

## *Telynegion y misoedd*
Mae'r gyfrol *Telynegion Maes a Môr*, gan Eifion Wyn (1908) yn cynnwys cerdd i Chwefror.

Telynegion Misoedd. CHWEFROR

CHWYTH, aeafwynt, fel y mynnot, -
    Cryn fy ffenestr a fy nôr
Plyg y deri fel mieri -
    Dyro ddawns i longau’r môr;
Byr yw dydd a dyddiau Chwefror,
    Cynt y dâl yr hwyr na’r wawr;
Chwyth y crynddail hyd y cwmwl,
    Chwyth y ceinciau hyd y llawr.

Yn dy rwysg ac yn dy ryddid
    Tros y Cnicht a’r Moelwyn chwyth;
Cadw’r moethus yn ei gaban,
    Cadw’r neidr ar ei nyth;
Câr y wennol awel feddal,
    Car y gloyn glaear si,
Caraf finnau’th ruad dithau -
    Edn y ddrycin ydwyf fi.

Chwyth, aeafwynt, fel y mynnot, -
    Cladd y mynydd dan y lluwch,
Cladd y môr o dan yr ewin,
    Chwyth, aeafwynt, eto’n uwch;
Ond pe clywit ar ryw dalar
    Oenig cynnar yn rhoi brêf,
Tro oddiwrth y dalar honno,
    Paid a chwythu arno ef.

## Cyfeiriadau
Mawrth (mis)

:''Mae'r dudalen hon yn ymdrin â mis Mawrth. Gweler hefyd: Mawrth (planed), Dydd Mawrth.''

Trydydd mis y flwyddyn yw **Mawrth**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r Lladin *Martius mensis* – hynny yw mis *Mars* (Mawrth), duw rhyfel y Rhufeiniaid.

## Dywediadau 
* *Mawrth a ladd, Ebrill a fling*
* *Mawrth sych, pasgedig ych*
* *Mor sicr â Mawrth yn y Grawys*

Categori:Mawrth (mis)
Ebrill

Pedwerydd mis y flwyddyn yw **Ebrill**. Mae ganddo 30 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn dod o'r Lladin *mensis Aprilis*. Mae hwn yn deillio efallai o'r ferf *aperire* (agor) – cyfeiriad at y ffaith ei fod yn y tymor pan ddechraua coed a blodau i "agor" – ond mae tarddiad y gair yn ansicr.

## Dywediadau 
**Ebrill garw porchell marw* (T. O. Jones, *Diarhebion y Cymry*, Conwy, 1891)
**Mawrth a ladd, Ebrill a fling*
Mai

Pumed mis y flwyddyn yw **Mai**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Y Rhufeiniaid roddodd yr enw *Maius* i'r mis er anrhydedd Maia, duwies Roeg o ffrwythlondeb.

## Dywediadau 
* *Dim glaw Mai, dim mêl Medi*
**Ni thorro ei gythlwng ym Mai, cyfrifed ei hun gyda’r meirw*
Mehefin

Chweched mis y flwyddyn yw **Mehefin**. Mae ganddo 30 o ddyddiau.

Mae'r enw'n tarddu o'r gair Proto-Gelteg **medjo-samīno-*, sy'n golygu "canol haf". Cymharwch yr enw *Meitheamh* yn y Wyddeleg.

Mae diwrnod hiraf y flwyddyn – Hirddydd Haf neu Alban Hefin – yn digwydd ym Mehefin, ar yr 20fed neu'r 21ain o'r mis. Symudwyd yr hen ŵyl Geltaidd i Ddydd Gŵyl Ifan (24 Mehefin) gan yr Eglwys Gristnogol.

## Dywediadau 
* *Glaw Mehefin, cynnydd yr egin*
* *Yd yn ehedeg cyn Gŵyl Ifan a fedir yn Awst*
Gorffennaf

Seithfed mis y flwyddyn yw **Gorffennaf**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn tarddu o'r geiriau *gorffen* a *haf*.

## Dywediadau
**Tes Gorffennaf, ydau brasaf*
Awst

Wythfed mis y flwyddyn yw **Awst**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae enw'r mis yn tarddu o *Augustus mensis*, chweched mis yng nghalendr diweddarach y Rhufeiniaid, a gafodd ei ailenwi er anrhydedd yr ymerawdwr Augustus.

## Dywediadau
*''Sôn am Awst wyliau'r Nadolig''
Medi

Nawfed mis y flwyddyn yng Nghalendr Gregori yw **Medi**. Mae ganddo 30 o ddyddiau.

## Geirdarddiad 
Berfenw'r ferf Gymraeg "medi" yw enw'r mis Medi. Defnyddir yn ystyr y mis ers tua'r flwyddyn 1400. Ystyr y gair "medi" yw "torri ŷd": cyfeiriad at y cynhaeaf.

## Gwyliau, dathliadau a digwyddiadau 
* 7 Medi: Diwrnod Annibyniaeth Brasil
* 11 Medi: Diwrnod Cenedlaethol Catalwnia
* 16 Medi: Diwrnod Owain Glyndŵr
* 19 Medi: Diwrnod Rhyngwladol Siarad fel Môr-leidr
* 23 Medi: Diwrnod Dathlu Deurywioldeb

## Dywediadau 
* ''Awst a leinw'r gegin, Medi y seler''

## Cyfeiriadau 

Categori:Misoedd
Hydref

:''Mae'r dudalen hon yn ymdrin â mis Hydref. Gweler hefyd: Hydref (tymor).''
Degfed mis y flwyddyn yw **Hydref**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.
[chwith|bawd|Y dail yn crino ym mis Hydref yn ymyl [Llyn Bod Petrual]]
Tachwedd

Unfed mis ar ddeg y flwyddyn yw **Tachwedd**. Mae ganddo 30 o ddyddiau.

Gair anarferedig â'r ystyr "lladd" yw "tachwedd". Mae enw'r mis yn cyfeirio at yr adeg, cyn dechrau'r gaeaf, pan gafodd y rhan mwyaf o wartheg eu lladd er mwyn sicrhau y byddai digon o fwyd anifeiliaid i bara tan y gwanwyn ac i ddarparu cyflenwad o gig drwy'r tymor oer.
Rhagfyr

Deuddegfed mis y flwyddyn yw **Rhagfyr**. Mae ganddo 31 o ddyddiau.

Mae'r enw'n adlewyrchu'r ffaith mai hwn yw'r mis pan fydd y dyddiau ar eu byrraf. (Ystyr y ferf *rhagfyrhau* yw "gwneud yn fyrrach".)

Dethlir y Nadolig ar 25 Rhagfyr.
1965

19g - **20g** - 21g
1910au 1920au 1930au 1940au 1950au - **1960au** - 1970au 1980au 1990au 2000au 2010au
1960 1961 1962 1963 1964 - **1965** - 1966 1967 1968 1969 1970

----

## Digwyddiadau
### Ionawr
*26 Ionawr - Hindi yn cael ei datgan yn iaith swyddogol India
*30 Ionawr - Angladd Syr Winston Churchill yn Llundain

### Chwefror
*18 Chwefror - Annibyniaeth y Gambia

### Mawrth
*20 Mawrth - Dechreuad y rhyfel rhwng India a Phacistan

### Ebrill
*5 Ebrill - Ffilm *My Fair Lady* yn ennill 8 Gwobr yr Academi.

### Mai
*1 Mai - Brwydr Dong-Yin

### Mehefin
*Helynt Brewer Spinks, pan geisiodd rheolwr ffatri yn Nhanygrisiau wahardd y Gymraeg yn y gweithle, yn torri allan

### Gorffennaf
*16 Gorffennaf - Agorfa y twnnel Mont Blanc

### Awst
*15 Awst - Cyngerdd Y Beatles yn Shea Stadium, UDA

### Medi
*23 Medi - Diwedd y rhyfel rhwng India a Pacistan.

### Hydref
*28 Hydref - Cwblhau'r gwaith y Gateway Arch yn St Louis, Missouri, UDA.

### Tachwedd
*9 Tachwedd - Roger Allen LaPorte losgodd ei hunan i farwolaeth mewn protest yn erbyn y Rhyfel Fiet Nam.

### Rhagfyr
*22 Rhagfyr - ''Coup d'état* yn Dahomey.

## Genedigaethau
*5 Ionawr - Vinnie Jones, pêl-droediwr
*20 Ionawr - Sophie Rhys-Jones
*25 Mawrth - Sarah Jessica Parker, actores
*15 Gorffennaf - Alistair Carmichael, gwleidydd
*31 Gorffennaf - J. K. Rowling, nofelydd plant
*11 Medi
**Moby, cerddor, DJ a ffotograffiaid
**Graeme Obree, seiclwr
**Bashar al-Assad, cyn-Arlywydd Syria

*14 Medi - Dmitry Medvedev, Arlywydd Rwsia
*16 Hydref - Steve Lamacq, newyddiadwr a DJ
*9 Tachwedd - Bryn Terfel, canwr opera

## Marwolaethau
*4 Ionawr - T. S. Eliot, bardd, 76
*24 Ionawr - Winston Churchill, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 90
*15 Chwefror - Nat King Cole, canwr a phianydd, 45
*21 Chwefror - Malcolm X, gwleidydd, 39
*23 Chwefror - Stan Laurel, comediwr, 74
*3 Mai - Howard Spring, nofelydd, 76
*13 Mehefin - Martin Buber, athronydd, 87
*27 Awst - Le Corbusier, pensaer, 77
* 16 Rhagfyr - W. Somerset Maugham, dramodydd, nofelydd ac awdur, 91

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**The Sound of Music*
**Chimes at Midnight*, gyda Orson Welles
**Doctor Zhivago*

### Llyfrau
*Gwilym Meredydd Jones - *Dawns yr Ysgubau*
*Julian Mitchell - *The White Father*

### Drama
*Samuel Beckett - *Come and Go*
*Michel Tremblay - *Les Belles-Sœurs*

### Cerddoriaeth
#### Albymau
*The Beatles - *Help!* (albwm)

#### Eraill
*György Ligeti - *Requiem*
*David Wynne - *Cymric Rhapsody rhif 1*

## Eisteddfod Genedlaethol (Y Drenewydd)
* **Cadair:** William David Williams
* **Coron:** Tom Parri Jones
* **Medal Ryddiaeth:** Eigra Lewis Roberts, *Cyfrol o Ysgrifau''

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger a Richard Feynman
***Cemeg:** Robert Burns Woodward
***Meddygaeth:** François Jacob, André Michel Lwoff a Jacques Monod
***Llenyddiaeth:** Mikhail Sholokhov
***Heddwch:** Cronfa'r Plant y Cenhedloedd Unedig (UNICEF)

## Cyfeiriadau
Rhestr dyddiau'r flwyddyn

## Rhestr holl ddyddiau'r flwyddyn 
## Calendr 

Ionawr
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Chwefror
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
(29)
 
 
    

Mawrth
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Ebrill
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
    

Mai
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Mehefin
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
    

Gorffennaf
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Awst
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Medi
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
    

Hydref
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

Tachwedd
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
 
    

Rhagfyr
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
    

*
Dyddiau
Dyddiau
1982

19g - **20g** - 21g
1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au
1977 1978 1979 1980 1981 - **1982** - 1983 1984 1985 1986 1987

----

## Digwyddiadau 
### Ionawr
*11 Ionawr - Mark Thatcher, mab Margaret Thatcher, yn diflannu yn yr Anialwch y Sahara; fe'i canfuwyd yn ddiogel 6 diwrnod yn ddiweddarach.
*17 Ionawr - Etholiad arlywyddol yn y Ffindir; Mauno Koivisto yn ennill.

### Chwefror
*2 Chwefror - Dechreuad y "Cyflafan" Hama yn Syria

### Mawrth
*3 Mawrth - Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig, yn agor y Canolfan Barbican yn Llundain
*9 Mawrth - Charles Haughey yn dod yn Taoiseach Gweriniaeth Iwerddon

### Ebrill
*2 Ebrill - Yr Ariannin yn goresgyn Ynysoedd y Falklands/Malvinas, yn dechrau Rhyfel y Falklands/Malvinas. Lladdwyd 32 o filwyr o Gymru yn rhyfel y Malvinas / Falklands
*22 Ebrill - Etholiad cyfreddinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill. 

### Mai
*28 Mai - Brwydr Goose Green

### Mehefin
*8 Mehefin - Suddo y llong ryfel *Sir Galahad*

### Gorffennaf
*2 Gorffennaf - Roy Jenkins yn dod yn arweinydd Plaid y Democratiaid Cymdeithasol

### Awst
### Medi
### Hydref
*1 Hydref - Helmut Kohl yn dod yn Kanzler yr Almaen

### Tachwedd
* 1 Tachwedd S4C yn darllecu am y tro cyntaf
*12 Tachwedd - Yuri Andropov yn dod yn Ysgrifennydd Cyffredinol Plaid Gomiwnyddol Yr Undeb Sofietaidd

### Rhagfyr
## Genedigaethau 
*9 Ionawr - Catherine, Duges Caergrawnt
*25 Ionawr - Noemi, cantores Eidalaidd
*1 Chwefror - Gavin Henson, chwaraewr rygbi
*21 Mehefin - Tywysog William o Gymru
* 18 Hydref
**Svitlana Loboda, cantores
**Ne-Yo, canwr
* 20 Hydref - Becky Brewerton, golffwraig
* 28 Hydref - Matt Smith, actor
*29 Tachwedd - Imogen Thomas, model

## Marwolaethau 
*5 Chwefror - Ronald Welch, nofelydd, 72
* 17 Chwefror - Thelonious Monk, pianydd a chyfansoddwr jazz, 64
*5 Mawrth - John Belushi, comediwr, 33
*19 Mai - Elwyn Jones, awdur
*17 Gorffennaf - Bob John, pêl-droediwr, 83
* 18 Hydref - James Idwal Jones, gwleidydd, 82
* 19 Hydref - Iorwerth Peate, llenor a sylfaenydd Amgueddfa Werin Cymru, 81
* 3 Tachwedd - E. H. Carr, hanesydd, 90
*4 Tachwedd - Talfryn Thomas, actor, 60
*24 Rhagfyr - Louis Aragon, bardd a nofelydd, 85

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Blade Runner*
**Gandhi*, gyda Ben Kingsley
**E.T. the Extra-Terrestrial*
**Tootsie*, gyda Dustin Hoffman

### Llyfrau
*Gwynfor Evans - *Bywyd Cymro*
*R. Tudur Jones - *Darganfod Harmoni*

### Cerddoriaeth
*Kate Bush - *Dreaming*
*William Mathias *Lux Aeterna*

## Eisteddfod Genedlaethol (Abertawe) 
* **Cadair:** Gerallt Lloyd Owen
* **Coron:** Eirwyn George
* **Medal Ryddiaeth:** Gwilym Meredith Jones, *Ochr Arall y Geiniog*
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel 
***Ffiseg:** Kenneth G. Wilson
***Cemeg:** Aaron Klug
***Meddygaeth:** Sune Bergström, Bengt I. Samuelsson a John Vane
***Llenyddiaeth:** Gabriel García Márquez
***Economeg:** George Stigler
***Heddwch:** Alva Myrdal ac Alfonso García Robles

## Cyfeiriadau
11 Mai

**11 Mai** yw'r cant tri deg unfed (131fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (132fed mewn blynyddoedd naid). Erys 234 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1812 - Ymosodiad ar Spencer Perceval.
* 1858 - Minnesota yn dod yn dalaith yr Unol Daleithiau.
* 1867 - Lwcsembwrg yn ennill ei hannibyniaeth.
* 2010 - David Cameron yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Irving Berlin]]
[bawd|140px|dde|[Richard Feynman]]
* 1739 - Eleanor Butler, uchelwraig (m. 1829)
* 1866 - Clare Atwood, arlunydd (m. 1962)
* 1877 - Jeanne Baudot, arlunydd (m. 1957)
* 1880 - David Davies, Barwn 1af Davies, gwleidydd (m. 1944)
* 1888 - Irving Berlin, cyfansoddwr a thelynegwr (m. 1989)
* 1892 - Fonesig Margaret Rutherford, actores (m. 1972)
* 1900 - Pridi Banomyong, gwleidydd (m. 1983)
* 1904 - Salvador Dalí, arlunydd (m. 1989)
* 1907 - Eva Schulze-Knabe, arlunydd (m. 1976)
* 1909 - Aneirin Talfan Davies, awdur (m. 1980)
* 1911 - Phil Silvers, comedïwr (m. 1985)
* 1918 - Richard Feynman, ffisegydd (m. 1988)
* 1924 - Antony Hewish, astroffisegwr (m. 2021)
* 1927 
**Bernard Fox, actor (m. 2016)
**Mort Sahl, digrifwr (m. 2021)
* 1948 - Pam Ferris, actores
* 1950 - Jeremy Paxman, newyddiadurwr
* 1951 - Kay Mellor, actores, sgriptiwraig a chyfansoddwraig (m. 2022)
* 1954 - Judith Weir, cyfansoddwraig
* 1963 - Natasha Richardson, actores (m. 2009)
* 1964 - John Parrott, chwaraewr snwcer
* 1977 - Marcos Paulo, pêl-droediwr
* 1981 - Daisuke Matsui, pêl-droediwr
* 1982 - Cory Monteith, canwr ac actor (m. 2013)
* 1983 - Holly Valance, cantores ac actores
* 1987 - Tomoaki Makino, pêl-droediwr
* 2000 - Ffion Morgan, pêl-droediwraig

## Marwolaethau 
[bawd|160px|dde|[Bob Marley]]
* 1778 - William Pitt, Iarll 1af Chatham, Prif Weinidog Brydain Fawr, 69
* 1812 - Spencer Perceval, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 49
* 1839 - John Harries, Cwrtycadno, meddyg traddodiadol a "dewin", 54
* 1907 - Ilka von Fabrice, arlunydd, 60
* 1944 - Florine Stettheimer, arlunydd, 72
* 1962 - Frieda Harris, arlunydd, 85
* 1963 - Herbert Spencer Gasser, meddyg, ffisiolegydd a seicolegydd, 74
* 1971 - Seán Lemass, Prif Weinidog Iwerddon, 70
* 1976 - Alvar Aalto, pensaer, 78
* 1981 - Bob Marley, cerddor, 36
* 2001 - Douglas Adams, awdur, 49
* 2020 - Jerry Stiller, actor a chomediwr, 92
* 2022 - Shireen Abu Akleh, newyddiadurwraig, 51
* 2023 - Shaun Pickering, peledwr, 61

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Cenedlaethol Technoleg (India)

0511
Mai, 11
1986

19g - **20g** - 21g
1930au 1940au 1950au 1960au 1970au - **1980au** - 1990au 2000au 2010au 2020au 2030au
1981 1982 1983 1984 1985 - **1986** - 1987 1988 1989 1990 1991

----

## Digwyddiadau 
### Ionawr
*25 Ionawr - Yoweri Museveni yn dod arweinydd Wganda

### Chwefror
*25 Chwefror - Corazon Aquino yn dod Arlywydd y Pilipinas

### Mawrth
### Ebrill
* 26 Ebrill Un o'r adweithyddion niwcliar yn ffrwydro yn Chernobyl yn Wcráin gan greu y drychineb niwcliar waethaf erioed. Lladdwyd 31 yn uniongyrchol gyda nifer llawer mwy yn marw o gancr yn y blynyddoedd dilynol.

### Mai
### Mehefin
### Gorffennaf
### Awst
* 2 Awst - Etholiad cyfreddinol Maleisia. Llywodraeth Mahathir Mohamad yn ennill. 
### Medi
### Hydref
### Tachwedd
### Rhagfyr
## Genedigaethau 
* 21 Chwefror - Charlotte Church, cantores
* 12 Ebrill - Helen Ward, pêl-droedwraig 
* 25 Mai - Geraint Thomas, seiclwr
* 13 Mehefin - Mary-Kate Olsen ac Ashley Olsen
* 2 Gorffennaf - Lindsay Lohan, actores a chantores
* 12 Medi 
**Yuto Nagatomo, pêl-droediwr
**Emmy Rossum, actores
* 23 Hydref - Emilia Clarke, actores
*8 Tachwedd
**Aaron Swartz, rhaglennydd cyfrifiadurol (m. 2013)
**Jamie Roberts, chwaraewr rygbi
* 22 Tachwedd - Oscar Pistorius, athletwr

## Marwolaethau 
* 24 Ionawr - L. Ron Hubbard, sylfaenydd Scientoleg, 75
* 11 Chwefror - Frank Herbert, nofelydd, 65
* 22 Chwefror - Jean Tangye, arlunydd, 66
* 5 Mawrth - Lewis Valentine, gwleidydd ac awdur, 92
* 6 Mawrth - Georgia O'Keeffe, arlunydd, 98
* 10 Mawrth - Ray Milland, actor, 79
* 14 Mawrth - Syr Huw Wheldon, darlledwr a rheolwr ar y BBC, 69
* 30 Mawrth - James Cagney, actor, 86
* 14 Ebrill - Simone de Beauvoir, athronydd ac awdures, 78
* 14 Mehefin - Jose Luis Borges, awdur, 86 
* 31 Awst - Henry Moore, arlunydd, 88
* 2 Tachwedd - Desi Arnaz, cerddor ac actor, 69
* 29 Tachwedd - Cary Grant, actor, 80
* 13 Rhagfyr - Glyn Daniel, hunafiaethydd, 72

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Milwr Bychan*
* *Rhosyn a Rhith*

### Llyfrau
* Kingsley Amis - *The Old Devils*
* J. Eirian Davies - *Cerddi*
* Rhiannon Davies Jones - *Dyddiadur Mary Gwyn*
* Elyn L. Jones - *Cyfrinach Hannah*
* Angharad Tomos - *Yma o Hyd*

### Cerddoriaeth
* Arwel Hughes - *Gloria Patri*
* Daniel Jones - *Cello Concerto*
* Bonnie Tyler - *Secrets Dreams And Forbidden Fire* (albwm)
* Andrew Lloyd-Webber - *The Phantom of the Opera* (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Abergwaun) 
* **Cadair:** Gwyn ap Gwilym
* **Coron:** T. James Jones
* **Medal Ryddiaeth:** Ray Evans, *Y Llyffant* 
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Robat Gruffudd, *Y Llosgi*

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Ernst Ruska, Gerd Binnig a Heinrich Rohrer
* **Cemeg:** Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee a John C. Polanyi
* **Meddygaeth:** Stanley Cohen, Rita Levi-Montalcini
* **Llenyddiaeth:** Wole Soyinka
* **Economeg:** James M. Buchanan
* **Heddwch:** Elie Wiesel

## Cyfeiriadau