Tor-cyfraith cyfundrefnol yn yr Unol Daleithiau

Ers ei gychwyn, mae tor-cyfraith cyfundrefnol yn Unol Daleithiau America wedi datblygu o fewn cylchoedd ethnig. Yn niwedd y 19g ymddangosodd y Maffia Eidalaidd mewn dinasoedd mawr yr Unol Daleithiau, ac ymhen fawr o dro buont yn cystadlu â chriwiau Iddewig a Gwyddelig am fonopolïau troseddol. Bu'r Maffia Americanaidd ar ei anterth o oes y Gwaharddiad (1920–33) hyd at y 1960au. Blodeuai pob math o drosedd yn sgil y 18fed Gwelliant i'r Cyfansoddiad, a waharddai gwerthu, cynhyrchu, a mewnforio alcohol yn yr Unol Daleithiau, wrth i'r Maffia fanteisio ar gyfleoedd i fragu cwrw a distyllio gwirodydd yn anghyfreithlon, a'u smyglo a gwerthu ar draws y wlad. Erbyn i'r 18fed Gwelliant gael ei ddirymu ym 1933, roedd y Maffia yn sefydliad cenedlaethol a chanddo ddylanwad ac adnoddau mewn dinasoedd mwyaf yr Unol Daleithiau. Heb reolaeth dros y fasnach alcohol bellach, trodd y maffiosi at weithgareddau anghyfreithlon eraill. Datblygodd hierarchaethau yn debyg i gwmnïau cyfreithlon, a'r Maffia ar ffurf cartél wedi ei rannu yn "deuluoedd" neu syndicetiau a chanddynt gyfrifoldeb dros ddinasoedd gwahanol. 

Defnyddiodd y Maffia sawl dull i herio'r gyfraith, gan gynnwys bygythiadau a thrais yn erbyn dioddefwyr a thystion, rhag iddynt hysbysu'r awdurdodau neu dystio yn ei erbyn; ymyrryd â'r rheithgor neu lwgrwobrwyo'r barnwr mewn achos llys; a thalu'r heddlu i oddef gweithgarwch y Maffia o fewn awdurdodaeth benodol. Mae tor-cyfraith cyfundrefnol wedi ei alluogi i raddau gan barodrwydd nifer o Americanwyr i oddef gweithgareddau anghyfreithlon a ystyrir yn droseddau di-ddioddef neu'n wendidau personol, er enghraifft gamblo neu'r diwydiant rhyw. O ganlyniad i'r fath agweddau, mae'r cyhoedd yn debycach o ariannu'r economi danddaearol, a'r awdurdodau yn debycach o anwybyddu'r tor-cyfraith i raddau. Mae'r rheiny a mân-droseddau tebyg yn darparu ffynhonnell economaidd ar gyfer nodweddion eraill sydd yn dreisgar ac yn ddinistriol i gymunedau. Prif fasnachau tor-cyfraith cyfundrefnol yn yr Unol Daleithiau yw gamblo anghyfreithlon a'r fasnach gyffuriau, ac yn ogystal daw arian o fentrau lled-gyfreithlon megis usuriaeth a chasglu ar fenthyciadau drwy drais, a racetirio busnesau er mwyn gwyngalchu arian. Defnyddir swyddfeydd gwerthu tai, cwmnïau casglu sbwriel, siopau glanhau dillad, a chynnal peiriannu gwerthu yn aml fel cwmnïau ffrynt am dor-cyfraith, yn ysglyfaeth am gynlluniau diogelu, neu yn fonopolïau i'w cynnal drwy drais a braw. Trosedd cyffredin yw herwgipio lorïau a lladrata'r nwyddau sydd ynddynt er mwyn eu gwerthu yn y farchnad ddu. Maent hefyd yn treiddio ac yn esbloetio undebau llafur, er enghraifft drwy embeslu o gronfeydd ariannol yr undeb.

## Y Maffia 
Mae'n bosib bod tua 1000 o "ddynion gwneud" yn y Maffia Americanaidd, ac 80% ohonynt yn byw yn Ninas Efrog Newydd a thalaith New Jersey. Y pum teulu yw'r Bonanno, y Colombo, y Genovese, y Gambino, a'r Lucchese. Maent hefyd yn gweithredu yn Boston, Chicago, Philadelphia, ac ym Miami a lleoliadau eraill yn ne Fflorida. I gyd, tybir bod 10,000 o aelodau cyswllt gan y Maffia ar draws yr Unol Daleithiau.

## Y Mob Iddewig 
## Y Mob Gwyddelig 
## Gangiau'r strydoedd 
Yn yr Unol Daleithiau, tueddir i gangiau'r strydoedd eu ffurfio ar sail ethnigrwydd. Y Bloods a'r Crips yw'r enwocaf o'r gangiau du, ac dechreuodd yr Almighty Latin Kings a'r Almighty Latin Queens gan Americanwyr Latino yn Chicago.

## Gangiau beiciau modur 
Yn sgil yr Ail Ryfel Byd datblygodd gangiau beiciau modur yn yr Unol Daleithiau, wrth i gyn-filwyr ymuno â chlybiau beiciau modur a throi at dor-cyfraith. Cafodd delwedd y beiciwr ar herw ei boblogeiddio gan ffilmiau'r 1950au a'r 1960au. Chwyddodd y gangiau wrth i gyn-filwyr Rhyfel Fietnam ymuno yn y 1970au a'r 1980au. Y bedair gang fawr heddiw yw'r Bandidos, y Hells Angels, yr Outlaws, a'r Pagans.

## Cartelau cyffuriau 
## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* P. Huston, *Tongs, Gangs, and Triads: Chinese Crime Groups in North America* (Boulder, Colorado: Paladin Press, 1995).
* J. B. Jacobs, *Busting the Mob: United States v. Cosa Nostra* (Efrog Newydd: New York University Press, 1994).
* V. Peterson, *The Mob* (Ottowa: Green-Hill Press, 1983).


Unol Daleithiau
Cyfundrefnol