Tost

]]
 ar dost]]

Mae **tost**, hefyd **tostyn**, **bara crasu** weithiau yn anffurfiol **tôst** er mwyn adlewyrchu ynganiad Gogleddol o'r gair, yn fara sydd wedi'i frownio gan wres pelydrol. Mae'r brownio yn ganlyniad adweithiad Maillard, gan newid blas y bara a'i wneud yn gadarnach fel ei bod hi'n haws taenu topiau arno. Mae tostio yn ddull cyffredin o wneud hen fara yn fwy blasus. Mae bara yn aml yn cael ei dostio gan ddefnyddio tostiwr, ond defnyddir poptai tostiwr hefyd. Mae bara wedi'i sleisio ymlaen llaw yn fwyaf cyffredin.

Mae tost yn cael ei fwyta'n gyffredin gyda menyn neu farjarîn, cawl neu ychwanegiadau melys, fel jam neu marmalêd. Yn rhanbarthol, gall taeniadau sawrus, fel menyn cnau mwnci neu trwyth burum (fel Marmite ym Mhrydain), fod yn boblogaidd hefyd. Efallai y bydd tost menyn hefyd yn cyd-fynd â seigiau sawrus, yn enwedig cawliau neu stiwiau, a gellir ei gynnwys gyda chynhwysion mwy maethlon fel wyau neu ffa pôb fel pryd ysgafn. Mae tost yn fwyd brecwast cyffredin. Mae bagels a myffins Saesneg hefyd yn cael eu tostio.

Gall tost gynnwys carcinogenau (acrylamid) a achosir gan y broses frownio.

## Etymoleg a hanes
, *Lucky Strike*, 1917]]

Daw'r gair tost o'r Lladin *torrere*' 'i logsi'. Mae un o'r cyfeiriadau cyntaf at dost mewn print mewn rysáit ar gyfer 'Oyle Soppys' (winwns â blas wedi'u stiwio mewn galwyn o hen gwrw a pheint o olew) o 1430. Yn y 1400au a'r 1500au, cafodd tost ei daflu neu ei fwyta ar ôl iddo gael ei ddefnyddio fel cyflasyn ar gyfer diodydd. Mae tost wedi cael ei ddefnyddio fel elfen o fwyd haute Americanaidd ers o leiaf y 1850au.

## Tost a'r Gymraeg
Ceir y cyfeiriad ysgrifenedig cynharaf i "tost" yn y Gymraeg yng ngheiriadur *A Dictionary in Englyshe and Welshe*, 1547, a olgwyd gan William Salisbury, lle gwelir "*tost* ne vara cras A tooste". Yn ogystal â chyfeirio at tost fel rhywbeth i'w fwyta, caiff hefyd ei ddefnyddio fel cymhareb ar gyfer bod yn gynnes, "ti'n gynnas fel tostyn".

Mae'n gyd-ddigwyddiad bod y gair "tost" yn y Gymraeg hefyd yn golygu "llym, garw, creulon, dolurus, sâl," ayyb yn enwedig i siaradwyr tafodiaeth y De. Mae'r ystyr yma i'r gair yn annibynnol o'r weithredu o grasu bara a credir iddo ddod o'r Lladin *tostus* ("llosg"). Ceir y cyfeiriad cynharaf i'r gair yma o'r 12g gyda'r cwpled o gerdd, ''A'r uagyl eur y phenn,fowch recddi / Val rac tan, tost yd wan, tyst Duw iti''. Caiff "tost" hefyd ei ddefnyddio yng nghyd-destun "it grieves" a ceir y cyfeiriad cynharaf iddyn yn Llyfr Gwyn y Mabinogi o'r 14g gyda'r frawddeg, "Tost uu genthi hi erchi hynny idi" ("tost fu ganddi hi, erchi hynny iddi").

## Paratoi
Mewn cegin gartref fodern, mae tost fel arfer yn cael ei wneud mewn teclyn trydanol pwrpas arbennig, tostiwr. Rhoddir bara wedi'i dafellu yn y slotiau ar ben y tostiwr, gosodir y lefel ddymunol o dostrwydd, a chaiff lifer ei wthio i lawr. Mae'r tostiwr yn popio'r tost pan fydd yn barod.

Gall bara wedi'i dostio mewn tostiwr confensiynol "chwysu" pan fydd yn cael ei weini (h.y. mae dŵr yn casglu ar wyneb y tost wedi'i oeri). Mae hyn yn digwydd oherwydd bod lleithder yn y bara yn troi'n stêm wrth gael ei dostio oherwydd gwres ac wrth iddo oeri mae'r stêm yn cyddwyso i ddefnynnau dŵr ar wyneb y bara.

Gellir ei dostio hefyd gan dostiwr cludo, pa ddyfais a ddefnyddir yn aml mewn gwestai, bwytai a lleoliadau gwasanaeth bwyd eraill. Mae'n gweithio trwy gael un elfen wresogi ar y top ac un ar y gwaelod gyda gwregys cludo metel yn y canol sy'n cario'r tost rhwng y ddwy elfen wresogi. Mae hyn yn caniatáu i dost gael ei wneud yn barhaus, oherwydd gellir ychwanegu mwy o dafelli ar unrhyw adeg heb aros i rai blaenorol popio i fyny.

Gellir tostio bara hefyd o dan gril (neu frwyliaid), mewn popty agored, neu orwedd ar rac popty. Mae'r "tost popty" ​​hwn fel arfer yn cael ei fenyn cyn ei dostio. Mae poptai tostiwr yn offer bach arbennig a wneir ar gyfer tostio bara neu ar gyfer cynhesu ychydig bach o fwydydd eraill.

Gellir tostio bara hefyd trwy ei ddal yn agos ond nid yn uniongyrchol dros fflam agored, fel tân gwersyll neu le tân; gwneir offer tostio arbennig (e.e. ffyrc tostio) at y diben hwn. Cyn dyfeisio offer coginio modern fel tostwyr a griliau, mae bara wedi'i gynhyrchu mewn poptai ar gyfer milenia, gellir gwneud tost yn yr un popty.

Mae llawer o frandiau o fara wedi'u sleisio'n barod ar gael, ac mae rhai ohonynt yn marchnata'n benodol eu haddasrwydd ar gyfer tostio.

### Peiriant *Toastie*
Mae hwn yn declyn sy'n caniatáu i'r perchennog gynhyrchu pâr o 'toasties' sef dau dafell o fara gyda llenwad yn y canol a menyn ar ochr allanol y bara. Mae'r caead ar y teclyn yn cau gan dostio'r ddau ochr i'r bara (a'r menyn, drwy Adweithiad Maillard yn brownio a saim y menyn yn atal y bara rhag gludio i glawr tu fewn y tostiwr.

## Defnydd
, kimchi, cêl a sesame du]]
Yn y dyddiau modern, mae tost yn cael ei fwyta fel arfer gyda menyn neu marjarîn wedi'i daenu drosto, a gellir ei weini â chyffeithiau, taeniadau, neu dopiau eraill yn ychwanegol at neu yn lle menyn. Mae tost gyda jam neu marmaled yn boblogaidd. Ychydig o gynfennau eraill y gellir eu mwynhau gyda thost yw taeniad siocled, caws hufen, a menyn cnau daear. Mae darnau burum fel Marmite yn y DU, Seland Newydd a De Affrica, a Vegemite yn Awstralia yn cael eu hystyried yn draddodiadau cenedlaethol. Mae rhai brechdanau, fel y *BLT*, yn galw am ddefnyddio tost yn hytrach na bara.

Mae tost yn rhan bwysig o lawer o frecwastau, ac fe'i defnyddir hefyd mewn rhai dietau arbenigedd diflas traddodiadol ar gyfer pobl â phroblemau gastroberfeddol fel dolur rhydd. Mae hyn oherwydd bod tostio yn torri'r startsh yn y bara ac yn ei gwneud hi'n haws ei dreulio. 

Yn y Deyrnas Unedig, mae tost yn rhan o frecwast traddodiadol: yn aml mae'n cael ei ymgorffori mewn brecwast llawn neu ei fwyta gyda ffa pôb. Dysgl sy'n boblogaidd gyda phlant mae wyau a "soljwrs". Mae stribedi o dost (y "soljwrs") yn cael eu trochi i mewn i melynwy yn rhedeg wy wedi'i ferwi'n feddal trwy dwll a wneir ym mhen uchaf y plisgyn wy, a'i fwyta.

Yn ne Sri Lanka, mae'n gyffredin i dost gael ei baru â chawl cyri a the mintys. Yn Japan, mae pobl yn hoffi tostio tafelli trwchus o fara. Daeth tost yn brif ddysgl yn Japan ar ôl yr Ail Ryfel Byd, yn enwedig ar ôl iddo gael ei gyflwyno mewn cinio ysgol ledled y wlad oherwydd prinder reis. Mae sleisys trwchus o fara wedi'u tostio hefyd yn cael eu bwyta mewn rhanbarthau o'r UD, lle maen nhw'n cael eu galw'n *Texas tost*. Mae gwerthwyr stryd yn Ne Corea yn gweini tost gydag amrywiaeth o dopiau, fel arfer wyau wedi'u ffrio, llysiau a sleisys o gig, gyda sawsiau ar eu pennau. Mae *Tost Corea* neu *Gilgeori* ("tost y stryd")i'w fwyta fel brechdan. Yn Ne-ddwyrain Asia, mae jam cnau coco yn daeniad poblogaidd ar gyfer tost.

Erbyn 2013, roedd "tost artisanal" wedi dod yn dueddiad bwyd sylweddol mewn dinasoedd Americanaidd upscale fel San Francisco, lle roedd rhai sylwebyddion yn dad-fynd â'r nifer cynyddol o fwytai a poptai sy'n gwerthu tost wedi'i wneud yn ffres am yr hyn a oedd yn cael ei ystyried yn bris afresymol o uchel.

Mae tost afocado yn cael ei ystyried yn symbol o ddiwylliant milflwyddol.

### Rac tost
Gellir prynu rac tost sydd fel rheol o fetel neu grochenwaith ac yn dal oddeutu 6 hanner tafell o dost. Dodir rhain ar y bwrdd gyda'r brecwast, fel rheol, fel gall y bwytawr, neu'n amlach, fwytawyr, fwynhau sawl tafell o dost yn hytrach na gorfod aros i wneud rhagor cyn eu bwysta.

## Gweler hefyd
* Welsh Rarebit
* Tost Ffrenging

## Oriel

Beans on toast.jpg|thumb|Bîns ar dost
Avocado Toast Melbourne.jpg|thumb|Avocado, wy wedi potcho a thost - daeth yn symbol o wagedd bywyd a rhwysg Millinarians
Toast soldiers.JPG|thumb|"soljiwrs" - darnau o dost wedi eu torri, ar gyfer dincio i wy wedi ferwi
Pauline's cheese on toast.png|thumb|Caws ar dost - Welsh Rarebit
Bananas Foster French Toast - delicious!.jpg|thumb|Tost fel saig melys - bananas, cnau Ffrengig, Tost Ffrengig, surop, a hufen iâ
Toasted ham sandwich.jpg|thumb|Brechdan ham wedi tostio mewn peiriant 'Toastie' - sylwed bod yr ochrau wedi'u seilio a'r menyn ar du allan y bara wedi profi Adweithiad Maillard

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo, 'How to Make Toast | Food.com
* Fideo, coginio Tost Corea, ''
* Fideo, 'How to make French Toast'
* Fideo, Americanwr yn bwyta Bîs ar Dost am y tro cyntaf

Categori:Coginio
Categori:Bara