Dydd Gŵyl Dewi

[bawd|Merch yn ei [gwisg Gymreig yn dathlu Dydd Gŵyl Dewi yn Abermaw. Ffotograff gan Geoff Charles (1960).|206x206px]]
**Dydd Gŵyl Dewi Sant** ar 1 Mawrth yw'r diwrnod y dethlir Dewi Sant, nawddsant Cymru. Bydd nifer o blant yn gwisgo'r wisg Gymreig ac yn cystadlu mewn eisteddfodau ysgol—yn arbennig trwy ganu ac adrodd. Bydd llawer o bobl o bob oed yn gwisgo cenhinen bedr (a welir fel arwyddlun Cymreig) neu genhinen (arwyddlun Dewi Sant) ar y diwrnod. Cynhelir nifer o Nosweithiau Llawen a chyngerddau. Hefyd y mae nifer o gymdeithasau yn cael noson gawl a gŵr gwadd i'w hannerch.

[bawd|chwith|120px|[Adeilad Empire State gyda lliwiau baner Cymru (gwyn, coch a gwyrdd) ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006.]]

Mae'r cyntaf o Fawrth wedi bod yn ŵyl genedlaethol ers canrifoedd; yn ôl y traddodiad bu farw Dewi Sant ar y cyntaf o Fawrth 589 OC. Gwnaed y dyddiad yn ddydd cenedlaethol (answyddogol) Cymru yn y 18g.

Cynhelir gorymdaith flynyddol yng Nghaerdydd i ddathlu'r ŵyl. Yn 2006 yn yr Unol Daleithiau cafodd Dydd Gŵyl Dewi ei gydnabod yn swyddogol fel diwrnod cenedlaethol y Cymry, ac ar y cyntaf o Fawrth cafodd Adeilad Empire State ei oleuo yn lliwiau baner Cymru. Mae cymdeithasau Cymreig drwy'r byd yn dathlu drwy gynnal ciniawau, partion a chyngerddau.

Cododd problem yn 2006 o ran agwedd grefyddol yr ŵyl, gan fod y cyntaf o Fawrth yn disgyn ar Ddydd Mercher Lludw, sy'n cael ei ystyried yn ddiwrnod anaddas i ddathlu. O ganlyniad, dathlwyd y diwrnod ar 28 Chwefror gan y Catholigion ac ar 2 Mawrth gan yr Eglwys yng Nghymru.

## Ymgyrch am ŵyl banc 
bawd|231x231px|Dathliadau Dydd Gŵyl Dewi ym Mae Caerdydd, 2008
Mae ymgyrch ar droed i gael Dydd Gŵyl Dewi yn ddydd gŵyl banc swyddogol yng Nghymru. Yn ôl arolwg a gynhaliwyd ar Ddydd Gŵyl Dewi 2006 yr oedd 87% o bobl Cymru yn cefnogi hyn, gyda 65% yn barod i aberthu gŵyl banc arall yn ei le. Denodd deiseb sy'n cefnogi'r ymgyrch dros 13,000 o lofnodion yn 2022. Rhoddwyd diwrnod o wyliau i staff Cyngor Gwynedd a Pharc Cenedlaethol Eryri ar Ddydd Gŵyl Dewi 2022. Mae Cyngor Sir Ceredigion, Cyngor Caerdydd, a Chyngor Castell-nedd Port Talbot yn ystyried gwneud yr un peth yn 2023.

## Gorymdeithiau Gŵyl Ddewi
bawd|321x321px|Poster o Orymdaith Wrecsam i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi.
Yn y 2010au cynyddodd y nifer o orymdeithiau; mae'n ymddangos mai Caerdydd, Aberystwyth a Wrecsam oedd y cyntaf gyda'r ardaloedd canlynol yn dilyn:
;Y Sadwrn cyn yr Ŵyl
*Pwllheli (ers 2014) 
*Tremadog (ers 2017)
*Caerfyrddin

;1af o Fawrth
*Bae Colwyn 10.00 yb
*Caerdydd
*Wrecsam 
*Caergybi (ers 2017)
*Y Fflint 10.00 yb
*Llangefni; bore

;Y Sadwrn wedi'r Ŵyl
*Aberystwyth, cynhaliwyd y cyntaf yn 2013 gan gerdded o Gloc y Dref i sgwâr Llys y Brenin. Yn ôl y trefnydd, Siôn Jobbins, cynhelir y digwyddiad i "ddathlu Dewi, y Gymraeg a'n traddodiadau unigryw". Ysbrydolwyd y Parêd gan orymdaith Caerdydd.
*Abertawe tua 15.00 yp
*Bangor (ers 2016) 12.45 yp

;Sul wedi'r Ŵyl
*Bethesda (Dyffryn Ogwen)

;Wythnos
*Llandeilo, cynhelir wythnos o weithgareddau yn yr ardal i ddathlu'r ŵyl (2017), ond nid oedd gorymdaith.

## Gweler hefyd
* Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gorymdaith Dewi Sant, Caerdydd 
*Wythnos Gŵyl Ddewi, Abertawe 
*Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
*Kathryn Hurlock: Sut mai’r Cymry tu allan i Gymru a gadwai Ŵyl Dewi Sant yn fyw ar parallel.cymru

Categori:Dewi Sant
Dewi
Dewi
Categori:Mawrth (mis)
Categori:Symbolau cenedlaethol Cymru