open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A 1970s Childhood

Casgliad o atgofion Saesneg gan Derek Tait yw ***A 1970s Childhood: From Glam Rock to Happy Days*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2011. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o atgofion a fydd yn apelio at bawb a fagwyd yn ystod y 1970au. Chwaer gyfrol i *A 1950s Childhood* ac ''A 1960s Childhood.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Swansea City 2010/11

Llyfr hamdden Saesneg am glwb pêl-droed Dinas Abertawe gan Keith Haynes yw ***Swansea City 2010/11 - Walking on Sunshine*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2011. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Cyfrol sy'n adrodd hanes cyfnod hynod o gyffrous yn hanes clwb pêl-droed Dinas Abertawe, yn ystod 2010/11 ac yn cyfleu profiadau'r rhai fu'n llygad dystion i dwf y clwb oddi ar ei dyddiau tywyll yn 2002.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Saesneg ar hamdden
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Growing up in a Welsh Valley Beneath a Valley Sky

Atgofion Saesneg ei thad Dai Morrissey gan Bronwen Hosie yw ***Growing up in a Welsh Valley: Beneath a Valley Sky*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2009. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o straeon difyr a hiraethus am Dai Morrissey, brodor o Gwm Rhymni. Yn dilyn ei hanes yn *Sunshine on the Mayfield*, mae Dai yn y gyfrol hon yn 18 oed ac yn mynd i weithio i Loegr. Daw'r Ail Ryfel Byd ar ei waethaf. Ond er iddo brofi erchyllterau'r Rhyfel, daw Dai drwyddi, ac wedi priodi, caiff ei fendithio â phum plentyn - gan gynnwys Bronwen, awdur y llyfr hwn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
The Last King of Wales - Gruffudd Ap Llywelyn c. 1013-1063

Hanes y Brenin Gruffudd ap Llywelyn gan Michael Davies a Sean Davies yw ***The Last King of Wales: Gruffudd ap Llywelyn c. 1013-1063*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2012. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Yn 1055 arweiniodd Gruffudd ap Llywelyn fyddin i Loegr, rhoddodd Henffordd ar dân a threchu'r Brenin Edward.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llyfrau 2012
Categori:Llyfrau am Gymru'r Oesoedd Canol
Categori:Llyfrau hanes yn y Saesneg
Swansea Then and Now in Colour

Casgliad o ffotograffau mewn cyfrol yn yr iaith Saesneg gan Geoff Brookes yw ***Swansea Then and Now in Colour*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2012. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.
Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau hanes yn y Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Pembrokeshire Folk Tales

Casgliad o chwedlau Cymreig wedi'u hailadrodd yn Saesneg gan Christine Willison yw ***Pembrokeshire Folk Tales*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o straeon gwerin o Sir Benfro, wedi'u hailadrodd gan storïwr lleol. Mae gwreiddiau'r chwedlau hyn yn ddwfn yn y traddodiad llafar, ac mae'r 30 stori yn adlewyrchu diwylliant y sir.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau am Sir Benfro
Categori:Llyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau 2013
Bochotnica

Mae **Bochotnica**  yn bentref o fewn rhanbarth weinyddol Gmina Kazimierz Dolny yn nwyrain Gwlad Pwyl, rhwng Puławy a Lublin, ger Kazimierz Dolny, ar Afon Wisła. Saif 42&nbsp;km i'r gorllewin o Lublin. Mae'n ganolfan cymuned ar wahân o fewn Swydd Puławy. Yn 2010 roedd y boblogaeth yn 1,500.

Saif adfeilion castell o'r 14g gerllaw.

Arferwyd galw'r pentref yn *Bochotnica Mała* (er mwyn gwahaniaethu rhyngddo â Bochotnica-Kolonia, neu *Bochotnica Wielka* sydd gerllaw), ac mae'n un o drefanau hynaf Pwyl Leiaf. Arferai fod yn fan pwysig o ran marchnata nwyddau, ond mae bellach yn atyniad hanesyddol i ymwelwyr ac oherwydd ei fod yn agos i Ddyffryn Vistula a Pharc Kazimierz. Mae'r orsaf reilffordd agosaf yn Puławy.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Badminton

bawd|Y chwaraewr Danaidd Peter Gade
Mabolgamp a chwaraeir gyda racedi a theflyn o'r enw gwennol neu gorc asgellog yw **badminton**. Yn debyg i denis, gellir ei chwarae ar lawnt, ond chwaraeir cystadlaethau gan amlaf dan do i osgoi'r effaith a gai'r gwynt ar y wennol.

Datblygodd y gêm yn Lloegr ar ddiwedd y 19eg ganrif. Daeth yn un o'r chwaraeon Olympaidd swyddogol yng Ngemau'r Haf yn Barcelona ym 1992. Gwledydd Asia sy'n dominyddu'r gêm fodern, ond mae hefyd yn boblogaidd yng Ngwledydd Prydain a Denmarc.

## Cyfeiriadau 

Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf
Categori:Chwaraeon raced
Il Principe

Llyfr gan y diplomydd Eidalaidd Niccolò Machiavelli yw ***Il Principe*** (Eidaleg am "Y Tywysog") a gyhoeddwyd gyntaf ym 1532, pum mlynedd wedi marwolaeth yr awdur. Rhyw fath o lawlyfr i dywysog yn dangos sut i lwyddo yw'r gwaith. Gwneir hyn yng nghyd-destun tywysogaethau yn hytrach nag yn nhermau gwladwriaethau. Safbwynt yr un sydd mewn grym sydd i'w weld yn *Il Principe*: bod yn gymorth i'r arweinydd yw bwriad Machiavelli.

## Y Dywysogaeth 
Dadleua mai prif sylfaen unrhyw dywysogaeth ydy cyfreithiau ac arfau da. Cred ei bod hi'n amhosib cael y naill heb y llall. Felly rhaid canolbwyntio ar sut i gael arfau da a chred na all gwladwriaeth oroesi heb fyddin gref.

## Syniadau gwleidyddol 
Ym mhennod 18 ceir esiampl o werthoedd gwleidyddol Machiavelli. Yna ceir trafodaeth ynghlŷn ag a ddylai gwleidyddion gadw at eu gair, mae'n dod i'r casgliad nad oes raid. Noda ei bod hi'n ddoeth iddo gadw at ei air ond beth sy'n bwysig ydy iddo ddefnyddio'r grym sydd dan ei awdurdod i gadw trefn. Mae barn Machiavelli ar natur ddynol yn isel iawn. Nid oes yn rhaid i'r tywysog gadw at ei air oherwydd bod dynion yn ddichellgar ac na wnânt hwythau gadw at eu gair chwaith.

## Yr Arweinydd 
Cred Machiavelli fod yn rhaid i'r tywysog wneud mwy na phlesio ei bobl yn unig i aros mewn grym. Noda ei bod hi'n well i'r arweinydd gael ei ofni yn hytrach na'i garu. Dadleua fod ofn yn creu mwy o deyrngarwch; mae modd torri cysylltiad cariad os ydyw o fantais i ddyn, ond mae ofn yn cryfhau oherwydd yr ofn o gosb - tacteg effeithiol, yn ei farn ef. Ni ddylai'r tywysog boeni os caiff enw gwael am fod yn greulon. Wedi dweud hynny ni ddylid defnyddio grym rhywsut rhywsut, rhaid ei gadw at ddefnydd effeithiol, cynnil, gan ei ddefnyddio o dro i dro er mwyn atgoffa pawb gan bwy mae'r awdurdod.

## Hanes – *Virtù* a *Fortuna* 
Mae syniadau Machiavelli am hanes yn troi o amgylch *Virtù* a *Fortuna*
* *Virtù* = Rhinwedd/Dawn
* *Fortuna* = Ffawd/Lwc
Cred Machiavelli fod y ddau ffactor yn cael ei amlygu mewn hanes. Cred Awstin o Hippo mae dim ond *Fortuna* sydd ar waith, ond cred Machiavelli fod ewyllys rhydd dyn (*Virtù*) yn effeithio 50/50 gyda ffawd (*fortuna*). Cred Machiavelli fod gan yr arweinydd ddawn a bod modd iddo droi sefyllfaoedd (a hanes) i'w fantais trwy *virtù*. Noda hefyd fod *fortuna* yn ffafrio dynion ifanc oherwydd eu bont yn llai ansicr yn eu gweithredoedd - felly cred Machiavelli fod arweinydd ifanc yn arweinydd effeithiol.

### Uno'r Eidal 
Ar dudalennau *Il Principe* mae Macchiavelli o flaen ei amser yn sôn am uno'r Eidal. Mae'n annog yr holl Dywysogion yng ngorynys yr Eidal i'w harwain allan o'r sefyllfa roedd ynddi.

Categori:Athroniaeth y Dadeni
Categori:Llenyddiaeth Eidaleg y Dadeni
Categori:Llyfrau 1532
Categori:Llyfrau Eidaleg o'r Eidal
Categori:Llyfrau gwleidyddol
Nantporth

Stadiwm bêl-droed ar Ffordd Caergybi, Bangor, Gwynedd ydy **Nantporth**. Mae'r stadiwm yn cael ei adnabod, am resymau nawdd, fel **Stadiwm BookPeople**.

Cyn codi'r stadiwm, roedd y caeau yn cael eu defnyddio gan glybiau pêl-droed a rygbi Prifysgol Bangor yn ogystal ac ar gyfer darlithoedd yr adranau Gwyddor Chwaraeon ac Addysg yn y Brifysgol.

Mae gan y stadiwm, sy'n dal uchafswm o 3,000 o dorf, 1,147 o seddi, ac mae'n gartref i Glwb Pêl-droed Dinas Bangor ers mis Ionawr 2012 pan symudodd y clwb o'u maes blaenorol yn Ffordd Farrar.

Chwaraeodd Bangor eu gemau cartref yng Nghynghrair Europa yn erbyn Zimbru Chisinau a Stjarnan ar y maes ac yn ogystal â rownd derfynol Cwpan Cymru yn 2011-12 mae Nantporth wedi cynnal gemau rhagbrofol UEFA Cymru dan 21 a gêm rhagbrofol Cwpan y Byd tîm Merched Cymru.

Gyda chymorth Cymdeithas Bêl-droed Cymru, Prifysgol Bangor, Sport Wales a Chyngor Dinas Bangor mae maes 3G wedi ei osod ar yr un safle a'r stadiwm.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwynedd
Categori:Bangor
Categori:C.P.D. Dinas Bangor
Categori:Meysydd pêl-droed Cymru
A 1980s Childhood

Atgofion am blentyndod yn y 1980au gan Michael A. Johnson yw ***A 1980s Childhood: From He-Man to Shell Suits*** a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2011. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.
Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:1980au
Categori:Hanes y Deyrnas Unedig
Categori:Llyfrau 2011
Categori:Llyfrau hanes yn y Saesneg
Categori:Plentyndod
Adam Matthews

Chwaraewr pêl-droed o Gymru yw **Adam Matthews** (ganwyd **Adam James Matthews** 13 Ionawr 1992). Mae'n chwarae i Sunderland yn Uwchgynghrair Lloegr a thîm cenedlaethol Cymru.

## Gyrfa clwb
### Caerdydd
Fel bachgen ifanc, roedd Matthews yn chwaraewr rygbi amryddawn yn ogystala denu sylw clybiau pêl-droed. Roedd yn ymarfer yn rheolaidd gydag Academi Dinas Abertawe ond ar ôl torri ei fraich, collodd y cyfle i ymuno â'r *Swans* ac ymunodd gyda Chaerdydd pan yn wyth mlwydd oed.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Gaerdydd ar 15 Awst 2009 mewn gêm gyfartal 1-1 yn erbyn Blackpool.

### Celtic
Ym mis Chwefror 2011 cyhoedd Celtic eu bod wedi cytuno i arwyddo Matthews yn ystod yr haf 2011 yn rhad ac am ddim. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn erbyn Aberdeen ar 7 Awst cyn chwarae ei gêm Ewropeaidd cyntaf yn erbyn Atlético Madrid ar 15 Medi 2011.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yng Nghynghrair y Pencampwyr i Celtic yn erbyn HJK Helsinki ar 1 Awst 2012.

### Sunderland
Ar 3 Gorffennaf 2015, ymunodd Matthews â Sunderland ar gytundeb pedair blynedd am ffi o £2 miliwn. Ar ôl cyfnod wedi ei anafu ac ar ôl dim ond dau ymddangosiad i Sunderland, ymunodd Mathews â Bristol City ar fenthyg ar 7 Mawrth 2016.

## Gyrfa ryngwladol
Chwaraeodd Matthews i dimau dan-17, dan-19 a dan-21 Cymru a chafodd ei gap llawn cyntaf dros Gymru fel eilydd yn erbyn Tîm pêl-droed cenedlaethol Yr Alban yng nghystadleuaeth y Cwpan Celtaidd yn Nulyn ar 25 Mai 2011.

Cafodd Matthews wobr Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru yn 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Penrheol
Ffalabalam

Rhaglen deledu Cymraeg i blant oedd ***Ffalabalam***. Cychwynodd y gyfres ym 1980 a daeth i ben yn 1989, gyda dros 1,000 o benodau wedi eu darlledu. Cynhyrchwyr y rhaglen oedd HTV Cymru ac fe'i ddangoswyd ar HTV Wales yng Nghymru cyn symud i S4C yn 1982.

Roedd teitlau'r rhaglen wedi ei greu o luniau gan blant wedi ei animeiddio, a plant yn canu enw'r rhaglen. Pentref Ffalabalam oedd lleoliad y gyfres gyda adeiladau bychan wedi eu gosod mewn stiwdio. Roedd sawl tedi, doli ac anifail tegan yn byw yn y pentref yn cynnwys Dilys Draenog, Tedi Pinc, Sara, Nain, Meical y Mwnci, Owain Oen, Ken Kangarw, Bwni Binc, Lleucu'r Llwynog, Arth Frown, Huwcyn, Penri'r Pengwyn. Byddai'r  ddau gyflwynydd yn crwydro'r pentre ac adrodd y stori drwy leisio meddyliau y cymeriadau a chanu caneuon.

## Cyflwynwyr
(rhestr anghyflawn)
*Huw Ceredig
*Bethan Davies
*Hywel Emrys
*Martyn Geraint
*Geraint Griffiths
*Dora Jones
*Elin Haydn Jones
*Caryl Parry Jones
*Olwen Medi
*Sioned Mair
*Rhian Morgan
*Cefin Roberts
*Gareth Roberts
*Nia Roberts
*Sian Rivers
*Mair Rowlands
*Ceri Tudno

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Pennod o Ffalabalam ar YouTube

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1980
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1989
Categori:Rhaglenni teledu i blant
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Ralïo

Modd o rasio ceir yw  **ralïo** pan fo gyrrwr a chyfeiriwr yn ceisio cadw at amserlen ar hyd lwybr penodedig.

## Cyfeiriadau 

Categori:Rasio ceir
Darllenfa

bawd|Darllenfa
Desg ddarllen â'i harwyneb ar oleddf sydd fel arfer wedi ei gosod ar ryw fath o stondyn yw **darllenfa**. Dodir llyfrau neu ddogfennau ar ei phen er mwyn hwyluso darllen ar goedd, fel darllen ysgrythurau mewn gwasanaeth crefyddol, neu wrth draddodi darlith. Yn gyffredinol, defnyddir darllenfa wrth sefyll.

Categori:Darllen
Categori:Dodrefn
Categori:Gwrthrychau crefyddol
Rhestr Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Cymru

Dyma **Restr o Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru** yn nhrefn yr wyddor.

## A
[230px|bawd|[Afon Teifi yn llifo trwy Gors Caron.]]
* Aber Dyfrdwy (yn rhannol yn Lloegr)
* Afon Dyfrdwy a Llyn Tegid
* Afon Eden - Cors Goch Trawsfynydd
* Afon Gwy (yn rhannol yn Lloegr)
* Afon Gwyrfai a Llyn Cwellyn
* Afon Teifi
* Afon Tywi
* Afon Wysg
* Afonydd Cleddau
* Arfordir Calchfaen De Orllewin Cymru

## B
[230px|de|bawd|[Pen y Fan, Bannau Brycheiniog]]
* Bae Ceredigion
* Bae Caerfyrddin a'r Aberoedd
* Bae Cemlyn
* Bae Dunraven
* Berwyn a Mynyddoedd de Clwyd
* Blaen Cynon
* Bannau Brycheiniog

## C
* Cadair Idris
* Caeau Mynydd Mawr
* Camlas Trefaldwyn
* Cernydd Carmel
* Clawdd Drostre
* Coedydd Ffawydd Caerdydd
* Clogwyni Pen Llŷn
* Coed Cwm Einion
* Coed y Cerrig
* Coedwigoedd Blackmill
* Coedwigoedd Dyffryn Alun
* Coedwigoedd Dyffryn Elwy
* Coedwigoedd Penrhyn Creuddyn
* Coedydd a Cheunant Rheidol
[230px|bawd|de|[Coedydd Aber]]
* Coedydd Aber
* Coedydd Derw a Safleoedd Ystlumod Meirionydd
* Coedydd Gogledd Sir Benfro
* Coedydd Llawr-y-glyn
* Coedydd Nedd a Mellte
* Coedydd Ynn Gŵyr
* Coetiroedd Cwm Elan
* Coetiroedd Dyffryn Gwy (yn rhannol yn Lloegr)
* Coetir Pen-y-fâl
* Comins Gogledd Orllewin Sir Benfro
[230px|bawd|[Cors Fochno]]
* Copaon Yerbeston
* Cors Caron
* Cors Fochno
* Corsydd Eifionydd
* Corsydd Llŷn
* Corsydd Môn
* Cors Crymlyn
* Cwm Cadlan
* Coedydd Cwm Clydach
* Cwm Doethie a Mynydd Mallaen
* Cynffig

## D-G
[230px|bawd|Coedwig [Glynllifon]]
* Elenydd
* Eryri
* Glannau Môn: Cors heli
* Glannau Ynys Gybi
* Glan-traeth
* Glaswelltiroedd Aberbargoed
* Glaswelltiroedd Cefn Cribwr
* Glynllifon
* Glan-llyn
* Grogwynion
* Gweunydd Blaencleddau

## Ll
* Llyn Syfaddan
* Llwyn
* Llyn Dinam

## M-P
[230px|bawd|[Mynydd Epynt]]
* Mawnogydd Fenn’s, Whixall a Bettisfield (rhannol yn Lloegr)
* Migneint-Arenig-Dduallt
* Môr Hafren (yn rhannol yn Lloegr)
* Morfa Harlech a Morfa Dyffryn
* Mwyngloddiau Coedwig Gwydir
* Mynydd Epynt
* Mynydd Helygain
* Pen y Gogarth
* Pen Llŷn a'r Sarnau
* Bryniau Preseli

## Rh-S
[230px|de|bawd|[Arfordir Sir Benfro ger Marloes.]]
* Rhinogydd
* Rhos Goch
* Rhos Llawr-cwrt
* Rhos Talglas
* Safleoedd Madfall Glannau Dyfrdwy a Bwcle
* Safleoedd Madfall Johnstown
* Safleoedd Ystlumod Tanat ac Efyrnwy
* Safleoedd Ystlumod Wysg
* Safleoedd Ystlumod Dyffryn Gwy a Fforest y Ddena (yn rhannol yn Lloegr)
* Safleoedd Ystlumod Sir Benfro a Llynnoedd Bosherston
* *Sir Benfro Forol*

## T-Y
* Tiroedd Comin Gŵyr
* Tyddewi
* Twyni Bae Caerfyrddin
* Y Fenai a Bae Conwy
* Y Twyni o Abermenai i Aberffraw

## Ffynhonnell
* Rhestr o ACAu ar wefan y JNCC  (2011)


Ardaloedd Cadwraeth Arbennig
Siôn Cwilt

Smyglwr yng Ngheredigion yn y 18g oedd **John White** (neu **Siôn Cwilt**).

Daeth John White i fyw mew bwthyn bach o'r enw Sarnau Gwynion - rhwng Rhydeinon a'r Bannau Duon ym mhlwyf Llanarth tua chanol y 18g. Smyglwr oedd y gwr hwn, ac arferai sleifio gyda'i fulod dros y Bane i Gwmtydi gyfarfod a'r llongau a arferai ddod yno bob hyn a hyn a'u llwythi anghyfreithlon.  Roedd John White wedyn yn gwerthu'r nwyddau, gan gynnwys gwin i Syr Herbert
Lloyd ym mhlas Ffynnon Bedr.

## Enw
Yn ôl yr hanes roedd yn gwisgo dillad rhacsiog, ac yn clytio'r tyllau â darnau o frethyn o bob
lliw.  Ac yn fuan aethpwyd i'w alw gan y trigolion lleol yn Siôn Cwilt. Mae cofnod (ym Mhlwyf Llanina) o fab 'John Qwilt' yn cael ei fedyddio yn 1758.

## Banc Siôn Cwilt
Daeth yr awdurdodau i wybod am weithredoedd yr hen smyglar a bu'n rhaid iddo ddianc o'r Banc rhag ofn iddo gael ei garcharu.  Fe wnaeth hynny un bore gan adael llond bwthyn o boteli gwin ar ei ôl.
O ganlyniad i hyn oll, newidiwyd Banc Cwm Einion yn Fanc Sion Cwilt. A dyna'r enw hyd heddiw ar y cnwcyn cul sy'n rhedeg ar draws gwlad i'r gogledd o bentrefi Llanarth a Synod - o Groesffordd Rhydeinon i Groesffordd Mownt.

Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Maurizio Malvestiti

Esgob dinas Lodi yn yr Eidal ers 26 Awst 2014 ydy'r Gwir Barchedig **Maurizio Malvestiti** (ganed 25 Awst 1953). Cafodd ei urddo'n esgob Lodi ar 26 Awst 2014, gan olynu'r Gwir Barchedig Giuseppe Merisi.

chwith|bawd|120px|Y bedyddfaen ble bedyddiwyd Maurizio.

## Bywgraffiad
Ganwyd ef yn Filago yn Marne yn 1953 a bedyddiwyd Malvestiti yn Eglwys Sant Bartholmew. Ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1977.

Rhwng 1978 a 1994 dysgodd yn academi Bergamo a rhwng 1994 a 2009 bu'n swyddog Cynulleidfa'r Eglwysi Dwyreiniol. Yn y cyfnod hwn hefyd daeth yn rheithor eglwys San Biagio degli Armeni yn Rhufain.

Ar 26 Awst 2014, penododd y pab Ffransis ef yn esgob newydd ar Lodi.

## Gweler hefyd 
* Lodi
* Yr Eglwys Gatholig Rufeinig

## Oriel 

BISHOP Malvestiti Lodi 03.jpg|Yr Esgob Malvestiti newydd ei sefydlu yn Basilica Sant Pedr, Rhufain, 11 Hydref 2014
File: BISHOP Malvestiti ordination 02 oct 11th 2014.jpg|Esgob Malvestiti ar dydd ei ordeiniad. Y tu ôl iddo: esgobion Beschi, chwith, a Merisi, dde, 11 Hydref 2014
File:BISHOP malvestiti lodi installed.jpg|Yr Esgob Malvestiti newydd ei sefydlu yn Lodi, 26 Hydref 2014
Image:Bishops miragoli and malvestiti.jpg|Esgob Malvestiti yn rhoi'r *pileolws* ar ben y Tad Egidio Miragoli, wedi iddo gael ei wneud yn Esgob Mondovì, 29 Medi 2017

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Catholic-Hierarchy
*  Diocese of Lodi

Categori:Esgobion Lodi
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Pobl o Lombardia
Cannwyll

bawd|Cannwyll yn llosgi
Talp solet o gwyr gyda phabwyr wedi ei osod ynddo a gaiff ei gynnau er mwyn rhoi goleuni, ac weithiau wres, yw **cannwyll**. Yn hanesyddol roedd yn fodd o gadw amser yn osgystal. Er mwyn i gannwyll losgi, defnyddir ffynhonnell o wres i dan'r pabwyr (fel arfer fflam noeth), sydd yn toddi ac yn anweddu rhywfaint o'r tanwydd, sef y cwyr. Wedi iddo anweddu, mae'r tanwydd yn cyfuno ag ocsigen yn yr atmosffêr i ffurfio fflam gyson.

Categori:Ffynonellau golau
Categori:Tân
Pabwyr

bawd|Pabwyr
Llinyn o gotwm plethedig sydd yn dal fflam cannwyll yw **pabwyr**. Mae pabwyr yn gweithio trwy weithred gapilarïaidd, wrth iddo gario tanwydd i'r fflam.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cotwm
Categori:Tân
Cynhyrfon

Pâr o electron a thwll electron sydd wedi eu clymu gan rym Coulomb yw **cynhyrfon** (ffurf luosog: cynyrfonau).  Mae gwefr niwtral gan gynhyrfon o ganlyniad i wefrau hafal ond dirgroes yr electron a'r twll. Dibynna celloedd ffotofoltaidd ar ffotonau o olau yn cael eu hamsugno a'u cyfnewid i gynyrfonau, cyn cael eu gwahanu'r gwefrau rhydd o electronau a thyllau sy'n cyfrannu at gerrynt trydanol.

Mae tri math o gynhyrfon i'w cael: Wannier-Mott, Frenkel a trosglwyddiad-gwefr (charge-transfer).

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffiseg gronynnau
Cywarch

[bawd|Maes cywarch yn [Llydaw]]

Term a gyfeiria at fathau o'r planhigyn Canabis a dyfir ar gyfer y deunyddiau y gellir eu gwneud ohono yw **cywarch** (Saesneg: *hemp*) ynghyd â'r cynhyrchion eu hunain, gan gynnwys ffeibr, olew a hadau. Caiff cywarch ei buro'n gynnyrch fel olew cywarch, bwydydd hadau cywarch, cwyr, resin, rhaff, mwydion, brethyn, papur a thanwydd. Ar y cyfan, mae gan y mathau hyn o gannabis cyfran isel o Tetrahydrocannabinol (THC), gyda nifer o wledydd â deddfwriaeth ynglŷn â lefelau lleiafswm o THC mewn planhigion canabis diwydiannol (cywarch).

## Cyfeiriadau
Categori:Cannabis
Categori:Perlysiau
Rhamantiaeth

Mudiad celfyddydol, llenyddol, a deallusol a ddechreuodd yn Ewrop ar ddiwedd y 18g ac yr oedd ar ei anterth o 1800 hyd 1850 oedd **Rhamantiaeth**. Roedd yn rhannol yn adwaith i'r Chwyldro Diwydiannol, ond hefyd yn wrthryfel yn erbyn normau cymdeithasol a gwleidyddol aristocrataidd yn Oes yr Oleuo ac yn adwaith i resymoli gwyddonol natur. Yn bennaf yr oedd yn fudiad celfyddydol, cerddorol, a llenyddol, ond cafodd hefyd effaith fawr ar hanesyddiaeth, addysg a'r gwyddorau naturiol. Roedd ei heffaith ar wleidyddiaeth yn eang ac yn gymhleth; ar ei hanterth fe'i gysylltir â rhyddfrydiaeth a radicaliaeth, ond roedd ei heffaith hir-dymor ar dwf cenedlaetholdeb yn bwysicach.

Dilysodd y mudiad emosiwn cryf fel ffynhonnell y profiad esthetig, gan roi pwyslais newydd ar emosiynau megis pryder, ofn, ac arswyd, yn enwedig yr hyn a deimlir wrth ymdrin â'r arddunol yn natur a'i nodweddion darluniadwy. Aruchelwyd celfyddyd werin a thraddodiadau hynafol, gwnaed digymhellrwydd yn nodwedd ddymunol (er enghraifft yr impromptu, neu'r darn difyfyr cerddorol), a dadleuwyd dros epistemoleg naturiol wrth drafod gweithgareddau dynoliaeth yn nhermau iaith a thraddodiad. Estynodd Rhamantiaeth y tu hwnt i fodelau delfrydol rhesymoliaeth a chlasuriaeth gan adfywio canoloesoldeb yn nghelfyddyd a llenyddiaeth i geisio dianc rhag cyfyngiadau'r oes a ddaw o dwf poblogaeth, blerdwf trefol, a diwydiannaeth. Cofleidiodd Rhamantiaeth yr estron, y dieithr, a'r pell mewn modd a ystyrir yn fwy wirioneddol na'r arddull *chinoiserie* o'r oes rococo.

Er bod gwreiddiau Rhamantiaeth yn y mudiad Almaenig *Sturm und Drang*, a werthfawrogodd sythwelediad ac emosiwn yn hytrach na rhesymoliaeth yr Oleuedigaeth, fu'r digwyddiadau a'r ideolegau a arweiniodd at y Chwyldro Ffrengig yn plannu hadau'r mudiad Rhamantaidd a'r Gwrth-Oleuedigaeth. Dihangfa rhag gwirioneddau'r cyfnod oedd Rhamantiaeth, ac yn ail hanner y 19g cynigwyd realaeth yn gyferbyn i Ramantiaeth. Rhoddwyd gwerth uchel i gampau unigolwyr ac artistiaid "arwrol" a honnwyd iddynt arloesi newidiadau i wella cymdeithas. Bu'r mudiad hefyd yn tynnu sylw at ddychymyg yr unigolyn fel awdurdod beirniadol oedd yn rhydd rhag syniadau clasurol parthed celfyddyd. Trodd Rhamantiaeth at anocheledd naturiol a hanesyddol, y *Zeitgeist*, wrth fynegi ei syniadau.

## Gweler hefyd 
* Rhamantiaeth yng Nghymru

## Cyfeiriadau 

Categori:18fed ganrif
Categori:19eg ganrif
Categori:Estheteg
Categori:Mudiadau celf
Categori:Mudiadau llenyddol
Flavor Flav

Mae **William Jonathan Drayton, Jr.** (ganed 16 Mawrth 1959), sy'n fwy adnabyddus o dan ei enw llwyfan **Flavor Flav**, yn rapiwr, actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau sydd yn fwyaf adnabyddus fel aelod o'r grŵp hip hop Public Enemy.

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Rapwyr o'r Unol Daleithiau
Leigh Francis

Cyflwynydd teledu, digrifwr ac actor Seisnig yw **Leigh Francis** (ganwyd 30 Ebrill 1973).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1973
Renata Tebaldi

Cantores opera prima donna o'r Eidal oedd **Renata Tebaldi** (1 Chwefror 1922, Pesaro - 19 Rhagfyr 2004, San Marino).

Roedd yn gyfleuydd talentog o waith Giuseppe Verdi a Giacomo Puccini.

## Oriel 

Image:Walk of fame, renata tebaldi.JPG|Y "Walk of Fame" yn Hollywood
Image:Renata Tebaldi Madame Butterfly Bell Telephone Hour.JPG|Renata Tebaldi - *Madama Butterfly*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   Renata Tebaldi
*  A Tribute to Renata Tebaldi

Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Marche
Pesaro

Dinas, porthladd a chymuned (*comune*) yn nwyrain canolbarth yr Eidal yw **Pesaro**, sy'n brifddinas talaith Pesaro ac Urbino yn rhanbarth Marche. Saif ar y Môr Adriatig, 230&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Rhufain a 155&nbsp;km i'r de-ddwyrain o Bologna.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 95,923. Hi yw ail ddinas fwyaf poblog ym Marche ar ôl Ancona. 

## Adeiladau a chofadeiladau modern 
* Casa Rossini
* Eglwys Gadeiriol
* Sfera Grande
* Villa Caprile
* Villa Imperiale

## Pobl o Pesaro 
* Simone Cantarini (il Pesarese, Simone da Pesaro, 1612 – Verona, 1648), arlunydd;
* Glauco Mauri (1930), actor a chyfarwyddwr;
* Arnaldo Pomodoro (1925), cerflunydd cyfoes;
* Gioachino Rossini (1792-1868), cyfansoddwr clasurol; 
* Valentino Rossi (1979) athletwr; 
* Valter Scavolini (1942), rheolwr pêl-droed;
* Renata Tebaldi (1922 – San Marino, 2004), canwr opera

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Dinas Pesaro

## Oriel 

Palazzo Ducale di sera.jpg|Palazzo Ducale
Il Duomo di Pesaro.jpg|Eglwys Gadeiriol

Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Categori:Talaith Pesaro ac Urbino
Categori:Trefi Marche
Frank Gorshin

Actor a digrifwr Americanaidd oedd **Franklin John "Frank" Gorshin, Jr.** (5 Ebrill 1933 - 17 Mai 2005).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2005
Taganrog

Dinas borthladd yn Rostov Oblast, Rwsia, ar lan ogleddol Bae Taganrog (Môr Azov), ychydig gilometrau o aber Afon Don yw **Taganrog** (Rwsieg: Таганрог). Yn 2010 roedd ganddi boblogaeth o 257,681.

## Taganrog mewn llenyddiaeth
Mae delwedd y ddinas wedi ymddangos nifer o weithiau yng ngwaith ei mab enwocaf, Anton Chekhov, gan gynnwys *Ionych*, *Y Ty â Llofft*, *Y Dyn mewn Cragen*, ''Van'ka*, *Tair Blynedd*, *Mwgwd*, *Fy Mywyd'' ac eraill.

## Enwogion
bawd|chwith|Cofeb Checkov yn Nhaganrog

Ganwyd y dramodydd ac awdur straeon byrion byd-enwog Anton Chekhov yn Nhaganrog ac yno fe dreuliodd ei febyd.

## Ffynonellau
Categori:Dinasoedd Rwsia
Cesar Romero

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Cesar Julio Romero, Jr.** (15 Chwefror 1907, Dinas Efrog Newydd - 1 Ionawr 1994, Santa Monica, Califfornia).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1994
George R. R. Martin

Nofelydd nofelau ffantasi, awdur straeon byrion, sgriptiwr a chynhyrchydd teledu o'r Unol Daleithiau yw **George Raymond Richard Martin** (ganwyd 20 Medi 1948). Ei gampwaith yw *A Song of Ice and Fire*, cyfres o nofelau ffantasi epig a addaswyd gan *Home Box Office* (neu HBO) yn rhaglen deledu, *Game of Thrones*. Mae Martin yn gyd-gynhyrchydd y rhaglen honno ac yn sgriptio un bennod i bob cyfres o'r rhaglen.

Cafodd ei enwi'n **George Raymond Martin** a chyfeirir ato'n aml fel **GRRM**.

Yn 2005 galwodd yr awdur Lev Grossman ef "y Tolkien Americanaidd." ac ychydig yn ddiweddarach galwodd y cylchgrawn ef yn "un o gant person mwyaf dylanwadol y byd."

## Y dyddiau cynnar
Dewisiodd a mabwysiadodd yr enw canol 'Richard' pan oedd yn 13 oed. Roedd yn fab i'r hanner-Eidalwr Raymond Collins Martin a'i wraig Margaret Brady Martin, a oedd yn hanner-Gwyddeles. Roedd ganddo ddwy chwaer, Darleen a Janet. ac roedd gan y teulu berthnasau oedd yn hanu o'r Almaen, Lloegr a Ffrainc.

Mae'n debyg iddo gychwyn darllen gan nad oedd y teulu wedi teithio rhyw lawer, a darllenai'n eang am wledydd y byd. Dechreuodd sgwennu'n ifanc iawn a gwerthodd storiau i blant pan oedd yn arddegwr.

Derbyniod radd mewn newyddiaduriaeth o Brifysgol Northwestern, Illinois yn 1970 a gradd Meistr yn yr un pwnc a choleg yn 1971.

Cofrestrodd fel gwrthwynebydd cydwybodol yn ystod Rhyfel Fietnam. gan weithio'n wirfoddol rhwng 1972–1974.

Mae'n chwaraewr gwyddbwyll arbennig o dda a chyfarwyddodd gemau'r Gymdeithas Wyddbwyll Gyfandirol rhwng 1973 a 1976.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *A Song of Ice and Fire*
** *A Game of Thrones* (1996)
** *A Clash of Kings* (1998)
** *A Storm of Swords* (2000)
** *A Feast for Crows* (2005)
** *A Dance with Dragons* (2011)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  
*  

Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Llenorion ffantasi o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion gwyddonias o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl o New Mexico
Categori:Sgriptwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Burgess Meredith

Actor, cyfarwyddwr, sgriptiwr, a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau oedd **Oliver Burgess Meredith** (16 Tachwedd 1907 – 9 Medi 1997).

Cafodd ei eni yn Cleveland, Ohio. Cychwynnodd ei yrfa fel actor ym 1929 pan ddaeth yn brentis di-dâl gyda Chwmni Sefydlog Dinesig Eva Le Gallienne yn Ninas Efrog Newydd. Ymddangosodd yn gyntaf ar Broadway ym 1933, sefydlodd y New Stage Society ym 1937, ac ym 1938 daeth yn is-lywydd yr undeb Actors' Equity. Roedd Meredith yn gapten yng Nghorfflu Awyr Byddin yr Unol Daleithiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Cafodd glod am ei ran gyntaf wedi'r rhyfel, gan chwarae gohebydd rhyfel yn y ffilm *The Story of GI Joe* (1945). Yn y 1950au cafodd ei yrfa ei heffeithio gan McCarthyaeth yn Hollywood. Daeth yn ôl i ffilmiau yn y 1960au gan ymddangos mewn nifer o ffilmiau'r cyfarwyddwr Otto Preminger. Ym 1975 chwaraeodd Joseph Welch yn y ffilm *Tail Gunner Joe*, oedd yn dramateiddio helynt McCarthyaeth.

Ymhlith y ddramâu a gyfarwyddodd Meredith oedd ''Joyce's Ulysses in Nighttown* (1958), gyda Zero Mostel yn rhan Leopold Bloom, *A Thurber Carnival* (1960), a *Blues For Mr Charlie* gan James Baldwin (1964). Cyfarwyddodd y ffilm *The Man on the Eiffel Tower* ym 1949.

Cyhoeddodd ei hunangofiant, *So Far, So Good'', ym 1994. Yn y llyfr hwnnw, datgelodd ei fod yn dioddef o seiclothymia, sef ffurf ar anhwylder deubegwn. Bu farw yn 89 oed yn ei gartref ym Malibu, Califfornia, wedi iddo ddioddef o glefyd Alzheimer a melanoma.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  
*  Burgess Meredith ar wefan TCM

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Pobl fu farw o ganser y croen
Categori:Pobl fu farw o glefyd Alzheimer
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Pobl o Cleveland, Ohio
Categori:Swyddogion Byddin yr Unol Daleithiau
Skin Deep

Nofel Saesneg gan Jacqueline Jacques yw ***Skin Deep*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2004. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel afaelgar a phryfoclyd yn delio gyda chanlyniadau annifyr trawsblannu ymennydd dioddefwyr gwersylloedd rhyfel Almaenig yr Ail Ryfel Byd a gafodd eu rhewi yng nghyrff trigolion yr unfed ganrif ar hugain.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
The Wooden Doctor

Nofel Saesneg gan Margiad Evans yw ***The Wooden Doctor*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2005. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Argraffiad newydd o nofel am ferch ifanc sydd â'i chariad ofer am feddyg Gwyddelig yn peri iddi ddatblygu salwch anesboniadwy ac ymddangosiadol anwelladwy, ac sy'n dylanwadu ar ei pherthynas gyda dynion eraill, gan lenor Eingl-Gymreig cydnabyddedig, gyda chyflwyniad gan Sue Asbec. Cyhoeddwyd gyntaf yn 1933.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Botwm Crys yn cadw lle

Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Nofelau Saesneg
Everything in the Garden

Nofel Saesneg gan Jo Verity yw ***Everything in the Garden*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2005. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel am wraig ganol oed sydd, gyda'i gwr a thri chwpwl arall o'r un oed, yn prynu hen ffermdy yng Nghymru, lle mae'n wynebu newidiadau dwfn yn ei pherthynas gydag aelodau o'i theulu a chyda ffrindiau.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
The Swans Town & City - Season 2000-2007

Adroddiad Saesneg gan Colin Jones yw ***The Swans Town & City - Season 2000-2007*** a gyhoeddwyd gan Gwasg Dinefwr yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.
Botwm Crys yn cadw lle

Atodiad i gyfrol yr Athro David Farmer a gyhoeddwyd yn 2000, yn cynnwys yr adroddiadau a'r adolygiadau diweddaraf am glwb yr Elyrch. Cynhwysir nifer o luniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Categori:Llyfrau Saesneg ar hamdden

Categori:Abertawe
Ice Trap

Stori Saesneg gan Kitty Sewell yw ***Ice Trap*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2005. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Stori a leolir yng Nghaerdydd ac mewn cymuned yng ngogledd Canada. Caiff meddyg Cymreig 46-oed fraw ysgytwol pan dderbynia lythyr oddi wrth efeilliaid sy'n honni eu bod yn blant iddo.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
The Floristry Commission

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Claire Peate yw ***The Floristry Commission*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Chwedl ysgafn am gynllwyn, brad a dichellion ym myd y blodau, mewn tref farchnad ddi-nod, Kings Newton.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Nofelau Saesneg
Girl on the Edge

Stori Saesneg gan Rachel V. Knox yw ***Girl on the Edge*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori yn cynnwys dirgelwch seicolegol y mae'n rhaid i Leila ei ddatrys cyn symud o Afon Ddu, a'r tŷ y mae'n hoff iawn ohono. Sut y bu ei mam farw, a beth a welodd ar gopa'r dibyn? Mae'n wynebu pob math o anawsterau ac atebion annisgwyl.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Walking to Greenham

Hunangofiant Saesneg gan Ann Pettitt yw ***Walking to Greenham*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant Ann Pettitt, gwraig nodedig yn hanes heddychiaeth Gwersyll Heddwch Greenham. Cyhoeddir y llyfr i gyd-fynd â dathliadau 25 mlynedd ers i'r gorymdeithwyr cyntaf gyrraedd Comin Greenham.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Heddwch
Losing Timo

Bywgraffiad Saesneg o'i mab Timo gan Linda Baxter yw ***Losing Timo*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2004. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Cyfrol deyrnged i fab 24 mlwydd oed yr awdures a lofruddiwyd, yn cynnwys hanes yr achos llys a ddyfarnodd chwe pherson yn euog o'r drosedd, ynghyd â cherddi a darnau rhyddiaith emosiynol yn adlewyrchu galar a dicter teulu yn dilyn eu colled lem.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Marwolaeth
Persons Living or Dead

Stori Saesneg gan Nia Williams yw ***Persons Living or Dead*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2005. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori wefreiddiol llawn angerdd am gariad a cholled sy'n cwmpasu bywydau dwy wraig wahanol iawn; mae'r stori'n sôn am barhad cariad sy'n pontio dwy genhedlaeth yn erbyn pob adfyd; mae hyn oll yn digwydd ar gefndir cyfoethog byd y ffilm a'r theatr.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Dew on the Grass

Nofel Saesneg gan Eiluned Lewis yw ***Dew on the Grass*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel hunangofiannol sy'n ysgogi atgofion plentyndod a'r ffordd o fyw sy'n diflannu. Lleolir y digwyddiadau ar ororau Cymru ac adroddir y stori drwy lygaid merch naw mlwydd oed, sef Lucy. Mae'n disgrifio digwyddiadau pwysig, lladd gwair, y cynhaeaf, a gwyliau glan môr, a'r cyfan yn ymddangos ar gefndir o fywyd gwledig sydd wedi ei rwymo wrth fympwy byd natur.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Britannia's Dragon

Llyfr hanes Saesneg J. D. Davies yw '''''Britannia's Dragon: A Naval History of Wales''''' a gyhoeddwyd gan The History Press yn 2013. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Y gyfrol gyntaf i gofnodi hanes llyngesol Cymru, wedi ei seilio ar ymchwil helaeth. Adroddir stori gyffrous sy'n cwmpasu dwy fil o flynyddoedd, o gyfnod y Rhufeiniaid hyd at heddiw, am ddynion a gwragedd a wasanaethodd yn y Llynges Frenhinol ac yn llyngesau gwledydd eraill. 39 llun du a gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Llyfrau am hanes Cymru
Categori:Llyfrau hanes Saesneg
Hector's Talent for Miracles

Nofel Saesneg gan Kitty Harri yw '''''Hector's Talent for Miracles''''' a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel sy'n adrodd stori Mair, a'i chais i ddod o hyd i'w thad-cu colledig. Â o Gaerdydd i Torre del Burros yn Sbaen ac yna i dref yn Awstria. Yno y mae'n darganfod, nid yn unig hanes ei theulu ei hun, ond hefyd agweddau ar hanes teulu Hector - gŵr diddorol ond hynod y mae'n ei gyfarfod. Mae'r hyn a ddarganfyddir yn anesmwytho Mair a Hector, wrth i bethau cudd ddod i'r golwg.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Frozen

Nofel Saesneg gan Lindsay Ashford yw ***Frozen*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2003. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel gyntaf sy'n trafod trosedd, dylanwad a'r gwirionedd gan awdures sydd wedi'i hyfforddi ym maes trosedd sy'n sôn am Ddoethur mewn Seicoleg sy'n cynghori ar lofruddiaeth dwy butain, ond sy'n synhwyro fod rhywun yn yr heddlu'n ceisio dylanwadu ar ei barn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
More Than Just a Hairdresser

Stori Saesneg gan Nia Pritchard yw ***More Than Just a Hairdresser*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori am Shirley Cartwright, gwraig sy'n torri gwallt, a'i ffrind gorau Oli. Maent yn ffufio partneriaeth wych, a chawn weld yr agweddau gwahanol ar ei bywyd doniol sy'n ymdebygu i opera sebon! Mae'r stori'n adeiladu at uchafbwynt pan geisia Shirley wneud argraff ar ei chariad mewn gwesty ym Manceinion.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
A Woman's Work is Never Done

Hunangofiant Saesneg gan Elizabeth Andrews yw '''''A Woman's Work is Never Done''''' a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Cyfrol yn cynnwys deunydd ysgrifenedig Elizabeth Andrews, un o'r menywod mwyaf dylanwadol ym myd gwleidyddol ddechrau'r 20g, a ffigwr nodedig yn hanes gwleidyddol menywod.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Ffeministiaeth
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Death Studies

Nofel Saesneg gan Lindsay Ashford yw ***Death Studies*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel am batholegydd sy'n gorfod ymarfer ei holl sgiliau pan geir hyd i gorff mewn cors yn ymyl ei thŷ haf. Mae'n rhaid iddi ddefnyddio ei holl wybodaeth ynghylch seicoleg fforensig a'i greddfau naturiol i ddatrys y dirgelwch am y llofrudd sy'n mynnu dial am weithredoedd drwg yn y gorffennol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Patholeg
Bells

Stori Saesneg gan Jo Verity yw ***Bells*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Stori ddoniol am gariad ymhlith pobl hŷn. Mae Jack (sy'n ddawnsiwr gwerin) yn syrthio dros ei glustiau mewn cariad un penwythnos. Yn y cyfamser y mae ei wraig, Fay, yn dechrau ymserchu yn un o ffrindiau ei mab. A fydd eu priodas yn gallu gwrthsefyll atyniad cariadon newydd a chyffrous?

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
About Elin

Nofel Saesneg gan Jackie Davies yw ***About Elin*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Botwm Crys yn cadw lle
Mae Elin Pritchard, cyn-genedlaetholwraig danbaid yn dychwelyd adref ar gyfer angladd ei brawd. Mae pob math o deimladau'n dod i'r amlwg ynghyd ag atgofion, ei rhai personol a rhai cymuned gyfan. Nofel afaelgar am gariad, colled a chipolwg ar ddigwyddiadau plentyndod sy'n cael effaith ddofn ar fywyd yn ddiweddarach.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Facing into the West Wind

Nofel Saesneg gan Lara Clough yw ***Facing into the West Wind*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2006. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle
Nofel gyntaf sy'n bwrw golwg ddofn ar gymeriadau a pherthynas. Pan mae Haz yn cyfarfod Jason ar strydoedd Bryste mae'n tosturio wrtho ac yn ei gymryd i mewn i dŷ haf y teulu yng Ngŵyr. Mae llawer o gyfrinachau'n cael eu datgelu o ganlyniad.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Stranger Within the Gates

Casgliad o storiau byrion Saesneg gan Bertha Thomas yw ***Stranger Within the Gates: A Collection of Short Stories*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2008. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o straeon byrion sy'n ymwneud â ffeministiaeth, 'Benywod Newydd' y 1890au, ynghyd â straeon sy'n bwrw golwg ar wrthdaro personol ac emosiynol yn ymwnued â materion hil, hunaniaeth genedlaethol a grwpiau cymdeithasol gwahanol.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Ffeministiaeth
The War Before Mine

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Caroline Ross yw ***The War Before Mine*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2008. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Yn dilyn carwriaeth fer adeg y rhyfel, caiff Rosie ei gadael yn feichiog â'i chalon wedi'i thorri. Nid yw'n gwybod a yw Philip, sydd ar faes y gad, yn fyw neu'n farw.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Nofelau Saesneg
The Captain's Wife

Nofel Saesneg gan Eiluned Lewis yw '''''The Captain's Wife''''' a gyhoeddwyd gan Honno yn 2008. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Teithiodd Lettice Peters y byd ar longau ei phriod, ond bellach y mae wedi setlo gyda'i phlant yn ninas 'Sant Idris' yn Sir Benfro. Dyma nofel sy'n bwrw golwg hiraethus ar gyfnod pan oedd y diwylliant Cymreig yn rhan naturiol o fywyd. Fe'i hysgrifennwyd adeg yr Ail Ryfel Byd, a chyhoeddwyd y nofel gyntaf yn 1943.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Nofelau Saesneg
Ghosts, Legends and Lore of Wales

Cyfrol o chwedlau gwerin Cymru wedi'u haddasu i'r Saesneg gan P.H. Jeffery yw ***Ghosts, Legends and Lore of Wales*** a gyhoeddwyd gan Old Orchard Press yn 1990. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Llyfr yn cynnwys rhai o'r chwedlau gwerin Cymreig mwyaf adnabyddus sy'n sôn am ddewiniaeth, brad a dewrder. Lluniau du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
The Autobiography of Elizabeth Davis, a Balaclava Nurse

Hunangofiant Saesneg gan Betsi Cadwaladr (Elizabeth Davis) yw ***The Autobiography of Elizabeth Davis, a Balaclava Nurse*** a gyhoeddwyd yn 1857 wedi'i olygu gan yr hanesydd Cymreig Jane Williams.

Cyhoeddwyd argraffiad newydd dan y teitl ***Betsy Cadwaladyr: A Balaclava Nurse*** gan Honno yn 2007 (ISBN 9781870206914 ); mae'r argraffiad hwnnw yn cynnwys rhagair gan yr Athro Deirdre Beddoe. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Hanes Elizabeth Davis - a adwaenid fel Betsi Cadwaladr (Seisnigiad: *Betsy Cadwaladyr*). Cofnod unigryw o weithwraig yn y 19g a dorrodd yn rhydd o'r cyfyngiadau a osodwyd ar fenywod yn Oes Victoria er mwyn cael bywyd yn llawn antur a chyffro.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau'r 19eg ganrif o Gymru
Categori:Hunangofiannau Saesneg y 19eg ganrif
Categori:Hunangofiannau Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau am y 19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau 1857
Categori:Llwybrau Byw
88 Not Out

Hunangofiant yn Saesneg gan W. R. P. George yw ***88 Not out*** a gyhoeddwyd gan Gwasg Dwyfor yn 2001. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Hunangofiant W. R. P. George, cyfreithiwr a barnwr, prifardd a chyn-Archdderwydd, gwrthwynebydd cydwybodol a nai i David Lloyd George, yn adlewyrchu ei gefndir teuluol, ei yrfa ym myd y gyfraith a llywodraeth leol, a'i gyfraniad i fywyd gwleidyddol a llenyddol Cymru. Ceir 33 ffotograff du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Strange Blood

Nofel Saesneg gan Lindsay Ashford yw ***Strange Blood*** a gyhoeddwyd gan Honno yn 2007. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Nofel am seicolegydd fforensig sy'n cynorthwyo'r heddlu yn eu hymchwiliadau i lofruddiaethau erchyll tair gwraig. Dilyniant i *Frozen*.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Poems of Rowan Williams

Cyfrol o farddoniaeth Gymreig yn yr iaith Saesneg gan Rowan Williams yw ***Poems of Rowan Williams*** a gyhoeddwyd gan Perpetua Press yn 2003. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Botwm Crys yn cadw lle
Casgliad o 65 cerdd gan Rowan Williams, Archesgob Caer-gaint, sef holl gerddi'r cyfrolau After Silent Centuries a Remembering Jerusalem a cherddi diweddar yn adlewyrchu ymateb i eitemau celf, ymweliad â Jeriwsalem a marwolaeth personau yr oedd yn eu caru a'u hedmygedd, gyda chyfieithiadau o waith Ann Griffiths, T. Gwynn Jones a Waldo Williams.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 21ain ganrif
Headwaters

Casgliad o gerddi Saesneg gan Rowan Williams yw ***Headwaters*** a gyhoeddwyd gan Perpetua Press yn 2008. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Dyma'r trydydd casgliad o gerddi gan Rowan Williams, Archesgob Caergaint. Ceir yma gerddi cynnil, cerddi cymhleth, a cherddi sy'n llawn teimlad. Mae'r themâu yn amrywio ynddynt, ond ceir nifer o gerddi sy'n ymateb i ddramâu Shakespeare, yn ogystal ag eraill sy'n canolbwyntio ar leoliadau a beirdd yng Nghymru.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 21ain ganrif
Over Wales

Teithlyfr Saesneg gan Vivien Brett yw ***Over Wales*** a gyhoeddwyd yn Lloegr gan Pitkin Pictorials yn 2000. Yn 2014 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o olygfeydd o'r awyr o 33 o gestyll enwog a lleoliadau hanesyddol eraill yng Nghymru, ynghyd â nodiadau dwyieithog perthnasol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Gymru
Categori:Teithlyfrau Saesneg
Categori:Llyfrau 2000
I Bought a Mountain

Hunangofiant Saesneg gan Thomas Firbank yw ***I Bought a Mountain*** a gyhoeddwyd yn 1940. Dyma hanes gŵr a gwraig a brynodd fferm ger Capel Curig (Sir Conwy) yn Eryri. 

## Argraffiadau
Cafwydd argraffiad newydd gan John Jones Publishing. ISBN 9781871083057 . Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.
Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Amaeth yng Nghymru
Categori:Atgofion a hunangofiannau Saesneg
Categori:Capel Curig
Categori:Llyfrau am Gonwy
Categori:Llyfrau am yr 20fed ganrif yng Nghymru
Categori:Llyfrau 1940
Categori:Thomas Firbank
Categori:Llwybrau Byw