Tennessee Williams

Dramodydd o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig oedd **Thomas Lanier Williams** (26 Mawrth 1911 – 25 Chwefror 1983) a enillodd lawer iawn o wobrau uchaf am ei ddramâu. Newidiodd ei enw i "Tennessee", sef talaith enedigol ei dad yn 1939.

Enillodd Wobr Pulitzer am *A Streetcar Named Desire* yn 1948 ac am ei ddrama *Cat on a Hot Tin Roof* yn 1955. Enillodd *The Glass Menagerie* (1945) a *The Night of the Iguana* (1961) Wobr "New York Drama Critics' Circle]". Enillodd ei drama *The Rose Tattoo* Wobr Tony (Tony Award) am y ddrama gorau, yn 1952.

## Plentyndod ac addysg 
Nid yn Nhennessee ond yn Columbus, Mississippi, y'i ganwyd, a hynny ar  26 Mawrth, 1911 yn nhŷ ei daid a oedd yn werthwr teithiol.  Daeth ei enw canol, Lanier o Virginia. Yn bump oed roedd yn sal iawn efo diphtheria. Roedd rhaid iddo aros yn ei wely am ddwy flynedd - ac yna y dechreuodd ddarllen o ddifri dan ddylanwad ei fam. Cornelius Williams oedd ei dad ac efallai oherwydd salwch ei fab cafodd Tennessee fawr o sylw ganddo; rhoddodd fwy o sylw i Dakin, brawd Williams.

Mam ddominyddol go iawn - fel ambell un o'i gymeriadau - oedd ei fam,  Edwina Dakin Williams - ac roedd gan mwy nag un aelod o'r teulu broblemau meddyliol.  Aeth i Brifysgol Missouri yn y tridegau lle bathwyd yr enw "Tennessee" gan y myfyrwyr eraill; mae stori arall amdano yn adrodd hanes y teulu yn ymladd yn erbyn brodorion Tennessee. Wedi iddo farw aeth ei holl arian i brifysgol yn Nhennessee. Erbyn diwedd y tridegau graddiodd ef o Brifysgol Iowa (ym 1938). Ei ddrama gynharaf oedd 'Cairo, Shanghai, Bombay!' a gynhyrchwyd yn 1935 ym Memphis, Tennessee.

## Gwaith llenyddol 
Roedd Williams yn byw o 1939 yn y French Quarter, New Orleans, Louisiana. Yma yr ysgrifennodd ef ei ddramâu enwog *The Glass Menagerie* (1944), cyfieithiad Cymraeg *Pethau Brau* (1992) ac *A Streetcar Named Desire* (1947) a gyfieithwyd i'r Gymraeg dan yr enw *Cab Chwant* (1995) - y ddau drosiad  gan Emyr Edwards.  Symudodd wedyn i Key West, Florida, efo'i bartner oes, Frank Merlo, (bu farw ym 1963 o gancr yr ysgyfaint) roedd y berthynas rhyngddynt yn help mawr iddo oroesi cyfnodau o iselder. Ni chafodd gymaint o lwyddiant wedi marwolaeth ei gymar oes ym 1963 - ond ym mis Medi 2006 cynhyrchwyd ei ddrama 'heb ei gyhoeddi' *The Parade, or Approaching the End of Summer*, sy'n fath o hunangofiant. Cyhoeddwyd ei ddrama olaf *A House Not Meant to Stand* yn 2008.  Roedd yn awdur straeon byrion cyn troi at ddrama. Ysgrifennodd hefyd tua 70 a ddramâu un act.

Erbyn heddiw - oherwydd enwogrwydd Tennessee Williams - mae Key West yn un o brif gymunedau hoyw yr Unol Daleithiau. Roedd ei chwaer Rose yn scitsoffrenaidd a dreuliodd ei bywyd mewn ysbytai - ac wedi iddi ddioddef lobotimi gwylltiodd Tennessee efo ei deulu.  Roedd Williams ei hun yn gaeth i alcohol, amphetaminau a barbitiwradau. Bu farw dan eu dylanwad ym 1983.

## Llyfryddiaeth 
### Dramâu 
* 1938 *Not About Nightingales*
* 1944 *The Glass Menagerie*
* 1947 *A Streetcar Named Desire* (a enillodd Wobr Pulitzer)
* 1948 *Summer and Smoke*
* 1951 *The Rose Tattoo* (*Rhith y Rhosyn*; Gwobr Tony)
* 1953 *Camino Real*
* 1955 *Cat on a Hot Tin Roof* (ei ail Wobr Pulitzer)
* 1957 *Orpheus Descending*
* 1957 *And Tell Sad Stories of the Deaths of Queens*
* 1958 *Something Unspoken"
* 1958 *Suddenly, Last Summer*
* 1959 *Sweet Bird of Youth*
* 1960 *Period of Adjustment*
* 1961 *Night of the Iguana*
* 1962 *The Eccentricities of a Nightingale* (ailwampiad o *Summer and Smoke*)
* 1963 *The Milk Train Doesn't Stop Here Anymore*
* 1966 *The Mutilated*
* 1966 *The Gnädiges Fräulein*
* 1968 *The Seven Descents of Myrtle* (hefyd *Kingdom of Earth*)
* 1969 *In the Bar of a Tokyo Hotel*
* 1969 *Now the Cats with Jewelled Claws*
* 1969 *Will Mr. Merriweather Return from Memphis?*
* 1970 *I Can't Imagine Tomorrow*
* 1970 *The Frosted Glass Coffin*
* 1972 *Small Craft Warnings*
* 1973 *Out Cry*
* 1975 *The Red Devil Battery Sign*
* 1976 *The Demolition Downtown*
* 1976 *This Is (An Entertainment)*
* 1977 *Vieux Carré*
* 1979 *Kirche, Küche, Kinder*
* 1979 *Lifeboat Drill*
* 1979 *A Lovely Sunday for Creve Coeur*
* 1980 *The Chalky White Substance*
* 1980 *This Is Peaceable Kingdom or Good Luck God*
* 1980 *Steps Must be Gentle*
* 1980 *Clothes for a Summer Hotel*
* 1980 *The Notebook of Trigorin*
* 1981 *Something Cloudy, Something Clear*
* 1982 *A House Not Meant to Stand*
* 1983 *In Masks Outrageous and Austere*
* 1983 *The One Exception*

### Addasiadau Ffilm 
* 1950  *The Glass Menagerie*, efo Kirk Douglas
* 1951  *A Streetcar Named Desire*, efo Vivian Leigh
* 1951  *The Rose Tattoo*, efo Burt Lancaster
* 1955  *Cat on a Hot Tin Roof*, efo Paul Newman ac Elizabeth Taylor
* 1959  *Suddenly, Last Summer*, efo Montgomery Clift, Katharine Hepburn ac Elizabeth Taylor
* 1961  *Summer and Smoke*, efo Laurence Harvey ac Geraldine Page
* 1962  *Sweet Bird of Youth*, efo Paul Newman ac Elizabeth Taylor
* 1964  *Night of the Iguana*, efo Richard Burton ac Ava Gardner
* 1966  *Camino Real*, efo Martin Sheen
* 1974  *The Migrants*, efo Cloris Leachman a Brad Sullivan
* 1990  *Orpheus Descending*, efo Kevin Anderson a Vanessa Redgrave
* 1993  *Suddenly last Summer*, efo Maggie Smith a Rob Lowe
* 2001  *The Yellow Bird*, efo James Coburn a Faye Dunaway

### Straeon byrion 
* *The Vengeance of Nitocris* (1928)
* *The Field of Blue Children* (1939)
* *The Resemblance Between a Violin Case and a Coffin* (1951)
* *Hard Candy: a Book of Stories* (1954)
* *Three Players of a Summer Game and Other Stories* (1960)
* *Grand* (1964)
* *The Knightly Quest: a Novella and Four Short Stories* (1966)
* *One Arm and Other Stories* (1967)
* *Eight Mortal Ladies Possessed: a Book of Stories* (1974)
* *Tent Worms* (1980)
* *It Happened the day the Sun Rose, and Other Stories'' (1981)

### Cyfieithiadau i'r Gymraeg 
* *Pethe brau* : cyfieithiad o *The Glass Menagerie* gan Emyr Edwards 1992, Llandysul: Gwasg Gomer
* *Cab chwant* : cyfieithiad o *A Streetcar Named Desire* gan Emyr Edwards 1992; Aberystwyth : Canolfan Astudiaethau Addysg, ©1995.

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Mississippi
Categori:Theatr LHDT