open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sleim Ammar

Roedd **Sleim Ammar** (Arabeg: *سليم عمار*&lrp; 30 Mehefin 1927 &ndash; 6 Tachwedd 1999) yn seiciatrydd a bardd Arabeg a Ffrangeg a oedd yn wreiddiol o Diwnisia.

Yr oedd yn ysgolhaig a oedd yn adnabod Avicenna. Roedd yn un o sylfaenwyr seiciatreg Maghreb a hefyd yn aelod cyfatebol o Academi Arabaidd Damascus.

## Llyfrau 
* *Poème de la médecine arabe*, Tunis, Alif, 1990, 153 tud. (ISBN 978-9973716187).
* *Autopsie de la guerre*, Tunis, L'Art de la composition, 1992, 168 tud. (ISBN 978-9973172563).
* *Poème de la folie*, Tunis, L'Art de la composition, 1993, 302 tud. (ISBN 978-9973173843).
* Ibn Al Jazzar et l'école médicale de Kairouan, Sousse, Faculté de médecine Ibn El Jazzar de Sousse, 1994, 135 tud. (ISBN 978-9973174802).
* *Itinéraires: 153 poèmes écrits de 1987 à 1993*, 1995, 387 tud. (ISBN 978-9973175243).
* *Problèmes de notre temps*: 167 poèmes écrits de 1988 à 1995, Ben Arous, Imprimerie principale, 1996, 479 tud. (ISBN 978-9973176493).
* *Abû Bekr Er-Razi, Rhazès*: le Galien des arabes, 1997, 200 tud. (ISBN 978-9973177575).
* ''Ibn Sina Avicenne: la vie et l'œuvre'', Tunis, L'Or du Temps, 1998, 134 .tud (ISBN 978-9973757432).

## Gwobrau 
* 1966: Académie Nationale de Médecine, Paris
* 1973: Premier prix intermaghrébien de médecine, Tiwnis
* 1984: Prix Médecine Maghreb, Paris
* 1986: Prix national de la vulgarisation scientifique, Tunis
* 1992: Prix international de psychiatrie de la Fondation Saugstad (shared),Oslo

## Llyfryddiaeth 
* Hommage à Sleïm Ammar : l'homme et l'œuvre, Carthage, Beït El Hikma, 2000, 192 p. (ISBN 978-9973929600).

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Arabeg
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif
Categori:Llenorion Arabeg o Diwnisia
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Seiciatryddion o Diwnisia
Diwedd y byd

Gall **Diwedd y byd** neu **Ddiwedd y Byd** gyfeirio at:

* Diwedd amser yn eschatoleg gwahanol grefyddau a mytholegau
* Diwedd y byd (ffuglen), ffuglen sy'n ymwneud â diwedd gwareiddiad dynol
* Senarios trychineb byd-eang sy'n arwain at ddinistrio'r blaned, difodiant dynol, neu ddiwedd gwareiddiad dynol

## Celf 
* *The End of the World (paentiad)*, paentiad o 1853 gan John Martin
* *Diwedd y Byd (paentiad)*, paentiad coll gan Francesco Anelli

## Dramâu 
* *Diwedd y Byd* - dwy ddrama Gymraeg o 2001 gan Meic Povey ar gymhlethdodau a rhagrith y gymdeithas Gymreig yn ystod ail hanner yr 20g.

**Diwedd y Byd -* drama Gymraeg o 2010 a ysgrifennwyd a pherfformiwyd yn wreiddiol gan Theatr Gydweithredol Troed-y-Rhiw am ffermydd a thir ardal Epynt yn cael eu meddiannu gan y Weinyddiaeth Amddiffyn yn 1940.
Rathmullan

Pentref glan môr a trefgordd ar Benrhyn Fánaid (Saesneg: Penrhyn Fanad) yn Dún na nGall (Swydd Donegal), Gweriniaeth Iwerddon yw **Ráth Maoláin** (Saesneg: *Rathmullan*). Fe'i lleolir ar lan orllewinol Loch Súilí (Llyn Swilly), 11km i'r gogledd-ddwyrain o Ráth Mealtain (Ramelton) a 12km i'r dwyrain o Baile na nGallóglach (Milford). Ráth Maoláin oedd y man ymadael yn ystod Ffoad yr Ieirll yn 1607, trobwynt mawr yn hanes Iwerddon.

## Hanes 
Mae tystiolaeth o anheddiad hynafol yn yr ardal yn cynnwys beddrodau llys a safleoedd amddiffynfeydd yn nhrefi cyfagos Craobhaire Uachtarach (Crevary Upper) a Baile na Bó (Ballyboe).

O fewn pentref Ráth Maoláin mae mynachlog Carmelaidd adfeiliedig, yn dyddio i 1516, a adeiladwyd gan Eoghan Rua MacSweeney.

Mae olion tŵr neu fatri Martello yn y pentref sy'n gwasanaethu fel canolfan dreftadaeth. Roedd yr amddiffynfa yn un o chwech a adeiladwyd yn wreiddiol yn 1813 gan y Prydeinwyr fel rhan o amddiffynfa ar hyd Lough Swilly yn erbyn goresgyniad ofnus Napoleon. Cafodd y cyflegfreydd hyn eu staffio hyd at ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf i amddiffyn llongau rhyfel Prydeinig a oedd wedi'u hangori yn Lough Swilly.

## Mwynderau 
Ceir tair eglwys yn Ráth Maoláin: Eglwys Gatholig San Joseff, Eglwys St. Columb yn Iwerddon ( Plwyf Killygarvan ), ac Eglwys Bresbyteraidd Rathmullan.

Mae cyfleusterau eraill yn Ráth Maoláin yn cynnwys siopau, canolfan adnoddau, sba, lleoliad priodas (Drumhalla House), a gwesty.

## Digwyddiadau 
Cynhelir *Gŵyl Bysgota Môr Dwfn Llyn Swilly* yn lleol ym mis Mehefin. Cynhaliwyd gŵyl 2007 ddydd Sadwrn 2 Mehefin a dydd Sul 3 Mehefin.
bawd| Tai ar brif stryd Ráth Maoláin
bawd| Cerflun yn coffau Ffoad yr Ieirll

## Llenyddiaeth 
Ráth Maoláin yw lleoliad nofel yr awdur Awstralaidd-Prydeinig, Brand King, *An Irish Winter*, a gyhoeddwyd yn 2020. Disgrifir nifer o nodweddion y pentref yn y nofel, gan gynnwys y traeth lleol. Ceir nofio dŵr oer traddodiadol ar Ddydd Calan a cheir nifer o olygfeydd o Beachcomber Bar a Chaffi Bonnan Bui.

## Pobl nodedig 
* Ian Anderson (1925–2005), cyn Lywydd Cyngor Deddfwriaethol Ynys Manaw.
* Mary McAlister (1896–1976), nyrs Albanaidd a aned yn Iwerddon a ddaeth yn AS dros Blaid Lafur y DU.
* Bu Hugh Law (1818–1883), Arglwydd Ganghellor Iwerddon, farw yma yn 1883. 

## Gweler hefyd 
* Rhestr o abatai a phriordai yn Iwerddon (Sir Donegal)
* Rhestr o drefi a phentrefi Gweriniaeth Iwerddon
* Rhestr o abatai a phriordai Gweriniaeth Iwerddon

## Cyfeiriadau 
Categori:Pentrefi Swydd Donegal
Pelagra

Clefyd sy'n deillio o ddiffyg fitamin B3 (niacin) yw **pelagra**. Ymhlith y symptomau mae croen llidus, briwiau yn y geg, dolur rhydd a gorddryswch.  Fel arfer mae'r rhannau o'r croen sy'n agored i olau'r haul neu i rwbiad yn cael eu heffeithio gyntaf. Dros amser gall y croen hwnnw dywyllu, anystwytho, croenio neu waedu.

Mae dau brif fath o'r clefyd. Mae'r math cyntaf yn cael ei achosi gan fwyta bwyd nad yw'n cynnwys digon o niacin a thryptoffan. Mae'r ail math yn deillio o anallu'r corff i ddefnyddio'r niacin mewn bwydydd. Gall hyn ddigwydd o ganlyniad i rai afiechydon, yn ogystal ag alcoholiaeth, a nifer o feddyginiaethau fel isoniasid.

Yn hanesyddol, mae pelagra yn glefyd o dlodi sy'n gysylltiedig â diffyg maeth. Mae i'w ganfod o hyd mewn gwledydd datblygol, yn enwedig ymhlith pobl sy'n cael y rhan fwyaf o'u hegni bwyd o indrawn, yn arbennig yn Ne America wledig, gan fod indrawn yn ffynhonnell wael o niacin a thryptoffan.

## Cyfeiriadau
Categori:Afiechydon
Categori:Fitaminau
RSS

Ffrwd we yw **Syndicetiad Syml Iawn** neu **RSS** (**RDF** **Site Summary** neu **Really Simple Syndication**) sy'n galluogi defnyddwyr a rhaglenni i gael mynediad at ddiweddariadau i wefannau mewn fformat safonol y gellir ei ddarllen gan gyfrifiadur. Gall tanysgrifio i ffrydiau RSS ganiatáu i ddefnyddiwr gadw golwg ar lawer o wahanol wefannau mewn un cydgrynhoad newyddion, sy'n monitro gwefannau yn gyson am gynnwys newydd, gan ddileu'r angen i'r defnyddiwr eu gwirio fesul gwefan. Gall cydgrynwyr newyddion (neu "ddarllenwyr RSS") gael eu cynnwys mewn porwr, eu gosod ar gyfrifiadur desg, neu eu gosod ar ddyfais symudol.

Mae gwefannau fel arfer yn defnyddio ffrydiau RSS i gyhoeddi gwybodaeth sy'n cael ei diweddaru'n aml, megis cofnodion blog, penawdau newyddion, penodau o gyfresi sain a fideo, neu ar gyfer dosbarthu podlediadau. Gall dogfen RSS (a elwir yn "ffrwd", "ffrwd we",  neu "sianel") gynnwys testun llawn neu gryno, a metadata, megis dyddiad cyhoeddi ac enw'r awdur. Mae fformatau RSS yn cael eu pennu gan ddefnyddio ffeil XML generig.

Er bod fformatau RSS wedi datblygu mor gynnar â Mawrth 1999, dechreuodd RSS gael ei ddefnyddio'n eang rhwng 2005 a 2006, a phenderfynodd sawl porwr gwe mawr ddefnyddio'r eicon (""). Mae data ffrwd RSS yn cael ei gyflwyno i ddefnyddwyr gan ddefnyddio meddalwedd a elwir yn 'gydgrynwr newyddion' a'r enw ar drosglwyddo cynnwys yw syndicetiad gwe. Tanysgrifia defnyddwyr i ffrwd naill ai drwy fewnbynnu URI ffrwd i'r darllenydd neu drwy glicio ar eicon ffrwd y porwr. Mae'r darllenydd RSS yn gwirio ffrwd y defnyddiwr yn rheolaidd am wybodaeth newydd a gall ei lawrlwytho'n awtomatig, os yw'r swyddogaeth honno wedi'i galluogi.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Manyleb RSS 0.90
* Manyleb RSS 0.91
* Manylebau RSS 1.0
* Manyleb RSS 2.0
* Hanes Fforch RSS (Mark Pilgrim)
* Tiwtorial adeiladu ffrwd RSS gydag enghraifft

Categori:Fformatau ffeil
Categori:Sefydliadau 1999
Capel y Nant

Mae **Capel y Nant** yn eglwys Gymraeg sy'n ceisio cynnal a hyrwyddo'r ffydd Gristnogol yng Nghlydach, Abertawe. Lleolir Capel y Nant yng nghanol Clydach, ffurfiwyd pan ddaeth cynulleidfaoedd Capel Annibynwyr Hebron a Chapel Annibynwyr Carmel ac Eglwys Bresbyteraidd Salem at ei gilydd i sefydlu cynulleidfa newydd yn adeilad Carmel.

Ymffurfiodd y capel yn 2008, cytunodd y Parch Dewi Myrddin Hughes, cyn-Ysgrifennydd Cyffredinol Undeb yr Annibynwyr Cymraeg i fod yn 'Arweinydd' yr eglwys. Yn dilyn ymddeoliad Dewi ym mis Ionawr 2013, cymerodd y Prifardd Robat Powell swydd 'Arweinydd' Capel y Nant. Robat hefyd yw Ysgrifennydd yr eglwys.  Ar ddechrau 2022, cafodd Dr Fiona Gannon ei gwneud yn drydydd 'Arweinydd' Capel y Nant.

## Oriel

Delwedd:Capel y Nant.jpg|Capel y Nant, Clydach.
Delwedd:Arwydd Capel y Nant.jpg|Arwydd Capel y Nant.
Delwedd:Gardd o flaen Neuadd y Nant.jpg|Gardd o flaen Neuadd y Nant.jpg

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Capel y Nant

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Abertawe
Neuadd William Aston

(Prifysgol Glyndŵr gynt), lleoliad Neuadd William Aston]]
 a berfformiodd yn Neuadd William Aston]]

**Neuadd William Aston** hefyd **Theatr William Aston** (Saesneg: *William Aston Hall*) yw lleoliad theatr a chyngherddau mwyaf dinas Wrecsam gyda lle i hyd at 880 (1200 yn sefyll).

Wedi’i lleoli ar gyrion canol dinas Wrecsam ar gampws Prifysgol Wrecsam, Prifysgol Glyndŵr, Ffordd yr Wyddgrug, Wrecsam, LL11 2AF.

## Perfformwyr
Mae Neuadd William Aston croesawu rhai o’r enwau mwyaf ym myd comedi (gan gynnwys yn Gymraeg perfformiadwyr megis taith Nadolig 2023 Cabarela ac yn Saesneg Kevin Bridges, Alan Davies a Jimmy Carr), cerddoriaeth (gan gynnwys Feeder a The Levellers) yn ogystal â ballet, dawns, sgyrsiau a sioeau.

## Hanes
Mae’r neuadd wedi’i henwi ar ôl un o drigolion enwog Wrecsam, William Aston CBE (1869-1962), gŵr busnes o fri a gwleidydd lleol a chwaraeodd ran allweddol yn natblygiad Wrecsam fel tref ac fel canolfan dysg.

Yn 2022 daeth Theatr Clwyd a Phrifysgol Wrecsam (a alwyd yn Brifysgol Glyndŵr ar y pryd) at ei gilydd mewn partneriaeth i achub dyfodol Neuadd William Aston. Eu bwriad oedd diogelu’r lleoliad celfyddydol hanfodol hwn fel ased cymunedol, gan sicrhau bod pobl Wrecsam a Gogledd Cymru fynediad i adloniant byw.

Mae Theatr Clwyd bellach yn gweithredu’r lleoliad – o’r bariau a gwerthiant y tocynnau, i raglennu a llogi.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol Neuadd William Aston 
*@WilliamAstonHall ar Facebook
*@WilliamAstonWXM cyfrif Twitter

Neuadd William Aston, Wrecsam
Neuadd William Aston, Wrecsam
Categori:Wrecsam
Fitamin B6

Fitamin o deulu fitamin B yw **fitamin B6**. Fel pob fitamin, mae ei angen ar y corff er mwyn gweithio'n iawn. Fel gweddill teulu fitamin B gall fitamin B6 hydoddi mewn dŵr.

Mae'r enw fitamin B6 yn cyfeirio at grŵp o chwe chyfansoddyn cemegol sy'n eithaf tebyg. Mae ei ffurf weithredol, pyridocsal ffosffad, yn gweithredu fel cydensym mewn mwy na 140 o adweithiau ensymig ym metaboledd asidau amino, lipidau a glwcos.  

## Cyfeiriadau
B06
Hugo Weidel

Cemegydd o Awstria-Hwngari oedd **Hugo Weidel** (13 Tachwedd 1849 – 7 Mehefin 1899). Mae'n adnabyddus am ddyfeisio Adwaith Weidel a disgrifio strwythur y cyfansoddyn organig niacin. Enillodd Wobr Lieben yn 1880.

## Cyfeiriadau
Categori:Cemegwyr o Awstria-Hwngari
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1899
Categori:Pobl o Fienna
Ceridwen Lloyd-Morgan

Curadur llyfrgelloedd o Gymru yw **Dr** **Ceridwen Lloyd-Morgan**. Magwyd hi yn Nhregarth ger Bangor.

Astudiodd ieithoedd modern yng Ngholeg y Santes Ann, Rhydychen, Prifysgol Poitiers a Phrifysgol Cymru. Bu'n gweithio ym mhrifysgol Caerwysg am ddwy flynedd yn dysgu yn yr adran Ffrangeg ac Eidaleg.

Bu’n gweithio fel curadur llawysgrifau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru o 1981 ymlaen, ac yna fel Pennaeth Llawysgrifau a Delweddau Gweledol yn y Llyfrgell nes ymddeol yn 2006. Yn 2023, derbyniodd Ceridwen Gymrodoriaeth er Anrhydedd yn ystod seremonïau graddio haf Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. 

Roedd Ceridwen yn un o sylfaenwyr y cyhoeddwr merched Cymreig Honno yn 1986. Mae hi hefyd yn cyfrannu at y cylchgrawn ''O'r Pedwar Gwynt''.

Yn 2024, roedd hi'n byw yn Llanafan, Ceredigion.

## Llyfryddiaeth 
* *Margiad Evans* (Poetry Wales Press, 1998) 
* *Darganfod Celf Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1999) golygwyd gyda Ivor Davies.
* ''Cyfres Celf 2000: Delweddau o'r Ymylon - Bywyd a Gwaith Mary Lloyd Jones* (Y Lolfa, 2002)
* *The Celtic World - Arthurian Literature* (2004)
* *Arthur in the Celtic Languages'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 2019) golygwyd gyda Erich Poppe.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 20fed ganrif
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Caerwysg
Categori:Archifwyr o Gymru
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Cymraeg o Gymru
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Saesneg o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Santes Ann, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Cymru
Categori:Llyfrgellwyr o Gymru
Categori:Pobl a aned ym Mangor
Categori:Ysgolheigion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Mario Saeed

**Mario Saeed** (Cyrdeg: ماریۆ سەعید, ganwyd 9 Medi 1990), ymladdwr MMA wedi ymddeol ac ymladdwr BJJ. Mae'n cael ei adnabod fel y gwregys du Cwrdaidd cyntaf yn Jiu Jitsu Brasil.  Mae'n adnabyddus am ei arddull ymladd pryfoclyd ac ymosodol, yn enwedig ei allu i ymostwng. Mae hefyd yn cael ei llysenw "Rudeboy" oherwydd ei bersonoliaeth di-flewyn-ar-dafod. 

## Bywgraffiad 
Ganed Saeed yn 1990, yn Slemani, Cwrdistan Irac i dad Cwrdaidd a mam Eidalaidd. Roedd ei dad yn fewnfudwr Cwrdaidd yn yr Eidal, lle cyfarfu â'i fam a symud i Irac. Yna symudodd Saeed i'r DU gyda'i dad yn y gobaith o ddechrau bywyd newydd a gwell, ond nid yw ei ddiogelwch wedi'i warantu o hyd. Dywedodd fod pobl yn dal i chwilio am ei dad ac mae'n debyg eu bod yn chwilio amdano. 

Yn 18 i 21 oed, ymunodd Saeed â byddin Prydain ac ymladd yn rhyfel Irac . Yn ddiweddarach dechreuodd ar yrfa ymladd ar ôl gadael y fyddin. Cyn dechrau paffio, roedd yn bêl-droediwr a chwaraeodd i Academi Ieuenctid Bristol City F.C. tan yn 17 oed oherwydd anaf.

## Gyrfa ymladd 
Dechreuodd fel paffiwr a reslwr cyn symud ymlaen i kickboxing ac yna BJJ cyn troi'n pro. Dechreuodd ei yrfa MMA yn 2011, gan ymladd ar y gylchdaith ranbarthol. Gwnaeth ddechrau buddugol i'w yrfa, gan drechu Mark Baxter trwy ymostyngiad yn y rownd gyntaf.

Ymddeolodd yn 2021 ar ôl colli dwy ornest i Thomas Paul a Benoit St. Denis . Dywedodd ei fod eisiau canolbwyntio ar hyfforddi a threulio amser gyda'i deulu. Mae'n hyfforddi'r Trojan Free Fighters Bryste, academi BGG 2020. Enillodd ei wregys du yn BJJ ar ôl 13 mlynedd o hyfforddiant dan Gracie Barra Salvatore Pace. Bu hefyd yn hyfforddi tîm pêl-droed Phuket yng Ngwlad Thai.  Mae'n dal gwregys du yn Jiu Jitsu Brasil (BJJ) o Gracie Barra ac mae wedi ennill sawl pencampwriaeth yng nghystadleuaeth BJJ.

## Bywyd preifat 
Cyn ac yn ystod ei yrfa bu'n hyfforddwr gyrru cyn dod yn hyfforddwr yn y Mixed Martial Arts Academy ym Bryste. Mae gan Saeed ddwy ferch, un wedi ei geni yn 2014 ac un yn Mae ei wraig, Georgia Bartlett, yn artist colur TikTok ac maen nhw wedi bod gyda'i gilydd ers hynny Nyrs oedd Bartlett. Y mae o dras Rwmania a Theithwyr Gwyddelig . Gall siarad Cyrdeg, Saesneg a rhywfaint o Berseg .

## Dolenni allanol 
* Gwefan Trojan Free Fighters Bristol

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr
Saccorhiza polyschides

Algâu brown mawr ar rannau isaf traethau yw ***Saccorhiza polyschides***, ei enw cyffredin yw'r **plethen fôr**, a dyma'r gwymon mwyaf a geir yn Ewrop. 

## Disgrifiad 
chwith|bawd| Golygfa o'r gwreiddyn.
Mae *Saccorhiza polyschides* yn wymon mawr a swmpus sy'n tyfu i 2 - 4 medr o hyd. Mae'r dalbren yn strwythur mawr, oddfog  gwag, oddfog. Mae'r coesyn yn hir a  gwydn, lledraidd ac anhyblyg sydd yn mae'n sawl centimetr o led. Ger y gwaelod mae'r ymyl yn ffurfio sawl ffril llydan, tonnog. Mae'r rhifflau hyn yn tueddu i wasgaru egni tonnau a lleihau'r tebygolrwydd y bydd yn cael ei rwygo o'r graig. Mae'r ffrond yn fyseddog gyda thua wyth llabed mawr gwastad a all fod yn enfawr. Mae diffyg asen ganol yn ei wahaniaethu oddi wrth *Alaria esculenta* .   Mae'n rywogaeth sy'n tyfu'n gyflym iawn, yn tyfu'n flynyddol o'r gwaelod ac yn ymestyn yn llawn dros ychydig fisoedd. 

## Cynefin 
Mae *Saccorhiza polyschides* i'w gael ar rannau isaf traethau. Ni all oddef dysychiad a gellir dod o hyd iddo mewn mannau lle caiff ei wlychu gan gorferw pan gaiff ei ddadorchuddio pan fydd y llanw'n cilio. Fe'i darganfyddir yn aml mewn cysylltiad â *Laminaria hyperborea*.

## Dosbarthiad 
Dosbarthiad gan gynnwys yn Ewrop: Iwerddon, Prydain, Ynysoedd Ffaro, Ffrainc, Gwlad Groeg, Helgoland, Isla de Alborán, yr Eidal, yr Iseldiroedd, Norwy, Portiwgal, Llychlyn a Sbaen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tilopteridales
Irmão do Jorel

Rhaglen deledu Brasiliaid wedi ei animeiddio ar gyfer plant yw ***Irmão do Jorel*** ("Brawd Jorel"). Fe'i grëwyd ac a cyfarwyddwyd gan Juliano Enrico ar gyfer Cartoon Network yn 2014.

## Cymeriadau 
* Andrei Duarte fel Brawd Jorel
* Juliano Enrico fel Jorel
* César Marchetti fel Mr. Edson
* Tânia Gaidarji fel Mrs. Danuza
* Cecília Lemes fel Granny Gigi
* Melissa Garcia fel Granny Juju a Lara
* Hugo Picchi Neto fel Nico

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2014
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu Cartoon Network
Etholiad arlywyddol Rwsia, 2024

Cynhaliwyd etholiad i ddewis Arlywydd Rwsia o 15 i 17 Mawrth 2024, yr wythfed etholiad arlywyddol yn hanes Ffederasiwn Rwsia. Hawliodd Vladimir Putin, deiliad yr arlywyddiaeth, fuddugoliaeth gyda 87% o'r bleidlais, y ganran etholiadol fwyaf ers cychwyn y swydd ym 1991. Sicrhaodd Putin felly ei bumed tymor arlywyddol, canlyniad a gafodd ei weld yn amlwg o'r dechrau, a chafodd ei ad-urddo ar 7 Mai 2024.

## Cyfeiriadau 
Categori:2024 yn Rwsia
Rwsia, arlywyddol
2024
Morfydd E. Owen

Academydd o Gymraes oedd y **Dr Morfydd E. Owen** (26 Ionawr 1936 – 17 Mawrth 2024). Roedd yn arbenigwraig ar destunau cyfreithiol a meddygol yr Oesoedd Canol.

Fe'i ganwyd yn unig ferch i Edward a Phyllis Owen, ac fe'i magwyd yn Ivy Cottage ym mhentre’ Fochriw. Roedd teulu ei thad-cu, Mordecai Evans, yn hanu o fferm fynydd yn Nefynnog. Pan oedd Morfydd yn hŷn symudodd ei rhieni i fyw yn agos at Lyn Syfaddan yn Llan-gors.

Roedd yn un o dîm prosiect Beirdd y Tywysogion ac yn un o Gymrodyr Hŷn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd yn Aberystwyth. Roedd yn un o sylfaenwyr Seminar Cyfraith Hywel yn y 1970au, a bu’n Ysgrifennydd i’r Seminar am 36 o flynyddoedd.

Cyhoeddwyd y gyfrol ysgrifau *Cyfarwydd Mewn Cyfraith* er anrhydedd iddi, gan Gymdeithas Hanes Cyfraith Cymru yn 2017.

## Bywyd personol
Priododd ei gŵr Howard Davies (5 Tachwedd 1924 – 27 Mehefin 2012) yng Nghapel y Plough yn Aberhonddu. Roedd Howard yn feddyg a darlithydd ac roedd ganddo un ferch o'i briodas gyntaf, Melanie. Gyda'i gilydd cawsant ddau blentyn, Luned a Bríd.

Bu farw Morfydd yn 88 mlwydd oed. Cafwyd gwasanaeth angladdol cyhoeddus yn Eglwys Llanychaearn ger Llanfarian ar ddydd Mercher, 27 Mawrth 2024 am 2 y prynhawn.

Cafwyd teyrnged iddi gan Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd - "Diolchwn am ei chyfraniad sylweddol i ysgolheictod, a’i chyfeillgarwch a’i chefnogaeth ar hyd y blynyddoedd".

Cafwyd teyrnged hefyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn dweud "Meddai ar ysgolheictod disglair, a chyhoeddodd weithiau helaeth yn ymdrin â barddoniaeth llys a rhyddiaith ganoloesol Cymru".

## Cyhoeddiadau
* *Drych yr Oesoedd Canol* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1986, ISBN 9780708309018)
* *Beirdd a Thywysogion* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1996, ISBN 9780708312766)
* *The Welsh Law of Women* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1992 ac 2017, ISBN 9781786831590)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Academyddion benywaidd o Gymru
Nortel

Gwneuthurwr offer telathrebu a rhwydweithio data rhyngwladol o Ganada oedd **Nortel Networks Corporation** (**Nortel**). Roedd gan y cwmni ei bencadlys yn Ottawa, Ontario. Fe'i sefydlwyd ym Montreal, Quebec, yn 1895 fel y "Northern Electric and Manufacturing Company". Hyd at setliad gwrthglymbleidiol yn 1949, roedd Northern Electric yn eiddo'n bennaf i Bell Canada a Western Electric Company i Bell System, gan gynhyrchu llawer iawn o offer telathrebu yn seiliedig ar ddyluniadau trwyddedig Western Electric. 

Yn ei anterth, roedd Nortel werth mwy na thraean o werth yr holl gwmnïau a restrir ar Gyfnewidfa Stoc Toronto (TSX), gan gyflogi 94,500 o bobl ledled y byd. Yn 2009, fe wnaeth Nortel ceisio am amddiffyniad methdaliad yng Nghanada a'r Unol Daleithiau, gan sbarduno gostyngiad o 79% yn ei bris stoc. Yr achos methdaliad oedd yr un mwyaf yn hanes Canada a dioddefodd bensiynwyr, cyfranddalwyr, a chyn-weithwyr golledion enfawr. Erbyn 2016, roedd Nortel wedi gwerthu biliynau o ddoleri mewn asedau.  Cymeradwyodd llysoedd yn yr Unol Daleithiau a Chanada setliad  methdaliad yn 2017.  

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau telegyfathrebu Canada
Stryd y Farchnad, y Drenewydd

bawd|Stryd y Farchnad, y Drenewydd - Mynedfa i Neuadd y Farchnad

Stryd fasnachol yng nghanol y Drenewydd yw **Stryd y Farchnad** (*Saesneg: Market Street*).

## Lleoliad 
Mae Stryd y Farchnad yn rhedeg o'r gogledd-ddwyrain i'r de-orllewin yng nghanol y Drenewydd. Mae hi'n cysylltu Stryd y Bont Fer (*Saesneg: Shortbridge Street*) a'r Lôn Gefn (*Back Lane*). Mae'r stryd yn rhedeg yn gyflinellol i'r Stryd Fawr, ac mae mynedfaoedd i Neuadd y Farchnad ar y ddwy stryd. 

## Hanes 
Ym 1869, cafodd nifer o adeiladau ar Stryd y Farchnad a'r Stryd Fawr eu dymchwelyd (o dan orchmynion gan Wastel Brisco, perchennog Ystad Newtown Hall) er mwyn codi neuadd farchnad newydd ar gyfer y dref. Ym 1870, adeiladwyd Neuadd y Farchnad ac fe'i hagorwyd ychydig ddyddiau cyn Nadolig.  

## Disgrifiad 
Mae Stryd y Farchnad yn rhan o galon hanesyddol y Drenewydd, ac yn un o brif strydoedd masnachol y dref. Mae'r stryd wedi cadw nifer o adeiladau hanesyddol, y mwyafrif ohonynt yn adeiladau masnachol deulawr Fictoraidd. Neuadd y Farchnad ydy'r adeilad mwyaf nodedig ar y stryd. 

Adeilad brics melyn a theracota yw Neuadd y Farchnad. Mae'r neuadd yn sefyll ar safle sy'n estyn o'r Stryd Fawr i Stryd y Farchnad, gyda mynedfaoedd ar y ddwy stryd.

## Cyfeiriadau
Categori:Y Drenewydd
Robert Thomas (cerflunydd)

Cerflunydd o Gymru oedd **Robert John Roydon Thomas** (1 Awst 1926 – 11 Mai 1999).

Ganed ef yng Nghwm-parc yn yr hen Sir Forgannwg (bellach yn Rhondda Cynon Taf). Bu farw yng Nghaerdydd yn 72 oed.

## Oriel

Bust of George Thomas MP. Cardiff City Hall.jpg|Penddelw o George Thomas (1979) yn Neuadd y Ddinas, Caerdydd.
Aneurin Bevan - geograph.org.uk - 5897416.jpg|Cerflun o Aneurin Bevan (1987) yn Heol y Frenhines, Caerdydd.
Whimsical Statue, Swansea Marina - geograph.org.uk - 1483186.jpg|*Y Cerflun Ysmala* (1990), sy'n portreadu Captain Cat o *Under Milk Wood*, ym Marina Abertawe.
Miners' Statue, Rhondda.jpg|''Teulu'r Glöwr'' (1993) yn Llwynypia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl a aned yng Nghymru
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Moroaid

Pobloedd Fwslimaidd y Philipinau yw'r **Moroaid**. Maent yn cynnwys 13 o grwpiau ethno-ieithyddol Awstronesaidd sy'n frodorol o ranbarth Bangsamoro, sy'n cynnwys ynys Mindanao ac ynysforoedd Sulu a Palawan. Maent yn cyfri am ryw 5% o boblogaeth y Philipinau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Grwpiau ethnig yn y Philipinau
Categori:Grwpiau ethnogrefyddol
Categori:Islam yn y Philipinau
Steve Harley

Canwr a cherddor o o Loegr oedd **Stephen Malcolm Ronald Nice** (27 Chwefror 1951 &ndash; 17 Mawrth 2024), a adnabyddir wrth ei enw llwyfan **Steve Harley**. Harley oedd blaenwr y grŵp glam roc Cockney Rebel yn yr 1970au. Roedd ganddo chwe sengl boblogaidd yng Ngwledydd Prydain, gan gynnwys “Judy Teen”, “Mr. Soft”, a’r rhif un “Make Me Smile (Come Up and See Me)”.

Cafodd ei eni yn Deptford, Llundain.

Bu farw o ganser yn ei cartref yn Suffolk, yn 73 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Cerddorion o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pobl fu farw o ganser
Rose Dugdale

Roedd **Bridget Rose Dugdale** (25 Mawrth 1941 &ndash; 18 Mawrth 2024) yn Saesnes o deulu aristocrataidd a ddaeth yn wirfoddolwr yn y mudiad gweriniaethol Gwyddelig milwriaethus, y Fyddin Weriniaethol Iwerddon Dros Dro (IRA). Fel aelod o’r IRA, cymerodd ran mewn lladrad paentiadau gwerth IR£8 miliwn, ymosodiad bom ar orsaf Heddlu Brenhinol Ulster (RUC) a gweithredoedd terfysgol eraill.  Priododd â Eddie Gallagher ym 1978.

Ar ôl iddi gael ei rhyddhau o'r carchar, bu Dugdale yn weithgar yn yr ymgyrch ar ran carcharorion gweriniaethol Gwyddelig yn ystod streic newyn Iwerddon yn 1981.  

O ganol y 1980au i'r 2000au cynnar, gyda Jim Monaghan, datblygodd bomiau ac arfau cartref. Galwyd un yn "lansiwr bisgedi"  (mae un ohonynt yn Amgueddfa Genedlaethol y Fyddin yn Chelsea).

Mewn cyfweliad gyda'r papur newydd gweriniaethol *An Phoblacht* yn 2011, dwedodd Dugdale ei bod yn credu bod "y fyddin chwyldroadol, sef yr IRA, wedi cyflawni ei phrif amcan, sef cael eich gelyn i drafod gyda chi."

Hyd at ei marwolaeth, roedd Dugdale yn byw mewn cartref gofal yn Nulyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Llundain
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Santes Ann, Rhydychen
Categori:Gwrthryfelwyr o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Nyfnaint
Categori:Pobl fu farw yn Nulyn
Bizkarsoro

Ffilm ddrama o 2023 yw ***Bizkarsoro***, gan y cyfarwyddwr Josu Martinez o Bilbao. Mae'r ffilm wedi'i lleoli mewn tref ffuglennol yng Ngogledd Gwlad y Basg yn yr 20fed ganrif, ac mae'n adrodd hanes gormes yr iaith Fasgeg a'r Basgiaid. Er mai ffuglen yw'r ffilm, defnyddiodd Martinez hanesion gwir, gan adrodd sut y cosbwyd dinasyddion am siarad Basgeg.

Mae'n ffilm nodwedd o ran hyd, ond rennir y ffilm yn bump ffilm fer.

## Crynodeb 
Mewn tref ffuglennol, adroddir pum stori wir, a ddigwyddodd rhwng 1915 a 1982:

* 1915 - Mam
* 1921 - yr "Anti" (gwrthrych fel y Welsh Not)
* 1940 - Su-ban-di-la (Madfall)
* 1966 - Geiriau
* 1982 - Merch

Mae'n seiliedig ar dystiolaeth lafar a thestunau ysgrifenwyr, gan adrodd newidiadau cymdeithasol a brofwyd gan dref fechan yng Ngogledd Gwlad y Basg yn ystod yr 20fed ganrif, gwreiddiau a hanes yr iaith a'r frwydr drosti.

## Cast 
* Bea Kurutxar
* Marxela Aneva-Fuchs
* Manex Fuchs
* Bixente Indart
* Xan Leon Indart
* Lea Campitron
* Ander Lipus
* Eneida Alfaro-Camus

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Itsasoaren alaba (2009)
* Sagarren denbora (2010)
* :eu:Debekatuta dago oroitzea (2010)
* Barrura begiratzeko leihoak(2012)
* Gure sor lekuaren bila(2015)
* Jainkoak ez dit barkatzen(2018)
* Anti (2019)

## Dolen allanol 
* https://bizkarsoro.eus/

Categori:Ffilmiau drama
Categori:Ffilmiau Basgeg
Categori:Ffilmiau 2023
Globaliaeth

Cred neu agwedd meddwl parthed cysylltiadau rhyngwladol yw **globaliaeth** sydd yn cymryd yn ganiataol mai grym anochel a buddiol ydy globaleiddio yn y byd modern, am ei bod yn moderneiddio, datblygu, ac integreiddio gwahanol wledydd a chymdeithasau er budd trwch y boblogaeth fyd-eang. Gall gyfeirio at safbwynt, damcaniaeth neu ideoleg sydd yn arddel hwyluso neu gynyddu globaleiddio, fel rheol trwy wrthwynebu rhwystrau ar symudiadau pobl, nwyddau, a gwybodaeth o amgylch y byd. Cysylltir globaliaeth yn bennaf â syniadaeth a thaliadau ryddfrydol: y ddamcaniaeth ryddfrydol yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol, rhyddfrydiaeth economaidd, ac ideoleg neo-ryddfrydiaeth. Ar ei heithaf, mae globaliaeth yn ffafrio diddymu ffiniau rhyngwladol a symud tuag at lywodraethiant byd-eang.

## Cyfeiriadau 
Categori:Globaleiddio
Categori:Rhyddfrydiaeth (damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol)
Categori:Rhyddfrydiaeth economaidd
Dick Tracy

Stribed comic papur newydd a grewyd gan Chester Gould ym 1931 yw ***Dick Tracy*** sy'n darlunio ditectif heddlu caled o'r un enw a'i ymdrechion yn erbyn gangsteriaid, troseddwyr cyfundrefnol, a gwleidyddion a chyfreithwyr llwgr. Lleolir y straeon mewn dinas yng Ngorllewin Canol America sy'n debyg i Chicago, ac mae naws ac arddull y stribed yn debyg iawn i ffuglen drosedd *hardboiled* yr oes. Cyhoeddwyd y stribed cyntaf ar Ddydd Sul, 4 Hydref 1931, yn y *Detroit Mirror*.

Yn ôl stori gefndirol y cymeriad, ymunodd Dick Tracy â'r heddlu i ddial am lofruddiaeth Emil Trueheart, tad ei gariad Tess. Gweithiai'n dditectif mewn dillad cyffredin, a'r enw gwreiddiol a bwriedid gan Gould ar gyfer y cymeriad a'r stribed oedd "Plainclothes Tracy", ond penderfynodd Joseph Medill Patterson, perchennog syndicet y *Chicago Tribune* a'r *New York News*, ar yr enw Dick Tracy yn lle. Ei wrthwynebwyr enwocaf yw'r "oriel y dihirod" o gangsteriaid, lladron, a dynion drwg eraill gydag wynebau hyll ac enwau lliwgar.

Ymddangosodd y cymeriad mewn llyfrau comics a chyfresi radio ac ar deganau a marsiandïaeth. Portreadwyd Dick Tracy mewn sawl ffilm a chyfres deledu (1950–53) gan Ralph Byrd. Cynhyrchwyd ffilm gyda Warren Beatty yn y rôl ym 1990.

## Cyfeiriadau 
Categori:Comics Saesneg
Categori:Cyflwyniadau 1931
Categori:Gweithiau ffuglen dditectif Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Stribedi comics
Ffilm gomedi ramantus

Is-genre o ffilm sy'n cyfuno comedi a rhamant yw **ffilm gomedi ramantus**. Datblygodd yn gynnar yn hanes ffilm, fel addasiad o'r gomedi ramantus theatraidd.

## Unol Daleithiau America 
Yn hanes ffilm yn Unol Daleithiau America, gellir rhannu ffilmiau comedi ramantus yn bedair math: y "wir" gomedi ramantus, y ffars, y gomedi *screwball*, a'r stori am berthynas.

Bu comedi isel a chorfforol, megis slapstic, yn addas ar gyfer ffilm fud, ac felly'r ffars oedd y ffurf gyffredin ar ffilm gomedi ramantus yn ystod oes gynnar y sinema. Dylanwadwyd ar y ffilmiau hyn gan ddigrifwch bras *vaudeville* a'r neuadd gerdd a oedd mor boblogaidd ar y pryd, a bu nifer ohonynt yn ymwneud ag ysgariad ac ailbriodi. Yn yr Unol Daleithiau, nid oedd unrhyw sensoriaeth ar y diwydiant ffilm, ac felly roedd nifer o ffilmiau comedi ramantus cynnar Hollywood yn ymwneud â rhyw. Cyflwynwyd Côd Hays ym 1934 i reoleiddio cynnwys ffilmiau Americanaidd, a chychwynnodd cyfnod newydd o gomedi ramantus—*screwball*—a gyfunai elfennau'r ffars â straeon rhamantus traddodiadol gyda sefyllfaoedd chwareus ond nid anweddus. Ymhlith esiamplau'r gomedi *screwball*, a flodeuai hyd at ddiwedd y 1940au, mae *It Happened One Night* (1934) gan Frank Capra a *Twentieth Century* (1934) gan Howard Hawks, ac mae sêr y cyfnod yn cynnwys Clark Gable, Carole Lombard, John Barrymore, Cary Grant, Claudette Colbert, William Powell, Jean Arthur, Katharine Hepburn, a Myrna Loy.

Dirywiodd poblogrwydd y gomedi ramantus wedi'r Ail Ryfel Byd, a dim ond ychydig o enghreifftiau nodedig a gynhyrchwyd yn y 1950au a'r 1960au, er enghraifft *Pillow Talk* (1959), *Lover Come Back* (1961), a *Send Me No Flowers* (1964) gyda Doris Day a Rock Hudson, a'r addasiad (1961) o'r nofel ''Breakfast at Tiffany's* gan Truman Capote. Yn niwedd y 1970au ailddyfeisiwyd y genre gan Woody Allen, a bu ei ffilm *Annie Hall'' (1977) yn hynod o ddylanwadol ar "straeon am berthynas", sy'n portreadu perthnasau modern cymhleth gyda sylw ar y chwyldro rhyw, menywod yn y gweithle, a newidiadau cymdeithasol a diwylliannol. Yn y 1990au cafwyd adfywiad o'r "wir" gomedi ramantus, er enghraifft ffilmiau Nora Ephron, *Sleepless in Seattle* (1993) a ''You've Got Mail* (1998).

## Gweler hefyd 
* Ffilm ddrama ramantus

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Stanley Cavell, *Pursuits of Happiness: The Hollywood Comedy of Remarriage* (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1981).
* Peter William Evans a Celestino Deleyto (goln), *Terms of Endearment: Hollywood Romantic Comedy of the 1980s and 1990s* (Caeredin: Edinburgh University Press, 1998).
* Wes D. Gehring, *Romantic vs. Screwball Comedy: Charting the Difference* (Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 2002).
* James Harvey, *Romantic Comedy in Hollywood from Lubitsch to Sturges* (Efrog Newydd: Knopf, 1987).
* Mark D. Rubinfeld, *Bound to Bond: Gender, Genre, and the Hollywood Romantic Comedy'' (Westport, Connecticut: Praeger, 2001).


Categori:Comedi ramantus yn ôl cyfrwng
Rhamantus
Comedi
Ramat David

bawd|David Lloyd George 1917
Cibwts yng ngogledd Israel yw **Ramat David** (*llyth.* Uchelderau Dafydd).  Mae yn Nyffryn Jezreel ger Canolfan Awyr Ramat David, ac mae'n dod o dan awdurdodaeth Cyngor Rhanbarthol Dyffryn Jezreel. Yn 2021 roedd 542 o bobl yn byw yno.

## Hanes 
Sefydlwyd y cibwts ym 1926. Cafodd ei enwi ar ôl David Lloyd George, Cymro, arweinydd y Blaid Ryddfrydol, a Seionydd Cristnogol a oedd yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig pan wnaed Datganiad Balfour. Lluniodd y pensaer Almaenig-Iddewig Richard Kauffmann gynlluniau ar gyfer dyluniad Ramat David ym 1931.
bawd|Cibwts Ramat David 1936

Yn gynnar ym 1941 glaniodd Roald Dahl (a anwyd yng Nghymru) mewn awyren RAF Hurricane yn Ramat David. Disgrifiodd y plant (a oedd yn ffoaduriaid Iddewig o'r Almaen) a oedd yn byw yno bryd hynny yn ei hunangofiant *Going Solo*.

Ar 22 Mai 1948 ymosododd awyrennau Eifftaidd ar y ganolfan awyr, gan ddifrodi a dinistrio nifer o awyrennau Llu Awyr Brenhinol Prydain.

## Pobl nodedig 
[bawd|160x160px| [Ruth Westheimer]]

* Ze'ev Herring (1910-1988), gwleidydd a wasanaethodd fel aelod o'r Knesset ar gyfer yr Alignment rhwng 1969 a 1974
* Ruth Westheimer (ganwyd Karola Siegel, 1928; a elwir yn "Dr. Ruth") therapydd rhyw Almaeneg-Americanaidd, cyflwynydd sioe siarad, awdur, athro, goroeswr yr Holocost, a chyn-saethwr cudd gyda'r Haganah
* Zvi Yanai (1935–2013), gwas sifil ac awdur.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coordinates on Wikidata
Categori:Hanes Israel
Categori:Cibwts
Categori:David Lloyd George
Theatr Derek Williams

Man adloniant a pherfformiad amlbwrpas yr **Theatr Derek Williams**. Fe'i lleolir yn rhan o gampws Ysgol Godre’r Berwyn yn y Bala. Enwyd ar ôl Derek Williams (a sillefir hefyd yn 'Derec' Williams).

Derbyniwyd cefnogaeth ariannol gan Gyngor Gwynedd yn 2019 i ddatblygu’r theatr a gwella’r adnoddau a’r drefn ymhellach. Y bwriad yw darparu a dangos adloniant i bobl Penllyn, Edeyrnion, Uwchaled a thu hwnt.

## Enwi’r theatr
Penderfynwyd yn unfrydol oedd galw'r man perfformio newydd yn *Theatr Derek Williams*.

Bu Derek yn athro mathemateg yn Ysgol y Berwyn o 1983 hyd 2009 gyda diddordeb mawr ym myd y celfyddydau. Bu’n cyfansoddi sgriptiau a geiriau caneuon, yn cynhyrchu pob math o sioeau gan ysbrydoli cenedlaethau o blant a phobl ifanc. Yr oedd hefyd yn un o sylfaenwyr Cwmni Theatr Maldwyn, a fu’n gyfrifol am sioeau cerdd tebyg i ‘Y Mab Darogan’, ‘Pum Diwrnod o Ryddid’ ac ‘Ann!’

Bydd yr enw hwn yn fodd i gofio ac i dalu teyrnged i waith Derek Williams yn yr ysgol a’r ardal. sydd wedi bod yn rhan o ensemble Cabarela.

## Arlyw
Mae Theatr Derek Williams yn dangos arlyw eang o adloniant - ffilmiau Hollywood, dramâu Cymraeg a Saesneg, cyngherddau pop Cymraeg, darllediadau byw o ddramâu llwyfan Saesneg. Ymysg yr artistiaid Cymraeg i berfformio yno yn 2024 mae; Cowbois Rhos Botwnnog a  Mynediad am Ddim ac yn 2023 roedd sioe Nadolig Cabarel.

Mae hefyd modd llogi'r lleoliad ar gyfer digwyddiadau preifat neu gymunedol. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol Theatr Derek Williams
*@TheatrDerekWilliams tudalen Facebook y theatr
*@TheatrDWBala cyfrif Twitter y theatr

Theatr Derek Williams, Y Bala
Theatr Derek Williams, Y Bala
Categori:Y Bala
Dameg y Mab Afradlon

Mae **Dameg y Mab Afradlon**   yn un o ddamhegion yr Iesu, sy'n ymddangos yn yn y Beibl yn Efengyl Luc 15:11–32. Mae'r Iesu’n rhannu’r ddameg gyda’i ddisgyblion, y Phariseaid, ac eraill.

Yn y stori, mae gan dad ddau fab. Mae'r mab ieuengaf yn gofyn am ei gyfran o'i etifeddiaeth oddi wrth ei dad, sy'n caniatáu cais ei fab. Mae'r mab hwn, fodd bynnag, yn *afradlon* (hy, yn wastraffus ac yn ofer), ac felly'n gwastraffu ei ffortiwn ac yn y pen draw yn mynd yn dlawd. O ganlyniad, rhaid iddo ddychwelyd adref yn waglaw gyda'r bwriadu o erfyn ar ei dad i'w dderbyn yn ol fel gwas. Er mawr syndod i’r mab, nid yw’n cael ei ddirmygu gan ei dad ond caiff ei groesawu’n ôl gyda dathlu a gwledd croesawgar. 

Yn genfigennus, mae'r mab hŷn yn gwrthod cymryd rhan yn y dathliadau. Mae'r tad yn dweud wrth y mab hynaf: ''Fy mab, yr wyt ti yn wastadol gyda mi, a'r eiddof fi oll ydynt eiddot ti. Rhaid oedd llawenychu, a gorfoleddu: oblegid dy frawd hwn oedd yn farw, ac a aeth yn fyw drachefn; ac a fu golledig, ac a gafwyd.''

Y Mab Afradlon yw trydedd ddameg a'r olaf mewn cylch prynedigaeth, yn dilyn *Dameg y Ddafad Golledig* a *dameg y Darn Arian Coll.*

## Cyfeiriadau
Categori:Damhegion
Categori:Y Testament Newydd
Creisis (cyfres deledu)

Rhaglen ddrama deledu yw ***Creisis***. Ysgrifennwyd y gyfres gan Anwen Huws (*Y Golau*) ac fe'i cynhyrchwyd gan Boom Cymru gyda buddsoddiad gan Cymru Greadigol. Mae'r ddrama yn dilyn bywyd Jamie Morris sy'n nyrs seiciatrig sydd a'i fywyd yn dadfeilio. Mae'n gweithio mewn uned gofal iechyd yng nghymoedd de Cymru.

Ffilmiwyd y gyfres ar leoliad ym Mhen-y-bont ar Ogwr a Phontypridd.

Mae 6 pennod yn y gyfres gyntaf. Fe'i darlledwyd yn y slot ddrama arferol am 9pm ar S4C.

## Cast
## Penodau 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* *Creisis* ar y BBC iPlayer

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2024
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2020au
Gareth Richards

Cogydd o Gymro yw **Timothy Gareth Richards** (ganwyd 27 Mai 1974) sy'n hanu o Lanbedr Pont Steffan. Mae hefyd yn ddyn busnes, yn ffermwr ac yn werthwr blodau. Ym 1995 roedd yn gystadleuydd yn rownd derfynol cyfres y BBC *Masterchef*.

Mae'n byw ar fferm ei rieni ger Llanbedr Pont Steffan, lle mae'n rhedeg Cegin Gareth, busnes sy'n arddangos sgiliau coginio a sgiliau eraill. Mae'n ymddangos yn gyson ar raglen S4C *Prynhawn Da*. Mae wedi ennill gwobrau yn Sioe Frenhinol Cymru am ei gynnyrch, fel siytni a jam.

Mae wedi ysgrifennu sawl llyfr am goginio, gan gynnwys: 
**Prydau Pum Peth/Take Five* (Y Lolfa)
**Prydau Pedwar Tymor / Food for Four Seasons*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Ffilm Youtube

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Cogyddion o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Venevisión

Rhwydwaith teledu yn Feneswela yw **Venevisión**, sy'n eiddo i Grupo Cisneros. Fe'i sefydlwyd ym 1961 gan Diego Cisneros.

Mae'n un o gynhyrchwyr telenovela mawr yn y byd, ynghyd â Televisa, TV Azteca, Telemundo, TV Globo, Telefe, Caracol Televisión, RCN Televisión, ABS-CBN a GMA Network.

Categori:Rhwydweithiau teledu
Categori:Feneswela
Thomas Jones (almanaciwr)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Thomas Jones.''

Almanaciwr, gwerthwr llyfrau, argraffydd, a chyhoeddwr o Gymro oedd **Thomas Jones** (1 Mai 1648–6 Awst 1713). Fe'i ganwyd ger Corwen yn 1648. 

Yn 1769 derbyniodd *Letters Patent* gan Gwmni y Stationers yn Llundain yn rhoddi iddo yr hawl i ysgrifennu, argraffu, a chyhoeddi almanac yn y Gymraeg. Cyhoeddodd Jones wedyn gyfres o 32 o almanaciau Cymraeg, a ynddangosodd yn flynyddol o 1680 hyd 1712. 

Yn 1681 roedd ganddo siop yn Paul's Alley, Dinas Llundain. Ymhlith y llyfrau a gyhoeddodd yn ystod ei gyfnod yn Llundain y mae 
* *An Astrological Speculation Of the late Prodigy or ... Comet, or Blazing Star* (1681)
* *Llyfr Plygain* (1683)
* *Athrawiaeth i Ddysgu Ysgrifennu amriw fath ar ddwylo* (1683)
* *Y Gwir er Gwaethed yw* (1684), hanes y Cynllwyn Pabaidd
* *Llyfr Gweddi Gyffredin* (1687)
* *Llyfr y Psalmau* Edmwnd Prys (1687)
* *Y namynun-deugain Erthyglau Crefydd Eglwys Loegr* (1688)
* *Y Gymraeg yn ei Disgleirdeb* (1688), sef geiriadur

Yn ogystal ag argraffu a chyhoeddi llyfrau yn Llundain roedd ganddo fusnes helaeth fel llyfrwerthwr, gydag asiantau yng Nghymru a'r Gororau.

Ar ryw adeg, ymsefydlodd yn Amwythig ac yno cyhoeddodd
* *Carolau a Dyriau Duwiol* (1696)
* *Artemidorus: Gwir Ddeongliad Breuddwydion* (1698)
* ''Attebion i'r Hôll Wâg Escusion* (1698)
* *Taith y Pererin* (1699), cyfieithiad o *The Pilgrim's Progress* John Bunyan
* *Atcofiad o'r Scrythyr* (1704)

Bu Thomas Jones farw yn Amwythig 6 Awst 1713.

## Ffynonhellau
* William Llewelyn Davies, "Jones, Thomas (1648–1713)", *Y Bywgraffiadur Cymreig*
* Geraint H. Jenkins, *Thomas Jones yr Almanaciwr, 1648–1713'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 1980)

Categori:Argraffwyr o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1648
Categori:Marwolaethau 1713
Categori:Pobl o Gorwen
Basŵn

Offeryn cerdd chwythbren ag iddo ddwy gorsen yw'r **basŵn** (ceir hefyd y gair llai cyfarwydd, **soddbib** ar batrwm soddgrwth). Mae ei ddwy gorsen 
(Arundo donax) a dau ddarn o gansen gyffredin, wedi'u gweithio a'u clymu at ei gilydd, wedi'u gosod un uwchben y llall. Cenir yr offeryn yn ystod tenor a bâs.

## Enw
Mae'r enw "basŵn" yn deillio o'r siâp oedd ganddo'n wreiddiol, yn debyg i'r un ar fegin a gyflwynodd aer i ddau diwb ochr-yn-ochr. Daw'r gair basŵn i'r Saesneg ac yna'r Gymraeg o'r Ffrangeg, "bassoon" sy'n dod o'r Ffrangeg "basson" a'r Eidaleg "bassone" ("basso" gyda'r ôl-ddodiad cynyddol *-one*). Serch hynny, y gair Eidaleg am yr offeryn yw *fagotto*, ac yn Sbaeneg, Iseldireg, Tsieceg, Pwyleg, Serbo-Croateg a Rwmaneg, gelwir yn "fagot", ac yn Almaeneg, "Fagott". Gair Hen Ffrangeg yw *Fagot* sy'n golygu "bwndel o ffyn/frigau". 

Ceir y cyfeiriad cofnodedig cynharaf i'r gair "basŵn" yn y Gymraeg o 1916. Geir hefyd y gair llai cyfarwydd *soddbib*.

Mae'n cynnwys tiwb conigol tua hir 2.60 m wedi'i blygu arno'i hun ar ffurf "U" a'i wneud yn dri segment gwahanol a phafiliwn, o gynifer o ddarnau solet o bren (gellygen, masarnen, rhoswydden, eboni ac eraill): mae'r segmentau allanol yn cael eu himpio ar yr un canol, o'r enw "troed", sy'n cynnwys bloc gydag adran hirgrwn lle ceir dwy ran gyfochrog o'r tiwb, un yn esgynnol a'r llall yn disgyn, wedi'i ymuno â penelin (breech) yn y pen isaf. Mae ganddo geg cyrs (reed) dwbl a system allweddol a 5 twll. Mae'r cyrs yn cael ei fewnosod ar wialen fetel dirdro a fewnosodir yn y segment cychwynnol o'r enw "esse". Mae'r tyllau'n cael eu cloddio'n lletraws, er mwyn cyrraedd y golofn aer sydd wedi'i chynnwys yn y tiwb mewn mannau ymhellach ar wahân i'r agoriadau allanol, sy'n addas ar gyfer ymestyn bysedd llaw.

Y mae hefyd fersiwn o'r basŵn sydd ddwywaith mor hir, fel ag i gynhyrchu seiniau un wythfed yn is; gelwir yr offeryn hwn yn *contrabasŵn* neu *isafsŵn*, *basŵn bâs*, neu *basŵn dwbl*. gan Cartola .

## Gweler hefyd
* Obo
* Pibgorn

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Bassoon ar wefan Encycolpaedia Britannica

Categori:Aeroffonau â chorsen ddwbl
Categori:Baswnau
Categori:Chwythbrennau
Ffilm yng Nghanada

Dangoswyd ffilm am y tro cyntaf yng Nghanada yn 1896 yn Quebec. 
Trefnwyd y dangosiad gan Louis Minier a Louis Pupier, gan ddefnyddio sinematograff. Cynhyrchwyd rhai o'r ffilmiau cyntaf a wnaed yng Nghanada gan James Freer, a brynodd gamera Edison a thaflunydd a dechrau ffilmio gweithgareddau amaethyddiaeth a threnau'r Canadian Pacific Railway ym 1897.

Sefydlwyd Bwrdd Ffilm Cenedlaethol Canada gan y llywodraeth ffederal ym 1939 i gynhyrchu ffilmiau, stribedi ffilm, a ffotograffau sy'n darlunio bywyd, diwylliant a meddwl Canada ac i'w dosbarthu ar draws y wlad ac i wledydd tramor. Daeth Canada i'r amlwg fel un o brif wneuthurwyr ffilmiau dogfen y byd. Ym 1967 sefydlodd y llywodraeth Gorfforaeth Ddatblygu Ffilmiau Canada i feithrin ac hyrwyddo diwydiant ffilmiau'r wlad drwy fenthyg arian i gynhyrchwyr a buddsoddi mewn ffilmiau hir.

Mae Canada yn gartref i sawl gŵyl ffilm, gan gynnwys Gŵyl Ffilmiau Ryngwladol Toronto, Gŵyl Ffilmiau Ryngwladol Vancouver, Gŵyl Ffilmiau'r Byd Montréal, a Gŵyl Ffilmiau Whistler. Mae Gŵyl Ffilmiau Mynydd Banff yn canolbwyntio ar ffilmiau sy'n ymwneud â mynyddoedd, gan gynnwys fforio, chwaraeon ac anturio, bywyd mynyddig, a'r amgylchedd.

## Cyfeiriadau

Categori:Adloniant yng Nghanada yn ôl cyfrwng
Categori:Y celfyddydau yng Nghanada yn ôl cyfrwng
Canada
Gogledd America
Maurizio Pollini

Pianydd ac arweinydd o'r Eidal oedd **Maurizio Pollini** (5 Ionawr 1942 - 23 Mawrth 2024). Roedd e'n adnabyddus am ei berfformiadau o weithiau Beethoven, Chopin a Debussy, a gweithiau gan gyfansoddwyr cyfoes, gan gynnwys Pierre Boulez, Karlheinz Stockhausen, a Bruno Maderna. Mae Luigi Nono, Giacomo Manzoni a Salvatore Sciarrino ymhlith y cyfansoddwyr a ysgrifennodd weithiau yn arbennig i Pollini.

Cafodd Pollini ei eni ym Milan i'r pensaer Gino Pollini a'i wraig Renata Melotti, chwaer i'r cerflunydd Eidalaidd Fausto Melotti. Roedd ei athrawon piano yn cynnwys Carlo Lonati a Carlo Vidusso. Hyfforddodd Vidusso Pollini yn llym yn Conservatoire Milan, gan ei baratoi ar gyfer cystadleuaeth. Astudiodd Pollini gyfansoddi ac arwain hefyd. Enillodd ei brif wobr gyntaf ym 1957. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pianyddion o'r Eidal
Megin

, c. 1706. Gwaith gan de Juan Casado Valdivielso.]]
Dyfais fecanyddol yw **megin** ag iddo siambr awyr gydag ochrau hyblyg a fwyheir i dynnu awyr i mewn drwy falf ac a wesigir i yrru'r awyr allan yn llif i fywhau tân (fel mewn gwaith gofaint, i chwythu organ ac offerynnau cerdd eraill. Defnyddir y gair 'megin' hefyd fel trosiant neu'n ffigurol i ddisgrifio beiriant neu berson llafar neu swnllyd.

## Etymoleg
Daw'r gair "megin" o **makīnā* o'r gwreiddiol **mak* sy'n golygu "cod lledr neu groen". Ond nid yw'n amhosib ei gysylltu â'r ferf "magaf", "magu". 'Megin' hefyd yw'r gair Llydaweg am y teclyn.

Erbyn tua 1800 CC, roedd gweithwyr metel Babilon a Hethaidd yn defnyddio 'meginau pot' (neu megin cafn) i fwyndoddi copr. Roeddech chi'n ymestyn lledr dros ben pot clai neu galchfaen ac yn tynnu'r top lledr i fyny gyda chortyn neu ffon i lenwi'r pot ag aer, yna'n stompio ar y pot i wthio'r aer allan i'r tân, drosodd a throsodd. Defnyddiai'r Groegiaid a'r Rhufeiniaid hynafol a gwareiddiadau eraill fegin mewn ffwrneisi lle cynhyrchid haearn bwrw. Mewn diwydiant modern fel arfer caiff meginau cilyddol eu disodli gan beiriannau modur.

## Defnyddiau
### Gwaith metel
Yn ystod nifer o brosesau, megis castio metel neu ffurfio a hyd yn oed weldio, mae angen llawer o wres, y gellir ei ddatblygu dim ond trwy ddyfeisio'r fegin. Defnyddir y fegin i ddarparu aer i'r tanwydd, gan godi lefel y hylosgiad ac felly faint o wres. Defnyddir gwahanol fathau o fegin mewn meteleg.

* Megin y bocs (a ddefnyddir yn draddodiadol yn Asia)
* Megin y pot
* Megin yr acordion
* Megin yr plunger
* Megin yr echelinol
* Meginau ar gyfer trenau

### Offerynnau cerdd
Mewn rhai offerynnau cerdd, defnyddir meginau yn aml yn lle neu'n rheolydd ar gyfer y pwysedd aer a ddarperir gan yr ysgyfaint dynol.

Mae'r offerynnau canlynol yn defnyddio meginau:

* Acordion neu goncertina ac offerynnau cysylltiedig eraill.
* Organ pibell
* Rhai mathau o bibgodau megis pibau uilleann
* Organ bwmp (harmoniwm)
* Hydraulis (a elwir hefyd yn organ hydrolig).

### Clociau Cwcw
Mae clociau cwcw hefyd yn defnyddio megin i greu sain glasurol.

## Cadw gwenyn
Mae gan cadwyr gwenyn fegin ar yr ochr i ddarparu aer i danwydd sy'n llosgi'n araf. Mae hyn yn caniatáu ar gyfer cyfradd hylosgiad uwch ac allbwn uwch dros dro o fwg dan orchymyn, rhywbeth dymunol wrth dawelu gwenyn dof.

## Oriel

Izhevsk Arsenal-10.jpg|Megin y Gof
ERNEMANN, HEAG XII, BOB folding serie n. II, LENS Goerz , Dopp Anastigmat, Serie III Dagor (17502266744).jpg|Megin mewn camera hen fath
Izba regionalna w Turtulu - miech pszczelarski.jpg|Meginau gwenyn
GWR 802017 (832017-833017 connection detail).JPG|Taith rhwng wagenni - dalen ar ffurf megin rhychiog
Tretanlage und Gebläse.JPG|Meginau storio mewn organ bib

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Disgrifiad o'r megin ar wefan Britannica
* Cyfres BBC History of the World Decorative fire-side bellows

Categori:Diwydiant
Categori:Gofaint
Jiwt

Ffibr naturiol bras yw **jiwt** a darddir o ddwy rywogaeth o'r genws planhigyn *Corchorus*. Ffibr plisgyn ydy'r ffurf gyffredin—jiwt melyn—a wneir o feinwe fewnol rhisgl y malws melyn (*Corchorus olitorius*). Fodd bynnag, ystyrir jiwt gwyn, a wneir o falws gwyn (*Corchorus capsularis*), o ansawdd well. Defnyddir jiwt yn bennaf i wneud sachau, rhwymynnau, a defnyddiau tebyg i gasglu a phecynnu nwyddau amaethyddol a diwydiannol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Corchorus
Categori:Defnyddiau bioddiraddadwy
Categori:Ffibrau