Torth goch

{{Blwch tacson
| enw = {}*Hypholoma lateritium*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| regnum = Fungi
| classis = Basidiomycota
| ordo = Agaricales
| familia = Strophariaceae
| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| species = ***H. lateritium***
| binomial = *Hypholoma lateritium*
| binomial_authority = (Schaeff.) P. Kumm.
| synonyms = *Agaricus carneolus*  Batsch (1783)
*Agaricus lateritius*  Schaeff. (1774)
*Agaricus lateritius var. communis*  Alb. & Schwein. (1805)
*Agaricus lateritius var. pomposus*  (Bolton) Pers. (1801)
*Agaricus pomposus*  Schumach. (1803)
*Agaricus pomposus*  Bolton (1788)
*Agaricus sublateritius*  Fr. (1838)
*Agaricus sublateritius var. schaefferi*  Berk. & Broome (1879)
*Agaricus sublateritius var. squamosus*  Cooke, Illustrations of British Fungi (Hymenomycetes) (London) 4: pl. 573 (558) (1886)
*Agaricus sublateritius var. sublateritius*  Schaeff.(1774)
*Cortinarius schaefferi*  (Berk. & Broome) Rob. Henry (1981)
*Deconica squamosa*  Cooke (1885)
*Dryophila sublateritia*  (Fr.) Quél. (1888)
*Geophila sublateritia*  (Fr.) Quél. (1886) 
*Hypholoma lateritium var. lateritium*  (Schaeff.) P. Kumm. (1871)
*Hypholoma lateritium var. pomposum*  (Bolton) P. Roux & Guy García (2006)
*Hypholoma sublateritium*  (Fr.) Quél. (1872)
*Hypholoma sublateritium f. pomposum*  (Bolton) Massee (1892)
*Hypholoma sublateritium f. sublateritium*  (Fr.) Quél. (1872) 
*Hypholoma sublateritium f. vulgaris*  Massee (1892)
*Hypholoma sublateritium var. aranoides*  Raithelh. (1991)
*Hypholoma sublateritium var. pomposum*  (Bolton) Rea (1922)
*Hypholoma sublateritium var. schaefferi*  (Berk. & Broome) Sacc. (1887)
*Hypholoma sublateritium var. squamosum*  (Cooke) Sacc. (1887)
*Hypholoma sublateritium var. sublateritium*  (Fr.) Quél.(1872)
*Naematoloma sublateritium*  (Fr.) P. Karst. (1879)
*Pratella lateritia*  (Schaeff.) Gray (1821)
*Psilocybe lateritia*  (Schaeff.) Noordel. (1995)
}}

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r *Strophariaceae* yw'r **Torth goch** (Lladin: ***Hypholoma lateritium***; Saesneg: *Brick Tuft*). Y Torthau yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog torth (o fara) yw 'torthau', gair a gofnodir yn gyntaf yn y 9g. Mae'r teulu *Strophariaceae* yn gorwedd o fewn urdd yr Agaricales.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop a Gogledd America ac yn llawer prinach nac aelodau eraill o'r teulu.     

Yn Ewrop mae'r Torth goch yn aml yn cael ei ystyried yn anfwytadwy neu hyd yn oed yn wenwynig, ond yn UDA a Japan mae'n debyg ei fod yn ffwng bwytadwy poblogaidd. Un rheswm dros ei osgoi, fodd bynnag, yw'r posibilrwydd o ddryswch gyda *Galerina marginata* neu *H. fasciculare* dwy rywogaeth tebyg iawn.

 

## Ffyngau
Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion. Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg  μύκης (*mykes*) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd. Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

## Aelodau eraill o deulu'r Strophariaceae 
Mae gan **Torth goch** ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q1362608 }
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN
*Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Agaricales
Categori:Y Torthau
Categori:Ffyngau Ewrop
Categori:Ffyngau Gogledd America