Peter Firmin

Arlunydd a gwneuthurwr pypedau o Loegr oedd **Peter Arthur Firmin** (11 Rhagfyr 1928 – 1 Gorffennaf 2018). Ef oedd sylfaenydd Smallfilms, ynghyd â Oliver Postgate. Fe wnaeth y ddau greu nifer o raglenni teledu poblogaidd i blant, yn cynnwys *The Saga of Noggin the Nog, Ivor the Engine, Clangers, Bagpuss *a'' Pogles' Wood''

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Firmin yn Harwich, Essex, yn 1928, a hyfforddodd yn Ysgol Celf Colchester yn Colchester. Ar ôl cwblhau ei Wasanaeth Cenedlaethol yn y Llynges Frenhinol, mynychodd Ysgol Ganolog Celf a Dylunio yn Llundain o 1949-1952. Roedd yn gweithio mewn stiwdio gwydr lliw, fel darlunydd ac fel darlithydd.

Tra roedd yn dysgu yn yr Ysgol Gelf Ganolog daeth Oliver Postgate i chwilio am, fel y dywedodd Firmin: "... rhywun i ddarlunio stori ar deledu – rhywun a oedd yn brin o arian a fyddai'n gwneud llawer o ddarlunio am ychydig iawn o arian". Aeth Postgate a Firmin ymlaen i ffurfio Smallfilms.

## Gyrfa 
Roedd Firmin yn fwyaf adnabyddus fel hanner y cwmni cynhyrchu Smallfilms, a oedd yn weithgar o 1958 hyd ddiwedd y 1980au. Cynhyrchwyd rhan fwyaf o waith animeiddio Smallfilms mewn ysgubor ar dir yn berchen i Firmin yn Blean ger Caergaint yng Nghaint. Roedd Firmin yn gwneud y setiau, pypedau a chefndiroedd ar gyfer y rhaglenni, ac yn aml hefyd yn cyfrannu at wneud y synau  ac effeithiau gweledol yn ystod y gwaith ffilmio.

Yn ogystal a'i waith gyda Oliver Postgate, roedd Firmin yn gwneud pypedau a rhaglenni plant eraill. Yn 1959, gyda'i wraig Joan, dyfeisiodd rhaglen o hwiangerddi ar gyfer Associated-Rediffusion yn defnyddio animeiddio byw gyda chardbord a phypedau, a elwid *The Musical Box*. Fe'i cyflwynwyd gan Rolf Harris ac yna gan Wally Whyton.

Yn 1961, comisiynodd ITV byped arall. Tylluan fach oedd Olly Big wedi'i wneud o blu cyw iâr wedi eu gosod mewn corff wedi ei grosio. Ymddangosodd ar *Smalltime*, a fe'i ymunwyd ym 1962 gan Fred Barker (ci blewog a wnaed ar gyfer cynhyrchiad *The Dog Watch* gan Postgate/Firmin yn 1961) ac yn 1963 gan Whiffles, pyped dyfrgi,  a Penelope, tylluan arall.

Cyd-greodd Firmin, gyda Ivan Owen, y pyped Basil Brush yn 1962. Gwnaeth y pypedau cyntaf ar gyfer *The Tree Scampies*, gan ddefnyddio cynffon llwynog go iawn, gan roi'r enw 'brush' i'r cymeriad.

Ar gyfer y Diwrnod Degol yn y DU (15 Chwefror 1971), ailymddangosodd Muskit  gyda Firmin a wnaeth daith i'r siopau mewn rhaglen i ysgolion ar deledu'r BBC.

Parhaodd Firmin i weithio fel darlunydd. Ysgrifennodd a darluniodd llawer o lyfrau am gymeriadau Smallfilms, yn ogystal â llyfrau plant ei hunan a llyfrau ar gyfer oedolion, gan gynnwys barddoniaeth Vita Sackville-West's (9780863502729) a *Seeing Things*, hunangofiant Postgate (978-1847678416).

Wedi ymddeol o waith teledu, parhaodd Firmin i greu engrafiadau a phrintiau leino.

Yn 1994, paratodd Firmin ddarlun ar gyfer stamp Prydeinig, SG1804, yn cynnwys cymeriadau o Noggin y Nog. Roedd yn un o gyfres yn cynnwys cymeriadau o llenyddiaeth plant Prydeinig. Cynhyrchodd rhagor o luniau ar gyfer yr ymgyrch hysbysebu i roi cyhoeddusrwydd i'r stampiau.

## Anrhydeddau 
Dyfarnwyd iddo anrhydedd MA gan Brifysgol Caint ar 17 Gorffennaf 1987. Yn 2011 rhoddwyd Rhyddid Dinas Gaergaint iddo fel cydnabyddiaeth o'i "waith rhagorol".

Ym mis Tachwedd 2014, cyhoeddwyd byddai Firmin yn cael eu hanrhydeddu yn Ngwobrau Plant BAFTA.

## Bywyd personol 
Roedd Firmin yn briod â Joan, a weodd y Clangers o wlân pinc llachar. Cyfarfu'r ddau yn Ysgol Ganolog Celf a Dylunio yn Llundain, lle roedd Joan yn astudio rhwymo llyfrau. Priododd y cwpl yn 1952 gan fyw yn Llundain cyn symud i swydd Caint, ym 1959. Roedd ganddynt chwech o ferched: Ymddangosodd un, Emily, yng ngolygfa agoriadol *Bagpuss*.

Roedd y teulu yn byw ar fferm yn Blean, Caint, lle cynhyrchodd Smallfilms  eu rhaglenni.

Ar 1 Gorffennaf 2018, cyhoeddwyd bod Peter Firmin wedi marw yn 89 oed.

## Cyhoeddiadau 
* *Basil Brush Goes Flying*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (1969) 9780718203405
* *Stanley, the tale of the Lizard*, Peter Meteyard; darluniwyd gan Peter Firmin (Andre Deutsch, 1979) 9780233970714
* *The Last of the Dragons*, E. Nesbit; darluniwyd gan Peter Firmin (Macdonald, 1980) 9780233970714
* *Melisande*, E. Nesbit; darluniwyd gan Peter Firmin (MacDonald, 1980) 978-0356051635
* *The Winter Diary of a Country Rat*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Kaye and Ward, 1981) 0-7182-2541-4
* *Chicken Stew*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Pelham Books, 1982) 978-0720712995
* *Tricks  & Tales*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Kaye and Ward, 1982) 0-7182-2600-3
* *The Midsummer Notebook of a Country Rat*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Kaye and Ward, 1983) 0-7182-2601-1
* *Pinny and the Bird* and other Pinny tales, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Andre Deutsch, 1985) 9780233978154
* *Pinny and the Floppy Frog* 9780233979151 ''Pinny's Party* 9780233978574, ysgrifennwyd a darluniwyd Peter Firmin (Andre Deutsch, 1987)
* *My Dog Sandy*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Andre Deutsch, 1988) 9780233981963
* *Making Faces*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Collins Pic- Lions Publishing, 1988) 9780006628804
* *Ziggy and the Ice Ogre*, Chris Powling, darluniwyd gan Peter Firmin (Heinemann, 1988) 9780434930517
* *The Jenius*, Dick King Smith, darluniwyd gan Peter Firmin (Victor Gollancz, 1988) 9780141312866
* *Nina's Machines*, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (A & C Black, 1988) 9780006732921
* *Boastful Mr Bear* 9780947553012, *Happy Miss Rat* 9780440403821, *Hungry Mr Fox* 9780947553036, *Foolish Miss Crow* 9780947553043, ysgrifennwyd a darluniwyd gan Peter Firmin (Bolitha Press & Dell of NY, 1989)
* *The Land and the Garden*, Vita Sackville-West, darluniwyd gan Peter Firmin (Webb & Bower, 1989) 9780863502729
* *Seeing Things: An Autobiography*, Oliver Postgate; darluniwyd gan Peter Firmin, 2000 0-330-39000-7

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
* Erthygl o *Rywbeth am y Awdur'' (Cyfrol 58) am Peter Firmin
* Archif Smallfilms
* The Dragons Friendli Society

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Animeiddwyr o Loegr
Categori:Arlunwyr o Loegr