Samuel Thomas Evans

Roedd **Syr Samuel Thomas Evans GCB PC QC** (4 Mai 1859 - 13 Medi 1918), yn fargyfreithiwr yn farnwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Canol Morgannwg rhwng 1892 a 1910.

## Bywyd personol
Ganwyd Evans yn Sgiwen yn unig fab John Evans, groser, a Margaret (née Thomas) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn y Collegiate School Abertawe ac ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth lle raddiodd LLB (Prifysgol Llundain) ym 1879.

Bu'n briod ddwywaith.  Ym 1887 priododd Rachel Rees Thomas merch William Thomas Sgiwen, bu iddynt un mab; bu hi farw ym 1889. Ym 1905 Priododd Blanche De Pinto gweddw Herbert de Pinto, a merch Charles Rule, Ohio, UDA ; bu iddynt un ferch.

## Gyrfa fel cyfreithiwr a bargyfreithiwr
Cymhwysodd Evans fel cyfreithiwr ym 1883 gan agor practis yng Nghastell Nedd.  Fe'i galwyd i'r Bar yn y Deml Ganol ym 1891 a bu'n weithio yn bennaf yng Nghylchdaith De Cymru. Fe'i codwyd yn Gwnsler y Frenhines  ym 1901 (gan droi'n Gwnsler y Brenin ar Farwolaeth Victoria yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn); fe'i penodwyd yn feinciwr y Deml Ganol ym 1908.

Ym 1906 fe'i benodwyd yn Gofiadur Llys Chwarter Abertawe  bu yn y swydd hyd 1908. Ym 1908 fe'i apwyntwyd yn Dwrnai Cyffredinol gan Syr Henry Cambell Bannerman gan barhau yn y swydd hyd 1910.

## Gyrfa Wleidyddol
Safodd Evans yn aflwyddiannus dwywaith fel ymgeisydd dosbarth Sgiwen ar gyfer Cyngor Sir Forgannwg, ym 1888 ac ym 1889. Bu farw Christopher Rice Mansel Talbot ym 1890 ac etholwyd Evans yn ddiwrthwynebiad fel yr Aelod Seneddol i'w olynu, llwyddodd i dal gafael ar y sedd hyd iddo ymneilltuo o'r senedd ym 1910.

Fel Aelod Seneddol o anghydffurfiwr oedd yn arbennig o frwd ei gefnogaeth i achosion oedd yn apelio at yr enwadau anghydffurfiol megis datgysylltu, cyfyngu ar werthiant y ddiod gadarn a gwrthwynebiad i freintiau Eglwys Loegr. Bu yn arbennig o wrthwynebus i Ddeddf Addysg 1902 gan ei fod ef, a Rhyddfrydwyr amlwg eraill megis David Lloyd George yn credu ei fod am roi mantais enfawr i'r Eglwys Wladol dros addysg plant o gefndiroedd anghydffurfiol.

Bu Evans, hefyd yn wrthwynebydd cryf i'r ymgyrch i roi'r bleidlais i ferched.

Ymneilltuodd o'r Senedd ym 1910 ar gael ei benodi yn Llywydd adran Profiant, Ysgariad a'r Llynges o'r Uchel Lys.

## Gyrfa fel Barnwr
Ym 1910 penodwyd Evans yn Llywydd adran Profiant, Ysgariad a'r Llynges o'r Uchel Lys. Doedd ei benodiad dim yn un boblogaidd ar y cychwyn gan fod ei yrfa yn y gyfraith wedi ymwneud yn bennaf â chyfraith hawliau gweithwyr, ond daeth yn fuan yn un oedd yn cael ei barchu am ei allu i ddeall manylion achosion; megis yn ei ddyfarniad yng nghylch pwy oedd yn gyfrifol am y gwrthdrawiad a fu rhwng y leiner *Olympic* ag HMS *Hawke* ym 1911

Un o ddyletswyddau adran y Llynges o'r Uchel Lys oedd trefnu Llysoedd Gwobrau. Dyletswydd Llys Gwobr oedd ystyried os oedd llong wedi cael ei ddal neu wedi ei atafaelu ar adeg ryfel yn deg ac yn gyfreithlon. Gallasai'r Llys Gwobr orchymyn gwerthu neu ddinistrio llong a atafaelwyd, a dosbarthu unrhyw elw i gapten a chriw'r llong oedd yn gyfrifol am yr atafaelu. Gallasai'r llys hefyd orchymyn dychwelyd llong a atafaelwyd at ei berchnogion os oedd y llong wedi ei atafaelu yn anghyfreithlon, er enghraifft pe atafaelwyd o wlad a oedd wedi cyhoeddi ei fod yn niwtral.

Roedd llawer o'r rheolau a chynseiliau cyfreithiol a oedd yn ymwneud â gwobrwyon rhyfel yn perthyn i gyfnod Rhyfel y Crimea, Rhyfeloedd Napoleon ac ambell i frwydr gynharach byth, ac yn gwbl anaddas ar gyfer amgylchiadau morwrol a masnach morwrol llawer mwy cymhleth y Rhyfel byd Cyntaf

Trwy edrych ar gyfraith ryngwladol fel cynsail, yn hytrach na chyfraith Lloegr yn unig; trwy dderbyn bod cynseiliau oedd wedi eu dyddio yno i gynghori yn hytrach nag i dra-arglwyddiaethu, fe lwyddodd Evans i ganfod llwybr trwy'r ddrysfa a oedd yn cael ei barchu gan gynghreiriaid Prydain yn y Rhyfel, gwledydd niwtral a hyd yn oed gwledydd gelyniaethus ac fe'i godwyd i'r Cyfrin Gyngor ym 1910 ac ym 1917 fe wnaed yn Farchog Groes Fawr Urdd y Baddon. Cafodd ei gynnig, ond fe wrthododd, sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi.

## Marwolaeth
Bu farw Evans yn Hove, Sussex o ganlyniad i gymhlethdodau yn dilyn llawfeddygaeth.. Claddwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys Sgiwen 

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Barnwyr o Gymru