Edmund Husserl

Athronydd o'r Almaen oedd **Edmund Gustav Albrecht Husserl** (8 Ebrill 1859 – 27 Ebrill 1938) sy'n nodedig am sefydlu ffenomenoleg. Pwysleisiodd Husserl sythwelediad yn hytrach na dadansoddiad wrth ddisgrifio'r profiad goddrychol, gan wahaniaethu ffenomenoleg oddi ar empiriaeth a rhesymeg ddiddwythol.

## Bywgraffiad 
### Teulu a magwraeth (1859–76) 
Ganwyd Edmund Husserl ar 8 Ebrill 1859 yn Prossnitz (hen orgraff Almaeneg: Proßnitz), Ardalyddiaeth Morafia, yn Ymerodraeth Awstria, tref a elwir heddiw yn Prostějov yn y Weriniaeth Tsiec. Iddewon oedd ei deulu.

### Addysg (1876–87) 
Mynychodd y *Gymnasium* yn Olmütz a chyflawnodd ei arholiadau yn 1876. Astudiodd ffiseg, mathemateg, seryddiaeth, ac athroniaeth ym mhrifysgolion Leipzig, Berlin, a Fienna. Derbyniodd ei ddoethuriaeth ar bwnc calcwlws o Fienna yn 1882, a wnaeth dan diwtoriaeth y mathemategydd Leo Königsberger.

Yn nhymor yr hydref 1883, dychwelodd i Fienna i astudio gyda'r athronydd a seicolegydd Franz Brentano. Dylanwadwyd ar Husserl yn gryf gan bwyslais Brentano ar seicoleg ddisgrifiadol a'r ysbryd rhesymolaidd a arddelid gan ei fyfyrwyr. Yn 1886 trodd Husserl yn aelod ffurfiol o'r Eglwys Lwtheraidd Efengylaidd, arfer a wnaed gan nifer o academyddion Iddewig yn y gwledydd Almaenig yn y 19g. Y flwyddyn honno, aeth Husserl, ar gais Brentano, i ennill ei gymhwyster addysgu dan diwtoriaeth Carl Stumpf, athro athroniaeth a seicoleg ym Mhrifysgol Halle. Yn 1887 priododd Husserl â Malvine Steinschneider (1860–1950), merch i athro ysgol uwchradd o Prossnitz, a chawsant briodas serchus hyd ddiwedd ei oes.

### Darlithio yn Halle (1887–1901) 
Yn 1887, cafodd Husserl ei dderbyn yn athro yn Halle, a bu'n darlithio yno nes 1901.

### Ei gyfnod yn Göttingen (1901–16) a Freiburg (1916–28) 
Yn 1901, penodwyd Husserl yn *ausserordentlicher* (darlithydd prifysgol) ym Mhrifysgol Göttingen, ar gais y mathemategydd David Hilbert. Bu yno nes iddo symud i Brifysgol Freiburg yn 1916. Ymddeolodd o'i yrfa academaidd yn 1928.

### Diwedd ei oes (1928–38) 
Bu farw ar 27 Ebrill 1938 yn 79 oed yn Freiburg im Breisgau.

## Llyfryddiaeth 
* 1887. *Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen*
* 1891. *Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Untersuchungen*
* 1900. *Logische Untersuchungen. Erster Teil: Prolegomena zur reinen Logik*
* 1901. *Logische Untersuchungen. Zweiter Teil: Untersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis*
* 1911. *Philosophie als strenge Wissenschaft*
* 1913. *Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie. Erstes Buch: Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie*
* 1923–24. *Erste Philosophie. Zweiter Teil: Theorie der phänomenologischen Reduktion*
* 1925. *Erste Philosophie. Erster Teil: Kritische Ideengeschichte*
* 1928. *Vorlesungen zur Phänomenologie des inneren Zeitbewusstseins*
* 1929. *Formale und transzendentale Logik. Versuch einer Kritik der logischen Vernunft*
* 1930. *Nachwort zu meinen „Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie“*
* 1936. *Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie: Eine Einleitung in die phänomenologische Philosophie*
* 1939. *Erfahrung und Urteil. Untersuchungen zur Genealogie der Logik.*
* 1950. *Cartesianische Meditationen*
* 1952. *Ideen II: Phänomenologische Untersuchungen zur Konstitution*
* 1952. *Ideen III: Die Phänomenologie und die Fundamente der Wissenschaften*

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* J. N. Mohanty, *The Philosophy of Edmund Husserl: A Historical Development* (New Haven, Connecticut: Yale University Press, 2008).
* J. N. Mohanty, ''Edmund Husserl's Freiburg Years, 1916-1938* (New Haven, Conntecticut: Yale University Press, 2011).
* Maurice Natanson, *Edmund Husserl: Philosopher of Infinite Tasks'' (Evanston, Illinois: Northwestern University Press, 1973).

Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Academyddion Iddewig o'r Almaen
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Cyn-Iddewon
Categori:Ffenomenolegwyr
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Lwtheriaid o'r Almaen
Categori:Rhesymegwyr o'r Almaen
Categori:Ysgolheigion Almaeneg o'r Almaen