open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capel Seion, Cwm Gwendraeth

Pentref bychan yng Nghwm Gwendraeth, Sir Gaerfyrddin, yw Capel Seion. Fe'i lleolir yn ne'r sir, rhwng Cross Hands, Pontyberem a'r Tymbl.

Capel yr Annibynwyr Cymraeg ydy Capel Seion, yng nghanol y pentref.  Bu trichanmlwyddiant y capel yn 2012.

## Llyfryddiaeth
**Llusern Ffydd - trichanmlwyddiant Capel Seion, Drefach, Llanelli*, gol. Wilbur Lloyd Roberts a Siân Elfyn Jones, (Castell-Nedd: Gwasg Morgannwg, 2012)

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Livonia, Michigan

Dinas yn nhalaith Michigan, Unol Daleithiau America yw **Livonia**. Mae gan Livonia boblogaeth o 96,942, ac mae ei harwynebedd yn 92.88&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1950.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Livonia

Categori:Dinasoedd Wayne County, Michigan
Grindr

Rhaglen gyfrifiadurol rhwydweithio geogymdeithasol sydd wedi'i anelu at ddynion cyfunrywiol a deurywiol ydy **Grindr**. Caiff ei defnyddio ar declynnau iOS, Blackberry OS ac Android. Gellir ei lawrlwytho o "App Store" Apple a Google Play yn rhad ac am ddim a hefyd fel fersiwn y gellir tanysgrifio iddo (Grindr Xtra). Defnyddia'r rhaglen geoleoliad y ddyfais, sy'n galluogi defnyddwyr i leoli dynion eraill yn y cyffiniau. Gwneir hyn trwy ryngwyneb defnyddiwr sy'n arddangos grid o luniau o'r dynion gerllaw, wedi'u trefnu o'r dynion agosaf i'r dynion pellaf i ffwrdd. Bydd tapio ar lun yn arddangos proffil cryno ar gyfer y defnyddiwr hwnnw, yn ogystal â'r opsiwn i sgwrsio, danfon lluniau a rhannu eich lleoliad eich hun.

Categori:Meddalwedd Android
Categori:Meddalwedd BlackBerry
Categori:Meddalwedd iOS
Categori:Rhwydweithio geogymdeithasol
Cytundeb Waitangi

bawd|unionsyth|Cytundeb Waitangi

Arwyddwyd **Cytundeb Waitangi** (Saesneg: *Treaty of Waitangi*, Māori: *Tiriti o Waitangi*) ar 6 Chwefror 1840 gan gynrychiolwyr Coron Prydain a phenaethiaid Māori amrywiol o Ynys y Gogledd, Seland Newydd.

Arweiniodd y Cytuniad at sefydlu swydd Llywodraethwr Prydain dros Seland Newydd, cydnabyddiaeth o berchnogaeth y Māori dros eu tiroedd a’u heiddo, ac fe roddwyd i’r Māori hawliau fel deiliaid Prydeinig. Mae fersiynau Saesneg a Māori y Cytundeb yn wahanol yn sylweddol, felly nid oes consensws ynghylch beth yn union y cytunwyd iddynt. O safbwynt Prydain, rhoddodd y Cytundeb sofraniaeth i Brydain dros Seland Newydd a’r hawl i’r Llywodraethwr i lywodraethu'r wlad. Credodd y Māori ar y llaw arall eu bod yn ildio i'r Goron yr hawl i lywodraethu mewn cyfnewid am ddiogelwch, a’u bod yn parhau i fod ag awdurdod i reoli eu materion eu hunain.  Ar ôl y llofnodi cychwynnol yn Waitangi, aed â chopïau o'r Cytundeb o gwmpas Seland Newydd a thros y misoedd canlynol fe’i llofnodwyd gan benaethiaid eraill. Roedd cyfanswm o naw copi o'r Cytundeb Waitangi gan gynnwys y gwreiddiol a'i llofnodwyd ar 6 Chwefror 1840. Fe wnaeth tua 530-540 o benaethiaid, o leiaf 13 ohonynt yn fenywod, arwyddo Cytuniad Waitangi.

Hyd at y 1970au, ystyrir bod y Cytundeb yn gyffredinol wedi gwasanaethu ei bwrpas yn Seland Newydd y 1840au, ac fe'i hanwybyddwyd gan y llysoedd a senedd fel ei gilydd. Fe’i dehonglwyd yn hanes Seland Newydd fel gweithred hael ar y rhan Coron Prydain, a oedd ar y pryd yn ei anterth. Mae’r Māori wedi edrych tuag at y Cytundeb am ddatrysiadau mewn achosion o gam-drin hawliau, colli tir a thriniaeth anghyfartal gan y wladwriaeth, gyda llwyddiant cymysg. O ddiwedd y 1960au dechreuodd y Māori dynnu sylw at achosion o dorri'r Cytundeb, ac mae hanes diweddar wedi pwysleisio problemau gyda'r cyfieithiad Māori o’r cytundeb. Yn 1975, sefydlwyd Tribiwnlys Waitangi fel comisiwn parhaol gyda’r dasg o ymchwilio i achosion o dorri’'r Cytundeb gan y Goron neu ei gynrychiolwyr ac awgrymu dulliau o wneud iawn am hyn.

Heddiw fe’i hystyrir yn gyffredinol fel y ddogfen a sefydlodd Seland Newydd fel cenedl. Er hyn, mae'r Cytundeb yn aml yn destun dadlau brwd, a llawer o anghytuno rhwng y Māori a’r rhai o Seland Newydd nad ydynt o dras Māori. Mae llawer o’r Māori yn teimlo nad yw'r Goron yn cyflawni ei rwymedigaethau o dan y Cytundeb, ac wedi cyflwyno tystiolaeth o hyn o flaen y Tribiwnlys. Mae rhai nad ydynt o dras Māori wedi awgrymu bod y Māori yn camddefnyddio'r Cytundeb er mwyn hawlio "breintiau arbennig". Yn y rhan fwyaf o achosion, nid oes raid i’r Goron weithredu ar argymhellion y Tribiwnlys, ond serch hynny mewn sawl achos, mae’r Goron wedi derbyn ei bod yn torri'r Cytundeb a'i egwyddorion. Hyd yn hyn mae setliadau wedi cynnwys cannoedd o filiynau o ddoleri o iawndal mewn arian parod ac asedau, yn ogystal ag ymddiheuriadau.

Mae dyddiad y llofnodi bellach yn wyliau cenedlaethol ers 1974, ac fe elwir y diwrnod yn Ddiwrnod Waitangi.

## Cyfeiriadau
Categori:1840 yn Seland Newydd
Categori:Hanes Seland Newydd
Waitangi
Spiro Agnew

Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau o 1969 hyd 1973 dan yr Arlywydd Richard Nixon a Llywodraethwr Maryland o 1967 hyd 1969 oedd **Spiro Theodore Agnew** (; 9 Tachwedd 1918 – 17 Medi 1996).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Llywodraethwyr Maryland
Categori:Pobl a aned ym Maryland
Categori:Pobl fu farw o liwcemia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Roegaidd
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o osgoi treth
Capel Seion

Gall **Capel Seion** gyfeirio at:

## Addoldai
*Capel Seion, Aberystwyth, Ceredigion (Annibynwyr)
*Capel Seion, Cerrigydrudion, Sir Conwy
*Capel Seion, Corwen, Sir Ddinbych
*Capel Seion (Capel y Traeth erbyn hyn), Cricieth, Gwynedd
*Capel Seion, Drefach, Sir Gaerfyrddin
*Capel Seion, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, Powys
*Capel Seion, Llanelidan, Sir Ddinbych
*Capel Seion, Y Glais, Cwm Tawe

## Pentrefi
*Capel Seion, Ceredigion
*Capel Seion, Cwm Gwendraeth

## Gweler hefyd
*Seion
----
Hobit (gwahaniaethu)

Creaduriaid mewn ffuglen a grëwyd gan yr awdur J. R. R. Tolkien yw'r **hobit**.

Gall Hobit neu Hobitiaid (Saesneg **Hobbit** neu **The Hobbits**) hefyd olygu:

## Yn y cyfryngau ac mewn adloniant 
* *The Hobbit*, nofel gan J. R. R.Tolken a gyhoeddwyd  ym 1937.

### Addasiadau a'u hysbrydolowyd gan nofel Tolkien
### Ffilmiau
* *The Hobbit* (ffilm 1977), ffilm wedi'i animeiddio ar gyfer teledu 
* *The Hobbit* (ffilm 1985), ffilm 1985 a saethwyd yn Rwsia
* *The Hobbit* (cyfres ffilm), addasiad ffilm mewn tair rhan o'r nofel *The Hobbit*
** *The Hobbit: An Unexpected Journey* (2012), y ffilm gyntaf o'r trioleg o'r *The Hobbit* 
** *The Hobbit: The Desolation of Smaug* (2013),yr ail ffilm o'r trioleg o *The Hobbit* 
** *The Hobbit: The Battle of The Five Armies* (2014), y trydydd ffilm o drioleg y *The Hobbit*

### Gemau
* *The Hobbit* (gêm fideo 1982), ac hefyd gêm antur 1982
* *The Hobbit* (gêm fideo 2003),gêm blatfform 2003

### Cerddoriaeth
* Cerddoriaeth ffilm ''The Hobbit, y sain gan Howard Shore
----
James M. Buchanan

Economegydd o Americanwr oedd **James McGill Buchanan, Jr.** (3 Hydref 1919 – 9 Ionawr 2013) a enillodd y Wobr Nobel am Economeg ym 1986. Roedd ei waith yn arloesol ym maes damcaniaeth dewis cyhoeddus, sy'n ystyried penderfyniadau llywodraethol trwy ddiddordebau'r biwrocratiaid a gwleidyddion sy'n gwneud y penderfyniadau hynny.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Economegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Economeg Nobel
Categori:Pobl o Tennessee
Baner Madeira

bawd|Baner Madeira
Baner drilliw o ddau stribed glas a stribed melyn yn y canol, a chroes wen gydag amlinelliad coch yng nghanol y stribed melyn, yw **baner Madeira**. Mae glas yn cynrychioli'r môr a melyn yn cynrychioli'r tir. Croes Urdd Crist yw'r symbol yng nghanol y faner sy'n cofio'r Brenin Harri'r Mordwywr a goloneiddiodd yr ynysoedd. Mabwysiadwyd baner Madeira ar 28 Gorffennaf 1978. 2:3 yw cymhareb y faner hon.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Madeira (Flags of the World)

Madeira
Categori:Madeira
Gabriel Fauré

200px|bawd|Tudalen y *Requiem* gan Gabriel Fauré

Cyfansoddwr a phianydd o Ffrainc oedd **Gabriel Urbain Fauré** (12 Mai 1845 – 4 Tachwedd 1924).

Fe'i ganwyd yn Pamiers, *département* Ariège, yn fab i Toussaint-Honoré Fauré (1810–85) a'i wraig Marie-Antoinette-Hélène Lalène-Laprade (1809–87).  Roedd yn ddisgybl i'r cyfansoddwr Camille Saint-Saëns.  Priododd Marie Fremiet yn 1883.  Roedd ei fab Emmanuel Fauré-Fremiet (g. 1883) yn fiolegydd a'i fab Philippe (m. 1889) yn awdur Ffrengig.

Ymwelodd Fauré â Chymru tua Awst 1898. Ymwelodd â Chastell Llandochau a Phriordy Ewenni.

## Gweithiau cerddorol
**Cantique de Jean Racine*, op. 11 (1875)
**Élégie,* op. 24 (1880)
**Requiem*, op. 48 (1899)
**Pavane*, op. 50 (1887)
**La bonne chanson*, op. 61 (1892–4)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl o Ariège
Robert Kee

Newyddiadurwr, awdur a chyflwynydd teledu oedd **Robert Kee, CBE** (5 Hydref 1919 – 11 Ionawr 2013).

Fe'i ganwyd yn India.  Cafodd ei addysg yn Ysgol Stowe a Coleg Magdalen, Rhydychen.  Roedd yn gyfaill i'r hanesydd A. J. P. Taylor a'r nofelydd George Orwell.

Enillodd y Wobr BAFTA Richard Dimbleby ym 1976.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**The Impossible Shore* (1949)
**A Sign Of The Times* (1955)
**Broadstrop In Season* (1959)

### Hunangofiant
**A Crowd Is Not Company* (1947)
*''A Journalist's Odyssey'' (1985), gyda Patrick O'Donovan a Hermione O'Donovan

### Hanes
**Refugee World* (1961)
**The Most Distressful Country* (1972) The Green Flag cyf.1
**The Bold Fenian Men* (1972) The Green Flag cyf.2
**Ourselves Alone* (1972) The Green Flag cyf.3
**Ireland: A History* (1980)
**1939: The Year We Left Behind* (1984)
*''We'll Meet Again - Photographs of Daily Life in Britain During World War Two* (1984), gyda Joanna Smith
**1945: The World We Fought For* (1985)
**Trial & Error: the Maguires, the Guildford pub bombings and British justice* (1986)
**Munich: The Eleventh Hour* (1988)
**The Picture Post Album: A 50th Anniversary Collection* (1989)
**The Laurel and the Ivy: The Story of Charles Stewart Parnell and Irish Nationalism* (1993)
**Another Kind of Cinderella* (1997)

## Teledu
**Kee and Levin* (1966)
**Man in the News* (1970-71)
**This Week* (1974)
**Everyman: a Philosopher's Christianity* (1979)
**Panorama*
**First Report*
**Seven Days*
**Ireland - A Television History* (1980)
**Good Morning Britain* (1983-84)
**Everyman: Sunday Best'' (1996)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalen, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2013
Franz Lehrndorfer

Organydd a chyfansoddwr o'r Almaen oedd **Franz Lehrndorfer** (10 Awst 1928 – 10 Ionawr 2013).

Fe'i ganwyd yn Salzburg, Awstria.  Roedd yn organydd y Frauenkirche (eglwys gadeiriol München) rhwng 1969 a 2003.

## Rhestr o'i waith
**Missa in memoriam Theobald Schrems* (2008)

Categori:Cyfansoddwyr Almaenig
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2013
Syrffio

Chwaraeon dŵr yw **syrffio** neu **brigdonni** lle mae'r syrffiwr yn reidio tonnau ar fwrdd syrffio.

bawd|Syrffio'r don wrth iddi dorri

## Gweler hefyd 
* Corff-fyrddio
* Sgimfyrddio

Categori:Chwaraeon byrddau
Categori:Chwaraeon dŵr
Categori:Chwaraeon unigol
Garth Newydd

Un o dai mawr hynaf Merthyr yw'r **Garth Newydd** nad oedd neb yn berchen arno erbyn dechrau 60au'r ganrif ddiwethaf. Fe fu'n berchen i un o' meistri haearn ar un adeg ond erbyn dechrau 60au'r 20g yr unig oedd yn byw yno oedd Harri Webb. Yr adeg honno daeth yn rhyw fath o ganolfan i genedlaethwyr yr ardal.

## Ffynonellau
Categori:Merthyr Tudful
Alasdair Milne

Cynhyrchydd teledu o'r Deyrnas Unedig a Chyfarwyddwr Cyffredinol y BBC o 1982 hyd 1987 oedd **Alasdair David Gordon Milne** (8 Hydref 1930 – 8 Ionawr 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfarwyddwyr Cyffredinol y BBC
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2013
Aaron Swartz

Rhaglennydd cyfrifiadurol, awdur, archifydd, trefnydd gwleidyddol, ac ymgyrchydd rhyngrwyd o'r Unol Daleithiau oedd **Aaron H. Swartz** (8 Tachwedd 1986 – 11 Ionawr 2013).

Roedd Swartz yn aelod o'r RSS-DEV Working Group a gyd-ysgrifennodd y fanyleb "RSS 1.0" ac adeiladodd y fframwaith gwefan web.py a phensaernïaeth yr Open Library.  Adeiladodd Swartz Infogami, cwmni a gyfunodd â Reddit. Canolbwyntiodd Swartz hefyd ar gymdeithaseg, ymwybyddiaeth ddinesig, a gweithredaeth wleidyddol. Yn 2010 roedd yn aelod o Ganolfan Moeseg Prifysgol Harvard. Cyd-sefydlodd y grŵp ar-lein Demand Progress (a adnabyddir am ei ymgyrch yn erbyn SOPA) ac yn ddiweddarach gweithiodd gyda'r grwpiau gweithredol Rootstrikers ac Avaaz.

Ar 6 Ionawr 2011, cafodd Swartz ei arestio mewn cysylltiad â llwytho i lawr erthyglau academaidd o JSTOR yn systematig, a ddaeth yn destun ymchwiliad ffederal. Roedd Swartz yn feirniadol o bolisi JSTOR o godi pris am gael mynediad i erthyglau ac yn talu'r cyhoeddwyr yn lle'r awduron. Roedd ffïoedd JSTOR yn cyfyngu ar fynediad i waith a gyhoeddwyd gan golegau a phrifysgolion yr Unol Daleithiau.

Ar 11 Ionawr 2013 cymerodd Swartz fywyd ei hunan yn ei randy yn Crown Heights, Brooklyn, trwy grogi.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Hacwyr
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw trwy grogi
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Illinois
Categori:Rhaglenwyr cyfrifiadurol o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau
Cymry Hoyw

Cymuned cyfrwng Cymraeg ar-lein sy'n rhoi sylw i faterion y gymuned LHDT yng Nghymru yw **Cymry Hoyw**. Sefydlwyd Cymry Hoyw yn 2012 gan Rhys Thomas. Erbyn hyn, mae gan y mudiad bresenoldeb ar lwyfannau megis Trydar a Facebook.

## Bwriad
Bwriad y mudiad yw pwysleisio mai peth naturiol i bersonoliaeth, hunaniaeth a rhywioldeb unrhyw unigolyn yw bod yn hoyw, a gwneud hyn dros lwyfannau a chyfryngau cyfoes trwy gyfrwng y Gymraeg. Mae'r mudiad hefyd yn cynnig cymorth ac yn hybu cymdeithas gyfartal.

## Dolenni allanol
*cymryhoyw.org (anweithredol ers tua 2014)
*Ffrwd Trydar

Categori:Hawliau LHDT
Categori:LHDT yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2012
Categori:Gwefannau Cymraeg
Jean-Baptiste Lully

Cyfansoddwr o Ffrainc oedd **Jean-Baptiste Lully** (28 Tachwedd 1632 - 22 Mawrth 1687), a aned yn ninas Fflorens, yr Eidal (enw Eidaleg: Giovanni Battista Lulli). Fe'i ystyrir yn un o ffigurau pwysicaf cerddoriaeth faroc. Roedd yn chwaraewr gitâr a feiolin.

## Rhestr o'i waith
### Motets
**Jubilate Deo* (1660)
**Miserere* (1663)
**O lachrymae* (1664)
**Plaude laetare Gallia* (1668)
**Te Deum* (1677)
**De profundis* (1683)
**Dies irae* (1683)
**Benedictus* (cyn 1684)
**Exaudiat te Dominus* (c.1684)
**Notus in Judaea Deus* (c.1684)
**Quare fremuerunt* (1685)
**Anima Christi*
**Ave Coeli*
**Dixit Dominus*
**Domine salvum regem*
**Exaudi Deus*
**Laudate Pueri*
**O dulcissime*
**Omnes gentes*
**O sapientia*
**Regina coeli*
**Salve Regina*

### Operâu
#### *Tragédies en musique* 
**Cadmus et Hermione* (1673)
**Alceste* (1674)
**Thésée]]* (1675)
**Atys* (1676)
**Isis* (1677)
**Psyché* (1678)
**Bellérophon* (1679)
**Proserpine* (1680)
**Persée* (1682)
**Phaëton* (1683)
**Amadis* (1684)
**Roland* (1685)
**Armide* (1686)

#### Ballets
**Alcidiane* (1658)
**La raillerie* (1659)
**La revente des habits du ballet et comédie* (1661)
*''L'impatience* (1661)
**Les saisons* (1661)
**Les arts* (1663)
**Les noces de village* (1663)
**Les amours desguisés* (1664)
**Palais d'Alcine* (1664)
**Le naissance de Vénus* (1665)
**Les gardes* (1665)
**Mascarade du capitaine* (1665)
**Petit ballet de Fontainebleau* (1665)
**Les muses* (1666)
**Le carnaval* (1668)
**Flore* (1669)
**La jeunesse* (1669)
**Les jeux pythiens* (1670)
**Ballet des nations* (1670) yn *Le Bourgeois Gentilhomme* gan Molière
**Le triomphe de l'amour* (1681)
**Le temple de la paix* (1685)

### Eraill
**Dialogue de la guerre avec la paix* (1655)
**Première marche des mousquetaires* (1658)
**Courage, amour, la paix est faite* (1661)
**Douce et charmante paix* (1661)
**Ingrate bergère* (1664)
**Qui les saura, mes secrètes amours* (1664)
**Branles* (1665)
**Trios pour le coucher du roi* (1665)
**Belle inhumaine, soulagez la peine* (1665)
**Savez-vous bien, la belle* (1665)
**La langueur des beaux yeux* (1666)
**Que vous connaissez peu trop aimable Climène* (1666)
**Si je n'ai parlé de ma flamme*  (1666)
**En ces lieux, je ne vois que des promenades* (1668)
**Ah, qu'il est doux de se rendre à l'empire de l'Amour* (1668)
**Le printemps ramène la verdure* (1668)
**Depuis que l'on soupire sous l'amoureux empire* (1668)
**La grotte de Versailles* (1668)
**Marches et batteries de tambour* (1670)
**Sans mentir on est bien misérable* (1671)
**Marche* (1672)
**Marches pour le régiment de Savoie* (1685)
**Pièces de symphonies, Airs pour Mme la Dauphine* (1683)
**Airs pour le carrousel de Monseigneur* (1686)
**Il faut mourir, pécheur''  (1687)

Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr opera
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1687
Categori:Pobl a aned yn Fflorens
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl fu farw o fadredd
Podlediad

Cyfrwng digidol yw **podlediad** ar ffurf cyfres episodig o ffeiliau sain, fideo, PDF, neu ePub a lawrlwythir o'r we trwy syndicetiad neu wedi'u ffrydio ar-lein i ddyfais gyfrifiadurol. Mae'r gair yn gyfansoddair o "pod" (o iPod, gan fod podlediadau yn boblogaidd ar chwaraewyr cyfryngau symudol) a "darllediad".

## Dolenni allanol 
*Y Pod — Podlediadau Cymraeg
*Rhestr o bodlediau Cymraeg ar hedyn.net


Categori:Cyfryngau digidol
Categori:Y We Fyd-Eang
Festival au désert

[bawd|Cynulleidfa Gŵyl 2012, ger [Tombouctou.]]
[bawd|[Yacouba Moumouni yn canu yng Ngŵyl 2012.]]
Gŵyl gerddorol flynyddol ym Mali yw'r **Festival au désert** (Ffrangeg am "Gŵyl yr Anialwch"). Cynhaliwyd yr ŵyl gyntaf, a ysbrydolwyd gan ymgynulliadau traddodiadol y Twareg, yn Ionawr 2001. Mae'r ŵyl yn canolbwyntio'n bennaf ar gerddoriaeth y Twareg a phobloedd eraill Mali a'r Sahara, ond hefyd yn cynnal perfformwyr o bob rhan o'r byd.

Yn 2012 datganwyd y bydd gŵyl 2013 i'w chynnal yn Oursi, Bwrcina Ffaso, ym mis Chwefror o ganlyniad i waharddiad gan Islamyddion y MUJAO ar gerddoriaeth Orllewinol yng ngogledd Mali.  Cynhaliwyd yr ŵyl ddiweddaraf ym Merlin, yr Almaen, o 8 hyd 10 Ionawr 2014.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   
*  Dyddiadur Gŵyl 2010 gan Caroline Jones, gohebydd y BBC

Categori:Cerddoriaeth Mali
Categori:Gwyliau cerddorol
Categori:Sefydliadau 2001
Categori:Twareg
Brunetto Latini

bawd|*Livres dou Tresor*

Bardd a llenor o Eidalwr yn yr ieithoedd Eidaleg a Lladin oedd  **Brunetto Latini** (1220 - 1294) a aned yn Fflorens.

## Dolenni allanol 
* bibliografia su Brunetto Latini - dal repertorio online Regesta Imperii
* Brunetto Latino Portal
* *Il Tesoretto* 
* Giovanni Dall'Orto, *Brunetto Latini*.
* Tommaso Giartosio, *Dante e Brunetto Latini*
* Brunetto Latini, *Li livres dou trésor*, ed. par Polycarpe Chabaille, Paris 1863.
* Marco Giacomelli, *In difesa di ser Brunetto Latini*

Categori:Genedigaethau 1220
Categori:Marwolaethau 1295
Categori:Beirdd o'r Eidal
Categori:Llenorion o'r Eidal
Categori:Llenorion Eidaleg o'r Eidal
Categori:Pobl o Fflorens
Michael Buerk

Gohebydd a chyflwynydd teledu ydy **Michael Duncan Buerk** (ganwyd 18 Chwefror 1946) a weithiodd i'r BBC am nifer o flynyddoedd. Cafodd ei eni yn Solihull. Caiff ei gofio'n bennaf am ei waith fel gohebydd yn Ethiopia yn ystod newyn 1984 a 1985 ac a ysbrydolodd Band Aid.

Mewn adolygiad o'r flwyddyn a fu (2012) yn y Mail on Sunday dywedodd: *Wales is not another country; it’s England with an accent and a good singing voice. But it is being pulled along by Scotland in devolution’s slipstream, whether it likes it or – more probably – not.*

Methodd ymuno â byddin Lloegr oherwydd ei olwg ac aeth yn ohebydd papur newydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Cyflwynwyr radio'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio'r 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 21ain ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Solihull
Geoff Thomas

Pêl-droediwr o Gymro oedd **Geoff Thomas** (18 Chwefror 1948 – 13 Ionawr 2013) a chwaraeodd i C.P.D. Dinas Abertawe. Chwaraeodd 357 o gemau dros y clwb o 1965 hyd 1976.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Ffuglen llawn cyffro

Genre yw **ffuglen llawn cyffro** sy'n canolbwyntio ar gyffro ac antur, ac yn aml ymladd a thrais. Y cyfryngau llawn cyffro amlycaf yw ffilmiau llawn cyffro a gemau llawn cyffro, ond ceir hefyd nofelau, straeon byrion, manga, a chomigion yn y genre.

Mae "acsiwn" yn elfen mewn nifer o genres eraill, yn enwedig ffuglen sy'n ymwneud ag ysbïo, trosedd, cyffro, antur, rhyfel, crefftau ymladd, y Gorllewin Gwyllt, ac archarwyr.

Mae gan y stori llawn cyffro ystrydebol arwr yn brif gymeriad iddi, o bosib gyda chymeriad benywaidd yn ddiddordeb rhamantaidd iddo, ond mae gan fwyfwy o weithiau modern arwres yn ganolbwynt iddynt. Mae'r arwr neu'r arwres yn brwydro'n erbyn y dyn drwg, ac yn ennill buddugoliaeth erbyn y diweddglo ar ôl stori llawn gorchestau a gornestau corfforol. Ymhlith y motiffau a throsiadau cyffredin a geir mewn straeon llawn cyffro yw cwffio, rasys ceir (neu gerbydau eraill), trychinebau, dianc ac achub, trosedd, dial, rhyddhad, a gwaredigaeth.

## Cyfeiriadau 

Llawn cyffro
Categori:Genres
Categori:Ymladd
Gorsaf Reilffordd Dduallt

chwith|bawd|260px
Gorsaf ar Reilffordd Ffestiniog yw **Dduallt**, yn  o uchder a 9.5 milltir o Borthmadog. Does dim ffordd i'r orsaf, ond mae llwybrau cyhoeddus.

Caewyd yr orsaf ar 15 Medi 1939, ac ailagorwyd ar 6 Ebrill 1968. Roedd yn derminws y lein hyd at 8 Gorffennaf 1977, cyn agoriad y gwyriad, adeiladwyd i ennill uchder ac osgoi'r cronfa dŵr Llyn Ystradau, er mwyn cyrraedd Blaenau Ffestiniog..

## Cyfeiriadau
Dduallt
Dduallt
Categori:Maentwrog
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Conrad Bain

Actor Canadaidd-Americanaidd oedd **Conrad Stafford Bain** (4 Chwefror 1923 – 14 Ionawr 2013). Ei rannau enwocaf oedd Phillip Drummond ar ''Diff'rent Strokes* a Dr. Arthur Harmon ar *Maude''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Alberta
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Ymfudwyr o Ganada i'r Unol Daleithiau
Gair teg

Gair, ymadrodd neu enw diniwed neu ddymunol sy'n cymryd lle term sarhaus neu ddadleuol yw **gair teg** neu **mwythair**. Ceir geiriau teg mewn pob maes o fywyd, yn enwedig rhannau'r corff, marwolaeth, rhyw, trosedd, a rhyfel.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cywirdeb gwleidyddol
Teg
O Clone

Drama deledu o Frasil ydy ***O Clone***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 1 Hydref 2001.

## Cast
*Murilo Benício - Lucas Ferraz, Léo (O Clone) e Diogo Ferraz
*Giovanna Antonelli - Jade Rachid
*Juca da Oliveira - Augusto Albieri
*Stenio Garcia - Ali
*Dalton Vigh - Said
*Daniela Escobar - Maysa Ferraz
*Eliane Giardini - Nazira
*Reginaldo Faria - Leônidas Ferraz
*Vera Fischer - Yvete
*Neuza Borges - Dalva
*Jandira Martini - Zoraide
*Nivea Maria - Edna Albieri
*Adriana Lessa - Deusa da Silva
*Antonio Calloni - Mohamed
*Leticia Sabatella - Latiffa Rachid
*Cristiana Oliveira - Alicinha
*Débora Falabella - Mel Ferraz
*Marcello Novaes - Shandi
*Luciano Szafir - Zein
*Solange Couto - Dona Jura
*Cissa Guimaraes - Clarisse
*Marcos Frota - Escobar
*Osmar Prado - Lobato
*Victor Fasano - Tavinho
*Beth Goulart - Lidiane Valverde
*Nivea Stelmann - Ranya Rachid
*Raul Gazolla - Miro
*Juliana Paes - Karla
*Mara Manzan - Odete
*Roberto Bomfim - Edvaldo
*Totia Meirelles - Laurinda
*Eri Johnson - Ligeiro
*Guilherme Karam - Raposao
*Thiago Fragoso - Nando
*Thais Fersoza - Telminha
*Sergio Marone - Ceceu
*Viviane Victorette - Regininha
*Maria Joao Bastos - Amalia
*Myrian Rios - Anita
*Francisco Cuoco - Father Matiolli
*Murilo Grossi - Julio
*Francoise Forton - Simone
*Thalma de Freitas - Carol
*Elizangela - Noemia
*Perry Salles - Mustafa
*Sebastiao Vasconcelos - Abdul
*Carla Diaz - Khadija Rachid
*Stephany Brito - Samira
*Thiago Oliveira - Amin
*Ruth de Souza - Dona Mocinha
*Lea Garcia - Lola
*Andressa Koetz - Soninha
*Ingra Liberato - Amina
*Carolina Macieira - Sumaya
*Silvio Guindane - Basilio
*Christiana Kalache - Aninha
*Antonio Pitanga - Tiao

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Cloc

[bawd|Tŵr cloc Neuadd y Dref, [Trefaldwyn.]]
Dyfais sy'n mesur a chadw amser yw **cloc**.

Dyfeisiwyd yr offer cyntaf i gadw amser 5,000 o flynyddoedd yn ôl. Dyfeisiwyd y clociau mecanyddol cyntaf, a weithiwyd trwy ganu cloch, yn y 13g. Erbyn y 16g roedd clociau mecanyddol yn defnyddio sbringiau. Heddiw ceir clociau cwarts ac atomig sy'n gallu mesur amser yn fanwl gywir.

Big Ben um 12 Uhr.jpg|Big Ben, Llundain
Little Ben - geograph.org.uk - 1094627.jpg|Ben Bach, Llundain
WatPhnom PhnomPenh 2005 2.JPG|Cloc gardd yn Phnom Penh
Grandfather clock.JPG|Cloc taid
Sun Dial - geograph.org.uk - 876486.jpg|Cloc haul a wnaed ym 1690
Cloc Cymraeg.jpg|thumb|Cloc gyda wyneb Gymraeg

## Cyfeiriadau 

Categori:Horoleg
Categori:Peiriannau
Aslan Ûsoyan

Gangster Yazidi Cyrdaidd oedd **Aslan Ûsoyan** (; 27 Chwefror 1937 – 16 Ionawr 2013), neu "**Taid Hassan**" (Cyrdeg: *Bapîr Hesen*;  *Ded Hasan*). Cafodd ei saethu'n farw ym Moscfa.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyrdiaid
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Troseddwyr
Beate Sirota Gordon

Ieithydd, ymgyrchydd hawliau dynol a chyfarwyddwraig celfyddydau Americanaidd a aned yn Awstria oedd **Beate Sirota Gordon** (25 Hydref 1923 – 30 Rhagfyr 2012). Hi oedd yn gyfrifol am gynnwys hawliau menywod yng Nghyfansoddiad Japan.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* *The Only Woman in the Room* (1997). Hunangofiant.

Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Iddewon o Awstria
Categori:Ieithyddion o Japan
Categori:Ieithyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Pobl a aned yn Fienna
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Pobl o Awstria o dras Rwsiaidd
Categori:Pobl ym myd y celfyddydau o Japan
Categori:Pobl ym myd y celfyddydau o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Awstria i Japan
Categori:Ymfudwyr o Japan i'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Japan
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr hawliau dynol o Japan
Categori:Ymgyrchwyr hawliau dynol o'r Unol Daleithiau
Amnon Lipkin-Shahak

Milwr a gwleidydd Israelaidd oedd **Amnon Lipkin-Shahak** (18 Mawrth 1944 – 19 Rhagfyr 2012).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Cadfridogion o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Israel
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Pobl o Tel Aviv
Daniel Edelman

Gweithredwr cysylltiadau cyhoeddus o Americanwr oedd **Daniel Edelman** (3 Gorffennaf 1920 – 15 Ionawr 2013).

Ganwyd yn Ninas Efrog Newydd, a gweithiodd fel gohebydd a golygydd cyn ymuno â'r Fyddin mewn uned rhyfela seicolegol oedd yn dadansoddi propaganda'r Almaenwyr.

Sefydlodd y cwmni cysylltiadau cyhoeddus Edelman yn Chicago ym 1952. Ymhlith cleientiaid y cwmni yw Microsoft, Pfizer, Wal-Mart, a Royal Dutch Shell.

Bu farw o fethiant y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Gweithredwyr busnes o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau ym myd cysylltiadau cyhoeddus
Categori:Pobl a aned ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw yn Chicago
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Jeanne Vertefeuille

Swyddog y CIA oedd **Jeanne Ruth Vertefeuille** (23 Rhagfyr 1932 – 29 Rhagfyr 2012). Arweiniodd y tasglu a ddatgelodd y gwaddod Aldrich Ames.

## Cyfeiriadau 
Categori:CIA
Categori:Dadansoddwyr cudd-wybodaeth
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
John Sheardown

Diplomydd o Ganada oedd **John Vernon Sheardown** (11 Hydref 1924 – 30 Rhagfyr 2012). Roedd ganddo ran flaenllaw yn y "Caper Canadaidd" i achub gwystlon Americanaidd o Iran ym 1979–80.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diplomyddion o Ganada
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Ontario
Qazi Hussain Ahmad

Arweinydd crefyddol a gwleidyddol o Affganistan oedd **Qazi Hussain Ahmad** (12 Ionawr 1938 – 6 Ionawr 2013). Roedd yn feirniadol iawn o bolisïau'r Unol Daleithiau a'i chynghreiriaid yn Affganistan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Gwleidyddion o Affganistan
Categori:Marwolaethau 2013
Antonio Cubillo

Cyfreithiwr, terfysgol ac ymgyrchydd dros annibyniaeth yr Ynysoedd Dedwydd oedd **Antonio Cubillo Ferreira** (3 Gorffennaf 1930 yn San Cristóbal de La Laguna, Tenerife – 10 Rhagfyr 2012 yn Santa Cruz de Tenerife). Ym 1978 cafodd ei drywanu yn ei asgwrn cefn yn Algiers gan ddau ddyn a huriwyd gan wasanaeth cudd Sbaen, a blynyddoedd yn ddiweddarach dyfarnodd lysoedd Sbaen yr oedd wedi dioddef "terfysgaeth wladwriaethol".

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o ymlediad
Categori:Pobl o'r Ynysoedd Dedwydd
Categori:Terfysgaeth
Norman Joseph Woodland

Peiriannydd a dyfeisiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Norman Joseph Woodland** (6 Medi 1921 – 9 Rhagfyr 2012) sy'n enwocaf am ddyfeisio'r cod bar.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Dyfeiswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Jersey
August (ffilm)

Ffilm 1996 yn serennu Anthony Hopkins yw ***August***.  Mae'r ffilm yn seiliedig ar y ddrama Rwsieg *Dyadya Vanya* gan Anton Chekhov. Dyma'r ffilm gyntaf i Anthony Hopkins ei chynhyrchu; ef hefyd a gyfansoddodd y gerddoriaeth.

## Cymeriadau 
*Ieuan Davies - Anthony Hopkins
*Professor Blathwaite - Leslie Phillips
*Helen Blathwaite - Kate Burton
*Dafydd Edwards - Huw Garmon
*Griffiths - Rhys Ifans
*Gwen - Menna Trussler

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1996
Categori:Ffilmiau Saesneg
Jesco von Puttkamer

Peiriannydd awyrofod Almaenig-Americanaidd oedd **Jesco Freiherr von Puttkamer** (22 Medi 1933 &ndash; 27 Rhagfyr 2012) oedd yn gweithio i NASA.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwyddonwyr roced
Categori:NASA
Categori:Peirianwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Peirianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr awyrofod
Categori:Pobl o Leipzig
Categori:Pobl fu farw yn Washington, D.C.
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Damwain hofrennydd Vauxhall

bawd|Y craen ar ddiwrnod y ddamwain.
Ar 16 Ionawr 2013 bu damwain pan darodd hofrennydd yn erbyn craen yn ardal Vauxhall, Llundain, tua 8 o'r gloch y bore, a ffrwydrodd cyn taro'r llawr ger gorsaf Vauxhall. Lladdwyd peilot yr hofrennydd, Peter Barnes, ac un person ar y stryd, Matthew Wood.

## Cyfeiriadau 
Categori:2013 yn Lloegr
Vauxhall
Categori:Hanes Llundain
Y Porth (llwyfan e-ddysgu)

Llwyfan e-ddysgu ydy'r **Porth**, sy'n galluogi prifysgolion Cymru i rannu adnoddau (cyfrwng Cymraeg) yn genedlaethol, a dysgu modiwlau prifysgol ar y cyd gan ddefnyddio'r technolegau e-ddysgu diweddaraf.

Datblygwyd yr holl adnoddau a modiwlau ar y Porth gan brifysgolion Cymru trwy nawdd a chydweithrediad y Coleg Cymraeg Cenedlaethol (a'r Ganolfan Addysg Uwch cyn Ebrill 2011). Mae datblygiadau sylweddol wedi bod yn y sector, ac mae'r Porth yn ganolog i'r holl ddatblygiadau yn y sector Addysg Uwch cyfrwng Cymraeg.

Mae'r Porth yn rhan hanfodol o weledigaeth y Coleg Cymraeg Cenedlaethol o greu cymuned academaidd Gymraeg lle y gall myfyrwyr fanteisio ar addysg brifysgol trwy gyfrwng y Gymraeg o'r safon uchaf, a hynny am ddim dros y we neu ar ffurf llyfrau printiedig a ellir eu prynnu.

## Gweler hefyd
* Gwerddon: Cylchgrawn Cymraeg academaidd a gyhoeddir ar y we.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwefannau Cymraeg
Categori:Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Siop lyfrau Cymraeg

bawd|320px|Siop lyfrau Siop y Bobol, Abergwaun

Mae **siop lyfrau Cymraeg** neu ar lafar **siop Gymraeg** yn cyfeirio at siop sy'n gwerthu llyfrau a nwyddau Cymraeg a Chymreig e.e. cerddoriaeth Gymraeg, cardiau cyfarch Cymraeg, crefftau Cymreig a llyfrau Saesneg ar Gymru. Ddiwedd y 1960au a dechrau'r 70au sefydlwyd nifer ohonynt ar hyd a lled Cymru. Roedd siopau llyfrau Cymraeg yn bod cyn hynny, y rhan fwyaf ohonynt mewn trefi colegol, er nad i gyd, a'r rhan fwyaf yn gwerthu llyfrau Cymraeg yn unig. Ond erbyn diwedd 1960au'r ganrif roedd nwyddau eraill Cymraeg ar gael, er yn brin iawn.

Roedd Sais o'r enw Rooksby '''''' wedi prynu siop yng Nghaernarfon ac wedi gweld fod galw am gardiau Cymraeg. Roedd e wedi bod yn arwerthwr cardiau i gwmnïau yn Lloegr. Aeth atynt a threfnu argraffu'r cardiau Cymraeg yr un pryd a'r rhai Saesneg ac felly yn ei gwneud yn gystadleuol o ran pris. Hefyd roedd cwmnïau recordio wedi eu sefydlu - Welsh Teldisc, gan John Edwards, Recordiau Cambrian gan Jo Jones, a Recordiau'r Dryw gan Aneirin Talfan Davies ac Alun Talfan Davies a oedd yn berchen ar Lyfrau'r Dryw.

## Rhestr siopau llyfrau Cymraeg cyfoes
*Awen Meirion - Y Bala
* Awen Menai - Porthaethwy
* Awen Teifi - Aberteifi
* Bys a Bawd - Llanrwst
* Caban - Pontcanna, Caerdydd
* Cant a Mil - Caerdydd
* Cwpwrdd Cornel - Llangefni
* Elfair - Rhuthun
* Llên Llŷn - Pwllheli
* Palas Print - Caernarfon
* Palas Print Pendre (Siop Pendre gynt) - Bangor
* Siop Clwyd - Dinbych
* Siop Cwlwm - Croesoswallt
* Siop D.J. - Abergwaun
* Siop Eifionydd - Porthmadog
* Siop Inc – Aberystwyth
* Siop Lyfrau Lewis - Llandudno
* Siop Lyfrau'r Hen Bost - Blaenau Ffestiniog
* Siop Lyfrau'r Senedd-Dy – Machynlleth
* Siop Na-nôg - Caernarfon
* Siop Sian - Crymych
* Siop y Castell - Aberteifi
* Siop y Cennen - Rhydaman
* Siop y Felin - Yr Eglwys Newydd, Caerdydd
* Siop y Pentan Caerfyrddin
* Siop y Pentan Caernarfon
* Siop y Pethe - Aberystwyth
* Siop y Siswrn - Y Wyddgrug
* Siop Tŷ Tawe - Abertawe

## Rhestr o siopau Cymraeg nad ydynt bellach ar gael
* Siop y Bont - Pontypridd
* Siop y Morfa - Y Rhyl
* Siop y Siswrn - Wrecsam
* Siop y Triban - Caerdydd
* Siop y Werin - Llanelli
* Tŷ John Penry - Abertawe

## Gweler hefyd
*Cymdeithas Bob Owen

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Dod o Hyd i Siop Lyfrau", tudalen â map ar wefan Gwales.com

Categori:Llyfrau Cymraeg
Cymraeg
Milwaukee

Dinas **Milwaukee** yw dinas fwyaf Wisconsin yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 594,833 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1846.

## Gefeilldrefi Milwaukee 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Milwaukee

Categori:Dinasoedd Milwaukee County, Wisconsin
I Ble'r Aeth Haul y Bore?

Nofel gan Eirug Wyn yw '''''I Ble'r Aeth Haul y Bore?''''' a gyhoeddwyd gyntaf ym 1997. Mae'n ffuglenoli taith y Nafacho (Navaho) o Geunant de Chelley i Bosque Redondo yn ystod Rhyfel Cartref America.

Mae prolog y nofel yn addasiad o ran o bennod gyntaf *His Own Story*, cofiant Geronimo a gyhoeddwyd ym 1907.

## Adolygiad
Yr hyn sy'n gwneud gwaith Eirug Wyn yn unigryw yw ei fod yn medru cynhyrchu nofel boblogaidd ar ôl nofel boblogaidd a hynny heb aberthu safonau llenyddol. Mae'r ffaith iddo ennill Gwobr Daniel Owen ynghyd ag ennill y Fedal Ryddiaith ddwywaith yn cadarnhau hynny.

Nodwedd arall o'i waith yw ei ddychymyg anhygoel wrth iddo droi at wahanol feysydd. O nofel antur at nofel ar bêl-droed ac at, o bopeth, nofel ar Elvis. Y tro hwn, yn ''I Ble'r Aeth Haul y Bore'' trodd i fyd gorthrwm yr Indiaid brodorol yng Ngogledd America. Cymysgedd yw hon o ffaith a ffuglen, rhywbeth sy'n cael ei adnabod yn Saesneg fel *faction*. Fe'i seiliwyd ar ymfudo ac alltudiaeth y Nafacho o Geunant de Chelley i Fort Defiance ac yna i randir Bosque Redondo.

Mae'n gosod ei destun yn effeithiol iawn gyda rhagarweiniad sy'n addasiad o hunangofiant Geronimo. Llwyddodd i greu naws bywyd yr Indiaid gyda'r brawddegau yn troi’n lluniau o flaen ein llygaid. Hwyrach fod ei waith teledu gyda Ffilmiau'r Bont yn ffactor yn ei ddawn ddarluniol. O hynny ymlaen cawn hanes gwarthus alltudio'r llwythi, hanes sy'n cynnwys rhai cymeriadau go-iawn fel Kit Carson, Manuelito, y Cadfridog Carleton a Geronimo ei hun.

Gedy'r nofel flas chwerw wrth i ni sylweddoli nad oes dim wedi newid. Mae'r llywodraeth a alltudiodd yr Indiaid i drefedigaethau yn dal, ganrif a hanner yn ddiweddarach, i wneud yr un peth i bobloedd eraill mewn gwledydd ar draws y byd. A'r hyn sy'n gwneud y cyfan mor drist yw mai hanes cymharol ddiweddar yw hwn. Ym 1886, pan alltudiwyd yr holl Indiaid i wahanol drefedigaethau, fe gynhyrchodd Gottlieb Daimler ei gar modur cyntaf.

## Llyfryddiaeth
* Adolygiad oddi ar http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780862434359, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adolygiadau Gwales
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Categori:Nofelau 1997
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau'r Gorllewin Gwyllt
Madison, Wisconsin

**Madison** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Wisconsin, Unol Daleithiau. Mae gan Madison boblogaeth o 233,209, ac mae ei harwynebedd yn 243.54&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1848.

## Gefeilldrefi Madison 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Madison

Categori:Dinasoedd Dane County, Wisconsin
Green Bay, Wisconsin

Dinas sirol Brown County yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw **Green Bay**.  Mae gan Green Bay boblogaeth o 104,057, ac mae ei harwynebedd yn 144.94&nbsp;km². Cafodd ei ymgorffori yn y flwyddyn 1854.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Green Bay

Categori:Dinasoedd Brown County, Wisconsin
Kenosha, Wisconsin

Dinas sirol Kenosha County yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw **Kenosha**.  Mae gan Kenosha boblogaeth o 99,218, ac mae ei harwynebedd yn 70.01&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1850.

## Gefeilldrefi Kenosha 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Kenosha

Categori:Dinasoedd Kenosha County, Wisconsin
Appleton, Wisconsin

Dinas yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America yw **Appleton** sy'n ymestyn dros sawl sir: Outagamie County, Calumet County a Winnebago County. Mae gan Appleton boblogaeth o 72,623, ac mae ei harwynebedd yn 64.28&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1835.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Appleton 

Categori:Dinasoedd Calumet County, Wisconsin
Categori:Dinasoedd Outagamie County, Wisconsin
Categori:Dinasoedd Winnebago County, Wisconsin
Alain Delon

Actor o Ffrainc oedd **Alain Fabien Maurice Marcel Delon** (8 Tachwedd 1935 – 18 Awst 2024). Roedd yn seren ffilm yn oes aur sinema Ffrengig, ac yn adnabyddus am ei bersona 'dyn caled' mewn ffilmiau fel *The Samurai* a *Borsalino*.

Fe'i ganwyd yn Sceaux, yn fab i Édith (née Arnold) a Fabien Delon.

## Ffilmiau
*''Quand la femme s'en mêle* (1957)
**Christine* (1958)
**Plein Soleil* (1960)
**Che gioia vivere* (1960)
**Les Amours célèbres* (1961)
**Les Félins* (1963)
**La Tulipe noire* (1963)
**The Yellow Rolls-Royce* (1965)
**La Motocyclette* (1968), gyda Marianne Faithfull
**La Piscine* (1968)
**Le Clan des Siciliens* (1969)
**Borsalino* (1970)
**Soleil Rouge* (1971)
**The Assassination of Trotsky* (1971), gyda Richard Burton
**Scorpio* (1973)
**Zorro* (1975)
**Monsieur Klein* (1976)
**Teheran 43* (1981)
**Le choc* (1982)
**Notre histoire* (1984)
**Le Retour de Casanova* (1990)
**L'Ours en peluche'' (1994)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2024
Senhora do Destino

Drama deledu o Frasil ydy ***Senhora do Destino***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 28 Mehefin 2004.

## Gweler hefyd
*Sete Vidas

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Oshkosh, Wisconsin

Dinas sirol Winnebago County yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw **Oshkosh**. Mae gan Oshkosh boblogaeth o 66,083, ac mae ei harwynebedd yn 68.92&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1853.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Oshkosh

Categori:Dinasoedd Winnebago County, Wisconsin
Kate Burton

Actores o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig yw **Kate Burton** (ganwyd 10 Medi 1957).

Cafodd ei geni yn Geneva, Y Swistir, yn ferch yr actor Richard Burton a'i wraig Sybil (née Williams). Mae hi'n byw yn yr Unol Daleithiau.

## Ffilmiau
**Alice in Wonderland* (1983)
**Big Trouble in Little China* (1986)
**The First Wives Club* (1996)
**August* (1996)
**The Ice Storm* (1997)

## Teledu
*''Grey's Anatomy'' (2005-2007)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1957
West Allis, Wisconsin

Dinas yn Milwaukee County, yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America yw **West Allis**. Mae gan West Allis boblogaeth o 60,411, ac mae ei harwynebedd yn 29.55&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1902.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas West Allis

Categori:Dinasoedd Milwaukee County, Wisconsin
Canon Pali

Casgliad safonol o ysgrythurau yn y traddodiad Bwdhaidd Theravada, yn yr iaith Pali yw **Canon Pali** neu **Canon Pāli** (Pali: *Tipitaka*).

Categori:Testunau Bwdhaidd
Renata Sorrah

Actores o Frasil yw **Renata Leonardo Pereira Sochaczewski** (ganwyd 21 Chwefror 1947 yn Rio de Janeiro).

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Susana Vieira

Actores o Frasil yw **Sônia Maria Vieira Gonçalves** (ganwyd 23 Awst 1942 yn São Paulo).

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Tom Parry Jones

Gwyddonydd o Gymru a dyfeisydd mesuryddion e.e. yr *Alcoholmedr* oedd **Tom Parry Jones** (27 Mawrth 1935 - 11 Ionawr 2013).

Fe'i ganwyd yng Ngharreglefn, ger Amlwch, Sir Fôn, yn fab i ffermwr. Ef oedd sylfaenydd y cwmni PPM Technology. Bu farw ym Mhorthaethwy, Ynys Môn, ar 11 Ionawr 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwyddonwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2013
Harry Rositzke

Ieithydd a swyddog cudd-wybodaeth o Americanwr oedd **Heinrich "Harry" August Rositzke** (25 Chwefror 1911 – 4 Tachwedd 2002).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:CIA
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Ieithyddion o'r Unol Daleithiau
Mahayana

**Mahāyāna** (Sanskrit: महायान mahāyāna, yn llythrennol y "Cerbyd Mawr") yw un o'r ddwy brif gangen bresennol Bwdhaeth a therm ar gyfer dosbarthu athroniaethau ac ymarfer Bwdhaidd. Tarddodd Bwdhaeth Mahayana yn India, ac mae rhai ysgolheigion yn credu ei bod yn gysylltiedig yn wreiddiol ag un o'r canghennau hynaf o Fwdhaeth: y Mahāsāṃghika.

Mae gan y traddodiad Mahayana (sef y traddodiad pwysicaf o Bwdhaeth heddiw) 56% o ddilynwyr, o'i gymharu â 38% ar gyfer Theravada a 6% ar gyfer Vajrayana.

## Cyfeiriadau
Waukesha, Wisconsin

Dinas sirol Waukesha County yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, yw **Waukesha**. Mae gan Waukesha boblogaeth o 72,623, ac mae ei harwynebedd yn 64.28&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1846.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Waukesha 

Categori:Dinasoedd Waukesha County, Wisconsin
Pali

[[Delwedd:Sanskrit-Pali Faulmann Gesch T10.jpg|bawd|350px|Plat 10 allan o C. Faulmann: [*Illustrirte Geschichte der Schrift](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Illustrirte_Geschichte_der_Schrift_(Faulmann)) (1880)*. Hanner ucha: Tesun mewn Sanskrit, a sgwennwyd mewn Devanagari. Hanner isaf: testun mewn Pali; daw allan o ysgrif a elwir yn "Kammuwa" o Burma.]]
Iaith Indo-Aryan (Canol) yw **Pāli** (hefyd **Pāi**); sy'n perthyn i'r grwp Prakrit o ieithoedd. Caiff ei chydnabod fel iaith llawer o hen ysgrifau crefyddol Bwdhaeth.

Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd
Wes Welker

Chwaraewr pêl-droed Americanaidd dros y New England Patriots yw **Wesley Carter Welker** (ganwyd 1 Mai 1981). Cafodd ei eni yn Ninas Oklahoma. Chwaraeodd dros y San Diego Chargers ac y Miami Dolphins yn yr NFL a bêl-droed Americaniadd ym Mhrifysgol Tech Texas dros dim y Red Raiders o 2000 hyd at 2001.

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Chwaraewyr pêl-droed Americanaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Oklahoma
La Crosse, Wisconsin

Dinas yn nhalaith Wisconsin, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol La Crosse County, Wisconsin, yw **La Crosse**. Mae gan La Crosse boblogaeth o 51,320, ac mae ei harwynebedd yn 58.38&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1856.

## Gefeilldrefi La Crosse 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas La Crosse 

Categori:Dinasoedd La Crosse County, Wisconsin
Andrew Hawke

Golygydd Rheolaethol presennol *Geiriadur y Brifysgol* ydy **Andrew Hawke** (ganwyd 1958). Graddiodd o Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ym 1981 mewn Cymraeg. Brodor o Gernyw yw Hawke. Ymunodd â staff y geiriadur fel golygydd cynorthwyol yn 1983 a dechreuodd ar y gwaith o drosglwyddo'r gwaith i ffurf electronig yn fuan wedi hynny. Daeth yn olygydd rheolaethol yn 2007.

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Geiriadurwyr Cymraeg
C.P.D. Coritiba

Clwb pêl-droed o Curitiba, Brasil ydy **Coritiba Foot Ball Club** (a adnabyddir yn aml fel **Coritiba**). Sefydlwyd y clwb ar 12 Hydref 1909. Maent yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm Major Antônio Couto Pereira.

## Chwaraewyr enwog 
* '''10's**: Frederico "Fritz" Essenfelder – Maxambomba
* **20's**: Ninho – Pizzatto – Staco
* **30's**: Pizzattinho – Emílio – Rei
* **40's**: Neno – Merlin – Tonico – Breyer
* **50's**: Miltinho – Duílio – Fedato – Lanzoninho
* **60's**: Krüger – Nico – Bequinha – Oberdan – Cláudio – Nilo – Dirceu – Paulo Vecchio
* **70's**: Jairo – Tião Abatiá – Hidalgo – Aladim – Pedro Rocha – Zé Roberto – Paquito – Hermes – Pescuma – Dreyer – Duílio
* **80's**: Rafael – Dida – Tostão – Lela – André – Índio – Toby – Heraldo – Almir – Marildo – Chicão – Ademir Alcântara- Milton- Vavá
* **90's**: Alex – Pachequinho – Ronaldo Lobisomem – Reginaldo Nascimento – Cléber – Basílio – Auri – Paulo Sérgio – Brandão – Claudiomiro
* **00's**: Keirrison – Tcheco – Rafinha – Adriano – Emerson- Edson Bastos – Leandro Donizete – Rafinha.

## Maes 
bawd|dde|250px|Estádio Couto Pereira
Cafodd **Stadiwm Major Antonio Couto Pereira''', sy'n fwy adnabyddus fel **Couto Pereira**, ei adeiladu ym 1932. Enw cyntaf y stadiwm oedd **Belfort Duarte**. Cafodd ei enwi i anrhydeddu cyn-lywydd, *Antônio Couto Pereira*. Gall ddal 42,000 o bobl.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* (Portiwgaleg) Gwefan swyddogol


Categori:Timau pêl-droed Brasil
Dux Britanniarum

bawd|150px
Teitl a chlod Rhufeinig oedd ***Dux Britanniarum*** (Lladin, yn golygu "Dug Prydain") a ddisgrifiai cadfridog oedd â gofal byddin ranbarthol.

Crëwyd y swydd hon tua AD 300 ym Mhrydain, gyda'r ddyletswydd o leoli lluoedd Rhufeinig gogleddol yr ynys. Roedd hon yn fyddin eithaf symudol gyda'i phencadlys yng Nghaerefrog. Mae'n bur debyg i Facsen Wledig ddal y swydd am beth amser.

## Cyfeiriadau
Categori:Cadfridogion
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid ym Mhrydain
Tommy Farr

Bocsiwr o Gymru o Donypandy, y Rhondda oedd **Tommy Farr** (**Thomas George Farr**) (12 Mawrth 1913 – 1 Mawrth 1986). Ganwyd ef i deulu tlawd a gadawodd yr ysgol pan oedd yn 12 oed. Enillodd bencampwriaeth godrwm Cymru yn 1933 a threchodd Ben Frood i ennill pencampwriaeth pwysau trwm Prydain a'r Ymerodraeth ym 1937.

Llusenwau Tommy oedd 'Bach', enw gafodd o gan glowyr eraill yn ei waithfa, yr oedd y llusenw yma yn chwarae ar geiriau oherwydd yr oedd o'n ddyn tal, ei lusenw arall oedd 'the Tonypandy Terror' (Yr Arswyd Tonypandy).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Paffwyr o Gymru
Categori:Pobl o Donypandy