Gwobr Heddwch Nobel

Mae **Gwobr Heddwch Nobel** (Swedeg, Daneg a Norwyeg: *Nobels fredspris*) yn un o bum Gwobr Nobel a roddwyd gan y diwydiannwr a'r dyfeisiwr Swedaidd Alfred Nobel. Yn ôl ewyllys Nobel, dylid cyflwyno'r Wobr Heddwch "i'r person sydd wedi gwneud fwyaf neu'r gwaith gorau i hybu brawdgarwch ymysg cenhedloedd, i ddiddymu neu leihau byddinoedd ac am gynnal a hyrwyddo cynghreiriau heddychlon."

Nododd Alfred Nobel y dylai'r wobr gael ei chyflwyno gan bwyllgor o bump o bobl i'w dewis gan Lywodraeth Norwy. Bryd hynny, roedd undeb rhwng Norwy a Sweden, a chyda Sweden yn gyfrifol am yr holl bolisi tramor, teimlai Nobel y byddai'r wobr yn llai tueddol o gael ei ddefnyddio am resymau gwleidyddol pe cawsai ei rhoi gan Norwy. Cyflwynir y Wobr Heddwch yn flynyddol yn Oslo, ym mhresenoldeb y Brenin, ar 10 Rhagfyr (sef dyddiad marwolaeth Nobel). Dyma yw'r unig Wobr Nobel na sydd yn cael ei chyflwyno yn Stockholm. Yn Oslo, cyflwyna Cadeirydd y Pwyllgor Nobel Norwyaidd y Wobr Heddwch Nobel ym mhresenoldeb Brenin Norwy. Yn llygad y cyfryngau rhyngwladol, derbynia'r enillydd Nobel (neu'r 'Llawryf' fel caiff ei alw weithiau) dri pheth: diploma, medal a dogfen sy'n cadarnhau gwerth y wobr. Cynhelir y Seremoni Gwobr Heddwch Nobel yn Neuadd y Ddinas, Oslo, a'r diwrnod canlynol cynhelir Cyngerdd Gwobr Heddwch Nobel, a ddarlledir i dros 450 miliwn o gartrefi mewn dros 150 o wledydd ledled y byd.

Weithiau, mae'r dewis o enillwyr Gwobr Heddwch Nobel yn ddadleuol, gyda honiadau o duedd gwleidyddol ac nad yw bob adeg yn gysylltiedig â heddwch e.e. cafwyd cryn anniddigrwydd gan bobl megis Mairead Corrigan pan roddwyd y Wobr i Arlywydd yr Unol Daleithiau Barack Obama. Mae'r enillwyr hefyd wedi cynnwys pobl a arferai ddefnyddio trais a therfysgaeth, ond a drodd eu cefn ar drais yn ddiweddarach er mwyn ceisio sicrhau heddwch.

## Rhestr o enillwyr Gwobr Nobel am Heddwch
Dengys y rhestr isod bobl a enillodd Wobr Nobel am Heddwch:

:1901 
::Jean Henri Dunant, y Swistir am sefydlu'r Groes Goch ac am awgrymu Cytundeb Genefa
::Frédéric Passy, Ffrainc am sefydlu a fod yn arlywydd ''Société Française pour l'arbitrage entre nations*.
:1902 
::Élie Ducommun y Swistir a Charles Albert Gobat, ysgrifenyddion mygedol y *Permanent International Peace Bureau* yn Berne.
:1903 
::Syr William Randal Cremer Y Deyrnas Unedig ysgrifennydd yr *International Arbitration League*.
:1904 
::Sefydliad y Gyfraith Ryngwladol *(Institut de droit international)* yn Gent, Gwlad Belg
:1905 
::Bertha Sophie Felicitas Baronin von Suttner, née Iarlles Kinsky von Chinic und Tettau, Awstria, lenor ac arlywydd mygedol y *Permanent International Peace Bureau''.
:1906 
::Theodore Roosevelt, arlywydd yr Unol Daleithiau am ddraffrtio'r cytundeb heddwch ar ôl y rhyfel rhwng Rwsia a Siapan
:1907 
::Ernesto Teodoro Moneta, yr Eidal, arlywydd y *Lombard League of Peace* a
::Louis Renault, Ffrainc, athro prifysgol ym maes Cyfraith Ryngwladol 
:1908 
::Klas Pontus Arnoldson, Sweden, am sefydlu'r *Swedish Peace and Arbitration League* a 
::Fredrik Bajer, Denmarc, arlywydd mygedol y *Permanent International Peace Bureau*
:1909 
::Auguste Marie Francois Beernaert Gwlad Belg aelod y ''Cour Internationale d'Arbitrage'' a
::Paul Balluet d'Estournelles de Constant, Baron de Constant de Rebecque Ffrainc, am sefydlu a bod yn arlywydd y *French parliamentary group for international arbitration* ac am sefydlu'r *Comité de défense des intérets nationaux et de conciliation internationale*
:1910
::*Bureau International Permanent de la Paix*, Berne
:1911
::Tobias Michael Carel Asser, yr Iseldiroedd, am hyfforddi'r *International Conferences of Private Law* yn yr Hâg a
::Alfred Hermann Fried, Awstria, am sefydlu *Die Waffen Nieder*
:1912
::Elihu Root, yr Unol Daleithiau (UDA),
:1913
::Henri la Fontaine, Gwlad Belg, arlywydd y *Permanent International Peace Bureau*
:1914
::Heb ei dyfarnu oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf
:1915
::Heb ei dyfarnu oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf
:1916
::Heb ei dyfarnu oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf
:1917
::Y Groes Goch Ryngwladol, Geneva
:1918
::Heb ei dyfarnu oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf
:1919
::Woodrow Wilson, UDA, am sefydlu Cynghrair y Cenhedloedd
:1920
::Léon Bourgeois, arlywydd Cyngor y Cynghrair y Cenhedloedd
:1921
::Hjalmar Branting, Sweden, Prif Weinidog, cynrychiolydd Sweden ar Gyngor Cynghrair y Cenhedloedd
::Christian Lous Lange, Norwy, ysgrifennydd cyffredin yr *Inter-Parliamentary Union*
:1922
::Fridtjof Nansen, Norwy, cynrychiolydd Norwy ar Gynghrair y Cenhedloedd ac am greu Pasbort Nansen i ffoaduriaid.
:1923
::Heb ei dyfarnu
:1924
::Heb ei dyfarnu
:1925
::Syr Austen Chamberlain, DU am Gytundeb Locarno a
::Charles Gates Dawes, UDA, am fod yn gadeirydd yr *Allied Reparation Commission* ac am greu'r *Dawes Plan*
:1926
::Aristide Briand, Ffrainc am Gytundeb Locarno a
::Gustav Stresemann, yr Almaen am Gytundeb Locarno 
:1927
::Ferdinand Buisson, Ffrainc am sefydlu a gweithio fel arlywydd y *League for Human Rights* a
::Ludwig Quidde, yr Almaen, cynrychiolydd i gynadleddau heddwch niferus
:1928
::Heb ei dyfarnu
:1929
::Frank B. Kellogg, UDA am y *Briand-Kellogg Pact*
:1930
::Archesgob Lars Olof Nathan (Jonathan) Söderblom, Sweden, arweinydd y mudiad eciwmenaidd
:1931
::Jane Addams, UDA, arlywydd rhyngwladol y ''Women's International League for Peace and Freedom'' a
::Nicholas Murray Butler, UDA am hyrwyddo'r *Briand-Kellogg Pact*
:1932
::Heb ei dyfarnu
:1933
::Sir Norman Angell (Ralph Lane), DU, llenor, aelod o Bwyllgor Gweithredol Cynghrair y Cenhedloedd a'r *National Peace Council*
:1934
::Arthur Henderson, DU, cadeirydd *Disarmament Conference* Cynghrair y Cenhedloedd 
:1935
::Carl von Ossietzky, yr Almaen, newyddiadurwr a heddychwr
:1936
::Carlos Saavedra Lamas, yr Ariannin, arlywydd Cynghrair y Cenhedloedd a chyfryngwr rhwng Paragwái a Bolifia
:1937
::Cecil o Chelwood, am sefydlu a bod yn arlywydd yr *International Peace Campaign*
:1938
::*Nansen International Office For Refugees*, Geneva.
:1939
::Heb ei dyfarnu oherwydd yr Ail Ryfel Byd
:1940
::Heb ei dyfarnu oherwydd yr Ail Ryfel Byd
:1941
::Heb ei dyfarnu oherwydd yr Ail Ryfel Byd
:1942
::Heb ei dyfarnu oherwydd yr Ail Ryfel Byd
:1943
::Heb ei dyfarnu oherwydd yr Ail Ryfel Byd
:1944
::Pwyllgor Rhyngwladol y Groes Goch (gwobrwywyd yn ôl-weithredol ym 1945)
:1945
::Cordell Hull, UDA am gyd-sefydlu'r Cenhedloedd Unedig
:1946
::Emily Greene Balch, UDA arlywydd rhyngwladol mygedol y ''Women's International League for Peace and Freedom* a
::John R. Mott, UDA, cadeirydd yr *International Missionary Council* ac arlywydd y *World Alliance of Young Men's Christian Associations*
:1947
::*The Friends Service Council'', UD, a'r *American Friends Service Committee*, UDA, ar ran Gymdeithas Grefyddol Cyfeillion.
:1948
::Heb ei dyfarnu am nad oedd ymgeisydd byw yn addas (bu farw Gandhi yn India yn ddiweddar)
:1949
::Lord John Boyd Orr of Brechin, DU, arlywydd y *General Food and Agricultural Organization*, arlywydd y *National Peace Council* ac arlywydd y *World Union of Peace Organizations*
:1950
::Ralph Bunche am gyfryngu ym Mhalestina (1948).
:1951
::Léon Jouhaux, Ffrainc, arlywydd yr *International Committee of the European Council*, is-arlywydd *International Confederation of Free Trade Unions*, is-arlywydd *World Federation of Trade Unions*, aelod o *ILO Council*, dirprwy i'r Cenhedloedd Unedig
:1952
::Albert Schweitzer, Ffrainc, am sefydlu'r *Lambarene Hospital* yn Gabon
:1953
::Ysgrifennydd gwladol yr Unol Daleithiau George Catlett Marshall am y *Marshall Plan*
:1954
::Swyddfa'r *United Nations High Commissioner for Refugees*
:1955
::Heb ei dyfarnu
:1956
::Heb ei dyfarnu
:1957
::Lester B. Pearson, ar y pryd yn Brif Weinidog Canada ac yn arlywydd 7fed sesiwn Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig am greu lluoedd heddwch yn ystod Argyfwng Suez.
:1958
::Georges Pire, Gwlad Belg, arweinydd ''L'Europe du Coeur au Service du Monde*, sefydliad dyngarol ar gyfer ffoaduriaid
:1959
::Philip Noel-Baker, DU, am ei waith di-flino dros heddwch a chydweithiad rhyngwladol
:1960
::Albert Lutuli, De Affrica, arlywydd yr ANC (African National Congress)
:1961
::Dag Hammarskjöld, Sweden, ysgrifennydd cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (ar ôl iddo farw).
:1962
::Linus Carl Pauling, UDA am ei ymgyrch yn erbyn profion arfau atomig
:1963
::Pwyllgor Rhyngwladol y Groes Goch, Geneva a
::*League of Red Cross* Societies, Geneva.
:1964
::Martin Luther King, UDA am ei ymgyrch dros hawliau sifil
:1965
::UNICEF
:1966
::Heb ei dyfarnu
:1967
::Heb ei dyfarnu
:1968
::René Cassin, Ffrainc, arlywydd Llys Ewropeaidd Hawliau Dynol 
:1969
::*International Labour Organization'' (I.L.O.), Geneva.
:1970
::Norman Borlaug, UDA am ei ymchwyl i'r *International Maize and Wheat Improvement Center*
:1971
::Canghellor Willy Brandt, yr Almaen, am *Ostpolitik* Gorllewin yr Almaen sydd yn dangos agwedd newydd ar gyfer Dwyrain Ewrop a Dwyrain yr Almaen
:1972
::Heb ei dyfarnu
:1973
::Ysgrifennydd Gwladol Henry Kissinger, UDA a Gweinidog Tramor Lê Đức Thọ, Fietnam (gwrthododd), am ei waith "for the Vietnam peace accord".
:1974
::Seán MacBride, Iwerddon, arlywydd yr *International Peace Bureau* a Chomisiwn Namibia y Cenhedoledd Unedig a
::Eisaku Sato, Siapan, Prif Weinidog
:1975
::Andrei Dmitrievich Sakharov, Undeb Sofietaidd am ei ymgyrch dros hawliau dynol 
:1976
::Betty Williams a Mairead Corrigan am sefydlu *Northern Ireland Peace Movement* (newidiwyd ei enw i *Community of Peace People* yn ddiweddarach)
:1977
::Amnesty International, Llundain, am ei ymgyrch yn erbyn artaith 
:1978
::Arlywydd Mohamed Anwar Al-Sadat, yr Aifft a Phrif Weinidog Menachem Begin, Israel am drafodaeth heddwch rhwng yr Aifft ac Israel
:1979
::Y Fam Teresa, ymgyrchwraig dros ymwybyddiaeth o dlodi (India)
:1980
::Adolfo Pérez Esquivel, yr Ariannin dros hawliau dynol
:1981
::Swyddfa'r *United Nations High Commissioner for Refugees*
:1982
::Alva Myrdal, Sweden a Alfonso García Robles, Mecsico, cynrychiolyddion i *General Assembly on Disarmament* y Cenhedloedd Unedig
:1983
::Lech Wałęsa, Gwlad Pwyl, am sefydlu *Solidarność* a'i ymgyrch dros hawliau dynol; arlywydd cyntaf y wlad ar ôl cwymp Comiwnyddiaeth
:1984
::Esgob Desmond Tutu, De Affrica, am ei waith yn erbyn Apartheid
:1985
::*International Physicians for the Prevention of Nuclear War*, Boston.
:1986
::Elie Wiesel, UDA, llenor, a oroesodd yr Holocost
:1987
::Óscar Arias Sánchez, Costa Rica, am sefydlu trafodaeth heddwch yn America Canolog
:1988
::Lluoedd heddwch y Cenhedloedd Unedig, Efrog Newydd
:1989
::Tenzin Gyatso, y pedwerydd Dalai Lama ar ddeg.
:1990
::Mikhail Gorbachev, Arlywydd yr Undeb Sofietaidd am helpu i ddod â'r Rhyfel Oer i ben
:1991
::Aung San Suu Kyi, Myanmar, arweinydd gwrthblaid ac ymgyrchydd dros hawliau dynol
:1992
::Y llenor Rigoberta Menchú, Gwatemala, am ei ymgyrch dros hawliau dynol, yn bennaf i bobloedd cynhenid
:1993
::Arlywydd Nelson Mandela, De Affrica a'r arlywydd blaenorol Frederik Willem de Klerk, De Affrica, *"for their work for the peaceful termination of the apartheid regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"*
:1994
::Yasser Arafat, Cadeirydd y PLO (Palesteina), Shimon Peres, Gweinidog Tramor Israel a Yitzhak Rabin, Prif Weinidog Israel, am ddiweddu'r *Oslo peace accords*
:1995
::Joseph Rotblat, Gwlad Pwyl/DU) a'r *Pugwash Conferences on Science and World Affairs* am eu hymgyrch yn erbyn arfau niwclear
:1996
::Carlos Felipe Ximenes Belo, Dwyrain Timor, a José Ramos Horta, Dwyrain Timor, am eu gwaith dros ddatrys y gwrthdaro yn Nwyrain Timor
:1997
::International Campaign to Ban Landmines (ICBL) a Jody Williams am eu hymgyrch ar gyfer gwahardd a chlirio ffrwdrynnau tir
:1998
::John Hume, DU a David Trimble, DU, am eu gwaith dros ddatrys y gwrthdaro yng Ngogledd Iwerddon
:1999
::*Médecins Sans Frontières*, Brwsel
:2000
::Arlywydd Kim Dae-jung, De Corea am ei waith ar dros ddemocratiaeth a hawliau dyngarol ac yn arbennig am ei ymgyrch ar gyfer perthynas y De gyda Gogledd Corea
:2001
::Y Cenhedloedd Unedig a'u Ysgrifennydd Cyffredinol, Kofi Annan, Ghana
:2002
::Jimmy Carter, cyn-Arlywydd yr Unol Daleithiau *"for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"*
:2003
::Shirin Ebadi, Iran, "am ei waith dros hawliau dyngarol a thros democratiaeth."
:2004
::Wangari Maathai, Cenia, "am ei chyfraniad i ddatblygiad cynaladwyaeth, democratiaeth a heddwch."
:2005
::Yr Asiantaeth Ynni Atomig Ryngwladol a Mohamed ElBaradei, Yr Aifft, "am eu hymdrech i atal ynni niwclear rhag cael ei ddefnyddio at amcanion milwrol, a bod ynni niwclear ar gyfer amcanion heddychlon yn cael ei ddefnyddio yn y modd mwyaf diogel posibl."
:2006
::Muhammad Yunus a Grameen Bank, Bangladesh
:2007
::Al Gore*,* cyn-Islywydd Unol Daleithiau America a'r *Intergovernmental Panal on Climate Change* o Y Cenhedloedd Unedig
:2008
::Martti Ahtisaari, cyn-Prif Weinidog y Ffindir
:2009
::Barack Obama, Arlywydd Unol Daleithiau America
:2010
::Liu Xiaobo, Gweriniaeth Pobl Tsieina
:2011
::Ellen Johnson Sirleaf (Liberia), Leymah Gbowee (Liberia), Tawakkul Karman (Iemen)
:2012
::Yr Undeb Ewropeaidd 
:2013
::*Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons*
:2014
::Kailash Satyarthi (India), Malala Yousafzai (Pacistan) 
:2015
::*Tunisian National Dialogue Quartet*
:2016
::Juan Manuel Santos
:2017
::International Campaign to Abolish Nuclear Weapons
:2018
::Denis Mukwege (Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo), Nadia Murad (Irac)
:2019
::Abiy Ahmed (Ethiopia)
:2020
::World Food Programme
:2021
::Maria Ressa (Y Philipinau) Dmitry Muratov (Rwsia)
:2022
::Ales Bialiatski (Belarws), Memorial (Rwsia), Centre for Civil Liberties (Wcráin)
:2023
::Narges Mohammadi (Iran)
:2024
::Nihon Hidankyo (Japan)
:2025
::María Corina Machado (Feneswela)

## Cyfeiriadau
Heddwch
Categori:Heddychaeth
Heddwch