open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bob Einstein

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd **Stewart Robert** "**Bob**" **Einstein** (20 Tachwedd 1942 – 2 Ionawr 2019), oedd yn adnabyddus am ei ran mewn rhaglenni comedi poblogaidd fel *Curb Your Enthusiasm*.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Geometreg feidraidd

[bawd|Y [plân affin feidraidd, math 3, sy'n cynnwys 9 pwynt a 12 llinell, a eliwr yn "ffurfweddiad Hesse". Gan na ellir ei greu yn y plân Euclidaidd, gwelir fod 4 o'r llinellau wedi'u llunio fel cromlinau.]]

**Geometreg feidraidd** yw unrhyw system geometrig sydd â nifer feidraidd, gyfyngedig o bwyntiau. Nid yw geometreg Euclidaidd yn feidraidd, gan fod llinell Euclidaidd yn cynnwys nifer anfeidraidd o bwyntiau wedi eu lleoli arni.

Enghraifft o geometreg feidraidd fyddai geometreg a seiliwyd ar y graffeg a ddangosir ar sgrin gyfrifiadurol, lle ystyrir y picseli yn bwyntiau - a dim ond hyn-a-hyn ohonynt sydd. Er bod llawer o systemau y gellid eu galw'n "geometregau feidraidd", canolbwytir yn bennaf ar dafluniadau meidraidd a gofod affin. Ymhlith y mathau eraill o geometreg feidraidd mae'r planau Möbius neu 'wrthgyferbyniol' a phlanau Laguerre, sy'n enghreifftiau o fath gyffredinol a elwir yn "blanau Benz".

Gellir adeiladu geometregau feidraidd trwy algebra llinol, gan ddechrau o ofod fector dros faes meidraidd; gelwir y planau tafluniol ac affin sydd wedi'u hadeiladu yn y dull hwn yn geometregau Galois. Gellir diffinio geometregau meidraidd hefyd fel gwirebau, a dim arall.

## Planau meidraidd
Ceir dau brif  fath o blanau meidraidd, fel y nodir uchod: affin a thafluniol. Yn y plân affin, mae'r ystyr arferol i'r term llinellau cyflin yn dal. Fel gwrthgyferbyniad, yn y plân tafluniol, mae unrhyw ddwy linell yn croestorri ar bwynt pendodol, felly, nid oes y fath beth a llinellau cyflin o fewn y math hwn o blân. Gellir disgrifio'r naill a'r llall yn nhermau gwirebau syml.

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg arwahanol
Categori:Cyfuniadeg
Jackson Wang

Mae **Jackson Wang** (Tsieiniadd traddodiadol: 王嘉爾, ganed 28 Mawrth 1994) yn rapiwr, canwr a dawnsiwr o Hong Kong ac yn byw yn Ne Corea. Mae'n aelod o'r grŵp bechgyn De Coreaidd Got7 ac mae hefyd yn adnabyddus am ei ymddangosiadau ar deledu realaeth yn Corea, *Roomate* yn enwedig. Mae hefyd yn gweithio yn Tsiena fel artist ar ben ei hun ac fel cyflwynydd teledu.

## Bywyd cynnar
Cafodd Jackson ei eni yn Kowloon Toong, Hong Kong Prydeinig. Roedd ei dad, Wang Ruiji, yn aelod o dîm ffensio cenedlaethol Tsieina a roedd ei fam, Sophia Chow, yn gymnastwraig. Roedd ei ddad-cu mamol, Zhou Yongchang, yn arloeswr meddygaeth ddiagnostig uwchsain yn Tsieina.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Dawnswyr o Dde Corea
Categori:Cantorion o Dde Corea
Categori:Prosiect Wici Môn
Pont y Ddraig

bawd|250px|Pont y Ddraig
Mae **Pont y Ddraig** yn bont i gerddwyr a beicwyr ar draws y Foryd, aber Afon Clwyd yn ymyl harbwr Y Rhyl. Agorwyd y bont ym mis Hydref 2013 gan Mark Colbourne, enillydd medalau aur ac arian yng Ngemau Paralympaidd Llundain 2012. Hyd y bont yw 32 medr, ac mae’n codi ar gyfer cychod gyda hwylbrenni uchel.  Cost o’i hadeiladu oedd £4.3 miliwn.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffryn Clwyd
Ddraig
Categori:Y Rhyl
John Thomas Rees

Roedd **John Thomas Rees** (14 Tachwedd, 1857 –14 Hydref, 1949) yn gerddor, cyfansoddwr ac athro cerddoriaeth o Gymru.

## Cefndir 
Ganwyd Rees yn Llwynbedw, ger Cwmgïedd, Sir Frycheiniog yn fab hynaf Thomas Rees, glöwr, a Hannah (née Morgan) ei wraig. Cafodd ei fedyddio yn John Morgan Rees, ond ffeiriodd yr enw canol Morgan am Thomas, enw ei dad, i osgoi drysu rhyngddo ef a chydweithiwr iddo o'r enw John Morgan. Bu farw ei fam pan oedd tua 5 mlwydd oed a chafodd ei fagu gan rieni ei fam ar fferm Llwynbedw, Ystradgynlais.

## Glöwr 
Yn naw mlwydd oed aeth Rees i weithio ym maes glo'r Rhondda gyda'i dad. Bu bron iddo golli ei fywyd pan gafodd ei ddal lawr ar reiliau'r wagenni, gyda choes wedi'i dorri, wedi i lo disgyn o nenfwd y pwll. Erbyn 1876 roedd wedi symud o byllau'r Rhondda i weithio mewn pwll yng Nghwmaman.

## Cerddor 
Tra yn fachgen yng Nghwmgïedd mynychodd Rees ddosbarthiadau tonic sol-ffa Phylip Thomas. Wedi  profi'n fedrus yn y maes dechreuodd cynnal ei ddosbarthiadau ei hun a bu'r arweinydd Daniel Protheroe ymysg ei ddisgyblion. Wedi symud i Gwmaman dechreuodd cynnal dosbarth sol-ffa yn Soar, capel Methodistiaid y pentref.

Yn ei gyfnod yng Nghwmaman enillodd Tystysgrif Uwch y Coleg Sol-ffa a chafodd peth lwyddiant eisteddfodol, arweiniodd hyn at godi tysteb leol er mwyn iddo gael mynychu Prifysgol Aberystwyth i gael hyfforddiant cerddorol pellach o dan Joseph Parry. Aeth Rees i Emporia, Kansas am flwyddyn ym 1882 i barhau a'i addysg gerddorol. Enillodd gradd Mus. Bac. fel myfyriwr allanol o Brifysgol Toronto ym 1889 . Ym 1892 penodwyd Rees yn brif arholwr graddau cerddorol Gorsedd y Beirdd, gan bara yn y swydd am sawl blwyddyn. Bu hefyd yn feirniad rheolaidd mewn nifer fawr o eisteddfodau cenedlaethol, rhanbarthol a lleol.

Gyda chyfnod ei yrfa fel cerddor yng nghyd daro a'r cyfnod pan fu cymanfaoedd canu'r capeli Cymraeg ar eu hanterth, bu galw reolaidd ar Rees i arwain cymanfaoedd ledled Cymru. Er gwaethaf ei brysurdeb fel beirniad ac arweinydd, llwyddodd canfod yr amser i wasanaethu fel blaenor, organydd ac athro ysgol Sul yng Nghapel y Garn am dros 40 mlynedd.
* Brynhyfryd (trefniant) (Y Gwaed a rhedodd ar y groes)
* Caernarfon (trefniant)
* Cwm-nedd (trefniant)
* Emyn Gosber (Pan fo’n blynyddoedd ni'n byrhau, pan fo'r cysgodion draw'n dyfnhau)
* Glanhafren (trefniant)
* Penparc (A'i am fy meiau i, dioddefodd Iesu mawr)

## Teulu 
Priododd Elizabeth Davies, Bronceiro, Llanfihangel Gennau'r Glyn ar 20 Mai 1881, cawsant wyth o blant. Ymysg eu plant oedd Dr Thomas Ifor Rees llysgennad Prydain i Bolifia

## Marwolaeth 
Bu farw ym Mhen-y-garn, Ceredigion ychydig yn brin o 92 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym Mynwent y Garn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Arweinyddion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Melatonin

Hormon yw **Melatonin** sy'n cael ei gynhyrchu gan y corffyn pineol (ynghyd â lleoliadau eraill) ac sy'n rheoleiddio effröwch. Mae hefyd yn wrthocsidydd nerthol ac yn rhyngweithio gyda'r system imiwnedd. Fel meddyginiaeth, mae'n cael ei ddefnyddio i drin anhunedd, ond mae amrywiaeth barn gymysg ynghylch ei effeithiolrwydd.

Cafodd melatonin ei ddarganfod gyntaf mewn cysylltiad â'r mecanwaith sy'n galluogi rhai amffibiaid ac ymlusgiaid i newid lliw eu crwyn. Mor gynnar â 1917, llwyddodd Carey Pratt McCord a Floyd P. Allen i ddarganfod bod bwydo echdynion o gorffynau pineol gwartheg yn goleuo crwyn penbyliaid trwy fagu'r melanofforau epidermol tywyll.

Yn 1958, aeth yr athro mewn dermatoleg Aaron B. Lerner a chydweithwyr ym Mhrifysgol Yale, ati i ynysu'r hormon o'r echdyniadau o gorffynau pineol buchol yn y gobaith y byddai'n ddefnyddiol i drin afiechydon croen, a'i alw yn melatonin. Yng nghanol y 1970au y darganfuwyd bod cynhyrchu melatonin yn arddangos rhythm circadaidd mewn corffynau pineol dynol.

Yn 1993 y darganfuwyd bod melatonin yn wrthocsidydd.
Rhoddwyd patent i Richard Wurtman o MIT yn 1995 i'w ddefnyddio fel cymorth i gysgu. O gwmpas yr un adeg, cafodd yr hormon lawer o sylw yn y wasg fel triniaeth bosibl i nifer o afiechydon. Serch hynny, mae profion o'i effeithiolrwydd fel triniaeth ar gyfer amryw o afiechydon hyd yma wedi bod yn gymysg, gyda nifer yn amhendant neu'n amheus.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyffuriau sy'n gweithredu ar y system nerfol
Categori:Erthyglau gyda microfformats hAudio
Blwch llwch

Mae'r **blwch llwch** yn gynhwysydd ar gyfer lludw sigarét a sigâr. Fel rheol, gwneir y blychau o ddeunydd gwrth-tân megis gwydr, plastig, crochenwaith, metel neu garreg sy'n gallu gwrthsefyll gwres.

## Golwg
Y dyluniad mwyaf cyffredin yw silindr bâs gyda sylfaen fflat, i orffwys ar fwrdd. Mae blychau llwch eraill, yn enwedig mewn mannau cyhoeddus, wedi'u gosod ar waliau, ac mae blwch llwch bwrdd yn fwy na safonol oherwydd y defnydd cynyddol y maent yn ei gael. Mae gan lawer o blwch llwch bwyntiau yn yr ymyl, i ddal sigaréts neu sigâr. Yn aml, roedd blychau llwch i'w gweld ceir mawr neu moethus hŷn cyn eu bod ar gael yn ddiweddarach fel eitemau ategol a osodwyd gan ddeliwr. Er enghraifft, roedd ceir megis y BMW E38 yn cynnwys blwch llwch a thanwyr yn y ddau ddrws cefn.

## Hanes
, 1927]]
Er bod ffurfiau cyntefig o flychau llwch yn bodoli cyn y 19g, yn ystod y ganrif honno y daeth dyluniad, estheteg a'u poblogrwydd fwy pwrpasol ac amlwg. Wrth i fwy o ferched ddechrau ysmygu yn gynnar yn y 1900au, daeth y blwch llwch yn agosach at waith celf. Roedd llawer o ferched yn osgoi'r defnydd o'r llwch llwch traddodiadol gan nad oedd yn adlewyrchu eu gwerthoedd benywaidd trwy weithgaredd a ddatganwyd yn hir fel dynion unigryw. Yr hyn a ddaeth i'r amlwg oedd mannau llwch ffabrig manwl, yn aml iawn. Roedd y blodau llwch hyn yn dangos golygfeydd bugeiliol o ferched yn crwydro trwy dirluniau lliwiog. Roedd rhai ohonynt hyd yn oed yn cynnwys modelau moethus haearn moethus iawn o ferched mewn gwisg ffansi, anifeiliaid yn nhalaith chwarae a'r borthlen neu hambwrdd ceramig achlysurol yn tynnu sylw at drefniadau blodeuog anwastad. Ymysgu termau eraill Cymraeg am flwch llwch mae "llestr llwch" a "soser lwch".

## Dolenni
*Tudalen Facebook "Ashtray Collectors"

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Cetyn
*Canabis
*Marijuana
*Tobaco
*Sigâr
*Sigarét

Categori:Ysmygu
Categori:Hamdden
Categori:Iechyd
Categori:Ceir
Yr Hwntws

Grŵp gwerin cyfoes yw **Yr Hwntws** maent yn canolbwyntio ar ganu caneuon gwerin o ardaloedd Morgannwg a Gwent. Prif leisydd a phrif lefarydd y grŵp yw Greg Lynn. Daw'r enw o'r gair *hwntw* sef llysenw ar bobl o dde Cymru.

## Arddull
Nodweddir cerddoriaeth y grŵp gan offerynnau gwerin a llais cryf Greg Lynn sy'n canu yn nhafodiaeth Gwenhwyseg cynhenid nifer o'r caneuon lle caledir cytseiniaid a defnyddir yr "a fain"https://cy.wikipedia.org/wiki/Gwenhwyseg#Yr_æ_fain (sŵn e am e, fel y ceis yn acen ardal Maldwyn).

Ymysg un o'r caneuon a welir yn nodweddiadol o'r grŵp yw *Cân Merthyr* a *Bachgen Bach o Dincer* caneuon ddwyieithog, macaronig, fywiog a genir gan Greg Lynn.

Rhyddhaodd y band alwmb 'Y Tribanwr' yn 2018 wedi ei seilio ar waith ymchwil hen lawysgrifau a llyfrau caneuon yn y Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn Aberystwyth gan gasglu enghreifftiau unigryw’r ffurf farddonol ‘tribannau Morgannwg’ – ffrwyth llafur y gwaith ymchwil yma oedd yr albwm ‘Y Tribanwr’ sy’n cynnwys 70 o dribannau traddodiadol wedi eu trefnu gan Nia Lynn a Bernie Killbride. Wrth ymchwilio daeth Gregg ar draws papurau D. Rhys Phillips yn adrodd hanes y tribannau.

Cyfrannodd Greg Lynn i CD amlgyfranog i ddathlu a chofnodi caneuon ganfuwyd a chyfraniad bersonol Dr Meredydd Evans a Phyllis Kinney i ganu gwerin Cymru, *Ffylantin-tw!*.

## Aelodau
Alodau cyfredol yr Hwntws (yn 2018) yw:
: Greg Lynn - prif leisydd
: Nia Lynn - llais, tabwrdd, offerynnau taro
: Bernard Killbride - ffidil
: Imogen O’Rourke - llais, ffliwt, chwiban D
: Dan B. James - gitâr, mandocello
: Dean Ryan - bâs dwbl, gitâr fâs

Aelodau gwreiddiol y Band yn 1982 oedd:
: Rosemary Lease - bodhrán
: Mike Lease - ffidil a gitâr 
: Greg Lynn - llais, gitâr  
: Paul Hopkins - mandolin 
: Jethro Newton - llais

## Disgograffi
* *Yr Hwntws* - albwm finyl, 1982, Label Loco 
* *Gwentian* - albwm CD, 2010, Recordiau Sain  -casgliad o ganeuon gwerin o Forgannwg a Gwent
* *Y Tribanwr* - albwm CD, 2018, Recordiau Sain  - casgliad o alawon gwerin i arddull farddonol, tribannau Morgannwg

Ceir rhestr gyda rhagflas o ganeuon Yr Hwntws ar catalog Recordiau Sain ar y dudalen yma.https://cy.wikipedia.org/wiki/Rhestr_o_ganeuon_a_recordiwyd_gan_yr_Hwntws

## Dolenni
*Gwefan Swyddogol *Yr Hwntws* 

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau cerddoriaeth gwerin
Caraoce

bawd|220x220px|Person yn canu caraoce mewn tafarn
Ffurf o adloniant rhyngweithiol neu gêm fideo a ddatblygwyd yn Siapan a'r Ffilipinau yw **caraoce** neu **karaoke** (  ) ble ceir cantorion amatur yn cyd-ganu â cherddoriaeth sydd wedi'i recordio (fideo cerddoriaeth) gan ddefnyddio meicroffon.

Mae'r gerddoriaeth fel arfer yn fersiwn offerynnol o gân boblogaidd, adnabyddus. Mae'r geiriau'n cael eu dangos ar sgrin fideo, ynghyd â symbol sy'n symud, newid mewn lliw, neu ddelweddau fideo i helpu'r person neu bersonau sy'n canu.

Categori:Canu
Categori:Cerddoriaeth Japan
Categori:Dyfeisiau o Japan
Jason Marsden

Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu o'r Unol Daleithiau yw **Jason Christopher Marsden** (ganwyd 3 Ionawr 1975).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Tambwrîn

200px|bawd|Dynes gyda tabwrdd/tambwrîn o gardyn post Ffrengig, 1910
Offeryn cerddorol syml a chynnar yw'r **tambwrîn** a elwir hefyd weithiau yn *tambwrdd*. Daw o'r Ffrangeg drwy'r Saesneg, *tambourine*. Gall **tabwrdd** hefyd gyfeirio at ddrwm bychan (heb glychau) a elwir yn *tabor* yn Ffrangeg.

Cenir y tabwrdd fel rheol fel ychwanegiad i offerynnau eraill megis gitâr a hefyd drymiau mwy datblygedig. Yn aml cenir y tabwrdd gan ganwr mewn grŵp neu fand pop neu werin.

## Gwneithuriad
[bawd|dde|'Daira' tambwrîn Persieg, murlun o Balas Jehel Sotun yn [Isfahan, 17g]]
Yn draddodiadol bydd gan y tabwrdd groen anifail (llo neu afr) wedi ei ymestyn dros ffrâm crwn a chlychau neu symbalau bychain wedi eu cynnwys tu fewn i'r ffrâm bren hwnnw. Bellach defnyddir croen artiffisial a gwneir y ffrâm fel rheol o blastig. Yn ogystal â defnydd cerddorol fe ddefnyddir y tabwrdd hefyd mewn perfformiadau gymnasteg a dawns er mwyn creu effaith a dod ag amrywiaeth.

## Amrywiaethau rhanbarthol
Ceir amrywiaethau o'r tabwrdd ar draws y byd gan ei fod yn un o'r offerynnau symlaf a chynharaf gan ddynol ryw ac yn hawdd i'r gyhyrchu.

* **Pandero** - drwm Basgeg. Gelwir yr offeryn yn Pandeiro (Portiwgaleg), *tambour de basque* (Ffrangeg), *tamburello basco* (Eidaleg).
* **Tamborí** - drwm Catalaneg un llaw â llaw ddwbl, wedi'i chwarae ar y cyd â'r *flabiol* gan un chwaraewr (y Tambourinaire) yn y Cobla, Capel Sardana.
* **Tamburello** - a ddefyddir yn nhraddodiad canu gwerin Yr Eidal.
* **Riq** - tabwrdd yn y gwledydd Arabaidd, 
* **Daf** - Iran 
* **Daria** - yw'r gair mewn sawl iaith yng Nghanolbarth Asia.
* **Pandeiro** - yn offeryn bwysig yng ngherddoriaeth werin Brasil.

## Arddull canu'r tambwrîn
Gellir taro'r tambwrîn â'r bysedd, cledr y llaw, dwrn neu ffyn. Mewn dawnsfeydd, mae'r tambwrîn yn aml yn cael ei daro yn erbyn y penelin neu'r pen-glin. Yn ogystal, gellir cynhyrchu cylch sain hirach yn ogystal â'r cylch clampio trwy ysgwyd neu drwy rwbio gyda'r baw dros y croen.

## Tambwrîn mewn cerddoriaeth Gymraeg
Gwneir defnydd o'r tambwrîn mewn cerddoriaeth gyfoes Gymraeg ers degawdau. Byddai nifer o grwpiau cynnar y Sîn Roc Gymraeg yn defnyddio'r offeryn syml a rhad er mwyn ychwanegu at naws y gerddoriaeth.

## Etymoleg
Benthyciad o'r Saesneg Canol, "tabour", neu’n uniongyrchol o’r Hen Ffrangeg yw "tabwrdd" gyda'r -dd ar diwedd y gair o dan ddylanwad y gair "bwrdd". gan roi'r lluosog "tabyrddau". Mae'n golygu 'drwm bychan' ond gall hefyd olygu tambwrîn.

Daw'r gair "tambwrîn" o'r  bychanig Ffrengig o tambour, Tambourine, "drwm", o'r  Arabeg ṭambūr.

## Cyfeiriadau
Categori:Canu gwerin
Categori:Offerynnau taro
Gofod affin

yw plane P_1 gwyrdd, isod; nid yw hyn yn wir am y plân P_2 glas, uchod. I unrhyw ddau fector \mathbf{a}, \mathbf{b} \in P_2 rydym yn canfod \mathbf{a} + \mathbf{b} \notin P_2. Fodd bynnag, mae P_2 yn enghraifft o ofod affin. Mae'r gwahaniaeth \mathbf{a} - \mathbf{b} rhwng y ddwy elfen yn gorwedd ar P_1 ac yn cynnwys fector dadleoliad (*a displacement vector*).]]
 ar ofod affin 2-ddimensiwn.]]

Mewn mathemateg, mae **gofod affin** yn strwythur geometrig sy'n cyffredinoli rhai o nodweddion gofod Euclidaidd yn y fath fodd fel bod y rhain yn annibynnol ar y cysyniadau o bellter ac onglau, gan gadw yn unig y noweddion hynny sy'n perthyn i linellau cyflin a chymhareb hyd segmentau o linellau cyflin.

Mewn gofod affin, ni cheir unrhyw bwynt neilltuol, arbennig y gellir ei alw'n darddiad (neu'n darddbwynt). Oherwydd hyn, nid oes gan unrhyw fector chwaith darddbwynt sefydlog ac ni ellir cysylltu unrhyw fector (mewn modd unigryw) ag unrhyw bwynt. Yn hytrach, mewn gofod affin, ceir fectorau dadleoli, a elwir hefyd yn "fectorau trawsfudol" (*translation vectors*), neu'n syml: trawsfudiad rhwng dau bwynt yn y gofod. Felly, mae'n gwneud synnwyr i dynnu dau bwynt o'r gofod, gan roi fector trawsfudol, ond nid yw'n gwneud unrhyw synnwyr i adio dau bwynt. Mae hefyd yn gwneud synnwyr i adio fector trawsfudol i bwynt mewn gofod affin.

Diffinnir gofod affin fel dimensiwn gofod fector ei drawsfudiad. Mae gofod affin un dimensiwn yn **llinell affin**. Mae gofod affin gyda dimensiwn o 2 yn **blân affin**.  Mae is-ofod affin o *n*-ddimensiwn mewn gofod affin neu mewn gofod fector, o *n*-ddimensiwn, yn uwch-blân (*hyperplane*).

## Eglurhad 
Gofod affin yw'r hyn sy'n weddill o'r gofod fector wedi i chi anghofio pa bwynt yw'r tarddiad. Drwy ychwanegu trawsfudiadau i'r mapiau llinol, awn ati i anghofio pa bwynt yw'r tarddiad; drwy hyn, mae'r gofod affin nawr yn ofod fector.).

Er enghraifft: Mae Awen yn gwybod yn bendant pa bwynt gwirioneddol yw'r tarddiad, ond cred Bob mai pwynt arall (fe wnawn ei alw'n ) ydyw. Mae dau fector i'w hychwanegu:  a .
Tynna Bob lun saeth o bwynt  i bwynt  a saeth arall o bwynt  i bwynt , ac mae'n cwbwlhau paralelogram er mwyn cafod yr hyn mae ef yn ei gredu yw . Ond, fe ŵyr Awen fod Bob, mewn gwirionedd, wedi llunio (neu gyfrifiannu)
: .

Yn yr un modd, gall Awen a Bob gyfrifiannu unrhyw gyfuniad o  a , neu gyfrifiannu unrhyw set feidraidd o fectorau, a chael atebion gwahanol. Fodd bynnag, os yw cyfanswm y cyfernodau mewn cyfuniad llinol yn 1, yna bydd Awen a Bob yn cyrraedd yr un ateb.

Os yw Awen yn teithio i

: 
yna, gall Bob, yn yr un modd, deithio i 
: .

O dan yr amod hwn, am bob cyfernod , mae Awen a Bob yn disgrifio yr un pwynt, gyda'r un cyfuniad, er iddynt ddefnyddio tarddiad gwahanol i'w gilydd. Er fod Awen yn deall y strwythur llinol, mae'r ddau ohonynt yn deall y "strwythur affin".

## Cyfeiriadau 
Categori:Algebra llinol
Categori:Geometreg
Roy Bailey

Canwr gwerin ac academydd oedd **Roy Bailey** (20 Hydref 1935 – 20 Tachwedd 2018). Fe'i ganwyd yn Llundain.

## Gyrfa canu
Dechreuodd mewn clybiau gwerin yn ardal Southampton a Portsmouth yn y 60au cynnar, canu caneuon o’r Unol Daleithiau, weithiau gyda’i wraig Val. Dechreuodd bartneriaeth broffesiynol gyda Leon Rosselson o 1964 ymlaen, yn canu caneuon Leon. Ffurfiodd y Band of Hope gyda Martin Carthy, John Kirkpatrick, Dave Swarbrick a Steafan Hannigan a recordiwyd CD, sef ‘Rhythm and Reds’ yn 1994. Gweithiodd hefyd gyda Tony Benn o bryd i’w gilydd, hyd at farwolaeth Benn yn 2014. Roedd ganddynt sioe o’r enw ‘The Writing on the Wall’.
Erbyn y 70au, roedd o wedi dechrau perfformio dros Ewrop, ac wedyn yn yr Unol Daleithiau,  Canada ac Awstralia.
Yn ogystal â chaneuon protest Leon Rosselson, canodd ganeuon Si Kahn a Robb Johnson ymysg eraill.
Derbyniodd MBE yn 2000, ond anfonodd y medal yn ôl yn 2006, i brotestio yn erbyn cefnogaeth Prydain i Israel yn erbyn Libanus. Roedd ei berfformiad olaf yn Sheffield ar ei benblwydd, 83 oed, ym mis Hydref 2018.

## Gyrfa academaidd
Pasiodd arholiadau level O ac A yng Ngholeg Technegol Southend. Wedi gwasanaeth genedlaethol gyda’r Llu Awyr Brenhinol a gwaith gyda chwmni NCR, aeth i   Brifysgol Caerlyr i astudio Cymdeithaseg ym 1960. Ar ôl graddio, daeth yn ddarlithydd yng Ngholeg Technegol Enfield. Siapiodd ac arweiniodd  adran gymdeithaseg y coleg, a daeth yn Coleg Politechnig Middlesex|Goleg Politechnig Middlesex]] ac wedyn Prifysgol Middlesex. Gweithiodd yng Ngholeg Politechnig Sheffield (erbyn hyn Prifysgol Hallam Sheffield) o 1971 ymlaen, a daeth yn deon o’r adran Addysg, Iechyd a Lles. Gyda Mike Brake, ysrifennodd llyfr, ‘Radical Social Work’ ym 1975. Daeth yn aelod o Cynhadledd Gwyredigaeth Genedlaethol ym 1967, ac un o sylfaenwyr Coleg y Gogledd yng Nghastell Wentworth ym 1978. Etholwyd yn gymrawd y Gymdeithas Frenhinol y Celfydyddau ym 1989. Daeth yn Athro yn Sheffield ym 1989, ac yn Athro Emeritus wedi’i ymddeoliad ym 1990.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cantorion gwerin o Loegr
Cyflunedd

Gelwir dau wrthrych geometrig yn **gyflun** os oes gan y ddau yr un siâp, neu fod y naill yn adlewyrchiad o'r llall, megis mewn drych. Yn fwy manwl, gellir ffurfio'r naill o'r llall drwy godi neu ostwng y raddfa, mewn modd unffurf; weithiau hefyd bydd yn rhaid troi'r siâp gwreiddiol, ei drawsfudo (*translate*) neu ei drawsffurfio eilwaith er mwyn cyrraedd yr ail siâp.

Pan fo dau siâp neu wrthrych yn gyflun, dywedir eu bod yn gyfath os oes ganddynt yr un siâp neu os oes gan y naill yr un siâp a maint â drychddelwedd y llall.

;Gwrthrychau cyflun
* cylchoedd
* sgwraiau
* tringlau hafalochrog
* parabolâu
* sbiralau logarithmig
* rhai Hyperbolâu

;Gwrthrychau nad ydynt yn gyflun
* elipsau
* petryalau
* trionglau isosceles

## Yn y gofod Euclidaidd 
Mae cyflunedd (neu "drawsffurfiad cyflun") y gofod Euclidaidd yn *bijection*  o'r gofod iddo ef ei hun, sy'n lluosi pob pellter gan yr un rhif real positif . Am bob dau bwynt,  a , ceir

:d(f(x),f(y)) = r d(x,y), \, 

lle mae "" yn bellter Euclidaidd o  i .

Mae gan y sgalar  lawer o enwau, gan gynnwys "cymhareb cyflun", "y ffactor ymestyn" a'r "cyfernod cyflun".

Lle mae  = 1 gelwir y cyflunedd yn isometreg. Gelwir dwy set yn **gyflun** os yw'r naill yn ddelwedd o'r llall.

Fel map , mae cyflunedd y gymhareb  yn cymryd y ffurf:
:f(x) = rAx + t,

lle mae  yn fatrics orthogonol  a  yw'r fector trawsfudol (*translation vector*).

## Gweler hefyd
* Cyfathiant

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg Euclidaidd
Categori:Geometreg trionglau
Categori:Rhifyddeg sylfaenol
Trawsffurfiad geometrig

Mae **trawsffurfiad geometrig** yn dafluniad (*bijection*) o set geometrig. Yn fwy manwl:

:"...mae'n ffwythiant sydd a'i barth a'i ystod yn setiau o bwyntiau. Yn amlach na pheidio, mae'r parth ac ystod y trawsffurfiad hwn ill dau yn R2, neu ill dau yn R3.  Yn aml, mae'n ofynnol i drawsffurfiadau geometrig fod yn ffwythiannau 1-1, fel bod ganddynt wrthdroeon (*inverses*)."

France identique.gif | y ddelwedd wreiddiol
France par rotation 180deg.gif | isometreg
France par similitude.gif | cyflunedd (*similarity*)
France affine (1).gif | trawsffurfiad affin
France homographie.gif | trawsffurfiadau tafluniol
France circ.gif | gwrthdroad

## Dosbarthiad
Gellir edrych ar astudiaeth geometreg fel astudiaeth o'r trawsffurfiadau hyn.

Gellir dosbarthu trawsffurfiad geometrig yn ôl dimensiwn eu setiau operand e.e. eu didoli yn ôl plân neu ofod. Gellir hefyd eu dosbarthu yn ôl eu nodweddion a berchir (neu "a brisyrfiwyd"):

* mae dadleoliad yn parchu pellter a chyfeiriadaeth onglau
* mae isometreg yn parchu pellter ac onlau
* mae cyflunedd  yn parchu onglau a chymhareb pellteroedd
* mae trawsffurfiadau affin yn parchu cyflinedd (llinellau paralel)
* mae homograffeg (neu "drawsffurfiadau tafluniol") yn parchu unllinedd
* mae gwrthdroad yn parchu y set o'r holl linellau a chylchoedd yn y plân (er y gall y llinellau a'r cylchoedd gyfnewid), ac mae trawsffurfiadau Möbius yn parchu yr holl blanau a sfferau yn y gofod tri dimensiwn.

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg
Categori:Gwrthrychau mathemategol
Categori:Dadansoddi
Categori:Cymesuredd
Tabwrdd

bawd|250px|Darlun o lawysgrif Galisia-Portiwgaleg o ddynion yn canu amrywiaeth ar dabwrdd a chanu pib, 13g
Mae'r **tabwrdd** yn offeryn cerddorol syml a chynnar. Defnyddir y gair i gyfeirio at ddrwm bychan (heb glychau) a elwir yn *tabor* yn Ffrangeg. Mae sawl gwahanol amrywiad ar draws Ewrop i'r offeryn a elwir yn "tabor".

Weithiau, gall tabwrdd gael ei ddefnyddio fel gair arall am **tambwrîn** yn y Gymraeg ond mae hyn yn gamarweiniol.

Yn aml cenir y tabwrdd gan ganwr mewn grŵp neu fand werin, band gorymdeithio neu i roi naws gerddorol o'r Oesoedd Canol. Defnyddiwyd yr offeryn gan y Cymry yn yr Oesoedd Canol.

Gellid hyd yn oed defnyddio'r gair "tabwrdd" fel ymgais hunanymwybodol i roi enw Cymraeg neu ail-ddyfeisiad o draddodiad cerddorol Gymreig ar ddrwm syml.

## Gwneithuriad
Dim ond un cwmni yng Nghymru (a'r byd) sy'n cynhyrchu'r tabwrdd Cymreig sef *Marcus Music* sydd wedi eu lleoli yn mhlâs Tŷ Tredegar ger ʽCasnewydd. Gwneir y tabyrddau gan Marcus Butler, David Cox a dau grefftwr arall sy'n cadw'r traddodiad yn fyw wrth gynhyrchu'r tabyrddau.

## Etymoleg
Benthyciad o'r Saesneg Canol, "tabour", neu’n uniongyrchol o’r Hen Ffrangeg yw "tabwrdd" gyda'r -dd ar diwedd y gair o dan ddylanwad y gair "bwrdd". gan roi'r lluosog "tabyrddau". Mae'n golygu 'drwm bychan' ond gall hefyd weithiau olygu tambwrîn.

Y gair Saesneg yw **Tabor** neu **tabret** a ddefnyddir i gyfeirio at ddrwm ochr (*snare drum*) Gymreig cynnar a chwaraeir ag un llaw.https://simple.wikipedia.org/wiki/Tabor Mae'r gair "tabor" fel y gellid disgwyl yn fersiwn Saesneg o'r gair  Lladin am "ddrwm".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Grŵp 'The Devil's Violin' yn canu *Hen Ferchetan*
*Mick Tems yn canu'r tabwrdd mewn twmpath dawns
*Marcus Cox yn esbonio sut i wneud tabwrdd

Categori:Drymiau
Eglwys Efengylaidd Caerfyrddin

alt=|bawd|Man cyfarfod yn Heol yr Hen Orsaf

Sefydlwyd **Eglwys Efengylaidd Caerfyrddin** yn ffurfiol ar 22 Mawrth 1989. Cyn hynny perthynai'r aelodau i *Carmarthen Evangelical Church*, eglwys Saesneg annibynnol yng Nghaerfyrddin, ac mae cysylltiad cryf ac agos wedi parhau rhwng y ddwy eglwys. Am ugain mlynedd cyntaf ei hanes bu'r eglwys yn cyfarfod mewn ystafell yn yr un adeilad â'i chwaer eglwys, sef y 'Presbi', adeilad yr hen Goleg Presbyteraidd ar y Rhodfa, neu'r 'Parêd'. Gweinidog cyntaf yr eglwys oedd y Parch Dafydd Protheroe Morris. Olynwyd Dafydd Morris gan y Parch Geraint Lloyd, a fu'n weinidog rhwng 1999 a 2006.

## Prynu'r adeilad 
Yn 2008 prynwyd adeilad y 'Moose Hall' yn Heol yr Hen Orsaf ar lan afon Tywi. Ar ôl ei atgyweirio dechreuwyd cynnal oedfaon yno ym mis Gorffennaf 2009.

## Galw efengylydd 
Ddechrau 2017 derbyniodd y Parchg Roger Thomas alwad i ymuno â'r eglwys fel efengylydd amser llawn, gan ddechrau ar ei waith ar 1 Mawrth.

## Swyddogion a chyfarfodydd 
Yn 2018 henuriaid yr eglwys oedd Parry Davies a Robert Rhys. Mae'r eglwys yn cyfarfod ddwywaith ar y Sul ac ar nos Fercher.

## Dolenni allanol 
*Gwefan yr Eglwys

Categori:Eglwysi Caerfyrddin
Barbara Kruger

Mae **Barbara Kruger** (ganed 26 Ionawr 1945) yn arlunydd cysyniadol a gludweithiol Americanaidd. Mae'r mwyafrif o'i gwaith yn cynnwys lluniau du a gwyn gyda chapsiynau datganiadol mewn testun gwyn ar goch Futura neu Helvetica. Yn aml, mae'r ymadroddion ar ei gwaith yn cynnwys rhagenwau fel "chi", "eich", "fi" a "ni", yn cyfeirio at y cystrawennau diwylliannol o rym, hunaniaeth, a rhywioldeb.

Yn 2018 roedd Kruger yn byw ac yn gweithio yn Efrog Newydd a Los Angeles.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Arlunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Prosiect Wici Môn
Baner Oman

bawd|Baner Oman
Baner drilliw lorweddol o stribedi gwyn, coch, a gwyrdd, a streipen goch yn gorlapio ar hyd yr hòs, yw **baner Oman**. Yn y canton mae'r arfbais genedlaethol, sef dager *khanjar* yn ei gwain wedi ei gosod ar gleddau croes. Mae gwyn yn arwydd o heddwch a ffyniant, coch yn symboleiddio brwydrau hanesyddol yn erbyn goresgynwyr o dramor, a gwyrdd yn cynrychioli ffrwythlondeb y tir. Yn answyddogol, mae ystyron ychwanegol gan y lliwiau sy'n berthnasol i hanes Oman: cysylltir gwyn â'r imamiaeth, coch â'r swltaniaeth, a gwyrdd â'r ardal ym mynyddoedd Al Hajar a elwir Jebel Akhdar ("Y Fynydd Werdd").

Dechreuodd yr Arabiaid yn Oman ddefnyddio baner goch yng nghanol yr 8g. Yn ddiweddarach fe'i mabwysiadwyd gan Swltaniaeth Muscat (1650–1820) a Muscat ac Oman (1820–1970), ac eithrio'r cyfnod 1868–71 pryd ddefnyddiwyd baner wen, arwydd yr imamiaid Ibadi. Mabwysiadwyd y faner gyfredol ar 17 Rhagfyr 1970 fel un o ddiwygiadau'r Swltan Qābūs ibn Saʿīd. Yn wreiddiol, roedd y stribed coch llorweddol yn gulach na'r stribedi gwyn a gwyrdd. Newidiwyd y faner ar 18 Tachwedd 1995 fel bod y tair streipen lorweddol yn y fflei yn gyfled.

File:Flag of Muscat.svg|Baner Swltaniaeth Muscat
File:Flag of Muscat.svg|Baner Swltaniaeth Muscat ac Oman
File:Flag of Oman (1970–1995).svg|Baner Swltaniaeth Oman o 1970 i 1995

## Cyfeiriadau 
Oman
Categori:Oman
Hygge

bawd|222x222px|Mae hygge yn cael ei gysylltu â chlydwch neu ddiddosrwydd.
Gair Daneg a Norwyeg ar gyfer naws o gyfeddach clyd a chyfforddus, ynghyd â theimlad o les a bodlondeb, yw ***hygge*** ( neu ). Fel math o ddiwylliant sydd â setiau o arferion perthnasol mae *hygge* yn golygu mwy neu lai yr un peth mewn Daneg a Norwyeg, ond mae'r syniad yn fwy creiddiol yn Denmarc nag yn Norwy. Mae'r pwyslais ar *hygge* fel rhan o ddiwylliant Danaidd yn ffenomen ddiweddar, yn perthyn i'r 20g.

## Cyfeiriadau 
Categori:Emosiwn
Categori:Geiriau ac ymadroddion Daneg
Categori:Geiriau ac ymadroddion Norwyeg
Kaitlyn Maher

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Kaitlyn Ashley Maher** (ganwyd 10 Ionawr 2004).

Categori:Genedigaethau 2004
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Katherine Waterston

Mae **Katherine Boyer Waterston** (ganed 3 Mawrth 1980) yn actores o'r Unol Daleithiau. Ymddangosodd yn ei ffilm sinema gyntaf yn *Michael Clayton* (2007). Aeth yn ei blaen i gael rhannau cefnogol mewn ffilmiau gan gynnwys *Robot & Frank*, *Being Flynn* (y ddwy yn 2012) a *The Disappearance of Eleanor Rigby: Her* (2013) cyn iddi ddod i amlygrwydd am ei pherfformiad fel Shasta Fay Hepworth yn *Inherent Vice* (2014) gan Paul Thomas Anderson. Yn 2015, portreadodd Chrisann Brennan yn *Steve Jobs*. Cafodd rôl yn serennu fel Tina Goldstein yn y ffilm ddeilliedig *Harry Potter, Fantastic Beasts and Where to Find Them* (2016), rôl a ddychwelodd ati yn y ffilm ddilynol yn 2018. Mae rolau ffilm eraill yn cynnwys *Alien: Covenant* (2017) Ridley Scott, *Logan Lucky* (2017) Steven Soderbergh a *Mid90s* Jonah Hill.

Ganwyd Waterston yn Westminster, Llundain yn ferch i rieni Americanaidd, Lynn Louisa (yn gynt Woodruff), cyn-fodel, a Sam Waterston, actor a adnabyddir orau am ei rôl fel Jack McCoy yn y ddrama deledu *Law & Order*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Prifysgol y Frenhines, Belffast

Lleolir **Prifysgol y Frenhines**, sy'n aelod o Grŵp Russell, ym Melffast, Gogledd Iwerddon. Fe'i sefydlwyd ym 1845 fel un o dri coleg Prifysgol y Frenhines yn Iwerddon; roedd y lleill yng Nghorc a Galway. Prifysgol anenwadol oedd hon, am fod Coleg y Drindod, Dulyn ar gyfer myfyrwyr Anglicanaidd yn unig ar y pryd. Cynlluniwyd y prif adeilad ym 1849 gan Syr Charles Lanyon. Mae dau o gyn-fyfyrwyr y brifysgol wedi ennill Gwobr Nobel, sef Seamus Heaney (Gwobr Lenyddol Nobel 1995) a David Trimble (Gwobr Heddwch Nobel 1998).

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  

Brenhines
Gwrthdroad (geometreg)

.]]
 o *Ø*. Mae trionglau hafalochrog *OPN* a *ONP* yn gyflun. Mae *OP* i *r* yr hyn yw *r* i *OP*.]]

Oddi mewn i geometreg, yr astudiaeth o nodweddion o wrthrychau a berchir gan math o drawsffurfiad o'r plân Euclidaidd yw **geometreg gwrthdroadol** (*inversive geometry*).

Mae'r trawsffurfiadau hyn yn parchu (neu'n 'prisyrfio') onglau ac yn mapio cylchoedd cyffredinol (sef naill ai cylch neu linell (gyda radiws anfeidraidd). Many difficult problems in geometry become much more tractable when an inversion is applied. Mae llawer o'r problemau a geisir eu datrys odi fewn i geometreg yn llawer mwy hydrin pan ddefnyddir y gwrthdroad i'w hateb.

Gellir cymhwyso a chyffredinoli'r astudiaeth o wrthdroad i ddimensiynau uwch.

## Gwrthroad y cylch
I wrthdroi rhif mewn rhifyddeg, rydym fel arfer yn "cymryd ei gilydd". Syniad tebyg i hwn yw y gellir "gwrthroi pwynt".

Yn y plân, mae gwrthro pwynt *P*, yn nhermau cylch (Ø), gyda'i ganolbwynt *O* a radiws *r*, yn bwynt *P* sy'n gorwedd ar y pelydr o bwynt *0* i *P*, fel bod

:OP\times OP^{\prime} =r^2.

Gelwir hyn yn **wrthdroad cylch**, neu'n **wrthdroad plân**.

Mae'r gwrthdroi'n cymryd unrhyw bwynt *P* (ar wahân i *O*) i'w ddelwedd *P* hefyd yn cymryd *P* yn ôl *P*, fel bod y canlyniad o gymhwyso yr un gwrthdroad ddwywaith yw'r trawsffurfiad unfathiant (*identity transformation*) ar holl bwyntiau'r plân, ar wahân i *O*.  I droi gwrthdroad yn infolytedd, mae'n rhaid cyflwyno "pwynt anfeidredd", sef un pwynt a leolir ar bob llinell, ac sy'n ymestyn y gwrthdroad, er mwyn cydgyfnewid y canol *O* gyda'r pwynt yma yn yr anfeidredd.

Mae'n dilyn o'r diffiniad, felly, fod y gwrthdroad o unrhyw bwynt o fewn y cylch cyfeiriol y tu allan ohono, a vice versa, gyda'r canol a'r pwynt anfeidredd yn newid safle. Ni newidir unrhyw bwynt o fewn y cylch. Yn grynno: yr agosaf yw unrhyw bwynt i'r canol, yna'r pellaf y bydd ei drawsffurfiad, ac fel arall.

### Nodweddion 

File:Inversion illustration2.svg|Yn nhermau'r cylch coch, mae gwrthdroad cylch sy'n mynd drwy *O* (glas) yn llinell nad yw'n teithio drwy *O* (gwyrdd) a vice versa.
File:Inversion illustration3.svg|Yn nhermau'r cylch coch, mae gwrthdroad cylch sydd ddim yn mynd drwy *O* (gwyrdd), yn gylch sydd ddim yn mynd drwy *O*, a vice versa.
File:Inversion.gif|Nid yw gwrthdroad, yn nhermau cylch, ddim yn mapio canol y cylch i ganol y ddelwedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg
Alec Mudimu

Pêl-droediwr yw **Alec Mudimu** (ganwyd ar 8 Ebrill 1995 yn Harare, Simbabwe). Mae’n chwarae fel amddiffynnwr canol dros Simbabwe a chwareuodd yng nghanol y cae dros C.P.D. Derwyddon Cefn yn Uwch Gynghrair Cymru. Symudodd i Sheriff Tiraspol (Moldofa) ym mis Rhagfyr 2019.

Symudodd o Harare i Swydd Hertford pan oedd 5 neu 6 oed. Chwaraeodd dros dîm ieuenctid C.P.D. Sheffield Wednesday, ac ymunodd â C.P.D. Stalybridge Celtic yn 2011. Aeth ar fenthyg i C.P.D. Radcliffe Borough yn 2015. Chwaraeodd dros C.P.D. Northwich Victoria a C.P.D. Stockport Town cyn ymuno â’r Derwyddon yng Ngorffennaf 2017. Cafodd dreialon gyda C.P.D. Fleetwood a C.P.D. Rochdale.
chwith|bawd|200px

## Gyrfa ryngwladol
Dewiswyd i chwarae dros Simbabwe yng nghystadleuaeth Cwpan COSAFA yn erbyn Angola, De Africa a Sambia ym Mawrth 2018.. Enillodd Simbabwe’r cystadleuaeth, ac aeth Alec ymlaen i gynrychioli ei wlad yng ngemau rhagbrofol Cwpan Cenhedloedd Affrica yn ystod 2018/19.. Cyrhaeddodd Simbabwe'r rowndiau terfynol ar 24 Mawrth 2019, wrth ennill eu grŵp.

Etholwyd Alec ‘Personoliaeth y Flwyddyn’ gan Cyflawnwyr Ifanc Simbabwe yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yn Wrecsam
Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Categori:Pêl-droedwyr o Simbabwe
Categori:Uwch Gynghrair Cymru
Gwaith saer

bawd|Seiri coed wrth eu gwaith

Math o grefft yw **gwaith saer** neu  **waith coed** sy'n ymdrin yn bennaf â'r gwaith o dorri, siapio a gosod deunyddiau adeiladu - pren yn bennaf - fel rhan o waith godi adeiladau, adeiladu llongau, codi pontydd pren, gosod ffurfwaith concrid, ayb. Yn draddodiadol, roedd seiri yn gweithio gyda choed a phren naturiol ac yn gwneud y gwaith garw o fframio, ond mae'r grefft bellach yn defnyddio deunyddiau eraill. Erbyn hyn, mae'r gwaith cain o wneud dodrefn hefyd yn cael eu hystyried yn waith saer.

Mae seiri fel arfer yn dysgu eu crefft trwy brentisiaeth ac yn dod yn gymwys trwy gwblhau profion. Mae hefyd modd dysgu'r grefft trwy brofiad gwaith yn ogystal â rhaglen hyfforddiant ffurfiol.

Pren yw un o'r deunyddiau adeiladu hynaf y ddynoliaeth. Gwellodd y gallu i siapio pren gyda datblygiadau technolegol yn oes y cerrig, oes yr efydd ac oes yr haearn. Mae casys pren a osodwyd ar ffynhonnau dwr a ddarganfuwyd yn nwyrain yr Almaen ymhlith y dystiolaeth archolegol hynaf o waith saer, yn dyddio yn ôl i'r cyfnod neolithig tua 7,000 o flynyddoedd yn ôl.

Serch hynny, cymharol ychydig o wybodaeth sydd i'w chael am waith coed yn y cyfnod cynhanesyddol neu ganrifoedd mwy diweddar gan fod y wybodaeth a'r grefft yn cael ei throsglwyddo o berson i berson, heb ei chofnodi, hyd nes y dyseiswyd y wasg argraffu yn y 15g, ac yn y 18g a'r 19g y dechreuodd adeiladwyr gyhoeddi llyfrau canllaw a phatrwm.

Y testun pensaernïol hynaf sy'n hysbys yw llyfr Vitruvius, *De architectura*, sy'n trafod gwaith saer ymhlith pethau eraill.

Mae temlau yn Tsieina, megis Teml Nanchan a adeiladwyd yn 782, ac Eglwys Greensted, sydd â rhannau sy'n dyddio yn ôl i'r 11g, ac eglwysi 12g a 13g yn Norwy yn rhai o'r adeiladau pren hynaf yn y byd.

Yn yr 16g, gwelwyd mwy o felinau coed yn Ewrop. Roedd archwilio tiroedd America yn cael ei yrru i raddau gan ddyhead am ragor o adnoddau, yn cynnwys coed, i'w defnyddio mewn llongau ac adeiladau yn Ewrop. Cyflwynodd datblygiadau'r Chwyldro Diwydiannol yn y 18g, a dyfeisiadau fel yr injan stêm, hoelion a'r llif gron newidiadau pellach yn nulliau adeiladu, a'r grefft o waith coed o ganlyniad.

Bu newidiadau pellach yn y 19g gyda datblygiad dosbarthiad a pheirianyddiaeth drydanol a arweiniodd at declynau a ddelir yn y llaw, sgriwiau a hoelion gwifrau. Daeth sement portland yn gyffredin yn yr 20g a cymerodd sylfeini concrid le siliau pren trymion. Daeth plastrfwrdd hefyd i gymryd lle plastr calch ar aisiau pren. Ymddangosodd mathau o goed oedd wedi'u peiriannu a'u trin yn gemegol hefyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwaith pren
A Bigger Splash

Peintiad yn yr arddull bop gan yr arlunydd Seisnig David Hockney yw ***A Bigger Splash*** a gyflawnwyd yn 1967. Darluniad ydyw o ddŵr yn tasgu mewn pwll nofio, ger tŷ modernaidd yn nhywydd braf Califfornia. Pen sbringfwrdd sydd yn nhu blaen y llun, ac felly'r awgrym ydy bod un yn plymio i'r dŵr sydd wedi achosi'r sblash. Paent acrylig ar gynfas lliain ydy cyfrwng y gwaith, a chyda ffrâm sy'n mesur 2425&nbsp;x&nbsp;2439&nbsp;x&nbsp;30&nbsp;mm.

Peintiodd Hockney sawl olygfa debyg yn y cyfnod 1964–71, ac yn y gweithiau hyn ymdrechai'r arlunydd ddarlunio symudiadau'r dŵr a dal eiliad o gynnwrf yn llonydd ar y cynfas, megis ffotograff. Mae cynnwys y peintiad hwn yn nodweddiadol o waith enwocaf Hockney: dŵr, awyr glas, pensaernïaeth a dylunio modern, a phalmwydd. Cafodd Hockney hefyd ei ysbrydoli gan ddarluniau Leonardo da Vinci o donnau a throbyllau. *A Bigger Splash* yw'r olaf o'i dri pheintiad "sblash"; cwblhaodd *The Splash* a *A Little Splash* yn 1966.

Trefnir y mwyafrif o elfennau'r llun – y tŷ a'i ddrysau gwydr, boncyffion y palmwydd, ymyl y pwll nofio, a'r sbringfwrdd – ar ffurf llinellau gwastad a chymesur, sydd yn galluogi'r arsyllydd i ganolbwyntio ar y dŵr. Hockney oedd un o'r arlunwyr cyntaf i ddefnyddio acryligau i beintio lluniau cyfan, gan iddo gredu bod paent acrylig yn gyfrwng gwell er portreadu hinsawdd a thirwedd Califfornia na phaent olew. Defnyddiodd rholer i gwblhau'r mwyafrif o'r llun yn gyflym, a threuliodd mwy na thair wythnos yn peintio'r sblash yn fanwl gyda sawl brws gwahanol.

Prynwyd y peintiad gan y noddwr celf bonheddig Sheridan Dufferin yn 1968, a'i roddi i Orielau Tate yn 1981.

## Cyfeiriadau 
Categori:Celf bop
Categori:Arluniaeth Lloegr yn yr 20fed ganrif
Categori:Peintiadau 1967
Categori:Peintiadau o Loegr
Dystopia

bawd|Big Brother, yr unben tadol (er efallai'n ddychmygol) ym myd dystopaidd *Nineteen Eighty-Four* gan George Orwell

**Dystopia** neu **amharadwys** yw cymuned neu gymdeithas sy'n annymunol neu'n frawychus.. Daw'r gair 'dystopia' o'r Groeg δυσ- "drwg" and τόπος "lle"; gall hefyd gael ei alw yn **cacotopia** neu **wrth-iwtopia.**

Mae cymdeithadau dystopaidd yn ymddangos mewn nifer o weithiau celf, yn arbennig mewn straeon sy'n cael eu gosod yn y dyfodol. Enghraifft adnabyddus yn y Gymraeg yw *Wythnos yng Nghymru Fydd* gan Islwyn Ffowc Ellis. Mae enghreifftiau enwog yn Saesneg yn cynnwys *Nineteen Eighty-Four* gan George Orwell a  *Brave New World* gan Aldous Huxley. Mae dystopias yn aml yn cael eu nodweddu gan ddad-ddyneiddio,

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth gymdeithasol
Categori:Cysyniadau cymdeithasol
Categori:Dioddefaint
Categori:Dyfodoleg
Categori:Themâu ffuglen
Anna Marek

Actores a model o Wlad Pwyl yw **Anna Marek** neu **Anuschka Marek** (ganed 30 Ebrill 1974) a ymddangosodd mewn ffilmiau pornograffig rhwng 1980au a 1990au. Cychwynodd fel model yn 1992, pan ymddangosodd yn rhif 35 o'r cylchgrawn *TSG* (Color Climax), a'i ffilm cyntaf (*Slave to Passion*) yn 1992.

Byr iawn oedd ei gyrfa, ychydig fisoedd yn 1992 ac yna yn 1993, yn fwy na thebyg.

Yn 18 oed, fe'i cyflogwyd gan  *Color Climax* i weithio fel model; mae'r cwmni a'i bencadlys yn Copenhagen ac a sefydlwyd yn 1967 yn parhau hyd heddiw. Gweithiai Anna, fel rheol, yn yr Almaen ac ymddeolodd o'i gwaith fel model yn 1997. Ceir sawl dirgelwch amdani:yn gyntaf ni wnaeth hi erioed ddangos ei thraed, a orchuddiwyd gydag esgidiau neu sannau. Yn ail, newidiodd ei henw, ac nid yw wedi'i gweld ers diwedd y 90au.

Wedi i'w mam bartneru gydag Almaenwr, credir i'r teulu symud o Wlad Pwyl i Copenhagen, pan oedd Anna'n 17 oed. Ymddangosodd gyda Roberto Malone (Horny Rob) a Tove Jensen (Tiny Tove) droeon mewn photoshoots, a phrynodd Horny Rob hawlfraint y lluniau yn y 2000au.

Mae llawer yn ei hystyried fel y model cyntaf i fod yn enwog oherwydd y rhyngrwyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Actorion o Wlad Pwyl
Categori:Actorion pornograffig
Perry King

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Perry Firestone King** (ganwyd 30 Ebrill 1948).

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Actorion Americanaidd
Homograffeg

au. Lleolir A', B', C' a D' yn y byd real, gyda'r pellter rhyngddynt mewn metrau.
* Yn (1), mae lled y stryd, W, wedi'i gyfrifo gan led y siopau cyferbyn.
* Yn (2), lled un siop yn unig sydd ei angen oherwydd fod y diflanbwynt, V, yn weladwy.]]

Mewn geometreg dafluniol  mae **homograffeg** (hefyd **trawsffurfiad tafluniol** neu **unlluniad tafluniol**) yn isomorffedd o'r gofod fector, a anwythwyd gan isomorffedd o'r gofod fector o ba le y tardd y gofod tafluniol. Hwn yw'r deudafl (*bijection*) sy'n mapio llinellau i linellau eraill, ac felly yn "unlliniad" (*collineation*). Yn gyffredinol, nid yw pob unlluniad yn homograffig, ond mae theori sylfaenol geometreg dafluniol yn datgan nad yw hynny'n wir o ran taflunio gofod real dau neu fwy dimensiwn.

Yn hanesyddol, cyflwynwyd homograffegau a gofodau tafluniol yn un pwrpas er mwyn astudio perspectif a thaflunio gofod Euclidaidd; yn wir, mae'r term "homograffi" ei hun yn deillio o'r cyfnod hwn ac o ran geirdarddiad yn golygu "llun (neu luniad) tebyg". Ar ddiwedd y 19g, cyflwynwyd diffiniadau ffurfiol o ofod tafluniol, a oedd yn wahanol i ofod Ewclidig a gofod affin gan eu bod yn ychwanegu "pwyntiau anfeidredd". Y lluniadau haniaethol hyn oedd sail y term newydd "trawsffurfiad tafluniol"; ceir dau ddosbarth ohonynt, dau ddosbarth hafal i'w gilydd:
 A, B, C, D ac A′, B′, C′, D′ yn perthyn i'w gilydd drwy'r perspectif, sy'n gyffredin rhyngddynt, ac sy'n drawsffurfiad tafluniol.]]

1. Gellir llunio gofod tafluniol fel set o linellau'r gofod fector dros faes penodol. Mae'r diffiniad ar ddechrau'r erthygl hon wedi'i seilio ar y gosodiad yma. Mae hyn yn caniatáu i'r mathemategydd i ddefnyddio algebra llinol ar gyfer astudio homograffegau.

2. Mae'r ail ddull yn cynnwys diffinio'r gofod tafluniol trwy set o wirebau nad ydynt yn cynnwys unrhyw faes. Yn y cyd-destyn hwn, mae'n haws diffinio unlliniadau nag yw i ddiffinio homograffegau, ac felly mae homograffeg, yn aml yn cael ei ddiffinio gan unlluniadau penodol a elwir yn "unlluniadau tafluniol".

## Cymhareb draws
Mae cymhareb draws y 4 pwynt unllin yn sefydlyn (*invariant*) yn yr homograffeg sy'n ffwndamental i'r astudiaeth o homograffeg y llinellau.

Mae'r tri pwynt ,  ac  ar linell dafluniol dros faes  yn ffurfio ffrâm dafluniol o'r linell hon. Ceir felly homograffeg unigryw  o'r linell hon i  sy'n mapio  i ,  ac i 0, ac  i 1. O bennu 4ydd pwynt ar yr un llinell, cymhareb draws y 4 pwynt , ,  a , a ddynodir , yw'r elfen  o . Mewn geiriau eraill, os oes gan  gyfesurynnau homogenaidd  dros y ffrâm dafluniol , yna:

''''''.

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg affin
Categori:Geometreg dafluniol
Spider-Man: Into the Spider-Verse (ffilm)

Ffilm archarwr animeiddiedig yn seiliedig ar gymeriad llyfrau comics Marvel Miles Morales / Spider-Man yw ***Spider-Man: Into the Spider-Verse**. *Cafodd ei chynhyrchu gan Columbia Pictures a Sony Pictures Animation ar y cyd â Marvel, a'i dosbarthu gan Sony Pictures Releasing.

Dyma'r brif ffilm animeiddiedig gyntaf yn y gyfres Spider-Man, ac mae wedi'i gosod mewn  amlysawd o'r enw'r "Spider-Verse", sydd â bydysawdau amgen. Cafodd y ffim ei chyfarwyddo gan Bob Persichetti, Peter Ramsey, a Rodney Rothman ar sail sgript gan Phil Lord a Rothman. Gweithiodd hyd at 140 o animeiddwyr ar y ffilm, y criw mwyaf eto i weithio ar ffilm i Sony Pictures Animation.

Sêr y ffim oedd Shameik Moore fel Morales, ochr-yn-ochr â Jake Johnson, Hailee Steinfeld, Mahershala Ali, Brian Tyree Henry, Lily Tomlin, Luna Lauren Velez, John Mulaney, Nicolas Cage, a Liev Schreiber.

Yn *Spider-Man: Into the Spider-Verse*, mae Miles Morales yn dod yn un o nifer o Spider-Men wrth iddynt gydweithio i achub Dinas Efrog Newydd o fygythiad yr archelyn Kingpin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau archarwyr
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau comedi animeiddiedig
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau'r 2010au
Categori:Ffilmiau 2018
Langrigg

Pentrefan yn Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Langrigg**. Mae'n gorwedd i'r gogledd-ddwyrain o Aspatria ac i'r de o Abbeytown, ychydig i'r de-orllewin o bentref Bromfield. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bromfield yn awdurdod unedol Cumberland.

Yn hanesyddol, roedd yn rhan o drefgordd Langrigg a Mealrigg, ym Mhlwyf Bromfield,  oedd, ar y pryd, yn blwyf annibynnol rhwng 1894 a 1934.

## Daearyddiaeth 
Mae Langrigg yn sefyll ar ffordd yr A596. Mae'n gymharol isel, ar eithaf yr hyn a ddisgrifiwyd ar ddiwedd y 18g fel "comin digysur, llwm", er bod y tir o'i gwmpas yn ffrwythlon. Mae'n bosib bod yr enw yn dod o'r Scandinafaidd *langr* (hir) + *hyrrgr* (crib) o'r crib o dir sydd wedi'i leoli i'r dwyrain o Bromfield.   Gan fod y pentref yn yr Hen Ogledd a bod ei henw wedi ei gofnodi ym 1189 fel *Langrug*, mae'n bosib ei fod yn rhannu tarddiad enw a'r Llannau Cymreig (*cf* *Llanrug*). Mae afon, a elwir yn *Ranny Gill*, yn llifo ar ochr ddwyreiniol y pentref. Mae'r drefgordd yn cwmpasu ardal o 865 ha ac mae'n cynnwys rhan o Bromfield Common. Mae ffrwd a adwaenir yn lleol fel Dub Stangs yn codi i'r gorllewin o Langrigg, ac mae'n llifo i mewn i'r Solway Firth yn Allonby Bay.

## Hanes
Rhoddodd Waldieve, Arglwydd Allerdale, faenor Langrigg i Dolphin, mab Aylward, a bu ei ddisgynyddion yn ei dal am genedlaethau cyn iddo fynd i deulu a chymerodd eu henw ar ôl y dreflan.  Bu Thomas de Langrigg yn dal eiddo yn Langrigg yn ystod teyrnasiad Harri II, Neuadd Langrigg oedd y prif faenordy.  ceir dogfen yn dweud bod Agnes, gwraig Gilbert de Langrigg, fod "wedi mynu gan John Crookdake 25 erw o dir, 15 erw o ddôl, a thir rhent gwerth 2s 4d yno, ac yn erbyn Thomas de Langrigg 30 erw o dir, a 14 erw o ddôl".  Mae'r drefgordd hanesyddol yn cynnwys Bromfield, Greenhow a Crookdale. Deilwyd Crookdale am flynyddoedd gan y teulu Musgrave. 

Yn ddiweddarach daeth Langrigg yn eiddo i deuluoedd Porter a Osmunderly; roedd y teulu Osmunderly yn hanu o Swydd Gaerhirfryn.  Roedd y teulu Porter yn dal y faenor, tra fo'r teulu Osmunderly yn dal y demên. Roedd yn eiddo i William Osmunderly, Siryf Cumberland, yn ystod teyrnasiad Harri IV.  Gwerthodd y olaf o'r teulu Osmunderley, y Parchedig Salkend Osmunderely, y faenor i'w fab-yng-nghyfraith Thomas Barwis ym 1735 (credir bod Barwis yn gyfrifol am adfer Neuadd Langrigg). ac roedd ei fab William Barwis,  yn parhau i ddal meddiant Langrigg ym 1860.  Ym 1876, daeth Joseph Bowerbank o Cockermouth yn berchenog y drefgordd..

The Hall, Langrigg - geograph.org.uk - 91851.jpg|Neuadd Langrigg
Threeways, Langrigg - geograph.org.uk - 564885.jpg|Threeways, Langrigg

## Economi
bawd|Melin Langrigg
Bu cynhyrchu teils yn ddiwydiant lleol ers y 19 ganrif. Sefydlwyd melin wynt yno hefyd yn y 19 ganrif.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
*
*
*
*
*
*

Categori:Cumberland (awdurdod unedol)
Categori:Pentrefi Cumbria