Richard Evans (morwr)

Ganed **Richard (Dic) Evans** (19 Ionawr 1905 - 13 Medi 2001) ym mhentref Moelfre yn Ynys Môn. Dros gyfnod o 50 mlynedd gyda'r bad achub, bu Richard Evans ynghlwm a 179 o lawnsiadau a achubodd 281 o fywydau. Ef yw un o'r 5 person sydd wedi derbyn Medal Aur Sefydliad Brenhinol y Badau Achub, yr anrhydedd fwyaf a wobrwyir gan y corff hwnnw.

## Bywyd 
Cafodd Richard Evans ei eni a'i fagu ym mhentref Moelfre ar Ynys Mon. Yn fab i fasnachlongwr, dewisodd Richard ddilyn ôl troed ei dad a mynd i'r proffesiwn hwnnw yn 14 oed, a chymryd rheolaeth o'r MV Colin erbyn yr oedd yn 23 oed. Yn ddiweddarach, cymerodd ofal o siop cigydd y teulu a bu'n gwasanaethu fel signalwr yn y Gwarchodlu Cartref yn ystod Yr Ail Ryfel Byd. Priododd Nansi Thomas yn 1933 a chael tri mab: David, Derek a William. Yn dilyn ei ymddeoliad yn 1970, bu Evans yn codi arian gyda'r Bad Achub ac yn ymddangos ar y teledu a'r radio, gan gynnwys ymddangos ar y rhaglen This is Your Life yn 1970. Bu farw yn 96 oed.

## Gwasanaeth gyda'r Bad Achub 
Roedd y traddodiad o wasanaethu gyda'r Bad Achub yn mynd yn ôl sawl cenhedlaeth yn nheulu Richard Evans. Roedd un o'i gyndeidiau yn rhan o'r ymgais i achub y rhai a oedd ar y Royal Charter, pan ddrylliwyd hi oddi ar arfordir Ynys Mon yn Hydref 1859. Bu dau daid Richard ym mad achub Moelfre a phan ymunodd yn 17 oed, roedd ei dad yn aelod o'r criw a'i ewythr yn llywiwr. Bu'n ail lywiwr trwy gydol yr Ail Ryfel Byd, a chafodd ei ddyrchafu'n llywiwr ar ymddeoliad ei ewythr yn 1954. Ymunodd tri mab Richard a'r bad achub hefyd. Yn ystod 50 mlynedd o wasanaeth gyda'r Bad, bu Richard ynghlwm a 179 o lansiadau gan achub dros 200 o fywydau.

## Anrhydeddau 
* 1940 Diolch i'r Bad ar femrwn wedi iddo achub criw o 60 o forwyr o'r  SS Geleden a oedd wedi'i tharo gan dorpedo a thirio ar Afon Menai.
* 1943 Medal Efydd Sefydliad Brenhinol y Badau Achub am ei ran yn achub awyrennwr a oedd wedi dryllio bomiwr Whitley.
* 1959 Medal Aur Sefydliad Brenhinol y Badau Achub am ei gyfraniad fel llywiwr y bad a achubodd griw cyfan MV Hindlea a oedd wedi dryllio ar greigiau mewn storm eithafol a mor garw.

* 1960 Medal Arian y Frehines am ddewrder ar y mor
* 1966 Medal Aur Sefydliad Brenhinol y Badau Achub am archub criw o'r llong Roegaidd Nafisporos
* 1969 Medal yr Ymerodraeth Brydeinig
* Yn 1978 cafodd Evans ei urddo i'r orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd

## Y Cerflun Coffa 
Dadorchuddiwyd y cerflun efydd er cof am Richard (Dic) Evans ar 23 Tachwedd 2004. Mae wedi'i leoli ger gorsaf bad achub Moelfre. Mae'r cerflun, a grewyd gan Sam Holland, yn 7 troedfedd o uchder ar blinth o wenithfaen.

## Llyfryddiaeth 
* Leach, N., *Moelfre Lifeboats: an illustrated history* (Lichfield: Foxglove Publishing, 2015)
* Morris, J., *The Story of the Moelfre Lifeboats* (Coventry: J. Morris, 2003)
* Roberts, O., 'Lifeboatman Richard M Evans BEM of Moelfre', ''Cymru a'r Môr* 23 (2002), 30-31
* Skidmore, I., *Lifeboat VC: The Story of Coxswain Dic Evans, BEM, and his many rescues'' (Llundain: Pan Books, 1980)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Gymru