Effeithiau newid hinsawdd

Mae **effeithiau newid hinsawdd** yn cwmpasu'r impact ar yr amgylchedd ffisegol, ecosystemau ac ar bobl. Mae effeithiau amgylcheddol newid hinsawdd yn eang ac yn bellgyrhaeddol gan eu bod yn effeithio ar y cylchred dŵr, cefnforoedd, iâ môr a thir (rhewlifoedd), lefel y môr, yn ogystal â digwyddiadau tywydd a hinsawdd eithafol. Nid yw'r newidiadau yn yr hinsawdd yn gyson nac yn unffurf ar draws y Ddaear: mae'r rhan fwyaf o dir wedi cynhesu'n gyflymach na'r cefnforoedd, ac mae'r Arctig yn cynhesu'n gyflymach na'r rhan fwyaf o'r rhanbarthau eraill. Ar lledredau uchel y tymheredd cyfartalog sy'n cynyddu, tra ar gyfer y cefnforoedd a'r trofannau yn arbennig y glawiad a'r cylch dŵr sy'n newid. Gellir lleihau maint yr effeithiau newid hinsawdd yn y dyfodol trwy liniaru ac addasu i newid hinsawdd.

Mae newid hinsawdd wedi diraddio tir drwy godi tymheredd, sychu pridd a chynyddu’r perygl o danau gwyllt. Mae cynhesu diweddar wedi effeithio'n fawr ar systemau biolegol naturiol. Gwelir fod llawer o rywogaethau ledled y byd yn mudo tuag at ardaloedd oerach. Ar y tir, mae llawer o rywogaethau'n symud i ddrychiadau uwch, tra bod rhywogaethau morol yn ceisio dŵr oerach mewn dyfroedd tyfnach. Aseswyd bod rhwng 1% a 50% o rywogaethau ar dir mewn perygl sylweddol uwch o ddifodi oherwydd newid hinsawdd.

## Effeithiau sy'n gysylltiedig â'r tywydd 
### Llifogydd 
Bydd hinsawdd gynnes yn dwysáu digwyddiadau glaw. Bydd llifogydd y dyfodol, mewn byd cynhesach yn fwy difrifol. Bydd cynydd mewn llifogydd mewn rhai ardaloedd a gostyngiad mewn ardaloedd eraill. Mae hyn yn dibynnu ar sawl ffactor, megis newidiadau mewn toddi eira, lleithder pridd a glawiad.

Mae cynhesu byd-eang yn gwneud stormydd mwy yn ddigwyddiadau mwy cyffredin oherwydd bod y gylchred ddŵr yn dwysáu. Byddai'r cynnydd hwn yn amlder digwyddiadau stormydd mawr yn newid y cromliniau Dwysedd-Hyd-Amlder presennol (cromliniau IDF) (*Intensity-Duration-Frequency curves (IDF curves)*) oherwydd y newid mewn amlder, ond hefyd trwy godi a gwneud y cromliniau'n fwy serth, yn y dyfodol.

### Sychder 
[bawd| Gwely llyn sych yng Nghaliffornia, sydd yn 2022 yn profi ei sychder mwyaf difrifol mewn 1,200 o flynyddoedd, wedi'i waethygu gan [newid hinsawdd.]]
Mae newid hinsawdd yn effeithio ar ffactorau lluosog sy'n gysylltiedig â sychder, megis faint o law sy'n disgyn a pha mor gyflym y mae'r glaw yn anweddu.

Mae amlder a hyd cyfnodau o sychder ill dau wedi cynyddu. Cynyddodd y rhain 29% o'r flwyddyn 2000 i 2022. Y rhagfynegiad yw y bydd mwy na 75% o ddynoliaeth yn byw mewn amodau o sychder erbyn 2050. 

Rhwng 1960 a 2013 cynyddodd arwynebedd y tiroedd mewn sychder 1% y flwyddyn. Yn 2015, roedd tua 500 miliwn o bobl yn byw mewn ardaloedd yr effeithiwyd arnynt gan ddiffeithdiro rhwng y 1980au a'r 2000au. Mae pobl sy'n byw mewn ardaloedd sydd wedi'u heffeithio gan ddiraddio tir a diffeithdiro yn cael eu "heffeithio'n gynyddol ac yn negyddol gan newid hinsawdd". 

### Tanau gwyllt 
Yn fyd-eang, mae newid hinsawdd yn hybu’r math o dywydd sy’n gwneud tanau gwyllt yn fwy tebygol. Mewn rhai ardaloedd, mae cynnydd mewn tanau gwyllt wedi'i briodoli'n uniongyrchol i newid hinsawdd. Mae'r ffaith bod amodau hinsawdd cynhesach yn peri mwy o berygl o danau gwyllt yn gyson â thystiolaeth o orffennol y Ddaear: roedd mwy o danau mewn cyfnodau cynhesach, a llai mewn cyfnodau hinsoddol oerach. Mae newid hinsawdd yn cynyddu anweddiad dŵr, a all achosi i lystyfiant sychu. Pan fydd tân yn cychwyn mewn ardal â llystyfiant sych iawn, gall ledaenu'n gyflym. Gall tymereddau uwch hefyd wneud tymor y tanau'n hirach, sef y cyfnod pan fydd tanau gwyllt difrifol yn fwyaf tebygol. Mewn rhanbarthau lle mae eira'n diflannu, efallai y bydd y tymor tân yn cael ei ymestyn yn fwyfwy.

## Cyfeiriadau 
Categori:Newid hinsawdd
Categori:Iechyd cyhoeddus