David Lynch

Roedd **David Keith Lynch** (20 Ionawr 1946 – 15 Ionawr 2025)  yn wneuthurwr ffilmiau, cyfarwyddwr, artist gweledol, cerddor ac actor o'r Unol Daleithiau. Yn enwog am ei ffilmiau swrrealaidd, datblygodd steil unigryw sinematig ei hun, sydd wedi cael ei alw'n "Lynchian", sy'n cael ei nodweddu gan ei ddelweddau breuddwydiol a dyluniad sain fanwl. Yn wir, elfennau swreal ac mewn llawer o achosion treisgar i'w ffilmiau wedi ennill enw iddynt eu bod yn "tarfu, troseddu neu syfrdanu" eu cynulleidfaoedd.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd i deulu dosbarth canol yn Missoula, Montana, treuliodd Lynch ei blentyndod yn teithio o amgylch yr Unol Daleithiau, cyn mynd ymlaen i astudio paentio yn Academi'r Celfyddydau Cain Pennsylvania yn Philadelphia, lle newidiodd i gynhyrchu ffilmiau byr. 

## Gyrfa 
Bu'n creu ffilmiau byr tra'n fyfyriwr cyn penderfynu symud i Los Angeles yn 1970 i astudio gwneud ffilmiau yn yr American Film Institute. Cynhyrchodd ei ffilm nodwedd cyntaf, y ffilm arswydus swrealaidd *Eraserhead* (1977). Wedi hynny, cafodd Lynch ei gyflogi i gyfarwyddo *The Elephant Man* (1980), a welodd llwyddiant mawr fel 'ffilm hanner nos'. Yna, cafodd ei cyflogi gan y De Laurentiis Entertainment Group, ac aeth ymlaen i wneud dwy ffilm: yr epig ffuglen wyddonol *Dune* (1984), a brofodd i fod yn fethiant beirniadol a masnachol, ac wedyn ffilm trosedd neo-noir, *Blue Velvet* (1986), a dderbyniodd feirniadaeth gymysg ar y pryd ond daeth yn ffilm gwlt.

Aeth ymlaen i greu ei gyfres deledu ei hun gyda Mark Frost, yr hynod o boblogaidd *Twin Peaks* (1990-92), creodd hefyd y prequel sinematig, *Fire Walk With Me* (1992); y ffilm ffordd, *Wild at Heart* (1990), ffilm deuluol *The Straight Story* (1999), yn yr un cyfnod. Gan droi ymhellach at wneud ffilmiau swrrealaidd, cynhyrchod dri ffilm yn gweithio ar "rhesymeg freuddwyd" gyda strwythurau naratif aflinol, *Lost Highway* (1997), *Mulholland Drive* (2001) ac *Inland Empire* (2006). Yn y cyfamser, aeth Lynch yn ei flaen i gynnwys y rhyngrwyd fel cyfrwng, gan gynhyrchu nifer o sioeau gwe, fel yr animeiddiad *Dumbland* (2002) a'r comedi sefyllfa swrrealaidd *Rabbits* (2002).

Yn ystod ei yrfa, derbyniodd Lynch dri enwebiad Gwobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau, ac enwebiad am y sgript ffilm orau. Enillodd Lynch y Wobr César Ffrainc am Ffilm Orau Dramor, yn ogystal â'r ''Palme d'Or* yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes a gwobr Golden Lion am lwyddiant oes yng Ngŵyl Ffilm Fenis.

## Bywyd personol 
chwith|bawd|Lynch yn Cannes, 2017
Cafodd sawl perthynas hir dymor. Ganwyd plant iddo gan Peggy Reavey, Mary Fisk, Mary Sweeney a Lula Boginia Lynch.

Yn Awst 2024, mewn cyfweliad a *Sight and Sound'', dywedodd Lynch ei fod yn dioddef o emffysema wedi blynyddoedd o ysmygu sigarets ac ei fod yn gaeth i'w gartref. Dywedodd ei fod wedi dechrau ysmygu yn 8 mlwydd oed ac wedi rhoi'r gorau iddi yn 2022.

Yn Ionawr 2025 roedd yn rhaid iddo adael ei gartref oherwydd fod y tanau gwyllt yn Los Angeles yn bygwth yr ardal roedd yn byw ynddi. Adroddodd *Deadline Hollywood* fod hyn wedi cyfrannu at ddirywiad sydyn yn ei iechyd a bu farw yng nghartref ei ferch ar 15 Ionawr 2025 yn 78 mlwydd oed.

## Ffilmyddiaeth
**Ffilm**

**Teledu**

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Montana