Damcaniaeth amser rhithiol

Damcaniaeth gydgynllwyniol hanesyddol yw'r **damcaniaeth amser rhithiol**, a honnir gan Heribert Illig. Cyhoeddwyd yn gyntaf ym 1991, ac mae'n damcaniaethu cydgynllwyn gan yr Ymerawdwr Rhufeinig Sanctaidd Otto III, y Pab Sylvester II, ac o bosibl yr Ymerawdwr Bysantaidd Constantine VII, i ffugio'r system ddyddio Anno Domini yn ôl-weithredol, er mwyn eu gosod ym mlwyddyn arbennig 1000 OC, ac i ailysgrifennu hanes er mwyn gyfreithloni honiad Otto i'r Ymerodraeth Rufeinig Sanctaidd. Credai Illig fod y cyflawnir trwy newid, camliwio a ffugio tystiolaeth ddogfennol a materol. Yn ôl y senario hwn, mae'r cyfnod Carolingaidd cyfan, gan gynnwys Siarlymaen, yn ffug, gydag "amser rhithiol" o 297 o flynyddoedd (614-911 OC) wedi'i ychwanegu at yr Oesoedd Canol Cynnar. Gwrthodwyd y cynnig yn gyffredinol gan brif haneswyr.

## Heribert Illig 
Ganwyd Illig ym 1947 yn Vohenstrauß, Bafaria. Roedd yn weithgar mewn cymdeithas a oedd yn selog i Immanuel Velikovsky, trychinebiaeth ac adolygiaeth hanesyddol. Rhwng 1989 a 1994 gweithredodd fel golygydd y cyfnodolyn *Vorzeit-Frühzeit-Gegenwart*. Ers 1995, mae wedi gweithio fel cyhoeddwr ac awdur o dan ei gwmni cyhoeddi ei hun, *Mantis-Verlag*, a chyhoeddwyd ei gyfnodolyn ei hun, *Zeitensprünge*. Y tu allan i'w gyhoeddiadau yn ymwneud â chronoleg adolygedig, mae wedi golygu gwaith Egon Friedell.

Cyn canolbwyntio ar y cyfnod canoloesol cynnar, cyhoeddodd Illig amryw o gynigion ar gyfer chronolegau adolygedig cynhanesyddol ac o'r Hen Aifft. Cafodd ei gynigion sylw mawr yng nghyfryngau poblogaidd yr Almaen yn y 1990au. Derbyniodd ei *Das erfundene Mittelalter* ym 1996 adolygiadau ysgolheigaidd hefyd, ond cafodd ei wrthod yn gyffredinol gan haneswyr. Ym 1997, cynigiodd y cyfnodolyn *Ethik und Sozialwissenschaften* lwyfan ar gyfer trafodaeth feirniadol o gynnig Illig, gyda nifer o haneswyr yn rhoi sylwadau ar ei wahanol agweddau. Ar ôl 1997 doedd dim llawr o ysgolheigion yn derbyn syniadau Illig, er iddynt barhau i gael eu trafod fel ffug-hanes yng nghyfryngau poblogaidd yr Almaen. Parhaodd Illig i gyhoeddi ar y "damcaniaeth amser rhithiol" tan o leiaf 2013. Hefyd yn 2013, cyhoeddodd ar y pwnc anghysylltiedig o hanes celf, ac ar feistr Dadeni’r Almaen, Anton Pilgram, ond unwaith eto yn cynnig adolygiadau i gronoleg gonfensiynol, ac yn dadlau dros gael gwared â'r categori hanesyddol celf Mannerism.

## Y Cynnig 
Mae seiliau damcaniaeth Illig yn cynnwys:

* Prinder tystiolaeth archeolegol y gellir ei dyddio'n ddibynadwy i'r cyfnod 614-911 OC, annigonolrwydd ymddangosol dulliau radiometrig a dendrocronoleg o ddyddio'r cyfnod hwn, a gorddibyniaeth haneswyr canoloesol ar ffynonellau ysgrifenedig. 
* Presenoldeb pensaernïaeth Romanésg yng Ngorllewin Ewrop yn y10g, sy'n awgrymu nad oedd oes y Rhufeiniaid mor bell yn ôl ag a feddyliwyd yn gonfensiynol. 
* Y berthynas rhwng calendr Iŵl, calendr Gregori a'r flwyddyn heulol sylfaenol seryddol. Roedd yn hysbys ers amser maith bod Calendr Iŵl, a gyflwynwyd gan Iŵl Cesar, yn cyflwyno anghysondeb o'r flwyddyn heulol o tua un diwrnod ar gyfer pob canrif bod y calendr yn cael ei ddefnyddio. Erbyn i galendr Gregori gael ei gyflwyno yn 1582 OC, mae Illig yn honni y dylai hen galendr Iŵl fod wedi cynhyrchu anghysondeb o dri diwrnod ar ddeg rhyngddi hi â'r calendr go iawn (neu heulol). Yn lle, roedd y seryddwyr a'r mathemategwyr a oedd yn gweithio i'r Pab Grigor XIII wedi canfod bod angen addasu'r calendr sifil gan deg diwrnod yn unig. (Dilynwyd diwrnod calendr Iŵl Dydd Iau, 4 Hydref 1582 gan ddiwrnod cyntaf calendr Gregori, Dydd Gwener, 15 Hydref 1582). O hyn, daw Illig i'r casgliad bod yr oes OC wedi cyfrif yn fras dair canrif nad oedd erioed wedi bodoli.

## Beirniadaeth 
* Yr her anoddaf i'r damcaniaeth yw trwy arsylwadau mewn seryddiaeth hynafol, yn enwedig rhai eclipsau solar y mae ffynonellau Ewropeaidd yn adrodd cyn 600 OC (pan fyddai amser rhithiol wedi cam-lunio'r gronoleg). Heblaw am sawl un arall sydd efallai'n rhy amwys i wrthbrofi'r damcaniaeth amser rhithiol, mae dau yn benodol wedi'u dyddio â digon o gywirdeb i wrthbrofi'r rhagdybiaeth gyda chryn sicrwydd. Adroddir un gan Plinius yr Hynaf yn 59 OC ac un gan Photius yn 418 OC. Mae gan y ddau ddyddiad a ddau amser hyn eclipsau wedi'u cadarnhau. Yn ogystal, mae arsylwadau yn ystod oes y Frenhinlin Tang yn Tsieina, ac arsylwadau o Gomed Halley, er enghraifft, yn gyson â'r seryddiaeth gyfredol heb ychwanegu "amser rhithiol". 
* Mae gweddillion archeolegol a dulliau dyddio fel dendrocronoleg yn gwrthbrofi, yn hytrach na chefnogi, "amser rhithiol". 
* Ni honnwyd erioed y byddai calendr Gregori yn dod â'r calendr yn unol â chalendr Iŵl fel yr oedd ar adeg ei sefydliad ym 45 CC. Yn hytrach y bwriad oedd i'w alinio i 325 OC, adeg Cyngor Nicaea, a sefydlodd a dull ar gyfer pennu dyddiad Sul y Pasg trwy osod cyhydnos y Gwanwyn ar 21 Fawrth yn ôl calendr Iŵl. Erbyn 1582, roedd y gyhydnos seryddol yn digwydd ar 10 Fawrth yn ôl calendr Iŵl, ond roedd y Pasg yn dal i gael ei gyfrif yn seiliedig ar 21 Fawrth. Yn 45 CC digwyddodd cyhydnos y Gwanwyn seryddol tua 23 Mawrth. Felly mae "tair canrif goll" Illig yn cyfateb i'r 369 mlynedd rhwng sefydliad calendr Iŵl yn 45 CC, a phennu Dyddiad y Pasg yng Nghyngor Nicaea yn 325 OC. 
* Pe bai Siarlymaen a'r Frenhinlin Garolingaidd wedi'u ffugio, byddai'n rhaid wedi ffugio gweddill hanes Ewrop, gan gynnwys Lloegr Eingl-Sacsonaidd, y Babaeth, a'r Ymerodraeth Fysantaidd . Mae'r cyfnod "amser rhithiol" hefyd yn cwmpasu bywyd Muhammad a'r ehangiad Islamaidd i ardaloedd yr hen Ymerodraeth Rufeinig, gan gynnwys concwest Iberia Fisigothaidd. Byddai'n rhaid ffugio'r hanes hwn hefyd neu ei cham-ddyddio'n sylweddol. Byddai'n rhaid hefyd ei gysoni â hanes Brenhinlin Tang Tsieina a'i chysylltiad ag Islam, megis ym Mrwydr Talas.

## Llyfryddiaeth 
### Cyhoeddiadau gan Heribert Illig
* *Egon Friedell und Immanuel Velikovsky: Vom Weltbild zweier Außenseiter* (Basel, 1985) 
* *Die veraltete Vorzeit* (Eichborn, 1988) 
* gyda Gunnar Heinsohn, *Wann lebten die Pharaonen?* (Mantis, 1990; diwygiwyd 2003)    
* *Karl der Fiktive, genannt Karl der Große* (1992) 
* *Hat Karl der Große je gelebt?: Bauten, Funde und Schriften im Widerstreit* (1994) 
* *Hat Karl der Große je gelebt?* (Mantis, 1996) 
* *Das erfundene Mittelalter: Die größte Zeitfälschung der Geschichte* (Econ 1996; gol. 1998) 
* "Enthält das frühe Mittelalter erfundene Zeit?", a thrafodaeth ddilynol, *Ethik und Sozialwissenschaften* 8 (1997), tt. 481–520 
* *Das Friedell-Lesebuch* (C.H. Beck, 1998)    
* gyda Franz Löhner, *Der Bau der Cheopspyramide* (Mantis, 1998)    
* *Het het derre Uhr gedreht?* (Ullstein, 2003)    
* gyda Gerhard Anwander, *Bayern yn der Phantomzeit: Archäologie ehangachlegt Urkunden des frühen Mittelalters* (Mantis, 2002)

### Gan eraill
* Matthiesen, Stephan, "Erfundenes Mittelalter - fruchtlose These!" , *Skeptiker* 2 (2002) 
* Schieffer, Rudolf, "Ein Mittelalter ohne Karl den Großen, aroglau: Die Antworten sind jetzt einfach",  *Geschichte yn Wissenschaft und Unterricht* 48 (1997), tt. 611–17

## Cyfeiriadau
Categori:Cronoleg
Categori:Cyflwyniadau 1991
Categori:Damcaniaethau cydgynllwyniol
Categori:Ffug-hanes