open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Y Gwyliedydd

Cylchgrawn Cristnogol Cymraeg a gyhoeddir gan Eglwys y Methodistiaid Wesleaidd yng Nghymru yw ***Y Gwyliedydd***. Bu Owain Owain ac Angharad Tomos ymysg ei olygyddion.

Ni ddylid ei ddrysu efo'r cylchgrawn Eglwysig o'r un teitl a gyhoeddwyd rhwng 1822 ac 1837 - mae nifer o rifynnau o'r cylchgrawn hwnnw wedi eu gosod ar y we. Sefydlwyd y Gwyliedydd yn 1877 a chasglwyd arian drwy danysgrifiadau er mwyn sefydlu *The Gwalia Printing and Publishing Company Limited*, cwmni argraffu i'w gyhoeddi, flwyddyn yn gynharach. *Yr Eurgrawn Wesleaidd* oedd cyn hynny, a gyhoeddwyd yn gyntaf yn 1809. Yn wahanol i'r Eurgrawn a oedd yn canolbwyntio ar bregethau, egluro'r Ysgrythyrau ayb, canolbwyntiai'r Gwyliedydd, yn wythnosol ar newyddion y dydd yn enwedig yn yr eglwysi. Yn 1960 bu'n rhaid newid i fod yn bythefnosolyn ac yn 1962 newidiodd yr Eurgrawn i fod yn chwarterolyn.

Erbyn diwedd a 1980au roedd cylchrediad y Gwyliedydd Newydd wedi disgyn i tua 300 rhifyn y mis ac yn Ionawr 1987 cyhoeddwyd y gwyliedydd (heb y gair 'Newydd' ar fformat llawer mwy modern na chynt gyda llawer o bytiau byr, bachog yn hytrach na thudalennau cyfan ar un pwnc diwynyddol. Roedd ynddo golofn farddol dan ofal Tilsley, posau, cartwnau ac o fewn blwyddyn roedd y gwerthiant wedi cynyddu i 3,000.

Ysgrifennodd Gwilym R. Tilsley englyn i'r Gwyliedydd, a'i dafod yn ei foch:

I'w arddel yn ei urddas - ymrown ni
::I'w noddi yn addas,
:A rhoer i'r golygydd ras
:I daflu popeth diflas.

## Gweler hefyd
*Y Gwyliedydd Americanaidd

## Cyfeiriadau 
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Owain Owain
Categori:Angharad Tomos
Aphrodite

Duwies Roegaidd cariad, prydferthwch a rhywioldeb yw **Aphrodite** (Hen Roeg: Αφροδίτη). Mae hi'n cyfateb i'r dduwies Rufeinig Gwener. Yn ôl y bardd Groegaidd Hesiod, cafodd hi ei geni pan dorrodd Cronos organau cenhedlu Wranws i ffwrdd a'u taflu i'r môr, ac o'r môr ganwyd Aphrodite.

## Cymheiriaid a phlant 
bawd|Hermaphroditus, un o feibion Aphrodite
* Ares     
** Eros
** Phobos
** Deimos
** Harmonia
** Arethousa
** Adrestia
** Anteros
** Himerus
** Atesia
*Hermes
** Tyche
** Rhodes
** Peitho
** Eunomia
** Hermaphroditus
* Dionysos
** Y Charites
** Hymenaios
** Priapus
* Anchises
** Aeneas

## Ffynonellau 
* C. Kerényi, *The Gods of the Greeks* (1951)
* Walter Burkert, *Greek Religion* (Harvard University Press, 1985)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Prosiect Theoi, Aphrodite gwybodaeth gan llenyddiaeth glasurol, celf Roeg a Rhufain
*  Mytholeg Roeg: Pwy yw Aphrodite?
*  Y Gogoniant a Oedd Roeg gan Safbwynt Benywaidd
*  Emyn Sappho i Aphrodite, gydag esboniad byr

Categori:Duwiesau
Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Duwiau a duwiesau yn yr Iliad
Categori:Duwiau a duwiesau yn yr Odyseia
Achiles

Arwr Groegaidd y dywedir iddo ymladd yn Rhyfel Caerdroea oedd **Achiles**, hen ffurf Gymraeg **Achil** neu **Echel** (Hen Roeg: ). Ef yw prif arwr y Groegiaid yn yr *Iliad* gan Homer, sy'n cymryd Dicter Achiles fel ei thestun.

Roedd Achiles yn fab i Peleus, brenin y Myrmidoniaid, a'r nymff Thetis. Yn ôl un chwedl, pan oedd yn faban, roedd Thetis wedi ei ymdrochi yn afon Styx fel na ellid ei niweidio gan unrhyw arf; heblaw ar ei sawdl, lle roedd hi'n gafael ynddo.

Wedi i Paris gipio Helen, gwraig Menelaos brenin Sparta a'i dwyn i Gaerdroea, lle mae ei dad, Priam, yn frenin, mae Menelaos yn gofyn cymorth ei frawd Agamemnon, brenin mwyaf nerthol y Groegiaid. Gelwir arwyr y Groegiaid at ei gilydd, yn eu plith Achiles a'i gyfaill mynwesol Patroclus. Digia Achiles pan mae Agamemnon yn cymryd y gaethferch Briseis oddi wrtho, ac mae'n gwrthod mynd allan i ymladd. Cymer Patroclus ei le, ond lleddir ef gan Hector, mab hynaf Priam a phrif arwr Caerdroea. Lleddir Hector ei hun gan Achiles, ac mae'n llusgo ei gorff o amgylch Caerdroea, nes yn y diwedd cytuno i'w ddychwelyd ar gais Priam.

Yn nes ymlaen yn yr ymladd, saethir Achiles yn ei sawdl gan Paris, ac mae'n marw o ganlyniad i'r anaf.

Llinellau cyntaf yr *Iliad* yw:

Cenwch, dduwiesau, am ddicter mab Peleus, Achiles
y dicter melltigedig ddaeth â phoen i filoedd o'r Acheaid.

bawd|320px|Achiles a chorff Hector; engrafiad gan Johann Balthasar Probst

Categori:Arwyr ym mytholeg Groeg
Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Alfred Kinsey

Biolegydd ac athro entomoleg a sŵoleg o'r Unol Daleithiau sy'n enwocaf am ei ddarganfyddiadau ynglŷn â rhywioldeb dynol oedd **Alfred Charles Kinsey** (23 Mehefin, 1894 – 25 Awst, 1956). Ysgrifennodd adroddiadau ar rywioldeb gwrywol a benywol a dyfeisiodd raddfa i fesur hanes rhywiol; am hynny fe ystyrid yn un o arloeswyr maes rhywoleg.

## Llyfryddiaeth
* Christenson, Cornelia (1971). *Kinsey: A Biography*. Bloomington: Indiana University Press.
* Gathorne-Hardy, Jonathan (1998). *Alfred C. Kinsey: Sex the Measure of All Things*. Llundain: Chatto & Windus.
* Jones, James H. (1997). *Alfred C. Kinsey: A Public/Private Life*. Efrog Newydd: Norton.
* Pomeroy, Wardell (1972). *Dr. Kinsey and the Institute for Sex Research*. Efrog Newydd: Harper & Row.
* Reinisch, June M. (1990). *The Kinsey Institute New Report on Sex*. Efrog Newydd: St. Martin's.
* Reisman, Judith (2006). ''Kinsey's Attic: The Shocking Story of How One Man's Sexual Pathology Changed the World''. WND Books.

## Dolenni allanol
*  Gwefan Sefydliad Kinsey 

Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Biolegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfeiriadedd rhywiol a gwyddoniaeth
Categori:Pobl o Hoboken, New Jersey
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Rhywolegwyr
Categori:Seicolegwyr o'r Unol Daleithiau
286 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC
291 CC 290 CC 289 CC 288 CC 287 CC - **286 CC** - 285 CC 284 CC 283 CC 282 CC  281 CC

----

## Digwyddiadau
* Gorchfygir byddin Demetrius Poliorcetes yn Asia Leiaf gan Lysimachus a Seleucus, ond yng Ngwlad Groeg mae mab Demetrius, Antigonus yn gorchfygu llynges Ptolemi ac mae Athen yn ildio iddo.
* Mae Lysimachus yn gyrru Pyrrhus, brenin Epirus o deyrnas Macedonia ac yn ei gyhoeddi ei hun yn frenin yn ei le.

## Genedigaethau
* Antiochus II Theos, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd

## Marwolaethau
Categori:286 CC
Ilchester

Pentref hanesyddol a phlwyf sifil yn ne Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Ilchester**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Gwlad yr Haf. Mae'n gorwedd ar lan Afon Yeo ger yr A303, tua 14 milltir i'r de-ddwyrain o Bridgwater.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,153.

Yn Oes yr Haearn, wrth yr enw **Lindinis**, roedd yn un o brif ddinasoedd y Durotriges, llwyth Celtaidd a'u tiriogaethau yn yr hyn sy'n awr yn Dorset, de Wiltshire a de Gwlad yr Haf. Eu prif ddinas arall oedd *Durnovaria* (Dorchester heddiw). Yn ddiweddarach datblygodd dinas Rufeinig ar y safle.

## Cyfeiriadau
Categori:De Gwlad yr Haf
Categori:Pentrefi Gwlad yr Haf
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Argrafflen

[200px|bawd|Enghraifft o'r fformat argrafflen: adrannau *[The Wall Street Journal*.]]
Fformat argraffu papur newydd yw **argrafflen** (Saesneg: *broadsheet*). Mae'n fformat mawr sy'n tueddu i gael ei gysylltu â phapurau newydd "uchel ael", mewn cyferbyniaeth â'r papurau tabloid, ond erbyn heddiw mae sawl papur newydd yn y dosbarth hwnnw, fel *The Guardian*, yn cyhoeddi yn y fformat tabloid hefyd neu wedi rhoi heibio'r fformat argrafflen yn gyfangwbl.

Yn hanesyddol, mae'r fformat argrafflen yn hŷn o lawer na'r fformat tabloid. Mantais y fformat yw gallu cynnwys erthyglau sylweddol ar un dudalen, ond mae ei faint yn gallu bod yn anghyfleus i'r darllenydd mewn cymhariaeth â'r tabloid, sy'n haws i'w drafod.

Categori:Argraffu
*
Afon Angara

[250px|bawd|Afon Angara yn llifo trwy ddinas [Irkutsk]]
Afon fawr yn ne-ddwyrain Siberia, Rwsia, yw **Afon Angara**. Mae'n tarddu yn Llyn Baikal ac yn llifo allan o'r llyn hwnnw, ar gwrs i gyfeiriad y gogledd-orllewin yn bennaf, i'w chymer yn Afon Yenisei. Ei hyd yw 1840&nbsp;km (1150 milltir).
Gan lifo allan o Lyn Baikal ger dref Listvyanka, llifa'r Angara i'r gogledd trwy ddinasoedd Irkutsk, Angarsk, Bratsk, ac Ust-Ilimsk, yn Oblast Irkutsk. Wedyn mae'n troi i'r gorllewin ac yn llifo trwy Crai Krasnoyarsk, i aberu yn Afon Yenisei ger Strelka (40&nbsp;km i'r gogledd o Lesosibirsk).
Am ran helaeth ei chwrs, mae Afon Angara yn dynodi'n fras y ffin ddaearyddol ac amgylcheddol rhwng Gwastadedd Gorllewin Siberia i'r gorllewin a Llwyfandir Canol Siberia i'r dwyrain.
## Gweler hefyd
*Gwener Mal'ta, cerfluniau cynhanesyddol a ddarganfuwyd ar lan Afon Angara.

Angara
Angara
Dorchester, Dorset

Tref farchnad a phlwyf sifil yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Dorchester**. Gorwedd ar lan Afon Frome. Cysylltir Dorchester â nofelau Thomas Hardy, lle mae'n sail i'r dref ffuglennol Casterbridge (e.e. yn y nofel *The Mayor of Casterbridge*).

Yn Oes yr Haearn, wrth yr enw **Durnovaria**, roedd yn un o brif ddinasoedd y Durotriges, llwyth Celtaidd oedd a'u tiriogaethau yn yr hyn sy'n awr yn Dorset, de Wiltshire a de Gwlad yr Haf. Daeth yn ddinas Rufeinig a cheir sawl safle o'r cyfnod yno heddiw.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Milwrol
*Amgueddfa Swydd Dorset
*Eglwys San Siôr
*Eglwys Sant Pedr
*Max Gate (tŷ Thomas Hardy)
*Tŷ Rhufeinig

## Enwogion
*William Barnes (1801-1886), awdur 
*Thomas Hardy (1840-1928), nofelydd a bardd
*Llewelyn Powys (1884-1939), nofelydd, brawd John Cowper Powys
*Maurice Evans (1901-1989), actor
*Tim Heald (g. 1944), newyddiadurwr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dorset
Categori:Plwyfi sifil Dorset
Categori:Trefi Dorset
Hector

bawd|de|Hector gydag Andromache a'i fab Astyanax a helm Hector.

Cymeriad ym Mytholeg Roeg yw **Hectōr** (Hen Roeg: ) neu **Ector**. Mae'n ymddangos yn yr *Iliad* gan Homeros fel prif arwr Caerdroea yn Rhyfel Caerdroea yn erbyn y Groegiaid.

Mae Hector yn fab i Priam, brenin Caerdroea, ac yn briod ag Andromache; mae ganddynt fab bychan, Astyanax.

Y mwyaf nerthol o arwyr y Groegiaid yn yr ymladd o gylch Caerdroea yw Achiles, sy'n fab i'r dduwies Thetis. Digia Achiles pan mae arweinydd y Groegiaid, Agamemnon, yn cymeryd y gaethferch Briseis oddi wrtho, ac mae'n gwrthod mynd allan i ymladd. Cymer Patroclus, cyfaill mynwesol Achiles, ei le yn yr ymladd, ond lleddir ef gan Hector]. Dychwel Achiles i'r frwydr, ac mae'n lladd Hector tu allan i furiau Caerdroea, gyda chymorth y dduwies Athena. Mae Achiles yn llusgo ei gorff o amgylch Caerdroea, nes yn y diwedd cytuno i'w ddychwelyd ar gais Priam i'w gladdu'n anrhydeddus.

Ym marddoniaeth Beirdd y Tywysogion mae Ector (Hector) yn batrwm o uchelwraeth. Ceir cyfeiriadau ato gan sawl bardd, yn cynnwys Cynddelw Brydydd Mawr a Dafydd Benfras. Cyfeirir ato yn un o Drioedd Ynys Prydain hefyd, fel un o'r 'Tri Dyn a gafas Cedernid Addaf' (Y Tri Dyn a gafodd gadernid [cryfder] Addaf), gyda Ercwlff (Hercules) a Samson.

Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Jebel Chambi

250px|bawd|Golygfa o gopa uchaf Jebel Chambi

Mynyddoedd yng ngorllewin Tiwnisia yw **Jebel Chambi** (Arabeg: جبل الشعانبي), sy'n cynnwys copa uchaf y wlad honno (1544m). Mae'n rhan o gadwyn y Dorsal ac yn gorwedd i'r gorllewin o Kasserine a'r mynyddoedd i'r de-orllewin o El Kef, yng ngogledd-orllewin canolbarth Tiwnisia, am y ffin ag Algeria.

## Natur 
Agorwyd Parc Cenedlaethol Chambi yn 1980 er mwyn gwarchod planhigion a bywyd gwyllt yr ardal.

## Brwydro 2013 
Yn 2013, ymsefydlodd grwp o wrthryfelwyr Islamaidd ym mynyddoedd Jebel Chambi. Lladdwyd wyth milwr Tiwnisiaidd gan y gwrthryfelwyr ar 29 Gorffennaf 2013. Ddechrau mis Awst 2013 dechreuodd byddin Tiwnisia ymosod ar eu llochesau gan ddefnyddio gynnau ac ymosodiadau o'r awyr gan awyrennau Llu Awyr Tiwnisia. Yn ôl terfysgwr a ddalwyd, mae'r jihadwyr yn cynnwys Algeriaid, Mawritaniaid a Nigeriaid ond mae'r mwyafrif yn Tiwnisiaid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mynyddoedd a bryniau Tiwnisia
Categori:Talaith Kasserine
Afon Yenisei

200px|bawd|Rhwydwaith afonol Afon Yenitsei

Afon fawr yng nghanolbarth Rwsia yw **Afon Yenisei** (Rwseg: Енисе́й). Dyma'r afon fwyaf i lifo i'r Cefnfor Arctig, sydd hefyd, gyda hyd o 5,539&nbsp;km (3,445 milltir), y bumed afon yn y byd o ran ei maint. Gan darddu ym Mongolia, mae'n llifo ar gwrs i gyfeiriad y gogledd i lifo i mewn i Gwlff Yenisei ar y Môr Kara. Yn Siberia mae nifer fawr o afonydd llai yn aberu ynddi, yn cynnwys Afon Angara, sy'n tarddu yn Llyn Baikal, ac Afon Tunguska Isaf. Mae basn dalgylch Afon Yenisei yn dynodi terfyn dwyreiniol Gwastadedd Gorllewin Siberia.

Yn ei rhannau uchaf mae'n llifo trwy ardaloedd anghysbell yn ardal Crai Krasnoyarsk lle nad oes llawer o bobl yn byw. Yn ei chwrs canol ceir cyfres o argaeau trydan dŵr sy'n ffynhonnell ynni bwysig yng nghanolbarth Rwsia. Cafodd rhai o'r argaeau hyn eu codi gan lafur penyd o'r *gulags* ac mae llygredd yn broblem heddiw. Mae'n llifo yn ei blaen i'r gogledd trwy ardal o dirwedd taiga eang, gan dderbyn nifer fawr o afonydd a ffrydiau, i gyrraedd Môr Kara mewn ardal o dirwedd twndra lle mae'n rhewi am hanner y flwyddyn.

[250px|bawd|dim|Afon Yenisei yn llifo heibio i [Krasnoyarsk]]

Yenisei
Yenisei
Yenisei
Yenisei
Yenisei
Categori:Môr Kara
.tm

Côd ISO swyddogol Tyrcmenistan yw **.tm** (talfyriad o **T***urk***m***enistan*).

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Tyrcmenistan
Afon Styx

[bawd|Charon yn croesi Afon Styx yn ei gwch fferi (llun gan [Gustav Doré)]]

Afon ym Mytholeg Roeg oedd **afon Styx** (Groeg: ***Στύξ***). Ffurfiai'r ffin rhwng byd y byw a Hades. Dywedid ei bod yn amgylchynu Hades naw gwaith, a bod y Styx ac afonydd Phlegethon, Acheron a Cocytus yn cyfarfod ynghanol Hades, mewn cors enfawr.

Byddai ysbrydion y meirwon yn cael eu cario ar draws y styx i Hades gan Charon yn ei gwch. Byddent yn talu obol (*obolus*) iddo am ei wasanaeth. Ni chaniateid i'r rhai nad oeddynt wedi derbyn gwasanaeth angladd groesi yn ei gwch ac fe'u gorfodid i dreulio can mlynedd yn aros ar lan yr afon yn gyntaf. Pe bai bod meidrol byw yn troi i fyny ar lan Afon Styx i'w chroesi disgwylid iddo ddangos i Charon y Gangen Euraidd yr oedd wedi derbyn gan y Sibyl; carcharwyd Charon am flwyddyn unwaith gan y duwiau am iddo gludo'r arwr Ercwlff (*Herakles* / *Hercules*) drosodd heb arwydd y Sibyl. Mewn fersiwn arall, Phlegyas oedd yn gwarchod yr afon.

Yn ôl un chwedl, roedd yr arwr Achiles, pan oedd yn faban, wedi ei ymdrochi yn afon Styx gan ei fam Thetis, fel na ellid ei niweidio gan unrhyw arf; heblaw ar ei sawdl, lle roedd hi'n gafael ynddo.

Categori:Mytholeg Roeg
Paris (mytholeg)

[bawd|200px|*Y Tywysog Paris gydag Afal* gan [Herman Wilhelm Bissen|H.W. Bissen, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen]]

Cymeriad ym Mytholeg Roeg oedd **Paris** (Hen Roeg: ; hefyd **Alexander** neu **Alexandros**). Mae'n fab i Priam, brenin Caerdroea, a Hecuba. Ef sy'n achosi Rhyfel Caerdroea a chwymp y ddinas, trwy gipio Elen, gwraig Menelaos, brenin Sparta.

Dechreua'r stori gyda phriodas Peleus a Thetis. Daw'r duwiau a'r duwiesau i gyd i'r wledd briodas, ond ni wahoddwyd Eris, duwies anghydfod. Fel dial, mae Eris yn cymeryd afal aur, yn ysgrifennu "i'r harddaf" (τηι καλλιστηι) arno, a'i daflu i blith y gwahoddedigion. Canlyniad hyn yw ffrae rhwng y duwiesau Hera, Athena ac Aphrodite pwy ddylai gael yr afal. Gofynnir i Paris farnu pa un o'r tair yw'r harddaf. Mae pob un o'r tair duwies yn addo gwobr i Paris os dyfarna'r afal iddi hi. Cynnig Aphrodite yw y caiff Paris y wraig brydferthaf yn y byd, sef Elen, gwraig Menelaos, yn gariad. Dyfarna Paris yr afal i Aphrodite.

Mae Paris yn cipio Helen, a'i dwyn i Gaerdroea, lle mae ei dad, Priam, yn frenin. Ymateb Menelaos yw gofyn cymorth ei frawd Agamemnon, brenin mwyaf nerthol y Groegiaid. Gelwir arwyr y Groegiaid at ei gilydd, yn eu plith Achiles a'i gyfaill Patroclus, yr hynafgwr Nestor, Aiax, Odysseus, Calchas a Diomedes, ac wedi ymgynull ar ynys Aulis, maent yn hwylio am Gaerdroea.

Y mwyaf nerthol o arwyr y Groegiaid yw Achiles, sy'n fab i'r dduwies Thetis. Pan oedd yn faban, roedd Thetis wedi ei ymdrochi yn afon Styx fel na ellid ei niweidio gan unrhyw arf; heblaw ar ei sawdl, lle roedd hi'n gafael ynddo. Lleddir Patroclus, cyfaill Achiles, gan Hector, mab hynaf Priam a phrif arwr Caerdroea. Lleddir Hector gan Achiles, yma saethir Achiles ei hun yn ei sawdl gan Paris, ac mae'n marw o ganlyniad i'r anaf.

Yn nes ymlaen yn y rhyfel, clwyfir Paris yn farwol gan Philoctetes. Mae Helen yn mynd i chwilio am Oenone, cyn-gariad Paris sy'n byw ar Fynydd Ida, ac yn erfyn arni i iachau Paris, ond mae Oenone yn gwrthod, ac mae Paris yn marw.

Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Ynysoedd Saronig

Grŵp o ynysoedd sy'n perthyn i Wlad Groeg yw'r **Ynysoedd Saronig**. Gorweddant yn y Gwlff Saronig, rhwng Attica a'r Peloponnese yn y Môr Canoldir.

## Rhestr o'r ynysoedd
*Aegina
*Hydra
*Poros
*Spetses
*Angistri
*Salamina
*Psytalleia
*Leros Salaminos
*Revythoussa
*Moni Aiginas
*Dokos
*Spetsopoula
*Romvi
*Plateia
*Psili
*Agios Georgios
*Patroklou
*Fleves
*Agios Georgios Salaminos
*Ypsili Diaporion
*Ypsili Argolidos
*Agios Thomas Diaporion
*Agios Ioannis Diaporion
*Plateia Aiginis
*Laousses Islets
*Kyra Aiginis
*Trikeri Hydras
*Alexandros Hydras
*Stavronisi Hydras
*Velopoula
*Falkonera

Saronig
Church Stretton

Tref fechan a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Amwythig yw **Church Stretton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Amwythig. Gorwedd ar yr A49 tua 13 milltir i'r de o dref Amwythig.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,671.

Yn oes Victoria, gelwid y dref yn *Little Switzerland* oherwydd y mynyddoedd o'i chwmpas, lle ceir creigiau hynafol iawn.

dim|bawd|260px|dim|Church Stretton o Gwm Cardingmill

## Caer Caradog
Bryn ger Church Stretton ac All Stretton yn Swydd Amwythig yw "Caer Caradoc"; o'i gopa ceir golygfeydd gwerth chweil. I'r gogledd gwelir Wrekin, i'r dwyrain Cefn Gweunllwg (Saesneg: *Wenlock Edge*), i'r gorllewin ceir y Long Mynd, ac ar ddiwrnod clir gellir gweld Bryniau Clwyd yn y gogledd a fflatiau tal Birmingham i'r dwyrain a Bannau Brycheiniog i'r de. Ceir bryn cyfagos o'r un enw 1&nbsp;km i'r gorllewin, a cheir un arall yng Ngherrigydrudion.

Dyma fryncyn G/WB-006 yn *Summits on the Air* a chyfeirnod grid yr OS yw SO477953. Saif 1,506 tr (459 m) uwch lefel y môr.

Ceir bryngaer o Oes yr Haearn neu efallai ddiwedd Oes yr Efydd ac o'r cyfnod Celtaidd hwn y daw'r enw. Credir fod brwydr bwysig wedi'i ymladd yma: brwydr olaf y "Brenin Mawr Caradog" yn erbyn y Rhufeiniaid. Yn ôl chwedl leol, cuddiodd Caradog mewn ogof ger y copa, ac mai'r fryngaer hon oedd ei brif gartref ac amddiffynfa.

bawd|dim|Yn ôl chwedl leol, cuddiodd Caradog mewn ogof ger y copa.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Cofeb rhyfel
*Eglwys Sant Lawrens
*Gorsaf reilffordd
*Gwesty Longmynd
*Marchnad

## Enwogion
*Syr John Thynne (c.1515-1580)

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Church Stretton

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Plwyfi sifil Swydd Amwythig
Categori:Trefi Swydd Amwythig
287 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC - **280au CC** - 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC
292 CC 291 CC 290 CC 289 CC 288 CC - **287 CC** - 286 CC 285 CC 284 CC 283 CC 282 CC

----

## Digwyddiadau
* Pyrrhus, brenin Epirus yn cipio dinas Verroia ym Macedonia. Mae byddin Demetrius Poliorcetes yn troi i gefnogi Pyrrhus. Cyhoeddir Pyrrhus yn frenin Macedonia.
* Mae Demetrius yn gadael ei fab, Antigonus, i barhau'r rhyfel yng Ngroeg, ac yn ymosod ar Caria a Lydia yn Asia Leiaf, sydd dan reolaeth  Lysimachus.
* Agathocles, mab Lysimachus, yn gorchfygu Demetrius, a'i yrru allan o daleithiau ei dad.
* Yn Rhufain, mae'r Lex Hortensia yn rhoi mwy o rym i Gynulliad y plebiaid yn erbyn y Senedd.

## Genedigaethau
* Archimedes,  gwyddonydd Groegaidd (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
* Phila, merch Antipater, rheolwr Macedonia
* Theophrastus, athronydd Peripatetig Groegaidd. disgybl Aristoteles

Categori:287 CC
.ae

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol yr Emiradau Arabaidd Unedig yw **.ae** (talfyriad o United **A**arab **E**mirates).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Yr Emiradau Arabaidd Unedig
Categori:Parthau lefel uchaf
.ad

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Andorra yw **.ad** (talfyriad o **A**n**d**orra).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Andorra
Categori:Parthau lefel uchaf
.ag

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Antiga a Barbwda yw **.ag** (talfyriad o **A**nti**g**ua).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Antiga a Barbwda
Categori:Parthau lefel uchaf
.al

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Albania yw **.al** (talfyriad o **Al**bania).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Albania
Categori:Parthau lefel uchaf
Baner y Ffindir

[bawd|250px|Baner Y Ffindir [Delwedd:FIAV 100100.svg|23px]]

Baner o Groes Lychlynnaid las (i gynrychioli'r awyr a'r miloedd o lynnoedd y Ffindir) ar faes gwyn (i gynrychioli'r eira sy'n gorchuddio'r tir yn y gaeaf) yw **baner y Ffindir**. Mabwysiadwyd ar 29 Mai 1918, yn sgil annibyniaeth ar Ymerodraeth Rwsia.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World* (Llundain: Dorling Kindersley, 2002)

Ffindir, Y
Categori:Y Ffindir
.am

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Armenia yw **.am** (talfyriad o **A**r**m**enia).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Armenia
Categori:Parthau lefel uchaf
.ao

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Angola yw **.ao** (talfyriad o **A**ng**o**la).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Angola
Categori:Parthau lefel uchaf
.aq

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol yr Antarctig yw **.aq** (talfyriad o **A**ntarcti**q**ue).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Yr Antarctig
Categori:Parthau lefel uchaf
Baner Åland

bawd|250px|Baner Åland
Baner o Groes Lychlynnaid felen, gyda chroes goch yn ei "difwyno", ar faes glas yw **baner Åland**. Daw coch a melyn o arfbais y Ffindir a glas a melyn o faner Sweden (mae gan yr ynysoedd boblogaeth Swedaidd fawr). Mabwysiadwyd ym 1954.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Categori:Åland
Åland
.at

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Awstria yw **.at** (talfyriad o **A**us**t**ria).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Awstria
Categori:Parthau lefel uchaf
.ba

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bosnia a Hertsegofina yw **.ba** (talfyriad o **B**osni**a**).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bosnia a Hertsegofina
Categori:Parthau lefel uchaf
.bb

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Barbados yw **.bb** (talfyriad o **B**ar**b**ados).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Barbados
Categori:Parthau lefel uchaf
.bd

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bangladesh yw **.bd** (talfyriad o **B**angla**d**esh).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bangladesh
Categori:Parthau lefel uchaf
.be

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gwlad Belg yw **.be** (talfyriad o **Be**lgique).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gwlad Belg
Categori:Parthau lefel uchaf
.bf

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bwrcina Ffaso yw **.bf** (talfyriad o **B**urkina **F**aso).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bwrcina Ffaso
Categori:Parthau lefel uchaf
.bg

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bwlgaria yw **.bg** (talfyriad o **B**ul**g**aria).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bwlgaria
Categori:Parthau lefel uchaf
.bi

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bwrwndi yw **.bi** (talfyriad o **B**urund**i**).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bwrwndi
Categori:Parthau lefel uchaf
.bj

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Benin yw **.bj**.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Benin
Categori:Parthau lefel uchaf
.bm

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bermuda yw **.bm** (talfyriad o **B**er**m**uda).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bermuda
Categori:Parthau lefel uchaf
.bn

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Brwnei yw **.bn** (talfyriad o **B**ru**n**ei).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Brwnei
Categori:Parthau lefel uchaf
.bs

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol y Bahamas yw **.bs** (talfyriad o **B**ahama**s**).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Y Bahamas
Categori:Parthau lefel uchaf
.bt

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bhwtan yw **.bt** (talfyriad o **B**hut**t**an).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bhwtan
Categori:Parthau lefel uchaf
.bv

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynys Bouvet, tiriogaeth ddibynnol ar Norwy yn yr Antarctig, yw **.bv** (talfyriad o **B**ou**v**et). Ni ddefnyddwyd y côd parth hyd yn hyn.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Yr Antarctig
Categori:Ynysoedd Norwy
Categori:Parthau lefel uchaf
Charles Alfred Bell

:*Erthygl am y Tibetolegwr yw hon. Am yr anatomegydd gweler Charles Bell.*

Tibetolegwr Eingl-Indiaidd a aned yn Calcutta oedd **Syr Charles Alfred Bell** (31 Hydref 1870 – 8 Mawrth 1945). Cafodd yrfa hir fel swyddog gwleidyddol ac ysgrifennodd sawl cyfrol ar hanes, iaith, a diwylliant Tibet.

Astudiodd Bell yng Ngholeg Winchester, Lloegr. Ar ôl ymuno â Gwasanaeth Sifil India cafodd ei apwyntio yn Swyddog Gwleidyddol yn Sikkim yn 1908. Daeth yn ffigwr amlwg a dylanwadol yng ngwleidyddiaeth Sikkim a Bhwtan, ac yn 1910 cyfarfu a'r 13eg Dalai Lama, a oedd wedi ffoi i alltudiaeth dros dro yn India ar ôl i Tsieina ymyrryd yn Nhibet. Daeth i adnabod y Dalai Lama yn weddol dda ac yn nes ymlaen ysgrifennodd ei fywgraffiad (*Portrait of a Dalai Lama*, cyhoeddwyd yn 1946).

Treuliodd gyfnodau fel Swyddog Gwleidyddol Prydeinig, yn cynrychioli buddiannau yr India Brydeinig, yn Bhwtan, Sikkim a Tibet, gan gynnwys cyfnod yn Lhasa. Rhoes hyn y cyfle iddo deithio'n eang a dysgu Tibeteg. Ffrwyth hyn oll oedd cyfres o lyfrau pwysig ar Dibet a'i diwylliant sy'n amlygu ei gydymdeimlad amlwg â'r wlad a'i phobl, cydymdeimlad sy'n mynd mor bell ag i gondemnio polisïau Prydain yn yr ardal, a adawodd Dibet yn agored i ymyrraeth gan Tsieina.

Fel ieithydd, cyhoeddodd ramadeg Tibeteg a geiriadur Saesneg-Tibeteg, a gyhoeddwyd yn 1905. Roedd yn adnabod yr ieithydd Tibeteg a geiriadurwr Sarat Chandra Das ac yn ymgynghori ag ef yn ei fila yn Darjeeling.

Ymddeolodd i Rydychen yn 1920, lle ymroddodd i ysgrifennu ei gyfrolau ar Dibet. Gadawodd nifer o'i luniau o Dibet i Amgueddfa Pitt Rivers yn Rhydychen, lle maent i'w gweld o hyd. Bu farw yn Canada yn 1945.

## Llyfryddiaeth 
* *English-Tibetan Colloquial Dictionary* (cyhoeddwyd yn ddwy ran, gyda gramadeg, fel *Manual of Colloquial Tibetan*, yn Calcutta, 1905; argraffiad newydd un gyfrol, 1920; adargraffiad, Calcutta, 1986)
* *Tibet Past and Present* (Rhydychen, 1924)
* *The People of Tibet* (Rhydychen, 1928)
* *The Religion of Tibet* (Rhydychen, 1931)
* *Portrait of the Dalai Lama* (Llundain, 1946)

Categori:Tibetolegwyr
Categori:Geiriadurwyr
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Marwolaethau 1945
.az

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Aserbaijan yw **.al** (talfyriad o **Az**erbaijan).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Aserbaijan
Categori:Parthau lefel uchaf
.bh

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Bahrain yw **.bh** (talfyriad o **B**a**h**rain).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Bahrain
Categori:Parthau lefel uchaf
Chios

Ynys yn perthyn i Wlad Groeg yw **Chios** (Groeg: *Χίος*). Un o'r Ynysoedd Gogledd Aegeaidd, saif yn rhan ogleddol Môr Aegaea, i'r de o ynys Chios, i'r gogledd o Patmos a'r Dodecanese, ac oddi ar arfordir gorllewinol Twrci.

Mae gan yr ynys arwynebedd o 842 km2; 50&nbsp;km o hyd a 29&nbsp;km o led, y bumed o ynysoedd Groeg o ran maint. Fe'i gwahenir oddi wrth arfordir Twrci gan gulfor tua milltir o led. Ynys fynyddig ydyw, gyda'r copa uchaf, Pelineon, yn 1,297 medr o uchder. Mae'n enwog am gynhyrchu gwm mastig, ac mae ei llongau masnach yn bwysig. Poblogaeth yr ynys yn 2001 oedd 51,936, a'r brifddinas yw dinas Chios.

Enwyd mynachlog Nea Moni, sy'n dyddio o'r 11g, yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO.

## Pobl enwog o Samos
* Homeros, bardd (yn ôl un traddodiad)
* Hippocrates o Chios, arloeswr meddygaeth
* Erasistratus, sylfaenydd ysgol feddygol Alexandria
*Andreas Papandreou (1919–1996), Prif Weinidog Groeg
*Mikis Theodorakis (g. 1925), cyfansoddwr

Dywed rhai fod Christopher Columbus wedi ei eni ar yr ynys.

Categori:Ynysoedd Gwlad Groeg
.bw

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Botswana yw **.bw** (talfyriad o **B**ots**w**ana).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Botswana
Categori:Parthau lefel uchaf
Rhyfel Caerdroea

bawd|250px|Caerdoea a'r cyffiniau (Troas)

Rhyfel a ddaeth yn rhan o fytholeg Groeg yr Henfyd oedd **Rhyfel Caerdroea**. Dywedir i fyddin o Roegwyr dan arweiniad Agamemnon ymosod ar ddinas Caerdroea, yng ngogledd-orllewin Anatolia. Wedi deng mlynedd o ymladd, llwyddodd y Groegwyr i gipio'r ddinas trwy ystyw Ceffyl Pren Caerdroea. Y ffynhonnell fwyaf adnabyddus ar gyfer yr hanes yw'r *Iliad* gan Homeros, ond dim ond hanes un rhan o'r rhyfel a geir yma.

Nid yw haneswyr yn cytuno a oes sail hanesyddol i'r straeon am Ryfel Caerdroea. Os oedd yn ddigwyddiad hanesyddol, credir y buasai wedi digwydd oddeutu 1180 CC.

Dechreua'r stori gyda phriodas Peleus a Thetis. Daw'r duwiau a'r duwiesau i gyd i'r wledd briodas, ond ni wahoddwyd Eris, duwies anghydfod. Fel dial, mae Eris yn cymryd afal aur, yn ysgrifennu "i'r harddaf" (τηι καλλιστηι) arno, a'i daflu i blith y gwahoddedigion. Canlyniad hyn yw ffrae rhwng y duwiesau Hera, Athena ac Aphrodite pwy ddylai gael yr afal. Gofynnir i Paris, tywysog o Gaerdroea, farnu pa un o'r tair yw'r harddaf. Mae pob un o'r tair duwies yn addo gwobr i Paris os dyfarna'r afal iddi hi. Cynnig Aphrodite yw y caiff Paris y wraig brydferthaf yn y byd, Elen (*Helen*), gwraig Menelaos brenin Sparta, yn gariad. Dyfarna Paris yr afal i Aphrodite.

bawd|chwith|220px|Achiles a chorff Hector; engrafiad gan Johann Balthasar Probst

Mae Paris yn cipio Helen, a'i dwyn i Gaerdroea, lle mae ei dad, Priam, yn frenin. Ymateb Menelaos yw gofyn cymorth ei frawd Agamemnon, brenin mwyaf nerthol y Groegiaid. Gelwir arwyr y Groegiaid at ei gilydd, yn eu plith Achiles a'i gyfaill Patroclus, yr hynafgwr Nestor, Aiax, Odysseus, Calchas a Diomedes, ac wedi ymgynull ar ynys Aulis, maent yn hwylio am Gaerdroea.

Y mwyaf nerthol o arwyr y Groegiaid yw Achiles, sy'n fab i'r dduwies Thetis. Pan oedd yn faban, roedd Thetis wedi ei ymdrochi yn afon Styx fel na ellid ei niweidio gan unrhyw arf; heblaw ar ei sawdl, lle roedd hi'n gafael ynddo. Lleddir Patroclus, cyfaill Achiles, gan Hector, mab hynaf Priam a phrif arwr Caerdroea. Lleddir Hector ei hun gan Achiles, yma saethir Achiles ei hun yn ei sawdl gan Paris, ac mae'n marw o ganlyniad i'r anaf.

Wedi deng mlynedd o ymladd, mae Odysseus yn meddwl am gynllun i gipio'r ddinas. Mae'r Groegiaid yn adeiladu ceffyl pren anferth, ac yn cuddio milwyr o'i fewn. Wedyn mae'r Groegiaid i bob golwg yn ymadael. Llusgir y ceffyl i mewn i'r ddinas gan drigolion Caerdroea, sy'n dathlu eu buddugoliaeth, ond yn y nos mae'r Groegiaid yn dod allan o'r ceffyl a syrth y ddinas.

Lladdwyd Priam a nifer o'i deulu, a gwnaed eraill yn gaethweision. Arbedwyd Anchises, a chariwyd ef allan o'r ddinas ar gefn ei fab, Aeneas.

Categori:Mytholeg Roeg
Caerdroea
Mynydd Ida

Gallai **Mynydd Ida** gyfeirio at:

*Mynydd Ida ar ynys Creta
*Mynydd Ida yn Nhwrci
*Mynydd Ida yn yr Antarctig
.bz

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Belîs yw **.bz** (talfyriad o **B**eli**z**e).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Belîs
Categori:Parthau lefel uchaf
Nomau Groeg

Rhennir Gwlad Groeg yn 13 o Beriffereiau, a rhennir y rhain yn 54 o **nomau** Groeg: νομός, "nomos", lluosog νομοί, "nomoi").

## Rhestr o Nomau

(gweler isod)
Euboea
Evrytania
Phocis
Phthiotis
Boeotia
Chalkidiki
Imathia
Kilkis
Pella
Pieria
Serres
Thessaloniki
Chania
Heraklion
Lasithi
Rethymno
Drama
Evros
Kavala
Rhodope
Xanthi
Arta
Ioannina
Preveza
Thesprotia

Corfu
Kefalonia and Ithaca
Lefkada
Zakynthos
Chios
Lesbos
Samos
Arcadia
Argolis
Corinthia
Laconia
Messinia
Cyclades
Dodecanese
Karditsa
Larissa
Magnesia
Trikala
Achaea
Aetolia-Acarnania
Elis
Florina
Grevena
Kastoria
Kozani

a Mynydd Athos

Categori:Israniadau Gwlad Groeg
.ci

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol y Traeth Ifori yw **.ci** (talfyriad o **C**ôte d'**I**voire).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Cyfathrebu yn y Traeth Ifori
Categori:Parthau lefel uchaf
.ck

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynysoedd Cook yw **.ck** (talfyriad o **C**oo**k** Islands).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ynysoedd Cook
Categori:Parthau lefel uchaf
.cm

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Camerŵn yw **.cm** (talfyriad o **C**a**m**eroon).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Camerŵn
Categori:Parthau lefel uchaf
.cr

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Costa Rica yw **.cr** (talfyriad o **C**osta **R**ica).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Costa Rica
Categori:Parthau lefel uchaf
.cu

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ciwba yw **.cu** (talfyriad o **Cu**ba).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ciwba
Categori:Parthau lefel uchaf
.cv

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Cabo Verde yw **.cv** (talfyriad o **C**abo **V**erde).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Cabo Verde
Categori:Parthau lefel uchaf
.cy

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Cyprus yw **.cy** (talfyriad o **Cy**prus).

## Gweler hefyd 
* ISO
* .cym

Categori:Cyprus
Categori:Parthau lefel uchaf
.cz

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Tsiecia yw **.cz** (talfyriad o **Cz**ech).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Tsiecia
.dj

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Jibwti yw **.dj** (talfyriad o **Dj**ibouti).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Jibwti
Categori:Parthau lefel uchaf
.dk

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Denmarc yw **.dk** (talfyriad o **D**anmar**k**).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Denmarc
Categori:Parthau lefel uchaf
Pentre Bach

Rhaglen deledu ar gyfer plant bach yw ***Pentre Bach***. Mae'n seiliedig ar Sali Mali a chymeriadau eraill Mary Vaughan Jones.

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
.dm

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Dominica yw **.dm** (talfyriad o **D**o**m**inica).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Dominica
Categori:Parthau lefel uchaf
.dz

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Algeria yw **.dz**.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Algeria
Categori:Parthau lefel uchaf
.ec

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ecwador yw **.ec** (talfyriad o **Ec**uador).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ecwador
Categori:Parthau lefel uchaf
.eh

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gorllewin Sahara yw **.eh**. Am fod Gorllewin Sahara yn diriogaeth ddadleuol sydd dan reolaeth Moroco, nid yw'r parth wedi cael ei ryddhau eto.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gorllewin Sahara
Categori:Parthau lefel uchaf
.er

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Eritrea yw **.er** (talfyriad o **Er**itrea).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Eritrea
Categori:Parthau lefel uchaf
.et

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ethiopia yw **.et** (talfyriad o **Et**hiopia).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ethiopia
Categori:Parthau lefel uchaf
.eu

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol yr Undeb Ewropeaidd yw **.eu** (talfyriad o **Eu**rope). Cafodd y côd ei neilltuo yn arbennig gan ISO 3166-1.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Yr Undeb Ewropeaidd
Categori:Parthau lefel uchaf
.fj

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ffiji yw **.fj** (talfyriad o **F**i**j**i).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ffiji
Categori:Parthau lefel uchaf
.fk

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynysoedd y Falklands yw **.fk** (talfyriad o **F**al**k**lands).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ynysoedd y Falklands
Categori:Parthau lefel uchaf
.fo

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol ynysoedd Ynysoedd Ffaro yw **.fo** (talfyriad o **Fo**royar).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Ynysoedd Ffaro
.ga

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gabon yw **.ga** (talfyriad o **Ga**bon).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gabon
Categori:Parthau lefel uchaf
.gb

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol y Deyrnas Unedig yn y gorffennol oedd **.gb** (talfyriad o **G**reat **B**ritain, Prydain Fawr). Mae wedi cael ei ddisodli gan .uk erbyn hyn.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Y Deyrnas Unedig
Categori:Parthau lefel uchaf
.gd

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Grenada yw **.gd** (talfyriad o **G**rena**d**a).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Grenada
Categori:Parthau lefel uchaf
.gf

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Guyane yw **.gf** (talfyriad o **G**uyane **F**rançaise).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Guyane
Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Y rhyngrwyd yn Ne America
Categori:Y rhyngrwyd yn Ffrainc
.gg

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynys y Garn (Guernsey) yw **.gg**.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ynys y Garn
Categori:Parthau lefel uchaf
.gh

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ghana yw **.gh** (talfyriad o **Gh**ana).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ghana
Categori:Parthau lefel uchaf
.gi

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gibraltar yw **.gi** (talfyriad o **Gi**braltar).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gibraltar
Categori:Parthau lefel uchaf
.gl

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol yr Ynys Las yw **.gd** (talfyriad o **G**røn**l**and).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Yr Ynys Las
.gm

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gambia yw **.gm** (talfyriad o **G**a**m**bia).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Y Gambia
Categori:Parthau lefel uchaf
.gn

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gini yw **.gn** (talfyriad o **G**uin**é**e).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gini
Categori:Parthau lefel uchaf
Baner Slofenia

[bawd|250px|Baner Slofenia [Delwedd:FIAV 111001.svg|23px]]

Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch gwyn, stribed canol glas, a stribed is coch gyda'r arfbais genedlaethol yn y canton yw **baner Slofenia**. Mae'r lliwiau yn lliwiau pan-Slafaidd. Defnyddiwyd baner drilliw gwyn-glas-coch yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg i efelychu baner Rwsia; edrychodd y Slofeniaid i'r Rwsiaid am gymorth wrth ennill annibyniaeth oddi ar Ymerodraeth Awstria. O 1919 tan 1991 roedd Slofenia'n rhan o Iwgoslafia; defnyddiwyd baner drilliw gwyn-glas-coch gyda seren goch a amlinellwyd yn aur (cafodd hyn ei ychwanegu gan Tito yn 1946) yn y canol. Mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 24 Mehefin, 1991; ychwanegwyd yr arfbais yn sgil annibyniaeth ar Iwgoslafia.

Delwedd:Flag of Slovenia (1945-1991).svg|Baner Gweriniaeth Sosialaidd Slofenia, 1946–1991

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Llundain: Dorling Kindersley, 2002)

Slofenia
Categori:Slofenia
.gr

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gwlad Groeg yw **.gr** (talfyriad o **Gr**reece).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gwlad Groeg
Categori:Parthau lefel uchaf
.gw

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gini Bisaw yw **.gw**.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gini Bisaw
Categori:Parthau lefel uchaf
.gy

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gaiana yw **.gy** (talfyriad o **G**u**y**ana).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gaiana
Categori:Parthau lefel uchaf
.gt

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gwatemala yw **.gt** (talfyriad o **G**ua**t**emala).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gwatemala
Categori:Parthau lefel uchaf
Claire Danes

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Claire Catherine Danes** (ganwyd 12 Ebrill 1979 yn Ninas Efrog Newydd).

## Ffilmiau 
## Teledu 
* *My So-Called Life* - *Angela Chase*, 1994-1995 (19 penodau)

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Winona Ryder

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Winona Laura Horowitz** (ganwyd 29 Hydref 1971).

## Gwaith ffilm a theledu 

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Little Women (ffilm 1994)

Ffilm 1994 sy'n seiliedig ar y nofel enwog gan Louisa May Alcott yw ***Little Women***.

## Cymeriadau
* *Josephine "Jo" March* - Winona Ryder
* *Mrs. Abigail "Marmee" March* - Susan Sarandon
* *Laurie* - Christian Bale
* *Amy March* - Kirsten Dunst (plentyn); Samantha Mathis (oedolyn)
* *Beth March* - Claire Danes
* *Friedrich Bhaer* - Gabriel Byrne
* *Meg March* - Trini Alvarado
* *John Brooke* - Eric Stoltz
* *Anti March* - Mary Wickes
* *Mr. Laurence* - John Neville

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Dracula: Dead and Loving It

Ffilm gomedi gan Mel Brooks sy'n serennu Leslie Nielsen yw ***Dracula: Dead and Loving It*** (1995).

## Cymeriadau 
* *Dracula* - Leslie Nielsen
* *Thomas Renfield* - Peter MacNicol
* *Jonathan Harker* - Steven Weber
* *Mina Seward* - Amy Yasbeck
* *Dr. Abraham Van Helsing* - Mel Brooks
* *Dr. Jack Seward* - Harvey Korman
* *Lucy Westenra* - Lysette Anthony
* *Sykes* - Clive Revill
* *Madame Ouspenskaya (Sipsi)* - Anne Bancroft

Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Mel Brooks
Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Peter MacNicol

Actor Americanaidd yw **Peter MacNicol** (ganwyd 10 Ebrill 1954, yn Dallas, Texas, yr Unol Daleithiau).

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Texas
Keanu Reeves

Actor yw **Keanu Charles Reeves** (ganwyd 2 Medi 1964 yn Beirut, Libanus).

## Ffilmograffi 
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Ganada
Categori:Pobl o Beirut
Mynydd Ida, Creta

**Mynydd Ida**, hefyd **Idha**, **Ídhi**, **Idi**, **Ita** ac yn awr **Psiloritis**, yw'r mynych uchaf ar ynys Creta yng Ngwlad Groeg. Saif yn *nome* Rethymno.

Ym mytholeg Roeg, mae'r mynydd yn gysegredig i Rhea, un o'r Titaniaid, ac ar ei lethrau mae ogof lle dywedir iddi roi genedigaeth i Zews.

Ar un o'r copaon is, Skinakas, ceir arsyllfa seryddol Prifysgol Creta.

Categori:Creta
Ida
.cd

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo yw **.cd** (talfyriad o **C**ongo **D**émocratique).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo
Categori:Parthau lefel uchaf
Bill & Ted's Excellent Adventure

Ffilm ffugwyddonol/comedi sy'n serennu Keanu Reeves, Alex Winter a George Carlin  yw '''''Bill & Ted's Excellent Adventure'''* ("*Anturiaeth Ardderchog Bill a Ted''") (1989).

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau Saesneg
Alex Winter

Actor Seisnig/Americanaidd yw **Alexander Ross Winter** (ganwyd 17 Gorffennaf, 1965; yn Llundain, Lloegr.). Adnabyddir ef orau am ei ran fel *Bill S. Preston* yn y ffilm Bill & Ted's Excellent Adventure.

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Actorion Iddewig o Loegr
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Llundain
The Matrix

Ffilm ffugwyddonol a welodd olau dydd yn 1999 ac sy'n serennu Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, a Hugo Weaving yw **The Matrix** (1999); cynhyrchwyd gan y chwiorydd Wachowski: Lana a Lilly. Mae'r ffilm yn darlunio dystopia o ddyfodol ble mae realaeth fel y caiff ei deimlo/synhwyro gan y rhan fwyaf o bobol yn ffug realaeth a elwir yn *"the Matrix"* sydd wedi'i greu gan beiriannau ymdeimladol i ddarostwng dyn. Yn y broses, defnyddir eu cyrff gan y peiriant, fel mae hefyd yn defnyddio gwres a gweithgaredd trydanol.

Mae'r rhaglenwr meddalwedd "Neo"'n dysgu'r gwirionedd yma a chaiff ei dynnu i ryfel yn erbyn y peiriannau, rhyfel i ryddhau pobl o'u "byd breuddwydiol".

Datblygwyd un dechneg yn y ffilm a gaiff ei gydnabod heddiw fel cam mawr a phwysig ym myd y ffilm ffugwyddonol, sef y dechneg a elwir yn *"bullet time"*, ble mae'r ymdeimlad o rai cymeriadau yn cael ei gynrychioli drwy ganiatáu un symudiad mewn *araflun* (*slow motion*) falwennu'n araf yn ei flaen, tra'i fod o safbwynt (neu berspectif) y camera'n ymddangos i symud ar gyflymder arferol. Mae'r ffilm yn esiampl o'r *genre* a elwir yn "wyddonias pync". Mae'n cynnwys nifer o gyfeiriadau i syniadau crefyddol ac athronyddol, megis ''Alegori'r Ogof* gan Plato, *Simulacra and Simulation* gan Jean Baudrillard ac *Alice's Adventures in Wonderland* gan Lewis Carroll.

Dylanwadwyd yn fawr ar y ddau frawd a sgwennodd y sgript gan animeiddiadau o Japan, ffilmiau crefft ymladd (*martial arts'') a choreograffi paffio. Cafodd y ffilm gryn effaith a dylanwad ar ffilmiau Hollywood a'i dilynodd.

Lansiwyd *The Matrix* yn gyntaf yn Unol Daleithiau America ar 31 Mawr 1999, a chymerwyd dros $460 miliwn yn fyd-eang. Gan fwyaf, fe'i croesawyd gan y beirniaid ffilm, ac enillodd 4 Gwobr Academi yn ogystal â nifer o wobrau eraill gan gynnwys Gwobr BAFTA, Gwobr Academi Ffilm Prydain a "Gwobr Sadwrn". Fe'i canmolwyd yn bennaf am ei effeithiau technegol, ei sinematograffi a'i allu i ddiddanu.

Mae'r ffilm wedi ymddangos mewn rhestr o'r ffilmiau ffugwyddonol gorau, ac yn 2012 fe'i hychwanegwyd i'r Gofrest Ffilm Cenedlaethol (*The National Film Registry*) i'w gadw. Oherwydd ei lwyddiant ysgubol, crewyd dwy ffilm dilynol, y ddwy wedi'u sgwennu a'u cynhyrchu gan y brodyr Wachowski: *The Matrix Reloaded* a *The Matrix Revolutions*. Datblygwyd masnachfraint hefyd er mwyn cynhyrchu a gwerthu comics, fideos a gemau wedi'u sylfaenu ar y *Matrix*, dan arweiniad y ddau frawd.

## Gweler hefyd
**The Matrix Reloaded*
**The Matrix Revolutions*

## Cyfeiriadau
Matrix, The
.cf

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Gweriniaeth Canolbarth Affrica yw **.cf** (talfyriad o République **C**entra**f**ricaine).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Gweriniaeth Canolbarth Affrica
Categori:Parthau lefel uchaf
.ch

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol y Swistir yw **.ch** (talfyriad o **C***onfoederatio* **H***elvetica*).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Y Swistir
Categori:Parthau lefel uchaf
Mynydd Ida, Twrci

Mynydd yng ngogledd-orllewin Anatolia yn Nhwrci yw **Mynydd Ida**, Twrceg **Kazdağı**. Saif yn nhalaith Balıkesir gerllaw Gwlff Edremit, ac i'r de-ddwyrain a adfeilion Caerdroea. Mae'n 1774 m (5,820 troedfedd) o uchder.

Roedd gan y mynydd le amlwg ym mytholeg Roeg. Enwyd y mynydd ar ôl y nymph Idaea, gwraig y duw afon Scamander, a mam Teucer, brenin Caerdroea. Tardda afon Scamander ar lethrau Mynydd Ida. Addolid Cybele ar y mynydd, a galwai'r Rhufeiniaid hi yn *Idaea Mater*. Dywedir i'r casgliad cynharaf o Lyfrau'r Sibyl gael ei ysgrifennu yn Gergis ar fynydd Ida, yng nghyfnod Cyrus Fawr. Ymddengys mai'r casgliad hwn a drosglwyddwyd i Cumae ac yna i Rufain.

Dywedir i'r bachgen Ganymede, mab un o frenhinoedd Caerdroea, gael ei gipio o Fynydd Ida gan Zews, i'w wasanaethu yn Olympos. Bu Paris, mab Priam, brenin Caerdroea, yn byw fel bugail ar Fynydd Ida, ac yma y bu'n feirniad yn y gystadleuaeth harddwch rhwng y duwiesau Athena, Hera ac Aphrodite a arweiniodd ar Ryfel Caerdroea. O gopa Mynydd Ida y gwyliau'r duwiau a'r duwiesau yr ymladd.

* Çoban, Ramazan Volkan. ''İda Dağı'ndan Kaz Dağına; Yöre Anlatılarının Karşılaştırmalı Mitoloji Tarafından İncelenmesi'', III. Ulusal Kazdağları Sempozyumu (Balıkesir, 2012)

Categori:Mytholeg Roeg
Ida
Categori:Balıkesir
Gary Oldman

Actor o Loegr yw **Gary Leonard Olman** (ganwyd 21 Mawrth 1958).

## Rhai o'i ffilmiau 
* *Sid and Nancy* (1986)
* *Prick Up Your Ears* (1987)
* *Rosencrantz and Guildenstern Are Dead (1990)
* *JFK* (1991)
* *Bram Stoker's Dracula* (1992)
* *True Romance* (1993)
* *Immortal Beloved* (1994)
* *Léon* (1994)
* *The Scarlet Letter* (1995)
* *The Fifth Element* (1997)
* *Nil by Mouth* (1997)
* *Lost in Space (ffilm) (1998)
* *Quest for Camelot* (1998)
* *Hannibal* (2001)
* *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (2004)
* *Harry Potter and the Goblet of Fire* (2005)
* *Batman Begins* (2005)
* *Harry Potter and the Order of the Phoenix* (2007)
* *The Dark Knight* (2008)
* *Tinker Tailor Soldier Spy* (2011)
* *The Dark Knight Rises* (2012)

Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1958
Paris (gwahaniaethu)

Gallai **Paris** gyfeirio at:

* Paris, prifddinas Ffrainc
* Paris (mytholeg), mab Priam, brenin Caerdroea, cymeriad amlwg yn Rhyfel Caerdroea
* Mathew Paris, mynach a hanesydd Seisnig o'r 13eg ganrif
* Paris Hilton, model a chanwr

### Parys
* Mynydd Parys ar Ynys Môn
* Robert Parys yr enwyd Mynydd Parys ar ei ôl mae'n debyg
Rosie O'Donnell

Actores o'r Unol Daleithiau yw '''Roseann "Rosie" O'Donnell''' (ganwyd 21 Mawrth 1962).

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif