open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baner Grenada

bawd|Baner Grenada (3-2)
Mabwysiadwyd **baner genedlaethol Grenada** wrth iddi ddod yn wlad annibynnol oddi ar Brydain ar 7 Chwefror 1974. Mae'n genedl yn y Caribî. Dyluniwyd y faner gan Anthony C. George o Soubise ym mhlwyf Saint Andrew ar Grenada. Mae'r faner ddinesyg yr un peth, heblaw fod y cymuseredd ar raddfa 1:2 yn hytrach na 3:5. Mae faner forwrol wedi ei seilio ar yr White Ensign Brydeinig gyda'r faner genedlaethol yn y canton gan ymestyn fewn i'r groes.

## Symboliaeth
Mae'r chwe seren yn y ffrâm yn cynrychioli chwech plwyf ynys Grenada  gyda'r seren ganol wedi ei hamgylchynu gan ddisg goch yn cynrychioli Carriacou a Petite Martinique (dwy ynys ychydig i'r gogledd sy'n a weinyddir gan Grenada).

Y symbol a ddangosir wrth y mast yw clowsyn cneuen yr India, uun o brif gynnyrchion Grenada. Mae hefyd yn cynrychioli dolen i gyn-enw'r ynys "Isle of Spice".

Mae'r lliw coch yn y faner yn sefyll am ddewrder ac egni; aur am ddoethuneb a chynhesrwydd; a gwyr am y llysdyfiant ac amaethyddiaeth.

Flag of Grenada (1875–1903).svg|Baner Grenada (1875–1903)
Flag of Grenada (1903–1967).svg|Baner Grenada (1903–1967)
Flag of Grenada (1967–1974).svg|Baner Grenada (1967–1974)

Flag of the Governor of Grenada (1967–1974).svg|Baner Llywodraethwr Grenada (1967–1974)
Flag of the Governor-General of Grenada.svg|Baner Llywodraethwr Cyffredinol Grenada (1974–presennol)

## Dolenni
*Gwefan yn cynnwys baner Grenada
*Gwybodaeth am Faner Grenada
*Baner genedlaethol Grenada

## Cyfeiriadau
Categori:Gogledd America
Grenada
Alldafliad niwclear

[bawd|Arwydd lloches alldafliad ar adeilad yn [Dinas Efrog Newydd|Ninas Efrog Newydd.]]
**Alldafliad niwclear**, neu **alldafliad**, yw gwaddod y deunydd ymbelydrol sy'n cael ei daflu i'r uwch atmosffer yn dilyn ffrwydriad niwclear. Mae'r deunydd fel petae'n cael ei daflu allan o'r awyr yn dilyn y ffrwydriad a'r siocdon. Mae'n aml yn cyfeirio at y llwch ac ulw ymbelydrol sy'n cael ei greu pan mae arf niwclear yn ffrwydro. Mae maint a gwasgariad yr alldafliad yn dibynnu ar faint yr arf ac ar ba uchder mae'n cael ei danio.  Gall yr alldafliad gael ei gario gan gynnyrch cwmwl pyrocumulus a disgyn fel glaw du (glaw sydd wedi'i dduo gan yr huddygl gronynnau eraill).

Mae'r llwch ymbelydrol hwn, sydd fel arfer yn cynnwys   cynhyrchion ymhollti wedi'u cymysgu ag atomau cyfagos sydd wedi'u troi'r niwtron-weithredol o ganlyniad i datguddiad, yn fath hynod beryglus o halogiad ymbelydrol.

Ceir dau fath o alldafliad. Mae'r cyntaf yn ychydig o ddeunydd carsinogenig gyda hanner-oes hir. Mae'r ail, sy'n dibynnu ar uchder y taniad, yn faint enfawr o lwch a thywod ymbelydrol gyda hanner-oes byr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arfau niwclear
George Griffith

Clerigwr o Gymru oedd **George Griffith** (30 Medi 1601 – 28 Tachwedd 1666). 

## Cefndir
Ganwyd 1601 yn y Penrhyn, Llandegai yn fab i Anne Griffith a Robert Griffith. Aeth i Ysgol Westminster, ysgol fonedd yn Llundain, ac yn 1619 fe'i derbyniwyd yn Eglwys Crist, Rhydychen lle derbyniodd M.A. yn 1626 a D.D. yn 1635. O dan arweiniad John Owen, esgob Llanelwy, tad-yng-nghyfraith ei frawd William, roedd yn gaplan, canon, rheithor Y Drenewydd. Erbyn 1633 aeth yn rheithor i Lanymynech a Llandrinio. Yng nghonfocasiwn 1640 dywedir ei fod wedi pwysleisio'r angen o gael argraffiad newydd o'r Beibl Cymraeg.

## Ffynonellau
* J. E. Griffith, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (1914), 26;
* Calendar of State Papers, Domestic Series, 1636-7, 569;
* Llawysgrif Rawlinson yn Llyfrgell Bodlean, Rhydychen c. 261 (18) (reprint);
* Lambeth MS 997, i, 66;
* Llawysgrif Tanner cxlvi, 2, 3;
* Llawysgrifau Dolben 302/89, 114, 304b/31-2, 305/19-;
* Lambeth MS 639 (303);
* *Y Cymmrodor*, xxxviii (1927), 151-2, 168-9.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1601
Categori:Marwolaethau 1666
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Eglwys Crist, Rhydychen
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Categori:Esgobion Llanelwy
Categori:Pobl o Oes y Tuduriaid
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Prosiect Wicipobl
Categori:Prosiect Wici Môn
John Rice Jones

Barnwr o Fallwyd oedd **John Rice Jones** (11 Chwefror 1759 – 1 Chwefror 1824). Ei dad oedd John Jones. Priododd Eliza Jones. Roedd Jones yn arloeswr yng ngorllewin canol yr Amerig.

## Cefndir
Roedd John Jones yr hynaf allan o bedwar o blant. Yn ôl traddodiad teuluol aeth i Brifysgol Rhydychen, ond does neb wedi cadarnhau hyn. Priododd yn Ionawr 1781 i merch Richard a Mary Powell yn Aberhonddu.

## Ffynonellau
* Cylchgrawn Cymdeithas Hanes a Chofnodion Sir Feirionydd, ii, 1956, 249-59 a'r ffynonellau a nodir yno.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1824
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Pobl o Aberhonddu
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wicipobl
Categori:Prosiect Wici Môn
John Thomas, Lerpwl

Gwleidydd, gweinidog annibynnol a hanesydd oedd **John Thomas** (3 Chwefror 1821 – 14 Gorffennaf 1892). Roedd o'n un o'r pregethwyr blaenaf yng Nghymru ac roedd yn rhan fawr o'r mudiad i ddathlu dau-gamlwyddol merthyron 1662. 

Cafodd ei eni yng Nghaergybi i dad, Owen Thomas, o Landdeiniolen, Arfon, a mam, Mary, o Ynys Môn, yn frawd ieuangaf i Dr. Owen Thomas. Ar ôl ysbeidiadu dan addysg wahanol bersonau aeth i ysgol un Hugh Williams. Symudodd i Fangor yn 1827 oherwydd prinder gwaith ac roedd ar gael i'w tad fel lliniwr. Yna, ar ôl treulio amser hefo llawer o athrawon gwahanol, aeth i ysgol Hugh Williams.
Yn 1831 bu farw ei dad ac roedd rhaid iddo fynd i weithio, ac aeth i siop groser. Roedd ganddo un plentyn, Josiah Thomas.

## Ffynonellau
* H. B. Thomas and Rees, *Cofiant y Parchedig John Thomas, D.D., Liverpool* (Llundain 1898)
* *Gwaith John Thomas* (Llanuwchllyn, 1905)
* *Oxford Dictionary of National Biography*
* J. Vyrnwy Morgan, *Welsh Religious Leaders in the Victorian Era* (Llundain 1905)
* *Cymru* (O.M.E.), v
* *Y Geninen*, 1892, 1893, 1894, 1895
* *Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen ... from the earliest times to the present* (1908)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Categori:Pobl o Gaergybi
Griffith Davies

Mathemategwr ac actiwari o Gymru oedd **Griffith Davies** (5 Rhagfyr 1788 – 21 Mawrth 1855.  Roedd yn fab i Owen Dafydd a Mary Williams.

## Cefndir
Cafodd ei eni yn y Ty Croes, Llandwrog. Oherwydd yr amgylchiadau gwasgedig yn niwedd y 18g roedd rhaid iddo fynd i weithio yn gynnar, gyda ffermwyr i ddechrau, ac yn chwarel y Cilgwyn wedi hynny.
Ar ôl ennill tipyn o arian fe aeth am dymor i ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon. Yn 1809 aeth i Lundain i wella ei Saesneg a Mathemateg. Aeth ati wedyn i agor ysgol i ddysgu mathemateg ac pynciau eraill. Mi wnaeth ef cyhoeddi llyfr "A Key to Bonnycastle's Trigonometry". Mae yna tystiolaeth i awgrymu fod Telford wedi gwneud camgymeriadau wrth gynllunio Pont y Borth dros afon Menai a bod Griffith Davies wedi ailwneud llawer o'r cyfrifiadau.

Bu farw yn 1855 a claddwyd ef ar 27 Mawrth yng nghladdfa Abney Park, Llundain.
bawd|chwith|Cofeb Griffith Davies

## Ffynonellau
*Llsgrau. awdurol yng Ngholeg Bangor, a rhestrau plwyf Llandwrog;
*Ll. G. Chambers, ‘Griffith Davies (1788-1855) F.R.S. Actuary‘, Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1988;
*Transactions of the Royal Society for the Encouragement of Arts, Manufacture and Commerce, 38 (1820);
*Proceedings of the Royal Society. (1831);
*llyfrgell yr Inst. of Actuaries;
*papurau yn Ll. G. C., Coleg Bangor a swyddfa Guardian Royal Exchange Assurance, Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1780au
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Hugh Williams (Cadfan)

Argraffydd a newyddiadurwr o Gymru oedd **Hugh Williams** (1807 – 11 Gorffennaf 1870). Daeth yn enwog fel ysgrifennwr talentog ac amddiffynnydd yr Eglwys, ac roedd yn ysgrifennu o dan y ffugenw Cadfan.

## Bywyd
Cafodd ei eni ym Mryncrug, ger Tywyn, yn Sir Feirionnydd. Roedd o wedi gwneud prentisiaeth o dan yr argraffydd o Ddolgellau Richard Jones cyn dechrau argraffu a golygu papur Eglwys Loegr o'r enw Y Cymro yn Ionawr 1848. Trosglwyddodd perchenogaeth y papur i Mr. Shone yn 1849 ond parhaodd i olygu'r papur tan Hydref 1850. Ar ôl hyn, aeth Cadfan i Lundain. Roedd yn ffrind i John Jones (Talhaiarn) a William Jones (Gwrgant) ac roedd yn gweithredu fel ysgrifennydd i'r 'Cronfa Blwydd-dâl Talhaiarn’ yn ystod 1863 i 1865. Roedd o hefyd yn warden yr Eglwys Anglicanaidd Cymraeg yn Llundain am lawer o flynyddoedd. Yn 1870, roedd o wedi cael ei dewis fel golygydd cyntaf o bapur Eglwys Cymraeg, Y Dywysogaeth, a oedd yn cael ei chyhoeddi yn Rhyl.

Bu farw yn 1870.

## Ffynonellau
*Bye–Gones, relating to Wales and the Border Counties, 1897, 45, 64, a 162-3; 
*Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen... from the earliest times to the *present (1908); 
*T. M. Jones, Llenyddiaeth fy Ngwlad (1893), 20; 
*Yr Haul, 1870, 256; 
*Baner ac Amserau Cymru, 20 Gorffennaf 1870; 
*Cardiff Free Libraries: Catalogue of Printed Literature in the Welsh Department (1898), 517; 
*NLW MSS 4511, 9276 (431).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Rowland Williams (clerigwr)

Clerigwr o Gymru oedd **Rowland Williams** (bedyddiwyd 27 Mawrth 1779 – 28 Rhagfyr 1854). Ei rieni oedd Catherine Williams a Richard Williams. Priododd Jane Wynne Williams. Roedd ganddo ddau o blant - Emily Pryce a Rowland Williams.

## Cefndir
Cafodd Rowland Williams ei addysg mewn ysgol a gynhelid yn eglwys Mallwyd, Wedyn yn Metws-yn-Rhos gyda Peter Williams, ficer y plwyf, ac yna yn ysgol Rhuthun. Ymaelododd yng Ngholeg yr Iesu, Prifysgol Rhydychen ar 24 Mai 1798, a graddio gyda B.A. yn 1802 ac M.A. yn 1805. Priododd Jane Wynne Jones o Dre-iorwerth, ger Bodedern yn sir Fôn, a bu iddynt dri mab a phum merch. Un o'i feibion oedd Rowland Williams (1817 - 1870).

## Ffynonellau
* A. O. Evans, A Chapter in the History of the Welsh Book of Common Prayer; or, the letters which were written preparatory to the revised edition of 1841. Annotated, with biographical sketches (Bangor 1922);
* H. B. Thomas, A History of the Diocese of St. Asaph;
* Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru (1870);
*R. Williams, Montgomeryshire Worthies (1894)
* Foster, Alumni Oxonienses.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Rhuthun
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Prosiect Wicipobl
Categori:Prosiect Wici Môn
William Williams o'r Wern

Gweinidog gyda'r Annibynwyr oedd **William Williams** (bedyddiwyd 18 Tachwedd 1781 – 17 Mawrth 1840). Roedd yn fab i William Probert.

## Cefndir
Fe'i magwyd yn Sir Feirionydd. Roedd William yn un o saith o blant. Dechreuodd bregethu cyn bod yn 19 oed. Aeth i ysgol Aberhafesb.

## Ffynonellau
*‘Gwilym Hiraethog,’ Rhyddweithiau Hiraethog sef, casgliad o weithiau llenyddol;
*D. S. Jones, Cofiant darluniadol y Parchedig William Williams, o'r Wern yn cynnwys pregethau a sylwadau o'i eiddo (Dolgellau 1894);
*Owen Thomas, Cofiant y Parchedig John Jones, Talysarn (Efrog Newydd Efrog Newydd, 1868), 954-63, 447, 516;
*Oxford Dictionary of National Biography;
*Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru, iv, 15-24;
*Album Aberhonddu … o'r flwyddyn 1755 hyd 1880 (1898), 48-50;
*D. Davies, Echoes from the Welsh Hills, or, Reminiscences of the preachers and people of Wales (Llundain 1883).

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru
Categori:Prosiect Wicipobl
Parc Gwledig Talkin Tarn

Mae **Parc Gwledig Talkin Tarn** yn barc gwledig, 9 milltir i’r dwyrain o Gaerliwelydd a 2 milltir i’r de o Brampton. Mae’n cynnwys Talkin Tarn, sydd yn llyn 65 acer ynghanol 120 acer o dir fferm a choestir. Perchnogion y parc yw Cyngor Dinas Caerliwelydd.

Caniateir hwylio, rhwyfo a physgota ac mae cychod a beiciau mynydd ar log. Mae maes carafannau a phebyll ac ystafell te. Mae llwybr 1.3 milltir o hyd o gwmpas y tarn, addas i gadeiriau olwyn. Defnyddir y tarn gan Glwb Hwylio Brampton a Chlwb Rhwyfo Amatur Talkin Tarn

## Cyfeiriadau
## Oriel

Talkin06LB.jpg
Talkin08LB.jpg
Talkin02LB.jpg
Talkin05LB.jpg
Talkin07LB.jpg

Categori:Cumberland (awdurdod unedol)
Categori:Llynnoedd Cumbria
Categori:Parciau gwledig Lloegr
William Cadwaladr Davies

Addysgwr o Fangor, Gwynedd oedd **William Cadwaladr Davies** (2 Mai 1849 – 25 Tachwedd 1905). Cymerodd ran weithredol yn y sefydliad o'r 'North Wales Scholarship Association', a gychwynwyd gan Syr Hugh Owen yn 1879. Roedd hefyd yn rhan o'r mudiad a arweiniodd at agoriad Coleg Prifathrofaol Gogledd Cymru.

## Cefndir
Cafodd ei eni ym Mangor, yn fab i William Davies, clerc ac yn nai i John Davies ('Gwyneddon'). Aeth i ysgol elfennol Garth ym Mangor, cyn mynd i weithio yn swyddfa'r North Wales Chronicle. Yn 20 oed, daeth yn olygydd Cronicl Cymru, yn dilyn ei ewythr. Pan ddaeth hyn i ben yn 1872, dechreuodd Davies gynrychioli'r Cronicl yn Llandudno.

## Ffynonellau
**North Wales Chronicle*, 1 Tachwedd 1905

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Dadansoddi data

Mae **dadansoddi data** yn broses o archwilio, glanhau, trawsnewid a modelu data gyda'r nod o ddarganfod gwybodaeth ddefnyddiol, dod i gasgliadau, a chefnogi'r broses o wneud penderfyniadau. Mae gan ddadansoddi data sawl agwedd a thechnegau amrywiol o dan amrywiaeth o enwau. Caiff ei ddefnyddio mewn gwahanol feysydd busnes, gan gynnwys gwyddoniaeth a gwyddorau cymdeithasol, lle mae dadansoddi data'n chwarae rhan allweddol gan droi'r broses o wneud penderfyniadau yn broses mwy gwyddonol.

Ystyrir technegau cloddio data yn rhan anhepgor o ddadansoddi data sy'n canolbwyntio ar fodelu a darganfod gwybodaeth ar gyfer rhagfynegi yn hytrach nag yn ddisgrifiadol yn unig. O fewn cymhwyso ystadegau, gellir rhannu dadansoddi data yn ystadegaeth ddisgrifiol, ymchwilio'r data (EDA, neu *exploratory data analysis*) a chadarnhau'r ymchwil hwnnw (CDA, neu *confirmatory data analysis*). Y gwahaniaeth pennaf rhwng EDA a CDA yw fod y naill yn canolbwytio ar ddarganfod nodweddion newydd a bod y llall (CDA) yn canolbwytio ar gadarnhau (neu beidio) damcaniaethau cyfoes.

Mae dadansoddiadau rhagfynegol yn canolbwyntio ar gymhwyso modelau ystadegol ar gyfer rhagfynegi neu ddosbarthu rhagfynegol, tra bod 'dadansoddi testun' yn defnyddio technegau ystadegol, ieithyddol a strwythurol i dynnu a dosbarthu gwybodaeth. Mae'r rhain yn fathau gwahanol o ddadansoddi data.

## Ystadegaeth gasgliadol
Ystadegaeth gasgliadol yw'r broses o ddefnyddio dadansoddi data i ddidynnu priodweddau sy'n sail i ddosbarthiad, o fewn tebygolrwydd. Mae'n cyfeirio at boblogaeth yng nghyd-destun dadansoddi'r ystadegau; er enghraifft, trwy brofi damcaniaethau a chanfod amcangyfrifon. Gellir cyferbynnu ystadegau gasgliadol ag ystadegaeth ddisgrifiol, sydd yn ymwneud yn unig â phriodweddau'r data dan sylw, ac nid yw'n gorffwys ar rwyfau'r rhagdybiaeth bod y data'n dod o boblogaeth fwy.

## Gweler hefyd 
* Wicidata

## Cyfeiriadau
Categori:Dadansoddi data
Categori:Damcaniaeth systemau
Categori:Dulliau gwyddonol
Ellis Owen Ellis

Arlunydd a oedd yn gweithio yn y meysydd celf a phensaernïaeth oedd **Ellis Owen Ellis** (1813 – 17 Mai 1861). Arddangoswyd rhai o'i weithiau mewn orielau yn Llundain; efallai mai ei waith mwyaf adnabyddus yw *The Battle of Rhuddlan Marsh*, *Caradog before Caesar in Rome* a *The Fall of Llywelyn, the last Prince of Wales*.

## Cefndir
Ganwyd Ellis ym mhlwyf Abererch, Sir Gaernarfon. Roedd ei fam yn ferch i John Roberts ('Siôn Lleyn') ac roedd hefyd yn perthyn i John Thomas (Siôn Wyn o Eifion). Cafodd brentisiaeth fel saer coed ond roedd o mor dalentog roedd Syr Robert Williames Vaughan wedi trefnu iddo gyfarfod Syr Martin Archer Shee, paentiwr, ac fe'i cyflwynwyd gan Shee i arlunwyr eraill yn Llundain, lle aeth Ellis yn 1834 i astudio ac i baentio.

## Ffynonellau
*NLW MSS1804, 1889, 9256; 
*Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen... from the earliest times to the *present (1908); 
*Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru (1870); 
*J. Jones (‘Myrddin Fardd’), Enwogion Sir Gaernarfon (1922)

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1861

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Garfield Owen

Chwaraewr rygbi o Gymru oedd **Garfield David Owen** (20 Mawrth 1932 – Ionawr 2019).
Fe'i ganwyd yn Llanharan. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Ramadeg y Bont-faen.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2019
Thomas Wynford Rees

Is-gadfridog o Gaergybi oedd **Thomas Wynford Rees** (llysenw: **Dagger**) (12 Ionawr 1898 – 15 Hydref 1959). Ei dad oedd T.M. Rees.

## Cefndir
Priododd yn 1926 â Rosalie, merch hynaf Syr Charles Innes a bu iddynt un mab (Peter Rees, A.S. (C) Dover), ac un ferch. Cydnabyddid ef yn un o filwyr dewraf Cymru yn ystod a rhwng y ddau ryfel byd.

## Ffynonellau
* *Who was who?*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1959

Categori:Prosiect Wicipobl
Categori:Prosiect Wici Môn
Cynghrair Hoci Cenedlaethol

[bawd|300px|Y [Los Angeles Kings yn erbyn y Calgary Flames Daymond Langkow, 21 Rhagfyr 2005.]]
Mae'r **Gynghrair Hoci Cenedlaethol** (; ***NHL***; , ) yn gynghrair hoci iâ proffesiynol yng Ngogledd America sydd ar hyn o bryd hyn cynnwys 31 o dimau: 24 yn yr Unol Daleithiau a 7 yng Nghanada. Mae'r NHL yn cael ei hystyried fel y prif gynghrair hoci iâ proffesiynol yn y byd, ax yn un o'r prif gynghreiriau chwaraeon proffesiynol yn yr Unol Daleithiau a Chanada.  Cwpan Stanley, y tlws chwaraeon proffesiynol hynaf yng Ngogledd America, yn cael ei wobrwyo yn flynyddol i bencampwyr y gynghrair ar ddiwedd pob tymor.

Cafodd y National Hockey League ei threfnu ar Tachwedd 26, 1917, yn y Windsor Hotel yn Montreal yn dilyn atal holl weithredoedd ei rhagflaenydd, y National Hockey Association (NHA), a sefydlwyd yn 1909 yn Renfrew, Ontario. Cymerodd yr NHL le'r NHA ar unwaith fel un o'r cynghreiriau oedd yn cystadlu am Gwpan Stanley mewn cystadleuaeth rhyng-gynghreiriol cyn i gyfuno a chau nifer o gynghreiriau adael yr NHL fel yr unig gynghrair oedd yn cystadlu am y Cwpan yn 1926.

Pan sefydlwyd yr NHL, roedd gan y gynghrair bedwar tîm—pob un yng Nghanada, a hynny roddodd y "National" yn yr enw. Estynnwyd y gynghrair i'r Unol Daleithiau yn 1924, pan ymunodd y Boston Bruins, ac mae wedi cynnwys timau o'r Unol Daleithiau a Chanada ers hynny. Chwe thîm yn unig oedd yn y gynghrair rhwng 1942 a 1967, a galwyd hwy gyda'i gilydd yn y 'Chwe Gwreiddiol' ("Original Six"). Ychwanegodd y NHL chwe thîm newydd i ddyblu ei maint yn 1967. Cynyddodd eto i 18 o dimau erbyn 1974 a 21 tîm yn 1979. Rhwng 1991 a 2000, estynnodd yr NHL eto i 30 o dimau. Ychwanegwyd y 31ain tîm yn 2017 ac bydd yn ymestyn i 32 yn 2021.

Mae pencadlys y gynghrair wedi bod yn Ninas Efrog Newydd ers 1989 pan symudwyd y brif swyddfa yno o Montreal.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pages with unreviewed translations
Categori:Hoci iâ
Categori:Hoci iâ yng Nghanada
Baner Guadeloupe

alt=Locally used unofficial flag of Guadeloupe|bawd|Y faner answyddogol lleol
bawd|Baner Ffrainc - unig faner swyddogol Guadeloupe
Mae Guadeloupe, yn rhanbarth a *département* dramor o Ffrainc sydd wedi ei lleoli yn y Caribî. O'r herwydd, nid oes ganddi faner swyddogol ryngwladol ac, yn hytrach, y tricoloure, baner Ffrainc yw ei baner swyddogol. Serch hynny, defnyddir logo'r rhanbarth ar lain wen fel baner i'r ynys yn yr yn modd ag y gwneir gyda baner Mayotte a Réunion - er, nad yw'r rhain, o ran rheolau baneryddiaeth yn faneri. Mae'r logo yma yn dangos haul ac aderyn diraethol ar sgwâr werdd a las gyda'r arysgrifiad, *REGION GUADELOUPE* mewn melyn - a gyda hynny yn torri Rheol Tintur Humphrey Lhuyd o beidio rhoi "metal ar fetal".

## Baneri eraill
Defnyddir baner answyddogol, sydd wedi ei seilio ar arfbais prifddinas Guadeloupe, Basse-Terre sef llain ddu neu goch gydag haul felen heraldaidd (tebyg i 'haul Mai' ar faner yr Ariannin a baner Wrwgwái a choesyn siwgwr werdd a streipen las gyda'r blodyn fleurs-de-lis (sy'n symbol Ffrancoffôn) ar y brig.

### Baneri Annibyniaethol
Defnyddiwyd baneri annibyniaethol oedd yn hepgor y cyswllt symbolaidd â Ffrainc mgis y fleur-de-lis gan fudiadau cenedlaetholaidd *Front de Libération Nationale de la Guadeloupe* (FLNG) a'r *Groupement des Organizations Nationalistes Guadeloupéennes* (GONG). Roedd y mudiadau yma'n defnyddio baner wedi ei seilio ar faner Ciwba (fel mae baner annibyniaethol Catalwnia).

Mae mudiadau pro-annibyniaeth arall ''l'Union populaire pour la libération de la Guadeloupe'' yn arddel baner genedlaethol debyg i faner Swrinam, y cyn-drefedigaeth i'r Iseldiroedd yn Ne America. Mae i'r faner yr un lliwiau ond bod cymuseredd y streipiau'n wahanol a'r seren aur yn maner Guadeloupe yn agos i'r mast (hoist) tra bod un Swrinam yng nghanol y faner.

## Oriel

Unofficial flag of Guadeloupe (local).svg|bawd|Baner lleol answyddogol
FLNG.svg|Baner yr FLNG/GONG tebyg i faner Ciwba a'r un lliwiau â baner Abkhazia
Flag of Guadeloupe (UPLG).svg|bawd|Baner annibyniaethol cefnogwyr yr UPLG
Flag of Suriname.svg|bawd|Baner Swrinam - hawdd i'w ddrysu
ThumbnailServer2.jpg|bawd|Baner Guadeloupe (hanes aneglur)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Baner Guadeloupe ar wefan Flags of the World
*Erthygl ar reolaeth Drefedigaethol Ffrainc

Gwadelwp
Categori:Diwylliant Guadeloupe
Grisial

[bawd|Grisialau o [Pyrit haearn|byrit haearn ar garreg o glai o Sbaen. Maint y crisial mwyaf: 31 mm o hyd a 512 g.]]

Deunydd soled lle mae'r atomau a'r moleciwlau wedi'u gosod mewn haenau trefnus i greu strwythur microsgopig yw **grisial** neu **crisial** (enw gwrywaidd). Mae'r haenau hyn wedi'u cyplysu i ffurfio dellt sy'n ymestyn i bob cyfeiriad. Gellir adnabod math unigol o risial yn aml oherwydd ei siâp geometrig e.e. diamwnt, halen neu bluen eira. Gelwir yr astudiaeth o grisialau, y mathau a'u ffurfiad, yn **grisialeg**.

Daw'r gair *grisial* o'r Hen Roeg  (), sef "rhew". Fe'i ceir yng ngwaith Guto'r Glyn a Lewis Glyn Cothi (*Grwowndwal a grisial holl gred*) yn y 15g.

Ceir amrywiaeth eang o grisialau, gan gynnwys y cewri uchod (diamwnt, halen), ond mae'r rhan fwyaf o grisialau anorganaidd yn glwstwr o grisialau (sef 'amlgrisial'), yn hytrach nag yn un grisial mawr e.e. llawer o greigiau, metalau a rhew. Ceir trydydd grŵp o solidau sef y rhai di-ffurf, amorffaidd, lle nad oes gan yr atomau unrhyw ffurf bendant e.e. gwydr, cwyr a sawl math o blastig.

Ar wahân i'r byd gwyddonol, defnyddir grisialau mewn meddygaeth amgen a defodau crefyddol, e.e. therapi grisial, a gyda gleiniau (sef crisialau i'w gwisgo ac i addurno), mewn swynion o fewn credoau fel Wica.

## Cyfeiriadau
## Oriel 

File:Insulincrystals.jpg|Grisialau o inswlin
File:Hoar frost macro2.jpg|Barrug: math arbennig o risial rhew
File:Gallium1 640x480.jpg|Galiwm, metal sy'n ffurfio grisialau yn eitha hawdd
File:Apatite-Rhodochrosite-Fluorite-169799.jpg|Grisial o apatite (blaen a chanol) ar  rhodochroit rhomb (coch), ciwbiau o fflworit (piws), cwarts a chiwbiau llwch o byrit (melynfrown)
File:Monokristalines Silizium für die Waferherstellung.jpg|Silicon
File:Bornite-Chalcopyrite-Pyrite-180794.jpg|Grisial o galcopyrit, gyda haen o fornit drosto; maint: 1.5&nbsp;cm

Categori:Grisialau
Aerobic

bawd|Band Aerobic - Tesni Owen Hughes, Glyn Porter, Megan Wyn a Cameron Griffith

Grŵp amgen yw **Aerobic**. Sefydlwyd y band yn Ynys Môn a Chaernarfon yng Ngorffennaf 2018.

Mae Aerobic yn bwriadu cyhoeddi cerddoriaeth hefo help sefydliad di elw Bocsŵn yn Ynys Môn mis Chwefror 2019.

Recordwyd eu sengl cyntaf yn Stiwdio Drwm,Llanllyfni. Cafodd y gân ei recordio gan Osian Huw Williams, Candelas.

Diweddarach yn mis Ebrill, mi wnaeth y band ryddhau sengl o'r enw Pen yn y Gwynt. Mae'r sengl wedi bod ar y radio llawer o weithiau ond mae'n bosib gwrando arni ar y platfform cerddoriaeth SoundCloud.

Mae'r band wedi gigio mewn wahanol gŵyliau ar hyd Cymru e.e Gŵyl Cefni (Llangefni), Gŵyl Grai (Caerdydd) ac yn gobeithio gigio mewn amryw o lefydd ar draws y wlad dros Haf 2019.

## Aelodau
*Megan Wyn (llais), 
*Tesni Owen Hughes (gitâr)
*Cameron Jake Wyn Griffith (gitâr fâs).
*Glyn Porter (drymiau)

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 2018
Categori:Prosiect Wici Môn
Alexandria Ocasio-Cortez

Mae **Alexandria Ocasio-Cortez** (ganwyd 13 Hydref 1989) yn wleidydd ac ymgyrchydd o'r Unol Daleithiau. Mae hi hefyd yn adnabyddus dan yr enw **AOC**.

Mae hi'n aelod o'r Blaid Ddemocrataidd, ac wedi cynrychioli ardal gyngresol 14eg dinas Efrog Newydd ers 3 Ionawr 2019. Mae'r ardal yn cynnwys y darn dwyreiniol o'r Bronx a darnau o Queens yn ninas Efrog Newydd.

Mae hi'n aelod o fudiad Sosialwyr Democrataidd America.

Hi yw'r ddynes ifancaf i fod yn aelod o Gyngres yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Brian Stowell

Roedd **Thomas Brian Stowell** (6 Medi 1936 – 18 Ionawr 2019 ) yn bersonoliaeth radio, ieithydd, ffisegydd ac awdur o Ynys Manaw. Roedd yn gyn *Yn Lhaihder* (Darllenydd) y Tynwald, Senedd Ynys Manaw.  Ystyrir ef yn un o'r bobl blaenaf yn yr ymgyrch dros adfywiad yr iaith Manaweg.

## Cefndir 
Ganwyd Stowell yn Douglas ym 1936. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Douglas a Phrifysgol Lerpwl, lle dderbyniodd gradd mewn ffiseg niwclear.

Yn ei arddegau darllenodd traethawd gan Douglas Faragher a oedd yn gofidio bod y Fanaweg yn cael ei hanwybyddu. Penderfynodd rhoi gais ar ddysgu'r iaith a mynychodd ysgol nos, lle mae ef oedd yr unig ddisgybl. Bu'n cynorthwyo Faragher i recordio'r ychydig o siaradwyr cynhenid a oedd dal yn fyw. Wrth wneud y recordiadau daeth yn rhugl yn yr iaith lafar.

## Gyrfa 
Wedi ymadael a'r brifysgol arhosodd ar lannau Merswy i weithio fel darlithydd ffiseg ac i ennill doethuriaeth mewn ffiseg gymhwysol. Yn ystod y cyfnod hwn bu'n ymweld ag Ynys Manaw yn rheolaidd ac yn parhau i hyrwyddo'r iaith. Ym 1979 cafodd gais gan weinidog addysg y Tynwald i baratoi cwrs dysgu Manaweg. Dychwelodd i Ynys Manaw ym 1991 wedi iddo gael ei benodi yn ddeiliad cyntaf swydd Swyddog yr Iaith Manaweg yn yr Adran Addysg. Bu'n gyfrifol am gyflwyno'r Fanaweg i ysgolion yr ynys. Bu'r galw am rywfaint o addysg Manaweg yn ysgubol gyda thua 40% o ddisgyblion ysgolion cynradd a 10% o ddisgyblion uwchradd yn derbyn gwersi.

Yn 2008 anrhydeddwyd Dr Stowell gyda gwobr *Reih Bleeaney Vanannan* (Dewis y Flwyddyn Manaw), prif anrhydedd ddiwylliannol yr ynys am gyfraniadau eithriadol i ddiwylliant Manaw. Yn 2010 enillodd *Anrhydedd y Tynwald*, prif anrhydedd ddinesig yr ynys.

## Cyhoeddiadau 
* 1968: *Gaelg Trooid Jallooghyn*
* 1973: *Chronicle of The Kings of Mann and The Isles / Recortys Reeaghyn Vannin as ny hEllanyn* gyda George Broderick
* 1974: *Bunneydys: A Course in Spoken Manx* (wedi ei selio ar *Buntús Cainte*)
* 1986: *Abbyr Shen*
* 1990: *Contoyrtyssyn Ealish ayns Çheer ny Yindyssyn*
* 1996: *Bun-Choorse Gaelgagh*
* 1996: *A Short History of the Manx Language*
* 1998: *Y Coorse Mooar*
* 2005: *Dunveryssyn yn Tooder-Folley*
* 2006: *Ealish ayns Çheer ny Yindyssyn*
* 2010: *Contoyrtyssyn Ealish ayns Çheer ny Yindyssyn*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Manaweg
Categori:Pobl o Ynys Manaw
Amlosgiad

**Amlosgiad** yw hylosgiad, anweddiad, ac ocsidiad corff marw nes ei fod yn gyfansoddion cemegol sylfaenol, fel nwyon, llwch a darnau mwynol sy'n ymddangos fel asgwrn sych. Gall amlosgi gael ei gynnal fel angladd neu ddefod yn dilyn angladd fel dewis amgen i gladdedigaeth y corff mewn arch. Gall gweddillion amlogiad (sydd hefyd yn cael eu galw'n "llwch"), gael eu claddu mewn safleoedd coffa neu fynwentydd, neu gallant gael eu cadw gan berthnasau neu wasgaru mewn gwahanol ffyrdd.

Mewn nifer o wledydd, mae amlosgiad fel arfer yn digwydd mewn amlosgfa. Yn Isgyfandir India, yn arbennig yn India a Nepal, mae dulliau eraill, fel amlosgiad awyr agored, yn cael ei ffafrio.

Mae amlosgiad yn dyddio yn ôl i o leiaf 42,000 o flynyddoedd yn y cofnod archeolegol, gyda'r Fenyw Mungo, gweddillion corff a oedd wedi'i amlosgi yn rhannol a'i ddarganfod yn Llyn Mungo, Awstralia.

[bawd|chwith|[William Price (meddyg)|William Price, a gyfrannodd at gyfreithloni amlosgiad a chafodd ei amlosgi ei hun yn dilyn ei farwolaeth yn 1893.]]
Ceir enghreifftiau o amlosgi mewn nifer o ddiwylliannau o amgylch y byd yn y cyfnod cynhanesyddol ac yn yr hen fyd. Rhoddodd Cristnogaeth ddiwedd ar amlosgi mewn nifer o fannau, trwy ddylanwad Iddewiaeth a'r gred yn atgyfodiad y corff ac yn dilyn esiampl claddedigaeth Iesu. Mae anthropolegwyr wedi gallu olrhain lledaeniad Cristnogaeth yn Ewrop trwy ymddangosiad mynwentydd. Erbyn y 5g, roedd yr arfer o losgi cyrff y meirw bron â diflannu o Ewrop.

Y cyntaf i hyrwyddo amlosgiad yn y cyfnod modern oedd y meddyg Syr Thomas Browne yn 1658. Honoretta Brooks Pratt oedd y person cyntaf ar gofnod i gael ei hamlosgi yn Ewrop yn y cyfnod modern. Bu farw 26 Medi 1769 a'i hamlosgi (yn anghyfreithlon) yn y gladdfa ar Sgwâr Hanover yn Llundain.

Ar 13 Ionawr 1874, daeth pobl a oedd yn gefnogol i amlosgiad ynghyd yng nghartref Sir Henry Thompson yn Llunain i ffurfio'r *Cremation Society of Great Britain*. Yn eu plith, roedd Anthony Trollope, John Everett Millais, George du Maurier, Thomas Spencer Wells, John Tenniel a Shirley Brooks,

Cafodd amlosgi ei gyfreithloni yn sgil gweithgareddau'r Cymro William Price. Penderfynodd amlosgi corff ei blentyn cyntaf pan y bu farw yn 1884. Cafodd ei arestio gan yr heddlu am waredu corff yn anghyfreithlon. Llwyddodd Price i ennill y ddadl yn ei achos llys trwy nodi nad oedd y gyfraith yn datgan bod amlosgi yn gyfreithlon nac yn anghyfreithlon. Gosododd yr achos gynsail a arweiniodd, mewn cyfuniad â gweithgareddau'r Cremation Society of Great Britain, at Ddeddf Amlosgi 1902. Roedd y Ddeddf yn gosod gofynion gweithdrefnol cyn y gellid amlosgi, a'i gyfyngu i fannau awdurdodedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tân
Baner Wrwgwái

bawd|200px|Baner Uruguay
200px|bawd|Baner Wrwgwái yn cyhwfan
Mae **baner Wrwgwái** (Sbaeneg: *Bandera de Uruguay* neu *Pabellón Nacional*) yn un o symbolau cenedlaethol gwlad Wrwgwái yn Ne America. Fe'i mabwysiadwyd gan gyfreithiau 16 Rhagfyr 1828 a 12 Gorffennaf 1830, ar ôl y cyfarfodydd a gynhaliwyd yn Villa Guadalupe.

Lliwiau'r faner, fel un Ariannin gyfagos yw gwyn a glas, gyda Haul Mai lliw aur ar gefndir gwyn yn y canton. Cyfrannau y faner yw 3 i 2 ac mae'r gofod sy'n cynnwys yr haul yn cynnwys darlun yn y rhan uwch, yn agos at y mast, sy'n cyrraedd hyd at y chweched stribed, yn unigryw, glas. Mae'r stribed cyntaf a'r olaf yn wyn. Mae darlun yr haul yn cynnwys cylch radiant, gydag wyneb, a diamedr o 11/15 o'r blwch gwyn.

Ysbrydolwyd faner Uruguay gan faner Unol Daleithiau America - lle mae'r tri band ar ddeg yn cynrychioli'r treigladau cyntaf ar ddeg - ac o'r Ariannin, pam mae'r naw darn llorweddol y maent yn eu dosbarthu ar y maes yn cynrychioli naw adran gyntaf y wlad. Mae Haul Mai (Sol de Mayo) yn meddu ar y gornel, sef symbol sy'n hanesyddol yn cyfeirio at annibyniaeth mewn perthynas â Sbaen Virreinato del Río de la Plata. Yn olaf, fel sy'n gyffredin â rhai baneri o wladwriaethau annibynnol, mae cysylltiad â'r metropolis yr oeddent yn rhan ohoni; Yn yr achos hwn, mae Haul Mai hefyd yn cyfeirio at Dalaith Unedig Afon yr Arian. Mabwysiadwyd y faner yn ar 16 Rhagfyr 1828, ac roedd gan y fersiwn wreiddiol 19 streipen arni nes 11 Gorffennaf 1830 pan gorchmynodd gyfraith newydd leihau nifer y streipiau i nawr. Dyluniwyd y faner gan Joaquín Suárez. Mae'r tair faner yn cael eu codi ar y cyd weithiau gan wyliau cenedlaethol, ac maent yn parhau i gyd-fynd trwy gydol y dydd. Yn yr ysgolion a'r sefydliadau, yn breifat ac yn gyhoeddus, dewisir y tri myfyriwr gyda'r perfformiad academaidd gorau a dynodir baner i bob un: y *National*, the *Bandera Artigas* (José Gervasio Artigas, yw arwr cenedlaethol y wlad), ac un y *Trenta-Tres Orientales*.
File:UruguayOribe.png|Baner yr Estat Oriental ddefnyddiwyd gan Blaid *Nacional* hyd at 1850
File:Flag of Uruguay (Rivera).svg|Baner Plaid y *Colorado* o adeg y Rhyfel Cartref "Grand Guerra" 

## Oriel o'r Faner yn Cyhwfan

File:Bandera Gigante Uruguay.jpg|Y faner yn Estadio Centenario hanesyddol Montevideo.
File:Bandera Uruguay.jpg|Y faner yn Estadio Centenario
File:Banderas y Monumento Artigas en la Plaza Independencia - panoramio.jpg|Y tair baner swyddogol ar Sgwâr Annibyniaeth
File:Palacio Legislativo Flameantes Banderas 2.JPG|Y faner yn y senedd-dy, y Palacio Legislativo
File:Uruguay flag from 1924 Olympics.jpg|Y faner hanesyddol o Gemau Olympaidd yr Haf 1924

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Baner yr Ariannin ar wefan Flags of the World

Wrwgwái
Categori:Wrwgwái
Taenlen

bawd|310px|Taenlen LibreOffice Calc, sydd ar gael yn Gymraeg; 2019.
bawd|310px|VisiCalc ar gyfrifiadur Apple II yn 1979.

Rhaglen gyfrifiadurol sy' gymorth i storio a rhoi trefn ar ddata yw **taenlen** (Saesneg: *Spreadsheet*); gwnâ hynny ar ffurf tabl. Datblygodd taenlenni o ffurf bapur, analog, a ddefnyddiwyd mewn cyfrifeg (*accountancy*) ers y 1970au.

Mae'r rhaglen yn gweithio drwy archwilio data a fewnbynnir i gelloedd y daenlen; gall y wybodaeth ym mhob cell fod ar ffurf testun, rhif neu ganlyniad i fformiwla sy'n cyfrifo gwerthoedd yn otomatig. Gall y fformiwlâu hyn gymryd gwybodaeth o gelloedd eraill (neu daenlenni eraill) cyn trin a thrafod y wybodaeth o fewn y fformiwla, a'i allbynmu mewn cell arall.

Ar wahân i fedru cyflawni swyddogaethau rhifyddeg sylfaenol a ffwythiannau mathemategol, mae taenlenni modern hefyd yn darparu is-raglenni sy'n unedau ffwythiannol parod ar gyfer cynorthwyo gweithgaredd sy'n ymwneud ag arian ac ystadegau. Ceir mynegiant amodol hefyd yn ogystal â ffwythiannau sy'n trosi testun, rhif a hyd yn oed lluniau neu graffeg e.e. "Os yw'r tymheredd (y rhif yng nghell A14) yn uwch na 21, yna rhodder y testun "Diffodd" yng nghell A32."

LANPAR, a ddyfeisiwyd yn 1969, oedd y daenlen gyntaf i weld golau dydd, ac fe'i gweithiwyd oddi fewn i gyfrifiaduron enfawr *mainframe*. Y daenlen gyntaf ar y microgyfrifiadur (neu'r 'cyfrifiadur personol') oedd  VisiCalc, a fu'n allweddol i boblogeiddio'r Apple II.  Ar y system weithredol DOS, Lotus 1-2-3 oedd y mwyaf poblogaidd yn y 1980au. Yna, tua 1995, daeth Excel yn fwy poblogaidd na Lotus, gan iddo fod yn rhan o'r pecyn 'Office' gan Microsoft, ac o fewn ychydig o flynyddoedd roedd y rhaglen daenlenni mwyaf poblogaidd, drwy'r byd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfrifiadureg ddamcaniaethol
Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Meddalwedd
Categori:Offer mathemategol
Baner Barbados

bawd|Flag of Barbados
Mabwysiadwyd **baner genedlaethol Barbados** ar 30 Tachwedd 1966, sef, diwrnod annibyniaeth gyntaf y genedl yma sydd yn y Caribî. Codwyd y faner gan y  Lefftenant Hartley Dottin o Gatrawd Barbados. Cymuseredd y faner yw 3:2.

## Dyluniad
Mae'r faner yn faner triband fertical gyda dau fand o liw dulas ar y naill ochr a band lliw aur yn y canol. Gosodir tridant (picell triphen) ddu, a elwir fel rheol yn 'broken trident', yng nghanol y band aur. Mae'r defnydd o liw a gwrthgyferbyniad lliw yn enghraifft dda o faner sy'n dilyn Rheol Tintur a luniwyd gan Humphrey Lhuyd yn y 16g.

## Symboliaeth
bawd|Baner Barbados ar ffurf map o'r ynys
Mae'r bandiau glas golau yn sefyll am y môr a'r awyr las a'r band aur yn sefyll am y tywod aur. Mae arwyddocâd hefyd i'r ffaith nad oes gwialenffon i'r tridant hefyd. Mae'n deillio o fathodyn trefedigaethol Barbados lle roedd tridant y duw Groegaidd Poseidon yn cael ei ddal gan ddelwedd Britannia. Mae'r rhan waelod sydd ar goll yn cyfleu toriad symbolaidd y genedl oddi ar fod yn drefedigaeth i Brydain. Mae tri phig y tridant yn cynrychioli tair egwyddor democratiaeth, sef:

: Llywodraeth y bobl
: Llywodraeth i'r bobl
: Llywodraeth gan y bobl

Cynllunwyd y faner gan Grantley W. Prescod a dewiswyd hi mewn cystadleuaeth agored a drefnwyd gan Lywodraeth Barbados. Derbyniwyd dros fil o ymgeisyddion yn y gystadleuaeth.

## Gwybodaeth Dechnegol
Côd liwiau swyddogol cydnabyddiedig y 'British Colour Council':
Dulas — BCC 148; Aur — BS O/002.

File:Naval Ensign of Barbados.svg|Baner forwrol 'White Ensign' Barbados
File:Flag of the Governor-General of Barbados.svg|Ystondard (Is-Frenhinol) Rhaglaw Cyffredinol Barbados
File:Royal Standard of Barbados.svg|Ystondard Frenhinol Barbados

## Baneri Hanesyddol
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwybodaeth ac Etiquette chwifio a phlygu baner Barbados 

Categori:Barbados
Gogledd America
Griffith Ellis

Gweinidog yr Efengyl o Gymru oedd **Griffith Ellis** (24 Medi 1844 – 14 Gorffennaf 1913).

## Cefndir
Ganwyd yng Nghorris. Aeth i'r coleg yn Bala yn 1865-1869, ar ddiwedd ei gwrs roedd yn athro cynorthwyol yno o 1870-1871. Yna aeth i Goleg Balliol Rhydychen, a graddio yn 1876 gyda anrhydedd yn y clasuron. Aeth i weithio fel gweinidog a bu'n aelod o bwyllgor gweithio y genhadaeth dramor am 30 mlynedd. Yn 1911 ymneilltuodd o'r weinidogaeth, ac ar ôl dioddef o fyddardod, bu farw 14 Gorffennaf 1913.

## Ffynonellau
*Alumni Oxonienses, 1715-1886, i, 421; 
*Blwyddiadur y Methodistiaid Calfinaidd, 1914, 358; 
*Y Goleuad, 23 Gorffennaf 1913; 
*Camau'r Cysegr sef hanes Eglwys y Methodistiaid Calfinaidd Stanley Road Bootle (1926), 33-45;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Syr William Williams, Barwnig 1af Gray's Inn

Cyfreithiwr a gwleidydd oedd **Syr William Williams** (1634 – 11 Gorffennaf 1700). Roedd yn fab i Emma Williams a Hugh Williams, rheithor Llantrisant a Llanrhyddlad. Cafodd ei addysg yn Ngholeg Iesu Rhydychen ac yn Gray's Inn, cafodd ei dderbyn yno yn 1650, ac fe'i etholwyd ef yn drysorydd yn 1681.

## Cefndir
Ganwyd yn Ynys Môn. Roedd William Williams yn gofiadur Caer o 1667 hyd at 1684. Priododd aeres a merch Watkin Kyffin, Margaret Kyffin yn 1664, cafwyd 3 o blant, Emma, John ac William. Methodd â chael ei ethol yn aelod seneddol bwrdeisdref Caer yn 1672. Yn 1688, etholwyd ef dros Fiwmares i Senedd y Convention (1689-1690) yno bu'n llunio'r Mesur Iawnderau. Yn Hydref 1689, gwnaethpwyd ef yn Gwnsler y Brenin ac yna yn 1692 yn gyfreithiwr i'r Frenhines.

## Ffynonellau
*Oxford Dictionary of National Biography; 
*Trafodion Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, 1949, 76; 
*Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, vi, 253; 
*J. E. Griffith, Pedigrees of Anglesey and Carnarvonshire Families (1914), 18-9; 
*W. R. Williams, The History of the Parliamentary Representation of Wales (1895).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1634
Categori:Marwolaethau 1700
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Barwnigion ym Marwnigaeth Lloegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Ellis Evans (awdur)

Awdur a gweinidog gyda'r Bedyddwyr o Gymru oedd **Ellis Evans** (22 Mehefin 1786 – 28 Mawrth 1864).

## Cefndir
Ganwyd Ellis Evans ar 22 Mehefin, 1786, ym Mhig-y-swch, Meirionnydd. Roedd e'n fab i Evan Ellis, trwsiwr ffyrdd. Yn 1806 ymunodd ag eglwys y Bedyddwyr yn Llanuwchllyn, ag yna dechreeodd bregethu yn 1809. Yn 1811 aeth i athrofa'r Fenni ar ôl bod yn ysgol Jesse Jones, Fforddlas. Ymadawodd yn 1813 i fod yn bregethwr ac ysglofeistr teithiol. Priododd Mary Jones yn 1814, yn Fforddlas. Yn 1815 ordeiniwyd ef a'i sefydlu'n fugail ar eglwysi Llannefydd, Llansannan a Llangernyw. Nid oedd e'n bregethwr poblogaidd gan na ddoniwyd ef yn helaeth fel areithydd. Eithr yr oedd yn fawr ei fri fel diwinydd ac esboniwr ysgolheigaidd. Bu farw 28 Mawrth 1864.

## Ffynonellau
*Cofiant y diweddar Barch. E. Evans, D.D., gweinidog i'r Bedyddwyr yn y Cefn Mawr (1866); gan R. Ellis
*Greal Llangollen, 1864
*Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen... from the earliest times to the present (1908) 
*Geirlyfr Bywgraffiadol o Enwogion Cymru (1870)
*Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru
*Hanes y Bedyddwyr yn Nghymru (1893–1907), iii, 382; iv, 1, 45
*Y Tyst Apostolaidd, 1847
*The Baptist Magazine (1809–1904), 1816
*Seren Gomer, Ionawr 1949

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1864

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Griffith Parry, Carno

Argraffydd o Gymro oedd **Griffith Parry** ( Rhagfyr 1827 – 22 Awst 1901).

## Cefndir
Ganwyd yng Nghaernarfon. Aeth i'r coleg yn Bala yn 1847-1851. Hefyd dechreuodd bregethu. Yn 1851 dechreuodd fusnes argraffu a gwerthu llyfrau yng Nghaernarfon,  gan ddal i bregethu. Bu farw 22 Awst 1901 yng Ngharno.

## Ffynonellau
*Blwyddiadur y Methodistiaid Calfinaidd, 1903 (gan John Owen).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Rowland Hughes

Gweinidog yr Efengyl Wesleaidd  oedd **Rowland Hughes** ( 6 Mawrth 1811 – 25 Rhagfyr 1861).

## Cefndir
Ganwyd Hughes yn Bala, a gafodd ei fagu yn Nolgellau. Roedd yn un o brif bregethwyr Cymru yn ei ddydd. Priododd Elizabeth, merch y Parch David Evans 'y cyntaf'. Bu farw yn Ninbych dydd Nadolig 1861.

## Ffynonellau
*Griffith Jones, *Byr-gofiant a galareb am y diweddar Barch. Rowland Hughes, gweinidog yr efengyl yn nghyfundeb y trefnyddion Wesleyaidd* (Bangor, 1862)
*Rowland Hughes, ''Pregethau, darlithiau, a thraethodau wedi ei olygu, ynghyda darlith ar ei fywyd a'i athrylith*, gol. J. H. Evans (Caernarfon 1877)
*J. Jones, *Y Bywgraffydd Wesleyaidd yn cynnwys bras-hanes am un a thriugain o weinidogion Wesleyaidd Cymreig yn nghyda 35 o weinidogion a gwyr lleyg Saesonig* (Machynlleth, 1866), 125-9
**Yr Eurgrawn Wesleyaidd'' (1863), 133-8, 177-9, 221-5, 265-8, 309-16

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Marwolaethau 1861
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
D.H. Jones

Ysgolfeistr, bardd a gweinidog o Gymru oedd **D.H. Jones** neu **Dewi Arfon** (6 Gorffennaf 1833 – 25 Rhagfyr 1869).

## Cefndir
Ganwyd **David Hugh Jones** yn y Ty Du, Llanberis, Caern. Ef oedd y hynaf o bedwar o blant i Hugh ac Ellen Jones, ei frawd oedd awdur y dôn 'Llef, sef Griffith Hugh Jones. Ymadawodd yr ysgol pan oedd yn un ar ddeg, ac aeth i weithio i'r chwarel yn Llanberis gyda'i dad, ond yn ei amser hamdden ddysgodd ei hun i feistrioli rheolau barddoniaeth, cerddoriaeth, gramadeg Cymraeg a Saesneg a rhifyddeg. Aeth i Goleg Borough Road, Llundain, ble yno enillodd dystysgrif athro, yn yr ail ddosbarth, ymhen blwyddyn. Yno, am bedair mlynedd fe fu yn athro yn Ysgol Frytanaidd, Llanrwst. Codwyd i bregethu'n swyddogol ym Medi 1861, yng Nghapel Coch Llanberis. Bu farw ar fore Nadolig, 1869, fe'i gladdwyd ym Mynwent Nant Peris.

## Ffynonellau
*Gweithiau Dewi sef, cynhyrchion barddonol a rhyddieithol y diweddar Barch. David Jones (Dewi Arfon) (Caernarfon 1873), ed., Gutyn Arfon, 1873); 
*Y Gwyddoniadur Cymreig (1889-96) (2 ed.), 10, 538; 
*Eminent Welshmen: a short biographical dictionary of Welshmen... from the earliest times to the present (1908); 
*Anthropos, Camrau Llwyddiant: trem ar fywyd Dewi Arfon; 
*W. Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon (1910); 
*Carneddog, ‘Tri Chyfaill’, Cymru (O.M.E.), 14 (1898), 176-178; 
*Y Drysorfa, March 1870, 114-115; 
*G. H. Arfon (Gutyn Arfon), Manion (Conwy 1919); 
*Y Gwyneddigion Cyfansoddiadau Eisteddfod Dinbych 1860; a'r beirniadaethau; yn nghyd a hanes ei gweithrediadau. Rhan 1 (Denbigh 1862)(1862), 11; 
*J. Lloyd Williams, Atgofion tri chwarter canrif(1941), 30.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1869
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Morris Davies (golygydd)

Cerddor, awdur ac emynwr o ardal Ffestiniog oedd **Morris Davies** (Hydref 1796 – 10 Medi 1876). Roedd ganddo gryn dipyn o ddiddordeb mewn: llenyddiaeth, barddoni a chelfyddydau perfformio. Derbyniodd ei addysg yn ysgol Dinas Mawddwy, a fe gafodd yr Ysgol Sul ddylanwad mawr arno hefyd.

## Cefndir
Ganwyd Morris Davies yn fab i ffarmwr o ardal Ffestiniog ond yn annhebyg i'w dad, nid oedd ganddo ddiddordeb yn y byd amaethyddiaeth. Yn 1819 penderfynodd ymroi i waith ysgolfeistr, ac aeth i addysgu yn un o ysgolion William Owen ger Y Trallwng. Wedi chwe blynedd yno, symudodd i Lanfyllin hyd at 1836. Gwnaed ef yn glerc i gwmni cyfreithiol yn 1836, a hynny ger Llanfyllin. Yna, yn 1849 aeth ymlaen i Fangor i barhau i fod yn glerc.  Yn wir, teithiwr o fri oedd Morris Davies ond serch hynny, llwyddodd i gyflawni darnau llenyddiaeth a cherddoriaeth o safon uchel iawn. Roedd ei waith yn cynnwys cyfieithiadau o lyfrynau crefyddol, darnau o *Y Traethodydd* a'r Gwyddoniadur.

## Ffynonellau
* Y Traethodydd, 1877, 217-44, 359-75 (gan Daniel Rowlands, Bangor, yn helaeth iawn, ac yn cynnwys atgofion Morris Davies ei hunan); 
*Y Geninen (Gŵyl Ddewi), 1891, 30-7; 
*J. Thickens, Emynau a'u Hawduriaid (1945), 1945. 

## Cyfeiriadau
Categori:Emynwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect Wicipobl
Baner Swrinam

250px|right|Baner Swrinam
Mae **baner Swrinam** yn cael ei ffurfio gan bum band llorweddol o led gwyrdd (uchaf, lled dwbl), gwyn, coch (lled pedwar troedfedd), gwyn a gwyrdd (lled dwbl). Mae seren fawr, melyn, pum pwynt wedi'i ganoli yn y band coch. Cymuseredd y faner yw 2:3.

Mabwysiadwyd y faner ar 25 Tachwedd 1975, ar annibyniaeth Swrinam (gwlad yn Ne America) o'r hen wlad drefediogaetho, yr Iseldiroedd. Mae'r seren yn cynrychioli undod pob grŵp ethnig, mae'r stripe coch yn sefyll am gynnydd a chariad, y gwyrdd ar gyfer gobaith a ffrwythlondeb, a'r bandiau gwyn ar gyfer heddwch a chyfiawnder.
__TOC__

## Baner cyn 1975 
Roedd y faner cyn-annibyniaeth a fabwysiadwyd ym 1959 yn cynnwys pum sêr lliw wedi'u cysylltu gan elíps. Roedd y sêr lliw yn cynrychioli'r grwpiau ethnig mawr sy'n cynnwys y boblogaeth Swrinam: yr Amerindiaid gwreiddiol, yr Ewropeaid a'u trechodd, yr Affricanaidd a ddaeth fel caethweision i weithio ym mhlanhigfeydd, a'r Indiaid Dwyrain, Javanaidd a Tsieineaidd a ddaeth yn weithwyr taeog i ddisodli'r Affricanaidd oedd wedi dianc o gaethwasiaeth ac ymgartrefu yn y fforest. Roedd yr elipse yn cynrychioli'r berthynas gytûn ymhlith y grwpiau. Roedd baner hefyd i'w ddefnyddio gan y Llywodraethwr, yn seiliedig ar y faner genedlaethol.

Noder bod baner y Llywodraethwr (ar ran yr Iseldireodd) rhwng 1959-1975, yn gwneud defnydd o liwiau baner yr Iseldiroedd - coch, gwyn a glas.

## Oriel
 Ceir hefyd faner a ddefnyddir gan y Llywodraethwr sydd wedi ei seilio ar y faner genedlaethol. 

File:Flag of Dutch Guyana.svg|Baner genedlaethol 1959–1975
File:Flag of the Governor of Dutch Guyana (1966-1975).svg|Ystondord y Llywodraethwr, 1959-1975
File:Standard of Prime Minister of Suriname.svg|Ystondord y Prif Weinidog, 1975–1988
File:Flag of the President of Suriname.svg|Ystondord yr Arlywydd
File:People's Armed Forces of Suriname flag.png|Baner y Fyddin Genedlaethol

## Baner Debyg
bawd|Baner annibyniaethol Guadeloupe (UPLG)
Mae rhai o gefnogwyr annibyniaeth ynys Guadeloupe yn y Caribî sydd am ennill annibyniaeth o Ffrainc yn arddel baner Guadeloupe sy'n debyg i faner gyfredol Swrinam. Mae baner cefnogwyr yr UPLG (*Union populaire pour la libération de la Guadeloupe*) yn defnyddio'r un lliwiau a'r seren ond mewn cymesuredd gwahanol. Nid yw hwn yn faner swyddogol ar yr ynys.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Baner Swrinam ar wefan Flags of the World

Swrinam
Swrinam
Categori:Swrinam