Cabinet y Deyrnas Unedig

bawd|Arfbais Llywodraeth y DU
**Cabinet y Deyrnas Unedig** ydy'r corff sy'n gwneud penderfyniadau ar ran Llywodraeth y Deyrnas Unedig, ac sy'n cynnwys 22 o aelodau ynghyd â Prif Weinidog y Deyrnas Unedig.

Gelwir yr aelodau hyn, a etholwyd o blith aelodau seneddol Tŷ'r Cyffredin ac o Dŷ'r Arglwyddi, yn Weinidogion y Goron  a chânt eu dewis gan y Prif Weinidog. Fel rhan o'u gwaith, caiff y  Gweinidogion y cyfrifoldeb o fod yn bennaethiaid ar Adrannau o'r Llywodraeth gyda'r teitl "Y Gweinidog dros ... (Amaeth, Amddiffyn)" ac yn y blaen. Mae aelodau'r Cabinet, ar wahân i'r Prif Weinidog, ar yr un lefel a'i gilydd.

Yn draddodiadol, y Cabinet yw'r corff uchaf o ran gwneud penderfyniadau o fewn system llywodraethu San Steffan. Gwelir gwreiddiau'r system gyfansoddiadol hon yng ngwaith arloeswyr megis Walter Bagehot, a ddisgrifiodd y Cabinet fel "cyfrinach effeithiol" system wleidyddol Prydain yn ei lyfr *The English Constitution*. Dros y degwadau diwethaf, fodd bynnag, gwelwyd lleihau pwer y Cabinet gan drosglwyddo llawer o'i bwerau i'r Prif Weinidog.

## Hanesyddol
bawd|David Lloyd George, y gwleidydd ar glensiodd y Cabinet i'w ffurf bresennol
Mae gwreiddau'r Cabinet yn gorwedd yng nghyfnod Senedd Lloegr, sef yn y cyfnod cyn creu Teyrnas Prydain Fawr a'r Deyrnas Unedig a'i dilynodd. Hyd at 16g penodwyd Swyddogion Gwladwriaethol gan Goron Lloegr, yn unigol, gydag eiddo, pwer a chyfrifoldebau eu hunain. Yr unig gorff ar y lefel hwn oedd Cyfrin-gyngor Lloegr. Ar ddiwedd y 16g gwelwn gyfeirio mewn dogfennau at "*cabinet council*", sef cyngor a roddwyd i'r brenin neu'r frenhines, yn breifat, mewn ystafell fechan (*cabinet*). Mae'r *Oxford English Dictionary* yn tadogi'r enw i Francis Bacon a'i *Essays* (1605) gan fyny mai ef a fathodd y term. Ond yma, mae Bacon yn ei ddefnyddio yng nghyd-destun gwledydd tramor ac yn difrio'r cysyniad fel "remedi oedd yn waeth na'r glefyd ei hun."

Yng nghyfnod Senedd Prydain Fawr, sefydlodd Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban *"Cabinet Council"* swyddogol ym 1625, i weithredu fel ei gyngor-cyfrin (neu gyngor preifat) a defnyddir y gair "y Cabinet" am y tro cyntaf ym 1644 - unwaith eto, mewn modd dilornus, estronol.

Ers dyddiau George I y Cabinet yw prif grwp llywodraethol Llywodraeth Prydain (Llywodraeth Prydain Fawr yn y cyfnod hwnnw). Credir iddo ef a'i fab fabwysiadu'r dull tramor hwn o weithredu'n bennaf gan mai ail-iaith oedd y Saesneg iddynt ac y gwyddant fwy am drefn gwleidyddiaeth gwledydd eraill nag am un Lloegr.

I'r Prif Weinidog a'r Cymro David Lloyd George mae'r diolch am roi trefn ar y Cabinet, fodd bynnag, a'i system weithredol. Yn ystod ei gyfnod fel Prif Weinidog y DU (1916–1922) gwelwyd sefydlu *"Cabinet Office"* ac Ysgrifennydd, strwythur ffurfiol i'r pwyllgorau, cofnodion nad oeddent yn cael eu cyhoeddi a pherthynas clir a phendant rhwng Gweinidogion y gwahanol Adrannau. Y drefn hon a ddefnyddir heddiw.

## Rhestr o aelodau'r cabinet presennol
Penodwyd Cabinet Johnson, yn wreiddiol, yng Ngorfennaf 2019.

{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT 
  ?item
  ?itemLabel ?itemDescription

WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  ?item wdt:P361 wd:Q112014.
    SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,en". }
  ?item (wdt:P106/wdt:P279*) wd:Q112014.

}
|sort=
|section=
|links=red
|columns=number,label:enw,P19,P21,P569,P463,P106:gwaith,P39:swydd,P512,item:eitem ar WD

}}

## Cyfeiriadau
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig