Koper

Mae **Koper** (Eidaleg: *Capodistria*), yn un o fwrdeistrefi fwyaf Slofenia. Gyda phoblogaeth o oddeutu 50,000 mae wedi'i lleoli ar ochr ogledd orllewinnol eithaf penrhyn Istria. Un nodwedd hynod amdanni yw ei bod yn fwrdeistref swyddogol ddwyieithog, Slofeneg ac Eidaleg. Mae'n gartref i'r unig borthladd masnachol mawr yn y wlad ac mae'n chwarae rhan strategol i'w wlad. Mae wedi'i leoli yng Ngwlff Trieste ac yn fwy arbennig ym Mae Koper (*Koprski zaliv* neu *Baia di Capodistria*) i'r gogledd o'r Môr Adriatig. Fe'i lleolir i'r dwyrain o fwrdeistrefi Slofenia Izola a Piran ac ychydig dros 10&nbsp;km i'r de o ddinas bwysig yr Eidal, Trieste.

## Etymoleg
Enwir Koper/Capodistria, ar ôl geifr. Fe'i galwyd gyntaf yn *Aegida* ("gafr") gan  fel y'i gelwir gan Plinius yr Hynaf yn ei lyfr *Naturalis Historia* (iii. 19. s. 23). ac yna *Capris, Caprea, Capre* neu *Caprista* gan y Rhufeiniaid.

Yn yr Oesoedd Canol, roedd yr ardal yn perthyn yn gyntaf i Ymerodraeth Rufeinig y Dwyrain ac yna cafodd ei henwi'n *Caput Histriae*: "blaen Istria" (y cymerir yr enw Eidaleg Capodistria ohoni). Mae enwau tramor cyfoes am y dref yn cynnwys: Croateg: *Kopar*, Serbeg: *Копар*, Kopar, ac Almaeneg *Gafers*.

## Daearyddiaeth
Mae'r ddinas wedi'i lleoli ym mhen gorllewinol Slofenia, yng ngogledd penrhyn Istria, ar ofod byr arfordir 16&nbsp;km Slofenia. Mae wrth geg afon fach Rižana.

Wedi'i leoli ar y Môr Adriatig (Gwlff Trieste), porthladd Koper yw'r unig fynediad i'r môr i Slofenia (gweler y map). Mynediad strategol eisoes ar gyfer ymerodraeth gyfandirol iawn Awstria-Hwngari a oedd yn rheoli'r rhanbarth tan ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae tiriogaeth y fwrdeistref yn gorchuddio 311.2&nbsp;km², rhwng yr Eidal i'r gogledd a Croatia i'r de. Mae ei uchder yn amrywio rhwng 0 a 1,028 metr ym Mynydd Slavnik. Hyd arfordir Slofenia yw 17.6&nbsp;km.

## Hanes
thumb|right|250px|Ynys Koper ar y Veda o 1781 cyn cael ei chysylltu â'r tir mawr trwy anheddiad(1827)
thumb|250px|Koper o gwmpas y flwyddyn 1900

O'r 7g, ymsefydlodd pobloedd neu lwyth y Carantanas, hynafiaid Slafaidd y Slofeniaid, a'r Horvates, hynafiaid Slafaidd y Croatiaid a'r Istriaid, Rhufeiniaid y Dwyrain o'r Balcanau, yn Istria. Yn 11g, pasiodd y rhanbarth i Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Roedd y ddinas yn rhan o feddiannau Gweriniaeth Fenis rhwng 1278 a 1797.

Yn 16g, cwympodd poblogaeth Koper yn sylweddol, o'i huchafbwynt o rhwng 10,000 a 12,000 o drigolion, oherwydd epidemigau pla dro ar ôl tro. Pan ddaeth Trieste yn borthladd rhydd ym 1719, a gydag hynny, collodd Koper ei fonopoli ar fasnach, a lleihaodd ei bwysigrwydd ymhellach.

Yn ôl cyfrifiad 1900, roedd 7,205 o drigolion yr Eidalwyr, 391 Slofeniaid, 167 Croateg, a 67 o drigolion Almaeneg yn byw yn Koper.

Pasiwyd y dref i ddwylo'r Habsburgiaid a'r Ffrancwyr imperialaidd cyn cwympo am fwy na chanrif i Ymerodraeth Awstria, a ddaeth yn rhan wedyn o Ymerodraeth Awstria-Hwngari wedi Cyfaddawd 1867. Daeth Capodistria (tueddwyd i ddefnyddio'r enw Eidaleg gan mai Eidaleg oedd iaith a naws y dref) wedyn yn rhan o Cisleithania (tiriogaeth dan reaolaeth Awstria) ac yn dod yn brif dref yr ardal o'r un enw, un o'r 11 *Bezirkshauptmannschaften* yn nhalaith Arfordir Awstria.

Wedi methiant Ymerodraeth Awstria-Hwngari a buddugoliaeth yr Eidal drostynt yn Rhyfel Byd Cyntaf, rhoddwyd y ddinas i'r Eidal (gyda Istria i gyd) yn fel rhan o Cytundeb Saint-Germain yn 1919. Seilwidyd hyn ar ei honiad ar bresenoldeb Fenisaidd hir a'r iaith Eidaleg a siaredir gan fwyafrif y boblogaeth. Ym 1945, meddiannwyd y dref gan bleidiau Comiwnyddol Iwgoslafia y Cadfridog Tito a'i atodi i Barth B fel rhan Diriogaeth Rydd Trieste fel rhan o Gytundeb Paris yn 1947. Diddymwyd Tiriogaeth Rydd Trieste gan Gytundeb Llundain yn 1954, ond tra i Triest gael ei roi i feddiant yr Eidal, arhosodd Koper yn rhan o Iwsgoslafia. Cadarnhwyd hyn yng Nghytundeb Osimo yn 1975. Gydag annibyniaeth Slofenia o Iwgoslafia yn 1991, daeth Koper yn rhan o weriniaeth newydd annibynnol Slofenia. Ym 1977, gwahanwyd Esgobaeth Babyddol Koper oddi wrth Esgobaeth Trieste.

## Koper heddiw
Gydag annibyniaeth Slofenia ym 1991, daeth Koper yr unig borthladd masnachol yn Slofenia. Mae Prifysgol Primorska wedi'i lleoli yn y ddinas.

Mae Clwb Pêl-droed Koper (Koper F.C.), yn un o brif glybiau pêl-droed Slofenia. Sefydlwyd y clwb ym 1920. Mae Koper yn un o bum clwb pêl-droed yn y wlad sydd wedi ennill bob un o'r tair cystadleuaeth ddomestig (Cynghrair, Cwpan a Supercup). Noder, pan sefydlwyd y clwb yn 1920 roedd dan yr enw Eidaleg, *Circolo sportivo Capodistriano*.

## Demograffeg
Rhwng 1999 a 2009, cynyddodd poblogaeth bwrdeistref Koper / Capodistria yn gyson i fod yn fwy na 50,000 o drigolion..

## Gefeilldrefi 
Mae tref Koper wedi ei gefeillio gyda sawl gefeilldref dramor:
*  Ferrare, a Muggia, San Dorligo della Valle, Yr Eidal;
*  Buzet (Istria), Croatia ;
*  Žilina, Slofacia ;
*  Corfu, Gwlad Groeg ;
*  Jiujiang, Tsieina ;
*  Samara, Tatarstan, Ffederasiwn Rwsia

## Oriel 

Koper Praetorian Palace.jpg|Palas y Praetorian
Koper (Titov trg) - loža in stolnica.jpg|Sgwâr Tito (Titov trg)
Ruelle proche du Palais prétorien.jpg|Lôn gefn ger Palas y Praetorian.
Une fontaine de la vieille ville.JPG|Ffynnon yn yr hen dref
3kr IssueI RL-R Capo d'Istria.jpg|Stamp 3 *kreuzer* gyda nod CAPO d'ISTRIA arno o 1850

## Enwogion
* Lara Baruca; cantores Slofeneg
* Francesco Trevisani, arlunydd a aned yn Capodistria yn 1656
* Santorio Santorio, meddyg
* Pier Paolo Vergerio l'ancien]], dyniaethwr ac addysgydd 
* Vittorio Italico Zupelli, cadfridog Eidalaidd
* Nazario Sauro (1880-1916), iredentydd Eidalaidd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan tref Koper

Categori:Dinasoedd Slofenia