John Alf Brown

Roedd **John "Jack" Alf Brown**, a oedd yn cael ei adnabod hefyd fel **John Alf** a **"Big John"**,  (Hydref 1881 - 3 Awst 1936)  yn flaenwr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymreig a chwaraeodd rygbi clwb i Gaerdydd a rygbi Sirol i Forgannwg. Cafodd Brown ei gapio saith gwaith dros Gymru ac er iddo fethu ag wynebu'r tîm teithiol cyntaf o Dde Affrica ym 1906 gyda Chymru, fe wynebodd y twristiaid gyda Chaerdydd a Morgannwg.

Roedd gan fod Brown enw am fod yn flaenwr caled a chorfforol dros ben,  a adlewyrchwyd yn ei alwedigaeth â llaw fel trimmer glo yn Nociau Caerdydd. Bu farw ym 1936 o Niwmoconiosis.

## Gyrfa rygbi 
### Gyrfa clwb 
Daeth Brown i'r amlwg gyntaf fel chwaraewr rygbi i dîm Clwb Rygbi St Pedr yng Nghaerdydd. Penodwyd Brown yn is-gapten St Pedr, ond ym 1901 symudodd i dîm dosbarth cyntaf Caerdydd.  Chwaraeodd Brown gyntaf i i dîm cyntaf Caerdydd yn ystod tymor 1901/02, dan gapteiniaeth Bert Winfield.  Ddiwedd 1905, roedd Brown yn rhan o dîm Caerdydd a wynebodd y Crysau Duon, ei ornest gyntaf yn erbyn gwrthwynebwyr rhyngwladol.  Mewn gêm agos iawn, collodd Caerdydd 10-8. Y tymor olynol bu De Affrica ar daith o amgylch Prydain, a Brown yn eu hwynebu ddwywaith, yn gyntaf ar lefel sirol ac yna ar lefel clwb. Fe wynebodd De Affrica gyntaf pan gafodd ei ddewis i gynrychioli tîm Sir Forgannwg. Roedd Brown yn ddewis annisgwyl ac ymunodd â'r tîm gyda'i gyd chwaraewyr o dîm Caerdydd George Northmore, Bert Winfield, Rhys Gabe a Billy O'Neill . Mewn gêm gyflym iawn, enillodd De Affrica 6-3, ac yna aethant ymlaen i guro Cymru mewn buddugoliaeth syfrdanol fis yn ddiweddarach. Ar 1 Ionawr 1907 cyfarfu De Affrica â Chaerdydd yng ngêm olaf y daith, ar ôl colli un gêm yn unig, yn erbyn yr Alban, mewn ymgyrch 28 gêm. Roedd y gêm yn un o uchafbwyntiau'r daith, gyda llawer o chwaraewyr Caerdydd wedi cael eu bychanu gan fuddugoliaeth Dde Affrica dros Gymru, ac yn chwarae er balchder. Gweithiodd Brown, Casey ac O'Neill ar y blaen yn ddiflino i Gaerdydd, yn erbyn tîm o Dde Affrica oedd wedi colli cydlyniad.  Trwy berfformiad Brown ar y gêm hon y cafodd  ei gap Cymreig cyntaf  Y sgôr oedd 17-0 i Gaerdydd, unig golled De Affrica i dîm clwb trwy gydol y daith.

Yn ystod tymor 1907/08, cafodd Rhys Gabe gapteiniaeth Caerdydd, a phenododd Brown yn is-gapten iddo.  Erbyn i Brown adael Caerdydd ym 1910, roedd wedi chwarae gyda’r clwb am ddeg tymor, wedi ymddangos mewn 221 gêm a sgorio 12 cais

### Gyrfa ryngwladol 
Ar 12 Ionawr 1907, dewiswyd Brown ar gyfer tîm cenedlaethol Cymru am y tro cyntaf. Daethpwyd ag ef i mewn i’r garfan ar gyfer gêm agoriadol Pencampwriaeth y Pedair Gwlad 1907, a chwaraewyd gartref yn erbyn Lloegr. Roedd Brown yn un o bedwar cap newydd yng ngharfan Cymru, ac yn un o ddau ymddangosiad cyntaf yn y pac; y llall oedd James Watts o Lanelli . Ar ôl y perfformiad siomedig yn erbyn De Affrica, fe wnaeth Cymru ailddarganfod eu ffordd gan guro Lloegr gydag argyhoeddiad 22-0. Gorffennodd Brown nid yn unig ei gêm ryngwladol gyntaf gyda buddugoliaeth, ond fe sgoriodd hefyd ei bwyntiau rhyngwladol cyntaf a’r unig bwyntiau rhyngwladol yn ystod y gêm gyda chais. Ar ôl y gêm agoriadol, cadwodd Brown ei le yn y tîm cenedlaethol am weddill y twrnamaint, a welodd Cymru yn gorffen yn ail y tu ôl i'r Alban.

Ym Mhencampwriaeth 1908 bu Ffrainc yn chwarae yn erbyn Cymru a Lloegr, fel parotiaid at ddod yn rhan o'r gystadleuaeth ym 1910. Chwaraeodd Brown mewn tair o’r gemau, gan gynnwys y gêm ryngwladol gyntaf un rhwng Cymru a Ffrainc, ond dewiswyd Tom Evans yn ei le ar gyfer gêm  Iwerddon. Enillodd Cymru bob un o’r pedair gêm y tymor hwnnw, gan wneud Brown nid yn chwaraewr a enillodd y Goron Driphlyg, a hefyd yn aelod o dîm cyntaf i ennill y Gamp Lawn.

Chwaraeodd Brown mewn un gêm ryngwladol olaf i Gymru, gem agoriadol Pencampwriaeth y Pedair Gwlad 1909 yn erbyn Lloegr. Daeth ei yrfa ryngwladol i ben fel y dechreuodd gyda buddugoliaeth dros y Saeson, ac er na chymerodd unrhyw ran bellach yn y gystadleuaeth, roedd yn rhan o garfan arall a enillodd y Gamp Lawn pan gurodd Cymru'r pedair gwlad arall i ennill y Bencampwriaeth.

### Gemau rhyngwladol 
**Cymru**

*  1907, 1908, 1909
*  1908
*  1907
*  1907, 1908

## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Genedigaethau 1881