William Hazell

Roedd **William Hazell** (27 Gorffennaf 1890 - 11 Tachwedd 1964)  yn aelod ac yna yn llywydd Cymdeithas Gydweithredol Ynysybŵl, Y Rhondda am 30 mlynedd; roedd ganddo weledigaeth eang ynglŷn â chreu gwell dyfodol drwy'r mudiad cydweithredol.

Mae busnes cydweithredol yn fusnes ble mae'r gweithwyr yn berchenogion ar y cwmni ac yn cael pleidleisio ar sut mae rheoli yn hytrach na chyfranddalwyr. Bu nifer fawr o fentrau cydweithredol trwy dde Cymru yn ystod hanner cyntaf yr 20g.

Ym 1954 ysgrifennodd lyfr, *The Gleaming Vision*, sef hanes Cymdeithas Gydweithredol Ynysybŵl. Mae’n cofnodi’r modd yr aeth pobl gyffredin ati i drefnu agweddau economaidd a chymdeithasol ar eu bywydau gan ddarparu gwasanaethau cydweithredol ar gyfer eu cymuned. Mae clawr y lyfr, yn dwyn y slogan, *“Yet Before Us Gleams the Vision of the Coming Brotherhood”*.

## Bywgraffiad
[bawd|Ym 2014 cyhoeddwyd y llyfr - *William Hazell’s Gleaming Vision* gan [Y Lolfa]]

Ganed ym 1890 yn St Pancras, Llundain, yr ieuengaf o 5 o blant  a’i fagu yn Kentish Town. Pan yn blentyn cymerodd ei dad, a oedd yn ffariar, William i wrthdystiadau sosialaidd ac i Fynwent Highgate i weld bedd Karl Marx.

Yn 7 oed collodd ei fam a gadawodd ei dad am Ryfel y Boer. Ail briododd y tad yn nes ymlaen ond roedd y llysfam yn angharedig a gadawodd William am dde Cymru. Yn 16 oed, yn y flwyddyn 1906, dechreuodd weithio ym mhwll glo *Lady Windsor* yn Ynysybŵl.

Priododd ferch leol, Deborah Elizabeth Pask, ym 1910 a chawsant 6 o blant ac yn ôl pob sôn fe’i ystyriwyd yn ŵr a thad da.

Cyhoeddodd Hazel doreth o erthyglau (400 o leiaf). Roedd o flaen ei amser o ran cwestiynau cyfartaledd rhyw ac amgylcheddol. Gwelai werth gweithredu gwirfoddol ac ofnai law drom y wladwriaeth.

Roedd Hazell yn weithgar nid yn unig gyda Chymdeithas Gydweithredol Ynysybŵl ond hefyd gyda chyfrinfa pwll Lady Windsor lle y bu’n gadeirydd ar gyfnodau. Bu’n  ysgrifennydd Institiwt y Gweithwyr, yn  aelod etholedig o’r cyngor lleol am bron 30 mlynedd, yn Gristion argyhoeddedig, yn ddiacon, yn ffyddlon i’w gapel Presbyteraidd.

Dadleuai bod yr undebau llafur erbyn y cyfnod ar ôl yr Ail Ryfel Byd yn gynyddol ganoledig fwyfwy dan fawd y prif swyddfa.

Er yn gefnogol i’r Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol gofidiai am golli rheolaeth leol a’r elfennau democrataidd a gwirfoddol. Ofnai wladwriaeth les rhy fawr, biwrocrataidd ac aneffeithiol.

Er ei fod yn edmygu gwaith Marx roedd yn gynyddol feirniadol o’r Blaid Gomiwnyddol oherwydd y cytundeb rhwng Stalin a Hitler a’r hyn ddigwyddodd yn nwyrain Ewrop ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Erbyn 1953 daeth i’r casgliad y gallasai’r byd fod yn well a hapusach lle pe buasai wedi dilyn Robert Owen yn hytrach na Marx.

## Llyfryddiaeth
* Alan Burge, *William Hazell’s Gleaming Vision*. Y Lolfa. ISBN 9781784610081

## Gweler hefyd
*Arrasate (Mondragón) - Gwlad y Basg
*Robert Owen (14 Mai 1771 - 17 Tachwedd 1858) - arloeswr y cysyniad o gymuned gydweithredol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Erthygl
*  (tudalen 5) ISBN 987-1-904767-54-1 erthygl
*  erthygl
*  erthygl 

Categori:Cymry Llundain
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Sosialwyr o Gymru