open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El Ksar

Dinas yn ne-orllewin canolbarth Tiwnisia yw **El Ksar** (Arabeg: القصر "Y Gaer") neu Ksar sy'n gorwedd yn union i'r gorllewin o ddinas Gafsa gyda dyffryn Oued Bayech yn eu gwahanu. Poblogaeth: 29,617 (2004) yn cynnwys bwrdeistref Lalla; 13,598 yn y ddinas ei hun.

Ceir gwerddon yno, a rennir rhwng El Ksar a Gafsa, sy'n cael ei dyfrio gan ffynnon El Faouara.

Mae'n adnabyddus yn bennaf fel lleoliad Maes Awyr Rhyngwladol Gafsa-Ksar.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Gafsa
Chambéry

Prifddinas *département* Savoie, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, de-ddwyrain Ffrainc, yw **Chambéry**. Roedd y boblogaeth yn 59,188 yn 2006.

Ceir Prifysgol Savoie yma ers 1979.

## Adeiladau nodedig
* Abaty Hautecombe
* Château de Chambéry, y rhan fwyaf ohono yn dyddio o'r 14g

## Enwogion
*Joseph de Maistre (1753-1821), athronydd
*Federico Luigi, Conte Menabrea (1809-1896), prif weinidog yr Eidal

Categori:Cymunedau Savoie
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Makthar

Dinas yng ngorllewin canolbarth Tiwnisia yw **Makthar** (Arabeg: مَكْثَر), hefyd **Maktar** neu **Mactar**, sy'n gorwedd 900 metr i fyny ar lwyfandir ar ymyl ogleddol mynyddoedd Dorsal Tiwnisia yn nhalaith Siliana. Poblogaeth: 12,942 (2004).

Fe'i lleolir ar groesffordd y priffyrdd GP4 a GP12, 150&nbsp;km i'r de-orllewin o Diwnis a 70&nbsp;km i'r de-orllewin o El Kef. Gorwedd Siliana, prifddinas y dalaith o'r un enw, 35&nbsp;km i'r gogledd ar y briffordd GP4.

Mae Makthar yn adnabyddus yn bennaf am safle archaeolegol dinas hynafol Mactaris. Bu'r ddinas honno ym meddiant Massinissa, brenin Numidia ac arosodd yn nwylo'r Nwmidiaid tan ddechrau'r 1fed ganrif OC pan gafodd ei gipio gan yr Ymerodraeth Rufeinig. Parhaodd y ddinas, er yn llai, trwy gyfnodau rheolaeth y Fandaliaid a'r Ymerodraeth Fysantaidd hyd yr 11g. Ceir amgueddfa fechan ar y safle.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Siliana
Périgueux

[bawd|Eglwys Gadeiriol St.-Front, Périgueux ac [afon Isle]]

**Périgueux** yw prifddinas *département* Dordogne yng nghanolbarth Ffrainc. Saif yn yr ardal a elwir y Périgord Blanc yn rhanbarth hanesyddol Périgord, gerllaw afon Isle. Roedd y boblogaeth yn 32,294 yn 2005.

Yng nghyfnod y Galiaid, enw'r ddinas oedde Vesunna. Cipiwyd hi gan Iŵl Cesar, a daeth yn ddinas Rufeinig Vesone. Daeth yn ganolfan esgobaeth erbyn y 4g. Adeiladwyd Eglwys Gadeiriol Saint-Étienne-de-la-Cité yn y 12g.

## Adeiladau nodedig 
* Arènes Romaines (Amffitheatr Rufeinig)
* Villa de Pompeius
* Tour de Vésone
* Musée du Périgord
* Cathédrale St.-Front

Categori:Cymunedau Dordogne
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Ogof Arian

Ogof cynhanesyddol ydy **Ogof Arian**, sydd wedi'i lleoli yng nghymuned Moelfre, Ynys Môn; .

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: AN106  

## Cyfeiriadau
Arian
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Categori:Moelfre, Ynys Môn
Categori:Safleoedd archaeolegol Ynys Môn
Ogof Pant-y-Wennol

Ogof cynhanesyddol ydy **Ogof Pant-y-Wennol**, sydd wedi'i lleoli yng nghymuned Llandudno, Bwrdeisdref Sirol Conwy; .

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: CN190  

## Cyfeiriadau
Pant-y-Wennol
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Categori:Pen y Gogarth
Categori:Safleoedd archaeolegol Conwy
Ogof Kendrick

Ogof gynhanesyddol ydy **Ogof Kendrick**, sydd wedi'i lleoli ar lethrau Pen-y-Gogarth yng nghymuned Llandudno, yn Sir Conwy; . Fe'i henwir ar ôl yr archaeolegydd Thomas Kendrick, a arwchwiliodd yr ogof yn 1880. Mae'n adnabyddus am yr asgwrn gên ceffyl darluniedig a ganfu yno ac sy'n dyddio o Hen Oes y Cerrig

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: CN191  

## Cyfeiriadau
Categori:Celf gynhanesyddol yng Nghymru
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Kendrick
Categori:Safleoedd archaeolegol Conwy
Categori:Pen y Gogarth
Ogof Llandegla

Ogof gynhanesyddol ydy **Ogof Llandegla**, sydd wedi'i lleoli yng nghymuned Llandegla, Sir Ddinbych; .

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: DE119  

## Cyfeiriadau
Llandegla
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Ddinbych
Ogofâu'r Gop

Ogof gynhanesyddol ydy '''Ogofâu'r  Gop''', sydd wedi'i lleoli ar fryncyn o'r enw Y Gop yng nghymuned Trelawnyd a Gwaenysgor, Sir y Fflint; .

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: FL067  

## Cyfeiriadau
Gop
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir y Fflint
Ogof Cat Hole

Ogof gynhanesyddol ydy **Ogof “Cat Hole”**, sydd wedi'i lleoli yng nghymuned Llanilltud Gŵyr, Abertawe; .

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: GM349  

Os gwyddoch am yr enw Cymraeg lleol, yna gallwch olygu'r erthygl hon gan newid yr enw i'r enw cywir.

## Cyfeiriadau
Cat Hole
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Categori:Penrhyn Gŵyr
Categori:Safleoedd archaeolegol Abertawe
Gabrielle Giffords

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau yw **Gabrielle Dee "Gabby" Giffords** (ganwyd 8 Mehefin 1970).

Cafodd ei eni yn Tucson, Arizona, perthynas yr actores Gwyneth Paltrow.  Priododd Mark E. Kelly ar 10 Tachwedd, 2007.

Mae hi'n aelod y Blaid Ddemocrataidd ac, o 2007 hyd 2012, Aelod y Tŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau, sy'n cynrychioli 8fed Ardal Arizona.

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Fériana

Tref yng ngorllewin Tiwnisia yw **Fériana**. Fe'i lleolir yn nhalaith Kasserine 34&nbsp;km i'r de o ddinas Kasserine ar y briffordd GP15 rhwng Kasserine a Gafsa a thua 25&nbsp;km o'r ffin rhwng Tiwnisia ac Algeria. Yn 2004 roedd ganddi boblogaeth o 24,198.

Gwelwyd protestiadau yn y dref yn ystod Intifada Tiwnisia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Talaith Kasserine
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Haïdra

Tref yng ngorllewin Tiwnisia yw **Haïdra** (Arabeg : حيدرة) neu **Henchir Haïdra**, a leolir ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia rhai cilomedrau o'r ffin rhwng Tiwnisia ac Algeria. Yn yr Henfyd roedd hi'n cael ei hadnabod fel ***Ammaedara***.

Mae'n rhan o dalaith Kasserine gyda phoblogaeth o 3,109 (2004).

Mae'n gorwedd mewn ardal anghysbell tua hanner ffordd rhwng El Kef i'r gogledd a dinas Kasserine i'r de. Yn y mynyddoedd ger y dref ceir Bwrdd Jugurtha, a gysylltir â Jugurtha, brenin Numidia.

Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Categori:Talaith Kasserine
Meknassy

Tref yn ne canolbarth Tiwnisia yw **Meknassy** (weithiau **Maknassy**). Fe'i lleolir yn nhalaith Sidi Bouzid ar y briffordd GP14 tua 60&nbsp;km i'r de o ddinas Sidi Bouzid, hanner ffordd rhwng Gafsa i'r gorllewin a Sfax i'r dwyrain. Yn 2004 roedd 13,742 o bobl yn byw yno.

Categori:Talaith Sidi Bouzid
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Regueb

Tref yn ne canolbarth Tiwnisia yw **Regueb**. Fe'i lleolir yn nhalaith Sidi Bouzid 37&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Sidi Bouzid ar y ffordd RVE 903 sy'n cysylltu'r priffyrdd GP13 (Sidi Bouzid - Sfax) a'r GP14 (Gafsa - Sfax). Poblogaeth: 7,892 (2004).

Ar y penwythnos 08-09 Ionawr 2011, adroddwyd fod 8 o bobl wedi cael eu saethu'n farw gan yr heddlu yn ystod protestiadau yn erbyn y llywodraeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Talaith Sidi Bouzid
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Bir El Hafey

Tref yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Bir El Hafey**, a leolir 36&nbsp;km i'r de-orllewin o ddinas Sidi Bouzid yn rhagfryniau deheuol Dorsal Tiwnisia.

Mae'n rhan o dalaith Sidi Bouzid ac yn fwrdeistref o 5,589 o bobl (2004). Hefyd mae'n ganolfan weinyddol dosbarth (*délégation*) gyda phoblogaeth o 33,979.

Mae'n gorwedd ar gyffordd ar y briffordd GP3 Kairouan-Gafsa gyda ffordd leol yn ei chysylltu hefyd â Sidi Bouzid, prifddinas y dalaith.

Categori:Talaith Sidi Bouzid
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Cebbala Ouled Asker

Tref fechan yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Cebbala Ouled Asker**. Fe'i lleolir yn nhalaith Sidi Bouzid. Poblogaeth: 2,506 (2004).

Categori:Talaith Sidi Bouzid
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Jedelienne

Tref fechan yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Jedelienne**. Fe'i lleolir yn nhalaith Kasserine ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia. Poblogaeth: 3,990 (2004).

Categori:Talaith Kasserine
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Magel Bel Abbès

Tref yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Magel Bel Abbès** (hefyd: **Dborj Maajen Bel Abbes**). Fe'i lleolir yn nhalaith Kasserine, tua 60&nbsp;km i'r de-orllewin o ddinas Kasserine a 35&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Gafsa ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia. Poblogaeth: 5,003 (2004).

Categori:Talaith Kasserine
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Sbeïtla

Dinas yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Sbeïtla** (Arabeg: سبيطلة‎). Fe'i lleolir yn nhalaith Kasserine, 38&nbsp;km i'r gorllewin o ddinas Kasserine ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia ar gyffordd y priffyrdd GP3 a'r GP13. Poblogaeth: 20,253 (2004).

Mae'n adnabyddus yn bennaf am safle archeolegol dinas hynafol Sufetula.

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Kasserine
Thélepte

Tref yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Thélepte**. Fe'i lleolir yn nhalaith Kasserine, tua 30&nbsp;km i'r de-orllewin o ddinas Kasserine, ger tref Fériana ym mynyddoedd Dorsal Tiwnisia. Poblogaeth (2004).

Rhed y briffordd GP15 drwy'r dref gan ei chysylltu gyda Kasserine a Gafsa. Ceir safle archaeolegol gerllaw lle ceir adfeilion dinas Rufeinig.

Categori:Talaith Kasserine
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Moulins

bawd|Canol Moulins o lan chwith afon Allier

**Moulins** yw prifddinas *département* Allier, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, canolbarth Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 1999 yn 21,892. Saif Moulins ar afon Allier.

Cyrhaeddodd y ddinas ei huchafbwynt yn y 15g, pan oedd yn brifddinas y Dugiaid Bourbon. Yn yr Eglwys Gadeiriol ceir y triptych enwog gan yr arlunydd a elwir y *Maître de Moulins*.

Categori:Cymunedau Allier
Simon Brooks

Academydd o Gymru yw **Dr Simon Brooks** (ganwyd 11 Ebrill 1971).

Rhwng 1996 a 2007, bu'n olygydd y cylchgrawn materion cyfoes *Barn*, bu hefyd yn gyd-olygydd y cylchgrawn *Tu Chwith* rhwng 1993 a 1996.  Yn 2009, cyhoeddwyd casgliad o'i ohebyddiaeth yn *Barn*.  Roedd hefyd yn un o sylfaenwyr Cymuned; bu'n gyfrifol am weinyddu'r swyddfa ganolog a bu'n aml yn siarad â'r cyfryngau am y mudiad rhwng 2001 and 2004.

Ym mis Ionawr 2011, cyhoeddwyd fod Dr Simon Brooks yn un o gant a wrthododd dalu eu trwydded teledu, fel rhan o brotest Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn erbyn y cynlluniau arfaethedig i dorri cyllideb y sianel deledu Gymraeg S4C, a'r bwriad i drosglwyddo cyfrifoldeb ariannu'r sianel i ddwylo'r BBC.

Mae'n byw ym Mhorthmadog ac yn gynghorydd ar Gyngor Tref Porthmadog.

Roedd Simon Brooks yn un o feirniaid cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn Llenyddiaeth Cymru yn 2011.

## Llyfryddiaeth 
* ''Diwylliant Poblogaidd a'r Gymraeg : neu yr ifanc a wŷr, yr hen a dybia* (Talybont: Y Lolfa, 1998)
* *Ceidwadaeth a'r Gymru Newydd* (Llanbedr-goch: Eisteddfod Genedlaethol Cymru, 1999)
* *Llythyrau at Seimon Glyn* (gol.) (Talybont: Y Lolfa, 2001)
* *O Dan Lygaid y Gestapo: Yr Oleuedigaeth Gymraeg a Theori Lenyddol yng Nghymru* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2004)
* *Yr Hawl i Oroesi: ysgrifau gwleidyddol a diwylliannol* (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch, 2009)
* *Pa beth yr aethoch allan i'w achub? Ysgrifau i gynorthwyo'r gwrthsafiad yn erbyn dadfeiliad y Gymru Gymraeg* (cyd-olygydd gyda Richard Glyn Roberts) (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch, 2013)
* *Pam Na Fu Cymru: Methiant Cenedlaetholdeb Cymraeg* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2015
* *Adra: Byw yn y Gorllewin Cymraeg* (Talybont: Y Lolfa, 2018)
* *Hanes Cymry: Lleiafrifoedd Ethnig a’r Gwareiddiad Cymraeg* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2021)
* *Ail Gartrefi: Datblygu polisïau newydd yng Nghymru'' (Caerdydd: Llywodraeth Cymru, 2021)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Pam Na Fu Cymru / Why Wales Never Was: rhagair ddwyieithog

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Afon Allier

[bawd|Pont dros afon Allier yn [Brioude]]

Afon yng nghanolbarth Ffrainc sy'n un o lednentydd afon Loire yw **afon Allier** (Occitaneg: *Alèir*).

Ceir ei tharddle yn y Margeride yn *département* Lozère, ac mae'n llifo i afon Loire gerllaw  Nevers ger y ffin rhwng *départements* Cher a Nièvre. Mae'n rhoi ei henw i *département* Allier.

Mae'r afon yn nodedig am gyfoeth ei bywyd gwyllt, yn arbennig adar. Llifa trwy drefi a dinasoedd Langogne, Brioude, Langeac, Auzat-sur-Allier, Moulins , Varennes-sur-Allier a  Vichy.

Allier
Categori:Allier
Categori:Cher
Categori:Haute-Loire
Categori:Lozère
Categori:Nièvre
Categori:Puy-de-Dôme
Brioude

bawd|Y Basilique St-Julien, Brioude

Tref yn département Haute-Loire, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, canolbarth Ffrainc, yw **Brioude**. Saif ar afon Allier, ac roedd y boblogaeth yn 6,695 yn 2005.

## Adeiladau nodedig
* Basilique St-Julien

Categori:Cymunedau Haute-Loire
Le Puy-en-Velay

bawd|Le Puy-en-Velay

Dinas a *commune* yng nghanolbarth Ffrainc yw **Le Puy-en-Velay** (weithiau **Le Puy**).
Mae'n brifddinas *département* Haute-Loire yn *région* Auvergne-Rhône-Alpes. Saif ar Afon Loire, ac roedd y boblogaeth yn 20,490 yn 1999.

Yma mae un o lwybrau'r pererinion i Santiago de Compostela yn cychwyn.

## Enwogion
*Marion Bartoli, chwaraewraig tenis a enillodd y Pencampwriaethau, Wimbledon, yn 2013.

Categori:Cymunedau Haute-Loire
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Kerli

Cantores o Estonia ydy **Kerli Kõiv** (ganed 7 Chwefror 1987 yn Elva) sy'n fwy adnabyddus fel **Kerli**.

Yn 2006, wedi cymryd rhan mewn nifer o gystadlethau canu, arwyddodd Kerli gytundeb gyda Island Records. Def Jam Music Group a rhyddhaodd ei halbwm cyntaf, *Love Is Dead*, yn 2008 a aeth yn rhif 126 ar *Billboard 200* ym Mehefin 2008 ac yn ail ar y *Billboard Heatseekers chart* y mis wedyn. Rhyddhawyd y senglau "*Love Is Dead*", "*Walking on Air*" a "*Creepshow*" o'r albwm, roedd "*Walking on Air*" y mwyaf nodedig, yn 75ed ar *European Hot 100* a chafodd ei defnyddio yn y sioe Americanaidd *So You Think You Can Dance?*.

Yn 2010, cyfrannodd Kerli i'r albwm *Almost Alice* - trac sain i'r ffilm Tim Burton, Alice in Wonderland - gyda'r gân "*Tea Party*". Mae ei sengl *Army of Love* yn dangos dylanwad cerddoriaeth dawns trydanol.  Lansiodd *Utopia*, yng ngwanwyn 2013, ac aeth yn syth ar 'Billboard 200', yr ail gân ganddi i wneud hynny.
bawd|chwith|Perfformio yn y *Nashville Pride Festival*

Yn Nhachwedd 2013 gadawodd *Island Records*, wedi iddi arwyddo gydag *Ultra Music*.
## Disgyddiaeth
**Love Is Dead* (2008)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Myspace Kerli
*Kerli ar yr Internet Movie Database

Categori:Cantorion o Estonia
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Estonia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Estonia
Disgyddiaeth Kerli

Dyma'r **disgyddiaeth Kerli**, cantores o Estonia.

## Albymau 
### EP 
## Senglau 
### Senglau eraill
## Caneuon yn y cyfryngau 
## Ymddangosiadau eraill 
## Fideos cerddoriaeth 
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Myspace Kerli
*Kerli ar yr Internet Movie Database

Categori:Cerddoriaeth Estonia
Rhosyn y mynydd

Planhigyn blodeuol yw **Rhosyn y mynydd** (Lladin: *Paeonia*).

## Dolenni allanol
*Cymdeithas Rhosyn y Mynydd 

Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Blodau
Categori:Paeoniaceae
Llygad Hepste-fechan

bawd|Llygad Hepste-fechan
Ffynnon fechan yn y Bannau Brycheiniog yw **Llygad Hepste-fechan**. Fe'i lleolir i'r gogledd o Benderyn ac i'r gorllewin o Goed Taf Fawr (Garwnant), rhyw 4&nbsp;km o Nant-ddu, Powys. Dyma yw tarddiad yr Afon Hepste-fechan sydd yn ei thro yn llifo i mewn i Afon Hepste. Mae'r ffynnon hon yn nodedig am y ffaith ei bod yr unig nodwedd drawiadol mewn amgylchedd llwydaidd a llwm. Gellir gweld swigod yn codi i arwyneb y pwll bach wrth i ddŵr godi o'r graig.

## Cyfeiriadau 
Llygad Hepste-fechan
Charleville-Mézières

**Charleville-Mézières** yw prifddinas *département* Ardennes, *région* Grand Est, gogledd-ddwyrain Ffrainc.

Saif y ddinas ar afon Meuse. Roedd y boblogaeth yn 55,490 yn 1999. Ffurfiwyd y gymuned yn 1966, trwy uno cymunedau Charleville, Étion, Mézières, Mohon a Montcy-Saint-Pierre.

## Enwogion 
* Arthur Rimbaud (1854-1891), bardd

Categori:Cymunedau Ardennes
Jebiniana

Tref yng nghanolbarth Tiwnisia yw **Jebiniana** neu **Jebeniana** (Arabeg: جبنيانة). Fe'i lleolir 35 kilometer i'r gogledd o ddinas Sfax. Yn rhan o dalaith Sfax yn weinyddol, mae'n fwrdeistref gyda phoblogaeth o 6576 (2004).

Mae'n gorwedd mewn ardal amaethyddol llai na 10&nbsp;km o lan y Môr Canoldir, ar y ffordd MG82 sy'n ei chysylltu gyda Chebba a Mahdia i'r gogledd a gyda Sfax i'r de.

Categori:Talaith Sfax
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Rodez

**Rodez** (Occitaneg: *Rodés*) yw prifddinas *département* Aveyron, *région* Ocsitania, de Ffrainc. Roedd poblogaeth y ddinas yn 24,540 yn 2008, gyda phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 55,000. Saif rhwng Toulouse, Montpellier a Clermont-Ferrand, ar dir uchel uwchben afon Aveyron.

Dechreiodd y ddinas fel oppidum Celtaidd Segodunum. Cipiwyd y ddinas ar wahanol adegau gan y Fisigothiaid, y Ffranciaid, byddin Islamaidd yn 725 a chan y Saeson yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd. Nodweddir ei hanes gan ymryson rhwng Dugiaid Rodez ac esgobion Rodez.

bawd|dim|Rodez

## Adeiladau nodedig
* Cathédrale Notre-Dame de Rodez

bawd|dim|Eglwys Gadeiriol Rodez

## Enwogion
* Pierre Soulages (ganed 1919), arlunydd a cherflunydd

Categori:Cymunedau Aveyron
Aurillac

**Aurillac** yw prif dref *département* Cantal, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, de canolbarth Ffrainc.

Saif Aurilliac ar uchder o 600 m ger troed y monts du Cantal ac ar lan  afon Jordanne, sy'n ymuno ag afon Cère gerllaw. Dyddia'r dref o'r cyfnod Rhufeinig, pan oedd ei henw yn *Aureliacum*. Tua  885, sefydlodd Géraud d'Aurillac abaty yma.

bawd|canol|Panorama o Aurillac

Categori:Cymunedau Cantal
Privas

bawd|Privas

**Privas** (Occitaneg: *Privàs*) yw prifddinas *département* Ardèche, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, de Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 8,692 yn 2008.

Saif y dref yn nyffryn afon Ouvèze. Yn 16g, roedd Protestaniaeth yn gryf yma, ac roedd Privas yn ganolfan bwysig yn ystod y Rhyfeloedd Crefydd.

## Enwogion
*Cyril Théréau (g. 1983), pêl-droediwr

Categori:Cymunedau Ardèche
Artur Balder

Mae **Artur Balder** (ganwyd 14 Awst 1984) yn ysgrifennwr a chynhyrchydd ffilmiau o'r Unol Daleithiau a anwyd yn Sbaen. Mae wedi ennill gwobr *New York Latin ACE Awards* ddwywaith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau ym myd ffilm
Mohamed Ghannouchi

**Mohamed Ghannouchi** (Arabeg: محمد الغنوشي‎; ganed 18 Awst 1941 yn Sousse) oedd Prif Weinidog Tiwnisia o 1999 hyd 2011. Am gyfnod byr bu'n Arlywydd dros dro. Yn ogystal mae'n aelod o Senedd Tiwnisia dros yr Rassemblement constitutionnel démocratique (RCP).

O 1992 hyd 1999, bu'n Weinidog Cydweithio Rhyngwladol a Buddsoddiad Tramor, ac o 1999 hyd 2011 bu'n Brif Weinidog Tiwnisia hyd y *coup* a ddaeth â rheolaeth Zine el-Abidine Ben Ali i ben ar 14 Ionawr 2011 fel canlyniad i'r brotestiadau eang yn erbyn y llywodraeth a ddechreuodd yn Sidi Bouzid ganol mis Rhagfyr 2010. Ar ôl tri diwrnod fel arlywydd dros dro dychwelodd i'w hen swydd o brif weinidog yn y 'llywodraeth undeb cenedlaethol' newydd. Ymddiswyddodd ar 27 Chwefror 2011 yn sgîl protestiadau pellach.

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Arlywyddion Tiwnisia
Categori:Gwleidyddion o Diwnisia
Categori:Pobl y Gwanwyn Arabaidd
Geraint Lloyd

Darlledwr o Gymro yw **Geraint Lloyd** (ganwyd 9 Ionawr 1959) a fu'n gyflwynydd ar Radio Ceredigion ac yna BBC Radio Cymru rhwng 1997 a 2022.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Geraint Hopkin Lloyd yn Lledrod, ger Aberystwyth, Ceredigion a mynychodd Ysgol Gynradd Lledrod ac yna Ysgol Uwchradd Tregaron. 

## Gyrfa 
Yn ddyn ifanc roedd yn ymwneud a'r byd ralïo ac aeth ymlaen i rasio 4x4s gan gynrychioli Cymru yn y gamp. Roedd hefyd yn gyfrifol am ddechrau clwb ralïo yn Aberystwyth yn yr 80au.  

Bu'n gweithio fel cyflwynydd ar Radio Ceredigion am bum mlynedd, cyn ymuno â BBC Radio Cymru ym mis Ebrill 1997. Cychwynnodd wrth gyflwyno sioe rhwng 2 a 5 bob prynhawn o'r wythnos, cyn symud i'r slot 10pm-12am yn 2012.

Cyhoeddodd ei hunangofiant ''Geraint Lloyd - Y Dyn Tu Ôl i'r Llais'' yn 2013 (Y Lolfa, ISBN 978-1847717221).

Yn Awst 2022, cyhoeddwyd y byddai ei sioe nosweithiol yn dod i ben. Dywedodd Lloyd ei fod yn "sioc... Doeddwn i ddim yn disgwyl e, doedd dim sôn dim wedi bod, dim trafod, dim ond dweud ‘Dyna ni, bydd y rhaglen yn gorffen dechrau Hydref’". Cafwyd beirniadaeth chwyrn gan rai o wrandawyr Lloyd, gyda deiseb yn galw ar BBC Radio Cymru i gadw ei sioe yn denu bron i ddwy fil o lofnodion. Dywedodd Dafydd Meredydd, Golygydd Radio Cymru, bod ffigyrau gwrando yn ffactor yn y penderfyniad i ddod a'r rhaglen i ben.

Yn 2023, cafodd ddirwy gan yr adran Gyllid a Thollau EF (CThEF) am beidio talu treth dyledus rhwng 2012 a 2018. Dywedodd ei fod yn deillio o gamgymeriad yn 2013 a fod y treth wedi ei dalu.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Trais deddfwriaethol

[bawd|300px|[Cartŵn gwleidyddol yn dangos y Cyngreswr  Preston Brooks yn ymosod ar y Seneddwr Charles Sumner yn siambr Senedd yr Unol Daleithiau ym 1856.]]
Mae'r term **trais deddfwriaethol** yn cyfeirio at unrhyw wrthdrawiadau tresigar rhwng aelodau cyrff deddfwriaethol, yn aml o fewn y ddeddfwrfa ei hunan ac wedi'u hachosi gan faterion dadleuol a phleidleisiau agos.

Categori:Cyrff deddfwriaethol
Deddfwriaethol
Trais gwleidyddol

Term eang sydd yn cwmpasu defnydd trais mewn cyd-destun gwleidyddol, yn bennaf er mwyn cyrraedd nod wleidyddol benodol, yw **trais gwleidyddol**. Gall trais gwleidyddol gynnwys terfysgaeth wleidyddol, rhyfel, gwrthryfel, chwyldro, gormes, bradlofruddiaeth, terfysg, ac anhrefn sifil. Mae rhai diffiniadau yn ei neilltuo at drais gan weithredyddion anwladwriaethol yn unig, tra bo eraill yn cynnwys trais gan wladwriaethau hefyd.

## Gweler hefyd 
* Anufudd-dod sifil
* Artaith
* Diflaniad gorfodol
* Difrod bwriadol
* Heddlu cudd
* Lladdedigaeth allfarnwrol
* Monopoli ar ddefnydd cyfreithlon grym
* Parafilwriaeth
* Propaganda'r weithred
* Rhyfel brwnt
* Rhyfel cartref
* Sgwad farwolaeth
* Terfysgaeth wladwriaethol
* Trais deddfwriaethol
* Trais gwleidyddol yng Nghymru
* Trais gwleidyddol Palesteinaidd
* Trais gwleidyddol Seionaidd


Categori:Gwleidyddiaeth
Gwleidyddol
Acari

Y grŵp o arachnidau sy'n cynnwys gwiddon a throgod yw **Acari** (neu **Acarina**). Maent yn fach iawn fel rheol ond mae'r rhywogaethau mwyaf yn 10–20&nbsp;mm o hyd. Ceir gwiddon a throgod mewn niferoedd enfawr mewn llawer o gynefinoedd gwahanol. Mae mwy na 50,000 o rywogaethau wedi cael eu darganfod hyd yn hyn. Mae rhai ohonynt yn barasitiaid ac mae rhai eraill yn achosi difrod i gnydau.

[200px|chwith|bawd|Trogen y defaid, *[Ixodes ricinus*]]

*
Douz

Dinas yn ne Tiwnisia yw **Douz** neu **Dūz** (Arabeg: دوز‎) a adnabyddir fel "porth y Sahara." Mae'n gorwedd o amgylch gwerddon 27&nbsp;km i'r de o ddinas Kébili a thua 100&nbsp;km i'r gorllewin o ddinas Gabes yn nhalaith Kébili.

Lleolir y ddinas ar ymyl anialwch y Grand Erg Oriental ger y Chott Jerid. Yn y gorffennol bu'n arosfa pwysig ar y llwybrau carafan ar draws y Sahara oedd yn cysylltu Tiwnisia â Gorllewin Affrica. Y prif ddiwydiant heddiw yw twristiaeth a thyfu dêts "*diglat noor*" yn y *palmeraie* (planhigfa palmwydd) sydd o gwmpas y werddon.

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Gwerddonau
Categori:Talaith Kébili
Afon Cère

bawd|Afon Cère ger Lamativie

Afon yn ardal y Massif central yn ne canolbarth Ffrainc sy'n un o lednentydd afon Dordogne yw **Afon Cère**. Llifa trwy *départements* Cantal, Corrèze a Lot. Mae'n 120.4&nbsp;km o hyd.

Ceir ei tharddle yn Font de Cere yn Cantal, 1276 uwch lefel y môr. Mae'n ffurfio un o'r prif ddyffrynnoedd yn y Monts du Cantal cyn cyrraedd gwastadedd gerllaw Aurillac. Llifa i afon Dordogne ger Bretenoux.

Cere
Categori:Cantal
Categori:Corrèze
Categori:Lot
Bar-le-Duc

bawd|Eglwys Saint-Étienne, Place Saint-Pierre

**Bar-le-Duc** yw prifddinas *département* Meuse*, région* Grand Est, dwyrain Ffrainc. Saif ar Afon Ornain, 84&nbsp;km o Nancy a 251&nbsp;km o ddinas Paris. Roedd y boblogaeth yn 16,041 yn 2006.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yma y dechreuai'r Voie sacrée, a ddefnyddid i gludo deunydd rhyfel a bwyd i filwyr Ffrainc yn ystod Brwydr Verdun.

## Adeiladau nodedig 
* Eglwys Saint-Étienne, gyda'r cerflun enwog *Transi de René de Chalon* gan Ligier Richier.

## Enwogion 
* Nicolas Charles Oudinot, Dug Reggio, (1767-1847), milwr, marsial dan Napoleon I 
* Raymond Poincaré, gwleidydd a fu'n Brif Weinidog ac Arlywydd Ffrainc

Categori:Cymunedau Meuse
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Monopoli ar ddefnydd cyfreithlon grym

Diffiniad Max Weber o'r wladwriaeth yn ei waith *Politik als Beruf* ("Gwleidyddiaeth fel Galwedigaeth") yw'r **monopoli ar ddefnydd cyfreithlon grym** (Almaeneg: *Gewaltmonopol des Staates*).

Categori:Athroniaeth wleidyddol
Harry Reid

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Harry Mason Reid** (2 Rhagfyr 1939 – 28 Rhagfyr 2021). Roedd yn aelod Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf, yn aelod y Blaid Ddemocrataidd, ac yn Seneddwr o Dalaith Nevada. Gwasanaethodd fel Arweinydd Mwyafrif Senedd yr Unol Daleithiau o 4 Ionawr 2007 i 3 Ionawr 2017. 

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Ymgyrch Arlywyddol 
*  Tudalen swyddogol ar Senedd yr Unol Daleithiau 

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2021
Bobigny

**Bobigny** yw canolfan weinyddol *département* Seine-Saint-Denis yn *région* Île-de-France yn ardal Paris, Ffrainc. O ran poblogaeth, saif yn ddeuddegfed ymhlith trefi Seine-Saint-Denis, gyda 48,159 o drigolion yn 2006. Saif ar gyrion gogledd-ddwyrain Paris.

Enwyd y dref ar ôl Balbinius, cadfridog Rhufeinig a adeiladodd fila yma.

Categori:Cymunedau Seine-Saint-Denis
Madame de Maintenon

eformat = dmy
}}
Ail wraig Louis XIV, brenin Ffrainc, oedd '''Françoise d'Aubigné, Marquise de Maintenon''' (27 Tachwedd 1635 – 15 Ebrill 1719).

Cafodd ei eni yn Niort, yn ferch y Huguenot Constant d'Aubigné a'i wraig Jeanne de Cardhilhac.  Wyres yr awdur Agrippa d'Aubigné oedd hi.  Priododd yr awdur Paul Scarron yn 1651.  Bu farw Scarron yn 1660.  Priododd Françoise y brenin Louis yn y gaeaf 1685-1686.

Categori:Genedigaethau 1635
Categori:Marwolaethau 1719
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Merched y 18fed ganrif
Redeyef

Dinas yn ne-orllewin canolbarth Tiwnisia yw **Redeyef** (Arabeg: الرديف), a leolir i'r gorllewin o Gafsa ac i'r dwyrain o'r ffin rhwng Tiwnisia ac Algeria yn Gafsa. Mae'n gorwedd yng nghanol un o'r ardaloedd pwysicaf yn y byd am fwyngloddio ffosffad. Poblogaeth: 26,143 (2004).

Mae'n ganolfan mwyngloddio ffosffad, a anfonir ar hyd y rheilffordd i Métlaoui, 53&nbsp;km i'r dwyrain, gan fynd trwy geunentydd Selja. Agorwyd y mwynglawdd yn 1903, ac mae'n un o'r rhai hynaf yn Nhiwnisia; y perchnogion heddiw yw'r Compagnie des phosphates de Gafsa (CPG).

Bu protestiadau yn Redeyef yng ngwanwyn 2008. Roedd y mwyngloddwyr yn cwyno am lwgrwobrwyo, diweithdra, tlodi a diffyg triniaeth am afiechydon a achosir gan eu gwaith. Bu farw dau yn y protestiadau. Parhaodd yr anghydfod. Bu protestiadau yn Redeyef yn ystod intifada 2010-2011.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* *Redeyef : Le combat de la dignité, raconté par des femmes* , ffilm ddogfen am hanes helyntion Redeyef 2008 o safbwynt y merched. Gwefan Al-Nawaat. 

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Gafsa
Métlaoui

Dinas yn ne-orllewin canolbarth Tiwnisia yw **Métlaoui** (Arabeg: المتلوي) sy'n gorwedd rhwng dinasoedd Gafsa a Tozeur yn nhalaith Gafsa. Mae'n ganolfan mwyngloddio ffosffad gyda phoblogaeth o 37,099 (2004).

Darganfuwyd ffosffad yn ardal Djebel Selja ar ddiwedd y 19g. Cludir y ffosffad o Métlaoui i ddinas Sfax, 250&nbsp;km i'r dwyrain ar lan y Môr Canoldir, i'w brosesu a'i allforio.

Ceir amgueddfa hanes naturiol yn y ddinas sy'n cynnwys ffosilau lleol. Mae'r *Lézard rouge*, cyn drên gwaith mwyn sydd heddiw'n atyniad twristaidd, yn cychwyn o'r ddinas trwy geunentydd Selja.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Gafsa
Rhestr o gopaon dros 610m (2,000 troedfedd) yn yr Alban

Mae'r **Rhestr o gopaon dros 610m (2,000 troedfedd) yn yr Alban** yn cynnwys dros 2,000 o erthyglau, gyda phob un wedi eu geotagio. Golyga hyn y gallwch eu canfod ar *Google Maps* neu ar eich ffôn clyfar. Oherwydd hyn, bu'n rhaid i ni rannu'r erthyglau yn bedair rhan. 

## Gweler hefyd
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr llynnoedd yr Alban

## Cyfeiriadau
*
Alban
Categori:Rhestrau'r Alban
Online Mendelian Inheritance in Man

Cronfa ddata sy'n catalogio pob afiechyd gyda chydran genetaidd ydy'r prosiect **Online Mendelian Inheritance in Man**. Pan yn bosib mae'r cronfa ddata yn cysylltu'r afiechyd gyda'r genyn priodol yn y genom dynol gan ddarparu cyfeiriadau ar gyfer ymchwil pellach ac adnoddau er mwyn dadansoddi'r genyn catalogedig.

## Fersiynau
Ceir llyfr yn seiliedig ar y prosiect ac ar hyn o bryd mae yn ei ddeuddegfed argraffiad. Gelwir y fersiwn arlein yn **Online Mendelian Inheritance in Man** (OMIM).

## Y broses grynhoi
Casglwyd a phroseswyd y wybodaeth yn y gronfa ddata hwn o dan arweiniad Dr. Victor A. McKusick ym Johns Hopkins University, a chyda cymorth tîm o olygyddion ac ysgrifenwyr gwyddonol. Caiff erthyglau perthnasol eu hadnabod, trafod ac ysgrifennu yn y cofnodion perthnasol yng nghronfa ddata MIM.

Categori:Cronfeydd data ar-lein
Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Categori:Geneteg
Jacqueline Pascal

Lleian a bardd Ffrengig oedd **Jacqueline Pascal** (4 Hydref 1625 – 4 Hydref 1661).  Roedd yn chwaer yr athronydd a'r mathemategydd Blaise Pascal. Dechreuodd farddoni pan oedd yn wyth oed a sgwennodd ddrama bum act pan oedd yn unarddeg oed.

Oherwydd dylanwad ei brawd, cafodd droedigaeth i fath o Babyddiaeth Sistersiaidd o'r enw ''Janseniaeth' a oedd yn boblogaidd yn Ffrainc ac a oedd yn gweld y pechod gwreiddiol, rhagordeiniaeth a gras Duw fel canolbwynt eu ffydd. Daeth yn lleian yn 1652, yn Abaty Port-Royal ym Mharis.

Fe'i ganed yn ninas Clermont-Ferrand, Auvergne, yng nghanol Ffrainc.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1625
Categori:Marwolaethau 1661
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Lleianod o Ffrainc
Categori:Llenorion benywaidd yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Clermont-Ferrand
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Kassel

Dinas yn nhalaith Hessen, yr Almaen, yw **Kassel** (**Cassel** cyn 1926). Saif  ar lan Afon Fulda.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Kassel boblogaeth o 270,800.

Er 2013, mae'r Bergpark Wilhelmshöhe, parc ar ochr bryn yn y ddinas, wedi bod yn Safle Treftadaeth y Byd.

Delwedd:Bergpark wilhelmshoehe talblick ds 05 2006.jpg|Bergpark Wilhelmshöhe
Delwedd:Herkules1 1.jpg|Cofadfail Ercwlff yn y parc

## Cyfeiriadau
Categori:Aneddiadau Hessen
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Kassel
Évreux

Dinas yng ngogledd Ffrainc yw **Évreux**. Mae'n brifddinas *département* Eure yn *région* Normandie.

Daw'r enw Évreux o enw llwyth Galaidd yr *Eburovices*. Yn y cyfnod Rhufeinig, enw'r ddinas oedd *Mediolanum Aulercorum*. Adeiladwyd mur o'i chwmpas tua diwedd y 3g. Yn 989 daeth yn lleoliad Dug Évreux ac Esgob Évreux.

Roedd ganddi boblogaeth o 51,485 yn 2007.

Categori:Cymunedau Eure
Categori:Enwau llefydd o darddiad Celtaidd
Afon Indre

Afon yng nghanolbarth Ffrainc sy'n un o lednentydd afon Loire yw **afon Indre**. Mae'n rhoi ei henw i *départements*  Indre ac Indre-et-Loire, a hefyd yn llifo trwy *département* Cher.

Ceir ei tharddle yn y Monts de Saint-Marien yn *département* Cher, ac mae'n ymuno ag afon Loire rhwng Rivarennes ac Avoine, yn *département* Indre-et-Loire. Mae'n llifo heibio dinasoedd La Châtre, Châteauroux a Loches.

Indre
Categori:Cher
Categori:Indre
Categori:Indre-et-Loire
Afon Maine

Afon yng nghanolbarth Ffrainc sy'n un o lednentydd afon Loire yw **afon Maine**. Mae'n rhoi ei henw i *département* Maine-et-Loire.

Dim ond 12&nbsp;km yw hyd yr afon. Fe'i ffurfir wrth i afon Mayenne ac afon Sarthe ymuno a'i gilydd i'r gogledd o Angers. Wedi llifo trwy ddinas Angers, mae'n ymuno ag afon Loire i'r de-orllewin o'r ddinas.

Maine
Categori:Maine-et-Loire
Stadtbibliothek Göttingen

Llyfrgell yn Göttingen, Niedersachsen, Yr Almaen, ydy **Stadtbibliothek Göttingen** (*Llyfrgell Wladol Göttingen*). Mae'n gartref i 190,000 o gyfryngau, yn ychwanegol at wasanaeth archebu llyfrau, DVDau, CD-ROM, mapiau, sgriptiau cerddoriaeth a gemau.

Ceir canghennau o'r llyfrgell ganolog hon yn ardaloedd Elliehausen, Geismar, Grone, Nicholasberg, a Roringen Weende.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Stadtbibliothek Göttingen
*  Catalog ar-lein 

Gottingen
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Niedersachsen
Hoher Meißner

Mae **Hoher Meißner** yn fynydd 754.6m uwch lefel y môr ac sydd wedi'i leoli ym Mharc Cenedlaethol Meissner Kaufunger yn Hesse, yr Almaen. Mae'r mynydd yn perthyn i'r clwstwr o fynyddoedd o'r enw Fulda-Werra yng ngogledd-ddwyreiniol Ucheldiroedd Hesse.

## Mynyddoedd cyfagos
*Kasseler Kuppe (753.6 m) 
*Kasseler Stein (748 m) 
*Kalbe (720 m) 
*Heiligenberg am Meissner (583 m) 
*Bühlchen am Meissner (537 m)

## Dolenni allanol
* Naturpark Meißner/Kaufunger Wald 
* Eltmannshausen / Meißner
* Die Geologie des Hohen Meißner 

Categori:Daearyddiaeth Hessen
Categori:Mynyddoedd yr Almaen
Mam Holle

Mae **Mam Holle** yn gymeriad Canolog Ewrop ac yn ffigwr chwedlonol yn yr un teitl gan y Brodyr Grimm (gweler Grimm's Straeon Tylwyth Teg, rhif 24). Mae'r stori tylwyth teg yn un o fath 480 gan Aarne a Thompson.

bawd|Mam Holle: darlun gan Hermann Vogel

Mae Hoher Meissner yn cael ei ystyried yn aml fod yn cartref. Mae y Frau Holle-Teich yn ddwfn heb diwedd ac yn y fynedfa i'r byd arall, a gafodd ei ddisgrifio hefyd yn y chwedl y Brodyr Grimm. Mae Mytholeg y stori ymddangos i brosesu'r deunydd hŷn. Felly, yn gyntaf oll i neidio i mewn i'r dda â'r daith i'r Arallfyd Celtaidd neu Byd Arall.

## Dolenni allanol
* Mam Holle fel mp3 ar LibriVox (yn Almaeneg)
* Märchenlexikon.de zu *Frau Holle* AaTh 480
* Bernhard Lauer: Märchen Sage Mythos – Frau Holle 
* Sagen zum Frau-Holle-Teich auf dem Hohen Meißner (nach den Deutschen Sagen der Gebrüder Grimm)

bawd|Mam Holle

Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Llên gwerin
Categori:Llên gwerin yr Almaen
Tataouine

bawd|Ksar Ouled Soltane, Tataouine
Dinas yn ne-ddwyrain Tiwnisia yw **Tataouine** (Arabeg: تطاوين), sy'n brifddinas talaith Tataouine. Ei hen enw oedd **Foum Tataouine**. Fe'i lleolir 531 kilometer i'r de o Diwnis a thua 85&nbsp;km i'r de o Gabes ar ymyl anialwch y Sahara. Poblogaeth: 59,346 (2004).

Ystyr yr enw 'Tataouine', sy'n ffurf Arabeg ar yr enw Berbereg *tittawen*, yw "ffynnon" neu "ffynhonnell dŵr". Mae'n ddinas werddon sy'n adnabyddus am ei phensaernïaeth dradoddiadol, yn enwedig ei *ksars* (caerau). Yn y gorffennol byddai carafanau yn cychwyn neu'n cyrraedd Tataouine ar hyd y llwybrau masnach ar draws y Sahara a gysylltai Tiwnisia â gorllewin Affrica.

Twristiaeth ac amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiannau heddiw. Yn weinyddol, fe'i rhennir yn ddau ddosbarth, sef Gogledd a De Tataouine.

I wylwyr ffilmiau mae Tataouine yn adnabyddus fel yr ysbrydoliaeth i'r blaned 'Tatooine', planed dywodlyd yn ffilmiau *Star Wars* y cynhyrchydd George Lucas.

## Dolenni allanol 
*Gwefan swyddogol  

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Gwerddonau
Categori:Talaith Tataouine
Ettadhamen-Mnihla

Tref a chymuned yng ngogledd Tiwnisia yw **Ettadhamen-Mnihla** neu **At-Tadaman**. Fe'i lleolir yn nhalaith Ariana ar gwr gorllewinol dinas Tiwnis, prifddinas Tiwnisia. Poblogaeth y gymuned: 118,487 (2004).

Er yn rhan o dalaith Ariana yn weinyddol, mae'r dref yn un o faesdrefi Tiwnis erbyn hyn.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol   

Categori:Talaith Ariana
Categori:Tiwnis
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Kalâat el-Andalous

Tref a chymuned yng ngogledd Tiwnisia yw **Kalâat el-Andalous**. Fe'i lleolir yn nhalaith Ariana tua 45&nbsp;km i'r gogledd o ddinas Tiwnis, prifddinas Tiwnisia. Poblogaeth y gymuned: 15,313 (2004).

Cyfeiria *el-Andalous* at y ffaith fod nifer o ffoaduriaid Mwslim o al-Andalus (de Sbaen), sef y Morisgiaid, wedi ffoi yma yn yr 17g. Gwelir eu hôl ym mhaensaernïaeth y dref, e.e. Mosg Cordoba, a enwir ar ôl Cordoba yn Andalucía. Ystyr enw'r dref yw "Dinas gaerog yr Andalwsiaid".

Llifa Afon Medjerda heibio i orllewin y ddinas. Mae'r tir yn ffrwythlon o'r herwydd ac amaethyddiaeth yw'r prif ddiwydiant.

Yng nghyffiniau Kalâat el-Andalous ceir safle dinas hynafol Utica, a sefydlwyd gan y Ffeniciaid (gweler hefyd Carthago).

bawd|dim|Mosg Cordoba, Kalâat el-Andalous

Categori:Talaith Ariana
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Raoued

Tref yng ngogledd Tiwnisia yw **Raoued**. Fe'i lleolir yn nhalaith Ariana ar gwr gogledd-orllewinol dinas Tiwnis, prifddinas Tiwnisia. Poblogaeth: 53,911 (2004).

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol   

Categori:Talaith Ariana
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Guéret

**Guéret** yw canolfan weinyddol *département* Creuse yn *région* Limousin yng nghanolbarth Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 14,123 yn 1999.

Sefydlwyd y dref yn y 7g o gwmpas abaty. Cryfhawyd y dref yn ystod teyrnasiad Siarlymaen, a daeth yn brifddinas dugiaeth Marche yn 1514. Yn 1791, daeth yn brifddinas Creuse.

## Adeiladau nodedig
* *Hôtel de Moneyroux* 
* Musée d'Art et d'Archéologie de la Sénatorerie

## Enwogion
* Marcel Jouhandeau (1888-1979), awdur

Categori:Cymunedau Creuse
La Soukra

Tref a chymuned yng ngogledd Tiwnisia yw **La Soukra** (Arabeg: سكرة). Fe'i lleolir yn nhalaith Ariana tua 6&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o ganol dinas Tiwnis, prifddinas Tiwnisia. Poblogaeth y dref: 15,000 (2004). Poblogaeth y gymuned: 89,151 (2004).

Erbyn hyn mae La Soukra yn un o faesdrefi Tiwnis, er nad ydyw'n rhan o dalaith Tiwnis. Mae'n gorwedd rhwng Ariana a La Marsa ger Maes Awyr Rhyngwladol Tiwnis-Carthago. Rhennir y gymuned yn sawl ardal, sef Chotrana, Sidi Salah, Sidi Fradj, Jamâa Rawdha, Chick El Arab a Dar Faddal.

Categori:Talaith Ariana
Categori:Trefi a phentrefi Tiwnisia
Categori:Tiwnis
Slim Amamou

Blogwr ac actifydd rhyngrwyd o Diwnisia yw **Slim Amamou** (ganwyd 8 Tachwedd 1977). Roedd yn un o sefydlwyr y Partie Pirate Tunisien (Plaid Beirat Tiwnisia), sy'n aelod o'r Pleidiau Peirat Rhyngwladol. Ar hyn o bryd mae'n Weinidog Ieuenctid a Chwaraeon yn llywodraeth dros dro Tiwnisia.

Yn blogio wrth yr enw "Slim 404" (cyfeiriad slei at "Ammar 404"), mae'n un o flogwyr mwyaf adnabyddus Tiwnisia, yn enwedig fel golygydd ReadWriteWeb, a chafodd sylw ehangach pan gafodd ei arestio gan lywodraeth Zine el-Abidine Ben Ali ar 6 Ionawr 2011 yn ystod y 'Chwyldro Jasmin'.. Daeth yr heddlu cudd i'w gartref yn Tunis i'w arestio am 1330 ar y 6ed o Ionawr. Roedd eisoes wedi rhybuddio ei ffrindiau eu bod yn gwylio ei gartref. Trwy ddilyn ei alwad ffôn olaf, darganfuwyd iddo wneud hynny yn adeilad y Ministère de l'intérieur ar Avenue Habib Bourguiba, Tunis. Cafodd ei ddal yno am rai dyddiau a bu ymgyrch rhyngwladol gan ei gyfeillion y tu allan i Tiwnisia i sicrhau ei ryddid.

Ar ôl i Zine el-Abidine Ben Ali, cyn arlywydd Tiwnisia, ffoi o'r wlad rhoddwyd lle i Slim Amamou yn y 'llywodraeth undeb cenedlaethol' a ffurfwyd gan Mohamed Ghannouchi.. Dyma'r tro cyntaf erioed i aelod o un o'r pleidiau peirat gael sedd mewn llywodraeth.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* NoMemorySpace, blog Slim Amamou 
* "Slim Amamou, des geôles tunisiennes au gouvernement" , *Libération* 

Categori:Blogwyr
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Gwleidyddion o Diwnisia
Afon Mayenne

Afon yng ngorllewin canolbarth Ffrainc yw **afon Mayenne**, yn llifo yn bennaf trwy  *région*  Pays de la Loire. Mae'n tarddu islaw copa Mont des Avaloirs tua 15&nbsp;km i'r gorllewin o Alençon yn *département* Orne. Yn ôl rhai awduron, mae'n ymuno ag afon Sarthe i ffurfio afon Maine i'r gogledd o Angers yn Maine-et-Loire. Yn ôl awduron  eraill, mae "afon Maine" yn enw lleol ar afon Mayenna yn y rhan yma o'i chwrs, cyn iddi lifo i mewn i afon Loire.

## Départements a threfi ar hyd cwrs yr afon 
* Orne
* Mayenne : Mayenne, Laval, Château-Gontier.
* Maine-et-Loire : Chenillé-Changé, Chambellay, Montreuil-sur-Maine, Le Lion-d'Angers,Grez-Neuville, Montreuil-Juigné, Cantenay-Epinard.

Mayenne
Categori:Maine-et-Loire
Categori:Mayenne
Categori:Orne
Afon Sarthe

Afon yng ngorllewin canolbarth Ffrainc yw **Afon Sarthe**, yn llifo yn bennaf trwy  *région*  Pays de la Loire. Mae'n 313&nbsp;km o hyd. Ceir ei tharddle ger Saint-Aquilin-de-Corbion, yn *département* Orne. Mae'n ymuno ag afon Mayenne i ffurfio afon Maine i'r gogledd o Angers yn Maine-et-Loire.

## Ddépartements a threfi ar hyd cwrs afon Sarthe
*Orne: Le Mêle-sur-Sarthe, Alençon
*Sarthe: Fresnay-sur-Sarthe, Beaumont-sur-Sarthe, Le Mans, Sablé-sur-Sarthe
*Maine-et-Loire: Châteauneuf-sur-Sarthe, Tiercé, Angers

Sarthe
Categori:Maine-et-Loire
Categori:Orne
Categori:Sarthe
Lochnagar

Mae **Lochnagar** yn fynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym Mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; . Ystyr y gair ydy "y llyn bychan gyda'r sŵn mawr" - *Lochan na Gaire*. Yr enw Gaeleg ar y copa ydy *Cac Carn Beag* sef "Carnedd Fechan o Gachu"; ceir ail enw Gaeleg am y copa hwn sef: *Beinn Chìochan* ("Mynydd y Bronnau").

Dosberthir mynyddoedd yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro ac yn Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”.

Mae'n fynydd poblogaidd gan gerddwyr a'r man cychwyn gan amlaf ydy Glen Muick.

## Rhai copaon
*Cac Carn Mor
*Cuidhe Crom
*Meikle Pap
*Meall Coire na Saobhaidhe
*Little Pap
*Meall an Tionail
*Copa 830m
*Cnapan Nathraichean

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Streetmap  – lleoliad ar wefan Streetmap.
*Get-a-map  – lleoliad ar wefan Get-a-map.

Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Daearyddiaeth Swydd Aberdeen
Categori:Mynyddoedd a bryniau Ucheldiroedd yr Alban
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Afon Loir

[bawd|Afon Loir yn [Lavardin (Loir-et-Cher)|Lavardin]]

:''Am yr afon fawr y mae yr afon yma yn rhan o'i dalgylch, gweler afon Loire.''

Afon yng ngorllewin canolbarth Ffrainc yw **afon Loir**. Mae'n tarddu yn Perche yn Fruncé, *département* Eure-et-Loir, ac mae'n llifo i afon Sarthe i'r gogledd o Angers, yn *département* Maine-et-Loire. Mae'n rhoi ei hewnw i *départements* Eure-et-Loir a Loir-et-Cher.

## Départements a phrif drefi ar hyd ei chwrs 
* Eure-et-Loir : Illiers-Combray, Bonneval, Châteaudun, Cloyes-sur-le-Loir
* Loir-et-Cher : Morée, Vendôme, Thoré-la-Rochette, Montoire-sur-le-Loir
* Sarthe : La Chartre-sur-le-Loir, Château-du-Loir, Vaas, Le Lude, La Flèche
* Maine-et-Loire : Durtal, Seiches-sur-le-Loir

Loir
Categori:Eure-et-Loir
Categori:Loir-et-Cher
Categori:Maine-et-Loire
Categori:Sarthe
Paul Scarron

bawd|200px|Paul Scarron
Bardd, dramodydd a nofelydd Ffrengig oedd **Paul Scarron** (Gorffennaf 1610 - 6 Hydref 1660).

Priododd Françoise d'Aubigné yn 1652.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Recueil de quelques vers burlesques* (1643)
### Drama
**Jodelet* (1645) 
*''Don Japhel d'Arménie* (1653)
### Nofelau
**La Precaution inutile*
**Les Hypocrites''
Tu Chwith

bawd|Logo *tu chwith*

Cylchgrawn Cymraeg sy'n trafod diwylliant a'r celfyddydau ydy ***tu chwith***.

Mae'r cylchgrawn yn cael ei gyhoeddi ddwywaith y flwyddyn ac mae gan bob rhifyn thema wahanol. Cafwyd rhifynnau'n trafod: Gwreiddiau, Anhysbys, Digidol a'r Eisteddfod Genedlaethol.  Mae'r cylchgrawn yn cynnwys ysgrifennu creadigol a gwreiddiol gan gynnwys erthyglau ac ysgrifau gan awduron profiadol ac awduron newydd a llwyfan i arddangos gwaith celf artistiaid ifanc.

Dechreuwyd y cylchgrawn yn y 1990au cynnar gan Simon Brooks a grŵp o fyfyrwyr yn Aberystwyth gyda'r bwriad o gyhoeddi ysgrifennu radical. Bwriad y cylchgrawn yw sicrhau bod lle i ysgrifennu heriol a radical yn y Gymraeg a chynnig llwyfan i bobl ifanc gyhoeddi eu gwaith am y tro cyntaf.

Ers colli grant blynyddol o £6,000 gan y Cyngor Llyfrau yn 2011 mae *tu chwith* wedi cyhoeddi rhifynnau heb gymorth ariannol. Mae'r cylchgrawn yn ddibynnol ar waith gwirfoddol y golygyddion y Bwrdd Golygyddol a'r cyfranwyr.

Cyhoeddwyd rhifyn olaf *tu chwith* yn 2014, dan olygyddiaeth Gruffudd Antur ac Elis Dafydd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol *tu chwith* 

Categori:Beirniadaeth lenyddol Gymraeg
Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Llenyddiaeth Cymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Llenyddiaeth Cymru yn yr 21ain ganrif
Terfysgaeth a noddir gan wladwriaethau

:*Efallai eich bod yn chwilio am terfysgaeth wladwriaethol.*
Cefnogaeth dros garfanau terfysgol lled-annibynnol gan lywodraethau yw **terfysgaeth a noddir gan wladwriaethau**. Mae gwladwriaethau wedi cyllido, hyrwyddo, indoctroneiddio, ac arfogi gweithredyddion anwladwriaethol fel modd o ryfela seicolegol a phropaganda i achosi gwrthdaro mewn gwladwriaethau eraill. Cyhuddodd yr Unol Daleithiau bod gwladwriaethau comiwnyddol gan gynnwys yr Undeb Sofietaidd a gwladwriaethau totalitaraidd gan gynnwys Iran, Libia, a Syria yn noddi terfysgaeth mewn gwledydd eraill. ac mae gorfodi gwladwriaethau i ymatal rhag noddi terfysgaeth yn un o brif nodau polisi gwrthderfysgaeth yr Unol Daleithiau. Ond yn wyneb natur hyblyg mudiadau terfysgol newydd megis al-Qaeda, mae rhai yn gweld nawddogaeth wladwriaethol bellach yn ddianghenraid i derfysgwyr. Er enghraifft, llwyddodd Mohammed Atta, un o herwgipwyr ymosodiadau 11 Medi 2001, i weithredu yn yr Almaen a'r Unol Daleithiau yn hytrach nag angen droi at wladwriaeth arall am noddfa. Yn ôl rhai, mae model yr Unol Daleithiau yn darparu esgus am bolisi o ragymosod ar wladwriaethau maent yn cyhuddo o noddi terfysgaeth.

Mae rhai yn awgrymu bod pwyslais ar derfysgaeth a noddir gan wladwriaethau yn gamarweiniol wrth ddeall natur terfysgaeth drawswladol, ac yn fodd o wadu rhesymau grwpiau terfysgol dros eu tactegau treisgar.

## Gweler hefyd
* Rhyfel trwy ddirprwy

## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
* Townshend, C. (2002) *Terrorism: A Very Short Introduction*. Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen.
* Weinberg, L. B. a Davis, P. B. (1989) *Introduction to Political Terrorism*. Efrog Newydd: McGraw-Hill.

Categori:Astudiaethau diogelwch
Noddir gan wladwriaethau, a
Hann. Münden

Mae **Hann. Münden**, a elwir yn gynharach Hannoversch Münden a Münden yn dref yn ardal Göttingen, Sacsoni Isaf, ar y ffin â Hessen. Gydlifiad Werra a Fulda i'r Weser.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Amgueddfa y dre 
* Dokumentation der Flurdenkmäler Hann. Münden
* Stadtbeschreibung bei teledu NDR

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Niedersachsen
Heilbad Heiligenstadt

bawd|Eglwys y Santes Fair, Heilbad Heiligenstadt

Tref sba yn ardal Eichsfeld yn Thüringen, yr Almaen, yw **Heilbad Heiligenstadt**. Fel sba cydnabyddedig, mae'n gyrchfan sy'n cynnig llawer o bosibiliadau ar gyfer ymlacio. Mae tua 14&nbsp;km i'r dwyrain o'r pwynt lle mae ffiniau Hessen, Sacsoni Isaf a Thuringia yn cwrdd, yng ngorllewin ardal Eichsfeld.

## Pobl o'r dref
*Tilman Riemenschneider
*Heinrich Heine 
*Theodor Storm

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Heilbad Heiligenstadt

Categori:Trefi'r Almaen
Categori:Aneddiadau Thüringen
Bratwurst

bawd|Grillwurst Schaschlik Shashlik
Math o selsig o'r Almaen yw ** Bratwurst**. Fe'i cynhyrchir  o gigoedd oer, gan amlaf porc. Mae'r selsig yn cael eu ffrio fel arfer ar y gril, ond ceir defnyddio padell ffrio hefyd. Mae traddodiad cryf o gynhyrchu a bwyta Bratwurst yn Franconia a Thuringia.

## Dolenni allanol 
* Schutzverband Nürnberger Bratwürste e. V.
* Deutsches Wörterbuch von Jacob und Wilhelm Grimm  „Bratwurst“
* Amgueddfa Bratwurst

Categori:Selsig
Categori:Cig mochyn
Tryffl siocled

bawd|Tryffl
Gwneir **tryffl siocled**, (**peli siocled** yn y Swistir (o'r Ffrangeg)), yn gyffredinol allan o ganache siocled o emwlsiwn o hufen, siocled a chyflasynnau.

Hefyd gall tryffl siocled gynnwys caramel, cnau, cnau almon, aeron neu ffrwythau melys eraill, nougat, cyffug, taffi neu fintys, sglodion siocled, malws melys, a gwirod.
Maent yn cael eu henwi oherwydd eu tebygrwydd i'r trwffl ffwng.

## Dolenni allanol
* Chocolate Truffles yn trafod
* La Madeline au Truffe  rhai siocledi drud

Categori:Siocled