open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Safleoedd rhyw

Safle sy'n cael ei ddefnyddio gan ddau berson yw **safle rhyw** pan maen nhw'n cael cyfathrach rywiol neu weithgareddau rhywiol arall. Er bod cyfathrach rywiol yn cynnwys treiddiad rhywiol fel arfer, neu gyffroi organau rhywiol rhywun arall, nid oes rhaid i safle rhyw gynnwys treiddiad neu gyffroad. Ymarferir tri chategori o gyfathrach rywiol fel arfer: cyfathrach wain, sy'n cynnwys treiddio'r wain gyda phidyn neu offeryn arall, rhyw geneuol (y genau, y ceg), sy'n cynnwys cyffroi'r pidyn, gwain, neu anws gyda'r geg neu/a'r tafod; a rhyw rhefrol, sy'n cynnwys rhoi pidyn neu offeryn i mewn i'r anws. Gellid hefyd defnyddio'r bysedd neu ddwylo neu wneud cyd-fastyrbio megis gafael y pidyn a/neu'r ceilliau a'i rhwbio. Gellid defnyddio nifer o safleoedd rhyw wrth wneud cyfathrach wain, rhyw geneuol, neu ryw rhefrol, gan greu bron rhif di-ben-draw o safleoedd rhyw o ganlyniad.

## Safleoedd treiddiol 
Dyma'r prif rai; mae'r safleoedd hyn yn cynnwys rhoi pidyn neu offeryn rhyw (megis dildo) i mewn i'r wain neu anws:

## Rhyw andreiddiol
Mae' safleoedd hyn yn cynnwys: hunan leddfu, ffistio, byseddu, dŵad ar wyneb a bukkake.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhyw
Henry de Gower

Clerigwr Normanaidd-Cymreig oedd **Henry de Gower** neu **Henry Gower** (sef 'Harri Gŵyr) (bu farw cyn 4 Mai 1347), a ddaeth yn Esgob Tyddewi.

Etholwyd de Gower yn Esgob Tyddewi ar 21 Ebrill 1328; cafodd feddiant o'r eiddo ar 26 Mai yn yr un flwyddyn a'i gysegru'n esgob ar 12 Mehefin 1328. Gwasanaethodd fel esgob o'r dyddiad hwnnw hyd ei farwolaeth yn 1347 (cyn 4 Mai).

Yn ystod ei dymor fel Esgob Tyddewi cychwynodd Henry de Gower ar raglen o waith pensaernïol. Ehangodd Blas yr Esgob yn Llandyfái yn sylweddol. Mae'r rhan fwyaf o'r hyn a welir ar y safle heddiw yn waith de Gower. Ef hefyd a adeiladodd yr ysbyty yn Nhyddewi ac a adnewyddodd Eglwys Gadeiriol Tyddewi yn sylweddol. Dyma ddechrau cyfnod o "ddadeni pensaernïol" yn hanes Esgobaeth Tyddewi.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1347
Categori:Esgobion Tyddewi
Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Iseldiroedd

**Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Iseldiroedd** (Iseldireg: *Nederlands nationaal voetbalelftal*) yw enw'r tîm sy'n cynrychioli yr Iseldiroedd mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed Frenhinol yr Iseldiroedd (Iseldireg: *Koninklijke Nederlandse Voetbalbond*) (KNVB). Mae'r KNVB yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae'r *Oranjie* (oren) yn dal y record am y nifer fwyaf o ymddangosiadau yn rownd derfynol Cwpan y Byd heb erioed ennill y bencampwriaeth ar ôl colli yn y rownd derfynol ym 1974, 1978 a 2010 yn erbyn  Gorllewin Yr Almaen, Yr Ariannin a  Sbaen.

Maent wedi ennill Pencampwriaeth Ewrop yn 1988 ac wedi cyrraedd rownd derfynol Cwpan y Byd dair gwaith, yn 1974, 1978 a 2010.

## Chwaraewyr enwog 
* Marco van Basten
* Dennis Bergkamp
* Jan van Beveren
* Frank de Boer
* Ronald de Boer
* Mark van Bommel
* John Bosman
* Ernie Brandts
* Hans van Breukelen
* Phillip Cocu
* Johan Cruijff
* Edgar Davids
* Ruud Gullit
* Arie Haan
* Willem van Hanegem
* Hugo Hovenkamp
* Wim Jansen
* Jan Jongbloed
* Wim Jonk
* Piet Keizer
* René van de Kerkhof
* Willy van de Kerkhof
* Wim Kieft
* Kees Kist
* Patrick Kluivert
* Ronald Koeman
* Michel van de Korput
* Ruud Krol
* Willy van der Kuijlen
* Roy Makaay
* John Metgod
* Arnold Mühren
* Dick Nanninga
* Johan Neeskens
* Arthur Numan
* Marc Overmars
* Rob Rensenbrink
* Johnny Rep
* Frank Rijkaard
* Piet Schrijvers
* Ruud van Nistelrooy
* Sonny Silooy
* Ronald Spelbos
* Jaap Stam
* Huub Stevens
* Wim Suurbier
* Simon Tahamata
* Adri van Tiggelen
* Stan Valckx
* Gerald Vanenburg
* Leen Vente
* Peter van Vossen
* Sander Westerveld
* Bennie Wijnstekers
* Piet Wildschut
* Faas Wilkes
* Aron Winter

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Iseldiroedd
Cenedlaethol yr Iseldiroedd
Boncath

Gallai **Boncath** gyfeiro at:

*Bwncath (Boncath, Boda), math o aderyn ysglyfieithus
*Boncath, Sir Benfro, pentref yn Sir Benfro, Cymru
Llanfihangel-clogwyn-gofan

Pentref  yng nghymuned Y Stagbwll a Chastellmartin, Sir Benfro, Cymru, yw **Llanfihangel-clogwyn-gofan** (Saesneg: Bosherston).

Mae'n gorwedd yn ne'r sir o fewn ffiniau Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Mae Eglwys Sant Mihangel, ar gwr y pentref, yn dyddio o'r 13g.

250px|bawd|dim|Eglwys Sant Mihangel, Bosherston

Gerllaw ceir Llynnoedd Llanfihangel-clogwyn-gofan.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Traethau Cymru
Categori:Y Stagbwll a Chastellmartin
Llynnoedd Llanfihangel-clogwyn-gofan

Llynnoedd naturiol yn Sir Benfro yw **Llynnoedd Llanfihangel-clogwyn-gofan.**

Fe'i lleolir yn ne'r sir ger pentref Llanfihangel-clogwyn-gofan (Bosherston).

Mae'r llynnoedd yn rhan o Ystâd Y Stagbwll dan reolaeth Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Maent yn adnabyddus am ei blodau lili.250px|bawd|dim|Liliau ar Lynnoedd Llanfihangel-clogwyn-gofan.

Bosherston
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Newton (uned)

Mae **newton** (symbol: N) yn uned SI rhyngwladol a ddefnyddir i fesur grym; gellir dweud mai grym ydy pwysau a fesurir mewn niwtonau. Mae màs yn wahanol i grym ac yn cael ei fesur gan kilogramau. Achosir pwysau fodd bynnag gan dyniant disgyrchiant ac fe'i mesurir mewn niwtonau. Cafodd y mesur hwn ei enwi ar ôl Isaac Newton mewn parch at ei waith ar fecaneg clasurol.

## Diffiniad
Mae'r newton yn uned sy'n gyfartal a swm y grym sydd ei angen i gyflymu gwrthrych sydd a mas o un kilogram ar raddfa o un metr yr eiliad yr eiliad.

Mae gwasgedd yn cael ei fesur mewn N/cm2 neu N/m2; enw arall ar yr olaf ydy pascal (Pa).

Gellir rhoi hyn mewn fformiwla:

{\rm 1~N = 1~\frac{kg\cdot m}{s^2}}

## Gweler hefyd
* Pascal
* Kilogram
* Màs
* System Ryngwladol o Unedau

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffiseg
Categori:Unedau deilliadol SI
Ffetisiaeth rywiol

[bawd|200px|Un o'r ffetisau mwyaf cyffredin: [Chwant traed|chwant neu ffetisiaeth traed.]]
**Ffetisiaeth rywiol** ydy cynhyrfu rhywiol drwy wrthych nad yw fel arfer yn cael ei ystyried mewn unrhyw fodd yn rhywiol na deniadol e.e. set beic, esgid ledr. Y "fetish" felly ydy'r gwrthrych. Enw arall arno ydy **chwant rhywiol**.

## Mathau gwahanol 
### Ffetisiaeth dillad

Delwedd:Fetish slip.jpg|Pais ar ferch

### Ffetisiaeth rwber
* Gweler hefyd: Chwant balŵnau

Delwedd:Misslatex wearing latex rubber outfit.jpg|Miss Latex, 2006
Delwedd:Tapegag (Bondage) 2 girls in rubber-leather (6840).jpg|Gag lledr a gwisg latex

### Ffetisiaeth rhannau o'r corff
* Chwant traed

### Ffetisiaeth o eitemau lledr

Delwedd:Pornstar Lexi Love at Exxxotica 2008 1.jpg|Dillad lledr

### Arall

Delwedd:WNBR Brighton 2010 d.jpg|Seti beics

## Hanes
Defnyddiwyd y term am y tro cyntaf gan Alfred Binet.

## Cyfeiriadau 

Categori:Anhwylderau hunaniaeth rywiol a rhyweddol
Categori:Atyniad rhywiol
Trefelen

Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Y Mot, Sir Benfro, Cymru, yw **Trefelen** (Saesneg: *Bletherston*). Fe'i lleolir yng nghanolbarth y sir, 9&nbsp;km i'r gogledd o Arberth a 13&nbsp;km i'r dwyrain o Hwlffordd.

Ymddengys fod yr enw Saesneg yn deillio o'r enw personol Cymraeg "Bleddri" ac yn golygu "Fferm Bleddri". "Trefgordd" (canoloesol) neu fferm yw'r gair "tre" yn yr enw Cymraeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Y Mot
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Pascal (uned)

bawd|230px|Mesurydd gwasgedd wedi ei galibreiddio i ddarllen psi (mewn coch) a kPa (du)

Mae **pascal** (symbol: Pa) yn uned SI rhyngwladol a ddefnyddir i fesur gwasgedd (Saesneg:*pressure*). Hynny yw: N/cm. Ceir gwasgedd o UN pascal gan rym o un newton yn gweithredu ar ongl sgwâr i arwynebedd o un metr sgwâr.

Gan mai uned i fesur gwasgedd ydy pascal, mae'n rhaid felly deall beth ydy gwasgedd. Gellir dweud mai gwasgedd ydy grym (mewn newtonau) wedi ei rannu gyda'r arwynebedd (mewn cm) neu m). Hynny yw: P = F/A.

Fe ddown ar draws y mesur hwn o ddydd i ddydd mewn adroddiadau tywydd, ac mae llawer o farometrau'n mesur gwasgedd mewn hectopascalau (1 hPa ≡ 100 Pa) neu kilopascalau (1 kPa ≡ 1000 Pa). Fe'i defnyddir hefyd ar labeli teiar beics. Mae un hectopascal yn hafal i un milibar.

Cafodd yr uned ei henwi i gofio am waith y mathemategydd Ffrengig Blaise Pascal.

## Diffiniad
:**1&nbsp;pascal&nbsp;(Pa) = 1&nbsp;uned newton |N/m2 = 1&nbsp;kg/(m·s2)**

## Gweler hefyd
* Deddf Pascal
* Newton (uned)
* Ffiseg

## Cyfeiriadau
Categori:Ffiseg
Categori:Unedau deilliadol SI
Newton-metr

Mae **newton-metr** neu **metr newton** (symbol: **N m**) yn uned SI rhyngwladol a ddefnyddir i fesur moment o rym neu "trorym" (Saesneg: *torque*). Y ffurf symbolic o'i dalfyru yw naill ai N m neu **N·m**. Mae un newton-metr yn hafal i drorym sy'n dod o rym o un newton yn gwthio ar ongl sgwâr ar lifer un metr o hyd.

I ddeall uned a ddefnyddir i fesur trorym, rhaid gofyn yn gyntaf beth ydy trorym? Pan fo grym yn gweithredu ar wrthrych sydd ar golyn (e.e. lifer) mae'n creu trorym a'r enw ar hwnnw ydy "moment". Mae moment yn cael ei gyfrifo drwy luosi grym gyda'r pellter perpandiciwlar.

Yn anaml, caiff y term newton-metr ei ddefnyddio i ddisgrifio uned o ynni, ond fel arfer defnyddir y joule i wneud hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Grym
Categori:Ffiseg
Categori:Unedau deilliadol SI
Rhagddodiad SI

Rhagddodiad safonol wedi'i dderbyn gan system enwi rhyngwladol o'r enw System Rhyngwladol o Unedau (; ) ydy **rhagddodiaid SI**, sydd wedi eu seilio ar saith prif uned o fesur ac ar hwylustod y rhif deg (10):

## Tabl manwl
## Gweler hefyd
*System Ryngwladol o Unedau

## Cyfeiriadau
Categori:System Ryngwladol o Unedau
Categori:Systemau rhifol
Categori:Unedau mesur
Rhys Thomas

Gallai **Rhys Thomas** gyfeirio at:
* Rhys M. Thomas (ganed 1982), chwaraewr Rygbi'r Undeb Cymreig (prop)
* T. Rhys Thomas (ganed 1982), chwaraewr Rygbi'r Undeb Cymreig (bachwr)
* Rhys Thomas (awdur)
* Rhys Thomas (digrifwr)

## Gweler hefyd
* Rees Thomas
Rees Thomas

Gallai **Rees Thomas** gyfeirio at un o ddau chwaraewr Rygbi'r Undeb ac un chwaraewr Rygbi'r gynghrair Cymreig:

* Rees Thomas (1882-1926), Clwb Rygbi Pontypŵl a Chymru 
* Rees Thomas (1904-2004), Clwb Rygbi Llanelli
* Rees Thomas (Rygbi'r Gynghrair)
Rees Thomas (1882-1926)

Chwaraewr Rygbi'r Undeb o Gymru oedd **Rees Thomas** (1882 - 14 Mehefin 1926).

Ganed ef yng Nghil-y-coed, Sir Fynwy. Bu'n chwareae fel blaenasgellwr ac fel wythwr i Glwb Rygbi Pontypŵl, ar lefel sirol dros sir Fynwy ac enillodd wyth cap dros Gymru rhwng 1909 a 1913. Yn ystod y cyfnod yma, roedd mewn timau a enillodd y Goron Driphlyg ddwywaith.

## Gemau rhyngwladol
*  1912, 1913
*  1909, 1911
*  1909
*  1912
*  1911, 1912

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1926
Bridell

Pentrefan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Cilgerran, Sir Benfro, Cymru, yw **Bridell**. Fe'i lleolir yng ngogledd eithaf y sir, tua 2 filltir i'r de o Aberteifi (Ceredigion).

250px|bawd|dim|Gerddi Bro Meigan, Bridell

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgerran
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerfyrddin (y DU)
Pont Canaston

Aneddiad yn Sir Benfro, Cymru, yw **Pont Canaston** (Saesneg: *Canaston Bridge*). Fe'i lleolir ar ymyl Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, 14 milltir (23&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Penfro. Fe'i henwir ar ôl bont ar Afon Cleddau sy'n dwyn y briffordd A40 dros yr afon honno. Mae'n adnabyddus fel lleoliad Parc Thema Oakwood, un o brif atyniadau twristaidd Sir Benfro.

250px|bawd|chwith|Un o'r reidiau ym Mharc Themau Oakwood, Pont Canaston

Categori:Pentrefi Sir Benfro
Castell-llan

Pentref bychan a phlwyf eglwysig yn Sir Benfro, Cymru, yw **Castell-llan** (Seisnigiad: *Castellan*). Fe'i lleolir yng ngogledd y sir ar lethrau'r Frenni Fawr, tua milltir i'r gogledd o bentref Crymych. Mae'r rhan ogleddol y plwyf eglwysig yn rhan o gymuned Boncath a'r rhan ddeheuol yn rhan o gymuned Crymych.

Sefydlwyd Castell-llan fel capel yn perthyn i blwyf Penrhydd. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn faenor yn perthyn i urdd Marchogion yr Ysbyty, Slebets. Mae adfeilion yr hen gapel i'w gweld o hyd.

Mae pentref bychan Blaen-y-ffos (Blaen-ffos) yn rhan o'r plwyf hefyd.

200px|bawd|dim|Copa'r Frenni Fawr, Castell-llan

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Blaen-y-ffos

Pentref bychan  yng nghymuned Boncath, Sir Benfro, Cymru, yw **Blaen-y-ffos**, **Blaen-ffos**, neu **Blaenffos**. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir ger Crymych, ar bwys y briffordd A478. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Castell-llan.

## Cyfeiriadau
Categori:Boncath, Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Cas-fuwch

Pentref bychan a phlwyf eglwysig  yng nghymuned Cas-mael, Sir Benfro, Cymru, yw **Cas-fuwch** (Saesneg: *Castlebythe*). Fe'i lleolir yng ngogledd y sir 6 milltir i'r de-ddwyrain o Abergwaun, ar lethrau bryniau'r Preseli.

Mae rhan ogleddol y plwyf eglwysig yn gorwedd o fewn ffin Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Mae'r enw Saesneg *Castlebythe* yn seisnigiad o'r enw Cymraeg, sy'n cyfeirio at safle castell mwnt a beili Normanaidd ger y pentref.

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-mael
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Treglarbes

Pentrefan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Cas-wis, Sir Benfro, Cymru yw **Treglarbes** (Saesneg: *Clarbeston*). Fe'i lleolir yng nganolbarth y sir, 7 milltir i'r dwyrain o dref Hwlffordd.

250px|bawd|dim|Golygfa ger Treglarbes

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-wis
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
3JS

Band o'r Iseldiroedd ydy **3JS**. Mae'r band yn cynnwys yr aelodau Jan Dulles, Jaap Kwakman a Jaap de Witte. Daeth y band yn enwog yn eu mamwlad ar ôl y rhyddhad eu halbwm cyntaf, *Watermensen* (Cymraeg: *Pobl Ddŵr*), yn 2007. Bydd y band yn cynrychioli'r Iseldiroedd yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2011.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan swyddogol 3JS

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Bandiau
Categori:Cerddoriaeth yr Iseldiroedd
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2011
Teganau rhyw

bawd|250|Dau "but plug"
**Teganau rhyw** ydy cyfarpar sy'n ymwneud efo rhyw, mae rhai yn cael eu gwerthu yn un pwrpas ar gyfer y gwaith. Mae'r rhai mwyaf poblogaidd wedi cael eu gwneud i edrych fel organau dyn neu ddynes.

## Enghreifftiau
* Cala goeg
* Cryno ddic
Johan Cruijff

bawd|240px|Johan Cruijff

Hyfforddwr pêl-droed a chyn-chwaraewr  pêl-droed o'r Iseldiroedd oedd **Hendrik Johannes Cruijff**, sillefir hefyd **Cruyff** (25 Ebrill 1947 - 24 Mawrth 2016). Roedd yn gynghorydd i FC Barcelona ac yn hyfforddwr i Dim pêldroed cenedlaethol Catalonia.

Fe'i ganwyd yn Amsterdam, ger y stadiwm AFC Ajax, yn fab i Hermanus Cornelis Cruijff a'i wraig Petronella Bernarda Draaijer.

Bu'n chwarae i AFC Ajax ac FC Barcelona, a hefyd i Dîm Pêl-droed Cenedlaethol yr Iseldiroedd.

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pêl-droedwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Pobl o Amsterdam
Munud

bawd|180px|Munud digidol

Mae **munud** (enw gwrywaidd neu fenywaidd) yn uned o amser sy'n hafal i 60 eiliad neu 1/60ed rhan o awr. Dydy munud ddim yn uned ryngwladol safonol (yr SI) yn swyddogol, ond caiff ei derbyn ar y cyd â'r rhestr hon.

Y symbol ryngwladol am funud ydy ***min***, o'r Saesneg *minute*.

Mae'n debyg mai'r Babilioniaid ddechreuodd rhannu awr yn chwe-deg rhan, a'r awr (ac eiliad)  yn chwe-deg rhan hefyd gan eu bod yn defnyddio system gyfrif wedi'i seilio ar y rhif 60.

Gall munud, ar lafar, olygu "ychydig bach o amser" heb ffiniau pendant o 60 eiliad e.e. yn y linell enwog gan Waldo Williams "Un funud fach cyn elo'r haul o'r wybren..." mae'r bardd yn golygu ysbaid o amser yn hytrach na'r diffiniad mathemategol.

## Gweler hefyd
* System Ryngwladol o Unedau
* Munud (ongl)
* Munud y gromell.

## Cyfeiriadau
* Henry Campbell Black, Black's Law Dictionary, 6ed rhifyn (St. Paul, Minnesota: West Publishing Company, 1991)
* Eric W. Weisstein. "Arc Minute." From MathWorld—A Wolfram

Categori:Amser
Categori:Unedau SI ychwanegol
Llwydfron

Aelod o deulu'r Sylviidae yw'r **Llwydfron** (***Sylvia communis***). Mae'n aderyn cyffredin trwy Ewrop a gorllewin Asia.

Mae'r Llwydfron yn aderyn mudol, sy'n treulio'r gaeaf yn Affrica, Arabia a Phacistan. Adeiledir y nyth mewn llwyn, ac mae'n dodwy 3-7 wy. Mae gan y ceiliog ben llwyd a gwddw gwyn amlwg, gyda brown ar yr adenydd. Nid oes gan yr iar ben llwyd, ac mae'r gwyn ar y gwddw yn llai amlwg.

Mae'r Llwydfron yn aderyn pur gyffredin yng Nghymru, fel rheol mewn tir agored gyda llwyni.

Categori:Teloriaid
Christian Malcolm

Athletwr a hyfforddwr chwaraeon o Gymru yw **Christian Malcolm** (ganwyd 3 Mehefin 1979).  Cafodd ei eni yng Nghaerdydd.

Enillodd fedal arian yn y ras 200 metr yng Ngemau'r Gymanwlad 1998 a'r fedal efydd yng Ngemau'r Gymanwlad 2010.

Ymddeolodd fel athletwr yn 2014. Symudodd i Awstralia yn 2019 lle bu'n bennaeth perfformiad gydag Australia Athletics. Ym mis Medi 2020, fe'i benodwyd yn brif hyfforddwr 'UK Athletics', y corff llywodraeth sy'n gyfrifol am athletau yn y Deyrnas Gyfunol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymry Du
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Sbrintwyr o Gymru
Llwydfron Fach

Aelod o deulu'r Sylviidae yw'r **Llwydfron Fach** (***Sylvia curruca***). Mae'n aderyn cyffredin trwy Ewrop, heblaw y de-orllewin, a gorllewin a chanolbarth Asia.

Mae'r Llwydfron yn aderyn mudol, sy'n treulio'r gaeaf yn Affrica ychydig i'r de o'r Sahara, Arabia ac India. Adeiledir y nyth mewn llwyn, ac mae'n dodwy 3-7 wy. Mae'r ceilog a'r iar yn bur debyg i'w gilydd, gyda chefn llwyd, bol gwyn, pen llwyd gyda llinell ddu dros y llygad a gwddw gwyn.

Mae'r Llwydfron Fach yn aderyn gweddol gyffredin yng Nghymru, fel rheol mewn tir agored gyda llwyni, ond yn absennol o rai ardaloedd.

Categori:Teloriaid
Afon Owain

bawd|250px|Afon Owain yn Nyffryn Owain, Califfornia
Afon yn ne-ddwyrain Califfornia ydy **Afon Owain** (Saesneg: *Owens River*) sydd oddeutu 120 milltir (193.1 km) o ran hyd. Mae'n llifo drwy Ddyffryn Owain rhwng wyneb dwyreiniol Sierra Nevada a wyneb gorllewinol Mynyddoedd Inyo. Llifa'r afon yn ei blaen i Lyn Owain, sydd ers 1913 yn llyn sych oherwydd fod system ddŵr Los Angeles wedi dargyfeirio dŵr yr afon.

## Yr enw
Enw gwreiddiol yr afon oedd **Wakopee** ac enw'r brodorion ar y llyn oedd "Pacheta". 
Enwyd yr afon ar ôl y mapiwr Richard Owens, a oedd yn gartograffiwr ac a fapiodd yr ardal yn 1845 gyda thim a oedd hefyd yn cynnwys John C. Fremont.

## Gweler hefyd
* Llyn Owain (Califfornia)
* erthygl ar y brodorion ar Wiki

## Cyfeiriadau
Owain
Dai Greene

Athletwr o Gymru a gwibiwr 400m dros y clwydi yw **David Greene**, mwy adnabyddus fel **Dai  Greene** (ganwyd 11 Ebrill 1986).

Mae'n enedigol o Lanelli. Enillodd fedal aur am y 400m dros y clwydi ym Mhencampwriaethau Athletau Ewrop 2010 yn Barcelona.

## Gorau personol
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Pobl o Lanelli
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Sbrintwyr o Gymru
Disgyddiaeth Infernal

Dyma **ddisgyddiaeth** y grŵp dawns o Ddenmarc, yr **Infernal**.

## Albymau stiwdio
## Senglau
## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth Denmarc
Eos (gwahaniaethu)

Gallai **Eos** gyfeirio at:

#### Natur
* Eos, aderyn sy'n nodedig am ei gân

#### Mytholeg
* Eos, duwies y wawr ym mytholeg Roeg

#### Enw barddol
Yn ffigurol, yn yr ystyr "pêr ganiedydd", bu 'Eos' yn ffugenw poblogaidd gan feirdd a chantorion, er enghraifft:
* Huw Morus (Eos Ceiriog) (1622–1709), bardd Cymraeg
* James Rhys Parry (Eos Eyas) (1570–1625), bardd a chyfieithydd
* Thomas Williams (Eos Gwynfa) neu *Eos y Mynydd* (c.1769–1835), bardd
* Sarah Edith Wynne (Eos Cymru) (1842–1897), cantores

#### Cerddoriaeth
*Eos, asiantaeth hawliau darlledu cerddoriaeth Gymraeg

__NOTOC__
Dryw Penfflamgoch

Aderyn sy'n aelod o deulu'r Regulidae yw'r **Dryw Penfflamgoch** neu'r **Dryw Fflamben** (*Regulus ignicapilla*).  Mae'n un o'r adar lleiaf sy'n nythu yn Ewrop, tua 9&nbsp;cm o hyd ac yn pwyso cyn lleied â 4–7 g. Mae'n nythu ar draws rhan helaeth o Ewrop a Gogledd Affrica.

Mae'n wyrdd golau ar y cefn ac yn wyn oddi tanodd, gyda rhesen wen amlwg uwchben y llygad. Yr unig aderyn tebyg yw'r Dryw Eurben, sydd heb y rhesen wen uwchben y llygad.

Mae'n aderyn prin yng Nghymru, gydag ychydig barau yn nythu a nifer fychan yn gaeafu.

chwith|225px|bawd|*Regulus ignicapilla*
bawd|*Regulus ignicapilla*

Categori:Teloriaid
Ysgrifennydd Cartref

Mae'r **Ysgrifennydd Gwladol dros yr Adran Cartref** neu'r **Ysgrifennydd Cartref** yn swydd yn y cabinet y Deyrnas Unedig. Crëwyd y swydd ym 1792. Suella Braverman sy'n cyflawni'r swydd ar hyn o bryd.

## Rhestr Ysgrifenyddion Cartref ers 1945
*James Chuter Ede (1945–1951)
*Syr David Maxwell Fyfe (1951–1954)
*Gwilym Lloyd George (1954–1957)
*R. A. Butler (1957–1962)
*Henry Brooke (1962–1964)
*Syr Frank Soskice (1964–1965)
*Roy Jenkins (1965–1967)
*James Callaghan (1967–1970)
*Reginald Maudling (1970–1972)
*Robert Carr (1972–1974)
*Roy Jenkins (1974–1976)
*Merlyn Rees (1976–1979)
*William Whitelaw (1979–1983)
*Leon Brittan (1983–1985)
*Douglas Hurd (1985–1989)
*David Waddington (1989–1990)
*Kenneth Baker (1990–1992)
*Kenneth Clarke (1992–1993)
*Michael Howard (1993–1997)
*Jack Straw (1997–2001)
*David Blunkett (2001–2004)
*Charles Clarke (2004–2006)
*John Reid (2006–2007)
*Jacqui Smith (2007–2009)
*Alan Johnson (2009–2010)
*Theresa May (2010–2016)
*Amber Rudd (2016–2018)
*Sajid Javid (2018-2019)
*Priti Patel (2019-2022)
*Suella Braverman (2022)
*Grant Shapps (2022)
*Suella Braverman (2022-2023)
*James Cleverly (2023-2024)
*Yvette Cooper (2024-presennol)

## Cyfeiriadau

Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig
Eos (aderyn)

: ''Mae'r erthygl yma yn trafod yr aderyn. Am ystyron eraill, gweler Eos (gwahaniaethu)*

bawd|*Luscinia megarhynchos''

Aderyn sy'n aelod o deulu'r Gwybedogion (*Muscicapidae*) yw'r **Eos** (*Luscinia megarhynchos*). Arferid ei ystyried yn aelod o deulu'r bronfreithod (*Turdidae*). Mae'n aderyn gweddol gyffredin ar draws y rhan fwyaf o Ewrop a de-orllewin Asia.

Mae'r Eos yn aderyn mudol sy'n treulio'r gaeaf yn rhan ddeheuol Affrica. Aderyn brown ydyw, gyda'r bol yn wyn, heb unrhyw nodwedd drawiadol. Y peth mwyaf nodweddiadol am yr aderyn yw ei gân soniarus; ac yn wahanol i'r rhan fwyaf o adar, mae'n canu yn y nos yn ogystal ag yn y dydd.

Er bod yr eos yn aderyn prin yng Nghymru, mae'r gair "Eos" yn bur gyffredin mewn enwau lleoedd, a hefyd yn gyffredin mewn ffugenwau cantorion a beirdd e.e. Huw Morus (Eos Ceiriog) a Siôn Eos.

## Y Gân
*Ymddangosodd y sylw hwn ym mhapur newydd Y Dydd 22 Mai 1874: "Y mae un o naturiaethwyr enwog Germany wedi cyfieithu can yr Eos (nightingale) i'r ffurf a ganlyn: — *Zozozozozozozozozo— Sirhading—Hezez zezezez ezezeze cowar he dze hoi~Hi gai gai gai gai gai gai gai guai gai—Coricor dzio dzio pi.* Ac OS oes awydd ar rai o'n darllenwyr i efelychu yr Eos, ac ymgystadlu a chantor y gwyll, bydded iddynt ymarfer digon ar y gân uchod. Os cyfieithiad yw yr uchod o ganiad yr Eos, pa beth yn eu ffurf wreiddiol? Dymunol fyddai ei chael mewn gwisg Gymreig."
*Anaml y cynebir mydr, traw a sigl cân yr eos sydd i’w clywed trwy‘r enwog *Ode to a Nightingale* gan John Keats.
*Roedd eosiaid yn canu gyda’r nos yn destun rhialtwch yn aml yng Nghymru ac yn dipyn o sioe a chyfle i gymdeithasu a phartïo:
::**Iaith anweddus noswyl yr eosiaid**
::*How He "Heard" the Nightingale*
::*At Aberavon on Monday William Charles, Taibach, was charged with using indecent language in Brombil Valley, Margam. P.S. Hawten said defendant was one of six hundred who visited the Brombil Valley to hear the nightingale. Defendant and another person were walking up the valley, one playing a melodion and the other singing. Defendant then made use of the language. Defendant admitted using the language. "It slipped out, sir," he declared.—Fined 10s. and costs.*

## Cyfeiriadau
Categori:Muscicapidae
Melys (albwm)

Albwm début y band pop-electronig Clinigol yw ***Melys***. Rhyddhawyd yr albwm ar 25 Mai 2010 yng Nghymru ac ar 5 Mehefin 2010 yn fyd-eang. Mae'r albwm yn cynnwys gwestai arbennig fel Margaret Williams, Siwan Morris, Heather Jones, Cofi Bach, Bleed Electric a mwy. Gweithiodd Clinigol yn bennaf gyda Screamadelica Studios, stiwdio Saesneg, i gynhyrchu'r albwm. Crëwyd clawr yr albwm gan Screamadelica Studios a gweithiodd y stiwdio gyda'r band i wneud cerddoriaeth a oedd yn apelio at bobl nad oed yn gallu deall Cymraeg. Cafodd yr albwm ei ryddhau yn yr UD ar 5 Mehefin 2009 hefyd.

## Rhestr senglau
#"*Hufen Iâ*" (gyda Marged Parry) - 3:06
#"*Y Gwir*" - 3:43
#"*Dim Ond Ti Sydd Ar Ôl*" (gyda Heather Jones) - 4:07
#"*Oh My Days*" (gyda Bleed Electric) - 3:54
#"*Am Wastraff*" (gyda Siwan Morris) - 3:34
#"*Gwertha Dy Hun*" (gyda Cofi Bach) - 3:30
#"*gormod/digon*" (gyda Margaret Williams) - 5:09
#"*Sibrwd*" (gyda Siwan Morris) - 3:22
#"*93*" (*Naw deg tri*) (gyda Nia Medi) - 3:33
#"*La Nuit, Si Douce*" (O Ffrangeg: *Y nos, mor felys*) (gyda Siwan Morris) - 5:26
#"*Eiliad*" - 4:22
#"''Gyd O'r Blaen''" (gyda Nia Medi) - 4:50

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Clinigol 

Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Albymau 2009
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Swigod (EP)

EP pop-electronig gan y band Clinigol yw ***Swigod***. Mae'r EP yn cynnwys y gwestai Nia Medi a Bleed Electric o'r albwm cyntaf y band yn ogystal ag artistiaid newydd fel El Parisa a Rufus Mufasa. Mae dwy gân newydd ar yr EP a remixes yw'r gweddill. Mae'r EP hefyd yn cynnwys caneuon acwstig a chân Saesneg cyntaf y band.

Dywedodd Clinigol am *Swigod*: "It's got a whole load of stuff on it, out-and-out pop, some slightly darker electro, some urban-electro, ...[and an] old-skool hip-hop style remix of an album track ... that we're very proud of."

Rhyddhawyd *Swigod* yn fyd-eang hefyd, yn cynnwys ar iTunes UD.

## Rhestr senglau
#"*Swigod*" (gyda El Parisa) - 3:11
#"*Perygl*" (gyda Rufus Mufasa a Nia Medi) - 3:41
#"*Oh My Days*" (fersiwn Saesneg) (gyda Bleed Electric) - 3:54
#"*Gwertha Dy Hun*" (Breaks Budr John Rea) - 4:32
#"*Gormod/Digon*" (Plyci's Messy Maggie Mix) - 4:36
#"*Dim Ond Ti Sydd Ar Ôl*" (Mix Acoustic John Rea) - 4:41
#"*93*" (Mix Acoustic Nia Medi) - 3:05

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Clinigol 
* Myspace Clinigol

Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Albymau 2009
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Tîm pêl-droed cenedlaethol Ffrainc

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Ffrainc** (Ffrengig: *Équipe de France de football*) yn cynrychioli Ffrainc yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Ffrainc (Ffrengig: *Fédération Française de Football (FFF))*, corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae *Les Bleus* (y gleision), wedi ennill Cwpan y Byd dwywaith ym 1998 a 2018 ac wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop ddwywaith ym 1984 a 2000.

## Chwaraewyr enwog 
* Fabien Barthez
* Laurent Blanc
* Éric Cantona
* Marcel Desailly
* Just Fontaine
* Alain Giresse
* Raymond Kopa
* Jean-Pierre Papin
* Robert Pires
* Michel Platini
* Jean Tigana
* Patrick Vieira
* Zinedine Zidane
* Thierry Henry
* Kylian Mbappé

### Prif sgorwyr 
Cywir ar *14 Mehefin 2025* (Mae'r chwaraewyr sy'n dal i chwarae mewn **print trwm**):

Ffrainc

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Thomas Williams (Eos Gwynfa)

Bardd Cymraeg oedd **Thomas Williams** (tua 1769 – Tachwedd 1848), a adwaenir wrth ei enw barddol **Eos Gwnfa** (amrywiad ***Eos Gwynfa***; hefyd **Eos y Mynydd**).

Roedd yn frodor o ardal Maldwyn, Powys ac yn enedigol o blwyf Llanfihangel-yng-Ngwynfa, lle y'i ganed tua'r flwyddyn 1769. Enillai ei damaid fel gwehydd yn ei gartref ym Mhontyscadarn, Llanfihangel-yng-Ngwynfa, ond roedd yn fardd cynhyrchiol hefyd sy'n adnabyddus fel un o brif awduron carolau a chanu plygain ei oes. Bu farw yn 1848.

## Llyfryddiaeth ddethol
Cyhoeddwyd sawl gyfrol o'i waith, yn cynnwys:
**Telyn Dafydd* (1820). Mydryddiad o Salmau Dafydd.
**Ychydig o Ganiadau Buddiol* (1824)
**Newyddion Gabriel* (1825). Carolau.
*''Manna'r Anialwch* (1831)
**Mer Awen'' (1844)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1769
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Pobl o Lanfihangel-yng-Ngwynfa
Hertz

Mae **hertz** (symbol: *Hz*) neu weithiau yn Gymraeg **herts** yn uned SI rhyngwladol a ddefnyddir i fesur amledd, ac a ddiffinir fel y nifer o gylchedau (neu nifer y dirgryniadau) mewn eiliad. Mae traw uchel i sain sydd ag amledd uchel. Defnyddir y gair fel enw unigol neu luosog a gellir rhoi rhagddodiad o'i flaen; e.e. "megahertz", "gigahertz".

Amrediad arferol y clyw dynol ydyw o 20&nbsp;Hz i 20,000&nbsp;Hz ond bod y terfan uchaf yn lleihau gydag oed y person. Gall gi glywed hyd at 40,000&nbsp;Hz. Mae sain yn teithio ar fuanedd o tua 330 metr yr eiliad, mewn aer; mae golau yn teithio yn llawer cyflymach na hyn (299 792 458 metr yr eiliad wedi'i diffinio). Gellir dweud mai buanedd cyfartaolg ydy'r pellter a deithiwyd wedi'i rannu gyda'r amser a gymerodd.

Mae'r uned wedi'i henwi er anrhydedd y ffisegydd Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894) a wnaeth gwaith arloesol ym maes tonnau electromagnetig.

bawd|dim|Y ffisegydd Heinrich Hertz

## Cyfeiriadau
Categori:Ffiseg
Categori:Unedau deilliadol SI
James Rhys Parry (Eos Eyas)

Bardd a chyfieithydd o Gymru oedd **James Rhys Parry** (1570 - 1625), a adnabyddir hefyd wrth ei enw barddol **Eos Eyas**.

Ychydig a wyddys am ei fywyd personol. Roedd yn un o ddisgynyddion y teulu Parry o Poston, Swydd Henffordd. Yn yr Oesoedd Canol roedd y rhan honno o Swydd Henffordd yn rhan o gwmwd ac arglwyddiaeth Ewias a oedd yn cynnwys hefyd rhan o Went a chyfeiria ei enw barddol at yr ardal (mae *Eyas* yn ffurf hynafiaethol).

Cyfansoddodd Eos Eyas fersiwn mydryddol o Salmau Dafydd rywbryd cyn tua 1620. Cyflwynwyd y cerddi hyn ynghyd â llawysgrifau eraill yr awdur i'r Esgob William Morgan yn ei gyfnod fel Esgob Llandaf. Ymddengys fod yr esgob wedi dangos cyfieithiad Eos Eyas o'r Salmau i Edmwnd Prys, Archddiacon Meirionnydd, cyn i hwnnw gyhoeddi ei gyfrol *Salmau Cân* yn 1621.

Roedd mab Eos Eyas, George Parry, yn fardd hefyd. Ysgrifennodd yntau fersiwn o'r Salmau tua'r flwyddyn 1649.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1570
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1625
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Unedau ychwanegol at yr Unedau SI

Dyma restr o unedau nad ydynt yn rhan o'r  System Rhyngwladol o Unedau (; ) (SI) ond mae'n nhw'n cael eu derbyn ar y cyd â'r system honno.

## Gweler hefyd
* System Rhyngwladol o Unedau
* Unedau SI manwl

## Cyfeiriadau
*Taylor, Barry N. (ed.) (2001). *The International System of Units (SI)*  (2001, Special Publication 330). Gaithersburg, Maryland: National Institute of Standards and Technology. tud. 15–19.
*


Categori:System Ryngwladol o Unedau
Cold Inn

Pentref bychan yng nghymuned East Williamston, Sir Benfro, Cymru, yw **Cold Inn**. (Ymddengys nad oes enw Cymraeg.) Fe'i lleolir yn ne'r sir, ger Saundersfoot.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:East Williamston
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Crynwedd

Pentref a phlwyf eglwysig  yng nghymuned Arberth, Sir Benfro, Cymru, yw **Crynwedd** (Saesneg: *Crinow*). Fe'i lleolir tua milltir a hanner i'r dwyrain o dref Arberth yn ne-ddwyrain y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Arberth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
The Joy Formidable

Band roc Cymreig a sefydlwyd yn 2007 yw ***The Joy Formidable***. Maen nhw'n dod o'r Wyddgrug yn wreiddiol ond mae aelodau'r band yn byw yn Llundain, bellach. Mae gan y band dri aelod: Ritzy Bryan (llais, gitâr), Rhydian Dafydd (gitâr fas) a Matt Thomas (drymiau). Rhyddhawyd eu sengl gyntaf yn 2008, y mini-albwm *A Balloon Called Moaning* a'u halbwm llawn cyntaf, *The Big Roar*, yn 2011.

Lansiodd y band label o'r enw *Aruthrol*, eu dehongliad nhw o glwb senglau finyl misol, ym mis Mehefin 2014.

## Disgyddiaeth
### Albymau
**A Balloon Called Moaning*  (17 Chwefror 2009, mini-albym)
**First You Have To Get Mad* (20 Tachwedd 2009, albym byw)
**The Big Roar* (24 Ionawr 2011)
*''Wolf's Law'' (21 Ionawr 2013)

### Senglau
*"Austere" (18 Awst 2008, 7"; ail-ryddhawyd 2011)
*"My Beerdrunk Soul is Sadder Than a Hundred Dead Christmas Trees" (22 Rhagfyr 2008, islwythiad)
*"Cradle" (2 Chwefror 2009, 2x7")
*"Whirring" (25 Mai 2009, 7"; ail-ryddhawyd 2011)
*"Greyhounds in The Slips" (8 Medi 2009, islwythiad)
*"Popinjay" (21 Chwefror 2010, islwythiad/7")
*"I Don't Want To See You Like This" (2011)
*"A Heavy Abacus" (2011)
*"Wolf's Law" (2012)
*"Cholla" (2012)
*"This Ladder is Ours" (2012)
*"A Minute's Silence" (2012)
*"Tynnu Sylw" (2014, 7")
*"Yn Rhydiau'r Afon" (2014, 7")
*"Y Garreg Ateb" (2015, 7")

## Cyfeiriadau
* 

Categori:Bandiau Cymreig
Cronwern

Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Amroth, Sir Benfro, Cymru, yw **Cronwern** (Saesneg: *Crunwere*). Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir.

Cysegrir eglwys y plwyf i Sant Elidir. Mae'r tŵr yn dyddio o'r 15g ond ailadeiladwyd gweddill yr eglwys yn 1847 ac eto yn 1878.

## Cyfeiriadau
Categori:Amroth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
John Bercow

Gwleidydd o Loegr yw **John Simon Bercow** (ganed 19 Ionawr 1963) a fu'n Lefarydd Tŷ'r Cyffredin rhwng 2009 a 2019. Roedd yn aelod o'r Blaid Geidwadol cyn iddo gael ei benodi fel Llefarydd. Ymunodd a'r Blaid Lafur ym Mehefin 2021.

Arferai fod yn asgell dde caled, a dynerodd wedi iddo gael ei ethol yn AS; erbyn 2009, roedd sïon ei fod am ymuno gyda'r Blaid Lafur, ond ni wnaeth hynny ar y pryd. Methiant fu ei ymdrech i gael ei ethol yn 1987 a 1992 ond bu'n llwyddiannus yn 1997 pan safodd dros Etholaeth Buckingham, a dyrchafwyd ef i'r Gabined yr Wrthblaid yn 2001, yn nhymor Iain Duncan Smith ac yna Michael Howard. Ymddiswyddodd oherwydd angytundeb gyda'r Ddeddf Amddiffyn Plant, yn 2002, ond dychwelodd yn 2004 am ychydig fisoedd cyn iddo gael ei gardiau o'r Cabined.

Penodwyd ef yn Ganghellor Prifysgol Swydd Bedford yn 2014 Bercow.

Ar 6 Chwefror 2017 gwnaeth Bercow ddatganiad o gadair y Llefarydd ei fod yn "gwrthwynebu'n gryf" y dylid gwahodd yr Arlywydd Donald Trump i gyfarch Tŷ'r Cyffredin, a mynegodd fod "gwrthwynebu hiliaeth ac amharchu merched" yn ffactorau pwysig yn ei benderfyniad.

## Sgandal
Yn 2009, cyhoeddodd y wasg fanylion a oedd yn dangos i Bercow newid dynodiad ei ail dŷ sawl tro, er mwyn talu llai o dreth enillion cyfalaf (*capital gains tax*) pan werthodd ddau adeilad. Dywedodd na wnaeth unrhyw beth yn anghywir, ond er hyn, talodd £6,508 fel treth ychwanegol.

Yn 2014 cyhoeddwyd fod holl fanylion a gwaith papur Aelodau Seneddol yn ymwneud â chostau teithio a byw cyn 2010 wedi diflannu. Pwyntiwyd bys at Bercow am guddio gwybodaeth parthed sgandalau taliadau AS.

## Teitlau ac anrhydeddau
[bawd|Arfbais John Bercow, dyluniwyd gan [Hubert Chesshyre]]

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Llefarwyr Tŷ'r Cyffredin y Deyrnas Unedig
Aber-bach

Pentref bychan yng nghymuned Yr Hafanau, Sir Benfro, Cymru, yw **Aber-bach** (Saesneg: *Little Haven*). Mae'n gorwedd yng ngorllewin y sir, ar lan Bae Sain Ffraid, tua 7 milltir i'r gorllewin o Hwlffordd a thua'r un pellter i'r gogledd-orllewin o Aberdaugleddau.

Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn boblogaidd gan ymwelwyr sy'n mwynhau'r traeth llydan yno, ar lan Bae Sain Ffraid.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Little Haven from the path leading to The Point - geograph.org.uk - 236629.jpg|Aber-bach
Little Haven Pembrokeshire Wales 01.JPG|Tafarn yr Alarch
Little Haven Pembrokeshire Wales 05.JPG
Little Haven Pembrokeshire Wales 13.JPG

Categori:Yr Hafanau
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Creseli

Pentref yng nghymuned Jeffreyston, Sir Benfro, Cymru, yw **Creseli** (Saesneg: *Cresselly*). Mae'n gorwedd yn ne'r sir ger Dinbych-y-pysgod.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Jeffreyston
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Llangolman

Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Mynachlog-ddu, Sir Benfro, Cymru, yw **Llangolman**. Mae'n gorwedd yn nwyrain y sir ar lethrau deheuol mynyddoedd y Preseli.

Enwir y plwyf ar ôl Sant Colman.

250px|bawd|dim|Golygfa ym mlwyf Llangolman

## Cyfeiriadau
Categori:Mynachlog-ddu
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Llan-teg

Pentref bychan yng nghymuned Amroth, Sir Benfro, Cymru, yw **Llan-teg** neu **Llanteg** (Seisnigiad hynafiaethol: *Lanteague*). Mae'n rhan o gymuned Amroth yn ne-ddwyrain Sir Benfro. Rhed y briffordd A477 drwy'r pentref.

Mae'n rhan o blwyf eglwysig Cronwern.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Amroth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Redberth

Pentref bychan gwledig yng nghymuned Caeriw, Sir Benfro, Cymru, yw **Redberth**. (Ymddengys ni cheir enw Cymraeg.) Saif yn ne'r sir ar briffordd yr A477 tua 2.5 milltir i'r dwyrain o bentref Caeriw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Caeriw
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Y Beifil

Pentref bychan a phlwyf yng nghymuned Nanhyfer, Sir Benfro, Cymru, yw'r **Beifil** (Saesneg: *Bayvil*). Fe'i lleolir yng ngogledd y sir 5&nbsp;km i'r dwyrain o Drefdraeth.

Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro. Mae'r plwyf eglwysig yn cynnwys pentref Felindre Farchog.

## Cyfeiriadau
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Nanhyfer
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Mie (talaith)

bawd|Talaith Mie yn Japan

Talaith yn Japan yw **Mie** neu **Talaith Mie** (Japaneg: 三重県 Mie-ken), wedi ei lleoli yn rhanbarth Kansai ar ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Tsu.

Categori:Kansai

Categori:Taleithiau Japan
Tokushima (talaith)

bawd|Talaith Tokushima yn Japan

Talaith yn Japan yw **Tokushima** neu **Talaith Tokushima** (Japaneg: 徳島県 Tokushima-ken), wedi ei lleoli yn nwyrain ynys Shikoku yn ne y wlad. Prifddinas y dalaith yw dinas Tokushima.

Categori:Shikoku

Categori:Taleithiau Japan
Croes-goch

Pentref  yng nghymuned Llanrhian, Sir Benfro, Cymru, yw **Croes-goch**. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir ar briffordd yr A487. Mae'n rhan o gymuned a phlwyf eglwysig Llanrhian.

250px|bawd|dim|"Tŷ Pedwar Drws", tŷ sinc yng Nghroes-goch

## Cyfeiriadau
Categori:Llanrhian
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Nagano (talaith)

Talaith fynyddig yn Japan yw **Nagano** neu **Talaith Nagano** (Japaneg: 長野県 Nagano-ken), wedi ei lleoli yn rhanbarth Chūbu ar ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Nagano.

bawd|canol|Talaith Nagano yn Japan

Daeth Nagano yn enwog wedi iddi gynnal Gemau Olympaidd y Gaeaf 1998.

Categori:Chūbu

Categori:Taleithiau Japan
Diego Forlán

Pêl-droediwr o Wrwgwái yw **Diego Forlán Corazo** (ganed 19 Mai 1979).

Sgoriodd bum gôl i Wrwgwái yng Nghwpan y Byd 2010, a dyfarnwyd y bêl aur iddo fel chwaraewr gorau'r gystadleuaeth.

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Pêl-droedwyr o Wrwgwái
Categori:Pobl o Montevideo
Felindre Farchog

Pentref bychan yng nghymuned Nanhyfer, Sir Benfro, Cymru, yw **Felindre Farchog**. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir tua 7 milltir i'r de-orllewin o Aberteifi (Ceredigion).

Mae'n gorwedd ym mhlwyf eglwysig Y Beifil. Rhed y briffordd A487 trwy'r pentref gan ei gysylltu gyda Trefdraeth ac Aberteifi. Ar un adeg bu cloddio am fwyn yn yr ardal a cheir adfeilion sawl mwynglawdd yn y gymdogaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Nanhyfer
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Begeli

Pentref a phlwyf eglwysig yng nghymuned Cilgeti a Begeli, Sir Benfro, Cymru, yw **Begeli** (Saesneg: *Begelly*). Fe'i lleolir yn ne'r sir, 7&nbsp;km i'r gogledd o dref Dinbych-y-pysgod ar y briffordd A478

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgeti a Begeli
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Canol a De Sir Benfro (y DU)
Akita (talaith)

bawd|Talaith Akita yn Japan

Talaith yn Japan yw **Akita** neu **Talaith Akita** (Japaneg: 青森県 Akita-ken), wedi ei lleoli ar arfordir gorllewinol rhanbarth Tōhoku yng ngogledd-ddwyrain ynys Honshū. Prifddinas y dalaith yw dinas Akita.

Categori:Tōhoku

Categori:Taleithiau Japan
Ardal Tokyo Fwyaf

bawd|Diffiniad *Un ddinas, tair talaith* o Ardal Tokyo Fwyaf. Ceir nifer o ddifiniadau gwahanol eraill o'r ardal
[bawd|Ardal [Shibuya, Tokyo fin nos]]

Ardal drefol fawr yn ardal Kantō, Japan yw **Ardal Tokyo Fwyaf** neu **Ardal Tokyo Fawr**, sydd yn cynnwys y rhan helaeth (neu gyflawn) o daleithiau Kanagawa, Saitama, Chiba a Tokyo (yn y canol).

Yn Japaneg, ceir nifer o enwau i ddisgrifio'r ardal: *Ardal Tokyo* (東京圏 Tōkyō-ken), *Rhanbarth y Brifddinas* (首都圏 Shuto-ken), *Un ddinas, tair talaith* (一都三県 Itto Sanken) ymysg rhai eraill.

Dyma un o ardaloedd dinesig mwyaf poblog y byd gyda phoblogaeth yn 2010 o tua 36 miliwn. Er hyn, mae nifer o ddiffiniadau gwahanol o ffiniau Ardal Tokyo Fwyaf, pob un â phoblogaeth gwahanol.

## Cyfeiriadau
Liverpool Fútbol Club

:*Am y clwb Seisnig gweler C.P.D. Lerpwl.*
250px|bawd|Tîm 2008
250px|bawd|Mynedfa'r stadiwm
Clwb pêl-droed ym Montevideo, Wrwgwái, yw **Liverpool Fútbol Club** ("*Clwb pêl-droed Lerpwl*"). Fe'i sefydlwyd ar 15 Chwefror 1915. Lliwiau arferol y tîm yw du a glas. Stadiwm Belvedere (*Estadio Belvedere*) yw cartref y clwb.

## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Montevideo
Categori:Sefydliadau 1915
Categori:Timau pêl-droed Wrwgwái
Nuno Gomes

Cyn-chwaraewr pêl-droed o Bortiwgal yw **Nuno Miguel Soares Pereira Ribeiro** (ganwyd 5 Gorffennaf 1976).

Categori:Pêl-droedwyr o Bortiwgal
Categori:Genedigaethau 1976
Melilla

Dinas ymreolaethol ar arfordir gogleddol Affrica sy'n perthyn i Sbaen yw **Melilla**. Cipiwyd y ddinas gan y Sbaenwyr ym 1497 ond mae Moroco yn dal i hawlio'r diriogaeth. Mae ganddi boblogaeth o fwy na 70,000 sy'n cynnwys Cristnogion, Mwslimiaid (Berberiaid yn bennaf) ac Iddewon. Sbaeneg yw'r iaith swyddogol ond mae llawer o bobl yn siarad Tarifit, un o'r ieithoedd Berber. Mae ffensys yn amgylchynu'r ddinas er mwyn rhwystro mewnfudwyr anghyfreithlon.

250px|chwith|bawd|Map o'r ddinas


Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Categori:Dinasoedd Sbaen
Categori:Allglofannau
Categori:Gogledd Affrica
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Cil-maen

Pentref  yng nghymuned Penfro, Sir Benfro, Cymru, yw **Cil-maen** (Saesneg: *Monkton*). Fe'i lleolir yn ne'r sir ar gwr dwyreiniol tref Penfro, ger lan Afon Cleddau.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Canol a De Sir Benfro (y DU)
Niwgwl

Pentref bychan yn Sir Benfro yw **Niwgwl** (Saesneg: *Newgale*). Fe'i lleolir yng ngorllewin y sir, ar lan Bae Sain Ffraid, tua hanner ffordd rhwng Tyddewi i'r gorllewin a Hwlffordd i'r dwyrain. Rhed briffordd yr A487 trwy'r pentref.

Mae'r pentref yn adnabyddus am ei draeth tywodlyd llydan sy'n denu twristiaid yn yr haf. Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn mynd heibio rhwng y pentref a'r traeth. Crëwyd y traeth gan storm ar 25 Hydref 1859.
 Mae stormydd yn achosi difrod yn aml.

260px|bawd|dim|Traeth Niwgwl a'r pentre

## Arfordir Niwgwl-Aber-bach
Mae Arfordir Niwgwl - Aber Bach yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

260px|dim|bawd|Y traeth

## Cyfeiriadau
## Oriel

NiwgwlLB01.JPG|Niwgwl, o gyfeiriad Hwlffordd
NiwgwlLB06.JPG|Cerrig ar y traeth

Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Nolton

Pentref bychan yng nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw **Nolton**. (Ni cheir enw Cymraeg.) Saif yng ngorllewin y sir tua milltir o lan Bae Sain Ffraid.

Ceir traeth Nolton (Nolton Haven) i'r gorllewin o Nolton. Mae'r pentref a'r ardal o'i gwmpas yn rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn mynd heibio gerllaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Nolton a'r Garn
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Y Garn, Sir Benfro

Pentref bychan a phlwyf eglwysig  yng nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw **Y Garn** (Saesneg: *Roch*). Mae'n gorwedd yng ngorllewin y sir, tua 2 filltir o lan Bae Sain Ffraid, ger briffordd yr A487.

## Cyfeiriadau
Categori:Nolton a'r Garn
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Parrog

Pentref bychan yng nghymuned Trefdraeth, Sir Benfro, Cymru, yw **Parrog**. Saif yng ngogledd y sir, ar yr arfordir, tua milltir i'r gorllewin o dref Trefdraeth.

Bu cloddio am lechi yma yn y gorffennol a cheir Chwarel Parrog gerllaw.

Mae'r pentref yn gorwedd o fewn ffin Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac mae Llwybr Arfordir Sir Benfro yn rhedeg trwyddo. Mae'n boblogaidd gan dwristiaid. Ceir clwb golff a meysydd carafanio.

## Cyfeiriadau
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Trefdraeth, Sir Benfro
Reynalton

Pentref bychan yng nghymuned Cilgeti a Begeli, Sir Benfro, Cymru, yw **Reynalton**. (Ymddengys hi cheir enw Cymraeg am y pentref.) Saif yn ne'r sir, rhwng Cilgeti a Dinbych-y-pysgod.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgeti a Begeli
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Rhoscrowdder

Pentref a phlwyf eglwysig yng nghymuned Angle, Sir Benfro, Cymru, yw **Rhoscrowdder** (Saesneg: *Rhoscrowther*). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 6 milltir i'r gorllewin o dref Penfro ger lan ogleddol Afon Cleddau.

Yn yr Oesoedd Canol, Rhoscrowdder oedd un o ganolfannau eglwysig pwysicaf Cantref Penfro, Dyfed.

Erbyn heddiw mae'r pentref yn fwy adnabyddus fel lleoliad purfa olew Rhoscrowdder, un o'r rhai mwyaf yng ngwledydd Prydain.

250px|bawd|dim|Purfa olew Rhoscrowdder gyda'r nos

## Cyfeiriadau
Categori:Angle
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Plwyfi Cymru
Felinganol

Pentref bychan yng nghymuned Solfach, Sir Benfro, Cymru, yw **Felinganol** (Saesneg: *Middle Mill*). Fe'i lleolir yng ngorllewin y sir ym mhlwyf eglwysig Tregroes, tua 4 milltir i'r dwyrain o Dyddewi.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Solfach
Tîm pêl-droed cenedlaethol Portiwgal

**Tîm pêl-droed cenedlaethol Portiwgal** (Portiwgaleg: *Seleção Portuguesa de Futebol*) yw'r tîm sy'n cynrychioli Portiwgal mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Pêl-droed Portiwgal (Portiwgaleg: *Federação Portuguesa de Futebol*).

Mae *A Seleção* wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop unwaith yn 2016.

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Portiwgal
Portiwgal
In-Q-Tel

Busnes buddsoddi cyfalafiad Americanaidd di-elw yw **In-Q-Tel** (**IQT** neu **In-Q-It**), a greuwyd yn wreiddiol fel **Peleus**, a sefydlwyd yn 1999 gan y CIA (Central Intelligence Agency) ac a reolir yn uniongyrchol gan yr asiantaeth honno. Lleolir ei bencadlys yn Arlington, Virginia, heb fod yn nepell o Washington D.C., prifddinas yr Unol Daleithiau.

Bwriad y cwmni yw archwilio ac ariannu busnesau sy'n creu technolegau masnachol arobryn gwreiddiol y gellir eu haddasu ar gyfer gwaith y gwasanaethau gwybodaeth gwladol yn UDA.
200px|bawd|chwith|Logo In-Q-Tel yn 2010

Ymhlith y busnesau a phrosiectau mae In-Q-Tel wedi buddsoddi ynddynt mae Convera (meddalwedd), Inxight (chwilio gwybodaeth arlein a chyfieithu), Tacit Software (meddlawedd), Attensity (cyfieithu), Nanosys (nanotechnoleg), Keyhole (Google Earth), a Palantir Technologies (gwybodaeth). Un o fentrau diweddaraf In-Q-Tel yw buddsoddiad sylweddol, gyda Google ac Amazon, yn y cwmni newydd Recorded Future, prosiect hel gwybodaeth arlein yn fyw trwy chwilio'n drwyadl degau o filoedd o wefannau, blogiau a chyfrifon Twitter gan gysylltu'r wybodaeth ar unwaith i greu darlun o bwy sy'n gwneud be a phwy sy'n cysylltu gyda phwy ar y rhyngrwyd. Gwnaed y buddsoddiadau hyn yn 2009 ond ni ddatguddwyd y wybodaeth tan fis Gorffennaf 2010.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan In-Q-Tel 
*"CIA, Google fund Web analysis firm" , erthygl ar wefan Federal Computer Week.

Categori:CIA
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Diogelwch cenedlaethol
Categori:Technoleg gwybodaeth
Categori:Sefydliadau 1999