Mata Hari

Dawnswraig a phutain Iseldiraidd oedd **Margaretha Geertruida MacLeod** (ganed Margaretha Geertruida Zelle; 7 Awst 1876 – 15 Hydref 1917), a berfformiodd dan yr enw **Mata Hari**, a gyhuddwyd o fod yn ysbïwraig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Ganed Margaretha Zelle yn Ljouwert, yn ferch i werthwr hetiau cefnog. Mynychodd ysgol athrawon yn Leiden. Yn 18 oed, ym 1895, priododd Margaretha â'r Capten Rudolf MacLeod, hen oferwr o dras Albanaidd a gomisiynwyd gan Fyddin Frenhinol India'r Iseldiroedd. Bu MacLeod mewn dyled fawr o ganlyniad i'w gamblo, ac o'r herwydd trigasant yn Jawa a Sumatera yn India'r Iseldiroedd o 1897 i 1902. Priodas anhapus ydoedd, ac wedi iddynt ddychwelyd i Ewrop buont yn byw ar wahân, a chawsant ysgariad o'r diwedd ym 1906.

Symudodd Margaretha i Baris ym 1903 i hyfforddi'n ddawnswraig, ac enillodd arian fel model i arlunwyr a phutain. Dechreuodd Margaretha ddawnsio ym Mharis ym 1905 dan yr enw Lady MacLeod. Mabwysiadai'r enw Mata Hari, ymadrodd Maleieg (yn llythrennol, "llygad y dydd") sydd yn cyfeirio at yr haul. Fel rhan o'i delwedd ddirgel ac ecsotig, honnai taw dawnsferch o'r India oedd ei mam, a chafodd ei geni rhywle ar hyd arfordir Malabar. Yn ôl y stori ddychmygol, bu farw'r fam wrth iddi esgor ar ei baban, a chafodd Mata Hari ei magu mewn teml wedi ei chysegru i'r duw Shiva.

Denodd ei dawnsiau Dwyreiniol nifer o wylwyr, yn enwedig am ei bod yn fodlon perfformio heb fawr o ddillad, i theatrau *vaudeville* ym Mharis, Berlin, Fienna, Rhufain, a Llundain. Perfformiodd hefyd ddawnsiau hynod o erotig, yn noethlymun, i gylchoedd uchaf cymdeithas. Trwy'r cynulleidfaoedd preifat hyn, daeth Mata Hari i wybod nifer fawr o ddynion blaenllaw ym myd gwleidyddiaeth a'r lluoedd arfog, a bu'n gariad i nifer ohonynt.

Honnir iddi fynychu ysgol ysbïo yr Almaenwyr yn Lörrach cyn y Rhyfel Byd Cyntaf, a'i bod yn gyfarwydd â dynion pwerus yn y wlad honno, gan gynnwys y Tywysog Coronog Wilhelm a phennaeth heddlu Berlin. Caniatawyd iddi ddychwelyd i Ffrainc ym 1915, am fod yr Iseldiroedd yn wlad niwtral. 

Mae'n bosib i gonswl Almaenig yn yr Hâg, yng ngwanwyn 1916, gynnig ei thalu am wybodaeth o'i theithiau i Ffrainc. Dywed iddi gytuno hefyd i ddarparu gwybodaeth i'r Ffrancod pan oedd yng Ngwlad Belg, dan feddiannaeth yr Almaen. Cyhuddwyd Mata Hari o fod yn ysbïwraig ddauwynebog gan y Ffrancod, ac ar 13 Chwefror 1917 cafodd ei harestio ym Mharis a'i charcharu. Cafwyd yn euog gan lys milwrol yng Ngorffennaf, a'i dedfrydu i farwolaeth. Ar 15 Hydref 1917, saethwyd Mata Hari yn farw gan griw saethu yn Vincennes, nid nepell o Baris.

Ym 1930 cafodd Mata Hari ei dieuogi yn gyhoeddus gan lywodraeth yr Almaen.

## Bywyd cynnar (1876–1904) 
Ganed Margaretha Geertruida Zelle ar 7 Awst 1876 yn Ljouwert (Leeuwarden) yng Ngorllewin Ffrisia, yr Iseldiroedd, yn ferch i Adam Zelle a'i wraig Antje (Antje van der Meulen gynt). Perchennog ar siop hetiau oedd Adam, a chanddo farf fawr ac archwaeth liwgar. Gwahanodd rhieni Margaretha ym 1890, ac yn fuan wedyn bu farw Antje. Er yr oedd ei fusnes ar un tro yn llwyddiannus, aeth y siop hetiau i'r wal, a symudodd Adam i Amsterdam. Anfonwyd Margaretha i fyw gyda'i hewythr yn yr Hâg, a mynychodd ysgol athrawon yn Leiden.

Ym Mawrth 1895, yn 18 oed, darllenodd Margaretha mân-hysbyseb mewn un o bapurau newydd Amsterdam yn galw am ferch gymharus ifainc i gwrdd â swyddog milwrol ar ei seibiant o India'r Iseldiroedd, gan anelu at gytuno ar briodas. Cafodd yr hysbyseb ei anfon gan un o gyfeillion Rudolf John MacLeod, capten 38 oed ym Myddin Frenhinol India'r Iseldiroedd. Atebodd Margaretha gyda ffotograff o'i hunan. Cyfarfu'r ddau am y tro cyntaf yn y Rijksmuseum, ac erbyn diwedd y mis buont yn ddyweddïedig. Priodasant ar 11 Gorffennaf 1895 yn Neuadd Ddinesig Amsterdam.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dawnswyr o'r Iseldiroedd
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Pobl y 19eg ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Pobl y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Ysbiwyr