open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Archifau Powys

**Archifau Powys** yw'r swyddfa gofnodion ac archifau sy'n darparu gwasanaethau archifol i Gyngor Sir Powys.  Wedi'i leoli yn Llandrindod, mae'r archif yn gyfrifol am gasglu, curadu a chadw, ac mae'n darparu mynediad i gofnodion am briodasau, hanes teulu, adeiladau a gwybodaeth arall sy'n ymwneud â'r sir ar gyfer ymchwil a defnydd personol.

Mae'r archif yn gartref i gasgliadau sydd yn dyddio o'r 14eg ganrif ac maent ar gael i'r cyhoedd yn arlein neu yn yr ystafell ddarllen yn Llandrindod.

## Hanes 
Sefydlwyd Archifau Sir Powys ym 1974 fel archif ar gyfer sir newydd Powys a'r tair hen sir, sef Sir Frycheiniog, Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed. Mae ei gylch gwaith yn cynnwys casglu a chadw cofnodion sirol swyddogol, archifau hanesyddol lleol a chofnodion cyhoeddus perthnasol.

Lleolwyd yr Archifau yn wreiddiol gyda phrif swyddfeydd y Cyngor Sir yn hen Westy’r Gwalia, Llandrindod, cyn symud i safle newydd pwrpasol yn Neuadd y Sir yn 1990. Ond oherwydd diffyg gofod, ym mis Hydref 2017 symudodd yr archifau i'w cartref presennol mewn uned a addaswyd yn arbennig ar Heol Ddole.

## Casgliadau 
Mae'r archifau yn cadw nifer o gasgliadau hanesyddol pwysig yn ymwneud â hanes Powys. Mae'r rhain yn cynnwys cofnodion swyddogol fel dogfennau llys sirol a sirioldeb sydd wedi'u dyddio mor bell yn ôl â'r cyfnod Sacsonaidd, cofnodion ysbytai ac awdurdodau iechyd Sir Frycheiniog, Sir Drefaldwyn, Sir Faesyfed, a sir fodern Powys ymhlith eraill. Mae'r archif hefyd yn darparu mynediad i ffurflenni cyfrifiad o 1841 hyd 1911  a chasgliad enfawr ar hanes tai, papurau newydd lleol, mapiau, cofnodion anghydffurfwyr, cofrestrau etholwyr, rhestrau rhydd-ddeiliaid a rheithwyr, gan wneud yr archifau'n boblogaidd gydag ymchwilwyr hanes lleol a theuluol.

Yn 2004 darganfuwyd nifer o gofnodion brenhinol yn yr archifau, gan daflu goleuni ar arferion ffasiwn y Frenhines Fictoria a brenhinoedd Ewropeaidd eraill.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Stori Powys

Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Categori:Archifau Cymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Claude Jade

Actores o Ffrainc oedd **Claude Jade** (**Claude Marcelle Jorré**)  (8 Hydref 1948 – 1 Rhagfyr 2006). Cafodd ei geni ym Dijon.

Astudiodd yn y Conservatoire Actio Dramatig yn Dijon ac yna yn y Paris Théâtre Edouard VII gyda Jean-Laurent Cochet. Cafodd ei darganfod yn y theatr gan y cyfarwyddwr ffilm François Truffaut a gwnaeth ei ffilm gyntaf yn Baisers Volés yn 1968. Bu hefyd yn actio mewn ffilmiau rhyngwladol: yn UDA (yn "Topaz" gan Alfred Hitchcock), Japan, yr Eidal, yr Almaen, yr Undeb Sofietaidd a Gwlad Belg.

Priododd Bernard Coste ym 1972.

## Ffilmiau (detholiad) 
* 1968 : *Baisers volés* 
* 1968 : *Sous Le Signe De Monte-Cristo* 
* 1969 : *Topaz
* 1969 : *Le Témoin*
* 1969 : *Mon Oncle Benjamin* 
* 1970 : *Domicile conjugal* 
* 1971 : *Le Bateau sur l'herbe* 
* 1972 : *Les Feux De La Chandeleur* 
* 1973 : *Home Sweet Home* 
* 1973 : *Number One* 
* 1973 : *La Ragazza Di Via Condotti 
* 1973 : *Prêtres Interdits* 
* 1974 : *Le Malin Plaisir* 
* 1975 : *Maître Pygmalion* 
* 1975 : ''Trop C'est Trop* 
* 1975 : *Le Choix* 
* 1976 : *Kita No Misaki* 
* 1977 : *Una Spirale Di Nebbia
* 1978 : *Le Pion* 
* 1979 : ''L'Amour en fuite*
* 1979 : *L'Île Aux Trente Cercueils*
* 1980 : *Teheran 43* 
* 1981 : *Lenin In Paris* 
* 1981: *Le Bahut Va Craquer*
* 1982 : *L'honneur D'un Capitaine* 
* 1982 : *Lise et Laura
* 1983 : *Rendez-vous In Paris* 
* 1984 : *Une petite fille dans les tournesols* 
* 1986 : ''L'Homme qui n'était pas là* 
* 1987 : *Qui sont mes juges?*
* 1992 : *Tableau D'honneur* 
* 1994 : *Bonsoir* 
* 1998 : *Le Radeau De La Méduse*
* 1998-2000: *Cap Des Pins* 
* 2004 : *In San Remo*
* 2006 : *Célimène et le cardinal''

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Pobl o Dijon
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Beverley a Holderness (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Beverley a Holderness** (Saesneg: *Beverley and Holderness*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Yorkshire and the Humber - Beverley and Holderness constituency.svg|Etholaeth Beverley a Holderness yn Swydd Efrog a'r Humber

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2005: James Cran (Ceidwadol)
* 2005–presennol: Graham Stuart	(Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber
Categori:Sefydliadau 1997
Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Nwyrain Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, oedd **Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle** (Saesneg: *Gorllewin Kingston upon Hull and Hessle*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

KingstonUponHullWestHessle2007Constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Kingston upon Hull a Hessle yn Humberside
EnglandHumberside.svg|Humberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1997. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2017: Alan Johnson (Llafur)
* 2017–2024: Emma Hardy (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Great Grimsby (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Lincoln, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, oedd **Great Grimsby**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

GreatGrimsbyConstituency.svg|Etholaeth Great Grimsby yn Humberside
EnglandHumberside.svg|Humberside yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1295. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1832

* 1832–1835: William Maxfield (Chwig)
* 1835–1852: Edward Heneage (Chwig)
* 1852–1857: William Annesley (Ceidwadol)
* 1857–1862: Charles Anderson-Pelham (Chwig/Rhyddfrydol)
* 1862–1865: John Chapman (Ceidwadol)
* 1865–1868: John Fildes (Rhyddfrydol)
* 1868–1874: George Tomline (Rhyddfrydol)
* 1874–1877: John Chapman (Ceidwadol)
* 1877–1880: Alfred Watkin (Rhyddfrydol)
* 1880–1892: Edward Heneage (Rhyddfrydol/Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1892–189:3 Henri Josse (Rhyddfrydol)
* 1893–1895: Edward Heneage	(Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1895–1910: George Doughty	(Rhyddfrydol/Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1910: Thomas Wing	(Rhyddfrydol)
* 1910–1914: George Doughty	(Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1914–1922: Thomas Tickler (Ceidwadol)
* 1922–1924: Tom Sutcliffe (Ceidwadol)
* 1924–1945: Walter Womersley (Ceidwadol)
* 1945–1959: Kenneth Younger (Llafur)
* 1959–1977: Tony Crosland (Llafur)
* 1977–2015: Austin Mitchell (Llafur)
* 2015–2019: Melanie Onn (Llafur)
* 2019–2024: Lia Nici (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1295
Categori:Dadsefydliadau 2024
Colne Valley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Colne Valley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Yorkshire and the Humber - Colne Valley constituency.svg|Etholaeth Colne Valley yn Swydd Efrog a'r Humber

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Henry Beaumont (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1892–1907: James Kitson (Rhyddfrydol)
* 1907–1910: Victor Grayson (Llafur Colne Valley)
* 1910–1916: Charles Leach (Rhyddfrydol)
* 1916–1922: Frederick Mallalieu (Rhyddfrydol)
* 1922–1931: Philip Snowden (Llafur, wedyn Llafur Cenedlaethol)
* 1931–1935: Lance Mallalieu (Rhyddfrydol)
* 1935–1939: Ernest Marklew (Llafur)
* 1939–1963: Glenvil Hall (Llafur)
* 1963–1966: Patrick Duffy (Llafur)
* 1966–1970: Richard Wainwright (Rhyddfrydol)
* 1970–1974: David Clark (Llafur)
* 1974–1987: Richard Wainwright (Rhyddfrydol)
* 1987–1997: Graham Riddick (Ceidwadol)
* 1997–2010: Kali Mountford (Llafur)
* 2010–2017: Jason McCartney (Ceidwadol)
* 2017–2019: Thelma Walker (Llafur)
* 2019–2024: Jason McCartney (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Paul Davies (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber
Categori:Sefydliadau 1885
Dewsbury (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, oedd **Dewsbury**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

DewsburyConstituency.svg|Etholaeth Dewsbury yng Ngorllewin Swydd Efrog
EnglandWestYorkshire.svg|Gorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1868. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1868–1888: John Simon (Rhyddfrydol)
* 1888–1902: Mark Oldroyd (Rhyddfrydol)
* 1902–1918: Walter Runciman (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Emil Pickering (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1923: Benjamin Riley (Llafur)
* 1923–1924: Edmund Harvey (Rhyddfrydol)
* 1924–1931: Benjamin Riley (Llafur)
* 1931–1935: Walter Rea (Rhyddfrydol)
* 1935–1945: Benjamin Riley (Llafur)
* 1945–1959: Will Paling (Llafur)
* 1959–1981: David Ginsburg (Llafur, wedyn SDP)
* 1983–1987: John Whitfield (Ceidwadol)
* 1987–2005: Ann Taylor (Llafur)
* 2005–2010: Shahid Malik (Llafur)
* 2010–2015: Simon Reevell (Ceidwadol)
* 2015–2019: Paula Sherriff (Llafur)
* 2019–2024: Mark Eastwood (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1868
Categori:Dadsefydliadau 2024
Hemsworth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, oedd **Hemsworth**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

HemsworthConstituency.svg|Etholaeth Hemsworth yng Ngorllewin Swydd Efrog
EnglandWestYorkshire.svg|Gorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1918. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1931: John Guest (Llafur)
* 1931–1934: Gabriel Price (Llafur)
* 1934–1946: George Griffiths (Llafur)
* 1946–1959: Horace Holmes (Llafur)
* 1959–1974: Alan Beaney (Llafur)
* 1974–1987: Alec Woodall (Llafur)
* 1987–1991: George Buckley (Llafur)
* 1991–1996: Derek Enright (Llafur)
* 1996–2024: Jon Trickett (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1918
Categori:Dadsefydliadau 2024
Halifax (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Halifax**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

HalifaxConstituency.svg|Etholaeth Halifax yng Ngorllewin Swydd Efrog
EnglandWestYorkshire.svg|Gorllewin Swydd Efrog yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1832.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1918
* 1918–1928: John Henry Whitley (Rhyddfrydol, wedyn Llefarydd)
* 1928–1931: Arthur Longbottom (Llafur)
* 1931–1945: Gilbert Gledhill (Ceidwadol)
* 1945–1955: Dryden Brook (Llafur)
* 1955–1964: Maurice Macmillan (Ceidwadol)
* 1964–1983: Shirley Summerskill (Llafur)
* 1983–1987: Roy Galley (Ceidwadol)
* 1987–2005: Alice Mahon (Llafur)
* 2005–2015 Linda Riordan (Llafur)
* 2015–2024: Holly Lynch (Llafur)
* 2024–presennol: Kate Dearden (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber
Categori:Sefydliadau 1832
Chaim Topol

Actor, canwr a darlunydd o Israel oedd **Chaim Topol** (9 Medi 1935 - 8 Mawrth 2023), hefyd wedi'i sillafu **Haym Topol**, a elwir fel **Topol**.

Cafodd Topol ei eni yn Tel Aviv, yn Balestina Gorfodol (yn awr Israel). Ganed ei dad Jacob Topol yn Rwsia ac ymfudodd i Balestina Gorfodol, lle bu'n gweithio fel plastrwr; Roedd mam Chaim Topol, Imrela “Rel” (née Goldman) Topol, yn wniadwraig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Actorion Iddewig o Israel
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Pobl a aned yn Tel Aviv
Categori:Pobl fu farw yn Tel Aviv
Shipley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Shipley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Yorkshire and the Humber - Shipley constituency.svg|Etholaeth Shipley yn Swydd Efrog a'r Humber

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Joseph Craven (Rhyddfrydol)
* 1892–1895: William Byles (Rhyddfrydol-Llafur)
* 1895–1906: James Fortescue Flannery (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1906–1915: Percy Illingworth (Rhyddfrydol)
* 1915–1918: Oswald Partington (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Norman Rae (Rhyddfrydol)
* 1923–1930: William Mackinder (Llafur)
* 1930–1935: James Lockwood (Ceidwadol)
* 1935–1950: Arthur Creech Jones (Llafur)
* 1950–1970: Geoffrey Hirst (Ceidwadol)
* 1970–1997: Marcus Fox (Ceidwadol)
* 1997–2005: Chris Leslie (Llafur)
* 2005–2024: Philip Davies	(Ceidwadol)
* 2024–presennol: Anna Dixon (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Swydd Efrog a'r Humber
Categori:Sefydliadau 1885
Y Wlad Sanctaidd

Ardal a leolir rhwng y Môr Canoldir a glan ddwyreiniol Afon Iorddonen yw'r **Wlad Sanctaidd** neu'r **Tir Sanctaidd** (Hebraeg:  , ; Arabeg:   neu  ) sydd yn cyfateb i wlad hynafol Israel, yn ôl y traddodiad Beiblaidd, a rhanbarth Palesteina. Heddiw mae'r ardal hon yn cynnwys Gwladwriaeth Israel a'r Tiriogaethau Palesteinaidd. Mae Iddewon, Cristnogion, a Mwslimiaid i gyd yn ystyried y rhan hon o'r byd yn gysegredig ac yn bwysig i hanes y crefyddau Abrahamig.

Tardda pwysigrwydd y tir o arwyddocâd Jeriwsalem—y ddinas sancteiddiaf yn Iddewiaeth, a safle Teml Solomon a'r Ail Deml—yn ogystal â'i hanes fel lleoliad y rhan fwyaf o straeon y Beibl Hebraeg ac hefyd cenhadaeth yr Iesu yn y Beibl Cristnogol, a'r qibla cyntaf ac Isra' a Mi'raj (taith nos Muhammad) yn Islam.

Ers cyfnod boreuol Cristnogaeth bu'r Wlad Sanctaidd yn gyrchfan i bererinion Cristnogol. Yn yr Oesoedd Canol, ceisiodd sawl Croesgad gan Gristnogion Ewrop adennill y Wlad Sanctaidd oddi ar y Mwslimiaid, a wnaeth goncro'r Lefant odd ar yr Ymerodraeth Rufeinig Ddwyreiniol yn 630. Yn y 19g, daeth y Wlad Sanctaidd yn destun anghydfod diplomyddol wrth i bwerau mawrion Ewrop mynd i'r afael â Phwnc y Dwyrain, hynny yw dirywiad yr Ymerodraeth Otomanaidd, a arweiniodd at Ryfel y Crimea yn y 1850au.

Bu sawl man yn y Wlad Sanctaidd yn ben i bererinion o'r crefyddau Abrahamig, gan gynnwys Iddewon, Cristnogion, Mwslimiaid, a dilynwyr y ffydd Bahá'í.

## Cyfeiriadau 
Categori:Crefyddau Abrahamig
Categori:Daearyddiaeth y Dwyrain Canol
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Lleoedd y Beibl
Categori:Pererindodau
Lynn Seymour

Dawnsiwr bale, coreograffydd a chyfarwyddwr o Ganada oedd **Lynn Seymour** CBE (8 Mawrth 1939 &ndash; 7 Mawrth 2023). Cafodd ei geni yn Wainwright, Alberta, fel **Berta Lynn Springbett**.

Yn 1953, enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Fale Sadler's Wells yn Llundain, Lloegr.    

Ym 1956, ymunodd â Bale Opera Covent Garden. Symudodd ym 1957-8 i'r  Bale Brenhinol. Daeth yn unawdydd ym 1959.

Priododd Seymour deirgwaith a bu iddynt dri o blant. 

Bu farw ar 7 Mawrth 2023, y diwrnod cyn ei phen-blwydd yn 84 oed. 

## Cyfeiriadau
Categori:Dawnswyr o Ganada
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2023
Instituto Cervantes

Mae **Instituto Cervantes** ("Sefydliad Cervantes") yn sefydliad dielw byd-eang a grëwyd gan lywodraeth Sbaen yn 1991. Fe'i enwir ar ôl Miguel de Cervantes (1547-1616), awdur Don Quixote ac efallai'r ffigwr pwysicaf yn hanes llenyddiaeth Sbaeneg. Sefydliad Cervantes yw'r sefydliad mwyaf yn y byd sy'n gyfrifol am hyrwyddo astudio a dysgu iaith a diwylliant Sbaeneg. Mae'r sefydliad yn aelod o'r European Union National Institutes for Culture.

Ni cheir cangen o'r sefydliad yng Nghymru. Mae'r canghennau Prydeinig yn Llundain, Leeds a Manceinion.

## Crynodeb
Mae'r sefydliad hwn wedi ehangu i 45 o wledydd gyda 88 o ganolfannau wedi'u neilltuo i ddiwylliant Sbaenaidd ac America Sbaenaidd ac iaith Sbaeneg. Creodd Erthygl 3 o Gyfraith 7/1991, ar 21 Mawrth 1991, yr Instituto Cervantes fel asiantaeth y llywodraeth. Mae'r gyfraith yn egluro mai nodau eithaf y Sefydliad yw hyrwyddo addysg, astudio a defnyddio Sbaeneg yn gyffredinol fel ail iaith; cefnogi'r dulliau a'r gweithgareddau a fyddai'n helpu'r broses o addysg Sbaeneg, a chyfrannu at hyrwyddo diwylliannau Sbaenaidd ac America Sbaenaidd ar draws gwledydd di-Sbaeneg.

## Swyddogaethau
 nodweddiadol i'r orgraff Sbaeneg, y tilde]]
Swyddogaethau a gwasanaethau Sefydliad Cervantes yw:

* Cynllunio cyrsiau iaith Sbaeneg, gan gynnig dau fath o gwrs: cyffredinol ac arbennig.
* Cynnig arholiadau Diplomâu Sbaeneg fel Iaith Dramor (DELE) ar ran Gweinyddiaeth Addysg Sbaen. Mae hwn yn gymhwyster swyddogol sy'n ardystio lefelau cymhwysedd yn yr iaith Sbaeneg, a dyma'r unig dystysgrif ar gyfer siaradwyr Sbaeneg anfrodorol sy'n cael ei chydnabod yn swyddogol yn Sbaen. Rhennir y diplomâu yn chwe lefel, pob un yn cyfateb i lefel hyfedredd arbennig fel y disgrifir gan y Fframwaith Cyfeirio Ewropeaidd Cyffredin ar gyfer Ieithoedd: A1, A2, B1, B2, C1, C2.
* Gwella dulliau addysg Sbaeneg.
** Amgylchedd dysgu Sbaeneg ar-lein Ex) AVE (Aula Virtual de Español)
** Creu amgylchedd cymdeithasol, diwylliannol ac addysgol ym mhob canolfan
***
***Centros Asociados**
**Ewrop
*** (Corc) – see Coleg Prifysgol Corc, Adran Astudiaethau Hisbanig

## Sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol eraill
Mae Instituto Cervantes yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol
* Organisation international de la Francophonie

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* InstitutoCervantesVideos sianel Youtube
* Cervantes Institute yn *Encyclopædia Britannica*
* *Spanish and Empire*
* Journals,* A review of Centro Virtual Cervantes*

Categori:Sbaeneg
Categori:Sefydliadau 1991
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Categori:Llenyddiaeth Sbaeneg
Duda Matte

Actores a chantores o Frasil yw **Duda Matte** (ganwyd 22 Medi 2004).

## Ffilmograffeg 
* *Mansão Bem Assombrada* (2015)
* *Carinha de Anjo* (2017-2018)
* *Ela Disse, Ele Disse* (2019)
* *Tudo Igual… SQN* (2022-)

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Cantorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 2004
Gwlag

Asiantaeth y llywodraeth oedd yn gyfrifol am y rhwydwaith Sofietaidd o wersylloedd llafur gorfodol oedd y **Gwlag** (Rwseg: ГУЛАГ). Sefydlwyd y gwersylloedd trwy orchymyn Vladimir Lenin, a chyrhaeddodd eu hanterth yn ystod teyrnasiad Joseph Stalin o'r 1930au i'r 1950au cynnar. Mae'r gair "gwlag" hefyd yn cael ei ddefnyddio'n aml ar gyfer y gwersylloedd llafur gorfodol yn yr Undeb Sofietaidd, gan gynnwys y gwersylloedd a fodolai yn yr oes ar ôl Lenin.

Categori:Carcharau
Categori:Cyfraith yr Undeb Sofietaidd
Categori:Gwleidyddiaeth yr Undeb Sofietaidd
Categori:Hanes yr Undeb Sofietaidd
Archaeopteryx

Genws o ddeinosoriaid tebyg i adar yw ***Archaeopteryx***. Mae'r enw yn deillio o'r hen Roeg ἀρχαῖος (*archaīos*), sy'n golygu "hynafol", a πτέρυξ (*ptéryx*), sy'n golygu "plu" neu "adain". Rhwng diwedd y 19eg ganrif a dechrau'r 21ain ganrif, derbyniwyd Archeopteryx yn gyffredinol gan balaeontolegwyr a chyfeirlyfrau poblogaidd fel yr aderyn hynaf y gwyddys amdano.

Bu Archeopteryx yn byw yn y Jwrasig Diweddar tua 150 miliwn o flynyddoedd yn ôl, yn yr hyn sydd bellach yn dde'r Almaen, yn ystod cyfnod pan oedd Ewrop yn ynysfor o ynysoedd mewn môr trofannol cynnes bas, yn llawer agosach at y cyhydedd nag ydyw ar hyn o bryd. Yn debyg o ran maint i bigyn Ewrasiaidd, gyda'r unigolion mwyaf o bosibl yn cyrraedd maint cigfran, gallai'r rhywogaeth fwyaf o Archaeopteryx dyfu i tua 0.5 m (1 tr 8 mewn) o hyd. Er gwaethaf eu maint bach, eu hadenydd llydan, a'u gallu tybiedig i hedfan neu gleidio, roedd gan Archeopteryx fwy yn gyffredin â deinosoriaid Mesosöig bach eraill nag ag adar modern.

## Cyfeiriadau
Categori:Adar
Traeth Dynion

Traeth tywodlyd ar ochr ogleddol Ynys Môn yw **Traeth Dynion**.

Gellir cyrraedd y traeth o Lwybr Arfordirol Ynys Môn.

dim|bawd|Llwybr i lawr i Draeth Dynion

## Gweler hefyd
* Traeth Bychan
* Traeth Coch
* Porth Llechog
* Ynys Llanddwyn
* Bae Trearddur

## Cyfeiriadau
## Oriel 

Traeth Dynion cove - geograph.org.uk - 1099304.jpg|Cilfach Traeth Dynion
Footpath to Traeth Dynion - geograph.org.uk - 1098137.jpg|Llwybr i Draeth Dynion
View along the Traeth Dynion walkway towards a cave in the cliff face. - geograph.org.uk - 1099330.jpg|Golygfa ar hyd Traeth Dynion tuag at gilfach mewn clogwyn

Categori:Daearyddiaeth Ynys Môn
Categori:Traethau Cymru
Belton

Gallai **Belton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Belton, pentref yn Norfolk
* Belton, pentref yn Swydd Gaerlŷr
* Belton, pentref yn Ardal De Kesteven, Swydd Lincoln
* Belton, pentref ym Mwrdeistref Gogledd Swydd Lincoln
* Belton-in-Rutland, pentref yn Rutland

### Unol Daleithiau America
* Belton, De Carolina, dinas yn nhalaith De Carolina
* Belton, Missouri, dinas yn nhalaith Missouri
* Belton, Texas, dinas yn nhalaith Texas

----
Belton, Swydd Gaerlŷr

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Belton.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Belton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 746.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr
Categori:Pentrefi Swydd Gaerlŷr
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerlŷr
Belton-in-Rutland

:''Am leoedd eraill o'r enw Belton, gweler Belton.''

Pentref a phlwyf sifil yn Rutland, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Belton-in-Rutland**. Saif tua 6 milltir (9.5&nbsp;km) i'r dwyrain-orllewin o dref Oakham a 4 milltir (6.5&nbsp;km) i'r dwyrain o Uppingham.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 367.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Rutland
Categori:Plwyfi sifil Rutland
Buxton (gwahaniaethu)

Gallai **Buxton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Buxton, pentref yn Norfolk
* Buxton, tref yn Swydd Derby
* Buxton with Lamas, plwyf sifil yn Norfolk

### Unol Daleithiau America
* Buxton, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Buxton, Gogledd Carolina, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Gogledd Carolina
* Buxton, Gogledd Dakota, dinas yn nhalaith Gogledd Dakota

## Pobl
* Angela Buxton (1934–2020), chwaraewraig tenis

----
Hinckley a Bosworth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Hinckley a Bosworth** (Saesneg: *Hinckley and Bosworth*; **Bosworth** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Hinckley and Bosworth constituency.svg|Etholaeth Hinckley a Bosworth yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: James Ellis (Rhyddfrydol)
* 1892–1910: Charles McLaren (Rhyddfrydol)
* 1910–1922: Henry McLaren (Rhyddfrydol)
* 1922–1923: Guy Paget (Unoliaethol)
* 1923–1924: George Ward (Rhyddfrydol)
* 1924–1927: Robert Gee (Unoliaethol)
* 1927–1945: William Edge (Rhyddfrydol, wedyn Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1945–1959: Arthur Allen (Llafur)
* 1959–1970: Woodrow Wyatt (Llafur)
* 1970–1987: Adam Butler (Ceidwadol)
* 1987–2019: David Tredinnick (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Luke Evans (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Charnwood (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, oedd **Charnwood**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

CharnwoodConstituency.svg|Etholaeth Charnwood yn Swydd Gaerlŷr
EnglandLeicestershire.svg|Swydd Gaerlŷr yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1997. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2015: Stephen Dorrell (Ceidwadol)
* 2015–2024: Edward Argar (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Pickworth, Rutland

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Lincoln, gweler Pickworth, Swydd Lincoln.''

Pentref a phlwyf sifil yn Rutland, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Pickworth**. Saif tua 5 milltir (8&nbsp;km) o dref Stamford, Swydd Lincoln.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Rutland
Categori:Plwyfi sifil Rutland
Michelle Yeoh

Actores o Faleisia yw **Michelle Yeoh** (/ˈjoʊ/ YOH; ganwyd **Yeoh Choo Kheng**,  6 Awst 1962). Wedi'i chredydu fel **Michelle Khan** yn ei ffilmiau cynnar yn Hong Cong, lle perfformiodd ei styntiau ei hun, fel *Yes, Madam* (1985), *Magnificent Warriors* (1987), *Police Story 3: Supercop* (1992), *The Heroic Trio* (1993), a *Holy Weapon* (1993).

Symudodd Yeoh i'r Unol Daleithiau, lle enillodd enwogrwydd am ei rolau mewn ffilmiau fel *Tomorrow Never Dies* (1997) a *Crouching Tiger, Hidden Dragon* (2000). Enillodd Gwobr yr Academi am yr Actores Orau, Gwobr Golden Globe a Gwobr Urdd yr Actorion Sgrîn am Berfformiad Eithriadol gan Actor Benywaidd mewn Rôl Arwain am ei rol fel Evelyn yn *Everything Everywhere All at Once (2022)*.

Ganed Yeoh yn Ipoh, Perak, i deulu Tsieineaidd Malaysia o Hokkien a llinach Cantoneg. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Faleisia
Categori:Genedigaethau 1962
Harborough, Oadby a Wigston (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Harborough, Oadby a Wigston** (Saesneg: *Harborough, Oadby and Wigston*; **Harborough** cyn 2024). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Harborough, Oadby and Wigston constituency.svg|Etholaeth Harborough, Oadby a Wigston yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886:  Thomas Paget (Rhyddfrydol)
* 1886–1891: Thomas Tapling (Ceidwadol)
* 1891–1904: Paddy Logan (Rhyddfrydol)
* 1904–1906: Philip Stanhope (Rhyddfrydol)
* 1906–1910: R. C. Lehmann (Rhyddfrydol)
* 1910–1916: Paddy Logan (Rhyddfrydol)
* 1916–1918: Percy Harris (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Syr Keith Fraser (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: John Wycliffe Black (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Lewis Winby (Ceidwadol)
* 1929–1933: Arthur Stewart (Ceidwadol)
* 1933–1945: Ronald Tree (Ceidwadol)
* 1945–1950: Humphrey Attewell (Llafur)
* 1950–1959: John Baldock (Ceidwadol)
* 1959–1992: John Farr (Ceidwadol)
* 1992–2017: Edward Garnier (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Neil O'Brien (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Westwell, Swydd Rydychen

:''Am y pentref o'r un enw yng Nghaint, gweler Westwell, Caint.''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Westwell**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Swydd Rydychen.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gorllewin Swydd Rydychen
Categori:Plwyfi sifil Swydd Rydychen
Categori:Pentrefi Swydd Rydychen
Eneida

bawd|456x456px| Yr argraffiad cyntaf o *Eneyida gan* Kotlyarevsky, 1798.
Mae ***Eneida*** (, Wcraineg am "Aenid*")* yn gerdd bwrlesg Wcreineg, a ysgrifennwyd gan Ivan Kotliarevsky ym 1798. Ystyrir y gerdd ffug-arwrol hon fel y gwaith llenyddol cyntaf i'w gyhoeddi'n gyfan gwbl yn yr iaith Wcreineg fodern. Er bod Wcreineg yn iaith bob dydd i filiynau o bobl Wcráin, roedd anogaeth swyddogol i beidio â'i defnyddio yn llenyddol yn yr ardal dan reolaeth Rwsia Ymerodrol.

Parodi o *Aenid* Virgil yw *Eneida*, lle trawsnewidiodd Kotliarevsky yr arwyr Troeaidd yn Gosaciaid Zaporizhzhia. Mae beirniaid llenyddol yn credu i'r gredd gael ei hysgrifennu yng ngoleuni dinistr Zaporozhian Host drwy orchymyn Catherine Fawr. Ysgrifennwyd y gerdd yn ystod ffurfio rhamantiaeth a chenedlaetholdeb yn Ewrop. Bryd hynny, roedd gan rhan o elitiaid Wcrain hiraeth am wladwriaeth Gosacaidd, a ddiddymwyd gan Rwsia ym 1775–1786.

Cyhoeddwyd tair rhan gyntaf y gerdd yn 1798 yn St. Petersburg, heb yn wybod i'r awdur. Cyhoeddwyd yr *Eneida* cyflawn ar ôl marwolaeth Kotliarevsky yn 1842.

Mae'r gerdd ar restr 100 uchaf "O Skvoroda i'r cyfnod modern: 100 celf greadigol bwysicaf mewn Wcreineg".

## Cyfeiriadau 
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio

Categori:Barddoniaeth Wcráin yn y 18fed ganrif
Categori:Barddoniaeth Wcreineg Wcráin
Categori:Cerddi'r 1790au
Categori:Ffug-arwrgerddi
Ffilm gomedi

Genre ffilm sydd yn pwysleisio digrifwch ac hwyl yw **ffilm gomedi**. Dyma un o'r mathau hynaf o ffilm yn hanes y sinema.

Dylanwadwyd yn gryf ar ffilmiau comedi mud gan adloniant *vaudeville* a'r neuadd gerdd, a newidiodd nifer o ddigrifwyr o'r llwyfan i'r sgrin yn y cyfnod cynnar hwn. Ffilmiau byrion, un-rholyn, oedd yr esiamplau cyntaf o'r genre, a gynhwysid mewn sioeau amlgyfrwng a gyflwynwyd mewn theatr, neuadd gerdd, neu babell ffair. Yr oedd y traddodiad poblogaidd hwn yn cynnig hiwmor bras, at ddant pawb, yn hytrach na chomedi foesau neu ddychan. Dibynnodd y ffilm gomedi fud ar jôcs gweledol ers y cychwyn: y ffilm gomedi gyntaf oedd ''L'Arroseur Arrosé'' (1895) gan Louis Lumière, sydd yn portreadu bachgen yn chwarae cast ar ddyn gyda phibell ddŵr. Erbyn y 1910au, datblygodd slapstic i gynnwys golygfeydd rasio a siaso a chwympo a baglu, ac actau arferol, er enghraifft ffilmiau'r Keystone Cops. Daeth sawl un "arwr comig" yr oes hon yn sêr byd-enwog, gan gynnwys Charlie Chaplin, Harold Lloyd, a Buster Keaton. Yn sgil dyfodiad ffilmiau sain yn niwedd y 1920au, symudodd y bwyslais o gomedi gorfforol i jôcs llafar, er enghraifft yn ffilmiau'r brodyr Marx a W. C. Fields. Fodd bynnag, parhaodd ystumiau egnïol a ffug-drais yn elfen o gomedi orffwyll boblogaidd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Comedi
Comedi
Yr Ymddiriedolaeth Gwarchod Cacwn

Sefydliad yn y DU sy’n monitro a gwarchod cacwn (gwenyn gwyllt) a’u cynefin yw'r **Ymddiriedolaeth Gwarchod Cacwn**, sy'n elusen gofrestredig yng Nghymru, Lloegr a'r Alban a chwmni cyfyngedig trwy warant yng Nghymru a Lloegr. Sefydlwyd yr ymddiriedolaeth gan Dave Goulson yn 2006 gyda grant gan Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Mudiadau gwirfoddol
Categori:Mudiadau cadwraethol
Categori:Sefydliadau 2006
Categori:Sefydliadau'r Deyrnas Unedig
Henry Jones (esgob)

Clerigwr Anglicanaidd o Gymru oedd Esgob Clochar (Saesnegː Clogher) ac Esgob Deoise na Mí (Meath) oedd **Henry Jones** (c. 1605 – 5 Ionawr 1681).

Fe'i ganed yng Nghymru, yr hynaf o bum mab Lewis Jones, Esgob Cill Dalua (Killaloe) a Mabel Ussher. Ymhlith ei frodyr roedd Michael Jones, llywodraethwr Dulyn ac Ambrose Jones, Esgob Cill Dara *(*Kildare). Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, ac enillodd radd BA yn 1621 ac MA yn 1624.

Yn 1625 olynodd ei dad fel Deon Ardachadh (Ardagh) hyd nes iddo gael ei benodi'n Ddeon Cill Dalua.

Yn ystod Gwrthryfel Iwerddon 1641 bu'n rhaid iddo ildio ei gastell yn Béal Átha na nEach (Belananagh), Swydd An Cabhán (Cavan) i'r O'Reillys. Tra mewn caethiwed cynigiodd fynd i Ddulyn i gyflwyno deiseb ar ran y gwrthryfelwyr, lle gallai adrodd ar eu cynlluniau. Yn Rhagfyr 1641 llwyddodd i ddianc gyda'i deulu i Ddulyn. Yna gwnaeth lawer i liniaru dioddefaint y Protestaniaid yn ystod y rhyfel, gan gynnwys gwneud taith i Lundain i gasglu arian. Gwasanaethodd fel pennaeth "*Commission for the Dispoiled Subject*" a chofnododd golledion Teyrngarwyr Lloegr yn nwylo'r gwrthryfelwyr Gwyddelig; cyflwynodd Jones adroddiad i Dŷ Cyffredin Lloegr ar 20 Mawrth 1642, ac yn 1652 cyhoeddodd *An Abstract of some of those farbarous, cruell massacres and murthers of the Protestants and English in some part of Ireland*, a dynnwyd o adroddiadau'r comisiwn.

Ar 27 Hydref 1645, dyrchafwyd ef i'r esgobaeth yn Esgob Clocharar ar argymhelliad Ardalydd Ormonde a chysegrwyd ef yn Christ Church, Dulyn, ar 9 Tachwedd. Caniatawyd iddo gadw archddiaconiaeth Cill Dalua a ffafriaethau eraill. Y flwyddyn ganlynol, apwyntiwyd ef yn is-ganghellor Prifysgol Dulyn, a chyflwynodd *Lyfr Durrow* a *Llyfr Kells* i'r brifysgol, ac yn 1651 cyflwynodd risiau derw wedi'u cynllunio'n gain, a arweiniodd at oriel y llyfrgell newydd. Yn 1657 penodwyd ef yn brif ymddiriedolwr ymddiriedolaeth addysgol a sefydlwyd gan Erasmus Smith. Ar 25 Mai 1661 etholwyd ef i esgobaeth na Mí (Meath). Cyhoeddwyd y bregeth a draddododd wrth gysegru ei frawd Ambrose yn Esgob Cill Dara ym Mehefin 1667.

Roedd yn Brotestant selog a bu'n ymwneud yn y 1670au â chwymp Oliver Plunkett, Archesgob Pabyddol Ard Mhacha (Armagh).

Bu farw yn Nulyn yn 1681/2 a chladdwyd ef y diwrnod canlynol yn Eglwys St. Andrew. Yr oedd wedi priodi nith i'r Archesgob James Ussher, a bu iddynt amryw o blant, a daeth rhai ohonynt yn Gatholigion. Priododd ei ferch Mary â Syr Henry Piers, Barwnig 1af.

## Nodyn
* Sylwer bod llawer o destun yr erthygl hon yn dod o'r *Geiriadur-Bywgraffyddol Gwyddelig.*

## Cyfeiriadau 
[Categori:Genedigaethau 1605}}
[Categori:Marwolaethau 1681
Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Gymru
Categori:Esgobion o Iwerddon
Redbrook (gwahaniaethu)

Gallai **Redbrook** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Redbrook, pentref ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam
* Upper Redbrook, pentref yn Sir Fynwy

### Lloegr
* Redbrook, pentref yn Swydd Gaerloyw
* Redbrook, Hampshire, pentrefan yn Hampshire

----
Canolfan yr iaith Roeg

bawd|250px|Hen logo'r Ganolfan
The **Canolfan yr iaith Roeg** (Groegeg: Κέντρον Ελληνικής Γλώσσας, trawslythrenni yn yr wyddor Ladin: **Kéntron Ellinikís Glóssas**; talfyriad Groegeg yn yr wyddor Ladin: **K.E.G.**; Saesneg: *Center for the Greek Language*) yn sefydliad diwylliannol ac addysgol sy'n anelu at hyrwyddo'r iaith a diwylliant Groeg. Fe'i sefydlwyd ym 1994. Lleolir y ganolfan yn Thessaloniki, ac mae ganddi hefyd swyddfa yn Athen. Mae Canolfan yr Iaith Roeg yn gweithredu fel organ gydlynol, ymgynghorol a strategol i Weinyddiaeth Addysg Gwlad Groeg ar faterion addysg a pholisi iaith. Mae ei swyddogaethau'n cynnwys darparu deunyddiau a chymorth i bobl sy'n dysgu Groeg fel iaith dramor. Mae'n gysylltiedig â Phrifysgol Aristotle Thessaloniki.

Noder hefyd, ceir Sefydliad Diwylliant Groeg sy'n gorff ar wahân.

## Cennad
]]
Mae nodau’r sefydliad yn cynnwys:
* meithrin a hyrwyddo'r iaith Roeg o fewn a thu allan i Wlad Groeg
* trwy hyn, adgyfnerthiad o hunaniaeth genedlaethol y Groegiaid yn y diaspora
* trefniadaeth dysgu Groeg i dramorwyr yng Ngwlad Groeg a thramor

* cefnogaeth athrawon yr iaith Roeg yng Ngwlad Groeg a thramor
* cynyrchu defnyddiau dysgeidiaeth, ac unrhyw beth arall a gyfrana at ddyrchafiad a lledaeniad yr iaith Roeg yn gyffredinol

## Adrannau gwyddonol
Mae aelodau Bwrdd y Cyfarwyddwyr, yn ogystal â dirprwyon, yn cael eu hethol am 5 mlynedd. Mae Canolfan yr Iaith Roeg yn cynnwys yr adrannau gwyddonol canlynol:
### Adran Geiryddiaeth
Mae'n weithredol, ymhlith pethau eraill, wrth ddylunio ac ysgrifennu geiriaduron ac offer geiriadurol eraill, creu cronfeydd data geiriadurol ar gyfer cymwysiadau gwe a pharhad Geiriadur Kriaras. 

### Adran Ieithyddiaeth
Mae'n weithgar yn hyrwyddo hanes yr iaith Roeg ac mewn materion polisi iaith ac addysg iaith

### Adran Cefnogi a Hyrwyddo'r Iaith Roeg
Mae'n delio â threfnu'r Arholiadau Ardystio Hyfedredd Groeg ac yn paratoi rhaglenni ymchwil ar gyfer addysgu Groeg fel iaith dramor/ail iaith.

### Adran Iaith a Llenyddiaeth
Yn cymryd rhan mewn astudio iaith a llenyddiaeth Roeg fodern (gwreiddiol a chyfieithedig) ac yn astudio iaith fel offeryn cyfieithu

## Sefydliadau tebyg
Mae Canolfan yr iaith Roeg yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol
* Sefydliad Diwylliant Groeg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Porth ar gyfer Groegeg a dysgu'r iaith

Categori:Diwylliant Groeg
Categori:Gwlad Groeg
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit

Grŵp o 17 o sefydliadau annibynnol, dielw ledled y byd yw **Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit** (talfyrrir i **SKTI**; Cymraeg: **Sefydliadau Diwylliannol ac Academaidd y Ffindir**). Mae'r sefydliadau yn hyrwyddo ac yn cefnogi symudedd rhyngwladol, gwelededd a chydweithrediad gweithwyr proffesiynol y Ffindir yn y celfyddydau, diwylliant ac ymchwil. Ers hydref 2005, maent wedi ffurfio cymdeithas o sefydliadau diwylliannol ac academaidd y Ffindir sy'n cynrychioli'r Ffindir o fewn European Union National Institutes for Culture (EUNIC).

## Amcanion
Creu rhwydweithiau a deialog rhwng sefydliadau a gweithwyr proffesiynol diwylliannol ac academaidd y Ffindir a rhyngwladol
Trefnu arddangosfeydd, seminarau, cyrsiau a digwyddiadau eraill
Cydweithio’n weithredol â sefydliadau lleol, partneriaid, cymunedau a gweithwyr proffesiynol
Cynnal rhaglenni symudedd a phreswyl ar gyfer artistiaid, curaduron ac ymchwilwyr
Cefnogi cyfleoedd gwaith rhyngwladol gweithwyr proffesiynol celfyddydol ac ymchwilwyr y Ffindir
Cynnal ymchwil academaidd

## Rhwydwaith y Sefydliadau 
]]
Mae rhwydwaith y sefydliad yn cynnwys 17 o sefydliadau ar draws y byd:
* (Gwlad Groeg)
* ar gyfer gwledydd y Benelux (Brwsel), 
* (Berlin), 
* (Budapest)
* (Copenhagen),
* Canolfan Swedeg-Ffineg Hanaholmen yn (Espoo), 
* (Llundain)
* Madrid ,
* ar gyfer y Dwyrain Canol, (Beirut), 
* (Efrog Newydd), 
* Sefydliad Ffinneg-Norwyeg, (Oslo), 
* (Paris), 
* Rhufain, 
* Saint Petersburg (Rwsia), 
* Stockholm  
* (Tallinn)
* (Tokyo).

Mae Sefydliadau Diwylliannol ac Academaidd y Ffindir (SKTI) yn gymdeithas wedi'i lleoli yn Helsinki sy'n cynorthwyo rhwydwaith yr athrofeydd mewn cyfathrebu, gweinyddu a lobïo yn y Ffindir. Mae'r sefydliadau a SKTI yn cael cymhorthdal gan y Weinyddiaeth Addysg a Diwylliant yn y Ffindir. Mae eu prosiectau yn derbyn cyllid ychwanegol gan sefydliadau preifat o'r Ffindir a thramor, cwmnïau a phartneriaid.

## Sefydliadau tebyg
Mae Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gyda Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit ry instituutit.fi/ (Ffineg, Swedeg, Saesneg)
* In Conversation with the Finnish Institutes: Our Culture to Our People sgwrs ar sianel Youtube Suomen kulttuuri- ja tiedeinstituutit ry
* Facebook instituutit
* Twitter @instituutit

Categori:Diwylliant y Ffindir
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Maria Lvova-Belova

Gwleidydd o Rwsia yw **Maria Alekseyevna Lvova-Belova** (; ganwyd 25 Hydref 1984).  Mae hi'n gwasanaethu fel y Comisiynydd Arlywyddol dros Hawliau Plant yn Rwsia ers 2021.

Ym mis Mawrth 2023 cyhoeddodd y Llys Troseddau Rhyngwladol warant arestio ar gyfer Lvova-Belova. Dywedir iddi alltudio nifer o blant yn anghyfreithlon o Wcráin i Rwsia yn ystod y goresgyniad Rwsia o Wcráin yn 2022.

Cafodd Lvova-Belova yn Penza. Graddiodd hi o Goleg Diwylliant a Chelfyddydau AA Arkhangelsky yn 2002 fel arweinydd. 

Rhwng 2000 a 2005, bu'n gweithio fel athrawes gitâr mewn ysgolion cerdd plant yn Penza. Cydsefydlodd a bu'n bennaeth ar sefydliad cyhoeddus rhanbarthol Penza ar gyfer hyrwyddo addasu cymdeithasol "Blagovest." Rhwng 2011 a 2014 a 2017 i 2019, roedd yn aelod o Siambr Ddinesig Penza Oblast, y tymor olaf yn gorgyffwrdd ag un yn Siambr Ddinesig Ffederasiwn Rwsia. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Rwsia
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o droseddau yn erbyn dynoliaeth
Neo-ffiwdaliaeth

Mae'r term **Neo-ffiwdaliaeth** yn cael ei ddefnyddio yn y 21ain ganrif i ddisgrifio anghydraddoldeb cynyddol a chrynhoi pŵer yn nwylo nifer fach o unigolion a chorfforaethau cyfoethog. Fe'i defnyddir hefyd i ddisgrifio gwanhau sefydliadau democrataidd a thwf llywodraethau totalitaraidd. 

Roedd ffiwdaliaeth yn system gymdeithasol a gwleidyddol yn Ewrop yr Oesoedd Canol. Byddai'r werin yn dal tir yn gyfnewid am wasanaeth neu deyrngarwch i arglwydd neu uchelwr.

Mae agweddau o Neo-ffiwdaliaeth yn cynnwys goruchafiaeth cymdeithasau gan grwpiau elitaidd bach a phwerus a hawliau anghyfartal ac amddiffyniadau cyfreithiol i bobl gyffredin wrth gymharu ag unigolion a chorfforaethau cyfoethog.

Yn gyffredinol, mae’r term yn cyfeirio at ddatblygiad economaidd yn yr 21ain ganrif. I ddechrau, defnyddiwyd y term fel beirniadaeth o'r Chwith wleidyddol ac o'r Dde. Enghraifft gynnar sy'n feirniadol o'r Chwith yw'r traethawd *Neo-Feudalism* gan John Kenneth Galbraith, a gyhoeddwyd ym 1961. Mae'r economegydd adain chwith Yanis Varoufakis yn defnyddio'r term *Tecno-ffiwdaliaeth* i ddadlau mai arian banc canolog a llwyfannau digidol, nid elw a marchnadoedd, sy’n gyrru economi ac anghydraddoldeb cynyddol ers ddechrau'r 21fed ganrif..

Nid yw'r term *neo-ffiwdaliaeth* heb ei feirniaid. Mae rhai yn dadlau ei fod yn derm camarweiniol, gan nad yw'n adlewyrchu realiti'r byd modern yn gywir. Mae eraill yn dadlau ei fod yn derm codi bwganod, i ddychryn am gyflwr y byd.

## Gweler hefyd 
* Neo-ryddfrydiaeth
* Ffiwdaliaeth

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth wleidyddol
Categori:Ceidwadaeth
Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Ideolegau economaidd
Categori:Economeg
Categori:Ffiwdaliaeth
Categori:Systemau economaidd
Ffordd Rhosddu, Wrecsam

bawd|Hen Ysbyty Coffa Wrecsam a Dwyrain Sir Ddinbych

Prif ffordd yn Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru, yn arwain o ganol y ddinas mewn cyfeiriad gogledd-orllewinol, yw **Ffordd Rhosddu** (Saesneg: *Rhosddu Road*). Mae rhan o'r ffordd o fewn ardal gadwraeth Ffordd Grosvenor.

## Lleoliad 
Mae Ffordd Rhosddu yn cysylltu canol Wrecsam â maestref Rhos-ddu i'r gogledd. Mae'r ffordd yn arwain o Sgwâr y Frenhines yng nghalon y ddinas, heibio adeiladau'r Cyngor a campws Coleg Cambria, i gylchfan fawr ar ffordd gylch fewnol. Ar ôl y gylchfan, mae'r ffordd yn parhau i faestref Rhos-ddu.

Tu hwnt i'r gyffordd gyda Ffordd Stansty, mae enw'r ffordd yn newid i New Road. Ar ôl hynny, mae'r ffordd yn arwain allan o'r ddinas, tuag at bentrefi Rhosrobin, Bradle a Llai.

## Hanes 
Yn y Canol Oesoedd roedd ardal Ffordd Rhosddu yn rhan o dir comin Wrexham Regis. Yn 1655, sefydlwyd mynwent ar gyfer Anghydffurfiwr ar dir wedi'i brynu gan y llenor Morgan Llwyd. Ar ôl marwolaeth Morgan Llwyd yn 1659, fuodd y tir yn cael ei ddefnyddio am ddwy ganrif gan gapel y Bedyddwyr Stryt Caer. Yn 1960au, cafodd y fynwent ei thrawsnewid yn barc. 

Adeiladwyd y datblygiadau tai cyntaf yn Rhos-ddu yn 1856 ar ôl gyrraedd y rheilffordd yn yr ardal. Cynyddodd y boblogaeth ar ol i'r mwynglawdd Wrecsam & Acton agor yn yr 1860au. Yn 1863, adeiladwyd ar gornel Ffordd Rhosddu a Ffordd Grosvenor Abbotsfield, tŷ Neo-gothig o dywodfaen. Agorwyd yr Eglwys Sant Iago (''St James's Church'') yn 1876. Codwyd y Drindod, Eglwys Bresbyteraidd Cymru, ar ben dwyreiniol Stryt y Brenin, ar y gyffordd gyda Ffordd Rhosddu, yn 1902 ac fe'i hagorwyd yn 1908. Yn 1926, agorwyd Ysbyty Coffa Wrecsam a Dwyrain Sir Ddinbych. 

## Disgrifiad 
Mae rhan o'r Ffordd Rhosddu, ar bwys campws Coleg Cambria, o fewn ardal gadwraeth Ffordd Grosvenor. Y prif adeilad hanesyddol ar capmys Coleg Cambria yw hen Ysbyty Coffa Wrecsam a Dwyrain Sir Ddinbych, adeilad trawiadol o fricsen gydag addurnau carreg. 

Mae Eglwys y Drindod yn sefyll ar y gyffordd rhwng Ffordd Rhosddu a Stryt y Brenin, yn ffurfio canolbwynt pwysig i olygfeydd ar hyd y ddwy stryd. Codwyd yr eglwys a'i chlochdwr ar wahân gan ddefnyddio brics coch lleol Rhiwabon. Mae'r eglwys yn adeilad rhestredig. 

Tirnod pwysig arall ar Ffordd Rhosddu yw mynwent yr Anghydffurfiwr (Saesneg: ''Dissenters' Burial Ground''). Er bod y fynwent wedi cael ei thrawsnewid yn barc, mae'r beddfeini yn dal ar y safle. Cafodd Morgan Llwyd ei gladdu yn y fynwent, ac yn 1912 cafodd cofeb Morgan Llwyd ei dadorchuddio gan David Lloyd George. 
Delwedd:Abbotsfield, Rhosddu Road, Wrexham.jpg|Abbotsfield, ar y gyffordd rhwng Ffordd Rhosddu a Ffordd Grosvenor
Delwedd:Trinity Presbyterian Church, Wrexham.jpg|Eglwys y Drindod, ar y gyffordd rhwng Ffordd Rhosddu a Stryt y Brenin
Delwedd:Dissenters' Burial Ground, Wrexham.jpg|Mynwent yr Anghydffurfiwr, Ffordd Rhosddu

Categori:Strydoedd Wrecsam
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
David Hughes Parry

Cyfreithiwr a gweinyddwr prifysgol oedd **Syr David Hughes Parry** (3 Ionawr 1893 – 8 Ionawr 1973). Roedd yn Athro yn y Gyfraith ac yn Is-Ganghellor Prifysgol Llundain rhwng 1945 a 1948. Ef hefyd oedd sylfaenydd Sefydliad Uwchefrydiau Cyfreithiol y brifysgol ym 1947.

Fe'i ganed ar 3 Ionawr 1893, yn ail blentyn a mab hynaf i John Hughes Parry, ffermwr, a'i wraig Anne, yn Uwchlaw'r-ffynnon, Llanaelhaearn, Gwynedd. Astudiodd economeg a'r gyfraith yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, a graddio mewn economeg gyda dosbarth cyntaf ym 1914. Yn y Rhyfel Byd Cyntaf listiodd fel milwr cyffredin gyda'r Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig; fe'i dyrchafwyd yn is-gapten yn ddiweddarach. Gwasanaethodd gyda'r gatrawd yn ffosydd Ffrainc, lle cafodd anafiadau a'i plagiodd weddill ei oes. Ar ôl y Rhyfel, astudiodd y gyfraith yng ngholeg Peterhouse, Caergrawnt. Ym 1922 fe'i galwyd i Far y Deml Fewnol. Ond yn hytrach na thrin y gyfraith yn y llysoedd aeth i'r byd academaidd, a bu'n ddarlithydd yn adran y gyfraith yn Aberystwyth ac wedyn yn Ysgol Economeg Llundain, lle y daeth yn athro cadeiriol 1930. Ym Mhrifysgol Llundain, daliodd lawer o swyddi pwysig gan gynnwys yr is-ganghellor (1945–8) a chadeiryddiaeth y llys (1962–70).

Ym 1923, priododd Haf, unig ferch Syr Owen Morgan Edwards a'i wraig Ellen.

## Deddf yr Iaith Gymraeg 1967
Cadeiriodd Hughes Parry bwyllgor a gyhoeddodd Arolwg a gomisiynwyd gan Lywodraeth y DU dan bwysau rhwng 1963 ac 1965, gan Gymry amlwg a Chymdeithas yr Iaith i ymchwilio i statws yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Roedd y Ddeddf yn seiliedig ar 'Arolwg Hughes-Parry'. Cyhoeddwyd yr Arolwg yn 1965. Argymhellodd statws cyfartal i'r Gymraeg a'r Saesneg ar lafar ac yn ysgrifenedig, yn llysoedd Cymru ac adrannau gweinyddol y wlad. Fodd bynnag gwrthododd y llywodraeth Brydeinig nifer o'i argymhellion pwysig ac roedd y Ddeddf yn adlewyrchiad gwan o'r Arolwg ei hun.

## Gweler hefyd
* *David Hughes Parry: A Jurist in Society*

## Llyfryddiaeth
* R. Gwynedd Parry, *David Hughes Parry: A Jurist in Society* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 2010)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Deddf Iaith Newydd  

Categori:Academyddion Ysgol Economeg Llundain
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Glan y Môr