Gwynt

bawd|200px|dde|Effaith gwynt ar dyfiant coeden

Nwyon yn symud drwy'r atmosffer ydy **gwynt**, a hynny ar raddfa anferthol.  Mae meteorolegwyr yn diffinio gwynt fel aer sy'n symud yn llorweddol a gelwir symudiad aer fertigol yn gerrynt. Ceir hefyd wynt solar, sef symudiad gronynnau wedi'u gwefru sy'n dod allan o haul. Gellir astudio yr hyn sy'n achosi gwyntoedd yn ogystal â mesur eu cyfeiriad, eu cryfder ayb. Gelwir chwa fechan o wynt yn 'awel' a gall gwyntoedd uchel mewn trowyntoedd godi i hyd at 200 mya sy'n ddigon i ddifa adeiladau cyfan.

Mae gwyntoedd y byd wedi cael effaith ar ddatblygiad dyn a'i symudiad, a'i ymlediad dros wyneb y Ddaear. Mae gallu dyn i deithio ers milenia wedi dibynnu ar y gwynt i lenwi hwyliau cychod a llongau hwylio gan ei yrru i ynysoedd a chyfandiroedd newydd. Yn y ddau gan mlynedd diwethaf, harnesodd y gwyddonydd y gwynt gan ei ddefnyddio fel ffynhonnell trydan a phwer i wneud gwaith mecanyddol.

## Achos gwynt 
Achosir gwynt gan wahanol wasgeddau aer mewn ardaloedd gwahanol. Achosir hyn gan amrywiad yng nghryfder pelydredd'r haul dros wahanol ardaloedd oherwydd ffactorau fel gorchudd cwmwl, lleithder aer, agwedd a lledred. Y ddau brif achos o gylchdro atmosfferig ar raddfa fawr ydyw'r gwahaniaeth enfawr yn nhymeredd y cyhydedd a'r pegynau ynghyd â chylchdro'r blaned (yr effaith Coriolis). Mae gwyntoedd lleol ar yr arfordir yn diffinio'r gwynt lleol, a gall ffurfwedd mynyddoedd a dyffrynoedd hefyd ddifinio'r patrwm lleol.

## Dywediadau Cymraeg
*gwynt adwyth - rhyw haint ar y ffordd (1822)
*gwynt i'r bôn braich - rhoi nerth i berson i wneud ei waith
*gwynt y bwch - arogl ofnadwy / ogla cas bwch gafr; neu'n ffigyrol 'clywed gwynt y bwch' - *I smell a rat!*
*gwynt byr - heb lawer o anadl
*gwynt carthen - yr awel a geir o ysgwyd blanced. Yn ffigyrol / negyddol am berson sy'n siarad yn neis-neis
*gwynt i'r gesail - gwynt i'r bôn braich (Dyfed) 
*gwynt cilddor - *draught*, hy gwynt pan fo drws yn gil agored, neu fwlch sy'n caniatau i wynt ddod mewn i'r t
*gwynt coch Amwythig - gwynt o'r Dwyrain (Sir Drefaldwyn)
*gwynt y creigiau - gwynt o'r gogledd-orllewin (o gyfeiriad yr Wyddfa), gwynt oer; (Sir Drefaldwyn)
*gwynt croes - yn ffigyrol: treialon bywyd yn profi person 
*gwynt y cythral - gwynt croes (13g)
*gwynt y de - 14g (Dafydd ap Gwilym)
*gwynt y dwyrain - 1588
*gwynt ffalm (ffalwn) - gwynt o'r gorllewin (15g)
*gwynt ffroen yr ych - gwynt y dwyrain - ar lafar gan borthmyn y de
*gwynt (y) gogledd - 13g
*gwynt (y) gorllewin - 13g
*gwynt hedeg - gwynt sy'n hedfan (1798)
*gwynt masnachol neu wyntoedd trafnidiol - *trade winds* (1833)
*gwynt o’r môr: *sea-breeze* 
*gwynt Senghennydd - gwynt o'r dwyrain
*gwynt teg ar ôl person - twll ei din (*good riddance*)
*gwynt traed y meirw - gwynt y dwyrain (mae hyn yn cyfeirio at yr arferiad o gladdupobl gyda'u traed yn wynebu'r dwyrain)
*a'i wynt yn ei ddwrn / a’i wynt yn ei wddf / allan o wynt - allan o wynt ar ôl rhedeg (Twm o'r Nant 1808)
*codi'n wynt - y gwynt yn cryfhau
*dan ei wynt / dan ei gwynt - yn dawel neu'n sibrwd
*yn y gwynt - ar y gweill; 'mae rhyw newid yn y gwynt...' (Ellis Wynne; 1703)
*byw ar y gwynt - heb lawer o fwyd
*mynd a'r gwynt o hwyliau rhywun - bod yn negyddol / sarhaus o berson

## Gweler hefyd 
*Melin wynt
*Tyrbin gwynt
*Fferm wynt
*Gwynt y Môr - melinau gwynt ar arfordir gogleddol Cymru
*Egni gwynt
*Torri gwynt
*Trowynt - tornado
*Cwch gwynt - *inflatable*

## Cyfeiriadau
Categori:Hinsawdd
Categori:Tywydd