Thomas De Quincey

Llenor o Sais oedd **Thomas De Quincey** (15 Awst 1785 – 8 Rhagfyr 1859). Ei gampwaith ydy *Confessions of an English Opium-Eater* (1821), atgof am bleser a phoen cymryd opiwm. Mae’r llyfr bellach yn cael ei weld fel clasur a'r cofiant cyffuriau neu lyfr Beatnic cyntaf. 

Ganwyd ym Manceinion. Masnachwr cyfoethog oedd ei dad, a fu farw pan oedd ei blant yn ieuainc, gan adael i'w weddw £1600 y flwyddyn i fyw arnynt. Ar ôl derbyn ei addysg mewn dwy neu dair o ysgolion, aeth Thomas yn 1803 i Rydychen. Yno y dechreuodd fwyta opiwm, arferiad a wnaeth niwed dirfawr i'w feddwl, i'w gorff, ac i'w amgylchiadau.

Gadawodd y brifysgol yn 1808, a threuliodd ysbaid o amser yn crwydro hyd Loegr a Chymru. Aeth i breswylio yn Llynnoedd Cumberland, ac yno cafodd gymdeithas awduron enwocaf yr oes. Nid ymroddod De Quincey i lenyddiaeth, oddi eithr er mwyn difyrrwch, nes oedd efe yn ddeugain oed, pryd y gorfu arno, er mwyn ymgynnal, ysgrifennu i'r *London Magazine*. Yn y cyhoeddiad hwnnw y darfu iddo gyhoedi ei waith amlycaf, *Confessions of an Opium Eater*. Parhaodd i ysgrifennu o hynny allan ar bob pwnc, ac mewn sawl arddull. A mỳn llawer mai efe, gan eithrio'r Albanwr John Wilson, oedd y cylchgronwr mwyaf gorchestol yng Ngwledydd Prydain.

Nodir ar gyfrif ei asbri a'i wreiddioldeb, ynghyd â rhwysg a mawredd ei ddychymyg, ac y mae ei arddull hefyd yn ddiguro mewn eglurder ac ystwythder. Dygodd hefyd lenyddiaeth yr Almaen i sylw darllenwyr Saesneg trwy ei gyfieithiadau, rhai blynyddoedd cyn i Carlyle ei gwneuthur hi mor adnabyddus.

Yn 1832, aeth De Quincey i'r Alban ac ymsefydlodd yn agos i Gaeredin, lle y bu yn fawr ei barch hyd ei farwolaeth. Cyhoeddwyd ei weithiau mewn 16 o gyfrolau (1862–71) gan A.&C. Black. Ysgrifennwyd bywgraffiad ohono mewn dwy gyfrol (1877) gan Alexander Hay Japp dan yr enw H. A. Page.

## Bywyd cynnar a phersonol 
Ganwyd Thomas Quincey yn ardal Greenhay, Manceinion. Cafodd y rhagddodiad De ei ychwanegu at ei enw gan ei fam pan oedd Thomas tua 11 oed. Bachgen henffel a sensitif oedd Thomas a ymddieithriodd oddi wrth ei deulu. Cafodd ei fwlio gan ei frawd hŷn, a bu farw ei dad a dwy o'i chwiorydd, gan waethygu gofidion ei ieuenctid. Bu'n wynebu trafferthion ariannol felly cyn iddo gyhoeddi'r *Confessions*.

## Ei ddibyniaeth ar opiwm a'r *Confessions* 
bawd|chwith|Tudalen glawr yr ail argraffiad o *Confessions of an English Opium-Eater* (1823).
Dechreuodd De Quincey gymryd opiwm pan oedd yn y brifysgol yn 1804, i liniaru poen gwayw yn ei wyneb. Erbyn 1813 fe oedd yn gaeth i'r cyffur, ac yn ddibynnol arno am weddill ei oes. Cedwai costrel o lodnwm wrth ei ochr trwy'r dydd, a fe fu'n cynyddu'r dos yn raddol er mwyn ei daflu i freuddwydion opiwm.

Cyhoeddwyd *Confessions of an English Opium-Eater* yn gyntaf yn ddi-enw mewn dwy ran yn y *London Magazine* yn 1821. Fe'i argraffwyd ar ffurf llyfr yn 1822. Nid yw'n hawdd disgrifio ffurf lenyddol y gwaith: cyfuniad ydyw o atgofion cyffesol, traethiad cynhyrfus o brofiad yr un sy'n cymryd opiwm, a datgeliad newyddiadurol o ddrwg cymdeithasol y cyffur. Nod honedig yr awdur oedd i rybuddio'r darllenydd rhag cymryd y cyffur, drwy gyflwyno disgrifiadau arddulliol o hynt ei ddibyniaeth, o synfyfyrdodau iwfforig i hunllefau arswydus.

#### Bangor a Llanystumdwy
Yn rhan un o’r llyfr mae De Quincey yn teithio i ogledd Cymru gan aros gyda Mrs Betty *"housekeeper to the Bishop of B—"*. Mae’n debyg Bangor, oedd y “B_” a William Cleaver oedd yr archesgob. Mae’r archesgob yn cwyno am De Quincey gan feddwl ei fod yn dwyllwr da i ddim ac yn gorfodi Mrs Betty i ddweud wrth De Quincey i adael. 

Mae De Quincey wedyn yn symud ymlaen i *"Llan-y-styndw (or some such name), in a sequestered part of Merionethshire"* gan aros y tro yma gyda chriw o bobl ifanc cyfeillgar a charedig. Pedwar o chwiorydd a thri o frodyr *"They spoke English, an accomplishment not often met with in so many members of one family, especially in villages remote from the high road"*. Roedd rhieni’r Cymry ifanc wedi mynd i gyfarfod blynyddol y Methodistaidd yng Nghaernarfon. Ond mae De Quincey yn gadael Llanystumdwy pan mae’r rhieni’n dod yn ôl  *"The parents returned with churlish faces, and “Dym Sassenach” (no English) in answer to all my addresses"*.  Mae De Quincey wedyn yn teithio i Lundain gan gael ei hun yn ddigartref ac heb fwyd. Mae disgrifiadau ei brofiadau opiwm yn rhan ddau o’r llyfr. 

Ysgrifennodd De Quincey rhagor am ei freuddwydion opiwm yn yr ysgrif "Suspiria de Profundis" a gyhoeddwyd yn ''Blackwood's Magazine'' yn 1845. Ychwanegodd rhai o'r disgrifiadau hyn at adargraffiad y *Confessions* a gyhoeddwyd yn 1856, ynghyd ag atgofion eraill am ei fagwraeth ym Manceinion a'i gyfnod yn llanc yn Llundain.

## Diwedd ei oes 
bawd|Portread o Thomas De Quincey gan Syr John Watson-Gordon (1788–1864).
Aeth De Quincey i Gaeredin yn 1826, gan adael ei wraig a'u plant yn Grasmere. O ganlyniad, bu Margaret yn dioddef o iselder ysbryd, ac o'r diwedd cytunodd De Quincey i symud ei holl deulu i Gaeredin yn 1830. Er ei lwyddiant fel cylchgronwr ac enwogrwydd y *Confessions*, gwnaethai'r opiwm ddifrod mawr i'w iechyd ac roedd at ei glustiau mewn dyled. Aeth De Quincey yn unig ac yn fwyfwy rhyfedd wedi marwolaeth ei wraig o deiffws yn 1837. Dwy flynedd ar hugain yn ddiweddarach, fe fu farw yng Nghaeredin yn 74 oed.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* John Barrell, *The Infection of Thomas De Quincey: A Psychopathology of Imperialism* (Yale University Press, 1991).
* V. A. De Luca, *Thomas De Quincey: The Prose of Vision* (University of Toronto Press, 1980).
* Grevel Lindop, *The Opium-Eater* (1981).
* Frances Wilson, *Guilty Thing: A Life of Thomas De Quincey* (2016).

Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Beirniaid llenyddol Saesneg o Loegr
Categori:Cyfieithwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Caerwrangon, Rhydychen
Categori:Golygyddion  y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion yn ymwneud â chyffuriau
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned ym Manceinion
Categori:Pobl fu farw yng Nghaeredin
Categori:Teithwyr o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Loegr