Pedrog

:*Am y bardd "Pedrog", gweler John Owen Williams (Pedrog)*.

Roedd **Pedrog** (Cernyweg: **Petroc[k]**; Llydaweg: **Pereg**; Lladin: **Petrocus**) yn sant o Frython a oedd yn ei flodau yn y chweched ganrif. 

bawd|unionsyth|Baner Pedrog a Dyfnaint

Dethlir ei ŵyl ar 4 Mehefin ac ystyrir ef weithiau yn un o nawddseintiau Cernyw (er mai Piran a ystyrir felly gan amlaf).

Pan luniwyd baner newydd ar gyfer Dyfnaint yn 2003, a hynny ar sail casglu barn ar-lein, fe'i cysegrwyd i Pedrog. Ond datganodd Cyngor Sir Dyfnaint yn 2019 mai Sant Boniffas a fydd yn cael ei fabwysiadu fel nawddsant swyddogol y sir honno.

## Eglwysi 
Mae nifer o eglwysi wedi eu cysegru i Pedrog yng Nghymru, de-orllewin Lloegr a Llydaw. Yn eu plith y mae:

* tair yng Nghymru (Llanbedrog, Llŷn; Y Ferwig, Ceredigion; a Sain Pedrog, Sir Benfro)
* 17 (mae'n debyg) yn Nyfnaint (gan gynnwys Petrockstowe a Newton St Petrock)
* pump yng Nghernyw (gan gynnwys Bodmin a Padstow)
* un yng Ngwlad yr Haf (Timberscombe)
* wyth yn Llydaw (gan gynnwys Sant-Pereg, Lopereg a Tregon-Poudour [Fr: *Église Saint-Pétrock de Trégon*])

## Ei fywyd 
Prin iawn yw'r wybodaeth sydd gennym o gyfnod Pedrog ei hun ac mae'n debyg mai yn yr 11eg ganrif y lluniwyd y fuchedd gyntaf iddo, a hynny rywle yng Nghernyw. Mae'r testun wedi ei gadw yng *Ngoffâd* Sant Meven o Lydaw (Paris, Bibliothèque Nationale, MS Lat. 9889). Mae nifer o destunau sy'n crybwyll Pedrog wedi eu cadw yng nghagliad llawysgrif Gotha o fucheddau seintiau Prydeinig (Gotha, Forschungsbibliothek MS Memb. I 81). Yn eu plith mae buchedd o'r 12g sy'n deillio'n rhannol o fuchedd y *Coffâd* ond sydd hefyd yn cynnwys cryn ddeunydd annibynnol. Cynhwysodd John o Tynemouth (14eg ganrif) dalfyriad o fuchedd y *Coffâd* yn ei gasgliad o fucheddau'r saint (a aildrefnwyd yn *Nova legenda Anglie*). Enwir Pedrog mewn sawl llawysgrif o Gymru sy'n cynnwys bucheddau ac achau'r saint.

Dywed buchedd y *Coffâd* fod Pedrog yn fab i frenin dienw o Gymru. Yn ôl y rhagair i Fuchedd Cadog a'r achau ar ddiwedd buchedd Gotha, mab ydoedd Pedrog i Glywys, sefydlydd teyrnas Glywysing. Ond mae achau 'Bonedd y Saint' yn dweud ei fod yn fab i Clement, tywysog o Gernyw. Dywed Buchedd Cadog i Pedrog ymwrthod â'i etifeddiaeth frenhinol a chilio i Bodmin yng Nghernyw. Ar y llaw arall, dywed buchedd Gotha iddo etifeddu'r frenhiniaeth a gorchyfgu ei gelynion cyn troi'n fynach. 

Mae'r bucheddau yn dweud iddo ymweld ag Iwerddon, Cernyw, Rhufain, y Wlad Sanctaidd, ac India cyn dychwelyd i Gernyw lle bu farw yn Treravel, ger Padstow (tref a enwyd ar ei ôl).

Yn ôl yr hynafiaethydd William Worcester (1415 – c. 1482) bu farw Pedrog ar 4 Mehefin 564. Cadwyd ei greiriau yn eglwys Bodmin tan 1177, pan y'u cymerwyd nhw (yn ôl buchedd Gotha) i Abaty St Meven yn Llydaw hyd nes i'r brenin Harri II mynnu eu dychwelyd. Fe'u collwyd yn ystod y Diwygiad Protestannaidd, ond mae'r gist ifori a'u cynhwysai i'w gweld yn eglwys Bodmin.

## Eglwysi
{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q534049 .
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
  	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Llyfryddiaeth
*Carter, Eileen. (2001). *In the Shadow of St Piran*
*Doble, G. H. *St Petrock*, 3ydd argraffiad, Cornish Saints Series, 11 (1938)
*Doble, G. H. (1939). ‘The relics of St Petroc’, *Antiquity*, 13, 403–15
*Doble, G. H. (1965). *The Saints of Cornwall*. Dean & Chapter of Truro.
*Förster, M. (1930). ‘Die Freilassungsurkunden des Bodmin-Evangeliars’, *A grammatical miscellany offered to Otto Jespersen on his seventieth birthday*, ed. N. Bogholm, A. Brusendorff, a C. A. Bodelsen, 77–99
*Grosjean, P. gol. (1940). ‘De codice hagiographico Gothano’, *Analecta Bollandiana*, 58 (1940), 90–103
*Grosjean, P. gol. (1956). ‘Vies et miracles de S. Petroc’, *Analecta Bollandiana*, 74, 131–88, 470–96
*Henken, E. R. (1987). *Traditions of the Welsh saints*, 199–205
*Horstman, C. gol. (1910). *Nova legenda Anglie, as collected by John of Tynemouth, J. Capgrave, and others*, 2, 317–20
*Lewis, Barry J. gol. (2023) *Bonedd y Saint: An Edition and Study of the Genealogies of the Welsh Saints*
*Olson, L. (1989). *Early monasteries in Cornwall* (1989), 66–78
*Orme, N. (1991) *Unity and Variety: A History of the Church in Devon and Cornwall* ISBN 0859893553
*Orme, N. (1992) ''Nicholas Roscarrock's Lives of the Saints* ISBN 0901853356
*Orme, N. (1996) *English Church Dedications: With a Survey of Cornwall and Devon,* Gwasg Prifysgol Exeter ISBN 0859895165
*Orme, N. (2000) *The Saints of Cornwall,* Gwasg Prifysgol Rhydychen ISBN 0198207654
*Pinder-Wilson, R. H. a C. N. L. Brooke (1973) ‘The reliquary of St. Petroc and the ivories of Norman Sicily’, *Archaeologia'', 104, 261–30
*

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 560au
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Gernyw