open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaeltacht Corca Dhuibhne

Lleolir **Gaeltacht Corca Dhuibhne** ar ben gorllewinol penrhyn An Daingean (Dingle) yn Swydd Ciarraí, Iwerddon. Mae ychydig dros 50% o'r trigolion yn siarad Gwyddeleg. Mae'n ymestyn o Afon an Scáil i Dún Chaoin ac o'r Clochán i dref An Daingean (Dingle yn Saesneg). Pentrefi'r ardal yw Abhainn an Scáil, Lios Póil, Daingean Uí Chúis, Ceann Trá, Dún Chaoin, Baile an Fheirtéaraigh, Baile na nGall a'r Clochán. Mae rhwng 6,000-7,000 o bobl yn byw yn y rhanbarth ac mae dros 3,000 yn siarad Gwyddeleg.

Mae Gaeltacht Corca Dhuibhne yn un o ddau Gaeltacht yn y sir: y llall yw Gaeltacht Uíbh Ráthaigh (Gaeltacht Iveragh yn Saesneg) sydd i'r gorllewin o Mór Chuairde (The Ring of Kerry).

Mae'r brodorion yn siarad Gwyddeleg talaith Munster. Un o nodeddion y dafodiaeth yw bod 'mh' a 'bh' fel 'f' Gymraeg. Gelwir yr iaith Wyddeleg, ar lafar yn 'Gaelainn' yn hytrach na'r gair safonol, 'Gaeilge'.

Mae'r Gaeltacht yn lleoliad i ddau sefydliad o bwys ym myd y Wyddeleg, sef:

* **RTÉ Raidió na Gaeltachta** - lleolir stiwdio ranbarthol radio genedlaethol iaith Wyddeleg, RTÉ Raidió na Gaeltachta yn Baile na nGall.

* **Coláistí Chorca Dhuibhne** - mae'r coleg ("Coleg Corca Dhuibhne") yn ganolfan neu wersyll ar gyfer pobl o bob oed, ond yn enwedig pobl ifanc, i ddysgu Gwyddeleg. Gellir ei chymharu, dyweder, â Gwersyll yr Urdd Llangrannog yng Nghymru. Mae'r coleg yn rhoi gwersi dysgu a gloywi iaith a hefyd adloniant sy'n cyflwyno diwylliant y Wyddeleg.

## Enw
Mae'r enw Corca Dhuibhne (Hen Wyddeleg: Corcu Duibne) yn golygu "had llwyth Duibhne" (duwies oedd Duibhne). Roedd yn deyrnas nodedig yn Sir cynhanesyddol a chanoloesol Kerry, Iwerddon a oedd yn cynnwys Penrhyn Dingle, Penrhyn Iveragh a thiroedd cysylltiol.

### Tref Wasanaethau'r Gaeltacht
Tref fechan Cathair Saidhbhín (Cahersiveen) ers 2023 sydd â statws 'Tref Wasanaethu'r Gaeltacht' i'r Gaeltacht wledig. Mae tref fwy Trá Lí hefyd yn Dref Wasanaethu. Gydag hynny, mae disgwyl i'r ddinas roi cefnogaeth arbennig ar gyfer darpariaeth yn yr iaith i'w thrigolion a thrigolion y Gaeltacht gyfagos.

## Gweler hefyd
* Gaeltacht na nDéise

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Corca Dhuibhne Fideo ar sianel Youtube Dáithí de Mórdha (2016)
* Corca Dhuibhne Gaeltacht Coleg haf ar gyfer dysgu Gwyddeleg
* Irish Language and the Gaeltacht Gwybodaeth ar wefan am benrhyn An Daingean

Categori:Gaeltacht
Categori:Gwyddeleg
Categori:Daearyddiaeth Iwerddon
Categori:Adfer iaith
Categori:Swydd Kerry
Joe Flaherty

Digrifwr a actor o'r Unol Daleithiau yw **Joseph** "**Joe**" '''O'Flaherty''' (ganwyd 1941).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Timothy West

Roedd **Timothy Lancaster West** CBE (20 Hydref 1934 – 12 Tachwedd 2024) yn actor a chyflwynydd o Sais. Ymddangosodd yn aml ar lwyfan a theledu, gan gynnwys *Bleak House*, *Not Going Out* a *Titanic*. Rhwng 2014 a 2024, bu'n teithio ar gamlesi'r DU a thramor yng nghyfres Channel 4 *Great Canal Journeys*, gyda'i wraig, yr actores Prunella Scales. Eu mab yw'r actor Samuel West.

Cafodd West ei eni yn Bradford, Gorllewin Swydd Efrog, yn fab i Olive (née Carleton-Crowe) a'i gŵr, yr actor Lockwood West (1905-1989).

Bu West yn gweithio fel gwerthwr dodrefn swyddfa ac fel technegydd recordio, cyn dod yn rheolwr llwyfan cynorthwyol yn Theatr Wimbledon ym 1956. 

Roedd West yn serennu fel patriarch Bradley Hardacre yn y gomedi Northern Granada TV dros dair cyfres (1982-1990). Ymddangosodd yn y gyfres *Miss Marple* ym 1985 a gwnaeth ymddangosiad fel yr Athro Furie yn *A Very Peculiar Practice* ym 1986. Ym 1997, chwaraeodd Gloucester yng nghynhyrchiad teledu'r BBC o *King Lear*, gydag Ian Holm fel Lear. Rhwng 2001 a 2003, chwaraeodd yr Andrew sarrug a chyfnewidiol yn aml yng nghyfres ddrama'r BBC *Bedtime*.

Ym 1989, chwaraeodd West Nigel yn y gomedi sefyllfa ar Thames Television *After Henry* ochr yn ochr â'i wraig go iawn, Prunella Scales (bu farw 2025). Ymddangoson nhw gyda'i gilydd yn y bennod "Upstagers" a ddarlledwyd ar 21 Mawrth 1989. 

### Ffilmiau 
**Nicholas ac Alexandra* (1971)
**Hitler: The Last Ten Days* (1973)
**The Day of the Jackal* (1973)
**Soft Beds, Hard Battles* (1974)
**The Thirty Nine Steps* (1978)
**Agatha* (1979)
**Cry Freedom* (1987)
**Consuming Passions* (1988)
**102 Dalmatians* (2000)
**Iris* (2001)
**Villa Des Roses* (2002)
**Endgame* (2009) fel P.W. Botha
**Delirium* (2016)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pobl o Bradford
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Hyperion (ffilm)

Ffilm ffantasi gan y cyfarwyddwr Mircea Veroiu yw ***Hyperion*** a gyhoeddwyd yn 1975. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Hyperion*** ac fe'i cynhyrchwyd yn Rwmania. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Rwmaneg a hynny gan Mihnea Gheorghiu. 
 

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mircea Veroiu ar 29 Ebrill 1941 yn Târgu Jiu a bu farw yn Bwcarést ar 24 Hydref 1979. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1968 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Caragiale National University of Theatre and Film.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Mircea Veroiu nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q6270939.           # P57 = film director
 OPTIONAL {
 ?item wdt:P136 ?genre.
 ?genre rdfs:label ?genre_label.
 FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Rwmaneg
Categori:Comediau rhamantaidd o Rwmania
Categori:Ffilmiau Rwmaneg
Categori:Ffilmiau o Rwmania
Categori:Comediau rhamantaidd
Categori:Ffilmiau 1975
Foel Fawr (Mynytho)

Bryn yng nghymuned Llanengan, Gwynedd, ger Mynytho, yw **Foel Fawr**. 

Ar y copa saif hen felin wynt. Nid yw ei hoedran yn hysbys ond mae wedi bod yn adfail ers 1810.

bawd|dim|Hen felin wynt ar ben Foel Fawr
bawd|dim|Arwydd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol

## Cyfeiriadau 
Categori:Enwau llefydd yng Nghymru dan fygythiad
Categori:Llanengan
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Rocket Stephenson

Locomotif stêm a ddyluniwyd  gan Robert Stephenson  ac adeiladwyd gan ei gwmni yn Newcastle upon Tyne yn 1829 oedd ***Rocket***.  Y locomotif oedd enillydd Treialon Rainhill, a gynhaliwyd yn Hydref 1829 i ddangos y byddai locomotifau'n ddull effeithiol o symud cerbydau (yn hytrach na pheiriannau ager sefydlog).

Er nad *Rocket* oedd y locomotif stêm cyntaf o bell ffordd, roedd yn ymgorffori nifer o ddatblygiadau arloesol a oedd ymhell o flaen ei ragflaenwyr. Daeth yn batrymlun ar gyfer y rhan fwyaf o beiriannau stêm yn y 150 mlynedd dilynol.

Ers 2023, mae *Rocket* wedi'i arddangos yn Amgueddfa Locomotion, Shildon, Swydd Durham.

bawd|dim|450px|*Rocket* yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain, 2004

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Rocket locomotive", Science Museum Group

Categori:Locomotifau stêm
Twnnel Wapping

Twnnel rheilffordd yn Lerpwl,  Gogledd-orllewin Lloegr, yw  **Twnnel Wapping** (hefyd **Twnnel Edge Hill**). Mae'n 1.26 milltir (2,030 metr) o hyd, ac yn rhedeg yn fras o'r dwyrain i'r gorllewin ac yn cysylltu cyffordd Edge Hill yn nwyrain y ddinas â'r dociau ym mhorthladd Lerpwl. Fe'i cynlluniwyd gan George Stephenson a'i adeiladwyd rhwng 1826 a 1829 i alluogi gwasanaethau nwyddau rhwng dociau Lerpwl a Manceinion, fel rhan o Reilffordd Lerpwl a Manceinion. Hwn oedd y twnnel trafnidiaeth cyntaf yn y byd i gael ei gloddio o dan ddinas.

Mae'r twnnel yn rhedeg i lawr yr allt o ben gorllewinol y  toriad Cavendish hir yn Edge Hill yn nwyrain y ddinas, i Orsaf Nwyddau Park Lane ger Doc Wapping yn y gorllewin. Mae porth Edge Hill ger hen iard nwyddau Gorsaf Stryd y Goron. Mae'r twnnel yn mynd o dan dwnnel Llinell Ogleddol Merseyrail tua chwarter milltir i'r de o orsaf danddaearol Canol Lerpwl.

bawd|chwith|Y fynedfa i Dwnnel Wapping fel y'i gwelid o hen Orsaf Edge Hill (aquatint, 1833)

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Lerpwl
Categori:Twnelau
Chat Moss

Ardal fawr o fawnog i'r gorllewin o Fanceinion yw **Chat Moss**. Mae'n rhan o Ddinas Salford, Bwrdeistref Fetropolitan Wigan a Bwrdeistref Fetropolitan Trafford ym Manceinion Fwyaf. Mae hefyd yn rhan o Fwrdeistref Fetropolitan St Helens yng Nglannau Merswy a Bwrdeistref Warrington yn Swydd Gaer. Mae ganddi arwynebedd o tua 10.6 milltir sgwâr (27.5 km2).

Bu Chat Moss yn rhwystr i gwblhau Rheilffordd Lerpwl a Manceinion nes i'r peirianydd George Stephenson dod o hyd ateb, sef "arnofio" y lein ar wely o rug a changhennau wedi'u rhwymo at ei gilydd a'u gorchuddio â thar a rwbel. Mae traffordd yr M62, a gwblhawyd yn 1976, hefyd yn croesi'r gors.

## Cyfeiriadau
Categori:Corsydd Lloegr
Categori:Daearyddiaeth Manceinion Fwyaf
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Lloegr
Traffordd yr M62

Traffordd 107 milltir (172 km) o hyd yng ngogledd Lloegr yw'r **M62**. Mae'n cysylltu Lerpwl yn y gorllewin â Kingston upon Hull yn y dwyrain gan fynd heibio Manceinion, Bradford, Leeds a Wakefield. Mae 7 milltir (11 km) o'r ffordd yn cael ei rannu gyda thraffordd yr M60 sy'n gwasanaethu fel cylchffordd o amgylch Manceinion. Agorwyd y draffordd, a awgrymwyd gyntaf yn y 1930au, fesul cam rhwng 1971 a 1976.

bawd|canol|400px|Yr M62 yn y rhwydwaith traffyrdd

Er nad oes arwyddion ar y draffordd i ddangos hynny, mae'n rhan o ffordd yr E22 sy'n dechrau gyda'r A55 yng Nghaergybi ac yn mynd yr holl ffordd i Ishim yn Ffederasiwn Rwsia. Mae'n rhan o ffordd yr E20 o Aber Afon Shannon i St Petersburg yn yr un modd.

[dim|bawd|350px|Yr M62 bob ochr i ffermdy *Stott Hall* ym mynyddoedd y [Pennines|Pennines]]

Yn 1972, lladdwyd 9 o filwyr a 3 o sifiliaid ar y draffordd gan fom a osodwyd gan Fyddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon mewn bws oedd yn cludo milwyr y Lluoedd Arfog Prydeinig ar y draffordd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  CBRD - Motorway Database: M62

M62
Traffordd yr A48(M)

Traffordd byr yn ne Cymru rhwng Caerdydd a Chasnewydd yw'r **A48(M)**. Mae'n gangen 2 filltir o hyd (3 km) sy'n rhedeg o gyffwrdd 29 ar draffordd yr M4 ger Cas-bach i Laneirwg ar gyrion Caerdydd. Yn Llaneirwg mae'r draffordd yn dod i ben lle mae ffordd ddeuol yr A48 yn dechrau: nid oes ganddi unrhyw gyffyrdd eraill. Fe'i hagorwyd yn 1977.

bawd|350px|dim|Yr A48(M) ger Cas-bach, yn edrych tua'r dwyrain 

## Cyfeiriadau 
A48(M)
Samantha Harvey

Nofelydd Saesneg o Loegr yw **Samantha Harvey** (ganwyd 1975). Enillodd Wobr Booker 2024 am ei nofel *Orbital*.

Cafodd Harvey ei geni yn Nghaint, yn ferch i adeiladydd. Cafodd ei magu yn Ditton, ger Maidstone, nes i'w rhieni ysgaru. Symudodd ei mam i Iwerddon, a symudodd Samantha Harvey o le i le gyda chyfnodau yn Efrog, Sheffield, a Japan. Astudiodd athroniaeth ym Mhrifysgol Efrog ac ym Mhrifysgol Sheffield. Cwblhaodd gwrs MA Ysgrifennu Creadigol Prifysgol Bath Spa yn 2005. 

## Llyfryddiaeth 
**The Wilderness* (2009)
* *All is Song* (2012)
* *Dear Thief* (2014)
* *The Western Wind* (2018)
* *Orbital* (2023)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Nofelwyr benywaidd o Loegr
The Country Girls

Nofel gan yr awdur Gwyddelig Edna O'Brien yw ***The Country Girls*** (1960). Mae *The Country Girls yn* drioleg hefyd.  Cafodd y tair nofel eu gwahardd gan fwrdd sensoriaeth Iwerddon ac roedden nhw'n wynebu dirmyg cyhoeddus sylweddol yn Iwerddon. 

Mae’r nofel yn archwilio'r hynt a helynt dwy ferch wedi’i gosod yn erbyn cefndir Iwerddon y 1950au. Mae'n ddangos dylanwad James Joyce yn y sylw trugarog i fanylion a meddwl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 1960
Categori:Nofelau Saesneg o Iwerddon
Siôn Tomos Owen

Awdur, arlunydd, canwr a chyflwynydd teledu o Gymru yw **Siôn Tomos Owen** (ganwyd 1984), sy'n fwyaf adnabyddus am ei storïau byr o'r Rhondda. Fe yw Bardd Plant Cymru o fis Medi 2025-2027.

Cafodd Owen ei fagu ar fferm, Bwthyn Glyncolli, yn Nhreorci. 

## Gyrfa 
Mae Owen yn gweithio fel artist llawrydd creadigol yn darlunio, paentio murluniau a chynnal gweithdai creadigol. Mae wedi cyflwyno ar raglenni teledu *Cynefin* a *Pobol y Rhondda* ac wedi cyfrannu i raglenni fel *Y Tŷ Rygbi*, *Jonathan* ac *Academi Gomedi*.

Cyhoeddodd ei gasgliad gyntaf o farddoniaeth, *Pethau Sy’n Digwydd* yn 2024 a cyrhaeddodd restr fer Llyfr y Flwyddyn yn 2025.

Mae wedi ysgrifennu nofel i blant o’r enw *Gerwyn Gwrthod a’r Llyfr Does Neb yn Cael ei Ddarllen*.
**Y Fawr a’r Fach 1* (2018)
**Y Fawr a’r Fach 2* (2024)
**Pethau Sy’n Digwydd* (Barddas, 2024)
**Gerwyn Gwrthod a’r Llyfr Does Neb yn Cael ei Ddarllen* (Atebol, 2025)

## Cyfeiriadau
Categori:Awduron llyfrau Cymraeg
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Dreorci
William Huskisson

Gwleidydd o Loegr oedd **William Huskisson** (11 Mawrth 1770 – 15 Medi 1830), oedd yn Aelod Seneddol dros amryw etholaethau, gan gynnwys Lerpwl.

Fe'i ganwyd yn Birtsmorton Court, Malvern, Swydd Gaerwrangon. O 1783 hyd 1792 bu'n byw gyda'i hen-ewythr ym Mharis, a bu'n dyst i ddigwyddiadau'r Chwyldro Ffrengig. Daeth dan adain Ardylydd Stafford, llysgennad Prydain ym Mharis, a dychwelodd i Lundain gydag ef yn 1792. Yno derbyniodd nawdd dau ffigwr gwleidyddol pwerus ychwanegol: Henry Dundas, yr Ysgrifennydd Cartref, a William Pitt yr Ieuengaf, y Prif Weinidog. Roedd Huskisson yn weinyddwr galluog a phenodwyd ef yn Is-ysgrifennydd dros Ryfel yn 1795. Daeth yn Aelod Seneddol dros Morpeth yn 1796. Yn ddiweddarach roedd yn Aelod Seneddol dros  Liskeard (1804–7),  Harwich (1807–12), Chichester (1812–23) a Lerpwl (1823–30). Yn ystod y blynyddoedd hyn bu'n gwasanaethu mewn amrywiol swyddi gwleidyddol – Ysgrifennydd y Trysorlys (1804–6, 1807–9), Prif Gomisiynwyr Coedwigoedd a Choedwigoedd (1814–23), Llywydd y Bwrdd Masnach (1823–7), Trysorydd y Llynges (1823–7), Ysgrifennydd dros Ryfel a'r Trefedigaethau (1827–8).

Cafodd Huskisson ei ladd gan y locomotif *Rocket* yn ystod diwrnod agoriadol Rheilffordd Lerpwl a Manceinion. 

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1830
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau rheilffordd
Categori:Pobl o Swydd Gaerwrangon
Tuairisc.ie

Gwefan newyddion Gwyddeleg yw **Tuairisc.ie**. Ceir erthyglau ar newyddion y Gaeltacht, cenedlaethol Iwerddon a rhyngwladol; chwaraeon, diwylliant a ffasiwn; yn ogystal ag erthyglau barn a cholofnau. Mae erthyglau yn cael eu hychwanegu at y wefan yn ddyddiol. Ystyr 'tuairisc' yw "disgrifiad".

## Hanes
Enillodd Tuairisc Bheo Teoranta gystadleuaeth a drefnwyd gan Foras na Gaeilge yn 2014 i ddarparu papur newydd Gwyddeleg ar-lein.. Lleolir y gwasanaeth ym mhentref Bearna sydd 7km i'r gorllewin o dinas Gaillimh yn Swydd Gaillimh, mae'r pentref bellach yn bentref gymudo i'r ddinas. Lleolwyd swyddfeydd y papur newydd yn Bearna oherwydd dyna'r unig ardal yn Gaeltacht Swydd Gaillimh yn Conamara oedd â mynediad at wasanaeth band eang ar gyflymder uchel ar y pryd. Lansiwyd Tuairisc.ie yn yr Oak Room yn yr Mansion House genedlaethol eiconig yn Nulyn ar 9 Hydref 2014.

Ar 5 Mehefin 2015, cyhoeddodd Tuairisc.ie fod y wefan wedi cyrraedd 1,000,000 o ymweliadau â thudalennau. O'r rhain, roedd 70% yn ddarllenwyr dychwelyd, hynny yw, pobl oedd yn dod nôl at y wefan fwy nag un tro ac nid tarro arni unwaith.

### Tebygrwydd â Golwg360
Gellir ystyried model cyllido a rheoli Tuairisc.ie yn debyg i wasanaeth newyddion ar-lein Golwg360 yn y Gymraeg. Fel, gyda Golwg360 (a lansiwyd yn 2009) sy'n derbyn arian cyhoeddus ond yn cael ei rheoli gan Gyngor Llyfrau Cymru mewn modd hyd-braich, felly y mae perthynas y cyhoeddiad Gwyddeleg o dan Foras na Gaeilge.

## Podlediad
Yn 2024, gyda’r drafodaeth wleidyddol wrth edrych ymlaen ar gyfer etholiad cyffredinnol Gweiniaeth Iwerddon, cychwynnodd y gwasanaeth newyddion bodlediad newydd sbon o'r enwTuairímí Toghcháin fel rhan o’i gyfres fideo Tuairis Ó Béal. Fe'i gychwynod i drafod y “straeon diweddaraf o Etholiad Cyffredinol 2024" gan bodlediad Tuairimí Toghcháin a gwesteion arbennig”.

## Rheolaeth
Yn 2024 golygydd Tuairisc.ie oedd Seán Tadhg Ó Garbhí a Ciarán Ó Súilleabháin oedd rheolwr y wefan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Tuairisc.ie
* @Tuairisc.ie Tudalen Facebook Tuairisc.ie

Categori:Adfer iaith
Categori:Diwylliant Gwyddeleg
Categori:Gwyddeleg
Categori:Swydd Galway
Categori:Y cyfryngau Gwyddeleg
Slack

Mae **Slack** yn blatfform cyfathrebu tîm yn y cwmwl a ddatblygwyd gan Slack Technologies, sydd wedi bod yn eiddo i Salesforce ers 2020. Mae Slack yn defnyddio model freemium. Mae Slack yn cael ei gynnig yn bennaf fel gwasanaeth busnes-i-fusnes, gyda'i sylfaen defnyddwyr yn fusnesau tîm yn bennaf tra bod ei swyddogaethau'n canolbwyntio'n bennaf ar weinyddu busnes a chyfathrebu.

## Hanes
]]
Crëwyd meddalwedd Slack gan Stewart Butterfield, cyd-sylfaenydd Flickr, yn 2013. Yn 2014 fe'i lansiwyd yn swyddogol i'r cyhoedd, gan gofrestru 120,000 o ddefnyddwyr dyddiol yn ystod yr wythnos gyntaf. Erbyn diwedd 2014, roedd Slack yn werth $1.2 biliwn, sy'n golygu mai hwn oedd y cwmni cychwyn a dyfodd gyflymaf erioed. Ym mis Chwefror 2015, cyrhaeddodd Slack 500,000 o ddefnyddwyr gweithredol dyddiol a 60,000 o dimau gweithredol. Yn 2017, cyrhaeddodd y platfform 1.25 miliwn o ddefnyddwyr gweithredol dyddiol a $35 miliwn mewn refeniw blynyddol. Ar 20 Mehefin, 2019, aeth y datblygwr meddalwedd, Slack Technologies, yn gyhoeddus (NYSE: WORK). Ar 1 Rhagfyr 2020, cyhoeddodd Salesforce iddynt gaffael Slack am $27.7 biliwn.

## Nodweddion
Mae Slack yn cynnig llawer o nodweddion arddull IRC, gan gynnwys ystafelloedd sgwrsio parhaus a elwir yn sianeli, sy'n cael eu trefnu yn ôl pwnc, yn ogystal â grwpiau preifat a swyddogaethau negeseuon uniongyrchol. Mae modd chwilio'r holl gynnwys, gan gynnwys ffeiliau, sgyrsiau a phobl, o fewn Slack. Gall defnyddwyr fynegi eu hymatebion ar ffurf emojis i unrhyw neges. Mae hanes negeseuon ar Slack wedi'i gyfyngu i negeseuon o'r 90 diwrnod diwethaf ar y cynllun rhad ac am ddim. 

Mae Slack yn caniatáu i gymunedau, grwpiau neu dimau ymuno â "lle gwaith" trwy URL penodol neu wahoddiad a anfonwyd gan weinyddwr tîm neu berchennog. Gall man gwaith gynnwys sianeli cyhoeddus a phreifat, gyda sianeli cyhoeddus yn hygyrch i bob aelod o'r gweithle. Gellir trosi sianeli cyhoeddus a phreifat yn gyfnewidiol.

## Ymarferoldeb
Un o nodweddion Slack yw'r gallu i drefnu cyfathrebu tîm trwy sianeli penodol, sianeli a all fod yn hygyrch i'r tîm cyfan neu rai aelodau yn unig. Mae hefyd yn bosibl cyfathrebu â'r tîm trwy sgyrsiau unigol preifat neu sgyrsiau gyda dau neu fwy o aelodau.

Diolch i'r integreiddio â gwahanol gymwysiadau mae'n bosibl cynyddu perfformiad y feddalwedd a chynhyrchiant y tîm. O fewn y platfform gallwch mewn gwirionedd ddefnyddio Google Drive, Trello, GitHub, Google Calendar a chymwysiadau poblogaidd eraill.

## Cydweddoldeb
Gellir defnyddio slack o bob dyfais iOS, Android Linux a Windows fel cymhwysiad ac o borwr gwe.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Slack
* SlackHQ ar Facebook

Categori:Cyfathrebu
Categori:Cyfryngau cymdeithasol
Categori:Technoleg gwybodaeth
Yuriko, y Dywysoges Mikasa

Roedd , 4 Mehefin 1923 – 15 Tachwedd 2024), yn aelod o Dŷ Ymerodrol Japan ac yn wraig i Takahito, mab yr Ymerawdwr Taishō a'r Ymerodres Teimei. Ar adeg ei marwolaeth, hi oedd yr aelod hynaf o'r teulu imperialaidd, a'r aelod byw olaf a aned yn oes Taishō. 

Ei henw cyn dod yn dywysoges oedd . Cafodd ei geni yng nghartref ei theulu yn Tokyo, yn ail ferch yr Is-iarll Masanari Takagi (1894-1948) a'i wraig Kuniko Irie (1901-1988). Roedd ei thad yn aelod o deulu Takagi, a oedd gynt yn arglwyddi parth ffiwdal fechan Tan'nan. Roedd ei mam yn un o ddisgynyddion tylwyth pendefigaidd Yanagihara, ac yn ail gyfnither i'r Ymerawdwr Shōwa.

Bu farw yn yr Ysbyty Rhyngwladol St Luc yn Tokyo, yn 101 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Treialon Rainhill

Roedd **Treialon Rainhill** yn gystadleuaeth a drefnwyd rhwng 6 a 14 Hydref 1829, i brofi dadl George Stephenson mai locomotifau fyddai'r ffordd orau o bweru Rheilffordd Lerpwl a Manceinion a oedd bron â'i chwblhau ar y pryd. Cynigiwyd deg locomotif, gyda phump ohonynt yn gallu cystadlu, yn mynd ar hyd trac gwastad yn Rainhill, Swydd Gaerhirfryn (Glannau Merswy bellach).

## Y cystadleuaeth
Roedd yn rhaid i bob peiriant deithio cwrs o filltir a thri chwarter (2.8 km) bob ffordd, gan gynnwys un rhan o wyth o filltir (200m) ym mhob pen ar gyfer codi'r cyflymder ac ar gyfer stopio'r trên. Felly byddai'r peiriant, gyda'i lwyth, yn teithio milltir a hanner (2.4 km) bob ffordd ar gyflymder uchaf.

Roedd yn rhaid i'r peiriannau gyflawni deg taith, a fyddai'n gyfartal i siwrnai o 35 milltir (56 km), sef y pellter o Lerpwl i Fanceinion, ac roedd yn rhaid i 30 milltir (48 km) o'r rhain fod ar gyflymder llawn. Roedd yn rhaid i'r cyflymder cyfartalog fod o leiaf 10 milltir yr awr (16 km/awr).

Ar ôl hynny, gallai'r peiriannau ail-lenwi â thanwydd a gwneud deg taith ychwanegol, i efelychu'r daith yn ôl.

bawd|dim|400px|Y treialon fel y'u darlunwyd yn *The Illustrated London News*, 1929

## Y cystadleuwyr
Cyflwynwyd deg locomotif yn swyddogol ar gyfer y treialon, ond ar y diwrnod y dechreuodd y gystadleuaeth dim ond pump oedd ar gael, sef

* *Cycloped*, locomotif gan Thomas Shaw Brandreth a yrrwyd gan geffylau
* *Novelty*, locomotif gan John Ericsson a John Braithwaite
* *Perseverance*, locomotif gan Timothy Burstall
* *Rocket*, locomotif a ddyluniwyd gan George a Robert Stephenson; a adeiladwyd gan Robert Stephenson a'i Gwmni.
* *Sans Pareil*, locomotif gan Timothy Hackworth

Cycloped horse-powered locomotive.jpg |*Cycloped* Brandreth
Novelty locomotive.jpg |*Novelty* Ericsson a Braithwaite
Perseverance locomotive.jpg |*Perseverance* Burstall
Stephenson's Rocket drawing.jpg |*Rocket* Stephenson
Sans Pareil.jpg |*Sans Pareil* Hackworth

## Yr enillydd
Locomotif Stephenson, *Rocket*, oedd yn fuddugol, gan mai dyma'r unig locomotif a oedd yn gallu cwblhau'r treialon. Derbyniodd cyfarwyddwyr Rheilffordd Lerpwl a Manceinion y dylai locomotifau weithredu gwasanaethau ar eu lein newydd, ac enillodd George Stephenson a'i fab Robert gytundeb i gynhyrchu locomotifau ar gyfer y rheilffordd.

## Llyfryddiaeth
*Anthony Dawson, *The Rainhill Trials* (Stroud: Amberley Publishing, 2018)

Categori:1829 yn Lloegr
Categori:Cludiant rheilffordd
Categori:Hanes cludiant
Rainhill

Pentref a phlwyf sifil ym Mwrdeistref Fetropolitan St Helens, Glannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Rainhill**.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 11,018.

## Hanes
Yn 1829 Rainhill oedd lleoliad Treialon Rainhill a chwaraeodd ran bwysig yn hanes datblygiad y rheilffyrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan St Helens
Categori:Pentrefi Glannau Merswy
An Comunn Gàidhealach

Mae **An Comunn Gàidhealach** (ynganiad: [əŋ ˈkʰomən̪ˠ ˈkɛːəl̪ˠəx]; yn llythrennol "Y Gymdeithas Aeleg"), a elwir yn gyffredin yn *An Comunn*, yn sefydliad Albanaidd sy'n cefnogi ac yn hyrwyddo iaith Gaeleg a diwylliant a hanes Gaeleg yn lleol, cenedlaethol a rhyngwladol. Mae cysylltiad agos rhwng y gymdeithas a’r Mòd Cenedlaethol . Y symbol a ddefnyddir ar gyfer y Comunn Gàidhealach yw baner Gwyddelig 'Tywynau Haul' (Sunburst; An Gal Gréine) ar y brig sydd hefyd yn symbol a gysylltir ym mytholeg Iwerddon a'r delyn Geltaidd ar y gwaelod ar y dde.

## Hanes
 yn 1891]]
Fe’i sefydlwyd yn Oban ym 1891 i helpu i warchod a datblygu’r iaith Aeleg ac i sefydlu’r Mòd Cenedlaethol Brenhinol (Gaeleg: An Mòd Nàiseanta Rìoghail), gŵyl o gerddoriaeth, celfyddydau a diwylliant Gaeleg a fodelwyd yn wreiddiol ar yr Eisteddfod Genedlaethol yn Nghymru. Heddiw mae'r Comunn yn annog dysgu, dysgu a defnyddio'r iaith Aeleg, ac astudio a meithrin llenyddiaeth, hanes, cerddoriaeth a chelf Gaeleg. 

Rhwng 1905 a 1922 cyhoeddodd y Comunn Gàidhealach gylchgrawn misol o'r enw *An Deo-Grèine*. Disodlwyd hwn yn 1923 gan *An Gaidheal* (yn llythrennol "Y Gael") a barhaodd hyd 1967, pan barhaodd y papur newydd dwyieithog *Sruth* ("Ffrwd") hyd 1970.

## Amcanion Comunn Gàidhealach
Yn ogystal â threfnu'r Mód Genedlaethol mae gan y Gymdeithas yr amcan i gefnogi a datblygu pob agwedd ar yr iaith, diwylliant, hanes a threftadaeth Gaeleg ar lefelau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol drwy:

* Hyrwyddo’r defnydd o’r iaith ym mywyd bob dydd y gymuned.
* Hyrwyddo astudio a datblygu iaith, llenyddiaeth, cerddoriaeth, drama Gaeleg a phob ffurf arall ar gelfyddyd gysylltiedig.
* Mynd ati i geisio cydnabyddiaeth swyddogol a defnydd o’r Aeleg fel iaith fyw ac ased cenedlaethol gan Lywodraethau lleol, cenedlaethol ac Ewropeaidd ac asiantaethau eraill, trwy gydweithio â’r holl sefydliadau eraill sy’n ymwneud â darparu iaith a diwylliant Gaeleg

Mae’r Comunn Gàidhealach yn anwleidyddol ac ansectyddol, ac mae aelodaeth yn agored i unrhyw un sy’n rhannu’r amcanion uchod

## Rheolaeth
Penodwyd Kenneth MacIver yn gyfarwyddwr cynorthwyol ym 1974. Prif Weithredwr y sefydliad yn 2024 oedd James Graham (Seumas Greumach).

Mae ei swyddfeydd yn Inverness a Steòrnabhagh, gyda phedwar aelod o staff yn Inverness a dau yn Steòrnabhagh]. Noddwr yw'r Brenin Siarl III. Ni ddylid drysu rhwng y sefydliad a An Comunn Gàidhealach America, Comunn na Gàidhlig, neu Bòrd na Gàidhlig.

### Llywyddion y Comunn
Fel sy'n gyffredin yn Iwerddon, arddelir fersiwn Gaeleg o enwau pobl wrth ymwneud â maes benodol Gaeleg. Felly gwelir yma yr enwau Gaeleg, er, y gall bod y personau hefyd yn adnabyddus wrth eu henwau bedydd Saesneg e.e. John MacLeod, Allan Campbell, Maggie Cunningham.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol An Comunn Gàidhealach 
* Tudalen Facebook An Comunn Gàidhealach

Categori:Diwylliant yr Alban
Categori:Gaeleg yr Alban
Categori:Sefydliadau 1891
Categori:Sefydliadau eiriolaeth iaith Geltaidd
Categori:Gwyliau Celtaidd
Camsefyll

Mae **camsefyll** yn rheol a ddefnyddir gan nifer o wahanol chwaraeon tîm sy'n rheoleiddio agweddau ar leoliad chwaraewyr. Fe’i defnyddir yn arbennig mewn chwaraeon maes gyda rheolau’n deillio o’r codau amrywiol pêl-droed megis pêl-droed ei hun, rygbi’r undeb a rygbi’r gynghrair, ac mewn chwaraeon ‘ffon a phêl’ tebyg i hoci iâ, hoci, a bandi. Diffinir fel "bod mewn safle ar gae chwarae (rygbi, pêl-droed, hoci ag ati) lle na chaniateir chwarae’r bêl."

## Pwrpas rheolau camsefyll
Yn gyffredinol, mae rheolau camsefyll wedi'u cynllunio i sicrhau bod chwaraewyr yn chwarae gyda'i gilydd fel tîm, ac nid ydynt yn gosod un neu ychydig o chwaraewyr yn gyson wrth ymyl gôl y gwrthwynebydd ('goalhanging') i geisio derbyn pasiad am gôl hawdd heb wrthwynebwyr o'r tîm arall gerllaw. Fodd bynnag, gall gweithredu a gorfodi rheolau camsefyll fod yn gymhleth, ac weithiau gall fod yn ddryslyd i chwaraewyr newydd yn ogystal ag i wylwyr.

## Hanes
Mae rheolau camsefyll yn dyddio'n ôl i godau pêl-droed a ddatblygwyd yn ysgolion preifat Lloegr ar ddechrau'r 19g. Roedd y rheolau camsefyll hyn yn aml yn llawer llymach nag mewn gemau modern. Mewn rhai ohonyn nhw, roedd chwaraewr "yn camsefyll" pe bai'n sefyll o flaen y bêl yn unig. Roedd hyn yn debyg i’r gyfraith camsefyll bresennol ym myd rygbi, sy’n cosbi unrhyw chwaraewr rhwng y bêl a gôl y gwrthwynebydd. Mewn cyferbyniad, nid oedd gan Reolau Sheffield pêl-droed wreiddiol unrhyw reol camsefyll, ac roedd chwaraewyr o'r enw "cic drwodd" wedi'u lleoli'n barhaol ger gôl y gwrthwynebwyr.

## Chwaraeon sydd â'r Rheol Camsefyll
* Pêl-droed Americanaidd a Phêl-droed Canadaidd
* pêl-droed
* bandi
* hoci iâ
* rygbi
* hoci - rhan o'r gamp yn hanesyddol, ond fe'i diddymwyd yn swyddogol ym 1998

## Chwaraeon sydd heb Rheol Camsefyll
* Pêl-droed Awstralaidd
* Hyrli
* Pêl-droed Gwyddelig
* Futsal
* Pêl-fasged
* Pêl-droed pump-bob-ochr

## Podlediad Camsefyll Cymraeg
Ceir podlediad Cymraeg ar bêl-droed o'r enw Camsefyll.

## Dolenni allanol
* Rheol camsefyll pêl-droed
* Rheol camsefyll rygbi'r undeb
* Rheol camsefyll Pêl-droed Americanaidd

## Cyfeiriadau
Categori:Geirfa chwaraeon
Archif Anna

Peiriant metachwilio ar gyfer llyfrgelloedd "cysgodol" (hynny yw, llyfrgelloedd digidol sy'n cynnwys deunydd nad ydynt ar gael yn rhwydd) yw **Archif Anna**. Mae'n cynnig mynediad i lyfrau, papurau academaidd, comics a chylchgronau'n rhad ac am ddim. Mae gwefan yr archif, sy'n cael ei hariannu trwy roddion, yn cael ei rhedeg gan dîm anhysbys sy'n galw eu hunain yn "Anna" a thîm "Pirate Library Mirror (PiLiMi)". Yn ôl y wefan, mae'r archif yn cadw metadata ar dros 120 miliwn o weithiau.

Nod Archif Anna yw "catalogio pob llyfr sy'n bodoli" a sicrhau ei fod ar gael trwy'r InterPlanetary File System. Gweithredir y llyfrgell ddigidol gyda meddalwedd ffynhonnell agored. Nid yw'r wefan ei hun yn gartref i ddeunyddiau sydd â hawlfraint, ond mae'n cysylltu â mannau lle gellir eu llwytho i lawr.

Sefydlwyd yr archif yn 2023 mewn ymateb i arestiad gweithredwyr y llyfrgell  Z-Library yn 2022 a'r atafaeliad dilynol o'u parthau cyhoeddus gan awdurdodau cyfiawnder yr Unol Daleithiau. Yn ogystal â Z-Library, mae'r llyfrgelloedd cysgodol Sci-Hub, Library Genesis ac eraill hefyd yn cael eu mynegeio a'u hadlewyrchu.

Mae gwaith yr archif yn ddadleuol. Ym mis Ionawr 2024 dechreuodd OCLC achos cyfreithiol yn ei herbyn; mae cwynion hawlfraint mewn gwahanol wledydd,  ac mae rhai darparwyr gwasanaethau rhyngrwyd wedi ei rwystro.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Llyfrgelloedd digidol
Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2024

Mae'r **Bencampwriaeth UEFA Euro 2024** (neu'r **Euro 2024**) oedd yr 17eg rhifyn o'r Bencampwriaeth UEFA Euro. Fe'i cynhaliwyd rhwng 14 Mehefin ac 14 Gorffennaf 2024 yn yr Almaen.

Yr Eidal oedd y pencampwyr amddiffyn. Aeth Sbaen ymlaen i ennill y bedwaredd Bencampwriaeth Ewropeaidd, y record, gan drechu Lloegr 2-1 yn y gêm derfynol.

## Cyfeiriadau
Categori:2024
2024
Azken erromantikoak

Ffilm ddramatig o Wlad y Basg yw ***Azken erromantikoak*** (Y Rhamantwyr Olaf)***,*** gan David Pérez Sañudo, cyfarwyddwr ffilm o Bilbo. Mae'n seiliedig ar y nofel ***Los últimos románticos*** a ysgrifennwyd yn 2020 gan yr awdur o Laudio Txani Rodríguez. Addasodd Perez Sañudo a Rodríguez y testun ar gyfer y sinema, ac er mai Sbaeneg yw iaith y nofel, mae rhan helaeth o'r ffilm yn y Fasgeg. Yn rhyngwladol, fe'i rhyddheir hefyd dan y teitl Saesneg ***The Last Romantics.***

Cwmnïau Irusoin a La Claqueta a gynhyrchodd y ffilm, ac roedd cyllideb o tua dwy filiwn ewro. Derbyniwyd cefnogaeth gan Lywodraeth Sbaen, Llywodraeth Gwlad y Basg ac Europa Creativa Media, yn ogystal ag EITB a Canal Sur a HBO Max. Y dosbarthwr *A Contracorriente Films* sy'n dosbarthu’r ffilm yng Ngwlad y Basg.

Yn ôl un adolygydd, mae'n ffilm hynod drist sy'n anodd i'w gwylio.

## Actorion 
* Miren Gaztañaga : Irune
* Maica Barroso
* Eric Probanza
* Itziar Aizpuru
* Ignacio Mateos
* John Solé
* Ffont Garcia
* Ion Zumelaga
* Iñigo Aranburu
* Mikel Laskurain
* Anartz Zuazua
* Arkaitz Gartziandia
* Ion Irazabal
* Oruesagasti Asier
* Edurne Azkarate
* Iñigo Aranbarri

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Y trelar
* Sylwebaeth ar y ffilm a wnaed gan Ander Makazaga yn *Irutxulo Hitza*, 11/22/2024.

Categori:Ffilmiau Basgeg
Categori:Ffilmiau drama o Sbaen
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
GWCCI

Mae **GWCCI** yn fand rap Cymraeg dienw.

## Am y grwp 
Mae aelodau’r band yn cuddio eu hunaniaeth gan ddefnyddio masgiau, hetiau bwced a sbectol haul ac yn chwarae amrywiaeth o genres gwahanol sy'n amrywio o techno, bassline, RNB, trap, dril a drwm a bas. Mae'r arfer o orchuddio wyneb yn debyg, ac efallai wedi ei hysbrydoli gan y band rap genedlaetholgar Wyddelig, iaith Gwyddeleg, Kneecap, lle mae un o'r aelodau'n gorchuddio ei wyneb â balaclafa yn lliwiau baner Iwerddon.

Bu eu gigs yn 2023 yn cynnwys Tafwyl a Dawns Haf Abertawe.

Rheolir y band label recordio cerddoriaeth Gymraeg Recordiau BICA Records – hefyd yn rhyddhau fideo sinematig ar gyfer y gân y mae sôn ei bod yn torri tir creadigol newydd yn y sin gerddoriaeth Gymraeg.

## Traciau 
Rhyddahodd FRMAND drac o'r enw 'Cyfrinach' gan gynnwys GWCCI a jardinio ar 3 Mawrth 2023.

Rhyddahwyd sengl newydd 'HOTEL' ar 2 Mehefin 2023. Mae trac 'CANNA' yn disgrifio bywyd Pontcanna gyda fideo cerddoriaeth a saethwyd yno.

Ar 15 Medi 2023, rhyddhaodd y band y gân 'I'r GÂD' i dîm rygbi Cymru gan gyfeirio at hanes Cymru. Bu Josh Adams a Taine Basham yn canmol y gân fel rhan o bwyllgor cerddoriaeth carfan rygbi Cymru.

Yn 2024, rhyddhaodd y band eu halbwm cyntaf 'Gafr'.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* @XGwcciX Sianel Instagram y band
* Tudalen Gwcci ar Spotify
* Fideo 'I'r Gâd' cân a ryddhawyd ar gyfer Cwpan Rygbi'r Byd 2023 ar wefan Youtube Undeb Rygbi Cymru

Categori:Bandiau Cymreig
Daisy Dunn

Awdur a chlasurydd o Loegr yw **Daisy Florence Dunn** (ganwyd 1987).

Cafodd Daisy Dunn ei geni yn Llundain a mynychodd Ysgol Ibstock Place yn Ne-orllewin Llundain ac Ysgol Lady Eleanor Holles yn Hampton ar ysgoloriaeth academaidd. Graddiodd yn y Clasuron o Coleg y Santes Hilda, Rhydychen, yn 2009, ac wedyn astudiodd ar gyfer MA mewn Hanes Celf yn Sefydliad Courtauld, gan arbenigo yn Titian, Fenis a Dadeni Ewrop. Dyfarnwyd PhD o Goleg Prifysgol Llundain gyda thesis yn archwilio ecphrasis mewn barddoniaeth Roeg a Lladin a phaentio Eidalaidd o’r unfed ganrif ar bymtheg.  

Yn 2016 cyhoeddodd ei dau lyfr cyntaf, cofiant i'r bardd serch Lladin Catullus a chyfieithiad newydd o'i gerddi. Roedd y cofiant, o'r enw ''Catullus' Bedspread*, yn disgrifiwyd fel "portread gwych" yn *The Sunday Times*. Arweiniodd cyfieithiad Dunn o un o ymhelaethu ar Catullus at gyfres o lythyrau yn *The Times Literary Supplement* ac erthygl yn *The Times*. Mewn erthygl yn 2016 yn *The Guardian* cynhwysodd Simon Schama Dunn yn ei restr o haneswyr benywaidd blaenllaw.

Roedd cofiant deuol 2019 Dunn o Plinius yr Hynaf a Plinius yr Ieuengaf, *In the Shadow of Vesuvius: A Life of Pliny*, a gyhoeddwyd fel *The Shadow of Vesuvius* yn Unol Daleithiau America, yn *Editor's Choice* y *New York Times'' , un o Lyfrau Hanes Gorau Waterstones yn 2019, a Llyfr y Flwyddyn mewn sawl cyhoeddiad. Ymddangosodd Dunn yng nghyfres Sianel 5 Emperor: The Rise & Fall of a Dynasty (2024), ynghyd â'r hanesydd o Gymru, Adrian Goldsworthy.

## Llyfryddiaeth 
* ''Catullus' Bedspread: The Life of Rome's Most Erotic Poet* (HarperCollins/Harper Press, 2016;  ;  )
* *The Poems of Catullus: A New Translation* (HarperCollins, 2016) 
* *In the Shadow of Vesuvius: A Life of Pliny* (William Collins, 2019)   
* *Of Gods and Men: 100 Stories from Ancient Greece and Rome* (Head of Zeus, 2019) 
* *Homer* illus. Angelo Rinaldi (Ladybird Books, Michael Joseph, 2019) 
* *Not Far From Brideshead: Oxford Between the Wars* (Weidenfeld a Nicolson, 2022) 
* *The Missing Thread: A Women's History of the Ancient World'' (Viking, 2024)  LCCN 2024-23267

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Prifysgol Llundain
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Santes Hilda, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Roger Hopkins

Peiriannydd o Gymru oedd **Roger Hopkins** (1775-1847).

Cafodd ei eni yn Llangyfelach ger Abertawe, yn fab i Evan Hopkins a oedd yn ymwneud ag adeiladu camlesi. 
Roedd gan Roger frawd o'r enw David. Yn 1804 bu Roger yn gweithio ar y dramffordd rhwng Pen-y-Darren ac Abercynon. Priododd â Mary Harris yn Abertawe ym 1806.
Roedd ganddynt fab, Rice Hopkins (1807-1857), a ddaeth hefyd yn beiriannydd. Ym 1814 symudodd Roger i Bideford i weithio i'r Arglwydd Rolle. Ym 1821 cafodd ei gyflogi fel peiriannydd ar Reilffordd Plymouth a Dartmoor.
Adeiladodd amryw o bontydd yn Nyfnaint. Daeth yn aelod o Sefydliad y Peirianwyr Sifil ym 1827. Yn ddiweddarach cafodd ei gyflogi gan Syr William Molesworth i helpu i adeiladu rheilffordd Bodmin a Wadebridge. Roedd ganddo ddiddordebau mewn cloddio glo a gwaith haearn yn Ne Cymru.

Yn y 1840au, aeth Roger i fyw i Ffrainc, ond bu'r prosiectau a gynlluniwyd ganddo yn aflwyddiannus. Daeth yn ôl i Brydain a bu'n byw gyda'i fab Rice yn Llundain nes iddo farw.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Peirianwyr o Gymru
Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2021–22

Mae'r **Gynghrair y Pencampwyr UEFA 2021–22** oedd 68ain tymor Cynghrair y Pencampwyr UEFA.

Trechodd clwb Sbaenaidd Real Madrid y clwb Seisnig Lerpwl 1-0 yn y gêm derfynol, a gynhaliwyd yn Stadiwm Ffrainc ym Mharis, Ffrainc. Roedd y fuddugoliaeth yn golygu eu bod yn ymestyn eu record o 14 Cwpan Ewropeaidd.

## Cyfeiriadau
2021–22
Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2022–23

Mae'r **Gynghrair y Pencampwyr UEFA 2022–23** oedd 68ain tymor Cynghrair y Pencampwyr UEFA.

Trechodd clwb Seisnig Manchester City y clwb Eidalaidd Inter Milan 1-0 yn y gêm derfynol, a gynhaliwyd yn Stadiwm Olympaidd Atatürk yn Istanbul, Twrci. Fel deiliaid yr Uwch Gynghrair Lloegr a Chwpan Lloegr, enillodd Manchester City drebl cyfandirol.

## Cyfeiriadau
2022–23
Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2024–25

**Cynghrair y Pencampwyr UEFA 2024–25** oedd 70ain tymor Cynghrair y Pencampwyr UEFA. Dyma'r tymor cyntaf i ddefnyddio'r fformat newydd, gydag ehangu i 36 tîm.

Bydd y gêm derfynol yn cael ei chwarae ar 31 Mai 2025 yn Allianz Arena ym Munich, yr Almaen.

Y clwb Sbaenaidd Real Madrid oedd deiliaid y gystadleuaeth ar ôl ennill eu 15fed teitl.

Enillodd Paris Saint-Germain (PSG) eu tlws Ewropeaidd cyntaf erioed, gan drechu Inter Milan 5–0 yn y gêm derfynol. Hon oedd y fuddugoliaeth fwyaf erioed mewn gêm derfynol Ewropeaidd. Yna enillodd PSG Cwpan Swper UEFA, gan guro Tottenham Hotspur 4–3 ar giciau o'r smotyn ar ôl gêm gyfartal 2–2 yn yr amser arferol.

## Rowndiau rhagbrofol
### Rownd 1
### Rownd 2
### Rownd 3
## Rownd y gemau ail gyfle
## Cam gynghrair
### Tabl
### Canlyniadau
## Cam bwrw allan
### Braced
### Gemau ail gyfle cam bwrw allan
### Rownd o 16
### Rowndiau y chwarteri
### Rowndiau cynderfynol
### Gêm derfynol

## Cwpan Swper

|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

## Ystadegau
### Prif sgorwyr goliau
#### Hat-triciau
## Gwobrau
### Tîm y Tymor
## Cyfeiriadau
2024–25
Categori:Pêl-droed yn Ewrop 2024–25
Barbara Taylor Bradford

Nofelydd oedd **Barbara Taylor Bradford**, OBE (10 Mai 1933 – 24 Tachwedd 2024). Roedd hi'n ysgrifennu yn Saesneg: cafodd ei geni yn Lloegr, ond roedd hi'n byw yn Unol Daleithiau America. Roedd ei nofelau'n gwerthu'n dda, gyda nifer yn werthwyr gorau.

**Barbara Taylor** oedd ei henw cyn priodi. Cafodd ei geni yn Armley, Leeds, yn ferch i Freda a Winston Taylor. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd Christ Church yn Upper Armley, oedd yn un o ysgolion Eglwys Loegr,
a hynny ar yr un pryd â'r awdur Alan Bennett. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *A Woman of Substance*, ym 1979, a gwerthodd dros 30 miliwn o gopïau ledled y byd. 

Cyfarfu Taylor â'i gŵr, y cynhyrchydd ffilm Americanaidd Robert E. Bradford, yn 1961, ar ôl i'r sgriptiwr o Loegr, Jack Davies, gyflwyno'r ddau. Priodasant yn 1963 a symud yn barhaol i'r Unol Daleithiau. 

Daeth yn ddinesydd Unol Daleithiau America. Bu farw yn 91 oed, yn ei chartref yn Manhattan, Dinas Efrog Newydd.

## Llyfrau 
Mae ei llyfr *A Woman of Substance* yn adrodd hanes cymeriad o'r enw Emma Harte sy'n dechrau gyda dim byd ac yn dod yn gyfalafwraig lwyddiannus. Crewyd cyfres deledu ar sail y llyfr, ac aeth Barbara Taylor Bradford yn ei blaen i ysgrifennu chwe nofel arall am Emma Harte.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Nofelwyr benywaidd o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Pereslavl-Zalessky

Mae **Pereslavl-Zalessky** (Rwseg: Переславль-Залесский), a elwid gynt yn Pereyaslavl-Zalessky, yn dref yn Oblast Yaroslavl, Rwsia, sydd wedi'i lleoli ar y brif ffordd rhwng Moscfa ac Yaroslavl ac ar lan dde-ddwyreiniol Llyn Pleshchey Truzh wrth geg Afon Pleshcheyevo. Poblogaeth: 41,925 (Cyfrifiad 2010); 43,379 (Cyfrifiad 2002); 42,331  (cyfrifiad Sofietaidd 1989).

## Hanes 
Fe'i sefydlwyd ym 1152 gan Siôr I o Vladimir fel prifddinas amcanestynedig Zalesye (wedi'i oleuo. tu hwnt i'r coed'). Cafodd trigolion tref gyfagos Kleshchin eu hadleoli i'r dref newydd.

Rhwng 1175 a 1302, Pereslavl oedd eisteddle tywysogaeth; yn 1302, cafodd ei etifeddu gan dywysog Moscfa yn dilyn marwolaeth ddi-blant Dmitry o fab Pereslavl, Ivan. Dinistriwyd Pereslavl-Zalessky droeon gan y Mongoliaid rhwng canol y 13eg ganrif a dechrau'r 15fed ganrif. Yn 1611-1612, dioddefodd o'r goresgyniad Pwylaidd.

Ym 1688-1693, adeiladodd Pedr I ei "flotilla hwyliog" enwog ar Lyn Pleshcheyevo er ei ddifyrrwch ei hun, gan gynnwys y cwch bach Peter's (botik), fel y'i gelwir, y gellid ei ystyried yn rhagflaenydd fflyd Rwsia. Ar hyn o bryd mae Amgueddfa'r Llynges Ganolog, sy'n croniclo hanes fflyd Rwsia, yn gartref i'r cwch model graddfa hon.

Ym 1708, daeth y dref yn rhan o Lywodraethiaeth Moscfa.

## Golygfeydd a phensaernïaeth 
Mae'r dref yn rhan o Fodrwy Aur Rwsia. Mae henebion pensaernïaeth eglwysig yn cynnwys chwe lleiandy cymhleth pensaernïaeth a naw eglwys. Adeiladau hanesyddol nodedig yw:

* carreg wen Eglwys Gadeiriol Gwaredwr (1152-1157)
* Eglwys Pedr Fetropolitan (1585)
* Mynachlog Troitse-Danilov (16eg–18fed ganrif)
* Mynachlog Nikitsky (16eg-19eg ganrif)
* Mynachlog Feodorovsky (16eg-19eg ganrif)
* Mynachlog Goritsky (17eg-18fed ganrif)

Delwedd:Ba-sovetskaa-10-2002-alexander.jpg|alt=Sovetskaya Street| Stryd Sovetskaya
Delwedd:Pereslavl-Zalessky,_Переславль-Залесский_3.jpg|alt=St. Nicholas Monastery was built in the XIVth century| Adeiladwyd Mynachlog St Nicholas yn y XIVfed ganrif
Delwedd:Pereslavl_SpasoPreobrazhenskyCathedral.JPG|alt=Savior's Cathedral (1152–1157)| Eglwys Gadeiriol y Gwaredwr (1152-1157)
Delwedd:Никитский-монастырь-шелапутин-2010-1053.jpg|alt=Aeronautics festival over Nikitsky Monastery| Gŵyl awyrenneg dros Fynachlog Nikitsky

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau'r 1150au
Categori:CS1 Russian-language sources (ru)
Categori:Coordinates on Wikidata
Uwch Gynghrair Lloegr 2025–26

**Uwch Gynghrair Lloegr 2025–26** fydd 34ain tymor Uwch Gynghrair Lloegr a 127ain tymor cyffredinol pêl-droed hen uchaf Lloegr. Dechreuodd y tymor ar 16 Awst 2024 a daw i ben ar 24 Mai 2025.

Lerpwl oedd y pencampwyr y tymor blaenorol, ar ôl ennill eu hail Uwch Gynghrair a'u 20fed teitl cyffredinol yn y gynghrair.

Y tymor fydd y cyntaf ers 2015–16 i gynnwys darbi Tyne-Wear (y gystadleuaeth rhwng Newcastle United a Sunderland), yn dilyn dyrchafiad Sunderland o'r Bencampwriaeth trwy'r gemau ail gyfle.

Y tymor fydd y cyntaf lle bydd Everton yn chwarae yn Stadiwm Hill Dickinson, ar ôl gadael Parc Goodison.

## Timau
### Stadiwm a lleoliadau
Y tymor hwn yw'r tymor cyntaf y bydd Everton yn ei chwarae yn Stadiwm Everton newydd. Cyn hynny roeddent wedi defnyddio Parc Goodison rhwng 1892 a 2025.

### Timau gwahanol
### Personél a chitiau
### Newid rheolwyr
## Tabl cynghrair

## Canlyniadau
## Ystadegau tymor
### Prif sgorwyr goliau
#### Hat-triciau
### Nifer mwyaf o basiau yn arwain at gôl
### Llechi glân
### Disgyblaeth
#### Chwaraewr
* Y rhan fwyaf o gardiau melyn: **7**

** André (Wolverhampton Wanderers)
** Moisés Caicedo (Chelsea)
** Lewis Dunk (Brighton a Hove Albion)
** João Gomes (Wolverhampton Wanderers)
** Yerson Mosquera (Wolverhampton Wanderers)
** Bernardo Silva (Manchester City)

* Y rhan fwyaf o gardiau coch: **2**
** Cristian Romero (Tottenham Hotspur)

#### Clwb
* Y rhan fwyaf o gardiau melyn: **74**
**Brighton a Hove Albion
**Tottenham Hotspur

* Y nifer lleiaf o gardiau melyn: **40**
**Chelsea

* Y nifer lleiaf o gardiau coch: **0**
**Arsenal
**Brighton a Hove Albion
**Fulham
**Manchester City

### Ystadegau gêm
#### Goliau
* Buddugoliaeth gartref fwyaf:
** Arsenal 5–0 Leeds United (23 Awst 2025)

* Buddugoliaeth oddi cartref fwyaf:
** Wolverhampton Wanderers 0–4 Manchester City (16 Awst 2025)
** West Ham United 1–5 Chelsea (22 Awst 2025)
** Leeds United 0–4 Arsenal (31 Ionawr 2026)

* Sgôr uchaf:
** Fulham 4–5 Manchester City (22 Rhagfyr 2025)

#### Torfeydd
* Torf uchaf: 74,257
** Manchester United 3–2 Burnley (30 Awst 2025)

* Torf isaf: 10,762
** Bournemouth 1–1 Burnley (20 Rhagfyr 2025)

## Gwobrau
### Gwobrau misol
## Gweler hefyd
* Cynghrair Pêl-droed Lloegr 2025–26

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Lloegr 2025–26
2025–26
Capel y Plough

Capel hanesyddol yn Aberhonddu, Powys, yw **Capel y Plough**.  Yn yr 17eg ganrif cynhelid oedfaon gan gynulleidfa annibynnol yn Aberllynfi, 10 milltir o Aberhonddu, ond ar ddiwedd y ganrif symudon nhw i'r dref ar ôl iddyn nhw brynu "Plow-House" yn y stryd a elwir yn "Lion Street" heddiw. Mae'n bosibl mai tafarn oedd yr adeilad cyn hynny. 

Derbyniodd yr adeilad drwydded fel addoldy i Ymneilltuwyr yn 1699. Adeiladwyd y tŷ cwrdd cyntaf rhwng 1728 a 1733. Ailadeiladwyd y strwythur yn 1841, yna eto yn 1892.

Cymraeg oedd iaith y capel tan diwedd y 19g, ond roedd rhai oedfaon Saesneg hefyd wedi hynny. Yn 1923 ymgyfunodd Capel y Plough â Chapel Glamorgan Street, eglwys Saesneg yr Annibynwyr, er mwyn ffurfio capel dwyieithog Eglwys Gynulleidfaol Unedig y Plough. Erbyn heddiw mae'r capel yn aelod o Eglwys Ddiwygiedig Unedig.

Dynodwyd y capel yn adeilad rhestredig Gradd II*.

## Oriel

Date Plaque, 1841. Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon..JPG|Plac, 1841
Interior view at Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon looking towards organ.JPG|Golygfa o'r tu mewn, tuag at yr organ
Interior view with decorative woodwork c1880 at Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon.JPG|Golygfa o'r tu mewn, tuag at y cefn
Tiered pews on gallery Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon.JPG|Golygfa o'r oriel
Detailed view of the tiered gallery with decorative woodwork c1880 at Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon.JPG|Y gwaith coed addurniadol o flaen yr oriel
Decorative plaster ceiling c1880 at Plough Lane Chapel, Lion Street, Brecon..JPG|Nenfwd plastr addurniadol

## Cyfeiriadau 
Categori:Aberhonddu
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1841
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Powys
Plough
Categori:Eglwys yr Annibynwyr yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1699
Gwobrau César du Cinéma

Gwobr ffilm fwyaf blaenllaw Ffrainc yw **Gwobrau César du Cinéma** (Ffrengig: *César du cinéma*), sy'n cyfateb yn Ffrainc i Wobrau'r Academi (yr "Oscars") yn yr Unol Daleithiau. Fe'i dyfarnwyd gyntaf yn 1976. Cynhelir y seremoni ym Mharis ym mis Chwefror bob blwyddyn gan yr *Académie des arts et techniques du cinéma* (a elwir yn *Académie des César* fel arfer) o dan adain Gweinyddiaeth Ddiwylliant Ffrainc.

Mae'r wobr ar ffurf cerflun metel bach a ddyluniwyd gan y cerflunydd César Baldaccini (1921–1998). Rhoddir cerfluniau mewn 24 categori a enwir ("Ffilm Orau", "Cyfarwyddwr Gorau", "Actor Gorau", "Actores Orau" ac ati), yn ogystal â nifer o gategorïau arbennig.

bawd|350px|dim|Yr actores Catherine Frot yn dal Cêsar yn ystod seremoni 2016

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Ffilm yn Ffrainc
Categori:Gwobrau ffilm
Sam Kerr

Mae **Samantha May Kerr** (ganwyd 10 Medi 1993) yn pêl-droediwr proffesiynol o Awstralia. Mae hi'n chwarae i Chelsea yn Uwch Gynghrair y Merched ac i dîm cenedlaethol Awstralia, y mae hi wedi bod yn gapten arni ers 2019. Mae hi'n cael ei hystyried yn un o'r pêl-droedwyr benywaidd gorau yn y byd ac yn un o athletwyr mwyaf Awstralia.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Awstralia
A-League Men

Cynghrair pêl-droed dynion proffesiynol yn Awstralia a Seland Newydd yw'r **A-League Men** (neu'r **A-League** gynt). Ar hyn o bryd mae 13 tîm yn yr A-League Men. 

## Timau presennol
## Gweler hefyd
* A-League Women
* A-League Youth
* Cwpan Awstralia

Awstralia
Categori:Pêl-droed yn Awstralia
Categori:Pêl-droed yn Seland Newydd