open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anneka Rice

Gyflwynydd teledu a radio, newyddiadurwr ac arlunydd Prydeinig yw **Anneka Rice** (ganed 4 Hydref 1958).

Mae’n cael ei hadnabod am ei rôl fel y “skyrunner” yn Treasure Hunt ar Channel 4 ac am greu a chyflwyno *Challenge Anneka*. Bu hefyd yn gyflwynydd ar *Wish You Were Here.?*, *Holiday*, a sawl rhaglen ar BBC Radio 2. Mae Rice wedi gweithio ar draws darlledu, y celfyddydau a phrosiectau cymunedol mawr.

Ganwyd hi yn Y Bont-faen yn 1958.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4768946 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Cara Readle

Actores o Brydain yw **Cara Readle** (ganed 8 Ionawr 1991).

Mae’n cael ei hadnabod am chwarae Layla yn *The Story of Tracy Beaker* ar y BBC ac am rolau yn Casualty, *Baker Boys* ac *Biff & Chip*. Mae Readle, sydd â pharlys yr ymennydd, wedi gweithio i wella cynrychiolaeth pobl anabl ar y teledu ac wedi cydweithio gyda BBC Ouch! ac eraill.

Ganwyd hi yn Abertawe yn 1991.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Pobl gyda pharlys yr ymennydd
Categori:Pobl o Gymru o dras Seisnig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1990au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Anthony Oliver

Actor ffilm, teledu a llwyfan o Gymru oedd **Anthony Oliver** (4 Gorffennaf 1922 - Tachwedd 1995).

Mae’n cael ei adnabod am ei waith mewn ffilmiau a theatr Brydeinig o ganol yr 20fed ganrif, gan feithrin enw da fel perfformiwr amryddawn.

Ganwyd ef yn Abersychan yn 1922 a bu farw yn Llundain yn 1995.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4773224 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Beth Morris

Actores o Gymru oedd **Beth Morris** (12 Mawrth 1949 - Mawrth 2018).

Mae’n cael ei hadnabod am chwarae Julia Drusilla yn *I, Claudius* ar y BBC, ac am ymddangos yn *Blake’s 7*, *Minder*, a *The District Nurse*. Roedd ei gyrfa’n ymestyn dros ffilm, teledu a llwyfan, gan gynnwys rôl yn *Edward II* gan Bertolt Brecht yn y Round House Theatre.

Ganwyd hi yn Gorseinon yn 1949 a bu farw ym Mhenlle'r-gaer yn 2018.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4897594 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1949
Chard Hayward

Actor, cyfarwyddwr ac awdur o Gymru a fu’n byw yn Awstralia ac America yw **Chard Hayward** (ganed 1949).

Roedd yn fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Dudley Butterfield yn y gyfres sebon *Number 96* yn y 1970au. Ymddangosodd hefyd yn *Santa Barbara*, *Babylon 5* a *Lost*. Dechreuodd ei yrfa mewn theatr deithiol gan berfformio ac arwain cynyrchiadau mewn ysgolion yn De Cymru Newydd. Yn ddiweddarach symudodd i’r Unol Daleithiau lle parhaodd i ymddangos ar y teledu.

Ganwyd ef yng Nghymru yn 1949.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5074191 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Ymfudwyr o Gymru i Awstralia
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ciarán Joyce

Chwaraewr hurlio o Iwerddon yw **Ciarán Joyce** (ganed 17 Medi 1987).

Mae’n chwarae i dîm hurlio hŷn sir Cork, ac i Castlemartyr ac Imokilly ar lefel clwb. Enillodd nifer o deitlau, gan gynnwys Pencampwriaethau dan 20 Munster ac Oll-Iwerddon, a Thlws y Gynghrair Genedlaethol. Daeth i’r amlwg yn Midleton CBS ac yna ym Mhrifysgol Dechnolegol Munster. Cafodd ei enwebu'n Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn GAA/GPA yn 2023.

Ganwyd ef yng Nghymru yn 1987.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5119144 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Ben Slade

Addysgwr Prydeinig yw **Ben Slade** (ganed 22 Ebrill 1976).

Mae’n cael ei adnabod fel cyflwynydd hiraf y rhaglen *Why Don’t You.?* ar y BBC, ac am ei yrfa yn ddiweddarach fel pennaeth ysgol a phrif weithredwr elusen. Daeth Slade yn brifathro ysgol uwchradd ieuengaf y DU a datblygodd Wobr Tywysog William i gefnogi datblygiad cymeriad ymhlith pobl ifanc.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1976.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4886472 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd
Categori:Pobl o Gasnewydd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Clive Hill

Actor Prydeinig yw **Clive Hill** (ganed 12 Ebrill 1958).

Mae’n fwyaf adnabyddus am chwarae’r athro chwaraeon Dai Hard Jones yn *Grange Hill*, ac am ymddangos yn *Casualty* a *The Bench*. Cafodd hyfforddiant dawns yn y Laban Centre ac aeth ymlaen i berfformio mewn theatr amlgyfrwng gan gynnwys coreograffi ar gyfer *The Secret Diary of Adrian Mole*. Bellach mae’n perfformio o dan ei enw briod, Clive Willbond-Hill.

Ganwyd ef yn Bort Talbot yn 1958.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pobl o Bort Talbot
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Colin Jeavons

Cyn actor a chyflwynydd yw **Colin Jeavons** (ganed 20 Hydref 1929).

Mae’n fwyaf adnabyddus am ei rolau mewn addasiadau llenyddol ar y teledu, gan gynnwys *David Copperfield*, *The Adventures of Sherlock Holmes*, ac *Only Fools and Horses*. Bu’n gyflwynydd ar *Play School* ac yn adroddwr ar *Jackanory*.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1929.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5145239 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5145239 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghasnewydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Clinton Greyn

Actor o Gymru oedd **Clinton Greyn** (29 Medi 1933 - 19 Mawrth 2019).

Roedd yn fwyaf adnabyddus am ei ymddangosiadau mewn cyfresi teledu fel *Z-Cars*, *The Champions* a *Virgin of the Secret Service*. Ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau gan gynnwys *Goodbye, Mr. Chips* a *Robbery*. Ar ôl cyfnod yn Hollywood, dychwelodd i’r Deyrnas Unedig i berfformio mewn cynyrchiadau theatr gan gynnwys *Copenhagen* yn y National Theatre. Astudiodd pensaernïaeth yn ddiweddarach a chydweithiodd i ddylunio ei gartref yn Llundain.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1936.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5134124 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5134124 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Craig Gallivan

Actor Cymreig yw **Craig Gallivan** (ganed 9 Chwefror 1984).

Mae’n cael ei adnabod am chwarae Luke yn y gyfres *Stella* ar Sky1 a Callum Watson yn *Footballers’ Wives*. Mae hefyd wedi serennu mewn rôl Dewey yn y sioe gerdd *School of Rock*, ac ers 2021 mae wedi chwarae Olaf yn *Frozen* yn y West End. Cafodd ei hyfforddi yn RADA a dechreuodd ei yrfa mewn cynyrchiadau gyda’r Royal Shakespeare Company, y Theatr Genedlaethol a Torchwood. Cafodd adolygiadau cadarnhaol am ei berfformiad fel Olaf, gyda’i ddehongliad doniol ac emosiynol yn ennill clod eang.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Angen prawf-ddarllen
Daniel Hawksford

Actor llwyfan a sgrin o Gymru yw **Daniel Hawksford** (ganed 10 Ebrill 1980).

Mae’n adnabyddus am ei waith gyda Theatr Clwyd, y  Royal Shakespeare Company, a Theatr Cymru. Ymhlith ei berfformiadau mae *The Taming of the Shrew*, *Romeo and Juliet*, a *Much Ado About Nothing*. Mae hefyd wedi gweithio yn Efrog Newydd ac ar brosiectau gyda Sgript Cymru. Mae ganddo brofiad fel llais mewn gemau fideo megis *Assassin’s Creed IV* a *The Witcher 2*. Yn 2022, ymddangosodd ochr yn ochr â’i wraig Niky Wardley yn y gyfres Netflix *Hard Cell*.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1980.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghasnewydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Colin McCormack

Actor Cymreig oedd **Colin McCormack** (2 Rhagfyr 1941 - 19 Mehefin 2004).

Mae’n cael ei gofio am ei waith gyda’r  Royal Shakespeare Company ac am rolau ar y teledu gan gynnwys Alan yn *Chocky* a Kevin Masters yn *EastEnders*. Roedd ganddo bresenoldeb trydanol a chafodd ei steilio’n aml fel milwr neu heddwas oherwydd ei adeilad corfforol. Serch hynny, ymddangosodd mewn ystod eang o gynyrchiadau gan gynnwys *Yes Minister* a *The Good Life*. Yn ogystal â’i waith perfformio, bu’n diwtor ac yn hyfforddwr yn y Guildhall School of Music and Drama, gan ddysgu actorion megis Ewan McGregor a Daniel Craig. .

Ganwyd ef ym Mhenarth yn 1941 a bu farw ym Middlesex yn 2004.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5145355 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Darren Jeffries

Actor, awdur a chyflwynydd o Gymru yw **Darren Jeffries** (ganed 2 Mawrth 1982).

Mae’n fwyaf adnabyddus am chwarae Sam “O.B.” O’Brien yn *Hollyoaks*, ac am gyflwyno sioeau megis *Freshly Squeezed*, *Red Bull Rivals* a *Text Santa*. Ar ôl gadael Hollyoaks yn 2007, aeth ymlaen i gael gyrfa lwyddiannus fel cyflwynydd ochr yn ochr â Matt Littler, ac yn ddiweddarach dychwelodd at actio ar y llwyfan a’r teledu. Yn 2023, ymddangosodd yn *Doctors*.

Ganwyd ef yn Wrecsam yn 1982.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5224988 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Wrecsam
Categori:Angen prawf-ddarllen
Bonita Granville

Actores a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau oedd **Bonita Granville** (2 Chwefror 1923 - 11 Hydref 1988).

Mae hi'n adnabyddus am ei llwyddiant cynnar fel actores blentyn, gan gynnwys perfformiad nodedig yn *These Three* (1936), a enillodd enwebiad Gwobr yr Academi iddi. Enillodd Granville gydnabyddiaeth bellach trwy gyfres ffilmiau *Nancy Drew* a rolau yn *Now, Voyager* (1942) a ''Hitler's Children'' (1943). Ar ôl priodi Jack Wrather, trosglwyddodd i gynhyrchu, gan weithio'n nodedig ar y gyfres *Lassie* (1959–1973). Roedd Granville hefyd yn elusenwraig a busneswraig, gan gyd-berchen ar Westy Disneyland a'r Queen Mary yn Long Beach. Cafodd ei phenodi i Fwrdd Ymddiriedolwyr Canolfan John F. Kennedy gan Arlywyddion Nixon a Reagan. Derbyniodd Granville seren ar y Hollywood Walk of Fame a chafodd ei henwi'n Chwedl Disney ar ôl ei marwolaeth yn 2011.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1923 a bu farw yn Santa Monica, Califfornia yn 1988. Priododd â Jack Wrather.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271696 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Charles Dale

Actor o Gymru yw **Charles Dale** (ganed 28 Tachwedd 1963).

Mae’n fwyaf adnabyddus am chwarae Big Mac yn *Casualty* a Dennis Stringer yn *Coronation Street*. Ymddangosodd hefyd yn *Belonging*, *Lovejoy*, *The Lakes* a *The Pembrokeshire Murders*. Mae ei yrfa deledu’n cynnwys ystod eang o rolau ategol mewn cyfresi poblogaidd. Yn 2017, chwaraeodd Hugo yn *Everybody’s Talking About Jamie* yn y Crucible Theatre, Sheffield.

Ganwyd ef yn Ddinbych-y-pysgod yn 1963.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5076682 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5076682 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Sir Benfro
Categori:Angen prawf-ddarllen
Caroline Sheen

Actores o Gymru yw **Caroline Sheen** (ganed 7 Ionawr 1974).

Mae’n cael ei hadnabod am brif rolau mewn sioeau cerdd y West End gan gynnwys *Mary Poppins*, *Les Misérables*, *9 to 5* a *Chitty Chitty Bang Bang*. Mae Sheen hefyd wedi actio yn *Silent Witness*, *Pitching In*, a *Ghosts*, ac yn enwog am ei gwaith mewn sioe gerdd a theledu.

Ganwyd hi yng Nghaerllion yn 1974. Priododd â Michael Jibson.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Dennis Burgess

Actor teledu o Gymru oedd **Dennis Burgess** (18 Chwefror 1926 - 3 Tachwedd 1980).

Cafodd ei yrfa actio broffesiynol yn hwyr, wedi blynyddoedd yn addysgu drama a gofalu am ei fam. Roedd yn gyfaill oes i Richard Burton, a helpodd ef i gael ei rôl gyntaf yn *Bluebeard* (1972). Ymddangosodd hefyd yn *The Professionals*, *The Sandbaggers* a *Father Brown*. Bu farw yn sydyn o drawiad ar y galon.

Ganwyd ef yng Nghastell-nedd yn 1926.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5258237 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Denys Graham

Actor Cymreig oedd **Denys Graham** (29 Mehefin 1926 - 24 Hydref 2024).

Cafodd yrfa hirsefydlog ar lwyfan ac ar y sgrin, gan gynnwys rolau yn *Under Milk Wood*, *Waiting for Godot*, a *Rumpole of the Bailey*. Perfformiodd gyda John Gielgud ac mewn sawl cynhyrchiad West End. Ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau megis *The Dam Busters* a Zulu. Bu farw yn 98 oed.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1926.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5259851 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Newydd, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Stanwell
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Eddy Temple-Morris

DJ, cynhyrchydd recordiau a chyflwynydd teledu o Gymru yw **Eddy Temple-Morris** (ganed 26 Ebrill 1965).

Mae’n fwyaf adnabyddus am gyflwyno’r sioe *The Remix* ar XFM ac yn ddiweddarach ar Soho Radio. Ymunodd â Virgin Radio UK yn 2017 lle mae’n cyflwyno rhaglenni dyddiol. Mae’n fab i’r gwleidydd Peter Temple-Morris ac fe’i magwyd yng Nghaerdydd a Malvern.

Ganwyd ef yng Nghaerdydd yn 1965. Roedd yn blentyn i Taheré Khozeimé-Alam a Peter Temple-Morris.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Rhydian Vaughan

Actor o dras Taiwanaidd-Gymreig yw **Rhydian Vaughan** (ganed 10 Mawrth 1988).

Mae'n adnabyddus am ei rôl mewn ffilmiau, gan gynnwys *Monga* (2010), *Girlfriend, Boyfriend* (2012), a *Winds of September* (2008). Perfformiodd hefyd o dan yr enw llwyfan *Feng Xiaoyue*.

Ganwyd ef yng Nghymru yn 1988. Priododd ef â Jessie Hong.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5356565 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5356565 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q5356565 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghymru
Categori:Angen prawf-ddarllen
Thelma Todd

Actores ac entrepreneur o'r Unol Daleithiau oedd **Thelma Todd** (29 Gorffennaf 1906 - 16 Rhagfyr 1935).

Maent yn adnabyddus am ei rolau comig, gan gynnwys ymddangosiadau mewn tua 120 o ffilmiau nodwedd a byrion rhwng 1926 a 1935. Mae waith nodedig yn cynnwys ei pherfformiadau efo ZaSu Pitts, ac yn ffilmiau'r Marx Brothers *Monkey Business* a *Horse Feathers*. Hefyd cyd-serennodd gyda Buster Keaton a Jimmy Durante yn *Speak Easily*, ac ymddangosodd mewn sawl ffilm Wheeler a Woolsey a Laurel a Hardy. Cafodd ei rôl yn *The Bohemian Girl* ei thorri'n fyr gan ei marwolaeth sydyn yn 1935. Roedd Todd yn bwriadu dod yn athrawes cyn cael ei darganfod gan sgowt dalent Hollywood, a arweiniodd at ei gyrfa actio.

Ganwyd hi yn Lawrence, Massachusetts yn 1906 a bu farw yn Pacific Palisades yn 1935. Priododd â Pat DiCicco.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271146 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ganadaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Emma Stansfield

Actores Gymreig yw **Emma Stansfield** (ganed 1978).

Mae'n adnabyddus am ei gwaith teledu, gan gynnwys rôl Ronnie Clayton yn Coronation Street (2005–2006). Ymddangosodd hefyd yn *Fanny Hill*, *The Tudors*, *EastEnders*, a *The Salisbury Poisonings*. Chwaraeodd ystod eang o rannau mewn cyfresi teledu ac roedd ganddi bresenoldeb yn y theatr hefyd.

Ganwyd hi yn Nhrefynwy yn 1978.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5372963 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Pobl o Drefynwy
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
David Thaxton

Canwr ac actor o Gymru yw **David Thaxton** (ganed 12 Mai 1982).

Mae’n fwyaf adnabyddus am rolau cerddorol yn y West End megis 'Enjolras' a 'Javert yn *Les Misérables*, Giorgio yn *Passion*, a’r Phantom yn *The Phantom of the Opera*. Enillodd Wobr Olivier yn 2011 ac fe’i henwebwyd eto yn 2024. Ymddangosodd hefyd yn *Come From Away* a *Sunset Boulevard* yn Llundain a Broadway. Cafodd ei addysg gerddorol yng Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ac roedd yn aelod o Only Men Aloud!.

Ganwyd ef yng Nghastell-nedd yn 1982.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghasnewydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Eddie Avoth

Gyn-bencampwr bocsio a actor o Gymru yw **Eddie Avoth** (ganed 2 Mai 1945).

Enillodd deitlau Brydeinig yn yr adran ysgafn ac fe gafodd record o 44 buddugoliaeth o 53 brwydr. Ar ôl ymddeol yn 1972, sefydlodd bwyty enwog yn Sbaen cyn dychwelyd i’r DU. Ymddangosodd yn y ffilm *Instant Justice* ac yn *Risen*, ffilm am ei gyd-focsiwr Howard Winstone.

Ganwyd ef yng Nghaerdydd yn 1945.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5335828 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Georgia Henshaw

Actores Gymreig yw **Georgia Henshaw** (ganed 11 Gorffennaf 1993).

Mae'n adnabyddus am ei rolau ar deledu ym Mhrydian, gan gynnwys Rosie yn *Angus, Thongs and Perfect Snogging*, Lara yn *Skins*, a Madi Diamond yn *Waterloo Road*. Ymddangosodd hefyd yn *Two Pints of Lager and a Packet of Crisps*.

Ganwyd hi yn Abertawe yn 1993.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5547526 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5547526 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun yr Olchfa
Categori:Merched a aned yn y 1990au

Categori:Prosiect Wicifflics
Geraint Wyn Davies

Actor llwyfan, ffilm a theledu Prydeinig-Americanaidd yw **Geraint Wyn Davies** (ganed 20 Ebrill 1957).

Mae'n adnabyddus am ei rôl fel Nick Knight, y fampir a drodd yn dditectif, yn y gyfres *Forever Knight*. Perfformiodd yn helaeth ar y llwyfan yng Nghanada, y DU ac America, gan ymddangos mewn cynyrchiadau fel *Cyrano de Bergerac*, *My Fair Lady*, a nifer o weithiau Shakespeare. Cyfarwyddodd bennodau o sawl cyfres deledu a recordiodd lyfrau sain. Cynhyrchodd gerddoriaeth, gan gynnwys CD elusennol.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1957.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5548829 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5548829 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ymfudwyr o Gymru i Ganada
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1957
Helen Lederer

Gomediwraig, awdures ac actores o Brydain yw **Helen Lederer** (ganed 24 Medi 1954).

Mae'n adnabyddus am ei rolau yn *Naked Video* ac *Absolutely Fabulous*, ac am ei nofel *Losing It*. Roedd yn ffigwr amlwg yn sîn gomedi amgen yr 1980au ac ymddangosodd yn ddiweddarach mewn dramâu llwyfan, sioeau teledu a ffilmiau. Creodd hefyd wobr lenyddol Comedy Women in Print.

Ganwyd hi yng Nghaerfyrddin yn 1954. Mae ganddi 1 plentyn.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5702657 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Fisher Morgan

Canwr ac actor o Gymru oedd **Fisher Morgan** (1908 - 18 Ionawr 1959).

Mae'n adnabyddus am ei waith fel bas-bariton gyda Chwmni Opera D'Oyly Carte yn ystod y 1950au, gan berfformio rhannau megis Pooh-Bah yn *The Mikado* a'r Brenin Hildebrand yn *Princess Ida*. Recordiodd sawl rhan ar gyfer Decca ac ymddangosodd mewn pantomeimau ar ôl ei yrfa opera.

Ganwyd ef yn Sir Forgannwg yn 1908.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Pobl o Forgannwg
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Hubert Rees

Actor cymeriad o Gymru oedd **Hubert Rees** (27 Ebrill 1928 - 20 Hydref 2009).

Mae'n adnabyddus am rolau cefnogol ar deledu ym Mhrydain, gan gynnwys ymddangosiadau yn *Doctor Who*, *The Sweeney*, ac addasiadau o *Sherlock Holmes*. Actiodd hefyd mewn ffilmiau Cymreig megis *The Angry Earth* a *Darklands*, ac yn aml yn portreadu swyddogion heddlu a rhannau cymeriad eraill.

Ganwyd ef yn Y Fenni yn 1928 a bu farw yn Ilminster yn 2009.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Toby Charles

Sylwebydd pêl-droed o Gymru yw **Toby Charles** (ganed 1940).

Mae'n adnabyddus yng Ngogledd America fel cyflwynydd Soccer *Made in Germany*, a ddarlledwyd ar *PBS* yn ystod y 1970au a’r 1980au.

Ganwyd ef yng Nghymru yn 1940.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghymru
Categori:Angen prawf-ddarllen
Steven Meo

Actor teledu o Gymru yw **Steven Meo** (ganed 24 Medi 1977).

Mae'n adnabyddus am ei rolau yn *High Hopes*, *Grownups*, a *Belonging*. Ymddangosodd hefyd yn Gavin & Stacey, Torchwood, a The Pembrokeshire Murders. Perfformiodd ar y llwyfan yn Les Misérables ac roedd yn artist cyswllt yn Theatr Clwyd.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1977.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q7615049 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Angen prawf-ddarllen
Hugh Schofield

Newyddiadurwr Prydeinig yw **Hugh Schofield** (ganed 19 Awst 1961).

Mae'n adnabyddus am ei waith fel gohebydd Paris i'r BBC ers 1996, gan gwmpasu newyddion Ffrainc ar draws radio, teledu a llwyfannau ar-lein y BBC. Yn flaenorol, adroddodd o’r Dwyrain Canol, yr Unol Daleithiau a hen Iwgoslafia, ac roedd yn brif ohebydd i swyddfa France-Presse ym Mharis rhwng 2000 a 2008.

Ganwyd ef yng Nghaerdydd yn 1961.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Ioan, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tony Adams

Actor o Gymru o dras Seisnig a Norwyaidd oedd **Anthony Stephen Adams** (11 Rhagfyr 1940 – 25 Hydref 2025) , yn adnabyddus am ei berfformiadau mewn dwy opera sebon teledu Prydeinig.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Adams ar Ynys Môn, i Winifred Brown, chwaraewraig ac awyrennwr. Ym 1930, hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Ras Awyr Cwpan y Brenin o amgylch Lloegr.

Hyfforddodd Adams fel actor yn Ysgol Lwyfan Italia Conti. Yn blentyn ymddangosodd ar lwyfannau Llundain, yn enwedig ochr yn ochr â'r Kenneth Williams ifanc mewn cynhyrchiad o *Peter Pan* yn Theatr y Scala. Ymddangosodd hefyd gyda'r Royal Shakespeare Company, ac mewn pantomeim gyda David Essex.

## Gyrfa
Gwnaeth Adams enw iddo'i hun fel Dr Neville Bywaters yn yr opera sebon *General Hospital* yn y 1970au. Ymddangosodd hefyd yn stori *The Green Death* (1973) yng nghyfres *Doctor Who*  fel Elgin. Fodd bynnag, cafodd ei daro'n sâl gyda peritonitis yn ystod y ffilmio, a rhoddwyd rhai o'i linellau i gymeriad arall.

Ym mis Tachwedd 1978, symudodd Adams ymlaen i rôl yn *Crossroads*, fel y cyfrifydd Adam Chance, a ddaeth yn brif gymeriad yn fuan. Am y rôl hon y mae'n fwyaf adnabyddus. Ym mis Medi 1987, penderfynodd Adams adael y rhaglen. Gwnaed y cyhoeddiad y byddai'r gyfres yn dod i ben ym mis Ebrill 1988, ac arhosodd Adams tan y diwedd. Roedd yn un o aelodau'r cast a ddychwelodd yn adfywiad y gyfres yn 2001, er i'w gymeriad gael ei ladd mewn tân yn ddiweddarach. Ymddangosodd hefyd mewn DVD unigryw a wnaed yn 2014.

Yn ddiwedd 2004, ymddangosodd Adams yn fersiwn llwyfan o *Chitty Chitty Bang Bang* yn theatr y London Palladium lle chwaraeodd ran Grandpa Potts. Yn 2023, ymddangosodd Adams mewn rôl cameo yn y gyfres fer *Nolly* ar ITVX , a ddramateiddiodd fywyd ei gyn-gydweithiwr yn *Crossroads* Noele Gordon, ac lle portreadwyd Adams ei hun gan Augustus Prew.

## Bywyd personol
Yn 2013, yn 72 oed, dechreuodd Adams ddioddef o osteoarthritis, a ddamcaniaethodd y gallai fod wedi deillio o fwyta gormod o fwyd môr, yn enwedig corgimwch.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Pobl o Gymru o dras Seisnig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl o Ynys Môn
Jack Livesey

Actor ffilm Prydeinig oedd **Jack Livesey** (11 Mehefin 1901 - 12 Hydref 1961).

Mae'n adnabyddus am ei rôl ar y llwyfan yn *The Lisbon Story* ac am ei ymddangosiad yn y gyfres deledu *Maverick* yn 1960. Roedd yn aelod o deulu actio enwog, gan gynnwys ei frawd Barry Livesey a’i gefnder Roger Livesey.

Ganwyd ef yn Y Barri yn 1901 a bu farw yn Burbank yn 1961. Roedd yn blentyn i Sam Livesey.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q15434762 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghymru
Categori:Angen prawf-ddarllen
Bernard Lloyd

Actor o Gymru oedd **Bernard Lloyd** (30 Ionawr 1934 - 12 Rhagfyr 2018).

Mae'n adnabyddus am ei waith gyda’r  Royal Shakespeare Company ac am rolau ar deledu, gan gynnwys *Inspector Morse*, *Poirot*, a *The Signalman*. Ymddangosodd hefyd yn y ffilm *The Young Victoria*.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1934.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Clive Graham

Actor teledu Prydeinig oedd **Clive Graham** (7 Hydref 1937 - 11 Mehefin 2007).

Mae'n adnabyddus am ei yrfa deledu hir a’i rôl fel *Robin of Locksley* yn *Ivanhoe*.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1937 a bu farw yn Chiswick yn 2007.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16017775 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16017775 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Angen prawf-ddarllen
Neville Hughes

Actor a busneswr Prydeinig oedd **Neville Hughes** (1 Mehefin 1945 - 28 Mehefin 2015).

Mae'n adnabyddus am ei rôl fel y Parchedig Peter Hope yn *Crossroads* ac am ymddangosiadau yn *Dad’s Army*, *The Avengers*, ac *Rebecca*. Ar ôl ei yrfa actio, llwyddodd yn y diwydiant moduron, gan weithio gyda *BMW* a sefydlu’r cwmni hyfforddi *Training Power Ltd*. Yn ddiweddarach, sefydlodd ei ymgynghoriaeth ei hun a busnes bwyd yng Ngorllewin Cymru.

Ganwyd ef yn Sanclêr yn 1945.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Sir Benfro
Categori:Angen prawf-ddarllen
Roger Blake

Actor, impersonydd ac adloniwr o Gymru yw **Roger Blake** (ganed 21 Rhagfyr 1957).

Mae'n adnabyddus am leisio’r Tywysog Philip yn *Spitting Image* a *The Big Impression*, ac am adrodd *The Enormous Crocodile* a *The Twits*. Ymddangosodd hefyd yn *Only Fools and Horses*, *Red Dwarf*, ac yn lleisio cymeriadau yn *Flushed Away*.

Ganwyd ef yng Nghastell-nedd yn 1957.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Actorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicifflics
Stephen Garlick

Actor Prydeinig yw **Stephen Garlick** (ganed 7 Gorffennaf 1959).

Mae'n adnabyddus am leisio Jen yn *The Dark Crystal* ac am rolau yn *The Tomorrow People*, *Doctor Who*, ac *Minder*. Bu’n gweithio’n helaeth mewn drama radio ac yn darparu gwaith llais ar gyfer hysbysebion. Ymddeolodd o actio ac mae'n byw yn Swydd Bedford gyda’i deulu.

Ganwyd ef yn Abertawe yn 1959.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q16193115 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Pobl o Stockwell
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Angen prawf-ddarllen
Sarah Cruddas

Cyflwynydd teledu, newyddiadurwr ac awdur a aned yng Nghymru yw **Sarah Cruddas** (ganed 8 Rhagfyr 1984).

Mae'n adnabyddus am ei gwaith ym maes darlledu gwyddoniaeth ofod, gan gynnwys ymddangosiadau ar Discovery Channel a'r BBC. Ysgrifennodd sawl llyfr i blant ac oedolion am archwilio’r gofod, ac mae wedi gweithio fel eiriolwr dros fynediad at ofod a chyfathrebu gwyddonol.

Ganwyd hi yng Nghymru yn 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerlŷr
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghymru
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1984
Jay Curtis

Darlledwr, colofnydd ac actor o Gymru yw **Jay Curtis** (ganed 28 Mawrth 1984).

Mae'n adnabyddus am ei waith radio gyda Nation Broadcasting, gwaith llais i Croeso Cymru, ac ymddangosiadau yn *Pobol y Cwm*, Sherlock, ac *Torchwood*. Cyflwynodd hefyd gyfweliadau carped coch, serennodd mewn pantomeimau, a lansiodd y frand vlog teithio, *JC Explores*.

Ganwyd ef yng Nghastell-nedd yn 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1984

Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
John Golightly

Actor Prydeinig o Gymru yw **John Golightly** (ganed 18 Mai 1936).

Mae'n adnabyddus am ei rolau teledu yn *Colditz*, *Sapphire & Steel*, ac *Inspector Morse*, ac am ffilmiau megis ''The Heroes of Telemark' a *Nineteen Eighty-Four*. Perfformiodd hefyd ar lwyfannau mewn theatrau repertory ac ar Broadway.

Ganwyd ef yn Resolfen yn 1936.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jennifer Leak

Actores o Ganada oedd **Jennifer Leak** (28 Medi 1947 - 18 Mawrth 2024).

Mae'n adnabyddus am ei rôl fel Colleen North yn *Yours, Mine and Ours* ac am ymddangosiadau yn*Another World*, *Guiding Light* a *The Young and the Restless*. Dechreuodd ei gyrfa yng Nghanada ac aeth ymlaen i weithio mewn ffilm a theledu yn yr Unol Daleithiau.

Ganwyd hi yng Nghaerdydd yn 1947 a bu farw yn Jupiter, Florida yn 2024. Priododd â Tim Matheson.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q6178528 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Glyn Mathias

Newyddiadurwr print a darlledu Prydeinig yw **Glyn Mathias** (ganed 19 Chwefror 1945).

Mae'n adnabyddus am ei waith fel golygydd gwleidyddol ITN a BBC Cymru, ac am wasanaethu fel Comisiynydd Cymru i’r Comisiwn Etholiadol. Cadeiriodd hefyd Bwyllgor Ymgynghorol Cymru Ofcom a daliodd swyddi mewn amryw o gyrff diwylliannol a chyhoeddus. Ysgrifennodd ac oedd yn gyd-awdur ar weithiau ar bynciau gwleidyddol.

Ganwyd ef yn Aberhonddu yn 1945.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Southampton
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jynine James

Cantores ac actores o Wrecsam yw **Jynine James** (ganed 30 Mawrth 1972).

Dechreuodd ei gyrfa fel model ac yna recordiodd gerddoriaeth gydag artistiaid gan gynnwys Paul Burgess a Peter Frampton. Ymddangosodd mewn ffilmiau megis *Charlie and the Chocolate Factory* a *Vinyl*, ac ar y teledu yn *Little Angels*. Ail-ryddhawyd ei cherddoriaeth yn ddigidol yn 2010 ac mae wedi parhau i recordio ac actio hyd at y 2010au.

Ganwyd hi yn Wrecsam yn 1972.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Joyce Bland

Actores lwyfan a ffilm Gymreig oedd **Joyce Bland** (10 Mai 1906 - 24 Awst 1963).

Hyfforddodd yn RADA gan wneud ei hymddangosiad cyntaf ar lwyfan yn *The Constant Nymph* yn 1927. Bu’n actio mewn sawl rôl Shakespeareaidd, gan gynnwys Goneril yn *King Lear* a Desdemona yn *Othello*, gyda beirniaid yn anghytuno ar ei pherfformiadau. Yn ddiweddarach, perfformiodd Shakespeare yng Ngogledd America ac ymddangosodd mewn ffilmiau.

Ganwyd hi yng Nghaerllion yn 1906 a bu farw yn Bournemouth yn 1963.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q6297402 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Karen Paullada

Actores o Gymru sy’n adnabyddus am ei gwaith helaeth yn y theatr a’r teledu yw **Karen Paullada** (ganed 2000).

Fe’i cofir orau am chwarae Nadine yn y gyfres gomedi-ddrama *Stella* ar Sky1.

Ganwyd hi yn Ogledd Corneli yn 2000.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Merched a aned yn y 2000au
Categori:Genedigaethau 2000

Categori:Prosiect Wicifflics
Kezia Burrows

Actores o Gymru sy’n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Dr Cath Llewelyn yn y ddrama *Crash* gan BBC Cymru oedd **Kezia Burrows**

Fe’i magwyd yn Ceinewydd. Cafodd hi ei hyfforddi yn RADA ac mae wedi gweithio’n helaeth mewn gemau fideo, gan ddarparu llais a dal symudiadau ar gyfer teitlau megis *Remember Me* ac *Alien: Isolation*, ynghyd ag ymddangosiadau diweddar ar y teledu.

Ganwyd hi yng Nghastell-nedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Egin pobl o Gymru
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Lisa Diveney

Actores o Gymru sy’n fwyaf adnabyddus am chwarae Beth yn The Green Green Grass yw **Lisa Diveney** (ganed 7 Mai 1984).

Mae ganddi yrfa theatrig eang ac mae wedi ymddangos yn *Enid*, *Call the Midwife*, ac *Injustice* ar ITV. Yn 2023, chwaraeodd Ruth yn *The Homecoming* yn y Young Vic, dan gyfarwyddyd Matthew Dunster.

Ganwyd hi yng Nghymru yn 1984.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Laura Evans

Actores a chantores country blues o Gymru yw **Laura Evans** (ganed 1982).

Mae’n fwyaf adnabyddus am chwarae Madison yn *The Basil Brush Show*, ac mae wedi perfformio mewn pantomeimau a theatr. Fel cantores, rhyddhaodd sawl sengl ac mae ei halbwm cyntaf *State of Mind* wedi cyrraedd rhif un yn siart Blues y DU. Teithiodd gyda Robert Jon & The Wreck yn 2022.

Ganwyd hi ym Merthyr Tudful yn 1982.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cantorion gwlad o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1982