Eic Davies

Athro ysgol, dramodydd a darlledwr o Gymru oedd **Isaac ‘Eic’ Davies** (21 Hydref 1909 – Mehefin 1993). Mae'n adnabyddus am hyrwyddo'r Gymraeg ym myd addysg ac ym myd chwareon ar y cyfryngau torfol.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Magwyd Eic yn ardal y Gwrhyd, rhwng Pontardawe a Chwmllynfell. Ei fam oedd Gwenllian (Williams cyn priodi) a'i dad oedd Morgan William Davies. Roedd ganddo chwaer, Sali a bu farw yn ifanc. Aeth i'r brifysgol yng Nghaerdydd gan raddio yn y Gymraeg. 

## Gyrfa 
### Athro 
Ei swydd gyntaf oedd dysgu Cymraeg fel ail-iaith yn Ysgol Kitchener Road, Caerdydd. Yn y cyfnod hwn datblygodd gynllun gyda'i gyfeillion, Gwyn M. Daniel a Victor Hampson Jones. Y cynllun oedd cynnig gêm o rygbi i ddisgyblion ar fore Sadwrn, gyda'r amod mai Cymraeg a siaredir. Aeth y tri ati i fathu termau. Gwyn a Vic oedd biau 'mewnwr' a 'maswr' ond Eic fathodd eraill fel 'bachwr', 'cais', 'ystlys', 'cic adlam'. 

Wedi hynny cafodd ei benodi'n athro Cymraeg yn Ysgol Ramadeg Mynwent y Crynwyr, Merthyr Tudful. Yn y cyfnod hwn ymgyrchodd ef a'i ffrindiau i sefydlu undeb i athrawon Cymru - sefydlwyd UCAC yn 1940. 

Yn 1946 derbyniodd swydd fel athro Cymraeg yn Ysgol Ramadeg Pontardawe a dyma lle treuliodd weddill ei yrfa fel athro. Symudodd y teulu i fyw yng Ngwauncaegurwen. Roedd eisioes wedi bod yn ysgrifennu a chynhyrchu dramâu i blant. Sefydlodd gwmni amatur ei hun, Cwmni'r Gwter Fawr. 

Ym Mhontardawe cafodd ddylanwad mawr ar genhedlaeth a anwyd wedi'r Ail Ryfel Byd. Mynnodd ddefnyddio enwau Cymraeg ar nifer o'i ddisgyblion, er enghraifft daeth Jane yn Siân Phillips a David Rowlands yn Dafydd Rowlands. Bu'n athro ar Mary Hopkin hefyd a cyfieithiodd ambell gân iddi. Darlledwyd hyn o stiwdio'r BBC yn Park Place, Caerdydd. Roedd y rhaglen yn adroddd ar nifer fawr o gampau o dan ofalaeth y cynhyrchyddm Wyn Williams. Drwy'r rhaglen hon poblogeiddiodd a safonwyd y defnydd o dermau Cymraeg wrth ohebu ar y byd chwaraeon. Parhaodd y rhaglen hon hyd at 21 Mehefin 1969. Yn hwyrach daeth mab Eic, Huw Llywelyn Davies, hefyd yn sylwebydd rygbi gan barhau y defnydd naturiol o'r iaith.

Bu Eic hefyd yn cyflwyno rhaglenni teledu yn y 1960au, yn cynnwys *Telewele*. Penderfynodd ymddeol yn gynnar fel athro er mwyn canolbwyntio ar ddarlledu ond cafodd wybod nad oedd y BBC am ei gyflogi bellach. Yn fuan wedyn bu farw ei wraig wedi gwaeledd. Yn ddiweddarach ymgartrefodd y teulu yng Ngwauncaegurwen.

## Llyfryddiaeth
* Eic Davies, *Ewch Ati* (Llandybïe, 1954).
* Eic Davies, *Fy Mrodyr Lleiaf* (Gwauncaegurwen, 1950).
* Eic Davies, *Lleuad Iawn* (Gwauncaegurwen, 1950).
* Eic Davies, *Nos Calan Geuaf* (Gwauncaegurwen, 1950).
* Eic Davies, *Botymau Prês* (Caerdydd, 1944).
* Eic Davies, *Cwac Cwac* (Gwauncaegurwen, 1951).
* Eic Davies, *Cynaeafau* (Caerdydd, 1943).
* Eic Davies, *Dim ond ‘i fod e’!!* (Aberdâr, 1945).
* Eic Davies, *Y Dwymyn* (Morgannwg, 1958) (2il arg.). [Methu dod o hyd i’r arg. cyntaf]
* Eic Davies, *Fforshêm* (Caerdydd, 1945).
* Eic Davies, *Randibŵ* (Caerdydd, 1947).
* Eic Davies, *Y Tu Hwnt i’r Llenni* (Llandybïe, 1954).
* Eic Davies, *Doctor Iŵ Hŵ* (Llandysul, 1966).
* Eic Davies, *Y Cam Gwag* (Llanydybïe, 1947).
* Eic Davies, *Llwybrau’r Nos* (Cyhoeddwyd gan yr awdur, 1943).

### Amdano
* (Gol.) Myrddin ap Dafydd, *Cyfrol Deyrnged Eic Davies* (Llanrwst, 1995).
* Dafydd Rowlands, ‘Eic’, *Barn*, rhif 368 (Medi 1993), tt. 18–19.
* Rita Williams, ‘Isaac Gawr’, Golwg, cyfrol 5, rhif 40 (17 Mehefin, 1993), t. 30.

## Cyfeiriadau
* *Gwyddoniadur Cymru*, t. 272.

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Waun-Cae-Gurwen