Rhestr Llengoedd Rhufeinig

Y **Lleng** (Lladin: *Legio*), oedd yr uned filwrol nodweddiadol o'r fyddin Rufeinig. Roedd maint lleng yn amrywio, ond yn oes aur Rhufain roedd tua 5,000 - 6,000 o wyr. Gweler Lleng Rufeinig.

Roedd gan pob lleng ei rhif, ond mae'n bwysig sylwi fod modd i fwy nag un lleng fod a'r un rhif. Roeddynt yn cael eu gwahaniaethu gan enwau, a allai gyferio at fuddugoliaeth a enillodd y lleng, y wlad lle ffurfiwyd hi neu'r person a'i ffurfiodd. Mae rhai llengoedd yn dwyn yr enw *Gemina* (Efaill), sy'n dynodi eu bod wedi eu ffurfio trwy gyfuno dwy leng flaenorol. Ychwanegir y blynyddoedd y bu'r lleng mewn bodolaeth a nodir yr ymerawdwr neu'r person arall a'i ffurfiodd.

## Llengoedd yr Ymerodraeth Gynnar 
Legio I
* Legio I *Germanica* (*Almaenaidd*) - 48 CC hyd 70 OC Iŵl Cesar
* Legio I *Adiutrix* (*Cynorthwyol*) - 68 OC hyd (o leiaf) 444 OC Nero
* Legio I *Italica* (*Eidalaidd*) - 22 Medi 66 hyd (o leiaf) 5g, Nero
* Legio I *Macriana liberatrix* (*Rhyddhawyr Macer*) - 68 hyd 69 OC Lucius Clodius Macer, rhaglaw Affrica
* Legio I *Minervia* (dan amddiffyniad y dduwies *Minerva*) - 82 OC hyd (o leiaf) 4g, Domitian
* Legio I *Parthica* (*Parthaidd*) - 197 hyd dechrau'r 6g, Septimius Severus

Legio II
* Legio II *Adiutrix Pia Fidelis* (*cynorthwydd ffyddlon a theyrngar*) - 70 OC hyd (o leiaf) 3g, Vespasian
* Legio II *Augusta* (*codwyd gan Augustus*) – cyn 9 OC hyd o leiaf 3g
** Legio II *Gallica* (*o Gallia*) – efallai enw arall ar y Legio II *Augusta*
* Legio II *Italica* (*Eidalaidd*) - 165 hyd ddechrau'r 5g, Marcus Aurelius
* Legio II *Parthica* (*Parthaidd*) – 197 OC hyd ganol y 4g, Septimius Severus
* Legio II *Traiana Fortis* (*Lleng gref Trajan*) - 105 OC hyd (o leiaf) 5g, Trajan
* Legio II *Germanica* (*Almaenaidd*) – o'r 3g, Caracalla

Legio III
* Legio III *Augusta* (*codwyd gan Augustus*) – 43 CC hyd (o leiaf) diwedd y 4g, Augustus
* Legio III *Cyrenaica* (*Cyrenaidd*) – tua 36 CC hyd (o leiaf) 5g, Marcus Antonius
* Legio III *Gallica* (*Galaidd*) – tua 49 CC hyd o leiaf ddechrau'r 4g, Iŵl Cesar
* Legio III *Italica* (*Eidalaidd*) - 165 OC Hyd o leiaf ddechrau'r 4g, Marcus Aurelius
* Legio III *Parthica* (*Parthaidd*) - tua 197 OC hyd o leiaf ddechrau'r 5g, Lucius Septimius Severus

Legio IV
* Legio IV *Macedonica* (*Macedoniaidd*) - 48 CC hyd 70 OC (chwalwyd gan Vespasian), Iwl Cesar
** ail-grewyd dan yr enw Legio IV *Flavia Felix* (*Fflafiaid ffodus*) - tua 70 OC hyd cyn 400 OC, Vespasian
* Legio IV *Scythica* (*Sgythaidd*) - tua 42 CC hyd o leiaf ddechrau'r 5g, Marcus Antonius

Legio V
* Legio V *Alaudae* (*Yr Ehedyddion*) - 52 CC hyd 70 OC, Iwl Cesar
* Legio V *Macedonica* (*Macedoniaidd*) - 43 CC hyd ar ôl 400 OC, y conswl Gaius Vibius Pansa Caetronianus ac Augustus
** Legio V *Urbana*, efallai'n enw cynnar ar Legio V *Macedonica*
** Legio V *Gallica*, efallai'n enw cynnar ar Legio V *Macedonica*

Legio VI
* Legio VI *Ferrata* (*Haearnaidd*) - 52 CC hyd ar ôl 250 OC, Iwl Cesar
* Legio VI *Victrix* (*Buddugol*) - 41 CC hyd diwedd y 4g, Augustus
** Legio VI *Hispaniensis* (*Sbaenaidd*), enw arall ar Legio VI *Victrix*

Legio VII
* Legio VII *Claudia Pia Fidelis* (*lleng ffyddlon a theyrngar y Clawdiaid*) - 58 CC hyd ddiwedd y 4g OC, Iŵl Cesar
** Legio VII *Paterna* (*Tadol*), enw Legio VII *Claudia Pia Fidelis* hyd 42 OC
* Legio VII *Gemina* (*Yr Efaill*) - Hydref 68 OC hyd diwedd y 4g OC, Galba

Legio VIII
* Legio VIII *Augusta* (*ffurfiwyd gan Augustus*), 59 CC hyd ar ôl 371 OC - Augustus
** Legio VIII *Gallica* (*Galaidd*), enw blaenorol y VIII *Augusta*
** Legio VIII *Mutinensis* (*Mutinaidd*), enw blaenorol y VIII *Augusta*

Legio IX
* Legio IX *Hispana* (*Sbaenaidd*) - cyn 41 CC hyd cyn 160 OC, Augustus

Legio X
* Legio X *Fretensis* (''O'r culfor*) - 41 / 40 CC hyd o leiaf 260 OC, Augustus
* Legio X *Gemina* (*Yr Efaill'') - 44 CC hyd ddechrau'r 5g, Lepidus

Legio XI
* Legio XI *Claudia Pia Fidelis* (*lleng y Claudiaid, ffyddlon a theyrngar*) - 42 CC hyd ddechrau'r 5g, Augustus

Legio XII
* Legio XII *Fulminata* (*Y Daran*) - 43 CC hyd (o leiaf) 5g, Lepidus

Legio XIII
* Legio XIII *Gemina* (*Yr Efaill*) - 41 CC hyd (o leiaf) 5g, Augustus

Legio XIV
* Legio XIV *Gemina Martia Victrix* (*Efaill* a *buddugol yn filwrol*) - Augustus

Legio XV
* Legio XV *Apollinaris* (yn perthyn i'r duw Apollo) - 41 / 40 CC hyd 5g - Augustus
* Legio XV *Primigenia* (yn perthyn i'r dduwies *Fortuna*) - 39 OC hyd 70 OC, Caligula

Legio XVI
* Legio XVI *Gallica* (*Galaidd*) - 41 / 40 CC hyd 70 OC - Augustus
** ail-ffurfiwyd fel Legio XVI *Flavia Firma* (*lleng Fflafiaidd gadarn*) - 70 OC hyd 4g - Vespasian

Legio XVII
* Legio XVII - 41 CC hyd 9 OC, Augustus
** (Dinistriwyd y lleng yma a'r ddwy sy'n dilyn, y XVIII a'r XIX, gan yr Almaenwyr ym Mrwydr Fforest Teutoburg yn y flwyddyn 9 OC Ni chawsant eu hail-ffurfio)

Legio XVIII
* Legio XVIII - 41 CC hyd 9 OC, Augustus

Legio XIX
* Legio XIX - 41 CC hyd 9 OC, Augustus

Legio XX
* Legio XX *Valeria Victrix* (*Dewr a Buddugoliaethus*) - wedi 31 CC hyd ddiwedd y 3g, Augustus

Legio XXI
* Legio XXI *Rapax* (*Rheibiol*) - 31 CC hyd 92 OC, Augustus

Legio XXII
* Legio XXII *Deiotariana* (ffurfiwyd gan Deiotarus) - 48 CC hyd tua 132-136 OC Deiotarus
* Legio XXII *Primigenia* (yn perthyn i'r dduwies *Fortuna*) - 39 hyd 3g, Caligula

Legio XXX
* Legio XXX *Ulpia Victrix* (*Lleng Ulpiaidd fuddugol*) - 105 OC hyd ddechrau'r 5g, Trajan

## Y llengoedd Rhufeinig tua 80 OC 
Delwedd:Roman Legions camps - AD 80.png
Lleoliad gwersyllfeydd y llengoedd Rhufeinig yn y flwyddyn 80.

Mae'r rhifau yn cyfeirio at:
# Legio IX Hispana: Eburacum (Caer Efrog)
# Legio XX Valeria Victrix a Legio II Adiutrix: Deva (Caer)
# Legio II Augusta: Isca Silurum (Caerllion ar Wysg)
# Legio XXII Primigenia a Legio X Gemina: Noviomagus (Nijmegen)
# Legio VI Victrix: Novaesium (Neuss)
# Legio XXI Rapax: Bonna (Bonn)
# Legio XIV Gemina: Moguntiacum (Mainz)
# Legio I Adiutrix: Brigetio (Szöny)
# Legio VIII Augusta: Argentoratum (Strasbourg)
# Legio XI Claudia: Vindonissa (Windisch)
# Legio XV Apollinaris: Carnuntum (Parc Archaeolegol Carnuntum)
# Legio XIII Gemina: Poetovio (Ptuj)
# Legio VII Claudia: Viminacium (Kostolac)
# Legio V Macedonica: Oescus (Gigen)
# Legio I Italica: Novae (Svishtov)
# Legio V Alaudae:Oescus (Gigen? ansicr!)
# Legio IV Flavia Felix: Burnum (Kistanje)
# Legio XIV Flavia Firma: Satala (Sadagh)
# Legio XII Fulminata: Malatya (Melitene)
# Legio VI Ferrata: Samosata (Samsat)
# Legio IV Scythica: Zeugma (Belkis)
# Legio III Gallica: Raphanaea
# Legio X: Aelia Capitolina (Jerusalem)
# Legio XXII Deiotariana: Nicopolis (Yr Aifft)
# Legio III Cyrenaica: Coptos (Qift)
# Legio III Augusta: Lambaesis (Tazoult-Lambese)
# Legio VII Gemina: Legio (Léon) (Léon)


Llengoedd Rhufeinig, Rhestr
Llengoedd Rhufeinig
Llengoedd Rhufeinig