We Didn't Start the Fire

Cân gan y cerddor Americanaidd Billy Joel yw '''''We Didn't Start the Fire'''*. Rhyddhawyd fel sengl ar 27 Medi 1989, ac ymddangosodd ar yr albwm *Storm Front'' yn yr un flwyddyn. Mae'r geiriau yn cynnwys rhestr o gyfeiriadau byr, cyflym at fwy na 100 o ddigwyddiadau enwog a ddigwyddodd rhwng 1949, y flwyddyn cafodd Joel ei eni, a 1989, pan ryddhawyd y gân. Cafodd y gân ei enwebu ar gyfer Gwobr Grammy Record y Flwyddyn,  a roedd y gân yn lwyddiant mawr, yn cyrraedd rhif 1 yn yr Unol Daleithiau ar ddiwedd 1989. 

## Hanes 
Cafodd Joel y syniad am y gân pan wrth iddo droi’n 40 oed. Roedd e mewn stiwdio recordio a chyfarfododd i Sean Lennon a oedd yn 21 blwydd oed, a ddywedodd "Mae'n amser ofnadwy i fod yn 21!" Atebodd Joel wrtho, "Ie, dwi'n cofio pan o'n i'n 21 oed - roeddwn i'n meddwl ei fod yn amser ofnadwy ac fe gawson ni Fietnam, a problemau cyffuriau, a phroblemau hawliau sifil ac roedd popeth i'w weld yn ofnadwy." Atebodd y ffrind, "Ie, ie, ie, ond mae'n wahanol i chi. Roeddech chi'n blentyn yn y pumdegau ac mae pawb yn gwybod na ddigwyddodd dim yn y pumdegau". Ail-adroddodd Joel, "Arhoswch funud, oni chlywsoch chi am Ryfel Corea nac Argyfwng Suez?" Dywedodd Joel taw'r penawdau hyn oedd y fframwaith sylfaenol ar gyfer y gân. Mae Joel hefyd wedi beirniadu'r gân ar seiliau cerddorol. Yn 1993, wrth ei drafod gyda'r gwneuthurwr ffilmiau dogfen David Horn, siaradodd Joel yn anffafriol am y gân: "Cymerwch gân fel 'We Didn't Start the Fire.' Mewn gwirionedd nid yw'n llawer o gân... Os byddwch yn cymryd yr alaw ar ei phen ei hun, ofnadwy. Fel dril deintydd." 

Pan ofynnwyd iddo a oedd yn fwriadol yn bwriadu croniclo'r Rhyfel Oer gyda'i gân, ymatebodd, "Roeddwn yn lwcus bod yr Undeb Sofietaidd wedi penderfynu cau'r siop [yn fuan ar ôl rhyddhau'r gân]", a bod gan hwn "cymesuredd, roedd wedi bod 40 mlynedd" ac roedd e wedi'i fyw drwyddo. Pan ofynnwyd iddo a fyddai'n gwneud cân diluynnol ynglŷn â'r flwynyddoedd ar ôl y digwyddiadau yn y gân wreiddiol, dywedodd Joel "Na, ysgrifennais un gân yn barod ac nid wyf yn credu ei bod mor dda â hynny i ddechrau gyda, yn felodaidd." 

## Fideo cerddoriaeth 
Cafodd y fideo cerddoriaeth ar gyfer y sengl ei gyfarwyddo gan Chris Blum. Mae'r fideo yn dechrau gyda chwpl briod newydd yn mynd i mewn i'w cegin steil 1940au. Mae'n dangos digwyddiadau yn eu bywyd domestig dros y pedwar degawd nesaf, gan gynnwys cael plant, eu twf, eu wyrion, ac yn y pen draw marwolaeth tad y teulu. Dangosir treigl amser trwy ailaddurno ac uwchraddio'r gegin o bryd i'w gilydd, tra bod Billy Joel yn edrych ymlaen yn y cefndir yn ddinewid. 

## Digwyddiadau hanesyddol y cyfeirir atynt yn y gân 
Mae geiriau'r gân yn gyflym, a soniwyd am nifer o bobl a ddigwyddiadau mewn un gair yn unig. Ysgrifennodd Steven Ettinger: "Gwnaeth Billy Joel tynnu sylw at delweddau, digwyddiadau, a phersonoliaethau mawr iawn y hanner-ganrif hon mewn cân tri-munud o hyd... Roedd yn gorlwyth gwybodaeth pur, cân a tybiodd ein bod ni'n gwybod yn union beth yr oedd yn canu amdanynt... Yr hyn oedd wir yn brawychus oedd sylweddoli bod ni, y grandawyr, yn deall rhan fwyaf o'r cyfeiriadau." 

Isod rhestrir y digwyddiadau yn y trefn maent yn ymddangos yn y gân (gyda geiriau Joel ar gyfer pob un yn ymddangos mewn **print trwm**), sydd bron yn gyfan gwbl gronolegol. Mae'r rhestr ganlynol yn cynnwys enwau wedi ehangu, cyfieithiadau, a enwau mwy disgrifiadol er eglurder. Mae digwyddiadau o amrywiaeth o gyd-destunau - fel adloniant poblogaidd, materion tramor, a chwaraeon - yn gymysg, gan roi argraff o ddiwylliant yr amser yn ei gyfanrwydd. Mae 119 o eitemau wedi'u rhestru yn y gân. 

### 1940au 
#### 1949 
* Daeth **Harry Truman** yn arlywydd yr Unol Daleithiau ar ôl cael ei ethol ym 1948 i'w ail dymor a'r un olaf; cyn hyn daeth yn arlywydd yn dilyn marwolaeth Franklin D. Roosevelt. Caniataodd ddefnyddio bomiau atomig ar Hiroshima a Nagasaki yn Japan yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ar 6 Awst 1945 a'r 6 Awst 1945, yn y drefn honno. 
* Mae **Doris Day** yn serennu yn y ffilmiau *My Dream Is Yours* ac ''It's a Great Feeling'' . Roedd ei ffilm gyntaf Romance on the High Seas yn 1948 yn cynnwys y gân boblogaidd "It's Magic". 
* **Red China**: Mae Plaid Gomiwnyddol Tsieina yn ennill Rhyfel Cartref Tsieina, yn sefydlu Gweriniaeth Pobl Tsieina. 
* Mae **Johnnie Ray** yn arwyddo ei gontract recordio cyntaf gydag Okeh Records, er na fyddai’n dod yn boblogaidd am ddwy flynedd arall. 
* Mae ***South Pacific***, y sioe gerdd poblogaidd, yn agor ar Broadway ar 7 Ebrill 1949. 
* Newyddiadurwr radio a phapur newydd oedd **Walter Winchell** a ddyfeisiwyd y golofn clecs. 
* Mae **Joe DiMaggio** a’r New York Yankees yn cyrraedd pum Cyfres y Byd yn y 1940au, gan ennill pedwar ohonynt. 

### 1950au 
#### 1950 
* Mae **Joe McCarthy**, Seneddwr yr Unol Daleithiau, yn da sylw cenedlaethol ac yn cychwyn ei groesgad gwrth-Gomiwnyddiaeth gyda'i araith ar Lincoln Day. 
* Etholir **Richard Nixon** i Senedd yr Unol Daleithiau. 
* Mae **Studebaker**, cwmni ceir poblogaidd, yn dechrau ei gwymp ariannol. 
* Mae **teledu** yn dod yn gyffredin ledled Ewrop a Gogledd America. 
* Mae **Gogledd Corea** a **De Korea** yn dechrau rhyfela ôl i luoedd y Gogledd symud i'r de ar 25 Fehefin 1950. 
* Mae **Marilyn Monroe** yn ymddangos mewn pum ffilm, gan gynnwys *The Asphalt Jungle* ac *All About Eve.* 

#### 1951 
* Barnwyd y **Rosenbergs**, cwpl priod Ethel a Julius, yn euog ar o ysbïo ar 19 Fehefin 1950. 
* **H-Bom**: Mae'r Unol Daleithiau ar ganol datblygu'r bom hydrogen yn arf niwclear; byddai'n cael ei brofi ar ddiwedd 1952.
* Mae **Sugar Ray** Robinson, pencampwr paffio, yn drechu Jake LaMotta.
* **Panmunjom**, pentref ar ffinau Corea, yw lleoliad trafodaethau cadoediad rhwng partïon Rhyfel Corea. 
* Enwebwyd Marlon **Brando** ar gyfer Gwobr yr Academi am yr Actor Gorau am ei rôl yn y ffilm *A Streetcar Named Desire*. 
* Mae ***The King and I***, sioe gerdd gan Rodgers a Hammerstein, yn agor ar Broadway ar 29 Fawrth 1951. 
* Cyhoeddwyd ***The Catcher in the Rye***, nofel gan JD Salinger. 

#### 1952 
* Mae Dwight D. **Eisenhower** yn cael ei ethol gyntaf yn Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn ennill yn ysgubol gan 442 i 89 o bleidleisiau etholiadol. 
* Mae **brechlyn** ar gyfer polio yn cael ei arbrofi'n breifat gan Jonas Salk. 
* **Mae gan Loegr frenhines newydd**: mae Elizabeth II yn esgyn i'r orsedd ar ôl marwolaeth ei thad, Siôr VI. Byddai'n cael ei choroni y flwyddyn nesaf. 
* Mae Rocky **Marciano** yn trechu Jersey Joe Walcott, gan ddod yn bencampwr paffio pwysau trwm y byd.
* Mae gan **Liberace** sioe deledu adloniant cerddorol boblogaidd yn y 1950au. 
* **Hwyl fawr Santayana**: Bu farw George Santayana, athronydd, ysgrifydd, bardd, a nofelydd, ar 26 Fedi 1952. 

#### 1953 
* Bu farw **Joseph Stalin**, arweinydd yr Undeb Sofietaidd, ar 5 Fawrth 1953. 
* Mae Georgy Maksimilianovich **Malenkov** cymryd dros Stalin am chwe mis yn dilyn ei farwolaeth.
* Gamal Abdel **Nasser** yw gwir bŵer y tu ôl i'r Aifft, yn gweithio fel gweinidog i Muhammad Naguib. 
* Bu farw Sergei **Prokofiev**, y cyfansoddwr, ar 5 Fawrth 1953, yr un diwrnod â Stalin. 
* Mae Winthrop **Rockefeller** a'i wraig Barbara yn dechrau ysgaru'n gyhoeddus, gan ddod i ben ym 1954, yn torri record gyda setliad $5.5 miliwn.
* Mae Roy **Campanella**, chwaraewr pêl fas Eidalaidd-Americanaidd / Affricanaidd-Americanaidd ar gyfer y Brooklyn Dodgers, yn derbyn gwobr Chwaraewr Mwyaf Gwerthfawr y Gynghrair Genedlaethol am yr eildro.
* **Bloc comiwnyddol**: Mae gwrthryfel 1953 yn Nwyrain yr Almaen yn cael ei falu gan y Volkspolizei a'r Grŵp o Lluoedd Sofietaidd yn yr Almaen. 

#### 1954 
* Mae **Roy Cohn** yn ymddiswyddo fel prif gwnsler Joseph McCarthy. 
* Mae **Juan Perón** yn treulio'i flwyddyn lawn olaf fel Arlywydd yr Ariannin cyn chwildro ym mis Medi 1955. 
* Mae Arturo **Toscanini** ar ei pwynt mwyaf enwog fel arweinydd cerddorfa, gan berfformio'n rheolaidd gyda Cherddorfa Symffoni NBC ar radio cenedlaethol yr UD. 
* **Dacron** yw ffibr artiffisial cynnar wedi'i wneud o'r un plastig â polyester. 
* **Mae Dien Bien Phu yn cwympo**. Mae gwersyll Ffrengig / Fietnam yn disgyn i luoedd Việt Minh o dan arweiniad Võ Nguyên Giáp, yn nodi diwedd Indochina Ffrengig ac yn arwain at Gogledd Fietnam a De Fietnam yn dod yn wledydd ar wahân. 
* Mae **"Rock Around the Clock"** yn sengl boblogaidd a ryddhawyd gan Bill Haley & His Comets ym mis Mai, yn sbarduno diddordeb ledled y byd mewn cerddoriaeth roc a rôl.

#### 1955 
* Bu farw Albert **Einstein** ar 18 Ebrill 1955 yn 76 oed. 
* Mae **James Dean yn** yn serennu yn *East of Eden* a *Rebel Without a Cause*, yn cael ei enwebu am Wobr Academi am yr Actor Gorau, a bu farw mewn damwain car ar 30 Fedi 1955 yn 24 oed. 
* '''Mae gan Brooklyn's dîm buddugol''': Mae'r Brooklyn Dodgers yn ennill eu Cyfres Byd gyntaf a'r unig Gyfres cyn iddynt symud i Los Angeles. 
* Cyfres deledu byr Disney yw ***Davy Crockett*** am y ffinwr chwedlonol o'r un enw. Roedd y sioe yn boblogaidd iawn gyda bechgyn ifanc ac fe ysbrydolodd y ffasiwn byr "cap coonskin". 
* **Peter Pan**: Flwyddyn ar ôl i Walt Disney Animation Studios ryddhau addasiad animeiddiedig o’r ddrama gan JM Barrie, darlledwyd sioe gerdd lwyfan 1954 o’r un enw ar NBC yn fyw ac mewn lliw.
* Mae **Elvis Presley** yn arwyddo gyda RCA Records ar 21 Dachwedd 1955, yn ddechrau ei yrfa bop, ac yn mynd ymlaen i lwyddiant mawr fel y "Brenin Roc a Rôl". 
* Mae **Disneyland yn** agor ar 17 Orffennaf 1955, parc thema cyntaf Walt Disney. 

#### 1956 
* Mae Brigitte **Bardot** yn ymddangos yn ei ffilm gyntaf o'r brif ffrwd *And God Created Woman*, yn ei sefydlu yn rhyngwladol fel "sex kitten" Ffrengig. 
* **Budapest** yw prif ddinas Hwngari a safle Chwyldro Hwngari. 
* **Alabama** yw safle Boicot Bws Montgomery, a arweiniodd yn y pen draw at gael gwared ar y deddfau hil olaf yn yr Unol Daleithiau. Mae Rosa Parks a Martin Luther King Jr yn rhan mawr o hwn.
* Mae Nikita **Khrushchev** yn gwneud ei Araith Ddirgel enwog yn gwadu "Cwlt personoliaeth" Stalin ar 25 Chwefror 1956. 
* Mae'r **Dywysoges Grace** Kelly yn ymddangos yn ei ffilm olaf, *High Society*, ac yn priodi'r Tywysog Rainier III o Monaco. 
* Cyhoeddwyd y nofel llwyddiannus ***Peyton Place*** gan Grace Metalious. Er ei fod yn ysgafn o'i gymharu â safonau heddiw, fe syfrdanodd yn y 1950au. 
* **Trafferth yn y Suez**: Mae Argyfwng Suez yn berwi wrth i'r Aifft wladoli y Camlas Suez ar 29 Hydref. 

#### 1957 
* Mae gwrthdaro yn **Little Rock**, Arkansas wrth i'r Llywodraethwr Orval Faubus atal y *Little Rock Nine* rhag mynychu Ysgol Uwchradd Little Rock Central, ac mae'r Arlywydd Eisenhower yn defnyddio'r byddin i'w wrthweithio.
* Mae Boris **Pasternak**, yr awdur o Rwsia, yn ysgrifennu'r nofel *Doctor Zhivago*. 
* Mae **Mickey Mantle** yng nghanol ei yrfa llwyddiannus fel chwaraewr allanol ar gyfer y New York Yankees. 
* Mae Jack **Kerouac** yn ysgrifennu'r nofel *On the Road*, gwaith diffiniol Cenhedlaeth y Bitniciaid. 
* **Sputnik** yw'r lloeren artiffisial gyntaf, a lansiwyd gan yr Undeb Sofietaidd ar 4 Hydref 1957, yn dechrau'r ras ofod.
* Mae **Zhou Enlai**, Premier Gweriniaeth Pobl Tsieina, yn goroesi ymgais i'w lofruddio ar yr awyren *Kashmir Princess*. 
* Mae'r ffilm ***The Bridge on the River Kwai***, addasiad o nofel 1954 o'r un enw, yn cael ei ryddhau ac yn derbyn saith Gwobr Academi, gan gynnwys y Llun Gorau.

#### 1958 
* Mae **Libanus** mewn argyfwng gwleidyddol a chrefyddol sydd yn y pen draw yn achosi ymyrraeth gan yr Unol Daleithiau. 
* Etholir **Charles de Gaulle** fel arlywydd cyntaf Pumed Weriniaeth Ffrainc yn dilyn Argyfwng Algeria. 
* Mae **pêl fas yn Califfornia** yn cychwyn wrth i'r Brooklyn Dodgers a New York Giants symud i Califfornia yn dod yn y Los Angeles Dodgers a San Francisco Giants. Nhw yw'r timau cyntaf ynm *Major League Baseball* i orllewin Kansas City.
* **Lladdiad Starkweather**: Mae sbri llofruddiaeth Charles Starkweather yn dal sylw America. Mae'n lladd un ar ddeg o bobl yn bennaf yn Lincoln, Nebraska, rhwng 25 - 29 Ionawr, cyn cael ei ddal yn Douglas, Wyoming.
* **Plant Thalidomide**: Roedd gan lawer o ferched beichiog sy'n cymryd y cyffur Thalidomide blant â namau geni. 

#### 1959 
* Bu farw **Buddy Holly** mewn damwain awyren ar 3 Chwefror 1959 ynghyd â Ritchie Valens a The Big Bopper, mewn diwrnod a gafodd effaith mawr ar roc a rôl a diwylliant ieuenctid. 
* Mae ***Ben-Hur***, ffilm a addaswyd o nofel 1880 Lew Wallace, *Ben-Hur: A Tale of the Christ* ac sy'n serennu Charlton Heston, yn ennill un ar ddeg Wobr yr Academi, gan gynnwys y Llun Gorau.
* **Space Monkey**: Ar y Jupiter AM-18, Able a Miss Baker yw'r ddau anifail cyntaf i'w gael eu lansio gan NASA i'r gofod a ddychwelyd i'r Ddaear yn fyw.
* Mae sefydliadau'r **Mafia** o dan sylw'r FBI. 
* Mae **cylchoedd Hula** yn gwerthu dros 100 miliwn. 
* Daw Fidel **Castro** i rym ar ôl chwyldro yng Nghiwba, ac mae'n ymweld â'r Unol Daleithiau y flwyddyn honno ar daith answyddogol deuddeg diwrnod. 
* '''Mae Edsel yn 'no-go'**: Mae cynhyrchiad y car hwn yn dod i ben ar ôl tair blynedd oherwydd gwerthwyd yn wael. 

### 1960au 
#### 1960 
* **U-2''': Saethwyd i lawr awyren ysbïo Americanaidd U-2, a beilotwyd gan Francis Gary Powers, dros yr Undeb Sofietaidd, gan achosi Argyfwng U-2 1960. 
* Mae'r CIA yn achub **Syngman Rhee** ar ôl iddo cael ei orfodi i ymddiswyddo fel arweinydd De Korea, gan ei fod wedi twyllo etholiad ac ysbeilio mwy nag $20 miliwn. 
* Datgelwyd **Payola**, taliadau anghyfreithlon am ddarlledu caneuon ar y radio, i'r cyhoedd, diolch i dystiolaeth Dick Clark o flaen y Gyngres. 
* Mae John F. **Kennedy**, seneddwr o Massachusetts, yn curo'r Is-lywydd Richard Nixon yn etholiad cyffredinol ar 8 Tachwedd 1960.
* Mae'r dawns The Twist yn dod yn poblogaidd diolch i cân **Chubby Checker** o'r un enw. 
* ***Psycho***: Ffilm gyffro Alfred Hitchcock, wedi'i seilio ar nofel gan Robert Bloch ac wedi'i haddasu gan Joseph Stefano. Mae'n garreg filltir mewn sinema trais graffig.
* **Belgaid yn y Congo**: Datganwyd Gweriniaeth y Congo (Leopoldville) annibynniaeth o Wlad Belg ar 30 Fehefin, gyda Joseph Kasavubu yn Arlywydd a Patrice Lumumba yn Brif Weinidog. 

#### 1961 
* Bu farw Ernest **Hemingway** o hunanladdiad ar 2 Orffennaf ar ôl brwydr hir gydag iselder. 
* Canfuwyd Adolf **Eichmann**, troseddwr rhyfel Natsïaidd "mwyaf ei eisiau", yn yr Ariannin, a cafodd ei ddal gan asiantau Mossad. Mae'n cael ei cymryd i Israel lle caiff treial am droseddau yn erbyn dynoliaeth yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cafwyd yn euog ym 1961, a'i grogi y flwyddyn ganlynol, 1962.
* Cafodd ***Stranger in a Strange Land*** ei ysgrifennu gan Robert A. Heinlein, a caiff lwyddiant gyda'i themâu o rhyddid rhywiol a rhyddhad. 
* Mae Bob **Dylan** yn arwyddo i Columbia Records. 
* Gwahanwyd **Berlin** i mewn i Gorllewin Berlin a Dwyrain Berlin pan adeiladwyd Mur Berlin ar 13 Awst er mwyn atal pobl Dwyrain yr Almaen dianc i'r Gorllewin. 
* Methodd **Goresgyniad Bay of Pigs**, ymgais gan alltudion Ciwba i oresgyn Cuba a dymchwel Fidel Castro. 

#### 1962 
* ***Lawrence of Arabia***: Rhyddhawyd y ffilm fywgraffiadol am T. E. Lawrence, yn serennu Peter O'Toole, yn yr Unol Daleithiau ar 16 Ragfyr. Aeth ymlaen i ennill Wobrau'r Academi. 
* **Beatlemania** **Prydeinig**: Mae Ringo Starr yn ymuno'r Beatles, grŵp roc o Prydain, fel drymiwr, ynghyd â Brian Epstein fel rheolwr. Yn fuan iawn nhw yw band roc enwocaf y byd, a defnyddir y gair "Beatlemania" gan y wasg am frwdfrydedd eu cefnogwyr. Ym 1964, byddai eu taith o amgylch yr Unol Daleithiau yn nodi dechrau'r "Goresgyniad Prydeinig". 
* **Ole Miss**: Roedd reiat rhwng pobl y De a oedd yn cefnogi arwahaniad, a lluoedd ffederal a gwladwriaethol, o ganlyniad i gorfodol Mhrifysgol Mississippi i ymrestru'r myfyriwr du James Meredith. 
* Hedfanodd **John Glenn** yr orchwil orbitol Americanaidd gyntaf gyda pobl, o'r enw "Friendship 7", ar 20 Chwefror. 
* **Liston yn curo Patterson**: Paffiodd Sonny Liston a Floyd Patterson ar gyfer pencampwriaeth pwysau trwm y byd ar 25 Fedi. Dyma oedd y tro cyntaf erioed i Patterson gael ei llorio, ac ond un o wyth colled yn ei yrfa broffesiynol 20 mlynedd. 

#### 1963 
* **Pab Pawl:** Etholwyd Cardinal Giovanni Montini i fod yn pab ac yn cymryd yr enw Pawl VI. 
* Mae **Malcolm X** yn gwneud ei ddatganiad drwgenwog "Mae'r ieir wedi dod adref i glwydo" yn sôn am lofruddiaeth Kennedy, gan beri i Genedl Islam ei wahardd; tua phymtheng mis yn ddiweddarach, mae ef ei hun yn cael ei lofruddio wrth baratoi i wneud araith. 
* **Rhyw gwleidydd Prydeinig**: Mae'r Ysgrifennydd Gwladol dros Rhyfel Prydeinig, John Profumo, yn cael perthynas â Christine Keeler, dawnswraig, ac yna mae'n dweud celwydd wrth gael ei holi amdano o flaen Tŷ'r Cyffredin. Pan ddaeth y gwir i'r golwg, achosodd ei ymddiswyddiad ei hun tra'n tanseilio hygrededd y Prif Weinidog Harold Macmillan.
* **Chwythwyd JFK i ffwrdd**: Mae'r Arlywydd John F. Kennedy yn cael ei lofruddio ar 22 Dachwedd wrth reidio mewn car agored trwy Dallas. 

#### 1965 
* **Rheoli genedigaeth**: Yn gynnar yn y 1960au, mae dulliau atal cenhedlu, a elwir yn boblogaidd fel "y bilsen", ar gael ar y farchnad am y tro gyntaf, ac maent yn hynod boblogaidd. Yn nhreial *Griswold v. Connecticut* ym 1965 ceisiodd gyfraith Connecticut gwahardd dulliau atal cenhedlu. Ym 1968, rhyddhaodd y Pab Paul VI llythyr Pabaidd o’r enw *Humanae vitae* a ailddatganodd bod dysgu Catholigaidd yn gweld dulliau atal cenhedlu artiffisial yn bechod.
* **Ho Chi Minh**: Comiwnydd o Fietnam, a oedd yn Arlywydd Fietnam rhwng 1954–1969. Ar 2 Fawrth, mae *Operation Rolling Thunder* yn gychwyn trwy fomio llinell gyflenwi Llwybr Ho Chi Minh o Ogledd Fietnam i wrthryfelwyr y Viet Cong yn y de. Ar 8 Fawrth, glaniodd milwyr cyntaf yr Unol Daleithiau, 3,500 o forluoedd, yn Ne Fietnam. 

#### 1968 
***Mae Richard Nixon yn ôl eto**: Etholwyd y cyn Is-lywydd Nixon yn Arlywydd ym 1968.

#### 1969 
* **Moonshot**: Mae Apollo 11, yn glanio ar y lleuad yn llwyddiannus. 
* **Woodstock**: Gŵyl roc a rôl enwog yn 1969 a ddaeth i fod yn uchafbwynt y mudiad gwrthddiwylliant. 

### 1970au 
#### 1972–1975 
* **Watergate**: Sgandal wleidyddol a ddechreuodd pan dorwyd i mewn i bencadlys y Pwyllgor Cenedlaethol Democrataidd yng nghanolfan swyddfa Watergate yn Washington, DC yn ystod 1972. Ar ôl hyn dechreuodd y sibrydion y gallai'r Arlywydd Richard Nixon fod wedi'i wybod am y ddigwyddio a cheisio ei guddio. Byddai'r sgandal yn arwain at ymddiswyddiad yr Arlywydd Nixon ar 9 Awst 1974; hwn yw'r unig amser hyd yma i unrhyw arlywydd ymddiswyddo. 
* **Roc pync**: Mae adlach yn erbyn roc cynyddol y 1970au cynnar yn arwain at ymddangosiad bandiau newydd fel The Ramones (a sefydlwyd ym 1974) a'r Sex Pistols (a sefydlwyd flwyddyn yn ddiweddarach). 

#### 1976–1977 
(*Sylwch*: soniwyd am ddigwyddiad o 1976 rhwng ddigwyddiadau 1977 i wneud i'r gân swnio'n yn well.) 

* Daeth Menachem **Begin** yn Brif Weinidog Israel ym 1977 ac mae'n negodi'r Cytundeb Camp David gydag arlywydd yr Aifft ym 1978.
* Mae Ronald **Reagan**, cyn-lywodraethwr Califfornia, yn cychwyn ei ail ymgyrch Arlywyddol ym 1976. O'r diwedd mae'n ennill yn yr etholiad nesaf ym 1980.
* **Palestina**: Mae'r gwrthdaro parhaus rhwng Israel a Phalestina yn gwaethygu wrth i Israeliaid sefydlu aneddiadau yn y Lan Orllewinol, a gynhaliwyd yn flaenorol gan yr Iorddonen ar gyfer Palestiniaid nad oeddent yn Iddewon ar ôl rhyfel 1948. 
* **Terfysgaeth ar y awyren**: Mae llawer o herwgipio awyrennau yn digwydd, yn benodol, herwgipiad Palestinaidd o Air France Flight 139, ac Operation Entebbe yn Wganda. 

#### 1979 
* **Ayatollahs yn Iran**: Yn ystod Chwyldro Iran yn 1979, dymchwelir y Shah seciwlar gyda chefnogaeth yr Orllewin wrth i'r Ayatollah Ruhollah Khomeini ennill pŵer a yn creu cymdeithas Islamaidd. 
* **Rwsiaid yn Afghanistan**: Ar ôl iddynt symud i mewn i Afghanistan ar 24 Ragfyr, mae lluoedd Sofietaidd yn ymladd rhyfel deng mlynedd hyd at 1989. 

### 1980au 
#### 1981 
* ***Wheel of Fortune***: Cafodd y sioe gemau teledu boblogaidd hyn, a oedd yn darlledu ers 1975, sawl newid yn gynnar yn yr 1980au. Roedd rhain yn cynnwys cyflogi Pat Sajak yn gyflwynydd ym 1981, Vanna White yn gyflwynwraig ym 1982, a syndiceiddio ym 1983. Mae'r tri newid hyn i gyd yn parhau i fod yn weithredol trwy 2019. 

#### 1983 
* **Sally Ride**: Ar 18 Fehefin daeth yn fenyw Americanaidd gyntaf yn y gofod trwy hedfan yn *Challenger* ar y genhadaeth STS-7.
* **Hunanladdiad metel trwm**: Yn y 1970au a'r 1980au, daeth bandiau metel trwm yn boblogaidd. Cafodd Ozzy Osbourne a Judas Priest eu siwio am hunanladdiadau ei ffans ar ôl gwrando ar eu caneuon "Suicide Solution" a "Better By You, Better Than Me". 
* **Dyledion tramor**: Roedd diffygion masnach a chyllideb yn gyffredin yr UD 
* **Cyn-filwyr digartref**: Adroddir bod cyn-filwyr Rhyfel Fietnam, gan gynnwys nifer anabl, yn ddigartref ac yn dlawd. 
* **AIDS**: Casgliad o symptomau a heintiau mewn pobl sy'n deillio o'r difrod penodol i'r system imiwnedd a achosir gan haint gyda HIV. Fe'i canfyddir a'i gydnabod yn gyntaf yn yr 1980au, ac roedd yn ddod yn bandemig. 
* Cynyddodd y defnydd o gocên **crac** yn yr 1980au.

#### 1984 
* **Bernie Goetz**: Ar 22 Rhagfyr saethodd Goetz bedwar dyn ifanc, yn dweud eu bodyn ceisio ei fygio ar isffordd Efrog Newydd. Cafodd Goetz ei gyhuddo o geisio llofruddio ond fe’i cafwyd yn ddieuog o’r cyhuddiadau, er ei fod yn euog o gario gwn didrwydded. 

#### 1988 
* **Hypodermics ar y lan**: Canfyddwyd wastraff meddygol wedi'i olchi i fyny ar draethau Long Island, New Jersey, a Connecticut ar ôl cael ei ddympio'n anghyfreithlon ar y môr. Cyn y digwyddiad hwn, roedd gwastraff a ollyngwyd yn y cefnforoedd yn cael eu anghofio. Cyfeiriwyd at hyn fel un o'r trobwyntiau hanfodol ym marn boblogaidd ar amgylcheddaeth. 

#### 1989 
* **Mae Tseina o dan rheolaewth filwrol**: Ar 20 Fai, mae Tseina yn cyhoeddu rheolaeth filwrol, yn arwain at ddefnyddio lluoedd milwrol yn erbyn myfyrwyr sy'n protestio i ddod â phrotestiadau Tiananmen i ben.
* **Rhyfeloedd cola roc a rholer**: Mae cwmnioedd mawr diodydd meddal Coke a Pepsi yn cynnal ymgyrchoedd marchnata gan ddefnyddio sêr roc a rôl a cherddoriaeth boblogaidd i gyrraedd demograffig yr arddegau ac oedolion ifanc. 

## Pobl 
* Billy Joel - lleisiau, clavinet, offerynnau taro 
* Liberty DeVitto - drymiau, offerynnau taro 
* David Brown - prif gitâr 
* Hela Joey - gitâr rhythm 
* Crystal Taliefero - llais cefnogi, offerynnau taro 
* Schuyler Deale - gitâr fas 
* John Mahoney - allweddellau 
* Sammy Merendino - offerynnau taro electronig 
* Kevin Jones - rhaglennu'r bysellfwrdd 
* Doug Kleeger - effeithiau swnio a threfniadau cerddorol 

## Cyfeiriadau 
Categori:Caneuon 1989
Categori:Prosiect WiciLlên