open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Y Trwynau Coch

bawd|Y Trwynau Coch - Aberystwyth 1985
Band pync/pop-pŵer Cymraeg o Gwm Tawe oedd **Y Trwynau Coch**.. Daeth y band i amlygrwydd yn y 1970au hwyr gyda cherddoriaeth gyflym ac amrwd gyda agwedd gwrth-sefydliadol.

Ffurfiwyd y band yn 1977 gan griw o ffrindiau yn Ysgol Gyfun Ystalyfera. Cafodd y band gryn sylw wedi eu cân "Merched Dan 15" ei wahardd rhag cael ei chwarae ar Sain Abertawe. Yn ddiweddarach dywedodd Aled Glynne Davies, DJ ar yr orsaf, mai ei wahardd o ran o safon y gerddoriaeth a wnaeth nid o ran y cynnwys. Er hynny roedd y gwaharddiad yn gymorth i godi proffil y band a dywedir eu bod yn un o'r bandiau Cymraeg cyntaf i ddod at sylw John Peel, DJ ar BBC Radio 1.

## Aelodau
* Rhys Harris - llais
* Huw Eirug - gitâr
* Huw Chiswell - allweddellau
* Alun Harris - bas
* Rhodri Williams - gitâr
* Aled Roberts - drymiau (1978-)
* Ian Jones - drymiau (1977)

## Disgyddiaeth
### Senglau/EP
### Albymau a Chasgliadau
## Gweler hefyd
*Angela (cân y Trwynau Coch)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo "Mynd i'r Bala mewn cwch banana" o archif ITV
* Cyfweliad gyda Y Trwynau Coch, 2016

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Dadsefydliadau 1981
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Sefydliadau 1977
Paid â Deud (albwm)

Trydydd albwm stiwdio gan Gildas yw ***Paid â Deud***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mai 2015.

Yn wahanol i ddau albwm cyntaf Gildas, casgliad o gloriau sydd ganddo yma.

Dewiswyd *Paid â Deud* yn un o ddeg albwm gorau Gwobrau'r Selar 2015 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Perfformwyr
*Gildas (Arwel Lloyd Owen)

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2015
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Isambard Owen

Meddyg ac ysgolhaig o Gymru oedd **Syr (Herbert) Isambard Owen** (28 Rhagfyr 1850 – 14 Ionawr 1927).

Fe'i ganwyd yng Nghas-gwent, yn fab i'r peiriannydd William Owen, disgybl Isambard Kingdom Brunel. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol y Frenin, Caerloyw, ac yng Ngholeg Downing, Caergrawnt. Ddirprwy Arglwydd Aberdar fel Gangellor y Prifysgol Cymru rhwng 1894 a 1910 oedd ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1850
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Pobl o Gas-gwent
Kanak Sprak

**Kanak Sprak** amrywiaeth ar yr iaith Almaeneg a ddatblygodd ymysg Twrciaid ifainc yn yr Almaen yn yr 1980au.

Ceir geiriau eraill am y dafodiaeth yma; "Ghettosprache" (Ghetto iaith), "Türkenslang", "Kiez-Deutsch", "Kiezdeutsch", "Türkendeutsch" and "Kanakisch". [1][2][3][4]

Mae'r dafodiaeth gymdeithasol yn dwyn ei henw o deitl llyfr, 'Kanak Sprak – 24 Mißtöne vom Rande der Gesellschaft' [24 Cenhadaeth o Ymylon Cymdeithas] (1995) gan yr awdur Almaenig-Twrcaidd, Feridun Zaimoğlu. Ystyr y gair, yn fras yw 'Siarad Kanake' mae'r gair Kanake yn wreiddiol yn derm Almaeneg lled-hiliol a ddefnyddid tuag at dramorwyr. Mae'r llyfr yn delio gyda'r cysyniad o ail-afael ac ail-ddiffinio'r term Kanak fel un bositif.

Yn ôl Werner Kallmeyr, cyn siaradwr ar ran y grŵp ymchwil, Instituts für Deutsche Sprache [Sefydliad yr Iaith Almaeneg] mae Kanak-Sprak yn defnyddio "elfennau o Almaeneg wedi symleiddio ac elfennau eraill o gymysgu ieithyddol Almaenig-Twrceg". Mae ymwahanu oddi ar Almaeneg safonnol yn ogystal â cymysgu iaith yn "creu symbol hunaniaeth sy'n mynegu hunaniaeth cymdiethasol rhyng-ddiwylliannol."

Disgrifia eraill y dafodiaeth fel 'ethno-wleidyddol ac eraill fel "multiethnolektale Jugendsprache" [Iaith yr ifanc amlethnig].

Mae'n well gan yr ieithydd Heike Weise y term "Kiezdeutsch" sydd yn osgoi'r awgrym nagatif a geir gyda'r term Kanak Sprak. Ystyr 'Kiez' yw 'ardal' mewn dinas neu faestref. Cysyllti y gair â maestrefi canol Berlin megis Kreuzberg. Mae Kreuzberg yn ardal aml-ethnig gyda chanran uchel o Dwrciaid.

Mae thesis Wieses mai "tafodiaith newydd" yw Kiezdeutsch yn cael ei gwrthddweud gan Helmut Glück, gan fod 'tafodiaith wastad yn ffurf ar fynegiant o ardal arbennig ac sy'n meddu ar ddyfnder hanesyddol". Dadleua Glück fod "yr dylanwad Twrceg ac Arabeg yn dangos" nodweddion "iaith pobl ifanc" yn ogystal â'r drysu gramadegol megis rhwng cenedl enwau ac arddodiaid sy'n wahanol i'r Twrceg. Fel cymhariaeth hanesyddol at yr hyn a alwodd yn "turbodialkt" enwodd y Ruhrdeutsch a ddaeth dan ddylanwad mewnfudo trwm o Wlad Pŵyl yn y degawdau naill ochr i 1900 ac a oedd hefyd yn sociolect.

## Cyfeiriadau 
Categori:Yr iaith Almaeneg yn yr Almaen
Categori:Tafodieithoedd yr Almaeneg
Ciwa

Santes a merthyr o Gymru oedd **Ciwa** neu **Gigwa** (Cernyweg: **Cuach**, **Kuet**; Saesneg: **Kew**) o ddechrau'r 5g. Yn Nheyrnas Gwent y'i ganed, mae'n debyg, a dywedir ei bod yn chwaer i Dochau ac iddi deithio drwy Glastening, Gwlad yr Haf lle sefydlodd Eglwys Kewstoke ar ei ffordd i Lannohou (St. Kew) er mwyn ei weld.

Yn ôl y traddodiad cysylltir hi gyda Sant Cyngar a wrthodai ymweld â hi nes ei bod wedi dofi mochyn-gwyllt, du: hen stori, sy'n debyg iawn i'r un am y Twrch Trwyth yn y Mabinogi. Ymunodd pum plwy i ymlid y mochyn gwyllt gan ei ladd ar yr union fan lle saif yr eglwys bresennol, a symudwyd yno o Lanowe gan Ciwa.

Dethlir ei gwylmabsant ar 8 Chwefror, ond camgopiwyd y dyddiad mewn llawysgrif, fel 6 Chwefror. Yn ôl Roscarrock, hi oedd "plentyn ysbrydol Sant Piran" a drigai fel meudwy ar ynys ar arfordir Cernyw. Credir mai un o'i phreswylfeydd cynnar oedd Ladock (Lan-ty-Cuach) yng Nghernyw ac yno dethlir ei gwylmabsant ar yr dydd Iau cyntaf o Ionawr, sy'n cyd-fynd fwy neu lai gyda gwylmabsant y Gwyddelod (gweler isod). Nid cyfeiriad at y sant gwrywaidd Cadog yw hyn yn ôl yr haneswyr.

Ceir dwy eglwys a sancteiddiwyd iddi yn y gorffennol: Llangiwa (neu 'Llangua') yn Sir Fynwy, a sillafwyd fel 'Lagywan' yn y *Norwich Taxatio*, 1254 a Lanndoghow, Lannow, Lan-ciw neu Pluw Gew (Saesneg: St Kew) yng Nghernyw (Eglwys Sant Iago, bellach).

## Iwerddon
Mynnodd Baring-Gould a John Fisher mai'r un ydoedd â Cuach, nyrs Ciaran o Iwerddon, gan y dethlir ei gwylmabsant hithau ar 8 Ionawr.

## Llydaw
Hyd at 833 ÔC safai mynachdy ger Klegereg yn Llydaw o'r enw "Lann-ty-Cocan" a gysegrwyd iddi, trigai nifer o Wyddelod yn Klegereg.

## Gweler hefyd
*Cigfa

## Cyfeiriadau
Categori:Merched y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Gernyw
Categori:Seintiau o Iwerddon
Categori:Teyrnas Dyfed
Beau Nash

Arweinydd ffasiwn yng Nghaerfaddon, Lloegr oedd **Richard Nash**, neu **"Beau" Nash** (18 Hydref 1674 – 3 Chwefror 1761).

Fe'i ganwyd yn Goat Street, Abertawe. Cafodd ei addysg yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Bargyfreithiwr oedd ef.

## Cofiant
*Oliver Goldsmith - *Life of Richard Nash* (1562)

Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1674
Categori:Marwolaethau 1761
Categori:Pobl o Abertawe
Heulwen o Hiraeth (albwm)

Trydedd albwm Gymraeg yr artist Al Lewis yw ***Heulwen o Hiraeth***. Rhyddhawyd yr albwm yn Ebrill 2014 ar y label ALM.

Mae'n cynnwys fersiynau clawr o ‘Esmeralda’, ‘Salem yn y Wlad’ a ‘Gwlith y Wawr’.

Dewiswyd *Heulwen o Hiraeth* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Nikolaus Ludwig von Zinzendorf

Diwygiwr crefyddol a chymdeithasol Almaenig, a escob yr Eglwys Morafaidd, a sylfaenydd yr Herrnhuter Brüdergemeine ("Brodyr Unedig") oedd **Nikolaus Ludwig, Reichsgraf von Zinzendorf und Pottendorf** (26 Mai 1700 - 9 Mai 1760).

Cafodd ei eni yn Dresden, yn fab y Georg Ludwig, Graf von Zinzendorf-Pottendorf a Charlotte Justine von Gersdorff.

Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Marwolaethau 1760
Categori:Diwinyddion y 18fed ganrif o'r Almaen
Categori:Diwinyddion Cristnogol o'r Almaen
Dail y Gaeaf (albwm)

Albwm gan y grŵp Saron yw ***Dail y Gaeaf***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mawrth 2014 ar y label Klep Dim Trep.

Cyhoeddwyd Llyfr Caneuon Saron yn cynnwys geiriau a chordiau'r holl ganeuon.

Dewiswyd *Dail y Gaeaf* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Endaf Gremlin (albwm)

Albwm Gymraeg yw ***Endaf Gremlin*** gan grŵp o'r un enw. Rhyddhawyd yr albwm yn Awst 2014 ar y label JigCal.

Grŵp a gafodd ei greu i hyrwyddo Maes B yn Eisteddfod Genedlaethol Dinbych 2013, a rhyddhawyd eu halbwm cyntaf (a'r olaf) yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli 2014. Roedd y grŵp yn cynnwys aelodau o Sibrydion, Candelas, Yr Ods, Racehorses a Cowbois Rhos Botwnnog.
bawd|chwith|Y band

Dewiswyd *Endaf Gremlin* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Ysgol Cil-y-Coed

Ysgol gydaddysgol, gymunedol i ddisgyblion 11-18 oed yw **Ysgol Cil-y-Coed** (Saesneg: *Caldicot School*) a leolir ar gyrion tref Cil-y-Coed, Sir Fynwy, de-ddwyrain Cymru ar lan Môr Hafren. Mae'n sefyll mewn 50 erw o dir a cheir pedwar prif bloc lle addysgir y disgyblion yn ogystal â bloc gwyddoniaeth a dwy gampfa. Cyngor Sir Fynwy yw'r awdurdod addysg sy'n gofalu am yr ysgol.

Mae ei gwefan yn uniaith Saesneg. Dywed ei Pholisi Dwyieithrwydd fod yr ysgol wedi'i ymrwymo i hyrwyddo gweledigaeth ac amcanion Cynulliad Cenedlaethol Cymru i ddatblygu dwyieithrwydd. Dywedodd hefyd ei bod yn cytuno fod y Gymraeg yn perthyn i holl drigolion Cymru, boed yn siarad yr iaith neu beidio. Mae pob plentyn yn astudio'r Gymraeg hyd at TGAU.

Yn 2023, dywedir fod gan 17.2% o'r disgyblion yr hawl i ginio am ddim, o'i gymharu ag 28.8% yn genedlaethol. 

## Penaethiaid 
*Mr W.A Silk 1958-1975
*Mr C.A. Vanloo 1975-1980
*Mr J. Norwood 1981-2002
*Mrs S. Gwyer-Roberts 2002–2019
*Marc Belli 2019-2022
*Mr Steven Gretch 2022-2023
*Mr Alun Ebenezer 2024-

## Gweler hefyd
*Castell Cil-y-coed
*Ysgol Trefynwy
*Ysgol y Brenin Harri VIII, Y Fenni

## Cyfeiriadau
Cil-y-Coed
Pab Boniffas VIII

Pab yr Eglwys Gatholig Rufeinig o 24 Rhagfyr 1294 hyd ei farwolaeth oedd **Boniffas VIII** (ganwyd **Benedetto Caetani** (c. 1235 – 11 Hydref 1303).

Ymddengys Boniffas VIII fel un o'r simonwyr yn yr *Inferno* gan Dante.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1230au
Categori:Marwolaethau 1303
Categori:Pabau
Dere Mewn (albwm)

Albwm gan y grŵp Colorama yw ***Dere Mewn***. Rhyddhawyd yr albwm yn Nhachwedd 2014.

Ers i'r anthem fodern o faled 'Dere Mewn' ymddangos ar y cryno albwm Magic Lantern Show yn 2009, mae Carwyn Ellis a Colorama wedi rhyddhau nifer o draciau Cymraeg blith draphlith, gyda rhai caneuon Saesneg ar eu recordiau amrywiol. Penderfynwyd rhyddhau casgliad llawn o’r traciau Cymraeg hynny ar ddiwedd 2014.

Dewiswyd *Dere Mewn* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Codi / \ Cysgu (albwm)

Albwm cyntaf y canwr Cymraeg Yws Gwynedd yw ***Codi /\ Cysgu***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2014 ar y label Recordiau Cosh.

Chwe mlynedd ers i Ywain Gwynedd ryddhau yr albwm *Creaduriaid Nosol* gyda'i grŵp Frizbee, ymddangosodd gyda Sesiwn C2 ac yna'i albwm unigol cyntaf ym mis Mehefin.

Dewiswyd *Codi /\ Cysgu* yn albwm gorau Gwobrau'r Selar 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

Cipiodd 'Neb ar Ôl' wobr Y Selar am y Gân Orau 2014.

## Canmoliaeth
## Traciau
#Sodla- 2:12
#Codi / \ Cysgu - 3:21
#Mae 'na Le - 3:02
#Gola Ola'r Dydd - 3:10
#O Gwennan = 3:31
#Drwgfyw -3:23
#Dal Fi'n  Ôl - 3:35
#Neb ar  Ôl - 3:35
#Sebona Fi - 3:33
#Cân Creulon - 3:17

(Holl ganeuon gan Yws Gwynedd)

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Zervas and Pepper

Grŵp roc gwerin o Gymru yw **Zervas and Pepper**. Sefydlwyd y band yng Nghaerdydd yn 2007.

Mae Zervas and Pepper wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Zerodeo Music.

Mae aelodau'r band wedi cael eu cyfweld, neu wedi cael eu clywed ar BBC Scotland, BBC Radio 6 Music, a thros 150 gorsaf radio yn Unol Daleithiau America a gorsafoedd poblogaidd Radio Eins a Radio Berlin yn yr Almaen.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Cymreig
Y Dydd Olaf (albwm)

:*Erthygl am gasgliad o ganeuon gan Gwenno Saunders yw hon, am y nofel wyddonias gan Owain Owain, gweler yma.*

Albwm cyntaf y gantores Gwenno yw ***Y Dydd Olaf***. Rhyddhawyd yr albwm yn Nhachwedd 2014 ar y label Recordiau Peski.

Yn dilyn casgliad o EPs dros y ddwy flynedd flaenorol, cafodd albwm cyntaf y frenhines electro-pop ei ryddhau ar ddiwedd 2014. Record gysyniadol wedi’i hysbrydoli gan nofel ffuglen wyddonol Owain Owain, sy’n rhannu enw’r albwm, a ryddhawyd ym 1976. Mae’n record wyddonol, mae’n record alluog, ac mae’n record sy’n torri tir newydd yn y Gymraeg.

Dewiswyd *Y Dydd Olaf* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.
bawd|chwith|Murlun o Gwenno Saunders a'r *Dydd Olaf*; Stryd Womanby, Caerdydd; 2017.

## Canmoliaeth
## Traciau
#Chwyldro - 5:18
#Patriarchaeth - 3:29
#Calon Peiriant - 5:08
#Sisial Y Môr - 5:41
#Dawns Y Blaned Dirion - 1:30
#Golau Arall - 3:31
#Stwff - 4:59
#Y Dydd Olaf - 4:15
#Fratolish Hiang Perpeshki - 4:37
#Amser - 4:44 (yn Cernyweg)

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Owain Owain
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Titw Tomos Afiach (albwm)

Albwm cyntaf Tom ap Dan yw ***Titw Tomos Afiach***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2014 ar y label Cae Gwyn.

Wedi ei recordio yn selar taid Tom mae’n debyg, mae *Titw Tomos Afiach* yn adlewyrchu’r gymysgedd o roc a blŵs sydd wedi britho setiau byw Tom hyd yma.

Dewiswyd *Titw Tomos Afiach* yn un o ddeg albwm gorau 2014 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Beirniadaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2014
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Hans Rosling

Meddyg ac ystadegydd Swedaidd oedd **Hans Rosling** (27 Gorffennaf 1948 – 7 Chwefror 2017). Cadeirydd y "Gapminder Foundation" oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Uppsala. Cafodd ei addysg yn y Prifysgol Uppsala. Bu farw o ganser yn Uppsala.

## Teledu
**The Joy of Stats* (2010)
*''Don't Panic – The Truth About Population* (2013)
**Don't Panic: How to End Poverty in 15 Years'' (2015)

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Uppsala
Angela (cân y Trwynau Coch)

Cân am y newyddiadurwraig Angela Rippon yw **"Angela"** a gyfansoddwyd gan Rhodri Williams ac a recordiwyd gan Y Trwynau Coch.

Cyhoeddwyd y stori yn y *Daily Express*, lle dywedodd Rippon ei bod yn hynod falch iddyn nhw greu cân amdani ond na ddylai neb ddisgwyl ei chlywed yn ei chanu, gan nad oedd ganddi lais da!

Ar y pryd roedd cyfansoddwr y gân, Rhodri Williams, yn canlyn newyddiadurwraig Cymraeg, sef Bethan Jones Parry a chlywir ei llais ar ddechrau'r gân. Roedd wedi colli ei ben yn llwyr gyda dwy newyddiadurwraig, felly, a dyma oedd yr ysbrydoliaeth iddo'i fynd ati.

## Y Trwynau Coch
Band pync/pop-pŵer Cymraeg o Gwm Tawe oedd Y Trwynau Coch. Daeth y band i amlygrwydd yn y 1970au hwyr gyda cherddoriaeth gyflym ac amrwd gyda agwedd gwrth-sefydliadol..

## Gweler hefyd
*Angel (cân Mika Newton)

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Y Bardd Anfarwol (albwm)

Trydydd albwm yr artist Cymreig The Gentle Good yw ***Y Bardd Anfarwol***. Rhyddhawyd yr albwm yn Hydref 2013 ar y label Bubblewrap.

Mae *Y Bardd Anfarwol* yn albwm cysyniadol gan y canwr gyfansoddwr talentog o Gaerdydd, Gareth Bonello, sy’n adrodd hanes y bardd enwog o Tsieina, Li Bai. Nid yn unig tynnu dylanwad o Tsieina mae Gareth, mae wedi recordio dau o’r traciau yn Chengdu ac mae aelodau o Ensemble Tsieineaidd y DU yn chwarae ar y casgliad.

Dewiswyd *Y Bardd Anfarwol* yn un o ddeg albwm gorau 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Plu (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Plu yw ***Plu***. Rhyddhawyd yr albwm yng Ngorffennaf 2013 ar y label Sbrigyn Ymborth.

Brawd a dwy chwaer sy’n ffurfio Plu - Gwilym, Elan a Marged. Dyma gynnyrch cyntaf y triawd gwerinol, ond nid canu gwerin arferol mo hwn, mae’n werin wedi’i gymysgu â dylanwadau jas, canu gwlad a mwy.

Dewiswyd *Plu* yn un o ddeg albwm gorau 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Candelas (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Candelas yw ***Candelas***. Rhyddhawyd yr albwm yng Ngorffennaf 2013.

Dewiswyd *Candelas* yn albwm gorau Gwobrau'r Selar 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

Mae'r albwm yn cynnwys y gân "Anifail" a enillodd Wobr Y Selar am Gân Orau 2013.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Gwyliau (albwm)

Albwm gan Dewi Williams yw ***Gwyliau***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2012 ar y label Final Vinyl.

Mae *Gwyliau* yn albwm cysyniadol gan berfformiwr o Glynnog Fawr sydd wedi bod mewn amryw grwpiau dros y blynyddoedd yn cynnwys Baswca, Y Crwyn, Defaid a Sgwarnogs. Mae *Gwyliau*’n mynd â ni ar siwrnai gerddorol anhygoel trwy gyfrwng synau reggae, ska, roc a dawns.

Dewiswyd *Gwyliau* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Un Tro (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Cymraeg Siddi yw ***Un Tro***. Rhyddhawyd yr albwm yn Ionawr 2013 ar y label I Ka Ching.

Albwm cyntaf y ddeuawd brawd a chwaer gwerinol, Branwen ac Osian Huw Williams o Lanuwchllyn yw Un Tro. Mae’n albwm cysyniadol am dylwyth teg, ac wedi’i recordio’n bennaf yng nghapel Llanuwchllyn. Mae’r stiwdio anarferol yn rhoi sŵn byw ac anarferol iawn i’r casgliad, a hynny’n ychwanegu at naws arbennig yr albwm.

Dewiswyd *Un Tro* yn un o ddeg albwm gorau 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Ffydd, Gobaith, Cariad (albwm)

Pedwerydd albwm y gyfansoddwraig Fflur Dafydd yw ***Ffydd, Gobaith, Cariad***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2012 ar y label Rasal.

Mae *Ffydd, Gobaith, Cariad* yn ddatblygiad pellach yn y sŵn arbennig mae Fflur bellach wedi’i greu i’w hun. Mae’r casgliad yn un teimladwy sy’n cynnwys teyrngedau i nifer o bobl, ac mae’r uchafbwyntiau’n cynnwys y gân ‘Ray o’r Mynydd’ er cof am Ray Gravell a’i fersiwn gerddorol o lythyr Paul at y Corinthiaid, ‘Ffydd, Gobaith, Cariad’.

Dewiswyd *Ffydd, Gobaith, Cariad* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn *Y Selar*.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Buzz (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Pry Cry yw ***Buzz***. Rhyddhawyd yr albwm yn Ebrill 2012 ar y label Disglair.

Ymddangosodd albwm cyntaf Pry Cry i’w lawr lwytho am ddim o wefan disglar.net ym mis Ebrill. Mae’r grŵp sy’n cynnwys Kerry Walters, Gronw Roberts, (Cofi Bach a Tew Shady) ac Endaf Roberts (Kentucky AFC) ac wedi bod yn cydweithio ers 2009. Mae’r albwm yn gasgliad o arddulliau amrywiol sy’n cynnwys gwerin, gwlad, roc ac electro gyda thraciau fel ‘Colli’n Meddwl’ a ‘Diwrnod Braf’.

Dewiswyd *Buzz* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Llwybrau Gwyn (albwm)

Albwm gan y canwr Tecwyn Ifan yw Llwybrau Gwyn. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2012 ar y label Sain.

Cafodd bocs set cyflawn Tecwyn Ifan ei ryddhau erbyn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Eryri 2012. Roedd hefyd yn cynnwys saith o draciau newydd arbennig.

Dewiswyd *Llwybrau Gwyn* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Llandeilo Llwydiarth

Pentrefan yng nghymuned Mynachlog-ddu, Sir Benfro, Cymru, yw **Llandeilo Llwydiarth** neu **Llandilo**. Saif wrth droed Mynyddoedd y Preseli. Ceir yno gapel, adfeilion hen eglwys a llond llaw o dai. Sancteiddiwyd y capel a'r eglwys i Sant Teilo ac fe welir enw'r sant yn enw'r pentref.

Mae yno hefyd hen ffynnon. Cred rhai i benglog Sant Teilo gael ei gadw yn y pentref am ganrifoedd, cyn iddi fynd o law i law, gan gyrraedd Awstralia; yn rhyfeddol, cyflwynwyd ef i Ddeon Tyddewi ar 9 Chwefror 1994.

## Cyfeiriadau
Categori:Mynachlog-ddu
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Buquebus

Cwmni o'r Ariannin yw** Buquebus** sy'n rhedeg  gwasanaeth fferi rhwng Buenos Aires a Montevideo a Colonia. Mae'r cwmni hefyd yn rhedeg fflŷd o fwsiau i Termas del Arapey, Termas del Dayman, Salto, Uruguay, Carmelo, Atlántida, Punta del Este, La Paloma, La Pedrera a Punta del Diablo o Montevideo, Colonia a Piriapolis.

Arferai'r cwmni hefyd redeg cwmni BQB Líneas Aéreas.

## Fflŷd 
bawd
bawd|Llongau Buquebus yng Ngholonia del Sacramento, Wrwgwái
Ers Mehefin 2013, mae **Buquebus** wedi rhedeg fflŷd o naw fferi cyflym /fast ferries.

Ar eu gwefan mae Buquebus hefyd yn rhestru Catalonia, sydd wedi ei chofrestru i gwmni P&O Ferries fel HSC Express am ddipyn o flynyddoedd.

Cafwyd fferi newydd, y *Francisco*, ar ôl y Pâb/Pope Francis, ei chwblahu gan Incat yn 2013.Yn medru cyflymdra o 107&nbsp;km/h (58 knots) y mae'n bellach y fferi cyflymaf yn y byd, sydd yn cludo hyd at 1,024 o deithwyr a chriw, a 150 o geir rhwng Buenos Aires a Montevideo mewn siwrna o gan cilomedr mewn ychydig tros ddwy awr.

## Gweler hefyd 
Cwmni hedían BQB Líneas Aéreas cyn-gwmni Buquebus .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau'r Ariannin
Dydi Fama’n Madda i Neb (albwm)

Ail albwm y grŵp Twmffat yw '''''Dydi Fama'n Madda i Neb'''*. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2012 ar y label Recordiau Bos.

Dyma ail albwm Ceri Cunnington a’i gyfeillion. ac mae arni amrywiaeth o sŵn sy’n cynnwys roc, gwerin, ska a dub.

Dewiswyd *Dydi Fama'n Madda i Neb'' yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Bethel (albwm)

Ail albwm unigol y canwr Gai Toms yw ***Bethel***. Rhyddhawyd yr albwm yn Rhagfyr 2012 ar y label Sbensh.

Mae’n albwm dwbl, wedi’i recordio yn yr hen festri capel mae Gai Toms yn gobeithio’i droi yn stiwdio, sy’n talu teyrnged i’r adeilad. Mae llu o artistiaid ardal Ffestiniog wedi cyfrannu at y casgliad.

Dewiswyd *Bethel* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Cana Dy Gân (albwm)

Albwm gan y canwr Dafydd Iwan yw ***Cana Dy Gân***. Rhyddhawyd yr albwm yn Awst 2012 ar y label Sain.

Cyhoeddwyd *Cana Dy Gân* i ddathlu achlysur hanner can mlwyddiant o berfformio gan Dafydd Iwan, un o artistiaid Cymraeg mwyaf cyson boblogaidd y 5 degawd blaenorol. Mae'r albwm yn gasgliad cyflawn o'i gerddoriaeth, gyda 219 o ganeuon wedi eu recordio rhwng 1966 a 2011, a’u gwasgaru dros ddeuddeg CD.

Dewiswyd *Cana Dy Gân* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Draw Dros y Mynydd (albwm)

Trydydd albwm y grŵp Cowbois Rhos Botwnnog yw ***Draw Dros y Mynydd***. Rhyddhawyd yr albwm yng Ngorffennaf 2012 ar y label Sbrigyn Ymborth.

Mae sŵn *Draw Dros y Mynydd* yn barhad, neu ddatblygiad o sŵn yr albwm diwethaf, yn sŵn llawer mwy aeddfed na *Dawns y Trychfilod* (2007). Mae'r traciau yn cynnwys ‘Yno Fydda i’, ‘Llanw Ucha’ Erioed’ a ‘Cyn Iddi Fynd Rhy Hwyr’.

Dewiswyd *Draw Dros y Mynydd* yn albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Gwrthgyferbyniad (albwm)

Albwm gan y grŵp Neil Rosser a'r Band yw ***Gwrthgyferbyniad***. Rhyddhawyd yr albwm yn Nhachwedd 2015.

Dewiswyd *Gwrthgyferbyniad* yn un o ddeg albwm gorau 2015 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2015
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Categori:Prosiect Wicipop
Uwch Gopa'r Mynydd (albwm)

Ail albwm y grŵp Yucatan yw '''''Uwch Gopa'r Mynydd'''''. Rhyddhawyd yr albwm ym Mehefin 2015 ar y label Recordiau Coll.

Mae'r albwm yn nodweddiadol o brosiect Dilwyn Llwyd, yn adeiladwaith graddol sy’n cyrraedd uchafbwynt epig, a dyna’n union a geir ar y caneuon yma.

Dewiswyd ''Uwch Gopa'r Mynydd'' yn un o ddeg albwm gorau 2015 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2015
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Sŵnami (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Sŵnami yw ***Sŵnami***. Rhyddhawyd yr albwm yn Awst 2015 ar y label I Ka Ching.

Wedi rhai blynyddoedd o ryddhau senglau ac EPs, fe ddaeth record hir gyntaf y grŵp o Ddolgellau erbyn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Meifod. Er bod sŵn pop electronig Ewropeaidd cyfarwydd Sŵnami i’w glywed trwy’r albwm, maen nhw’n arbrofi tipyn gyda synau gwahanol hefyd.

Dewiswyd *Sŵnami* yn albwm gorau 2015 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2015
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Y Record Las (albwm)

Albwm aml-gyfrannog gan artistiaid Cymraeg yw ***Y Record Las***. Rhyddhawyd yr albwm yn Ebrill 2013 ar y label Recordiau Lliwgar.

*Y Record Las* oedd ail gyhoeddiad Recordiau Lliwgar, (*Y Record Goch* oedd y cyntaf). Fe gafodd y record dipyn o sylw cyn ei rhyddhau diolch yn bennaf i ‘Celwydd’ gan Ifan Dafydd sydd wedi’i chwarae dros 200,000 o weithiau ar Soundcloud erbyn hyn. Mae hon hefyd yn cynnwys traciau Cymraeg cyntaf H. Hawkline, prosiect Euros Childs, Ymarfer Corff, a dwy gân gan greawdwyr hip-hop Cymraeg, Llwybr Llaethog.

Dewiswyd *Y Record Las* yn un o ddeg albwm gorau 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.
## Cyfeiriadau 
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
O'r Nyth (albwm)

bawd|240px

Albwm aml-gyfrannog gan artistiaid Cymraeg yw '''''O'r Nyth'''*. Rhyddhawyd yr albwm yn Rhagfyr 2013 ar y label Nyth.

*O'r Nyth'' oedd ymgais gyntaf hyrwyddwyr gigs Nyth i gyhoeddi record. Mae Nyth yn adnabyddus am lwyfannau gigs gydag artistiaid eclectig a dyma’n union sydd ar y record. Mae'n cynnwys y caneuon ‘Ebol Ebol’ gan Plyci, ‘Rhywbeth Gwell’ gan Osian Howells, a’r gân ‘Hardd’, cyfraniad Casi Wyn.

Dewiswyd ''O'r Nyth'' yn un o ddeg albwm gorau 2013 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2013
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Christina Rees

Gwleidydd Llafur a'r Blaid Gydweithredol Cymreig yw** Christina Rees**. Roedd hi'n AS dros Castell-Nedd rhwng Mai 2015 a Mai 2024.

Penodwyd Rees yn Weinidog Cysgodol dros Gyfiawnder ym mis Ionawr 2016, ond rhoddodd y gorau i'w swydd yn ystod ymddiswyddiad sylweddol y Cabinet Cysgodol yn dilyn refferendwm yr UE. Yn ddiweddarach daeth yn un o'r 33 aelod seneddol Llafur i ddychwelyd i'r fainc flaen, ar ôl derbyn swydd Gweinidog Cysgodol dros Gyfiawnder unwaith eto.

Ym mis Chwefror 2017, cafodd ei phenodi i swydd Ysgrifennydd Gwladol Cysgodol Cymru.

Yn Hydref 2022, cafodd ei gwaharddwyd o'r Blaid Lafur tra bod ymchwiliad yn cael ei gynnal i honiadau o fwlio staff. Cafodd ei haildderbyn i'r blaid ym mis Chwefror 2024.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Gorffen Nos (albwm)

Albwm cyntaf y grŵp Cymraeg Yr Angen yw ***Gorffen Nos***. Rhyddhawyd yr albwm yn Rhagfyr 2011 ar y label Sbrigyn Ymborth.

Fe greodd y grŵp ifanc o Abertawe gryn argraff wrth ddod i’r brig yng nghystadleuaeth Brwydr y Bandiau C2 2010. Roedd cryn edrych ymlaen at albwm cyntaf Yr Angen, a daeth hwnnw i’r golwg ar ddiwedd y flwyddyn. Mae’n cynnwys yr hit ‘Nawr mae drosto’ a syfrdanodd feirniaid Brwydr y Bandiau, yn ogystal â’r caneuon cofiadwy ‘Boi Bach Skint’ a ‘Torri ni Lawr’.

Dewiswyd *Gorffen Nos* yn un o ddeg albwm gorau 2011 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2011
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Tân (albwm)

Trydydd albwm y gantores Gymraeg Lleuwen Steffan yw ***Tân***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mawrth 2011 ar y label Gwymon.

*Tân* oedd albwm gyntaf y gantores o Riwlas ers pedair blynedd yn dilyn Penmon (2007). Yma mae wedi llwyddo i greu perthynas gerddorol gyda’r cerddor o Lydaw Vincent Guerin. Y ddeuawd sy’n chwarae pob offeryn ar y casgliad Cymraeg a Llydaweg, gan gynnwys nifer o offer y gegin mae’n debyg.

Dewiswyd *Tân* yn un o ddeg albwm gorau 2011 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2011
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Uwchben y Drefn (albwm)

Trydydd albwm y grŵp Cymraeg Sibrydion yw ***Uwchben y Drefn***. Rhyddhawyd yr albwm yng Ngorffennaf 2011 ar y label JigCal.

Mae 13 o ganeuon ar yr albwm, yn cynnwys ‘Dros y Byd i Gyd’, ‘Dawns y Dwpis’ a ‘Cadw’r Blaidd o’r Drws’.

Dewiswyd *Uwchben y Drefn* yn un o ddeg albwm gorau 2011 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2011
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Brecwast Astronot (albwm)

Albwm gan y canwr Cymraeg Geraint Jarman yw ***Brecwast Astronot***. Rhyddhawyd yr albwm ym Mai 2011 ar y label Ankstmusik.

Mae Geraint Jarman yn un o griw bychan, dethol o gerddorion Cymraeg sydd wedi llwyddo i oroesi a phontio sawl degawd, gan esblygu yn ôl y gofyn, a parhau i swnio’n ffres. Rhyddhaodd ei albwm unigol cyntaf, *Gobaith Mawr Y Ganrif*, ym 1976. Yn 2011 - 35 mlynedd yn ddiweddarach – rhyddhawyd *Brecwast Astronot* ac mae wedi llwyddo i ffeindio sŵn newydd, ffres i’w hun unwaith eto.

Dewiswyd *Brecwast Astronot* yn un o ddeg albwm gorau 2011 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2011
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Deiseb

[bawd|Deiseb *Hui Hawaii Aloha Aina* (Cynghrair Gwladgarol Hawaii) a arwyddwyd gan y mwyafrif o frodorion [Hawaii i wrthwynebu cyfeddiannu'r ynysoedd yn rhan o'r Unol Daleithiau.]]
Cais ffurfiol a arwyddwyd gan nifer o bobl i'w gyflwyno i unigolyn neu gorff awdurdodol yw **deiseb**. Mynegiant o farn neu ewyllys y bobl yw'r ddeiseb a'i nod yw pwyso ar y derbynnydd i ateb cwyn neu wneud iawn am gam, i bleidleisio neu weithredu mewn ffordd arbennig, neu fel arall i dynnu ei sylw at fater arbennig. Mae'r hawl i ddeisyfu ar y llywodraeth yn iawnder dinesig ac yn agwedd sefydledig o'r drefn ddemocrataidd mewn nifer o wledydd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Dogfennau
Categori:Gweithredaeth
Charles Howard, Iarll 1af Nottingham

200px|bawd|PAentiad olewn o Howard o Effingham, gan Daniel Mytens
Gwladweinydd a llyngesydd o Sais oedd **Charles Howard, iarll 1af Nottingham** (1536 – 14 Rhagfyr 1624), neu **Howard o Effingham**.

Roedd Charles Howard yn fab i William Howard, barwn 1af Howard o Effingham, a'i wraig Margaret Gamage.  Roedd Margaret yn cefnder Barbara Gamage, aeres o Coety ac roedd Charles Howard, felly'n gefnder i Ann Boleyn. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Caergrawnt.

Ef oedd noddwr Richard Trefor (1558 - 1638), etifedd Ystad Trefalun (neu 'Drefalyn'), Maelor, (Sir Ddinbych yn y cyfnod hwnnw).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1536
Categori:Marwolaethau 1624
Categori:Oes y Tuduriaid
Barbara Gamage

250px|bawd|Barbara Sidney gyda'i phlant, gan Marcus Gheeraerts
Aeres o Gymru oedd **Barbara Gamage** (1563 – 24 Mai 1621). Merch John Gamage o Gastell Coety oedd hi.

Priododd Barbara Robert Sidney, 1af Iarll Caerlŷr, ar 23 Medi 1584.

## Plant
*Syr William Sidney (m. 1613)
*Mary (1587-c.1653)
*Robert Sidney, 2ail Iarll Caerlŷr (1595-1677)
*Henry Sidney
*Philip Sidney
*Catherine
*Philippa (m. 1620)
*Margaret
*Dorothy
*Elizabeth
*Bridget
*Barbara

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1563
Categori:Marwolaethau 1621
Gorsaf reilffordd Ely

Mae **Gorsaf reilffordd Ely** yn gyffyrdd ac yn gwasanaethu'r ddinas Ely, Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr. Mae 2 lein yn mynd i'r De, un i Bury St Edmunds ac Ipswich a'r llall i Gaergrawnt ac ymlaen at Lundain. I'r gogledd, mae 3 lein, i Norwich, Kings Lynn a Peterborough.

dim|bawd|260px

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan National Rail

Ely
Ely
Curiad Cariad (albwm)

Albwm gan y grŵp Cymraeg Llwybr Llaethog yw ***Curiad Cariad***. Rhyddhawyd yr albwm yn Rhagfyr 2011 ar y label Neud nid Deud.

Ym 1986, rhyddhaodd Llwybr Llaethog eu cynnyrch cyntaf ar ffurf EP 4 trac o’r enw Dull Di-drais. 26 mlynedd yn ddiweddarach mae John Griffiths a Kevs Ford dal wrthi a daeth albwm rhif 13 y ddeuawd electro-dub arloesol i’r golwg yn Rhagfyr 2011.

Dewiswyd *Curiad Cariad* yn un o ddeg albwm gorau 2011 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Canmoliaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2011
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Ystad a Neuadd Trefalun

Maenordy a thiroedd ym mhentref yr Orsedd, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw Ystad neu Neuadd **Trefalun** (neu **Drefalyn**) a ystyrir yn un o brif faenordai Gogledd Cymru, ac sy'n dyddio i 1576. Codwyd y neuadd wreiddiol gan Sion Trefor (m. 1589) a oedd yn un o ddisgynyddion Tudur Trefor ("Brynkynallt") o'r 10g. Lleolir Ystâd Trefalun bellach ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam, ond arferai fod yn ardal Maelor, yn yr hen Sir Ddinbych.

Oherwydd ei bwysigrwydd pensaernïol, cofrestrwyd y maenordy ac adeiladau eraill, allanol, gan Cadw yn Radd II* ar 6 Medi 1952, yn bennaf oherwydd ei arddull Elisabethaidd a'i gysylltiad gyda'r Treforiaid.

Mae'n fwy na phosib mai Sion Trefor ei hun, gyda chymorth y prif saer (neu 'bensaer' erbyn heddiw) Walter Hancock o Much Wenlock a gynlluniodd y maenordy gwreiddiol. Roedd Sion wedi etifeddu'r ystâd gan ei hen daid, Richard Trefor, pan briododd hwnnw Matilda, merch Siencyn ap Dafydd ap Gruffud o Drefalyn. Yn Llundain y gwnaeth Sion Trefor ei ffortiwn, ac roedd yn gyfaill agos i Thomas Sackville, Arglwydd Buckhurst, Howard o Effingham ac Iarll Dorset cefnder ei wraig. Erbyn 1600 roedd gan deulu'r Treforiaid nifer o faenordai eraill, gan gynnwys Plas Teg yn yr Hôb, Sir y Fflint a brynnwyd gan Syr John Trevor I (1563–1630) ac ef hefyd a gododd maenordy Plas Teg yn 1610. Ei fab hynaf, Richard Trefor (1558 - 1638) a etifeddodd y tŷ, ond gwell oedd ganddo dreulio'i amser ym Mhlas y Roft, ym Marford.
bawd|chwith|"Y Loge".

Mae rhai o'r hen ffosydd o amgylch y parciau ceirw, a greewyd yr un pryd a'r plasty yn 1576, yn dal i'w gweld heddiw.

Yn y 1670au, etifeddodd y Treforiaid "Glynde Place" yn Sussex, a ddaeth, wedi hynny, yn brif gartre'r teulu. Cadwyd Trefalun gan stiwardiaid ac asiantiaid y teulu. Yn 1836 atgyweiriwyd y tŷ a chodwyd y Porter's Lodge; cynlluniwyd y gwaith gan besaer lleol o'r enw Thomas Jones. Gwerthwyd yr ystad yn y 1980au athrowyd yr adeilad yn ddwy fflat.

## Gweler hefyd
*Ystad Wynnstay
*Plas Nant y Ffrith

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Wrecsam
Categori:Plasdai Sir Ddinbych
Categori:Plasdai Wrecsam
Categori:Yr Orsedd
Sibrydion v Draenog (albwm)

Albwm o ail-gymysgiadau gan Luke Evans o draciau dwyieithog y grŵp Sibrydion yw ***Sibrydion v Draenog***. Rhyddhawyd yr albwm yn Rhagfyr 2012 ar y label JigCal.

Mae'r albwm yn cynnwys 10 o draciau Sibrydion, wedi eu tynnu o ddau albwm sef *Simsalabim* a *Campfire Classics*, ond wedi eu hail-gymysgu gan gitarydd y grŵp Drymbago, Luke Evans. Mae Luke yn gynhyrchydd dub adnabyddus, ac mae wedi llwyddo i roi ei stamp arbennig ar ganeuon Sibrydion.

Dewiswyd *Sibrydion v Draenog* yn un o ddeg albwm gorau 2012 gan ddarllenwyr cylchgrawn Y Selar.

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Edmund Spenser

Bardd o Loegr oedd **Edmund Spenser** (c.1552/1553 – 13 Ionawr 1599).

Fe'i ganwyd yn Llundain; cafodd ei addysg yng Ngholeg Penfro, Caergrawnt.

## Llyfryddiaeth
*''The Shepherd's Calendar* (1579)
**The Faerie Queene* (1590)
**Astrophel* (1595)
**A Veue of the Present State of Irelande'' (1596)

Categori:Genedigaethau'r 1550au
Categori:Marwolaethau 1599
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Anglicanaidd o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Penfro, Caergrawnt
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Sonedwyr Saesneg o Loegr
Pengryniad

[bawd|Ail-greu ymosodiad y Pengryniaid ar Gastell [Cil-y-coed gan actorion y *Sealed Knot*]]

**Pengryniad** (lluosog: **Pengryniaid**) neu **Seneddwyr** oedd y term a roddwyd ar gefnogwyr Llywodraeth Lloegr yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr rhwng 1642 a 1651, a therm sy'n dal i gael ei ddefnyddio i ddisgrifio'r bobl hyn. Eu gwrthwynebwyr oedd y Brenhinwyr (Saesneg: *Cavaliers* neu *Royalists*), sef cefnogwyr Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban. Nod y Pengryniaid oedd trosglwyddo pwer y wlad o ddwylo'r Brenin i'r Llywodraeth a'r Senedd.

Cyn hyn, credai llawer yn y Fonarchiaeth Ddwyfol a bod gan y Brenin yr hawl absoliwt a dwyfol i reoli ac roedd y mwyafrif yn dymuno gweld y frenhiniaeth yn parhau i fodoli, ond yn atebol i'r cyfansoddiad. Ond erbyn diwedd y Rhyfel Cartref trodd y mwyafrif yn erbyn y Brenin a gwelwyd Oliver Cromwell yn dileu'r frenhiniaeth yn gyfangwbwl a sefydlu Gwerinlywodraeth Lloegr (*the Commonwealth of England*).

Pencadlywydd y Pengryniaid oedd Thomas Fairfax, a daliai ef ynghyd ag Edward Montagu, ail iarll Manchester a Robert Devereux, 3ydd iarll Essex yn dynn yn y gred sylfaenol o freniniaeth gyfansoddiadol. Fodd bynnag, roedd Cromwell yn llawer mwy hyddysg yn y Gyfraith, a gyda chefnogaeth y Fyddin Fodel Newydd trechodd Fairfax a'i ddilynwyr.

Roedd y rhan fwyaf o Biwritaniaid a Phresbyteriaid Cymru a Lloegr hefyd yn cefnogi'r Pengryniaid.

## Rhai Pengryniaid Cymreig
* John Trevor (1596–1673)

## Cyfeiriadau
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Categori:Senedd Lloegr
Amy Sedaris

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Amy Louise Sedaris** (ganwyd 29 Mawrth, 1961).

## Ffilmiau
**Ping Pong Summer* (2014) 
**Chef Jen* (2014)  
**Hits Crystal* (2014)  
**Ghost Team* (2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1961
Llyn Tekapo

Llyn ar Ynys y De, Seland Newydd, yw **Llyn Tekapo**. Mae'n 83&nbsp;km sgwâr (32 milltir sg) ac 710 metr (2,330 tr) yn uwch na lefel y môr. Llifa Afon Godley o gyfeiriad y gogledd i'r llyn, dyma afon sydd a'i tharddiad yn Alpau Deheuol Seland Newydd (Māori: Kā Tiritiri-o-te-Moana). Mae'r llyn yn rhan o 'Warchodfa Wybren Dywyll' UNESCO ac yn atyniad twristaidd poblogaidd gyda nifer o westai mawr yn y dref a elwir hefyd yn 'Llyn Tekapo'..

bawd|canol|Lleoliad Llyn Tekapo o fewn Yys y De

At lan y llyn saif Eglwys y Bugail Da, a adeiladwyd ym 1935 ac a gynlluniwyd gan R.S.D.Harman. Gerllaw ceir 'Cerflun y Ci Defaid', a gynlluniwyd gan Elliott Innes o Kaikoura.

## Ynni o'r dŵr
Mae'r llyn yn cyflenwi dŵr i orsafoedd pŵer Tekapo 'A' a 'B'.

Yn 1938 cychwynwyd ar y gwaith o greu pwerdy i gynhyrchu trydan o ynni'r dŵr; gohiriwyd y gwaith yn 1942 oherwydd y Rhyfel ond cwbwlhawyd "Tekapo A" yn 1951.

Dargyfeirir llif yr afon, bellach, drwy dwnel  o dan y dref ac i'r pwerdy, ac yna'n ôl i'r afon. Yn y 1970au crewyd argaeau drwy Seland Newydd ac mae'r afon bellach yn llifo i gamlas  ac i mewn i bwerdy Tekapo B ar lan Llyn Pukaki.

## Oriel

Lake Tekapo 01.jpg
Tekapo02LB.jpg
Tekapo03LB.jpg|Eglwys y Bugail Da
Tekapo04LB.jpg|Cerflun y Ci Defaid

## Cyfeiriadau
Tekapo
Categori:Ynys y De
John Trevor (1596–1673)

Piwritan, tirfeddiannwr ystad Trefalun ac Aelod Seneddol oedd **John Trevor** (ac weithiau, er mwyn gwahaniaethu, **John Trevor II**; 1596–1673), a ochrai gyda'r Pengryniaid yn Rhyfel Cartref Lloegr. Bu'n AS ar adegau rhwng 1621 a 1659. Roedd yn aelod o'r *English Council of State* yn ystod Gwerinlywodraeth Lloegr.

Ei dad oedd Sion Trevor (1563–1630), ail fab Sion Trefor (m. 1589), a gododd faenordy Trefalun (neu Drefalyn) yn 1576 ac yno y ganwyd John Trevor. Ei fam oedd Margaret Trevanion (1565-1646). Mab hynaf Sion, ac etifedd yr ystad, oedd Richard Trefor (1558 - 1638) a gafodd bedair o ferched gyda'i wraig Catrin, merch Roesier Puleston o Emral; oherwydd hyn, trosglwyddwyd yr ystad i'w nai, John. Roedd ei dad yn Weinydd y llynges a gwleidydd, yn Aelod Seneddol dros Sir Ddinbych ac a wnaed yn farchog yn 1619.

Dilyn ôl ei droed wnaeth John Trevor i raddau, gan ddod yn AS dros Grampound, Cernyw yn Nhachwedd 1640. Roedd ei fam yn un o deulu Trevanion, Cernyw, yn ferch i Edmund Hampden (1572-1627) ac Eleanor. Cawsant chwech o blant: John, (1626-1672), Richard (1590-1676), Ralph, Mary (1626-1656), Anne a Jane.

Ochrodd gyda'r Seneddwyr ac ymddengys iddo gynrychioli Gogledd Cymru ar nifer o bwyllgorau am gyfnod, yn Llundain.

## Olyniaeth
Dilynwyd ef gan ei fab o'r un enw, Syr John Trevor (1626–1672), a oedd hefyd yn AS, ar yr un pryd a'i dad yn ystod Gwerinlywodraeth Lloegr ac a ddaeth yn Ysgrifennydd Gwladol yn 1668.

## Y teulu Trefor
Ceir sawl aelod dylanwadol iawn o'r teulu gan gynnwys (yn nhrefn dyddiad marw):

* Richard Trefor (m. 1614), aelod o *Doctors’ Commons* (18 Chwefror 1598), a barnwr yn llys y llynges, i John Trevor ( Coote, Civilians, 65; McClure, Letters of J. Chamberlain, i, 544-5).
* Syr Sion Trefor I (m. 1630), gweinydd y llynges a gwleidydd.
* Syr Sackville Trefor (c.1565-1633), morwr.
* Syr Richard Trefor (1558 - 1638), milwr, gwleidydd a gweinyddwr yn Iwerddon.
* John Trevor (g. c. 1652).
* Syr Thomas Trefor (1572 - 1656), barnwr.
* Syr John Trefor III (1626 - 1672), ysgrifennydd y wladwriaeth.
* Syr Thomas Trefor (1612 - 1676), cyfrifydd y *Duchy of Lancaster*.
* Richard Trefor (m. 1676), hynafiaethydd .
* Thomas Trefor (1658 - 1750), y barwn Trefor (o Drefalun) 1af, a barnwr.
* Richard Trefor (1707 - 1771), esgob Tyddewi a Durham.

## Gweler hefyd
* Trefor, Wrecsam
* Ieuan Trefor I - Clerigwr Cymreig oedd Ieuan Trefor I (bu farw 1357), a wasanaethodd fel Esgob Llanelwy o 1346 hyd ei farw yn 1357.
* Ieuan Trefor II - Esgob Llanelwy rhwng 1394 a 1408 ac awdur Cymraeg 
* George Rice-Trevor, 4ydd Barwn Dinefwr - (1795 – 1869); AS

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1673
Categori:Pobl o Wrecsam
Categori:Treforiaid Trefalun
Categori:Pobl o Oes y Tuduriaid
Joan Cusack

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Joan Mary Cusack** (ganwyd 11 Hydref 1962). Derbyniodd enwebiadau Gwobr Academi am ei rhannau yn y ddrama-gomedi rhamantaidd *Working Girl* (1988) a'r comedi rhamantaidd *In & Out* (1997), yn ogystal ac enwebiad Golden Globe am ei pherfformiad yn yr ail. Mae hefyd yn adnabyddus am leisio rhan Jessie yn ffilmiau *Toy Story*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl o Illinois
Zach Braff

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Zachary Israel** "**Zach**" **Braff** (ganwyd 6 Ebrill 1975).

Fe'i ganwyd yn South Orange, New Jersey, yn fab i'r cyfreithwr Harold Irwin "Hal" Braff a'i wraig Anne Brodzinsky. Brawd y nofelydd Joshua Braff yw ef.

## Ffilmiau
**The High Cost of Living* (2010)
**The Color of Time* (2012)  
**Wish I Was Here* (2014)
**In Dubious Battle* (2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion comedi o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Sgriptwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Mark Dindal

Gwneuthurwr ffilmiau, teledu a fideo wedi'u hanimeiddio o'r Unol Daleithiau yw **Mark L. Dindal** (ganwyd 1960).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Animeiddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Sgriptwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Sgriptwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Awdurdod Cyllid Cymru

Corff cyhoeddus yw **Awdurdod Cyllid Cymru** (), sy'n gyfrifol am gasglu trethi datganoledig Cymru. Sefydlwyd y pwerau ar gyfer creu trefniant i gasglu trethi datganoledig yn Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) 2016.

Mae gan y corff swyddfeydd ym Mhar Busnes Rhydycar (Merthyr Tufdul) ac adeilad Parc Cathays 2 (Caerdydd). Cafodd aelodau bwrdd yr awdurdod eu penodi yn Haf 2017 a cyfarfu'r awdurdod am y tro cyntaf ar 18 Hydref 2017. Daeth yr awdurdod yn gwbl weithredol yn Ebrill 2018, ac o'r dyddiad hwn roedd Cymru'n casglu peth o'i threthi am y tro cyntaf ers 800 mlynedd. Mae'r corff yn gyfrifol am gasglu Treth Trafodiadau Tir a'r Dreth Gwarediadau Tirlenwi a threth incwm (Cyfradd Treth Incwm Cymru (CTIC)) ers 2019.

Penodwyd Kathryn Bishop yn gadeirydd gyntaf yr awdurdod ar 20 Chwefror 2017 yn dilyn pleidlais gan Bwyllgor y Cynulliad, y tro cyntaf i wrandawiad gael ei gynnal cyn penodiad Gweinidogol. Penodwyd Dyfed Edwards, cyn-arweinydd Cyngor Gwynedd, fel is-gadeirydd yn Medi 2018.

## Cyfrifoldebau
Yn ogystal â chasglu trethi, mae'r Awdurdod yn gwneud y canlynol:

* darparu gwybodaeth, cyngor a chymorth ynghylch y trethi i’r trethdalwyr
* datrys cwynion ac anghydfodau
* hyrwyddo cydymffurfiaeth â’r trethi
* lleihau achosion o efadu ac osgoi trethi
* cefnogi datblygiad polisi Llywodraeth Cymru ar drethi

## Trethi datganoledig
Mae Deddfau Cymru 2014 a 2017 yn datganoli y trethi canlynol i'r Cynulliad Cenedlaethol:

* Ardrethi Annomestig (trethi busnes) - o 1 Ebrill 2015
* Treth Trafodiadau Tir  - o 1 Ebrill 2018
* Treth Tirlenwi - o 1 Ebrill 2018
* Treth Incwm (rhannol) - o 1 Ebrill 2019

Y ddeddfwriaeth perthnasol sy'n llywodraeth Awdurdod Cyllid Cymru a trethi Cymru yw:

* Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) (2016)
* Deddf Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru) 2017
* Deddf Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) 2017

## Prif weithredwyr 
## Cyfeiriadau 
Categori:Economi Cymru
Categori:Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru
Categori:Sefydliadau 2017