open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Victoria Beckham

Mae **Victoria Beckham** (ganed 17 Ebrill 1974) yn gantores, awdur, actores, model a phersonoliaeth cyfryngau a fu gynt yn aelod o'r grŵp pop merched The Spice Girls. Mae hi'n briod â'r pêl-droediwr David Beckham ers 1999 ac yn byw yn yr Unol Daleithiau. Mae ganddynt dri mab. Erbyn 2009, amcangyfrifir fod gan y Beckhams gyfoeth o £125 miliwn.

Yn ystod tŵf poblogrwydd y Spice Girls yn ystod y 1990au, rhoddwyd y ffugenw Posh Spice arnim ffugenw a grëwyd yn wreiddiol gan y cylchgrawn pop Saesneg *Top of the Pops* yn eu rhifyn mis Gorffennaf 1996. Ers i'r grŵp wahanu, mae Beckham wedi ceisio creu gyrfa i'w hun ym myd cerddoriaeth pop, lle cafodd pedair sengl yn 10 Uchaf y Deyrnas Unedig. Aeth ei sengl gyntaf "Out of Your Mind", i rif dau yn Siart Senglau'r Deyrnas Unedig a dyma yw ei safle uchaf yn y siart fel artist unigol hyd yn hyn. Yn ystod ei gyrfa gerddorol ar ei phen ei hun, mae hi wedi arwyddo cytundebau gyda Virgin Records a Telstar Records.

Cafodd Beckham mwy o lwyddiant fel eicon ffasiwn rhyngwladol. Mae ganddi yrfa ym myd ffasiwn, am iddi gynllunio ei math ei hun o jîns ar gyfer Rock & Republic ac yn ddiweddarach ei brand ei hun o denim sef "dVb Style". Rhyddhaodd Beckham ei math ei hun o sbectolau haul a phersawr hefyd, o'r enw Intimately Beckham, a gafodd ei ryddhau yn y Deyrnas Unedig ac yn yr Unol Daleithiau. Mae hefyd wedi rhyddhau ystod i fagiau llaw a gemwaith mewn cydweithrediad â chwmni yn Japan, Samantha Thavasa. Yn ogystal â hyn, cyhoeddodd dau lyfr poblogaidd gydag un ohonynt yn hunangofiant a'r llall yn ganllaw i fyd ffasiwn.

Ym myd y teledu, cafodd Beckham bump rhaglen ddogfen a rhaglen realiti swyddogol amdani, yn cynnwys "Being Victoria Beckham" a "The Real Beckhams". Ei rhaglen ddogfen mwyaf diweddar oedd "Victoria Beckham: Coming to America" a adroddodd yr hanes am y cyfnod pan symudodd ei theulu i'r Unol Daleithiau yn 2007. Ers hynny, gwnaeth ymddangosiad cameo ar y gyfres deledu Americanaidd *Ugly Betty*, a bu'n feirniad ar *Project Runway* yn ogystal â "Germany's Next Topmodel".

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Elodie Touffet

Seiclwraig ffordd proffesiynol o Ffrainc ydy **Elodie Touffet** (ganwyd 17 Chwefror, 1980).

## Canlyniadau

;2000
:3ydd Chrono des Herbiers

;2002
:1af Ruban Féminin de Vendée
::1af 1 cymal, Ruban Féminin de Vendée
:3ydd  Duo Normand

;2004
:1af Pencampwriaethau Loire
:1af Ruban Féminin de Vendée
:1af St Luce-sur-Loire
:1af Nieul-le-Dolent
:2il Vignoble Nantais
:3ydd St Martin-des-Noyers
:5ed La Coupe de France

;2005
:1af Pencampwriaethau Llydaw
:1af Trois Manches de la Semaine Cantalienne
:1af 1 cymal, GP International des Forges
:1af 1 cymal, Ronde du Haut-Poitou
:1af Rezé
:1af Sains
:1af Aizenay
:2il Cholet-Pays de Loire
:3ydd La Coupe de France
:5ed Trophée des Grimpeurs
:5ed Tour du Limousin
:1af Cymal 1, Trophée d'Or Féminin

;2006
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Ffrainc
:6ed Vuelta Ciclista Feminina a El Salvador

;2007
:2il Ras Cwpan y Byd, Ronde van Drenthe
:4ydd Het Volk

## Dolenni allanol
* Canlyniadau ar velopalmares.free.fr

Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Liss

Pentref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Liss**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Hampshire.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 6,291.

Cyfeirir ato gyntaf yn *Llyfr Dydd y Farn* fel *Lyss*. Daw'r enw o'r gwreiddyn Brythoneg **lisso-*, sy'n goroesi yn y Gymraeg fel *llys*.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dwyrain Hampshire
Categori:Pentrefi Hampshire
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Ronnie Hazlehurst

Cyfansoddwr Seisnig a cherddor jazz oedd **Ronnie Hazlehurst** (13 Mawrth 1928 - 1 Hydref 2007).

Cyfansoddodd Hazelhurst y gerddoriaeth agoriadol ar gyfer lliaws o raglenni teledu BBC gan gynnwys *Last of the Summer Wine*, *Blankety Blank* a *The Two Ronnies*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Pobl fu farw o strôc
Andover

Tref a phlwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Andover**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Test Valley. Saif ar Afon Anton, 19 o filltiroedd (30&nbsp;km) i'r gorllewin o Basingstoke, 19 o filltiroedd (30&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Gaerwynt a 25 o filltiroedd (40&nbsp;km) i'r gogledd o Southampton. Mae Caerdydd 122 km i ffwrdd o Andover ac mae Llundain yn 101.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caerwynt sy'n 20&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 38,290.

Ffurf Hen Saesneg ar yr enw oedd *Andeferas*. Enw Celtaidd yw hwn yn wreiddiol, o elfen gyntaf a geir yn y Gymraeg fel *onn*, ac ail elfen, Brythoneg *dubrī 'dyfroedd', felly 'dyfroeddd yr onn'. Mae'r terfyniad -*as* yn derfyniad lluosog Hen Saesneg, sy'n awgrymu i'r Saeson ddeall ystyr yr enw Brythoneg pan gyrhaeddon nhw'r dref.

250px|dim|bawd|Melin Rooksbury yn Andover

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa'r Oes y Haearn
*Melin Rooksbury

## Enwogion
*William Morrant Baker (1839-1896), meddyg
*Reg Presley (g. 1941), canwr

## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
*Coates, Richard, *The Place-names of Hampshire: Based on the Collection of the English Place-Name Society* (Llundain: Batsford, 1989)
*Jackson, Kenneth, *Language and History in Early Britain* (Caeredin: Edinburgh University Press, 1953), t. 285.

Categori:Bwrdeistref Test Valley
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Categori:Trefi Hampshire
128

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
123 124 125 126 127 - **128** - 129 130 131 132 133 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Gogledd Affrica i archwilio'r milwyr yno, ac yn ymweld a Groeg, Asia Leiaf a'r Aifft.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:128
Fomoriaid

Ym mytholeg Iwerddon, roedd y **Fomoriaid** neu'r **Fomori** (Gwyddeleg : ***Fomóiri***, ***Fomóraig***, ynganiad yn Gymraeg : *Ffoforé*) yn hil lled-ddwyfol a breswyliai Iwerddon mewn cynhanes. Mae'n bosibl eu bod yn cynrychioli math o gewri neu led-dduwiau cyntefig, cyffelyb i'r Titaniaid ym mytholeg Roeg.

Fe awgrymir gan rai eu bod yn cynrychioli duwiau anhrefn a natur wyllt, mewn gwrthgyferbyniad â'r Tuatha Dé Danann sy'n cynrychioli duwiau gwareiddiaid. Posiblrwydd arall yw eu bod yn cynrychioli poblogaeth cyn-Oidelig Iwerddon, wedi eu troi'n creaduriaid mytholegol.

Un cynnig i esbonio'r enw Fomor yw ei fod yn dod o *fo* (Cymraeg *go*, sef 'dan') a *mor* ('môr'), sef cewri sy'n byw dan y môr.

Categori:Mytholeg Geltaidd
Categori:Cewri
Maredudd ab Owain Glyn Dŵr

Roedd **Maredudd ab Owain Glyn Dŵr**, neu **Maredudd ab Owain ap Gruffudd** (fl. diwedd y 14g – chwarter cyntaf y 15g), yn fab i Margaret Hanmer ac Owain Glyn Dŵr, Tywysog Cymru a disgynydd o deulu brenhinol Powys Fadog, arweinydd gwrthryfel mawr 1400 – c.1416 i ennill annibyniaeth i Gymru ar Loegr. Fel yn achos gweddill plant Owain Glyn Dŵr, ychydig o ffeithiau cadarn sydd gennym ni am Faredudd.

## Y gwrthryfel
Ni wyddys dim o gwbl am ran Maredudd yng ngwrthryfel ei dad, ond gellid tybied ei fod yn bresennol wrth ochr y tywysog ar sawl achlysur yn y cyfnod 1400-1409. Mae'n ddigon posibl yn ogystal iddo dreulio rhan o leiaf o'r cyfnod rhwng diflannu Owain Glyn Dŵr o'r cofnodion ar ôl cwymp castell Harlech a thua 1414 yn llochesu gyda'i dad rywle yng Nghymru neu'r gororau.

## Dial 
Credir i Faredudd ymladd ar ochr y Ffrancod yn erbyn byddin Seisnig Harri V o Loegr ym mrwydr Agincourt yn 1415.

Erbyn 1416 roedd yn ôl yng ngogledd Cymru yn ceisio ail-gynneu'r gwrthryfel gyda llu o Albanwyr.

## Gwrthod pardwn brenhinol 
Gwyddys iddo wrthod derbyn pardwn brenhinol gan frenin Lloegr iddo fo ei hun a'i dad y flwyddyn ganlynol, 1417, a gynigiwyd iddo gan swyddogion Harri V.

Yn 1420 cafodd John o Gaerhirfryn, Dug 1af Bedford, brawd iau y brenin Harri V, ei awdurdodi i drafod termau gyda Maredudd ab Owain ar ran y brenin, ac i ofyn iddo ystyried gwasanaethu ym myddin brenin Lloegr yn Normandi, mewn cyfnewid am bardwn. Gwrthododd Maredudd.

Ond ar 8 Ebrill, 1421, derbyniodd bardwn, iddo fo ei hun ; ffaith sy'n awgrymu efallai fod ei dad yn farw erbyn hynny. Buasai Owain Glyn Dŵr ymhell yn ei chwedegau erbyn hynny, pe bai dal yn fyw ; gwth o oedran yn yr Oesoedd Canol.

Ni wyddys be ddigwyddodd i Faredudd ar ôl 1421. Yn union fel ei dad, mae'r gwrthryfelwr gwydn hwn yn diflannu o dudalennau hanes.

Y flwyddyn ganlynol bu farw Harri V ei hun, o ddysentri, wrth ymgyrchu yn Ffrainc.

## Llyfryddiaeth
*R. R. Davies, *The Revolt of Owain Glyn Dŵr* (Rhydychen, 1995)

Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Gwrthryfelwyr o Gymru
Categori:Llinach Mathrafal
Categori:Marwolaethau'r 15fed ganrif
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru
Clydach, Sir Fynwy

:*Gweler hefyd Clydach (gwahaniaethu).*

Pentref bychan yng nghymuned Llanelli, Sir Fynwy, Cymru, yw **Clydach**. Saif tua 3 milltir i'r gorllewin i dref Y Fenni. Mae'r pentref wedi ei rannu'n ddwy gan heol brysur Blaenau'r Cymoedd.

Tyfodd y pentref o gwmpas y gwaith dur ar ochr ddeheuol y cwm. Roedd yn ei anterth ar ddechrau’r 19eg ganrif, ac erbyn heddiw, dim ond adfeilion sy’n weddill o’r gwaith. Mae’r gymuned bellach yn wledig ei natur a chymharol brin ei chyfleusterau. Ym mis Gorffennaf 2006, caewyd ysgol y pentref gan Gyngor Sir Fynwy.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanelli, Sir Fynwy
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Gogledd-ddwyrain Lloegr

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gogledd-ddwyrain Lloegr** (Saesneg: *North East England*).

bawd|dim|200px|Lleoliad Gogledd-ddwyrain Lloegr yn Lloegr

Mae'n cynnwys arwynebedd cyfun:
*Northumberland
*Swydd Durham
*Tyne a Wear
*rhan fach Gogledd Swydd Efrog

Y Cheviot, yn Northumberland, yw'r pwynt uchaf yn y rhanbarth (815m). Newcastle yw ei brif ddinas, tra mai Sunderland yw'r ddinas fwyaf yn nhermau arwynebedd a phoblogaeth. Yn ogystal â'i ardaloedd trefol, sef Tyneside, Wearside, a Teesside, mae gan y rhanbarth harddwch naturiol nodedig, sy'n cynnwys Parc Cenedlaethol Northumberland. Mae'r rhanbarth o bwys hanesyddol hefyd, fel y tystiolaethir gan gestyll Northumberland a dau Safle Treftadaeth y Byd: Eglwys Gadeiriol Durham a Mur Hadrian.

Yn ystod ail hanner yr 20g, dirywiodd y diwydiant adeiladu llongau, a oedd wedi dominyddu Wearside a Tyneside, yn ddifrifol. Bellach mae Tyneside yn ailddyfeisio ei hun fel canolfan ryngwladol ar gyfer celfyddyd a diwylliant, yn ogystal ag ymchwil wyddonol. Ar ôl dioddef dirywiad economaidd yn ystod y ganrif ddiwethaf, mae Wearside yn dod yn ardal bwysig ar gyfer gwyddoniaeth a thechnoleg uchel. Mae economi Teesside yn seiliedig ar ei ddiwydiant petrogemegol gan mwyaf. Mae Northumberland a Swydd Durham, sy'n wledig gan mwyaf, yn seilio rhan fawr o'u heconomi ar ffermio a thwristiaeth. Mae gan ranbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr CMC y pen isaf yn Lloegr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Cynulliad Rhanbarthol Gogledd-ddwyrain Lloegr 

Categori:Rhanbarthau Lloegr
125

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
120 121 122 123 124 - **125** - 126 127 128 129 130

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn adeiladu'r Pantheon yn Rhufain.
* Hadrian yn sefydlu'r Panhellenion.
* Han Andi yn cael ei olynu fel ymerawdwr Brenhinllin Han gan Ardalydd Beixiang yna gan Han Shundi.
* Gautamiputra Satakarni, brenin o frenhinllin Andhra, yn dinistrio teyrnas Maharashtra ger Mumbai.
* Pab Telesphorus yn olynu Pab Sixtus I fel yr wythfed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Han Andi, ymerawdwr Brenhinllin Han
* Ardalydd Beixiang o Frenhinllin Han, llofruddiwyd

Categori:125
Etholedigaeth

**Etholedigaeth**, mewn diwinyddiaeth, yw rhagordeiniad personau neu bobloedd neilltuol i iachawdwriaeth yn unol ag ewyllys benarglwyddiaethol Duw. Gelwir y cyfryw bobl yn "etholedig".

Mae'r Iddewon yn ystyried eu hunain yn bobl etholedig gan Dduw, mewn cyferbyniaeth â'r "pobloedd cenhedlig" (neu "y Cenhedloedd") sydd ddim yn Iddewon.

## Cyfeiriadau
Categori:Diwinyddiaeth Gristnogol
Categori:Ymddygiad a phrofiad crefyddol
Clydach (gwahaniaethu)

Gallai **Clydach** gyfeirio at un o sawl peth :

*Clydach, tref yn sir Abertawe
*Clydach, pentref yn Sir Fynwy
*Afon Clydach, afon yn ne Cymru
*Cwm Clydach, cwm yn y Rhondda
Hunanladdiad

Y weithred o unigolyn yn terfynu bywyd ei hun yn fwriadol yw **hunanladdiad**. Yn aml, cyflawnir hunanladdiad am fod person yn teimlo heb obaith, neu oherwydd anhwylder meddyliol a allai gynnwys iselder, anhwylder deubegwn, sgitsoffrenia, alcoholiaeth neu gam-ddefnydd o gyffuriau.  Mae anhawsterau ariannol, problemau gyda pherthynas rhyngbersonol a sefyllfaoedd annymunol eraill yn medru chwarae rhan hefyd.

Mae dros filiwn o bobl yn farw drwy hunanladdiad bob blwyddyn. Dyma yw'r prif achos o farwolaeth ymysg pobl yn eu harddegau ac oedolion o dan 35 oed. Mae cyfraddau hunanladdiad yn uwch ymysg dynion na menywod.  Amcangyfrifir fod rhwng 10 ac 20 miliwn o bobl yn ceisio cyflawni hunanladdiad bob blwyddyn yn aflwyddiannus.
[bawd|300px|chwith|Maer [Leipzig ar ôl lladd eu hunan, ei wraig a'i ferch ar 20 Ebrill 1945]]

## Gweler hefyd 
* Hunanladdiad yng Nghymru

## Cyfeiriadau

Categori:Iechyd meddwl
Categori:Marwolaeth
Nikki Harris

Seiclwraig proffesiynol o Loegr ydy **Nikki Harris** (ganwyd 30 Rhagfyr 1986, Draycott, Swydd Derby). Dechreuodd seiclo yn bump oed ac ers hynny mae wedi ennill nifer o Pencampwriaethau Cenedlaethol mewn amryw o ddisgyblaethau gan ddod yn un o seiclwyr mwyaf addawedig Prydain ar gyfer y dyfodol. Mae wedi cystadlu mewn nifer o rasus rhyngwladol, Cwpan y Byd Trac, UCI a Gemau'r Gymanwlad yn barod.

## Canlyniadau

;2001
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain (Odan 16)
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain (Odan 16)
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain (Odan 16)

;2002
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Cyclo-cross Prydain (Odan 16)
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain (Odan 16)
:1af  Pursuit (2 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Odan 16)
:1af  Treial Amser 500 m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Odan 16)

;2003
:1af  Pursuit (2 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)
:1af  Ras Bwyntiau (15 km), Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)
:1af  Treial Amser 500 m, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (Categori Iau)

;2004
:1af   Pencampwriaethau Cenedlaethol Beicio Mynydd Prydain

;2005
:1af Ras Cyfres Cenedlaethol Ras Ffordd Merched, Straiton
:7fed Cymal Los Angeles, Cwpan y Byd Trac, UCI, Ras Scratch

;2006
:3ydd Cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI, Ras Bwyntiau
:8fed Ras Bwyntiau, Gemau'r Gymanwlad
:13ydd Ras Ffordd, Gemau'r Gymanwlad

;2007
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:4ydd  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain

## Dolenni Allanol
*  Gwefan Nikki Harris 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Wales, Utah

:*Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).*

Tref yn Sanpete County, Utah, Unol Daleithiau America yw **Wales**. Roedd y boblogaeth yn 219 yng nghyfrifiad 2000. Mae'r dref yn cael ei llywodraethu gan faer a sawl aelod o'r cyngor. Yn Rhagfyr 2024, nid oedd gan Wales siop, gorsaf betrol na goleuadau traffig. Mae ganddi barc, fodd bynnag a gorsaf dân, llyfrgell a mynwent.

Tref fechan wledig yw Wales, yn llai na sawl pentref yng Nghymru, ond mae ganddi ei chyngor lleol ei hun gyda maer a chynghorwyr.

Cafodd tref lofaol fechan Wales ei henwi ar ôl gwlad y mewnfudwyr a anfonwyd yno gan Brigham Young ym 1854 i gloddio'r "garreg sy'n llosgi". Roedd Americanwr Brodorol o’r enw Tabison, Ute amlwg, wedi dangos darn bach o lo i Young, a oedd ar y pryd yn llywydd Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf. Sylweddolodd Young mai glo ydoedd a gofynnodd a oedd aelodau ei eglwys yn gwybod sut i'w gloddio. Gwirfoddolodd rhai mewnfudwyr o Gymru, gan gynnwys John Evans Rees a'i gefnder John Price, oedd â phrofiad o gloddio am lo yng Nghymru, a chawsant eu hanfon i fryniau ochr y gorllewin i sefydlu pyllau glo.

Enw gwreiddiol y gymuned oedd **Coal Bed**, ond fe'i newidiwyd i Wales yn 1857. Ar un adeg roedd yno orsaf rheilffordd, a oedd yn ganolfan hanfodol a phrysur yn y gwaith o gario glo. Gadawyd y pyllau glo a'r trenau pan ddarganfuwyd mwyngloddiau mwy cynhyrchiol yn Scofield. Mae llawer o'r trigolion presennol yn ddisgynyddion i'r glowyr gwreiddiol a cheir cyfenwau megis Jones a Williams.

Saif Wales ar ochr orllewinol Dyffryn Sanpete, wrth droed Mynyddoedd San Pitch.

Yn ôl Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae gan y dref arwynebedd o 0.3&nbsp;milltir sgwâr (0.8&nbsp;km 2), a'r cyfan yn dir.

## Demograffeg
Yn y flwyddyn 2000, roedd yno 219 o bobl, 64 o dai, a 54 o deuluoedd yn byw yn y dref. Dwysedd y boblogaeth oedd 731.4 o bobl fesul milltir sgwâr (281.9/km2). Roedd 84 o unedau tai a dwysedd cyfartalog o 280.5 y filltir sgwâr (108.1/km2). Roedd 97.26% yn wyn, a 0.46% o Ynysoedd y Môr Tawel.

## Map
*Lleoliad Wales, Utah, ar Google Maps

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Trefi Sanpete County, Utah
Wales, Gogledd Dakota

:*Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).*

Dinas (yn ôl y diffiniad yn UDA) yn Cavalier County, yn nhalaith Gogledd Dakota, Unol Daleithiau America yw **Wales**.

Ei phoblogaeth, yn ôl cyfrifiad 2000, oedd 30, gyda 18 unigolion yn eu tai eu hunain a 7 teulu. Sefydlwyd Wales yn 1897.

## Map
*Wales, Gogledd Dakota, ar Google Maps

Categori:Dinasoedd Cavalier County, Gogledd Dakota
Categori:Sefydliadau 1897
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Wales, Efrog Newydd

:*Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).*
Tref yn Swydd Erie, yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, yw **Wales**. Roedd ganddi boblogaeth o 2,960 yn ôl cyfrifiad 2000. Cafodd ei henwi'n Wales gan y Cymry a ymsefydlodd yno ar ddechrau'r 19g.

Cyfrifir tref Wales yn lleol yn un o "*Southtowns*" Swydd Erie oherwydd ei lleoliad yn ne-ddwyrain y swydd honno. Mae hi'n gorwedd mewn ardal o goedwigoedd a ffrydiau.

Cyrhaeddodd yr ymsefydlwyr cyntaf yn 1806. Sefydlwyd tref Wales ganddynt yn 1818.

## Lleoedd yn Wales
Mae Tref Wales yn cynnwys y dref ei hun a'r tir o gwmpas. Ymhlith y lleoedd a chymunedau yno ceir.
*Buffalo Creek - ffrwd sy'n llifo i'r gogledd ger Wales
*Colgrave - Ar Ffordd Centerline
*South Wales - Pentref bychan ar y ffin â thref Aurora yn ne-ddwyrain Wales
*Wales Center - Pentref bychan
*Wales Hollow

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Tref Wales
* Hanes Wales
* Papur bro Wales

Categori:Trefi Erie County, Efrog Newydd
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Eileen Sheridan

Seiclwraig rasio o Loegr oedd **Eileen Sheridan** (ganwyd **Eileen Shaw** 18 Hydref 1923; m. Chwefror 2023), a oedd yn arbennigo mewn Treialon Amser. Gall rhai ddadlau mai hi oedd seren mawr cyntaf seiclo merched, dominyddodd rasio merched hyd i Beryl Burton ddechrau cystadlu.

Ddechreuodd Eileen rasio yn niwedd yr 1930au, gan reidio fel aelod o Coventry CC. Enillodd  Bencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain 25 milltir tn 1945 cyn cymryd egwyl er mwyn cael teulu. Pan ddychwelodd i rasio, enillodd gystadleuaeth Treial Amser 'British Best All-Rounder' (BBAR) merched yn 1949 a 1950. Enillodd y Pencampwriaethau Cenedlaethol  ym mhellteroedd 50 a 100 milltir hefyn yn 1050. Torodd recordiau cystadleuaeth ym mhellteroedd 30 miltir (1948: 1:19:28 eiliad), 50 millltir (1949 a 1950: 2:14:16 eiliad), 100 miles (1950: 4:37:53 eiliad) a 12 awr (1949: 237.62 milltir).

Enillodd Wobr Goffa Bidlake yn 1950 "Am greu safon newydd uchel yn rasio beiciau merched, gyda chyfres rhagorol o dri pencampwriaeth a pump perfformiad record ar y ffordd yn 1950".

Arwyddodd gytundeb tair mlynedd gyda Hercules Cycle and Motor Company yn 1951, er mwyn torri recordiau pellter y 'Road Records Association' a recordiau o le i le. Torodd Sheridan yr holl o recordiau'r merched o bell, mae rhai o'r rhain, megis record Llundain-Caeredin 20:11:35 eiliad, a osodwyd yn 1954 yn sefyll hyd heddiw.

Yn 1952, ymddangosodd mewn ffilm gan Dunlop Tyres o'r enw ''Spinning Wheels: Cycle Sport '50s Style''. Ymddangosodd Reg Harris, Ken Joy a Cyril Peacock yn y ffilm yn ogystal â delweddau o'r Tour de France.

Torodd Sheridan record Land's End i John o' Groats, a ddelwyd gynt gan Marguerite Wilson, o 2 ddiwrnod 11 awr a 7 munud, yn 1954. Mae'r beic a ddefnyddiodd i gyflawni hyn iw gweld yn 'Coventry Transport Museum'.

Yn 1955, ymddangosodd mewn hysbyseb ar gyfer sigarennau 'Players'.

## Llyfryddiaeth
*Hilton, T. (2005), ''One More Kilometre And We're In The Showers*
*Woodland, L. (2005), *This Island Race'' (Mousehold Press)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Cycling Ireland - road records  Dulyn-Cork still held by Sheridan

Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Seiclwyr o Loegr
Ronald Stretton

Seiclwr rasio trac o Loegr oedd **Ronald Charles Stretton** (ganwyd 13 Chwefror 1930, ardal Epsom, Surrey), mae eisoes wedi ymddeol. Cynrychiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd 1952 yn Helsinki, Ffindir.Ymo, enillodd fedal efydd yn y pursuit 4&nbsp;km ynghyd â Donald Burgess, George Newberry, ac Alan Newton.

## Cyfeiriadau
* Gwefan Swyddogol y Gemau Olympaidd 

Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1952
Categori:Pobl o Surrey
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1930
Dean Downing

Seiclwr ffordd proffesiynol o Loegr ydy **Dean Downing** (ganwyd 24 Ionawr 1975). Reidiodd dros dim DFL-Cyclingnews-Litespeed yn 2006, a thros dim Rapha Condor yn 2007. Mae Dean yn frawd hyn i'r cyn Bencampwr Cenedlaethol, Russell Downing. Yn 2004, cynrychiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau Trac y Byd.

## Canlyniadau

;2001
:1af Aalst Kermes, Gwlad Belg
:2il Chwe diwrnod Amatur Ghent (trac)
::1af Trydydd noson ras chwe diwrnod Amatur Ghent
:2il De Drie Zustersteden
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:2il Boussu Criterium
:2il Sinaai Kermes

;2002
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:1af Melsele Kermes
:1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Ronde van zuid oost Vlaanderen
:2il Landskouter Kermes
:2il Wondelgem Kermes
:2il Sinaai Criterium
:3ydd Kuurne Criterium

;2003
:1af Schellebelle Criterium
:1af Landskouter Kermes
:1af Sinaai Kermes
:1af  Madison, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af Cymal 1, ras Ynys Wyth
:1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Havant Grand Prix
:1af Cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd, Ronde van zuid oost Vlaanderen.
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:3ydd Wolvertem Kermes
:4ydd GP Chamont–Gistoux

;2004
:1af Ras ffordd Metaltek Grand Prix
:1af Cymal 1, Tour of Munster International
:1af Ras Bungay, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:1af Ras ffordd Don Despatch
:1af Presten Arena Criterium
:1af Ras ffordd goffa Mike Binks
:1af Ras ffordd Seacroft wheelers
:1af Ras ffordd York Cycle Works
:1af Ras yng Nghyfres Rasys Ffordd Cenedlaethol Prydain
:2il Ras Scratch, cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI
:2il Ras yng Nghyfres Rasus Ffordd Cenedlaethol Prydain
:2il Bob Chicken Criterium, Llundain

;2005
:1af Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:1af Ras Stoneleigh, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:1af Ras Milton Keynes, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:1af Ras ffordd Tour of Resevior
:1af Ras ffordd Metaltek Grand Prix
:1af Cymal 3, Bermuda GP
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:2il Ras Glasgow, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:2il Ras ffordd Eddie Soens Handicap
:2il Lincoln International
:3ydd Warwick, Cyfres Rasys Cylchffordd Cenedlaethol Prydain
:3ydd Bermuda GP

;2006

;2007
:1af Tour of the Reservoir
:1af Lincoln Grand Prix
:1af Stage 4, Girvan Stage Race
:4th Ras ffordd 2 ddiwrnod Bikeline
::1af Cymal 2 Bikeline
::1af Cymal 3 Bikeline

## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol 

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1975
Wales, Massachusetts

250px|bawd|Llyfrgell Gyhoeddus hanesyddol tref Wales
:*Gweler hefyd Wales (gwahaniaethu).*

Tref yn Hampden County, yn nhalaith Massachusetts, Unol Daleithiau America, yw **Wales**. Y boblogaeth yn ôl cyfrifiad 2000 yw 1,737. Mae gan y dref sawl adeilad hanesyddol yn yr arddull pensaernïol sy'n nodweddiadol o Massachusetts.

## Hanes 
Daeth yr ymsefydlwyr Ewropeaidd cyntaf i Wales yn 1726 a chafodd ei chorffori'n swyddogol ar 23 Awst 1775 fel South Brimfield ; newidiwyd yr enw i Wales ar 20 Chwefror 1828 ar ôl ei noddwr cyfoethog James Lawrence Wales.

## Daearyddiaeth
Yn ôl gwybodaeth Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau, mae gan y dref arwynebedd o 41.3&nbsp;km² (16.0 milltir²). Mae 40.8&nbsp;km² (15.8 milltir²) ohoni yn dir a 0.5&nbsp;km² (0.2&nbsp;mi² ; 1.32%) yn ddŵr. Ffinir Wales i'r gorlewin gan Monson; i'r de gan Stafford (Connecticut) ac Union (Connecticut); i'r dwyrain gan Holland; ac i'r gogledd gan Brimfield.

Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Trefi Hampden County, Massachusetts
Llyn Kangaroo

Mae **Llyn Kangaroo** (Saesneg : *Kangaroo Lake*) yn llyn yn Swydd Door, Wisconsin, Unol Daleithiau America. Fe'i lleolir yn nhrefi Baileys Harbor a Jacksonport.

Llyn Kangaroo yw'r llyn dyfnaf yn y swydd. Ceir sawl math o bysgod yno. and is the largest inland lake in the county. Y llyn yw prif nodwedd dirweddol Ardal Naturiol Taleithiol Llyn Kangaroo.

Mae'r llyn yn gorwedd hanner milltir o Llyn Michigan ac mae Piel Creek yn llifo i mewn iddo. Amgylchynir y llyn gan gorsdir isel. Ceir haen o galch (marl) ar waelod y llyn.

Yn yr ardal o'i gwmpas ceir nifer o westai a lleoedd eraill i ymwelwyr.

Kangaroo
Ross Hill

Beiciwr BMX o Loegr oedd **Ross Hill** (1977 – 29 Medi 2007), a enillodd nifer o Bencampwriaethau Prydeinig ac Ewropeaidd. Ganwyd yn Totnes, Dyfnaint. Cynrychiolodd Brydain ym Mhencampwriaethau BMX y Byd pan oedd ond yn bymtheg oed.

Bu farw yn 30 oedd yn ystod oriau cynnar 29 Medi 2007 pan gafodd ei daro gan gar wrth gerdded adref am bump o gloch y bore, o angladd ei ffrind Simon Trant yn Totnes, Dyfnaint.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Pobl o Ddyfnaint
Ynys Kangaroo

**Ynys Kangaroo** yw ynys drydedd fwyaf Awstralia, ar ôl Tasmania ac Ynys Melville. Fe'i lleolir yn nhalaith De Awstralia oddi ar arfordir canol de Awstralia. Mae rhannau o'r ynys yn ddeniadol iawn ac yn gartref i fywyd gwyllt gan gynnwys morloi.

Gorwedd yr ynys 112 cilometr i'r de-orllewin o Adelaide wrth y mynediad i Gwlff Saint Vincent. Yn ei phwynt agosaf i'r tir mawr mae'n 13 cilometr (8 milltir) o Benrhyn Jervis, ar drwyn Gorynys Fleurieu yn nhalaith De Awstralia. Hyd yr ynys yw 150&nbsp;km (93 milltir) a'i lled rhwng 900 m (hanner milltir) a 57&nbsp;km (35 milltir), gydag arwynebedd o tua 4,405&nbsp;km² (tua 1,700 milltir sgwar). Mae ganddi arfordir o 540&nbsp;km ac mae ei phwynt uchaf yn 307 metr (tua 1,000 troedfedd) uwch lefel y môr.

Categori:Daearyddiaeth De Awstralia
Kangaroo
Frank Bowden

Dyn busnes a dyfeisiwr o Loegr oedd **Sir Frank Bowden**, Barwnig 1af Nottingham (30 Ionawr 1848 – 25 Ebrill 1921), a sefydlodd gwmni beics Raleigh a dyfeisiodd y Bowden cable

Pan oedd Bowden yn 24 oed mi wnaeth ffortiwn ar y farchnad stoc yn Hong Cong.  Pan ddychwelodd i Brydain, amcangyfrodd ei feddyg fod ganddo ond 6 ar ôl mis i fyw. Ar gyngor ei feddyg, dechreuodd Bowden seiclo. Ar ôl gwella o'r salwch, prynodd y cwmni a werthodd ef ei feic cyntaf ac yn Rhagfyr 1888 sefydlwyd y 'Raleigh Bicycle Company'.  Erbyn 1896 roedd wedi tyfu i fod y gwneuthurwyr beics mwyaf yn y byd. Yn 1915, gwnaethpwyd ef yn  **Baronet**, o Ddinas Nottingham.

Priododd Bowden Amelia Frances, merch Alexander Houston, yn 1879. Bu farw yn Ebrill 1921, yn 73 oed, ac olynwyd ef yn ei farwniaeth gan ei fab hynaf Harold. Bu farw'r Arglwyddes Bowden yn 1937.

## Cyfeiriadau
*  Leigh Rayment's Peerage Page 
*  www.thepeerage.com

## Dolenni allanol 
* Raleigh Bikes 

Categori:Dyfeiswyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1921
Categori:Pobl fusnes o Loegr
Categori:Seiclwyr o Loegr
Zak Carr

Seiclwr cystadleuol o Loegr oedd **Zak Carr** (6 Mawrth 1975 – 17 Hydref 2005). Ganwyd ef yn Norwich, Norfolk. Pan nad oedd yn ymarfer neu'n rasio roedd yn gweithio fel Swyddog Carchar, roedd yn byw yn Attleborough. Dechreuodd seiclo yn 14 oed gan ymuno â'i glwb lleol, CC Breckland.

Roedd Carr yn dal recordiau Prydeinig mewn pellterau hir a byr, cystadlodd yn yr Iseldiroedd ym Mhencampwriaethau Ewrop ychydig cyn ei farwolaeth. Bu'n reidio tandem fel peilot ar gyfer reidwyr gydag anabledd, roedd yn debygol y buasai wedi cystadlu ar y tandem yng Ngemau Olympaidd Beijing yn 2008.

Yn 2003, enwebwyd ef ar gyfer gwobrau chwaraeon "BBC Norfolk Sport".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan cyn dîm Zak, API Bikes

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Marwolaethau 2005
123

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
118 119 120 121 122 - **123** - 124 125 126 127 128 

----

## Digwyddiadau 
* Adeiladu fila yr Ymerawdwr Hadrian yn Tivoli.
* Hadrian yn cyfarfod ag Osroes, brenin Parthia, ac yn dod i gytundeb sy'n osgoi rhyfel.
* Zhang Heng, gwyddonydd o Tsieina, yn cywiro'r calendr i'w gysoni a'r tymhorau.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:123
Wendy Houvenaghel

Seiclwraig llawn amser o Loegr ydy **Wendy Houvenaghel** (ganwyd 27 Tachwedd 1975), mae'n byw yng Nghernyw. Mae'n aelod o Raglen Podiwm Olympaidd British Cycling ac yn cynyrchioli Prydain mewn cystadleuthau rhyngwladol ar y ffordd a'r trac.

Enillodd Bencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain yn 2007, ac yn ddiweddarach torodd record merched 10 milltir gyda amser newydd o 19 munud 50 eiliad, 48 eiliad yn gynt na'r hen record.

## Canlyniadau

;2004
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 10 Milltir
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 25 Milltir

;2005
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 10 Milltir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 25 Milltir

;2005/2006
:1af UCI Womens Pursuit World Cup Champion
:1af Pursuit, Cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI
:2il Pursuit, Cymal Moscfa, Cwpan y Byd Trac, UCI

;2006
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 10 Milltir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT 25 Milltir
:5ed Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI
:6ed Treial Amser, Gemau'r Gymanwlad

;2006/2007
:1af Pursuit, Cymal Moscfa, Cwpan y Byd Trac, UCI
:2il Pursuit, Cymal Sydney, Cwpan y Byd Trac, UCI

;2007
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:4ydd Pursuit, Pencampwriaethau Trac y Byd, UCI

## Cyfeiriadau
Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Sabrina

Duwies Geltaidd (Frythonig) Afon Hafren yw **Sabrina**. Mae ei henw yn goroesi yn enw'r afon ei hun (sy'n ddatblygiad reolaidd o'r Frythoneg **Sabrina*) ac yn enw Fforest Savernake, Wiltshire.

Categori:Duwiesau
Categori:Mytholeg Geltaidd
Categori:Afon Hafren
Fforest Savernake

Fforest yn Wiltshire, De-orllewin Lloegr, rhwng trefi Marlborough a Hungerford yw **Fforest Savernake** (ynganiad ). Mae'r fforest mewn dwylo preifat, yn berchen Ymddiriedolwyr Ystâd Savernake, Iarll Aberteifi a'i gyfriethiwr teuluol, ond yn cael ei goruchwylio drwy brydles gan y Comisiwn Coedwigaeth. Mae'n gorchuddio rhyw 1800 hectar (4500 erw).

Mae'r enw o darddiad Brythoneg, o'r Frythoneg **Sabrināco-*, sy'n cynnwys enw'r dduwies Sabrina a therfyniad a welir fel -*og* mewn geiriau megis *draenog* neu *corsog* yn y Gymraeg. Cyfeirir ato mewn ffynonellau Hen Saesneg fel *Safernoc*.

## Dolenni allanol
*  Fforest Savernake ar wefan y Comisiwn Coedwigaeth 

Savernake
122

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
117 118 119 120 121 - **122** - 123 124 125 126 127 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn gorchymyn adeiladu mur amddiffynnol 72-milltir (115&nbsp;km) o hyd yng Ngogledd Prydain. Yn ddiweeddarch, caiff yr enw Mur Hadrian.
*13 Medi — Dechrau'r gwaith ar Fur Hadrian.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:122
121

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
116 117 118 119 120 - **121** - 122 123 124 125 126 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn penderfynu ar ffin rhwng Prydain Rufeinig a Caledonia
* Hadrian yn dringo Mynydd Etna (3,350 m) i weld y wawr o'r copa

## Genedigaethau 
* 26 Ebrill — Marcus Annius Verus, yn ddiweddarch yr Ymerawdwr Rhufeinig Marcus Aurelius

## Marwolaethau 
* Cai Lun, dyfeisydd papur yn Tsieina

Categori:121
Katharine Hepburn

Actores ffilm a llwyfan enwog oedd **Katharine Houghton Hepburn** (12 Mai 1907 – 29 Mehefin 2003).

Enillodd Hepburn y nifer fwyaf o Oscars am yr Actores Orau, pedwar i gyd, ond cafodd ei henwebu ar ddeuddeg achlysur gwahanol. Enillodd Wobr Emmy ym 1976 am ei rôl yn *Love Among the Ruins*, a chafodd ei henwebu am bedwar Emmy arall, dwy Wobr Tony ac wyth Golden Globes. Ym 1999, rhoddodd y Gymdeithas Ffilm Americanaidd Hepburn ar frig y siart o'r ser benywaidd mwyaf yn hanes sinema yn yr Unol Daleithiau.

Credir ei bod yn gyngariad i'r biliwnydd Howard Hughes.

#### Gweithio yng Nghymru 
Ar ddiwedd y 1970au daeth Hepburn i Gymru er mwyn ffilmio addasiad teledu o *The Corn is Green*, gan chwarae rhan yr athrawes Lilly Moffat. Defnyddiwyd tŷ fferm Hafod Ifan, Ysbyty Ifan fel cartref yr athrawes yn y ffilm. Tra'n ffilmio ei golygfeydd yma, gofynnodd Hepburn i Mari Hughes, gwraig y fferm, i ddefnyddio stafell sbar yn y tŷ fel lle newid ac i orffwys. Cadwodd Hepburn mewn cysylltiad gyda theulu y Hughesiaid am weddill ei hoes.

Wedi'r profiad o ffilmio, dywedodd mewn cyfweliad gyda'r wasg "God first made England, Ireland and Scotland. Then, when he corrected his mistakes, he made Wales."

## Ffilmiau enwog
* *Stage Door* (1937)
* *Bringing Up Baby* (1938)
* *The Philadelphia Story* (1940)
* *Woman of the Year* (1942)
* *Stage Door Canteen* (1943)
* ''Adam's Rib* (1949)
* *The African Queen* (1951)
* *Pat and Mike* (1952)
* *Suddenly, Last Summer* (1959)
* *Guess Who's Coming to Dinner* (1967)
* *Rooster Cogburn* (1975)
* *On Golden Pond* (1981)
* *Katharine Hepburn: All About Me'' (1993)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ewripides

Dramodydd Groegaidd oedd **Ewripides** neu **Euripides** (Groeg: ) (ca. 480 CC–406 CC). Ef oedd yr olaf o dri trasiedydd mawr Athen, gyda Aeschulos a Sophocles. Mae deunaw o'i ddramâu wedi goroesi.

Dywedir ei fod yn enedigol o Ynys Salamis, ac iddo gael ei eni ar 23 Medi 480 CC, dyddiad Brwydr Salamis. Treuliodd ei ddyddiau olaf yn Pella, prifddinas teyrnas Macedon, yn cyfansoddi'r ddrama *Archelaus*.

## Dramâu wedi goroesi'n gyflawn
# *Alcestis* (438 CC)
# *Medeia* (431 CC)
# *Heracleidae* (c. 430 CC)
# *Hippolytus* (428 CC)
# *Andromache* (c. 425 CC)
# *Hecuba* (c. 424 CC)
# *Y Deisyfwyr* (c. 423 CC)
# *Electra* (c. 420 CC)
# *Heracles* (c. 416 CC)
# *Gwragedd Troia* (415 CC)
# *Iphigeneia yn Tauris* (c. 414 CC)
# *Ion* (c. 414 CC)
# *Helen* (412 CC)
# *Merched Ffenicaidd* (c. 410 CC)
# *Orestes* (408 CC)
# *Bacchai* ac *Iphigeneia yn Aulis* (405 CC)

Categori:Genedigaethau 480 CC
Categori:Marwolaethau 406 CC
Categori:Dramodwyr Groeg
Rhyfel

Gwrthdaro hirfaith ar raddfa eang gyda dau grŵp o bobl neu fwy yn brwydro yn erbyn ei gilydd yw **rhyfel**.
## Mathau o ryfeloedd a rhyfela 
* Rhyfel cyfyngedig
* Rhyfel diarbed
* Rhyfel trwy ddirprwy
* Rhyfela athreuliad
* Rhyfela herwfilwrol


Categori:Diogelwch rhyngwladol
Categori:Gwrthdaro
Categori:Heddwch
Categori:Marwolaeth
Categori:Trais
Stuart Dangerfield

Seiclwr cystadleuol o Loegr ydy **Stuart Dangerfield** (ganwyd 17 Medi 1971, Willenhall, Gorllewin y Canolbarth), sy'n arbenigo mewn Treialon Amser. Bu'n domineiddio yng nghystadleuthau treialon amser pellter byr ym Mhrydain yn ystod y 1990au a dechrau'r 2000au. Dechreuodd rasio yn 1984 tra'n 12 oed gan ymuno â'i glwb lleol, Wolverhampton Wheelers. Er iddo rasio dros nifer o dimau wedi eu noddi erbyn hyn, mae dal yn aelod o'r Wolverhampton Wheelers. Trodd yn seiclwr proffesiynol yn 1997.

Enillodd Dangerfield ei Bencampwriaeth Cenedlaethol RTTC (*CTT erbyn hyn*) cyntaf yn 1992, yn y ras dringo allt.. Aeth ymlaen i aidrodd y fuddugoliaeth hon yn 1993, 1995, 1996 ac 1997. Yn 1997, bu hefyd yn bencampwr 25 milltir; enillodd y bencampwriaeth hon mewn pum blynedd olynol rhwng 2000 a 2004. Enillodd y bencampwriaeth 10 milltir yn 2001, 2003 a 2004. Torodd y record gystadleuoaeth dros bellter o 10 milltir gan osod amser newydd o 18 munud 19 eiliad (32.76 milltir yr awr), gan guro'r record gynt a osodwyd gan Graeme Obree yn 1993, o wyth eiliad.

Mae Dangerfield wedi Cynyrchioli Prydain ym Mhencampwriaethau Treial Amser y Byd yn yr Iseldiroedd yn 1998: Llydaw yn 2000; Portiwgal, 2001; ac yng Gwlad Belg yn 2002. Cynyrchiolodd Loegr yng Ngemau'r Gymanwlad yng Nghanada yn 1994; Maleisia yn 1998; ac ym Manceinion yn 2002. Cystadlodd yn y Ras Ffordd yn ogystal, pan gafodd Jeremy Hunt anaf ac felly'n methu cystadlu.

## Canlyniadau

;1992
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, ras dringo allt

;1993
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, ras dringo allt

;1995
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, ras dringo allt

;1996
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, ras dringo allt

;1997
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, ras dringo allt
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir

;2000
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir

;2001
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 10 Milltir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir

;2002
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir

;2003
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 10 Milltir

;2004
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 10 Milltir

;2005
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 10 Milltir

## Cyfeiriadau
*Canlyniadau ar wefan swyddogol y CTT

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1971
Carson McCullers

Nofelydd, dramodydd ac awdures straeon byrion o'r Unol Daleithiau oedd **Carson McCullers** (**Lula Carson Smith**) (19 Chwefror, 1917 – 29 Medi, 1967).

Cafodd ei geni yn Columbus, Georgia. Priododd Reeves McCullers ym 1937, a wnaethont ysgaru a phriodi eto. Roedd Carson a Reeves yn ddeurywiol. Yn ôl Michiko Kakutani, beirniad llenyddol *The New York Times*, prif thema ei ffuglen yw "unigrwydd unigolion ynysedig a'u hawydd llafurus am berthynas". Galwodd Gore Vidal waith McCullers yn "un o'r ychydig o lwyddiannau digonol ein diwylliant eilradd".

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
* *The Heart Is a Lonely Hunter* (1940)
* *Reflections in a Golden Eye* (1941)
* *The Member of the Wedding* (1946)
* *Clock Without Hands* (1961)

### Arall 
* *The Ballad of the Sad Cafe* (1951) (straeon byrion)
* *The Square Root of Wonderful* (1958) (drama)
* *Sweet as a Pickle and Clean as a Pig* (1964) (barddoniaeth)
* *The Mortgaged Heart* (1972)
* *Illumination and Night Glare* (1999)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Canolfan Carson McCullers
*  Prosiect Carson McCullers 

Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Beirdd benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Columbus, Georgia
Categori:Pobl fu farw yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw o strôc
124

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
119 120 121 122 123 - **124** - 125 126 127 128 129 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn dechrau ail-adeiladu'r Olympeion yn Athen.
* Yn ystod taith i Wlad Groeg, datgelir Dirgelion Eleusina i Hadrian.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Nahapana, brenin y Scythiaid

Categori:124
Gŵr Blewog

Bod annaearol yn llên gwerin Cymru sy'n fath o ddyn gwyllt neu gawr yw'r **Gŵr Blewog** (amrywiad : **Y Gŵr Blew**). Fe'i cysylltir ag ardal Nant Gwynant yn Eryri mewn chwedl werin o'r nant hwnnw. Dywedir bod y Gŵr Blewog yn byw mewn ogof ac yn ysbeilio trigolion yr ardal.

Ar un achlysur penderfynodd gwraig Hafod y Llan gadw golwg amdano ac arosodd ar ei thraed un nos yn y gaeaf ar ôl i bawb arall fynd i gysgu. Am hanner nos clywodd dwrw yn y ffenestr ac aeth i weld beth oedd yn bod gyda bwyall yn ei llaw i amddiffyn ei hun. Gwelodd y Gŵr Blewog, a oedd hanner ffordd trwy'r ffenestr, y wraig yn dod a cheisiodd ddianc, ond trawodd y wraig ei fraich â'r bwyall a ffoes y creadur gan adael ei fraich ar ôl. Trannoeth y bore, cafwyd hyd i olion gwaed yn yr eira yn arwain at ogof gudd, ond roedd y Gŵr Blewog wedi diflannu.

Mewn fersiwn arall o'r chwedl, hefyd o Nant Gwynant, cyfeirir at y creadur fel y Gŵr Blew. Roedd yn byw mewn ogof ger Bwlch Mwlchan, tua milltir a hanner yn uwch na Dinas Emrys. Ceisir rhesymoli'r chwedl trwy wneud y Gŵr Blew yn filwr estron a adawyd yn yr ardal ar ôl cyrch aflwyddiannus. Cuddiodd mewn ogof yn y goedwig a bu'n fyw ar ladrata yn y nos. Tyfodd cnwd o flew drosto fel eidion, ac roedd y golwg arno'n ddychrynllyd. Yn y fersiwn hon, daw'r creadur un nos i ffermdy Ty'n 'rowallt. Cael ei ddal yn y ffenestr eto gan wraig y tŷ gyda bwyall a thorri ei law i ffwrdd ganddi. Ar ôl methu cael y Gŵr allan o'i ogof ceisiwyd ei foddi yno trwy droi ffrwd i geg yr ogof. Dihangodd y creadur dros lethrau'r Lliwedd fel milgi, yn rhy gyflym i'w saethu. Yn nes ymlaen, cafwyd sibrydion ei fod yn byw mewn ogof arall yn ymyl Maen Du'r Arddu, ond dihangodd eto am ei fywyd i gael lloches o'r diwedd ar lethrau'r Cnicht, ger Nanmor.

Yn y chwedl ceir adlais o'r chwedl ganoloesol am y grafanc flewog sy'n ceisio dwyn ebol Teyrnon Twrf Fliant trwy'r ffenestr yn *Pwyll Pendefig Dyfed*, y gyntaf o'r Pedair Cainc.

Yn ogystal, gellid cymharu'r chwedlau hyn â'r traddodiadau am ddynion gwyllt neu greaduriaid lled-ddynol fel yr Yeti yn yr Himalaya.

## Llyfryddiaeth
*John Jones (Myrddin Fardd), *Llên gwerin Sir Gaernarfon* (Caernarfon, 1908)
*T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-custom* (D. S. Brewer, adarg. 1979)

Categori:Beddgelert
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Eryri
Kieran Page

Seiclwr proffesiynol o Loegr ydy **Kieran Page** (ganwyd 2 Mai 1983, Ynys Wyth). Cafodd ei ddewis i gystadlu dros Brydain ym Mhencampwriaethau Ras Ffordd y Byd Iau yn 2001.

Gosododd record newydd Gemau'r Gymanwlad yn 2002 ar gyfer Pursuit 4&nbsp;km yn y rownd gymhwyso, gyda amser o 4 munud a 29.662 eiliad, 4 munud 30.594 eiliad oedd y record gynt a osodwyd gan Brad McGee yn 1998.

## Canlyniadau

;1999
:1af  Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af Cymal 1, Junior Tour of Ireland

;2000
:1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT
:1af Cymal 1, Junior Tour of Ireland
:2il Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau

;2001
:1af  Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:3ydd Kilo, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain Iau
:2il Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2005
:3ydd Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2006
:2il Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Cyfweliad *Kieran Page Pursues Pro Contract in France*, Larry Hickmott British Cycling 3 Chwefror 2006

Categori:Seiclwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1983
Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac yr Alban

Rhestrir isod enillwyr **Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac yr Alban**. Cynhalir y pencampwriaethau yn flynyddol.

## Dynion
### Hyn
### Sbrint Tîm
## Cyfeiriadau
*Canlyniadau 2007
*Canlyniadau 2006
*Canlyniadau Merched & Ras Scratch hyn 2006

Trac Alban
Robert Curthose

[bawd|dde|Llun o Robert Curthose gan yr arlunydd [Henri Decaisne o Ffrainc (1799-1852)]]
Mab hynaf Wiliam I, brenin Lloegr, a Mathilda o Fflandrys oedd **Robert Curthose** neu **Robert o Curthose** (c. 1051/54 - 10 Chwefror 1134), Dug Normandi.

Categori:Dugiaid
Categori:Genedigaethau'r 1050au
Categori:Marwolaethau 1134
Categori:Pobl o Loegr o dras Ffrengig
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Loegr
Categori:Y Normaniaid
Frances Newstead

Seiclwraig a hyfforddwraig trac a ffordd o Loegr ydy **Frances Newstead** (ganwyd 5 Mai 1973, Holmfirth, Gorllewin Swydd Efrog). Cynyrchiolodd Loegr yn Ras Bwyntiau, Treial Amser a Ras ffordd Gemau'r Gymanwlad 2002 ym Manceinion. Bu'n cystadlu yng Nghwpan y Byd Ffordd fel rhan o dîm Prydain Fawr yn 2003 a 2004.

Astudiodd Wyddoniaeth Chwaraeon ym Mhrifysgol Huddersfield, a dechreuodd seiclo er mwyn cymudo i'r brifysgol. Ymunodd â chlwb beicio mynydd y brifysgol yn ddiweddarach. Erbyn hyn, mae hi'n gweithio i British Cycling ym Manceinion, yn helpu hyfforddi seiclwyr ifanc gorau Prydain a chanfod talent newydd i fod yn rhan o dîm Prydain.

Llywiodd Frances Melanie Easter ar y Tandem i drydydd safle ym Mhencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain yn y categori anabal.

## Canlyniadau

;2000
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Cylchffordd Prydain
:1af  Ras Bwyntiau, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 10 Milltir
:3ydd Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain
:1af Ras Bwyntiau, Rownd 5, Ipoh, Clasuron Cwpan y Byd Seiclo Trac UCI, 2000
:2il Pursuit, Rownd 5, Ipoh, Clasuron Cwpan y Byd Seiclo Trac UCI, 2000

;2002
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Prydain
:2il Cymal Treial Amser, Ster van Walcheren
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir
:7fed Ras Bwyntiau, Gemau'r Gymanwlad
:8fed Treial Amser, Gemau'r Gymanwlad
:8fed Ras Ffordd, Gemau'r Gymanwlad
:12fed Holland Ladies Tour

;2003
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT, 25 Milltir

;2004
:9fed Profronde van Oostvoorne
:10fed Sparkassen Giro Bochum (UCI 1.9.2)
::5ed Dosbarthiad dringo

;2005
:2il Pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

## Cyfeiriadau
*Proffil ar cyclebase.nl

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Hyfforddwyr seiclo
Categori:Seiclwyr o Loegr
129

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
124 125 126 127 128 - **129** - 130 131 132 133 134 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Caria, Sicilia, Cappadocia a Syria.
* Patriarch Eleutherius yn olynu Patriarch Diogenes fel Patriarch Caergystennin.

## Genedigaethau 
* Galen, anatomydd

## Marwolaethau 
Categori:129
120

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
115 116 117 118 119 - **120** - 121 122 123 124 125 

----

## Digwyddiadau 
* Yr ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Phrydain.
* Llysgenhadaeth o India yn ymweld a Hadrian.
* Suetonius yn dod yn ysgrifennydd *ab epistolis* i Hadrian.

## Genedigaethau 
* Irenaeus, esgob ac awdur Cristionogol
* Lucian, rhethregydd a dychanwy o Syria, yn ysgrifennu mewn Groeg

## Marwolaethau 
* Dio Chrysostom, hanesydd Groegaidd

Categori:120
Americanwyr

Pobl sy'n byw yn Unol Daleithiau America, neu a fu'n byw yno, yw **Americanwyr**.

Categori:Cenhedloedd Gogledd America
Categori:Unol Daleithiau America