Alan Bates (is-bostfeistr)

Mae **Syr Alan Bates** (ganwyd tua 1954) yn gyn is-bostfeistr ac ymgyrchydd blaenllaw dros ddioddefwyr sgandal Swyddfa'r Post. Fe'i penodwyd yn is-bostfeistr yng Nghraig-y-Don, Llandudno ym mis Mawrth 1998. Daeth ei gytundeb i ben yn 2003 ac aeth ymlaen i ymgyrchu ar ran cannoedd o is-bostfeistri eraill a gollodd eu swyddi yn yr hyn a alwyd yn sgandal Swyddfa'r Post Prydeinig.

## Sgandal Swyddfa'r Post 
Wrth dystio yn yr ymchwiliad cyhoeddus i’r sgandal yn 2024, disgrifiodd Bates derfyniad ei gontract ei hun yn 2003 a’r digwyddiadau a arweiniodd at ei ymgyrch ar ran is-bostfeistri. Dechreuodd ei brofiad dri mis yn unig ar ôl i system gyfrifo a man-werthu Horizon gael ei gosod yn ei gangen, pan ddaeth diffyg o £6,000 i’r amlwg. Dywedodd ei fod wedi cwyno dro ar ôl tro wrth reolwyr Swyddfa’r Post fod system gyfrifo Horizon yn annibynadwy, am nad oedd ei gyfleusterau adrodd yn caniatáu olrhain digwyddiadau y tu ôl i ddiffygion. Dywedodd nad oedd yn deg bod yn rhaid i weithredwyr wneud iawn am y diffygion a achoswyd gan y meddalwedd. Dros gyfnod o ddwy flynedd gwnaeth ef a’i staff 507 o alwadau i linell gymorth Swyddfa’r Post, ac roedd 85 ohonynt yn ymwneud â Horizon. Daeth ei gontract i ben heb unrhyw reswm wedi’i roi iddo, ym mis Tachwedd 2003. Er na chafodd ei erlyn, collodd £65,000 yr oedd wedi'i fuddsoddi yn y busnes.

Dangosodd cyfreithwyr yn yr ymchwiliad ddogfennau mewnol i Bates oedd yn dweud bod ei derfyniad wedi'i wneud am ei fod yn "anhylaw". Cyfeiriwyd ato yn nogfennau Swyddfa'r Post fel rhywun oedd yn "cael trafferth gyda chadw cyfrifon". Mewn ymateb, dywedodd: "Penderfynon nhw eu bod am gwneud gwers ohonaf." Dywedodd fod ei benderfyniad i ddarganfod y diffygion yn Horizon oherwydd "styfnigrwydd" ac ymdeimlad o anghyfiawnder ar ôl dysgu bod cannoedd o is-bostfeistri eraill wedi colli eu swyddi ac wedi cael eu herlyn.

Dywed Bates ei fod ef a'i wraig Suzanne yn fwy ffodus na llawer o'r is-bostfeistri eraill. Dwedodd ef:

Ar ôl i'w gontract ddod i ben, sefydlodd wefan i dynnu sylw at ei bryderon, cysylltodd â newyddiadurwyr a chasglodd is-bostfeistri eraill ynghyd i ffurfio grŵp Cynghrair Cyfiawnder i'r Is-bostfeistri (JFSA). Mae wedi ymgyrchu ers dros 20 mlynedd i ddod at y gwir am y diffygion ym meddalwedd Horizon, a’r celu gan reolwyr Swyddfa’r Post a oedd yn gwybod bod y system yn ddiffygiol ond a barhaodd i erlyn cannoedd o is-bostfeistri; ac i sicrhau bod yr is-bostfeistri yr effeithir arnynt yn cael eu digolledu'n briodol.

Yn ei dystiolaeth ei hun i'r Ymchwiliad, dywedodd yr Arglwydd Arbuthnot, a oedd fel AS hefyd wedi ymgyrchu ar ran is-bostfeistri, "Yr unigolyn a dorrodd drwy'r rhwystrau oedd Alan Bates. Mae'n ddyn rhyfeddol."

## Bywgraffiad 
Ganed Bates yn Lerpwl, ac astudiodd ddylunio graffeg yn Wrecsam, ac mae wedi byw yn Newcastle, Caerdydd a Chaerwysg, gan weithio ym maes rheoli prosiectau. Dramateiddiwyd ymgyrch Bates yn y gyfres deledu *Mr Bates vs The Post Office* yn 2024, lle chwaraewyd ef gan Toby Jones.

Yn 2024 gwrthododd Bates gynnig iawndal cychwynnol gan y llywodraeth, gan gyfeirio at y cynnig fel un 'gwarthus'.

## Anrhydeddau 
Dywedodd yn gynnar yn 2024 ei fod wedi gwrthod derbyn anrhydedd Swyddog Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE) am ei ymgyrchu, oherwydd bod Paula Vennells, cyn Brif Swyddog Gweithredol Swyddfa’r Post Cyfyngedig, yn dal i fod yn berchen ar CBE. 

Ar 11 Ebrill 2024, derbyniodd Wobr Arbennig y Prif Weinidog yng Ngwobrau Dewi Sant am arwain yr ymgyrch i ddatgelu sgandal Swyddfa'r Post. Ym Mehefin 2024 fe'i urddwyd yn farchog yn rhestr Anrhydeddau'r Brenin am wasanaethau i gyfiawnder.

## Cyfeiriadau 
## Nodiadau
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Genedigaethau'r 1950au