open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anne Hyde

Aelod y teulu frenhinol o Loegr oedd **Anne Hyde** (12 Mawrth 1637 – 31 Mawrth 1671). Roedd hi'n Duges Efrog ac Albany fel gwraig gyntaf James, Dug Efrog (y Iago II/VII yn ddiweddarach). Mam i ddwy frenhines oedd hi.

Roedd Anne yn ferch i'r gwleidydd Edward Hyde (a grëwyd yn Iarll Clarendon yn ddiweddarach). Priododd hi â Iago ym 1660 ar ôl cwrdd yn yr Iseldiroedd. Roedd Anne yn feichiog ar adeg eu priodas. Roedd brawd Iago, Siarl II, brenin Lloegr, eisiau i'r briodas ddigwydd. Roedd gan Iago ac Anne wyth o blant, ond bu farw chwech yn ystod plentyndod cynnar.  Y ddau a oroesodd i fod yn oedolion oedd brenhinoedd y dyfodol, Mari II ac Anne. Roedd llawer o feistresi gyda Iago hefyd.  

## Bywyd
Cafodd Anne ei geni yn Windsor, yn ferch i Edward Hyde a'i ail wraig, Frances. Enwyd eu merch ar ôl Anne Ayliffe, gwraig gyntaf Hyde. Cafodd ei magu yn yr Eglwys Loegr ond rhoddodd y gorau i fynychu yn 1669. Dwedodd y brenin Siarl fod yn rhaid i'r plant gael eu magu fel Protestaniaid.

Roedd ganddi Anne wyth o blant gan ei gŵr, Iago.

Bu farw o ganser, yn 34 oed, ym Mawrth 1671. Bu farw ei fab, Edgar, ym mis Mehefin yr un flwyddyn. Bu farw ei ferch ieuanc, Henrietta, ym mis Rhagfyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1638
Categori:Marwolaethau 1671
Categori:Merched yr 17eg ganrif o Loegr
Llwchwr (cymuned)

Cymuned yn Sir Abertawe, Cymru, yw **Llwchwr**. Saif tua 5.5 milltir (9&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o ganol dinas Abertawe. Mae'n ffinio ar gymunedau Gorseinon i'r gogledd, Penlle'r-gaer i'r dwyrain, a Thre-gŵyr i'r de. Saif aber Afon Llwchwr i'r gorllewin.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Abertawe
Bwmbart

[bawd|Bwmbart a phelen wenithfaen a ddefnyddiwyd i amddiffyn castell [Marchogion yr Ysbyty yn ystod Gwarchae Rhodos (1480).]]
Math o fagnel sydd yn bwrw pelen faen yw **bwmbart**. Hwn yw un o'r ffurfiau cynharaf ar y canon, a'r prif fagnel ar faes y gad yn Ewrop hyd at hanner cyntaf y 15g.

Daw'r gair bwmbart, trwy'r Saesneg, naill ai o'r bôn Groeg *bombos*, sydd yn disgrifio sŵn gwenyn, neu o'r ymadrodd Eidaleg *bombo et ardor* (mellt a tharanau). Ar y cychwyn, defnyddiwyd yr enw yn gyffredin i ddisgrifio sawl math o arf, rhai ohonynt ond ychydig yn fwyach na'r *pot-de-fer*. Daeth yr enw yn ddiweddarach i ddisgrifio canonau calibr mawr wedi eu cynhyrchu o haearn gyr, gan gynnwys blaenlwythwyr a bôn-lwythwyr. Byddai'r bwmbart nodweddiadol yn cynnwys siambr bowdwr gulach na'r baril.

Erbyn diwedd y 14g, roedd bwmbartiau yn hynod o fawr ac yn gallu saethu pelenni trymion, gan achosi difrod mawr, dros bellter hir, weithiau un filltir neu ymhellach. Tua 1380, dechreuwyd cael gwared â'r hen fagnelau pren oddi ar faes y gad, am fod y bwmbart mor pwerus.

## Cyfeiriadau 
Categori:Magnelaeth
Saint-y-brid, Sir Fynwy

:''Am y pentref a chymuned o'r un enw ym Mro Morgannwg, gweler Saint-y-brid.*

Plwyf a phentref yng nghymuned Caer-went, Sir Fynwy, Cymru, yw **Saint-y-brid** (Saesneg: *St Brides Netherwent''). Mae'r pentref, sy'n dyddio o'r 10g, yn anghyfannedd i raddau helaeth bellach, ond mae'r eglwys, y mae rhannau ohoni yn dyddio o'r 14g, yn dal i sefyll. Mae'r pentref yn cael ei enw o'r eglwys, sydd wedi'i chysegru i'r santes Ffraid (Brîd).

## Cyfeiriadau
Categori:Caer-went
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Guevaraeth

Ffurf ar Farcsiaeth–Leniniaeth yw **Guevaraeth** () sydd yn tynnu ar ddamcaniaeth chwyldroadol Ernesto "Che" Guevara a'i strategaeth o ryfela herwfilwrol. Agwedd fawr ohoni yw damcaniaeth filwrol *foco*, a ddatblygwyd gan Guevara yn ei lyfr *La guerra de guerrillas* (1960) a Régis Debray yn *Révolution dans la révolution ?* (1967).

Yn ystod Chwyldro Ciwba (1953–59), cychwynnodd Guevara fel sosialydd gwrth-drefedigaethol yn debyg i'w gymrawd Fidel Castro. Byddai Guevara yn dod yn fwyfwy dan ddylanwad athrawiaeth Farcsaidd uniongred a chomiwnyddiaeth Sofietaidd, ac anogodd Castro i gofleidio'r syniad o chwyldro byd. Aeth i'r Congo a Bolifia i geisio defnyddio'i strategaeth *foco* i ysgogi chwyldroadau comiwnyddol yn y gwledydd hynny, ond heb lwyddiant.

Dadleuodd Guevara dros addasu Marcsiaeth–Leniniaeth at amodau lleol a rhanbarthol, gan adolygu'r syniadaeth ynglŷn ag anghenion y chwydro yn America Ladin. Yn ôl Guevaraeth, mae'r newid mewn ymwybyddiaeth o ddosbarth yn blaenori datblygiad grymoedd cynhyrchu economaidd, a chymhellion moesol yn hytrach na symbyliadau materol sydd yn gyrru'r chwyldro.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marcsiaeth
Categori:Rhyfela herwfilwrol
Y Bont-faen, Powys

:''Am y dref o'r un enw ym Mro Morgannwg, gweler Y Bont-faen.*

Pentref yng nghymuned Cadfarch, Powys, Cymru, yw **Y Bont-faen**  (Saesneg: *Forge''). Saif tua 1 filltir i'r de o Fachynlleth ar ochr orllewinol Afon Dulas.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cadfarch
Categori:Pentrefi Powys
Antonio de Guevara

Llenor ac esgob Sbaenaidd oedd **Antonio de Guevara** (tua 1480 – 3 Ebrill 1545) a fu'n bregethwr llys yng nghyfnod y Brenin Carlos I.

Ganed yn Treceño, ar arfordir gorllewinol Cantabria, a chafodd ei fagu yn llys Fernando ac Isabel. Gwasanaethodd yn was bach i'r Don Juan, Tywysog Astwries, hyd at ei farwolaeth ym 1497. Ymunodd Guevara ag Urdd Sant Ffransis ym 1504 a chafodd ei benodi'n bregethwr y llys ym 1521 a'r croniclydd brenhinol ym 1526. Gwasanaethodd yn Esgob Guadix o 1528 i 1537, ac yn Esgob Mondoñedo, ar gyrion Mynyddoedd Cantabria, o 1537 hyd at ei farwolaeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1480au
Categori:Marwolaethau 1545
Categori:Clerigwyr yr 16eg ganrif o Sbaen
Categori:Clerigwyr Catholig o Sbaen
Categori:Esgobion o Sbaen
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion Catholig o Sbaen
Categori:Llenorion Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Gantabria
Canu pop a roc yn yr Ynys Las

alt=Rasmus Lyberth|bawd|300px|Rasmus Lyberth
Er gwaethaf ei lleioliad daearyddol anghysbell a phoblogaeth o lai na 50,000 ac iaith unigryw, mae canu poblogaidd roc cynhenid yr Ynys Las yn boblogaidd ac yn denu sylw tu allan i'r Ynys Las.

### Hanes 
Tan canol yr 20g, roedd yr Ynys Las wedi'i hynysu oddi ar ganu poblogaidd Gogledd America ac Ewrop. Un o'r bandiau cyntaf i ddod o'r genedl sy'n hunanlywodraethol ond yn rhan o Deyrnas Denmarc], oedd yr Nuuk Orleans Jazz Band.

### Roc 
Dechreuodd canu pop a roc yr Ynys Las yn 1973 pan gyhoeddwyd yr albwm *Sumut* gan y band Sume ar label ULO, un o'r labeli recordio cyntaf.

### Diwydiant cerddoriaeth 
Y label recordio mwyaf yn yr Ynys Las ydy ULO, o Sisimiut; ffurfiwyd ef gan Malik Hoegh (aelod o'r band Sume) a Karsten Sommer o Ddenmarc. ULO sy'n cyhoeddi albymau gan bandiau roc fel Sume, cantorion roc fel Rasmus Lyberth, a bandiau hip hop fel Nuuk Posse yn ogystal â chanu traddodiadol.
bawd|Karsten Sommer o ULO yn siarad yng nghyfarfod Womex yn Budapest yn 2015
Kalaallit Nunaata Radioa (Radio yr Ynys Las) ydy'r sefydliad cyfryngau pwysicaf yn y wlad. 

### Caneuon 
* Nuuk Posse - Oqariartuut
* Sume - Inuit Nunaat
* G60 - Piumassuseqaruit
* Ole Kristiansen - Zoo Inuillu
* Zikaza - Miki
* Karina Moller - Pukuut - Anneruniaq

## Dolenni
*Eitem newyddion 'Rock music from Greenland'
*Nanook - Fideo "Nanook"
*Nanook - Fideo Ingerlaliinnaleqaagut

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth roc
Categori:Cerddoriaeth
Categori:Yr Ynys Las
Garden City (gwahaniaethu)

Ceir sawl lle o'r enw **Garden City** gan gynnwys:

## Cymru
* Garden City, pentref ym Mlaenau Gwent
* Garden City, pentref yn Sir y Fflint

## Lloegr
*Letchworth Garden City, tref yn Swydd Hertford
*Welwyn Garden City, tref yn Swydd Hertford

## Unol Daleithiau America
* Garden City, Alabama, tref yn nhalaith Alabama
* Garden City, Colorado, tref yn nhalaith Colorado
* Garden City, Efrog Newydd, pentref yn nhalaith Efrog Newydd
* Garden City, Georgia, dinas yn nhalaith Georgia
* Garden City, Idaho, tref yn nhalaith Idaho
* Garden City, Michigan, dinas yn nhalaith Michigan
* Garden City, Missouri, dinas yn nhalaith Missouri
* Garden City, Utah, tref yn nhalaith Utah

----
Abergeirw

Pentrefan yng nghymuned Brithdir a Llanfachreth, Gwynedd, Cymru, yw **Abergeirw** Saif ar gyrion Coed y Brenin ar lan Afon Ceirw, tua 7 milltir (11&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o dref Dolgellau.

Ar 19 Rhagfyr 2008 cysylltodd National Grid plc y pentrefan â Grid Trydan Cenedlaethol y DU, gan ei wneud y pentref olaf yng Nghymru i gael prif gyflenwad trydan.

## Cyfeiriadau
Categori:Brithdir a Llanfachreth
Categori:Pentrefi Gwynedd
Abergiâr

Pentrefan yng nghymuned Llanllwni, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Abergiâr**. Saif tua 1.3 milltir (2.2&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o bentref Llanllwni.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanllwni
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Ann Griffiths (telynores)

Telynores o Gymru oedd **Ann Griffiths** (26 Hydref 1934 – 24 Gorffennaf  2020).

Fe'i ganed yng Nghaerffili ym 1934. Graddiodd o Brifysgol Caerdydd cyn astudio'r delyn yn Conservatoire de Paris, lle enillodd  ei *Premier Prix* ym 1958. Ym 1959 daeth yn brif delynores gyda'r Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, yn ogystal â dechrau gyrfa ryngwladol fel unawdydd cyngerdd. Roedd hi'n bennaeth adran y delyn yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru, Caerdydd, nes iddi ymddeol ym 1979.

Cyhoeddodd nifer o gyfansoddiadau ar gyfer y delyn, gan gynnwys trefniannau o ganeuon gwerin Cymru, yn ogystal â llawlyfr hyfforddi, *Saith Gwers i Ddechreuwyr* (1964). Cyhoeddodd nifer o erthyglau am hanes y delyn a thelynorion. Un arall o'i diddordebau ymchwil oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, ac roedd hi'n Gadeirydd Cymdeithas Gwnynen Gwent (*Lady Llanover Society*). Gyda’i gŵr, Dr Lloyd Davies (1923–2002), sefydlodd y cwmni Adlais Music Publishers.

Bu farw gartref yn Rhaglan, Sir Fynwy yn 2020.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Telynorion o Gymru
Halyna Hutchins

Roedd **Halyna Hutchins** (; 1978/1979  - 21 Hydref 2021) yn sinematograffydd gredydwyd â gwaith ar fwy na 30 o ffilmiau a rhaglenni teledu .  

Cafodd Hutchins ei magu ar ganolfan filwrol Sofietaidd yn yr Arctig. Graddiodd hi o Brifysgol Genedlaethol Kyiv mewn newyddiaduraeth ryngwladol. Bu’n gweithio fel newyddiadurwr yn Nwyrain Ewrop.   Symudodd i'r Unol Daleithiau America i ganolbwyntio ar wneud ffilmiau, gan ymgymryd â rolau mewn cynhyrchu a ffotograffiaeth ffasiwn.  Roedd hi'n 42 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Llanfihangel-y-pwll a Lecwydd

Cymuned ym mwrdeistref sirol  Bro Morgannwg, Cymru, yw **Llanfihangel-y-pwll a Lecwydd** (Saesneg: *Michaelston-le-Pit and Leckwith*). Saif yn nwyrain y sir. Mae'n cynnwys y ddau bentrefi Llanfihangel-y-pwll a Lecwydd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Bro Morgannwg
Swanbridge

Anheddiad bach yng nghymuned Sili a Larnog, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Swanbridge**. Fe'i lleolir ar ymyl ddwyreiniol pentref Sili. Mae ganddi faes carafanau, ychydig o dai, a thafarn. Saif Ynys Sili, sy'n ynys lanwol, nepell o'r lan.

Defnyddiwyd Swanbridge a’r glannau a warchodir gan Ynys Sili fel harbwr masnachol am gannoedd o flynyddoedd, er nad oes unrhyw arwydd o hyn heddiw. 

Swanbridge Caravans - geograph.org.uk - 975155.jpg|Maes carafanau
The Captain's Wife - geograph.org.uk - 975105.jpg|Tafarn The Captain's Wife

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Sili a Larnog
Ynys Sili

Ynys lanwol anghyfannedd yn agos at bentrefan Swanbridge, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Ynys Sili**. Saif tua 400 llath oddi ar yr arfordir ym Môr Hafren, hanner ffordd rhwng Penarth a'r Barri. Mae'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Gellir cyrraedd yr ynys ar droed ar lanw isel ar hyd sarn.

Shingle spit reaching out to Sully Island - geograph.org.uk - 476237.jpg|Rhan o'r sarn sy'n estyn o Swanbridge i'r ynys

## Gweler hefyd
* Ynys Sili (bryngaer)

## Cyfeiriadau
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ym Mro Morgannwg
Categori:Sili a Larnog
Categori:Ynysoedd Môr Hafren
Categori:Ynysoedd llanwol
Corris Uchaf

Pentref yng nghymuned Corris, Gwynedd, Cymru, yw **Llidiardau**. Saif i'r gogledd-orllewin o bentref Corris yn nyffryn Afon Deri, un o lednentydd Afon Dulas. Mae'r A487 yn rhedeg trwy'r pentref, sy'n sefyll ychydig y tu allan i Barc Cenedlaethol Eryri. Saif chwareli Abercorris, Abercwmeiddaw, Braich Goch a Gaewern
gerllaw.

bawd|400px|dim|Corris Uchaf tua 1885. Mae Tramffordd Corris Uchaf yn rhedeg o dan lefel y ffordd. Mae tomenni rwbel chwarel Abercwmeiddaw ar y dde.

## Gweler hefyd
* Rheilffordd Corris

## Cyfeiriadau

Categori:Pentrefi Gwynedd
Brychdwn

Pentref yng nghymuned Y Wig, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Brychdwn** (Saesneg: *Broughton*). Saif ychydig i'r gogledd-ddwyrain o'r As Fawr ac i'r de o'r Wig.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Llynnoedd Mawr Affrica

Rhwydwaith o lynnoedd  ar hyd ddeheubarth Hollt Dwyrain Affrica yw **Llynnoedd Mawr Affrica** (Swahili: *Maziwa Makuu*). Yr wyth llyn mwyaf yn nhermau arwynebedd yw Victoria (68,870&nbsp;km2), Tanganica (32,600&nbsp;km2), Malawi neu Nyasa (29,500&nbsp;km2), Turkana neu Rudolf (6,405&nbsp;km2), Albert (5,299&nbsp;lm2), Kivu (2,700&nbsp;km2), Rukwa (5,760&nbsp;km2), ac Edward (2,325&nbsp;km2).

Yn neheubarth y Dyffryn Hollt Mawr mae Llyn Malawi, a ddraenir gan Afon Zambezi. Ar hyd Orllewin yr Hollt saif Llynnoedd Tanganica a Kivu o fewn dalgylch Afon y Congo, a Llynnoedd Edward ac Albert sydd yn llifo i Afon Nîl. Mae llynnoedd Dwyrain yr Hollt, ac eithrio Llyn Turkana, yn llai o faint na llynnoedd y gorllewin ac maent yn ffurfio sawl dalgylch afon mewnwladol ar wahân. Lleolir Llyn Victoria, llyn dŵr croyw ail fwyaf y byd yn nhermau arwynebedd, ar grychiad bas i lawr rhwng ucheldiroedd Gorllewin yr Hollt a'r Dwyrain.

Mae pob un o'r wyth llyn mwyaf yn croesi ffiniau rhyngwladol, ac eithrio Llyn Rukwa a leolir yn gyfan gwbl y tu mewn i ffiniau Tansanïa. Rhennir Llyn Turkana rhwng Cenia ac Ethiopia; Llyn Victoria rhwng Wganda, Tansanïa, a Chenia; Llynnoedd Albert ac Edward rhwng Wganda a Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo; Llyn Kivu rhwng Rwanda a Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo; Llyn Tanganica rhwng Tansanïa, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo, Bwrwndi, a Sambia; a Llyn Malawi rhwng Malawi, Mosambic, a Thansanïa.

## Gweler hefyd 
* Argyfwng ffoaduriaid y Llynnoedd Mawr

## Cyfeiriadau 

Categori:Hollt Dwyrain Affrica
Mawr
Broughton

Gallai **Broughton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Broughton, enw Saesneg am bentref Brychdwn ym Mro Morgannwg
* Broughton, enw Saesneg am bentref Brychdyn yn Sir y Fflint
* Broughton, enw Saesneg am gymuned Brychdyn ym mwrdeistref sirol Wrecsam 
** Pentre Broughton, pentref yn y gymuned honno
* New Broughton, pentref yn Sir y Fflint

### Lloegr
* Broughton, pentref ym Milton Keynes, Swydd Buckingham
* Broughton, pentref yn Hampshire
* Broughton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Broughton, pentref yn Swydd Gaerhirfryn
* Broughton, tref yn Swydd Lincoln
* Broughton, pentref yn Swydd Northampton
* Broughton Astley, pentref yn Swydd Gaerlŷr
* Broughton Beck, pentref yn Cumbria
* Broughton Mills, pentref yn Cumbria
* Broughton Moor, pentref yn Cumbria
* Broughton-in-Furness, tref yn Cumbria
* Brant Broughton, pentref yn Swydd Lincoln
* Church Broughton, pentref yn Swydd Derby
* Great Broughton, pentref yn Cumbria
* Little Broughton, pentref yn Cumbria
* Nether Broughton, pentref yn Swydd Gaerlŷr

### Unol Daleithiau America
* Broughton, Illinois, pentref yn nhalaith Illinois

## Pobl
* Pip Broughton (g. 1957), cyfarwyddwr ffilm, teledu a theatr
* Rhoda Broughton (1840–1920), nofelydd
----
Yr As Fawr

Pentrefan yng nghymuned Sain Dunwyd, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Yr As Fawr** (Saesneg: *Monknash*). Saif ychydig i'r de-orllewin o Brychdwn ac i'r gogledd o Sain Dunwyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Penrhywpâl

Pentrefan yng nghymuned Troedyraur, Ceredigion, Cymru, yw **Penrhywpâl** neu **Penrhyw-pâl**.

## Cyfeiriadau
Categori:Troedyraur
Categori:Pentrefi Ceredigion
Badminton, Blaenau Gwent

Cymuned ym mwrdeistref sirol Blaenau Gwent, Cymru, yw **Badminton**. Crëwyd y gymuned o ran o gymuned Cendl yn 2010 dan *The Blaenau Gwent (Communities) Order 2010*. Mae'n rhannu'i enw gyda **Badminton Grove****,** stryd yn yr ardal, a thafarn y Badminton a arferai fod yn glwb Badminton. Mae'n cynnwys y rhan gogleddol o Lynebwy, sef yr ardaloedd maestrefol Eglwys Newydd (*Newchurch*) a Glyn-coed.

Ystadegau:
* Mae gan y gymuned arwynebedd o 2.67&nbsp;km².
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 3,110.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 3,189, gyda dwysedd poblogaeth o 1,191/km².

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Blaenau Gwent
Garden City, Sir y Fflint

:''Am lleoedd eraill o'r enw "Garden City", gweler Garden City (gwahaniaethu).''

Pentref yng nghymuned Sealand, Sir y Fflint, Sir y Fflint, Cymru, yw **Garden City**. Saif ar lan ogleddol Afon Dyfrdwy, gyferbyn â thref Shotton.

Sefydlwyd y pentref ym 1910 fel cymuned gynlluniedig ar gyfer gweithwyr yn y gwaith dur cyfagos yn Shotton. Y bwriad oedd i'r pentref fod bedair gwaith yn fwy, ond daeth y gwaith adeiladu i ben pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Sealand, Sir y Fflint
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)
Pwll-y-pant

Ardal faestrefol yn nhref Caerffili, Cymru, yw **Pwll-y-pant** neu **Pwllypant**. Fe'i lleolir yng nghymuned Llanbradach a Phwll-y-pant, Bwrdeistref Sirol Caerffili.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbradach a Phwll-y-pant
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)
Penmaen, Caerffili

Pentrefan a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Penmaen**. Fe'i lleolir yn Nyffryn Sirhywi,  3 milltir (4.8&nbsp;km) i'r dwyrain o dref Coed-duon.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Caerffili

Categori:Pentrefi Caerffili
Hen Ystog

Pentref yng nghymuned Yr Ystog, Powys, Cymru, yw **Hen Ystog**  (Saesneg: *Old Churchstoke* neu *Old Church Stoke*).

Mae cofnod cyntaf y lle yn dyddio o ganol yr 16g. Mae'r pentref yn cynnwys sawl ffermdy ffrâm bren o'r 17g a'r 18g, yr hen Oak Inn o'r un cyfnod, a chapel Methodistaidd o'r 19g.

Ar un adeg roedd ffynnon sanctaidd yn y pentref, a fyddai'n cael ei haddurno â blodau a brwyn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Yr Ystog
Markham, Caerffili

Pentref yng nghymunedd Argoed, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Markham**. Mae'n gorwedd rhwng Coed-duon a Thredegar ar ffordd y B4511. Llifa Afon Sirhywi i'r dwyrain o'r pentref.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Markham boblogaeth o 1,495.

Fe’i hadeiladwyd fel gardd-bentref gan ddechrau ym 1913, ar ôl tyfu o’r angen i gartrefu gweithwyr Glofa Markham.

## Cyfeiriadau
Categori:Argoed, Caerffili
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Cwm Ogwr (cymuned)

Cymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Cwm Ogwr** (Saesneg: *Ogmore Valley*).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Pen-y-bont ar Ogwr
Llangrallo Isaf

Cymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Llangrallo Isaf** (Saesneg: *Coychurch Lower*).

Ystadegau:
* Mae gan y gymuned arwynebedd o 6.8&nbsp;km².
* Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 1,206.
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 1,365.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 1,398, gyda dwysedd poblogaeth o 205.3/km².

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Pen-y-bont ar Ogwr

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Pen-y-bont ar Ogwr (y DU)
Llanbradach a Phwll-y-pant

Cymuned ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Llanbradach a Phwll-y-pant** (Saesneg: *Llanbradach and Pwllypant*). Mae'n cynnwys y pentrefi Pwll-y-pant a Llanbradach.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Caerffili
Dorothy Miles

Roedd **Dorothy "Dot" Miles** (19 Awst 1931 &ndash; 30 Ionawr 1993; ganwyd **Squire**) yn fardd ac actifydd o Gymru yn y gymuned fyddar Trwy gydol ei hoes, cyfansoddodd ei cherddi yn Saesneg, Iaith Arwyddion Prydain, ac Iaith Arwyddion America. Roedd hi'n arloeswr barddoniaeth BSL a dylanwadodd ei gwaith ar lawer o feirdd Byddar cyfoes.

Cafoff Miles ei geni yn Holywell, Sir y Fflint, yn ferch i James ac Amy Squire (ganwyd Brick). Roedd hi'r ieuengaf o bump o blanti. Ym 1939, cadawodd hi ei fyddar oherwydd salwch. Cafodd ei addysg yn Ysgol Frenhinol y Byddar ac Ysgol Mary Hare. Ym 1957, aeth hi i'r Unol Daleithiau i gymryd lle yng Ngholeg Gallaudet. Yn ystod ei chyfnod yn y coleg, roedd hi'n golygodd gylchgronau'r myfyrwyr; enillodd gwobrau am ei hysgrifennu rhyddiaith a'i barddoniaeth ac am actio. Cyhoeddwyd peth o'i gwaith yn *The Silent Muse*, blodeugerdd o ysgrifau dethol gan awduron byddar y 100 mlynedd diwethaf.

Priododd â chyd-fyfyriwr, Robert Thomas Miles, ym mis Medi 1958, ond fe wnaethant wahanu ym 1959. Graddiodd ym 1961 gan dderbyn BA gyda rhagoriaeth. Gweithiodd yn yr Unol Daleithiau fel athrawes a chynghorydd i oedolion byddar. Yn 1967, ymunodd â Theatr Genedlaethol y Byddar a oedd newydd ei sefydlu a dechreuodd greu barddoniaeth iaith arwyddion y gallai pobl fyddar ei gwerthfawrogi. Yna dychwelodd i'r Deyrnas Unedig, lle daeth yn aelod allweddol o Gymuned Fyddar Prydain. Yn yr 1990au, roedd Miles yn dioddef o iselder manig. Yn 1993, cyflawnodd hi hunanladdiad trwy ddisgyn o ffenestr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Dramodwyr benywaidd o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Pobl o Dreffynnon
Hollt Dwyrain Affrica

System o holltau daearegol yw **Hollt Dwyrain Affrica** neu'r **Hollt Affricanaidd-Arabaidd**

## Cyfeiriadau 

Categori:Arabia
Categori:Daearyddiaeth Affrica
Categori:Dwyrain Affrica
Dwyrain Affrica
Cwm-ffrwd

Pentref yng nghymuned Llandyfaelog, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Cwm-ffrwd** neu **Cwmffrwd**. Saif ar afon fach Nant Cwmffrwd, tua 2 milltir (3.2&nbsp;km) i'r de o dref Caerfyrddin.

Mae'r pentref yn dyddio o'r 19g, er bod y rhan fwyaf o'r adeiladau'n dod o'r 20g. Mae ei brif ffordd fynediad, Heol Nantyglasdwr, yn cysylltu'r pentref â'r A484 ac yn arwain yn uniongyrchol i'r brif stryd breswyl, Maesglasnant.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandyfaelog
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Idole

Pentref bychan yng nghymuned Llandyfaelog, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Idole**. Saif ar ffordd A484 tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r de o dref Caerfyrddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandyfaelog
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Sydallt

Pentref yng nghymuned Gwersyllt, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw **Sydallt**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Sydallt boblogaeth o 422.

Ym 1877 agorwyd Glofa Llay Hall yn y pentref, ac yn ddiweddarach sefydlwyd gwaith brics wrth ei ymyl i ddefnyddio'r clai o'r gwythiennau glo isaf. Roedd y pwll glo mewn perchnogaeth breifat nes iddo gael ei wladoli ym 1947, ond fe gaeodd yn fuan wedi hynny oherwydd ffrwydrad tanddaearol difrifol. Erys nifer o adeiladau pwll glo.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwersyllt
Categori:Pentrefi Wrecsam
Thomas Morgan

Mae nifer o bobl gyda'r enw **Thomas Morgan**, yn cynnwys:

*Thomas Morgan (AS bu farw 1565) (c.1509-1565)
*Syr Thomas Morgan, Barwnig 1af (1604-1679)
*Thomas Morgan o Riwpera (1727-1771), gwleidydd
*Thomas Hunt Morgan (1866-1945), genetegydd, biolegydd a söolegydd
*Thomas Morgan (Afanwyson) (1850–1939), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, llenor

## Cyfeiriadau
----
Ewffiwyddiaeth

Arddull lenyddol o ryddiaith gywrain yw **ewffiwyddiaeth** a nodweddir gan ormodedd o ddulliau rhethreg megis gwrthgyferbyniadau, cyflythrennu, cwestiynau rhethregol, a chydbwysedd, a throsiadau sydd yn cyfeirio at fytholeg a natur. Cysylltir yr enw yn bennaf â llenyddiaeth Saesneg Oes Elisabeth.

Daw'r enw o'r cymeriad Euphues a ymddengys mewn dwy ramant epistolaidd gan y llenor John Lyly: *Euphues: The Anatomy of Wit* (1578) ac *Euphues and His England* (1580). Gellir ystyried cylch Euphues yn ffurf gynnar ar y nofel Saesneg ac yn esiampl o gomedi foesau. Bu'r arddull yn ffasiynol am gyfnod, a châi'r ewffiwyddion ddylanwad pwysig ar ddatblygiad rhyddiaith fodern yn y Saesneg. Gwelir dylanwad yr arddull mewn gwaith llenorion amlyca'r oes, gan gynnwys Robert Greene a'r feistr ei hun, William Shakespeare.

Defnyddir y term hefyd i gyfeirio at arddull gymhleth debyg mewn ieithoedd eraill, er enghraifft gwaith Antonio de Guevara yn y Sbaeneg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn yr 16eg ganrif
Categori:Rhethreg
Cross Inn, Sir Gaerfyrddin

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler hefyd Cross Inn (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Treflan Lacharn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Cross Inn**. Saif ar ffordd y 4066 rhwng pentrefi Sanclêr a Talacharn.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Talacharn
Cross Inn, Rhondda Cynon Taf

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler hefyd Cross Inn (gwahaniaethu).''

Ardal faestrefol yng nghymuned Llantrisant, bwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Cross Inn**. Saif yn agos at Afon Clun gyda'r B4595 i'r gogledd, yr A4119 i'r gorllewin, a'r A473 i'r de.

## Cyfeiriadau
Categori:Llantrisant, Rhondda Cynon Taf
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Cwpan Arabaidd FIFA

bawd|270px|Logo'r Gwpan yn 2012
Mae **Cwpan Arabaidd FIFA** neu **Cwpan Pêl-droed Arabia** neu **Cwpan y Cenhedloedd Arabaidd** neu'n fyr, y **Cwpan Arabaidd** (Arabeg: كأس الأمم العربية, Kaʾs al-Umam al-ʿarabiyya, Saesneg: *FIFA Arab Cup; Arab Cup; Arab Nations Cup*) yn gystadleuaeth bêl-droed i dimau cenedlaethol y byd Arabaidd, a drefnir gan Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Arabaidd (UAFA) ac fe'i cynhaliwyd ar gyfnodau afreolaidd er 1963. Roedd twrnamaint 1992 yn rhan o'r Gemau Pan-Arabaidd. Yn 2009 cafodd y gystadleuaeth ei chanslo yn ystod y cymal cymhwyso. Yn ystod yr egwyl hir rhwng 1966 a 1985, chwaraewyd *Cwpan y Cenhedloedd Palesteinaidd* yn ei lle, er ei bod yn dal yn aneglur ai parhad o dan enw gwahanol yn unig ydoedd.

## Sefydlu
Sefydlwyd y Gwpan Arabaidd ym 1962 gan Ffederasiwn Pêl-droed Libanus. Cynhaliwyd rhifyn cyntaf y twrnamaint ym mhrifddinas Libanus, Beirut ym mis Hydref 1963, gyda phum tîm cenedlaethol o wledydd y byd Arabaidd yn cymryd rhan.

Daeth y gystadleuaeth dan adain FIFA y 2021, gyda timau gwledydd Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Arabaidd (UAFA) y byd Arabaidd. Cystadleuaeth 2021 o'r twrnamaint y cyntaf o dan adain FIFA, sydd wedi hailenwi'n Gwpan Arabaidd FIFA.

bawd|270px|Tîm Libanus yn y Cwpan Arabaidd yn 1966
## Record 
| 

|}

### Tabl llawn
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Manylion y Gwpan ar rsssf.com

Categori:Cystadlaethau pêl-droed
Categori:Pêl-droed yn Asia
Categori:Pêl-droed yn Affrica
Categori:Sefydliadau 1963
Tîm pêl-droed cenedlaethol y Comoros

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol y Comoros** yn cynrychioli ynysoedd y Comoros mewn pêl-droed rhyngwladol ac yn cael ei reoli gan Ffederasiwn Pêl-droed Comoros. Fe'i ffurfiwyd ym 1979, ymunodd â Chydffederasiwn Pêl-droed Affrica (CAF) yn 2003, a daeth yn aelod o FIFA yn 2005. Cymhwysodd Comoros ar gyfer eu twrnamaint mawr cyntaf yn 2021, ar ôl i’w gêm gyfartal 0–0 gyda Togo eu sicrhau o le yng Nghwpan y Cenhedloedd Affrica 2021.  Mae hefyd yn aelod o'r UAFA (Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Arabaidd).

## Hanes 
Chwaraeodd Comoros eu gemau cyntaf yng Ngemau Ynys Cefnfor India 1979 . Dyna'r unig gemau y gwnaethon nhw eu chwarae nes cymhwyso ar gyfer Cwpan y Cenhedloedd Arabaidd 2009 yn 2006. Y ddwy gêm honno oedd eu dwy gêm gyntaf gyda chydnabyddiaeth lawn FIFA, ac roeddent yn cynnwys buddugoliaeth o 4–2 dros Djibouti . Yn 2007, cymerodd Comoros gymhwyster gyntaf ar gyfer Cwpan y Byd a Chwpan Cenhedloedd Affrica ar gyfer twrnameintiau 2010, ond fe gollon nhw yn rownd ragbrofol 2–10 ar agregau i Fadagascar.

Yn ystod gemau rhagbrofol Cwpan y Byd FIFA 2018 ym mis Hydref 2015, fe aeth *Les Coelacantes* ymlaen heibio'r rownd gyntaf am y tro cyntaf erioed trwy guro Lesotho ar goliau oddi cartref ar ôl dwy gêm gyfartal. Ers hynny mae'r canlyniadau wedi gwella'n gyson, gan gynnwys buddugoliaethau cartref yn erbyn Botswana, Mauritius a Malawi yng ngemau rhagbrofol Cwpan Cenhedloedd Affrica.

## Cystadlaethau rhyngwladol
### Cwpan Pêl-droed y Byd
:1930 i 1974 - nid gwladwriaeth annibynnol
:1978 i 2006 - ddim yn aelod o FIFA
:2010 i 2022 - heb gymhwyso

### Cwpan Cenhedloedd Affrica
:1957 i 2008 - heb gymryd rhan
:2010 i 2012 - heb gymhwyso
:2013 - heb gymryd rhan
:2015 i 2019 - heb gymhwyso
:2022 - cymwys

### Pencampwriaeth Cenhedloedd Affrica
:2009 i 2011 - heb gymryd rhan
:2014 i 2021 - heb gymhwyso

### Pencampwriaeth Deheudir Affrica (Cwpan COSAFA)
:1997 i 2007 - heb gymryd rhan
:2008 - rownd ragarweiniol
:2009 - rownd ragbrofol
:2010 - twrnamaint wedi'i ganslo
:2013 - heb gymryd rhan
:2014 - ni chynhaliwyd y twrnamaint
:2015 i 2017 - heb gymryd rhan
:2018 - rownd ragarweiniol
:2019 - rowndiau terfynol chwarterol
:2020 - Twrnamaint wedi'i ganslo oherwydd pandemig COVID-19
:2021 - wedi'i dynnu'n ôl

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol FFC
* Comoros yn FIFA.com
* Bourtney, Barri. Comoros - Rhestr o Gemau Rhyngwladol ± yn RSSSF.com (Diweddarwyd ddiwethaf: 31 Ionawr 2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Affrica
Comoros
Categori:Timau pêl-droed yn y Comoros
Efyddau Benin

Casgliad o gerfluniau efydd a phres o ddiwylliant y bobl Edo yw **Efyddau Benin** a fu'n addurno'r palas brenhinol yn Nheyrnas Benin yng Ngorllewin Affrica o'r 16g i'r 19g. Maent yn cynnwys miloedd o blaciau addurnedig, pennau, ffigurau o bobl ac anifeiliaid, teyrndlysau, ac addurniadau personol.

Cynhyrchwyd Efyddau Byddin gan gerflunwyr metel o'r urddau crefft a oedd yn gweithio i lys yr Oba (brenin) yn Ninas Benin, a leolir bellach yn Nigeria. Derbyniwyd nawdd brenhinol hefyd gan urddau a oedd yn arbenigo mewn defnyddiau eraill, megis ifori, lledr, cwrel, a phren, ac weithiau defnyddir y term Efyddau Benin i grybwyll pethau a gynhyrchwyd gan y rheiny. Mae Ewuare II, Oba Benin ers 2016, wedi galw ar amgueddfeydd a chasglwyr preifat i ddychwelyd Efyddau Benin i Nigeria. Yn 2023, cyhoeddodd Muhammadu Buhari, Arlywydd Nigeria, ddatganiad i gydnabod yr Oba yn berchennog cyfreithlon ar Efyddau Benin, ac yn mynnu y dylai unrhyw o'r trysorau a ddychwelir i Nigeria gael ei trosglwyddo i feddiant yr Oba.

## Cyfeiriadau 
Categori:Yr Amgueddfa Brydeinig
Categori:Y celfyddydau gweledol yn yr 16eg ganrif
Categori:Y celfyddydau gweledol yn yr 17eg ganrif
Categori:Y celfyddydau gweledol yn y 18fed ganrif
Categori:Y celfyddydau gweledol yn y 19eg ganrif
Categori:Cerfluniaeth Affrica
Categori:Cerfluniau efydd
Categori:Hanes diwylliannol Nigeria
Categori:Teyrnas Benin
Mort Sahl

Digrifwr Canadaidd-Americanaidd oedd **Morton Lyon Sahl** (11 Mai 1927 – 26 Hydref 2021) a oedd yn amlwg am ei gomedi stand-yp wleidyddol.

Ganed ef ym Montréal, Canada, i deulu Iddewig. Symudodd y teulu i Los Angeles, Califfornia, pan oedd Mort yn 7 oed, ac yno gweithiodd ei dad yn glerc i Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau ac yn ddiweddarach yr FBI. Wedi iddo adael yr ysgol, gwasanaethodd yn Lluoedd Awyr Byddin yr Unol Daleithiau yn Alaska a'r Cefnfor Tawel ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Wedi'r rhyfel, astudiodd rheolaeth ddinesig a pheirianneg trafnidiaeth ym Mhrifysgol De Califfornia.

Symudodd Sahl i ardal San Francisco yn nechrau'r 1950au, a bu'n byw yn ei gar am gyfnod wrth iddo gychwyn ar ei yrfa comedi. Daeth i'r amlwg yn y sîn gomedi wedi iddo gael ei gyfle ar lwyfan yr *hungry i*, prif glwb y diwylliant bohemaidd yn San Francisco. Byddai'n aml yn dwyn papur newydd yn ei law ar y llwyfan, ac yn perfformio'i fonolog cyfoes fel petai'n myfyrio wrth ddarllen straeon y diwrnod. Rhyddhawyd ei record gomedi gyntaf, *Mort Sahl At Sunset*, ym 1959 (er iddi gael ei recordio yn ôl ym 1955), a chafodd lwyddiant mawr gyda *Mort Sahl at the Hungry I* ym 1960. Daeth yn wyneb gyfarwydd ar sioeau sgwrsio a rhaglenni teledu comedi, ac ymddangosodd mewn ambell ffilm. Yn y 1950au, prif gyff gwawd Sahl oedd y weinyddiaeth Weriniaethol dan yr Arlywydd Dwight D. Eisenhower a'r Is-arlywydd Richard Nixon. Bu ar anterth ei yrfa wrth ladd ar y sefydliad sychlyd yn Washington, D.C., fel arfer o safbwynt rhyddfrydol. Cyd-gyflwynodd seremoni wobrwyo Gwobrau'r Academi ym 1959, ac ymddangosodd ar glawr y cylchgrawn *Time* ym 1960.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Digrifwyr Iddewig o Ganada
Categori:Digrifwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Dychanwyr o Ganada
Categori:Dychanwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Ganada
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Montréal
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Ymfudwyr o Ganada i'r Unol Daleithiau
Stuart Scheller

Mae **Stuart Scheller** yn is-gyrnol Corfflu Morol yr Unol Daleithiau. Diswyddwyd Scheller o orchymyn ar ôl gofyn i'w oruchwyliwyr gymryd cyfrifoldeb am lofruddio diniwed am elw a gadael ei gyd-filwyr a'i ddieuog ar ôl yn Afghanistan. Postiodd e fideo i Facebook yn mynnu bod arweinyddiaeth filwrol yr Unol Daleithiau yn cymryd cyfrifoldeb ar ôl Cwymp Kabul yn 2021, a chafodd ei roi mewn carchar ar ôl gwrthod cymryd ei swyddi cyfryngau cymdeithasol i lawr.  

Mab Stuart Scheller Sr. and Cathy Scheller o San Diego yw Scheller. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Anderson ac ym Mhrifysgol Cincinnati. Daeth yn swyddog yn 2005.

Adroddwyd am ei garchar gan y cyfryngau gan gynnwys Fox News, *The Independent*, *Daily Mail*, a *New York Post* . Galwodd aelodau Gweriniaethol y Gyngres am ei ryddhau o gaethiwed pretrial.  Rhyddhawyd Scheller o'i gaethiwo ar 5 Hydref 2021.  Ar 14 Hydref 2021, fe wnaeth Scheller Jr addo’n euog i bob un o’r chwe chyhuddiad ar lefel camymddwyn. Ar 15 Hydref 2021, rhoddwyd llythyr cerydd a fforffediad o $5,000 o dâl i Scheller. Dywedodd y barnwr nad oedd yn cydoddef troseddau Scheller.

## Cyfeiriadau
Categori:2021 yn Affganistan
Categori:Genedigaethau'r 1980au
Categori:Milwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Cincinnati
Categori:Rhyfel Affganistan (2001–21)
Blaenbedw Fawr

Pentref bach yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, Cymru, yw **Blaenbedw Fawr**. Saif ychydig i'r de o Blwmp.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Abertyswg

Pentref yng nghymuned Rhymni, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Abertyswg** (Saesneg: *Abertysswg*). Saif i'r de-ddwyrain o dref Rhymni ac i'r dwyrain o Bontlotyn. Y dref fawr agosaf yw Merthyr Tudful. Llifa Afon Rhymni ychydig i'r gorllewin o'r pentref. Daeth y pentref i fodolaeth ym 1895-1900 pan sefydlwyd Glofa Abertyswg.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Rhymni
UAFA

**Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Arabaidd**, (Arabeg: الاتحاد العربي لكرة القدم; Saesneg: **Union of Arab Football Associations**; Ffrangeg: *Union des associations de football arabe* a dalfyrrir yn swyddogol fel **UAFA**, yw sefydliad ymbarél pêl-droed gwledydd y Gynghrair Arabaidd. Trefnir yr aelod-gymdeithasau yn rhannol yn y Cydffederasiwn Pêl-droed Asiaidd (AFC) ac yn rhannol yn y Confédération Africaine de Football (CAF).

Fe'i sefydlwyd yn 1974, ac mae iddi 22 gymdeithas bêl-droed genedlaethol yn aelod ohoni, ond dydy FIFA ddim yn cydnabod y corff Arabaidd yma yn swyddogol.

## Hanes
Sefydlwyd UAFA yn Tripoli, prifddinas Libya ym 1974. Ym 1976 cynhaliwyd cynulliad cyffredinol yn Damascus, Syria, ac fe symudwyd y pencadlys i'w pencadlys presennol yn Riyadh, prifddinas Arabia Sawdi.

## Llywyddion
## Cymdeithasu cenedlaethol sy'n aelodau
Mae holl aelodau UAFA sy'n aelodau o Cyd-ffederasiwn Pêl-droed Asia - yr AFC hefyd yn aelodau o'r WAFF (Ffederasiwn Pel-droed Gorllewin Asia). Mae holl aelodau WAFF Ffederasiynau Pêl-droed Gogledd Affrica (UNAF) yn aelodau o UAFA hefyd.

## Cystadlaethau
;Dynion Hŷn  
*Cwpan Arabaidd FIFA
*Gemaau Pan-Arab (Pan Arab Games Football Tournament)
*Cwpan Futsal Arabaidd

;Dynion Ieuenctid
*Cwpan Arabaidd D-20
*Cwpan Arabaidd D-17
*Cwpan Arabaidd D-15

;Menywod hŷn ac ieuenctid
*Cwpan Pêl-droed Menywod Arabaidd
*Cwpan Menywod D-17 Arabaidd

;Clybiau
*Cwpan Pencampwriaeth Clybiaid Arabaidd
**Cwpan Enillwyr Cwpan Arabaidd (darfodedig)*
**Arab Super Cup (darfodedig)*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* gwefan swyddogol UAFA 
* Facebook
* Twitter @UAFAAC

Categori:Pêl-droed yn Asia
Categori:Sefydliadau chwaraeon
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Pêl-droed yn Affrica
Categori:Y byd Arabaidd
Corneli Waelod

Pentref yng nghymuned Corneli, bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Corneli Waelod** (Saesneg: *South Cornelly*). Saif yn agos at Ogledd Corneli, hanner ffordd rhwng Y Pîl a Phorthcawl, ger cyffordd 37 traffordd yr M4, sy'n rhedeg ar hyd ei ochr ogleddol.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Corneli Waelod boblogaeth o 471.

## Cyfeiriadau
Categori:Corneli
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Gogledd Corneli

Pentref yng nghymuned Corneli, bwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw **Gogledd Corneli** (Saesneg: *North Cornelly*). Saif i'r de o'r Pîl ac yn agos at Gorneli Waelod, ger cyffordd 37 Traffordd yr M4, sy'n rhedeg ar hyd ei ochr ddeheuol.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Corneli
Categori:Pentrefi Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Clwt-y-Bont

Pentref yng nghymuned Llanddeiniolen, Gwynedd, Cymru, yw **Clwt-y-Bont**. Saif rhwng Mynydd Llandygái a Llanberis ac wrth droed Elidir Fawr, yn agos at bentref mwy Deiniolen. Adeiladwyd y pentref ynghyd â Deiniolen yn gynnar yn y 19g i gartrefu gweithwyr yn Chwarel Dinorwig; dioddefodd y ddau pan gaewyd y chwarel ym 1969.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddeiniolen
Categori:Pentrefi Gwynedd
Banc Cambria

Mae **Banc Cambria** yn ddarpar fanc cydfuddiannol hynny yw, dwyn elw i bob un o'i haelodau  (cooperatively owned bank). Ei nod yw darparu gwasanaeth bancio llawn ledled Cymru, ond yn wahanol i fanciau eraill, bydd yn eiddo iddo ac yn cael ei reoli gan ei aelodaeth, nid cyfranddalwyr allanol. Bydd hefyd yn agor banciau corfforl ar y stryd fawr nid dim ond ar-lein.

Yn ôl dogfen gyflwyno gan sefydlwyr y Banc, bydd Banc Cambria yn, rhan o "ail-lunio polisi economaidd yw creu Banc Cambria - an Banc annibynnol, lleol, wedi'i lywodraethu'n gydweithredol, dan berchnogaeth y ddwy ochr a fyddai galluogi i gryfhau Economi Cymru; i ddod yn fwy gwydn a mwy cynaliadwy. Byddai hyn, yn ei dro, yn darparu mwy o swyddi, wrth helpu i lenwi'r mynediad ariannol bwlch a grëwyd trwy gau canghennau banciau masnachol lleol mewn trefi ac ardaloedd gwledig ledled Cymru.''

## Proses Sefydlu
Daeth y weledigaeth i sefydlu Banc Cambria drwy grŵp gweithredu Banc Cyhoeddus i Gymru (Peoples Bank for Wales Action Group) yn 2016. 

Dechreuodd Grŵp Gweithredu People’s Bank for Wales yn 2016, ac yn rhannol o ganlyniad i’w rhwydweithio, ymgyrchu a lobïo, comisiynodd Llywodraeth Cymru adroddiad3 yn Awst 2017 gan Sefydliad Polisi Cyhoeddus Cymru (PPIW) 4 ar y pryd. Daeth hyn i'r casgliad bod a gallai Banc llawn-berchnogaeth gyhoeddus ddarparu ystod o fuddion gan gynnwys:
* Gwell mynediad i fuddsoddiad i fusnesau bach a chanolig a datblygu economaidd rhanbarthol
* Llai o ddibyniaeth ar gyfalaf y sector preifat
* Y gallu i greu a chadw swyddi yng Nghymru
* Y gallu i “greu arian” yn hytrach nag ailgylchu cronfeydd

Y nod oedd cael trwydded bancio gan yr Awdurdod Rheoleiddio Darbodus (Prudential Regulatory Authority) erbyn hydref 2021, ond mae'r nifer fawr o geisiadau newydd gan fanciau Ewropeaidd sy'n ceisio trwydded y DU i osgoi problemau Brexit yn achosi oedi i'r broses ymgeisio, felly ni ellir fod sicr o'r amserlen.

## Dolenni
* Facebook
* Twitter @BancCambria

## Cyfeiriadau
Categori:Banciau
Categori:Arian
Categori:Banciau Cymru
Categori:Economi Cymru
Gwern-y-Steeple

Pentrefan yng nghymuned Llanbedr-y-fro, Bro Morgannwg, Cymru, yw **Gwern-y-Steeple**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bro Morgannwg (y DU)
Tomenni glo risg uchel yng Nghymru

Yn dilyn tirlithriad tomen lo segur yn Tylorstown, Rhondda Cynon Taf yn Chwefror 2020, sefydlodd Llywodraeth Cymru a Llywodaeth y DU Dasglu Diogelwch Tomenni Glo ar y cyd er mwyn ymchwilio a chlustnodi **tomenni glo risg uchel yng Nghymru**. Nod y Tasglu, felly, oedd asesu statws presennol tomenni glo segur yng Nghymru. Roedd tirlithriad Tylorstown yn dilyn stormydd gaeafol gyda glawiad eithafol o ganlyniad i effeithiau newid hinsawdd. Gall y nifer o dirlithriadau tomennydd glo gynyddu dros y blynyddoedd nesaf, gan na sicrhawyd eu bod mewn cyflwr diogel yn y gorffennol, ac effaith newid hinsawdd.

Mae rhaglen waith Llywodraeth Cymru yn cynnwys archwilio a chynnal a chadw tomenni glo. Categoreiddir tomenni glo segur o ran y risg i dirlithriadau ac maent yn nodi pa mor aml mae angen archwilio tomenni glo. Mae tomenni risg uwch yn y categori C neu D ac mae angen archwilio'r tomenni hyn yn fwy rheolaidd er mwyn asesu draenio a sefydlogrwydd. Ym Medi a Hydref 2021 galwodd nifer o Weinidogion Llywodraeth Cymru ar y Ceidwadwyr yn Llundain i Lywodraeth Lloegr ariannu'r gwaith i adennill ac adfer y tomenni glo segur yng Nghymru, ac amcangyfrifwyd y byd yn costio rhwng £500m i £600m dros y 15 mlynedd nesaf.

## Archwilio
Mae'r Awdurdod Glo neu'r awdurdod lleol priodol yn archwilio pob tomen risg uwch. Bydd archwiliadau pellach yn cael eu cynnal yn rheolaidd er mwyn helpu i nodi unrhyw arwyddion bod tomen yn symud ac unrhyw waith cynnal a chadw sydd ei angen. Canlyniad yr archwiliad cynnar oedd mai'r Sir gyda'r nifer mwyaf o domenni glo oedd Rhondda Cynon Taf, gyda 75 tomen risg-uchel, gyda Merthyr Tudful a Chaerffili yn dilyn yn dynn wrth ei sodlau. Nid yw'r rhestr o'r holl domenni dan risg ar gael yn gyhoeddus hyd yma (Hydref 2021).

## Cyfeiriadau
Categori:Chwareli Cymru
Cerddinen Menai

Coeden sy'n dwyn blodau gwynion, sy'n tyfu ger lannau Menai yn unig. Yr unig rywogaeth yw **Sorbus arvonensis**. 

## Cyfeiriadau
Categori:Fflora Cymru
Brynithel

Pentref yng nghymuned Llanhiledd, Blaenau Gwent, Cymru, yw **Brynithel**. Fe'i lleolir yn gyfagos i bentref Llanhiledd, 1.79 milltir (2.88&nbsp;km) i'r de o dref Abertyleri a 10.09 milltir (16.24&nbsp;km) i'r gogledd o ddinas Casnewydd. Mae ffordd y B4471 yn rhedeg heibio'r pentref, ac mae Afon Ebbw'n llifo heibio iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanhiledd
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Llantwd

Pentrefan yng nghymuned Cilgerran, Sir Benfro, Cymru, yw **Llantwd** (Saesneg: *Llantood*). Yn y dyddiau a fu, roedd ganddo yr enwau "Llantyd", "Llantwyd" a "Llan-Illtyd", ond cafodd y rhain eu dadleoli gan yr enw Seisnigedig cyfredol. Safonwyd yr enw Cymraeg i Llantwd gan y Panel Safoni Enwau Lleoedd.

Er ei bod mewn cyflwr bregus, mae Eglwys Sant Illtud yn dal i sefyll yno.

## Gweler hefyd
* Illtud

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgerran
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Genre gerddorol

Mae cerddoriaeth yn aml yn cael ei gategoreiddio fel gwahanol **fathau o gerddoriaeth**- neu gwahanol genre. Mae rhai yn trin y term math a steil yr un peth ac yn dweud y dylai math o gerddoriaeth gael ei ddiffinio i olygu cerddoriaeth o'r un steil neu "iaith gerddorol cyffredin". Mae eraill yn dweud fod math a steil yn ddau beth gwahanol a fod nodweddau eraill megis pwnc hefyd yn gallu gwahaniaethu rhwng gwahanol fathau o gerddoriaeth.

## Gweler hefyd
* Rhestr mathau o gerddoriaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddoriaeth
Orania

250px|right|thumb|Baner Orania
Mae **Orania** yn gymuned lled-ymreolaethol yn Penrhyn y Gogledd, De Affrica. Mae wedi'i leoli ar Afon Oren. Fe'i rhennir yn ddau hanner gan ffordd yr R369 ac mae wedi'i leoli 871 cilomedr o Tref y Penrhyn a 680 cilomedr o Pretoria. Mae pobl y dref bron i gyd yn Affricaners ac maen nhw'n siarad Affricaneg a Saesneg yn bennaf. Datblygwyd Orania yn y 1990au gyda'r nod o greu cymuned gwyn ar gyfer Affricaneriaid wrth i Apartheid ddod i ben. Roedd sylfaenwyr yn arddel y syniad o Volkstaat, sef gwladwriaeth Affricaner.

## Cyfeiriadau
Categori:De Affrica
Gwynllŵg, Casnewydd

:''Mae hon yn erthygl am y gymuned fodern: gweler hefyd Gwynllŵg (cantref) sy'n trafod y cantref canoloesol.*

Cymuned yn ninas Casnewydd, Cymru, yw **Gwynllŵg** (Saesneg: *Wentlooge* neu *Wentloog''). Mae'n cynnwys pentrefi Llanbedr Gwynllŵg a Llansanffraid Gwynllŵg. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 737.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Casnewydd

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Casnewydd ac Islwyn (y DU)
Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2021

Mae Cynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig 2021 (neu COP26) yn gynhadledd ryngwladol ar newid hinsawdd sydd yn cael ei gynnal yn Glasgow, yr Alban, y Deyrnas Unedig rhwng Hydref 31 a Thachwedd 12 2021. Arlywydd y gynhadledd yw'r gwleidydd ceidwadol ac aelod o Lywodraeth y Deyrnas Unedig Alok Sharma. Yn wreiddiol roedd disgwyl i COP26 ddigwydd yn 2020 ond cafodd ei oedi am flwyddyn oherwydd Pandemig COVID-19.

Mae disgwyl i'r gynhadledd adeiladu ar gytundebau COP21 ym Mharis yn 2017 i gadw codiad tymheredd byd-eang i lai na 1.5°C. Mae'r gwledydd hefyd yn bwriadu cytuno i orffen datgoedwigo erbyn 2030 ac i nifer o wledydd cytuno i fod yn sero net carbon erbyn 2050, gydag India yn cytuno i wneud hyn erbyn 2070. 
bawd|284x284px|Canolfan SECC yn Glasgow, lleoliad cynhadledd COP26
Er nad oedd Brenhines Elisabeth II neu Arlywydd China Xi Jinping yn bresennol, mae nifer o wleidyddion ac amgylcheddwyr pwysig wedi mynychu. Mae'r rhain yn cynnwys Prif Weinidog y Deyrnas Unedig Boris Johnson, Arlywydd yr Unol Daleithiau Joe Biden, Prif Weinidog India Narendra Modi, Prif Weinidog Cymru Mark Drakeford a David Attenborough. Bu'r ymgyrchydd hinsawdd ifanc Greta Thunberg hefyd yn Glasgow, er nad oedd hi wedi ei gwahodd yn swyddogol i'r gynhadledd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynadleddau
Gwynllŵg

Mae **Gwynllŵg** (Saesneg: *Wentlooge*) yn enw ar ranbarth hanesyddol ar arfordir de-ddwyrain Cymru. Yn fwy penodol, gall gyfeirio at:

* Gwynllŵg, cantref canoloesol
* Gwynllŵg, cymuned yn ninas Casnewydd heddiw
----