open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Capel anwes

[bawd|180px|Capel anwes mwyaf [Lloegr, Capel Sant Nicolas, King's Lynn, Norfolk.]]

Adeilad eglwysig o fewn plwyf, ond sydd ddim yn eglwys plwyf yw **capel anwes**, fel bod y bobl sydd ddim yn gallu cyrraedd eglwys y blwyf yn hawdd yn gallu mynychu. Yn aml, adeiladir capel anwes yn bwrpasol fel bod y plwyfolion yn gallu ei chyrraedd yn haws na'r brif eglwys. Yn aml, bydd capel fel hyn yn bodoli er mwyn gwasanaethu plwyfi gwledig sy'n cynnwys nifer o bentrefi ar wasgar.

Maen rhai achosion, mae capeli anwes yn gyn eglwysi plwyf, a ddaeth yn gapeli anwes pan adeiladwyd eglwys mwy ar gyfer y pwrpas. Er wngraifft, bu capel canoloesol Sant Nicolas yn Norton, Swydd Hertford, yn gwasanaethu'r plwyf am ganrifoedd hyd i dref newydd Letchworth gael ei adeiladu, felly daeth Sant Nicolas yn rhy fychain i wasanaethu'r boblogaeth wedi iddo gynyddu. Adeiladwyd eglwys plwyf newydd a daeth Sant Nicolas yn gapel anwes.

Weithiau, bydd capeli anwes yn gysylltiedig gyda maenordai mawr, fel lle cyfleus i teulu a staff y faenor allu addoli. Mae esiamplau yn cynnwys Eglwys Newydd ar ystâd Hafod Uchtryd yng Ngheredigion a chapel anwes Pedlinge, Caint.

Pan fydd poblogaeth yn symyd, gall y capel anwes a'r eglwys blwyf hynafol newid swyddogaeth, megis yn achos capeli Sant Mary Wiston ac eglwys All Saints, Buncton yng Ngorllewin Sussex. Eglwys Sant Mary, ger Wiston House oedd eglwys y plwyf am ganrifoedd, ta bu eglwys All Saints yn gapel anwes yn Buncton gerllaw. Erbyn hyn, ychydig iawn yw poblogaeth Wiston, tra bod Buncton wedi tyfu ac felly yn 2007, daeth All Saints yn eglwys blwyf, a Sant Mary yn gapel anwes.

Pan gaiff sawl plwyf eu cyfuno, gall eglwysi'r hen blwyfi gael eu cadw fel capeli anwes, megis yn Palo Alto, California, pan gyfuwyd chwe plwyf Esgobaeth Gatholig San Jose yn 1987, gan ffurfio un plwyf Saint Thomas Aquinas. Eglwys Sant Thomas Aquinas yw'r egwlys blwyf erbyn hyn, a defnyddir eglwysi Our Lady of the Rosary a St. Albert the Great fel capeli anwes.

## Cyfeiriadau
Anwes
Aonach Mor (616m)

Mae **Aonach Mor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn Ucheldir yr Alban; . Ni cheir nodweddion amlwg ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Corbett
Categori:Copaon Graham
Afon Hudson

Afon sy'n llifo o'r gogledd i 'r de yn nwyrain talaith Efrog Newydd yw **Afon Hudson**. Mae'n tarddu o Lyn Tear of the Clouds ar lethrau Mynydd Marcy yng nghadwyn yr Adirondack, yn llifo heibio dinas Albany, ac yn ffurfio'r goror rhwng Dinas Efrog Newydd a thalaith New Jersey ger ei haber cyn arllwyso i Fae Uchaf Efrog Newydd. Enwyd ar ôl y fforiwr Seisnig Henry Hudson.

Hudson
Hudson
Craig Berwyn

Mae **Craig Berwyn** yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn rhwng Cadair Bronwen a Chadair Berwyn, ; . Saif ar y ffiniau rhwng tair sir: Sir Ddinbych, Powys a Bwrdeistref Sirol Wrecsam tuag 8&nbsp;km i'r de o Gorwen.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 790 metr (2592 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau'r Berwyn
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Ddinbych
Categori:Mynyddoedd a bryniau Wrecsam
Ysgol Caer Drewyn

Ysgol gynradd Saesneg yng Nghorwen, Sir Ddinbych, yw **Ysgol Caer Drewyn**. Fe'i henwir ar ôl bryngaer Caer Drewyn, ger Corwen.

Arghymellwyd ffederaleiddio Ysgol Caer Drewyn ac Ysgol Carrog gan Gyngor Sir Ddinbych yn 2010, roedd y cynlluniau dal ar y gwell hyd mis Mehefin 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Corwen
Caer Drewyn
Ysgol Carrog

Ysgol gynradd ddwyieithog ym mhentref Carrog, yn nyffryn Afon Dyfrdwy ger Corwen, Sir Ddinbych, yw **Ysgol Carrog**. Adeiladwyd yr ysgol ym 1909.

Roedd 39 o blant ar gofrestr yr ysgol yn 2006, a daeth ond 5% ohonynt o gartrefi lle roedd y Gymraeg yn brif iaith.

Arghymellwyd ffederaleiddio Ysgol Caer Drewyn ac Ysgol Carrog gan Gyngor Sir Ddinbych yn 2010, roedd y cynlluniau dal ar y gwell hyd mis Mehefin 2011.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Memories of Ysgol Carrog, Trevor Edwards, BBC North East Wales, 20 Ebrill 2009

Categori:Ysgolion cynradd Sir Ddinbych
Categori:Sefydliadau 1909
Polisi economaidd

Polisi cyhoeddus gan lywodraethau yn y maes economaidd yw **polisi economaidd**. Mae'n cynnwys y cyllid llywodraethol, cyfraddau llog, y farchnad lafur, gwladoli, a meysydd eraill o ymyrraeth lywodraethol yn yr economi. Mae mathau o bolisi economaidd yn cynnwys polisi cyllidol, polisi ariannol, polisi masnach, a pholisi diwydiannol, ac yn rheoli gwariant llywodraethol, cyfraith fasnachol, rheoliad, trethiant, ailddosbarthu cyfoeth, a'r cyflenwad arian.

Dylanwadir polisïau economaidd gan ideoleg wleidyddol y blaid neu bleidiau llywodraethol, amodau mewnwladol a materion cyfoes, a strwythurau megis y drefn fasnach fyd-eang a sefydliadau rhyngwladol megis y Gronfa Ariannol Ryngwladol a Banc y Byd.

## Gweler hefyd 
* Economi gymysg
* Economi gynlluniedig
* Polisi economaidd Cymru

## Cyfeiriadau 

Categori:Macro-economeg
Economaidd
Trosedd statws

Trosedd yw **trosedd statws** sy'n gymwys at grŵp benodol o bobl yn unig yn seiliedig ar eu statws. Yr enghreifftiau amlycaf yw crwydraeth, puteindra, a throseddau sy'n gymwys at grŵp oed arbennig megis yfed alcohol o dan yr oedran cyfreithlon.

Statws
Ynysoedd Gogledd Mariana

Tiriogaeth dramor yr Unol Daleithiau yng ngorllewin y Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Gogledd Mariana** neu'r **Marianas Gogleddol**. Lleolir y diriogaeth rhwng Hawaii a'r Philipinau ym Micronesia. Mae'n cynnwys 15 o Ynysoedd Mariana i'r gogledd o ynys Gwam. Mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn byw ar Saipan, yr ynys fwyaf.

Y Chamorros a'r Caroliniaid yw pobloedd brodorol yr ynysoedd. Cyrhaeddodd nifer fawr o fewnfudwyr o'r Philipinau, Tsieina a gwledydd Asiaidd eraill o'r 1970au ymlaen ond mae llawer ohonynt wedi gadael yr ynysoedd mewn blynyddoedd diweddar.

## Cyfeiriadau
*

## Dolenni allanol
* Llywodraeth Ynysoedd Gogledd Mariana 

300px|chwith|bawd|Map o'r ynysoedd

Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth yr Almaen
Categori:Micronesia
Categori:Tiriogaethau tramor yr Unol Daleithiau

Gogledd Mariana
Gwladoli

Tynnu diwydiant neu asedau o dan berchenogaeth gyhoeddus y wladwriaeth yw **gwladoli**, sef y gwrthwyneb i breifateiddio.

Categori:Economeg gyhoeddus
Strathclyde

Un o naw cyn-rhanbarth llywodraeth leol yn yr Alban oedd **Strathclyde** (Gaeleg: *Srath Chluaidh*; Cymraeg: *Ystrad Clud*), a grewyd gan Deddf Llywodraeth Leol (yr Alban) 1973 a diddymwyd ym 1996 gan Ddeddf Llywodraeth Leol (yr Alban) 1994. Roedd rhanbarth Strathclyde wedi ei is-rannu yn 19 ardal.

bawd|canol|Rhanbarth llywodraeth leol Strathclyde

Roedd rhanbarth Strathclyde yn gorchuddio ardal a oedd yn ymestyn o arfordir gorllewinol yr Alban i'r Ucheldiroedd yn y gogledd, a'r Uwchdiroedd Deheuol i'r de. Roedd ganddo boblogaeth o dros 2.5 miliwn, y boblogaeth fwyaf o'r holl ranbarthau. Y llywodraeth rhanbarthol oedd yn gyfrifol am addysg, o'r ysgol feithrin i'r colegau; gwaith cymdeithasol; yr heddlu; tân; carthffosiaeth; cynllunio strategol; ffyrdd a thrafnidiaeth, ac felly roedd yn cyflogi bron i 100,000 o weision cyhoeddus (bron i hanner ohonynt ym maes addysg).

Lleolwyd y pencadlys gweinyddol yn y ddinas fwyaf, sef Glasgow, a dominyddwyd gwleidyddiaeth gan y Blaid Lafur yn bennaf. Y Parchedig Geoff Shaw, a fu farw ym 1978, oedd ymgynullwr cyntaf y cyngor rhanbarthol. Ei arweinyddiaeth ef oedd yn gyfrifol yn bennaf am strategaeth arloesol y rhanbarth ar aml-amddifadiad - a barhaodd i fod yn ymrwymiad canolig trwy'r "Social Strategy for the Eighties" (1982) a "SS for the 90s".

Defnyddir yr ardal a wasanaethwyd gan y rhanbarth hyd heddiw fel ardal llu heddlu Strathclyde Police, a'r gwasnaeth tân, gan Strathclyde Fire a Rescue Service, ac fel ardal drafnidiaeth gan y Strathclyde Partnership for Transport.

## Ffiniau
Ffurfiwyd y rhanbarth gan uno sir Dinas Glasgow, a siroedd Ayr, Bute, Dunbarton, Lanark, a Renfrew, a rhannau o siroedd Argyll (heblaw ardal Ardnamurchan ac ardaloedd etholaethol Ballachulish a Kinlochleven),  Stirling (burgh Kilsyth, ardal Western No. 3, ardal etholaethol Gorllewin Kilsyth, ac ardal pôl Dwyrain Kilsyth (Banton)).

Ers 1996, mae ardal y rhanbarth wedi cael ei rannu rhwng 12 ardal cyngor: Argyll a Bute, Dwyrain Swydd Ayr, Dwyrain Swydd Dunbarton, Dwyrain Swydd Renfrew, Dinas Glasgow, Inverclyde, Gogledd Swydd Ayr, Gogledd Swydd Lanark, Swydd Renfrew, De Swydd Ayr, De Swydd Lanark, a Gorllewin Swydd Dunbarton (a grewyd dan yr enw *Dumbarton a Clydebank*). Roedd yr holl ardaloedd cyngor newydd o fewn hen ffiniau'r rhanbarth.

### Is-ranbarthau ac ardaloedd
Heblaw Argyll a Bute a Dinas Glasgow, cafodd yr 19 ardal eu grwpio i ffurfio is-ranbarthau ac enwyd pob un ar ôl sir hanesyddol. Roedd Argyll a Bute a Dinas Glasgow eu hunain yn is-ranbarthau, gyda Argyll a Bute wedi ei enwi ar ôl dau sir hanesyddol.

### Ardaloedd cyngor 
## Enw
Enwyd y rhanbarth ar ôl teyrnas Frythonaidd hynafol Ystrad Clud y Damnonii. Roedd y teyrnas yn fras yn gorchuddio pen gogleddol y rhanbarth, heblaw'r ardal a lywodraethir gan ardal cyngor Argyll a Bute ac Ynys Arran, sydd erbyn hyn yn ardal cyngor Gogledd Swydd Ayr, ardal cyngor Dumfries a Galloway a rhan o swydd Seisnig Cumbria.

## Cyfeiriadau
Categori:Dadsefydliadau 1996
Categori:Rhanbarthau'r Alban
Categori:Sefydliadau 1975
George C. Scott

Actor o Americanwr oedd **George Campbell Scott** (18 Hydref 1927 – 22 Medi 1999). Chwaraeodd y Cadfridog George S. Patton yn y ffilm *Patton* a'r Cadfridog Buck Turgidson yn *Dr. Strangelove*. Enillodd Scott Wobr yr Academi am yr Actor Gorau am ei ran yn *Patton* yn 43fed seremoni wobrwyo yr Academi, ond gwrthododd ei derbyn.

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o Virginia
Allan Watkins

Cricedwr oedd **Allan Watkins** (ganwyd **Albert John Watkins**; 21 Ebrill 1922 – 3 Awst 2011).

Categori:Criced
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Frynbuga
Calendr Hebreaidd

Mae'r **calendr Hebreaidd** ( ''ha'luach ha'ivri''), neu'r **calendr Iddewig**, yn galendr lloerheulol a gaiff ei ddefnyddio heddiw fel arfer mewn cysylltiad â chysyniadau crefyddol. Defnyddir y calendr hwn i bennu gwyliau Iddewig a pha bryd y darllenir y Torah yn gyhoeddus a dyddiadau *yahrzeits* pan gofir am farwolaeth perthynas. Yn Israel, mae'n galendr swyddogol a ddefnyddir at bwrpas dinesig a hyd yn oed fel canllaw amser ar gyfer amaethu. 

## Enwau'r misoedd
Daw enwau'r misoedd a geir yn y calendr Hebreaidd o Fabilon yn wreiddiol. Dechreuodd yr Iddewon eu defnyddio yn ystod eu halltudiaeth yn 6g cyn Crist.

# ניסן (Nisan)
# אייר (Iyar)
# שיון (Sifan)
# טמוז (Tamws)
# אב (Af)
# אלול (Elwl)
# תשרי (Tishrei)
# מרחשון (Marcheshfan)
# כסלו (Cislef)
# טבת (Tefet)
# שבט (Shfat)
# אדר (Adar; Adar I ac Adar II mewn blwyddyn naid)

## Rhifo blynyddoedd
Y cyfnod a ddefnyddir ar gyfer y calendr Hebreiadd ers yr Oesoedd Canol yw *Anno Mundi* (Lladin: "ym mlwyddyn y byd"; Hebraeg: לבריאת העולם , "o greadigaeth y byd"). Cyfnod yr oes hon yw'r foment pan grëwyd y byd, yn ôl Llyfr Genesis. Felly mae rhif y flwyddyn yn 3760 neu 3761 yn fwy na'r flwyddyn gyfatebol yng nghalendr Gregori.

Yn yr un modd ag *Anno Domini* (AD), dylai'r geiriau neu'r talfyriad ar gyfer *Anno Mundi* (AM) ragflaenu'r dyddiad yn iawn yn hytrach na'i ddilyn.

Mae blwyddyn safonol yn y calendr hwn yn cynnwys 12 mis; chwe mis â 29 diwrnod, a chwe mis â 30 diwrnod, gan wneud cyfanswm o 354 diwrnod. Mae hyn oherwydd bod y misoedd yn cael eu cyfrif yn ôl cylchro'r lleuad, sef tua 29.5 diwrnod. Fodd bynnag, mewn blynyddoedd naid gall y flwyddyn fod â 353 neu 355 o ddiwrnodau. Felly dechreuodd AM&nbsp;5783 ar fachlud haul 25 Medi 2022 a bydd yn dod i ben ar fachlud haul ar 15 Medi 2023.

## Dolen allanol
*  "Introduction to the Jewish Calendar", Chabad.org

Categori:Calendr
Afon Connecticut

260px|chwith|bawd|Yr afon ger Northampton, Massachusetts
[bawd|300px|Golygfa tuag at ogledd yr afon ar y goror rhwng [Erving, Massachusetts|Erving a Gill yng ngorllewin Massachusetts]]

Afon fwyaf a hiraf Lloegr Newydd yn yr Unol Daleithiau yw **Afon Connecticut**. Mae'n llifo i'r de o Lynnoedd Connecticut yn New Hampshire ac yn dynodi'r ffin rhwng New Hampshire a Vermont. Mae'r afon yna'n llifo trwy Pioneer Valley yng ngorllewin Massachusetts ac heibio Springfield, y ddinas fwyaf poblog ar lan yr afon. Chwe km i'r de o Springfield, mae'r afon yn cwrdd â thalaith Connecticut gyda'i haber yn Old Saybrook ac Old Lyme gan lifo i Long Island Sound.

Mae 16 argae ar Afon Connecticut, a dros mil ohonynt ar ei lednentydd.

Crewyd Gwarchodfa Genedlaethol Pysgod a Bywyd Gwyllt Silvio O Conte – gyda maint o 36,000 o aceri - ym 1997 i warchod dalgylch cyfan yr afon.                                       

Mae’r enw ‘Connecticut’ yn tarddu o’r gair Pequot  ‘quinetucket’, sy’n golygu ‘afon lanwol hir’ 

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol
* Gwefan Gwarchodaeth Afon Connecticut

Connecticut
Connecticut
Connecticut
Connecticut
Categori:Gororau
Coleg Llysfasi

Coleg addysg bellach ym Mhentrecelyn, Sir Ddinbych yw **Coleg Llysfasi**. Cyfunodd Coleg Glannau Dyfrdwy ar 1 Awst 2010. Mae'r coleg erbyn hyn yn un o'r mwyaf yng Nghymru gan wasanaethu dros 22,000 myfyriwr y flwyddyn a chyflogi 1,000 o staff, mae gan y coleg incwm blynyddol o £40 miliwn.

## Dolenni allanol
* Gwefan Coleg Llysfasi 
* Coleg Llysfasi ar Facebook

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Addysg yn Sir Ddinbych
Llysfasi
Categori:Sefydliadau 1911
Prifddinas Cymru

Ers 1955 Caerdydd yw **prifddinas Cymru** yn swyddogol.

## Prifddinasoedd hanesyddol 
Yn hanesyddol cysylltir mannau eraill â statws prifddinas Cymru:
* Tyddewi: prifddinas eglwysig *de facto* Cymru a man geni Dewi Sant, nawddsant Cymru.
* Ystrad Fflur: cynhalodd Llywelyn Fawr cyngor ym 1238.
* Machynlleth: cynhalodd Owain Glyndŵr senedd ym 1404.

#### Dan reolaeth Seisnig 
Llwydlo, Lloegr, oedd sedd Dominiwn a Thywysogaeth Cymru a'i Mers o 1473 hyd 1689.

## Awgrymmiadau 
Yn 1895 awgrymodd Emrys ap Iwan mai rhywle yn y Canolbarth y dylai'r brifddinas fod. Dywedodd: 
:*Ym mleynaf, fe ddyle’r brif ddinas fod yn agos i gyffinia De a Gogledd, sef o fewn y dalayth a elwid gynt yn Bowys,- dyweder, y wlad rhwng yr afon Mawddach a’r afon Ystwyth, ac oddi rhyngddyn hwy tua’r dwyrain, gan gynnwys Croysoswallt, Pengwern (*Shrewsbury*), a Llwydlo (*Ludlow*), trefi oydd yn perthyn unwaith i dalayth Powys, ac a ddylen fod yn perthyn iddi etto. *
:*Yn ail, fe ddyle’r brif ddinas fod nid yn unig ynghanolbarth Cymru, ond ond hefyd mewn ardal Gymreigaidd ei hiaith a’i defoda, ac heb fod yn neppell o’r mann lle y may pedair tafodiaith Cymru, sef tafodiaith Gwynedd, tafodiaith Powys, tafodiaith Gwent, a thafodiaith Dyfed, yn ymgyfarfod.*

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Hanes Cymru
Cymru
Afon Peace

bawd|Map o fasn afon Peace

Afon yng Nghanada yw **Afon Peace** (Ffrangeg: ***rivière de la Paix***; Saesneg: ***Peace River***).  Ei hyd yw 1,923&nbsp;km o'i tharddiad yn afon Finlay yn British Columbia i'w haber yn Llyn Athabasca yng ngogledd Alberta.

Peace
Peace
Mario Vargas Llosa

Awdur a gwleidydd o Beriw oedd **Jorge Mario Pedro Vargas Llosa** (28 Mawrth 1936 – 13 Ebrill 2025). Enillodd Wobr Lenyddol Nobel yn 2010.

Cafodd ei eni yn Arequipa, i deulu dosbarth canol.

Ef oedd llywydd PEN Rhyngwladol rhwng 1976 ac 1979.

Yn ogystal â'i yrfa lenyddol, roedd yn weithgar yn wleidyddol. Er iddo ddechrau'n gomiwnydd ac yna'n sosialydd, trodd at ryddfrydiaeth yn ddiweddarach, a safodd yn etholiad arlywyddol Periw yn 1990 gyda chlymblaid ryddfrydol asgell dde FREDEMO. Er iddo aros ym Mheriw, rhoddwyd dinasyddiaeth Gweriniaeth Dominica a Theyrnas Sbaen iddo. Roedd o'n erbyn hunan-lywodraeth yng Ngwlad y Basg a Chatalwnia.

Bu farw yn Lima fis Ebrill 2025 yn 89 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion Coleg y Brenin, Llundain
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Gwleidyddion o Beriw
Categori:Llenorion Sbaeneg o Beriw
Costa del Sol

Rhanbarth yn ne Sbaen yng nghymuned ymreolaethol Andalucía yw'r **Costa del Sol** (yn llythrennol "Arfordir yr Haul"), sy'n cynnwys y trefi a'r cymunedau arfordirol ar hyd arfordir Talaith Málaga a rhan ddwyreiniol Campo de Gibraltar yn Nhalaith Cádiz. Yn wreiddiol roedd yr ardal yn cynnwys cyfres o aneddiadau pysgota bach, ond heddiw mae'n gyrchfan twristiaeth byd-enwog. Mae'r Costa del Sol wedi'i lleoli rhwng dau ranbarth arfordirol llai adnabyddus, y Costa de la Luz a'r Costa Trofannol.

Mae'r prif faes awyr ym Málaga.

## Trefi 
Categori:Andalucía
Categori:Arfordiroedd Sbaen
Categori:Talaith Málaga
Categori:Twristiaeth yn Sbaen
Rhyfel Cartref Cambodia

Gwrthdaro oedd **Rhyfel Cartref Cambodia** rhwng y Khmer Rouge, Gweriniaeth Ddemocrataidd Fietnam, a'r Fiet Cong ar un ochr a lluoedd llywodraeth Cambodia , Gweriniaeth Fietnam, a'r Unol Daleithiau ar yr ochr arall. Roedd yn rhan o Ryfel Fietnam, neu Ail Ryfel Indo-Tsieina, ac arweiniodd at Hil-laddiad Cambodia.

Categori:Hanes Cambodia
Cambodia, Cartref
Categori:Rhyfel Fietnam
Cambodia
Terfysgoedd Lloegr, Awst 2011

bawd|300px|Y Frigad Dân yn chwistrellu dŵr ar siop gyda fflatiau uwch ei ben, drannoeth y drin.
Terfysgoedd mewn nifer o ddinasoedd yn Lloegr yw **terfysgoedd Lloegr, Awst 2011**. Dechreuodd yn ardaloedd o Lundain, yn bennaf Tottenham, ar 6 Awst 2011 a sbardunwyd gan farwolaeth Mark Duggan, dyn 29 oed, ar 4 Awst wedi iddo gael ei saethu gan yr heddlu. Copïwyd yr anhrefn gan lafnau ifanc iawn drannoeth yn Wood Green, Enfield, Ponders End a Brixton. Roedd y Prif Weinidog David Cameron, y Dirprwy Brif Weinidog Nick Clegg, Maer Llundain Boris Johnson a'r Ysgrifennydd Cartref Theresa May ar eu gwyliau ar y pryd. Defnyddiodd y glaslanciau gyfryngau cymdeithasol megis y *Blackberry* a Twitter. Ymhlith y rhesymau tybiedig dros y terfysgoedd roedd diweithdra, pris bwyd a thoriadau mewn grantiau myfyrwyr a chlybiau ieuenctid.

250px|bawd|chwith|Tottenham 2011
Erbyn 8 Awst roedd y terfysg wedi ymledu drwy sawl rhan o Lundain; cafwyd tân anferthol mewn stordy carpedi yn Croydon a thanau ac "anarchiaeth" mewn ardaloedd eraill, er enghraifft Enfield a Ponders End, Walthamstow, Chingford Mount, Hackney a Peckham. Torrodd glaslanciau i mewn i siopau yn Birmingham, Manceinion, Lerpwl a Bryste a chafwyd terfysgoedd hefyd yn Leeds. Cyhoeddodd y Prif Weinidog  ei fod am ddod adref o'i wyliau er mwyn cynnal cyfarfod brys o Cobra.

## Drannoeth y drin 
250px|bawd|7 Awst 2011. yr olygfa i lawr Tottenham High Road, tuag at Scotland Green.
Drannoeth roedd terfysgwr Llundain yn gymharol dawel, a'r terfysgoedd yn datganoli i drefi megis Lerpwl lle ymosododd y terfysgwyr ar 4 injan dân. Cafwyd terfysgoedd hefyd yn West Bromwich, Salford, Wolverhampton, Nottingham, Birmingham, Caergrawnt,  Washington yn Tyne a Wear a Manceinion lle arestiwyd 47 o laslanciau am ddifrodi siopau, dwyn eiddo a herio'r heddlu.

Ymhlith penawdau papurau newydd 10 Awst roedd penawdau fel: *Anarchy Spreads* (Telegraph) a *Police Get Tough* (Guardian) a oedd yn cyfeirio at yr alwad gan y cyhoedd a rhai aelodau seneddol i'r heddlu fod yn fwy llym.

Yn y dyddiau dilynol, agorodd rhai llysoedd ynadon eu drysau 24 awr y dydd er mwyn mesur a phwyso achosion y glaslanciau o'u blaenau. Erbyn 13 Awst, roedd 2,275 o bobl wedi'u harestio a thros 1,000 wedi'u cyhuddo o droseddau megis dwyn a difrodi eiddo. Roedd pump wedi marw: un wedi'i saethu, tri wedi marw mewn damwain car yn ystod yr helnulon ac un hen ŵr wedi cael coblyn o gweir nes iddo farw.

## Cyfeiriadau 
Categori:2011 yn Lloegr
Categori:Hanes Llundain
Lloegr Awst 2011
Trilliw Bach

Glöyn byw lliwgar o deulu'r Nymphalidae yw'r **Trilliw Bach** neu **Iâr Fach Amryliw** (Lladin: *Aglais urticae*; Saesneg: *Small Tortoiseshell*). Mae'n gyffredin mewn llawer o gynefinoedd ar draws Ewrasia. Mae'r oedolyn rhwng 45 a 62&nbsp;mm ar draws yr adenydd. Mae ei uwchadenydd yn oren gyda marciau du a melyn a rhes o smotiau glas ger yr ymyl. Mae'r isadenydd yn frown gan fwyaf. Mae lliw'r lindysyn yn amrywio o ddu i felyn. Mae'r lindys ifainc yn byw mewn grwpiau mewn gwe, yn bwydo ar ddail danadl poethion neu ddanadl bach.

250px|chwith|bawd|Lindysyn

## Cylch bywyd
Mae ei dymor fel oedolyn ymhlith yr hwyaf o holl loynnod byw Ewrop: gan ymestyn o'r gwanwyn cynnar hyd at ddiwedd yr hydref. Mae'n gaeafgysgu fel oedolyn, gyda thystiolaeth diweddar ei fod yn clwydo mor gynnar â Mis Awst efallai, yn sgil newid hinsawdd, oherwydd deffroad gwanwyn cynharach. Yng ngwledydd deheuol ei diriogaeth ceir dwy genhedlaeth.

Delwedd:Aglais urticae qtl1.jpg|Trilliw Bach (oedolyn) ym mharc Kätcheslachpark, Frankfurt, yr Almaen.
File:Aglais urticae02.jpg|Siani flewog ifanc
File:IMG 0368 caterpillar.jpg|Siani flewog hŷn ac unig
File:Hallo, bald bin ich da (Aglais urticae).jpg|Y cwd grisal (chwiler) ar fin deor
File:Aglais urticae-02 (xndr).jpg|Y patrwm o dan yr adenydd
File:Kleiner Fuchs bei der Eiablage.JPG|Y triliw bach yn dodwy
Aglais urticae MHNT CUT 2013 3 14 Cahors.jpg

## Enwau
;• Iar fach amryliw
Yr enw cyntaf i gael ei safoni, mae'n debyg gan Dafydd Dafis yn Y Naturiaethwr
;• Trilliw bach
Safonwyd gan Banel Enwau a Thermau Cymdeithas Edward Llwyd ac a gyhoeddwyd yn 2009 
;• Twm Dew
Clywyd ar lafar gan drigolyn o Lanrug, Arfon. Meddai Steffan ab Owain: "....rwyf wedi clywed am Twm Dew. Edrycha yn y gyfrol fach wych na Penblwydd Mwnci ayyb ac ar dudalen 71, dwi’n meddwl, ac y mae pwt amdano ynddo. Yr unig le imi weld cyfeiriad ato mewn print fel arall yw yn nghyfrol Hafodydd Brithion, os cofiaf yn iawn". Efallai mai ond at y glöyn gaeafgysgol y mae'r enw hwn yn cyfeiro ato. Cyfeiria Geiriadur Prifysgol Cymru at Twm Dew fel enw amgen o Fôn am y gwrachen ludw
;• Crwbanog bach
Enw mae'n debyg wedi ei seilio ar yr elfen *-tortoise-* er i *tortoiseshell* gyfeirio at liw yn hytrach na'r ymlusgiad. Nid yw'r enw hwn yng Geiriadur y Brifysgol
;• *Aglais urtica*
Mae'r enw rhywogaethol (yr ail enw) yn cyfeirio at blanhigyn bwyd y lindysen, sef danadl poethion *Urtica urens*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r *Insecta*) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn *Lepidoptera* yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r Trilliw Bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Dolenni allanol
*  UK Butterflies: Small Tortoiseshell

Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw gwyn
Categori:Gloynnod byw oren
Categori:Gloynnod byw brown
Foel Hafod-fynydd

Mae **Foel Hafod-fynydd** yn un o is-gopaon Aran Fawddwy, tua 6 km i'r dwyrain o Lanuwchllyn, ger y Bala, Gwynedd. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 84m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf (Erw y Ddafad-ddu).

Ceir carnedd fechan o gerrig ar y copa. Saif Esgeiriau Gwynion i'r gogledd, Llechwedd Du i'r dwyrain, a Gwaun Lydan i'r de.

## Dosbarthu'r copaon
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 612.65 metr (2010 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Mawddwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Nuttall
Deddf Llywodraeth Leol

Teitl byr yw **Deddf Llywodraeth Leol** (a'i amrywiaethau), a ddefnyddir i gyfeirio at deddfwriaeth yn Awstralia, Seland Newydd, Gweriniaeth Iwerddon a gwledydd y Deyrnas Unedig, sy'n gysylltiedig â llywodraeth leol. Mae'n bosibl y cafodd y ddeddf ei gyfeirio ato fel Mesur Llywodraeth leol yn y senedd, cyn iddo gael ei basio fel deddf. Gall Deddfau Llywodraeth Leol fod yn enw byr i gyfeirio at ddeddf gyda'r teitl hwnnw, neu fod yn enw generig i gyfeirio at unrhyw ddeddf sy'n gysylltiedig â llywodraeth leol.
## Awstralia
### De Cymru Newydd
*Deddf Llywodraeth Leol 1993 (De Cymru Newydd)

### Queensland
*Deddf Llywodraeth Leol 1993 (Queensland)
*Deddf Llywodraeth Leol 2009 (Queensland)

### De Awstralia
*Deddf Llywodraeth Leol 1934
*Deddf Llywodraeth Leol (Gwarchodfeydd Coedwigaeth) 1944
*Deddf Cyllid Awdurdod Llywodraeth Leol 1983
*Deddf Llywodraeth Leol 1999 (De Awstralia)
*Deddf Llywodraeth Leol (Etholiadau) 1999
*Deddf Llywodraeth Leol (Gweithrediad) 1999

### Tasmania
*Deddf Llywodraeth Leol 1993 (Tasmania)

### Victoria
*Deddf Llywodraeth Leol 1874 Rhif 506. Y cyntaf a gyfeiriwyd ati o dan yr enw.
*Deddf Llywodraeth Leol 1890 Rhif 1112.
*Deddf Llywodraeth Leol 1903 Rhif 1893.
*Deddf Llywodraeth Leol 1915 Rhif 2686.
*Deddf Llywodraeth Leol 1928 Rhif 3720
*Deddf Llywodraeth Leol 1946 Rhif 5203.
*Deddf Llywodraeth Leol 1958 Rhif 6299.
*Deddf Llywodraeth Leol 1989 Rhif 11 of 1989. Y ddeddf gyfredol

### Gorllewin Awstralia
*Deddf Llywodraeth Leol 1995

## Seland Newydd
*Deddf Llywodraeth Leol 1974 (Seland Newydd) 
*Deddf Llywodraeth Leol 2002 (Seland Newydd)
*Deddf Llywodraeth Leol (Cyfraddiad) 2002
*Deddf Gwybodaeth a Chyfarfodydd Swyddogol Llywodraeth Leol 1987
*(ac eraill)

## Gweriniaeth Iwerddon
*Deddf Llywodraeth Leol 1925
*Deddf Llywodraeth Leol 1927
*Deddf Llywodraeth Leol 1931
*Deddf Llywodraeth Leol 1933
*Deddf Llywodraeth Leol 1936
*Deddf Llywodraeth Leol 1941
*Deddf Llywodraeth Leol 1955
*Deddf Llywodraeth Leol (Aildrefniadaeth) 1985
*Deddf Llywodraeth Leol 1991
*Deddf Llywodraeth Leol 1994
*Deddf Llywodraeth Leol 1998
*Deddf Llywodraeth Leol 2001

## Y Deyrnas Unedig
### Senedd y Deyrnas Unedig
''Pasiwyd y deddfau olynol gan Senedd y Deyrnas Unedig. Mae'r rhestr yn cynnwys Deddfau Cyhoeddus Cyffredinol a nid yr amryw o "Ddeddfau Cadarnahu Gorchymyn Dros Dro".''

### Senedd Gogledd Iwerddon
* Deddf Llywodraeth Leol (Pwerau Argyfwng) (Gogledd Iwerddon) 1921
* Deddf Llywodraeth Leol (Gogledd Iwerddon) 1922
* Deddf Llywodraeth Leol (Gogledd Iwerddon) 1969
* Llywodraeth Leol (Ffiniau) (Gogledd Iwerddon) 1971
* Deddf Llywodraeth Leol (Gogledd Iwerddon) 1972

### Cynulliad Gogledd Iwerddon
* Deddf Llywodraeth Leol (Gwerth Gorau) (Gogledd Iwerddon) 2002

### Senedd yr Alban
*Deddf Llywodraeth Leol yr Alban (Etholiadau) 2002
*Deddf Llywodraeth Leol yn yr Alban 2003
*Deddf Trefn Lywodraethol Leol (yr Alban) 2004

## Cyfeiriadau
Categori:Deddfwriaeth
Lucas Cruikshank

Actor comedi Americanaidd yw **Lucas Cruikshank** (ganed 29 Awst 1993). Bu'n byw yn Columbus, Nebraska. Creodd Cruikshank y cymeriad Fred Figglehorn ar gyfer ei sianel, Fred, ar YouTube. Mae'r fideos yn rhoi'r pwyslais ar Fred Figglehorn, bachgen 6 oed ffuglennol, direidus, a'i broblemau'n rheoli ei ddicter.

Cyflwynodd Cruikshank ei gymeriad Fred Figglehorn yn fideos JKL Productions, sianel YouTube a greodd Cruikshank gyda'i gefndyr John a Katie Smet. Sefydlodd y tri eu sianel JKL Productions ar 11 Mehefin 2006 a ffilmiodd Cruikshank ei fideo Fred yn gyntaf ar 30 Hydref 2006. Ar 30 Ebrill 2008 symudwyd y fideos Fred i'r sianel newydd, Fred, ac ar 1 Mai, rhyddhawyd y fideo swyddogol cyntaf "*Fred on Mai Day*". Erbyn Ebrill 2009, roedd gan y sianel mwy na miliwn o danysgrifwyr, y sianel gyntaf i ennill hyn.

Yn Rhagfyr 2009, ffilmiodd Cruikshank *Fred: The Movie*, a darlledwyd ar Nickelodeon ym Medi 2010. Creodd Nickelodeon fasnachfraint am y cymeriad ac maent wedi dechrau gwneud dilyniant i'r ffilm ym Mawrth 2011.

## Ffilmyddiaeth
|-
| TBA
| *Fred: The Movie* (dilyniant)
| Fred Figglehorn
| Prif rôl
|-
| 2011
| Cartoon Network Hall of Game
| Ei hun
| Cyflwynydd o wobr
|-
| rowspan="2" | 2010
| *Fred: The Movie*
| Fred Figglehorn/Derf
| Prif rôl
|-
| 2010 Kids' Choice Awards
| Ei hun
| Cyflwynydd gwobrau
|-
| rowspan="3" | 2009
| *Hannah Montana*
| Kyle McIntyre
| Seren gwestai yn yr episod "*Come Fail Away*"
|-
| *iCarly*
| Ei hun/Fred Figglehorn
| Seren gwestai yn yr episod "*iMeet Fred*"
|-
| 2009 Teen Choice Awards
| Fred Figglehorn
| Cyflwynydd tu ôl i'r llwyfan
|-
| 2006 - presennol
| *Fred*
| Fred Figglehorn/lleisiau amrywiol
| Cyfres ar y we
|-

## Gwobrau ac enwebiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Digrifwyr LHDT
Iwan Rheon

Actor ffilm a theledu, canwr a chyfansoddwr o Gymru yw **Iwan Rheon** (ganed 13 Mai 1985), sydd wedi ennill gwobr Olivier, a graddio o *London Academy of Music and Dramatic Art* (LAMDA). Roedd e'n un o brif actorion y gyfres Game of Thrones.

## Bywyd cynnar
Ganed ef yng Nghaerfyrddin yn fab i Einir a Rheon Tomos ac mae ganddo frawd hŷn, sef Aled. Symudodd y teulu i Gaerdydd pan oedd yn bump oed a mynychodd Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf lle gymerodd rhan mewn cynyrchiadau drama'r ysgol, a chystadlu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru. Dechreuodd actio o ddifrif pan oedd yn 17 oed, gan fynd i astudio yn LAMDA.

## Gyrfa
### Actio
bawd|chwith|Iwan yn 2011
Ymunodd Rheon â chast y ddrama sebon Gymraeg, *Pobol y Cwm*, pan oedd yn 17 oed, gan chwarae rhan Macsen White, ond gadawodd y rhaglen yn ddiweddarach i astudio yn LAMDA. Daeth ei rôl sylweddol gyntaf ar y llwyfan yn *Eight Miles High* yn 2008 yn y *Royal Court Theatre*, Lerpwl.

Cafodd ei gastio i chwarae rhan Moritz Steifel yng nghynhyrchiad 2008 y ddrama gerdd roc *Spring Awakening* yn Llundain, a enillodd wobr Tony. Dechreuodd chwarae'r rôl yn Ionawr 2009 yn Lyric Hammersmith, a parhaodd pan symudwyd y sioe i Theatr Novello, nes i'r sioe ddod i ben ym Mai 2009, pum mis yn gynharach na'r disgwyl. Enwyd ef fel yr Actor Gefnogol Orau mewn Sioe Gerdd ar gyfer gwobrau ''What's On Stage*. Mae hefyd wedi ennill Gwobr Laurence Olivier yr Actor Gefnogol Orau mewn Sioe Gerdd yn 2010.

Yn syth wedi *Spring Awakening*, cafodd Rheon ei gastio ar gyfer cyfres deledu E4, *Misfits*, rhaglen a enillodd BAFTA. Disgrifwyd y sioe gan 247 Magazine fel "cymysgedd o *Skins* a *Heroes''". Mae'n chwarae cymeriad swil a nerfus Simon Bellamy sy'n ennill y gallu i fod yn anweledig.

Mae hefyd wedi ymddangos fel gwestai ar rhaglen gomedi Simon Amstell, ''Grandma's House*. Ymddangosodd hefyd ym mhenod olaf *Secret Diary of a Call Girl* yn 2011.

### Cerddoriaeth
Mae hefyd yn ysgrifennu a chanu caneuon ers 16 oed. Ef oedd prif lais y grŵp *The Convictions*, hyd iddo adael y band er mwyn canolbwyntio ar ei yrfa actio. Rhyddhaodd EP *Tongue Tied* yn 2010, a recordiwyd yn RAK Studios, Llundain, wedi ei gynhyrchu gan Jonathan Quarmby a Kevin Bacon. Dychwelodd i RAK Studios ym mis Ebrill 2011, er mwyn recordio ei ail EP, *Changing Times*, wedi ei gynhyrchu unwaith eto gan Quarmby a Bacon, ond y tro hwn gyda 3 cerddor cefndirol. Rhyddhawyd *Changing Times* ar 10 Hydref 2011.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
### Gemau fideo
### Llwyfan
### Radio
## Disgyddiaeth
* 2010: *Tongue Tied EP*
* 2011: *Changing Times EP''

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Iwan Rheon , London Theatre Database
* Iwan Rheon, BBC Wales
* Iwan Rheon, The Spotlight

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf
Prisoner

Opera sebon boblogaidd o Awstralia a leolir mewn carchar o'r enw Wentworth Detention Centre oedd ***Prisoner***. Cyflwynwyd y rhaglen gan y Reg Grundy Organisation a rhedodd y rhaglen ar y sianel teledu Network Ten rhwng 1979 a 1986.

Ysbrydolwyd y cyfres gan y ddrama deledu Brydeinig *Within These Walls*, sy wedi bod yn eithaf llwyddiannus yn Awstralia yn y 1970au. Oherwydd y ffaith y teitl oedd yn eithaf tebyg i *The Prisoner*, mae'n cael ei alw gan ***Prisoner: Cell Block H*** yn y Deyrnas Unedig ac Unol Daleithiau America.

Categori:Rhaglenni teledu Awstralaidd
Categori:Rhaglenni teledu trosedd
Categori:Operâu sebon
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg
Melltith

:*Am y traddodiad priodas, gweler melltith (priodas).*
[bawd|de|220px|Menyw yn cynnal seremoni felltith ddefodol, gan [Hokusai.]]
Dymuniad o adfyd neu anlwc ar endid arall, megis person, lleoliad, neu wrthrych, yw **melltith**. Gan amlaf gelwir ar rymoedd goruwchnaturiol i weithredu'r felltith, megis swyngyfaredd, gweddi, neu ysbryd.

Bydd person yn aml yn galw ar rym goruwchnaturiol trwy fformiwlâu hudol neu swynion mewn iaith hynafol. Gall y grym fod yn ddwyfol, neu'n amlach yn gythreulig, ond gyda phob melltith yr unig ffordd i'w churo yw i alw ar rym cryfach trwy ddull lleddfol megis aberth.

## Cyfeiriadau 

Categori:Dewiniaeth
Categori:Ofergoelion
Rhestr cymeriadau Pobol y Cwm

Dyma restr cymeriadau *Pobol y Cwm*. Rhestrir y cymeriadau cyfredol sydd ym *Mhobol y Cwm*, yn ôl rhyw.

## Cymeriadau cyfredol 
### Merched
### Dynion
### **Gorffennol** 
## Adeiladau *Pobol y Cwm*
Categori:Pobol y Cwm
Categori:Rhestrau teledu
Gwynne Wheldon Evans

Awdur, dramodydd a beirniad llenyddol yw'r Dr **Gwynne Wheldon Evans**. Enillodd Dlws y Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanbedr Pont Steffan 1984.

Mae hefyd yn gyfieithydd proffesiynol o ddydd i ddydd.

## Llyfryddiaeth
**Y ditectif fel arwr yn rhai o nofelau John Ellis Williams* (2006) 
**Out of the Limelight and the Singing Detective: a comparative study* (2007)

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Umberto Eco

Semiotegydd, athronydd, beirniad llenyddol, nofelydd, ac ysgolhaig o'r Eidal oedd **Umberto Eco** (5 Ionawr 1932 - 19 Chwefror 2016). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofel ddirgelwch hanesyddol *Il nome della rosa* (*The Name of the Rose* yn Saesneg, ''Enw'r Rhosyn* yn Gymraeg) a gyhoeddwyd yn 1980, dirgelwch ddeallusol yn cyfuno semioteg mewn ffuglen, dadansoddiad beiblaidd, astudiaethau canolesol a theori lenyddol. Aeth ymlaen i ysgrifennu nifer o nofelau eraill, yn cynnwys *Il pendolo di Foucault* (*Foucault's Pendulum*) a *L'isola del giorno prima* (*The Island of the Day Before*). Ryddhawyd ei nofel *Il cimitero di Praga* (*Mynwent Prag''), yn 2010.

Fe'i ganwyd yn Alessandria, Piedmont, yn fab i Giulio a Giovanna.

## Gweler hefyd
* Llyfryddiaeth Umberto Eco

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Agnostigiaid
Categori:Athronwyr o'r Eidal
Categori:Beirniaid llenyddol Eidaleg o'r Eidal
Categori:Gwyddonwyr cymdeithas o'r Eidal
Categori:Nofelwyr Eidaleg o'r Eidal
Categori:Pobl o Alessandria
Categori:Pobl o Torino
Categori:Semiotegwyr
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Eidaleg o'r Eidal
Patagonia (ffilm)

Ffilm ddrama o 2010, yw ***Patagonia***, sydd yn ymwneud â'r Wladfa ym Mhatagonia. Mae'n serennu Matthew Rhys a'r gantores Duffy a chyfarwyddwyd gan y cyfarwyddwr Cymreig, Marc Evans. Dangoswyd am y tro cyntaf yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Seattle ar 10 Mehefin 2010, ac am y tro cyntaf yng Nghymru ar 4 Mawrth 2011 yng Nghaerdydd.

## Plot
Mae Gwen a'i gŵr Rhys sydd yn byw yng Nghaerdydd, yn ceisio rhoi eu problemau ffrwythlonaeth y tu ôl iddynt ac achub eu perthynas pan maent yn canfod eu hunain yn teithio i Batagonia ar gyfer lleoliad ffotograffeg Rhys yno. Wrth i Rhys dreulio ei amser yn cymryd lluniau ar gyfer ei waith, mae Gwen a Mateo yn agosau, nes fod gandynt deimladau rhamantus am ei gilydd. Mae'r ffilm yn dilyn perthynas Gwen a Mateo, sydd yn arwain at y penderfyniad mawr sydd ganddi i'w wneud i aros yn y Wladfa gyda Mateo neu mynd adref i Gaerdydd gyda Rhys. Yn y cyfamser, mae'r Archentwraig-Cymreig Cerys yn cynllunio taith i Gymru i ganfod hen fferm ei theulu cyn iddynt ymfudo i Batagonia. Mae'n penderfynu mynd a'i chymydog Alejandro gyda hi fel chaperone, ac yng Nghymru mae ef yn canfod serch gyda merch lleol, Sissy. Wrth ddod i derfyn eu taith, mae Cerys ac Alejandro yn darganfod fod Nant Briallu, sef hen fferm ei theulu yng Nghymru, yn un o'r ffermydd gafodd eu boddi yn ardal Tryweryn yn 1955. Mae'r ffilm yn diweddu wrth i Cerys farw, ond mae'n farwolaeth heddychlon gan ei bod wedi cael rhyddhad o wybod y gwirionedd.

## Cast
* Matthew Gravelle - Rhys
* Nia Roberts - Gwen
* Matthew Rhys - Mateo
* Marta Lubos - Cerys
* Nahuel Pérez Biscayart - Alejandro
* Duffy - Sissy
* Marco Antonio Caponi - Diego
* Rhys Parry Jones - Martín
* Gabriela Ferrero - Eleonara
* Marcin Kwasny - Marc
* Radosław Kaim - Kris

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Ffilmiau 2010
Categori:Ffilmiau drama Cymraeg o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau drama Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau drama Cymraeg o Gymru
Categori:Ffilmiau drama Sbaeneg o Gymru
Museu de Arte de São Paulo

dde|bawd|300px
Amgueddfa gelf yn ninas São Paulo, Brasil yw'r **Museu de Arte de São Paulo** (*Amgueddfa Gelf São Paulo*).  Cafodd ei hadeiladu'n wreiddiol gan Lina Bo Bardi ym 1968.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan y Museu de Arte de São Paulo

Categori:Amgueddfeydd Brasil
Categori:São Paulo
Richard Driscoll

Sgriptiwr, actor, cynhyrchydd a chyfarwyddwr ffilmiau o Gymru yw **Richard Driscoll** (ganed 14 Mehefin 1951, Cernyw).

## Ffilmograffi
### Cyfarwyddwr
* *The Comic* (1985) (+ sgript)
* *Silent Heroes* (1988) (+ sgript)
* *Kannibal* (2001) (+ sgript)
* *Evil Calls* (2008) (+ sgript)
* *Eldorado* (2010) (+ sgript)
* *Back2Hell* (2011)

### Actor
* *The Life and Times of David Lloyd George* (cyfres deledu, 1 pennod) (1981) - Lord Askwith
* ''It Ain't Half Hot Mum* (cyfres deledu, 1 pennod) (1981) - Private Jones
* *Le Retour du Jedi* (1983) (di-gredyd)
* *Jamaica Inn* (1983) (ffilm deledu) - Sedgewick
* *The Mimosa Boys* (1984) (ffilm deledu) - Griffin
* *The Master of Ballantrae* (1984) (ffilm deledu) - McGregor
* *The District Nurse* (cyfres deledu, 3 pennod) (1984) - John Morris
* *La Guerre de Jenny* (1985) (ffilm deledu) - Stanson
* *Boon* (cyfres deledu, 1 pennod) (1990) - Butch
* *Kannibal* (2001) - Quinn/Kavanagh/Virgil
* *Evil Calls* (2008) - George Carney
* *Eldorado* (2010) - Oliver Rosenblum
* *Back2Hell'' (2011) - George Carney

## Dolenni allanol
*

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Sgriptwyr ffilm o Gymru
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Gymru
Categori:Pobl o Gernyw
Dadansoddi cudd-wybodaeth

Y broses o ddadansoddi gwybodaeth o bwys strategol, ymgyrchol, neu dactegol yw **dadansoddi cudd-wybodaeth** a defnyddio hynny i ddeall, rhagolwg, a chynghori ar faterion cudd-wybodaeth, gwrth-ysbïwriaeth a diogelwch cenedlaethol. Mae'n un o gamau'r cylchred cudd-wybodaeth, ac mae'r dadansoddwr cudd-wybodaeth yn un o'r prif swyddi mewn asiantaethau cudd-wybodaeth.


Categori:Cudd-wybodaeth
Cudd-wybodaeth
Cyfres Harri Potter a'r Gymraeg

Mae cyfres Harri Potter yn cynnwys cysylltiau i Gymru ac mae un llyfr hyd yn hyn (Awst 2011) wedi'i gyfieithu i'r Gymraeg gan Emily Huws, a ddywedodd, "''Gwynebais anawsterau arbennig nad oeddwn wedi eu profi o'r blaen wrth gyfieithu Harri Potter. Mae gan JK Rowling ffordd mor wych gyda iaith, gan ei bod wedi gwneud geiriau i fyny o'i dychymyg, ac fe wnes i fy ngorau i gadw'n ffyddlon i'w hystyr gwreiddiol''." Cafodd, felly, gymorth gan gefnogwr 15 mlwydd oed wrth iddi gyfieithu'r llyfr.

## Cyfieithiad i'r Gymraeg 
Yr unig lyfr a gyfieithwyd i'r Gymraeg yw Harri Potter a Maen yr Athronydd.

Yn fersiwn Cymraeg y nofel, mae'r rhan fwyaf o'r cymeriadau yn cadw eu henwau Saesneg, ond mae enw Cymraeg gwahanol ar rai cymeriadau, pethau, neu leoedd mewn cymhariaeth â'r fersiwn Saesneg.

Enwau pedwar Tŷ Ysgol Hudoliaeth a Dewiniaeth Hogwarts:

Yn 2010 cyhoeddwyd argraffiad clawr papur o’r llyfr cyntaf yn y Gymraeg, ag ynddi gyfieithiad i enwau’r saith lyfr petaaent yn cael eu cyfieithu, fel a ganlyn:

bawd|Cyfieithiad teitlau Harri Potter

J.K. Rowling, cyf. Emily Huws, Harri Potter a Maen yr Athronydd, (Bloomsbury, Llundain. 2010) ISBN 978-1-4088-1767-4

## Cysylltiadau rhwng byd Harri Potter a Chymru 
* Holyhead Harpies yw un o'r timau Quidditch enwocaf ym Mhrydain (a hoff tîm Ginny Weasley).
* Yn y bennod olaf, mae Harri, Ron, a Hermione yn cuddio mewn coedwig yng Nghymru.
* Mae rhywogaeth o dreigiau yn byw yng Nghymru: y *ddraig gyffredin werdd Gymreig*.
* Yn 'The Prisoner of Azkaban,' mae menyw ar y Knight Bus yn gadael am y Fenni.
* Recordiwyd rhan y ffilm "Harry Potter and the Deathly Hallows" ar draeth yn Freshwater West (Sir Benfro).
* Yn 2014 rhyddhawyd cyfres newydd o'r llyfrau gyda chloriau newydd gan yr artist o Nannerch yn Sir y Fflint, Jonny Duddle.
* Mae J.K. Rowling wedi cyhoeddi bod gan sawl un o'i chymeriadau cyswllt pellach â Chymru, a hynny trwy ei gwefan, Pottermore. Mae'r rhain yn cynnwys Remus Lupin, a oedd yn enedigol i Fam Fyglar a oedd o Gaerdydd, a chymeriad cefndirol y gantores Celestina Warbeck, a oedd wedi'i seilio ar Shirley Bassey.

## Cyfeiriadau
Categori:Harri Potter
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Manchester, Maryland

Tref fechan yn Caroll County Maryland, Unol Daleithiau, yw **Manchester**.  Roedd y poblogaeth yn 3,546 yn yr cyfrifiad 2010.

Ym 1758, roddodd Brenin Siôr III siarter i wladychwyr Almaeneg i godi eglwys ger coed derw enfawr sy'n dal i fodoli yno heddiw.  Sefydlwyd Manchester ym 1765 gan y Captain Richard Richards ac enwyd y dref ar ôl Manceinion, sef ei dref enedigol yn Lloegr.  Cafodd Manchester ei hymgorffori ym 1834. Ei henw cyn hynny oedd Manchester Germantown.

Categori:Trefi Carroll County, Maryland
Barddas (cylchgrawn)

bawd|Rhifyn 300
Cylchgrawn sy'n ymwneud â barddoniaeth yw ***Barddas*** a sefydlwyd yn 1976 gan Alan Llwyd a Gerallt Lloyd Owen. Caiff ei gyhoeddi yn chwarterol gan Gyhoeddiadau Barddas (Y Gymdeithas Gerdd Dafod), sydd hefyd yn cyhoeddi llyfrau'n ymwneud â barddoniaeth Gymraeg.

Yn wreiddiol, ymdrin â cherdd dafod oedd pwrpas y cylchgrawn. Argraffwyd y rhifyn cyfredol gan Wasg Dinefwr, Llandybïe; mae dros 300 o rifynnau wedi'u cyhoeddi.

Yn ôl y Cyngor Llyfrau, gall y gwerthiant fod mor fach a 500 copi gyda £6,000 o nawdd yn cael ei roi am y nifer hwn, sy'n golygu £12 o nawdd am bob  copi.

## Golygyddion
Y golygyddion gwreiddiol oedd sefydlwyr y cylchgrawn, Alan Llwyd a Gerallt Lloyd Owen. Daeth Llwyd yn olygydd ar ben ei hun rhwng 1983 a 2011 pan roddodd gorau i'r swydd. Golygwyd y cylchgrawn dros dro gan Llion Jones a Peredur Lynch cyn penodi Twm Morys fel golygydd newydd gan ddechrau ei waith yn Ionawr 2012.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Barddoniaeth Gymraeg
Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Sefydliadau 1976
Ffrwydrad Dinas Oklahoma

Ymosodiad terfysgol ar Adeilad Ffederal Alfred P. Murrah yng nghanol Dinas Oklahoma ar 19&nbsp;Ebrill 1995 oedd **ffrwydrad Dinas Oklahoma**, yr ymosodiad mwyaf ddinistriol ar dir yr Unol Daleithiau nes ymosodiadau 11 Medi 2001. Bu farw 168 o bobl, gan gynnwys 19 o blant o dan 6 oed, ac anafwyd mwy na 680 o bobl. Dinistriwyd neu ddifrodwyd 324 o adeiladau o fewn radiws o 16 o flociau, dinistriwyd neu losgwyd 86 o geir, a thorodd gwydr mewn 258 o adeiladau cyfagos. Amcangyfrifwyd i'r bom achosi o leiaf $652&nbsp;miliwn o ddifrod. Cafwyd Timothy McVeigh a Terry Nichols yn euog o'r ymosodiad ym 1997. Dienyddiwyd McVeigh gan bigiad marwol ar 11 Mehefin 2001, a dedfrydwyd Nichols i garchar am oes.

## Cyfeiriadau 
Categori:1995
Categori:Hanes Oklahoma
Categori:Terfysgaeth yr adain dde eithafol
Categori:Terfysgaeth yn yr Unol Daleithiau
Foel Tyn-y-fron

Mae **Foel Tyn-y-fron** (neu **Moel y Pawl**, neu **Cefn Coch**) yn gopa mynydd a geir yn y Berwyn ger Bwlch y Groes, rhwng Llanuwchllyn a Llyn Efyrnwy; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 559  metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 606 metr (1988 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Dewey
Iaith raglennu

bawd|350px|Defnyddir lliw'n aml i bwysleisio syntax y côd. Python yw'r iaith yn yr enghraifft hon.
Iaith artiffisial wedi'i chynllunio i gyfathrebu cyfarwyddiadau i beiriant, yn enwedig cyfrifiadur, yw **iaith rhaglennu**. Gall ieithoedd rhaglennu cael eu defnyddio i greu rhaglenni sy'n rheoli ymddygiad peiriant ac/neu i fynegi algorithmau yn fanwl. Dros y blynyddoedd mae miloedd o ieithoedd wedi'u creu.


Rhaglennu
Categori:Rhaglennu cyfrifiadurol
Robert Robinson

Cyflwynydd teledu a radio o Loegr oedd **Robert Robinson** (17 Rhagfyr 1927 - 12 Awst 2011). Cyflwynodd nifer o raglenni gan gynnwys: *Points Of View*, *Call My Bluff*, *Ask the Family*, *BBC-3* a *Take It Or Leave It* ar deledu BBC. Ar y radio, cyflwynodd *Brain of Britain*.

Roedd hefyd yn lenor a cholofnydd papur newydd, gan gynnwys: *Sunday Chronicle*, y *Sunday Graphic*, y  Sunday Times (adolygydd radio a golygydd Atticusus) a'r Sunday Telegraph (adolygydd ffilm). Roedd hefyd yn awdur nifer o lyfrau ar ddarlledu.

## Llyfrau 
**Landscape with Dead Dons* (nofel, 1956) 
**Inside Robert Robinson* (newyddiaduraeth, 1965)
**The Conspiracy* (nofel, 1968)
**The Dog Chairman* (newyddiaduraeth, 1982)
**The Everyman Book of Light Verse* (golygydd, 1984)
**Bad Dreams* (nofel, 1989)
*''Prescriptions of a Pox Doctor's Clerk* (newyddiaduraeth, 1990)
**Skip All That* (hunangofiant, 1997)
**The Club'' (nofel, 2000)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o Lerpwl
Rhyddid gwybodaeth

Mae **rhyddid gwybodaeth** yn cyfeirio at ddiogelwch yr hawl i ryddid mynegiant o ran y rhyngrwyd a thechnoleg gwybodaeth. Mae rhyddid gwybodaeth hefyd yn ymwneud â sensoriaeth yng nghyd-destun technoleg gwybodaeth, h.y. y gallu i gyrchu cynnwys y we heb sensoriaeth neu gyfyngiadau.

Mae rhyddid gwybodaeth yn ehangiad o'r rhyddid i lefaru, hawl dynol sylfaenol cydnabyddedig yng nghyfraith ryngwladol, sydd heddiw yn cael ei ddeall yn gyffredinol fel rhyddid mynegiant mewn unrhyw gyfrwng; ar lafar, yn ysgrifenedig, trwy'r rhyngrwyd neu drwy ffurf gelf. Golyga hyn fod diogelwch y rhyddid i lefaru fel hawl yn cynnwys nid y cynnwys yn unig, ond hefyd y modd o fynegi. Gall rhyddid gwybodaeth hefyd cyfeirio at yr hawl i breifatrwydd yng nghyd-destun y rhyngrwyd a thechnoleg gwybodaeth. Fel yr hawl i ryddid mynegiant, mae'r hawl i breifatrwydd yn hawl dynol cydnabyddedig ac mae rhyddid gwybodaeth yn ehangiad o'r hawl hwn.

Gwybodaeth