open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhodesia

Gwladwriaeth yn rhanbarth De Affrica oedd **Rhodesia**. Datganodd De Rhodesia annibyniaeth oddi ar y Deyrnas Unedig ar 11 Tachwedd 1965, dan y Prif Weinidog Ian Smith. Roedd gan y wlad lywodraeth wyn, er yr oedd mwyafrif o drigolion y wlad yn Affricanwyr Duon. Methodd Rhodesia i ennill cydnabyddiaeth ryngwladol a bu'n wrthrych sancsiynau gan y Cenhedloedd Unedig. Ymladdwyd Rhyfel Gwylltir Rhodesia gan y mudiadau du ZANU a ZAPU yn erbyn y llywodraeth. Daeth y wlad yn Simbabwe-Rhodesia ym 1979, ac yn hwyrach De Rhodesia eto am gyfnod byr ac yna Simbabwe ym 1980.

Gweinidog y Gymanwlad yn 1965 oedd Cledwyn Hughes aelod seneddol Sir Fón.


Categori:Cyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1965
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1979
Categori:Hanes gwleidyddol Simbabwe
Patricia Birnie

Ysgolhaig y gyfraith o Loegr oedd **Patricia Winifred Birnie** (17 Tachwedd 1926 – 7 Chwefror 2013) oedd yn arbenigwraig ar gyfraith y môr a chyfraith hela morfilod yn enwedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Cyfraith y môr
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Categori:Ysgolheigion y gyfraith
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Tommy Smith

Joci o'r Unol Daleithiau oedd **Crompton "Tommy" Smith** (16 Hydref 1937 – 5 Mawrth 2013) a enillodd y Ras Fawr Genedlaethol ym 1965 ar y ceffyl Jay Trump. Ef oedd yr Americanwr cyntaf i ennill y Ras ar geffyl Americanaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Jocis o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Virginia
Ronald Gamarra

Cyfreithiwr a gwleidydd o Beriw yw **Ronald Álex Gamarra Herrera** (ganwyd 10 Rhagfyr 1958) sy'n arbenigo mewn hawliau dynol. Mae'n un o'r cyfreithwyr sy'n cynrychioli teuluoedd dioddefwyr Barricos Altos a La Cantuta yn erbyn cyn-Arlywydd y wlad Alberto Fujimori.

Rhwng 2001 a 2004 ef oedd Dirprwy Dwrnai Cyffredinol (*ad hoc*) Periw mewn achosion yn erbyn Fujimori a'i gynghorwr Vladimiro Montesinos. Roedd hefyd yn rhan o'r broses o esdraddodi'r cyn-Arlywydd yn ôl o Tsile. Rhwng 1988 - 2000 ef oedd cyfarwyddwr Rhaglen Gyfreithiol yr *Instituto de Defensa Legal*. Mae'n sgwennu colofn wythnosol yn y Lima dyddiol sef *La República* ac yn darlithio ym mhrifysgol Universidad Mayor de San Marcos.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Gwleidyddion o Beriw
Gorsaf Reilffordd Harbwr Porthmadog

bawd|chwith|300px|Mountaineer yn gadael Porthmadog
Gorsaf reilffordd yn nhref Porthmadog, Gwynedd, yw **Gorsaf Reilffordd Harbwr Porthmadog**, sy'n derminws i ddwy reilffordd, sef Rheilffordd Ffestiniog - a dechreuwyd ym 1836 i gludo llechi o Flaenau Ffestiniog i Borthmadog - a Rheilffordd Eryri, sy'n cysylltu Porthmadog a Chaernarfon.

## Hanes
Saif yr orsaf ar ben gorllewin Y Cob, a adeiladwyd yn 1842 ar draws y Traeth Mawr, Agorwyd yr orsaf ar 6 Ionawr 1865. Defnyddiwyd yr orsaf gan drenau Reilffordd Eryri o 1923 hyd at 1936. Ailenwyd yr orsaf 'Portmadoc Old' ym1923, i'w gwahanieithi o 'Portmadoc New', adeiladwyd ar groesfan rhwng Rheilffordd Eryri a Lein Arfordir Cambrian. Daeth yr orsaf 'Portmadoc Harbour' eto yn llawrlyfr Bradshaw 1930. Caewyd yr orsaf i deithwyr ar 15 Medi 1939.

Ailagorwyd yr orsaf i deithwyr ar Reilffordd Ffestiniog yn ei newydd wedd ar 23 July 1955 gan Janet Jones, Brenhines Twristiaeth Cymru Lledwyd Y Cob yn ymyl yr orsaf er mwyn creu digon o le i'r platfform.

## Adeiladau
Mae'r adeiladau cerrig presennol wedi disodli adeiladau pren cynharach, a defnyddiwyd ar safleoedd eraill ar y rheilffordd. Adeiladwyd y rhai presennol rhwng 1878 a 1879; ychwanegwyd y sied nwyddau ym 1880; fe'i cysylltwyd a'r hen adeilad nwyddau gan estyniad helaeth ym 1975. Mae cyfleusterau ar gyfer teithwyr yn cynnwys swyddfa ymholiadau a thocynnau, siop, caffi a bar. Yn yr adeilad mae swyddfeydd y cwmni hefyd.

[chwith|bawd|chwith|260px|[Locomotif Beyer Garratt yng ngorsaf Harbwr Porthmadog]]

## Cyfeiriadau
* Boyd, James I.C. (1975). *The Festiniog Railway 1800 - 1974*; Cyfrol. 1 - History and Route. Blandford: Gwasg Oakwood. ISBN 0-8536-1167-X. OCLC 2074549.
* Boyd, James I.C. (1975). *The Festiniog Railway 1800 - 1974*; Cyfrol. 2 - Locomotives and Rolling Stock; Quarries and Branches: Rebirth 1954-74. Blandford: Gwasg Oakwood. ISBN 0-8536-1168-8.

## Dolenni allanol
*Gwefan Rheilffordd Ffestiniog (gan gynnwys Rheilffordd Eryri)
*Map rhwngweithiol ar Live.com
*Amserlenni Rheilffordd Ffestiniog 
*Amserlenni Rheilffordd Eryri 
*Map Multimap o'r orsaf

Harbwr Porthmadog
Harbwr Porthmadog
Categori:Porthmadog
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Paprica

bawd|Powlen o baprica Sbaenaidd.

Sbeis a wneir o ffrwythau sych, mâl *Capsicum annuum*, sef pupur neu bupur tsili, yw **paprica**. Tynnir craidd ac hadau'r ffrwyth ac yna sychir y cnawd a'i droi'n bowdr, gan roi iddo ei liw coch. Mae ganddo flas mwyn, neu weithiau egr, ac yn felys a braidd yn chwerw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Sbeisys
Categori:Llysiau rhinweddol
Amgueddfa Ffalolegol Gwlad yr Iâ

[bawd|Pidynnau [morfilod ar ddangos yn Amgueddfa Ffalolegol Gwlad yr Iâ.]]
Amgueddfa yn Reykjavík, Gwlad yr Iâ, yw **Amgueddfa Ffalolegol Gwlad yr Iâ** (Islandeg: *Hið Íslenzka Reðasafn*) sy'n arddangos casgliad mwyaf y byd o bidynnau.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwlad yr Iâ
Categori:Amgueddfeydd Gwlad yr Iâ
Categori:Pidyn
Categori:Reykjavík
Categori:Sefydliadau 1997
Parth mwcocwtanaidd

Rhan o'r corff lle mae pilen ludiog (neu mwcosa) yn newid yn groen yw **parth mwcocwtanaidd**. Parthau mwcocwtanaidd mewn anatomeg ddynol yw'r gwefusau, ffroenau, cyfbilennau, wrethra, y wain (mewn benywod), y blaengroen (mewn gwrywod), a'r anws.

Categori:Histoleg
Ieng Sary

Gwleidydd o Gambodia ac un o sefydlwyr y Khmer Rouge oedd **Ieng Sary** (ganwyd **Kim Trang**; 24 Hydref 1925 – 14 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Comiwnyddion
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Gwleidyddion o Gambodia
Categori:Marwolaethau 2013
Blackwater and Hawley

Plwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr ydy **Blackwater and Hawley**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Hart. Mae'n cynnwys y pentrefi Minley, Blackwater a Hawley. 
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 4,473.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Hart
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Elisabeth o Efrog

Gwraig Harri VII, brenin Lloegr, a brenhines Lloegr o 1486 oedd **Elisabeth o Efrog** (11 Chwefror 1466 – 11 Chwefror 1503).

Cafodd Elisabeth ei geni ym Mhalas San Steffan, yn ferch i Edward IV, brenin Lloegr, a'i wraig Elizabeth Woodville. Priododd Harri Tudur ar 18 Ionawr 1486.

## Plant
*Arthur Tudur (1486–1502)
*Marged Tudur (1489–1541)
*Harri VIII, brenin Lloegr (1491–1547)
*Elisabeth Tudur (1492–1495)
*Mari Tudur (1496–1533)
*Edmwnd Tudur (1499–1500)
*Catrin Tudur (1503)

Categori:Breninesau Lloegr
Categori:Genedigaethau 1466
Categori:Marwolaethau 1503
Categori:Merched y 15fed ganrif
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Tywysogesau Lloegr
The Phoenix and the Turtle

Cerdd alegorïaidd gan William Shakespeare yw ***The Phoenix and the Turtle*** am farwolaeth serch delfrydol. Mae'n disgrifio angladd wedi ei threfnu ar gyfer ffenics wedi marw a cholomen Fair.

Categori:Cerddi'r 1600au
Categori:Cerddi'r 17eg ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg yr 17eg ganrif
Categori:Cerddi Saesneg am adar
Categori:Cerddi Saesneg am farwolaeth
Categori:Cerddi alegorïaidd
Categori:Cerddi serch Saesneg o Loegr
Categori:William Shakespeare
Olly Murs

Canwr a ddaeth yn enwog ar ôl ymddangos ar y gyfres deledu *X Factor* ydy **Olly Murs** (ganed 14 Mai, 1984).

Fe'i ganwyd yn Witham, Essex.

## Albymau
**Olly Murs* (2010)
*''In Case You Didn't Know* (2011)
**Right Place Right Time'' (2012)

Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pobl o Essex
J. M. Coetzee

Awdur o Dde Affrica ac Awstralia yw **John Maxwell "J. M." Coetzee** (ganwyd 9 Chwefror 1940).

Fe'i ganwyd yn Ne Affrica.  Enillodd Wobr Lenyddol Nobel 2003.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
* *Dusklands* (1974)
* *In the Heart of the Country* (1977)
* *Waiting for the Barbarians* (1980)
* *Life & Times of Michael K* (1983)
* *Foe* (1986)
* *Age of Iron* (1990)
* *The Master of Petersburg* (1994)
* *The Lives of Animals* (1999)
* *Disgrace* (1999)
* *Elizabeth Costello* (2003)
* *Slow Man* (2005)
* *Diary of a Bad Year* (2007)
* *The Childhood of Jesus* (2013)

### Hunangofiant
* *Boyhood: Scenes from Provincial Life* (1997)
* *Youth: Scenes from Provincial Life II* (2002)
* *Summertime* (2009)

### Eraill
* *White Writing: On the Culture of Letters in South Africa* (1988)
* *Doubling the Point: Essays and Interviews* (1992)
* *Giving Offense: Essays on Censorship* (1996)
* *Stranger Shores: Literary Essays, 1986–1999* (2002)
* *Inner Workings: Literary Essays, 2000–2005* (2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Hunangofianwyr o Dde Affrica
Categori:Nofelwyr Saesneg o Dde Affrica
Categori:Pobl o Dref y Penrhyn
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Dde Affrica
Lee Harvey Oswald

Y saethwr cudd a lofruddiodd John F. Kennedy, Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn Dallas, Texas, ar 22 Tachwedd 1963 oedd **Lee Harvey Oswald** (18 Hydref 1939 – 24 Tachwedd 1963), yn ôl archwiliadau gan yr FBI ym 1963, Comisiwn Warren ym 1964, Pwyllgor Dethol y Tŷ ar Fradlofruddiaethau ym 1979, ac Adran Heddlu Dallas.

Roedd Oswald yn gyn-Fôr-filwr a wnaeth ffoi i'r Undeb Sofietaidd yn Hydref 1959, ond symudodd yn ôl i'r Unol Daleithiau ym Mehefin 1962. Cafodd Oswald ei arestio am lofruddiaeth y heddwas J. D. Tippit, a gafodd ei ladd tua 45 munud wedi bradlofruddiaeth yr Arlywydd Kennedy. Cafodd Oswald ei gyhuddo'n hwyrach o lofruddiaeth yr Arlywydd Kennedy hefyd, ond gwadodd y ddau gyhuddiad. Dau ddiwrnod yn hwyrach, tra'n cael ei drosglwyddo o bencadlys Heddlu Dallas i ddalfa'r sir, cafodd Oswald ei saethu'n farw gan Jack Ruby wrth i gamerâu teledu ddarlledu'r digwyddiad yn fyw.

Daeth yr FBI, Heddlu Dallas, a Chomisiwn Warren i'r casgliad y wnaeth Oswald targedu Kennedy ar ben ei hunan, gan danio tair ergyd ato. Er tystiolaeth fforensig, balistig, ac amgylchiadol o blaid y theori hon, mae nifer o'r cyhoedd Americanaidd wedi gwrthod "theori'r un saethwr" (). Yn ôl adroddiad Pwyllgor Dethol y Tŷ ar Fradlofruddiaethau, Oswald oedd yn gyfrifol am saethu Kennedy'n farw ond "mae tystiolaeth acwstig wyddonol yn dangos tebygolrwydd uchel taw dau saethwr oedd yn saethu at yr Arlywydd John F. Kennedy".

Dysgwyd Rwseg i Oswald gan Stanislau Shushkevich, y dyn, a ddaeth maes o law yn Arlywydd gyntaf Belarws ac a lofnododd y Gytundeb Belavezha a ddaeth â'r Undeb Sofietaidd i ben yn 1991.

## Cyfeiriadau 
Categori:Comiwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:John F. Kennedy
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Môr-filwyr yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Orleans
Categori:Saethwyr cudd
Gŵyl Gerddi Glyn Ebwy

bawd|Gŵyl Gerddi Glyn Ebwy
Yr Ŵyl Gerddi Genedlaethol olaf oedd **Gŵyl Gerddi Glyn Ebwy** a gynhaliwyd yng Nglyn Ebwy ym 1992.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:1992 yng Nghymru
Categori:Blaenau Gwent
Categori:Gwyliau
Pilen ludiog

Meinwe epithelaidd sy'n secretu mwcws yw **pilen ludiog** neu **mwcosa** (lluosog: mwcosâu). Gelwir man sy'n newid o groen i bilen ludiog yn barth mwcocwtanaidd, er enghraifft y blaengroen neu'r wain.

Categori:Bioleg cell
Achos trais Delhi

Achos o drais rhywiol a dynnodd sylw'r byd oedd **achos trais Delhi**. Ar 16 Rhagfyr 2012 cafodd menyw 23 oed ei chriwdreisio a'i churo ar fws gan bum dyn, yn cynnwys gyrrwr y bws. Cafodd ffrind y fenyw ar y bws ei guro hefyd. Bu farw'r fenyw 13 diwrnod yn hwyrach o'i hanafiadau mewn ysbyty yn Singapôr.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn India
Categori:2013 yn India
Categori:Hanes Delhi
Categori:Trais rhywiol
Categori:Troseddau 2012
Categori:Troseddau'r 21ain ganrif yn India
Frank Thornton

Actor o Sais oedd **Frank Thornton Ball** (15 Ionawr 1921 – 16 Mawrth 2013).

## Teledu
**The Four Just Men* (1959-1960)
**The Rag Trade* (1961)
*''It's a Square World* (1961-1962)
**HMS Paradise* (1964-1965)
**Steptoe and Son* (1960au)
**The World of Beachcomber* (1969)
**Scott On...* (1971)
**The Reg Varney Revue* (1972)
**Are You Being Served?* (1972-1985)
**The Tommy Cooper Hour* (1974)
**Fall of Eagles* (1974)
**The Dick Emery Show* (1981)
**Jane* (1984)
**Mr. Majeika* (1990)
**Great Expectations* (1991)
**All Rise for Julian Clary* (1996)
**Last of the Summer Wine* (1997-2010)

## Ffilmiau
**Radio Cab Murder* (1954)
**It's Trad, Dad!* (1962)
**The Wild Affair* (1963)
**Gonks Go Beat* (1965)
**The Early Bird* (1965)
**Carry on Screaming!* (1966)
**The Assassination Bureau* (1969)
**The Private Life of Sherlock Holmes* (1970)
**Digby, the Biggest Dog in the World* (1973)
**Steptoe and Son Ride Again* (1973)
**Gosford Park'' (2001)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Lundain
Olivier Metzner

Cyfreithiwr o Ffrainc oedd **Olivier Metzner** (22 Tachwedd 1949 – 17 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Ffrainc o dras Almaenig
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Orne
Malala Yousafzai

Ymgyrchydd o Bacistan yw **Malala Yousafzai** (ganwyd 12 Gorffennaf 1997), sy'n ymgyrchu dros addysg i ferched ac hawliau dynol; yn 2013 hi oedd yr ieuengaf erioed i dderbyn Gwobr Heddwch Nobel.

Yn 2009 ysgrifennodd flog i'r BBC gan ddisgrifio'i bywyd o dan reolaeth y Taleban yn Nyffryn Swat. Ar 9 Hydref 2012 cafodd Malala ei saethu yn ei phen gan y Taleban. Cafodd ei thrin mewn ysbyty yn Birmingham, Lloegr, ac erbyn mis Mawrth 2013 dychwelodd i ysgol gan fynychu Ysgol Uwchradd Edgbaston yn Birmingham.

## Anrhydeddau
Ar 12 Gorffennaf 2013, siaradodd Yousafzai ym mhencadlys y Cenhedloedd Unedig gan alw am fynediad rhwydd i bawb i'r byd addysg, ac ym Medi 2013 fe agorodd Llyfrgell newydd Birmingham yn swyddogol.  Hi yw'r ieuengaf erioed i ennill y Wobr Sakharov (2013), ac yn Hydref yr un flwyddyn fe'i hurddwyd gan Lywodraeth Canada fel 'Dinesydd Anrhydeddus'. Yn Chwefror 2014 fe'i henwebwyd am Wobr y Plant yn Sweden. Ar 15 Mai derbyniodd doethuriaeth anrhydeddus gan ''University of King's College'', Halifax.

Dethlir "Diwrnod Malala" ar 10 Tachwedd gan y Cenhedloedd Unedig. Cafodd ei henwebu am Wobr Heddwch Nobel 2014, ar y cyd gyda Kailash Satyarthi, ymgyrchydd arall dros hawliau plant, hefyd o Bacistan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Blogwyr o Bacistan
Categori:Cyn-fyfyrwyr Neuadd yr Arglwyddes Margaret, Rhydychen
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Enillwyr Gwobr Sakharov
Categori:Merched a aned yn y 1990au
Categori:Ymfudwyr o Bacistan i'r Deyrnas Unedig
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o Bacistan
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd o Bacistan
Categori:Ymgyrchwyr hawliau menywod o Bacistan
Cloc Gŵyl Casnewydd

Cloc celf yw **Cloc Gŵyl Casnewydd**, a elwir hefyd gan y llysenw "*In the Nick of Time*". Fe'i elwir gan ei grëwr Andy Plant yn "hanner ffordd rhwng cloc gog a pheiriant espresso – yr unig cloc *white-knuckle* yn y byd". ar gost o £100,000 i gynrychioli Casnewydd yng Ngŵyl Gerddi Glyn Ebwy ym 1992. Porth gorfoledd ag uchder o 30 troedfedd yw strwythur yr adeiladwaith, a wneir o ddur gwrthstaen. Pob awr, roedd strwythur y cloc yn "cwympo", gan ddangos sgerbydau, diafol, cog, ac angylion y tu mewn i'r cloc.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Ffotograff o'r cloc ar gau
* Ffotograff o'r cloc ar agor
* Fideo o'r cloc yn agor
* Fideo o'r cloc yn cael ei ddatgymalu (2007)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1991
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghasnewydd
Gwyl Casnewydd
Reiffl

[350px|bawd|[M1903 Springfield|Reiffl Springfield '03, reiffl follt o gychwyn yr 20fed ganrif.]]
[350px|bawd|[M16A1, un o'r reifflau ymosod aildanio cyntaf.]]
Dryll a danir o'r ysgwydd yw **reiffl** sydd â rhigoliad troellog yn ei . Mae'r rhigoliad yn rhoi tro ar y fwled wrth iddi adael y faril, yn debyg i'r ffordd y teflir pêl rygbi. Mae hyn yn gwneud y reiffl yn welliant ar ei rhagflaenydd, y mwsged. Defnyddir reifflau mewn rhyfel, hela, a chwaraeon saethu.

## Gweler hefyd 
* Reiffl aildanio
* Reiffl follt
* Reiffl led-awtomatig
* Reiffl stondin ffair
* Reiffl ymosod
* Y Reifflwyr, catrawd o'r Fyddin Brydeinig


Categori:Drylliau
Cloc Seryddol Prag

Cloc seryddol sy'n dyddio o'r Oesoedd Canol yw **Cloc Seryddol Prag** (Tsieceg: *Pražský orloj*) a leolir ym Mhrag, prifddinas y Weriniaeth Tsiec.

bawd|dim|Tŵr Cloc Seryddol Prag

## Dolen allanol 
*  

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1410
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Tsiecia
Seryddol Prag
Categori:Prag
Cyflafan Hungerford

Llofruddiaeth dorfol yn Hungerford, Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ar 19 Awst 1987 oedd **Cyflafan Hungerford**. Saethwyd 16 o bobl yn farw gan Michael Ryan. Ar ôl sbri saethu a barodd am chwe awr, saethodd Ryan ei hunan yn farw.

O ganlyniad i'r cyflafan pasiwyd Deddf Drylliau (Gwelliant) 1988 gan wahardd reifflau lled-awtomatig, reifflau pwmpio, arfau sy'n tanio defnydd ffrwydrol, gynnau siot byrion gyda *magazines*, a reifflau hunanlwythol.

## Cyfeiriadau 
Categori:1987 yn Lloegr
Hungerford
Categori:Hanes Berkshire
Categori:Saethu torfol yn y Deyrnas Unedig
Categori:Troseddau 1987
Categori:Troseddau'r 20fed ganrif yn Lloegr
Reiffl led-awtomatig

Reiffl sydd yn saethu un fwled gyda phob gwasgiad o'r glicied yw **reiffl led-awtomatig**.

Lled-awtomatig
Terry Lightfoot

Clarinetydd a blaenwr band o Sais oedd **Terence Lightfoot** (21 Mai 1935 – 15 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Blaenwyr bandiau jazz o Loegr
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cerddorion jazz o Loegr
Categori:Clarinetwyr o Loegr
Categori:Pobl o Middlesex
Categori:Pobl fu farw yn Swydd Buckingham
All the Pretty Horses

Nofel gan Cormac McCarthy yw ***All the Pretty Horses*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1992. Hon yw'r nofel gyntaf yn "Nhriawd y Goror" (*The Border Trilogy*). Mae'r nofel yn adrodd stori John Grady Cole, llanc sy'n teithio o'i gartref yn Texas i Fecsico gyda'i ffrind Lacey Rawlins yn y flwyddyn 1949.

Cafodd ei haddasu'n ffilm yn 2000.

Categori:Nofelau 1992
Categori:Nofelau gan Cormac McCarthy
Categori:Nofelau'r Gorllewin Gwyllt
Richard Worsley

Cadfridog yn y Fyddin Brydeinig oedd Syr **Richard Edward Worsley** GCB OBE (29 Mai 1923 – 23 Chwefror 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Cadfridogion y Fyddin Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Milwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl o Swydd Down
Rhigoliad

[bawd|Rhigoliad o fewn gwn tanc [Ordnans Brenhinol L7.]]
Y broses o wneud rhigolau heligol mewn baril dryll yw **rhigoliad**. Mae hyn yn rhoi tro ar y taflegryn, er enghraifft bwled mewn reiffl, gan sefydlogi'r taflegryn yn geirosgopig a gwella ei gywirdeb.

Categori:Drylliau
Zillur Rahman

Arlywydd Bangladesh o 12 Chwefror 2009 hyd ei farwolaeth oedd **Mohammed Zillur Rahman** (Bengaleg: মোঃ জিল্লুর রহমান; 9 Mawrth 1929 – 20 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion Bangladesh
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2013
James Herbert

Llenor llyfrau arswyd a Sais oedd **James Herbert** OBE (8 Ebrill 1943 – 20 Mawrth 2013).

## Nofelau
**The Rats* (1974)
**The Fog* (1975)
**The Survivor* (1976)
**Fluke* (1977)
**The Spear* (1978)
**Lair* (1979)
**The Dark* (1980)
**The Jonah* (1981)
**Shrine* (1983)
**Domain* (1984)
**Moon* (1985)
**The Magic Cottage* (1986)
**Sepulchre* (1987)
**Haunted* (1988)
**Creed* (1990)
**Portent* (1992)
**The Ghosts of Sleath* (1994)
*'*48* (1996)
**Others* (1999)
**Once* (2001)
**Nobody True* (2003)
**The Secret of Crickley Hall* (2006)
**Ash* (2012)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Middlesex
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr arswyd Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr cyffro Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr ffantasi Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr hanes amgen Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yng Ngorllewin Sussex
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Risë Stevens

Cantores opera Americanaidd oedd **Risë Stevens** (11 Mehefin 1913 – 20 Mawrth 2013).

Cafodd ei geni yn Ninas Efrog Newydd, yn ferch Christian a Sarah (née Mechanic) Steenberg.  Priododd yr actor Walter Surovy (m. 2001) yn 1939.

## Ffilmiau
**The Chocolate Soldier* (1941)
**Going My Way* (1944)
**Der Rosenkavalier* (1949)
**Carmen* (1952)
**Journey Back to Oz* (1974)

## Teledu
**The Chocolate Soldier* (1955)
*''Producers' Showcase* (1956)
**Hansel and Gretel* (1958)
**Little Women'' (1958)

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Cantorion opera
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
FODMAP

Defnyddir yr acronym **FODMAP** (*Saesneg*: Fermentable, Oligo-saccharides, Di-saccharides, Mono-saccharides And Polyols) i gyfeirio at garbohydradau a monosacaridau cadwyn fer nad ydynt yn cael eu hamsugno'n dda yn y coluddyn bach, gan gynnwys ffrwctanau, galactanau, ffrwctos a pholyolau.

Darganfuwyd bod cyfyngu FODMAP yn y diet yn helpu dioddefwyr syndrom coluddyn llidus ac anhwylderau eraill sy'n effeithio ar weithrediad y coluddyn. Datblygwyd y diet isel mewn FODMAP ym Mhrifysgol Monash ym Melbourne.

## Amsugno FODMAP
Mae pawb yn ei chael yn anodd amsugno carbohydradau FODMAP. Mae unrhyw FODMAP heb eu hamsugno yn y coluddyn bach yn mynd ymlaen i'r coluddyn mawr, lle y bydd bacteria'n eu heplesu. Gall y nwy a gynhyrchir yma chyddo'r bol a chynhychu gwynt. Nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn dioddef gan symptomau mawr ond mewn rhai, ceir symptomau syndrom coluddyn llidus. Dangoswyd bod cyfyngu FODMAP yn niet y sawl sy'n dioddef yn gwella'u symptomau.

## Ffynonellau FODMAP mewn bwyd
Mae arwyddocâd ffynonellau FODMAP yn amrywio gan ddibynnu ar ddaearyddiath, ethnigrwydd a ffactorau eraill.

### Ffynonellau ffrwctanau
Mae ffrwctanau mewn gwenith, rhyg, nionod, garlleg, artisiogau Jerwsalem ac artisiogau glob, asbaragws, siocled a chynhwysion cynfiotig fel ffrwctooligosacarid, oligoffrwctos ac inwlin.

### Ffynonellau galactanau
Ffacbys a ffa yw'r ffynonellau mwyaf.

### Ffynonellau polyolau
Ceir polyolau'n naturiol mewn rhai ffrwythau (yn enwedig ffrwythau â charreg), gan gynnwys afalau, bricyll, ceirios, eirin, eirin gwlanog, litshis, melonau dŵr, neithdarennau a rhai llysiau, gan gynnwys afocados, blodfresych, madarch a phys mange-tout. Fe'u defnyddir nhw hefyd fel melyswyr artiffisial, er enghraifft, isomalt, maltitol, manitol, sorbitol a syltiol.

### Ffynonellau ffrwctos
Dylid osgoi ffrwctos mewn nifer o ffrwythau fel afalau, gellyg, mangos a melonau dŵr, yn ogystal â ffrwythau sych, er enghraifft datys, ffigys a resins. Mae melyswyr fel neithdar agafe, mêl, surop corn uchel mewn ffrwctos a sudd ffrwythau.

### Ffynonellau lactos
Mae'r rhan fwyaf o gynnyrch llaeth yn anaddas yn y diet oherwydd ei fod yn cynnwys lactos, er bod eithriadau fel caws caled.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Description of Monash University Low FODMAP diet and lists of available resources
*Low FODMAP diet summary, including list of some FODMAP-containing foods
* Breathtaking diet offers hope for those who can’t stomach fructose , 8 Gorffennaf 2012, Natalie Craig, *The Age*.

Categori:Metabolaeth
Categori:Gastroenteroleg
Lycopodiophyta

Grŵp o blanhigion fasgwlar, anflodeuol sy'n cynnwys y cnwp-fwsoglau a gweiriau merllyn yw **Lycopodiophyta** neu **Lycophyta** (y **lycoffytiau**). Mae'r grŵp yn cynnwys tua 1,100-1,200 o rywogaethau. Maent yn atgenhedlu â sborau yn hytrach na hadau. Mae rhywogaethau modern yn fach o ran maint ond, yn ystod y cyfnod Carbonifferaidd, ffurfiodd y cnwp-fwsoglau anferth ran bwysig o goedwigoedd y byd.

[chwith|bawd|150px|Ffosil o'r cnwp-fwsogl anferth *[Lepidodendron*]]
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ffosil: Cnwpfwsogl Anferth (Lepidodendron), Casglu'r Tlysau.
*  Introduction to the Lycophyta, UCMP.

*
James DePreist

Arweinydd cerddorfa Affricanaidd-Americanaidd oedd **James Anderson DePreist** (21 Tachwedd 1936 – 8 Chwefror 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arweinyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Philadelphia
Cnwp-fwsogl

Planhigion anflodeuol o'r dosbarth ***Lycopodiopsida*** yw **cnwpfwsoglau** neu **glwbfwsoglau**. Mae gan y dosbarth tua 400 o rywogaethau sy'n tyfu ledled y byd, yn arbennig mewn rhanbarthau trofannol. Mae ganddynt ddail bach, syml a choesynnau canghennog. Yn annhebyg i fwsoglau go iawn, mae ganddynt wreiddiau a meinwe fasgwlar.

## Gweler hefyd
* *Isoetes*, y gweiriau merllyn
* *Selaginella*, y cnwpfwsoglau bach (neu bigog)
* †*Lepidodendrales*, y cnwpfwsoglau coedaidd (diflanedig)

## Cyfeiriadau
Categori:Lycopodiophyta
Jerry Buss

Dyn busnes o Americanwr oedd **Gerald Hatten "Jerry" Buss** (27 Ionawr 1933 – 18 Chwefror 2013). Ef oedd perchennog tîm pêl-fasged y Los Angeles Lakers.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Chwaraewyr pocer
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Utah
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Adrian Hollis

Ysgolhaig y clasuron ac uwchfeistr gwyddbwyll o Loegr oedd **Adrian Swayne Hollis** (2 Awst 1940 – 26 Chwefror 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Chwaraewyr gwyddbwyll o Loegr
Categori:Pobl a aned ym Mryste
Categori:Ysgolheigion y clasuron o Loegr
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Toyo Ito

Pensaer o Japan yw **Toyo Ito** (ganwyd 1 Mehefin 1941).  Fe'i ganwyd yn Seoul, De Corea. Enillodd Wobr Pritzker yn 2013.

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Penseiri o Japan
Volterra

Tref a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Volterra**. Fe'i lleolir yn nhalaith Pisa  yn rhanbarth Toscana.

Roedd y boblogaeth yng nghyfrifiad 2011 yn 10,689.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Guarnacci
*Eglwys Gadeiriol Sant Ffransis
*Maschio
*Piazza dei Priori 
*Pinacoteca
*Theatr Rhufeinig

## Enwogion
*Giovanni Francesco Lottini (1512-1572), gwleidydd 
*Giuseppe Mazzuoli (1644–1725), cerflunydd
*Giovanni Battista Tempesti (1729–1804), arlunydd

## Cyfeiriadau 
Categori:Talaith Pisa
Categori:Trefi Toscana
Pab Alecsander III

Pab yr Eglwys Gatholig o 1159 hyd ei farwolaeth oedd **Alecsander III** (ganwyd **Rolando** neu **Orlando**) (c. 1100/1105 – 30 Awst 1181). Mae'n enwog am osod carreg sylfaen Notre Dame de Paris.

Danfonodd y Pab Alecsander III lythyr i'r Preutur Siôn drwy ei feddyg ym Medi 1177, o bosib yn gofyn am gymorth yn erbyn Ffredrig Barbarosa.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1100au
Categori:Marwolaethau 1181
Categori:Pabau
Herla

Brenin mytholegol yr Helfa Wyllt yw **Herla**. Yn ôl y chwedl, aeth Herla i wledd briodas corrach oedd yn byw mewn mynydd. Rhoddwyd ceffylau, helgwn, ac offer hela yn anrhegion gan y corrach i Herla. Gosododd y corrach waetgi ar fwa cyfrwy'r brenin, a dywedodd nid oedd y cwmni hela i ddisgyn oddi ar gefnau eu ceffylau nes bod y gwaetgi yn llamu o'r cyfrwy. Ar ôl un noson, dychwelodd y Brenin Herla i'w balas, a dysgodd fod 200 mlynedd wedi mynd heibio. Neidiodd rhai o'r osgordd oddi ar eu ceffylau a throdd yn llwch. Mae Herla a gweddill ei griw yn parhau i farchogaeth nes bydd y gwaetgi yn neidio o'r cyfrwy ar y Dydd Olaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd mytholegol
Categori:Chwedlau'r Oesoedd Canol
Y Reifflwyr

[bawd|[Bathodyn cap y Reifflwyr]]
Catrawd fawr o filwyr traed y Fyddin Brydeinig yw'r **Reifflwyr** (). Sefydlwyd yn 2007, gan gyfuno Catrawd Swydd Ddyfnaint a Dorset, Y Milwyr Traed Ysgafn, Catrawd Frenhinol Swydd Gaerloyw, Berkshire a Wiltshire, a'r Siacedi Gwyrddion Brenhinol. Mae Bataliwn 1af, Y Reifflwyr â'i chanolfan yng Nghas-gwent, ac yn rhan o 3 Commando Brigade.

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Catrodau'r Fyddin Brydeinig
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd yn 2007
Cyffinwyr De Cymru

[bawd|[Bathodyn cap Cyffinwyr De Cymru gyda'r Sffincs a'r Aifft.]]
Catrawd yn y Fyddin Brydeinig o 1881 hyd 1969 oedd **Cyffinwyr De Cymru** ().

Categori:Catrodau Cymreig y Fyddin Brydeinig
Categori:Cyn-gatrodau'r Fyddin Brydeinig
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd ym 1881
Categori:Unedau milwrol a ddadfyddinwyd ym 1969
Knoxville, Tennessee

Dinas yn nhalaith Tennessee, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Knox County, yw **Knoxville**. Mae gan Knoxville boblogaeth o 178,874. ac mae ei harwynebedd yn 254.0&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1791.

## Enwogion
*Patricia Neal (1926-2010), actores Americanaidd
*Quentin Tarantino (1963-), actor Americanaidd

## Gefeilldrefi Knoxville 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Knoxville

Categori:Dinasoedd Knox County, Tennessee
Pietro Mennea

Athletwr a gwleidydd o Eidalwr oedd **Pietro Mennea** (28 Mehefin 1952 – 21 Mawrth 2013).

Fe'i ganwyd yn Barletta, Puglia.  Enillodd y fedal aur yn y Gemau Olympaidd y Haf 1980 yn y 200 metr dynion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Athletwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Puglia
Yr Anialwch (cyfres deledu)

Rhaglen ffeithiol a ddarlledwyd ar S4C ydy **Yr Anialwch**. Mewn cyfres o chwe rhaglen, cyflwynir chwe anialwch.
 
Cynhyrchwyd y gyfres gyda chydweithrediad France Télévisions, Cronfa ED Creadigol Cymru (Wales Creative IP Fund), S4C Digital Media Limited a Sky Vision.

## Dolenni allanol
*Yr Anialwch - tudalen am y gyfres ar wefan S4C
*Yr Anialwch – y gyfres yn dechrau ar S4C  - cofnod am y gyfres ar wefan Green Bay Media
*Pererin wyf Adolygiad ar flog shitclic

Categori:Rhaglenni teledu S4C
Léopold Sédar Senghor

Bardd a gwleidydd o Senegal oedd **Léopold Sédar Senghor** (9 Hydref 1906 – 20 Rhagfyr 2001) oedd yn Arlywydd Senegal o 1960 hyd 1980, sef yr ugain mlynedd gyntaf o annibyniaeth y wlad honno. Senghor oedd y dyn du cyntaf a etholwyd yn aelod yr Académie française. Roedd yn un o leisiau blaenllaw y mudiad llenyddol *Négritude*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Academyddion o Senegal
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Arlywyddion Senegal
Categori:Beirdd o Senegal
Categori:Catholigion o Senegal
Categori:Gwleidyddion o Senegal
Categori:Pobl fu farw yn Ffrainc
Aimé Césaire

Llenor a gwleidydd o Martinique oedd **Aimé Fernand David Césaire** (26 Mehefin 1913 – 17 Ebrill 2008) oedd yn un o sefydlwyr y mudiad *Négritude*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Gwleidyddion o Martinique
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif
Categori:Llenorion Ffrangeg o Martinique
Categori:Marwolaethau 2008
Joe Weider

Corffluniwr o Ganada oedd **Joe Weider** (29 Tachwedd 1919 – 23 Mawrth 2013), a sefydlodd *The International Federation of BodyBuilders (IFBB)* gyda'r frawd Ben Weider. Ef hefyd a greodd y cystadlaethau corfflunio Mr. Olympia, Ms. Olympia a *the Masters Olympia bodybuilding contests*. Cyhoeddodd hefyd nifer o gylchgronnau cadw'n ffit gan gynnwys:  ''Muscle & Fitness, Flex, Men's Fitness* a *Shape''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Corfflunwyr
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Montréal
Lahore

Dinas ail-fwyaf Pacistan a phrifddinas talaith Punjab yw **Lahore** (Pwnjabeg: لہور; Wrdw: لاہور). Roedd ganddi boblogaeth o 6,318,745 yn ôl cyfrifiad 1998 ond mae'r boblogaeth wedi cynyddu i fwy na 10 miliwn bellach. Lleolir y ddinas ar Afon Ravi ger y ffin ag India. Mae wedi gwasanaethu fel prifddinas sawl teyrnas ac ymerodraeth dros y mileniwm diwethaf ac mae ganddi lawer o adeiladau hanesyddol o'r cyfnodau hynny. Heddiw, mae'r ddinas yn un o brif ganolfannau economaidd, addysgol a diwylliannol Pacistan.

250px|dim|bawd|Caer Lahore

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Pacistan
Categori:Punjab, Pacistan
Afon Huangpu

Afon 113&nbsp;km o hyd yn Tsieina yw **Afon Huangpu** sy'n llifo trwy ddinas Shanghai. Mae'n llednant Afon Yangtze.

Huangpu
Categori:Shanghai
Harry Reems

Actor pornograffig o'r Unol Daleithiau oedd **Harry Reems** (ganwyd **Herbert John Streicher**; 27 Awst 1947 – 19 Mawrth 2013). Ymddangosodd yn y ffilm *Deep Throat* ac fel athro yn *The Devil in Miss Jones* (1973). Roedd yn un o brif actorion y diwydiant pornograffig drwy gydol y 1970au a hanner cyntaf y 1980au. Ymddeolodd yn 1989.

Daeth o deulu Iddewig ond trodd yn Gristion. Cafodd ei dderbyn i Brifysgol Pittsburgh ond gadawodd i ymuno gyda Marine Corps Unol Daleithiau America. Wedi hynny, gadawodd i ddechrau gyrfa actio mewn theatr yn y *La MaMa Experimental Theatre Club*,  Broadway ac yna'r New York Theater Ensemble and National Shakespeare Company.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion pornograffig
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
José Alfredo Martínez de Hoz

Gwleidydd  o'r Ariannin oedd yn Weinidog Economi'r Ariannin o 1976 hyd 1981 oedd **José Alfredo Martínez de Hoz** (13 Awst 1925 – 16 Mawrth 2013) yn ystod oes yr jwnta filwrol. Mabwysiadodd bolisïau'r farchnad rydd gan ddad-ddiwydiannu'r Ariannin, ond cafodd ei feio pan cwympodd economi'r wlad ar ddechrau'r 1980au.

Cafodd ei gyhuddo o dwyll ac o gael llaw mewn herwgipio'r dau ddyn busnes Federico a Miguel Gutheim, ond derbynnodd bardwn gan yr Arlywydd Carlos Saúl Menem ar 30 Rhagfyr 1990. Cafodd ei arestio eto am yr herwgipiadau yn 2010.

Mae'n debyg iddo farw o drawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Gwleidyddion o'r Ariannin
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o'r Ariannin
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl a bardynwyd
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Abbot's Meads

Ardal faestrefol yng Nghaer, Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy '''Abbot's Meads'''. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Acton, Swydd Gaer

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Acton.''

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Acton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 404.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Boris Berezovsky

Dyn busnes Rwsaidd oedd **Boris Abramovich Berezovsky** (23 Ionawr 1946 – 23 Mawrth 2013).

Ffrind yr arweinydd Rwsaidd Vladimir Putin oedd ef, tan 2000. Daeth i'r Deyrnas Unedig gyda'i ffrind Alexander Litvinenko, am loches wleidyddol.  Cafodd Litvinenko ei lofruddio yn Llundain.

Bu farw Berezovsky yn ei gartref yn Ascot, Berkshire.

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Rwsia
Clarksville, Tennessee

Dinas yn nhalaith Tennessee, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Montgomery County, yw **Clarksville**. Mae gan Clarksville boblogaeth o 132,929. ac mae ei harwynebedd yn 247.4&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1785.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Clarksville

Categori:Dinasoedd Montgomery County, Tennessee
Achos trais Steubenville

Achos o drais rhywiol yn erbyn merch yn Steubenville, Ohio, UDA, oedd **achos trais Steubenville**. Cafodd y ferch ei threiddio'n fyseddol pan oedd yn feddw ar noson 11/12 Awst 2012; yn ôl cyfraith Ohio mae byseddu heb gydsyniad yn drais. Bu cryn beirniadaeth o awdurdodau a thrigolion Steubenville, oedd yn ôl rhai yn bychanu'r drosedd.

Ar 17 Mawrth 2013 cafwyd Trent Mays, 17 oed, a Ma'lik Richmond, 16, yn euog o dreisio'r ferch.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn yr Unol Daleithiau
Categori:2013 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Hanes Ohio
Categori:Jefferson County, Ohio
Categori:Trais rhywiol
Categori:Troseddau 2012
Categori:Troseddau'r 21ain ganrif yn yr Unol Daleithiau
Llenyddiaeth yn 2013

## Digwyddiadau
*7 Mawrth - Caryl Lewis yn ennill y teitl "Hoff Awdur Cymru".
*Mehefin - Christine James yn dod Archdderwydd y Gorsedd y Beirdd.

## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: Heini Gruffudd, *Yr Erlid*
** Saesneg: Rhian Edwards, *Clueless Dogs*
* Gwobr Goffa Daniel Owen:
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel:
* Gwobr Booker: Eleanor Catton - *The Luminaries*
* Gwobr Ryngwladol Booker: Lydia Davis

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Alun Cob - *Gwyllgi*
*Barbara Warlow Davies - *Y Faciwî*
*Aled Islwyn - *3:00am Tradwy*
*John Roberts - *Gabriela*
*Aled Jones Williams - *Eneidiau*
*Sioned Wiliam - *Dal i Fynd*

### Drama
*Angharad Tomos - *Dyled Eileen*
*Iola Ynyr - *Anne Frank*

### Barddoniaeth
*Huw Meirion Edwards - *Lygad yn Llygad*
*Christine James - *Rhwng y Llinellau*
*Tudur Dylan Jones - *Cyfres yr Onnen: Y Bancsi Bach*
*Eilir Jones - *Meddyliau Eilir*

### Hanes
*T. Meirion Hughes - ''Hanesion Tre'r Cofis*

### Cofiant
*Hedd Bleddyn - *Dwyn i Gof a Dyna i Gyd*
*J. Cyril Hughes - *O Flaenau Tywi i Lannau Taf* 
*Alan Llwyd - *Bob - Cofiant R. Williams Parry*
*Lowri Rees-Roberts - *John Llwyngwern*

### Eraill
*Anwen Jones a Lisa Lewis - *Ysgrifau ar Theatr a Pherformio*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Jo Carnegie - *Party Games*
*J. M. Coetzee - *The Childhood of Jesus*
*Phil Carradice - *The Wild West Story*

### Drama
*Biljana Srbljanović - *Mali Mi Je Ovaj Grob*

### Hanes
*John Barrell - * Wales and the French Revolution: Edward Pugh of Ruthin 1763-1813 - A Native Artist*

### Cofiant
*Hari Bansha Acharya - *China Harayeko Manchhe*

### Barddoniaeth
*Mike Jenkins - *Barkin!''

### Eraill
## Marwolaethau 
*11 Ionawr – Robert Kee, newyddiadurwr, 93
*14 Ionawr - Tony Conran, bardd, 81
*20 Ionawr - Toyo Shibata, bardd, 101
*6 Mehefin - Tom Sharpe, nofelydd Seisnig, 86
*9 Mehefin - Iain Banks, nofelydd Albanaidd, 59 (canser)
*12 Gorffennaf - Elaine Morgan, awdures a dramodydd, 92
*31 Gorffennaf - Jon Manchip White, nofelydd, 87
*2 Medi - Frederik Pohl, nofelydd Americanaidd, 93
*26 Medi - D. Ellis Evans, ysgolhaig ac awdur, 83
*1 Hydref - Tom Clancy, nofelydd Americanaidd, 66
*24 Rhagfyr - Gwynfor Pierce Jones, hanesydd, 60

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth yn 2013
Aldford

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Aldford**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Aldford and Saighton yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Appleton Thorn

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Appleton Thorn**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Appleton yn awdurdod unedol Bwrdeistref Warrington.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Arley Green

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Arley Green**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Astmoor

Ardal faestrefol yn Runcorn, Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Astmoor**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Audlem

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Audlem**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,991.

Mae Audlem yn agos i Afon Weaver. Mae Camlas Undeb Amwythig, cynllunio gan Thomas Telford, yn mynd trwy’r pentref. Mae 15 loc yn ymyl y pentref, yn codi’r gamlas 93 troedfedd mewn milltir a hanner. Mae’r A525 yn pasio’r trwy’r pentref hefyd.

## Hanes
Mae cyfeiriaid i ‘Aldelime’ yn Llyfr Dydd y Farn (1086). Sefydlwyd eglwys erbyn y 13eg ganrif hwyr. Roddwyd siarter i farchnad Audlem gan Edward I ym 1296. Adeiladwyd Neuadd Moss ym 1616 a’r hen ysgol ramadeg rhwng 1647 a 1655. Adeiladwyd y Capel Methodistiaidd ym 1863.
Adeiladwyd Rheilffordd Nantwich a Market Drayton ym 1863, gyda gorsaf yn Audlem. Caewyd yr orsaf ym 1964.

Cynhelir refferendwm ar wefan audlemonline yn 2008 er mwyn amlygu anfanteision o fyw yn Lloegr yn hytrach na’r wledydd eraill Prydain.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Audlem online

Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Barrow's Green

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy '''Barrow's Green'''. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Halton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Halton
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Betley Common

Pentref yn Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Betley Common**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Betley yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme
Categori:Pentrefi Swydd Stafford
Blacon

Un o faesdrefi dinas Caer, Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Blacon**. Mae ganddi boblogaeth o oddeutu 13,495.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Brassey Green

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Brassey Green**.

Saif y sir dafliad carreg o Sir y Fflint.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Bache, Swydd Gaer

:''Am y pentref o'r un enw yn Swydd Amwythig, gweler Bache, Swydd Amwythig.''

Maestref yn ninas Caer a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Bache**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 407.

## Gweler hefyd
*Gorsaf reilffordd Bache

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Burleydam

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Burleydam**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Dodcott cum Wilkesley yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Burtonwood

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Burtonwood**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Burtonwood and Westbrook yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Warrington.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Caughall

Cyn-blwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Caughall**. Yn 2015 daeth yn rhan o blwyf sifil Backford.

Yng Nghyfrifiad 2001 roedd gan ganddo boblogaeth o 29.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Brereton, Swydd Gaer

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Brereton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer. Mae'n cynnwys pentrefannau Brereton Green, Brereton Heath, Smethwick Green, Medhurst Green, Sandlow Green a Davenport.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,190.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Churton by Aldford

Plwyf sifil cynt yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Churton by Aldford**. Fe'i lleolwyd yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

Roedd ganddo boblogaeth o oddeutu 136.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Beechwood, Runcorn

Ardal faestrefol yn nhref Runcorn, sir seremonïolSwydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Beechwood**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Halton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Halton
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Culcheth and Glazebury

Plwyf sifil  yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Culcheth and Glazebury**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Warrington.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 8,514.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Eccleston, Swydd Gaer

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Eccleston**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Eaton and Eccleston yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Bedd Alfred Ernest Ind
*Eglwys Santes Fair

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Elton, Swydd Gaer

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Elton.''

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr,  ydy **Elton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 3,586.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Grafton, Swydd Gaer

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Grafton.''

Plwyf sifil yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer, sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Grafton**. Fe'i diddymwyd yn 2015 a'i uno ym mhlwyf sifil Tilston.

Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Grappenhall

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Grappenhall**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Grappenhall and Thelwall yn awdurdod unedol Bwrdeistref Warrington.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Warrington
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Hassall Green

Pentref yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Hassall Green**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Betchton yn ardal an-fetropolitan Dwyrain Swydd Gaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Castell y Felallt

Castell canoloesol yw **Castell y Felallt** ('Beeston Castle' yn Saesneg) a godwyd ar safle bryngaer yn Beeston, Swydd Gaer (). Fe'i lleolwyd ar gopa craig tywodfaen 350 tr (107 m) uwch llawr y dyffryn.

250px|bawd|dim|Castell y Felallt

Fe'i codwyd gan Ranulf de Blondeville, 6ed iarll Caer, (1170–1232), wedi iddo ddychwelyd o'r Croesgadau. Yn 1237 fe'i cymerwyd gan Harri III, brenin Lloegr ac roedd mewn cyflwr da hyd at 16g. Aeth rhannau o'r castell yn adfeilion yn 1646, wedi i filwyr Cromwell fynd i'r afael a'r lle. Mae nifer o feirdd Cymraeg, gan gynnwys Guto'r Glyn, Lewys Glyn Cothi, Dafydd Llwyd o Fathafarn, Ieuan Llwyd Brydydd, a Siôn Ceri yn cyfeirio at y castell ar y Felallt.

## Cyfeiriadau
Beeston
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Bryngaerau Swydd Gaer
Horton cum Peel

Plwyf sifil cynt yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, oedd **Horton cum Peel**.

Roedd ganddo boblogaeth o oddeutu 15 cyn iddo ymuno â phlwyf sifil Ashton Hayes and Horton-cum-Peel.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Rifolfer

[bawd|[Smith & Wesson 19 gyda'i silindr ar agor, gan ddangos chwe chetrisen.]]

Llawddryll yw **rifolfer** sydd â silindr i gadw mwy nag un getrisen, gan amlaf chwech. Mae'r mwyafrif o ddrylliau "codi a thanio" (h.y. gweithrediad-sengl) sydd ar gael heddiw yn rifolferi. Ni cheir rifolferi awtomatig.

Dyfeisiwyd y rifolfer modern gan Samuel Colt.

## Cyfeiriadau 

Categori:Drylliau
Geirfa drylliau

Dyma eirfa o derminoleg drylliau.

## A 
 **alldynnwr** (lluosog: alldynwyr)
: Mecanwaith ar arf tân sy'n tynnu cetrisen neu gasyn cetrisen o'r siambr.

## B 
 **baril** (lluosog: barilau)
: Y biben fetel a danir y taflegryn trwyddi. Gall fod yn llyfn neu wedi ei rhigoli.

## C 
 **cnicyn** (lluosog: cniciau)
: Rhan o ddryll sy'n taro'r pin tanio i danio'r powdwr gwn.

## G 
 **gweithrediad** (lluosog: gweithrediadau)
: Y rhan o ddryll sy'n llwytho'r getrisen, yn ei thanio, ac yna'n ei thaflu allan.

## S 
 **siambr** (lluosog: siambrau)
: Y rhan o'r gweithrediad sy'n dal y getrisen yn barod i'w thanio.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006]).
* Jones, Richard a White, Andrew. ''Jane's Guns Recognition Guide* (Llundain, Collins, 2008).
* *Firearms Definitions'' , Llysoedd Talaith Tennessee.

Categori:Drylliau
Drylliau
Jane's Information Group

Cwmni cyhoeddi â'i bencadlys yn Llundain, Lloegr, yw '''Jane's Information Group''' sy'n arbenigo mewn cludiant, drylliau a phynciau milwrol. Sefydlwyd gan Fred T. Jane ym 1898.

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Cwmnïau a leolir yn Llundain
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1898