open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Madison

Cystadleuaeth tîm ar y trac seiclo yw **madison**. Fe'i enwir ar ôl *Madison Square Garden* yn Efrog Newydd ac fe'i hadnabyddir fel y "Ras Americanaidd" yn Ffrangeg (''course à l'américaine*) ac yn Eidaleg a Sbaeneg fel *Americana''.

bawd|dim|240px|Beiciwr yn lansio ei bartner yn ystod ras madison

## Y ras
Mae'r madison yn debyg iawn i ras bwyntiau ond gyda'r beicwyr yn cystadlu mewn timau o ddau neu dri. Ar unrhyw adeg o'r ras, mae un aelod o'r tîm yn rasio tra bod aelod arall y tîm yn gorffwys trwy reidio o amgylch top y trac. Yn y Gemau Olympaidd a Phencampwriaethau Trac y Byd mae'r timau yn cystadlu mewn parau. Er mwyn i aelod sy'n gorffwys gymryd drosodd gan yr aelod sy'n rasio mae angen i'r ddau feiciwr gyffwrdd ei gilydd ond yn amlach na pheidio bydd hyn yn digwydd wrth i'r ddau afael dwylo a chael yr un sy'n gadael y ras yn lansio'r llall yn ei flaen.

Nod y ras, sy'n digwydd dros 50&nbsp;km,  yw i gwblhau mwy o gylchdroadau'r trac nag unrhyw un o'r timau eraill. Bydd timau sydd yn gyfartal ar y nifer o gylchdroadau yn cael eu rhannu yn ôl y pwyntiau maent wedi ennill yn ystod cyfres o rasys wib sydd yn digwydd pob 20 lap yn ystod y ras a phum mlynedd yn ddiweddarach cafodd ei gyflwyno yn rhan o gystadleuaeth seiclo trac yng Ngemau Olympaidd 2000 yn Sydney, Awstralia. Cafodd ei dynnu allan o raglen seiclo'r Gemau Olympaidd ar ôl Gemau 2008 yn Beijing, Tsieina, er mwyn gwneud lle i gystadlaethau BMX.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf
Categori:Seiclo
Cyngor ar Bopeth

bawd|arwydd Cyngor ar Bopeth
bawd|Adeilad Cyngor ar Bopeth Dinbych, Gogledd Cymru.

Mae **Cyngor ar Bopeth** yn rhwydwaith o 316 elusennau annibynnol ledled Y Deyrnas Unedig sy'n rhoi gwybodaeth a chyngor cyfrinachol rhad ac am ddim i helpu pobl sydd a problemau anffafriaeth, bydd-daliadau, dyled, defnyddwyr, gwaith, tai a phroblemau eraill. Dau nod Cyngor ar Bopeth yw "i ddarparu'r cyngor mae pobl ei angen ar gyfer y problemau maent yn eu hwynebu" ac yn ail "i wella polisïau ac egwyddorion sy'n effeithio ar fywydau pobl".

Yn 2013 ymwelodd un rhan o dair o boblogaeth Y Deyrnas Unedig wefan Cyngor ar Bopeth. Mae ymchwil yn dangos bod 40% o boblogaeth Prydain wedi cysylltu â Cyngor ar Bopeth ar ryw adeg yn ystod eu bywydau.

Dathlodd Cyngor ar Bopeth ei ben-blwydd 75ed yn 2014 ac yn 2015 cafodd yr elusen ei enwi yn Elusen y Flwyddyn.

Mae llinell gymorth Cyngor ar Bopeth yng Nghymru yn cynnig cyngor trwy'r Gymraeg a'r Saesneg.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*https://www.citizensadvice.org.uk/cymraeg/ Gwefan swyddogol

Categori:Elusennau
Categori:Sefydliadau 1939
Gorsaf reilffordd Pontrilas

Gorsaf reilffordd nad yw'n gweithredu mwyach yw **gorsaf reilffordd Pontrilas**. Arferai wasanaethu pentrefan Pontrilas yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ac Y Grysmwnt, Y Pandy yn Sir Fynwy, Cymru. Mae adeiladau'r orsaf bellach yn dŷ preifat.

Safai'r orsaf ar Llinell y Mers. Ar adran hir y rheilffordd rhwng y Fenni a Henffordd heb orsaf.

Pontrilas
Jonathan Catherall

Roedd **Jonathan Catherall** (1761 – 31 Gorffennaf 1833) yn ddiwydiannwr a dyngarwr o Gymru, ac yn un o wyrion llwyddiannus Jonathan Catherall yr hynaf (1689-1761), dyn a gymerodd ran bwysig yn natblygiad y diwydiant clai yn ardaloedd Bwcle a'r Wyddgrug yn Sir y Fflint yn ystod y 18g. Roedd William Catherall hefyd yn un o'r wyrion llwyddiannus eraill.

Jonathan oedd yr ieuengaf o dri mab i John a Martha Catherall o'r Bwcle, Sir Fflint, ac wedi marw ei dad ar 7 Rhagfyr 1777, tra'n astudio'r gyfraith yn Llundain, dychwelodd Jonathan i dŷ ei fam i'w chynorthwyo gyda'r gwaith llestri pridd a sefydlwydd gan y teulu ers y 17g. Yna, wedi marw ei fam yn 1792, bu'n bennaf gyfrifol am reolaeth a chynnydd helaeth y busnes.

## Crefydd
Yn ystod 1792 hefyd y priododd Catherine Jones, merch i ficer Llannor a Deneio yn Sir Gaernarfon. Elent yn ól eu harfer i eglwys Penarlag hyd at 1785, pan benderfynodd Jonathan ymaelodi gyda'r Annibynwyr, ac oherwydd y galw am grefydd diwygiedig yn y cyfnod hwn, bu llwyddiant ar waith yr enwadau newydd. Cymerodd Jonathan ran amlwg gyda sefydlu achosion yr Annibynwyr yn Bagillt, Treffynnon a Bwcle. Sicrhaodd drwydded i gynnal cyrddau crefyddol yn ei dy, Hawkesbury House, a adeiladodd yn 1801, ac er iddo brofi sawl profedigaeth, prynodd ddarn o dir yn 1811 ac adeiladu capel arno ar ei draul ei hun.  Gwasanaethodd hefyd fel casglwr ar ran Cymdeithas y Beibl Frutanaidd a Thramor yn Sir y Fflint.

## Colledion
Gan i'w wraig farw yn 1807, ac i bump o'r wyth plentyn a anwyd iddynt farw'n ifanc, gan gynnwys dwy ferch yn eu dauddegau o'r dwymyn yn 1818, dim ond ei fab William gafodd oroesi gogyfer á pharhau'r gwaith. Yn 1819, daeth yntau yn bartner i'w dad yn y busnes, a llwyddodd y cwmni hyd at ddiwedd y 19g.

Bu farw Jonathan ar 31 Gorffennaf 1833 a chladdwyd ef ym mynwent capel yr Annibynwyr, Bwcle.

## Ffynonellau 
* *Hanes Eglwysi Annibynnol Cymru*, iv, t. 219, 237, 241-2;
* Thomas Cropper, *Buckley and District. Historical, biographical, reminiscent* (1923), t. 59-96, llun.

Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Diwydianwyr o Gymru
Categori:Dyngarwyr o Gymru
Andel

bawd|330px|Map commune FR insee code 22002

Mae **Andel** (Ffrangeg *Andel*, Galaweg: *Andèu*) yn gymuned (Llydaweg *kumunioù*; Ffrangeg *communes*) yn **Departamant Aodoù-an-Arvor** (Fr ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 15 KM o Sant-Brieg;  363&nbsp;km o Baris a  419&nbsp;km o Calais.. Yn y 1700au roedd Andel yn brif dref y canton ond wedi ei losgi yn ulw ym 1875 a dechreuodd diriwio.

## Poplogaeth
## Adeiladau 
* bawdChapelle du Saint-Esprit d'Andel 
* bawdÉglise Saint-Pierre-et-Saint-Jean-Baptiste d'Andel

## Pobl o Andel 
* Sébastien Couépel, Gwleidydd
*Y Tad J N Hingant (1745-1822), yr hwn a enwid prif stryd y gymuned ar ei ôl. Roedd yn aelod clerigol o'r *Etats Généraux* ym 1790 ond gwrthododd pleidleisio o blaid Cyfansoddiad Sifil a bu'n rhaid iddo ffoi i Jersey

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Cymunedau Aodoù-an-Arvor

150px|bawd|chwith|Arfbais Aodoù-an-Arvor/Côtes-d'Armor
250px|bawd|Lleoliad Aodoù-an-Arvor/Côtes-d'Armor yn Ffrainc

Dyma restr o gymunedau (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn *departamant* Aodoù-an-Arvor (Frangeg: *département* Côtes-d'Armor), Llydaw.

Categori:Aodoù-an-Arvor
Oskaleg

Mae ** Oskaleg** (Ffrangeg: * Aucaleuc*, Galaweg: * Laugaloec*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 47&nbsp;km o Sant-Brieg; 332&nbsp;km o Baris a 398&nbsp;km o Calais. Daw'r enw o'r gair *oscal*, y Llydaweg am ysgallen Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Llefydd o ddiddordeb
bawd|chwith|Eglwys Saint-Symphorien
*Eglwys plwyf Saint-Symphorien (18g)
*Tomen castell yn dyddio o'r 10g

## Pobl o Oskaleg
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Bear

Mae **Bear** (Ffrangeg: *Bégard*), yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 42&nbsp;km o Sant-Brieg; 415&nbsp;km o Baris a 451&nbsp;km o Calais. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Mae Bear wedi ei gyfeillio a dinas Llanelwy.

## Poblogaeth
## Llydaweg
Lansiodd y fwrdeistref gynllun ieithyddol trwy Ya d'ar Brezhoneg ym mis Hydref 2004.

Agorwyd ffrwd ddwyieithog gynradd yn 2007, mynychodd 5.89% o blant y dref y ffrwd yn 2008, erbyn 2013 roedd y canran wedi codi i 16.7% ac i 20% erbyn 2015 

## Llefydd o ddiddordeb
*Abaty o'r 12g
*Eglwys Guénézan, gyda'i phorth o gyfnod y Dadeni.
*Capel Lannéven
*Capel Botlezan - adeiladwyd yn 15g
*Maen hir Kerzévennec 
*Gorsafoedd y Groes yr o'r 18g.

Abbatiale du bon sauveur.jpg|Abati Itron Varia Bear
Église de Guénézan 01.jpg|Église de Guénézan.
Église Saint-Méen de Lannevent à Bégard 02.JPG|Église Saint-Méen de Lannevent.
Chapelle de Botlézan 01.jpg|Chapelle de Botlézan.
Menhir de Kerguézennec 02.jpg|Menhir de Kerguézennec.
Croix de chemin de la rue de la Gare à Bégard 01.JPG|Croix de chemin.

## Pobl o Bear
*Claddwyd Alan Pentevr (a alwyd hefyd yn Alan Breizh, neu Alan an Du) dug cyntaf Richmond a dug cyntaf Cernyw ym mynwent yr Abaty ym 1146

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Borscht

bawd
Cawl sur yw ***borscht*** sydd yn boblogaidd mewn sawl gwlad yn Nwyrain Ewrop, gan gynnwys Wcráin. Mae'r riset mwyaf cyffredin yn o darddiad Wcrain ac yn cynnwys betys cochion fel un o'r prif gynhwysion, sydd yn gwneud y ddysgl yn goch. Defnyddir yr un gair, fodd bynnag, ar amryw o gawliau sur heb fetys.

Mae'n cael ei goginio fel arfer drwy gyfuno stoc cig neu esgyrn gyda llysiau wedi'u ffrio'n ysgafn, sydd yn ogystal â betys, fel arfer, yn cynnwys bresych, moron, winwns, tatws a thomatos. Yn dibynnu ar y rysáit, gall gynnwys cig neu bysgod, neu'n llysieuol yn unig; gall fod yn boeth neu oer, a gall amrywio o bryd swmpus i gawl glir.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd
.io

Côd gwlad parth lefel uchaf (ccTLD) yw **.io** sy'n cael ei neilltuo ar gyfer Tiriogaeth Brydeinig Cefnfor India. Mae'r parth .io yn cael ei weinyddu gan gwmni sydd wedi'i leoli yn y Deyrnas Unedig. Mae Google ar hyn o bryd yn trin .io fel parth generig lefel uchaf (gTLD). Er mwyn cofrestru parthau .io nid oes angen fod wedi'u sefydlu yn y Tiriogaeth Brydeinig Cefnfor India.

Mae sylwebwyr wedi mynegi pryderon am foesoldeb y parth lefel uchaf oherwydd y ffaith nad oes dim byd o'r elw yn mynd i bobl Ynysfor Chagos.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* ISO
* .cym

Categori:Tiriogaeth Brydeinig Cefnfor India
Categori:Parthau lefel uchaf
Yes Scotland

bawd|Siop yn Yr Alban hefo banneri Yes.
Sefydliad oedd yn cynrychioli partïon, sefydliadau, ac unigolion oedd yn ymgyrchu am bleidlais Ie yn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban oedd **Yes Scotland**. Fe'i lansiwyd ar 25 Mai 2012. Prif weithredwr Yes Scotland oedd Blair Jenkins, a Dennis Canavan oedd y cadeirydd ei fwrdd cynghori. Ei brif wrthwynebydd oedd yr ymgyrch Better Together. Methodd yr ymgyrch ennill annibyniaeth, ond serch hynny fe wnaeth arwain at drawsnewid gwleidyddiaeth yn Yr Alban.

Categori:Etholiadau yn yr Alban
Eli haul

bawd|Eli haul
Mae **eli haul** yn hufen arbennig a ddefnyddir ar gyfer y diben o leihau amlygiad y croen i ymbelydredd uwchfioled (UF) yr Haul. Mae eli haul effeithiol yn amddiffyn rhag pelydr UFA a UFB : mae pelydrau UFB (ac i raddau llai UFA) yn gallu achosi llosg haul a cancr y croen a mae pelydrau UFA yn achosi heneiddio cynamserol y croen.

Fel arfer, mae eli haul yn cynnwys cynhwysion fel gadwolion, asiantau i sefydlogi y emwlsiwn, gwrth-radicalau rhydd (fitamin E neu fitamin C, er enghraifft), tewychwyr ac asiantau lleithio.

Yn Ewrop a Japan, mae eli haul yn cael eu hystyried yn golur, tra yn Awstralia, Canada ac yn yr Unol Daleithiau maent yn cael eu dosbarthu fel cyffuriau. Cafodd y term "sgrin cyfanswm" ei wahardd yn Ewrop yn 2006 am eli haul, oherwydd nid oes un ohonynt gall flocio 100% o belydrau UF.

## Hanes
Dyma gofnod ar gerdyn post wedi ei ysgrifennu yn Llandudno ar 6 Gorffennaf 1914:  *..the weather is champion, I have had to get some cream for my face already.*https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn30.pdf

Categori:Yr Haul
Categori:Cymysgeddau cemegol
Better Together

bawd|Logo Better Together
Mudiad i ymgyrchu dros bleidlais yn erbyn annibyniaeth i'r Alban yn y Refferendwm annibyniaeth i'r Alban a gynhaliwyd ar 18fed o Fedi 2014 oedd **Better Together**. Fe'i sefydlwyd ar 1af o Fehefin 2012 gyda chefnogaeth y tri phrif blaid unoliaethol yn yr Alban, sef y Blaid Lafur, y Blaid Geidwadol a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

Lleolwyd y pencadlys yn  Fountainbridge - un o fwrdeisdrefi Caeredin.
 
Lansiwyd yr ymgyrch yn swyddogol ym Mhrifysgol Napier Caeredin ar 25 o Fehefin 2012 gan Alistair Darling, AS Llafur yn Nhŷ'r Cyffredin a chyn-Ganghellor y trysorlys yn llywodraeth Gordon Brown. Roedd yr ymgyrch yn llwyddiannus: pleidleisiodd yr Alban 55.3% yn erbyn annibyniaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Etholiadau yn yr Alban
Alineg

Mae **Alineg** (Ffrangeg: *Allineuc*, Galaweg: *Aleinoec*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 24&nbsp;km o Sant-Brieg; 389&nbsp;km o Baris a 449&nbsp;km o Calais. Tarddiad yr enw yw *al lineg*, y Llydaweg am y blanhigyn *llin*
bawd|Map commune FR insee code 22001

## Poblogaeth
Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Llefydd o ddiddordeb
bawd|chwith|Barrage de Bosmeleac

*Argae Bosmelac *Barrage de Bosmeleac*

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Cymunedau Penn-ar-Bed

bawd|chwith|Arfbais Penn-ar-Bed bawd|Lleoliad Penn-ar-Bed/Finistère yn Ffrainc
Dyma restr o **gymunedau** (Llydaweg *kumunioù*; Ffrangeg *communes*) yn **Departamant Penn-ar-bed** (Ffrangeg *Département Finistère*), Llydaw.

## Rhestr

Categori:Penn-ar-Bed
Lokenvel

Mae **Lokenvel** (Ffrangeg: * Loc-Envel*), yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Daw'r enw o'r gair Llydaweg *Loc* (Clas) ac enw'r sant Envel (Enfael yn y Gymraeg)

## Poblogaeth
Population - Municipality code 22129

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Australopithecus sediba

Hominid a math o *Australopithecus* a fu'n byw ar y Ddaear yn ystod y Pleistosen oedd ***Australopithecus sediba*** (neu ***A. sediba***). Mae'r ffosilau o'i esgyrn yn perthyn i gyfnod o tua dwy filiwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP).

Erbyn 2018 roedd chwech ysgerbwd wedi eu darganfod mewn ardal gyfoethog o ffosiliau: y Malapa yn Ne Affrica, gan gynnwys ffosil o laslanc (MH1 neu "Karabo"), oedolyn benywaidd (MH2), oedolyn gwrywaidd a thri o blant bach. Canfyddwyd yr holl ffosiliau yn yr un ogof, ble ymddengys iddynt ddisgyn i'w marwolaeth rhwng 1.977 ac 1.980 CP.

Cafwyd hyd i dros 220 ffosil o'r rhywogaeth hon erbyn 2016. Disgrifiwyd yr ysgerbydau'n wreiddiol mewn dau bapur yn y dyddlyfr *Science* gan y paleoanthropolegydd  Lee R. Berger o Brifysgol Witwatersrand, Johannesburg a chydweithwyr iddo. Bathwyd y gair 'sediba' ganddo i ddisgrifio'r rhywogaeth newydd hon; ystyr "sediba" yn yr iaith Sotho yw "ffynnon".

Safana oedd tiriogaeth yr *Australopithecus sediba* a ffrwyth y fforest fyddai ei fwyd pob dydd, mae'n debyg - yn reit debyg i tsimpansîs yr ardal heddiw. Oherwydd yr amgylchiadau eithriadol, trodd eu hesgyrn yn ffosiliau gan eu prisyrfio'n dda. Roedd yn bosib i'r gwyddonwyr echdynnu phytolithiau planhigion o blac deintiol y dannedd.

## Darganfod yr olion hynafol
bawd|chwith|Matthew Berger yn arddangos y ffosil cyntaf yng Ngwarchodfa Natur Malapa.

Canfyddwyd y sbesimen cyntaf o *A. sediba* gan fab y paleoanthropolegydd Lee Berger: a oedd yn naw oed ar y pryd a hynny ar 15 Awst 2008. Archwilio'r bryniau a'u creigiau dolomit gyda'i dad oedd Matthew, ychydig i'r gogledd o Johannesburg pan welodd y ffosiliau mewn lwmp o garreg. Galwodd ar ei dad a syfrdanwyd yntau gan yr hyn a welodd: pont ysgwydd hominid. Pan drodd y garreg ar ben ei waered gwelodd enau dynol gyda dant yn stico mas ohoni. "Bron i mi farw!" oedd ebychiad y tad yn ddiweddarach. Credir fod y glaslanc gwrywaidd (perchennog y ffosiliau hyn) yn 4 tr 2 fodf (1.27 m). Gwnaed hyn yn gyhoeddus ar 8 Ebrill 2010.

Canfuwyd ffosiliau o anifeiliaid eraill yn yr ogof, gan gynnwys teigr ysgythrog, mongŵs a sawl math o antelop. Credir iddynt ddisgyn i lawr twll 100–150-tr (30–46 m) o ddyfnder a i mewn i'r ogof o ddŵr calchog a fu'n gymorth i'w ffosileiddio a'u prisyrfio mor dda.

## Gweler hefyd
*Homo habilis

## Cyfeiriadau
Categori:Hominini

Categori:Pleistosen
Categori:De Affrica
Berc'hed

Mae '''Berc'hed'* (Ffrangeg: *Berhet*, yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: *Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 45&nbsp;km o Sant-Brieg; 415&nbsp;km o Baris a 447&nbsp;km o Calais. Mae'r pentref wedi ei enwi er anrhydedd i'r Santes Birzidañ sy'n cael ei hadnabod fel Ffraid yng Nghymru a Brigit yn yr Iwerddon Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig 
*Iliz santez Birzidañ - Eglwys St Ffraid
*Eglwys Notre Dame

Image:Berhet (22) Chapelle Sainte-Brigitte 02.JPG|Capel St Ffraid
Image:Chapelle Notre-Dame-de-Comfort 02.jpg|Chapelle Notre-Dame-de-Comfort.
Image:Berhet (22) Chapelle Sainte-Brigitte 04.JPG |Capel St Ffraid

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Dyled

bawd|Cartŵn o rhywun mewn dyled.
Mae **dyled** yn cyfeirio at dâl sy'n ddyledus i berson neu gwmni arall, hy yr hyn y mae gan rywun hawl iddo naill ai'n gorfforol neu yn drosiadol.
Yn yr ystyr arferol o'r gair, ceir dau barti i'r ddyled: y person sy'n talu'r arian (y dyledwr) a'r person sy'n ei dderbyn (y benthyciwr). Yn yr ystyr drosiadol, mae dyled yn cyfeirio at rwymedigaeth moesol, sydd ddim yn seiliedig ar werth corfforol (e. e. dyled o ddiolchgarwch). Gellid gofyn er enghraifft i Dduw i "faddau ein dyledion".
Dyled oedd y ffordd cyntaf o fasnach (system ffeirio) a ddogfennwyd, gyda'r enghreifftiau hynaf yn bodoli ers 2,900 o flynyddoedd cyn dyfodiad arian. Heddiw, mae llawer o enghreifftiau o fenthycwyr o ddyled ariannol sy'n cynnwys banciau, cwmnïau cerdyn credyd, darparwyr benthyciad diwrnod cyflog, unigolion, ac ati. Mewn llawer o achosion, mae benthyg gan y benthyciwr yn amodol ar gytundebau sy'n dynodi'r swm a'r cyfnod y dylid ad-dalu'r ddyled; maent yn aml yn cynnwys taliadau o ran o'r swm gwreiddiol a fenthyciwyd a'r llog a godir arno.
## Cyfeiriadau 
Categori:Arianneg
Ymchwil cymdeithasol

**Ymchwil cymdeithasol** yw'r ymchwil a wnaed gan wyddonwyr cymdeithasol sy'n dilyn cynllun systematig. Gellid dosbarthu dulliau ymchwil cymdeithasol yn ymchwil mesurol ac yn ymchwil ansoddol.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddorau cymdeithas
Brian Rix

Actor Seisnig oedd **Brian Norman Roger Rix, Barwn Rix, CBE, DL** (27 Ionawr 1924 – 20 Awst 2016).

Priododd Rix yr actores Elspet Gray (m. 2013).

## Ffilmiau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2016
Benac'h

Mae '''Benac'h'* (Ffrangeg: *Belle-Isle-en-Terre*, yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr *Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 47&nbsp;km o Sant-Brieg; 423&nbsp;km o Baris a 462&nbsp;km o Calais. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth 
## Daearyddiaeth
bawd|chwith|Llwybr cerdded ar hyd yr afon Guic ger Benac'h

Mae'r dref yng nghanol ardal o brydferthwch naturiol, gyda choedwigoedd, bryniau a cheunentydd, wrth gymer afonydd Guer a Guic, sy'n ffurfio afon Léguer wrth iddynt uno. Mae'r ardal yn enwog am ei fflora a ffawna ac yn lle poblogaidd ymysg pysgotwyr a chanwyr. I'r de o'r dref mae coedwigoedd a Coat-an-Noz a Coat-an-Gelli.

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig 
*Kastell Mond sy'n cynnwys neuadd y dref a'r llyfrgell.
*Castell Coat-an-Noz.
*Eglwys Saint-Jacques-le-Majeur.
*Hen Eglwys St.Jacques
*Capel Loc Maria Sy'n cynnwys  croglen amryliw o'r 14g eu 
*Claddgell y Ledi Mond.
*C'hapel Ar C'hoad (neu gapel du Bois)

Église St-Jacques-le-Majeur Belle-Isle 04.jpg|Église St-Jacques-le-Majeur.
Église St-Jacques-le-Majeur Belle-Isle 01.jpg|Église St-Jacques-le-Majeur.
Ancienne église Saint-Jacques Belle-Isle-en-Terre.jpg|Ancienne église Saint-Jacques.
Chapelle de Locmaria - Belle-Isle-en-Terre - Tourelle.jpg|Chapelle de Locmaria.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Ar Genkiz-Yuzhael

Mae ** Ar Genkiz-Yuzhael** (Ffrangeg: * Plessix-Balisson*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 46&nbsp;km o Sant-Brieg; 332&nbsp;km o Baris a 393&nbsp;km o Calais. Gyda arwynebedd o dim ond 0.08&nbsp;km 2 dyma gymuned leiaf Llydaw ac ar ôl Castelmoron-d'Albret yr ail leiaf yn Ffrainc. Er ei fod yn gymuned ar wahân, mae wedi ei lleoli yn gyfan gwbl tu fewn i dref Ploubala

Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Population - Municipality code 22192

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Eglwys Saint-Pierre
* Mairie (neuadd y dref)

Image:Plessix-Balisson église.jpg||Eglwys Saint-Pierre
Image:Plessix-Balisson mairie.jpg|Mairie

## Pobl o Ar Genkiz-Yuzhael
*Geoffrey Baluçon, Arglwydd cyntaf Plessix a adeiladodd Castell yn y gymuned yn y 13g.
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tremella

bawd|*Tremella mesenterica* neu ymenyn y wrach.
Genws o ffwng yn y teulu *Tremellaceae* yw ***Tremella*** sy'n cynnwys 386 o rywogaethau cydnabyddedig. Corff gelaidd sydd gan y sborocarp (corff hadol), a chan amlaf yn droellog neu fegis clustog. Mae'r mwyafrif ohonynt yn saproffytig, hynny yw maent yn cael maeth o fater marw a phydredig, megis coed. Nid oes sborocarp gan ambell rhywogaeth barasitig o'r genws, ac mae'r rhain yn bwydo ar sborocarpau ffyngau eraill.

## Gweler hefyd 
* Pwdre sêr neu *Tremella meteorica*

## Cyfeiriadau 
Categori:Genera o ffyngau
Categori:Tremellomycetes
Bowidel

Mae ** Bowidel** (Ffrangeg: * Bobital*, Galaweg: * Bobitau*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 50&nbsp;km o Sant-Brieg; 331&nbsp;km o Baris a 401&nbsp;km o Calais Mae'r enw yn tarddu'r o'r Llydaweg bob, sy'n gyfystyr a'r Gymraeg bod (trigfan) a'r enw personol Gwidal.
## Poblogaeth
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Boskazoù

Mae ** Boskazoù** (Ffrangeg: * Boqueho*, Galaweg: * Boco*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'r enw yn dod o'r Lladaweg **bot** (**bod** yn y Gymraeg - megis Bodedern *trigfa* Edern) a St Cadou.

## Pellteroedd 
 Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Llefydd o ddiddordeb
*Chapelle Notre-Dame-de-Pitié de Boqueho
*Croix Saint-Yves à Boqueho
*Meini hirion Kergoff

Image:Boqueho (22) Chapelle Notre-Dame-de-Pitié 01.JPG|Boqueho (22) Chapelle Notre-Dame-de-Pitié 01
Image:Croix Saint-Yves à Boqueho 01.JPG|Croix Saint-Yves à Boqueho
Image:Deux menhirs de Kergoff à Boqueho 02.JPG|Maen hir Kergoff 
Image:Deux menhirs de Kergoff à Boqueho 03.JPG|Ail faen hir Kergoff

## Pobl o Boskazoù
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Paleoddaearyddiaeth

bawd|310px|Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol'.
Astudiaeth o  ddaearyddiaeth hanesyddol yw **Paleoddaearyddiaeth** Mae'n canolbwyntiuo ar dirffurfiau ffisegol ond gall hefyd ymwneud â'r astudiaeth o fodau dynol yn eu hamgylchedd. Pan astudir y cyntaf o'r rhain: daearyddiaeth hanesyddol, yna gellir defnyddio'r term **Paleogeomorffoleg**.

Drwy ymchwil Paleoddaearyddol, ceir gwybodaeth wyddonol mewn sawl maes e.e. mae'r dadansoddiad Paleoddaearyddol o fasnau gwaddodol (*sedimentary basins*) yn faes allweddol o fewn daeareg petroliwm, gan fod yr amgylcheddau hynafol wyneb y Ddaear wedi eu cadw o fewn cofnodion y stratigraffeg.

Drwy astudio'r amgylchedd gwaddodol a gysylltir â ffosiliau ceir darnau coll o'r jig-so enfawr hwnnw a elwir yn esblygiad a sut a pham y difodwyd cymaint o rywogaethau dros y milenia. Felly hefyd gyda'r ymchwil i sut y datblygodd y drifft cyfandirol, datblygiad cysyniadau amrywiol am dectoneg platiau a gwybodaeth newydd am siâp a lleoliad uwchgyfandiroedd megis y Pangaea a chefnforoedd hynafol fel y Panthalassa a'r Môr Tethys. Drwy'r astudiaeth hyn, gall gwyddonwyr ail-greu model o gyfandiroedd a chefnforoedd y Ddaear cynhanes.

## Gweler hefyd
*Yr uwchgyfandiroedd: Gondwana, Lawrasia a Pangaea.
*Gweler hefyd y cyfnodau: Permaidd, Triasig, Jwrasig a'r Cretasaidd.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
:

Categori:Daearyddiaeth hanesyddol
Categori:Daearyddiaeth ffisegol
Marlborough, Seland Newydd

bawd|260px|Trên yn gadael Picton

bawd|260px|Fferi yn cyrraedd Picton
bawd|260px|Defaid yng nghefn gwlad Marlborough
bawd|260px|Mynyddoedd Kaikoura

Mae **Marlborough** yn dalaith o Seland Newydd yng ngogledd ddwyrain Ynys y De. Tref fwyaf Marlborough yw Waiharakeke (Saesneg: Blenheim) a oedd â phoblogaeth o 24,183 yn 2013. Picton oedd brifddinas y dalaith hyd at 1865, pan gymerodd Waiharakeke drosodd. Cysylltwyd y ddwy dref gan reilffordd ym 1875. Dechreuodd gwasanaeth fferi rhwng Picton a Wellington ym 1962.

Roedd gan Kaikoura boblogaeth o 1,971 yn 2013 ac mae un ymhob pump yn Maori. Agorwyd y rheilffordd rhwng Picton a Christchurch yn Kaikoura ar 15 Rhagfyr 1945. Mae ceunant tanforol Kaikoura yn denu morfilod at yr arfordir, sydd yn denu twristiaid i'r dref. 

Mae Marlborough'n enwog am ei win gwyn, yn benodol gwin Sauvignon Blanc.

## Hanes
Ymwelodd James Cook â Meretoto (Saesneg: Ship Cove) ar 15 Ionawr 1770.

Daeganfuwyd aur yn Wakamarina yn Ebrill 1864, ac yn ymyl Waikakaho yn 1888. Datblygwyd Cullensville yn sgil yr ail ddarganfyddiad.

Magwyd Ernest Rutherford yn Havelock cyn iddo symud i Loegr 

## Cyfeiriadau
Categori:Rhanbarthau Seland Newydd
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Categori:Ynys y De
.zr

Hen gôd gwlad parth lefel uchaf i Saïr oedd **.zr**. Fe ddiddymwyd .zr yn raddol ar ôl i Saïr gael ei halienwi'n Weriniaeth Ddemocrataidd y Congo ym 1997 a chymerodd .cd ei le.

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Saïr
Metro De Cymru

Yr integreiddio rheilffyrdd a bysiau yn Ne-Ddwyrain Cymru, o amgylch y canolbwynt Caerdydd Canolog, yw **Metro De Cymru** (roedd ei enw yn wreiddiol, Metro De-Ddwyrain Cymru). Y cam cyntaf oedd ei gymeradwyo ar gyfer datblygiad yn Hydref 2013.

Mae Trafnidiaeth Cymru yn rhagweld pris y prosiect yn costio £1 biliwn er mwyn gwella cysylltiadau bysiau a thrênau, gan gynnwys gwelliannau i'r seilwaith rheilffyrdd fel trydanoli'r rhan o'r leins, gwella gorsafoedd, cynlluniau parcio a theithio, coridorau bysiau a chynlluniau cerdded a beicio. bawd|262x262px|Map cysyniadol y Metro
## Cyfeiriadau 
Categori:Rheilffyrdd Cymru
Trinant

Pentref yng nghymuned Crymlyn, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Trinant**. Fe'i lleolir o fewn y ffiniau hanesyddol Sir Fynwy. Mae Trinant yn rhan o gymuned Crymlyn a leolir i'r gogledd o bentref Crymlyn ac i'r gorllewin o Afon Ebwy. Mae gan y pentref un ysgol, sef Ysgol Gynradd Trinant.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Crymlyn
Categori:Pentrefi Caerffili
Ploheg-Peniti

Mae **Ploheg-Peniti** (Ffrangeg: ''Plœuc-l'Hermitage* ) (Galaweg: *Ploheg-L'Ermitai*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: *Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Mae'n gymuned newydd a sefydlwyd ar 1 Ionawr 2016 trwy uno cyn cymunedau Peniti-Koedrac'h (''L'Hermitage-Lorge*) a Ploheg (*Plœuc-sur-Lié'') 

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Krehen

Mae **Krehen** (Ffrangeg: *Créhen* ) (Galaweg: *Qerhen* ) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: Département Côtes-d'Armor), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù(Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Daw'r enw o'r Llydaweg "ker" (caer) a'r enw personol Ehen.

## Pellteroedd
 Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Château du Guildo‎
*Église Saint-Pierr
* Pont du guildo

File:Chateau du Guildo.jpg|Chateau du Guildo
File:ChateauDuGuildo-VueInterieur.jpg|ChateauDuGuildo-VueInterieur
File:Créhen (22) Église Saint-Pierre 01.JPG|Créhen (22) Église Saint-Pierre 01
File:Créhen (22) Église Saint-Pierre 02.JPG|Créhen (22) Église Saint-Pierre 02
File:Pont du guildo.jpg|Pont du guildo

## Pobl o Krehen
* Guy Homery  : Diwinydd ( 1781 - 1861 )

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Megrid

Mae **Megrid** (Ffrangeg: *Mégrit* ) (Galaweg: *Mégrit*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Pellteroedd
## Poblogaeth
Population - Municipality code 22145
## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Croes *Calvaire* Megrid
* Eglwys St Pedr a St Paul
* Hen Groes y fynwent
* Ar garnel (Esgyrndy) Megrid

File:Mégrit (22) Calvaire 01.JPG|Mégrit (22) Calvaire 01
File:Mégrit (22) Calvaire 02.JPG|Mégrit (22) Calvaire 02
File:Mégrit (22) Église 01.JPG|Mégrit (22) Église 01
File:Mégrit (22) Croix de cimetière 02.JPG|Mégrit (22) Croix de cimetière 02
File:Mégrit (22) Ossuaire 01.JPG|Mégrit (22) Ossuaire 01

## Pobl o Megrid
*Émile Poilvé (1903-1962) enillydd medal aur am ymaflyd codwm yng ngemau Olympaidd Berlin 1936
*Guinard Francis (1913-1996) cerflunydd
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Bruzivili

Mae **Bruzivili** (Ffrangeg:* Brusvily* ) (Galaweg:* Brisstaud* ) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.
## Pellteroedd
## Poblogaeth
Population - Municipality code 22021

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Eglwys Sant Malo
*Neuadd y dref (Mairie)

File:Brusvily (22) Église Saint-Malo 01.JPG|Brusvily (22) Église Saint-Malo 0
File:Brusvily (22) Mairie.JPG|Brusvily (22) Mairie

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Grefi

bawd
Saws wedi'i wneud yn aml o sudd sydd yn rhedeg yn naturiol o gig neu lysiau yn ystod coginio yw **grefi**. Gall fod yn hylif llyfn neu drwchus, yn ddibynol ar faint o ddŵr neu laeth yr ychwanegir. Mae ciwbiau a phowdrau gwneud-parod ar gael a gellir ei ddefnyddio yn lle gorfod gwneud grefi o'r dechrau allan o gig neu darnau llysiau. Bydd grefi ym aml yn cael ei weini gyda chig eidion, twrci, cyw iâr a seigiau eraill. Mewn rhai mannau o Brydain gweinir grêfi gyda sglodion mewn siopau 'sgod a sglods.

Categori:Bwyd
Boulvriag

Mae **Boulvriag** (Ffrangeg: *Bourbriac* ) (Galaweg: *Bólbriac* ) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.Daw'r enw o'r Llydaweg  "bourb" (*bro*) ac enw'r Sant Briag
## Pellteroedd
 Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Population - Municipality code 22013

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Eglwys Sant-Briag
* Capel Itron ar Bod Fao
* Capel Sant-Herve
* Ffynnon sanctaidd Sant-Briag
*Meini hirion Menez Krec'h an Arc'hant
*Capel ein Forwyn o Dannuoed
*Capel St Briag Peniti
* Tŵr Koad-Liou

Image:Eglise_Saint-Briac.png | Iliz Sant-Briag
Image:Chapelle_de_Bodfo.png | Chapel Itron ar Bod Fao
Image:Chapelle_Saint-Hervé.png | Chapel Sant-Herve
Image:Fontaine_Saint-Briac.png | Feunteun Sant-Briag
Image:Menez_Krec'h_an_Arc'hant.png | Menez Krec'h an Arc'hant
Image:Chapelle_du_Danouët_-_Bourbriac_-_France.jpg | Chapel Itron Varia an Dannoued
Image:Chapelle_de_Pénity_-_Bourbriac_-_France.jpg | Chapel ar Peniti-Briag
Image:Tour de Koat-Liou - Bourbriac - France.jpg | Tour Koad-Liou

## Llydaweg
bawd|Bagad Boulvarig

Mae ysgol Diwan yn Boulvarig a ffrwd Lydewig yn yr ysgol gynradd leol. Yn 2015 roedd 19.7% o blant cynradd y gymuned  yn derbyn addysg drwy gyfrwng y Llydaweg.

Mae gan y gymuned Bagad (band traddodiadol) a Kelc'h Keltiek (Cylch Celtaidd) sydd yn hyrwyddo iaith a thraddodiadau Llydaw.

## Pobl o Boulvriag
*Joseph Laurent Hillion (1821-1891) - Gwleidydd
* Yves Guillou (1880-1963), - Gwleidydd 
*Michel Le Guern (g 1937), ieithydd ac athronydd 
*Noël Le Graët,, rheolwr chwaraeon Ffrengig, Llywydd y Ffederasiwn Pêl droed Ffrengig ers 2011, cafodd ei eni yno.
*Claude Le Roy, cyn chwaraewr pêl-droed Ffrainc a hyfforddwr
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Bronn

Mae **Bronn** (Ffrangeg: *Broons* ) (Galaweg: *Bron* ) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Mae tarddiad yr enw yn ansicr, gallasai dod o'r Celtaidd "bronn" (*bryn*), iaith Gâl "braconnos" (*corsiog*) neu'r Llydaweg "brein" (*pwdr*).
## Pellteroedd
 Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Population - Municipality code 22020
## Pobl o Bronn
* Beltram Gwesklin (Bertrand du Guesclin), marchog Ffrengig a Chwnstabl Ffrainc yn ystod Rhyfel y Can Mlynedd, a aned ym 1320 yn Bronn.

File:Guesclin retrato.JPG| Beltram Gwesklin yn cael ei urddo yn gwnstabl ffrainc
File:Broons colonne du Guesclin.jpg| Cofgolofn Beltram Gwesklin yn Bronn

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Il-ha-Gwilen

bawd|dde|250px|Map Il-ha-Gwilen

*Département* yn *région* Bretagne, Ffrainc, yw **Il-ha-Gwilen** (enw Llydaweg; Ffrangeg: **Ille-et-Vilaine**). Mae'n ffinio â  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

250px|bawd|canol|Lleoliad Il-ha-Gwilen yn Ffrainc

## Trefi mwyaf
(Poblogaeth > 10,000)
*Bruz
*Felger
*Gwitreg
*Kantpig
*Lanvezhon
*Pazieg
*Roazhon (prifdref)
*Sant-Jakez-al-Lann
*Sant-Maloù
*Saozon-Sevigneg

## Gweler hefyd
* Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Categori:Départements Ffrainc
Cymunedau Il-ha-Gwilen

bawd|chwith|Drapeau fr département Ille-et-Vilainebawd|Ille-et-Vilaine-Position
Dyma restr o **gymunedau** (Llydaweg *kumunioù*; Ffrangeg *communes*) yn **Departamant Il-ha-Gwilen** (Frangeg ''Département d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw.


Categori:Il-ha-Gwilen
Binig

Mae **Binig** (Ffrangeg: * Binic*, Galaweg: * Binic*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg| ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 11&nbsp;km o Sant-Brieg; 381&nbsp;km o Baris a 426&nbsp;km o Calais
## Economi
Mae Binig yn dref glan môr poblogaidd sydd yn enwog am ei draethau. Mae'r dref wedi ei leoli yn rhan orllewinol bae Saint-Brieuc. Mae ei marina yn hygyrch yn unig ar lanw uchel ac yn cynnig 500 o leoedd i gychod.

Cyn dod yn gyrchfan i dwristiaid roedd Binig yn borthladd pysgota o gryn bwys a oedd yn danfon llongau pysgota i'r moroedd o amgylch yr Gwlad yr Iâ ac arfordir Canada ac yn un o borthladdoedd penfras mwyaf Ffrainc; bu hefyd yn borthladd pwysig ar gyfer mewnforio coed, blawd a llysiau.

Bu dirywiad yng ngweithgaredd y porthladd ers y 1920, er bod rhywfaint o bysgota am sgolop yn parhau o hyd.

Ers dirywiad y porthladd mae twristiaeth wedi dod yn fwyfwy poblogaidd i'r dref.

Mae Binig hefyd yn enwog am nifer o'r gwyliau sydd yn cael eu cynnal yno, gan gynnwys gŵyl canu gwerin a'r felan flynyddol sy'n gyrchfan i hyd at 40,000 o bobl. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Galeri

File:Binic Plage.jpg|Traeth y Plage
File:Binic - Port de plaisance.jpg| Y porthladd
File:Binic - Vue sur la Place du Port (nuit).jpg| Y porthladd gyda'r nos
File:Église Notre-Dame-de-Bon-Voyage de Binic-3286.jpg| Yr eglwys

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Aentieg

Mae **Aentieg** (Ffrangeg: *Eancé*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua . Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Pellteroedd
## Poblogaeth
Population - Municipality code 35103

## Galeri

File:Eancé - ancienne mairie.JPG|Hen Neuadd y Dref
Eancé - mairie.jpg|Neuadd y Dref
Eancé - église Saint-Martin 04.JPG|Drws yr eglwys

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*INSEE 

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Brehant-Monkontour

bawd|chwith|Eglise Notre-Dame à Bréhand

Mae ** Brehant-Monkontour** (Ffrangeg: * Bréhand*, Galaweg: *Brehant-Monkontour*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Fr Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n 19&nbsp;km o Sant-Brieg; 365&nbsp;km o Baris a 426&nbsp;km o Calais Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
## Llefydd o ddiddordeb
*Castell Launay adeiladwyd yn wreiddiol yn 14g ond codwyd castell newydd ar y safle gan Ludovic Foucaud tua 1848
* Le manoir de Quimby adeiladwyd Raoul Champion in 1514.
* Le manoir Boishardy adeiladwyd yn y 16g
* Capel Saint-Malo  adeiladwyd yn wreiddiol yn y 16g ond cafodd ei hailadeiladu, bron yn gyfan rhwng 1872 a 1874.
## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Pentathlon modern

Mae'r **pentathlon modern** yn cyfuno pum digwyddiad yn meddwl i arddangos y rhyfelwr perffaith.
* Cleddyfa - cleddyf blaenbwl (*Ffrangeg: épée*)
* Nofio - 200m dull rhydd
* Marchogaeth - neidio ceffylau gyda ceffyl anghyfarwydd
* Rhedeg a saethu - digwyddiad cyfunol sy'n cynnwys pedwar lap 800m, pob un ddechrau gyda laser-saethu ar bum targed.
[bawd|Mae pentathletwraig Brasilaidd, Yane Marques, yn neidio dros ffens yn y [Gemau Olympaidd yr Haf 2016|Gemau Rio 2016]]
Pierre de Coubertin, sefydlydd y Gemau Olympaidd modern, yn seiliedig o ar y pentathlon hynafol - ras troed byr (*Hen Roeg: στάδιον*), taflu gwaywffon, taflu discus, naid hir a reslo.
[bawd|Cadfridog UDA George S. Patton cystadlu yn y [Gemau Olympaidd yr Haf 1912|Gemau 1912 yn Stockholm]]

## Bwrdd Medalau Olympaidd
__INDEX__
_NEWSECTIONLINK_

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf
Al Loc'h

Roedd '''Al Loc'h'* (Ffrangeg: *Le Lou-du-Lac*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg. Ar 1 Ionawr 2016, cafodd ei gyfuno i mewn i'r gymuned newydd La Chapelle-du-Lou-du-Lac

## Pellteroedd
## Poblogaeth
Population - Municipality code 35158

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Église Saint-Loup du Lou-du-Lac

File:Le Lou-du-Lac (35) Église 01.JPG|Le Lou-du-Lac (35) Église 01
File:Le Lou-du-Lac (35) Église 13.JPG| Ar yr allor -Santes Ann yn addysgu'r Forwyn Mair

## Gweler hefyd
Cymunedau Il-ha-Gwilen 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*INSEE 

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
An Heizeg

Mae **An Heizeg** (Ffrangeg: * Orgères*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth 
Delwedd:Population - Municipality code 35208.svg

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Église Saint-Martin d'Orgères
*Coedwig de Pouez

File:Orgères bourg.jpg|Orgères bourg
File:La forêt de Pouez 2.JPG|La forêt de Pouez 2

## Gweler hefyd
Cymunedau Il-ha-Gwilen 
## Cyfeiriadau
*INSEE 

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Cyngor Cernyw

**Cyngor Cernyw** (Cernyweg: *Konsel Kernow*) yw'r awdurdod unedol ar gyfer Cernyw yn y Deyrnas Unedig, heb gynnwys Ynysoedd Syllan, sydd gen gyngor ei hun. Ers etholiadau 2013, mae'n cael ei rhedeg gan glymblaid Annibynnol-Democratiaid Rhyddfrydol. Mae Cyngor Cernyw yn darparu ystod eang o wasanaethau i fwy na hanner miliwn o drigolion Cernyw. Mae'n gyfrifol am wasanaethau addysg, gwasanaethau cymdeithasol, casglu sbwriel, ffyrdd, cynllunio, ac yn y blaen.

Noder mai Cyngor Cernyw (Cornwall Counsil / Konsel Kernow) yw enw swyddogol yr uned a na ddefnyddir y gair 'sir' yn y teitl.

Categori:Cernyw
C.P.D. Prifysgol Met Caerdydd

ar faes y Met yn y Brifysgol, yn 2022]]
Clwb pêl-droed Undeb Athletau Prifysgol Fetropolitan Caerdydd yng Nghaerdydd ydy **C.P.D. Prifysgol Met Caerdydd** (Saesneg: *Cardiff Metropolitan University F.C.*). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru, y brif adran bêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb yn 2000 wrth i glybiau Yr Athrofa ac Inter Caerdydd uno. Newidiwyd yr enw i Met Caerdydd yn 2012.

## Hanes
Mae'r clwb wedi cael sawl enw yn ystod eu hanes gan adlewyrchu'r newidiadau i enw Prifysgol Fetropolitan Caerdydd. Fe'i sefydlwyd fel C.P.D. Coleg Addysg Caerdydd cyn dod yn C.P.D. Athrofa De Morgannwg ym 1979, C.P.D. Athrofa Caerdydd ym 1990 ac Yr Athrofa ym 1996.

Yn 2000 unodd C.P.D. Yr Athrofa gyda C.P.D. Inter Caerdydd er mwyn ffurfio C.P.D. Athrofa Inter Caerdydd gan newid eu henwau i C.P.D. Met Caerdydd yn 2012.

Yn 2014-15, llwyddodd Hwlffordd i rwystro Met rhag sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru ar ddiwrnod olaf y tymor, ond llwyddodd y clwb i sicrhau dyrchafiad wrth ennill Cynghrair Cymru (Y De) yn nhymor 2015-16.

### Arwyddlun
Mae arwyddlun trawiadol y Clwb yn dangos saethydd bwa saeth ar ffurf arwr Greogaidd gyda'r arwyddair,'I lwyddo, rhaid chwarae'.

## Record yn Ewrop
Canlyniadau i gyd (cartref ac oddi cartref) yn nodi goliau Caerdydd yn gyntaf.

*As of 4 July 2019*

## Dolenni
* Gwefan Swyddogol
* Twitter @CardiffMetFC

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yng Nghaerdydd
Prifysgol Met Caerdydd
Atropin

Moddion a ddefnyddir i drin rhai mathau o wenwynau sy'n ymosod ar y system nerfau a gwenwyn drwy rai plaladdwr yw **atropin**. Caiff hefyd ei ddefnyddio i drin y galon sy'n curo'n rhy araf ac i drin diffyd poer yn y geg yn ystod llawdriniaethau ysbyty.

Fe'i rhoddir i'r claf drwy chwistrell fel arfer, yn syth i mewn i'r wythïen, Mae ei roi drwy bigiad yn cymryd oddeutu munud iddo fod yn effeithiol a gall fod yn effeithiol am gyfnod o rhwng awr a hanner awr. Pan gaiff ei ddefnyddio fel gwrthwenwyn, bydd angen cryn dipyn ohono.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffarmacoleg
Categori:Triniaethau meddygol
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Anesthetig
Dyddiadur

[bawd|Atgynhyrchiad o [Het Achterhuis|ddyddiadur Anne Frank mewn arddangosfa yn Berlin]]
Cofnod o ddigwyddiadau wedi eu trefnu yn ôl dyddiad yw **dyddiadur** (weithiau **dyddlyfr**), yn draddodiadol ar ffurf ysgrifenedig mewn llyfr. Gall ddyddiadur personol gynnwys manylion ar brofiadau'r awdur, eu teimladau a'i meddyliau, yn cynnwys sylwadau ar ddigwyddiadau'r dydd neu am brofiadau'r awdur. Gelwir rhywun sy'n cadw dyddiadur yn ddyddiadurwr. Mae dyddiaduron ar gyfer defnydd sefydliadol yn rhan sylfaenol o wareiddiad dynol, yn cynnwys cofnodion llywodraethol (e. e. Cofnod y Trafodion yng Nghynulliad Cymru, llyfr cyfrifon busnes a chofnod o wasanaeth milwrol.

Erbyn heddiw defnyddir y gair ar gyfer dyddiaduron personol fel arfer, gyda'r bwriad o'u cadw'n breifat neu gylchrediad cyfyngedig gyda ffrindiau neu berthnasau. Cedwir dyddiaduron yr Arglwydd Roberts o Gonwy yn y Llyfrgell Genedlaethol a chyfrifir Hafina Clwyd yn ddyddiadurwraig fodern nodedig.

Er bod dyddiadur yn gallu cofnodi manylion ar gyfer cofiant, hunangofiant neu fywgraffiad, nid yw fel arfer wedi ei ysgrifennu gyda'r bwriad o'i gyhoeddi fel y mae, ond ar gyfer defnydd yr awdur ei hun. Yn y blynyddoedd diweddar fod bynnag, mae tystiolaeth o fewn rhai dyddiaduron (e.e. Ned Rorem, Alan Clark, Tony Benn neu Simon Gray) bod rhai awduron yn ei hysgrifennu gyda'r bwriad o'i chyhoeddi yn y pen draw (cyn neu ar ôl marwolaeth) neu er elw.

Drwy estyniad mae'r gair **dyddiadur** yn cael ei ymestyn i gyhoeddi dyddiadur ysgrifenedig mewn llyfr; ac fe all gyfeirio at fathau arall o gofnodi yn cynnwys mewn fformat electronig (e.e. blogiau).

## Dyddiadurwyr Cymreig
Ymhlith y dyddiadurwyr Cymreig y mae:
*Y Parch. John Jones, M.A. (1773-1853).
*William Jones, ffermwr bychan ddiwedd oes Fictoria a dechrau'r 20g. Mae ei gofnodion amgylcheddol (tywydd, gweithgareddau fferm etc.) i'w gweld ar wefan Llên Natur. Defnyddir cofnodion y ffermwr mewn cymhariaeth a chofnodion tywydd heddiw er mwyn ymchwilio i gynhesu byd-eang.
*D. Tecwyn Lloyd  (22 Hydref 1914 - 22 Awst 1992)
*William Ambrose Bebb (4 Gorffennaf 1894 – 27 Ebrill 1955). Mae'r dyddiaduron, yn bennaf, yn cofnodi ei fywyd teuluol, ei waith yn ddarlithydd ac awdur, bywyd y capel ayb.
*Richard Burton (10 Tachwedd 1925 – 5 Awst 1984). Cadwodd Burton ddyddiaduron o 1939 hyd at ei farwolaeth ac fe'u cedwir ym Mhrifysgol Abertawe.

### Dyddiaduron Cledwyn Roberts o Gonwy
Cedwir  18 cyfrol o ddyddiaduron yr Arglwydd Wyn Roberts o Gonwy yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth. Maent  yn cynnwys deunydd o'r cyfnod 1970 - 1995 tra roedd yn y Swyddfa Gymreig ac yn llefarydd yr wrthblaid ar faterion Cymreig ac yn cynnwys ei fyfyrdodau ar ddigwyddiadau'r dydd gyda llythyron rhwng yr Arglwydd Roberts a'r farwnes Margaret Thatcher, Syr John Major a Syr Edward Heath, nodiadau amrywiol a thoriadau o'r wasg.

Mae'r dyddiaduron yn cyfeirio at ystod eang o bynciau gan gynnwys Etholiadau Cyffredinol, ymddiswyddiad Thatcher a Rhyfel y Malvinas, ond mae llawer iawn yn ymwneud â materion Cymreig.

## Gweler hefyd
* Hunangofiant
* :Categori:Dyddiaduron
* :Categori:Dyddiaduron Cymraeg

## Cyfeiriadau
Categori:Dyddiaduron