open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lviv

Dinas yn Wcráin a chanolfan weinyddol Oblast Lviv yw **Lviv** (, , ,  *Lvov*; trawslythrennu: **Lfif**). Dyma'r ddinas fwyaf yng Ngorllewin Wcráin a'r ddinas seithfed fwyaf yn yr holl wlad, yn safle hanesyddol bwysig yn rhanbarth Halychyna (Galisia) ac yn ganolfan ddiwylliannol yn Nwyrain Ewrop. Saif ar gyrion deheuol bryniau Roztochia, nid nepell o'r ffin â Gwlad Pwyl.

Sefydlwyd caer yma yng nghanol y 13g gan Daniel Romanovich, Tywysog Halychyna, a gafodd ei henwi'n Lvihorod ar ôl ei fab, y Tywysog Lev. Dyma oedd prifddinas Teyrnas Rwthenia o 1272 nes iddi gael ei chipio gan Kazimierz III, Brenin Gwlad Pwyl, ym 1349. Byddai'n groesfan bwysig ar lwybrau masnach rhwng y gorllewin a'r dwyrain, ac yn safle strategol am ei bod yn agos i'r bylchau drwy'r Carpatiau. Ym 1434, dan reolaeth Teyrnas Pwyl, dyrchafwyd Lwów yn brifddinas ranbarthol foifodiaeth Rwthenia. Cafodd y ddinas ei chipio am dro gan y Cosaciaid ym 1648, ac eto gan luoedd Sweden ym 1704 yn ystod Rhyfel Mawr y Gogledd. Yn sgil rhaniad cyntaf Gwlad Pwyl ym 1772, daeth y ddinas yn rhan o Deyrnas Galisia a Lodomeria, un o diroedd coronog y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd. Meddianwyd y ddinas gan Ymerodraeth Rwsia o 1914 i 1915, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, ac wedi'r rhyfel bu'n brifddinas Gweriniaeth Pobl Gorllewin Wcráin, a fodolai am ychydig fisoedd cyn iddi gael ei gorchfygu ac ardal Lwów ei chyfeddiannu gan Weriniaeth Pwyl ym 1919. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, ym 1939, cipiwyd y ddinas gan yr Undeb Sofietaidd a chafodd ei hymgorffori'n rhan o Weriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin.

## Cyfeiriadau 

Categori:Aneddiadau a sefydlwyd yn y 13eg ganrif
Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Lviv
Michelle Probert

Mae **Michelle Probert** (ganwyd 17 Mehefin 1960) yn gyn-athletwr Olympaidd benywaidd o Brydain. Roedd hi'n gystadlu dros Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1982 yn Brisbane, Awstralia, lle enillodd fedal arian yn y 400 metr, y tu ôl i Raelene Boyle o Awstralia. Priododd hi a'r athletwr Steve Scutt ym 1980. Enillodd fedal efydd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1980 ym Moscfa, gan redeg trydydd cymal y ras gyfnewid 4 × 400 m. 

Cafodd Probert ei geni yn Lerpwl. Roedd hi'yn bencampwraig Cymru ar 100m (1978–1982), 200m (1978, 1980–1982) a 400m (1979 a 1984). Cystadlodd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1984 yn Los Angeles yn y 400m gan gyrraedd y rownd gyn derfynol,  ac yn y ras gyfnewid 4 × 400 m cyrraedd y rownd derfynol a gorffen yn y pedwerydd safle.  

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1984
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Lerpwl
Dre-fach, Dyffryn Cennen

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dre-fach.''

Pentrefan yng nghymuned Dyffryn Cennen, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Dre-fach**. Saif tua 3 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Rhydaman.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffryn Cennen
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Dre-fach, Meidrim

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dre-fach.''

Pentrefan yng nghymuned Meidrim, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Dre-fach** neu **Drefach**. Saif i'r dwyrain o benfref Meidrim, ar lan Afon Dewi Fawr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Meidrim
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Gary Brooker

Canwr-gyfansoddwr a pianydd o Loegr oedd **Gary Brooker** MBE (29 Mai 1945 &ndash; 19 Chwefror 2022), yn fwy adnabyddus fel sylfaenydd a phrif leisydd y band  Procol Harum .

Cafodd Brooker ei eni yn Ysbyty Hackney, Dwyrain Llundain  , yn fab y cerddor Harry Brooker. Cafodd ei fagu yn Hackney, Bush Hill Park ac Edmonton.  Ym 1954 symudodd y teulu i dref glan môr Southend-on-Sea, Essex, lle mynychodd Brooker Ysgol Uwchradd Westcliff i Fechgyn .  Bu farw ei dad o drawiad ar y galon pan oedd Gary yn 11 oed. Ar ôl gadael yr ysgol, aeth ymlaen i Goleg Bwrdeistrefol Southend i astudio sŵoleg a botaneg. Gyda'i ffrind, y gitarydd Robin Trower, sefydlodd Brooker y Paramounts ym 1962. 

Ym mis Gorffennaf 1968, priododd Brooker â Françoise Riedo ("Franky") o'r Swistir. Nid oedd gan y cwpl unrhyw blant.

Bu farw Brooker o ganser yn ei gartref yn Surrey, yn 76 oed. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pianyddion o Loegr
Sally Kellerman

Roedd **Sally Clare Kellerman** (2 Mehefin 1937 &ndash; 24 Chwefror 2022) yn actores a chantores o'r Unol Daleithiau, sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel yr Uwchgapten Margaret “Hot Lips” Houlihan yn y ffilm Robert Altman *M*A*S*H* (1970). Enillodd enwebiad Oscar am yr Actores Orau mewn Rôl Ategol. 

Cafodd  Kellerman  ei geni yn Long Beach, Califfornia, yn ferch i Edith Baine (née Vaughn), athrawes piano o Portland, Arkansas, 

## Ffilmograffeg 
## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
FC Džiugas

Mae **Futbolo Klubas Džiugas**, a adnabyddir hefyd fel **FC Džiugas**, yn glwb pêl-droed proffesiynol wedi'i leoli yn nhref Telšiai yn Lithwania. Esgynodd y tîm i brif adran Lithwania, TOPLYGA.

## Hanes
Sefydwyd y clwb yn 2014.

## Campau
***Pirma lyga (D2)**
****Pencampwyr (1):** 2019 
***Cwpan Bêl-droed Lithwania** 
****Enillwyr (0):**  
****Colli yn y ffeinal (0):** Delwedd:Cup Finalist.png

## Tymhorau (2014–...) 
## Dolenni
* Gwefan FC Džiugas

## Cyfeiriadau
Džiugas
Ystradowen, Sir Gaerfyrddin

:''Am y pentref o'r un enw ym Mro Morgannw, gweler Ystradowen.''

Pentref yng nghymuned Cwarter Bach, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Ystradowen**. Saif ar ffordd yr A4068 rhwng Cwmllynfell i'r gogledd a Chwm-twrch Uchaf i'r de.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwarter Bach
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwm-twrch Isaf

Pentrefan yng nghymuned Ystradgynlais, Powys, Cymru, yw **Cwm-twrch Isaf**. Saif ar ffordd yr A4068 rhwng Cwm-twrch Uchaf i'r gogledd a Gurnos i'r de.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
* Cwm-twrch

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Ystradgynlais
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
John Landy

Roedd **John Michael Landy** AC CVO MBE AC OLY (12 Ebrill 1930 &ndash; 24 Chwefror 2022) yn athletwr a llywodraethwr talaith o Awstralia. Roedd yr ail ddyn i dorri'r rhwystr pedair munud o hyd yn y rhediad milltir. Daliodd recordiau'r byd ar gyfer y rhediad 1500-metr a'r ras filltir.Rhwng 2001 a 2006, ef oedd y 26ain Llywodraethwr y talaith Victoria.

Cafodd Landy ei eni ym Melbourne.  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Ramadeg Goffa Malvern ac Ysgol Ramadeg Geelong. Graddiodd o Brifysgol Melbourne yn 1954, fel Baglor mewn Gwyddor Amaethyddol. 

Daeth yn aelod o Chlwb Athletau Urdd Geelong ers 1949; roedd yn aelod o dîm Olympaidd Awstralia yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1952 yn Helsinki a Gemau Olympaidd yr Haf 1956 ym Melbourne, gan gymryd y Llw Olympaidd yng Ngemau Olympaidd 1956.  Ar 21 Mehefin 1954, mewn cyfarfod rhyngwladol yn Turku, y Ffindir, daeth e'r ail ddyn, ar ôl Roger Bannister, i gyflawni milltir is-4 munud, gan gofnodi record byd o 3:57.9, a gadarnhawyd gan yr IAAF fel 3 :58.0. 

Ar 1 Ionawr 2001, daeth Landy Llywodraethwr Victoria, gan olynu Syr James Gobbo .  Ymddeolodd fel llywodraethwr ar 7 Ebrill 2006, ac olynwyd ef gan David de Kretser. Ym mis olaf ei dymor fel llywodraethwr, Landy oedd y rhedwr olaf yn ras gyfnewid Baton y Frenhines yn ystod seremoni agoriadol Gemau'r Gymanwlad 2006 yn stadiwm Maes Criced Melbourne, gan gyflwyno'r baton i'r Frenhines Elisabeth II o'r Deyrnas Unedig. 

Bu farw Landy yn ei gartref yn Castlemaine, Victoria, yn 91 oed.   Roedd ganddo glefyd Parkinson am gyfnod o amser. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Athletwyr o Awstralia
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1952
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1956
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl fu farw o glefyd Parkinson
Categori:Pobl o Melbourne
Zygmunt Krasiński

Bardd a dramodydd Pwylaidd oedd **Zygmunt Krasiński** (Napoleon Stanisław Adam Ludwik Zygmunt Krasiński; 19 Chwefror 1812 – 23 Chwefror 1859). Gyda Adam Mickiewicz a Juliusz Słowacki, fe'i adnabyddir yn un o'r Tri Bardd () gwychaf yn y cyfnod Rhamantaidd yn llên Gwlad Pwyl. Cafodd ei eni yn Ffrainc, a threuliodd y rhan fwyaf o'i oes yn alltud o Wlad Pwyl; er hynny, cenedlaetholwr Pwylaidd a Slafgarwr pybyr ydoedd, ac mae ei waith yn ymwneud â thynged hanesyddol ei famwlad yn ogystal â chyflwr y ddynolryw yn gyffredinol.

Ganed ef i deulu o'r bendefigaeth Bwylaidd, y *szlachta*, ym Mharis yng nghyfnod yr Ymerodraeth Napoleonaidd. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Warsaw cyn iddo deithio i Genefa ym 1829. Byddai ei dad, y Cownt Wincenty Krasiński, yn gwasanaethu'r Tsar Niclas I yng Ngwlad Pwyl y Gyngres, ac yn cefnogi Ymerodraeth Rwsia yn erbyn y Pwyliaid yng Ngwrthryfel Tachwedd 1830.

Ei ddwy ddrama bwysicaf ydy'r trasiedïau *Nieboska komedia* ("Y Gomedi Annwyfol", 1835), sy'n portreadu rhyfel dosbarth yn y dyfodol, ac *Irydion* (1836), aralleg glasurol o hanes ei wlad sydd yn cyfnewid y Groegiaid am y Pwyliaid a'r Ymerodraeth Rufeinig am Ymerodraeth Rwsia. Ei gerdd enwocaf yw *Przedświt* ("Gwawr", 1843), sydd yn ymwneud â rhaniadau Gwlad Pwyl yn niwedd y 18g.

Cyhoeddodd y mwyafrif o'i weithiau yn ddi-enw yn ystod ei oes. Bu farw Zygmunt Krasiński ym Mharis yn 47 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Pobl a aned ym Mharis
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Władysław Reymont

Nofelydd ac awdur straeon byrion Pwylaidd oedd **Władysław Stanisław Reymont** (7 Mai 1867 – 5 Rhagfyr 1925) a enillodd Wobr Lenyddol Nobel ym 1924 am ei nofel epig genedlaethol *Chłopi* (1904–09).

Ganed Władysław Stanisław Rejment ym mhentref Kobiele Wielkie, ger Łódź, yng Ngwlad Pwyl y Gyngres, dan dra-arglwyddiaeth Ymerodraeth Rwsia. Ni chwblhaodd ei addysg yn yr ysgol, ac aeth yn brentis mewn siop ac yn frawd lleyg. Gweithiodd hefyd yn swyddog ar y rheilffyrdd ac yn actor yn ystod ei ieuenctid. Mae dwy o'i nofelau cynnar, *Komediantka* ("Digrifwraig"; 1896) a *Fermenty* (1897), yn seiliedig ar ei brofiadau ym myd y theatr.

Un o'i nofelau pwysicaf yw *Ziemia obiecana* ("Gwlad yr Addewid"; 1899), sydd yn portreadu perchnogion y ffatrïoedd gwehyddu yn Łódź. Ysgrifennai hefyd straeon byrion am fywydau gwerin gwlad a ddylanwadwyd yn gryf gan naturiolaeth. Ei gampwaith yw'r nofel epig *Chłopi* ("Gwerinwyr"), a gyhoeddwyd mewn pedair cyfrol o 1904 i 1909. Dyma gronicl o fywyd yng nghefn gwlad y Bwyldir drwy bedwar tymor y flwyddyn, wedi ei ysgrifennu yn bennaf mewn tafodiaith werinol.

Ymhlith ei weithiau diweddar mae *Rok 1794* (tair cyfrol, 1913–18), nofel hanesyddol am adladd Ail Raniad Gwlad Pwyl a Gwrthryfel Kościuszko ym 1794, a *Wampir* (1911) sydd yn ymwneud â mudiad yr ysbrydegwyr. Bu farw Władysław Reymont yn Warsaw yn 58 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion o Ymerodraeth Rwsia
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr Pwyleg  o Wlad Pwyl
Starveillance

Rhaglen deledu oedolyn o Americanaidd/Canadaidd animeiddiedig chynhyrchwyd gan Eric Fogel yw ***Starveillance*** (2007).

## Serennu
*Tia Dionne Hodge
*Ben Schwartz
*Kathy Searle
*Noah Starr
## Rhestr Penodau
***Penodau 1** (5 Ionawr 2007)
****Serennu**: Olsen Twins, Vince Vaughn, Jennifer Aniston, Britney Spears, Kevin Federline, Tom Cruise, Katie Holmes, Bobby Brown, Whitney Houston, Brad Pitt, ac Angelina Jolie
***Penodau 2** (12 Ionawr 2007)
****Serennu**: Mischa Barton, Jennifer Lopez, Mel Gibson, Madonna, David Copperfield, David Blaine, ac Hilary Swank
***Penodau 3** (19 Ionawr 2007)
****Serennu**: Justin Timberlake, Cameron Diaz, George Clooney, Arnold Schwarzenegger, Ashlee Simpson, Britney Spears, Michael Douglas, Catherine Zeta-Jones, ac Michael Jackson
***Penodau 4** (26 Ionawr 2007)
****Serennu**: P. Diddy, Ben Affleck, Jennifer Lopez, Fabio, Simon Cowell, Lindsay Lohan, Lorne Michaels, Tina Fey, Star Jones, ac Barbara Walters
***Penodau 5** (2 Chwefror 2007)
****Serennu**: *Desperate Housewives*, Kathy Griffin, Tyra Banks, Naomi Campbell, Gwyneth Paltrow, Chris Martin, Katie Couric, Liza Minnelli, a David Gest
***Penodau 6** (9 Chwefror 2007)
****Serennu**: *Friends*, Ashton Kutcher, Demi Moore, Paris Hilton, Nicole Richie, Oprah Winfrey, Meg Ryan, Billy Crystal, Heather Locklear, ac Denise Richards

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
*

Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Canadaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2007
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2007
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu dychanol
Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Comedïau sefyllfa animeiddiedig
Annie Oakley

Chwimsaethwraig (Saesneg: *sharpshooter*) o'r Unol Daleithiau a serennodd yn Sioe Gorllewin Gwyllt Buffalo Bill Cody oedd **Annie Oakley** (ganwyd **Phoebe Ann Moses**; 13 Awst 1860 – 3 Tachwedd 1926).

Daeth yn heliwr medrus yn blentyn i ofalu am anghenion ei theulu tlawd yng ngorllewin Ohio. Yn 15 oed, enillodd gystadleuaeth saethu yn erbyn y saethwr profiadol Frank E. Butler, a briododd yn ddiweddarach. Ymunodd y pâr â sioe Buffalo Bill ym 1885 a pherfformio yn yr Unol Daleithiau ac Ewrop. Roedd cynulleidfaoedd wedi'u syfrdanu o'i gweld yn saethu sigarét o wefusau ei gŵr neu'n hollti cerdyn chwarae o'r ymyl ar 30 cam. Ffurfiodd gyfeillgarwch agos â Tȟatȟáŋka Íyotake (Sitting Bull),  chyn-bennaeth llwyth y Sioux, tra roedd y ddau yn gweithio gyda Buffalo Bill.

Ar ôl damwain rheilffordd ddifrifol ym 1901, bu'n rhaid iddi fabwysiadu ffordd dawelach o fyw, ac aeth ar daith mewn drama am ei gyrfa. Rhoddodd hefyd wersi i fenywod mewn saethu a  hunanamddiffyn.

Wedi ei marwolaeth, addaswyd ei stori ar gyfer sioeau cerdd llwyfan a ffilmiau, gan gynnwys *Annie Get Your Gun*.

Miss-Annie-Oakley-peerless-wing-shot.jpg|Poster yn darlunio Annie Oakely
Annie Oakley shooting over her shoulder using a hand mirror..jpg|Annie Oakley yn saethu dros ei hysgwydd gan ddefnyddio drych yn ei llaw
Annie Oakley NYWTS.jpg|Annie Oakley ym 1922

Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Difyrwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Y Gorllewin Gwyllt
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Pobl o Ohio
Mischa Barton

Actores ffilm, teledu a llwyfan Prydeinig-Americanaidd yw **Mischa Barton** (ganwyd 24 Ionawr 1986). Dechreuodd ei gyrfa ar y llwyfan. Ei rôl ffilm fawr gyntaf oedd fel prif *gymeriad Lawn Dogs* (1997). Ymddangosodd mewn ffilmiau fel y gomedi ramantus *Notting Hill* (1999) a'r drama seicolegol *The Sixth Sense* (1999).  

Cafodd Barton ei geni yn Ysbyty Queen Charlotte's a Chelsea yn Hammersmith, Llundain,  yn ferch i cynhyrchydd, a'i gŵr Paul Marsden Barton, Cafodd Mischa Barton ei addysg gynnar yn Ysgol Ferched St. Paul yn Hammersmith.  Aeth gwaith ei thad â'r teulu i Ddinas Efrog Newydd pan oedd Barton yn bum mlwydd oed. Yn 2006, 

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Wild C.A.T.s

Cyfres deledu animeiddiedig Canadaidd-Americanaidd sy'n seiledig ar y comigion gan Jim Lee a Brandon Choi yw ***Wild C.A.T.s*** (1994–1995).

## Serennu
*Denis Akiyama – Dockwell
* Paul Mota – Maul
* Roscoe Handford – Zealot
*Janet-Laine Green – Void
*Ruth Marshall – Voodoo
*Sean McCann – Jacob Marlowe
*Dean McDermott – Warblade
*Colin O'Meara – Grifter
* Rod Wilson – Spartan, Mister Majestic
*Maurice Dean Wint – Helspont
* Addison Bell – Slag
*Colin Fox – Pike
*David Hemblen – Commander
*Dan Hennessey – H.A.R.M.
* Lorne Kennedy – Karillion
* Jim Millington – Zachary Forbes
* Kristina Nicholl – Artemis
* Dave Nichols – Attica
* Bob Zidel – Professor Stone

## Rhestr Penodau
*Dark Blade Falling -01- (1 Hydref 1994)
*Heart of Steel -02- (8 Hydref 1994)
*Cry of the Coda -03- (15 Hydref 1994)
*The Evil Within -04- (29 Hydref 1994)
*The Big Takedown -05- (12 Tachwedd 1994)
*Lives in the Balance -06- (19 Tachwedd 1994)
*Soul of a Giant -07- (26 Tachwedd 1994)
*Betrayed -08- (3 Rhagfyr 1994)
*Black Razor's Edge -09- (10 Rhagfyr 1994)
*And Then There Were None -10- (17 Rhagfyr 1994)
*M.V.P. -11- (7 Ionawr 1995)
*Endgame, Part 1 -12- (14 Ionawr 1995)
*Endgame, Part 2 -13- (21 Ionawr 1995)

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Canadaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1994
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1995
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu CBS
Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd

**Mae Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd** (10 Hydref) yn ddiwrnod rhyngwladol ar gyfer addysg iechyd meddwl byd-eang, ymwybyddiaeth ac eiriolaeth yn erbyn stigma cymdeithasol .  Fe’i dathlwyd gyntaf yn 1992 ar fenter Ffederasiwn Iechyd Meddwl y Byd, sefydliad iechyd meddwl byd-eang sydd ag aelodau a chysylltiadau mewn mwy na 150 o wledydd.  Y diwrnod hwn, bob mis Hydref, daw miloedd o gefnogwyr i ddathlu’r rhaglen ymwybyddiaeth flynyddol hon i dynnu sylw at salwch meddwl a’i effeithiau mawr ar fywydau pobl ledled y byd.   Mewn rhai gwledydd mae'r diwrnod hwn yn rhan o wythnos ymwybyddiaeth, megis Wythnos Iechyd Meddwl yn Awstralia. 

## Hanes 
Dathlwyd Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd am y tro cyntaf ar Hydref 10, 1992, ar fenter y Dirprwy Ysgrifennydd Cyffredinol Richard Hunter. Hyd at 1994, nid oedd gan y diwrnod unrhyw thema benodol heblaw hyrwyddo eiriolaeth iechyd meddwl yn gyffredinol ac addysgu'r cyhoedd.

Ym 1994 dathlwyd Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd gyda thema am y tro cyntaf ar awgrym yr Ysgrifennydd Cyffredinol ar y pryd, Eugene Brody. Y thema oedd "Gwella Ansawdd Gwasanaethau Iechyd Meddwl Trwy'r Byd". 

Mae Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd yn cael ei gefnogi gan Sefydliad Iechyd y Byd trwy godi ymwybyddiaeth am faterion iechyd meddwl gan ddefnyddio ei berthnasoedd cryf gyda Gweinyddiaethau iechyd a sefydliadau cymdeithas sifil ar draws y byd. Mae Sefydliad Iechyd y Byd hefyd yn cefnogi datblygu deunydd technegol a chyfathrebu. 

Ar Ddiwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2018, penododd y Prif Weinidog Theresa May Jackie Doyle-Price fel gweinidog atal hunanladdiad cyntaf y DU. Digwyddodd hyn tra bod y llywodraeth wedi cynnal yr uwchgynhadledd iechyd meddwl fyd-eang gyntaf erioed. 

## Themâu Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 
[bawd| Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2015 ym [München|Munich, yr Almaen]]

## Gweler hefyd 
* Iechyd Meddwl Byd-eang
* Wythnos Ymwybyddiaeth Salwch Meddwl (UDA, wythnos gyntaf mis Hydref)
* Cynghrair Cenedlaethol ar Salwch Meddwl (NAMI)
* Sefydliad Cenedlaethol Iechyd Meddwl (NIMH)
* Diwrnod Iechyd y Byd (Hydref 10)
* Ffederasiwn Iechyd Meddwl y Byd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Ffederasiwn Iechyd Meddwl y Byd
* Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd ( WHO )
* Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2020
* Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2021 (WHO)
* Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd 2021 (PAHO)

Categori:Sefydliadau 1992
Categori:Iechyd meddwl
Anhwylder gorbryder cymdeithasol

**Mae anhwylder gorbryder cymdeithasol**, a elwir hefyd yn **ffobia cymdeithasol.** Nodweddion anhwylder gorbryder yw teimlo ofn a phryder mewn sefyllfaoedd cymdeithasol. Gall achosi gofid sylweddol ac effaith ar y gallu i weithredu mewn rhai agweddau ar fywyd bob dydd. Gall yr ofnau hyn gael eu sbarduno gan bryder fod eraill yn eu barnu, neu wrth i eraill eu barnu'n wirioneddol. Mae unigolion ag anhwylder pryder cymdeithasol yn ofni sylwadau negyddol gan bobl eraill.

Mae symptomau corfforol yn aml yn cynnwys gwrido a chwysu gormodol, crynu, calon-guriad a chyfog. Gall atal dweud fod yn symptom, ynghyd â siarad yn gyflym. Gall pyliau o banig hefyd ddigwydd yn sgil cyfnodau o ofn a theimlo anghysur dwys. Gall rhai dioddefwyr ddefnyddio alcohol neu gyffuriau eraill i leihau ofnau ac swildod mewn digwyddiadau cymdeithasol. Mae'n gyffredin i ddioddefwyr ffobia cymdeithasol hunan-feddyginiaethu, yn enwedig os nad ydynt wedi'u diagnosio, heb eu trin, neu'r ddau. Gall hyn arwain at anhwylder defnyddio alcohol, anhwylderau bwyta neu fathau eraill o anhwylderau defnyddio sylweddau . Cyfeirir at anhwylder gorbryder cymdeithasol weithiau fel y *salwch colli cyfleoedd* pan fydd "unigolion yn gwneud dewisiadau mawr yn eu bywydau i ymdopi â'u salwch".  Yn ôl canllawiau ICD-10, y prif feini prawf ar gyfer diagnosio ffobia cymdeithasol yw ofn bod yn ganolbwynt sylw, neu ofn ymddwyn mewn ffordd a fydd yn achosi embaras neu sy'n codi cywilydd, symptomau gorbryder ac osgoi. Gellir defnyddio graddfeydd sgorio safonol i sgrinio am anhwylder gorbryder cymdeithasol ac i fesur difrifoldeb y gorbryde

Cam cyntaf y driniaeth ar gyfer anhwylder gorbryder cymdeithasol yw therapi ymddygiad gwybyddol (CBT). Mae meddyginiaethau fel SSRIs yn effeithiol ar gyfer ffobia cymdeithasol, yn enwedig paroxetine . Mae CBT yn effeithiol wrth drin yr anhwylder hwn, p'un a yw'n cael ei gyflwyno mewn sesiwn unigol neu mewn grŵp. Mae'r cydrannau gwybyddol ac ymddygiadol yn ceisio newid patrymau meddwl ac adweithiau corfforol yn ystod sefyllfaoedd sy'n achosi gorbryder. Mae'r sylw a roddir i anhwylder gorbryder cymdeithasol wedi cynyddu'n sylweddol ers 1999 gyda chymeradwyaeth a marchnata cyffuriau ar gyfer ei drin. Mae meddyginiaethau dan bresgripsiwn yn cynnwys sawl dosbarth o gyffuriau gwrth-iselder: SSRIs, SNRIs, ac MAOIs. Meddyginiaethau cyffredin eraill a ddefnyddir yw beta atalyddion a benzodiazepines.

## Gweler hefyd 
* Sbectrwm awtistiaeth

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* *Gorbryder a phyliau o banig*. Mind.org
* *Gorbryder Cymdeithasol*. Meddwl.org

Categori:Anhwylderau gorbryder
Archwiliad Gwell Iechyd

Yn yr Unol Daleithiau a Chanada, mae **archwiliad gwell iechyd** (a elwir hefyd yn **archwiliad lles** yn ogystal ag archwiliad **Diogel ac Iach**) yn ymweliad personol gan un neu fwy o swyddogion gorfodi'r gyfraith, yn enwedig mewn ymateb i gais gan ffrind neu aelod o'r teulu sy'n pryderu am iechyd meddwl y person .    

Yn y Deyrnas Unedig, yn dilyn cais am archwiliad 'Diogel ac Iach', mae'n ofynnol i'r heddlu leoli pobl sydd mewn perygl o niwed a cheisio rheoli unrhyw risgiau diogelu. Mae’n ofynnol i swyddogion heddlu ganfod lleoliad person a gwirio bod yr unigolyn yn fyw, yn anadlu ac yn ymwybodol. Maent wedi’u cyfyngu i ddod o hyd i unigolyn, i alw lle bo angen am asesiad meddygol o bobl y daethpwyd o hyd iddynt, a throsglwyddo'r wybodaeth hon yn ôl i’r person neu’r sefydliad sydd wedi gofyn am y gwiriad. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Diogelwch cyhoeddus
Categori:Iechyd meddwl
Categori:Gorfodi'r gyfraith
Hunan-barch

Gwerthusiad goddrychol unigolyn o'i werth ei hun yw **hunan-barch**. Mae hunan-barch yn cwmpasu credoau amdanoch chi'ch hun (er enghraifft, "Does neb yn fy gharu", "Mae gennyf werth") yn ogystal â chyflyrau emosiynol, megis llwyddiant, anobaith, balchder a chywilydd.  Fe wnaeth Smith a Mackie (2007) ei ddiffinio trwy ddweud "''Yr hunan-gysyniad yw'r hyn rydyn ni'n ei feddwl am ein hunain; hunan-barch, yw'r gwerthuso cadarnhaol neu negyddol am ein hunain, fel sut rydyn ni'n teimlo amdano''." 

Mae hunan-barch yn nodwedd seicolegol deniadol oherwydd bod posib cael gwell canlyniad i wahanol agweddau yn ein bywydau. Gall hyn gynnwys cyflawniad academaidd,  hapusrwydd, boddhad mewn priodas a pherthnasau,  ac ymddygiad troseddol .  hunan-ystyriaeth, hunan-barch,  a hunan-uniondeb. Mae'n derm dadleuol rhwng academyddion oherwydd bod rhai yn credu nad yw'r cysyniad yn bodoli a'i fod yn cael ei fesur yn well gan lefelau nodwedd allblygedd a mewnblygedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwlio
Categori:Agwedd seicolegol
Categori:Agwedd feddyliol gadarnhaol

## Gweler Hefyd 
* *Hunan-barch.* Meddwl.org
Diogelwch emosiynol

**Diogelwch emosiynol** yw mesuriad sefydlogrwydd cyflwr emosiynol unigolyn . **Ansicrwydd emosiynol** neu **ansicrwydd** yw'r teimlad o anesmwythder cyffredinol neu nerfusrwydd a all gael ei ysgogi gan feddwl eich bod yn agored i niwed neu'n israddol mewn rhyw ffordd, neu deimlo'n fregus neu'n ansefydlog. Gall hyn fygwth eich hunanddelwedd neu'ch .

Mae'r cysyniad yn gysylltiedig â gwydnwch seicolegol sy'n ymwneud â'r effeithiau y mae rhwystrau neu sefyllfaoedd anodd yn eu cael ar unigolyn. Fodd bynnag, *mae gwydnwch* yn ymwneud ag ymdopi yn gyffredinol. Mae hefyd yn berthnasol i sefyllfa economaidd-gymdeithasol yr unigolyn. Ar y llaw arall mae *diogelwch emosiynol* yn nodweddu'r effaith emosiynol yn benodol. Yn yr ystyr hwn, gellir ystyried diogelwch emosiynol fel rhan o wydnwch.

Dylir wahaniaethu'r syniad o *sicrwydd emosiynol* unigolyn oddi wrth y diogelwch emosiynol neu'r sicrwydd sy'n cael eu darparu gan amgylchedd anfygythiol, cefnogol. Dywedir bod person sy'n dioddef o  o iselder ac yn cael eu heffeithio gan fân anawsterau yn llai "emosiynol ddiogel". Gellir dweud bod person nad yw eu hapusrwydd cyffredinol yn cael ei effeithio gan ddigwyddiadau sy'n achosi aflonyddwch mawr yn ystod eu bywydau yn hynod o ddiogel yn emosiynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Iechyd meddwl
Liz Evans

Dynes trin gwallt ac ymgyrchydd o Gaerfyrddin oedd **Elizabeth Myrtle "Liz" Evans**, MBE (m. Rhagfyr 2004). Ysbrydolwyd y ffilm 2022 *Save the Cinema* gan fywyd Elizabeth.

Ganwyd Liz yng Nghaerfyrddin. Priododd â David a ganwyd iddynt dri mab: Huw, Mark a Wynne Evans.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Pemberton

Pentref yng nghymuned Llanelli Wledig, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Pemberton**. Saif i'r dwyrain o dref Llanelli ac yn ffinio â phentrefi Llwynhendy, Llangennech, Dafen a Bryn.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanelli Wledig
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Saipan

Ynys a phrifddinas Ynysoedd Gogledd Mariana yw **Saipan** (Tsiamoreg: ''Sa'ipan*, Carolineg: *Saibél'', , , ). Yn 2017, roedd 47,565 o bobl yn byw yn Saipan yn ôl Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau. Mynydd Tapochau yw'r man uchaf ar yr ynys, sydd yn sefyll 475 metr uwchben lefel y môr.

Glaniodd fforwyr Sbaenaidd yn Saipan yn gynnar yn yr 16eg ganrif. Galwyd y brodorion y Chamorro.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Gogledd Mariana
Ffagod

[bawd|*Gwraig yn Cario Ffagod*, [Mihály Munkácsy]]
Bwndel neu fwrn o goed tanwydd yw **ffagod**. Yn y gorffennol, gwahaniaethid rhwng ffagod fer 90 cm (3 troedfedd) o hyd a 60 cm (2 droedfedd) o led, a ffagod hir, a oedd yn fwy. Defnyddid ffagodau hir o ryw 4 i 6 metr (13 i 20 metr) o hyd a 20 i 23 cm (8 i 9 modfedd) o led, i gynnal cloddiau a ffosydd. Cyfeirir y gair ffagod hefyd at uned a ddefnyddiwyd i bwyso barrau haearn a dur, sef 54 kg (120 pwys).'' sydd ei hun yn air benthyg o'r Lladin '''' ac felly yn perthyn i'r gair *ffasgydd* oherwydd bod Benito Mussolini yn defnyddio'r hen ffagod Rufeinig fel symbol o'i achos. Mae hyn hefyd yn golygu bod y gair yn gytras â'r gair Cymraeg brodorol *baich*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Unedau mesur
Mardi Gras Hoyw a Lesbiaidd Sydney

Mae'r **Mardi Gras Hoyw a Lesbiaidd Sydney**, sy'n aml yn cael ei fyrhau i **Mardi Gras** yn unig, yn ŵyl falchder hoyw yn Sydney, Awstralia. Fe'i mynychir gan filoedd o bobl o Awstralia a thramor. Dyma'r ŵyl falchder fwyaf yn Oceania ac un o'r rhai mwyaf yn y byd. Mae digwyddiadau'n cynnwys rasys llusgo ar Draeth Bondi, Parti'r Harbwr, Parêd y Mardi Gras a Gŵyl Ffilmiau Mardi Gras. Dechreuodd y digwyddiad ym 1978 pan arestiwyd miloedd o brotestwyr o blaid hawliau LHDT gan Heddlu De Cymru Newydd.

## Gweler hefyd
*LHDT yn Awstralia
*Hawliau LHDT
**Hawliau LHDT yn Oceania
**Hawliau LHDT yn Awstralia
**Hawliau LHDT yn Ne Cymru Newydd

## Dolenni allanol
*Mardi Gras Hoyw a Lesbiaidd Sydney - gwefan swyddogol (yn Saesneg) 

Categori:LHDT yn Awstralia
Categori:Balchder LHDT
Lautoka

Ail ddinas fwyaf Ffiji yw **Lautoka** (Ffijïeg: *Lautoka*, Hindi Ffiji: *लौटोका Lautoka*, ). Fe'i lleolir ar ran orllewinol Viti Levu, yn Nhalaith Ba yn yr Adran Orllewinol. Oherwydd ei diwydiant cansen siwgr, gelwir Lautoka yn aml yn "Ddinas y Siwgr". Mae gan Lautoka yarwynebedd o 32 cilometr sgwâr. Yn 2017, roedd poblogaeth Lautoka yn 71,573 o drigolion.

Categori:Aneddiadau yn Ffiji
Nadi

Trydedd ddinas fwyaf Ffiji yw **Nadi** (ynganiad). Mae'n sefyll ar ochr orllewinol Viti Levu. Yn hanesyddol, y diwydiant cansen siwgr fu prif ddiwydiant y ddinas ond y dyddiau hyn, twristiaeth yw'r mwyaf llewyrchus. Mae mwy o westai a motelau yn Nadi nag sydd mewn unrhyw ran arall o Ffiji. Mae hefyd yn gartref i'r deml Hindŵaidd fwyaf yn Hemisffer y De. Yn 2017, roedd poblogaeth Nadi yn 62,214 o bobl.

Categori:Aneddiadau yn Ffiji
Juliusz Słowacki

Bardd a dramodydd o Wlad Pwyl oedd **Juliusz Słowacki** (4 Medi 1809 – 3 Ebrill 1849). Gyda Adam Mickiewicz a Zygmunt Krasiński, fe'i adnabyddir yn un o'r Tri Bardd () gwychaf yn y cyfnod Rhamantaidd yn llên Gwlad Pwyl.

Ganed ef yn Kremenets yn Llywodraethiaeth Volyn, Ymerodraeth Rwsia. Penodwyd ei dad, Euzebiusz Słowacki, yn athro rhethreg a barddoniaeth ym Mhrifysgol Ymerodrol Vilnius ym 1811. Astudiodd Juliusz y gyfraith ym Mhrifysgol Ymerodorol Vilnius o 1825 i 1828. Aeth i Warsaw, prifddinas Gwlad Pwyl y Gyngres, ym 1829 ac yno cafodd swydd yn y trysorlys. Yn sgil Gwrthryfel Tachwedd 1830, ymunodd â'r corfflu diplomyddol yn y llywodraeth chwyldroadol dan yr Arlywydd Adam Jerzy Czartoryski. Aeth i Dresden (Teyrnas Sachsen), Paris (Teyrnas Ffrainc), a Llundain (Teyrnas Prydain Fawr ac Iwerddon), fel negesydd ar ran Czartoryski mae'n debyg, cyn i'r gwrthryfel fethu yn Hydref 1831.

Treuliodd Słowacki y cyfnod 1833–35 yn y Swistir, ac ym 1836, pan oedd yn yr Eidal, cyfansoddodd ei gerdd eidylaidd *W Szwajcarii* ("Yn y Swistir", cyhoeddwyd 1839). Teithiodd i'r Dwyrain Canol ym 1837–38, ac ysgrifennai cerdd draethiadol yn disgrifio'i brofiadau, a gyhoeddwyd wedi ei farwolaeth dan y teitl *Podróż do ziemi świętej z Neapolu* ("Taith i'r Wlad Sanctaidd o Napoli", 1866). Wedi hynny, treuliodd Słowacki y rhan fwyaf o'i alltudiaeth ym Mharis, ac yno y bu farw o'r ddarfodedigaeth yn 39 oed.

Ymhlith ei weithiau eraill mae'r gerdd brôs *Anhelli* (1838) a'r gerdd athronyddol *Król-Duch* (1847) a ysbrydolwyd gan Ddwyfol Gân Dante. Mae nifer o'i ddramâu yn tynnu ar hanes Gwlad Pwyl neu hen chwedlau, ac yn ymwneud â'r gwrthdaro rhwng y drwg a'r da. Maent yn cynnwys *Balladina* (1834), *Hotsztynski* (1835), *Lilla Weneda* (1840), *Sen srebrny Salomei* (1844), a *Fantazy* (1843). Gwerthfawrogir Słowacki hefyd am ei lythyrau at ei fam o'i gyfnod ym Mharis, a ystyrir yn esiamplau gwych o ryddiaith Bwyleg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Chwyldroadwyr o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Dandasana

Asana, neu siâp y corff mewn ymarferion ioga yw **Dandasana** (Sanskrit  दण्डासन; IAST: *Daṇḍāsana*) neu'r **Ffon**. Fe'i dosberthir i'r grwp o asanas a elwiryn asana eistedd mewn ioga modern fel ymarfer corff.

## Geirdarddiad a tharddiad 
Daw'r enw o'r geiriau Sansgrit दण्ड *daṇḍa* sy'n golygu "ffon", ac आसन *āsana* sy'n golygu "osgo" neu siâp y corff.

Nid yw'r ystum hwn i'w gael yn y testunau ioga hatha  canoloesol. Mae *Sritattvanidhi* o'r 19g yn defnyddio'r enw *Dandasana* ar gyfer ystum gwahanol, lle caiff y corff ei ddal yn syth, wedi'i gynnal gan gortyn neu elastig cryf. Mae'r ysgolhaig ioga Norman Sjoman yn nodi, fodd bynnag, bod yr ymarferion gymnasteg *Vyayama* Indiaidd traddodiadol yn cynnwys set o symudiadau o'r enw "dands", tebyg i Gyfarchiad i'r Haul (Surya Namaskar) ac i'r vinyāsas a ddefnyddir mewn ioga modern.

[bawd|Maneka Sanjay Gandhi yn cymryd rhan mewn rhaglen (Ioga i fenywod beichiog), ar achlysur 4ydd [Diwrnod Rhyngwladol Ioga 2018, yn New Delhi ar 21 Mehefin 2018.]]

## Disgrifiad 
Mae'r asana eistedd hwn yn dechrau gyda'r coesau wedi'u hymestyn ymlaen. Dylai cledrau neu flaenau'r bysedd (os na fydd y cledrau'n cyrraedd) gael eu gorffwys ar y ddaear o boptu'r corff. Dylai'r corff uchaf fod yn ymestyn i fyny trwy goryn y pen, a dylai'r cefn fod yn hollol berpendicwlar i'r llawr (fel pe bai'n eistedd yn erbyn wal). Os nad yw hyn yn bosibl, gellir gosod blocyn ioga o dan y pen ôl. Dylai'r coesau fod yn gwasgu'n erbyn ei gilydd, a dylai bodia' traed fod yn pwyntio i mewn i'r corff. Efallai y bydd hyd yn oed yn bosibl creu gofod rhwng y sodlau a'r ddaear trwy dynhau cyhyrau'r coesau.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o asanas
* Ioga fel therapi
* *Light on Yoga*

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach 
* 

## Dolenni allanol 
Categori:Asanas hatha canoloesol
Categori:Asanas eistedd
Edifeirwch

Mae **edifeirwch** yn emosiwn trallodus a brofir gan unigolyn sy’n difaru gweithredoedd y mae wedi’u gwneud yn y gorffennol y maent yn eu hystyried yn gywilyddus, yn niweidiol neu’n anghywir. Mae cysylltiad agos rhwng edifeirwch ac euogrwydd a dicter hunangyfeiriedig. Pan fydd person yn difaru gweithred gynharach neu fethiant i weithredu, gall fod oherwydd edifeirwch neu mewn ymateb i ganlyniadau amrywiol eraill, gan gynnwys cael ei gosbi am y weithred neu anweithred. Gall pobl fynegi edifeirwch trwy ymddiheuriadau, ceisio atgyweirio'r difrod y maent wedi'i achosi, neu gosbau a roddwyd iddynt eu hunain.

Mewn cyd-destun cyfreithiol, mae edifeirwch canfyddedig troseddwr yn cael ei asesu gan systemau cyfiawnder y Gorllewin yn ystod treialon, dedfrydu, gwrandawiadau parôl, ac mewn cyfiawnder adferol. Fodd bynnag, mae problemau epistemolegol wrth asesu lefel edifeirwch troseddwr. 

Mae person nad yw'n gallu teimlo edifeirwch yn aml yn cael diagnosis o anhwylder personoliaeth gwrthgymdeithasol. Yn gyffredinol, mae angen i berson fethu â theimlo ofn, yn ogystal ag edifeirwch, er mwyn datblygu nodweddion seicopathig. Mae proffesiynau cyfreithiol a busnes fel yswiriant wedi gwneud ymchwil ar fynegiant o edifeirwch trwy ymddiheuriadau, yn bennaf oherwydd y goblygiadau cyfreitha ac ariannol posibl.

## Cyfeiriadau 
Categori:Emosiwn
Categori:Iechyd meddwl
Bygwth

Cyfathrebiad o fwriad i achosi niwed neu golled i berson arall yw **bygythiad** . Gwelir brawychu yn gyffredin mewn ymddygiad anifeiliaid (yn enwedig ar ffurf ddefodol) yn bennaf er mwyn osgoi'r trais corfforol diangen a all arwain at ddifrod corfforol neu farwolaeth y ddau barti sy'n gwrthdaro. Ystyrir bod bygythiad yn weithred o orfodaeth .

Rhai o’r mathau mwy cyffredin o fygythiadau a waherddir gan y gyfraith yw’r rhai a wneir gyda’r bwriad o gael mantais ariannol neu i orfodi person i weithredu yn erbyn ei ewyllys.

## Gweler hefyd 
* Dicter
* Bwlio

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwlio
Volodymyr Zelenskyy

Gwladweinydd o Wcráin yw **Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy** (, [woloˈdɪmɪr olekˈsɑndrowɪdʒ zeˈlɛnʲsʲkɪj]; trawslythrennu: **Folodimir Selensgi**; ganwyd 25 Ionawr 1978). Roedd e'n actor a digrifwr cyn dod yn arlywydd yr Wcráin yn 2019. Enillodd gydnabyddiaeth fyd-eang fel arweinydd yr Wcráin yn ystod y rhyfel yn ystod goresgyniad Rwsia ar y wlad. Mae ei dad, Oleksandr Zelenskyy, yn athro ac yn bennaeth yr Adran Seiberneteg a Chaledwedd Cyfrifiadura ym Mhrifysgol Economeg a Thechnoleg Talaith Kryvyi Rih; roedd ei fam, Rymma Zelenska, yn arfer gweithio fel peiriannydd. Enillodd radd yn y gyfraith gan Sefydliad Economeg Kryvyi Rih, oedd yn adran o Brifysgol Economaidd Genedlaethol Kyiv ar y pryd, ac sydd bellach yn rhan o Brifysgol Genedlaethol Kryvyi Rih.

Y diwrnod canlynol, ymddangosodd Zelenskyy ochr yn ochr â Syr Keir Starmer ac arweinwyr Ewropeaidd eraill mewn uwchgynhadledd yn y DU. Wedi hynny, fe'i gwahoddwyd i Sandringham i gyfarfod â Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion o Wcráin
Categori:Gwleidyddion o Wcráin
Categori:Iddewon o Wcráin
Lung Chien

Cyfarwyddwr ffilmiau toreithiog  o Weriniaeth Tsieina oedd **Lung Chien** (1916 – 28 Mai 1975), a adnabyddir hefyd dan yr enw **Kim Lung**. Roedd hefyd yn sgriptiwr ffilmiau. 

## Bywgraffiad
Wedi'i eni ym 1916, bu Lung Chien yn archwilio themâu cyffredin yn Hong Kong ee crefft ymladd neu drais mewn bywyd bob dydd. Gwnaeth dros dri-deg o ffilmiau a bu farw yn Taipei ym 1975.

## Ffilmyddiaeth
### Fel sgriptiwr 
### Fel cyfarwyddwr 
* *Y Bont yn Lo-Yang* (1975)
* *Streic Angheuol* (1974)
* *Snatwyr Aur* (1973)
* *Kung Fu Powerhouse* (1973)
* *Wang Yu, Brenin y Bocswyr* (1973)
* *Yr Arwr blin* (1973)
* ''Gwaed y Llewpard]' (1972)
* *Paffwyr Teyrngarwch a Chyfiawnder* (1972)
* *Brenhines y Dwrn* (1972) ̽
* *Gelyn Eithafol* (1971)
* *Carate Brwydr* (1971)
* *Ghost Lamp* (1971)
* *Dial Dewraf* (1970)
* *Y Cleddyf Tywyllaf* (1970)
* ''Cledd Aur a'r Cleddyf Dall* (1970)
* *Y Cleddyf Modrwyo* (1969)
* *Marchog y Cleddyf* (1969)
* *Hedfan dros laswellt* (1969)
* *Cleddyf Teigr y Ddraig* (1968)
* *Dragon Inn* (1967)
* *Brenhines Ysbiwyr Benywaidd* (1967)
* *Y Marchog Crwydrol'' (1966)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Tsieina
Combe (gwahaniaethu)

Daw'r gair **Combe** o'r Gelteg "cumbā" (**Cwm** yn Gymraeg) ac mae'n ymddangos mewn sawl enw lle. Gallai gyfeiro at:

## Enwau lleoedd yn Lloegr 
* Combe, pentref yn Berkshire
* Combe, pentref ger Brixton yn Nyfnaint
* Combe, pentref ger Buckfastleigh yn Nyfnaint
* Combe, pentref yn Swydd Henffordd
* Combe Almer, pentref yn Dorset
* Combe Fishacre, pentref yn Nyfnaint
* Combe Martin, pentref yn Nyfnaint
* Combe Moor, pentref yn Swydd Henffordd
* Combe Pafford, pentref yn Nyfnaint
* Combe Raleigh, pentref yn Nyfnaint

## Gweler hefyd
* Coombe (gwahaniaethu)
----
Ranfurly (Seland Newydd)

260px|chwith|bawd|yr hen orsaf reilffordd
Mae **Ranfurly** yn dref yn Otago, ar Ynys y De, Seland Newydd. Mae’n 11o cilomedr i’r gogledd o Dunedin ar wastatir Maniototo, tua 430 troedfedd uwchben lefel y môr. Mae’r dref yn gwasanaethu’r gomuned leol o ffermwyr. Hen enw’r dref oedd **Eweburn**. Mae’r enw modern yn coffáu Uchter Knox, pumed Iarll o Ranfurly, llywodraethwr Seland Newydd rhwng 1897 a 1904. Mae’r dref yn nodweddiadol am ei hadeiladau Art Deco.

## Hanes
 ]]
Darganfuwyd aur yn yr ardal yn ystod yr 1860au, yn bennaf yn Kyeburn a Naseby.> Tyfodd Ranfurly ar ôl cyrhaeddiad Rheilffordd Otago Canolog ym 1898. Caewyd y rheilffordd ym 1989, a daeth yn llwybr i deithwyr a beicwyr, y Llwybr Cledrau Otago Canolog, yn denu twristiaid. Daeth yr orsaf yn amgueddfa a chanolfan arddangos. Daeth Ranfurly’n ganolpwynt i’r ardal a thyfodd yn y 1930au. Mae nifer o adeiladu Art Deco yn y dref. Defnyddiwyd dyffryn Ida gerllaw yn filmiau “Lord of the Rings”.

## Demograffig
Roedd gan Ranfurly poblogaeth o 726 yn 2018. Roedd 91.3% yn bobl ewropeaidd, 1.2% bobl o’r Môr Tawel,12.8%  Māori, 3.3% Asiaidd a 0.4% eraill. Doedd gan 43.4% ddim crefydd, 48.8 yn gristion, 0.4% hindw a 0.8 o grefyddau eraill.

## Chwareuon
Mae Cwrlo’n boblogaidd yn yr ardal ac ma’r clwb lleol wedi cynrychioli Seland Newydd ym Mhencampwriaeth y byd sawl gwaith, ac mae aelodau’r clwb wedi cynrychioli Seland Newydd yn y Gemau Olympaidd.

## Cyfeiriadau
Ranfurly
Categori:Ynys y De
Brenhines y Dwrn

Ffilm o Hong Cong ydy ***Brenhines y Dwrn*** (Saesneg: "*Queen of Fist*"; Tsieineeg: 山東老娘) (1972), sy'n serennu Lung Chien, Hsien Chin-Chu a Jimmy Wang Yu.

## Stori 
Mae mam oedrannus yn teithio i Shanghai i chwilio am ei phlant coll. Er mwyn ennill bywoliaeth, mae hi'n perfformio fel artist stryd gyda'i hwyrion. Mae'n darganfod bod Lin Hie, pennaeth *Consesiwn Ffrengig Shanghai*, wedi lladd ei fab ac yn dal ei ferch yn gaeth.

Felly, mae hi eisiau lladd arweinydd y gang.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  La regina del karate yn Coming Soon

Categori:Ffilmiau 1972
Categori:Ffilmiau drama Tsieineeg o'r Hong Kong
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Lung Chien‎
Iechyd meddwl a ddigartrefedd

bawd|Person digartref

Mewn astudiaeth yn cymdeithasau Gorllewinol, mae gan bobl ddigartref fwy o achosion o salwch meddwl o gymharu â'r boblogaeth gyffredinol. Maent hefyd yn fwy tebygol o ddioddef o alcoholiaeth a dibyniaeth ar gyffuriau. Amcangyfrifir bod gan 20-25% o bobl ddigartref, o gymharu â 6% o'r rhai nad ydynt yn ddigartref, salwch meddwl difrifol. Mae eraill yn amcangyfrif bod hyd at un rhan o dair o'r digartref yn dioddef o salwch meddwl. 

Mae bod yn ddigartref yn gronig hefyd yn golygu bod pobl â salwch meddwl yn fwy tebygol o brofi argyfyngau iechyd trychinebus sy’n gofyn am ymyrraeth feddygol neu’n arwain at sefydliadu o fewn y system cyfiawnder troseddol. Nid oes gan y mwyafrif o'r boblogaeth ddigartref salwch meddwl. Er nad oes unrhyw gydberthynas rhwng digartrefedd ac iechyd meddwl, mae’r rhai sy’n delio â digartrefedd yn cael trafferth gyda thrallod seicolegol ac emosiynol. 

## Ymateb 
Mae ymatebion i iechyd meddwl a digartrefedd yn cynnwys mesurau sy'n canolbwyntio ar dai a gwasanaethau iechyd meddwl. Mae darparwyr yn wynebu heriau ar ffurf adfyd cymunedol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Thewallich.com. Elusen digartref yng Nghymru

Categori:Iechyd meddwl
Categori:Digartrefedd
Cipio'r Aur

Ffilm o Hong Cong ydy '''''Cipio'r Aur'''* (Saesneg: "*Gold Snatchers''"; Tsieineeg: 	虎拳) (1973), sy'n serennu Lung Chien, Sing Chen a Yasuaki Kurata.

## Stori 
Mae Chen Sing ac Ah Fat yn dod allan o'r carchar ac yn mynd i fedd llysfam Chen i ddod o hyd i gist aur i'w dwyn. Mae Chan yn chwilio am yr aur y mae'r dihirod wedi'i ddwyn, dim ond i ddarganfod yn ddiweddarach ei fod wedi'i fframio gan ei hanner brawd Lung Fei.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  La regina del karate yn Gold Snatchers

Categori:Ffilmiau 1973
Categori:Ffilmiau drama Tsieineeg o'r Hong Kong
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Lung Chien‎
Kreminna

Dinas yn Rhanbarth Sievierodonetsk yn Oblast Luhansk yn Wcráin yw **Kreminna** (; ). Cyn 2020, bu'n ganolfan weinyddol i Ranbarth Kreminna gynt. Mae ganddi 18,417 o drigolion.

## Hanes 
Sefydlwyd Kreminna yn 1680 a derbyniodd statws dinas yn 1938.

Cyhoeddir papur newydd lleol yn y ddinas ers Rhagfyr 1943.

Ym mis Gorffennaf 2014, bu'r ddinas yn safle i'r gwrthdaro o blaid Rwsia yn Wcráin. Parhaodd Kreminna dan reolaeth Wcráin wedi hynny. Ym mis Mawrth 2022, herwgipiwyd Volodymyr Struk, maer a groesawodd oresgyniad Rwsia i'r wlad, fe'i saethwyd yn farw a gadawyd ei gorff yn y stryd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Luhansk
Jean le Rond d'Alembert

Mathemategydd, gwyddonydd, ac athronydd o Ffrainc yng nghyfnod yr Oleuedigaeth oedd '''Jean le Rond d'Alembert'* (17 Tachwedd 1717 – 29 Hydref 1783) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau at fecaneg glasurol a chalcwlws integrol. Yn ei *Traité de dynamique'' (1743) fe gyflwynai datrysiad, a elwir egwyddor d'Alembert, i gymhwyso trydedd ddeddf mudiant Newton at wrthrychau sy'n symud. Darganfu d'Alembert hafaliad tonnau un-dimensiwn, math o hafaliad differol, ym 1746, a ddatblygodd ffurf gynnar ar system hafaliadau Cauchy–Riemann. Efe oedd un o'r prif gyfranwyr at yr *Encyclopédie* (1751): cyd-olygydd yr argraffiad cyntaf, gyda Denis Diderot, ac awdur rhyw fil o erthyglau, gan gynnwys y "Discours Préliminaire". Ei arbenigedd, wrth gwrs, oedd mathemateg a ffiseg, a chyfrannodd hefyd draethodau am gerddoriaeth ac acwsteg.

Ganed ef ym Mharis, Teyrnas Ffrainc. Cafwyd ef yn noeth ar risiau eglwys St Jean le Rond: dygwyd ef i fyny gan wraig gwydrwr, a darganfyddwyd mai mab anghyfreithlon ydoedd i'r Chevalier Destouches a Madame de Tencin, gwraig hynod am ei harabedd a'i phrydferthwch, gŵr yr hon oedd yn swyddog cyflegrol. Efe a dderbyniodd ei addysg yng Ngholeg Mazarin: ymroddodd gyda brwdfrydedd i astudio gwyddoniaeth, a derbyniwyd ef i'r Athrofa Wyddonol ym 1741. Gyda Diderot, efe a sefydlodd yr *Encyclopédie* enwog: ysgrifennodd y traethawd rhagarweiniol iddo, a golygodd y rhan wyddonol o'r gwaith. Yr oedd yn gyfaill i Ffredrig II, Brenin Prwsia, yr hwn yn aflwyddiannus a geisiodd ganddo ymsefydlu ym Merlin. Gwasgodd Catrin II, Ymerodres Rwsia arno i ymgymryd ag addysg ei mab, ond yn ofer. Hoffai neilltuaeth ac annibyniaeth, safai draw o gymdeithas, ac nid oedd yn gofalu dim ynghylch arian ac anrhydedd. Ysgrifennodd amryw o lyfrau pwysig ar wahanol bynciau gwyddonol a hanesiol. Bu hefyd yn un o ryddfeddylwyr amlyca'r Oleuedigaeth yn Ffrainc. Prif nodweddion ei gymeriad oedd caredigrwydd, symlrwydd, ac annibyniaeth. Fe'i etholwyd i'r Académie française ym 1754, a bu farw ym Mharis yn 65 oed. Yr argraffiad gorau o'i weithiau athronyddol a llenyddol yw un a gyhoeddwyd gan Bastren ym Mharis, ym 1805, mewn deunaw o gyfrolau.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Athronwyr y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Athronwyr yr Oleuedigaeth
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Genedigaethau 1717
Categori:Gwyddoniadurwyr o Ffrainc
Categori:Gwyddonwyr y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion ffeithiol y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1783
Categori:Mathemategwyr o Ffrainc
Categori:Pobl a aned ym Mharis
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Paulette Hamilton

Aelod Seneddol (AS) San Steffan dros Birmingham Erdington ers 2022 yw **Paulette Adassa Hamilton** (ganwyd 1962/1963) . Mae hi'n  AS du cyntaf i eistedd dros etholaeth yn Birmingham.  Aelod o'r Blaid Lafur yw hi.

Cafodd Hamilton ei geni yn Birmingham. Roedd hi'n nyrs yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1960au
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Birmingham
Degwm

[bawd|*Talu Degwm yn y Deml* gan [Pierre Monier]]
Degfed ran o rywbeth a gaiff ei dalu i sefydliad crefyddol neu fel treth orfodol i lywodraeth yw **degwm**. Yn wreiddiol gwnaed y taliadau hyn mewn nwyddau megis cnydau, gwlân, llaeth neu dda byw ac fel arfer byddent yn cynrychioli'r ddegfed ran o gynnyrch blwyddyn o drin y tir neu fagu anifeiliaid. Ymhen amser, fodd bynnag, rhoddwyd taliadau arian yn lle taliadau mewn nwyddau. Wedi i'r eglwys a'r wlad ymwahanu, defnyddir heddiw dreth yr eglwys yn lle'r degwm, sydd yn gysylltiedig i system drethi'r wlad er mwyn cynnal eu heglwys genedlaethol.

Mae cyfraith Iddewig yn cynnwys gwahanol ffurfiau o ddegymu ers yr henfyd. Mae Iddewon Uniongred fel arfer yn rhoi degfed ran o'u hincwm i elusen, o'r enw ''* *ma'aser kesafim'' yn Hebraeg. Yn Israel heddiw, mae rhai Iddewon crefyddol yn dal i ddilyn yr hen gyfreithiau o ddegymau nwyddau amaethyddol. Mae llawer o enwadau Cristnogol yn credu bod Iesu yn dysgu y dylid talu degwm gyda gofal am "gyfiawnder a thrugaredd a ffyddlondeb" (gweler Mathew 23:23). Mae degymu yn dal yn ymarfer pwysig i lawer o Gristnogion heddiw felly.

Ceir y cofnod ysgrifenedig cynharaf i'r gair Cymraeg *degwm* yn y 13eg ganrif yn Llyfr Du o'r Waun. Daw'r gair o'r Lladin, '''' "degfed (ran)".

## Gweler hefyd
* Map degwm
* Rhyfel y Degwm

## Cyfeiriadau

Categori:Eglwys Loegr