Mise en abyme

[de|bawd| *Las Meninas* gan [Diego Velázquez|Velázquez, a ddefnyddiwyd gan Gide i arddangos techneg *mise en abyme*]]
Yn hanes celf y Gorllewin, mae ***mise en abîme*** yn dechneg ffurfiol o osod copi o ddelwedd ynddo'i hun, yn aml mewn ffordd sy'n awgrymu dilyniant anfeidrol cylchol. Mewn theori ffilm a theori lenyddol, mae'n cyfeirio at y dechneg o fewnosod stori oddi fewn i stori. Mae'r term yn deillio o herodraeth ac yn llythrennol mae'n golygu "ei roi mewn affwys ". Cafodd ei neilltuo gyntaf ar gyfer beirniadaeth fodern gan yr awdur Ffrengig André Gide .

Esboniad arferol yr ymadrodd yw'r profiad gweledol o sefyll rhwng dau ddrych, gan weld o ganlyniad atgynhyrchiad anfeidrol o ddelwedd rhywun. Un arall yw'r effaith Droste, lle mae llun yn ymddangos ynddo'i hun, mewn man lle byddai disgwyl yn realistig i lun tebyg ymddangos. Enwir hynny ar ôl pecyn coco Droste 1904, sy'n darlunio menyw yn dal hambwrdd gyda phecyn coco Droste, sy'n dwyn fersiwn llai o'i delwedd.

## Herodraeth 
Yn nherminoleg herodraeth, canolbwynt arfbais yw'r *abyme*. Yna roedd y term *mise en abyme* (a elwir hefyd yn inescutcheon ) yn golygu “rhoi / gosod yn y canol”. Disgrifiodd arfbais sy'n ymddangos fel tarian lai yng nghanol un fwy (gweler effaith Droste ).

Gwelir enghraifft gymhleth o *mise en abyme* yn arfbais y Deyrnas Unedig am y cyfnod 1816-1837, fel y'i defnyddiwyd gan y Brenin Siôr III . Mae coron Charlemagne wedi'i gosod *yn abyme o* fewn escutcheon Hanover, sydd yn ei dro o fewn arfbais Lloegr, yr Alban ac Iwerddon.

Enghraifft arall yw'r eryr dau ben yn arfbais fodern Rwsia, sy'n dal teyrnwialen gyda eryr tebyg yn dal teyrnwialen debyg.

## Llenyddiaeth a ffilm 
Mae *Mise en abyme* yn digwydd mewn testun pan fo delweddau neu gysyniadau sy'n cyfeirio at y cyfan testunol yn cael eu copio. Gall yr adlewyrchu hwn gyrraedd lefel lle gall ystyr droi'n ansefydlog ac, yn hyn o beth, gellir ei ystyried yn rhan o'r broses ddadadeiladu . Mae'r ffilm o fewn ffilm, lle mae ffilm yn cynnwys plot am wneud ffilm, yn enghraifft o *mise en abyme* . Mae'r ffilm sy'n cael ei gwneud o fewn y ffilm yn cyfeirio, trwy ei *mise en scène*, at y ffilm go iawn sy'n cael ei gwneud. Mae'r gwyliwr yn gweld offer ffilm, sêr yn paratoi ar gyfer eu cymryd, y criw yn datrys yr amrywiol anghenion cyfarwyddiadol. Efallai y bydd naratif y ffilm yn y ffilm yn adlewyrchu'n uniongyrchol yr un yn y ffilm go iawn. Enghraifft yw *La Nuit américaine* (1973) gan François Truffaut.

Mewn ffilm, mae ystyr *mise en abyme* yn debyg i'r diffiniad artistig, ond mae hefyd yn cynnwys y syniad o "freuddwyd o fewn breuddwyd". Er enghraifft, mae cymeriad yn deffro o freuddwyd ac yn darganfod yn ddiweddarach eu bod yn dal i freuddwydio . Disgrifir gweithgareddau tebyg i freuddwydio, fel anymwybyddiaeth a rhith-realiti, hefyd fel *mise en abyme* . Gwelir hyn yn y ffilm *eXistenZ* lle nad yw'r ddau brif gymeriad byth yn gwybod a ydyn nhw allan o'r gêm ai peidio. Mae hefyd yn dod yn elfen amlwg o Synecdoche Charlie Kaufman *, Efrog Newydd* (2008). Gellir gweld enghraifft fwy diweddar yn y ffilm *Inception* (2010). Mae enghreifftiau ffilm clasurol yn cynnwys y glôb eira yn *Citizen Kane* (1941) sy'n rhoi cliw i ddirgelwch craidd y ffilm, a'r drafodaeth ar weithiau ysgrifenedig Edgar Allan Poe (yn enwedig " The Purloined Letter ") ym *Mand* ffilm Jean-Luc Godard *of Outsiders* (1964).

Mewn beirniadaeth lenyddol, mae *mise en abyme* yn fath o stori ffrâm, lle gellir defnyddio'r naratif craidd i oleuo rhyw agwedd ar y stori fframio. Defnyddir y term mewn dadadeiladu a beirniadaeth lenyddol ddadadeiladol fel patrwm o natur ryng-destunol iaith- hynny yw, o'r ffordd nad yw iaith byth yn cyrraedd sylfaen realiti oherwydd ei bod yn cyfeirio mewn ffordd ffrâm-o-fewn-ffrâm, at iaith arall sy'n cyfeirio at iaith arall, ac ati. 

Mewn comedi, gellir gweld *Mise en abyme* yn The Harold, cylch byrfyfyr gyda themâu sy'n ail-gydio, a boblogeiddiwyd gan Del Close yn ei lyfr " Truth in Comedy ."

## Cyfeiriadau 
Categori:Herodraeth
Categori:Dulliau celf