Johannes Vermeer

Arlunydd o'r Iseldiroedd oedd **Johannes Vermeer** neu **Jan Vermeer** (31 Hydref 1632 (bedyddiwyd) – 15 Rhagfyr 1675 (claddwyd)), a baentiodd yn yr arddull Baróc. Roedd yn arbenigo mewn golygfeydd o ddydd i ddydd o fewn y cartref. Treuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd yn Delft. Yn ystod ei fywyd, roedd Vermeer yn beintiwr weddol llwyddiannus o fewn ei dalaith. Nid oedd erioed yn arbennig o gyfoethog, efallai gan na chynhyrchodd nifer fawr o baentiadau. Gadawodd ei wraig a'i un ar ddeg o blant mewn dyled pan fu farw.

Bu bron iddo gael ei anghofio am ddau gan mlynedd hyd i feirniad celf, Thoré Bürger, gyhoeddi traethawd yn 1866, yn priodoli 66 iddo (dim ond 35 o baentiadau sydd wedi eu priodoli i Vermeer yn gadarn). Ers hynny, mae enw Vermeer wedi dod i'r amlwg, a cydnabyddir ef fel un o beintwyr gorau'r Oes Aur Iseldiraidd. Mae'n enwog yn arbennig am ei driniaeth meistrolgar o olau yn ei waith.

## Gweithiau gan Johannes Vermeer
Heddiw priodolir 35 o baentiadau i Vermeer yn gadarn. Dyma'r rhestr:
# *Crist yn Nhy Mair a Martha* (1654–5) - Olew ar gynfas, 160 x 142&nbsp;cm, Oriel Genedlaethol yr Alban, Caeredin
# ''Diana a'i Chymdeithion* (1655–6) - Olew ar gynfas, 98.5 x 105&nbsp;cm, Mauritshuis, The Hague 
# *Y Buteinfeistres* (1656) - Olew ar gynfas, 143 x 130&nbsp;cm,  Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
# *Merch yn Darllen Llythyr wrth Ffenestr Agored* (1657) - Olew ar gynfas, 83 x 64.5&nbsp;cm, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden
# *Merch yn Cysgu* (1657) - Amgueddfa Gelf y Metropolitan, Efrog Newydd
# *Y Stryd Fechan* (1657/8) - Rijksmuseum, Amsterdam
# *Swyddog gyda Merch yn Chwerthin* (tua 1657) - Olew ar gynfas, 50.5 x 46&nbsp;cm, Frick Collection, Efrog Newydd
# *Y Forwyn Laeth* (tua 1658) - Olew ar gynfas, 45.5 x 41&nbsp;cm, Rijksmuseum, Amsterdam
# *Merch yn Yfed, a Bonheddwr* (1658–60) - Olew ar gynfas, 39.4 x 44.5&nbsp;cm,Gemäldegalerie, Berlin
# *Merch gyda Gwydryn Gwin* (tua 1659) - Olew ar gynfas, Herzog Anton-Ulrich-Museum, Braunschweig
# *Golygfa o Delft* (1659–60) - Olew ar gynfas, 98.5 x 117.5&nbsp;cm, Mauritshuis, Den Haag
# *Y Wers Gerddoriaeth wedi'i Thorri ar Draws* (1660–1) - Olew ar gynfas, 39.4 x 44.5&nbsp;cm, Frick Collection, Efrog Newydd
# *Gwraig mewn Glas yn Darllen Llythyr* (1663–4) - Olew ar gynfas, 46.6 x 39.1&nbsp;cm, Rijksmuseum, Amsterdam
# *Y Wers Gerddoriaeth* - Olew ar gynfas, 73,3 x 64,5&nbsp;cm, Casgliad Gelf Brenhinol, Llundain
# *Gwraig gyda Liwt* (tua 1663) - Olew ar gynfas, 51.4 x 45.7&nbsp;cm, Amgueddfa Gelf y Metropolitan, Efrog Newydd
# *Gwraig gyda Chadwyn o Berlau* (1662–4) - Olew ar gynfas, 55 x 45&nbsp;cm, Gemäldegalerie, Berlin
# *Gwraig gyda Phiser Dŵr* (1660–2) - Olew ar gynfas, 45,7 x 40,6&nbsp;cm, Amgueddfa Gelf y Metropolitan, Efrog Newydd
# *Merch yn Dal Clorian* (1662–3) - Olew ar gynfas, 42,5 x 38&nbsp;cm, Oriel Gelf Genedlaethol, Washington
# *Merch yn Ysgrifennu Llythyr* (1665–6) - Olew ar gynfas, 45 x 40&nbsp;cm, Oriel Gelf Genedlaethol, Washington
# *Merch gyda Chlustdlws Perlog* (tua 1665) - Olew ar gynfas, 46.5 x 40&nbsp;cm, Mauritshuis, Den Haag 
# *Y Cyngerdd* (1665–6) - Olew ar gynfas, 69 x 63&nbsp;cm, stolen in March 1990 from the Amgueddfa Isabella Stewart Gardner, Boston
# *Portread o Ferch Ifanc* (1666–7) - Olew ar gynfas, 44.5 x 40&nbsp;cm, Amgueddfa Gelf y Metropolitan, Efrog Newydd
# *The Allegory of Painting* or *The Art of Painting* (1666/67) - Kunsthistorisches Museum, Wien
# *Meistres a Morwyn* (1667/8) - Frick Collection, Efrog Newydd
# *Merch a Het Goch* (1668) - Oriel Gelf Genedlaethol, Washington
# *Y Seryddwr* (1668) - Louvre, Paris
# *Y Daearyddwr* (1668/9) - Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt am Main
# *Y Wneuthurwraig Les* (1669/70) - Louvre, Paris
# *Y llythyr cariad* (1669/70) - Rijksmuseum, Amsterdam
# *Gwraig yn Ysgrifennu Llythyr gyda'i Morwyn* (1670) - Olew ar gynfas, 71.1 x 58.4&nbsp;cm, Oriel Genedlaethol Iwerddon, Dulyn
# *Alegori o Ffydd* (1671–4) - Amgueddfa Gelf y Metropolitan, Efrog Newydd
# *Y Chwaraewr Gitâr* (1672) - Rhodd Iveagh, Tŷ Kenwood, Llundain
# *Merch yn Sefyll wrth ymyl Firdsinal* (1673–5) - Oriel Genedlaethol, Llundain
# *Merch yn Eistedd wrth Firdsinal* (1673–5) - Oriel Genedlaethol, Llundain

### Gweithiau o awduraeth ansicr
* *Santes Praxidis* (tua 1655) - Olew ar ganfas, 102 x 83&nbsp;cm, Casgliad Preifat
* *Merch gyda Ffliwt* (1665–70) - Olew ar banel, 20 x 17.8&nbsp;cm, Oriel Genedlaethol Celf, Washington
* *A Young Woman Seated at the Virginals* (1670) - Wynn Las Vegas, Las Vegas
* *Portread o Wraig* (1655–60) -

## Oriel

Image:Johannes (Jan) Vermeer - Christ in the House of Martha and Mary - Google Art Project.jpg|1 *Crist yn Nhy Mair a Martha* (1654–5)
Image:Jan Vermeer van Delft 002.jpg|3 *Y Buteinfeistres* (1656)
File:Johannes Vermeer - Girl Reading a Letter by an Open Window - Google Art Project.jpg|4 *Merch yn Darllen Llythyr wrth Ffenestr Agored* (1657–9)
File:Vermeer_young_women_sleeping.jpg|5 *Merch yn Cysgu* (1656–7)
Image:Jan Vermeer van Delft 025.jpg|6 *Y Stryd Fechan* (1657/8)
Image:Jan Vermeer van Delft 023.jpg|7 *Swyddog gyda Merch yn Chwerthin* (1657–9)
Image:Jan_Vermeer_van_Delft_021.jpg|8 *Y Forwyn Laeth* (tua 1658)
Image:Jan Vermeer van Delft 018.jpg|9 *Merch yn Yfed, a Bonheddwr* (1658–61)
Image:Jan Vermeer van Delft 006.jpg|10 *Merch gyda Gwydryn Gwin* (1659–60)
Image:Vermeer-view-of-delft.jpg|11 *Golygfa o Delft* (1660–1)
Image:Vermeer Girl Interrupted at Her Music.jpg|12 *Y Wers Gerddoriaeth wedi'i Thorri ar Draws* (1660–1)
Image:Jan Vermeer van Delft 012.jpg|13 *Gwraig mewn Glas yn Darllen Llythyr* (ar ôl 1664)
Image:Jan Vermeer van Delft 014.jpg|14 *Y Wers Gerddoriaeth* (1662)
Image:Jan Vermeer van Delft 008.jpg|16 *Gwraig gyda Chadwyn o Berlau* (1664)
Image:Jan Vermeer van Delft 019.jpg|17 *Gwraig gyda Phiser Dŵr* (1662–3)
File:Woman-with-a-balance-by-Vermeer.jpg|18 *Merch yn Dal Clorian* (1665)
Image:Johannes Vermeer (1632-1675) - The Girl With The Pearl Earring (1665).jpg|20 *Merch gyda Chlustdlws Perlog* (1665)
Image:Vermeer The concert.JPG|21 *Y Cyngerdd* (1665–6)
Image:Vermeer-Portrait of a Young Woman .jpg|22 *Portread o Ferch Ifanc* (1665–7)
Image:Jan Vermeer - The Art of Painting - Google Art Project.jpg|23 *The Allegory of Painting* (1666–7)
Image:Vermeer Lady Maidservant Holding Letter.jpg|24 *Meistres a Morwyn* (1667)
Image:Johannes Vermeer - The Astronomer - 1668.jpg|26 *Y Seryddwr* (1668)
Image:Johannes Vermeer - The Geographer - Google Art Project.jpg|27 *Y Daearyddwr* (1669)
Image:Jan Vermeer van Delft 016.jpg|28 *Y Wneuthurwraig Les* (1664)
Image:Jan Vermeer van Delft 010.jpg|29 *Y Llythyr Cariad* (1670)
Image:DublinVermeer.jpg|30 *Gwraig yn Ysgrifennu Llythyr gyda'i Morwyn* (1670)
Image:Jan Vermeer van Delft 013.jpg|32 *Y Chwaraewr Gitâr* (1669–72)
Image:Jan Vermeer van Delft - Lady Standing at a Virginal - National Gallery, London.jpg|33 *Merch yn Sefyll wrth ymyl Firdsinal* (1670–3)
Image:Johannes Vermeer - Zittende Klavecimbelspeelster (1673-1675).jpg|34 *Merch yn Eistedd wrth Firdsinal* (1672)
Image:Jan Vermeer van Delft 020.jpg|*Merch gyda Ffliwt'' (gwaith o awduraeth ansicr, 1665–70)

## Gweithiau ffug
Peintiwr o'r Iseldiroedd oedd Han van Meegeren, a weithiodd yn y traddodiad clasurol. Penderfynodd baentio gwaith Vermeer ffug i brofi i feirniaid ei fod yn beintiwr da. Yn ddiweddarach, paentiodd rhagor o waith ffug Vermeer ac arlunwyr eraill er mwyn ennill arian. Fe dwyllodd Van Meegeren y sefydliad celf. Ni chymerwyd ef o ddifri tan iddo ddangos ei sgiliau o flaen yr heddlu. Fe ddychrynodd ei ddawn am greu gwaith celf ffug y byd celf, gan achosi i weithiau a'u priodolwyd i Vermeer gael eu hasesu er mwyn ystyried eu dilysrwydd. Wedi datguddiad Van Meegeren yn 1945, fe ddechreuodd nifer o orielau hunan feirniadu a diflannodd nifer o *hen feistri* o'u waliau. Rhoddir enghreifftiau ym mywgraffiad Van Meegeren, *A New Vermeer*.

## Vermeer mewn gweithiau eraill
* Mae *View of Delft* Vermeer yn ymddangos mewn rhan bwysig o nofel gan Marcel Proust *The Captive*.
* Mae'r llyfr *Girl with a Pearl Earring* a'r ffilm gyda'r un enw, wedi eu henwi ar ôl y paentiad; maent yn cyflwyno adroddiad ffuglen o greadigaeth y paentiad a pherthynas Vermeer gyda'r fodel.
* Mae'r llyfr *Girl in Hyacinth Blue* wedi ei seilio ar baentiad ffuglennol gan Vermeer, a troswyd yn ffilm ar gyfer y teledu yn 2003, *Brush with Fate*.
* Ysbrydolwyd gwirodlyn Vermeer Dutch Chocolate Cream Liqueur gan Vermeer, ac enwyd ar ei ôl, mae ei lofnod wedi ei boglynnu ar y fotel, ac mae'r logo yn cynnwys y paentiad Girl with a Pearl Earring.
*Redd gan Salvador Dalí lawer o edmygedd o Vermeer, a phaentiodd fersiwn ei hun o *The Lacemaker*. Fe baentiodd Dali *The Ghost of Vermeer of Delft Which Can Be Used As a Table* yn 1934.
*Mae nofel blant 2003, *Chasing Vermeer*, gan Blue Balliett, yn disgrifio lladrata *A Lady Writing*, mae dilysrwydd paentiadau Vermeer yn thema canolig (hefyd yn y llyfr *The Wright 3* sy'n dilyn).
* Seiliodd y cyfansoddwr Iseldiraidd, Louis Andriessen, ei opera *Writing to Vermeer* (1997-98, libretto gan Peter Greenaway), ar fywyd cartref Vermeer.
* Mae ffilm gan Peter Greenaway, *A Zed & Two Noughts* (1985), yn cynnwys llinell plot sy'n dilyn lawfeddyg orthopedic, Van Meegeren, sy'n ail-greu gosodiad paentiadau Vermeer er mwyn peintio copïau ohonynt.
* Mae'r llyfr a'r ffilm *Girl, Interrupted* yn cyryd eu henwau o'r llun *Girl Interrupted at her Music*.
*Mae *Jan Vermeer* yn deitl cân ar albwm unigol Bob Walkenhorst, *The Beginner* (lyrics here , song #6). Walkenhorst is the guitarist and principal songwriter for *The Rainmakers*.
* *All the Vermeers in New York*, ffilm gan Jon Jost

## Nodiadau a ffynonellau
Ffynonellau penodol:

Ffynonellau Cyffredin:
*Libby Sheldon and Nicola Costaros, "Johannes Vermeer’s *Young woman seated at a virginal*", *The Burlington Magazine*, Chwefror 2006, rhifyn 1235, pennod CXLVIII.
*Nobert Schneider, *Vermeer* (Köln: Benedikt Taschen Verlag, 1993)
*J. Wadum, "Contours of Vermeer", *Vermeer Studies. Studies in the History of Art*, 55. Center for Advanced Study in the Visual Arts, Symposium Papers XXXIII, gol. I. Gaskel a M. Jonker (Washington/New Haven, 1998), tud. 201–23.
* Encyclopædia Britannica Online  "Vermeer, Johannes" (2007).
*Frederik H. Kreuger, *A New Vermeer, Life and Work of Han van Meegeren* (Rijswijk: Quantes, 2007)
*Arthur K. Wheelock, Jr., *Jan Vermeer* (London: Thames & Hudson, 1981,1988).

## Dolenni allanol
*  Vermeercentrum , Guild of Saint Luke, Delft. (Mae wedi ail-agor ers yr erthygl hon)
*  Essential Vermeer
*  Virtual Vermeer 

Categori:Arlunwyr Iseldiraidd
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1675
Categori:Pobl o Delft