Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru

ac AUOB Cymru dros annibyniaeth i Gymru a thrafodaeth a ddyfodol cyfansoddiadol Cymru yn Etholiad Senedd Cymru, 2021]]
 cyd-Gadeirydd y Comisiwn]]
 cyd-Gadeirydd y Comisiwn]]
Sefydlwyd y **Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru** (Saesneg: *Independent Commission on the Constitutional Future of Wales*) gan Lywodraeth Cymru a cytunwyd arno fel rhan o Gytundeb Cydweithio Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru ym mis Tachwedd 2021. Mae gan y Comisiwn ddau amcan eang.

Yr amcan cyntaf yw i ystyried a datblygu opsiynau i ddiwygio’n sylfaenol strwythurau cyfansoddiadol y Deyrnas Unedig, y mae Cymru yn parhau’n rhan annatod ohoni. Yr ail amcan yw ystyried a datblygu’r holl brif opsiynau blaengar i gryfhau democratiaeth Cymru a sicrhau gwelliannau i bobl Cymru.

## Gwaith
Ym mis Hydref 2023 lansiwyd y Comisiwn Cyfansoddiadol Annibynnol gan lywodraeth Lafur Cymru. Cytunwyd ar hyn hefyd fel rhan o Gytundeb Cydweithio rhwng Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2021.  Dan arweiniad yr Athro Laura McAllister a chyn Archesgob Cymru, Rowan Williams, a oedd yn archwilio perthynas Cymru â gweddill y DU ac a oedd yn ystyried annibyniaeth Cymru fel un opsiwn. Nododd y Comisiwn nad oedd y *status quo* yn opsiwn derbyniol. 

Galwodd Plaid Cymru y comisiwn y "sgwrs genedlaethol fwyaf eang am ddyfodol Cymru". Daeth yr adroddiad i'r casgliad bod "problemau sylweddol" gyda'r ffordd mae Cymru'n cael ei llywodraethu o fewn Undeb y Deyrnas Unedig ar hyn o bryd a bod annibyniaeth yn opsiwn "hyfyw".

## Aelodau
Pobl allweddol y Comiwisn yw:
### Cyd-gadeiryddion
* **Yr Athro Laura McAllister** - academydd a chyn bennaeth Chwaraeon Cymru
* '''Y Gwir Barch. a'r Gwir Anrh. Dr Rowan Williams** - cyn Archesgob Cymru

### Comisiynwyr
* **Dr Anwen Elias** -  Darllenydd mewn Gwleidyddiaeth yn Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol, Prifysgol Aberystwyth a Chyd-gyfarwyddwr Canolfan Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru a Sefydliad Ymchwil a Data Cymdeithasol ac Economaidd Cymru
* **Miguela Gonzalez''' - cyn newyddiadurwraig gyda'r BBC a Phennaeth Amrywiaeth a Chynhwysiant yn Abcam, cwmni gwyddorau bywyd byd-eang
* **Syr Michael Marmot** - Athro Epidemioleg yng Ngholeg Prifysgol Llundain (UCL) ers 1985  a mae'n Gyfarwyddwr Sefydliad Tegwch Iechyd UCL
* **Lauren McEvatt** - Ceidwadwraig
* **Albert Owen** - cyn Aelod Seneddol Plaid Lafur dros Ynys Môn
* **Philip Rycroft** - cyn was sifil, bu’n gweithio ar lefel uwch i’r llywodraeth ddatganoledig yn yr Alban cyn symud i Swyddfa’r Cabinet yn Llundain, lle bu’n arwain gwaith y gwasanaeth sifil ar y cyfansoddiad a datganoli i Lywodraeth y DU. Ei swydd ddiwethaf oedd Ysgrifennydd Parhaol  yn yr Adran Ymadael â’r UE
* **Shavanah Taj** - Ysgrifennydd Cyffredinol TUC Cymru
* **Kirsty Williams** - cyn Aelod Senedd Cymru, Plaid Democratiaid Rhyddfrydol dros Brycheiniog a Maesyfed
* **Leanne Wood** - cyn arweinydd Plaid Cymru ac Aelod o'r Senedd dros y Rhondda

## Cyrraedd y Cyhoedd
, y cyn Arweinydd Plaid Cymru ac un o gomisiynwyr y Comisiwn]]
Fel rhan o waith ymgysylltu gyda chyhoedd Cymru, bu i'r Comisiwn drefnu taith ar hyd y wlad a hefyd mynychu digwyddiadau cyhoeddus. Roedd hefyd modd i'r cyhoedd rhannu eu barn ar ddyfodol cyfansoddiadol drwy e-bost a chwblhau ffurflen arolwg ar-lein. Yn Ebrill 2023 sefydlodd y Comisiwn 'Gronfa Ymgysylltu á'r Cymuned' [sic.] gan gwrdd â grwpiau ar draws Cymru gan gynnwys Fforwm Cymru Gyfan i Rieni a Gofalwyr Pobl ag Anableddau Dysgu; Menter Effaith Gymunedol CIC (Castell-nedd Port Talbot); Confensiwn Pensiynwyr Cenedlaethol Cymru (Cymru gyfan); Cyngor Hil Cymru (Abertawe); Tai Pawb (Caerdydd); Lleisiau o Ofal Cymru.

## Adroddiad Interim Rhagfyr 2022
 (cadeirio), Dr Anwen Elias (ar ran y Comisiwn), Carwyn Jones, cyn Brif Weinidog Cymru, cynhaliwyd ym Mhrifysgol Aberystwyth, Mai 2024]]
Ym mis Rhagfyr 2022 cyhoeddwyd adroddiad interim sy’n amlinellu cam cyntaf y gwaith. Yn ystod y cyfnod hwn – rhwng mis Tachwedd 2021 a mis Tachwedd 2022 – casgwyd barn a thystiolaeth ar sut caiff Cymru ei rhedeg. Dyma rai o’r gweithgareddau:

:Derbyn barn dros 2,500 o ddinasyddion Cymru 
:Tua 1,000 o bobl wedi cymryd rhan mewn gweithgareddau ymgysylltu â’r gymuned
:15 sesiwn i gasglu tystiolaeth
:5 gweithdy gyda gweithwyr proffesiynol ac arbenigwyr
:24 o gyfarfodydd a gweithdai gyda gwahanol grwpiau a fforymau

### Tri llwybr cyfansoddiadol hyfyw
Yn yr adroddiad, dadleuodd y Comiiwn nad yw’r sefyllfa bresennol yn opsiwn dichonadwy ar gyfer darparu sefydlogrwydd a ffyniant i Gymru.

Nododd yr adroddiad dri llwybr cyfansoddiadol dichonadwy ac amgen ar gyfer sut gellid rhedeg Cymru, a allai wella bywydau dinasyddion Cymru. Y tri llwybr yw:

* Datganoli: wedi’i gryfhau a’i ddiogelu
* Strwythur ffederal
* Annibyniaeth

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol  y Comisiwn, defnyddir y URL *Defnyddia dy Lais*
* Tudalen y Comisiwn ar wefan Llywodraeth Cymru
* Sianel Youtube y Comisiwn
* Opsiynau ar gyfer dyfodol Cymru fideo ar sianel Youtube y Comisiwn

Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Cenedlaetholdeb
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Datganoli yn y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 2021