Aureliano Pertile

Tenor telynegol dramatig o'r Eidal oedd **Aureliano Pertile** (9 Tachwedd 1885 - 11 Ionawr 1952). Mae llawer o feirniaid yn ei ystyried yn un o artistiaid operatig mwyaf cyffrous y cyfnod rhwng y ddau ryfel byd, ac yn un o denoriaid pwysicaf yr 20g.

## Bywyd a gyrfa 
Cafodd Pertile ei eni yn Montagnana, Gogledd yr Eidal, 18 diwrnod ar ôl genedigaeth tenor enwog arall, Giovanni Martinelli, yn yr un dref . Astudiodd gyda Giacomo Orefice yn Padua, a Gaetano Bavagnoli ym Milan, cyn gwneud ei début operatig fel Lyonel yn *Martha*, ym 1911, yn Fienna.

Ar ôl canu yn rhanbarthau'r Eidal a De America, canodd Pertile am y tro cyntaf yn y prif dy opera Eidalaidd, La Scala, Milan, ym 1916. Ymddangosodd ar yr achlysur hwn fel Paolo yn *Francesca da Rimini*, gyferbyn â Rosa Raïsa. Gwnaeth Pertile ei ymddangosiad cyntaf yn y Metropolitan Opera Dinas Efrog Newydd fel Cavaradossi yn *Tosca*, gyda Maria Jeritza yn rôl y teitl, ar 1 Rhagfyr 1921. Dyma oedd ei unig dymor yn y Met. Roedd ei rolau eraill yn cynnwys des Grieux yn *Manon Lescaut*, Turiddu yn *Cavalleria rusticana*, Grigori yn *Boris Godunov* (gyda Fyodor Chaliapin), Radames yn *Aida*, rôl y teitl yn *Pagliacci* (gyferbyn â Florence Easton), a Julien yn *Louise* (gyferbyn â Geraldine Farrar). Bu hefyd yn cymryd rhan mewn perfformiadau o Louise gyda chwmni teithiol y Met yn Philadelphia ac yn Brooklyn.

Wedi hynny dychwelodd i'r Eidal, lle sefydlodd ei hun fel prif denor La Scala o 1927 hyd 1937, gan ddod yn hoff ganwr y prif arweinydd Arturo Toscanini.

Yn ogystal â gwaith a grybwyllwyd yn flaenorol, roedd ei repertoire i La Scala yn cynnwys rôl teitl *Lohengrin*, Stolzing yn *Die Meistersinger von Nürnberg* (yn Eidaleg), Edgardo yn *Lucia di Lammermoor*, gyda Toti dal Monte, Alfredo yn *La traviata*, Osaka yn *Iris*, Rodolfo yn *La bohème*, rôl y teitl yn *Andrea Chénier*, Manrico yn *Il trovatore*, Riccardo yn *Un ballo in maschera*, Pinkerton yn *Madama Butterfly*, Y Dug yn *Rigoletto*, Alvaro yn *La forza del destino*, Pollione yn *Norma*, Loris yn *Fedora*, rôl teitl *Werther*, Maurizio yn *Adriana Lecouvreur*, Fernand yn *La Favorite*, a rhan teitl *Fra Diavolo*. Creodd hefyd y rhannau tenor blaenllaw yn *Nerone* gan Arrigo Boito ym 1924, *Sly* Ermanno Wolf-Ferrari, ym 1927, a *Nerone* Pietro Mascagni, ym 1935.

Ym mhob un o'i rolau i La Scala, cyflawnodd Pertile ganlyniadau dramatig grymus er gwaethaf bod yn berchen ar lais nad oedd yn arbennig o syfrdanol neu hardd. Weithiau cafodd ei ddisgrifio gan feirniaid fel "brutta" (hyll). Roedd yn arbennig o effeithiol yn rolau Verdi ac opera verismo, gan ddod â dwyster emosiynol prin i'w berfformiadau.

Bu Pertile hefyd yn canu yn y Tŷ Opera Brenhinol yn Llundain rhwng 1927 a 1931, ac yn y Teatro Colón yn Buenos Aires rhwng 1918-29. Roedd ei gydweithwyr soprano yn cynnwys divas mor enwog â Gilda Dalla Rizza, dal Monte, Claudia Muzio, Raisa, Bidu Sayão, Hina Spani, a Ninon Vallin.

Ymddangosodd, hefyd, mewn gweithiau operatig anarferol, gan greu, er enghraifft, rôl Fernando yn opera Felipe Boero *Tucuman* (ym 1918) a rôl teitl *Ollantay* Constantino Gaito (ym 1926).

Roedd ei ymddangosiadau llwyfan olaf yn yr Eidal ym 1946, yn *Pagliacci*. Yna bu'n dysgu yng Nghonservatoire Milan hyd ei farwolaeth ym 1952.

## Recordiad 
Bu Pertile yn recordio o 1922 i 1942. Mae nifer o Gryno Ddisgiau sy'n cynnwys detholiadau o recordiadau unigol Pertile ac enghreifftiau o'i waith mewn operâu cyflawn wedi cael eu cyhoeddi gan amrywiol gwmnïau recordiau ers y 1980au.

Yn 1995, cyhoeddwyd blodeugerdd gynhwysfawr o'i recordiadau mewn albwm (gyda llyfryn cysylltiedig, ''La voce e l'arte di Aureliano Pertile* ) gan gwmni *TIMAClub*. Ni chafodd ei dri recordiad operatig cyflawn, sef Aïda (gyda Dusolina Giannini yn y rôl teitl, 1928), Il trovatore (1930) a Carmen (mewn cyfieithiad Eidalaidd, 1932), eu cynnwys yng nghasgliad 1995 ond maent ar gael ar labeli CD eraill.

## Ffynonellau 
* Hamilton, David; Andris-Michalaros, Aliki (1987), *The Metropolitan Opera encyclopedia: a comprehensive guide to the world of opera* (Efrog Newydd: Simon & Schuster)
* Rosenthal, Harold; Warrack, John (1980), *The Concise Oxford Dictionary of Opera* (2il argraffiad; Llundain: Gwasg Prifysgol Rhydychen)
* Steane, J.B. (1974), *The grand tradition: 70 years of singing on record* (Llundain: Duckworth)

## Llyfryddiaeth 
* D. Silvestrini, *Aureliano Pertile e il suo metodo di canto* (1932)
* Bruno Tosi, *Pertile, una voce, un mito* (1985)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* History of the Tenor - Clipiau Sain a Naratif
* Aureliano Pertile mewn clip o *Manon Lescaut'' ar YouTube (sain yn unig).

Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Marwolaethau 1952