Rhestr o seintiau Cymru

[bawd|400px|Rhestr o seintiau Cymru, a'u dyddiau gŵyl, gan [Gutun Owain (fl. tua 1425 - 1498).]]
Dyma **restr o seintiau Cymru**. Mae gan bob sant neu santes a restrir yma gysylltiad cryf â Chymru gydag un eglwys o leiaf yno wedi'i chysegru iddo/iddi.

Yn ôl un ffynhonnell cynnar: *Nyd oes wlad yn holl Gred o gymaint o dir a chymaint o saint ynddei ag oedd gynt ymhlith Cymbry*.

Cafodd dros 90 o fenywod eu cydnabod yn seintiau, ac yn eu plith y mae Elen, 24 o ferched Brychan Brycheiniog, gan gynnwys: Arianwen, Rhiangar, Gwladys, Gwrgon, Nefydd, Lleian, Marchell, Meleri, Nefyn, Tutglid, Belyau, Ceinwen, Cynheiddon, Ceindrych, Clydai, Dwynwen, Eiluned, Goleudydd, Gwawr, Gwen, Ilud, Tybïe, Tudful, a Tangwystl.

Ni restrir seintiau sy'n gyffredin i draddodiad Cristnogol Ewrop, sydd gan amlaf yn gymeriadau Beiblaidd, er bod gan rai ohonyn nhw sawl eglwys wedi'i chysegru yn ei enw yng Nghymru, e.e. Sant Mihangel a'r Santes Fair.  Dylanwad y Sistersiaid oedd yn bennaf cyfrifol am newid enw eglwys o'r enw'r santes leol i'r enw Mair a dylanwad y Normaniaid sy'n cyfrifol am newid enw i Fihangel.

Mae'r Cognatio de Brychan 11g yn rhestru ei 24 o ferched a 11 o feibion. Mae dogfennau diweddarach yn ychwanegu enwau ond fel arfer mae yna cyfeiriad atynt fel mab neu ferch rhywun arall hefyd a dylid dehongli y geiriau "merch Brychan" i golygu disgynnydd benywaidd Brychan - wyres neu or-wyres. Mae *Bonedd y Saint* yn draethodyn achyddol yn manylu yr achau seintiau Brythoneg gynnar. Mae'n amrhyw llawysgrifau wahanol hefyd ar gael yn dyddio o'r 13g i'r 17g, er bod y deunydd â gwreiddiau hen iawn.

Mae'r rhestr hon yn anghyflawn ac mae croeso i chwi ychwanegu ati.

## A
* Aaron o Gaerllion
* Aelhaiarn
* Aelrhiw
* Aerdeyrn
* Afan Buallt
* Allgo
* Arthfael (neu 'Armel')
* Asaph
* Austell
* Arianwen

## B
* Baglan (sant)
* Barrwg
* Beuno
* Bodfan
* Brannog 
* Briog
* Brothen
* Brychan
* Brynach Wyddel
* Banadlwen
* Belyau
* Bethan

## C
* Cadfan
* Cadfarch
* Cadog
* Caian
* Cain
* Canna
* Caron
* Carranog
* Cathen
* Cawrdaf
* Caw
* Ceinwen
* Ceitho
* Celynnin
* Cenhedlon
* Cynheiddon
* Cywair
* Cywyllog
* Cenydd
* Cian
* Clydog
* Collen
* Crallo
* Creirwy
* Cristiolus
* Curig
* Cwyllog
* Cybi
* Cyndeyrn
* Cynfarch
* Cyngar
* Cynhafal
* Cynhaiarn
* Cynllo
* Cynog Ferthyr
* Cynon
* Cynwyd

## D
* Deiniol
* Deiniolen
* Derfel Gadarn
* Dewi Sant
* Digain
* Dogfan
* Doged
* Dona
* Dwynwen
* Dwywe
* Dyfan
* Dyfnan
* Dyfnog (neu Dyfynog)
* Dyfrig

## E
* Edeyrn (sant) neu 'Aerdeyrn'
* Edwen
* Egwad
* Enghenedl
* Eilian
* Einion Frenin
* Elaeth
* Helen
* Elian
* Elliw
* Eiluned
* Euddogwy
* Eurgain
* Eugrad

## Ff
* Ffagan
* Ffinan
* Fflewyn

## G
* Gwallgof
* Gildas
* Gredifael
* Grwst
* Gwenafwy
* Gwenfaen
* Gwenffrewi
* Gwladys
* Gwrddelw
* Gwyddelan
* Rhisiart Gwyn
* Gwynhoedl
* Gwynin
* Gwytherin

## H
* Hychan
* Hywyn

## I
* Idloes
* Ilan
* Illtud
* Ishmael

## Ll
* Llechid
* Lluan

## M
* Madryn
* Maethlu
* Malo
* Mechell
* Melangell
* Melyd
* Mwrog
* Meugan

## N
* Non

## P
* Padarn
* Paulinus Aurelianus
* Peblig
* Pedrog
* Peithien
* Peris
* Peulin
* Pŷr

## R
*John Roberts
## Rh
* Rhedyw
* Rhiangar (Llanrhian)
* Rhidian
* Rhuddlad
* Rhystud

## S
* Sadwrn
* Sadyrnin
* Samson
* Sannan
* Seiriol

## T
* Tathan
* Tanwg
* Tecwyn
* Tegai
* Teilo
* Teulyddog
* Tewdrig
* Trillo
* Tudful
* Tudno
* Tudwal
* Tudwen
* Twrog
* Tybïe
* Tydecho
* Tyfaelog
* Tyfrydog
* Tyrnog
* Tysilio
* Tysul

## U
* Ulo

## Rhestr seintiau Cymru, gyda manylion llawn
{{Wikidata list
|sparql=SELECT DISTINCT                 # "distinct" limits output to only one identical line
  ?item                         # Listeria only uses ?item and that only once even if there are, e.g., multiple years of birth. Listeria doesn't need distinct, but it makes the result easier to processed
  ?itemLabel ?itemDescription   # displayed on WQS in language defined in service
  ?yob ?yod
WHERE
{
  {  ?item wdt:P411 wd:Q43115 }          #saint 
  UNION { ?item wdt:P411 wd:Q3464126 }   #or Catholic saint
  UNION { ?item wdt:P106 wd:Q15995642 }

  
  {  ?item wdt:P19/wdt:P131* wd:Q25 }             # born in Wales 
  UNION  {  ?item wdt:P20/wdt:P131* wd:Q25 }      # or died in Wales 
  UNION  {  ?item wdt:P937/wdt:P131* wd:Q25 }     # or active in Wales

  OPTIONAL {  ?item wdt:P569 ?dob.              BIND(YEAR(?dob) AS ?yob)           }      # using P569 in columns gives the full date
  OPTIONAL {  ?item wdt:P570 ?dod.              BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)           }      # using P570 in columns gives the full date
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],cy,en". }   # AUTO_LANGUAGE depends on your interface language
}
|sort=P569
|section=21
|columns=number:#,label:enw,P18,P19,P22,P25,P40:plentyn/plant,?yob:Ganwyd,?yod:Bu Farw,P841
}}

## benywaidd 
## gwrywaidd 
## Seintiau a merthyron diweddar
* William Davies
* Rhisiart Gwyn
* John Jones
* John Roberts

## Gweler hefyd
* Santesau Celtaidd 388-680
* Cristnogaeth yng Nghymru
* Oes y Seintiau yng Nghymru
* Nawddseintiau'r Hen Ogledd
* Cwthbert, sant o Frynaich (wedyn: Northumbria)

## Cyfeiriadau

Seintiau
Seintiau Cymru
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru