Daeargoel

bawd|Y 16 ffigur daeargoelus.
**Daeargoel** (hefyd **daearddewiniaeth**) yw enw dull o ddarogan lle caiff olion ar y ddaear neu batrymau a ffurfiwyd ar ôl taflu dyrneidiau o bridd, cerrig, neu dywod eu dehongli. Yn bennaf mae'r term yn cyfeirio at ddull penodol o ddarogan â'i gwreiddiau yn Arabia a Phersia a ddaeth yn boblogaidd ar draws Ewrop yn ystod y Canol Oesoedd a'r Diwygiad, ond ceir dulliau eraill a ellir disgrifio fel daeargoel, megis *Llyfr y Newidiadau* o Tsieina, coelbrennau, y defnydd Neo-baganaidd o'r Ogam o Iwerddon, y rwnau o'r Llychlyn, ac ymarferiadau eraill o Asia (megis y *Kumalak* o Casachstan) ac Affrica (megis y penillion *Odu* o Nigeria).

Defnyddiwyd y ffurf Ewropeaidd boblogaidd o ddaeargoel gan ddynion hysbys yng Nghymru

## Defnyddio daeargoel
Yn ei llyfr *Byd y Dyn Hysbys: Swyngyfaredd yng Nghymru* disgrifia'r awdures Kate Bosse-Griffiths sut yr ymarferai dynion hysbys ddaeargoel. Er mwyn creu'r awyrgylch priodol byddai'r Dyn Hysbys yn dechrau gyda *"Gweddi Daeargoel"* yn ymbil ar Dduw wrth wneud *"y ffigur hwn o ddaeargoel"* er mwyn cael ateb a fyddai'n wir a pherffaith, a hynny ''"yn enw Iesu Grist, ein Harglwydd a'n Gwaredwr"''. Wedyn gofynnir i'r holwr wneud yn gyflym bedair llinell o ddotiau heb ystyried y rhif. Wrth feirniadu'r dotiau, yr unig beth o bwys yw, a yw'r rhif yn wastad neu beidio. Er mwyn cyfansoddi'r ffigur daeargoelus, gosodir un pwynt i lawr ar gyfer pob llinell "anwastad" a dau bwynt ar gyfer pob llinell wastad.

Wrth ddefnyddio ffigurau o bedair llinell y mae'n bosibl cael 16 o amrywiadau, ac felly'r un nifer o ffigurau daeargoelus gwahanol. Rhoddir enw Lladin i bob un o'r ffigurau ac fe'u cysylltir, bob yn ddau, â'r planedau sêr-ddewiniol sy'n rheoli'r wythnos, sef yr Haul, y Lleuad, Mawrth, Mercher, Iau, Gwener a Sadwrn, ac eithrio'r ddau ffigur olaf, a gysylltir ag "Y Ddraig".

Cyfeirir at yr holwr fel "breuddwydiwr" ac at yr atebion fel "breuddwydion".
### Y ffigurau daeargoelus

Image:Acquisitio.png|Acquisitio
Image:Albus.png|Albus
Image:Amissa.png|Amissa
Image:Cancerd.png|Cancer
Image:Caput Draconis.png|Caput Draconis
Image:Cauda Draconis.png|Cauda Draconis
Image:Conjunctio.png|Conjunctio
Image:Fortuna Major.png|Fortuna Major
Image:Fortuna Minor.png|Fortuna Minor
Image:Laetitia.png|Laetitia
Image:Populus.png|Populus
Image:Puella.png|Puella
Image:Puer.png|Puer
Image:Rubens.png|Rubens
Image:Tristitia.png|Tristitia
Image:Via.png|Via

### Noddwyr y ffigurau
### Y Breuddwydion
Y breuddwydion, sef arwyddocâd y ffigurau.

* Fortuna Major: Lwcus iawn mewn aur ac arian, a gorau gyda nwydau; hwyrach anrheg annisgwyl gan gyfaill.
* Fortuna Minor: Arian, cyfeillion a ffawd ddifyr.
* Via: Mae hyn yn rhagddweud anffawd sy'n anodd ei hosgoi; golyga hefyd elynion personol.
* Populus: Mae'r freuddwyd yn adrodd am newyddion yn bennaf. Fe ddaw'r absennol yn ôl; mynega'r arwydd ffawd gymharol o lwcus a da; hefyd, yn aml, deithio yn ymyl dŵr.
* Acquisitio: Mae hyn yn dangos gwahoddiadau, rhoddion a newid y sefyllfa bresennol er mantais.
* Laetitia: Mae'r freuddwyd hon yn hapus ac un bleserus.
* Puella: Priodi os sengl, a phlant os briod. Llwyddiant yn y rhan fwyaf o'r pethau.
* Amissa (neu Amissio): Rhaid gwylio rhag rhyw berson twyllodrus yn agos i'r holwr; hwyrach rhyw golled.
* Conjunctio: Mae hyn yn golygu delio â phapurau, siartiau, llyfrau a phethau ysgrifenedig ar gyfer pwrpasau amrywiol.
* Albus: Arwydd da. Fe gaiff y breuddwydiwr ei ewyllys ond yn aml iawn y mae yn claddu cyfaill.
* Puer: Geiriau cas a gwyllt. Ffrae a thrafferth ym mywyd y breuddwydiwr a'i dynged.
* Rubens (neu Rubeus): Arwydd o ddicter, terfysg, teimladau drwg a chynghorwyr twyllodrus. Mae gelynion yn agos.
* Cancer (neu Carcer): Rhaid cymryd gofal rhag i'r gelyn brifo'r breuddwydiwr; hwyrach rhywbeth mewn cysylltiad â charchar. Mae arwydd hwn hefyd yn siarad am ofidiau trist.
*Tristitia: Mae hyn yn golygu anffawd a thristwch ac, o bosib, bydd cyfeillion yn marw.
* Caput Draconis: Ffawd lwyddiannus a lwcus gyda rhyw fath o fantais i'w disgwyl. Bydd taith yn dilyn.
* Cauda Draconis: Os oes unrhyw arwyddocâd yn hwn, mae'n golygu rhywbeth drwg.

## Cyfeiriadau
Categori:Darogan
Categori:Dewiniaeth