open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Picolo

Math o ffliwt fechan tua 12 modfedd (30&nbsp;cm) o hyd yw'r **picolo**. Mae'n aelod o adran chwythbrennau mewn cerddorfa fawr; mae hefyd i'w ganfod yn aml mewn bandiau gorymdeithio a bandiau chwyth. Mae'n hanner maint ffliwt safonol ac yn cael ei chwarae trwy ei fyseddu yn yr un ffordd â'r offeryn hwnnw, ond mae'n swnio wythfed yn uwch. Er bod yna berfformwyr sy’n arbenigo mewn chwarae’r picolo, bydd unrhyw chwaraewr ffliwt mewn cerddorfa broffesiynol yn barod i'w chwarae os gelwir arno i wneud hynny.

bawd|canol|400px|Picolo modern
bawd|canol|Amrediad y picolo

Mae'r enw'n tarddu o'r gair Eidaleg *piccolo*, sy'n golygu "bach" – talfyriad o *piccolo flauto* ("ffliwt fechan"). Er hynny, yr enw Eidalaidd modern arferol ar yr offeryn yw *ottavino*.

Er y gellir defnyddio'r picolo fel offeryn unawdol, ac mae sonatâu a choncertos wedi'u hysgrifennu ar ei gyfer, fe'i defnyddir yn bennaf fel aelod cyffredin o gerddorfa neu fand. Defnyddir ei sain dreiddgar yn aml i ychwanegu disgleirdeb i ddarnau uchel lle mae'r gerddorfa gyfan yn chwarae.

bawd|dim|340px|Picolo yn cael ei chwarae

## Darllen pellach
* *The Complete Piccolo: A Comprehensive Guide to Fingerings, Repertoire, and History*, gol. Jan Gippo, 2il arg. (Bryn Mawr: Theodore Presser Company, 2008)

Categori:Ffliwtiau
Categori:Ffliwtiau traws
Categori:Chwythbrennau
Traffordd yr M2

Traffordd yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw'r **M2**. Mae'n cychwyn ger tref Strood ar gyrion de-ddwyreiniol Llundain ac yn ymestyn i gyfeiriad dwyreiniol am bellter o tua 26 milltir (42&nbsp;km).  Mae'n gorffen ger tref Faversham i'r gorllewin o Gaergaint.

bawd|canol|400px|Yr M2 yn y rhwydwaith traffyrdd

Agorwyd y rhan gyntaf (cyffyrdd 2 i 5) ar 29 Mai 1963 gan y Gweinidog Trafnidiaeth Ernest Marples. Agorwyd yr adrannau eraill (cyffyrdd 1 i 2 a 5 i 7) yn 1965.

Ar un adeg ystyriwyd ymestyn yr M2 i Lundain yn y gorllewin a Dover yn y dwyrain. Fodd bynnag, oherwydd diffyg traffig, ni ddaeth y prosiect i ffrwyth. Mewn gwirionedd mae traffordd yr M20, sy'n mynd ymhellach i'r de, yn darparu llwybr mwy uniongyrchol o Lundain i Dover.

## Cyfeiriadau 
M02
Postfeistr Cyffredinol y Deyrnas Unedig

Swydd weinidogol yng Nghabinet y Deyrnas Unedig oedd **Postfeistr Cyffredinol y Deyrnas Unedig**.  Crëwyd swydd y Postfeistr Cyffredinol gan Ddeddf Swyddfa'r Post 1660, ac fe'i diddymwyd ynghyd â'r Swyddfa Bost Gyffredinol ei hun gan Ddeddf Swyddfa'r Post 1969. Disodlwyd swydd cabinet y Postfeistr Cyffredinol gan Weinidog Swyddi a Thelathrebu, a oedd â phwerau llai.

## Postfeistri Cyffredinol yn yr 20fed ganrif
## Dolenni allanol
* "Postmasters General", The British Postal Museum & Archive

Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig

Categori:Swyddi Ysgrifennydd Gwladol y Deyrnas Unedig darfodedig
Categori:System bost y Deyrnas Undig
Traffordd yr M3

Traffordd yn Lloegr yw'r **M3** sy'n ymestyn i gyfeiriad de-orllewinol o Sunbury-on-Thames, Surrey, i Eastleigh, Hampshire; pellter o tua 59 milltir (95&nbsp;km).  Mae'r ffordd yn cynnwys Aldershot, Basingstoke a Chaerwynt. Mae'n dod i ben ar ei chyffordd â thraffordd yr M27, 4 milltir i'r gogledd o ganol dinas Southampton.

bawd|canol|400px|Yr M3 yn y rhwydwaith traffyrdd

Agorwyd y draffordd fesul cam rhwng 1971 a 1995. Denodd camau olaf y gwaith adeiladu wrthwynebiad gan ymgyrchoedd amgylcheddol ledled Prydain oherwydd y drychfa fawr drwy Twyford Down; cynhaliwyd nifer o brotestiadau ffyrdd a arweiniodd at oedi cyn ei agor.

## Cyfeiriadau 
M03
Molesey

Ardal faestrefol yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Molesey**. Mae'n cynnwys dau bentref, **East Molesey** a **West Molesey**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Elmbridge. 

Saif Molesey ar lan ddeheuol Afon Tafwys. Mae Afon Mole yn llifo trwy East Molesey gan ymuno ag Afon Tafwys gyferbyn â Mhalas Hampton Court ar y lan ogleddol yn Richmond upon Thames, Llundain Fwyaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Elmbridge
Categori:Pentrefi Surrey
Bondiau Premiwm

Cynllun cynilo a drefnir gan lywodraeth y Deyrnas Unedig yw **Bondiau Premiwm**. Cyflwynwyd y cynllun yn 1956 . Fe’i rheolir gan Gynilion a Buddsoddiadau Cenedlaethol.

Yn lle talu llog ar arian a fuddsoddir, trefnir y cynllun fel loteri. Mewn loteri arferol gwerthir tocynnau â rhif. Ar ddyddiad penodol dewisir y rhifau buddugol. Bydd tocynnau buddugol yn derbyn gwobr ond bydd prynwyr tocynnau aflwyddiannus yn colli eu harian. Mewn cyferbyniad, yn y cynllun Bondiau Premiwm nid yw pris prynu tocynnau (y bondiau) byth yn cael ei golli. Bob mis mae rhifau yn rhoi mewn loteri; mae bondiau buddugol yn cael gwobr ariannol yn rhydd o dreth, ond bydd y bondiau aflwyddiannus yn parhau yn y cynllun ac yn mynd ymlaen i loteri'r mis canlynol. Gellir cyfnewid bondiau am eu pris prynu ar unrhyw adeg.

Gwerth y bondiau yw £1 yr un. Y gwerth lleiaf y gellir ei brynu yw £25. Y gwerth mwyaf yw £50,000. Mae'r gwobrau'n amrywio o £25 i £1,000,000. Ym mis Rhagfyr 2024 mae'r ods o fond o £1 yn ennill gwobr mewn mis penodol yn 22,000 i 1. Mae'r llywodraeth yn talu llog i'r gronfa fondiau (4.15% y flwyddyn ym mis Rhagfyr 2024 ond yn gostwng i 4% ym mis Ionawr 2025).

Mae rhifau'n cael eu dewis ar hap gan beiriant o'r enw ERNIE, acronym ar gyfer "Electronic Random Number Indicator Equipment".

## Dolenni allanol
* Gwefan Cynilion a Buddsoddiadau Cenedlaethol

Categori:Buddsoddiad
Categori:Loterïau
Categori:Sefydliadau 1956
Alan Smithee

Ffugenw  a ddefnyddir gan gyfarwyddwyr ffilm sy'n dymuno gwadu prosiect yw **Alan Smithee** (hefyd **Allen Smithee**). Cafodd yr enw ei fathu gan y Directors Guild of America (DGA) ym 1968 a'i ddefnyddio nes iddo ddirwyn i ben i raddau helaeth yn 2000,
Dyma'r unig ffugenw y caniataodd y DGA i'w haelodau ei ddefnyddio pan oedd cyfarwyddwr, a oedd yn anfodlon â'r cynnyrch terfynol, yn gallu profi i'w boddhad nhw nad oedd ef wedi gallu gweithredu rheolaeth greadigol dros ffilm.

Mae'r enw "Alan Smithee" hefyd wedi cael ei ddefnyddio mewn cyfryngau eraill pan fu dadleuon ynghylch sut y dylid cydnabod cyfarwyddwr. Yn benodol, fe'i defnyddiwyd sawl gwaith ar gyfer fersiynau o ffilmiau sinema a olygwyd ar gyfer y teledu mewn ffordd nad oedd y cyfarwyddwr gwreiddiol yn ei chymeradwyo.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr
Categori:Ffugenwau
Arthur Wynne

**Arthur Wynne** (22 Mehefin 1871 – 14 Ionawr 1945) oedd dyfeisiwr y pos croesair modern. Cafodd ei eni yn Lerpwl ond a hanai o Gymru.

Ganwyd Arthur Wynne ar 22 Mehefin 1871, yn Lerpwl, Lloegr, a bu'n byw am gyfnod yn Edge Lane. Ei dad oedd golygydd y papur bro, y *Liverpool Mercury*. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau ar 6 Mehefin 1891, yn 19 oed, gan ymsefydlu am gyfnod yn Pittsburgh, Pennsylvania.

## Gyrfa 
de|bawd|410x410px| Adloniant pos croesair Arthur Wynne o 21 Rhagfyr, 1913
Tra yn Pittsburgh, bu Wynne yn gweithio ar bapur newydd y *Pittsburgh Press* ac yn canu'r ffidil yng Ngherddorfa Symffoni Pittsburgh. Symudodd yn ddiweddarach i Ddinas Efrog Newydd gan weithio ar bapur newydd y *New York World*. Mae'n fwyaf adnabyddus am ddyfeisio'r pos croesair yn 1913, pan oedd yn byw yn Cedar Grove, New Jersey.

Creodd Wynne dudalen o bosau ar gyfer yr adran "Hwyl" yn rhifyn Sul y *New York World*. Ar gyfer rhifyn 21 Rhagfyr 1913, cyflwynodd bos gyda siâp diemwnt a'i ganol yn wag, gyda'r llythrennau F-U-N (HWYL) eisoes wedi eu eu llenwi. Galwodd ef yn "Word-Cross Puzzle."

Er bod pos Wynne yn seiliedig ar ffurfiau pos cynharach, megis 'diemwnt geiriau', cyflwynodd nifer o bethau arloesol (defnyddio llinellau llorweddol a fertigol i greu blychau i ddatryswyr nodi llythrennau, er enghraifft). Yn dilyn hynny, arloesodd yn y defnydd o sgwariau du mewn trefniant cymesurol i wahanu geiriau mewn rhesi a cholofnau. Ac eithrio'r cynllun rhifo, ffurf posau "Word-Cross" Wynne yw'r un a ddefnyddir ar gyfer croeseiriau modern.

Ychydig wythnosau ar ôl i'r "Word-Cross" cyntaf ymddangos, newidiwyd enw'r pos i "Cross-Word", o bosib o ganlyniad i gamgymeriad cysodi.

## Bywyd a marwolaeth ddiweddarach 
Daeth Arthur Wynne yn ddinesydd yr Unol Daleithiau wedi'i frodori yn yr 1920au.  Bu farw yn Clearwater, Florida, ar Ionawr 14, 1945.

## Etifeddiaeth 
Ar 20 Rhagfyr 2013, cafodd ei anrhydeddu â gwobr Google Doodle rhyngweithiol yn coffáu "100 mlynedd ers y pos croesair cyntaf" gyda phos gan Merl Reagle. Creodd nifer o bos-groeseirwyr bosau teyrnged i Wynne i goffau'r pen-blwydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Cymry Lerpwl
It (ffilm 1927)

Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr Clarence G. Badger yw ***It*** a gyhoeddwyd yn 1927. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Mae'r ffilm hon wedi'i seilio ar y nofel fer o'r un enw gan Elinor Glyn a gyhoeddwyd yn 1927. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Clara Bow, Antonio Moreno a William Austin. Mae'r ffilm yn 72 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

H. Kinley Martin oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1927. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Metropolis* ffilm ffuglen wyddonol o'r Almaen gan Fritz Lang.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Clarence G. Badger ar 9 Mehefin 1880 yn San Francisco a bu farw yn Sydney ar 25 Mehefin 2018. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1915 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau mud o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1927
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Tokusatsu

Genre ffilm a theledu o Japan yw ***tokusatsu*** (Japaneg: 特撮とくさつ, "ffilmio arbennig"). Mae *tokusatsu* yn defnyddio llawer o effeithiau arbennig a bywiog, ar ffilmiau a theledu llawn cyffro. Roedd yn un o'r mathau mwyaf poblogaidd o adloniant yn Japan. Mae cysylltiad agos rhwng *tokusatsu* a ffuglen wyddonol, ffuglen ryfel, ffuglen arswyd a ffantasi. Dechreuodd Eiji Tsuburaya ddatblygu'r genre yn y 1930au.

[bawd|chwith|Rhan o boster Japaneaidd o 1954 *[Godzilla*]]

Ceir sawl is-ddosbarth o fewn y genre *tokusatsu:* ffilmiau gyda *kaiju* (angenfilod enfawr) fel Godzilla (weithiau *Gojira*) a Gamera, archarwyr fel Kamen Rider a Metal Hero, arwyr *kyodai* (cymeriadau a all dyfu i faint aruthrol) fel Ultraman a Gridman; a *mecha* (robotiaid anferth) fel Giant Robo a Super Robot Red Baron.

Ymhlith yr enghreifftiau mwyaf poblogaidd o Tokusatsu mae: ''Rhybudd O'r Gofod* (1056), *Genedigaeth Japan* (1959), *Invasion of The Neptune Men* (1061), *Hwyl Fawr Planed Iau* (1984) a *Samurai Commando: Mission 1549'' (2005).

## Cyfeiriadau
Categori:Diwylliant Japan
Categori:Ffilm yn Japan
Categori:Ffilmiau yn ôl math
Categori:Genres ffilm
Neo-baganiaeth Geltaidd

[de|bawd|200x200px| Mae'r [trisgel un o brif symbolau Adluniaeth Geltaidd.]]
Mae **neo-baganiaeth Geltaidd** yn cyfeirio at unrhyw fath o baganiaeth fodern neu fudiad paganaidd cyfoes sy'n seiliedig ar hen grefydd y Celtiaid. Un dull yw Adluniaeth Geltaidd, sy'n pwysleisio cywirdeb hanesyddol wrth adfywio traddodiadau Celtaidd. Mae ymarferwyr Adluniaeth Geltaidd yn dibynnu ar ffynonellau hanesyddol ac archeolegol ar gyfer eu defodau a'u credoau, gan gynnwys offrymau i ysbrydion a duwiau. Mae astudio a chadw iaith yn hanfodol, ac mae bywyd bob dydd yn aml yn cynnwys elfennau defodol. Er ei fod yn wahanol i draddodiadau dewiniaeth baganaidd a neo-baganiaeth eclectig, mae rhywfaint o orgyffwrdd â Neo-dderwyddiaeth.

Yn ogystal, mae neo-siamaniaeth Geltaidd yn cyfuno elfennau Celtaidd ag arferion siamanaidd, tra bod Wica Geltaidd yn cyfuno mytholeg Geltaidd â thraddodiadau Wicaidd. Mae gan bob traddodiad o fewn neo-baganiaeth Geltaidd ei ffocws a'i arferion unigryw ond mae'n tynnu ysbrydoliaeth o'r dreftadaeth Geltaidd hynafol.

## Neo-siamaniaeth Geltaidd 
Mae **neo-siamaniaeth Geltaidd** yn draddodiad ysbrydol modern sy'n cyfuno elfennau o chwedloniaeth Geltaidd â siamaniaeth graidd Michael Harner. Mae ymarferwyr Siamaniaeth Geltaidd yn credu bod eu harferion yn caniatáu cysylltiad ysbrydol dyfnach â'r rhai sydd â threftadaeth ogleddol Ewrop. Mae awduron fel Jenny Blain wedi dadlau bod "Siamaniaeth Geltaidd" yn "adeiladu" ac yn "gysyniad hanesyddol".

## Wica Geltaidd 
Mae Wica Geltaidd yn draddodiad modern o Wica sy'n cynnwys rhai elfennau o fytholeg Geltaidd. Mae'n defnyddio'r un ddiwinyddiaeth, defodau, a chredoau sylfaenol â'r rhan fwyaf o ffurfiau eraill ar Wica. yn hytrach nag un hanesyddol Geltaidd.

## Gweler hefyd 
* Mytholeg Cymru
* Crefydd Geltaidd hynafol
* Mytholeg Geltaidd
* Mytholeg Iwerddon 
* Rhestr o fudiadau Neo-baganaidd
* Neo-baganiaeth yn y Deyrnas Unedig
* Mytholeg yr Alban

## Cyfeiriadau 
### Gwaith a ddyfynnwyd 
* 
* 
* 
* 
* 

## Darllen pellach 
* 
* 
*   (1st edition),  (2nd edition) [also reprinted without revision under the title Celtic Rituals].
* 

## Dolenni allanol 
Categori:Neo-baganiaeth
Brachiosaurus

Genws o ddeinosor sauropod oedd yn byw yng Ngogledd America yn ystod y Jwrasig Diweddar, tua 154 i 150 miliwn o flynyddoedd yn ôl yw **Brachiosaurus**. Fe'i disgrifiwyd gyntaf gan y paleontolegydd Americanaidd Elmer S. Riggs yn 1903 o ffosilau a ddarganfuwyd yn nyffryn Afon Colorado yng ngorllewin Colorado, Unol Daleithiau America. Enwodd Riggs y deinosor *Brachiosaurus altithorax*; yr enw generig yw Groeg am "madfall braich", gan gyfeirio at ei breichiau cymesurol hir, ac mae'r enw penodol yn golygu "cist ddofn". Amcangyfrifir bod Brachiosaurus rhwng 18 a 22 metr (59 a 72 tr) o hyd; mae amcangyfrifon màs y corff o sbesimen holoteip subadult yn amrywio o 28.3 i 46.9 tunnell fetrig (31.2 i 51.7 tunnell fer). Roedd ganddo wddf anghymesur o hir, penglog bach, a maint cyffredinol mawr, ac mae pob un ohonynt yn nodweddiadol ar gyfer sauropodau. Yn annodweddiadol, roedd gan Brachiosaurus coesau blaen a oedd yn hirach na'i coesau ôl, a arweiniodd at foncyff ar oleddf serth, a chynffon fyrrach yn gymesur.

Categori:Deinosoriaid
Ernest Marples

Gwleidydd Ceidwadol o Loegr oedd **Alfred Ernest Marples, Barwn Marples** (9 Rhagfyr 1907 – 6 Gorffennaf 1978),  a wasanaethodd fel Postfeistr Cyffredinol (1957–9) a Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth (1959–64).

Fe'i ganwyd ym Manceinion. Bu'n gweithio fel glöwr, postmon, cogydd a chyfrifydd. Yn yr Ail Ryfel Byd fe'i comisiynwyd i'r Magnelwyr Brenhinol ym 1941 a chododd i reng capten. Cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros Wallasey. Bu'n is-weinidog yn llywodraeth Winston Churchill (1951–5) cyn dod yn weinidog yn llywodraethau Harold Macmillan (1957–63) ac Alec Douglas-Home (1963–4).

Tra oedd yn Bostfeistr Cyffredinol (1957–1959), fe oruchwyliodd y broses o gyflwyno'r cynllun Bondiau Premiwm a chodau post. Un dadleuol oedd ei gyfnod fel Gweinidog Trafnidiaeth  (1959–1964), cyfnod pan drawsnewidiwyd cymeriad trafnidiaeth yn Ynysoedd Prydain yn aruthrol. Ar y naill llaw bu'n goruchwylio gwaith adeiladu ffyrdd sylweddol – y traffyrdd newydd yn arbennig; ar y llaw arall cychwynnodd gau cyfran sylweddol o'r rhwydwaith rheilffyrdd cenedlaethol o dan y toriadau Beeching. Arweiniodd ei ran yn y busnes adeiladu ffyrdd Marples Ridgway, yr oedd wedi bod yn rheolwr gyfarwyddwr arno, at gyhuddiadau o wrthdaro buddiannau. Yn 1974, ar ôl cwymp y llywodraeth Geidwadol, cafodd Marples ei urddo'n arglwydd ond yn gynnar yn y flwyddyn ganlynol ffodd i Monaco ar fyr rybudd i osgoi erlyniad am dwyll treth. Bu fyw fel alltud am y tair blynedd arall o'i oes.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Pobl o Fanceinion
Categori:Postfeistri Cyffredinol y Deyrnas Unedig
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol dros Drafnidiaeth
Etholaeth Senedd Ewrop

Etholir Aelodau Senedd Ewrop (ASEau) gan boblogaeth aelod-wladwriaethau'r Undeb Ewropeaidd (UE). Mae Deddf Etholiadol Ewrop 2002 yn caniatáu i aelod-wladwriaethau ddewis creu israniadau etholiadol neu etholaethau (Saesneg: *constituencies*; Ffrangeg: *circonscriptions électorales*; Almaeneg: *Wahlkreise*) ar gyfer etholiadau Senedd Ewrop mewn sawl ffordd wahanol.

Mae’r rhan fwyaf o wledydd yr UE yn gweithredu un etholaeth genedlaethol sy’n ethol ASEau ar gyfer y wlad gyfan. Mae dwy aelod-wladwriaeth, Gwlad Belg ac Iwerddon, wedi'u hisrannu'n etholaethau, lle cyfrifir canlyniadau etholiadol ar wahân ym mhob etholaeth. Ymhlith y cynigion mae creu etholaeth 28-aelod ar gyfer yr Undeb gyfan a etholir gan gynrychiolaeth gyfrannol rhestr plaid ar restr ar wahân i etholiadau ar gyfer etholaethau rhanbarthol. Fodd bynnag, ym mis Gorffennaf 2023, cafodd y cyfeiriad ato ei ddileu gan y Cyngor Ewropeaidd.

## Gweler hefyd 
* Aelod o Senedd Ewrop
* Etholaeth
* Dosbarthu seddi yn Senedd Ewrop

## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau Senedd Ewrop
Categori:Senedd Ewrop
Loftus Road

Mae **Loftus Road**, a elwir ar hyn o bryd yn **Stadiwm Loftus Road MATRADE** () am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed yn Shepherd's Bush, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Pencampwriaeth Queens Park Rangers (QPR).

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Hammersmith a Fulham
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Queens Park Rangers F.C.
The Den

Mae **The Den**, a elwid gynt yn **The New Den**, yn stadiwm pêl-droed yn Bermondsey, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Pencampwriaeth Millwall.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Lewisham
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Millwall F.C.
Afon Gafenni

Afon fer yn Sir Fynwy yw **Afon Gafenni**. Mae'n tarddu tua 1 milltir (1.6&nbsp;km) i'r de-orllewin o bentref Llanfihangel Crucornau ac yn llifo i'r de am tua 4 milltir (6.4&nbsp;km) i'w chydlifiad ag Afon Wysg tua phen dwyreiniol Dolydd y Castell yn y Fenni. Ychydig cyn iddi gwrdd ag Afon Wysg mae'r afon fechan Afon Cibi yn ymuno â hi.

Ar ei hyd mae'r afon yn gul ac yn llifo'n gyflym. Gellir gweld bronwennod y dŵr yn aml yn y dŵr.

## Y melinau
Roedd yr afon gynt yn cyflenwi pŵer i sawl melin ŷd, a phob un ohonynt bellach wedi diflannu. Cofnodir o leiaf saith o'r rhain.

* Melin Triley yw'r uchaf, sydd wedi'i lleoli rhwng y rheilffordd i'r gorllewin a'r A465 i'r dwyrain (cyfeirnod OS SO310173).
* Melin Brooklands yn Llandeilo Bertholau (cyfeirnod OS SO310165)
* Melin Cwm ychydig i'r dwyrain o'r Maerdy lle mae Nant Mynachdy yn dod i mewn fel llednant ar y lan chwith (cyfeirnod OS SO309155).
* Melin Fach ar Ross Road, ar gyrion gogledd-ddwyreiniol y Fenni (cyfeirnod OS SO306146)
* Melin y Priordy, hefyd ar gyrion gogledd-ddwyreiniol y Fenni, yn union i'r de o Felin Fach (cyfeirnod OS SO303144)
* Hen felin ŷd ar Mill Street, y Fenni (cyfeirnod OS SO300138)
* Melin Philpotts oedd y felin olaf ar yr afon (cyfeirnod OS SO301137).

## Oriel

Waterfall on River Gavenny - geograph.org.uk - 3763375.jpg|Afon Gafenni ar gyrion gogledd-ddwyreiniol y Fenni
Gavenny River upstream from Mill Street, Abergavenny - geograph.org.uk - 3034625.jpg|Afon Gafenni yn llifo drwy sianel yng nghanol y Fenni
Abergavenny - geograph.org.uk - 384693.jpg|Afon Gafenni yn ymuno ag Afon Wysg yn y dolydd i'r de o'r Fenni

## Cyfeiriadau
Gafenni
Tudor Wyn Owen

Bargyfreithiwr a barnwr wedi ymddeol o Gymru yw **Tudor Wyn Owen** (ganwyd 16 Mai 1951). 

Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Aberdâr, a Choleg y Brenin, Llundain. Cafodd ei galw i'r bar yn 1974. Fe'i penodwyd yn gofiadur i Gylchdaith De-ddwyrain Lloegr yn 1991, ac yn barnwr cylchdaith  yn 2007.

Mae'n beilot hyfforddedig, a byddai'n aml yn ymddangos mewn achosion llys yn ymwneud â pheilotiaid a chwmnïau hedfan.
Bu gynt yn Feistr cwmni lifrai yr *Honourable Company of Air Pilots*.

## Cyfeiriadau
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Pobl o Aberdâr
Clara Bow

Actores ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Clara Gordon Bow** (29 Gorffennaf 1905 – 27 Medi 1965). Daeth yn seren ffilmiau yn ystod oes ffilmiau mud y 1920au a pharhaodd yn llwyddiant ar ôl dyfodiad ffilmiau llafar yn 1929. Roedd hi'n enwog yn rhyngwladol fel eicon rhyw a daeth i ymgorffori'r ysbryd y Dau Ddegau Gwyllt. Ar anterth ei henwogrwydd (1928–9) hi oedd atyniad mwyaf ym myd ffilmiau.

Fe'i ganwyd yn Brooklyn, Dinas Efrog Newydd yn 1905. Roedd hi'n 17 oed pan ymddangosodd gyntaf mewn ffilm – *Down to The Sea in Ships* (1922). Ymddangosodd Bow mewn 46 o ffilmiau mud ac 11 o ffilmiau llafar, gan gynnwys *Mantrap* (1926), *It* (1927), a *Wings* (1927). 

Priododd yr actor Rex Bell ym 1931. Ddwy flynedd wedyn ymddeolodd Bow o'i gyrfa actio a daeth yn ranshwr yn Nevada. Rhyddhawyd ei ffilm olaf, *Hoop-La*, yn 1933. Bu farw Bow yn 1965 o drawiad ar y galon yn 60 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Brooklyn
Cad Goddeu

Cerdd Gymraeg ganoloesol a gadwyd yn y llawysgrif o'r 14g a elwir yn Llyfr Taliesin yw ***Cad Goddeu*** (Cymraeg Canol: ***Kat Godeu***, Cymraeg modern: ***Brwydr y Coed***). Mae'r gerdd yn cyfeirio at stori draddodiadol lle mae'r swynwr chwedlonol Gwydion yn animeiddio coed y goedwig i ymladd fel ei fyddin. Mae'r gerdd yn arbennig o nodedig am ei symbolaeth drawiadol ac enigmatig a'r amrywiaeth eang o ddehongliadau a gafwyd.

## Y gerdd 
Ceir 248 o linellau byr o hyd, sydd fel arfer yn bum sillaf a saib, mewn sawl adran. Mae’r gerdd yn dechrau gyda honiad estynedig o wybodaeth uniongyrchol o bob peth, mewn modd a geir yn hwyrach yn y gerdd a hefyd mewn sawl lle arall a briodolir i Daliesin;gan orffen gyda'r honiad ei fod wedi bod yng "Nghaer Vevenir" pan frwydrodd Arglwydd Prydain. Dilynir hanes bwystfil gwrthun mawr, o ofn y Brythoniaid a sut, trwy gyfaredd Gwydion a gras Duw, y gorymdeithiodd y coed i frwydr: yna dilynir rhestr o blanhigion, pob un â rhai priodoledd rhagorol, yn awr yn addas, yn awr aneglur;

Yna mae'r gerdd yn torri i mewn i hanes person cyntaf am enedigaeth y forwyn â wyneb blodau, Blodeuwedd, ac yna hanes un arall, rhyfelwr mawr, fu unwaith yn fugail, sydd bellach yn deithiwr hyddysg, efallai Arthur neu Daliesin ei hun. Wedi ailadrodd cyfeiriad cynharach at y Dilyw, y Croeshoeliad a dydd y farn, daw'r gerdd i ben gyda chyfeiriad aneglur at waith metel.

## Gweler hefyd 
* *Preiddeu Annwfn*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Dewiswch f. 11 r. am ffacsimili o lawysgrif wreiddiol
* Cymraeg gwreiddiol
* O'r cyfieithiad Skene
* Dyfyniad o Beniarth llawysgrif 98 yn Gymraeg
* Wynebu cyfieithiad Cymraeg/Saesneg, "Battle of the Scrub", yn *Poems from the Book of Taliesin* (1916)

Categori:Taliesin
Categori:Mytholeg Gymreig
Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Llenyddiaeth Cymru yn yr Oesoedd Canol
Afon Cibi

Afon fechan yn Sir Fynwy yw **Afon Cibi**. Mae'n tarddu ar lethrau deheuol Pen-y-fâl ac yn llifo i'r de am tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'w chydlifiad ag Afon Gafenni yn Dolydd y Castell yn y Fenni. Mae llawer o gwrs y nant drwy'r Fenni bellach o dan y ddaear mewn ceuffosydd er bod darnau i'w gweld mewn sianeli agored wrth ochr Parc Bailey ac i'r dwyrain o Stryd y Farchnad.

Yn y 19g safodd melin ŷd, Melin y Capel (cyfeirnod OS SO 291155), wrth ochr yr afon i'r gogledd o'r Fenni. 

## Cyfeiriadau
Cibi
Washitsu

de|bawd|240x240px| Mae gan y *wasitsu* hon loriau a shoji (drysau) tatami.
de|bawd|240x240px| *Washitsu* draddodiadol
Ystafell Japaneaidd gyda lloriau tatami traddodiadol yw , sy'n golygu "ystafell(oedd) arddull Japaneaidd," ac a elwir yn yn aml yn "ystafell tatami." Mae gan '** hefyd ddrysau llithro (**'), yn hytrach na drysau colfachog, rhwng ystafelloedd. Weithiau mae '''' ganddynt ac, os yw'r ystafell benodol i fod i weithredu yn ystafell dderbyn ar gyfer gwesteion, weithiau mae ganddi '** (alcof ar gyfer eitemau addurniadol).

Yn draddodiadol, roedd y rhan fwyaf o ystafelloedd tai Japan mewn arddull **'. Fodd bynnag, dim ond un '''' sydd gan lawer o dai modern Japan, a ddefnyddir weithiau ar gyfer difyrru gwesteion, ac mae'r rhan fwyaf o ystafelloedd eraill yn arddull y Gorllewin. Erbyn hyn, nid oes '''' mewn fflatiau a thai eraill o gwbl, ac mae'n gyffredin iddynt gynnwys linoliwm neu loriau pren caled.

Mae maint y '''' yn cael ei fesur gan nifer y matiau tatami, gan ddefnyddio'r '** (), sydd, yn dibynnu ar arwynebedd yr ystafell, rhwng 1.5 m2 ac 1.8 m2. Meintiau ystafelloedd nodweddiadol yw chwech neu wyth o fatiau tatami mewn cartref preifat. Mae yna hefyd fatiau hanner maint, fel mewn ystafell 4.5-tatami.

Mae pobl yn eistedd yn uniongyrchol ar y **', ar '''' (math o glustog), neu ar gadeiriau isel arbennig wedi'u gosod ar y *tatami*. Er mwyn cysgu, mae ffwton yn cael ei osod yn y nos a'i blygu yn y bore. Gall dodrefn eraill mewn '** gynnwys bwrdd isel lle gall y teulu fwyta swper neu ddifyrru gwesteion, a **', math arbennig o fwrdd isel sy'n cynnwys elfen wresogi a ddefnyddir yn y gaeaf hefyd. Gall y *kotatsu* fod yn arbennig o bwysig yn y gaeaf gan nad oes gan y rhan fwyaf o gartrefi Japaneaidd wres canolog.

Yr antonym yw '''' (), sy'n golygu "ystafell(oedd) arddull y Gorllewin." Term arall am '** yw **' (), a'r term cyfatebol ar gyfer '** yw **' ().

## Gweler hefyd 
* Tatami

## Cyfeiriadau 
Categori:Ystafelloedd
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Japaneg
Tatami

Matiau meddal sy'n cael eu defnyddio yn lloriau mewn ystafelloedd arddull Japaneaidd traddodiadol yw . Maent yn dod mewn meintiau set, ddwywaith mor hir â'r lled, tua thair troedfedd gan chwe throedfedd, gan ddibynnu ar y rhanbarth. Mewn crefftau ymladd, defnyddir *tatami* er mwyn ymarfer mewn dojo ac mewn cystadlaethau.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynllunio cartref
Categori:Cartref Japaneaid
Categori:Carpedi a rygiau Japaneaidd
Curiad Coll (nofel graffig)

bawd|240px|Clawr o'r cyfieithiad Cymraeg o gyfrol 1 y llyfr *Curiad Coll*.
Mae ***Curiad Coll*** yn nofel graffig a chyfres wegomig i oedolion ifainc LHDTQ+ sydd wedi’i hysgrifennu a’i darlunio gan yr awdur Prydeinig Alice Oseman. Mae’n dilyn bywydau Nick Nelson a Charlie Spring wrth iddyn nhw gwrdd a chwympo mewn cariad. Mae'r gyfres yn rhagarweiniad i nofela 2015 Oseman, *Nick and Charlie*, er i'r cymeriadau ymddangos yn wreiddiol yn ei nofel 2014, *Solitaire*.

Mae'r gyfres wedi'i haddasu yn gyfres deledu Netflix o'r un enw a ysgrifennwyd hefyd gan Oseman ac yn serennu Kit Connor a Joe Locke fel Nick a Charlie. Ymddangosodd y gyfres am y tro cyntaf yn 2022 i ganmoliaeth feirniadol.

Ers 2021, mae cynnwys y gyfres *Curiad Coll* mewn llyfrgelloedd wedi cael ei herio sawl gwaith oherwydd ei chynnwys LHDTQ+ a'i chynnwys. Mae hyn wedi cynnwys ei wahardd o lyfrgelloedd ysgol yn Florida, Oregon, a Mississippi.

## Plot 
Mae *Curiad Coll* yn adrodd hanes Charlie Spring a Nick Nelson – dau fachgen yn eu harddegau o Loegr sy’n mynychu Ysgol Ramadeg Truham ffuglennol – wrth iddyn nhw gwrdd a chwympo mewn cariad. Mae'r gyfres hefyd yn dilyn bywydau a pherthnasoedd eu ffrindiau, gyda llawer ohonynt yn LGBTQ.

Crynodeb o'r cyfieithiad Cymraeg yw:

## Cymeriadau 
### Prif gymeriadau 
* Nick Nelson, chwaraewr rygbi poblogaidd Blwyddyn 11 yn Ysgol Ramadeg Truham yn eistedd ar bwys Charlie yn ei ddosbarth cofrestru
* Charlie Spring, disgybl Blwyddyn 10 yn Ysgol Ramadeg Truham a gafodd ei "allanu" yn ddiweddar
* Tao Xu, ffrind gorau Charlie ac yn hwyrach yn gariad i Elle
* Elle Argent, ffrind agos Charlie ac yn hwyrach yn gariad i Tao a drosglwyddodd i Ysgol Merched Higgs ar ôl dod allan yn drawsryweddol
* Tara Jones, ffrind plentyndod lesbiaidd Nick sy'n dod yn gyfrinachwraig iddo pan fydd yn dechrau archwilio ei rywioldeb. Hi yw cariad Darcy
* Darcy Olsson, cariad allblyg Tara gyda bywyd teuluol cymhleth
* Aled Last, ffrind agos hoyw demirywiol Charlie ac un o brif gymeriadau nofel Oseman *Radio Silence*
* Sahar Zahid, ffrind newydd y grŵp sy’n dechrau’r chweched dosbarth ar yr un pryd â Nick

## Nodiadau 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* Heartstopper ar Tumblr
* Heartstopper ar Tapas
* Heartstopper ar Webtoon

Categori:Gwegomics LHDTQ
Horsbere Brook

Un o lednentydd Afon Hafren yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Horsbere Brook**. Mae'n tarddu yn Great Witcombe ac yn llifo i gyfeiriad gogledd-orllewinol tuag at Longford lle mae'n aberu yn Afon Hafren. Mae'r nant yn ffurfio rhan o'r ffin rhwng pentrefi Longford a Longlevens. Mae'n llifo mewn ceuffos wrth iddo fynd o dan ffyrdd yr A40, A38, A417, a'r A46.

## Cwrs 
Gan ddechrau yn Great Witcombe, mae'r nant yn llifo tua'r gogledd-orllewin bron yn syth, gan fynd trwy ganol Brockworth cyn mynd i mewn i Gaerloyw. Wrth i Horsbere Brook symud i'r gogledd-orllewin, mae'n dechrau rhyngweithio mwy ag aneddiadau a seilwaith dynol. Mae'n llifo trwy ardaloedd Hucclecote a Barnwood, lle mae ei glannau weithiau'n cael eu hatgyfnerthu i ddarparu ar gyfer datblygiad trefol. Ar yr adeg hon, mae'r nant yn mynd trwy Ardal Storio Llifogydd Horsbere Brook.

Gan barhau ar ei thaith tua'r gorllewin, mae Horsbere Brook yn mynd i mewn i Longlevens, ardal faestrefol yng Nghaerloyw. Yma, mae'r nant yn ymdroelli'n raddol trwy fannau agored, parciau, a chymdogaethau preswyl, gyda sawl pont droed a llwybr yn darparu mynediad cyhoeddus. Yn y pen draw mae Horsbere Brook yn llifo i Sianel Ddwyreiniol Afon Hafren. Yn yr ardal isel hon, mae'r nant yn lledu ychydig ac yn arafu, gan gludo gwaddod a maetholion tuag at ei chyrchfan. Mae’r union bwynt lle mae Horsbere Brook yn mynd i mewn i Afon Hafren yn dibynnu ar lefelau dŵr ac unrhyw addasiadau ar raddfa fach i’r hydroleg leol.

Mewn ymateb i lifogydd sylweddol yn 2007, adeiladodd Asiantaeth yr Amgylchedd Gynllun Lliniaru Llifogydd Horsbere Brook, a gwblhawyd yn 2011. Roedd y prosiect hwn yn cynnwys cloddio 120,000 metr ciwbig o bridd i greu ardal storio llifogydd mawr ger yr A417 Ffordd Gyswllt Barnwood.

Mae'r cynllun wedi'i gynllunio i amddiffyn dros 350 o gartrefi yn Elmbridge a Longlevens rhag llifogydd gyda siawns o 1 mewn 100 o ddigwydd mewn unrhyw flwyddyn benodol. Pan fydd y llif yn Horsbere Brook yn cynyddu, mae gormodedd o ddŵr yn llifo i'r ardal storio ac yn cael ei ryddhau'n raddol yn ôl i'r nant pan fydd llif yr afon yn lleihau. Mae gan y safle gyfanswm cynhwysedd storio o 170,000 metr ciwbig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Afonydd Swydd Gaerloyw
Geoff Wheel

Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru oedd **Geoff Wheel** (llysenw "Gaffa"; 30 Mehefin 1951 &ndash; 26 Rhagfyr 2024). Enillodd 32 o gapiau rhyngwladol.   Chwaraeodd rygbi clwb i Glwb Rygbi'r Mwmbwls ac yna Clwb Rygbi Abertawe. Chwaraeodd hefyd i'r Barbariaid.

Bu farw Wheel o glefyd motor niwron ar 26 Rhagfyr 2024, yn 73 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pobl fu farw o glefyd niwronau motor
Categori:Pobl o Abertawe
Great Witcombe

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ydy **Great Witcombe**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Tewkesbury.

Mae 17 o adeiladau rhestredig yn Great Witcombe. Mae'r plwyf sifil yn cynnwys gweddillion fila Rufeinig.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Beach Hall (Ty Haf)
*Eglwys Llanfair
*Parc Witcombe

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Tewkesbury
Categori:Pentrefi Swydd Gaerloyw
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerloyw
Hatherley Brook

Un o lednentydd Afon Hafren yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Hatherley Brook**.  Mae'n tarddu yn Up Hatherley ac yn llifo i'r gorllewin tuag at bentref Longford, lle mae'n aberu yn yr Hafren.

Mae'r nant yn ffurfio rhan o'r ffin rhwng pentrefi Longford a Sandhurst, Innsworth a Twigworth, ac Innsworth a Down Hatherley. Saif Hatherley Brook mewn ceuffos wrth iddi fynd o dan ffyrdd yr A38, yr A40, a'r M5. Ar rai achlysuron, mae carthffosiaeth yn llifo i mewn i'r nant.

## Cwrs 
Gan ddechrau mewn amgylchedd trefol yn Up Hatherley, Cheltenham, mae'r nant yn mynd i gyfeiriad sy'n llifo bron i'r gogledd-orllewin, gan basio ger GCHQ ac anelu am Staverton. Yno, mae'n dechrau llifo tua'r gorllewin ac yn mynd i mewn i ardal fwy gwledig.

Gan barhau â'i thaith tua'r gorllewin, mae Hatherley Brook yn cyrraedd pentrefi Down Hatherley, Innsworth, a Longford, cyn llifo i fewn i'r Hafren East Channel.

## Llifogydd 
Mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn monitro Hatherley Brook ac yn rheoli peryglon llifogydd. Er enghraifft, yng ngorsaf Sandhurst, gwelir lefelau dŵr yn cael eu monitro er mwyn rhybuddio'r gymuned leol o unrhyw lifogydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Afonydd Swydd Gaerloyw
Lludd Llaw Eraint

Mae **Lludd Llaw Ereint**, mab Beli Mawr, yn arwr chwedlonol ym mytholeg Gymreig. Fel **Nudd Llaw Ereint** (y ffurf gynharach ar ei enw, yn gytras â'r Nuada Airgetlám Gwyddelig, yn tarddu o'r duw Celtaidd Cyn-Rufeinig Nodens) fe yw tad Gwyn ap Nudd.  Mae'n debyg mai fe yw ffynhonnell y brenin Lud o *History of the Kings of Britain* gan Sieffre o Fynwy.

Yn chwedl *Lludd a Llefelys* y *Mabinogi*, a ddylanwadodd ar waith Sieffre o Fynwy, fe yw rheolwr Prydain tra yr oedd ei frawd, Llefelys, yn rheoli dros Gâl. Geilw Lludd ar Lefelys i gael gwared ar dri phla o Brydain a oedd yn cystuddio'r deyrnas. Awgryma cysylltiad ieithegol fod cofeb i Lludd ar un adeg yn safle eglwys gadeiriol Sant Pawl, Llundain, ger Ludgate, sy'n dwyn ei enw.

## Gweler hefyd 
* Ludiad
* Nuada Airgetlám
* Nodens
* Maen Lud

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* Sorita d'Este a David Rankine, *The Isles of the Many Gods: An A-Z of the Pagan Gods & Goddesses of Ancient Britain worshipped during the First Millennium through to the Middle Ages* (Llundain: Avalonia, 2007), t.179
* Peter Berresford Ellis, *Dictionary of Celtic Mythology* (Rhydychen: Oxford University Press, 1994)
* John Rhys, *The Hibbert Lectures 1886: Lectures on the Origin and Growth of Religion as Illustrated by Celtic Heathendom* (Llundain: Williams and Norgate, 1888)
* Juliette Wood, *The Celts: Life, Myth, and Art* (London: Duncan Baird, 1998)

## Dolenni allanol 
* 
* Proto-Celtic—English 
* Celtic Gods and Goddesses (L–M) — Llud 

Categori:Duwiau Celtaidd

Categori:Duwiau môr ac afonydd
Categori:Duwiau Cymru
Categori:Arwyr mewn mytholeg a chwedl
Olivia Hussey

Actores ffilm oedd **Olivia Hussey** (ganwyd **Olivia Osuna**; 17 Ebrill 1951 &ndash; 27 Rhagfyr 2024), sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl  fel Juliet yn y ffilm 1968 Franco Zeffirelli o *Romeo and Juliet*. gan William Shakespeare. Roedd ei gwobrau yn cynnwys Gwobr Golden Globe a Gwobr David di Donatello. 

Cafodd ei geni yn Buenos Aires, yn ferch i'r gantores tango o'r Ariannin Osvaldo Ribó. Treuliodd y rhan fwyaf o'i bywyd cynnar yn Lloegr gyda'i mam. Astudiodd ddrama am bum mlynedd yn Italia Conti Academy of Theatre Arts, Llundain.

Ar  ôl ymddangos yn Llundain ym 1966 mewn cynhyrchiad o *The Prime of Miss Jean Brodie*, gyferbyn â Vanessa Redgrave. Bu Hussey yn gweithio i Zefffirelli eto yng nghyfres *Jesus of Nazareth* (1977) fel Y Forwyn Fair.

## Bywyd personol
Ganwyd Hussey yn Buenos Aires, yr Ariannin, plentyn cyntaf Andrés Osuna (enw llwyfan Osvaldo Ribó, a Joy Hussey, ysgrifennydd cyfreithiol. Pabyddion oedd ei rhieni, a magwyd hi yn yr Eglwys Gatholig Rufeinig. 

Dyddiodd yn fyr â Leonard Whiting, ei chyd-seren yn Romeo a Juliet, ym 1968. Fe wnaethant aros yn ffrindiau trwy gydol ei hoes.

Ym 1971, priododd Hussey â Dean Paul Martin, mab yr actor enwog Dean Martin. Cawsant un mab, awdur ac actor Alexander Gunther Martin (ganwyd 1973). Fe wnaethant ysgaru yn 1978. Bu farw Martin ym 1987 mewn damwain awyren.

Rhwng 1980 a 1989, roedd Hussey yn briod â'r gantores Japaneaidd Akira Fuse. Cawsant un mab, Maximillian Hussey Fuse (ganwyd 1983).

Ym 1991, priododd hi â'r cerddor Americanaidd David Glen Eisley. Bu iddynt un ferch, yr actores India Eisley.

Cafodd Hussey ddiagnosis o ganser y fron yn 2008, a chafodd fastectomi dwbl. Talodd Leonard Whiting deyrnged iddi.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2024
Venta Silurum

Tref ym Mhrydain Rufeinig (*Britannia*) oedd **Venta Silurum**. Mae'r enw *Venta Silurum* yn golygu "tref y Silwriaid". Llwyth grymus a rhyfelgar oedd y Silwriaid. Heddiw, mae Venta Silurum yn cynnwys olion pentref Caer-went, Sir Fynwy, Cymru. Mae llawer ohono wedi’i gloddio’n archeolegol ac mae llawer o’r darganfyddiadau'n cael eu harddangos yn Amgueddfa Casnewydd, gerllaw.

## Hanes 
### Sefydlu 
Sefydlwyd Venta gan y Rhufeiniaid tua 75 OC fel canolfan weinyddol i lwyth y Silwriaid a orchfygwyd yng Nghymru Rufeinig. Ymddengys fod Venta Silurum yn golygu "tref farchnad y Silwriaid" (cymharer Venta Belgarum a Venta Icenorum). Cadarnheir hyn gan arysgrifau ar y garreg "Civitas Silurum," sydd bellach yn cael ei harddangos yn eglwys y plwyf. Yn y bôn, sefydlwyd y dref, a leolir ar y ffordd Rufeinig rhwng *Isca Augusta* (Caerllion) a *Glevum* (Caerloyw) ac yn agos at Afon Hafren, (yn wahanol i "Isca") gerllaw, ar gyfer gweinyddiaeth sifil yn hytrach nag at ddibenion milwrol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Fideo o'r awyr yn dangos sawl rhan o Gaerwent Rufeinig
* Arteffactau a gwybodaeth yn ymwneud â Venta Silurum a gedwir ar Casglu'r Tlysau
* Venta Silurum ar wefan Prydain Rufeinig
* Gwefan Channel 4 *Time Team* - cloddiad Caerwent

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Fynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Cadw
Categori:Erthyglau gyda Chyfeirnodau OS
Categori:Coordinates on Wikidata
Sabrina Fortune

Athletwraig trac a maes Paralympaidd o Gymru yw **Sabrina Fortune** (ganwyd 25 Mai 1997) sy'n cystadlu mewn digwyddiadau taflu categori F20. Enillodd Fortune fedal efydd yng Ngemau Paralympaidd yr Haf 2016 yn y siot,  a medal aur ym Mhencampwriaethau Para Athletau'r Byd 2019, hefyd mewn siot.

Cafodd Fortune ei Geni yng Nghaer. Cafodd ei magu ym Mynydd Isa, yr Wyddgrug, ddyspracsia lleferydd sy’n gwneud cyfathrebu’n anodd iddi.  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Uwchradd Argoed,  ac wedi hynny astudiodd rheolaeth lletygarwch yng Ngholeg Cambria, Wrecsam. Derbyniodd yr OBEar y rhestr Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 2025.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Pobl o'r Wyddgrug
MusicFest Aberystwyth

Mae **MusicFest Aberystwyth** yn ŵyl Gerddoriaeth ac Ysgol haf yn Aberystwyth. Wedi ei sefydlu yn 1986 gan y sielydd Nicholas Jones, roedd yr ŵyl yn nifer fach o gyngherddau. Yn 1988 cynhaliwyd Ysgol haf fach i gyd-fynd â'r cyngherddau, i ddarparu sgiliau *cerddoriaeth siambr* i bianyddion a chwaraewyr llinnynnol. Erbyn 2025, mae MusicFest yn Ŵyl ac Ysgol haf ryngwladol.

Trwy gydol yr ŵyl, yn ddyddiol, mae yna gyngherddau amser cinio a fin nos, a chyfle i weld disgyblion yr Ysgol haf yn perfformio.

### 2025 
Fe wnaeth Syr Bryn Terfel a Mererid Hopwood gydweithio gyda chantorion ifanc o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru mewn cyngerdd i nodi 150 mlynedd ers sefydlu Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Bu perfformiad o opera ''Serch yw'r Doctor'' gan Arwel Hughes a Saunders Lewis yn ystod yr ŵyl. Cafodd y gwaith ei lwyfannu am y tro cyntaf ar noson agoriadol Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 1960 yng Ngerddi Sophia. Cefnogwyd y perfformiad gan Gronfa Goffa Saunders Lewis.

## Cyrsiau 
Cynhelir cyrsiau cerddoriaeth ochr yn ochr â'r rhaglen o gyngherddau. Yn 2025, roedd cyrsiau yn cynnwys: Ffidil, Fiola, Sielo, Ffliwt, Clarinét, Llais, Cyfansoddi a chwrs gitâr newydd.

## Cyfarwyddwyr Artistig 
* David Campbell (2002-2022)
* Catrin Finch (2022-2023)
* Iwan Teifion Davies (2023-)

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol yr Ŵyl

## Cyfeiriadau 
Categori:Sefydliadau 1986
Categori:Gwyliau cerddorol yng Nghymru
Stadiwm Broadfield

Mae **Stadiwm Broadfield** yn stadiwm pêl-droed yn Crawley, Gorllewin Sussex. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Crawley Town, clwb Uwch Gynghrair y Merched Brighton & Hove Albion a'r tîm pêl-droed cenedlaethol Sealand.

## Cyfeiriadau
Categori:Brighton & Hove Albion W.F.C.
Categori:Crawley Town F.C.
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Sussex
Stadiwm Falmer

Mae **Stadiwm Falmer**, a elwir yn **Stadiwm American Express** am resymau nawdd a chyfeirir ato yn gyffredin fel **yr Amex**, yn stadiwm pêl-droed yn Falmer, Dwyrain Sussex, ger Brighton a Hove. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Brighton & Hove Albion.

## Cyfeiriadau
Categori:Brighton & Hove Albion F.C.
Categori:Meysydd chwaraeon yn Nwyrain Sussex
Wycombe Wanderers F.C.

Mae **Wycombe Wanderers Football Club** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn High Wycombe, Swydd Buckingham. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Un.

Ers 1990, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Parc Adams.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Stevenage F.C.

Mae **Stevenage Football Club**, a elwir **Stevenage Borough Football Club** tan 2010, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Stevenage, Swydd Hertford. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Un.

Ers 1980, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn Broadhall Way.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Cambridge United F.C.

Mae **Cambridge United Football Club**, a elwir yn gyffredin yn ddim ond **Caergrawnt** () yn Gymraeg, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yng Nghaergrawnt, Swydd Gaergrawnt. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Un.

Ers 1932, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Abbey.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
The Valley (stadiwm)

Mae **The Valley** yn stadiwm pêl-droed yn Charlton, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Charlton Athletic a chlwb Pencampwriaeth y Merched Charlton Athletic Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Frenhinol Greenwich
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Charlton Athletic F.C.
Categori:Charlton Athletic W.F.C.
Brisbane Road

Mae **Brisbane Road** yn stadiwm pêl-droed yn Leyton, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Leyton Orient a chlwb Uwch Gynghrair y Merched Tottenham Hotspur Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Waltham Forest
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Leyton Orient F.C.
Categori:Tottenham Hotspur F.C. Women
Salford City F.C.

Mae **Salford City Football Club** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Salford, Manceinion Fwyaf. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Dau.

Ers 1978, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Moor Lane ym maestref Kersal.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Accrington Stanley F.C.

Mae **Accrington Stanley Football Club**, a elwir yn gyfreddin **Accrington** neu **Stanley**, glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Accrington, Swydd Gaerhirfryn. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Dau.

Ers 1968, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Maes y Goron.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Hayes Lane

Mae **Hayes Lane** yn stadiwm pêl-droed yn Bromley, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Bromley a chlwb Uwch Gynghrair Merched Lloegr London City Lionesses.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Bromley
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Bromley F.C.
Categori:London City Lionesses
Blackburn Rovers W.F.C.

Mae **Blackburn Rovers Women Football Club** yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Blackburn, Swydd Gaerhirfryn. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Bencampwriaeth y Merched.

Ers 2023, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Parc Ewood.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Lloegr
Bristol City W.F.C.

Mae '''Bristol City Women's Football Club''' yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn ardal Ashton Gate, Bryste. Mae'r clwb yn cystadlu ar hyn o bryd ym Mhencampwriaeth y Merched.

Ers 2023, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn stadiwm Ashton Gate.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Lloegr
Stamford Bridge (stadiwm)

:''Mae'r erthygl hon am y stadiwm yn Llundain. Am ddefnyddiau eraill o'r enw, gweler Stamford Bridge.''

Mae **Stamford Bridge**, a elwir ar lafar yn **The Bridge**, yn stadiwm pêl-droed yn Fulham, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Chelsea. Mae hefyd yn cynnal rhai gemau Uwch Gynghrair Merched Lloegr a phob gêm Ewropeaidd Chelsea Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Hammersmith a Fulham
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Chelsea F.C.
Categori:Chelsea F.C. Women
Euskal Herria Bildu

Ffederasiwn o bleidiau asgell-chwith cenedlaetholgar yng Ngwlad y Basg yw **Euskal Herria Bildu** neu **EH Bildu**. Dechreuodd fel clymblaid yn 2012, gan fabwysiadu strwythur ffederasiwn yn 2017. Mae tri phlaid yn rhan ohoni bellach: Eusko Alkartasuna Sortu, ac Alternatiba.

## Pleidiau o fewn y ffederasiwn
### Eusko Alkartasuna
Plaid ar y ganol-chwith y sbectrwm gwleidyddol sy'n arddel democratiaeth gymdeithasol a cenedlaetholdeb Basgaidd. Ymrannodd y blaid hon o Blaid Genedlaethol Gwlad y Basg (EAJ) yn yr 1980au. Ymunodd â chlymblaid *Bildu* gyda phleidiau mwy radical yn 2011, a ffurfiasant EH Bildu yn 2012.
### Sortu
Plaid radical asgell chwith o blaid annibyniaeth yw Sortu, sy'n rhyw fath o etifedd i bleidiau megis Herri Batasuna, Euskal Herritarrok a Batasuna (a wnaed yn anghyfreithlon gan wladwriaeth Sbaen yn 2003). Yn wahanol i'w rhagflaenwyr, roedd Sortu o'r dechrau'n deg yn dweud y dylai ETA ddod â'r brwydro arfog i ben. Ffurfiwyd Sortu yn 2011, felly doedd ganddi ddim hanes fel plaid y tu allan i gynghrair Bildu.
### Alternatiba
Plaid wrth-gyfalafol werdd gymharol fach yw Alternatiba, sydd hefyd yn rhan o Bildu ers y dechrau.
### Aralar
Crewyd plaid Aralar yn 2001 wrth i garfan ymwahanu oddi wrth Euskal Herritarok (sef rhagflaenydd Batasuna), carfan oedd am i ETA ymwrthod â brwydro arfog ynghynt. Daeth Aralar i ben yn 2017, felly nid ydynt yn rhan o ffederasiwn EH Bildu bellach.

## Cynrychiolaeth 
Yn etholiad 2024 Senedd Euskadi, sy'n llywodraethu Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg, derbyniodd EH Bildu 32% o'r bleidlais ac maent yn dal 27 o blith 75 sedd y senedd.

Yn etholiad 2023 Senedd Nafarroa, sy'n llywodraethu talaith Nafarroa Garaia sy'n rhan o Wlad y Basg ond nid yn rhan o'r Gymuned Ymreolaethol, derbyniodd EH Bildu 17% o'r bleidlais ac maent yn dal 9 o 50 sedd y senedd.

Mae ganddynt 6 aelod yn Senedd (*Congreso de los Diputados)* Sbaen (ers etholiad 2023), ac un aelod yn Senedd Ewrop (ers etholiad 2024).

## Cyfeiriadau
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Ngwlad y Basg
Categori:Cenedlaetholdeb Basgaidd
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
London City Lionesses

Mae **London City Lionesses** yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Hayes, Bromley, Llundain. Mae'r clwb yn cystadlu yn Uwch Gynghrair Merched Lloegr.

Sefydlwyd y clwb yn 2019 fel clwb annibynnol ar ôl ymwahanu o Millwall Lionesses.

Ers 2024, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn Hayes Lane.

## Cyfeiriadau

Categori:Timau pêl-droed merched Lloegr
Victoria Road (Dagenham)

Mae **Victoria Road**, a elwir yn **Stadiwm Chigwell Construction** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed yn Dagenham, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Dagenham & Redbridge a chlwb Uwch Gynghrair y Merched West Ham United Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Barking a Dagenham
Categori:Dagenham & Redbridge F.C.
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:West Ham United F.C. Women
Kingsmeadow, Kingston upon Thames

Mae **Kingsmeadow** yn stadiwm pêl-droed yn Norbiton, Kingston upon Thames, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair y Merched Chelsea Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Frenhinol Kingston upon Thames
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Chelsea F.C. Women
Parc y Ddôl (Borehamwood)

Mae **Parc y Ddôl** () yn stadiwm pêl-droed yn Borehamwood, Swydd Hertford. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Deheuol Boreham Wood ac fe'i defnyddir yn achlysurol gan clwb Uwch Gynghrair y Merched Arsenal Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Swydd Hertford
Categori:Arsenal W.F.C.
Gander Green Lane

Mae **Gander Green Lane** yn stadiwm pêl-droed yn Sutton, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Sutton United a chlwb Uwch Gynghrair y Merched Crystal Palace Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Sutton
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Crystal Palace F.C. Women
Categori:Sutton United F.C.