Alfonso Reyes

Bardd, ysgrifwr, awdur straeon byrion, a beirniad llenyddol Sbaeneg o Fecsico oedd **Alfonso Reyes Ochoa** (17 Mai 1889 – 27 Rhagfyr 1959) a fu hefyd yn ddiplomydd ac addysgwr. Ystyrir yn un o awduron ac ysgolheigion llenyddol goreuaf Mecsico yn yr 20g, ac yn ffigur pwysig yn llên America Ladin yn gyffredinol. Meddai Jorge Luis Borges amdano, "Reyes heddiw ydy'r prif *hombre de letras* yn ein America. Ni ddywedaf y prif ysgrifwr, y prif storïwr, na'r prif fardd; dywedaf y prif *hombre de letras*, hynny yw y prif lenor a'r prif ddarllenwr [...] gyfaill i Montaigne, i Goethe, i Stevenson, ac i Homeros, ni ellir cymharu dim â natur agored ei ysbryd".

## Bywyd cynnar ac addysg (1889–1913) 
Ganwyd Alfonso Reyes Ochia ar 17 Mai 1889 ym Monterrey, Nuevo León, yng ngogledd-ddwyrain Mecsico, yn fab i'r Cadfridog Bernardo Reyes, yr hwn oedd yn wleidydd amlwg yn niwedd y 19g. Cyhoeddodd ei gerddi cyntaf yn y papur newydd lleol.

Yn ystod ei gyfnod yn fyfyriwr yn y brifddinas, Reyes oedd un o sefydlwyr yr Ateneo de la Juventud, cymdeithas o ddeallusion ifainc, yn 1909, a chyfranodd at y cyfnodolion *Revista moderna* a *Savia moderna*. Ymunodd â'r ymdrechion i ddiwygio cyfundrefn addysg uwch Mecsico, a chafodd ran wrth drawsnewid cyfundrefn ysgolion yr Escuela Nacional Preparatoria a sefydlu'r Escuela de Altos Estudios yn 1910 a'r Universidad Popular yn 1912. Gweithiodd yn ysgrifennydd yn y gyfadran ôl-raddedig, ac yno addysgodd gwrs ar yr iaith Sbaeneg a'i llenyddiaeth.

Yn ystod y cyfnod hwn, cyhoeddodd Reyes nifer o weithiau ysgolheigaidd a chreadigol mewn sawl cyfrwng, gan gynnwys y traethawd ar ffurf cerdd brôs *Visión de Anáhuac* (1917), y casgliad o ymgomion a brasluniau llenyddol *El plano oblicuo* (1920) , y gyfrol o gerddi *Huellas* (1922), a'r ysgrifau *Reloj de sol* (1926). Ysgrifennodd ragor am lenyddiaeth Roeg glasurol a cheinion llên Sbaen, a chyfieithodd hefyd nifer o weithiau o'r Saesneg a'r Ffrangeg i'r Sbaeneg.

## Dychwelyd i Fecsico (1939–59) 
Ymddeolodd Reyes o'r gwasanaeth diplomyddol yn 1939 a dychwelodd i'w famwlad i fyw am weddill ei oes. Fe'i penodwyd yn llywydd La Casa de España en México, a ailenwyd yn El Colegio de México yn 1940, a daliodd y swydd honno nes ei farwolaeth. Reyes hefyd oedd un o sefydlwyr academi'r Colegio Nacional yn 1943. Reyes oedd y llenor cyntaf i dderbyn gwobr ieithyddol a llenyddol genedlaethol Mecsico, Premio Nacional de Ciencias y Artes, a hynny yn 1945. Fe wasanaethodd yn llywydd yr Academia Mexicana de la Lengua o 1957 i 1959.

Cyhoeddodd sawl cyfrol o feirniadaeth a damcaniaeth lenyddol: *La crítica de la edad ateniense* (1941), *La antigua retórica* (1942), *La experiencia literaria* (1942), ac *El deslinde: prolegómenos a la teoría literaria* (1944). Yn y cyfnod hwn aeth i'r afael â'i orchest o gyfieithu ac addasu penillion yr *Iliad*. Llenor hynod o gynhyrchiol oedd Reyes, ac mae ei holl ysgrifeniadau, barddoniaeth, rhyddiaith, ac ysgolheictod, yn llenwi 26 o gyfrolau.

Bu farw yn Ninas Mecsico ar 27 Rhagfyr 1959 yn 70 oed, a fe'i cleddir yn y Rotonda de las Personas Ilustres yn y brifddinas.

## Llyfryddiaeth ddethol 
### Beirniadaeth, ysgolheictod ac ysgrifau 
* *Cuestiones estéticas* (Paris: Paul Ollendorff, 1911).
* *Reloj de sol* (Madrid: Tipografía artistica, 1926).
* *La crítica de la edad ateniense: 600 a 300 A.C.* (Dinas Mecsico: El Colegio de México, 1941).
* *La antigua retórica* (Dinas Mecsico: Fondo de Cultura Económica, 1942).
* *La experiencia literaria* (Buenos Aires: Editorial Losada, 1942).
* *El deslinde: prolegómenos a la teoría literaria* (Dinas Mecsico: El Colegio de México, 1941).
* *La X en la frente: algunas páginas sobre México* (Dinas Mecsico: Porrúa y Obregón, 1952).

### Ffuglen 
* *El plano oblicuo: Cuentos y diálogos* (Madrid: Europa, 1920).

### Barddoniaeth 
* *Huellas* (Dinas Mecsico: Andrés Botas e Hijo, 1922).
* *Romance del Río de Enero* (Maastricht: Halcyon, 1933).
* *Yerbas del Tarahumara* (Buenos Aires: cyhoeddwr di-enw 1934).
* *Golfo de México* (Buenos Aires: Francisco A. Colombo, 1934).
* *Romances (y afines)* (Dinas Mecsico: Editorial Stylo, 1945).

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Barbara Bockus Aponte, *Alfonso Reyes and Spain: His dialogue with Unamuno, Valle-Inclán, Ortega y Gasset, Jiménez, and Gómez de la Serna* (Austin: University of Texas Press, 1972).
* Rogelio Arenas Monreal, *Alfonso Reyes y los hados de febrero* (Mexicali: Universidad Autónoma de Baja California, 2004).
* Robert T. Conn, *The Politics of Philology: Alfonso Reyes and the Invention of the Latin American Literary Tradition* (Lewisburg, Pennsylvania: Bucknell University Press, 2002).
* E. Mejía Sánchez, *La vida en la obra de Alfonso Reyes* (Dinas Mecsico: Secretaría de Educación Pública, 1966).
* Adela Eugenia Pineda Franco ac Ignacio M. Sánchez Prado (gol.), *Alfonso Reyes y los estudios latinoamericanos* (Pittsburgh, Pennsylvania: Instituto Internacional de Literatura Iberoamericana, Universidad de Pittsburgh, 2004).
* Pol Popovic Karic, Fidel Chávez Pérez, a Paulette Patout (gol.), *Alfonso Reyes, perspectivas críticas: Ensayos inéditos* (Monterrey: Tecnológico de Monterrey, Feria Internacional del Libro, 2004).
* James Willis Robb, *El estilo de Alfonso Reyes: Imagen y estructura* (Dinas Mecsico: Fondo de Cultura Económica, 1965).
* James Willis Robb (gol.), *Por los caminos de Alfonso Reyes* (Dinas Mecsico: INBA, 1981).
* James Willis Robb, "Alfonso Reyes" yn *Latin American Writers* cyfrol 2, golygwyd gan C. A. Solé ac M. I. Abreu (Efrog Newydd: Scribners, 1989), tt. 693–703.

Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Addysgwyr o Fecsico
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Beirdd Sbaeneg o Fecsico
Categori:Beirniaid llenyddol Sbaeneg o Fecsico
Categori:Cyfieithwyr o Fecsico
Categori:Diplomyddion o Fecsico
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o Fecsico
Categori:Pobl o Monterrey
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Mecsico
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Fecsico