Gor-gywiro

Mae **gor-gywiro** (Saesneg/Ffrangeg: *Hypercorrection*) yn derm mewn sosioieithyddiaeth, sef y defnydd o iaith sy'n deillio o or-bwysleisio rheolau tybiedig o safon iaith. Yn gyffredinol, mae siaradwr neu awdur sy'n cynhyrchu gor-gywiriadau yn credu bod y ffurf neu'r ymadrodd maen nhw'n ei ddefnyddio yn fwy 'cywir', 'safonol', neu fel arall 'yn well'. Yn aml gyda'r awydd i ymddangos yn ffurfiol neu'n addysgedig.

Mae gor-gywiro ieithyddol yn digwydd pan fydd rheol ramadegol go iawn neu ddychmygol yn cael ei defnyddio mewn cyd-destun amhriodol, fel bod ymgais i fod yn 'gywir' weithiau'n arwain at ganlyniad anghywir neu broblemau eraill. Nid yw'n digwydd pan fydd siaradwr yn dilyn 'synnwyr siarad naturiol', yn ôl yr arbenigwyr Otto Jespersen a Robert J. Menner. 

Gellir dod o hyd i or-gywiriad ymhlith siaradwyr o fathau iaith sydd â statws is sy'n ceisio cynhyrchu ffurfiau sy'n gysylltiedig â mathau uchel eu parch, hyd yn oed mewn sefyllfaoedd lle na fyddai siaradwyr y mathau hynny. Mae rhai sylwebyddion yn galw hyn yn 'hyperurbanism'.

Gall gor-gywiro ddigwydd mewn llawer o ieithoedd a lle mae nifer o ieithoedd neu fathau o ieithoedd mewn cysylltiad.

## Enghraifftau o or-gywiro 
### Yn Gymraeg 
Mae'n debyg mai *Hirerw* oedd ffurf gwreiddiol enw Hirael, ond bod y ffurf lafar *Hiral* wedi ei gor-gywiro i *Hirael* (er nad oedd "ael" yn rhan o'r enw gwreiddiol). Mewn Cymraeg ysgrifenedig, gall cam-sillafiadau fel *nôs* yn lle *nos, hâf* yn lle *haf, prynnu* yn lle *prynu*, neu *allannol* yn lle *allanol* fod yn enghreifftiau o or-gywiro, lle mae'r sawl sy'n ysgrifennu'n cam-synied bod angen acen grom ar bob llafariad hir, neu bod n ddwbl rhywsut yn fwy cywir.

### Yn Saesneg a Ffrangeg 
Enghraifft o or-gywiriad cyffredin yn seiliedig ar geisio ymdopi â rheolau iaith dramor yw'r defnydd o 'octopi' ar gyfer y lluosog o 'octopus' yn Saesneg; mae hyn yn seiliedig ar ddrysu gramadeg Lladin a Groeg.

Nid oes gan Saesneg normau codio corff awdurdodol nac academi iaith ar gyfer defnydd safonol, yn wahanol i rai ieithoedd eraill. Fodd bynnag, o fewn grwpiau o ddefnyddwyr Saesneg, ystyrir bod rhai defnyddiau yn glynu'n ormodol at reolau ffurfiol. Weithiau gelwir siarad neu ysgrifennu o'r fath yn hyperurbanism, a ddiffinnir gan Kingsley Amis fel '''awydd i fod yn fwy posh na posh'.'' [angen ffynhonnell]

Mae rhai acenion Saesneg, fel Cockney, yn gollwng yr 'h' cychwynnol o eiriau; ee  '''_ave''' yn lle '''have'''. Gor-gywiriad sy'n gysylltiedig â hyn yw ychwanegu 'h' cychwynnol at air na fyddai fel arfer ag un. Dychanwyd y fath yma o or-gywiro yn y gyfres deledu pypedau Thunderbirds wrth i'r cymeriad Parker yn dweud pethau fel: '''We'll 'ave the **h**aristocrats 'ere soon'.''

Mae'r rhai sy'n cael eu gweld i fod yn or-gywiro iaith bobl eraill weithiau'n cael eu cyhuddo o fod yn 'Heddlu Iaith', yn arbennig yng nghyd-destun yr iaith Ffrangeg yn Canada. Mae dadleuon ffyrnig yn aml yn codi, fel gyda'r achos o dy fwyta Eidalaidd ym Montreal yn 2013. Mynnodd adran y llywodraeth bod geiriau fel yr un am stêc cig - '''steak frites'* yn dorri gyfraith safon iaith Quebec a bod y gair *'biftek''' sy'n gywir - y ddau fersiwn yn fenthyciadau i'r Ffrangeg.  

## Gweler hefyd 
* Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio
* Cywair Iaith - amrywiaethau yr un iaith yn ôl y cyd-destunau.
* Newid cod - defnyddio dwy iaith gyda'i gilydd yn yr un sgwrs
* Sosiolect - yn steil arbennig o siarad ac/neu ysgrifennu gan ddosbarth, proffesiwn neu grŵp penodol
* Purdeb ieithyddol - ymdrechion i warchod iaith yn erbyn dylanwad tramor a ystyrir yn 'amhur'

## Cyfeiriadau 
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Iaith
Categori:Polisi iaith