open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Dillinger

Lleidr banc o Americanwr oedd **John Herbert Dillinger, Jr.** (22 Mehefin 1903 – 22 Gorffennaf 1934).

Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Gangsteriaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Lladron banciau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Indianapolis
Categori:Pobl fu farw yn Chicago
Categori:Troseddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Elisabeth Murdoch

Dyngarwraig o Awstralia oedd **y Fonesig Elisabeth Joy Murdoch** AC DBE (née **Greene**; 8 Chwefror 1909&nbsp;– 5 Rhagfyr 2012). Hi oedd gwraig y cyhoeddwr papurau newydd Syr Keith Murdoch a mam y dyn busnes Rupert Murdoch. Penodwyd yn Fonesig Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (DBE) ym 1963 am ei gwaith dros elusennau.

Roedd yn fatriarch y teulu Murdoch ac roedd ganddi 77 o ddisgynyddion uniongyrchol, gan gynnwys chwe gor-or-ŵyr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyngarwyr
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Melbourne
Categori:Teulu Murdoch
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Rhestr o ddinasoedd a threfi yn yr Alban o ran poblogaeth

Rhestr o lefydd yn yr Alban aneddiadau yn yr Alban gyda phoblogaeth o dros 10,000. Tarddiad y data hwn yw Amcangyfrifon Canol-2018 gan Gofnodion Gwladol yr Alban.

## Cyfeiriadau
Categori:Demograffeg yr Alban

Dinasoedd
Dyfodol papurau newydd

[bawd|Papurau newydd rhyngwladol ar werth yn [Rhufain.]]
Mae **dyfodol papurau newydd** yn bwnc llosg yn y diwydiant newyddiaduraeth, yn sgil argyfwng economaidd 2008–presennol a dyfodiad cyfryngau digidol a newydd. Mae papurau newydd yn wynebu costau cynyddol a chwymp mewn gwerthiant hysbysebion chylchrediad.

Yn y 2010au roedd y nifer o gyhoeddiadau dan fygythiad methdalu, neu doriadau ariannol wedi cynyddu'n sylweddol. Yn yr Unol Daleithiau mae'r diwydiant wedi colli un o bob pump o'i newyddiadurwyr ers 2001.

## Cyfeiriadau 
Categori:Materion cyfoes
Categori:Newyddiaduro
Marchrawnen

Grŵp o blanhigion fasgwlar o'r genws ***Equisetum*** yw **marchrawn**, yr unig aelodau o'r dosbarth Equisetopsida sy'n goroesi heddiw. Mae marchrawn yn tyfu mewn cynefinoedd llaith ledled y byd. Mae ganddynt goesynnau a rhisomau cymalog ac mae gan rai rhywogaethau gylchoedd o ganghennau.

## Cyfeiriadau
*
Frank Johnson

Newyddiadurwr o Sais oedd **Frank Robert Johnson** (20 Ionawr 1943 – 15 Rhagfyr 2006) a ddatblygodd y sgetsh wleidyddol fodern. O 1995 hyd 1999 ef oedd golygydd *The Spectator*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Colofnwyr o Loegr
Categori:Golygyddion cylchgronau o Loegr
Categori:Golygyddion papurau newydd o Loegr
Categori:Llenorion Anglicanaidd o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr gwleidyddol o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o ganser
Marchrawnen yr ardir

Planhigyn anflodeuol, lluosflwydd o'r genws *Equisetum* (y marchrawn) yw **marchrawnen yr ardir** (*Equisetum arvense*). Mae'n tyfu mewn rhanbarthau tymherus ac arctig yn Ewrop, Asia a Gogledd America. Mae'n cynhyrchu dau fath o goesyn: coesynnau anffrwythlon gwyrdd a choesynnau ffrwythlon brownaidd gyda "chonau" sy'n cynnwys y sborau.

150px|chwith|bawd|Coesyn ffrwythlon
## Cyfeiriadau
Categori:Marchrawn
Categori:Llysiau rhinweddol
Simon Nessman

Model o Ganada yw **Simon Nessman** (ganwyd 5 Tachwedd 1989).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Modelau o Ganada
Categori:Pobl o British Columbia
Adda (enw)

Enw personol Cymraeg gwrywaidd yw **Adda** sy'n tarddu o Adda, y dyn cyntaf yn y Beibl.

## Pobl o'r enw Adda 
* Adda Fras
* Adda o Frynbuga
* Adda Jones
* Adda, Esgob Llanelwy

## Cyfeiriadau 
Categori:Enwau personol Cymraeg
Digrifwch swreal

Ffurf o hiwmor neu gomedi yw **digrifwch swreal** sy'n ymdrin â rhyfeddodau ac afresymoldebau. Mae comedi swreal yn enwedig yn boblogaidd yng ngwledydd Prydain, er enghraifft gwaith Monty Python.

## Gweler hefyd 
* Abswrdiaeth
* Meta-jôc
* Swrealaeth

## Cyfeiriadau 
Swreal
Categori:Swrealaeth
Constance Spry

Garddwraig, cogyddes, addysgwraig ac awdures o Loegr oedd **Constance Spry** (5 Rhagfyr 1886 – 3 Ionawr 1960).

Cyflwynodd ei llyfrau poblogaidd ddulliau dylunio rhad a hygyrch i bobl gyffredin, ac yn ôl y *Design Museum* "democrateiddiodd 'economeg y cartref' ym Mhrydain yng nghanol yr 20g". Roedd hi'n arloeswraig ym maes trefnu blodau, ac yn anterth ei gyrfa dyluniodd Spry flodau ar gyfer seremonïau priodas a choroni'r Frenhines Elisabeth II o Loegr.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Shephard, Sue. *The Surprising Life of Constance Spry* (Macmillan, 2010)

Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Addysgwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cogyddion o Loegr
Categori:Garddwyr o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Pobl o Derby
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Jon Kortajarena

Model o Wlad y Basg yw **Jon Kortajarena Redruello** (ganwyd 19 Mai 1985). Yn 2009, rhestrodd *Forbes* Jon Kortajarena yn wythfed ar restr o fodelau gwrywaidd mwyaf llwyddiannus y byd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Wlad y Basg
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Modelau o Sbaen
Categori:Pobl o Bilbo
The Cocktail Waitress

Nofel gan James M. Cain yw ***The Cocktail Waitress***. Hon yw'r nofel olaf gan Cain, fu farw pan oedd yn ei hadolygu ym 1977. Cyhoeddwyd o'r diwedd ym mis Medi 2012 gan y cyhoeddwr Hard Case Crime, a dreuliodd naw mlynedd yn dod o hyd i'r llawysgrif ac yn ennill hawliau cyhoeddi. Golygwyd y llawysgrif gan Charles Ardai, sefydlwr Hard Case Crime, a ddaeth o hyd iddo ar ôl clywed stori gan yr awdur Max Allan Collins am "nofel goll" gan Cain. Yn ôl bookreporter.com, cyhoeddiad y nofel hon oedd "digwyddiad llenyddol pwysicaf 2012".

## Plot 
Mae'r nofel yn dweud stori Joan Medford, gweddw ifanc sy'n gweithio mewn lolfa goctel a'r *femme fatale* sy'n adrodd y stori.

## Derbyniad beirniadol 
Cymharodd nifer o feirniaid *The Cocktail Waitress* gyda nofelau enwocaf Cain, *The Postman Always Rings Twice* a *Double Indemnity*. Yn ôl Laura Wilson yn *The Guardian*, nid yw *The Cocktail Waitress* yn gystal â'r ddwy nofel honno ond mae ganddi ddiweddglo sy'n "*real shocker*" ac yn werth ei darllen. Cytunodd Brian Bethune yng nghylchgrawn ''Maclean's* bod y diweddglo yn nodweddiadol o athrylith Cain yn ei genre. Datganodd Michael Connelly yn *The New York Times* bod y nofel "yn sicr yn adlonni, ond hefyd yn siomi". Disgrifiodd Alice Charles o *The Huffington Post* Joan Medford fel "arwres y gallem ni i gyd ei chefnogi", ond beirniadodd y plot am gael gormod o gyd-ddigwyddiadau y gellir wedi eu hepgor. Derbynnodd y nofel adolygiad llawn clod gan Vance Garnett yn *The Washington Times'', a gynghorodd i ddarllenwyr sy'n newydd i waith Cain i gychwyn â'r nofel hon. Ar y llaw arall ysgrifennodd Len Gutkin adolygiad negyddol yn y *Los Angeles Review of Books*, gan ddisgrifio'r nofel yn "eitha' llugoer" ac yn debyg i weithiau olaf eraill Cain, heb fedr ei nofelau cynnar.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 2012
Categori:Nofelau gan James M. Cain
Categori:Nofelau Saesneg
Hendrick Motorsports

bawd|Jeff & Jimmie

Mae **Hendrick Motorsports (HMS)** neu a elwid gynt yn **All-Star Racing** yn auto tîm rasio o'r Unol Daleithiau, a sefydlwyd gan Rick Hendrick. Ar hyn o bryd, mae'r tîm yn cystadlu yn y NASCAR Sprint Cup Series. Roedd y tîm yn llwyddiannus yn ei hanes ennill teitlau 10 gyrrwr '(1995, 1996, 1997, 1998, 2001, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010)

## Racer
*Kasey Kahne
*Jeff Gordon
*Jimmie Johnson
*Dale Earnhardt, Jr.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Fformiwla Un
Arthur's Pass

Mae '''Arthur's Pass''', sy'n 920 medr o uchelder, yn croesi Alpau'r De ar Ynys y De, Seland Newydd.

## Lleoliad
bawd|chwith|260px|Cofeb Arthur Dudley Dobson
Mae'r Bwlch yn 140 cilomedr o Christchurch a 95 cilomedr o Greymouth ar  Ffordd Genedlaethol 73, rhwng dyffrynnoedd Afon Otira i'r gorllewin ac Afon Bealey i'r dwyrain. Enwir y Bwlch ar ôl Syr Arthur Dudley Dobson (1841–1934), a arweiniodd y grŵp cyntaf o bobl Ewropeaidd ar ei draws o ym 1864. Roedd Dobson wedi clywed bod y bwlch wedi cael ei ddefnyddio'n achlysurol gan grwpiau o helwyr o'r arfordir gorllewinol. Credir hefyd bod yr awdur ac archwiliwr Samuel Butler wedi gweld y bwlch ond erioed wedi'i ddefnyddio.

Mae Rheilffordd Seland Newydd y Canoldir yn croesi'r Alpau yma hefyd, trwy dwnnel Otira, 8.5 cilomedr o hyd. Agorwyd y twnnel ym 1923. Ystirir llwybr y trên 'Tranzalpine' o Christchurch i Greymouth fel un o'r rhai mwyaf trawiadol yn y byd. Defnyddir y lein hefyd ar gyfer cludo glo o byllau'r arfordir gorllewinol.

## Pentref Arthur's Pass
Mae yna hefyd bentref o'r un enw a'r bwlch, sydd â phoblogaeth o 54. Yn ychwanegol, mae gan 59 o bobl *batch* yn y pentref. Sefydlwyd y pentref, o'r enw 'Bealey Flat Settlement' ar y pryd, ym 1906 ar gyfer gweithwyr ar dwnnel Otira. Caewyd yr ysgol lleol yn 2003.

## Parc Cenedlaethol
Sefydlwyd Parc Genedlaethol Bwlch Arthur ym 1929, trydydd parc cenedlaethol Seland Newydd.

## Bywyd gwyllt
Gwelir y Kea yn aml iawn yn yr ardal. Yr unig barot alpaidd yn y byd, mae'n hapus i gymryd tameidiau o fwyd oddi wrth twristiaid. Mae ganddo natur chwaraegar, ac yn mwynhau cnoi darnau rwber oddi ar geir. Adar eraill a welir yma yw'r Kiwi, Morepork, Tui, Weka, Kaka ac Aderyn Cloch, ac ymysg adar o dramor, ji-binc, llinos werdd, nico a drudwy. Mae Dryw y Carreg yn gyffredin yn yr ucheldir o gwmpas Bwlch Arthur.

Bwlch Arthur.jpg|Afon Bealey
Kea01LB.jpg|bawd|Kea yn cnoi rwber
Arthur's Pass.jpg|Traphont Otira

## Cyfeiriadau
*Gwefan Bwlch Arthur
*Gwefan newzealand.com
*Gwefan Parc Genedlaethol Bwlch Arthur

Categori:Bylchau Seland Newydd
Categori:Ynys y De
Lionel Shriver

Awdures a gohebydd o'r Unol Daleithiau yw **Lionel Shriver** (ganwyd 18 Mai 1957).

## Nofelau
**The Female of the Species* (1986)
**Checker and the Derailleurs* (1987)
**The Bleeding Heart* (1990)
**Ordinary Decent Criminals* (1992)
**Game Control* (1994)
**A Perfectly Good Family* (1996)
**Double Fault* (1997), cyhoeddwyd gan Serpent's Tail
**We Need to Talk About Kevin* (2003), cyhpeddwyd gan Serpent's Tail
**The Post-Birthday World* (2007), cyhoeddwyd Harper Collins
**So Much for That* (2010)
**The New Republic* (2012)
**Big Brother* (2014)

Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1957
Bwlch Arthur (gwahaniaethu)

Gall **Bwlch Arthur** gyfeirio at sawl lle:

*Bwlch Arthur ar Fryniau Clwyd, Cymru
*Arthur's Pass ar Alpau'r De, Seland Newydd
Sidan (gwahaniaethu)

Defnydd yw **sidan**. Gall **sidan** hefyd gyfeirio at:

* Cefn Sidan
* Llwybr y Sidan
* Sidan (band)
* Sidanbryf
Pornograffi hoyw

Pornograffi sy'n dangos cyfathrach rywiol rhwng unigolion o'r un ryw yw **pornograffi hoyw**. Gall y term weithiau gynnwys pornograffi lesbiaidd, ond gan amlaf mae'r term wedi ei neilltuo at bornograffi o ddynion yn unig.

Roedd pornograffi hoyw yn rhan o Oes Aur Pornograffi y 1970au yn yr Unol Daleithiau, yn sgil y Rhyddhad Hoyw a rhyddfrydoli agweddau cymdeithasol a chyfreithiol tuag at gyfunrywioldeb. Y ffilm bornograffig hoyw enwocaf o'r cyfnod yw *Boys in the Sand* (1971).

Cafodd y diwydiant pornograffi hoyw ei daro'n drwm gan yr epidemig AIDS, a bu farw nifer o berfformwyr enwog megis Al Parker a Casey Donovan o ganlyniad i'r clefyd hwnnw. Heddiw mae pornograffi hoyw yn ddiwydiant byd-eang ac i'w ganfod yn hawdd ar y rhyngrwyd.

## Gweler hefyd 
* Gay-for-pay
* Homo-erotiaeth

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Jeffrey Escoffier, *Bigger than Life: The History of Gay Porn Cinema from Beefcake to Hardcore* (Philadelphia: Running Press, 2009).

Categori:Cyfunrywioldeb
Hoyw
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

Prifysgol fawr yn Belo Horizonte, Brasil, yw **Prifysgol Tecnológica de Minas Gerais** (**Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais**, **Cefet-MG**). Mae ganddi tua 13,623 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* 

Categori:Minas Gerais
Categori:Prifysgolion Brasil
Categori:Sefydliadau 1910
Universidade Estadual de Feira de Santana

Prifysgol fawr yn Feira de Santana, Brasil, yw **Prifysgol Feira de Santana** (**Universidade Estadual de Feira de Santana**). Mae ganddi tua 7,121 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*

Categori:Prifysgolion Brasil
Categori:Sefydliadau 1976
Universidade Federal de Minas Gerais

Prifysgol fawr yn Belo Horizonte, Brasil, yw **Prifysgol Minas Gerais** (**Universidade Federal de Minas Gerais**). Mae ganddi tua 49,254 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*

Categori:Prifysgolion Brasil
Categori:Minas Gerais
Categori:Sefydliadau 1927
Robert II, brenin Ffrainc

[200px|bawd|''L'Excommunication de Robert le Pieux'' gan [Jean-Paul Laurens (1875)]]
Brenin Ffrainc oedd **Robert II** (27 Mawrth 972 – 20 Gorffennaf 1031). Roedd yn fab y brenin Huw Capet a'i wraig Adelaide o Aquitaine.

Ymhlith ei lysenwau mae "le Pieux" ("Y Duwiol") a "le Sage" ("Y Doeth")

## Gwragedd
*Rozala o'r Eidal (Susannah) (988-996)
*Bertha o Fwrgwyn (996-1000)
*Constance o Arles (1001-1031 (marwolaeth Robert))

## Plant
*Hedwig (c.1003-1063), gwraig Renauld I, Iarll Nevers
*Huw Magnus (1007 – 17 Medi 1025)
*Harri I, brenin Ffrainc (4 Mai 1008 – 4 Awst 1060)
*Adela (1009 – 5 Mehefin 1063), gwraig (1) Richard III o Normandy; (2) Baldwin V, Iarll Fflandrys.
*Robert I, Dug Bwrgwyn (1011 – 21 Mawrth 1076)
*Odo neu Eudes (1013–c.1056)
*Constance (g. 1014), gwraig Manassès de Dammartin

Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Categori:Pobl yr 11eg ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 972
Categori:Marwolaethau 1031
Categori:Teyrnoedd y 10fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 11eg ganrif
Emlyn Uwch Cuch

Un o ddau gwmwd yng nghantref Emlyn, yn nheyrnas Dyfed, oedd **Emlyn Uwch Cuch**. (Y llall oedd Emlyn Is Cuch.) Parhaodd y cwmwd dan reolaeth y Cymry, hyd yn oed ar ôl goresgyniad y Normaniaid, gyda'i ganolfan yng Nghastellnewydd Emlyn. Daeth yn rhan o Sir Benfro ddiwedd y 13g.

bawd|canol|400px|Cwmwd Emlyn Uwch Cuch yng nghantref Emlyn (gwyrdd tywyll), i'r dwyrain o gwmwd Emlyn Is Cuch

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Sir Benfro
Categori:Hanes Sir Benfro
Categori:Teyrnas Dyfed
Park Geun-hye

Arlywydd De Corea yw **Park Geun-hye** (Hangul: 박근혜; Hanja: 朴槿惠; ganwyd 2 Chwefror 1952).  Merch Park Chung-Hee yw hi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion De Corea
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Pey de Garros

200px|bawd|Poesias gasconas
Bardd Ocsitaneg oedd **Pey de Garros** (1530–1585), neu **Pèir de Garròs** (Gasconeg).

Fe'i ganwyd yn Lectoure, Ffrainc.

## Llyfryddiaeth
**Chant royal* (1557)
**Les Psaumes de David, viratz en rythme gascoun* (1565)
**Poesias gasconas* (1567)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1530
Categori:Marwolaethau 1585
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Beirdd Ocsitaneg o Ffrainc
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

Prifysgol fawr yn Rio de Janeiro, Brasil, yw **Prifysgol Celso Suckow da Fonseca** (**Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca**, **CEFET-RJ**). Mae ganddi tua 9,669 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*Gwefan swyddogol Prifysgol Celso Suckow da Fonseca 

Categori:Prifysgolion Brasil
Categori:Rio de Janeiro
Categori:Sefydliadau 1917
Aley Green

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Aley Green**.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Apsley End

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Apsley End**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Shillington yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Aspley Heath

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Aspley Heath**.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Park Chung-Hee

Arlywydd De Corea rhwng 1963 a 1979 oedd **Park Chung-Hee** (14 Tachwedd 1917 – 26 Hydref 1979). Cafodd ei lofruddio yn 61 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Gwleidyddion o Dde Corea
Categori:Arlywyddion De Corea
Bolnhurst and Keysoe

Plwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Bolnhurst and Keysoe**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Universidade Federal da Bahia

Prifysgol fawr yn Salvador, Brasil, yw **Prifysgol Bahia** (**Universidade Federal da Bahia**). Mae ganddi tua 27,549 o fyfyrwyr.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*

Categori:Bahia
Categori:Prifysgolion Brasil
Glyn

Gallai **Glyn** gyfeirio at:

## Lleoedd
*Abaty Glyn y Groes
*Genau'r Glyn, cwmwd canoloesol; Geneu'r Glyn, cymuned fodern
*Glyn Ceiriog
*Glyn Cysgod Angau (Beiblaidd)
*Glyn Ebwy
*Glyn, Powys
*Glyn-nedd
*Llawr-y-glyn

## Pobl
* Glyn Wise
* Guto'r Glyn (c.1435 – c.1493 ) , bardd 
* Lewys Glyn Cothi (tua 1425 - tua 1490 ) bardd
* Gwyneth Glyn (ganed 14 Rhagfyr 1979 ). 
* William Glyn neu William Glynn (1504 - 21 Mai 1558 )  Esgob Bangor
* Glyn Davies (ganed 16 Chwefror 1944 ), gwleidydd Cymreig , 
* Glyn Simon (1903 -1972 ) Archesgob Cymru (1968 -1971) 
* Owain Glyndŵr (ailgyfeiriad Glyn Dŵr) 
* Glyn Jones
* Seimon Glyn
* Gareth Glyn
* Rhodri Glyn Thomas
* Ifor ap Glyn, Bardd Cymraeg 
* Glyn Owen
Church End, Arlesey

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Church End, Arlesey** sydd bellach yn rhan o drefn Arlesey. Fe'i henwyd ar ôl yr eglwys 12g a saif yno, sydd a'r un enw; codwyd yr eglwys gan fyneich *Waltham Abbey*. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford. Ceir yma hefyd orsaf reilffordd.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Duck's Cross

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy '''Duck's Cross'''. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Colmworth yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Eaton Socon

Pentref yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy **Eaton Socon**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaergrawnt
Eaton Ford

Ardal faestrefol St Neots yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy **Eaton Ford**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil St Neots yn ardal an-fetropolitan Huntingdonshire.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Gaergrawnt
Eversholt

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Eversholt**.

Roedd y rhan fwyaf o'r tir yn y pentref yn eiddo i Ddug Bedford. Roedd mwyafrif y trigolion yn gweithio ar ystâd Bedford.

Adeiladwyd Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr yn wreiddiol yng nghanol y pentref yn y 12g.

## Adeiladau eraill
*Neuadd y pentref
*Tafarn y Green Man
*Ysgol gynradd

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Fancott

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Fancott**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Chalgrave yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Felmersham

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Felmersham**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 702.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Pierrick Massiot

Gwleidydd sosialydd Ffrangeg yw **Pierrick Massiot** (ganwyd 22 Ebrill 1948).  Cafodd ei ethol fel Arlywydd Rhanbarth Bretagne ar 10 Gorffennaf 2012.

Categori:Genedigaethau 1948
Herrings Green

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Herrings Green**.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Wyboston, Chawston and Colesden

Plwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Wyboston, Chawston and Colesden**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford. Y pentref mwyaf o'r tri ydy Wyboston; ceir 4ydd hefyd sy'n llawer llai na'r lleill, o'r enw Begwary.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Yelden

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Yelden** neu **Yielden**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Melchbourne and Yielden yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Owen Jones (awdur a sylwebydd gwleidyddol)

Awdur a sylwebydd gwleidyddol adain chwith yw **Owen Jones** (ganwyd 8 Awst 1984)

Daeth i'r amlwg am ysgrifennu ei gyfrol gyntaf *Chavs: The Demonization of the Working Class*

## Ffynonellau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pobl o Sheffield
Idle No More

[300px|bawd|Gorymdaith yn [Victoria, British Columbia.]]
Mudiad protest sy'n perthyn i hawliau'r bobloedd brodorol yng Nghanada yw **Idle No More**. Sefydlwyd yn Rhagfyr 2012 gan bedair ymgyrchydd, tair ohonynt yn frodorion. Mudiad gwerin gwlad ydyw sy'n galw ar y Cenhedloedd Cyntaf, y Métis a'r Inuit, yn ogystal â Chanadiaid eraill sy'n cefnogi'r achos. Prif ysbrydoliaeth y mudiad oedd protest newyn y Benaethes Attawapiskat Theresa Spence ac ymledai'r ymgyrch ar y cyfryngau cymdeithasol. Cychwynnodd fel ymateb i gamdriniaethau honedig gan lywodraeth Geidwadol Stephen Harper. Dadleuir bod Mesur C-45 yn arbennig yn dangos diffyg parch i hawliau'r brodorion, drwy newid Deddf yr Indiaid (1876) a gwanhau arolygiaeth dros yr amgylchedd. Ymhlith gweithredoedd y protestwyr yn Rhagfyr 2012 ac Ionawr 2013 roedd gorymdeithiau a ralïau, dawnsio a churo drymiau, ac anufudd-dod sifil, yn enwedig atal ffyrdd a rheilffyrdd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:2012
Categori:2013
Categori:Hawliau dynol
Categori:Pobloedd brodorol Gogledd America
Categori:Protestiadau yng Nghanada
Gladys Mary Coles

bawd|250px|Gladys Mary Coles yn 2011
Bardd a nofelydd o Swydd Amwythig yw **Gladys Mary Coles** (31 Mai 1935 &ndash; 7 Hydref 2024).  Roedd hi'n Llywydd Cymdeithas Mary Webb a tiwtor ym Mhrifysgol Lerpwl. Bu farw yn 89 oed.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Song of the Butcher Bird*
**The Echoing Green*
### Nofelau
**Clay* (2010)

## Cysylltiadau
Categori:Beirdd Saesneg
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Nofelwyr Saesneg
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1964

Cynhaliwyd **Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1964** ar 15 Hydref 1964. Cafwyd canlyniad agos iawn, gyda Llafur dan Harold Wilson yn ennill o bedair sedd.

Darlledwyd cyhoeddi canlyniadau'r etholiad yn fyw ar y BBC, yn cael eu cyflwyno gan
Richard Dimbleby, gyda Robin Day, Cliff Michelmore a David Butler.

### Y Bleidlais
**Newid**: 3.1% i Lafur

### Y Seddi
## Cyfeiriadau
1964
Categori:1964
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1966

Galwyd **etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1966** ar y 31 Mawrth 1966 gan y prifweinidog ar y pryd: Harold Wilson. Dychwelwyd y Llywodraeth Lafur gyda mwyafrif o 96 Aelod Seneddol. Gwnaeth y penderfyniad hwn i alw etholiad am sawl rheswm; yn gyntaf, dim ond 17 mis ynghynt yr etholwyd ei blaid i lywodraethu ac oherwydd y mwyafrif bychan oedd ganddo, roedd llywodraethu'n fwrn ac yn anodd. 4 aelod seneddol oedd ei fwyafrif. Yn ail, cafwyd isetholiad yng Ngogledd Hull ychydig ynghynt. Roedd yn llygad ei le ac etholwyd y Blaid Lafur yn eu holau - gyda mwyafrif o 96. Noda gwefan y BBC fwyafrif o 363 seats, sy'n rhoi mwyafrif o 96, gan fod sedd y LLefarydd yn cael ei restru fel "Arall".

Darlledwyd y noson yn fyw gan y BBC a chyflwynwyd y noson gan Cliff Michelmore, Robin Day, Robert McKenzie a David Butler.

## Y prif ganlyniadau
## Cyfeiriadau
1966
Categori:1966
Gerry Anderson

Cyfarwyddwr ffilm Seisnig a dyfeisiwr "Supermarionation" oedd **Gerry Anderson, MBE** (14 Ebrill 1929 – 26 Rhagfyr 2012).

## Teledu
* *The Adventures of Twizzle* (1957–58)
* *Torchy the Battery Boy* (1960)
* *Four Feather Falls* (1960)
* *Supercar* (1961–62)
* *Fireball XL5* (1962–63)
* *Stingray* (1964–65)
* *Thunderbirds* (1965–66)
* *Captain Scarlet and the Mysterons* (1967–68)
* *Joe 90* (1968–69)
* *The Secret Service* (1969)
* *UFO* (1970–71)
* *The Protectors* (1972–74)
* *Space: 1999* (1975–77)
* *Terrahawks* (1983–86)
* *Dick Spanner, P.I.* (1987)
* *Space Precinct* (1994–95)
* *Lavender Castle* (1999)
* *New Captain Scarlet* (2005)

## Ffilmiau
* *Crossroads to Crime* (1960)
* *Thunderbirds Are Go* (1966)
* *Thunderbird 6* (1968)
* *Doppelgänger* (1969)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Tony Conran

Bardd a chyfieithydd o Gymru oedd **Anthony Edward Marcell "Tony" Conran** (7 Ebrill 1931 – 14 Ionawr 2013)

Fe gyfieithoedd y cerddi Cymraeg ar gyfer y gyfrol y bu yn gyfrifol amdanni *The Penguin Book of Welsh Verse* (1967).

Cafodd ei eni gyda pharlys yr ymennydd.

Roedd yn dad i'r awdur Alys Conran.

## Llyfryddiaeth
**Blodeuwedd* (1988)
**Castles* (1993)
**All Hallows* (1995)
**A Gwynedd Symphony* (1996)
**What Brings You Here So Late?* (2008)

## Ffynonellau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl gyda pharlys yr ymennydd
Slefren fôr

Mae'r **slefren fôr** (neu ar lafar gwlad: **cont fôr**) yn perthyn i'r ffylwm Cnidariad ac yn greaduriaid di-asgwrn cefn. Maent yn nofio drwy symud eu siâp tebyg i gloch neu ymbarel o jeli. Mae ganddynt *tentacles* y defnyddiant i frathu neu bigo eu hysglyfaeth.

Maent i'w canfod ym mhob cefnfor - o wyneb y dŵr i'r dyfnder eithaf. Ychydig iawn ohonynt sy'n gallu byw mewn dŵr croyw, fodd bynnag. Maent wedi nofio'r moroedd ers o leiaf 500 miliwn o flynyddoedd, ac o bosib 700 miliwn o flynyddoedd neu ragor, sy'n eu gwneud yn un o'r mathau hynaf o anifail aml-organ ar wyneb y Ddaear.

Defnyddir y gair *jellyfish* yn y Saesneg ers 1796, ond mae'r gair Cymraeg yn llawer hŷn.
[bawd|dim|Y dduwies [Medusa gan Peter Paul Rubens, 1618 yn dangos y gwallt nadreddog]]

## Terminoleg
Cysylltwyd y gair "Medusa" (Hen Roeg: ) gyda'r slefren fôr yn 1752 gan Linnaeus oherwydd tebygrwydd y dduwies Groegaidd o'r un enw, a'i gwallt nadreddog.

## Mathau o slefren yng Nghymru

Water-jellyfish.jpg|Slefren loerol *Aurelia aurita*
Cyanea capillata 2007.JPG|Slefren mwng llew *Cyanea capillata*
Barrel jellyfish near Aberdovey.jpg|Sglefren fôr baril *Rhizostoma pulmo*

## Sylwadau unigolion
Welsoch chi'r sglefrod môr ar y traethau eleni, ar draethau fel Harlech (7 Gorffennaf 2013, Twm Elias), a Dinas Dinlle (17 Gorffennaf, DB). Slefrod lloerol *Aurelia aurita* oedd y rhan fwyaf, ond ambell i slefren mwng llew *Cyanea capillata* hefyd (llun). Cafwyd rhywbeth tebyg ddiwedd Mehefin 2005: "Mae pla o sglefrod môr ym Mae Tremadog. Arwydd o dywydd terfysg medda' nhw".[www.cimwch.com].

Sglefren Harri Morgan yw enw Sion Roberts ar y slefren mwng llew. Meddai Sion: "Fe'i gwelir yn aml mewn heigiau yn yr hâf. Mae'r tentaclau yn hir iawn, ac mae'r pigiad sydd ganddi yn boenus. Mae'n ymddangos mewn stori Sherlock Holmes o'r enw 'The Adventure Of The Lion's Mane' ".

## Cyfeiriadau
Categori:Cnidariaid
Categori:Scyphozoa
Y niferoedd a anafwyd yn y Rhyfel Byd Cyntaf

bawd|Canadiaid byw a marw. Vimy, 1917.
Mae'n amhosibl gwybod yr union nifer y rhai a laddwyd ac a glwyfwyd yn y Rhyfel Byd Cyntaf, lle roedd miliynau yn cymryd rhan ynddi. Roedd gwaith papur yn cael ei ddinistrio neu'i golli ond mae'r tabl isod yn amcangyfrif o'r nifer.

Lladdwyd dros 18 miliwn o sifiliaid a milwyr ac anafwyd dros 23 miliwn; dyma, felly, y gwrthdaro mwyaf gwaedlyd a welwyd mewn hanes. O'r 18 miliwn a laddwyd roedd 11 miliwn yn filwyr a 7 miliwn yn sifiliaid.

David Lloyd George oedd Prif Weinidog Prydain am y rhan fwyaf o'r rhyfel. Collodd 40,000 o Gymry eu bywydau.

## Anafusion (ffiniau 1914) 

WorldWarI-DeathsByAlliance-Piechart cy.svg|Y Pwerau Canolog: sifiliaid a milwrol.
WorldWarI-MilitaryDeaths-CentralPowers-Piechart cy.svg|Marwolaethau Milwrol y Rhyfel Byd 1af - Y Pwerau Canolog.
WorldWarI-MilitaryDeaths-EntentePowers-Piechart cy.svg|Y Cyngreiriaid: sifiliaid a milwrol.

## Ffynonellau
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Jack Klugman

Actor Americanaidd oedd **Jack Klugman** (27 Ebrill 1922 – 24 Rhagfyr 2012).

Fe'i ganwyd yn Philadelphia, yn fab Rose a Max Klugman.  Priododd Brett Somers yn 1953 (m. 2007).

## Ffilmiau
**12 Angry Men* (1957)
**I Could Go On Singing* (1963)
**The Detective* (1968)
**Goodbye, Columbus* (1969)

## Teledu
**The Odd Couple* (1970-75)
**Quincy, M.E.* (1976–1983)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2012
Richard Rodney Bennett

Cyfansoddwr o Loegr oedd **Syr Richard Rodney Bennett**, CBE (29 Mawrth 1936 -  24 Rhagfyr 2012).

Fe'i ganwyd yn Broadstairs, Caint, yn fab i'r pianydd Joan Esther (Spink) a'r awdur RRodney Bennett (1890-1948). Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Leighton Park, Reading, a'r Royal Academy of Music.

## Gweithiau cerddorol
### Cerddoriaeth ar gyfer ffilmiau
**Far from the Madding Crowd* (1967)
**Nicholas and Alexandra* (1971)
**Murder on the Orient Express* (1974)

### Opera
**The Ledge* (1961)
**The Midnight Thief* (libretto gan Ian Serraillier; 1964)
**The Mines of Sulphur* (1965)
**A Penny for a Song* (1967)
**Victory* (libretto gan Beverley Cross; 1970)

## Cysylltiadau
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2012
Norman Schwarzkopf

Milwr Americanaidd oedd **Herbert Norman Schwarzkopf** neu **Norman Schwarzkopf, Jr.** (22 Awst 1934 – 27 Rhagfyr 2012) a arweiniodd lluoedd y glymblaid yn erbyn Irac yn ystod Rhyfel y Gwlff.

Ei lysenwau oedd "Stormin' Norman" a "The Bear".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Cadfridogion Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Rhyfel y Gwlff
Prifysgol De Cymru

Sefydlwyd **Prifysgol De Cymru** yn 2013 o ganlyniad i uniad rhwng Prifysgol Morgannwg a Phrifysgol Cymru, Casnewydd.

Mae gan Brifysgol De Cymru nifer o gampysau gan gynnwys Trefforest, Glyntaf, Caerdydd a Chasnewydd.

Mae'r Coleg Cerdd a Drama a Choleg Merthyr yn perthyn i grwp Prifysgol De Cymru.

Penodwyd yr Athro Julie Lydon yn Is-Gangellor y Brifysgol (Prifysgol Morgannwg bryd hynny) yn 2010. Hi oedd y fenyw gyntaf i fod yn Is-Ganghellor ar Brifysgol yng Nghymru.

Roedd Coleg Hyfforddi Sir Fynwy yng Nghaerllion yn un o'r sefydliadau llai a unwyd i greu Coleg Addysg Uwch Gwent yn 1975, ac wedi hynny, Prifysgol De Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 2013
Nwy (arf rhyfel)

bawd|300px|Milwyr Prydeinig a ddallwyd gan nwy yn Fflandrys, 1918
Math o arf cemegol yw **nwy rhyfel**. Mae arf cemegol yn wahanol i arf niwclear ac i arf fiolegel. Dyw rhyfela cemegol ddim yn dibynnu ar ffrwydradau.

Er fod rhyfela cemegol amrwd wedi bod yn rhan o ryfela ers miloedd o flynyddoedd, adeg y Rhyfel Byd Cyntaf y defnyddiwyd nwy rhyfel modern gyntaf ar faes y gad. I ddechrau defnyddid cemegau masnachol, gan gynnwys clorin a Ffosgen. Roedd y dulliau a ddefnyddid i wasgaru'r nwy adeg y brwydro yn amrwd ac yn aneffeithiol. Serch hynny gallai nifer y clwyfedig fod yn uchel. Roedd gwawr werdd i'r nwy ac iddo arglu'n gryf ac roedd hyn yn help i weld y nwy. Roedd ei lastwreiddio â dŵr yn lleihau ei effaith yn fawr. Y defnydd cyntaf o arf cemegol oedd y defnydd o nwy dagrau. Doedd e ddim yn angheuol, ond yr oedd yn anablu'r milwyr rhag ymladd. Roedd clorin yn gwneud i'r llygaid, y trwyn, y gwddf a'r ysgyfaint yn lludus 

## Rhyfel Byd Cyntaf
Y Ffrancod oedd y cyntaf i ddefnyddio gwenwyn mewn rhyfel gan ddefnyddio nwy dagrau.Y defnydd cyntaf gan yr Almaenwyr o gemegau oedd o bromin a saethwyd at y Rwsiaid yn Ionawr 1915 ger y dref a adnybyddir heddiw fel Bolimow yng Ngwlad Pwyl.

Y tro cyntaf i ddefnydd eang o gemegau fel arf rhyfel yn y Rhyfel Byd Cyntaf oedd ar 22 Ebrill 1915 pan yr ymosododd yr Almaenwyr ar filwyr Ffrainc, Canada ac Algeria ar ddechrau  Ail Frwydr Ypres. Ychydig a laddwyd ond clwyfwyd llawer.

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Rhyfela cemegol
ISRO

Cafodd y **Sefydliad Ymchwil Gofod Indiaidd** (; **ISRO**) ei greu ym 1969.  Mae'r sefydliad yn gyfrifol am ddatblygu technoleg ofod yn India. Mae'i bencadlys yn Bangalore.

## Hanes 
Lawnsiwyd y lloeren Indiaidd cyntaf, Aryabhata, ym 1975 ar roced Sofietaidd, ond erbyn 1980, roedd yr ISRO wedi ariannu roced brodorol, yr SLV (Cerbyd Lawnsio Lloeren; *Satellite Launch Vehicle*).  Llwyddodd SLV i lawnsio lloeren yn llwyddiannus ar 18 Gorffennaf 1980.  Olynydd yr SLV oedd yr ASLV (*Advanced Satellite Launch Vehicle*); ond doedd yr ASLV ddim yn ddibynadwy - roedd ddau o'i bedwar lawnsiadau yn fethiant. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r ISRO wedi datblygu cyfres o rocedi sydd yn addas i lawnsio lloerennau cyfathrebu, ac wedi ennill rhan o'r farchnad fasnachol, yn lawnsio lloerennau i wledydd eraill yn ogystal â chwmniau.

## Fforio'r gofod 
Mae ISRO wedi mynegi diddordeb mewn fforio Cysawd yr Haul, ond hyd yn hyn, mae eu hymdrechion yn y cyfeiriad hwn wedi bod yn gymharol fodest. Roedd Chandrayaan-1 (lawnsiwyd 22 Hydref 2008) yn berwyl llwyddiannus i gylchdroi'r Lleuad, er nifer o namau technegol; anfonwyd chwiliedydd gofod bach o'r lloeren i wyneb y Lleuad yn Nhachwedd 2008. Lawnsiwyd chwiliedydd o'r enw Mars Orbiter Mission i fforio'r blaned Mawrth yn Nhachwedd 2013, ac mae cynllun ar y gweill i anfon chwiliedydd arall i'r blaned Gwener yn 2015.

Categori:Asiantaethau gofod
Categori:Rhaglen ofod India
Categori:Sefydliadau 1969
Daniel Inouye

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Daniel Inouye** (7 Medi 1924 – 17 Rhagfyr 2012) oedd yn Seneddwr dros dalaith Hawaii.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Hawaii
Categori:Seneddwyr yr Unol Daleithiau
Helfa Gelf

Mae **Helfa Gelf** yn ŵyl agored ac eang sy'n digwydd ledled Gogledd Cymru pob mis Medi ers 2006, ac sydd bellach y digwyddiad mwyaf o'i fath drwy Gymru gyda dros 300 o artistiaid yn cymryd rhan. Mae pob sir yng ngogledd Cymru'n cyfrannu tuag at yr ŵyl hon ar wahân i Sir Fôn. Cynhelir  Helfa Gelf mewn amrywiaeth eang o leoliadau gan gynnwys orielau, gerddi, gwestai a neuaddau pentref.

Caiff ei drefnu gan nifer o gyrff gan gynnwys Cyngor Celfyddydau Cymru, Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, Yr Academi Frenhinol Gymreig, Oriel Plas Glyn y Weddw, Castell Bodelwyddan, Menter Môn a Chadwyn Clwyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Celf
Tony Greig

Cricedwr o Loegr oedd **Anthony William Greig** (6 Hydref 1946 – 29 Rhagfyr 2012).

Fe'i ganwyd yn Ne Affrica, yn fab tad o'r Alban. Cafodd ei addysg yn Ngholeg y Frenhines.  Brawd y cricedwr Ian Greig oedd ef.

Capten y tîm criced Lloegr rhwng 1975 a 1977 oedd Greig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cricedwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2012
31:12:99 (ffilm)

Mae ***31:12:99*** neu ***31/12/99*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1999. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Rhys Powys. Lawnsiwyd y ffilm yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Cymru, Caerdydd ym 1999.

## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1999
A Barcud Yn Farcud Fyth

Mae ***A Barcud Yn Farcud Fyth*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1992. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Siôn Humphreys.

## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1992
ISO 639-3

**ISO 639-3:2007**, ''Codau am y gynrychiolaeth o'r enwau o ieithoedd — Rhan 3: Côd Alffa-3 ar gyfer sylw cyflawn o'r ieithoedd'', yw safon ryngwladol am god ieithoedd yng nghyfres ISO 639. Mae'r safon yn disgrifio codau tair‐lythyren ar gyfer adnabod ieithoedd.
Mae'n ehangu codau ISO 639-2 alffa-3 gyda'r amcan o roi sylw i bob iaith naturiol wybyddus. Cyhoeddwyd y safon gan ISO ar 2007-02-05.

Bwriedir defnyddio'r system mewn ystod eang o sefyllfaoedd, ond yn benodol mewn systemau cyfrifiaduron ble mae angen cefnogi nifer fawr o ieithoedd. Mae'n ceisio cynnwys cymaint o ieithoedd a phosib, gan gynnwys byw a darfodedig, hynafol ac adeiladu, mawr a bach, ysgrifenedig ac anysgrifenedig.

Mae'n uwchset o ISO 639-1 ac o'r ieithoedd unigol yn ISO 639-2. Roedd ISO 639-1 ac ISO 639-2 wedi canolbwyntio ar y prif ieithoedd, a oedd yn cynrychioli cyfran helaeth o holl lenyddiaeth y byd. Gan bod ISO 639-2 hefyd yn cynnwys casgliadau iaith a dydy Rhan 3 ddim, nid yw ISO 639-3 yn uwchset o ISO 639-2. Ble mae codau B a T bododi yn ISO 639-2, mae ISO 639-3 yn defnyddio'r codau T.

Esiampl:

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* **ISO 639-3 Awdurdod Cofrestru**
* FAQ at yr Unol Daleithiau Llyfrgell y Gyngres gwefan
* Tra'n aros ISO 639-3 ceisiadau
* Linguist List - Rhestr o Ieithoedd Hynafol a Darfodedig 
* esboniad gan Håvard Hjulstad 

Categori:ISO 639
Project Glass

bawd|Sbectol AR newydd Google

Prosiect ymchwilio a datblygu (R & D) i greu haen o or-realaeth ar benwisg ydy ***Project Glass*** (neu **Prosiect Gwydr**) gan Google. Bwriedir datblygu nwyddau masnachol wedi'i sefydlu ar y feddalwedd presennol a geir mewn ffôn clyfar ar gyfer pâr o sbectol neu benwisg sy'n golygu y byddai'r dwylo'n rhydd. Cysylltir y penwisg (neu bengyfarpar) â'r we a bydd meicroffon ar y penwisg yn caniatáu rhyngweithio e.e. mapiau, cyfarwyddiadau sut i gyrraedd man arbennig neu wybodaeth am wrthrych wedi'i geo-tagio. Mae'r cyfarpar presennol (Rhagfyr 2012) yn cynnwys stribed o aliminiwm ysgafn gyda 2 pad meddal ar bont y trwyn, meicroffon a chamera.

Y system weithredu a ddefnyddir ydy Android (eto gan Google).

Cyhoeddodd *The New York Times* y byddai'r penwisg ar werth ar yr un pris a ffôn clyfar tua diwedd 2012. ond mae adroddiadau o ffynonellau eraill yn amau hyn. Ym Mehefin 2012 cyhoeddwyd na fyddai ar werth i'r cyhoedd tan wanwyn 2014 a hynny am oddeutu $1,500.

## Cyfeiriadau
Categori:Google
Categori:Gor-realaeth
Categori:Sbectol
Yr Alltud (ffilm)

Ffilm Gymraeg i deledu gan Emyr Humphreys yw ***Yr Alltud*** a ddarlledwyd ar S4C ym 1989. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Ffilmiau Bryngwyn a'i chyfarwyddo gan Siôn Humphreys. Mae'r ffilm wedi'i gosod ym Mai 1945.

## Cast 
* Iola Gregory - Yr Iarlles
* Nia Williams - Meg
* John Ogwen - Myfyr
* Danny Grehan - Griff
* Elliw Haf - Eirlys
* Dorien Thomas - Bruno
* Siân James - Lisi
* Rhian Cadwaladr - Miss Hobbs
* Sera Moore Williams - Miss Warlock
* Yoland Williams - Tomi Moch
* Trefor Selway - Major Banks
* Elwyn Hughes - Tad Lisi
* Branwen Davies, Arwyn Jones ac Aled Williams - plant Lisi
* Gwenan Craig - gwraig Bruno
* James Morris - mab Bruno
* Denise Ryan - Gorchestwraig

## Disgrifiad 
Mai 1945, ac mae’r rhyfel drosodd o’r diwedd. Mae gwraig weddw, iarlles o’r Almaen, wedi cael hyd i loches yng Ngogledd Cymru. Un o’i ffrindiau pennaf yw merch y gweinidog lleol - perthynas sydd yn ei atgoffa o’i phlentyndod, ond sydd hefyd yn dod yn ôl â theimladau o euogrwydd.

## Cynhyrchu 
* Coluro - Claire Faithfull
* Gwisgoedd - Maggie Moore a Bet Huws
* Cynllunio - Deborah Gillingham
* Sain - Simon Fraser

## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1989
Aderyn Papur

Mae ***Aderyn Papur*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1984. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Stephen Bayly.

## Crynodeb
Mae Alun yn cyrraedd adref i’w gymuned chwarelyddol ar ôl ymweld a’i fam yn Lerpwl. Mae’n argyhoeddedig bod dau ymwelydd o Siapan yn paratoi i adfywio’r gymuned. Ei obaith yw y byddant yn medru cynnig gwaith i’w dad, ac y bydd hyn yn gymorth i ddenu ei fam yn ôl i’r cartref teuluol. Mae ei frawd Idris yn awgrymu ei fod yntau hefyd am adael ac ymuno â’r fyddin, ond mae Alun yn argyhoeddedig y bydd y chwarel yn llwyddiannus eto wrth ddarparu llechi ar gyfer byrddau snwcer.

## Cast a Chriw
### Prif Gast
*Richard Love (Alun Owen)
*Iola Gregory (Modryb Catrin)
*John Ogwen (Gwyn)

### Cast Cefnogol
*[[Robin Eiddior|Robert [Robin] Eiddior Roberts]] – Idris 
*Llewelyn Jones – Gareth
*Stewart Jones – Grandpa
*Tadaaki Noguchi – Kazuo
*Yoshio Kawahara – Naoyuki
*Gwenno Hodgkins – Miss Morgan
*Edwin Williams – Mr. Thomas

### Cydnabyddiaethau Eraill
*Celf – Hildegard Bechtler

**Gwobrau:**

## Manylion Atodol
### Llyfrau
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)

### Adolygiadau
* *Variety*, 29 Tachwedd 1984.

### Erthyglau
*
* *Broadcast*, 24 Awst 1984.
* *Broadcast*, 20 Ebrill 1984.

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1984
Blumenfeld

Mae ***Blumenfeld*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1985 wedi'i ysgrifennu gan Eric Wyn.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1985
Byw yn dy Groen

Mae ***Byw Yn Dy Groen*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd yn 2001. Cyfarwyddwr y ffilm oedd Pip Broughton.

## Crynodeb
Am y tro cyntaf mewn trideg mlynedd mae gŵr busnes llwyddiannus yn dychwelyd i fro ei febyd yn Sir Benfro, a hynny ar gyfer angladd ei fam. Mae'n gorfod wynebu bwganod y gorffennol ac mae'n edrych ar ei briodas mewn golau newydd. Cymhlethir pethau ymhellach wedi iddo gwrdd â Sara, gweddw ifanc a ffrind i'w fam.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Aneirin Hughes - Ellis
*Lisa Palfrey - Sara
*Michelle Fairley - Gina
*Gwilym Hughes - Con

### Cast cefnogol
*Ifan Huw Dafydd - Nici
*Llio Millward - Cate Ifanc
*Gerri Smith - Cate
*Alice Lily Jones - Cerys
*Ella Hughes - Molly
*Buddug Williams - Mai 
*Morlais Thomas - Bryn
*Dilys Price - Beti
*Morgan Hopkins - Nick 
*Janet Aethwy - Anne Llywelyn
*Aneirin Hughes - Ivor
*Gwilym Hughes - Ellis Ifanc

### Cydnabyddiaethau eraill
*Cynllunydd Colur – Helen Tucker
*Cynllunydd Gwisgoedd – Julian Day

## Manylion technegol
**Fformat saethu:** 35mm

**Math o sain:** Dolby Digital

**Lliw:** Lliw

**Cymhareb agwedd:** 1.85:1
 
**Lleoliadau saethu:** Porth-gain a Mwnt, Sir Benfro

**Lleoliadau arddangos:** Gŵyl Ffilmiau Rynglwadol Caerdydd 2001

## Dolenni allanol
### Adolygiadau
* 

### Erthyglau
* 
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 2001
Cwcw (ffilm)

Mae ***Cwcw*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd yn 2008. Cafodd y ffilm ei ysgrifennu, cyfarwyddo a'i chynhyrchu gan Delyth Jones.

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 2008
Cameleon (ffilm)

Mae ***Cameleon*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1997. Cyfarwyddwr y ffilm oedd Ceri Sherlock.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Aneirin Hughes - Delme Davies
*Sue Jones-Davies - Iwanna Davies
*Daniel Evans - Elfed Davies

### Cast cefnogol
*Phylip Hughes - David George
*Iris Jones - Hannah-Jane George
*Dilys Price - Marged-Ann Lewis
*Sara McGaughey - Rita Thomas
*Simon Fisher - Howell Thomas
*Charlotte Merry - Joyce Prothero
*Victoria Plucknett - Ceinwen Prothero
*Owen McCarthy - Raymond Prothero
*Emyr Wyn - Leonard Bowen
*Christine Pritchard - Cassandra (Cassie) Bowen
*Hannah Roberts - Olwen Rees
*Helen Griffin - Lydia Jones
*Carys Rhys Jones - Glenys Evans
*Cal Weber - American GI

### Cydnabyddiaethau eraill
*Uwch Gynhyrchydd – Emlyn Davies
*Gwisgoedd – Jilly Thorley
*Cynllunydd Colur – John Munro

## Manylion technegol
**Tystysgrif ffilm:** Untitled Certificate

**Fformat Saethu:** 35mm

**Math o Sain:** Dolby

**Lliw:** Lliw

**Cymhareb Agwedd:** 1.85:1

**Lleoliadau Saethu:** Llanelli, Sir Gaerfyrddin

**Gwobrau:**

**Lleoliadau arddangos:**
*Gŵyl Ffilm Cannes, Ffrainc, 1997
*Osaka European Film Festival, Siapan, 1997
*Cherbourg-Octeville Festival of Irish and British Film, Ffrainc, 1997
*Gŵyl Ffilmiau Douarnenez, Llydaw, 1998
*Worldfest, Houston, UDA, 1998
*Festróia Film Festival, Portiwgal, 1998
*Celtic Film Festival, Sogetsu Hall, Tokyo, Siapan, 2000

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau
* 
* Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128–151.

### Erthyglau
* "Challenge of realising vision for the arts" Ceri Sherlock yn y *Western Mail*, 5 Mawrth 2001

### Adolygiadau
* 

## Gwefannau
* 

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1997
Cylch Gwaed (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw ***Cylch Gwaed*** a ryddhawyd ym 1992. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Alun Ffred Jones. Mae'n adrodd hanes Emyr (Rhys Richards), mecanic dihyder sy'n dod i nabod y byd a'i hun yn well wrth ymladd yn y sgwar bocsio.

## Dolenni allanol 
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1992
Cylch Gwaed 2

Ffilm Gymraeg yw ***Cylch Gwaed 2*** sy'n ddilyniant i'r ffilm *Cylch Gwaed* ac yn adrodd hanes mecanic ifanc yn ceisio dianc o dlodi drwy yrfa yn paffio.

## Dolenni allanol 
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1994
Y Delyn (ffilm)

Mae ***Y Delyn*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd yn 2001. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Robin Davies Rollinson.

## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 2001
Dŵr a Thân (ffilm)

***Dwr A Thân*** yn ffilm Gymraeg a ryddhawyd ym 1991. Cafodd y ffilm ei chynhyrchu gan Siôn Humphreys.

## Dolenni allanol 
*  Manylion ar IMDB

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1991
Dyddiadur Dyn Dwad (ffilm)

Ffilm Gymraeg yw ***Dyddiadur Dyn Dwad*** a ddarlledwyd gyntaf ar S4C yn Rhagfyr 1989. Roedd wedi ei seilio ar y llyfr *Dyddiadur Dyn Dŵad* gan Dafydd Huws, ac yn dilyn anturiaethau Goronwy Jones, dyn ifanc sy'n symud o Gaernarfon i Gaerdydd i weithio mewn siop garpedi yn nechrau'r 70au. Cyn hir cychwynodd Goronwy ysgrifennu dyddiadur am ei brofiadau ym mhapur bro'r ddinas, Y Dinesydd.

## Cast a chriw
### Prif gast
* Llion Williams - Goronwy Jones
* Ifan Huw Dafydd – Denzil Pennyman
* C Gordon Jones – Gareth Connolly
* Ynyr Williams – Dai Shop
* Geraint Lewis – Stan Crossroads
* Dyfed Thomas – Marx Merthyr
* Maldwyn John – Nowi Bala
* Tom Richmond – Frogit
* Boyd Clack – Jero Jones
* Elin Rhys – Sîan Edwards
* Janet Aethwy – Martha Morys
* Mari Emlyn – Sîan Pugh
* Lisa Palfrey – Gwenan
* Nicola Beddoe – Luned
* Olwen Rees – Sylvia Pugh
* Lindsay Evans – Simon Pugh

### Cast cefnogol
* Dewi Rhys – Fferat
* Stewart Jones – Ficer
* Nia Williams – "Myfyrwraig"
* Erfyl Ogwen Parry – John Pen Rwd
* Siân Wheway – Jane Pen Rwd
* Toni de Palermo – "Barmêd y Conway"
* Dai Bren – Dyn y Pwdl
* Vic McCullach - "Hippy"
* Annest Williams – Esther
* Dilys Price – Alice
* Ernest Evans – "Gofalwr"
* Mali Harries, Elaine Haf, Rebecca Ellis Owen – "Merched Ysgol"
* Geoff Morgan, Robert Brydon Jones – "Dysgwyr"

### Diolchiadau
* Vaughan Hughes, Eirwen Davies, Brinley Jenkins, Siân Llewelyn, Gillian Elisa, John Pierce Jones, Dafydd Hywel, Bob Woosh
* James Howell Cyf, Caerdydd
* Tŷ Bwyta Paramount Tandoori, Penarth

### Criw
* Camera – Ray Orton
** Cynorthwy-ydd camera – Mike Harrison
** Grip – Martin Jones
* Sain - Adam Alexander, John Muxworthy
** Bŵm – Martin Pearce
** Hyfforddai Cyfle – Kevin Staples
* Coluro – Helen Tucker
** Cynorthwywyr coluro – Sally Bostock, Alison Davies, Pamela Haddock, Ros Wilkins, Kim Wordley
* Cynllunydd Gwisgoedd – Jilly Staniforth
** Cynorthwy-ydd Gwisgoedd – Llinos Non Parri
* Giaffar – Andy Ellaway
** Trydanwr – Dave Hutton
* Cyfarwyddwyr Celf – Hywel Morris, Jim O'Hare
** Cynorthwywyr – Dave Watkins, Keith Maxwell, Pete Rawsthorne, Phil Furnesss
* Prynwr Celfi – Liz Stokes
* Golygydd Ffilm – William Oswald
** Is-Olygydd Ffilm – Elen Pierce Lewis
** Golygydd Sain – Jane Murrell
* Dybio – John Cross
* Cynorthwy-ydd Cyntaf – Michas Koc, Bernard Jones
** Ail Gynorthwy-ydd – Patrick Tidy
** Rhedwyr – David Clare, Stephen Kingston
* Ysgrifenyddes y Cynhyrchiad – Rhian Matthews
* Dilyniant – Eleri Wynn Jones, Margaret Griffiths
* Cynhyrchydd Gweithredol – Richard J Staniforth
* Cynhyrchydd – Andrew Barratt
* Cyfarwyddwr – Emlyn Williams

Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau 1989