open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorsaf reilffordd Parc Ninian

Mae **Gorsaf reilffordd Parc Ninian** (Saesneg: *Ninian Park railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasaneauthu ardaloedd Lecwydd a De Treganna yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael ei darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Cafodd yr orsaf, sydd wedi ei leoli 1.6&nbsp;km (0.99 milltir) i'r gorllewin o ganol dinas Gaerdydd, ei hagor pan ail-agorwyd Llinell y Ddinas i wasanaethau teithwyr ym 1987, gan ddefnyddio llwyfannau a ddefnyddiwyd yn flaenorol yn unig ar gyfer trenau arbennig yn rhedeg mewn cysylltiad â gemau pêl-droed. Am y rheswm hwn mae gan yr orsaf y llwyfannau hiraf ar y lein, lle i hyd at naw coets, yn hytrach na dau ar y tair orsaf arall a agorwyd ar yr un pryd.

Parc Ninian
Gorsaf reilffordd Parc Waun-gron

Mae **gorsaf reilffordd Parc Waun-gron** (Saesneg: *Waun-gron Park railway station*) yn gwasanaethu ardal y Tyllgoed yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Parc Waun-gron
Gorsaf reilffordd Danescourt

Mae **gorsaf reilffordd Danescourt** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu ardal Danescourt yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

## Ffotos

Station_Danescourt_(april_2024)(4).jpg|bawd|alt=Adaw y gorsaf reilffordd trên|Adaw y gorsaf reilffordd trên.
Station_Danescourt_(april_2024)(8).jpg|bawd|alt=Fford i mewn.|Ffordd i mewn.
Station_Danescourt_(april_2024)(6).jpg|bawd|alt=Platfformiau.|Platfformiau.

Danescourt
Codiad

bawd|Codiad dynol.
**Codiad** yw pan fo'r pidyn yn cynhyrfu'n rhywiol gan fynd yn fwy. Mae llawer o anifeiliaid yn ogystal â dyn yn cael codiad cyn alldaflu semen i mewn i'r wain (neu ben-ôl) mewn cyfathrach rywiol.

Categori:Rhyw
Gorsaf reilffordd Lefel Isel y Mynydd Bychan

Mae **gorsaf reilffordd Lefel Isel y Mynydd Bychan** (Saesneg: *Heath Low Level railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal y Mynydd Bychan yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Mynydd Bychan Lefel Isel
Gorsaf reilffordd Tŷ Glas

Mae **gorsaf reilffordd Tŷ Glas** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardaloedd busnes Llanisien a'r Mynydd Bychan yng Nghaerdydd, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Mae'n rhan o lein y Cymoedd a'r Fro a'r egin Metro De Cymru.

Tŷ Glas
Gorsaf reilffordd Caerffili

Mae **gorsaf reilffordd Caerffili** (Saesneg: *Caerphilly*) yn gwasanaethu tref Caerffili, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Caerffili
Gorsaf reilffordd Llanbradach

Mae **gorsaf reilffordd Llanbradach** yn orsaf reilffordd sy'n gwasaneauthu pentref Llanbradach, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Llanbradach
Gorsaf reilffordd Pengam

Mae **gorsaf reilffordd Pengam** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasaneauthu pentref Pengam, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Pengam
Foel Boeth (615m)

Mae **Foel Boeth** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng y Bermo a Betws-y-Coed a'r  Bala - i'r de o Gwm Prysor; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 598.6 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 615.4 metr (2019 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Nuttall
Rhagchwarae

bawd|Mae chwythu neu gusanu'r is-gefn yn medru bod yn ysgogiad erotig.
Mewn ymddygiad rhywiol dynol, mae **rhagchwarae** yn set o weithgareddau seicolegol a chorfforol agos, rhwng dau neu ragor o bobl gyda'r bwriad o greu awydd am weithgaredd rhywiol a chynnwrf rhywiol. Gall un neu ragor o'r partneriaid gychwyn y rhagchwarae, ac nid oes yn rhaid i'r person sy'n ei gychwyn fod y partner gweithredol yn y gweithgaredd rhywiol.

Mae nifer o anifeiliaid hefyd yn defnyddio rhagchwarae, cyn cyfathrach rhywiol.

Categori:Rhyw
Rhyfela athreuliol

[290px|bawd|Criw o filwyr Prydeinig wrth [gwn peiriant|wn peiriant Vickers ar Ffrynt y Gorllewin yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Bu dwy ochr y ffrynt hwn yn aros mewn ffosydd ar naill ochr tir neb, heb y gallu i fanwfro. Mabwysiadodd y cadfridogion strategaeth o mynd dros ben y ffosydd ac ymosod yn benben, er bu'r ochr arall yn barod i beri nifer o golledigion ag artileri.]]
Strategaeth filwrol yw **rhyfela athreuliol** sydd yn defnyddio athreuliad er mwyn ceisio gorchfygu'r gelyn. Mae'r ochr sy'n defnyddio'r strategaeth hon yn brwydro'r ochr arall yn raddol nes iddynt methu o ganlyniad i golledigion parhaol o luoedd ac adnoddau milwrol. Yn ôl damcaniaethwyr milwrol clasurol megis Sun Tzu mae rhyfela athreuliol yn groes i egwyddorion traddodiadol "celfyddyd y cadfridog", sydd yn pwysleisio manwfro, crynhoi lluoedd, cudd-ymosod, twyll ac ati. Er hyn ceir athreuliad trwy gydol hanes rhyfel, yn aml er mwyn niwtralu gelyn sydd â mantais dactegol.

## Enghreifftiau 
* Strategaeth Ffabaidd Fabius Maximus yn erbyn Hannibal yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig
* Goresgyniad Rwsia gan Ffrainc
* Ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf
* Rhyfel Fietnam, yn enwedig strategaeth chwilio a dinistrio
* Y Rhyfel Athreuliol
* Rhyfel yr Undeb Sofietaidd yn Afghanistan

## Gweler hefyd 
* Buddugoliaeth Byrrhig
* Cyfrif cyrff
* Cyfwynebiad Mecsicanaidd
* Rhyfela herwfilwrol
* Ymosodiad ton ddynol

## Cyfeiriadau 

Athreuliol
William Westmoreland

Cadfridog ym Myddin yr Unol Daleithiau oedd **William Childs Westmoreland** (26 Mawrth 1914 – 18 Gorffennaf 2005) a arweiniodd ymgyrchoedd milwrol Americanaidd yn ystod Rhyfel Fietnam, o 1964 hyd 1968. Mabwysiadodd strategaeth athreuliol yn erbyn Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol De Fietnam a Byddin Gogledd Fietnam, gan gynnwys cyrchoedd chwilio a dinistrio yn Ne Fietnam. Gwasanaethodd fel Pennaeth Staff Byddin yr Unol Daleithiau o 1968 hyd 1972.

## Llyfryddiaeth 
* Westmoreland, W. C. *A Soldier Reports* (Efrog Newydd, Doubleday & Company, 1976).
* Zaffiri, S. *Westmoreland: A Biography of General William C. Westmoreland* (Efrog Newydd, William Morrow & Company, 1994).

Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Cadfridogion Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Dde Carolina
Categori:Pobl Rhyfel Fietnam
Hanes LHDT Cymru

Un o nodweddion enwocaf **hanes LHDT Cymru** yw hanes Merched Llangollen, dwy fenyw o dras Eingl-Wyddelig pendefigaidd a wnaeth ffoi o Iwerddon yn 1778 a setlo mewn bwthyn, Plas Newydd, yn Llangollen, lle y buont yn cyd-fyw am hanner canrif. Nid yw'n sicr os oeddent yn lesbiaid, ond erbyn heddiw maent yn eiconau hoyw ac yn 2006 bu ceisiadau am ganiatâd i gynnal seremonïau partneriaethau sifil ym Mhlas Newydd.

Yn 1967 cyflwynodd Leo Abse, AS Pont-y-pŵl, fesur preifat a arweiniodd at gyfreithloni rhyw rhwng dynion yn y Deyrnas Unedig.

Yn y 1980au cyhoeddwyd cylchlythyr Cymraeg o'r enw *Draig Binc* gan Gymry Cymraeg hoyw yn Llundain ac Aberystwyth.

## Gweler hefyd 
* LHDT yng Nghymru

## Cyfeiriadau 

LHDT
Cymru
Cymru
Categori:LHDT yng Nghymru
Neuadd y Sir, Trefynwy

Mae **Neuadd y Sir, Trefynwy** yn adeilad a gofrestrwyd oherwydd ei werth hanesyddol fel gradd 1. Cafodd ei adeiladu yng nghanol y dref yn 1724 fel llys barn ar gyfer Sir Fynwy. Dyma leoliad achos llys y Siartydd mawr John Frost ac eraill am deyrnfradwriaeth am eu rhan yn nherfysg Casnewydd. Wedi hynny, defnyddiwyd yr adeilad fel marchnad anifeiliaid.

Perchennog yr adeilad, bellach, ydy Cyngor Sir Fynwy ac mae'r lle'n agored i ymwelwyr. Mae yma hefyd ganolfan ymwelwyr a swyddfa Cyngor y Dref.

Caewyd y Llys Ynadon yn 197 a Llys y Goron yn 2002. Gwnaeth Gyngor Sir Fynwy gais llwyddiannus i'r Heritage Lottery Fund am y swm o £3.2, gydag un filiwn ychwanegol yn cael ei roi gan y Cyngor Sir. Mae'r llys yn agored i'r cyhoedd.

## Cerflun o Harri V, brenin Lloegr
Saif cerflun o Harri V, brenin Lloegr (9 Awst neu 16 Medi 1387 – 31 Awst 1422) ar fur ffrynt y neuadd: uwch y brif fynedfa, gyda chloc y dref yn union uwch ei ben. Yn ôl llawer, hen gerflun digon tila ydy o a chaiff ei ddisgrifio fel: "rather deplorable", a "pathetic..like a hypochondriac inspecting his thermometer". Cafodd ei ychwanegu yn 1792 gan Charles Peart i gofio'r ffaith i'r brenin gael ei eni yng nghastell y dref. Mae'r ysgrifen ar bedestal y cerflun yn darllen: HENRY V, BORN AT MONMOUTH, AUG 9TH 1387. Gwyddys, bellach, fodd bynnag fod y dyddiad geni hwn yn  anghywir.

## Oriel

Delwedd:Monmouth, Agincourt Square - geograph.org.uk - 2183462.jpg|Neuadd y Sir a Sgwâr y Dref, 1958
Delwedd:Shire Hall, Monmouth.jpg|Cerflun Harri V
Delwedd:Agincourt Square, Monmouth - geograph.org.uk - 649050.jpg|Tu blaen yr adeilad, cyn atgyweirio 2008, gyda cherflun Rolls ac un o stondinau'r farchnad
Delwedd:The Shire Hall, Monmouth - geograph.org.uk - 1500841.jpg|Atgyweirio yn 2009
Delwedd:The Monmouth shroud - geograph.org.uk - 1558132.jpg|Atgyweirio yn 2009
Delwedd:Rolls Stst Detail.JPG|Manylun o gerflun Rolls

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Pensaernïaeth Sioraidd yng Nghymru
Categori:Ysgolion Sir Fynwy
Matériel

bawd|300px|Cerbyd tancer yn cael ei symud yn ystod Cobra Gold 98, ymarfer milwrol gan yr Unol Daleithiau a Gwlad Tai

Term Ffrangeg yw ***matériel*** ("offer" neu "galedwedd") sy'n cyfeirio at gyfarpar, adnoddau, a chyflenwadau milwrol. Targedir *matériel* yn ystod rhyfel, trwy ysbeilio storfeydd y gelyn, ymosod ar eu cymdeithiau adnoddau, torri eu llinellau cyflenwi, a bomio'u hadnoddau ar faes y frwydr.


Categori:Geiriau ac ymadroddion Ffrangeg
Categori:Logisteg filwrol
Categori:Offer
Cyfyngiant

Agwedd o bolisi tramor a diogelwch yr Unol Daleithiau yn ystod y Rhyfel Oer oedd **cyfyngiant** () oedd yn defnyddio strategaethau milwrol, economaidd, a diplomyddol i atal ymlediad comiwnyddiaeth, i gryfhau diogelwch a dylanwad Americanaidd dramor, ac i atal "effaith y dominos". Ymateb i ymdrechion gan yr Undeb Sofietaidd i ehangu ei dylanwad yn Nwyrain Ewrop, Tsieina, Corea, a Fietnam oedd y polisi hwn. Roedd yn cynrychioli safbwynt cymedrol rhwng *détente* a *rollback*.

## Gweler hefyd 
* Cynllun Marshall

Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau
Categori:Y Rhyfel Oer
Tesla (cwmni ceir)

bawd|Pencadlys Tesla yn Palo Alto, Califfornia
Cwmni ceir cyhoeddus yng Nghaliffornia sy'n cynhyrchu cerbydau trydan a dyfeisiadau storio ynni (megis Powerwall) yw **Tesla** (enw gwreiddiol: **Tesla Motors, Inc.**). Mae'r cwmni'n masnachu ar farchnad stoc NASDAQ dan y symbol TSLA. Sefydlwyd  y cwmni yn 2003 yn San Carlos, Califfornia gan Elon Musk, Martin Eberhard, Marc Tarpenning, JB Straubel ac Ian Wright a phrynwyd hen ffatri Toyota a General Motors yn San Francisco yn 2010. Erbyn haf 2012 roedd y Model S ar werth. Dechreuodd y cwmni wneud elw yn 2013.

Y sbortscar Tesla Roadster oedd y car cyntaf (2010); hwn oedd y car cyflym trydan-llawn cyntaf yn y byd, yn cael ei bweru gan y batri lithiwm-ion. Yna daeth Model S, a oedd hefyd yn drydan-llawn, gyda Model X yn ei ddilyn wrth ei sodlau. Gwerthwyd dros 100,000 o unedau yn fyd-eang o'r Model S erbyn Rhagfyr 2015, tair mlynedd a hanner wedi iddo gael ei lansio. Yr adeg hon, dyma'r ail gar *plug-in* a werthwyd mwyaf ohono ledled y byd, yn dilyn y Nissan Leaf. Mae nhw'n cynnig gorsafoedd gwefru am ddim i siopau, tai bwyta ayb ar gyfer cerbydau eu cwsmeriaid. Yn 2015 lansiwyd y Model X, gyda'i ddrysau nodweddiadol *falcon wing*.

## Geirdarddiad
bawd|Tesla Roadster 2.5
Enwyd Tesla Motors ar ôl peiriannydd trydanol a ffisegydd Nikola Tesla (Никола Тесла; 1856 – 1943) dyfeisydd a pheiriannydd o Serbia. Cyfrannodd yn helaeth i ddatblygiadau'n ymwneud â systemau cerrynt trydanol (AC).

## Trosolwg
Y cerbyd cyntaf i ddefnyddio batri lithiwm-ion oedd y Tesla Roadster, a'r cerbyd trydan cyntaf i fedru gyrru dros  ar un gwefriad. Erbyn 2016 roedd Tesla wedi buddsoddi $5 biliwn mewn ffatri enfawr (y *Gigafactory* yn Nevada) a fydd yn dod a gostyngiad o 30% yn oriau/kw o fewn ychydig flynyddoedd. Maent hefyd yn datblygu technoleg y Batri lithiwm-ion gyda Panasonic yn bartner iddynt. Mae'r pecynnau batri Powerwall a *Powerpack* yn rhan o'r cynlluniau hyn.

Rhwng 2008 a Mawrth 2012 roedd Tesla gwedi gwerthu 2,250 Roadster mewn 31 gwlad. Lansiwyd Model S ar 26 Mawrth 2009 ac yn Awst 2011, stopiodd y cwmni gymeryd archebion am y Roadster, yn Unol Daleithiau America.

Yn Rhagfyr 2012 roedd y cwmni'n cyflogi bron i 3,000 o weithwyr llawn amser, ac erbyn Ionawr 2014 cynyddodd y ffigwr hwn i 6,000.

Hyd at 2016 roedd Tesla wedi braenaru'r tir yn eu defnydd o aliminiwm yn eu ceir, sydd 30% yn ysgafnach na phe defnyddid dur. Yn 2016, fodd bynnag, er mwyn cadw'r gost mor isel a phosib, cyhoeddwyd y byddai rhyw gymaint o ddur yn y ceir yn ogystal ag aliminiwm. Y car nesaf i ddod o felin y cwmni yw'r Model 3 - yn 2017 am bris o tua £27,000.

## Modelau

Roadster Goodwood.JPG|Roadster; Ionawr 2010
Roadster 2.5 windmills trimmed.jpg|Tesla Roadster Sport 2.5; Mawrth 2011
2013 Tesla Model S (11322176214) cropped.jpg|Tesla Model S; 2013
2013 Tesla Model S P85+, rear right.jpg|Tesla Model S; 2014
2017 Tesla Model X 100D Front.jpg|Tesla Model X; Medi 2015

## Gweler hefyd
*Aston Martin

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Tesla Motors Gwefan Swyddogol

Categori:Sefydliadau 2003
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Past dannedd

bawd|275px|Past dannedd o diwb yn cael ei roi ar frws dannedd
Past neu gel yw **past dannedd** a roddir ar frws dannedd a defnyddir i olchi dannedd er mwyn eu cadw'n ddeniadol ac yn iach. Mae'n cynnwys fflworid.

## Gweler hefyd 
* Cegolch
* Edau ddeintiol
* Gwynnu dannedd
* Powdr dannedd

Categori:Dannedd
Categori:Hylendid
Gallt y Daren

Mae **Gallt y Daren** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng Llanuwchllyn a Thrawsfynydd, Gwynedd; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 506m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Hewitt, Nuttall a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 619.4 metr (2032 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Copaon Hump
Categori:Llanuwchllyn
Categori:Trawsfynydd
Daeargryn Van 2011

Daeargryn ar raddfa 7.2 Mw oedd **daeargryn Van 2011** a darodd dwyrain Twrci, ger dinas Van, am 13:41 amser lleol ar 23 Hydref 2011. Bu farw 604 o bobl.

Categori:2011 yn Nhwrci
Van 2011
Byddin Pobl Fietnam

300px|bawd|Baner Byddin Pobl Fietnam
Lluoedd arfog Fietnam yw **Byddin Pobl Fietnam** (). Mae'n cynnwys Lluoedd Tir Pobl Fietnam (gan gynnwys yr Ôl-luoedd Strategol a Lluoedd Amddiffyn y Goror), Llynges Pobl Fietnam (gan gynnwys Corfflu'r Môr-filwyr), Awyrlu Pobl Fietnam, ac Heddlu Morol Fietnam.

Yn ystod Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina, cyfeiriwyd at Fyddin Pobl Fietnam yn aml fel y Việt Minh. Yn ystod Rhyfel Fietnam, galwyd weithiau yn Fyddin Gogledd Fietnam er mwyn gwahaniaethu o luoedd y Viet Cong yn Ne Fietnam, er yr oedd y Viet Cong yn rhan o strwythur Byddin y Gogledd.

Categori:Lluoedd Arfog Pobl Fietnam
Categori:Sefydliadau 1944
Gorsaf reilffordd Tywyn

Mae **Gorsaf reilffordd Tywyn** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref fechan Tywyn yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf ar y Rheilffordd Arfordir y Cambrian gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Tywyn
Categori:Tywyn
Gorsaf reilffordd Tonfanau

Mae **gorsaf reilffordd Tonfanau** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref bychan Tonfanau yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf ar Reilffordd Arfordir y Cambrian gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Tonfanau
Gorsaf reilffordd Pen-sarn

Mae **gorsaf reilffordd Pen-sarn** yn gwasanaethu pentref bychan Pen-sarn yn ardal Ardudwy yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf ar y Rheilffordd Arfordir y Cambrian gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Pen-sarn
Categori:Llanfair, Gwynedd
Raymond Garlick

Bardd Seisnig oedd **Raymond Garlick** (21 Medi 1926 – 19 Mawrth 2011).  Roedd yn Athro yng Ngholeg Prifysgol y Drindod.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd yn Harlesden, Llundain, yn fab i glerc yn y Banc Cenedlaethol a fe'i magwyd ar stad newydd yn North Harrow. Yn bedwar oed cafodd afiechyd anesboniadwy ar ôl cael crafiad gan gath fach. Ni chafodd yr afiechyd ei ganfod yn bendant ond efallai mai gwenwyn gwaed oedd yr anhwylder. Treuliodd flwyddyn yn yr ysbyty ac oherwydd llawdriniaeth aeth o'i le, fe adawodd yr ysbyty gydag un troed wedi ei niweidio yn ddifrifol.

Anfonwyd y bachgen i'w daid a nain yn Deganwy yng Ngogledd Cymru, a darganfu dirlun garw a phobl egilitaraidd. Roedd yn teimlo perthynas mor agos â'r ardal fel y gofynnodd i gael ei drosglwyddo o Ysgol Fechgyn Harrow i chweched dosbarth Ysgol John Bright yn Llandudno.

Dysgodd Gymraeg pan oedd yn astudio Saesneg ym Mhrifysgol Bangor.

## Bywyd personol
Priododd un o'i gyd-fyfyriwr o Fangor, Elin Hughes yn 1948. Roedd Elin wedi dod i gredu ym Mhabyddiaeth a'r noson cyn y briodas fe dderbyniwyd Garlick i'r Eglwys Gatholig. Roedd Elin yn arch-genedlaetholwraig tanllyd gyda barn wleidyddol gryf, yn wahanol i natur fwy bonheddig a democrataidd Garlick. Yn y 1970au hwyr fe adawodd ei wraig i fyw yn yr Iseldiroedd ac fe ysgarodd y cwpl yn ddiweddarach (mae un ffynhonnell yn dweud 1977 ac yn dweud 1982).

Fe fabwysiadodd y cwpl dau blentyn, Iestyn yn 1952 ac Angharad yn 1958. Bu farw yng Nghaerdydd yn 84 mlwydd oed.

## Llyfryddiaeth
* *Poems from the Mountain-House* (1950)
* *Landscapes and figures: Selected poems 1949-63* (1964)
* *Anglo-Welsh Poetry, (1480-1980)* (gol.)
* *Travel Notes* (1992)
* *The Delphic Voyage and Other Poems* (2003)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Beirdd Saesneg yr 21ain ganrif]]
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Landudno
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol John Bright
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Harrow
Gorsaf reilffordd Llanelli

Mae **gorsaf reilffordd Llanelli** yn gwasanaethu tref Llanelli yn Sir Gaerfyrddin, Cymru. Mae wedi ei lleoli rhyw filltir o ganol y dref, ar Reilffordd Gorllewin Cymru a Rheilffordd Calon Cymru. Mae'r orsaf, a mwyafrif y trenau sydd yn galw yno yn cael eu rhedeg gan Trafnidiaeth Cymru.

## Hanes
Wrth yr orsaf y bu terfysg Llanelli ar 19 Awst 1911

## Gwasanaethau
Mae gwasanaethau Trafnidiaeth Cymru yn rhedeg tua pob awr ym mhob cyfeiriad o hyd y Llinell Gorllewin Cymru, o Manceinion Piccadilly a Caerdydd Canolog trwy Abertawe i Gaerfyrddin, gyda dau estyniad bob awr i Aberdaugleddau. 

Mae'r chwech gwasanaeth dyddiol Great Western Railway rhwng Caerfyrddin a Llundain Paddington yn galw yma hefyd. Mae Great Western Railway yn rhedeg gwasanaeth Dydd Sadwrn rhwng Llundain a Doc Penfro yn yr haf.

Mae yna chwech trên y dydd ym mhob cyfeiriad ar y Llinell Calon Cymru i Amwythig.

## Cyfeiriadau
Llanelli
Categori:Cludiant yn Llanelli
Gorsaf reilffordd Dolwyddelan

Mae **Gorsaf reilffordd Dolwyddelan** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu pentref a chymuned Ddolwyddelan yn Nyffryn Lledr yng Nghonwy, Cymru. Mae'r orsaf ar Reilffordd Dyffryn Conwy gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Dolwyddelan
Dolwyddelan
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Corfforaeth Dinas Llundain

[bawd|Arfbais Dinas Llundain. Ystyr yr arwyddair Lladin *Domine Dirige Nos* yw "[Duw|Arglwydd, arweiniwn".]]
Corff llywodraethol fwrdeistrefol Dinas Llundain yw **Corfforaeth Dinas Llundain** (). Y tywyswr Gorfforaeth yw Arglwydd Faer Llundain ().

Categori:Llywodraeth leol yn Llundain Fwyaf
Categori:Dinas Llundain
Michael D. Higgins

**Michael Daniel Higgins**, a adnabyddir fel **Michael D. Higgins** (Gwyddeleg: **Micheál D. Ó hUigínn**; ganwyd 18 Ebrill 1941) yw nawfed Arlywydd Iwerddon, ers ei ethol ar 30 Hydref 2011. Mae'n wleidydd Gwyddelig, yn fardd, yn awdur ac yn ddarlledwr. Gwyddeleg yw ei famiaith. Cyn ei ethol, roedd yn Aelod o'r Teachta Dála (TD) dros Etholaeth Dáil Éireann (Gorllewin Galway).

Categori:Arlywyddion Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1941
Gorsaf reilffordd Conwy

Mae **Gorsaf reilffordd Conwy** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref arfordirol Conwy yn Sir Conwy, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Conwy (tref)
Conwy
Gorsaf reilffordd y Fali

Mae **gorsaf reilffordd y Fali** (a elwir hefyd yn **gorsaf reilffordd y Dyffryn**) (Saesneg: *Valley*) yn gwasanaethu pentref Y Fali ger Ynys Cybi yn Ynys Môn, Cymru. Mae'r orsaf ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru. Mae gorsaf reilffordd y Fali yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Valley yn Ynys Môn, Cymru. Dyma'r orsaf olaf cyn terfynfa orllewinol Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru yng Nghaergybi. Mae hefyd yn gwasanaethu canolfan yr RAF gerllaw a Maes Awyr Ynys Môn.

Fali
Categori:Y Fali
Mike Jenkins

Bardd, nofelydd a llenor straeon byrion o Gymru ydy **Mike Jenkins** (ganed 1953). Ganed ef yn Aberystwyth, addysgwyd yng Ngholeg Prifysgol Cymru.

Mae'n dad i'r gwleidydd Bethan Sayed (ganed Jenkins) a'r newyddiadurwr Ciaran Jenkins.

Mae'n gyn-olygydd y cylchgrawn *Poetry Wales* a golygydd tymor hir *Red Poets*. Bu'n dysgu Saesneg yn Ysgol Gyfun Radur, ger Caerdydd am bron i ddegawd. Mae'n byw ym Merthyr Tudful ers dros 30 mlynedd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Gorsaf reilffordd Pont-y-Pŵl a'r Dafarn Neywdd

Mae '''gorsaf reilffordd Pont-y-pŵl a'r Dafarn Newydd''' yn gwasanaethu tref Pont-y-pŵl yn Nhorfaen, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Mers ac mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

O dan weithredwr newydd yr orsaf, Trafnidiaeth Cymru, mae'r enw Cymraeg wedi newid i ''Pont-y-pŵl a'r Dafarn Newydd* o *Pont-y-Pŵl a New Inn'', sef yr hen enw a ddefnyddid gan Drenau Arriva Cymru. 

Pont-y-pŵl a New Inn
Gorsaf reilffordd Shotton

Mae **Gorsaf reilffordd Shotton** yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu tref Shotton yn Sir y Fflint, Cymru. Mae'r orsaf wedi ei lleoli lle mae Rheilffordd y Gororau yn croesi'r Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Shotton
Categori:Shotton
Gorsaf reilffordd Y Fflint

Mae **Gorsaf reilffordd y Fflint** yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu tref y Fflint yn Sir y Fflint, Cymru. Mae'r orsaf ar y Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Cynlluniwyd yr orsaf gan Francis Thompson ar gyfer Rheilffordd Caer a Chaergybi. Agorwyd yr orsaf ar 1 Mai 1848. Mae’r orsaf yn un restredig Gradd II. Atgyweiriwyd yr orsaf yn 2007 gan Network Rail, yn costio miliwn o bynnoedd.

dim|250px
dim|250px

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Trafnidiaeth Cymru

Categori:Adeiladau rhestredig yn Sir y Fflint
Fflint
Gorsaf reilffordd Henffordd

Mae **Gorsaf reilffordd Henffordd** (Saesneg: *Hereford railway station*) yn gwasanaethu dinas Henffordd yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Mers rhwng Llanllieni a'r Fenni ac yn cael ei reoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Henffordd
Gorsaf danddaearol Baker Street

Gorsaf Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf Baker Street**. Fe'i lleolir yn Ninas Westminster yng nghanol Llundain. Saif ar y Bakerloo Line, y Circle Line, y Hammersmith & City Line, y Jubilee Line a'r Metropolitan Line

Fe'i hagorwyd yn 1863. Roedd yn un o'r gorsafoedd gwreiddiol y Metropolitan Railway, y rheilffordd danddaearol cyntaf y byd.

Baker Street
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Llundain
Baker Street
Gorsaf danddaearol Elephant & Castle

Gorsaf Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf Elephant & Castle**. Fe'i lleolir ym Mwrdeistref Llundain Southwark ger glan ddeheuol Afon Tafwys, i'r de o ganol Llundain. Saif ar y Bakerloo Line a'r Northern Line.

Elephant & Castle
Categori:Bwrdeistref Llundain Southwark
Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol De Fietnam

250px|bawd|Baner y Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol, a fabwysiadwyd ym 1960.
Mudiad gwleidyddol a byddin yn Ne Fietnam a Chambodia oedd **Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol De Fietnam** () neu'r **Việt cộng** oedd yn ymladd yr Unol Daleithiau a llywodraeth De Fietnam yn ystod Rhyfel Fietnam. Daeth o dan strwythur filwrol Byddin Pobl Fietnam, lluoedd arfog Gogledd Fietnam.

Categori:Comiwnyddiaeth
Categori:Dadsefydliadau 1976
De Fietnam
Categori:Rhyfel Fietnam
Categori:Sefydliadau 1954
Cyrch awyr

[bawd|de|200px|Cyrch gan [A-26 Invader|A-26 ar warysau yn Wonsan yn ystod Rhyfel Corea.]]
Ymosodiad ar darged penodol gan awyren filwrol yn ystod ymgyrch ymosodol yw **cyrch awyr**. Mae'n fodd o fomio tactegol. Gall cyrchoedd awyr cael eu cyflawni gan awyrennau brwydro, bomio, neu ymosod ar dir, hofrenyddion ymosod, ac eraill. Defnyddir amrywiaeth o arfau mewn cyrchoedd awyr, gan gynnwys bwledi gwn peiriant, taflegrau, a bomiau.

## Gweler hefyd 
* Difrod ystlysol
* Rhyfela awyrennol
* Saethu cyfeillgar


Categori:Bomio
Categori:Rhyfela awyrennol
Ysgol Bro Ddyfi

Mae **Ysgol Uwchradd Bro Ddyfi** wedi ei lleoli yn nhref Machynlleth, Powys. Ym mis Medi 2011 croesawyd 30 o ddisgyblion i'r chweched dosbarth gyda rhai ohonynt yn dod o Bermo a Bryncrug.

Categori:Ysgolion uwchradd Powys
Categori:Ysgolion cyfun dwyieithog yng Nghymru
Gorsaf reilffordd Abermaw

Mae **gorsaf reilffordd Abermaw** (Saesneg: *Barmouth railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref arfordirol Abermaw yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir y Cambrian ac yn cael ei reoli a'i weithredu gan Trafnidiaeth Cymru. Mae adiladau'r orsaf yn cynnwys canolfan dwristiaeth.

Adeiladwyd yr orsaf yn 1867 gan Reilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cambrian.. Daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffordd y Cambrian ac wedyn Rheilffordd y Great Western. Ar ôl cyrhaeddiad y rheilffordd daeth y dref'n gyrchfan wyliau.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail
* Gwefan Trenau Arriva Cymru 

Abermaw
Categori:Abermaw
Gorsaf reilffordd Fairbourne

Mae **Gorsaf reilffordd Fairbourne** yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu pentref Fairbourne yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar y Rheilffordd Arfordir y Cambrian ac yn cael ei reoli a'i weithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Fairbourne
Gorsaf reilffordd Aberdyfi

Mae **gorsaf reilffordd Aberdyfi** (Saesneg: *Aberdovey*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Aberdyfi yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir y Cambrian ac yn cael ei rheoli a'i gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Aberdyfi
Aberdyfi
Chwilio a dinistrio

bawd|240px|Milwyr Americanaidd yn chwilio cartrefi Fietnamaidd am gerilas y Fiet Cong.
Strategaeth filwrol a ddefnyddiwyd gan yr Unol Daleithiau yn ystod Rhyfel Fietnam oedd **chwilio a dinistrio** ( neu S&D) a oedd yn sail i ymgyrch Byddin yr Unol Daleithiau yn Ne Fietnam. Danfonwyd milwyr Americanaidd i diriogaeth y gelyn gan ddefnyddio hofrennyddion ac byddent yn chwilio am luoedd comiwnyddol y Fiet Cong neu Ogledd Fietnam, lladd y gelyn, ac yna'n encilio'n syth.

Mesurwyd llwyddiant y strategaeth trwy cyfrif cyrff, hynny yw y nifer o'r gelyn a laddwyd. Yr amcan oedd i beri colledigion enfawr i'r Fiet Cong a byddin Gogledd Fietnam yn raddol trwy athreuliad, nes iddynt ildio. Er i'r Americanwyr lladd nifer o luoedd comiwnyddol, ni chafodd hyn effaith ar eu gallu i ymladd. Lladdwyd 220,000 ohonynt rhwng 1965 a 1967, ond bu 200,000 o ddynion y flwyddyn yn cyrraedd yr oed consgripsiwn yng Ngogledd Fietnam, ac yr oedd y Fiet Cong yn recriwtio mwy a mwy o bobl o gefn gwlad y De.

Nid oedd tactegau confensiynol yr Americanwyr yn addas wrth ymladd rhyfel herwfilwrol mewn jyngloedd Fietnam. Er eu pwyslais ar ennill rhagoriaeth o ran mudoledd, dechreuwyd tua 90% o'r holl ysgarmesau a brwydrau gan luoedd comiwnyddol, nid lluoedd yr Unol Daleithiau. Oherwydd diffyg ymdrech gan yr Americanwyr a lluoedd De Fietnam i ddiogelu a chadw tiriogaeth ar ôl brwydrau, bu'r Fiet Cong yn aml yn dychwelyd yn syth i ardaloedd wedi i'r Americanwyr gadael.

## Cyfeiriadau 
## Ffynhonnell 
* Hess, G. R. ''Vietnam: Explaining America's Lost War'' (Rhydychen, Blackwell, 2009).

Categori:Rhyfel Fietnam
Categori:Rhyfela athreuliol
Categori:Strategaeth filwrol
Gorsaf reilffordd Penhelyg

chwith|bawd|260px
Mae **gorsaf reilffordd Penhelyg** (Seisnigiad: *Penhelig*) yn gwasanaethu cyrion dwyreiniol Aberdyfi yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf wedi ei leoli ar Reilffordd Arfordir y Cambrian ac yn cael ei reoli a'i weithredu gan Trafnidiaeth Cymru. Agorwyd yr orsaf ym 1933 gan Reilffordd y Great Western.

Mae yr orsaf yn sefyll rhwng dau o dwnelau.

Cafodd yr orsaf ei hailadeiladu yn 2018. Cafodd y llwyfan pren ei hailosod.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aberdyfi
Penhelig
Movember

Digwyddiad mis o hyd, flynyddol yw ***Movember*** (cymysgedd o'r gair slang "mo" ar gyfer mwstas a "November"). Mae wedi canoli o gwmpas  tyfu  mwstashis yn ystod mis Tachwedd. Cafodd y digwyddiad ei genhedlu ym 1999 gan grŵp o ddynion yn Adelaide, Awstralia. Yr enw Cymraeg yw "Tashwedd".

Categori:Elusennau rhyngwladol
Gorsaf reilffordd Tŷ-gwyn

Mae **Gorsaf reilffordd Tŷ-gwyn** (Saesneg: *Tygwyn*) yn orsaf reilffordd sydd wedi ei leoli ar croesfan ar yr A496 rhwng Harlech a Thalsarnau ger aber  Afon Dwyryd yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar y Rheilffordd Arfordir y Cambrian a chaiff ei reoli gan Trafnidiaeth Cymru.

## Hanes 
Cynigwyd cau’r orsaf gan Reilffordd Brydeinig yn ystod y 90au, ond mae’r orsaf dal i fodoli, yn arhosfan gais.

Tygwyn
Categori:Talsarnau
Gorsaf reilffordd Dyffryn Ardudwy

Mae **gorsaf reilffordd Dyffryn Ardudwy** yn gwasanaethu pentrefi Dyffryn Ardudwy a Llanenddwyn yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn sefyll ar y Reilffordd Arfordir y Cambrian a chaiff ei reoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Dyffryn Ardudwy
Categori:Dyffryn Ardudwy
Gorsaf reilffordd Prestatyn

Mae **gorsaf reilffordd Prestatyn** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref Prestatyn yn Sir Ddinbych, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Prestatyn
Categori:Prestatyn
Gorsaf reilffordd Llandrindod

Mae **gorsaf reilffordd Llandrindod** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Llandrindod ym Mhowys, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Llandrindod
Categori:Llandrindod
Gorsaf reilffordd Y Borth

chwith|bawd|260px
Mae **gorsaf reilffordd y Borth** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref arfordirol y Borth yng Ngheredigion, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Cambrian a chaiff ei rheoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Crewyd amgueddfa, yn defnyddio rhan o'r ystafell aros, swyddfa rheolwr yr orsaf a'r swyddfa tocynnau, yn 2011 yn cynnwys hanes lleol, hanes y rheilffordd ac arddangosfeydd o astudiaethau natur a'r amgylchedd.

Ymddangoswyd yr orsaf a'r amgueddfa ym mhennod 4 o gyfres cyntaf 'Y Gwyll'.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ceredigion
Borth
Walsall Wood

Pentref yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Walsall Wood**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Walsall. Saif ar briffordd A461 tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Walsall, a thua 5 milltir i dde-orllewin o Gaerlwytgoed.

Y diwydiannau cynnar oedd gwneud brics a chwarela calchfaen. Ehangodd y pentref yn gyflym ar ôl agor pwll glo Walsall Wood yn 1874. Caeodd y pwll glo yn 1964. Roedd gan y pentref boblogaeth o 12,874 yn ystod cyfrifiad 2001. Mae rhan fawr o'r boblogaeth yn gymudwyr i Birmingham a'r Wlad Ddu.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Walsall
Categori:Pentrefi Gorllewin Canolbarth Lloegr
16Volt

Band roc diwydiannol o'r Unol Daleithiau yw **16Volt**. Ei ddau brif aelod yw Eric Powell a Mike Peoples. Ffurfwyd y band ym 1988 a rhyddhâwyd yr albwm cyntaf, *Wisdom* ym 1993. Yn 2003 cafodd rhai o'u caneuon o *SuperCoolNothing* eu cynnwys ar y gêm PS2 Primal.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *Wisdom* (1993)
* *Skin* (1994)
* *LetDownCrush* (1996)
* *SuperCoolNothing* (1998)
* *Demography* (2000)
* *SuperCoolNothing V2.0* (2002)
* *The Best of Sixteen Volt* (2005)
* *FullBlackHabit* (2007)
* *American Porn Songs* (2009)
* *Beating Dead Horses* (2011)
* *The Negative Space* (2016)

## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol

Categori:Sefydliadau 1988
Categori:Cerddoriaeth ddiwydiannol
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Jimmy Eat World

Band roc amgen o Arizona yw **Jimmy Eat World**. Fe ddechreuon nhw fel band roc bync ym 1993 gyda'r gitarydd Tom Linton fel y prif leisydd. Heddiw, Jim Adkins sydd yn canu rhan fwyaf o ganeuon y band. Erbyn eu halbwm *Static Prevails* ym 1996 roeddent yn chwarae cerddoriaeth mewn arddull emo yn debyg i fandiau eraill megis Sunny Day Real Estate.

## Disgyddiaeth
* *Jimmy Eat World* (1994)
* *Static Prevails* (1996)
* *Clarity* (1999)
* *Bleed American* (Ail-enwyd copïau o 2002-2008 i *"Jimmy Eat World"* yn dilyn ymosodiadau 11 Medi 2001 (2001)
* *Futures* (2004)
* *Chase This Light* (2007)
* *Invented* (2010)
* *Damage* (2013)
* *Integrity Blues* (2016)
**Surviving* (2019)

## Aelodau
*Jim Adkins&nbsp;– Llais, gitâr
*Rick Burch&nbsp;– Gitâr fas, llais cyfeiliant
*Zach Lind&nbsp;– Drymiau, offerynnau taro
*Tom Linton&nbsp;– Gitâr, llais cyfeiliant

### Cyn-aelodau
*Mitch Porter&nbsp;– Gitâr fas.

## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol

Jimmy Eat World
Jimmy Eat World
Ffrynt cyffredin

Cynghrair  gwleidyddol rhwng grwpiau, lluoedd, neu ddiddordebau gwahanol yw **ffrynt cyffredin** er mwyn ennill nod debyg neu i wrthwynebu gelyn gyffredin.

## Gweler hefyd 
* Clymblaid
* Ffrynt cenedlaethol
* Ffrynt poblogaidd
* Ffrynt unedig

Categori:Geirfa wleidyddol
Wy Mam!

Llyfr lluniau gan yr awdures o Saesnes Babette Cole (teitl gwreiddiol Saesneg: *Mummy Laid an Egg*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Wy Mam!***.  
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Cyhoeddwyd eto gan Gyhoeddiadau Mei ym 1996.

## Disgrifiad byr
Mae'r stori yn ceisio egluro cyfathrach rywiol i blant.
Cyhoeddwyd yn gyntaf ym 1993 yn Saesneg dan y teitl *Mummy Laid an Egg: or, Where do Babies Come From?* ym Mhrydain, ac yna yn yr Unol Daleithiau dan y teitl *Mommy Laid an Egg*. Cyfieithwyd hefyd i'r Sbaeneg dan y teitl *Mama Puso Un Huevo!: O Como Se Hacen Los Ninos*.
Mae gan y llyfr safle 82 ar restr y Gymdeithas Lyfrgell Americanaidd o'r 100 o lyfrau a heriwyd amlaf yn yr Unol Daleithiau yn y cyfnod 1990–2000.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

Categori:Addysg rhyw
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Categori:Llyfrau lluniau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Cofeb Hen Filwyr Fietnam

[bawd|280px|Dyn yn penlinio wrth Fur Cofeb Hen Filwyr Fietnam. Gwelir [Cofadeilad Washington yn y cefndir]]
Cofeb genedlaethol yn Washington, D.C., prifddinas yr Unol Daleithiau, yw **Cofeb Hen Filwyr Fietnam** (). Mae'n talu teyrnged i aelodau lluoedd arfog yr Unol Daleithiau a ymladdodd yn Rhyfel Fietnam, aelodau'r lluoedd fu farw tra'n gwasanaethu yn Ne Ddwyrain Asia, ac aelodau'r lluoedd fu ar goll ar faes y gad yn y gwrthdaro.

Mae'r gofeb yn cynnwys cerflun y Tri Milwr, Cofeb Menywod Fietnam, a Mur Cofeb Hen Filwyr Fietnam. Dyluniwyd y mur gan y pensaer o Americanes Maya Lin.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Washington, D.C.
Hen Filwyr Fietnam
Categori:Gweithiau 1982
Categori:Rhyfel Fietnam
The Cat Returns

Ffilm anime Japaneaidd yw ***The Cat Returns*** (猫の恩返し *Neko no Ongaeshi*) wedi ei gynhyrchu gan Studio Ghibli. Cafodd ei ryddhau yn Japan yn 2002 ac yn yr Unol Daleithiau yn 2003.

## Plot 
Hanes merch o'r enw Haru ([haɾu]) sydd yn gallu siarad â chathod yw *The Cat Returns*. Un diwrnod wrth gerdded adref o ysgol, mae'n gweld cath yn croesi ffordd brysur ac yn dod yn agos at gael damwain. Rhed Haru ar ei hôl yng nghanol y ffordd ac mae'n ei hachub rhag cael ei tharo gan lori. Mae'n dysgu mai tywysog Teyrnas y Cathod oedd y gath honno, ac ymysg rhoddion o ddiolchgarwch gan ei thrigolion, derbynia hi wahoddiad i ymweld â'r deyrnas yn ogystal â phriodi'r tywysog.

Gan deimlo'n anobeithiol, clywa Haru lais sydd yn ei hannog i chwilio am Fiwro'r Cathod. Mae cath dew o'r enw Muta yn ei harwain yna, lle cwrddant â Toto (brân), a'r Barwn; ffiguryn o gath a ddaeth yn fyw (o'r ffilm flaenorol, *Whisper of the Heart*). Wrth ddyfeisio cynllun i helpu Haru, fe'i chipiwyd hithau a Muta i'r deyrnas gan weithwyr y brenin, gan adael i Toto a'r Barwn ceisio eu dilyn.

Yn Nheyrnas y Cathod, mae Haru yn dechrau gweddnewidio i mewn i gath. Mae'r brenin yn cynnal gwledd ar ei chyfer gydag adloniant a pherfformiadau, ond nid oes ganddi unrhyw ddiddordeb. Ymddangosa'r Barwn mewn cuddwisg i'w rhybuddio bod angen iddi beidio ag anghofio ei gwir hunaniaeth. Ar ôl cael ei ddarganfod fel y Barwn, y mae yntau a Haru'n ceisio dianc gyda chymorth Yuki, cath wen sydd yn gweithio fel morwyn i'r brenin. Er mwyn dychwelyd i'r byd dynol mae'n rhaid i'r Barwn, Haru a Muta ddatrys drysfa a dringo tŵr uchel - ond mae gan y brenin nifer o ffyrdd o'u twyllo.

Dychwela'r tywysog i'r deyrnas gan ddatgelu i'w dad nad oes ganddo ddiddordeb mewn priodi Haru. Ym mhen hir a hwyr, mae'r Barwn, Haru a Muta yn cyrraedd yn ôl yn y byd dynol, ac mae Haru wedi troi yn ôl i fod yn ferch, yn llawn hunan-hyder ac ymddygiad cadarnhaol tuag at fywyd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* The Cat Returns ar Online Ghibli

Categori:Ffilmiau anime
Categori:Ffilmiau ffantasi Japaneg o Japan
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Rhyfel Cartref Laos

Rhyfel cartref rhwng comiwnyddion y Pathet Lao a Llywodraeth Frenhinol y Lao oedd **Rhyfel Cartref Laos**. Roedd yn rhan o Ail Ryfel Indo-Tsieina. Enillodd y Pathet Lao, gyda chymorth Gogledd Fietnam, ym 1975.

Categori:Hanes Laos
Laos, Cartref
Categori:Rhyfel Fietnam
Laos
Llyfr lluniau

Llyfr, gan amlaf i blant, yw **llyfr lluniau** sy'n cyfuno darluniau â rhywfaint o destun yn aml er mwyn dweud stori. Ymysg awduron enwocaf llyfrau lluniau mae Beatrix Potter, Dr. Seuss, a Maurice Sendak.

## Darllen pellach 
* Clare Pollard, ''Fierce Bad Rabbits: The Tales Behind Children's Picture Books'' (Fig Tree, 2019).


Categori:Llenyddiaeth plant
Lluniau
Cyfrif cyrff

Cyfanswm y bobl a laddwyd mewn digwyddiad penodol yw **cyfrif cyrff**. Defnyddir y term hwn gan amlaf mewn cyd-destun milwrol, hynny yw nifer y gelyn a laddwyd mewn brwydr neu ymosodiad.

## Rhyfel Fietnam 
Mabwysiadodd lluoedd arfog yr Unol Daleithiau strategaeth athreuliol yn Rhyfel Fietnam oedd yn dibynnu ar gyrchoedd chwilio a dinistrio yn erbyn y Vietcong, oedd yn cynnal gwrthryfel yn Ne Fietnam yn erbyn lluoedd yr UD a llywodraeth y De. Gan nad oedd yr UD yn gallu mesur eu buddugoliaeth yn nhermau ennill tir, rhoddwyd pwyslais ar gyfrifau cyrff i geisio dangos yr oeddent yn ennill y rhyfel. Er i'r Americanwyr lladd nifer o luoedd y Vietcong a'u cynghreiriaid o Fyddin Pobl Fietnam (lluoedd arfog y Gogledd), ni chafodd hyn effaith ar eu gallu i ymladd. Lladdwyd 220,000 ohonynt rhwng 1965 a 1967, ond bu 200,000 o ddynion y flwyddyn yn cyrraedd yr oed consgripsiwn yng Ngogledd Fietnam, ac yr oedd y Vietcong yn recriwtio mwy a mwy o bobl o gefn gwlad y De.

## Cyfeiriadau 
## Ffynhonnell 
* Hess, G. R. ''Vietnam: Explaining America's Lost War'' (Rhydychen, Blackwell, 2009).

Categori:Geirfa filwrol
Categori:Geiriau teg
Categori:Rhyfela athreuliol
Morgrugyn gwyn

Grŵp o bryfed yw **morgrug gwynion**. Er eu henw, nid ydynt yn fath o forgrug ac maent yn perthyn i urdd y chwilod duon.

## Cyfeiriadau
Categori:Pryfed
Button Gwinnett

Arweinydd gwleidyddol Americanaidd oedd **Button Gwinnett** (1735 – 19 Mai 1777).  Roedd yn cynrychioli Georgia ar y *Gyngres Gyfandirol* ac ef oedd ail lofnodwr Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau.  Enwyd Gwinnett County, Georgia, ar ei ôl.

Fe'i ganed ym 1735 yn Down Hatherley, Swydd Gaerloyw, Lloegr, i rieni Cymreig, y Parchedig Samuel ac Anne (née Button) Gwinnett. Mae'r enw'n deillio o'r gair **Gwynedd**.

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1735
Categori:Marwolaethau 1777
Categori:Llywodraethwyr Georgia
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Liv Boeree

Chwaraewraig pocer, cyflwynydd teledu, a model o Loegr yw **Olivia "Liv" Boeree** (ganwyd 18 Gorffennaf 1984) a enillodd y brif wobr yn Nhaith Pocer Ewrop 2010, €1,250,000. Astudiodd Ffiseg ac Astroffiseg ym Mhrifysgol Manceinion, gan ennill Gradd Anrhydedd Dosbarth Cyntaf. Mae Boeree yn enillydd 3 × Chwaraewr Benywaidd Ewropeaidd y Flwyddyn Mynegai Poker Byd-eang. Ym mis Medi 2021, ar ôl ymddeol ddiwedd 2019, mae Boeree yn dal i fod ymhlith y deg menyw orau yn hanes pocer o ran enillion arian llawn amser.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Chwaraewyr pocer
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Modelau benywaidd o Loegr
Categori:Pobl o Gaint
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Ōkami

bawd|Clawr Ōkami
Gêm fideo antur ar gyfer y PS2 a'r Wii yw **Ōkami** (大神 yn Siapaneg; golygir 'duw mawr' neu 'ysbryd mawr'; yn seinegol golygir 'blaidd' (狼)). Mae wedi ei gosod rhywbryd yn ystod hanes clasurol Siapan ac mae'r gêm yn cyfuno elfennau o chwedlau a llên gwerin Siapanëaidd er mwyn cyfleu stori am achub y wlad rhag dywyllwch. Y prif gymeriad yw Amaterasu; duwies yr Haul yng nghrefydd Shinto Siapan, sydd yn cymryd ffurf fleiddiast wen.

## Y Gêm
Yn Ōkami mae'r chwaraewr yn rheoli'r fleiddiast Amaterasu. Mae'r prif stori yn linellol ond gyda sawl cwest opsiynol trwyddi; er enghraifft cewch fwydo anifeiliaid gwylltion ac adfywio coed meirw gan ddefnyddio brws wybrennol. Mae gan y brws hwn sawl bwrpas yn y gêm: creu gwynt; galw'r haul i dywynnu; torri coed a chreigiau; rheoli dŵr, tân, mellt a rhew; arafu amser ayyb. Gellir caffael y technegau brws trwy gwblhau cytserau a ysbrydolwyd gan y Sidydd Tsieineaidd.

## Cymeriadau
* **Amaterasu** (天照) neu *Ammy* - Prif gymeriad Ōkami. Hi yw duwies yr haul wedi'i hymgnawdoli ar ffurf fleiddiast wen.
* **Shiranui** (白野威) - Ymgnawdoliad blaenorol Amaterasu, hefyd ar ffurf fleiddiast, can mlynedd cyn ddechrau stori'r gêm.
* **Waka** (ウシワカ) - Proffwyd sydd yn ymyrryd â chwestau Amaterasu.
* **Issun** (一寸) - Artist a chydymaith i Amaterasu sydd â diddordeb mewn casglu technegau'r brws wybrennol.
* **Orochi** (大蛇) - Sarff ag wyth pen sydd yn un o'r brif elynion yn Ōkami.

## Dilyniant
Cafodd ail gêm yng nghyfres Ōkami o'r enw Ōkamiden ei ddatblygu gan Mobile & Game Studio, Inc. a cyhoeddi gan Capcom i'r Nintendo DS yn Ewrop yn 2011.

## Gweler hefyd
*Gwobr Datblygwyr Gemau Fideo'r Flwyddyn

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau fideo
Go Tell It on the Mountain

Nofel led-hunangofiannol gan James Baldwin yw ***Go Tell It on the Mountain*** a gyhoeddwyd ym 1953. Mae'n ymwneud â pherthynas yr Eglwys Gristnogol â'r gymuned a'r teulu Affricanaidd-Americanaidd. Daw teitl y llyfr o'r gân ysbrydol o'r un enw, a elwir yn "Dos Dywed ar y Mynydd" yn Gymraeg. Hon oedd nofel gyntaf James Baldwin.

Rhennir y nofel yn dair rhan. Yn y rhan gyntaf cyflwynir stori'r prif gymeriad, John Grimes, llanc croenddu sydd yn llysfab i bregethwr Pentecostaidd. Yn yr ail ran, datgelir hanesion yr oedolion sydd ym mywyd John, ac yma mae disgrifiadau o gamdriniaeth, trais, hiliaeth, ffydd, euogrwydd a gwaredigaeth. Yn rhan olaf y nofel portreadir defod eglwysig mewn delweddau megis breuddwyd, wrth i John geisio deall ei rywioldeb a'i ffydd.

Cafodd ei haddasu'n ffilm deledu, a ddarlledwyd ar PBS ym 1985.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Alexander, Charlotte A. ''Baldwin's *Go Tell It on the Mountain*, *Another Country*, and Other Works: A Critical Commentary* (Efrog Newydd: Monarch Press, 1966).
* Harris, Trudier (gol.) *New Essays on *Go Tell It on the Mountain (Caergrawnt: Gwasg Prifysgol Caergrawnt, 1996).
* Henderson, Carol E. (gol.) *James Baldwin's *Go Tell It on the Mountain*: Historical and Critical Essays* (Efrog Newydd: Peter Lang, 2006).
* Knight Jr., Dennis Ray. "Time to Tell ", *James Baldwin Review'' 3.1 (2017), tt. 131–151. 10px|Mynediad agored

Categori:Llenyddiaeth Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Llyfrau gan James Baldwin
Categori:Nofelau 1953
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Dean Rusk

Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau o 1961 hyd 1969 oedd **David Dean Rusk ** (9 Chwefror 1909 – 20 Rhagfyr 1994) a wasanaethodd yn ystod gweinyddiaethau'r arlywyddion John F. Kennedy a Lyndon B. Johnson.

Priododd Rusk Virginia Foisie (1915–1996) ar 9 Mehefin 1937.

Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Pobl a aned yn Georgia (talaith UDA)
Categori:Pobl fu farw yn Georgia (talaith UDA)
Categori:Presbyteriaid
Categori:Llywodraeth yr Unol Daleithiau
Gwladol
Categori:Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol yr Unol Daleithiau
Unol Daleithiau
Old Trafford

250px|de|bawd
Stadiwm pêl-droed ym mwrdeistref Trafford ym Manceinion Fwyaf, Lloegr, yw ***Old Trafford*** sy'n gartref i glwb Uwch Gynghrair Manchester United. Gyda lle i 75,635  o wylwyr; *Old Trafford* yw'r stadiwm ail fwyaf (ar ôl Stadiwm Wembley) yn y Deyrnas Unedig, a'r nawfed fwyaf yn Ewrop. Bedyddiwyd y lle'n 'Theatr Breuddwydion' gan Bobby Charlton.

Ailenwyd eisteddle *United Road* ac Eisteddle'r Gogledd yn *the Sir Alex Ferguson Stand* i gofio am waith y cynreolwr Sir Alex Ferguson. Fe'i datblygwyd yn 1996 o un llawr i fod yn eisteddle teirllawr sy'n dal 26,000 o wylwyr - y mwyaf yn *Old Trafford*. Ceir yma hefyd nifer o flychau gwylio dethol a chyfres o ystafelloedd croeso.

## Gweler hefyd
* Old Trafford (criced)

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Manceinion Fwyaf
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion
Categori:Manchester United F.C.
C.P.D. Nefyn Unedig

Clwb pêl-droed rhan amser o Gymru yw **Clwb pêl-droed Nefyn Unedig** (Saesneg: *Nefyn United Football Club*). Lleolir y clwb yn Nefyn ar Benrhyn Llŷn, Gwynedd. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yng Nghynghrair Undebol y Gogledd.

Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Nefyn
Nefyn Unedig
Sara Manchipp

Model a chyflwynwraig yw **Sara Manchipp** (ganwyd tua 1990) Mae hi'n enedigol o Faglan. Aeth i Ysgol Gyfun Ystalyfera ac yna astudiodd lefel A mewn Seicoleg; Cyfathrebu a Diwylliant yng Ngholeg Castell-nedd Port Talbot. Graddiodd o Brifysgol Abertawe gyda gradd mewn Seicoleg a Chwnsela a mae'n dychwelyd i astudio gradd ôl-raddedig.

Enillodd gystadleuaeth Miss Cymru yn 2011 ac aeth ymlaen i gystadleuaeth Miss Byd 2013 yn Llundain, lle cyrhaeddodd rhai o'r rowndiau terfynol ond aeth allan cyn y rownd gyn-derfynol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  http://misswales.co.uk/home.html 

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru