Rasys Nos Galan

de|bawd|333x333px|Cerflun **Guto Nyth Brân**, Stryd Rhydychen, Aberpennar

Mae **Rasys Nos Galan** yn ddigwyddiad blynyddol ar gyfer ras pum-cilometr (3.1 milltir), a gynhelir ar Nos Galan yn Aberpennar, yng Nghwm Cynon.

## Hanes 
Mae Rasys Nos Galan yn dathlu bywyd a chyflawniadau y rhedwr o Gymro, Guto Nyth Brân. Fe'i sefydlwyd ym 1958 gan y rhedwr lleol Bernard Baldwin, ac mae'n cael ei redeg dros 5 cilometr ar lwybr ras cystadleuol cyntaf Guto.

Ar ei anterth roedd yr achlysur yn cael sylw gan y BBC yn genedlaethol fel rhan o'i ddathliadau Nos Galan, ond daeth y rasys i ben ym 1973 yn dilyn pryderon gan Heddlu Morgannwg ynglŷn â'r oedi gormodol i draffig. Atgyfodwyd Rasys Nos Galan yn 1984, pan gostyngwyd nifer y rhedwyr i 14 a chynhaliwyd ras 1 cilometr. Roedd y ras hefyd yn torri gyda'r traddodiad, gyda thri rhedwr dirgel, yn cynrychioli presennol, gorffennol a dyfodol athletau, yn cario Ffagl Nos Galan.

Mae Rasys Nos Galan yn dal i ddenu rhedwyr o bob cwr o Brydain. Cystadlodd dros 800 o redwyr yn 2009, a daeth 10,000 o bobl i Aberpennar ar gyfer adloniant oedd yn rhan o'r noson.

## Llwybr a thraddodiadau 
Mae'r brif ras yn dechrau gyda gwasanaeth yn yr eglwys yn Llanwynno, ac yna torch o flodau yn cael ei osod ar fedd Guto Nyth Brân ym mynwent Llanwynno. Ar ôl cynnau ffagl, mae'n cael ei gario i'r dref gyfagos, Aberpennar, lle bydd y brif ras yn digwydd. Mae fformat y ras wedi newid sawl gwaith yn ystod ei hanes. Mae'r ras bresennol yn cynnwys tri cylched drwy ganol y dref, gan ddechrau yn Heol Henry ac yn dod i ben yn Heol Rhydychen, ger cerflun coffaol Guto.

Yn draddodiadol, amserwyd y ras i ddod i ben am hanner nos. Ond yn ddiweddar cafodd ei ail-drefnu er cyfleustra adloniant teuluol, a nawr mae'n dod i ben tua 21:00.

Mae'r aildrefnu wedi arwain at dwf o ran maint a gradd, a nawr mae'n dechrau gyda phrynhawn o adloniant stryd, a rasys hwyl ar gyfer plant,  gan ddiweddu gyda'r gwasanaeth yn yr eglwys, ras y rhedwyr proffesiynol a chyflwyniadau.

## Rhedwr dirgel 
Mae'r ras yn dechrau ac yn cael ei redeg gan redwr dirgel, fel arfer rhywun enwog ym myd rasio neu chwaraeon. Y rhedwr dirgel sy'n gosod y dorch flodau:
* 1958 – Tom Richards
* 1959 – Ken Norris
* 1960 – Derek Ibbotson
* 1961 – John Merriman
* 1962 – Martin Hyman
* 1963 – Bruce Tulloh
* 1964 – Stan Eldon
* 1965 – Ann Packer
* 1966 – Mary Rand
* 1967 – Ron Jones
* 1968 – Lyn Davies
* 1969 – Lillian Board
* 1970 – John Whetton
* 1971 – David Bedford
* 1972 – David Hemery
* 1973 – Berwyn Price
* 1984 – Steve Jones, David Bedford, Lisa Hopkins
* 1985 – Dim Ras
* 1986 – Kirsty Wade
* 1987 – Tony Simmons
* 1988 – Tim Hutchings
* 1989 – Bernie Plain
* 1990 – Phillip Snoddy
* 1991 – Dennis Fowles
* 1992 – Guto Eames, Tremayne Rutherford
* 1993 – Simon Mugglestone
* 1994 – Steve Robinson
* 1995 – Neil Jenkins
* 1996 – Robbie Regan
* 1997 – Iwan Thomas
* 1998 – Jamie Baulch, Ron Jones
* 1999 – Garin Jenkins, Dai Young
* 2000 – Christian Malcolm
* 2001 – Darren Campbell
* 2002 – Matt Elias
* 2003 – Stephen Jones
* 2004 – Nicole Cooke
* 2005 – Gethin Jenkins, Martyn Williams, T. Rhys Thomas
* 2006 – Rhys Williams
* 2007 – Kevin Morgan
* 2008 – Linford Christie
* 2009 – James Hook, Jamie Roberts
* 2010 – John Hartson, Mark Taylor
* 2011 – Shane Williams, Ian Evans
* 2012 – Dai Greene, Samantha Bowen
* 2013 – Alun Wyn Jones
* 2014 – Adam Jones
* 2015 – Colin Jackson
* 2016 – Chris Coleman
*2017 – Nathan Cleverly a Colin Charvis
*2018 – David Bedford, Sam Warburton a Rhys Jones
*2019 – Nigel Owens
*2020 – Ras rithwir
*2021 – Ras rithwir
*2022 – George North
*2023 – Gareth Thomas a Laura McAllister
*2024 – Lauren Price a Ria Burrage-Male
*2025 – Jess Fishlock

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*  (gwefan awdurdod Rhondda Cynon Taf)

Categori:Sefydliadau 1958
Categori:Cystadlaethau athletaidd yng Nghymru