open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stephen Doughty

**Stephen John Doughty** (ganwyd 15 Ebrill 1980) yw aelod seneddol Llafur a'r Blaid Gydweithredol De Caerdydd a Phenarth.

Cafodd ei ethol gyntaf yn 2012 mewn is-etholiad ac fe'i ail-etholwyd yn 2015.

Roedd e'n bennaeth Oxfam Cymru rhwng 2011 a 2012.

Datganodd yn 2015 bod e ar y cyfan o blaid cynnig Prif Weinidog y Deyrnas Unedig David Cameron i fomio Syria.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Caerdydd
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Gweithgynhyrchu

Y broses ddiwydiannol o gynhyrchu nwyddau o ddefnyddiau crai drwy lafur a pheiriannau yw **gweithgynhyrchu**. Gan amlaf digwyddir yn drefnus gyda rhaniad llafur, a gan wneir llawer o weithgynhyrchu mewn ffatrïoedd fe'i elwir hefyd yn **ffatrïaeth**. Yn ôl diffiniad manylach, gweithgynhyrchu yw wneuthuro neu gydosod darnau cydrannol yn gynhyrchion gorffenedig ar raddfa eang.

Cychwynnodd y broses weithgynhyrchu fodern yn ystod y Chwyldro Diwydiannol, yn sgil dyfodiad rhaniad llafur, awtomateiddio a'r system ffatrïoedd. Datblygodd yn sylweddol yn y ddwy ganrif olynol, yn enwedig o ystyried masgynhyrchu a'r rhes gydosod.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cynhyrchu
Categori:Diwydiant
Philae (chwiliedydd)

Cerbyd glanio'r Asiantaeth Ofod Ewropeaidd yw ***Philae*** Gellir ei ddiffinio fel cerbyd robotaidd gan fod ganddo elfen o reoli ei hunan, wedi iddo lanio. Fe'i cludwyd ar ei daith gan y cerbyd gofod *Rosetta* nes y glaniodd ar gomed 67P/Churyumov–Gerasimenko, dros ddeg mlynedd wedi iddo adael y Ddaear. Yn Nhachwedd 2014, ugain munud wedi iddo lanio, darganfu synhwyryddion sbectromedreg màs ar Philae polymer organig (sef polyoxymethylene) yn y llwch oedd ar wyneb y comed. Mae'r polymer hwn (sydd wedi'i wneud o garbon, hydrogen ac ocsigen) hefyd i'w canfod oddi fewn i foleciwlau biolegol organebau byw, ac felly mae'r canfyddiad hwn o bwys mawr i wyddoniaeth ac yn newid ein gwybodaeth am sut y cychwynodd bywyd.

Ar 12 Tachwedd 2014, Philae oedd y cerbyd gofod cyntaf i lanio ar gomed. Ffilmiodd, am y tro cyntaf erioed, luniau o wyneb comed.

Mae Philae'n cael ei reoli gan Ganolfan Ofod yr Almaen (Almaeneg: *Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt e.V.*) yng Nghwlen, yr Almaen. Llwyddodd sawl offeryn ar fwrdd y cerbyd i gofnodi a dadansoddi gwneuthuriad cemegol a daearyddol y comed; llwyddodd hefyd i ddanfon yr wybodaeth hon yn ôl.

[bawd|thumbtime=10|dim|[:File:Landing on a Comet - The Rosetta Mission.webm|Adroddiad fideo (Saesneg / Almaeneg) gan Ganolfan Ofod yr Almaen am daith *Philae*. (10 munud, mewn 1080p HD)]]

## Geirdarddiad
Daw'r enw 'Philae' o enw'r obelisg a ddefnyddiwyd (gyda Charreg Rosetta i ddatrus a dehongli hieroglyffau Eifftaidd, gan fod arni destun dwyieithog wedi'i cherfio arni.

## Y glanio
Ar 15 Tachwedd 2014, rhoddwyd Philae ar *"safe mode"* (neu 'hirgwsg') wedi i'w batris wacáu oherwydd y cysgodion dros y celloedd solar oedd yn eu pweru. Digwyddodd hyn gan i Philae lanio mewn man gwahanol i'r union fan a gynlluniwyd, gan iddi fownsio ar wyneb y comed, cyn dod i stop. Roedd gogwydd y comed, fodd bynnag, wedi newid erbyn Mehefin 2015, gan ganiatau i Philae fod yn llygad yr haul unwaith eto, ac ailgychwynodd yr offer. Ar 13 Mehefin 2015 roedd digon o bwer i ddanfon gwybodaeth i'w mam-gerbyd, y Rosetta, ac oddi yno i'r pencadlys yng Nghwlen, yr Almaen lle dadansoddwyd yr wybodaeth gan wyddonwyr. Ysbeidiol, fodd bynnag, yw'r trosglwyddiad.

## Gweler hefyd
*Juno (chwiliedydd): chwiliedydd sy'n cylchdroi'r blaned Iau. Cafodd ei lansio gan NASA o Orsaf Awyrlu Cape Canaveral ar 5 Awst 2011.
*Paleontoleg
*Astrofioleg
*Bywyd
*Daeareg

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Y Brifysgol Agored

Prifysgol yn y Deyrnas Unedig gyda pholisi agored o dderbyn myfyrwyr yw'r **Brifysgol Agored** (; **OU**). Cynhelir y cyrsiau yn bennaf drwy ddulliau dysgu o bell. Sefydlwyd y Brifysgol Agored ym 1971 a lleolir ei phencadlys ym Milton Keynes, Swydd Buckingham, De-ddwyrain Lloegr. Y Brifysgol Agored yw Prifysgol fwyaf y Deyrnas Unedig gyda dros 250,000 o fyfyrwyr wedi cofrestru.

Mae ganddo swyddfa yng Nghymru, a Chyfarwyddwr Cymru y Brifysgol Agored yw'r hanesydd Rob Humphreys.

Agored
67P/Churyumov–Gerasimenko

bawd|Churyumov–Gerasimenko
Comed yw **67P/Churyumov–Gerasimenko** (a dalfyrir weithiau i: **67P** neu **67P/C-G**, ac a gaiff ei sgwennu yn y yr wyddor Gyrilig fel: **Чурюмова — Герасименко**); mae'n tarddu o Wregus Kuiper, ac mae ganddo gylchdro (neu orbit) o tua 6.45 blwyddyn, ac yn troi ar ei echel unwaith mewn 12.4 awr. Ei fuanedd yw 135,000&nbsp;km/awr (38&nbsp;km/eil; 84,000 mya) ar ei gyflymaf. Hyd Churyumov–Gerasimenko (ar ei hiraf) yw 4.3 wrth 4.1&nbsp;km (2.7 x 2.5&nbsp;mi).

Cafodd ei enwi ar ôl yr seryddwyr Sofietaidd a'i darganfu yn 1969, sef Klim Ivanovych Churyumov a Svetlana Ivanovna Gerasimenko.

Churyumov–Gerasimenko oedd cyrchfan y cerbyd ofod Rosetta a lawnsiwyd ar 2 Mawrth 2004 a'r goden lanio Philae a grwewyd gan Asiantaeth Ofod Ewropeaidd. Daeth *Rosetta* o fewn tafliad carreg at y comed ar 6 Awst 2014 a dechreuodd droi o'i amgylch, mewn orbit, ar 10 Medi 2014. Glaniodd ei is-gerbyd Philae ar wyneb y comed ar 12 Tachwedd 2014; hwn oedd y tro cyntaf i gerbyd gofod o unrhyw fath i lanio ar gomed.

## Cyfeiriadau
Categori:Comedau
Deddf Priodas (Cyplau o'r un rhyw) 2013

Deddf Seneddol a gyfreithlonodd priodas gyfunryw yn y Deyrnas Unedig ydy '''Deddf Priodas (Cyplau o'r un rhyw 2013'''.

## Crynodeb o'r Ddeddf 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Deddf Priodas (Cyplau o'r un rhyw) 2013
*Canllaw i briodas gyfunryw yn y DU 

Categori:Priodas gyfunryw
Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 2013
Categori:Hanes LHDT
Categori:Cyfreithiau LGBT yn y Deyrnas Unedig
Rosetta (cerbyd gofod)

Chwiliedydd gofod robotaidd yw ***Rosetta*** a adeiladwyd ac a lawnsiwyd gan yr Asiantaeth Ofod Ewropeaidd. Gyda'i fodiwl glanio Philae, mae'n cynnal nifer o ymchwiliadau gwyddonol o'r comed 67P/Churyumov–Gerasimenko (67P). Gwibiodd hefyd yn agos i'r blaned Mawrth a'r asteroidau 21 Lutetia a 2867 Šteins. Ar 12 Tachwedd 2014 llwyddwyd i lanio ar gomed - am y tro cyntaf yn hanes gwyddoniaeth y gofod. Yn Awst 2015 roedd data Philae yn parhau i gael ei ddanfon i'r fam gerbyd Rosetta, a'i drosglwyddo ymhellach i'r Ddaear.

Dyma un o gonglfeini holl waith ESA. Mae'r prosiect yn cynnwys yr orbitiwr Rosetta ei hun, gyda 12 o offerynnau arno a Philae - glaniwr gyda 9 offeryn. Cynlluniwyd y prosiect gyda'r gobaith y byddai Rosetta'n orbitio 67P am gyfnod o 17 mis, gan wneud yr ymchwiliadau mwyaf manwl yn hanes ymchilio'r gofod. Caiff i cerbyd ei rheoli gan Ganolfan Rheoli'r Gofod, Ewrop (*European Space Operations Centre*, neu ESOC) yn Darmstadt, yr Almaen. Cynlluniwyd ei phrif lwyth (neu'r *payload*) a'r trin data, yr archifo a dosbarthu gwybodaeth o Ganolfan Ewropeaidd Seryddiaeth y Gofod (*European Space Astronomy Centre* neu ESAC) yn Villanueva de la Cañada, ger Madrid, Sbaen. Yn y ddegawd cyn 2014 amcangyfrifir fod oddeutu 2,000 o bobl wedi cynorthwyo gyda'r gwaith a'r prosiect.

Daeth taith Rosetta i ben ar 30 Medi 2016, drwy ddilyn llwybr bwriadol i daro fewn i'r comed ger pydew o'r enw Deir el-Medina. Fe fydd buanedd y gwrthdrawiad yn weddol isel ond disgwylir i ddarnau o'r chwiliedydd gael ei ddinistrio. Fe fydd holl systemau ar y cerbyd yn cau lawr cyn hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Trawstrefa

Ffordd o fywoliaeth fugeiliol sy'n nomadaidd i raddau yw **trawstrefa** neu **hafota a hendrefa** a nodweddir gan symud da byw yn dymhorol i ardal arall. Y ffurf arferol yw mudo i diroedd pori mynyddig yn y tymhorau cynnes ac i symud i diroedd isel yn ystod gweddill y flwyddyn. Gellir hefyd trawstrefa rhwng lledredau, er enghraifft gan fugeiliaid ceirw Siberia sy'n mudo rhwng y taiga isarctig a'r twndra Arctig. Arferai hefyd trin cnydau gan y mwyafrif o bobloedd sy'n trawstrefa. Y prif gwahaniaeth rhwng trawstrefa a bugeilyddiaeth nomadaidd yw'r trigfannau sefydlog sydd gan amaethwyr sy'n trawstrefa.

Tarddai'r gyfundrefn drawstrefa yng Nghymru o'r Oesoedd Canol, os nad o gyfnod cynharach. Symudai'r amaethwr, ei deulu a'i anifeiliaid i'r hafod neu'r lluest ar y mynydd ym misoedd yr haf. Byddid yn gofalu am wartheg yn yr hafod rhwng Calan Mai a Chalan Gaeaf. Dychwelodd i'r hendref ar lawr gwlad yn y gaeaf. Fel rheol, safle ar dir âr ffrwythlon oedd yr hendre a fu'n tyfu cnydau heb ymyrraeth wedi i'r gwartheg gael eu symud i'r hafod yn yr haf. Peidiodd yr arfer hon wrth i ddefaid ddisodli gwartheg fel prif gynhaliaeth economi'r ucheldir ar ddiwedd yr 17g. Datblygodd hafodydd ar draws y wlad yn ffermydd ucheldir cyflawn, ac erbyn 1800 yr oedd hafota a hendrefa wedi diflannu o Gymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Amaeth
Categori:Mudo dynol
Palas Sant Iago

Lleolir **Palas Sant Iago** yn Ninas Westminster, Llundain Fwyaf. Yn draddodiadol dyma gartref swyddogol brenin neu frenhines y Deyrnas Unedig, ond ers oes Victoria mae pob un ohonynt wedi byw ym Mhalas Buckingham. Saif ar safle hen ysbyty ar gyfer merched gwahanglwyfus, a sefydlwyd cyn 1100. Adeiladwyd y porthdy ar gyfer Harri VIII rhwng 1531 a thua 1540. Gwnaeth Inigo Jones nifer o newidiadau i'r palas, ond dim ond Capel y Frenhines sy'n dal i sefyll. Mae Clarence House, cartref swyddogol Tywysog presennol Cymru, yn rhan o gyfadeilad y palas.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Westminster 
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Sant Iago
Arlywydd Israel

bawd|dde|Swyddfa Arlywydd Israel (2007)

Pennaeth y Wladwriaeth yn Israel ydy **Arlywydd Israel** (, *Nesi HaMedina*, lit. *Arlywydd y Wladwriaeth*). I raddau, mae'r swydd yn un seremonïol, gyda'r pwerau gweithredol yn nwylo'r prif weinidog. Yr arlywydd presennol yw Reuven Rivlin, a oedd wedi ymgymryd a'r swydd ar 24 Gorffennaf 2014. Etholir arlywyddion gan y  Knesset am dymor o saith mlynedd, a dim ond am un tymor y gall unigolyn wasanaethu.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
Morgan Maddox Morgan-Owen

Cyn bêl-droediwr o Gymru oedd **Morgan Maddox Morgan-Owen** (20 Chwefror 1877 &ndash; 14 Awst 1950). Llwyddodd i ennill 12 cap dros Gymru rhwng 1897 a 1907 ac roedd yn aelod blaenllaw o glwb pêl-droed amatur Corinthian. Cafodd ei ddisgrifio fel "y Corinthian mwyaf o'r cyfnod Edwardaidd" gan hanesydd y clwb, Norman Creek.

## Bywyd cynnar
Cafodd Morgan-Owen ei eni yng Nghaerdydd yr hynnaf o chwech o blant i Timothy Morgan-Owen, Arolygwr Ysgolion, ac Emma Maddox. Cafodd ei addysg yn Ysgol Colet, Y Rhyl, Ysgol Amwythig a Choleg Oriel, Rhydychen gan gynrychioli tîm pêl-droed Prifysgol Rhydychen yn eu gêm flynyddol yn erbyn Prifysgol Caergrawnt ar dair achlysur - ym 1897, 1898 a 1900 a sgoriodd y ddwy gôl yn y fuddugoliaeth 2-0 dros Caergrawnt ym 1900.

## Gyrfa bêl-droed
Gwnaeth Morgan-Owen ei ymddangosiad cyntaf dros Gymru ym 1897 yn erbyn Iwerddon tra ym Mhrifysgol Rhydychen ac wedi gadael y Brifysgol, chwaraeodd i dîm amatur enwog Corinthian. Roedd yn gefnogwr brwd o'r ethos amatur ac ym 1906, pan gafwyd rhaniad yng Nghymdeithas Bêl-droed Lloegr dros chwaraewyr a chlybiau proffesiynol, roedd Morgan-Owen yn allweddol wrth ffurfio'r Gymdeithas Bêl-droed Amatur (Saesneg: *The Amateur Football Association*).

Teithiodd Morgan-Owen gyda thîm Corinthian i Hwngari, Yr Almaen, Bohemia, Y Swistir, Ffrainc, Sbaen, Canada a'r Unol Daleithiau ac roedd yn gapten y clwb ar eu taith i Frasil ym 1910; taith welodd y clwb yn ysbrydoli gweithwyr rheilffordd yn Sao Paulo i sefydlu Sport Club Corinthians Paulista.

Ym 1921, daeth Morgan-Owen yn lywydd ar y clwb ac roedd yn is-lywydd anrhydeddus ar y Gymdeithas Bêl-droed Amatur.
bawd|chwith|Morgan-Owen, gwaelod dde, cyn cychwyn ar daith gyda thim y Brifysgol yn 1899.

## Y Rhyfel Byd Cyntaf
Ym 1914, roedd Corinthian FC ar daith arall i Dde America gan hwylio o Southampton. Erbyn cyrraedd Brasil roedd y Rhyfel Byd Cyntaf wedi cychwyn, felly teithiodd Morgan-Owen a'i gyfoedion yn syth yn ôl i Brydain er mwyn gwasanaethu a parhaodd gyda'r catrawd hyd at Drydedd Brwydr Ypres ym 1917.

Ym mis Rhagfyr 1917, cafodd ei benodi'n Lefftenant-Cyrnol i arwain y *10th Battalion Rifle Brigade* a chafodd ei urddo â'r D.S.O. yn ystod Brwydr Cambrai. Ar ôl ymddeol ym 1937, daeth yn Lywodraethwr ar Ysgol Repton a Choleg Amaethyddol Midland, oedd yn rhan o Brifysgol Nottingham.

Bu farw yn Willington Hall, Swydd Derby ar 14 Awst 1950 yn 73 mlwydd oed ac mae cofeb iddo yn Eglwys St. Michael, Willington.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Spectre (ffilm 2015)

***Spectre*** yw'r bedwaredd ffilm ar hugain yng nghyfres ffilm James Bond. Cynhyrchwyd y ffilm gan Eon Productions. Mae'n serennu Daniel Craig yn ei bedwerydd perfformiad fel James Bond, a Christoph Waltz fel Franz Oberhauser, dihiryn y ffilm. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Sam Mendes a dyma oedd yr ail ffilm Bond iddo gyfarwyddo ar ôl *Skyfall*. Ysgrifennwyd y ffilm gan Robert Wade, Neal Purvis a John Logan. Adrodda'r ffilm hanes cyfarfyddiad cyntaf Bond gydag asiantaeth troseddol byd-eang o'r enw SPECTRE, gan ddynodi ymddangosiad cyntaf yr asiantaeth hwn ers y ffilm *Diamonds Are Forever* yn 1971.

Rhyddhawyd *Spectre* ar 26 Hydref 2015 yn y Deyrnas Unedig ar yr un noson a'r noson agoriadol yn Llundain, cyn rhyddhau'r ffilm yn fyd-eang ar 6 Tachwedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2015
Categori:Ffilmiau James Bond
Categori:Ffilmiau MGM
Dreamcast

Consol gemau ydy'r **Dreamcast** (Japaneg: ドリームキャスト Hepburn: Dorīmukyasuto). Fe'i ryddhawyd gan Sega ar 27 Tachwedd 1998 yn Japan, 9 Medi 1999 yng Ngogledd America, a 14 Hydref, 1999 yn Ewrop. Y Dremcast oedd y consol gemau cyntaf o'r chweched cenhedlaeth o gonsolau, rhyddhawyd cyn y PlayStation 2, GameCube ac Xbox. Hwn oedd y consol olaf gan Sega, ar ôl 18 mlynedd yn y farchnad consol.

## Hanes
Yn hytrach na defnyddio'r caledwedd drud o'r Sega Saturn a oedd yn aflwyddiannus, penderfynodd Sega greu'r Dreamcast gyda chydrannau "eisoes ar gael" er mwyn lleihau'r costau, yn cynnwys Hitachi SH-4 CPU a NEC PowerVR2 GPU. Er gwaethaf yr ymateb llugoer o'r Dreamcast yn Siapan, roedd y lansiad yn America yn lwyddiannus iawn, gydag ymgyrch farchnata fawr. Fodd bynnag, dechreuodd diddordeb yn y system newydd dirywio oherwydd y PlayStation 2.  Hyd yn oed ar ôl torri'r gost o'r consol sawl gwaith, methodd y Dreamcast i fodloni disgwyliadau, ac roedd y cwmni yn parhau i golli arian. Ar ôl newid mewn arweinyddiaeth, penderfynodd Sega roi'r gorau i'r Dreamcast ar 31 Mawrth 2001, yn gadael y busnes consol am byth ac ailstrwythuro ei hun. Erbyn hyn, mae Sega yn cyhoeddi gemau yn unig. Gwerthwyd 10.6 miliwn unedau Dreamcast ledled y byd.

Er gwaethaf ei amser byr ar y farchnad, a diffyg cefnogaeth trydydd parti, mae llawer o adolygwyr wedi dweud bod y Dreamcast "o flaen ei amser". Mae ganddi lawer o gemau greadigol ac yn arloesol, yn cynnwys *Crazy Taxi*, *Jet Set Radio* and *Shenmue*, yn ogystal â llawer o gemau arcêd. Y Dreamcast oedd y consol cyntaf i gynnwys modem i chwarae gemau arlein a mynd ar y rhyngrwyd.

## Gemau gyda'r gwerthiant orau
## Cyfeiriadau
Categori:Dadsefydliadau 2001
Categori:Consolau gemau
Simon Pegg

Actor Seisnig yw **Simon Jonathan Pegg** (14 Chwefror 1970). Adnabyddir ef orau am ei rôl ar ffilmiau Star Trek.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion Seisnig
Angela Crawley

Gwleidydd o'r Alban yw **Angela Crawley** (ganwyd 3 Mehefin 1987) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Lanark a Dwyrain Hamilton; mae'r etholaeth yn siroedd Dumfries a Galloway, Gororau'r Alban a De Swydd Lanark. Mae hi'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Hamilton yn yr Alban. Astudiodd wleidyddiaeth ym Mhrifysgol Stirling lle derbyniodd Radd BA. Wedi hynny, gweithiodd yn Brighton i'r cwmni *Educational Travel Group*. Ar hyn o bryd mae'n astudio ar gyfer Gradd Doethuriaeth LLB ym Mhrifysgol Glasgow.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Angela Crawley 26976 o bleidleisiau, sef 48.8% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +27.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10100 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Martyn Day

Gwleidydd o'r Alban yw **Martyn Day** (ganwyd 26 Mawrth 1971) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Linlithgow a Dwyrain Falkirk; mae'r 
etholaeth yn siroedd Falkirk a Gorllewin Lothian yn yr Alban. Mae Martyn Day yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Falkirk yn 1971 cyn symud i Linlithgow lle cafodd ei fagu a ble mae'n byw hyd heddiw.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Martyn Day 32055 o bleidleisiau, sef 52% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +26.6 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 12934 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Pobl o Falkirk
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Cefn Gwlad

Rhaglen deledu ffeithiol yw ***Cefn Gwlad***. Fe'i darlledwyd gyntaf ar HTV Cymru cyn ei symud i S4C yn 1982.

Mae'r rhaglen yn cyflwyno hanesion a phobl cefn gwlad Cymru. Cyflwynydd y gyfres rhwng 1982 a 2020 oedd Dai Jones.

## Cyfnod Dai Jones 
Y cynhyrchydd gwreiddiol oedd Geraint Rees a oedd wedi cynhyrchu ffilmiau am hanesion a chymeriadau cefn gwlad ers y 1960au ar TWW ac yna HTV Cymru. Yn 1982 trosglwyddodd y rhaglen i sianel newydd S4C ac i ddechrau daeth o dan adain *Y Byd ar Bedwar* fel rhaglen materrion cyfoes. Roedd amryw o gyflwynwyr yn cynnwys Ifor Lloyd, Dei Tomos, Glynog Davies, Wil Morgan a Dai Jones, Llanilar. Erbyn 1983 daeth y rhaglen yn gynhyrchiad ar wahan o fewn HTV gyda Dai yn gyflwynydd parhaol, gan roi ei stamp unigryw ei hun arni. Testun y rhaglen gyntaf yn y gyfres oedd Berthlwyd, sef fferm Dai ei hun.

Bwriad y sioe oedd dogfennu bywyd ffermio a chefn gwlad Cymru drwy ddilyn bywydau unigolyn neu deulu. Roedd rhaglen yn nodedig am elfennau doniol yn deillio o bersonoliaeth Dai Jones. Fe ddatblygodd nifer o raglenni arbennig o'r brif raglen a oedd yn fwriadol ddoniol, er enghraifft yn dilyn Dai ar deithiau dramor.. Efallai mai'r enwocaf o'r rhaglenni yma oedd *Dai ar y Piste*. Datblygwyd hefyd nifer o is-gynnyrch yn cynnwys fideos, DVD a llyfrau yn sgil y rhaglen.

Yn Chwefror 2018 cyhoeddwyd y byddai criw ifanc o gyflwynwyr yn ymuno â Dai ar gyfer cyfres newydd o'r rhaglen, sef Meleri Williams, Ioan Doyle, Mari Lovgreen, Rhys Lewis ac Elis Morris.

Ymddeolodd Dai o'r rhaglen ac o waith teledu yn 2020 wedi salwch a bu farw yn 2022.

## Ers 2021 
O 2021 ymlaen, cafwyd dau gyflwynydd parhaol, Ifan Jones Evans a Mari Lovgreen. Ehangwyd y rhaglen i awr o hyd.

## Gweler hefyd
*Ffermio (rhaglen deledu)

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1982
Owen Thompson

Gwleidydd o'r Alban yw **Owen Thompson** (ganwyd 17 Mawrth 1978) a oedd yn Aelod Seneddol dros Midlothian; mae'r etholaeth yn swydd Midlothian, yr Alban rhwng 2015 a 2017. Roedd Owen Thompson yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Loanhead wedi iddo symud yno pan oedd yn saith oed. Astudiodd cyfrifyddeg ac arianeg ym Mhrifysgol Napier, Caeredin.

## Gweleidyddiaeth
Bu'n arweinydd Cyngor Swydd Midlothian wedi iddo gael ei ethol yn 2005. Yn 27 oed, ef oedd y cynghorydd ieuengaf yn yr Alban ar yr adeg yma.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Owen Thompson 24,453 o bleidleisiau, sef 50.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +30.0 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9859 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Angus Robertson

Gwleidydd o'r Alban yw **Angus Robertson** (ganwyd 28 Medi 1969) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Moray; mae'r etholaeth yn Moray, yr Alban. Mae Angus Robertson yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Wedi graddio ym Mhrifysgol Aberdeen, gweithioedd fel gohebydd.

Fe'i etholwyd gyntaf i Dŷ'r Cyffredin yn 2001. Ef oedd Cydlynydd ymgyrch etholiadol Senedd yr Alban yr SNP yn 2007 ac yn 2011. Ef hefyd oedd Cydlynydd eu hymgyrch etholiadol hynod lwyddiannus yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015. Roedd hefyd yn Gyfarwyddwr ymgyrch Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014 ar ran yr SNP.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Angus Robertson 24384 o bleidleisiau, sef 49.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +9.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9065 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Robert Lopez

Cyfansoddwr Americanaidd sydd wedi cyfansoddi nifer o sioeau cerdd ydy **Robert Lopez** (ganed 23 Chwefror, 1975). Mae ef fwyaf adnabyddus am gyd-ysgrifennu *The Book of Mormon* ac *Avenue Q*, ac am ysgrifennu'r caneuon ar gyfer y ffilm animeiddiedig Disney, *Frozen*. Ef yw'r ieuengaf o ddeuddeg person yn unig sydd wedi derbyn Gwobr yr Academi, Gwobr Emmy, Gwobr Grammy a Gwobr Tony, ac ef yw'r unig berson erioed i ennill y pedwar gwobr o fewn degawd.

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Cyfansoddwyr Americanaidd
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Tony Millington

Pêl-droediwr o Gymru oedd **Anthony Horace "Tony" Millington** (5 Mehefin 1943 – 5 Awst 2015) a chwaraeodd yn y gôl i West Bromwich Albion, Crystal Palace, Peterborough United a C.P.D. Dinas Abertawe yn y 1960au a'r 1970au. Ymddangosodd fel un o Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru 21 o weithiau.

Daeth ei yrfa i ben yn 1975 pan gafodd ddamwain car. Roedd yn frawd i Grenville Millington, a oedd yn golwr i Rhyl a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2015
Nea Salamis Famagusta FC

Clwb pêl-droed sydd wedi ei leoli yn Ammochostos, Cyprus yw **Nea Salamis Famagusta FC** neu **Nea Salamina Famagusta FC** ().  Mae wedi bod yn glwb ffoadur ers goresgyniad gogledd Cyprus gan Twrci yn 1974.  Mae'r clwb wedi ei leoli dros dro yn Larnaca.

Enillodd Nea Salamis Famagusta FC y gwpan Cypreaidd a'r Uwch-Gwpan Cypreaidd ym 1990.

## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Pêl-droed yn Cyprus
Frederick Campbell, 3ydd Iarll Cawdor

Roedd **Frederick Archibald Vaughan Campbell, 3ydd iarll Cawdor PC, DL, YH** (13 Chwefror 1847 – 8 Chwefror 1911), (a adnabuwyd wrth y teitl *Is-iarll Emlyn*  rhwng 1860 a 1898), yn wleidydd Ceidwadol Cymreig. Gwasanaethodd am gyfnod byr fel Prif Arglwydd y Morlys rhwng mis Mawrth a mis Rhagfyr 1905.

## Cefndir 
Roedd Cambell yn fab hynaf i John Campbell, 2il iarll Cawdor a'i wraig, Sarah Mary, merch Y Cadfridog yr Anrhydeddus Henry Cavendish. 

Addysgwyd ef yn Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen.

Priododd Edith Georgiana Turnor, merch Christopher Turnor, ar 16 Medi, 1868.  Bu iddynt deg o blant

## Gyrfa wleidyddol 
Etholwyd Cambell fel Aelod Seneddol Ceidwadol Sir Gaerfyrddin yn Etholiad Cyffredinol 1874, gan ddod i frig y pôl. Safodd eto ym 1880 ond fe'i gwthiwyd i'r ail safle gan yr ymgeisydd Rhyddfrydol, Walter Rice Howell Powell, gan fod Sir Gaerfyrddin yn sedd dau aelod cadwodd ei sedd. Diddymwyd etholaeth Sir Gaerfyrddin ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1885, safodd Iarll Emlyn yn etholaeth newydd Gorllewin Caerfyrddin gan golli'n drwm i'r ymgeisydd Rhyddfrydol.

Safodd fel ymgeisydd yn etholaeth Manchester South yn Etholiad Cyffredinol 1892 gan gael ei drechu gan yr ymgeisydd Rhyddfrydol o dim ond dau y cant o'r bleidlais*

(Nodyn: Mae'r Bywgraffiadur yn anghywir wrth honni bod Is Iarll Emlyn wedi ei ethol yn *aelod dros Dde Manceinion 1892 , ac adran Cricklade yn Wiltshire , 1898*). Cafodd ei benodi fel Brif Arglwydd y Morlys yn Llywodraeth Arthur Balfour  ym mis Mawrth 1905 ond collodd y swydd ychydig fisoedd yn niweddarach pan gollodd y Ceidwadwyr yr Etholiad Cyffredinol a gynhaliwyd ym mis Rhagfyr 1905 / Ionawr 1906. 

Cymerodd yr Arglwydd Cawdor ran flaenllaw yng ngwrthwynebiad y Ceidwadwyr i gyllideb Lloyd George ym 1909 ac wrth ddrafftio addunedau ar gyfer diwygio Tŷ'r Arglwyddi ym 1910. 

Gwasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Sir Benfro o 1896 hyd ei farwolaeth.

## Marwolaeth 
Bu farw o niwmonia ym Mayfair ar yr 8 Chwefror, 1911, claddwyd ei weddillion yn Eglwys Y Stagbwll, Sir Benfro. Olynwyd ef i'r Iarlliaeth gan ei fab Hugh Frederick Cambell, 4ydd Iarll Cawdor.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1911
Hannah Bardell

Gwleidydd o'r Alban yw **Hannah Bardell** (ganwyd 1 Mehefin 1983) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Livingston; mae'r etholaeth yn Falkirk a Gorllewin Lothian, yr Alban. Mae Hannah Bardell yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i ganed yn Craigshill, Livingston yn 1984. Astudiodd yn *Broxburn Academy* a Phrifysgol Stirling cyn gweithio ym myd y cyfryngau, yn benodol ar deledu gyda *STV Glasgow* a *GMTV London* ble roedd yn Gynorthwyydd Cynhyrchu rhaglen o'r enw *Sunday Programme*. Cyfarfu Alex Salmond yn 2007 a pherswadiodd ef hi i weithio ar eu hymgyrch etholiadol ar gyfer Etholiad Senedd yr Alban yn 2007. Wedi hynny, gweithiodd yn llawn amser i Salmond ac Ian Hudghton (Aelod o Senedd Ewrop) am dair blynedd.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Hannah Bardell 32736 o bleidleisiau, sef 56.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +31.0 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 16843 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Alban
Marion Fellows

Gwleidydd o'r Alban yw **Marion Fellows** (ganwyd 5 Mai 1949) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Motherwell a Wishaw; mae'r etholaeth yn siroedd Dwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae Marion Fellows yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Astudiodd cyfrifeg ym Mhrifysgol Heriot Way a darlithodd astudiaethau busnes am 17 mlynedd yng Ngogledd Gorllewin Lothian ble roedd yn weithgar gyda'r undebau.

Bu'n byw gyda'i theulu yn Wishaw a Bellshill ers y 1970au. Fe'i hetholwyd yn 2012 fel cynghorydd sir ar Gyngor Gogledd Swydd Lanark dros ardal Wishaw.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Marion Fellows 27275 o bleidleisiau, sef 56.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +38.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 11898 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Alistair Carmichael

Gwleidydd o'r Alban yw **Alistair Carmichael** (ganwyd 15 Gorffennaf 1965) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ynysoedd Erch a Shetland; mae'r etholaeth yn swydd Ynysoedd Erch a Shetland, yr Alban. Mae Alistair Carmichael yn cynrychioli Y Democratiaid Rhyddfrydol yn Nhŷ'r Cyffredin. Ef yw unig Aelod Seneddol y Democratiaid Rhyddfrydol yn yr Alban.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 
sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Alistair Carmichael 9407 o bleidleisiau, sef 41.4% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o -20.6 ers etholiad 2015 a mwyafrif o ddim ond 817 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon
*Charles Kennedy
*Nick Clegg

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Gavin Newlands

Gwleidydd o'r Alban yw **Gavin Newlands** (ganwyd 2 Chwefror 1980) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Paisley a Gogledd Swydd Renfrew; mae'r etholaeth yn swydd Swydd Renfrew, yr Alban. Mae Gavin Newlands yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin, ac wedi bod yn aelod o'r blaid ers 1992.

Astudiodd yng Ngholeg James Watt ac mae'n ŵr busnes llwyddiannus. Bu'n aelod o Glwb Rygbi Renffrew am 15 mlynedd ac yn gapted y tîm cyntaf am dair.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Gavin Newlands 25601 o bleidleisiau, sef 50.7% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +31.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9076 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Pete Wishart

Gwleidydd o'r Alban yw **Pete Wishart** (ganwyd 9 Mawrth 1962) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Perth a Gogledd Swydd Perth; mae'r etholaeth yn siroedd Clackmannan a Perth a Kinross, yr Alban. Etholwyd Pete Wishart gyntat yn Etholiad Cyffredinol 2001 dros North Tayside, cyn cael ei ethol am y tro cyntaf i sedd newydd Perth a Gogledd Swydd Perth yn 2005. Mae Pete Wishart yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i hyfforddwyd fel gweithiwr cymdeithasol a bu'n Gyfarwyddwr yr elusen *Fast Forward* sy'n hyrwyddo iechyd pobl ifanc. Dros y blynyddoedd, bu'n flaenllaw gyda chyrff sy'n gweithio yn erbyn cyffuriau niweidiol ac anghyfreithiol.

Am 15 mlynedd bu'n aelod o'r grŵp gwerin/roc Runrig a dywedir mai ef yw'r AS cyntaf sydd wedi ymddangos ar *Top of the Pops*.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Pete Wishart 27,379 o bleidleisiau, sef 50.5% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +10.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9,641 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Dunfermline
Ian Blackford

Gwleidydd o'r Alban yw **Ian Blackford** (ganed 14 Mai 1961) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ross, Skye a Lochaber; mae'r etholaeth yn swydd Ucheldir yr Alban, yr Alban. Mae Ian yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Gweithiodd i *NatWest Securities* a'r *Deutsche Bank AG* am rai blynyddoedd ac yn y gorffennol bu'n Drysorydd Cenedlaethol yr SNP. Cychwynodd ef a'i wraig fusnes ymgynghori ariannol yn 2002.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Ian Blackford 20119 o bleidleisiau, sef 48.1% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +33.0 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 5124 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Margaret Ferrier

Gwleidydd o'r Alban yw **Margaret Ferrie** (ganwyd 10 Medi 1960) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Rutherglen a Gorllewin Hamilton; mae'r etholaeth yn siroedd Dumfries a Galloway, Gororau'r Alban a De Swydd Lanark, yr Alban. Mae Margaret Ferrie yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Ganwyd a magwyd Ferrier yn Glasgow ond symudodd y teulu i Rutherglen yn 1972 a bu yno hyd at 1990. Bu'n byw ym maesdref Halfway yn Cambuslang ers 2000, pan ymunodd gyda'r SNP. Cyn ei hethol yn AS roedd yn rheolwr gwerthu i gmwni adeiladu yn Motherwell.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Margaret Ferrie 30279 o bleidleisiau, sef 52.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +36.5 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 9975 pleidlais.

## Deiseb adalw 
Ym mis medi 2020 cymerodd Ferrier prawf COVID-19, yn ei etholaeth. Cyn cael canlyniad y prawf aeth ar y trên i Lundain a siaradodd yn siambr Tŷ'r Cyffredin. Ychydig ar ôl ei haraith cafodd wybod bod y prawf yn bositif a dychwelodd i'w chartref yn yr Alban ar drên wedi derbyn canlyniad y prawf. Roedd ei ymddygiad yn groes i reolau'r Alban a Lloegr ar gyfer ynysu i geisio atal Covid rhag lledaenu. Cafodd ei harestio a’i chyhuddo o ymddygiad beius a di-hid ym mis Ionawr 2021 a phlediodd yn euog o flaen llys ym mis Awst 2023. Ar argymhelliad pwyllgor safonau Tŷ’r Cyffredin cafodd ei hatal o'r tŷ am 30 diwrnod. Ysgogodd ei hataliad deiseb adalw o dan Ddeddf Adalw Aelodau Seneddol 2015. Llwyddodd y ddeiseb adalw a chollodd Ferrier ei sedd ar 1 Awst 2023.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Angus MacNeil

Gwleidydd o'r Alban yw **Angus MacNeil** Gaeleg: *Aonghas Brianan MacNèill*; (ganwyd 21 Gorffennaf 1970) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2005 ac yna eto yn 2015 dros Na h-Eileanan an Iar (*Outer Hebrides*); mae'r etholaeth yn swydd Na h-Eileanan an Iar yn yr Alban. Mae Angus MacNeil yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Ef yw Cadeirydd Is-bwyllgor y Senedd ar faterion amgylcheddol.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Angus MacNeil 8662 o bleidleisiau, sef 54.3% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +8.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 4102 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Steven Paterson

Gwleidydd o'r Alban yw **Steven Paterson** (ganwyd 25 Ebrill 1975) a oedd yn Aelod Seneddol dros Stirling rhwng 2015 a 2017; mae'r etholaeth yn swydd Stirling, yr Alban. Mae Steven Paterson yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Ganwyd a magwyd Steven Paterson yn Stirling yn fab i athro a nyrs. Astudiodd  y byd cyhoeddi ym Mhrifysgol Robert Gordon yn Aberdeen ac yna Hanes a Gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Aberdeen ble graddiodd gydag Anrhydedd.

## Gyrfa wleidyddol
Yn 2006 fe'i penodwyd yn rheolwr cyfathrebu un o ASau'r SNP sef Bruce Crawford. Yn 2007 fe'i etholwyd ar Gyngor Swydd Stirling ac erbyn 2013 roedd yn Ddirprwy Arweinydd y sir, ar ran yr SNP.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Steven Paterson 23,783 o bleidleisiau, sef 45.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +28.3 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10,480 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Stirling
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Stuart Donaldson

Gwleidydd o'r Alban yw **Stuart Donaldson** (ganwyd 5 Medi 1991) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Orllewin Swydd Aberdeen a Kincardine; mae'r etholaeth yn siroedd Aberdeen a Swydd Aberdeen, yr Alban. Mae Stuart Donaldson yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Graddiodd gyda Gradd Meistr (MA) ym Mhrifysgol Glasgow yn 2013. wedi hynny gweithiodd Donaldson i Christian Allard Aelod o Senedd yr Alban.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stuart Donaldson 22,949 o bleidleisiau, sef 41.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +25.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 7,033 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Aberdeen
Martin Docherty

Gwleidydd o'r Alban yw **Martin Docherty** (ganwyd 21 Ionawr 1971) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Orllewin Swydd Dunbarton; mae'r etholaeth yn swydd Gorllewin Swydd Dunbarton, yr Alban. Mae Martin Docherty yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Clydebank a dechreuodd weithiod pan oedd yn 16 oed. Mynychodd sawl coleg gan dderbyn gradd mewn gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Essex ac yna Gradd Meistr mewn Celf yn Glasgow. wedi hynny dychwelodd i Clydebank lle bu'n gweithio fel Gweithiwr Cymdeithasol i'r  WDCVS.

Ymunodd â'r SNP yn 1991 ac fe'i etholwyd fel cyn gynghorydd ieuengaf yr Alban - ar Gyngor Sir Clydebank yn 1992, ag yntau'n ddim ond 21 oed.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Martin Docherty 30,198 o bleidleisiau, sef 59% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o **+38.9** ers etholiad 2015 a mwyafrif o 14,171 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Stephen Gethins

Gwleidydd o'r Alban yw **Stephen Gethins** (ganwyd 28 Mawrth 1976) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Gogledd-ddwyrain; mae'r etholaeth yn swydd Fife, yr Alban. Mae Stephen Gethins yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Perth yn yr Alban. Fe'i penodwyd yn gynghorydd arbennig i Alex Salmond, gan ei gynghori ar faterion yn ymwneud ag Ewrop a materion rhyngwladol, ynni a'r amgylchedd. Yn ei dro, trosglwyddodd ei waith i gynghori Nicola Sturgeon.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stephen Gethins 18523 o bleidleisiau, sef 40.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +26.7 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 4344 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Pobl o Fife
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Trosglwyddydd Gwenfô

Mae **Gorsaf ddarlledu Gwenfô** yn gyfleuster ar gyfer darlledu a telegyfathrebu wedi ei leoli yn agos i bentre Gwenfô ym Mro Morgannwg. Mae'n cynnwys mast 248 metr (814 tr) gyda nifer o antenau wedi eu lleoli ar uchder amrywiol. Mae'r mast (gyda estyniad a gwblhawyd yn Chwefror 2008) ynghyd a'r prif antena UHF yn rhoi uchder o 260.7 metr (855&nbsp;tr). Yr uchder cyfartalog ar gyfer mastiau teledu yw 392 metr uwchben lefel y môr. Perchennog a rheolwr y mast yw cwmni Arqiva.

## Dolenni allanol
Categori:Teledu yng Nghymru
Categori:Bro Morgannwg
Ffermio defaid yng Nghymru

Un o'r prif fathau o ffermio yng Nghymru, ac agwedd bwysig o gymdeithas wledig ac economi'r wlad ers miloedd o flynyddoedd, yw **ffermio defaid yng Nghymru**. Cedwir defaid am eu llaeth, cig, croen, ac yn bwysicaf oll gwlân.

Defaid oedd yr anifeiliaid amaethyddol a ymaddasodd fwyaf i amodau hinsoddol a thopograffig Cymru pan gliriwyd y coedwigoedd yn ystod Oes Newydd y Cerrig. Dechreuodd yr arfer o ffermio defaid ar raddfa eang gan fynachod Sistersaidd. Roedd ffermio defaid yn eilradd i ffermio gwartheg hyd at gau'r tiroedd comin a diflannu'r arfer o hafota a hendrefa yn y 18g. Sefydlwyd diadelloedd mawr o ddefaid ar yr ucheldiroedd a ffynnodd diwydiant gwlân Cymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Amaeth yng Nghymru
Categori:Defaid
Jonathan Edwards (gwleidydd)

Gwleidydd Cymreig yw **Jonathan Edwards**. Etholwyd fel Aelod Seneddol Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr yn 2010 ac fe'i ail-etholwyd yn Etholiad Cyffredinol 2015. Ers Mai 2015 daeth Edwards yn Arweinydd Seneddol Plaid Cymru ond fe ymddiswyddodd yn Medi 2015 am resymau personol gan basio'r swydd i Hywel Williams.

Cafodd ei arestio ar 20 Mai 2020 ar amheuaeth o ymosod wedi digwyddiad yn ei gartref, a chafodd ei ryddhau ar fechnïaeth. Collodd chwip Plaid Cymru tra bod yr heddlu yn ymchwilio. Derbyniodd rybudd gan yr heddlu sydd yn gyfaddefiad o euogrwydd, a gwnaeth ymddiheuriad a dderbyniwyd gan ei wraig Emma.

Ar 15 Gorffennaf 2020 cafodd Edwards ei wahardd o Blaid Cymru ar ôl ymchwiliad swyddogol gan banel disgyblu'r blaid. Roedd y gwaharddiad yn parhau am gyfnod o flwyddyn gyda Edwards yn eistedd fel gwleidydd annibynnol. Os oedd am ail-ymuno gyda'r blaid gallai ymddangos o flaen y panel eto mewn blwyddyn.. Yng Ngorffennaf 2021 dywedodd nad oedd am ail-ymuno â'r blaid, a byddai'n parhau fel Aelod Seneddol annibynnol.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Rheilffordd dreftadaeth Steamranger

bawd|260px
bawd|260px
Mae **Rheilffordd dreftadaeth Steamranger** yn mynd o Mount Barker i Strathalbyn, Goolwa, Port Elliot a Victor Harbor yn Ne Awstralia. Lled y traciau yw 5 troedfedd 3 modfedd.

## Hanes
Ffurfiwyd Cymdeithas Hanesyddol Rheilffyrdd Awstralia (Adran De Awstralia) ym Mehefin 1952, ac erbyn y 60au, trefnwyd hyd at 20 o drenau'n flynyddol. Daeth defnydd locomotifau stêm gan Rheilffyrdd De Awstralia i ben yn Ebrill 1966, a chymerodd y gymdeithas gyfrifoldeb am gynhaliaeth locomotifau, ac ym 1975, sefydlwyd Amgueddfa Reilffordd Genedlaethol  yn Port Adelaide.

Trefnwyd trenau stêm achlysurol gan y gymdeithas o Adelaide i Bridgewater, gyda'r enw 'Steamranger' o 1978 ymlaen.
Dechreuodd gwasanaethau stêm y Rheilffordd Dwrist Steamranger rhwng Adelaide a Victor Harbor yn Hydref 1986. Roedd yn wasanaeth ychwanegol, Y Trên Cocos, rhwng Goolwa a Victor Harbor. Adeiladwyd depo ym Mount Barker. Newidodd lled y traciau o Adelaide i led safonol, felly doedd 'na ddim cysylltiad lled eang i'r lein i Victor Harbor, ac o 1995 ymlaen, aeth trenau o Mount Barker i Victor Harbor.

## Locomotifau stêm
## Locomotifau diesel-trydanol
## Cerbydau 'Red Hen'
### Cerbydau Pŵer
### Ôl-gerbydau
## Cerbydau Brill
## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y rheilffordd 

Categori:De Awstralia
Categori:Twristiaeth yn Awstralia
Categori:Rheilffyrdd treftadaeth Awstralia
Tasmina Ahmed-Sheikh

Gwleidydd o'r Alban yw **Tasmina Ahmed-Sheikh** (ganwyd 5 Hydref 1970) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ochil a De Swydd Perth; mae'r etholaeth yn siroedd Clackmannan a Perth a Kinross, yr Alban. Mae Tasmina Ahmed-Sheikh yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Tasmina yw Llefarydd Diwydiant a Buddsoddi'r SNP yn ogystal â bod yn Ddirprwy Arweinydd gwrthblaid  Tŷ'r Cyffredin. Hi yw sefydlydd a chadeirydd Cymdeithas Merched Asiaidd yr Alban. Mae'n gyfreithwraig wrth ei galwedigaeth ac yn y gorffennol bu mewn busnes ac yn actores.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Tasmina Ahmed-Sheikh 26620 o bleidleisiau, sef 46% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +18.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10168 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Pobl o'r Alban o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Alban
Ed O'Neill

Mae **Edward Leonard Neill** (ganed 12 Ebrill, 1946) yn actor Americanaidd. 

Categori:Actorion Americanaidd
Julie Bowen

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Julie Bowen Luetkemeyer** (ganed 3 Mawrth 1970).

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1970
Ty Burrell

Mae **Tyler Gerald "Ty" Burrell** (ganed 22 Awst 1967) yn actor a chomedïwr Americanaidd. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rolau fel Leoanard Samson yn ffilm y Bydysawd Sinematig Marvel *The Incredible Hulk,* a Phil Dunphy yn y comedi sefyllfa ABC *Modern Family*.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1967
Eric Stonestreet

Mae Eric Allen Stonestreet (ganed 9 Medi 1971) yn actor a comedydd Americanaidd. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei bortreadu o Cameron Tucker yn y sitcom ddogfen ABC, sef *Modern Family*, a derbyniodd ddau Wobr Emmy ar gyfer Actor Cefnogol Eithriadol mewn Cyfres Gomedi allan o dri enwebiad.

Daeth i enwogrwydd yn gyntaf mewn rôl ar CSI: *Crime Scene Investigation*. Mae wedi ymddangos mewn ffilmiau a teleffiliau gan gynnwys; *Bad Teacher* (2011), *Identity Thief* (2013), *The Loft* (2013) a *Confirmation* (2016). Darparodd hefyd lais Dug yn *The Secret Life of Pets* (2016).

Categori:Actorion Americanaidd