Antigone (drama Soffocles)

Trasiedi 'Roegaidd gan Soffocles sy'n dyddio o naill ai 442 neu 440 CC yw ***Antigone*** a gafodd ei pherfformio gyntaf yng Ngŵyl Dionysos yr un flwyddyn.  Credir mai dyma'r ail ddrama hynaf sydd wedi goroesi gan Soffocles, wedi'i ragflaenu gan *Ajax*, a ysgrifennwyd tua'r un cyfnod. Mae'r ddrama'n rhan o drioled o drasiedïau a elwir yn *tair drama Thebaidd*, yn dilyn *Oidipos Frenin* *[Oedipus Rex]* ac *Oidipos yn Colonos*. *Antigone* oedd y ddrama gyntaf o'r tair iddo ei chyfansoddi, er bod y digwydd a'r cyd-destun, ar ôl y ddwy ddrama arall.  

Ar ôl hunan-alltudiaeth Oidipos, aeth ei feibion Eteocles a Poluneices i ryfel cartref dros orsedd Thebai, a arweiniodd at farwolaeth y ddau frawd wrth ymladd yn erbyn ei gilydd. Gorchmynnodd brawd-yng-nghyfraith Oidipos a rheolwr newydd Thebai, Creon, i anrhydeddu Eteocles yn gyhoeddus a chywilyddio'r bradwr Poluneices. Mae'r ddrama'n dilyn ymdrechion eu chwaer Antigone i gladdu corff Poluneices, gan fynd yn groes i benderfyniad ei hewythr Creon a gosod ei pherthynas â'i brawd uwchlaw cyfreithiau dynol.

Troswyd y ddrama i'r Gymraeg gan W. J. Gruffydd a'i chyhoeddi ym 1950. Bu'r ddrama yn rhan o faes llafur CBAC ers rhai blynyddoedd.

## Crynodeb 
Cyn dechrau'r ddrama, bu farw'r brodyr Eteocles a Poluneices, yn rhyfel cartref Thebai, drwy ymladd â'i gilydd am yr orsedd. Mae Creon, rheolwr newydd Thebai a brawd y cyn-Frenhines Iocasta, wedi penderfynu y bydd Eteocles yn cael ei anrhydeddu trwy ei gladdu yn barchus, tra bydd Poluneices yn cael ei gywilyddio'n gyhoeddus, heb fedd. Ni fydd corff y brawd gwrthryfelgar yn cael ei sancteiddio gan ddefodau sanctaidd ac fe'i gedwir ar faes y gad, yn ysglyfaeth i anifeiliaid gwyllt sef y gosb fwyaf llym yn y cyfnod. Antigone ac Ismene yw chwiorydd y ddau frawd marw.

## Cymeriadau 
* **Antigone,** merch hynaf Oidipos, brenin alltud Thebai a'r frenhines Iocasta. Mae Antigone yn chwaer i Poluneices, Eteocles ac Isméne. O'i chymharu â'i chwaer ufudd, mae Antigone yn cael ei phortreadu fel arwres sy'n cydnabod ei dyletswydd deuluol. Mae ei deialogau gydag Ismene yn datgelu ei bod mor ystyfnig â'i hewythr.  Mae hi'n herio gorchymyn Creon er gwaethaf y canlyniadau y gallai eu hwynebu, er mwyn anrhydeddu ei brawd ymadawedig Poluneices.
* **Isméne** (ei chwaer) - mae'n gweithredu'n wrthgyferbyniol i Antigone, gan ddilyn y gorchymyn brenhinol.  Eu pwrpas yw cynnig sylwadau ar weithredoedd yn y ddrama ac ychwanegu at y cyffro a'r emosiynau, yn ogystal â chysylltu'r stori â mythau. Wrth i'r ddrama fynd yn ei blaen maent yn cynghori Creon i fod yn fwy cymedrol. Mae eu deisyfiad yn perswadio Creon i arbed Isméne. Maent hefyd yn cynghori Creon i ddilyn cyngor Teiresias.

## Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama gan Gymdeithas y Ddrama Gymraeg, Y Coleg Normal, Bangor ym 1990. Cyfarwyddwr : Rhian Mair; ymghynghorydd : Morien Phillips; cast:

* Antigone - Caren Brown
* Isméne - Gwenfair Vaughan Jones / Nia Elin Jones
* Creon - Iestyn Griffiths
* Eurydice o Thebai - Lisa Elfyn
* Haemon - Gareth Lloyd
* Koryphaios - Catrin Alwen Jones
* Teiresias - Derfel Williams
* Gwyliwr - Delyth Francis
* Negesydd - Gwenllian Jones
* Y Côr - Sara Jones, Elizabeth James, Irfon Williams, Eleri Fôn, Gaynor Davies, Ceri Charles Morris, Ruth Parry Jones, Deiniol Williams, Lisa Elfyn a Gwawr Owen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfieithiadau o Ddramâu i'r Gymraeg
Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Dramâu
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Soffocles