Cytundeb Escazú

Term arall am 'Gytundeb Rhanbarthol ar Fynediad at Wybodaeth, Cyfranogiad Cyhoeddus a Mynediad at Gyfiawnder mewn Materion Amgylcheddol yn America Ladin a'r Caribî' yw **Cytundeb Escazú**, sy'n gytundeb rhyngwladol wedi'i lofnodi gan 24 gwlad yn America Ladin a'r Caribî. Mae'n ymwneud âphrotocolau ar gyfer amddiffyn yr amgylchedd ac fe'i harwyddwyd gan nifer o wledydd, gan gynnwys: Antigwa a Barbiwda, yr Ariannin, Bolifia, Ecwador, Guyana, Mecsico, Nicaragwa, Panama, Sant Kitts-Nevis, Saint Vincent a'r Grenadines, Saint Lucia ac Wrwgwái).

Dyma'r cytundeb cyntaf i ddarparu'n benodol ar gyfer amddiffynwyr hawliau dynol mewn materion amgylcheddol.

Mae'r cytundeb yn tarddu o ganlyniad i Gynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Ddatblygu Cynaliadwy (Rio + 20), a gynhaliwyd yn 2012, a Phenderfyniad Santiago a fabwysiadwyd yn 2014 gan 24 gwlad. O'r eiliad honno ymlaen, cynhaliwyd proses drafod ymhlith y 24 gwlad â diddordeb, a gyd-gadeiriwyd gan ddirprwyaethau Chile a Costa Rica. Ar ôl pedair blynedd o drafodaethau, mabwysiadwyd y Cytundeb Rhanbarthol ar 4 Mawrth 2018 yn ninas Escazú yn Costa Rica.

Y cytundeb hwn oedd y cyntaf a wnaed gan y Comisiwn Economaidd ar gyfer America Ladin a'r Caribî (ECLAC), un o asiantaethau'r Cenhedloedd Unedig. Llofnodwyd y cytundeb o’r diwedd gan 14 gwlad ar 27 Medi 2018 yn fframwaith cyfarfod blynyddol Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, ac yn ddiweddarach gan 10 gwlad arall ac yn Ebrill 2021, roedd yn aros am gadarnhad briodol gan bob un o lofnodwyr y Wladwriaeth.

Mae'r cytundeb rhanbarthol hwn yn cael ei ystyried yn un o'r offerynnau amgylcheddol pwysicaf yn yr ardal. Ei nod yw gwarantu y bydd hawliau mynediad at wybodaeth amgylcheddol yn cael ei weithredu'n llawn ac yn effeithiol yn America Ladin a'r Caribî, mae hefyd yn sicrhau fod y cyhoedd yn cyfrannu at y prosesau o wneud penderfyniadau yn yr amgylchedd amgylcheddol a mynediad at gyfiawnder yn y maes amgylcheddol, yn ogystal â chryfhau galluoedd a chydweithrediad, gan warantu amddiffyn hawl pob person, cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol, i gael datblygiad cynaliadwy ac i fyw mewn amgylchedd iach.

Yn ystod y Datganiad, addawodd y gwledydd a'i llofnododd i symud ymlaen i gael deddfau rhanbarthol sy'n darparu hawliau mynediad at wybodaeth am yr amgylch. O ganlyniad, ar 4 Mawrth 2018, mabwysiadwyd Cytundeb Rhanbarthol ar Fynediad at Wybodaeth, Cyfranogiad Cyhoeddus a Mynediad at Gyfiawnder mewn Materion Amgylcheddol yn America a’r Caribî - Cytundeb Escazú, a fydd ar agor i’w lofnodi gan wledydd America Ladin a'r Caribî am gyfnod o ddwy (2) flynedd, o Fedi 27, 2018 i Fedi 26, 2020. Enw'r cytundeb yn yr iaith wreiddiol (Sbaeeg) yw *Acuerdo Regional sobre Acceso a la Información, la Participación Pública y el Acceso a la Justicia en Asuntos Ambientales en América y el Caribe -Acuerdo de Escazú*.

## Proses a gwledydd 
Parhaodd cam paratoadol y cytundeb ddwy flynedd. Dechreuodd ar 22 Mehefin 2012 yn ystod Cynhadledd Datblygu Cynaliadwy'r Cenhedloedd Unedig (Rio + 20) a daeth i ben gyda Phenderfyniad Santiago ar Dachwedd 10, 2014.

Dyma'r unig gytundeb rhwymol sy'n tarddu o Gynhadledd Datblygu Cynaliadwy'r Cenhedloedd Unedig (Rio + 20), y cytundeb amgylcheddol rhanbarthol cyntaf yn America Ladin a'r Caribî, a'r cyntaf yn y byd i ddarparu'n benodol ar gyfer amddiffynwyr hawliau dynol mewn materion amgylcheddol 

* Chile a Chosta Rica, yn rhinwedd eu swydd fel cyd-gadeiryddion y Bwrdd Cyfarwyddwyr, ac
* Yr Ariannin, Mecsico, Periw, Saint Vincent a'r Grenadines, a Thrinidad a Tobago, yn rhinwedd eu swydd fel aelodau o'r Bwrdd Cyfarwyddwyr.

Cymerodd cynrychiolwyr y cyhoedd, sefydliadau sifil ac arbenigwyr academaidd a oedd yn bresennol ran yn y trafodaethau.

## Gweler hefyd 
* Confensiwn Aarhus

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Cytundeb Escazú ar wefan ECLAC
* Testun llawn y Cytundeb 

Categori:Newid hinsawdd
Escazú
Escazú