Mudiad dros dîm criced Cymru

Mae cricedwyr o Gymru ar hyn o bryd yn cael eu cynrychioli gan Fwrdd Criced Cymru a Lloegr (ECB) ac yn cystadlu am dîm criced Lloegr . 

Yn hanesdyddol, bu tîm criced Cymru yn y 1920-30au, yn Nhlws ICC 1979, ac ym Mhencampwriaeth Ynysoedd Prydain rhwng 1993 a 2001. Er hyn, nid yw Cymru yn aelod ar wahân o'r Cyngor Criced Rhyngwladol (ICC).

Mae rhai gwleidyddion yng Nghymru wedi dadlau y dylai Cymru ennill statws ICC ar wahân i Loegr a chael tîm criced i Gymru, gan nodi cynrychiolaeth a chyfleoedd fel ffactorau sy’n cyfrannu, ac yn dilyn sefydlu tîm yr Alban o dîm Lloegr ym 1994. Mae cyrff criced yng Nghymru, fel Criced Cymru a Chlwb Criced Sir Forgannwg yn gwrthwynebu cynigion o’r fath, gan nodi cyllid ac anawsterau cynnar. Mae’r ECB yn niwtral ar y cynnig, tra bod Llywodraeth Cymru yn datgan mai’r cyrff criced sydd i benderfynu, ond yn cydnabod y cyfle i Erddi Sophia yng Nghaerdydd gynnal gemau Lloegr. Mae cricedwyr amrywiol wedi cefnogi'r naill ochr a'r llall i'r cynnig.

## Hanes 
Roedd tîm cenedlaethol Cymru yn bodoli yn y 1920au a'r 1930au gan chwarae yn erbyn timau teithiol megis India'r Gorllewin, De Affrica a Seland Newydd a sicrhau buddugoliaeth yn erbyn India'r Gorllewin yn 1928.   

Ffurfiwyd Cymdeithas Criced Cymru yn 1969 ac am y tri degawd nesaf buont yn chwarae yn erbyn timau eraill yr ICC.  Cystadlodd Cymru yn Nhlws ICC 1979 fel tîm nad oedd yn rhan o'r ICC, gan chwarae trwy wahoddiad ar ôl i Gibraltar dynnu'n ôl yn hwyr. 

Rhwng 2002 a 2004, heliwyd tîm criced Cymru ynghyd gan Glwb Criced Sir Forgannwg, a gystadlodd yn erbyn Lloegr deirgwaith mewn gemau un-dydd-rhyngwladol yng Nghaerdydd,  gan ennill un o'r gemau. 

Yn hanesyddol, roedd tîm Lloegr yn cynrychioli Prydain Fawr, nes i'r Alban ddod yn aelod annibynnol o'r ICC yn 1994.  Mae cyn-gricedwr Cymreig, Robert Croft yn gweld tîm modern Lloegr yn debyg i dîm Llewod Prydain ac Iwerddon .  Tra dywedodd AC Llafur Cymru Mike Hedges fod timau Iwerddon a'r Alban mewn gwirionedd yn “ dimau bwydo ” i dîm Lloegr.  Fodd bynnag, beirniadwyd y defnydd o'r term "Lloegr" heb gynnwys "Cymru", ac mae swyddogion criced yr Alban yn obeithiol am ddatblygiad eu tîm.  Mae yna hefyd dimau Cymru hyd at dan 18 oed.  

Chwaraeodd tîm y merched ym Mhencampwriaeth Criced Ewropeaidd Merched yn 2005, a gynhaliodd Cymru, ond ers hynny maent wedi mabwysiadu'r un system â thîm y dynion, gyda chwaraewyr benywaidd o Gymru i gynrychioli tîm criced merched Lloegr .  Mae chwaraewyr o Gymru megis Simon Jones a Geraint Jones yn cystadlu i dîm Lloegr.  Bethan Sayed, Adam Price a Mohammad Asghar, gyda Sayed yn nodi yn 2013 mai " Cymru yw'r ail wlad hynaf sy'n chwarae criced yn y byd, ac eto mae ar ei ben ei hun yn Ynysoedd Prydain o beidio â chael ei hochr genedlaethol ei hun",  a bod chwarae ar byddai'r llwyfan rhyngwladol yn "codi proffil Cymru" ac yn fuddiol yn economaidd tra'n diystyru pryderon Morgannwg.  Galwodd cyn Brif Weinidog Llafur, Carwyn Jones yn 2017 i ailgyflwyno tîm undydd Cymru gan ddweud, "[Mae'n od] gweld Iwerddon a'r Alban yn chwarae mewn twrnameintiau rhyngwladol ac nid Cymru", er mai dim ond cyllid Morgannwg oedd yn cael ei daro.   Dywedodd Price yn 2009, bod "nifer fawr o dimau criced yng Nghymru [...] [ond] dim ochr genedlaethol. Yn Sir Gaerfyrddin [...] [llawer] o gricedwyr [...] gallai fynd ymlaen i gynrychioli Cymru o gael y cyfleoedd cywir". Ychwanegodd Price hefyd, “Mae llawer o bobl yn dadlau bod Cymru eisoes yn cael ei chynrychioli ar Fwrdd Criced Cymru a Lloegr (yr EWCB). Ond pa mor aml ydych chi'n clywed yr ail lythyr yn cael ei ynganu gan y cyfryngau neu hyd yn oed swyddogion gêm?", a bod modd i Lywodraeth Cymru a chronfeydd datblygu'r ICC ddarparu cymorth i'r tîm ar gyfer cenhedloedd newydd. 

Ym mis Mehefin 2010 cyflwynwyd cynnig i sefydlu "tîm criced undydd 20-20 ac un diwrnod rhyngwladol i Gymru" i senedd y DU.  Ym mis Hydref 2011, gwnaed deiseb i Gynulliad Cymru am dîm criced cenedlaethol Cymru.  Cynhaliwyd dadl yn y Cynulliad yn 2013 ar y pwnc gydag aelodau Ceidwadol a Llafur yn cefnogi sefydlu tîm Cymreig.    Gwnaethpwyd galwadau hefyd am dîm ar wahân yn dilyn ymadawiad cynnar Lloegr o Gwpan Criced y Byd 2015 yn Awstralia. 

Mae Criced Iwerddon a Criced yr Alban wedi goruchwylio twf yn y gamp yn eu gwledydd o sylfaen lai na Chymru, ac mae Criced yr Alban wedi datgan y gall datblygiadau mewn mwy o gemau rhyngwladol gyda thimau eraill o Iwerddon a’r Iseldiroedd ganiatáu i dîm o’r Alban “ffyniannu”. 

### Penderfyniad 
Cytunodd Aelodau’r Cynulliad (Aelodau’r Senedd bellach) yn unfrydol yn 2013, mai’r cyrff chwaraeon criced eu hunain fyddai’n penderfynu a ddylai Cymru gystadlu fel tîm ar wahân i dîm criced Lloegr. 
* Johnnie Clay : Chwaraeodd Clay un gêm Brawf i Loegr ym 1935. 
* Robert Croft : Chwaraeodd Croft griced rhyngwladol i Gymru a Lloegr. Ef yw cricedwr cyntaf Cymru i sgorio 10,000 o rediadau a chipio 1,000 o wicedi mewn criced dosbarth cyntaf. 
* Jeff Jones : Cipiodd bedwar wiced a deugain mewn pymtheg Prawf i Loegr o 1964 i 1968. 
* Simon Jones : Daeth yn aelod annatod o dîm buddugoliaethus Lloegr a enillodd y Lludw yn 2005. Roedd cyflymdra a meistrolaeth Jones ar gefn-siglen yn ei gario i 18 wiced ar 21 mewn pedwar Prawf, cyn iddo gael ei orfodi i sefyll allan gêm derfynol nerfi oherwydd problem â'i ffêr. 
* Tony Lewis : Bu Lewis yn gapten ar Forgannwg a Lloegr, ac aeth ymlaen i fod yn wyneb ar raglenni criced Teledu'r BBC yn y 1990au, a dod yn llywydd yr MCC. 
* Austin Matthews : Chwaraeodd i Swydd Northampton, Morgannwg a gêm Brawf sengl i Loegr. 
* Hugh Morris : Chwaraeodd mewn tri Phrawf i Loegr yn 1991. 
* Gilbert Parkhouse : Chwaraeodd mewn saith gêm Brawf i Loegr yn 1950, 1950–51 a 1959. 
* Pat Pocock : Chwaraeodd mewn ugain Prawf ac un ODI i Loegr o 1968 i 1985. 
* Greg Thomas : Chwaraeodd mewn pum Prawf a thri ODI i Loegr rhwng 1986 a 1987. 
* Maurice Turnbull : Chwaraeodd mewn naw Prawf i Loegr o 1930 hyd 1936. 
* Cyril Walters : Cafodd y rhan fwyaf o'i lwyddiant ar ôl gadael Morgannwg, fel capten-ysgrifennydd sir Gaerwrangon. 
* Steve Watkin : Chwaraeodd dair gêm Brawf yn 1991 a 1993, a phedair gêm Un Diwrnod Rhyngwladol yn 1993 a 1994. 
* Allan Watkins : Chwaraeodd i Loegr mewn pymtheg gêm brawf o 1948 i 1952. 
* Wilf Wooller : Cricedwr, pêl-droediwr rygbi’r undeb, gweinyddwr criced a newyddiadurwr, Wooller oedd capten CSC Morgannwg am 14 mlynedd, bu’n Ysgrifennydd am dri deg ac yn Llywydd am chwech. 

Chwaraeodd Alan Jones gêm i Loegr yn erbyn Gweddill y Byd yn 1970 a dynnwyd yn ddiweddarach o statws Prawf. Mae'n dal y record am y rhan fwyaf o rediadau mewn criced dosbarth cyntaf heb chwarae gêm Brawf. Yn 2020, dyfarnwyd cap Prawf Lloegr iddo.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o symudiadau yng Nghymru
* Chwaraeon yng Nghymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Timau criced cenedlaethol
Categori:Criced yng Nghymru
Categori:Pages with unreviewed translations
Categori:Mudiadau Cymru