open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rheilffordd Bwlch Weka

bawd|260px|Y ddau locomotif Dg ar gopa Bwlch Weka
Mae **Rheilffordd Bwlch Weka** yn Rheilffordd Treftadaeth yn Waipara, yng Ngogledd Canterbury, ar Ynys y De, Seland Newydd. Mae'n rhan o'r hen lein i Waiau ac yn estyn am 12 cilomedr rhwng Waipara a Waikari.
## Hanes
Cwblhawyd rhan cyntaf y lein trwy Bwlch Weka i Waikari ym 1882. Estynnwyd y lein i Medbury ym 1884, Culverden ym 1886 ac i Waiau ym 1919. Disgwylwyd y lein i fod yn rhan o'r brif lein i'r gogledd rhwng Picton a Christchurch, ond penderfynwyd mynd ar hyd yr arfordir dwyreiniol.
Caewyd y lein yn Ionawr 1978, a dymchwelwyd rhai o'r adeiladau'n syth, er goroesodd y cledrau tan 1982.

### Ailfywiad
Cynhaliwyd cyfarfod cyhoeddus yn Waipara yn Awst 1982, a sefydlwyd pwyllgor, yn cynnwys pobl lleol a selogion o Reilffordd Ferrymead. Sefydlwyd Cymdeithas yn Rhagfyr 1982, a chynhaliwyd trafodaethau rhwng y Gymdeithas a Rheilffyrdd Seland Nwydd i brynu'r lein, locomotifau a cherbydau. Ym Mai 1983, cynhaliwyd ffair, yn defnyddio locomotifau o Ferrymead a Steamscene, Ynys McLean. Cyrhaeddodd locomotifau a cherbydau yn Rhagfyr 1983,,  gan Gwmni English Electric. Maent yn cynhyrchu 750 marchnerth. Defnyddir y ddau ar Reilffordd Bwlch Weka fel arfer cefn wrth gefn ac yn cael eu defnyddio pan mae A428 yn cael atgyweiriad, neu yn yr haf os mae locomotifau stêm wedi cael eu gwahardd oherwydd perygl tân.

Injan diesel trydanol Mitsubishi rhif 822, adeiladwyd ym 1967 a phrynwyd oddi wrth Rail Base Systems ym 1992. Defnyddir ar gyfer siyntio, neu ar drenau gwaith.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Rheilffordd Bwlch Weka 

Bwlch Weka
Categori:Ynys y De
SVG

Mae **SVG** (*Scalable Vector Graphics*) yn fformat ar gyfer delweddau fector. Mae'n seiliedig ar XML, ac mae'r fformat yn galluogi rhyngweithio ac animeiddio. Mae manyleb SVG yn safon agored, dan ofal W3C ers 1999.

## Hanes
Dechreuwyd datblygu SVG gan y W3C yn 1998–1999 ar ôl i sawl cynnig cystadleuol ar gyfer ieithoedd graffeg fector gael eu cyflwyno. Penderfynodd y SVG Working Group greu iaith farcio newydd yn seiliedig ar elfennau o’r cynigion hynny.

Ymhlith y prif gynigion yr oedd: Web Schematics (CCLRC), PGML (Adobe, IBM, Netscape, Sun), VML (Autodesk, Hewlett-Packard, Macromedia, Microsoft), Hyper Graphics Markup Language (Orange UK, PRP), WebCGM (Boeing ac eraill), a DrawML (Excosoft). Mabwysiadwyd SVG Tiny 1.2 yn 2008. Cyhoeddwyd ail argraffiad SVG 1.1 yn 2011.

Daeth SVG 2 yn Gandidate Recommendation ar 15 Medi 2016. Mae’n cynnwys nodweddion newydd o HTML5 a Web Open Font Format, yn ogystal â newidiadau i reoli testun a dileu neu ddirymu rhai elfennau hŷn.

## Creu ffeiliau SVG
Gellid defnyddio rhaglenni graffeg fector megis Inkscape i olygu ffeiliau SVG.

## Cyfeiriadau 
Categori:Fformatau ffeil
Electrocemeg

[bawd|Sylfaenwyr electrocemeg, cemegydd [John Frederic Daniell|John Daniell (chwith) a ffisegydd Michael Faraday (de)]]

Is-ddisgyblaeth o gemeg sy'n ymwneud ag adweithiau cemegol yn digwydd mewn toddiant neu hydoddiant, ar ryngwyneb dargludydd electronau (yr electrod: metel neu led-ddargludydd) a dargludydd ïonig (yr electrolyt) yw **electrocemeg**. Mae'r adweithiau hyn yn cynnwys trosglwyddiad electronau rhwng yr electrod a'r electrolyt.

*Adwaith electrocemegol* ydy un sy'n gyredig gan foltedd cymhwyso allanol, fel mewn electrolysis, neu un sy'n creu foltedd o ganlyniad yr adwaith, fel mewn batri. O'u cymharu ag adweithiau electrocemegol, mae adweithiau rhydocs yn adweithiau cemegol lle trosglwyddir electronau rhwng moleciwlau. Ar y cyfan, mae electrocemeg yn delio gyda sefyllfaoedd lle gwahanir adweithiau rhydocs mewn gofod neu amser, cysylltiedig gan cylched trydanol allanol.

## Gweler hefyd 
* Rhydocs
* Electrolyt
* Cell danwydd

Categori:Cemeg ffisegol
Castell Stokesay

Castell ger Craven Arms yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Castell Stokesay**.

Cyn codi'r castell gan "Laurence o Lwydlo" yn y 13g.

250px|bawd|dim|Castell Stokesay

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Stokesay
Puszcza Kampinoska

Mae **Puszcza Kampinoska** (Coedwig Kampinos) yn ardal goediog sy'n gorwedd yng nghanolbarth Gwlad Pwyl, yn nyffryn afon Wisła i'r gogledd-orllewin o ddinas Warsaw. Mae gan yr ardal arwynebedd oddeutu 670&nbsp;km², ond dim ond 270&nbsp;km² sydd dan orchudd coed. Mae'r ardal wedi ei dynodi fel parc cenedlaethol, a derbyniodd statws gwarchodfa fiosffer UNESCO yn 2000.

Categori:Coedwigoedd Gwlad Pwyl
Categori:Gwarchodfeydd Biosffer
Oryol

Dinas yng ngorllewin Rwsia yw **Oryol** (Rwseg: Орёл), sy'n ganolfan weinyddol Oblast Oryol yn rhanbarth gweinyddol y Dosbarth Ffederal Canol. Poblogaeth: 317,747 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir Oryol yng ngorllewin rhan Ewropeaidd Rwsia ar lan Afon Oka, tua 360 cilometer (220 milltir) i'r de-orllewin o'r brifddinas, Moscfa.

Nae pobl o'r ddinas yn cynnwys y llenor Rwseg Ivan Turgenev.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Oblast Oryol
Penza

Dinas yng ngorllewin Rwsia yw **Penza** (Rwseg: Пенза), sy'n ganolfan weinyddol Oblast Penza yn rhanbarth gweinyddol y Dosbarth Ffederal Canol. Poblogaeth: 517,311 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir Penza yn rhan Ewropeaidd Rwsia ar lan Afon Sura, 625 cilometer (388 milltir) i'r de-ddwyrain o'r brifddinas, Moscfa.

Sefydlwyd tref gaerog yn Penza yn 1663.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Oblast Penza
Categori:Sefydliadau 1663
Orenburg

250px|bawd|Prifysgol Wladol Orenburg

Dinas yn Rwsia yw **Orenburg** (Rwseg: Оренбург), sy'n ganolfan weinyddol Oblast Orenburg yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Volga. Poblogaeth: 548,331 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y ddinas ar lan Afon Wral yn y man lle llifa Afon Sakmara iddi, 1,478 cilometer (918 milltir) i'r de-ddwyrain o Moscfa, yn agos i'r ffin rhwng Rwsia a Casachstan.

Sefydlwyd y ddinas yn y 1740au wrth i Ymerodraeth Rwsia ehangu i'r de a'r dwyrain.

Ceir sawl sefydliad addysg uwch yno, yn cynnwys Prifysgol Wladol Orenburg, ynghyd â theatrau ac amgueddfeydd, e.e. Amgueddfa Celf Ranbarthol Orenburg.

## Pobl o Orenburg 
Mae pobl a aned yn Orenburg neu a dreuliodd gyfnod sylweddol o'u bywyd yno yn cynnwys
* Mstislav Rostropovich (1927–2007), sieloydd
* Yuri Gagarin (1934–1968), cosmonawt

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Oblast Orenburg
Categori:Sefydliadau 1746
Afon Sura

Afon yn Rwsia yw **Afon Sura** (Rwseg: Сура́, Chuvash: Сăр), sy'n llednant dde i Afon Volga. Mae'n llifo trwy Oblast Penza, Mordovia, Oblast Ulyanovsk, Chuvashia ac Oblast Nizhny Novgorod. Ei hyd yw 841&nbsp;km, gall llongau deithio arni am 394&nbsp;km o'i haber.

## Lleoedd ar ei glan 
* Penza
* Alatyr
* Shumerlya
* Yadrin
* Vasilsursk

## Prif lednentydd 
* Afon Penza
* Afon Pyana
* Afon Alatyr

[250px|bawd|dim|Afon Sura ger [Penza]]
250px|bawd|dim|Map o fasn Afon Sura

Sura
Sura
Sura
Bob Eynon

Addysgwr ac awdur o Gymru yw **Bob Eynon**. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Ramadeg y Porth a Choleg y Brenin, Llundain, lle enillodd raddau mewn Ffrangeg a Sbaeneg. Bu'n ddarlithydd ym Mhrifysgol Caerdydd a Phrifysgol Ibadan, Nigeria.

Mae wedi ysgrifennu nifer helaeth o nofelau yn Gymraeg a Saesneg gan gynnwys llawer o nofel ffuglen a ffugwyddonol ar gyfer dysgwyr Cymraeg. Un peth nodedig am y rhan helaeth o'i nofelau oedd eu hyd, gyda'r mwyafrif o'i lyfrau yn cynnwys tua 50 tudalen yn unig. Roedd hyn yn eu gwneud yn boblogaidd ymhlith y plant ysgol lleiaf toreithiog eu darllen.

Mae'n byw yn Nhreorci.

## Llyfryddiaeth 
### Antur a Rhamant (gyda geirfa) 
* Y Bradwr ym 1991
* Y Ferch o Berlin ym 1993
* Bedd y Dyn Gwyn
* Crwydro'r Mor Mawr

### Dirgelwch (gyda geirfa) 
* Perygl yn Sbaen
* Y Giangster Coll
* Marwolaeth heb Ddagrau

### Ffugwyddonol 
* Y Blaned Ddur ym 1995

### Gorllewin Gwyllt (gyda geirfa) 
* Y Gŵr o Phoenix

### Ar gyfer pobl ifanc 
* Yr Asiant Cudd
* Crockett: Yn Achub Y Dydd (â Roger Jones)
* Trip Yr Ysgol (â Terry Higgins)
* Yn Nwylo Terfysgwyr
* Castell Draciwla
* Arian am Ddim

### Eraill 
* Lladd Akamuro
* Y Deryn Du
* Tocyn Lwcus
* Y Corff Anhysbys (â Brett Breckon)
* Rhywbeth I Bawb
* Gormod O Win a Storiau Eraill
* Dol Rhydian (â Brett Breckon)
* Y Giang (â Zac Davies)
* Ennill Neu Golli (â Stephen Daniels)
* Gair O Bosnia (â Jon Williams)
* Bwgan (â Rod Knipping)
* Tro Diwethaf (â Jac Jones)
* Potio'r Peli (â John Kent)

## Llyfryddiaeth: yn nhrefn yr Wyddorr
* *Arian am Ddim* (Dref Wen, 1998)
* *Bedd y Dyn Gwyn* (Dref Wen, 1999)
* *Bwgan* (Dref Wen, 1998)
* ''Crwydro'r Môr Mawr* (Dref Wen, 2004)
* *Crockett yn Achub y Dydd* (Dref Wen, 2003)
* *Y Corff Anhysbys* (Dref Wen, 2000)
* *Y Gŵr o Phoenix* (Set) ]]* (Llyfrau Llafar y Dref Wen, 1997)
* *Dol Rhydian* (Dref Wen, 2000)
* *Ennill Neu Golli* (Dref Wen, 1998)
* *Gair o Bosnia* (Dref Wen, 1998)
* *Gormod o Win a Storiau Eraill* (Dref Wen, 2003)
* *Lladd Akamuro* (Dref Wen, 2000)
* *Marwolaeth heb Ddagrau* (Dref Wen, 1999)
* *Perygl yn Sbaen* (Dref Wen, 2010)
* ''Potio'r Peli* (Dref Wen, 1998)
* *Rhywbeth i Bawb* (Dref Wen, 2001)
* *Tocyn Lwcus* (Dref Wen, 2003)
* *Trip yr Ysgol* (Dref Wen, 2000)
* *Y Blaned Ddur* (Dref Wen, 1995)
* *Y Bradwr* (Dref Wen, 2000)
* *Y Deryn Du* (Dref Wen, 2003)
* *Y Ferch o Berlin* (Dref Wen, 1998)
* *Y Giangster Coll* (Dref Wen, 1989)
* *Y Gŵr o Phoenix* (Dref Wen, 1996)
* *Y Tro Diwethaf* (Dref Wen, 1998)
* *Yn Nwylo Terfysgwyr* (Dref Wen, 1992)
* *Yr Asiant Cudd'' (Dref Wen, 1997)

Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Francesco da Mosto

200px|bawd|Ca da Mosto yn Fenis

Pensaer a chyflwynydd teledu o'r Eidal yw **Francesco da Mosto** (ganwyd 1961).

Fe'i ganwyd yn Fenis, yn fab i Iarll Ranieri da Mosto a'i wraig Contessa Maria Grazia Vanni d'Archirafi.  Cartref hynafiadol y teulu da Mosto oedd y Ca da Mosto.

## Teledu
*''Francesco's Venice* (2004) 
**Francesco's Italy: Top to Toe* (2006)
**Francesco's Mediterranean Voyage* (2008)
**Shakespeare in Italy'' (2012)

Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Penseiri o'r Eidal
Categori:Pobl o Fenis
Crefydd yn Aserbaijan

Ceir sawl **crefydd yn Aserbaijan**. Islam yw'r grefydd fwyaf yn y wlad, gyda thua 95% o'r boblogaeth yn ystyried eu hunain yn Fwslemiaid. Mae rhyw 85% o Fwslemiaid y wlad yn Fwslemiaid Shia a rhyw 15% yn Fwslemiaid Sunni. Yn ôl ei chyfansoddiad, mae Aserbaijan yn wladwriaeth seciwlar.

## Cyfeiriadau

Aserbaijan
Aserbaijan
Categori:Cymdeithas Aserbaijan
Ryazan

Dinas yn Rwsia yw **Ryazan** (Rwseg: Рязань), ac sy'n ganolfan weinyddol Oblast Ryazan yn y Dosbarth Ffederal Canol. Fe'i lleolir ar Afon Oka, 196 cilometer (122 milltir) i'r de-ddwyrain o Moscfa. Poblogaeth: 524,927 (2010).

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol Yaroslavl 

Categori:Dinasoedd Oblast Ryazan
Gus-Khrustalny

Tref yn Oblast Vladimir, Rwsia, yw **Gus-Khrustalny** (Rwseg: Гусь-Хруста́льный), a leolir ar lan Afon Gus (un o lednentydd Afon Oka) 63 cilometer (39 milltir) i'r de o ddinas Vladimir. Poblogaeth: 60,784 (2010).

## Etymoleg
Enwir y dref ar ôl ffatri cristal a sefydlwyd yno yn y 18g. Gallai'r enw gyfeirio at Afon Gus (ystyr *gus* yw gŵydd) neu fath o botel arbennig. Ceir gŵydd ar faner y dref.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol y dref

Categori:Aneddiadau Oblast Vladimir
Afon Gus

Afon yng nghanolbarth Rwsia yw **Afon Gus** (Rwseg: Гусь, sef 'gŵydd') sy'n llifo trwy Oblast Vladimir ac Oblast Ryazan yn y Dosbarth Ffederal Canol. Mae'n un o lednentydd chwith Afon Oka.

Hyd Afon Gus yw 146 cilometer (91 milltir).

Enwir sawl tref fach ar ei glannau ar ôl yr afon, e.e. Gus-Khrustalny yn Oblast Vladimir.

Gus
Gus
Cyfres Ar Ben Ffordd

Cyfres o lyfrau Cymraeg ar gyfer dysgwyr Cymraeg yw ***Cyfres Ar Ben Ffordd*** sy'n cynnwys chwe llyfr sydd wedi'u hysgrifennu yn 2012 a 2013 a'u cyhoeddi gan Wasg y Lolfa. Mae dau lyfr ar bob lefel swyddogol - dwy lefel fynediad, dwy lefel sylfaen a dwy lefel ganolradd. Mae'r llyfrau'n llawn o straeon byrion, cyfweliadau, cynnig a ffeithiau.

Dyma'r chwe llyfr:
* Camu Ymlaen (2012): lefel mynediad
* Ling-di-long (2013): lefel mynediad
* Mynd Amdani (2012): lefel sylfaen
* Nerth dy Draed (2013): lefel sylfaen
* Ar Garlam (2012): lefel ganolradd
* Cath i Gythraul (2013): lefel ganolradd

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfresi o lyfrau
Categori:Llyfrau dysgwyr
Stavropol

250px|bawd|Baner dinas Stavropol

Dinas sy'n ganolfan weinyddol Crai Stavropol, Rwsia, yw **Stavropol** (Rwseg: Ставрополь). Poblogaeth: 412 116 (Cyfrifiad 2012).

Fe'i lleolir i'r gogledd o gadwyn Mynyddoedd y Cawcasws; mae Crai Stavropol yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Gogledd y Cawcasws, yn ne Rwsia.

Ganwyd Mikhail Gorbachev, arlywydd olaf yr Undeb Sofietaidd, yn Stavropol.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Crai Stavropol
Piero della Francesca

Arlunydd o'r Eidal oedd **Piero della Francesca** (c.1415 – 12 Hydref 1492).

Fe'i ganwyd yn Borgo Santo Sepolcro, yn fab i Benedetto de' Franceschi a'i wraig Romana di Perino da Monterchi.

Categori:Arlunwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau'r 1410au
Categori:Marwolaethau 1492
Yuzhno-Sakhalinsk

Dinas sy'n ganolfan weinyddol Oblast Sakhalin, Rwsia, yw **Yuzhno-Sakhalinsk** (Rwseg: Ю́жно-Сахали́нск). Ei hen enw, o 1882 hyd 1905, oedd **Vladimirovka** (Влади́мировка). Ar ôl i'r ardal gael ei maddiannu am gyfnod gan Siapan, fe'i gelwid yn ***Toyohara*** (Siapaneg: 豊原市 *Toyohara-shi*)) o 1905 hyd 1946. Poblogaeth: 181,728 (Cyfrifiad 2010).

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Oblast Sakhalin
Tambov

250px|bawd|Afon Tsna yn Tambov

Dinas sy'n ganolfan weinyddol Oblast Tambov, Rwsia, yw **Tambov** (Rwseg: Тамбов). Fe'i lleolir ar gymer Afon Tsna ac Afon Studenets, tua 480 cilometer (300 milltir) i'r de-ddwyrain o ddinas Moscfa. Poblogaeth: 280,161 (Cyfrifiad 2010).

Mae pobl enwog o Tambov yn cynnwys y cyfansoddwr clasurol Sergei Rachmaninoff.

## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Oblast Tambov
Modrybedd Afradlon

Nofel Gymraeg i ddysgwyr gan Mihangel Morgan yw ***Modrybedd Afradlon***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel ysgafn, ddifyr ar gyfer dysgwyr yn adrodd helyntion gwyllt ac anhygoel dwy fodryb yn eu saithdegau, eu nai a'u ci yn creu anhrefn i blismyn a pherchenogion gwestai wrth iddynt grwydro ar hyd a lled Prydain heb dalu am lety nac am y ceir cyflym a brynent â sieciau ffug.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau 
Categori:Mihangel Morgan
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg i Ddysgwyr
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Categori:Nofelau 2000
Categori:Nofelau Cymraeg
Tomsk

[250px|bawd|Sgwar [Lenin, Tomsk]]

Dinas sy'n ganolfan weinyddol Oblast Tomsk, Rwsia, yw **Tomsk** (Rwseg: Томск). Fe'i lleolir ar lan Afon Tom yn Siberia. Poblogaeth: 524,669 (Cyfrifiad 2010).

Mae Tomsk yn un o'r dinasoedd hynaf yn Siberia. Fe'i sefydlwyd yn 1604 ar orchymyn y Tsar Boris Godunov a yrroedd fataliwn o 200 o Cosaciaid i sefydlu caer ar lan Afon Tom i amddiffyn yr ardal rhag ymosodiadau gan herwyr o Girgistan.

## Enwogion
*Mikhail Bakunin, anarchydd

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска

Categori:Dinasoedd Oblast Tomsk
Categori:Sefydliadau 1604
Afon Mras-Su

[250px|bawd|Basn [Afon Tom.]]

Afon yn Rwsia yw **Afon Mras-Su** (Rwseg: Мрас-Су, Shor: Прас), sy'n llifo trwy Oblast Kemerovo yn Siberia. Mae'n un o lednentydd chwith Afon Tom (sydd yn ei thro yn llednant i Afon Ob), ac mae ei tharddle yn gorwedd ym Mynyddoedd Sayan (rhan gogleddol o'r Mynyddoedd Altai). Ei hyd yw 338&nbsp;km, gyda basn o 8,840&nbsp;km².

Ceir nifer o droeon a dŵr gwyn ar rannau uchaf yr afon. Ar ôl llifo am 338&nbsp;km trwy Oblast Kemerovo mae'n llifo i Afon Tom ger Myski (uchder 223 metr), tref a leolir ar Afon Tom, 30&nbsp;km i lawr y dyffryn o Mejdouretchensk a 60&nbsp;km i fyny o Novokouznetsk.

## Dolenni allanol
*  Mras-Su yn y Gwyddoniadur Mawr Sofietaidd.

Mras-Su
Mras-Su
Afon Tom

:''Am yr afon lai sy'n llifo i Afon Amur, gweler Afon Tom (Oblast Amur).''

Afon yn Rwsia yw **Afon Tom** (Rwseg: Томь, Shor: Том), sy'n llednant ochr dde i Afon Ob in Siberia. Ei hyd yw 540 milltir (871&nbsp;km). Mae'n tarddu ym mynyddoedd Abakan (estyniad gogleddol o'r Mynyddoedd Altai). Mae'n llifo i Afon Ob tua 30 milltir (50&nbsp;km) i'r gogledd o Tomsk.

## Prif lednentydd
Llifa sawl afon i Afon Tom, yn cynnwys:
;Chwith
*Afon Aba
*Afon Kondoma
*Afon Mras-Su
;Dde
*Afon Belsu 
*Afon Taydon
*Afon Nizhnaya Ters
*Afon Srednaya Ters
*Afon Verchnaya Ters
*Afon Usa
*Afon Basandayka
*Afon Ushayka

## Dinasoedd a threfi ar yr afon
*Mezhdurechensk
*Novokuznetsk
*Kemerovo 
*Yurga
*Tomsk
*Seversk

250px|bawd|dim|Afon Tom ger Novokuznetsk
250px|bawd|dim|Basn Afon Tom

Tom
Tom
Tom
Y Ferch o Berlin

Nofel Gymraeg i ddysgwyr yw ***Y Ferch o Berlin***, a ysgrifennwyd gan Bob Eynon. Fe'i sgwennwyd fel bod y testun yn eithaf syml a chynhwysir geirfa ar waelod bob tudalen i roi cymorth i ddysgwyr.

## Plot 
Ym mis Tachwedd 1941 mae'r bomiau'n disgyn yn gyson ar ddinas Berlin. Mae Signor Cavallo, Mr Yakamura, Olaf Myhre a Tyrone Davies yn newyddiadurwyr yno. Yna, un diwrnod, mae Tyrone, Americanwr ifanc, yn cwrdd â Miriam ger y parc. Hi yw'r ferch brydferthaf a welodd erioed...

## Cymeriadau 
* Mae Tyrone Davies yn newyddiadurwr Americanaidd ym Berlin ym 1941
* Olaf Myhre: newyddiadurwr o Sweden
* Signor Cavallo: newyddiadurwr o'r Eidal
* Mr Yakamura: newyddiadurwr o Siapan
* Mae Miriam yn ferch brydferth ac yn Iddewes

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg i Ddysgwyr
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau 1993
Afon Kondoma

[250px|bawd|Basn [Afon Tom.]]

Afon yn Rwsia yw **Afon Kondoma** (Rwseg: Ко́ндома) sy'n llifo yn Oblast Kemerovo, Siberia. Mae'n un o lednentydd chwith Afon Tom sydd yn ei thro yn llednant i Afon Ob. Ei hyd yw 392&nbsp;km, gyda basn o 8,270&nbsp;km².

## Prif lednentydd
*Afon Mundybash
*Afon Tesh
*Afon Telbes

## Dinasoedd a threfi ar yr afon
*Kaltan
*Novokouznetsk
*Osinniki
*Tashtagol

## Dolenni allanol
*  Kondoma yn y Gwyddoniadur Mawr Sofietaidd

Kondoma
Kondoma
Isabella o Angoulême

Gwraig John, brenin Lloegr, a brenhines Lloegr rhwng 1200 a 1216 oedd **Isabella o Angoulême** (c.1188 – 4 Mehefin 1246).
[200px|bawd|chwith|Cerflun Isabella yn yr [Abaty Fontevraud ]]

Merch Aymer Taillefer, comte d'Angoulême, a'i wraig Alice de Courtenay, oedd Isabella.  Priododd y brenin John ar 24 Awst 1200 yn Bordeaux, Ffrainc.

## Plant John ac Isabella
#Harri III, brenin Lloegr (1207-1272) 
# Rhisiart, Iarll Cernyw (1209-1272)
# Joan o Loegr, brenhines yr Alban (1210-1238)
# Isabella o Loegr (1214-1241) 
# Eleanor o Leicester (1215-1275)

Bu farw John ar 18 Hydref 1216.  Ym 1222, priododd Isabella yr arglwydd Hugh X de Lusignan.

## Plant Hugh ac Isabella
# Hugh XI de Lusignan (1221-1250)
# Aymer de Valence (1222-1260), esgob
# Agnès de Lusignan (1223-1269)
# Alice de Lusignan (1224-1256) 
# Guy de Lusignan (c.1225-1264) 
# Geoffrey de Lusignan (c.1226-1274) M
# Isabella de Lusignan (c.1226/1227-1299) 
# William de Valence, 1af Iarll Penfro (c.1228-1296) 
# Marguerite de Lusignan (c.1229-1288)

Categori:Breninesau Lloegr
Categori:Genedigaethau'r 1180au
Categori:Marwolaethau 1246
Plautus

Roedd **Titus Maccius Plautus** (c.254–184 CC) yn actor a ddramodydd yn yr iaith Ladin sydd yn fwyaf adnabyddus am ei gomedïau.

## Llyfryddiaeth
**Amphitryon*        
**Asinaria*
**Aulularia*
**Bacchides*
**Captivi*
**Casina*
**Cistellaria*
**Curculio*            
**Epidicus*
**Menaechmi*
**Mercator*
**Miles Gloriosus*
**Mostellaria*
**Persa*
**Poenulus*                             
**Pseudolus*
**Rudens*
**Stichus*
**Trinummus*
**Truculentus*

Categori:Dramodwyr Lladin
Categori:Genedigaethau'r 250au CC
Categori:Llenorion Rhufeinig
Categori:Marwolaethau 184 CC
Donato Bramante

Pensaer ac arlunydd Eidalaidd y Dadeni Dysg oedd **Donato Bramante** (1444 – 11 Mawrth 1514).

Fe'i ganwyd yn Fermignano, ger Urbino.  Pensaer cyntaf y Basilica Sant Pedr yn Rhufain oedd ef.

Categori:Arlunwyr y Dadeni
Categori:Arlunwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1444
Categori:Marwolaethau 1514
Categori:Penseiri'r Dadeni
Categori:Penseiri o'r Eidal
Lodi

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Lodi** (Lladin: *Laus Nova*, ac yn nhafodiaith leol Lodigiano: **Lód**), sy'n brifddinas talaith Lodi yn rhanbarth Lombardia.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 43,332.

Ynhlith y trefi eraill yma mae Casalpusterlengo, Codogno, Lodi Vecchio, Sant'Angelo Lodigiano, a Tavazzano con Villavesco.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Lodi
Afon Oka

Afon yng nghanolbarth Rwsia yw **Afon Oka** (Rwseg: Ока́), sydd y mwyaf o lednentydd ochr dde Afon Volga. Mae'n llifo drwy Oblast Oryol, Oblast Tula, Oblast Kaluga, Oblast Moscfa, Oblast Ryazan, Oblast Vladimir, ac Oblast Nizhny Novgorod a gellir ei thramwyo am y rhan fwyaf o'i chwrs, hyd at dref Kaluga. Mae ei hyd dros 1,500 cilometer (930 milltir). Saif Moscfa, prifddinas Rwsia, ar un o lednentydd Afon Oka, sef Afon Moscfa.

## Prif lednentydd
*Afon Ugra
*Afon Zhizdra
*Afon Upa
*Afon Protva
*Afon Nara
*Afon Moscfa
*Afon Pra
*Afon Osyotr
*Afon Gus
*Afon Pronya
*Afon Para
*Afon Moksha
*Afon Tyosha
*Afon Klyazma

## Dinasoedd a threfi ar yr afon
* Oryol
* Belyov
* Chekalin
* Kaluga
* Aleksin
* Tarusa
* Serpukhov
* Stupino
* Kashira
* Protvino
* Pushchino
* Kolomna
* Ryazan
* Kasimov
* Murom
* Pavlovo
* Navashino
* Gorbatov
* Dzerzhinsk
* Nizhny Novgorod

[bawd|dim|250px|Afon Oka yn llifo trwy [Nizhny Novgorod]]
bawd|dim|250px|Map o fasn Afon Oka
[bawd|dim|250px|Afon Oka yn llifo trwy [Oblast Moscfa]]

## Dolenni allanol
* Afon Oka ar wefan GEOnet Names Server

Oka
Oka
Oka
Oka
Oka
Oka
Oka
Benedicta Boccoli

Actores o'r Eidal ydy **Benedicta Boccoli**, (ganed Milan; 11 Tachwedd 1966). Mae'n chwaer i'r actores Brigitta Boccoli; dechreuodd y ddwy ohonynt actio, gyda'i gilydd, ar y teledu yn y rhaglen *Pronto, chi gioca?* Mae ganddo hefyd ddau frawd: Barnaby a Filippo.

Wedyn ymroddodd Benedicta yn llwyr i'r theatr. Mae hi wedi cael ei disgrifio gan Giorgio Albertazzi fel *artistissima*.

Pob Dydd Llun, mae'n sgwennu yn y papur newydd *Il Fatto Quotidiano*, dan y pennawd *Cosa resterà*: sef dyddiadur glasoed yn y 1980au/1990au.

Ar 28 Awst 2025 priododd yr actor Maurizio Micheli, ei phartner ers 1998.; 

## Ffilmiau
**Gli angeli di Borsellino* - 2003
**Valzer* - 2007
**Pietralata* - 2008
**Ciao Brother* – 2016

## Ffilm fer 
* *La confessione*, (Y gyffes) dir Benedicta Boccoli – 2020;

## Theatr 
**Blithe Spirit* gan Noël Coward, gyda Ugo Pagliai a Paola Gassman - 1992/1993 -
* *Cantando Cantando* gan Maurizio Micheli, gyda Maurizio Micheli, Aldo Ralli a Gianluca Guidi - 1994/1995 -
**Buonanotte Bettina*, gan Pietro Garinei a Sandro Giovannini  1995/1996/1997 -
**Can Can*, 1998/1999 
*''Orfeo all'inferno* - Opera gan Jacques Offenbach - 1999 - fel Tersicore
[bawd|170px|Benedicta Boccoli yn Theatr San Babila, [Milan, 2015]]
**Polvere di stelle*, 2000/2001/2002
**Le Pillole d'Ercole* 2002/2003/2004
**Anfitrione*, gan Plautus, 2004
**Stalker* gan Rebecca Gillmann, 2004
**Plutus* gan Aristoffanes, 2004
**Fiore di cactus* 2004/2005/2006
**Prova a farmi ridere* gan Alan Ayckbourn, 2006
**The Tempest* gan William Shakespeare, - 2006 - fel  Ariel
**Sunshine* gan William Mastrosimone, 2007/2008 -
**L'Appartamento*, gan Billy Wilder, 2009–2010
**Il marito scornato (Georges Dandin)*, gan Moliére, 2011
**Vite private*, gan Noël Coward, gyda Corrado Tedeschi - 2012-2013
* *Dis-order*, gan Neil LaBute, gyda Claudio Botosso - 2014
* *Incubi d'Amore*, gan Augusto Fornari, Toni Fornari, Andrea Maia, Vincenzo Sinopoli, gyda Sebastiano Somma and Morgana Forcella - 2014
* *Crimes of the Heart*, gan Beth Henley – 2015
* *A Room with a View*, gan E. M. Forster, dir. Stefano Artissunch - 2016
* *Cactus Flower* gan Pierre Barillet a Jean-Pierre Grédy, dir. Piergiorgio Piccoli a Aristide Genovese - 2016
* *Il più brutto week-end della nostra vita* gan Norm Foster, dir. Maurizio Micheli - 2017-2018
* *Y prawf* gan Jordi Vallejo, dir. Roberto Ciufoli - 2019-2020;
* *Su con la vita* gan Maurizio Micheli, dir. Maurizio Micheli - 2020;
* *Les Précieuses ridicules'' am ddim wedi'i gymryd o Molière, dir. Stefano Artissunch - 2023-2024; 
* *Donne in pericolo* o Wendy MacLeod, dir. Enrico Maria Lamanna - 2023-2025

## Oriel 

Image: Crimes of the heart 01 boccoli bonesi lorenzetti.JPG|Benedicta Boccoli, Paola Bonesi a Fulvia Lorenzetti; *Crimes of the heart*, 1 Mai 2015.
Image:Crimes of the heart 02 benedicta boccoli.jpg|Benedicta Boccoli gyda'r sacsoffon; *Crimes of the heart*, 1 Mai 2015.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Benedicta Boccoli 

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Pobl o Filan
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Chwarae bodiau

bawd|Chwarae bodiau
Gêm a chwaraeir gan blant yw **chwarae bodiau**, **ymaflyd bodiau** neu **reslo bodiau**. Mae'r ddau chwaraewr yn cydio yn nwylo'i gilydd ac yn chwarae ymladd gyda'i fodiau.

Categori:Gemau plant
Keith Clark

Biwglwr ym Myddin yr Unol Daleithiau oedd **Keith Collar Clark** (21 Tachwedd 1927 – 10 Ionawr 2002) sy'n enwog am ganu'r utganiad "Taps" yn angladd yr Arlywydd John F. Kennedy ym 1963. Canodd y chweched nodyn yn ddigywair, ac i nifer roedd y camgymeriad hwn yn symbol o alar y genedl Americanaidd.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Keith Clark yn Grand Rapids, Michigan. Dysgodd y trwmped pan oedd yn blentyn.

## Milwr 
Roedd y Rhingyll Keith Clark yn brif drympedwr Band Byddin yr Unol Daleithiau pan cafodd yr Arlywydd Kennedy ei lofruddio ar 22 Tachwedd 1963. Ar ddiwrnod yr angladd, 25 Tachwedd 1963, cafodd Clark ei orchymyn i ganu "Taps". Cymerodd ei le am 12:15, a safodd yn y glaw mân heb gôt uchaf am bron i dri awr. Ar ôl y saliwt 21-canon, taniodd griw o reifflwyr dri thaniad er cof am Kennedy. Roedd y criw yn sefyll dim ond pum llath i ffwrdd o Clark, ac felly cafodd ei daro'n fyddar am eiliad. Yna, am 15:08, canodd "Taps" gan faglu ar y chweched nodyn.

Wedi'r angladd, tybiodd nifer o bobl i Clark dorri'r nodyn yn fwriadol, ond yn ôl Clark pwysau yn unig oedd achos y camgymeriad.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  
*  Ysgrif goffa Keith Clark  gan yr International Trumpet Guild

Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ymlediad aortaidd
Categori:Pobl o Grand Rapids, Michigan
Categori:Trympedwyr o'r Unol Daleithiau
Crallo

[250px|bawd|Eglwys Sant Crallo, [Llangrallo ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr.]]
Sant Celtaidd oedd **Crallo** (fl. tua'r 6g). Roedd yn fab i'r Santes Canna a Sant Sadwrn. Dywedir y daeth drosodd i dde Cymru o Lydaw i astudio yng nghlas Llanilltud Fawr. Dethlir ei ddydd gŵyl ar 8 Awst.

Yn ôl traddodiad, sefydlwyd Llangrallo ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr gan Sant Crallo. Ceir croesau eglwysig wedi'u cofrestru gan Cadw ym mynwent yr eglwys. Yn ôl rhai awdurdodau, mae'r groes yn nodi man claddu Crallo. Ceir Ffynnon Grallo ger yr eglwys.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Hanes Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Seintiau o Lydaw
Brigitta Boccoli

Actores o'r Eidal ydy **Brigitta Boccoli**, (ganed 11 Mai 1972). Mae'n chwaer i'r actores Benedicta Boccoli.

Fe'i ganed yn Rhufain. Mae'n briod ar hyn o bryd i Stefano Nones Orfei (ganed 1966, mab Moria Orfei), sy'n berfformiwr syrcas, , ac mae ganddynt fab o'r enw Manfredi.

## Ffilmiau
*1982: *Manhattan Baby*, cyfarwyddwr: Lucio Fulci
*1985: *La ragazza dei lillà*, cyfarwyddwr: Flavio Mogherini
*1987: ''Com'è dura l'avventura*, cyfarwyddwr: Flavio Mogherini
*1991: *Nostalgia di un piccolo grande amore*, cyfarwyddwr: Antonio Bonifacio
*2003: *Gli angeli di Borsellino*, cyfarwyddwr: Rocco Cesareo
*2006: *Olè*, cyfarwyddwr: Carlo Vanzina

## Theatr 
*1993–1994: *Scanzonatissimo*, cyfarwyddwr: Dino Verde
*1998: *The Owl and the Pussycat*, cyfarwyddwr: Furio Angiolella
*1999: *L'ultimo Tarzan*, cyfarwyddwr: Sergio Japino
*1999–2001: *Il padre della sposa*, cyfarwyddwr: Sergio Japino
*2001: *Anfitrione*, (Plautus), cyfarwyddwr: Michele Mirabella
*2002: *La schiava*, cyfarwyddwr: Claudio Insegno
*2002–2003: *Uscirò dalla tua vita in taxi*, cyfarwyddwr: Ennio Coltorti
*2003: *Il Paradiso può attendere*, cyfarwyddwr: Anna Lenzi
*2010: *La mia miglior nemica'', cyfarwyddwr: Cinzia Berni

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Brigitta Boccoli yn IMDB
*  Brigitta Boccoli yn AlloCiné

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pobl o Rufain
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Cyfres y Llewod

Cyfres o lyfrau ffuglen Cymraeg i blant a ysgrifennwyd gan Dafydd Parri (1926–2001) ydy **Cyfres y Llewod**. Cyhoeddwyd 23 stori gan wasg Y Lolfa yn ystod ail hanner y 1970au gyda llyfr jôcs a cwis yn dod a'r gyfres i ben. Darluniwyd y llyfrau cloriau papur deniadol gan artist arferol Y Lolfa, Elwyn Ioan. Fe ail-argraffwyd pump o'r llyfrau yn y 1990au.

Roedd y gyfres yn dilyn helyntion pum ffrind o'r enw Llinos, Einion, Wyn, Orig a Delyth. Roedd llythyren gyntaf enwau'r cymeriadau yn creu teitl y gyfres - 'Ll-e-w-o-d'.
Roedd y gyfres yn boblogaidd iawn a gwerthwyd miloedd o gopïau a creuwyd clwb llyfrau ar gyfer darllenwyr y gyfres.

## Teitlau
*1. ''Y Llewod a'r Dagr Haearn* (Tachwedd 1975, 2il argraffiad Medi 1997) Y Lolfa, ISBN 9780904864045 / ISBN 9780862434137
*2: *Y Llewod a'r Diemwntau* (1975) Y Lolfa, ISBN 9780904864052
*3: *Y Llewod a'r Ceffyl Gwyn* (Mawrth 1975) Y Lolfa, ISBN 9780904864090
*4. *Y Llewod a'r Wennol Goch* (Mawrth 1976) Y Lolfa, ISBN 9780904864106 
*5. *Y Llewod a'r Freichled Aur* (Mehefin 1976) Y Lolfa, ISBN 9780904864137 
*6. *Y Llewod a'r Tair Canhwyllbren* (Mehefin 1976, 2il argraffiad Mawrth 1998) Y Lolfa, ISBN 9780862434144 / ISBN 9780862434144 
*7. *Y Llewod ar Bigau'r Drain* (Ionawr 1976) Y Lolfa, ISBN 9780904864205 
*8. *Y Llewod yn Dal Ysbryd* (Tachwedd 1976, 2il argraffiad Awst 1998) Y Lolfa, ISBN 9780904864229 / ISBN 9780862434694
*9. *Y Llewod yn Colli Menig* (Mehefin 1977) Y Lolfa, ISBN 9780904864403 
*10. *Pum Cyfrinach y Llewod* (Ionawr 1977) Y Lolfa, ISBN 9780904864427 
*11: *Y Llewod mewn Syrcas* (Tachwedd 1977) Y Lolfa, ISBN 9780904864458 
*12. *Y Llewod ar Ynys Cristyn*  (Tachwedd 1977) Y Lolfa, ISBN 9780904864465 
*13. *Y Llewod yn Codi Angor* (Mawrth 1978) Y Lolfa, ISBN 9780904864526 
*14. *Y Llewod yn y Steddfod* (? 1978, 2il argraffiad Hydref 1997) Y Lolfa, ISBN 9780862434168 / ISBN 9780862434168 
*15: *Y Llewod a Mistar Mostyn* (Mehefin 1978) Y Lolfa, ISBN 9780904864618
*16: *Y Llewod mewn Storm Eira* (Mehefin 1978) Y Lolfa, ISBN 9780904864632
*17. *Y Llewod a'r Trên Sgrech?* (Rhagfyr 1978) Y Lolfa, ISBN 9780904864663 
*18. *Y Llewod yn Dilyn y Sêr* (Rhagfyr 1978) Y Lolfa, ISBN 9780904864694 
*19. *Y Llewod a'r Fodrwy Saffir* (Ebrill 1979) Y Lolfa, ISBN 9780904864717 
*20. *Y Llewod a'r Soser Arian* (Mai 1979) Y Lolfa, ISBN 9780904864731 
*21: *Y Llewod mewn Carchar* (Mehefin 1979) Y Lolfa, ISBN 9780904864793
*22: *Y Llewod a'r Smyglwyr* (Rhagfyr 1979) Y Lolfa, ISBN 9780904864908
*23. *Y Llewod a'r Llyffantod Melyn* (Ebrill 1980, 2il argraffiad Ionawr 1998) Y Lolfa, ISBN 9780904864977 / ISBN 9780904864960
*24: *Llyfr Jôcs y Llewod* (Awst 1980) Y Lolfa, ISBN 9780904864984
*25: *Llyfr Cwis y Llewod'' (Tachwedd 1980) Y Lolfa ISBN 978-0862430054

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfresi o lyfrau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau'r 1970au
Categori:Llyfrau'r 1980au
Categori:Llyfrau'r 1990au
Abertawe (etholaeth seneddol)

Roedd **Abertawe** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1885 hyd at 1918.
## Hanes
Cafodd yr etholaeth ei chreu pan ranwyd etholaeth Dosbarth Abertawe'n ddau o dan  Ddeddf Ailddosbarthu Seddi 1885 ar gyfer etholiad cyffredinol 1885.  Ffurfiwyd etholaeth newydd Tref Abertawe i gynrychioli canol y dref; gan adael Dosbarth Abertawe fel etholaeth ar gyfer ochr Treforys o'r dref, Castell-nedd, Aberafan, Cynffig a Chasllwchwr.

Cafodd yr etholaeth ei diddymu ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1918.

## Aelodau Seneddol 
## Canlyniadau etholiad 
### Etholiadau yn y 1880au
bawd|Lewis Llewelyn Dillwyn yn *Vanity Fair* 13 Mai 1882

### Etholiadau yn y 1890au
bawd|John Talbot Dillwyn Llewelyn (4031401449)

### Etholiadau yn y 1900au 
bawd|George Newnes yn *Vanity Fair* 1894

### Etholiadau yn y 1910au 
bawd|Alfred Mond

## Cyfeiriadau
Categori:Abertawe
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Aberdâr (etholaeth seneddol)

Roedd **Aberdâr** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1983.

## Aelodau Seneddol
#### 1979
#### 1974 (Hydref)
### 1960au
### 1950au
### 1940au
### 1930au
*1935 - George Hall yn Diwrthwynebiad 
*1931 - George Hall yn Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
## Gweler hefyd
*Sir Forgannwg (etholaeth seneddol)
*Bwrdeistref Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)
*Merthyr (etholaeth seneddol)

Categori:Aberdâr
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Rhondda Cynon Taf
Y Barri (etholaeth seneddol)

Roedd **Y Barri** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1950 hyd at 1983.

## Aelodau Seneddol
### Etholiadau yn y  1950au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1970au
## Cyfeiriadau
Categori:Y Barri
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Biwmares (etholaeth seneddol)

Roedd **Biwmares** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1541 hyd at 1885. Rhwng 1541 a 1553 Niwbwrch oedd bwrdeistref Seneddol Môn..

Dim ond y 24 prif fwrdeisiwr o dref Biwmares oedd a hawl i bleidleisio hyd 1832. O dan Ddeddf diwygio’r Senedd 1832 cynyddodd nifer y pleidleiswyr i 218 gan gynnwys etholwyr o Amlwch, Caergybi a Llangefni. Diddymwyd yr etholaeth ym 1885 gan ei uno a gweddill Sir Fôn gan dorri nifer cynrychiolwyr yr ynys i un.

### Cynrychiolwyr Niwbwrch yn San Steffan 
* 1541 Richard ap Rhydderch, o Fyfyrion
* 1545 Owain ap Huw
* 1547 John ap Robert Lloid

### Cynrychiolwyr Biwmares yn San Steffan yn yr 16eg ganrif
* 1553 (Mawrth) Maurice Griffith
* 1553 (Medi) Rowland Bulkeley
* 1554 (Tachwedd) William Bulkeley
* 1555 Hugh Goodman
* 1558–1567 William Price
* 1571 William Bulkeley
* 1572 Rowland Kenrick
* 1584–1593 Thomas Bulkeley
* 1597–1598 William Jones

### Cynrychiolwyr Biwmares yn San Steffan yn yr 17eg ganrif
* 1601 William Maurice
* 1604 William Jones
* 1614 William Jones
* 1621-1622 Sampson Eure
* 1624 Charles Jones
* 1625 Charles Jones
* 1626 Charles Jones
* 1628 Charles Jones
* 1629–1639 Dim senedd
* 1640 (Ebrill) Charles Jones
* 1640 (Tachwedd) John Griffith Brenhinwr
* 1642 Bu farw John Griffith a bu'r sedd yn wag hyd 1646
* 1646 William Jones
* 1648 Diarddelwyd Jones a bu’r sedd yn wag hyd 1659
* 1659 (Ionawr) Griffith Bodwrda
* 1659 (Mai) Ni fu cynrychiolydd seneddol i Fiwmares
* 1660 Griffith Bodwrda
* 1661 (Ebrill) Heneage Finch
* 1661 (Gorffennaf) John Robinson
* 1679 (Chwefror) Richard Bulkeley
* 1679 (Awst)  Yr Anrh. Henry Bulkeley Tori
* 1689 William Williams
* 1690 Thomas Bulkeley
* 1695 Syr William Williams
* 1698 Owen Hughes

### Cynrychiolwyr Biwmares yn San Steffan yn y 18fed ganrif
* 1701 (Ionawr) Coningsby Williams
*1701 (Rhagfyr) Robert Bulkeley
* 1703 Coningsby Williams
* 1705 Yr Anrh. Henry Bertie
* 1727 Watkin Williams-Wynn (Etholwyd Wynn yn yr un etholiad fel AS Sir Ddinbych gan ddewis cynrychioli'r sedd honno yn hytrach nag un Biwmares)
* 1730 Yr Is Iarll Bulkeley
* 1753 John Owen
* 1754 Richard Thelwall Price
* 1768 Syr Hugh Williams
* 1780 Syr George Warren
* 1784 Yr Anrh. Hugh Fortescue
* 1785 Syr Hugh Williams
* 1794 Syr Watkin Williams-Wynn, 5ed Barwnig
* 1796 Thomas Wynn, Barwn 1af Niwbwrch

### Cynrychiolwyr Biwmares yn San Steffan yn y 19eg ganrif
* 1807 Syr Edward Pryce Lloyd
* 1812 Thomas Frankland Lewis
* 1826 Syr Robert Williams
* 1831 Syr Richard Bulkeley Williams-Bulkeley (Chwig)
* 1832 Frederick Paget (Chwig)
* 1847 Yr Arglwydd George Paget (Chwig)
* 1857 Yr Anrh. William Owen Stanley (Chwig) / Rhyddfrydwr
* 1874 Morgan Lloyd Rhyddfrydwr
* 1885 Diddymu'r etholaeth

### Etholiadau
Dim ond dau etholiad cystadleuol  a gynhaliwyd yn yr etholaeth trwy ei holl hanes sef ym 1868 a 1874 ac yn y ddau bu aelodau o'r Blaid Ryddfrydol yn ymladd yn erbyn ei gilydd.

## Gweler hefyd 
* Biwmares

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Biwmares
John Thaw

Actor o Sais oedd **John Edward Thaw**, CBE (3 Ionawr 1942 – 21 Chwefror 2002).

Ganwyd ym Manceinion, a chafodd ei dderbyn i Academi Frenhinol Celfyddyd Dramatig yn oed 17. Ar deledu, ymddangosodd yn y cyfresi drama *Redcap* (1964–66), *The Sweeney* (1975–78), *Inspector Morse* (1987–2000), a *Kavanagh QC* (1995–2001), ac yn y comedi sefyllfa *Home to Roost* (1985–90). Yn ystod ei yrfa theatr, cafodd dro byr gyda'r Royal Shakespeare Company ym 1983 gan chwarae rhannau Syr Toby Belch a'r Cardinal Wolsey, a chwaraeodd Henry Higgins yn *Pygmalion* ym 1984 a Joe Keller yn *All My Sons* ym 1985. Mynychodd Tywysog Cymru ei wasanaeth coffa.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Pobl fu farw o ganser yr oesoffagws
Categori:Pobl o Fanceinion
Caerdydd (etholaeth seneddol)

Roedd **Caerdydd** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1918.

## Aelodau Seneddol 
### 1542-1645 
### Aelodau Seneddol 1645-1832
bawd|Syr John Aubrey, 3ydd Barwnig -AS 1707-1710

### Aelodau Seneddol 1832-1918
## Canlyniadau Etholiadau
### Etholiadau o'r 1830au i'r 1870au
Cafodd Nicholl ei ail ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1835, 1837, 1841, ac 1847.

Penderfynodd Coffin beidio â sefyll am ail dymor yn y Senedd; cafodd ei olynu gan James Frederick  Crichton-Stuart a etholwyd yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr yn etholiadau 1857, 1859 ac 1865 .

### Etholiadau yn y 1880au 
### Etholiadau yn y 1890au 
### Etholiadau yn y 1900au 
170px|bawd|Ivor Churchill Guest tua 1906
 

### Etholiadau yn y 1910au 
bawd|dde|D. A. Thomas

## Cyfeiriadau 
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Gwleidyddiaeth Caerdydd
De Caerdydd (etholaeth seneddol)

Roedd **De Caerdydd** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1950.

## Aelodau Seneddol 
## Canlyniadau Etholiadau
### Etholiadau yn y 1910au 
### Etholiadau yn y 1920au 
### Etholiadau yn y 1930au 
### Etholiadau yn y 1940au 
## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth Caerdydd
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Dwyrain Caerdydd (etholaeth seneddol y DU)

Mae etholaeth **Dwyrain Caerdydd** yn ethol aelod i senedd San Steffan. Fe'i sefydlwyd yn 1918, diddymwyd yn 1950, ac ailsefydlwyd yn 2024.

## Ffiniau
Mae'r newid ffiniau a wnaed yn 2024 yn cynnwys adrannau etholiadol Dinas Caerdydd, sef Adamsdown, Cyncoed, Pentwyn, Pen-y-lan, Plasnewydd, Llanrhymni, Tredelerch, a Trowbridge.

## Aelodau Seneddol
## Etholiadau
bawd|Jo Stevens
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
### Etholiadau 1910-1945
#### Etholiadau yn y 1910au 
#### Etholiadau yn y 1920au 
#### Etholiadau yn y 1930au 
#### Etholiadau yn y 1940au
 bawd|Syr Percy James Grigg

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth Caerdydd‎
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2024
Dinbych (etholaeth seneddol)

Roedd **Dinbych** yn etholaeth sirol a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol (AS) i Dŷ'r Cyffredin y Deyrnas Unedig dan y drefn arferol yr adeg honno sef y system 'cyntaf i'r felin'. Roedd yr etholaeth yn cynnwys y cyfan o'r hen Sir Ddinbych ac eithrio Wrecsam a rhan o'r Waun a oedd yn etholaeth Wrecsam

Cafodd yr etholaeth ei chreu ar gyfer Etholiad cyffredinol 1918, a'i diddymu yn Etholiad cyffredinol 1983.

## Aelodau Seneddol
*  1 Plaid a arweiniwyd gan David Lloyd George, a olynodd Rhyddfrydwyr y Glymblaid.
*  2 Plaid oedd yn berthynol i'r Blaid Geidwadol.

## Etholiadau yn y 1910au 
## Etholiadau yn y 1920au 
*Yr Anrhydeddus Mrs L. Broderick, a safodd yn Ninbych yn Etholiad cyffredinol 1922, oedd y fenyw gyntaf i sefyll etholiad Sansteffan yng Nghymru

## Etholiadau yn y 1930au 
## Etholiadau yn y 1940au 
## Etholiadau yn y 1950au 
## Etholiadau yn y 1960au
## Etholiadau yn y 1970au 
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Dinbych
Gorllewin Rhondda (etholaeth seneddol)

Roedd **Gorllewin y Rhondda** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1974. Yn Etholiad cyffredinol 1945, cafodd William John ei ethol yn ddiwrthwynebiad dros **Gorllewin y Rhondda**. Dyma'r tro olaf i unrhyw ymgeisydd sefyll yn ddiwrthwynebiad.

## Aelodau Seneddol 
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 1910au 
Yn Etholiad cyffredinol 1918, cafodd William Abraham (Mabon) ei ethol yn Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1920au 
Yn Etholiad cyffredinol 1924, cafodd William John ei ethol yn ddiwrthwynebiad

### Etholiadau yn y 1930au 
Yn Etholiad cyffredinol 1935, Cafodd William John ei ethol yn ddiwrthwynebiad dros

### Etholiadau yn y 1940au 
Yn Etholiad cyffredinol 1945, cafodd William John ei ethol yn ddiwrthwynebiad dros Gorllewin y Rhondda. Dyma'r tro olaf i unrhyw ymgeisydd sefyll yn ddiwrthwynebiad.

### Etholiadau yn y 1950au 
bawd|Iorwerth Thomas a Gwynfor Evans (15171981727)

### Etholiadau yn y 1960au 
### Etholiadau yn y 1970au 
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Merthyr (etholaeth seneddol)

Roedd **Merthyr** yn etholaeth bwrdeistref wedi ei ganoli yn bennaf ar dref Merthyr Tudful.

Dychwelodd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig.

Cafodd yr etholaeth ei chreu ar gyfer etholiad cyffredinol 1918, a diddymu ar gyfer etholiad cyffredinol 1950 pan gafodd ei ddisodli, i raddau helaeth, gan etholaeth newydd Merthyr Tudful (etholaeth seneddol).

## Aelodau Seneddol
## Canlyniad Etholiadau
### Etholiadau yn y 1910au
### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1930au
Bu farw Wallhead ym 1934 a chynhaliwyd isetholiad ar 5 Mehefin 1934:

### Etholiadau yn y 1940au
## Cyfeiriadau
Categori:Merthyr Tudful
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Penfro (etholaeth seneddol)

Roedd **Penfro** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1885.
## Aelodau Seneddol
### 1542 - 1831
bawd|Syr Thomas Picton AS Penfro 1813-1815

### 1832 - 1885
## Etholiadau
### 1830au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1832; Hugh Owen Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad.

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1835; Hugh Owen Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad.

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1837; Hugh Owen Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad

Ymddeolodd Hugh Owen Owen o'r Senedd  ym 1838 a chafwyd isetholiad

Isetholiad Bwrdeistref Penfro 1838 Syr James Graham; Ceidwadol; diwrthwynebiad

### 1840au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1847; Syr John Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad

### 1850au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1857; Syr John Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1859; Syr John Owen; Ceidwadol; diwrthwynebiad

### 1860au
Bu farw Syr John Owen ym 1861 cynhaliwyd isetholiad ar 22 Chwefror 1861.

### 1870au
bawd|Edward James Reed, Vanity Fair, 1875-03-20

### 1880au
## Cyfeiriadau
*Nicholas, Thomas *Annals and antiquities of the counties and county families of Wales*; Llundain 1872; Cyf II t 438 https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=qjIwAAAAYAAJ&pg=GBS.PA438 adalwyd 21 Chwefror 2015
*Pembrokeshire Herald and General Advertiser 13 Gorffennaf 1849 *Members of Parliament* http://papuraunewyddcymru.llgc.org.uk/cy/page/view/3052957/ART37 adalwyd 21 Chwefror 2015
* Craig, F.W.S. *British Parliamentary Election Results 1918-1949* (Glasgow; Political Reference Publications, 1969)
*James, Arnold J a Thomas, John E. *Wales at Westminster - A History of the Parliamentry Representation of Wales 1800-1979* (Gwasg Gomer 1981) ISBN 0 85088 684 8

Categori:Sir Benfro
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Pont-y-pŵl (etholaeth seneddol)

Roedd **Pont-y-pŵl** yn etholaeth sirol yn Sir Fynwy (Gwent wedyn). Roedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig.

Cafodd yr etholaeth ei chreu ar gyfer etholiad cyffredinol 1918, a chafodd ei disodli gan Dorfaen ar adeg etholiad cyffredinol 1983, i gyd-fynd ag enw ac ardal yr awdurdod lleol Torfaen a grëwyd ym 1974. Mae ffiniau etholaeth gyfoes Torfaen bron yn union yr un fath a rhai hen sedd Pont-y-pŵl.

## Aelodau Seneddol 
## Etholiadau
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
Cafodd D G West ei ddyrchafu i'r Arglwyddi a chynhaliwyd isetholiad ar 10 Tachwedd 1958

### Etholiadau yn y 1940au
Bu farw Arthur Jenkins ym 1946 a chynhaliwyd isetholiad i ganfod olynydd iddo ar 23 Gorffennaf 1946

### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Pont-y-pŵl
Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)

Roedd **Merthyr Tudful** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1950 hyd at 1983.

## Aelodau Seneddol 
## Canlyniad Etholiadau
### 1970au
### 1960au
### 1950au
## Gweler hefyd
*Sir Forgannwg (etholaeth seneddol)
*Bwrdeistref Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)
*Aberdâr (etholaeth seneddol)
*Merthyr (etholaeth seneddol)
*Merthyr Tudful a Rhymni (etholaeth seneddol)

Categori:Merthyr Tudful
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Sir Faesyfed (etholaeth seneddol)

Roedd **Sir Faesyfed** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1918

## Aelodau Seneddol
### 1542-1835
bawd|Thomas Johnes AS 1780-1796
bawd|Thomas Frankland Lewis AS 1828-1835

### 1835-1918
## Etholiadau
### Etholiadau cyn y 1870au
Ni fu etholiadau cystadleuol yn etholaeth Sir Faesyfed ym 1832;  1837; 1847; 1852; 1857; 1859, 1865;  na 1868

 

 

### Etholiadau yn y 1870au
### Etholiadau yn y 1880au
bawd|Syr Richard Green-Price AS

### Etholiadau yn y 1890au
bawd|Frank Edwards AS
bawd|Powlett Milbank|Powlett Milbank AS

### Etholiadau yn y 1900au
### Etholiadau yn y 1910au
## Cyfeiriadau
Categori:Powys
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Sir Benfro (etholaeth seneddol)

Roedd **Sir Benfro** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1536 hyd at 1997.

## Aelodau Seneddol
### Aelodau Seneddol 1542-1601
### Aelodau Seneddol 1601–1832 
### Aelodau Seneddol 1832-1997 
## Etholiadau
### Etholiadau cyn y 1880au
Yn etholiadau cyffredinol 1832 a  1837  cafodd Syr John Owen, Ceidwadwr ei ethol yn ddiwrthwynebiad

Yn etholiadau cyffredinol 1841, 1847, 1852, 1857 ac 1859 cafodd yr Is iarll Emlyn, Ceidwadwr ei ethol yn ddiwrthwynebiad.

Ym 1861 cafodd yr Is iarll Emlyn ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel yr Ail Iarll Cawdor a chafwyd is etholiad cystadleuol i ganfod olynydd iddo:

Yn etholiad 1865 cafodd George Lort Phillips ei ddychwelyd yn ddiwrthwynebiad.

Bu George Lort Phillips farw ym 1866 a chafodd ei olynu gan James Bevan Bowen, yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Geidwadol.

Yn etholiad cyffredinol 1868 cafodd Syr John Henry Scourfield ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Geidwadol.

Bu Syr John Scourfield marw ym 1876 a chafwyd is etholiad cystadleuol i ganfod olynydd iddo:

### Etholiadau yn y 1880au 
### Etholiadau yn y 1890au 
### Etholiadau yn y 1900au 
### Etholiadau yn y 1910au 
### Etholiadau yn y 1920au 
### Etholiadau yn y 1930au 
### Etholiadau yn y 1940au 
### Etholiadau yn y 1950au 
### Etholiadau yn y 1960au 
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1990au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru