Bell hooks

Awdur, athro, ffeminydd, ac actifydd cymdeithasol o'r Unol Daleithiau oedd **Gloria Jean Watkins** (25 Medi 1952 – 15 Rhagfyr 2021), a oedd yn fwy adnabyddus wrth ei ffugenw **bell hooks**. Roedd yr enw "bell hooks" wedi'i fenthyg gan ei hen-nain ar ochr ei mam, Bell Blair Hooks.

Ffocws ysgrifennu hooks oedd y rhyngblethedd rhwng hil, cyfalafiaeth a rhywedd, a'r hyn a ddisgrifiodd fel eu gallu i greu a rhoi parhad i systemau o ormes a thra-awdurdod dosbarth. Cyhoeddodd fwy na 30 o lyfrau a nifer o erthyglau ysgolheigaidd, ymddangosodd mewn ffilmiau dogfen, a traddododd ddarlithoedd cyhoeddus gan drafod hil, dosbarth, rhyw, celf, hanes, rhywioldeb, cyfryngau torfol, a ffeministiaeth. Yn 2014, sefydlodd y Sefydliad bell hooks yng Ngholeg Berea yn Berea, Kentucky.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Gloria Jean Watkins ar 25 Medi 1952, yn Hopkinsville, tref fach ddidoledig yn Kentucky,  i deulu dosbarth gweithiol Affricanaidd-Americanaidd. Roedd Watkins yn un o chwech o blant a anwyd i Rosa Bell Watkins (*g.* Oldham) a Veodis Watkins. Roedd ei thad yn gweithio fel porthor ac roedd ei mam yn gweithio fel morwyn yng nghartrefi teuluoedd gwyn. Yn ddarllenydd brwd, derbyniodd Watkins ei haddysg mewn ysgolion a oedd wedi'u didoli ar sail hil, ac ysgrifennodd yn ddiweddarach mai dyma lle y daeth i brofi addysg fel cyfrwng i arfer ei rhyddid. Disgrifiodd yr heriau a wynebodd wrth symud i ysgol integredig, lle'r oedd athrawon a myfyrwyr yn wyn gan fwyaf. Graddiodd o Ysgol Uwchradd Hopkinsville a derbyn BA mewn Saesneg ym Mhrifysgol Stanford ym 1973 ac MA mewn Saesneg ym Mhrifysgol Wisconsin-Madison ym 1976. Yn ystod y cyfnod hwn, pan oedd yn 24 oed, y bu Watkins yn ysgrifennu ei llyfr ''Ain't I a Woman: Black Women and Feminism'', a gyhoeddwyd ym 1981. 

Ar ôl sawl blwyddyn o ddysgu ac ysgrifennu, cwblhaodd ei doethuriaeth ym Mhrifysgol California, Santa Cruz, ym 1987 gyda thraethawd hir ar yr awdur Toni Morrison.

## Addysgu ac ysgrifennu 
Dechreuodd ei gyrfa academaidd ym 1976 fel athro Saesneg ac uwch ddarlithydd mewn Astudiaethau Ethnig ym Mhrifysgol Southern California. Yn ystod ei thair blynedd yno, rhyddhawyd ei gwaith cyhoeddiedig cyntaf, sef llyfr o gerddi o'r enw *And There We Wept* (1978), gan y cyhoeddwr o Los Angeles Golemics. Ysgrifennwyd y gwaith o dan yr enw "bell hooks". Mabwysiadodd enw ei hen-nain ar ochr ei mam fel ffugenw oherwydd bod ei hen-nain "yn adnabyddus am ei thafod bachog a beiddgar, a oedd yn edmygu'n fawr". Rhoddodd yr enw mewn llythrennau bach "i wahaniaethu [ei hun oddi wrth] ei hen-nain." Dywedodd fod ei dull anghonfensiynol o ysgrifennu ei henw yn dynodi mai'r hyn sydd bwysicaf i ganolbwyntio arno yw ei gweithiau, nid ei rhinweddau personol: "sylwedd llyfrau, nid pwy ydw i."

Bu’n dysgu mewn sawl sefydliad ôl-uwchradd yn gynnar yn yr 1980au a’r 1990au, gan gynnwys Prifysgol California, Santa Cruz, Prifysgol y Wladwriaeth San Francisco, Yale, Coleg Oberlin a Choleg Dinas Efrog Newydd. Yn 1981 cyhoeddodd South End Press ei gwaith mawr cyntaf, ''Ain't I a Woman?* *Merched Du a Ffeministiaeth'', er iddi gael ei hysgrifennu flynyddoedd ynghynt tra roedd hi'n fyfyriwr israddedig. Yn y degawdau ers ei gyhoeddi, mae ''Ain't I a Woman?* wedi cael ei gydnabod am ei gyfraniad i syniadaeth ffeministaidd, gyda *Publishers Weekly yn ei'' enwi "Un o'r ugain llyfr menywod mwyaf dylanwadol yn yr 20 mlynedd diwethaf" ym 1992.  Wrth ysgrifennu yn *The New York Times* yn 2019, dywedodd Min Jin Lee fod ''Ain't I a Woman'' "yn parhau i fod yn waith radical a pherthnasol o theori wleidyddol. Mae bachau yn gosod sylfaen ei theori ffeministaidd trwy roi tystiolaeth hanesyddol o'r rhywiaeth benodol y mae merch ddu yn ei chael. dioddefodd caethweision a sut mae'r etifeddiaeth honno'n effeithio ar fenywaeth ddu heddiw ".  Yn *Feminist Theory: From Margin to Center* (1984) mae hooks yn datblygu beirniadaeth o hiliaeth ffeministaidd gwyn mewn ffeministiaeth ail don, gan ddadlau ei fod yn tanseilio'r posibilrwydd o undod ffeministaidd ar draws llinellau hiliol.

bawd|bell hooks yn Hydref 2014

Mae ei diffiniad o *ffeministiaeth* - "mudiad i roi diwedd ar rywiaeth, camfanteisio rhywiaethol a gormes" - yn cael ei ddyfynnu'n aml gan ffeministiaid:

Cyhoeddodd fwy na 30 o lyfrau, a'u pynciau yn amrywio o ddynion du, patriarchaeth, a gwrywdod i hunangymorth; addysgeg ymgysylltu i gofiannau personol; a rhywioldeb (o ran ffeministiaeth a gwleidyddiaeth diwylliant esthetig/gweledol). Thema gyffredin yn ei hysgrifennu diweddar oedd y gymuned a chydberthynas, gallu cymunedau cariadus i oresgyn anghydraddoldebau hil, dosbarth a rhyw. Mewn tri llyfr confensiynol a phedwar llyfr plant, mae hi'n awgrymu bod cyfathrebu a llythrennedd (y gallu i ddarllen, ysgrifennu, a meddwl yn feirniadol) yn hanfodol i ddatblygu cymunedau â pherthnasoedd iach nad ydyn nhw'n cael eu difetha gan anghydraddoldeb hil, dosbarth neu ryw. 

Yn ystod ei bywyd, daliodd swyddi fel Athro Astudiaethau Affricanaidd-Americanaidd a Saesneg ym Mhrifysgol Yale, Athro Cysylltiol Astudiaethau Menywod a Llenyddiaeth Americanaidd yng Ngholeg Oberlin yn Oberlin, Ohio, ac fel Darlithydd Nodedig Llenyddiaeth Saesneg yn City College of New York. 

Yn 2002, rhoddodd hooks araith agoriadol ym Mhrifysgol Southwestern. Gan osgoi'r dull llongyfarchol areithiau agoriadol traddodiadol, siaradodd yn erbyn yr hyn a welai fel trais a gormes a gymeradwywyd gan y llywodraeth, a cheryddodd fyfyrwyr yr oedd hi'n credu a oedd yn cydymffurfio ag arferion o'r fath. Dilynwyd hyn gan ddadl a ddisgrifiwyd yn yr *Austin Chronicle*. Adroddodd y papur newydd fod llawer yn y gynulleidfa wedi anghymeradwyo’r araith, er bod 'sawl un o'r graddedigion wedi pasio dros y profost i ysgwyd ei llaw neu ei chofleidio'. lle cymerodd ran mewn grŵp trafod ffeministaidd wythnosol, "Monday Night Feminism"; cyfres o ddarlithoedd cinio, "Peanut Butter and Gender"; a seminar, "Building Beloved Community: The Practice of Impartial Love". Mae ei llyfr a gohoeddwyd yn 2008, *belonging: a culture of place*, yn cynnwys cyfweliad gyda'r awdur Wendell Berry ynghyd â thrafodaeth am ei symudiad yn ôl i Kentucky. Bu'n ysgolhaig preswyl yn The New School deirgwaith. Gwnaeth un am wythnos ym mis Hydref 2014, gan gymryd rhan mewn deialogau cyhoeddus gyda Gloria Steinem, Laverne Cox, a Cornel West.

Cafodd hooks eu sefydlu yn y Kentucky Writers Hall of Fame yn 2018.

Bu farw yn ei chartref yn Berea, Kentucky, ar 15 Rhagfyr 2021, yn 69 oed.

## Ffilmograffeg 
* ''Black Is... Black Ain't* (1994)
* *Give a Damn Again* (1995)
* *Cultural Criticism and Transformation* (1997)
* *My Feminism* (1997)
* *Voices of Power* (1999)
* *BaadAsssss Cinema* (2002)
* *I Am a Man: Black Masculinity in America* (2004)
* *Writing About a Revolution: A Talk* (2004)
* *Happy to Be Nappy and Other Stories of Me* (2004)
* *Is Feminism Dead?* (2004)
* *Fierce Light: When Spirit Meets Action* (2008)
* *Occupy Love* (2012)
* *Hillbilly* (2018)

## Gwobrau ac enwebiadau 
* *Yearning: Race, Gender, and Cultural Politics'': The American Book Awards/ Before Columbus Foundation Award (1991)
* bell hooks: The Writer's Award from the Lila Wallace–Reader's Digest Fund (1994)
* *Happy to Be Nappy*: NAACP Image Award nominee (2001)
* *Homemade Love*: The Bank Street College Children's Book of the Year (2002)
* *Salvation: Black People and Love*: Hurston/Wright Legacy Award nominee (2002)
* bell hooks: *Utne Reader*s "100 Visionaries Who Could Change Your Life"
* bell hooks: *The Atlantic Monthly*s "One of our nation's leading public intellectuals"

## Llyfryddiaeth ddethol 
### Llyfrau 
* 
* 
* 
*  Excerpted in 
* 
* With Cornel West, 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* With Amalia Mesa-Bains, 
* 
* 
* 
* 
* *Uncut Funk: A Contemplative Dialogue* (New York: Routledge, 2018)

### Llyfrau plant 
* 
* 
* 
* 
* 

### Penodau llyfrau 
* 
* 
* 
*  Pdf.
* 

## Darllen pellach 
* 
* 
*
* Leitch et al., eds. "bell hooks." *The Norton Anthology of Theory and Criticism.* New York: W.W. Norton & Company, 2001. pp.&nbsp;2475–2484. 
* 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Academyddion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Yale
Categori:Athronwyr addysg
Categori:Athronwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Athronwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Athronwyr dadansoddol
Categori:Athronwyr gwleidyddol o'r Unol Daleithiau
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirniaid cymdeithasol o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Stanford
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau yn ymwneud ag hiliaeth
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl a aned yn Kentucky
Categori:Pobl fu farw yn Kentucky
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Sosialwyr o'r Unol Daleithiau