Adeiladau brenhinol Cymru

Dyma restr o adeiladau sy'n gysylltiedig a Brenihoedd Cymru a Thywysogion cynhenid Cymru.

## Teyrnas Gwynedd 
# **Llys Aberffraw**
#* Prif lys brenhinol cynnar Gwynedd.
#* Dywedir mai “Llys Aberffraw” oedd sedd brenhiniaeth Cymru am sawl canrif.
# **Castell y Bere**

#* Un o gestyll pwysicaf tywysogion Gwynedd yn y 13g.
#* Fe'i codwyd gan **Lywelyn Fawr** (Llywelyn ab Iorwerth)

# **Castell Degannwy** (a'r Llys)
#* Un o gestyll cynharaf brenhinoedd Gwynedd, gan gynnwys **Maelgwn Gwynedd** yn y 6g.
#* Fe'i dinistriwyd a'i hailadeiladwyd sawl gwaith cyn symud i ganolfannau eraill.

# **Castell Dolwyddelan**
#* Adeiladwyd gan **Lywelyn Fawr** i warchod ei diriogaeth yn Eryri.

# **Castell Ewlo**
#* Adeiladwyd gan **Lywelyn Fawr** fel castell strategol wrth fynedfa i Eryri.

# **Llys Abergwyngregyn**
#* Cysylltir y castell hwn â theyrnasiad Llywelyn Fawr, ei fab Dafydd ap Llywelyn a'i ŵyr Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru. 
#* Prif lys **Llywelyn ap Gruffudd** (Llywelyn Ein Llyw Olaf) a’i wraig Eleanor de Montfort.

# **Castell Cricieth**
#* Tua dechrau’r 13g, dan reolaeth **Llywelyn Fawr** ac yn ddiweddarach **Llywelyn ap Gruffudd.**

# **Llys Rhosyr (Môn)**
#* Safle archeolegol llys brenhinol Cymreig — llys Llywelyn Fawr.

## Teyrnas Powys 
# **Castell Dinas Brân**
#* Cartref **Tywysogion Powys Fadog**.
#* Yn ganolfan bwysig cyn cwymp annibyniaeth Powys.

# **Mathrafal** 
#* Prif lys brenhinoedd Powys ac un o’r seddi mwyaf traddodiadol.
#* Cysylltiedig â **Bleddyn ap Cynfyn** a’i ddisgynyddion.

# **Castell y Rhingyll**
#* Adeiladwyd tua'r 12g gan **Rhys ap Gruffydd (Yr Arglwydd Rhys)** i warchod rhan uchaf Dyffryn Tywi; rhan o rwydwaith amddiffynnol Deheubarth.
#* Fe’i lleolir yn Llanfihangel Aberbythych, Sir Gaerfyrddin, heb fod ymhell o Landeilo a Dinefwr.

# **Castell y Rhodwydd**
#* Codwyd gan **Owain Gwynedd** yn 1149, yn ôl *Brut y Tywysogion*
#* Cyn hynny, roedd yma domen a beili a fu am ganrifoedd yn nwylo **Tywysogion Powys** gan gynnwys **Madog ap Maredudd**.

## Teyrnas Deheubarth 
# **Dinefwr**
#* Prif sedd **Hywel Dda** ac yn ddiweddarach **Rhys ap Gruffydd (“Yr Arglwydd Rhys”)**.
#* Ystyrid Dinefwr fel prif lys Deheubarth, yn gyfatebol i Aberffraw yng Ngwynedd.

# **Carreg Cennen**
#* Adeiladwyd ac atgyfnerthwyd gan **deulu Rhys ap Gruffydd**.

## Cyfnod Owain Glyn Dŵr 
# **Sycharth**
#* Cartref prifol **Owain Glyn Dŵr** cyn y gwrthryfel.

# **Glyndyfrdwy**
#* Safle lle datganodd Glyn Dŵr ei hun yn **Dywysog Cymru** yn 1400.

# **Castell Harlech**
#* Daeth yn brif ganolfan Glyn Dŵr yn dilyn annibyniaeth, rhwng pan reolodd bron y cyfan o Gymru.

# **Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth**
#* Adeilad o'r 15g a adeiladwyd ar safle lle y cyfarfu Senedd Cymru yn ystod teyrnasiad y Tywysog **Owain Glyn Dŵr**. 

## Safleoedd Crefyddol â Chysylltiad Brenhinol 
# '*Abaty Glyn y Groes (*Valle Crucis'')
#* Sefydlwyd 1201 gan Madog ap **Gruffudd Maelor**, Tywysog gogledd Powys (Powys Fadog)
#* Fe'i noddwyd gan frenhinoedd Powys fel safle claddu a diwylliannol o bwys.

# **Abaty Hendy-gwyn ar Daf**
#* Cysylltir gyda **Chyfraith Hywel Dda**
#* Noddwyd gan Dywysogion megis **Rhys ap Gruffydd**.

# **Abaty Talyllychau**
#*  Fe'i sefydlwyd fel mynachlog Bremonstratensaidd gan **yr Arglwydd Rhys** rhwng 1184 a 1189.

# **Abaty Ystrad Fflur (Strata Florida)**
#* Lle claddwyd sawl tywysog Cymreig, gan gynnwys rhai o Dywysogion y Deheubarth.

# **Eglwys Gadeiriol Tyddewi**
#* Wedi’i noddi gan sawl tywysog a brenin Cymreig, gan gynnwys **Hywel Dda**

## Cyfeiriadau
Categori:Pensaernïaeth Cymru