Ryan Davies

Digrifwr, canwr ac actor o Gymro oedd **Ryan Davies** (22 Ionawr 1937 – 22 Ebrill 1977), dyn a'i wreiddiau yng Nglanaman, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn un o ddiddanwyr mwyaf poblogaidd Cymru cyn ei farwolaeth annhymig.

## Bywyd cynnar ac addysg
Fe'i ganed ym mhentre Glanaman yn Sir Gaerfyrddin yn fab i William Thomas Davies a Nans Davies (gynt Llywelyn). Pan oedd yn 10 oed, symudodd ei deulu i Llanfyllin, Powys. Roedd ei rieni wedi eu cyflogi i redeg hen wyrcws Llanfyllin, Y Dolydd wedi iddo gael ei addasu i fod yn gartref gofal, ei dad yn Feistr a'i fam yn Fetron. Roedd ei dad wedi gweithio mewn sawl sefydliad a chartref plant gyda'r awdurdodau lleol. Roedd W.T. Davies yn bysgotwr, naturiaethwr a cherddor a bu'n organydd yng Nghapel Moriah gan gyfeilio ac arwain Côr Cymysg Llanfyllin. Roedd Ryan yn canu yng Nghôr Plant Llanfyllin a bu'n perfformio yn Eisteddfod Powys gan adrodd, canu yn unigol a chanu i gyfeiliant y delynores Nansi Richards. Dysgodd Ryan i chwarae'r delyn hefyd.

Aeth Ryan i Ysgol Uwchradd Llanfyllin lle parhaodd i ddangos eu ddoniau, gan chwarae y piano yn y gwasanaeth, canu tenor mewn perfformiad o *The Seasons* gan Haydn a pherfformio ar lwyfan. Roedd yn hoff o chwaraeon gan chwarae criced i Sir Drefaldwyn ac roedd yn gôl-geidwad i dîm Llanfyllin am gyfnod.

Wedi gadael yr ysgol, gwnaeth dwy flynedd o wasanaeth milwrol gyda'r RAF cyn mynd i hyfforddi fel athro yn Ngholeg Normal Bangor. Aeth ymlaen i astudio yn Ysgol Ganolog Llefaru a Drama Llundain cyn gweithio am bum mlynedd fel athro ysgol gynradd yn Croydon. Yn Llundain daeth i adnabod y dramodydd Gwenlyn Parry. Gadawodd yr ysgol yn 1965 i fynd yn actor proffesiynol llawn-amser.

## Gyrfa
Ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf oedd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberafan 1966 a daeth ei ddawn at sylw cynhyrchwyr radio a theledu. Gwnaeth ei enw ar y rhaglen gomedi sefyllfa *Fo a Fe* ar BBC Cymru yn rhan yr Hwntw 'Twm Twm'. Parwyd Ryan gyda'r actor Ronnie Williams gan bennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, Meredydd Evans, yn y sioe adloniant Cymraeg  *Ryan a Ronnie* a daeth y ddau yn enwog iawn yn perfformio mewn clybiau ar draws Cymru.

Roedd sioe Ryan a Ronnie mor boblogaidd fel y cafodd ei symud i BBC1 gyda fersiwn yn Saesneg, gan ddod a chynulleidfa llawer ehangach iddynt. Nhw oedd y digrifwyr cyntaf i wneud cyfres deledu yn Gymraeg a Saesneg ac roedd y pâr yn cael eu hystyried fel y Morecambe and Wise Cymreig. Darlledwyd tair cyfres rhwng 1971 ac 1973. Un o sgetsus cofiadwy y gyfres oedd "Our House", lle roedd Ryan yn gwisgo fyny fel 'Mam Gymreig' ystrydebol gyda Ronnie yn chwarae Will, y tad.

Gwahanodd y pâr yn 1975, a'r rheswm swyddogol oedd iechyd Ronnie. Parhaodd Ryan i ymddangos yn helaeth ar deledu gan wneud ymddangosiadau mewn pantomeim adeg y Nadolig yn Theatr y Grand, Abertawe.

Ar yr un pryd, roedd gan Ryan yrfa fel canwr, pianydd a chyfansoddwr caneuon. Mae rhai o'i gyfansoddiadau enwocaf yn cynnwys: "Hen Geiliog y Gwynt", "Nadolig Pwy a Wyr" a "Blodwen a Meri".  Ystyrir ei albwm, *Ryan at the Rank*, yn glasur. Serennodd Ryan fel "2nd Voice" yn y ffilm *Under Milk Wood* (1972) gyda Richard Burton.

Perfformiwyd un o ganeuon Ryan ei hunan, "Pan Fo'r Nos yn Hir", yn ei angladd. Mae wedi ei recordio gan sawl perfformiwr arall yn cynnwys Rhydian Roberts ar ei albwm 2011 *Welsh Songs: Caneuon Cymraeg*, a Chor Meibion Whitland ar ei albwm canmlwyddiant "A Hundred Years of Song". Mae caneuon eraill a ysgrifennwyd gan Ryan a ganwyd gyda'i bartner Ronnie wedi ei canu gan artistiaid eraill yn cynnwys "Ti a dy ddoniau" (Jodie Marie) ac "Yn y bore" (Emyr Wyn Gibson & Steve Pablo Jones).

## Bywyd personol
Priododd Ryan ei gariad ers yn blentyn, Irene a chawsant ddau o blant, Bethan ac Arwyn.

Yn 1977 roedd Ryan yn ymweld a ffrindiau yn Buffalo, Efrog Newydd, yn yr Unol Daleithiau, pan gafodd ymosodiad o'r fofga a bu farw. Roedd yn un o berfformwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd, a bu ei farwolaeth sydyn yn ddeugain oed yn ysgytwad fawr yng Nghymru.

## Gwaith
### Caneuon a gyfansoddodd
**Ceiliog y Gwynt*
**Nadolig Pwy a Ŵyr*
**Blodwen a Meri*
*''Pan Fyddo'r Nos yn Hir*
**Ti a dy ddoniau*

### Teledu
**Fo a Fe*
**Ryan a Ronnie*

### Ffilmiau
**Under Milk Wood*

## Llyfryddiaeth
Cyhoeddwyd detholiad o ganeuon Ryan Davies yn 1983.
**Ryan a Ronnie*, gan Hywel Gwynfryn (Gwasg Gomer, 2013, ISBN  	9781848514324)
**Cofiant Ryan*, gan Rhydderch Jones (Y Lolfa, 1970, ISBN 9780862436384)
**Ryan'' - A Biography, gan Rhydderch Jones (Y Lolfa, 1980, ISBN 9780862436551)

## Oriel 

Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523508).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523493).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523492).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523506).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523512).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing Pros Kairon, the Aberafan National Eisteddfod of Wales' commissioned play (1523507).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524871).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524927).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524863).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524860).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524912).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524909).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524939).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524870).jpg
Delwedd:Modern Noson Lawen with BBC Cymru's entertainment stars (1524859).jpg
Delwedd:Ffrindiau Ryan, album cover.jpg
Delwedd:Ryan Davies, Margaret Williams and Charles Williams entertaining (1468269).jpg
Delwedd:Ryan Davies, Margaret Williams and Charles Williams entertaining (1468266).jpg
Delwedd:Pantomime by Gruffudd Parry and Evelyn Williams, Mal y Kavas Kulhwch Olwen, broadcast on 26 December 1969 (1572051).jpg
Delwedd:Pantomime by Gruffudd Parry and Evelyn Williams, Mal y Kavas Kulhwch Olwen, broadcast on 26 December 1969 (1572031).jpg
Delwedd:Pantomime by Gruffudd Parry and Evelyn Williams, Mal y Kavas Kulhwch Olwen, broadcast on 26 December 1969 (1572043).jpg
Delwedd:Recording the programme O Law i Law at Llangefni (1453399).jpg
Delwedd:Recording the programme O Law i Law at Llangefni (1453408).jpg
Delwedd:Recording the programme O Law i Law at Llangefni (1453406).jpg
Delwedd:Recording the programme O Law i Law at Llangefni (1453407).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 1977