open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ellen DeGeneres

Actores, digrifwraig a chyflwynydd teledu o'r Unol Daleithiau yw **Ellen Lee DeGeneres** (ganwyd 26 Ionawr 1958). Mae hi wedi ennill Gwobr Emmy deuddeg gwaith ac mae'n cyflwyno The Ellen DeGeneres Show.

Cyflwynodd seremoni Gwobrau'r Academi a'r Emmys. Fel actores ffilm, serennodd yn *Mr. Wrong*, a darparodd y llais ar gyfer cymeriad Dory yn ffilm animeiddiedig Pixar, *Finding Nemo*. Serennodd mewn dau gomedi sefyllfa hefyd, *Ellen* o 1994 tan 1998 ac *The Ellen Show* o 2001 tan 2002. Ym 1997, yn ystod y bedwaredd gyfres o Ellen, daeth Ellen allan yn gyhoeddus fel lesbiad tra'n cael ei chyfweld gan Oprah Winfrey. Yn fuan wedi hyn, daeth ei chymeriad yn y rhaglen gomedi Ellen Morgan allan i'w therpaydd, a oedd yn cael ei chwarae gan Oprah Winfrey. Aeth y gyfres yn ei blaen i edrych ar faterion LHDT gwahanol, yn ogystal â'r broses o ddod allan.

## Ffilmyddiaeth 
### Teledu 
**Women of the Night* (1988)
**Open House* (1989-1990)
**Laurie Hill* (1992-1993)
**Roseanne* fel Dr. Whitman (1995)
**Ellen* (1994-1998)
**The Larry Sanders Show* fel ei hun yn 'Ellen, or isn't she?' (1996)
**Mad About You* fel Nancy Bloom (1998)
**If These Walls Could Talk 2* (2000)
**Ellen DeGeneres: The Beginning* (2000)
**Will & Grace* fel Sister Louise (2001)
**On the Edge* (2001)
**The Ellen Show* (2001-2002)
**Ellen DeGeneres: Here and Now* (2003)
**The Ellen DeGeneres Show* (2003-presennol)
**Six Feet Under* fel ei hun yn "Parallel Play" (2004)
**57th Primetime Emmy Awards* 2005
**79th Academy Awards* (Cyflwynydd) (Chwefror 25, 2007)
*''Ellen's Really Big Show* (2007)
**American Idol: Idol Gives Back* (Cyd-gyflwynydd)
**Deal or No Deal* fel model Deal or No Deal (2008)
**Ellen's Really Big Even Bigger Show* (2008)

### Ffilm 
**Arduous Moon* (1990) (pwnc byr)
**Wisecracks* (1991) (rhaglen ddogfen)
**Coneheads* (1993)
**Trevor* (1994) (pwnc byr)
**Ellen's Energy Adventure* (1996) (pwnc byr)
**Mr. Wrong* as Martha Alston(1996)
**Goodbye Lover* (1998)
**Dr. Dolittle'' as John Dolittle's dog (1998) (llais)
**EDtv* as Cynthia (1999)
**The Love Letter* fel Janet Hall (1999)
**If These Walls Could Talk 2* fel Kal (2000)
**Pauly Shore Is Dead* fel ei hun (2003)
**Finding Nemo* fel Dory (2003) (llais)
**My Short Film* (2004) (pwnc byr)

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Actorion LHDT
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl a aned yn Louisiana
Edward Herrmann

Actor ffilm a theledu Americanaidd oedd **Edward Kirk Herrmann** (21 Gorffennaf, 1943 - 31 Rhagfyr 2014).

## Ffilmiau
**The Paper Chase* (1973)
**The Day of the Dolphin* (1973)
**The Great Gatsby* (1974)
**The Great Waldo Pepper* (1975)
**The Betsy* (1978)
**Take Down* (1979)
**The North Avenue Irregulars* (1979)
*''Harry's War* (1981)
**Reds* (1981)
**A Little Sex* (1982)
**Annie* (1982)
**Mrs. Soffel* (1984)
**The Purple Rose of Cairo* (1985)
**The Man with One Red Shoe* (1985)
**Compromising Positions* (1985)
**The Lost Boys* (1987)
**Overboard* (1987)
**Big Business* (1988)
**Sweet Poison* (1991)
**Born Yesterday* (1993)
**My Boyfriend's Back* (1993)
**A Foreign Field* (1993)
**Richie Rich* (1994)
**Nixon* (1995)
**Better Living* (1998)
**Down* (2001)
**Double Take* (2001)
**The Cat's Meow* (2001)
**James Dean* (2001)
**The Emperor's Club* (2002)
**Intolerable Cruelty* (2003)
**The Aviator* (2004)
**Isaac's Storm* (2004)
**Bereft* (2004)
**The Presidents* (2005)
**FDR: A Presidency Revealed* (2005)
**Relative Strangers* (2006)
**Wedding Daze* (2006)
**Factory Girl* (2006)
**I Think I Love My Wife* (2007)
**Sherman's March* (2007)
**The States* (2007)
**The Skeptic* (2009) 
**Bucky Larson: Born to Be a Star* (2011)
**Redemption: For Robbing the Dead* (2011)
**Christmas Oranges* (2012)
**Treasure Buddies* (2012)

## Teledu
**Eleanor and Franklin* (1976)
**Eleanor and Franklin: The White House Years* (1977)
**A Love Affair: The Eleanor and Lou Gehrig Story* (1978)
**Portrait of a Stripper* (1979)
**3 by Cheever* (1979)
**The Electric Grandmother* (1982)
**St. Elsewhere* (1986)
**The Lawrenceville Stories* (1986)
**The End of a Sentence* (1991)
**Wings* (1995)
**Here Come the Munsters* (1995)
**A Season in Purgatory* (1996)
**Oz* (1997)
**The Practice* (1997–99)
**Atomic Train* (1999)
**Law & Order* (1999)
**RKO 281* (1999)
**Gilmore Girls* (2000–2007)
**Tom Goes to the Mayor* (2005)
**Grey's Anatomy* (2007) 
**30 Rock* (2008) 
**Law & Order* (2009)
**Matching Pete* (2009)
**Ring Christmas Bells* (2009)
**Better with You* (2011)
**Drop Dead Diva* (2011)
**The Christmas Pageant* (2011)
**How I Met Your Mother'' (2013)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2014
Macaulay Culkin

Actor Americanaidd yw **Macaulay Culkin** (ganwyd 26 Awst, 1980).

## Ffilmograffi
* *Rocket Gibraltar* (1988)
* *Uncle Buck* (1989)
* ''Jacob's Ladder (1989)
* *Home Alone* (1990)
* *My Girl* (1992)
* *Home Alone 2: Lost in New York* (1992)
* *The Good Son* (1993)
* *The Nutcracker* (1993)
* *Getting Even With Dad* (1994)
* *The Pagemaster* (1994)
* *Richie Rich* (1994)
* *Party Monster* (2003)
* *Saved!* (2004)

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion Americanaidd
Home Alone

Ffilm gomedi gan John Hughes sy'n serennu Macaulay Culkin a Catherine O'Hara yw ***Home Alone*** (1990).

## Cast
* *Kevin McCallister* - Macaulay Culkin
* *Harry Lime* - Joe Pesci
* *Marv Merchants* - Daniel Stern
* *Kate McCallister* - Catherine O'Hara
* *Peter McCallister* - John Heard
* *Marley* - Roberts Blossom
* *Buzz* - Devin Ratray
* *Yncl Frank* - Gerry Bamman
* *Gus Polinski* - John Candy

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Aeneas

Cymeriad ym mytholeg Roeg a mytholeg Rufeinig yw **Aeneas** (Groeg: Αἰνείας, *Aineías*). Ymddengys yn yr *Iliad* fel un o'r ymladdwyr yn Rhyfel Caerdroea, ac ef yw arwr yr *Aenid* gan Fyrsil.

Mae Aeneas yn fab i'r tywysog Anchises a'r dduwies Aphrodite (Gwener); mae Anchises yn gefnder i Priam, brenin Caerdroea. Yn yr Iliad, ef yw arweinydd y Dardaniaid sy'n ymladd ar ochr Caerdroea yn erbyn y Groegiaid, ac mae'n un o gynghreiriaid agosaf Hector. Yn yr ymladd, caiff gymorth ei fam, Aphrodite.

Pan syrth y ddinas, mae Aeneas yn un o'r ychydig o amddiffynwyr Caerdroea nad ydynt yn cael eu lladd neu eu gwneud yn gaethion. Mae'n gadael y ddinas yn cario ei dad, Anchises, ar ei gefn, gyda'i ddilynwyr. Maent yn hwylio ymaith, ac ar ôl chwe mlynedd o gwydro yn cyrraedd dinas Carthago, lle mae'r frenhines Dido yn syrthio mewn cariad ag Aeneas. Er hynny, mae Aeneas yn mynnu gadael, ac yn teithio i'r Eidal ac ymsefydlu yn Latium, lle mae'n priodi Lavinia, merch y brenin Latinus, ac yn sefydlu dinas Lavinium. Yn ddiweddarach, mae ei fab, Ascanius, yn sefydlu dinas Alba Longa, a gyfrannodd at sefydlu dinas Rhufain.

Ystyriai brenhinoedd Teyrnas Rhufain eu hunain fel disgynyddion Aeneas, ac roedd teulu yr Iulii, yn eu plith Iŵl Cesar, yn ystyried eu hunain yn ddisgynyddion Aeneas, a felly'n ddisgynyddion y dduwies Gwener.

Yn adran gyntaf yr *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy, ceir hanes Aeneas Ysgwydwyn a'i ddisgynnydd Brutus, sydd yn cael gweledigaeth gan y dduwies Diana, ac yn hwylio i'r "Ynys Wen" sy'n cael ei henwi'n Brydain ar ei ôl (Prydain="gwlad Brutus" yn ôl Sieffre). Rhennir yr ynys yn dair teyrnas ar farwolaeth Brutus: caiff ei fab hynaf Locrinus deyrnas Lloegr, mae Albanactus yn cael Yr Alban a Camber yn cael Cymru (Cambria).

[bawd|dim|400px|*Aeneas yn ffoi o Gaerdroa*, paentiad gan [Federico Barocci, 1598]]

Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Mytholeg Rufeinig
Aaliyah

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau oedd **Aaliyah Dana Haughton** (16 Ionawr 1979 – 25 Awst 2001).

## Albymau stiwdio
* Age Ain't Nothing but a Number (1994)
* One in a Million (1996)
* Aaliyah (2001)

Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Marwolaethau 2001
Selena

Cantores o'r Unol Daleithiau o dras Fecsicanaidd oedd **Selena Quintanilla-Pérez** (16 Ebrill 1971 – 31 Mawrth 1995).

Recordiodd ei record gyntaf ym 1984. Hit mwyaf Selena oedd "Como La Flor" a ddaeth yn boblogaidd yn yr Unol Daleithiau ym 1992. Yn 1993, enillodd Selena wobr Grammy am yr "Albwm Mecsicanaidd / Americanaidd gorau" am *Selena Live!* Yn 1994, cafodd yr albwm *Amor Prohibido* ei ryddhau a werthodd 22,000,000 o gopïau yn fyd-eang. Ym 1995, dechreuodd Selena recordio albwm uniaith Saesneg, *Dreaming of You*, ond fe'i saethwyd a llofruddiwyd ar 31 Mawrth 1995.

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Sbaeneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llofruddiaethau'r 1990au yn yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yn Texas
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Fecsicanaidd
Sbam e-bost

Toreth o e-byst yn cael eu danfon at ddefnyddiwr cyfrifiadur yw **sbam e-bost**. Mae sawl rheswm dros spamio rhywun er enghraifft marchnata drwy geisio darbwyllo person i brynu nwyddau. Ceisio arafu neu ddymchwel system gyfrifiadurol rhywun ydy'r ail reswm. Gall spam gynnwys atodiadau o firws neu ei debyg i'r diben hwn.

Dau o'r nwyddau mwyaf poblogaidd i gael eu cynnwys mewn spam ydy oriorau Rolex a Viagra.

Er mwyn atal sbam, ceir meddalwedd arbennig i'w ffiltro.

## Gweler hefyd
* E-bost

Categori:E-bost
Categori:Sbamio
Meddalwedd gwrth-firws

Meddalwedd gyfrifiadurol i atal firysau rhag creu niwed neu rhag ymledu ar y cyfrifiadur yw **meddalwedd gwrth-firws**.

Categori:Diogelwch cyfrifiadurol
Gwrth-firws
Jennifer Lopez

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Lynn Lopez** (ganwyd 24 Gorffennaf 1969).

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1969
Darius McCrary

Actor Americanaidd yw **Darius McCrary** (ganwyd 1 Mai 1976 yn Walnut, California.) Adnabyddir ef orau am chwarae rôl *Eddie Winslow* ar y gyfres deledu *Family Matters* o 1989 i 1998.

Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Galiffornia
Diana

Gallai **Diana** gyfeirio at:
* Diana (mytholeg), duwies y lleuad a hela ym mytholeg Rhufain, yn cyfateb i Artemis ym mytholeg Roeg
Hefyd:
* Diana Rigg, actores
* Diana Ross, cantores ac actores
* Diana, Tywysoges Cymru
* *Diana*, ffilm o 2014
----
Diana (mytholeg)

[bawd|[Diana Versailles]]

Ym mytholeg Rhufain, roedd **Diana** yn dduwies hela, y lleuad a gwyryfdod. Mae'n cyfateb i Artemis ym mytholeg Roeg, ond roedd Diana o darddiad Eidalaidd.

Dywedir i Artemis/Diana gael ei geni gyda'i hefaill Apollo ar ynys Delos, yn ferch i Zews/Iau a Leto/Latona. Cysylltir hi ag anifeiliad gwyllt, ac roedd llwyni derw yn gysegredig iddi. Roedd hefyd yn dduweies ffrwythlondeb.

Fel Artemis, cysylltid Diana yn arbennig a dinas Effesus, lle roedd teml fawr iddi, Teml Artemis. Cofnodir i'r apostol Paul, ar ymweliad ag Ephesus i genhadu, greu terfysg ymysg gofaint arian oedd yn gwneud bywoliaeth o wneud a gwerthu cerfluniau o'r dduwies. Cofnodir i'r terfysgwyr weiddi "Mawr yw Diana yr Effesiaid!".

Categori:Duwiesau
Categori:Duwiesau hela
Categori:Duwiesau'r lleuad
Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Mytholeg Rufeinig
Artemis

Duwies Roegaidd oedd **Artemis** (Groeg: (enwol) Ἄρτεμις, (genidol) Ἀρτέμιδος). Ym mytholeg Roeg glasurol, disgrifir Artemis fel arfer yn ferch Zews a Leto, a merch efaill Apollo. Hi oedd duwies Helenaidd y fforestydd a'r bryniau, geni plant, gwyryfdod, ffrwythlonder, a hela, a darlunir hi fel arfer fel heliwr yn cario bwa a saethau. Roedd y carw a'r gypreswydden yn sanctaidd iddi hefyd. Yng nghyfnodau Helenaidd diweddarach, roedd hi hefyd yn cymryd y rôl hynafol o Eileithyia a cynorthwyo geni plant.

Daeth Artemis i'w huniaethu â Selene yn nes ymlaen, a gyda Thitan-wraig; hi oedd duwies Roegaidd y lleuad a darlunir â lleuad gilgant uwch ei phen. Roedd hi hefyd yn cael ei huniaethu â'r dduwies Rufeinig Diana, â'r dduwies Etrwsgaidd Artume, ac â'r dduwies Roegaidd neu Gariaidd Hecate.

## Llyfryddiaeth 
* Karl Kerenyi, *The Gods of the Greeks* (1951)
* Robert Graves, *The Greek Myths* (Penguin, 1955)
* Walter Burkert, *Greek Religion* (Caergrawnt: Gwasg Prifysgol Harvard, 1985)
* Seppo Telenius, *Athena-Artemis* (Helsinki: Kirja kerrallaan, 2005)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Theoi Project, Artemis
*  *A Dictionary of Greek and Roman Antiquities* (1890) (eds. G. E. Marindin, William Smith, LLD, William Wayte)

Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Duwiesau
Categori:Duwiesau hela
Categori:Gefeilliaid
Môr Marmara

bawd|250px|Môr Marmara

Môr sy'n cysylltu'r Môr Du a Môr Aegaea yw **Môr Marmara** (Twrceg: *Marmara Denizi*, Groeg: *Θάλασσα του Μαρμαρά* neu *Προποντίς*). Yn y cyfnod clasurol, gelwid ef y **Propontis** (Groeg: Προποντίς).

Mae Môr Marmara yn gwahanu than Ewropeaidd Twrci oddi wrth y rhan Asiaidd o'r wlad. Yn y gogledd mae culfor y Bosphorus yn arwain i'r Môr Du, tra yn y de-orllewin mae culfor y Dardanelles yn ei gysylltu a Môr Aegaea. Mae ganddo arwynebedd o 11,350&nbsp;km², ac mae'n 1,370 medr o ddyfnder yn ei fan dyfnaf.

Daw'r rnw oherwydd bod Ynys Marmara yn y môr yma yn cynhyrchu marmor (Groeg: *marmaro*). Ynys arall ym Môr Marmara yw İmralı, lle mae Abdullah Öcalan wedi ei garcharu.

Marmara
Categori:Daearyddiaeth Twrci
Henri de Toulouse-Lautrec

Arlunydd o Ffrainc oedd **Henri de Toulouse-Lautrec** (24 Tachwedd 1864 – 9 Medi 1901).

Cafodd ei eni yn Albi, Ffrainc, yn fab Comte Alphonse a Comtesse Adèle de Toulouse-Lautrec.

[bawd|dde|"La Buveuse" (portread o [Suzanne Valadon)]]

## Gweithiau
* *La Buveuse - portrait de Suzanne Valadon* (c.1888)
* *Au Moulin de la Galette* (1889)
* *Bal au Moulin Rouge* (1890)
* *Au moulin Rouge* (1892)
* *Monsieur Boileau* (1893)
* *Salon Rue des Moulins* (1894)
* *Maxime Dethomas* (1896)

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr posteri
Categori:Arlunwyr o Ffrainc
Categori:Darlunwyr o Ffrainc
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Pobl o Tarn
Gasherbrum II

**Gasherbrum II** yw'r 13eg mynydd yn y byd o ran uchder. Mae'n rhan o *massif* Gasherbrum, a saif ar y ffin rhwng Pacistan a Gweriniaeth Pobl Tsieina.

Cafodd Gasherbrum II yr enw **K4** fel y pedwerydd copa yn y Karakoram gan T.G. Montgomery yn 1856. Dringwyd y mynydd am y tro cyntaf ar 8 Gorffennaf 1956 pan gyrhaeddodd Fritz Moravec, Josef Larch a Hans Willenpart y copa fel rhan o ymgyrch Awstraidd. Dim ond yn 1975 y dringwyd ef am yr ail dro, gan ddringwyr o Ffrainc.

Categori:Copaon 8,000 metr
Categori:Himalaya
Categori:Mynyddoedd Pacistan
Categori:Mynyddoedd Tsieina
Baner Croatia

[bawd|250px|Baner Croatia [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner drilliw lorweddol gyda stribed uwch coch, stribed canol gwyn, a stribed is glas gyda'r arfbais genedlaethol yn ei chanol yw **baner Croatia**. Mae'r lliwiau yn lliwiau pan-Slafaidd. Mabwysiadwyd ar 22 Rhagfyr, 1990.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Croatia
Categori:Croatia
Baner Norwy

[bawd|250px|Baner Norwy [Delwedd:FIAV 100100.svg|23px]]
Baner o Groes Lychlynnaidd las wedi'i hamlinellu'n wyn ar faes coch yw **baner Norwy**. Tan 1814 defnyddiwyd y Dannebrog, oherwydd roedd Norwy wedi'i huno â Denmarc. Mabwysiadwyd y dyluniad cyfredol ar 17 Gorffennaf, 1821, pan oedd Norwy wedi'i huno â Sweden. Mae'r groes wen ar faes coch yn seiliedig ar faner Denmarc, tra bo glas yn cynrychioli cysylltiadau â Sweden. Ysbrydolwyd y lliwiau ymhellach gan faneri Ffrainc, y Deyrnas Unedig, a'r Unol Daleithiau.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Norwy
Categori:Norwy
Baner Gibraltar

[bawd|250px|Baner Gibraltar [Delwedd:FIAV 111110.svg|23px]]
[bawd|250px|Lluman gwladwriaethol Gibraltar [Delwedd:FIAV 000010.svg|23px]]
Baner hirgul o'r arfbais a roddwyd i Gibraltar yn swyddogol ym 1926, sy'n seiliedig ar yr arfbais a roddwyd gan Sbaen ym 1502, yw **baner Gibraltar**. Mae'n dangos caer goch gydag allwedd aur oddi tanddi yng nghanol maes gwyn gyda stribed coch ar y gwaelod.
[bawd|Baner Gibraltar, [Llundain]]
Lluman glas (h.y. maes glas gyda Baner yr Undeb yn y canton) gyda'r arfbais a roddwyd gan Sbaen ym 1502 yn y *fly* yw lluman gwladwriaethol Gibraltar. Mabwysiadwyd yn swyddogol ym 1895.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Gibraltar
Categori:Gibraltar
Gibraltar, Baner
Ysgol Glanaethwy

Ysgol berfformio lwyddiannus ym Mharc Menai, Bangor, Gwynedd, yw **Ysgol Glanaethwy** a sefydlwyd ym Medi 1990. 

Daeth y côr yn ail yn rownd derfynol y gystadleuaeth *Last Choir Standing* (BBC), Awst 2008, ac yn drydydd yn rownd derfynol y sioe deledu 'Britain's Got Talent' yn 2015. Bu hefyd yn llwyddiannus mewn cystadleuthau eraill ers ei sefydlu yn 1990 gan Cefin Roberts a Rhian Roberts. 

Yn sgil llwyddiant 'Britain's Got Talent', aeth Côr Glanaethwy ar daith ledled Prydain. 

### Llwyddiannau nodedig 
**2017** -  Côr heb fod yn llai na 20 mewn nifer: Cyflwyno Rhaglen o Adloniant - Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn 2017. 1af.

**2016, 2017** - Categori Agored - Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. 1af. 

**2015** -  Britain's Got Talent (ITV). 3ydd.

**2014** - Gwyl Ban Geltaidd, Derry - Côr yr Wyl. 

**2010** -  World Choir Olympic Games, Shaoxing, China - Gospel/Cor Ieuenctid. Medal Aur.

**2010** - World Choir Olympic Games, Shaoxing, China - Pop. Medal Arian.

**2008** - Last Choir Standing (BBC). Ail. 

### Teithiau nodedig 
**2017** - Efrog Newydd - Premiere 'Cantata Memoria: Lament for the Valley' o waith Karl Jenkins yn Carnegie Hall.

**2010** - China

## Disgyddiaeth 
## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
### Gwefan Cefnogwyr Ysgol Glanaethwy  
Glanaethwy
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Bangor
Categori:Sefydliadau 1990
Categori:Rhestrau caneuon
Categori:Prosiect Wici Môn
Only Men Aloud!

bawd|230px|Only Men Aloud! a Gwawr Edwards yn Eisteddfod Genedlaethol 2009.
Côr meibion o ardal Caerdydd ydy **Only Men Aloud**. Cafodd ei sefydlu yn 2000 a'r arweinydd ydy Tim Rhys-Evans.

Yn 2008 nhw enillodd cyfres y BBC *Last Choir Standing*. Gwerthpwyd dros chwarter miliwn o'u halbwm cyntaf, ac fe enwebwyd eu hail albwm, "Band of Brothers" fel albwm y flwyddyn yng nghystadleuaeth y Brits Clasurol.

## Dolenni allanol
*Gwefan
*Gwefan swyddogol eu label recordio 
*Proffil y BBC

Categori:Corau Cymreig
Categori:Sefydliadau 2000
Cefin Roberts

Awdur, actor, cyfarwyddwr theatrig a cherdd o Gymru yw **Cefin Roberts** (ganwyd 28 Hydref 1953).

Magwyd Cefin yn Llanllyfni, Dyffryn Nantlle ac yn byw ym Mangor. Astudiodd yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin a Choleg Cerdd a Drama Caerdydd. Bu’n gweithio i Gwmni Theatr Cymru ym Mangor gan weithio o dan ofal Wilbert Lloyd Roberts yn ysgrifennu a chyfarwyddo.

Fe sefydlodd Cefin y grwp poblogaidd "**Hapnod**" gyda'i wraig Rhian yn yr wythdegau cynnar. Fe ddarlledwyd tair cyfres o *Hapnod* - rhaglen adloniant ysgafn ar S4C yn yr 1980au.

## Gyrfa 
Sefydlodd Ysgol Glanaethwy yn 1990 ym Mharc Menai, Bangor, yr ysgol berfformio cyntaf o'i fath yng Nghymru.

Ymunodd â chriw cynhyrchu Rownd a Rownd yn 1995 ac roedd yn bennaf gyfrifol am fraslunio straeon i'r gyfres. Derbyniodd Gymrodoriaeth gan y Coleg Cerdd a Drama yn 1997 a Chymrodoriaeth gan Brifysgol Bangor yn 2001 am ei wasanaeth i fyd y theatr ac ym maes hyfforddi ieuenctid.

Yn 2003, enillodd y Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau am ei nofel Brwydr y Bradwr.

## Bywyd personol 
Mae'n briod â Rhian Roberts ac mae'n dad i Mirain Haf a Tirion Anarawd. Mae Mirain hefyd yn actores a chantores nodedig a cyhoeddwyd llyfr ffeithiol *Cefin Roberts a Mirain Haf* am y tad a'r ferch yn 2004.

## Gwaith cyhoeddedig 
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Gymru
Categori:Enillwyr y Fedal Ryddiaith
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Nantlle
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Bram Stoker's Dracula

Ffilm gan Francis Ford Coppola sy'n serennu Gary Oldman, Anthony Hopkins, Winona Ryder a Keanu Reeves yw '''''Bram Stroker's Dracula''''' (1992). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y nofel *Dracula* gan Bram Stoker a gyhoeddwyd yn 1897.

## Cymeriadau
* *Dracula* - Gary Oldman
* *Mina Murray* - Winona Ryder
* *Jonathan Harker* - Keanu Reeves
* *Yr Athro Abraham Van Helsing* - Anthony Hopkins
* *Lord Arthur Holmwood* - Cary Elwes
* *Dr. Jack Seward* - Richard E. Grant
* *Quincey P. Morris* - Bill Campbell
* *Lucy Westenra* - Sadie Frost
* *R.M. Renfield* - Tom Waits

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau arswyd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Francis Ford Coppola
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Rita Wilson

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Rita Wilson** (ganwyd 26 Hydref 1956). Mae hi'n briod â'r actor, Tom Hanks. Gwnaeth ymddangosiad cameo yn y ffilm o'r sioe gerdd *Mama Mia!*.

Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Scott Bairstow

Actor o Ganada yw **Scott Bairstow** (ganwyd 23 Ebrill 1970 yn Steinbach, Manitoba, Canada).

## Rhai o'i ffilmiau
* White Fang 2: Myth of the White Wolf (1994)
* Wild America (1997)
* The Postman (1997)
* Wolf Lake (2001)
* Tuck Everlasting (2002)
* New Best Friend (2002)

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Genedigaethau 1970
Addams Family Values

Ffilm sy'n seiliedig ar gymeriadau gan Charles Addams yw ***Addams Family Values*** (1993).

## Cymeriadau
* *Morticia Addams* - Anjelica Huston
* *Gomez Addams* - Raúl Juliá
* *Fester Addams* - Christopher Lloyd
* *Wednesday Addams* - Christina Ricci
* *Thing* - Christopher Hart
* *Pugsley Addams* - Jimmy Workman
* *Eudora Addams* - Carol Kane
* *Debbie Jellinsky* - Joan Cusack
* *Joel Glicker* - David Krumholtz
* *Lurch* - Carel Struycken
* *Margaret Addams* - Dana Ivey

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau comedi o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
The Opposite of Sex

Ffilm sy'n serennu Christina Ricci a Lisa Kudrow yw ***The Opposite of Sex*** (1998).

## Cast
* Christina Ricci - Dede Truitt
* Martin Donovan - Bill Truitt
* Lisa Kudrow - Lucia De Lury
* Lyle Lovett - Carl Tippett
* Ivan Sergei - Matt Mateo
* Johnny Galecki - Jason Bock
* William Lee Scott - Randy Cates
* Colin Ferguson - Tom De Lury

Categori:Ffilmiau 1998
Zews

Ym mytholeg Roeg, brenin y duwiau, rheolwr Mynydd Olympos a duw'r wybren a'r daran yw **Zews** neu **Sews** (Hen Roeg: Δίας; Groeg Diweddar: Ζεύς). Mae ei symbolau'n cynnwys y fellten, eryr, tarw a derwen. Mae'n rheoli fel brenin duwiau Mynydd Olympos ac mae ei enw'n gydnaws a'r duw Rhufeinig Iau. Ef yw duw'r tywydd.

Yn ogystal â'i etifeddiad Indo-Ewropeaidd, mae "casglwr y cymylau" y Groegiaid hefyd yn dangos nodweddion sy'n deillio o ddiwylliannau'r Lefant hynafol, megis y deyrnwialen. Portreadir Zews yn fynych gan artistiaid Groegaidd mewn un o ddau osgo: yn sefyll, yn camu ymlaen â tharanfollt yn ei law dde, neu ar orsedd. Mae ei fytholegau a'i bwerau yn debyg, er nad yn union yr un fath, â rhai duwiau Indo-Ewropeaidd fel Iau, Perkūnas, Perun, Indra a Thor.

Zews oedd plentyn ieuangaf Cronos a Rhea. Yn ôl llawer o draddodiadau, priododd ef Hera, er, yn ôl oracl Dodona, Dione oedd ei gymar: yn ôl yr *Iliad*, ef oedd tad Aphrodite gan Dione. O ganlyniad ei branciau, cafodd ef lawer o epil duwiol ac arwrol, gan gynnwys Athena, Apollo ac Artemis, Hermes, Persephone (gyda Demeter), Dionysos, Perseus, Heracles, Helen, Minos, a'r Awenau (gyda Mnemosyne); gyda Hera, cafodd ef Ares, Hebe a Hephaestus yn ôl llawer o draddodiadau.

## Gweler hefyd
* Iau (mytholeg)
* Hetairideia - Gŵyl Thesalaidd Zews
* Teml Zews

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
*Burkert, Walter, (1977) 1985. *Greek Religion*, yn enwedig adran III.ii.1 (Harvard University Press)
*Cook, Arthur Bernard, *Zeus: A Study in Ancient Religion*, (3 cyfrol), (1914–1925). New York, Bibilo & Tannen: 1964.
**Volume 1: *Zeus, God of the Bright Sky*, Biblo-Moser, Mehefin 1, 1964, ISBN 0-8196-0148-9 (ailargraffiad)
**Volume 2: *Zeus, God of the Dark Sky (Thunder and Lightning)*, Biblo-Moser, Mehefin 1, 1964, ISBN 0-8196-0156-X
**Volume 3: *Zeus, God of the Dark Sky (earthquakes, clouds, wind, dew, rain, meteorites)*
* Druon, Maurice, *The Memoirs of Zeus*, 1964, Charles Scribner's and Sons. (tr. Humphrey Hare)
* Farnell, Lewis Richard, *Cults of the Greek States* 5 vols. Oxford; Clarendon 1896–1909.
* Farnell, Lewis Richard, *Greek Hero Cults and Ideas of Immortality, 1921.
* Graves, Robert; *The Greek Myths*, Penguin Books Ltd. (argraffiad 1960)
* Mitford,William, *The History of Greece*, 1784. Cf. v.1, Chapter II, *Religion of the Early Greeks*
* Moore, Clifford H., *The Religious Thought of the Greeks, 1916.
* Nilsson, Martin P., *Greek Popular Religion*, 1940.
* Nilsson, Martin P., *History of Greek Religion*, 1949.
* Rohde, Erwin, *Psyche: The Cult of Souls and Belief in Immortality among the Greeks*, 1925.
* Smith, William, *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, 1870, http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/ , William Smith, *Dictionary*: "Zeus" http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3655.html

## Dolenni allanol
*Dolen Fytholeg Reog, Zeus straeon Zeus ym mytholeg
*Prosiect Theoi, Zeus

Categori:Duwiau a duwiesau Groeg
Categori:Duwiau a duwiesau yn yr Iliad
Categori:Duwiau a duwiesau yn yr Odyseia
Rent-a-Kid

Ffilm deledu sy'n serennu Leslie Nielsen a Christopher Lloyd yw ***Rent-a-Kid*** (1995).

## Cast
* *Harry Haber* - Leslie Nielsen
* *Lawrence "Larry"  Kayvey* - Christopher Lloyd
* *Russ Syracuse* - Matt McCoy
* *Valerie Syracuse* - Sherry Miller
* *Brandon Ward* - Amos Crawley
* *Kyle Ward* - Cody Jones
* *Molly Ward* - Tabitha Lupien

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Saesneg
Anastasia (ffilm 1997)

Ffilm animeiddiedig Americanaidd gan Don Bluth yw ***Anastasia*** (1997).

## Cymeriadau 
* *Anastasia / Anya* - Meg Ryan (oedolyn); Kirsten Dunst (plentyn)
* *Dimitri* - John Cusack
* *Vladmir* - Kelsey Grammar
* *Marie Fyodorovna* - Angela Lansbury
* *Rasputin* - Christopher Lloyd
* *Bartok* - Hank Azaria
* *Sophie* - Bernadette Peters

Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
My Favorite Martian (ffilm)

Ffilm gomedi sy'n serennu Christopher Lloyd, Jeff Daniels a Ray Walston yw **My Favorite Martian** (1999) sy'n seiliedig ar y gyfres deledu o'r un enw.

Categori:Ffilmiau 1999
Taxi (cyfres deledu)

Cyfres deledu Americanaidd yw ***Taxi*** (1978–1983).

## Cymeriadau
* *Alex Rieger* - Judd Hirsch
* *Louie De Palma* - Danny DeVito
* ''Elaine O'Connor Nardo* - Marilu Henner
* *Tony Banta* - Tony Danza
* *Bobby Wheeler* - Jeff Conaway
* *Jim Ignatowski* - Christopher Lloyd
* *Latka Gravas* - Andy Kaufman
* *Simka Dahblitz-Gravas'' - Carol Kane

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Categori:Rhaglenni teledu NBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Richie Rich (ffilm)

Ffilm sy'n serennu Macaulay Culkin, John Larroquette, Jonathan Hyde ac Edward Herrmann yw ***Richie Rich*** (hefyd ***Ri¢hie Ri¢h***; 1994).

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Priam

bawd|320|Priam yn dod i babell Achiles i ofyn am gorff Hector

Ym mytholeg Roeg, **Priam** (Hen Roeg: Πρίαμος) oedd brenin Caerdroea yn ystod Rhyfel Caerdroea yn erbyn y Groegiaid; mae'n gymeriad yn yr *Iliad*.

Roedd Priam yn fab ieuengaf i Laomedon. Ei wraig gyntaf oedd Arisbe, a roddodd fab o'r enw Aesacus iddo, oedd wedi marw cyn Rhyfel Caerdroea. Ysgarodd Priam hi, a phriododd Hecuba, a roddodd nifer o blant iddo. Yr hynaf oedd Hector; ymhlith y gweddill roedd Paris, y broffwydes Cassandra a Creusa, gwraig Aeneas.

Pan leddir Hector gan Achiles yn y rhyfel, mae Zews yn gyrru'r duw Hermes i ddanfon Priam i wersyll yr Acheaid, i erfyn arno ddychwelyd corff ei fab. Cytuna Achiles i'e gais. Pan syrth dinas Caerdorea, lleddir Priam gan Neoptolemus, mab Achiles.

Categori:Brenhinoedd mytholegol
Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Bella Martha

Ffilm Almaeneg yw ***Bella Martha*** (2001).
## Cast
* *Martha Klein* - Martina Gedeck
* *Lina Klein* - Maxime Foerste
* *Mario* - Sergio Castellitto
* *Lea* - Katja Stadt
* *Sam* - Ulrich Thomsen
* *Bernadette* - Idil Üner
* *Giuseppe Lorenzo* - Diego Ribon

Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau Almaeneg
Cassandra

(tua 1898)]]

Cymeriad ym Mytholeg Roeg oedd **Cassandra** (Hen Roeg:: Kασσάνδρα), hefyd **Alexandra**. Roedd yn ferch i Priam, brenin Caerdroea a'i wraig Hecuba.

Roedd ganddi'r ddawn o broffwydo'r dyfodol. Yn ôl un fersiwn o'r chwedl, treuliodd hi a'i brawd Helenus moson yn nheml Apollo, a llyfodd y nadroedd yn y deml ei chlustiau yn lân, fel y gallai glywed y dyfodol. Syrthiodd Apollo mewn cariad a hi, ond pan na ddychwelodd Cassandra ei gariad, rhoddodd felltith arni: y byddai bob amser yn proffwydo'r dyfodol yn gywir, ond na fyddai neb byth yn ei chredu.

Proffwydodd Cassandra ddinistr Caerdoea yn Rhyfel Caerdroea, a rhybuddiodd am ystryw Ceffyl Pren Caerdroea, ond ni chredwyd hi a syrthiodd y ddinas. Credai ei theulu ei bod yn orffwyll. Wedi cwymp y ddinas, rheibiwyd hi gan Aiax y Lleiaf; yna cymerodd Agamemnon hi yn ordderch. Llofruddiwyd Cassandra ac Agamemnon gan Clytemnestra, gwriag Agamemnon, a chariad Clytemnestra, Aegisthus, wedi i Agamemnon anwybyddu rhybudd Cassandra.

Categori:Cymeriadau yn yr Iliad
Love Actually

Ffilm gomedi rhamantus yw ***Love Actually*** (2003).
## Cast
* Rowan Atkinson - *Rufus*
* Elisha Cuthbert - *Carol-Anne*
* Colin Firth - *Jamie*
* Gregor Fisher - *Joe*
* Martin Freeman - *John*
* Hugh Grant - *David, y Prif Weinidog*
* Keira Knightley - *Juliet*
* Andrew Lincoln - *Mark*
* Laura Linney - *Sarah*
* Martine McCutcheon - *Natalie*
* Kris Marshall - *Colin*
* Liam Neeson - *Daniel*
* Bill Nighy - *Billy Mack*
* Joanna Page - *Judy*
* Alan Rickman - *Harry*
* Thomas Sangster - *Sam*
* Rodrigo Santoro - *Karl*
* Claudia Schiffer - *Carol*
* Emma Thompson - *Karen*
* Billy Bob Thornton - *Arlywydd UDA*

Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau comedi Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau Universal Pictures
Gareth Pierce

Actor o Gymro yw **Gareth Pierce** (ganwyd 19 Chwefror 1981).

Yn 2006 cafodd ei enwi fel un o'r 50 dyn sengl mwya cymwys Prydain gan gylchgrawn Company.

## Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Gareth ym Mhwllheli, Gwynedd a mynychodd Ysgol Gynradd Cymerau. Roedd ei dad yn gweithio yn y fyddin ac fe symudodd y teulu i Swydd Efrog pan oedd yn 10 oed. Yn 18 oed daeth yn ôl i Gymru i astudio yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd. Yn ddiweddarach symudodd ei rieni nôl i Bwllheli.

## Gyrfa
### Actio
Yng Nghymru daeth yn fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Osian James yng nghyfres teledu S4C, *Caerdydd*. Mae hefyd wedi chwarae rhan mewn sawl cyfres ddrama arall ar S4C, fel *Y Pris*, *Teledu Eddie*, *Cowbois ac Injans*.

Mae wedi ymddangos ar raglenni teledu Saesneg fel *Stella*, *Hollyoaks* ac *Ordinary Lies*. Yn 2020 cymerodd drosodd ran Todd Grimshaw yn *Coronation Street*.

### Cerddoriaeth
Mae Gareth yn chwarae drymiau a chanu i'r band Hafaliadau=Equations o Bwllheli.

## Gwaith
### Teledu
### Radio
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Bwllheli
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Aenid

[bawd|dde|280px|*Aeneas yn ffoi o Gaerdroa*, [Federico Barocci, 1598.]]

Cerdd Ladin gan y bardd Rhufeinig Fyrsil yw'r ***Aeneid*** (Lladin: ***Aeneis***, daw y ffurf "Aenid" o'r Groeg). Ysgrifennwyd y gerdd rheng 29 CC ac 19 CC. Mae'n adrodd hanes Aeneas, mab i'r tywysog Anchises a'r dduwies Aphrodite (Gwener); mae Anchises yn gefnder i Priam, brenin Caerdroea. Yn yr *Iliad*, ef yw arweinydd y Dardaniaid sy'n ymladd ar ochr Caerdroea yn erbyn y Groegiaid, ac mae'n un o gynghreiriaid agosaf Hector. Pan syrth dinas Caerdroes ar ddiwedd Rhyfel Caerdroea, llwydda Aeneas i ddianc o'r ddinas.

Dechreua'r *Aenid* gydag Aeneas yn hwylio tua'r Eidal i chwilio am gartref newydd. Gyrr y dduwies Juno stormydd, a gyrrir ef i Ogledd Affrica a dinas Carthago, lle mae'r frenhines Dido yn syrthio mewn cariad ag Aeneas. Er hynny, mae Aeneas yn mynnu gadael, ac yn teithio i'r Eidal. Yn ail hanner y gerdd, ceir hanes ei frwydro yn erbyn y Lladiniaid. Mae'n ymsefydlu yn Latium, lle mae'n priodi Lavinia, merch y brenin Latinus, ac yn sefydlu dinas Lavinium.

Yn ddiweddarach, dywedir i'w fab, Ascanius, yn sefydlu dinas Alba Longa, a gyfrannodd at sefydlu dinas Rhufain, felly mae'r Aenid yn epig genedlaethol Rhufain. Ystyriai brenhinoedd Teyrnas Rhufain eu hunain fel disgynyddion Aeneas, ac roedd teulu yr Iulii, yn eu plith Iŵl Cesar, yn ystyried eu hunain yn ddisgynyddion Aeneas, a felly'n ddisgynyddion y dduwies Gwener. Ysgrifennwyd y gerdd dan yr ymerawdwr Augustus, nai a mab mabwysiedig Iŵl Cesar.

Dechreua'r gerdd gyda'r geiriau enwog *Arma virumque cano...*, ("Canaf am arfau ac am ddyn ...").

Daeth yr *Aenid* yn garreg glo mewn gwersi Lladin, erbyn diwedd yr 2g OC, ac roedd dygu'r gwaith ar y co, yn hanfodol.

## Gweler hefyd
*Coll Gwynfa

## Cyfeiriadau
Categori:Arwrgerddi
Categori:Cerddi Lladin
Categori:Gweithiau llenyddol yr Henfyd
Categori:Llenyddiaeth Ladin Glasurol
Ryland Teifi

Actor, canwr a chyfansoddwr o Gymru yw **Ryland Teifi** (ganwyd 12 Rhagfyr 1972). Mae'n adnabyddus am chwarae rôl *Peter Marshall* yn y gyfres deledu Caerdydd ac fel Douglas Green yn y gyfres deledu *Pen Talar*. Yn 2009 a 2010 cafodd ei enwebu gan BAFTA Cymru yn y categori Actor Gorau. Symudodd i Iwerddon yn 2011 a chanolbwynto ar ei yrfa gerddorol gyda ei fand Mendocino.

Daw o bentref Ffostrasol yn wreiddiol, lle arferai ei rieni redeg siop y pentref. Mae Teifi ei hun yn gyn-ddisgybl o Ysgol Gyfun Dyffryn Teifi yn Llandysul.

## Bywyd personol
Cyfarfu ei wraig Roisin Clancy tra oedd yn gweithio gyda cwmni theatr Arad Goch yng Nghaerdydd ac mae ganddynt tair o ferched. Bu'r teulu yn byw yng Y Barri am 12 mlynedd cyn symud, yn 2011, i 
An Rinn, Swydd Waterford, Iwerddon.

## Ffilmyddiaeth
(detholiad)
* *I Fro Breuddwydion* - ffilm deledu 1987)
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)
* *The Measure of My Days* - ffilm fer (2003)
* *Fondue, Rhyw a Deinasors* (2004)
* *Caerdydd* (2006)
* *Pen Talar* (2010)
* *Pobol y Cwm* (2011)
* *35 Diwrnod* (2014)

## Disgyddiaeth
* *Heno* (2005)
* ''Lili'r nos*
* *Under the Blue''

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Teifi
Daniel Hope

Actor Seisnig yw **Daniel Hope** (ganwyd Daniel Dean; 21 Medi, 1979).

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1979
Mycenae

Hen ddinas, sydd nawr yn safle archaeolegol, yng Ngwlad Groeg yw **Mycenae** (Hen Roeg: , *Mykēnai*). Saif yng ngogledd-ddwyrain y Peloponnesos, tua 90&nbsp;km i'r de-orllewin o Athen, 6&nbsp;km i'r gogledd o Argos a 48&nbsp;km i'r de o ddinas Corinth.

Dylinodd Mycenae ar oddi wrth y diwylliant Minoaidd Creta.

Cafodd e'i leoli lle gallai dominyddu'r tir fferm cyfoethog y Argolid.

Yn yr ail fileniwm CC, roedd Mycenae yn un o ganolfannau pwysicaf Groeg. Rhoddodd ei enw i'r Gwareiddiad Myceneaidd, o tua 1600 CC hyd tua 1100 CC.

Ym Mytholeg Roeg, sefydlwyd Mycenae gan Perseus, mab Danaë, merch Acrisius, brenin Argos. Yr enwocaf o frenhinoedd mytholegol Mycenae oedd Agamemnon, mab Atreus, oedd yn arweinydd y Groegiaid yn Rhyfel Caerdroea.

bawd|dim|Porth y Llewod yn Mycenae

Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Mytholeg Roeg
Categori:Safleoedd archaeolegol Gwlad Groeg
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yng Ngwlad Groeg
Peloponnesos

bawd|dde|210px|Y Peloponnesos

Penrhyn yn ne Gwlad Groeg ac un o Beriffereiau Groeg yw'r **Peloponnesos** (Groeg: Πελοπόνησος *Pelopónnisos*). Ffurfia'r rhan o dir mawr Groeg sydd i'r de o Gwlff Corinth, ac fe'i cysyllrir a'r gweddill o dir mawr Groeg gan Isthmws Corinth. Ers adeiladu Camlas Corinth yn 1893, gellir ei ystyried yn dechnegol yn ynys. Nid yw Perifferi Peloponnesos yn cynnwys y cyfan o'r Peloponnesos daearyddol; mae rhan o hwnnw ym mheriffereiau Gorllewin Groeg ac Attica.

Heblaw am y cysylltiad dros y tir, neu yn awr ar draws Camlas Corinth, cysylltir y Peloponnesos a'r gweddill o Wlad Groeg gan bont, Pont Rio-Antirio a orffenwyd yn 2004, ar draws Gwlff Corinth.

Mae gan y Peloponnesos arwynebedd o 21,549&nbsp;km² (8,320 milltir sgwar). Ardal fynyddig ydyw; y copa uchaf yw Mynydd Taygetus. Mae pedwar penrhyn, Messenia, Penrhyn Mani, Penrhyn Malea (neu Epidaurus Limera), ac Argolis.

Prif ddinasoedd y Peloponnesos, gydag ystadegau poblogaeth 2001, yw:

* Patras (169,242)
* Kalamata (54,065)
* Corinth (30,434)
* Tripoli (28,976)
* Argos (25,068)
* Pyrgos (24,765)
* Aigion (21,966)
* Sparta (16,473)
* Nafplio (13,124)

Ceir nifer o safleoedd archaeolegol pwysig iawn yn y Peloponnesos hefyd, yn eu plith Epidaurus, Mycenae, Olympia a Tiryns, yn ogystal â hen ddinasoedd Corinth a Sparta.

Categori:Daearyddiaeth Gwlad Groeg
Categori:Hanes Gwlad Groeg
Baner Twrci

[bawd|250px|Baner Twrci [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]
Maes coch gyda seren a chilgant gwyn yn y canol tuag at yr *hoist* yw **baner Twrci**. Mae'r defnydd o faner goch i gynrychioli Twrci o fewn Ymerodraeth yr Otomaniaid yn dyddio yn ôl i'r ail ganrif ar bymtheg. Ymddangosodd y seren yn gyntaf yn 1793, gydag wyth pwynt; erbyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg cynnar roedd ganddi'r pum pwynt sydd ganddi heddiw. Mae'r dyluniad cyfredol, sy'n defnyddio'r seren a'r cilgant fel symbolau Islamaidd, yn dyddio o 1844. Rhwng 1920 a 1923, pan ddaeth Twrci yn weriniaeth dan Atatürk, diddymwyd symbolau'r Swltan a daeth y faner yn brif symbol y wlad. Mabwysiadwyd yn swyddogol ar 5 Mehefin, 1936.

## Baneri cilgant tebyg 

Flag of Algeria.svg| 20px Baner Algeria
Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg| 20px Baner Gorllewin Sahara
Flag of Azerbaijan.svg| 20px Baner Aserbaijan
Flag of the Comoros.svg| 20px Baner y Comoros
Flag of Hatay.svg| 20px} Baner Hatay (1938–1939)
Flag of Libya.svg| 20px Baner Libya
Flag of Malaysia.svg| 20px Baner Malaysia
Flag of Mauritania.svg| 20px Baner Mauritania
Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg| 20px Baner Ymerodraeth yr Otomaniaid (1844–1923)
Flag of Pakistan.svg| 20px Baner Pacistan
Flag of Cyrenaica.svg| 20px Vlag van Sirenaïka (1949–1951)
Flag of Tunisia.svg| 20px Baner Tiwnisia
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg| 20px Baner Gogledd Cyprus
Flag of East Turkestan.svg| 20px Baner Dwyrain Tyrcestan

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Twrci
Categori:Twrci
Baner Bangladesh

[bawd|250px|Baner Bangladesh [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
bawd|250px|Baner gyntaf y Fangladesh annibynnol
Maes gwyrdd (i gynrychioli tir Bangladesh) gyda chylch coch (i symboleiddio'r frwydr am annibyniaeth) yn y canol tuag at yr *hoist* yw **baner Bangladesh**. Defnyddiwyd yn gyntaf ym Mawrth 1971 pan ddaeth y wlad yn annibynnol ar Bacistan yn dilyn rhyfel cartref; roedd map-silwét melyn o Fangladesh wedi'i osod o fewn y cylch coch. Mabwysiadwyd y dyluniad heb y map ar 25 Ionawr 1972.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Bangladesh
Categori:Bangladesh
Patras

Dinas yng ngogledd y Peloponnesos yng Ngwlad Groeg a phrifddinas perifferi Gorllewin Groeg a *nome* Achaea yw **Patras ** (Groeg: Πάτρα *Pátra*). Pedwaredd ddinas trydydd y wlad yw hi, ar ôl Athen a Thessaloniki

Saif y ddinas ar lethrau isaf Mynydd Panachaikon, gerllaw Gwlff Patras, 215&nbsp;km i'r gorllewin o Athen. Roedd y boblogaeth yn 2011 yn 168,034, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 213,984. Roedd yn ddinas bwysig yn y cyfnod Rhufeinig, ac yn ôl traddodiad, yma y merthyrwyd Sant Andreas, brawd Simon Pedr.

Yn 2004, cwblhawyd Pont Rio-Antirio, sy'n cysylltu Rio, maesdref yn nwyrain Patras, a thref Antirrio ar lan arall Gwlff Corinth.

bawd|dim|250px|Yr Odeum Rhufeinig, Patras

Categori:Dinasoedd Gwlad Groeg
Baner Gweriniaeth Pobl Tsieina

[bawd|250px|Baner Gweriniaeth Pobl Tsieina [Delwedd:FIAV 110110.svg|23px]]

Maes coch (lliw traddodiadol comiwnyddiaeth a'r Tsieineaid) gyda seren felen (i symboleiddio comiwnyddiaeth) a phedair seren lai o faint (i gynrychioli dosbarthau cymdeithasol pobl Tsieina: y gwerinwyr, y gweithwyr, y *petite bourgeoisie*, a chyfalafwyr gwladgarol) yw **baner Gweriniaeth Pobl Tsieina**. Mae'r pum seren hefyd yn symboleiddio pwysigrwydd y rhif 5 mewn athroniaeth Tsieineaidd, ac mae ganddynt nifer o ddehongliadau eraill ynglŷn â'u hystyr. Mabwysiadwyd ar 1 Hydref, 1949.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Gweriniaeth Pobl Tsieina
Baner Taleithiau Ffederal Micronesia

[bawd|250px|Baner Taleithiau Ffederal Micronesia [Delwedd:FIAV 110110.svg|23px]]

Mabwysiadwyd **baner Taleithiau Ffederal Micronesia** ar 30 Tachwedd 1978. Mae ganddi
maes glas golau (i gynrychioli'r Môr Tawel) gyda phedair seren wen (i gynrychioli'r bedair grŵp o ynysoedd, sef taleithiau'r ffederasiwn: Chuuk, Kosrae, Pohnpei, ac Yap) yn y canol, wedi'u gosod fel pwyntiau'r cwmpawd. Cyn annibyniaeth yn 1979 roedd Micronesia'n rhan o Ymddiriedolaeth Tiriogaeth Ynysoedd y Môr Tawel y Cenhedloedd Unedig, a weinyddwyd gan yr Unol Daleithiau; mae lliwiau'r faner yn debyg i liwiau baner y CU, a'r syniad o bob seren yn cynrychioli talaith yn debyg i bob seren ar faner yr UD yn cynrychioli talaith.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Taleithiau Ffederal Micronesia
Categori:Taleithiau Ffederal Micronesia
Baner Montenegro

[bawd|250px|Baner Montenegro [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]
Maes coch gyda border aur a'r arfbais genedlaethol yn y canol yw **baner Montenegro**.

Montenegro
Categori:Montenegro
Martin Scorsese

Cyfarwyddwr, cynhyrchydd, ac ysgrifennwr ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Martin Marcantonio Luciano Scorsese** (ganwyd 17 Tachwedd 1942, Dinas Efrog Newydd).

## Hoff ffilmiau 
Fel rhan o arolygon 2012 *Sight & Sound*, gofynnwyd i gyfarwyddwyr cyfoes ddethol deg ffilm o'u dewis. Dewisodd Scorsese 12, sydd yn cael eu rhestru isod, mewn trefn yr wyddor:
* *2001: A Space Odyssey* (1968)
* *8½* (1963)
* *Ashes and Diamonds* (1958)
* *Citizen Kane* (1941)
* *The Leopard* (1963)
* *Paisà* (1946)
* *The Red Shoes* (1948)
* *The River* (1951)
* *Salvatore Giuliano* (1962)
* *The Searchers* (1956)
* *Ugetsu* (1953)
* *Vertigo* (1958)

## Ffilmiau nodwedd 
* ''Who's That Knocking at My Door* (1967)
* *Boxcar Bertha* (1972)
* *Mean Streets* (1973)
* *Alice Doesn't Live Here Anymore* (1974)
* *Taxi Driver* (1976)
* *New York, New York* (1977)
* *Raging Bull* (1980)
* *The King of Comedy* (1983)
* *After Hours* (1985)
* *The Color of Money* (1986)
* *The Last Temptation of Christ* (1988)
* *Goodfellas* (1990)
* *Cape Fear* (1991)
* *The Age of Innocence* (1993)
* *Casino* (1995)
* *Kundun* (1997)
* *Bringing Out the Dead* (1999)
* *Gangs of New York* (2002)
* *The Aviator* (2004)
* *The Departed* (2006)
* *Shutter Island* (2010)
* *Hugo* (2011)
* *The Wolf of Wall Street* (2013)
* *Silence* (2016)
* *The Irishman* (2018)
* *Killers of the Flower Moon'' (2023)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
77ain seremoni wobrwyo yr Academi

Cynhaliwyd **77ain seremoni wobrwyo yr Academi** ar 17 Chwefror 2005 yn y Dolby Theatre yn Hollywood, Los Angeles, Califfornia.

## Gwobrau mawr
### Ffilm
### Actio
### Ysgrifennu
### Cyfarwyddo
Categori:2005 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Seremonïau Gwobrau'r Academi
Clare Potter

Bardd o Gymru yw **Clare Potter**.  Enillodd y Wobr John Tripp yn 2004.

Cyfeiriodd Potter y ffilm *The Wall and the Mirror* ar BBC Wales (2019).

## Llyfryddiaeth
**Spilling Histories* (Cinnamon Press, 2006)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Clare Potter

Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Lee Haven Jones

Actor a chyfarwyddwr o Gymro yw **Lee Haven Jones** (ganwyd 10 Mehefin 1976).

## Bywyd cynnar
Ganwyd a magwyd Lee Haven Jones yn Aberpennar, Rhondda Cynon Taf. Fe astudiodd ym Mhrifysgol Caerwysg gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Drama ac enillodd Ysgoloriaeth Cameron Mackintosh i astudio actio yn RADA.

## Gyrfa
Fel actor, bu'n rhan o gyfresi poblogaidd S4C fel *Pam Fi, Duw?* a *Caerdydd* rhwng 2006 a 2010. Bu hefyd yn portreadu'r brif ran 'Romeo' yng nghynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o *Romeo a Juliet* yn 2003.

Cyfarwyddodd am y tro cyntaf yn 2009 ar y rhaglen ddogfen *Dad a fi*, a enwebwyd am y Ddogfen Gorau yng Ngŵyl Gyfryngau Celtaidd. Ers hynny mae wedi cyfarwyddo ar *The Indian Doctor*, *Pobol y Cwm*, *Casualty*, *Wizards vs Aliens* a *Waterloo Road*. Roedd yn gyfarwyddwr a chynhyrchydd y ddrama *Tir*, sawl pennod o *Alys* a prif gyfarwyddwr ar yr ail gyfres o *35 Diwrnod*.

Mae'n gyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd y cwmni cynhyrchu teledu *Joio*.

Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg *Gwledd* gyda'r awdur Roger Williams ac fe gyfarwyddodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Gwefan Swyddogol 
* 
* Cwmni cynhyrchu Joio

Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Pobl o Aberpennar
Pont Rio-Antirio

Pont yng Ngwlad Groeg yw **Pont Rio-Antirio** (Groeg: 
Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου), yn swyddogol **"Pont Charilaos Trikoupis"** ar ôl y gwleidydd a gafodd y syniad. Mae'n bont gablau sy'n croesi Gwlff Corinth o dref Rio gerllaw Patras ar y Peloponnesos i dref Antirio ar y tir mawr.

Gwleidydd yn y 19g oedd Charilaos Trikoupis, a awgrymodd adeiladu pont rhwng Rio ac Antirio i gael cysylltiad heblaw Isthmws Corinth i'r Peloponnesos; ond nid oedd arian ar gael i'w hadeiladu ar y pryd. Dechreuwyd adeiladu'r bont yng nghanol y 1990au, ac fe'i cwblhawyd yn 2004. Mae'r bont yn 2,880 medr o hyd a 28 medr o lêd.

Rio-Antirio
.hk

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Hong Cong yw **.hk** (talfyriad o **H**ong **K**ong).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Hong Cong
Categori:Parthau lefel uchaf
.hn

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Hondwras yw **.hn** (talfyriad o **H**o**n**duras).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Hondwras
Categori:Parthau lefel uchaf
.hr

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Croatia yw **.hr** (talfyriad o **Hr**vatska, Croateg am "Croatia").

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Croatia
Categori:Parthau lefel uchaf
.ht

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Haiti yw **.ht** (talfyriad o **H**ai**t**i).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Haiti
Categori:Parthau lefel uchaf
.hu

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Hwngari yw **.hu** (talfyriad o **Hu**ngary).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Hwngari
Categori:Parthau lefel uchaf
.im

#### Ysgrifennwch y pennawd fan hyn 
Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Ynys Manaw yw **.im** (talfyriad o **I**sle of **M**an).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Ynys Manaw
Categori:Parthau lefel uchaf
.je

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Jersey yw **.je** (talfyriad o **Je**rsey).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Jersey
Categori:Parthau lefel uchaf
.jm

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Jamaica yw **.jm** (talfyriad o **J**a**m**aica).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Jamaica
Categori:Parthau lefel uchaf
.ke

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Cenia yw **.ke** (talfyriad o **Ke**nya).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Cenia
Categori:Parthau lefel uchaf
.kg

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol Cirgistan yw **.kg** (talfyriad o **K**yr**g**yzstan).

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Cirgistan
Categori:Parthau lefel uchaf