open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José María de Pereda

Llenor Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **José María de Pereda** (6 Chwefror 1833 – 1 Mawrth 1906) sydd yn nodedig am ei straeon byrion a nofelau realaidd a leolir ym mynyddoedd Cantabria sydd yn nodweddiadol o fudiad *costumbrismo*.

Ganed yn Nyffryn Besaya, Talaith Santander, yn rhanbarth hanesyddol Cantabria, i deulu o Gatholigion selog. Darparwyd incwm iddo gan ei frawd hŷn, a throdd José ei holl sylw at lenydda felly. Ei ymdrech gyntaf oedd *Escenas montañesas* (1864), casgliad o frasluniau realaidd o bysgotwyr Santander a gwerinwyr mynyddoedd Cantabria.

Ymhlith ei nofelau dychanol a gwleidyddol mae *El buey suelto* (1878), *Don Gonzalo González de la Gonzalera* (1879), a *De tal palo tal astilla* (1880). Campwaith Pereda ydy *Sotileza* (1884), un o nofelau Sbaeneg gwychaf y 19g. Dyma stori epig am fywydau pysgotwyr Santander, esiampl ddiffuant o nofel foes ac arfer sydd hefyd yn cynnwys portreadau enigmataidd o'i chymeriadau. Bu farw yn Santander yn 73 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Llenorion Catholig o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o Sbaen
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Gantabria
Categori:Prosiect WiciLlên
Fallon Sherrock

Chwaraewr dartiau Seisnig yw **Fallon Sherrock** (ganwyd 1 Gorffennaf 1994). Roedd hi'n y fenyw gyntaf i ennill gêm ym Mhencampwriaethau'r Byd PDC.

Cafodd Sherrock ei geni ym Milton Keynes, Swydd Buckingham; mae ganddi efaill o'r enw Felicia, sydd hefyd yn chwarae dartiau. Ganwyd ei mab, Rory, yn 2014.

Daeth Sherrock y fenyw gyntaf i guro dyn ym Mhencampwriaeth Dartiau'r Byd PDC, gan guro Ted Evetts 3–2 yn y rownd gyntaf ar 17 Rhagfyr 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr dartiau
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Serafín Estébanez Calderón

Llenor Sbaenaidd yn yr iaith Sbaeneg oedd **Serafín Estébanez Calderón** (27 Rhagfyr 1799 – 5 Chwefror 1867), a adwaenir gan y llysenw El Solitario, sydd yn nodedig fel un o arloeswyr mudiad *costumbrismo*.

Ganed ym Málaga, Andalucía. Symudodd i Fadrid yn 1830 a chyhoeddodd newyddiaduraeth dan y llysenw El Solitario. Ysgrifennodd *Escenas andaluzas* (1847), cyfrol o ddarluniadau o fywyd gwledig Andalucía, Bu hefyd yn cyfansoddi barddoniaeth, astudio'r iaith Arabeg a'i llenyddiaeth, ac yn casglu llawysgrifau. Bu farw ym Madrid yn 67 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1799
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd Sbaeneg o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Newyddiadurwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Pobl o Andalucía
Categori:Pobl fu farw ym Madrid
Categori:Prosiect WiciLlên
Bury (gwahaniaethu)

Gallai **Bury** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Bury, tref ym Manceinion Fwyaf
* Bury, pentref yng Ngorllewin Sussex
* Bury, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Bury St Edmunds, tref yn Suffolk
* Bentfield Bury, pentref yn Essex
* Tourner Bury, pentref yn Hampshire

## Pobl
* Arglwyddes Charlotte Bury (1775–1861), awdur o Loegr
* Priscilla Susan Bury (1799–1872), botanegydd o Loegr

## Gweler hefyd
* De Bury, etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf
* Gogledd Bury, etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf
* Gorsaf Metrolink Bury, gorsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf
Donald Glover

Actor digrifwr, ysgrifennwr, cynhyrchydd, cyfarwyddwr a DJ o'r Unol Daleithiau yw **Donald McKinley Glover Jr.** (ganwyd 25 Medi 1983). Wrth iddo fo ganu ar y llwyfan mae o yn defnyddio'r enw "Childish Gambino" ac mae o yn defnyddio'r enw "mcDJ" wrth fod yn DJ.

Ar ôl gweithio ar Derrick Comedy wrth astudio ym Mhrifysgol Efrog Newydd, cafodd Glover eu llogi gan Tiny Fey fel ysgrifennwr ar y gyfres gomedi NBC 30 Rock yn 23 mlwydd oed. Aeth ymlaen i ddod yn enwog ar ôl portreadu disgybl Troy Barnes ar yr gyfres gomedi NBC C*ommunity*. Ers 2016, mae Glover yn actio yn yr rhaglen FX Atlanta (cyfres deledu). Mi wnaeth Glover creu ag yn cyfarwyddo o amser i amser yr rhaglen Atlanta.

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Llyfrgell Barddoniaeth yr Alban

Sefydlwyd **Llyfrgell Barddoniaeth yr Alban** ym 1984 gan Tessa Ransford. Yn wreiddiol, cafodd y llyfrgell 300 llyfr a 2 weithiwr, gan gynnwys y bardd Tom Hubbard, Erbyn hyn, mae ganddi 30,000 darn o farddoniaeth rhwngwladol ac o’r Alban. Mae’n cynnwys gwaith yn y tair iaith a siaredir yn yr Alban, sef Gaeleg yr Alban, Sgoteg yr Iseldir, a Saesneg.

Mae’r adeilad yng Nghlos Crichton, ger Canongate yng Nghaeredin ers 1999. Cynlluniwyd yr adeilad gan y pensaer Malcolm Fraser, ac oedd ar restr fer  "Adeilad y flwyddin Sianel 4" yn 2000.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y llyfrgell

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaeredin
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1999
Categori:Barddoniaeth yr Alban
Categori:Caeredin
Categori:Llyfrgelloedd yr Alban
Alban, Yr
Categori:Sefydliadau 1984
Categori:Sefydliadau'r Alban
Categori:Prosiect WiciLlên
Billy Slade

Cricedwr o Gymro oedd **William Douglas "Billy" Slade** (27 Medi 1941 – 23 Rhagfyr 2019). Cafodd ei eni yn Llansawel.

Chwaraeodd i Forgannwg am y tro cyntaf ym 1961 yn Abertawe. Roedd yn gapten tîm criced cenedlaethol Cymru yng nghystadleuaeth ICC ym 1979.

## Cyfeiriadau
Categori:Cricedwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2019
Peter Berresford Ellis

Awdur toreithiog o Sais yw **Peter Berresford Ellis** (ganed 10 Mawrth 1943) sydd wedi ysgrifennu nifer o lyfrau Saesneg am y Celtiaid ac hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth y gwledydd Celtaidd. Cyhoeddai hefyd nofelau a straeon byrion dan y ffugenwau Peter MacAlan a Peter Tremayne.

Ganed yn Coventry, Swydd Warwick. Astudiodd yng Ngholeg Celf Brighton ac ym Mhrifysgol Dwyrain Llundain. Gweithiodd yn ohebydd ieuaf i bapur newydd wythnosol y *Brighton Herald* o 1960 i 1962, yn ddirprwy olygydd yr *Irish Post* yn 1970, ac yn olygydd y *Newsagent & Bookshop* o 1974 i 1975. Bu'n gadeirydd ar Scrif-Celt, yr ŵyl lyfrau Geltaidd, yn 1985 ac yn 1986.

Fe'i urddwyd yn fardd Gorseth Kernow yn 1987.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *Wales – A Nation Again!: The Nationalist Struggle for Freedom* (1968).
* *Dictionary of Celtic Mythology* (Constable, 1993).
* *Celtic Dawn* (Constable, 1995).
* *Celtic Women* (Constable, 1996).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Golygyddion o Loegr
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Coventry
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Ysgolheigion Celtaidd o Loegr
Fern Britton

Cyflwynydd teledu Seisnig yw **Fern  Britton** (ganwyd 17 Gorffennaf 1957) Mae hi'n fwyaf adnabyddus fel cyflwynydd teledu fel *Ready Steady Cook* ar BBC One a *This Morning* ar ITV.

Cafodd ei geni yn Ealing, Llundain, yn ferch yr actor Tony Britton a'i wraig gyntaf, Ruth Hawkins.

## Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwynwyr teledu Seisnig
Categori:Genedigaethau 1957
Maria Leijerstam

Anturiaethwr o Gymru yw **Maria Leijerstam** (ganwyd 14 Mehefin 1978). Hi oedd y person cyntaf i seiclo i Begwn y De.

Cafodd ei eni yn Aberdâr, yn ferch i Adrianne and Anders Leijerstam; mae Adrianne yn awdures y llyfr *Aspects of Cowbridge* (1992). Cafodd Maria ei addysg ym Mhrifysgol Plymouth. Rheolwr y cwmni Burn Series yw hi.

Yn 2013, gorchfygodd Maria ddau ddyn i reidio 500 milltir mewn 10 diwrnod, mewn ras "White Ice Cycle".

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberdâr
Flora Robson

Roedd **Dame Flora McKenzie Robson** (28 Mawrth 19027 Gorffennaf 1984) yn actores Seisnig.

Cafodd ei geni yn South Shields, Swydd Durham, yn ferch i beiriannydd a oedd yn gorfod symud i Lundain gyda'i teulu. Cafodd Flora ei addysg yn yr ysgol Palmers Green ac yn RADA.

Roedd hi'n byw gyda'i dwy chwaer yn Brighton.

## Ffilmiau
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 2019
A Tale of Two Cities

Nofel gan Charles Dickens yw ***A Tale of Two Cities***. Cyhoeddwyd y nofel am y tro cyntaf mewn penodau misol rhwng Ebrill a Tachwedd 1859, yn y cylchgrawn *All the Year Round*.

Mae'r nofel yn digwydd yn Llundain a Paris rhwng 1757 a 1794.

## Cymeriadau
*Dr Manette
*Lucie Manette
*Charles Darnay
*Sydney Carton
*Madame Defarge
*Monsieur Defarge
*Miss Pross
*Jarvis Lorry
*Jerry Cruncher
*John Barsad

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 1859
Categori:Nofelau gan Charles Dickens
Categori:Nofelau Saesneg
Chigwell

Tref a phlwyf sifil yn Essex, Dwyrain Lloegr, ydy **Chigwell**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Epping Forest. 

Fe'i lleolir ar ffin ogleddol Llundain Fwyaf ac mae'n cael ei wasanaethu gan y Central Line ar Reilffordd Danddaearol Llundain.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 12,987.

## Hanes
Yn ôl *Place-Names of Essex* gan P. H. Reaney, mae'r enw'n arwyddo "ffynnon Cicca". Roedd yn gymuned ffermio yn wreiddiol, ond erbyn hyn mae'n ardal maestrefol.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Llanfair
*Ye Olde King's Head (tafarn gynt, bellach yn fwyty)

## Enwogion
*Michael Bonallack (g. 1934), golffiwr
*Sally Gunnell (g. 1966), athletwraig
*Vicki Michelle (g. 1950), actores

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Epping Forest
Categori:Plwyfi sifil Essex
Categori:Trefi Essex
Ioan Roberts

Newyddiadurwr, awdur a golygydd oedd **Ioan Roberts** (22 Tachwedd 1941 – 29 Rhagfyr 2019).

Ganwyd yn Rhoshirwaun, Llŷn ac fe'i hyfforddwyd fel peiriannydd sifil.

Cychwynnodd ei yrfa newyddiadurol gyda phapur newydd *Y Cymro* gan ddod yn brif ohebydd. Bu'n olygydd gyda rhaglen newyddion *Y Dydd* ar HTV, cyn dod yn olygydd newyddion BBC Radio Cymru, ac yn gynhyrchydd nifer o raglenni S4C. Roedd yn gyd-gynhyrchydd cyfres *Hel Straeon* gyda Wil Owen.

Yn dilyn ei yrfa ddarlledu, daeth yn olygydd ac awdur llyfrau. Ysgrifennodd a golygodd nifer o lyfrau ffeithiol a bywgraffiadau gan gynnwys casgliadau o luniau'r ffotograffydd Geoff Charles a chofiant i'r ffotonewyddiadurwr rhyngwladol, Philip Jones Griffiths. Golygodd lyfr ar hanes y gyfres deledu ''C'mon Midffîld!''.

## Bywyd personol
Roedd yn briod ag Alwena ac yn byw ym Mhwllheli. Roedd ganddynt ddau o blant, Sion a Lois.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru
The Three Clerks

Nofel gan Anthony Trollope yw ***The Three Clerks*** (1857), wedi'i gosod yn rhannau isaf y Gwasanaeth Sifil. 
 
## Cefndir
Mae'r nofel yn tynnu ar brofiadau Trollope ei hun fel clerc iau yn y Swyddfa Bost Gyffredinol. Mae'n cael ei hystyried fel y mwyaf hunangofiannol o nofelau Trollope. Ym 1883 dywedodd Trollope ei fod yn ystyried *The Three Clerks* fel nofel well nag unrhyw un o'i rai cynharach, gan gynnwys *The Warden* a *Barchester Towers*.

## Cymeriadau
* Mrs. Linda Norman
* Undecimus Scott AS (“Undy”)
* Alaric Tudor
* Charley Tudor 
* Mrs Gertrude Tudor
* Katie Woodward 
* Mrs Bessie Woodward
* Mr Chaffanbrass
* Norah Geraghty
* Syr Gregory Hardlines 
* Mrs. Clementina Jaquetanape 
* Henry Norman 
* Capt. Valentine Scott 
* Mrs Valentine Scott 
* Verax Corkscrew 
* Capt. Bartholomew Cuttwater, (“uncle Bat”)
* Mrs Davis 
* Delabarbe De L’empereur,
* Y Parch. Mr Everscreech, 
* Yr Arglwydd Gaberlunzie
* Mr Gitemthruet
* Victoire Jaquentanpe
* Y parch. Mr Jobbles, 
* Mr M’buffer 
* Jabesh M’ruen 
* Mr Manylodes 
* Ugolina Neverbend
* Fidus Neverbend 
* Lactime Neverbend
* Bill Nokes
* Cuthbert Norman

## Crynodeb 
Mae'r plot yn ymwneud â thri gwas sifil, Henry Norman a'r cefndryd Alaric a Charley Tudor. Maent yn ymwneud â thair merch i wraig weddw offeiriad, Mrs Woodward. Mae Henry sy'n swil a thawedog, yr hynaf o'r tri ffrind, yn cwympo mewn cariad â'r ferch hynaf, Gertrude, ond mae'n gwrthod ei gariad ac yn priodi Alaric Tudor. Mae hwn yn ddewis ychydig yn anffodus. Mae Alaric yn cael ei ddyrchafu'n Gomisiynydd, ac yn dod o dan ddylanwad aelod seneddol diegwyddor, Undy Scott. Mae Scott yn ei berswadio i gymryd rhan mewn amryw o gynlluniau o gyfreithlondeb a moesoldeb amheus. Mae'r cynlluniau yn arwain at Aleric cael ei roi ar brawf a'i garcharu am dwyll. Fodd bynnag, mae Gertrude yn sefyll wrth ei ymyl, ac mae'r cwpl yn ymfudo gyda'u dau fab i Awstralia pan fydd ei ddedfryd chwe mis ar ben. Yn y cyfamser, mae'r Henry yn dod dros ei wrthodiad gan Gertrude ac yn canfod gwir hapusrwydd gyda'r ail ferch Linda Woodward Mae Charley Tudor yn cael ei ystyried yn ddyn ofer, sy'n treulio'i amser yn nhafarndai a phalasau gin Llundain. Mae wedi ei dyweddïo â morwyn tafarn Gwyddelig Fodd bynnag, mae'n breuddwydio am fywyd gwell, ac wrth ei fodd â Katie, y chwaer ieuengaf, sy'n cwympo mewn cariad â Charley ar ôl iddo ei hachub rhag boddi yn afon Tafwys. Wedi trychineb Alaric mae'n sylweddoli perygl ei fywyd afradlon, i raddau helaeth trwy ddylanwad Katie Woodward, mae'n callio, sicrhau gwell sefyllfa cyflogaeth, a phan wellodd Katie o salwch a oedd yn ymddangos yn farwol, yn ei phriodi.

Erbyn diwedd y llyfr mae'r tri gŵr a'r tair gwraig yn byw bywydau dedwydd.

## Cyfansoddi 
Ysgrifennodd Trollope *The Three Clerks* rhwng 15 Chwefror 1857 a 18 Awst 1857, yn bennaf wrth gymudo i'r gwaith a chartref ar y trên. Fe'i cyhoeddwyd mewn tair cyfrol gan Richard Bentley ym mis Rhagfyr 1857, er bod dyddiad 1858 ar dudalen deitl yr argraffiad cyntaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau gan Anthony Trollope
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Nofelau 1857
Categori:Prosiect WiciLlên
Paul Volcker

Banciwr ac economegydd Americanaidd oedd **Paul Adolph Volcker** (5 Medi 1927 – 8 Rhagfyr 2019) a fu'n gadeirydd y Gronfa Ffederal o 1979 i 1987.

Ganed yn Cape May, New Jersey, i deulu o dras Almaenig. Astudiodd hanes, economeg, a gwyddor gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Princeton i ennill ei radd baglor yno yn 1949, a derbyniodd ei radd meistr mewn economi wleidyddol a llywodraeth o Harvard yn 1951. Astudiodd hefyd am gyfnod yn Ysgol Economeg Llundain cyn iddo ymuno â Chronfa Ffederal Efrog Newydd yn swydd economegydd yn 1952. Treuliodd chwarter canrif cyntaf ei yrfa yn gweithio yn Wall Street ac yn Adran y Trysorlys.

Fe'i penodwyd yn gadeirydd y Gronfa Ffederal, banc canolog yr Unol Daleithiau, gan yr Arlywydd Jimmy Carter yn Awst 1979.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Bancwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cadeiryddion y Gronfa Ffederal
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Cyn-fyfyrwyr Ysgol Economeg Llundain
Categori:Economegwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Ramón de Mesonero Romanos

Llenor o Sbaen oedd **Ramón de Mesonero Romanos** (19 Gorffennaf 1803 – 30 Ebrill 1882) sy'n nodedig am ei frasluniau o fywyd trigolion Madrid sydd yn nodweddiadol o genre *costumbrismo*.

Ganed ym Madrid, a fe fu'n ymddiddori mewn hanes a daearyddiaeth leol ei fro ers ei fachgendod. Cyhoeddodd *Manuel de Madrid* yn 1931, ac yn 1932 dechreuodd ysgrifennu erthyglau ar fywyd cymdeithasol y ddinas dan y ffugenw "El Curioso parlante" ar gyfer y cylchgrawn *Cartas españolas*. Cesglid y brasluniau hynny yn y cyfrolau *Panorama matritense* (1835–36). Fe'i etholwyd i'r Academi Sbaenaidd yn 1838. Cyhoeddodd ei hunangofiant *Memorias de un setentón, natural y vecino de Madrid* yn 1880. Bu farw ym Madrid yn 78 oed.

Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Hunangofianwyr Sbaeneg o Sbaen
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Pobl o Fadrid
David Malpass

Economegydd a banciwr Americanaidd yw **David Robert Malpass** (ganed 8 Mawrth 1956) a wasanaethodd yn Llywydd Banc y Byd o 2019 i 2023.

Gweithiodd yn Adran y Trysorlys dan weinyddiaethau'r Arlywyddion Ronald Reagan a George H. W. Bush. Gweithiodd yn swydd prif economegydd y banc Bear Stearns am 15 mlynedd hyd at yr argyfwng ariannol yn 2008. Cafodd ei feirniadu am ysgrifennu sawl erthygl i'r *Wall Street Journal* ar bynciau economaidd, gan gynnwys un yn Awst 2007 a ragdybiai na fyddai'r cwymp yn y farchnad dai a dyledion y banciau yn effeithio ar yr economi. Wedi iddo ymddiswyddo o Bear Stearns, sefydlodd Malpass y busnes ymchwil Encima Global, a fe'i penodwyd yn gyfarwyddwr i sawl cwmni ariannol. Dychwelodd Malpass i Adran y Trysorlys yn Awst 2017 yn swydd is-ysgrifennydd dros faterion rhyngwladol.

Fe'i enwebwyd ar gyfer llywyddiaeth Banc y Byd gan yr Arlywydd Donald Trump yn Chwefror 2019, wedi i Jim Yong Kim ymddiswyddo. Fe'i ddetholwyd gan fwrdd cyfarwyddwyr gweithredol Banc y Byd ar 5 Ebrill, a dechreuodd yn y swydd ar 9 Ebrill. Yn Chwefror 2023 cyhoeddodd Malpass ei fod am ymddiswyddo o'r llywyddiaeth, ac fe'i olynwyd gan Ajay Banga ar 2 Gorffennaf 2023.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Bancwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywyddion Banc y Byd
Categori:Pobl o Michigan
Adulam

Hen ddinas yng Nghanaan oedd **Adulam** a saif rhyw  i dde-orllewin Jeriwsalem, yn debyg ar fryn Tel ʿAdullam, neu H̱orbat ʿAdullam ().

## Gweler hefyd 
* Adulamiaid

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd y Beibl
Categori:Safleoedd archaeolegol Israel
Llenyddiaeth Girgiseg

Y corff llenyddol a ysgrifennir yn Girgiseg, yr iaith Dyrcaidd sydd yn frodorol i'r Cirgisiaid yng Nghanolbarth Asia, yw **llenyddiaeth Girgiseg**. Cirgisiaid sydd yn cyfri am ryw dri chwarter o boblogaeth Cirgistan, ac felly llenyddiaeth Girgiseg ydy'r brif draddodiad yn llên Cirgistan, sydd hefyd yn cynnwys yr ieithoedd Wsbeceg a Rwseg. Cynhyrchir corff llenyddol yn yr iaith Girgiseg yn ogystal gan y Cirgisiaid yng ngorllewin Tsieina.

## Llên lafar a'r etifeddiaeth Tsagadai 
Siaradesid tafodieithoedd unigryw gan Girgisiaid Afon Yenisei, ffurfiau ar yr Hen Dyrceg, ers eu goruchafiaeth dros yr Wigwriaid yn y 9g. Ysgrifennwyd yr iaith honno mewn llythrennau rwnig yr Hen Dyrceg, ac mae ambell ysgolhaig wedi rhoi'r enw Hen Girgiseg ar yr iaith a siaredid gan Girgisiaid Yenisei o'r 9g i'r 11g, ond nid oes tystiolaeth gadarn o lenyddiaeth Girgiseg yn goroesi o'r cyfnod hwn.

Mae'r llawysgrifau hynaf sydd gennym yn nhraddodiad llenyddol y Cirgisiaid yn dyddio o'r 19g. Yn wir, Tsagadai ydy iaith y rhain, ffurf lenyddol a oedd yn gyffredin i bobloedd Tyrcig Canolbarth Asia hyd at ddechrau'r 20g. Mae'r llenyddiaeth Girgiseg gynnar, er enghraifft barddoniaeth Moldo Nïyaz, yn cynnwys nodweddion o iaith lafar wedi eu hychwanegu at yr iaith Tsagadai safonol, a hynny drwy gyfrwng yr wyddor Arabeg. Dylanwadwyd yn gryf ar weithiau ysgrifenedig gan farddoniaeth lafar y Cirgisiaid, yn enwedig y cylch epig Manas. Mae llawysgrifau Cirgiseg yn seiliedig ar yr arwrgerddi hynny yn goroesi o ddechrau'r 20g. Un o'r llyfrau cyntaf i'w argraffu yn Girgiseg yw *Qïssa-i zilzila* ("Stori'r Daeargryn"; 1911) gan Moldo Qïlïch, enghraifft o *sanat-nasïyat*, genre sydd yn cyfuno'r delyneg â llên ddoethineb. Dyma esiampl o waith gwleidyddol sydd yn arddel delfrydau Mwslimaidd y genedl Girgisaidd yn wyneb imperialaeth Ymerodraeth Rwsia.

## Cyfeiriadau 

Categori:Y celfyddydau Cirgiseg
Cirgiseg
Cirgiseg
Categori:Prosiect WiciLlên
Bws dŵr Caerdydd

bawd|260px|chwith
bawd|260px
Mae **Bws dŵr Caerdydd** yn wasanaeth fferi ar Afon Taf sy’n mynd o Barc Bute yng Nghaerdydd i Fae Caerdydd ac ymlaen i Benarth. Mae 2 cwmni’n gweithredu: Cardiff Boats Ltd,  ac Aquabus Water Transport Solutions Cyf. Mae cychod yn mynd i i lawr yr afon bob awr rhwng 10yb a 5 yp, ac yn ôl rhwng 10.30 a 4.30.

Mae sawl arhosfan ar gais rhwng Parc Bute a'r Bae:

* Taff Mead (ger Stadiwm y Mileniwm)
* Clarence (ger Tre-biwt)
* Channel View (Ger Grangetown)

Dechreuodd y gwasanaeth ym Mae Caerdydd ym mis Ebrill 2000; estynnwyd y gwasanaeth i Barc Bute ar 28 Hydref 2005.

## Golygfeydd o'r cychod

Delwedd:Taf02LB.jpg
Delwedd:Taf03LB.jpg
Delwedd:Taf04LB.jpg
Delwedd:Ybae14LB.jpg
Delwedd:Ybae15LB.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Aquabus 
* Gwefan Cardiff Boats

Categori:Cludiant yng Nghaerdydd
Categori:Cychod
Categori:Cludiant dŵr
Kyrgyz Entsykopediasy

Gwyddoniadur swyddogol a gyhoeddir yng Nghirgistan yw ***Kyrgyz Entsykopediasy***. Sefydlwyd y prosiect yn 1968 gan Academi Gwyddorau Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgistan, a oedd ar y pryd yn rhan o'r Undeb Sofietaidd. O 1974 i 1999, rheolwyd y cywaith gan Bwyllgor y Wladwriaeth dros Gyhoeddi a'r Fasnach Lyfrau. Sefydlwyd Canolfan Iaith a Gwyddoniadur y Wladwriaeth yn 1999 i gymryd dros waith y gwyddoniadur, yn yr ieithoedd Cirgiseg a Rwseg. Cyhoeddwyd chwe chyfrol yn Girgiseg, y *Sovettyk Kyrgyzstan*, yn y 1980au, ac un gyfrol dan y teitl *Kirgizskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika*. Yn y 1990au cyhoeddwyd *Manas Entsyklopediasy* mewn dwy gyfrol. Cyhoeddwyd *Kyrgyzstan: Entsyklopedia*, yn Girgiseg ac yn Rwseg, yn 2001.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth Girgiseg Cirgistan
Categori:Llenyddiaeth ffeithiol Cirgistan
Categori:Llenyddiaeth Rwseg Cirgistan
Categori:Llyfrau Cirgiseg
Categori:Llyfrau Rwseg
Categori:Gwyddoniaduron
Categori:Prosiect WiciLlên
Prestwich

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Prestwich**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Bury. Saif 3.3 milltir (5.3 km) i'r gogledd o ganol dinas Manceinion, 3.1 milltir (5 km) i'r gogledd o Salford a 4.7 milltir (7.6 km) i'r de o Bury.

Yn hanesyddol yn rhan o Swydd Gaerhirfryn, Prestwich oedd canolfan plwyf hynafol Prestwich-cum-Oldham, yng nghantref Salfordshire. Mae Eglwys Santes Fair y Forwyn - adeilad rhestredig Gradd I - wedi bod yng nghanol y gymuned ers canrifoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Bury
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Cirgiseg

bawd|Fideo o ddyn ifanc yn siarad Cirgiseg.
Iaith Dyrcaidd yw **Cirgiseg** a siaredir yn frodorol gan y Cirgisiaid, sydd yn byw yng Nghirgistan ac ym Mynyddoedd Pamir ar ffiniau Tajicistan, Affganistan, a gorllewin Tsieina. Perthyna Cirgiseg i gangen ogledd-orllewinol yr ieithoedd Tyrcaidd a elwir ieithoedd Kipchak, ac yn debyg felly i Gasacheg, Karakalpak, a Nogay.

Mae'r enghreifftiau cynharaf o Girgiseg ysgrifenedig yn dyddio o'r 19g ac yn cynnwys nodweddion o iaith lafar y Cirgiseg wedi eu hychwanegu at yr iaith Tsagadai safonol, a hynny drwy gyfrwng yr wyddor Arabeg. Yn 1923 diwygwyd a safonwyd yr wyddor Arabeg ar gyfer yr iaith, ac yn 1929 newidiwyd i'r wyddor Ladin. Yn 1940 mabwysiadwyd system o ysgrifennu Cirgiseg ar sail yr wyddor Gyrilig, a dyma'r drefn a barheir hyd heddiw yng Nghirgistan. Defnyddir yr wyddor Arabeg o hyd yn Tsieina.

## Dosbarthiad ieithyddol 
Perthyna Cirgiseg i grŵp y gogledd-orllewin, neu’r Kipchak, yn nheulu’r ieithoedd Tyrcaidd. Y Girgiseg ydy’r drydedd iaith Kipchak fwyaf yn nhermau nifer ei siaradwyr, ar ôl Casacheg a Thatareg. Mae Cirgiseg modern yn perthyn yn agos iawn i Gasacheg, ac yn hanesyddol cafodd y Cirgisiaid a’r Casachiaid eu cysylltu ac yn aml eu cymysgu am y rheswm honno. Mae Cirgiseg yn rhannu nodweddion â ieithoedd Tyrcig de Siberia, gan gynnwys Altaeg, ond nid yw ieithyddion yn sicr os ydy Cirgiseg yn tarddu yn uniongyrchol o’r Hen Dyrceg.

## Dosraniad daearyddol 
bawd|Map o ddosraniad yr iaith Girgiseg yng Nghanolbarth Asia yn yr 21g.
Trwy gydol yr oes Sofietaidd, cedwid yr iaith Girgiseg yn gryf gan y Cirgisiaid ethnig a drigasant yng Ngweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgisia, er yr oeddynt yn cyfri am leiafrif o boblogaeth y weriniaeth honno. Yn ôl cyfrifiad 1979, roedd 97.9 y cant o Girgisiaid yn yr Undeb Sofietaidd yn hawlio’r Girgiseg yn famiaith. Er i Rwsieiddio gael mwy o effaith yng Nghirgistan nac yng nghyn-wladwriaethau Sofietaidd eraill Canolbarth Asia, mae llai o bobl yn siarad Rwseg yr ardaloedd gwledig ac mae’r iaith Girgiseg wedi dal ei thir ar draws Cirgistan yn yr 21g.

## Gramadeg 
### Ffonoleg 
Mae gan yr iaith Girgiseg modern 14 o ffonemau llafariaid, wyth ohonynt yn fyr a chwech yn hir.

Dengys y chwe ffonem llafariad hir gan ddeugraffau yn ôl yr orgraff Girgiseg.

### Morffoleg 
### Cystrawen 
## Ffurfiau a thafodieithoedd  
Rhennir tafodieithoedd Cirgiseg yn ddau grŵp: y gogleddol a’r deheuol.

Y tafodieithoedd gogleddol sydd yn sail i’r iaith lenyddol.

## Gweler hefyd 
* Llenyddiaeth Girgiseg

## Ffynonellau 
### Cyfeiriadau 
### Llyfryddiaeth 
* J. C. Dewdney, "The Turkic Peoples of the USSR" yn *The Turkic Peoples of the World*, golygwyd gan Margaret Bainbridge (Abingdon, Swydd Rydychen: Routledge, 2010 [1993]), tt. 214–95.
* David Gullette, *The Genealogical Construction of the Kyrgyz Republic: Kinship, State and ‘Tribalism’* (Folkestone, Caint: Global Oriental, 2010).
* Mark Kirchner, "Kirghiz" yn *The Turkic Languages*, golygwyd gan Lars Johanson ac Éva Á. Csató (Llundain: Routledge, 2006), tt. 344–56.


Categori:Ieithoedd Tyrcaidd
Chris Martin

Mae **Christopher Anthony John  Martin** (ganwyd 2 Mawrth 1977), neu **Chris Martin**, yn ganwr, cyfansoddwr a cherddor Saesneg sy'n brif aelod o'r band byd eang Saesneg, Coldplay. Cafodd Chris Martin ei eni yng Nghaerwysg, Dyfnaint. Roedd Chris Martin yn fyrfyriwr ym Mhrifysgol Coleg Llundain lle wnaeth sefydlu grŵp roc yn 1996 o'r enw 'Starfish' gyda Jonny Buckland, Guy Berryman a Will Champion. Fe wnaeth enw'r grŵp yma newid i Coldplay erbyn 1998.

Fe wnaeth Chris Martin, yn ogystal ag aelodau eraill Coldplay, gael cydnabyddiaeth byd-eang yn dilyn rhyddhau eu sengl 'Yellow' yn 2000 a wnaeth hefyd arwain at eu enwebiad cyntaf fel band am y can roc orau (Gwobr Grammy). Mae'r band hefyd wedi ennill Gwobr Grammy am eu halbymau 'A Rush of Blood to the Head' a 'Viva la Vida'. Gwerthodd Coldplay dros 100 miliwn o recordiau ac maen nhw'n cael eu hadnabod fel un o'r bandiau mwyaf adnabyddus yn y Deyrnas Unedig yn dilyn ennill llu o wobrwyau. Fe ymddangosodd Chris Martin yn rhestr 'Darbett's' yn 2017 fel un o'r dynion mwyaf dylanwadol yn y DU.

## Gwybodaeth personol 
Fe briododd Chris Martin gyda'r actores Americanaidd Gwyneth Paltrow yn 2003 ond fe gafodd y ddau ysgariad 13 mlynedd wedyn yn 2016. Yn 2017, fe briododd Chris Martin gyda Dakota Johnson. Mae can Martin ddau o blant.

Categori:Cerddorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru

bawd|410x410px|Wynebddalen cyfrol I *Enwogion Cymru* gan Josiah Thomas Jones.
Mae '''''Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru: o'r oesoedd boreuaf hyd yn awr, yn offeiriaid, bregethwyr, beirdd, hynafiaethwyr, gwyddonegwyr, llenorion, cerddorion yn nghyd a phob un o enwogrwydd mewn ystyr wladol neu grefyddol''''' yn gasgliad bywgraffyddol gan Josiah Thomas Jones (23 Medi 1799 - 26 Ionawr 1873).. Cyhoeddwyd y gwaith mewn dwy ran, y gyntaf ym 1867 a'r ail ym 1870. Argraffwyd a chyhoeddwyd y cyfrolau gan J. T. Jones a'i fab yn Swyddfa yr Aberdare Times, Aberdâr (argraffwasg oedd yn eiddo i'r awdur).

Mae copiau digidol o'r llyfrau ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

Mae'r llyfrau yn cynnwys dros 7,000 o erthyglau bywgraffiadol mewn 1,358 o dudalennau. Mae maint a manylder yr erthyglau yn amrywiol. Mae'r erthygl am Dewi Wyn yn cynnwys tua 3,500 o eiriau o hyd ac yn ymestyn dros 4 tudalen, mae'n cael ei olynu gan un i'r bardd Difwg sy'n cynnwys 26 air mewn dwy frawddeg: ''DIFWG, bardd a flodeuodd yn y ddegfed ganrif. Yr oedd yn fardd i Morgan Mwynfawr, brenin Morganwg. Nid oes dim o'i waith ar gael.''

Mae'r bywgraffiadau yn cael eu cyflwyno mewn arddull sydd dim ond yn lled trefn yr wyddor. Er bod pob erthygl i bobl a'r cyfenw *Edwards* er enghraifft, wedi casglu at ei gilydd daw hanes Thomas Edwards, gweinidog y Bedyddwyr yn Ystradyfodwg o flaen hanes John Edwards, gweinidog Troed-y-rhiw; hanes Y Parch John Jones, Tremadog yw erthygl olaf y gyfrol gyntaf  ond hanes Y Parch Benjamin Jones, Pwllheli sy'n agor yr ail gyfrol .

Mae gan yr ail gyfrol dau atodiad. Mae'r gyntaf yn cynnwys bywgraffiadau am bobl yr hepgorwyd o brif gorff y ddwy gyfrol a hefyd pobl a bu farw rhwng cyhoeddi'r gyfrol gyntaf a'r ail gyfrol. Mae'r ail atodiad yn trafod Saeson bu'n gymwynasgar i genedl y Cymry (tri ohonynt). Yr Esgob Thomas Burgess, Yr Esgob Robert Ferrar a Thomas Gouge offeiriad Eglwys Loegr yn y 17 ganrif a fu ar deithiau efengylu trwy Gymru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bywgraffiaduron
Categori:Cyfeiriaduron Cymraeg
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Llyfryddiaeth Anthony Trollope

bawd|Anthony Trollope, 1864.
Dyma **lyfryddiaeth o weithiau Anthony Trollope**.

## Nofelau
### Nofelau unigol
### Nofelau cyfres
#### Chronicles of Barsetshire
#### Nofelau Palliser
### Nofelau Gwyddelig
## Straeon Byrion
* *Tales of All Countries, Cyfres gyntaf* (1861)
** "La Mère Bauche"
** "The O'Conors of Castle Conor"
** "John Bull on the Guadalquivir"
** "Miss Sarah Jack, of Spanish Town, Jamaica"
** "The Courtship of Susan Bell"
** "Relics of General Chassé"
** "An Unprotected Female At the Pyramids"
** "The Château of Prince Polignac"
* *Tales of All Countries Ail gyfres* (1863)
** "Aaron Trow"
** "Mrs. General Talboys"
** "The Parson's Daughter of Oxney Colne"
** "George Walker At Suez"
** "The Mistletoe Bough"
** "Returning Home"
** "A Ride Across Palestine"
** "The House of Heine Brothers in Munich"
** "The Man Who Kept His Money In a Box"
* "Gentle Euphemia" (1866)
* "Katchen's Caprices" (1866)
* *Lotta Schmidt & Other Stories* (1867)
** "Lotta Schmidt"
** "The Adventures of Fred Pickering"
** "The Two Generals"
** "Father Giles of Ballymoy" 
** "Malachi's Cove"
** "The Widow's Mite"
** "The Last Austrian Who Left Venice"
** "Miss Ophelia Gledd"
** "The Journey to Panama"
* ''An Editor's Tales* (1870)
** "The Turkish Bath"
** "Mary Gresley"
** "Josephine De Montmorenci"
** "The Panjandrum"
** "The Spotted Dog"
** "Mrs. Brumby"
* "Christmas at Kirkby Cottage" (1870)
* "Never, Never -- Never, Never" (1875)
* "Catherine Carmichael" (1878)
* *Why Frau Frohmann Raised Her Prices and other Stories* (1882)
** "Why Frau Frohmann Raised Her Prices"
** "The Lady of Launay"
** "Christmas At Thompson Hall"
** "The Telegraph Girl"
** "Alice Dugdale"
* *The Two Heroines of Plumpington* (1882)
* "Not If I Know It"

## Ffeithiol
## Erthyglau
## Dramau
* *Did He Steal It?* (1869).
* *The Noble Jilt* (1923).

## Llythyrau
* *The Tireless Traveler: Twenty Letters to the Liverpool Mercury*, gol., gan B. A. Booth (1941).
* *The Letters of Anthony Trollope*, gol., gan B. A. Booth (1951).
* *The Letters of Anthony Trollope'', gol., gan N. John Hall (2 vols., 1983).

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau gan Anthony Trollope
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfryddiaethau
Mark Fisher

Awdur, athronydd, beirniad a sylwebydd diwylliannol o Loegr oedd **Mark Fisher** (11 Gorffennaf 1968 – 13 Ionawr 2017).

Ysgrifennodd y blog llwyddiannus *k-punk* yn yr 2000 cynnar a daeth yn enwog am ei erthyglau ar wleidyddiaeth radicalaidd  a diwylliant poblogaidd. Ysgrifennodd hefyd am sut brwydrodd gyda’r salwch iselder.

Mae Fisher yn cael ei gofio’n bennaf am ei lyfr *Capitalist Realism: Is There No Alternative?* (2009) a gyhoeddwyd gan Zero Books. Roedd Fisher hefyd yn un o sylfaenwyr Zero Books ac wedyn Repeater Books.

Bu farw yn Ionawr 2017 gan gyflawni hunanladdiad.

## 'Realaeth gyfalafol' a 'Hiraeth am y dyfodol'
Defnyddiodd Fisher y term *Capitalist Realism* i ddisgrifio sut mae’r farchnad rydd gystadleuol yn cael ei hystyried fel yr unig  system economaidd posib a bod hi bellach yn amhosib meddwl am alternatif. Dadleuodd Fisher fod yr ideoleg Neo-ryddfrydol (*Neoliberalism*
) yn treiddio, dylanwadu a rheoli pob agwedd o ddiwylliant, gwaith ac addysg ac yn llesteirio meddyliau a gweithredoedd.

Bu Fisher yn gyfrifol am boblogeiddio’r term *Hauntology* (cysyniad gwreiddiol yr athronydd Jacques Derrida) i gyfleu hiraethu am ddyfodol neu fyd gwell a gobeithiwyd amdano ond sydd heb ddod i fodolaeth. Credodd Fisher fod diwylliant presennol wedi rhoi’r gorau i geisio dyfeisio dyfodol ac yn bodloni ar hiraethu ac ail-wampio.

## Llyfryddiaeth
* *The Resistible Demise of Michael Jackson* (golygydd) Zero Books, 2009. ISBN 978-1846943485
* *Capitalist Realism: Is There No Alternative?*. Zero Books, 2009. ISBN 978-1846943171
* *Ghosts of My Life: Writings on Depression, Hauntology and Lost Futures*. Zero Books, 2014. ISBN 978-1780992266
* *Post-Punk Then and Now* (gyd-olygydd), Repeater Books, 2016. ISBN 978-1910924266
* *The Weird and the Eerie*. Repeater Books, 2017. ISBN 978-1910924389
* *k-punk: The Collected and Unpublished Writings of Mark Fisher (2004–2016)* Repeater Books, 2018. ISBN 978-1910924389

bawd|Roedd Mark Fisher yn un o sylfaenwyr Zero Book

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr gwleidyddol o Loegr
Categori:Beirniaid diwylliannol o Loegr
Categori:Damcaniaeth feirniadol
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Marwolaethau 2017
Mycorhisa

Perthynas symbiotig rhwng mathau o ffwng a gwreiddiau planhigion yw **mycorhisa** (Groeg: μύκης '**mýkēs**', "ffwng", and ῥίζα '**rhiza**', "gwreiddyn"). Bathwyd yr enw gan Albert Bernhard Frank yn 1885 yn fuan ar ôl darganfyddiad y perthynas. Dros y blynyddoedd diwethaf sylweddolwyd bod dros 80% o blanhigion uwch y byd, ynghyd â nifer o rhedynau a mwsog mewn perthynas mycorhisaidd. Mae ei pwysigrwydd i'r planhigion (a, thrwy ein dibynaith ar gnydau, i ddynoliaeth) yn dod yn amlwg.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffyngau
Atherton, Manceinion Fwyaf

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Atherton**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Wigan. Saif 5 milltir (8.0 km) i'r dwyrain o Wigan, 2 filltir (3.2 km) i'r gogledd o Leigh, a 10.7 milltir (17.2 km) i'r gogledd-orllewin o Fanceinion.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Atherton boblogaeth o 70,542.

O'r 14g roedd Atherton yn gysylltiedig â chloddio glo a chynhyrchu hoelion. Erbyn dechrau'r 20g roedd y dref yn ganolbwynt ardal o lofeydd, melinau cotwm a gwaith haearn. Caeodd ei phwll glo dwfn olaf ym 1966, a chaeodd y melinau cotwm olaf ym 1999. Er bod gan y dref rywfaint o ddiwydiant gweithgynhyrchu sylweddol o hyd, heddiw mae'n fwy adnabyddus fel canolfan adwerthu.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Wigan
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Cheadle, Manceinion Fwyaf

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Cheadle**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Stockport. Saif 3 milltir (4.8 km) o ganol tref Stockport ac 8 milltir (13 km) o ganol Manceinion. Mae'n agos at Faes Awyr Manceinion.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Cheadle boblogaeth o 13,467.

Yn hanesyddol yn rhan o Swydd Gaer, mae'r dref yn ffinio ar aneddiadau Cheadle Hulme, Gatley, Heald Green a Cheadle Heath ym Mwrdeistref Stockport, a Didsbury ym Manceinion.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Llanfair
*Hen Neuadd Moseley 
*Neuadd Abney
*Neuadd Millington
*Ysbyty Barnes
*Ysgol y Kingsway

## Enwogion
*Syr Norman Kendal (1880-1966), swyddog heddlu a chyfreithwr
*Nigel Williams (g. 1948), awdur
*Damien Allen (g. 1986), pêl-droediwr

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Stockport
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Jumabek Ibraimov

Gwleidydd a pheiriannydd o Girgistan oedd **Jumabek Ibraimovich Ibraimov** (1 Ionawr 1944 – 4 Ebrill 1999) a wasanaethodd yn Brif Weinidog Cirgistan o 1998 i 1999.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed Jumabek Ibraimovich Ibraimov ar 1 Ionawr 1944 i deulu o werinwyr yn Jany-Alysh, ardal Kemin, yn rhanbarth Chui yng ngogledd Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgisia, a oedd ar y pryd yn rhan o'r Undeb Sofietaidd. Wedi iddo adael yr ysgol yn 1960, gweithiodd yn brentis i saer glo mewn ffatri yn Frunze (hen enw prifddinas y weriniaeth, Bishkek). Fe'i hyfforddwyd yn beiriannydd yn Sefydliad Polytechnig Frunze yn 1963, a chafodd saib yn ei addysg i wasanaethu yn y lluoedd awyrennol Sofietaidd ger dinas Tula. Cychwynnodd ar ei astudiaethau ôl-raddedig yn 1971, a gweithiodd yn ddarlithydd yng nghyfadran adeiladau peiriannau Sefydliad Polytechnig Frunze. Aeth ar gwrs arbennig yn Sefydliad Adeiladu Offer Peiriannau ym Moscfa yn 1976. Gweithiodd mewn ffatri peiriannau amaethyddol yn Frunze cyn iddo symud i ffatri yn Rybachy, gogledd-orllewin Cirgisia, yn Ionawr 1977. Yn ddiweddarach fe'i dyrchafwyd yn gyfarwyddwr y ffatri honno.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Girgistan
Categori:Comiwnyddion o Girgistan
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Girgistan
Categori:Gwleidyddion o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Peirianwyr o Girgistan
Categori:Prif Weinidogion Cirgistan
Categori:Pobl fu farw o ganser y stumog
Effaith hydra

bawd|Y creadur Hydra chwedlonol
Tarddiad yr enw **effaith hydra**, neu'r **paradocs hydra**, yw chwedl Roegaidd yr Hydra Lernaean, anifail mytholegol a dyfodd ddau ben ar gyfer pob un a dorrwyd i ffwrdd. Defnyddir y term yn ffigurol ar gyfer effeithiau gwrth-reddfol gweithredoedd sydd a'r nod o leihau problem ond sy'n arwain at ysgogi cynyddu'r broblem. Yn fwyaf nodedig, mae gwyddonwyr wedi cynnig y gall systemau ecolegol arddangos effaith hydra pan fydd "cyfradd marwolaeth uwch mewn rhywogaeth benodol yn y pen drawn yn cynyddu maint ei phoblogaeth". Awgrymir bod gan y rhagdybiaeth oblygiadau ar gyfer dileu plâu a rheoli adnoddau. Dywedir hefyd fod arwyddion y gall gostwng y gyfradd marwolaeth grebachu maint poblogaeth.

Defnyddiwyd yr effaith hydra hefyd am ganlyniadau negyddol wrth gau safleoedd *torrent*, lle wrth gau un safle bydd llawer mwy yn codi yn ei le mewn gwahanol ymgnawdoliadau. Caiff yr effaith hydra ei dyfynnu hefyd gan y rhai sy'n gwrthwynebu'r rhyfel ar gyffuriau ac lofruddiaethau wedi'u targedu fel effeithiau gwrthgynhyrchiol. Yn 2016 caeodd y safle *Torrentz* i lawr heb unrhyw wybodaeth. Fodd bynnag, o fewn pythefnos, adeiladwyd 3 safle *torrent* arall yn lle Torrentz, sy'n enghraifft berffaith o'r effaith hydra. Yn yr un modd, ar ôl cau'r gwefan *torrent* The Pirate Bay ym mis Rhagfyr 2014, cafodd ei disodli gan gannoedd o gopïau o fewn wythnos.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwylliant y rhyngrwyd
J. Meirion Lloyd

Roedd **John Meirion Lloyd** (4 Mai 1913 – 30 Medi 1998) yn genhadwr, athro ac awdur Cymreig.

## Cefndir 
Ganwyd Lloyd yng Nghorris yr hynaf o chwech o blant David Richard Lloyd, chwarelwr a Ruth (née Ellis) ei wraig. Brodyr iddo oedd y Parch Dr R. Glynn Lloyd, gweinidog capel Presbyteraidd Cymreig Utica a Dewi Ffoulkes Lloyd, diwinydd ac aelod o Gyngor Anrhydeddus Gymdeithas y Cymrodorion. Cafodd ei addysgu yng Ngholegau Prifysgol Cymru Caerdydd ac Aberystwyth a Phrifysgol Birmingham.

## Gyrfa 
Wedi cymhwyso fel peiriannydd ym Mhrifysgol Caerdydd symudodd Lloyd i Aberystwyth i astudio diwinyddiaeth. Cafodd ei ordeinio fel gweinidog Eglwys Bresbyteraidd Cymru ym 1941 a dechreuodd paratoi am waith yn y genhadaeth tramor. Oherwydd yr Ail Ryfel Byd, bu'n rhaid iddo aros hyd 1944 cyn cychwyn ar daith i India i gychwyn ar ei waith.

Teithiodd ar long i Mumbai gan symud trwy Kolkata i Silchar mewn wagenni'r fyddin ac yna ymlaen i Aizawl, gan ymuno a'r genhadaeth a sefydlwyd gan y Cymro David Evan Jones ym Mryniau Lushai (Mizoram bellach). Ym Mizoram bu'n weithgar wrth gychwyn sefydliadau addysg. Sefydlodd ysgol uwchradd cyntaf Aizawl a sefydlodd coleg diwinyddol yn yr un dref gan gael ei benodi'n brifathro arni. Bu hefyd yn gyfrifol am sefydlu coleg y celfyddydau yn yr ardal a agorwyd ym 1960.

Ym 1964 dychwelodd Lloyd a'i deulu o'r India gan ymsefydlu yn Lerpwl lle fu'n gweithio am y 10 mlynedd nesaf fel Ysgrifennydd Cymdeithas y Beibl ar Lannau Mersi, Cilgwri a Gorllewin Swydd Gaerhirfryn cyn dychwelyd i Gymru i fod yn weinidog capel yn y Rhyl

## Llenor 
Un o brosiectau pwysicaf Lloyd fel rhan o'i genhadaeth oedd fel arweinydd y grŵp bu'n gyfrifol am gyfieithu'r Beibl i iaith Mizo, a gyflawnwyd ym 1955. Ysgrifennodd lyfrau am ei brofiadau ym Mizoram. Cyhoeddwyd *On Every High Hill* ym 1956, llyfr sy'n adrodd hanes y genhadaeth Prydeinig yng Ngogledd-ddwyrain India, o ddiwedd y 19eg ganrif i ganol yr 20g. Ym 1989 Golygodd y llyfr *Nine Missionary Pioneers* sy'n adrodd hanes naw cenhadwr arloesol yng Ngogledd-ddwyrain India. Yn yr un flwyddyn cyhoeddodd *Y bannau pell: Cenhadaeth Mizoram (Hanes cenhadaeth dramor Eglwys Bresbyteraidd Cymru)*, llyfr a gyfieithwyd wedyn i'r Saesneg ac iaith Mizo. Ym 1991 cyhoeddodd *History of the Church in Mizoram (Harvest in the Hills)*.

## Teulu 
Priododd Lloyd Joan Maclese yn Lerpwl ym 1944 ychydig ddyddiau cyn iddo ddechrau ar ei daith i India. Ymunodd hi ag ef yn Aizawl ar adeg y Nadolig 1945. Ganwyd iddynt dau fab a merch ym Mizoram.

## Marwolaeth 
Bu farw ym Mhrestatyn yn 75 mlwydd oed claddwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys Crist Prestatyn

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Cenhadon o Gymru
Categori:Cyfieithwyr y Beibl
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg o Gymru
Categori:Prosiect WiciLlên
The Mystery of the Burnt Cottage

***The Mystery of the Burnt Cottage*** yw'r cyntaf yn y gyfres o nofelau plant y *Five Find-Outers* gan Enid Blyton. Fe'i cyhoeddwyd gyntaf ym 1943 ac mae'n parhau i gael ei ailgyhoeddi'n aml.

## Plot 
Mae'r nofel yn canolbwyntio ar y dirgelwch o bwy allai fod yn gyfrifol am roi bwthyn Mr Hick ar dân. Mae'r pum plentyn, Larry a Daisy Daykin, Pip a Bets Hilton, a'r newydd-ddyfodiad Frederick Algernon Trotteville (sy'n cael y llysenw Fatty yn ddiweddarach gan mae llythrennau cyntaf ei enwn yw F.A.T.), yn cwrdd yn lleoliad y tân ac yn y diwedd yn datrys y dirgelwch gyda'i gilydd.

Ymhlith y rhai sydd dan amheuaeth yw hen drempyn, gwas wedi'i ddiswyddo, cydweithiwr gelyniaethus, a'r cogydd. Mae'r pump yn dod o hyd i gliwiau penodol: danadl poethion wedi'u torri i lawr mewn ffos, ôl troed mewn cae glaswelltog, ac awyrennau (y mae Mr Hick yn sôn eu bod "*wedi eu gweld yn hedfan drosodd*" y diwrnod o'r blaen).

Mae'r plant yn sylweddoli bod Mr Hick yn gwrth-ddweud ei hun. Mae'n honni ei fod wedi bod ar drên Llundain pan losgwyd y bwthyn, mae hefyd yn dweud ei fod wedi gweld  awyrennau yn hedfan dros y pentref ar yr un pryd. Mae Fatty yn darganfod bod y bwthyn a'r ysgrifau llosg y mae Mr Hick yn eu disgrifio fel y rhai 'pwysicaf' wedi'u hyswirio. Mae'r plant yn dyfarnu bod Mr Hick wedi llosgi ei fwthyn ei hun am yr arian yswiriant. Mae'r llyfr hefyd yn cyflwyno'r Arolygydd Jenks, sy'n troi allan i helpu'r plant ac yn dod yn ffrind da iddynt.

## Cymeriadau 
* Mrs. Minns - Gwraig tŷ Mr Hick, sy'n dioddef o gryd cymalau
* Clear-Orf (Mr. Goon) - Plismon Peterswood
* Horace Peeks - Cyn-weithiwr i Mr Hick a gafodd ei ddiswyddo am wisgo dillad Mr Hick tra roedd Mr Hick allan. Mae amheuaeth ei fod wedi llosgi'r bwthyn fel dial
* Mr. Smellie - Ysgolhaig dysgedig a chyn ffrind i Mr. Hick. Mae ef hefyd o dan amheuaeth, gan fod ganddo obsesiwn ag ysgrifau, papurau a dogfennau tebyg i rai Mr Hick
* Miss Miggle - Morwyn garedig ac addfwyn Mr. Smellie
* Hannah - Chwaer Mrs. Minns sy'n arogli'r tân cyn i Mrs Minns sylwi arni
* Lily - Un o weithwyr Mr Hick a chariad cyfrinachol Horace Peeks
* Arolygydd Jenks - Ffrind da i'r Pum Darganfyddwr ac arolygydd heddlu, bob amser yn gwneud Mr Goon yn nerfus er ei fod yn ddyn hynod siriol, caredig ac addfwyn
* Hilton - mam lem Pip a Bets

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Tudalen Cymdeithas Enid Blyton
* Crynodeb ac adolygiad o The Mystery of the Burnt Cottage

## Gweler hefyd 
Llyfryddiaeth Enid Blyton

Categori:Llyfrau gan Enid Blyton
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau plant
John Hughes (Lerpwl)

Roedd **John Hughes** (11 Chwefror 1796 – 8 Awst 1860) yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac yn awdur.

## Cefndir 
Ganwyd Hughes yn  Adwy'r Clawdd, Coedpoeth yn blentyn i Hugh Hughes, Saer Coed a Mary (née Davies) ei wraig. Roedd yn frawd i Richard Hughes, perchennog cwmni argraffu a chyhoeddi Hughes a'i Fab, cyhoeddwr ei holl lyfrau. Yr Ysgol Sul oedd brif ffynhonnell ei addysg yn blentyn.

## Gyrfa 
Dilynodd Hughes yn ôl traed ei dad trwy weithio fel saer coed hyd ei fod yn 19 mlwydd oed. Cafodd ei dderbyn yn aelod o Eglwys y Methodistiaid Calfinaidd yn Adwy'r Clawdd ym 1810 a dechreuodd pregethu ym 1813. Ymddeolodd o'r weinidogaeth ym 1860 ychydig cyn ei farwolaeth.

## Teulu 
Bu Hughes y briod ddwywaith. Ym 1820 priododd Mary Ann Jones; bu hi farw ym 1827. Ym 1833 priododd Grace, ei ail wraig. Rhwng y ddwy briodas cafodd pum mab a saith Merch. Cludwyd ei gorff gan long o'r Rhyl i Lerpwl. Wedi gwasanaeth yng Nghapel Cymraeg Bedford Street a mynychwyd gan dros 64 o weinidogion claddwyd ei weddillion ym mynwent Toxteth Park.

## Awdur 
[bawd|chwith|Darlun mewn olew (Casgliad [Llyfrgell Genedlaethol Cymru|LlGC)]]
Bu Hughes yn awdur a chyfieithydd nifer o lyfrau ar wahanol agweddau o fywyd crefyddol yn ei phlith oedd:

* *Cydymaith Yr Ysgrythyr: Yn Cynnwys Sylwadau Ar Ddilysrwydd Ac Ysbrydoliaeth Yr Ysgrythyrau* 
* ''Y Profiedydd Ysgrythyrol, neu Eirlyfr cryno, o faterion Ysgrythyrol, dan adraniadau priodol, profedig ag adnodau o'r Beibl* 
* *Drych prophwydoliaeth: neu Wiredd, dyben a deongliad prophwydoliaethau yr Ysgrythyrau Sanctaidd.* 
* *Unoliaeth y Beibl fel prawf o'i darddiad dwyfol* 
* *Hanes yr athrawiaeth Gristionogol* 
* *Holwyddoreg ar hanesiaeth ysgrythyrol*.

Ei gampwaith fel awdur oedd y tair cyfrol *Methodistiaeth Cymru : sef hanes blaenorol a gwedd bresennol y Methodistiaid Calfinaidd yn Nghymru, o ddechread y cyfundeb hyd y flwyddyn 1850'' a gyhoeddwyd gan ei frawd rhwng 1851 a 1856. Mae copïau digidol o'r cyfrolau ar gael i'w darllen yn di dal ar wefan *Internet Archive*.

Cyhoeddwyd cofiant iddo gan Roger Edwards ym 1864 ''Buchdraeth y diweddar Barchedig John Hughes, Liverpool, awdwr 'Methodistiaeth Cymru' &c. &c: ynghyda detholion o'i bregethau''

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Cymry Lerpwl
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o Gymru
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Kyrgyzstan Aba Joldoru

bawd|Awyren Airbus A320 a chanddi lifrai Kyrgyzstan Aba Joldoru.
Cwmni hefan cenedlaethol Cirgistan o 1991 i 2005 oedd **Kyrgyzstan Aba Joldoru** (Cirgiseg: Кыргызстан Аба Жолдору; "Cwmni Awyr Cirgistan").

Yn sgil cwymp yr Undeb Sofietaidd, sefydlwyd Kyrgyzstan Aba Joldoru yn 1991 i olynu cangen Aeroflot yng Nghirgistan. Lleolwyd ei bencadlys ym Maes Awyr Rhyngwladol Manas, tua 40&nbsp;km o'r brifddinas Bishkek. Roedd yn cynnal ehediadau i feysydd awyr ar draws Cirgistan ac i nifer o gyrchfannau bychain yng nghyn-weriniaethau'r Undeb Sofietaidd. Bu'n rhaid rhoi terfyn ar nifer o'r rheiny yn y 1990au oherwydd nad oeddynt yn dwyn elw, ond parhaodd i gynnal ehediadau i bob dinas fawr yng Nghirgistan. Aeth y cwmni yn fethiant yn 2005 a chafodd ei ddisodli yn gwmni hedfan cenedlaethol Cirgistan gan Eýr Kyrgyzstan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cwmnïau Cirgistan
Categori:Cwmnïau hedfan
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1991
Categori:Cwmnïau a ddadsefydlwyd yn 2005