open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cwm-bach, Llanwinio

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Cwm-bach.''

Pentref bychan yng nghymuned Llanwinio, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Cwm-bach**. Fe'i lleolir yng ngorllewin y sir i'r gogledd o Sanclêr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanwinio
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Waun y Clyn

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Waun y Clyn**. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref Pen-bre a milltir i'r de o bentref Trimsaran ar ffordd wledig.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Carwe

Pentref bychan yng nghymuned Llangyndeyrn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Carwe** (Saesneg: *Carway*). Mae tarddiad yr enw yn ansicr. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r dwyrain o dref Cydweli ar y ffordd B4317.

## Cyfeiriadau
Categori:Llangyndeyrn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Sylen

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Sylen**.  Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r gogledd o dref Llanelli ar ffordd wledig. Y pentref agosaf yw Cynheidre.

Enwir Mynydd Sylen ar ôl y pentref.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Pum Heol

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Pump Hewl** (hefyd: ***Pum Heol***; Saesneg: *Five Roads*). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r gorllewin o Lanelli ag 15 milltir i’r dwyrain o Gaerfyrddin.

Fe ddaw enw'r pentref o'r heolydd sy'n dod bant o'r Sgwâr, sef Heol Hen, Heol Rehoboth, Heol Horeb, Heol Ynys-Y-Cwm (y brif ffordd mewn i'r pentref o gyfeiriad Llanelli) a Theras Eclipse (y brif ffordd mewn i'r pentref o gyfeiriad Caerfyrddin). 

## Gweler hefyd
*Pedair Heol

## Cyfeiriadau
Categori:Llangyndeyrn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Meinciau

Pentref bychan yng nghymuned Llangyndeyrn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Meinciau**. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Cydweli ar y ffordd B4309. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Llangyndeyrn
Dylunio mewnol

Galwedigaeth sy'n cyfuno datrysiadau creadigol a thechnegol o fewn adeiladau ydy **dylunio mewnol**. Mae'r datrysiadau yn rai gweithredol, sy'n gwella ansawdd bywyd a diwylliant y preswylwyr yr adeilad, ac sy'n atyniadol yn weledol. Creir y dyluniadau mewn ymateb i ac cydlynu gyda' anghenion rheoleiddio, ac yn hybu egwyddorion cynaliadwyedd amgylcheddol.

Mae'r broses o ddylunio mewnol yn dilyn methodoleg systematig, sy'n cynnwys ymchwil, dadansoddiad ac integreiddiad yr wybodaeth i'r broses greadigol, fel bod anghenion ac adnoddau'r cleient yn cael eu bodloni er mwyn creu gofod mewnol sy'n ateb anghenion y prosiect.

Mae gwaith cylunydd mewnol yn tynnu ar nifer o ddisgyblaethau gan gynnwys seicoleg amgylcheddol, pensaernïaeth, dylunio cynnyrch, ac addurno traddodiadol (estheteg a chosmetig). Maent yn dylunio'r gofod mewn bron pob math o adeilad, gan gynnwys gwestai, adeiladau corfforaethol, ysgolion, ysbytai, tai preifat, siopau, bwytai, theatrau a maesi awyr.

## Cyfeiriadau

Categori:Y celfyddydau addurnol
Mewnol
Categori:Economeg y cartref
Pont-henri

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Pont-henri** (hefyd **Pont-Henri** a **Pont Henri** weithiau). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 7 milltir i'r dwyrain o dref Cydweli ar groesffordd ar y ffordd B4317. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Bancycapel

Pentref bychan yng nghymuned Llandyfaelog, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Bancycapel** (hefyd: **Banc-y-capel**). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 4 milltir i'r de o dref Caerfyrddin ar ffordd wledig.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandyfaelog
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Grand Designs

Cyfres deledu'r Deyrnas Unedig gan Channel 4 ydy ***Grand Designs***, sy'n dilyn prosiectau pensaernïaeth ac adeiladu anarferol, cyflwynir y gyfres gan Kevin McCloud a cynhyrchir gan Talkback Thames. Darlledir y gyfres yn Awstralia, Seland Newydd, yr Iseldiroedd a'r Almaen.

## Arddangosfa
Mae arddangosfeydd cysylltiedig **Grand Designs: Live** yn cael eu cynnal yn flynyddol yn Llundain a Birmingham. Maent yn arddangos dylunio a thechnoleg cyfoes ar gyfer y cartref a'r ardd, gyda chanoedd o gyfanwerthwyr a gweithgynhyrchwyr â stondinau i hybu eu cynnyrch a'u gwasanaethau. Bu dros 100,000 o ymwelwyr i arddangosfa "Grand Designs Live" 2008, a barhaodd 9 diwrnod, yng nganolfan Excel, Llundain. Darlledodd Channel 4 ddau raglen yn ddyddiol o'r sioe, sef *Grand Designs Live:Today* a *Grand Designs Live*.

## Cylchgrawn
Mae hefyd cylchgrawn cysylltiedig, a elwir hefyd yn **Grand Designs**, a gyhoeddir gan Media 10, gyda gwybodaeth am d dylunio a thechnoleg cyfoes ar gyfer y cartref a'r ardd, a chyngor a chanllawiau i helpu pobl gyda'u prosiectau eu hunain.

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1999
Categori:Rhaglenni teledu Channel 4
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Dre-fach, Cwm Gwendraeth

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dre-fach.''

Pentref bychan yng nghymuned Gors-las, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Dre-fach**. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 2 filltir i'r gorllewin o bentref Cross Hands ar gyffordd ar y ffordd B4310. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth.

Gerllaw ceir Parc Coetir y Mynydd Mawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Gors-las
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwmisfael

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwmisfael**. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua hanner ffordd rhwng Cross Hands a thref Caerfyrddin ar groesffordd wledig. Y pentref agosaf yw Llanddarog, tua milltir i'r gogledd. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Pedair Heol

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Pedair Heol** (hefyd: **Pedair-hewl**; Saesneg: *Four Roads*). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 4 milltir i'r dwyrain o dref Cydweli ar ffordd wledig lle mae pedair ffordd yn cwrdd. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth ac yng nghymuned Llangyndeyrn.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Pum Heol

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Croesyceiliog, Sir Gaerfyrddin

:''Am yr ardal faestrefol o'r un enw yn Nhorfaen, gweler Croesyceiliog, Torfaen.''

Pentref bychan yng nghymuned Llandyfaelog, Sir Gaerfyrddin, yw **Croesyceiliog**. Fe'i lleolir yng nghanolbarth y sir tua 3 milltir a hanner i'r de o dref Caerfyrddin ar bwys ffordd wledig ar lan ddwyreiniol Afon Tywi.

Categori:Llandyfaelog
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llanismel

Pentref bychan a chymuned yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Llanismel** (weithiau "Llanishmel"; Saesneg: *St Ishmael*). Fe'i lleolir ar lan aber afon Tywi yn ne'r sir tua 4 milltir i'r gorllewin o dref Cydweli ar ffordd wledig.

Enwir eglwys y plwyf a'r pentref ar ôl Sant Ishmel (neu Ishmael).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,311, gyda 64.38% yn medru Cymraeg. Mae'n cynnwys pentref Glan-y-fferi a'r ardal wledig o'i gwmpas.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*[Ystadegau 2001(https://cy.wikipedia.org/wiki/2001) ar gyfer cymuned Llanishmel, o safle we Cyngor Sir Gâr]

Categori:Cymunedau Sir Gaerfyrddin

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Llanelli (y DU)
Ffynnon, Sir Gaerfyrddin

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Ffynnon**. Fe'i lleolir yng ngorllewin canolbarth y sir tua 6 milltir i'r de-orllewin o dref Caerfyrddin ar bwys ffordd wledig tua 3 milltir o lan orllewinol Afon Tywi.

## Gweler hefyd
*Ffynnon

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llan-y-bri

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Llan-y-bri** (hefyd: **Llanybri** ar rai mapiau). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Sanclêr ar groesffordd wledig tua milltir i'r gogledd o bentref Llansteffan.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llandeilo Abercywyn

bawd|chwith|Adfeilion hen eglwys Sant Teilo, ger fferm Llandeilo-abercywyn.
Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Llandeilo Abercywyn**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir ychydig dros 2 filltir i'r de o dref Sanclêr ar bwys ffordd wledig ar lan ddwyreiniol aber Afon Tâf. Fe'i gelwir yn Llandeilo *Abercywyn* am ei fod yn gorwedd wrth aber afon Cywyn, sy'n llifo i aber Afon Tâf ger y pentref, ac er mwyn gwahaniaethu rhyngddo â Llandeilo Fawr.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Afon Cywyn

Afon yn Sir Gaerfyrddin yw **Afon Cywyn**. Ei hyd yw tua 16 milltir.

Mae'n tarddu yng ngorllewin canolbarth y sir yn y bryniau tua hanner ffordd rhwng Castell Newydd Emlyn a Sanclêr. Ei phrif lednant yw Nant Cynnen, sy'n llifo i mewn iddi ger Abernant. Ar ôl llifo ar gwrs deheuol mae hi'n troi i'r de-orllewin ac yn llifo heibio i Fancyfelin i aberu yn Afon Tâf ger Llandeilo Abercywyn.

## Tarddiad yr enw
Y sillafiad gwreiddiol yn y 12g oedd: "Couin". Mae'r gair yn golygu "pla", ac mae'n bosibl mai'r afon oedd ffin ymlediad y pla ganrifoedd yn ôl.

## Cyfeiriadau
Cywyn
Cywyn
Broadway, Sir Gaerfyrddin

: ''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Broadway (gwahaniaethu).''

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Broadway** (Saesneg: ymddengys nad oes enw Cymraeg). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir llai na milltir i'r de-orllewin o Dalacharn.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Talacharn
Llan-dawg

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Llan-dawg** (Saesneg: *Llandawke*). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir ychydig dros 4 milltir i'r de o dref Sanclêr ar bwys ffordd wledig tua milltir a hanner i'r gorllewin o Dalacharn.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llansadyrnin

250px|bawd|chwith|Eglwys Llansadyrnin.
Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Llansadyrnin** (Seisnigiad: *Llansadurnen*). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir tua 2 filltir i'r gorllewin o Dalacharn. Enwir y plwyf naill ai ar ôl sant cynnar o'r enw neu Sadyrnin, esgob Tyddewi yn y 9g.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llanmilo

Pentref bychan yng nghymuned Llanddowror, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Llanmilo** (Saesneg: *Llanmiloe*). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir tua 4 milltir i'r gorllewin o Dalacharn ar y ffordd A4066 tua milltir a hanner cyn Pentywyn. Saif ar lan Bae Caerfyrddin.

Enwir y plwyf naill ai ar ôl sant o'r enw Milo (neu Meilw efallai): ni wyddys dim o gwbl amdano.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddowror
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Sadyrnin

Clerigwr a fu'n Esgob Tyddewi yn chwarter cyntaf y 9g oedd **Sadyrnin** (m. 831). Ceir y ffurf **Sadwrnfe** ar ei enw hefyd mewn rhai ffynonellau.

## Hanes a thraddodiad
Ceir ansicrwydd ynglŷn ag unoliaeth Sadyrnin/Sadwrnfe. Ceir Llansadyrnin yn ne-orllewin Sir Gaerfyrddin a cheisia rhai haneswyr ei uniaethu â'r esgob o'r 9g ond ymddengys fod y llan yn hŷn ac mae'n bosibl mai sant cynnar o'r un enw a'i sefydlodd. Ni wyddom ddim am y sant hwnnw.

Olynodd Sadyrnin yr Esgob Maesgwyd ond ni wyddys ym mha flwyddyn y bu hynny. Olynwyd Sadyrnin yn ei dro gan Cadell yn y flwyddyn 831 a gellir derbyn y bu farw Sadyrnin yn y flwyddyn honno neu'n fuan wedyn. Cafodd Sadyrnin ei sancteiddio gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig yn yr Oesoedd Canol.

## Gweler hefyd
*Sadwrn (sant)

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl yr 8fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 9fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 8fed ganrif
Categori:Marwolaethau 831
Categori:Esgobion Tyddewi
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Dyfed
Rhos-goch

Pentref bychan yng nghymuned Eglwys Gymyn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Rhos-goch** (Saesneg: *Red Roses*, gan gamdybied mai rhosynnau yw "rhos"). Fe'i lleolir yn ne-orllewin eithaf y sir tua 5 milltir i'r gorllewin o Sanclêr ar groesffordd ar y ffordd A477, dwy filltir o'r ffin rhwng Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwys Gymyn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Marros

Pentref bychan yng nghymuned Eglwys Gymyn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Marros**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin eithaf y sir tua 7 milltir i'r gorllewin o Dalacharn ar ffordd wledig sy'n cysylltu Talacharn gydag Amroth yn Sir Benfro. Saif milltir o lan Bae Caerfyrddin.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* [Marros ar fap 2il Argraffiad Arolwg Ordnans(https://cy.wikipedia.org/wiki/Arolwg_Ordnans) (OS),]  cyhoeddwyd 1900, lluniwyd 1898-1908

Categori:Eglwys Gymyn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Pont-iets

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Pont-iets** (hefyd **Pont Iets** weithiau; Saesneg: *Pontyates*). Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 6 milltir i'r dwyrain o dref Cydweli ar y ffordd B4309. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth ac yng nghymuned Llangyndeyrn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Crwbin

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Crwbin**. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 7 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Cydweli a thua'r un pellter i'r de o dref Caerfyrddin ar y ffordd B4306. Mae'n rhan o ardal Cwm Gwendraeth ac yng nghymuned Llangyndeyrn.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Bace

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Bace** (Saesneg: *Backe*). Ymddengys mai o'r Saesneg mae'r enw yn tarddu. Ceir ansicrwydd ynglŷn â'r enw Cymraeg ac ar hyn o bryd nid yw Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi penderfynu pa ffurf Gymraeg i'w mabwysiadu yn swyddogol.

Fe'i lleolir tua milltir a hanner i'r gorllewin o Sanclêr, yn ne-orllewin y sir, ar lan ffrwd sy'n llifo i Afon Tâf.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Sanclêr
Pwll-trap

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Pwll-trap**. Fe'i lleolir tua milltir i'r gorllewin o Sanclêr, yn ne-orllewin y sir, ar ffordd wledig rhwng Sanclêr a'r A40.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Sanclêr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerfyrddin (y DU)
Cwmfelin-boeth

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwmfelin-boeth** (amrywiad: **Cwmfelin Boeth** ar rai mapiau). Fe'i lleolir tua 2 filltir i'r gogledd o'r Hendy-gwyn ar Daf, yn ne-orllewin y sir, ar ffordd wledig rhwng yr Hendy-gwyn a Henllan Amgoed.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Rhyd-y-wrach

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Rhyd-y-wrach** (hefyd: **Rhydywrach**). Fe'i lleolir tua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o'r Hendy-gwyn ar Daf, yn ne-orllewin y sir, ar ffordd wledig rhwng Llanfallteg a Henllan Amgoed.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwm-miles

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwm-miles**. Mae tarddiad yr enw yn ansicr ac ar hyn o bryd nid yw wedi cael ei dderbyn fel enw Cymraeg swyddogol gan Gyngor Sir Gaerfyrddin. Fe'i lleolir tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o Hendy-gwyn ar Daf, yn ne-orllewin y sir, ar ffordd wledig rhwng Efail-wen a Henllan Amgoed.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Login

Pentref bychan yng nghymuned Cilymaenllwyd, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Login**. Fe'i lleolir tua 6 milltir i'r gogledd-orllewin o Hendy-gwyn ar Daf, yng ngorllewin y sir, ar ffordd wledig rhwng Efail-wen a Llanboidy. Mae'n rhan o blwyf Cilymaenllwyd.

Roedd y pentref yn cael ei chynnal gan y rheilffordd oedd yn rhedeg trwy'r pentref lle rhedodd y Cardi Bach rhwng Hendy-Gwyn ar Daf ac Aberteifi. Gellir gweld olion yr hen rheilffordd hyd heddiw sydd yn dilyn Afon Taf trwy'r dyffryn.

Lleolir yr unig addoldy y pentref ar ben bryn gogleddol y dyffryn, sef Capel y Bedyddwyr Calfaia, Login

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cilymaenllwyd
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerfyrddin (y DU)
Mongoleg

bawd|120px|Y gair "Mongol" (*mongyol*) yn yr wyddor draddodiadol

Iaith a siaredir ym Mongolia a rhanbarthau cyfagos o Tsieina a Rwsia yw **Mongoleg**. Hi yw aelod mwyaf adnabyddus y grŵp ieithyddol o ieithoedd Mongolaidd, a chredir ei bod yn perthyn i deulu ieithyddol yr ieithoedd Altaig. Ceir tua 5.7 miliwn o siaradwyr i gyd, yn cynnwys tua 90% o drigolion Mongolia, a niferoedd sylweddol ym Mongolia Fewnol.

Mae'r iaith wedi defnyddio nifer o wyddorau dros y canrifoedd. Crëwyd yr Wyddor Fongolaidd yn y 12g, a defnyddiwyd hi hyd 1943, pan ddechreuwyd defnyddio yr wyddor Gyrilig yn ei lle. Erbyn hyn, ail-ddechreuwyd dysgu'r wyddor Fongolaidd yn yr ysglion. Parhawyd i ddefnyddio'r wyddor draddodiadol ym Mongolia Fewnol, sy'n rhan o Weriniaeth Pobl Tsieina.

Categori:Ieithoedd Mongolaidd
Categori:Ieithoedd Mongolia
Categori:Ieithoedd Tsieina
Categori:Ieithoedd Rwsia
Hebron (gwahaniaethu)

Gallai **Hebron** gyfeirio at:

;Palesteina
*Hebron, dinas sanctaidd ar y Lan Orllewinol

;Cymru
*Hebron, Sir Gaerfyrddin
*Hebron, Ynys Môn

;Lloegr
*Hebron, Northumbria
Hebron, Sir Gaerfyrddin

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Hebron (gwahaniaethu).''

Pentref bychan yng nghymuned Cilymaenllwyd, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Hebron**. Fe'i lleolir tua 8 milltir i'r gogledd o Hendy-gwyn ar Daf, yng ngorllewin y sir.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cilymaenllwyd
Categori:Enwau lleoedd yng Nghymru o darddiad Beiblaidd
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Tafarn-sbeit

Pentref yng nghymuned Llanbedr Felffre, Sir Benfro, Cymru, yw **Tafarn-sbeit** (Saesneg: *Tavernspite*). Ymddengys mai o "Tafarn Ysbyty" y tardda'r enw, sef adeilad a gynigiai letygarwch i bererinion ar eu ffordd i Dŷ Ddewi. Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir am y ffin â Sir Gaerfyrddin, ar groesffordd wledig tua hanner ffordd rhwng Arberth (Sir Benfro) i'r gorllewin a Sanclêr (Sir Gaerfyrddin) i'r dwyrain.

Pentref diolchgar yw Tafarn-sbeit yn ôl pob tebyg - pentref heb gofeb i'r Rhyfel Byd Cyntaf, lle ddaeth pob milwr yn ôl o'r rhyfel.

Ceir Ysgol Gynradd Gymunedol Tafarnspite yn y pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbedr Felffre
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Llwyn-y-brain

Gallai **Llwyn-y-brain** gyfeirio at un o ddau bentref yn Sir Gaerfyrddin:

*Llwyn-y-brain, Hendy-gwyn ar Daf, yng ngorllewin y sir
*Llwyn-y-brain, Llanymddyfri, yn nwyrain y sir
Llwyn-y-brain, Hendy-gwyn ar Daf

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Llwyn-y-brain** (hefyd: **Llwynybrain**). Fe'i lleolir tua milltir a hanner i'r de o Hendy-gwyn ar Daf, yn ne-orllewin y sir, bron am y ffin â Sir Benfro. Rhed y ffordd B4328 trwy'r pentref gan ei gysylltu gyda'r Hendy-gwyn i'r gogledd a phentref Tavernspite i'r de. Y pentref agosaf yw Trevaughan, hanner milltir i'r gogledd.

Categori:Hendy-gwyn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Dinas, Sir Gaerfyrddin

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Dinas**. Fe'i lleolir tua 10 milltir i'r gogledd o Sanclêr, yng ngogledd-orllewin y sir, tua hanner milltir i'r gorlelwin o bentref Tre-lech.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Gelli-wen

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Gelli-wen** (hefyd: *Gellywen* ar rai mapiau). Fe'i lleolir tua 6 milltir i'r gogledd o Sanclêr, yng ngorllewin y sir, tua 3 milltir i'r de o Llanwinio.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwmhiraeth

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwmhiraeth**. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua milltir i'r de-orllewin o Ddre-fach Felindre, yng ngogledd-orllewin y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Henllan

Gallai **Henllan** gyfeirio at un o sawl pentref:

* Henllan, Sir Ddinbych
* Henllan, Sir Gaerfyrddin
* Henllan, Ceredigion
* Henllan, Powys

;Gweler hefyd
* Henllan Amgoed, pentref yn Sir Gaerfyrddin
* Henllan Dyfrig a Theilo, plwyf *Hentland* yn Swydd Henffordd
* Henllan Fallteg, cymuned yn Sir Gaerfyrddin
Storuman

Cymdogaeth yn Sweden ydyw **Storuman**. Ceir hefyd fwrdeistref Storuman yn Swydd Västerbotten, Sweden. Roedd tua 2,255 o bobl yn byw yno yn 2005.

Ceir Storuman arall yn y Lapdir.

Mae enwogion y lle yn cynnwys Björn Ferry a Heidi Andersson.

Categori:Daearyddiaeth Sweden
Henllan, Sir Gaerfyrddin

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Henllan.''

Pentrefan yn Sir Gaerfyrddin yw **Henllan**, a leolir tua 3 milltir i'r gorllewin o dref Llandysul.

## Gweler hefyd
*Henllan Amgoed, Sir Gaerfyrddin

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwm-pen-graig

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwm-pen-graig** (**Cwmpengraig** ar rai mapiau). Fe'i lleolir ar groesffordd wledig tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Gastell Newydd Emlyn, yng ngogledd-orllewin y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Saron, Castell Newydd Emlyn

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Saron**. Fe'i lleolir ar groesffordd ar y briffordd A484, tua 6 milltir i'r dwyrain o Gastell Newydd Emlyn, yng ngogledd-orllewin y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Gorllwyn

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Gorllwyn**. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 8 milltir i'r de-ddwyrain o Gastell Newydd Emlyn, yng ngogledd-orllewin y sir.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cwm-morgan

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Cwm-morgan** (amrywiadau: **Cwm Morgan** neu **Cwmmorgan**). Fe'i lleolir tua 5 milltir i'r de o dref Castell Newydd Emlyn, yng ngogledd-orllewin y sir, am y ffin rhwng Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Aberarad

Pentref bychan yng nghymuned Castellnewydd Emlyn, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Aberarad** neu **Aber-Arad**. Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin y sir ar ffordd yr B433 ger ei gyffordd â'r A484, tua milltir i'r de-ddwyrain o dref Castellnewydd Emlyn.

Llifa Afon Teifi heibio i'r gogledd o'r pentref, a enwir ar ôl aber ffrwd fechan afon Arad yn yr afon honno.

## Cyfeiriadau
Categori:Castellnewydd Emlyn
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Bwlchnewydd

Pentref bychan  yng nghymuned Llannewydd a Merthyr, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Bwlchnewydd**. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o Gaerfyrddin, yng ngogledd y sir.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llannewydd a Merthyr
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Ieithoedd Mongolaidd

bawd|350px
Grŵp o ieithoedd a siaredir yng Nghanolbarth Asia yw'r **ieithoedd Mongolaidd**. Yn ôl rhai ysgolheigion, maent yn gangen i'r teulu Ieithoedd Altaig.

Mae tair ar ddeg o ieithoedd Mongolaidd. Yr un a mwyaf o siaradwyr yw Mongoleg, sy'n iaith swyddogol ym Mongolia, ac sydd a 5.7 miliwn o siaradwyr i gyd.

## Dosbarthiad
*Ieithoedd Mongolaidd y Canolbarth
**Chalch Mongools, iaith swyddogol Mongolia
**Ordos
*Ieithoedd Mongolaidd Gorllewinol
**Oirat (Kalmuk)
**Darchat
*Ieithoedd Mongolaidd Gogleddol
**Bwrjateg
**Mongoleg Chamnigan
*Ieithoedd Mongolaidd y Gogledd-ddwyrain
**Dagwr
*Ieithoedd Mongolaidd y De-ddwyrain
**Monguor (Tu)
**Kangjia
**Bonan
**Dongxiang
*Ieithoedd Mongolaidd y De
**Iwgoreg Ddwyreiniol
*Ieithoedd Mongolaidd y De-orllewin
**Mogoleg


Categori:Canolbarth Asia
* Mongolaidd
Mongolaidd
Foelgastell

Pentref bychan yng nghymuned Gors-las, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Foelgastell**. Fe'i lleolir yn nwyrain y sir ger Rhydaman.

Categori:Gors-las
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Llanddoged a Maenan

Cymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanddoged a Maenan**. Mae'n gorwedd ar ochr ddwyreiniol Dyffryn Conwy ac yn cynnwys pentrefi Llanddoged a Maenan.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Conwy
Categori:Dyffryn Conwy
Bae Cinmel a Thywyn

Cymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Bae Cinmel a Thywyn**. Mae'n cynnwys Tywyn a Bae Cinmel.

Gorwedd y gymuned ar arfordir gogledd Cymru, rhwng Abergele a'r Rhyl.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Conwy
Llanddulas a Rhyd-y-foel

Cymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanddulas a Rhyd-y-foel**. Mae'n cynnwys Llanddulas, ger Bae Colwyn, a Rhyd-y-foel.

Gorwedd y gymuned ar arfordir gogledd Cymru, i'r de o Fae Colwyn.

Categori:Cymunedau Conwy
Blaen-y-coed

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Blaen-y-coed**. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 9 milltir i'r gogledd o Gaerfyrddin a thua 4 milltir i'r gorllewin o bentref Cynwyl Elfed, yng ngogledd y sir.

## Gwybodaeth am y pentref 
Mae'r pentref yn cynnwys 17 tŷ, capel, blwch post a chwpwl o ffermydd cyfagos. Mae hefyd yn gartref i safle gwersylla a charafanio Woodland Rise.

## Enwogion 
chwith|bawd|Capel a festri Blaen-y-coed a leolir yn y pentref
Ganed y bardd Howell Elvet Lewis (Elfed) tua 2 filltir o'r pentref yn 1860. Roedd yn byw yn ei blentyndod mewn bwthyn o'r enw 'Y Gangell', sydd nawr yn amgueddfa o'i fywyd. Roedd yn pregethu yn yr ardal a chapel Blaen-y-coed oedd capel y teulu. Rhoddodd ei bregeth gyntaf yng nghapel Pen-y-bont. Roedd Elfed yn derbyn ei addysg gynnar yn festri'r capel a cyn hynny yn derbyn ei addysg yn llofft stabl un o'r ffermydd.

Mae gan y capel ffenestr goffa oedd yn rhodd gan Gapel Gymraeg Annibynwyr Kings Cross (Llundain) a gaeodd i lawr. Mae Elfed wedi cael ei gladdu yn fynwent y capel.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynwyl Elfed
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
C.P.D. Llandudno

Clwb pêl-droed o Landudno, Sir Conwy ydy **Clwb Pêl-droed Llandudno** (Saesneg: *Llandudno Football Club*).

Mae lle i gredu fod clwb pêl-droed yn bodoli yn Llandudno ym 1878, ac er fod y llinach i'r clwb presennol yn aneglur, mae'r clwb yn cydnabod 1878 fel y blwyddyn y cafodd ei ffurfio.

Chwaraeir eu gemau cartref ym Mharc Maesdu, Llandudno.

## Hanes
Roedd clybiau pêl-droed yn bodoli yn nhref Llandudno yn ystod y 1880au gyda **Llandudno Gloddaeth** yn cystadlu yng Nghwpan Cymru ym 1886-87 a chlwb **Llandudno Swifts** yn aelodau gwreiddiol Cynghrair Arfordir Gogledd Cymru ym 1893-94.

Roedd **CPD Llandudno** yn aelodau o gynghrair Arfordir Gogledd Cymru ym 1901-02 a hefyd yn aelodau gwreiddiol Cynghrair Cenedlaethol Cymru (Gogledd) ym 1921 hyd nes i'r Gynghrair ddod i ben ym 1930. Llwyddodd y clwb i ennill pencampwriaeth cyntaf Cynghrair Cymru (Gogledd) ym 1935-36 a heb law am flynyddoedd yr Ail Ryfel Byd, bu'r clwb yn chwarae yn y gynghrair yma hyd nes cwympo i Gynghrair Bro Conwy ym 1973-74.

Ailffurfiwyd y clwb ym 1988 a dychwelodd Llandudno i brif adran gogledd Cymru, y Gynghrair Unebol ym 1993-94 gan sicrhau dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru am y tro cyntaf yn eu hanes yn 2014-15. Ar ôl gorffen yn drydydd yn eu tymor cyntaf yn yr Uwch Gynghrair llwyddodd Llandudno i sicrhau eu lle yng Nghynghrair Europa am y tro cyntar ar gyfer tymor 2016-17.

## Record yn Ewrop

CPD Llandudno tîm pencampwyr 1897.jpg|Tîm Llandudno 1897, *pencampwyr mewn tair cystadleuaeth bwysig* y flwyddyn honno.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y clwb

Llandudno
Categori:Chwaraeon yng Nghonwy
Categori:Llandudno
Bron-y-gaer

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Bron-y-gaer**. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 4 milltir i'r gorllewin o Sanclêr, i'r gorllewin o Gaerfyrddin, yng nghanolbarth y sir.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Brenhinllin Shang

**Brenhinllin Shang** (Tsieineeg: 商, pinyin: Shāng, Wade-Giles: Shang), weithiau hefyd **Brenhinllin Yin** (殷), oedd yr ail frenhinllin yn hanes Tsieina, a'r gyntaf y mae tystiolaeth hanesyddol amdani. Mae'n dyddio o tua 1600 CC hyd 1046 CC., ac roedd ei thiriogaeth yn ymestyn ar hyd dyffryn yr Afon Felen, yn yr hyn sy'n awr yn rhan ogleddol talaith Henan. rhan ddeheuol Hebei, gorllewin Shandong, gogledd Anhui a gogledd-ddwyrain Jiangsu.

Nodweddir yr ardal yn y cyfnod yma gan ddinasoedd caerog yn perthyn i unedau a elwir yn *zu*, yn cynnwys tylwyth estynedig. Olynwyd y Shang gan Frenhinllin Zhou.

bawd|canol|240px|Yr ardaloedd lle cafwyd hyd i dystiolaeth archaeolegol o Frenhinllin Shang


Shang
Trenton, New Jersey

Dinas yn nhalaith New Jersey, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Mercer County, yw **Trenton**. Mae gan Trenton boblogaeth o 84,913, ac mae ei harwynebedd yn 21.122&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1792.

## Enwogion
*George Antheil (1900–1959), cyfansoddwr
*Norman Schwarzkopf, Jr. (g. 1934), milwr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Trenton

Categori:Dinasoedd Mercer County, New Jersey
Castell Prestatyn

Castell mwnt a beili ger Prestatyn, Sir Ddinbych yw **Castell Prestatyn**. Mae'n dyddio o'r 12g. Dim ond y mwnt ac olion eraill sydd i'w gweld ar y safle heddiw.

## Hanes
bawd|chwith|250px|Safle Castell Prestatyn heddiw
Yn ôl pob tebyg, codwyd y castell gan Robert de Banastre, un o'r arglwyddi Normanaidd, tua'r flwyddyn 1164. Dyma'r cyfnod pan fu cwmwd Prestatyn a gweddill cantref Tegeingl yn nwylo arglwyddi Normanaidd y Mers. Er ei fod ar dir isel, roedd y castell yn rheoli'r mynediad ar hyd yr arfordir i gyfeiriad Rhuddlan, a oedd yn borthladd pwysig yn yr Oesoedd Canol. Cafodd ei gipio a'i ddifetha gan y Brenin Owain Gwynedd yn 1167 wrth iddo adfer y Berfeddwlad i Wynedd.

Arosodd yr ardal ym meddiant brenhinoedd a thywysogion Gwynedd a chofnodir fod Roger de Banastre arall, un o ddisgynyddion y llall, wedi hel ei bac "gyda'i bobl i gyd" o Brestatyn i Swydd Gaerhirfryn yn Lloegr. Yn 1279, pan fu cwmwd Prestatyn ym meddiant coron Lloegr eto, cofnodwyd fod rhan o'r hen gastell yn dal i sefyll. Ar ôl hynny mae'n diflannu o dudalennau hanes.

## Olion
Dim ond y mwnt ac olion eraill sydd i'w gweld ar y safle heddiw. Mae gweddillion y mwnt yn mesur tua 20 medr ar draws a cheir olion ffos a'r beili tu mewn iddi. Roedd mur o gerrig 1.2 medr o led o fewn y ffos, yn ôl archaeolegwyr a gloddiodd y safle yn 1913. Am ei fod ar dir isel, codwyd sarn i gyrraedd y fynedfa, ond prin yw'r olion gweladwy ohono heddiw.

## Mynediant
Gorwedd y castell mewn cae tua hanner milltir i'r gogledd o orsaf reilffordd Prestatyn. Cyfeirnod OS: SJ072833.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 12fed ganrif
Prestatyn
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Prestatyn
Talog

Pentref bychan  yng nghymuned Aber-nant, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Talog**. Saif ar ffordd wledig tua 6 milltir i'r gogledd-orllewin o Gaerfyrddin, yng ngogledd y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Brenhinllin Zhou

**Brenhinllin Zhou** (Tsieineeg: 周朝, pinyin: zhouchao), oedd y drydedd frenhinllin yn hanes Tsieina. Mae'n dyddio o tua 1122 CC hyd 256 CC, yn dilyn Brenhinllin Shang, ac roedd ei thiriogaeth yn ymestyn ar hyd dyffryn yr Afon Felen. Sefydlwyd Brenhinllin Zhou gan y teulu Ji, ac roedd y brifddinas yn Hao (gerllaw Xi'an heddiw).

Yn 770 CC, dinistriwyd y brifddinas gan lwythau barbaraidd o'r gorllewin, a symudodd y brenin  Ping y brifddinas tua'r dwyrain i Luoyi (Luoyang heddiw). Ystyrir hyn fel diwedd cyfnod y Zhou gorllewinol, a dechrau'r Zhou Dwyreiniol.

Olynwyd y Zhou gan Frenhinllin Qin.

bawd|canol|240px|Yr ardaloedd lle cafwyd hyd i dystiolaeth archaeolegol o Frenhinllin Zhou


Zhou
John Gibson

Gallai **John Gibson** gyfeirio at un o sawl person gyda'r un enw:

* John Gibson (cerflunydd) (1790-1866), cerflunydd Cymreig
* John Gibson (pensaer) (1817–1892), pensaer Seisnig
John Gibson (pensaer)

Pensaer Seisnig oedd **John Gibson** (2 Mehefin 1817 – 23 Rhagfyr 1892), a aned yn Swydd Warwick, Lloegr.

Roedd Gibson yn gymorthwywr i Syr Charles Barry a gweithiodd gyda fo ar gynllunio San Steffan. Cynlluniodd Gibson sawl banc, yn cynnwys adeilad y National Bank of Scotland yn Glasgow yn 1864 a'r National Provincial Bank yn Bishopsgate, Llundain, yn 1865 a adwaenir hefyd fel 'Neuadd Gibson' (*Gibson Hall*).

Gweithiodd Gibson ar gynlluniau sawl eglwys, hen a newydd, yng ngogledd Cymru. Ei waith mwyaf adnabyddus yw'r Eglwys Farmor, ym Modelwyddan, Sir Ddinbych, sy'n nodwedd amlwg yn nhirwedd rhan isaf Dyffryn Clwyd.

Yn 1890, rhoddwyd y Fedal Aur Frenhinol (*Royal Gold Medal*) iddo am ei wasanaeth i bensaernïaeth.

## Gweler hefyd
*John Gibson (cerflunydd)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Penseiri o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Warwick
Gwydr lliw

[bawd|230px|Rhan o ffenestr wydr lliw yn adrodd hanes [Moses yn Eglwys Gadeiriol Cwlen.]]
[bawd|230px|gwydr lliw [Carlo Roccella.]]
Gall **gwydr lliw** gyfeirio at unrhyw wydr sydd wedi ei liwio, ond fel rheol mae'n cyfeirio ar ffenestri lle'r defnyddir darnau o wydr o wahanol liwiau i greu llun neu batrwm. Mae gwydr lliw o'r math hwn yn arbennig o nodweddiadol o eglwysi.

Ceir ychydig o enghreifftiau mewn eglwysi yn dyddio o'r 11g a'r 12g. Mae ffenestri lliw yn arbennig o nodweddiadol o adeiladau eglwysig yn yr arddull Gothig o'r 13g ymlaen.

Ymhlith yr esiamplau enwocaf, mae'r gwydr lliw yn eglwys y Sainte Chapelle ym Mharis, yn Eglwys Gadeiriol Chartres ac yn Eglwys Gadeiriol Cwlen. 

## Gweler hefyd
bawd|chwith|Llun o Ffenestr Cymru. Nodir ar waelod y ffenest: *Given by the people of Wales.*
* Ffenestr Cymru, Birmingham, Alabama, ffenestr wydr lliw fu'n rodd gan pobl Cymru fel arwydd o gydymdeimlad ag Eglwys Bedyddwyr 16th Street, Birmingham, Alabama wedi ymosodiad terfysgaidd ar yr eglwys gan y Ku Klux Klan.

Lliw
Categori:Pensaernïaeth
Merthyr, Sir Gaerfyrddin

:''Am leoedd eraill o'r enw "Merthyr", gweler Merthyr (gwahaniaethu).''

Pentref bychan yng nghymuned Llannewydd a Merthyr, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Merthyr**. Saif yng ngogledd y sir ar ffordd wledig tua 6 milltir i'r gorllewin o dref Caerfyrddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Llannewydd a Merthyr
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Sainte-Chapelle

Capel yn yr arddull Gothig yng nghanol dinas Paris yn Ffrainc yw **Sainte-Chapelle**.  Saif yn ardal Île de la Cité, ac fe'i hystyrir yn un o gampweithiau'r arddull Gothig.

Adeiladwyd y Sainte-Chapelle i ddal y creiriau crefyddol a ddygwyd i Ffrainc o Syria gan Louis IX, brenin Ffrainc. Roedd y rhain yn cynnwys y goron ddrain a phen haearn y waywffon a ddefnyddiwyd pan groeshoeliwyd Iesu Grist. Mae'n debyg i'r gwaith adeiladu ddechrau yn 1241, ac fe'i cysegrwyd yn 1248. Credir mai Pierre de Montreuil oedd yn gyfrifol am y gwaith. Yn ddiweddarach symudwyd y creiriau i Notre-Dame de Paris. Ar ôl tân 2019, fe'u symudwyd i'r Louvre.

Mae'r adeilad yn cynnwys dau gapel, y capel isaf ar gyfer y bobl gyffredin a'r capel uchaf ar gyfer y brenin a'i lys. Ystyrir gwydr lliw ffenestri'r capel uchaf ymhlith yr esiamplau gwychaf o wydr lliw eglwysig.

bawd|dim|200px|Y capel uchaf

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 13eg ganrif
Categori:Eglwysi Ffrainc
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mharis
Omega-3

bawd|Hadau Salvia Hispanica gyfoethog mewn omega-3.

Math o asid oleig (rhan o'r moleciwl olew) yw **Omega 3** (neu **n-3**). Dyma'r asid oleig a geir mewn hadau pwmpen, llin a rêp yn ogystal â physgod fel y sardîn, macrell, brithyll ac eog. Enw Saesneg ar Omega 3 yw 'ω−3 fatty acids' neu 'omega-3 fatty acids'

Prif reswm ei enwocrwydd i ni heddiw yw ei rôl yn y deiet yn amddiffyn rhag clefyd y galon. Ychwanegir olew omega 3 at fargarîn (fel Flora) a chynnyrch arall. Sail y gred oedd ymchwil gyda chleifion efo problemau'r galon, mae'r olew yn arafu datblygiad y clefyd.

## Ymchwil newydd 
Ym mis Ionawr 2010 daeth ymchwil pwysig newydd o America. Darganfyddwyd bod un math o Omega 3 yn gysylltiedig â lleihau byrhad y telomer (pen y cromosôm). Mae ymchwil am heneiddio yn dangos bod byrhad y telomer fel cloc genetaidd, po fyrraf y telomer po hynaf y gell.
Dros gyfnod o wyth mlynedd fe welodd yr ymchwilwyr bod y chwarter oedd yn bwyta lefelau uchel o Omega 3 wedi gwneud yn well efo eu clefyd y galon nag y chwarter oedd yn bwyta y lleiaf o Omega 3 yn eu deiet. Roedd y ffigyrau yn ddigon i anfon yr ymchwil o gwmpas y byd ar ddiwrnod cyntaf ei gyhoeddi.

Mae llywodraeth Canada wedi mynd mor bell a datgan bod "yr asig oleig DHA Omega 3 yn cefnogi datblygiad normal yr ymennydd, y llygaid a'r nerfau"
Hadau llin sydd a'r cyfradd uchaf o Omega 3 fel y dengys y rhestr isod, ond nid yw hyn y math iawn o Omega 3 (DHA a EPA). Dim ond pysgod sydd a'r Omega 3 yn y ffurf perffaith.

Llin - Linum usitatissimum 18.1%
Canabis - Cannabis sativa 8.7%
Cnau Ffrengig - Juglans regia 6.3%
Cnau Pecan - Carya illinoinensis 0.6%
Cnau Collen - Corylus avellana 0.1%

Mae'r corff yn gallu troi yr olew o hadau i'r fersiwn DHA a EPA.

## Y Moleciwl 
DHA ac EPA yw'r math o Omega 3 a defnyddir mewn papurau gwyddonol gan fod mwy nag un fath o Omega 3 ar gael. (DHA = docosahexaenoic acid), (EPA = eicosapentaenoic acid) yn yr enw arall sef 'n-3 asid oleig' mae'r 3 yn cyfeirio at y bond dwbl ar y trydydd atom Carbon o'r diwedd. Mae'r bond dwbl yma yn y patrwm 'cis' fel y rhan fwyaf o olewau naturiol, o gymharu ag olew 'trans'. Cysylltir olew 'trans' a phroblemau'r galon ond mae'r olew yna yn para am fisoedd heb bydru.

Delwedd:Omega3DHA EPA.png

## Ffynonellau 
Canadian Food Inspection Agency. Summary Table of Biological Role Claims Table 8-2. http://www.inspection.gc.ca/english/fssa/labeti/guide/ch8e.shtml 

DeFilippis, Andrew P.; Laurence S. Sperling. "Understanding omega-3's"

Association of Marine Omega-3 Fatty Acid Levels With Telomeric Aging in Patients With Coronary Heart Disease http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/303/3/250

www.dailymail.co.uk

Categori:Asidau brasterog
Meistr Gweinyddiaeth Busnes

Gradd meistr mewn gweinyddiaeth busnes ydy **Meistr Gweinyddiaeth Busnes** (Saesneg: **Master of Business Administration** / **MBA**), sy'n denu pobl o ystod eang o ddisgyblaethau academaidd. Mae'r radd yn tarddu o'r Unol Daleithiau, pan fu'r wlad yn diwydianeiddio yn ystod yr 19g roedd cwmnïoedd yn chwilio am ddull gwyddonol o reoli. Craidd y rhaglen feistr yw i gyflwyno amryw rannau o fusnes megis cyfrifyddu, marchnata, adnoddau dynol, rheolaeth gweithredoedd ac yn y blaen i'r myfyrwyr. Tua traean o'u ffordd trwy eu hastudiaethau, bydd myfyriwr y gradd meistr yn dewis agwedd o weinyddiaeth busnes i ganolbwyntio arni.

Mae cyrff archrediad arbennig yn bodoli ar gyfer graddau Meistr Gweinyddiaeth Busnes, er mwyn cadarnahu cysondeb mewn ansawdd addysg fusnes i ôlraddedigion. Caiff y cwrs ei gynnig mewn nifer o wledydd yn fyd eang, yn rhan ac yn llawn amser.

Categori:Cymwysterau addysg
Coleg Glan Hafren

Coleg addysg bellach yng Nghaerdydd, Cymru yw **Coleg Glan Hafren**. 

## Manylion y Coleg 
Mae dros 12,000 o fyfyrwyr yn mynychu'r coleg. Darparir dros 800 o gyrsiau gan gynnwys Lefelau-A, cyfle i fyfyrwyr ail-eistedd TGAU; cyrsiau ieithoedd, cyrsiau busnes a phroffesiynol megis cyfraith, marchnata, cyfrifedd, gwallt a harddwch, cyrchu; ESOL a Drws Agored; chwaraeon, arlwyo, gofal plant, teithio a thwristiaeth; cyrsiau creadigol a digidol, peiriannu ac adeiladu. Mae'n gwasanaethu myfyrwyr o 14 oed ymlaen, mae myfyriwr hynaf y coleg yn 80 oed. Mae cyrsiau hefyd ar gael ar gyfer myfyrwyr rhyngwladol, dan yr enw Coleg Ryngwladol Caerdydd, gydag achrediad y Cyngor Prydeinig.

Mae gan y coleg ddau gampws ar bedwar safle. Lleolir un ar Trowbridge Road, Tredelerch yn nwyrain y ddinas, a'r campws arall yng nghanol y ddinas gyda dwy safle yn 27 a 35, The Parade. Mae'r coleg hefyd yn rhedeg salon trin gwallt a harddwch masnachol yn Arcêd Castell Caerdydd, sef y Design Academy. Maent hefyd yn darparu cyrsiau ar safleoedd allanol, megis rhai yn Nhrelái.

Sefydlwyd y coleg ym 1989, ac ymgorfforwyd gan siarter frenhinol ym 1993. Bwriadwyd i'r coleg wasanaethu ardal ddwyreiniol Caerdydd gyda choleg arall yn gwasanaethu'r gorllewin. Mae chwe cyfadran o fewn y coleg.

## Dolenni allanol
*Coleg Glan Hafren 

Glan Hafren
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaerdydd
Categori:Addysg yng Nghaerdydd
Categori:Sefydliadau 1989
Bronwen Astor

bawd|Clawr llyfr: *Bronwen Astor: Her Life and Times* gan Peter Stanford

Model oedd **Bronwen Astor**, Is-iarlles Astor (née Alun Pugh; 6 Mehefin 1930 – 28 Rhagfyr 2017). Bu hefyd yn awen ac yn *couturier* i Pierre Balmain, a'i disgrifiodd fel un o'r merched prydferthaf iddo erioed gyfarfod.

## Bywgraffiad
Ganwyd **Janet Bronwen Alun Pugh** yn Llundain, yn ferch i Syr John Alun Pugh, adnabyddir yn gyffredinol wrth ei henw canol, Bronwen. Addysgwyd yn Ysgol Dr. Williams yn Nolgellau, Gwynedd.

Ar 14 Hydref 1960 priododd â 3ydd Is-iarll Astor, mab Nancy Astor, y ddynes gyntaf i gymryd sedd yn Nhŷ'r Cyffredin. Bronwen oedd ei drydydd gwraig. Wedi tair blynedd o briodas, tröwyd ei bywyd ar ei ben i lawr yn sgil Helynt Profumo, a ddymchwelodd llywodraeth Harold Macmillan. Ym 1966, bu farw ei gŵr yn ifanc, gan ei gadael i ofalu am ddau blentyn dan 5 oed.

Agorodd ei thŷ i'r digartref, ac ym 1983 hyfforddodd fel seicotherapydd. Cyhoeddwyd ei bywgraffiad, *Bronwen Astor: Her Life and Times*, yn 2000.

## Teulu
### Gŵr
* William Astor, 3ydd Is-iarll Astor (13 Awst 1907 – 7 Mawrth 1966)

### Plant
*Janet Elizabeth Astor (ganwyd 1 Rhagfyr 1961)
*Pauline Marian Astor (ganwyd 26 Mawrth 1964)

## Llyfryddiaeth
*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*http://www.asha-foundation.org/women/women/bronwen_astor.php 

Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Modelau benywaidd o Loegr
Categori:Is-ieirll
Categori:Teulu Astor
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Yr Eglwys Farmor

Eglwys ym Modelwyddan, Sir Ddinbych yw'r **Eglwys Farmor** neu **Eglwys y Santes Fererid, Bodelwyddan**, sy'n nodwedd amlwg yn nhirwedd Dyffryn Clwyd a welir o bell. Mae'n gorwedd ger priffordd yr A55. Mae'n cael ei hadnabod yn lleol fel 'Yr Eglwys Farmor' am iddi gael ei hadeiladu o farmor gwyn yn bennaf ac 14 math arall, gan gynnwys marmor Môn.
250px|bawd|chwith|Yr Eglwys Farmor

## Hanes a disgrifiad
Codwyd yr eglwys gan yr Arglwyddes Willoughby de Broke er cof am ei gŵr, Henry Peyto-Verney, 16eg Barwn Willoughby de Broke. Gosododd hi'r garreg sylfaen ar 24 Gorffennaf 1856 a chafodd yr eglwys newydd, a gynlluniwyd gan y pensaer John Gibson, ei gysegru gan Esgob Llanelwy ar 23 Awst 1860. Costiodd y gwaith adeiladu £22,000. Mewn canlyniad, crewyd plwyf newydd Bodelwyddan ar 3 Awst 1860, o gymunedau bychain Bodelwyddan, Faenol a Phengwern, a fuont tan hynny yn rhan o blwyf Llanelwy.

Mae'r eglwys wen drawiadol yn cynnwys pileri o farmor coch Belgaidd oddi mewn, ac mae'r mynedfa i gorff yr eglwys wedi'i gwneud o farmor o Ynys Môn. Mae'r tŵr yn cynnwys ffenestri gwydr lliw o'r Santes Fererid o Antiochia a Sant Cyndeyrn.

## Mynwent yr eglwys
Mae'r fynwent yn cynnwys bedd Elizabeth Jones, mam yr arloeswr Fictoraidd enwog, Syr Henry Morton Stanley. Yn ychwanegol, gorwedd cyrff 83 o filwyr o Ganada yn y fynwent. Bu farw rhai o'r milwyr hyn o Wersyll Parc Cinmel ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf oherwydd y ffliw, ond credir bod rhai o'r claddedigion yn filwyr a saethwyd ar ôl miwtini yn y gwersyll ar Fawrth 5ed, 1919.

## Oriel

Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 05.jpg|Ochr gyda phorth
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 06.jpg|Y tŵr a chroes bedd
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 08.jpg|Yr olygfa o'r drws
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 09.jpg|Cerflun o farmor
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 13.jpg|Colofn farmor
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 20.jpg|Cerflun ar ochr y pulpud
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 25.jpg|Ffenestr liw uwch yr allor
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan 26.jpg|Yr allor
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 01.jpg|Ger yr allor
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 07.jpg|Tŵr
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 12.jpg|Cerflun ar wal ger y drws cefn
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 17.jpg|Tyrrau'r cefn
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 26.jpg|Yr eglwys o ochr yr A55
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 34.jpg|Cofeb i'r milwyr Canadaidd a saethwyd
Eglwys St. Margaret, Bodelwyddan Church 35.jpg|Beddau milwyr o Ganada ym Modelwyddan

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Yr Eglwys Farmor, ar wefan BBC Cymru, Gogledd-ddwyrain Cymru.

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Ddinbych
Categori:Bodelwyddan
Farmor
Categori:Esgobaeth Llanelwy
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Prifysgol Caerwysg

Prifysgol yng Nghaerwysg, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Prifysgol Caerwysg** (Saesneg: **University of Exeter**). Lleolir y rhan fwyaf o'i gweithgareddau yn ninas Caerwysg, lle mae'n brif sefydliad addysg uwch yr ardal. Mae'n aelod o'r 'Grŵp 1994', sef rhwydwaith o brifysgolion yng ngwledydd Prydain a gogledd Iwerddon sy'n gwneud ymchwil dwys.

Mae gan Brifysgol Caerwysg dri champws, sef: Streatham, St Luke's yng Nghaerwysg, a Tremough yng Nghernyw. Caiff campws Tremough ei gynnal ar y cyd gyda Coleg Prifysgol Falmouth dan fenter *Combined Universities in Cornwall* (CUC).

## Arfbais
Mae arfbais y brifysgol yn symbol o gysylltiadau hanesyddol y brifysgol gyda'i lleoliad. Daw'r castell aur trionglog gyda'i thri thŵr o arfbais Caerwysg, a chredir iddi gynyrchioli Castell Rougemont fel yr awgryma'r cefndir coch. Daw'r 15 Besant aur o amgylch ymyl yr arfbais o arfbais Cernyw, tra daw'r groes werdd ar y cefndir gwyn o arfbais Cyngor Dinas Plymouth. Symbol o addysg yw'r llyfr gydag ymylon aur a'r arwyddair Lladin *"lucem sequimur"* ("dilynwn y goleuni").

## Hanes
Dechreuodd addysg brifysgol yng Nghaerwysg ym 1922, pan drowyd Coleg Goffa Brenhinol Albert yn *Goleg Prifysgol De-orllewin Lloegr* (*University College of the South West of England*), a chafodd y coleg ei gynnwys ar restr yr athrofeydd a oedd yn gymwys i dderbyn arian gan y Pwyllgor Grantiau Prifysgol. Sefydlwyd y coleg fel athrofa diriogaethol, gan wneud addysg prifysgol ar gael yn weddol leol ar gyfer myfyrwyr o Ddyfnaint, Cernyw, Dorset a Gwlad yr Haf. Fel y bu'r arfer ar gyfer athrofeydd prifysgol newydd yn ne Lloegr yn y 19feg ganrif hwyr a'r 20g, roedd y brifysgol yn paratori myfyrwyr ar gyfer graddau allanol Prifysgol Llundain. Pan dyfodd y brifysgol ymhellach yn ystod yr 1930au, enillodd fwy o hunanreolaeth, ond cafodd ei hannibynniaeth lwyr ei ohirio gan ddyfodiad yr Ail Ryfel Byd. Derbyniodd y brifysgol ei siarter frenhinol, gan ddod yn brifysgol annibynnol (Prifysgol Caerwysg) ym mis Rhagfyr 1955. Yn y cyfnod wedi'r rhyfel, daeth Prifysgol Caerwysg yn athrofa cenedlaethol, mewn modd tebyg i nifer o brifysgolion eraill y Deyrnas Unedig, gan ddenu myfyrwyr ledled de Prydain. Fel prifysgol sy'n gwneud ymchwil dwys, mae erbyn hyn yn denu nifer fawr o ddigyblion o dramor. Ond, mae gweithgareddau lleol yn parhau, er enghraifft drwy addysgu allfurol yn Nyfnaint a Chernyw, a sefydliad Athrofa Astudiaethau Cernyweg yn Truro.

## Cangellorion
### Is-gangellorion
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol Prifysgol Caerwysg
*University of Exeter Business School
*School of Education & Lifelong Learning 
*University of Exeter Students' Guild

Caerwysg
Categori:Sefydliadau 1922
Interpretatio romana

Defnyddir y term Lladin ***interpretatio romana*** i gyfeirio at arfer y Rhufeiniaid, yn enwedig yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig pan ymledodd eu grym, i roi enwau Rhufeinig ar dduwiau a duwiesau "barbaraidd", h.y. duwdodau brodorol nad oedd yn rhan o fytholeg a chrefydd y Byd Clasurol. Daw'r enw o gyfeiriad yn y llyfr *Germania* gan Tacitus at ddau o dduwiau'r Germaniaid a uniaethir ganddo â'r efeilliaid Castor a Pollux.

Ceir nifer o allorau o'r cyfnod Rhufeinig a godwyd mewn rhanbarthau fel Prydain a Gâl sy'n cynnwys naill ai enw brodorol y duwdod Celtaidd ynghyd ag enw duwdod Clasurol neu enw Clasurol yn unig yn cael ei ddilyn gan *Deae* neu *Deo* ('I'r duw/dduwies', arfer a gyfyngir i gyflwyniadau i dduwdodau brodorol yn unig). Yn yr achos cyntaf mae hyn yn gymorth i ymchwilwyr a haneswyr i benderfynu natur a swyddogaeth duwiau a duwiesau Celtaidd. Ond ni ellir cael mwy nag awgrym o hynny, fel rheol, am fod y Rhufeiniaid yn tueddu i ddewis un agwedd yn unig ar y duwdod, agwedd a ddigwyddai gyfateb i un o'u duwdodau hwy, yn enwedig Mawrth, Apollo a Mercher.

Ceir sawl enghraifft o'r *interpretatio romana* mewn rhannau eraill o'r Henfyd hefyd, e.e. *Jupiter Ammon* am un o dduwiau'r Hen Aifft.
 
## Cyfeiriadau
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Categori:Mytholeg Geltaidd
Categori:Mytholeg Rufeinig