open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geraint Todd

Actor o Gymru yw **Geraint Wyn Todd** (ganwyd 8 Awst 1979). Mae'n hanu o Bontypridd ac mae wedi chwarae sawl prif ran mewn dramau a chomedïau Cymraeg, yn fwyaf adnabyddus am ei rannau yn *Pam Fi Duw*, *Cowbois ac Injans* rhwng 2006 a 2007 a *Pobol y Cwm* o 2011 ymlaen.

## Gyrfa 
Dechreuodd Geraint Todd ei yrfa actio tra yn yr ysgol, gyda rhannau ar raglenni teledu fel *Halen yn y Gwaed*, *Pam Fi, Duw?* a rhan fach yn *Pobol y Cwm*.

Rhwng 1997 a 2000 fe astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Caerdydd, lle raddiodd gyda gradd mewn Hanes a Llenyddiaeth Saesneg. Er ei fod yn frwd am actio, roedd yn ymwybodol fod rhai actorion yn cael gwaith achlysurol iawn felly dywedodd ei fod am gwblhau ei radd fel cynllun wrth gefn. Yn ystod ei flwyddyn olaf yn y brifysgol, cafodd ran yn *Y Palmant Aur*. Fe weithiodd yn gyson fel actor wedi hynny ac fe ddywedodd fod ei wedi mwynhau gymaint ar ôl blwyddyn o waith ei fod yn bendant barhau ym myd actio fel gyrfa.

Ar ôl graddio, fe weithiodd Todd ar nifer o gyfresi drama yng Nghaerdydd o 2000 i 2002 yn cynnwys *A Mind to Kill*, *Y Tŷ*, *The Bench* a *Iechyd Da*. Fe wnaeth leisio nifer o hysbysebion radio hefyd a threuliodd fis ar daith theatr addysg o gwmpas ysgolion Cymru ar ran Cyngor Llyfrau Cymru, er mwyn hyrwyddo darllen i bobl ifanc. Cafodd y cyfle i gyflwyno dwy gyfres o raglen gerddoriaeth a theithio *Bicini* a enillodd Wobr Pobl Ifanc yng Ngŵyl Ffilm a Theledu Celtaidd yn 2001.

Yn Mawrth 2002, fe ffilmiodd y sebon *Xtra*, yng ngogledd Cymru, ac ail gyfres yn 2003. Hefyd yn 2003 fe ffilmiodd y gyfres ddramatig tri-rhan *Triongl*.

Yn 2004 fe weithiodd ar ffilm fer o'r enw *Walking Sleep* gyda ffrind, Gareth Bryn Evans, a chafodd fersiwn Gymraeg ei wneud ar ddechrau 2005. Fe ddangoswyd y ffilm yng Ngŵyl Ffilmiau Caerdydd. Fe weithiodd hefyd ar y gyfres ddrama *Amdani* a lleisiodd y fersiwn Gymraeg o'r gyfres anime boblogaidd *Beyblade*, gydag ail gyfres yn cael ei recordio yn 2005.

Yn 2006 cafodd Todd brif ran fel David Manning (Manny) yn y ddrama-gomedi *Cowbois ac Injans*, ddarlledwyd ar S4C yn Hydref 2006 and Mawrth 2007. Yn 2008 chwaraeodd ran Merlin the Magician yn y sioe deledu *Herio’r Ddraig*.

Fe ymunodd â chast rheolaidd *Pobol y Cwm* yn 2011 ac roedd ei gymeriad Ed Charles yn byw a gweithio yn y dafarn leol, Y Deri. Fe ymddangosodd fel yr athro Steffan Young yng nghyfres ddrama *Gwaith/Cartref* yn ystod 2012. Mae'n byw yng Nghaerdydd gyda'i wraig a'i fab.

## Ffilmyddiaeth 
* Sam Tân (1985): Rhai cymeriadau gwrywaidd
* Ceidwad y Drraig (2005): Artha Penn
* Oli Dan y Don (2008): Doug

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 
* CV yn Emptage Hallett Talent Agency 

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Actorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ffotograffwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Garth Olwg
Categori:Pobl o Bontypridd
Ieuan Rhys Williams

Actor ffilm, teledu a radio Cymreig oedd **Ieuan Rhys Williams** (1909–1973).

## Gyrfa 
Fe ymddangosodd yn y comedi sefyllfa, *Fo a Fe*, fel Sioni y barmon; fel aelod o'r cast rheolaidd yn y gyfres deledu *Moulded in Earth* (1965); y ddrama ffilm *Under Milk Wood* (1972) yn chwarae rhan Gomer Owens.

Fe serennodd mewn nifer o ffilmiau Cymraeg yn cynnwys *Noson Lawen* (1949).

### Theatr 
#### 1960au 
* Tair drama fer gan Eugène Ionesco *: Y Tenant Newydd, Merthyron Dyletswydd a Pedwarawd* (1968)
*

## Dolenni allanol 
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu Cymraeg o Gymru
Categori:Actorion teledu Saesneg o Gymru
Categori:Actorion theatr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Pobl o Bontardawe
Categori:Pobl fu farw yng Nghaerdydd
Noson Lawen (ffilm)

Ffilm Gymraeg a wnaed yn 1949 yw ***Noson Lawen***. Mae'n seiliedig ar stori gan Sam Jones, ac fe'i cyfarwyddwyd gan Marc Lloyd. Roedd yn serennu Meredydd Evans, Ieuan Rhys Williams, Nellie Hodgkins a Robert Roberts (Bob Tai'r Felin).

## Plot 
Mae Ifan (Meredydd Evans), yn fab ffarm sy'n breuddwydio am yrfa academaidd. Mae ei dad (Ieuan Rhys Williams) ei fam (Nellie Hodgkins) a'i wraig Gwen (Meriel Jones) yn defnyddio eu holl arian bron i dalu iddo fynd i Brifysgol ond yn poeni ei fod wedi methu'r arholiadau am y byddai popeth wedi bod yn ofer. Wrth i dad Ifan gyfri'r arian am y cant a miled gwaith, mae'r bostfeistres (Emily Davies) yn cyrraedd gyda newyddion syfrdanol: roedd Ifan wedi pasio gyda llwyddiant mawr.

Ar ôl y seremoni, mae Ifan yn cyflwyno ei ffrindiau Emlyn (Cledwyn Jones) a Hywel (Robin Williams) i'w fam, dad a thaid bywiog (Robert Roberts (Bob Tai'r Felin)). Yn y diwedd mae'r bechgyn yn dod i weithio ar y ffarm.

Mae parti yn dilyn, gydag Ifan, Emlyn a Hywel yn canu cân a gyfansoddwyd gan Meredydd Evans ei hunan (Mw Mw, Me Me, Cwac Cwac) ac yn enwi ei hunain yn Driawd y Buarth. Yna mae'r Taid yn dod ar y llwyfan a dechrau dawnsio o gwmpas fel dyn gwyllt gan ganu gyda llais anhygoel.

## Cast 
* Ifan - Meredydd Evans
* Tad - Ieuan Rhys Williams
* Mam - Nellie Hodgkins
* Gwen - Meriel Jones
* Taid - Robert Roberts
* Emlyn - Cledwyn Jones
* Hywel - Robin Williams
* Postfeistres - Emily Davies

## Dolenni
* Noson Lawen ar wefan y BFI

Categori:Ffilmiau 1949
Categori:Ffilmiau Cymraeg o Gymru
Gareth Milton

Actor Cymreig yw **Gareth Milton**. Fe raddiodd o Goleg Rose Bruford yn 2006 gyda BA Anrhydedd Dosbarth Cyntaf mewn actio.

Mae wedi ymddangos ar nifer o raglenni teledu Cymraeg ar S4C, yn cynnwys rhan Ian Blake yn y ddrama gangster arobryn *Y Pris*; Jamie Roberts yn *Caerdydd* (cyfres 4 a 5); Martin yn *Alys*; a Barry yn *Pen Talar*.

Daeth Milton yn fwy adnabyddus i gynulleidfa ehangach ar ôl cyd-serennu yn chwarae rhan Dr. Simon Strettle yn Crash ar BBC Wales,  ysgrifennwyd gan Tony Jordan.

Yn 2010, ymddangosodd Milton ar y rhaglen deledu rhyngrwyd *All Shook Up!* fel Dai Jones, llaw dde'r hyfforddwr bocsio Enzo Calzaghe.

Yn 2014 ymddangosodd fel seren gwadd ym mhennod 6 ("Delyth") o gomedi drama rhamantus S4C* Cara Fi*. Yn hwyr yn 2014 ac yn gynnar yn 2015, ymddangosodd ar *Pobol y Cwm* fel Harri Wyn, nyrs gofal Meic Pierce.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Tudalen Milton ar wefan National Theatre Wales Community  
* CV yn Regan Management 
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu Cymraeg o Gymru
Aneirin Hughes

Actor a canwr o Gymru yw **Aneirin Hughes** (ganwyd Aneurin Hughes, 8 Mai 1958).

## Addysg 
Ganwyd Hughes yn Aberystwyth a'i magwyd mewn pentre bach cyfagos Penbontrhydybeddau. Fe astudiodd ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth o dan yr Athro Ian Parrott ac fe ganodd gyda'r soprano Hazel Holt. Tra oedd yn fyfyriwr cerdd fe arweiniodd gôr siambr y brifysgol. Cantorion Madrigalau Elisabethaidd Aberystwyth am sawl blwyddyn. Fel myfyriwr, cafodd Hughes ei brofiad actio gyntaf pan ymddangosodd mewn perfformiadau o operau Gilbert and Sullivan dan yr arweinydd David Russell Hulme. Fe aeth Hughes ymlaen i astudio yn y Royal Scottish Academy of Music and Drama.

## Gyrfa actio 
Cychwynnodd Hughes ei yrfa actio yn y 1980au gydag opera sebon *Pobol y Cwm* ar S4C. Fe aeth ymlaen i ymddangos yn *Blood on the Dole*, *Casualty*, *Family Affairs* fel DI Patrick Grenham, *Spooks*, *Heliwr* (1996), *Take Me* gyda Robson Green a *EastEnders* yn Ionawr ac Ebrill 2009 fel Andy Jones, tad mabwysiadol Danielle Jones.

Enillodd Hughes wobr Actor Gorau gan BAFTA Cymru am ei ymddangosiad fel  Delme yn y ffilm Gymraeg *Cameleon* (1997). Fe ymddangosodd yn rheolaidd *Judge John Deed* fel Neil Haughton ac yn *Young Dracula* fel Graham Branagh. Chwaraeodd Harper yn y ffilm deledu *Harper and Isles* gyda Hywel Bennett

Yn 2013 ymddangosodd Hughes yn ffilm deledu S4C *Y Syrcas* ac mae'n chwarae'r Prif Uwch-arolygydd Brian Prosser yng nghyfres ddrama *Y Gwyll*. Ym Mai 2014 ymddangosodd gyda Tom Jones a Katherine Jenkins mewn cynhyrchiad BBC o *Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)* gan Dylan Thomas i ddathlu canmlwyddiant geni'r awdur.

## Bywyd personol 
Mae Hughes wedi rhedeg sawl marathon i elusennau, yn cynnwys Marathon Llundain 2009.

Mae Hughes yn byw yn Nhrefynwy gyda'i wraig Pip Broughton a dau o blant. Mae'n aelod sylfaen o Monmouth Male Voice Choir.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* CV Ffilm a theledu Aneirin Hughes 
*  ar wefan y Internet Movie Database
* Judge John Deed Cast List
* BAFTA Cymru Best Actor Award 1998 

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pobl o Aberystwyth
Russell Jones (actor)

Actor a cherddor o Gymru yw **Russell Jones** (ganwyd 1978 ym Mangor, Gwynedd). Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Y Creuddyn ac Adran Theatr, Ffilm a Theledu Prifysgol Aberystwyth.

Cychwynnodd ar ei yrfa actio yn 1999 gyda rhannau bach mewn theatr ledled y Deyrnas Unedig. Yn 2001 cafodd un o'r prif rannau yng nghyfres *Tipyn o Stad* ar S4C, yn chwarae y cymeriad* Laurence "Stud" Williams* am bedair blynedd.

Fe ymddangosodd yn y ffilm arswyd Brydeinig *The Zombie Diaries* yn chwarae'r cymeriad *Goke* a chwaraeodd *Tom* yn y ffilm gyffro trosedd *NightDragon*. Mae *The Zombie Diaries* wedi magu dilyniant gwlt ac yn adnabyddus ym myd ffilmiau sombi.

Mae ymddangosiadau eraill yn cynnwys Casualty (pennod 407, ''Can't Let Go*, 18 Hydref 2003, yn chwarae "Max Hart") ac fel plisman mewn pennod o *Torchwood*, y cymeriad *Roger* yng nghyfres deledu *Caerdydd* ar S4C a nifer o ffilmiau byr a dramau radio.

Fe gyhoeddwyd yn 2011 y bydd dilyniant i *The Zombie Diaries* yn cael ei ryddhau yn dwyn y teitl *World of the Dead: The Zombie Diaries: The Saga Continues''.

## Gyrfa gerddorol 
Yn hwyr yn 2010 fe ail-gydiodd Russell yn ei yrfa gerddorol a daeth yn aelod sylfaen o'r band indi Cherry White. Mae'r band yn chwarae gigs rheolaidd yn Llundain ac wedi cael ei chwarae am y tro cyntaf ar BBC Radio Wales.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion o Gymru
Racing Cars

Band Cymreig oedd **Racing Cars** (1973-2010)

## Aelodau
*Graham Headley Williams  
*Gareth Mortimer (neu "Morty"; bu farw 2015)
*Simon Davies  
*Colin Griffin  
*Chris Thomas  
*Robert James Wilding  
*David Land  
*Ray 'Alice' Ennis  
*Paul Saurin  
*Paul Rosser  
*Bob Watkins  
*Dave Iles

## Discograffi
### Senglau
*"They Shoot Horses Don’t They?" b/w "Four Wheel Drive" – Chrysalis (1976)&nbsp;– DU Rhif 14 / AUS Rhif 32
* "Down By The River" b/w "Ticking Over" – Chrysalis (1977)
* "Bring On The Night"  b/w "When I'm Walking Home" – Chrysalis (1977)
* "Bring On The Night"  b/w "Second Best" – Chrysalis (1978)
* "Are You Big Enough"  b/w "Little Miss World" – Polydor (1980)

### Albymau
**Downtown Tonight* (1976)&nbsp;– Chrysalis &nbsp;– DU Rhif 39
**Live in Concert* (1977)&nbsp;– (ROIR)
**Weekend Rendezvous* (1977)&nbsp;– Chrysalis 
**Bring On the Night* (1978)&nbsp;– Chrysalis
**Bolt from the Blue* (2000)&nbsp;– Angel A]]
**Second Wind* (2007)&nbsp;– Angel Air

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymreig
Richard Davies (actor)

Actor o Gymru oedd **Richard Davies** (25 Ionawr 1926 – 8 Hydref 2015). Efallai roedd e'n fwyaf enwog am chwarae'r ysgolfeistr cynddeiriog Mr. Price yn y comedi sefyllfa boblogaidd *Please Sir!* gan LWT. Roedd yn defnyddio ei acen Gymreig ar gyfer llawer o'i waith ond roedd yn defnyddio acenion eraill i chwarae ystod eang o gymeriadau, yn ogystal â sawl cymeriad ystrydebol Cymreig.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Davies yn Nowlais, Sir Forgannwg (Merthyr Tudful (sir) bellach). Fe chwaraeodd Idris Hopkins yn *Coronation Street* rhwng 1974 a 1975, a ymddangosodd mewn sawl cyfres wyddonias, yn cynnwys ''Robert's Robots*, *Out of the Unknown*, a pherfformiad cydnabyddedig fel Burton yn stori *Doctor Who* o 1987* - Delta and the Bannermen*. Chwaraeodd Mr. White ym mhennod "The Kipper and the Corpse" o *Fawlty Towers* ac fe ymddangosodd yn *Yes Minister*, *Wyatt's Watchdogs*, *May to December*, *Whoops Apocalypse*, *2point4 Children* a *One Foot in the Grave*. Yn 1970, fe ymddangosodd mewn pennod o *Two In Clover* fel brawd cymeriad Victor Spinetti pan nad oedd Spinetti ar gael. Roedd ganddo brif ran arall yn y comedi *'Oh no it's Selwyn Frogitt''' yn chwarae Clive.

Roedd gan Davies ran achlysurol fel Jim Sloan yn *Z-Cars* rhwng 1962 a 1965, gan ddychwelyd i'r gyfres gan chwarae cymeriad canlynol yn 1968 ac yn y gyfres ddilynol *Softly, Softly*. Fe ymddangosodd hefyd yn *Dixon of Dock Green*, *The Sweeney* a *Van der Valk*. Fe ddynwaredodd Clive Jenkins mewn parodi o raglen *Question Time* ar sioe gomedi ''Not the Nine O'Clock News*. Ymddangosodd yn y gyfres a ddilynodd o *Please Sir!* sef *The Fenn Street Gang*. Yn 1951, fe wnaeth ymddangosiad heb ei gydnabod yng nghomedi Ealing Studios *The Lavender Hill Mob*. Ymddangosodd yn y ffilmiau fel *Zulu* (1964), addasiad ffilm o *Please Sir!* (1971), a *Under Milk Wood* (1972). Yn 1988, chwaraeodd yr athro ysgol yn *Queen Sacrifice''. Bu farw ar 8 Hydref 2015 yn 89 mlwydd oedd. Roedd yn dioddef o glefyd Alzheimer.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Rheilffordd ysgafn Bere Alston a Calstock

Sefydlwyd **Rheilffordd ysgafn Bere Alston a Calstock** gan ddeddf ar 23 Mehefin 1902 efo cyllid o £135,000.

## Hanes
Agorwyd Rheilffordd Fwnol Dwyrain Cernyw (led 3' 6”) ym Mai 1872 o Kelly Bray i Cei Calstock. Ym 1890, agorwyd Rheilffordd Plymouth Devonport a Chyffordd Deheuol lein o Devonport i Lydford efo cysylltiad i Lundain, a phrynasant  Rheilffordd Fwnol Dwyrain Cernyw ym 1891, yn bwriadu creu cysylltiad rhwng Kelly Bray a'r brif lein, ond nad oedd cyllid tan 1900. Bwriadwyd adeiladu pont 120 troedfedd o uchder, ac wedyn newid Rheilffordd Fwnol Dwyrain Cernyw i led safonol.

Apwyntwyd Cyrnol Stephens yn beiriannydd ymgynghorol, yn rhoi cyngor am adeiladwaith, newid lled, locomotifau, cerbydau a signalau.

Agorwyd y lein ar 2 Mawrth, 1908 a daeth Stephens yn beiriannydd a rheolwr; talwyd £250 y blwyddyn.

## Cyfeiriadau
Bere Alston a Calstock
Categori:Cludiant yng Nghernyw
Cic dros ben

[alt=Llun o ddyn sydd ar fin cicio pêl|upright=1.35|thumbnail|[Diego Costa, ymosodwr Atlético Madrid, yn gwneud cic dros ben mewn gêm bêl-droed yn erbyn Almería]]

**Cic dros ben** yw symudiad corfforol mewn pêl droed pan mae'r chwaraewr yn taflu ei gorff yn yr awyr tra'n cicio'r bêl tuag yn ôl, i geisio sgorio gôl. Mae'r symudiad acrobatig hwn yn gymhleth ac yn anghyffredin mewn gemau pêl-droed cystadleuol ac yn cael ei ddathlu mewn newyddiaduriaeth oherwydd hynny, yn enwedig pan fo'r chwaraewr yn sgorio.

Cafodd y gic dros ben ei dyfeisio yn Ne America, o bosib mor gynnar â'r 19g, yn ystod cyfnod o ddatblygiad mewn hanes pêl-droed, a cheir peth anghytuno o ran ble yn union y gwnaed y symudiad am y tro cyntaf. Mae'n fwy na thebyg i hyn ddigwydd ym Mrasil, Tsile neu Periw.

## Enw 
[dde|bawd|upright=1.35|alt=Llun o ddyn yn cicio pêl yn yr awyr|Blaenwr [Ruben Mendoza, o'r Unol Daleithiau, yn gwneud cic dros ben]]

Mae ambell i gyfeiriad at y 'gic dros ben' yn y cyfryngau Cymraeg.. Mae e hefyd yn cael ei alw'n 'gic din dros ben', gan fod y symudiad yn debyg i hanner 'bwrw din dros ben'.
.

Mewn ieithoedd eraill, mae'r enw yn adlewyrchu'r weithred. Casglodd y newyddiadurwr chwaraeon Alejandro Cisternas, o'r papur newydd o Tsile *El Mercurio*, restr o'r enwau. Yn y rhan fwyaf o achosion, maen nhw yn cyfeirio at sisyrnau fel  *ciseaux retourné* (siswrn yn dychwelyd) yn Ffrangeg a *psalidaki* yn Roeg. Fel arall gweithred seiclo ar feic yw'r cyfeiriad, megis *pontapé de bicicleta*. ym Mortiwgaleg. Felly hefyd yn y Saesneg, ble gelwir y gic dros ben  yn *bicycle kick*, *overhead kick* neu *scissors kick*.

## Cyferiadau 
Categori:Pêl-droed
Michael Elwyn

Actor Cymreig yw **Michael Elwyn** (ganwyd 23 Awst 1942) sy'n nodedig am ei waith ar ffilm (*Shadow Man*), llwyfan (*The Audience*, fel Anthony Eden) a theledu (*Stella*).

Ganwyd Elwyn ym Mhontypridd. Mae'n bartner i'r actores Alison Steadman, ac mae'n fwyaf adnabyddus am ei ran fel Sir Edward yng nghyfres y BBC o *Robin Hood* (2006-2007).

## Ffilmyddiaeth detholedig 
### Teledu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  ar wefan yr Internet Movie Database

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Pobl o Bontypridd
Talfryn Thomas

Actor o Gymru oedd **Talfryn Thomas** (31 Hydref 1922 &ndash; 4 Tachwedd 1982) sy'n fwyaf adnabyddus am ei rannau cefnogol ar deledu yn y 1970au, yn cynnwys Private Cheeseman yn ''Dad's Army* (1973-1974) a Tom Price yn *Survivors'' (1975).

## Bywgraffiad 
Ganwyd John Talfryn Thomas yn Abertawe ar 31 Hydref 1922.  Fe'i hyfforddwyd fel peiriannydd offer ond fe ymunodd a chymdeithas ddrama amatur lleol. Yn ystod Yr Ail Ryfel Byd fe roedd yn saethwr ôl ar fomiwr Lancaster, yn hedfan ar sawl ymosodiad ar yr Almaen. Ar ôl goroesi cwymp awyren pan laddwyd pawb arall yn y criw, fe ddechreuodd actio yn rhannol fel therapi ar gyfer yr ysgytwad, cyn iddo hyfforddi fel actor gyda'r London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA).

Am beth amser roedd Thomas yn actio mewn theatrau rhanbarthol. Yn y 1950au hwyr dechreuodd ymddangos ar deledu, ac yn y 1960au ymddangosodd mewn dwy bennod o *The Avengers* - *A Surfeit of H2O* (1965) a *Look Stop Me* (1968) - a gyda Roger Moore yn *The Saint* (1968) ac yn *The Persuaders !* (fel "The Poacher" yn y bennod 'A Home Of One's Own', 1971). Fe actiodd hefyd gyda Jon Pertwee mewn dwy stori *Doctor Who*, *Spearhead from Space* (1970) a *The Green Death* (1973). Roedd Thomas yn rhagori mewn chwarae Cymry od ac weithiau di-raen. Roedd ei edrychiad unigryw yn fwy nodedig oherwydd bod ei ddannedd blaen yn sefyll allan, a chafodd y llysenw 'Talf The Teef'. Efallai taw ei ran fwyaf cofiadwy oedd Private Cheeseman, aelod o'r Gwarchodlu Cartref mewn penodau hwyrach o ''Dad's Army'' (1973-1974).

Yn 1975 ymddangosodd Thomas mewn sawl pennod o gyfres gyntaf drama'r BBC *Survivors*, fel Tom Price. Yn 1979 ymddangosodd ar *The Ken Dodd Laughter Show* gyda Rita Webb a Pat Ashton (ac roedd yn llais rheolaidd ar sioe gomedi radio Ken Dodd ar y BBC).

Roedd yr ychydig o ffilmiau a wnaeth Thomas yn cynnwys *Sky West and Crooked* (1965) yn serennu Hayley Mills, ac addasiad Andrew Sinclair o ddrama Dylan Thomas, *Under Milk Wood* (1972), gyda Richard Burton, Elizabeth Taylor a Peter O'Toole. Fel Burton, roedd Talfryn Thomas wedi bod yn y ddrama radio wreiddiol. Roedd hefyd yn ymddangos yn *Come Play with Me* (1977) a'r ffilm gwlt, *Sir Henry at Rawlinson End* (1980) gan Vivian Stanshall.

Bu farw Thomas o drawiad ar y galon ar 4 Tachwedd 1982, pedwar diwrnod ar ôl ei ben-blwydd yn 60.

## Detholiad o rannau teledu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  ar wefan yr Internet Movie Database
* Erthygl am Talfryn Thomas

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Pobl o Abertawe
Efil Doog

bawd|260px
Sefydlwyd ** Efil Doog** ym 1976 gan Ernest a Shirley Cosgrove. Gardd 11 erw, efo dros 50 o gerfluniau ydy hi, ac yn cynnwys oriel celf. Lleolir Efil Doog yn nyffryn Akatarawa yn Upper Hutt, i'r gogledd o Wellington, Seland Newydd.

## Dolen allanol
* Gwefan Efil Doog 

Efil Doog
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Rowland Filfel

bawd|290px|Castell Biwmares

Roedd **Syr Rowland Filfel** (neu ***Roland de Velville***; hefyd  *Vielleville*, *Veleville*, neu *Vieilleville*) (1474 – 25 Mehefin 1535) efallai yn fab anghyfreithlon i Harri VII, brenin Lloegr a Llydawes na wyddys bellach mo'i henw.. Roedd Harri tua 14 oed pan gafodd Rowland ei genhedlu. Wedi marwolaeth Rowland Filfel, canodd y bardd Dafydd Alaw farwnad iddo gan ddweud ei fod o "linach brenhinol", a gwyddwn fod ei gyfoeswyr yn credu mai Harri Tudur oedd ei dad yr adeg honno.

Mae'n debygol iddo gyd-deithio gyda Harri mewn llong o Lydaw i Benfro pan gychwynodd ar ei daith drwy Gymru i Frwydr MaesBosworth. Dychwelodd i Lydaw, fel rhan o daith gan lu bychan o filwyr yn 1489, lle nodir ei enw fel "Roland de Bella Vill".

Er nad oedd ganddo safle /swydd swyddogol, roedd yn ŵr llys poblogaidd ac yn "cael ei ffafrio gan y brenin, gan gymryd rhan mewn ymwaniadau a hela, gyda Harri VII".

Rowland oedd tad Jane Velville, mam Catrin o Ferain. Claddwyd ef yng Nghapel y Forwyn Fair ym Miwmares. Roedd teulu'r Giffiths yn un o deulu mwayf pwerus Cymru yr adeg honno, ac perthyn i'r Tuduriaid drwy Ednyfed Fychan.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1474
Categori:Tuduriaid Môn
Categori:Marwolaethau 1535
Categori:Llydawyr
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Myrr

[bawd|Y goeden *[Commiphora myrrha* , un o'r prif goed a dyfir er mwyn cynaeafu Myrrh.]]
[bawd|dde|Mae Myrrh yn bur gyffredin yng [Corn Affrica|Nghorn Affrica.]]
bawd|Olew a echdynnir allan o'r myrrh (*Commiphora myrrha*)

Resin persawrus yw **myrr** neu '''lysiau'r gïau'* a chaiff ei ystyried yn olew naws a elwir yn oleoresin. Adnabyddir hefyd gan yr enw creithig bêr, cegiden wen, a sisli bêr. Caiff ei gynaeafu o goed pigog, llawn drain y genws *Commiphora''. Math o gwm naturiol yw resin myrr, sydd wedi cael ei ddefnyddio am ganrifoedd mewn persawr, arogldarth a meddyginiaeth, neu ar adegau drwy ei gymysgu â gwin.

Mae'r broses o gynaeafu myrr yn hawdd: gwneir twll yn rhisgl y goeden nes cyrhaeddir y gwynnin, a gwaeda'r goeden yn naturiol, ar ffurf resin hanner hylifol; dyma'r resin, sy'n hynod o debyf i thus. Mae cynaeafu'r goeden fel hyn yn anafu'r goeden ac mae'r resin yn caledu'n sydyn, gyda sglein arno. Mae hefyd yn melynnu a gall fod yn glir neu'n dryleu. Gyda thruliad amser mae'n tywyllu, gyda rhesin gwyn arno.

## Rhywogaethau
Y rhywogaeth a ddefnyddir yn amlaf yw'r *Commiphora myrrha*, sy'n frodorol o Iemen, Somalia, Eritrea a dwyrain Ethiopia. Bellach (o ran tacsonomeg) ystyrir y *Commiphora molmol*, yn un o gyfenwau'r *Commiphora myrrha*. Cyfeirir at *Commiphora gileadensis*, sy'n frodorol o Orynys Arabia mae'r cyfeiriad beiblaidd: *Oherwydd briw merch fy mhobl yr wyf finnau wedi fy mriwo,wedi galaru, ac wedi fy nal gan syndod. 22Onid oes **balm yn Gilead**? Onid oes yno ffisigwr?*
Ceir sawl cyfeiriad yn yr Hen Destament (e.e. Genesis 37:25 ac Exodus 30:23) ac yn y Testament Newydd yn Llyfr Mathew, yn un o'r anrhegion a roddwyd i'r baban Iesu Grist, gan y Doethion, yn ôl y Beibl.

## Gweler hefyd
*Anrheg Nadolig

## Cyfeiriadau
Categori:Nadolig
Categori:Peraroglaeth
Categori:Resinau
Amazon Prime Video

Mae **Amazon Prime Video** yn wasanaeth fideo ar alw ar y rhyngrwyd a ddarperir gan Amazon yn Unol Daleithiau America, y Deyrnas Unedig, Japan, Awstria, yr Almaen, ac India cyn hir. Mae'n cynnig gwasanaeth rhaglenni teledu a ffilmiau i'w rhentu neu eu prynu. Cynigir detholiad o deitlau i gwsmeriaid yn ddi-dâl gyda thanysgrifiad i Amazon Prime.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau cynhyrchu ffilmiau yr Unol Daleithiau
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Amazon.com

Mae **Amazon.com, Inc.**, cyfeirir ato fel **Amazon** gan amlaf, yn gwmni masnach electronig a chyfrifiadura cwmwl, gyda'i bencadlys yn Seattle, Washington.

Categori:Cwmnïau adloniant yr Unol Daleithiau
Undeb Cenedlaethol Wcreineg

Plaid wleidyddol asgell dde eithafol yn Wcrain yw **Undeb Cenedlaethol Wcreineg** (UCW) (Wcreineg:Український Національний Союз) Mae'n blaid dra-genedlaetholgar eithafol a mudiad parafilwrol sy'n gweithredu yn Wcrain.  Fe'i sefydlwyd gan y tra-genedlaetholwr Oleg Goltvyansky yn 2009.
## Hanes 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Sefydliadau 2009
Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Categori:Cenedlaetholdeb Wcreinaidd
Castell Fotheringhay

bawd|250px|Safle Castell Fotheringhay Castle o Afon Nene.
Sefydlwyd **Castell Fotheringhay** (hefyd **Castell Fotheringay**) oddeutu 1100 ym mhentref Fotheringhay, tua thair milltir (5.6&nbsp;km) i'r gogledd o dref marchnad Oundle, Swydd Northampton (). Simon I de Senlis, Iarll Northampton a'i gododd  ac yn 1113 trosglwyddwyd y castell i Dafydd I, brenin yr Alban pan briododd gweddw Simon. Daliodd tywysogion yr Alban eu gafal yn y castell tan ddechrau'r 13g pan ddygwyd ef gan John, brenin Lloegr.

Ganwyd Rhisiart III, brenin Lloegr yma yn 1452.

## Cyfeiriadau
Categori:Cestyll Swydd Northampton
Elisabeth Tudur (1492–1495)

Ail ferch Harri Tudur ac Elisabeth o Efrog oedd y Dywysoges **Elisabeth Tudur** (neu *Elizabeth Tudor*) (2 Gorffennaf 1492 – 14 Medi 1495).

Fe'i ganed ym Mhalas Sheen yn Surrey ac a adeiladwyd yn ddiweddarach gan ei thad a'i alw'n 'Blasdy Richmond', ger Richmond-Upon-Thames, Llundain. Byr oedd ei bywyd, a threuliodd y rhan fwyaf ohono gyda'i brawd Harri a goronwyd mewn blynyddoedd yn Harri VIII, brenin Lloegr, ym Mhalas Eltham, Caint. Addysgwyd y brawd hynaf, Arthur, ar ei ben ei hun yn eu cartref. Cynigiodd ei thad ei phriodi i'r Tywysog Francis a goronwyd ymhen blynyddoedd yn Ffransis I, brenin Ffrainc, ond ni ddigwyddodd hyn.

## Marwolaeth
Bu farw ar 14 Medi 1495 wedi dioddef o edwiniad (*atrophy*) a hithau'n dair blwydd a dau fis. Claddwyd ei chorff ar ochr ogleddol bedd Edward y Cyffeswr yn Abaty Westminster ar ddydd Mercher y 27ain o Fedi. Gwariwyd £318 (£155,479.74 heddiw) ar ei chynhebrwng a chodwyd beddrod marmor iddi. Claddwyd dau arall ger ei hochor ychydig wedyn: Edmwnd (m. 1500 yn 15 mis) a Katherine (m. 1503 ychydig wedi ei geni).

## Llinach

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1492
Categori:Marwolaethau 1495
Categori:Tuduriaid
Categori:Tywysogesau Lloegr
Categori:Merched y 15fed ganrif
Thus

[bawd|dde|250px|Thus o [Yemen ]]
Resin aromatig sydd yn cael ei ddefnyddio mewn arogldarth a phersawrau yw **Thus**, sydd hefyd yn cael ei alw yn **olibanum**. Mae e'n dod o goed o'r genws *Boswellia* o fewn y teulu Burseraceae, yn enwedig y *Boswellia sacra* (cyfystyron: *B. bhaw-dajiana*), B. carterii33, *B. frereana*, *B. serrata* (*B. thurifera*), a *B. papyrifera*.

Ceir pedair prif rywogaeth o *Boswellia* sy'n cynhyrchu thus go iawn. Mae resin o bob un o'r bedair ar gael i raddau amrywiol. Mae'r graddau hyn yn dibynnu ar yr amser mae'r cnwd yn cael ei gynaeafu. Trefnir y resin â llaw yn ôl ansawdd.

## Disgrifiad
bawd|dde|250px|Blodau a changhennau o'r goeden *Boswellia sacra*, ffynhonnell y rhan fwyaf o thus.

Mae thus yn dod o'r coed trwy dorri'r rhisgl a gadael i'r resin ddiferu allan a chaledu.

## Hanes
bawd|dde|250px|Llosgi thus ar lo poeth
Masnachwyd thus ar Benrhyn Arabia a gogledd Affrica ers dros 5000 o flynyddoedd.

Mae murlun sydd yn dangos bagiau o thus o wlad Punt ar waliau teml y Frenhines Hatshepsut o'r Aifft a fu farw tua 1458 CC.

Thus oedd un o'r arogldarthau cysegredig (*HaKetoret*) a ddisgrifwyd yn y Beibl Hebraeg a Talmud a ddefnyddiwyd mewn seremoniau Ketoret.

Mae thus yr Iddewon, y Grogwyr, a'r Rhufeiniaid, hefyd yn dwyn yr enw Olibanum (o'r Hebraeg חלבנה). Ceir cyfeiriadau yn yr Hen Destament hefyd sy'n crybwyll masnachu thus o Sheba (Eseia 60:6 ; Jeremeia 6:20). Mae sôn am thus mewn Caniad Solomon (Caniad Solomon 4:14).

Mae thus yn gysylltiedig â myrrh (Caniad Solomon 3:6, 4:6). 'Aur, thus a myrrh' oedd yr anhregion i'r Iesu wedi'i enedigaeth, yn ôl y Beibl.(Mathew 2:11).

## Cyfeiriadau
Categori:Nadolig
Categori:Peraroglaeth
Wiliam Lewis (Prysaeddfed 1532)

Roedd **Syr Wiliam Lewis**, Prysaeddfed, Bodedern  (tua 1526 - tua 1601) yn uchelwr o Gymru a gynrychiolodd etholaeth Sir Fôn yn Senedd Lloegr ym 1553 a 1555.

Roedd yn fab i Hugh Lewis, Prysaeddfed ac Agnes, merch Syr William Gruffydd, Penrhyn, Sir Gaernarfon. Bu farw Hugh Lewis tra oedd William yn blentyn a chafodd ei fagu gan Syr John Pulston, Caernarfon a'r Bers. Priododd Margaret ferch Syr John Pulston bu iddynt tri mab a saith merch. Wedi marwolaeth Margaret briododd Elen ferch Edward ap Hugh Gwyn Bodewryd. Etifeddodd Ystâd Prysaeddfed gan ei daid ym 1532.

Yn ogystal â gwasanaethu fel Aelod Seneddol Môn bu William hefyd yn Uchel Siryf y Sir ym 1548-9, 1557-8 a 1571-2. Fe'i urddwyd yn farchog tua 1554.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cymreig Senedd Lloegr 1541-1707
Categori:Gwleidyddion yr 16eg ganrif o Gymru
Rowland ap Meredydd

Roedd **Rowland ap Meredydd** (tua 1529 - tua 1600) yn aelod o deulu o uchelwyr o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Fôn ym 1558 a 1559.

Roedd Rowland yn fab hynaf i Meredydd ap Rhys ap Hywel, Bodowyr, Llanidan a Catherine merch Owain ap Meurig, Bodowen sef chwaer Lewis ab Owain ap Meurig AS Môn 1553 a 1572. Roedd Owain ap Huw AS Niwbwrch 1545 yn gefnder iddo.  Priododd Agnes ferch Rhydderch ap Dafydd, Myfyrion, Llanidan, bu iddynt bedwar mab ac un ferch. Roedd Agnes yn chwaer i Rhisiart ap Rhydderch AS Niwbwrch 1541.

Bu'n gwasanaethu fel Ynad Heddwch yn Sir Fôn rhwng 1555 a 1600.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cymreig Senedd Lloegr 1541-1707
Categori:Gwleidyddion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Richard Neville, 16eg Iarll Warwick

bawd|Hoff breswylfa Richard Neville: Castell Middleham yng Ngogledd Swydd Efrog

Uchelwr o Sais oedd **Richard Neville, 16eg Iarll Warwick** (Saesneg: *Richard Neville, 16th Earl of Warwick*) (22 Tachwedd 142814 Ebrill 1471), a adnabyddir hefyd fel **Gwneuthurwr Brenhinoedd** (Saesneg: *Warwick the Kingmaker*); roedd hefyd yn weinyddwr ac yn gadlywydd. Ganwyd ef yn fab i Richard Neville, 5ed Iarll Salisbury, Warwick oedd un o ieir cyfoethocaf a mwyaf pwerus ei oes. Roedd yn un o brif arweinwyr Rhyfel y Rhosynnau, yn wreiddiol ar ochr yr Iorciaid cyn newid ei gôt a throi at y Lancastriaid. Roedd yn allweddol yn y gwaith o gael gwared o ddau frenin a galwyd ef y 'Gwneuthurwr Brenhinoedd', ganrifoedd ar ôl iddo farw.

Drwy etifeddu arian a phriodi arian, erbyn 1450 roedd yng nghanol gwleidyddiaeth Lloegr. Cefnogodd Harri VI, brenin Lloegr ar y dechrau ond yn dilyn ffrae gydag Edmund Beaufort, dug cyntaf Somerset, ochrodd gyda Richard Plantagenet, 3ydd dug York, yn ei wrthwynebiad i'r brenin. Fe'i gwnaed yn Gwnstabl Calais, ardal a oedd ym meddiant Lloegr bryd hynny. Lladdwyd York ym Mrwydr Wakefield, a lladdwyd ei dad ei hun yn yr un brwydr. Cafodd Edward gefnogaeth Warwick ar y cychwyn, ond anghytunent parthed polisi tramor yn ogystal â dewis y brenin o wraig: dewisiodd un o'r werin gyffredin (Elizabeth Woodville). Wedi cynllwyn aflwyddiannus i goroni brawd Edward, George Plantagenet, dug cyntaf Clarence, cefnogodd Warwick Harri VI. Byr oedd y dathlu, fodd bynnag, ac ar 14 Ebrill 1471 gorchfygwyd Edward ym Mrwydr Barnet, a bu farw.

## Cyfeiriadau
*
*
*
*
*

Categori:Genedigaethau 1428
Categori:Marwolaethau 1471
Categori:Iorciaid
Categori:Rhyfel y Rhosynnau
Categori:Pobl fu farw mewn brwydrau
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Tywysogion Cymru
Taken (ffilm)

Mae ***Taken*** yn ffilm ddrama gyffrous Ffrengig yn yr iaith Saesneg a gyfarwyddwyd gan Pierre Morel, ysgrifennwyd gan Luc Besson a Robert Mark Kamen, ac yn serennu Liam Neeson, Maggie Grace, Leland Orser, Jon Gries, David Warshofsky, Holly Valance, Katie Cassidy, Xander Berkeley, Olivier Rabourdin, Gerard Watkins a Famke Janssen.

Mae Neeson yn chwarae cyn-weithiwr CIA o'r enw Bryan Mills sy'n mynd ati i ddod o hyd i'w ferch a'i herwgipiwyd yn Ffrainc gan fasnachwyr dynol yn gweithio yn y diwydiant caethwasiaeth rhywiol. Yn ôl rhai, roedd y ffilm yn drobwynt yng ngyrfa Neeson, yn ei ailddiffinio a'i drawsnewid i seren ffilmiau acsiwn. Rhyddhawyd dilyniant, *Taken 2*, ar 5 Hydref 2012 a'r ffilm olaf yn y gyfres, *Taken 3*, ar 9 Ionawr 2015.

## Cast
* Liam Neeson fel Bryan Mills
* Maggie Grace fel Kim Mills
* Famke Janssen fel Lenore "Lennie" Mill-St. John
* Leland Orser fel Sam Gilroy
* Jon Gries fel Mark Casey
* David Warshofsky fel Bernie Harris
* Holly Valance fel Sheerah
* Katie Cassidy fel Amanda
* Xander Berkeley fel Stuart St. John
* Olivier Rabourdin fel Jean-Claude Pitrel
* Gérard Watkins fel Patrice Saint-Clair
* Arben Bajraktaraj fel Marko Hoxha
* Camille Japy fel Isabelle
* Goran Kostić fel Gregor
* Nabil Massad fel Raman

## Dilyniannau a chyfres deledu
Ym mis Tachwedd 2010, cyhoeddodd Fox a gynhyrcha EuropaCorp ddilyniant i *Taken* a gyfarwyddir gan Olivier Megaton. Rhyddhawyd y ffilm yn Ffrainc ar 3 Hydref, 2012 gyda Neeson, Janssen, Grace, Gries, Rabourdin ac Orser yn dychwelyd.

Rhyddhawyd trydedd ffilm *Taken* ar 16 Rhagfyr, 2014.

Ym mis Medi 2015, archebodd NBC gyfres raghanes yn dilyn Bryan Mills fel person ifanc.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau cyffro Saesneg o Ffrainc
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli ym Mharis
Maggie Grace

Mae **Maggie Grace** (ganed **Margaret Grace Denig**; 21 Medi 1983) yn actores o'r Unol Daleithiau. Fe'i hadnabyddir yn bennaf am ei rolau yn *Lost* a'r drioleg ffilmiau *Taken*.

## Geni a magu
Ganwyd Margaret Grace Denig yn Worthington, Ohio, yn un o dri o blant Valinn (née Everett) a Rick Denig, a oedd yn rhedeg busnes tlysau. Roeddent yn byw yng nghanol Ohio.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Ogwyn Davies

Arlunydd  o Gymru oedd **Ogwyn Davies** (1925 – 26 Rhagfyr 2015).

Fe'i ganwyd yn Nhrebannws yng Nghwm Tawe. Fe astudiodd yng Ngholeg Celf Abertawe cyn byw a gweithio yn Nhregaron, Ceredigion. Dysgodd gelf yn Ysgol Uwchradd Tregaron am flynyddoedd, wrth ddatblygu ei yrfa annibynnol fel artist. Cafodd ei ethol i'r Academi Frenhinol Gymreig yn 1994.

Mae rhai o'i ddarluniau nodweddiadol yn cynnwys Castell Dolbadarn a Soar Y Mynydd

## Bywyd personol 
Priododd Beryl Bell ac roedd ganddynt ddau o blant, Huw a Nia. Bu farw ei wraig ar 27 Gorffennaf 2017.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Arlunwyr o Gymru
Afon Swan

Afon yng Ngorllewin Awstralia yw **Afon Swan**. Mae'n tarddu yn Wickepin. "Afon Avon" yw hi hyd at Walyunga, lle mae'r enw yn newid i "Swan". Erbyn iddi gyrraedd Perth, mae'n aber, ac yn cyrraedd y môr yn Fremantle.

Mae'r afon yn 280 cilomedr o hyd, efo dalgylch o 125,000 cilomedr sgwâr. Derbal Yarrigan yw enw brodorol yr afon.

Daeth Willem de Vlamingh i'r afon ym 1697, a rhoddodd yr enw Swan i'r afon oherwydd y nifer o eleirch arni hi.

bawd|dim|230px
bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
Swan
Leland Orser

Mae **Leland Jones Orser** (ganed 5 Mai 1960) yn actor ffilm a theledu Americanaidd. Mae Orser yn actor cymeriad, ac mae wedi chwarae nifer o gymeriadau amhwyllog, seicotig a dirywiedig yn ystod ei yrfa. Mae Orser wedi ymddangos mewn rolau bach mewn ystod eang o ffilmiau a rhaglenni teledu, gan gynnwys Pennaeth Llawfeddygaeth Dr. Lucien Dubenko yng nghyfres *ER*. Yn ddiweddar, mae wedi ymddangos ym mhob un o'r ffilmiau *Taken*, yn chwarae'r rôl allweddol Sam, cyn-gydweithiwr i gymeriad Liam Neeson, Bryan Mills.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion Americanaidd
Jon Gries

Mae **Jonathan Francis "Jon" Gries** (ganed 17 Mehefin 1957) yn actor, ysgrifennwr a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau. Fe'i adnabyddir hefyd fel Jon Francis a Jonathan Gries. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Uncle Rico yn *Napoleon Dynamite*, ac yn ddiweddaraf fel y cymeriad cylchol Roger Linus yn *Lost*. Fe'i adnabyddir hefyd am ei rolau yn *Martin*, *The Pretender* a *Running Scared*.

Ganwyd Gries yn Glendale, California, yn fab i Mary Eleanor Munday, actores, a Thomas Stephen "Tom" Gries, awdur, cynhyrchydd a chyfarwyddwr. Cafodd ran yn un o ffilmiau Charles Heston, *Will Penny*, a sgwennwyd a chynhyrchwyd gan ei dad; chwaraeodd ran 'Boy Horace'.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
David Warshofsky

Mae **David Warshofsky** (ganed 23 Chwefror 1961) yn actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau.

## Bywyd a gyrfa
Ganwyd Warshofsky fel **David A. Warner** yn San Francisco, Califfornia. Ers 1989, mae Warshofksy wedi ymddangos mewn ffilmiau a chyfresi teledu, megis penodau *Law & Order*, *ER*, *Commdander in Chief*, *Without a Trace*, *The Mentalist* a *Tarzan*, a ffilmiau megis *Running Scared*, *Welcome to Collinwood*, *The Bone Collector*, *Face/Off*, *Unstoppable* a *There Will Be Blood*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Edward Stanley

bawd|Castell Harlech, 1610

**Edward Stanley** (cyn 1513 - tua 1564) oedd Aelod Seneddol cyntaf etholaeth Meirionnydd yn Senedd Lloegr wedi i'r Deddfau Uno creu etholaethau seneddol Cymreig.

Roedd Edward yn ail fab Peter Stanley o'r Fflint a Janet ferch Syr Thomas Butler. Mae'n debyg, ond nid yn hollol sicr, mae ef oedd yr Edward Stanley a raddiodd o Brifysgol Rhydychen ym 1526
Priododd Ellen merch anghyfreithlon Maredudd ab Ifan ap Robert o Ddolwyddelan a Gwydir, gan hynny roedd yn ewythr drwy briodas i Syr John Wynn o Wydir. Bu iddynt pum mab a thair merch.

Gwasanaethodd Stanley fel dirprwy Gwnstabl Castell Harlech rhwng 1534 a 1551 ac yn Gwnstabl y Castell o 1551 i 1559, bu'n un o Ynadon Heddwch Meirion o 1534 ymlaen ac yn Uchel Siryf y Sir ym 1544, 1552  a 1559.

Mae Edward yn cael ei grybwyll mewn cywydd gan Gruffudd Hiraethog :

*Edward ffres â dewrwaed ffrwyth
*Ystanli, a phost henlwyth
*Cwnstabl yw, cans da ei blaid*
*Caer Collwyn, curo gwylliaid*''

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cymreig Senedd Lloegr 1541-1707
Categori:Gwleidyddion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Siryfion Meirionnydd
Alexa Davalos

Mae **Alexa Davalos** (ganed 28 Mai 1982) yn actores o'r Unol Daleithiau. Daeth yn amlwg am ei rhan fel Gwen Raiden ym mhedwaredd gyfres y rhaglen deledu *Angel* (2002-03). Mae wedi mynd ymlaen i ymddangos mewn nifer o ffilmiau Hollywood gan gynnwys *The Chronicles of Riddick* (2004), *Feast of Love* (2007), *The Mist* (2007), *Defiance* (2008) a *Clash of the Titans* (2010). Mae hefyd wedi ymddangos yn y gyfres deledu *Reunion* (2005-06) ac yn *Mob City* Frank Darabont (2013). Ar hyn o bryd, mae'n serennu fel Juliana Crain, y prif gymeriad yng nghyfres Amazon Studios *The Man in the High Castle* (2015).

## Bywyd cynnar
Ganwyd Davalos, yn unig blentyn, yn **Alexa Davalos Dunas** yn Ffrainc, i rieni Americanaidd, yr actores Elyssa Davalos a'r ffotograffydd Jeff Dunas. Ei thad-cu ar ochr ei mam yw'r actor Richard Davalos. Treuliodd Davalos y rhan fwyaf o'i phlentyndod yn Ffrainc a'r Eidal, cyn iddi ymgartrefu yn Efrog Newydd. "Rwy'n debygol o regi yn amlach yn Ffrangeg na'r Saesneg," meddai. Mae teulu ei thad yn Iddewig (bu hynafiaid ar ochr ei thad yn byw yn Vilnius yn Lithwania). Fe'i magwyd "heb lawer o grefydd", er mynychodd ysgol Hebraeg am gyfnod.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1982
Famke Janssen

Mae **Famke Beumer Janssen** (ganed 5 Tachwedd 1964) yn actores, cyfarwyddwraig, sgrin-awdur a chyn-fodel ffasiwn Iseldiraidd. Chwaraeodd Xenia Onatopp yn *GoldenEye* (1995), Jean Grey/Phoenix yng nghyfres ffilmiau *X-Men* (2000), Ava Moore ar *Nip/Tuck* a Lenore Mills yn *Taken* (2008), ac yn ei dilyniannau, *Taken 2* (2012) a *Taken 3* (2015). Yn 2008, fe'i phenodwyd fel Llysgennad Ewyllus Dda dros Unplygrwydd yn y Cenhedloedd Unedig. Gwnaeth ei debut fel cyfarwyddwraig gyda *Bringing Up Bobby* yn 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Iseldiroedd
Categori:Genedigaethau 1964
Rupert Evans

Mae **Rupert Evans** (ganed 9 Mawrth 1976) yn actor Seisnig sydd wedi ymddangos mewn rhaglenni teledu, ffilmiau ac yn y theatr fel aelod y *Royal Shakespeare Company*.

Ganwyd Evans yn Swydd Stafford, Lloegr a'i fagu ar fferm. Preswyliodd mewn ysgol breifat, *Bilton Grange School*, Swydd Warwick ac yna *Milton Abbey School* yn Dorset.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Rufus Sewell

Mae **Rufus Frederik Sewell** (ganed 29 Hydref 1967) yn actor o Loegr.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Sewell yn Nhwickenham ym Mwrdeisdref Richmond upon Thames, yn ne orllewin Llundain, yn fab i William, animeiddiwr Awstralaidd, a Jo Sewell, artist a gweinyddes Gymreig. Gweithiodd ei dad ar y darn animeiddiedig *"Lucy in the Sky with Diamonds"* ar gyfer ffilm '**Yellow Submarine**' gan The Beatles. Ysgarodd ei rieni pan oedd yn bum mlwydd oed, a gweithiodd ei fam i gefnogi ei dau fab. Bu farw ei dad pan oedd yn ddeng mwlydd oed. Mae Sewell wedi dweud yr oedd yn blentyn anodd yn ystod ei arddegau.

Fe'i addysgwyd yn Ysgol Parc Orleans, ysgol y wladwriaeth yn Nhwickenham. Gadawodd yr ysgol yn 1984 i fynychu Coleg Gorllewin y Tafwys, a thra yno, fe'i anfonwyd am glyweliad mewn ysgol ddrama gan ei athro. Cofrestrodd wedyn yn Ysgol Ganolog Lleferydd a Drama yn Llundain.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Kaley Cuoco

Mae **Kaley Christine Cuoco-Sweeting** (ganed 30 Tachwedd 1985) yn actores o'r Unol Daleithiau. Fe'i hadnabyddir am ei rolau fel Bridget Hennessy yng nghomedi sefyllfa ABC *8 Simple Rules* (2002-2005), Billie Jenkins yng nghyfres olaf *Charmed* (2005-2006), a Penny yng nghyfres gomedi CBS *The Big Bang Theory* (2007-presennol).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Radio Beca

Cyfrwng ar gyfer newid pethau yng ngorllewin Cymru yw **Radio Beca.**

Mae'n darlledu drwy sawl cyfrwng gwahanol, gan gynnwys ar y we. Mae modd i bawb yn y gorllewin ddefnyddio radio Beca i ddarlledu unrhyw beth sy'n bwysig iddyn nhw a defnyddio cyfryngau Beca i ledu'r negeseuon hynny ymhellach. Mae radio Beca'n hyfforddi pobol yn eu cymdogaethau i ddefnyddio'r gliniadur, yr i-phone a'r i-pad ar gyfer creu rhaglenni yn lleol i'w darlledu ar draws tonfeddi radio Beca.

Caiff yr orsaf ei hariannu drwy dâl aelodaeth o ganpunt. Cyfarwyddwr cynta'r cwmni oedd Dylan Euros Lewis.

## Gweler hefyd
## Cyfeiriadau
Categori:Y cyfryngau yng Ngheredigion
Categori:Y cyfryngau yn Sir Gaerfyrddin
Categori:Y cyfryngau yn Sir Benfro
Beca
Beca
Katie Cassidy

Mae **Katherine Evelyn Anita "Katie" Cassidy** (ganed 25 Tachwedd 1986) yn actores o'r Unol Daleithiau sy'n serennu fel Laurel Lance yng nghyfres y CW *Arrow*.

Cafodd ei geni yn Los Angeles, yn ferch i David Cassidy a Sherry Williams.

Mae hefyd wedi ymddangos ar raglenni eraill ar y CW, megis *Supernatural*, *Melrose Place* a *Gossip Girl*; ar y mini-gyfres CBS ''Harper's Island*; ac yn y ffilmiau *Click* (2006), *Taken* (2008), *Monte Carlo* (2011), a *The Scribbler* (2014). Mae Cassidy wedi ennill yr enw "brenhines sgrechian" oherwydd ei rolau di-ri mewn ffilmiau arswyd, megis *When a Stranger Calls* (2006), *The Lost* (2006), *Black Christmas* (2006), ac *A Nightmare on Elm Street'' (2010).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Alexander Armstrong

Mae **Alexander Henry Fenwick Armstrong** (ganed 2 Mawrth 1970) yn gomedïwr, actor, cyflwynydd teledu a chanwr Seisnig. Mae'n fwyaf adnabyddus fel hanner y ddeuawd gomedi *Armstrong and Miller* ac fel cyflwynydd ar sioe gêm y BBC, *Pointless*.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Emily Mortimer

Mae **Emily Kathleen Anne Mortimer** (ganed 1 Rhagfyr 1971) yn actores a sgrin-awdur o Loegr. Dechreuodd weithio ar y llwyfan gan ddatblygu ymhellach i waith ffilm a theledu. Yn 2003 enillodd wobr *"Independent Spirit"* am ei pherfformiad yn *Lovely and Amazing*. Fe'i hadnabyddir hefyd am chwarae rhannau yn *Lars and the Real Girl* (2007), *Harry Brown* (2009), *Shutter Island* (2010), a *Hugo* (2011).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Loegr
Categori:Actorion teledu benywaidd o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Richard Osman

Mae **Richard Thomas Osman** (ganed 28 Tachwedd 1970) yn gyflwynydd, cynhyrchydd a chyfarwyddwr o Loegr. Fe'i adnabyddir am gyd-gyflwyno a chreu'r cwis teledu BBC One, *Pointless*.

Gweithiodd i Hat Trick Productions, cyn mynd yn ei flaen i weithio fel cyfarwyddwr creadigol i Endemol UK, yn cynhyrchu rhaglenni fel *Prize Island* ar gyfer ITV.

Fe'i ganwyd yn Billericay, Essex, yn fab athrawes. Cafodd y addysg yn yr Ysgol Warden Park, Cuckfield, ac yng Ngoleg y Drindod, Caergrawnt. Brawd y cerddor Mat Osman yw ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Loegr
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Loegr
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
DJ Qualls

Mae **Donald Joseph "DJ" Qualls** (ganed 10 Mehefin 1978) yn actor, cynhyrchydd a model o'r Unol Daleithiau. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei waith mewn ffilmiau megis *Road Trip*, *The New Guy* a *Hustle & Flow*, ac am ei ymddangosiadau mewn cyfresi teledu megis *Breaking Bad*, *Supernatural*, *Lost*, *CSI: Crime Scene Investigation*, a *The Big Bang Theory*. Yn ddiweddaraf, y mae wedi cyd-serennu yng nghyfres gomedi FX *Legit*, yn ogystal â chyd-serennu yn *Z Nation* ar sianel SyFy. Mae hefyd yn aelod o gast rhaglen Amazon Studios, *The Man in the High Castle*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Johnny Galecki

Mae **John Mark "Johnny" Galecki** (ganed 30 Ebrill 1975) yn actor o'r Unol Daleithiau. Fe'i adnabyddir fel David Healy yn *Roseanne* o 1992-97 a fel Dr. Leonard Hofstadter yn *The Big Bang Theory* ers 2007. Mae Galecki hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau, megis ''National Lampoon's Christmas Vacation* (1989), *Suicide Kings* (1997), *I Know What You Did Last Summer* (1997), *Bookies* (2003), ac *In Time'' (2011).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Luke Kleintank

Mae **Luke Kleintank** (ganed 18 Mai 1990) yn actor o'r Unol Daleithiau. Daeth yn amlwg gyntaf am ei rolau fel Elliot Leichter yn *Gossip Girl* a fel Noah Newman yn *The Young and the Restless*. Ganwyd Kleintank yn Cincinnati, Ohio cyn i'w deulu symud i Fecsico pan oedd yn ddwy flwydd oed. Treuliodd ddeuddeg mlynedd yn byw yn Stevensville, Maryland.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1990
Alex Harries

Actor o Gymru yw **Alex Harries**. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei ran fel DC Lloyd Ellis yn nghyfres deledu *Y Gwyll*., Scott ym *Mhobol y Cwm* ac Arthur Davies yn *Un Bore Mercher*.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o'r Barri
Jim Parsons

Mae '''James Joseph 'Jim' Parsons''' (ganed 24 Mawrth 1973) yn actor o'r Unol Daleithiau. Fe'i adnabyddir am chwarae'r rôl Dr. Sheldon Cooper yng nghomedi sefyllfa CBS *The Big Bang Theory*. Mae wedi ennill gwobrau Emmy a Golden Globe.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion LHDT
Mark Flanagan (actor)

Actor o Gymru yw **Mark Flanagan** sy'n adnabyddus am chwarae cymeriad **Jinx** ar yr opera sebon *Pobol y Cwm*. Roedd hefyd yn chwarae un o'r prif gymeriadau yn yr ail gyfres o *35 Diwrnod* a *Tipyn o Stad* cyn hynny.

## Bywgraffiad 
Fe aeth i Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  at the Internet Movie Database
* Cyfrif Twitter

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Syr Hugh Owen
Hannah Daniel

Actores o Gymraes yw **Hannah Daniel** (ganwyd 20 Ionawr 1986) Ei thad oedd y darlledwr Emyr Daniel.

Mynychodd Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf yng Nghaerdydd ac fe astudiodd Llenyddiaeth Saesneg yng Ngholeg Prifysgol Llundain.

## Bywyd personol
Mae'n byw yn Llundain gyda'i phartner Richard Harrington. Ar ddiwedd 2019 ganwyd eu mab, Moris Emyr.

## Ffilmyddiaeth 
### Teledu
### Ffilm
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru