Portillo Cáceres yn erbyn Paragwái

Roedd ***Portillo Cáceres yn erbyn Paragwái*** (Cyfathrebu Rhif 2751/2016) yn achos llys a benderfynwyd gan Bwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig yn 2019.

Dechreuwyd yr achos gan grŵp o ffermwyr ym Mharagwái a oedd yn byw drws nesaf i blanhigfeydd ffa soia a oedd wedi bod yn defnyddio agro-gemegau anghyfreithlon. Roedd llygredd o arferion esgeulus wedi arwain at effeithiau negyddol ar iechyd y gweithwr a phobl yr ardal, gan gynnwys marwolaeth un ffermwr, Rubén Portillo Cáceres, a gwenwyno 22 arall yn ogystal ag effeithiau negyddol ar fywoliaeth teuluoedd yr ardal. Er gwaethaf i ymchwil gan swyddogion lleol a gwladwriaethol ddod o hyd i dystiolaeth o ddrwgweithredu, ni weithredodd y wladwriaeth fesurau diogelu'r amgylchedd ac roedd llawer iawn o gemegau gwenwynig yn parhau i gael eu rhyddhau ger cartrefi'r dioddefwyr.

Mewn penderfyniad ar 9 Awst 2019, dyfarnodd y pwyllgor o blaid y ffermwyr, gan ganfod bod eu hawliau i fywyd, preifatrwydd, bywyd teuluol, a phreswylio yn cael eu torri, ac nad oedd Llywodraeth Paragwái'n mynnu'n ddigonol y dylai'r gweithfeydd gydymffurfio â rheoliadau amgylcheddol na gwneud yn iawn am y difrod a achoswyd.

Mae *Portillo Cáceres yn erbyn Paragwái* yn achos llys o bwys ym maes rheoleiddio gwenwyndra rhyngwladol. Roedd yn garreg filltir bwysig, a'r tro cyntaf i Bwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig gydnabod y gall gwladwriaeth dorri ei rhwymedigaethau o dan y Cyfamod Rhyngwladol ar Hawliau Sifil a Gwleidyddol trwy fethu â gweithredu mewn achosion o niwed amgylcheddol. *Paragwái* oedd y wlad gyntaf yn y byd i gael ei chondemnio gan y Pwyllgor Hawliau Dynol am farwolaeth person o wenwyn plaladdwyr.

## Cefndir 
bawd| Llond cae o ffa soia yn Paragwái
Mae 94% o dir âr ym Mharagwái wedi'i neilltuo ar gyfer cynhyrchu nwyddau amaethyddol fel ffa soia, corn a chotwm. Paragwái yw'r seithfed cynhyrchydd mwyaf yn y byd o ffa soia trawsenynnol, cnwd sy'n cael ei fygdarthu'n aml â phlaladdwyr fel bifenthrin, clorpyrifos, paraquat ac atrazine. Rhwng 2011 a 2013, cynyddodd mewnforio plaladdwyr i Paragwái bron bedair gwaith, o 8.8 i 32.4 miliwn litr.

## Digwyddiad o wenwyno plaladdwyr 
bawd| Lleoliad Adran Canindeyú ym Mharagwái
Roedd Rubén Portillo Cáceres, ffermwr 26 oed o bentref Colonia Yerutí yn Adran Canindeyú yn nwyrain Paragwái, yn byw gyda'i deulu ar eiddo ger caeau ffa soia trawsenynnol Condor Agricola a Hermanos Galhera. Yn ystod y tymor mwgdarthu ffa soia yn gynnar yn 2011, aeth Rubén yn sâl, gan brofi cur pen, chwydu a dolur rhydd. Tridiau'n ddiweddarach, ar 6 Ionawr 2011, bu farw tra ar ei ffordd i'r ysbyty yn Curuguata. Cafodd hawliadau gan deulu Portillo Cáceres eu hanwybyddu gan dalaith Paragwái am dair blynedd. Yna cyflwynodd chwaer Rubén, Norma, ynghyd â dioddefwyr eraill ddeiseb i Bwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig.

### Pwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig 
Rhoddodd y Pwyllgor Hawliau Dynol (yr HRC) sylw i dderbynioldeb yr achos cyn ystyried ei rinweddau. Dadleuodd Paragwái nad oedd yr achwynwyr wedi dihysbyddu rhwymedïau domestig ac nad oedd gan HRC awdurdodaeth yn yr achos gan nad yw'r Cyfamod Rhyngwladol ar Hawliau Sifil a Gwleidyddol yn cydnabod yr hawl i amgylchedd iach. Canfu’r HRC fod y gŵyn yn dderbyniol, gan nodi’r diffyg cynnydd yn yr achos dros wyth mlynedd a nodi bod yr hawliad yn ymwneud â’r hawliau i fywyd, bywyd preifat a theuluol, a hawliau cartref.

Cyhoeddodd y Pwyllgor Hawliau Dynol benderfyniad ar 9 Awst 2019, a mynegwyd bod ymateb llywodraeth Paragwái i fwgdarthu anghyfreithlon yn annigonol a'i fod wedi torri hawliau dynol y dioddefwyr. Canfu'r penderfyniad fod y llywodraeth wedi torri'n benodol: yr hawl i fywyd, yr hawl i fywyd teuluol, a'r hawl i gadw rhag niwed. Dywedodd ymhellach: “mwy nag wyth mlynedd ar ôl y digwyddiadau a adroddwyd, nid yw’r ymchwiliadau wedi gwneud unrhyw gynnydd” a phwysleisiodd fethiant Paragwái i gynnal awtopsi ar gorff Ruben er gwaethaf ceisiadau i wneud hynny ar bedwar achlysur gwahanol. Nododd y penderfyniad hefyd nad oedd llywodraeth Paragwái wedi cyhoeddi canlyniadau profion wrin a gwaed a gynhaliwyd ar y dioddefwyr. Paragwái oedd y wlad gyntaf yn y byd i gael ei chondemnio gan Bwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig am farwolaeth person o wenwyn plaladdwyr. Roedd y penderfyniad yn nodi’r tro cyntaf i Bwyllgor Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig gydnabod cysylltiad rhwng diogelu’r amgylchedd a’r hawl i fywyd. Roedd y penderfyniad yn dibynnu ar Sylw Cyffredinol Rhif 36 ar yr hawl i fywyd, sy'n cynnwys iaith ar y berthynas rhwng yr amgylchedd a hawliau dynol. 

## Canlyniad yr achos 
Er i Baragwái gael ei sancsiynu gan y Cenhedloedd Unedig yn yr achos, ffurfioldeb ydoedd yn y pen draw. O 2022 ymlaen, ni roddwyd cosb am farwolaeth Rubén ac roedd ffermio ffa soia diwydiannol yn parhau hyd at ffin y fferm deuluol am flynyddoedd wedyn. Mae'r cwmnïau Condor Agricola a Hermanos Galhera yn parhau â gweithrediadau amaethyddol yn ardal Yerutí.

Barn arall y Pwyllgor Hawliau Dynol yn 2021, yn achos *Benito Oliveira Pereira et al. v.* *Paraguay* oedd fod defnydd helaeth o blaladdwyr gan gwmnïau amaethyddol wedi torri hawliau cymuned frodorol Campo Agua'ẽ pobl Ava Guaraní i'w tiroedd a'u preswylfa. Roedd achos *Pereira* yn arwyddluniol oherwydd bod y syniad o "domisil" wedi'i gymhwyso i gymuned frodorol o ran ei pherthynas â'i thir a'i thiriogaeth.

## Gweler hefyd 
* *Teitiota v Prif Weithredwr y Weinyddiaeth Busnes, Arloesedd a Chyflogaeth*
* Datganiad y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Gwerinwyr

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Testun y penderfyniad llawn
* Fideo gan gynnwys cyfweliadau ag aelodau o'r teulu, Global Witness

Categori:Penderfyniadau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:2019
Categori:Planhigion gwenwynig
Categori:Gwenwyn
Categori:Paragwái
Categori:Achosion llys