Theatr Bara Caws

Cwmni theatr cymunedol yw **Theatr Bara Caws** a sefydlwyd ym 1977. Daeth i'r byd "fel babi newydd, un fymryn yn bowld a swnllyd", yn ôl un o'r actorion gwreiddiol, Dyfan Roberts. Bwriad y cwmni o'r cychwyn oedd cyflwyno gwaith gwreiddiol a pherthnasol i'r trawsdoriad ehangaf posib o’r gymuned. Llwyfannwyd o leia tri cynhyrchiad y flwyddyn. Cyhoeddwyd cyfrol i ddathlu eu penblwydd yn ddeugain oed yn 2017. Felly mynd ati ar liwt eu hunain oedd yr unig opsiwn i'r cwmni, ac erbyn 1977, roedd cyfansoddiad Theatr Bara Caws ar bapur. 

Nododd Dyfan Roberts wrth dalu teyrnged i Mei Jones yn Nhachwedd 2021 mai gan Mei a Valmai oedd "y ddawn naturiol i roi'r geiriau, y ddeialog a chynllun golygfa i lawr. Ffrwyth creadigrwydd y ddau yna oedd yn gyfrifol am lwyddiant y sgriptiau. Valmai gyda'i sosialaeth tanbaid a'i dawn anhygoel i greu deialog a chymeriadau ffraeth a miniog, a Mei a llygad deallus dros y sioe gyfan." Disgrifiodd Dyfan y cwmni fel "pawb yn gwneud pob peth".  

Erbyn yr 21ain ganrif, mae'r Cwmni'n elusen gofrestredig sy'n cael ei ariannu gan grantiau, yn bennaf gan Gyngor Celfyddydau Cymru, ac awdurdodau Sirol Gwynedd, Môn a Chonwy. Mae'r cwmni yn cynnig gwaith ac hyfforddiant i, ac ymestyn sgiliau, ymarferwyr theatrig o bob math – hen a newydd – yn actorion, awduron, a thechnegwyr.  

## Cyfarwyddyddion artistig 
* Y cwmni cyfan – (1977–1991)
* Tony Llewelyn – 
* Robin Griffith – (1997 – 1998) 
* Ian Rowlands – (1999 – 2012)
* Betsan Llwyd – (2012 – 2025)
* Ffion Dafis (Ionawr 2026 –)

## Cynyrchiadau 
### 1970au 
(i gyd yn gywaith o waith y cwmni, oni nodir yn wahanol)

* '''''Croeso i'r Roial*** (1977)
* ***Hip Hip I Pippi*** (1977) - addasiad Dyfan Roberts
* ***Be Sa'n Ti Santa*** (1977)
* ***Trysor Lwcus Cacws*** (1977)
* ***Hanes Llenyddiaeth Gymraeg*** (1978)
* ***Dai A Geraint Gorila*** (1979)
* ***Bargen*** (1979)
* ***Anturiaethau Sel U Lloyd*** (1979)
* ***Merched Yn Bendant*** (1979)
* ***Hwyliau'n Codi*** (1979)
* ***Anturiaethau'r Bynsan Binc*** (1979)

### 1980au 
* ***Job o Waith*** (1980)
* ***O Na Byddai'n Haf o Hyd*** (1980)
* ***Triciau Tedi***  (1981)
* ***Dwylo i Fyny*** (1981)
* ***Nos Sadwrn Bach*** (1981)
* ***Taliesyn*** (1981)
* ***Y Bwbach Blêr*** (1981)
* ***Oes 'ma Bobol?*** (1981)
* ***Diwrnod i'r Brenin''** (1982)
* **'Testun trwm'''''''Pawb â'i Fys*** (1982)
* ***Arwres Gudd*** (1982)
* ***O Syr Mynte Hi*** (1983)
* ***Haf '83*** (1983)
* ***Sboncyn*** (1983)
* ***Chwara' Plant*** (1983)
* ***Y Fodrwy*** (1984)
* ***Rigor Mortis*** (1985)
* ***lechyd Da*** (1985)
* ***Melltith y Mymi*** (1985)
* ***Celwydd*** (1985)
* ***Paradwys Ffŵl*** (1985)
* ***Pawb Isio Byw*** (1986)
* ***Cwlwm Pump*** (1986)
* ***Yr Amgueddfa Ddu*** (1986)
* ***Zwmba!*** (1986)
* ***Codiad Cesar*** (1987)
* ***Tair Cainc a Hanner*** (1987)
* ***Diwedd y Gân*** (1988)
* ***Salem ar Sêl*** (1989)
* ***Rigor Mortis 2*** (1989)
* ***Os Na Ddaw Bloda'*** (1989)

### 1990au 
* ***Siarad Hefo'r Wal*** (1990) gan Mair Gruffydd
* ***Lilith*** (1990) gan Mair Gruffydd a Valmai Jones
* ***Poen y Pîn''''' (1990/1) gan aelodau'r cwmni
* '''''Io, To a'r Twrci''''' (1991) gan aelodau'r cwmni
* ***Deial 999*** (1991) gan aelodau'r cwmni
* ***Y Gweledigaethau*** (1991) gan aelodau'r cwmni - yn seiliedig ar *Weledigaethau y Bardd Cwsc*
* ***Fi a Mr Louigi*** (1991/2) gan Mair Gruffydd
* ***Tweileit Zôn*** (1992) gan Twm Miall
* ***Lawr y Lôn*** (1992) gan Myrddin ap Dafydd
* '''''Chwarae'r Diawl*** (1992) gan Mair Gruffydd
* ***Chwilen yn fy Mhen*** (1993) gan Mair Gruffydd
* ***Siarad ar eu Cyfer'''* (1993) gan Twm Miall
* ***Diwedd y Byd*** (1993) gan Meic Povey
* ***Rhosyn a Rhych*** (1994) gan Twm Miall
* ***Diana*** (1994) gan John Glyn Owen
* ***Cyw Dôl*** (1994) gan Twm Miall - yn seiliedig ar *Cyw Dôl*
* ***Yn Debyg Iawn i Ti a Fi*** (1995) gan Meic Povey
* ***Un Bach Arall*** (1995) gan Twm Miall
* ***Darn Gae*** (1995) gan Twm Miall
* *'*Y Wraig* a *Bobi a Sami*** (1995) gan Wil Sam Jones
* ***Llifeiriau*** (1996) gan Wil Sam Jones
* ***Henwalia*** (1996) gan Mari Gwilym
* ***Brodyr y Brwsh*'* (1997) gan Tony Llywelyn - addasiad o ddrama *Brothers of the Brush*
* *'''Y Swejan a'r Smacyrs'''* (1997) gan Twm Miall a Bryn Fôn
* ***Dinas Barhaus*** (1998) gan Wil Sam Jones
* ***Oedolion yn Unig*** (1998) gan Robin Griffith a Dyfed Thomas
* ***Paris*** (1998) gan Bryn Fôn - addasiad o ddrama John Godber
* ***Bargen*** (1998) 
* ***Y Folsan Fawr*** (1999) gan Robin Griffith a Dyfed Thomas
* ***Hardcore Bethesda Fuzz*** (1999) gan Dyfrig Jones
* ***Sundance*** (1999) gan Aled Jones Williams
* ***Yr Alamo*** (1999) gan Bryn Fôn a Graham Land

### 2000au 
* ***Paradwys Waed*** (2000) gan Siôn Eirian
* ***D. J. Ffawst*** (2000) addasiad Elinor Wyn Reynolds o *Faust*
* ***Al a Dorothy*** (2000) gan Twm Miall
* ***Ben Set*** (2001) gan Wil Sam Jones
* ***Lliwiau Rhyddid*** (2001) gan Ifor ap Glyn ac Elinor W. Reynolds
* ***Bingo Bach*** (2001) gan Sian Summers
* ***Mwnci Nel*** (2001) gan Derec Tomos
* ***Fel Hen Wîn*** (2002) gan Valmai Jones
* ***Unwaith, Unwaith*** (2002) gan Sian Summers
* ***Be Odd Enw Ci Tintin?*** (2003) gan Aled Jones Williams
* ***Owain Mîn Dŵr*** (2003) gan Meic Povey
* ***Rhych Wlyb*** (2003) gan Geraint Derbyshire
* ***Dulce Domum*** (2003) gan Valmai Jones
* ***Ar y Lein*** (2004) gan Gwyneth Glyn
* ***Lysh*** (2004) gan Aled Jones Williams
* ***Ffernols Lwcus*** (2005) gan Tony Llywelyn - addasiad o *Lucky Sods* gan John Godber
* ***Y Bonc Fawr*** (2005) gan Geraint Derbyshire
* ***Camp a Rhemp*** (2006) gan Tony Llywelyn
* ***O Diar! Porc Peis Bach*** (2006) gan Wynford Ellis Owen
* ***Y Wibdaith Wirion*** (2006) gan Daniel a Matthew Glyn
* ***Jac ar y Bocs*** (2006) gan Bryn Fôn, Tony Llywelyn a Dyfan Roberts
* ***Actus Reus*** (2006) gan Valmai Jones
* ***Gwaun Cwm Garw*** (2007) addasiad Sharon Morgan o *The Laramie Project*
* ***Caffi Basra*** (2007) gan Eilir Jones
* ***Tri Rhan o Dair*** (2008) gan Valmai Jones
* *'''Y Gobaith a'r Angor*** (2008) gan Dylan Rees
* ***Llyfr Mawr y Plant*** (2008) addasiad Gareth F. Williams
* ***Dal i Bwmpio*** (2009) gan Eilir Jones
* ***Halibalŵ*** (2009) gan Elin Jones a Valmai Jones
* ***Wil Sam y Dewin Geiriau*** (2009) gan Stewart Jones
* ***O'r Tu Ôl*** (2009) gan Tudur Owen.

### 2010au 
* ***Croesi'r Rubicon*** (2010) gan Valmai Jones
* ***Chwilys*** (2010) gan Aled Jones Williams
* ***Deryn Du'''* (2010) addasiad Bryn Fôn o *Blackbird*
* ***Merched Eira*** (2010) gan Aled Jones Williams
* ***Cant*** (2010) gan Wil Sam Jones (addasiad Elin Jones)
* ***Un Nos Ola Leuad*** (2011) addasiad Betsan Llwyd a John Ogwen a Maureen Rhys
* ***X-fod!*** (2011) gan Tony Llewelyn a Tudur Owen
* ***Un Fach Flewog*** (2011) gan Eilir Jones
* *'''C'Mon Midleiff*** (2011) gan Bryn Fôn
* ***Ga'i fod?*** (2012) addasiad Bryn Fôn a Tony Llewelyn
* ***Un Bach Arall...Eto*** (2012) gan Twm Miall
* ***Llanast!*** (2013) cyfieithiad Gareth Miles
* ***Hwyliau'r Codi*** (2013)
* ***Cyfaill*** (2013) gan Francesca Rhydderch
* ***Te yn y Grug*** (2013) addasiad Manon Wyn Williams
* ***Annwyl Kate, Annwyl Saunders*** (2013) addasiad John Ogwen a Maureen Rhys
* ***Dros y Top*** (2014)
* ***Garw*** (2014) gan Siôn Eirian
* ***Pum Cynnig i Gymro*** (2015) addasiad Dyfan Roberts
* ***No Wê*** (2015) gan Barry Jones
* ***I'r Gâd - Hogia Gwalia!*** (2015) gan Siwan Llynor
* ***Difa*** (2015) gan Dewi Wyn Williams
* ***Drwg!*** (2016) gan Angela Roberts
* ***Allan o Diwn*** (2016) gan Emyr Roberts
* ***Raslas Bach a Mawr!*** (2016) gan Wynford Ellis Owen a Mici Plwm
* ***Yfory*** (2016) gan Siôn Eirian
* ***Gair o Gariad*** (2017, 2018, 2019 a 2021) addasiad Betsan Llwyd
* ***Bwystfilod*** (2017) gan Angela Roberts
* ***Dim Byd Ynni*** (2017) gan Emlyn Gomer
* ***Brecshit*** (2018)
* ***Dwyn i Gof*** (2018) gan Meic Povey
* ***Aberhenfelen*** (2019)
* ***Lleu Llaw Gyffes*** (2019) gan Aled Jones Williams

### 2020au 
* ***Byd dan Eira'''* *(2021) gan Siôn Eirian*
* ***Dawel Nos*** (2021)
* ***Un Nos Ola Leuad*** (2022)
* ***Draenen Ddu*** (2022)
* ***Lleisiau*** (2022) gan Aled Jones Williams
* ***Cariad yn Oes y Gin*** (2023) gan Chris Harris
* ***Ffenast Siop*** (2023) gan Iola Ynyr a Carys Gwilym
* ***Dinas*** (2023) gan Wil Sam Jones
* ***Taigh/Tŷ/Teach*** (2024)
* *'*Mwrdwr ar y Mae*s'* (2024) gan Iwan Charles a Llyr Evans
* ***1936*** (2024) gan Gruffudd Owen
* ***3 Drama**'' (2025) - 99'er gan Ceri Ashe, ***Wisgi*** gan Carwyn Blayney, ***Dishgled ‘da Del*** gan Cai Llewelyn Evans
* ***Oes rhywun wedi gweld y Pernod King?*** (2025) gan Mari Emlyn
* ***Llanast!*** (2025) cyfieithiad Gareth Miles [ail-lwyfannu cynhyrchiad o 2013] o '''Le Dieu Du Carnage''' gan Yasmina Reza.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Theatr Bara Caws 

Categori:Cwmnïau theatr yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1977
Categori:Theatr Gymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Theatr Gymraeg y 1990au
Categori:Theatr Gymraeg y 2000au
Categori:Theatr Gymraeg y 2010au
Categori:Theatr Gymraeg y 2020au