open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BBC Sounds

Mae **BBC Sounds** yn wasanaeth a ddatblygwyd gan y BBC sy'n sicrhau bod cynnwys radio ar gael i'w ffrydio trwy'r We, systemau P2P, trwy gêbl neu ar ddyfeisiau symudol.

## Disgrifiad
Disodlodd gwefan BBC Sounds wasanaeth iPlayer Radio ar gyfer defnyddwyr y DU ym mis Hydref 2018. Lansiwyd fersiwn beta cychwynnol o ap BBC Sounds ym mis Mehefin 2018, yn cynnwys yr ap newydd a'r iPlayer Radio a gefnogwyd tan fis Medi 2019, pan bu i'r iPlayer Radio ddod â'r ap i ben o'r diwedd yn y DU. 

O 22 Medi 2020 bu BBC Sounds ar gael i ddefnyddwyr rhyngwladol; disodlwyd BBC iPlayer Radio ar eu cyfer ddiwedd mis Hydref 2020. Rhyddhawyd ap ar gyfer Connected TV (gan gynnwys Amazon Fire TV) ym mis Mawrth 2020. 

### Gwahaniaeth â'r hen iPlayer Radio
Dywed BBC Sounds ei fod yn wahanol i iPlayer Radio drwy weithredu fel lleoliad ar gyfer deunydd podlediad gwreiddiol a grëwyd gan y BBC yn benodol ar gyfer yr ap, yn hytrach na gwrando ar ei wasanaethau radio llinol. Enghraifft o hyn yw podlediad 'Beyond Today', podlediad ar-lein dyddiol 17 munud a gynhyrchir gan dîm rhaglen newyddion dyddiol BBC Radio 4, 'Today', sy’n archwilio mater yn fanwl gyda chynulleidfa iau mewn golwg, Gan fod y BBC wedi darlledu podlediadau trydydd parti amrywiol fel radio llinol, ond yn amlwg nid yw wedi gwneud cynnwys o'r fath yn un y gellir ei lawrlwytho fel mp3/podlediadau.

### Dadleuon yn erbyn
Mae gwasanaeth BBC Sounds wedi achosi dadlau ymhlith cyn-ddefnyddwyr ap iPlayer Radio, sy'n dweud nad oes gan y nodwedd yr un swyddogaeth ag o'r blaen, yn gwrthwynebu'r gofynion mewngofnodi, ac nad yw'r ap newydd yn cael ei gefnogi ar gyfer fersiynau hŷn o ffonau clyfar. Mae rhai papurau newydd wedi dadlau bod y newidiadau hyn yn effeithio’n anghymesur ar wrandawyr hŷn, yn enwedig y rheini sy’n gwrando ar gynnwys sgwrs a chomedi ar BBC Radio 4.

## BBC Sounds a'r Gymraeg
Gellir gwrando ar BBC Radio Cymru ar BBC Sounds, ac mae BBC Radio Cymru 2 dim ond i'w chlywed drwy'r platfform ddigidol yma.

Yn ogystal â darllediadau gwasanaeth 'normal' Radio Cymru ceir podlediadau Cymraeg o stabl y BBC hefyd ar BBC Sounds.

Ceir nodweddion eraill ar hafan Gymraeg BBC Sounds gan gynnwys traciau cerddoriaeth pop Cymraeg i'w lawrlwytho ar gyfer defnydd personol ac fel rhywbeth gall ysgolion rannu i gryfhau eu darpariaeth Siarter Iaith.

## Gweler hefyd
* BBC iPlayer
* Podlediad

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Safle swyddogol BBC Sounds

Categori:Darlledu
Categori:Darlledu yng Nghymru
Categori:BBC Cymru
Categori:Podlediadau
Ethan Mbappé

Mae **Ethan Mbappé Lottin** (ganwyd 29 Rhagfyr 2006) yn bêl-droediwr proffesiynol o Ffrainc sy'n chwarae yng ngahol y cae i glwb Ligue 1 Lille. 

Cafodd ei eni yn Montreuil, Seine-Saint-Denis. Mae ganddo ddau frawd sydd hefyd yn chwarae pêl-droed yn broffesiynol, Kylian Mbappé a Jirès Kembo Ekoko. Mae ei dad Wilfred Mbappé yn dod o Gamerŵn, a'i fam Fayza Lamari, sydd hefyd yn asiant iddo, yn dod o Algeria.

### Paris Saint-Germain 
Chwaraeodd Mbappé am y tro cyntaf i Paris Saint-Germain F.C. ar 20 Rhagfyr 2023 yn erbyn Metz. Cyhoeddodd ei fod yn gadael PSG ar 18 Mehefin 2024. 

### Lille 
Ym mis Gorffennaf 2024, symudodd i Lille ar gytundeb 3 blynedd.

Cafodd ei anafu ym mis Medi 2024, a chollodd gêm yn erbyn ei frawd Kylian yn Real Madrid C.F..

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 2006
Categori:Pêl-droedwyr o Ffrainc
Cerddorfa Plant Genedlaethol Prydain Fawr

Mae **Cerddorfa Plant Cenedlaethol Prydain Fawr**, a adnabyddir fel **NCO**, yn elusen gofrestredig sy’n darparu hyfforddiant cerddorfaol i blant 8 i 14 oed. Mae'r sefydliad yn cynnwys tair cerddorfa breswyl a phedair cerddorfa ddi-breswyl. Ceir mynediad trwy glyweliad yn flynyddol ac mae dros 640 o gerddorion ifanc yn cael eu dewis i chwarae yn y cerddorfeydd. 

## Hanes
Sefydlwyd NCO yn 1978 gan Vivienne Price MBE. Roedd Price yn athrawes ffidil a oedd wedi sefydlu nifer o gerddorfeydd lleol i blant yn Surrey, ond roedd yn ymwybodol iawn o'r diffyg cyfleoedd cenedlaethol i gerddorion iau. Roedd Cerddorfa Genedlaethol Ieuenctid Prydain (NYO) wedi ei sefydlu yn 1948. Roedd hefyd llawer o gerddorfeydd ieuenctid rhanbarthol ar gael. Ond roedd y plant iau yn cael trafferth ffitio i mewn yn gymdeithasol ac felly sefydlodd Price NCO.

## Y Cerddorfeydd
Mae tair cerddorfa breswyl ar gyfer oedrannau gwahanol:

*   Prif Gerddorfa
*   Cerddorfa dan 13 oed
*   Cerddorfa dan 12 oed

Mae pob cerddorfa genedlaethol yn cyfarfod ddwywaith y flwyddyn ar gyrsiau preswyl ledled y DU. Mae'r Brif Gerddorfa a Cherddorfa Dan 13 yn cael cwrs wyth diwrnod yn y gwanwyn a chwrs wyth diwrnod arall yn yr haf, y ddau yn gorffen gyda chyngerdd cyhoeddus mewn lleoliad mawreddog. Yn ogystal, mae'r Brif Gerddorfa yn cael penwythnos di-breswyl yn Llundain yn y gaeaf. Mae'r Gerddorfa Dan 12 yn cael 2 gwrs 7 diwrnod y flwyddyn gydag un cyngerdd preifat ac un cyhoeddus ar ôl yr ail gwrs.

### **Cerddorfeydd Prosiect** 
Mae hefyd pedair cerddorfa 'prosiect' sy'n cyfarfod mewn lleoliadau gwahannol 2 benwythnos y flwyddyn.

## Cyngherddau
Daw pob cwrs i ben gyda chyngerdd. Mae'r cerddorfeydd prosiect yn perfformio ar gyfer teulu a ffrindiau. Yn y gorffennol, mae'r Prif Gerddorfeydd wedi perfformio yn: Symphony Hall, Birmingham, Royal Albert Hall, Bridgewater Hall, Southbank Centre, The Sage Gateshead, Colston Hall, Neuadd Dewi Sant, Neuadd y Ddinas Leeds, Neuadd y Ddinas Birmingham, The Anvil, Basingstoke, Brighton Dome, Canolfan y Barbican a Neuadd Gyngerdd Frenhinol Nottingham.

## Cyn-fyfyrwyr
Ar ôl gadael NCO mae'r rhan fwyaf o gerddorion yn symud ymlaen i gyfleoedd cerddorol eraill. Roedd cystadleuaeth Cerddor Ifanc y Flwyddyn y BBC 2010 yn cynnwys 25 o gystadleuwyr yn rownd derfynol y categorïau, ac roedd 13 ohonynt wedi mynychu NCO! 

### Cyn-fyfyrwyr nodedig
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol yr NCO

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1978
Categori:Cerddorfeydd
Arolygon barn ar annibyniaeth yr Alban

[bawd|[Yr Alban]]
Dyma restr o arolygon barn ar annibyniaeth yr Alban yn ystod 2023 a 2024. 

## Arolygon barn 
## Amodau amrywiol 
## Gweler hefyd 
* Annibyniaeth i Gymru
* Arolygon barn ar annibyniaeth i Gymru
* Iwerddon unedig
* Arolygon barn ar Iwerddon Unedig

## Cyfeiriadau 
Categori:Cenedlaetholdeb Albanaidd
Arolygon barn ar Iwerddon Unedig

Dyma restr o **arolygon barn ar Iwerddon Unedig** (o bobl gogledd Iwerddon) a elwir weithiau yn **Iwerddon Newydd**.
[bawd|[Iwerddon]]

## Arolygon barn 
## Wrth oedran 
#### Arolwg barn 2025 LucidTalk 
## Yn y dyfodol 
## Gweler hefyd 
* Annibyniaeth yr Alban
* Arolygon barn ar annibyniaeth yr Alban
* Annibyniaeth i Gymru
* Arolygon barn ar annibyniaeth i Gymru
* Etholiad nesaf Cynulliad Gogledd Iwerddon

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwleidyddiaeth Gogledd Iwerddon
Categori:Cenedlaetholdeb Gwyddelig
Categori:Cenedlaetholdeb Celtaidd
Archif Menywod Cymru

Mae **Archif Menywod Cymru** (Saesneg: ''Women's Archive Wales'' (AMC/WAW) yn elusen sy'n gweithio i ganfod a chadw adnoddau ar gyfer astudio menywod yn hanes Cymru. Sefydlwyd yn 1997.

## Amcanion
, cyd-sylfaenydd AMC mewn digwyddiad Diwrnod Rhyngwladol y Merched a drefnwyd gan AMC yn 2003]]
Diffinnir ei amcanion fel: "Adnabod ac achub deunyddiau sy'n ymwneud â bywydau menywod yng Nghymru yn y gorffennol, y presennol a'r dyfodol, ac annog eu hadneuo mewn cadwrfeydd cyhoeddus priodol" a "Hybu dealltwriaeth o rolau menywod yn hanes Cymru, a'r cynhwysiant o fenywod mewn hanes a addysgir mewn ysgolion ac addysg uwch.”

Cyhoeddwyd adnodd *Teithiau Treftadaeth Menywod Cymru* sy'n cynnig llwybrau cerdded yn dangos hanes a phrif nodweddion hanes menywod ar draws Cymru ar gyfer trefi: Abertawe, Aberystwyth, Bangor, Y Barri, Caerdydd, Caerfyrddin, Casnewydd, Y Fenni, Llandudno, Merthyr Tudful, Narberth, Penarth, Y Fenni, Pontypridd, a Wrecsam.
Mae AMC yn rhedeg amryw o brosiectau gan gynnwys:
* *Gwir Gofnod o Gyfnod - Setting the Record Straight* (2019-2021)

### Arddangosfeydd
Cynhelir arddangosfeydd ar themâu arbennig a nifer ohonynt wedi ei digido ac ar wefan yr Archif:

* *Canrif Gobaith - Century of Hope* (2018-2019). Gellir gweld ffilm o ddigwyddiadau'r prosiect, a ddangoswyd yn ystod Eisteddfod AmGen 2021 (gan i Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn 2020 cael ei chanslo oherwydd Covid-19.

* *Sioeau ar Daith Hanes Menywod yng Nghymru* (2007-2010)

* *Lleisiau o Lawr y Ffatri* (2013-15) Ceir gwefan i'r Prosiect

* *Menywod yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf – y Profiad Cymreig* (2015-16) Ceir gwefan benodol i'r Prosiect

## Gweler hefyd
* Apêl Heddwch Menywod Cymru
* Placiau Porffor Menywod Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Archif Menywod Cymru 
* Facebook Archif Menywod Cymru

Categori:Hanes diwylliannol Cymru
Categori:Merched o Gymru
Categori:Sefydliadau 1997
Chita Rivera

Actores, cantores a dawnsiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Dolores Conchita Figueroa del Rivero Anderson** (23 Ionawr 1933 - 30 Ionawr 2024), a elwir yn broffesiynol fel **Chita Rivera**. Roedd hi'n fwyaf ad adnabyddus am ei rôl fel Anita yn *West Side Story* ar lwyfan Broadway. Enillodd Rivera sawl gwobrau gan gynnwys dwy Wobr Tony.   

Cafodd Dolores Conchita Figueroa del Rivero Anderson ei geni yn Washington, DC,  yn ferch i Katherine (Anderson), clerc y llywodraeth, a'i gwr Pedro Julio Figueroa del Rivero,  clarinetydd a sacsoffonydd i'r U.D.A. Band Llynges. Puerto Rican oedd ei thad ac roedd ei mam o dras Albanaidd, Gwyddelig ac Affricanaidd-Americanaidd.  Roedd Rivera yn un o bump o blant 

Ym 1944, daeth Rivera yn aelod Ysgol Ballet Jones-Haywood Yn ddiweddarach, a hithau’n 15 oed, ymwelodd athrawes o Ysgol Bale Americanaidd George Balanchine â'u stiwdio; roedd Rivera yn un o ddau fyfyriwr a ddewiswyd i gael clyweliad yn Ninas Efrog Newydd. 

Ym 1957, priododd â'r actor Tony Mordente. Roedd ganddynt un plentyn, Lisa Mordente, ac yn ddiweddarach ysgaru. Bu farw Chita Rivera yn 91 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2024
Cyrtomium fortunei

Rhywogaeth o'r genws *Cyrtomium* yw ***Cyrtomium fortunei***, a adnabyddir hefyd wrth ei enw cyffredin **Rhedynen y celyn** ac yn Saesneg '''Fortune's holly-fern'''.  Disgrifiwyd y planhigyn hwn gyntaf gan John Smith .   Mae wedi ennill Gwobr Teilyngdod Gardd y Gymdeithas Arddwriaethol Frenhinol. Mae'n frodool i Korea a Siapan. Fe gaiff yr enw 'rhedynen y celyn' oherwydd fod ei ffrondau'n debyg o ran pryd a gwedd, (gydag chryn dipyn o ddychymyg efalli!) i ddail y gelynnen (genws yr *Ilex*). Mae'n hoff o dyfu mewn llefydd hanner-cysgodol allan o lygaid yr Haul mewn pridd llaith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dryopteridaceae
Siân Rhiannon Williams

Hanesydd ac addysgydd o Gymru yw **Siân Rhiannon Williams** sydd yn arbenigo ar hanes menywod Cymru gan ysgrifennu a chyfrannu i sawl llyfr a rhaglen deledu a radio. 

## Bywyd
Magwyd Siân yn Rhymni gan astudio doethuriaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth. Bu'n athraws ac yn gynhyrchydd radio cyn treulio’r rhan fwyaf o’i gyrfa yn gweithio gyda chyw-athrawon hanes a myfyrwyr ymchwil ac yn Uwch Ddarlithydd yn yr Ysgol Addysg, Prifysgol Metropolitan Caerdydd (hen Athrofa Addysg Prifysgol Cymru). Mae hi bellach yn byw yn y Barri.

## Derbyn i'r Orsedd
 ar 'Dyheuad, Dylanwadau a Dyletswydd: Athrawon Benywaidd, Addysg a Chymdeithas yng Nghymoedd Morgannwg rhwng y ddau ryfel byd']]
Derbyniwyd Siân i'r Orsedd yn 2024 ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhondda Cynon Taf 2024 ym Mhontypridd. Cafodd ei derbyn i'r Wisg Werdd.

## Llyfryddiaeth
Mae Williams wedi awrdura sawl llyfr a chyfrannu erthyglau at nifer di-dri o gyhoeddiadau a chylchgronnau. Ymysg ei llyfryddiaeth mae:

* ''Oes y Byd i'r Iaith Gymraeg'' - Gwasg Prifysgol Cymru, 1992, ISBN: 9780708311578 (0708311571) Cyfrol yn dadansoddi safle'r iaith Gymraeg yng nghymdeithas ardal ddiwydiannol yr hen Sir Fynwy yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac yn olrhain y rhesymau dros enciliad yr iaith.

* ''Struggle or Starve: Women's Lives in the South Wales Valleys Between the Two World Wars* - gol. Siân Rhiannon Williams a Carol White, Gwasg Honno, 1998, ISBN 10: 1870206258ISBN 13: 9781870206259

* *Ebwy, Rhymni a Sirhywi - gol. Hywel Teifi Edwards, Gwasg Gomer, 1999, ISBN: 9781859027493

* *The Gwent County History, Volume 4: Industrial Monmouthshire, 1780 - 1914 (Volume 4)* - gol. Siân Rhiannon Williams,Ralph A. Griffiths, a Chris Williams, Gwasg Prifysgol Cymru, 2011, ISBN-10: ‎ 0708323650, ISBN-13: ‎ 978-0708323656

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Proffil Siân Rhiannon Williams ar wefan Archif Menywod Cymru

Categori:Hanes diwylliannol Cymru
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Merched o Gymru
Amgueddfa Frenhinol Cernyw

Mae gan **Amgueddfa Frenhinol Cernyw** (Saesneg: *Royal Cornwall Museum*) ym mhrifddinas Cernyw, Truru gasgliad helaeth o fwynau sydd wedi’i wreiddio yn nhreftadaeth mwyngloddio a pheirianneg Cernyw (gan gynnwys llawer o gasgliad mwynau Philip Rashleigh). Adlewyrchir treftadaeth gelfyddydol y sir yng nghasgliad celf yr amgueddfa. Trwy Lyfrgell Courtney mae’r amgueddfa hefyd yn darparu casgliad o lyfrau a llawysgrifau prin i helpu gydag addysg, ymchwil a darganfod bywyd a diwylliant Cernyweg.

Mae’r amgueddfa hefyd yn amlygu perthynas Cernyw â’r byd ehangach trwy un o ymfudiadau Prydeinig mwyaf arwyddocaol y 19g. Mae'r amgueddfa'n cynnal arddangosfa barhaol o hen wrthrychau Eifftaidd, Groegaidd a Rhufeinig, gyda chefnogaeth yr Amgueddfa Brydeinig.

Mae'r amgueddfa yn rhan o Sefydliad Brenhinol Cernyw (RIC), cymdeithas ddysgedig ac elusen gofrestredig.

## Adeilad amgueddfa
Adeiladwyd yr adeilad Gradd II sydd wedi bod yn gartref i'r RIC ers 1919 ym 1845 fel Truro Savings Bank ac wedi hynny daeth yn Ysgol Lofaol Henderson. Ym 1986/7 prynodd yr RIC Gapel Bedyddwyr Truro gerllaw, a adeiladwyd ym 1848. Gyda'i gilydd mae'r adeiladau blaen gwenithfaen hyn (a gysylltwyd â chyntedd a siop newydd ym 1998) yn bresenoldeb nodedig yng nghanol dinas hanesyddol Truro; cynlluniwyd y ddau adeilad gan y pensaer lleol Philip Sambell, a oedd yn fyddar a heb leferydd.

## Hanes
Ym mis Gorffennaf 2022 cyhoeddodd Cyngor Cernyw gynlluniau i roi'r gorau i ariannu'r amgueddfa. Arweiniodd hyn at yr amgueddfa yn dweud y gallai fod yn rhaid iddi gau yn fuan.

## Casgliad
Mae'r amgueddfa'n gartref i Goets fawr Trewinnard sy'n dyddio i tua 1700. Mae carreg Artognou a ddarganfuwyd yng Nghastell Tintagel hefyd yn yr amgueddfa.

Ers 2011, mae'r Amgueddfa hefyd wedi cadw a rheoli Casgliad Celf Ysgolion Cyngor Cernyw. Mae'r casgliad yn cynnwys gwaith gan Barbara Hepworth, Terry Frost, Patrick Heron, Bernard Leach, Ben Nicholson, Denis Mitchell a Dod Procter.

## Yr Amgueddfa yn y Gymuned
Mae Amgueddfa Frenhinol Cernyw hefyd yn gartref i grwpiau cymunedol amrywiol fel y 'Museum Monday Club', grŵp bach ar gyfer y rhai â dementia ysgafn i gymedrol. Rydym hefyd yn gyrchfan boblogaidd ar gyfer tripiau ysgol ac yn cynnig amrywiaeth o ymgysylltu a gweithgareddau dysgu.

Ar ddydd Llun cyntaf y mis, mae gan yr amgueddfa ‘agoriad hamddenol’ rhwng 10.00 a 12.00 ar gyfer unrhyw un a fyddai’n elwa o ymweliad tawelach, mwy hamddenol. Yn cynnwys ardal ‘ymlacio’, pecynnau synhwyraidd, ac amddiffynwyr clustiau.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Amgueddfa Frenhinol Cernyw

Categori:Hanes Cernyw
Categori:Cernyw
Cernyw
Etholiadau lleol y Deyrnas Unedig 2023

Cynhaliwyd **Etholiadau Lleol y Deyrnas Unedig 2023** ddydd Iau, 4 Mai 2023 yn Lloegr ac ar ddydd Iau, 18 Mai 2023 yng Ngogledd Iwerddon. Hwn oedd yr etholiad cyntaf lle mae'n rhaid i bleidleiswyr ddangos I.D. wrth fynd i'r orsaf bleidleisio. Roedd hyn yn ddadleuol.de|bawd|525x525px| Y blaid fwyaf ym mhob cyngorFe welodd yr etholiad golledion sylweddol i'r Ceidwadwyr llywodraethol, gan golli 1,063 o gynghorwyr a 48 cyngor. Llafur, fe welodd y prif wrthblaid enillion o 537 o gynghorwyr a 22 cyngor, oedd yn dda iddyn nhw. Enillodd y Democratiaid Rhyddfrydol 407 o gynghorwyr a galwodd 12 cyngor, yn Ne Lloegr yn bennaf, y Wal Las hefyd. Enillodd y Blaid Werdd 241 o gynghorwyr ac am y tro cyntaf fe enillodd gyngor Canolbarth Suffolk, sef y cyngor cyntaf iddynt ei reoli erioed gyda mwyafrif llawn. Cafodd eu pleidlais ei helpu gan Sgandal Carthffosiaeth Afon.

Dyma hefyd oedd y tro cyntaf i Lafur gael y mwyafrif o gynghorwyr ffigwr crai ers Etholiadau Lleol 2002.
Llinos Medi

bawd|Etholiad Cyngor Ynys Môn, 2022.

Etholwyd **Llinos Medi** fel Aelod Seneddol Ynys Môn yn yr etholiad cyffredinnol ar 4 Gorffennaf 2024 gan gynrychioli Plaid Cymru. Bu **Llinos Medi Huws** yn gynghorydd ar Gyngor Ynys Môn gan gynrychioli Plaid Cymru ers 2013. 

## Gyrfa wleidyddol 
Magwyd Llinos Medi yn Ynys Môn a magodd ddau o blant ei hun ar yr ynys. Treuliodd chwech mlynedd fel arweinydd Cyngor Ynys Môn.

Yn 2020, dewiswyd Llinos fel un o 100 o fenywod Cymru i'w dathlu ar ddiwrnod rhyngwladol menywod yn 2020.

Yn Hydref 2023, cadarnhawyd Llinos Medi fel ymgeisydd San Steffan i Blaid Cymru yn Ynys Môn.

Yn ôl arolwg barn gan Survation yn Chwefror 2024, roedd Llinos Medi ar y blaen i ennill sedd Ynys Môn gyda 39% o'r bleidlais. Roedd Llafur ar 27%, y Ceidwadwyr ar 26% (yn dal y sedd yn bresennol) a Diwygio ar 4%.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cyngh. Llinos Medi Jones  ar wefan Cyngor Sir Ynys Môn
* @llinos_medi cyfrif Twitter/X Llinos Medi

Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Alexander Glazunov

Roedd **Alexander Konstantinovich Glazunov** (10 Awst 1865 – 21 Mawrth 1936) yn gyfansoddwr, athro ac arweinydd o Rwsia.  

Dechreuodd gyfansoddi pan oedd yn un ar ddeg oed, derbyniodd wersi preifat gyda Nikolai Rimsky-Korsakov. Cyfansoddodd ei symffoni gyntaf pan oedd yn 16 oed. Rhwng 1898 a 1900, ysgrifennodd dri bale newydd, gafodd eu perfformiad cyntaf yn St Petersburg. Glazunov oedd yn arwain perfformiad cyntaf Symffoni rhif 1 Rachmaninoff yn 1897. Credir ei fod wedi meddwi yn ystod y perfformiad oherwydd roedd yn hunllef. Yn 1905, cafodd ei ddewis i fod yn gyfarwyddwr ar Ysgol Gerddoriaeth St Petersburg. Yn 1928, teithiodd ar draws Ewrop ac UDA.  Ar ôl hyn, setlodd ym Mharis.        

Bu farw Glazunov yn 1936 Neuilly-sur-Seine ger Paris. Yn 1972, symudwyd ei weddillion i Leningrad.        

## Cerddoriaeth 
:Cyfansoddodd Glazunov 8 symffoni, mae ei 9fed symffoni yn an-orffenedig. Ysgrifennodd bump concerto (2 piano; 1 ffidil; 1 sielo; 1 sacsoffon), tri bale a llawer mwy o gerddoriaeth cerddorfa a phiano.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Arweinyddion o Rwsia
Categori:Cyfansoddwyr y 19eg ganrif o Rwsia
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Cyfansoddwyr Rhamantaidd o Rwsia
Categori:Cyfansoddwyr o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Pobl a aned yn St Petersburg
Categori:Pobl fu farw yn Ffrainc
Categori:Ymfudwyr o'r Undeb Sofietaidd i Ffrainc
Y Gorlan (cylchgrawn)

Cylchgrawn crefyddol, dwyieithog, Capel Methodistiaid Calfinaidd Cymraeg Charing Cross Road, Llundain oedd **Y Gorlan**. Prif gynnwys y cylchgrawn oedd newyddion o'r capel a'r ysgol Sul, ynghyd ag erthyglau crefyddol. Ymhlith golygyddion y cylchgrawn oedd y gweinidogion Peter Hughes Griffiths (1871-1937), Ebenezer Gwyn Evans (1898-1958) ac J. B. Jenkins. Roedd yn wreiddiol yn gylchgrawn misol daeth yn un chwarterol rhwng 1941-1953 a 1966-1982, ac yn daufisol rhwng Mai 1953 a Thachwedd 1965.

## Archif Ar-lein
Dydy holl rifynnau'r cylchgrawn heb eu cadw neu'u digido. Dim ond y rhifynnau rhwng y rhifyn gyntaf un ym mis Ionawr 1906 a Rhagfyr 1910 sydd i'w darllen ar-lein ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein, is-wefan gan y Llyfrgell Genedlaethol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Y Gorlan ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein

Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Cylchgronau crefyddol
Categori:Cylchgronau Cymraeg
Ann Davies (Plaid Cymru)

Mae **Ann Davies** yn ffarmwraig, dynes fusnes a gwleidydd Blaid Cymru. Mae hi'n aelod seneddol San Steffan dros Gaerfyrddin ers Etholiad cyffredinol 2024.

Fe'i etholwyd fel cynghorydd dros ward Llanddarog ar Gyngor Sir Caerfyrddin yn 2017. Cyhoeddodd ei ymddiswyddiad yn Ionawr 2025 er mwyn canolbwyntio ar ei swydd fel aelod seneddol.

## Gyrfa 
Mae gan Ann Davies brofiad yn y sector amaethyddiaeth ac mae hi wedi ffermio yn Llanarthne ers 1992. Mae hi hefyd yn gydberchennog meithrinfa leol a bu’n ddarlithydd mewn dysgu blynyddoedd cynnar ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant a chyn hynny bu’n gweithio fel athro cerdd peripatetig.

Roedd Ann Davies, yn gynghorydd aelod cabinet dros faterion gwledig, cydlyniant cymunedol a pholisi cynllunio ar gyngor sir Gaerfyrddin.

Dangosodd arolwg barn yn Chwefror 2024 bod Ann Davies ar y blaen i ennill 30% o bleidlais Caerfyrddin. Roedd y Torïaidd a Llafur yn gydradd ail gyda 24%; Jonathan Edwards fel ymgeisydd annibynol ar 10%; a’r Democratiaid Rhyddfrydol a Diwygio ar 4% yr un.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Mae **Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru** yn gyfnodolyn blynyddol sy'n cynnwys erthyglau ysgolheigaidd ar destunau hanesyddol sy’n ymwneud â chasgliadau’r Llyfrgell. Mae’n cynnwys erthyglau Cymraeg a Saesneg. Pan gychwynwyd cyhoeddi'r cyfnodolyn, cyhoeddwyd dau ran yn flynyddol, i greu un cyfrol pedair rhan bob dwy flynedd; cyhoeddwyd un yn unig bob blwyddyn ers 2004. Cyhoeddwyd rhwng 1939 a 2008.

## Archif Ar-lein
Ceir rhifynau wedi eu digido ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein o 1939 hyd at 2006 (Cyfrol 34, rhifyn 1).

Diddorol nodi bod yr holl erthyglau yn y rhifyn gyntaf yn 1939 yn yr iaith Saesneg a dim un yn y Gymraeg. Yr erthyglau yn y rhifyn gyntaf oedd: ''The late Sir Charles Thomas-Stanford, Bart; The Euclid Collection in the National Library; A vellum copy of the 'Great Bible'; The first Librarian; 'Friends of the National Libraries' W. Ll. Davies; The National Library and its contacts; Bibliotheca celtica; The print-collectors' club; Revue des deux mondes; Benjamin Franklin and Wales; The Chester play of antichrist; The Manx book of common prayer; Children's books; A Chamberlain's roll of 1301; A link with John Penry; Thomas Pennant and Moses Griffith; A Russian survey of British Education; The Wigfair manuscripts; Binding at the Gregynog press; The Llanover manuscripts; The courts of Great sessions; Bibliography of Arthurian romance; A letter by John Dee; The 1939 exhibition; Ultra-violet photography; The Brogyntyn library; The Llangibby castle collection; Other collections deposited''.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Cylchgrawn Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein
* Gwefan swyddogol Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Cylchgronau llenyddol
Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cylchgronau Saesneg Cymru
Nest Merfyn

Nofel gan Mary Oliver Jones yw ***Nest Merfyn***. Cafodd ei chyhoeddi fel cyfres yn *Cyfaill yr Aelwyd* yn ystod 1892 ac 1893; ni chafodd ei chyhoeddi fel cyfrol tan dros ganrif yn ddiweddarach pan gyhoeddwyd fersiwn Melin Bapur

## Disgrifiad byr
Mae'r nofel yn disgrifio hanes ei phrif cymeriad sy'n cael ei chyhuddo o lofruddio etifedd ei Thaid. Hon yw un o'r nofelau trosedd cynharaf yn yr iaith Gymraeg.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau dirgelwch Cymraeg
Categori:Nofelau trosedd Cymraeg
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Llyfrau 1893
Olivér Halassy

Chwaraewr polo dŵr a nofiwr dull rhydd o Hwngari oedd **Olivér Halassy** (31 Gorffennaf 1909 &ndash; 10 Medi 1946) a gystadlodd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1928, 1932 a 1936. Cafodd ei eni yn Haltmayer.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Hwngari
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Nofwyr o Hwngari
Oliver Elliot

Nofiwr dull rhydd o Tsile yw **Oliver Eduardo Elliot Bañados** (ganwyd 19 Mehefin 1987). Cystadlodd yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008.

Yn 2008 ymunodd ag Ysgol Esgobol Addysg Gorfforol Prifysgol Gatholig Valparaiso.

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Nofwyr o Tsile
Oliver Welden

Roedd **Oliver Welden** (1946 &ndash; 31 Ionawr 2021) yn fardd arobryn o Tsile.

## Gyrfa 
Cafodd Welden ei eni yn Santiago, Tsile. Ym 1968, derbyniodd Wobr Farddoniaeth Genedlaethol Luis Tello Cymdeithas Awduron Tsile am Perro del Amor, sef casgliad o 23 o'i gerddi. Yn y 1960au, cyhoeddodd Welden a'i wraig, Alicia Galaz Vivar, gyfnodolyn barddoniaeth yn Chile o'r enw Tebaida (Thebes).

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Tsile
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2021
Patricia Highsmith

Nofelydd ac awdur straeon byrion o'r Unol Daleithiau oedd **Patricia Highsmith** (ganwyd **Mary Patricia Plangman**; 19 Ionawr 1921 &ndash; 4 Chwefror 1995)  sy'n adnabyddus yn eang am ei chyffro seicolegol, gan gynnwys ei chyfres o bum nofel yn cynnwys y cymeriad Tom Ripley .

Cafodd Mary Patricia Plangman ei geni yn Fort Worth, Texas, yr unig blentyn yr artistiaid Jay Bernard Plangman (1889–1975),  a'i wraig Mary Plangman (ganwyd Coates; 1895–1991). Ysgarodd y cwpl cyn genedigaeth Patricia. Ym 1927, symudodd Highsmith, ei mam a'i llystad mabwysiadol, yr arlunydd Stanley Highsmith, i Ddinas Efrog Newydd.   

Roedd bywyd personol Highsmith yn "un cythryblus". Roedd hi'n alcoholig, ac nid oedd ganddi lawer o berthynasau agos.  

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Llenorion arswyd o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffuglen dditectif Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Fort Worth, Texas
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Gisela May

Actores a chantores o'r Almaen oedd **Gisela May** (31 Mai 1924 - 2 Rhagfyr 2016). Roedd hi'n adnabyddus am ei pherfformiadau amrywiol, gan gynnwys  y sioe gerdd *Hello, Dolly!* a'r gyfres deledu *Addelheid and her Murderers*. Rhoddodd hefyd berfformiadau concerto unigol yn rhyngwladol, mewn lleoliadau fel Neuadd Carnegie a'r Milan Scala. Bu farw yn 92 oed.

Ganwyd hi yn Wetzlar yn 1924 a bu farw ym Merlin yn 2016. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand May a Käte May. Priododd hi Georg Honigmann.

## Gwobrau 
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Gisela May yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Cantorion o'r Almaen
Categori:Actorion theatr o'r Almaen
Categori:Actorion ffilm o'r Almaen
Categori:Hunangofianwyr o'r Almaen
Categori:Actorion benywaidd o'r Almaen

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Alexandra Feodorovna

Tywysoges o'r Almaen oedd **Alexandra Feodorovna** (13 Gorffennaf 1798 - 20 Hydref 1860) a briododd Tsar Niclas I o Rwsia. Ar y dechrau roedd hi'n amhoblogaidd yn y llys yn Rwsia, ond trwy ennill parch ei mam-yng-nghyfraith daeth yn ffigwr pwysig yn ystod teyrnasiad ei gŵr. Roedd hi'n adnabyddus am ei choethder a'i cheinder, ac roedd yn mwynhau darllen, cerddoriaeth, a dawnsio.

Ganwyd hi ym Merlin yn 1798 a bu farw yn Tsarskoye Selo yn 1860. Roedd hi'n blentyn i Frederick William III o Brwsia a Luise o Mecklenburg-Strelitz.

## Gwobrau 
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Alexandra Feodorovna yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Ymerodresau
Isabel I, brenhines Castilla

Brenhines o Sbaen oedd **Isabel I, brenhines Castilla** (22 Ebrill 1451 - 26 Tachwedd 1504) a esgynnodd i'r orsedd ym 1474. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei phriodas â Ferdinand II o Aragon, a arweiniodd at uno Sbaen, ac am ei rôl yn Chwil-lys Sbaen.

Ganwyd hi ym Monasterio de Nuestra Señora de Gracia yn 1451 a bu farw yn Palacio Testamentario yn 1504. Roedd hi'n blentyn i loan II o Castile ac Isabella o Bortiwgal.

## Gwobrau 
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Isabel I, brenhines Castilla yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1451
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1504
Categori:Merched y 15fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Edith Nesbit

Llenor, bardd ac actifydd o Loegr oedd **Edith Nesbit**, hefyd **E. Nesbit**  (15 Awst 1858 - 4 Mai 1924), sy'n fwyaf adnabyddus am ei llyfrau plant, gan gynnwys *The Railway Children* (1906), *Five Children and It* (1902), a *The Phoenix and the Carpet* (1904). Roedd hi hefyd yn un o sylfaenwyr Cymdeithas y Ffabiaid, sefydliad sosialaidd a oedd yn anelu at hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol a chydraddoldeb.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1858 a bu farw yn New Romney. Roedd hi'n blentyn i John Collis Nesbit. Priododd hi Hubert Bland.

## Archifau 
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cadw archifau sy'n ymwneud ag Edith Nesbit.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd benywaidd o Loegr
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1924
Barbara Cartland

Nofelydd rhamant o Loegr toreithiog oedd **Barbara Cartland** (9 Gorffennaf 1901 - 21 Mai 2000), a ysgrifennodd fwy na 700 o lyfrau yn ystod ei hoes. Roedd ei llyfrau’n cael eu beirniadu’n aml am eu plotiau fformiwläig a’u cymeriadau ystrydebol, ond parhaodd yn boblogaidd gyda darllenwyr trwy gydol ei gyrfa, gan werthu miliynau o gopïau ledled y byd.

Ganwyd hi yn Edgbaston yn 1901 a bu farw yn Hatfield. Roedd hi'n blentyn i James Bertram Falkner Cartland a Mary Hamilton Scobell. Priododd hi Alexander McCorquodale yn 1927 ac yna Hugh McCorquodale yn 1936.

## Archifau 
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cadw archifau sy'n ymwneud â Barbara Cartland.

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr		
Categori:Erthyglau LLGC 2023	
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr	
Categori:Genedigaethau 1901	
Categori:Marwolaethau 2000
Ian Lavender

Roedd **Arthur Ian Lavender** (16 Chwefror 1946 &ndash; 2 Chwefror 2024) yn actor Seisnig. Roedd e'n fwyaf adnabyddus am ei rol fel Frank Pike yn y gyfres teledu ''Dad's Army''. Cafodd Lavender ei eni yn Birmingham.  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Dechnegol Bechgyn Bournville, lle ymddangosodd mewn llawer o gynyrchiadau dramatig ysgol. Aeth i'r  Ysgol Theatr Old Vic Bryste, gyda chymorth o Ddinas Birmingham.  Priododd â Suzanne Kerchiss. Bu iddynt ddau fab, ond ysgarasant yn ddiweddarach.  Wedyn priododd â Miki (Michele) Hardy. 

Ymddangosodd Lavender hefyd yn yr opera sebon *Eastenders* o 2001 hyd 2016, gan chwarae rhan Derek Harkinson. 

Bu farw Lavender yn 77 oed, ar ôl goroesi canser a thrawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Pobl o Birmingham
Karen Holford

Peiriannydd o Gymru yw **Karen Margaret Holford**   CBE FREng FLSW  yw CBE, (ganwyd 1962). Athro Peirianneg Fecanyddol ac Is-Ganghellor a Phrif Weithredwr Prifysgol Cranfield yw hi. Mae hi hefyd yn gyn Ddirpwy Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd a  Ddirprwy Is-Ganghellor Coleg y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg a Phennaeth yr Ysgol Beirianneg. 

Cafodd Holford ei addysg yn Ysgol Gyfun Newent  Roedd hi'n aelod cyntaf o'i theulu i fynychu sefydliad addysg uwch. Darllenodd beirianneg fecanyddol yn Athrofa Gwyddoniaeth a Thechnoleg Prifysgol Cymru  Fe’i penodwyd yn Gadlywydd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) yn Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd 2018.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cymrodyr y Gymdeithas Ddysgedig Cymru
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Peirianwyr o Gymru
Stryd Fawr, y Drenewydd

alt=Golygfa tuag at adeiladau'r Cross|bawd|Stryd Fawr, Y Drenewydd (ochr ogleddol)

Stryd hanesyddol yng nghanol y Drenewydd, Powys, Cymru, un o'r prif strydoedd masnachol yng nghanol y dref, gyda nifer o adeiladau rhestredig, yw'r **Stryd Fawr** (Saesneg: *High Street*).

## Lleoliad 
Mae'r Stryd Fawr yn rhedeg o'r dwyrain i'r gorllewin yng nghanol y Drenewydd, o'r groesffordd gyda Stryd Lydan (*Broad Street*), Stryd Hafren (Severn Street) a Stryd y Bont Fer (*Shortbridge Street*), i'r fynedfa i barc y dref ar Lon Gefn (*Back Lane*). 

alt=adeilad wedi'i adfer i'w ymddangosiad yn yr 1920au|bawd|Adeilad WHSmith, Stryd Fawr, Y Drenewydd

## Hanes 
Mae'r Stryd Fawr yn ffurfio rhan o ganol hanesyddol y Drenewydd. Mae adeilad hynaf y stryd, gwesty'r Buck, yn dyddio'n ôl i'r 17eg ganrif. Cafodd golwg y stryd ei newid ym 1900, pan gafodd adeiladau'r Cross (gan gynnwys twr cloc y dref) eu codi ar y gyffordd â Stryd Lydan.   

## Disgrifiad 
Yn ogystal â Stryd Lydan, mae'r Stryd Fawr yn un o brif strydoedd masnachol y dref, gyda nifer o siopau, tafarnau a bwytai. Mae'r rhan fwyaf o'i hadeiladau yn dyddio'n ôl i'r 19eg ganrif o leiaf, ond tafarndy'r Buck yn dyddio'n ôl i'r 17eg ganrif. Mae adeiladau hanesyddol o bwys yn cynnwys:

* Neuadd y Farchnad (Saesneg; *Market Hall*) ar ochr ogleddol y stryd, mewn adeilad brics coch. Mae neuadd y farchnad yn cysylltu'r Stryd Fawr a Stryd y Farchnad, stryd fasnachol sy'n rhedeg yn gyfagos a'r Stryd Fawr. 
* Tafarndy'r Buck – adeilad deulawr ffrâm bren gydag atig, gafodd ei godi yn yr ail ganrif ar bymtheg, sy wedi cadw nifer o features hanesyddol 
* Adeilad WHSmith – adeilad tri llawr o frics melyn, gafodd ei godi yn rhan gyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Symudodd WHSmith yn yr adeilad ym 1927. Ym 1975, fel cyfraniad i'r flwyddyn treftadaeth bensaernïol Ewropeaidd adferwyd yr adeilad i'w ymddangosiad gwreiddiol yn y dauddegau.   

bawd|Tafarndy'r Buck, Stryd Fawr, Y Drenewydd

Mae'r olygfa i'r dwyrain yn cael ei dominyddu gan adeiladau'r Cross ar y gyffordd gyda Stryd Lydan. 

I'r gorllewin, mae golygfa tuag at borth parc y dref.

## Cyfeiriadau
Categori:Y Drenewydd
Alice Brady

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Alice Brady** (2 Tachwedd 1892 - 28 Hydref 1939) a ymddangosodd mewn dros 80 o ffilmiau. Dechreuodd ei gyrfa yn 1916 ac roedd ei ffilm olaf yn 1939. Ym 1937, enillodd Wobr yr Academi am yr actores Gefnogol Orau am ei phortread o Mrs. Molly O'Leary yn In Old Chicago. 

Mae chwedl hirhoedlog yn nodi bod ei Gwobr Oscar wedi’i dwyn gan ddyn a ddaeth ar y llwyfan i dderbyn y wobr ar ei rhan, ond datgelwyd yn ddiweddarach nad oedd hynny’n wir.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1892 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 1939. Roedd hi'n blentyn i William A. Brady a Rose Marie René. Priododd hi James Crane.

## Gwobrau 
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Alice Brady yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892	
Categori:Marwolaethau 1939	
Categori:Merched a aned yn y 1890au	
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau	
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Simone Signoret

Actores ac awdur o Ffrainc oedd **Simone Signoret** (25 Mawrth 1921 - 30 Medi 1985), a enillodd enwogrwydd rhyngwladol yn y 1950au a'r 1960au. Enillodd Wobr yr Academi am yr Actores Orau am ei rôl yn *Room at the Top* (1959) ac roedd hefyd yn adnabyddus am ei rol mewn ffilmiau fel ''Casque d'Or* (1952), *Les Diaboliques* (1955), a *Ship of Fools'' (1965). Roedd hi'n ddynes wleidyddol weithgar a chyhoeddodd sawl llyfr ar ei safbwyntiau a'i phrofiadau, gan gynnwys ei hunangofiant ''Nostalgia Isn't What It Used To Be'' (1976).

Ganwyd hi yn Wiesbaden yn 1921 a bu farw yn Autheuil-Authouillet. Roedd hi'n blentyn i André Kaminker. Priododd hi Yves Allégret ac yna Yves Montand.

## Archifau 
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cadw archifau sy'n ymwneud â Simone Signoret.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 1985
Polisi Awstralia Wen

Enw ar bolisïau a luniwyd gan lywodraethau Awstralia i gyfyngu mewnfudo i bobl wynion, yn enwedig o Ynysoedd Prydain ac Iwerddon, ac i rwystro Asiaid ac Ynyswyr y Cefnfor Tawel, yw **polisi Awstralia Wen** a fu ar waith o 1901 hyd at ddechrau'r 1970au. Nod y polisi oedd i gadw Awstralia'n wlad gyda mwyafrif helaeth o'i phoblogaeth yn groenwyn, ac o dras Eingl-Geltaidd yn bennaf, ac i atal cyflogau rhag gostwng o ganlyniad i fewnlif o weithwyr o wledydd tlotach. 

Ar 12 Medi 1901 dwedodd y Twrnai Cyffredinnol yn blaen:

Yn ogystal, bu bygwth milwrol Ymerodraeth Japan yn ystod hanner cyntaf yr 20g yn cymell Awstralia i ymbellhau o wledydd eraill y rhanbarth. Yn sgil ffedereiddio Cymanwlad Awstralia ym 1901, cyflwynwyd prawf arddweud ar gyfer mewnfudwyr, a oedd yn fodd i'r awdurdodau gwrthod ymgeisydd trwy ddewis iaith nad oedd yn ei medru. Ym 1949, dechreuodd y llywodraeth ganiatáu mewnfudwyr o wledydd cyfandirol Ewrop. 

Cyflwynwyd trwyddedau mynediad ym 1958 i yn lle'r profion arddweud, a chafodd y rhan fwyaf o'r polisi ei dadwneud yn y ddeng mlynedd i ddod. 

Ym 1975, pasiwyd deddfau i wahardd hil rhag cael ei hystyried wrth benderfynu ar geisiadau mewnfudo.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* White Australia Policy ar wefan Amgueddfa Genedlaethol Awstralia

Categori:Cenedlaetholdeb Awstralaidd
Categori:Cenedlaetholdeb croenwyn
Categori:Cymdeithas Awstralia yn yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddiaeth Awstralia yn yr 20fed ganrif
Categori:Hanes cyfreithiol Awstralia
Categori:Mewnfudo i Awstralia
Gorllewin Affrica Ffrengig

Ffederasiwn trefedigaethol o wyth o wladfeydd Ymerodraeth Ffrainc yng Ngorllewin Affrica—Gwladfa Mawritania, Gwladfa Senegal, Swdan Ffrengig (Mali bellach), Gini Ffrengig (Gini bellach), Gwladfa'r Traeth Ifori, Blaenau'r Folta (Bwrcina Ffaso bellach), Dahomey (Benin bellach), a Gwladfa Niger—a fodolai o 1895 i 1958 oedd **Gorllewin Affrica Ffrengig** (, AOF).

Enillodd Ffrainc ei thiriogaethau yng Ngorllewin Affrica yn ystod yr Ymgiprys am Affrica. Ym 1895 sefydlwyd Gorllewin Affrica Ffrengig i weinyddu Senegal, Gini, y Traeth Ifori, a Swdan Ffrengig, ac ychwanegwyd Dahomey ym 1899. Cyfunwyd Senegal â Niger a Mali ym 1902 dan yr enw Sénégambie-Niger, a ailenwyd yn Flaenau Senegal a Niger ym 1904 ac yna Swdan Ffrengig ym 1920. Ychwanegwyd Mawritania at y ffederasiwn ym 1904. Sefydlwyd Blaenau'r Folta ym 1909, a fe'i cyfeddianwyd i'r Traeth Ifori ym 1932. Ailsefydlwyd Blaenau'r Folta fel gwladfa ar wahân ym 1947. Diddymwyd y ffederasiwn ym 1958, yn sgil sefydlu Pumed Weriniaeth Ffrainc, ac erbyn 1960 rhoddwyd annibyniaeth i bob un o'r gwledydd.

Roedd tiriogaethau eraill Ffrainc yn Affrica yn cynnwys Affrica Gyhydeddol Ffrengig, Gwladfa Madagasgar ac ynysoedd eraill yng Nghefnfor India, Arfordir Ffrengig Somalia, protectoriaethau Moroco a Thiwnisia, ac Algeria (a weinyddwyd fel rhan annatod o Ffrainc).

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Ffrainc
Categori:Cyn-ffederasiynau
Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1895
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1958
Categori:Hanes Gorllewin Affrica
Categori:Hanes gwleidyddol Benin
Categori:Hanes gwleidyddol Bwrcina Ffaso
Categori:Hanes gwleidyddol Gini
Categori:Hanes gwleidyddol Mali
Categori:Hanes gwleidyddol Mawritania
Categori:Hanes gwleidyddol Niger
Categori:Hanes gwleidyddol Senegal
Categori:Hanes gwleidyddol y Traeth Ifori
Categori:Hanes tiriogaethol Ffrainc
Categori:Undeb Ffrainc
Robert Guéï

Swyddog milwrol a gwleidydd Iforaidd oedd y Cadfridog **Robert Guéï** (16 Mawrth 1941 – 19 Medi 2002) a wasanaethodd yn Arlywydd y Traeth Ifori o 1999 i 2000. Efe oedd y cyntaf i lansio ''coup d'état'' a chipio grym yn hanes Gweriniaeth y Traeth Ifori, a'r unben cyntaf yn hanes Affrica i gael ei ddymchwel gan wrthryfel poblogaidd.

Ganed ef ym mhentref Kabakouma yng nghyfnod Gwladfa'r Traeth Ifori. Un o lwyth yr Yacouba, un o'r bobloedd Mandé, ydoedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Arlywyddion y Traeth Ifori
Categori:Cadfridogion
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Traeth Ifori
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Traeth Ifori
Seiji Ozawa

Arweinydd cerddorol o Japan oedd  (1 Medi 1935 – 6 Chwefror 2024).

Cafodd Ozawa ei eni ym 1935, i rieni o Japan yn ninas Mukden yn Tsieina. Pan ddychwelodd ei deulu i Japan ym 1944, dechreuodd astudio piano gyda Noboru Toyomasu. Ar ôl graddio o Ysgol Uwchradd Iau Seijo ym 1950, torrodd Ozawa ddau fys mewn gêm rygbi. Daeth ei athro, Hideo Saito, ag Ozawa i gyngerdd, a symudodd ei ffocws cerddorol i arwain yn y pen draw. Aeth i Ysgol Gerdd Toho Gakuen, gan raddio ym 1957.

Enillodd Ozawa y wobr gyntaf yng Nghystadleuaeth Ryngwladol Arweinwyr Cerddorfa yn Besançon, Ffrainc. Ym 1960, yn fuan ar ôl iddo gyrraedd a'r canolfan cerddoriaeth Tanglewood yn Unol Daleithiau America, enillodd Ozawa Wobr Koussevitzky am arweinydd myfyrwyr rhagorol. Aeth i'r Almaen i astudio arwain gyda'r arweinydd enwog o Awstria, Herbert von Karajan. Yn y modd felly y daliodd Ozawa sylw'r arweinydd amlwg Americanaidd Leonard Bernstein. Yna penododd Bernstein ef yn arweinydd cynorthwyol Cerddorfa Ffilharmonig Efrog Newydd, lle gwasanaethodd yn ystod tymhorau 1961–1962 a 1964–1965. Ozawa oedd yr unig arweinydd o hyd i astudio o dan Karajan a Bernstein.

Bu farw Ozawa o fethiant y galon yn ei gartref yn Tokyo, yn 88 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arweinyddion
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2024
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024

Cafodd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2024** ei gynnal ar 4 Gorffennaf 2024. Penderfynodd cyfansoddiad Tŷ'r Cyffredin, sy'n penderfynu Llywodraeth nesaf y Deyrnas Unedig. Daeth newidiadau ffiniau newydd i rym, y newidiadau cyntaf o'u cymharu ers etholiad cyffredinol 2010

## Dyddiad yr etholiad 
Roedd rhaid i'r etholiad ddigwydd cyn 28 Ionawr 2025. Ym mis Ionawr 2024, dywedodd y Prif Weinidog mai "Fy rhagdybiaeth weithredol yw y bydd Etholiad Cyffredinol yn cael ei gynnal yn ail hanner y flwyddyn". Byddai rhaid fod wedi diddymu'r Senedd erbyn 17 Rhagfyr 2024 fodd bynnag, ond roedd hyn yn annhebygol yn ôl dadansoddwyr oherwydd nifer isel a bleidleisiodd yn ystod cyfnod y Nadolig.

Roedd awgrym y byddai'r Prif Weinidog yn galw'r etholiad yn yr Hydref, er mwyn gadael i'r sefyllfa economaidd wella, gyda chwyddiant a chyfraddau llog yn disgyn. Er hynny, cyhoeddodd Rishi Sunak ar 22 Mai 2024 y byddai etholiad o fewn 6 wythnos ar 4 Gorffennaf.

## Arolygon barn 
#### Yn y Deyrnas Unedig 
[bawd|chwith|400px|Arolygon barn ar draws y [Y Deyrnas Unedig|Deyrnas Unedig]]

## Cyfeiriadau
## Troednodiadau
Categori:2024 yng Nghymru
Categori:2024 yn y Deyrnas Unedig
Deyrnas Unedig 2024
2024
Y ffin rhwng Liberia a'r Traeth Ifori

Mae'r '''ffin rhwng Liberia a'r Traeth Ifori''' yn ymestyn rhyw 445 milltir o'r fan driphlyg â Gini yn y gogledd hyd at yr arfordir â Gwlff Gini, yng Nghefnfor yr Iwerydd, yn y de. Mae rhan ogleddol y ffin yn cyd-redeg mwy neu lai â blaenau Afon Nuon, prif lednant Afon Cestos, o'i tharddle yn y fan driphlyg—sef Mynydd Nuon yng Nghadwyn Nimba, yn neuheubarth Ucheldiroedd Gini—am ryw 115 milltir cyn troi i'r de-ddwyrain i fyny'r afonydd Nimoi a Dain am 16 milltir. Ym mlaenddyfroedd Afon Dain mae'r ffin yn neidio draw i Afon Boan am saith milltir, cyn ymuno â chwrs Afon Cavalla, am 445 milltir, hyd at ei haber. Am y rhan helaethaf o'i hyd, saif y goror ar ochr Liberia o'r afonydd. Mae'r ffin yn gwahanu siroedd Grand Gedeh, River Gee, Maryland, a Nimbia yn Liberia oddi ar ardaloedd Montagnes a Bas-Sassandra yn y Traeth Ifori.

Mae Liberia hefyd yn ffinio â Gini a Sierra Leone, a'r Traeth Ifori hefyd yn ffinio â Gini, Mali, Bwrcina Ffaso, a Ghana.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cysylltiadau rhwng Liberia a'r Traeth Ifori
Traeth Ifori, Y
Liberia
Amaeth yn y Traeth Ifori

Prif gynhalydd y Traeth Ifori ydy amaethyddiaeth, ac mae uwch nag hanner o holl lafurlu y wlad yn gweithio yn y sector hwn. Mae'n cyfri am ryw draean o gynnyrch mewnwladol crynswth, ac yn brif ffynhonnell incwm ar gyfer dau o bob tri o gartrefi'r wlad. Er bod yr economi yn dibynnu'n gryf ar amaeth, mae ffermio yn ddwys ac yn hynod o amrywiaethol o gymharu â gwledydd datblygol eraill, ac felly nid yw'r Traeth Ifori yn dioddef o'r un or-ddibyniaeth ar gynwyddau sy'n gyffredin i nifer o wledydd Affrica. Coco a choffi oedd y ddau gynnyrch blaenaf yn yr 20g, ac yn sgil annibyniaeth ym 1960 daeth nifer o gnydau eraill yn bwysig gan gynnwys pîn-afalau, bananas, cnau coco, cola, olew palmwydd, cnau cashiw, cotwm, siwgr, a rwber. Mae cnydau ymgynhaliol megis iamau, casafa, miled, plantanau, reis, ac indrawn yn cyflenwi anghenion y boblogaeth wledig. Wrth i'r boblogaeth drefoli, a mwy o weithwyr ar draws y wlad troi at lafurio am dâl yn hytrach nag hunangynhaliaeth, mae'r galw am fwydydd eraill wedi cynyddu. Mae poblogrwydd bara a chwrw hefyd wedi cynyddu'r galw am fewnforion gwenith.

Wedi i'r Traeth Ifori ennill ei hannibyniaeth ar Ffrainc ym 1960, aeth yr Arlywydd Félix Houphouët-Boigny ati i roi polisïau rhydd-fenter ar waith, gan ryddfrydoli'r economi a datblygu amaethyddiaeth y wlad. Byddai'r pwyslais hwn ar gnydau gwerthu yn wahanol i nifer o wledydd newydd-annibynnol eraill Affrica, a geisiodd ddiwydiannu dan reolaeth y wladwriaeth. Byddai uwch na chwarter o'r boblogaeth yn ymwneud â ffa coco, y prif allforyn ers y cyfnod trefedigaethol, ac erbyn diwedd y 1980au enillodd y Traeth Ifori y blaen ar Ghana fel prif allforiwr coco'r byd. Y prif gnwd arall oedd ffa coffi, ac er i werth yr hwnnw ostwng mae ffermio coffi yn parhau'n fenter gyffredin i deuluoedd yn ne-ddwyrain y wlad. Plannwyd palmwydd coco mewn miloedd o erwau ar hyd yr arfordir, i gynhyrchu copra ar gyfer olew yn ogystal â chynaeafu'r ffrwyth. Dan arweiniad Houphoutë-Boigny, daeth y Traeth Ifori hefyd yn un o brif allforwyr pîn-afalau ac olew palmwydd, a chyfrannai amaeth at y ffyniant economaidd—"y gwyrth Iforaidd"—a'i gwnaeth yn un o wledydd cyfoethocaf Affrica yn ail hanner yr 20g.

Mae'r pridd a'r hinsawdd yn ne-orllewin y Traeth Ifori yn dda i dyfu palmwydd olew a choed rwber. Yn nechrau'r 1960au cyflwynwyd rhywogaeth o goeden rwber hefea o Dde America, a anogodd y llywodraeth ffermio coed palmwydd i gynhyrchu olew. Datblygwyd y diwydiant cotwm yn y gogledd drwy blannu cyltifarau gyda chynaeafau cynhyrchiol, ac arferid cylchdroi cnydau cotwm gyda reis ac iam. Caiff coedwigoedd eu clirio er mwyn tyfu gwreiddlysiau a bananas, yn ogystal â choed masnachol megis rwber a'r prif gnydau, coffi a choco. Tyfir reis a chnydau grawn eraill ar dir y safana, a chotwm a chansen siwgr yn y ddau fath o brif.

Mae rhywfaint o ffermio da byw, yn enwedig yn y gogledd-ddwyrain, ond caiff anghenion cenedlaethol am gig eu cyflenwi gan fewnforion o Fali a Bwrcina Ffaso.

## Cyfeiriadau 

Traeth Ifori, Y
Traeth Ifori, Y
Categori:Amgylchedd y Traeth Ifori
Categori:Economi'r Traeth Ifori
Holmat Odilov

Troellwr, cerddor, canwr, cerddor a cynhyrchydd recordiau o Wsbeceg a Rwsia yw **Holmat Odilov**, yn fwy adnabyddus fel **Sad Person** (ganwyd 28 Medi 2004, ), sy'n arbenigo yn y genre o rapio a hip-hop.

Yn 2017, daeth yn gyfranogwr yn y rhaglen cyngerdd ac adloniant "The Many Faces of Russia", yn 2018, cymerodd ran yn y gystadleuaeth chwaraeon ymhlith myfyrwyr ysgolion preswyl a sefydliadau cywirol, yn 2022, daeth yn aelod ac yn breswylydd o label Cartoon people Records.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 2004
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Oblast Ryazan