open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matthew Daddario

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Matthew Quincy Daddario** (g. 1 Hydref 1987). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Alec Lightwood ar y rhaglen deledu Freeform *Shadowhunters*. Mae'n frawd i'r actores Alexandra Daddario.

## Bywyd cynnar
Cafodd Daddario ei eni a'i fagu yn Efrog Newydd gan y cyfreithwyr Christina a Richard Daddario. Ei chwaer hun yw'r actores Alexandra Daddario ac mae ganddo chwaer iau, Catherine Daddario.

Mae Matthew Daddario o dras Eidalaidd, Gwyddelig, Hwngaraidd, Slofacaidd, Almaenig a Seisnig.

Aeth i Ysgol Collegiate cyn astudio busnes yn Indiana University Bloomington. Graddiodd Daddario o'r brifysgol yn 2010.

## Gyrfa
Yn Mai 2015, cyhoeddwyd fod Daddario am portreadu Alec Lightwood ar y rhaglen deledu Freeform *Shadowhunters*, a seilwyd ar y gyfres llyfrau *The Mortal Instruments* gan Cassandra Clare. Cychwynodd y rhaglen ar Ionawr 12, 2016.

## Ffilmyddiaeth 
## Gwobrau ac enwebiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Slofacaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Shadowhunters

Rhaglen deledu o'r Unol Daleithiau yw ***Shadowhunters*** a ddatblygwyd gan Ed Decter ar gyfer Freeform. Cychwynodd ar 12 Ionawr 2016.

Darlledwyd 3 cyfres i gyd, gyda hyd at 20 pennod ymhob cyfres. Mae'r gyfres wedi'i seilio ar gyfres o lyfrau o'r enw *Mortal Instruments* gan Cassandra Clare.

## Plot
Mae Clary Fray yn oedolyn arferol sy'n byw yn Brooklyn gyda'i mam. Un diwrnod, mae'n darganfod ei bod yn ddisgynnydd o linell Shadowhunters; pobl sy'n cael eu geni â gwaed angonaidd sy'n ymladd i amddiffyn ein byd rhag ewyllysiau. Ar ôl i ei mam gael ei herwgipio, mae'n rhaid i Clary ymuno â thri Shadowhunter: Jace, Alec ac Isabelle a'i ffrind gorau Simon i geisio ddod o hyd i'w mam ac adfer ei gorffennol. 

## Cymeriadau
**Prif Cymeriadau**

* Dominic Sherwood fel Jace Herondale
* Matthew Daddario fel Alec Lightwood
* Katherine McNamara fel Clary Fairchild
* Alberto Rosende fel Simon Lewis
* Emeraude Toubia  fel Isabelle “Izzy” Lightwood
* Isaiah Mustafa fel Luke Garroway
* Harry Shum Jr. fel Magnus Bane

**Cymeriadau**

* Alisha Wainwright fel Maia Roberts
* David Castro fel  Raphael Santiago
* Alan Van Sprang fel Valentine Morgenstern 
* Maxim Roy fel Jocelyn Fray
* Nicola Correia-Damude fel  Maryse Lightwood
* Joel Labelle fel  Alaric
* Jade Hassouné fel Meliorn
* Will Tudor fel Jonathan Morgenstern

## Cyfeiriadau
*

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2011
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2017
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Mynegiad (mathemateg)

**Mynegiad mathemategol** yw'r cyfuniad cyfyngedig o symbolau a ffurfiwyd yn dda yn ôl rheolau sy'n dibynnu ar y cyd-destun. Gall symbolau mathemategol ddynodi rhifau (cysonion), newidynnau, gweithrediadau, ffwythiannau, cromfachau, atalnodi, a grwpio i benderfynu ar drefn gweithrediadau - ac agweddau eraill o gystrawen rhesymegol. 'Mynegiad' yw'r weithredu o leisio neu ddweud barn neu ddefnydd unigolyn o iaith, er mwyn trosglwyddo gwybodaeth o ryw fath.

;Enghraifft
Gall mynegiannau amrywio'n fawr, o'r syml:

::0+0

::8x-5 &nbsp;&nbsp;(polynomial llinol)

::7{{x}^{2}}+4x-10 &nbsp;&nbsp;(polynomial cwadratig)

::\frac{x-1}{{{x}^{2}}+12} &nbsp;&nbsp;(ffracsiwn rhesymol)

i'r cymhleth:

::f(a)+\sum_{k=1}^n\left.\frac{1}{k!}\frac{d^k}{dt^k}\right|_{t=0}f(u(t)) + \int_0^1 \frac{(1-t)^n }{n!} \frac{d^{n+1}}{dt^{n+1}} f(u(t))\, dt.

Mae'n angenrheidiol fod cystrawen y mynegiad yn cael ei ffurfio'n dda: rhaid i'r gweithredwyr (*operators*) a ganiateir gael y nifer cywir o fewnbynnau yn y mannau cywir, rhaid i'r nodau sy'n ffurfio'r mewnbynnau hyn fod yn ddilys, bod y gweithrediadau mewn trefn, ac ati. Nid yw rhaffu symbolau sy'n torri rheolau cystrawen yn fynegiant dilys.

Er enghraifft, yn nhrefn arferol mynegiannau rhifyddeg, mae *1 + 2 × 3* yn fynegiad sydd wedi'i ffurfio'n dda, ond nid yw:

:\times4)x+,/y.

## Gweler hefyd
*Hafaliad

## Cyfeiriadau
Categori:Algebra haniaethol
Categori:Rhesymeg
Dysgu drwy brofiadau

**Dysgu drwy brofiadau** yw'r proses o "ddysgu trwy adlewyrchu wrth wneud". Mae **dysgu ymarferol** yn ffurf o ddysgu drwy brofiadau ond nid yw o reidrwydd yn cynnwys myfyrwyr yn adlewyrchu ar eu gweithgaredd. Mae dysgu drwy brofiadau yn wahanol i ddysgu ar dafod leferydd neu ddidactig, ble mae'r dysgwr yn cymryd rhan gymharol oddefol. Mae'n perthyn i ffurfiau eraill o ddysgu gweithredol fel dysgu anturus, dysgu dewis-rhydd, dysgu cydweithredol, dysgu trwy wasanaeth, a dysgu sefyllfaol.

Mae dysgu drwy brofiadau yn aml yn cael ei ddefnyddio yn gyfystyr ag "addysg drwy brofiadau", ond mae dysgu drwy brofiadau yn ystyried proses ddysgu yr unigolyn tra bod addysg drwy brofiadau yn athroniaeth addysg ehangach. 

Mae'r cysyniad cyffredinol o ddysgu drwy brofiadau yn hynafol. Tua'r flwyddyn 350 CC, ysgrifennodd Aristoteles "gyda'r pethau sydd rhaid i ni eu dysgu cyn eu gwneud, rydyn ni'n dysgu trwy eu gwneud". Fel dull addysgol, mae dysgu trwy brofiadau yn llawer mwy diweddar.  Gan ddechrau yn y 1970au, cynorthwyodd David A. Kolb i ddatblygu theori fodern o ddysgu drwy brofiadau, yn seiliedig i raddau helaeth ar waith John Dewey, Kurt Lewin, a Jean Piaget.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysg amgen
Categori:Damcaniaeth addysg
Cymru yng Nghystadleuaeth Junior Eurovision

Cyhoeddwyd ar 9 Mai 2018 byddai **Cymru** yn cystadlu am y tro cyntaf yng **Nghystadleuaeth Junior Eurovision** i'w gynnal yn Minsk, Belarus a digwyddodd hynny yn 2018 a 2019. Y darlledwr S4C sy'n gyfrifol am drefniadau Cymru yn y gystadleuaeth. Dewiswyd y cystadleuydd a gynrychiolodd Cymru drwy glyweliadau a ddangoswyd mewn cyfres o dair rhaglen deledu *Chwilio am Seren*. Enillydd y gyfres ar 9 Hydref oedd Manw o Rostryfan gyda'r gân "Berta" a ysgrifennwyd gan Yws Gwynedd. Daeth Cymru yn olaf yn y gystadleuaeth gyda 29 pwynt.

Bu Cymru yn cymryd rhan yn y gystadleuaeth o'r blaen fel rhan o'r Deyrnas Unedig rhwng 2003 a 2005 drwy rwydwaith ITV. Dangosodd S4C ddiddordeb mewn cystadlu yng ngystadleuaeth 2008 yn Limassol, Cyprus, ond penderfynodd beidio â gwneud hynny.

## Cystadleuwyr
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
*  *Official EBU Page*

Categori:Cerddoriaeth Cymru
Categori:S4C
Categori:Cystadleuaeth Junior Eurovision
Parc Treftadaeth Ferrymead

Mae **Parc Treftadaeth Ferrymead** yn amgueddfa ger Christchurch, ar Ynys y De, Seland Newydd. Agorwyd y rheilffordd gyntaf yn Seland Newydd ym 1863 rhwng Ferrymead a Christchurch.. Ysbrydolwyd y parc gan y rheilffordd, ac mae rheilffordd y parc treftadaeth yn dilyn rhan o’r hen reilffordd. Mae’r parc yn cynnwys adeiladau o’r 1900au cynnar; mae ysgol, eglwys, gorsaf reilffordd, popty, siop argraffu, sinema, swyddfa’r post, bythynod, gefail, stablau, a siopau eraill.  Mae tramffordd, awyrennau a cherbydau, ac mae amryw gymdeithasau’n trefnu’r atyniadau gwahanol.

## Cymdeithasau
* Canolfan Canterbury dros ffotograffiaeth a ffilm hanesyddol
* Cymdeithas Reilffordd Canterbury
* Grwp Cludiant Diesel Cyf
* Cymdeithas Awyrennol Ferrymead Cyf
* Cymdeithas Clydesdales Ferrymead Cyf
* Amgueddfa Cludiant Ffordd Ferrymead Cyf
* Cymdeithas Hanesyddol Post a Theligraff Ferrymead Cyf
* Cymdeithas Argraffu Ferrymead Cyf
* Cymdeithas reilffordd 2 droedfedd Ferrymead Cyf
* Cymdeithas Gwasanaethau Tân Cyf
* Ffrindiau Brawdliaeth  Ferrymead Cyf
* Clwb rheilffordd fodel Garden City Cyf
* Cymdeithas Stiwdios Heathcote Cyf
* Treftadaeth Ieunctid Cyf
* Clwb Llewod  Ferrymead Cyf
* Cymdeithas Cadwriaeth Radio Seland Newydd (Ferrymead) Cyf
* Cymdeithas Hanes Gwladol Cyf
* Cymdeithas Hanesyddol Tramffyrdd Cyf

Ferrymead01LB.jpg|
Ferrymead02LB.jpg|

Ferrymead03LB.jpg|
Ferrymead04LB.jpg|

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y Parc treftadath

Categori:Seland Newydd
Categori:Ynys y De
Ferrymead
Categori:Cludiant yn Seland Newydd
Deddf Gwasanaeth Milwrol 1916

Deddf a basiwyd gan Senedd y Deyrnas Unedig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf oedd **Deddf Gwasanaeth Milwrol 1916**.
chwith|bawd|Poster i hysbysu'r cyhoedd am Ddeddf Gwasanaeth Milwrol 1916
Cyflwynwyd y bil a arweiniodd at y Ddeddf gan y Prif Weinidog H. H. Asquith yn Ionawr 1916. Daeth i rym ar 2 Mawrth 1916. Tan hynny roedd Llywodraeth Prydain wedi dibynnu ar ymrestru gwirfoddol, ac yn ddiweddarach ar fath o orfodaeth foesol o'r enw Cynllun Derby.

Creodd y drafodaeth ar orfodaeth filwrol hollt yn y Blaid Ryddfrydol gan gynnwys y Cabinet. Ymddiswyddodd Syr John Simon fel Ysgrifennydd Cartref ac ymosododd ar y llywodraeth yn anerchiad ei ymddiswyddiad yn Nhy'r Cyffredin, ble pleidleisiodd 35 o Ryddfrydwyr yn erbyn y bil, ynghyd ag 13 o ASau Llafur a 59 o Genedlaetholwyr Gwyddelig.

Roedd y Ddeddf yn ei gwneud dynion rhwng 18 a 41 mlwydd oed yn agored i alwad i wasanaeth milwrol oni bai eu bod yn briod, yn weddw gyda phlant, yn gwasanaethu yn y Llynges, yn weinidog yr Efengyl, neu'n gweithio mewn rhai galwedigaethau penodol eraill.  Cyflwynwyd ail Ddeddf ym Mai 1916 yn ymestyn gorfodaeth filwrol i gynnwys dynion priod, a thrydydd Deddf yn 1918 i ymestyn yr uchafswm oedran i 51.

Roedd dynion neu gyflogwyr oedd yn gwrthwynebu galwad unigolyn yn medru gwneud cais i Dribiwnlys Gwasanaeth Milwrol lleol. Roedd y cyrff hyn yn gallu eithrio unigolion rhag cael eu galw, fel arfer dan amodau neu dros dro. Roedd modd cyflwyno apel yn erbyn penderfyniad i Dribiwnlys Apel Sirol. Gorchmynwyd dinistrio holl gofnodion y tribiwnlysoedd yng Nghymru yn 1921, ond mae Cofnodion Tribiwnlys Sir Aberteifi wedi goroesi a bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Oherwydd ystyriaethau gwleidyddol nid oedd y Ddeddf yn berthnasol i Iwerddon, a oedd bryd hynny'n rhan o'r Deyrnas Gyfunol. Cafwyd Argyfwng Gorfodaeth Filwrol yn 1918 pan geisiodd Llywodraeth Prydain gyflwyno gorfodaeth filwrol yn Iwerddon, gan arwain at gynnydd yn y gefnogaeth i Sinn Féin.

## Gweler hefyd
Gorfodaeth filwrol yn y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau 
Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 1916
Categori:Hanes milwrol y Deyrnas Unedig
Categori:Y Lluoedd Arfog Prydeinig
Categori:Recriwtio milwrol
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Polynomial cwadratig

[bawd|dde|x^2 - x - 2\!|frame|Polynomial cwadratig gyda dau [bôn|fôn real sy'n croesi echelin *x*, ac felly ni cheir bonion cymhleth. Mae gan rhai bolynominalau eraill eu hisafbwynt uwchben echelin *x*, ac yn yr achosion yma, ni cheir bonion real, ond ceir dau fôn cymhleth.]]
bawd|f(x) = ax^2 |_{a=\{0.1,0.3,1,3\}} \!

Mewn algebra, **polynomial cwadratig**, **ffwythiant cwadratig** neu **polynomial gradd-2** yw  ffwythiant polynomial mewn un (neu fwy nag un) newidyn, lle mae'r term gradd-uchaf yn radd dau. Er enghraifft, mae'r ffwythiant polynomial yn y tri newidyn *x*, *y,* a *z* yn cynnwys termau anghynhwysol (*exclusive*) *x*2, *y*2, *z*2, *xy*, *xz*, *yz*, *x*, *y*, *z*, a chysonyn:

:f(x,y,z)=ax^2+by^2+cz^2+dxy+exz+fyz+gx+hy+iz +j,

gydag o leiaf un cyfernod *a, b, c, d, e,* neu *f* sy'n dermau gradd-2, heb fod yn sero.

Mae gan y ffwythiant cwadratig un-newidyn (*univariate*) y ffurf ganlynol:
:f(x)=ax^2+bx+c,\quad a \ne 0
yn yr un-newidyn *x*. Parabola yw graff y ffwythiant cwadratig un-newidyn, gyda'i echelin cymesuredd yn baralel (neu'n 'gyfochrog') i echelin-*y* (gweler uchod).

Os yw'r ffwythiant cwadratig yn cael ei osod yn hafal i sero, yna gelwir y canlyniad yn 'hafaliad cwadratig'.

Mae gan y deunewidyn (yn nhermau'r newidynnau *x* a *y* y ffurf

: f(x,y) = a x^2 + by^2 + cx y+ d x+ ey + f \,\!

gydag o leiaf un *a, b, c* sydd heb fod yn hafal i sero. Byddai hafaliad sy'n gosod y ffwythiant yma'n hafal i sero yn rhoi trychiad conig, cylch neu fath arall o elíps, parabola neu hyperbola.

## Geirdarddiad
Daw'r ansoddair 'cwadratig' o'r gair Lladin '''' ("sgwâr"). 'Poly' yw 'llawer'.

## Cyfeiriadau
Categori:Cromlinau
Categori:Geometreg ddadansoddol
Categori:Polynomialau
Rhyddid academaidd

Yr hawl i academyddion, athrawon, ac ymchwilwyr i addysgu, i astudio a gwneud ymchwil, i gynnal trafodaethau, i fynegi barn, ac i gyhoeddi gwaith ysgolheigaidd yw **rhyddid academaidd**. Mae'n bwnc hynod o bwysig mewn prifysgolion a cholegau. Yn ôl egwyddor rhyddid academaidd, disgwylir bod yr ysgolhaig yn gallu gwneud ei waith a mynegi ei gasgliadau heb gael ei ddiswyddo, nac i'w waith gael ei wahardd neu ei sensora. Gall y gyfraith, rheoliadau sefydliadau addysg, awdurdodau crefyddol, a barn y cyhoedd i gyd effeithio ar ryddid academaidd.

## Diffiniad a phwrpas 
Prif elfennau rhyddid academaidd yw'r hawliau gan yr addysgydd i ymchwilio i unrhyw bwnc sydd yn tynnu sylw ei feddwl, i gyflwyno'i gasgliadau i'w fyfyrwyr, ei gydacademyddion, ac eraill, i gyhoeddi ei waith heb ymyrraeth na sensoriaeth, ac i addysgu mewn modd priodol a phroffesiynol yn ôl ei dybiaeth ef. Fel arfer, sonir am ryddid academaidd yn nhermau'r ysgolhaig proffesiynol, fel arfer athrawon ac ymchwilwyr addysg uwch, ond gellir hefyd cymhwyso'r hawl hon at fyfyrwyr israddedig ac uwchraddedig. Dadleuir bod gan y myfyriwr yr hawl i astudio pynciau sydd o ddiddordeb iddo ac i ddod i gasgliadau ei hunan ac i fynegi ei farn.

## Cyfyngiadau ar ryddid academaidd 
Nid yw rhyddid acadmaidd yn gwbl diddiwedd, gan fod y gyfraith yn gweithredu ar ddisgwrs academaidd a chyhoeddiadau ysgolheigaidd yn yr achosion mae'n cyfyngu ar anlladrwydd, pornograffi, ac enllib. Mae diwylliant y byd academaidd hefyd yn effeithio ar ryddid academaidd. Yn aml, rhoddir mwy o ryddid i'r unigolyn sydd wedi bod yn ei swydd am gyfnod hir, ac i'r rhai sydd yn addysgu ar lefel uwch ac mewn sefydliadau o fri. Dyma pam nad oes fawr o ryddid academaidd yn yr ysgol o gymharu â'r brifysgol. Mae myfyrwyr hefyd yn ennill mwy o ryddid wrth iddynt ddod yn eu blaen yn y system addysg, o'r disgybl yn yr ysgol i'r myfyriwr israddedig, i'r myfyrwyr sy'n astudio am raddau meistr a doethuriaethau. Cyfyngir ar ryddid academaidd yn aml mewn adegau rhyfel, dirwasgiad economaidd, ac ansefydlogrwydd gwleidyddol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Rhyddid i lefaru a rhyddid academaidd  ar wefan Cyfraith Cymru (Llywodraeth Cymru)

Categori:Academia
Academaidd
Penhelyg

bawd|chwith|260px|Machlud haul o Benhelyg
chwith|bawd|260px
Mae **Penhelyg** yn gymuned ar gyrion Aberdyfi ar lan Afon Dyfi, yng Ngwynedd. Gwasanaethir yr ardal gan orsaf reilffordd Penhelyg ar hen Reilffordd y Cambrian rhwng Cyffordd Dyfi ac Aberdyfi. Adeiladwyd 2 dwnnel yn ymyl Gorsaf reilffordd Penhelyg, a gadawyd y pridd ohonynt ym Mhenhelyd, ac adeiladwyd Teras Penhelig ar y safle tua 1865. Roedd rhaid adeiladu 4 pont i gario’r rheilffordd trwy’r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwynedd
Coeden Ewropeaidd y Flwyddyn

bawd|Enillydd 2016 "Coeden hynaf Bátaszék", Hwngari
bawd|Enillydd 2015 "Derwen ar gae pêl-droed", Estonia
Cystadleuaeth flynyddol yw **Coeden Ewropeaidd y Flwyddyn** i ddod o hyd i goeden 'mwya hoffus' Ewrop.

Cynhelir y gystadleuaeth gan yr Environmental Partnership Association (EPA), corff a gefnogir gan y Comisiwn Ewropeaidd.

## Enillwyr 
* 2018 - "Derwen gorc Whistler" - Portiwgal
* 2017 - "Derwen Józef" - Poland
* 2016 - "Coeden hynaf Bátaszék" - Hwngari
* 2015 - "Derwen ar gae pêl-droed" - Estonia
* 2014 - "Yr Hen Lwyfen", Bwlgaria
* 2013 - "Planwydden yn Eger" - Hwngari
* 2012 - "Hen Goeden Leim Felsőmocsolád" - Hwngari
* 2011 - "Leimwydd Leliceni" - Rwmania

## Gweler hefyd 
* Coeden y Flwyddyn (Deyrnas Unedig)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadlaethau
Categori:Fflora Ewrop
2020au

20g - **21g** - 22g
1970au 1980au 1990au 2000au 2010au - **2020au** - 2030au 2040au 2050au 2060au 2070au
2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029


Categori:Degawdau'r 21ain ganrif
Cyfernod

Mewn ystadegaeth, mae **cyfernod** yn ffactor lluosol o fewn term y polynomial, cyfres, neu unrhyw fynegiant - rhif, fel arfer. Pan fo'n fynegiant (yn hytrach nag yn rhif) yna gelwir y newidynnau'n "baramedrau", a rhaid eu gwahaniaethu oddi wrth y newidynnau eraill. Mewn geiriau eraill, mae cyfernod yn werth sy'n cyfleu'r raddfa o berthynas rhwng pethau.

Er enghraifft, yn
:7x^2-3xy+1.5+y,
mae gan y ddau derm cyntaf gyfernodau o 7 a -3.

Mae'r trydydd term 1.5 yn gyfernod cyson. Nid oes gan y term olaf unrhyw gyfernod ysgrifenedig penodol, ond ystyrir bod ganddo gyfernod 1, gan na fyddai lluosi gyda'r ffactor hwnnw yn newid y term.

Yn aml mae'r cyfernodau'n rhifau, fel gyda'r enghraifft hon, er y gallent fod yn baramedrau'r broblem neu'n unrhyw fynegiant yn y paramedrau hyn. Mewn achos o'r fath, mae'n rhaid gwahaniaethu'n glir rhwng symbolau sy'n cynrychioli newidynnau a symbolau sy'n cynrychioli paramedrau. Yn dilyn gwaith gan René Descartes, mae'r newidynnau'n aml yn cael eu dynodi gan , , ..., a'r paramedrau gan , , , ..., ond nid yw hyn bob amser yn wir. Er enghraifft, os ystyrir bod  yn baramedr yn y mynegiant uchod, yna cyfernod  yw , a'r cyfernod cyson yw  .

Pan sgwennir
:ax^2+bx+c,
ystyrir yn gyffredinol fod  yn newidyn a bod ,  a  yn baramedrau; gan hynny, y cyfernod cyson yw  yn yr achos hwn.

Yn yr un modd, gellir sgwennu unrhyw bolynominal yn y newidyn   fel
:a_k x^k + \dotsb + a_1 x^1 + a_0
i rai cyfanrifau positif k, ble mae a_k, \dotsc, a_1, a_0 yn gyfernodau; i ganiatau'r math hwn o fynegiant ym mhob achos, mae'n rhaid cyflwyno termau gyda chyfernodau o 0. Ar gyfer yr i  mwyaf, gyda a_i \ne 0 (os oes), gelwir a_i yn "gyfernod arweiniol". Felly, er enghraifft, mae cyfernod arweiniol y polynominal
:\, 4x^5 + x^3 + 2x^2

yn 4.

## Algebra llinol
O fewn algebra llinol, cyfernod arweiniol rhes mewn matrics yw'r rhif di-sero cyntaf yn y rhes honno. Felly, er enghraifft,

:
M = \begin{pmatrix}
1 & 2 & 0 & 6\\
0 & 2 & 9 & 4\\
0 & 0 & 0 & 4\\
0 & 0 & 0 & 0
\end{pmatrix}
.

Mae'r cyfernod arweiniol y rhes cyntaf yw 1; 2 yw cyfernod arweiniol rhes dau; 4 yw cyfernod arweiniol y drydedd rhes, ac nid oes gan rhes pedwar gyfernod arweiniol.

Caiff cyfernodau eu hystyried fel cysonion, yn aml, mewn algebra elfennol, ond yn gyffredinol maent yn newidynnau. Er enghraifft, mae'r cyfesurynnau (x_1, x_2, \dotsc, x_n) fector v mewn gofod fectoraidd gyda sail \lbrace e_1, e_2, \dotsc, e_n \rbrace , yn gyfernodau'r fectorau yn y mynegiant
: v = x_1 e_1 + x_2 e_2 + \dotsb + x_n e_n .

## Cyfeiriadau
*Sabah Al-hadad and C.H. Scott (1979) *College Algebra with Applications*, tud. 42, Winthrop Publishers, Cambridge Massachusetts  .
*Gordon Fuller, Walter L Wilson, Henry C Miller, (1982) *College Algebra*, 5ed rhifyn, tud. 24, Brooks/Cole Publishing, Monterey California  .
*Steven Schwartzman (1994) *The Words of Mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English*, tud. 48, Mathematics Association of America, .

Categori:Algebra
Categori:Polynomialau
Categori:Rhifau
Categori:Terminoleg mathemateg
Capel Seion, Aberystwyth

250px|bawd|Capel Seion, Stryd y Popty, Aberystywth
bawd|Capel Seion, Stryd y Popty, Aberystwyth arwydd
Capel enwad yr Annibynwyr yw **Capel Seion**, Stryd y Popty, Aberystwyth. Ni ddylid ei ddrysu gyda phentref gyfagos o'r un enw, Capel Seion. Gelwir y capel yn aml ar lafar, fel *Capel Seion, Baker Street*.

### Lleoliad
Lleolir Capel Seion yng nghanol tref Aberystwyth ar Stryd y Popty. Mae'n gapel sylweddol o ran maint

## Hanes
Adeiladwyd y Capel gyntaf ym 1814/5, ond fe'i hailadeiladwyd yn ddiweddarach i ddyluniad Richard Owens o Lerpwl ym 1878 a'i haddasu drachefn yn 1903 ac ar ôl 1908.

Fe'i hadeiladwyd ar safle trefol caeedig ac yn yr arddull Clasurol Eidalaidd, gyda dwy lawr ynghyd ag islawr. Mae ffasâd y talcen o waith maen rwbel wedi ei dorri gyda dresin breiniog wedi'i baentio.

## Nodweddion Hanesyddol
Yn 1987 sefydlwyd y drefn o recordio oedfaon ar gyfer aelodau na allant fynychu oedfaon.

Yn 1989 syrthiodd darn sylweddol o nenfwd y Capel a bu oedfaon yn cael eu cynnal yn y festri hyd Mai 1990, pryd yr ail agorwyd y Capel. Costiodd y gwaith atgyweirio gyfanswm o £9,450.

Yn 1991 mentrwyd arbrofi trwy gynnal Ysgol Sul y plant yn ystod Oedfa’r Bore, gyda’r plant yn y gynulleidfa hyd at ddiwedd yr ail emyn a chyfle i’r Gweinidog, neu bregethwr arall ar ei dro, i roi anerchiad neu stori iddynt, cyn iddynt ymneilltuo i’r Festri. Daeth hwn yn drefniant parhaol.

Yn 1998 sefydlwyd y Cwrs Alffa ar aelwyd Bronallt.

## Trefn y Gwasanaethau
:10.00 Oedfa yr Ysgol Sul. Rhoddir anerchiad gan y Gweinidog

:6.00 Oedfa’r hwyr

## Gweinidog a chyn-weinidogion
:Y Parch. Gwilym Tudur. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Capel Seion, yr Annibynwyr
*Gwybodaeth am yr Adeilad (Coflein)
*Cyfrif Twitter @Seion1816
*Amilnelliad byr o hanes enwad yr Annibynwyr

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Waffl

bawd|Stroopwafels, sy'n cynnwys surop yn y canol

Pryd sydd wedi'i wneud o gytew neu does lefeinllyd ac sydd wedi'i goginio rhwng dwy blat gyda phatrwm arnynt er mwyn rhoi maint, siâp ac arwyneb nodweddiadol iddo yw **waffl**. Mae nifer o amrywiaethau i'w cael yn seiliedig ar y math o haearn waffl a rysáit a ddefnyddir. Mae wafflau yn cael eu bwyta ledled y byd, yn arbennig yng Ngwlad Belg, ble ceir dros ddwsin o amrywiaethau rhanbarthol. Gall wafflau gael eu gwneud yn ffres neu gael eu cynhesu wedi iddynt gael eu coginio o flaen llaw a'u rhewi.

Mae wafflau wedi bod yn cael eu cynhyrchu gan gwmni Waffls Tregroes ers 1983. Mae'r cwmni, sydd wedi'i leoli yn Llandysul ers 1994, yn cyflenwi archfarchnadoedd ledled Cymru, ac yn gwerthu yn rhyngwladol.

## Cyfeiriadau
Categori:Brecwast
Categori:Bwyd a diod yn Ewrop
Disney on Parade

bawd|Clawr rhaglen y sioe 1972

Roedd ***Disney on Parade***, yn gyfres o sioeau theatrig teithiol a gynhyrchwyd gan gwmni cynhyrchu NAWAL, menter ar y cyd rhwng NBC a Walt Disney Productions. Wedi ei anelu yn bennaf at blant a theuluoedd, roedd y sioe yn cynnwys perfformiadau gan actorion yn portreadu cymeriadau Disney ac yn cynnwys golygfeydd o nifer o ffilmiau Disney.

## Hanes 
Daeth y syniad gwreiddiol am gynhyrchu sioe byw yn cynnwys cymeriadau Disney gan Thomas Sarnoff, mab ifancaf Robert Sarnoff. Roedd Robert Sarnoff wedi bod yn gweithio fel pennaeth y cwmnïau darlledu Americanaidd NBC ac RCA. Ar y pryd bu NBC yn darlledu rhaglenni cyfres o gymeriadau Disney. Wedi cydsynio i'r syniad o gael sioe byw cyd sefydlwyd cwmni newydd NAWAL gan gwmnïau NBC a Disney.

Yn dilyn perfformiad treial a gynhaliwyd yn Long Beach, Califfornia, lansiwyd y rhifyn cyntaf o *Disney on Parade* yn Chicago, Illinois ar 25 Rhagfyr, 1969 ac roedd yn llwyddiant mawr. Fodd bynnag, roedd y sioe yn dioddef o ormodedd o bropiau, perfformwyr dibrofiad, costau uchel ac amser rhedeg o bron i dair awr, felly cyfnewidiodd NBC y cynhyrchydd Bob Jani gyda Michel M. Grilikhes, a wnaeth newidiadau effeithiol, gan gynnwys ail-drefnu neu ddileu actau i leihau costau ac amser, heb effeithio ar ansawdd y sioe.

Byddai pedwar rhifyn o Disney on Parade, pob un â set wahanol o actau, yn teithio ar draws yr Unol Daleithiau a ledled y byd, gan gynnwys ymddangosiadau yn Ne America, Ewrop, Asia ac Awstralia. Cafodd perfformiad yn Adelaide, Awstralia ei recordio ar fideo a'i ddarlledu fel sioe un awr arbennig o'r enw *The Wonderful World of Disney* ym mis Rhagfyr 1971. Erbyn 1976, daeth y sioeau teithiol i ben, er bod sioeau tebyg yn dal i gael eu perfformio ym mharciau gwyliau Disney.

## Fformat 
Dechreuodd pob sioe *Disney on Parade* gyda *Mickey Mouse* a mintai o gymeriadau Disney yn dawnsio ar y llwyfan ac yn cyfarch aelodau'r gynulleidfa yn bersonol. Yna byddai'r sioe yn cyflwyno darnau cerddorol mawreddog, yn dangos cymeriadau a golygfeydd o ffilmiau Disney, ochr yn ochr â threfniadau comedi llai gyda chymeriadau fel *Donald Duck*, *Goofy* a *Herbie the Love Bug*. Byddai'r sioe yn dod i ben gyda'r cymeriadau yn ymddangos gyda'i gilydd ar gyfer diweddglo ysblennydd  i ffarwelio a'r gynulleidfa. Rhannwyd pob sioe yn ddwy act gyda thoriad 15 munud.

Yn nodweddiadol, roedd llwyfan y theatr yn cynnwys llenni mawr, y byddai'r cymeriadau a setiau'n ymddangos ohonynt a sgrin lluniau symudol a fyddai'n cyflwyno clipiau o nodweddion Disney a ffilmiau byr i gyflwyno'r setiau byw.

## Derbyniad 
Cafodd Disney on Parade derbyniad da  gan gynulleidfaoedd a beirniaid. Fe wnaeth y perfformiad cyntaf yn Madison Square Garden derbyn $ 400,000 mewn gwerthiant tocynnau o flaen llaw, a mynychodd  77,255 o bobl perfformiad yn Salt Lake City, Utah mewn naw diwrnod, tua 38% o boblogaeth y ddinas. Aeth y sioe ar daith trwy Ewrop ac yn ddiweddarach, Awstralia, Asia ac America Ladin, gan wneud $64 miliwn ledled y byd.

## Cyfeiriadau
Categori:The Walt Disney Company
System rhifolion Hindŵ-Arabaidd

[bawd|Arwydd yn [Abu Dhabi'n dangos rhifolion Arabeg Ddwyreiniol (top) ac Arabeg Gorllewinol (gwaelod).]]
System o rifolion degol positif yw **system rhifo Arabaidd** neu **system rif Hindŵ-Arabaidd**; hi yw'r system fwyaf cyffredin drwy'r byd, ar gyfer cynrychioli rhifau drwy symbolau e.e "7". Defnyddid y gair Hindŵ gan yr Arabiaid (neu'r Persiaid) yr adeg honno am bobl o India. Cyrhaeddodd y system hon drwch poblogaeth gwledydd Prydain yn y 15g, ac ymhlith y rhai a geisiodd ei hamlygu roedd y Cymro o Sir Benfro Robert Recorde, yn ei lyfr *The ground of artes*, 1543. Cyn hynny, defnyddid y dull Rhufeinig.
[bawd|chwith|Ysgythriad o 'Fwrdd Cyfrifo Arabaidd' allan o lyfr y Cymro [Robert Recorde (*The ground of artes*), 1543.]]

Fe'i dyfeisiwyd gan fathemategwyr Indiaidd rhwng 1g a'r 4g a mabwysiadwyd y system gan fathemategwyr Arabaidd erbyn y 9g. Ystyrir llyfrau Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī yn aruthrol bwysig (*Cyfrifo gyda Rhifau Hindŵ, c.825) ac Al-Kindi (*Ar y Defnydd o Rifau Hindŵaidd'', c.830). Ymledodd y system, yn ddiweddarach, i Ewrop ganoloesol.

Mae'r system wedi'i seilio ar ddeg glyff (neu symbol) gwahanol - naw yn wreiddiol. Mae'r glyffs a ddefnyddir i gynrychioli'r system, mewn egwyddor, yn annibynnol ar y system ei hun. Mae'r glyffiau a ddefnyddir heddiw yn ddisgynyddion rhifolion Brahmi ac maent wedi rhannu'n amrywiol amrywiadau teipograffyddol ers yr Oesoedd Canol; heddiw, ceir 3 prif grwp. Caiff ei ystyried yn system o nodiant sy'n dibynnu ar leoliad y glyff.

## Lleoliad y nodiant
Drwy ddefnyddio'r pwynt degol, llinell lorweddol (i nodi negydd) a marc i nodi fod y rhif yn parhau 'ad infinitum'' (yr 'arlinell', neu'r *vinculum*), gellir mynegi unrhyw rif gyda dim ond 13 symbol. Felly'r 13 yw: y deg digid, y pwynt degol, yr arlinell  a dash i nodi rhi  negatif.

### Cymharu glyffiau
## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg yn India
Categori:Mathemateg elfennol
Categori:Rhifau
Categori:Systemau rhifol
Gorsaf reilffordd Pontarfynach

Mae **Gorsaf reilffordd Pontarfynach** yn gwasanaethu’r pentref Pontarfynach yng Ngheredigion a hefyd y rhaeadrau yng Nghrochan y Diafol a'r pontydd gerllaw. Mae'n derfynfa ddwyreiniol Rheilffordd Dyffryn Rheidol. Lleolwyd rhannau o'r ddrama deledu *Y Gwyll* yn yr ardal, sydd hefyd yn denu ymwelwyr.
chwith|bawd|chwith|250px

## Cyfeiriadau
Pontarfynach
Categori:Rheilffordd Dyffryn Rheidol
Glyff

bawd|Amrywiol glyffiau; mae pob un yn alograff o'r graffem "a".

Mewn teipograffeg, mae **glyff** (/ɡlɪf/) yn symbol elfennol o fewn set o symbolau y cytunwyd arno, a fwriadwyd i gynrychioli llythrennau darllenadwy at ddibenion ysgrifennu. Ystyrir glyffiau'n farciau unigryw sy'n cyd-fynd â sillafu gair neu gyfrannu at ystyr benodol yr hyn a ysgrifennir, gyda'r ystyr hwnnw'n ddibynnol ar ddefnydd diwylliannol a chymdeithasol. Gelwir dau neu fwy o glyffiau sydd â'r un arwyddocâd, boed yn cael eu defnyddio'n gyfnewidiol neu'n cael eu dewis yn dibynnu ar gyd-destun, yn "alograffau" o'i gilydd.

Mewn cyferbyniad, yn y rhan fwyaf o ieithoedd a ysgrifennwyd yn yr wyddor Ladin, nid yw'r dot ar y lythyren ***i*** yn glyff am nad yw'n cyfleu unrhyw ystyr unigryw, ac mae ***i*** lle mae'r dot wedi'i hepgor yn ddamweiniol yn debygol o gael ei adnabod yn gywir. Ond yn Nhwrcio, byaddai'n sicr yn cael ei gyfri'n glyff oherwydd bod gan yr iaith honno ddwy fersiwn wahanol o'r lythyren "i" - gyda dot a heb dot. Yn gyffredinol, felly, nid yw'r marciau ar wahân hyn yn glyffiau oherwydd nad oes ganddynt ystyr cyflawn, unigryw. Fodd bynnag, mewn rhai achosion, mae marciau ychwanegol yn cyflawni rôl diacritigau, i wahaniaethu llythrennau gwahanol. Mae marciau ychwanegol o'r fath yn cael eu cyfri'n glyffiau. Yn gyffredinol, mae diacritig yn glyff, hyd yn oed os yw'n cydgyffwrdd â gweddill y lythyren fel y *cedilla* yn Ffrangeg, yr *ogonek* mewn sawl iaith, neu'r strôc ar "Ł" Pwyleg.
[bawd|Glyff [Gwareiddiad y Maya, a ddefnyddid i nodi Diwrnod 10 ar y Calendr Tzolk'in.]]
Fel arfer, bydd rhai llythrennau fel "æ" yng Ngwlad yr Iâ a'r "ß" yn yr Almaen yn cael eu hystyried yn glyffiau, ond eto, roeddent yn wreiddiol yn llythrennau dyblyg. Dros amser maent, fodd bynnag, wedi dod yn llythrennau cyflawn, ac mae'r ieithoedd hyn yn eu trin fel llythrennau ar wahân. Fodd bynnag, ni ellir dadlau nad yw clymlythyren fel ***"ſi"***, a gaiff ei drin mewn rhai mathau o deip, fel uned sengl, yn glyff, gan mai dim ond rhan fechan (sef nodwedd alograffig) o'r teip yw hwn, ac sy'n cynnwys mwy nag un graffem.

Mewn llawysgrifen glwm, mae hyd yn oed geiriau hir, yn aml, yn cael eu "cydgysylltu", heb i'r ysgrifbin adael y papur neu't tabled, a bydd ffurf pob llythyren ysgrifenedig yn aml yn amrywio, yn ddibynnol ar ba lythyrau sy'n dod o'i blaen neu yn ei dilyn, ond nid yw hynny'n gwneud y gair cyfan yn un glyff.

## Geirdarddiad
Gair Ffrangeg yw *glyphe* a ddefnyddir ers 1701, a fenthyciwyd o'r γλυφή Groeg, glyphē, "cerfio" a'r ferf γλύφειν, glýphein, "i naddu, ysgythru, cerfio" (cymharol â glubere Lladin "plicio". Mae'n perthyn i'r gair "hieroglyff" (arwyddlun).

## Cyfeiriadau
Categori:Teipograffeg
Categori:Systemau ysgrifennu
Categori:Ffeithluniau
Categori:Graffemau
Meurig Fychan ap Hywel Sele

Uchelwr Cymreig oedd '*Meurig Fychan ap Hywel Selau*, (c.1400–60) a oedd yn fab i Hywel Selau, etifedd y Nannau a bradwr a lofruddwyd gan Owain Glyn Dŵr.

Priod Angharad ferch Dafydd (fl. c. 1450au), o blas Nannau, plwyf Llanfachreth  Dolgellau, Gwynedd a merch Dafydd ap Cadwgan. Roedd gan Meurig ac Angharad fab o'r enw Dafydd. Enw'i dad oedd Hywel Selau, etifedd y Nannau a lofruddwyd gan Owain Glyndŵr pan oedd Meurig yn ddyflwydd oed, a'i fam oedd Mali ferch Einion ap Gruffydd a Tangwystl ferch Rhydderch o Fodedern.

Roedd Meurig Fychan yn aelod o reithgor llys Caernarfon yn 1452/3 yn ôl dogfen yng nghasgliad llawysgrifau Nannau (gw. Parry 1958: 81–2) a cheir y cyfeiriad olaf ato yn 1460. Mae’n debygol iddo fyw am ychydig wedi hynny ac yn ôl un ffynhonnell bu farw yn 1482.

Goroesodd dau gywydd i Feurig a'i deulu a sgwennwyd gan Guto'r Glyn.

## Teulu
Roedd teulu Nannau yn ddisgynyddion i Fleddyn ap Cynfyn, brenin Powys o 1063 i 1075.

## Gweler hefyd
* Meurig ap Ynyr Fechan

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1400au
Categori:Marwolaethau'r 1460au
Categori:Uchelwyr Cymru
Marshall Claxton

bawd|*Lady Godiva* gan Marshall Claxton

Arlunydd o Loegr oedd **Marshall Claxton** (12 Mai 1811 - 28 Gorffennaf 1881). Darluniodd tirwedd, portreadau a pheintiadau testunol yn bennaf.

## Teulu 
Ganwyd Claxton yn Bolton, Swydd Gaerhirfryn, yn fab i weinidog Methodistiaid Wesleaidd, y Parch. Marshall Claxton, a'i wraig Diana.

Ym 1837 priododd Sophia (1812–1890), merch Joshua Hargrave YH o Blackheath, Swydd Caint; bu iddynt ddwy ferch a mab. Bu'r ddwy ferch Florence ac Adelaide yn artistiaid hefyd a chawsant eu harddangos yn yr Academi Frenhinol.

## Addysg 
Astudiodd Marshall o dan John Jackson, R.A., ac yn ysgol yr Academi Frenhinol lle ymrestrodd ar 26 Ebrill 1831. Cafodd bendith ei dad i astudio o dan Jackson gan fod Jackson hefyd yn aelod brwd o'r Eglwys Fethodistaidd.

## Gyrfa 
Cafodd ei ddarlun cyntaf ei arddangos yn yr Academi Frenhinol yn 1832 sef portread o'i dad. Yn y blynyddoedd dilynol dangoswyd tua 30 o'i luniau yn arddangosfeydd yr Academi. Yn 1834 enillodd y fedal gyntaf yn yr ysgol baentio, a chafodd fedal aur Cymdeithas y Celfyddydau yn 1835 am ei ddarlun o Syr Astley Cooper. O 1837 i 1842 bu'n gweithio yn yr Eidal cyn dychwelyd i Lundain, gan ennill gwobr o £ 100 am ei *Alfred the Great in the Camp of the Danes*. Roedd y wobr yn wobr gysur am "lun da" am ddarlun a fethodd i ddod i'r brig mewn cystadleuaeth i greu ffresgoau ar gyfer y senedd dai newydd yn San Steffan.

Ym 1850 aeth Claxton i Sydney, Awstralia, gyda chasgliad mawr o luniau, ond ni chafodd fawr o lwyddiant wrth eu gwerthu. Tra yn Sydney paentiodd ddarlun mawr ar destun Beiblaidd, *Gadewch i blant bychain ddyfod ataf Fi* a gomisiynwyd gan y Farwnes Burdett-Coutts. Disgrifiwyd y llyn yn y cylchgrawn *Household Words*  fel'' 'y darlun pwysig cyntaf'* a baentiwyd yn Awstralia*.''

Ym mis Medi 1854 fe adawodd Claxton Sydney am Kolkata, lle bu'n gwerthu nifer o'i luniau. Dychwelodd i Loegr yn 1858 trwy'r Aifft.

Mae llun Claxton  *"Golygfa Gyffredinol o Harbwr a Dinas Sydney"* yn y casgliad Brenhinol yn Lloegr, ac mae ganddo ddau lun yn y casgliad Dickinson yn Oriel Gelf New South Wales, Sydney. Mae ei bortreadau o'r Esgob William Broughton a Dean Cowper yng Ngholeg St. Paul, Prifysgol Sydney, ac mae ei bortread o'r Parch Robert Forrest yn cael ei arddangos yn Ysgol y Brenin, Parramatta. Mae ei beintiad o'r Arglwyddes Godiva yn Oriel Gelf Herbert ac mae hefyd wedi arddangos gwaith yn Oriel Gelf Derby ac Amgueddfa Victoria ac Albert. Bu ei dirlun *The Anglesey Coast* yng nghasgliad yr artist â chysylltiadau a Chonwy, Buckley Ousey, ar un adeg.

Roedd yn adnabyddus hefyd am ei luniau perthnasol i'r achos Wesleaidd, megis ei ddarlun testunol ar *John Wesley at Oxford* a *The Holy Triumph of John Wesley in His Dying*. Daeth nifer o'r darluniau Wesleaidd yn boblogaidd ym mysg selogion yr enwad fel printiau.

## Marwolaeth 
Bu farw yn Llundain ar ôl salwch hir ar 28 Gorffennaf 1881.

## Cyfeiriadau 
Categori:Darlunwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1881
Meurig ap Ynyr Fechan

Uchelwr Cymreig oedd **Meurig ap Ynyr Fechan** (c. 1315 &ndash; 1347) o blasty'r Nannau, Dolgellau. Ei dad oedd Ynyr Fychan ap Ynyr a anwyd yn Llanfachraeth, Meirionnydd yn 1285 a'i fam oedd Gwenhwyfar ferch Gruffudd o Benegoes. Ei wraig oedd Generys ferch Gruffudd (g. 1300), merch Gruffudd ap Owain ac Elen Ingram. Ganwyd i Meurig a Generys nifer o blant gan gynnwys Hywel, Meurig Llwyd, Llewelyn, Gruffudd, Ynyr, Ieuan a Meurig Hen.

Mae ei gorffddelw i'w weld heddiw yn Eglwys y Santes Fair, Dolgellau. Dywedir ei fod yn un o geidwaid Castell y Bere, wedi llofrudiaeth y Tywysog Llywelyn ap Gruffudd yng Nghilmeri yn Rhagfyr 1282.

Roedd Llywelyn Goch ap Meurig Hen, y bardd a ganodd gerdd i Lleucu Llwyd, yn gefnder iddo.

## Corffddelw Eglwys y Santes Fair, Dolgellau

Delwedd:Corffddelw - effigy of Meurig ap Ynyr Fychan, Nannau 04.jpg
Delwedd:Corffddelw - effigy of Meurig ap Ynyr Fychan, Nannau 10.jpg
Delwedd:Corffddelw - effigy of Meurig ap Ynyr Fychan, Nannau 12.jpg
Delwedd:Corffddelw - effigy of Meurig ap Ynyr Fychan, Nannau 09.jpg

## Dau fab Meurig
Y ddau etifedd oedd Hywel ap Meurig Fychan a’i frawd, Meurig Llwyd.

Hywel ap Meurig Fychan oedd y mab hynaf, gŵr a ddaliodd fân swyddi lleol yn 1391/2 ac eto yn 1395/6. Credir i'r meibion fyw yng Nghae Gwrgenau ger Nannau, neu Gefn-yr-ywen Uchaf a Chefn-yr-ywen Isaf. Fel ei gyndeidiau, bu Meurig yn rhaglaw cwmwd Tal-y-bont yn 1391/2 a rhannai’r cyfrifoldeb am havotry Tal-y-bont gyda’i frawd, Hywel. Yn 1399/1400 enwir Meurig fel 'wdwart' cwmwd Tal-y-bont, ac roedd yn rhannol gyfrifol am havotry Meirionnydd (Parry 1958: 188–9). Bu’r ddau frawd yn noddwyr hael i’r beirdd. Canodd eu hewythr, Llywelyn Goch ap Meurig Hen, gerdd o foliant iddynt a chanodd Gruffudd Llwyd gywyddau mawl a marwnad i Feurig Llwyd.

Ni chafodd Hywel ddisgynyddion, ac throsglwyddwyd yr ystad i fab Meurig: Hywel Sele. Cafodd Meurig a’i wraig, neu Mallt, nifer o blant, gan gynnwys Hywel Selau a Gruffudd Derwas, noddwyr beirdd megis Lewys Glyn Cothi. Gwraig Hywel Selau oedd Mali ferch Einion, modryb i Ruffudd Fychan ap Gruffudd o Gorsygedol. Ar ddechrau’r 15g troes Hywel Selau ei gefn ar achos ei gefnder, Owain Glyn Dŵr, gan ochri â Harri IV o Loegr. O ganlyniad, llosgwyd plas Nannau i’r llawr ym mlynyddoedd cynnar y gwrthryfel. Yn ôl traddodiad, bu Hywel Selau yntau farw ar dir Nannau yn 1402 dan law lluoedd Owain, a rhoddwyd ei gorff mewn ceubren gerllaw. Gelwid y pren o hynny ymlaen yn "Geubren yr Ellyll" (Parry 1965–8: 189). Er na ellir rhoi coel ar y chwedl honno, y tebyg yw bod Hywel Selau wedi marw oddeutu 1402.

## Gweler hefyd
*Meurig Fychan ap Hywel Selau

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1310au
Categori:Marwolaethau 1347
Categori:Uchelwyr Cymru
D. Jacob Davies

bawd|Cofeb i Jacob Davies ar Penlôn, y ty y cafodd ei eni a'i fagu ynddo yn Nhregroes, ger Llandysul.
Gweinidog Undodaidd oedd **D. Jacob Davies** (5 Medi 1916 – 11 Chwefror 1974) a ddaeth hefyd yn adnabyddus trwy Gymru fel darlledwr, llenor a newyddiadurwr.

## Bywyd cynnar
Ganwyd ef ar 5 Medi 1916 ym Mhenlôn, Tregroes, ger Llandysul, yn un o bump o blant David a Mary Davies. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Tregroes ac ennill ysgoloriaeth 1929 i fynychu Ysgol Ramadeg Llandysul. Aeth yn ei flaen wedi hynny i astudio yng Ngholeg Presbyteraidd Caerfyrddin ac, ar ôl cwblhau'r cwrs, cafodd ei ordeinio'n weinidog yn Capel Bach, y capel Undodaidd yn Aberystwyth. Ymrestrodd bryd hynny hefyd fel myfyriwr yn y Brifysgol a graddiodd yn 1945.

## Gweinidogaeth
Roedd wedi bwriadu mynd yn ei flaen i astudio ar gyfer gradd MA, ond derbyniodd alwad i fod yn weinidog ar yr eglwysi Undodaidd yn Highland Place, Aberdâr, a Hen-Dy-Cwrdd, Trecynon. Yn ogystal â chyflawni ei ddyletswyddau fel gweinidog, cyfrannodd yn fawr i fywyd y gymdeithas yn Aberdar, a chymrodd ran flaenllaw yn yr ymgyrch i sefydlu'r ysgol gynradd Gymraeg yn y dref, Ysgol Gymraeg Aberdar.

Dychwelodd i fro ei febyd yn 1957, fel gweinidog ar y tair eglwys Undodaidd yn Alltyblacca; Capel y Bryn, Cwrtnewydd; a Cwmsychbant. Arhosodd yno tan ei farwolaeth yn 1974.

Bu Davies yn ddarlledwr, yn llenor a newyddiadurwr. Bu'n olygydd ar y cylchgrawn Undodaidd, *Yr Ymofynnydd*. Ymgyrchodd dros hawliau pensiynwyr a *Phensiynwr Cymru* rhwng 1955 a 1973. Byddai'n cael ei alw i lywyddu yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru ac Eisteddfod Ryngwladol Llangollen. Roedd yn gefnogwr i Blaid Cymru, a safodd fel ymgeisydd dros y blaid yn etholiad Cyngor Sir Dyfed 1973. Daeth yn bedwerydd gyda 21 y cant o'r bleidlais.

Ynghyd a'r amrywiol weithgareddau hyn, roedd Davies yn amlwg o fewn i'w enwad y tu hwnt i Gymru ac ef oedd Llywydd Cynulliad Cyffredinol yr Undodiaid ar adeg ei farwolaeth.

## Marwolaeth
Bu farw Jacob Davies yn sydyn ar 11 Chwefror 1974. Claddwyd ef bedwar diwrnod yn ddiweddarach ym Mynwent Bwlchyfadfa Cemetery, Talgarreg.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Undodiaid
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Teifi
Robert Stevenson (peiriannydd sifil)

Peiriannydd sifil o'r Alban oedd **Robert Stevenson** (8 Mehefin 1772 – 12 Gorffennaf 1850). Mae'n enwog fel cynllunydd ac adeiladwr goleudai.

Fe'i ganwyd yn Glasgow. Yn ei arddegau daeth yn gynorthwywr i'w lystad, Thomas Smith, a oedd yn beiriannydd i'r Northern Lighthouse Board (Bwrdd Goleudai Gogleddol), a sefydlwyd yn ddiweddar i adeiladu a gweithredu goleudai'r Alban. Dilynodd Stevenson ei lystad yn y swyddfa honno ym 1797 a pharhaodd ynddi hyd 1842. Yn ystod yr amser hwnnw goruchwyliodd waith adeiladu a gwella llawer o goleudai. Cynlluniodd hefyd nifer o bontydd. Ei gyflawniad mwyaf oedd adeiladu Goleudy Bell Rock ym Môr y Gogledd oddi ar arfordir Angus – prosiect hynod o anodd a pheryglus.

Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Peirianwyr y 18fed ganrif o'r Alban
Categori:Peirianwyr y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Peirianwyr sifil o'r Alban
Categori:Pobl a aned yn Glasgow
Categori:Pobl fu farw yng Nghaeredin
Ma' Ifan 'Ma

Rhaglen gomedi ar S4C oedd '''''Ma' Ifan 'Ma''''' yn dangos doniau y digrifwr Ifan Gruffydd. Roedd y sioe yn cynnwys sgetsus, caneuon a chymeriadau Ifan ynghyd a'i westeion. Darlledwyd 10 cyfres o'r sioe rhwng 1986 a 1996. Cynhyrchwyd y gyfres gan gwmni Teledu'r Tir Glas (Tonfedd / Tonfedd Eryri yn ddiweddarach).

Roedd y gyfres yn cynnwys perfformwyr rheolaidd fel John Pierce Jones, Gillian Elisa a Gwyn Elfyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu comedi
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1986
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1996
Disg hyblyg

Mae **disg hyblyg**, **disg llipa** neu **disg lipa** (Saesneg: "floppy disk") yn fath o ddisg storio sydd wedi'i chreu o gyfrwng storio magnetig tenau a hyblyg, ac wedi'i selio mewn casyn plastig hirsgwar a'i leinio gyda deunydd sy'n gwaredu gronynnau llwch. Mae disgiau hyblyg yn cael eu darllen a'u hysgrifennu gan yrrwr disgiau hyblyg.

Roedd disgiau hyblyg, yn gyntaf fel cyfwng 8 modfedd (200&nbsp;mm) ac yna mewn meintiau 5¼ modfedd (133&nbsp;mm) a 3½ modfedd (90&nbsp;mm), yn hollbresennol fel ffurf o storio a chyfnewid data o ganol y 1970au hyd at flynyddoedd cyntaf yr 21g. Erbyn 2006 prin oedd y cyfrifiaduron newydd oedd yn cynnwys gyrrwr disg hyblyg; gellir defnyddio disgiau 3½ modfedd gyda gyrrwr disgiau hyblyg allanol sy'n cysylltu trwy USB, ond mae gyrwyr USB ar gyfer disgiau 5¼ modfedd, 8 modfedd, ac ansafonol yn brin, os nad yn anfodol. Defnyddir hen offer i ymdrin a'r fformatau hyn fel arfer.

Tra bod rhai defnyddiau o hyd i ddisgiau hyblyg, yn arbennig gyda hen offer cyfrifiadurol mewn meysydd diwydiannol, maen nhw bellach wedi'u disodli gan ddulliau storio data ar raddfa llawer mwy, fel ffyn cof USB, cardiau storio fflach, disgyrwyr allanol, disgiau optegol, a rhwydweithiau cyfrifiadurol. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Technoleg gwybodaeth
Wim Kok

Prif Weinidog yr Iseldiroedd rhwng 1994 a 2002 oedd **Willem "Wim" Kok** (29 Medi 1938 – 20 Hydref 2018). Arweinydd y Blaid Llafur yr Iseldiroedd 1986–2001 oedd ef.

Cafodd ei eni yn Bergambacht, yn fab i Willem Kok III a'i wraig Neeltje de Jager. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Busnes Nyenrode. Priododd Margrietha "Rita" Roukema ym 1965.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Prif Weinidogion yr Iseldiroedd
Plu Chwithig

Rhaglen gomedi ddychanol oedd ***Plu Chwithig*** a ddarlledwyd ar S4C yn 1986 ac 1987. Cynhyrchwyd y gyfres gan Teledu'r Tir Glas.

Roedd y rhaglenni yn cymryd golwg ar newyddion yr wythnos drwy sgetsus a chaneuon dychanol. Dangoswyd rhaglen arbennig ***Caneuon Plu Chwithig*** hefyd oedd yn ddetholiad o'r caneuon yn y gyfres. Roedd y perfformwyr yn cynnwys John Roberts, Phylip Hughes, Dyfan Roberts, Judith Humphreys, Eirian Owen. Cynhyrchydd y gyfres oedd Ifan Roberts.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu comedi
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1986
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1987
Tôn gron

Cyfansoddiad cerddorol lle gall sawl llais ganu yr un dôn ond gan ddechrau ar wahanol adegau a chytgordio a'i gilydd yw **tôn gron** neu **diwn gron **(hefyd **canon d[d]iderfyn** neu **gylchganon**). Mae'n un o'r ffurfiau rhwyddaf o ran-ganu, gan mai yr un alaw sy'n cael ei dysgu gan bob llais. Daw'r enghreifftiau cynharaf o donau o'r fath yn dyddio yn ôl i'r 12g. 

Mae enghreifftiau Cymraeg o'r dôn gron yn cynnwys 'Daw hyfryd fis', 'Dacw ti yn eistedd y deryn du', 'Ble mae Daniel?' a'r emyn 'Abba Dad, fe'th addolwn'.

Mae'r gân Ffrangeg "Frère Jacques" hefyd yn enghraifft o dôn gron.

Mae'r ymadrodd 'fel tôn gron' neu 'fel tiwn gron' hefyd yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio rhywun sy'n siarad am rhywbeth yn ddi-baid neu hyd at syrffed.


Categori:Geirfa cerddoriaeth
Categori:Mathau o ganeuon
Bruce George

Mae **Bruce Thomas George** (geni 1 Mehefin 1942) yn wleidydd Llafur a wasanaethodd fel Aelod Seneddol De Walsall o Chwefror 1974 i Ebrill 2010. 

## Bywyd cynnar 
Ganwyd George yn Aberpennar yn fab i Phyllis ac Edgar George ym  1942. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Aberpennar a Phrifysgol Cymru, Abertawe gan raddio BA mewn Damcaniaeth Gwleidyddol a Llywodraeth. Aeth ymlaen i Brifysgol Warwick lle derbyniodd gradd meistr mewn llywodraeth gymharol. 

Er ei fod wedi gwasanaethu fel AS am dros 36 mlynedd, ni fu George erioed ar y fainc blaen. Roedd yn gefnogwr brwd o NATO a'r angen am gyfundrefn filwrol gryf. Bu'n Arweinydd Dirprwyaeth y DU i Gynulliad Seneddol NATO ac fe'i hetholwyd yn Is-lywydd y Cynulliad ym mis Tachwedd 2007. Yn 2002, etholwyd ef yn Llywydd Cynulliad Seneddol y Sefydliad ar gyfer Diogelwch a Chydweithredu yn Ewrop, gan gael ei ailethol yn 2003.   Rhwng 2004 a Mehefin 2006, bu'n gwasanaethu fel Llywydd Emeritws ac Ymgynghorydd Arbennig ar Faterion y Canoldir i'r cynulliad. Mae hefyd wedi gweithredu'n rheolaidd fel monitor etholiad, yn fwyaf diweddar mewn etholiadau Arlywyddol yn Wcráin a Georgia.

Ar 18 Chwefror 2010, cyhoeddodd George y byddai'n sefyll i lawr ar adeg etholiad cyffredinol 2010.  Cafodd ei olynu yn ei etholaeth gan Valerie Vaz.

## Anrhydeddau 
Ym Mai 2011, dyfarnwyd Medal Anrhydedd i George gan Arlywydd Georgia am ei gyfraniad sylweddol i ddemocratiaeth yn y wlad honno. Ym mis Hydref 2011, fe'i gwnaethpwyd yn Rhyddfreiniwr Anrhydeddus Bwrdeistref Walsall gan gyngor Walsall i gydnabod ei wasanaeth 36 mlynedd fel Aelod Seneddol De Walsall. Yn 2012, dyfarnwyd iddo Fedal OSCE i gydnabod ei gyfraniad at waith yr OSCE cyn, yn ystod ac ar ôl ei Lywyddiaeth o Gynulliad Seneddol yr OSCE.

## Bywyd personol 
Mae George wedi bod yn briod â Lisa Toelle ers 1992. Mae'n Gynghorydd Gwleidyddol Anrhydeddus i'r Lleng Prydeinig Brenhinol ac yn Is-lywydd sefydliad diogelwch proffesiynol mwyaf y DU, *The Security Institute*. Ym 1981 bu'n ddarlithydd ymweld ym Mhrifysgol Essex. Mae'n gefnogwr i Walsall F.C. ac Athro ymweld Sefydliad Astudiaethau Cyfiawnder Troseddol Prifysgol Portsmouth. 

## Cyhoeddiadau 
* (cyd-awdur), *The State of the Alliance* (Westfield Press, 1987)
* (gol.), ''Jane's NATO Handbook'' (Jane's Information Group, 1990)
* (gol.), ''Jane's NATO Handbook'' (Jane's Information Group, 1991)
* *The British Labour Party and Defence* (Greenwood Press, 1992)
* (gyda Bruce Watson, Peter Tsouras, B. L. Cyr), *Military Lessons of the Gulf War* (Greenhill Books, 1993)
* (gyda Nick Ryan), ''Worth Saving: The Story of the Staffordshire Regiment's Fight for Survival*(Dalesman Publishing Company, 1996)
* (gyda Mark Button), *Private Security'' (Perpetuity Press, 2000)

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Aberpennar
Codi Pais

Rhaglen adloniant ysgafn oedd ***Codi Pais*** a ddarlledwyd ar S4C yn 1987. Roedd y sioe yn cynnwys sgetsau a chaneuon ac yn nodedig am ei fod yn cael ei berfformio gan bedwarawd o ferched, sef Siw Hughes, Sue Roderick, Gillian Elisa ac Eirlys Parri. Darlledwyd pum rhaglen ym mis Ebrill/Mai ac ail gyfres o chwe rhaglen yn Tachwedd/Rhagfyr 1987.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu adloniant
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Y Cleciwr

Rhaglen gomedi ddychanol oedd ***Y Cleciwr*** a ddarlledwyd ar S4C rhwng 1985 ac 1988. Cynhyrchwyd y gyfres gan HTV Cymru.

Roedd y gyfres wedi ei osod mewn swyddfa cylchgrawn dychmygol ac yn bwrw golwg ar ddigwyddiadau'r wythnos drwy sgetsus a chaneuon dychanol. Roedd y perfformwyr yn cynnwys Bryn Fôn, Sara Harris-Davies, Siwan Jones, Dyfan Roberts, Sian Naiomi ac Emyr Roberts.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu comedi
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1986
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1988
Hel Straeon

Rhaglen deledu gylchgrawn ar S4C oedd ***Hel Straeon***. Roedd pob rhaglen yn cynnwys amrywiaeth o hanesion diddorol am bobol a llefydd o gwmpas Cymru. Darlledwyd y gyfres am dros ddeng mlynedd rhwng 1986 ac 1997.

Cynhyrchwyd y gyfres yn wreiddiol gan Teledu'r Tir Glas a Ffilmiau'r Nant, ac yn ddiweddarach gan Uned Hel Straeon ac yna chwmni Seiont.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au