open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Wiliam

Awdur ac ieithydd o Sir Fynwy yw **Mary Wiliam**.

Aeth i'r ysgol yn Hengoed ac i'r brifysgol yng Nghaerdydd. Mae wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau yn y Gymraeg. Hi yw'r awdurdod cydnabyddedig ar dafodiaith Cymraeg de-ddwyrain Cymru.

## Cyhoeddiadau
Mae Mary wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol;

* ''Dawn Ymadrodd - Taith Drwy'r Iaith* (2016)
* *Blas Ar Iaith Blaenau'r Cymoedd - Llyfrau Llafar Gwlad * (1990)
* *Celfi Bryn-Mawr: Arbrawf Cymdeithasol Y Cynwyr 1928-40'' (2012)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Luned Aaron

Artist a gwneuthurwr llyfrau o Gymru yw **Luned Aaron**.

Daw Aaron yn wreiddiol o Fangor. Bellach, mae hi'n byw yng Nghaerdydd. Mae ganddi radd Meistr mewn cynllunio gweledol yng Ngholeg Cerdd a Drama Caerdydd.

Mae'n arddangos yn gyson mewn orielau ar hyd a lled y wlad, gan gynnwys Oriel Kooywood yng Nghaerdydd ac Oriel Tonnau ac Oriel Plas Glyn-y-Weddw yn y gogledd. Mae hi'n paentio tirweddau yn bennaf, sydd yn aml yn cael eu hysbrydoli gan dirweddau dramatig Gogledd Cymru ei hieuenctid. Mae ei peintiau hefyd yn cael i ysbrydoli gan rai o’r themâu oesol hynny sy’n codi yn chwedloniaeth Geltaidd, yn enwedig, ym Mhedair Cainc y Mabinogi.

Mae Luned Aaron yn ferch i'r awdur John Emyr.

## Cyhoeddiadau
Mae Luned wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol;

* *ABC Byd Natur* (2016)
* *Ennyd* (2017)
* *123 Byd Natur* (2018)
* *Tymhorau Byd Natur* (2019)
* *Nadolig yn y Cartref* (2019)
* *Lliwiau Byd Natur* (2020)
* *Pam?* (2021)
* *Nos Da* (2021)
* ''Mae'r Cyfan i Ti'' (2021)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Meinir Ebbsworth

Athrawes ymgynghorol ac awdur yw **Meinir Ebbsworth**.

Mae'n treulio llawer o’i hamser yn  paratoi deunydd addysgol i ddisgyblion ysgol. Ymhlith y deunydd mae hi eisoes wedi ei baratoi mae'r llyfrau *Sgil*, *Sbardun* a Llyfrau *Darllen Clic*. Hefyd mae wedi paratoi Llawlyfrau i athrawon yn seiliedig ar y cyfresi *Pen Dafad 1* a ''Dramau'r Drain*.

## Cyhoeddiadau
Mae Meinir wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol;

* *Berw'r Byd: Ffuglen* (2007)
* *Berw'r Byd: Ffeithiol* (2007)
* *Berw'r Byd: CD-ROM'' (2007)

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Nia Gruffydd

Llyfrgellydd ac awdur o Gwynedd yw **Nia Gruffydd**.

Mae'n gweithio fel Rheolwr Gwasanaeth Llyfrgelloedd yng Ngwynedd. Cyn hynny bu'n Llyfrgellydd Plant a Phobl ifanc gyda Llyfrgelloedd Ynys Môn a Gwynedd.

## Cyhoeddiadau
Mae Nia wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol;

* ''Cyfres Maes y Mes: Mwyaren a'r Lleidr* (2017)
* *Cyfres Maes y Mes: Rhoswen a'r Eira* (2017)
* *Cyfres Maes y Mes: Briallen a Brech y Mêl* (2018)
* *Cyfres Maes y Mes: Brwynwen a'r Aderyn Anferth'' (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
1815 yng Nghymru

bawd|
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1815** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
bawd|Henry William Paget
* 23 Ionawr - John Scandrett Harford yn etifeddu ystadau'r teulu ar farwolaeth ei dad.
* 28 Mawrth - Agor yr Ysgol Brydeinig i fechgyn yng Nghasnewydd.
* 12 Ebrill - Thomas Foley yn cael ei urddo'n farchog.
*23 Mai - Mae John Luxmoore yn cael ei benodi yn esgob Llanelwy yn lle William Cleaver.
*Mai neu Fehefin - Tramffordd Bryn Oer yn agor.
*18 Mehefin - Mae Henry William Paget, yn colli ei goes ym Mrwydr Waterloo.  Mae Thomas Picton yn colli ei fywyd yn yr un brwydr.
*Sefydlu gwasanaeth cychod ddwywaith yr wythnos rhwng Caerdydd a Bryste.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
bawd
*Walter Davies - *General View of the Agriculture and Domestic Economy of South Wales* 
*Richard Fenton - *Memoirs of an Old Wig* 
*Thomas Love Peacock - *Headlong Hall* (dienw; dyddiedig 1816) 
*David Richards (Dafydd Ionawr) - *Barddoniaeth Gristianogawl* 

### Cerddoriaeth
*Peter Roberts - *The Cambrian Popular Antiquities of Wales* 

## Genedigaethau
bawd|Deffett Francis
bawd|Syr Thomas Picton
*24 Ionawr - Thomas Gee, pregethwr, newyddiadurwr, gwleidydd (bu farw 1898) 
*26 Ionawr - Henry Powell Ffoulkes, clerigwr ac awdur (bu farw 1886) 
* 4 Mawrth - John Evans, Archddiacon Meirionnydd (bu farw 1891) 
* 16 Ebrill - Henry Austin Bruce, Barwn 1af Aberdar, Gwleidydd (bu farw 1895) 
* 25 Mai - William Lucas Collins, clerigwr ac awdur (bu farw 1887) 
* 2 Mehefin - John Deffett Francis, peintiwr a chasglwr celfyddwaith (bu farw 1901) 
* 14 Mehefin - John Ambrose Lloyd, cerddor (bu farw 1874) 
* 19 Mehefin - R. K. Penson, pensaer (bu farw 1885) 
* 25 Mehefin - John Hughes, peiriannydd ac arloeswr gweithfeydd yn Rwsia (bu farw 1889) 
* 28 Mehefin - Eliezer Pugh, dyngarwr (bu f. 1903) 
* 15 Awst - William Jones (Ehedydd Iâl), ffermwr a bardd (bu farw 1899) 
* 21 Tachwedd - *John Bowen*, esgob Sierra Leone (bu farw 1859) 
* 13 Rhagfyr - *Thomas Rees*, gweinidog gyda'r Annibynwyr, a hanesydd (bu farw 1885) 
* *dyddiad anhysbys*
**Lewis Gilbertson, clerigwr ac is-brifathro Coleg Iesu, Rhydychen (bu farw 1896) 
** *Richard Williams Morgan*, clerigwr ac awdur (bu farw 1889) 
** Thomas Gruffydd, un o delynorion enwocaf ei gyfnod (bu farw 1887) 
** *John James (Ioan Meirion),* bardd (bu farw 1851) 
** *John James (Tregolwyn),* bardd ac emynydd (bu farw 1869) 

## Marwolaethau
* 5 Mawrth *Syr Stephen Richard Glynne, 8fed Barwnig* (g 1780) 
* 24 Ebrill - *John Lloyd,* Cyfreithiwr, gwyddonydd a chasglwr llyfrau (g 1750) 
* 18 Mehefin - Thomas Picton, milwr (g 1758) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Sian Northey

Awdur o Gymru yw **Sian Northey**, yn wreiddiol o Drawsfynydd, mae eisoes yn byw ym Menrhyndeudraeth.

Astudiodd am radd mewn Swoleg. Ar ôl nifer o swyddi, gan gynnwys cyfnodau yng Nghanolfan Ysgrifennu Tŷ Newydd a Gwasg y Bwthyn, penderfynodd weithio fel awdur, bardd a golygydd ar ei liwt ei hun.
Mae'n sgwennwr llawrydd gan ysgrifennu ffuglen, ar gyfer plant ac oedolion, a barddoniaeth. Mae hefyd yn gyfieithydd ac yn cynnal gweithdai ysgrifennu o bob math gyda diddordeb arbennig yn y cyswllt rhwng llenyddiaeth ac iechyd a llesiant. Yn ddiweddar mae wedi ennill doethuriaeth mewn ysgrifennu creadigol ym Mhrifysgol Bangor. Mae'n aelod o dîm Talwrn y Tywysogion ac wedi ennill Coron Eisteddfod Llanbedr Pont Steffan a chadeiriau Gŵyl Fawr Aberteifi ac Eisteddfod Pontrhydfendigaid.

## Cyhoeddiadau
* *Ar y Daith* (Gwasg Gwynedd, 1998)
* *Pwysig!* (Gwasg Gwynedd, 2005)
* *Chwaer Fawr Blodeuwedd* (Gwasg Gwynedd, 2008)
* *Maestro*, Cyfres Swigod (Gwasg Gomer, 2011)
* *Yn y Tŷ Hwn* (Gwasg Gomer, 2011)
* *Trwy Ddyddiau Gwydr* (Gwasg Carreg Gwalch, 2013)
* *Y Gwaith Powdr*, Cyfres Strach (Gwasg Gomer, 2013)
* *Rhyd y Gro* (Gwasg Gomer, 2016)
* *Celwydd Oll* (Gwasg y Bwthyn, 2018)
* *Perthyn* (Gomer@Lolfa, 2019)
* *Cylchoedd* (Gwasg y Bwthyn, 2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Cwmni Virginia

bawd|Map o arfordir dwyreiniol Gogledd America sydd yn dangos parthau Cwmni Plymouth (ffiniau gwyrdd) a Chwmni Llundain (ffiniau coch).
Cwmni masnachu oedd **Cwmni Virginia** () a sefydlwyd trwy siarter frenhinol gan Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI) yn Ebrill 1606 gyda'r nod o drefedigaethu arfordir dwyreiniol Gogledd America. Yn gywir, dwy fenter ydoedd a sefydlwyd dan yr un telerau i weithredu mewn parthau gwahanol: Cwmni Virginia Llundain rhwng lledredau 34° and 41° G, a Chwmni Virginia Plymouth rhwng lledredau 38° a 45° G. Rhennid y parth rhwng lledredau 38° a 41° G, felly, gan y ddau gwmni. Fel y mae'r enwau yn awgrymu, cyfranddalwyr Llundeinig oedd gan yr un cwmni a chyfranddalwyr o Plymouth gan y llall.

Categori:Cwmnïau siartredig
Categori:Hanes economaidd Lloegr
Categori:Hanes morwrol Lloegr
Categori:Hanes Virginia
Categori:Sefydliadau 1606
Daniel Morgan

Arloeswr, milwr, a gwleidydd Americanaidd o Virginia oedd **Daniel Morgan** (6 Gorffennaf 1736 – 6 Gorffennaf 1802). Roedd yn dactegwyr dawnus ar feysydd brwydr Rhyfel Annibyniaeth America (1775–1783). Yn ddiweddarach bu’n bennaeth  ar filwyr yn ystod ataliad y Gwrthryfel Wisgi (1791–1794).

Cymro o dras, yn enedigol o New Jersey, ymgartrefodd Morgan yn Winchester, Virginia. Daeth yn swyddog ym milisia Virginia a recriwtiodd gwmni o filwyr ar ddechrau'r Rhyfel Chwyldroadol. Yn gynnar yn y rhyfel, cymerodd Morgan ran yn alldaith Benedict Arnold i Quebec ac yn ymgyrch Saratoga. Gwasanaethodd hefyd yn ymgyrch Philadelphia ond ymddiswyddodd o'r fyddin ym 1779.

Dychwelodd Morgan i'r fyddin ar ôl Brwydr Camden, a bu’n arweinydd ar Fyddin y Cyfandir a fu’n fuddugol ym Mrwydr Cowpens. Ar ôl y rhyfel, ymddeolodd   o'r fyddin eto i ddatblygu ystâd fawr. Fe'i galwyd yn ôl i wasanaeth  milwrol yn 1794 i gynorthwyo atal y Gwrthryfel Wisgi, a bu’n ben ar garfan o'r fyddin a arhosodd yng Ngorllewin Pennsylvania ar ôl y gwrthryfel. Roedd yn aelod o'r Blaid Ffederal, a bu'n ymgeisydd i Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau ddwywaith, gan ennill sedd yn y Tŷ ym 1796. Ymddeolodd o'r Gyngres ym 1799 a bu farw ym 1802.

## Darllen pellach
* Calahan, North, *Daniel Morgan: Ranger of the Revolution* (AMS Press, 1961)
* Higginbotham, Don, *Daniel Morgan: Revolutionary Rifleman* (University of North Carolina Press, 1961)
* Zambone, Albert Louis, *Daniel Morgan: A Revolutionary Life* (Yardley, PA: Westholme Publishing, 2018)

Categori:Genedigaethau 1736
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Giovanni Gentile

Athronydd, gwleidydd, addysgwr, a golygydd o'r Eidal oedd **Giovanni Gentile** (30 Mai 1875 – 15 Ebrill 1944) a fu'n feddyliwr blaenllaw yn y mudiad ffasgaidd ac athroniaeth idealaidd yn yr Eidal.

## Bywgraffiad 
Ganed yn Castelvetrano yng ngorllewin Sisili ar 30 Mai 1875. Astudiodd yn y Scuola Normale Superiore yn Pisa. Cyhoeddodd ei weithiau cyntaf yn niwedd y 1890au, gan gynnwys *La filosofia di Marx* (1899). Cyfarfu â Benedetto Croce, ac o 1903 i 1922 cyd-olygasant y cyfnodolyn *La Critica*. Buont yn gyfeillion nes iddynt anghytuno dros ffasgaeth yn 1924.

## Athroniaeth 
Dylanwadwyd ar ei athroniaeth idealaidd yn gryf gan G. W. F. Hegel a syniadaeth y dilechdid. Yn ôl Gentile, rhennir natur ddynol yn ewyllys arbennig yr unigolyn ac ewyllys gyffredinol y gymuned. Dadleuodd bod cyfundrefn ffasgaidd yn gyfiawnach na democratiaeth ryddfryddol a chomiwnyddiaeth er uno'r gymuned.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *La filosofia di Marx* (1899).
* *Teoria generale dello spirito come atto puro* (1916).
* *Le origini della filosofia contemporanea in Italia* 4 cyfrol (1917–23).
* *La riforma dell’educazione* (1920).
* *La filosofia dell’arte* (1931).
* *La mia religione* (1943).

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Ffasgwyr o'r Eidal
Categori:Gweinidogion addysg
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Golygyddion o'r Eidal
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Gwyddoniadurwyr o'r Eidal
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl o Sisili
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Categori:Ysgolheigion Eidaleg o'r Eidal
Categori:Prosiect WiciLlên
Myfanwy Alexander

Sgwennwr a darlledwr o Sir Drefaldwyn yw **Myfanwy Alexander** (ganwyd Ionawr 1963).

## Cefndir
Magwyd Myfanwy Alexander yn Sir Drefaldwyn, ac  ar ôl byw ym mhob cornel o Brydain dychwelodd i fagu chwech o ferched mewn tŷ to gwellt ger Llanfair Caereinion.

## Gyrfa lenyddol 
Fel sgwennwr a darlledwr mae wedi cyfrannu i sawl rhaglen radio a theledu, gan gynnwys nifer o raglenni comedi a dychan. Enillodd wobr Sony am y gyfres gomedi *The LL Files* i Radio Wales yn 1999. Hi yw hanner tîm Cymru ar y *Round Britain Quiz* ar Radio 4. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *A Oes Heddwas?* yn 2015, *Pwnc Llosg* yn 2016, *Y Plygain Olaf* yn 2017 a *Mynd Fel Bom* yn 2020. Cafodd *A Oes Heddwas?* ei chyfieithu i'r Saesneg yn haf 2017 dan y teitl *Bloody Eisteddfod*. Cyhoeddwyd *Burning Issue* cyfieithiad Saesneg o *Pwnc Llosg* ym Mai 2020.

## Gyrfa wleidyddol 
Mae Myfanwy Alexander yn gynghorydd annibynnol ar Gyngor Sir Powys, Cyngor Cymuned Banw a Chyngor Cymuned Llanerfyl. Mae hi wedi gwasanaethu fel dirprwy arweinydd Cyngor Sir Powys, ac fel Deiliad Portffolio Dysgu a’r Iaith Gymraeg. Bellach mae'n Ddeiliad Portffolio ar gyfer Gofal Cymdeithasol i Oedolion a'r Iaith Gymraeg.

Mae Myfanwy Alexander yn chwaer i'r gwleidydd Plaid Cymru, Helen Mary Jones.

## Cyhoeddiadau
Mae Myfanwy wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol:

**A Oes Heddwas* (2015) 
**Pwnc Llosg* (2016) 
**Y Plygain Olaf* (2017) 
* *Mynd Fel Bom* (2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Rhiannon Heledd Williams

Darlithydd, ymchwilydd ac awdur o Gymru yw **Rhiannon Williams**.

Graddiodd Rhiannon yn y Gymraeg o Brifysgol Aberystwyth. Treuliodd gyfnod ym Mhrifysgol Harvard yn ymchwilio ac yn ymddiddori ym maes ymchwil Cymry America a Chymraeg proffesiynol. Hi yw awdur y gyfrol Cyfaill ''Pwy o'r Hen Wlad?* a gyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2017, *Cymraeg yn y Gweithle*, 2018.

## Cyhoeddiadau
Mae Rhiannon wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau gan gynnwys y canlynol;

* *Cyfaill Pwy o'r Hen Wlad? - Gwasg Gyfnodol Gymraeg America* (2017)
* *Cymraeg yn y Gweithle'' (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Heulwen Davies

Cyfarwyddwr ac awdur yw **Heulwen Davies**.

Mae Heulwen yn rheolwr marchnata. Bu'n gynhyrchydd a chyfarwyddwr teledu am 6 mlynedd ac yn gynhyrchydd radio am 7 mlynedd. Mae Heulwen yn gweinyddu y blog newydd dwyieithog, poblogaidd, mamcymru.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Mam - Croeso i'r Clwb!'' gan wasg Y Lolfa yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Gwenno Davies

Athrawes a nofelydd o Lansannan yw **Gwenno Davies**.

Graddiodd mewn Drama ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth. Mae Davies yn bennaeth Drama a chydlynydd Llythrennedd yn Ysgol y Creuddyn. Mae ei nofel wreiddiol gyntaf i blant ''Gwneud fel maen NHW'n ei Ddweud!* wedi ei chyhoeddi fel rhan o gyfres Swigod, Wasg Gomer. Mae ganddi ddrama wreiddiol, *Su' mai WAAAAA!'' wedi ei chyhoeddi gan wasg y Lolfa, fel rhan o gynllun cyfres Dramâu'r Drain, ac mae wedi cyfrannu tuag at sawl cyfrol o straeon byrion a barddoniaeth dros y blynyddoedd. Mae Gwenno hefyd wedi addasu holl gyfrolau'r gyfres Tudur Budr, yn ogystal ag ambell gyfrol o'r gyfres Siriol Swyn gyda Gwasg Gomer. Hi yw enillydd coron Eisteddfod yr Urdd 2005  ac Eisteddfod yr Urdd 2006.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Money Matters: Justin Theway* gan wasg Canolfan Peniarth yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Felicity Elena Haf

Dylunydd dillad ac awdur o Aberystwyth yw **Felicity Haf**.

Graddiodd mewn Ffasiwn o brifysgol Kingston, Llundain a mae bellach yn byw yn Llundain yn dylunio dillad i'r cwmni *All Saints* ac yn cynllunio cardiau Cymraeg a chrochenwaith.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Begw Haf* gan wasg Y Lolfa yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Jane Griffiths-Jones

Athrawes, artist, a dylunydd llyfrau o Gymru yw **Jane Griffiths-Jones**.

Mae Griffiths-Jones yn byw yn Llanddaniel, Ynys Môn ac yno mae ei stiwdio gelf. Yn gyn-athrawes gynradd ac uwchradd, mae'n cynnal gweithdai celf wythnosol i fyfyrwyr ac yn gweithio fel dylunydd llyfrau stori-a-llun, ffuglen a llyfrau addysgol.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Swyn Peta / Peta*s Magic'' gan Wasg Gomer yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Prosiect WiciLlên
Angharad Devonald

Awdur a scriptiwr yw **Angharad Devonald**.

Roedd eu nofel 'Graffiti' ar restr fer gwobrwyon Tir N'a-nog yn 2005.

Mae ei gwaith theatr yn cynnwys *Dangerous Women of the Mabinogi* ar gyfer Cwmni Theatr Sherman a *Diwrnod Dwynwen* ar gyfer Sgript Cymru. Mae hi hefyd wedi gwneud gwaith sylweddol fel scriptiwr teledi gan gynnwys ysgriffenu tua 40 pennod o *Bobol y Cwm*.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Angst ac Anawsterau - Goroesi'r Arddegau'' gan wasg Dref Wen yn 2006.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Jane Harries

Awdur yw **Jane Harries**.

Cyn-athrawes uwchradd a Chymraes yw Harries. Treuliodd ugain mlynedd yn athrawes cyn ymuno a'r NSPCC yn Ymgynghorydd Addysg. Wedi'i hyfforddi yn ieithydd, cafodd gyfle trwy gyfrwng ei gwaith bugeiliol i weithio gyda holl ystod oedran yr ysgol uwchradd, a thrwy hynny ddod i ddeall yr amrywiol faterion sy'n pwyso ar fywydau'r arddegau, yn enwedig ar adegau o newid.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Hyrwyddo Diogelwch Personol trwy ABCh* gan wasg Y Lolfa yn 2006.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect WiciLlên
Catrin Wyn Hughes

Athrawes ac awdur yw **Catrin Wyn Hughes**.

Mae'n athrawes gerdd ac yn Bennaeth Safonau Blwyddyn 7 yn Ysgol Gyfun y Strade. Mae'n wyneb cyfarwydd ar lwyfannau ac ar y cyfryngau (Codi Canu), fel arweinydd corau (Cantata a Lleisiau'r Cwm), fel sylwebydd ar gystadleuthau corawl ac fel beirniaid yn ein prif eisteddfodau. Fel athrawes mae wedi bod yn hyfforddi corau a chyfarwyddo sioeau cerdd ers dros 15 mlynedd.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Sioetastig! - 22 o Ganeuon o Sioeau Cerdd* gan wasg Y Lolfa yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Catrin Jones

Llenor ac athrawes o Ynys Môn yw **Catrin Jones**.

Ar ôl graddio o Brifysgol Bangor aeth i Gaerdydd fel athrawes Ddrama yn Ysgol Gyfun Llanhari. Dychwelyd i'w gwreiddiau a wnaeth fel Bennaeth yr Adran Ddrama yn Ysgol y Creuddyn, Llandudno. Yn ogystal ag addysgu Drama mae hi hefyd yn mynychu'r theatr yn rheolaidd, yn cyfarwyddo, hyfforddi, beirniadu ac actio. Mae ar fwrdd rheoli Cwmni'r Frân Wen a "Llwyfan Gogledd Cymru" ac mae hi'n Gyfarwyddwraig Artistig Theatr Fach Llangefni.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Cyfres Codi'r Llenni - I Dir Neb: Sgript a Gweithgareddau'' gan wasg Y Lolfa yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Eleri Hedd James

Ieithydd ac awdur o Gaerdydd yw **Eleri Hedd James** .

Astudiodd Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth cyn symud ymlaen i Gaerdydd lle roedd ei phwnc PhD yn astudiaeth o cirticiaeth lenyddol Bobi Jones. Mae James yn gweithio yn Uned Safoni Termau a Chyfieithu, Bwrdd yr Iaith Gymraeg, Caerdydd.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Casglu Darnau*r Jig-so - Theori Beirniadaeth Lenyddol R. M. (Bobi) Jones'' gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Tia Jones

Llenor a ffermwr o Sir Drefaldwyn yw **Tia Jones**.

Mae hi wedi ysgrifennu ar gyfer y teledu yn ogystal â'r radio, ac yn gweithio'n llawrydd ar gyfer cylchgronau poblogaidd.

Cyhoeddwyd y gyfrol *A Trilogy of Novels* gan efo Wasg Gomer yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Gwen Saunders Jones

Cyfieithydd, hanesydd ac awdur o Ynys Môn yw **Dr Gwen Saunders Jones**.

Mae'n byw yng Nghaernarfon ac yn gweithio fel cyfieithydd. Enillodd ei gradd gyntaf o Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor  yn 2007, gan aros yno i gwblhau ei gradd Meistr ar farddoniaeth Gwerful Mechain, a'i Doethuriaeth ar farddoniaeth Alis ferch Gruffudd a phrydyddesau Cymraeg eraill o'r cyfnod modern cynnar.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Llên y Llenor: Alis Ferch Gruffudd a'r Traddodiad Barddol Benywai'' gan Gwasg y Bwthyn yn 2015.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
E Olwen Jones

Cerddor, athrawes ac awdur yw **E Olwen Jones**.

Yn enedigol o Lerpwl, mae'n byw ym mhentref Talwrn, Ynys Môn, ers sawl blwyddyn bellach. Cyhoeddodd nifer fawr o lyfrau o ganeuon i blant a phobl ifanc ac mae ei threfniannau o ganeuon gwerin yn boblogaidd gan gorau o bob math ar hyd a lled Cymru. Bu'n athrawes mewn ysgolion yn Essex, Bangor a Môn cyn cael ei hapwyntio yn Bennaeth Adran Cerddoriaeth y Coleg Normal ym Mangor. A hithau wedi ymddeol, mae'n treulio llawer o'i hamser yn cyfansoddi ac yn trefnu cerddoriaeth a chyhoeddodd lyfr yn ddiweddar ar ganeuon y caethweision, 'Caneuon y Caethwas'.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Hiraeth am y Seren* gan wasg Cyhoeddiadau Sain yn 2016.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion benywaidd o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Rhiannon Lloyd

Meddyg ac awdur o Dreborth yw **Rhiannon Lloyd**.
Hyfforddodd Dr Rhiannon Lloyd fel meddyg meddygaeth a seiciatreg a bu’n gweithio yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol. Treuliodd flynyddoedd yn cynghori pobl â chlwyfau emosiynol dwfn ac yn dysgu ar gyrsiau i weithwyr Cristnogol.

Ers 1994, mae hi wedi arloesi â gweinidogaeth gymodi yn Rwanda, gan weithio efo *African Enterprise*, ac yn ddiweddarach gyda *Mercy Ministries International* sydd wedi'i leoli yn Genefa.

Mae hi wedi siarad mewn ysgolion, eglwysi, carchardai, cyfarfodydd cyhoeddus, brecwastau gweddi’r Llywodraeth ac ar radio a theledu mewn sawl gwlad.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Llwybr Gobaith* gan Gwasg Pantycelyn yn 2005.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Gwawr Maelor

Darlithydd ac awdur yw **Gwawr Maelor**.

Mae'n darlithydd mewn Addysg Cymraeg yn yr Ysgol Addysg ym Mhrifysgol Cymru Bangor. Mae hefyd yn awdures sydd wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau i ddisgyblion iau yn ogystal â chreu deunydd gwerthfawr i athrawon.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Llawlyfr Athrawon Pen Dafad 2* gan wasg Y Lolfa yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Hannah Edwards

Artist ac awdur o Gastell Newydd Emlyn yw **Hannah Edwards**.

Astudiodd yn Ysgol Dyffryn Teifi, Coleg Sir Gâr cyn graddio mewn Dylunio Mewnol Tai o Brifysgol De Cymru. Mae steil 'floor plans' yn ddylanwad mawr ar ei gwaith, y llinellau tenau du.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Lliwio'r Gorllewin / Colouring the West'' gan Wasg Gomer yn 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Ffion Mair Jones

Ymchwilydd ac awdur yw **Ffion Mair Jones**.

Mae'n Gymrawd Ymchwil yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru. Mae ei chyhoeddiadau'n cynnwys *Welsh Ballads of the French Revolution 1793-1815* a golygiad o anterliwt Huw Morys, Y Rhyfel Cartrefol.

Mae ei diddordebau’n cynnwys gohebiaethau Cymraeg a Chymreig yn y ddeunawfed ganrif ynghyd â genres poblogaidd y faled a’r anterliwt. Yng nghyswllt y ddau genre olaf, canolbwyntiodd ar ddeunydd hanesyddol sy’n ymdrin â Rhyfeloedd Cartref Prydain yn yr 17g a’r Chwyldroadau Americanaidd a Ffrengig, ac ar ddeunydd cronicl megis hanes y Brenin Llŷr.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Cymru a'r Chwyldro Ffrengig: Y Chwyldro Ffrengig a'r Anterliwt'' gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Rhiannon Marks

Darlithydd a llenor yw **Rhiannon Marks**.

Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Urdd yn 2007 a bu’n gyd-olygydd cylchgrawn Tu Chwith yn 2011-13 ac mae’n gwasanaethu ar dîm golygyddol Llên Cymru.

Graddiodd yn Gymraeg o Brifysgol Abersytwyth cyn dilyn gradd Meistr mewn Astudiaethau Menywod o Goleg Iesu, Rhydychen. Mae'n ddarlithydd yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd.

## Llenyddiaeth
* ''Y Meddwl a'r Dychymyg Cymreig: Pe Gallwn, Mi Luniwn Lythyr: Golwg ar Waith Menna Elfyn* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2013)
* *Y Dychymyg Ôl-fodern: Agweddau ar Ffuglen Fer Mihangel Morgan'' (Gwasg Prifysgol Cymru, 2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Sue Morris

Seicolegydd clinigol ac awdur yw **Sue Morris**.

Mae Sue yn seicolegydd clinigol sydd wedi’i hyfforddi mewn therapi ymddygiad gwybyddol ac yn gyfarwyddwr gwasanaethau galar yn Sefydliad Canser Dana-Farber, Boston, yr Unol Daleithiau. Cyn hynny, bu’n gweithio ym maes iechyd meddwl cymunedol ac fel ymarferydd preifat yn Sydney, Awstralia. Hi yw awdur *Goresgyn Galar* ac mae’n gyd-awdur pedwar llyfr hunangymorth am berthnasoedd a bod yn fam.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyflwyniad i Ymdopi â Galar* gan Y Lolfa yn 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Amanda Reid

Awdur o Seland Newydd yw **Amanda Reid**.

Symudodd i Ewrop wedi iddi adael yr ysgol. Fe  dreuliodd bum mlynedd ar hugain yn Iwerddon, a magu ei phlant yno trwy  gyfrwng y Wyddeleg.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Tro ar Fyd - Pobl Dwyrain Ewrop a'r Dwyrain Canol Rhwng Dau'' gan wasg Y Lolfa yn 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Elan Grug Muse

Bardd ac awdur yw **Grug Muse**.

Cafodd ei magu yn Nyffryn Nantlle a bu'n astudio Gwleidyddiaeth ym Mhrifysgol Nottingham ac yn y Weriniaeth Tsiec. Ochr yn ochr a'i hysgrifennu, bu'n gweithio ar brosiectau'n ymwneud â newid hinsawdd.

Enillodd Grug gadair yr Urdd y 2013. Cyn hynny enillodd gadair yr ifanc yn Eisteddfod Llanllyfni yn 2010 a medal yr ifanc yn Eisteddfod Dyffryn Ogwen yn 2010. Mae wedi cyhoeddi sawl papur ac erthygl mewn cyhoeddiadau Cymraeg a Saesneg ac mae'n ysgrifennu blog yn gyson. Mae hi hefyd yn awdur rhyddiaith ac wedi dod i'r brig gyda'i straeon byrion yn yr Urdd. Roedd hi hefyd yn un o sylfaenwyr y cylchgrawn llenyddol ar-lein *y Stamp*

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyfres Tonfedd Heddiw: Ar Ddisberod* gan Cyhoeddiadau Barddas yn 2017. Cyhoeddwyd ei chyfrol o gerddi *merch y llyn* yn 2021, a aeth ymlaen i ennill categori barddoniaeth Llyfr y Flwyddyn 2022.

Yn 2025 cyhoeddodd gyfrol o ysgrifennu taith Croesi: Cyfandir ar Ddwy Olwyn

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Lowri Roberts

Newyddiadurwr ac awdur yw **Lowri Roberts**.

Mae'n gweithio fel newyddiadurwr i raglen *Newyddion* BBC Cymru. Cyn hynny bu'n astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth lle enillodd radd doethur ar y pwnc *Chwaraeon mewn Llenyddiaeth Gymraeg*, sy'n sail i'r gyfrol *Canu Clod y Campau - Detholiad o Farddoniaeth y Maes Chwarae* a gyhoeddwyd yn 2009.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Gorwel Roberts

Awdur a cherddor o Fangor yw **Gorwel Roberts**.

Ym Mangor y ganwyd Roberts a chafodd ei fagu ym Mhenrhyndeudraeth. Ar ôl gadael yr ysgol fach, fe'i addysgwyd yn Ysgol Ardudwy Harlech ac yng Ngholeg Prifysgol Aberystwyth.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyfres y Beirdd Answyddogool: Llyfr Bach Cynnas* gan wasg Y Lolfa yn 1981.

Y mae'n aelod o'r grŵp Bob Delyn a'r Ebillion

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Angela Roberts

Nofelydd o Llanrug yw **Angela Roberts**.

'Pig Tale'' yw nofel gynta Angela Roberts i blant ond mae ganddi brofiad helaeth iawn o sgriptio, a hi fu'n gyfrifol am gyfres Jini-mê ar S4C.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Pig Tale, The* gan wasg Y Lolfa yn 2006.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Mari Stevens

Awdur o Abertawe yw **Mari Stevens**.

Ar ôl bod yn y coleg yn Aberystwyth, aeth i deithio o gwmpas y byd, a threulio cyfnod yn byw yn Bondi, Sydney. Mae hi bellach yn gweithio i BBC Cymru yng Nghaerdydd. Ei diddordebau yw sgwennu, teithio, ymarfer corff a chymdeithasu.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyfres yr Onnen: Yani* gan wasg Y Lolfa yn 2009.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Dilys Thomas

Emynydd a chyfansoddwr o Gymru yw **Dilys Thomas**.

Mae Dylis yn enedigol o Abergele, ond wedi priodi fe dreuliodd gyfnod yn Ffermio yn Llangernyw. Cafodd radd ALCM yn un ar hugain oed, ac ers hynny mae wedi bod yn cyfeilio mewn eisteddfodau lleol a hefyd yn gweithredu fel organyddes yn Eglwys Mynydd Seion ac ambell le arall. Wedi dychwelyd i'w chynefin mae wedi troi at gyfansoddi, yn enwedig tonau ar emynau sawl bardd.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Hanner Cant o'r Newydd'' yn 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Heiddwen Tomos

Awdur o ardal Llanybydder yw **Heiddwen Tomos**.

Derbyniodd radd mewn Cymraeg a Drama ym Mhrifysgol Aberystwyth lle datblygwyd ei diddordeb mewn ysgrifennu creadigol. Enillodd wobr Stori Fer cylchgrawn Taliesin a BBC Radio Cymru yn 2015. Mae'n bennaeth y Gyfadran Celfyddydau Mynegiannol yn Ysgol Bro Teifi, Llandysul. Mae ei llwyddiannau pennaf hyd yma yn cynnwys ennill Cadair Eisteddfod Clwb Ffermwyr Ifainc Ceredigion ddwywaith, Medal Ryddiaith Eisteddfod Llanbedr Pont Steffan yn 2012, dod yn ail am y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr 2014, a'i hennill yn Eisteddfod Môn 2017.  Daw ei dylanwadau mwyaf o'i phrofiadau fel merch y wlad sy'n byw ym mro ei mebyd. Daw ei hysgrifennu o'r profiadau hyn, wedi eu cymysgu â chryn dipyn o ddychymyg.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Dŵr yn yr Afon* gan Wasg Gomer yn 2017.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Dawn Williams

Artist professional o Bangor yw Dawn Williams.

Cafodd ei geni ym Mangor a'i magu ar Ynys Môn. Mae hi bellach yn byw yn Llanrug ac yn briod gyda tri o feibion.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Lliwio'r Chwedlau / Colouring Welsh Tales'' gan wasg Y Lolfa yn 2017.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Delyth MacDonald

Athrawes ac awdur yw **Delyth Mair MacDonald** (ganwyd 7 Hydref 1950).

Yn wraig i Elvey MacDonald o'r Wladfa yn wreiddiol, ganed yn Llundain, lle'r oedd ei thad, y Parchedig Edwin Alun Thomas, yn Weinidog yng nghapel Wood Green. Symudodd y teulu yn ôl i Gymru pan oedd yn naw oed. Graddiodd mewn Hanes ym Mhrifysgol Aberystwyth a bu'n dysgu mewn nifer o ysgolion cynradd Ceredigion cyn cael ei phenodi'n Bennaeth Ysgol Llanfarian tan ei hymddeoliad yng Ngorffennaf 2012.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Llawlyfr y Wladfa* gan wasg Y Lolfa yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Kate Woodward

Darlithydd ac awdur yw **Kate Woodward**.

Gweithiodd Woodward am gyfnodau yn y diwydiant teledu a sector y celfyddydau, cyn dod yn ddarlithydd mewn Astudiaethau Ffilm yn yr Adran Astudiaethau Theatr, Ffilm a Theledu, ym Mhrifysgol Aberystwyth. Mae hefyd wedi gweithio rhai swyddi cyhoeddus, gan gynnwys bod yn Is-gadeirydd Cyngor Celfyddydau Cymru rhwng 2012-2017.

Cyhoeddwyd y gyfrol ''Meddwl a'r Dychymyg Cymreig, Y: Cleddyf Ym Mrwydr yr Iaith - Y Bw'' gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Rhianedd Jewell

Ieithydd, awdur ac academydd yw **Rhianedd Jewell**. (ganwyd 1985). Mae hi'n chwaer i'r Aelod Cynulliad Delyth Jewell

Darlithydd mewn Cymraeg Proffesiynol yw Rhianedd. Ar ôl cwblhau gradd BA mewn Ieithoedd Modern (Ffrangeg ac Eidaleg) ym Mhrifysgol Rhydychen, aeth Rhianedd ymlaen i gyflawni MSt a DPhil yno ym maes Eidaleg. Gweithiodd Rhianedd fel Lector Celtaidd Prifysgol Rhydychen cyn dechrau swydd ddarlithio yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Abertawe yn 2012. Ymunodd hi ag Adran Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd Prifysgol Aberystwyth ym mis Medi 2013.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Her a Hawl Cyfieithu Dramâu - Saunders Lewis a Samuel Beckett * gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2017.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Ruth Pritchard

Awdur plant o Cynwyl Elfed yw **Ruth Pritchard**.

Mae'n ysgrifennu penillion ar gais ar gyfer achlysuron arbennig. Yn 1992, cyhoeddodd ddau lyfr i blant, Straeon *Cledwyn y Cwch Bach Coch* , ac mae hi'n un o gyfranwyr y gyfres o lyfrau barddoniaeth i blant, *Cerddi Lloerig*. Cipiodd sawl cadair mewn eisteddfodau lleol a hi oedd y ferch gyntaf i ennill cadair Gŵyl Fawr Aberteifi yn 1995. Enillodd gadair Eisteddfod Dyffryn Conwy yn 1996, a'r wobr am y delyneg yn Eisteddfod Genedlaethol Bro Dinefwr y flwyddyn honno hefyd.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Adenydd a Chadwyni* gan Wasg Carreg Gwalch yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Sioned Wyn Roberts

Awdur a gomisiynydd cynnwys plant yn S4C yw **Sioned Wyn Roberts**.

Yn wreiddiol o Bwllheli ond wedi ymgartrefu yng Nghaerdydd, bu Sioned yn gweithio yn y maes darlledu plant ers dros ugain mlynedd. Mae'n gomisiynydd cynnwys plant yn S4C ac yn gyfrifol yn olygyddol am Cyw a Stwnsh. Cyn hynny, bu'n cynhyrchu ac uwch-gynhyrchu rhaglenni plant gyda'r BBC. Mae hi wedi sgriptio cartŵnau megis *Alphablocks* ac *Abadas* , wedi datblygu syniadau i blant o bob oed ac yn S4C wedi comisiynu a golygu cyfresi poblogaidd fel Deian a Loli a Cyw.

Dewiswyd Sioned fel un o awduron cwrs Llenyddiaeth Cymru a Chyngor Llyfrau Cymru (Tŷ Newydd Chwefror 2019). Credai Sioned bod creu cynnwys safonol yn y Gymraeg sy'n tanio dychymyg plant ac sy'n helpu caffael iaith yn hanfodol.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Ffwlbart Ffred: Drewi Fel Ffwlbart* gan wasg Atebol yn 2020.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Mari Williams

Awdur llyfrau plant o Gaerdydd yw **Mari Williams**.

Ar ôl ennill gradd yn y Clasuron ym Mhrifysgol Caergrawnt, fe fu'n dysgu mewn nifer o ysgolion ac mae'n awdur llyfrau plant, pobl ifanc ac oedolion. Mae hi'n weddw i'r Parch. W. Elwyn Lloyd Williams o Aber-erch.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Ysbryd yr Oes - Enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen 2018* gan wasg Y Lolfa yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Rhian Mair Evans

Awdur ac olygydd plant o Gymru yw **Rhian Mair Evans**.

Mae Rhian yn dod o Grwbin ger Cydweli, ac mae'n olygydd plant yng ngwasg Gomer. Mae wedi golygu nifer o gyfrolau gan gynnwys storiâu Sali mali, ac yn 2010 cyhoeddodd ei llyfr cyntaf ''Rwy'n Swil'' gan Gwasg Gomer.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Jen Llywelyn

Awdur o Swydd Gaerloyw yw **Jen Llywelyn** (ganwyd 1949).

Symudodd Jen Llywelyn i Gymru pan oedd yn 48 a llwyddodd i ddod i gyfrannu'n llawn yn y gymuned Gymraeg ar ol symud a dysgu'r iaith. Mae'n byw yng Ngheredigion. Bu'n ymgeisydd ar gyfer Dysgwr y Flwyddyn yn 2009 ac mae eisoes wedi bod yn siarad yn Nant Gwrtheyrn am ei phrofiad gyda'r iaith.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Welsh in a Year* gan wasg Y Lolfa yn 2009.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Mari Siôn

Llenor o Ddyffryn Ceiriog yw **Mari Siôn**.

Treuliodd Mari ei phlentyndod yn Nyffryn Ceiriog a'i llencyndod yn ninas Bangor. Wedi graddio mewn Gwleidyddiaeth Ryngwladol a Gwleidyddiaeth y Trydydd Byd ym Mhrifysgol Aberystwyth, aeth ymlaen i dderbyn gradd meistr mewn Gwleidyddiaeth a Chymdeithas Cymru.  Wedi cyfnod yng Nghaerdydd yn gweithio i Blaid Cymru ac RNID Cymru, dychwelodd i Geredigion. Mae bellach wedi ymgartrefu yn Aberystwyth ble mae'n gweithio i Sefydliad Mercator ar gyfer Cyfryngau, Ieithoedd a Diwylliant.

Yn 2004, enillodd Fedal Lenyddol Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Ynys Môn am ei chasgliad o gerddi, *Dilyffethair*. Ers hynny mae ei cherddi wedi eu cyhoeddi yn Tu Chwith, Golwg a Poetry Wales.  Yn 2010 sefydlodd y blog *be di gender yn Gymraeg?* a'i nod o greu gofod i fenywod drafod pob agwedd o'u bywydau a hynny mewn cyd-destun ffeministaidd.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyfres Swigod: Ar Binnau* gan Wasg Gomer yn 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Brenda Hogan

Seicolegydd clinigol o Vancouver, Canada yw Dr **Brenda Hogan**.

Mae'n gweithio ym maes asesu seicolegol a darparu triniaeth seicolegol dros gyfnod byr ar gyfer gorbryder ac iselder. Cyn hynny, bu'n gweithio ar greu gwasanaeth arloesol ym maes gofal sylfaenol yng Nghaergrawnt yn seiliedig ar ddulliau hunangymorth i helpu i liniaru nifer o broblemau seicolegol cyffredin.

Mae hi wedi cyhoeddu nifer o lyfrau am ymdopi efo problemau iechyd meddwl gan gynnwys *Cyflwyniad i Ymdopi Ag Iselder* a *Cyflwyniad i Ymdopi â Gorbryder*.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Catherine Yemm

Athrawes ac awdur o Gymru yw **Catherine Yemm**.

Mae'n diwtor hŷn yng Nghanolfan Cymraeg i Oedolion Caerdydd a'r Fro, ac yn awdur lyfrau Cymraeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Eiry Miles

Cyfieithydd a nofelydd o Pontypridd yw **Eiry Miles**.

Bu'n dysgu yn Gaiman, yr Ariannin, am gyfnod. Mae hi bellach yn fam i ddau o blant ac yn byw yn Abertawe. Mae hi wedi addasu nifer o lyfrau i blant i Wasg Gomer, ond cyhoeddwyd eu nofel gyntaf * Cyfrinach Ifan Hopcyn* yn 2013.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Llinos Mair

Awdur plant a dylunydd o orllewin Cymru yw **Llinos Mair**.

Fel dylunydd profiadol, yn byw a gweithio yng ngorllewin Cymru, mae'n hen gyfarwydd â chreu syniadau gweledol deniadol.

Hi sydd y tu ôl i gwmni dillad a nwyddau Celtes, sydd wedi eu hysbrydoli gan gyfoeth geiriau a dywediadau Cymraeg. Mae ôl ei dychymyg drwy'r gyfres Wenfro; mae'n berson eithriadol o frwdfrydig dros yr agenda amgylcheddol, gwyrdd a thros roi cyfle i blant Cymru ddeall am eu gwlad o fewn cyd-destun y byd mawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Lona Patel

Athrawes a nofelydd o Gymru yw **Lona Patel**.

Cafodd Lona ei magu ym Mhen Llŷn, ac ar ôl mynychu Ysgol Botwnnog a'r Coleg Normal ym Mangor, treuliodd gyfnodau yn dysgu yn Sheffield ac ar Ynys Wyth cyn ymfudo i Montreal ac wedyn i Buffalo, Efrog Newydd. Mae bellach wedi ymddeol ac yn rhannu ei hamser rhwng de-ddwyrain Lloegr a'r Rhiw yn Llŷn. Dechreuodd ysgrifennu ar ôl iddi ymddeol, gan gyhoeddi ei nofel gyntaf *Y Weirglodd Wen* yn 2016.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Leusa Fflur Llywelyn

Nofelydd yw **Leusa Fflur Llywelyn**.

Bu Leusa, sy'n dod o Lanuwchllyn yn wreiddiol, yn teithio o gwmpas America Ladin am 5 mis, gan ddilyn ôl traed T. Ifor Rees, testun ei gwaith ymchwil. Mae wedi dilyn cwrs ysgrifennu aml-blatfform a gweithio i Llenyddiaeth Cymru fel Swyddog Plant a Phobl Ifainc.  Graddiodd o Brifysgol Aberystwyth, lle bu'n astudio Cymraeg a Gwleidyddiaeth Ryngwladol.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Cyfres Pen Dafad: Pen yr Enfys* gan wasg Y Lolfa yn 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Olwen Williams

Llenor ac athrawes o Nefyn yw **Olwen Williams**.

Bu'n athrawes yn Nefyn a Phwllheli a bu'n brysur hefyd fel cyfeilydd mewn eisteddfodau a chyngherddau lleol. Lluniodd Olwen y caneuon a geir yn y cyfrolau *Cornel Canu* a *Cornel Canu 2* ar gyfer plant Ysgol Edern.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Patricia Williams

Darlithydd, hanesydd ac awdur o Wrecsam yw **Patricia Williams**.

Cafodd ei magu ar aelwyd Saesneg ond cafodd y fraint o fynd i Ysgol Gynradd Gwynfryn lle roedd y prifatho dawnus E. D. Parry yn dysgu Cymraeg fel ail iaith, pan nad oedd hi'n orfodol nac yn ffasiynol i wneud hynny. Bu'n ffodus i gael hyfforddiant pellach yn y Gymraeg yn Ysgol Ramadeg y Merched Grove Park Wrecsam gan yr athrawes ysbrydoledig, Miss Menai Williams, a gododd awydd ynddi i barhua gydag Astudiaethau Cymraeg a Chelteg.

Mae wedi treulio'r rhan fwyaf o'i hoes yn Lerpwl, gan ddysgu Lladin yn Ysgol Merched Merchant Taylors yn ei dyddiau cynnar yn y ddinas, cyn ei phenodi'n ddarlithydd yn Adran Geltaidd Prifysgol Lerpwl ac wedyn Prifysgol Manceinion. Llenyddiaeth yr Oesoedd Canol yw ei phrif ddiddordeb ymchwil, yn enwedig cyfieithiadau o'r Lladin. Mae wedi cyhoedd nifer o cyfrolau gan cynnwys *Historical Texts from Medieval Wales* yn 2012 ac *A oes Heddwch* yn 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Sioned Puw Rowlands

Awdur a chyfarwyddwr yw Dr **Sioned Puw Rowlands**.

Bu'n gyfarwyddwr asiantaeth Llenyddiaeth Cymru Dramor, sydd yn hyrwyddo cyfieithu llenyddiaeth Cymru yn rhyngwladol. Ymhlith ei chyhoeddiadau eraill y mae *Byd y Nofelydd* (Y Lolfa) a  *Diogi Chynhyrfu* (Gwasg Gwynedd) a *Hwyaid, Cwningod a Sgwarnogod* (Gwasg Prifysgol Cymru) .

Hi yw un o gyd-sylfaenwyr y cylchgrawn ar-lein *Transcript Review* a'r rhwydwaith Ewropeaidd *Literature Across Frontiers*.

Cyhoeddwyd y gyfrol *Hwyaid, Cwningod a Sgwarnogod*  gan Wasg Prifysgol Cymru yn 2006.

Yn 2024, hi oedd golygydd ''O'r Pedwar Gwynt''.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Jane Ellis

Bardd gwlad efo gysylltiadau â'r Bala a'r Wyddgrug  oedd **Jane Ellis** (fl. 1840).

Mae swyddogaeth gymdeithasol amlwg i'w cherddi: canodd i'w theulu, i'w chymdogion, ac i Fethodistiaid ei hardal.

Cyhoeddodd Wasg Honno gyfrol o'i cherddi yn 2010 o dan y teitl "Cyfres Clasuron Honno: Cerddi Jane Ellis'.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Leila Salisbury

Athrawes ac awdur yw **Leila Salisbury**.

Ganwyd Leila yng Nghaerdydd ac fe'i magwyd yn Llangynog ger Caerfyrddin. Mae'n chwaer i'r bardd Eurig Salisbury.

Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Gynradd y Dderwen ac yn Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Myrddin cyn mynd i Brifysgol Bangor lle y graddiodd mewn Cymraeg a Cherddoriaeth. Astudiodd alawon gwerin Iolo Morganwg ar gyfer ei gradd MPhil, sy'n sail i'r gyfrol, *Alawon Gwerin Iolo Morganwg* cyhoeddwyd gan Gymdeithas Alawon Gwerin yn 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Lisa Lewis

Awdur ac arbenigwr ym maes y theatr yw **Lisa Lewis**.

Bu Lisa yn ddarllenydd mewn Astudiaethau Theatr a Pherfformio ac yn bennaeth yr Adran Ddrama yn yr Atrium, Ysgol Diwydiannau Creadigol a Diwylliannol Caerdydd, Prifysgol De Cymru. Mae hefyd yn gyd-gyfarwyddwr, Canolfan y Cyfryngau a Diwylliant yn y Cenhedloedd Bychain ym Mhrifysgol De Cymru.

Yn 2013 roedd Lisa yn gydawdur y gyfrol *Ysgrifau ar Theatr a Pherfformio* a chyhwyddwyd gan Wasg Prifysgol Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Mair Rees

Therapydd celf, golygydd ac awdur o Gaernleon yw **Mair Rees**.

Cafodd Mair yrfa lwyddiannus fel therapydd celf cyn gwneud gradd a doethuriaeth yn y Gymraeg. Mae'n gweithio fel golygydd ac yn berchen ar siop lyfrau Cymraeg yng Nghaerleon.

Yn 2014 cyhoeddodd y gyfrol *Astudiaethau Rhywedd Cymru: Y Llawes*.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên