Edward Schillebeeckx

Diwinydd Catholig o Wlad Belg oedd yn un o ffigurau blaenllaw Ail Gyngor y Fatican oedd **Edward Cornelis Florentius Alfonsus Schillebeeckx** (12 Tachwedd 1914 – 23 Rhagfyr 2009). Yn ôl yr offeiriad ac athro Robert Schreiter, Schillebeeckx oedd yr ysgolhaig Catholig cyntaf i ymdrin mewn difrif â'r holl ymchwil i'r Iesu hanesyddol a'i gyflwyno mewn modd dealladwy ac eglur.

Ysgrifennodd weithiau academaidd oedd yn arddel safbwyntiau blaengar ar Gristnogaeth ac yn cwestiynau rhai o athrawiaethau'r Eglwys Gatholig. Ym 1979 cafodd ei alw i'r Fatican am y tro cyntaf i ateb am ei gred a phrofi ei bod yn gyson â'r ddysgeidiaeth Gatholig. Cafodd ei gwestiynu eto yn y 1980au am ei farnau ar Iesu a'r atgyfodiad, ac am ei ddealltwriaeth o'r offeiriadaeth. Ni chafodd ei gyhuddo'n swyddogol neu ei chael yn euog gan yr un ymchwiliad.

## Bywyd cynnar 
### Plentyndod 
Ganwyd Edward Cornelius Florentius Schillebeeckx i deulu o Ffleminiaid Catholig yn ninas Antwerp ar 12 Tachwedd 1914. Roedd yn y chweched o 14 o blant. Cyfrifydd oedd ei dad a dyn crefyddol oedd yn cymryd ei deulu i'r Offeren pob diwrnod am hanner wedi chwech y bore, ac yn ymgroesi talcenni'r plant pob nos cyn iddynt mynd i gysgu. Mynychodd y naw brawd ysgol yr Iesuwyr, ond nid oedd Edward yn hoff o lymder a ffurfioldeb y drefn Iesuaidd. Treuliodd ei nofyddiaeth yn Ghent, ac astudiodd athroniaeth ym Mhrifysgol Louvain am dair blynedd. Yno bu'n darllen Kant, Hegel, a Freud, er yr oeddent i gyd yn weithiau a waharddid yn swyddogol gan yr Eglwys. Cafodd ei alw i'r fyddin ym 1938, ond treuliodd y mwyafrif o'i amser yn astudio. Ar ôl un flwyddyn, cafodd ei ganiatáu i ddychwelyd i Louvain. Dechreuodd yr Ail Ryfel Byd ar yr un adeg a chafodd ei alw'n ôl i'r fyddin, ond llwyddodd y lluoedd Almaenig i drechu'r Belgiaid yn gyflym. Dychwelodd Schillebeeckx i Louvain felly ym 1941 i gychwyn ar ei gwrs i gael ei ordeinio'n offeiriad. Pan gwblhaodd ei astudiaethau ym 1943, penodwyd yn ddarlithydd ar bwnc diwinyddiaeth ddogmataidd. Treuliodd dwyflwydd o 1946 i 1948 yn astudio yn y Sorbonne ac enillodd ddoethuriaeth o'r ysgol Ddominicaidd Le Saulchoir. Yno bu'n cwrdd ag Albert Camus

## Ail Gyngor y Fatican 
Ychydig cyn agor Ail Gyngor y Fatican ym 1962, Schillebeeckx oedd prif awdur y llythyr a gyhoeddwyd gan esgobion Iseldiraidd yn galw am ddiwygio'r Eglwys Gatholig a chwtogi grymoedd y Fatican. Yn y llythyr hwn, disgwylid y mwyafrif o newidiadau blaengar y Cyngor ar bynciau megis y litwrgi, eciwmeniaeth, a swyddogaethau'r lleygwyr. O ganlyniad, ni wahoddwyd Schillebeeckx i fod yn gynghorwr swyddogol (*peritus* neu arbenigwr) i'r Cyngor, ond teithiodd i Rufain gyda'r esgobion Iseldiraidd i'w cynghori ar faterion diwinyddol. Am dair blynedd bu Schillebeeckx yn darlithio i esgobion o bedwar ban byd gan ymateb i ddogfennau a thrafodaethau'r Cyngor. Roedd Schillebeeckx yn un o garfan o ysgolheigion Ewropeaidd a siaradodd o blaid newid yn yr Eglwys, a gafodd cryn ddylanwad ar gynigion y Cyngor: dywed ar y pryd bod "y Rhein wedi llifo i'r Tiber". Canolbwyntiodd yr ymchwiliad yn bennaf ar ei ymdrechion yn ei ddau lyfr ar bwnc Cristoleg, *Jezus, het verhaal van een levende* ("Iesu, arbrawf mewn Cristoleg"; 1974) a *Gerechtigheid en liefde, genade en bevrijding* ("Cyfiawnder a chariad, trugaredd a gwaredigaeth"; 1977), i gysylltu neges yr efengyl â'r profiad modern. Tua'r un adeg, derbyniodd ei hen gyfaill yr Athro Hans Küng o Brifysgol Tübingen ŵys gan y Cynulliad dros Athrawiaeth y Ffydd, ond gwrthododd Küng i deithio i'r Fatican i amddiffyn ei hunan gan alw'r fath ymchwiliad yn "dreial o'r Oesoedd Canol". O ganlyniad, collodd Küng ei drwydded eglwysig i addysgu diwinyddiaeth mewn prifysgolion Catholig.
ac ym 1983 cafodd ei urddo'n Gadlywydd Urdd Oranje-Nassau. Treuliodd gweddill ei oes yn byw yn Nijmegen, a pharhaodd i ysgrifennu ar faterion crefyddol yn ei naw degau. Cafodd llai o ddylanwad ar arweinyddiaeth geidwadol newydd yr Eglwys Iseldiraidd, ond parhaodd yn ddiwinydd poblogaidd gan ddiwygwyr ar draws y byd. Ym 1989 roedd Schillebeeckx yn un o 163 o ddiwinyddion, y mwyafrif ohonynt o Orllewin yr Almaen, a arwyddodd Ddatganiad Cwlen. Roedd y datganiad hwn yn beirniadu'r Pab Ioan Pawl II am ei bolisïau ceidwadol. Pan gaeodd yr Albertinum, symudodd Schillebeeckx i fyw mewn fflat a chafodd ei ofalu gan leian ar ddiwedd ei oes.

## Diwinyddiaeth ac ysgolheictod 
[bawd|Schillebeeckx yn annerch cyngor gweinidogaethol yn nhref Noordwijkerhout, [Zuid-Holland, ym 1970.]]
Hyrwyddodd Schillebeeckx ddiwinyddiaeth bersonol a bugeiliol sydd yn ystyried profiadau'r crediniwr yn hytrach na chysyniadau haniaethol. Ceisiodd gysylltu dysgeidiaeth draddodiadol yr Eglwys â phrofiadau cyfoes, er ffydd fyw sydd yn berthnasol i'r werin. Parchodd y feirniadaeth Feiblaidd fodern a wnaed gan ymchwilwyr anghatholig, a defnyddiodd ddulliau beirniadaeth hanesyddol yn ei waith. Ysgrifennodd Schillebeeckx mwy na 400 o weithiau diwinyddol sydd yn trafod ysgrythur, hanes crefyddol, ac athrawiaeth eglwysig. Ymhlith ei lyfrau pwysicaf mae'r triawd ar Iesu (1974), Crist (1977), a'r Eglwys (1990). Gwelir ei arddull lenyddol yn ddwys ac yn anodd, ond roedd hefyd ganddo fedr y gymhariaeth a'r stori eglurol.

Gellir leoli diwinyddiaeth Schillebeeckx a'r blaengarwyr eraill yng nghyd-destun etifeddiaeth Cyngor Cyntaf y Fatican. Adwaith oedd yr Ail Gyngor i'r ddysgeidiaeth neo-ysgolaidd a fabwysiadwyd gan yr Eglwys yn y ganrif gynt i wrthsefyll syniadau a mudiadau seciwlar a datblygiadau a welid yn wrthwynebus i'r ffydd Gatholig. Pwysleisiodd Schillebeeckx yr angen i ystyried athroniaeth Tomos o Acwin a'r ysgolwyr eraill yng nghyd-destun yr Oesoedd Canol. Felly, yn lle athrawiaethau tra-geidwadol a diamod y Cyngor Cyntaf, disgrifiodd Schillebeeckx ffurf lai rhesymolaidd a chysyniadol ar Domistiaeth. Manteisiodd Schillebeeckx ar ddatblygiadau athronyddol yr 20g, yn enwedig ffenomenoleg, yn ei ddiwinyddiaeth. O'i ddealltwriaeth o'r ymwybod a chyd-destun hanesyddol daw pwyslais Schillebeeckx ar brofiad y crediniwr modern.

## Llyfryddiaeth ddethol 
**De sacramentele heilseconomie* (Antwerp 1952)
**Christus, sacrament van de Godsontmoeting* (Bilthoven 1959)
**Op zoek naar de levende God* (Nimwegen 1959)
**Openbaring en theologie* (Bilthoven 1964) (Theologische Peilingen, 1)
**God en mens* (Bilthoven 1965) (Theologische Peilingen, 2)
**Wereld en kerk* (Bilthoven 1966) (Theologische Peilingen, 3)
**De zending van de kerk* (Bilthoven 1968) (Theologische Peilingen, 4)
**Jezus, het verhaal van een levende* (Bloemendaal 1974)
**Gerechtigheid en liefde, genade en bevrijding* (Bloemendaal 1977)
**Tussentijds verhaal over twee Jezusboeken* (Baarn 1978)
**Evangelie verhalen* (Baarn 1982)
**Pleidooi voor mensen in de kerk. Christelijke identiteit en ambten in de kerk* (Baarn 1985)
**Als politiek niet alles is... Jezus in de westerse cultuur* (Baarn 1986)
**Mensen als verhaal van God* (Baarn 1989)

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Lieven Boeve, Frederiek Depoortere, a Stephan van Erp (gol.) *Edward Schillebeeckx and Contemporary Theology* (Bloomsbury, 2010).
* Kathleen McManus. "Embracing Life, Embracing the Cross: Edward Schillebeeckx and Suffering", *Theological Trends*.
* Dennis Rochford. "The Theological Hermeneutics of Edward Schillebeeckx ", *Theological Studies* (2002).
* Corneliu C. Simuț. ''Critical Essays on Edward Schillebeeckx's Theology* (Wipf & Stock, 2010).
* Ramona Simuț. "Reinterpreting Traditional Theology: An Interview with Edward Schillebeeckx ", *Perichoresis'' (2007).

## Dolenni allanol 
*   Sefydliad Edward Schillebeeckx

Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Cristolegwyr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Diwinyddion yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Diwinyddion Catholig o Wlad Belg
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Pobl o Antwerp
Categori:Pobl fu farw yn yr Iseldiroedd
Categori:Urdd y Dominiciaid
Categori:Ysgolheigion yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Ysgolheigion Iseldireg o Wlad Belg