Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno

Ogofâu cynhanesyddol ydy **Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno** sydd wedi'u lleoli yng nghymuned Tremeirchion, Sir Ddinbych tua 6 metr o'u gilydd, tua 400 metr i'r dwyrain o Ffynnon Beuno; . Cloddiodd archaeolegwyr yn yr ogofâu hyn a chafwyd hyd i domeni sbwriel pwysig, gydag olion dyn ac anifail sydd rhwng 38,000 a 28,000 o flynyddoedd oed, ac felly'n perthyn i Hen Oes y Cerrig Uchaf. Dyma rai o'r ogofâu mwyaf gogleddol yn Ewrop i gynnwys olion Neanderthaliaid o'r cyfnod hwnnw a chânt eu cyfri'n hynod bwysig yng nghyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf.

250px|bawd|dim|Ogof Ffynnon Beuno: yng nghanol y llun. Saif Ogof Cae Gwyn ychydig i'r chwith ac i fyny'r llethr - ceir llwyn bychan o goed o flaen ceg yr ogof.

## Ffynnon Beuno
Dyma'r brif ogof, yr un sydd i'w gweld o bellter, y fwyaf a'r bwysicaf o ran nifer y canfyddiadau o Hen Oes y Cerrig Uchaf.

Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno 2014 08.JPG
Ogofâu Cae Gwyn a Ffynnon Beuno 2014 09.JPG
Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 13.jpg
Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 15.jpg
Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 16.jpg
Ogof Ffynnon Beuno Cave, Sir Ddinbych, Cymru, Wales 21.jpg

Nifer a math o esgyrn:
udfil 50 
dannedd ceffyl 545 
rhinoseros 375 
llew 6 
ychen 20 
arth 16 
dannedd ceirw 72 
ibecs 20 
dannedd arth 4

## Cae Gwyn
Mae Ogof Cae Gwyn wedi'i lleoli tua 6 metr i'r gorllewin o Ogof Ffynnon Beuno. Saif oddeutu 6 metr hefyd o'r dibyn - y tu ôl i lwyn o goed. Dim ond Ffynnon Beuno sydd i'w gweld yn y llun uchod (dde). Cafwyd hyd i nifer o esgyrn o gyfnod Hen Oes y Cerrig Uchaf yma hefyd - ychydig llai nag a gaed yn Ffynnon Beuno.

Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 01.jpg
Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 03.jpg
Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 15.jpg
Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 04.jpg
Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 12.jpg
Ogof Cae Du Cave; near Ogof Beuno; Tremeirchion, Sir Ddinbych 13.jpg

Nifer a math o esgyrn:
udfil 20 
dannedd ceffyl 34 
rhinoseros 23 
llwynog 3 
ychen 2 
dannedd arth 1 
ibecs 1

Mae'r heneb hon wedi'i chofrestru gan Cadw gyda'r Rhif SAM unigryw: FL069    Ceir ail ogof gerllaw, sef Ogof Cae Gwyn  sydd â Rhif SAM unigryw: FL070.

## Cadwraeth
Mae Ffynnon Beuno a Chae Gwyn wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*) ers 01 Ionawr 1963 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 0.52 hectar. Mae Cadw a Cyfoeth Naturiol Cymru yn gyfrifol am y safle.

## Awyrluniau

Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 01.jpg
Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 10.jpg
Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 17.jpg
Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 19.jpg
Aerial images of Cae Du and Ffynnon Beuno Caves, Tremeirchion, Wales; 2022 22.jpg

Dynodwyd y safle’n un o statws arbennig ar sail daeareg yn ogystal â bod ynddo olion bywyd gwyllt o Hen Oes y Cerrig Uchaf.

## Gweler hefyd
* Shanidar - ogof ym mynyddoedd Zagros yng ngogledd Irac lle cafwyd hyd i ysgerbydau pobl Neanderthal
*Ogofâu Altamira
*Diwylliant Aurignac
*Dyn Cro-Magnon
*Dyn Neanderthal
*Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
*Ogofâu Lascaux

## Cyfeiriadau
Categori:Hen Oes y Cerrig yng Nghymru
Cae Gwyn
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Ddinbych
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yn Sir Ddinbych
Categori:Tremeirchion, Cwm a'r Waun