Doctor Who

[bawd|dde|260px|Actorion sydd wedi portreadu Y Doctor drwy'r blynyddoedd (chwith i'r dde o'r top): [William Hartnell, Patrick Troughton, Jon Pertwee, Tom Baker, Peter Davison, Colin Baker, Sylvester McCoy, Paul McGann, Christopher Eccleston, David Tennant, Matt Smith, Peter Capaldi a Jodie Whittaker.]]
Rhaglen deledu ffuglen wyddonol ydy ***Doctor Who*** ("*Doctor Pwy*") a gynhyrchir gan y BBC yng Nghymru. Mae'r rhaglen yn ymwneud ag anturiaethau Arglwydd Amser (*Time Lord*) sy'n dwyn yr enw "The Doctor". Mae'r bod arallfydol hwn, sy'n ymddangos fel bod dynol, yn teithio o gwmpas y gofod mewn llong ofod sy'n ymddangos o'r tu allan fel blwch ffôn heddlu'r 1960au, a elwir y TARDIS (acronym am *Time and Relative Dimension in Space*). Mae'r TARDIS yn enfawr y tu fewn, a cheisir gwthio ffiniau gwyddoniaeth yn y rhaglen. Gyda'i gynorthwyydd, mae'r Doctor yn wynebu nifer o elynion arallfydol ac yn cynorthwyo pobl gan geisio ateb drwg gyda da. Fel pob Arglwydd Amser, os yw'r Doctor ar fin marw, gall atgyfodi drwy drawsnewid i berson arall, gyda'r un cof ac enaid. Mae'r ddyfais yma'n caniatau parhad y gyfres drwy gastio actorion newydd i'r brif ran.

Rhestrwyd y rhaglen yn y "Guinness World Records" fel y rhaglen ffug wyddonol sydd wedi bod ar y teledu am yr amser hiraf, a hynny drwy'r byd. Erbyn 2018 roedd 13 actor wedi chwarae'r brif rhan fel y Doctor, gyda'r 13eg Doctor wedi ei chwarae gan fenyw am y tro cyntaf.

## Y gyfres wreiddiol (1963-1989, 1996) 
Ymddangosodd *Doctor Who*  yn gyntaf ar deledu'r BBC am 17:16:20 GMT ar 23 Tachwedd 1963, yn dilyn trafodaethau am flwyddyn gron. Y gŵr o Ganada Sydney Newman (a oedd yn Bennaeth Adran Ddrama'r BBC) a gafodd y syniad gwreiddiol ac ef a sgwennodd y ddogfen amlinellol wreiddiol - ar y cyd â'r sgwennwr C. E. Webber. Cyfranodd y canlynol hefyd: Anthony Coburn, David Whitaker, a'r cynhyrchydd cyntaf: Verity Lambert. Roedd y gyfres ar gyfer y teulu cyfan yn wreiddiol, gydag elfennau addysgol gan ddefnyddio 'teithio drwy amser' er mwyn ymchwilio gwahanol adegau hanesyddol ag elfennau gwyddonol.

Ar 31 Gorffennaf 1963 comisiynwyd Terry Nation i sgwennu'r stori gyda'r teitl *The Mutants.* Yn wreiddiol, dioddefwr oedd y Dalecs wedi i fom niwtron chwythu yn eu byd, ond newidiwyd hyn yn ddiweddarach gan eu gwneud yn fwy bygythiol. Doedd y BBC ddim yn dymuno creaduriaid unllygeidiog arallfydol a gwrthwynebwyd y Dalecs ar y cychwyn. Y Dalecs oedd creaduriaid mwyaf llwyddiannus y gyfres a chafwyd llawer o nwyddau'n cael eu gwerthu wedi'u llunio arnyn nhw.

## Y Doctor
Dangoswyd y gyfres wreiddiol o 23 Tachwedd 1963 - 6 Rhagfyr 1989 cyn atgyfodwyd y gyfres yn 2005. Dros y blynyddoedd chwaraewyd y prif gymeriad ('y Doctor') gan nifer o actorion gwahanol:
#1963-1966: William Hartnell
#1966-1969: Patrick Troughton
#1970-1974: Jon Pertwee
#1974-1981: Tom Baker
#1982-1984: Peter Davison
#1984-1986: Colin Baker
#1987-1989: Sylvester McCoy
#1996 (ffilm deledu): Paul McGann
#2005: Christopher Eccleston
#2005–2010: David Tennant
#2010–2013: Matt Smith
#2013-2017: Peter Capaldi
#2017-2022: Jodie Whittaker
#2022-2023: David Tennant
#2023-2025: Ncuti Gatwa

## Y gyfres newydd (ers 2005) 
Cafodd y gyfres hon ei lansio yn 2005 yn bennaf drwy ymdrechion yr awdur teledu Russell T. Davies.  Ffilmiwyd y Doctor Who newydd gan BBC Cymru, yn bennaf yng Nghaerdydd a'r cyffiniau, a'i cynhyrchu yn Upper Boat Studios, Glan-bad. Yn y tymor cyntaf chwaraewyd rhan y Doctor gan Christopher Eccleston.

### Y Prif gymeriadau yn y tymor newydd ers 2005 
*Ryan Sinclair - Tosin Cole (2018-)
*Yasmin Khan - Mandip Gill (2018-)
*Graham O'Brien - Bradley Walsh (2018-)
*Y 13eg Doctor - Jodie Whittaker (2018-)
*Bill Potts - Pearl Mackie (2017)
*Nardole - Matt Lucas (2015,2017)
*Y 12fed Doctor - Peter Capaldi (2013-2017)
*"Y Doctor rhyfel" - John Hurt (2013)
*Clara Oswald - Jenna Coleman (2012-2017)
*Y 11fed Doctor - Matt Smith (2010-2013)
*Amy Pond - Karen Gillan (2010-2012)
*Rory Williams - Arthur Darvill (2010-2012)
*River Song - Alex Kingston (2008,2015)
*Y degfed Doctor - David Tennant (2005-2010)
*Donna Noble - Catherine Tate (2006, 2008-2010)
*Wilfred Mott - Bernard Cribbins (2007-2010)
*Martha Jones - Freema Agyeman (2007-2010)
*Rose Tyler - Billie Piper (2005-2010)
*Mickey Smith - Noel Clarke (2005-2010)
*Jackie Tyler - Camille Coduri (2005-2010)
*Y nawfed Doctor - Christopher Eccleston (2005)

## Nofelau 
Mae nifer o gyfresi o nofelau wedi cael eu rhyddhau yn seiliedig ar y gyfres:
*Nofelau Target - nofelau yn seiliedig ar anturiaethau o'r gyfres wreiddiol.
*Nofelau New Adventures Virgin - straeon newydd yn parhau hanes y Seithfed Doctor wedi diwedd y gyfres wreiddiol.
*Nofelau Missing Adventures Virgin - straeon newydd ar gyfer y chwe Doctor cyntaf.
*Nofelau Eighth Doctor Adventures y BBC - straeon newydd yn parhau hanes yr wythfed Doctor ar ôl y Ffilm Deledu.
*Nofelau Past Doctor Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y seithfed Doctor cyntaf.
*Nofelau New Series Adventures y BBC - straeon newydd ar gyfer y nawfed Doctor (yn 2005) a'r degfed Doctor (o 2006 ymlaen) fel a welir yn y gyfres newydd.

## Gweler hefyd
**K-9*
**Torchwood*
**Sarah Jane Adventures*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol


Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1963
Categori:Rhaglenni teledu'r 1970au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2020au
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu gwyddonias
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig