Giovanni Pierluigi da Palestrina

Cyfansoddwr o'r Eidal yng nghyfnod y Dadeni oedd **Giovanni Pierluigi da Palestrina** (rhwng 3 Chwefror 1525 a'r 2 Chwefror 1526 - 2 Chwefror 1594). Palestrina, fel y'i adnabyddir fel rheol, oedd ffigwr mwyaf adnabyddus cerddoriaeth Rhufain yn yr 16g. Cafodd ddylanwad aruthrol ar ddatblygiad gerddoriaeth yr Eglwys Gatholig Rufeinig, ac ystyrir fod ei waith yn cynrychioli uchafbwynt cerddoriaeth aml-leisiol (polyffoni) y Dadeni, yn cynnwys nifer o ganeuon madrigal a fersiwn cofiadwy o'r emyn fawr *Stabat Mater Dolorosa*, i wyth lais.

Cafodd ei eni yn nhref fechan Palestrina, ar ymyl y Campagna Romana ger Rhufain. Pan oedd tua 25 oed cafodd ei apwyntio yn feistr côr Iwlian yn y Fatican. Treuliodd ran helaeth gweddill ei oes yn gweithio yn Rhufain.

Gelwir dull cerddorol arbennig ar gyfer lleisiau yn *Alla Palestrina* (Eidaleg, "yn null Palestrina") ar ei ôl.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Giovanni Pierluigi da Palestrina yn nhref Palestrina, ger Rhufain, ar y pryd yn rhan o'r Taleithiau'r Babaeth ym 1525, o bosibl ar 3 Chwefror. Roedd ei rieni, Santo a Palma Pierluigi, yn dod o Napoli. Bu farw ei fam ar 16 Ionawr 1536, pan oedd Palestrina  yn 10 oed. Mae dogfennau’n awgrymu iddo ymweld â Rhufain am y tro cyntaf ym 1537, pan gafodd ei restru fel aelod o gôr basilica Santa Maria Maggiore, un o fasilicas pabaidd Esgobaeth Rhufain, a ganiataodd iddo ddysgu llenyddiaeth a cherddoriaeth. Ym 1540, symudodd i Rufain, lle bu'n astudio yn ysgol yr Huguenot Claude Goudimel.  Astudiodd hefyd gyda Robin Mallapert a Firmin Lebel. Treuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa yn y ddinas.

Daeth Palestrina i oed fel cerddor o dan ddylanwad arddull poliffoni gogledd Ewrop, a oedd yn ddyledus i'w goruchafiaeth yn yr Eidal yn bennaf i ddau gyfansoddwr dylanwadol o'r Iseldiroedd, Guillaume Dufay a Josquin des Prez, a oedd wedi treulio cyfnodau sylweddol o'u gyrfaoedd yno. Nid oedd yr Eidal ei hun wedi cynhyrchu unrhyw un o enwogrwydd na medr tebyg mewn poliffoni eto. Chwaraeodd Orlande de Lassus, a fu'n gydymaith a Palestrina  yn ei flynyddoedd cynnar, ran bwysig wrth ffurfio ei arddull. côr siapter y canonau ym Masilica Sant Pedr. Cysegrodd Palestrina ei gyfansoddiadau cyhoeddedig cyntaf (1554), llyfr cerddoriaeth yr offeren i Iŵl III. Hwn oedd y llyfr cyntaf o gerddoriaeth yr offeren gan gyfansoddwr Eidalaidd brodorol, oherwydd yn nhaleithiau Eidalaidd yng nghyfnod Palestrina, roedd y mwyafrif o gyfansoddwyr cerddoriaeth gysegredig yn dod o'r Iseldiroedd, Ffrainc, neu Sbaen.  Mewn gwirionedd modelwyd y llyfr ar un gan Cristóbal de Morales: mae'r torlun pren y wynebddalen gopi bron yn union o'r un yn llyfr y cyfansoddwr Sbaenaidd.

Ym 1555, gorchmynnodd y Pab Pawl IV y dylai pob aelod o gôr Pabaidd fod yn glerigwyr. Gan fod Palestrina yn briod gyda phedwar o blant, a bod clerigwyr Catholig yn gorfod bod yn anghydweddog ac yn ddi-briod nid oedd yn cael parhau i wasanaethu yn y capel fel lleygwr. Cynhaliwyd offeren angladdol Palestrina yn Eglwys Sant Pedr, a chladdwyd ef o dan lawr y basilica. Yn ddiweddarach gorchuddiwyd ei feddrod gan adeiladu newydd ac mae ymdrechion i ddod o hyd i'r safle wedi bod yn aflwyddiannus.

## Cerddoriaeth 
Gadawodd Palestrina gannoedd o gyfansoddiadau, gan gynnwys 105 offeren, 68 offrymfa, o leiaf 140 mydrigan a mwy na 300 motét. Yn ogystal, mae o leiaf 72 o emynau, 35 Magnifficat, 11 litani, a phedair neu bum set o alarnadau. Ymddangosodd y rhan fwyaf o offerennau Palestrina mewn tair cyfrol ar ddeg a argraffwyd rhwng 1554 a 1601, y saith olaf yn cael eu cyhoeddi ar ôl ei farwolaeth.

bawd|522x522px|*Missa Papae Marcelli*, dechreuad y Kyrie

Mae dau rifyn cynhwysfawr o weithiau Palestrina: argraffiad 33 cyfrol a gyhoeddwyd gan Breitkopf und Härtel, yn Leipzig yr Almaen rhwng 1862 a 1894 wedi'i olygu gan Franz Xaver Haberl, ac argraffiad 34 cyfrol a gyhoeddwyd yng nghanol yr ugeinfed ganrif, gan Fratelli Scalera, yn Rhufain, yr Eidal wedi'i olygu gan R. Casimiri ac eraill.

## Cymeriad 
bawd|Palestrina, yn cyflwyno ei offerennau i'r Pab Iŵl III, 1554

Roedd Palestrina yn hynod enwog yn ei ddydd, ac os rhywbeth, cynyddodd ei enw da a'i ddylanwad ar ôl ei farwolaeth. Astudiodd a chopïodd J. S. Bach *Lyfr Offerynnau* cyntaf Palestrina, ac ym 1742 ysgrifennodd ei addasiad ei hun o'r Kyrie a Gloria o'r *Missa sine nomine*. Gosododd Felix Mendelssohn ef ym mhantheon y cerddorion mwyaf, gan ysgrifennu, "Rwyf bob amser yn cynhyrfu pan fydd rhai yn canmol Beethoven yn unig, eraill Palestrina yn unig  ac eraill dim ond Mozart neu Bach. Y pedwar ohonynt, meddaf, neu ddim o gwbl."

## Ffilm 
Yn 2009 cynhyrchwyd ffilm am y cyfansoddwr gan deledu Almaeneg ZDF / Arte. Teitl: *Palestrina: Tywysog Cerdd*, wedi'i gyfarwyddo gan Georg Brintrup.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1520au
Categori:Marwolaethau 1594
Categori:Cyfansoddwyr yr 16eg ganrif o'r Eidal
Categori:Cyfansoddwyr y Dadeni
Categori:Pobl a aned yn Lazio
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain