Teilo

Roedd Sant **Teilo** (neu **Eliau**; Cernyweg: **Eliud**), (fl. 6g) yn un o brif seintiau yr eglwys gynnar yng Nghymru.

## Hanes a thraddodiad
220px|bawd|chwith|Sant Teilo
[220px|bawd|chwith|[Croes Geltaidd o Landeilo Fawr.]]
[200px|bawd|chwith|Cerflun o Teilo yn Eglwys Saint-Théleau yn [Plogoneg.]]

Cysylltir ef a de-orllewin Cymru yn bennaf, a dywedir ei fod yn fab i Ensig ap Hydwn ap Ceredig o Geredigion. Yn ôl buchedd lawer diweddarach, ganed ef ger Penalun yn ne Sir Benfro a bu'n ddisgybl i sant Dyfrig cyn astudio dan Peulin yn Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn gyfoeswr i Dewi ac mae traddodiad iddo fod ar bererindod i Jerusalem gydag ef. Dywedir iddo fod yn Esgob Llandeilo ac Esgob Tyddewi. Dywedir iddo ffoi i Lydaw rhag y Fad Felen yn 547, ac ymweld a sant Samson yn Dol. Mae ei ben yn Eglwys Gadeiriol Llandaf, wedi iddo gael ei gadw am ganrifoedd ar fferm ym Maenclochog yn Sir Benfro.

Mae cyfeiriadau yn *Llyfr Sant Chad*, a elwid yn wreiddiol yn "*Llyfr Teilo*" yn ôl pob tebyg, yn profi ei fod yn cael ei anrhydeddu yn ne-orllewin Cymru yn yr 8fed a'r 9g. Mae *Buchedd Teilo* yn Llyfr Llandaf yn dyddio o'r 12g.

Prif sefydliad Teilo oedd y clas yn Llandeilo Fawr yn Sir Gaerfyrddin. Dywedir mai ef a sefydlodd y clas gwreiddiol ar safle Eglwys Gadeiriol Llandaf, ac mae nifer sylweddol o eglwysi eraill yn ne Cymru wedi eu cysegru iddo. Yn ôl traddodiad, bu'n pregethu yn Llydaw hefyd, ac mae nifer o enwau lleoledd yno yn cyfeirio ato. Ei ddydd gŵyl yw 9 Chwefror.

Ceir eglwys wedi ei gysegru iddo yn Amgueddfa Werin Cymru yn Sain Ffagan, Caerdydd. Enwir Ysgol Uwchradd yr Eglwys yng Nghymru Teilo Sant yng Nghaerdydd ar ei ôl hefyd, Eglwys Sant Teilo.

## Pentrefi ac Eglwysi'n dwyn ei enw
Ceir dros 25 o bentrefi ac eglwysi (neu 'glasau' cyn hynny), mewn tair gwlad, sy'n dwyn ei enw gan gynnwys:
### Cymru

St Teilo's Church, Llandeilo - geograph.org.uk - 1447406.jpg|Llandeilo, Sir Gaerfyrddin
St Eloi's Church, Llandeloy - geograph.org.uk - 896787.jpg|Llandeloy, Breudeth, Sir Benfro
St. Teilo church, Llantilio Pertholey - geograph.org.uk - 216212.jpg|Llandeilo Bertholau, Sir Fynwy
St Teilo, Llandeilo Graban - geograph.org.uk - 911926.jpg|Llandeilo Graban, Castell Paun, Powys
Llandeilo Tal–y–bont Church.jpg|Eglwys Sant Teilo, yn wreiddiol ar orlifdir Afon Llwchwr ger Pontarddulais
St Teilo's Church, Llangynog - geograph.org.uk - 579619.jpg|Llandeilo Abercywyn, Sir Gaerfyrddin

### Llydaw
Ceir 5 plwyf yn Llydaw a enwyd ar ôl Teilo.

Landeleau 1 L'église paroissiale.jpg|Eglwys 'Sant Telo' yn Landelo hefyd yn Kanton Brieg
230 Leuhan L'église paroissiale Saint-Théleau.JPG|Eglwys Saint-Théleau yn Leuc'han, Kanton Brieg
Mairie de Montertelot - 56800 (2).JPG|Mousterdelav (Ffrangeg: Montertelot)
Eglise St Malo Pledeliac 2.png|Plwy Pledeliav 
Église Saint-Théleau (Landaul) 4149.JPG|Eglwys Saint-Théleau (Landaol), Kanton Pleuwigner, Mor-Bihan

*Landelau
*Landêliau
*Saint-Thélo

### Cernyw
## Llyfryddiaeth 
* G. H. Doble. *Saint Teilo* (Welsh Saints Series,No. 3) (Llanbedr Pont Steffan, 1942)

{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q680538 .
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
  	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,P131:Lleoliad,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Gweler hefyd
**Buchedd Teilo*
*Eglwys Sant Teilo
**Llyfr Teilo*

Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Esgobion Tyddewi
Categori:Esgobion Llandaf
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Categori:Teyrnas Dyfed