open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jane Dodds

Gwleidydd o Gymraes yw **Jane Dodds** (ganwyd 13 Medi 1963) ac Aelod o'r Senedd dros ranbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru ers Mai 2021. Mae hefyd yn Arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, ar ôl cael ei hethol i'r swydd yn 2017.
Enillodd isetholiad Brycheiniog a Sir Faesyfed ar 1 Awst 2019 Brycheiniog a Sir Faesyfed gan ddod yn Aelod Seneddol yr etholaeth. Collodd y sedd yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019.

## Bywyd cynnar a phersonol
Cafodd Dodds ei geni a'i magu yn Wrecsam, yn ferch i Eirwyn a Marjorie Dykins. Mae'n siarad Cymraeg. Astudiodd ym Mhrifysgol Caerdydd ac ers hynny mae wedi hyfforddi i fod yn weithiwr cymdeithasol, gan weithio i Fyddin yr Iachawdwriaeth mewn Gwasanaethau Amddiffyn Plant. Mae hefyd wedi gweithio mewn nifer o awdurdodau lleol, yn ogystal ag arwain Adran Plant Cyngor y Ffoaduriaid.

## Bywyd gwleidyddol
Etholwyd Dodds yn un o dri chynghorydd yn ward Gogledd Richmond, Cyngor Bwrdeistref Richmond upon Thames, Llundain yn 2006.  Ar ôl colli ei sedd yn 2010, roedd yn ymgeisydd isetholiad ar gyfer yr un ward ym mis Mai 2012, lle dywedwyd ei bod ei hymgyrch wedi dioddef o herwydd taflenni ffug a gynhyrchwyd yn ei henw. 

Yn etholiadau cyffredinol San Steffan 2015 a 2017, safodd yn y cyn sedd Democratiaid Rhyddfrydol Trefaldwyn a ddalwyd gan y blaid (yn fwyaf diweddar) o 1983 i 2010 gan Alex Carlile ac yna Lembit Öpik. Fe wnaeth gystadlu yn etholaeth gyfatebol Maldwyn yn etholiad Cynulliad Cymru, 2016. Daeth Dodds a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn ail ar bob ymgais, gyda'r ymgeisydd Ceidwadol yn cael ei ethol bob tro.

Yn 2019 cafodd ei dewis fel ymgeisydd San Steffan ar gyfer isetholiad Brycheiniog a Sir Faesyfed  wedi i'r aelod ar y pryd, Christopher Davies cael ei adalw  ar ôl pledio'n euog i gyhuddiad o dwyllo wrth gyflwyno hawliad am dreuliau seneddol . Penderfynodd Plaid Cymru a'r Blaid Werdd beidio â chodi ymgeisydd i sefyll yn yr isetholiad er mwyn gwella cyfle Dodds i ennill. Roedd Plaid Cymru, y Blaid Werdd a'r Democratiaid Rhyddfrydol yn cefnogi aros yn yr Undeb Ewropeaidd. Y gred oedd mai'r Rhyddfrydwyr Democrataidd oedd y blaid aros fwyaf tebygol o ennill yr etholiad. 

Cynhaliwyd yr isetholiad ar 1 Awst 2019 gyda Dodds yn llwyddo i gipio'r sedd. 

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Rhyddfrydiaeth
Oliverio Girondo

Bardd Sbaeneg ac arlunydd o'r Ariannin oedd **Oliverio Girondo** (17 Awst 1891 – 24 Ionawr 1967) sy'n nodedig am ddelweddaeth yr *avant-garde* a'r symbolaeth yn ei gerddi sy'n nodweddiadol o fudiad *Ultraísmo*.

Ganwyd i deulu cefnog yn Buenos Aires, yr Ariannin. Teithiodd ar draws Ewrop yn ystod ei ieuenctid. Cyfranodd at gylchgronau llenyddol Archentaidd gan gynnwys *Proa* a *Martín Fierro*. Girondo oedd un o sefydlwyr y cwmni cyhoeddi Editorial Sudamericana yn 1939. Bu farw yn Buenos Aires yn 75 oed.

## Llyfryddiaeth 
* *Veinte poemas para ser leídos en el tranvía* (1922).
* *Calcomanías* (1925).
* *Espantapájaros* (1932).
* *Persuasión de los días* (1942).
* *Campo nuestro* (1946).
* *En la masmédula* (1956).
* *Topatumba* (1958).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Pobl a aned yn Buenos Aires
Categori:Pobl fu farw yn Buenos Aires
Anna Blos

Awdures o'r Almaen oedd **Anna Blos** (4 Awst 1866 - 27 Ebrill 1933) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel gwleidydd ac ymgyrchydd dros hawliau menywod.

Ganed **Anna Berta Antonia Blos** yn Legnica yn ne-orllewin Gwlad Pwyl a bu farw yn Stuttgart. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin.

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Sosialaidd a Democrataidd yr Almaen.

Ar ôl mynychu Ysgol i ferched, gyda seminarau gan yr athro Prinzeß-Wilhelm-Stift yn Karlsruhe, astudiodd Blos, a oedd yn gredwr Protestannaidd, hanes, llenyddiaeth ac ieithoedd ym Mhrifysgol Humboldt yn Berlin. Yna gweithiodd fel uwch-ddalithydd yn y brifysgol. Roedd Anna Blos yn aelod o fwrdd ysgol Stuttgart ac yn ddiweddarach fe'i penodwyd y fenyw gyntaf yn yr Almaen i swydd cynghorydd ysgol lleol.

Fel ymgyrchydd dros hawliau menywod a chefnogwr brwd rhoi'r bleidlais i fenywod (etholfrain), daeth Anna Blos yn arweinydd yng Nghymdeithas Pleidleisio Menywod Württemberg. Sefydlodd Gymdeithas Gwragedd Stuttgart yn Stuttgart a hi oedd ei chadeirydd cyntaf. Mae hi hefyd wedi gweithio mewn amryw o sefydliadau di-elw.

## Cyhoeddiadau
*  Philipp Buonarroti: *Babeuf und die Verschwörung für die Gleichheit, mit dem durch sie veranlassten Prozeß und den Belegstucken*. 
* *Ein vergessener Frauenanwalt*. *Die neue Zeit Wochenschrift der deutschen Sozialdemokratie*. 29.1910-1911, 2. Band (1911), Heft 43, S. 751–756. Digitalisat
* *Krieg und Schule*. Korrespondenz“, Berlin-Karlshorst 1915. MDZ Reader
* *Kommunale Frauenarbeit im Kriege*. Verlag für Sozialwissenschaften, Berlin 1917.
* *Frauen des Jahres 1848*, in: *Illustrierte Reichsbanner-Zeitung*, 12 (1927).
* *Wilhelm Blos*. In: *Jahrbuch des Historischen Vereins Alt- Wertheim*. Wertheim 1927, S. S. 41–45.
* *Frauen der 1848er Revolution in Deutschland. Zehn Lebensbilder und ein Vorwort.* Kaden & Comp., Dresden 1928.
* *Frauen in Schwaben. Fünfzehn Lebensbilder.* Silberburg, Stuttgart 1929.
* *Die Frauenfrage im Lichte des Sozialismus*, Kaden, Dresden 1930.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Pobl o Legnica
Angela Steinmüller

Awdures a mathemategydd o'r Almaen yw **Angela Steinmüller** (ganwyd 15 Ebrill 1941) sy'n nodigedig am ei gwaith fel awdur ffuglen wyddonol (gwyddonias) a straeon byrion.

Fe'i ganed yn Schmalkalden yn nhalaith Thuringia, yr Almaen. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin. Priododd Karlheinz Steinmüller sydd hefyd yn awdur gwaith gwyddonias
ac sy'n cyd-sgwennu gydag NAgela. Roedd Angela a Karlheinz Steinmüller ymhlith yr awduron a ddarllenwyd yn fwyaf eang yn y GDR (Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen), ac mae eu gwaith yn parhau i gael ei ailgyhoeddi.

## Anrhydeddau
* 1993: Kurd-Laßwitz-Preis "Gwobr Stori Fer Orau" am *Der Kerzenmacher*
* 1995: Kurd-Laßwitz-Preis "Gwobr Stori Fer Orau" am *Leichter als Vakuum* (gyda Karlheinz Steinmüller ac Erik Simon)
* 2001: Gwobr Ffantasi yr Almaen am *die Verbreitung der phantastischen Literatur in zwei verschiedenen Gesellschaftssystemen sowie ihre Zukunftsperspektiven.* (gyda Karlheinz Steinmüller)
* 2004: Kurd-Laßwitz-Preis "Gwobr Stori Fer Orau" am *Vor der Zeitreise* (gyda Karlheinz Steinmüller)

## Nofelau (gyda Karlheinz Steinmüller)
* *Andymon. Eine Weltraum-Utopie*, 1982
* *Pulaster. Roman eines Planeten*, 1986
* *Der Traummeister*, 1990
* *Spera*, 2004

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl o Schmalkalden
Ariadne von Schirach

Awdures o'r Almaen yw **Ariadne von Schirach** (ganwyd 1978) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr ac athronydd. Mae'n adnabyddus fel un o feirniad llenyddol *Deutschlandradio Kultur*, ac fel awdur traethodau a cholofnydd ar gyfer papurau newydd fel *Die Welt* a *Frankfurter Allgemeine Zeitung*.

Fe'i ganed yn München yn 1978. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin a Phrifysgol Rhydd Berlin. Mae Schirach yn aelod o deulu Sorbian Schirach ac yn ferch i'r sinolegydd Richard von Schirach ac yn wyres i'r arweinydd ieuenctid Natsïaidd a throseddwr rhyfel Baldur von Schirach. Mae hi'n gyfnither i'r cyfreithiwr a'r awdur troseddau poblogaidd, Ferdinand von Schirach a chwaer y nofelydd Benedict Wells. 

Astudiodd athroniaeth, seicoleg a chymdeithaseg yn LMU, Prifysgol Rydd Berlin a Phrifysgol Humboldt yn Berlin.Yn 2019 roedd yn dysgu athroniaeth a'r meddwl Tsieineaidd ym Mhrifysgol y Celfyddydau Berlin, Hochschule für Bildende Künste Hamburg a Donau-Universität Krems ers 2012. Yn 2007 cyhoeddodd y llyfr *Der Tanz um die Lust*, am ganlyniadau cymdeithas sy'n troi'n fwyfwy rhywiol, a ddaeth yn werthwr gorau.

Yn 2014, cyhoeddodd ei hail lyfr, *Du sollst nicht funktionieren: Für eine neue Lebenskunst* (Ni fyddwch yn gweithio: Am ffordd newydd o fyw). Yn 2016 cyhoeddodd y gwerslyfr seico-ddadansoddol *Ich und du und Müllers Kuh. Kleine Charakterkunde für alle, die sich selbst und andere besser verstehen wollen*.

Mae Schirach yn aelod o deulu Sorbian Schirach ac yn ferch i'r sinolegydd Richard von Schirach ac yn wyres i'r arweinydd ieuenctid Natsïaidd a throseddwr rhyfel Baldur von Schirach. Mae hi'n gyfnither i'r cyfreithiwr a'r awdur troseddau poblogaidd, Ferdinand von Schirach a chwaer y nofelydd Benedict Wells.

## Llyfryddiaeth ddethol
* *Der Tanz um die Lust*, Goldmann, Munich, 2007, 
* *Du sollst nicht funktionieren: Für eine neue Lebenskunst*, Klett-Cotta, Stuttgart, 2014, 
* *Ich und du und Müllers Kuh. Kleine Charakterkunde für alle, die sich selbst und andere besser verstehen wollen*, Klett-Cotta, Stuttgart, 2016, 
* *Die psychotische Gesellschaft. Wie wir Angst und Ohnmacht überwinden*, Tropen Verlag, Stuttgart, 2019, 

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o München
John Evans (gwleidydd Columbia Brydeinig)

Roedd **John Evans ** (25 Ionawr 1816 – 25 Awst 1879) yn fwynwr aur Cymreig a wasanaethodd fel Aelod o Gynulliad Deddfwriaethol cyntaf trefedigaeth Canada.

## Cefndir 
Ganwyd Evans ym Machynlleth Sir Drefaldwyn.

Bu'n briod tair gwaith. Ym 1840, priododd Martha Evans ym Machynlleth, bu hi farw yn ifanc ychydig ar ôl y briodas. Ym 1842, priododd Ann Thomas, bu iddynt tri mab a dwy ferch. Bu Ann farw ym 1866. Priododd ei drydedd wraig Catherine Jones yn Victoria, British Columbia ar 24 Ebrill 1877.

Ym 1863 ymfudodd i Columbia Brydeinig i arwain ymdrechion i ddod o hyd i aur yn rhanbarth y Cariboo. Cynigiodd Henry Beecroft Jackson, gwneuthurwr cotwm cyfoethog o Fanceinion, ariannu'r prosiect am ddwy flynedd. Byddai'r holl elw yn cael ei rannu. Byddai hanner yn mynd i'r dynion mewn cyfraniadau cyfartal a'r hanner arall yn cael ei rannu rhwng Evans a'i noddwr. Dewisodd Evans 26 o fwynwyr parchus o ogledd Cymru, gan gynnwys ei ail fab Taliesin (*Tal o Eifion*), i fynd gydag ef.

Wedi gwneud cais am brydles mwyngloddio ar Lightning Creek, teithiodd ef a'i ddynion i safle presennol Stanley, Colombia Brydeinig, lle sefydlwyd cwmni “Basford Mines” ganddynt. Methodd y fenter. Erbyn i gontract y dynion ddod i ben ar 1 Hydref 1864 roedd wyth dyn eisoes wedi gadael y fenter ac roedd Evans wedi adennill dim ond gwerth $450 o aur am wariant o dros $26,000. Dychwelodd y rhan fwyaf o'r cwmni i Gymru, ond arhosodd eu harweinydd ymlaen hyd ei farwolaeth, gan geisio datblygu prydlesi ar Antler a Davis, gan weithio fel syrfëwr mwyngloddio a thiroedd yn ardal y Cariboo, ac yn byw mewn gobaith ofer byddai ''rhywbeth yn dod fyny'n hwyr neu'n hwyrach''. Ond ni allai fforddio ei ddymuniad o anfon am ei wraig a'i blant a adawyd ar ôl yng Nghymru.

## Gyrfa wleidyddol 
Cyn gynted ag y cyrhaeddodd Lightning Creek, gofynnwyd i Evans sefyll etholiad i Gyngor Deddfwriaethol cyntaf y diriogaeth. Cydsyniodd, yn bennaf er mwyn pwyso am ddiwygio'r deddfau mwyngloddio. Doedd y deddfau ddim yn amddiffyniad y sawl oedd â digon o gyfalaf i ddechrau ar fenter ar raddfa fawr. Dim ond mwynwyr unigol allai wneud cais am brydles. Wedi cael prydles roedd yr unigolyn yn rhydd i'w waredu yn ôl e ddewis. Felly roedd Evans yn cael ei orfodi naill ai i roi ei hun ar drugaredd ei weithwyr trwy gofnodi teitlau yn eu henwau, neu i brydlesu tir a adawyd gan fwyngloddwyr oedd wedi ymadael. Fe'i trechwyd yn etholiadau 1863, 1865, a 1871. Ond ym 1875 etholwyd ef i Gynulliad Deddfwriaethol y dalaith, ac fe'i hail-etholwyd ym 1878. Datganodd nad oedd am fod yn “ddyn unrhyw blaid”, ond i weithredu yn y Cynulliad yn ôl ei gydwybod.

## Marwolaeth 
Bu farw yn Stanley yn 63 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent y dref.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Ganada
Whistler's Van

bawd|Clawr y llyfr
Nofel i blant gan Idwal Jones, awdur a ymfudodd o Gymru i'r Unol Daleithiau, yw '''''Whistler's Van'''''. Lleolir y nofel yng nghefn gwlad Cymru yn fuan ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf ac mae'n adrodd hanes gwas fferm ifanc, Gwilym, sy'n treulio'r haf yn teithio gyda'r sipsiwn.  Cyhoeddwyd y nofel, a ddarlunnir gan Zhenya Gay, gyntaf ym 1936 a derbynnydd Anrhydedd Newbery ym 1937.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Copi o'r Llyfr ar Faded Pages

Categori:Llyfrau Cymreig 1936
Uljana Wolf

Bardd o'r Almaen yw **Uljana Wolf** (ganwyd 6 Ebrill 1979) sydd hefyd yn nodigedig am ei gwaith fel awdur a chyfieithydd o'r Saesneg a'r Pwyleg i'r Almaeneg. Mae Uljana Wolf yn byw yn Berlin ac Efrog Newydd.

Fe'i ganed yn Berlin ac wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Humboldt, Berlin. Yn 2019 roedd yn parhau i ddarlithio ym Mhrifysgol Efrog Newydd.

## Yr awdur
Cyhoeddwyd ei cherddi mewn cylchgronau a blodeugerddi yn yr Almaen, Gwlad Pwyl, Belarus ac Iwerddon.  Hi yw'r awdur ieuengaf i ennill Gwobr Peter Huchel (2006). Mae hi hefyd yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen ac Academi Iaith a Barddoniaeth yr Almaen.

Yn 2009 cyd-olygodd *Jahrbuchs der Lyrik* (Blwyddlyfr o Gerddi).

## Gweithiau mewn Almaeneg 
* *Kochanie ich habe Brot gekauft.* Gedichte. kookbooks (2005)
* *Falsche Freunde.* Gedichte. kookbooks (2009)
* *Box Office.* Stiftung Lyrik-Kabinett (2009)
* *Sonne von Ort,* (2012)
* *Meine schönste Lengevitch.* Prosagedichte. kookbooks (2013)

## Cyfraniadau i flodeugerddi a chyfnodolion llenyddol
* Anja Bayer, Daniela Seel (Hrsg.): *all dies hier, Majestät, ist deins - Lyrik im Anthropozän*, kookbooks, Berlin 2016, ISBN 978-3937445809.
* Karl Otto Conrady (Hrsg.): *Der Große Conrady.* Das Buch deutscher Gedichte. Von den Anfängen bis zur Gegenwart. 2008.
* Timo Berger (Hrsg.): *Devolver el fuego. Cinco poetas de Alemania.* Ediciones Vox, Bahía Blanca (Argentinien) 2006.
* Björn Kuhligk, Jan Wagner (Hrsg.): *Lyrik von Jetzt.* DuMont, Köln 2003, ISBN 3-8321-7852-X.
* Literaturzeitschriften: Bella triste, Kritische Ausgabe, The Monday Letters, Die Außenseite des Elementes, Edit, Das Gedicht, intendenzen, Kursywa, Poetry Ireland Review, randnummer literaturhefte, WIR. Arte Nova.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl o Ferlin
Idwal Jones (nofelydd)

Roedd **Idwal Jones** ( 8 Rhagfyr, 1890 - 14 Tachwedd, 1964) yn nofelydd ac yn awdur llyfrau ffeithiol o Gymru a ymsefydlodd yn yr Unol Daleithiau . Canolbwyntiodd Jones lawer o'i ysgrifennu ar harddwch a chynydd poblogaeth yng Nghaliffornia a'r gorllewin.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Jones ym Mlaenau Ffestiniog, yn fab i William W. Jones a Mary Catherine Hughes. Roedd ei dad yn beiriannydd ac yn ddaearegwr ac aeth â'r teulu i ranbarth chwarela Pennsylvania ym 1902 . Astudiodd beirianneg fecanyddol yn Efrog Newydd, a arweiniodd at ddiddordeb yn y rhuthr aur yng Nghaliffornia, a symudodd i'r fan honno ym 1911. Dechreuodd ei yrfa lenyddol gan adolygu llyfrau ar gyfer *y San Francisco Chronicle*, ac yn ddiweddarach bu ganddo ei golofnau ei hun yn, *The San Francisco Examiner* "Rediscovering San Francisco" a "Passing By". Gwerthodd ei stori fer gyntaf yn y 1920au. Enillodd Anrhydedd Medal Newbery ym 1937 ar gyfer ''Whistler's Van* .

Mae ei weithiau enwocaf yn cynnwys: *The Vineyard* and *Ark of Empire: San Francisco's Montgomery Block*..

*Mae'r Vineyard yn'' adrodd hanes dinasyddion Napa Valley a'u cariad at y tir. Fe wnaeth y prif gymeriad, Alda Pendle, feistroli'r grefft o winwyddaeth gan ei thad. Ar ôl marwolaeth ei thad, mae sgiliau Pendle yn ei gwneud yn ased gwerthfawr i unigolyn sy'n byw ar winllan yn Napa Valley.

''Ark of Empire: San Francisco's Montgomery Block'', sydd wedi'i isdeitlo "San "Francisco's Unique Bohemia 1853–1953" mewn un argraffiad, yn adrodd hanes hen galon ddinas San Francisco.

Daeth ei nofel gyntaf, *The Splendid Shilling*, allan yn 1926, gyda llinell stori a oedd yn adlewyrchu ei daith ei hun, yn symud o Gymru i Galiffornia yn ystod y Rhuthr Aur.

Priododd Olive Vere Wolf ym 1923, a theithiasant y byd gyda'i gilydd. Bu farw Jones yn ei gartref yn Laguna Beach, California .

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Copi o'r Llyfr ''Whistler's Van* ar Faded Pages   
* Dau ddarlleniad byr ar y radio: "Dad Dunnaway"  o erthygl Idwal Jones " Farm, Rock, a Vine Folk " a "True Wine Grapes,"  o lyfr *Vines in the Sun'' o'r California Legacy Project . 
* Darlun o'r awdur ar The Online Archive of California

Categori:Pobl o Flaenau Ffestiniog
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Emilie Autumn

Awdures a chantores-gyfansoddwraig Americanaidd yw **Emilie Autumn** (ganwyd 22 Medi 1979) sydd hefyd yn fardd, yn fiolinydd, yn bianydd, yn harpsicordydd ac yn actores.

Ganed **Autumn Mae Liddell** yn Los Angeles ar 22 Medi 1979. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Indiana, Bloomington.

Mae arddull gerddorol Emilie Autumn yn cael ei disgrifio ganddi fel "Fairy Pop", "Fantasy Rock" neu "Victoriandustrial". Y dylanwad pennaf yw roc glam, dramâu, nofelau, a hanes, yn enwedig o oes Victoria. Wrth berfformio, mae ganddi ddawnswyr benywaidd wrth gefn (*The Bloody Crumpets*), a cheir elfennau o gerddoriaeth glasurol, cabaret, electronica, a roc glam gyda theatrics, a *burlesque*.

## Magwraeth
Fe'i magwyd yn Malibu, California, a dechreuodd ddysgu'r ffidil yn bedair oed a gadael yr ysgol rheolaidd pum mlynedd yn ddiweddarach gyda'r nod o ddod yn fiolinydd o safon fyd-eang; bu'n ymarfer wyth neu naw awr y dydd a darllenodd ystod eang o lenyddiaeth ar yr offeryn. Gwniadwraig oedd ei mam ac roedd ei thad yn Almaenwr, ond nid oedd ganddi berthynas agos gydag ef. Roedd gan ei rhieni ddiddordeb mewn cerddoriaeth, er nad oeddent eu hunain yn cannu offeryn.

## Coleg a pherfformio
Aeth ati i gyfansoddi ei cherddoriaeth ei hun ac astudiodd o dan amryw o athrawon ym Mhrifysgol Indiana; gadawodd ar ganol ei chwrs wedi cryn ddadlau yn ymwneud â'r berthynas rhwng cerddoriaeth glasurol a pherfformiadau byw, modern.

Aeth ati i greu ei label ei hun, *Traitor Records*, a chynhyrchodd albwm, *On a Day: Music for Violin & Continuo* gydag *Enchant* yn dynn ar ei sodlau, yn 2003.

Ymddangosodd fel rhan o fand cefn Courtney Love yn 2004, ar daith o'r enw ''America's Sweetheart*, a dychwelodd i Ewrop. Cyhoeddodd *Opheliac* yn 2006, ar label Almaenig y *Trisol Music Group''.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
John Suckling

Bardd, dramodydd, milwr, a llyswr o Loegr oedd Syr **John Suckling** (Chwefror 1609 – 1642) sy'n nodedig fel un o'r Cafaliriaid a flodeuai ym marddoniaeth Saesneg Lloegr yn hanner cyntaf yr 17g.

## Teulu ac addysg 
Ganwyd John Suckling yn Whitton, Middlesex, yn Chwefror 1609, yn fab i un o hen deuluoedd cefnog Norfolk. Roedd ei dad-cu yn ysgrifennydd i'r Brenin Iago I. Astudiodd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt. Aeth i Gray's Inn yn 1627, tua'r un pryd fe etifeddodd ystadau ei dad.

Yn ogystal â'i farddoniaeth, ysgrifennodd Suckling bedair drama. Ei gyntaf oedd y drasiedi *Aglaura*, a berfformiwyd yn 1637. Yn aml, ystyrir y gomedi *The Goblins* (1638) yn ei ddrama wychaf. Dychan am yr Albanwyr ydy *Brennoralt, or the Discontented Colonel* (1639), a gwaith anorffenedig yw *The Sad One*. Gwelir dylanwadau William Shakespeare, Francis Beaumont, a John Fletcher ym mhob un o'i ddramâu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1609
Categori:Marwolaethau 1642
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Milwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Middlesex
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Telynegwyr o Loegr
Suzanne Collins

Awdures Americanaidd yw **Suzanne Collins** (ganwyd yn Hartford, Connecticut, 10 Awst 1962) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, sgriptiwr, awdur ffuglen wyddonol ac awdur plant.

Fe'i ganed yn Hartford ar 10 Awst 1962. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Indiana, Ysgol Gelf Tisch, UDA. 

Ymhlith y gwaith mwyaf nodedig a ysgrifennodd y mae *The Underland Chronicles* a thrioleg *The Hunger Games* a ddaeth i'r brig yn rhestr *The New York Times*.

## Magwareth
Ganwyd Suzanne Collins yn Hartford, Connecticut i Jane Brady Collins (ganwyd 1932) a Lt Col. Michael John Collins (1931-2003), swyddog Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau a wasanaethodd yn Rhyfel Corea a Rhyfel Fietnam, ac enillodd y  *Distinguished Flying Cross* a'r Seren Efydd. Hi yw'r ieuengaf o bedwar o blant. Fel merch swyddog milwrol, symudodd y teulu'n gyson. Treuliodd ei phlentyndod yn nwyrain yr Unol Daleithiau.

Graddiodd Collins o Ysgol Celfyddydau Cain Alabama yn Birmingham (UDA) yn 1980 gyda gradd mewn Celf y Theatr. Cwblhaodd ei baglor yn y celfyddydau o Brifysgol Indiana yn 1985 gyda phrif ddwbl mewn theatr a thelathrebu. Yn 1989 enillodd Collins ei M.F.A. mewn ysgrifennu dramatig o Ysgol Gelfyddydau Tisch, Prifysgol New York.

## Llyfryddiaeth
;*The Underland Chronicles*
# *Gregor the Overlander* (2003)
# *Gregor and the Prophecy of Bane* (2004)
# *Gregor and the Curse of the Warmbloods* (2005)
# *Gregor and the Marks of Secret* (2006)
# *Gregor and the Code of Claw* (2007)

;Trioleg *The Hunger Games*
# *The Hunger Games* (2008)
# *Catching Fire* (2009)
# *Mockingjay* (2010)
# *Untitled Panem Novel* (2020)

;Llyfrau eraill
* *Fire Proof: Shelby Woo #11* (1999)
* *When Charlie McButton Lost Power* (2005)
* *Year of the Jungle* (2013)

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Connecticut
Jo Swinson

Gwleidydd o'r Alban yw **Joanne Kate Swinson** (ganwyd 5 Chwefror 1980) a oedd yn arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol rhwng 22 Gorffennaf 2019 a 13 Rhagfyr 2019. Swinson oedd arweinydd benywaidd cyntaf y blaid.

Ganwyd Swinson yn Glasgow. Cafodd ei addysg yn yr Academi Douglas, Milngavie, ac yn yr Ysgol Economeg Llundain.

Enillodd Swinson ei sedd yn y senedd mewn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2005, a'i dal tan yr etholiad 2015. Enillodd yr un sedd yn 2017, ond collodd hi yn yr etholiad 2019. Roedd yn rhaid iddi roi'r gorau i'r arweinyddiaeth y blaid.

## Cyfeiriadau
Categori:Arweinwyr y Democratiaid Rhyddfrydol
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Alban
Cystadleuaeth Junior Eurovision 2018

**Cystadleuaeth Junior Eurovision 2018** oedd yr 16eg Nghystadleuaeth Junior Eurovision.

## Cyfranogwyr
## Gweler hefyd
*Cystadleuaeth Cân Eurovision 2018
*Nghystadleuaeth Junior Eurovision

## Nodiadau
## Dolenni allanol
www.junioreurovision.tv Gwefan Cystadleuaeth Junior Eurovision

2018
Owen Thomas Jones

Daearegwr o Gymru oedd **Owen Thomas (O T) Jones**, FRS  FGS (16 Ebrill 1878 - 5 Mai 1967).

## Addysg 
Ganwyd ef ym Meulah, ger Castell Newydd Emlyn, Ceredigion, yn unig fab i David Jones a Margaret Thomas. Mynychodd yr ysgol bentref lleol yn Nhrewen cyn mynd i Ysgol Ramadeg Pencader ym 1893. Ym 1896 aeth i Goleg y Brifysgol, Aberystwyth i astudio ffiseg, gan raddio gyda gradd dosbarth cyntaf ym 1900. Yna aeth i Goleg y Drindod, Caergrawnt a derbyniodd radd BA mewn Gwyddorau Naturiol (daeareg) ym 1902.

## Gyrfa 
Ym 1903 ymunodd âg Arolwg Daearegol Prydain a mapiodd faes glo de Cymru ac ardaloedd cyfagos yn systematig. Roedd ei waith o bwysigrwydd i ddiogelwch y diwydiant glo yn Ne Cymru. Ysgrifennodd bapur gydag E. L. Davies ar symudiadau'r to dywodfaen wrth weithio'r wythïen lo Graigola yn ardal Abertawe ar y system piler a stâl. Mae yn y papur hwn ddisgrifiad o'r wythïen, y to, y llawr, y dull o weithio ac effaith tynnu allan y glo ar y to ac ar arwynebedd y pwll. Bu'r gwaith o bwysigrwydd gan fod y mwyafrif o'r damweiniau dan ddaear yn digwydd wrth y ffas lo trwy gwympau o'r to ac mae rheolaeth symudiadau'r to o'r pwysigrwydd pennaf. Treuliodd ei amser rhydd yn ymchwilio i ddaeareg yr ardal o amgylch Ponterwyd. Yn 1910 dyfarnwyd iddo DSc (Cymru) a gwobr traethawd Sedgwick (Caergrawnt). Ym 1910 penodwyd ef yn athro daeareg gyntaf Prifysgol Aberystwyth. Ym 1913 daeth yn athro daeareg ym Mhrifysgol Manceinion, ac yna, yn 1930, yn Athro Daeareg Woodward ym Mhrifysgol Caergrawnt (hyd 1943). Bu yno nes iddo ymddeol ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd. Treuliai y rhan fwyaf o'i wyliau ym mro ei enedigaeth, ac ar ôl ymddeol bu'n gwneud gwaith ymchwil i geisio profi damcaniaeth oedd ganddo ynglŷn â sut y ffurfiwyd yr holl hafnau sydd yng nghwrs Afon Teifi rhwng Llanybydder a'r môr, rhywbeth sy'n nodweddiadol o Afon Teifi yn unig. Rhoddodd ei fywyd gwaith i astudio daeareg Cymru. Roedd yn cyhoeddi papurau a thraethodau o bwys academaidd byd-eang, roedd hefyd yn cyhoeddi erthyglau a rhoi darlithoedd oedd yn ceisio egluro gwaith y daearegwr i'r bobl Gyffredin. Enghraifft o hyn oedd yr erthygl ddiwethaf iddo gyhoeddi cyn ei farwolaeth ar *Gerrig Llwydion Carn Meini* yn y Gwyddonydd yn disgrifio tarddle Cymreig cerrig gleision Côr y Cewri.

## Gwobrau ac anrhydeddau 
Yn 1926 etholwyd ef yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol. Ym 1956 dyfarnwyd iddo Fedal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol, ac ar ôl ei dderbyn fe'i disgrifiwyd fel 'daearegwyr mwyaf amryddawn Prydain'. Yr un flwyddyn dyfarnwyd iddo Fedal Wollaston a Medal Lyell Cymdeithas Ddaearegol Llundain. Roedd ddwywaith yn llywydd y Gymdeithas Ddaearegol.

## Teulu
Ym 1910 priododd Ethel May, merch William Henry Reynolds Hwlffordd, bu iddynt dau fab a merch.

## Marwolaeth
Bu farw mewn cartref nyrsio yng Nghaergrawnt yn 89 oed ar ôl cynhyrchu mwy na 140 o gyhoeddiadau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Caergrawnt
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Daearegwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Cafaliriaid (barddoniaeth)

Carfan o feirdd Saesneg oedd y **Cafaliriaid** a oedd yn ffyddlon i'r Brenin Siarl I ac achos y Brenhinwyr yn ystod Rhyfeloedd Cartref Lloegr (1642–51). Enw a roddwyd ar y Brenhinwyr gan y Seneddwyr oedd Cafaliriaid, a fabwysiadwyd ganddynt. Bu rhai ohonynt yn cyfansoddi telynegion, fel rheol canu serch, a nodid gan arddulliau a themâu cyffredin, a rhoddwyd felly yr enw Cafaliraidd ar y fath farddoniaeth. Yr enwocaf ohonynt oedd Richard Lovelace (1617–57), Thomas Carew (1595–1640), Syr John Suckling (1609–42), ac Edmund Waller (1606–87). Beirdd yn canu ar eu bwyd eu hunain oeddynt, yn wyrda a llyswyr, er cynhwysir yn fynych ambell delynegwr o'r cyfnod nad oedd yn Gafalîr yn yr ystyr wleidyddol, megis y clerigwr Robert Herrick (1591–1674). Cyferbynnir y Cafaliriaid â'r Metaffisegwyr, grŵp arall o feirdd a flodeuai ym marddoniaeth Saesneg Lloegr yn hanner cyntaf yr 17g. Cyfansoddodd Andrew Marvell (1621–78) farddoniaeth sy'n nodweddiadol o'r ddau draddodiad.

bawd|chwith|Portread o Richard Lovelace, un o'r prif feirdd Cafaliraidd.
Tarddai'r traddodiad Cafaliraidd o waith Ben Jonson, dramodydd amlycaf Oes Iago wedi marwolaeth Shakespeare, a efelychodd farddoniaeth glasurol. Ei gerddi mwyaf dylanwadol yw ei delynegion a ysgrifennir i ferched. Yn ystod teyrnasiad Siarl I a'r rhyfeloedd cartref, mabwysiadwyd llinellau cryno ar batrwm Jonson gan Robert Herrick a'i gyfeillion a alwodd eu hunain yn "Feibion Ben". Delfrydau megis serch llys ac aristocratiaeth sydd yn nodweddu barddoniaeth y criw hwn. Neges gyffredin yn eu telynegion bachog, ffraeth sy'n annerch merched yw "cipio'r dydd" (*carpe diem*), er enghraifft "To His Coy Mistress" gan Marvell, "Go, lovely rose" gan Waller, "Why so pale and wan, fond lover?" gan Suckling, a "To Althea, from Prison" gan Lovelace.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barddoniaeth Lloegr yn yr 17eg ganrif
Categori:Barddoniaeth Saesneg Lloegr
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Cystadleuaeth Junior Eurovision 2017

**Cystadleuaeth Junior Eurovision 2017** oedd y 15eg Nghystadleuaeth Junior Eurovision.

## Cyfranogwyr
## Gweler hefyd
*Cystadleuaeth Cân Eurovision 2017
*Nghystadleuaeth Junior Eurovision

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan Cystadleuaeth Junior Eurovision

2017
Llin Golding, y Farwnes Golding

Mae **Llinos Golding, y Farwnes Golding**  (ganwyd 21 Mawrth 1933) yn wleidydd y Blaid Lafur yn y Deyrnas Unedig sydd ar hyn o bryd yn eistedd yn Nhŷ'r Arglwyddi. Cymhwysodd fel radiograffydd a bu'n gweithio yn y GIG ac ar hyn o bryd mae'n gwasanaethu fel Noddwr Cymdeithas y Radiograffwy. 

Mae Golding yn ferch i Ness Edwards AS, hi oedd yr Aelod Seneddol ar gyfer Newcastle-under-Lyme o 1986 i 2001, ar ôl disodli ei gŵr John Golding. Ar ôl rhoi'r gorau iddi yn etholiad cyffredinol 2001, cafodd ei hurddo yn arglwydd am oes fel y **Farwnes Golding** o Newcastle-under-Lyme yn Swydd Stafford yn yr un flwyddyn. 

Y Farwnes Golding oedd yr aelod o'r Arglwyddi a rhoddodd gair da dros y ddau brotestiwr o'r grŵp 'Tadau dros Gyfiawnder ' a daflodd fom blawd at y Prif Weinidog Tony Blair yn ystod Cwestiynau'r Prif Weinidog ar 19 Mai 2004. Trwy roi gair da iddynt, roedd Golding yn ei gwneud yn bosibl i'r pâr gael mynediad i ardal oriel wylio Tŷ'r Cyffredin nad yw y tu ôl i sgrin diogelwch gwydr. Nid oes unrhyw awgrym bod ganddi unrhyw syniad o'u cynlluniau protest. Yn ddiweddarach yr un prynhawn, ymddiheurodd i Dŷ'r Arglwyddi a Thŷ'r Cyffredin am ei rhan yn y digwyddiad.

Mae'n aelod o fwrdd y Gynghrair Cefn Gwlad, sefydliad sy'n cefnogi hela llwynogod. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Datganiad yr Arglwyddes Golding ar y digwyddiad 19 Mai 
* Cyfraniad Golding i'r Senedd

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Cystadleuaeth Junior Eurovision 2019

**Cystadleuaeth Junior Eurovision 2019** oedd yr 17eg Cystadleuaeth Junior Eurovision.

## Cyfranogwyr
**Gwledydd eraill**

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* (RTVS)
*
*
*
*
*
*
*

## Gweler hefyd
*Cystadleuaeth Cân Eurovision 2019
*Nghystadleuaeth Junior Eurovision

## Cyfeiriadau
2019
Gillian Flynn

Awdures Americanaidd yw **Gillian Schieber Flynn** (ganwyd 24 Chwefror 1971) sy'n  newyddiadurwr, beirniad teledu, nofelydd sgriptiwr a beirniad ffilm. Hyd at 2019 roedd wedi ysgrifennu tair nofel nodedig: *Sharp Objects*, *Dark Places*, a *Gone Girl* ac mae'r dair wedi'u haddasu ar gyfer teledu neu ffilm. Addasodd Flynn ei nofel *Gone Girl* ei hun a'r gyfres fechan *Sharp Objects* (HBO). Yn y gorffennol mae wedi gweithio fel beirniad ffilm ar gyfer *Entertainment Weekly*.

## Magwraeth
Fe'i ganed yn Ninas Kansas a'i magu yn ardal Coleman Highlands. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Kansas, Ysgol Newyddiaduraeth Medill a Phrifysgol Northwestern.

Roedd ei rhieni, ill dau, yn athrawon-prifysgol yng Ngholeg Cymunedol Metropolitanaidd – Penn Valley: roedd ei mam, Judith Ann (g. Schieber), yn athro iaith, ac roedd ei thad, Edwin Matthew Flynn, yn athro ffilm. Mae ganddi frawd hŷn, Travis, sy'n beiriannydd rheilffordd. Ei ewythr yw Barnwr Llys Cylchdaith Jackson, Robert Schieber. Roedd Flynn yn “boenus o swil” pan oedd yn ifanc a chafodd ddianc drwy ddarllen ac ysgrifennu. Pan oedd yn ei harddegau, byddai tad Flynn yn mynd â hi i wylio ffilmiau arswyd.

Mynychodd Flynn Ysgol Uwchradd Esgob Miege a graddiodd ym 1989. Fel person ifanc yn ei harddegau, gweithiodd fel 'gwisgwr-hysbysebu', e.e. fel côn iogwrt anferthol neu mewn tuxedo, gydag arwydd hysbysebu yn ei llaw.

## Colegau
Aeth i Brifysgol Kansas, lle cafodd radd mewn Saesneg a newyddiaduraeth. Treuliodd ddwy flynedd yng Nghaliffornia, yn ysgrifennu ar gyfer cylchgrawn masnach ar gyfer gweithwyr proffesiynol ym maes adnoddau dynol, cyn symud i Chicago lle mynychodd Brifysgol Northwestern  gan dderbyn gradd meistr yn Ysgol Newyddiaduraeth Medill ym 1997. Ar y dechrau roedd Flynn eisiau gweithio fel gohebydd heddlu, ond dewisodd ganolbwyntio ar ei hysgrifennu ei hun, gan iddi ddarganfod nad oedd ganddi "ddawn" ar gyfer adroddiadau i'r heddlu.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr dirgelwch Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Kansas
Kathrin Schmidt

Awdures o'r Almaen yw **Kathrin Schmidt** (ganwyd 12 Mawrth 1958) sy'n seicotherapydd plant a phobl ifanc, gwyddonydd cymdeithasol a bardd. Fe'i ganed yn Gotha, Thuringia, 5ed dinas fwyaf yr Almaen ond symudodd y teulu yn 1964 i Waltershausen. 

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Jena a Sefydliad Llenyddiaeth yr Almaen lle bu'n astudio seicotherapi rhwng 1976 a 1981. Cafodd waith fel ymchwilydd mewn labordy ym Mhrifysgol Leipzig rhwng 1981 ac 1982 ac yna fel seicolegydd plant yn Ysbyty Rüdersdorf.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: * *Du stirbst nicht* (Ni fyddi Farw), Kiepenheuer & Witsch, Köln 2009.

O 1986 i 1987 cwblhaodd astudiaeth arbennig yn y sefydliad llenyddol "Johannes R. Becher" yn Leipzig. Rhwng 1990/1991 bu'n olygydd cylchgrawn merched ffeministaidd *Ypsilon* ac yn gweithio tan 1993 fel cysylltydd ymchwil yn Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol Gymharol Berlin. Ers 1994 mae'n awdur llawrydd a yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen.

## Llyfryddiaeth
bawd|chwith|Lesung aus „Du stirbst nicht“, 2009
bawd|Autograph

**Cerddi**
* *Kathrin Schmidt.* Gedichte. Berlin 1982 (= *Poesiealbum (Lyrikreihe).* # 179).
* *Ein Engel fliegt durch die Tapetenfabrik.* Gedichte. Neues Leben, Berlin 1987, ISBN 3-355-00382-4.
* *Flußbild mit Engel.* Gedichte. Suhrkamp, Frankfurt am Main 1995, ISBN 3-518-11931-1. Wiederauflage: München 2000, ISBN 3-935284-14-4 (Lyrikedition 2000).
* *Go-In der Belladonnen.* Gedichte. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2000, ISBN 3-462-02933-9.
* mit Karl-Georg Hirsch: *Totentänze.* Gedichte. Leipzig 2001.
* *Blinde Bienen.* Gedichte. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2010, ISBN 978-3-462-04193-4.
* *waschplatz der kühlen dinge. Gedichte.* Kiepenheuer & Witsch, Köln 2018, ISBN 978-3-462-31812-8.

**Rhamant**
* *Die Gunnar-Lennefsen-Expedition,* Kiepenheuer & Witsch, Köln 1998, ISBN 978-3-442-73583-9.
* *Koenigs Kinder.* Kiepenheuer & Witsch, Köln 2002, ISBN 3-462-03129-5.
* *Seebachs schwarze Katzen.* Kiepenheuer & Witsch, Köln 2005, ISBN 3-462-03612-2.
* *Du stirbst nicht,* Kiepenheuer & Witsch, Köln 2009, ISBN 978-3-462-04098-2.
* *Kapoks Schwestern*, Kiepenheuer & Witsch, Köln 2016, ISBN 978-3-462-04924-4.

**Straeon**
* *Sticky ends.* Science-fiction-Novelle. Eichborn, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-8218-0682-6.
* *Drei Karpfen blau.* Kurzprosa. Berliner Handpresse, Berlin 2000.
* *Finito. Schwamm drüber.* Erzählungen. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2011, ISBN 978-3-462-04317-4.
* *Tiefer Schafsee und andere Erzählungen*, mit drei Farbradierungen von Madeleine Heublein, Leipziger Bibliophilen-Abend 2016.

**Cyhoeddiadau eraill**
* *Poetenseminar 1989.* 1990.
*  mit Christoph Buchwald: *Jahrbuch der Lyrik.* 2011.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
* 1988 Anna Seghers-Preis
* 1993 Leonce-und-Lena-Preis
* 2009 German Book Prize
* 2017 Thüringer Literaturpreis

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Gotha
Louise Doughty

Awdures a newyddiadurwr o Saesnes yw **Louise Doughty** (ganwyd 4 Medi 1963) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel dramodydd a nofelydd.

Fe'i ganed yn Melton Mowbray yn Swydd Gaerlŷr cyn i'r teulu symud i Oakham, Rutland yn Nwyrain Canolbarth Lloegr. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Leeds a Phrifysgol Dwyrain Anglia.

## Gyrfa
Mae Doughty wedi ysgrifennu nofelau, ffeithiol a dramâu ar gyfer radio. Gweithiodd am gyfnod fel beirniad diwylliannol ar gyfer papurau newydd a chylchgronau. Cyhoeddwyd ei cholofn wythnosol ar gyfer *The Daily Telegraph* fel *A Novel in a Year* yn 2007. Roedd Doughty yn gyflwynydd rhaglen BBC Radio 4 *A Good Read* rhwng 1998 a 2001.

Cafodd ei nofel *Whatever You Love* ei rhoi ar y rhestr fer ar gyfer Gwobr Llyfrau Costa am ffuglen yn 2010 a'i henwebu am Wobr Orange yn 2011. Cafodd ei llyfr, *Apple Tree Yard*, ei ddewis fel Richard & Judy Book Choice yng ngwanwyn 2014 a'i addasu ar gyfer teledu (Apple Tree Yard) yn 2017. Rhoddwyd ei stori fer, "Fat White Cop with Ginger Eyebrows", ar restr hir Gwobr Stori Ber Banc EFG y *Sunday Times* yn 2015.

## Rhestr o gyhoeddiadau
## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Melton Mowbray
Gorsaf reilffordd Bae Colwyn

Mae **Gorsaf reilffordd Bae Colwyn** ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru sy'n mynd o Crewe i Gaergybi.

## Hanes 
Agorwyd gorsaf Bae Colwyn gan Gwmni Reilffordd Caer a Chaergybi ym mis Hydref 1849. Ei enw yn wreiddiol oedd *Colwyn*, cafodd newidiwyd yr enw i *Fae Colwyn* ym 1876. Mae'r orsaf mewn lleoliad anarferol sy'n croesi rhan gromlin o'r trac. O ganlyniad, mae gwely'r trac yn cael ei gambro fel bod trenau'n dod i orffwys ar lwyfan yr orsaf ar ogwydd sylweddol. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, cymerwyd camau gorfodi gan Asiantaeth yr Amgylchedd wedi gollwng olew tanwydd o danciau gorlawn injan diesl a'i arllwys ar hyd gwely trac cyn llifo i'r traeth cyfagos, gan ei lygru.  

Mae'r orsaf bresennol yn cynnwys wynebau'r platfformau a oedd yn gwasanaethu'r hen linellau cyflym (roedd yr adran hon oedd yn gwasanaethu Cyffordd Llandudno yn drac pedwar llinell tan y 1960au). Tynnwyd wynebau'r llwyfan i'r llinellau araf allan o wasanaeth wrth i'r ochr "i lawr" (tua'r gorllewin) wedi cael ei dileu o ganlyniad i adeiladu ffordd ddeuol yr A55  (ynghyd â hen iard nwyddau'r orsaf). Mae prif adeilad yr orsaf yn sefyll ar lwyfan ynys y llinell i lawr.

## Cyfleusterau 
Mae rhwystrau tocynnau ar waith yn yr orsaf, yn ogystal â goleuadau glas arbennig yn y toiledau i atal pobl rhag cam-drin cyffuriau mewnwythiennol. Mae gan yr orsaf bont droed a seddi cysgodol, ynghyd â sgriniau gwybodaeth ddigidol a chyhoeddiadau trên awtomatig ar y ddau blatfform. Mae lifftiau yn darparu mynediad llawn di-lwyfan i bob ochr. Mae'r swyddfa docynnau yn cael ei staffio drwy'r wythnos, o 06:15 tan 19:15 yn ystod yr wythnos ac o 11:15 i 18:15 ar ddydd Sul.

## Gwasanaethau 
Dydd Llun i Ddydd Sadwrn:

* Mae Trafnidiaeth Cymru yn gweithredu gwasanaeth bob yn ail bob awr rhwng Caergybi a Birmingham Rhyngwladol neu Gaerdydd Ganolog drwy Wrecsam Cyffredinol. Mae ychydig o drenau yn gynnar yn y bore / hwyr yn dechrau / gorffen yn Crewe yn hytrach na Birmingham neu Gaerdydd. 
* Mae Trafnidiaeth Cymru hefyd yn gweithredu gwasanaeth stopio bob awr rhwng Llandudno a Piccadilly Manceinion  drwy Warrington Bank Quay. Mae pob un o'r gwasanaethau hyn yn galw yng ngorsafoedd Abergele a Phensarn a Shotton, gyda rhai ohonynt wedi'u hymestyn i / o Faes Awyr Manceinion. 
* Mae Virgin Trains West Coast yn gweithredu nifer o wasanaethau o Gaergybi a Bangor i Euston Llundain. Mae dau wasanaeth yn ystod yr wythnos yn gweithredu rhwng Birmingham New Street a Crewe i Fangor neu Gaergybi.

Ar y Sul mae gwasanaeth bob awr bob ffordd, tua'r gorllewin i Gaergybi a thua'r dwyrain i Crewe a phedwar trên i Lundain.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*   

Categori:Bae Colwyn
Categori:Gorsafoedd rheilffordd yng Nghonwy
Categori:Erthyglau gyda Chyfeirnodau OS
Rachel Johnson

Newyddiadurwraig, golygydd a chyflwynydd teledu yw **Rachel Sabiha Johnson** (ganwyd 3 Medi 1965) sydd hefyd yn chwaer i Brif Weinidog y DU, Boris Johnson. Mae hi'n byw yn Llundain.

Roedd yn olygydd y cylchgrawn *The Lady* rhwng 2009 a 2012.

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Charlotte MacLeod

Awdures llyfrau dirgelwch o Ganada ac Unol Daleithiau America oedd **Charlotte MacLeod** (12 Tachwedd 1922 - 14 Ionawr 2005).

Fe'i ganed yn Brunswick Newydd, Canada a bu farw yn Lewiston, Maine o glefyd alzheimer. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Lesley, Massachusetts.

Ymfudodd Charlotte (Matilda) MacLeod i'r Unol Daleithiau yn 1923, a daeth yn ddinesydd yno yn 1951. Aeth i Sefydliad Celf Boston. Yn ystod diwedd y 1940au a dechrau'r 1950au, gweithiodd fel copïwr ar gyfer Archfarchnadoedd *Stop and Shop* yn Boston. Yna, ymunodd â staff N. H. Miller & Company, cwmni hysbysebu, lle cododd i lefel is-lywydd, gan ymddeol ym 1982.

## Gyrfa a sgwennu
Tra'n gweithio i gwmni hysbysebu yn ystod y dydd, dechreuodd MacLeod ysgrifennu storiau dirgelwch, gan gyhoeddi dros 30 ohonynt. Mae llawer o'i llyfrau wedi'u gosod yn New England, gan gynnwys un gyfres sy'n canolbwyntio ar yr Athro Peter Shandy, ac un arall ar ddau o Beacon Hill, Sarah Kelling a Max Bittersohn. Cyhoeddwyd dirgelion eraill, a leolir yng Nghanada, o dan y llysenw-awdur **"Alisa Craig"**. Roedd wedi teilwra ei llyfrau yn benodol i fod yn "cozies", h.y. gan osgoi gormod o drais, gwaed a rhyw. Mae pob un o'i llyfrau'n cynnwys arddull doniol ac ysgafn, prif gymeriadau hoffus, a phobl ecsentrig.

Fe'i disgrifiwyd droeon fel y "gwir wraig" a welir yn aml gyda het a menig gwynion. Dechreuodd MacLeod ysgrifennu am 6 y bore, parhaodd drwy'r bore, yna defnyddiai'r prynhawn ar gyfer ailddrafftio. Dim ond ar ddydd Sul y dechreuodd hi lyfrau newydd ac yn ystod ysgrifennu byddai'n aros wedi gwisgo mewn cot-nos er mwyn osgoi'r demtasiwn o adael y tŷ ar gyfer neges. Gwerthodd ei gwaith dros filiwn o gopïau yn yr Unol Daleithiau yn ogystal â Chanada a Japan. Roedd MacLeod yn gyd-sylfaenydd a chyn-lywydd Cynghrair Awduron Troseddu America. Derbyniodd Wobr Nero am ''The Corpse in Oozak's Pond'' (1987), a enwebwyd hefyd ar gyfer Gwobr Edgar.

Treuliodd MacLeod ei blynyddoedd olaf yn Maine. Tua'r diwedd, dioddefodd o glefyd Alzheimer a bu farw ar 14 Ionawr 2005, mewn cartref nyrsio yn Lewiston, Maine.

## Llyfryddiaeth 
## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o New Brunswick
1801 yng Nghymru

bawd|Traphont y Waun
Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y flwyddyn **1801** i '''Gymru a'i phobl'*.

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - George (George IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau 
bawd|John Rice Jones
* Agor Traphont Y Waun. 
* Adeiladwyd y rheilffordd gyntaf yng ngogledd Cymru gan yr Arglwydd Penrhyn i gysylltu ei chwareli â Bethesda a Phorth Penrhyn. 
* Daw John Rice Jones yn twrnai cyffredinol cyntaf Indiana .

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
* *Cyhoeddiadau Cymdeithas y Gwyneddigion*
* *The Myvyrian Archaiology of Wales*, Cyf. 1 
* Azariah Shadrach - *Allwedd Myfyrdod* 
* Hester Thrale - *Retrospection: or a review of the most striking events, characters, situations, and their consequences, which the last eighteen hundred years have presented to the view of mankind*
* Thomas Charles -  *Drysorfa Ysbrydol* 

## Genedigaethau 
bawd|Elizabeth Randels
* 6 Chwefror - William Williams (Caledfryn), bardd a beirniad (bu f. 1869) 
*1 Mawrth - John Williams, naturiaethwr (bu f. 1859) 
*1 Mai - *Thomas Evan Watkins (Eiddil Ifor)*, eisteddfodwr (bu f. (1889) 
*24 Mai (tebygol) - Elizabeth Randles, telynor a phianydd (bu f. 1829) 
* 6 Ebrill - William Hallowes Miller - Crisialegydd, (bu f. 1880) 
* 10 Ebrill - *John Jones,'' gweinidog gyda'r Annibynwyr, dadleuwr, a bardd (bu f. 1856) 
* 7 Gorffennaf - *John Edward Jones*, gweinidog Undodaidd, ysgolfeistr, a golygydd cyntaf *Yr Ymofynydd* (bu f. 1866) 
*1 Mehefin - Evan Davies (Myfyr Morganwg), bardd ac archdderwydd (bu f 1888) 
*3 Mehefin - William Williams (Gwilym Cyfeiliog), bardd, englynwr, ac emynydd (bu farw 1876) 
*12 Awst - William Griffth, Gweinidog yr Annibynwyr (bu f 1881) 
*1 Tachwedd - John Lloyd Davies, gwleidydd (bu f. 1860) 
* 18 Tachwedd - David Rees, gweinidog ac awdur (bu f. 1869) 
* 23 Rhagfyr - William Watkin Edward Wynne, gwleidydd (bu f. 1880) 
* *dyddiad anhysbys* -
**Thomas Phillips, cyfreithiwr, gwleidydd a dyn busnes, maer Casnewydd (m.1867) 
**Evan Hopkins, gwyddonydd (bu farw 1884) 
***William Morgan* - gweinidog gyda'r Bedyddwyr (m. 1872) 

## Marwolaethau 
bawd|George Herbert 2il Iarll Powis
* 16 Ionawr - George Herbert, 2il Iarll Powis, 45  
* 14 Chwefror - Rhys Jones o'r Blaenau hynafiaethydd, 87 
* 13 Mehefin - *Jonathan Francis* - gweinidog y Bedyddwyr (g. 1722/3) 
*23 Medi - Thomas Nowell, Clerigwr dadleuol ac athro yn Rhydychen (g tua 1730) 
**Evan Lloyd* - hynafiaethydd a bardd (g. 1728) 
**John Morgan* - clerigwr (g.1743) 
**Matthew Williams -* actor (g. 1760) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru
Rutger Hauer

Actor, awdur ac amgylcheddwr Iseldiraidd oedd **Rutger Oelsen Hauer** (23 Ionawr 1944 - 19 Gorffennaf 2019). Actiodd mewn cyfresi teledu a ffilmiau yn Iseldireg a Saesneg.

Cychwynodd ei yrfa ym 1969 gyda rhan deitl y gyfres deledu *Floris* yn yr Iseldiroedd. Mae ei gredydau ffilm yn cynnwys *Flesh+Blood*, *Blind Fury*, *Blade Runner*, *The Hitcher*, *Escape from Sobibor* (a enillodd Wobr Golden Globe ar gyfer Actor Cefnogol Gorau ), *Nighthawks*, *Wedlock*, *Sin City*, *Confessions of a Dangerous Mind*, *Ladyhawke*, *Buffy the Vampire Slayer*, *The Osterman Weekend*, *The Blood of Heroes*, *Batman Begins*, *Hobo with a Shotgun*, a *The Rite*. yn fab i athrawon drama Teunke (*g.* Mellema) ac Arend Hauer. Roedd ganddo dair chwaer, un yn hŷn a dwy yn iau. Magwyd Hauer a'i frodyr a chwiorydd yn Amsterdam. Gan fod ei rieni'n brysur iawn yn eu gyrfaoedd, magwyd ef a'i chwiorydd yn bennaf gan famaethod. Aeth i ysgol Waldorf  Yn 15 oed, rhedodd Hauer i ffwrdd am fywyd ar y môr a threuliodd flwyddyn yn sgwrio deciau ar llong cludo awyrennau. Gan ddychwelyd adref, gweithiodd fel trydanwr ac yn saer tra'n gorffen ei ddiploma ysgol uwchradd gyda'r nos. Mynychodd Hauer yr Academi Theatr a Dawns yn Amsterdam ar gyfer dosbarthiadau actio, gyda thoriad byr pan gafodd ei ddrafftio i wasanaethu fel meddyg ymladd ym Myddin Brenhinol yr Iseldiroedd.

## Bywyd personol 
Roedd Hauer yn amgylcheddwr. Sefydlodd Hauer hefyd sefydliad ymwybyddiaeth AIDS o'r enw Cymdeithas Starfish Rutger Hauer.

Priododd Hauer ei ail wraig, Ineke ten Cate, ym 1985 (roeddent wedi bod gyda'i gilydd ers 1968). Roedd ganddo un plentyn, yr actores Aysha Hauer (ganwyd 1966), a wnaeth ef yn daid yn 1987.

Ym mis Ebrill 2007, cyhoeddodd ei hunangofiant *All That Moments: Stories of Heroes, Villains, Replicants, a Blade Runners* (cyd-ysgrifennwyd gyda Patrick Quinlan), lle trafododd lawer o'i rolau ffilm. Aeth elw o'r llyfr yni Gymdeithas Starfish Rutger Hauer.

Bu farw Hauer ar 19 Gorffennaf 2019 yn 75 oed wedi gwaeledd byr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*    
*    
* Rutger Hauer yn Hanes Rhithwir 

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Actorion ffilm o'r Iseldiroedd
Categori:Actorion teledu o'r Iseldiroedd
Categori:Amgylcheddwyr o'r Iseldiroedd