Nymff

[bawd|250px|Darlun o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg o [Hylas a'r Nymffod gan John William Waterhouse]] 
[bawd|250px|*The Water Nymph* gan [Herbert James Draper]]

Ysbryd benywaidd ym mytholeg Roeg yw **nymff**. Fe'i cysylltir yn nodweddiadol â lleoliad neu dirffurf penodol. Roedd nymffod eraill, mewn ffurf merched ifanc yn wastad, yn rhan o osgordd duw, megis Dionysos, Hermes, neu Pan, neu dduwies, megis Artemis. Roedd nymffod y targed mynych o satyriaid. Maen nhw'n byw ar fynyddodd ac mewn gwigfaoedd, ar bwys tarddiadau neu afonydd, hefyd mewn coed a chymoedd a grotos oer. Fe'u cysylltir ym fynych â'r uwch dduwdodau (endidau sydd yn uwch na'i hunain, hynny yw), megis Artemis, Apollo, a Dionysos.

Mae'r briodas symbolaidd rhwng nymff a phatriarch, eponym y bobl fel arfer, yn cael ei hailddweud yn ddiddiwedd o fewn mythau tarddiad Groegaidd; benthycodd eu huniad awdurdod i'r brenin hynafol a'i linell.

## Geirdarddiad 
[bawd|200px| "A Sleeping Nymph Watched by a Shepherd" gan [Angelica Kauffman, tua 1780, V&A Museum, rhif 23-1886]]

Mae gan y gair Groegaidd *νύμφη* yr ystyron o "priodferch" a "gorchuddiwyd" â'i ystyr, ac mai hyn yw tarddiad y gair yn ôl rhai (â'r ddau air, gallwch gynhyrchu "merch ifanc briodaswy"). Mae pobl eraill yn cyfeirio at y gair (a hefyd *nubere* o Ladin a *Knospe* o Almaeneg) i darddiad sydd yn mynegi'r syniad o "chwyddo" (yn ôl Hesychius, "blaguryn rhosyn" yw un ystyr o *νύμφη*).

## Addasiadau 
Roedd y nymffod Groegaidd yn ysbrydion a rwystrwyd i lefydd, nid fel y *genius loci* Lladinaidd, a gellid gweld yr anhawster o drosglwyddo eu cwlt yn y myth cymhleth a ddaeth Arethusa i Sisili. Yng ngweithiau'r beirdd Lladinaidd sydd ag addysg Roegaidd, amsugnir y nymffod o dipyn i beth i mewn i'w rhenciau'r duwdodau brodorol Eidalaidd o darddiadau a nentydd (Juturna, Egeria, Carmentis, Fontus), tra gall Lymffaid, duwiesau'r dŵr Eidalaidd, oblegid tebygrwydd damweiniol yr enw, fod wedi'u hadnabod â'r Nymffod Groegaidd. Ymysg y dosbarth llythrennog Rhufeinig, roedd cyfyngiadau ar eu maes dylanwad, ac maen nhw'n dangos braidd yn dduwdodau yn gyfan gwbl o'r elfen ddyfrllyd.

## Nymffod diweddar yn llên gwerin Roeg 
Mae'r hen gred Roegaidd mewn nymffod wedi goroesi o fewn llawer o ardaloedd y wlad i mewn i'r blynyddoedd cynnar yr 20g, pan gawsant eu galw'n "nereidiaid" fel arfer. Ar y pryd hwnnw, ysgrifennodd John Cuthbert Lawson,

## Arlunio 
Mae peintwyr yn hoff o bortreadu nymffod.  Ceir llawer o luniau sy'n dangos nymffod yn mynd i nofio, ac mae lluniau o'r dduwies Diana a'i nymffod yn gyffredin.

Image:Jules Joseph Lefebvre - Nymph with morning glory flowers.jpg|*Nymff*, gan Jules Joseph Lefebvre.
Image:SophieAndersonTheHeadOfANymph.jpg|*Pen nymff*, gan Sophie Anderson.
Delwedd:Poussin - Nymphes satyres.jpg|*Nymffod a satir* , gan Nicolas Poussin.
File:Sleepingnymph.jpg|*Nymff yn cysgu a bugail yn edrych*, gan Angelica Kauffman,1780. V&A Museum no. 23-1886
File:Carl Spitzweg - Badende Nymphe.jpg|Nymffod, gan Carl Spitzweg
File:Francesco Hayez 002.jpg|Nymffod, gan Francesco Hayez
File:Nymphs Listening To The Songs of Orpheus, by Charles François Jalabert.jpg|Nymfod yn gwrando Orfews, gan Charles François Jalabert

## Cyfeiriadau 

Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Mytholeg Roeg