Trethiant Cymru

Mae **Trethi Cymru** fel arfer yn cynnwys taliadau i un neu fwy o’r tair lefel wahanol o lywodraeth: llywodraeth y DU ( Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi ), Llywodraeth Cymru, a llywodraeth leol.

Ym mlwyddyn ariannol 2017–18, rhagwelwyd y byddai cyfanswm refeniw llywodraeth Cymru yn £27.1 biliwn, neu 38.3 y cant o CMC, gyda TAW net, treth incwm, a chyfraniadau Yswiriant Gwladol yn £15.8 biliwn. 

Cafodd Llywodraeth Cymru y pŵer i amrywio treth incwm ar y gyfran o 10% y mae’n ei chasglu yn 2019, ond nid yw wedi dewis gwneud hynny. 

## Hanes 
Nid oedd trethiant yng Nghymru wedi'i ddogfennu fel o Gyfraith Hywel nac yn yr amser ar ei ôl. Daeth concwest y Normaniaid ar Loegr â rhai ardaloedd o Gymru dan reolaeth Gwilym Goncwerwr, ond ychydig o lwyddiant a ddengys Llyfr Domesday i sefydlu fframwaith trethiant i Gymru.

Datblygodd trethiant Cymreig o'r pwynt hwnnw yn unol â datblygiad trethiant yn Lloegr . Gan fod Lloegr (ac yn ddiweddarach y Deyrnas Unedig) yn wladwriaeth unedol, roedd trethu materion Cymreig yn gyfrifoldeb Senedd y Deyrnas Unedig a'i Llywodraeth. 

**Datganoli gallu i ddeddfu**

Cafodd Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a sefydlwyd Yn dilyn Deddf Llywodraeth Cymru 1998, y pŵer i ddeddfu ar faterion a ddatganolwyd iddo, yn amodol ar gymeradwyaeth Senedd y DU yn San Steffan.

### Trethi lleol 
Mae pwerau deddfwriaethol dros drethi lleol, gan gynnwys y dreth gyngor ac ardrethi annomestig (busnes), wedi’u datganoli i Gymru ers 1999.

### Treth trafodiadau tir a threth gwarediadau tirlenwi 
Ers mis Ebrill 2018, mae’r dreth trafodiadau tir (a ddisodlodd y dreth stamp i Gymru) a’r dreth gwarediadau tirlenwi wedi bod yn gyfrifoldeb i Lywodraeth Cymru. 

### Treth incwm 
Rhoddwyd cyfrifoldebau rhannol dros dreth incwm yng Nghymru i Lywodraeth Cymru gan ddechrau gyda’r flwyddyn dreth Ebrill 2019, yn dilyn datganoli’r mater yn Neddf Cymru 2014.  O dan y mesur, bydd 10 ceiniog o bob punt ym mhob braced treth yn mynd i Lywodraeth Cymru. 
* Ar gyfer y gyfradd uwch (£31,786–150,000) rhennir y dreth 40% ar 10% i Lywodraeth Cymru a 30% i Lywodraeth y DU. 

## Gweinyddiaeth 
### Llywodraeth leol 
Daw refeniw Llywodraeth Leol Cymru yn bennaf o grantiau Llywodraeth Cymru, Trethi Annomestig (Busnes), Treth y Cyngor, ac yn gynyddol o ffioedd a thaliadau megis y rhai ar gyfer parcio ar y stryd . 

### Llywodraeth Cymru 
Ers datganoli, mae Cynulliad Cymru wedi cael caniatâd i ddeddfu ar drethi lleol megis y dreth gyngor ac ardrethi busnes, yn ogystal â phennu lefelau grant. 

Rhoddodd Deddf Cymru 2014 gyfrifoldeb i Lywodraeth Cymru i weinyddu’r dreth stamp a’r dreth dirlenwi am y tro cyntaf. Trosglwyddwyd y rhain i Fae Caerdydd am y tro cyntaf ym mis Ebrill 2018. 

Dechreuodd Deddf Cymru 2017 y broses o ddatganoli pŵer dros dreth incwm yn rhannol i Lywodraeth Cymru, a daeth y newidiadau hyn i rym ym mis Ebrill 2019.  Mae pob refeniw arall yn parhau i gael ei reoli gan Lywodraeth y DU, fodd bynnag, gan gynnwys treth incwm, TAW, treth alcohol, trethi hedfan, a threth olew hydrocarbon (treth tanwydd).  Dan y teitl *Gwariant a Refeniw Llywodraeth Cymru 2019*, canfu fod refeniw’r sector cyhoeddus yng Nghymru yn £27.1 biliwn ar gyfer y blynyddoedd 2017–18.  Roedd awduron yr adroddiad yn priodoli hyn i’r ffaith bod gan Gymru GDP amcangyfrifedig is na’r DU gyfan. 

Mae cyfanswm refeniw y pen Cymru wedi bod yn is na rhannau eraill o’r DU bob blwyddyn a astudiwyd er 1999–2000. 

Y ffynonellau mwyaf o refeniw Llywodraeth Cymru, mewn trefn, yw TAW (£6.4 biliwn), Treth Incwm (£4.9 biliwn) a chyfraniadau Yswiriant Gwladol (£4.5 biliwn). 

Fel canran o CMC, mae TAW a threth ecséis yn casglu cyfran fwy o refeniw yng Nghymru na gweddill y DU, tra bod cyfrannau Treth Incwm a Threth Gorfforaeth yn is. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Trethiant yng Nghymru
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio