open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sant-Servez-Kallag

Mae **Sant-Servez-Kallag** (Ffrangeg: *Saint-Servais*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22328

## Pobl o Sant-Servez-Kallag 
*Anatol ar Braz (1859 - 1926)  awdurdod ar lenyddiaeth gwerin Llydaw a anwyd yn y dref

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig

Menhirs jumeaux - Saint-Servais - France.jpg | Meini hirion jumeaux
Statue de Saint-Servais - Saint-Servais - Côtes d'Armor - France.JPG | Cerflyn o Sant-Servez
Eglise de Saint-Servais - Saint-Servais - Côtes d'Armor - France.JPG | Eglwys Saint-Servez
Détail Clocher Eglise de Saint-Servais - Saint-Servais - Côtes d'Armor - France.JPG | Clochdy'r eglwys
Chapel Burtuled.jpg|Capel Burtuled

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Afon Clydach Uchaf

Mae **Afon Clydach Uchaf** yn tarddu i'r De o Gwmgors ac yn ymuno Afon Tawe ym Mhontardawe.

Clydach Uchaf
Clydach Uchaf
Sant-Ke-Porzh-Olued

Mae **Sant-Ke-Porzh-Olued** (Ffrangeg: *Saint-Quay-Portrieux*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Mae Sant-Ke-Porzh-Olued yn enwog fel cyrchfan gwyliau lan y môr ac am ei ddiwydiant pysgota am gragen fylchog (sgolopiau) ac yn cael ei adnabod fel prif ddinas *la coquille Saint-Jacques*.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22325

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Melin wynt Sant Mihangel
*Olion megalithig Kertugal
*Y semaffor

File:Saint-Quay-Portrieux (France), windmill 2.JPG|Melin St Mihangel
File:Des restes de mégalithe au lieu dit Kertugal en Bretagne..JPG|Olion megalithig Kertugal
File:St Quay Sémaphore.jpg|Y semaffor

## Pobl o Sant-Ke-Porzh-Olued 
chwith|bawd|Claire Leroy yn St-Ke 2011
*Alexandre Schaumasse (1882-1958) Seryddwr Ffrengig a darganfyddwr comedau a mân blanedau a anwyd yn y gymuned
*John Paul Hameury (1933 - 2009), llenor a bardd Ffrengig a anwyd yn y gymuned
*Alain Guel (1913 - 1993), neu Alain Le Banner, awdur, bardd, arlunydd a chenedlaetholwr Llydewig a oedd yn cadw siop yma yn y 1960au.
*Claire Leroy (g 1980) Pencampwr rasio cychod hwylio'r byd i fenowod 2007 & 2008

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Trebêran

Mae **Trebêran** (Ffrangeg: *Trébédan*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22342

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Eglwys plwyf Sant Germain.
*Castell Chalonge, o'r 18g, sefydlwyd gan deulu de Lorgeril
*Croes y fynwent

Trébédan (22) Église Saint-Germain 00.JPG|Église Saint-Germain de Trébédan.
Chateau Chalonge Trebedan.png|Château de Chalonge.
Trébédan (22) Croix.JPG|Croix de cimetière.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tremaen

Mae **Tremaen** (Ffrangeg: *Tramain*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22341

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig

Croix et bassin devant la mairie.jpg|Croes neuadd y dref
Croix située près de l'église.jpg|croes yr Eglwys
Mairie de Tramain.jpg| Mairie (neuadd y dref)
Maison à Tramain.jpg|Tŷ Tremaen
Eglise Notre-Dame-et-Saint-Etienne.jpg |Eglwys ein forwyn a St Etienne

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Telangana

Un o 29 talaith India yw **Telangana**, a leolir yn ne'r wlad. Mae ganddi arwynebedd o 111,840&nbsp;km sg. (44,340 milltir sg.) a phoblogaeth o 35,193,978 (cyfrifiad 2011 )., sy'n golygu mai hi yw'r ddeuddegfed dalaith fwyaf yn India o ran ei maint a'i phoblogaeth. Mae ei dinasoedd pwysicaf yn cynnwys Hyderabad, Warangal, Nizamabad, Khammam a Karimnagar. Mae'n ffinio ar daleithiau Maharashtra i'r gogledd a'r gogledd-orllewin, Chhattisgarh i'r gogledd, Karnataka i'r gorllewin ac Andhra Pradesh i'r dwyrain a'r de. 

Cafodd Telangana ei hunaniaeth fel yr ardal Delwgw yn nhalaith dywysogaidd Hyderabad, dan reolaeth Nizam Hyderabad, gan ymuno ag Undeb India ym 1948. Ym 1956, diddymwyd talaith Hyderabad fel rhan o ddeddf ad-drefnu'r taleithiau yn ôl eu hieithoedd a chyfunwyd Telangana â'r gyn-dalaith Andhra er mwyn creu Andhra Pradesh. Yn dilyn mudiad i ymwahanu, daeth Telangana yn dalaith ar wahân ar 2 Mehefin 2014. Hyderabad fydd prifddinas Telangana ac Andhra Pradesh ar y cyd am gyfnod o ddim mwy na deg mlynedd.[6]

bawd|dim|Lleoliad Telangana yn India
[bawd|dim|[Charminar yn Hyderabad]]

## Cyfeiriadau 

Categori:Taleithiau India
Trebrid

Mae **Trebrid** (Ffrangeg: *Trébry*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22345

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Kastell an Dosenn, Castell o'r 16g
*Mont Bel-Air, y pwynt uchaf y Aodoù-an-Arvor (339 medr)
*Croes Croix de la Touche
*Eglwys Sant Pedr a Sant Paul

Château de la Touche à Trebry 04.JPG|Kastell an Dosenn
Salle des chevaliers.jpg|Tu fewn i'r castell
Mont Bel Air.JPG|Mont Bel-Air
Christ sculpté sur la croix de la Touche-au-Breton.jpg|croix de la Touche
Intérieur de l'église Saint-Pierre-et-Saint-Paul (Trébry,22) - 002.jpg|Eglwys Sant Pedr a Sant Paul

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tredraezh-Lokemo

Mae **Tredraezh-Lokemo** (Ffrangeg: *Trédrez-Locquémeau*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Daw'r enw Tredraezh-Lokemo o'r hen Lydaweg *Treb* (pentref) a *traez* (traeth) a daw  Lokemo o'r Llydaweg *Lok* (lle sanctaidd) a *St. Kemo*

## Poblogaeth
Population - Municipality code22349

## Yr iaith Lydewig 
Cyhoeddodd cyngor y ddinas cynllun iaith Lydewig o dan Ya d'ar Brezhoneg, ar 25 Gorffennaf, 2006.

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig

Tredraezh-Lokemo - Karn Roskoualc'h 05.JPG|Carnedd Roskoualc'h
Tredraezh-Lokemo - Iliz Sant-Kemo 01.jpg|Eglwys Sant-Kemo Lokemo.
Tredraezh-Lokemo - Kastell Koad-Tredraezh.jpg|Castell Koad-Tredraezh

## Gweler hefyd 
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Taden

Mae **Taden** (Ffrangeg: *Taden*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22339

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig

Le chateau de la Garaye.JPG|Castell de la Garaye
Taden (22) Église Saint-Pierre 05.jpg|Eglwys Sant Pedr
Taden (22) Manoir de la Grand-Cour 12.JPG|Maenor la Grand-Cour
Site gallo-romain de l'Asile des Pêcheurs, Taden, France.jpg|Safle Galeg-Rufeinig de l'Asile des Pêcheurs
Site gallo-romain des Boissières, Taden, France.jpg|Safle Galeg-Rufeinig des Boissières

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tregastell

Mae **Tregastell** (Ffrangeg: *Trégastel*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22353

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Tregastell wedi'i gefeillio â:

* Foz, Spaen, ers 2003
* Koussané, Mali, ers 2004

## Yr Iaith Lydewig
Mae gan y gymuned cynllun ieithyddol o dan Ya d’ar brezhoneg ers Chwefror, 2008. Yn 2008, roedd 16.5% o blant ysgolion cynradd yn mynychu  ysgolion dwyieithog.

## Galeri

File:PSIMG 4128.JPG|*La palette du peintre*(Paled yr arlunydd)
File:Trégastel - Pony.JPG|*Le dé* (Y dîs) & *Les tortues* (Y Crwbanod)
File:Le tas de crèpes Trégastel.JPG|*Le tas de crêpes*(Tas o grempogau)
File:Le Roi Gradlon Trégastel.JPG|*Le Roi Gradlon*(Brenin Gradlon)
File:24h voile 2010-1.JPG|*24h de la voile* regatta
File:Moulin à marée Trégastel.JPG|Melin dŵr y llanw
File:Chapelle Sainte-Anne-des-Rocgers de Trégastel.JPG|Capel Ste-Anne-des-Rochers 
File:Boule de granite Ile Renote.jpg|Pêl gwenithfaen naturiol (2-3 troedfedd mewn diamedr) yn agos i Ynys Renote

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Leicester Forest West

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Caerlŷr Forest West**.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Blaby
Categori:Pentrefi Swydd Gaerlŷr
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerlŷr
Tremargad

Mae **Tremargad** (Ffrangeg: *Trémargat*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22365

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Maen hir Parc-ar-menhir
*Maen hir ardal Prat-Rous-Cerch
*Menhir ardal Prat-Tuntauren
*Maenor Lampoul Izellan
*Eglwys Notre Dame, croes a mynwent
*Gwersyll cynhanesyddol Toul-Goulic

Église Notre-Dame de Trémargat.JPG|Eglwys Notre Dame
Le chaos rocheux de Toul-Goulic.jpg|Toul-Goulic
Video-les-gorges-de-toul-goulic.ogv|Fideo dyffryn Toul-Goulic

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tremael

Mae **Tremael** (Ffrangeg: *Trémel*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22366

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Castell Kermerzit, yn dyddio o'r 15g
*Mynachlog yn dyddio'n ôl i 1875;
*Eglwys Notre-Dame-de-la-Merci, a adeiladwyd yn y 15g, roedd ei ffenestri gwydr lliw yn wreiddiol. Cafodd ei ddinistrio gan dân ar 21 Mehefin 2016.
*Capel Saint Maurice

Château de Kermerzit 01.JPG|Castell Kermerzit
Église Notre-Dame de la Merci de Trémel 01.JPG|Eglwys Notre-Dame-de-la-Merci

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Tonkedeg

Mae **Tonkedeg** (Ffrangeg: *Tonquédec*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22340

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
*Capel Sant Gildas 
*Castell Tonquédec a adeiladwyd yn y 13g
*Eglwys Saint-Pierre: a fu hefyd yn goleg i offeiriaid o 1442 
*Capel Kerrivoallan: a adeiladwyd tua 1600
*Capel Loc
*Melin de Kerivoallan
*Melin de Penanguer

Chateau de Tonquedec 01.jpg|Castell Tonquédec
Tonquédec (22) Collégiale Saint-Pierre 01.JPG| Eglwys a choleg Sant Pedr
Léguer - Moulin de Kerivoallan - Sud.jpg|Melin de Kerivoallan
Léguer - Moulin de Penanguer - Détail.jpg|Melin de Penanguer

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Trebeurden

Mae **Trebeurden** (Ffrangeg: *Trébeurden*) yn gymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *communes*) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: ''Département Côtes-d'Armor''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Enwi'r y dref ar ôl Preden, mynach Gymreig a fudodd i'r ardal yn y 5g.

## Poblogaeth
Population - Municipality code22343

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Trebeurden wedi'i gefeillio â:
* Vâlcelele, Buzău, Rwmania, ers 1991
* Villanuova sul Clisi, Yr Eidal ers 2000
* Newton Ferrers, Lloegr, ers 2010

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig
* Y Castell, nid castell go iawn mohoni ond pentir creigiog sy'n edrych dros y mor
**Y Tad Trébeurden* Rhai o greigiau'r castell sydd a siâp wyneb yn y proffil
*Ynys Molene sydd wedi bod yn eiddo i fwrdd gwarchodaeth yr arfordir ers 1991

Castel4223.JPG|Creigiau'r castell.
Trébeurden4222.JPG|*Y Tad Trebeurden* ar y Castell .
Ile-Milau_Trébeurden_France.JPG|Ynys Milliau, Ynys Molène a'r Castell.
Bihit4227.JPG|la pointe de Bihit.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Aodoù-an-Arvor

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Brev

Mae **Brev** (Ffrangeg: *Brie*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35041

## Adeiladau a mannau cyhoeddus nodedig

Brie (35) Église Intérieur 01.JPG|Tu fewn yr Eglwys
Brie-biblio1.jpg|Llyfrgell yr hen ysgol
Brie-FR-35-église-10.jpg|Yr Eglwys
Brie-FR-35-mairie-05.jpg|Neuadd y dref

## Pobl o Brev
## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Chapel-al-Loc'h

Mae '''Chapel-al-Loc'h'* (Ffrangeg: * La Chapelle-du-Lou *) yn gyn cymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: *d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.  Ar Ionawr 1af 2016 fe'i hunwyd a Chymuned Al Loc'h i ffurfio gymuned newydd La Chapelle-du-Lou-du-Lac

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35060
## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Amgen ar gyfer Yr Almaen

bawd
Plaid gwleidyddol almaenig yw **Amgen ar gyfer Yr Almaen** (Almaeneg: *Alternative für Deutschland* (AfD)). Mae'r blaid yn ewro-amheus ac yn geidwadol, a fe sefydlwyd hi ym mis Chwefror 2013. Sylfaenwyr y blaid oedd Bernd Lucke, athro Economeg ym Mhrifysgol Hamburg y cyn-newyddiadurwr Konrad Adam, ac Alexander Gauland, cyn-gwleidydd y blaid CDU. Ar 4 Gorffennaf 2015, cafodd Frauke Petry ei hethol gyda 60% o'r bleidlais yn Essen.

## Gweler hefyd
* Plaid Annibyniaeth y DU

## Cyfeiriadau 
* http://www.bbc.com/news/world-europe-33593741
* http://www.faz.net/aktuell/politik/inland/parteitag-petry-gewinnt-machtkampf-bei-der-afd-13684985.html

Categori:Yr Almaen
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Sefydliadau 2013
Maksim Bahdanovič

Bardd Belarwseg oedd **Maksim Bahdanovič** (**Максім Багдановіч**) (9 Rhagfyr 1891 – 25 Mai 1917). Ystyrir ef yn un o sylfaenwyr llenyddiaeth modern Belarwseg.

Fe'i ganwyd ym Minsk, yn fab i llenwr gwerin Adam Bahdanovič a'i wraig Maria.

Bu farw Bahdanovič yn Yalta, o dwbercwlosis, yn 25 oed.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Vianok* (1914)

### Nofelau
**Muzyka* (1907)

Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Beirdd Belarwseg
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Cantons Ffrainc

Mae '''*cantons* Ffrainc''' yn israniadau tiriogaethol o'r 342 *arrondissements* a'r 101 *départements*.

Ar wahân i'w rôl fel unedau sefydliadol mewn rhai agweddau ar weinyddiaeth gwasanaethau cyhoeddus a chyfiawnder, prif bwrpas y cantonau heddiw yw gwasanaethu fel etholaethau i ethol aelodau'r cynulliad cynrychiadol (Cyngor Cyffredinol) yn bob Département. Am y rheswm hwn, mae etholiadau o'r fath yn cael eu galw yn *etholiadau Cantona*.

## Gweler hefyd
* *Régions* Ffrainc
* *Départements* Ffrainc
* *Arrondissements* Ffrainc
* *Communes* Ffrainc
George Jackson Churchward

Peiriannydd o Loegr oedd **George Jackson Churchward** (31 Ionawr 1857 – 19 Rhagfyr 1933) a oedd yn Brif Beiriannydd Mecanyddol Rheilffordd y Great Western rhwng 1902 a 1922.

Ganwyd Churchward yn Stoke Gabriel, Dyfnaint.

Ar ôl gadael yr ysgol yn 16 oed, gweithiodd dros Reilffordd De Swydd Dyfnaint. Pan daeth y rheilffordd yn rhan o Reilffordd y Great Western, gweithiodd o o dan William Dean, yn gyntaf fel adolygwr nwyddau, wedyn cynorthwyydd i reolwr y gweithdy cerbydau, ac wedyn cymerodd drosodd fel rheolwr. Symudodd o i waith ar locomotifau ym 1895, ac ym 1897 daeth o'n cynorthwyydd i William Dean. Datblygodd o gynllun gwreiddiol Dean o'r dosbarth 'City' 4-4-0, a dywedir bod City of Truro wedi cyrraedd 100 milltir yr awr yn 1904, y locomotif cyntaf i'w wneud. Cynlluniodd o locomotifau mwy i'r rheilffordd, yn defnyddio trefniant olwynion 4-6-0 am y tro cyntaf, yn dechrau yn Chwefror 1902. Cyflwynodd o safoniad i rannau locomotifau, yn benodol efo boeler y locomotif. O 1908 ymlaen adeiladwyd locomotifau i gyd y rheilffordd yn Swindon a daeth y gweithdy yn ddwywaith y maint yn ystod cyfnod Churchward. Anfonodd o peirianwyr dramor er mwyn iddyn nhw ddysgu o reilffyrdd eraill. Roedd Churchward ei hyn wedi astudio locomotifau o America a Ffrainc..

Daeth yn faer Swindon ym 1900.

Lladdwyd Churchward gan drên Paddington - Abergwaun ar 19 Rhagfyr 1933.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Peirianwyr o Loegr
Edwin Atherstone

Bardd a dramodydd Seisnig oedd **Edwin Atherstone** (17 Ebrill 1788 – 29 Ionawr 1872).

## Barddoniaeth
* *The fall of Nineveh* (1828-1868)
* *Israel in Egypt* (1861)
* *The last days of Herculaneum* (1821)
* *Abradates and Panthea* (1821)
* ''A Midsummer Day's Dream* (1824)

## Nofelau
* *The sea-kings in England* (1830)
* *The handwriting on the wall* (1858)

## Drama
* *Dramatic works of Edwin Atherstone'' (1888)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
The Fall of Nineveh (Saesneg)

Categori:Beirdd Saesneg
Categori:Dramodwyr Saesneg
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1872
William Chambers

Diwydiannwr a gŵr cyhoeddus oedd **William Chambers** (1774 – 9 Chwefror 1855).

Ganwyd ef yn Llundain, a derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt o 1792, lle cafodd radd BA yn 1795 ac MA yn 1800. Trwy garedigrwydd neu gysylltiadau teuluol, etifeddodd William ystâd Syr John Stepney, De Cymru, ar 18 Rhagfyr 1824, a daeth i fyw i Blas Llanelli, yn agos at eglwys y plwyf. Erbyn 1828, ef oedd uchel Siryf Sir Gaerfyrddin, a chyda cyd-weithrediad ei fab William Chambers yr ieuaf (1809–1882), profodd lwyddiant sylweddol o fewn diwydiant, drwy sefydlu'r *South Wales Pottery* yn 1840 gyda $10,000. Bu farw ar 9 Chwefror 1855 yn Llanelli.

## William Chambers yr ieuaf, ei fab
Ganwyd William Chambers yr ieuaf yn Valenciennes, Ffrainc, a derbyniodd ef ei addysg yn Eton a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt rhwng 1826 a 1828. Bu'n un o sylfaenwyr y *Llanelly Reform Society* yn 1839, ac er ei fod yn ynad ar y pryd, bu gydag arweinwyr y mudiad protest yn ystod cyfarfod 'Merched Becca' ar Fynydd Sylen ar 25 Awst 1843, a hefyd gyda'r rhai fu'n arestio rhai o'r arweinwyr pan ymosodwyd ar dollborth a chlwydi ardal Pontarddulais ar 6 Medi 1843. Dialwyd arno gan y terfysgwyr yr adeg honno. Rhai blynyddoedd yn ddiweddarach, yn 1849, cyflwynodd dystiolaeth bwysig i'r comisiynwyr addysg, ac erbyn 1850 fe'i penodwyd yn gadeirydd cyntaf Bwrdd Iechyd Llanelli. Prynodd gartref newydd o'r enw "Hafod" yn 1853, a gwerthodd y tŷ ychydig cyn iddo farw.

## Ffynonellau 
* D. Bowen, *Hanes Llanelli*, 1857;
* ''Burke's Landed Gentry*, arg. 1871 (am y llinach);
* *Bye-Gones, relating to Wales and the Border Counties*, 1882, t. 43;
* Arthur Mee, *Llanelly Parish Church, its history and records, with notes relating to the town*, Llanelli, 1888;
* John Innes, *Old Llanelly*, Caerdydd, 1902;
* *The Carmarthen Antiquary*, 1943–44, tt. 21–63;
* Venn, *Alumni Cantabrigienses'', 1944

Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Ioan, Caergrawnt
Categori:Diwydianwyr o Loegr
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llanelli
Thomas Williams Chance

Gweinidog a phrifathro coleg oedd **Thomas Williams Chance** (23 Awst 1872 – 22 Gorffennaf 1956).

Ganwyd Thomas Williams ar 23 Awst 1872 yn fab i Thomas Chance (1844–1873) a Mary (g. Williams, 1829–1908) o Erwyd, Sir Frycheiniog. Mynychodd ysgol Penrhiw fel plentyn, ond pan oedd yn 11 oed, bu farw ei dad, ac aeth yn was fferm am gyfnod o 9 mlynedd er mwyn cynnal ei hun a'i deulu. Gwnaeth hyn yn ardal Erwyd yn gyntaf, cyn symyd ymhellach oddi cartref i ardal Cathedin.

Fe'i bedyddiwyd yn 15 oed yn Eglwys Heffsiba (B), Erwyd, ac anogwyd ef gan ei weinidog John Morgan i ddechrau pregethu ac ail-ymafael mewn addysg.  Gwnaeth hynny am ddwy flynedd yn ysgol ramadeg David Christmas Lloyd, gweinidog yr Annibynwyr, yna yn ei gartref, Tŷ Hampton, Y Clas-ar-Wy, ac wedyn yng Ngholeg y Bedyddwyr a Choleg y Brifysgol, Caerdydd. Derbyniodd Radd Bagloriaeth anrhydedd dosbarth cyntaf yn yr Hebraeg yn 1898, gan ychwanegu gradd MA yn 1900 a gradd BD yn 1916. Yn dilyn ei radd gyntaf, fe'i ordeiniwyd yn weinidog ar eglwys Saesneg yn Stryd Fawr, Merthyr Tudful, yn 1899, ac erbyn 1904, roedd hefyd yn athro rhan-amser yng Ngholeg y Bedyddwyr gan ddarlithio ar Hanes yr Eglwys.

Ar ôl peth amser, daeth yn athro llawn-amser a swydd ysgrifennydd ariannol yn 1908, ac wedi marwolaeth John Morlais Davies yn Ebrill 1928, bu'n brifathro gweithredol y Coleg. Cyn cael sicrwydd o gael cadw'r swydd yn barhaol, rhaid oedd iddo ennill cefnogaeth mwyafrif o gynrychiolwyr yr eglwys yng Nghaerdydd, ond yn anffodus, y tro hwn, collodd y swydd i Thomas Phillips (1868–1936) o ddim ond pedair pleidlais, oherwydd ei ddiffyg Cymraeg yn ôl rhai. Pan fu farw Thomas Phillips yn 1936, fodd bynnag, a phenodwyd Chance i'r swydd, er y bu cryn ddadlau ynglŷn â hynny am fisoedd yn y cylchgrawn *Seren Cymru*. Daliodd ati fel pennaeth tan 30 Mehefin 1944, pan yr ymddeolodd a'i ddynodi'n brifathro emeritws.  Bu farw Thomas Williams yn 1956.

## Ffynonellau 
* D. Mervyn Himbury, *The South Wales Baptist College, 1807-1957* (Caerdydd, 1957), tt.78, 89ff.
* *Adroddiadau Blynyddol Coleg y Bedyddwyr, Caerdydd*, yn enwedig 1955, 7, 10-13;
* *Seren Cymru*, 4 Mai, 28 Medi 1928, 5 Meh. 1936, 31 Rhag. 1954 a 7 Ion. 1955;
* *Dyddiadur a Llawlyfr Undeb Bedyddwyr Cymru* (1956), 114-5;
* *Baptist Handbook* (1956), 322-3

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1956
Thomas Challoner

Arlunydd a hynafieithydd o Gymru oedd **Thomas Challoner** (bu farw 1598). Roedd hefyd yn baentiwr, hynafiaethydd, bardd, ac actiwr. Pedwerydd mab ydoedd i Robert Chaloner, Dinbych, a'i wraig Dowce, ferch Richard Mathew, Lleweni Green, gerllaw Dinbych, a'i wraig Jane, ferch David Myddelton, Gwaynynog. Bu Thomas Chaloner yn gwasnaethu'r College of Heralds am rai blynyddoedd o dan y teitl *Deputy to the Office of Arms*. Dywedir iddo gael ei ddewis yn *Ulster King of Arms* y diwrnod y bu farw, sef 14 Mai 1598, eithr nid ydyw Anthony Wagner (gw. isod) yn credu i hyn ddigwydd eithr yn hytrach i Chaloner gael ei gyfrif yn ddirprwy-herodr yn Sir Gaer. Priododd, 8 Tachwedd 1584, Elizabeth, merch Thomas Alcock, Caer. Mab iddynt oedd Jacob Chaloner (1586-1631 ), a oedd yntau'n herodr ac a fu farw yn Llundain 25 Tachwedd 1631. Cymerasai Thomas Chaloner yn brentis, 10 Ionawr 1587, Randle Holme I, sef y cyntaf o bedair cenhedlaeth o'r un enw a ddaeth yn enwog fel achyddion. Priododd Randle Holme I weddw ei feistr a chymryd ei lys-fab, Jacob, yn brentis.

Gor-nai i Thomas Chaloner oedd Robert Chaloner (1612-1675), Lloran, Sir Ddinbych, a Roundway, Wiltshire, a ddaeth yn Bluemantle Pursuivant yn 1660 a Lancaster Herald yn 1665.

Fe'i claddwyd yn Eglwys Sant Mihangel, Caer.

## Ffynonellau
* Thomas Challoner, *A Booke of Sundrye and Divers Noats of Evidence, of Times, and Wyttnesses, of Cheshire, Lancashire, Cymru etc.*' (1592)
* W. J. Hemp, "Two Welsh Heraldic Pedigrees, with Notes on Thomas Chaloner, Ulster King of Arms", *Y Cymmrodor* 40
* Anthony R. Wagner, *A Catalogue of English Mediaeval Rolls of Arms* (Llundain, 1950)

Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1723
Edgar Leyshon Chappell

Cymdeithasegydd o Gymru oedd **Edgar Leyshon Chappell** (8 Ebrill 1879 – 26 Awst 1949). Roedd yn arloesydd ad-drefnu pentrefi a threfi, ac yn awdur.

Ganwyd ef ar 8 Ebrill 1879, yn Ystalyfera, yn fab i Alfred Chappell ac Ellen Watkins.  Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, ac yna bu'n brifathro ysgol Rhiw-fawr, Pontardawe am gyfnod.  Amlygwyd ei ddiddordeb mewn materion cymdeithasol yn 1911, pan y cyhoeddwyd pamffledyn o'i waith, ''Gwalia's Homes'', yn Ystalyfera.

Yn 1912 dechreuodd gynorthwyo'r Athro H. Stanley Jevons mewn gwaith ymchwil i faterion economaidd (gan mwyaf) - gwaith a olygai drafaelio a darlithio yn ne Cymru, ac ysgrifennu pamffledi ac erthyglau i'r wasg ar bynciau megis datblygiad pentrefi a threfi, gerddi, etc. Yn 1917 fe'i dewiswyd yn ysgrifennydd adran Gymreig comisiwn y Cabinet Rhyfel ar yr anesmwythder yn y byd diwydiannol; y flwyddyn ddilynol cafodd ei ddewis gan y Weinyddiaeth Amaethyddiaeth i chwilio i mewn i gwestiwn cyflogau a thelerau gwaith gweithwyr ar y tir yn Ne Cymru. O 1918 hyd 1921 yr oedd yn arolygwr yn adran tai o dan y Weinyddiaeth Iechyd; yn 1921 fe'i gwnaethpwyd yn ysgrifennydd ymchwil daleithiol arbennig yn Ne Cymru a wneid gan yr un Weinyddiaeth.

Wedi iddo adael y Weinyddiaeth Iechyd bu Chappell yn ffurfio ac yn arolygu cwmnïau ynglŷn â datblygu tir, etc., yn Llundain a Chaerdydd - gw. rhestr o'r cwmnïau hyn yn Who's Who in Wales, 1937. Efe oedd un o sylfaenwyr (ac, am rai blynyddoedd, ysgrifennydd) y 'Welsh Housing and Development Association'; golygodd gyfrolau 1916, 1917, a 1918 The Welsh Housing and Development Year Book. Yn ddiweddarach bu'n ddiwyd yn ei waith ar wahanol gynghorau - cyngor sir Morgannwg yn eu plith - a'u pwyllgorau. Fe'i dewiswyd gan y Cyngor Cyfrin yn un o'i gynrychiolwyr ar Lys Llywodraethwyr Llyfrgell Genedlaethol Cymru; cafodd radd M.A. (‘er anrhydedd’) gan Brifysgol Cymru yn 1948. Ar hyd y blynyddoedd bu'n ysgrifennu ysgrifau, pamffledi, a llyfrau mwy; bu hefyd am gyfnod yn golygu'r Welsh Outlook. Dyma deitlau rhai o'i weithiau - Pithead and Factory Baths (gyda J. A. Lovat-Fraser ), 1920; The Housing Problem in Wales, 1920; History of the Port of Cardiff, 1939; Historic Melingriffith, 1940; The Government of Wales, 1943; Wake up, Wales … 1943; Cardiff's Civic Centre, a Historical Guide, 1946.

Pr. Alice, merch Caleb Thomas, Ystalyfera, a bu iddynt fab. Bu farw yng Nghaerdydd 26 Awst 1949.

## Cyfeiriadau
## Ffynonellau
* ''Who's who in Wales*, 1937;
* *Western Mail'', 27 Awst 1949.

Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Cymdeithasegwyr o Gymru
Categori:Pobl o Ystalyfera
Elvinieg

Mae **Elvinieg** (Ffrangeg: *Aubigné*) yn gymuned yn department Il-ha-Gwilen  (Ffrangeg: ''d'Ille-et-Vilaine''), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code 35007
## Galeri

Aubigné (35) Monument aux morts.JPG|cofeb Ryfel
Aubigné mairie-école.jpg|Neuadd y Dref (Mairie)
Aubigné (35) Église Notre-Dame 03.JPG|Yr Eglwys

## Gweler hefyd
*Cymunedau Il-ha-Gwilen
## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Il-ha-Gwilen
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Cantons Aodoù-an-Arvor

Dyma restr o **Cantons Ffrainc yn  département Aodoù-an-Arvor** wedi  ailddosbarthu Cantons 2015; (nodyn mae nifer o erthyglau yng nghategori *Eginyn Llydaw* yn gyfeirio at hen gantons, cyn 2015)

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Aodoù-an-Arvor
Categori:Aodoù-an-Arvor
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Y Llwybr Dagrau

bawd|John Ross, Americanwr o dras Ewropeaidd a geisiodd amddiffyn hawliau'r Cherokee yn y Llys Goruchaf.
Ymfudiad gorfodol yr Americanwyr Brodorol rhwng 1836 a 1839, yn bennaf o Georgia i Oklahoma, oedd **y Llwybr Dagrau** (; Cherokee: Ꭸꮵꭷꮂꮣ Ꭰꮑꭼꭲ - llythrennol: "Y man lle maent yn wylo"). Yn y cyfnod hwn roedd hawl gan y Fyddin Americanaidd i gymryd tir y brodorion, dros faner Tynged Amlwg, ac ehangu tiriogaeth yr Unol Daleithiau. Bu farw chwarter o boblogaeth y Cherokee ar y daith.

Cyn cychwyn y Llwybr Dagrau, bu ymgyrch hir o wthio'r brodorion i orllewin Afon Mississippi. Darganfuwyd aur yn Georgia ym 1829, gan beri rhuthr am aur i'r dalaith honno. Cafodd y tir ei brisio am $7&nbsp;miliwn (US$184&nbsp;miliwn yn 2016), felly llofnododd yr Arlywydd Andrew Jackson Ddeddf Caethgludo'r Indiaid ym 1830.

## Gweler hefyd
Ysbryd Perthynol cerflyn yn Iwerddon sy'n cofio'r Llwybr Dagrau.

Categori:Americanwyr Brodorol
Categori:Hanes yr Unol Daleithiau
Aston Martin DB5

Car moethus a gynhyrchir yng ngwledydd Prydain yw'r **Aston Martin DB5** *grand tourer* ac a ddyluniwyd gan y cwmni Eidalaidd Carrozzeria Touring Superleggera. Cafodd ei ryddhau'n fasnachol yn 1963, ac fe'i bwriadwyd fel terfyn y gyfres 'DB4' a dechrau oes newydd y DB5. Ffurfiwyd yr enw o flaen llythrennau Syr **D**avid **B**rown, *entrepreneur* ac a fu wrth lyw Aston Martin o 1947 i 1972. Mae'n gar nodedig am iddo ymddangos yn un o ffilmiau James Bond - nid y car cyntaf na'r olaf i wneud hynny - pan ymddangosodd yn y ffilm *Goldfinger* (1964). Ei chwaer cyfoes yw'r Aston Martin DB11, sy'n gwerthu am oddeutu £160,000.

## Y cynllun
Y prif wahaniaeth rhyngddo a'r DB4 cyfres V yw ei injan - alwminiwm yn hytrach na dur trwm, a hwnnw gryn dipyn yn fwy nerthol: 4.0&nbsp;L; yn hytrach na 3.7&nbsp;L a chafwyd hefyd trawsyriant 5-cyflymder ZF Friedrichshafen a 3 carbwradur SU. Gall yr injan gynhyrchu 282&nbsp;bhp (210&nbsp;kW), gydag uchafswm cyflymder o 145&nbsp;mph (233&nbsp;km/h) o ran y fersiwn a alwyd yn *Vantage* ac a ddaeth yn safon gydag ymddangosiad y DB5 ym Medi 1963.

Yn y fersiwn arferol, roedd cadeiriau a symudai'n ôl, carpedi gwlan, ffenestri trydan, dau danc tanwydd, olwynion crom, oerydd olew a llond car o ledr. Dau ddrws oedd i bob model: 2+2.

## Gweler hefyd
*Aston Martin DB11

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir
Categori:Aston Martin
Pastai Odl

Casgliad o gerddi gan yr awdur plant Roald Dahl (teitl gwreiddiol Saesneg: *Rhyme Stew*) wedi'u haddasu i'r Gymraeg gan Gwynne Williams yw **Pastai Odl**. Cyhoeddwyd y ffurf wreiddiol Saesneg yn 1989. Cyhoeddwyd y fersiwn Cymraeg gan Rily i ddathlu pen-blwydd Dahl yn 100 oed, yng Ngorffennaf 2016.

Dywed broliant y llyfr ar wefan Gwales (Cyngor Llyfrau Cymru): 'Penillion amharchus, haerllug a hynod o ddoniol yn rhoi sylw gwahanol iawn i gymeriadau straeon tylwyth teg, chwedlau a straeon traddodiadol megis, Hansel a Gretel, Y Crwban a'r Sgwarnog, Ali Baba, Aladin a llawer mwy. Casgliad dyfeisgar ac aeddfed sy'n addas ar gyfer plant hŷn ac oedolion.'

## Cefeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg
Categori:Roald Dahl
Categori:Llenyddiaeth plant Saesneg
Categori:Llyfrau 1989
Categori:Llyfrau 2016
Francysk Skaryna

Argraffydd a dyneiddiwr Belarwseg oedd **Francysk Skaryna** (Belarwseg: Францыск Скарына, Lladin: Franciscus Scorina) (ca. 1490–cyn 29 Ionawr 1552). Sallwyr (1517) oedd y llyfr cyntaf iddo ei gyhoeddi.

Ganed Skaryna yn Polatsk. Bu'n astudio yn Kraków (1504–1506). Yn 1512 cafodd graddiodd fel meddyg ym Mhrifysgol Padova. O 1517 hyd 1519 argraffodd lyfrau ym Mhrâg, ac o 1522 ymlaen yn Vilnius. Ar ddiwedd ei oes dychwelodd i Brâg.

## Coffâd
* Francysk Skaryna Prifysgol Homel
* Francysk Skaryna Llyfrgell Belarwseg yn Llundain

## Cyfeiriadau
* Francysk Skaryna, the Martin Luther of Belarus // The Economist

Categori:Belarws
Categori:Genedigaethau 1490
Categori:Marwolaethau 1552
Crêpe

yn gwerthu crêps, 2024]]
Math o grempog (Llydaweg: krampouezh) tenau iawn yw **crêpe** neu **grép**, fel arfer wedi ei wneud o flawd gwenith neu wenith yr hydd. Mae'r gair o darddiad Ffrengig, yn deillio o'r Lladin *crispa*, yn golygu "cyrliog". Er fod crêpes yn cael eu cysylltu fel arfer gyda Llydaw, maent yn cael eu bwyta'n helaeth ar draws Ffrainc, Gwlad Belg, Quebec a sawl ardal arall yn Ewrop a Gogledd Affrica a hyd yn oed Aberystwyth. Y crép symlaf yw hwnnw gyda siwgwr yn unig oddi fewn iddo, i'w flasu, a cheir mathau mwy amheuthun e.e. crép flambé, crêpes Suzette neu *galetts* sawrus.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd a diod yn Llydaw
Categori:Pwdinau
Categori:Bwyd a diod yn Ewrop
Peter Edwards

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd teledu o Gymro oedd **Peter Merfyn Edwards** (Hydref 1947 – 11 Medi 2016). Gweithiodd ar amryw o raglenni teledu a ffilmiau yn Gymraeg a Saesneg.

## Bywgraffiad
Ganwyd yn Y Fflint a fe'i magwyd yn Nghilcain, Sir y Fflint. Ei dad oedd yr actor ac awdur Meredith Edwards a'i fam oedd Daisy Clark. Aeth i Ysgol Ramadeg Alun yn yr Wyddgrug ac aeth i wneud gradd Drama/Astudiaethau Americanaidd ym Mhrifysgol Hull. Bu'n byw yng Nghaerdydd ers canol y 1970au.

Roedd yn briod gyda Delyth a roedd ganddynt ddau o blant. Bu farw yn ei gartref yn 68 oed.

## Gyrfa
Cychwynnodd fel 'roadie' ar gyfer cwmni theatr Hull Truck Theatre cyn gweithio am flwyddyn fel athro drama ym Merthyr Tudful. Yna ymunodd â BBC Cymru lle cyfarwyddodd rhaglenni cerddoriaeth pop a drama yn cynnwys ''Bowen a'i Bartner* ar gyfer S4C. Cyfarwyddodd y ddrama arobryn *Penyberth* ar gyfer BBC Cymru yn 1985 cyn ymuno â thîm cychwynnol yr opera sebon *EastEnders*. Fe ffurfiodd ei gwmni cynhyrchu annibynnol Lluniau Lliw yn 1986, cwmni a gynhyrchodd nifer o raglenni drama i S4C yn yr 1980au a 1990au, yn cynnwys cyfresi *Yr Heliwr*, *Mwy na Phapur Newydd'', a'r ffilmiau *Pum Cynnig i Gymro, Noson yr Heliwr* ac ''Eira Cynta'r Gaeaf.*

Bu hefyd yn bennaeth drama ac uwch-gynhyrchydd gyda ITV Cymru rhwng 1998 a 2009 a gweithiodd ar y ddrama *Nuts and Bolts''. Roedd yn gynhyrchydd ar y cyd i'r ffilm *A Way of Life (2004)*, a enillodd yr "Alfred Dunhill UK Film Talent Award" yng Ngwyl Ffilmiau Llundain 2004. Yn fwy diweddar cyd-sefydlodd y cwmni annibynnol Barefoot Rascals a gynhyrchodd nifer o raglenni adloniant ffeithiol ar gyfer ITV Cymru.

Edwards oedd cadeirydd cyntaf Ffilm Cymru a bu'n gadeirydd ar TAC, y corff sy'n cynrychioli cynhyrchwyr annibynnol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Cyfweliadau gyda Peter Edwards am ei waith a'i yrfa ar Borth y Coleg Cymraeg

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru
Deddf Casglu a Rheoli Trethi (Cymru) 2016

Roedd cyflwyno'r **Bil Treth Trafodiadau Tir a Gwrthweithio Osgoi Trethi Datganoledig (Cymru), 2016** ar 12 Medi 2016 yn ddigwyddiad hanesyddol gan mai dyma'r tro cyntaf i senedd yng Nghymru greu treth newydd ers bron i 800 mlynedd. Roedd yn disodli treth tir y dreth stamp a oedd yn cael ei thalu gan unrhyw un sy'n prynu, lesio neu'n rhentu adeilad neu dir dros bris penodol. Dyma'r Bil cyntaf i'w gyflwyno dan Raglen Ddeddfwriaethol newydd Llywodraeth Cymru.

Yn y flwyddyn ariannol 2014-15, cododd y dreth stamp tua £170 miliwn yng Nghymru ond mae disgwyl i'r swm yma gynyddu i £244 miliwn erbyn 2018-19. Bydd hefyd yn cynnwys mesurau i fynd ymwneud â phobol sy'n osgoi talu treth.

Bydd cyfraddau a bandiau'r dreth trafodiadau tir yn cael eu cyhoeddi oddeutu Ebrill 2018, gyda'r sefyllfa economaidd a'r blaenoriaethau yn cael eu hystyried bryd hynny.

Dyma'r prif newidiadau:

# Rheol gyffredinol newydd yn erbyn osgoi trethi (GAAR) i helpu i atal osgoi trethi ac i ddelio â'r mater yn gadarn;
# Rheol wedi'i thargedu yn erbyn osgoi trethi (TAAR), a fydd yn gymwys i bob math o ryddhad;
# Eithrio dau ryddhad mewn perthynas â datgydfuddiannu cwmnïau yswiriant a chymdeithasau adeiladu;
# Diwygio rhai rhyddhadau eraill er mwyn iddynt weithio'n well neu mewn ffordd sy'n fwy perthnasol i Gymru;
# Bydd elfen rent lesoedd preswyl newydd yn esempt rhag treth o dan y dreth trafodiadau tir. &nbsp;&nbsp;
# Symleiddio'r rheolau'n ymwneud â lesoedd.

Yr Awdurdod Refeniw Cymreig fydd yn gyfrifol am gasglu'r arian. Hwn yw'r mesur hiraf (220 tudalen) o ddeddfwriaeth y mae'r gweinidogion erioed wedi ei gyhoeddi. Disgwylir sêl bendith brenhines Lloegr erbyn gwanwyn 2017.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Llywodraeth Cymru – manylion a hanes y mesur ar wefan y Cynulliad

Categori:2016 yng Nghymru
Categori:Cynllunio
Categori:Deddfau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016
Categori:Trethiant
Kate Lambert

Model o Gymru ydy **Kate Lambert** (ganwyd 16 Medi 1983) sy'n cael ei hadnabod gyda'r llysenw "**Kato**". Mae hefyd yn ddylunydd ffasiwn ac yn wraig busnes. Cafodd ei geni yn Llanbrynmair, Powys a'i magu yng Nghymru, ond symudodd i Unol Daleithiau'r America yn 2007.

Un o brif wynebau *steampunk* ydy Kato, ac yn y gorffennol mae wedi cael ei galw yn "uwchfodel steampunk" (*"the supermodel of steampunk"*) Cafodd arwres y comic Steampunk - *Lady Mechanika* - ei henwi ar ei hôl. Mae ei gwaith i'w weld drwy holl lyfau celf a ffasiwn *steampunk* yn cynnwys *International Steampunk Fashions*, ble mae ei ffotograff i'w weld ar y clawr.

Ymddangosodd Kato hefyd ar glawr Awst 2014 o'r cylchgrawn *Bizarre*, a roddodd yr enw *"steampunk idol"* arni ac mae'n ei galw'n *"Pin-up legend"*. Ymddangosodd hefyd ar glawr Gwanwyn 2012 o *FEY*, a chlawr Medi 2012 o *Ladies of Steampunk* ac Ebrill 2013 o *LoSP Bronze Age* (NSFW). Yng Ngorffennaf 2016 roedd ei gwyneb i'w weld ar glawr *Phantasm* ble y galwyd hi'n *"The Queen of Steam"*. 
bawd|chwith|upright=0.75|Y model Ulorin Vex, yn gwisgo gwisg ôl-apocalyptaidd wedi'i gynllunio gan Kato.

## Cefndir
Hi oedd 3edd merch y peintiwr celf Terence Lambert a Glenys (née Hulme) ei wraig, a oedd yn brifathrawes. Cafodd ei magu yn Hafodyllan , cyn-reithordy Llanbrynmair a oedd yn sefyll y tu ôl i fynwent o'r 13g. Mae wedi dweud mai dyma oedd y sbardyn iddi ddefnyddio llawer o bethau Victorianaidd yn ei gwisgoedd. Gadawodd yr ysgol uwchradd pan oedd yn 16 oed ac aeth i'r tec lleol i arbenigo mewn celf. Wedyn, gwnaeth gwrs mewn ffasiwn a thecstiliau yng Nghaerfyrddin ble y graddiodd hi. Cychwynodd werthu *dread hair falls* mewn marchnadoedd yma ac acw drwy Dde Cymru ac arlein; o dipyn i beth tyfodd ei busnes yn llwyddiannus.

## Gweler hefyd
**Bizarre*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Portffolio
*  Model Mayhem

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Dylunwyr ffasiwn o Gymru
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Khieu Samphan

Gwleidydd ac economegydd comiwnyddol o Gambodia yw **Khieu Samphan** (ganwyd 28 Gorffennaf 1931)

Dychwelodd i'w famwlad a daeth yn wleidyddol weithgar tra'n weithio fel athro prifysgol. Cafodd ei ethol i'r Cynulliad Cenedlaethol ym 1962 a 1964, a phenodwyd yn Ysgrifennydd Masnach yng nghabinet y Prif Weinidog Norodom Sihanouk, cyn-frenin y wlad. Enillodd Khieu Samphan y llysenw "Mistar Glân" am fod yn ddilwgr. Dros amser, trodd Sihanouk yn erbyn elfennau adain-chwith Cambodia, a bu Khieu Samphan yn ffoi i'r jyngl ym 1967 i ymuno â'r gwrthryfelwyr comiwnyddol dan arweiniad Pol Pot. Credodd nifer iddo gael ei ladd gan heddlu cudd Sihanouk nes iddo ymddangos yn gyhoeddus ym 1973.

Cipiodd y Khmer Rouge rym ym 1975 gan sefydlu Kampuchea Ddemocrataidd, a rhoi ar waith rhaglen o gyfunoli, llafur gorfodol, ac hil-laddiad. Gwasanaethodd Khieu Samphan yn swydd llywydd y presidiwm, ac arlywydd mewn enw y wlad, o 11 Ebrill 1976 hyd 7 Ionawr 1979. Goresgynnwyd Cambodia gan Fietnam yn Rhagfyr 1978 a chafodd y Khmer Rouge ei ddymchwel o fewn dwy wythnos. Meddianwyd y wlad am ddeng mlynedd a sefydlwyd Gweriniaeth Pobl Kampuchea. Daeth Khieu Samphan yn weinidog tramor ym 1982 dan y llywodraeth glymblaid. Ef oedd wyneb gyhoeddus y llywodraeth, a theithiodd gyda diplomyddion i wledydd eraill ar ymweliadau swyddogol. Cynrychiolodd y Khmer Rouge mewn trafodaethau heddwch a ddaeth â therfyn i Ryfel Cambodia a Fietnam ym 1991. nes iddo ildio i'r llywodraeth yn 1998.

Dechreuodd waith Siambrau Arbennig Llysoedd Cambodia yn 2006 gyda chefnogaeth y Cenhedloedd Unedig i roi gyn-arweinwyr y Khmer Rouge ar brawf. Cafodd Khieu Samphan ei arestio yn 2007 a'i gyhuddo o droseddau yn erbyn dynoliaeth, hil-laddiad, a thorri Cytundeb Genefa (1948). Dechreuodd yr achos yn Nhachwedd 2011. Rhannodd y doc gyda Nuon Chea ac Ieng Sary a'i wraig Ieng Thirith. Bu farw Ieng Sary yn 2013, ac yn 2012 penderfynwyd bod Ieng Thirith yn anghymwys i sefyll ei phrawf oherwydd dementia. Cyfaddefodd Khieu Samphan y bu marwolaethau torfol dan lywodraeth y Khmer Rouge, gan feio ideoleg eithafol Pol Pot, ond honodd nad oedd ganddo ei hun ran uniongyrchol parthed y llofruddiaethau. Dywedodd taw arweinydd mewn enw yn unig ac "heb rym" ydoedd. Cafwyd Khieu Samphan a Nuon Chea yn euog o droseddau yn erbyn dynoliaeth yn Awst 2014, a'u dedfrydu i garchar am oes. Yn Nhachwedd 2018 fe'i cafwyd yn euog o hil-laddiad Fietnamiaid ethnig yng Nghambodia, a hefyd sawl cyhuddiad o briodasau gorfodol, treisio, ac erledigaeth grefyddol, a'i ddedfrydu i garchar am oes unwaith eto. Erbyn 2021, pryd clywyd yr apêl yn erbyn ei ddedfryd, Samphan oedd yr olaf o arweinwyr y Khmer Rouge a oedd yn dal i fyw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Comiwnyddion o Gambodia
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Economegwyr o Gambodia
Categori:Gwleidyddion o Gambodia
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o hil-laddiad
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o droseddau yn erbyn dynoliaeth
Bizarre

bawd|
Cylchgrawn Prydeinig oedd ***Bizarre*** a gyhoeddwyd rhwng 1997 a 2015 yn Saesneg gan Dennis Publishing. Mae'r cylchgrawn yn chwaer gylchgrawn i'r *Fortean Times*. Ymddangosodd y model Gymreig Kate Lambert ar glawr rhifyn Awst 2014.

## Hanes
Lansiwyd *Bizarre* gyda'r nod o ymddangos bob yn ail mis, gan y cyhoeddwr John Brown Publishing - yn Chwefror 1997 pan ymddangosodd cylchgrawn arall - *I Feel Good* (IFG). Pan aeth IFG yn feth-dalwr, prynwyd *Bizare* gan Dennis Publishing.

Apwyntiwyd David McComb yn olygydd yn Rhagfyr 2013. ond yng ngwanwyn 2015 cyhoeddwyd y byddai *Bizarre* yn dod i ben.

## Cyfeiriadau
Categori:Cylchgronau Saesneg
Categori:Sefydliadau 1997
Boncyff

Coesyn prennaidd coeden neu lwyn, yn enwedig y rhan isaf neu ran sydd wedi ei thorri i ffwrdd, yw **boncyff**.

Sugar pine (3717790581).jpg|Boncyff y binwydden siwgr.
Tropical palm tree trunk .jpg|Boncyff y balmwydden drofannol.
Taxus wood.jpg|Croestoriad o foncyff yr ywen gyffredin.
Baumstumpf.JPG|Bonyn coeden.
Dead tree trunk.jpg|Boncyff coeden farw.
Pieperpfuhl 4.JPG|Madarch a mwsogl yn tyfu ar foncyff coeden sydd wedi cwympo.
Aufgerichtetesholz.jpg|Tomen goed tân.
Open University MMB 04.jpg|Cerflun wedi siapio o fonyn coeden ar gampws y Brifysgol Agored.

## Gweler hefyd 
* Boncyff Nadolig

## Cyfeiriadau 
Categori:Coed
Categori:Llwyni
Hirundinidae

Teulu o adar ydyw **Hirundinidae** (neu **Gwenoliaid** yn Gymraeg); mae'r Wennol Ewropeaidd (*Hirundo rustica*) yn cael ei hadnabod ar lafar yng Nghymru fel 'Gwennol'. Un peth sy'n gyffredin rhwng aelodau gwahnol y teulu yw eu bod i gyd yn bwyta ar yr adain h.y. tra'n hedfan.

Mae'r teulu'n cynnwys dau is-deulu: y *Pseudochelidoninae* o'r genws *Pseudochelidon* a'r *Hirundininae*. Mae'r teulu Hirundinidae yn cynnwys cyfanswm o 19 genws.

Mae aelodau'r teulu - y gwenoliaid - i'w cael ledled y byd, ym mhob cyfandir ar wahân i Antartig. Credir bellach i'r teulu esblygu yn wreiddiol yn Affrica ac yno mae'r amrywiaeth mwyaf ohonynt i'w weld heddiw. Mae rhai o'r teulu'n meudwyo.

## Rhywogaethau o fewn y teulu
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q39861 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:teulu,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Hirundinidae
Enid Wyn Jones

Roedd **Enid Wyn Jones** (17 Ionawr 1909 – 15 Medi 1967) yn amlwg mewn bywyd cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr ac yn lladmerydd cymdeithasol ar nifer o gyrff fel Y.W.C.A. (*World Young Women’s Christian Association*).

Bu'n llywydd Cyngor Cymru ac is-lywydd Cyngor Y.W.C.A. o 1959 hyd 1967 ac roedd yn aelod o gyngor byd y mudiad gan gynrychioli Cymru mewn cynadleddau tramor. Roedd ganddi ddiddordeb mawr mewn crefydd hefyd ac fe'i hetholwyd yn llywydd Cyngor Cenedlaethol Merched Eglwysi Rhyddion Lloegr a Chymru rhwng 1958 a 1959. Bu'n llywydd Adran y Merched o Undeb Cymru Fydd yn 1966-67 ac roedd yn ynad heddwch yn Sir Ddinbych o 1955 hyd 1967. Bu farw mewn awyren wrth ddychwelyd i Gymru o Gynhadledd Byd y Y.W.C.A. ym Melbourne, Awstralia, ac fe'i claddwyd yn Llansannan.

Bu'n weithgar hefyd yn y maes meddygol fel is-gadeirydd Pwyllgor Gweinyddesau Bwrdd Ysbytai Cymru; fel aelod o Fwrdd Rheolaeth Ysbytai Clwyd a Dyfrdwy; o Bwyllgor Gweinyddol Meddygon Dinbych a Fflint ac o Bwyllgor Canolog Cronfa Elusennol Frenhinol y Meddygon. Roedd pynciau crefyddol a chymdeithasol a heddychaeth yn agos at ei chalon, a bu'n annerch cymdeithasau'n gyson ar y pynciau hyn.

O ran crefydd, roedd yn aelod gyda'r Crynwyr yn ogystal â'r Presbyteriaid Cymreig a bu hefyd yn aelod o Bwyllgor Crefyddol y B.B.C.

## Magwraeth
Ganed Enid Wyn (née Williams) yn Wrecsam, yn ferch i'r Dr. David Llewelyn Williams a Margaret Williams. Symudodd y teulu i Gaerdydd ychydig cyn y Rhyfel Byd Cyntaf, ond yn ystod y rhyfel fe'i magwyd hi yn y Rhyl. Derbyniodd ei haddysg yn y *Welsh Girls’ School*, Ashford, ac yna fel gweinyddes yn Ysbyty Brenhinol Caerdydd.

## Priodi
Ar 9 Medi 1936 priododd ag Emyr Wyn Jones o'r Waunfawr, Caernarfon oedd yn ffysigwr yn Lerpwl, a chawsant ddau o blant. Cartrefodd y teulu yn "Llety'r Eos", Llansannan. Mae Enid Wyn Jones yn nain i'r gwleidydd yr Athro Richard Wyn Jones.

## Cyfeiriadau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Wrecsam
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1967