open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyfrifiad yr Unol Daleithiau 1880

[bawd|[Thomas Edison yng Nghyfrifiad 1880]]

**Cyfrifiad yr Unol Daleithiau 1880** a gynhaliwyd gan Fiwro'r Cyfrifiad yn ystod mis Mehefin 1880 oedd degfed Cyfrifiad yr Unol Daleithiau. Dyma'r tro cyntaf y caniatawyd i fenywod fod yn gyfrifwyr. Prif Arolygydd y Cyfrifiad oedd Francis Amasa Walker.

Darganfydd cyfrifiad 1880 bod poblogaeth breswyl yr Unol Daleithiau yn 50,189,209, cynnydd o 30.2 y cant dros y 39,818,449 o bobl a rifwyd yng Nghyfrifiad 1870. Roedd canolfan gymedrig poblogaeth yr Unol Daleithiau ym 1880 yn Sir Boone Kentucky.

Cymerodd prosesu data cyfrifiad 1880 gymaint o amser (wyth mlynedd i gyd ) penderfynodd Biwro y Cyfrifiad ofyn i Herman Hollerith i ddylunio ac adeiladu peiriant tablu i'w ddefnyddio ar gyfer y  cyfrifiad nesaf. 

## Cyfeiriadau
Timmy Matley

Canwr o Iwerddon oedd **Timothy Matley** (16 Chwefror 1982 – 11 Ebrill 2018).  Roedd yn brif ganwr y band The Overtones.

Fe'i ganwyd yng Nghorc, Iwerddon.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Pobl fu farw o ganser
Árborg

bawd|Arborg
bawd|Ölfusá-Brücke 1
Bwrdeistref **Sveitarfélagið Árborg** yw'r bwrdeistref fwyaf yn ne Gwlad yr Iâ. Fe'i sefydlwyd yn 1998. Y dref fwyaf yn y fwrdeistref yw Selfoss. Mae Eyrarbakki a Stokkseyri yn ddwy gymuned ar arfordiry de a Sandvíkurhreppur yw'r ardal weinyddol wledig rhwng y ddau dref. Mae Álborg yn rhan o Ranbarth y De (Suðurland).

Poblogaeth y fwrdeistref yw 8,471 (1 Ionawr 2017). Maint y fwrdeistref yw 158&nbsp;km sgwâr.

Cynrychiolwyd yr ardal yn y bumed rhifyn o'r gyfres gyntaf o'r rhaglen dychan teledu, Documentary Now! fel tref oedd yn cynnal Gŵyl Al Capone.

## Hanes
bawd|Stokkseyrarkirkja
Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 7 Mehefin 1998 wrth uno'r cymunedau gwledig annibynnol: 
* Eyrarbakki (Eyrarbakkahreppur - poblogaeth 505 ar 1 Ionawr 2017
* Sandvík (Sandvíkurhreppur) 
* Stokkseyri (Stokkseyrarhreppur - poblogaeth 455 ar 1 Ionawr 2011
* Selfoss (Selfosskaupstaður - poblogaeth 7,130 ar 1 Ionawr 2017).

## Poblogaeth
Rhwng 1997 a 2008 gan fod Árborg yn gymharol agos i ardal Reykjavík Fawr ac effaith y tŵf economaidd, gwelwyd tŵf sylweddol ym mhoblogaeth y fwrdeistref o +33 %.

* (Gebietsstand von 1998)

## Gefeilldrefi
### von Selfoss
*  Silkeborg, Denmarc
*  Arendal, Norwy
*  Kalmar, Sweden
*  Savonlinna, Y Ffindir
*  Aasiaat, Yr Ynys Las
*  Fuglafjørður, Ynysoedd Ffaro

### von Eyrarbakki
*  Kalundborg, Denmarc
*  Lillesand, Norwy
*  Nynäshamn, Sweden
*  Kimito, Y Ffindir

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwlad yr Iâ
Rhestr o gymunedau Illinois

bawd|dde|250px|Map yn dangos Illinois yn yr Unol Daleithiau
Dyma **restr o gymunedau Illinois**. Mae Illinois yn Dalaith wedi'i leoli yng Nghanolbarth Gorllewinol Unol Daleithiau America. Yn ôl Cyfrifiad yr Unol Daleithiau yn 2010, Illinois yw'r 5ed dalaith fwyaf poblog gyda 12,831,549 o drigolion a rhif 24 yn ôl faint ei thiriogaeth sy'n ymestyn dros 55,518.93 milltir sgwâr (143,793.4 km2). Rhennir Illinois yn 102 sir ac mae'n cynnwys 1,299 o gymunedau corfforedig sy'n cynnwys dinasoedd, trefi a phentrefi.

## Rhestr
[bawd|dde|250px|1 - [Chicago]]
[bawd|dde|250px|2 - [Aurora, Illinois|Aurora]]
[bawd|dde|250px|3 - [Rockford, Illinois|Rockford]]
[bawd|dde|250px|4 - [Joliet, Illinois|Joliet]]
[bawd|dde|250px|5 - [Naperville, Illinois|Naperville]]
[bawd|dde|250px|6 - [Springfield, Illinois|Springfield]]
[bawd|dde|250px|7 - [Peoria, Illinois|Peoria]]
[bawd|dde|250px|8 - [Elgin, Illinois|Elgin]]
[bawd|dde|250px|9 - [Waukegan, Illinois|Waukegan]]
[bawd|dde|250px|10 - [Champaign, Illinois|Champaign]]
[bawd|dde|250px|11 - [Bloomington, Illinois|Bloomington]]
[bawd|dde|250px|12 - [Decatur, Illinois|Decatur]]
[bawd|dde|250px|13 - [Evanston, Illinois|Evanston]]
[bawd|dde|250px|14 - [Des Plaines, Illinois|Des Plaines]]
[bawd|dde|250px|15 - [Berwyn, Illinois|Berwyn]]

## Gweler hefyd
Rhestr o Siroedd Illinois

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Daearyddiaeth Illinois
Origen

Diwinydd ac athronydd Cristnogol o Alecsandria oedd **Origen** (185 - 254). Un o Dadau'r Eglwys ydoedd, a bu ei draethawd ar "egwyddorion sylfaenol" yn bwysig wrth roi'r gorau i Gnostigiaeth yng nghyfnod boreuaf yr eglwys. Ysgrifennodd hefyd ymateb i'r athronydd paganaidd Celsus wedi iddo gyhoeddi feirniadaeth o'r ffydd Gristnogol.

Categori:Genedigaethau 185
Categori:Marwolaethau 254
Categori:Athronwyr y 3edd ganrif
Categori:Athronwyr o'r Aifft
Categori:Diwinyddion y 3edd ganrif
Categori:Diwinyddion Cristnogol o'r Aifft
Categori:Llenorion y 3edd ganrif o'r Aifft
Categori:Llenorion Groeg o'r Aifft
Categori:Llenorion Lladin o'r Aifft
Categori:Tadau'r Eglwys
Oes Helenistaidd

Cyfnod yn hanes hynafol y rhannau hynny o ardal ddwyreiniol y Môr Canoldir a Gorllewin Asia a oedd dan ddylanwad gwareiddiad y Groegiaid yw'r **oes Helenistaidd**. Dechreuodd wedi marwolaeth Alecsander Fawr yn 323 CC a pharhaodd hyd at gwymp y teyrnasoedd Helenistaidd olaf yn y 1g CC.

Categori:Hanes
Ayer

Mae **Ayer** yn dref ac yn ardal weinyddol yn rhanbarth Caudal. Mae'n ffinio yn y gogledd gan Mieres, yn y de gan dalaith Llión, yn y dwyrain gan Llaviana, Casu (Sbaeneg: Caso), a Sobrescobiu, ac yn y gorllewin gan Ḷḷena.

bawd|canol|300px|Lleoliad Ayer yn Asturias

Llifa Afon Aller drwy'r ardal weinyddol hon, wrth iddi deithio i mewn i Afon Caudal. Ger y cydlifiad, mae'r Aller yn ffurfio dyffryn tyfn rhwng bryniau serth a orchuddir â choedwig. Mae Ayer, ynghyd â Ḷḷena a Mieres, yn ffurfio basn gyfoethog lle ceir glo. Y prif weithgarwch economaidd fu mwyngloddio glo, yn enwedig yn rhan isaf y dyffryn, tra bod amaethyddiaeth hefyd yn bwysig. Mae'r tyrrau'r glofeydd ac adeiladau'r cymunedau glofaol yn amlwg dros y tirwedd.

## Plwyfi
Ceir nifer o israniadau yn Ayer, a elwir yn blwyfi:

## Gweler hefyd
*Ardaloedd Gweinyddol Asturias

Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Alys Thomas

Nofiwr o Gymru yw **Alys Thomas** (ganwyd 10 Hydref 1990). Fe'i ganwyd yn Isleworth, Llundain i fam o Loegr a thad o Gymru. Cychwynodd nofio pan oedd yn faban ac ymunodd â chlwb nofio Kingston Royals yn 5 oed.

Wedi cwblhau ei harholiadau Safon Uwch yn 2008, symudodd i Abertawe i ymuno â'r Ganolfan Berfformiad ym Mhwll Cenedlaethol Cymru ac arhosodd yna ers hynny. Graddiodd yn 2015 â gradd mewn Seicoleg. Mae'n cystadlu dros Gymru a gwledydd Prydain.

Cystadlodd yn y gamp 100m dull pili-pala ym Mhencampwriaethau Mabolgampau Dŵr y Byd 2017.

Yng Nghemau'r Gymanwlad 2018, enillodd fedal aur cyntaf Cymru yn y pwll, gan ennill y 200m dull pili-pala mewn amser o 2:05.45.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Nofwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Athletau yng Ngemau'r Gymanwlad

Mae **athletau**, ynghyd â bocsio, nofio a phlymio, yn un o bedair camp sydd wedi ymddangos ym mhob un o Gemau'r Gymanwlad ers y Gemau cyntaf yn Hamilton, Canada ym 1930 ac yn un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad. Mae nofio hefyd yn un o'r campau sydd â chystadlaethau i Athletwyr Elît gydag Anabledd (EAD).

## Gemau
## Tabl medalau
''Wedi Gemau'r Gymanwlad 2018''

## Cyfeiriadau
Gemau'r Gymanwlad
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Clay County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Clay County, Alabama
*Clay County, Arkansas
*Clay County, De Dakota
*Clay County, Florida
*Clay County, Georgia
*Clay County, Gogledd Carolina
*Clay County, Gorllewin Virginia
*Clay County, Illinois
*Clay County, Indiana
*Clay County, Iowa
*Clay County, Kansas
*Clay County, Kentucky
*Clay County, Minnesota
*Clay County, Mississippi
*Clay County, Missouri
*Clay County, Nebraska
*Clay County, Tennessee
*Clay County, Texas

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q110417;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Y Maniffesto Comiwnyddol

bawd|Clawr yr agraffiad cyntaf.
Pamffled gwleidyddol gan yr athronwyr Almaenig Karl Marx a Friedrich Engels yw ***Y Maniffesto Comiwnyddol*** () a gyhoeddwyd gyntaf ym 1848.

bawd|Clawr cyfieithiad W.J. Rees.
Cafodd ei gyfieithu i'r Gymraeg ym 1948 gan W. J. Rees ar gyfer Pwyllgor Cymreig y Blaid Gomiwnyddol.

## Dolenni allanol 
* Cyfieithiad W. J. Rees ar wefan Plaid Sosialaidd Cymru
* Cyfieithiad W. J. Rees ar wefan Llyfrgell y Coleg Cymraeg Cenedlaethol

Categori:Comiwnyddiaeth
Categori:Llyfrau 1848
Comiwnyddol
Dala dala

[bawd|300px|*dala dala* ar ffordd wledig yn [Sansibar]]

Mae'r **Dala dala** yn enw ar fath o fws mini neu tacsi-fws yn Tansanïa. Maent yn enw lleol ar system matatu a geir yn Cenia a gweddill dwyrain Affrica. Mae'r tacsi-fws yn dilyn llwybr gydnabyddiedig ac yn casglu pobl ar hyd y ffordd. Maent yn ymateb i broblem trafnidiaeth a diffyg trafnidiaeth gyhoeddus yn y wlad.. Galwyd rhain yn  *chai maharagwe*, ac roeddynt yn boblogaidd c. 1990. ond bydd hefyd yn codi a gollwng pobl ar hyd y llwybr fel bo'r galw a'r lle.

## Enw
bawd|Daladala yn Unguja
Mae'r gair *dala dala* yn ynganiad lleol o'r arian "dollar". Defnyddir y term *thumni* hefyd. 

Cyd-ddigwyddiad ffodus i'r siaradwr Cymraeg yw gweld gwasanaeth cludo sydd ag enw yr un peth â'r term ddeheuol Gymraeg am ddal bws neu dacsi, *dala tacsi*.

## Hanes
Datblygodd y *dala dala* fel tacsis anghyfreithiol yn ninas Dar es Salaam yn sgil tan-fuddsoddiad mewn gwasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus a thwf poblogaeth. Rhwng 1975 a 1983 (y flwyddyn cyfreithiolwyd y dala dala) lleihaodd nifer y bysiau yn y ddinas gan 36% tra ffrwydrodd y boblogaeth gan tua 80%. Yn 1983 caniatawyd i gwmni trafnidiaeth y llywodraeth i is-gontractio trafnidiaeth i gwmnïau preifat, ond, achos y tariff uchel gwnaeth hyn prin ddim i gynyddu nifer y dala dala cyfreithiol. 

Yn sgil rhagor o ddiwygiadau yn yr 1990au hwyr, gwellodd prydlondeb gwasanaeth bysiau mini cyfreithiol. Rhwng 1991 a 1998 cynyddodd eu niferoedd gan 450%. Parhaodd y gwmnïau bysiau mini i weithredu ac yn 1998 amcangyfrifwyd bod bron hanner y dala dala yn gwmnïau preifat. Erbyn 1998 roedd y *dala dala* bron wedi goddiweddyd gwasnaeth gyhoeddus y llywodraeth gan, yn eu tro, dod ag arian tariff i goffrau'r wlad. Yn ystod y cyfnod yma, roedd rhwng 7,640 a 6,300 dala dala yn rhedeg ochr yn ochr gyda gwasanaeth cyhoeddus y llywodraeth.

## Gweler hefyd
Mae'r dala dala yn debyg i sawl system drafnidiaeth hunan-drefnus yn Affrica. Ceir rhai eraill tebyg:
*Matatu - Cenia, Wganda
*Tro-tro - Ghana  

## Cyfeiriadau
Categori:Tansanïa
Alex Beckett

Actor o Gymro oedd **Peter Alexander Beckett** (30 Mehefin 1982 – 12 Ebrill 2018), a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei rôl yng nghyfresi drama gomedi'r BBC *Twenty Twelve* ac *W1A*. Ganwyd yn Rhydaman. Graddiodd o RADA yng Ngorffennaf 2003.

Chwaraeodd nifer o rannau theatr, yn cynnwys Higgins yn *Pygmalion* yn 2017 a sawl cymeriad, yn cynnwys Fidel Castro, yn y cynhyrchiad cerddorol o albwm Neon Neon, *Praxis Makes Perfect*.

## Marwolaeth
Bu farw yn 35 mlwydd oed, a dyfarnodd y crwner ei fod yn hunan-laddiad drwy grogi. Chwaraeodd ran Walter Mildmay, Canghellor y Trysorlys Lloegr yn *Mary Queen of Scots (2018)*, ffilm a ryddhawyd ar ôl ei farwolaeth. Cyflwynwyd y ffilm er cof amdano gan y gyfarwyddwraig Josie Rourke.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
### Theatr 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Tro-tro

[bawd|300px|Tro tro yn [Accra.]]
Yn Ghana a gwledydd cyfagos ceir **tro tros** fel ffurf boblogaidd o drafnidiaeth. Maent yn tacsi-fws neu bws mini preifat sy'n teithio ar hyd llwybr benodedig gan gychwyn unwaith mae'r cerbyd yn llawn. 

Ceir gyrrwr a ticedwr a elwir yn aml gan y gair Saesneg, "mate" sy'n casglu tocynnau, gweiddi'r lleoliadau. Bydd nifer o'r cerbydau tro-tro wedi eu haddurno gan sloganau a dywediadau, yn aml dywediadau crefyddol. Prin yw'r tro-tro sy'n teithio ar ddydd Sul.

## Poblogrwydd
bawd|tro-tro, Awst 2017
Defnyddir y tro-tro gan oddeutu 70% o gymudwyr Ghana. Yn 2010 y tro-tro oedd y ffordd mwyaf poblogaidd i bobl deithio i'r gwaith ac i siopa. Ers 2008, mae bysiau mawr hefyd yn cynnid gwasanaeth trafnidiaeth cyhoeddus ym mhrifddinas Ghana, Accra. a caent eu defnyddio gan bobl o bob dosbarth cymdeithasol.

## Rheoleiddio
Yn Ghana caiff y tro-tro eu trwyddedi gan y llywodraeth, ond mae'r diwydiant ei hun yn hunan-drwyddeig. Yn 2008 doedd dim awdurdod trafnidiaeth annibynnol yn Accra, Ghana.

Yn sgil diffyg rheoleiddio gwladwriethol llawn, bydd grwpiau a enwir yn 'syndicates' yn goruchwilio gwasanaethau tacsi-fws fel y tro-tro. Gall y syndicatiaid yma bennu ffioedd, llwybrau, gorsafoedd a tefynellau, a phenderfynu ar tâl teithio.

## Gweler hefyd
*Dala dala - yn Tansanïa
*Matatu - yn Cenia a Dwyrain Affrica

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau
Categori:Ghana
Divorce (cyfres deledu)

Mae ***Divorce*** yn gyfres gomedi Americanaidd a grewyd gan Sharon Horgan, a sydd wedi'i lleoli yn Hastings-on-Hudson. Serenna Sarah Jessica Parker a Thomas Haden Church fel cwpl canol oed sy'n mynd trwy'r broses ysgaru. Ymddangosodd y gyfres gyntaf are HBO ar 9 Hydref 2016. Ysgrifennwyd y bennod beilot gan Horgan ac fe'i chyfarwyddwyd gan Jesse Peretz.

Ar 14 Tachwedd 2016, adnewyddodd HBO y rhaglen am ail gyfres, a ymddangosodd am y tro cyntaf ar 14 Ionawr 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2016
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu HBO
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Codi pwysau yng Ngemau'r Gymanwlad

Gwnaeth **codi pwysau** ei ymddangosiad cyntaf yng Ngemau'r Gymanwlad yn ystod Gemau Ymerodraeth Prydain 1950 yn Auckland, Seland Newydd ac ers 2014 mae'n un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad.

Rhwng 1990 a 2002 cyflwynwyd medal ar gyfer y cipiad ac ar gyfer y pont a hwb yn ogystal a'r cyfanswm ond ers Gemau'r Gymanwlad 2006 ym Melbourne, Awstralia dim ond medal ar gyfer y cyfanswm sydd yn cael ei gylfwyno fel sydd yn digwydd yn y Gemau Olympaidd.

## Gemau
## Cyfeiriadau
Gemau'r Gymanwlad
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Reslo yng Ngemau'r Gymanwlad

Mae **reslo** wedi bod yn rhan o Gemau'r Gymanwlad ers y Gemau cyntaf yn Hamilton, Canada ym 1930. Cyflwynwyd reslo i ferched am y tro cyntaf yng Ngemau'r Gymanwlad 2010 yn Delhi Newydd, India.

Mae reslo yn un o'r campau opsiynol ac nid oedd yn rhan o'r Gemau ym 1998 yn Kuala Lumpur na'r Gemau yn 2006 yn Melbourne.

Dim ond tair gwlad; Canada, Lloegr a De Affrica gymrodd rhan yn y gystadleuaeth gyntaf ym 1930 ond roedd 23 o wledydd gwahanol yn cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad 2018 ar yr Arfordir Aur, Awstralia

## Gemau
## Tabl medalau
''Wedi Gemau'r Gymanwlad 2014''

## Medalau'r Cymry
Craig Pilling oedd y Cymro cyntaf erioed i ennill medal reslo yng Ngemau'r Gymanwlad yn ystod Gemau 2014 yn Glasgow, Yr Alban.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Gemau'r Gymanwlad
Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau

Mae **Biwro Cyfrifiad yr Unol Daleithiau** (*United States Census Bureau*) yn brif asiantaeth o System Ystadegol Ffederal yr Unol Daleithiau, sy'n gyfrifol am gynhyrchu data am bobl America a'r economi. Mae Swyddfa'r Cyfrifiad yn rhan o Adran Fasnach yr Unol Daleithiau ac mae ei gyfarwyddwr yn cael ei benodi gan Arlywydd yr Unol Daleithiau.

Prif genhadaeth y Biwro Cyfrifiad yw cynnal Cyfrifiad yr UD bob deng mlynedd, sy'n dyrannu seddi Tŷ'r Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau i'r taleithiau yn seiliedig ar eu poblogaeth.  Mae cyfrifiadau ac arolygon amrywiol y Biwro yn helpu i ddyrannu dros $400 biliwn mewn cronfeydd ffederal bob blwyddyn ac mae'n helpu taleithiau, cymunedau lleol a busnesau i wneud penderfyniadau deallus. Mae'r wybodaeth a ddarperir gan y cyfrifiad yn effeithio ar benderfynu ble i adeiladu a chynnal ysgolion, ysbytai, seilwaith trafnidiaeth, ac adrannau'r heddlu a thân. 

Yn ogystal â'r cyfrifiad pob degawd, mae Swyddfa'r Cyfrifiad yn cynnal dwsinau o gyfrifiadau ac arolygon eraill yn barhaus, gan gynnwys Arolwg Cymunedol America, Cyfrifiad Economaidd yr Unol Daleithiau, a'r Arolwg Poblogaeth Gyfredol.  At hynny, mae dangosyddion masnach, economaidd a thramor sy'n cael eu rhyddhau gan y llywodraeth ffederal, fel arfer, yn cynnwys data a gynhyrchir gan y Biwro Cyfrifiad.

## Cyfeiriadau
Edgar County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q484124;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Susan George

Gwyddonydd a gwleidydd Americanaidd a Ffrengig yw **Susan George** (ganed 29 Mehefin 1934), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd cyfrifiadurol, peiriannydd, mathemategydd ac ymchwilydd deallusrwydd artiffisial.

Mae hi'n gyd-aelod ac yn llywydd bwrdd y Sefydliad Trawswladol yn Amsterdam ac yn feirniadol iawn o bolisïau cyfredol y Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) a Banc y Byd (IBRD). Mae hefyd yn feirniadol o bolisïau diwygio strwythurol Consensws Washington ar ddatblygiad y Trydydd Byd. Mae hi;n enedigol o America ond bellach yn byw yn Ffrainc, ac mae ganddi ddinasyddiaeth ddeuol ers 1994.

## Manylion personol
Ganed Susan George ar 29 Mehefin 1934 yn Akron ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Smith, Massachusetts ac Ysgolion Astudiaethau Pellach yn y Gwyddorau Cymdeithasol lle bu'n astudio Mathemateg.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Prifysgol Radboud Nijmegen

bawd|Arfbais y brifysgol

Prifysgol gyhoeddus a leolir yn Nijmegen, dinas hynaf yr Iseldiroedd, yw **Prifysgol Radboud Nijmegen** ().

Sefydlwyd Prifysgol Gatholig Nijmegen (*Katholieke Universiteit Nijmegen*) ar 17 Hydref 1923, i annog mwy o Babyddion i hyfforddi yn y gyfraith, meddygaeth, a llywodraeth. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cafodd ei chau am fod pennaeth y brifysgol yn gwrthod gorfodi'r myfyrwyr i ddatgan eu ffyddlondeb i'r awdurdodau Almaenig. Cafodd y ddinas ei bomio ar gam gan luoedd Americanaidd ym 1944, gan ddinistrio nifer o adeiladau'r brifysgol. Wedi'r rhyfel, symudwyd adrannau'r brifysgol i gampws newydd ar ystad Heyendaal. Newidiodd ei henw' yn 2004 i Brifysgol Radboud Nijmegen, i bwysleisio'r cysylltiad rhwng y brifysgol ac ysbyty Radboud, a enwir ar ôl Radboud, Esgob Utrecht yn y 10g.

Ymhlith ei chyn-fyfyrwyr mae pedwar o Brif Weinidogion yr Iseldiroedd: Louis Beel, Jo Cals, Victor Marijnen, ac Dries van Agt. Yn 2010, dyfarnwyd Gwobr Ffiseg Nobel i ddau o athrawon y brifysgol, Andre Geim a Konstantin Novoselov, am eu hymchwil i sylwedd graffen.

Categori:Nijmegen
Radboud Nijmegen
Categori:Sefydliadau 1923
Faber and Faber

Tŷ cyhoeddi annibynnol gyda'i bencadlys yn Llundain yw **Faber and Faber**, y cyfeirir ati yn aml fel **Faber**. Mae'n cyhoeddi ffuglen, drama, llyfrau plant, bywgraffiadau, cofiannau, traethodau a gwaith ffeithiol eraill, ond mae'n arbennig o enwog fel cyhoeddwr barddoniaeth.

Sefydlwyd y cwmni ym 1925 fel **Faber and Gwyer Ltd**, a oedd yn gydweithrediad rhwng Geoffrey Faber (1889–1961) a'r Fonesig Gwyer, merch y cyhoeddwr Syr Henry Burdett. Penodwyd y bardd T. S. Eliot i'r bwrdd cyfarwyddwyr, ac roedd ef yn aros yn y sefyllfa honno trwy gydol ei oes. Ym 1929 prynodd Geoffrey Faber gyfran Bonesig Gwyer ac ailenwodd y cwmni yn Faber and Faber, er nad oedd unrhyw un arall o'r enw Faber yn gweithio yno.

Ym 1965 sefydlwyd **Faber Music** fel chwaer cwmni, ac fe'i adnabyddir fel cyhoeddwr o gerddoriaeth glasurol gyfoes.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan Faber and Faber
*Gwefan Faber Music

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1925
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1929
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1965
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Cyhoeddiadau Mei

Cwmni cyhoeddi a leolwyd ym Mhen-y-groes, Gwynedd, ar ddiwedd y 1970au a'r 1980au, oedd **Cyhoeddiadau Mei**. Y rheolwr oedd Dafydd Meirion o Benygroes. Cyhoeddai llyfrau Cymraeg i oedolion a phlant a rhai ar hanes lleol. Caeodd y busnes yn 1993 oherwydd problemau ariannol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1977
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Categori:Dadsefydliadau 1993
Boosey & Hawkes

Cyhoeddwr mawr o gerddoriaeth glasurol gyda'i bencadlys yn Llundain yw **Boosey & Hawkes**. Fe'i sefydlwyd ym 1930 trwy uno dau gwmni cerdd, Boosey & Company a Hawkes & Son.  Mae'r cwmni'n berchen ar yr hawlfraint i lawer o gerddoriaeth bwysig o'r 20g, gan gynnwys gwaith gan Leonard Bernstein, Benjamin Britten, Aaron Copland, Sergei Prokofiev, Richard Strauss ac Igor Stravinsky. Tan 2003, roedd hefyd yn wneuthurwr mawr o offerynnau pres, llinynnol a chwythbren. Yn 2008 prynwyd Boosey & Hawkes gan Imagem Music Group sy'n eiddo i'r Iseldiroedd; brynwyd Imagem yn ddiweddarach gan Concord Music, sydd wedi'i leoli yn UDA.

## Dolen allanol 
* Gwefan Boosey & Hawkes

Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1930
Gwasg Bryntirion

Cyhoeddwr o lyfrau ac adnoddau Cristnogol yw **Gwasg Bryntirion**, sy'n adran o Fudiad Efengylaidd Cymru.

## Dolen allanol 
* Gwefan Gwasg Bryntirion

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1948
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Ruth Kelly

Cyn-wleidydd a gwyddonydd o Ogledd Iwerddon yw **Ruth Kelly** (ganed 9 Mai 1968), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel Aelod Seneddol Etholaeth Gorllewin Bolton West o 1997 nes iddi ymddeol yn 2010.

Cyn hynny, bu'n Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth ac yn Ysgrifennydd y Wladwriaeth ar gyfer Cymunedau a Llywodraeth Leol, y Gweinidog dros Fenywod a Chydraddoldeb ac Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg a Sgiliau, yn gwasanaethu o dan Gordon Brown a Tony Blair.

## Manylion personol
Ganed Ruth Kelly ar 9 Mai 1968 yn Limavady, Gogledd Iwerddon ac wedi gadael yr ysgol leol mynychod Goleg y Frenhines, Ysgol Economeg Llundain ac Ysgol Westminster. 
  
## Gyrfa
Aeth Kelly i Goleg y Frenhines, Rhydychen i astudio Athroniaeth, Gwleidyddiaeth ac Economeg yn 1986, gan raddio yn 1989, ac wedyn ymlaen i Ysgol Economeg Llundain, lle cafodd radd MSc mewn Economeg ym 1992. Vu'n ddarlithydd ym Mhrifysgol Navarra, ac ymunodd â'r Blaid Lafur yn 1990.

Am gyfnod bu yn y swyddi canlynol: Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth, Ysgrifennydd Gwladol dros Gymunedau a Llywodraeth Leol, Y Gweinidog dros Fenywod a Chydraddoldebau, Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg, Ysgrifennydd Ariannol y Trysorlys, Ysgrifennydd Economaidd i'r Trysorlys ac yn Aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Deyrnas Unedig
Ffederasiwn Pêl-droed Albania

**Ffederasiwn Pêl-droed Albania** (Albaneg: *Federata Shqiptare e Futbollit*; FSHF) yw corff llywodraethol pêl-droed yn Albania. Mae pencadlys y Gymdeithas yn y brifddinas, Tirana. Y Gymdeithas sy'n gyfrifol am drefnu a rheoleiddio strwythur y gêm a chynghreiriau Albania sef: Kategoria Superiore (Superliga Albania), y Gynghrair Gyntaf, yr Ail Gynghrair, y Drydedd Gynghrair, Cwpan Albania a'r Supercup. Maent yn gyfrifol am dîm cenedlaethol y dynion, menywod, pencampwriaeth bêl-droed menywod a Chwpan Bêl-droed Menywod. Mae'r Gymdeithas yn cydlynu y tîm cenedlaethol ieuenctid megis dan-21, dan-20, dan-19, dan-18, dan-17, dan-16 a dan-15.

Noder - er mai Albaniaid yw mwyafrif helaeth poblogaeth Cosofo mae gan y wlad honno ei gymdeithas a strwythur annibynnol ei hun; Ffederasiwn Pêl-droed Cosofo.

## Hanes
bawd|Stamp yn darlunio pêl-droed Albania, 1981
Sefydlwyd Cymdeithas Bêl-droed Albania ar 6 Mehefin 1930. ac ymunodd hi â'r corff llywodraethol byd-eang, FIFA yn ei cyngres ar 12-16 Mehefin 1932.

Yn yr un flwyddyn dechreuodd bencampwriaeth y wlad, y *Kampionati Shqiptar* gyda chwe thîm: Skënderbeu Korçë, Teuta Durres, Elbasan Urani, SK Vlora, SK Tirana a Shkodra Bashkimi.

Cymerodd Albania le Gwlad Groeg yng Nghwpan y Balcan, ac o'r herwydd chwaraewyd gêm bêl-droed ryngwladol gyntaf y wlad ar 7 Hydref 1946 yn Tirana. Roedd y gêm yn erbyn Iwgoslafia, lle collwyd 2 : 3. Serch hynny, cipiwyd y teitl - hyd yn hyn yr unig deitl rhyngwladol gan y wlad.

Yn 1954 daeth yr FSHF yn un o aelodau sefydliedig corff llywodraethol Ewrop, UEFA.

Daeth ei rhan gyntaf mewn twrnamaint fawr oedd cystadlu ym Mhencampwriaeth Ewrop yn 1964. Bwriwyd Albania allan o'r gystadleuaeth ar ôl y tro cyntaf rownd-bye yn yr ail rownd ar ôl 1: buddugoliaeth 0 yn y cymal cyntaf gyda 0: colled 4-coes wedi methu â Denmarc.

O fis Mawrth i fis Ebrill 2008, mae aelodaeth y Gymdeithas Bêl-droed Albanian i FIFA ac UEFA ei atal oherwydd bod y llywodraeth wedi ymyrryd ym materion y gymdeithas.

Ar 14 Mawrth 2008, gwaharddwyd yr FSHF gan FIFA am "ymyrraeth wleidyddol drwm." Canlyniad hyn oedd i dimau cenedlaethol Albania gael eu gwahardd rhag sawl peth: chwarae gemau swyddogol, gwahardd cynrychiolwyr o ddigwyddiadau swyddogol, a reffaris yn methu dyfarnu gemau oedd o dan adain FIFA. Ym mis Chwefror 2011 penderfynwyd y bydd y stadiwm newydd, a fydd yn disodli'r un presennol ac yn costio €60M Ewro, yn 75% o dan perchnogaeth yr FSHF a 25% o dan berchnogaeth llywodraeth Albaniaidd.

Chwaraewyd gêm gyntaf tîm cenedlaethol y menywod ar 5 Mai 2011 -gêm gyfeillfar yn erbyn Macedonia. Albania enillodd, 1 : 0.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed
Categori:Albania
Ford County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Ford County, Kansas

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q486874;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Brandon Hardesty

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Brandon Allan Hardesty** (ganwyd 13 Ebrill 1987). Cychwynnodd gynhyrchu fideos ar YouTube yn 2008 gyda'r enw defnyddiwr "ArtieTSMITW" lle byddai, ymysg pethau eraill, yn ail-greu golygfeydd o ffilm gan chwarae pob cymeriad.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Elisabeth Vreede

Mathemategydd a seryddwr o'r Iseldiroedd oedd **Elisabeth Vreede** (16 Gorffennaf 1879 – 31 Awst 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac awdur.

## Manylion personol
Ganed Elisabeth Vreede yn yr Hague ar 16 Gorffennaf 1879. Roedd ei thad yn gyfreithiwr a neilltuodd ei mam ei hamser i waith elusennol. Roedd hi'n berson sensitif ac yn ddiweddarach chwaraeodd ran bwysig yn y bywyd Anthroposophical yn yr Iseldiroedd. Ym Mhrifysgol Leyden bu'n astudio mathemateg, seryddiaeth, athroniaeth (yn enwedig Hegel) a Sansgrit. Roedd hefyd yn cymryd rhan weithgar ym mywyd myfyrwyr, gan sefydlu clwb cychod, ac roedd yn aelod o undeb y myfyrwyr.

Ar ôl derbyn ei diploma yn 1906, dysgodd fathemateg mathemateg mewn ysgol i ferched - tan 1910. O 1910, bu'n byw yn Berlin, gan weithio ar ei thraethawd hir ac weithiau'n gweithio fel ysgrifennydd i Rudolf Steiner. Ym mis Ebrill 1914 symudodd i Dornach i helpu yn y gwaith ar gyfer y Goetheanum cyntaf, lle byddai'n aml yn cerfio'r coed ar gyfer yr adeilad.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1943
Categori:Mathemategwyr benywaidd o'r Iseldiroedd
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Seryddwyr o'r Iseldiroedd
Margaret White

Gwyddonydd, meteorolegydd ac ymchwilydd diwydiannol o Loegr oedd **Margaret White** (24 Chwefror 1889 – 1 Hydref 1977).

## Manylion personol
Ganed Margaret White Fishenden yn 1889.

Enillodd Gwyn radd Meistr mewn Gwyddoniaeth o Brifysgol Manceinion ym 1910. Darlithiodd yn Arsyllfa Howard Estate, Glossop, o 1910 i 1911 ac yna ym Mhrifysgol Manceinion rhwng 1911 a 1916. Dyfarnwyd Doethuriaeth mewn Gwyddoniaeth iddi gan y brifysgol honno ym 1919

## Gyrfa
O 1916 i 1922, hi oedd pennaeth tîm ymchwil Bwrdd Cynghori Llygredd Aer y *Manchester Corporation*. Roedd ei gwaith yn ystod y cyfnod hwn yn cynnwys cyhoeddi *The Coal Fire*, y gwaith y mae'n fwyaf adnabyddus amdano.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1973

Categori:Prosiect Wici Môn
Bloodaxe Books

Cyhoeddwr o farddoniaeth gyda'i bencadlys yn Newcastle upon Tyne yw **Bloodaxe Books**. Fe'i sefydlwyd gan Neil Astley ym 1978; ers 1982 mae wedi bod yn cwmni cyfyngedig nid-er-elw. Lleolir adran gwerthu a marchnata'r cwmni yn y Bala, Gwynedd.

## Dolen allanol 
* Gwefan Bloodaxe Books

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1978
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Thames & Hudson

Cyhoeddwr o lyfrau darluniadol ar gelf, pensaernïaeth, dylunio a diwylliant gweledol yw **Thames & Hudson** (hefyd **Thames and Hudson**). Lleolir ei bencadlys yn Llundain; mae ganddo chwaer cwmnïau yn Efrog Newydd a Paris ac is-gwmnïau ym Melbourne, Singapôr a Hong Cong. Mae'n gwmni annibynnol a sefydlwyd gan Walter Neurath ac Eva Neurath ym 1949.

## Dolen allanol 
* Gwefan Thames & Hudson

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1949
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Hoci yng Ngemau'r Gymanwlad

Gwnaeth **hoci** ei ymddangosiad cyntaf yng Ngemau'r Gymanwlad yn ystod Gemau'r Gymanwlad ym 1998 yn Kuala Lumpur, Maleisia, fel cystadleuaeth i ddynion ac i ferched.

Mae'r gamp wedi ymddangos ym mhob un o'r Gemau ers yr ymddangosiad cyntaf yn Kuala Lumpur ac ers 2014, mae pêl-rwyd yn un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad.

## Dynion
### Gemau
### Tabl medalau
''Ar ôl Gemau'r Gymanwlad 2018*

### Ymddangosiadau
## Merched
### Gemau
### Tabl medalau
*Ar ôl Gemau'r Gymanwlad 2018''

### Ymddangosiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Gemau'r Gymanwlad
Canolfan Astudiaethau Addysg

Cwmni cyhoeddi sy’n creu adnoddau addysgol Cymraeg a Saesneg ar gyfer llawer o bynciau yw ** Canolfan Astudiaethau Addysg** (**CAA**). Fe'i sefydlwyd ym 1982. Mae'n rhan o Brifysgol Aberystwyth.

## Dolen allanol 
* Gwefan CAA 

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1982
Categori:Cwmnïau cyhoeddi Cymru
Rhwyfo yng Ngemau'r Gymanwlad

Mae **rhwyfo** wedi bod yn rhan o Gemau'r Gymanwlad ers y Gemau cyntaf yn Hamilton, Canada, ym 1930. Ers 2010 mae rhwyfo wedi ei dynodi fel un o'r campau opsiynol nid yw wedi bod yn rhan o'r Gemau ers 1986 yng Nghaeredin, Yr Alban.

## Gemau
## Tabl medalau
## Medalau'r Cymry
Dau fedal yn unig mae Cymru wedi ennill yng nghystadlaethau rhwyfo Gemau'r Gymanwlad gyda'r brodyr David a John Edwards yn rhan o'r ddau griw.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Gemau'r Gymanwlad
Cleddyfa yng Ngemau'r Gymanwlad

Roedd **cleddyfa** yn rhan o Gemau'r Gymanwlad swyddogol rhwng 1950 a 1970 ond nid yw wedi bod yn rhan o'r Gemau ers hynny ac er ei fod yn gamp cydnabyddedig, nid yw ar restr y campau opsiynol ar gyfer Gemau'r dyfodol. Ers 1974 mae cystadleuaeth annibynnol wedi i'w chynnal ar gyfer **cleddyfa**. Y cyntaf oedd yn Ottawa, Canada.

## Gemau
## Tabl medalau
## Pencampwriaeth Cleddyfa’r Gymanwlad
## Cyfeiriadau
Gemau'r Gymanwlad
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Ḷḷena

bawd|300px

Tref ac ardal weinyddol yng nghymuned ymreolaethol Asturias yw **Ḷḷena** (Sbaeneg: *Lena*). Mae ganddi boblogaeth o 11,278 o drigolion (INE, 2017). Prifddinas yr ardal yw Pola de Lena sydd â phoblogaeth o 9,200, sy'n ei gosod yn 12fed tref fwyaf yn Asturias.

## Olion hanesyddol
Mae ei olion hanesyddol o fodau dynol yn dyddio o Oes y Cerrig, mae ei strwythurau megalithig wedi'u cynrychioli'n dda, a cheir esiampl dda yn y dolmen yn Padrún. Mae tomenni claddu yma hefyd, ond ni chawsant eu harchchwilio i gyd.

Mae llawer o aneddiadau Rhufeinig wedi'u canfod ar hyd y Via de la Carisa. Enghraifft o'r aneddiadau hyn yw'r mosaig a geir yn Mamorana a Gwersyll Rufeinig La Carisa.

Prif noddwr, neu sant yr ardal yw Martin o Tours.

## Plwyfi
Ceir yma nifer o blwyfi (*paroquies*):

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Greene County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Greene County, Alabama
*Greene County, Arkansas
*Greene County, Efrog Newydd
*Greene County, Georgia
*Greene County, Gogledd Carolina
*Greene County, Illinois
*Greene County, Indiana
*Greene County, Iowa
*Greene County, Mississippi
*Greene County, Missouri
*Greene County, Ohio
*Greene County, Pennsylvania
*Greene County, Tennessee
*Greene County, Virginia

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q377023;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Dee Wallace

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Deanna Bowers** (ganwyd 14 Rhagfyr 1948). Mae'n adnabyddus am ei rhannau mewn sawl ffilm arswyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Candamu

Ardal weinyddol yng nghymuned ymreolaethol Asturias yw **Candamo**. Mae'n ffinio ar y dwyrain gyda Les Regueres, ar y de gyda Grau (Sbaeneg: Grado), ar y gogledd gyda Illas, Castrillón a Sotu'l Barcu (Soto del Barco), ac ar y gorllewin - Pravia a Salas.

bawd|canol|300px

## Hanes
O amgylch Candamo ac yn arbennig ar lannau'r Afon Nalon caeir llawer o olion paleolithig. Daw'r dogfennau cyntaf am Candamo o'r 11g, dogfennau a ganfyddwyd mewn Archif mynachaidd.

## Plwyfi
Ceir 11 o israniadau a elwir yn blwyfi (Parroquies):

*Aces
*Cueru
*Fenoeda
*Grullos
*Llameiru
*Murias
*Praúa
*San Román
*San Tisu
*El Valle
*Ventosa

## Demograffeg
Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Ysgol Kimbolton

250px|bawd|Y castell, erbyn hyn rhan o'r ysgol

Mae **Ysgol Kimbolton** yn ysgol cyd-addysgol annibynnol ym mhentref Kimbolton yn hen Swydd Huntingdon, erbyn hyn yn rhan o Swydd Gaergrawnt, gyda tua 950 disgybl. Mae gan yr ysgol disgyblion rhwng 4 ac 18 oed; mae’n ysgol breswyl i blant dros 11 oed.

Mae gan yr ysgol 120 acer o dir o gwmpas Castell Kimbolton, cyn gartref i Catrin o Aragón.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan yr ysgol

Categori:Sefydliadau 1440
Kimbolton
Kimbolton
Miloš Forman

Cyfarwyddwr ffilm Tsiec-Americanaidd oedd **Jan Tomáš "Miloš" Forman** (18 Chwefror 1932 – 13 Ebrill 2018).

Fe'i ganwyd yn Čáslav, Tsiecoslofacia. Priododd yr actores Jana Brejchová ym 1958; ysgarodd 1962.

Bu farw yn Danbury, Connecticut, UDA.

## Filmography
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Tsiecia
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Pobl a aned yn Tsiecoslofacia
Categori:Pobl fu farw yn Connecticut
Categori:Ymfudwyr o Tsiecoslofacia i'r Unol Daleithiau
Nofio yng Ngemau'r Gymanwlad

Mae **nofio**, ynghyd ag athletau, bocsio a phlymio, yn un o bedair camp sydd wedi ymddangos ym mhob un o Gemau'r Gymanwlad ers y Gemau cyntaf yn Hamilton, Canada ym 1930 ac yn un o'r 10 camp craidd sydd yn rhaid ei gynnal mewn Gemau Gymanwlad. Mae nofio hefyd yn un o'r campau sydd â chystadlaethau i Athletwyr Elît gydag Anabledd (EAD).

Mae plymio a nofio cydamserol yn gampau opsiynol yng Ngemau'r gymanwlad.

## Gemau
## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon Gemau'r Gymanwlad
Gemau'r Gymanwlad
KF Elbasani

Mae **Klubi i Futbollit Elbasani** yn dîm pêl-droed yn Albania sydd wedi ei lleoli yn ninas Elbasan ac sydd, yn ystod ei hanes, wedi cystadlu yn adran uchaf y wlad. 

## Hanes 
Sefydlwyd y clwb yn 1913 o dan yr enw, *Klubi Futbollit Urani Elbasan* trwy uno dau dîm o'r ddinas, *Afredita Elbasan* a *Perparimi Elbasan*.

Mae'r clwb wedi cael sawl enw yn ystod ei fodolaeth. Yn 1932, enw'r tîm oedd *KS Skampa Elbasan* yn 1939 *KS Bashkimi* yn 1949 *KS Elbasani* yn 1950 *Puna Elbasan* ac o 1958 hyd at 1991 fe'i gelwir yw *KS Labinoti Elbasan*.

Yn y tymor 1984-85, cystadleuodd y clwb mewn cystadleuaeth Ewropeaidd am y tro cyntaf. Yn y tymor 2005-06 buont yn cystadlu yng Nghwpan UEFA, lle cafodd ei trwchwyd nhw yn y rownd gyntaf gan y FK Vardar o Weriniaeth Macedonia.

## Cit 
* **Lliwiau Cartref**: crys melyn, trwsus glas a sanau glas.
* **Lliwiau Oddi Cartref**: crys glas, trwsus a sanau melyn.

## Stadiwm 
Mae KF Elbasani yn chwarae yn stadiwm yr Elbasan Arena sy'n adnewyddiad o hen stadiwm y clwb, a enwyd yn stadiwm Ruzhdi Bizhuta ar ôl un o chwaraewyr enwog y clwb. Mae'r stadiwm newydd yn cynnal gemau pêl-droed ryngwladol gan gynnwys gêm Albania yn erbyn Cymru ar 20 Tachwedd 2018.

## Teitlau
***Superliga Albania**
****enillwyr (2)**: 1983–84, 2005–06 
***Kategoria e parë (Cynghrair 1af Albania)**
****Enillwyr (4):** 1933, 1958, 2001–02, 2013–14
***Cwpan Albania**
****Enillwyr (2):** 1975, 1992
***Supercup Albania**
****Enillwyr (1):** 1992

## Hanes mewn Cystadlaethau Ewropeaidd
* 1QR = 1st Qualifying Round
* 1R  = 1st Round

### Cwpan y Balcan
## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Albania
Elbasan Arena

Mae'r **Elbasan Arena** (a elwid gynt yn *Stadiwm Ruzhdi Bizhuta* a enwyd ar ôl un o chwaraewyr enwocaf y tîm lleol) yn stadiwm aml-bwrpas yn ninas Elbasan, Albania. Fe'i hagorwyd yn 1967 a bu ers hynny yn gartref i glwb pêl-droed KF Elbasani, clwb sy'n chwarae ar y Kategoria Superiore, adran gyntaf pêl-droed Albania.

Ym mis Ionawr 2014, cadarnhawyd y byddai'r stadiwm yn gartref dros dro i gemau cartref tîm pêl-droed cenedlaethol Albania,tra bod y gwaith o ddymchwel ac ailadeiladu Stadiwm Stafa Qemal yn y brifddinas, Tirana yn cael ei gwblhau. Bu'n rhaid i Ffederasiwn Pêl-droed Albania adnewyddu'r stadiwm er mwyn bodloni gofynion UEFA.

Dechreuwyd ar y gwaith o ail-adeiladu ym mis Chwefror 2014. Ail-adeiladwyd yr ystafelloedd newid ar gyfer chwaraewyr a dyfarnwyr, a crewyd cyfleusterau newydd ar gyfer cynnal cynadleddau a digwyddiadau. Cafodd y goleuadau stadiwm ei ddisodli'n llwyr a gosodwyd sgorfwrdd electronig newydd. Gosodwyd hefyd 12,500 o seddi. Cwblhawyd y gwaith ar 8 Hydref 2014. Cyfanswm y cost adnewyddu oedd €5,500,000.

Roedd gêm gyntaf Albania yn y Arena Elbasan ar 11 Hydref 2014 pan wynebodd y tîm cartref Denmarc mewn gêm rhagbrofol i gwpan Ewro 2016. Chwaraewyd y gêm o flaen torf lawn, a record i'w stadiwm hyd y dyddiad yna, o 12,800. Llwyddodd Albania i ennill pwynt mewn gêm gyfartal 1 - 1 yn erbyn tîm â phedigri cryf iawn.

## Ffeithiau
Maint cae chwarae yr Elbasan Arena yn 104 metr o hyd wrth 66metr o led. Capasiti y stadiwm yw 12,800. Mae'r cae yn laswellt go iawn.

Stwdiwm Elbasan Arena yw'r ail fwyaf yn Albania. Yr un fwyaf yw Stadiwm Loro Boriçi yn Shkodër.

## Lleoliad
Mae stadiwm Elbasan Arena oddeutu 1&nbsp;km i'r dwyrain o ganol y ddinas a 2&nbsp;km i'r gogledd ddwyrain o orsaf drên. 
https://it.wikipedia.org/wiki/Elbasan_Arena#/maplink/0

## Cymru
Bydd Cymru yn chwarae gêm gyfeillgar yn erbyn Albania yn yr Elbasan Arena ar 20 Tachwedd 2018.

## Cyfeiriadau 
## Oriel 

Ruzhdi Bizhuta Stadium1.jpg|Hen Stadiwm Ruzhdi Bizhuta, Ionawr 2014
Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|Stadiwm Elbasan Arena ar ei newydd wedd, Awst 2015
File:Panoramic view of Elbasan Arena.jpg|Elbasan Arena o'r eisteddle

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Albania
Categori:Chwaraeon yn Albania
Categori:Pêl-droed yn Albania
Categori:Stadia
Cangues d'Onís

Ardal weinyddol (neu *concejo*) yng nghymuned ymreolaethol Astwrias yw '''Cangues d'Onís''' (Sbaeneg: Cangas de Onís). Prifddinas yr ardal hon yw tref o'r un enw. Hyd at 774, Cangas de Onís oedd prifddinas Teyrnas Astwrias, hefyd.

bawd|canol|300px

Mae mwy na saith deg cilometr sgwâr o'r concejo yn rhan o Barc Cenedlaethol de los Picos de Europa. Yn y parc mae pentref Covadonga, lle bu Brwydr Covadonga oddeutu 722, y fuddugoliaeth fawr gyntaf gan fyddin milwrol, Cristnogol yn Iberia ar ôl y goncwest Islamaidd, yn nodi pwynt cychwyn y *Reconquista*.

Dyma'r fan lle codwyd yr eglwys gyntaf a adeiladwyd wedi'r goncwest, sef Santa Cruz de Cangas de Onis (737), a adeiladwyd ar gromlech hynafol.

## Geirdarddiaad
Mae'n fwy na phosib i enw'r dref darddu o'r term Fisigotheg *"kuningaz ðeowan is"*, sef "mae'r brenin yn absoliwt".

## Plwyfi
Ceir 13 plwyf (neu *Parroquies*), oddi fewn i Cangues d'Onís:

*Abamia
*Cangues d'Onís
*Cuadonga
*Llabra
*Margolles
*Mestas de Con
*La Riera
*Samartín de Grazanes
*Triongu
*Villanueva
*Zardón

Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Henderson County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Henderson County, Gogledd Carolina
*Henderson County, Illinois
*Henderson County, Kentucky
*Henderson County, Tennessee
*Henderson County, Texas

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q486444;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Hollie Arnold

Athletwraig o Gymru yw **Hollie Beth Arnold, MBE** (ganwyd 26 Mehefin 1994).

Enillodd Hollie Arnold y fedal aur yn y gystadleuaeth taflu'r waywffon F46 yng Ngemau'r Gymanwlad 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Athletwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1994
Ivan Mauger

Pencampwr rasio beic modur "speedway" oedd **Ivan Gerald Mauger OBE** (4 Hydref 1939 – 16 Ebrill 2018).

Fe'i ganwyd yn Christchurch, Seland Newydd. Bu farw yn Gold Coast, Queensland.

Enillodd Mauger Bencampwriaeth Speedway y Byd ym 1968, 1969, 1970, 1972, 1977 a 1979.

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Gyrwyr Speedway
Categori:Marwolaethau 2018