open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gair yn ei Le

Teithlyfr sy'n gyfuniad o luniau ac ysgrifau gan Gwyn Thomas yw ***Gair yn ei Le: 50 o Lefydd Llenyddol***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr sy'n gyfuniad o luniau ac ysgrifau wrth i'r academydd Gwyn Thomas a'r ffotograffydd Geraint Thomas deithio o gwmpas Cymru yn chwilio am y 50 lle sydd â'r arwyddocad llenyddol mwyaf iddyn nhw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyn Thomas
Categori:Llyfrau Cymreig 2012

Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Cymru ar hyd ei Glannau

Cyfrol mewn gair a llun o arfordir Cymru gan Dei Tomos a Jeremy Moore yw ***Cymru ar hyd ei Glannau***.
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dathliad mewn gair a llun o arfordir trawiadol Cymru. Cyhoeddir i gyd-fynd ag agoriad swyddogol Llwybr yr Arfordir yn 2012.

Mae'r gyfrol yn disgrifio arfordir Cymru: o Bont Hafren i bont Sir y Fflint. Mae’r daith o 870 milltir wedi ei rhannu’n ddeg adran, gyda phennod i bob un. Cyfuniad sydd yma o sylwebaeth Dei Tomos a lluniau Jeremy Moore, y ffotograffydd. Ar ddiwedd y llyfr ceir map yn amlinellu’r daith o bennod i bennod.

Mae’r awdur yn sgwrsio â’r trigolion ar y ffordd, gan hel atgofion am enwogion a hynodrwydd y gwahanol ardaloedd. Mae’r tudalennau’n frith o sylwadau am gartrefi enwogion, cestyll, goleudai, ogofâu, diwydiant a diwylliant.

Wrth ddilyn arfordir Mynwy a Morgannwg cawn gyfarfod â David Davies a gododd y dociau yn y Barri, yn ogystal â chlywed am Edgar Evans o Rosili, ac am ei daith drychinebus i Begwn y De efo Scott. Ar draethau Sir Gaerfyrddin y glaniodd Amelia Earhart ar ôl hedfan dros Fôr Iwerydd yn 1928, ac ar dywod eang Pentywyn y bu’r ymryson am gyflymder uchaf ar y tir rhwng Malcolm Campbell a’r Cymro, Parry-Thomas, yn ei fodur Babs. Awn heibio i gynefin Dylan Thomas ac ymlaen i Sir Benfro, ac yn Ninbych-y-pysgod ceir disgrifiad o Robert Recorde, mathemategydd, ac un o blant y dref a ddyfeisiodd yr arwydd hafal (=). Ac felly ymlaen – o sir i sir, o glogwyn i glogwyn ac o draeth i draeth. Galw heibio i rai o’r ynysoedd i fwynhau’r adar a’r blodau, rhyfeddu at y diwydiant yn Aberdaugleddau, cofio am gampau llenyddol teulu’r Cilie, a sefyllian peth uwchben Pwllderi. Canmol trefi Aberystwyth a Llandudno, ac wfftio Fairbourne yn ddidrugaredd – heb sôn am erchylltra’r carafannau i’r dwyrain o Fae Colwyn! 
Ymhlyg yn hyn i gyd ceir lluniau crefftus Jeremy Moore – tirluniau o arfordir Ceredigion ac Ynys Môn, portreadau manwl o’r frân goesgoch a’r titw barfog, pobl wrth eu gwaith ac yn hamddena, a'r llun godidog o’r bonion coed ar y traeth yn Ynys-las.

Mae gennym ddau ddarlun yma – un mewn geiriau a’r llall drwy lygad y camera.

Mae'r uchod yn addasiad o adolygiad o'r gyfrol, fel y'i gwelir ar wefan Gwales yma.

## Adolygiad
*Llwybr Arfordir Cymru
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Gerddi Cymru (cyfrol)

Cyfrol am erddi Cymru gan Carys Howell (Golygydd) a Haf Meredydd yw ***Gerddi Cymru / Gardens of Wales***. 
Premier Gardens Wales a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol ddwyieithog lliw-llawn yn cyflwyno amrywiaeth cyfoethog gerddi bychain a mawr Cymru, ynghyd â manylion cyswllt defnyddiol. Dros 150 ffotograff lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Gwyliau Beicio Cymru: Pen Llŷn

Teithlyfr o fapiau a theithiau beic gan amryw o awduron yw ***Gwyliau Beicio Cymru: Pen Llŷn***. 
Cyngor Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog yn cynnwys canllawiau a chardiau map ar gyfer 5 taith feicio hawdd eu dilyn yn ardal glan môr Pen Llŷn, gyda 20 ffotograff lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Wynedd
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Crwydro Sir Gâr

Teithlyfr gan Aneirin Talfan Davies yw ***Crwydro Sir Gâr***. Llyfrau'r Dryw a gyhoeddodd y gyfrol yn y gyfres Crwydro Cymru a hynny yn 1955.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Sir Gaerfyrddin
Categori:Llyfrau Cymreig 1955
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Cyfrinachau Llynnoedd Eryri

Teithlyfr gan Geraint Thomas yw ***Cyfrinachau Llynnoedd Eryri***. 

Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr dwyieithog sy'n ffrwyth llafur blwyddyn gyfan yn ymweld â holl lynnoedd Parc Cenedlaethol Eryri. Yn ogystal â'r ffotograffau bendigedig ceir hanes rhai o'r chwedlau sy'n gysylltiedig â'r llynnoedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Croeso i Ardal Betws-y-Coed

Arweiniad i dreftadaeth ac atyniadau o gwmpas Betws-y-Coed gan amryw o awduron yw ***Croeso i Ardal Betws-y-Coed***. 
Llygad Gwalch Cyf a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Arweiniad i nifer o'r atyniadau o gwmpas Betws-y-Coed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Betws-y-Coed
Categori:Llyfrau am Gonwy
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Glas y Sierra - Taith trwy Ddwyrain Sbaen

Teithlyfr gan Roger Boore yw ***Glas y Sierra: Taith trwy Ddwyrain Sbaen***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dyma drydydd llyfr taith Roger Boore. Y tro hwn mae ef a'i wraig Anne (heb anghofio'u hen Volvo Estate cleisiog) yn mynd â ni i rai o fannau mwyaf dirgel a rhamantus Sbaen, ymhell o lwybrau twristiaeth: trwy Albarracín i Calatanazor o'r Monasterio de Piedra i Gastell Loarre.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau am Sbaen
Ŵlong

bawd|Dail ŵlong wedi eu rholio

Math o de Tsieineaidd traddodiadol yw ** ŵlong** (; wūlóng) (*Camellia sinensis)* a gynhyrchir trwy ddulliau unigryw gan gynnwys ei adael i grino yn yr haul i beri oscideiddio cyn mynd ati i'w gordeddu. Mae'r graddau y mae'r math hwn o de wedi ei ocsideiddio yn amrywio o 8% hyd at 85% yn ôl y dull penodol a ddefnyddiwyd i'w greu.

Tardd ei enw o'r Tsieinëeg 烏龍 (Pinyin: wūlóng), sy'n golygu 'draig ddu'.

Categori:Te
Absinth

Diod feddwol ddistylledig gyda chyfran uchel o alcohol yw **absinth**. Caiff ei flas yn bennaf o anis, ond ei gynhwysyn mwyaf adnabyddus yw'r wermod lwyd, a rydd liw gwyrdd iddi. Ynghyd â'r cynhwysion rhag-grybwylledig, mae'n cynnwys hefyd ffenigl a pherlysiau eraill. Fe'i adnabyddir yn llenyddiaeth hanesyddol fel *la fée verte* (Ffrangeg am "y dylwythen deg werdd").

[bawd|''L'Absinthe'', gan [Edgar Degas, 1876]]

## Cyfeiriadau 
Categori:Anis
Categori:Gwirodydd
Tirlithriadau Badakhshan, 2014

bawd|Lleoliad Badakhshan yn Affganistan.
Dau dirlithriad a darodd Talaith Badakhshan yng ngogledd ddwyrain Affganistan ar 2 Mai 2014 oedd **tirlithriadau Badakhshan, 2014**. Mae'n debyg bu farw mwy na 2000 o bobl.

## Cyfeiriadau 
Categori:2014 yn Affganistan
Badakhshan 2014
Somoni

bawd|Darn 5 somoni
Arian cyfred Tajicistan yw'r **somoni**. Fe'i rhennir yn 100 diram. Cyflwynwyd ar 30 Hydref 2000 i gymryd lle'r rwbl Tajicistanaidd.

Categori:Arian
Categori:Economi Tajicistan
Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur

Mae'r **Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur** (Ffrangeg: *Union internationale pour la conservation de la nature* [UICN]; Saesneg: *International Union for Conservation of Nature* (*IUCN*)) yn sefydliad byd-eang sydd a'i fryd ar "ddarganfod atebion mwyaf pragmatig i broblemau cyfnewidiol yr amgylchedd". Dyma'r corff sy'n cyhoeddi Rhestr Goch yr IUCN o greaduriaid sydd dan fygythiad, sef rhestr sy'n asesiad cyfoes o statws gadwriaethol creduriaid ledled y byd.

Mae'r IUCN yn cefnogi ymchwil ac yn rheoli prosiectau maes drwy'r byd, ac yn ddull o uno mudiadau di-lywodraeth (fel yr awgryma'r enw "Undeb") ac asiantaethau'r Cenhedloedd Unedig, cwmnïau a chymunedau lleol gan gydlynu'u holl weithgareddau a chreu polisiau. Dyma rwydwaith amgylcheddol hyna'r byd ac mae ganddo aelodaeth ddemocrataidd o dros 1,000 o sefydliadau a thros 11,000 o wyddonwyr gwirfoddol mewn dros 160 o wledydd. Mae ganddyn nhw dros 1,000 o staff proffesiynol a channoedd o bartneriaid ym mhob sector ar hyd a lled y byd. Mae pencadlys yr undeb yn Gland, Swistir.

## Gweler hefyd
*:Categori:Rhywogaethau mewn perygl yn ôl Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Bioleg
Categori:Mudiadau cadwraethol
Mynydd Merthyr

Crib lydan o dir uchel rhwng Cwm Taf a Chwm Cynon yn ardal Y Cymoedd, De Cymru, yw **Mynydd Merthyr**. Seilir y ffin rhwng awdurdodau lleol Rhondda Cynon Taf a Merthyr Tudful ar y mynydd hwn; saif Merthyr i'r dwyrain ohono, a Rhondda Cynon Taf i'r gorllewin.

Pwynt uchaf y mynydd yw Mynydd Gethin, sydd ag uchder o 493m.

Categori:Mynyddoedd a bryniau Rhondda Cynon Taf
Categori:Mynyddoedd a bryniau Merthyr Tudful
Te gwyrdd

bawd|Dail te gwyrdd yn trwytho mewn dŵr

Gwneir **te gwyrdd** o ddail *Camellia sinensis* sydd wedi'u hocsideiddio ychydig yn ystod eu prosesu. Tardd te gwyrdd o Tsieina, ond bellach fe'i gysylltir â nifer o ddiwylliannau drwy Asia. Yn weddol ddiweddar, mae te gwyrdd wedi dod yn boblogaidd yn y Gorllewin lle yfir te du'n draddodiadol. Ceir ystod eang o wahanol mathau o de gwyrdd, gan gynnwys *matcha* a *sencha*, sy'n amrywio yn ôl ffactorau megis yr amodau y'u tyfwyd ynddynt, amser eu medi a'r ffordd y'u proseswyd.

Mewn ymchwil i rinweddau gwrth-ganser y planhigyn, yn 2012 daethpwyd i'r canlyniad nad oedd digon o dystiolaeth i brofi hynny, er bod ymchwil arall yn Japan wedi dangos bod te gwyrdd yn lleihau'r risg o sawl math o ganser, problemau cardio-fasgiwlar a chlefyd Alzheimer.

## Hanes
Cafwyd sôn am yfed te yn hanes chwedlonol Tsieina fwy na 4,000 mlynedd yn ôl. Fe'i paratowyd gyntaf yn ystod teyrnasiad yr Ymerawdwr Shennong yn 2737 CC. Defnyddir te gwyrdd fel diod a meddyginiaeth hyd heddiw ar draws Asia, yn enwedig yn Tsieina, Japan, Gwlad Tai a Fietnam, am nifer o broblemau, gan gynnwys rheoli gwaedu, iacháu clwyfau, rheoli tymheredd y corff a siwgr gwaed a helpu treulio bwyd.

Yng nghyfnod Brenhinllin Tang ysgrifennodd Lu Yu lyfr *Clasur y Te* (Tsieineeg Traddodiadol:茶經; Tsieineeg Symledig: 茶经; pinyin: *Chájīng*) a ddaeth yn un o'r llyfrau pwysicaf oll yn hanes te gwyrdd. Fe'i ysgrifennwyd rhwng 600 a 900 OC ac mae'n rhoi cyfarwyddiadau ar sut a ble y gellir mwynhau cwpanaid da o de. Ym 1191, disgrifiodd yr offeiriad Zen Eisai yn *Llyfr y Te* (Japaneg: 喫茶養生記; *Kissa Yoyoki*) sut y gall yfed te gwyrdd wneud lles i'r pum organ hanfodol, yn enwedig y galon. Mae ei lyfr yn trafod priodweddau meddyginaethol tybiedig te gwyrdd, sy'n cynnwys lleddfu effeithiau alcohol, gweithio fel symbylydd, lleihau cochni, torri syched, cael gwared ar ddiffyg traul, gwella beriberi, atal blinder a gwella'r ymennydd a'r system wrinol. Ar ben hyn, mae'r rhan gyntaf yn esbonio siapau planhigion, blodau a dail te, a sonia am sut mae tyfu'r planhigion a phrosesu'r dail. Mae'r ail ran yn ymdrin â pharatoi'r te i wella gwahanol afiechydon.

## Cyfeiriadau
Categori:Te
Categori:Diodydd
Lleden Ffrengig

Pysgodyn sy'n byw yn y môr ac sy'n perthyn i deulu'r Pleuronectidae ydy'r **Lleden Ffrengig** sy'n enw benywaidd; lluosog: **lledod Ffrengig** (Lladin: *Hippoglossus hippoglossus*; Saesneg: *Atlantic halibut*).  Mae ei diriogaeth yn cynnwys Cefnfor yr Iwerydd.

Mae'n bysgodyn dŵr hallt ac mae i'w ganfod ym Môr y Gogledd ac arfordir Cymru. Ar restr yr *Union internationale pour la conservation de la nature UICN*, caiff y rhywogaeth hon ei rhoi yn y dosbarth "Mewn Perygl" o ran niferoedd, bygythiad a chadwraeth. Mae'r math yma o bysgodyn yn cael ei bysgota ar gyfer y bwrdd bwyd.

## Gweler hefyd
*Rhestr o greaduriaid morol gwledydd Prydain
*Rhestr Goch yr IUCN, rhestr o greaduriaid wedi'u dosbarthu i 9 categori yn ôl niferoedd, prinder, cadwraeth ayb.
*Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur
*Llwybr yr Arfordir
*Cadwraeth

## Cyfeiriadau
Categori:Creaduriaid arfordir Prydain
Categori:Pysgod
Categori:Hippoglossus
Margo MacDonald

Gwleidydd o'r Alban oedd **Margo MacDonald** (née **Aitken**; 19 Ebrill 1943 – 4 Ebrill 2014). Bu'n Aelod Seneddol dros Blaid Genedlaethol yr Alban ac ar un adeg yn Ddirprwy Arweinydd. Yn ddiweddarach daeth yn aelod  o Senedd yr Alban ASA fel aelod Annibynnol dros Ranbarth Lothian. Yn y 1970au poblogeiddiodd yr SNP ac wedi iddi gael ei hethol yn 1999 trodd "o fod yn Aelod Seneddol i fod yn seneddwr", gan barhau'n garismatig i boblogeiddio'r syniad o Lywodraeth Annibynnol. Nyrs meddygol oedd ei mam Jean a disgrifiodd ei thad Robert fel "dyn creulon iawn". Pan oedd Margo'n 12 oed, gwahanodd y fam oddi wrth y tad. Cafodd ei haddysg yn Academi Hamilton ac fe'i hyfforddwyd i fod yn athrawes addysg gorfforol yng Ngholeg Dunfermline wedi iddi adael yr ysgol uwchradd.

## Gyrfa wleidyddol
Bu'n lladmerydd diysgog ynglŷn ag annibyniaeth i'r Alban o'r cychwyn cyntaf pan enillodd sedd is-etholiad Glasgow Govan yn 1973 dros yr SNP a hithau'n 30 oed. Daeth yn boblogaidd iawn ar unwaith, gyda llawer o'i chefnogwyr yn hysterig yn eu cefnogaeth tuag ati. Torrodd y mold a gynhaliwyd gan Plaid Lafur yr Alban am gyfnod mor hir. Ychydig wedyn (yng ngwanwyn 1974) yr enillodd Dafydd Wigley Etholaeth Arfon a Dafydd Elis Thomas Etholaeth Meirionnydd yng Nghymru, o bosib oherwydd buddugoliaeth Margo.

Honodd fod y KGB a'r CIA yn y 1970au wedi'i thwyllo gan gogio bod yn newyddiadurwyr er mwyn ei dennu a chwarae rhan o fewn i'r SNP; honodd hefyd fod MI5 wedi gwneud yr un peth yn bennaf oherwydd y gredo y gallai cyfalaf  olew Môr y Gogledd arwain at annibyniaeth i'r Alban.

Yn Chwefror 1974, er ei phoblogrwydd, methodd ddal ei gafael yn ei sedd, ond daeth yn Ddirprwy Arweinydd yr SNP.
Beirniadodd yr SNP am fethu a thorri drwodd yn yr ardaloedd diwydiannol a chynghorodd y blaid i symud yn fwy i'r asgell chwith er mwyn gwneud hyn. gan gynnwys y rhaglen *Colour Supplement* ar Radio 4 yng nghanol y 1980au a phapurau fel yr *Edinburgh Evening News* yn y blynyddoedd olaf o'i hoes.

Erbyn canol y 1990au roedd wedi dychwelyd i gorlan yr SNP a chafodd ei hethol yn Aelod o Lywodraeth yr Alban yn 1999.

Ymladdodd yn llwyddiannus fel aelod annibynnol o Lywodraeth yr Alban yn 2003, 2007 ac eto yn 2011. Yn yr adeg lleisiodd ei barn dros ymgyrchoedd megis yr hawl i hunanladdiad oherwydd afiechyd angheuol.

Yn 2014 gofynnodd Margo i MI5 beidio ag ymyrryd yn Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014 ac awgrymodd fod ganddyn nhw bobl o fewn yr SNP.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Joe Fitzpatrick
*Tricia Marwick

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Llywodraeth yr Alban
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Alban
Hakin

Ardal o fewn i gymuned Aberdaugleddau, Sir Benfro, Cymru yw **Hakin**, sydd 81.9 milltir (131.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 211.5 milltir (340.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Hakin yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Aberdaugleddau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Liddeston

Ardal o fewn i gymuned Aberdaugleddau, Sir Benfro, Cymru yw **Liddeston**. Saif 82.1 milltir (132.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 211.6 milltir (340.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Aberdaugleddau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Dyffryn, Sir Benfro

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dyffryn (gwahaniaethu).''

Ardal faestrefol Wdig yng nghymuned Abergwaun ac Wdig, Sir Benfro, Cymru, yw **Dyffryn**. Saif 85.8 milltir (138.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 211.1 milltir (339.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Abergwaun ac Wdig
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Harbour Village

Ardal o fewn i gymuned Abergwaun ac Wdig, Sir Benfro, Cymru, yw **Harbour Village**, sydd 85.8 milltir (138.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 210.8 milltir (339.2&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Harbour Village yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Pwllcrochan

Pentref yng nghymuned Angle, Sir Benfro, Cymru yw **Pwllcrochan**, sydd 79.9 milltir (128.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 209.8 milltir (337.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Angle
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Penycwm

Pentrefan yng nghymuned Breudeth, Sir Benfro, Cymru yw **Penycwm**, sydd 87.7 milltir (141.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 215.4 milltir (346.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Penycwm yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

bawd|dim|350px|Traeth Penycwm

## Cyfeiriadau
Categori:Breudeth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Llan-lwy

Pentrefan yng nghymuned Breudeth, Sir Benfro, Cymru, yw **Llan-lwy** (). Saif 87.9 milltir (141.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 215.1 milltir (346.2&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Llan-lwy yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).
]
## Cyfeiriadau
Categori:Breudeth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Hill Mountain

Pentref yng nghymuned Burton, Sir Benfro, Cymru, yw **Hill Mountain**, sydd 125&nbsp;km (77 milltir) o Gaerdydd a 333&nbsp;km (207 milltir) o Lundain.

Cynrychiolir Hill Mountain yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Burton, Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Cwrlo

Mabolgamp sy'n tarddu o'r Alban yw **cwrlo**. Mae dau dîm yn sglefrio meini ar iâ gan anelu at darged o bedwar cylch consentrig. Mae'r gêm yn debyg i fowliau, *boules* a gwthfwrdd. Mae cwrlo yn un o chwaraeon Olympaidd y gaeaf. Gwneir y meini cwrlo o garreg gwenithfaen gyda pentref Trefor yn un o'r ddau ffynhonnell yn y byd.

[bawd|chwith|Timau cwrlo menywod Denmarc a'r Swistir yng [Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010|Ngemau Olympaidd y Gaeaf 2010]]

## Cymdeithas Cwrlio Cymru
Yn 1974 sefydlwyd Cymdeithas Cwrlo Cymru (sillefir fel "cwrlio" nid "cwrlo"). Dyma'r corff llywodraethu cenedlaethol ar gyfer y gamp yng Nghymru. Ar wahân i westeion, mae pob cwrlwr sy'n chwarae yng Nghymru yn aelod o'r WCA, ac yn talu ardoll flynyddol tuag at ei chynnal. Mae’r WCA yn gyfrifol am ddewis timau – drwy dwrnament cenedlaethol neu ddulliau eraill – i gynrychioli Cymru ar lefel ryngwladol.

Mae Cymru’n rhoi timau i mewn i nifer o ddigwyddiadau rhyngwladol gan gynnwys cystadlaethau Dynion Ewropeaidd, Byd Cymysg, Dwbl Cymysg y Byd a Chystadlaethau Hŷn y Byd, sy’n cael eu rhedeg yn flynyddol gan Ffederasiwn Cyrlio’r Byd.

## Meini Cwrlo a'r cysylltiad Cymreig
Mae gwenithfaen Chwarel yr Eifl yn cael ei defnyddio, ymysg pethau eraill, i gynhyrchu meini cwrlo, y cerrig a ddefnyddir wrth chwarae cwrlo. Mae cwrlo'n debyg i fowlio ar iâ, gyda'r chwaraewyr yn anelu cerrig trymion tuag at darged ar hyd arwyneb sydd wedi ei rewi. Mae'n gamp a chwaraeir yn y Gemau Olympaidd ac, yn 2002, cerrig o Drefor yn unig a ddefnyddid yn y gemau hynny. Trefor yw un o ddim ond dwy ffynhonnell o wenithfaen a ganiateir gan gorff llywodraethol rhyngwladol y gamp - y ffynhonnell arall yw ynys Creag Ealasaid (Ailsa Craig) yn Swydd Ayr yn yr Alban. Cyfyngir ar darddiad y cerrig er mwyn sicrhau safon gyfartal rhwng chwaraewyr, a dewiswyd gwenithfaen Trefor oherwydd ei lefel arbennig iawn o galedwch a'i gallu i beidio ag amsugno hyd yn oed y diferyn lleiaf o hylif.

## Dolen allanol 
* Sianel Welsh Curling yn dangos enghreifftiau o cwrlo
* BBC - Papur Fama - Cwrlo ar y rhew
* Cymdeithas Cwrlio Cymru gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau

Categori:Chwaraeon gaeaf
Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd y Gaeaf
Categori:Chwaraeon manwl
Categori:Chwaraeon tîm
West Williamston

Pentrefan yng nghymuned Caeriw, Sir Benfro, Cymru yw **West Williamson**, sydd 73.5 milltir (118.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 202.9 milltir (326.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
* East Williamston, pentref arall yn Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Caeriw
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Dudwells

Pentrefan yng nghymuned Camros, Sir Benfro, Cymru, yw **Dudwells**, sydd 83.8 milltir (134.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 211.6 milltir (340.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Camros
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Keeston

Pentref yng nghymuned Camros, Sir Benfro, Cymru yw **Keeston**, sydd 83.9 milltir (135&nbsp;km) o Gaerdydd a 212 milltir (341.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Keeston yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Camros
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Milton, Sir Benfro

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Milton.''

Pentrefan yng nghymuned Caeriw, Sir Benfro, Cymru, yw **Milton**. Saif 73 milltir (117.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 202.6 milltir (326.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Caeriw
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Wiseman's Bridge

Pentref yng nghymuned Amroth, Sir Benfro, Cymru, yw '''Wiseman's Bridge'''. Saif 67 milltir (107.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 196.1 milltir (315.6&nbsp;km) o Lundain.

Mae'r ffurf Gymraeg *Pont-yr-ŵr* i'w gweld ar-lein mewn nifer fechan o enghreifftiau. Ond ni chyfeirir at y ffurf honno yn y gwaith safonol ar enwau lleoedd Sir Benfro ac mae ei tharddiad yn dywyll.

Yn y 19g roedd glo lleol o ansawdd uchel yn cael ei allforio o Wiseman's Bridge mewn llongau 50 neu 60 tunnell. Roedd y llwybr droed sy'n cysylltu Wiseman's Bridge a thraeth Coppet Hall ar un adeg yn drac rheilffordd oedd yn cael ei ddefnyddio i gludo glo i Harbwr Saundersfoot.

Yn 1943, bu Winston Churchill ar ymweliad â'r ardal, ble roedd y cynghreiriaid yn ymarfer ar gyfer glaniadau D-Day.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Amroth
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Brimaston

Pentrefan yng nghymuned Cas-lai, Sir Benfro, Cymru yw **Brimaston**. Saif 83.4 milltir (134.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 210.6 milltir (338.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Brimaston yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-lai
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Tafarn Newydd, Sir Benfro

Pentrefan yng nghymuned Cas-mael, Sir Benfro, Cymru, yw **Tafarn Newydd** (Saesneg: *New Inn*) Saif 77 milltir (124&nbsp;km) o Gaerdydd a 202.9 milltir (326.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Tafarn Newydd yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Ben Lake (Plaid Cymru).

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-mael
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Ford

Pentref yng nghymuned Cas-blaidd, Sir Benfro, Cymru, yw **Ford**, sydd 82.1 milltir (132.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 209.1 milltir (336.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Ford yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-blaidd
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Henry's Moat

Pentrefan yng nghymuned Cas-mael, Sir Benfro, Cymru, yw **Castellhenri** neu **Castell Hendre** (Saesneg: ''Henry's Moat''). Saif 77.5 milltir (124.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 203.9 milltir (328.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir y pentrefan yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-mael
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Clarbeston Road

Pentref yng nghymuned Cas-wis, Sir Benfro, Cymru, yw **Clarbeston Road**. Saif 77.4 milltir (124.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 205 milltir (329.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cas-wis
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
East Trewent

Pentrefan yng nghymuned Y Stagbwll a Chastellmartin, Sir Benfro, Cymru, yw **East Trewent**, sydd 74 milltir (119.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 204.2 milltir (328.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Y Stagbwll a Chastellmartin
Categori:Llwybrau Byw
Rhosygilwen

Gwesty yng nghymuned Cilgerran, Sir Benfro, Cymru yw **Rhosygilwen**.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Benfro
Categori:Cilgerran
Pen-y-bryn, Sir Benfro

Pentref yng nghymuned Cilgerran, Sir Benfro, Cymru yw **Pen-y-bryn**, sydd 74.8 milltir (120.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 197.3 milltir (317.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Pen-y-bryn yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgerran
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Broom

Pentrefan yng nghymuned Cilgeti a Begeli, Sir Benfro, Cymru, yw **Broom**. Saif 69.3 milltir (111.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 198.3 milltir (319.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgeti a Begeli
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Cilrhedyn

Pentrefan yng nghymuned Clydau, Sir Benfro, Cymru, yw **Cilrhedyn**. Saif 66.8 milltir (107.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 190.1 milltir (306&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Cilrhedyn yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Clydau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Rhyd-wilym

Pentref yng nghymuned Clunderwen, Sir Benfro, Cymru, yw **Rhyd-wilym** neu **Rhydwilym**. Saif 72.8 milltir (117.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 199.3 milltir (320.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Rhydwilym yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Clunderwen
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Mayeston

Pentrefan yng nghymuned Cosheston, Sir Benfro, Cymru yw **Mayeston**, sydd 74.7 milltir (120.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 204.3 milltir (328.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cosheston
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Llanfair Nant-gwyn

Pentrefan yng nghymuned Crymych, Sir Benfro, Cymru, yw **Llanfair Nant-gwyn**, sydd 73.8 milltir (118.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 197.6 milltir (317.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Llanfair Nant-gwyn yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Crymych
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Bryn-henllan

Pentref yng nghymuned Dinas, Sir Benfro, Cymru, yw **Bryn-henllan**. Saif 82.6 milltir (133&nbsp;km) o Gaerdydd a 207.1 milltir (333.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Bryn-henllan yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas, Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Knowling Mead

Ardal yng nghymuned Dinbych-y-pysgod, Sir Benfro, Cymru, yw **Knowling Mead**, sydd 67.6 milltir (108.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 197.3 milltir (317.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Dinbych-y-pysgod
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Broadmoor

Pentref yng nghymuned East Williamston, Sir Benfro, Cymru, yw **Broadmoor**. Saif 69.8 milltir (112.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 199 milltir (320.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:East Williamston
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Ffynnon-groes

Pentrefan yng nghymuned Eglwyswrw, Sir Benfro, Cymru, yw **Ffynnon-groes** (Saesneg: *Crosswell*). Mae 7 milltir (11&nbsp;km) i'r de-orllewin o Aberteifi, 17 milltir (27&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o Hwlffordd ac 11 milltir (18&nbsp;km) i'r dwyrain o Abergwaun.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwyswrw
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Middle Hill

Pentrefan yng nghymuned Freystrop, Sir Benfro, Cymru yw **Middle Hill**, sydd 79.2 milltir (127.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 208 milltir (334.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Middle Hill yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Freystrop
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Axton Hill

Pentrefan yng nghymuned Hundleton, Sir Benfro, Cymru, yw **Axton Hill**. Saif 78.7 milltir (126.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 208.9 milltir (336.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Hundleton
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Tref Albert

Ardal o fewn i Hwlffordd yng nghymuned Hwlffordd, Sir Benfro, Cymru yw **Tref Albert**, sydd 80.7 milltir (129.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 209.2 milltir (336.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Albert Town yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Hwlffordd
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Yr Eglwys Lwyd

Pentref yng nghymuned Llanbedr Felffre, Sir Benfro, Cymru, yw **Yr Eglwys Lwyd** (Saesneg: *Ludchurch*). Saif tua 3 milltir (5&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o dref Arberth.

Mae'r Eglwys Sant Elidyr yn adeilad rhestredig Gradd II*.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbedr Felffre
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Bwlchygroes

Pentref yng nghymuned Clydau, Sir Benfro, Cymru, yw **Bwlchygroes** neu **Bwlch-y-groes**. Saif yng ngogledd y sir, rhwng Castellnewydd Emlyn a Chrymych.

## Cyfeiriadau
Categori:Clydau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Llan-mill

Pentref yng nghymuned Llanbedr Felffre, Sir Benfro, Cymru yw **Llan-mill**, sydd 68.8 milltir (110.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 196.8 milltir (316.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbedr Felffre
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Albro

Pentrefan yng nghymuned Llandudoch, Sir Benfro, Cymru, yw **Albro**. Saif 77 milltir (123.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 198.8 milltir (319.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Albro yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Llandudoch
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Alltfach

Ardal yng nghymuned Llandudoch, Sir Benfro, Cymru, yw **Alltfach**. Saif 76.8 milltir (123.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 198.7 milltir (319.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandudoch
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Poppit Sands

Pentrefan yng nghymuned Llandudoch, Sir Benfro, Cymru yw **Poppit Sands**. Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandudoch
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Broadfield

Pentref yng nghymuned Llanfair Dinbych-y-pysgod, Sir Benfro, Cymru, yw **Broadfield**. Saif 67.5 milltir (108.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 196.9 milltir (316.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair Dinbych-y-pysgod
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Robeston Back

Pentrefan yng nghymuned Llanhuadain, Sir Benfro, Cymru, yw **Robeston Back**, sydd 72.9 milltir (117.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 201.1 milltir (323.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanhuadain
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Bethesda, Sir Benfro

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Bethesda (gwahaniaethu).''

Pentref yng nghymuned Llanhuadain, Sir Benfro, Cymru, yw **Bethesda**. Saif ar droad o ffordd y B4313 yn nyffryn Afon Cleddau ychydig filltiroedd i'r gogledd-orllewin o Arberth.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd yng Nghymru o darddiad Beiblaidd
Categori:Llanhuadain
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Cwmwdig Water

Pentrefan yng nghymuned Llanrhian, Sir Benfro, Cymru, yw **Cwmwdig Water**, sydd 91.8 milltir (147.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 218.7 milltir (352&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Cwmwdig Water yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Llanrhian
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Glanafon

Ardal yng nghymuned Hwlffordd, Sir Benfro, Cymru yw **Glanafon**, sydd 80.2 milltir (129&nbsp;km) o Gaerdydd a 208.4 milltir (335.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Glanafon yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Hwlffordd
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Little Honeyborough

Pentrefan yng nghymuned Llanstadwel, Sir Benfro, Cymru, yw **Little Honeyborough**. Saif 78.7 milltir (126.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 208.2 milltir (335&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Little Honeyborough yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Llanstadwel
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Llanycefn

Pentref yng nghymuned Maenclochog, Sir Benfro, Cymru, yw **Llanycefn**, sydd 73.4 milltir (118.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 200.1 milltir (322.1&nbsp;km) o Lundain. Ceir yma eglwys a gysegrwyd i Non.

Cynrychiolir Llanycefn yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Maenclochog
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Lydstep

Pentref yng nghymuned Maenorbŷr, Sir Benfro, Cymru, yw **Lydstep**, sydd 69.4 milltir (111.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 199.4 milltir (320.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Maenorbŷr
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Jameston

Pentrefan yng nghymuned Maenorbŷr, Sir Benfro, Cymru, yw **Jameston**. Fe'i lleolir ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, tua 1&nbsp;filltir (1.6&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o bentref Maenorbŷr. Saif ar ffordd A4139 rhwng Penfro a Dinbych-y-pysgod.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Jameston boblogaeth o 634.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o faenor Eingl-Normanaidd Maenorbŷr. Mae’n bosibl bod enw’r lle, a gofnodwyd fel "apud Sanctu Jacob" yn 1295, ac fel "Saint Jameston" yn 1331, yn deillio o enw ffair yn hytrach nag o eglwys neu gapel; yn sicr erbyn yr 16g roedd ffair wedi'i chysegru i Sant Iago yn cael ei chynnal yno ar ddygwyl y sant.

## Llenyddiaeth
* Gerald Codd, *Manorbier Parish: A History* (Jameston: Heliotrope Publishing, 2012)

## Cyfeiriadau
Categori:Maenorbŷr
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Wind Hill

Hen fferm yng nghymuned Maenorbŷr, Sir Benfro, Cymru yw **Wind Hill**, sydd 70 milltir (112.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 200.1 milltir (322&nbsp;km) o Lundain.

Erbyn hyn mae'r fferm wedi'i throi'n gyfres o fythynnod gwyliau.

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Maenorbŷr
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Blackpool Mill

Pentrefan yng nghymuned Martletwy, Sir Benfro, Cymru, yw **Blackpool Mill** (neu **Melin Blackpool**), sydd 73.6 milltir (118.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 201.9 milltir (324.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Martletwy
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Bicton

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Bicton (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Llanisan-yn-Rhos, Sir Benfro, Cymru, yw **Bicton**, sydd 85.4 milltir (137.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 214.9 milltir (345.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Bicton yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Llanisan-yn-Rhos
Categori:Pentrefi Sir Benfro
New Hedges

Pentref yng nghymuned Llanfair Dinbych-y-pysgod, Sir Benfro, Cymru yw **New Hedges**, sydd 67.4 milltir (108.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 196.9 milltir (316.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair Dinbych-y-pysgod
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Nolton Haven

Pentref yng nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw **Nolton Haven**. Mae'n gorwedd yng ngorllewin y sir, ar lan Bae Sain Ffraid, ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Nolton a'r Garn
Categori:Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Druidston

Pentrefan yng nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw **Druidston**, sydd 85.2 milltir (137.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 213.7 milltir (343.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir  yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Nolton a'r Garn
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Llangloffan

Pentref yng nghymuned Pen-caer, Sir Benfro, Cymru yw **Llangloffan**, sydd 86.5 milltir (139.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 212.8 milltir (342.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Corsydd Llangloffan
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pen-caer
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Bishop's Park

Ardal yng nghymuned Penfro, Sir Benfro, Cymru, yw '''Bishop's Park''', sydd 75.1 milltir (120.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 205 milltir (329.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Penfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Nine Wells

Pentref bychan yng nghymuned Solfach, Sir Benfro, Cymru yw **Nine Wells**, sydd 91.6 milltir (147.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 219.4 milltir (353&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Nine Wells yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Solfach
Categori:Llwybrau Byw
Trefwrdan

Pentrefan yng nghymuned Scleddau, Sir Benfro, Cymru, yw **Trefwrdan** (Saesneg: *Jordanston*). Saif yng ngogledd y sir, tua hanner ffordd rhwng Mathri i'r gorllewin a Scleddau i'r dwyrain.

Cynrychiolir Trefwrdan yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Scleddau
Lawrenni

Pentref yng nghymuned Martletwy, Sir Benfro, Cymru, yw **Lawrenni** (Saesneg: *Lawrenny*). Saif 74.7 milltir (120.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 204 milltir (328.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Martletwy
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Scolton

Plasdy hanesyddol yng nghymuned Spittal, Sir Benfro, Cymru yw **Scolton**, sydd 79.1 milltir (127.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 206.6 milltir (332.5&nbsp;km) o Lundain.

Plasty gwledig a pharc gwledig Fictoraidd yw Maenordy Scolton. Wedi'i adeiladu fel cartref, mae bellach yn amgueddfa ac yn adeilad rhestredig Gradd II*. Mae'r cwrt stabl, tua 120 m (130 llath) i'r gogledd, hefyd yn adeilad rhestredig Gradd II ac mae'r ddau yn eiddo i Gyngor Sir Penfro. Mae'r gerddi a'r parcdir wedi'u rhestru ar Gofrestr Cadw o Barciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru. 

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Spittal
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Adeiladau rhestredig Sir Benfro
Categori:Amgueddfeydd Cymru
Denant

Pentrefan yng nghymuned Tiers Cross, Sir Benfro, Cymru, yw **Denant**. Saif 81.7 milltir (131.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 210.5 milltir (338.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Denant yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tiers Cross
Categori:Llwybrau Byw
Cold Blow

Pentrefan yng nghymuned Tredeml, Sir Benfro, Cymru, yw **Cold Blow**, sydd 69.5 milltir (111.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 197.9 milltir (318.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tredeml
Categori:Llwybrau Byw
Ysgeifiog, Sir Benfro

:''Am y pentref o'r un enw yn Sir y Fflint, gweler Ysgeifiog, Sir y Fflint.*

Pentrefan yng nghymuned Tyddewi a Chlos y Gadeirlan, Sir Benfro, Cymru, yw **Ysgeifiog** (Saesneg: *Skyfog''). Saif 91 milltir (146.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 218.4 milltir (351.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Skyfog yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tyddewi a Chlos y Gadeirlan
Categori:Llwybrau Byw
Treleddyd-fawr

Pentrefan yng nghymuned Tyddewi a Chlos y Gadeirlan, Sir Benfro, Cymru, yw **Treleddyd-fawr**. Saif tua 1.5 milltir i'r gogledd o ddinas Tyddewi.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tyddewi a Chlos y Gadeirlan
Categori:Llwybrau Byw
Trewyddel

Pentref yng nghymuned Nanhyfer, Sir Benfro, Cymru yw **Trewyddel**, (Saesneg: *Moylgrove*), sydd 78.5 milltir (126.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 201.2 milltir (323.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Nanhyfer
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Pen-ffordd

Pentref yng nghymuned Y Mot, Sir Benfro, Cymru, yw **Pen-ffordd**, sydd 74.3 milltir (119.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 201.4 milltir (324.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Pen-ffordd yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Y Mot
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Rhos-hyl

Pentref yng nghymuned Cilgerran, Sir Benfro, Cymru, yw **Rhos-hyl** (Saesneg: *Rhos-hill* neu *Rhoshill*).

## Cyfeiriadau
Categori:Cilgerran
Categori:Pentrefi Sir Benfro
South Hill

Pentrefan yng nghymuned Yr Hafanau, Sir Benfro, Cymru yw **South Hill**, sydd 86.2 milltir (138.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 215.4 milltir (346.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir South Hill yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Yr Hafanau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Abaty Notre-Dame Port du Salut

300px|bawd|dde|Mynedfa i'r Abaty

Abaty Trappist yw **Abaty Notre-Dame Port du Salut** wedi'i leoli yn Entrammes (Mayenne), Ffrainc. Fe'i codwyd yn ystod hanner cyntaf y 13g, a chaiff ei roli ar hyn o bryd gan gymuned o bymtheg o fynachod Trappist.

## Hanes 
Cafodd yr abaty ei sefydlu'n gynnar yn y 19eg ganrif. Ar 21 Chwefror 1815, ar ôl ugain mlynedd o alltudiaeth o ganlyniad i atal y gorchmynion crefyddol gan Napoleon, dychwelodd y Trappists i weithio yn Ffrainc. Eu habad cyntaf oedd Dom Bernard de Girmont.

Cafodd ei gydnabod ar 10 Rhagfyr 1816 gan y Pab Pius VII.

Heddiw, yn ychwanegol at y priordy ceir adeiladau eraill: yr eglwys, capel y Sacrament Bendigaid ac mae gan Abaty westy gyda thua 35 o ystafelloedd a siop fach gyda chynhyrch mynachaidd.

### Notre Dame du Triomphe 
Y tu ôl i'r abaty ar fryn bychsan ceir gerddi ffrwythlon.

Mae'r llwybr yn arwain at y golofn o *Notre Dame du Triomphe* a cheir cerflun o'r Forwyn Fair, sy'n dominyddu'r cefn gwlad cyfagos.

## Oriel 

Port-du-salut-dom-bernard-de-girmont.JPG|Dom Bernard de Girmont, yr Abad cyntaf, 1815
N.D.PortduSalut-France.JPG|Eglwys

## Llyfryddiaeth 
*  «Abbaye du Port-du-Salut», in Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, *Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne*, Goupil, 1900-1910, détalhe de l’ediction, t. III, p.&nbsp;335-337; t. IV, p.&nbsp;748.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol

Categori:Mayenne
Prifddinas Diwylliant Ewrop

bawd|300px
Cynllun gan yr Undeb Ewropeaidd yw **Prifddinas Diwylliant Ewrop** a ddechreuodd ym 1985. Caiff dinas ei phenodi â'r teitl am un flwyddyn, er bod mwy nag un ddinas wedi'i ddal mewn un blwyddyn ar sawl adeg ers 2000.

## Gweler hefyd
* Prifddinas Chwaraeon Ewrop

Categori:Yr Undeb Ewropeaidd
Prifddinas Chwaraeon Ewrop

Cynllun yw **Prifddinas Chwaraeon Ewrop** a ddechreuodd yn 2001.

## Gweler hefyd
* Prifddinas Diwylliant Ewrop

Categori:Chwaraeon yn Ewrop
Carnhedryn Uchaf

Pentrefan yng nghymuned Tyddewi a Chlos y Gadeirlan, Sir Benfro, Cymru, yw **Carnhedryn Uchaf**, sydd 91.5 milltir (147.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 218.8 milltir (352.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Carnhedryn Uchaf yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tyddewi a Chlos y Gadeirlan
Categori:Llwybrau Byw
Gorllewin Walton

Pentref yng nghymuned Yr Hafanau, Sir Benfro, Cymru, yw **Gorllewin Walton** (Saesneg: *Walton West*). Saif 84.9 milltir (136.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 213.9 milltir (344.2&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Gorllewin Walton yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Cyfeiriadau
Categori:Yr Hafanau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llwybrau Byw
Gwyliau Beicio Cymru: Dolgellau – Eryri

Teithlyfr o fapiau a theithiau beic gan amryw o awduron yw ***Gwyliau Beicio Cymru: Dolgellau – Eryri***. 
Cyngor Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog yn cynnwys canllawiau a chardiau map ar gyfer 5 taith feicio hawdd eu dilyn yn ardal tref Dolgellau, gyda 23 ffotograff lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Twristiaeth yng Nghymru