1890au yng Nghymru

bawd|Etholwyd David Lloyd George yn AS am y tro cyntaf yn y 1890au
Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y degawd **1890-1899** i Gymru a'i phobl.

## Deiliaid 
alt=|bawd|Clwydfardd
* Tywysog Cymru - Albert Edward 
* Tywysoges Cymru - Alexandra 
* Archdderwydd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 
**Clwydfardd (i 1894) 
** Hwfa Môn (o 1895) 

## Digwyddiadau 
* Digwyddiadau 1890 
* Digwyddiadau 1891 
* Digwyddiadau 1892 
* Digwyddiadau 1893 
* Digwyddiadau 1894 
* Digwyddiadau 1895 
* Digwyddiadau 1896 
* Digwyddiadau 1897 
* Digwyddiadau 1898 
* Digwyddiadau 1899

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Gwobrau 
bawd|Pedrog yn ei gadair
bawd|Ben Davies (sefyll) ac Elfed (eistedd) enillwyr 1894
Eisteddfod Genedlaethol Cymru

* 1890 - Bangor 
** Y Gadair - Thomas Jones (Tudno) 
** Y Goron - John John Roberts (Iolo Caernarfon) 
* 1891 - Abertawe 
** Y Gadair - John Owen Williams (Pedrog) 
** Y Goron - David Adams 
** Y Goron - John John Roberts (Iolo Caernarfon) 
* 1893 - Pontypridd 
** Y Gadair - John Ceulanydd Williams 
** Y Goron - Ben Davies 
* 1894 - Caernarfon 
** Y Gadair - Howell Elvet Lewis (Elfed) 
** Y Goron - Ben Davies
* 1896 - Llandudno 
** Y Gadair - Ben Davies
** Y Goron - Thomas Mafonwy Davies 
* 1898 - Blaenau Ffestiniog 
** Y Gadair - Robert Owen Hughes
* Rhoda Broughton  
***Alas!* (1890)
** *Mrs Bligh* (1892) 
** *Foes in Law* (1899) 
* *Caniadau Cymru* (1897) 
* Amy Dillwyn - ''Maggie Steele's Diary* (1892) 
* Owen Morgan Edwards - *Cymru* (1892) 
* Beriah Gwynfe Evans - *Dafydd Dafis* (1898) 
* John Gruffydd Moelwyn Hughes - *Caniadau Moelwyn* (1893) 
* Arthur Machen - *The Three Impostors* (1895) 
* Daniel Owen - *Enoc Huws'' (1891)
* 1896 - Mae'r ffilm newyddion gyntaf erioed i'w saethu ym Mhrydain yn dangos Tywysog a Thywysoges Cymru yn ymweld ag arddangosfa yng Nghaerdydd. Hwn hefyd oedd y darlun symudol cyntaf erioed o'r tywysog.

### Cerddoriaeth 
* Syr Henry Walford Davies - *Symffoni yn D* (1894) 
* Joseph Parry - *Saul of Tarsus* (oratorio) (1892) 

## Chwaraeon 
* Rasio ceffylau - Mae Grand National Cymru yn cael ei redeg am y tro cyntaf yn Nhrelái, Caerdydd.
*1893 - Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru yn ennill Y Goron Driphlyg am y tro cyntaf

## Genedigaethau 
200px|bawd|Cae'r Gors, lle ganwyd Kate Roberts
bawd|Aneurin Bevan yng Nghorwen, 1952
* 1890 
** 21 Mehefin - W J A Davies, chwaraewr rygbi (bu farw 1967)
** 16 Rhagfyr - P J Grigg, gwleidydd (bu farw 1964)
* 1891 
** 13 Chwefror - Kate Roberts, awdur (bu farw 1985) 
* 1893 
** 15 Ionawr - Ivor Novello, cyfansoddwr ac actor (bu farw 1951) 
** 1 Mehefin - Lewis Valentine, gweinidog, gwleidydd, ymgeisydd Seneddol cyntaf Plaid Cymru 
* 1894 
** 4 Gorffennaf- Ambrose Bebb, awdur a gwleidydd (bu farw 1955) 
** 23 Mehefin - Y Tywysog Edward (Tywysog Cymru yn ddiweddarach, Edward VIII ac wedyn Dug Windsor; bu farw 1972)
* 1895 
** 22 Ionawr - Iorwerth Thomas, gwleidydd (bu farw 1966)
** 1 Mawrth - William Richard Williams, gwas sifil (bu farw 1963) 
** 14 Ebril - Albert Evans-Jones (Cynan), bardd ac Archdderwydd (bu farw 1970) 
* 1896 
** 1 Mai - Hubert William Lewis, derbynnydd VC (bu farw 1977) 
* 1897 
** 15 Tachwedd - Aneurin Bevan, gwleidydd (bu farw 1960) 
* 1898 
** 10 Chwefror - Thomas Jones, Barwn Maelor, gwleidydd (bu farw 1984) 
** 29 Gorffennaf - Dorothy Rees, gwleidydd (bu farw 1987) 
** 24 Medi - Henry Arthur Evans, gwleidydd (bu farw 1958) 
** *dyddiad anhysbys* - William John Edwards, canwr cerdd dant (bu farw 1978) 
* 1899 
** 17 Mai - HH Price, athronydd (bu farw 1984)
** 20 Rhagfyr - Martyn Lloyd-Jones, pregethwr (bu farw 1981) 
** *dyddiad anhysbys* - Len Davies, pêl-droediwr (bu farw 1945)

## Marwolaethau 
bawd|Love Jones Parry
200px|bawd|de|Cofgolofn Thomas Edward Ellis yn Y Bala.
* 1890 
** 17 Ionawr - Christopher Rice Mansel Talbot, tirfeddiannwr (ganed 1803) 
** 20 Ionawr - Guillermo Rawson, gwleidydd o'r Ariannin a noddwr Wladfa Gymreig Patagonia (ganed 1821) 
** 19 Mawrth - Edmund Swetenham, AS Caernarfon 
** 29 Mehefin - Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon (ganwyd 1831) 
** 20 Gorffennaf - David Davies "Llandinam", diwydiannwr (ganwyd 1818) 
* 1891 
** 26 Medi - David Charles Davies, arweinydd Anghydffurfiol (ganed 1826) 
** *dyddiad anhysbys* 
** Syr Love Jones-Parry, gwleidydd (ganwyd 1832) 
** Hugh Owen Thomas, llawfeddyg orthopedig arloesol (ganwyd 1834) 
* 1893 
** 23 Ionawr - Dr William Price, meddyg, derwydd ac arloeswr corff-losgi (ganed 1800) 
* 1894 
** 24 Chwefror - John Roberts, gwleidydd (ganwyd 1835) 
* 1895 
** 15 Ionawr - Yr Arglwyddes Charlotte Guest, cyfieithydd y *Mabinogion* (ganed 1812) 
** 22 Hydref - Daniel Owen, nofelydd (ganed 1836) 
* 1896 
** 17 Ionawr - Augusta Hall, Barwnes Llanofer, noddwr y celfyddydau (ganwyd 1802)
** 30 Rhagfyr - Evan Herber Evans, arweinydd Anghydffurfiol (ganwyd 1836) 
* 1897 
** 15 Hydref - Charles John Vaughan, cyn Ddeon Llandaf (ganwyd 1816) 
* 1898 
** 17 Mehefin - Syr Edward Burne-Jones, artist (ganwyd 1833) 
** 28 Medi - Thomas Gee, cyhoeddwr (ganwyd 1815) 
** 2 Rhagfyr - Michael D. Jones, ymsefydlwr Patagonia (ganwyd 1822) 
* 1899 
** 5 Ebrill - Thomas Edward Ellis, gwleidydd (ganwyd 1859) 
** Awst - Owen Glynne Jones, mynyddwr (ganed 1867)

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên