Féile an Phobail

thumb|250px|Logo Féile an Phobail
, band pop o'r Iwerddon sydd wedi perfformio yn Féile an Phobail]]
Mae **Féile an Phobail** (Gwyddeleg am "Gŵyl y Gymuned"), a adwaenir hefyd fel Gŵyl Gorllewin Belfast neu **West Belfast Festival** yn sefydliad celfyddydau cymunedol sy'n adnabyddus am ei August Festival (Festival). Mae'r sefydliad yn amlwg am ei waith hyrwyddo diwylliant Gwyddelig a rhyngwladol. Mae'r ŵyl yn cael ei chynnal ar ac o gwmpas Falls Road ynghannol yr hyn a alwir yn fwy diweddar fel Cwarter Gaeltacht, Belffast.

Mae'r gair *féil* yn y Wyddeleg yn gytras gyda'r gair Cymraeg "gŵyl", ill dau o'r Lladin, ''vigilia.

## Hanes
Sefydlwyd yr ŵyl yn 1988 fel ymateb uniongyrchol i'r Helyntion, ac yn benodol ar ôl digwyddiadau Mawrth 1988. Lladdodd yr SAS dri aelod dros dro o Fyddin Weriniaethol Iwerddon (yr IRA)  yn Gibraltar. Yn un o angladdau’r tri ym Mynwent Milltown, ymosododd parafilwr teyrngarol o Ulster ar yr angladd gyda grenadau a phistolau, gan ladd tri galarwr. Yn angladd un o'r galarwyr, lladdwyd dau filwyr plaen o Brydain pan gyrrasant i mewn i orymdaith angladdol. Daeth cymuned gorllewin Belfast o dan graffu dwys gan y cyfryngau ac fe'i disgrifiwyd gan y BBC fel "cymuned derfysgol".

Gan weld y portread hwn o’i gymuned fel un negyddol, camarweiniol a niweidiol, casglodd Gerry Adams nifer fach o ffrindiau ac amrywiol grwpiau lleol i drefnu gŵyl gymunedol. Ei ddiben oedd dathlu ochr gadarnhaol y gymuned: ei chreadigrwydd, ei hegni, ei hangerdd dros y celfyddydau a chwaraeon. Roedd, ac mae, yr Ŵyl wedi'i hanelu at ddarparu digwyddiadau ac adloniant am bris y gallai mwyafrif y gymuned ei fforddio.

Ym mis Awst 1988 agorodd yr ŵyl gyntaf gyda gorymdaith gymharol o fflotiau a bandiau a chlybiau Cymdeithas Athletau Gwyddelig yn cerdded yn regalia eu clwb i barti awyr agored ym Mharc Dunville. Trefnwyd partïon stryd ledled gorllewin y ddinas. Gwnaed casgliadau o ddrws i ddrws i ariannu teithiau dydd i lan y môr ar gyfer pensiynwyr a gwibdeithiau i bobl ifanc.

### Presennol
Mae Féile an Phobail wedi ennill clod aruthrol ac wedi tyfu i fod yn un o wyliau cymunedol mwyaf Ewrop. Mae gorymdaith y carnifal fel mater o drefn yn dod â dros 20,000 o gyfranogwyr ynghyd ar gyfer gorymdaith gerddorol liwgar gyda fflotiau wedi'u dylunio'n arbennig yn cynrychioli thema a ddewiswyd, dawnswyr a phlant mewn gwisgoedd a masgiau wyneb.

Mae wedi tyfu o fod yn ŵyl un wythnos i fod yn rhaglen gydol y flwyddyn gyda llawer o ddigwyddiadau. Sefydlodd yr ŵyl gelfyddydau plant gyntaf erioed yng Ngogledd Iwerddon, Gŵyl Gelfyddydau Plant *Draíocht* ("hud" yn y Wyddeleg), gyda gweithgareddau'n amrywio o chwaraeon i ddigwyddiadau amlddiwylliannol ac addysgol trwy Wyddeleg a Saesneg. Yn 2003, cymerodd 6,000 o blant a phobl ifanc ran mewn digwyddiadau Draíocht.

## Epil Ŵyliau
Mae Gŵyl an Phobail yn cynnal nifer o wyliau trwy gydol y flwyddyn. Ymhlith y gwyliau mae:

* **Féile Lúnasa** (**August Féile**) – prosiect hynaf. Ymhlith gwyliau cymunedol mwyaf Ewrop, yn rhedeg ym mis Awst
* **Féile an Earraigh** – Gŵyl gerddoriaeth draddodiadol Wyddelig y gwanwyn
* **Draíocht** – gŵyl flynyddol i blant yn dechrau ganol mis Hydref
* **Stand up in the West**  – noson gomedi fisol yn y Western Bar, Belfast, ddim yn rhedeg bellach
* **Laugh at the Bank** – gŵyl gomedi gyntaf Belfast. Lansiwyd Mai 2009

## Perfformwyr
Mae Féile an Phobail wedi rhestru perfformwyr cenedlaethol a rhyngwladol i berfformio gyda cherddorion lleol, gan ddarparu ar gyfer pob chwaeth mewn dawnsio a cherddoriaeth: o gerddoriaeth draddodiadol Wyddelig i gerddoriaeth byd a phop. Mae actau nodedig yn cynnwys Altan, Brian Kennedy, Mary Black, All Stars Affro-Cuban, Côr Gospel Harlem, Westlife a Status Quo, Wolfe Tones, Chumbawamba, Girls Aloud, ac Atomic Kitten. Cafwyd hefyd comedïwyr megis Ardal O'Hanlon, PJ Gallagher, Sean Hughes, Alexei Sayle, Mark Steel, a Lenny Henry a siaradwyr gan gynnwys; y bardd, Seamus Heaney, Jeremy Corbyn, Robert Fisk, Ian Paisley, Jr. a chyn Arlywydd Iwerddon, Mary McAleese.

Yn ystod gŵyl 2022, beirniadwyd y trefnwyr gan Unoliaethwyr wedi i'r grŵp gwerin Gweriniaethol, y Wolfe Tones, arwain torf yn llafarganu 'oh, ah, up the 'RA" (gan gyfeirio ar yr IRA).

## Gweler hefyd
* Féile na Gealaí - gŵyl flynyddol uniaith Wyddeleg gyda cherddoriaeth gyfoes Wyddeleg a Gaeleg yr Alban.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* Twitter @FeileBelfast
* 20 Years On – rhaglen ddogfen ar BBC am Féile an Phobail

Categori:Iwerddon
Categori:Gwyddeleg
Categori:Yr iaith Wyddeleg yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Belffast
Categori:Sefydliadau 1988