Galisia

Un o gymunedau ymreolaethol Sbaen yw **Galisia** (Galisieg: **Galicia; Galiza**, Sbaeneg **Galicia**). Saif yng ngogledd-orllewin yr orynys Iberaidd. Mae nifer o ynysoedd megis y Cíes, Ons, Cortegada, Arousa, Sálvora a Vionta yn rhan o Galisia. Ystyrir Galisia yn genedl hanesyddol, fel Catalwnia ac Ewskadi (sef Gwlad y Basg).

Mae gan Galisia ei hiaith ei hun, Galisieg, sy'n iaith Rufeinaidd, sy'n debygach i Bortiwgaleg na Sbaeneg. Yn ôl astudiaeth ddiweddar defnyddir yr iaith gan tua 80% o'r boblogaeth. Ymhlith ei harwyr chwedlonol mae Pedro Pardo de Cela (c. 1425 - 17 Rhagfyr 1483). Ystyrir Ramón Piñeiro (31 Mai 1915 - 27 Awst 1990) yn Athronydd, awdur a chenedlaetholwr o bwys. Fe'i ganwyd yn Armea de Abaixo, Lama, Láncara, Galisia ac roedd yn flaenllaw yn ei ymdrech i hyrwyddo diwylliant Galicia wedi Rhyfel Cartref Sbaen.

Roedd Rosalía de Castro (1837 – 1885) yn brif lenor Galisia a heddiw yn arwres ffeministaidd. Cyhoeddodd ei chasgliad cyntaf o farddoniaeth *Cantares gallegos* (Caneuon Galisieg) ar 17 Mai, 1863. Mae 17 Mai bellach yn cael ei dathlu fel *Día das Letras Galegas* - Diwrnod llenyddiaeth Galisieg, yn ddiwrnod o wyliau yn Galisia. Un o brif ffigyrau eraill Galisia yw Castelao (1886 – 1950) a oedd yn arweinydd y mudiad cenedlaethol, ysgrifennwr, arlunydd, cartwnydd, dramodydd a doctor. 

## Cysylltiad Celtaidd
Mae Galisia yn cael ei hystyried fel gwlad Geltaidd am ei gysylltiadau Celtaidd hanesyddol. 

Enw un o brif glybiau pêl-droed y wlad yw Celta de Vigo (Celtiaid Vigo) ac mae cerddoriaeth draddodiadol Galisia yn cynnwys offerynnau Celtaidd fel y bibgod.

Mae *Os Pinos* - anthem genedlaethol y wlad yn cyfeirio at Galisia fel ‘Cenedl Breogán’. Roedd Breogán (Breoghan, Bregon neu Breachdan) yn arwr yn hanes Celtaidd. Mae’r llyfr Gwyddelig *Lebor Gabála Érenn* (Llyfr llafar Iwerddon) o’r canoloesol yn cyfeirio at Breogán a’i disgynyddion yn teithio i Galisia a sefydlu dinas Brigantia (A Coruña heddiw). Mae cerflun modern enfawr  o Beogán yn sefyll yn A Coruña yn edrych tua'r môr ac Iwerddon.

## Prif drefi Galisia
* Vigo (poblogaeth 300,000)
* A Coruña (poblogaeth 250,000)
* Ourense (poblogaeth 110,000)
* Santiago de Compostela (poblogaeth 90,000)
* Lugo (poblogaeth 90,000)
* Ferrol (poblogaeth 80,000)
* Pontevedra (poblogaeth 80,000)

Yn economaidd, mae Galisia yn dibynnu i raddau helaeth ar amaethyddiaeth a physgota. Mae twristiaeth hefyd yn elfen bwysig, ac mae miloedd o bererinion yn cyrchu i Santiago de Compostela bob blwyddyn ar hyd y Camino de Santiago.

## Oriel

Y Gwledydd Celtaidd.GIF|Ymgyrch rhai Galisiaid i gael eu hadnabod yn wlad Geltaidd, ar ffurf baneri Celtaidd.
Torques de Burela. Museo Provincial de Lugo.jpg|Torch aur o Burela, o Oes yr Haearn 
Ayuntamiento de Santiago de Compostela edited.jpg|Llywodraeth Galisia: y *Pazo de Raxoi*, yn Santiago
Galicia densidade parroq cy.PNG|Dwysedd y boblogaeth
Bandeira galega socialista.svg|Baner Galisia gyda seren dros annibyniaeth

### Dinasoedd a threfi mawrion
Y prif ddinasoedd yw: Vigo, A Coruña, Ourense, Lugo, Santiago de Compostela (y brifddinas), Pontevedra a Ferrol.

Yr ardaloedd mwyaf poblog yw:
* Vigo-Pontevedra – 660,000
* A Coruña-Ferrol – 640,000

## Gweler hefyd
*Llychlynwyr yng Ngalisia

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau ymreolaethol Sbaen

Categori:Hanes Ewrop