Llofruddiaethau Tylenol Chicago

Cyfres o farwolaethau gwenwyn oedd **llofruddiaethau Tylenol Chicago** o ganlyniad ymyrryd â chyffuriau yn ardal fetropolitan Chicago ym 1982. Roedd yr holl ddioddefwyr wedi cymryd capsiwlau acetaminophen brand Tylenol a oedd wedi eu gorchuddio â syanid. Bu farw cyfanswm o saith person o'r gwenwyno gwreiddiol, gyda sawl marwolaeth arall mewn troseddau copi dilynol.

Ni chyhuddwyd na chafwyd unrhyw un yn euog erioed o'r gwenwyno. Cafwyd James William Lewis, un o drigolion Dinas Efrog Newydd, yn euog o gribddeiliaeth am anfon llythyr at *Johnson & Johnson* yn cymryd cyfrifoldeb am y marwolaethau ac yn mynnu $1 miliwn i'w hatal, ond ni ddaeth tystiolaeth erioed yn ei glymu i'r gwenwyno gwirioneddol.

Arweiniodd y digwyddiadau at ddiwygiadau ym mhecynnu sylweddau dros-y-cownter ac at ddeddfau gwrth-ymyrryd ffederal. Mae gweithredoedd *Johnson & Johnson* i leihau marwolaethau a rhybuddio’r cyhoedd am risgiau gwenwyno wedi cael eu canmol yn eang fel ymateb rhagorol i argyfwng o’r fath. Ond mae Scott Bartz, aelod o'r diwydiant fferyllol, wedi cymryd safbwynt gwahanol yn ei ddatguddiad yn 2011, *The Tylenol Mafia*. Mae'n cyflwyno'r achos dros heintiad rhywle yn y broses ail-becynnu yn y gadwyn ddosbarthu na ymchwiliwyd iddo gan y cyfryngau na'r heddlu. Mae hefyd tystiolaeth yn rhoi cymhelliant cryf i *Johnson & Johnson* cuddio'r mater.

## Digwyddiadau 
Ar 29 Medi 1982, bu farw Mary Kellerman, (12) o Bentref Elk Grove, Illinois ar ôl cymryd capsiwl o Dylenol. Bu farw Adam Janus (27) o Arlington Heights, Illinois, yn yr ysbyty yn ddiweddarach y diwrnod hwnnw ar ôl cymryd Tylenol; bu farw ei frawd Stanley (25) a'i chwaer-yng-nghyfraith Theresa (19), o Lisle, Illinois, yn ddiweddarach hefyd ar ôl cymryd Tylenol o'r un botel. O fewn y dyddiau nesaf, bu farw Mary McFarland (31) o Elmhurst, Illinois, Paula Prince (35) o Chicago, a Mary Reiner (27) o Winfield i gyd mewn digwyddiadau tebyg. Unwaith y sylweddolwyd bod yr holl bobl hyn wedi cymryd Tylenol yn ddiweddar, cynhaliwyd profion yn gyflym, a ddatgelodd yn fuan bod syanid yn bresennol yn y capsiwlau. Yna cyhoeddwyd rhybuddion trwy'r cyfryngau a phatrolau yn defnyddio uchelseinyddion, yn rhybuddio trigolion ledled ardal fetropolitan Chicago i roi'r gorau i ddefnyddio cynhyrchion Tylenol.

Roedd yr heddlu yn gwybod cafodd gwahanol ffynonellau Tylenol eu hymyrryd â hwy. Felly gwnaethant ddiystyru'r gweithgynhyrchwyr, oherwydd daeth y poteli heintiedig o wahanol gwmnïau fferyllol, ac roedd y saith marwolaeth i gyd wedi digwydd yn ardal Chicago. Felly diystyrwyd difrodi yn ystod y cynhyrchiad. Yn lle hynny, daeth yr heddlu i'r casgliad eu bod yn debygol o chwilio am rywun a chafodd caffael ar boteli Tylenol o amryw o werthwyr. Hysbysebodd y cwmni hefyd yn y cyfryngau cenedlaethol am unigolion i beidio defnyddio unrhyw un o'i gynnyrch a oedd yn cynnwys acetaminophen ar ôl penderfynu mai dim ond y capsiwlau hyn cafodd eu hymyrred â hwy. Cynigiodd *Johnson & Johnson* hefyd i gyfnewid yr holl gapsiwlau Tylenol a brynwyd eisoes gan y cyhoedd am dabledi solet.

## Ymchwiliad 
Yn ystod yr ymchwiliadau cychwynnol, anfonodd dyn o’r enw James William Lewis lythyr at *Johnson & Johnson* yn mynnu $1 miliwn i atal y llofruddiaethau a achoswyd gan syanid.

## Ôl-effeithiau 
### Copïwyr 
Digwyddodd cannoedd o ymosodiadau copi yn gysylltiedig â Thylenol, meddyginiaethau dros-y-cownter eraill, a chynhyrchion eraill o amgylch yr Unol Daleithiau yn syth ar ôl marwolaethau Chicago.

Digwyddodd tair marwolaeth arall ym 1986 o gapsiwlau gelatin heintiedig. Bu farw dynes yn Yonkers, Efrog Newydd, ar ôl amlyncu capsiwlau Tylenol wedi'u gorchuddio â syanid". Ymyrrwyd â chapsiwlau Excedrin yn nhalaith Washington, gan arwain at farwolaethau Susan Snow a Bruce Nickell o wenwyn syanid, ac arestiwyd gwraig Nickell, Stella, yn y pen draw am ei gweithredoedd bwriadol yn y troseddau â'r ddwy lofruddiaeth. Yr un flwyddyn honno, cafodd Encaprin ei adalw gan Procter & Gamble ar ôl ffug ymyrraeth yn Chicago a Detroit, arweiniodd hwn at ostyngiad mewn gwerthiant ac i dynnu’r cyffur o’r farchnad.

Yn 1986 bu farw myfyriwr o Brifysgol Texas, Kenneth Faries, ar ôl wenwyn syanid. Penderfynwyd mai capsiwlau Tampered Anacin oedd ffynhonnell y syanid. Dyfarnwyd ei farwolaeth fel dynladdiad ar 30 Mai 1986. Ar 19 Mehefin 1986 dyfarnwyd ei farwolaeth yn hunanladdiad tebygol, a phenderfynodd yr FDA ei fod wedi cael y gwenwyn o labordy yr oedd yn gweithio ynddo.

### Ymateb Johnson & Johnson 
Cafodd *Johnson & Johnson* sylw cadarnhaol am ei ymdriniaeth o'r argyfwng; er enghraifft, dywedodd erthygl yn *The Washington Post*, "Mae Johnson & Johnson wedi dangos yn effeithiol sut y dylai busnes mawr drin trychineb". Nododd yr erthygl ymhellach ni "wnaeth ymateb y cwmni fwy o ddifrod na'r digwyddiad gwreiddiol", a chymeradwyodd y cwmni am fod yn onest gyda'r cyhoedd. Yn ogystal â chyhoeddi'r adalw, sefydlodd y cwmni gysylltiadau ag Adran Heddlu Chicago, yr FBI, a'r Weinyddiaeth Bwyd a Chyffuriau. Fel hyn, gallai fod â rhan o chwilio am y troseddwr a gallent helpu i atal ymyrryd pellach. Ar y pryd cwympodd cyfran marchnad y cwmni o 35 y cant i 8 y cant, ond fe adlamodd mewn llai na blwyddyn, a gredydwyd hwn i ymateb prydlon y cwmni. Ym mis Tachwedd, ailgyflwynon nhw'r capsiwlau, ond mewn pecyn newydd, sêl driphlyg, ynghyd â chynigion pris trwm, ac o fewn nifer o flynyddoedd gwnaeth Tylenol adennill cyfran uchaf y farchnad ar gyfer poenliniarwyr dros-y-cownter yn yr Unol Daleithiau.

### Newidiadau fferyllol 
Ysbrydolodd y digwyddiad 1982 i'r diwydiannau fferyllol a bwyd i ddatblygu pecynnu sy'n gwrthsefyll ymyrraeth a dulliau rheoli ansawdd gwell. Arweiniodd y deddfau newydd at farnu Stella Nickell yn euog yn yr achos ymyrryd Excedrin, y cafodd ei dedfrydu i 90 mlynedd yn y carchar.

Yn ogystal, ysgogodd y digwyddiad y diwydiant fferyllol i symud i ffwrdd o gapsiwlau, a oedd yn hawdd eu heintio oherwydd y gallai sylwedd estron gael ei roi y tu mewn heb arwyddion amlwg o ymyrraeth. O fewn blwyddyn, cyflwynodd yr FDA reoliadau llymach er mwyn osgoi ymyrraeth cynhyrchion. Arweiniodd hyn yn y pen draw at ddisodli'r capsiwl gyda'r "caplet" solet, tabled wedi'i gwneud mewn siâp capsiwl, ac ychwanegiad seliau diogelwch sy'n dangos unrhyw ymyrraeth yn amlwg. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Llofruddiaeth dorfol yn yr Unol Daleithiau
Categori:1982 yn yr Unol Daleithiau