El Lissitzky

Roedd **Lazar Markovich Lissitzky** (), (23 Tachwedd 1890 – 30 Rhagfyr 1941), **El Lissitzky** () yn ffotograffydd, teipograffwr, dylunydd a phensaer Rwsiaidd ac yn ffigwr pwysig mewn celfyddyd *avant-garde* Rwsia.

## Gwaith
Fe ddatblygodd yr arddull *Suprematism* gyda Kazimir Malevich ac fe ddyluniodd nifer fawr o bosteri propaganda ac arddangosfeydd ar gyfer yr Undeb Sofietaidd.

Mae *Suprematism* yn symudiad celf,  o ddechrau’r 20g oedd yn canolbwyntio ar ffurfiau geometrig sylfaenol, fel cylchoedd, sgwariau a llinellau, wedi'u paentio mewn ystod gyfyngedig o liwiau. Fe'i sefydlwyd gan Kazimir Malevich yn Rwsia, tua 1913, ac chynhaliwyd arddangosfa yn St. Petersburg ym 1915, lle dangoswyd gwaith Malevich ac 13 o artistiaid eraill gyda gwaith mewn arddull debyg.  Mae'r term *Suprematism* yn cyfeirio at gelfyddyd haniaethol yn seiliedig ar "oruchafiaeth deimlad artiffisial pur" yn hytrach nag ar ddarluniau gweledol o wrthrychau.

Roedd gwaith El Lissitsky yn ddylanwad mawr ar y Bauhaus a'r mudiad celfyddydol lluniadaethol (*constructivist*) a dylunio graffig yr 20g yn gyffredinol. Ymhlith enwau mawr a fu'n cyd-weithio oedd yr arlunwyr Marc Chagall, Kurt Schwitters, Wassily Kandinsky, László Moholy-Nagy, Theo van Doesburg, Alexander Rodchenko a'r bardd Vladimir Mayakovsky.

Fe gredai Lissitzky fod celfyddyd yn gallu newid a gwella bywyd, fel y gyhoeddodd yn "das zielbewußte Schaffen". (creu pwrpasol) .

## Hanes
O dras Iddewig, fe ddechreuodd ei yrfa yn darlunio llyfrau plant Iddew-Almaeneg (*Yidish*), fel rhan o ymdrechion i hyrwyddo diwylliant Iddewig yn Rwsia, gwlad oedd wedi dioddef hanes o wrth-Semitiaeth ond oedd newydd gael gwared â chyfreithiau yn erbyn Iddewon.

Fe ddechreuodd Lissitzky ddysgu fel athro celf yn 15 oed ac fe barodd yn athro hyd ei oes, yn dysgu mewn amryw o ysgolion a cholegau celf a swyddi. Gweithiodd gyda Malevich yn arwain y grŵp celfyddydol *suprematist* UNOVIS, a datblygodd steil *suprematist* ei hun, sef *Proun*.

Yn dilyn Chwyldro Rwsia cymerodd swydd yn 1921 fel llysgennad diwylliannol i Weriniaeth Weimar, Yr Almaen, yn gweithio gyda'r mudiadau Bauhaus a De Stijl.

Dychwelodd i'r Undeb Sofietaidd a fu'n arloeswr ym maes dylunio graffig yn torri tiroedd newydd mewn teipograffiaeth, *photomontage* a dylunio arddangosfeydd gan ddenu edmygedd mawr trwy'r byd celf rhyngwladol. Hyd yn oed ar ei wely angau yn 1941 fe gynlluniodd boster popaganda Sofietaidd yn annog gweithwyr i adeiladu rhagor o danciau yn y rhyfel yn erbyn Natsïaeth. '

Er i lywodraeth Stalin wahardd gwaith haniaethol ac hyd yn oed erlid llawer o'r arlunwyr haniaethol fe lwyddodd El Lissitzky i gadw ar ochr iawn y gyfundrefn .

## Y Lletem Goch
bawd|dde|El Lissitzky, ''Curwch y Gwynion gyda'r Lletem Goch* 1919
Un o bosteri enwocaf Lissitzky yw *Curwch y Gwynion gyda'r Lletem Goch* (*Клином красным бей белых!*), 1919, poster propaganda comiwnyddol sydd yn defnyddio elfennau a syniadaeth *suprematism''. Mae'r cynllun yn cyfleu'i neges yn bennaf gyda ffurfiau haniaethol yn hytrach na geiriau gan roedd lefel uchel o anllythrennedd ymhlith pobl yr Undeb Sofietaidd ar y pryd.

Yn y poster mae'r siâp miniog coch yn cynrychioli'r lluoedd 'cochion' Bolsieficaidd a oedd yn ymladd yn erbyn y lluoedd 'gwynion' brenhinol yn Rhyfel Cartref Rwsia. Mae'r siâp coch caled yn torri mewn a thyllu trwy'r siâp gwyn crwn i gyfleu ymosodiad a buddugoliaeth y cochion.

## Oriel

File:El Lissitzky, Lenin Tribune, 1920. State Tretyakov Gallery, Moscow.jpg|Teyrnged i Lenin, 1920.
File:Design by El Lissitzky 1922.jpg|Dyluniad, 1922
File:NY Moma lissitsky 19D.JPG|Proun, c.1922, MOMA
File:Lazar El Lissitzky - Kestnermappe Proun, Rob. Levnis and Chapman GmbH Hannover -5 - Google Art Project.jpg|Kestnermappe Proun, Rob. Levnis and Chapman GmbH Hannover #5, 1923
File:El Lissitzky Ängstliche Litho 1923.jpg|Ängstliche Litho, 1923
File:El Lissitzky Proun 1924.jpg|Proun, 1924, M.T. Abraham Foundation

## Nodiadau
## Cyfeiriadau
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

* *El Lissitzky. Wolkenbügel 1924-1925*. Publisher= Editorial Rueda, Madrid, 2005 ISBN 84-7207-158-8

## Dolenni allanol
*Ibiblio.org – Delweddau o'i waith mwyaf adnabyddus
*MoMA - Flash- arweiniad digidol i *USSR im bau* a*Dlia Golossa*
*The Roland Collection of Films & Videos on Art – Rhaglen ddogfen 88-muned *El Lissitzky*, gan Leo Lorez
*A Factory Discography  – Catalog yn dangos cloriau Factory Records gan Dennis Remmer.
*Testun llawn NASCI (Merz No. 8/9, Hanover, April-July 1924).
*El Lissitzky letters and photographs, 1911-1941. Llyfrgell Ymchwil yn y Getty Research Institute. Los Angeles, Califfornia.
*Van Abbemuseum Eindhoven casgliad o ddelweddau El Lissizky
*MT Abraham Foundation El Lissizky yn y casglaid MT Abraham
* Valeri Shishanov. VITEBSK’ BUDETLANE 
Rhestr catalog arwerthiant Swann Galleries yn cynnwys gwaith El Lissitzky.

Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Arlunwyr o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Ffotograffwyr o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Penseiri o Rwsia
Categori:Pobl o Oblast Smolensk