open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frances Stevenson

Roedd **Frances Stevenson**, Iarlles Lloyd-George o Ddwyfor, CBE (7 Hydref 1888 – 5 Rhagfyr 1972) yn feistres, yn ysgrifennydd personol ac yn ail wraig i Aelod Seneddol Caernarfon a Phrif Weinidog Prydain David Lloyd George.
Ganwyd Frances Stevenson yn Llundain. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Uwchradd Clapham a Choleg Brenhinol Holloway, lle graddiodd gyda gradd yn y Clasuron ym 1910.

Cyfarfu Frances â Lloyd George yn 1910 a'r flwyddyn ddilynol, pan oedd Lloyd George yn Ganghellor y Trysorlys, cyflogodd Stevenson fel tiwtor preifat ar gyfer ei merch ieuengaf Megan.

Ddwy flynedd ar ôl marwolaeth Margaret, gwraig cyntaf Lloyd George, fe briododd â Frances ar 23 Hydref 1943, er gwaethaf anghymeradwyaeth ei blant o'i briodas gyntaf. Llai na deunaw mis yn ddiweddarach, bu farw Lloyd George ar 26 Mawrth, 1945.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
*Campbell, John, If Love Were All: The Story of Frances Stevenson and David Lloyd George, London: Jonathan Cape, 2006. ISBN 0-224-07464-4
*Hague, Ffion, The Pain and the Privilege: The Women in Lloyd George's Life, London: HarperPress, 2008
*Lloyd George, David and Frances, My Darling Pussy: The Letters of Lloyd George and Frances Stevenson, 1913-41, A.J.P. Taylor (editor), London: Weidenfeld and Nicolson Publishers, 1975, ISBN 0-297-77017-9
*Lloyd George, Frances, Lloyd George: A Diary, A. J. P. Taylor (editor), London:Hutchinson, 1971, ISBN 0-09-107270-0
The Years That Are Past, London:Hutchinson, 1967. 
*Longford, Ruth (granddaughter of Frances Stevenson), Frances, Countess Lloyd George: More Than a Mistress, Leominster: Gracewing, 1996, ISBN 0-85244-324-2

Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Iarllesau
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Lundain
Trochydd

Adar dŵr mawr o deulu'r **Gaviidae** yw **trochyddion**. Fe'u ceir yn Hemisffer y Gogledd yng Ngogledd America ac Ewrasia. Fel rheol, maent yn nythu ar lynnoedd dŵr croyw ac yn gaeafu mewn dyfroedd arfordirol. Maent yn nofwyr a deifwyr ardderchog  ond ni allant gerdded yn dda. Maent yn bwydo ar bysgod yn bennaf.

## Rhywogaethau
*Trochydd gyddfgoch (*Gavia stellata*)
*Trochydd gyddfddu (*Gavia arctica*)
*Trochydd mawr (*Gavia immer*)
*Trochydd pigwyn (*Gavia adamsii*)
*Trochydd y Môr Tawel (*Gavia pacifica*)

## Cyfeiriadau
* Perrins, Christopher, *gol.* (2004) *The New Encyclopedia of Birds*, Oxford University Press, Rhydychen.

*
Y Fannaichs

Cadwyn o fynyddoedd yng ngogledd-orllewin Ucheldiroedd yr Alban yw'r **Fannaichs**, sydd wedi'u lleoli o gwmpas Loch Fannaich. Mae rheilffyrdd Dundonnell, Strath Bran a'r  Kyle of Lochalsh yn teithio tair ochor o'r clwstwr mynyddoedd.

Y mynyddoedd uchaf yn y Fannaichs ydy:
*Sgurr Mor: 1108m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=220323&y=871817&z=3&sv=220323,871817&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Sgurr nan Clach Geala: 1093m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=218428&y=871474&z=3&sv=218428,871474&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Sgurr Breac: 999m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=215816&y=871121&z=3&sv=215816,871121&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*A'Chailleach: 997m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=213620&y=871414&z=3&sv=213620,871414&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Beinn Liath Mhor Fannaich: 954m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=221959&y=872411&z=3&sv=221959,872411&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Meall Gorm (Y Fannaichs): 949m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=222191&y=869584&z=3&sv=222191,869584&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Meall a'Chrasgaidh: 934m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=218475&y=873323&z=3&sv=218475,873323&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
*Fionn Bheinn: 933m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=214749&y=862148&z=3&sv=214749,862148&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 

[bawd|dim|300px|[Sgurr Mor, y mwyaf o fynyddoedd y Fannaichs]]

Categori:Daearyddiaeth Cyngor yr Ucheldir
Categori:Mynyddoedd a bryniau'r Alban
Categori:Ucheldiroedd yr Alban
Catherine Ringer

Cantores o Ffrainc yw **Catherine Ringer** (ganwyd 18 Hydref 1957, Suresnes, Ffrainc).
Ffurfiodd fand poblogaidd "Les Rita Mitsouko" yn yr wythdegau.

Cyn cychwyn fel cantores roedd hi wedi bod yn actores bornograffig.

Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Bangui

Prifddinas a dinas fwyaf Gweriniaeth Canolbarth Affrica yw **Bangui**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin y wlad ar lan ogleddol Afon Ubangi. Saif tref Zongo ar y lan gyferbyn yng Ngweriniaeth Ddemocrataidd y Congo. Sefydlwyd Bangui ym 1889 gan y Ffrancwyr. Heddiw, mae ganddi eglwys gadeiriol, maes awyr rhyngwladol a'r unig brifysgol yn y wlad, Prifysgol Bangui.

250px|dim|bawd|Llun lloeren o'r ddinas

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Boganda
*Palas yr Arlywydd
*Sŵ Bangui

## Enwogion
*Élie Doté (g. 1947), gwleidydd
*Nathalie Tauziat (g. 1967), chwaraewraig tenis

Categori:Dinasoedd Gweriniaeth Canolbarth Affrica
Categori:Prifddinasoedd Affrica
Bosniaciaid

Grŵp ethnig de Slafig sydd yn byw yn bennaf ym Mosnia a Hertsegofina yw'r **Bosniaciaid** (Bosneg: *Bošnjak*, lluosog: *Bošnjaci*). Mae lleiafrifoedd Bosniac yn byw yng ngwledydd eraill y Balcanau, gan gynnwys Serbia, Montenegro, a Chroatia. Cysylltir Bosniaciaid â'r grefydd Islam yn ardal hanesyddol Bosnia ers y 15g, er nad ydynt i gyd yn Fwslimiaid.


Categori:Cenhedloedd y Balcanau
Categori:Grwpiau ethnig ym Mosnia a Hertsegofina
Categori:Grwpiau ethnogrefyddol
Categori:Islam yn Ewrop
Categori:Pobloedd Slafig
Oesoedd Tywyll

Cyfeirir at y blynyddoedd rhwng 400 ac 900 O.C. fel yr **Oesoedd Tywyll**. Mae'r gair 'tywyll' yn cyfeirio at y ffaith ei fod yn gyfnod anodd i gael tystiolaeth ddibynadwy ar beth ddigwyddodd yn ystod y cyfnod. Cafodd y term ei ddefnyddio yn gyntaf yn 1602 (*saeculum obscurum*).

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Yr Oesoedd Canol Cynnar yng Nghymru
Y Graig Arw

Hen enw ar ardal Pant-teg rhwng Godre'r-graig ac Ystalyfera yng Nghwm Tawe yw'r **Graig Arw**, rhyw 12 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Abertawe. Mae'n un o lecynnau hynaf y cylch. Cynhaliwyd Ysgolion Griffith Jones, Llanddowror yma rhwng 1739 ac 1759, ac yma y codwyd adeilad cyhoeddus cyntaf y cyffiniau, a'r capel cyntaf, Capel Pant-teg, yn 1821. Nododd William Hopkin yn ei Feibl, *May the 14th, 1821, opened the New Meeting House in Craigarw, named Pantteg. William Hopkin, Pantteg, his hand*.

Saif y Graig Arw ar lethrau Mynydd Allt-y-grug (1113 troedfedd), ar ochr orllewinol y cwm, cyferbyn â Mynydd Y Darren Wyddon (1156 troedfedd) ar yr ochr ddwyreiniol. Dywedir fod Cwm Tawe yn gul iawn (tua 360 metr yn unig o led) yn ardal **Y Graig Arw** gan fod tywodfaen y mynyddoedd yn anodd ei erydu. Ceir cofnodion am ffermydd ar lethrau Mynydd Allt-y-grug ers y 15g; ffermydd megis Clun-gwyn, Tir-bach, Allt-y-grug, Tŷ Gwyn, Tŷ Gwyn Bach, Gilfach Goch, Gilfach yr Haidd, Pant-y-gwynyd, Penlan-fach, Tir Garw, Coed-cae-mawr a Charreg Pentwyn. Clun-gwyn yw'r hynaf a nodir yng nghofnodion Ystâd Gough, yn 1516. Yn y gorffennol, roedd y cylch yn enwog am lysenwau lliwgar y trigolion.

Yn ystod yr 20g, o ganlyniad i'r gweithfeydd glo, dioddefodd yr ardal nifer o dirlithriadau.

## Llyfryddiaeth
*Bernant Hughes, ''Enwau sy'n gysylltiedig â phentre Ystalyfera* (Gwasg Morgannwg, Castell Nedd, 1988)
*Bernant Hughes, *Stepping stones in the history of Ystalyfera'' (Gwasg Morgannwg, Castell Nedd, 1990)

## Dolenni allanol
* Peter Emerson-Thomas, Cyflwyniad Daearegol ynglŷn â'r tirlithriadau
* www.geography.org.uk, Cofnod Daearyddol o dirlithriad diweddar
* Archifau Cymunedol Cymru, Pant-teg
* Archifau Cymunedol Cymru, Godre'r-graig 

Categori:Daearyddiaeth Castell-nedd Port Talbot
Categori:Hanes Castell-nedd Port Talbot
Stob Coire a'Chairn

Mae '''Stob Coire a'Chairn** (neu **Stob Coire a' Chairn''') yn gopa mynydd a geir rhwng Fort William a Loch Leven ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map 

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Categori:Copaon Munro
Krishna Prasad Bhattarai

Gwleidydd o Nepal oedd **Krishna Prasad Bhattarai** (Nepaleg): कृष्ण प्रसाद भट्टराई) (13 Rhagfyr 1924 - 4 Mawrth 2011). Roedd yn Brif Weinidog Nepal o 1990 hyd 1991 ac o 1999 hyd 2000

Roedd yn arweinydd Plaid Cyngres Nepal a llwyddodd i drawsnewid y wlad o fod dan arweiniad brenhiniaeth i fod yn system aml-bleidiol, a honno'n system ddemocrataidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwleidyddion o Nepal
Categori:Prif Weinidogion Nepal
Categori:Marwolaethau 2011
Ben a Mali a'u Byd Bach Hud

Mae '''''Ben a Mali a'u Byd Bach Hud''''' yn rhaglen blant sydd ar Nick Jr a Cyw. Mae'n cynnwys dau ffrind, Ben Elf a'r Dywysoges Mali, sy'n byw mewn teyrnas fechan gyda Magi Hŷn, y fuwch goch gota Smotyn ac eraill.

## Lleisiau a Chriw 
* Rhys Ellis: Ben
* Malan Jones: Mali

* Llŷr Ifans: Y Brenin Rhi
* Lisa Jen Brown: Y Frenhines Rhiannon 
* Sian Beca: Magi Hud 
* Dyfrig Evans: Y Coblyn Doeth 
* Adroddwr: Rhys Parry Jones 
* Sara Gwyn 
* Alaw Meleri 
* Ffion Roberts 
* Cai Rowlands 
* Cynhyrchiad gweithredol: Dayfydd M. Roberts 
* Cynhyrchiad/Golygu sgript: Marian Ellis 
* Sgript: Arwel "Pod" Roberts 
* Cymysgu sain: Siwan Lisa Evans a Sion Alun Jones 
* Golygu: Tristan Ellis 
* Cydlynu cynhyrchu: Deian Owen 

## Penodau (Anghyflawn) 
# Gwersylla
Ymgyrch Grym Cynghreiriol

Ymgyrch filwrol gan NATO o rym awyrennol ar ffurf bomio strategol yn erbyn Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia yn ystod Rhyfel Cosofo oedd **Ymgyrch Grym Cynghreiriol** (Saesneg: *Operation Allied Force*). Parhaodd y cyrchoedd awyr gan 11 o aelod-wladwriaethau NATO o 24 Mawrth 1999 hyd 10 Mehefin 1999.

Y rheswm swyddogol dros fomio Iwgoslafia oedd Ymgyrch Pedol. Yn sgîl ymchwiliadau dilynol ac achosion llys gan y Tribiwnlys Troseddol Rhyngwladol ar gyfer y cyn-Iwgoslafia, cadarnhawyd fod lluoedd diogelwch Iwgoslafaidd yn gyfrifol am droseddau yn erbyn dynoliaeth a chamdriniaethau hawliau dynol yn erbyn poblogaeth sifil Cosofo, yn enwedig yn ystod ymgyrch fomio NATO.

Yr ail ymgyrch filwrol fawr yn hanes NATO oedd Ymgyrch Grym Cynghreiriol, yn dilyn Ymgyrch Grym Bwriadol yn Mosnia a Hertsegofina yn ystod Rhyfel Bosnia ym mis Medi 1995. Ni chafwyd gefnogaeth y Cenhedloedd Unedig cyn i luoedd y cynghrair ddechrau bomio.

Arweiniodd y bomio at giliad lluoedd Iwgoslafaidd o Gosofo, a sefydlu Cenhadaeth Gweinyddu Dros Dro y Cenhedloedd Unedig yng Nghosofo (UNMIK) i ddod â therfyn i Ryfeloedd Iwgoslafia'r 1990au. Beirniadwyd yr ymgyrch fomio, yn enwedig oherwydd y niferoedd sifil a laddwyd.

## Gweler hefyd
* Bomio dyngarol
* Cyfrifoldeb i amddiffyn
* Cysylltiadau rhwng NATO a Ffederasiwn Rwsia yn ystod Rhyfel Cosofo
* Rhyfel cyfiawn

Categori:1999
Categori:NATO
Categori:Rhyfel Cosofo
Categori:Rhyfela awyrennol
Grym Cynghreiriol
Cân i Gymru 2011

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2011** ar 6 Mawrth 2011 o Bafiliwn Pontrhydfendigaid, Pontrhydfendigaid. Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Dafydd Du. Darlledwyd y sioe ar-lein ac yn fyw ar y radio. Gwahoddir enillwr y gystadleuaeth i gynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban Geltaidd.

## Fformat
Gwahoddodd S4C ac Avanti ysgrifenwyr a chyfansoddwyr caneuon i anfon eu caneuon erbyn y 7 Ionawr 2011. Roedd rhaid i'r caneuon gael eu cyflwyno ar CD neu gasét neu ffeil MP3 gyda ffurflen gystadlu. Roedd y rheolau eraill yn cynnwys:
*bod rhaid i'r gân fod yn Gymraeg
*bod rhaid i'r cystadleuwyr fod yn 16 oed o leiaf ar 7 Ionawr 2011
*bod rhaid i'r gân â'i thelynegion fod yn wreiddiol

Derbyniodd yr ysgrifenwyr/cyfansoddwyr buddogol £7,500 a gwahoddiad i'r *Ŵyl Ban Geltaidd* yn Iwerddon. Enilla'r gân yn yr ail safle £2,000.

## Cystadleuwyr
## Cyfeiriadau 
2011
Categori:2011 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Mercher y Lludw

bawd|Lludw ar dalcen Cristion Americanaidd.
Diwrnod cyntaf Tymor y Grawys ydy **Dydd Mercher y Lludw**, yn ôl y Calendr Cristnogol, ac yn fwy na dim: diwrnod o ympryd. Caiff ei gynnal 46 diwrnod cyn y Pasg, 40 o ddyddiau ympryd, gyda chwe Sul nad ydynt yn cael eu cyfri'n ddyddiau ympryd. Dydd Mawrth Ynyd yw'r diwrnod sy'n ei ragflaenu.

Daw'r enw o'r arferiad o roi lludw ar dalcen person i ddangos ei fod yn edifarhau ac mewn galar. Daw'r traddodiad hwn o'r arferiad o sychu dail y palmwydd, a gysegrwyd ar Sul y Blodau, flwyddyn ynghynt, eu llosgi a defnyddio'u lludw i ffurfio siâp croes gan lefaru'r geiriau "Edifarhewch, a chredwch yn yr Efengyl" neu "Cofiwch mai o lwch y daethoch ac i'r llwch y dychwelwch".

Yn ôl yr Efengyl yn ôl Mathew, Yr Efengyl yn ôl Marc a'r Efengyl yn ôl Mathew, treuliodd Crist 40 diwrnod yn ymprydio yn yr anialwch, fel paratoad ar gyfer ei Groeshoelio; yno cafodd ei demtio gan y Satan.

Digwyddodd Mercher y Lludw ar dyddiau hyn yn y blynyddoedd diwethaf a bydd yn digwydd yn y blynyddoedd nesaf:

* 2016 – 10 Chwefror
* 2017 – 1 Mawrth
* 2018 – 14 Chwefror
* 2019 – 6 Mawrth
* 2020 – 26 Chwefror
* 2021 – 17 Chwefror
* 2022 – 2 Mawrth

* 2023 – 22 Chwefror
* 2024 – 14 Chwefror
* 2025 – 5 Mawrth
* 2026 – 18 Chwefror
* 2027 – 10 Chwefror
* 2028 – 1 Mawrth

## Gweler hefyd 
* Sulgwyn
* Nadolig

## Cyfeiriadau
Categori:Y Pasg
Deddf Senedd Cymru

Deddf Seneddol y Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ôl y Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yw **Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru**.


Categori:Cyfraith statudol
Categori:Deddfau Cymreig
Categori:Deddfau Senedd Cymru
Crempog

bawd|Crempog Ffrengig (crêpe) digon tebyg i'r crempog traddodiadol Cymreig
Math o fwyd a wneir gyda wyau, blawd, menyn, a llaeth ydy **Crempog** (neu **ffroesen**); enw gwrywaidd. Mae'n grwn oherwydd siâp y badell ffrio y caiff ei ffrio ynddi, ac mae'n denau ac yn fflat. Yn aml iawn, caiff crempog ei goginio ar Ddydd Mawrth Ynyd. Mae'n gyffredin i ychwanegu rhywbeth arall ato i wella blas y crempog: lemwn fel arfer neu jam, syryp neu'r saws siocled Nutella.

Ceir cân werin draddodiadol sy'n cyfeirio at y crempog, sef:

:Modryb Elin Enog:
:Os gwelwch chi'n dda ga i grempog?
:Mae 'ngheg i'n grimp am grempog.
:Mae Mam yn rhy dlawd i brynu blawd
:A 'mrawd yn rhy ddiog i nôl y triog,
:A 'nhad yn rhy wael i weithio.
:Os gwelwch yn dda ga i grempog.

Yr un cymysgedd a ddefnyddir i wneud ei chwaer Ffrengig sef y Crêpe (Llydewig eu gwreiddiau, ond saig genedlaethol Ffrainc gyfan erbyn heddiw), ond fod hwnnw'n deneuach ac wedi'i wneud gyda blawd gwenith; mae'r galette (Llydaweg: *Krampouezhenn gwinizh du*) hefyd yn debyg: crempog denau allan o flawd gwenith yr hydd.

Ceir hefyd dywediad ar lafar sy'n cynnwys y gair: "yn fflat fel crempog."

## Gweler hefyd
*Dydd Mawrth Ynyd
*Cacen Ioan
*Waffl

Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Bwydydd traddodiadol
Y Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol

Corff Libiaidd a ffurfiwyd gan wrthryfelwyr sy'n gwrthwynebu llywodraeth Muammar al-Gaddafi yn ystod gwrthryfel 2011 yw'r **Cyngor Trawsnewidiol Cenedlaethol** (Arabeg: المجلس الوطني الانتقالي, *al-majlis al-waṭanī al-intiqālī*). Datganwyd ei ffurfiant yn ninas Benghazi ar 27 Chwefror 2011 gyda'r amcan o ymddwyn fel "wyneb gwleidyddol y chwyldro", ac ar 5 Mawrth 2011 datganwyd y cyngor ei hun i fod yn "unig gynrychiolydd Libia oll".

Categori:2011
Categori:Gwleidyddiaeth Libia
Daeargryn a tsunami Sendai 2011

bawd|200px|Lleoliad y ddaeargryn.
bawd|200px|Tokyo wedi'r daeargryn a tsunami Sendai
Daeargryn ar raddfa 9.0 Mw a darodd Sendai yn Japan, am 14:46 amser lleol ar 11 Mawrth 2011 (05:46:23 11 Mawrth UTC) oedd **Daeargryn Sendai 2011**.  Roedd yr uwchganolbwynt yn agos i Sendai ar yr ynys Honshu, tua 130 kilometr (81 milltir) i ffwrdd o draeth dwyreiniol Penrhyn Oshika, Tōhoku, gyda'r canolbwynt oddeutu 24.4&nbsp;km (15.2&nbsp;mi) o ddyfnder.

Achosodd y daeargryn i tsunami godi a tharo'r tir mawr ychydig wedyn. Gwelwyd tonnau o hyd at 4-10 metr o uchder.

Ceir adroddiadau fod "trefi cyfan" wedi cael eu golchi i ffwrdd gan y tswnami, a bod 9,500 o bobl ar goll yn Minamisanriku; a bod Kuji ac Ofunato wedi cael eu diddymu "heb olion o'u bodolaeth i'w weld yn unman."  Difrodwyd Rikuzentakata, Iwate, hefyd, ble y dywedir fod y tswnami yn dri llawr - o ran uchder.

## Effaith ar isadeiledd
### Atomfeydd
Yn dilyn y ddaeargryn, diffoddodd yr adweithyddion niwclear mewn pedair atomfa o fewn yr ardal a effeithwyd yn awtomatig. Methodd systemau oeri y ddwy atomfa yn Fukushima, a dywedodd Cwmni Pŵer Trydanol Tokyo (TEPCO) ei fod yn pwmpio dŵr i brif adweithydd atomfa Fukushima-Daiichi er mwyn ei oeri. Ar 12 Mawrth bu ffrwydrad mawr yn atomfa Fukushima-Daiichi, ac anafwyd pedwar gweithiwr.

## Ymateb
### Ymateb rhyngwladol
Dywedodd David Cameron, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, bod y DU yn "barod i gynorthwyo mewn unrhyw modd y gallwn". Cynigwyd cymorth gan y grwpiau chwilio ac achub o Brydain International Rescue Corps a Rapid UK. Mae'r Cenhedloedd Unedig yn cydgordio'r gwaith achub gan 45 o wledydd.

## Cyfeiriadau
Categori:2011 yn Japan
Categori:Daeargrynfeydd
Categori:Hanes Japan
Meall na Meoig of Beinn Pharlagain

Mae **Meall na Meoig of Beinn Pharlagain** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Treig a Loch Ericht ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 10 Mawrth 2007.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Corbett
Corbett

Copaon yn yr Alban sydd rhwng 2,500 a 3,000 (762.0 a 914.4 m) o droedfeddi ydy'r rhain, gydag uchder cymharol o dros 500 troedfedd (152.4 m). Lluniwyd y rhestr yn wreiddiol yn y 1920au gan John Rooke Corbett, dringwr o Fryste. Cafwyd ail gyhoeddiad yn 2001 gan Alan Dawson. Ceir 449 ohonyn nhw, ar hyn o bryd.

## Y Rhestrau cydnabyddiedig
## Gweler hefyd
*Y Munros
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr Copaon yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
Richard Holbrooke

Diplomydd, golygydd cylchgronau, awdur, athro, swyddog y Corfflu Heddwch, a bancwr buddsoddi o'r Unol Daleithiau  oedd **Richard Charles Albert Holbrooke** (24 Ebrill 1941 – 13 Rhagfyr 2010). Ef oedd yr unig berson i ddal swydd Ysgrifennydd Tramor Cynorthwyol yr Unol Daleithiau dros ddau ranbarth gwahanol o'r byd (Asia o 1977 hyd 1981 ac Ewrop o 1994 hyd 1996). O 1993 hyd 1994, Holbrooke oedd Llysgennad yr Unol Daleithiau i'r Almaen. Yn ystod Rhyfel Bosnia, a gyda cyn-Brif Weinidog Sweden Carl Bildt, cyflafareddodd cytundeb heddwch rhwng y ffacsiynau ym Mosnia a Hertsegofina a arweiniodd at Gytundeb Dayton ym 1995. Rhwng 1999 a 2001, gwasanaethodd Holbrooke fel Llysgennad yr Unol Daleithiau i'r Cenhedloedd Unedig.

Yn ystod ymgyrch etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau yn 2004 yr oedd Holbrooke yn ymgynghorydd i ymgyrch y Seneddwr John Kerry. Yn ymgyrch arlywyddol 2008 yr oedd Holbrooke yn ymgynghorydd polisi tramor i'r Seneddwr Hillary Rodham Clinton. Yn Ionawr 2009 penodwyd yn ymgynghorydd arbennig ar Pacistan ac Affganistan, dan yr Arlywydd Barack Obama a'r Ysgrifennydd Tramor Hillary Clinton. Bu farw ar 13 Rhagfyr 2010 o gymhlethdodau o ganlyniad i ddyraniad aortig.

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Bancwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brown
Categori:Diplomyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion cylchgronau o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysgenhadon o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysgenhadon i'r Almaen
Categori:Llysgenhadon i'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Washington, D.C.
Graddfa maint moment

bawd|220px|Difrod i Argae Shi Gang.
Defnyddir **Graddfa maint moment** (a dalfyrir o'r enw gwreiddiol arno, sef: *moment magnitude scale* ac a ddynodir fel **MW**) gan seismolegwyr i fesur maint daergrynfeydd yn nhermau'r ynni sy'n cael ei ryddhau ohono. Caiff ei ddiffinio gan fformiwla lle mae'r foment seismig yn hafal i hyblygrwydd y Ddaear wedi'i luosi gyda swm y "llithro" a maint yr ardal a lithrodd. Datblygwyd y raddfa hon yn 1979 gan seismolegwyr o Caltech: Thomas C. Hanks a Hiroo Kanamori i ddisodli'r hen Raddfa Richter (ML). Y raddfa maint moment yw'r raddfa a ddefnyddir, bellach, drwy'r byd i fesur daeargrynfeydd o faint canolig neu uwch.

## Diffiniad 
Y symbol am y raddfa hon yw M_\mathrm{w}, gyda'r isysgrif \mathrm{w} yn golygu gwaith mecanyddol wedi'i orffen. Mae'r maint maint M_\mathrm{w} yn rhif diddeimensiwn (heb uchafswm) sy'n cael ei ddiffinio fel

:M_\mathrm{w} = \textstyle{\frac{2}{3}}\log_{10}M_0 - 10.7,

ble mae M_0 yn faint y foment seismig mewn centimeters "dyne" (10&minus;7&nbsp;N·m). Mae'r gwerthoedd yn yr hafaliad yn cael eu pennu er mwyn cysoni'r raddfa gyda gwerthoedd graddfeydd eraill e.e. y raddfa Richter. Mae un cam ar y raddfa (yn union fel graddfa Richter) yn hafal i 101.5 ≈ 32 gwaith y swm o ynni sy'n cael ei ryddhau ac mae symud dau gam ar y raddfa yn cyfystyr i gynnydd o 103 = 1000 gwaith yr ynni a ryddhawyd.

## Gweler hefyd 
* Tectoneg platiau
* Ffin Plat Tectonig

## Cyfeiriadau 
## Dolennau allanol 
* 'Daeargrynfâu yng Nghymru', erthygl ar wefan Amgueddfa Cymru.
* USGS: Mesur daeargrynfeydd 


Categori:Seismoleg
Categori:Peryglon naturiol
Joe Morello

Cerddor jazz Americanaidd oedd **Joe Morello** (17 Gorffennaf 1928 – 12 Mawrth 2011). Drymiwr ac aelod o'r Dave Brubeck Quartet ydoedd.

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Drymwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Drymwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Drymwyr jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Massachusetts
Categori:Pobl o Springfield, Massachusetts
Categori:Pobl fu farw yn New Jersey
Bara lawr

bawd|200px|Bara lawr a thost
Gwymon bwytadwy sy'n cynnwys llawer o fwynau fel ïodin a haearn yw **bara lawr**. Mae'n fwyd sy'n draddodiadol Gymreig, yn enwedig yn ne Cymru, ond caiff ei fwyta hefyd yn Japan lle caiff ei alw'n *nori* a Chorea lle y gelwir ef yn *kim* neu'n *gim*).

Fe'i ceir ar draethau gorllewinol ynys Prydain ac arfordir dwyreiniol yr Iwerddon. Ac fel y nodwyd eisioes, mae hefyd yn tyfu ar arfordiroedd Japan a Corea. Mae'n wahanol i bob math arall o wymon gan nad yw ei drwch yn ddim ond un gell.

Y math mwyaf cyffredin yw'r gwymon porffor (*Porphyra laciniata*/*Porphyra umbilicalis*).

Credir bod amaethu lawr yn weithred hynafol. Y cyfeiriad cynharaf ato yw’r un yn Britannia gan Camden yn nechrau’r 17g. Mae’n cael ei dynnu oddi wrth y cregiau ac yn cael ei olchiad cyntaf mewn dŵr clir. Mae’r lawr yn cael ei olchi sawl gwaith er mwyn cael gwared ar unrhyw dywod, ac yna mae’n cael ei ferwi am oriau hyd nes y mae’n stwnsh gwyrdd, anystwyth. Yn y cyflwr hwn, gellir cadw’r lawr am ryw wythnos. Yn nodweddiadol yn ystod 18g, paciwyd y stwnsh mewn croc (llestr pridd) a gwerthwyd ef fel “lawr potiedig”.

Cysylltir amaethu lawr â Chymru yn nodweddiadol, ac mae’n cael ei gasglu ar hyd arfordiroedd Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin hyd heddiw, er y defnyddir dulliau tebyg ar arfordir gorllewinol Yr Alban.

Gellir bwyta lawr yn oer fel salad gyda chig oen neu ddafad. Ffordd seml o baratoi lawr yw trwy ei gynhesu ac ychwanegu menyn a sudd lemwn neu oren. Gellir cynhesu lawr a’i weini gyda bacwn wedi’i ferwi. Fe’i defnyddir ar gyfer gwneud y saig Gymreig - bara lawr.

Mae bara lawr (neu, bara lafwr) yn ddanteithfwyd traddodiadol Cymreig a wneir â lawr. I wneud bara lawr, rhaid berwi gwymon am sawl awr, cyn ei friwio. Mae'r past gelatin sy'n ganlyniad yn gallu cael ei werthu fel ag y mae wedyn, neu wedi'i rolio mewn uwd; yn gyffredinol fe'i gorchuddir ag uwd cyn ei ffrio.

Yn draddodiadol, mae bara lawr yn cael ei fwyta wedi'i ffrio gyda chig moch a chocos fel rhan o frecwast Cymreig. Hefyd, gellir ei ddefnyddio i wneud saws i gyd-fynd â chig oen, cranc, mor-lyffant, a.y.y.b., ac i wneud cawl lawr (neu, cael lafwr). Mae Richard Burton yn enwog am ddisgrifio bara lawr fel “cafiar y Cymro”.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Celtnet.org 

Categori:Coginiaeth Cymru
Categori:Gwymon bwyta
Fortaleza EC

Clwb pêl-droed yn Fortaleza, Brasil yw **Fortaleza Esporte Clube**. Sefydlwyd y clwb ar 18 Hydref 1918.

### Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Timau pêl-droed Brasil
Damian Walford Davies

Academydd a llenor o Gymru ydy **Damian Walford Davies** (ganed 1971 yn Aberystwyth, Ceredigion). 

Graddiodd yn Saesneg yng Ngholeg Sant Ioan, Rhydychen. Bu'n darlithio yn Adran Saesneg ac Ysgrifennu Creadigol Prifysgol Aberystwyth ac mae wedi cyhoeddi nifer o gyfrolau o farddoniaeth. Arbeniga ym maes Rhamantiaeth a llenyddiaeth Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Yn 2013, ymunodd â'r Ysgol Saesneg, Cyfathrebu ac Athroniaeth ym Mhrifysgol Caerdydd. Yn 2025, roedd yn Brofost a Dirprwy Is-Ganghellor.

Mae'n efaill i Jason Walford Davies, ac yn fab i Hazel Walford Davies.

## Gwobrau 
Enillodd gadair Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 1993.

Yn 2002/03, enillodd wobrau Ellis Griffith ac L.W. Davies am ei gyfrol ysgolheigaidd ar ryddiaith Waldo Williams.

## Llyfryddiaeth ddethol
* *Presences that Disturb: Models of Romantic Identity in the Literature and Culture of the 1790s* (2002)
*A Saints And Stones: Guide To The Pilgrim Ways Of Pembrokeshire (2002) Gwasg Gomer
* *Echoes to the Amen: Essays after R.S. Thomas* (2003)
* *Whiteout* (2006) Parthian
*Megalith (2006) Gomer
**Suit of Lights* (2009) Seren
*Witch (2012) Seren
*Ancestral House: The Lost Mansions of Wales/ Tai Mawr a Mieri: Plastai Coll (2012) Gwasg Gomer
* Judas (2015) Seren Books
* Alabaster Girls (2017) Rack Press
* Docklands: A Ghost Story (2019) Seren Books

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth
Marc Shaiman

Cyfansoddwr, trefnwr a pherfformiwr Americanaidd ydy **Marc Shaiman** (ganed 22 Hydref 1959). Mae ef wedi gweithio ym myd ffilm, teledu a theatr. Mae'n fwyaf adnabyddus am ysgrifennu creddoriaeth ar gyfer y fersiwn Broadway o  Hairspray a oedd yn seiliedig ar ffilm John Waters *Hairspray*. Enillodd Shaiman Wobr Tony a Grammy am ei waith ar y cynhyrchiad hyn, ac yn hwyrach cafodd ei enwebu am nifer o wobrau eraill ar gyfer yr addasiad ffilm yn 2007.

Categori:Cyfansoddwyr Americanaidd
Categori:Cyfansoddwyr LHDT
Categori:Genedigaethau 1959
Daeargryn Yunnan 2011

Daeargryn ar raddfa 5.4 Mw a darodd sir Yingjiang yn nhalaith Yunnan, Gweriniaeth Pobl Tsieina, am 12:58 amser lleol ar 10 Mawrth 2011 oedd **daeargryn Yunnan 2011**.  Bu farw 26 o bobl.

Categori:2011 yn Tsieina
Yunnan 2011
Categori:Hanes Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Yunnan
Jane Lynch

Digrifwraig, actores a chantores o'r Unol Daleithiau ydy **Jane Lynch** (ganed 14 Gorffennaf 1960). Ers 2009, mae hi wedi bod yn chwarae rhan Sue Sylvester yng nghyfres gomedi-gerdd Fox *Glee*. Enillodd Emmy a Gwobr Golden Globe am ei rhan. Mae hi hefyd wedi actio mewn comedïau fel *Best in Show*, *The 40-Year-Old Virgin* a *Role Models*, yn ogystal â chwarae rhan y cyfreithwraig Joyce Wischina yn *The L Word*, Dr. Linda Freeman, therapydd coeglyd Charlie yn *Two and a Half Men* a Diana Reid, mam Spencer Reid ar *Criminal Minds*.

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion LHDT
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr LHDT
Categori:Cerddorion LHDT
Beinn Mholach - Beinn Bhoidheach

Mae **Beinn Mholach - Beinn Bhoidheach** yn gopa mynydd a geir rhwng Loch Ericht a Glen Garry ym mynyddoedd y Grampians, yng ngogledd-orllewin  Ucheldir yr Alban; . Enw'r fam fynydd ydy Beinn Mholach.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Corbett. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Categori:Copaon Corbett
Harry Partch

Roedd **Harry Partch** (24 Mehefin 1901 - 3 Medi 1974) yn gyfansoddwr o'r Unol Daleithiau.

## Disgograffiaeth
**The World of Harry Partch* (Columbia Masterworks MS 7207 & MQ 7207, 1969)
**Delusion of the Fury* (LP Columbia Masterworks M2 30576, 1971; CD Innova 406, 2001)
**Enclosure II* (early speech-music works) (Innova 401)
**Enclosure V* ("On a Greek Theme") (Innova 405)
**Enclosure VI* ("Delusion of the Fury") (Innova 406)
**The Seventeen Lyrics of Li Po* (Tzadik, 1995). ASIN B000003YSU.
**Revelation In The Courthouse Park* (Tomato Records TOM-3004, 2003)

### Video
**Enclosure I* (Innova 400, VHS)
**Enclosure IV* (Innova 404, VHS) "Delusion", "Music of HP"
**Enclosure VII* (Innova 407, DVD) "Delusion", "Dreamer", Bonus Album, "Revelation"
**Enclosure VIII* (Innova 399, DVD)
**Musical Outsiders: An American Legacy - Harry Partch, Lou Harrison & Terry Riley*

## Bibliograffiaeth
*Blackburn, Philip (1998). *Harry Partch: Enclosure III*. Saint Paul: Innova. ISBN 096565690X.
*Gilmore, Bob (1998). *Harry Partch, A Biography,* New Haven: Yale University Press.
*Partch, Harry (1974). *Genesis of a Music*. New York: Da Capo Press. ISBN 030680106X.
*Partch, Harry (1991). *Bitter Music: Collected Journals, Essays, Introductions and Librettos,* Champaign: University of Illinois Press.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*www.harrypartch.com
*Corporeal Meadows

Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1974
Jo Mazelis

Awdures o Gymru yw **Jo Mazelis** (ganwyd 1956).  Cafodd ei geni yn Abertawe.

## Llyfryddiaeth
**Diving Girls* (2002; Gwobr Rhys Davies)
**Circle Games* (2005)

Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Apple Inc.

Mae **Apple Inc.** (neu **Apple, Inc.** ac yn flaenorol: **Apple Computer Inc.**) yn gorfforaeth ryngwladol Americanaidd sy'n dylunio a marchnata dyfeisiau electronig, meddalwedd cyfrifiadurol a chyfrifiaduron personol. Ymhlith eu cynnyrch o galedwedd cyfredol y mae'r gyfres o gyfrifiaduron Macintosh, yr iPod, yr iPhone a'r iPad.

Mae'r meddalwedd a gynhyrchir gan Apple yn cynnwys y system weithredu Mac OS X, y chwaraewr iTunes, iLife ac iWork (dwy gyfres o raglenni aml-gyfryngol a chreadigol), Aperture (sy'n becyn ffotograffiaeth proffesiynol, Final Cut Studio, (pecyn golygu sain a fideo proffesiynol), Logic Studio (pecyn cynhyrchu cerddoriaeth), y porwr gwefannau Safari, a hefyd iOS sef system weithredu ar gyfer dyfeisiau cludadwy.


Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1976
Categori:Cwmnïau adloniant yr Unol Daleithiau
Categori:Cwmnïau amlwladol
Categori:Cwmnïau cyfrifiadurol yr Unol Daleithiau
Jinchuriki

bawd|Y Kyuubi o fewn isymwybod Naruto

Yn y gyfres manga ac anime *Naruto*, un o'r naw bwystfil cynffonnog, a hefyd rhai o dargedau yr Akatsuki yw **Jinchūriki** (人柱力 Japaneg).  Mae ganddyn nhw bwêrau cryf iawn, gan fod chakra y bwystfil wedi'i selio tu fewn iddynt.

Fel arfer, pobl unig iawn ydyn nhw.  Fel Naruto, roedd pobl y dref yn eu hofni, ac felly yn eu hosgoi pan yn blentyn.  Enghraifft arall yw'r cymeriad Killer Bee - Jinchūriki y Hachibi yw e, a gafodd ei drin yn gwael gan bawb ond y Raikage, sef ei frawd.

### Effeithiau
Mae yna sawl mantais ac anfantais wrth ddod yn Jinchūriki.  Nid Jinchūriki ydynt o enedigaeth - mae'n rhaid cael ninja galluog iawn er mwyn selio'r bwystfil y tu fewn i gorff yr unigolyn.  Fel gyda Naruto, fe wnaeth Minato defnyddio'r *Dead Demon Consuming Seal* er mwyn rhoi'r Kyuubi y tu fewn i gorff Naruto.  O ganlyniad i hynny, bu farw Minato ac fe gafodd Naruto gynhwysydd newydd, sef y Kyuubi.
O achos hynny, roedd gan Naruto fynediad i chakra y Kyuubi.  Yn y manga diweddarach, llwyddodd Naruto i darwthio personoliaeth cas y Kyuubi ac yna cymryd y cyflenwad chakra heb i'r Kyuubi geisio cymryd drosodd ei gorff.

Mantais arall yw'r ffaith bod anafiadau Jinchūriki yn gwella yn gyflymach nag arfer.  Rydym yn  gweld wrth i'r Kyuubi ceisio cymryd dros corff Naruto, bod gwaed wedi'i gymysgu gyda'r chakra o ganlyniad y niwed mae'r newidiad yn gwneud i'r corff - roedd hynny yn digwydd yn aml yn y gorffennol, a fe wnaeth Naruto gwella'n berffaith.
Gall y bwystfil cael ei rheoli fel yn yr achos Killer Bee.  Er hynny, dim ond unigolion gyda calon pur gall dysgu'r dechneg yma.
bawd|Chiyo yn atgyfodi Gaara Er y manteision, mae yna anfanteision mawr.  Os yw'r bwystfil yn cael ei dynnu o gorff y Jinchūriki, mi fydd y Jinchūriki yn marw o'r effeithiau.  Rydym yn gweld sawl enghraifft gyda cynlluniau Akatsuki, a Gaara yw'r unig goroeswr oherwydd help Chiyo.
Os yw'r bwystfil yn llwyddo i gymryd drosodd corff y Jinchūriki, yna mae risg eto y bydd y Jinchūriki yn marw ac felly bydd y bwystfil yn rhydd heb gynhwysydd.  Dyma ddigwyddodd ar ôl i fam Naruto roi genedigaeth iddo, gan fod rhoi enedigaeth i'r plentyn yn achosi i'r sêl wanhau ar y pwynt uchaf.

Categori:Naruto
Smiley Culture

Canwr reggae, DJ a rapiwr o Loegr oedd **Smiley Culture** (**David Victor Emmanuel**; 10 Chwefror 1963 - 15 Mawrth 2011).

Cafodd ei eni yn Llundain.  Bu farw yn Warlingham, Surrey.

## Albymau
**Tongue in Cheek* (1986)
**The Original Smiley Culture* (1986)

Categori:Rapwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Marwolaethau 2011
Neopets

bawd
bawd|Tudalen blaen y wefan Neopets
Gwefan anifeiliaid anwes cyfrifiadurol yw **Neopets**, a grëwyd ar 15 Tachwedd 1999 gan Adam Powell a Donna Williams.  Yn ystod Mehefin 2005, prynodd y cwmni Viacom y wefan, am $160,000,000.

Mae Neopets yn cynnwys gêmau, siopau, ambell gystadleuaeth, NeoBoards ac adran premiwm.  Mi fydd aelodau yn cael creu hyd at pedwar Neopet, ac yna cânt chwarae gyda nhw, eu bwydo nhw, a rhoi dillad arnynt gyda naill ai Neopoints neu Neocash.

## Chwarae
Mae Neopets wedi'i osod yn y byd ffug Neopia, sy'n cynnwys sawl dinas gwahanol - gall aelodau ddewis y ddinas y maen nhw'n dymuno ymweld wrth glicio'r bwtwm *explore* ar y bar offer.  Mae bron pob dinas yn cynnwys siopau a lliw nodweddol sydd yn gyfateb i'r ddinas - er enghraifft y lliw *tylwyth teg* ar gyfer *Faerieland*.
Trwy gydol y gêm, bydd angen *Neopoints* ar yr aelod er mwyn prynu bwyd a nwyddau arall i'w anifail.  Gall *Neopoints* gael eu hennill drwy chwarau'r gêmau ar y gwefan, ennill cystadleuaeth, y farchnad stoc, neu drwy brynu eitemau o'r siopau cyffredin ac yna eu hailwerthu am elw.

bawd|dim|Enhgraifft o Neopet yn gwisgo dillad o'r NC Mall

### Themâu
Fel arfer, bydd thema'r capsiwl yn seiliedig ar ŵyl megis y Nadolig neu'r Pasg. Weithiau bydd capsiwl yn cael ei ryddhau i ddathlu tymhorau'r haf neu'r hydref. Ceir hefyd gapsiwlau arbennig i ddathlu penblwyddi'r Neopets a'r Neocash Mall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwefannau
Genjutsu

Yn y gyfres manga ac anime *Naruto*, techneg rhith yw **Genjutsu** (幻術 Japaneg) sy'n cael ei ddefnyddio trwy chakra a seliau llaw fel ninjutsu.  Yn wahanol i ninjutsu, mae genjutsu yn ymosod ar yr elfen meddyliol y dioddefwr yn lle yr elfen corfforol.
bawd|Itachi wrth ddefnyddio genjutsu, er mwyn troi mewn i frân

## Effeithiau
Mae genjutsu yn achosi'r dioddefwr i weld neu deimlo rhithiau tra'u bod o dan y fath dechneg.  Er nad yw'r corff o dan drawma corfforol, mae'r techneg yn effeithio ar yr ymenydd, ac yna yn creu aflonyddwch y synhwyrau.  Fel arfer, mi fydd corff y person o dan genjutsu wedi'i barlysu.
Er mwyn rhoi stop i'r genjutsu, mae rhaid cael aflonyddwch mewn llif chakra y dioddefwr.  Fel arfer, mae angen i ninja arall aflonyddu'r chakra, ond gall bwystfil cynffonnog o fewn jinchuriki gwneud y fath peth hefyd.

### Sharingan
Y Sharingan yw dechneg llinell gwaed yr Uchiha, ac y mae'r fath dechneg yn galluog iawn o fewn genjutsu.  Gyda cyswllt llygaid, gall y ddefnyddiwr genjutsu effeithio ar unigolyn yn hawdd.
bawd|chwith|Braich Danzo wedi'i orchuddio gyda sawl Sharingan Itachi Uchiha, brawd Sasuke Uchiha, yw ninja galluog iawn o fewn y dechneg genjutsu.  Yn y gorffennol, llwyddodd Itachi defnyddio'r dechneg genjutsu y Tsukuyomi ar Kakashi Hatake, er bod Sharingan hefyd gyda Kakashi.
Yn ystod y brwydr yn erbyn Sasuke, defnyddiodd Danzo genjutsu mewn sawl ffordd gyda'r Sharingan yn gorchuddio'i fraich, gan gynnwys Izanagi.

### Rinnegan
Y Rinnegan yw'r dechneg llygaid cryfaf yn y gyfres, er nad oes llawer o wybodaeth amdano.  Nodiad gwych y Rinnegan yw'r ffaith bod y defnyddiwr yn gallu defnyddio unrhyw dechneg y mae nhw'n dymuno.
Yn ystod yr arch Pein, defnyddiodd Pein genjutsu trwy'r synhwyr o gyffwrdd.  Rhoddodd rhoden metal i fewn i gorff y dioddefwr a hefyd corff ei hun er mwyn rheoli'r llif chakra.  Yn ôl Jirayia, yn syml, mae rhaid i'r unigolyn llifo'i chakra mewn i'r dioddefwr.

Categori:Naruto
Warren Christopher

Cyfreithiwr a diplomydd o'r Unol Daleithiau oedd **Warren Minor Christopher** (27 Hydref 1925 - 18 Mawrth 2011).

Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau rhwng 20 Ionawr 1993 a 17 Ionawr 1997 oedd ef.

Cafodd ei eni yn Scranton, North Dakota.  Sefydlydd a llywydd y *Stanford Law Review* oedd ef.  Bu farw yn Los Angeles, Califfornia.

Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Diplomyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl fu farw o ganser y bledren
Categori:Pobl fu farw o ganser yr aren
Categori:Pobl o Ogledd Dakota
Categori:Llywodraeth yr Unol Daleithiau
Gwladol
Categori:Adran Wladol yr Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol yr Unol Daleithiau
Unol Daleithiau
Ben Chonzie

Mae **Sgorr nam Fiannaidh** (neu **Ben-y Hone**) yn gopa mynydd a geir yn  Ucheldir yr Alban, tuag 11 kilometr i'r gogledd-orllewin o Crieff; . Ceir piler triongl yr OS ger y copa, sy'n eitha fflat a gellir gweld yr ysgyfarnog mynydd *Lepus timidus (Lepus timidus scoticus)* yno os yw'r cerddwr yn dawel a gofalus.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon dros 610m
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Creagan na Beinne

Mae **Creagan na Beinne** yn gopa mynydd i'r de-ddwyrain o Loch Tay yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa. Y fam fynydd yw Ben Chonzie.

Y ffordd hawddaf i'w ddringo yw o'r pentre bychan Ardtalnaig sydd ar lan Llyn Tay.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Iscopaon 
* Sron a'Chaoineidh: 870m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=277000&y=736800&z=3&sv=277000,736800&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
* Meall nan Eanchainn: 858m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=278700&y=736700&z=3&sv=278700,736700&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
* Meall nam Fuaran: 805m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=282600&y=736100&z=3&sv=282600,736100&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 
* Meall nam Fuaran (copa gogleddol): 797m, http://www.streetmap.co.uk/newmap.srf?x=282000&y=737000&z=3&sv=282000,737000&st=4&tl=~&bi=~&lu=N&ar=y 

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Corbett
Mohammed Nabbous

Newyddiadurwr o Libya oedd **Mohammed Nabbous** (محمد النبوس&lrm;; 27 Chwefror 1983 - 19 Mawrth 2011).  Ef oedd sylfaenydd Lybia Alhurra TV.  Bu farw yn Benghazi.

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Marwolaethau 2011
Eryl Maunder

Mae **Eryl Zachariah Maunder** yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Abertawe sydd yn arbenigo yng ngofal lliniarol i blant, gofal trosiannol, a nyrsio i blant yn y gymuned. Mae ganddi brofiad eang o nyrsio clinigol, ac fe cyhoeddwyd nifer fawr o erthyglau i'r *Indian Journal of Palliative Care*, *The British Journal Of Nursing*, ac yr *International Journal of Palliative Nursing*. Mae hi'n rhan o sawl fforwm sydd yn cynnwys ACT, y Fforwm *All Wales Cancer & Palliative Care Education*, y Fforwm *All Wales Community Children’s Nursing*, ac y *Rhwydwaith Ymchwil i Blant yng Nghymru.*

Mae Eryl hefyd yn ymgymryd â PhD sydd yn ymchwilio'r rheolaeth o emosiynau o fewn nyrsio a gofal lliniarol i blant.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Thor Heyerdahl

Ethnograffydd ac anturiaethwr o Norwy oedd **Thor Heyerdahl** (6 Hydref 1914 Larvik, Norwy – 18 Ebrill 2002, Colla Micheri, yr Eidal). Roedd ganddo gefndir gwyddonol mewn swoleg a daearyddiaeth. Daeth Heyerdahl yn enwog am ei daith ar rafft y *Kon-Tiki* a fordeithiodd arno am 4,300&nbsp;km o Dde America i Ynysoedd Tuamotu. Arddangosir ei alldeithiau yn Amgueddfa Kon-Tiki yn Oslo.

Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Anffyddwyr
Categori:Anturiaethwyr
Categori:Ethnograffwyr
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif
Categori:Fforwyr yr 21ain ganrif
Categori:Fforwyr o Norwy
Categori:Gwyddonwyr o Norwy
Categori:Hanesyddion o Norwy
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ymennydd
Sefydlwyr yr Unol Daleithiau

[bawd|300px|[Pwyllgor y Pump yn cyflwyno eu drafft o'r Datganiad Annibyniaeth i'r Gyngres ar 28 Mehefin 1776. Mae'r paentiad hwn gan John Trumbull yn ymddangos ar gefn papur $2 yr Unol Daleithiau.]]
Arweinwyr gwleidyddol a gwladweinwyr oedd â rhan yn Chwyldro America oedd **Sefydlwyr yr Unol Daleithiau** (hefyd **y Tadau Sefydlu** neu'r **Tad-Sefydlwyr**; Saesneg: *Founding Fathers of the United States*) trwy arwyddo Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau, cymryd rhan yn Rhyfel Annibyniaeth America, sefydlu Cyfansoddiad yr Unol Daleithiau, neu gyfraniadau allweddol eraill. O fewn grŵp mawr y "Sefydlwyr" ceir dwy brif garfan: "Arwyddwyr y Datganiad Annibyniaeth" (a'u harwyddodd ym 1776) a "Llunwyr y Cyfansoddiad" (cynrychiolwyr i'r Gynhadledd Gyfansoddiadol a gymerodd rhan wrth lunio ac ysgrifennu'r Cyfansoddiad). Diffinnir "y Sefydlwyr" gan y mwyafrif o hanesyddion fel grŵp eangach sydd yn cynnwys nid yn unig yr Arwyddwyr a'r Llunwyr ond hefyd pob un wnaeth cymryd rhan mewn ennill annibyniaeth Americanaidd a chreu'r Unol Daleithiau, gan gynnwys gwleidyddion, cyfreithegwyr, gwladweinwyr, milwyr, diplomyddion, a dinesyddion cyffredin. Yn ei lyfr *Seven Who Shaped Our Destiny: The Founding Fathers as Revolutionaries* (1973), nododd yr hanesydd o Americanwr Richard B. Morris saith dyn yn y prif Sefydlwyr:
* Benjamin Franklin
* George Washington
* John Adams
* Thomas Jefferson
* John Jay
* James Madison
* Alexander Hamilton

Bathodd y cyhoeddwr papurau newydd Warren G. Harding, Seneddwr Gweriniaethol o Ohio ar y pryd, y term Saesneg "*Founding Fathers*" yn ei araith gyweirnod i'r Gynhadledd Genedlaethol Weriniaethol ym 1916. Defnyddiodd yr ymadrodd nifer o weithiau ar ôl hynny, yn amlycaf yn ei anerchiad agoriadol fel Arlywydd yr Unol Daleithiau ym 1921.

## Cyfeiriadau

Categori:Pobl y 18fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl yr Oleuedigaeth
Categori:Rhyfel Annibyniaeth America
Vancouver Canucks

Tîm hoci iâ o  Vancouver, British Columbia, Canada yw **Vancouver Canucks**.  Maen nhw'n chwarae yn y Rogers Arena.

Ymunodd y Canucks â'r NHL ym 1970.  Buont yn ymgiprys yn aflwyddiannus am Gwpan Stanley deirgwaith: ym 1982 yn erbyn New York Islanders, eto ym 1994 yn erbyn New York Rangers ac eto yn 2011 yn erbyn Boston Bruins.

bawd|dim|Vancouver Canucks

## Dolen allanol 
*  

Categori:Hoci iâ yng Nghanada
Categori:Vancouver
Usher

Cerddor, dawnsiwr ac actor o'r Unol Daleithiau ydy **Usher Terrence "Terry" Raymond IV** (ganed 14 Hydref 1978). Mae'n perfformio o dan yr enw llwyfan **Usher**. Daeth yn adnabyddus ar ddiwedd y 1990au pan ryddhaodd ei ail albwm *My Way*, a arweiniodd at ei rif un cyntaf ar siart y Billboard Hot 100, "Nice and Slow". Roedd ei albwm nesaf *8701* (2001) yn cynnwys y caneuon "U Remind Me" ac "U Got It Bad" a gyrhaeddodd rif un ar siart y Billboard Hot 100. Mae'r ddau albwm wedi gwerthu dros 8 miliwn o gopïau yn fydeang, gan wneud Usher yn un o'r artistiaid R&B sydd wedi gwerthu fwyaf yn ystod y 1990au.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr o'r Unol Daleithiau
Cyfrifoldeb i amddiffyn

Norm neu drefn o egwyddorion yng nghysylltiadau rhyngwladol yw'r **cyfrifoldeb i amddiffyn** (Saesneg: *responsibility to protect*, yn fyr *RtoP* neu *R2P*) sy'n seiliedig ar y syniad taw cyfrifoldeb yw sofraniaeth, nid braint. Mae'r cyfrifoldeb i amddiffyn yn canolbwyntio ar atal pedwar trosedd: hil-laddiad, troseddau rhyfel, troseddau yn erbyn dynoliaeth, a glanhau ethnig.

Yn ôl rhai, mae'r gymuned ryngwladol wedi rhoi'r cysyniad ar waith trwy ymyrryd yn Rhyfel Cartref Libia.

## Gweler hefyd
* Anymyrraeth
* Cyfraith droseddol ryngwladol
* Diogelwch cyfunol
* Llinell Mogadishu
* Ymyrraeth ddyngarol

Categori:Cyfraith droseddol ryngwladol
Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Diogelwch
Ulysses (nofel)

Nofel enwocaf James Joyce yw ***Ulysses***, cyhoeddwyd gyntaf ar 2 Chwefror 1922.

Y prif gymeriadau'r nofel yw Leopold Bloom, Molly Bloom a Stephen Dedalus. Mae'r nofel yn dangos eu gweithredoedd yn ninas Dulyn yn ystod diwrnod cyffredin, 16 Mehefin 1904.

Categori:Nofelau 1922
Categori:Nofelau Saesneg o Iwerddon
Geraldine Ferraro

Cyfreithiwr a gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Geraldine Anne Ferraro** (26 Awst 1935 – 26 Mawrth 2011).  Ymgeisydd Arlywyddol y Blaid Democrataidd yn 1984 oedd hi.

Cafodd ei geni yn Newburgh, Efrog Newydd, yn ferch i Antonetta L. (née Corrieri) a Dominick Ferraro.

Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau