open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
VAMP8

Protein sy'n cael ei godio yn y corff dynol gan y genyn  *VAMP8* yw **VAMP8** a elwir hefyd yn *Vesicle associated membrane protein 8* (Saesneg). Segment o DNA yw'r genyn, sy'n amgodio ffwythiant arbennig. Mae'r genyn yma wedi ei leoli ar yr edefyn blaen o gromosom dynol 2, band 2p11.2.

## Cyfystyron
Yn aml mae gan enynnau lawer o gyfystyron. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn cael eu darganfod gan nifer o bobl mewn cyd-destunau gwahanol heb wybod mai'r un genynnau oeddyn nhw. Hefyd mae gan wahanol gymunedau gwyddonol safonau gwahanol ar gyfer enwi genynnau. Dyma restr o gyfystyron ar gyfer y genyn VAMP8.

*EDB
*VAMP-8
## Llyfryddiaeth
* 
* 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genynnau
Categori:Erthyglau Bot Wici-Iechyd
Alopecia areata

Mae clefyd **lledfoelni** neu ***Alopecia areata ***(Saesneg) yn gyflwr lle collir gwallt mewn rhai mannau, neu ym mhob rhan o'r corff. Yn aml iawn achosa ofodau moel ar greon y pen, ac y mae'r rhain fel arfer oddeutu maint darn arian. Gall straen seicolegol achosi'r cyflwr. Fel arall, mae dioddefwyr yn iach. Mewn rhai achosion collir gwallt croen y pen i gyd ynghyd â holl wallt y corff, a gall y colledion hynny fod yn barhaol. 

Credir bod clefyd lledfoelni yn afiechyd hunanimíwn. Mae ffactorau risg yn cynnwys hanes teuluol o'r cyflwr. Ymhlith efeilliaid unwy, os effeithir un gan y cyflwr, mae'r naill 50% yn debygol o'i heffeithio hefyd. Ym mecanwaith sylfaenol yr afiechyd y mae'r corff yn methu a chydnabod ei gelloedd ei hun ac o ganlyniad cyflwyna broses imiwnedd sy'n dinistrio ffoligl gwallt.. 

Ni cheir triniaeth effeithiol sy'n gwella'r cyflwr. Gellir ymdrechu i gyflymu'r broses ail-dyfu drwy gynnal rhaglen o bigiadau cortison. Caiff dioddefwyr eu hargymell i ddefnyddio eli haul, gorchuddion ar gyfer y pen er mwyn ei warchod rhag yr oerfel a'r haul, ynghyd â gwisgo sbectol, os effeithir blew'r amrannau. Mewn rhai achosion, y mae'r gwallt yn ail tyfu ac nid yw'r cyflwr yn dychwelyd. Ceir enghreifftiau eraill lle nad yw'r gwallt colledig yn ymddangos dros lawer o flynyddoedd. 

Dioddefa oddeutu 2% o boblogaeth yr Unol Daleithiau'r cyflwr. Fel arfer y mae symptomau'n ymddangos yn ystod cyfnod plentyndod. Mae'r clefyd yr un mor debygol ymysg dynion a menywod. Ni effeithir amser byw unigolyn gan yr afiechyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Amblyopia

Mae '''pylni'r golwg **neu **amblyopia** (Saesneg), a elwir hefyd yn **llygad diog''', yn anhwylder golwg, ac fe achosir gan ddiffyg cydweithrediad rhwng y llygad a'r ymennydd. Arweinir at ostyngiad mewn golwg, a hynny mewn llygad sydd fel arall yn ymddangos yn arferol. Dyma'r achos mwyaf cyffredin o golled golwg mewn un llygad ymhlith plant ac oedolion iau.

Gall amblyopia gael ei achosi gan unrhyw gyflwr sy'n ymyrryd â'r broses ffocysu yn ystod plentyndod cynnar. Mae'n bosib iddo hanu o ddiffyg cyfluniad yn y llygaid; siâp llygad afreolaidd, lle bo' ffocysu'n anoddach; gwahaniaethau golwg, hynny yw bod un llygad â golwg byr a'r naill â golwg hir; neu gymylu yn lens y llygad. Wedi i'r achos sylfaenol gael ei ddatrys, nid yw golwg y dioddefwr yn adfer ar unwaith gan fod mecanwaith y cyflwr yn cynnwys yr ymennydd yn ogystal. Gall fod yn anodd canfod amblyopia, felly argymhellir cynnal profion llygaid ar gyfer pob plentyn o bedair i bump oed.

Wrth ganfod y cyflwr yn gynnar mae modd ei drin yn fwy effeithiol. Yn achos rhai plant nid oes angen triniaeth helaethach na gwisgo sbectol llygaid. Os nad yw'r dull hynny'n ddigonol, gweithredir triniaethau sy'n gorfodi'r plentyn i ddefnyddio'r llygad gwannach. Gwneir hynny naill ai drwy wisgo clwt llygad neu rhoddir atropin yn y llygad cryfach. Heb driniaeth, mae amblyopia fel arfer yn parhau i gyfnod oedolyn. Ni cheir ymchwil na thystiolaeth safonol ynghylch triniaethau ar gyfer oedolion.

Mae amblyopia'n dechrau erbyn bod rhywun yn bump oed. Effeithir y cyflwr oddeutu 1-5% o'r boblogaeth hŷn. Er bod triniaeth yn gwella golwg, nid yw fel arfer yn ei adfer yn llwyr yn y llygad ag effeithir. Disgrifiwyd amblyopia am y tro cyntaf yn y 1600au. Gall y cyflwr wneud unigolyn yn anghymwys i fod yn beilot neu swyddog yn yr heddlu. Mae'r gair amblyopia yn dod o ἀμβλύς (amblys yn y Roeg) sy'n golygu "di-awch" a ὤψ ōps sy'n golygu "golwg".

## Cyfeiriadau 
Categori:Afiechydon
Categori:Llygad

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Fferm Ffactor

Rhaglen adloniant cystadleuol yw ***Fferm Ffactor*** a ddarlledir ar S4C. Mae'r gyfres yn dangos 10 ffermwr yn cymryd rhan mewn nifer o dasgau yn y maes amaethyddol, wrth gystadlu am wobr o gerbyd 4x4 newydd. Ar ddiwedd bob rhaglen mae'r beirniaid yn dewis cael gwared un cystadleuydd. Yn ystod y rhaglen byddai'r ffermwyr yn gallu bwrw ei bol yn y 'cab cyffesu', caban tractor lle roedden nhw'n siarad yn uniongyrchol a chamera.

Cynhyrchir y gyfres gan Cwmni Da. Seiliwyd y fformat ar y sioe Wyddelig *Ffeirm Ffactor* a ddarlledwyd ar sianel Wyddeleg TG4 yn Iwerddon. Erbyn hyn mae'r fformat wedi ei werthu yn fyd-eang. Cyflwynydd y pum cyfres gyntaf oedd Daloni Metcalfe gydag Ifan Jones Evans yn cymryd drosodd yn 2014.

Yn 2015 daeth fformat newydd "Brwydr y Ffermwyr" lle byddai timau o dri ffermwr yn cystadlu yn erbyn ei gilydd. Yn 2016 symudodd y darllediad i nos Sadwrn ac roedd pwyslais ar ffermwyr ifanc. Y wobr tro hon oedd taith i Batagonia.

## Cyfres Selebs
Nid oedd cyfres yn 2017 ond dychwelodd y sioe yn Chwefror 2018 gyda phedwar tîm o 'selebs' lle mae gan y capteiniaid brofiad y ffermio. Y beirniaid y gyfres hon oedd Caryl Gruffydd Roberts, Richard Tudor ac Wyn Morgan. Bydd y tîm buddugol yn ennill y teitl a chyfraniad o £3,000 i elusen o'u dewis. Roedd ail gyfres a thrydedd gyfres yn 2019 a 2020.

### Tîmau 2018
* Elen Pencwm (capten), Alun Williams, Nathan Brew
* Ioan Doyle (capten), Cefin Roberts, Linda Brown
* Bethan Gwanas (capten), Dyl Mei, Llŷr Ifans
* Gareth Wyn Jones (capten), Stifyn Parri, Siân Lloyd

### Tîmau 2019
* Wil 'Hendreseifion' Evans (capten), Lisa Angharad, Dewi Pws
* Anni Llŷn (capten), Owain Tudur Jones, Llion Williams
* Aeron Pughe (capten), Elin Fflur, Dilwyn Morgan
* Lois Meleri-Jones (capten), Huw 'Ffash' Rees, Welsh Whisperer

### Tîmau 2020
* Gwawr Edwards (capten)
* Dyddgu Hywel (capten)
* Owain Williams (capten)
*

## Beirniaid
* Athro Wynne Jones (2009-2014)
* Dai Jones (2009-2010)
* Aled Rees (2011-2014)
* Richard Tudor (2015-2018)
* Wyn Morgan (2015-2018)
* Caryl Gruffydd Roberts (2015-)

## Enillwyr
* 2009 – Aled Rees
* 2010 – Teifi Jenkins
* 2011 – Malcolm Davies
* 2012 – Dilwyn Owen
* 2013 – Gwenno Pugh
* 2014 – Roy Edwards

### Brwydr y Ffermwyr
* 2015 – Tîm Cyn-gystadleuwyr: Rhodri Jones, Rhys Williams, Heilin Thomas
* 2016 – Tîm Gelli Aur: Jack Davies, Carys Jones, Aled Davies

### Selebs
* 2018 - Tîm Gareth Wyn Jones
* 2019 - Tîm Aeron Pughe
* 2020 - Tîm

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fferm Ffactor  ar wefan S4C
* Fferm Ffactor ar BBC iPlayer
* 

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2009
Clefyd cronig yr arennau

Mae **clefyd cronig yr arennau** (**CKD**) yn glefyd arennau sy'n achosi i'w swyddogaeth ddirywio'n raddol dros gyfnod o fisoedd neu flynyddoedd. Ni ymddangosir symptomau ar ddechrau'r cyflwr fel rheol. Mae modd i'r clefyd arwain at sgil-effeithiau diweddarach, gan gynnwys chwyddo yn y coesau, blinder, chwydu, colli awydd bwyta, neu ddryswch datblygol. Gall achosi gymhlethdodau megis clefyd y galon, pwysedd gwaed uchel, clefyd esgyrn, neu anemia..

Gall y canlynol arwain at glefyd cronig yr arennau; clefyd y siwgwr, pwysedd gwaed uchel, glomeruloneffritis, a chlefyd arennau polycystig. Mae ffactorau risg yn cynnwys hanes teuluol o'r cyflwr. Yn gyffredinol, gwneir diagnosis ar sail profion gwaed er mwyn archwilio cyfradd hidlif glomerwlaidd ynghyd â phrofion dŵr sy'n  mesur albwmin. Gellir cynnal profion pellach fel uwchsain neu biopsi aren er mwyn canfod yr achos sylfaenol. Mae nifer o wahanol systemau dosbarthu yn bodoli.

Argymhellir sganio pobl sydd oddi tan risg. Gall triniaethau cychwynnol gynnwys meddyginiaethau i reoli'r pwysedd gwaed, lefelau siwgr yn y gwaed, a cholesterol isel. Dylid osgoi NSAIDau. Mae'r dulliau gwarchodol eraill yn cynnwys cadw'n heini a mân newidiadau dietegol. Mewn achosion difrifol o'r cyflwr mae'n bosib y bydd angen hemodialysis, dialysis peritoneol, neu drawsblaniad aren. Weithiau bydd yn ofynnol derbyn triniaethau ar gyfer anemia a chlefyd esgyrn hefyd.

Yn 2015 effeithiodd clefyd cronig yr arennau ar oddeutu 323 miliwn o bobl yn fyd-eang. Arweiniodd at 1.2 miliwn o farwolaethau yn yr un flwyddyn, cynnydd o'r 409,000 a welwyd ym 1990. Ymhlith yr achosion sy'n arwain at y fwyaf o farwolaethau y mae pwysedd gwaed uchel (550,000), clefyd y siwgr (418,000), a glomeruloneffritis (238,000).

## Cyfeiriadau 
Categori:Methiant Organau
Diffygiant Antitrypsin Alffa-1

Anhwylder genetig yw **Diffygiant Antitrypsin Alffa-1 **(**A1AD **neu **AATD**), ac fe all arwain at glefyd yr ysgyfaint neu afiechyd yr afu. Fel arfer dechreua'r problemau ynghylch yr ysgyfaint pan mae dioddefwr rhwng 20 a 50 mlwydd oed. Gall sgil-effeithiau gynnwys diffyg anadl, gwichian, neu berygl cynyddol o heintiau'r ysgyfaint.  Mae'n bosib iddo arwain at gymhlethdodau'n cynnwys *COPD*, ymgreithiad yr afu, clefyd melyn newydd-anedig, neu *panniculitis*.

Achosir A1AD gan mwtadiad yn y genyn *SERPINA1*, sy'n arwain at ddiffyg cynhyrchiad o antitrypsin alffa-1 (A1AT). Ymhlith y ffactorau risg ar gyfer datblygu clefyd yr ysgyfaint y mae ysmygu sigaréts a llwch amgylcheddol. Mae'r mecanwaith sylfaenol yn cynnwys elastas niwroffil dadflociedig a gorgynhyrchiant o A1AT anarferol yn yr afu. Mae'n awtosomaidd cyd-drechol, sy'n golygu bod un alel diffygiol yn tueddu i arwain at glefydau llai difrifol  na dau alel diffygiol. Gellir awgrymu diagnosis drwy asesu symptomau a chynhelir profion gwaed neu brofion genetig i gadarnhau presenoldeb y cyflwr.

Gall triniaethau ar gyfer clefyd yr ysgyfaint gynnwys broncoledyddion, steroidau mewnanadledig, a phan achosir heintiau defnyddir gwrthfiotigau. Mae modd argymell chwistrelliadau mewnwythiennol o'r protein A1AT hefyd, neu mewn achosion hynod ddifrifol, trawsblaniad ysgyfaint. Yn yr un modd, gellir cynnal trawsblaniad afu mewn achosion difrifol o afiechyd yr afu. Argymhellir unigolion a'r cyflwr i beidio ag ysmygu, cynghorir hwy hefyd i dderbyn brechiadau ar gyfer y ffliw, niwmococws, a llid yr afu. Disgwyliad einioes y rheini sy'n ysmygu yw 50 mlwydd oed, lle mae bron yn arferol i'r rheini sydd ddim yn ysmygu.

Effeithia'r cyflwr oddeutu 1 ym mhob 2,500 o bobl Ewrop. Mae 1 ym mhob 5,000 yn datblygu clefydau difrifol. Nid yw'n gyffredin ymysg Asiaid. Credir bod tua 3% o ddioddefwyr COPD yn datblygu'r cyflwr. Disgrifiwyd Diffygiant Antitrypsin Alffa-1 am y tro cyntaf yn y 1960au.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Afu
Don Stark

Actor a seren deledu o'r Unol Daleithiau yw **Donald** "**Don**" **Stark** (ganwyd 5 Gorffennaf 1954).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Bwydo o'r fron

bawd|Stanisław Wyspiański - Mam yn bwydo

Mae '''bwydo o'r fron''' yn digwydd pan fo mam yn bwydo llaeth o'i bronau i'w baban. Wedi i'r babi roi ei geg o amgylch teth y fam, mae'n sugno'r llaeth, fel bwyd. Mae llaeth y fron yn gyffredinol iachach ar gyfer y babi na llaeth fformiwla neu laeth buwch. Nid yw pob merch yn gallu bwydo ei babi'n ddiogel e.e. os oes gan fenyw glefyd neu os yw hi ar gyffuriau (boed cyfreithlon neu anghyfreithlon) gall llaeth y fron niweidio'r baban wrth i'r clefyd neu'r cyffur cael ei drosglwyddo o'r fam i'r babi.

Mae sawl rheswm dros gymeradwyo bwydo o'r fron: gall y baban sy'n bwydo ar laeth ei fam fod ar lai o risg, gan ddioddef llai o glefydau wrth i imiwnedd y fam gael ei drosglwyddo i'r baban. Mae bwyd o'r fron yn gwneud bwydo a gofal iechyd yn rhatach. Mewn gwledydd datblygedig ac yn arbennig mewn gwledydd sy'n datblygu, mae bwydo o'r fron heb roi unrhyw ddiodydd eraill i'r babi, yn arwain at lai o farwolaethau o'r dolur rhydd.

Cytuna'r arbenigwyr mai llaeth y fron yw'r maeth gorau i fabi, ond nid yw pawb yn cytuno am ba hyd y dylai mamau fwydo ar y fron, a pha mor ddiogel yw llaeth powdr masnachol.

Creuwyd ymgyrch fyd-eang yn erbyn cwmni Nestle oedd yn hyrwyddo mamau a chymunedau tlawd iawn i ddefnyddio llaeth powdr (a gynhyrchir gan Nestle) yn hytrach na bwydo o'r fron, sydd am ddim. Er bod y cwmni wedi newid nifer o'i harferion marchnata mae dal amheuaeth ar ei dulliau a moesoldeb gwerthu llaeth powdr i'r fath raddau i wledydd heb sicrwydd o ddŵr glân a lle mae talu am laeth powdr yn wariad sylweddol fel canran incwm y teulu.

## Gweler hefyd
* Llaeth powdr
* Llaeth y fron

## Dolenni
* Fideo, *5 Safle gorau ar gyfer bywdo ar y fron* Pob Plentyn Cymru
* Fideo, ''Bwydo ar y fron 'CWTCH': cynorthwyo babanod i gael eu ' rhodd gyntaf'',Swansea Bay NHS TV

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Anatomeg
Categori:Plant
Categori:Atgenhedlu
Categori:Obstetreg
Categori:Iechyd y fam a'r plentyn
Categori:Beichiogrwydd
Canser yr ysgyfaint

Mae **canser yr ysgyfaint**, a elwir hefyd yn '''garsinoma'r ysgyfaint''', yn diwmor ysgyfaint ffyrnig lle mae celloedd ym meinweoedd yr ysgyfaint yn tyfu'n afreolus. Gall y fath dwf ledaenu tu hwnt i'r ysgyfaint drwy broses metastasis, a hynny i feinweoedd cyfagos neu hyd yn oed rannau eraill o'r corff. Mae'r rhan fwyaf o ganserau sy'n dechrau yn yr ysgyfaint, a elwir yn ganserau sylfaenol yr ysgyfaint, yn garsinomâu. Y ddau brif fath yw carsinoma ysgyfaint celloedd bychain (SCLC) a charsinoma ysgyfaint digelloedd bychain (NSCLC). Ymhlith y symptomau mwyaf cyffredin y mae peswch (gan gynnwys peswch gwaed), colli pwysau, prinder anadl, a phoenau ynghylch y frest.

Achosir y mwyafrif helaeth (85%) o achosion canser yr ysgyfaint gan arfer ysmygu tybaco hirdymor. Dim ond oddeutu 10-15% o ddioddefwyr sydd heb arferiad ysmygu. Mae'n bosib esbonio'r achosion hynny drwy gyfuniad o ffactorau genetig ynghyd â datguddiad i nwy radon, asbestos, mwg ail-law, neu fathau eraill o lygredd amgylcheddol. Gellir archwilio canser yr ysgyfaint drwy radiograffau'r frest a sganiau tomograffeg cyfrifiadurol (CT). Caiff diagnosis ei gadarnhau gan fiopsi sydd fel arfer yn cael ei berfformio gan froncosgopi neu gyfarwyddyd CT.

Rhaid osgoi ffactorau risg sylfaenol er mwyn atal y clefyd, er enghraifft ysmygu a datguddiad i amgylched llygredig. Mae'r driniaeth a roddir a'r canlyniadau hirdymor yn ddibynnol ar y math o ganser, y bennod (graddfa lledaenu), ynghyd ag iechyd cyffredinol y dioddefwr. Ni ellir gwella'r rhan fwyaf o achosion. Mae'r triniaethau cyffredin yn cynnwys llawdriniaethau, cemotherapi a radiotherapi. Caiff NSCLC ei drin yn achlysurol drwy lawdriniaeth, fel arfer y mae SCLC yn ymateb yn well i gemotherapi a radiotherapi.

Yn 2012, effeithiodd canser yr ysgyfaint ar 1.8 miliwn o bobl ar draws y byd, gan arwain at 1.6 miliwn o farwolaethau. Hwn felly sy'n achosi'r nifer mwyaf o farwolaethau cysylltiedig â chanser ymysg dynion, a'r nifer mwyaf cyffredin ond un ymysg menywod, ar ôl canser y fron. Yr oedran mwyaf cyffredin ar gyfer diagnosis yw 70. Yn yr Unol Daleithiau, yn yr un flwyddyn, goroesodd 17.4% o ddioddefwyr am bum mlynedd o leiaf wedi eu diagnosis, ond y mae'r cyfartaledd hwnnw dipyn yn is yn y byd sy'n datblygu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Canser
Afon Oparara

bawd|250px
Mae **Afon Oparara** yn afon yn ardal Westland, ar Ynys y De, Seland Newydd. Mae’r afon yn llifo trwy calchfaen ac wedi creu ogafau a bwâu Oparara.

Mae’r afon yn cyrrraedd y môr i’r gogledd o Karamea.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Basn Oparara

Oparara
Categori:Ynys y De
Pengelli (cyfres deledu)

Cyfres ddrama oedd ***Pengelli*** a ddarlledwyd ar S4C rhwng 1994 a 2001. Crëwyd y gyfres gan Gareth F. Williams ac Angharad Jones. Cafodd ei gynhyrchu gan Ffilmiau'r Nant a chynhyrchydd gwreiddiol y gyfres oedd Alun Ffred Jones. Roedd yr opera sebon yn dilyn bywyd gweithwyr mewn parc busnes yng ngogledd-orllewin Cymru.

Roedd rhai o actorion y gyfres yn cynnwys Bryn Fôn, Morfudd Hughes, Siân James, Nerys Lloyd, Gwyn Parry, Maldwyn John, Llŷr Ifans, Gaynor Morgan Rees a Buddug Povey.

Ymysg yr awduron roedd Mari Emlyn, Dwynwen Berry, Paul Griffiths, Marged Esli.

Cyhoeddwyd cyfrol am y gyfres a'i chymeriadau yn 1996.

Ail-ddarlledwyd y gyfres o'r cychwyn yn 2018.

## Cymeriadau 
Rhestr o'r brif gymeriadau yn y gyfres:

## Penodau 
### Cyfres 1 (1994-1995) 
### Cyfres 2 
### Cyfres 3 
### Cyfres 4 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* *Pengelli* ar BBC iPlayer

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1994
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2001
Rocky Carroll

Actor a seren deledu o'r Unol Daleithiau yw **Roscoe** "**Rocky**" **Carroll** (ganwyd 8 Gorffennaf 1963).

Mae'n fwyaf adnabyddus am ei rol fel Joey Emerson yn y ddrama gyfres *Roc* (FOX; 1991–94), fel Dr. Keith Wilkes yn y gyfres feddygol *Chicago Hope* (CBS) ac fel Leon Vance, Cyfarwyddwr NCIS  yn nrama *NCIS*, *Los Angeles* a *New Orleans*. Chwaraeoedd ran hefyd yn y ffilm *Crimson Tide* (1995).

Fe'i ganed yn Cincinnati, Ohio, ar 8 Gorffennaf 1963.

## Ffilmiau
* *Born on the Fourth of July* (1989)
* *Prelude to a Kiss* - Tom(1992)
* *The Chase* (1994)
* *Crimson Tide* (1995)
* *The Great White Hype* (1996)
* *Best Laid Plans* (1999)
* *The Ladies Man* (2000)
* *Yes Man* (2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Parlys Bell

Math o barlys wynebol yw **Parlys Bell** ac y mae'n arwain at anallu i reoli cyhyrau'r wyneb, fel arfer ar un ochr. Gall symptomau amrywio o rai cymedrol i ddifrifol. Medrant gynnwys aflonyddwch yn y cyhyrau, gwendid cyffredinol wynebol, neu ddiffyg gallu llwyr i symud un ochr, neu mewn achosion prin, yr wyneb yn ei gyfanrwydd. Mae symptomau eraill yn cynnwys datblygu amrannau llipa, newid yn y synhwyrau blasu, poen o gwmpas y glust a sensitifrwydd cynyddol i sain. Fel arfer datblygir symptomau dros gyfnod o 48 awr.

Nid yw'r nodweddion sy'n achosi parlys Bell yn eglur. Mae'r ffactorau risg yn cynnwys clefyd y siwgwr ynghyd â heintiau diweddar ynghylch yr uwch lwybr anadlol. Deillia o gamweithrediad yn y nerf greuanol VII (y nerf wynebol). Y gred gyffredinol yw yr achosir gan haint feirol sy'n arwain at chwyddo. Gwneir diagnosis yn seiliedig ar ymddangosiad person ynghyd â phroses o ddileu achosion eraill posibl. Gall gyflyrau eraill achosi gwendid wynebol, er enghraifft tiwmor yr ymennydd, strôc, syndrom Ramsay Hunt a chlefyd Lyme.

Fel arfer y mae'r cyflwr yn gwella ei hun a cheir y rhan fwyaf o ddioddefwyr yn dychwelyd i'w galluoedd wynebol naturiol, neu'n agos atynt. Darganfuwyd bod corticosteroidau yn medru gwella canlyniadau, y mae meddyginiaethau gwrthfirysol yn rhannol fuddiol hefyd. Dylai'r llygad gael ei ddiogelu rhag sychder, a gellir gwneud hynny drwy ddefnyddion glwt llygad neu ddiferion llygad. Yn gyffredinol, ni argymhellir llawdriniaeth. Gellir adnabod arwyddion o welliant ymhen 14 diwrnod, ond cymerir oddeutu chwe mis i sicrhau gwellhad llawn. Efallai na fydd rhai dioddefwyr yn gwella'n llwyr ac mae'n bosib i symptomau ailymddangos mewn rhai achosion.

Achosir y rhan fwyaf o gyflyrau parlys wynebol nerfol un ochrog gan Parlys Bell (70%). Effeithia ar 1 i 4 ym mhob 10,000 o bobl y flwyddyn. Mae oddeutu 1.5% o'r boblogaeth yn cael eu heffeithio gan y cyflwr ar ryw adeg yn eu bywyd. Caiff ei ganfod yn bennaf mewn pobl rhwng 15 a 60 oed. Mae'r un mor gyffredin ymysg dynion a menywod. Fe'i henwyd ar ôl y llawfeddyg Albanaidd, Charles Bell (1774-1842), a gysylltodd y cyflwr am y tro cyntaf gyda'r nerf wynebol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Afiechydon

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Canser y bledren

Mae **canser y bledren **ymhlith nifer o ganserau sy'n deillio o feinweoedd y bledren wrinol. Twf annaturiol o gelloedd yw canser, ac maent â'r gallu i ymosod ar, neu ledaenu i rannau eraill o'r corff. Mae symptomau'r cyflwr yn cynnwys gwaed yn yr wrin, poen wrth ollwng dŵr, a phoenau yng ngwaelod y cefn.

Mae ffactorau risg canser y bledren yn cynnwys ysmygu, hanes teuluol o'r cyflwr, therapi ymbelydredd cynt, heintiau aml ynghylch y bledren, a datguddiad i gemegau penodol. Y math mwyaf cyffredin yw carsinoma celloedd trawsnewidiol. Daw mewn fersiynau eraill yn ogystal gan gynnwys carsinoma celloedd cennog ac adeno carsinoma. Gwneir diagnosis fel arfer drwy gysosgopi gyda biopsïau meinwe. Gellir canfod ymlediad a phennod y canser drwy ddelweddu meddygol megis sgan CT a sgan esgyrn.

Rhoddir triniaeth yn seiliedig ar bennod y canser. Mae'n bosib iddo gynnwys cyfuniad o lawdriniaethau, therapïau ymbelydredd, cemotherapi, neu imiwnotherapi. Gall opsiynau llawfeddygol gynnwys echdyniad trawswrethrol, gwaredu'r bledren yn rhannol neu'n gyfan gwbl, neu atgyfeiriad wrinol. Mae 77% o ddioddefwyr yn byw o leiaf pum mlynedd wedi diagnosis yn yr Unol Daleithiau.

Yn 2015 yr oedd oddeutu 3.4 miliwn yn dioddef y cyflwr ar draws y byd, a cheir 430,000 o achosion newydd yn flynyddol. Yn gyffredinol, mae'r canser yn dechrau datblygu mewn dioddefwyr rhwng 65 a 85 mlwydd oed. Nid yw'n taro menywod ar yr un raddfa a dynion. Yn 2015 arweiniodd at 188,000 o farwolaethau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Canser

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Cockshutt cum Petton

Cyngor plwyf yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, sy'n cyfuno'r plwyfi sifil Cockshutt a Petton yw **Cockshutt-cum-Petton**.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Plwyfi sifil Swydd Amwythig
Canser colorectaidd

Mae **canser colorectaidd** (**CRC**), a elwir hefyd yn ganser y coluddyn a chanser y perfeddyn mawr, yn ddatblygiad canseraidd o'r coluddyn neu'r rectwm (rhannau o'r coluddyn mawr). Twf annaturiol o gelloedd yw canser, ac maent â'r gallu i ymosod ar, neu ledaenu i rannau eraill o'r corff. Gall arwyddion a symptomau gynnwys gwaed yn y carthion, newid mewn symudiadau'r coluddyn, colli pwysau a blinder cyson.

Deillia'r rhan fwyaf o ganserau colorectaidd o henaint a ffordd o fyw unigolyn, ac mewn gwirionedd nifer fechan o achosion sy'n datblygu o ganlyniad i anhwylderau genetig. Ymhlith y ffactorau risg y mae diet gwael, gordewdra, ysmygu a diffyg ymarfer corff. Ceir arferion dietegol penodol sy'n cynyddu'r risg hefyd gan gynnwys gormod o gig wedi ei brosesu a chig coch yn ogystal ag alcohol. Ffactor risg arall yw clefyd llid y coluddyn, sy'n cynnwys clefyd Crohn a llid briwiol y coluddyn. Ymhlith yr anhwylderau genetig a all achosi canser colorectaidd y mae polypedd chwyddol teuluol a chanser colonol di-polypedd etifeddol; fodd bynnag, mae'r rhain yn cynrychioli llai na 5% o achosion. Dechreua fel tiwmor diniwed, yn aml ar ffurf polyp, ond dros amser fe ddaw'n ganseraidd.

Gellir canfod canser y coluddyn trwy dynnu sampl o'r coluddyn mawr yn ystod sigmoidosgopi neu colonosgopi. Dilynir y broses hynny gan ddelweddu meddygol er mwyn archwilio lledaeniad y clefyd. Mae cynnig sgrinio yn ddull effeithiol o atal a lleihau marwolaethau yn deillio o ganser y coluddyn mawr. Argymhellir sgrinio a nifer o brosesau gwarchodol eraill i bobl rhwng 50 a 75 mlwydd oed. Gellir dileu polypau bach yn ystod colonosgopi. Os canfyddir polyp neu diwmor mawr, perfformir biopsi er mwyn gwirio nad yw'n ganseraidd. Mae asbrin a chyffuriau gwrthlidiol di-steroidaidd eraill yn lleihau'r risg. Fodd bynnag, ni argymhellir eu defnyddio mewn modd cyffredinol o ganlyniad i'w sgîl-effeithiau.

Wrth drin canser colorectaidd gellir cyfuno llawdriniaethau, therapïau ymbelydredd, cemotherapi a therapïau targed. Mae modd trin a gwella canserau sydd wedi'u cyfyngu o fewn muriau'r coluddyn mawr gyda llawdriniaethau. Serch hynny, yn fwy aml na pheidio, ni ellir gwella canserau sydd wedi lledaenu'n eang, ac yn y fath achosion, rhoddir pwyslais cynyddol ar wella ansawdd bywyd a symptomau'r dioddefwr. Dibynnir cyfraddau goroesi unigolion ar ddatblygiad y canser, y posibiliad o dynnu a dileu'r canser ar ffurf llawdriniaeth, ynghyd ag iechyd cyffredinol y person. Canser colorectaidd yw'r trydydd math mwyaf cyffredin o ganser ar draws y byd (10% o achosion). Yn 2012 daeth 1.4 miliwn o achosion newydd i'r golwg, gan arwain at 694,000 o farwolaethau yn yr un flwyddyn. Mae'r cyflwr yn fwy cyffredin mewn gwledydd datblygedig, lle leolir 65% o'r achosion. Nid yw'n taro menywod ar yr un raddfa a dynion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Canser
Canser y brostad

**Canser y brostad** yw math o ganser sy'n datblygu yn y brostad, chwarren yn y system atgenhedlol gwrywaidd. Mae'r rhan fwyaf o achosion canser y brostad yn tyfu'n araf; fodd bynnag, tyfa rhai yn gymharol gyflym. Gall y celloedd canser lledaenu o'r brostad i ardaloedd eraill yn y corff, ac yn arbennig yr esgyrn a'r nodau lymff. I gychwyn ni achosir unrhyw symptomau. Wrth i benodau’r cyflwr ddatblygu gall rywun gael anawsterau wrth ollwng dŵr, darganfod gwaed yn ei wrin, neu deimlo poendod yn y pelfis, cefn, neu wrth ollwng dŵr. Mae modd i'r afiechyd gordyfiant (hyperplasia) prostadig achosi symptomau tebyg. Ym mhenodau hwyrach yr afiechyd gall sgîl-effeithiau gynnwys blinder o ganlyniad i lefelau isel o gelloedd gwaed coch.

Ymhlith y ffactorau risg ar gyfer canser y brostad y mae henaint, hanes teuluol o'r clefyd, a hil. Mae oddeutu 99% o achosion ymysg y rheini sydd dros 50 oed. Os ceir hanes teuluol o'r clefyd mewn perthynas o'r radd gyntaf, cynyddir lefel y risg ddwy i deirgwaith. Yn yr Unol Daleithiau mae'r cyflwr yn fwy cyffredin ymysg y boblogaeth Americanaidd Affricanaidd  i gymharu â'r boblogaeth wen. Ymhlith y ffactorau risg eraill y mae diet yn cynnwys lefelau uchel o gig wedi'i brosesu, cig coch neu gynhyrchion llaeth ynghyd â diffyg llysiau penodol. Cafwyd hyd i gysylltiad rhwng y clefyd â hadlif, serch hynny ni cheir esboniad boddhaol ar hyn o bryd. Gwneir diagnosis yn seiliedig ar biopsi. Defnyddir delweddu meddygol i ganfod a yw'r canser wedi lledaenu i rannau eraill o'r corff.

Gall nifer o achosion gael eu rheoli os cedwir llygad fanwl ar ddatblygiad y cyflwr. Ymhlith y triniaethau posib y mae cyfuniad o lawdriniaethau, therapïau ymbelydredd, therapïau hormonau neu gemotherapi. Mae'n bosib gwella'r afiechyd os arhosir y canser oddi fewn y brostad. Yn yr achosion hynny lle mae'r clefyd wedi ymledu i'r esgyrn, gall meddyginiaethau poen, bisffosffonates a therapi targedol, ymhlith eraill, fod yn ddefnyddiol. Fel arfer dibynna'r canlyniadau ar oed y dioddefwr ynghyd â phroblemau iechyd eraill, yn ogystal â natur ymosodol a helaeth y canser. Nid yw'r rhan fwyaf o bobl â chanser y brostad yn marw o'r cyflwr ei hun. Mae 99% o ddioddefwyr yn yr Unol Daleithiau yn cyrraedd y gyfradd goroesi 5 mlynedd. Ar lefel rhyngwladol dyma'r ail ganser fwyaf cyffredin, ac o ran nifer y marwolaethau cysylltiedig â chanser ymysg dynion, canser y brostad yw'r pumed achos fwyaf. Yn 2012 effeithiodd oddeutu 1.1 miliwn o ddynion ac fe arweiniodd at 307,000 o farwolaethau. Cafodd ei nodi fel y canser mwyaf cyffredin ymysg dynion mewn 84 o wledydd, yn benodol yn y byd datblygedig. Cynyddu y mae'r cyfraddau yn y byd datblygol hefyd. Yn y 1980au a'r 1990au gwelwyd ffrwydrad yn y nifer o achosion ar draws llawer o ardaloedd, a hynny o ganlyniad i'r cynnydd ym mhrofion PSA. Wedi astudiaethau ynghylch marwolaethau anghysylltiedig a chanser ymysg dynion dros 60, darganfuwyd canser y brostad yn 30% i 70% ohonynt.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Canser
Emyn Roc a Rôl

Cyfres ddrama oedd ***Emyn Roc a Rôl*** a ddarlledwyd ar S4C yn 2004 a 2005. Roedd y ddrama gomedi ysgafn yn dilyn hynt a helynt  grŵp pop "Y Disgyblion" yn yr 1980au, yn ystod oes aur grwpiau pop Cymraeg. Daw teitl y gyfres o gân y band roc Angylion Stanli.

Cychwynnodd y gyfres ar nos Sul am 9pm, 28 Mawrth 2004. Darlledwyd ail gyfres yn 2005 gyda rhifyn Nadolig estynedig.

## Cast a chymeriadau
* Dyfrig Evans - Eryl
* Iwan Charles - Dyfrig
* Arwel Roberts - Alan
* Rhodri Siôn - Huw
* Emyr Prys - Kevin
* Rhodri Miles - Mathew
* Lisa Jên Brown - Mari
* Heledd Baskerville - Judith
* Tara Bethan - Laura
* Dafydd Wyn-Edwards - Mabon
* Rhys Richards - Wil
* Tudor Roberts - P.C. Price
* Huw Garmon - Saville
* Philip Rosch - Luckhurst
* Delyth Eirwyn - Bronwen
* Grey Evans - Tafarnwr
* Rhodri Evan - Bwda
* Clare Hingott - Charlie
* Alun Saunders - Sion Elliott
* Huw Marshall - Shakey
* Bethan Dwyfor
* Robert Gwyn Davin 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2004
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2005
Canser ofaraidd

**Canser ofaraidd** yw math o ganser sy'n ffurfio oddi fewn neu ar ofari. Twf annaturiol o gelloedd yw canser, ac maent â'r gallu i ymosod ar, neu ledaenu i rannau eraill o'r corff. Pan gychwynnir y broses hon ni ymddangosir symptomau amlwg. Wrth i'r canser ddatblygu, felly hefyd y gwna'r symptomau. Mae modd iddynt gynnwys bol chwyddedig, poen pelfig, chwyddo ynghylch yr abdomen, colli awydd bwyta, ac eraill. Lledaenir y canser yn aml i fannau eraill, ac ymhlith y lleoliadau mwyaf cyffredin y mae leinin yr abdomen, y nodau lymff, yr ysgyfaint, a'r afu.

Mae'r risg o ddatblygu canser ofaraidd yn uwch ymhlith menywod sydd wedi ofylu'n sylweddol yn ystod eu hoes, gan gynnwys y rheini sydd erioed wedi cael plant. Gall hefyd gynnwys y rheini sy'n dechrau ofylu'n ifanc ynghyd ag unigolion sy'n profi'r mislif yn hŷn. Ymhlith y ffactorau risg eraill y mae derbyn therapi hormonau wedi'r mislif, meddyginiaeth ffrwythlondeb, a gordewdra. Gall rai ffactorau lleihau'r risg yn ogystal, er enghraifft rheoli geni hormonaidd, rhwymo pibennol a bwydo o'r fron. Mae oddeutu 10% o achosion yn gysylltiedig â risg genetig etifeddol ac os yr achosir mwtadiad yn y genynnau BRCA1 neu BRCA2 ceir siawns 50% o ddatblygu'r afiechyd.

Ni argymhellir sgrinio menywod yn gyffredinol oblegid nad yw tystiolaeth yn dangos gostyngiad mewn marwolaethau os gwneir hynny. Gall cyfradd uchel o brofion cadarnhaol arwain at lawdriniaethau diangen, sy'n cyflwyno risgiau yn eu hunain. Mewn rhai achosion risg hynod uchel caiff yr ofarïau eu gwaredi o'r corff. Gellir dileu'r canser yn gyfan gwbl os caiff y cyflwr ei ddal a'i drin yn ei benodau cychwynnol. Fel arfer y mae triniaethau'n cynnwys cyfuniad o lawdriniaethau, therapïau ymbelydredd, a chemotherapi. Mae canlyniadau'n ddibynnol ar ledaeniad y clefyd, pa fath o is-ganser sy'n bresennol, ynghyd ag elfennau meddygol eraill. Yn yr Unol Daleithiau goroesa 45% o ddioddefwyr o leiaf pum mlynedd wedi eu diagnosis. Ni cheir canlyniadau mor gry' yn y byd datblygol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gynecoleg
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Canlyn

Ap Cymraeg ar gyfer canfod a chwrdd â chariadon yw **Canlyn**. Cafodd ei sefydlu yn Nhachwedd 2017 gan Arfon Williams.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
www.canlyn.co.uk

* 

Categori:Gwefannau Cymraeg
J. M. E. McTaggart

Athronydd o Loegr oedd **John McTaggart Ellis McTaggart** (3 Medi 1866 – 18 Ionawr 1925).

Enillodd ei radd yn athroniaeth o Goleg y Drindod, Caergrawnt ym 1888, ac astudiodd yno fel cymrawd o 1891. Cafodd ei ddyrchafu'n athro Gwyddorau Moesol yng Ngholeg y Drindod ym 1897, ac arhosodd yn y swydd honno nes iddo ymddeol ym 1923.

Yn ôl anecdot enwog amdano, fe adawodd ei gath Pushkin i orwedd o flaen y tân yn y gaeaf yn hytrach na chymryd y lle cynnes am ei hunan, gan ddadlau "''that's the best it gets for a cat''".

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Metaffisegwyr
Categori:Pobl o Lundain
G. E. Moore

Athronydd o Loegr oedd **G. E. Moore** (4 Tachwedd 1873 – 24 Hydref 1958) oedd yn ddylanwadol yn athroniaeth Realaidd ac yn aelod o'r grŵp Bloomsbury. Ynghyd â Bertrand Russell a Ludwig Wittgenstein, fe drodd Goleg y Drindod, Caergrawnt yn ganolfan i athroniaeth ddadansoddol yn hanner cyntaf yr 20g.

Cafodd ei eni a'i fagu yn ne Llundain. "George Edward" oedd ei enwau cyntaf, ond nid oedd yn hoff o'r rhain a fe wrthododd eu defnyddio. Yn ddiweddarach, cafodd ei alw'n Bill gan ei wraig. Astudiodd Glasuron yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt, ac ychwanegodd athroniaeth at ei radd wedi iddo ymgyfeillio â Bertrand Russell a J. M. E. McTaggart. Enillodd gymrodoriaeth yng Ngholeg y Drindod ym 1898, ac astudiodd yno hyd 1904.

Cyhoeddodd ei brif waith ar foeseg, *Principia Ethica*, ym 1903. Trigodd am gyfnod yng Nghaeredin a Llundain cyn iddo ddychwelyd i Gaergrawnt ym 1911. Addysgodd fel athro athroniaeth o 1925 hyd 1939. O 1921 hyd 1944 Moore oedd golygydd y cyfnodolyn athroniaeth *Mind*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Academyddion Prifysgol Caergrawnt
Categori:Agnostigiaid
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yng Nghaergrawnt
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Platfform cyfrifiadurol

System neu adeiladwaith cyfrifiadurol yw **platfform cyfrifiadurol** sydd yn cyfuno caledwedd a system weithredu ac ar hynny gellir rhedeg rhaglen, meddalwedd neu broses.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyfrifiaduro
Rhestr o rydwelïau'r corff dynol

[bawd|350px|Rhydwelïau'r corff dynnol gan [Vesalius (1543)]]
Dyma '''restr o rydwelïau'r corff dynol''':

*Aorta
*Rhydwelïau'r pen a'r gwddf
**Rhydweli garotid gyffredin
***Cysylltiadau
*** Rhydweli garotid allanol
***Trionglau'r gwddf
*** Rhydweli garotid fewnol
**Rhydwelïau'r ymennydd
*Rhydwelïau'r eithafon uchaf
**Rhydweli isglafiglaidd
**Y Gesail
***Rhydweli ceseilaidd
***Rhydweli'r fraich
***Rhydweli rheiddiol
***Rhydweli wlnar
*Rhydwelïau'r bongorff
**Aorta disgynnol
***Aorta'r thoracs
***Aorta'r abdomen
** Rhydweli gyffredin yr aren
***Rhydweli hypogastrig
***Rhydweli allanol yr aren
*Rhydwelïau'r eithafon isaf
**Rhydweli ffemoraidd
**Ffosa cameddol
**Rhydweli cameddol
**Rhydweli blaenorol y tibia
**Arteria dorsalis pedis
**Rhydweli cefn y tibia

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Anatomeg
Fflaps

__NOTOC__ 

Roedd **Fflaps** yn grŵp arloesol post-pync Cymraeg ar ddiwedd y 1980 a dechrau'r 1990s, o ardal Bangor, Gwynedd.

Roedd Fflaps un o'r grwpiau iaith Gymraeg cyntaf i chwarae'n gyson tu allan i Gymru gan deithio'n aml o amgylch gwleidydd Prydain a'r cyfandir.

Yr aelodau gwreiddiol oedd Ann Matthews - gitâr a chanu, Alan Holmes - gitâr fâs a Jonny Evans - drymiwr.

## Hanes 
Rhwng 1987 a 1992 rhyddhawyd tair record hir ac un EP, a recordiwyd dau sesiwn (1988 a 1990) i raglen hwyr y nos John Peel ar BBC Radio 1.

Roedd holl ganeuon y band yn Gymraeg ac roedd y grŵp yn un o'r rhai Cymraeg cyntaf i chwarae'n helaeth tu allan i Gymru, gan chwarae'n aml yn Lloegr, Yr Alban, Iwerddon, Yr Iseldiroedd, Ffrainc, Gwlad Belg a'r Almaen.

Rhyddhawyd EP y band ar wahoddiad Rhys Mwyn ar gyfer ei label Recordiau Anhrefn. Recordiwyd yn Stiwdio Foel, Llanfair Caereinion lle roedd nifer o fandiau pync fel The Fall, Crass a The Stranglers hefyd wedi recordio. Prif gân yr EP oedd *Cariad a Rhamant* fersiwn Cymraeg o *Love and Romance* gan The Slits.

Roedd y Fflaps hefyd yn un o'r grwpiau Cymraeg cyntaf i fod ar label o tu allan i Gymru - rhyddhawyd dau albymau cyntaf y band ar label *Probe Plus*, Lerpwl.

Yn 1988 bu'r band mewn damwain difrifol pan fethodd brêcs eu fan wrth iddynt adael traffordd yr M6 tra'n dychwelyd o Lundain. Roedd Alan Holmes yn yr ysbyty am beth amser ac nid oedd y band yn gallu perfformio am gyfnod.

Recordyd eu albwm cyntaf * Amhersain* yn stiwdio Les Morrison, Bethesda mewn tri diwrnod.

Recordiwyd eu 2il albwm *Malltod* a'u 3ydd albwm *Fflaps* yn Stiwdio Ofn Gorwel Owen yn Rhosneigr. Ar *Fflaps* Canodd Geraint Jarman lleisiau cefndir ar y gân "Crebachu", gyda Dewi Evans o'r band Rheinallt H Rowlands yn ychwanegu allweddau ar "Cestyll a Llwch".

Roedd rhaid i ddrymiwr Jonny Evans adael y band pan dderbyniodd lle ar gwrs prifysgol yng Nghaerdydd. Cymerwyd ei le gan Maeyc Hewitt a chwaraeodd ar deithiau Fflaps yn Ffrainc a'r Almaen yn 1992 a 1993.
 
Aeth Matthews a Holmes ymlaen i ffurfio Ectogram gyda Maeyc Hewitt. Bu farw Jonny Evans yn 2001 a Maeyc Hewitt yn 2015

## Disgyddiaeth
### Recordiau hir
**Amhersain* (1988), Probe Plus
**Malltod* (1990), Probe Plus
**Fflaps* (1992), Central Slate

### EP
**Dilyn Dylan* (1987), Anhrefn

## Dolenni allanol
* Label Alan Holmes - Turqoise Coal
; Fideos y Fflaps ar YouTube
* Fflaps - *Dilyn Dylan*
* Fflaps - *Dyn Blin*
* Fflaps - *Gadael y Dail*
* Fflaps - *Llawn*
* Fflaps - *Amhersain / Llosg Llech*
* Fflaps - *Fictorianaidd*
* Fflaps - *Greddf Pioden Gwern*
* Fflaps - *Hel Cnau*

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau pync-roc o Gymru
Categori:Sefydliadau 1987
Categori:Dadsefydliadau 1992
Heno Bydd yr Adar yn Canu

[bawd|Hysbyseb ar gyfer y sioe o gylchgrawn *[Sothach*, Medi 1992]]

Sioe ar BBC Radio Cymru oedd ***Heno Bydd yr Adar yn Canu***, a ddarlledwyd rhwng 1989 ac 1995 fel rhan o stribed rhaglenni Hwyrach i bobl ifanc. Fe'i chyflwynwyd gan Nia Melville. Rhoddodd y llwyfan cyntaf i nifer o fandiau Cymraeg a oedd i ddod yn boblogaidd iawn, gan gynnwys Gorky's Zygotic Mynci, Catatonia a Super Furry Animals.

Cafodd y sioe ei henw ar ôl cân gan Malcolm Neon, a ddefnyddiwyd hefyd yn gerddoriaeth agoriadol i'r rhaglen.

Cyhoeddwyd casgliad o ganeuon a recordiwyd ar gyfer sesiynau y rhaglen yn 1995 - *Triskedekaphilia* (Ankstmusik, ANKST 061).

Categori:Rhaglenni radio Cymraeg
Categori:Rhaglenni radio'r BBC
Rhestr o systemau'r corff dynol

bawd|300px|
bawd|300px|
Dyma '''restr o systemau'r corff dynol''':

# System cylchrediad y gwaed
## Yn cylchredeg gwaed o gwmpas y corff trwy'r galon, rhydwelïau a gwythiennau, gan gyflwyno ocsigen a maethynnau i organau a chelloedd a chludo eu cynhyrchion gwastraff i ffwrdd.
# System dreulio:
## Prosesau mecanyddol a chemegol sy'n darparu maetholion drwy'r geg, oesoffagws, stumog a choluddion.
## Dileu gwastraff oddi wrth y corff.
# System endocrin:
## Yn darparu cyfathrebu cemegol o fewn y corff gan ddefnyddio hormonau.
# System bilynnol / System ecsocrin:
## Croen, gwallt, ewinedd, chwys a chwarennau ecsocrineidd eraill.
# System lymffatig / System imiwnedd:
## Y system sy'n cynnwys rhwydwaith o bibellau lymff.
## Mae'n amddiffyn y corff yn erbyn firysau a phathogenau a allai beryglu'r corff.
# System gyhyrol
## Yn galluogi'r corff i symud gan ddefnyddio cyhyrau.
# System nerfol:
## Casglu a phrosesu gwybodaeth o'r synhwyrau trwy nerfau a'r ymennydd ac yn dweud wrth y cyhyrau i gontractio achosi gweithredoedd corfforol.
# System arennol / System wrinol:
## Y system lle mae'r arennau'n hidlo gwaed.
# System atgenhedlu:
## Yr organau rhyw angenrheidiol ar gyfer cynhyrchu plant.
# System resbiradu
## Yr ysgyfaint a'r trachea sy'n dwyn awyr i'r corff.
#System ysgerbydol
## Esgyrn sy'n cynnal ac yn amddiffyn y corff a'i organau.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Anatomeg
Quim Monzó

Llenor o Gatalwnia yw **Quim Monzó** (ynganiad = *Cim Mŵnsô*), sy'n enw farddol **Joaquim Monzó i Gómez** (ganwyd Barcelona, 24 Mawrth 1952). Mae'n awdur nofelau, straeon ac erthyglau barn, yn bennaf yn yr iaith Catalaneg. Fe'i ddisgrifiwyd fel "un o ysgrifenwyr straeon byrion gorau'r byd".

## Bywgraffiad
Astudiodd dylunio graffig yn Barcelona a gweithiodd fel dylunydd graffeg. Daeth yn ysgrifennwr sgriptiau teledu ac wedyn newyddiadurwr. Anfonodd adroddiadau o Fietnam, Cambodia. Gogledd Iwerddon, ac ynysoedd Cefnfor India.

Daeth i sylw'r cyhoedd fel awdur ym 1976 pan gyhoeddwyd ei nofel ''L'udol del griso a les clavegueres* ("Llef llwyd yn y carthffosydd") sydd yn seiliedig yn wrthdystiadau Ffrainc Mai 1968. Ers hynny mae Monzó wedi cyhoeddi dros ddwsin o nofelau eraill gan ennill prif wobrau llenyddol Catalwnia.

Mae Monzó wedi cyfieithu sawl awdur o Saesneg i Gataleneg, gan gynnwys Truman Capote, J. D. Salinger, Ray Bradbury, Thomas Hardy, Harvey Fierstein, Ernest Hemingway, Roald Dahl, ac Arthur Miller. Yn 2017 cyhoeddwyd ei gyfieithiad o *Frankenstein'' gan Mary Shelley.

Yn 2007 fe'i wahoddwyd i cyflwyno'r araith agoriadol yn Ffair Lyfrau Frankfurt a darllenodd darn o waith creadigol oedd yn dra gwahanol i araith draddodiadol.

Mae Monzó yn ddioddefwr syndrom Tourette, sy'n ei achosi ticiau ysbeidiol i gyhyrau ei wyneb.

## Gweithiau
### Nofelau
* 1976: ''L'udol del griso al caire de les clavegueres* (Llef llwyd yn y carthffosydd)  
* 1977: *Self Service* gyda Biel Mesquida  
* 1978: *Uf, va dir ell* (Awtsh, meddai fe) 
* 1980: *Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury* 
* 1983: *Benzina* 
* 1985: *L'illa de Maians* (Ynys y Maian)  
* 1989: *La magnitud de la tragèdia* (Maint y drychineb)  
* 1993: *El perquè de tot plegat* (Y Pam o bod dim)  
* 1996: *Guadalajara*  
* 1999: *Vuitanta-sis contes* (Wyth-deg chwech o straeon)  
* 2001: *El millor dels mons'' (Y gorau o'r bydau)  
* 2003: *Tres Nadals* (Tri Nadoig) 
* 2007: *Mil cretins* (Mil o Gretiniaid )

### Cyfrolau erthyglau
* 1984: *El dia del senyor* (Dydd yr Arglwydd)
* 1987: *Zzzzzzzz* 
* 1990: *La maleta turca* (Y siwtcês Trwceg) 
* 1991: *Hotel Intercontinental* 
* 1994: *No plantaré cap arbre* (Dwi ddim am blannu unrhyw goeden) . 
* 1998: *Del tot indefens davant dels hostils imperis alienígenes* (Yn gwbl ddi-amddifyn o flaen ymerodraethau arallfydol bygythiol) 
* 2000: *Tot és mentida* (Mae i gyd yn gelwydd) 
* 2003: *El tema del tema* (Thema'r pwnc)  
* 2004: *Catorze ciutats comptant-hi Brooklyn*. (14 o ddinasoedd yn cyfrif Brooklyn).  
* 2010: *Esplendor i glòria de la Internacional Papanates* (Splendor a gogoniant y ffyliaid rhngwladol) 
* 2017: *Taula i barra. Diccionari de menjar i beure* (Bwrdd a bar. Geiriadur bwyd a diod)

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Genedigaethau 1952
Gorsaf reilffordd Kidderminster (Rheilffordd Dyffryn Hafren)

Mae **Gorsaf reilffordd Kidderminster** ar ben dyheol Rheilffordd Dyffryn Hafren, a drws nesaf i orsaf y rheilffyrdd cenedlaethol. Adeiladwyd yr orsaf gan Reilfordd Dyffryn Hafren rhwng Mai a Gorffennaf 1984 ac agorwyd yr orsaf ar 30 Gorffennaf yn seiliedig ar orsaf reilffordd Rhosan ar Wy. Mae Amgueddfa reilffordd a bwyty ar y safle.
chwith|bawd|250px|7812 'Erlestoke Manor yng ngorsaf Kidderminster
bawd|250px

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cymdeithas y Great Western(SVR)
* SVR Wiki

Kidderminster (Rheilffordd Dyffryn Hafren)
Kidderminster
Categori:Rheilffordd Dyffryn Hafren
Recordiau Central Slate

bawd|Clawr caset *Hen Wlad y Lladd-dai,* 1990
Roedd **Central Slate Records** yn label recordiau a sefydlwyd gan Alan Holmes o Borthaethwy. Rhyddhawyd nifer o grwpiau, yn bennaf o ardal Bangor, gyda chaneuon yn Gymraeg a Saesneg.

Mae Alan Holmes wedi bod yn aelod o'r The Lungs, Fflaps, Third Spain, Ectogram, ac roedd yn sylfaenwr prosiect y band Rheinallt H Rowlands.

Mae Holmes bellach yn rhyddhau cynnyrch o'i label Turquoise Coal, eto'n canolbwyntio ar grwpiau ardal Bangor fel Heldinkey a grwpiau mae o'n rhan ohonynt fel Spectralate. 
bawd|Alan Holmes, Recordiau Central Slate

## Catalog
Mae Central Slate hefyd wedi rhyddhau y casetiau:
**The Light and Dark of Stephen Davies*
**Alan Holmes Sings Lesser-Known Hits Of The Archies* 
* ''The Bland Velvet Underground - V.U. Dance Party '93''

## Cysylltiadau
* Gwefan label Turquoise Coal

Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Diwydiant cerddoriaeth Cymru
Categori:Ynys Môn
Central Slate
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1985
Yr Eglwys Gatholig Galdeaidd

Un o eglwysi Catholig y Dwyrain yw'r **Eglwys Gatholig Galdeaidd**. Triga'r mwyafrif o'i ddilynwyr yn Irac, Iran, a Libanus.

Gellir olrhain ei hanes i'r eglwysi Nestoraidd yn Irac ac Iran o'r 5g i'r 14g. Sefydlwyd cysylltiad â'r Eglwys Babyddol ym 1551 pan deithiodd y Patriarch Yohannan Sulaqa i Rufain. Unodd yr Eglwys Galdeaidd â'r Eglwys Babyddol ym 1830. Hyd defnyddir, defnyddir litwrgi hynafol y Syriaid Dwyreiniol, ac hynny trwy gyfrwng y Syrieg.

## Cyfeiriadau 
Caldeaidd
Categori:Cristnogaeth yn Irac
Categori:Cristnogaeth yn Iran
Categori:Cristnogaeth yn Libanus
Lymffoma ddi-Hodgkin

Mae **Lymffoma di-Hodgkin **(**NHL**) yn grŵp o ganserau gwaed sy'n cynnwys pob math o lymffoma ac eithrio lymffomata Hodgkin. Gellir adnabod y cyflwr drwy symptomau megis nodau lymff chwyddedig, twymyn, chwysu nosol, colli pwysau a blinder. Ymhlith y symptomau eraill y mae poen ynghylch yr esgyrn, poen yn y frest, neu ymdeimlad o gosi. Mae rhai ffurfiau'n tyfu'n araf tra bod eraill yn tyfu'n gyflym.

Lymffomata yw mathau o ganser sy'n datblygu o lymffosytau, ffurf o gelloedd gwaed gwyn. Mae ffactorau risg yn cynnwys system imiwnedd gwan, afiechydon hunanimíwn, haint Helicobacter pylori, hepatitis C, gordewdra, a'r firws Epstein-Barr. Dosbarthir lymffoma i mewn i bum prif grŵp gan Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) a chlustnodwyd un ar gyfer lymffoma Hodgkin. Ymhlith y pedwar grŵp sy'n weddill (NHL) ceir dros 60 math penodol o lymffoma. Gwneir diagnosis drwy archwilio biopsi mêr esgyrn neu nodau lymff. Gellir defnyddio dulliau delweddu meddygol er mwyn canfod penodau a lledaeniad y canser.

Mae'r driniaeth a roddir yn ddibynnol ar natur y lymffoma, hynny yw cyflymder ei dyfiant a'i lledaeniad. Ymhlith y triniaethau posib y mae cemotherapi, therapi ymbelydredd, imiwnotherapi, therapi targedig, trawsblannu celloedd bonyn, llawdriniaeth, neu archwiliadau cyson. Os ceir tewhad ormodol yn y gwaed o ganlyniad i wrthgorffynnau, gellir defnyddio plasmapheresis. Rhaid nodi hefyd bod therapïau ymbelydredd a rhai rhaglenni cemotherapi'n medru cynyddu'r risg o ddatblygu canser eraill, ynghyd â chlefyd y galon neu broblemau nerfol dros gyfnod o ddegawdau wedi'r driniaeth.

Yn 2015 roedd gan oddeutu 4.3 miliwn o bobl yn dioddef o Lymffoma ddi-Hodgkin yn fyd-eang, a bu farw 231,400 ohonynt yn yr un flwyddyn. Mae'r cyflwr yn effeithio ar 2.1% o boblogaeth yr Unol Daleithiau yn ystod cyfnod o'u bywyd. Yn fwy aml na pheidio, gwneir diagnosis mewn unigolion rhwng 65 a 75 mlwydd oed. Mae 71% o ddioddefwyr yn yr Unol Daleithiau yn goroesi dros bum mlynedd wedi diagnosis.

## Cyfeiriadau 
Categori:Canser

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2018

**Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2018** yw'r 19fed yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraeir pymtheg gêm dros gyfnod o bum penwythnos rhwng 3 Chwefror a 17 Mawrth 2018. Caiff ei galw, hefyd, yn **"Gystadleuaeth NatWest y Chwe Gwlad"** oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc y National Westminster. Enillodd Cymru y bencampwriaeth gyda Camp Lawn, eu cyntaf ers 2012.

Y chwe gwlad yw Iwerddon, Lloegr, Cymru, Ffrainc, Yr Alban a'r Eidal. Os cyfrifir cyn-gystadlaethau (y Cystadlaethau Cartref a Phencampwriaeth y Pum Gwlad) yna dyma'r 124ain cystadleuaeth.

## Y timau 
## Tabl
**(P)** = Pencampwyr 
**(CL)** = Enillwyr Camp Lawn

### Rheolau
* Pedwar pwynt gornest ar gyfer ennill gêm.
* Dau bwynt gornest i'r ddau dîm mewn gêm gyfartal.
* Pwynt bonws i dîm sy'n colli gêm o saith pwynt neu lai, a/neu yn sgorio pedwar gwaith neu fwy mewn gêm.
* Tri pwynt bonws i'r tîm sy'n ennill pob gêm (Camp Lawn).
* Os oes dau neu fwy tîm yn gyfartal ar bwyntiau gornest, yna bydd y tîm sydd a'r gwahaniaeth pwyntiau gwell (cyfanswm pwyntiau sgorwyd minws y pwyntiau a gollwyd) yn codi'n uwch yn y tabl.
* Os nad yw hyn yn gwahanu timau cyfartal, bydd y tîm a sgoriwyd y nifer uchaf o geisiadau yn codi'n uwch.
* Wedi hyn, os bydd dau neu fwy tîm yn gyfartal ar gyfer y lle cyntaf ar ddiwedd y Bencampwriaeth, yna bydd y teitl yn cael ei rannu rhyngddynt.

## Canlyniadau
## Cyfeiriadau 
Categori:2018
2018
Tiwmor

Twf annaturiol o feinwe yw **tiwmor**. Mae'r twf annormal hwn (**neoplasia**) fel arfer (ond nid bob amser) yn ffurfio'n grynswth, a chyfeirir at y crynswth hwnnw fel tiwmor.

Mae ICD-10 yn dosbarthu neoplasmau i bedwar prif grŵp: neoplasmau diniwed, neoplasmau presennol, neoplasmau enbyd, a neoplasmau ansicr neu anhysbys eu hymddygiad. Gelwir neoplasmau enbyd hefyd yn ganser, a'r cyflyrau hynny yw ffocws pennaf y maes oncoleg.

Cyn y twf annaturiol hwn o feinwe, fel neoplasia, mae celloedd fel arfer yn dilyn cwrs tyfiant unigryw, fel metaplasia neu dysplasia. Fodd bynnag, nid yw metaplasia neu ddysplasia bob amser yn datblygu i ffurfio neoplasia. Hana’r gair o'r Hen Roeg νέος - neo "newydd" a πλάσμα - plasma "ffurfiant, creadigaeth".

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Oncoleg
Categori:Arwyddion meddygol