open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dwygyfylchi (plwyf)

:''Erthygl am blwyf Dwygyfylchi yw hon. Am y pentref o'r un enw gweler Dwygyfylchi (pentref).''

250px|bawd|Afon Gyrrach ar ucheldir y plwyf
Plwyf hynafol ar arfordir gogledd Cymru yw **Dwygyfylchi**. Mae'n rhan o ddeaconiaeth Arllechwedd. Yn yr Oesoedd Canol bu'n rhan o gwmwd Arllechwedd Uchaf. Heddiw mae'n gorwedd ym mwrdeistref sirol Conwy, rhwng Conwy i'r dwyrain a Llanfairfechan i'r gorllewin.

Mae union ystyr yr enw 'Dwygyfylchi' yn ansicr. Mae'n deillio efallai o'r hen air *dwy* ('dwyfol' neu 'sanctaidd', hefyd 'duw' neu 'dduwies') a *cyfylchi*, gair Cymraeg Canol anghyffredin iawn sy'n golygu 'caer' neu 'amddiffynfa' efallai.

Cynhwysir yn y plwyf tref Penmaenmawr a phentref Dwygyfylchi, sy'n gorwedd ar lecyn eang o dir rhwng mynydd Penmaen-mawr a'r Penmaen-bach. Rhed ffin y plwyf, a nodir yma ac acw gan hen feini, mewn hanner cylch o'r Penmaen-bach i'r Penmaen-mawr, gan redeg trwy ardal Bwlch Sychnant, cyffwrdd wedyn ag Afon Gyrrach a'i dilyn, ar ôl troi i'r gorllewin ym Maen Esgob, sy'n dynodi man cwrdd ffiniau plwyfi Dwygyfylchi, Gyffin a Henryd, ac yna i fyny i gopa Tal y Fan (2001'), y mwyaf dwyreiniol o gopaon y Carneddau. O Fwlch y Defaid ar y mynydd hwnnw mae'n troi i'r gogledd dros y rhosdir eang, gan ffinio â phlwyf Llanfairfechan, ac ymlaen i'r Penmaen-mawr uwch y môr.

Eglwys Gwynin Sant ym mhentref Dwygyfylchi yw eglwys y plwyf. Nid yw'r eglwys bresennol yn hen iawn ond bu eglwys yma yn yr Oesoedd Canol a oedd ym meddiant Abaty Aberconwy. Cafodd yr hen eglwys ei ailadeiladu o'r newydd bron yn 1760, a dim ond darn o ffenestr o'r 16g sy'n aros ohoni; ailadeiladwyd rhan helaeth yr adeilad hwnnw yn ei dro yn y 19g. Mae Syr John Wynn o Wydir yn cyfeirio ati ac yn dweud bod Gwynan a'i frawd Boda, meibion Helig ap Glannog, wedi eu claddu yno.

Mae'r hynafiaethu niferus a geir ar ucheldir y plwyf, i'r gogledd o Dal y Fan, yn cynnwys y Meini Hirion, un o gylchoedd cerrig gorau Cymru. Roedd rhwydaith o lwybrau cynhanesyddol yn croesi'r ardal. Yng Nghwm Graiglwyd ar lethrau'r Penmaen-mawr roedd yna ffatri bwyeill carreg ac ar ben y mynydd safai bryngaer Braich-y-Dinas.

## Cyfeiriadau
Categori:Arllechwedd
Categori:Daearyddiaeth Conwy
Categori:Hanes Conwy
Categori:Penmaenmawr
Categori:Plwyfi Cymru
Hunaniaeth rhywedd

Hunaniaeth unigolyn fel gwryw, benyw, neu'n anneuaidd yw **hunaniaeth rhywedd** (hefyd: **hunaniaeth ryweddol** a **hunaniaeth o ran rhywedd**). Profiad personol yw sail hunaniaeth rhywedd, a all fod yn cyfateb, neu ddim yn cyfateb, i'r categori rhyw fiolegol y rhoddwyd nhw ynddo adeg eu geni. I'r mwyafrif o bobl, mae rhywedd yn cyfateb i'w nodweddion rhyw corfforol.

Ymddengys ym mhob cymdeithas gategorïau rhywedd sy'n gosod sylfaen i hunaniaeth gymdeithasol yr unigolyn mewn perthynas ag aelodau eraill y gymdeithas. Yn y mwyafrif o gymdeithasau, mae rhaniad sylfaenol rhwng nodweddion rhywedd y gwryw a'r fenyw, a glynai'r nifer fwyaf o bobl wrth y ddeuoliaeth rhywedd hon sy'n gorfodi cydymffurfiad yn ôl delfrydau gwrywdod a benyweidd-dra, yn nhermau rhyw fiolegol, hunaniaeth rhywedd, a mynegiant rhywedd fel ei gilydd. Eto, mewn pob cymdeithas, mae ambell unigolyn nad yw'n uniaethu â'r rhywedd sy'n cyd-fynd â'i ryw fiolegol, neu agweddau ohono. Ceir amryw hunaniaeth a disgrifiad ar gyfer y fath bobl, megis trawsrywedd ac anneuaidd, a chategorïau trydedd ryw mewn diwylliannau arbennig, er enghraifft y kathoey yng Ngwlad Tai a'r Dau-Enaid ymhlith brodorion Gogledd America.

Caiff hunaniaeth rhywedd graidd ei ffurfio gan amlaf erbyn tair blwydd oed. Wedi'r oedran hwn, mae'n anodd iawn i hunaniaeth rhywedd newid, Awgrymir bod ffactorau biolegol a chymdeithasol fel ei gilydd yn dylanwadu ar ffurfiad hunaniaeth rhywedd.

## Cyfeiriadau
Rhywedd
Categori:Rhywedd
800au

8g - **9g** - 10g
750au 760au 770au 780au 790au - **800au** - 810au 820au 830au 840au 850au
800 801 802 803 804 805 806 807 808 809

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**

**Pobl Nodweddiadol**
*Charlemagne
*Haroun al-Raschid
*Jayavarman II
*Nicephorus I
*Krum
810au

8g - **9g** - 10g
760au 770au 780au 790au 800au - **810au** - 820au 830au 840au 850au 860au
810 811 812 813 814 815 816 817 818 819

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*814 — Bu farw Charlemagne a throsglwyddwyd y teyrnasoedd unedig i Louis Dduwiol

**Pobl nodweddiadol**
*Charlemagne
*Louis Dduwiol
*Leo V o Byzantium
820au

8g - **9g** - 10g
770au 780au 790au 800au 810au - **820au** - 830au 840au 850au 860au 870au
820 821 822 823 824 825 826 827 828 829

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* Egbert o Wessex yn codi i statws Bretwalda.
* Y Saraseniaid yn gorchfygu Creta ac yn goresgyn Sisili.
* Sefydlu Teyrnas Navarre.
* 829 — Ansgar yn sefydlu'r eglwys gyntaf yn Sweden.

**Pobl Nodweddiadol**
* Louis Dduwiol
* Egbert o Wessex
* Michael II
* Thomas y Slaf
* Omurtag o Fwlgaria
* Mamun
.tn

Côd ISO swyddogol Tiwnisia yw **.tn** (talfyriad o T *u* n *isie*). Yn ogystal, .tn yw ôl-ddodiad rhyngrwyd y wlad a ddefnyddir gan ei gwefannau. Mae'n sefyll am *Tunisie*, enw swyddogol y wlad ddwyieithog yn yr iaith Ffrangeg.

Categori:Parthau lefel uchaf
Categori:Tiwnisia
97 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - ** 90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
102 CC 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC - **97 CC** - 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC 92 CC

----

## Digwyddiadau
*Y Rhufeiniaid yn gorchfygu'r Maedi a'r Dardani.
*L. Domitius yn cymryd mesurau llym i adfer trefn yn Sicilia.
*Sulla yn ardangos helfa lewod am y tro cyntaf mewn gemau yn Rhufain.
*Ariarathes VIII yn cael ei orfodi i ffoi o Cappadocia dan Mithridates VI, brenin Pontus, ac yn marw yn fuan wedyn.

## Genedigaethau
*Galeria Copiola, actores a fu fyw i fod deos gant oed

## Marwolaethau
Categori:97 CC
James Madison

4ydd Arlywydd yr Unol Daleithiau a 5ed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd **James Madison** (16 Mawrth 1751 – 28 Mehefin 1836).

Categori:Genedigaethau 1751
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Virginia
John Adams

**John Adams** (30 Hydref 1735 - 4 Gorffennaf 1826) oedd ail Arlywydd yr Unol Daleithiau (1797-1801), a thad y chweched Arlywydd, John Quincy Adams. Ef hefyd oedd Is-arlywydd cyntaf yr Unol Daleithiau (1789-1797). Roedd yn frodor o Braintree, Massachusetts ac roedd yn ŵr o dras Gymreig 

## Siroedd a enwir ar ôl John Adams
Enwir chwe sir yn Swydd Adams (Saesneg: *Adams County*) ar ôl John Adams, sef:

*Swydd Adams, Idaho
*Swydd Adams, Mississippi
*Swydd Adams, Nebraska
*Swydd Adams, Ohio
*Swydd Adams, Pennsylvania
*Swydd Adams, Washington

## Tras Gymreig
Roedd Adams o dras Gymreig; gellir olrhain y dras honno yn ôl i 1422 - i dref Penfro ac i "Fferm Penybanc", Llanboidy, Sir Gaerfyrddin. Ymfudodd dyn o'r enw David Adams o "Fferm Penybanc" (offeiriad gyda'r Eglwys) yn 1675 i America a hanner can mlynedd yn ddiweddarach ganwyd ei or-ŵyr John a ddaeth yn Arlywydd yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1735
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Massachusetts
James Monroe

5ed Arlywydd yr Unol Daleithiau a 7fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd **James Monroe** (28 Ebrill 1758 – 4 Gorffennaf 1831). Bu hefyd yn 8fed Ysgrifennydd Rhyfel yr Unol Daleithiau  a 12fed ac 16eg Llywodraethwr Virginia.

Gelwir cyfnod ei arlywyddiaeth (1817–25) yn "Oes y Teimladau Da" () am fod undod cenedlaethol a chydweithio rhwng y ddwy brif blaid yn sgil Rhyfel 1812.

Mae'n fwyaf adnabyddus efallai am gyhoeddi Athrawiaeth Monroe, polisi o wrthwynebu gwladychiaeth gan wledydd Ewropeaidd yn yr Amerig.

Cafodd Monrovia, prifddinas Liberia, ei henwi ar ei ôl.

## Cysylltiad Cymreig
Yn ôl ei gofiannydd swyddogol, Harlow Giles Unger, roedd ei fam yn "ferch i fewnfudwr Cymreig cyfoethog" a ymsefydlodd yn King George County, Virginia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1758
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Ffermwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Virginia
John Quincy Adams

6ed Arlywydd yr Unol Daleithiau ac 8fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau oedd **John Quincy Adams** (11 Gorffennaf 1767 – 23 Chwefror 1848).

## Llinach Gymreig
Yn ôl ysgrifau’r hanesydd Phil Carradice, mae cyfeiriadau cynnar at y teulu Adams yng Nghymru yn dyddio i’r 15g, a dywedir bod unigolion o’r teulu wedi derbyn addysg yng Nghaerfyrddin cyn ymfudo i America yn y 17g. Serch hynny, nid oes consensws ysgolheigaidd clir sy’n profi llinach uniongyrchol o Lanboidy neu Benybanc i’r llinell a arweiniodd at yr arlywyddion. Yn ôl yr awdur Phil Carradice: "Mae'r cyfeiriad cynharaf at ei deulu yn 1422 pan briododd cyndad pell, John Adams o Benfro, ferch Fferm Penybanc a chymryd y busnes drosodd. Cafodd David Adams, un o feibion diweddarach Penybanc, ei addysg yn Ysgol Ramadeg Caerfyrddin, trodd at yr eglwys ac yn 1675 ymfudodd i America".

## Siroedd a enwir ar ôl John Quincy Adams 
Enwir tair sir yn Swydd Adams ar ôl John Quincy Adams, sef:

* Swydd Adams, Illinois
* Swydd Adams, Indiana
* Swydd Adams, Gogledd Dakota

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Marwolaethau 1848
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Massachusetts
Martin Van Buren

8fed Arlywydd, 8fed Is-Arlywydd, 10fed Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau ac 11eg Llywodraethwr Efrog Newydd oedd **Martin Van Buren** (5 Rhagfyr 1782 – 24 Gorffennaf 1862).

Categori:Genedigaethau 1782
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Efrog Newydd
John Tyler

10fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **John Tyler** (29 Mawrth 1790 – 18 Ionawr 1862).

Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Virginia
830au

8g - **9g** - 10g
780au 790au 800au 810au 820au - **830au** - 840au 850au 860au 870au 880au
830 831 832 833 834 835 836 837 838 839

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*

**Pobl Nodweddiadol**
* Louis Dduwiol
* Egbert o Wessex
* Ansgar
* Wiglaf o Mersia
* Turgesius
Gŵyr (etholaeth seneddol y DU)

''Am ddefnyddiau eraill o'r enw Gŵyr, gweler tudalen wahaniaethu Gŵyr.''

Mae **Gŵyr** yn etholaeth seneddol a gynrychiolir gan un Aelod Seneddol yn San Steffan, Senedd y Deyrnas Unedig. Yr AS presennol yw .

Yn dilyn Adolygiad Cyfnodol 2023 o etholaethau San Steffan ac o dan argymhellion terfynol Mehefin 2023 y Comisiwn Ffiniau i Gymru ar gyfer etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2024, bydd yr etholaeth yn cadw'i henw ond caiff ei ffiniau eu newid.

## Ffiniau
Mae'r etholaeth yn cwmpasu'r rhan fwyaf o hen Arglwyddiaeth Gŵyr (llai dinas Abertawe) ac mae'n cwmpasu Penrhyn Gŵyr mewnol ac ardaloedd allanol Gŵyr gan gynnwys Clydach, Tre-gŵyr, Gorseinon, Felindre a Garnswllt.

Adrannau etholiadol Sir Abertawe:
* Llandeilo Ferwallt, Clydach, Fairwood, Pengwern, Abertawe, Gorseinon, Gŵyr, Tre-gŵyr, Kingsbridge, Llangyfelach, Casllwchwr Isaf, Mawr, Y Drenewydd, Ystumllwynarth, Pen-clawdd, Penlle'r-gaer, Pennard, Penyrheol, Pontarddulais, Casllwchwr, a'r Gorllewin Croes.

## Aelodau Seneddol 
* 1885 – 1888: Frank Ash Yeo
* 1888 – 1900: David Randell (Ryddfrydol)
* 1900 – 1906: Aeron Thomas (Ryddfrydol)
* 1906 – 1922: John Williams (Annibynnol, *1906-1910* / Llafur, *1910-1922*)
* 1922 – 1959: David Grenfell (Llafur)
* 1959 – 1982: Ifor Davies (Llafur)
* 1982 – 1997: Gareth Wardell (Llafur)
* 1997 – 2015: Martin Caton (Llafur)
* 2015 - 2017: Byron Davies (Ceidwadol)
* 2017 - presennol Tonia Antoniazzi (Llafur)

## Etholiadau 
### Etholiadau yn y 2020au
### Etholiadau yn y 2010au
bawd|Tonia Antoniazzi

bawd|Byron Davies

### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
bawd|Michael Heseltine

bawd|David Grenfell

### Election in the 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
bawd|Eryr Glan Gwawr (John Williams AS)

### Etholiadau yn y 1900au
bawd|J Aeron Thomas

### Etholiadau yn y 1890au
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1892; David Randell; Rhyddfrydol; Diwrthwynebiad

### Etholiadau yn yr 1880au
bawd|David Randell AS

bawd|Frank Ash Yeo AS
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1886; Frank Ash Yeo; Rhyddfrydol; Diwrthwynebiad

## Gweler hefyd
*Gŵyr (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Abertawe (sir)
Categori:Sefydliadau 1885
840au

8g - **9g** - 10g
790au 800au 810au 820au 830au - **840au** - 850au 860au 870au 880au 890au
840 841 842 843 844 845 846 847 848 849

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* Ar ôl marwolaeth Louis Dduwiol, mae ei feibion Siarl Foel, Louis yr Almaenwr a Lothair II o Lotharingia yn ymladd dros raniad y deyrnas Cytundeb Verdun yn 843.
* Y Llychlynwyr yn cyrchu Gorllewin Francia (Ffrainc) (845).
* Y Llychlynwyr yn gorchfygu Frisia, sef yr Iseldiroedd ac arfordir gogleddol yr Almaen (erbyn hyn).
*Dechrau tra-arglwyddiaeth Taranto gan yr Arabiaid sy'n para hyd 880.

**Pobl Nodweddiadol**
* Siarl Foel
* Louis yr Almaenwr
* Lothair I
* Kenneth I o'r Alban
* Ragnar Lodbrok
* Michael III
850au

8g - **9g** - 10g
800au 810au 820au 830au 840au - **850au** - 860au 870au 880au 890au 900au
850 851 852 853 854 855 856 857 858 859

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 850–859: Symudiad Merthyron Cristnogol yn Nghórdoba Mwslemaidd, Sbaen.

**Pobl Nodweddiadol**
* Siarl Foel
* Louis yr Almaenwr
* Lothar
* Ethelwulf o Wessex
* Bardas
* Kenneth I o'r Alban
* Halfdan y Du
* Abu Ja'far Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi
870au

8g - **9g** - 10g
820au 830au 840au 850au 860au - **870au** - 880au 890au 900au 910au 920au
870 871 872 873 874 875 876 877 878 879

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 872 — Brwydr Hafrsfjord. Harald Fairhair yn uno Norwy.

**Pobl Nodweddiadol**
* Alffred Fawr
* Harald I o Norwy
* Rhodri Mawr
* Siarl Foel
* Rurik
860au

8g - **9g** - 10g
810au 820au 830au 840au 850au - **860au** - 870au 880au 890au 900au 910au
860 861 862 863 864 865 866 867 868 869

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* Rurik yn sefydlu talaith Novgorod (Kievan Rus' yn ddiweddarach)
* Basil I yn gesar cyntaf Bardas (866), yna llofruddiwyd ymerawdwr Michael III (867) a daeth Basil I i rym.

**Pobl Nodweddiadol**
* Rurik
* Pab Nicholas I
* Louis II, Ymerawdwr Sanctaidd Rhufeinig
* Ragnar Lodbrok
* Basil I
* Siarl Foel
* Louis yr Almaenwr
James K. Polk

11fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **James K. Polk** (2 Tachwedd 1795 – 15 Mehefin 1849).

## Dolenni allanol 
*  Bywgraffiad swyddogol 

Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffermwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ogledd Carolina
Categori:Pobl fu farw o golera
Millard Fillmore

13eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Millard Fillmore** (7 Ionawr 1800 – 8 Mawrth 1874).

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Buffalo, Efrog Newydd
Categori:Undodiaid
Franklin Pierce

14eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Franklin Pierce** (23 Tachwedd 1804 – 8 Hydref 1869).

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1804
Categori:Marwolaethau 1869
Categori:Pobl o New Hampshire
93 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
98 CC 97 CC 96 CC 95 CC 94 CC - **93 CC** - 92 CC 91 CC 90 CC 89 CC 88 CC

----

## Digwyddiadau
*Ariobarzanes I Philoromanus yn dod yn frenin Cappadocia gyda chefnogaeth Rhufain.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:93 CC
William Henry Harrison

9fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **William Henry Harrison** (9 Chwefror 1773 – 4 Ebrill 1841).

## Dolenni allanol 
*  Bywgraffiad swyddogol 

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Virginia
James Buchanan

:*Am yr economegydd, gweler James M. Buchanan.*
15fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **James Buchanan** (23 Ebrill 1791 – 1 Mehefin 1868).

Categori:Genedigaethau 1791
Categori:Marwolaethau 1868
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Diplomyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Bennsylvania
Andrew Johnson

17fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Andrew Johnson** (29 Rhagfyr 1808 – 31 Gorffennaf 1875) a olynodd i'r Arlywyddiaeth wedi llofruddiaeth Abraham Lincoln.

## Dolenni allanol 
* Bywgraffiad swyddogol 

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Pobl o Ogledd Carolina
Ulysses S. Grant

18fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Ulysses S. Grant**, ganwyd **Hiram Ulysses Grant** (27 Ebrill 1822 – 23 Gorffennaf 1885).

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cadfridogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ohio
Categori:Pobl fu farw yn Efrog Newydd
Categori:Rhyfel Cartref America
880au

8g - **9g** - 10g
830au 840au 850au 860au 870au - **880au** - 890au 900au 910au 920au 930au
880 881 882 883 884 885 886 887 888 889

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 885 — Y Llychlynwyr yn gwarchae ar Baris
* 886 — Alffred Fawr o Wessex yn dal Llundain

**Pobl Nodweddiadol**
* Siarl y Tew
* Alffred Fawr
* Basil I
98 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - **90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
103 CC 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC - **98 CC**-  97 CC 96 CC 95 CC 94 CC 93 CC

----

## Digwyddiadau
*Senedd Rhufain yn pasio mesur i wahardd aberth dynol.

## Genedigaethau
*Nigidius Figulus, athronydd Rhufeinig (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
*Kaika,  ymerawdwr Japan (tua'r dyddiad yma)

Categori:98 CC
99 CC

2g CC - **1g CC** - 1g
140au CC 130au CC 120au CC 110au CC 100au CC - ** 90au CC** - 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC
104 CC 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC - **99 CC** - 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC 94 CC   

----

## Digwyddiadau
## Genedigaethau
* Lucretius, athronydd a bardd Rhufeinig

## Marwolaethau
*Gaius Servilius Glaucia, llofrudd Gaius Memmius (hunanladdiad)

Categori:99 CC
Gwauncaegurwen

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Gwauncaegurwen** (neu **Gwaun-cae-gurwen**).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Castell-nedd Port Talbot
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Categori:Gwauncaegurwen
100 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
105 CC 104 CC 103 CC 102 CC 101 CC - **100 CC** - 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC 95 CC 

----

## Digwyddiadau 
* Yn Rhufain, mae'r tribwn Lucius Appuleius Saturninus yn cyhoeddi deddf i ddosbarthu tir i gyn-filwyr, ac yn mynnu bod pob seneddwr yn derbyn y ddeddf. Mae Quintus Caecilus Metellus Numidicus yn gwrthod ac yn cael ei alltudio.
* Rhagfyr: Saturninus yn ei gynnig ei hun i'w ethol fel conswl am y flwyddyn ddilynol. Llofruddir ymgeisydd arall, Gaius Memmius, gan gefnogwyr Saturninus, ac mae'r senedd yn cyhoeddi Saturninus yn elyn cyhoeddus. Fel conswl, mae Gaius Marius yn ei orchfygu mewn brwydr yn y fforwm. Mae Saturninus a'i ddilynwyr yn ildio, ond mae rhai seneddwyr yn eu lladd.
* Tigranes Fawr yn cael ei wneud yn frenin Armenia gan y Parthiaid, yn gyfnewid am ran o diriogaeth Armenia (tua'r dyddiad yma).

## Genedigaethau 
* 12 neu 13 Gorffennaf — Iŵl Cesar, cadfridog a gwleidydd Rhufeinig (neu 102 CC)
* Titus Labienus, prif swyddog dan Cesar yn ystod concwest Gâl

## Marwolaethau 
* Cornelia Africana, gweddw Tiberius Gracchus
* Lucius Appuleius Saturninus, gwleidydd Rhufeinig
* Theodosius o Bithynia, seryddwr a mathemategydd Rhufeinig

Categori:100 CC
890au

8g - **9g** - 10g
840au 850au 860au 870au 880au - **890au** - 900au 910au 920au 930au 940au 
890 891 892 893 894 895 896 897 898 899

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 899 — Marwolaeth Alffred Fawr

**Pobl Nodweddiadol**
Rutherford B. Hayes

19eg Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Rutherford B. Hayes** (4 Hydref 1822 – 17 Ionawr 1893).

Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Marwolaethau 1893
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Methodistiaid
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Ohio
Jennie Thomas

Awdures llyfrau plant yn y Gymraeg oedd **Jennie Thomas** (1898 - 1979). Fe'i cofir yn bennaf fel awdures llyfrau am anturiaethau Wil Cwac Cwac ac fel cyd-awdures *Llyfr Mawr y Plant* gyda J. O. Williams*.*

## Bywgraffiad
[200px|bawd|[Wil Cwac Cwac yn y 1980au]]
Cafodd Jennie Thomas ei geni ym Mhenbedw, Cilgwri, i rieni o Gymry Cymraeg (brodor o Fôn oedd ei thad ac o Geredigion y daeth ei mam). Ar ôl astudio ym Mhrifysgol Lerpwl, daeth yn ôl i'w gwreiddiau teuluol yn y gogledd ac ymsefydlodd ym Methesda lle cafodd waith fel athrawes yn Ysgol y Cefnfaes yno, lle'r oedd y llenor J. J. Williams yn brifathro. Cafodd swydd yn nes ymlaen fel Trefnydd Iaith i ysgolion cynradd Sir Gaernarfon, gyda'r dasg o hyrwyddo'r Gymraeg yn ysgolion y sir.

Creodd y cymeriadau hoff Siôn Blewyn Coch a Wil Cwac Cwac ar gyfer y gyfrol gyntaf o *Lyfr Mawr y Plant* (1931). Cyhoeddodd sawl cyfrol am anturiaethau Wil Cwac Cwac yn ogystal, a oedd yn sail i gyfres o ffilmiau animeiddiedig yn nes ymlaen, a ddarlledwyd rhwng canol yr 1980au a dechrau'r 1990au.

## Llyfryddiaeth ddethol
*(cyd-awdures), *Llyfr Mawr y Plant* (Wrecsam, 1931, 1939, 1949)
*(gol.), *Hwiangerddi* (1945)
*(cyd-awdures), ''Chwaraeon ysgol i'r babanod* (1947)
**Wil Cwac Cwac (llyfr)* (Wrecsam, 1947)
*(gol.), *Llyfrau Darllen a Lliwio* (1951, 1952)
*(gol.), *Celfi Darllen'' (1953-56)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Pobl o Fethesda
Categori:Pobl o Benbedw
Llyfr Mawr y Plant

225px|bawd|Clawr blaen argraffiad 1af Llyfr Mawr y Plant
Llyfr plant a fu'n garreg filltir ym myd cyhoeddi llyfrau plant yn y Gymraeg yw ***Llyfr Mawr y Plant***. Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf gan wasg Hughes a'i Fab, Wrecsam, ym 1931.

Jennie Thomas (1898–1979) a J. O. Williams (1892–1973) oedd awduron y gyfrol, sy'n cynnwys amrywiaeth o straeon a digrifluniau wedi'u hanelu'n bennaf at blant iau. Ceir darluniau lliw yn y llyfr gan yr arlunydd Peter Fraser. Dyma'r cais cyntaf yn hanes llyfrau Cymraeg (ac eithrio *Llyfr y Bobl Bach* yn 1925) i greu llyfr i gystadlu a'r blwyddlyfrau Nadolig Saesneg poblogaidd.

Ychydig iawn o lyfrau plant da oedd ar gael yn y Gymraeg yr adeg honno, a gwnaeth *Llyfr Mawr y Plant* gyfraniad sylweddol yn y frwydr i ddenu pobl ifanc i ddarllen llyfrau Cymraeg. Meddai W. J. Gruffydd amdano:
:Dyma yn sicr lyfr sydd nid yn unig yn debyg i *Christmas Books* y Saeson, ond ym mhopeth — testun, diwyg, darluniau, pris, cystal â'r goreuon ohonynt, a gwell o lawer na rhan fawr.

Rhwng cloriau *Llyfr Mawr y Plant* ymddangosodd cymeriadau cartŵn poblogaidd fel Siôn Blewyn Coch a Wil Cwac Cwac am y tro cyntaf.

Cafwyd tair cyfrol arall o *Lyfr Mawr y Plant*, ym 1939, 1949, a 1975 (ond fersiwn pur wahanol oedd yr olaf, ar ôl bwlch o chwarter canrif). Yn y flwyddyn 1999 fe gyhoeddwyd y detholiad *Llyfr Mawr y Plant: Goreuon y Pedair Cyfrol* gan Wasg Carreg Gwalch mewn cyfrol clawr caled debyg i'r llyfrau gwreiddiol.

## Prif ffynhonnell
Mairwen a Gwynn Jones, *Dewiniaid Difyr* (Gwasg Gomer, 1983)

## Gweler hefyd
**Llyfr Mawr y Pants* (Gwasg y Lolfa, 2006)

Categori:Llyfrau plant Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1931
Categori:Llyfrau Cymreig 1939
Categori:Llyfrau Cymreig 1949
James A. Garfield

Ugeinfed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **James Abram Garfield** (19 Tachwedd 1831 – 19 Medi 1881). Ef oedd yr ail arlywydd i gael ei lofruddio ar ôl Abraham Lincoln. Arlywyddiaeth Garfield yw'r ail-fyraf yn hanes yr U.D. ar ôl William Henry Harrison, gyda chyfanswm o 199 niwrnod. Roedd yn y swyddfa am chwe mis a phymtheg diwrnod, gweinyddodd yr Arlywydd Garfield, a Gweriniaethwr am lai na phedwar mis cyn cael ei saethu a'i anafu'n angeuol ar 2 Gorffennaf, 1881. Bu farw ar 19 Medi.

Cyn iddo gael ei ethol fel arlywydd, treuliodd Garfield gyfnod fel uwchfrigadydd ym Myddin yr Unol Daleithiau ac fel aelod o Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau, ac fel aelod o Gomisiwn Etholiadol 1876. Erbyn heddiw, Garfield yw unig aelod o Dŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau i gael ei ethol yn Arlywydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1881
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ohio
Cappadocia

bawd|300px|Golygfa yn Cappadocia

Yn yr henfyd, **Cappadocia** neu **Capadocia**, Twrceg: **Kapadokya**, Groeg: Καππαδοκία (Kappadokía), oedd yr enw a ddefnyddid am ran sylweddol o ganolbarth Asia Leiaf (Twrci heddiw). Nid yw'n enw rhanbarth swyddogol yn Nhwrci heddiw, ond mae'n parhau i gael ei ddefnyddio ar gyfer twristiaeth, gan gyfateb yn fras i dalaith Nevşehir.

Amrywiai ffiniau Cappadocia; yn amser Herodotus roedd tiroedd y Cappadociaid yn ymestyn o ardal Mynydd Taurus hyd y Môr Du. Yn yr ystyr yma, roedd yn ffinio ag Afon Euphrates yn y dwyrain a Pontus yn y gogledd.

Ceir cofnodion am Cappadocia yng nghyfnod yr Ymerodraeth Bersaidd, yn ystod teyrnasiad Darius I a Xerxes, fel un o'r gwledydd oedd yn rhan o'r ymerodraeth. Yn ddiweddarach, rannwyd yr ardal yma yn ddwy satrapi gan y Persiaid, un yn dwyn yr enw Pontus a'r llall, yng nghanol Anatolia, yn dwyn yr enw Cappadocia.

bawd|canol|300px|Talaith Cappadocia  yn yr Ymerodraeth Rufeinig

Yn ddiweddarch, concrwyd yr ardal am gyfnod gan Perdiccas, un o gadfridogion Alecsander Fawr, ond llwyddodd i ennill ei hanibyniaeth yn weddol fuan. Pan ddechreuodd dylanwad Gweriniaeth Rhufain gyrraedd yr ardaloedd hyn, bu'r Cappadociaid mewn cynghrair a Rhufain yn erbyn yr Ymerodraeth Seleucaidd. Cawsant gefnogaeth Rhufain yn erbyn ymosodiadau Mithridates VI, brenin Pontus a Tigranes Fawr, brenin Armenia. Wedi i Rufain orchfygu'r ddau yma, daeth Ariobarzanes yn frenin Cappadocia dan nawdd Rhufain.

Yn 17 OC, ar farwolaeth y brenin Archelaus, gwnaeth yr ymerawdwr Tiberius Cappadocia yn dalaith Rufeinig. Ad-feddiannwyd Cappadocia gan y Persiaid yn dilyn marwolaeth yr ymerawdwr Valerian I yn 260.

Categori:Asia Leiaf
Categori:Daearyddiaeth Twrci
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Nhwrci
Categori:Taleithiau Rhufeinig
Chester A. Arthur

21ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Chester Alan Arthur** (5 Hydref 1829 – 18 Tachwedd 1886).

Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Marwolaethau 1886
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Addysgwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Vermont
William McKinley

25ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **William McKinley** (29 Ionawr 1843 – 14 Medi 1901). Llofruddwyd gan Anarchydd, Leon Czolgosz, ac olynwyd ef gan Theodore Roosevelt.

Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Methodistiaid
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Pobl fu farw yn Buffalo, Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw o fadredd
Cristion

Gall yr enw **Cristion** gyfeirio at:

*Cristion, person sy'n credu mewn Cristnogaeth
**Cristion*, cylchgrawn
Barnabas

Iddew o ynys Cyprus a ddaeth yn un o ddilynwyr Iesu o Nasareth oedd **Barnabas** (m. OC 61). Ei enw genedigol oedd Joseph; cafodd yr enw olaf 'Barnabas' pan droes yn Gristion tua adeg y Pentecost. Er na fu'n un o'r Deuddeg Apostol gwreiddiol, dechreuwyd ei gyfrif yn un o'r apostolion am iddo droi Sant Paul yn Gristion. Mae'r Eglwys Gatholig a'r eglwysi uniongred yn ei gydnabod yn sant. Mae'n bosibl ei fod yn gefnder i Sant Marc.

Gyda'r Apostol Paul dechreuodd bregethu'r efengyl i'r cenhedloedd tua'r flwyddyn 34. Aeth gyda Paul i Antioch, ond codwyd anghydfod rhyngddynt ac aeth gyda Marc i genhadu yng Nghyprus. Credir iddo gael ei labyrddio i farwolaeth yn y flwyddyn 61 yn Salamis (pentwr o gerrig yw un o'i arwyddion fel sant).

Cedwir gŵyl Barnabas ar 11 Mehefin.

200px|bawd|dim|Barnabas

Categori:Apostolion
Categori:Cymeriadau'r Testament Newydd
Categori:Iddewon
Categori:Marwolaethau 61
Categori:Seintiau Cristnogol
William Howard Taft

27ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **William Howard Taft** (15 Medi 1857 – 8 Mawrth 1930). Gelwir ei bolisi tramor yn Ddiplomyddiaeth y Ddoler.

## Dolenni allanol 
*  Bywgraffiad swyddogol 

Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ustusiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Undodiaid
Categori:Pobl o Cincinnati
Warren G. Harding

29ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Warren Gamaliel Harding** (2 Tachwedd 1865 – 2 Awst 1923). Bu farw o drawiad i'r galon ar 2 Awst 1923 gan ddod y chweched arlywydd i farw yn y swydd.

Cafodd ei eni yn Blooming Grove, Ohio, yn fab i'r meddyg George Tryon Harding a'i wraig Elizabeth (née Dickerson).

Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1923
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Pobl fu farw yn San Francisco
Ulysses

Gallai **Ulysses** gyfeirio at un o sawl peth:

* Wlysses, o'r ffurf Ladin ar yr enw Groeg Odysews, arwr yr 'Odyseia'.
* Ulysses S. Grant, 18fed Arlywydd yr Unol Daleithiau
* *Ulysses*, nofel gan James Joyce
Calvin Coolidge

30fed Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Calvin Coolidge** (4 Gorffennaf 1872 – 5 Ionawr 1933). Bu farw o drawiad i'r galon ar 5 Ionawr 1933.

Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Vermont
Moses

Arweinydd crefyddol Beiblaidd o Iddew o'r 13eg ganrif CC y ceir ei hanes yn yr Hen Destament yn bennaf oedd **Moses** (Hebraeg: מֹשֶׁה; Hebraeg Cyffredin: Moshe; Hebraeg Tiberiaidd: Mōšeh; Arabeg: موسىٰ, Mūsa Ge'ez: ሙሴ *Musse*) . Roedd yn rhoddwr cyfraith, proffwyd, ac arweinydd milwrol, ac ef a gyfrifir, yn ôl traddodiad, fel awdur y Tora (y Pumlyfr). Mae Moses yn broffwyd pwysig yn Iddewiaeth, Cristnogaeth, Islam, y grefydd Bahá'í, Mormoniaeth, Rastaffariaeth, a Raeliaeth, a sawl traddodiad arall.

Yn yr Hen Destament ceir ei hanes yn bennaf yn *Llyfr Ecsodus*. Arweiniodd yr Hebreiaid o alltudiaeth yn Yr Aifft i Wlad yr Addewid. Dywedir iddo farw ar ôl esgyn i gopa Mynydd Nebo i gael golwg ar Wlad yr Addewid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arweinwyr crefyddol
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Categori:Iddewiaeth
Categori:Iddewon
Categori:Proffwydi'r Hen Destament
Categori:Proffwydi Islam
790au

7g - **8g** - 9g
740au 750au 760au 770au 780au - **790au** - 800au 810au 820au 830au 840au
790 791 792 793 794 795 796 797 798 799

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*Yn 794, daw Kyoto yn brifddinas newydd Japan.

**Pobl Nodweddiadol**
*Charlemagne
*Byzantine Empress Irene
*Offa, brenin Mersia
*Alfonso II o Asturias
780au

7g - **8g** - 9g
730au 740au 750au 760au 770au - **780au** - 790au 800au 810au 820au 830au
780 781 782 783 784 785 786 787 788 789

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*Mae Siarlymaen yn ehangu teyrnas y Ffranciaid gan ennill ardaloedd Sacsoni, Bafaria a Sbaen.
*Caiff Hwicce ei leihau o deyrnas i iarllaeth.

**Pobl Nodweddiadol**
*Siarlymaen
*Alcuin
Cenhedloedd

Gallai **cenhedloedd** gyfeirio at un o sawl peth:
*Y ffurf luosog ar y gair cenedl (pobl).
*Y Cenhedloedd (term Iddewig a Beiblaidd)
*Y Cenhedloedd Unedig
*Cynghrair y Cenhedloedd

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Stanley Kwan yw ***Cenhedloedd*** a gyhoeddwyd yn 2000. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***異邦人たち*** ac fe'i cynhyrchwyd gan Shin'ya Kawai a Naoko Tsukeda.. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Japaneg. 

 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2000. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Gladiator* sef ffilm hanesyddol am y cyfnod Rhufeinig gan Ridley Scott. Hyd at 2022 roedd o leiaf 5,600 o ffilmiau Japaneg wedi gweld golau dydd.
## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Stanley Kwan ar 9 Hydref 1957 yn Hong Kong Prydeinig. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Bedyddwyr Hong Cong.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Stanley Kwan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q705995.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Japaneg
Categori:Ffilmiau Japaneg
Categori:Ffilmiau 2000
101 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
106 CC 105 CC 104 CC 103 CC 102 CC - **101 CC** - 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC 96 CC    

----

## Digwyddiadau
* Brwydr Vercellae: byddin Rufeinig dan y ddau gonswl Gaius Marius a Manius Aquillius yn gorchfygu llwyth Almaenig y Cimbri
* Ptolemi Apion yn dod yn frenin Cyrenaica

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Cleopatra III, brenhines yr Aifft, llofruddiwyd gan ei mab, Ptolemi X Alexander I

Categori:101 CC
102 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
107 CC 106 CC 105 CC 104 CC 103 CC - **102 CC** - 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC 97 CC

----

## Digwyddiadau
*Brwydr Aquae Sextae: byddin Rufeinig dan Gaius Marius yn gorchfygu llwythau Almaenig y Scirii a'r Teutones (ger Aix-en-Provence heddiw).
*Llwyth Almaenig y Cimbri yn gorchfygu'r conswl Quintus Lutatius Catulus yn nyffryn Adige.

## Genedigaethau
*Quintus Tullius Cicero, cadfridog Rhufeinig, brawd ieuengaf Marcus Tullius Cicero

## Marwolaethau
Categori:102 CC
103 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
108 CC 107 CC 106 CC 105 CC 104 CC - **103 CC** - 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC 98 CC

----

## Digwyddiadau
* Ail Ryfel y Caethweision yn Sicilia, gyda Tryphon ac Athenion yn eu harwain yn erbyn Gweriniaeth Rhufain.
* Alexander Jannaeus yn olynu ei frawd Aristobulus I fel brenin Judea.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:103 CC
105 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
110 CC 109 CC 108 CC 107 CC 106 CC - **105 CC** - 104 CC 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC

----

## Digwyddiadau
* 6 Hydref — Brwydr Arausio: llwyth Almaenig y Cimbri yn gorchfygu byddin Gweriniaeth Rhufain ger Afon Rhône. Mae colledion y Rhufeiniaid yn fwy nag mewn unrhyw frwydr ers Brwydr Cannae.
* Gaius Marius a'r conswl P. Rutilius Rufus yn dechrau ad-drefnu byddin Rhufain.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:105 CC
104 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
109 CC 108 CC 107 CC 106 CC 105 CC - **104 CC** - 103 CC 102 CC 101 CC 100 CC 99 CC

----

## Digwyddiadau
* Gwrthryfel caethweision dan arweiniad Athenion yn Segesta
* Gaius Marius yn cael ei ethol fel Conswl Rhufeinig[ am y tro cyntaf
* Aristobulus I yn olynu Ioan Hyrcanus fel brenin Judea

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Jugurtha, brenin Numidia (dienyddiwyd yn Rhufain)
* Dong Zhongshu, ysgolhaig o Tsieina

Categori:104 CC
Harry S. Truman

33ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Harry S. Truman** (8 Mai 1884 – 26 Rhagfyr 1972). Ef oedd Arlywydd yr UD yn ystod Yr Ail Ryfel Byd.


Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Ffermwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Missouri
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Seiri Rhyddion
Franklin D. Roosevelt

32ain Arlywydd yr Unol Daleithiau oedd **Franklin Delano Roosevelt** neu **FDR** (30 Ionawr 1882 – 12 Ebrill 1945). Etholwyd i bedair tymor yn y swydd, rhwng 1933 a 1945: ef yw'r unig arlywydd i weinyddu mwy na dau dymor. Roedd yn berson canolog yn yr 20g yn ystod adeg o argyfwng economaidd byd-eang a Rhyfel Byd. Er iddo fod yn gyfrifol am arwain yr Undol Daleithiau yn ystod y Rhyfel, bu farw cyn i'r Rhyfel orffen a methodd a weld gwaddol ei fuddugoliaeth yng Nghynhadledd Potsdam a ddechreuodd ym mis Gorffennaf 1945, na chwaith buddugoliaeth terfynol y Cynghreiriaid dros luoedd Siapan.

## Salwch parlys 
Yn mis Awst 1921, tra roedd y teulu Roosevelt ar wyliau yn Campobello Island, New Brunswick, cafodd Roosevelt salwch. Credwyd ar y pryd mai polio oedd hi, ac arweiniodd at barlysu Roosevelt yn barhaol o'r wast i lawr. Am weddill ei fywyd, gwrthododd Roosevelt gredu fod yn barlys yn barhaol ac arbrofodd gyda amrywiaeth eang o therapïau gan gynnwys therapi dŵr, ac, ym 1926, prynodd gyrchfan yn Warm Springs, Georgia, lle sefydlodd ganolfan therapi dŵr ar gyfer cleifion polio, ac mae'n gweithredu dan yr enw *Roosevelt Warm Springs Institute for Rehabilitation* hyd heddiw. Ar ôl dod yn arlywydd, helpodd i sefydlu'r *National Foundation for Infantile Paralysis* (adnabyddir dan yr enw *March of Dimes* erbyn hyn). Ei arweiniad wrth sefydlu'r gymdeithas hon yw'r rheswm y ceir ei lun ar y darn pres, y dime.

Ar y pryd, roedd llai o archwilio ar fywydau preifat unigolion cyhoeddus nag y sydd heddiw, ac roedd Roosevelt yn gallu argyhoeddi i'r cyhoedd ei fod yn gwella. Credodd Roosevelt fod hyn yn angenrheidiol os oedd am sefyll mewn etholiad. Gan ffitio bresys haearn i'w goesau a'i gluniau, dysgodd ei hun sut i gerdded pellter byr, gan droi ei dorso tra'n cynnal ei hun gyda ffon. Defnyddiodd gadair olwyn yn breifat, ond roedd yn ofalus i beidio byth a gael ei weld ynddi yn gyhoeddus, ymddangosodd yn sefyll gan amlaf, ond wedi ei gynnal ar un ochr gan gynorthwywr neu un o'i feibion.

Yn 2003, canfu astudiaeth adolygiad-cyfoedion ei fod yn fwy tebygol mai Syndrom Guillain-Barré oedd salwch parlys Roosevelt ac nid poliomyelitis.

## Oriel 

Delwedd:Rooseveltinwheelchair.jpg|Un o'r ychydig luniau o FDR mewn cadair olwyn.
File:Franklin-roosevelt.JPG|Franklin D. Roosevelt

## Cyfeiriadau 

Categori:Arlywyddion yr Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Georgia (talaith UDA)
770au

7g - **8g** - 9g
720au 730au 740au 750au 760au - **770au** - 780au 790au 800au 810au 820au
770 771 772 773 774 775 776 777 778 779

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*Mae'r Brenin Khalif Abbasid Al Mansoor (712-775) yn sefydlu Baghdad, ar lannau'r Afon Tigris, a'i droi'n ganolfan addysgu. Gwahoddodd y brenin yr ysgolhaig Kanka o Ujjain yno yn 770. Defnyddiodd Kanka'r Brahma Sphuta Siddhanta i egluro'r system Hindw o seryddiaeth rifyddeg.

**Pobl Nodweddiadol**
Talaith

Mae **talaith** yn gymdeithas gwleidyddol gyda sofraniaeth dros ardal ddaearyddol. Mae fel arfer yn cynnwys set o sefydliadau sy'n hawlio'r awdurdod i greu'r rheolau sy'n llywodraethu pobl y gymdeithas yn yr ardal, er mae ei statws fel talaith yn aml yn dibynnu yn rhannol ar gael ei adnabod gan nifer o dalethau eraill o gael sofraniaeth allanol a mewnol drosti. Yng nghymdeithaseg, adnabyddir fel talaith yn gyffredinol gan y sefydliadau: yn ôl diffiniad dylanwadol Max Weber, mae'n sefydliad sydd gyda "monopoli ar y defnydd cyfreithlon o rym corfforol o fewn y tiriogaeth penodol," a gall gynnwyd byddin arfog, gwasanaeth sifil neu fiwrocratiaeth talaith, llysoedd, a heddlu.


Categori:Llywodraeth
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Llywodraeth leol
Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math
Cimbri

bawd|250px|Crwydriadau a brwydrau'r Cimbri a’r Teutones

Llwyth Almaenig yn wreiddiol o ogledd Jutland (Himmerland, Denmarc heddiw) oedd y **Cimbri**. Tua diwedd yr ail ganrif CC ymfudodd nifer fawr o’r Cimbri gyda llwythau y Teutones a’r Ambrones tua’r de i chwilio am diriogaethau newydd i’w sefydlu. Efallai fod hyn oherwydd effeithiau llifogydd yn ei tiriogaethau eu hunain. Yn ôl yr hanesydd Plutarch  roedd gan y Cimbri fyddin o 300,000 o ryfelwyr, ond mae haneswyr diweddar yn credu fod eu nifer yn llai.

Yn 113 CC daethant i gysylltiad a’r Rhufeiniaid am y tro cyntaf, ac enillasant fuddugoliaeth dros fyddin Rufeinig dan y conswl Papirius Carbo. Yn  109 CC gorchfygasant  fyddin Rufeinig arall dan Marcus Junius Silanus yn ne-ddwyrain Gâl, ac yn 107 CC gorchfygodd eu cyngheiriad, y Tigurines (o’r Swistir heddiw) fyddin dan Lucius Cassius Longinus. Yn 105 CC  ym Mrwydr Arausio gorchfygasant y conswl Quintus Servilius Caepio gyda lladdfa fawr. Roedd colledion y Rhufeiniaid yn fwy nag mewn unrhyw frwydr ers Brwydr Cannae.

Yn y blynyddoedd nesaf bu’r llwythau Almaenig yn crwydro o gwmpas Sbaen, cyn symud yn ôl tua’r Eidal. Yma, ymwahanodd y Teutones a’r Ambrones oddi wrth y Cimbri. Yn 102 CC gorchfygwyd y Teutones a’r Ambrones gan fyddin Rufeinig dan Gaius Marius ym Mrwydr Aquae Sextiae  gyda lladdfa enfawr.

Y flwyddyn ganlynol, ymunodd Marius a’r conswl arall, Quintus Lutatius Catulus i orchfygu’r Cimbri ym Mrwydr Vercellae . Rhoddodd hyn ddiwedd ar y bygythiad i’r Eidal. Cofnodir y Cimbri yn byw yn Jutland gan nifer o haneswyr diweddarach.

Nid ymddengys fod cysylltiad rhwng "Cimbri" a "Cymry", er gwaethaf y tebygrwydd, ond mae rhai ysgolheigion wedi awgrymu y gallai’r Cimbri fod yn siarad iaith Geltaidd yn hytrach nag Almaenig. Er enghraifft, enw eu brenin yn y frwydr yn erbyn Marius oedd Boiorix, sy’n enw Celtaidd.

Categori:Hanes Denmarc
Categori:Gweriniaeth Rhufain
760au

7g - **8g** - 9g
710au 720au 730au 740au 750au - **760au** - 770au 780au 790au 800au 810au
760 761 762 763 764 765 766 767 768 769

----

**Digwyddiadau a gogwyddion**
*Charlemagne yn etifeddu teyrnas y Franks oddi wrth Pippin yr Ieuengaf

**Pobl nodweddiadol**
750au

7g - **8g** - 9g
710au 710au 720au 730au 740au - **750au** - 760au 770au 780au 790au 800au
750 751 752 753 754 755 756 757 758 759

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 750, Y Umayyad Caliph olaf, Marwan II (744–750) yn cael ei drechu a'i ddienyddio gan Abbasid Caliph, Abu al-Abbas al-Saffah. Mae'r Caliphate yn cael ei symud i Baghdad, o fewn tiriogaeth yr Ymerodraeth Persiaidd gynt; profodd hyn i fod yn ddigwyddiad pwysig iawn ar gyfer Baghdad a ddatblygodd i fod yn ganolfan masnach a diwylliant y byd.

**Pobl Nodweddiadol**
Nirvana

:*Erthygl am y band roc yw hon. Am y term Bwdhaidd gweler Nirfana.*

Band roc *grunge* oedd **Nirvana**. Ffurfiwyd y band yn Aberdeen, Washington ger Seattle, UDA, yn 1987, a daeth gyrfa'r band i ben pan ddarganfuwyd y prif leisydd a gitarydd, Kurt Cobain, wedi ei saethu ar 6 Ebrill 1994 a bu cryn holi ynghylch hyn. Adnabyddir y band fel un o'r grwpiau *grunge* mwyaf dylanwadol.

Enw'r tri phrif aelod oedd Kurt Cobain, Dave Grohl, a Krist Novoselic.

## Albymau 
* *Bleach* (1989)
* *Nevermind* (1991)
* *In Utero* (1993)

Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Bandiau o Washington
106 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
111 CC 110 CC 109 CC 108 CC 107 CC - **106 CC** - 105 CC 104 CC 103 CC 102 CC 101 CC

----

## Digwyddiadau
* Sulla yn cymryd Jugurtha, brenin Numidia yn garcharor, ac felly'n rhoi diwedd ar y rhyfel yn Numidia

## Genedigaethau
*3 Ionawr — Cicero, gwleidydd, cyfreithiwr ac awdur Rhufeinig (bu farw 43 BC)
*29 Medi — Gnaeus Pompeius Magnus, cadfridog a gwleidydd Rhufeinig
*Servius Sulpicius Rufus, gwleidydd Rhufeinig

## Marwolaethau
*Wei Qing, cadfridog Brenhinllin Han yn Tsieina

Categori:106 CC
107 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
112 CC 111 CC 110 CC 109 CC 108 CC - **107 CC** - 106 CC 105 CC 104 CC 103 CC 102 CC

----

## Digwyddiadau
* Saumachus yn gwrthryfela yn erbyn Mithridates VI, brenin Pontus.
* Gaius Marius, wedi iddo ail-drefnu byddin Gweriniaeth Rhufain, yn cyrraedd Gogledd Affrica i arwain y rhyfel yn erbyn Jugurtha, brenin Numidia. Gydag ef fel quaestormae Lucius Cornelius Sulla.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:107 CC
108 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
113 CC 112 CC 111 CC 110 CC 109 CC - **108 CC** - 107 CC 106 CC 105 CC 104 CC 103 CC

----

## Digwyddiadau
* Brwydr Muthul: byddin Gweriniaeth Rhufain dan Caecilius Metellus, gyda Gaius Marius fel dirprwy, yn gorchfygu byddin  Jugurtha, brenin Numidia
* Diwedd Teyrnas Gojoseon yn Corea; Tsieina yn rheoli gogledd Corea
* Rhagfyr — Brwydr Loulan: byddin Brenhinllin Han (Tsieina) dan Zhao Ponu yn fuddugol dros y Dayuan a'r Wusun yng nghanolbarth Asia

## Genedigaethau
* L. Sergius Catilina, gwleidydd Rhufeinig

## Marwolaethau
* Marcus Livius Drusus yr hynaf, gwleidydd Rhufeinig

Categori:108 CC
109 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
150au CC 140au CC 130au CC 120au CC 110au CC - **100au CC** - 90au CC 80au CC 70au CC 60au CC 50au CC
114 CC 113 CC 112 CC 111 CC 110 CC - **109 CC** - 108 CC 107 CC 106 CC 105 CC 104 CC

----

## Digwyddiadau
* Byddin Rufeinig dan Marcus Junius Silanus yn cael ei gorchfygu gan lwythau Almaenig y Cimbri a'r Teutones ger Afon Rhone.

## Genedigaethau
* Spartacus, arweinydd gwrthryfel y caethweision yn erbyn Rhufain (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau
Categori:109 CC
110 CC

3g CC - **2g CC** - 1g CC
160au CC 150au CC 140au CC 130au CC 120au CC - **110au CC** - 100au CC90au CC 80au CC 70au CC 60au CC
115 CC 114 CC 113 CC 112 CC 111 CC - **110 CC** - 109 CC 108 CC 107 CC 106 CC 105 CC

----

## Digwyddiadau
* Jugurtha, brenin Numidia yn gorchfygu byddin Rufeinig dan   Aulus Postumius Albinus.

## Genedigaethau
* Gaius Marius yr Ieuengaf, mab Gaius Marius
* Cleopatra o Pontus, merch Mithridates VI, brenin Pontus a gwraig Tigranes Fawr, brenin Armenia

## Marwolaethau
Categori:110 CC
730au

7g - **8g** - 9g
680au 690au 700au 710au 720au - **730au** - 740au 750au 760au 770au 780au
730 731 732 733 734 735 736 737 738 739

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* 732 - Brwydr Tours

**Pobl Nodweddiadol**
*Y bardd Eingl-Sacsonaidd, Caedmon
740au

7g - **8g** - 9g
690au 700au 710au 720au 730au - **740au** - 750au 760au 770au 780au 790au
740 741 742 743 744 745 746 747 748 749

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
*Genedigaeth Charlemagne

**Pobl Nodweddiadol**