Abbott a Costello

Deuawd gomedi o'r Unol Daleithiau oedd **Abbott a Costello** (sef Bud Abbott a Lou Costello.)

Roedd eu gwaith ar radio ac mewn ffilm a theledu yn eu gwneud y tîm comedi mwyaf poblogaidd yn y 1940au a dechrau'r 1950au a nhw oedd y diddanwyr â'r cyflog uchaf yn y byd yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Un o'u sgets "Who's on First??" yw un o'r arferion comedi mwyaf adnabyddus erioed. Lleihaodd eu poblogrwydd yn y 1950au cynnar oherwydd gor-ddatgelu a daeth eu contractau ffilm a theledu i ben. Daeth y bartneriaeth i ben yn fuan wedi hynny.

## Bwrlésg
Er eu bod wedi croesi llwybrau ychydig weithiau ynghynt, dechreuodd y ddau weithio gyda'i gilydd gyntaf ym 1935 yn yr Eltinge Burlesque Theater ar 42nd Street yn Ninas Efrog Newydd, sydd bellach yn lobi cofadeilad ffilm AMC Theatres. Perfformiodd y ddau gyda'i gilydd am y tro cyntaf o ganlyniad i bartner rheolaidd Costello fynd yn sâl. Degawdau yn ddiweddarach, pan symudodd AMC yr hen theatr 168 tr (51 m) ymhellach i'r gorllewin ar 42nd Street i'w lleoliad presennol, cafodd balŵns anferth o Abbott a Costello eu rigio i ymddangos i'w thynnu.

Anogodd perfformwyr eraill yn y sioe, gan gynnwys gwraig Abbott iddyn nhw baru yn barhaol. Creuwyd y ddeuawd act trwy fireinio ac ail-weithio nifer o frasluniau bwrlésg gydag Abbott fel y dyn syth twyllodrus a Costello fel y ffŵl..

## Radio
Roedd darllediad radio cyntaf y tîm ar The Kate Smith Hour ar Chwefror 3, 1938.

Fe ymunodd Abbott a Costello ag Edgar Bergen a Charlie McCarthy ar The Chase and Sanborn Hour ym 1941 ar ôl iddyn nhw serenu yn rhaglen eu hunain, The Abbott a Costello Show, wedi i sioe Fred Allen orffen yn haf 1940. Cafodd dwy o’u ffilmiau (*Buck Privates* a *Hold That Ghost*) eu haddasu ar gyfer Lux Radio Theatre y flwyddyn honno. Dychwelodd eu rhaglen i'w slot amser wythnosol gan ddechrau ar Hydref 8, 1942 a sigaréts Camel fel noddwr.

Roedd *The Abbott a Costello Show* gydag anterliwtiau cerddorol (gan gynnwys cantorion fel Connie Haines, Ashley Eustis, y Delta Rhythm Boys, Skinnay Ennis, Marilyn Maxwell a’r Les Baxter Singers). Ymhlith y rhai oedd yn serenu yn rheolaidd yn y gyfres roedd Artie Auerbach ("Mr. Kitzel"), Elvia Allman, Iris Adrian, Mel Blanc, Wally Brown, Sharon Douglas, Verna Felton, Sidney Fields, Frank Nelson, Martha Wentworth a Benay Venuta. Ken Niles oedd cyhoeddwr y sioe. Dilynwyd Niles gan Michael Roy, bob yn ail dros y blynyddoedd gyda Frank Bingman a Jim Doyle. Aeth y sioe trwy sawl cerddorfa, gan gynnwys rhai Ennis, Charles Hoff, Matty Matlock, Matty Malneck, Jack Meakin, Will Osborne, Fred Rich, Leith Stevens a Peter van Steeden. Ymhlith ysgrifenwyr y sioe roedd Howard Harris, Hal Fimberg, Parke Levy, Don Prindle, Eddie Cherkose (a elwir yn ddiweddarach yn Eddie Maxwell), Leonard B. Stern, Martin Ragaway, Paul Conlan ac Eddie Forman, yn ogystal â'r cynhyrchydd Martin Gosch. Floyd Caton oedd yn ymdrin ag effeithiau sain yn bennaf. Ymhlith y sêr gwadd roedd Cary Grant, Frank Sinatra, The Andrews Sisters a Lucille Ball.

Ym 1947 symudodd y rhaglen i ABC. Yn ystod eu hamser ar ABC cynhaliodd y ddeuawd raglen radio plant 30 munud hefyd (The Abbott a Costello Children Show)  ar fore Sadwrn. Roedd y rhaglen yn cynnwys lleisydd plant Anna Mae Slaughter a'r cyhoeddwr plant Johnny McGovern. Gorffennodd rhediad y rhaglen ym 1949.

## Ffilm
Ym 1940, arwyddodd Universal Studios y ddau ar gyfer eu ffilm gerddorol, *One Night in the Tropics*. Rhannau bach oedd gan y ddau ond, fe wnaethant hawlio'r sylw gyda'u rŵtin clasurol, gan gynnwys "Who's on First?". Roedd cytundeb rhwng Universal a'r ddau i gytundeb dwy ffilm. Roedd eu hail ffilm, *Buck Privates* (1941), a gyfarwyddwyd gan Arthur Lubin ac yn cyd-serennu The Andrews Sisters, yn boblogaidd iawn, gan ennill $ 4 miliwn yn y swyddfa docynnau a lansiodd Abbott a Costello fel sêr. Aeth y ddau ar daith 35 diwrnod yn ystod haf 1942 i hyrwyddo a gwerthu Bondiau Rhyfel. Fe wnaeth Adran y Trysorlys eu credydu gyda $ 85 miliwn mewn gwerthiannau.

## Ffilmograffeg
## Llyfryddiaeth
* Anobile, Richard J. (ed.), ''Who's on First?: Verbal and Visual Gems from the Films of Abbott & Costello* (1972) Avon Books
* Costello, Chris, *Lou's on First: The Tragic Life of Hollywood's Greatest Clown Warmly Recounted by His Youngest Child'' (1982) St. Martin's Press 
* Cox, Stephen and Lofflin, John, ''The Abbott & Costello Story: Sixty Years of "Who's on First?"'' (1997) Cumberland House Publishing (Argraffiad diwygiedig wedi'i ddiweddaru o'r *The Official Abbott & Costello Scrapbook*)
* Cox, Stephen and Lofflin, John, *The Official Abbott & Costello Scrapbook* (1990) Contemporary Books, Inc.
* Dunning, John, *On the Air: The Encyclopedia of Old-Time Radio* (1998) Oxford University Press
* Firestone, Ross (ed.), "Bud Abbott and Lou Costello" from *The Big Radio Comedy Program* (1978) Contemporary Books, Inc.
* Furmanek, Bob and Palumbo, Ron, *Abbott and Costello in Hollywood* (1991) Perigee 
* Maltin, Leonard, *The Great Movie Comedians* (1978) Crown Publishers
* Maltin, Leonard, *Movie Comedy Teams* (1970,  diwygiedig 1985) New American Library
* Miller, Jeffrey S., ''The Horror Spoofs of Abbott and Costello: A Critical Assessment of the Comedy Team's Monster Films* (2004) McFarland & Co.
* Mulholland, Jim, *The Abbott and Costello Book* (1975) Popular Library
* Nachman, Gerald. *Raised on Radio* (1998) Pantheon Books
* Nollen, Scott Allen, *Abbott and Costello on the Home Front: A Critical Study of the Wartime Films* (2009) McFarland & Co.
* Palumbo, Ron, *Buck Privates: The Original Screenplay* (2012) Bear Manor Media.
* Palumbo, Ron, *Hold That Ghost: The Original Screenplay* (2016) Bear Manor Media.
* Sforza, John, "Swing It! The Andrews Sisters Story" (2000) University Press of Kentucky
* Sies, Luther F., *Encyclopedia of American Radio* (2000) McFarland & Co.
* Terrace, Vincent, *Radio Programs* (1999) McFarland & Co.
* Thomas, Bob, *Bud & Lou: The Abbott and Costello Story'' (1977) J.B. Lippincott Co. (Bywgraffiad deuol yn cynnwys portread hynod ddigyfaddawd o Lou Costello, wedi'i herio gan ffrindiau ac aelodau'r teulu)
* Young, Jordan R., ''The Laugh Crafters: Comedy Writing in Radio and TV's Golden Age'' (1999) Past Times

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Jersey