open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bro-Zol

Mae **Bro Dol** neu yn y Llydaweg, treiglir enw'r lle, **Bro-Zol** (Ffrangeg: *Pays de Dol*) yn un o naw bro hanesyddol Llydaw. Ei phrifddinas yw Dol, neu yn Ffrangeg, Dol-de-Bretagne.

Mae'n cynnwys ardal o 637km2, sy'n cyfateb i ogledd-ddwyrain y Département, Il-ha-Gwilen (Ille-et-Vilaine). Roedd ganddi boblogaeth o 55,300 yn 2012. Dyma fro lleiaf Llydaw o ran maint a phoblogaeth. Mae'n ffinio â Normandi i'r dwyrain. Ceir 43 cymuned (Llydaweg: *kumunioù*; Ffrangeg: *commune*) yn ym Mro Dol.

### Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

## Gweler hefyd
* Esgobaeth Bro-Zol
* Baneri bro Llydaw

## Dolenni
* Cymunedau (communes) Bro Dol 

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Southampton Itchen (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Southampton Itchen**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Southampton Itchen constituency.svg|Etholaeth Southampton Itchen yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: Ralph Morley (Llafur)
* 1955–1971: Horace King (Llafur, wedyn Llefarydd)
* 1971–1983 Bob Mitchell (Llafur, wedyn SDP)
* 1983–1992: Christopher Chope (Ceidwadol)
* 1992–2016: John Denham (Llafur)
* 2015–2024: Royston Smith (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Darren Paffey (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Bro Sant-Maloù

thumb|Lleoliad Bro Sant-Maloú
thumb|de|150px|Arfbais Bro-Sant-Maloù
Mae **Bro Sant-Maloù** weithiau hefyd **Bro Sant-Maloù** (Ffrangeg: *Pays Saint Malo*) yn un o naw "bro" hanesyddol Llydaw. Tref a phorthladd enwog Sant Malo yw prif ddinas y fro. Mae'r enw hwn hefyd yn cyfateb i strwythur grwpio awdurdodau lleol Ffrainc.

## Cyflwyniad
Roedd y fro hanesyddol yn cynnwys ardal o 3,931 km2, wedi'i lleoli rhwng Départements presennol Il-ha-Gwilen (Ille-et-Vilaine), Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor), Mor-Bihan (Morbihan). Roedd ganddi boblogaeth o  360,910 yn 2012.

Ceid tair is-fro neu tiriogaethau hanesyddol oddi fewn i Fro Sant Malo: Poualed, Poudour ha Porc'hoed.

## Prif drefi
* Sant-Maloù - (prifddinas, 44,919 trigolion)
* Dinan - (10,940)
* Dinarzh (Dinard) - (9,839)
* Ploermael - (9,525)
* Pleurestud - (6,399)
* Gwern-Porc'hoed - (6,174)

### Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

## Gweler hefyd
* Esgobaeth Bro Sant-Maloù
* Baneri bro Llydaw

## Dolenni
* http://geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-broiou2.asp?numero_pays_bro=8
* gwefan Bro Sant-Malou (Ffrangeg)

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
NGC 38

Mae **NGC 38** (a elwir hefyd yn **MCG-1-1-47,** **Stephan XII,** neu **PGC 818)** yn alaeth droellog yng nghytser Pisces. Fe'i darganfuwyd ym 1881.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pisces (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
0038
Bro-Roazhon

Mae **Bro-Roazhon** neu **Bro Roazhon**. (Ffrangeg: *Pays rennais*) yn un o naw fro hanesyddol Llydaw. Roazhon yw prifddinas yr hen fro a Llydaw gyfan. Mae'n rhan bellach o Départements Ffrainc, Il-ha-Gwilen.

Yn nhafodiaeth Ffrengig lleol, Gallo, ei enw yw *Paeï de Resnn* mewn sillafu ELG a Païz de Renne yn unol â safon ABCD.

## Daearyddiaeth
Fe'i lleolir yn nwyrain pellaf Llydaw, yn Llydaw Uchaf. Mae'n cwmpasu ardal o 3,946 km2.

Fe'i rhennir yn sawl micro-wlad: gwlad Rennes o amgylch Rennes, Coglais a'r Anialwch i'r gogledd o Fougères, Vendelais rhwng Vitré a Fougères a Guerchais o amgylch La Guerche-de-Bretagne. Rhennir gwlad Rennes rhwng Gwlad Rennes a Gwlad Saint-Malo, mae'r rhan o wlad Rennes y tu allan i Wlad Rennes yn cyfateb yn fras i'r wlad borffor.

Mae'n olynydd i diriogaeth Riedones ac ar ôl 1790, mae'n ffurfio prif ran adran Ffrangeg Ille-et-Vilaine. Mae'n cyfateb yn gyffredinol i diriogaeth wreiddiol Esgobaeth Roazhon  ac oddeutu Sénéchaussées Rennes, Hédé, Bazouges, Antrain, Fougères, Saint-Aubin-du-Cormier.

Ni ddylid ei gymysgu â gwlad Rennes, gwlad gyfredol sy'n ail-grwpio chwe rhyng-fwrdeistref sy'n ffurfio gwlad wedi'i chanoli o amgylch Rennes, a chydag ardal dair gwaith yn llai.

## Diwylliant
Mae'n fro yn cyfateb i hen ardal tafodiaeth Roazhon o'r dafodiaith Gallo.

## Prif drefi Bro Roazhon
* Roazhon - (prif dref a phrifddinas Llydaw 211,373 o drigolion)
* Felger (Fougères) - (20,170)
* Gwitreg (Vitré) - (17,463)
* Bruz - (16,855)
* Saozon-Sevigneg (Cesson-Sévigné) - (15,784)
* Sant-Jakez-al-Lann - (11,783)
* Pazieg (Pacé) - (11,044)

### Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

## Gweler hefyd
* Esgobaeth Bro Roazhon

## Dolenni
* Cymunedau Bro-Roazhon (Llydaweg)

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
De Portsmouth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **De Portsmouth** (Saesneg: *Portsmouth South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Portsmouth South constituency.svg|Etholaeth De Portsmouth yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: Herbert Cayzer (Ceidwadol)
* 1922–1923: Leslie Wilson (Ceidwadol)
* 1923–1939: Herbert Cayzer (Ceidwadol)
* 1939–1966: Jocelyn Lucas (Ceidwadol)
* 1966–1984: Bonner Pink (Ceidwadol)
* 1984–1987: Mike Hancock (SDP)
* 1987–1997: David Martin (Ceidwadol)
* 1997–2015: Mike Hancock (Y Democratiaid Rhyddfrydol, wedyn Annibynnwr)
* 2015–2017: Flick Drummond (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Stephen Morgan (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Cyhydedd wybrennol

de|bawd|300x300px| Ar hyn o bryd mae'r cyhydedd wybrennol ar oledd tua 23.44° i'r plân ecliptig. Mae'r ddelwedd yn dangos y berthynas rhwng gogwydd echelinol y Ddaear (neu *letrawsedd*), echel gylchdro, a phlân orbitol .
Y **cyhydedd wybrennol** yw cylch mawr y sffêr wybrennol ddychmygol ar yr un plân â chyhydedd y Ddaear. Mae'r plân cyfeirio hwn yn sail i'r system gyfesurynnau cyhydeddol. Mewn geiriau eraill, mae'r cyhydedd wybrennol yn amcanestyniad haniaethol o'r cyhydedd daearol allan i'r gofod. Oherwydd gogwydd echelinol y Ddaear, mae'r cyhydedd wybrennol ar hyn o bryd ar oledd tua 23.44° o'r ecliptig (plân orbit y Ddaear). Mae'r gogwydd wedi amrywio o tua 22.0° i 24.5° dros y 5 miliwn o flynyddoedd diwethaf. 

Byddai rhywun yn sefyll ar gyhydedd y Ddaear yn dychmygu'r cyhydedd wybrennol fel hanner cylch yn pasio trwy'r anterth, y pwynt yn union uwchben. Wrth i'r person symud tua'r gogledd (neu'r de), mae'r cyhydedd wybrennol yn gogwyddo tuag at y gorwel cyferbyn. Diffinnir y cyhydedd wybrennol i fod yn anfeidrol o bell (gan ei fod ar y sffêr wybrennol); felly, mae pennau'r hanner cylch bob amser yn croesi'r gorwel i'r dwyrain ac i'r gorllewin, waeth beth yw safle'r person ar y Ddaear. Wrth y pegynau, mae'r cyhydedd wybrennol yn cyd-daro â'r gorwel seryddol. Ar bob lledred, mae'r cyhydedd wybrennol yn arc neu'n gylch unffurf oherwydd waeth pa mor bell mae person oddi wrth plân y cyhydedd wybrennol, mae'r y cyhydedd wybrennol ei hun yn anfeidrol o bell. 

Mae gwrthrychau seryddol ger y cyhydedd wybrennol yn ymddangos uwch y gorwel o'r mwyafrif o lefydd ar y ddaear, ond maent yn ymddangos uchaf (cyrraedd eu hanterth) ger y cyhydedd. Ar hyn o bryd mae plân y cyhydedd wybrennol yn torri trwy'r cytserau hyn: 
  

## Gweler hefyd 
* Pegwn wybrennol 
* Cylchdroi o amgylch echel sefydlog (pegwn) 
* Sffêr wybrennol 
* Gogwyddiad 
* System gyfesurynnau cyhydeddol

## Cyfeiriadau 
Categori:Seryddiaeth
Categori:System cyfesurynnau cyhydeddol
Eastleigh (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Eastleigh**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Eastleigh constituency.svg|Etholaeth Eastleigh yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1955.

## Aelodau Seneddol 
* 1955–1992: David Price (Ceidwadol)
* 1992–1994: Stephen Milligan (Ceidwadol)
* 1994–2005: David Chidgey (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2005–2013: Chris Huhne (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2013–2015: Mike Thornton (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2019: Mims Davies (Ceidwadol)
* 2019–2024: Paul Holmes (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Liz Jarvis (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 503

Mae **NGC 503**, y cyfeirir ati weithiau fel **PGC 5086** neu **GC 5169**, yn alaeth eliptig yng nghytser Pisces. Disgrifiodd John Louis Emil Dreyer, crëwr y *New General Catalogue*, yr alaeth fel un hynod o wan ei ddisgleirdeb a bach iawn.

## Gweler hefyd 
* Galaeth eliptig 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1–1000) 
* Pisces (cytser) 

## Cyfeiriadau 
0503
Southampton Test (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Southampton Test**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Southampton Test constituency.svg|Etholaeth Southampton Test yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: Horace King (Llafur)
* 1955–1964: John Howard (Ceidwadol)
* 1964–1966: John Fletcher-Cooke (Ceidwadol)
* 1966–1970: Bob Mitchell (Llafur)
* 1970–1974: James Hill (Ceidwadol)
* 1974–1979: Bryan Gould (Llafur)
* 1979–1997: James Hill (Ceidwadol)
* 1997–2024: Alan Whitehead (Llafur)
* 2024–presennol: Satvir Kaur (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 1264

Mae **NGC 1264** yn alaeth troellog bariog arwyneb disgleirdeb isel tua 145 miliwn o flynyddoedd golau i ffwrdd yng nghytser Perseus. Darganfuwyd yr alaeth gan y seryddwr Guillaume Bigourdan ar 19 Hydref 1884. Mae NGC 1264 yn aelod o Glwstwr Perseus.  

## Gweler hefyd 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1001–2000) 
* Malin 1 - cawr o alaeth troellog arwyneb disgleirdeb isel 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*     

Categori:Perseus (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau arwyneb disgleirdeb isel
Categori:Galaethau troellog
Categori:Gwrthrychau UGC
Meon Valley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Meon Valley**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

MeonValley2007Constituency.svg|Etholaeth Meon Valley yn Hampshire
EnglandHampshire.svg|Hampshire yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2019: George Hollingbery (Ceidwadol)
* 2019–2024: Flick Drummond (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gogledd Portsmouth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd Portsmouth** (Saesneg: *Portsmouth North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Portsmouth North constituency.svg|Etholaeth Gogledd Portsmouth yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1979: Frank Judd (Llafur)
* 1979–1997: Peter Griffiths (Ceidwadol)
* 1997–2005: Syd Rapson (Llafur)
* 2005–2010: Sarah McCarthy-Fry (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2024: Penny Mordaunt (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Amanda Martin (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Basingstoke (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Basingstoke**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Basingstoke constituency.svg|Etholaeth Basingstoke yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1887: George Sclater-Booth (Ceidwadol)
* 1887–1906: Arthur Frederick Jeffreys (Ceidwadol)
* 1906–1917: Arthur Salter (Ceidwadol)
* 1917–1920: Auckland Geddes (Unoliaethol)
* 1920–1923: Arthur Richard Holbrook (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Reginald Fletcher (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Arthur Richard Holbrook (Ceidwadol)
* 1929–1934: Gerard Wallop (Ceidwadol)
* 1934–1935: Henry Drummond Wolff (Ceidwadol)
* 1935–1955: Patrick Donner (Ceidwadol)
* 1955–1964: Denzil Freeth (Ceidwadol)
* 1964–1983: David Mitchell (Ceidwadol)
* 1983–2005: Andrew Hunter (Ceidwadol, wedyn Ceidwadol Annibynnol, wedyn Unoliaethwyr Democrataidd)
* 2005–2024: Maria Miller (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Luke Murphy (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Aldershot (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Aldershot**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Aldershot constituency.svg|Etholaeth Aldershot yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1940: Viscount Wolmer (Ceidwadol)
* 1940–1954: Oliver Lyttelton (Ceidwadol)
* 1954–1970: Eric Errington (Ceidwadol)
* 1970–1997: Julian Critchley (Ceidwadol)
* 1997–2017: Gerald Howarth (Ceidwadol)
* 2017–2024: Leo Docherty (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Alex Baker (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Gogledd-ddwyrain Hampshire (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Hampshire** (Saesneg: *North East Hampshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - North East Hampshire constituency.svg|Etholaeth Gogledd-ddwyrain Hampshire yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2015: James Arbuthnot (Ceidwadol)
* 2015–2024: Ranil Jayawardena (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Alex Brewer (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 5

Mae **NGC 5** (hefyd MCG 6-1-13, UGC 62, a PGC 595) yn alaeth eliptig yn y cytser Andromeda. Mae ganddi bellter generig "amcangyfrif rhuddiad" o 212 miliwn o flynyddoedd golau o'r Ddaear. Darganfuwyd yr alaeth gan y seryddwr Ffrengig Edouard Stephan gan ddefnyddio telesgop adlewyrchu 80.01&nbsp;cm (31.5-modfedd) yn Arsyllfa Marseille ar 21 Hydref 1881.

Delwedd:NGC 0005 SDSS.jpg|NGC 5 ar Aladin Sky Atlas
Delwedd:NGC 0005 2MASS.jpg|Yn is-goch

## Cyffredinol 
### Data arsylwi 
Safle'r alaeth ar yr awyr yw RA 00h 07m 49s, Dec +35° 21' 44.3", dim ond 0.2 arcmin i'r gorllewin o gnewyllyn NGC 4. Fel galaeth maint 14, mae ei chnewyllyn yn fach iawn ac yn anisglair, yn gyfatebol i seren maint 13 neu 14.

### Gwybodaeth ffisegol 
Amcangyfrifir bod NGC 5 212 miliwn o flynyddoedd golau o'r Ddaear. Mae tua 80,000 o flynyddoedd golau ar ei draws.

## Cyfeiriadau 
Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau eliptig
0005
NGC 11

Mae **NGC 11** yn alaeth droellog yng nghytser Andromeda. Fe'i darganfuwyd gan Édouard Stephan ar 21 Hydref 1881.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni Allanol
* 
* 

Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau troellor bariog
0011
00073
NGC 13

Mae **NGC 13** yn alaeth droellog yng nghytser Andromeda. Fe'i darganfuwyd ar 26 Tachwedd 1790 gan William Herschel.

## Cyfeiriadau 
Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
0013
Lymington

Tref a phorthladd yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Lymington**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Lymington and Pennington yn ardal an-fetropolitan Fforest Newydd. Saif ar lan orllewinol Afon Lymington sy'n llifo i'r Solent. Mae'n wynebu porthladd Yarmouth ar Ynys Wyth, ac mae gwasanaeth fferi yn gweithredu rhyngddynt.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Lymington boblogaeth o 15,218.

Mae'r dref yn ganolfan hwylio bwysig gyda thri marina.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Fforest Newydd
Categori:Trefi Hampshire
Bro-Naoned

Mae **Bro-Naoned**, hefyd **Bro Naoned** (Ffrangeg: *Pays nantais*; Gallo: *Paeï de Nàntt* neu *Paes de Naunt*) yn un o naw bro hanesyddol Llydaw gyda Naoned wedi bod yn brifddinas ar Lydaw oll ar un adeg. Mae'r hen fro draddodiadaol yn cyfateb yn fras i sir Oesoedd Canol Naoned a beili canoloesol Naoned hefyd.

Mae'n cynnwys ardal o 7,323&nbsp;km 2, sy'n cyfateb i diriogaeth Département gyfredol Liger-Atlantel (Loire-Inférieur gynt) gan gynnwys rhai bwrdeistrefi yn Département gyfredol Il-ha-Gwilen, Mor-Bihan a'r Vendée. Mae ganddi ddau gant a chwech 'cymuned (*komun*, *commune*).

## Nodweddion
Mae gan bob bro hanesyddol yn Llydaw traddodiadol nodweddion ei hun gan gynnwys ffasiwn (a sefydlwyd yn y 19g ac ar ddechrau'r 20g)  a therasau y mae eu nodweddion penodol yn gysylltiedig â ffyrdd o fyw, arferion ac arferion y trigolion: dillad, ieithyddiaeth, bwyd, ac ati. Ardaloedd hanesyddol Bro Naoned (fframwaith y ddeoniaeth, archesgobaethau, hen) oedd: Guérande, la Mée (ch.-l. Châteaubriant), Retz, Deçà-la-Loire (Nantes ac Ancenis), Outre-Loire (Clisson).

## Iaith
Mae'r terfyn ieithyddol (symudol) rhwng Gorllewin Llydaw a Dwyrain yr iaith Gallo bron wedi'i arosod ar raniadau mewn "broydd" hanesyddol neu draddodiadol, er gwaethaf dirywiad yr iaith Lydaweg o'r 17g tan 20g, a Gallo ers canol yr 20g.

Mae hunaniaethau traddodiadol wedi cael eu cynnal yn lleol tra bod y cyd-destun economaidd a newidiadau cymdeithasol wedi trawsnewid yr adran, y gorllewin yn benodol, ac mae symudiadau poblogaeth (cadarnhaol neu negyddol yn dibynnu ar y cyfnod) wedi bod yn sylweddol ers y 1930au.

## Prif drefi 
* Naoned (Nantes) - (prif dref, poblogaeth 292,718)
* Sant-Nazer - (68,513)
* Gwenrann (Guérande) - (15,858)
* Ar Baol-Skoubleg (La Baule-Escoublac) - (15456)
* Pornizh (Pornic) - (14,288)
* Kastell-Briant (Châteaubriant) - (11,866)

## Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

## Gweler hefyd
* Esgobaeth Bro Naoned

## Dolenni
*Cymunedau Bro-Naoned 

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Bro-Sant-Brieg

Mae'r **Bro Sant-Brieg** neu **Bro Sant Brieg** neu **Bro-Sant-Breig** (Ffrangeg: *Pays Saint-Brieuc*; Gallo: *Paeï de Saent-Bérioec*) yn un o naw fro hanesyddol Llydaw. Tref a phorthladd Sant-Brieg oedd prifddinas y Fro.

## Lleoliad
Mae'r hen Fro wedi ei lleoli yng ngogledd Llydaw ac wedi'i orchuddio â dwyrain Département Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor) a rhan fach iawn o Département Mor-Bihan. Yn bennaf yn rhan o Lydaw Uchaf lle siaredir Gallo, fodd bynnag, yn draddodiadol Llydaweg yw'r diriogaeth yn ei rhan ogledd-orllewinol (rhanbarth Goëlo, o Paimpol i Plouha).

## Prif drefi 
* Sant-Brieg - (prifddinas, 45,879 o drigolion)
* Plerin - (14,394 o drigolion)
* Lambal - (12,217 o drigolion)
* Pempoull - (7,298 o drigolion)
* Porzhig - (6,885 o drigolion)

### Baneri Bro
Ceir Baneri bro Llydaw eu chwifio yn aml mewn digwyddiadau cyhoeddus ac ar adeiladau cyhoeddus yn nhrefi a phentrefi'r fro.

Delwedd:Flag-Pays-Cornouaille.svg|Baner Bro-Gerne
Delwedd:Flag-Pays-Leon.png|Baner Bro-Leon
Delwedd:Flag-Pays-Tregor.png|Baner Bro Dreger
Delwedd:Flag-Pays-Vannetais.png|Baner Bro-Wened
Delwedd:Flag-Pays-Dol.png|Baner Bro-Zol (Pays de Dol)
Delwedd:Flag-Pays-Malouin.png|Baner Bro Sant-Maloù
Delwedd:Flag-Pays-Rennais.png|Baner Bro-Roazhon
Delwedd:Flag-Pays-Nantais.png|Baner Bro-Naoned
Delwedd:Flag-Pays-Briochin.png|Baner Bro-Sant-Brieg

## Gweler hefyd
* Esgobaeth Bro Sant-Brieg

## Dolenni
*Cymunedau Bro-Sant-Breig 

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
NGC 21

Mae **NGC 21** (a elwir hefyd yn **NGC 29**) yn alaeth droellog yng nghytser Andromeda. Fe'i darganfuwyd gan William Herschel ym 1790. Fei'i gwelwyd eto gan Lewis Swift ym 1885, gan arwain iddi'n cael ei chynnwys dwywaith yn y *New General Catalaogue.* 
bawd|Llun is-goch NGC 21

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*     
* Delwedd Wikiawyr o NGC 29

Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
Categori:Galaethau troellog canolradd
Categori:Gwrthrychau UGC
0021
NGC 27

Mae **NGC 27** yn alaeth droellog yng nghyser Andromeda. Fe'i darganfuwyd ar 3 Awst 1884 gan Lewis Swift.

## Gweler hefyd 
* Glaeth droellog 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1–1000) 
* Andromeda (cytser)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
* SEDS

Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau
Categori:Galaethau troellog
0027
NGC 2

Mae **NGC 2** yn alaeth droellog yng nghytser Pegasus. Fe'i darganfuwyd gan Lawrence Parsons, 4ydd Iarll Rosse ar 20 Awst 1873, ac fe'i disgrifiwyd fel "pŵl iawn, bach, i'r de o NGC 1." Mae'n alaeth troellog disgleirdeb isel â maint ymddangosol 14.2.

Mae NGC 2 tua 115,000 o flynyddoedd golau mewn diamedr. Yr alaeth agosach ati yw AGC 102559, sydd ond 1.8 blwyddyn golau oddi wrthi.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* Source: NGC/IC Project
* 

Categori:Galaethau troellog
Categori:Gwrthrychau UGC
[[Categori:Gwrthrychau NGC]|0002]
Categori:Pegasus (cytser)
NGC 43

Mae **NGC 43** yn alaeth lensaidd yng nghytser Andromeda. Mae ganddi ddiamedr o tua 27 ciloparsec (88,000 o flynyddoedd golau ) ac fe'i darganfuwyd gan John Herschel ym 1827.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*   
* 

Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau lensaidd
0043
Categori:Gwrthrychau UGC
Categori:Gwrthrychau PGC
Caerwynt (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Caerwynt** (Saesneg: *Winchester*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Winchester constituency.svg|Etholaeth Caerwynt yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1295, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885

* 1885–1888: Arthur Loftus Tottenham (Ceidwadol)
* 1888–1892: Richard Moss (Ceidwadol)
* 1892–1906: William Myers (Ceidwadol)
* 1906–1916: Guy Baring (Ceidwadol)
* 1916–1918: Douglas Carnegie (Ceidwadol, wedyn National Party)
* 1918–1931: George Hennessy (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1931–1935: Syr Geoffrey Ellis (Ceidwadol)
* 1935–1945: Gerald Palmer (Ceidwadol)
* 1945–1950: George Jeger (Llafur)
* 1950–1964: Peter Smithers (Ceidwadol)
* 1964–1979: Morgan Morgan-Giles (Ceidwadol)
* 1979–1992: John Browne (Ceidwadol)
* 1992–1997: Gerry Malone (Ceidwadol)
* 1997–2010: Mark Oaten (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–2024: Steve Brine (Ceidwadol, wedyn Annibynnwr, wedyn Ceidwadol)
* 2024–presennol: Danny Chambers (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
NGC 48

Mae **NGC48** yn alaeth droellog barrog tua 79.3 miliwn o  flynyddoedd golau o Gysawd yr Haul yng nghytser Andromeda.

## Gweler hefyd 
* Galaeth droellog barrog 
* Rhestr gwrthrychau NGC (1–1000) 
* Andromeda (cytser)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
Categori:Andromeda (cytser)
Categori:Galaethau troellog barrog
0048
Hugo López-Gatell Ramírez

bawd|Hugo López Gatell
Mae **Hugo López-Gatell Ramírez** (ganwyd 22 Chwefror 1969) yn epidemiolegydd, ymchwilydd, athro a swyddog cyhoeddus Mecsicanaidd.

Cafodd ei eni yn Ninas Mecsico.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Amgueddfa Bywyd Dwyrain Anglia

Amgueddfa yn Stowmarket, Suffolk, Dwyrain Lloegr, yw **Amgueddfa Bywyd Dwyrain Anglia**. Mae 17 o adeiladau hanesyddol yno a chedwir dros 40,000 o bethau eraill yno. Mae’r amgueddfa yn ffocwsi ar gynhyrchu bwyd a’r hanes sosialegol o’r prosesau. Mae llwybrau trwy goetir ac ar lan afon. Crëir Fferm ar y safle. Agorwyd yr amgueeddfa yng Ngorffennaf 1967.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr amgueddfa

Stowmarket01LB.jpg|Peiriant dyrnu
Stowmarket02LB.jpg|Melin Eastbridge
Stowmarket03LB.jpg|Cyngerdd Canu Gwerin yn Ysgubor Fferm Abbey

Categori:Amgueddfeydd Lloegr
Categori:Suffolk
Categori:Sefydliadau 1967
Keith Lyons

Roedd **Keith Lyons** (7 Mai 1952 – 13 Mai 2020) yn addysgwr a gwyddonydd chwaraeon.

Cafodd ei eni ym Mwcle, Sir y Fflint. Roedd ei frawd, John Lyons, yn chwaraewr pêl-droed. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Alun, ym Mhrifysgol Efrog ac ym Mhrifysgol Loughborough. Cafodd ei ddoethuriaeth o'r Brifysgol Surrey ym 1989.

Roedd yn gyd-sylfaenydd y Canolfan Dadansoddiad Nodiadol yn yr Athrofa Prifysgol Cymru, Caerdydd, ym 1992. Aeth i fyw a gweithio yn Awstralia yn 2002. Bu farw yn Canberra.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2020
Traeth Penllech

Traeth o ehangder tywodlyd braf gydag ambell i fan caregog ar arfordir ogleddol Llŷn, Gwynedd, Cymru yw **traeth Penllech**, (cyfeirnod grid OS SH206340, lledred 52.8769°G hydred 4.6721°Gn, côd post LL53 8AZ.) Mae wedi ei leoli rhwng Porth Colmon a Phorth Ychain ar hyd Llwybr Arfordir Cymru ym Mhenllech, ardal wledig, amaethyddol a distaw. Mae modd cyrraedd y traeth drwy gerdded Llwybr Arfordir Cymru o naill gyfeiriad neu drwy hen lwybr trol a arferid gael ei galw'n Ffordd yr Afon Fawr yn ôl ochr afon o'r un enw a ddilynai. Mae'r lwybr hwn yn aml yn fwdlyd iawn yn dilyn tywydd gwlyb wrth iddo ddilyn trwy gaeau amaethyddol ar hyd yr afon. Arferid cludo gwymon a thywod ar gyfer gwrteithio'r tir amaethyddol a hefyd gro o'r traeth â mulod i adnewyddu'r lonnydd lleol ar hyd Ffordd yr Afon Fawr hyd nes dechrau'r 20G 

O gyrraedd traeth Penllech o gyfeiriad Porth Ychain fe ddewch yn gyntaf ar draws Penrhyn Melyn ac oddi yno fe gewch werthfawrogi ehangder y traeth hwn wrth edrych draw ar ei hyd i gyfeiriad Porth Colmon ym mhen pellaf y traeth. Mae nifer o enwau i rannau o'r traeth ei hun, gan gynnwys Traeth Berth Aur sy'n cyferbynu gyda'r fferm gyfagos o'r un enw, Bach Penrhyn, yr Adwyon a Phorth Sion Dafydd a'r Bont Bridd.  Sion Dafydd oedd enw tenant a drigai'n lleol mewn cartref o'r enw Penbryn a adeiladodd ffordd i gysylltu'r traeth i wasnaethu ffermydd lleol Penrhyn Melyn a Penbryn Penllech, enw'r ffordd hon oedd Ffordd Porth Sion Dafydd, ac fel nifer o'r ffyrdd bach lleol hyn, nid yw'n bodoli mwyach. Yn bellach draw cyn cyrraedd lle daw Ffordd yr Afon Fawr i gyrraedd y traeth mae twll dyfn mewn craig, gelwir y twll hwn yn y Popty Du. Heibio lle llifai'r Afon Fawr i'r môr mae rhan arall o'r traeth gyda'i enw ei hun sef Traeth Moel y Berth, eto sy'n cyferbynu â fferm gyfagos ar y tir uwchben y traeth.Yn nes ymlaen wedyn i gyfeiriad Porth Colmon mae'r traeth tywodlyd ei hun yn troi'n fwy creigiog ac os nad ydych yn hyderus wrth ddringo tros y creigiau i gyrraedd Porth Colmon, bydd gofyn i chi gymeryd Llwybr Arfordir Cymru ar hyd ben yr allt i'w gyrraedd yn ddiogel. 
[bawd|[Delwedd:Llun Traeth Penllech.jpg|bawd|Traeth Penllech tuag at Penrhyn Melyn.Golygfa o draeth Penllech o gyfeiriad Penrhyn Melyn, Penllech.]]
Llifai'r Afon Fawr, sy'n tarddu'n Rhos Bodbadrig, ar lethrau Mynydd Cefnamwlch, drwy ardal Hebron, Llangwnnadl ac i Benllech i'r môr yma'n nhraeth Penllech tros ddibyn gan greu rhaeadr trawiadol, ac wrth droed y rhaeadr mae pwll go ddwfn a elwir yn y Pwll Diwaelod, cyn llifo'n y diwedd i'r môr.

## Gweler hefyd o ran diddordeb lleol 
* Porth Ychain
* Porth Colmon
* Porth Gwylan
* Porth Ysgaden
* Tudweiliog
* Llangwnnadl
* Traeth Towyn
*Mynydd Cefnamwlch
*Coetan Arthur/Cromlech Cefnamwlch
*Penllech
*Porth Cesyg
*Porth Cychod
*Porth Tŷ Mawr

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearyddiaeth Gwynedd
Categori:Llŷn
Categori:Traethau Cymru
Jorge Eliécer Gaitán

Gwleidydd sosialaidd o Golombia oedd **Jorge Eliécer Gaitán** (26 Ionawr 1902 – 9 Ebrill 1948) a fu'n weinidog yn llywodraeth y Blaid Ryddfrydol ac yn arweinydd poblyddol amlwg yn y 1930au a'r 1940au. Cafodd ei lofruddio yn ystod ymgyrch arlywyddol 1948, gan sbarduno'r cyfnod yn hanes Colombia a elwir *La Violencia*.

Ganed yn Bogotá, prifddinas Colombia. Astudiodd y gyfraith ym Mhrifysgol Genedlaethol Colombia, Bogotá, ac yn Rhufain. Yno dylanwadwyd arno gan ddulliau gwleidyddol a rhethregol Benito Mussolini, er nad oedd Gaitán yn ffasgydd. Dychwelodd i Golombia a fe'i etholwyd yn aelod o Dŷ'r Cynrychiolwyr dros Dalaith Cundinamarca ym 1929, ac yn ei araith gyntaf yn y siambr fe laddai ar amodau planhigfeydd y United Fruit Company. Ymunodd Gaitán â Phlaid Ryddfrydol Colombia ym 1933, a sefydlodd ymblaid ei hun, Undeb Cenedlaethol Chwyldroadol y Chwith (*Union Nacional Izquierdista Revolucionaria*; 1933–35), cyn iddo ddychwelyd i'r Blaid Ryddfrydol. Gwasanaethodd yn Faer Bogotá o 1936 i 1937, yn weinidog addysg o 1940 i 1941, ac yn weinidog llafur, iechyd a lles cymdeithasol o 1943 i 1944.

Ymgyrchodd Gaitán am arlywyddiaeth Colombia am y tro cyntaf ym 1946, yn arweinydd ar ymblaid radicalaidd y Rhyddfrydwyr ac yn erbyn Gabriel Turbay, ymgeisydd swyddogol y Blaid Ryddfrydol. Enillwyd yr etholiad gan Mariano Ospina Pérez, ymgeisydd y Blaid Geidwadol, o ganlyniad i'r rhwyg yn y Blaid Ryddfrydol. Yn ystod ei ail ymgyrch arlywyddol, ym 1948, llofruddiwyd Gaitán mewn cyfarfod o Gynhadledd Ryngwladol Gwladwriaethau'r Amerig yn Bogotá. Achoswyd terfysgoedd ar draws y brifddinas, a elwir *El Bogotazo*, gan nodi cychwyn y ddeng mlynedd o wrthdaro ar draws y wlad a elwir *La Violencia*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Golombia
Categori:Llofruddiaethau'r 1940au
Categori:Llofruddiaethau'r 20fed ganrif yng Ngholombia
Categori:Pobl o Bogotá
Categori:Pobl fu farw yn Bogotá
Categori:Sosialwyr o Golombia
Banbury (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Banbury**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Banbury constituency.svg|Etholaeth Banbury yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1553, a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol.

## Aelodau Seneddol 
*ar ôl 1885

* 1885–1895: Bernhard Samuelson (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Albert Brassey (Ceidwadol)
* 1906–1910: Eustace Fiennes (Rhyddfrydol)
* 1910: Robert Brassey (Ceidwadol)
* 1910–1918: Eustace Fiennes (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Rhys Rhys-Williams (Rhyddfrydol, wedyn (Rhyddfrydol Clymbiad)
* 1922–1945: James Edmondson (Ceidwadol)
* 1945–1959: Douglas Dodds-Parker (Ceidwadol)
* 1959–1983: Neil Marten (Ceidwadol)
* 1983–2015: Tony Baldry (Ceidwadol)
* 2015–2024: Victoria Prentis (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Sean Woodcock (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
Poco

Band roc gwlad Americanaidd yw **Poco** a ffurfiwyd yn wreiddiol gan Richie Furay, Jim Messina a Rusty Young. Fe'u ffurfiwyd yn dilyn y band Buffalo Springfield yn cymuno ym 1968. Roedd Poco yn rhan o don gyntaf genre roc gwlad Arfordir y Gorllewin. Mae teitl eu halbwm cyntaf, ''Pickin 'Up the Pieces*, yn gyfeiriad at chwalfa Buffalo Springfield. Trwy gydol y blynyddoedd mae Poco wedi perfformio gyda sawl aelod amrywiol, ac maent dal i chwarae hyd heddiw.

## Hanes
Wrth recordio trydydd albwm yng nghyfnod olaf Buffalo Springfield, sef *Last Time Around'', recordiodd y prif gantorion Stephen Stills, Neil Young a Richie Furay ganeuon heb yr aelodau eraill yn bresennol. Un o ymdrechion unigol Furay oedd y faled "Kind Woman", a ddylanwadwyd gan ganeuon gwlad, a recordiodd gyda chymorth y cynhyrchydd / peiriannydd / basydd Jim Messina a'r gitarydd dur pedal Rusty Young.  Pan wahanodd Buffalo Springfield, penderfynodd Furay, Messina a Rusty Young ddechrau eu grŵp eu hunain yn canolbwyntio ar ganeuon o'r un fath. Eu lineup gwreiddiol oedd Furay (llais a gitâr rhythm), Messina (gitâr arweiniol, lleisiau, cynhyrchydd), Rusty Young (gitâr dur pedal, banjo, dobro, gitâr, mandolin a llais), George Grantham (drymiau a llais) a Randy Meisner (bas a llais).

## Aelodau
* Rusty Young
* Jack Sundrud
* Rick Lonow
* Lex Browning

### Cyn-aelodau
* George Grantham
* Richie Furay
* Jim Messina
* Randy Meisner
* Timothy B. Schmit
* Paul Cotton
* Al Garth
* Steve Chapman
* Charlie Harrison
* Kim Bullard
* Rick Seratte
* Jeff Steele
* Dave Vanecore
* Gary Mallaber
* Richard Neville
* Tim Smith
* George Lawrence
* Michael Webb

## Albymau
### Albymau stiwdio
## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Henley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, oedd **Henley**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Henley2007Constituency.svg|Etholaeth Henley yn Swydd Rydychen
EnglandOxfordshire.svg|Swydd Rydychen yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1885, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1886: Edward Vernon Harcourt (Ceidwadol)
* 1886–1895: Francis Parker (Ceidwadol)
* 1895–1906: Robert Hermon-Hodge (Ceidwadol)
* 1906–1910: Philip Morrell (Rhyddfrydol)
* 1910–1917: Valentine Fleming (Ceidwadol)
* 1917–1918: Robert Hermon-Hodge (Ceidwadol)
* 1918–1924: Reginald Terrell (Ceidwadol Clymblaid, wedyn Ceidwadol)
* 1924–1932: Robert Henderson (Ceidwadol)
* 1932–1950: Gifford Fox (Ceidwadol)
* 1950–1974: John Hay (Ceidwadol)
* 1974–2001: Michael Heseltine (Ceidwadol)
* 2001–2008: Boris Johnson (Ceidwadol)
* 2008–2024: John Howell (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gorllewin Rhydychen ac Abingdon (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gorllewin Rhydychen ac Abingdon** (Saesneg: *Oxford West and Abingdon*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South East England - Oxford West and Abingdon constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Rhydychen ac Abingdon yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1997: John Patten (Ceidwadol)
* 1997–2010: Evan Harris (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–2017: Nicola Blackwood (Ceidwadol) 
* 2017–presennol: Layla Moran (Y Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-ddwyrain Lloegr
John Jones (1772-1837)

Roedd **John Jones** (17 Awst 1772 – 28 Medi 1837) yn fargyfreithiwr, cyfieithydd, a hanesydd o Gymru.

## Cefndir
Ganwyd Jones yn Nerwydd, Llandybïe, Sir Gaerfyrddin. Does dim llawer sy'n wybyddus  am ei blentyndod ond mae'n ymddangos ei fod wedi derbyn rhywfaint o addysg glasurol.

## Gyrfa gyfreithiol
Yn ŵr ifanc cafodd ei gyflogi fel ysgolfeistr yn Wimbledon. Honnir bod Syr Robert Peel, a daeth wedyn yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, ymhlith ei ddisgyblion. Trwy fyw yn gynnil llwyddodd i hel swm dechau o arian allan o'i gyflog fel athro, a derbyniodd hefyd cymynrodd gwerth £20 y flwydd gan berthynas iddo, Mrs Bevan o Dalacharn. Penderfynodd rhoi'r gorau i fod yn athro a defnyddio ei arian i deithio ar y Cyfandir. Yn ystod ei deithiau bu'n fyfyriwr mewn pum prifysgol yn Awstria a dau yn yr Almaen gan gynnwys Prifysgol Jena, yr Almaen lle enillodd gradd Ll.D. (Doethur yn y gyfraith).

Wedi dychwelyd o'r Almaen aeth i Lincoln's Inn gan gael ei alw i'r bar ym 1803. Dechreuodd gweithio ar gylchdeithiau cyfreithiol Rhydychen a de Cymru. Roedd ganddo bractis llwyddiannus i gychwyn ond bu ei dymer afrywiog, yn achos ddinistr i'w lwyddiant. Daeth ei yrfa fel bargyfreithiwr i ben wedi iddo wneud sylwadau difrïol am weinyddwyr y gyfraith wrth bledio achos cleient tlawd oedd, yn ei dyb ef, wedi ei gam drin gan fyd cyfreithiol oedd a mwy o ddiddordeb mewn llenwi ei phoced ei hun na rhoi cyfiawnder i'r tlawd. Achosodd ei sylwadau gymaint o ddrwg deimlad yn y proffesiwn fel bod cyfreithwyr yn gwrthod rhoi achosion iddo a bargyfreithwyr eraill yn gwrthod cyd-weithio ag ef.

## Gyrfa lenyddol
Trodd Jones ei law at lenydda, ond ni fu ei yrfa lenyddol yn llwyddiant ysgubol chwaith. Tra ar ei deithiau yn Ewrop cyfieithodd o'r Ddaneg dyddiadur Yr Athro Thomas Bügge o'i deithiau yn Ffrainc fel ''Dr Bugge's Travels in the French Republic* (1801). Cyhoeddodd llawlyfr ar y gyfraith enllib *De Libelles Famosis or The Law of Libel* ym 1812. Cyhoeddodd *Y Cyfamod Newydd'' ym 1818, sef cyfieithiad Cymraeg newydd o Efengylau'r Testament Newydd, ond derbyniodd y gwaith ymateb llugoer gan fod safon ei Gymraeg mor wan. Ym 1824 cyhoeddodd lyfr ar hanes Cymru *History of Wales*, bu feirniadaeth hallt ar y llyfr am fod yn anghywir yn ei ffeithiau; am gynnwys sylwadau dilornus am bobl Cymru ac am drafod diwygiadau crefyddol Cymru mewn dull oedd yn awgrymu ei fod yn anffyddiwr.

## Marwolaeth
Wedi methu fel bargyfreithiwr ac fel awdur bu farw Jones mewn tlodi yn St. James's Street, Islington yn 65 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym Mynwent Eglwys y Santes Mair yn Islington.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Cyfieithwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Gymru
Lloyd Hughes ("Spud")

Dyfeisiwr sigaréts menthol oedd **Lloyd Hughes** (neu "Spud" i'w ffrindiau), o Mingo Junction, Ohio a wnaeth y sigarét cyntaf o'r math hwn yn 1924,. Ffurfiodd gwmni o'r enw 'The Spud Cigarette Corporation' gan werthu ei sigarennau am 20c am baced o ugain, o ddrws i ddrws. Yna, yn 1927 prynwyd yr hawl i greu sigarets menthol gan y cwmni Axton-Fisher Tobacco Company.

Dywedir i Hughes storio'i sigaréts mewn tun gyda chrisialau menthol a ddefnyddid ganddo i leddfu symptomau ei annwyd a'i asma. Llwyddodd y tybaco i amsugno blas y mintys a gwneud y sigaréts yn haws i'w ysmygu. Dechreuodd Hughes werthu sigaréts menthol, ac erbyn 1932 ei frand 'Spud' oedd y pumed sigarét a werthodd orau drwy Unol Daleithiau America.

Yn 2020 roedd chwarter y sigaréts a werthwyd drwy UDA yn rhai blas menthol. Dengys ymchwil diweddar ei bod yn anos roi'r gorau i ysmygu sigaréts menthol na rhai cyffredin.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Dyfeiswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ohio
Daniel Davies, Felin-foel

Gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn Felin-foel, Sir Gaerfyrddin, oedd **Daniel Davies** (24 Ebrill 1756 – 16 Ebrill 1837).

## Cefndir 
Ganwyd Davies ym Mwlchmelyn, Cenarth yn blentyn i Richard a Diana Davies. Roedd ei dad yn ddiacon mewn capel yng Nghastellnewydd Emlyn, er hynny ni fu gan Daniel fawr o ddiddordeb yn y byd crefyddol. Roedd yn *"fwynhau chwantau ieuenctid"* gan ddisgrifio'r cyfnod fel un pan *"oeddwn yn rhedeg ar hyd y ffordd lydan sydd yn arwain i ddistryw"*. Pan oedd yn ei arddegau cafodd salwch difrifol ac roedd ofn y byddai'n marw ohono. Yn ôl y ffydd Gristionogol os yw unigolyn yn marw heb gael ei hachub gan Iesu Grist, byddai'n gwario tragwyddoldeb, wedi marw, yn yr Uffern yn cael ei gosbi am ei bechodau. Wedi dod mor agos i farwolaeth, heb gael ei hachub penderfynodd newid ei ffyrdd ac i chwilio am ffydd. Bu'n mynychu oedfaon a chyfarfodydd yr Annibynwyr, y Methodistiaid Calfinaidd a'r Bedyddwyr ond fu'r gwahaniaethau rhwng credoau ac arferion y tri enwad yn ei ddrysu. Ar ôl dwys ystyriaeth penderfynodd mai'r Bedyddwyr oedd agosa at arferion Beiblaidd yn eu hordinhadau. Ymunodd a chapel y Bedyddwyr gan gael ei fedyddio gan Stephen Davies, gweinidog Bedyddwyr Ffynnonhenri, Cynwyl Elfed ym 1775.

## Gyrfa 
Pan oedd Davies yn naw mlwydd oed dechreuodd gweithio fel bugail. Gan fod ei swydd yn un tymhorol gwariodd misoedd canol gaeaf, pan oedd yn segur o'i waith, yn mynychu ysgol i ddysgu Saesneg. Dyma'r unig addysg ffurfiol iddo ei dderbyn. Yn 13 mlwydd oed aeth i Gynwyl Elfed i weithio i farcer o'r enw Hywel Hywels. Bu gyda Hywels am ddwy flynedd cyn dychwelyd i dŷ ei dad, a oedd yn wëydd i ddysgu'r grefft ganddo. Wedi dysgu crefft y gwëydd bu'n gweithio mewn ffatrïoedd gwlân yng Nghynwyl Elfed, Ffynnonhenri ac Eglwyswrw. lle parhaodd am y 46 mlynedd nesaf. Roedd ei weinidogaeth yn Felin-foel yn un dra llwyddiannus. O fewn dim iddo ddechrau ar y gwaith cynyddodd nifer yr aelodau o 160 i dros 400. Bedyddiodd dros 700 o ddynion (does dim cofnod o sawl merch cafodd eu bedyddio ganddo) a bu'n moddion i sefydlu 4 o eglwysi newydd yn Sir Gaerfyrddin.

## Teulu 
Bu Davies yn briod ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Hannah Evans, bu iddynt briodi ym 1782 a chawsant tri mab a dwy ferch. Bu farw Hannah ym 1827, wedi ei marwolaeth ail briododd â gwraig o'r enw Rachel Davies.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1837
Daniel Davies

Mae nifer o bobl gyda'r enw Daniel Davies, yn cynnwys:
* Daniel Davies, Felin-foel (1756 – 1837) Gweinidog y Bedyddwyr
* Daniel Davies, Abertawe (1797 – 1876) Gweinidog y Bedyddwyr
* Daniel Davies (nofelydd)
Tramlink

bawd|260px
bawd|260px
Mae **Tramlink** yn rhwydwaith tram yn gwasanaethu Croydon a’r ardal o’i gwmpas. Dechreuodd ei wasanaethau yn 2000, y rhwydwaith tram cyntaf yn Llundain ers 1952. Ei berchennog yw London Trams, rhan o Transport for London a threfnir ei wasanaethau gan Tram Operations Cyf, rhan o FirstGroup.

Mae 39 o orsafoedd a 28 cilomedr o gledrau. Canolbwynt y rhwydwaith yw Croydon, gyda leiniau yn terfynu yng Ngorsaf reilffordd New Addington, Gorsaf reilffordd Elmers End, New Addington a Gorsaf reilffordd Wimbledon.

Defnyddir 24 o dramiau, adeiladwyd gan gwmni Bombardier yn Wakefield, seiliedig ar dramiau Köln, adeiladwyd gan Bombardier yn Brugge a Wien.Ar 18 Awst 2011, rhoddwyd cytundeb i Stadler Rail ar gyfer 6 Tram Variobahn, a chyraeddasant yn 2012. Archebwyd 6 arall yn 2015.

## Hanes
Er caewyd ei rwydwaith o dramffyrdd erbyn 1951, daeth cynnig i ddefnyddio tramiau rhwng Gorsaf reilffordd Dwyrain Croydon a stad tai newydd yn New Addington, ac ym 1962, un arall ar y rheilffordd rhwng Gorsaf reilffordd Gorllewin Croydon a Gorsaf reilffordd Wimbledon. Datblygwyd y ddau syniad yn ystod y 70au gan reolwyr Rheilffyrdd Prydeinig. Derbyniwyd y cynllun gan Gyngor Croydon ym mis Chwefror 1990 a chydweithiodd y cyngor gyda LRT (London Regional Transport); pasiodd Deddf Croydon Tramlink yn 1994.

Mae’r rhwydwaith yn seiliedig ar gylcg ynghanol Croydon, gyda changennau’n rhedeg i’r gogledd-orllewin, gogledd-ddwyrain a de-ddwyrain, dau yn ddefnyddio rheilffyrdd oedd yn bodoli’n barod ac un yn dilyn trwydd o hen reilffordd.

## Map
bawd|canol|600px|Rhwydwaith Tramlink yn 2017

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan tfl.gov.uk

Categori:Cludiant yn Llundain
Tramlink
Rheilffordd Alberni Pacific

Mae **Rheilffordd Alberni Pacific** yn rheilffordd dreftadaeth ar Ynys Vancouver, Canada. Mae gorsaf y rheilffordd ym Mhort Alberni ac mae’r rheilffordd yn mynd trwy’r coetir cyfagos i’r harbwr a Melin McLean. Oherwydd problemau gyda boeler y locomotif (locomotif Cwmni Baldwin 1929), dydy'r rheilffordd ddim wedi bod yn weithredol ers 2019.

Adeiladwyd yr orsaf ym 1911-12 ar gyfer Rheilffordd y Canadian Pacific. Prynwyd yr adeilad gan ddinas Port Alberni, at atgyweiriwyr yr adeilad gan wirfoddolwyr ym 1990. Mae’r orsaf ar gofrestr safleoedd hanesyddol Canada.

## Locomotifau Stêm
### Locomotif Shay
bawd|260px|Y Shay
Locomotif sy’n dyddio o 1912.

### Buda
Locomotif petrol 1928, yn wreiddiol o Waith Haearn Westminster.

### Locomotif Baldwin 2-8-2T
bawd|260px|Y locomotif Baldwyn a thrên
Rhif 7; y locomotif sy arfer yn gweithredu ar y rheilffordd.

## locomotifau diesel
### Rhif 11
Adeiladwyd rhif 11 ym 1942. Defnyddir y locomotif ar drenau os dydy’r locomotifau stêm ddim ar gael.

### Rhif 8427
Mae 8427 yn locomotif ALCO RS-3, adeiladwyd ym 1954 ar gyfer Rheilffordd Canadian Pacific. Prynwyd y locomotif gan Crown Zellerbach Cyf ar gyfer gwaith fforestiaeth yn Ladysmith, Columbia Brydeinig. Prynwyd y locomotif gan [[Cymdeithas Hanesyddol Dywidiannol Gorllewin Ynys Vancouver tua 1994/5.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y rheilffordd 

Alberni Pacific
Categori:Rheilffyrdd treftadaeth Canada
Categori:Twristiaeth yng Nghanada
Categori:British Columbia
Swydd Buckingham (awdurdod unedol)

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Buckingham, De-ddwyrain Lloegr, yw **Swydd Buckingham** neu (er mwyn gwahaniaethu rhwng yr awdurdod a'r swydd seremonïol) **Cyngor Swydd Buckingham**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,565&nbsp;km², gyda 540,059 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. 

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 2020. Cyn y dyddiad hwnnw roedd Swydd Buckingham yn sir an-fetropolitan wedi'i rhannu yn bedair ardal an-fetropolitan: Ardal Aylesbury Vale, Ardal Chiltern, Ardal South Bucks ac Ardal Wycombe.

Lleolir pencadlys yr awdurdod yn Aylesbury.

## Cyfeiriadau 

Swydd Buckingham
Categori:Sefydliadau 2020
Steganographia

Llyfr ar steganograffeg (negeseuon cudd) yw ***Steganographia***, a ysgrifennwyd tua 1499 gan abad Benedictaidd a polymath o'r Almaen, Johannes Trithemius.

Ar yr olwg gyntaf, mae’n ymddangos fod y testun yn sôn am sêr-ddewiniaeth a syniadau ‘hudol’ aneglur. Honnwyd ei fod yn cynnwys, ymysg pethau eraill, ddull o anfon negeseuon cudd dros bellter mawr. Mae’n cynnwys traethodau hirion am wahanol ysbrydion ac angylion, gyda defodau a thablau o fformiwlâu 'hudol'. Fodd bynnag, mae'n ymddangos erbyn hyn nad oes unrhyw beth ‘hudol’ yn eu cylch. Mewn gwirionedd, mae’r rhestrau o rifau a llythrennau yn allwedd i ffurf glyfar o amgryptio, nad oedd wedi cael ei ddarganfod hyd y 1990au. Mae'n ymddangos fod Johannes Trithemius wedi dyfeisio ffurf gyntefig o’r un system amgryptio a ddefnyddiwyd yn nes ymlaen i greu'r Cod Enigma enwog yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Cafodd y gwaith yma ei drawsysgrifio yn 1591 gan John Dee.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau'r 15fed ganrif