Po’owli

{{Blwch tacson
| enw = {}*Melamprosops phaeosoma*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = PE
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}

}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth

| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Aves
| ordo = Passeriformes
| familia = Drepanididae

| genus = {{#invoke:Wikidata|getValue|P171|{}}}
| species = {{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =

}}

Aderyn a rhywogaeth o adar yw **Po’owli** (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: po’owliaid) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol ***Melamprosops phaeosoma***; yr enw Saesneg arno yw *Po’ouli*. Mae'n perthyn i deulu'r Mêl-gropwyr Hawaii (Lladin: *Drepanididae*) sydd yn urdd y *Passeriformes*.

Talfyrir yr enw Lladin yn aml yn *M. phaeosoma*, sef enw'r rhywogaeth.

## Teulu
Mae'r po’owli yn perthyn i deulu'r Mêl-gropwyr Hawaii (Lladin: *Drepanididae*) ac i deulu'r *Fringillidae* sef 'y Pincod'. Dyma rai o aelodau eraill y teulu:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q160835 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Hanes ei ddifodiant
Yn endemig i Hawaii, cafodd y po'owli olaf, fel pob po’owli, yng nghoedwig law Maui’s Hana, ar lethrau Mynydd Haleakalā – “tŷ’r haul” – lle mae’n bwrw glaw drwy’r amser.  Fe'i gelwir hefyd yn 'mêl ddringwr wynebddu', ac fe'i darganfuwyd gyntaf mor ddieweddar a 1973. Yna, amcangyfrifodd ymchwilwyr gyfanswm y boblogaeth yn 200 o adar.

Rhoddodd yr ysgolhaig Mary Kawena Pukui ei henw i’r aderyn, sy’n golygu “pen du”.  Mae ei llyfr o ddiarhebion Hawäi yn cynnwys yr un hwn: *Hāhai nō ka ua i ka ululāʻau*, “mae'r glaw yn dilyn y goedwig”.  Mae ystyr dwbl i'r ymadrodd: awgrym a rhybudd ydyw.  I ddod o hyd i ddŵr, edrychwch am goedwigoedd.  Ond hefyd: pe bai un elfen o ecosystem yn cael ei dinistrio, bydd eraill yn sicr o ddilyn.

Erbyn 1997, dim ond pum po’owli oedd ar ôl.  Y flwyddyn honno, ar ddiwrnod anarferol o ddisglair, daliodd ymchwilwyr un am y tro cyntaf. Erbyn y mileniwm newydd, dim ond tri po’ouli oedd ar ôl.  Er eu bod yn byw ychydig gilometrau oddi wrth ei gilydd, maent yn annhebygol o fod wedi cyfarfod erioed.  Yn lle hynny - efallai allan o unigrwydd, efallai allan o ddryswch - roedd pob un yn treulio amser gyda adar pigbraff Maui https://www.llennatur.cymru/Y-Bywiadur#Maui%20parrotbill, a oedd â galwad debyg.

Yn 2004, cafodd y po'ouli un cyfle olaf.  Cymerodd chwe pherson 18 mis a $300,000 i ddal aderyn.  Yn rhyfeddol, dyma’r un unigolyn ag yr oedd Baker wedi ei faglu saith mlynedd ynghynt, pan ddaeth y person cyntaf i ddal po’owli byw.  Yn yr amser hwnnw, roedd yr aderyn wedi colli llygad.  Roedd yn hen – o leiaf naw – ac roedd caethiwed yn straen.  Bu farw ym Maui 11 wythnos yn ddiweddarach, rhwng 10pm a 11.30pm, ar 26 Tachwedd, o fethiannau ar ei organau.

Efe oedd y po'owli diwethaf a welwyd erioed.  Ni allai ymchwilwyr oedd yn gobeithio dal benyw ddod o hyd i'r naill na'r llall o'r adar oedd ar ôl.  Yn 2019, datganodd yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur fod y rhywogaeth wedi darfod.

## Gweler hefyd
*Rhestr Goch yr IUCN

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau mewn perygl difrifol yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Drepanididae