Barraba

Pentref yn y rhanbarth Lloegr Newydd yn Ne Cymru Newydd, Awstralia yw **Barraba**. Oedd y pentref canolfan y weinyddol sir Barraba Shire er hynny cyfunwyd a’r pentref a’r mwyafrif o’r sir i Gyngor y Rhanbarthol Tamworth (*Tamworth Regional Council*) ym 1994. Mae Barraba yn Rhanbarth yr Aderyn Pwysig Bundarra-Barraba (*Bundarra-Barraba Important Bird Area*) sy’n gwarchod cynefin yr aderyn anturiedig Melysor eurymylog (*Anthochaera phrygia*). 

Mae Barraba ar 477 cilometr yn ogledd-orllewinol o Sydney, ar 548 cilometr yn ddeau-orllewinol o Frisbane ac ar 90 cilometr yn ogleddol o Damworth sydd y ddinas agosaf.
Y mae’r Afon Manilla yn rhedeg wrth y pentref. Leolir Barraba ar y ffordd twristiaeth Llwybr Ymchwilwyr (*Fossickers’ Way*) ac y mae Barraba yn gorwedd yn y mynyddres *Nandewar Range*.

bawd|chwith|Melysor eurymylog (*Anthochaera phrygia*)

## Hanes
Oedd yn byw’r pobl cynfrodorol y Kamilaroi/Gamileraay yn yr ardal cyn dyfodiad yr Ewropeaid. Oedd yr Ewropead cyntaf yn yr ardal y fforiwr a botanegwr Allan Cunningham a oedd wedi cyrraedd yr ardal ym 1827. Sefydlwyd y fferm cyntaf yn yr ardal, *Barraba Station*, ym 1837 neu ym 1838. Tirfesurwyd lle y pentref dyfodol ym 1852.

Helpodd darganfyddiad yr au y pentref cynyddu. ac agorwyd yr ysgol cyntaf ym 1861. er hynny rhedodd y trên terfynol i Farraba ym 1983 a chaewyd lein y rheilffordd ym 1987.  Adeiladwyd yr Argae Connors Creek ym 1933 er gwella darpariaeth y dŵr i’r pentref. Oedd y mwynglawdd y mwynglawdd  cupr mywaf yn Ne Cymru Newydd ym 1903 a chynhwysodd y pentrefan 300 preswyliwr. 
Caewyd y mwynglawdd yn y degawd 1930 a chaewyd swyddfa’r bost ym 1966. 

Disgrifiodd adroddiad teledu yn 2008 am y pryder cynyddol y bo yr asbestos gwag risg iechyd ar y preswylwyr ac ar y ymwelwyr. Galwodd Sefydliad y Clefydau Asbestos Awstralia (*The Abestos Diseases Foundation of Australia*) y rhaid lle y mwynglawdd yn cael ei ailsefydlu.

bawd|centre|y mwynglawdd asbestos ar Woodsreef

### Pridd Diatom
Sefydlwyd mwynglawdd y pridd diatom (*diatomaceous earth*) ym 1982.

bawd|centre|pridd diatom

### Gemau a Ffosilau
Mae pobl yn gallu ffeindio pyritau, maen iasbis, garned, zeolite, cwarts coch, cwarts melyn a chwarts brown yn yr ardal. Mae pobl yn gallu ffeindio hefyd ffosilau.

 
## Amaethyddiaeth
Ffermir eidonnan cig, defaid merino a gwenith yn yr ardal.

## Hinsawdd
Mae Barraba yn profi hafau poeth a llaith a gaeafau oed a sych. 41.8°C yw’r tymheredd cofnodedig uchaf a -9.4°C yw’r tymheredd cofnodedig lleiaf.  688.7 milimetr yw’r glawiad blynyddol cyfartalog cofnodedig uchaf a cwympodd 25 Ionawr 1955.    

## Darpariaeth Dŵr
Cyn adeilawiath yr Argae Split Rock tynnai’r pentref ddŵr o’r Afon Manilla, y Nant Barraba a’r Argae Connors Creek. Pan lleihawyd y tarddiadau hynny tynnai’r pentref ddŵr o ffynhonnau argyfwng.

Adeiladwyd yr Argae Split Rock ym 1988 a chwblhawyd piblin o’r argae i’r pentref yn 2015.

bawd|centre|Argae Split Rock

## Ffotograffau

File:BarrabaMainStreet.JPG|y priffordd o Farraba yw Queen Street (Stryd-y-Brenhines)
File:BarrabaCourtHouse.JPG|llys y barn, Barraba
File:BarrabaCommercialHotel.JPG|Commercial Hotel, Barraba
File:BarrabaAnglicanChurch.JPG|yr eglwys Anglicanaidd, Barraba
File:BarrabaUnitingChurch.JPG|yr eglwys Fethodistaidd, Barraba
File:BarrabaRomanCatholicChurch.JPG|yr eglwys Pabyddol, Barraba
File:BarrabaClockTower.JPG|tŵr y cloc, Barraba
File:BarrabaNABBank.JPG|y banc cyntaf, Barraba

## Cyfeiriadau
## Cysylltau allanol
*  tudalen y gwe lleol 

*  gŵyl y celfyddyd lleol *Frost over Barraba* 

*  gŵyl Barraba

*  o tudalen y gwe Tamworth Regional Council

*  o tudalen y gwe Fossickers Way 

*  Fideo: Argae Connors Creek

*  Fideo: y mwynglawdd asbestos ar Woodsreef

*  Fideo: Argae Split Rock

*  Barraba yn Wikivoyage

Categori:Egin De Cymru Newydd‎