open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teilio Ewclidaidd

Mae **teilio polygonau rheolaidd amgrwn yn y plân Ewclidaidd** yn ffurf celf sy'n bodoli cyn hanes, ac yn faes o fewn geometreg Ewclidaidd. Cychwynwyd ei ystyried yn faes mathemateg gan Kepler yn ei *Harmonices Mundi* (Lladin am "Cynghanedd Bywyd") yn 1619.

Mewn teilio Ewclidaidd ochr-wrth-ochr, ymyl-i-ymyl, mae'n rhaid i gyfanswm onglau mewnol y polygonau sy'n cwrdd ar fertig fod yn 360 gradd.

## Teilio rheolaidd
## Teilio rheolaidd
Teilio Archimedaidd, neu deilio unffurf, neu led-rheolaidd.

## Teilio *k*-unffurf 
Gellir dosbarthu teilio cyfnodol gan nifer orbidau'r fertigau (corneli), ymyl a theiliau. Os oes  orbid o fertigau, adnabyddir y teilio fel -unffurf neu -isogonal; os oes  orbid o deils, fe'u gelwir yn -isohedral; ac os oes  orbid o ymylon, yna'n -isotoxal.

Gellir adnabod teilio *k*-unffurf gyda'r un fertig drwy'r system cymesuredd y grŵp papur wal.

## Eraill
Ar gyfer teilio Ewclidaidd ochr-wrth-ochr, ymyl-i-ymyl, mae'n rhaid i gyfanswm onglau mewnol y polygonau sy'n cwrdd ar fertig fod yn 360 gradd. Mae gan -gon rheolaidd onglau mewnol \left(1-\frac{2}{n}\right)180 gradd. Ceir 17 o bolygonau rheolaidd gwahanol, sydd a'u honglau mewnol yn adio i 360 gradd. Gelwir bob un o'r rhain yn 'rywogaeth' o fertig.

## Gweler hefyd
*Grŵp papur wal

## Cyfeiriadau
Categori:Brithwaith
Categori:Geometreg Euclidaidd
Aneirin (cerdd)

Cerdd Gymraeg gan Iwan Llwyd yw **Aneirin**. Rhai themâu a amlygir yn y gerdd yw rhyfel/ heddwch/ gwerthoedd cymdeithas/ pigo cydwybod/ brawdgarwch a cyd-ddyn. Mae’r bardd gyda agwedd negyddol tuag at rhyfel.
Gosodwyd y gerdd yn gyfnod Rhyfel Vietnam.
Strwythur y gerdd yw englyn milwr.

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Geometreg eliptig

bawd|Mae'r triongl pegynol (polar) yn nodweddiadol o geometreg eliptig.
O fewn y maes **geometreg eliptig**, nid yw cynosodiad paralel Ewclid yn dal dŵr. Caiff y maes hwn ei astudio o fewn dau ddimensiwn, tri dimensiwn neu ddimensiwn uwch. Sbardunodd y sylweddoliad hwn yn y 19g, geometreg  di-Ewclid gan gynnwys geometreg hyperbolig.

Mae gan geometreg eliptig nifer o nodweddion tra gwahanol i'r ddysgeidiaeth glasurol o plân Ewclidaidd e.e. mae cyfanswm onglau mewnol bob tro yn fwy na 180°. Mae Theorem Pythagoras hefyd yn methu; mewn triongl 90°–90°–90° (gweler y diagram), mae pob ochr o'r un hyd, ac felly ni allant fodloni a^2+b^2=c^2. Mae cymhareb cylchedd cylch i'w arwynebedd yn llai na'r hyn a geir o fewn geometreg Ewclidaidd. Yn gyffredinol, nid yw arwynebedd na chyfaint yn graddoli o fewn geometreg eliptig.

Mewn geometreg eliptig, mae pob dwy linell berpendicwlar i linell benodol yn croestorri. Mewn gwirionedd, mae pob perpendicular ar un ochr i gyd yn croestorri ar *begwn absoliwt* y linell a roddir. Mae'r perpendicularau ar yr ochr arall hefyd yn croestorri ar bwynt, sy'n wahanol i'r pegwn absoliwt arall yn unig mewn geometreg sfferig, oherwydd mewn geometreg eliptig mae'r pegynau ar y naill ochr neu'r llall yr un fath.

Mae'r pellter rhwng pâr o bwyntiau yn gyfraneddol i'r ongl rhwng eu pegynau absoliwt. Yng ngeiriau Coxeter (1907-2003):

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg
Clwb Rygbi Machynlleth

Lleolir **Clwb Rygbi Machynlleth** yn nhref Machynlleth, Powys ac maent yn chwarae, fel rheol, yn ail neu trydydd cynghrair y gogledd - yn 2018-19, Cyngrair 3 Gogledd (*League 3 North*) o system byramid Undeb Rygbi Cymru. Mae'r gynghrair hon yn cynnwys timau o ar draws y Gogledd fel Clwb Rygbi Wrecsam, Clwb rygbi Dolgellau a Chlwb Rygbi Bro Ffestiniog. maent yn rhan o Cyngor Rygbi Gogledd Cymru.

## Cit
* **Cartref** - crysau streipiau ar draws glas tywyll a gwyn; trwsus gwyn; sannau glas tywyll.

## Trafferthion
Mewn erthygl yn Ebrill 2017 yn y 'western Mail' enwyd Clwb Rygbi Machynlleth ymhlith rhestr hir o glybiau rhanbarthol Cymru oedd wedi colli pwyntiau am iddynt fethu a roi ymlaen tîm llawn ar gyfer gemau. Roedd yr erthygl yn nodi trafferthion dybryd nifer o glybiau i ganfod digon o chwaraeaewyr a'r her o ymarfer a theithio yn bell ar gyfer gemau yn ystod y tymor.

## Gŵyl Rygbi 7-bob-ochr Machynlleth
Mae'r clwb wedi cynnal Gŵyl Rygbi 7-bob-ochr er cof am Siôn Wyn Evans a chwaraeodd i'r Clwb. Gelwir yr ŵyl yn *Siôn Wyn Sevens*. Cynhelir hi ym mis Awst fel rheol.

## Adeilad y clwb
Cafwyd tân yn adeilad y clwb ym mis Medi 2006. Credwyd i'r tân gael ei gychwyn yn fwriadol a gwnaed niwed i'r adeilad.

Mae'r adeilad clwb yn safle ar gyfer sesiynau comedi fel rhan o Ŵyl Gomedi Machynlleth flynyddol y dref. Cynhelir digwyddiadau cerddorol a nosweithiau o bob math yno gan gynnwys gig gan Candelas yn 2015.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Tudalen Facebook Clwb Rygbi Machynlleth
*Twitter @MachynllethRFC
*Instagram CR Clwb-Rygbi-Machynlleth

Machynlleth
Calum Stewart

Digrifwr yw **Calum Stewart** (ganwyd 1998). Magwyd ef ym Maglan ger Mhort Talbot ac mae'n perfformio yn y Gymraeg a'r Saesneg. 

Noder y sillefir ei enw, Calum, gydag un 'l' ac nid dwy.

## Bywgraffiad
Magwyd Calum yn ardal Port Talbot a mynychodd ysgolion Cymraeg yn yr ardal. Mae ganddo Syndrom Asperger ac mae'n trafod hyn yn ei gomedi. Mae'n disgrifio ei hun ar ei broffil Twitter fel "An autistic Welsh speaking goth because everyone loves a niche".

## Gyrfa
Dechreuodd berfformio yn Hydref 2015. 

Mae wedi perfformio mewn amryw o wyliau comedi gan gynnwys Gŵyl Gomedi Machynlleth a Gŵyl Caeredin lle perfformiodd yn y Bourborn Bar yn 2017.

Cyrhaeddodd rownd gyn-derfynol cystadleuaeth 'Welsh Unsigned Stand Up Award' yn 2016.

Mae wedi cefnogi amryw o gomedïwyr amlwg megis Joe Lycett, Scott Capurro, John Gordillo, Ellie Taylor a Stuart Goldsmith. 

Ar 1 Ebrill 2017 cymerodd ran yn noson gomedi Gala Wythnos Awtistiaeth y Byd i godi ymwybyddiaeth o'r cyflwr. Trefnwyd y noson gan yr Orbis Group sy'n cynnig gwasanaeth arbennig i blant, pobl ifanc ac oedolion sydd ag anghenion oherwydd awtistiaeth.

### Gwobr
Enillodd wobr *Welsh Unsigned Stand-up Award 2018* ym mis Tachwedd, a gynhaliwyd yng nghlwb Glee, Caerdydd. Gyda hynny, enillodd 'fez' borffor a £1,000.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Calum ar Hot Water Comedy, Lerpwl
*Tudalen Facebook Calum Stewart
*Twitter @calumofstewart

Categori:Genedigaethau 1998
Categori:Digrifwyr o Gymru
Steffan Evans (comedi)

Comedïwr a diddanwr yn y Gymraeg a'r Saesneg yw **Steffan Evans** (ganwyd 1981). Magwyd ef yn Eglwyswrw yn Sir Benfro. Mynychodd Ysgol y Preseli, yng Nghrymych.

## Gyrfa
Dechreuodd Steffan ei yrfa comedi ym mis Tachwedd 2015. Mae'n perfformio mewn nosweithiau meic agored i sesiynau mewn sioeau proffesiynnol ar draws Cymru a thu hwnt.

Bu'n berfformiwr cynorthwyol i Elis James ar ei daith yn 2017. Mae hefyd wedi teithio gyda sioe ar y cyd gyda Drew Taylor a Col Howard, *Tales from Wales* yn 2016-17. Mae wedi perfformio mewn sawl gŵyl gomedi gan gynnwys, Gwyliau Comedi: Machynlleth Caerdydd (2016), Castell Nedd (2016-17), Caerlŷr (Leicester, 2017), Caerfaddon (2017), Llwydlo (Ludlow, 2017), Merthyr Tudful  ac Aberteifi. Mae hefyd wedi perfformio mewn sesiynau comedi, Stand Up For Wales.

## Teledu
**Gwerthu Allan*, S4C
*''O'r Diwedd*, S4C. Sioe ddychan diwedd y flwyddyn
**Sesh*, eitemau byr ar-lein gan BBC Wales 

## Radio
**The Jamie Owen Show*, BBC Wales
**The Rhod Gilbert Show*, BBC Wales. Cyflwynydd gwadd.

## Cystadlaethau
*Ffeinalist - Welsh Unsigned Stand Up Award 2016 
*Ffeinalist - Stand up for Cider (Submarine Comedy) - 2017

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*Steffan Evans ar *Sesh''
*Clip Youtube o Steffan Evans

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Goleuadau Nadolig

Goleuadau sy'n cael eu defnyddio fel addurniadau i ddathlu'r Nadolig yw **goleuadau Nadolig**. Maen nhw fel arfer yn cael eu harddangos yn nhymor y Nadolig a'r Adfent. Mae'r arferiad yn dyddio yn ôl i'r adeg pan fyddai coed Nadolig yn cael eu haddurno â channwyllau i symboleiddio Crist fel goleuni'r byd; daeth Cristnogion â rhain i'w cartrefi gyntaf yn yr Almaen yn y cyfnod modern cynnar.

Roedd coed Nadolig yn cael eu harddangos yn gyhoeddus a dechreuodd eu haddurno â goleuadau trydan ddod yn boblogaidd ar ddechrau'r 20g. Erbyn canol y 20g, roedd yn arferol i roi goleuadau trydan ar hyd strydoedd ac ar adeiladau, yn arbennig yn yr Unol Daleithiau. Erbyn diwedd y 20g, roedd yr arferiad i'w weld mewn gwledydd eraill hefyd, gan gynnwys y tu hwnt i'r byd Gorllewinol, yn Japan a Hong Cong.

## Arferion Codi
Mewn nifer o wledydd, mae goleuadau Nadolig, ynghyd ag addurniadau Nadolig, yn cael eu rhoi i fyny ar neu o gwmpas diwrnod cyntaf yr Adfent. Yn y byd Gorllewinol, y ddau ddiwrnod y bydd goleuadau Nadolig fel arfer yn cael eu tynnu i lawr yw Nos Ystwyll a Gŵyl Fair y Canhwyllau. Mae yna gred bod gadael yr addurniadau i fyny y tu hwnt i Ŵyl Fair y Canhwyllau yn ddrwgargoelus.

## Cyfeiriadau 
Categori:Lampiau
Polytop

yn bolytop 2-ddimensiwn. Dyma rai polygonau o wahanol fathau: agored (ac eithrio ei ymyl), y ffin neu'r ymyl yn unig (gan anwybyddu'r tu mewn), caeedig (y ddau), a hunan-groestorri, gyda dwysedd amrywiol y rhanbarthau gwahanol.]]

Mewn geometreg elfennol, mae **polytop** yn wrthrych geometrig gydag ochrau 'fflat'. Mae'n derm hyblyg ei ystyr, a cheir sawl diffiniad o'r term. I bob pwrpas, mae'r polytop yn cyffredinoli'r polyhedron tri dimensiwn. Gall polytopau fodoli mewn unrhyw ddimensiwn (*n*) fel polypop *n*-dimensiwn neu *n*-polytop.

Mae 'ochrau fflat' yn golygu fod ochrau (*k*+1)-polytop yn cynnwys *k*-polytopeau a all gael (*k*-1)-polytopau yn gyffredin rhyngddynt. er enghraifft, mae polygon dau ddimensiwn yn 2-bolytop ac mae polyhedron tri dimensiwn yn 3-polytop.

Mae rhai damcaniaethau'n cyffredinoli hyn ymhellach i gynnwys gwrthrychau o'r fath fel apeirotopau heb ymylon a brithweithiau, dadelfennu neu 'teilio' maniffolds crwm, gan gynnwys polyhedra sfferig, a pholytopau haniaethol set-theoretig.

Ludwig Schläfli a Thorold Gosset oedd y ddau fathemategydd a ddaeth a'r term i'r amlwg, cyn i'r syniad gael ei ymestyn i bedwar-dimensiwn.

Mae gan y polytopau (dimensiynau isel) enwau cyffredin:

## Cyfeiriadau
Categori:Polyhedra
C.P.D. Pen-y-bont

Mae **Clwb Pêl-droed Pen-y-Bont** a sillefir hefyd yn **C.P.D. Penybont** (Saesneg: **Penybont F.C.**) yn glwb pêl-droed a sefydlwyd yn 2013 yn dilyn uno Bridgend Town FC a Bryntirion Athletic FC. Maent yn chwarae yn Nghyngrair Cymru (Y De) sef yr adran ranbarthol uchaf yn ne Cymru ac un adran islaw Uwch Gynghrair Cymru yn system byramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru. Lleolir y clwb yn nhref Penybont-ar-Ogwr. Mae'n arddel yr enw uniaith Gymraeg hyd yn oed wrth siarad a defnyddio Saesneg.

## Stadiwm
Mae Pen-y-Bont yn chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm SDM Glass (gelwir yn flaenorl yn Stadiwm Kymco a chyn hynny, Parc Bryntirion).

Mae'r clwb wedi gosod porfa artiffisial 3ydd cenhedlaeth (3G) ym Mharc Bryntirion ac Academi Bêl-droed Pen-y-bont ar Ogwr ym Mhencoed. Arianwyd y datblygiad yma drwy werthu hen dir Ffordd Coychurch, ym Mhen-y-bont i archfarchnad ASDA.

## Tymor agoriadol 2013-14
Dechreuodd y Clwb ei thymor gyntaf gan chwarae'r gemau cychwynnol oddi cartref gan nad oedd y cae 3G yn barod tan fis Ionawr 2014. Y gêm gynghrair gyntaf ar y maes newydd oedd yn erbyn Ton Pentre, y canlyniad oedd colli 1-0.

Agorwyd y cae newydd yn swyddogol gan gyn-reolwr Dinas Caerdydd Malky Mackay ar 7 Ionawr 2014 gyda gêm gyfeillgar yn erbyn tîm 'XI Datblygu' Caerdydd ar yr un prynhawn. Enillodd tîm datblygu Caerdydd y gêm 5-0.

Rheolwr cyntaf y clwb unedig newydd oedd Francis Ford a bu'n reolwr Bryntirion Athletic cyn uno'r clwb gyda Bridgend Town FC i ffurfio CPD Pen-y-Bont.

Daeth tymor cyntaf y clwb i ben gyda'r clwb newydd yn gorffen yn y trydydd safle yn Adran Un Cynghrair Cymru (Y De).

## Tymor 2014-15
Ar 18 Ionawr 2015, cyhoeddodd y clwb ei fod wedi cyrraedd cytundeb nawdd gyda KYMCO Healthcare UK ym Mhen-y-bont ar Ogwr, a oedd yn cynnwys hawliau enwi stadiwm. Ail-enwyd Parc Bryntirion yn Stadiwm KYMCO fel rhan o'r cytundeb.

Cwblhaodd y clwb y tymor yn y 5ed safle yn Adran Un Cynghrair Cymru (Y De).

## Tymor 2015-16
Ar 12 Medi 2015 cyhoeddodd y clwb ei fod wedi gwneud cais am Drwydded Domestig Cymdeithas Bêl-droed Cymru ar gyfer Uwch Gynghrair Cymru. Nododd hyn fod y clwb wedi ymrwymo i wella'r cyfleusterau yn Stadiwm Kymco er mwyn gwneud y clwb yn gymwys ar gyfer dyrchafiad.

Ym mis Mai 2016 ymddiswyddodd Francis Ford o'i swydd fel rheolwr i gael ei ddisodli gan gyn-bêl-droediwr Plymouth Argyle, C.P.D. Casnewydd ac Uwch Gynghrair Cymru, Rhys Griffiths. Ar 11 Mehefin, penodwyd cyn-chwaraewr Dinas Caerdydd a Chasnewydd, Martyn Giles, fel rheolwr cynorthwyol.

## Anrhydeddau'r Clwb
* *Fel Pen-y-bont ar Ogwr*
** Pencampwyr 1969 Cynghrair Cymru (Y De) Rhanbarth Un
** Pencampwyr Adran Un Cynghrair Pêl-droed Cymru (Y De) 1973
** 1979-80 Cynghrair Cymru (Y De) Hyrwyddwyr
** 1988 Cwpan Cynghrair Pêl-droed Cymru Enillwyr
* *Fel Bryntirion Athletic*
** Pencampwyr Rhan Un Cynghrair Pêl-droed Cymru 2011

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 
*Twitter @Penybont_FC
*Facebook C.P.D. Penybont
*[C.P.D. Pen-y-bont ar Sgorio(https://cy.wikipedia.org/wiki/Sgorio)]

Pen-y-bont
Categori:Pen-y-bont ar Ogwr
Overwatch

Gêm fideo yw ***Overwatch*** a ddatblygwyd gan Blizzard Entertainement a gafodd ei rhyddhau ar y 24 Mai 2016.

Mae'r gêm yn cynnwys 29 o gymeriadau gwahanol sydd â galluoedd gwahanol i gyfrannu at un gêm, gyda dau dîm o chwech yn cystadlu yn erbyn ei gilydd. Y tîm sydd yn cwblhau'r tasgau gyntaf yw'r tîm sydd yn curo.

Mae'r cymeriadau i gyd wedi'u rhannu yn 3 dosbarth gwahanol sef *tanks*, *damage* a *support*.

## Tim presennol 
{| class="wikitable"
|+
!
!Safle
!Cymeriadau
|-
|
|
|Tracer
|-
|
|DF
|McCree
|-
|
|DF
|Soldier 76
|-
|
|DF
|Genji
|-
|
|DF
|Hanzo
|-
|
|DF
|Widowmaker
|-
|
|MF
|Reaper
|-
|
|MF
|Sombra
|-
|
}

Categori:Gemau fideo
Categori:Egin gemau fideo
Categori:Prosiect Wici Môn
Andre Gomes

Mae **Andre Gomes** yn bêl-droediwr o Bortiwgal sy'n chwarae i Everton F.C., ar fenthyg o F.C. Barcelona.

Chwaraeodd am dair mlynedd i Benfica o 2011 i 2014 cyn symud i Valencia yn Sbaen, ac dwy flynedd wedyn ymunodd â Barcelona. Mae wedi ennill 37 cap i Bortiwgal yn ystod ei yrfa. Chwaraeodd Andre i Bortiwgal ym Mhencampwriaeth UEFA Euro 2016 lle enillon nhw'r gystadleuaeth.

## Gyrfa clwb
Erbyn hyn, mae Andre yn chwarae i Everton F.C., ar fenthyg o Barcelona. Roedd Andre yn chael hi'n anodd hefo dechrau gemau yn Barcelona, ac felly ar ôl siarad efo rheolwr Everton Marco Silva sydd o Bortiwgal - ymunodd ag Everton.

## Anrhydeddau
Wedi buddugoliaeth Portiwgal ym Mhencampwriaeth UEFA Euro 2016, derbynnodd orchymyn teilyngdod Portiwgal - sy'n cyfateb i'r MBE yng ngwledydd Prydain.

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pêl-droedwyr o Bortiwgal
Categori:Prosiect Wici Môn
C.P.D. Bae Cemaes

Clwb pêl-droed ar Ynys Môn yw **C.P.D. Bae Cemaes** (Saesneg: *Cemaes Bay FC*). Lleolir y clwb ym mhentref Bae Cemaes ar yr Ynys. Maent ar hyn o'r bryd yn chwarae yng Nghyngrair Pêl-droed Ynys Môn  ym 5ed reng pyramid Cymdeithas Bêl-droed Cymru ond buont yn chwarae yng Nghyngrair Cenedlaethol Cymru rhwng 1995-1998, yr unig dîm o'r Ynys i chwarea yn y Gynghrair Genedlaethol yn ystod 25 mlynedd y Gynghrair.

## Hanes
Ceir cofnodion o bêl-droed yn cael ei chwarae ym Maes Cemaes cyn-belled yn ôl ag 1870 a bu tîm gan yr enw Bae Cemaes (Cemaes Bay) yn chwarae rhwng 1948 ac 1955.

Sefydlwyd clwb cyfredol C.P.D. Bae Cemaes yn 1976 gan ymuno â Chynghrair Ynys Môn yn nhymor 1976/77.

Defnyddiodd y clwb adnoddau Atomfa Wylfa gyfagos gan chwarae am gyfnod ar faes Gwesty'r Gadlys yn 1980, cyn dychwelyr i'r Wylfa. Datblygwyd maes cyfredol Lôn yr Ysgol mewn amser ar gyfer ymuno â'r Cynghrair Undebol (y *Cymru Alliance*), sef prif gynghrair y Gogledd ac un haen o dan yr Uwch Gynghrair genedlaethol) yn 1990/91 ac yn dilyn llwyddiant yno dyrchafwyd nhw i Gynghrair Cymru (Uwch Gynghrair Cymru, bellach) yn 1995.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*C.P.D. Bae Cemaes ar wefan Cynghrair Cymru (Saesneg)
*Twitter @cemaesbayfc
*Facebook CPD Bae Cemaes

Categori:Chwaraeon yn Ynys Môn
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Bae Cemaes
William Goldman

Sgriptiwr ffilmiau, nofelydd a dramodydd o'r Unol Daleithiau oedd **William Goldman** (12 Awst 1931 – 16 Tachwedd 2018).

## Plentyndod ac addysg 
Ganwyd William ym maestref Highland Park ger Chicago, Illinois, yn fab i Maurice Goldman a'i wraig Marion (Weil gynt). Dyn busnes ac alcoholig oedd Maurice, a laddodd ei hunan pan oedd William yn 15 oed.

## Gyrfa ffilm 
Yn 1964, darllenodd yr actor Cliff Robertson y nofel *No Way to Treat a Lady*, a gofynodd i Goldman addasu'r nofel wyddonias *Flowers for Algernon* gan Daniel Keyes ar gyfer y sgrin fawr, a chytunodd yr awdur ar unwaith. Codwyd braw ar Goldman wrth iddo geisio ysgrifennu ei sgriptiau cyntaf, a chafodd ei ddiswyddo gan Robertson.

Enillodd Goldman ei ail Oscar, y wobr am y sgript orau wedi ei chyfaddasu, am y ffilm ''All the President's Men'' (1976), yn seiliedig ar y llyfr o'r un enw gan Bob Woodward a Carl Bernstein am sgandal Watergate. Ymhlith ei sgriptiau eraill yn y 1970au oedd *The Stepford Wives* (1975), yn seiliedig ar y nofel gan Ira Levin; *Marathon Man* (1976), addasiad o un o nofelau ei hunan ac yn serennu Laurence Olivier a Dustin Hoffman; y ffilm ryfel *A Bridge Too Far* (1977), yn seiliedig ar y llyfr hanes gan Cornelius Ryan; a'r ffilm iasoer *Magic* (1978) gydag Anthony Hopkins, addasiad o un arall o nofelau Goldman.

Yn nechrau'r 1980au, derbyniodd Goldman llai o waith. Yn y cyfnod hwn, ysgrifennodd ei gofiant *Adventures in the Screen Trade* (1983). Daeth y llyfr yn hynod o boblogaidd ac yn fath o Feibl i sgriptwyr ifainc yn Hollywood. Cyflwynodd Goldman bortread llawn amheuon o fyd y sinema o'r tu mewn, gan ddadlau nad oes fformiwla arbennig neu reolau pendant ynglŷn â llwyddiant yn y diwydiant ffilm, er gwaethaf yr hyn a ddywedai'r asiantiaid, y cynhyrchwyr, a'r swyddogion hysbysebu. Mabwysiadwyd ei ddatganiad "*NOBODY KNOWS ANYTHING*" yn wireb gan genhedlaeth newydd Hollywood.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Columbia
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Illinois
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw o ganser y colon, y rectwm, neu'r coluddyn
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Sgriptwyr ffilmiau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Sgriptwyr ffilmiau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Fortnite

bawd|Fortnite yn E3 2018
Gêm fideo yw ***Fortnite*** a ddatblygwyd gan 'Epic Games'. Datblygodd y cwmni gemau poblogaidd eraill fel *Unreal Tournament*, *Gears of War* ac *Infinity Blade*. Mae yna filoedd o chwareuwyr ar draws y byd yn ei chwarae.

Creuwyd *Fortnite* yn 2011 gyda Save the World, sydd yn gêm PVE, ac yn 2017 cafodd gêm arall ei chreu o'r enw *Fortnite Battle Royale*; roedd *Fortnite* am ddim tra roedd Save the World yn £30.

## Cymeriadau
* Raptor
* Raven
* Tomato Head
* Drift
* Ragnarock
* Reaper
* Black Knight
*Ice king
*Prisoner
*Omega
*Renegade raider
*Peely
*Laguna
*Sun strider
*Dj yonder
*Calamity
*Ikonik
*Galaxy
*Beef boss
*Love ranger
*Cuddle team leader
*Dynamic Dribbler
*Recon Expert
*noob
*nite nite 
*peekaboo

## Chwaraewyr Enwog
*Ninja
*Myth
*Damon Owen
*Tfue

bawd|Fortnite yn E3 2018

Mae'r gemau am ddim, ond mae'n rhaid prynnu V-Bucks, neu eu hennill drwy gwbwlhau ymgyrchoedd (*missions*) yn *Save the World*. Gellir defnyddio'r V-Bucks yn *Save the World* i brynu lamas er mwyn ennill gwahanol fathau o eitemau. Yn "Battle Royale", gellir defnyddio'r V-Bucks i brynu cosmetics a modelau o gymeriadau neu i brynu *Battle Pass*, sef gwobrau am ennill profiadau a chyflawni rhai gorchwylion o fewn y tymor.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau fideo
Categori:Egin gemau fideo
Categori:Prosiect Wici Môn
Beth Jones

Mae **Beth Jones** yn ddigrifwraig o Ddyffryn Clwyd, a fynychodd Ysgol Glan Clwyd, ac sydd bellach yn byw yng Nghaerdydd.

## Gyrfa
Ymhlith y gigs cynharaf yn ei gyrfa roedd gig Cymraeg gyda Gary Slaymaker ac Hywel Pitts fel rhan o Gŵyl Arall yng Nghaernarfon ym mis Gorffennaf 2016.

Mae wedi ymddangos mewn amryw sioe a gŵyl. Bu'n perfformio yn sesiwn gomedi Eisteddfod Caerdydd 2018 ac mae wedi perfformio gyda chomedïwyr Cymraeg eu hiaith eraill, Josh Elton a Calum Stewart yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth 2017.

Roedd hi'n un o griw 'Gwerthu Allan' ar S4C yn 2016.

Mae Beth hefyd wedi gwneud sets comedi fel rhan o sesiynau Stand Up For Wales a drefnir gan grŵp Abertawe o Yes Cymru.

### Radio
* Radio 4 Extra - Pan oedd yn perfformio yng Ngŵyl Gomedi Machynlleth 2017, roedd hi a Phil Cooper yn rhan o eitem am gomedi Cymraeg a Chymreig o'r Ŵyl gyda'r comedïwr a'r cyflwynydd Saesneg amlwg, Arthur Smith.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Liman (llannerch anialwch)

250px|bawd|Liman grwyd gan Gronfa Genedlaethol Iddewig, y FNF-KKL, diffeithwch y Negef, Israel

''Noder fod sawl tref yn meddu'r enw "Liman"''

Mae **liman** yn ddyfais amgylcheddol a thirluniol sy'n disgrifio llannerch o goed wedi eu llunio'n fwriadol er mwyn dal dŵr ar adeg o lifogydd mewn tir anial. Bydd y liman yn cael ei chreu mewn pant neu man lle gellir arafu'r llif er mwyn crynhoi dŵr. Plennir coed yn y man lle bydd y dŵr yn crynhoi. Mae'r gair yn deillio o'r Groeg, λίμήν *liman*, sef "porth"). Noder fod sawl tref gyda'r enw 'liman' nad sydd â chyslltiad gyda'r arfer o ffrwyno dŵr yn Israel.

## Pwrpas
Crewyd limanau yn Israel er mwyn ceisio rheoli ac arafu anialwcheiddio heb ddefnyddio dŵr, sydd eisoes yn brin mewn tir crin. Bydd y liman yno i geisio atal rhagor o erydiad ar y tir yn enweig o or-sychder a hefyd ar gyfnodau o lifogydd pan caiff haen uchaf tir bregus i lusgo i ffwrdd gan nerth y dŵr wedi storm neu cyfnod o law trwm.

## Lleoliad
Lleoliad delfrydol liman yw ger wadi, sef llwybr nant neu afon sy'n sych am rhan fwyaf o'r flwyddyn. Y cyfnod orau i blanu'r coed yw ychydig cyn y tymor glawog. Creir ffos artiffisial neu ystumio ffosydd naturiol fel bod modd gorfodi dwr i lifo i'r pant coed ar yr adegau prin hynny o law a llifogydd. Yn aml, ceir liman ger ffyrdd yn Israel lle mae'r dwr oddi ar y ffordd yn cael ei ystumo oddi ar y ffordd i'r liman yn bwrpasol. Nod creu liman yw i gryfhau a dod â bywyd gwyll ac amrywiaeth bionaturiol i'r ardal a fe gwneir defnydd ohonynt gan deithwyr sydd am orffwyso gyda chysgod coed a phobl wrth hamddena.

Plennir coed addas yn cynnwys tamarind, acacia, prosopis, pistasio, ewcalyptws, palmwydd, coeden carob, a datys.

## Llannerch bwrpasol
Mewn cyferbyniad â gwerddon (oasis), tirwedd arfiffisial yw liman ac nid ei fwriad yw bwydo da byw, geifr na chodi cnwd. Ni ddefnyddir ar gyfer amaethyddiaeth na choedwigaeth. Dim ond ychydig o ofal coed a chynnal a chadw achlysurol sydd ei angen yn angenrheidiol. Yn anialwch y Negev, yn ôl JNF-KKL, dim ond dau liman sydd wedi'u creu hyd yma.

Nid yw'n glir a oes modelau hynafol ar gyfer hyn neu a yw Liman Israel yn ganlyniad i ymchwil anialwch diweddar yn unig.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwybodaeth am Liman gan Gronfa Genedlaethol Iddewig, y JNF-KKL
*Rhai lluniau eraill o liman
*Fideo KKL-JNF yn dangos planny Liman a Shichim

Categori:Amgylchedd
Categori:Israel
Dan Thomas

Digrifwr yw **Dan Thomas** (ganed yn 1980) sy'n perfformio yn y Gymraeg a'r Saesneg. Mae'n arbenigo mewn comedi stand-yp ond mae hefyd yn ysgrifennu dramâu ac yn perfformio mewn meysydd eraill.

## Bywgraffiad
Ganwyd Dan yn 1980 a magwyd ef yn Abertawe gan fynychu Ysgol Gyfun Gŵyr - mae bellach yn byw yng Nghaerdydd. Yn ôl ei set llwyfan, magwyd ef mewn teulu cenedlaetholaidd iawn oedd yn cefnogi Cymru annibynnol a mudiadau gweriniaethol. Mae'n gefnogol iawn i'r Gymraeg ac yn perfformio setiau yn yr iaith. Mae hefyd wedi cymryd rhan yn nosweithiau comedi Stand Up For Wales a drefnir gan fudiad Yes Cymru. Er hyn, dydy ei set ddim yn dueddol o fod yn or-wleidyddol.

## Gyrfa
Dechreuodd berfformio comedi stand-yp yn 2005 gan ddod yn gomedïwr llawn amser yn 2010.

Cyrhaeddodd rownd derfynol y *Welsh Unsigned Stand Up Awards 2010* a gwobrau cylchgrawn 'Loaded' y *LAFTAS 2010*. Ef oedd enillydd cyntaf erioed cystadleuaeth *Dog Eat Dog Stand Up* De Cymru.

Mae wedi perfformio ar draws Prydain mewn lleoliadau bri-uchel megis, y Glee Club, Highlights, The Comedy Store, Komedia ac mewn amryw o ŵyliau comedi gan gynnwy Gŵyl Gomedi Machynlleth a Gŵyl y Green Man.

Yn 2011, dewiswyd Dan i gefnogi Russell Kane ar ei daith Brydeinig gyda sioe enillydd Gwobr Perrier, "Smokescreens and Castles" ac ar daith arall Russell, "Manscaping".

Mae wedi perfformio yn y Gymraeg mewn nosweithiau gyda comedïwyr eraill fel Phil Cooper , ar gyfres gomedi  *Gwerthu Allan* ar S4C, ar Radio Cymru ac ym Maes B yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

### Teledu
**Deal or No Deal* - gweithio fel artist 'twymo'r tŷ' sy'n cael cynulleidfa mewn hwyliau da cyn dechrau ffilmio rhaglen, ar gyfer sawl sioe
**Houseguest* - ar ITV
**Funny Business* ar BBC Wales
**Gwerthu Allan* - cyfres 2 ar S4C 

### Radio
**The Rhodri Williams Show* - ar BBC Radio Wales
*''What's The Story?* - cynhyrchiad BBC Radio Wales/Tidy Productions).
**Chaos at the Glee Club* (Goldrush Productions) 
**The World of Acting* (Clare Sturges Productions)

### Llwyfan
Mae wedi ysgrifennu drama *And The Killer Is...'' a oedd yn sioe a werthodd bob tocyn yn 2010.

## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 
*Sianel Youtube Dan Thomas
*
*Clip o routine 'Dog Orgasm Guy'

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Peter Pan (cymeriad)

bawd|246x246px|Darlun cynnar o Peter Pan gan Oliver Herford, 1907
Cymeriad ffuglennol a grëwyd gan y nofelydd a'r dramodydd o'r Alban J. M. Barrie yw **Peter Pan**. Mae Peter Pan yn fachgen direidus a bywiog sy'n gallu hedfan a byth yn tyfu i fyny, ac mae'n treulio ei ieuenctid di-ddiwedd yn mynd ar anturiaethau ar ynys fytholegol o'r enw 'Neverland' yn arwain y Bechgyn Colledig ac yn cymdeithasu neu ymrafael gyda thylwyth teg, môr-ladron, môr-forwynion, Americaniaid brodorol, ac yn achlysurol blant o'r byd y tu hwnt i Neverland.

Mae Peter Pan wedi dod yn symbol o ddiniweidrwydd ieuenctid a dihangdod. Mae'n gymeriad mewn dau brif waith gan Barrie - y nofel *The Little White Bird*, a gyhoeddwyd yn 1902 a'r ddrama ''Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up*, a lwyfannwyd am y tro cyntaf yn 1904. Cafodd y penodau o *The Little White Bird *a oedd yn cynnwys Peter Pan eu cyhoeddi ar wahân yn 1906 o dan y teitl *Peter in Kensington Gardens'', a chafodd y ddrama ei haddasu a'i datblygu i'w chyhoeddi fel nofel o dan y teitl *Peter and Wendy *yn 1911. Ers hynny, mae'r cymeriad wedi bod yn destun i nifer o weithiau mewn gwahanol gyfryngau, gan gynnwys ffilm animeiddiedig yn 1953, ffilm gydag actorion byw yn 2003, a chyfres deledu. 

File:Kirriemuir, Peter Pan Statue.jpg|Kirriemuir, yr Alban
File:Public art - Peter Pan, Queens Gardens, Perth.jpg|Perth, Awstralia
File:Peter Pan Statue.jpg|St. John's, Canada
File:Statue of Peter Pan and Tinkerbell in Dunedin Botanic Gardens, Dunedin, New Zealand.jpg|Dunedin, Seland Newydd
File:Brussel, Egmontpark-PM 57638.jpg|Parc Egmont, Brwssel, Gwlad Belg
File:Peter Pan Statue, Liverpool.jpg|Sefton Park, Lerpwl
File:Peter Pan statue by Diarmuid Byron O'Connor.JPG|Ysbyty Great Ormond Street
File:Carl Schurz Park Peter Pan statue.jpg|Parc Carl Schurz, Efrog Newydd

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant
Categori:Ffuglen antur
Categori:Cymeriadau ffuglen
Llithren

200px|bawd|Llithren anferth mewn parc antur

Mae'r **llithren** yn strwythur sy'n ei gwneud hi'n bosibl i ddisgyn trwy lithro o un pwynt i'r llall. Gellir gwneud y strwythur hwn o wahanol ddeunyddiau (plastig, pren, metal), ac fe'i bwriedir ar gyfer gwahanol ddefnyddiau, megis chwarae, symud pobl ar frys neu gludo deunyddiau.

Mae categori llithren yn cael eu defnyddio'n arbennig ar feysydd chwarae, parciau difyr ac yn fwy penodol mewn parciau dŵr.

## Hanes
Codwyd y sleid maes chwarae cyntaf cynharaf yn ardal chwarae "Neighbourhood House" Washington DC rywbryd rhwng sefydlu'r "Neighbourhood House" yn gynnar yn 1902 a chyhoeddi delwedd o'r llithren ar 1 Awst 1903 yn Evening Star (Washington DC ). Agorodd y sleid bambŵ cyntaf yn Ynys Coney ar gyfer busnes ym mis Mai 1903, felly nid yw'n glir pa lithriad oedd gyntaf - sleid y maes chwarae neu sleid y parc diddan.

Cofnodwyd y gair yng *Ngeiriadur Prifysgol Cymru* fel; "arwyneb lyfn gogwyddol ar gyfer llithro nwyddau trymion ar hyd-ddo o un lle i'r llall; dyfais debyg wedi ei gosod mewn maes chwarae &c er difyrrwch i blant, man i lithro neu ysglefrio arno; sleid". un adnodd gyda dau lithren ddŵr yn disgyn allan ohoni, lle bydd y person yn eistedd ar sled rwber wrth lithro ar ddŵr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Parc Diddan Oakwood, Sir Benfro

## Oriel

Largo, florida rec waterslide01.jpg|Llithren ddŵr mewn parc ddŵr yn Fflorida
Playground slide2.jpg|Llithren mewn maes chwarae
spielrutsche.jpg|bawd|Gorsaf Llithren yn Kevelaer, Yr Almaen
Glijbaan harderwijk.jpg|Llithren matiau yn Harderwijk, Iseldiroedd gyda Dwmbwr-Dambwr yn y cefndir
Playground slide1.jpg|Llithren anferth
Rutschbahn1.jpg|Llithren sbiral

Categori:Reidiau ffair
C.P.D. Cambrian a Clydach

Clwb pêl-droed yng Nghwmclydach, Rhondda Cynon Taf ydy **Clwb Bechgyn a Merched Bro Cambrian a Clydach** (Saesneg: *Cambrian and Clydach Vale Boys and Girls Club*). Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Cymru (Y De), ail adran pêl-droed yng Nghymru.

Ffurfiwyd y clwb yn 1965 fel **Cambrian United** ac maent yn chwarae ar faes M&P 3G.

## Hanes
Ffurfwyd y clwb ym 1965 fel **CPD Cambrian United** gan gymryd eu henw o bwll glo lleol

Ymunodd y clwb â Chynghrair Cymru (Y De) yn 2005 gan sicrhau dyrchafiad i'r Adran Gyntaf yn 2006 a chipio coron y gynghrair am y tro cyntaf yn 2011-12.

Cafodd y Clwb fuddugoliaeth nodedig ar 23 Tachwedd 2018 yng Nghwpan Cynghrair Cymru Nathaniel MG wrth guro'r deiliaid Y Seintiau Newydd, 2-1. Sgoriwr y gôl fuddugol oedd Andre Griffiths.

## Anrhydeddau
***Tlws CBDC**
**Enillwyr: 1996-97
***Cynghrair Cymru (Y De) Adran Un**
**Pencampwyr: 2011–12
**Ail Safle: 2009-10
***Cynghrair Cymru (Y De) Adran Tri** 
**Pencampwyr: 2005–06
***Cynghrair Amatur De Cymru**
**Pencampwyr: 2004–05

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Sianel Youtube Swyddogol
*Twitter @CambrianBgc
*Grŵp Facebook CPD Cambrian

Cambrian a Clydach
Categori:Chwaraeon yn Rhondda Cynon Taf
Categori:Sefydliadau 1965
C.P.D. Briton Ferry Llansawel A.F.C.

Clwb pêl-droed o Lansawel ym mwrdeistref Castell-nedd Port Talbot ydi **C.P.D. Briton Ferry Llansawel** (Saesneg: *Briton Ferry Llansawel A.F.C.*). Mae'r clwb yn uniad yn 2009 rhwng **Briton Ferry Athletic FC** a **Llansawel FC**. 

Yn ogystal â'r tîm dynion, ceir tîm datblygu; ieuenctid; tîm menywod C.P.D. Merched Briton Ferry Llansawel sy'n chwarae yn Adran Genero pyramid pêl-droed menywod Cymru; ail dîm menywod; a dan 16.

## Hanes
Sefydlwyd y clwb presennol yn 2009 wrth i glybiau **Briton Ferry Athletic** a **C.P.D. Llansawel** uno er mwyn creu C.P.D. Briton Ferry Llansawel.

### Briton Ferry Athletic
Sefydlwyd **Briton Ferry Athletic** ym 1925-26 o dan yr enw **Briton Ferry Ex-Schoolboys** cyn newid eu henwau ym 1926.

Roedd y clwb yn un o aelodau gwreiddiol Cynghrair Cenedlaethol Cymru ym 1992-93 ond ar ddiwedd tymor 1993-94 disgynodd y clwb yn ôl i Gynghrair Cymru (Y De). Er ennill Pencampwriaeth Cynghrair Cymru (Y De) y tymor canlynoil, gwrthododd y clwb y gwahoddiad i esgyn yn ôl i'r brif adran. Yn dilyn y penderfyniad, cafwyd sawl tymor anodd ac erbyn diwedd 2008-09 roedd y clwb wedi cwympo i Drydedd Adran Cynghrair Cymru (Y De)..

### Llansawel
Sefydlwyd **C.P.D. Llansawel** ym 1985 gan grŵp o dadau oedd â'u meibion yn chwarae i Giant's Grave Boys Club .

## Maes
Mae'r clwb yn chwarae yn maes Yr Hen Ffordd (Old Road) yn Llansawel. Enillodd y maes statws *Tier 2* gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru a thros y blynyddoedd diweddar ychwanegwyd eisteddle grand, adnoddau i wylwyr anabl, adnoddau i'r wasg a mochelfa timau ('dugout') 13 person.

## Cit ac Arwyddlun
Mae arfbais y clwb newydd yn defnyddio'r lliwiau gwych, coch a melyn sy'n cynrychioli lliwiau'r ddau glwb a unodd. Oddi ar 2009-10 y lliwiau cit cartref yw dyluniad traddodiadol yr hen Briton Ferry o grys wedi ei chwarteri'n goch a gwyrdd, trwsus gwyrdd a sannau cochion. Y cit oddi cartref yw lliwiau traddodiadol yr hen dîm Llansawel sef, crys felen, trwsus du a sannau streipiog ar draws melyn a du.

Y cit bellach yw coch i gyd.

## Anrhydeddau
***Cynghrair Cymru (Y De) Adran Un**
**Pencampwyr: 1993-94
**Ail Safle: 1991-92

## Chwaraewyr nodedig
* Roy John - 14 cap dros Gymru 1931–1938
* Harold Williams - 4 cap dros Gymru 1949-1950
* Carl Harris - 24 cap dros Gymru 1976-1982

## Gweler hefyd
* C.P.D. Merched Briton Ferry Llansawel

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Twitter @bflafc

Categori:Chwaraeon yng Nghastell-nedd Port Talbot
Categori:Llansawel, Castell-nedd Port Talbot
Briton Ferry Llansawel
Plwyf Silian yng Ngheredigion a'r Rhyfel Byd Cyntaf

Eleni ar Ddiwrnod y Cadoediad fe fyddwn yn cofio aberth rhai o drigolion Silian yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a ddaeth i ben union ganrif yn ôl ar 11 Tachwedd 1918. Tu fewn i eglwys Silian ar un o furiau’r adeilad hyfryd yma, ceir garreg goffa i gofio’r aberth eithaf gan y Preifat Thomas Parry o’r ‘Royal Irish Fusiliers’ a chafodd ei ladd yn Gallipoli, Dardanelles ar 15 Awst yn 36 mlwydd oed. Dim ond 13 Cymro yn unig oedd yn aelod o’r bataliwn yma.

Roedd yn fab i Thomas a Gwenllïan Parry o Glanyrafon ym mhlwyf Silian a chafodd ei eni yn 1880. Dengys Cyfrifiad 1891 ei fod yn llanc 11 mlwydd oed yn gweithio fel gwas ar fferm Gwarffynnon. Pan gychwynnodd y Rhyfel Byd roedd ef a’i frawd Evan yn gweithio ym Mhwll Glo’r Maerdy yn y Rhondda.

Roedd Thomas yn hen, hen ewythr i’r awdures Miss Eirian Jones o Langeitho ac yn wir fel teyrnged iddo, ym mis Awst 2015 ymgymerodd â’r daith hynod emosiynol i Dwrci er mwyn ymweld â’r safle lle collodd ei fywyd mor drychinebus, union ganrif yn ôl.

Roedd ei hen, hen dad-cu Evan Parry hefyd yn ymladd gyda’r ‘Royal Welsh Fusiliers’ ac fe ymddangosodd erthygl ym mhapur newydd ‘Y Llan’ yn cyhoeddi fod Sarjant Evan Parry wedi derbyn croeso mewn cyngerdd arbennig yn ysgol Silian ar nos Iau 22 Tachwedd 1917, pan ddychwelodd i’w blwyf genedigol am yr ail waith yn ystod y Rhyfel. Cafodd ei longyfarch am ennill y Fedal Filwrol a chyflwynwyd nodyn punt iddo. Cafodd y gynulleidfa ei diddanu gan gantorion lleol, yn cynnwys rhai o blwyf Betws Bledrws.

Mae yna adroddiad papur newydd arall sy’n adrodd hanes Gwasanaeth Coffa a gynhaliwyd yn Eglwys Silian yn dilyn marwolaeth drist y Corporal David Jones o Brynstores, Silian yn y frwydr gerllaw Pozierez, Ffrainc ar 23 Gorffennaf 1916 yn 27 mlwydd oed. Un arall o ddynion ifanc dewr Silian a dderbyniodd y Fedal Filwrol oedd y Preifat D. Davies, sef mab Mr a Mrs Daniel Davies o Bistyllgwyn.

Daeth trychineb arall i ran y plwyf pan fu farw Watkin Davies, sef unig fab Coedparc sydd yn ffinio â phlwyf Silian. Wedi ymladd yn y dwyrain pell cafodd ei glwyfo yn Ail Brwydr y Somme ar 21 Medi 1918 a bu farw mewn ysbyty carcharorion yn Cologne, Yr Almaen, pedwar diwrnod ar ôl y Cadoediad. Roedd yn hen, hen ewythr i Aelod Cynulliad Ceredigion Miss Elin Jones ac mae’r hanes llawn yn ddiddorol ac yn hynod o drist. Yn fras, fel mab fferm nid oedd disgwyl iddo ymuno â’r fyddin, ond roedd ei dad yn teimlo y byddai’n elwa o’r profiad gan ei fod wedi cael ei sbwylio ychydig gan ei chwiorydd. Yn anffodus ni ddychwelodd fyth i ymgymryd â ffermio Coedparc.

Categori:Llangybi, Ceredigion
Map degwm

bawd|300px|Map degwm o blwyf St Woollos, Casnewydd, 1845

Map o blwyf neu dreflan yng Nghymru neu Loegr, a baratowyd yn dilyn Deddf Cyfnewidiad y Degwm 1836 yw **map degwm**. Roedd y ddeddf hon yn caniatau i'r degwm gael ei dalu gydag arian hyn hytrach na nwyddau. Roedd y map a'r siedwl oedd yn cyd-fynd ag ef yn rhoi enwau holl berchnogion a phreswylwyr y tir yn y plwyf. Roedd perchnogion degwm weithiau yn paratoi mapiau i'w defnyddio eu hunain i ddangos pwy oedd piau pa diroedd. Mae'r mapiau hyn hefyd weithiau yn cael ei galw yn fapiau degwm, er nad oedd mapiau fel hyn yn gyffredin cyn 1836.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Robert Davies, *The Tithe Maps of Wales* (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 1999)
* William Foot, *Maps for Family History* (Public Record Office Readers Guide No 9, PRO Publications, 1994)
* J. B. Harley, *Maps for the local historian* (Blackfriars Press, ailargraffwyd 1977)
* Roger Kain and Hugh Prince, *Tithe Surveys for Historians* (Philimore, 2000)
* *The Tithe Maps of England and Wales: A Cartographic Analysis and County-by-County Catalogue*, gan Roger J. P. Kain (Awdur), Richard R. Oliver (1995) https://www.amazon.co.uk/dp/0521441919
* Lionel Munby, *Short Guide to Records, No 20* (The Historical Association, dim dyddiad)
* List and Index Society, *Inland Revenue; Tithe Maps and Apportionments* (List and Index Society; Cyfrol I, 1971 a cyfrol II, 1972)
* Herbert Hope Lockwood, *Tithe & Other Records of Essex and Barking* (Essex Record Office, 2006)
* Helen Wallis (gol), *Historians Guide to Early British Maps* (Royal Historical Society, 1994)

## Dolenni allanol 
*Mapiau Degwm Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru
*Mapiau Degwm Cymru - Lleoedd Cymru; Darganfod mapiau degwm Cymru
*Cheshire's Tithe Maps Online 
*Norfolk E-Map Explorer - Historic tithe maps of Norfolk
**Tracks in Time*: The Leeds Tithe Map Digital Resource

Categori:Degymau
Categori:Mapiau
Gŵyl Arall

Gŵyl lenyddol a ddiwylliannol yw **Gŵyl Arall** a gynhelir yn flynyddol nhref Caernarfon fel arfer ym mis Gorffennaf. Mae'n cynnwys amrywiaeth eang o sesiynau llenyddol, cerddorol, lansiadau llyfrau ac adloniant ysgafn megis comedi a choginio.

## Hanes
bawd|Geraint Jarman sydd wedi perfformio yn yr Ŵyl fwy nag unwaith
Cynhaliwyd y Gŵyl Arall gyntaf yn 2009. Sefydlwyd hi gan Nici Beech a oedd wedi ei hysbrydoli gan ŵyl debyg yn Nhalacharn. Cynhaliwyd digwyddiadau o fewn lleoliadau penodol megis Siop Lyfrau 'Plas Print' a Chlwb Canol Dre. Bydd mynychwyr yn talu wrth y drws i weld digwyddiadau unigol yn hytrach na phrynu tocyn ar gyfer yr holl ddigwyddiad (fel sy'n digwydd mewn digwyddiadau eraill, megis Eisteddfod Genedlaethol Cymru).

## Datblygiad
bawd|Y Galeri, un o leoliadau Gŵyl Arall
Erbyn 2018 roedd yr Ŵyl wedi tyfu i gynnwys dros 50 o ddigwyddiadau a thros 15 o fandiau yn perfformio yn y castell hefyd, gan gynnwys Celt, Adwaih, Los Blancos a Candelas.

Cymraeg yw prif iaith yr ŵyl ond cynhelir sesiynau dwyieithog a Saesneg hefyd bellach. Gellir prynu 'Tocyn Crwydro' sy'n rhoi gostyniad ar ddigwyddiadau yn hytrach na thalu'n unigol.

Bydd yr ŵyl yn codi nawdd masnachol a chorfforaethol i dalu am y digwyddiad.

## Artistaid
Mae amrywiaeth eang iawn o gerddorion, beirdd, llenorion a pherfformwyr wedi cymryd rhan yn yr ŵyl ers ei sefydlu yn 2009. Mae'n rhestr rhy hir i'w enwi. Dyma rai ohonynt:

: **Cerddorion** - Candelas, Dafydd Iwan, Geraint Jarman, Celt (band), Cowbois Rhos Botwnog, Meic Stevens, Gwilym Bowen Rhys, Alys Williams, Nesdi Jones, Steve Eaves, Omaloma, Y Reu
: **Llenorion** - Jon Gower, Angharad Price, Owen Martell, Lowri Haf Cooke, Mike Parker, Gwyneth Glyn, Rachel Trezise, Cynan Jones, Francesca Rhydderch 
: **Meddylwyr** - Simon Brooks, Richard Wyn Jones, Daniel Gwydion Williams  
: **Beirdd** - Ifor ap Glyn, Rhys Iorwerth, Twm Morys, Mari George, Osian Rhys Jones
: **Comedi** - Beth Jones, Gary Slaymaker
: **Amrywiol** - sesiynau bysgio, taith cwch ar afon Menai, Lowri Morgan yr athletwraig, Hywel Gwynfryn, Dona Direidi, Cwis Pop Dyl Mei, Carwyn Jones (y 'Dyn Gwyllt'), Twmpath Dawns, Rhys Mwyn, Geraint Løvgreen

## Dolenni
*Gwefan Gŵyl Arall
*Twitter @GwylArall
*Facebook Gŵyl Arall

## Cyfeiriadau
Categori:Caernarfon
Categori:Adloniant
Geometreg hyperbolig

Mewn mathemateg, mae **geometreg hyperbolig** (a elwir hefyd yn **geometreg Bolyai–Lobachevskian** neu **geometreg Lobachevskian**) yn geometreg di-Euclid. Disodlir cynosodiad paralel geometreg Euclidaidd gyda:

:Am unrhyw linell *R* a phwynt *P* sydd ddim ar *R*, yn y plân sy'n cynnwys llinell yn y plân sy'n cynnwys y llinellau *R* a phwynt  *P* ceir o leiaf dwy linell drwy *P* nad ydynt yn croestorri *R*.
:(gellir cymharu hyn gyda "Gwireb Playfair", fersiwn modern o gynosodiad paralel - *parallel postulate* - Euclid)

Mae geometreg hyperbolig y plân hefyd yn geometreg plân siâp cyfrwy ceffyl neu arwynebau pseudosfferig. Mae'r defnydd modern ohono yn cynnwys Damcaniaeth perthnasedd arbennig, Einstein, yn enwedig gofod-amser Minkowski a gofod-gyrofector.
 wedi'i drochi mewn plân siâp cyfrwy ceffyl, (paraboloid hyperbolig), a dwy linell ddargyfeiriol, paralel.]]

Pan sylweddolodd mathemategwyr yn gyntaf eu bod yn gweithio gyda rhywbeth heblaw'r geometreg Ewclidaidd safonol, disgrifiwyd eu geometreg gyda nifer o enwau gwahanol. Yn y diwedd, bathodd Felix Klein yr enw "geometreg hyperbolig" i'r pwnc i'w gynnwys o fewn maes dilyniant geometreg eliptig a ddefnyddir yn anaml y dyddiau hyn. Yn y cyn Undeb Sofietaidd, fe'i gelwir fel arfer yn "geometreg Lobachevskian", a enwyd ar ôl un o'i ddarganfyddwyr, y mathemategydd Rwsiaidd Nikolai Lobachevsky.

Gellir ymestyn geometreg hyperbolig i dri dimensiwn ac uwch-ddimensiwn.

## Y cysylltiad gyda geometreg Euclidaidd 
Mae geometreg hyperbolig yn perthyn yn agosach at geometreg Euclidaidd nag y mae'n ymddangos: yr unig wahaniaeth gwirebol yw'r ynosodiad paralel. Pan dynnir yr elfen hon allan o geometreg Euclidaidd, yna'r hyn sy'n weddill yw geometreg absoliwt. Ceir dau fath o geometreg absoliwt: Euclidaidd a hyperbolig. Mae damcaniaethau geometreg absoliwt yn gywir o fewn geometreg Euclidaidd a hyperbolig. Yn wir mae cynigion 27 a 28 yn Llyfr 1 Euclid yn profi bodolaeth llinellau pararel/di-baralel.

Mae gan y gwahaniaethau lawer o ganlyniadau: nid yw cysyniadau sy'n gyfwerth mewn geometreg Ewclidean yn gyfwerth mewn geometreg hyperbolig; mae angen cyflwyno cysyniadau newydd. Ar ben hynny, oherwydd yr ongl y paralel, mae gan geometreg hyperbolig raddfa absoliwt, sef y berthynas rhwng mesuriadau pellter ac ongl.

## Cyfeiriadau
Categori:Geometreg di-Euclid
Categori:Geometreg clasurol
Categori:Geometreg metrig
Cerdyn cyfarch

bawd|Cardiau cyfarch ar werth.
Darn o gerdyn neu bapur o ansawdd uchel sydd â darlun arno gyda'r nod o gyfarch, gyflwyno neges neu gyfleu teimlad yw **cerdyn cyfarch**. Er bod cardiau cyfarch fel arfer yn cael eu rhoi ar achlysuron arbennig fel penblwyddi, y Nadolig neu ŵyliau eraill, fel Sul y Mamau, maen nhw hefyd yn cael eu hanfon i fynegi diolch neu deimladau eraill (fel dymuno gwellhad buan). Mae cardiau cyfarch yn dod mewn amrywiaeth o steiliau ac fel arfer yn cael eu pecynnu gydag amlen. Mae mathau i'w cael sydd wedi'u mas-gynhyrchu yn ogystal â rhai wedi'u gwneud â llaw sy'n cael eu dosbarthu gan gwmnïau mawr a bach.

Mae enghreifftiau o gardiau cyfarch yn cael eu hanfon yn Tsieina yn yr hen fyd, er mwyn anfon negesuon o ewyllys da ar ddechrau'r Flwyddyn Newydd, ac i'r Hen Aifft, ble roedd teimladau yn cael eu mynegi ar sgroliau papyrws. Erbyn dechrau'r 15g, roedd cardiau cyfarch a oedd wedi'u gwneud a llaw yn cael eu cyfnewid yn Ewrop. Roedd yr Almaenwyr yn anfon cyfarchion y Flwyddyn Newydd ar gardiau a oedd wedi'u hargraffu gyda thorluniau pren mor gynnar â 1400, a chardiau Sant Ffolant yn caqel eu cyfnewid mewn gwahanol rannau o Ewrop yn hanner cyntaf y 15g.

Erbyn y 1850au, roedd y cerdyn cyfarch wedi'i weddnewid o eitem gymharol ddrud, oedd wedi'i gwneud â llaw, i fod yn ddull poblogaidd a fforddiadwy o gyfathrebu, yn bennaf o ganlyniad i ddatblygiadau ym maes argraffu, mecaneiddio, a gostyngiad yng ngraddfeydd postio gyda chyflwyno'r stamp. Daeth y cynnydd yn yr arferiad o anfon cardiau Nadolig yn sgil hynny. Yn y 1860au, dechreuodd cwmnïau fel Marcus Ward & Co, Goodall a Charles Bennett fas-gynhyrchu cardiau cyfarch a chyflogi arlunwyr adnabyddus fel Kate Greenaway a Walter Crane i ddylunio a darlunio'r cardiau.

Bu datblygiadau technolegol fel lithograffeg lliw yn 1930 yn ddylanwad mawr ar y diwydiant cardiau. Daeth cardiau cyfarch doniol, oedd yn cael eu hadnabod fel cardiau stiwdio, yn boblogaidd ar ddiwedd y 1940au a'r 1950au.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tudalennau ag angen ffynonellau
Categori:Cynnyrch papur
Tebygolrwydd amodol

, sy'n esbonio fod y tebygolrwydd amodol *P*(*A*) = 0.30 + 0.10 + 0.12 = 0.52. Fodd bynnag, mae *P*(*A*&#124;*B*) = 1, *P*(*A*&#124;*B*) = 0.12 ÷ (0.12 + 0.04) = 0.75, a *P*(*A*&#124;*B*) = 0.]]

Mae **tebygolrwydd amodol** yn fesur o debygolrwydd digwyddiad neu i rywbeth ddigwydd fel canlyniad i ddigwyddiad arall.

Dyweder mai'r digwyddiad dan sylw yw *A* a bod digwyddiad *B* yn sicr wedi digwydd, yna "mae tebygolrwydd amodol o *A* dan amod *B*", fel arfer yn cael ei sgwennu fel *P*(*A*|*B*), neu weithiau *P*(*A*) neu *P*(*A*/*B*). Er enghraifft, mae'r tebygolrwydd fod gan un person beswch ar ddiwrnod arbennig yn 5%, dyweder. Ond os gwyddom fod gan y person hwnnw annwyd trwm, yna mae'r siawns iddo fod yn peswch gryn dipyn yn uwch. Gall y siwns i berson gydag annwyd beswch fod mor uchel a 75%.
[bawd|chwith|Disgrifiad drwy [Diagram Venn|ddiagram Venn o debygolrwydd amodol.]]

Y cysyniad o debygolrwydd amodol yw un o'r cysyniadau mwyaf sylfaenol ac un o'r cysyniadau pwysicaf mewn damcaniaeth tebygolrwydd. Ond gall tebygolrwydd amodol achosi tramgwydd, ac mae angen dehongli'n ofalus. Er enghraifft, nid oes angen perthynas achosol rhwng *A* a *B*, ac nid oes rhaid iddynt ddigwydd ar yr un pryd.

## Diffiniadau gwahanol 
#### Diffiniad Kolmogorov 
Mewn maes-sigma, o fewn tebygolrwydd, os ceir dau ddigwyddiad *A* a *B*, gyda'r tebygolrwydd diamod o *B* (hynny yw, i *B* ddigwydd), yn fwy na sero – *P*(*B*)&nbsp;>&nbsp;0 – diffinnir tebygolrwydd amodol o *A* oherwydd *B* fel cyniferydd y tebygolrwydd o'r ddau ddigwyddiad *A* a *B*, a'r tebygolrwydd o *B*:

:P(A \mid B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)},

lle nodir tebygolrwydd y ddau ddigwyddiad gan P(A \cap B).

### Fel gwireb o debygolrwydd 
Gwell gan rai mathemategwyr, fel Bruno de Finetti, gyflwyno tebygolrwydd amodol fel gwireb o debygolrwydd:

:P(A \cap B) = P(A \mid B)P(B)

Mae'r 'gwireb lluosi' yn cyflwyno cymesuredd ar gyfer digwyddiadau cwbwl unigryw:

:P(A \cup B) = P(A) + P(B) - \cancelto0{P(A \cap B)}

#### Fel tebygolrwydd o ddigwyddiad amodol 
Gellir diffinio tebygolrwydd amodol fel y tebygolrwydd o ddigwyddiad amodol 
A_B. O dderbyn fod yr arbrawf sy'n tanlinellu'r digwyddiadau A a B yn cael eu hailadrodd, yna gellir diffinio'r digwyddiad amodol (Goodman-Nguyen-van Fraassen) fel

:A_B = 
\bigcup_{i \ge 1} 
\bigl (
\underset{j 

Gellir dangos fod

:P(A_B)= \frac{P(A \cap B)}{P(B)}

sy'n boddhau diffiniad Kolmogorov o debygolrwydd amodol. Sylwer mai canlyniad damcaniaethol yw'r hafaliad:

P(A_B)= P(A \cap B)/ P(B) ac nid diffiniad.

## Gweler hefyd
* Gofod tebygolrwydd
* Gofod y sampl
* Gwirebau tebygolrwydd

## Cyfeiriadau
Categori:Tebygolrwydd
Categori:Cymarebau
Diagram Euler

de|520px|bawd|Cymharu dau fath o ddiagramau: Diagram Euler (chwith) a Diagram Venn (dde).
Dull diagramatig o gynrychioli setiau, a'u perthynas, yw **diagram Euler**. Fel arfer, maent yn cynnwys siapiau sy'n gorgyffwrdd, a gellir eu graddio fel bod ardal y siâp yn gymesur â nifer yr elfennau y mae'n ei chynnwys. Maent yn arbennig o ddefnyddiol ar gyfer esbonio hierarchaeth cymhleth a diffiniadau sy'n gorgyffwrdd. Yn aml maent yn cael eu camgymryd am ddiagramau Venn.

Yn wahanol i'r diagram Venn, sy'n dangos yr holl gysylltiadau posibl rhwng gwahanol setiau, yn niagram Euler dim ond y perthnasau perthnasol sy'n cael eu dangos.

Mae diagramau Euler yn cynnwys siapiau caeedig syml mewn plân dau ddimensiwn gyda phob un yn dangos set neu gategori. Mae sut mae'r siapiau hyn yn gorgyffwrdd, neu ddim yn gorgyffwrdd, yn dangos y berthynas rhwng y setiau. Dim ond tair perthynas bosibl sydd rhwng unrhyw ddwy set: yn gwbl gynhwysol, yn rhannol gynhwysol, ac yn unigryw. Cyfeirir at hyn hefyd fel "cynhwysiad", "gorgyffwrdd" neu'r "dim perthynas". Weithiau, cyfeirir at y tri hyn fel: "is-set", "croestorriad" a "datgysylltiad" (*subset*, *intersection* a *disjoint*).

## Hanes
Mae'r cofnod cyntaf o'r hyn a ddaeth i gael yr enw "Cylchoedd Euler" yng ngwaith y mathemategydd Swisaidd Leonhard Euler (1707–1783). Daethant yn rhan o fathemateg academaidd yn y 1960au, ac ers hynny, drwy Ewrop a gwledydd eraill.

## Cyfeiriadau
Categori:Diagramau
Categori:Ffeithluniau
Categori:Damcaniaeth setiau