open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euros Bowen

Bardd Cymraeg a chyfieithydd oedd **Euros Bowen** (12 Medi 1904 – 2 Ebrill 1988).  Fe'i hystyrir yn un o feirdd Cymraeg mwyaf yr 20g.

## Bywyd
Fe'i ganwyd yn Nhreorci, yn frawd i'r  prifardd Geraint Bowen. Mynychodd Goleg Presbyterian Caerfyrddin, cyn mynd ymlaen i Brifysgol Aberystwyth, Coleg Mansfield a Coleg y Santes Catrin, Rhydychen. Daeth yn offeiriad Anglicanaidd yn Llanygywer, Penllyn, ac yna'n Rheithor Llanuwchllyn yn yr hen Sir Feirionnydd.

## Barddoniaeth
Enillodd Euros Bowen y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pen-y-bont ar Ogwr 1948 am bryddest 'O'r Dwyrain' ac eto ym 1950 gyda 'Difodiant'. Cyhoeddodd ei gyrfol gyntaf *Cerddi* yn 1958.

Roedd Euros Bowen yn hoffi gwahaniaethu rhwng dau ddull o farddoni, sef 'cerdd gyfathrach' a 'cerdd gyflwyniad'. Mewn cerddi cyfathrach mae'r bardd yn ei fynegi ei hun yn eithaf uniongyrchol, gan ychwanegu delweddau fel addurn. Mewn cerdd gyflwyniad mynegir y cyfan trwy ddelweddau, y delweddau yw hanfod y dweud. Yn ôl Euros Bowen cerddi cyflwyniad yw ei gerddi ef. Mae hynny'n esbonio pam fod rhai yn ei gyhuddo o fod yn fardd 'tywyll' neu 'astrus'. Ond mynnai'r bardd fod math arbennig o eglurder yn perthyn i gerdd gyflwyniad. ac y dylai'r darllenydd ymateb i'r berthynas rhwng delweddau.  Mynnai Euros Bowen ei hun fod ;modd gwerthfawrogi a mwynhau cerdd heb ei "deall" yn iawn'. Bardd a oedd yn arddel y ffydd Gristnogol oedd Euros Bowen; a gweledigaeth gadarnhaol a gyhoeddir yn ei gerddi.

## Llyfryddiaeth
**Cerddi* (1958)
**Cerddi Rhydd* (1961)
**Myfyrion* (1963)
**Cylch o Gerddi* (1970)
**Achlysuron* (1971)
**Oidipos Frenin* (1972) - cyfieithiad o ddrama Soffocles
**Elfennau* (1972)
**Poems* (1974) 
**Cynullion* (1976)
*''O'r Corn Aur* (1977)
**Trin Cerddi* (1978) [trafod ei gerddi ei hun]
**Oidipos yn Colonos* (1979) - cyfieithiad o ddrama Soffocles
**Amrywion* (1980)
**Dan Groes y Deau* (1980)
**Masg Minos* (1981)
**Gwynt yn y Canghennau* (1982)
**O Bridd i Bridd* (1983)
**Buarth Bywyd* (1986)
**Goleuni'r Eithin* (1986)
**Oes y Medwsa* (1987)
**Lleidr Tân* (1989)
**Dathlu Bywyd'' (1990)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Pobl o Dreorci
Brenhinoedd yr Aifft

## Y Cyfnod Breninlinol Cynnar
### Y Frenhinllin Gyntaf 3050 CC – 2890 CC
### Ail Frenhinllin 2890 CC – 2686 CC
## Yr Hen Deyrnas
### 3edd Frenhinllin 2686 CC – 2613 CC
### 4edd Frenhinllin 2613 CC – 2496 CC
### 5ed Frenhinllin 2498 CC – 2345 CC 
### 6ed Frenhinllin 2345 CC – 2181 CC
## Y Cyfnod Canolradd Cyntaf
### 7fed Frenhinllin ac 8fed Frenhinllin
### 9fed Frenhinllin
### 10fed Frenhinllin
### 11eg Frenhinllin
## Y Deyrnas Ganol
### 12fed Frenhinllin 1991 CC – 1802 CC
## Yr Ail Gyfnod Canolradd
### 13eg Frenhinllin
### 14eg Frenhinllin
### 15fed Frenhinllin
### Brenhinllin Abydos
### 16eg Frenhinllin
### 17eg Frenhinllin
## Y Deyrnas Newydd
### 18fed Frenhinllin 1550 CC – 1295 CC
### 19eg Frenhinllin 1295 CC – 1186 CC
### 20fed Frenhinllin 1185 CC – 1070 CC
## Y Trydydd Cyfnod Canolradd
### 21ain Frenhinllin
### Archoffeiriaid Amun
### 22ain Frenhinllin
### 23ain Frenhinllin
### 24ain Frenhinllin
### 25ain Frenhinllin
## Y Cyfnod Hwyr
### 25ain Frenhinllin
### 26ain Frenhinllin
### 27ain Frenhinllin 525 CC – 404 CC
Ar ôl Brwydr Pelusium ym 525 CC daeth yr Aifft yn rhan o Ymerodraeth Persia. Roedd brenin Persia hefyd yn frenin yr Aifft.

### 28ain Frenhinllin 404 CC – 398 CC
Dim ond 6 blynedd y parodd y frenhinllin hon, gydag un brenin.

### 29ain Frenhinllin
### 30ain Frenhinllin
### 31ain Frenhinllin 343 CC – 332 CC
Unwaith eto daeth yr Aifft o dan reolaeth Ymerodraeth Persia.

## Cyfnod Helenistaidd
### Brenhinllin Argead 332 CC – 309 CC
### Brenhinllin y Ptolemïaid 305 CC – 30 CC

Categori:Yr Hen Aifft
Aifft
419

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
414 415 416 417 418 - **419** - 420 421 422 423 424 

----

## Digwyddiadau 
*Theodorid yn olynu Wallia fel brenin y Fisigothiaid

## Genedigaethau 
*2 Gorffennaf - Valentinian III, Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, mab Constantius III a Galla Placidia

## Marwolaethau 
*Wallia, brenin y Fisigothiaid

Categori:419
414

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
409 410 411 412 413 - **414** - 415 416 417 418 419 

----

## Digwyddiadau 
*Priscus Attalus yn ei gyhoeddi ei hun yn Ymerawdwr Rhufeinig yn Bordeaux
*Pulcheria yn ei chyhoeddi ei hun yn ymerodres yn y dwyrain

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:414
Akhenaten

bawd|de|200px|de|Akhenaten, Nefertiti a'u merched yn addoli'r Aten

Roedd **Akhenaten** (yn golygu *Ysbryd effeithiol yr Aten*), enw gwreiddiol **Amenhotep IV**, yn frenin Yr Hen Aifft o'r 18fed Brenhinllin. Nid yw dyddiadau ei deyrnasiad yn hollol sicr, ond awgrymwyd 1353 CC-1336 CC neu 1351 CC - 1334 CC.

Ganed Akhenaten yn fab ieuengaf i'r brenin Amenhotep III a'i Brif Wraig, Tiye. Nid ef oedd wedi ei fwriadu i ddilyn ei dad ar yr orsedd, ond bu farw ei frawd Thutmose yn ieuanc a daeth Akhenaten i'r orsedd fel Amenhotep IV . Yn y bedwerydd flwyddyn o'i deyrnasiad, dechreuodd grefydd newydd, addoliad yr Aten, yr haul, fel prif dduw, ac yn fuan fel unig dduw. Newidiodd ei enw o "Amenhotep" ("Mae Amun yn fodlon") i Akhenaten. Yn ei bumed flwyddyn, creodd brifddinas newydd, Akhetaten ("Gorwel yr Aten"), ar y safle a adwaenir yn awr fel Amarna.

Prif wraig Akhenaten oedd Nefertiti, sy'n enwog oherwydd y cerflun ohoni sy'n awr yn Amgueddfa Berlin. Un o'i wragedd eraill oedd Kiya). Cafodd chwe merch gan Nefertiti, ac mae llawer o gerfluniau'r cyfnod yn eu dangos fel teulu. Awgrymwyd hefyd fod y ddau frenin a'i dilynodd, Smenkhkare ac wedyn Tutankhamun, yn feibion iddo gan wragedd eraill, ond nid oes sicrwydd o hyn.

Yn dilyn marwolaeth Akhenaten, symudodd y llys o Akhetaten gan adael y ddinas i adfeilio. Yn fuan yn nheyrnasiad Tutankhamun adferwyd y grefydd draddodiadol.

Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Hen Aifft
413

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
408 409 410 411 412 - **413** - 414 415 416 417 418 

----

## Digwyddiadau 
*8 Mai - Honorius yn cyhoeddi rhyddhad oddi wrth drethi i'r taleithiau yn yr Eidal oedd wedi eu hanrheithio gan y Fisigothiaid.
* Wedi gwarchae'n llwyddiannus ar Valence, mae'r Fisigothiaid yn dal Jovinus oedd wedi ei gyhoeddi ei hun yn Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin, ac yn ei drosglwyddo i Postumus Dardanus i'w ddienyddio.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Chandragupta II, ymerawdwr Gupta
*Jovinus, oedd wedi ei gyhoeddi ei hun yn Ymerawdwr Rhufeinig

Categori:413
412

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
407 408 409 410 411 - **412** - 413 414 415 416 417 

----

## Digwyddiadau 
*Y Fisigothiaid yn symud i dde Gâl, dan arweiniad Ataulf, brawd-yng-nghyfraith Alaric
*Ataulf yn priodi Galla Placidia, chwaer yr ymerawdwr Honorius
*Jovinus, oedd wedi ei gyhoeddi ei hun yn ymerawdwr, yn cymryd meddiant o Gâl
*Cyril o Alexandria yn dod yn Batriarch Alexandria

## Genedigaethau 
*8 Chwefror - Proclus, athronydd Neoplatonaidd (bu farw 487)

## Marwolaethau 
Categori:412
Y Lluman Glas

[216px|bawd|Y Lluman Glas, fel y defnyddir ar hyn o bryd gan [Llywodraeth y Deyrnas Unedig|Lywodraeth y Deyrnas Unedig 23px]]
Lluman a ddefnyddir gan rai sefydliadau llywodraethol Prydeinig, ac un o lumanau'r Deyrnas Unedig, yw'r **Lluman Glas**. Mae'n faner las gyda Baner yr Undeb yn y canton.

Gwelir defnydd helaeth ohoni mewn baneri hen drefedigaethau Prydain - boed yn wledydd neu'n daleithiau o fewn y gwledydd hynny e.e. taleithiau Canada ac thaleithiau Awstralia.


Lluman Glas, Y
Glas
Lluman Glas, Y
411

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
406 407 408 409 410 - **411** - 412 413 414 415 416 

----

## Digwyddiadau 
*Y Bwrgwyniaid a'r Alaniaid yn enwi Jovinus yn Ymerawdwr Rhufain yn y gorllewin
*Yr Alaniaid ym meddiannu talaith Rufeinig Lusitania

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Cystennin III, ymerawdwr Rhufain

Categori:411
Lleucu Llwyd

**Lleucu Llwyd**, yn ôl traddodiad, oedd cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen (fl. 1350 - 1390). Canodd y bardd un o'r cerddi enwocaf yn llenyddiaeth Gymraeg iddi pan fu farw, sef *Marwnad Lleucu Llwyd*.

Ychydig a wyddys amdani er ei bod mor enwog. Yn ôl y fawrnad, merch o Bennal, rhwng Machynlleth ac Aberdyfi, oedd Lleucu:

Gwae fi'r ferch wen o Bennal,
Breuddwyd oer, briddo dy dâl!

Roedd hi'n wraig briod pan fu farw ond mae ansicrwydd am y dystiolaeth ynghylch ei gŵr: un Dafydd Ddu o Gymer (ger Abaty Cymer) yn ôl un ffynhonnell, Ieuan Ddu o'r Gydros yn ôl un arall a nodir gan Gruffudd Hiraethog yn yr 16g. Yn ôl Gruffudd cafodd fab o'r enw 'Y Coch'.

Er bod angerdd Llywelyn yn amlwg yn ei gerddi i Leucu ni ellir fod yn sicr eu bod yn gariadon fel y cyfryw. Ceir mwy nag un enghraifft yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr o farwnadau ffug hefyd, er enghraifft i gyd-feirdd, sy'n awgrymu'r posibilrwydd mai "canu'n iach" i'w cariad pan briododd hi oedd Llywelyn. Ac eto i gyd mae natur arbennig y farwnad enwog hon yn awgrymu'n gryf ei bod yn gerdd ddiffuant. Roedd claddu Lleucu, merch hardd fel golau'r lloer, fel dwyn pob goleuni o Wynedd:

Nid oes yng Ngwynedd heddiw
Na lleuad, na llewyrch, na lliw,
Er pan rodded, trwydded trwch,
Dan lawr dygn dyn loer degwch.

Mae'n weddol sicr mai confensiwn pur sydd yn y 'caru', i ddangos cymaint yw colled y bardd. Sonnir amdani fel 'meistres y pryd', sef 'meistres y wledd' yn ei llys pan yn fyw, a sonnir am ei gwr, gan ei bod yn gadael ei heiddo bydol i'r 'gwr du balch'. Petai hi'n gariad iddo, fyddai o ddim wedi meiddio cyhoeddi hynny ar goedd mewn marwnad. Cofiwn beth ddigwyddodd i Ddafydd Nanmor pan feiddiodd gael perthynas efo Gwen o'r Ddôl. Mae'r dull serenâd yng nghanol y cywydd yn ychwanegu at y ddelwedd gonfensiynol o berthynas garwriaethol.

Rhaid ystyried hefyd fod ambell enw merch yn enw 'stoc' yn y traddodiad barddol. Mae'n bosibl bod myw nag un ferch o'r enw wedi bod yn destun canu serch yn y 14g. Dyfynnir darn o gywydd i un "Lleucu Llwyd" yn nhestun copi o un o ramadegau'r penceirddiaid sydd i'w dyddio i tua 1330, er enghraifft (rhy gynnar i Leucu Llywelyn).

Ceir nifer o destunau o Farwnad Lleucu Llwyd yn y llawysgrifau ac mae'r amrywiadau niferus ar y testunau diweddarach yn awgrymu bod cryn "mynd" ar y gerdd ar lafar ar ddiwedd yr Oesoedd Canol. Ceir nifer o gyfeiriadau at y gerdd yng ngwaith y beirdd hefyd, gan gynnwys Iolo Goch, oedd yn adnabod Llywelyn yn dda.

Cafwyd testunau rhyddiaith am amgylchiadau marw Lleucu yn ogystal, er enghraifft *Breuddwyd Llywelyn Goch ap Meurig Hen*, un o destunau'r Areithiau Pros y ceir y copi gorau ohono yn llaw'r ysgolhaig Thomas Wiliems. Mae *Lleucu Llwyd* yn gân gwerin adnabyddus heddiw.

## Llyfryddiaeth
*Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen* (Aberystwyth, 1998). Testun y Farwnad a nodiadau helaeth arno, gyda llyfryddiaeth bellach ar y gerdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Barddoniaeth Gymraeg
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Categori:Merched y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Feirionnydd
Blaenau Gwent (gwahaniaethu)

*Blaenau Gwent
*Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent
*Blaenau Gwent (etholaeth seneddol)
*Blaenau Gwent (etholaeth Senedd Cymru)
Papwa Gini Newydd

Gwlad yn Oceania yw **Papwa Gini Newydd** neu **Papua Guinea Newydd**. Fe'i lleolir yn ne-orllewin y Cefnfor Tawel ym Melanesia. Mae'n cynnwys hanner dwyreiniol ynys Gini Newydd ynghyd â llawer o ynysoedd llai megis Prydain Newydd, Iwerddon Newydd a Bougainville. Mae'r wlad yn ffinio â Papua (talaith yn Indonesia) i'r gorllewin ac mae Awstralia'n gorwedd i'r de ar draws Culfor Torres.

Saesneg, Tok Pisin a Hiri Motu yw'r ieithoedd swyddogol ond siaredir mwy nag 850 o ieithoedd yn y wlad.

250px|dim|bawd|Papwa Gini Newydd

## Cyfeiriadau 

Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Aelod-wladwriaethau'r Gymanwlad
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1975
Categori:Gwledydd Oceania
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Saesneg
Categori:Melanesia
Categori:Teyrnasoedd y Gymanwlad
Llanfyrnach

Pentref bychan a phlwyf egwysig yng nghymuned Crymych, Sir Benfro, Cymru, yw **Llanfyrnach**. Fe'i lleolir mewn ardal wledig yn nwyrain y sir, i'r dwyrain o fryniau Preseli, tua 10 milltir i'r de o Aberteifi.

Enwir y plwyf ar ôl Sant Brynach.

Ganwyd y bardd Niclas y Glais yno yn 1878.

## Cyfeiriadau
Categori:Crymych
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Gwili

Gall **Gwili** gyfeirio at:

*Afon Gwili, yn ne-orllewin Cymru
*Abergwili, pentref yn Sir Gaerfyrddin
*Rheilffordd Ager Y Gwili
*John Jenkins (Gwili) (1872–1936), bardd
----
Kew

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Richmond upon Thames, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy **Kew**. 
Saif tua 7.1 milltir (11.4&nbsp;km) i'r de-orllewin o ganol Llundain.

Mae'n adnabyddus fel lleoliad Gerddi Botanegol Brenhinol Kew, sydd erbyn hyn yn Safle Treftadaeth y Byd. Yno hefyd mae Palas Kew a'r Archifau Cenedlaethol (a adnabyddwyd gynt fel y *Swyddfa Cofnodion Cyhoeddus*).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Cymdeithas Kew 
*  *Kew Online* 
*  *Kew Meridian* 
*  Gerddi Botanegol Brenhinol Kew

Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Richmond upon Thames
Bournemouth

250px|bawd|Traeth Bournemouth

Tref arfordirol yn  sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Bournemouth**. Fe'i lleolir ar Fae Poole ar y Môr Udd rhwng Poole i'r gorllewin a Christchurch i'r dwyrain. Mae'n dref gwyliau glan-môr boblogaidd gyda 6 milltir o draethau. Mae'n rhan o Gytref De-ddwyrain Dorset.

Mae ei cherddorfa symffoni (Cerddorfa Symffoni Bournemouth) yn enwog.

Mae Caerdydd 123.7 km i ffwrdd o Bournemouth ac mae Llundain yn 152.4&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caersallog sy'n 39.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Pedr
*Eglwys San Steffan
*Neuadd y Dref
*Pier Boscombe
*Pier Bournemouth

## Enwogion
*Radclyffe Hall (1880-1943), awdures
*Tony Hancock (1924–1968), comediwr
*Penny Vincenzi (1939-2017), nofelydd
*Virginia Wade (g. 1945), pencampwraig tenis

## Cyfeiriadau

Categori:Awdurdod unedol Bournemouth, Christchurch a Poole
Categori:Trefi Dorset
Kannada

200px|bawd|Arwydd ffordd yn yr iaith Kannada
Iaith Dde Indiaidd a siaredir yn bennaf yn nhalaith Karnataka yw **Kannada**. Fel Tamil, Telugu a Malayalam, mae'n un o ieithoedd brodorol Drafidaidd De India sy ddim yn perthyn i'r ieithoedd Indo-Ewropeaidd. Mae tua 50 miliwn o siaradwyr yr iaith yn Karnataka. Fe'i siaredir hefyd mewn rhannau o Andhra Pradesh, Maharashtra, Tamil Nadu, Goa a Kerala.

Categori:Ieithoedd India
Categori:Ieithoedd Drafidaidd
Amen Corner

Band roc Cymreig a sefydlwyd yng Nghaerdydd ar ddiwedd y 1960au oedd **Amen Corner**. Un o'i sylfaenwyr oedd Andy Fairweather-Low.

## Discographeg
### Senglau
* "Gin House" (1967)
* "World Of Broken Hearts" (1967)
* "Bend Me, Shape Me" (1968)
* "High in The Sky" (1968)
* "(If Paradise Is) Half As Nice" (1969)
* "Hello Susie" (1969)
* "Get Back" (1969)
### Albymau
* *Round Amen Corner* (1968)
* *Explosive Company* (1969)
* *Farewell To The Real Magnificent Seven* (1969) - recordiad byw

Categori:Bandiau Cymreig
Rhuallt

250px|bawd|chwith|Canol pentref Rhuallt.
Pentref bychan yn Sir Ddinbych yw **Rhuallt** (). Fe'i lleolir ar yr A55 tua 2 filltir i'r dwyrain o Lanelwy wrth droed Bryniau Clwyd. Mae'n adnabyddus i deithwyr yng ngogledd Cymru am fod y ffordd yn dringo'n syrth o'r pentref i'r bwlch yn y bryniau.

Mae'r pentref ar Lwybr Clawdd Offa. Yn y cyfnod Rhufeinig yr oedd y ffordd Rufeinig o Gaer i Segontiwm yn mynd trwy safle'r pentref.

Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Milan

Dinas mawr a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Milan** (Lombardeg: *Milan*; Eidaleg: *Milano*), sy'n brifddinas rhanbarth Lombardia. Mae gan y gymuned boblogaeth o 1,242,123 (cyfrifiad 2011).

Sefydlwyd y ddinas tua 400 CC gan lwyth Celtaidd yr Insubres. Concrwyd yr ardal gan y Rhyfeiniaid yn 222 CC; yr adeg yma *Mediolanum* oedd enw'r ddinas. Cyhoeddwyd Milan yn brifddinas yr Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin gan yr ymerawdwr Diocletian yn 293 OC.. Symudwyd y brifddinas i Ravenna yn 402 pan oedd y Fisigothiaid yn gwarchae ar Milan. Cipiwyd y ddinas gan yr Hyniaid yn 452 a gan yr Ostrogothiaid yn 539. Wedi sefydlu Cynghrair Lombardi yn 1167, daeth Milan i arwain y cynghrair, a daeth yn Ddugiaeth yn 1183.

Mae un o'r dinasoedd cyfoethocaf yn yr Undeb Ewropeaidd ac yn adnabyddus fel canolfan ffasiwn. Mae'n gartref Cyfnewidfa Stoc yr Eidal ac yn leoliad pencadlys llawer o gwmnïau enwog megis Alfa Romeo, Giorgio Armani, Gucci, Prada a Gianni Versace. Yr eglwys gadeiriol, y *Duomo di Milano* yw'r ail-fwyaf yn y byd. Adeilad pwysig arall yw Teatro alla Scala neu "La Scala", un o ganolfannau Opera mawr y byd. Mae dau dîm peldroed enwog yn y ddinas, A.C. Milan ac Internazionale (Inter Milan).

## Adeiladau a chofadeiladau 

20110725 Castello Sforzesco Milan 5557.jpg|Castello Sforzesco
Milan Cathedral from Piazza del Duomo.jpg|Duomo di Milano
Milano, Galleria Vittorio Emanuele II, 2016-06 CN-01.jpg|Galleria Vittorio Emanuele II
Milano - Teatro alla Scala 3924.jpg|Teatro alla Scala
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6338771.jpg|Torre Velasca

## Enwogion 
* Giuseppe Sammartini (1695–1750), cyfansoddwr
* Alessandro Manzoni (1785–1873), bardd a nofelydd
* Giulia Grisi (1811–1869), cantores opera
* Alfredo Bracchi (1897-1976), actor
* Giovanni D'Anzi (1906-1974), cantores
* Nino Rota (1911–1979), cyfansoddwr
* Enrico Baj (1924–2003), arlunydd
* Valentina Cortese (g. 1925), actores
* Giorgio De Simone (1932–2024), newyddiadurwr a nofelydd
* Claudio Abbado (1933–2014), cerddor
* Gian Maria Volontè (1933–1994), actor
* Greta Scacchi (g. 1960), actores
* Lu Colombo (g. 1952), cantores
* Benedicta Boccoli (g. 1966), actores
* Francesca Schiavone (g. 1980), chwaraewraig tenis

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinas Fetropolitan Milan
Categori:Dinasoedd Lombardia
Pontrhydfendigaid

Pentref yng ngogledd Ceredigion yw **Pontrhydfendigaid** (neu **Pont-rhyd-fendigaid**). Fe'i adnabyddir ar lafar yn lleol fel **Y Bont**.

Mae'n gorwedd ar lan Afon Teifi yn agos i'w tharddle ym mryniau Elenydd, canolbarth Cymru. Cymryd y pentref ei enw o hen ryd ar yr afon honno a'r bont a godwyd yno. Mae ar lôn y B4343 rhwng Tregaron i'r de a Phontarfynach i'r gogledd, tua 13 milltir i'r de-ddwyrain o Aberystwyth.

250px|bawd|Pontrhydfendigaid

Tua milltir i'r dwyrain o'r pentref ceir adfeilion Abaty Ystrad Fflur, un o abatai enwocaf Cymru, a sefydlwyd gan y Sistersiaid yn 1164. Roedd yn ganolfan dysg bwysig a chredir i un o fersiynau cynharaf *Brut y Tywysogion* gael ei lunio yno. Yn ôl traddodiad, claddwyd y bardd Dafydd ap Gwilym yno.

Cynhelir eisteddfod flynyddol ym Mhontrhydfendigaid, sef Eisteddfod Pantyfedwen ("Steddfod Bont"). Yma hefyd ceir Pafiliwn Bont, adeilad amlbwrpas modern lle cynhelir cyngherddau a digwyddiadau eraill. Mae'r ddau sefydliad yma wedi elwa'n fawr o haelioni Syr D.J. James, Pantyfedwen.

## Pontrhydfendigaid yn niwylliant cyfoes Cymru
Mewn erthygl y Y Selar yn 2020, meddai'r canwr Huw Jones iddo gredu mai yng nghyngerdd fawr *Pinaclau Pop* ym Mhafiliwn Pontrhydfendigaid ar 29 Mehefin 1968 y clywyd y term "y byd pop Cymraeg" am y tro cyntaf. Mae'r erthygl yn cynnwys tameidiau o'i hunangofiant, 'Dwi Isio Bod yn Sais ...'. Ymysg y grwpiau oedd yno i godi arian i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Aberystwyth 1969 oedd; Dafydd Iwan, Heather Jones, Y Diliau, Hogia Llandegai, Y Derwyddon ac eraill.

Credai rhai y seilwyd rhaglen deledu ''C'mon Midffild!'' ar glwb pêl-droed Pontrhydfendigaid.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Enwogion
* Caradog Jones, y Cymro cyntaf i ddringo Mynydd Everest
* John Phillips, sylfaenydd a phrifathro cyntaf Coleg y Normal, Bangor
* Syr D.J. James, gŵr busnes llwyddiannus, dyngarwr a sefydlydd Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen sy'n rhoi arian i gefnogi diwylliant, addysg a chrefydd Cymru

## Gweler hefyd
*Abaty Ystrad Fflur
*"Bwystfil Bont"
* Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen
* Coed y Bont - coetir sy'n boblogaidd gyda thwristiaid a phobl lleol ac yn rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru
* Pafiliwn Pontrhydfendigaid

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Gymunedol Pontrhydfendigaid 
* Pafiliwn Bont 

Categori:Ystrad Fflur
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
409

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
404 405 406 407 408 - **409** - 410 411 412 413 414 

----

## Digwyddiadau 
*Y cadfridog Gerontius yn gwrthryfela yn Hispania, ac yn cyhoeddi Maximus yn ymerawdwr.
*Y Fandaliaid, Alaniaid a'r Suevi yn ymosod ar Hispania ac yn ei rhannu rhyngddynt.
*Alaric I, breinin y Fisigothiaid yn gwarchae ar ddinas Rhufain am yr ail dro. Gyda chytundeb Senedd Rhufain mae'n cyhoeddi Priscus Attalus yn ymerawdwr yn y gorllewin.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:409
Bwa

Gall **bwa** gyfeirio at:

*Bwa (arf), arf o bren neu ddeunydd ystwyth arall
**Bwa croes, *crossbow*

*Bwa (pensaernïaeth), adeiladwaith ar ffurf bwa

*Bwa enfys

*Bwa (cerddoriaeth), gwialen i chwarae offeryn fel ffidil neu grwth
410

4g - **5g** - 6g 
360au 370au 380au 390au 400au - **410au** - 420au 430au 440au 450au 460au 
405 406 407 408 409 - **410** - 411 412 413 414 415 

----

## Digwyddiadau 
*Alaric I yn diorseddu Priscus Attalus fel ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin
*24 Awst–27 Awst - Y Fisigothiaid dan Alaric I yn anrheithio dinas Rhufain; y tro cyntaf i hyn ddigwydd ers 390 CC
*Yr ymerawdwr Honorius yn dweud wrth drigolion Prydain am eu hamddiffyn eu hunain; i bob pwrpas yn diweddu cyfnod Prydain fel talaith o'r Ymerodraeth Rufeinig
*Y cadfridog Constantius III yn cael ei wneud yn magister militum
*Ataulf yn olynu ei frawd-yng-nghyfraith Alaric I fel brenin y Fisigothiaid

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*25 Mawrth - Murong Chao, ymerawdwr De Yan
*Alaric I, brenin y Fisigothiaid, 40
*Kumarajiva, mynach Bwdhaidd fu'n rhannol gyfrifol am gyflwyno Bwdhiaeth i Tsieina a Kashmir

Categori:410
Amgueddfa'r Ashmolean

'''Amgueddfa'r Ashmolean'* (enw Saesneg llawn: *Ashmolean Museum of Art and Archaeology'') ar Stryd Beaumont, Rhydychen, Lloegr, yw'r amgueddfa brifysgol hynaf yn y byd. Mae'n gartref i gasgliad o drysorau archaeolegol a lluniau o gyfnod y Dadeni Eidalaidd. Cyflwynwyd casgliad crai'r amgueddfa i Brifysgol Rhydychen yn 1675 gan Elias Ashmole (1617–1692), a chafodd ei arddangos i'r cyhoedd am y tro cyntaf yn 1683. Codwyd adeilad newydd-glasurol hardd ar y safle yn 1845 gan C. R. Cockerell.

Yr archaeolegydd Arthur Evans oedd curadur yr amgueddfa o 1884 hyd 1908. Cedwir ei gasgliad o wrthrychau Minoaidd yno, sydd un o'r rhai gorau y tu allan i Wlad Groeg.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Rydychen
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I yn Lloegr
Categori:Amgueddfeydd Lloegr
Categori:Prifysgol Rhydychen
Categori:Sefydliadau 1683
Cerrigydrudion

Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Cerrigydrudion** (neu **Cerrig-y-drudion**). Saif yn ne-ddwyrain y sir yn y bryniau ar lôn yr A5, tua 8 milltir i'r gogledd-orllewin o dref Corwen. Yn ogystal â'r A5, mae lôn yn cysylltu'r pentref â Rhuthun i'r gogledd-ddwyrain a Dinbych i'r gogledd. Roedd yn Sir Ddinbych gynt. 

Cerrigydrudion yw'r pentref mwyaf yn ardal Uwchaled, sydd yn cynnwys yn ogystal Llangwm, Pentrefoelas, Pentre-llyn-cymer, Dinmael, Glasfryn, Cefn-brith, Llanfihangel Glyn Myfyr a Cwmpenanner. Yn ôl cyfrifiad 2001 mae 75% o'r boblogaeth o 692 o bobl yn siarad y Gymraeg fel iaith bob dydd.

bawd|dim|Yr eglwys

## Hanes
Mae rhai o'r bythynnod yn y pentref yn dyddio o 1717. Arosodd George Borrow yn nhafarn y Llew Gwyn ar ei ffordd o Langollen ar ei daith trwy Gymru; wrth ymarfer ei Gymraeg efo'r morwynion cafodd ei gyflwyno i Eidalwr ar daith yn y gogledd a oedd wedi dysgu Cymraeg hefyd (neu rywfaint, o leiaf).

Mae eglwys y plwyf yn gysegredig i Fair Fadlen. Yn y bryniau tua milltir i'r de-ddwyrain ceir bryngaer Caer Caradog, ond mae'n annhebygol iawn fod unrhyw gysylltiad rhyngddi â'r Caradog (Caratacus) hanesyddol.

Yn ôl etymoleg boblogaidd mae'r enw yn golygu "Cerrig y Derwyddon", ond y gwir ystyr yw "Cerrig y Dewrion".

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* John Jones (Jac Glan-y-gors), 10 Tachwedd, 1766
* Robert Price (1653-1733), barnwr a gwleidydd

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Conwy
Categori:Pentrefi Conwy
408

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
403 404 405 406 407 - **408** - 409 410 411 412 413 

----

## Digwyddiadau 
*Medi - Alaric, brenin y Fisigothiaid, yn gwarchae ar ddinas Rhufain
*Theodosius II yn olynu ei dad Arcadius fel Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain. Mae Anthemius yn llywodraethu ar ei ran.
* Yr Hyniaid dan Uldin yn ymosod ar yr Ymerodraeth Rufeinig yn y dwyrain

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*1 Mai - Arcadius, Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain
*23 Awst - Stilicho, cadfridog Rhufeinig (dienyddiwyd)

Categori:408
Uwch Aled

Ardal wledig yng nghornel dde-ddwyreiniol sir Conwy, ond yn hanesyddol yn rhan o'r hen sir Sir Ddinbych, yw **Uwch Aled**. Fe'i gelwir 'Uwch Aled' am ei fod yr ochr uchaf i Afon Aled. Yn yr Oesoedd Canol roedd Uwch Aled yn un o dri chwmwd cantref Rhufoniog.

[250px|bawd|Golygfa yn Uwch Aled ger [Pentrefoelas.]]
Mae'r pentrefi a chymunedau yn cynnwys:

*Cefn-brith
*Cerrigydrudion, pentref mwyaf yr ardal
*Llangwm
*Pentrefoelas
*Pentre-llyn-cymer,
*Dinmael
*Glasfryn
*Llanfihangel Glyn Myfyr
*Y Maerdy
*Cwm Penanner

Mae Uwch Aled yn ardal fynyddig, anghysbell, gyda chanran uchel o siaradwyr Cymraeg. Rhed afon Ceirw trwy ran ddeheuol yr ardal.

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Conwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)
Llangwm

Gall **Llangwm** neu **Llan-gwm** gyfeirio at sawl lle yng Nghymru:

*Llangwm, pentref a chymuned ym mwrdeisdref sirol Conwy
*Llangwm, pentref a chymuned yn Sir Benfro
*Llan-gwm, pentref a chymuned yn Sir Fynwy
----
Ysgol Emrys ap Iwan

Ysgol uwchradd cyfrwng Saesneg yn nhref Abergele yn sir Conwy yw **Ysgol Emrys ap Iwan**. Sefydlwyd yr ysgol ym 1967 pan unwyd Ysgol Ramadeg Abergele ac Ysgol Uchradd Fodern Dinorben i fod yn ysgol gyfun. Fe'i henwir ar ôl y llenor Cymraeg enwog Emrys ap Iwan.

## Dolenni allanol
*Gwefan yr ysgol

Categori:Abergele
Emrys ap Iwan
Emrys ap Iwan
Categori:Sefydliadau 1967
Gini (gwahaniaethu)

Gall **Gini** gyfeirio at:

## Lleoedd
*Gini, gwlad yng Ngorllewin Affrica
*Gini Bisaw, gwlad yng Ngorllewin Affrica
*Gini Gyhydeddol, gwlad yng Nghanolbarth Affrica
*Gwlff Gini
*Gini, rhanbarth ar lannau Gwlff Gini
*Gini Newydd, ynys yn Awstralasia
*Papwa Gini Newydd, gwlad yn Awstralasia

## Arall
*Gini, darn arian
*Mochyn gini, gweler Mochyn cwta
*Iâr gini
*Corrado Gini, ystadegydd o Eidalwr
*Cyfernod Gini ac indecs Gini
*Gini, diod Ffrengig
Rhewl

Ceir sawl lle o'r enw **Rhewl**:

## Cymru
### Sir Ddinbych
*Rhewl, Dyffryn Clwyd, pentref ger Rhuthun, Sir Ddinbych
*Rhewl, Glyn Dyfrdwy, pentref ger Llangollen, Sir Ddinbych
*Rhewl, Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch, pentref rhwng Dinbych a Rhuthun, Sir Ddinbych

### Sir y Fflint
*Rhewl-fawr, anheddiad yng nghymuned Llanasa
*Rhewl Mostyn, anheddiad yng nghymuned Mostyn

### Bwrdeistref Sirol Wrecsam
*Rhewl, pentref

## Lloegr
*Rhewl, Swydd Amwythig, pentref yn Swydd Amwythig

----
Llanfihangel Glyn Myfyr

Pentref bychan a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llanfihangel Glyn Myfyr**. Roedd yn hanesyddol yn rhan o'r hen Sir Ddinbych. Saif yng nghornel dde-ddwyreiniol eithaf y sir yn ardal wledig Uwch Aled, tua 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o Gerrigydrudion ar yr hen lôn i Ruthun. Mae Afon Alwen, sydd â'i tharddle yn Llyn Alwen tua 4 millir i'r gogledd-orllewin, yn llifo heibio i'r pentref ar ei ffordd i ymuno ag Afon Dyfrdwy. I'r de o'r pentref ceir bryn isel Mwdwl-eithin.

Ymwelodd William Wordsworth â’r pentref ym 1824 i aros gyda ffrind, Robert Jones, yn y persondy, ac ysgrifennodd y gerdd Vale of Meditation am y pentref.

dim|bawd|250px|Afon Alwen ger yr eglwys

## Enwogion
*Mae'n bosibl fod y bardd a brawd crefyddol Madog ap Gwallter (fl. ail hanner y 13g?) yn frodor o Lanfihangel Glyn Myfyr.
*Yma y ganed yr hynafiaethydd Owen Jones (Owain Myfyr) (1741-1814), a gymerodd ei enw barddol o'r pentref.

## Ffliw adar
Ar ddydd Iau, 24 Mai 2007, cadarnheuwyd gan lefarydd ar ran Llywodraeth Cynulliad Cymru fod yr achos cyntaf o ffliw adar yng Nghymru wedi ei ddarganfod ar fferm yn Llanfihangel Glyn Myfyr. Rhoddwyd cordon 1 cilomedr o gwmpas y fferm a gofynnwyd i ffermwyr eraill fod yn wyliadwrus. Nid oedd y math mwyaf peryglus o ffliw adar, meddai'r llefarydd. Rhai wythnosau'n ddiweddarach datganwyd fod yr argyfwng drosodd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Eglwys Sant Mihangel
Eglwys fechan o’r 13g yw hon, a saif ar lan Afon Alwen, mewn ardal sydd wedi bod yn ysbrydoliaeth i lenorion ers canrifoedd. Yma y symudwyd bedd Owain Myfyr ym 1951, yn ôl i fro ei febyd.

## Oriel

Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 07.JPG|Eglwys Sant Mihangel
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 09.JPG|Bedd Owain Myfyr
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 13.JPG|Y tu fewn i'r eglwys
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 20.JPG|Y galeri yng nghefn yr eglwys
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 24.JPG|Llun o'r allor i'r cefn
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 28.JPG|Hen ddistiau'r nenfwd
Eglwys Llanfihangel Glyn Myfyr Sir Ddinbych 21.JPG|Yr allor

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Conwy

Categori:Pentrefi Conwy
407

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
402 403 404 405 406 - **407** - 408 409 410 411 412 

----

## Digwyddiadau 
* Gratianus yn cael ei lofruddio a Cystennin III yn cymryd ei le fel arweinydd y garsiwn Rhufeinig sydd mewn gwrthryfel ym Mhrydain.
* Mae Cystennin III yn arwain rhan helaeth o'r fyddin Rufeinig oedd ym Mhrydain i Gâl.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ioan Chrysostom, esgob a phregethwr
*Maria, gwraig Honorius a merch Stilicho.

Categori:407
Addysg yng Nghymru

Mae **addysg yng Nghymru** braidd yn wahanol i weddill y Deyrnas Unedig oherwydd statws y Gymraeg. Mae'n bwnc gorfodol i bob ddisgybl yng Nghymru tan oed 16.

Mae rhaid i athrawon sydd am addysgu mewn ysgolion cynradd yn rhai ardaloedd awdurdod lleol yng Nghymru fedru'r Gymraeg i ryw lefel, hyd yn oed os mai mewn ysgolion Saesneg ydyn nhw am addysgu. http://www.tda.gov.uk/Recruit/faqs/general.aspx 

## Gweler hefyd
* Addysg Gymraeg
* Cyllid myfyrwyr yng Nghymru
* UCAC


Cymru
406

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
401 402 403 404 405 - **406** - 407 408 409 410 411 

----

## Digwyddiadau 
*Y llengoedd ym Mhrydain yn gwrthryfela yn erbyn yr ymerawdwr Honorius ac yn dewis Marcus fel ymerawdwr. Llofruddir ef yn fuan wedyn, ac mae Gratianus yn cymryd ei le.
*Mae'r cadfridog Rhufeinig Stilicho, gyda chymorth yr Hyniaid dan Uldin, yn gorchfygu byddin o 200,000 o farbariaid dan Radagaisus yn Fiesole.
*31 Rhagfyr - Y Fandaliaid, Alaniaid a'r Suebiaid yn croesi Afon Rhein i ymosod ar Gallia.

## Genedigaethau 
*Attila, brenin yr Hyniaid (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
*Godigisel, brenin y Fandaliaid.
*Gu Kaizhi, arlunydd Tsieinig

Categori:406
404

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
399 400 401 402 403 - **404** - 405 406 407 408 409 

----

## Digwyddiadau 
*Ioan Chrysostom yn cael ei ddiorseddu ac Archesgob Atticus o Gaergystennin yn dod yn Archesgob Caergystennin

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Sant Telemachus, mynach Catholig
* 6 Hydref - Aelia Eudoxia, gwraig yr Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Arcadius.

Categori:404
405

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
400 401 402 403 404 - **405** - 406 407 408 409 410 

----

## Digwyddiadau 
*Stilicho yn gorchymyn llosgi Llyfrau'r Sibyl yn Rhufain
*Yr ymerawdwr Honorius yn atal yr ymladdfeydd gladiator yn y Colosseum
*Sant Jerôm yn cyhoeddi'r Beibl Fwlgat
*Awstin o Hippo yn cydnabod bod Donatiaeth yn heresi

## Genedigaethau 
*Ricimer, yn ddiweddarach yn llywodraethwr *de facto* yr Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin

## Marwolaethau 
Categori:405
403

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au  - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
398 399 400 401 402 - **403** - 404 405 406 407 408 

----

## Digwyddiadau 
* Alaric I yn gadael yr Eidal ar ôl ei ymosodiad cyntaf aflwyddiannus
* Theodosius II yn dod yn gonswl

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:403
Demograffeg

[bawd|350px|Map o [gwledydd y byd|wledydd y byd yn ôl poblogaeth]]
Astudiaeth ystadegol poblogaethau dynol yw **demograffeg**.

### Gweler hefyd 
* Demograffeg Cymru
* Demograffeg Ewrop


Categori:Daearyddiaeth ddynol
Alaric I

Roedd **Alaric I** (c. 370 - 410) yn frenin y Fisigothiaid (395 - 410). Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd iddo gipio dinas Rhufain yn 410, y tro cyntaf i hyn ddigwydd ers 390 CC.

Ganed Alaric tua'r flwyddyn 375 at ynys Peuce, ger aber Afon Donaw. Dechreuodd ei yrfa filwrol fel arweinydd byddin Fisigothaidd yn ymladd dros yr Ymerodraeth Rufeinig. Tua 395 gwrthryfelodd y Fisigothiaid a chyhoeddi Alaric yn frenin. Bu'n ymladd yn erbyn Honorius, yr Ymerawdwr Rhufeinig yn y gorllewin. Yn 401 gwnaeth gytundeb ag Arcadius, yr ymerawdwr yn y dwyrain, a'i galluogodd i arwain ei fyddin tua'r gorllewin, gan gipio dinasoedd Groegaidd megis Corinth a Sparta cyn cyrraedd Yr Eidal. Yno, gorchfygwyd ef gan y cadfridog Rhufeinig Stilicho ar 6 Ebrill 402 ym Mrwydr Pollentia.
dde|bawd|300px|chwith|Alaric I, darlun gan Ludwig Thiersch.

Wedi i Honorius lofruddio Stilicho yn 408, gallodd Alaric a'i fyddin ymosod ar yr Eidal eto a gosod gwarchae ar ddinas Rhufain. Ym mis Awst 410 cipiodd y ddinas a'i hanrheithio, gan ddwyn chwaer yr ymerawdwr, Gala Placidia, ymaith fel carcharor. Yn fuan wedyn bu farw yn Cosenza, efallai o dwymyn. Claddwyd ef ar wely Afon Busento; trowyd llif yr afon o'i sianel i gloddio ei fedd, ac yna wedi ei gladdu gadawyd i'r dŵr ddychwelyd fel na allai neb ysbeilio ei fedd. Olynwyd ef gan ei frawd-yng-nghyfraith, Ataulf.

Categori:Genedigaethau'r 370au
Categori:Marwolaethau 410
Categori:Gothiaid
Categori:Hanes yr Eidal
A.C. Milan

Clwb pêl-droed sy'n chwarae yn Serie A yn yr Eidal yw **Associazione Calcio Milan**. Mae'n un o glybiau pêl-droed enwocaf a mwyaf llwyddiannus Ewrop. Mae chwaraewyr AC Milan wedi bod yn bencampwyr Ewrop saith gwaith; dim ond Real Madrid gyda naw buddugoliaeth sydd wedi bod yn fwy llwyddiannus yn y gystadleuaeth. Maent wedi ennill pencampwriaeth Serie A 17 o weithiau; dim ond Juventus sydd wedi ei hennill fwy o weithiau.

Sefydlwyd y clwb fel clwb criced ym 1899 gan Brydeiniwr o'r enw Alfred Edwards. Mae'n rhannu stadiwm San Siro, sydd â 80,018 o seddi, gyda thîm pêl-droed arall dinas Milan, 
Internazionale. Perchennog y clwb yw Jason Wong.

## Chwaraewyr enwog 
### Presennol 
* Filippo Inzaghi
* Andrea Pirlo
* Gennaro Gattuso
* Clarence Seedorf
* Alessandro Nesta
* Gianluca Zambrotta
* Massimo Ambrosini
* Andriy Shevchenko
* Ronaldinho

### Cyn-chwaraewyr 
* Roberto Baggio
* Franco Baresi
* Gianni Rivera
* Paolo Rossi
* Jimmy Greaves
* Marcel Desailly
* Ruud Gullit
* Patrick Kluivert
* Frank Rijkaard
* Cafu
* Kaká
* Paolo Maldini
* Ronaldo

Categori:Timau pêl-droed yr Eidal
Categori:Milan
Trefnant

Pentref a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Trefnant** (). Fe'i lleolir ar yr A525 yn Nyffryn Clwyd, hanner ffordd rhwng Llanelwy i'r gogledd a Dinbych i'r de. Mae 120.9 milltir (194.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 182.7 milltir (294&nbsp;km) o Lundain.

Treuliodd y llenor enwog Emrys ap Iwan gyfnod yn Nhrefnant fel gweinidog ar ddiwedd y 19g.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
*Cadwaladr ap Rhys Trefnant, Bywgraffiadur Ar-lein

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Ddinbych
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Clwyd (y DU)
402

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
397 398 399 400 401 - **402** - 403 404 405 406 407 

----

## Digwyddiadau 
*6 Ebrill - Y cadfridog Rhufeinig Stilicho yn gorchfygu'r Fisigothiaid ym Mrwydr Pollentia.
* Mehefin: Brwydr Verona rhwng Stilicho a'r Fisigothiaid dan Alaric
* Yr ymerawdwr Honorius yn symud prifddinas yr Ymerodraeth Rufeinig yn y gorllewin o Milan i Ravenna.
*Innocent I yn olynu Sant Anastasius I fel Pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:402
Tudur ab Ednyfed

**Tudur ab Ednyfed** (fl. c. 1220 - 1278) oedd mab Ednyfed Fychan a distain (canghellor) Teyrnas Gwynedd a Chymru o 1268 hyd 1278 yng ngwasanaeth Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru. Ei frawd oedd Goronwy ab Ednyfed (m. 1268), yntau'n ddistain Gwynedd.

Dechreuodd Tudur ei yrfa gweinyddol fel rhaglaw Dinorben (neu Ddinbych) (c. 1240 - 1245) yn ystod teyrnasiad Dafydd ap Llywelyn. Yn 1245 ymosododd Harri III o Loegr ar Wynedd. Llwyddodd rhyfelwyr Gwynedd i drechu llu'r Saeson ar lannau Afon Conwy, ond cipiwyd nifer o uchelwyr y Berfeddwlad yn garcharorion ganddo, ac yn eu plith oedd Tudur ab Ednyfed. Fe'i rhyddhawyd gyda'r lleill ym mis Medi 1246 ar ôl i Dafydd a Harri gytuno ar heddwch.

Bu'n gennad i Lywelyn ap Gruffudd ar sawl achlysur cyn cael ei benodi'n ddistain — swydd bwysicaf y deyrnas — ar farwolaeth ei frawd yn 1268. Yn Rhagfyr 1263 roedd yn bresennol pan ymostyngodd Gruffudd ap Gwenwynwyn i Lywelyn a gweithredodd i drefnu terfynau tir Gruffudd mewn perthynas â thiriogaeth Llywelyn. Sonnir amdano yn nogfennau Cytundeb Trefaldwyn (1267) ac fel cynrychiolydd Llywelyn mewn trafodaethau â Gilbert de Clare yn 1268. Yn 1277, gyda Goronwy ap Heilyn, cynrychiolodd Lywelyn yn y trafodaethau â chynrhychiolwyr Edward I o Loegr yn Abaty Aberconwy a arweiniodd at Gytundeb Aberconwy. Ni cheir sôn amdano yn y cofnodion swyddogol ar ôl diwedd 1277 a chredir iddo farw y flwyddyn ganlynol.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
*David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984), tud. 11-13 *et passim*; atodiad II.

Categori:Disteiniaid Gwynedd
Categori:Marwolaethau 1278
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Swyddogion llys Gwynedd
Categori:Tuduriaid Môn
Aberhosan

Pentref bychan yng nghymuned Cadfarch, Powys, Cymru, yw **Aberhosan** (). Saif mewn cwm diarffordd 6 milltir i'r de-ddwyrain o Fachynlleth lle rhed Nant Cymau i lawr o'r bryniau i ymuno ag Afon Carrog, sydd yn ei thro yn ymuno ag Afon Dulas yn is i lawr y cwm.

Datguddwyd cofeb gerllaw ym 1990, ar gyfer darlledydd y BBC, Lewis John Wynford Vaughan-Thomas CBE, a adeiladwyd wedi ei farwolaeth ym 1987.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Lluniau o Aberhosan a'r ardal cyfagos ar wefan geograph

Categori:Cadfarch
Categori:Pentrefi Powys
400

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
395 396 397 398 399 - **400** - 401 402 403 404 405 

----

## Digwyddiadau 
*Ymosodiad cyntaf Alaric ar Yr Eidal (dyddiad tebygol)
*Y Fandaliaid yn dechrau symud tua'r gorllewin trwy Dacia a Hwngari (dyddiad tebygol)
*Dechrau adeiladu Simbabwe Fawr (dyddiad tebygol)

## Genedigaethau 
*Salvian, awdur Cristionogol (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
Categori:400
399

3g - **4g** - 5g
340au 350au 360au 370au 380au - **390au** - 400au 410au 420au 430au 440au 
394 395 396 397 398 - **399** - 400 401 402 403 404 

----

## Digwyddiadau 
* Yazdegerd I yn dod yn frenin Persia
* 27 Tachwedd - Pab Anastasius I yn olynu Pab Siricius fel y 39ain pab

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Bahram IV, brenin Persia
* Yuan Shansong, bardd o Tsieina
* Yr Ymerawdwr Nintoku o Japan

Categori:399
Penmynydd

Pentref yng nghymuned Penmynydd a Star, Ynys Môn, yw **Penmynydd** (). Saif ar y ffordd gefn B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni.

[300px|bawd|dim|[Eglwys Gredifael, Penmynydd]]
300px|bawd|dim|Ffenestr liw fyd-enwog teulu'r Tuduriaid yn yr eglwys

## Hanes
Mae'r pentref yn fwyaf adnabyddus oherwydd teulu Tuduriaid Penmynydd, disgynyddion Ednyfed Fychan. Yma y cafodd Owain Tudur ei eni yn 1400, a fu yn ymladd gyda Harri V a phriododd weddw'r brenin Catherine de Valois, pan fu hwnnw farw. Cafodd ei garcharu a'i ladd am hynny. Roedd Harri VII yn ŵyr iddo.

Adeiladwyd y plasdy presennol, Plas Penmynydd, yn 1576, ond bu plasdy cynharach ar yr un safle neu gerllaw. Ymwelodd y bardd Iolo Goch â'r plasdy rhywbryd yn y cyfnod 1367-82. Mae'n moli croeso hael Goronwy ap Tudur Fychan (Gronw Fychan) ac yn cymharu Penmynydd i aelwyd llys Urien Rheged:

:Cyntaf lle'r af, llew a rydd,
:Caer Pen Môn, carw Penmynydd,
:Tŷ, gwelais gynt, teg wiwle,
:Tudur Llwyd, da ydyw'r lle;
:Yno mae, heb gae ar ged,
:Ail drigiant aelwyd Rheged.

Mae beddfaen alabaster cerfiedig Gronw Fychan, a fu farw yn 1382, gyda'i wraig Myfanwy, i'w weld yn eglwys y plwyf, sydd wedi ei chysegru i Sant Gredifael.

Adeiladwyd yr eglwys bresennol yn y 14g, yn ail-ddefnyddio rhai cerrig o'r eglwys flaenorol, a adeiladwyd yn y 12g. Mae'n cynnwys ffenestr liw gyda nifer o symbolau'r Tuduriaid a'r arwyddair *Undeb fel Rhosyn yw ar lan Afonydd ac fel Tŷ Dur ar Ben y Mynydd*. Mae'r geiriau 'ty' a 'dur' wrth gwrs yn rhoi 'Tudur' i ni.

Adeiladau eraill o ddiddordeb yn y pentref yw'r hen elusendai, a adeiladwyd yn 1620 yn unol ag ewyllys Lewis Rogers.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Yr hen elusendai ym Mhenmynydd; llun o Casglu'r Tlysau 

Categori:Penmynydd a Star
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Tuduriaid Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Jammu a Kashmir

:''Mae'r erthygl yma yn  â union territory Jammu a Kashmir yn India. Am ardal hanesyddol Kashmir, gweler Kashmir (ardal).''

Mae **Jammu a Kashmir** (Urdu:مقبوضہ کشمیر, jammū aur kaśmīr) yn diriogaeth undebol India. Mae'n rhan o ardal fwy sy'n achos anghydfod rhwng India, Pacistan a Tsieina.

Mae gan dalaith Jammu a Kashmir arwynebedd o 101,387&nbsp;km² a phoblogaeth o 10,069,917 (2001). Y brifddinas yn yr haf yw Srinagar ac yn y gaeaf Jammu. Mae'n ffinio â thaleithiau Himachal Pradesh a Punjab, ac a thalaith Punjab ym Mhacistan, ag Azad Kashmir ym Mhacistan ac a Tibet. Ffurfiwyd y dalaith o dair ardal wahahanol. Yn y gorllewin mae Kashmir, gyda Srinagar fel prifddinas, a'r mwyafrif mawr o'r boblogaeth yn ddilynwyr Islam. Yn y dwyrain mae Ladakh, lle mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn dilyn Bwdhaeth Tibet. Yn y de mae Jammu, , lle mae'r rhan fwyaf o'r boblogaeth yn ddilynwyr Hindwaeth.

Y dinasoedd mwyaf yw Srinagar gyda phoblogaeth o 894,940 a Jammu gyda phoblogaeth o 378,431.

bawd|190px|canol|Lleoliad Jammu a Kashmir yn India


Categori:Tiriogaethau undebol India
Gwyn ab Ednywain

**Gwyn ab Ednywain** (fl. 1170 - 1215) oedd distain Teyrnas Gwynedd ar ddechrau'r 13eg. Prin yw'r dystiolaeth amdano. Roedd yn uchelwr o Eifionydd. Enw ei ferch oedd Generys.

Ceir y cyfeiriad cyntaf ato fel un o'r tystion i'r siarter a roddodd Gruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd (m. 1200) i Abaty Aberconwy. Yn 1199 mae Gwyn ymhlith y tystion i'r siarter gan Llywelyn Fawr i'r un abaty, ar 6 Ionawr, 1199. Gellir casglu felly ei fod yng ngwasanaeth Llywelyn y pryd hynny ar adeg pan geisiai gadarnhau ei awdurdod yng Ngwynedd. Mae'n debyg iddo barhau yng ngwasanaeth y tywysog a dod yn ddistain iddo yn gynnar yn y 13g. Cofnodir ei bresenoldeb fel tyst i siarteri eraill yn ?1205, ?1208 a 1209. Yn 1209 roedd yn derbyn arian i Lywelyn gan y brenin John o Loegr ar ran y tywysog, gyda'r clerigwr Meistr Ystrwyth.

Ar ei farwolaeth yn 1215 fe olynwyd fel distain gan Ednyfed Fychan.

## Cyfeiriadau
*David Stephenson, *The Governance of Gwynedd* (Caerdydd, 1984). Atodiad II.

Categori:Disteiniaid Gwynedd
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Swyddogion llys Gwynedd
Categori:Marwolaethau 1215
401

4g - **5g** - 6g 
350au 360au 370au 380au 390au - **400au** - 410au 420au 430au 440au 450au 
396 397 398 399 400 - **401** - 402 403 404 405 406 

----

## Digwyddiadau 
*Yr ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain, Arcadius, yn gwneud cytundeb â'r Hyniaid dan Uldin
*Y Fisigothiaid yn ymosod ar ogledd Yr Eidal
*Y cadfridog Rhufeinig Stilicho yn arwain ymgyrch yn erbyn y Fandaliaid yn Rhaetia
* 22 Rhagfyr - Pab Innocentius I yn olynu Pab Anastasius I fel y 40fed pab

## Genedigaethau 
*Theodosius II, ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain
*Aelia Eudocia, gwraig Theodosius II
*Leo I, ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain

## Marwolaethau 
*19 Rhagfyr - Pab Anastasius I

Categori:401
Kashmir

Gall **Kashmir** gyfeirio at:

* Ardal hanesyddol Kashmir, sydd yn awr wedi ei rhannu rhwng India, Pacistan a Gweriniaeth Pobl Tsieina
* Jammu a Kashmir, rhan o ardal Kashmir sy'n dalaith o India. 
* Jammu a Kashmir Azad, rhan o ardal Kashmir a weinyddir gan Pacistan.
Rhewl, Dyffryn Clwyd

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Rhewl.''

Pentref bychan yng nghymuned Llanynys, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Rhewl** (), un o dri phentref o'r un enw yn y sir bresennol. Fe'i lleolir yn Nyffryn Clwyd, tua 2 filltir i'r gogledd o dref Rhuthun. Llifa Afon Clywedog heibio'r pentref ac mae Afon Clwyd ychydig i'r dwyrain.

Saif 114.4 milltir (184.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 175.8 milltir (282.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Enwogion
*Bu farw'r llenor a'r athronydd Emrys ap Iwan yn Rhewl yn 1906.
*Yn ôl yr hanesydd Hafina Clwyd yn ei chyfrol *Rhywbeth Bob Dydd*, arferai Wilfred Owen fynd ar ei wyliau i fferm Glan Clwyd, Rhewl.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanynys
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Llywelyn Goch ap Meurig Hen

Bardd Cymraeg a ganai yn ail hanner y 14g oedd **Llywelyn Goch ap Meurig Hen** (neu **Llywelyn Goch Amheurig Hen**) (c. 1330 - c. 1390). Erbyn heddiw fe'i cofir yn bennaf fel awdur y farwnad adnabyddus a ganodd pan fu farw Lleucu Llwyd. Er ei fod yn cyfeirio at Lleucu fel ei gariad, mae'n sicr mai confensiwn barddonol yn unig yw hynny, er mwyn dwysau'r golled, ac mae'n benthyg ei hun yn arbennig i'r dull serenâd a fabwysiedir yn y cywydd.

## Bywgraffiad
Yn ôl yr achau, roedd Llywelyn Goch yn fab i Feurig Hen ab Ynyr ap Meurig ap Madog ap Cadwgon ap Madog ap Cadwgon ap Bleddyn ap Cynfyn, ac felly o dras barchus iawn. Mae'n adnabyddus yn bennaf am ei farwnad enwog i Leucu Llwyd o Bennal, Meirionnydd. Roedd Llywelyn ei hun yn frodor o Feirionnydd ac yn gysylltiedig â theulu Nannau yn y sir honno (plwyf Llanfachreth, ger Dolgellau). Mae tystiolaeth un o'i gerddi yn awgrymu ei fod yn byw 'uwch Afon Dyfi' yn ne'r sir. Bu'n briod i Dangwystl ferch Adda ap Llowdden. Cawsant ddau fab, Meurig a Hywel Goch, ac un ferch (ddienw).

Awgrymodd Saunders Lewis fod Llywelyn a'i gyfaill a chyd-fardd Iolo Goch yn arloeswyr ar y cywydd yn y Gogledd, gan ddilyn esiampl Dafydd ap Gwilym yn y De. Roedd Llywelyn Goch yn fardd proffesiynol o dras uchelwrol. Arferai deithio i'r De a'r Gogledd i ganu yn nhai noddwyr. Roedd yn adnabod Hopcyn ap Tomas ac yn trafod dysg draddoiadol Cymru ar ei aelwyd. Roedd yn gyfaill hefyd i Iolo Goch, a ganodd farwnad iddo ar ei farwolaeth, tua 1390 efallai. Ceir cyfeiriad ato gan fardd cyfoes arall, Gruffudd Llwyd.

Ceir yn ogystal canu serch ganddo, yn cynnwys cywydd llatai sy'n gofyn i benlöyn fynd â neges i ferch, a cherdd o gerydd i'w farf am lesteirio ei garwriaeth â merch arall.

Ei gerdd enwocaf yw Marwnad Lleucu Llwyd, merch o Bennal ger Machynlleth. Mae'n un o'r cerddi dwysaf o'i math yn yr iaith Gymraeg ac mae'r copïau niferus ohoni a'r amrywiadau testunol yn profi ei bod wedi mwynhau cylchrediad eang ar lafar ac ar glawr. Tyfodd cylch o draddodiadau am garwriaeth Llywelyn a Lleucu. Mae'r testun *Breuddwyd Llywelyn Goch ap Meurig Hen*, un o'r Areithiau Pros, yn ei drafod.

## Llyfryddiaeth
*Dafydd Johnston (gol.), *Gwaith Llywelyn Goch ap Meurig Hen* (Aberystwyth, 1998). Golygiad safonol o waith y bardd.
*Ceir testunau mewn orgraff ddiweddar o 'Farwnad Lleucu Llwyd' a'r cywydd 'Y Penlöyn' yn *Blodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg* (cerddi 49-50).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1330au
Categori:Marwolaethau'r 1390au
Categori:Beirdd y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg y 14eg ganrif
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Pobl o Feirionnydd
Lluman yr Awyrlu Brenhinol

[bawd|250px|Lluman yr Awyrlu Brenhinol [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner swyddogol yr Awyrlu Brenhinol yw **Lluman yr Awyrlu Brenhinol**. Mae gan y lluman maes lliw glas yr awyrlu gyda Baner yr Undeb yn y canton a bathodyn yr Awyrlu Brenhinol yn y *fly*.

Categori:Baneri'r Deyrnas Unedig
Awyrlu Brenhinol, Yr
Categori:Yr Awyrlu Brenhinol