Tremeirchion

Pentref yng nghymuned Tremeirchion, Cwm a'r Waun, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Tremeirchion** (). Fe'i lleolir wrth odrau gorllewinol Bryniau Clwyd tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych a 4 milltir i'r de-ddwyrain o Lanelwy, ar lôn heb gategori rhwng Rhuallt yn y gogledd a Bodfari yn y de. Mae'n tua milltir a hanner o Afon Clwyd gyda golygfeydd braf dros rannau isaf Dyffryn Clwyd a bryniau Rhos.

Lluosog 'march' yw 'meirch', sydd ymddangos yn yr enw, a cheir yr elfen hon hefyd mewn pentref cyfagos: Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch.

250px|bawd|chwith|Coleg Beuno Sant, Tremeirchion
bawd|chwith|250px|Lleoliad yr eglwys
bawd|chwith|250px|Lleoliad Tremeirchion
250px|bawd|chwith|Tremeirchion: canol y pentref

## Hanes a hynafiaethau
Mae'r eglwys, *Corpus Christi* heddiw ond cyn hynny'n gysegredig i Sant Beuno yn ôl pob tebyg, yn hynafol ond wedi cael ei hatgyweirio sawl gwaith. Cedwir ynddi croes Geltaidd. Mae'r bedyddfaen yn dyddio o'r 14g ac mae rhai o'r ffenestri lliw yn cynnwys gwydr o'r un cyfnod. Erys darnau o'r Ysgrîn ganolesol yno; mae'r rhan arall yng Ngholeg Beuno (isod). Claddwyd Hester Lynch Piozzi ('Mrs Thrale'), cyfeilles Dr Samuel Johnson, yn yr eglwys yn 1821. Roedd hi'n byw ym Mrynbella, yn y pentref, cartref a gerddi gwych a godwyd ar ôl dymchwel hen blasdy Bachegraig, aelwyd Syr Rhisiart Clwch. Ymddengys nad oes sail i'r traddodiad fod y bardd ac ysgolhaig Dafydd Ddu o Hiraddug (bu farw tua 1370) wedi ei gladdu yn yr eglwys.

I'r gogledd o'r pentref ceir Coleg Beuno Sant, a sefydlwyd gan y Jeswitiaid yn 1848. Yng ngardd y coleg saif croes gerfiedig sy'n dyddio o'r 14g o leiaf ac a symudwyd yno o'r eglwys. Astudiodd Gerard Manley Hopkins, bardd Jeswitiaid o Loegr, yn y coleg rhwng 1874 a 1877.

Ger y pentref ceir Ogofâu Cae Gwyn lle darganfuwyd offer cerrig Paleolithig, rhai ohonyn nhw'n dyddio o 36,000 o flynyddoedd CC. Gerllaw mae Ffynnon St Beuno (dim ar y map ordnans: grid SJ084724), sy'n byrlymu o garreg â siâp pen iddi. Hefyd yn yr ardal ceir crugiau crynion sy'n dyddio o Oes yr Efydd.

Mae Clawdd Offa a'i lwybr yn pasio'n agos i'r pentref.

## Pobl o Dremeirchion
* Syr Rhisiart Clwch (m. 1570), marsiandïwr enwog
* Hester Lynch Piozzi ('Mrs Thrale'), awdures.
* Owen Rhoscomyl (1863 - 1919). Magwyd awdur *Flame-Bearers of Welsh History* ar aelwyd ei nain yn Nhremeirchion.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Oriel

Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 20.jpg|Eglwys Corpus Christi
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 19.jpg|Y fynedfa i Eglwys Corpus Christi
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 04.JPG|Y Groes Geltaidd yn y fynwent.
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 07.JPG|Cefn yr eglwys
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 11.JPG|Hen ywen dros 800 mlwydd oed.
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 41.jpg|Tu fewn i'r eglwys
Eglwys Corpus Christi, Tremeirchion Sir Ddinbych Church Denbighshire, North Wales 34.jpg|Beddrod Dafydd ap Hywel ap Madog, a adwaenid fel 'Dafydd Ddu o Hiraddug'. 

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Categori:Tremeirchion, Cwm a'r Waun
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Dwyrain Clwyd (y DU)