open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jeffrey Lewis (cyfansoddwr Cymreig)

Cyfansoddwr o Gymru yw **Jeffrey Lewis** (ganwyd 28 Tachwedd 1942).

Fe'i ganwyd yn Aberafan a'i addysgu yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Caerdydd. Astudiodd hefyd gyda György Ligeti a Karlheinz Stockhausen yn Darmstadt, Bogusław Schaeffer yn Kraków a Don Banks yn Llundain. Bu’n dysgu yng Ngholeg Cerdd Leeds (1969–72) a Phrifysgol Cymru, Bangor (1973–92).

## Gweithiau cerddorol
### Cerddorfaol
* *Fanfares with Variations* (1960au)
* *Chamber Concerto* (1960au)
* *Mutations I* (1969)
* *Aurora* (1973)
* *Scenario* (1975)
* *Praeludium* (1975)
* *Memoria* (1978)
* *Limina Lucis* (1982)
* Concerto i Biano (1989)

### Corawl
* *Epitaphium - Children of the Sun*  (1967)
* *Carmen Paschale* (1981)
* *Hymnus Ante Somnum* (1985)
* *Sequentia ad Sancte Michaele* (1985)
* *Westminster Mass* (1990)
* *Recordatio* (1999)
* *Sacred Chants* (2005)

### Cerddoriaeth leisiol arall
* *Silentia Noctis*, llais uchel a phiano (1989)

### Cerddoriaeth siambr
* *Time-Passage* (1977)
* *Stratos* (1979)
* *Epitaph for Abelard and Heloise* (1979)
* Triawd Piano (1983)
* Pumawd Chwyth (1986)
* *Litania* (1993)

### Cerddoriaeth offerynnol
* *Two Cadenzas*, piano (1967)
* *Duologue*, feiolin a phiano (1971)
* *Mutations II*, organ (1971)
* *Esultante*, organ (1977)
* *Momentum*, organ (1977)
* *Fantasy*, piano (1983)
* *Tableau*, piano (1980)
* *Sonante*, clarinét a phiano (1986)
* *Scena*, feiolin a phiano (1988)
* *Dreams, Dances and Lullabies*, telyn (1990)
* *Threnody*, piano (1990)
* *Trilogy*, piano (1992)
* *Cantus*, clarinét a phiano (1996)
* *Musica Aeterna*, piano (1997)
* *Teneritas*, fliwt a phiano (1997)
* *Sereno*, piano (2004)

## Llenyddiaeth
* Lyn Davies, "Lewis, Jeffrey", *Cydymaith i Gerddoriaeth Cymru* (2018), tud. 297–8

Categori:Cyfansoddwyr clasurol o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1942
Triawd llinynnol

alt=The_Brussels_String_Trio_by_Hilda_Wiener|de|frameless|220x220px
Ensemble cerddorol sy'n cynnwys tri chwaraewr llinynnol – chwaraewr ffidil, chwaraewr fiola a sielydd – yw **triawd llinynnol**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath; mae cyfansoddwyr cerddoriaeth glasurol, o ganol y 18g ymlaen, wedi ysgrifennu triawdau llinynnol. Fodd bynnag, mae cryn dipyn yn llai o gyfansoddiadau wedi'u hysgrifennu ar gyfer y triawd llinyn na'r pedwarawd llinynnol.

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Viking F.K.

Clwb pêl-droed o ddinas Stavanger, Norwy, yw **Viking Stavanger** (yn swyddogol: **Viking Fotballklubb** neu, wedi ei dalfyrru, **Viking FK**). Sefydlwyd y clwb ar 10 Awst 1899. Chwaraeir y gemau cartref yn eu stadiwn, yw'r Viking-Stadion, sydd â lle i oddeutu 16,456 sedd.

Mae Viking Stavanger yn un o'r clybiau pêl-droed Norwyaidd mwyaf llwyddiannus gydag wyth teitl cynghrair a phum buddugoliaeth cwpan.

## Hanes
Hyd at y blynyddoedd 1966/67 a 1987/88 roedd y clwb yn cael ei gynrychioli ers sefydlu'r gynghrair Norwyaidd uchaf (*Tippeliga*) bob amser ynddo. Ar lefel Ewropeaidd, daeth y clwb yn adnabyddus am daflu Chelsea F.C. allan o Gwpan UEFA yn nhymor 2002/03 a thaf;u Sporting C.P. yn yr un twrnamaint yn 1999-2000. Llwyddodd y clwb i fynd drwyddo i rownd cystadlu Gwpan UEFA yn 2005–06.

Daeth y clwb i amlygrwydd yn yr 1930au ac roedd yr 1950au yn gyfnod da iddynt. Gellir gweld mae'r 1970au oedd yr oes aur wrth i'r clwb ennill 5 teitl Tippeliga.
 
Disgynodd y clwb o'r Uwch Gynghrair yn 2017, ond bu iddynt lwyddo i esgyn nôl i fyny wedi un tymor.

### Stadiwm
Symudodd y clwb i stadiwm newydd, *Viking-Stadion* yn 2004. Cyn hynny arferau'r clwb chwarae yn y Stavanger Stadion, oedd â chapasiti o 17,555. ac wedi bod yn gartref i'r clwb ers ei sefydlu yn 1899.

## Prif Wrthwynebwyr
Cystadleuwyr mwyaf Viking yn lleol ac yn hanesyddol yw S.K. Brann, Bryne, Haugesund, Sandnes Ulf a Start. Cyfeirir at y cystadlu â Brann a Haugesund yn aml fel *Vestlandsderbyet* (darbi Gorllewin Norwy). Gelwir y gystadleuaeth â Start yn gyffredin fel *Sørvestlandsderbyet* (darbi De-orllewin Norwy). Mae Bryne, Haugesund a Sandnes Ulf i gyd wedi'u lleoli yn Rogaland, yr un sir â Viking. Bryne a Sandnes Ulf yw'r ddau wrthwynebydd agosaf yn ddaearyddol. Mae Bryne yn aml yn cael ei ystyried yn wrthwynebydd mwyaf Viking. Tymor 2003 oedd y tymor diwethaf i Bryne a Viking chwarae yn erbyn ei gilydd yn y gynghrair, er bod y clybiau wedi cyfarfod yn y gwpan ers hynny.

## Cit ac Arwyddlun
Gwyn i gyd oedd lliwiau gwreiddiol y cit ym 1899. Roedd hyn yn broblemus bryd hynny gan fod yr arwyddlun yn amryliw. Er mwyn osgoi gwaedu y lliwiau coch a melyn oedd ar fathodyn y clwb wrth iddynt gael eu golchi, roedd yn rhaid tynnu'r bathodyn o bob crys (gwyn) cyn ei olchi ac yna ei ail-gysylltu wedyn. O ganlyniad i hyn, newidiodd y clwb i liw glas tywyll, ac mae bellach yn llysenw ar ôl lliw glas tywyll eu crysau, *De mørkeblå*.

Mae bathodyn y clwb wedi'i siapio fel baner, ac wedi aros yn ddigyfnewid ers ffurfio'r clwb ym 1899. Nid yw siâp y faner yn anghyffredin i glybiau pêl-droed Norwy a ffurfiwyd yn ystod y cyfnod pontio o'r 19g i'r 20g; mae enghreifftiau eraill yn cynnwys I.K. Start a Fredrikstad F.K.

## Cymru a Viking
Bu'r chwaraewr rhyngwladol dros Gymru, Kieffer Moore, yn chwarae i'r clwb am gyfnod byr yn 2015.

## Anrhydeddau 
* **Pencampwyr y Uwch Gynghrair Norwy**: 9× (1958, 1972, 1973, 1974, 1975, 1979, 1982, 1991, 2025)
* **Pencwmpwyr Cwpan Norwy**: 5× (1953, 1959, 1979, 1989, 2001)

## Dolenni
* Gwefan swyddogol Viking FK
* Gwefan Ffans Viking FK 

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Norwy
Grangemouth

Tref yn awdurdod unedol Falkirk, yr Alban, yw **Grangemouth** (Gaeleg yr Alban: *Inbhir Ghrainnse*; Sgoteg: *Grangemooth*). Fe'i lleolir ar lannau Moryd Forth, 3&nbsp;milltir (4.8&nbsp;km) i'r dwyrain o Falkirk, 5&nbsp;milltir (8.0&nbsp;km) i'r gorllewin o Bo'ness a 13&nbsp;milltir (20.9&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o Stirling.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y dref boblogaeth o 17,370.

Porthladd prysur oedd y dref yn wreiddiol, a llifodd masnach drwyddi ar ôl adeiladu Camlas Forth a Clud yn y 18g. Heddiw, mae'n canolbwyntio'n bennaf ar y diwydiant petrocemegol; mae hyn yn cynnwys un o'r purfeydd olew mwyaf yn Ewrop.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Falkirk
Coleg Cerdd Brenhinol y Gogledd

Ysgol gerddoriaeth wedi'i lleoli ym Manceinion, Lloegr, yw **Coleg Cerdd Brenhinol y Gogledd** (Saesneg: *Royal Northern College of Music*, RNCM). Ffurfiwyd yr RNCM ym 1972 trwy uno dau goleg cerdd hŷn ym Manceinion, sef Coleg Cerdd Brenhinol Manceinion (Saesneg: *Royal Manchester College of Music*, RMCM), a sefydlwyd ym 1893, ac Ysgol Gerdd y Gogledd (Saesneg: *Northern School of Music*), a sefydlwyd yn 1920. Agorwyd cartref pwrpasol newydd y coleg ar Oxford Road ym 1973.

## Cyn-myfyrwyr
*Bethan Morgan-Williams.

## Cyfeiriadau
Categori:Colegau cerdd y Deyrnas Unedig
Categori:Manceinion
Categori:Sefydliadau 1973
Pumawd piano

Ensemble cerddorol sy'n cynnwys pianydd a phedwar chwaraewr arall yw **pumawd piano**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath. Fel arfer bydd y pedwar offeryn arall yn bedwarawd llinynnol, sef dau ffidil, fiola a sielo. Fodd bynnag, cyn y 1840au roedd yn eithaf cyffredin i'r pedwar offeryn hynny fod yn ffidil, fiola, sielo a bas dwbl; y pumawd mwyaf adnabyddus ar gyfer y cyfuniad hwn o offerynnau yw'r Pumawd yn A fwyaf, D667, "Y Brithyll" (1819),  gan Franz Schubert.

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Pumawd llinynnol

Ensemble cerddorol sy'n cynnwys pum chwaraewr llinynnol yw **pumawd llinynnol**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath. Fel arfer mae'r offerynnau'n cynnwys pedwarawd llinynnol – dau chwaraewr ffidil, chwaraewr fiola a sielydd – ynghyd â fiola ychwanegol neu sielo ychwanegol; fodd bynnag, weithiau defnyddir bas dwbl fel y pumed offeryn.

Yn nodedig, ysgrifennodd Wolfgang Amadeus Mozart chwe phumawd llinynnol a oedd yn cynnwys y fiola ychwanegol. Ysgrifennwyd enghreifftiau eraill o'r math hwn gan gyfansoddwyr gan gynnwys Johannes Brahms a Felix Mendelssohn.

Ysgrifennodd Luigi Boccherini fwy na chant pumawd llinynnol a oedd yn cynnwys y sielo ychwanegol. Enghraifft enwog arall o'r math hwn yw'r Pumawd Llinynnol yn C fwyaf , D956, gan Franz Schubert.

Pumawd Llinynnol rhif 2 yn G fwyaf, Op. 77, gan Antonín Dvořák yw enghraifft o'r math mwyaf prin o bumawd llinyn, sef yr un â'r bas dwbl ychwanegol.

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Pedwarawd piano

Ensemble cerddorol sy'n cynnwys pianydd a thri chwaraewr arall yw **pedwarawd piano**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath. Fel arfer bydd y tri offeryn arall yn driawd llinynnol, sef ffidil, fiola a sielo. Cyfansoddwyd pedwarawdau piano ar gyfer y cyfuniad hwn gan Wolfgang Amadeus Mozart, Robert Schumann, Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms, Antonín Dvořák, Gabriel Fauré ac eraill.

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Triawd piano

Ensemble cerddorol sy'n cynnwys pianydd, feiolinydd a sielydd yw **triawd piano**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath. Ysgrifennwyd enghreifftiau nodedig o driawdau piano gan Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Franz Schubert, Robert Schumann, Johannes Brahms, Antonín Dvořák, Gabriel Fauré, Maurice Ravel ac eraill.

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Pumawd chwyth

Ensemble cerddorol sy'n cynnwys pum chwaraewr o offerynnau gwynt – sef ffliwt, obo, clarinét, basŵn a chorn Ffrengig – yw **pumawd chwyth**. Defnyddir yr enw hefyd i gyfeirio at gyfansoddiad a ysgrifennwyd i'w berfformio gan grŵp o'r fath.

Yn wahanol i'r pedwarawd llinynnol, lle mae offerynnau o'r un teulu'n ymdoddi gyda'i gilydd, mae'r offerynnau mewn pumawd gwynt yn wahanol iawn i'w gilydd yn sylweddol yn y tonau cerddorol a'u dull o gynhyrchu sain. Mae'r amrywiaeth hon wedi cynnig cyfleoedd a heriau i gyfansoddwyr cerddoriaeth siambr, ac mae llawer o gyfansoddwyr pwysig – yn enwedig yn yr 20g – wedi rhoi cynnig ar gyfansoddi ar gyfer yr ensemble.

Gan ddechrau ym 1811, ysgrifennodd Anton Reicha 24 pumawd gwynt, y rhain, ynghyd â'r naw pumawd gan Franz Danzi, a sefydlodd y genre. Roedd yr ffurf yn llai poblogaidd gyda chyfansoddwyr rhamantaidd yn ddiweddarach yn y 19g, ond cael ei dyledus barch yn yr 20g.

bawd|350px|dim|Pumawd Chwyth Prag ym 1931, gyda'u hofferynnau (''o'r chwith i'r dde:'' obo, clarinét, ffliwt, corn a basŵn)

Categori:Cerddoriaeth siambr
Categori:Grwpiau cerddoriaeth siambr
Darnick

Pentref yng Ngororau'r Alban, yr Alban, ydy **Darnick**. Fe'i lleolir i'r de o Afon Tuedd rhwng pentref Tweedbank a thref Melrose.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y pentref boblogaeth o 570.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gororau'r Alban
Ancrum

Pentref yng Ngororau'r Alban, yr Alban, ydy **Ancrum** (Gaeleg: *Alan Crom*). Fe'i lleolir tua 2.5 milltir (4&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Jedburgh.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y pentref boblogaeth o 450.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gororau'r Alban
Cardrona

Pentref yng Ngororau'r Alban, yr Alban, ydy **Cardrona**. Fe'i lleolir yn tua hanner ffordd rhwng Peebles ac Innerleithen.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 880.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gororau'r Alban
Roger Williams (awdur)

Mae **Roger Williams** (ganwyd 1974) yn ddramodydd o Gymru ac yn sgriptiwr sy'n gweithio yn y Saesneg a'r Gymraeg. Mae ei waith yn aml yn archwilio agweddau ar fywyd modern Cymru, megis lle ieithoedd lleiafrifol, cyflwr cymunedau diwydiannol sy'n dirywio a sîn hoyw Caerdydd.

Fe'i ganed yng Nghasnewydd, a chafodd ei fagu yng Nghaerfyrddin. Graddiodd ym 1995 o Brifysgol Warwick gyda gradd mewn Saesneg a Llenyddiaeth America.

## Gwaith
### Theatr
* *Surfing, Carmarthen Bay* (1995)
* *Love in Aberdare* (1997)
* *Gulp* (1997) enillodd Bafta amdani yn 2011.

### Ffilm
Yn 2012 sefydlodd y cwmni cynhyrchu Joio. Cynhyrchiad cyntaf y cwmni oedd y ffilm *Tir* ar gyfer S4C. Addaswyd y ffilm o ddrama theatr wreiddiol Roger Williams "Tir Sir Gâr" ac enillodd wobr y Dramodydd Gorau Cymraeg yng Ngwobrau Beirniaid Theatr Cymru 2014.

Datblygodd y ffilm arswyd Gymraeg *Gwledd* gyda'r cyfarwyddwr Lee Haven Jones ac fe sgriptiodd y ffilm a ryddhawyd yn 2021.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramodwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Warwick

Categori:Prosiect WiciLlên
Tales from Pleasure Beach

Cyfres ddrama deledu Gymreig yw ***Tales from Pleasure Beach*** a ddarlledwyd gyntaf ar BBC Dau rhwng 2 a 16 Awst 2001. Wedi'i hysgrifennu gan y dramodydd Cymreig, Roger Williams, mae'r tair pennod yn cynnwys stori hunangynhwysol wedi eu gosod mewn parc ffair ar lan y môr.

Derbyniodd y gyfres enwebiad am Wobr BAFTA yng ngategori'r Gyfres Ddrama Orau, ond cafodd ei churo i'r wobr gan *Cold Feet*.

Wedi'i ffilmio ym Mharc Coney Beach yn Mhorthcawl, ac Aberafan, roedd y gyfres yn cynnwys perfformiadau gan Ruth Jones, Rachel Isaac, Eve Myles a Siwan Morris .

## Episodau 
## Derbyniad 
Dywedodd Esther Addley, wrth adolygu’r ail bennod ar gyfer *The Guardian*, fod *Tales from Pleasure Beach wedi* ei “ffilmio'n hyfryd, ei actio’n dda ac yn adfywiol o onest yn ei bortread o foesau rhywiol yfwyr alcopops”, fodd bynnag, roedd hi’n credu ei fod yn “rhuthro trwy gyfres o themau stoc o dan bwysau eu moesoldeb *modryb ingoedd*".

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig

Categori:Prosiect WiciLlên
Omer Šipraga

Roedd **Omer Šipraga** (Šiprage, 7 Ionawr 1926 - 7 Ebrill 2012) yn bleidiol, ochr yn ochr â'i frawd Mustafa, un o'r gwrthryfeloedd lleol cyntaf yn yr Ail Ryfel Byd. Lladdwyd Mustafa yn yr ymladd dros Kotor-Varoš ym 1943 (enillydd y Gofeb ym 1941), a chynorthwywyd Omer gan ei cowbois - pleidiau i brofi boddhad cymdeithasol llawn am gymryd rhan yn y Byd.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Omer Šipraga ym 1926 i deulu aristocratiaeth Mujo Šipraga, un o ddisgynyddion uniongyrchol un o sylfaenwyr yr anheddiad lleol, heddiw cymuned leol Šiprage. Wedi'i fagu mewn teulu cariadus, yn ifanc roedd wedi ymrwymo i wrthsefyll trais o Heddlu yn Teyrnas Iwgoslafia, ac yna ymuno â Bosnia a Hertsegofina yn Talaith Annibynnol Croatia

Yn syth ar ôl ffurfio'r uned bleidiol leol gyntaf o'r enw '''Milwyr o'r Djevojačka ravan**, a elwir **Milwyr o'r Imljani** neu fel **Milwyr o'r Šiprage''' er ei fod yn blentyn dan oed, yn ymuno â'i rhengoedd ac yn dangos dewrder rhyfeddol. Mae hyn yn argymell ei fod am arweiniad a chynhwysiant ideolegol yn Comiwnyddiaeth Ieuenctid. Iddo ef yn gyntaf ar gwrs ar gyfer ymgeiswyr ifanc, ac yn 1942 etholwyd ef yn ysgrifennydd Comiwnyddiaeth Ieuenctid Organization gyfer y Šiprage Dinesig.

## Gweld mwy
*Šiprage

## Cyfeirnod
## Dolenni allanol
*http://kvdanas.com/index.php/vijesti/2508/srd-golubic-siprage-pocela-ribolovna-sezona 
*https://www.glaskotorvarosa.com/vojo-vukovic-sest-decenija-sakuplja-trofeje/

Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
OCLC

Mae **OCLC, Inc**., d / b / a OCLC  yn sefydliad cydweithredol dielw Americanaidd "sy'n ymroddedig at ddibenion cyhoeddus o hyrwyddo mynediad at wybodaeth y byd a lleihau costau gwybodaeth".  Fe'i sefydlwyd ym 1967 fel Canolfan Llyfrgelloedd Coleg Ohio, yna daeth yn Ganolfan Llyfrgelloedd Cyfrifiaduron Ar-lein wrth iddo ehangu. Mae OCLC a'i aelod-lyfrgelloedd yn cynhyrchu ac yn cynnal WorldCat, y catalog mynediad cyhoeddus ar-lein (OPAC) mwyaf yn y byd. Ariennir OCLC yn bennaf gan y ffioedd y mae'n rhaid i lyfrgelloedd eu talu am eu gwasanaethau (tua $200 miliwn bob blwyddyn erbyn 2016).  Mae OCLC hefyd yn cynnal system Dosbarthiad Degol Dewey.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrgellyddiaeth
Categori:Prosiect WiciLlên
'Cofnod' - Y Ganolfan Gofnodion Amgylcheddol Leol ar gyfer Gogledd Cymru

Mae ***Cofnod*** (Y Ganolfan Gofnodion Amgylcheddol Leol ar gyfer Gogledd Cymru) yn un o bedair Canolfan Gofnodion Leol (CGL) yng Nghymru ac mae'n ffurfio rhan o'r rhwydwaith cenedlaethol cyntaf o CGLau yn y DG. Dewiswyd ein henw er mwyn adlewyrchu pwysigrwydd arsylwi a chofnodi bywyd gwyllt, a chreu 'cofnod' yw'r man cychwyn ar gyfer y holl ddata sydd gennym. Ein tasg yw dwyn at ei gilydd yr holl gofnodion unigol hyn mewn un bas data canolog fel bod gennym well gwybodaeth am yr amgylchedd rydym yn byw ynddo. Ein nodau yw darparu:

*gwybodaeth o safon am fioamrywiaeth a geoamrywiaeth
*cefnogaeth i'r rhai sy'n cofnodi bywyd gwyllt ac i weithwyr amgylcheddol proffesiynol
*mecanweithiau ar gyfer bwydo gwybodaeth i mewn i'r broses o wneud penderfyniadau

Gellir cael hyd i ddogfennau pellach yn ymwneud â Cofnod, yn cynnwys ein polisïau, yn y Llyfrgell (ar-lein).

## Ein hardal
O'n swyddfa ym Mangor, mae ein hardal o ddiddordeb yn ymestyn ar draws siroedd Gogledd Cymru gyfan ac yn cynnwys Parc Cenedlaethol Eryri. Mae hon yn ardal fawr ac amrywiol yn ddaearyddol (6342&nbsp;km²) gyda'r nifer fwyaf o safleoedd dan warchodaeth (312 o Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ledled 1263&nbsp;km²) o holl ranbarthau CCLl Cymru. Mae ein rhanbarth yn cynnwys amrywiaeth o gynefinoedd lled-naturiol, o ucheldiroedd (yn cynnwys copaon Eryri) i arfordiroedd (mwy na 600&nbsp;km o arfordir), glaswelltiroedd, coetiroedd, rhostiroedd, gwlybdiroedd a dwr croyw. Mae nifer o'r cynefinoedd, a'r rhywogaethau maent yn rhoi cartref iddynt, o arwyddocâd cenedlaethol. Mae ein rhanbarth hefyd yn cefnogi amrywiaeth eang o rhinweddau daearegol gyda chymhlethdodau daearyddol sy'n enwog yn rhyngwladol, yn arbennig Gogledd Orllewin Cymru.

## Y data sydd gennym
Gyda chefnogaeth sefydliadau, grwpiau a chofnodwyr unigol, mae Cofnod yn dwyn at ei gilydd yr amrywiaeth ehangaf a'r nifer mwyaf o ddata am fioamrywiaeth a geoamrywiaeth yng Ngogledd Cymru. Mae'r data hwn i gyd wedi cael ei rannu'n rhydd gyda ni ac rydym yn defnyddio safonau ansawdd llym er mwyn sicrhau bod y data sydd gennym yn addas i'w ddefnyddio. Er bod ein ffocws ar rywogaethau a chynefinoedd ar y tir yn bennaf, rydym hefyd yn derbyn data am yr amgylchedd morol a byddwn yn ei drosglwyddo i'r archif mwyaf priodol ar gyfer data morol.

## Partneriaeth
Mae Cofnod yn sefydliad nad yw'n gwneud elw ac mae'r rhan fwyaf o'n costau rhedeg yn cael eu talu gan ein partneriaid cefnogol. Ers mis Ebrill 2007, rydym wedi bod yn darparu amrywiaeth o wasanaethau i bartneriaid cefnogol, sefydliadau masnachol a chofnodwyr gwirfoddol. Ceir manylion pellach am y gwasanaethau rydym yn eu darparu yn ein tudalen Gwasanaeth Ymholiadau.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Amgylchedd Cymru
Categori:Gogledd Cymru
Fanny Parks

Awdur teithio Cymreig oedd **Fanny Parks** neu **Parkes** (g. **Frances Susanna Archer**) (8 Rhagfyr, 1794 - 21 Rhagfyr, 1875) . Mae hi'n adnabyddus am gadw cyfnodolion helaeth am India drefedigaethol, lle bu hi'n byw am bedair blynedd ar hugain. Cofnodir y rhain yn ei chofiannau *Wanderings of a Pilgrim in Search of the Picturesque*. Ym 1970, daeth darnau o'i chofiannau, *Begums Thugs a White Mughals* ar gael am y tro cyntaf ers eu cyhoeddiad gwreiddiol ym 1850. Cyhoeddwyd y cofiant cyntaf iddi, *Fanny Parks: Intrepid Memsahib* gan Barbara Eaton yn 2018.

## Bywyd cynnar a theulu
Ganwyd Fanny Parks yn Frances Susanna Archer, yng nhref Conwy yn ferch i Ann a'r Capten William Archer, 16eg Lancers. Ar Fawrth 25, 1822 priododd Charles Crawford Parks (17 Tachwedd 1797 - 22 Awst 1856), ysgrifennydd i Gwmni Dwyrain India. Cyfeiriodd Iris Portal at Parks fel “ysbryd caredig” oherwydd ei steil ysgrifennu chwilfrydig a’r ffaith bod ei llyfr yn mynegi agwedd meddwl agored tuag at arferion pobl India.

Yn 1851 buddsoddodd arian, trefnodd, ac ysgrifennodd gatalog yr arddangosfa  *"Grand moving diorama of Hindostan, from Fort William, Bengal, to Gangoutri in the Himalaya"*, a arddangoswyd yn yr "Oriel Asiatig, Baker Street Bazar, Portman Square. Roedd mor boblogaidd nes iddo gael ei ddangos hefyd yn Hull ym 1853.

## Llyfryddiaeth
*F. Parks, *Wanderings of a pilgrim in search of the picturesque, during four-and-twenty years in the East with revelations of life in the zenana*, 2 vols (London: Pelham Richardson, 1850)
*Fanny Parkes: *Begums, Thugs & Englishmen, the journals of Fanny Parkes* (London: Sickle Moon Books, 2002)
*Barbara Eaton: *Fanny Parks: Intrepid Memsahib, A Biography of Fanny Parks (1794–1875). An Independent Traveller in 19th Century India* (UK: KDP Paperback and Kindle ebook )

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1875
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion taith Saesneg o Gymru
Categori:Prosiect WiciLlên
Emlyn Williams

Gall **Emlyn Williams** cyfeirio at:
* Emlyn Williams (1905–1987), actor
* Emlyn Williams (1921–1995), swyddog Undeb Cenedlaethol y Glowyr
* Emlyn Williams, cyfarwyddwr
----
Penelope Mortimer

Roedd **Penelope Ruth Mortimer** (g. **Fletcher**, 19 Medi 1918 - 19 Hydref 1999) yn newyddiadurwr, cofiannydd a nofelydd o Gymru. Trowyd ei nofel lled-hunangofiannol *The Pumpkin Eater* (1962) yn ffilm ym 1964 a arweiniodd at enwebwyd i Anne Bancroft ar gyfer Gwobr yr Academi am yr Actores Orau am ei pherfformiad o'r cymeriad Jo Armitage, cymeriad sy'n seiliedig ar Mortimer ei hun.

## Bywyd personol 
Ganwyd Mortimer fel Penelope Ruth Fletcher yn y Rhyl, Sir y Fflint ( Sir Ddinbych bellach). Roedd hi'n ferch iau Amy Caroline Fletcher a'r Parch A F G Fletcher, clerigwr Anglicanaidd, a oedd wedi colli ei ffydd ac yn defnyddio cylchgrawn y plwyf i ddathlu erledigaeth Sofietaidd ar eglwys Rwsia.  Fe wnaeth ei cham-drin yn rhywiol hefyd.

Yn ddiweddarach ysgrifennodd Mortimer am ei thad: "Rwy'n credu ei fod yn glerigwr am un rheswm yn unig; nid oedd unrhyw beth arall - fel ail fab Nellie Fletcher - gallai fod wedi bod o bosibl! Yn fachgen bach, yn cael ei fwlio a'i bryfocio gan chwe chwaer a phedwar brawd, eisteddodd o dan fwrdd y feithrinfa yn llafarganu  '''Mama, papa, all the children are disagreeable except me'*, i dôn *Gentle Jesus''."  bu iddynt ddwy ferch,  gan gynnwys yr actores Caroline Mortimer. Roedd ganddi hefyd ddwy ferch trwy berthnasoedd all-briodasol â Kenneth Harrison a Randall Swingler. Cyfarfu â'r bargyfreithiwr a'r ysgrifennwr John Mortimer tra'n feichiog gyda'r plentyn olaf a'i briodi ar 27 Awst 1949, y diwrnod y daeth ei ysgariad oddi wrth Dimont yn absoliwt. Fodd bynnag, y tu ôl i'r ffasâd o hapusrwydd, roedd Penelope yn dioddef pyliau o iselder yn aml. Ym 1962, yr un flwyddyn ag ysgrifennwyd *The Pumpkin Eater*, yn feichiog am yr wythfed tro ac eisoes yn fam i chwech yn 42 oed, cytunodd i erthyliad a sterileiddio yn annogaeth John Mortimer.  Fe wnaethant ysgaru ym 1971.

## Ysgrifennu 
Ysgrifennodd Mortimer dros ddwsin o nofelau yn ystod ei gyrfa, gan ganolbwyntio ar fywyd dosbarth canol uwch yng nghymdeithas Prydain.

Parhaodd Mortimer mewn newyddiaduraeth, yn bennaf ar gyfer *The Sunday Times*, a ysgrifennodd sgriptiau hefyd. Comisiynwyd ei bywgraffiad o'r Frenhines Elizabeth Mam y Frenhines gan Macmillan, ond pan gafodd ei chwblhau cafodd ei gwrthod, a'i gyhoeddi yn y pen draw gan Viking ym 1986.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Proffil Awdur yn Persephone Books  
* Daddy's Gone A-Hunting *yn Persephone Books* 
* *Ysgrif* goffa *New York Times*, 23 Hydref 1999

Categori:Pobl o'r Rhyl
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Prosiect WiciLlên
The Corn is Green (ffilm 1945)

bawd|Bette Davis

:''Am gynyrchiadau eraill o'r ddrama gweler The Corn is Green (gwahaniaethu)*

Mae ***The Corn Is Green**'' yn ffilm ddrama o 1945 sy’n serennu Bette Davis fel athrawes ysgol sy’n benderfynol o ddod ag addysg i dref lofaol yng Nghymru, er gwaethaf gwrthwynebiad mawr. Fe'i haddaswyd o'r ddrama o'r un enw gan Emlyn Williams gyda Sybil Thorndike yn y brif rôl.

Enwebwyd John Dall a Joan Lorring ar gyfer yr Oscar am yr Actor Cefnogol Gorau a'r Actores Gefnogol Orau, am eu rhannau yn y ffilm.

Ym 1979, addaswyd y ddrama unwaith eto ar gyfer ffilm a wnaed ar gyfer y teledu, The Corn Is Green, gyda Katharine Hepburn yn serennu.

## Plot 
Mae Lily Cristobel Moffatt (Bette Davis) yn sefydlu ysgol mewn tref lofaol yng Nghymru, er gwaethaf gwrthwynebiad penderfynol y sgweier lleol (Nigel Bruce). Yn y pen draw, mae hi'n ystyried rhoi'r gorau iddi. Yna mae hi'n darganfod myfyriwr addawol, Morgan Evans, glöwr y mae disgwyl iddo wynebu bywyd o waith caled a diod drom. Gyda gobaith o'r newydd, mae hi'n gweithio'n galed i'w helpu i wireddu ei botensial.

Trwy ddiwydrwydd a dyfalbarhad, mae Morgan yn cael cyfle i sefyll arholiad i Brifysgol Rhydychen gyda'r gobaith o ysgoloriaeth werthfawr. Mae Moffatt, gweddill yr athrawon, a'u myfyrwyr yn obeithiol y bydd Morgan yn pasio cyfweliad Rhydychen, ac felly y bu.

Fodd bynnag, mae Bessie Watty (Joan Lorring), merch ifanc sydd newydd roi genedigaeth i blentyn siawns Morgan, yn blacmelio Moffatt am arian i helpu magu'r babi. Mae gan y fenyw ifanc gynllwyngar ei llygaid ar fachgen arall. Yn y pendraw, mae Moffatt yn cytuno i fabwysiadu’r plentyn fel na fydd dyfodol academaidd Morgan yn cael ei ddifetha. Mae Watty yn rhydd i briodi'r hogyn arall, heb boeni am gyfrifoldeb i’r plentyn na fu hi na’i chariad yn bwriadu gofalu amdano beth bynnag. Mae Morgan yn clywed am ymddygiad Watty, ac yn mynnu magu’r plentyn ei hun. Trwy sgwrs galonogol a pherswadiol, mae Moffatt yn argyhoeddi'r dyn ifanc i barhau â'i addysg uwch a chyfrannu rhywbeth i'r byd.

## Cast 
* Bette Davis fel Lily Cristobel Moffatt. Roedd y cymeriad i fod yn ei 50au. Er mwyn ei helpu i edrych y rhan, roedd y Davis (tri deg chwech oed) yn gwisgo wig lwyd a "siwt dew" a ychwanegodd 30 pwys (14 &nbsp; kg).
* Nigel Bruce fel y Sgweier
* John Dall fel Morgan Evans. Cafodd Richard Waring ei gastio am y rhan yn wreiddiol, ond cafodd ei ddrafftio ar gyfer gwasanaeth yn yr Ail Ryfel Byd .
* Rhys Williams fel Mr. Watty
* Rosalind Ivan fel Mrs. Watty
* Mildred Dunnock fel Miss Ronberry
* Arthur Shields fel Glyn Thomas
* Gwyneth Hughes fel Sarah Pugh
* Thomas Louden fel Old Tom
* Joan Lorring fel Bessie Watty

## Derbyniad 
Yn ôl cofnodion Warner Bros., enillodd y ffilm $2,202,000 yn ddomestig a $1,447,000 dramor.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* The Corn Is Green ar TCM Movie Database
* 
* The Corn Is Green ar AllMovie

Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1945
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddramâu
Categori:Dramâu Emlyn Williams
Categori:Prosiect WiciLlên
The Corn is Green (gwahaniaethu)

Drama gan Emlyn Williams yw ***The Corn is Green*** . 

Gall ***The Corn is Green*** hefyd gyfeirio at ddau addasiad ffilm: 

* *The Corn is Green (ffilm 1945)*, gyda Bette Davis yn serennu 
* *The Corn Is Green (ffilm 1979)*, addasiad teledu gyda Katharine Hepburn yn serennu 

Categori:Prosiect WiciLlên
Tua Forsström

Awdur o'r Ffindir sy'n ysgrifennu yn Swedeg yw **Tua Birgitta Forsström** (ganwyd 2 Ebrill 1947). Enillodd y Wobr Lenyddol y Cyngor Nordig ym  1998 am ei casgliad barddoniaeth *Efter att ha tillbringat en natt bland hästar*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Beirdd Swedeg o'r Ffindir
Categori:Llenorion benywaidd o'r Ffindir
Lower Breinton

Pentref yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Lower Breinton**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Breinton.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Henffordd
Warham

Gallai **Warham** gyfeirio at:

## Lleoedd
* Warham, pentref yn Norfork
* Warham, pentref yn Swydd Henffordd

## Pobl
* William Warham (1450–1532), Archesgob Caergaint
Tweedbank

Pentref yng Ngororau'r Alban, yr Alban, ydy **Tweedbank** (Gaeleg: *Bruach Thuaidh*). Fe'i lleolir ar lan ddeheuol Afon Tuedd, yn wynebu tref Galashiels ar y lan gyferbyn.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y pentref boblogaeth o 2,100.

Daeth Tweedbank i fodolaeth yn y 1970au fel datblygiad ar dir amaeth. Mae'n gwasanaethu fel tref ddibynnol Galashiels ac mae ganddi ystâd ddiwydiannol fwyaf yr ardal.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gororau'r Alban
Dwsmel

Mae'r **dwsmel** yn offeryn â thannau, nid annhebyg i gitâr a chwareir ar ei hyd neu yn sefyll (yn hytrach nag ar draws). Mae'n perthyn i'r sither (Saesneg: "zither") ac esblygwyd i'r **simbalom** sy'n offeryn â mwy o thannau a â genir yn aml â 'morthwylion' bychain yn ogystal ag â'r bysedd neu plectrwm. yn ôl Geiriadur Prifysgol Cymru disgrifir yr offernyn fel, *Offeryn cerdd ag iddo seinfwrdd a thannau o hyd amrywiol yn rhedeg ar hyd-ddo. cenid yr offeryn drwy daro tannau â dau forthwyl bychain.* sy'n awgryu y gellir defyddio'r gair "dwsmel" i gyfeirio at "simbalon" hefyd.

## Hanes
Gellir gweld y gynrychiolaeth gyntaf o gordoffon wedi'i daro'n syml yn rhyddhad bas Assyria yn Kyindjuk sy'n dyddio'n ôl i 3500&nbsp;CC. Ers yr amser hwnnw, mae fersiynau amrywiol iawn o'r offeryn llinyn estynedig trawiadol hwn wedi datblygu mewn llawer o ranbarthau pellennig y byd. Weithiau cyfeirir yn gyffredinol at gordoffonau gwrthdaro fel bod yn nheulu'r "dwsmel morthwyl" (*hammer dulcimer*). Fodd bynnag, cânt eu dosbarthu'n ffurfiol fel zithers wedi'u taro o dan Hornbostel-Sachs.

Roedd pobl Môr y Canoldir yn gwybod gwahanol fersiynau o **dwsmel**  o dan enwau gwahanol, yn yr un modd â phobloedd y Dwyrain Canol. Fe'u galwyd yn "santir" neu "pisantir" ac mae'n debyg bod ganddynt ragflaenydd yn y salm yng Ngwlad Groeg. Daw'r enw a ddefnyddir ar hyn o bryd yng ngorllewin Ewrop dwsmel (Saesneg: "dulcimer") o'r geiriau Lladin a Groeg *dulce* a *melos* - sy'n golygu sain melys.

Yn Ewrop, daeth dwsmel yn boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Mae'n debyg bod cyfeiriad lledaeniad symbal wedi mynd o Byzantium, trwy Ddwyrain Ewrop, yr Almaen i Orllewin Ewrop. Mae Praetorius yn ysgrifennu nad oedd unrhyw salm yn hysbys yn ei ddydd yn yr Almaen (wedi'i bigo â'i fysedd), ond roedd symbalau (wedi'u taro â chopsticks) yn hysbys. Galwodd Eidalwyr symbalau yr enw *salterio tedesco* (sy'n golygu "salterio Almaeneg"). Yn Lloegr a Ffrainc, chwaraewyd symbalau am hwyl a dawns, yn enwedig i ferched, yn ogystal ag yn amgylchedd y llys.

Yn y Dadeni, lleihaodd poblogrwydd dwsmel, yn bennaf oherwydd eu tôn siarp. Dechreuon nhw feddwl ei fod yn offeryn swnllyd, cyntefig.

Ceir y cyfeiriad cofnodedig gynharaf i'r dwsmel o'r 15g, "llawer dwsmel a thelyn | A llawer brwysg gâr llaw'r Bryn".
** Dwsmel Banjo ("Banjo dulcimer"), gydag chroenyn tebyg i'r banjo arno.
** Resonator dulcimer, gyniga adleisydd conigol ynddo.

## Gweler hefyd
* Simbalom
* Sither

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* ''Dulcimer in the Heartland - America's Heartland'', Rhaglen ar y Dwsmel Americanaidd

Categori:Cerddoriaeth
Categori:Offerynnau tannau
Categori:Mathau o gerddoriaeth
Emlyn Williams (undebwr llafur)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Emlyn Williams.''
**Roedd Emlyn Williams** (20 Chwefror 1921 &ndash; 14 Gorffennaf 1995) yn undebwr llafur Cymreig.

## Cefndir 
Yn enedigol o Aberdâr, yn Gymro Cymraeg, ac  yn fab i William Charles Williams, glowr, a Sarah (née Enoch) ei wraig. Mynychodd Williams Ysgol y Parc hyd ei fod yn bedair ar ddeg oed, pan aeth i weithio yn Lofa Nantmelyn gyda'i dad. Ym 1951 Priododd Elsie May David, bu iddynt un fab ac un ferch. 
## Cefndir 
Ymunodd â'r Fyddin Brydeinig ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd a gwasanaethodd yng nghatrawd y Magnelau Ceffylau Brenhinol ac yna'r Corfflu Arfog Brenhinol. Arhosodd gyda'r fyddin hyd 1947, pan arweiniodd gwladoli'r diwydiant cloddio glo at obeithio am amodau gwell yn y pyllau glo. ac erbyn iddo ymddeol, ef oedd y gweithiwr a wasanaethodd hiraf yr NUM.

Etholwyd Williams i bwyllgor gwaith ardal De Cymru ym 1955, yna fel is-lywydd ym 1966, a llywydd ym 1973 - yr ymgeisydd cyntaf i lywydd gael ei ethol yn ddiwrthwynebiad ers Mabon ym 1898. Cafodd ei amser fel llywydd ei nodi gan gyfres o streiciau: streic genedlaethol 1974, yna streic yn Ne Cymru yn erbyn cau pyllau ym 1981. Llwyddodd streic 1981 i atal cau ar unwaith, ond caeodd chwech o'r saith pwll o fewn tair blynedd, beth bynnag.  Arweiniodd ei lowyr ar streic undydd ym 1982 i gefnogi gweithredu gan weithwyr y GIG, Williams oedd un o brif areithwyr mewn rali yng Nghaerdydd lle mynegodd undod y glowyr â'r gweithwyr iechyd.

Pan gyhoeddwyd streic genedlaethol ym 1984, pleidleisiodd mwyafrif aelodau'r Undeb ym Maes Glo'r De yn erbyn streicio. Derbyniodd Williams y canlyniad hwn, ond serch hynny, gafaelodd y streic yn gyflym, ac ymhen wythnos, roedd bron pob glowr yn y rhanbarth ar streic; Arhosodd 94% ohonynt ar streic hyd ei ddiwedd, ym mis Mawrth 1985.

Ymddeolodd Williams ym 1986 i'w gartref yng Nghwmbach, a bu farw o niwmoconiosis ym 1995.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arweinwyr undebau llafur
Categori:Pobl o Aberdâr
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Anna Akhmatova

Bardd Rwsiaidd-Wcreinaidd yn yr iaith Rwseg oedd **Anna Akhmatova** (1889 – 5 Mawrth 1966) a ystyrir yn un o ffigurau pwysicaf llên Rwsia yn yr 20g ac un o'r beirdd benywaidd gwychaf erioed. Daeth yn ffigur amlwg yng nghylchoedd diwylliannol Rwsia, a phaentiwyd ei phortread gan sawl arlunydd.

bawd|Anna gyda'i gŵr Nikolay Gumilyov yn ei wisg filwrol a'u mab Levi (1915).
Gwasanaethodd Nikolay ym Myddin Ymerodraeth Rwsia yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn y cyfnod hwn. a'r blynyddoedd wedi Chwyldro Rwsia yn 1917, ymddangosodd themâu gwladgarol, gwleidyddol a chrefyddol yn ei gwaith. Yn ei thrydydd casgliad, *Белая стая* (*Belaya Staya*; 1917), cyflwynir myfyrdodau'r bardd yn oes y rhyfel mawr a mynegiant o'i theimladau gwrthdrawiadol am iddi odinebu tra'r oedd ei gŵr yn brwydro ar y ffrynt. Ailsefydlwyd ei henw a rhoddwyd caniatâd iddi gyhoeddi gyfrol fechan o farddoniaeth, *Стихотворения* (*Stikhotvoreniya*) yn 1958. Wedi hynny, cyhoeddwyd dau gasgliad arall yn ystod ei hoes: *Стихотворения. 1909—1960* (*Stikhotvoreniya. 1909–1960*; 1961) a *Бег времени* (*Beg vremeni*; 1965). Yn ogystal â'i barddoniaeth wreiddiol, cyfieithodd Anna gerddi sawl bardd arall, gan gynnwys Victor Hugo, Rabindranath Tagore, Giacomo Leopardi, a beirdd o Armenia a Chorea. Ysgrifennodd hefyd gofiannau o Aleksandr Blok, Amedeo Modigliani, ac Osip Mandelstam.

## Diwedd ei hoes 
Teithiodd Anna i Sisili yn 1964 i dderbyn Gwobr Etna-Taormina ac i Loegr yn 1965 i dderbyn doethuriaeth er anrhydedd iddi o Brifysgol Rhydychen. Bu farw ar 5 Mawrth 1966 yn Domodedovo, ger Moscfa. yn 76 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Wcráin
Categori:Beirdd Rwseg o Rwsia
Categori:Beirdd Rwseg o Wcráin
Categori:Cyfieithwyr o Rwsia
Categori:Cyfieithwyr o Wcráin
Categori:Llenorion o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Llenorion o Ymerodraeth Rwsia
Categori:Pobl o Odesa
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:Prosiect WiciLlên
Night Must Fall (ffilm 1964)

Mae ***Night Must Fall*** yn ail wneuthuriad o ffilm 1937 o'r un enw, a oedd yn ei dro yn seiliedig ar ddrama 1935 gan Emlyn Williams. Fe'i cyfarwyddwyd gan Karel Reisz  o sgript gan Clive Exton ac roedd yn serennu Albert Finney , Mona Washbourne, a Susan Hampshire, ond nid oedd mor llwyddiannus â'r ffilm wreiddiol. Cafodd y ffilm ei chynnwys yn 14eg Gŵyl Ffilm Ryngwladol Berlin.

## Plot 
Yng nghoedwig ger maestref Gymreig, mae gŵr ifanc yn llofruddio menyw gyda fwyell ac yn cael gwared â'r corff a'r bwyell mewn llyn. Mae'r gŵr ifanc, Danny, sy'n gweithio mewn tafarn lleol, yn cael gorchymyn i ymweld â chartref Mrs Bramson. Mae Mrs Bramson yn wraig weddw cyfoethog, ac mae ei morwyn, Dora, yn feichiog. Credir mai Danny yw tad y plentyn yn y groth.

Wedi swyno Mrs. Bramson, mae Danny yn symud i fyw yn ei thŷ ac yn esgus bod yn fab iddi. Mae'n ailaddurno ystafell yn y tŷ ac yn ymgymryd â dyletswyddau bwtler. Mae hefyd yn ceisio denu serch Olivia, Merch Mrs Bramson. Ar ei ben ei hun yn ei ystafell, mae'n anwesu blychau hetiau, sy'n cynnwys pennau'r menywod mae wedi llofruddio.

Yn y cyfamser, mae'r heddlu'n canfod y corff di-ben a'r fwyell yn y llyn, sy'n ffinio â'r eiddo Mrs Bramson. Maen nhw'n cwestiynu Danny am y dioddefwr, y mae'n dweud ei bod yn gwybod pwy oedd hi gan ei fod h'n arfer mynychu'r gwesty fel putain. Mae Dora yn darganfod perthynas Danny ac Olivia ac yn ffieiddio at y ddau ohonynt. Mae'n dechrau chwarae gemau od gyda Mrs. Bramson, o ganlyniad mae Olivia yn ffoi o'r tŷ rhag ofn.

Yn rhwystredig oherwydd bod Mrs. Bramson yn blino a'i gemau, mae Danny yn ei hacio i farwolaeth. Mae Olivia yn dychwelyd, yn gweld y corff, ac yn galw'r heddlu. Mae hi'n dod o hyd i Danny yn ymolchi ac yn ei hysbysu bod yr heddlu ar fin cyrraedd. Maent yn cofleidio yn yr ystafell ymolchi, gyda Olivia wedi'i swyno gan wallgofrwydd Danny.

## Cast 
* Albert Finney fel Danny
* Mona Washbourne fel Mrs. Bramson
* Susan Hampshire fel Olivia
* Sheila Hancock fel Dora
* Michael Medwin fel Derek
* Joe Gladwin fel Dodge
* Martin Wyldeck fel yr arolygydd Willett
* John Gill fel Foster

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau cyffro o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau 1964
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddramâu
Categori:Dramâu Emlyn Williams
Categori:Prosiect WiciLlên
Leonora Brito

Awdur o Gaerdydd oedd **Leonora Brito** (7 Gorffennaf 1954 – 14 Mehefin 2007).

## Bywgraffiad 
Ganwyd Brito yng Nghaerdydd ar 7 Gorffennaf 1954. Astudiodd y Gyfraith a Hanes ym Mhrifysgol Caerdydd. Ym 1991 enillodd Wobr Stori Fer Rhys Davies.  Cyhoeddwyd ei chasgliad straeon byrion cyntaf, ''Dat's Love'' (1995), gan Lyfrau Seren ac fe'i disgrifiwyd gan Publisher's Weekly fel un sy'n cyfuno 'lleoliad annisgwyl (cymuned y Caribî yng Nghymru) gydag ysgrifennu gwirioneddol ffres'. Mewn erthygl ar gyfer The Guardian , dywed Gary Younge "ac eithrio ''Dat's Love* Leonora Brito, anaml y clywir lleisiau llenyddol pobl dduon ac Asiaid yng Nghymru."  Cyhoeddwyd *Checkered Histories* (2006) Brito, casgliad straeon byrion arall, gan Seren. Yn ogystal â rhyddiaith ysgrifennodd yn llwyddiannus ar gyfer radio a theledu. Bu farw yn 2007.

## Cyhoeddiadau 
* *Dat's Love* (Seren, 1995)
* *Checkered Histories'' (2006)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Night Must Fall

Drama gan Emlyn Williams yw ***Night Must Fall***. 

Gall ***Night Must Fall*** hefyd gyfeirio at ddau addasiad ffilm: 

* *Night Must Fall (ffilm 1937)*, gyda Robert Montgomery, Rosalind Russell a'r Fonesig May Whitty yn serennu 
* *Night Must Fall (ffilm 1964)*, gydag Albert Finney, Mona Washbourne, a Susan Hampshire, yn serennu 

Categori:Prosiect WiciLlên
Jens Peter Jacobsen

Nofelydd. awdur straeon byrion, a bardd yn yr iaith Ddaneg a botanegydd o Ddenmarc oedd **Jens Peter Jacobsen** (7 Ebrill 1847 – 30 Ebrill 1885).

Ganwyd yn Thisted yng ngogledd Jylland yn fab i farsiandïwr. Astudiodd y gwyddorau naturiol ym Mhrifysgol Copenhagen. Cyfieithodd ddau brif waith Charles Darwin i'r Ddaneg: *On the Origin of Species* yn 1871–73 a *The Descent of Man* yn 1874.

Dan ddylanwad y beirniad ac ysgolhaig llenyddol Georg Brandes, un o'i ddarlithwyr yn Copenhagen, daeth Jacobsen i flaen y gad yn y mudiad Naturiolaidd yn llên Denmarc. Cyhoeddodd ei waith cyntaf, y nofel fer *Mogens*, yn 1872. Ysgrifennodd ddwy nofel, *Fru Marie Grubbe* (1876) a *Niels Lyhne* (1880), ac un gyfrol o straeon byrion, *Mogens og andre Noveller* (1882).

Teithiodd i'r Eidal tua 1873 ac yno cafodd dwbercwlosis, afiechyd a fu Jacobsen yn dioddef hyd nes ei farwolaeth. Treuliodd ddeuddeng mlynedd olaf ei oes yn gweithio yn ei boen beunyddiol ac ysgrifennu'n araf iawn. Bu farw o dwbercwlosis yn Thisted yn 38 oed. Wedi ei farwolaeth, cesglid ei farddoniaeth yn y gyfrol *Digte og udkast* (1886).

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Beirdd Daneg o Ddenmarc
Categori:Botanegwyr y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Cyfieithwyr o Ddenmarc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Llenorion straeon byrion Daneg o Ddenmarc
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Nofelwyr Daneg o Ddenmarc
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Categori:Prosiect WiciLlên
Hiclys pennau cochion

{{Blwch tacson
| enw = {}*Lophozia excisa*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Jungermanniales
| familia = Scapaniaceae
| genus = Lophozia
| species = *L. excisa*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Hiclys pennau cochion** (enw gwyddonol: *Lophozia excisa*; enw Saesneg: *capitate notchwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru a thrwy gwledydd eraill Prydain ac Iwerddon.

Dyma *Loffosia* bach iawn, gydag egin 0.5–2.5&nbsp;mm o led; mae ganddi  gemmae coch llachar sy'n cyferbynnu â dail a choesyn gwyrdd. Mae'r dail tua 1&nbsp;mm o hyd.

## Cynefin
Mae'n byw mewn pridd noeth, llaith, yn enwedig mewn ardaloedd lle ceir llifogydd achlysurol. Mae cynefinoedd nodweddiadol yn cynnwys pantiau mewn rhostiroedd, chwareli, twyni asidig a thomenni rwbel.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Jungermanniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng Nghymru
FIFA 20

**FIFA 20** yw gêm gyfrifiadurol sy'n seiliedig ar bêl droed.

FIFA 20 yw fersiwn diweddar o'r cyfres 'FIFA' (gweler https://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_(video_game_series)) a gaiff ei gyhoeddi gan y cwmni Electronic Arts (EA) https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_Arts a leolir yn Unol Daleithiau America.  Cafodd FIFA 20 ei rhyddhau ar y 27ain o Fedi, 2019. Gallai'r gêm gael ei chwarae ar Xbox One, Playstation 4, Nintento Switch yn ogystal â Microsoft Windows.

Y flwyddyn honno, cafodd y chwaraewyr byd-enwog Eden Hazard, Virgil Van Dijk a cyn-chwaraewr Zinedine Zidane eu penodi fel yr unigolion i fod ar du blaen y clawr.

## Cyfeiriadau
# https://www.ea.com/games/fifa/fifa-20

2. https://www.gamespot.com/articles/e3-2019-fifa-20-announced-with-release-date-volta-/1100-6467435/

Categori:Gemau ar-lein mwy na un person
Categori:Gemau fideo
Categori:Pêl-droed
Geiriadur Spurrell

bawd

**Geiriadur Spurrell** yw'r geiriadur cyfieithu Cymraeg / Saesneg - Saesneg / Cymraeg gorau ei werthiant o'r holl eiriaduron Cymraeg. Cyhoeddwyd y fersiwn gyntaf o'r llyfr ym 1848. Er nad oes lawer yn gyffredin rhwng yr argraffiad cyntaf a'r argraffiad diweddaraf, roedd *Collins Spurrell Welsh Dictionary* dal mewn print yn 2019, dros 150 o flynyddoedd wedi ei argraffiad cyntaf.

## Hanes 
Roedd William Spurrell (1813 - 1889), yn argraffydd a chyhoeddwr yn nhref Caerfyrddin. Roedd ei deulu yn hanu o Gaerfaddon ac yn un Anglicanaidd. Fel ymateb i'r *Adroddiad ar gyflwr addysg yng Nghymru*, penderfynodd gyhoeddi llyfr byddai'n gymorth i Gymry Cymraeg dysgu sut i Siarad Saesneg. Cyhoeddwyd ei eiriadur ac esboniadur ar sut i ynganu'r fain ym 1848 sef:

''An English-Welsh pronouncing dictionary, with preliminary observations on the elementary sounds of the English language, a copious vocabulary of the roots of English words, and a list of scripture proper names = Geiriadur Cynaniaethol Seisoneg a Chymraeg, yng nghyd a sylwadau rhagarweiniol ar seiniau egwyddorol yr iaith Seisoneg, llechres o'i gwreiddeiriau, a geirfa o enwau priodol ysgrythyrol.'' 

Ym 1853 cyhoeddodd Spurrell atodiad i'w Eiriadur i gyfieithu geiriau o'r Gymraeg i'r Saesneg.

## Geiriadur Bodfan 
Wedi marwolaeth William Spurrell etifeddwyd y wasg gan ei fab Walter Spurrell. Cyflogodd Walter John Bodfan Anwyl  i ddiwygio geiriadur ei dad. Argraffwyd diwygiadau Bodfan rhwng 1914 a 1916. Roedd adolygiad Anwyl o'r geiriadur yn cael ei adnabod fel *Geiriadur Bodfan* ar lawr gwlad. Cafwyd amryw argraffiadau o eiriadur Bodfan ar ôl yr argraffiad cyntaf ynghyd ag argraffiad *poced* o'r geiriadur (y cyntaf ym 1919). Bu Walter Spurrell farw 23 Ebrill 1934.

## Collins Spurrell 
bawd
Prynodd cwmni Collins (Harper Collins, bellach) hawlfraint yr argraffiad poced  a chyhoeddwyd ei argraffiad cyntaf o'r llyfr, o dan olygyddiaeth Henry Lewis o Brifysgol Abertawe ym 1960 fel y *Collins Spurrell Welsh / English Dictionary*. Mae gwahanol fersiynau o argraffiadau Collins o'r geiriadur poced dal mewn print ac yn gwerthu'n dda*.* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriaduron Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig y 19eg ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Llyfrau Cymraeg a Chymreig ar *Internet Archive*
Categori:Prosiect WiciLlên
Sarah Ann Glover

Addysgwr cerddoriaeth Saesneg a dyfeisiwr system sol-ffa Norwich oedd **Sarah Ann Glover** (13 Tachwedd 1785 – 20 Hydref 1867).

Fe'i ganed yn Norwich. Daeth ei thad yn gurad Eglwys Sant Laurence, Norwich, ym 1811, lle hi a'i chwaer a arweiniodd y canu digyfeiliant. Datblygodd hi ei system i ddysgu cerddoriaeth i gantorion heb wybodaeth am nodiant traddodiadol a ddefnyddiodd yr erwydd. Cafodd ei llyfr  * Scheme for Rendering Psalmody Congregational * (1845) lwyddiant mawr. Cafodd y system ei fireinio a'i ddatblygu'n ddiweddarach gan John Curwen ac eraill dros y blynyddoedd.

Yn ddiweddarach, roedd hi'n byw yn Cromer, yna Reading, yna Henffordd. Bu farw o strôc yn Great Malvern a chladdwyd hi yno.

## Llenyddiaeth
* *A Manual of the Norwich Sol-fa System: For Teaching Singing in Schools and Classes, Or, a Scheme for Rendering Psalmody Congregational* (Jarrold & Sons, 1845)
* *The Tetrachordal System* (Jarrold & Sons, 1850)

Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Pobl o Norwich
TrawsCymru

, Ionawr 2015]]

, Mai 2014]]

**TrawsCymru** yw'r brand ar gyfer rhwydwaith o lwybrau bysiau cyflym pellter canolig a hir yng Nghymru, a noddir gan Lywodraeth Cymru. Fe’i cyflwynwyd yn lle rhwydwaith TrawsCambria.

Yn 2010, cynhaliodd Llywodraeth Cynulliad Cymru ymgynghoriad ar wella rhwydwaith TrawsCambria. Yn 2011, cyhoeddwyd rhaglen o welliannau ar gyfer gwasanaethau TrawsCambria X40 (Caerfyrddin - Pencader - Lampeter - Aberaeron - Aberystwyth) a 704 / T4 (Y Drenewydd - Aberhonddu / Merthyr).

O dan y cynlluniau hyn, ail-lansiwyd gwasanaethau X40 a T4, a'r rhwydwaith yn ei gyfanrwydd, o dan y brand TrawsCymru newydd. Byddai Gwasanaeth X40 beth i'w ail-rifo TC1 a T4 wedi dod yn TC4, ynghyd ag estyniad i'r de i Gaerdydd. Yn ystod 2012, roedd y ddau lwybr hyn i dderbyn Optar Tempos newydd gyda seddi ar ffurf coets, mwy o le i fagiau, gwybodaeth amser real a WiFi.

## Adolygu ac ail-lansio
Ym Mehefin 2013, cafwyd adolygiad i'r gwasanaeth gan y Gweinidog Trafnidiaeth Edwina Harti rwydwaith TrawsCymru. Ymgymerwyd yr Adolygiad gan Dr Victoria Winckler, cyfarwyddwr y Sefydliad Bevan. Cyhoeddwyd yr Adolygiad gan Lywodraeth Cymru ym mis Chwefror 2014.

Cafwyd sawl argymhelliad gan adroddiad Dr Winckler's  a ddiffinodd TrawsCymru fel rhwydwaith o deithiau canolig-a-phell (diffinnir fel 25 milltir neu fwy), strategol bwysig, sy'n cysylltu trefi ar draw Cymru gan gyd-blethu gyda'r gwasanaeth rheilffyrdd.

## Llwybrau
* **T1/T1S/T1C**: Aberystwyth i Gaerfyrddin/Abertawe/Caerdydd

* **T2**: Bangor i Aberystwyth

* **T3**: Wrecsam i'r Bermo

* **T4/T14**: Y Drenewydd/Henffordd i Gaerdydd

* **T5**: Aberystwyth i Hwlffordd

* **T6**: Abertawe i Aberhonddu

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan TrawsCymru

Categori:Cludiant bysiau
Categori:Cludiant yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2011