Geirfa cleddyfa

Dyma **restr termau cleddyfa**.

### A
* **Absenoldeb cleddyf** *(Absence of blade)* Pan nad yw'r cleddyfau’n cyffwrdd, naill ai oherwydd nad yw’r llafnau’n ymgysylltu, neu ynteu oherwydd bod cleddyfwr wedi rhwystro ymgais i daro'r llafn 
* **Adfer** *(Recover)* Dychwelyd i’r safle ar gard
* **Adnewyddu** *(Renewal)* Symudiad ymosodol a wneir yn syth ar ôl i ymosodiad blaenorol fethu neu gael ei bario. Mae tair ffurf ar adnewyddu: ailwaniad (uniongyrchol), ailddatblygu (anuniongyrchol neu gyfunol) a'r atbreis (a wneir ar ôl dychwelyd i'r safle ar gard)
* **Ail bwriad** *(Second-intention)* Cynllunio i geisio taro’r gwrthwynebwr gyda’r ail weithred o fewn symudiad cleddyfa
* **Ailddatblygu** *(Redoublement)* Adnewyddu symudiad ar ôl cael eich pario trwy ddisodli’r pwynt ar darged i linell wahanol o’i gymharu â’r weithred wreiddiol 
* **Ailwaniad** *(Remise)* Adnewyddu’r ymosodiad ar ôl cael eich pario gan gyfnewid y pwynt ar y targed yn llinell y weithred wreiddiol
* **Ail-wifrio** *(Rewire)* Dull sy’n cyfnewid y wifren llafn i drwsio ffwylau a chleddyfau blaenbwl
* **Amddiffyn** *(Defence)* Heb gael ei daro gan y gwrthwynebydd, naill ai drwy bario, osgoi, neu symud allan o bellter
* **Amgylchynu** *(Envelopment)* Rheoli llafn y gwrthwynebydd trwy wneud cylch â’ch cleddyf a sicrhau cyffyrddiad parhaus trwy gydol y symudiad
* **Amser gwasgar** *(Broken time)* Pan geir seibiant yn ystod gweithred, fel arfer o fewn un symudiad
* **Amser gwrthol** *(Counter-time)* Gorfodi’r gwrthwynebydd i ymateb trwy ymosod neu wrthymosod, sy’n galluogi’r cleddyfwr i fanteisio trwy ymosod neu wrthateb
* **Amser ymateb** *(Reaction time)* Yr amser a’i gymerir gan gleddyfwr wrth ymateb i sefyllfa
* **Ar darged** *(On-target)* Pryd y mae’r cleddyf wedi cyffwrdd â’r targed When the sword has made contact with the target
* **Arfogwr** *(Armourer)* Person sy’n arbenigo mewn chynnal a chadw a thrwsio cyfarpar cleddyfa
* **Ar gard** *(En garde)* Y safle a gymerir gan gleddyfwr ar ddechrau gornest
* **Atal trychu (1) Atal ergyd (2)** *(Stop-cut (1) Stop-hit (2))* Atal ymosodiad wrth sgorio trwy gwrth-ymosodiad
* **Atbreis** *(Reprise)* Aildechrau’r ymosodiad trwy symudiad a’r traed

### B
* **Bachyn** *(Sky hook)* Atal trychu i arddwrn neu fraich y gwrthwynebydd wrth godi'r llaw i osgoi ymosodiad parhaus
* **Balestra** *(Balestra)* Ymosodiad amserol sy’n synnu’r gwrthwynebwr trwy neidio
* **Blaenoriaeth** *(Priority)* Ennill yr hawl i dramwyo yn y ffwyl neu’r sabr trwy ymestyn braich y cleddyf a pharhau i fygwth targed y gwrthwynebydd
* **Bowt (1) Gornest (2)** *(Bout)* Term i ddisgrifio gornest gleddyfa

### C
* **Cam hopian** *(Hop step)* Troedwaith paratoi sy'n cael i ddefnyddio i amrywio tempo'r ymosodiad. Bydd cleddyfwr yn camu ymlaen gyda'r droed blaen, cyn cicio oddi ar y ddwy droed ac mewn i hop fach, ac yn glanio ar y troed ôl
* **Cam profi** *(Check step)* Gweithred ymosodol a'i wneud â’r troed blaen a ffugiad llaw i efelychu dechreuad ymosodiad, naill ai i ddenu ymosodiad / gwrthymosodiad ar gyfer amser gwrthol, neu i ddenu seibiant yn yr ymosodiad
* **Camu** *(Step)* Y ffordd y mae cleddyfwr yn symud, ymlaen neu yn ôl
* **Camu ymlaen** *(Advance)* Symud ymlaen trwy gamu, trawsgamu neu wneud balestra
* **Camu’n ôl** *(Retreat)* Cam neu naid yn ôl
* **Clasurol** *(Classical)* Safon o fewn ffurf neu arddull draddodiadol a hanesyddol ar gleddyfa
* **Cleddyfa** *(Fencing)* Mabolgamp lle mae dau berson yn defnyddio cleddyfau i geisio sgorio pwyntiau trwy daro ei (g)wrthwynebydd
* **Cleddyfa agos** (Close quarters) Sefyllfa lle bydd cleddyfwyr yn agos i’w gilydd ond yn dal i fedru defnyddio cleddyfau
* **Cleddyfwr** *(Fencer)* Person sy’n cleddyfa
* **Cleddyfwr blaenbwl (1) Cleddyfwr epée (2)** *(Epeeist)* Person sy’n arbenigo mewn cleddyfa â’r cleddyf blaenbwl
* **Cleddyfwr sabr** *(Sabreur)* Cleddyfwr sy’n arbenigo yn y sabr
* **Clwb** *(Club)* Grŵp wedi ei ffurfio er mwyn i aelodau cleddyfa
* **Clymu** *(Bind)* Ymosodiad lle bydd cleddyf yn dod i gysylltiad â llafn y gwrthwynebwr cyn symud ar letraws tuag at darged y gwrthwynebydd
* **Corps à corps** *(Corps à corps)* Pryd mae cleddyfwyr yn rhy agos ac yn cyffwrdd â’i gilydd
* **Coulé** *(Coulé)* Ymosodiad neu ffugiad i lawr llafn y gwrthwynebwyr sy’n digwydd trwy sythu’r fraich a chadw cyswllt â’r llafn trwy gydol yr amser
* **Coupé dessous** *(Coupé dessous)* Ffugio toriad ar draws sy’n twyllo’r pari syml trwy ddatgyweddu i’r llinell isel
* **Crwbanu** *(Duck hit)* Gwrthymosod sy’n cynnwys gostwng y corff wrth blygu’r penliniau i geisio dal y gwrthwynebwr wrthi
* **Crychnod** *(Froissement)* Symud cleddyf y gwrthwynebydd o ‘fan gwan i fan cryf’ tra bo’r cleddyfau yn ymgysylltu
* **Curo** *(Beat)* Taro cleddyf y gwrthwynebwr
* **Cydlynu** *(Coordination)* Y gallu i ddefnyddio gwahanol rannau o’r corff yn effeithiol gyda’i gilydd
* **Cyfarch** *(Salute)* Symud y corff a’r cleddyf cyn gornest / gwers i ddynodi parch
* **Cyfarpar cofnodi** *(Box)* Term gyffredin i ddisgrifio system electronig sgorio i gofnodi’r trawiadau
* **Cyfeirydd sgor** *(Indicator)* Y nifer o bwyntiau a sgoriodd cleddyfwr o’u cymharu â pha faint a ildiodd

### Ch
* **Chwech cylchol** *(Circular sixte)* Enw penodol ar bari sy’n teithio mewn cylch o’r chweched safle cyn dod yn ôl i’r chweched safle
* **Chweched** *(Sesta)* Pari chwech yn y sabr 
* **Chwe uchaf** *(Raised sixte)* Weithiau yn cael i gyfeirio fel y nawfed safle’r cleddyf

### D
* **Datgyweddu** *(Disengage)* Cylchdroi’r cleddyf i osgoi a disodli arf eich gwrthwynebydd
* **Datgyweddu cylchol** (Counter-disengage) Gweithred anuniongyrchol sy’n cuddio newid yn yr ymgysylltiad
* **Derobement** *(Derobement)* Osgoi cleddyf eich gwrthwyneydd â braich syth 
* **Dethol** *(Seed)* Dull o restru cleddyfwyr trwy ddefnyddio canlyniadau blaenorol
* **Dewis ymateb** *(Choice reaction)* Gwneud y weithred briodol i newidiadau a wneir gan y gwrthwynebydd
* **Dirymiad** *(Annulment)* Pryd y caiff pwynt ei wrthod oherwydd cosb neu wall technegol
* **Dwbl** *(Doublé)* Ffugio datgyweddu i ddenu pari cylchol, sydd wedyn yn cael ei dwyllo gan ddatgyweddu gwrthol
* **Dyfarnwr** *(Referee)* Swyddog sy’n gwylio’r ornest i ddynodi pwyntiau, sicrhau bod y rheolau yn cael eu dilyn ac yn sicrhau diogelwch y cleddyfwyr

### E
* **Ennill mesur** *(Gaining measure)* Dod â’r traed yn nes at ei gilydd wrth baratoi i ymosod
* **Ergyd ddibwys** *(Flat hit)* Ergyd yn ffwyl neu gleddyf blaenbwl a’i wneud wrth ymyl y cleddyf a'i methodd i gofrestru
* **Ergyd ddwbl** *(Double hit)* Pan fo cleddyfwyr cleddyf blaenbwl yn taro ei gilydd yr un pryd (o fewn 1/25 eiliad) sy’n golygu pwyntiau i’r ddau
* **Ergydion parhaus** *(Continuity hitting)* Ymarfer sy’n cynnwys symudiadau parhaus i helpu i fagu hyder yn nhechneg cleddyfwr

### F
* **Feteraniaid** *(Veterans)* Cleddyfwr sydd dros bedwar deg mlwydd oed
* **Fleche** *(Fleche)* Ymosodiad neidio lle mae cleddyfwr yn trosglwyddo ei bwysau / phwysau trwy groesi ei goesau ac yn symud yn gynt i geisio taro’r gwrthwynebwr
* **Flunge** *(Flunge)* Fersiwn sabr o’r flèche ond yn yr achos hwn, mae’r cleddyfwr yn llamu ymlaen heb groesi ei goesau / choesau cyn taro’r gwrthwynebwr

### Ff
* **Fflicio** *(Flick-hit)* Yn debyg i drychu ar draws lle mae cleddyfwr yn symud ei arddwrn yn sydyn, a defnyddio’r momentwm  i lanio’r ergyd
* **Ffugio** *(Feint)* Camarwain y gwrthwynebwr trwy guddio’r llinell ymosodol
* **Ffwyliwr (1) Ffwyliwr (2)** *(Foilist)* Person sy’n arbenigo mewn cleddyfa â’r ffwyl

### G
* **Galw symudiad** *(Call)* Penderfyniad dyfarnwr
* **Gorffeniad** *(Finish)* Pryd y mae symudiad cleddyfa wedi ei gwblhau yn llwyddiannus
* **Gleidio** *(Glide)* Ymosodiad neu symudiad paratoi wedi ei wneud trwy lithro i lawr llafn y gwrthwynebydd gan ei chadw mewn cysylltiad cyson
* **Gwahoddiad** *(Invitation)* Llinell neu agoriad sy'n cael ei gadael yn fwriadol heb amddiffyniad i annog y gwrthwynebydd i ymosod 
* **Gweithdy cleddyfa** *(Armoury)* Lleoliad lle mae cyfarpar cleddyfa yn cael ei gadw a’i thrwsio
* **Gwneuthurwr cleddyfau** *(Fencing manufacturer)* Mudiad neu gwmni sy’n cynhyrchu ac yn trwsio cyfarpar cleddyfa
* **Gwrthateb** *(Riposte)* Troi’r pari mewn i symudiad ymosodol, yn sabr rhaid amseru ar unwaith
* **Gwrthateb anuniongyrchol** *(Indirect riposte)* Gorffeniad syml sy'n glanio mewn llinell wahanol o'i gymharu â'r ymgysylltiad / pari 
* **Gwrthateb gwrthol** *(Counter-riposte)* Ail, trydydd neu ragor o wrthatebion mewn symudiad cleddyfa ar ôl pario cleddyf y gwrthwynebydd
* **Gwrthwynebu** *(Opposition)* Symudiad â’r cleddyf sy'n cadw cyswllt cyson â llafn y gwrthwynebydd
* **Gwrthymosodiad** *(Counter-attack)* Cymryd mantais o’r gwrthwynebwr trwy ymosod yn erbyn yr hawl i dramwyo

### H
* **Hawl i dramwyo** *(Right of way)* Set o reolau ac egwyddorion sy’n dweud sut y mae pwyntiau yn cael eu dyfarnu yn y ffwyl a’r sabr
* **Hyfforddi ar ochr y trac** *(Piste coaching)* Rhoi adborth a gwybodaeth dactegol i cleddyfwr yn ystod yr egwyl un munud
* **Hyfforddwr** *(Coach)* Person sy’n dysgu grwpiau ac unigolion sut i gleddyfa

### I
* **Incwartata** *(In quartata)* Symudiad osgoi sy’n cael i weithredu trwy blygu’r droed flaen a symud y droed ôl, tra’n troi’r corff i’r llinell allanol i osgoi ergyd
* **Individual lesson** *(Gwersi unigol)* Gwers rhwng cleddyfwr a hyfforddwr yn unig

### Ll
* **Llaw’r cleddyf** *(Sword hand)* Y llaw sy’n dal y cleddyf (llaw dde yn achos cleddyfwyr llaw dde neu’r llaw chwith yn achos cleddyfwyr llaw chwith)
* **Llinell gaeedig** *(Closed line)* Pan fo arf yn amddiffyn llinell rhag ymosodiad syml
* **Llinell isel** *(Low line)* Rhan o’r targed, ar hanner is y corff o linell wedi ei thynnu ar ei hyd 
* **Llinell syth** *(Point in line)* Ennill y hawl i dramwyo trwy sythu’r fraich cyn i’r gwrthwynebwr ddechrau ymosod
* **Llinell tu allan** *(Outside line)* Fe all gyfeirio at rhan o’r targed, ar ochr y fraich arfog o linell fertigol ddychmygol wedi ei thynnu trwy ganol y targed, neu at safle y llafn yn gymharol i safle llafn y gwrthwynebydd
* **Llinell tu mewn** *(Inside line)* Fe all gyfeirio at rhan o’r targed, ar ochr y fraich ddigleddyf o linell fertigol wedi ei thynnu trwy ganol y corff, neu at safle y llafn yn gymharol i safle llafn y gwrthwynebydd
* **Llinell uchel** *(High line)* Rhan o’r targed, ar ben uchaf y corff o linell wedi ei thynnu ar ei hyd
* **Llygaid agored** *(Open eyes)* Dechrau symudiad heb unrhyw syniad blaenorol o sut y bydd yn gorffen, gan ddibynnu ar ymatebion ar allu i addasu cyn gorffen yr ymosodiad

### M
* **Man cryf** *(Forte)* Y rhan gryfaf y llafn, weddi ei lleoli rhwng canol y llafn a’r gard
* **Man gwan** *(Foible)* Y rhan wan a fwyaf hyblyg o’r llafn, wedi ei lleoli o ganol y llafn i’r pwynt
* **Mynychiad** *(Insistence)* Mynd trwy bari’r gwrthwynebydd

### N
* **Newid cam** *(Change step)* Math o droedwaith sy’n cael i ddefnyddio i reoli pellter a gorfodi'r gwrthwynebydd i ymateb. Mae’n cael ei weithredu trwy ddefnyddio symudiad blaenorol y cam gan y troed blaen i wthio a newid cyfeiriad
* **Newid curiad** *(Change beat)* Gwneud curiad sy’n newid y llinell
* **Newid yr ymgysylltiad** *(Change of engagement)* Ailymgysylltu ar ochr arall y gwrthwynebydd drwy basio dan, neu dros, gleddyf y gwrthwynebydd

### O
* **Oddi a’r targed** *(Off-target)* Pan fydd y cleddyf yn taro rhywbeth nad oedd y targed
* **Ongli** *(Angulation)* Creu ongl rhwng yr arf a llaw’r cleddyf i osgoi gard y gwrthwynebydd ac i allu taro yn agos neu greu gwrthwynebiad
* **Osgoi trwy bellter** *(Distance evasion)* Pari sy’n dibynnu ar gamu i ffwrdd o’r gwrthwynebwr a’i orfodi / gorfodi i gwympo’n fyr

### P
* **Paratoi** *(Preparation)* Unrhyw symudiad sy'n digwydd cyn ymosodiad
* **Paratoi cyfansawdd** *(Compound preparation)* Pryd y bydd cleddyfwr yn paratoi dau neu fwy o ymosodiadau o fewn symudiad
* **Parhau i ymosod** *(Continuation of the attack)* Pan fydd cleddyfwr sydd wedi colli’r hawl i dramwyo dros dro yn llwyddo i’w adennill trwy ymosod cyn i’r gwrthwynebydd allu ymateb
* **Pari** *(Parry)* Defnyddio cleddyf i rwystro arf eich gwrthwynebwr
* **Pari aflwyddiannus** *(Mal-parry)* Pari sydd wedi methu ag atal ymosodiad rhag glanio
* **Pari crebachu** *(Contraction parry)* Yn debyg i bari cylchol ond yn symud yn y cyfeiriad cyferbyniol a thrwy deithio ar draws y llinell ac ar yr ochr gyferbyniol 
* **Pari cylchol** *(Circular parry)* Lle mae pwynt y llafn yn symud mewn cylch i rwystro cleddyf y gwrthwynebydd
* **Pari hanner cylchol** *(Semi-circular parry)* Pari siâp hanner cylch, er enghraifft, mynd o safle chwech i wyth neu o wyth i chwech (yn hytrach nag o chwech i chwech)
* **Pari lletraws** *(Diagonal parry)* Pari wedi ei gymryd ar draws y targed, naill ai o linell uchel i linell isel neu’r gwrthwyneb
* **Pari sy’n ildio** *(Yielding parry)* Symud yr ymosod i’r naill ochr trwy gynnal cysylltiad â’r llafn a newid y pwynt cyswllt rhwng y llafnau trwy symud o safle ysgogi gwan i un sy’n defnyddio man cryf 
* **Parïau olynol** *(Successive parries)* Dau neu ragor o barïau a gymerir yn erbyn ymosodiad cyfansawddl neu ymosodiad gwrthol
* **Pario** *(Parrying)* Gweithred o bari
* **Pario ar y llafn** *(Beat-parry)* Pari sy’n cael ei weithredu trwy guro llafn y gwrthwynebwydd
* **Pario cyfansawdd** *(Compound parries)* Pario yn olynol
* **Pario cyfunol** *(Combination parries)* Pario mewn trefn penodol
* **Pellter** *(Distance)* Y pellter rhwng y cleddyfwyr ar unrhyw adeg benodol
* **Prise de fer** *(Prise de fer)* Cymryd rheolaeth o arf eich gwrthwynebydd (er enghraifft trwy clymu neu amgylchynu) i allu cwblhau’r ymosodiad
* **Prise-de-fer cyfansawdd** *(Compound prise-de-fer)* Dau prises-de-fer neu ragor sy’n cael eu cymryd yn barhaus heb golli cysylltiad â llafn y gwrthwynebydd
* **Proniad** *(Pronation)* Safle llaw wrth dal cleddyf â’r migwrn yn uchel
* **Pwynt** *(Point)* Uned sgorio a defnyddiwyd ar gyfer ergyd dilys ar darged

### R
* **Rassemblement** *(Rassemblement)* Dod â’r traed yn agos at ei gilydd, naill ai wrth symud ymlaen neu yn ôl, fel y bo gadnau’r traed yn cyffwrdd â’r corff yn gefnsyth
* **Rowndiau terfynol** *(Direct elimination)* Adeg mewn twrnamaint lle bydd cleddyfwyr yn gadael y gystadleuaeth ar ôl colled
* **Rhythm** *(Cadence)* Y rhythm gwneir symudiad ynddo

### Rh
* **Rhagwth** *(Lunge)* Ymosodiad ym mhob arf sy’n cynnwys ymestyn y fraich, cicio allan â’r droed flaen a gwthio’r corff â’r droed ôl er mwyn lleihau'r pellter rhwng y cleddyfwyr
* **Rhagwth wrth gamu** *(Step-lunge)* Rhagwth sy’n defnyddio momentwm o’r cam blaenorol

### S
* **Slaes** *(Through cut)* Ergyd a'i gwneud drwy chwipio pwynt yr arf ar draws targed y gwrthwynebydd mewn cyfeiriad ochrol neu ar letraws
* **Sleidgamu** *(Slide step)* Fath o droedwaith a'i defnyddiwyd i amrywio tempo a pharatoi symudiadau ymosodol ac amddiffynnol yn ganol y trac. Wrth gamu ymlaen gyda'r droed blaen cyn neidio'n fur gyda'r ddwy droed yn glanio ar yr un pryd
* **Stamp** *(Appel)* Stampio'r droed flaen neu droed ôl ar y llawr, i gynhyrchu sain i dynnu sylw neu synnu'r gwrthwynebydd
* **Supination** *(Supination)* Safle’r llaw wrth dal cleddyf pan fo’r gledr yn uchel
* **Symudiad osgoi** *(Displacement)* Symud y targed yn gyfreithlon i osgoi cael eich bwrw

### T
* **Targed** *(Target)* Ardal o’r corff y mae cleddyfwr yn dymuno’i daro (yn wahanol i ffwyl, cleddyf blaenbwl a sabr)
* **Taro gwib** *(Flying cutover)* Cyfuniad o guriad a gleidio yn ôl ar draws y llafn, wedi’i ddilyn gyda thrychu ar draws
* **Torri’r llinell** *(Cutting-the-line)* Gweler pari lletraws a phari cyfangu
* **Touché** *(Touché)* Gair i ddynodi bod ergyd wedi cael i gofnodi mewn gêm o gleddyfa
* **Trac cleddyfa** *(Piste)* Lle mae gornest cleddyfa yn digwydd - 14 metr o hyd ac 1.5 i 2 metr ar led
* **Trawsgamu** *(Crossover)* Troedwaith sy’n golygu croesi’r ddwy goes (Noder, yn sabr, mae hawl gwneud hyn wrth gamu yn ôl yn unig)
* **Trychu** *(Cut)* Ergyd â sabr sy’n defnyddio ymyl y llafn 
* **Trychu ar draws** *(Cutover/Coupe)* Symudiad anuniongyrchol a wneir trwy basio’r llafn dros bwynt y gwrthwynebydd

### U
* **Un-dau** *(One-two)* Ymosodiad cyfunol sy’n twyllo pari syml y gwrthwynebydd

### Y
* **Ymgysylltu** *(Engage/Engagement)* Pan fo’r ddau gleddyf yn cyffwrdd â’i gilydd
* **Ymosod ailwaniad** *(Remise attack)* Ymosodiad sy’n dilyn ymosodiad aflwyddiannus, gwrthateb neu gwrthymosodiad ar unwaith
* **Ymosod cydamserol** *(Simultaneous attacks)* Dau ymosodiad sy’n dechrau’r un pryd
* **Ymosodiad** *(Attack)* Cynnig ymosodol sy'n bygwth targed y gwrthwynebydd
* **Ymosodiad anuniongyrchol** *(Indirect attack)* Ymosodiad sy’n dechrau a gorffen ar linell wahanol
* **Ymosodiad ar waith** *(Attack on preparation)* Ymosod wrth i’r gwrthwynebydd baratoi i ymosod
* **Ymosodiad ar y llafn** *(Beat attack)* Ymosodiad lle bydd cleddyfwr yn curo cleddyf y gwrthwynebwr fel preliwd i’r ymosodiad
* **Ymosodiad cyfansawdd** *(Compound attack)* Ymosodiad sy’n defnyddio mwy nag un ffugiad
* **Ymosodiad ffug** *(False attack)* Ymosodiad sy'n bwriadu miso neu gwympo’n fyr, er mwyn gorfodi’r gwrthwynebydd i ymateb
* **Ymosodiad syml** *(Simple attack)* Ymosodiad sy’n curo’r amddiffynnydd o fewn un symudiad
* **Ymosodiad uniongyrchol** *(Direct attack)* Ymosodiad sy’n dechrau ac yn gorffen ar yr un llinell 
* **Ysgogi** *(Induction)* Pan fyddwch yn gorfodi’r gwrthwynebydd i wneud yr ymateb delfrydol i chi
* **Ystlys** *(Flank)* Ochr y corff a’r ochr sy’n dal y cleddyf

Categori:Cleddyfa
Cleddyfa