open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nancy Pelosi

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau yw '''Nancy Patricia D'Alesandro Pelosi''' (ganwyd 26 Mawrth 1940). Gwasanaethodd fel 52ain llefarydd Tŷ'r Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau rhwng 2007 a 2011 ac eto rhwng 2019 a 2023. Mae hi'n cynrychioli 12fed ardal California, sy'n rhan o ddinas San Francisco. Cafodd ei hethol gyntaf i'r Gyngres ym 1987.

Mae Pelosi yn aelod o'r Blaid Ddemocrataidd. Hi oedd y fenyw gyntaf i arwain plaid fawr yng Nghyngres yr Unol Daleithiau. Hi hefyd oedd y fenyw gyntaf a'r Eidalwr-Americanaidd cyntaf i fod yn Llefarydd y Tŷ. Ar 3 Ionawr 2019, etholwyd Pelosi yn siaradwr am yr eildro. Byddai hyn yn golygu mai hi oedd y cyn-siaradwr cyntaf i ddod yn siaradwr eto ers Sam Rayburn ym 1955. 

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Pelosi yng Nghanolfan Feddygol Prifysgol St Joseph yn Baltimore, Maryland , roedd ei thad, Thomas D'Alesandro yn Faer Baltimore, Maryland. Gwasanaethodd bum tymor yn y Gyngres. Roedd ei brawd, Thomas D'Alesandro III, hefyd yn Faer Baltimore. Bu farw ym mis Hydref 2019, yn 90 oed.

Graddiodd Pelosi o Goleg y Drindod yn Washington, DC ym 1962. Mae ganddi hi a'i gŵr, Paul Pelosi, bump o blant: Nancy Corinne, Christine, Jacqueline, Paul ac Alexandra. Mae ganddyn nhw bump o wyrion hefyd.

## Gweithgaredd gwleidyddol 
Roedd Pelosi yn hynod o bwysig wrth basio 'Obamacare' yn 2010 sef newid fwyaf mewn gwasanaeth iechyd ym America. Yn sylwadau Obama cyn arwyddo'r mesur yn gyfraith, fe gredydodd yn benodol Pelosi fel "un o'r siaradwyr gorau y mae Tŷ'r Cynrychiolwyr erioed wedi'i gael".

Ar 24 Fedi 2019, cyhoeddodd Pelosi ddechrau ar wrandawiadau i uchelgyhuddo yr Arlywydd Donald Trump. Ym mis Rhagfyr 2019, gwnaeth y Tŷ uchelgyhuddo Trump yn ffurfiol, er y cafodd ei ganfod yn ddieuog drwy bleidlais yn y Senedd lle'r oedd mwyafrif o Werinaethwyr.

## Ymosod ar Paul Pelosi
Yn ystod oriau mân 28 Hydref 2022, fe dorrodd ymosodwr i mewn i gartref Paul Pelosi, gŵr Nancy Pelosi, yn San Fgrancisco gan weiddi "Where's Nancy?". Ymosododd ar Pelosi gyda morthwyl. Yr ymosodwr oedd David DePape, dinesydd 42 oed o Ganada. Mae'n gefnogwr i ddamcaniaethau cynllwynio asgell dde.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llefarwyr Tŷ Cynrychiolwyr yr Unol Daleithiau
Wilhelm Dilthey

Athronydd o'r Almaen oedd **Wilhelm Dilthey** (19 Tachwedd 1833 – 1 Hydref 1911) sydd yn nodedig am ei gyfraniadau pwysig at fethodoleg y dyniaethau a'r gwyddorau dynol eraill.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed Wilhelm Dilthey ar 19 Tachwedd 1833 yn Biebrich, ger Wiesbaden, Nassau, yng Nghydffederasiwn yr Almaen. Diwinydd yn yr Eglwys Ddiwygiedig oedd ei dad. Mynychodd yr ysgol ramadeg yn Wiesbaden cyn iddo astudio diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Heidelberg. Symudodd i Brifysgol Berlin a newidiodd ei gwrs i athroniaeth. Gweithiodd am gyfnod fel athro mewn ysgolion uwchradd Berlin, ond ymhen fawr o dro rhoes y gorau i hynny a chanolbwyntiodd yn gyfan gwbl ar ei astudiaethau. Trodd ei sylw at sawl gwahanol bwnc, gan gynnwys Cristnogaeth foreol, hanes athroniaeth, llenyddiaeth, a cherddoriaeth, a dilynodd y newyddion diweddaraf o ddatblygiadau a darganfyddiadau'r gwyddorau dynol empiraidd: cymdeithaseg, ethnoleg, seicoleg, a ffisioleg. Ysgrifennodd Dilthey gannoedd o adolygiadau a thraethodau yn ystod ei ugeiniau, sydd yn dystiolaeth o'i ddiddordebau eang a'i gynhyrchiant egnïol. Wedi iddo dderbyn ei ddoethuriaeth a'i gymhwyster ddarlithio o Brifysgol Berlin ym 1864.

## Llyfryddiaeth 
* *Einleitung in die Geisteswissenschaften* (1883)
* *Ideen über eine beschreibende und zergliedernde Psychologie* (1894)
* *Der Aufbau der geschichtlichen Welt in den Geisteswissenschaften* (1910)

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o'r Almaen
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1911
Categori:Ysgolheigion Almaeneg o'r Almaen
Oes Iago

Cyfnod yn hanes Lloegr a barodd teyrnasiad y Brenin Iago I (1603–25) oedd **Oes Iago**. Er yr oedd Iago hefyd yn frenin yr Alban ers 1567, defnyddir y term gan amlaf i gyfeirio at ei gyfnod ar orsedd Lloegr yn unig. Rhagflaenwyd Oes Iago gan Oes Elisabeth (1558–1603), a fe'i olynwyd gan Oes Siarl (1625–49). Defnyddir y termau "Iagoaidd" neu "Jacobeaidd" i gyfeirio at gelfyddydau a ffasiynau'r cyfnod hwn, a oedd i raddau helaeth yn ddatblygiadau ar ddiwylliant Oes Elisabeth.

## Llenyddiaeth a'r theatr 
Yn Oes Elisabeth, cynhyrchwyd traddodiad yn y theatr Saesneg a ystyrir bellach yn un o'r cyfnodau gwychaf yn llenyddiaeth yr holl fyd. Dyma oedd oes y Dadeni Seisnig, a oedd yn hwyr i gyrraedd Lloegr o gymharu â'r Dadeni ar y cyfandir, a pharhaodd hyn trwy gydol Oes Iago. William Shakespeare (1564–1616) a Ben Jonson (1572–1637) oedd prif ddramodwyr y theatr Saesneg yn nechrau'r 17g. Ysgrifennodd Shakespeare comedïau arloesol yn ogystal â'i drasiedïau clasurol ac hanesion canoloesol, ac yn ôl nifer Shakespeare ydy'r llenor gorau yn holl lenyddiaeth yr iaith Saesneg, un o'r ffigurau diwylliannol rhagoraf yn hanes diwylliannol Lloegr, ac un o'r ddramodwyr pwysicaf o unrhyw wlad. Ymhlith enwau eraill y cyfnod mae Francis Beaumont (1584–1616) a John Fletcher (1579–1625). Roedd nifer o'r rhain yn feirdd yn ogystal â dramodwyr.

Un gwaith a gafodd ddylanwad sylweddol ar lên Lloegr yn y ganrif hon, ac ar yr iaith Saesneg ei hun, oedd Beibl Saesneg y Brenin Iago, neu'r Fersiwn Awdurdodedig, a gyhoeddwyd yn 1611. O bosib dyma'r rhyddiaith bwysicaf yn holl lenyddiaeth y Saeson, cyfieithiad o'r Beibl a gafodd effaith hollbwysig ar hunaniaeth ac hanes Eglwys Loegr. Prif athronydd Lloegr yn Oes Iago oedd Francis Bacon (1561–1626), arloeswr y dull gwyddonol. Ysgrifennodd y mwyafrif o'i draethodau athronyddol a gwyddonol yn Lladin, ac roedd hefyd yn ysgrifwr Saesneg o nod.

## Pensaernïaeth a dodrefn 
Nodweddir pensaernïaeth Iagoaidd gan addurnau o'r cyfnod Gothig Sythlin diweddar gyda manylion clasurol, dan ddylanwad pensaernïaeth Fflandrys. Nodwedd gyffredin ydy'r bwa Tuduraidd pigfain mewn drysau a ffenestri, ac yn fewnol defnyddir paneli syml yn y dull Tuduraidd ac weithiau fowtiau Gothig Sythlin. Câi drysau, lleoedd tân, ac ati eu fframio gan ffurfiau clasurol, ac yn fewnol ac allanol gwelir atgolofnau, termini, troellwaith siâp-S, a strapwaith.

Yn Oes Iago hefyd codwyd yr esiampl fawr gyntaf o bensaernïaeth glasurol y Dadeni yn Lloegr, y Tŷ Gwledda (1619–22) yn Whitehall gan Inigo Jones, ar sail arddull yr Eidalwr Andrea Palladio. O ganlyniad i gampwaith Jones, daeth Paladiaeth yn boblogaidd yn Lloegr trwy gydol Oes Siarl.

Gwnâi dodrefn Iagoaidd gan amlaf o dderw, a chyda ffurfiau trymion a choesau bylbaidd.

## Celf 
Ni flodeuai'r celfyddydau gweledol eraill yn Oes Iago o'u cymharu â phensaernïaeth. Prif arlunydd y cyfnod oedd y mân-ddarluniwr Isaac Oliver, Roedd mwyafrif arlunwyr portreadau a cherflunwyr yn Lloegr yn ystod Oes Iago yn dramorwyr, neu wedi eu dylanwadu'n gryf gan arddulliau Ewropeaidd, yn eu plith Marcus Gheerhaerts yr Ieuaf, Paul von Somer, Cornelius Johnson, a Daniel Mytens.

## Cyfeiriadau 

Categori:17eg ganrif yn Lloegr
Bwrdeistref Bedford

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Bedford, De-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Bedford** (Saesneg: *Borough of Bedford*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 476&nbsp;km², gyda 173,292 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Chanol Swydd Bedford i'r de, yn ogystal â siroedd Swydd Buckingham i'r de-orllewin, Swydd Northampton i'r gogledd-orllewin, a Swydd Gaergrawnt i'r dwyrain.

bawd|dim|Bwrdeistref Bedford yn Swydd Bedford

Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 1 Ebrill 1974 fel ardal an-fetropolitan o dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Bedford, ond daeth yn awdurdod unedol ar 1 Ebrill 2009.

Rhennir y fwrdeistref yn 48 o blwyfi sifil, yn ogystal ag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Bedford, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref Kempston.

## Cyfeiriadau
Bedford
Dinas Caerlŷr

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Dinas Caerlŷr** (Saesneg: *City of Leicester*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 73.3&nbsp;km², gyda 355,218 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Bwrdeistref Charnwood i'r gogledd, Ardal Harborough i'r dwyrain, Bwrdeistref Oadby a Wigston i'r de-ddwyrain, ac Ardal Blaby i'r gorllewin.

bawd|canol|Dinas Caerlŷr yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974,  fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Swydd Gaerlŷr, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1997.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. I bob pwrpas mae ganddo'r un ffiniau â dinas Caerlŷr. 

## Cyfeiriadau
Caerlŷr
Bwrdeistref Melton

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Melton** (Saesneg: *Borough of Melton*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 481&nbsp;km², gyda 51,209 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Harborough i'r de, a Bwrdeistref Charnwood i'r gorllewin, yn ogystal â Swydd Nottingham i'r gogledd, Swydd Lincoln i'r dwyrain, a Rutland i'r de-ddwyrain.

bawd|dim|Bwrdeistref Melton yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn 26 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Melton Mowbray, lle mae ei phencadlys.

## Cyfeiriadau
Melton
Bwrdeistref Hinckley a Bosworth

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Hinckley a Bosworth** (Saesneg: *Borough of Hinckley and Bosworth*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 297&nbsp;km², gyda 113,136 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr i'r gogledd, Bwrdeistref Charnwood i'r gogledd-ddwyrain, ac Ardal Blaby i'r de-ddwyrain, yn ogystal â Swydd Warwick i'r gorllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref Oadby a Wigston yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir y fwrdeistref yn ddeg plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Hinckley, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Earl Shilton a Market Bosworth.

## Cyfeiriadau
Hinckley a Bosworth
Bwrdeistref Oadby a Wigston

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Oadby a Wigston** (Saesneg: *Borough of Oadby and Wigston*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 23.5&nbsp;km², gyda 57,056 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Dinas Caerlŷr i'r gogledd-orllewin, Ardal Harborough i'r dwyrain, ag Ardal Blaby i'r de-orllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref Oadby a Wigston yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Mae'r ardal yn hollol ddi-blwyf. Mae'n drefol yn bennaf, ac mae'n ffinio â dinas Caerlŷr, i'r gogledd-orllewin. Mae'n cynnwys trefi Oadby a Wigston, lle mae ei phencadlys, a phentref South Wigston.

## Cyfeiriadau
Oadby a Wigston
Ardal Harborough

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Harborough** (Saesneg: *Harborough District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 592&nbsp;km², gyda 93,807 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Blaby, Bwrdeistref Oadby a Wigston, Dinas Caerlŷr, Bwrdeistref Charnwood a Bwrdeistref Melton i'r gogledd, yn ogystal â siroedd Rutland i'r dwyrain, Swydd Northampton a Swydd Warwick i'r de.

bawd|dim|Ardal Harborough yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 91 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Market Harborough, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref Lutterworth.

## Cyfeiriadau
Harborough
Cadair y Coroni

de|bawd|Y gadair fel y gwelwyd yn 2002, heb y Garreg Scone a ddychwelwyd i'r Alban
Mae **Cadair y Coroni**, a elwir yn hanesyddol yn **Gadair Sant Edward** neu **Gadair y** **Brenin Edward**, yn gadair bren hynafol y mae brenhinoedd Prydain yn eistedd arno pan gânt eu coroni. Nid yw'n orsedd go iawn. Fe'i comisiynwyd ym 1296 gan y Brenin Edward I er mwyn cynnwys carreg goroni'r Alban, a elwir yn Garreg Scone, cafodd ei gipio o'r Albanwyr gan Edward. Enwyd y gadair ar ôl Edward y Cyffeswr, ac yn flaenorol fe'i cadwyd yn ei gysegrfa yn Abaty Westminster.

## Hanes 
[chwith|bawd|Y Carreg Scone o fewn Cadair y Coroni yn [Abaty Westminster, 1859]]
Cerfiwyd y gadair mewn arddull Gothig gyda chefn uchel, o dderw rhywbryd rhwng haf 1297 a Mawrth 1300, gan y saer Walter o Durham. I ddechrau, gorchmynnodd y brenin i'r gadair gael ei gwneud o efydd, ond fe newidiodd ei feddwl a phenderfynu y dylid ei gwneud o bren. Y gadair yw'r darn hynaf o ddodrefn Saesneg  a wnaed gan arlunydd hysbys. Ers y 14eg&nbsp;ganrif, mae holl frenhinoedd Lloegr a Phrydain a chafodd eu coroni wedi eistedd yn y gadair hon ar adeg y coroni, ac eithrio'r Frenhines Mari II, a goronwyd ar gopi o'r gadair (oherwydd coronwyd ei gŵr a'i chyd-frenin ar y gadair ar yr un pryd). Ni choronwyd Brenin Edward V na Brenin Edward VIII a ddaeth i'r orsedd ym 1483 ac ym 1936 yn ôl eu trefn. Arferai brenhinoedd eistedd ar Garreg Scone ei hun nes ychwanegu platfform pren yn yr 17eg&nbsp;ganrif.

Ychwanegwyd llewod goreurog yn yr 16eg&nbsp;ganrif i goesau'r gadair; disodlwyd pob un ohonynt yn 1727. Derbyniodd un o'r pedwar llew ben newydd ar gyfer coroni Siôr IV ym 1821. Yn wreiddiol, cafodd y gadair ei hun ei goreuro, ei phaentio a'i mewnosod â brithwaith gwydr. Roedd delwedd o frenin, efallai Edward y Cyffeswr neu Edward I, gyda'i draed yn gorffwys ar lew, ar gefn y gadair, ond mae nawr ar goll.

Yn y 18fed&nbsp;ganrif, gallai twristiaid eistedd ar y gadair am daliad bach i un o ofalwyr yr eglwys. Gwnaeth twristiaid cynnar a chôr-fechgyn cerfio'u blaenlythrennau a graffiti arall i mewn i'r gadair. Hefyd mae'r pyst cornel wedi'u difrodi'n ddifrifol gan bobl yn ceisio cymryd rhannau ohono fel cofroddion. Disgrifiodd Syr Gilbert Scott, y pensaer adfywiad Gothig, y gadair fel "darn addurniadol gwych, ond yn anffodus wedi ei difrodi".

Yn wahanol i Gadair y Coroni, mae'r cadeiriau a'r gorseddau eraill hyn yn tueddu i gael eu gwneud yn newydd ar gyfer pob coroni. Wedi hynny, fe'u gosodwyd yn aml yn Ystafelloedd Orsedd palasau brenhinol. Mae'r Cadeiriau Ystad o'r goroni 1953 yn Ystafell Orsedd Palas Buckingham, ynghyd â rhai Siôr VI a'i wraig y Frenhines Elizabeth. Mae'r orsedd o 1953 yn Ystafell Orsedd Garter yng Nghastell Windsor; mae gorseddau'r Brenin Edward VII a'r Frenhines Alexandra yn yr Ystafell Ddawns ym Mhalas Buckingham. Mae rhai Siôr V a'r Frenhines Mary yn Ystafell yr Orsedd ym Mhalas Holyroodhouse yng Nghaeredin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhiniaeth y Deyrnas Unedig
Oadby

Tref yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Oadby**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Oadby a Wigston.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Oadby a Wigston
Categori:Trefi Swydd Gaerlŷr
Wigston

Tref yn Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Wigston** neu **Wigston Magna**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Oadby a Wigston.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Oadby a Wigston
Categori:Trefi Swydd Gaerlŷr
Bwrdeistref Luton

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Bedford, De-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Luton** (Saesneg: *Borough of Luton*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 43.4&nbsp;km², gyda 214,109 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Chanol Swydd Bedford i'r de, gorllewin a gogledd, yn ogystal â Swydd Hertford i'r dwyrain.

bawd|canol|Bwrdeistref Luton yn Swydd Bedford

Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 1 Ebrill 1974 fel ardal an-fetropolitan o dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Bedford, ond daeth yn awdurdod unedol ar 1 Ebrill 1997.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. I bob pwrpas mae gan y fwrdeistref yr un ffiniau â thref Luton.

## Cyfeiriadau
Luton
Canol Swydd Bedford

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Bedford, De-orllewin Lloegr, yw **Canol Swydd Bedford** (Saesneg: *Central Bedfordshire*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 716&nbsp;km², gyda 288,648 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Bwrdeistref Bedford i'r gogledd a Bwrdeistref Luton i'r de-ddwyrain, yn ogystal â siroedd Swydd Buckingham i'r gorllewin, a Swydd Gaergrawnt a Swydd Hertford i'r dwyrain.

bawd|canol|Canol Swydd Bedford yn Swydd Bedford

Ffurfiwyd yr ardal fel awdurdod unedol ar 1 Ebrill 2009 pan unwyd y ddwy ardal an-fetropolitan Canol Swydd Bedford a De Swydd Bedford, a oedd gynt dan weinyddiaeth yr hen sir an-fetropolitan Swydd Bedford.

Rhennir yr awdurdod yn 79 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys ym mhentref Chicksands. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Ampthill, Arlesey, Biggleswade, Dunstable, Flitwick, Houghton Regis, Leighton Buzzard, Linslade, Potton, Sandy, Shefford, Stotfold a Woburn

## Cyfeiriadau
Canol Swydd Bedford

Categori:Sefydliadau 2009
Dinas Stoke-on-Trent

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Dinas Stoke-on-Trent** (Saesneg: *City of Stoke-on-Trent*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 93.5&nbsp;km², gyda 256,375 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Swydd Stafford Moorlands i'r dwyrain, Bwrdeistref Stafford i'r de, a Bwrdeistref Newcastle-under-Lyme i'r gorllewin.

bawd|canol|Dinas Stoke-on-Trent yn Swydd Stafford

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974,  fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Swydd Stafford, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1998.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. I bob pwrpas mae ganddo'r un ffiniau â dinas Stoke-on-Trent. 

## Cyfeiriadau
Stoke-on-Trent
Eglwys Sant Mihangel a'r Holl Angylion, Middlewich

'''Eglwys Sant Mihangel a'r Holl Angylion''' yw eglwys blwyf Anglicanaidd Middlewich yn Swydd Gaer, Lloegr. Mae'n adeilad rhestredig Gradd II*. Fe'i adeiladwyd gyda thywodfaen coch tua 1500 ac fe'i atgyweiriwyd gan Joseph Clarke rhwng 1857 a 1860. Yn 1947 disgrifiodd yr hanesydd pensaernïol Raymond Richards yr eglwys fel "yr unig adeilad, mewn tref ddigalon, sy'n fwyn ac yn urddasol".

Mae rhannau o'r eglwys yn dyddio o'r 12g – rhan isaf y tŵr o bosibl, ond yn fwy tebygol arcêd gul y bae dwyreiniol. Adeiladwyd y rhan fwyaf o'r eglwys yn ystod y cyfnod rhwng tua 1480 a 1520. Adeiladwyd capel Mair ym mhen dwyreiniol yr ystlys ddeheuol ac ychwanegwyd porth deulawr i'r ochr ddeheuol. Yn y ganrif olynol ychwanegwyd capel Kinderton ym mhen dwyreiniol ystlys y gogledd.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Lloegr
Categori:Eglwysi Lloegr
Categori:Swydd Gaer
Bwrdeistref Torbay

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Torbay** (Saesneg: *Borough of Torbay*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 62.9&nbsp;km², gyda 136,264 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Teignbridge i'r gogledd-orllewin, ac Ardal South Hams i'r de-orllewin, yn ogystal â'r Môr Udd i'r dwyrain.

bawd|canol|Bwrdeistref Torbay yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974,  fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Dyfnaint, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1998.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. Mae  ei phencadlys yn nhref Torquay. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Brixham a Paignton. Mae'r tair tref glan môr hyn yn ffurfio anheddiad di-dor o amgylch cilfach Bae Tor (Saesneg: *Tor Bay*), sy'n rhoi ei enw i'r awdurdod.

## Cyfeiriadau
Torbay
Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr** (Saesneg: *North West Leicestershire District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 279&nbsp;km², gyda 103,611 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Bwrdeistref Charnwood i'r de-ddwyrain, Bwrdeistref Hinckley a Bosworth i'r de, yn ogystal â siroedd Swydd Warwick i'r de-orllewin, Swydd Stafford i'r gorllewin, Swydd Derby i'r gogledd, a Swydd Nottinghami'r gogledd-ddwyrain

bawd|dim|Ardal Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 31 o blwyfi sifil, gyda dwy ardal ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Coalville. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Ashby-de-la-Zouch a Castle Donington.

## Cyfeiriadau
Gogledd-orllewin Swydd Gaerlŷr
Ardal Blaby

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerlŷr, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Ardal Blaby** (Saesneg: *Blaby District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 130&nbsp;km², gyda 101,526 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Bwrdeistref Hinckley a Bosworth i'r gorllewin, Bwrdeistref Charnwood, Dinas Caerlŷr a Bwrdeistref Oadby a Wigston i'r gogledd, ac Ardal Harborough i'r de-ddwyrain, yn ogystal â Swydd Warwick i'r de-orllewin.

bawd|dim|Ardal Blaby yn Swydd Gaerlŷr

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 24 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys ym mhentref Narborough, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref Braunstone Town.

## Cyfeiriadau
Blaby
Ardal Gogledd Dyfnaint

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Ardal Gogledd Dyfnaint** (Saesneg: *North Devon District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,086&nbsp;km², gyda 97,145 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Torridge i'r de-orllewin, ac Ardal Canol Dyfnaint i'r de-ddwyrain, yn ogystal â Gwlad yr Haf i'r  dwyrain a Môr Hafren i'r gogledd.

bawd|dim|Ardal Gogledd Dyfnaint yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 62 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Barnstaple. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Chulmleigh, Ilfracombe, Lynton a South Molton.

## Cyfeiriadau
Gogledd Dyfnaint
Dorset (awdurdod unedol)

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Dorset**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 2,491&nbsp;km², gyda 378,508 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol Bournemouth, Christchurch a Poole i'r de-ddwyrain, yn ogystal â siroedd Dyfnaint i'r gorllewin, Gwlad yr Haf i'r gogledd-orllewin, Wiltshire i'r gogledd-ddwyrain, Hampshire i'r dwyrain, a'r Môr Udd i'r de.

bawd|canol|Awdurdod unedol Dorset yn sir seremonïol Dorset

Crëwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 2019 trwy cyfuno y pum ardal an-fetropolitan Dwyrain Dorset, Gogledd Dorset, Gorllewin Dorset, Purbeck, a Weymouth a Portland.

[bawd|canol|400px|Ardaloedd an-fetropolitan Dorset cyn newidiadau 2019: 1.&nbsp;Ardal Weymouth a Portland; 2.&nbsp;Ardal Gorllewin Dorset; 3.&nbsp;Ardal Gogledd Dorset; 4.&nbsp;Ardal Purbeck; 5.&nbsp;Ardal Dwyrain Dorset. Dangosir hefyd: 6.&nbsp;Ardal Christchurch; 7.&nbsp;Bwrdeistref Bournemouth; 8.&nbsp;Bwrdeistref Poole. Cyfunwyd y tri olaf yn awdurdod unedol [Bournemouth, Christchurch a Poole]]

Lleolir pencadlys yr awdurdod yn nhref Dorchester. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys y trefi a ganlyn:
* Beaminster
* Blandford Forum
* Bridport
* Chickerell
* Ferndown
* Gillingham
* Lyme Regis
* Portland
* Shaftesbury
* Sherborne
* Stalbridge
* Sturminster Newton
* Swanage
* Verwood
* Wareham
* Weymouth
* Wimborne Minster

## Cyfeiriadau
Dorset

Categori:Sefydliadau 2019
Y Ddeddf Unioni Amaethyddol

Deddf ffederal a basiwyd gan Gyngres yr Unol Daleithiau ym Mai 1933 oedd **y Ddeddf Unioni Amaethyddol** (; AAA) a oedd yn un o brif raglenni'r Fargen Newydd yn ystod arlywyddiaeth Franklin D. Roosevelt. Nod y ddeddf oedd i adfer y diwydiant amaeth yn ystod y Dirwasgiad Mawr drwy gwtogi ar orgynhyrchu gan ffermydd, lleihau'r gwarged allforion, a chwyddo prisoedd amaethyddol.

Rhagflaenydd y ddeddf hon oedd y Ddeddf Farchnata Amaethyddol, a sefydlai Bwrdd Ffederal y Ffermydd yn ystod arlywyddiaeth Herbert Hoover ym 1929. Yn ôl telerau'r Ddeddf Unioni Amaethyddol, byddai'r llywodraeth ffederal yn prynu da byw ac yn eu lladd, ac yn talu ffermwyr i beidio â phlannu cnydau ar ran o'u tir. Sefydlwyd asiantaeth newydd yn yr Adran Amaethyddol o'r enw y Weinyddiaeth Unioni Amaethyddol gan y ddeddf i oruchwylio'r cymorthdaliadau. Cynhyrchwyd yr arian ar gyfer y cymorthdaliadau gan dreth ar gwmnïau a oedd yn prosesu cynnyrch o ffermydd. Rhoddwyd cynllun ar waith gan y Weinyddiaeth Unioni Amaethyddol i geisio adfer prisoedd i'r un lefel sefydlog o allu i brynu â'r cyfnod 1909–14. Sefydlwyd hefyd y Gorfforaeth Gredyd Cynwyddau gan y ddeddf er mwyn darparu benthyciadau i gynnal prisoedd ac i brynu a storio cynwyddau amaethyddol penodol.

## Cyfeiriadau 
Categori:1933 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Amaeth yn yr Unol Daleithiau
Categori:Y Fargen Newydd
Categori:Cyfraith ffederal yr Unol Daleithiau
Ardal Torridge

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Ardal Torridge** (Saesneg: *Torridge District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 984&nbsp;km², gyda 68,267 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Gogledd Dyfnaint i'r gogledd-ddwyrain, Ardal Canol Dyfnaint i'r dwyrain, Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint i'r de, yn ogystal â Chernyw i'r  gorllewin a Môr Hafren i'r gogledd.

bawd|dim|Ardal Torridge yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 63 o blwyfi sifil, gydag un ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys Ynys Wair ym Môr Hafren. Mae ei phencadlys yn nhref Bideford. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Great Torrington, Hartland, Holsworthy a Northam. 

## Cyfeiriadau
Torridge
Oes Siarl

Cyfnod yn hanes Lloegr sy'n cyfateb i deyrnasiad y Brenin Siarl I (1625–49) oedd **Oes Siarl**. Rhagflaenwyd Oes Siarl gan Oes Iago (1603–25), a fe'i olynwyd gan gyfnod y Rhyngdeyrnasiad (1649–60).

## Llenyddiaeth 
Rhennir barddoniaeth Oes Siarl yn ddau draddodiad: y Beirdd Metaffisegol a'r Beirdd Cafaliraidd. Naws ddeallusol ac ysbrydol sydd i farddoniaeth John Donne (1572–1631), y cyntaf o'r Metaffisegwyr. Delweddaeth anarferol a llinellau arabus sydd yn lliwio'i gerddi, a dyrchefir cynnwys yn hytrach na ffurf. Yn ogystal â'i gerddi serch, fe gyfansoddodd barddoniaeth grefyddol. Ysgrifennwyd cerddi duwiol hefyd gan Fetaffisegwr arall, yr Eingl-Gymro George Herbert (1593–1633), a chyda delweddaeth Gatholig gan Richard Crashaw (1613–49). Ymhlith beirdd eraill y traddodiad Metaffisegol mae Thomas Traherne (1637–74) ac Abraham Cowley (1618–67).

Tarddai'r traddodiad Cafaliraidd o waith Ben Jonson, dramodydd amlycaf Oes Iago wedi marwolaeth Shakespeare, a efelychodd farddoniaeth glasurol. Ei gerddi mwyaf dylanwadol yw ei delynegion a ysgrifennir i ferched. Yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr, mabwysiadwyd llinellau cryno ar batrwm Jonson gan Robert Herrick (1591–1674) a'i gyfeillion a alwodd eu hunain yn "Feibion Ben". Brenhinwyr, neu Gafaliriaid, oedd nifer o'r beirdd hyn a gefnogai'r Brenin Siarl I yn y rhyfel. Delfrydau megis serch llys ac aristocratiaeth sydd yn nodweddu barddoniaeth y criw hwn. Neges gyffredin yn eu telynegion bachog, ffraeth sy'n annerch merched yw "cipio'r dydd" (*carpe diem*), er enghraifft "To His Coy Mistress" gan Andrew Marvell (1621–78), "Go, lovely rose" gan Edmund Waller (1606–87), "Why so pale and wan, fond lover?" gan Syr John Suckling (1609–42), a "To Althea, from Prison" gan Richard Lovelace (1618–57). Ysgrifennodd Marvell awdlau ac ymgomion yn ogystal â thelynegion, ac yn yr arddull Fetaffisegol hefyd.


Categori:17eg ganrif yn Lloegr
Bournemouth, Christchurch a Poole

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Bournemouth, Christchurch a Poole** (Saesneg: *Bournemouth, Christchurch and Poole*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 161&nbsp;km², gyda 395,331 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag awdurdod unedol  Dorset i'r gogledd-orllewin, yn ogystal â Hampshire i'r gogledd-ddwyrain a'r Môr Udd i'r de.

bawd|canol|Bournemouth, Christchurch a Poole yn Dorset

Crëwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 2019 trwy cyfuno y ddau awdurdod unedol Bwrdeistref Bournemouth a Bwrdeistref Poole â'r ardal an-fetropolitan Christchurch.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. Mae'n ffurfio'r rhan fwyaf o Gytref De-ddwyrain Dorset. Yn ogystal â'r prif drefi Bournemouth, Christchurch a Poole, mae'n cynnwys nifer o bentrefi llai.

## Cyfeiriadau
Bournemouth, Christchurch a Poole

Categori:Sefydliadau 2019
Fforest Delamere

bawd|chwith|250px
bawd|250px
Mae **Fforest Delamere** yn fforest yn Swydd Gaer. Maint y fforest yw 972 hectar ac maen gymysgedd o goed colldail a bythwyrdd..Mae’r fforest yn rhan o fforestydd hynafol Mara a Mondrem, forestydd hela yr Iarll Caer. Mae Gorsaf reilffordd Delamere gerllaw. Mae nifer o Safleoedd o Ddiddordeb Wyddonol Arbennig a hefyd Safle Ramsar.

Mae canolfan ymwelwyr a meysydd parcio ac mae’n bosibl llogi caban neu Segway.

## Cyfeiriadau
Categori:Cadwraeth yn y Deyrnas Unedig
Categori:Coedwigoedd Swydd Gaer
Grŵp Bloomsbury

Cylch o lenorion, athronwyr, ac arlunwyr Seisnig a flodeuai yn y cyfnod 1907–30 oedd **Grŵp Bloomsbury**.

Aeth y mwyafrif o aelodau'r grŵp i golegau'r Drindod a'r Brenin ym Mhrifysgol Caergrawnt yn nechrau'r 1900au. Bu nifer ohonynt – gan gynnwys yr awduron E. M. Forster, Lytton Strachey, a Leonard Woolf, yr economegydd John Maynard Keynes, y beirniad llenyddol Desmond MacCarthy a'r beirniad celf Roger Fry – yn aelodau cymdeithas gudd yr "Apostles", a sefydlwyd yng Nghaergrawnt yn y 1820au gan J. F. D. Maurice a John Sterling. Prif aelodau eraill y grŵp oedd yr awduron Virginia Woolf a Mary MacCarthy a'r arlunwyr Vanessa Bell a'r arlunydd Duncan Grant. Ar gyrion y grŵp graidd oedd y Dwyreinydd Arthur Waley, y deallusyn Saxon Sydney-Turner, y bardd R. C. Trevelyan, y beirniad llenyddol Francis Birrell, y clasurydd J. T. Sheppard, y beirniad celf a llenyddol Raymond Mortimer, a'r cerflunydd Stephen Tomlin. Yn gysylltiedig â Grŵp Bloomsbury hefyd roedd nifer o feddylwyr ac artistiaid adnabyddus, yn eu plith yr athronydd Bertrand Russell, yr awdur Aldous Huxley, y bardd T. S. Eliot, a'r economegydd Gerald Shove.

Priodolir cyfarfodydd cyntaf y grŵp i Thoby Stephen, a gyflwynodd ei gyfeillion yng Nghaergrawnt i'w chwiorydd Vanessa a Virginia a'i frawd Adrian. Priododd Vanessa Stephen â Clive Bell ym 1907, a Virginia Stephen â Leonard Woolf ym 1912. Buont yn cwrdd yn aml yn nhai'r Bells a'r Stephens yn ardal Bloomsbury yn Llundain ac yn cynnal dadleuon ar bynciau estheteg, athroniaeth, celf a llenyddiaeth, a dylanwadwyd yn gryf arnynt gan waith G. E. Moore, A. N. Whitehead, a Bertrand Russell.

Parhaodd Grŵp Bloomsbury trwy gydol y Rhyfel Byd Cyntaf a'r 1920au, ond erbyn dechrau'r 1930au ymgyfunai â chylchoedd deallusol cyffredin Llundain, Rhydychen, a Chaergrawnt.

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth Lloegr yn yr 20fed ganrif
Categori:Y celfyddydau gweledol yn Lloegr yn yr 20fed ganrif
Categori:Llenyddiaeth Lloegr yn yr 20fed ganrif
Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint** (Saesneg: *Borough of West Devon*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,160&nbsp;km², gyda 55,796 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Torridge i'r gogledd-orllewin, Ardal Canol Dyfnaint i'r gogledd-ddwyrain, Ardal Teignbridge i'r dwyrain, ac Ardal South Hams i'r de, yn ogystal â Chernyw i'r gorllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn 56 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Tavistock. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Chagford, Hatherleigh, North Tawton ac Okehampton

## Cyfeiriadau
Gorllewin Dyfnaint
Dinas Caerwysg

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Dinas Caerwysg** (Saesneg: *City of Exeter*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 47&nbsp;km², gyda 131,405 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Teignbridge i'r de-orllewin, ac Ardal Dwyrain Dyfnaint i'r gogledd-ddwyrain.

bawd|dim|Dinas Caerwysg yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r ardal yn hollol ddi-blwyf.  I bob pwrpas mae ganddo'r un ffiniau â dinas Caerwysg. 

## Cyfeiriadau
Caerwysg
Bhaji

**Bhaji** yw fyrbryd sbeislyd neu gwrs cyntaf sy'n debyg i ffriter, sy'n tarddu o is-gyfandir India, gyda sawl amrywiad. Mae'n fwyd byrbryd poblogaidd yn Kerala, Tamil Nadu, Maharashtra, Gujarat, Andhra Pradesh, Telangana, Karnataka, Assam, Gorllewin Bengal ac Odisha yn India, ac mae'n cael ei werthu ar stondinau ochr y stryd.

Yn aml y tu allan i Dde a Gorllewin India, gelwir byrbrydau o'r fath yn *pakora*.

Mae bhajis yn rhan o fwyd traddodiadol Gwjarati Marathi, Tamil a Telugu, sy'n cael ei weini ar achlysuron arbennig ac ar wyliau. Yn gyffredinol maent yn cael eu gweini gyda phaned o goffi, te, neu *yameen* traddodiadol.

Mae amrywiadau yn cynnwys y *bajji tsili,* *bajji tatws*, a *bajji bara* (neu *pakoda bara*). Enw fersiwn arall yw *bonda* (yn ne India), *vada* (ym Maharashtra) a *gota* (yn Gujarat). Mae bonda wedi'i lenwi â thatws neu lysiau cymysg, tra bod gota wedi'i wneud o ddail ffenigrig gwyrdd.

Mae *bhajis winwns* yn aml yn cael eu bwyta fel cwrs cyntaf mewn bwytai Eingl-Indiaidd cyn y prif gwrs, ynghyd â *poppadoms* a byrbrydau Indiaidd eraill. Gellir eu gweini gydag ochr o salad a sleisen o lemwn, neu gyda siytni mango. Yn draddodiadol fydd ganddynt blas ysgafn.

Mae Record Byd Guinness ar gyfer y bhaji winwns mwyaf yw un sy'n pwyso 102.2kg (225 pwys 4.9oz) a wnaed yn Bradford yn 2011.
Delwedd:Banana Peppers.jpg|Pupur banana a ddefnyddir mewn bhaji mirchi
Delwedd:A closeup of Bajji.JPG|Bajji
Delwedd:The Bajji maker.jpg|Paratoi bajjis yn Ne India
Delwedd:Bajji's ;) (5549256969).jpg|Amrywiad: aloo bajji (bhaji tatws)
Delwedd:कांदा भजी.jpg|Bhaji kanda (bhaji winwns)

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd a diod yn India
Ardal South Hams

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Ardal South Hams** (Saesneg: *South Hams District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 886&nbsp;km², gyda 87,004 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Dinas Plymouth i'r gorllewin, Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint i'r gogledd-orllewin, Ardal Teignbridge i'r gogledd-ddwyrain, a Dinas Caerwysg i'r dwyrain, yn ogystal â'r Môr Udd i'r de.

bawd|dim|Ardal South Hams yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 61 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Totnes. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Ivybridge, Kingsbridge, Modbury, Salcombe a Sherford.

## Cyfeiriadau
South Hams
Ardal Teignbridge

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Ardal Teignbridge** (Saesneg: *Teignbridge District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 674&nbsp;km², gyda 134,163 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Dwyrain Dyfnaint a Dinas Caerwysg i'r dwyrain, Ardal Canol Dyfnaint i'r gogledd, Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint i'r gorllewin, ac Ardal South Hams a Bwrdeistref Torbay i'r de, yn ogystal â'r Môr Udd i'r de-ddwyrain.

bawd|dim|Ardal Teignbridge yn Nyfnaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 50 o blwyfi sifil. Mae ei phencadlys yn nhref Newton Abbot. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Ashburton, Bovey Tracey, Buckfastleigh, Chudleigh, Dawlish, Kingsteignton, Moretonhampstead a Teignmouth.

## Cyfeiriadau
Teignbridge
Ani Glass

Cantores o dras Gymreig a Chernywaidd yw **Anna Eiluned Saunders** (ganwyd 20 Hydref 1984 yng Nghaerdydd) sy'n fwy adnabyddus o dan ei henw llwyfan **Ani Glass**. Mae hi hefyd yn arlunydd ac yn ffotograffydd ac mae hi wedi astudio am PhD mewn Datblygiad Economaidd a Rhanbarthol ym Mhrifysgol Caerdydd.

## Bywgraffiad 
Mae ei chwaer Gwenno hefyd yn canu yn Gymraeg ac yn Gernyweg. Ei thad yw Tim Saunders, sy'n fardd ac yn ieithydd Cernyweg. Ganwyd Ani yng Nghaerdydd a chafodd hi ei magu yn siarad Cernyweg a Chymraeg.

## Gyrfa gerddorol 
### Gyrfa gynnar (2004–2011) 
Cyn ymuno â'i chwaer yn y Pipettes yn 2008, roedd hi'n aelod o'r grŵp ‘Genie Queen’, a reolwyd gan Andy McCluskey o'r grŵp Orchestral Manoeuvres in the Dark.  Fel aelod o'r Pipettes, hi ysgrifennodd a recordiodd ail albwm y grŵp, *Earth vs The Pipettes* yn 2010.

### Wedi'r Pipettes (2011–2020) 
Ar ôl i'r Pipettes chwalu yn 2011 daeth yn ôl i Gaerdydd. Hi oedd un o aelodau'r band *The Lovely Wars* cyn rhyddhau *Ffôl*, ei sengl unigol gyntaf hi yn 2015.  Dewiswyd *Ffôl* fel cân yr wythnos ar BBC Radio Cymru a chafodd ei chwarae hefyd ar BBC 6 music. Ar ôl cyhoeddi tair cân fel lawrlwythiad digidol yn ystod 2015-6, daeth ei EP cyntaf, *Ffrwydrad Tawel* yn 2017. Cafodd yr EP, *Ffrwydrad Tawel* , ei hysbrydoli gan arddangosfa gelf o'r un enw gan yr arlunydd Ivor Davies.

Dilynodd ei halbwm gyntaf yn 2020, sef *Mirores* (Observer), gyda chaneuon yn y Gernyweg, Saesneg a Chymraeg. Enillodd wobr Albwm Cymraeg y flwyddyn yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2020 yn ogystal â chyrraedd rhestr fer Gwobr Gerddoriaeth Gymreig 2020.

## Dylanwad diwylliannol 
Urddwyd hi'n fardd yng Ngorsedh Kernow yn 2013 gyda'r enw barddol 'Mirores'.

## Disgyddiaeth 
### Gan The Pipettes 
### Cyhoeddiadau albwm fel cantores unigol 
### Cyhoeddiadau EP Unigol 
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion Cernyweg
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o dras Gernywaidd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf
Ymosodiadau Fienna 2020

Ymosodiad terfysgol angheuol ar  yn Fienna, prifddinas Awstria, ar 2 Tachwedd 2020, oedd **ymosodiadau Fienna 2020**. Dwedodd y Canghellor Awstria, Sebastian Kurz, ei fod yn "ymosodiad terfysgol erchyll". Collodd o leia pedwar ei bywydau.

Roedd un o'r ddioddefwyr yn heddwas. Dwedodd yr adran heddlu Fienna fod yr ymosodwyr yn derfysgwyr Islamaidd..

Digwyddodd yr ymosodiad cyntaf yn Schwedenplatz, gyda'r nos 2 Tachwedd. Agorodd un gwn ar dân mewn sawl lleoliad, ger y synagog Stadttempel.

## Cyfeiriadau
Categori:Terfysgaeth yn 2020
Ardal Sedgemoor

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Ardal Sedgemoor** (Saesneg: *Sedgemoor District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 564&nbsp;km², gyda 123,178 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton i'r gorllewin, De Gwlad yr Haf i'r de, Ardal Mendip i'r dwyrain, a Gogledd Gwlad yr Haf i'r gogledd, yn ogystal â Môr Hafren i'r gogledd-orllewin.

bawd|dim|Ardal Sedgemoor yng Ngwlad yr Haf

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 54 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Bridgwater. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi 
Axbridge, Burnham-on-Sea, Highbridge a North Petherton.

## Cyfeiriadau
Sedgemoor
Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton** (Saesneg: *Somerset West and Taunton*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,188&nbsp;km², gyda 155,115 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Sedgemoor i'r dwyrain a De Gwlad yr Haf i'r de-ddwyrain, yn ogystal â sir Dyfnaint i'r gorllewin a Môr Hafren i'r gogledd.

bawd|dim|Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton yng Ngwlad yr Haf

Ffurfiwyd yr ardal ar 1 Ebrill 2019 pan unodd y ddwy ardal an-fetropolitan Gorllewin Gwlad yr Haf (Saesneg: *West Somerset*) a Taunton Deane. (Ffurfiwd yr ardaloedd hynny dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.) 

Rhennir yr ardal yn 93 o blwyfi sifil, gydag un ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Taunton. Mae ei phencadlys yn nhref Shepton Mallet. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Dulverton, Minehead, Watchet, Wellington a Wiveliscombe.

## Cyfeiriadau
Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton
Gogledd Gwlad yr Haf

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Gogledd Gwlad yr Haf** (Saesneg: *North Somerset*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 374&nbsp;km², gyda 215,052 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ag Ardal Sedgemoor ac Ardal Mendip i'r de, Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton i'r dwyrain, yn ogystal â sir Bryste i'r gorllewin-ddwyrain a Môr Hafren i'r gogledd-orllewin.

bawd|canol|Gogledd Gwlad yr Haf yng Ngwlad yr Haf

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1996, pan ddiddymwyd Swydd Avon. Roedd wedi bod yn ardal an-fetropolitan (sef Ardal Woodspring) yn y sir honno. Fel awdurdod unedol, mae'n annibynnol ar gyngor sir Gwlad yr Haf. 

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Weston-super-Mare. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Clevedon, Nailsea a Portishead.

## Cyfeiriadau
Gogledd Gwlad yr Haf

Categori:Sefydliadau 1996
De Gwlad yr Haf

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **De Gwlad yr Haf** (Saesneg: *South Somerset*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 959&nbsp;km², gyda 168,345 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton i'r gogledd-orllewin, ac Ardal Sedgemoor ac Ardal Mendip i'r gogledd, yn ogystal â siroedd Wiltshire i'r dwyrain, Dorset i'r de-ddwyrain, a Dyfnaint i'r de-orllewin.

bawd|dim|De Gwlad yr Haf yng Ngwlad yr Haf

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol, ei henw oedd "Ardal Yeovil"; fe'i hailenwyd ym 1985.

Rhennir yr ardal yn 121 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Yeovil. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi 
Bruton, Castle Cary, Crewkerne, Chard, Ilminster, Langport, Somerton, South Petherton a Wincanton.

## Cyfeiriadau
De Gwlad yr Haf
Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Gwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, yw **Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf** (Saesneg: *Bath and North East Somerset*, B&NES).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 346&nbsp;km², gyda 193,282 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio â Gogledd Gwlad yr Haf i'r gorllewin, ac Ardal Mendip i'r de, yn ogystal â siroedd Bryste i'r gogledd-orllewin, Swydd Gaerloyw i'r gogledd]] a Wiltshire i'r dwyrain.

bawd|canol|Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf yng Ngwlad yr Haf

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1996, pan ddiddymwyd Swydd Avon. Fe'i crëwyd trwy uno dwy ardal an-fetropolitan, sef Ardal Wansdyke a Dinas Caerfaddon, yn y sir honno. Fel awdurdod unedol, mae'n annibynnol ar sir Gwlad yr Haf. 

Rhennir yr ardal yn 51 o blwyfi sifil, gydag un ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Caerfaddon. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Keynsham, Midsomer Norton a Radstock.

## Cyfeiriadau
Caerfaddon a Gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf

Categori:Sefydliadau 1996
Bwrdeistref Fetropolitan Dudley

Bwrdeistref fetropolitan yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Dudley** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Dudley*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 98&nbsp;km², gyda 321,596 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Wolverhampton i'r gogledd, a Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell a Dinas Birmingham i'r dwyrain, yn ogystal â siroedd Swydd Stafford i'r gorllewin a Swydd Gaerwrangon i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Dudley yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r fwrdeistref yn hollol ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Dudley. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys trefi Brierley Hill, Coseley, Halesowen a Stourbridge.

## Cyfeiriadau 

Dudley
Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell

Bwrdeistref fetropolitan yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Sandwell*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 85.6&nbsp;km², gyda 328,450 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Wolverhampton i'r gogledd-orllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Walsall i'r gogledd, Dinas Birmingham i'r dwyrain, a Bwrdeistref Fetropolitan Dudley i'r de ac i'r gorllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r fwrdeistref yn hollol ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Oldbury. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys trefi Blackheath, Cradley Heath, Rowley Regis, Smethwick, Tipton, Wednesbury a West Bromwich.

## Cyfeiriadau 

Sandwell
Bwrdeistref Fetropolitan Solihull

Bwrdeistref fetropolitan yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Solihull** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Solihull*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 178&nbsp;km², gyda 216,374 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Birmingham i'r gorllewin, a Dinas Coventry i'r dwyrain, yn ogystal â Swydd Warwick i'r gogledd ac i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Solihull yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae gan y fwrdeistref 15 o blwyfi sifil ac un ardal ddi-blwyf, sy'n cynnwys tref Solihull ei hun, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn cynnwys tref Fordbridge.

## Cyfeiriadau 

Solihull
Dinas Birmingham

Bwrdeistref fetropolitan yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Dinas Birmingham** (Saesneg: *City of Birmingham*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 268&nbsp;km², gyda 1,141,816 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Fetropolitan Walsall i'r gogledd-orllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Sandwell i'r gorllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Dudley i'r de-orllewin, a Bwrdeistref Fetropolitan Solihull i'r dwyrain, yn ogystal â siroedd Swydd Stafford i'r gogledd a Swydd Warwick i'r dwyrain.

bawd|dim|Dinas Birmingham yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae rhan fwyaf y fwrdeistref yn ddi-blwyf, ond mae ganddi ddau plwyf sifil. Yn ogystal â dinas Birmingham ei hun, mae ei haneddiadau yn cynnwys tref Sutton Coldfield.

## Cyfeiriadau 

Birmingham
Dinas Coventry

Bwrdeistref fetropolitan yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Dinas Coventry** (Saesneg: *City of Coventry*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 98.6&nbsp;km², gyda 371,521 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Fetropolitan Solihull i'r gorllewin, yn ogystal â Swydd Warwick i'r gogledd, i'r gorllewin ac i'r de.

bawd|dim|Dinas Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae rhan fwyaf y fwrdeistref yn ddi-blwyf, ond mae ganddi dri plwyf sifil. Yr unig aneddiad o unrhyw faint yn y fwrdeistref yw dinas Coventry ei hun.

## Cyfeiriadau 

Coventry