open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oliver Wynne-Griffith

Mae **Oliver Henry Wynne-Griffith** (ganwyd 29 Mai 1994) yn rhwyfwr Cymreig. Enillodd fedal efydd ym Mhencampwriaethau Rhwyfo'r Byd 2018 yn Plovdiv, Bwlgaria,

Wynne-Griffith oedd rhan o'r wyth 2018 gyda James Rudkin, Alan Sinclair, Tom Ransley, Thomas George, Moe Sbihi, Matthew Tarrant, Will Satch a Henry Fieldman.  Y flwyddyn ganlynol enillodd fedal efydd arall ym Mhencampwriaethau Rhwyfo'r Byd 2019 fel rhan o'r wyth gyda George, Rudkin, y Cymro Josh Bugajski, Sbihi, Jacob Dawson, Tarrant Thomas Ford a Fieldman.  

Enillodd fedal arian yn yr wyth ym Mhencampwriaethau Rhwyfo Ewropeaidd 2019 , a'r fedal aur Ewropeaidd yn yr wyth yn Varese, yr Eidal, yn 2021.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Georgia Taylor-Brown

Triathletwraig o Loegr yw **Georgia Taylor-Brown** (ganwyd 15 Mawrth 1994). Ar ôl ennill efydd yng Nghyfres Triathlon y Byd 2018 a 2019, enillodd Taylor Brown y ras triathlon sbrint unwaith ac am byth yn Hamburg a gyfansoddodd Bencampwriaeth Triathlon y Byd 2020. Daeth hi'r bumed fenyw o Brydain i ddod yn bencampwr y byd. Yn 2021 enillodd Taylor-Brown y fedal aur yn y Ras Gyfnewid Gymysg Triathlon yng Gemau Olympaidd yr Haf 2020 yn Tokyo. 

Cafodd Taylor-Brown ei geni ym Manceinion, yn ferch i'r athletwr Darryl Taylor. Mae hi'n lleoli yn Leeds, lle mae hi’n hyfforddi yng Nghanolfan Triathlon Leeds.   

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Fanceinion
Categori:Triathletwyr o Loegr
Gigs

Mae **Gigs** yn gymeriad a ddyfeisiwyd gan artistiaid o Japan sy'n ail-greu cenhedloedd y byd ar ffurf samurai ar gyfer Gemau Olympaidd Tokyo 2020-21.

Mae'r rhyfelwr, Gigs, wedi'i arfogi ag enfys hir sydd ag adenydd y ddraig. Mae prosiect Baneri’r Byd yn cynnwys rhyfelwr samurai o’r DU, ond hefyd cymeriad Cymreig annibynnol. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*World Flags - Cymru 

Categori:Cymeriadau comics
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2020
Max Whitlock

Jimnast artistig **Seisnig yw Max Antony Whitlock**, MBE (ganwyd 13 Ionawr 1993). Mae e'n enillydd medal Olympaidd chwe-amser (o gwmpas, tîm, ymarfer llawr a thair gwaith ar y ceffyl pwmel). Mae tair medal aur a thair efydd gyda fe. Mae e'n enillydd medal wyth-amser y byd ar yr un cyfarpar â thair aur a pum arian.

Cafodd Whitlock ei eni yn Hemel Hempstead. Aelod y Clwb Gymnasteg South Essex yw ef. Gyda’i wraig Leah a’i brawd hi, yr hyfforddwr Scott Hann, mae wedi sefydlu Clwb Gymnasteg Max Whitlock.

## Gyrfa
Daeth Whitlock i amlygrwydd pan enillodd y fedal efydd wrth geffyl pwmel yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012. Enillodd arian ar y cyfarpar ym Mhencampwriaethau'r Byd 2013. Enillodd y llawr a theitl unigol o gwmpas Gemau'r Gymanwlad 2014. 

Yn 2014, enillodd Whitlock y fedal arian yn y gystadleuaeth gyffredinol ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Artistig y Byd 2014. Ym Mhencampwriaethau Gymnasteg Artistig y Byd 2015 yn Glasgow, yr Alban, daeth Whitlock y dyn cyntaf o Brydain i ennill medal aur ym Mhencampwriaeth y Byd.

Daeth yn enillydd medal aur gyntaf erioed Prydain mewn gymnasteg artistig pan enillodd ymarferion llawr dynion a cheffylau pwmel yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016.  Gyda deuddeg medal a phum teitl ym mhencampwriaethau Olympaidd a byd, Whitlock yw'r gymnastiwr mwyaf llwyddiannus yn hanes ei genedl, a'r gweithiwr ceffylau pwmel mwyaf llwyddiannus yn hanes gymnasteg.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Rhewgell

Peiriant a ddefnyddir i rewi a chadw bwyd yw **rhewgell**, neu weithiau **cwpwrdd rhew**. Mae'n gweithio yn yr un ffordd ag oergell ond bod y tymheredd yn oerach. Fel arfer, bydd rhewgell yn y cartref yn cael ei chynnal ar dymheredd rhwng -23 a -18 gradd canradd. Mae bwyd sy'n cael ei gadw ar dymheredd o -18°C neu'n oerach yn ddiogel i'w gadw am gyfnod amhenodol.
bawd|chwith|Oergell a rhewgell mewn un - oergell uwchben a rhewgell islaw

Mae rhai rhewgelloedd cartref yn uned sy'n rhan o'r oergell, neu gallant fod yn ddyfais ar wahân. Gall rhewgelloedd unigol fod ar ffurf debyg i oergell (**cwpwrdd rhew**), neu ar ffurf cist (**cist rew**). Yng ngheginau bwytai a gwestai, mae rhewgell yn tueddu i fod yn llawer mwy, a gall fod yn ystafell sy'n ddigon mawr i fynd i mewn iddi.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeisiau trydanol
Categori:Dyfeisiadau'r cartref
Categori:Technoleg oeri
Categori:Cadw bwyd
Charlotte Worthington

Mae **Charlotte Worthington** (ganwyd 26 Mehefin 1996) yn feiciwr sy'n cystadlu'n rhyngwladol yn Freestyle BMX. Enillodd fedal aur yng Ngemau Olympaidd Tokyo o Brydain Fawr.

Cafodd Worthington ei geni ym Manceinion. Gweithiodd mewn bwyty fel cogydd er mwyn parhau i feicio amser llawn.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Pobl o Fanceinion
Categori:Seiclwyr benywaidd o Loegr
Jasmine Joyce

Chwaraewr rygbi undeb o Gymru yw **Jasmine Joyce** (ganwyd 9 Hydref 1995). Mae'n chwarae asgell i dîm undeb rygbi cenedlaethol menywod Cymru. Mae hi'n chwarae hefyd i'r Bristol Bears. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar gyfer carfan genedlaethol Cymru yn 2017, a'u cynrychioli ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad i Ferched 2021.  Chwaraeodd hi i Tîm GB yn rygbi 7 bob ochor yng Gemau Olympaidd yr Haf 2016 ac yng Gemau 2020, gan gyrraedd 4ydd yn y ddwy Gemau Olympaidd.

Ym mis Mehefin 2024, cafodd Joyce ei henwi yng ngharfan Prydain ar gyfer Gemau Olympaidd yr Haf 2024. Hi oedd y chwaraewr rygbi benywaidd cyntaf o Brydain i gael ei dewis ar gyfer tair Gêm ar wahân.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb benywaidd o Gymru
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Sir Benfro
Brouwerij 't IJ

bawd| Ardal awyr agored y dafarn yn 2010|276x276px
Bragdy bach y Amsterdam, Yr Iseldiroedd, yw '''Brouwerij 't IJ'''. Mae wedi'i leoli mewn hen faddondy o'r enw *Funen*, wrth ymyl melin wynt De Gooyer. Agorwyd y bragdy gan gyn-gerddor Kaspar Peterson, ym mis Hydref 1985, ac roedd yn un o sawl bragdy bach a agorodd mewn dinasoedd o amgylch yr Iseldiroedd mewn ymateb i anfodlonrwydd prynwyr gyda'r cwrw oedd yn cael eu bragu gan y cwmnïau mwy. Mae'n bragu wyth cwrw safonol a thri chwrw tymhorol, yn ogystal â rhai mathau o gwrw cyfyngedig arbennig.

Mae'r bragdy'n caniatáu teithiau a sesiynau blasu, ac mae ganddo dafarn gyda theras awyr agored. Mae ar agor rhwng 2yh ac 8yh a dim hwyrach, oherwydd gwrthwynebiadau trigolion lleol i'r sŵn. Mae'n bragu yn seler y dafarn ac mewn adeilad yn y Zeeburgerpad gerllaw. Yn 2019 agorodd ail far yn y Blauwe Theehuis yn y Vondelpark.

Logo'r bragdy yw estrys, gydag wy, a melin wynt yn y pellter. Enwir y bragdy ar ôl y corff dŵr IJ gerllaw.

## Cwrw 
bawd| Y casgliad IJ yn 2008|276x276px
Mae'r bragdy'n cynhyrchu wyth cwrw safonol a thri chwrw tymhorol. O'r cwrw safonol, mae Natte, Zatte, Columbus, a Struis yn organig.

### Cwrw safonol 
Yr wyth cwrw safonol yw:

* Flink (4.7%)
* Plzeň (5%): pilsener blond llawn hopys a blawd
* Natte (6.5%): dubbel brown / coch
* IJwit (6.5%): cwrw gwenith
* I.P.A. (7%)
* Zatte (8%): tripel
* Columbus (9%): ambr gyda llawer o hop
* Struis (9%): melys a thywyll

### Cwrw tymhorol 
Y tri chwrw tymhorol yw:

* IJbock (6,5%): cwrw bock tywyll
* Paasij (7%): springbock lliw ambr
* IJndejaars (sy'n amrywio bob blwyddyn) (9%)

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd a diod yn yr Iseldiroedd
Bragdai
Iseldiroedd
Freya Anderson

Mae **Freya Anderson** (ganwyd 4 Mawrth 2001) yn nofiwr Seisnig, sy'n adnabyddus yn bennaf fel sbrintiwr dull rhydd. Cafodd hi ei geni ym Mhenbedw. 

Mae Anderson wedi cyflawni saith medal aur, a thair medal efydd ym Mhencampwriaethau Ewrop, gan gynnwys 5 aur ac efydd mewn un cyfarfod ym Mhencampwriaethau 2020 yn Budapest. Enillodd dwy fedal efydd yng Ngemau'r Gymanwlad ac efydd mewn Pencampwriaethau y Byd 2019.

Ym Mhencampwriaethau Aquatics y Byd 2019 a gynhaliwyd yn Gwangju, De Korea, enillodd Anderson efydd fel rhan o'r tîm yn y ras gyfnewid medley gymysg 4 × 100 m .  Roedd Anderson yn aelod o'r tîm "o ansawdd uchel" i fynd i'r Gemau Olympaidd 2020 a ohiriwyd ym mis Gorffennaf 2021.  Enillodd y tîm y fedal aur; Anderson oedd y warchodfa ac ni wnaeth nofio yn y rownd derfynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 2001
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Benbedw
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Rasha Shehada

Mae **Rasha Shehadeh** yn rheolwr-gyfarwyddwr Palesteinaidd sy'n gweithio yn y busnes teulu *Diamond Line* yn yr Emiraethau Arabaidd Unedig.

Ganwyd Rasha Shehadeh ym Mhalestina yn blentyn canol o blith tri brawd a chwaer. Symudodd i'r Emiradau Arabaidd Unedig pan oedd hi'n blentyn gyda'i theulu, a bu'n byw yn Abu Dhabi ar y cychwyn. Sefydlodd ei thad gwmni mewnforio o'r enw *Diamond Line*. ac wedi hynny, gweithiodd ym maes marchnata rhyngwladol.

## Dyfyniadau 
* “Roedd gen i weledigaeth. Roeddwn bob amser yn trafod syniadau, methais â rhai profion a phasio eraill. Pan benderfynodd y sylfaenydd gamu i lawr, ceisiais weithio gyda thîm cefnogol, ac roedd y canlyniadau'n gadarnhaol iawn, ac yna dywedodd y sylfaenydd wrthyf, “Mae'r cwmni bellach mewn dwylo da, arweiniwch ef!" O ran fy mrodyr, cawsant gyfarwyddiadau ac roeddent yn hapus i'w cyflawni, ac nid oeddent mor wrthryfelgar ag yr oeddwn i."
* “Mae dynion bob amser yn chwilio am rolau sut i arwain, dyna’r stori draddodiadol. Ond gydag amser, rydyn ni wedi dod ychydig yn fwy agored, gan fod rhai teuluoedd yn caniatáu i ferched gymryd yr awenau ar eu pennau eu hunain. Yn achos ein teulu, mae gen i chwaer hŷn a aeth i fyd busnes o fy mlaen, ac mae gen i frawd iau sy'n gweithio yn y maes hwn hefyd. A phan fydd rhywun yn gofyn imi pam, byddaf yn ateb yn hawdd mai fi yw'r mwyaf cymwys i'w drin ar hyn o bryd. Nid oes unrhyw un yn gwybod beth allai ddigwydd yn y dyfodol, nid yw'r math hwnnw o gystadleuaeth rhyngom ni."
* "Rwy'n galw sylfaenydd y cwmni hwn yn 'Dynamo', mae'n entrepreneur pur: ers yn chwech oed mae wedi bod yn y farchnad yn masnachu. Cyn *Diamond Line* roedd ganddo bedwar cwmni cychwynnol, a fethodd. Pan drodd yn 47 oed, dywedodd, 'Dyma fy nghyfle olaf' Ni allaf gael fy nghyflogi am weddill fy oes." Oherwydd y penderfyniad hwnnw, rydyn ni lle rydyn ni nawr."
* “Oherwydd bod menywod yn ei chael hi’n anodd mynd i mewn i fusnesau teulu ac ennill rolau arwain, cefais gyfle i ddisgleirio. Roedd yn llai cystadleuol i mi mewn gwirionedd, i'r pwynt lle cefais fy enwi gan gylchgrawn *Forbes* fel un o'r menywod mwyaf dylanwadol mewn busnesau teuluol yn rhanbarth Arabaidd. I fod yn onest, roedd rhestr Forbes yn well i mi na fy ngradd meistr, gan ei bod yn gwneud i'r cleientiaid ymddiried ynof fi a'r cwmni yn fwy."

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1980au
Categori:Palesteiniaid benywaidd
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Sarhad ethnig

Enw neu ymadrodd difrïol sydd yn cyfeirio at ethnigrwydd neu hil yw **sarhad ethnig** neu **sarhad hiliol**. Maent yn aml yn seiliedig ar stereoteipiau.

## Enghreifftiau 
## Cyfeiriadau
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Hiliaeth
Yusra (archaeolegydd)

Archaeolegydd o Balestina oedd **Yusra** a weithiodd gyda'r archeolegydd Prydeinig Dorothy Garrod yn ei gwaith cloddio ar Fynydd Carmel. Er na wyddys llawer am fywyd Yusra cyn neu ar ôl hynny, na hyd yn oed ei henw llawn, roedd yn aelod blaenllaw o'r tîm cloddio rhwng 1929 a 1935. Yn fwyaf nodedig, caiff y clod am ddarganfod Tabun 1, penglog Neanderthalaidd 120,000 oed o Ogof Tabun. Gellir cymharu'r darganfyddiad i'r  olion Neadnderthal a gafwyd yn Ogof Bontnewydd, ger Llanelwy, sy'n mynd nôl tua 225,000 o flynyddoedd.

## Mynydd Carmel a darganfod Tabun 1 
Tybir bod Yusra yn dod o naill ai Ijzim neu Jaba', yn rhanbarth Haifa o'r hyn a oedd ar y pryd yn Balesteina dan Fandad. Ym 1929, dechreuodd yr archeolegydd Prydeinig Dorothy Garrod gloddio yn y rhanbarth o amgylch Mynydd Carmel ac, yn dilyn arfer cyffredin ar y pryd, llogodd weithwyr lleol o'r pentrefi cyfagos i weithio. Er na chawsant eu hyfforddi'n ffurfiol mewn archeoleg, roedd y gweithwyr hyn yn aml yn gloddwyr medrus gyda degawdau  o brofiad. Yn anarferol, llogodd Garrod nifer fawr o ferched i weithio ar ei chloddfa hi: mwy o ferched na dynion. Pan ymwelodd Mary Kitson Clark â thymor cyntaf y gwaith cloddio, nododd yr ymarfer da 'ffeministaidd' ar y safle: roedd dynion yn gwneud y gwaith mulod, tra bod menywod yn gwneud y gwaith medrus o gloddio a chfnodi'n daclus. Roedd Yusrah yn un o'r menywod hyn.

Arhosodd Yusra gyda Garrod trwy gydol y gwaith archaeolegol ym Mynydd Carmel, rhwng 1929 a 1935, gan weithio ar safleoedd cynhanesyddol pwysig fel Tabun, El Wad, Es Skhul, Shuqba a Kebara. Daeth "yr arbenigwr mwyaf treiddgar" o'r menywod a gyflogwyd gan Garrod, Ar ôl  adfer y benglog (o'r enw Tabun 1) sylweddolwyd ei bod yn perthyn i oedolynNeanderthal benywaidd a drigai rhwng 120,000 a 50,000 o flynyddoedd yn ôl.

Gwnaeth darganfyddiad Yusra o Tabun 1 gyfraniad parhaol i wyddoniaeth a hanes. Trafodwyd ei stori fel enghraifft o fenyw na chydnabuwyd ei chyfraniad at archeoleg gynnar ac a anghofiwyd amdani i raddau helaeth ers hynny.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Model 3D o benglog Tabun 1 - Sefydliad Smithsonian

Categori:Palesteiniaid benywaidd
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Musakhan

Mae **Musakhan** () yn ddysgl fwyd Arabaidd o Balestina, sy'n cynnwys cyw iâr wedi'i rostio wedi'i bobi â nionod, sumac, allspice, saffrwm, a chnau pîn wedi'u ffrio a'u gweini ar fara tabŵn. Fe'i gelwir hefyd yn **muhammar** (). Yn aml fe'i hystyrir yn ddysgl genedlaethol Palestina. Mae hefyd yn parhau i fod yn ddysgl boblogaidd iawn o fewn y triongl Arabaidd (hy y trefi ar y ffin rhwng Gaza ac Israel: Iksal, Sandala, Druze ac Phalisteiniaid Israel yng Ngogledd Israel. Fe darddodd yn ardal Tulkarm a Jenin.

Mae'r dysgl yn syml i'w gwneud ac mae'n hawdd cael gafael ar y cynhwysion sydd eu hangen, a allai gyfrif am boblogrwydd y ddysgl. Mae llawer o'r cynhwysion a ddefnyddir - olew olewydd, sumac a chnau pîn - i'w cael yn aml mewn bwyd o Balestina. Mae'r dysgl hefyd yn boblogaidd yn y Levant (Palestina, Israel, Syria, Libanus a'r Iorddonen).

Mae Musakhan yn ddysgl y mae rhywun yn nodweddiadol yn ei bwyta â'r dwylo. Fel rheol fe'i cyflwynir gyda'r cyw iâr ar ben y bara, a gellid ei weini â chawl. Yn llythrennol, mae'r term "musakhan" yn golygu "rhywbeth sy'n cael ei gynhesu." 

## Maeth 
Mae gan y musakhan arferol y maeth canlynol fesul platiad (tua 300 g):

* Calorïau: 391
* Cyfanswm braster (g): 33
* Braster dirlawn (g): 7
* Colesterol (mg): 92
* Carbohydradau (g): 0
* Protein (g): 23

## Record y byd 
Ar Ebrill 20, 2010, paratowyd y ddysgl fwyaf erioed o Musakhan yn Ramallah, Palestina a'i rhoi yn y *Guinness Book of World Records*. Disgrifiodd Prif Weinidog Palestina, Salam Fayad, fel "anrhydedd gwych" i'r genedl: "Roedd y cyflawniad gwych hwn yn dibynnu'n llwyr ar gynhyrchion Palesteinaidd, olew yr olewydd yn bennaf. Mae ganddo hefyd ddimensiwn diwylliannol a neges gan Balesteina i'r byd eu bod eisiau eu hawliau cyfreithlon."

Cyfanswm diamedr y dorth 'Musakhan' oedd 4 metr, gyda chyfanswm pwysau o 1,350&nbsp;kg. Defnyddiodd 40 cogydd o Balestina 250&nbsp;kg o flawd, 170&nbsp;kg o olew olewydd, 500&nbsp;kg o winwns a 70&nbsp;kg o Cnau almwn.

## Gweler hefyd 
* Coginio Palesteinaidd

## Cyfeiriadau 
 

Categori:Coginiaeth Palesteina
Categori:Coginiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Seigiau cyw iâr
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Qatayef

Pwdin Arabaidd yw **Qatayef**, **katayef** neu '''qata'if''' () a gaiff ei arlwyo'n aml yn ystod Ramadan. Gellir ei ddisgrifio fel rhyw fath o dwmplen melys, wedi'i llenwi â hufen neu gnau ac o ran golwg mae'n debyg i grempog wedi'i blygu.

## Ffynhonnell y gair 
Mae'r gair *qaṭaːyif* () yn deillio o'r gwreiddyn Arabeg *qṭf*, sy'n golygu codi neu blycio.

## Tarddiad 
Credir bod Qatayef o darddiad Fatimid, sef Califf Isma'ilistaidd o'r 10g. Fodd bynnag, mae eu hanes yn dyddio'n ôl tipyn hwyrach na hyn: i'r Califf Abbasid, 750-1258 CE. Crybwyllwyd Qatayef yn y 10g mewn lyfr coginio Arabeg gan Ibn al-Sayyar Warraq, llyfr o'r enw *Kitab al-Ṭabīḫ* (   , *Llyfr y Prydau*). Cyfieithwyd y llyfr yn ddiweddarach i'r Saesneg gan Nawal Nasrallah dan yr enw ''Annals of the Caliphs 'Kitchens''.

Yn draddodiadol, paratowyd Qatayef gan werthwyr stryd yn ogystal ag aelwydydd yn y Lefant a'r Aifft. Fel arfer mae'n cael ei lenwi â chaws akkawi.

## Paratoi 
Qatayef yw'r enw cyffredinol ar y pwdin, ac yn fwy penodol, ar y cytew neu *batter*. Fel rheol mae'n cael ei wneud allan o flawd, powdr codi, dŵr, burum, ac weithiau ychwanegir siwgr. Tolltir y cytew ar blât poeth crwn, ac mae'r cymysgedd yn ymddangos yn debyg i grempogau, ac eithrio'r ffaith mai dim ond un ochr sy'n cael ei goginio, yna ei stwffio a'i blygu.

Mae'r crwstyn wedi'i lenwi â chaws melys heb halen, cymysgedd o unrhyw un o gnau cyll, cnau Ffrengig, almonau, pistachios, rhesins, siwgr powdr, gwlyb y fanila, saws rhosod (ma-zahr ماء الزهر) a sinamon. Yna caiff ei ffrio'n ddwfn neu, yn llai cyffredin, ei bobi a'i weini â surop melys poeth neu weithiau fêl. Ffordd arall o paratoi'r qatayef yw drwy ei lenwi gyda hufen chwipio neu *qishta* (قشطة) hufen tolch, ei blygu hanner ffordd a'i weini gyda surop persawrus heb unrhyw ffrio neu pobi. Yr enw ar y ffordd hon o wasanaethu yw *assafiri qatayef* (قطايف عصافيري).

## Gweler hefyd 
* Mandugwa, pwdin tebyg o Corea

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth Syria
Categori:Coginiaeth Palesteina
Categori:Coginiaeth Libanus
Categori:Coginiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Coginiaeth Irac
Categori:Coginiaeth yr Aifft
Categori:Erthyglau gyda microfformats hAudio
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mai al-Kaila

Mae **Mai Al-Kaila** (; ganwyd 8 Ebrill 1955) yn feddyg, diplomydd a gwleidydd Palestesteinaidd, a'r fenyw gyntaf i ddal swydd Gweinidog Iechyd Palestina. Mae ganddi ddoethuriaeth mewn Iechyd Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Iechyd. Bu'n gadeirydd Cyngor Meddygol Palestina yn rhinwedd ei swydd fel Gweinidog Iechyd.

## Cefndir 
Ganwyd Mai Salem Hanna al-Kaila yn Jerwsalem ar 8 Ebrill 1955. Derbyniodd ei haddysg yn ysgolion Birzeit, a'i haddysg uwchradd yn y Coleg Preifat yn Ramallah. Astudiodd nyrsio yn Ysbyty Augusta Victoria yn Jerwsalem ac yna astudiodd meddygaeth ym Mhrifysgol Granada yn Sbaen yna fe arbenigodd ym maes obstetreg a gynaecoleg ym Mhrifysgol California, San Francisco yn Unol Daleithiau America a chael gradd meistr. Enillodd ei PhD mewn Iechyd Cyhoeddus ac Epidemioleg o Brifysgol Tsile.

## Gyrfa 
Gweithiodd Al-Kailah fel meddyg preswyl yn Ysbyty Cilgant Coch Palestina yn Jerwsalem yn yr adran Obstetreg a Gynaecoleg. Bu'n darlithio ym Mhrifysgol Al-Quds yn yr Adran Iechyd Cyhoeddus, ac yn UNRWA fel pennaeth y Rhaglen Mamolaeth a Phlentyndod.

Penodwyd Alkaila yn Llysgennad Talaith Palesteina i Tsile ar 31 Hydref 2005. Parhaodd i wasanaethu yn y rôl honno nes iddi gael ei phenodi'n Llysgennad Palestina i'r Eidal ar 1 Hydref 2013. Ar 4 Rhagfyr 2016, enillodd etholiadau Cyngor Chwyldroadol Palestina, a gynhaliwyd yn ystod seithfed gynhadledd Fatah, a daeth yn aelod o'r Cyngor.

Ar 13 Ebrill 2019, cymerodd al-Kaila y llw cyfansoddiadol gerbron Arlywydd Palestina Mahmoud Abbas fel Gweinidog Iechyd o fewn llywodraeth Mohammad Shtayyeh.

## Anrhydeddau 
* Yn 2017, dyfarnwyd medal aur i Mai al-Keila gan yr Academi Normanaidd mewn cydweithrediad â Llu Awyr yr Eidal oherwydd ei gwaith yn amddiffyn hawliau dynol y Palesteiniaid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Tsile
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Pobl o Jeriwsalem
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Arabeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Palesteiniaid benywaidd

Categori:Wicibrosiect Palesteina
Laura Collett

Mae **Laura Collett** (ganwyd 31 Awst 1989) yn farchog Seisnig sy'n cystadlu mewn digwyddiad. Enillodd hi fedal aur yng Gemau Olympaidd yr Haf 2020 fel aelod o dîm Prydain Fawr.

Mae Collett yn dod o Swydd Gaerloyw. Enillodd hi'r teitl merlen goruchaf yn Sioe Ceffyl y Flwyddyn yn 2003 yn 13 oed. Enillodd naw medal yn ystod ei gyrfa ieuenctid, gan gynnwys tair aur unigol, yn yr adran iau yn 2006 ar Fernhill Sox, yn yr adran iau yn 2007 ar Rayef, a’r beicwyr ifanc yn 2009 eto ar Rayef.   Yn 2013 cafodd ei hanafu'n ddifrifol mewn cwymp. 
Ar ôl gwella, dychwelodd i gystadleuaeth. Dewiswyd hi a'i cheffyl London 52 i gynrychioli Prydain Fawr yn y Gemau Olympaidd.

Ym mis Mehefin 2024, cafodd ei chadarnhau fel rhan o dîm Prydain Fawr i gystadlu yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024 ym Mharis, ar y ceffyl "London 52". Enillodd fedal aur yn y gystadleuaeth tîm gyda Rosalind Canter a Tom McEwen. Enillodd hi hefyd y fedal efydd unigol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Swydd Gaerloyw
Hanaa Al-Ramli

Mae **Hanaa Al-Ramli** () yn beiriannydd Palesteinaidd-Iorddonen, yn awdur, ymchwilydd, darlithydd ac yn gweithredu ym maes Technoleg Gwybodaetha diwylliant y Rhyngrwyd. Mae hi'n ymgynghorydd ym maes addysg diwylliant Rhyngrwyd ar nifer o sianeli'r cyfryngau, gorsafoedd radio, papurau newydd a gwefannau arbenigol.

Yn 2015, ysgrifennodd Hanaa lyfr *Abtal Al-Internet*, sy'n amlinellu manteision y Rhyngrwyd, ac yn disgrifio'i beryglon a'i anfanteision, ac yn darparu arweiniad a chyngor i bobl ifanc, gan eu galluogi i amddiffyn eu hunain rhag aflonyddu seibr ac aflonyddu rhywiol dros y Rhyngrwyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Palesteiniaid benywaidd
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mosg El-Jazzar

Mae'r **Mosg el-Jazzar** ( , *Masjid al-Jazzar*; Hebraeg:   ''Misgad al-G'zar''), a elwir hefyd yn **Fosg Gwyn**, wedi'i leoli ar Heol el-Jazzar y tu mewn i furiau hen ddinas Acre, yn edrych dros Fôr dwyreiniol Môr y Canoldir, ac fe'i henwir ar ôl y llywodraethwr Otomanaidd Ahmad Pasha el -Jazzar (llysenw: "y Cigydd") .

## Hanes 
bawd|250x250px| Mosg o Pasha "El Jaazar" yn erbyn bae Haifa, Acre. Mawrth 1959
Prosiect dyn o'r un enw oedd y Mosg el-Jazzar, a alwyd ar ôl Ahmad Pasha el-Jazzar, llywodraethwr taleithiau Sidon a Damascus yn Acre, Palesteina, a oedd yn enwog am ei weithiau cyhoeddus trawiadol, ac am drechu Napoleon Bonaparte yng [[Gwrchae Acre]|Ngwarchae Acre]] yn 1799. Gorchmynnodd El-Jazzar godi mosg ym 1781 a gorffennwyd y gwaith o fewn blwyddyn. Er gwaethaf diffyg hyfforddiant pensaernïol, el-Jazzar oedd pensaer y mosg, lluniwr y cynlluniau a'i ddyluniad, Fe fodelodd y mosg ar fosgiau Istanbul, prifddinas yr Otomaniaid. Mae *tughra* neu fonogram ar ddisg farmor y tu mewn i'r giât, yn enwi'r Swltan, ei dad, ac yn dwyn y geiriau yn "buddugol-i'r-diwedd".

Ger y mosg ceir marwdy a mynwent fach sy'n cynnwys beddrodau Jazzar Pasha a'i fab mabwysiedig, a'i olynydd, Sulayman Pasha, a'u perthnasau.

## Pensaernïaeth 
Mae'r mosg yn enghraifft wych o bensaernïaeth Otomanaidd, a oedd yn ymgorffori arddulliau Bysantaidd a Phersiaidd. Mae rhai o'i nodweddion cain yn cynnwys y gromen werdd a'r minarét, *sabil* cromennog gwyrdd wrth ymyl ei risiau (ciosg, a adeiladwyd gan Sultan Abdul Hamid II, ar gyfer dosbarthu dŵr yfed a diodydd wedi'u hoeri) a buarth enfawr.

Dyma'r mosg mwyaf yn Mhalesteina (ac Israel o ran hynny), y tu allan i Jerwsalem.

## Sha'r an-Nabi 
Mae'r mosg yn gartref i'r ''Sha'r an-Nabi'', sef swp o flew o farf y Proffwyd Muhammad. Arferai’r Sha’r an-Nabi gael ei orymdeithio trwy Acre ar Eid al-Fitr, gan ddod ag ympryd Ramadan i ben, ond dim ond i’r gynulleidfa y mae bellach yn cael ei arddangos.

## Oriel luniau 
## Gallery

Image:Knisajazar MV mod.jpg|Mynedfa i'r mosg, gyda'r * sabil * i'r dde o'r grisiau.
Image:Mosque Al Djazar.jpg|Mynedfa
Image:Jezzar Pasha Mosque Interior.jpg|Y tu mewn
Image:Jazaar.jpg|Golygfa o bell
Image:Jezzar Pasha Mosque.JPG|Mosg El-Jazzar
File:El-Jazzar Mosque (Acre) 2008-01.jpg|El-Jazzar MosqueMosg El-Jazzar

## Gweler hefyd
* Mosg Al-Aqsa

## Cyfeiriadau 
Categori:Mosgiau Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Karriss Artingstall

Paffiwr amaur Seisnig yw **Karriss Artingstall** (ganwyd 23 Tachwedd 1994).. Enillodd fedal efydd pwysau plu yng Ngemau Olympaidd 2020, arian ym Mhencampwriaethau Ewropeaidd 2019 ac efydd ym Mhencampwriaethau'r Byd 2019. Mae hi'n wniadur yn y Magnelau Ceffylau Brenhinol.  Mae hi'n dod o Macclesfield.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Paffio
Categori:Pobl o Macclesfield
Chwyldro Saur

bawd|Lluoedd wrth fynedfa'r palas arlywyddol yn Kabul ar 28 Ebrill 1978.
Chwyldro comiwnyddol yn Affganistan a arweiniwyd gan Blaid Ddemocrataidd Pobl Affganistan (PDPA) yn erbyn llywodraeth yr Arlywydd Mohammed Daoud Khan ar 27–28 Ebrill 1978 oedd **Chwyldro Saur**.

Ym 1973, cafodd Mohammed Zahir Shah, Brenin Affganistan, ei ddymchwel gan ei gefnder Mohammed Daoud Khan gyda chymorth Plaid Ddemocrataidd y Bobl (PDPA), a sefydlwyd Gweriniaeth Affganistan dan arlywyddiaeth Daoud. Erbyn diwedd y 1970au, roedd y cystadlu rhwng Daoud a'r comiwnyddion, a'r ymgecru rhwng dwy ymblaid y PDPA, y Parcham a'r Khalq, ar fin tanio. Ar 17 Ebrill 1978, saethwyd Mir Akbar Khyber, un o brif ideolegwyr y Parcham, yn farw yn Kabul. Nid yw'n sicr pwy oedd yn gyfrifol am ei lofruddio; cyhuddwyd y Gweinidog Mewnwladol Abdul Qadir Nuristani gan rai, ac Hafizullah Amin, arweinydd y Khalq, gan eraill. Yn ystod ei gynhebrwng, ar 19 Ebrill, gorymdeithiodd miloedd o gefnogwyr Khyber drwy strydoedd Kabul, a dychrynwyd Daoud gan y sloganau comiwnyddol a lafarganwyd ganddynt. Gorchmynnodd Daoud i'r lluoedd diogelwch syrthio'n drwm ar arweinyddiaeth y PDPA, ac arestiwyd Babrak Karmal ac eraill o hoelion wyth y comiwnyddion.

## Cyfeiriadau 
Categori:1978 yn Affganistan
Categori:Comiwnyddiaeth yn Affganistan
Saur
Saur
De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland** (Saesneg: *Middlesbrough South and East Cleveland*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Middlesbrough South and East Cleveland constituency.svg|Etholaeth De Middlesbrough a Dwyrain Cleveland yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth  fel etholaeth sirol yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2010: Ashok Kumar (Llafur)
* 2010–2017: Tom Blenkinsop (Llafur)
* 2017–2024: Simon Clarke (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Luke Myer (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1997
Middlesbrough (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Middlesbrough**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Middlesbrough2007Constituency.svg|Etholaeth Middlesbrough yn yr hen sir Cleveland
EnglandCleveland.svg|Cleveland yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1868 ond fe'i diddymwyd ym 1918. Fe'i ailsefydlwyd fel bwrdeistref seneddol ym 1974. Fe'i diddymwyd unwaith eto yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1868–1878: Henry Bolckow (Rhyddfrydol)
* 1878–1892: Isaac Wilson (Rhyddfrydol)
* 1892–1900: Havelock Wilson (Rhyddfrydol)
* 1900–1906: Samuel Sadler (Ceidwadol)
* 1906–1910: Havelock Wilson (Rhyddfrydol)
* 1910–1918: Penry Williams (Rhyddfrydol)
* 1918:	*diddymwyd yr etholaeth*
* 1974–1983: Arthur Bottomley (Llafur)
* 1983–2012: Stuart Bell (Llafur)
* 2012–2024: Andy McDonald (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 2024
Redcar (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Gogledd Swydd Efrog, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Redcar**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Redcar constituency.svg|Etholaeth Redcar yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1987: James Tinn (Llafur)
* 1987–2001: Mo Mowlam (Llafur)
* 2001–2010: Vera Baird (Llafur)
* 2010–2015: Ian Swales (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2019: Anna Turley (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–2024: Jacob Young (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Anna Turley (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Keely Hodgkinson

Mae **Keely Nicole Hodgkinson** (ganwyd 3 Mawrth 2002)  yn athletwr o Wigan sy'n arbenigo yn yr 800 metr. Enillodd fedal aur ym Mhencampwriaethau Dan Do Ewrop 2021 yn 19 oed, fel y Prydeiniwr ieuengaf i ennill aur Dan Do Ewropeaidd.  Roedd Hodgkinson yn bencampwr dan-18 Ewrop yn 2018, ac yn enillydd medal efydd dan-20 yn 2019. Enillodd fedal arian yn yr 800 metr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020. 

Enillodd Hodgkinson medal arian ym Mhencampwriaeth Athletau'r Byd 2022 yn Eugene, Oregon, UDA.

Enillodd y fedal aur yn yr 800 metr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024.

## Cystadleuthau rhyngwladol 
## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 2002
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Rhedwyr o Loegr
Dŵr blodau orennau

bawd| Distyllu blodau coed orennau
bawd| Blodau coeden orennau
Sgil-gynnyrch persawrus clir distyllu blodau orennau chwerw ffres ar gyfer eu holew hanfodol yw **dŵr blodau orennau**.

## Defnydd 
Defnyddiwyd y dŵr hanfodol hwn i bersawru llawer o fwydydd melys traddodiadol y Canoldir, megis *gibassier* a ''pompe à l'huile* Ffrainc, cacen *Roscón de Reyes* Sbaen, *samsa* Tiwnisia a choffi Moroco. Heddiw, ceir dŵr blodau orennau mewn bwydydd o wledydd eraill hefyd, fel mewn *madeleines* yn Ewrop, mewn teisennau priodas bach a *pan de muerto'' ym Mecsico ac i wneud sgons a malws melys blodau orennau yn yr Unol Daleithiau. Defnyddir dŵr blodau orennau fel cynhwysyn mewn rhai coctels, fel Ramos Gin Fizz. Ym Malta a llawer o wledydd Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol, defnyddir dŵr blodau orennau yn helaeth fel meddyginiaeth at boen yn y bol mewn plant ac oedolion.

Cynhwysyn traddodiadol cyffredin yng ngheginau Gogledd Affrica a'r Dwyrain Canol yw dŵr blodau orennau. Mewn baklava Arabaidd, caiff y dŵr ei gymysgu â'r surop melys er mwyn rhoi ei flas iddo. Credir bod blodau coed orennau yn cael eu defnyddio fel hyn oherwydd mai nhw yw'r blodyn priodasol traddodiadol ac felly bod y blodau tlws bach gwyn yn cynrychioli purdeb. Fe'i hychwanegir at ddŵr plaen yn y Dwyrain Canol hefyd i guddio blas y nifer uchel o fwynau ynddo neu flasau cas eraill, er enghraifft, y rhai sy'n codi wrth gadw dŵr mewn *qulla* (قلة), math o jwg glai sy'n cadw dŵr yn oer mewn ffordd debyg i *zīr* (زير‎). Er hynny, bydd rhai yn ychwanegu'r dŵr persawrus at ddŵr plaen waeth bynnag y blas.

## Fesul gwlad a rhanbarth 
Yng Ngwlad Groeg a Chyprus gelwir dŵr blodau orennau yn *anthonero* (ανθόνερο) tra ym Malta fe'i gelwir yn *ilma żahar*. Yn y Lefant, gelwir dŵr blodeuog oren yn *may zahr* (مي زهر), ym Moroco yn *may zahr* (الما زهر) ac yn Nhiwnisia yn *mā zahr* (ما زهر), sy'n golygu "dŵr blodau" yn llythrennol, mewn cyferbyniad â *may ward* (مي ورد) neu *ilma ward* (الما ورد), sef dŵr rhosod. 

Yn y Maghreb, defnyddir dŵr blodau orennau fel persawr neu beraroglydd sy'n cael ei roi i westeion iddynt gael golchi eu dwylo ar ôl dod i mewn i dŷ rhywun neu cyn cymryd te. Mae'n cael ei roi mewn cynhwysydd arian neu fetel sy'n rhan o'r set de Faghrebi arferol. Er hyn, mae'r arfer traddodiadol hwn yn diflannu yn raddol heddiw. Defnyddir y dŵr hefyd ym mwyd Algeria, Tiwnisia a Moroco, yn enwedig fel cynhwysyn mewn bwydydd melys ac i roi persawr i ddiodydd megis coffi. Yn yr Ariannin, sydd wedi benthyca llawer o draddodiadau coginio o'r Eidal, defnyddir *agua de azahar* i ychwanegu arogl a blas penodol i *pan dulce*, y *panettone* traddodiadol sy'n rhan o ddathliadau diwedd y flwyddyn. 

## Gweler hefyd 
* Oren
* Dŵr rhosod

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
Categori:Cynhwysion bwyd
Sfiha

**Sfiha** ( ) neu ***sfeeha*** yn ddysgl sy'n cynnwys bara fflat wedi'i goginio â briwgig, gyda choron o gig oen, nionyn, tomato, cnau pîn a sbeisys. Mae'r pryd hwn i'w gael yn draddodiadol yng ngwledydd y Levant,  ac mae ganddo gysylltiad agos â manakish a lahm bi 'ajin.

Mae Sfiha wedi dod yn boblogaidd ym Mrasil, lle mae'n cael ei adnabod fel **esfiha** neu **esfirra**, ar ôl cael ei gyflwyno gan fewnfudwyr o Syria a Libanus.

## Hanes 
Mae bara fflat wedi bod ar fyrddau'r Cilgant Ffrwythlon ers cynhanes. Maent wedi cael eu coginio ar arwynebau poeth fel cerrig, plât sajj metel, tabŵn, neu tandoor ers cyn cof. Yn y byd Arabaidd canoloesol, gyda datblygiad y popty neu'r ffwrn, daeth amrywiaeth eang o fara gwastad wedi'u pobi ynghyd â stwffin neu dopiau, gan gynnwys sfiha, a'u lledaenu dros hyd a lled yr Ymerodraeth Otomanaidd.

## Prif gynhwysion 
Mae gan bob teulu eu dewis eu hunain ar beth i'w ychwanegu at y cig. Yn Libanus, y prif gynhwysion yw: cig, winwns, tomatos, cnau pîn, halen, pupur, a chyflasynnau fel sinamon, sumac, neu driog y pomgranad. Mae rhanbarth Baalbek yn arbennig o adnabyddus am ei sfiha. Yn Syria, Palestina, a Gwlad yr Iorddonen, caiff y sfiha ei gyda brgoginio yn yr un modd, gyda briwgig neu gig oen, yn ychwanegol at berlysiau a sbeisys, gyda thomatos, winwns a chynhwysion eraill.

Ym Mrasil mae'r Esfihas yn cael eu pobi mewn popty a gallant fod yn fara gwastad wyneb agored tua 4 modfedd mewn diamedr gyda haen o cig ar y top, neu wedi'i blygu i mewn i grwst trionglog. Gellir cael topiau amrywiol, gan gynnwys caws, ceuled, cig oen, cig eidion neu lysiau.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o fara fflat
* Lahmajoun
* Bara tabwn

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth Israel
Categori:Coginiaeth Syria
Categori:Coginiaeth Palesteina
Categori:Coginiaeth Libanus
Categori:Coginiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Coginiaeth Irac
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Sarah Jones

Mae **Sarah Louise Jones** (ganwyd 25 Mehefin 1990) yn chwaraewr hoci maes o Gaerdydd sy'n chwarae fel chwaraewr canol cae neu ymlaen. Mae hi'n chwarae i Gymru a Phrydain Fawr. Enillodd hi 96 cap dros Gymru.  

Cafodd Jones ei geni yng Nghaerdydd. Cafodd ei addysg yn Ysgol Howell's, Llandaf, ynghyd â Hannah Mills.

Cynrychiolodd Jones Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2014 a Ngemau'r Gymanwlad 2018. Cynrychiolodd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020. Chwaraeodd hi a'i chariad, Leah Wilkinson, i dîm Prydain a enillodd fedal efydd yng Gemau Olympaidd yr Haf 2020.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Tabwla

Salad llysieuol o'r gwledydd Arabaidd yw **tabwla** () hefyd mae **tabouleh** neu **taboulah**) sydd wedi'i wneud yn bennaf o bersli wedi'i dorri'n fân, gyda thomatos, mintys, nionyn, bulgur (wedi socian, ond heb ei goginio), a'i sesnio hydag olew yr olewydd, sudd lemwn, halen a phupur melys. Mewn rhai amrywiadau o'r pryd yma ceir letys wedi'i chwalu, ac weithiau defnyddir semolina yn lle bulgur.

Yn draddodiadol, mae Tabbouleh yn cael ei wasanaethu ar y bwrdd fel rhan o fezze yn y byd Arabaidd. Yn ddiweddar, mae ei boblogrwydd wedi tyfu yn niwylliannau'r Gorllewin.

## Etymoleg 
Mae'r *tabbūle* yn dod o'r gair Arabeg *tābil* sydd yn ei dro'n dod o'r gair Aramaeg *tbl*, sy'n golygu "sesnin"  neu'n fwy llythrennol "dip". Ymddangosodd y defnydd o'r gair yn y Gymraeg a'r Saesneg yn gyntaf yn y 1950au. yn rhan hanfodol o'r diet Arabaidd yn yr Oesoedd Canol. Mae prydau fel tabwla yn tystio i'w poblogrwydd parhaus yng nghoginio'r Dwyrain Canol heddiw. Mae'r pryd yn dod yn wreiddiol o fynyddoedd Libanus a Syria, mae  tabbouleh wedi dod yn un o'r saladau mwyaf poblogaidd yn y Dwyrain Canol. Yn y 19g ystyriwyd mai'r *salamouni* (gwenith a driniwyd yn rhanbarth Dyffryn Beqaa yn Libanus) oedd y gorau i wneud   bulgur, sef cynhwysyn allweddol tabwla.

Mae Diwrnod Cenedlaethol Tabwla Libanus yn ddiwrnod gŵyl unigryw sy'n rhoi llwtfan eang i Tabwla. Er 2001, mae'n cael ei ddathlu ar y dydd Sadwrn cyntaf ym mis Gorffennaf.

## Amrywiadau rhanbarthol 
Yn y Dwyrain Canol, yn enwedig Syria, Libanus, Palestina, Gwlad yr Iorddonen, yr Aifft ac Irac, fe'i gwasanaethir fel arfer fel rhan o mezze. Mae'r Syriaidd a thrigolion Libanus yn defnyddio mwy o bersli na gwenith bulgur yn eu dysgl nhw. Mae na amrywiad Twrcaidd o'r ddysgl o'r enw *kısır*, Mae hefyd yn boblogaidd yn Israel ar achlysuron rheolaidd a gwyliau.

Fel Hwmws, Baba Ghanoush, bara pita, a bwyd Arabaidd eraill, mae tabwla wedi dod yn fwyd poblogaidd yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
 

## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Categori:Seigiau llysiau
Categori:Saladau
Categori:Coginiaeth Palesteina
Categori:Coginiaeth Libanus
Categori:Coginiaeth Syria
Categori:Coginiaeth Gwlad Iorddonen
Categori:Coginiaeth Israel
Categori:Coginiaeth Irac
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Mynachlog y Demtasiwn

Mae **Mynachlog y Demtasiwn** (Groeg: *Μοναστήρι του Πειρασμού*,  *Deir al-Quruntal;* Hebraeg  *דיר אל-קרנטל*) yn fynachlog Uniongred Roegaidd wedi'i lleoli yn Jericho, Palesteina. Fe’i hadeiladwyd ar lethrau Mynydd y Demtasiwn 350 metr uwch lefel y môr, wedi’i leoli ar hyd clogwyn yn edrych dros ddinas Jericho a Dyffryn yr Iorddonen.

Ar hyn o bryd mae'n gwasanaethu fel atyniad i dwristiaid ac mae ei dir o dan awdurdodaeth lawn Awdurdod Cenedlaethol Palestina, er bod Eglwys Uniongred Gwlad Groeg Jerwsalem yn berchen ac yn rheoli'r fynachlog.

## Hanes 
### Y cyfnod Helenistaidd 
Roedd caer o'r enw "Doq", a adeiladwyd gan y Seleucidiaid (311 C) hyd at 63 CC),  yn sefyll ar gopa'r mynydd. Cafodd ei gipio gan yr Hasmoniaid ac yma y llofruddiwyd Simon Maccabaeus gan ei fab-yng-nghyfraith Ptolemi.

### Y cyfnod Bysantaidd 
Codwyd y fynachlog gynharaf gan y Bysantiaid yn y 6g ÔC uwchben yr ogof y dywedi traddodiad mai dyma'r fan lle treuliodd Iesu Grist 'ddeugain diwrnod a deugain nos' yn ymprydio a myfyrio yn ystod temtasiwn Satan, tua thri chilometr i'r gogledd-orllewin o Jericho. Enwyd y fynachlog ar ôl y mynydd y cyfeiriodd y Cristnogion cynnar ato fel "Mynydd y Demtasiwn". Enwyd "Mynydd y Demtasiwn" gan Helena o Gaergystennin fel un o'r "safleoedd sanctaidd" yn ei bererindod yn 326 CE.

### Y cyfnod Mwslimaidd cynnar 
Palesteina , gan gynnwys Jericho, a orchfygwyd gan y Arabiaid dan Islamaidd Caliphate o Umar ibn al-Khattab yn y 630s.

Concrwyd Palesteina gan yr Arabiaid , dan Galiffad Umar ibn al-Khattab.

### Cyfnod y croesgadwyr 
Pan orchfygodd y Croesgadwyr yr ardal yn 1099, codwyd dwy eglwys ar y safle: un mewn ogof hanner ffordd i fyny'r clogwyn ac ail eglwys ar y copa.

Ceisioedd yr Eglwys Uniongred, ynghyd â’i dilynwyr Uniongred Palesteinaidd

adeiladu eglwys ar y copa, ond buont yn aflwyddiannus; mae waliau'r eglwys anorffenedig wedi'u lleoli ar lethr uwchben y fynachlog.

Ym 1998, adeiladwyd car cebl o Tell es-Sultan gan Jericho i lefel y fynachlog gan gwmni o Awstria-Swistir fel atyniad i dwristiaid am y flwyddyn 2000. Ar hyn o bryd mae bwyty, caffi a siop cofroddion wrth fynedfa'r fynachlog ar gyfer twristiaid.

## Gweler hefyd 
* Palas Hisham
* Mar Saba

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Mynachlog y Demtasiwn , seetheholyland.net
* Arolwg o Balesteina'r Gorllewin, Map 18: IAA, comin Wikimedia

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Cerfio pren ym Mhalesteina

Dechreuodd y traddodiad o gerfio pren efo llaw yn y 4g OC,  yng ngyfnod Yr Ymerodraeth Fysantaidd ym Methlem. Mae'r ddinas yn parhau i fod y brif fan sy'n cynhyrchu'r grefft.

Roedd mynachod Uniongred Gwlad Groeg yn dysgu trigolion lleol sut i gerfio pren olewydd. Datblygodd y grefft a daeth yn ddiwydiant mawr ym Methlehem a threfi cyfagos fel Beit Sahour a Beit Jala yn yr 16g a'r 17g pan ddysgodd crefftwyr Eidalaidd a Ffransisgaidd ar bererindod i'r ardal y preswylwyr sut i gerfio. Ers hynny mae'r traddodiad wedi cael ei drosglwyddo o genhedlaeth i genhedlaeth yn enwedig gan ddisgynyddion y cerfwyr lleol gwreiddiol.

Heddiw, mae'r gelf yn parhau i fod yn brif ffynhonnell incwm i drigolion Cristnogol Palestinaidd Bethlehem a hi yw'r atyniad twristiaeth mwyaf (a'r mwyaf proffidiol) yn y ddinas gyda'r prif brynwyr yn bererinion Cristnogol yn ymweld yn ystod y Nadolig. Mae pren olewydd yn cael ei gerfio'n groesau, blychau, fframiau lluniau, cloriau ar gyfer llyfrau hanesyddol a hen, canhwyllbrennau, rosaris, wrnau, fasau ac addurniadau Nadolig yn ogystal â golygfeydd o'r Teulu Sanctaidd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerfio pren
Categori:Diwylliant Arabaidd
Categori:Wicibrosiect Palesteina
Jennifer Gadirova

Mae **Jennifer Gadirova** (ganwyd 3 Hydref 2004) yn  gymnastwr artistig Prydeinig a anwyd yn Iwerddon. Cynrychiolodd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020 ac enillodd fedal efydd yn y digwyddiad tîm. Cystadlodd ym Mhencampwriaethau Iau y Byd 2019 ochr yn ochr â’i gefaill, Jessica, lle enillodd fedal arian yn rownd derfynol y llofnaid. 

Cafodd ei geni yn Nulyn, Iwerddon. Mae ei thad yn dod o Aserbaijan.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 2004
Categori:Gymnastwyr o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Ddulyn
May Sayegh

Bardd, awdur, actifydd, ymgyrchwraig gwleidyddol oedd **Musa Sayegh** neu **Mai Sayegh** (; 1940 &ndash; 5 Chwefror 2023); roedd hi hefyd yn ffemenist cryf.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Sayegh ym 1940 yn ninas Gaza yng ngwlad Palestina pan oedd o dan Fandad Prydeinig. Enillodd radd Baglor mewn athroniaeth a chymdeithaseg o Brifysgol Cairo. Ym 1954, hi oedd pennaeth adran menywod plaid y Baath yn nhiriogaethau Palestina. Yn dilyn y Rhyfel Chwe Diwrnod ym 1967 a meddiannaeth Llain Gaza, ffodd o Gaza gan ymgartrefu yn Beirut.

Hi oedd ysgrifennydd cyffredinol Undeb Merched Sefydliad Rhyddhad Palestina (y PLO) rhwng 1976 a 1986, ac roedd yn aelod o Gyngor Cenedlaethol Palestina (PNC). Ffurfiwyd Undeb Cyffredinol Menywod Palestina ei hun ym 1965 o ganlyniad i benderfyniad gan y PNC a wnaed ym 1964. Yn adnabyddus am ei safbwyntiau gwrth-Seionaidd cryf, nododd mai nod Palestiniaid yw rhyddhau Palestina a bod "unrhyw Balesteinad a oedd eisiau llai yn fradwr".

O fewn y gymuned Balesteinaidd, mae hi'n eiriolwr di-flewyn-ar-dafod dros hawliau merched yn enwedig drwy eiriol yn wleidyddol, gan alw am gynnwys mwy o fenywod yng Nghyngor Cenedlaethol Palesteina a llunio polisïau. Credai Sayegh fod gwahanu dynion a menywod fel math o wahaniaethu gan ei fod yn y pen draw yn rhoi mwy o sylw i ddynion. Ym 1968, safodd yn erbyn polisi Fatah o ddynion yn arwain menywod yn seiliedig ar ddim ond eu rhyw, ac yn y pen draw arweiniodd at gydraddoldeb ar lawr gwlad.

Mae ei dull beiddgar o rymuso menywod wedi denu beirniadaeth, gydag un sylwebydd ym 1988 yn nodi "mae hi'n gweiddi gormod". Roedd hi'n siaradwr yng Nghynhadledd Merched y Cenhedloedd Unedig yn Copenhagen yn 1980 lle derbyniodd "gymeradwyaeth daranllyd" am ei haraith ar hyrwyddo heddwch, cydraddoldeb a datblygiad. Dywedodd fod canlyniadau'r gynhadledd yn llwyddiant nid yn unig i'r Palesteiniaid ond "i'r holl bobloedd sy'n ymladd yn erbyn hiliaeth, camfanteisio a rheolaeth dramor".

Mae Sayegh hefyd wedi ysgrifennu cerddi am y brwydrau sy'n wynebu menywod yng ngwersylloedd ffoaduriaid Palestina. Cyhoeddwyd ei cherddi mewn cylchgronau Arabaidd amlwg ledled y tiroedd Arabaidd, fel cylchgrawn *Al-Adab* yn Libanus, cylchgrawn *Aqlam* yn Irac. Cymerodd ran hefyd mewn gwyliau barddoniaeth ledled y byd gan gynnwys yn Beirut, Baghdad, Dinas Coweit, Oman a Cairo. Mae Sayegh yn briod ag Abu Hatam, swyddog o'r PLO. Mae ganddyn nhw 4 o blant.

## Cydnabyddiaeth 
Derbyniodd Sayegh wobr Ana Betancourt yn yr 1980au gan arlywydd Ciwba, Fidel Castro.

## Gweler hefyd 
* Merched ym Mhalestina

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffeministiaid o Balesteina
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Merched o Balesteina

Categori:Wicibrosiect Palesteina
Matt Richards

Nofiwr o Loegr a gystadlodd dros Gymru yw **Matthew "Matt" Richards** (ganwyd 17 Rhagfyr 2002). 

Cafodd ei eni yn Droitwich Spa, Gorllewin Canolbarth Lloegr, i Gymro, Simon Richards, a mam Seisnig. 

Nofiodd drydydd cymal y ras aur dull rhydd 4 x 200 metr dros Brydain Fawr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020, y tîm cyntaf ym Mhrydain i ennill y digwyddiad er 1908. Yn flaenorol, roedd wedi ennill dwy fedal arian mewn rasys cyfnewid dull tîm ym Mhencampwriaethau Ewrop.

Enillodd Richards medal aur fel aelod o'r tîm y dynion yn y ras gyfnewid 4x200m dull rhydd yng Nghemau Olympaidd 2020. Roedd Richards a Calum Jarvis y nofwyr newydd o Gymru i ennill medalau aur Olympaidd ers Irene Steer ym 1912.

Ar ôl ennill 100 metr a'r 200 metr dull rhydd ym Mhencampwriaethau Nofio GB, dewiswyd Richards ar gyfer Gemau Olympaidd yr Haf 2024. Yn Ngemau Olympaidd a gynhaliwyd ym Mharis, Richards oedd y seithfed rhagbrofol cyflymaf ar gyfer rownd derfynol 200 m dull rhydd. Yn y rownd derfynol, cafodd ei guro i'r ail safle o 0.02 yn unig o eiliad gan David Popovici.

Yn yr un Gemau Olympaidd, nofiodd Richards yn y 4 × 200 m dull rhydd dynion eto, lle enillodd fedal aur arall.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Categori:Pobl o Gymru â medal arian yn y Gemau Olympaidd
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 2002
Categori:Nofwyr o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Swydd Gaerwrangon
Problem defaid y Mabinogi

Ym maes tebygolrwydd, mae **problem defaid y Mabinogi**, neu **broblem wrn y Mabinogi**, yn broblem rheolaeth stocastig. Cafodd ei gyflwyno yn gyntaf gan y mathemategwr Cymreig David Williams yn ei werslyfr yn 1991. Dewisodd Williams enwi'r broblem ar ôl haid o ddefaid hud yn straeon y Mabinogi.

## Datganiad a datrysiad 
Ar amser *t = 0* mae haid o ddefaid, rhai'n ddu a rhai'n wyn. Ar bob cam amser *t = 1, 2, ...* dewisir dafad ar hap, a chaiff dafad o'r lliw arall (os yw'n bodoli) ei newid i fod yr un lliw a'r ddafad a gafodd ei dewis. Ar bob cam amser gallwch ddewis cymryd i ffwrdd unrhyw nifer o ddefaid (o unrhyw liw) rydych chi eisiau o'r haid. Y broblem yw gwneud hyn mewn ffordd sy'n uchafsymio'r nifer disgwyliedig o ddefaid du ar y diwedd.

Dangosir taw'r datrysiad gorau yw, ar bob cam amser, gymryd i ffwrdd digon o ddefaid gwyn fel bod union un llai na'r defaid du. Daeth Williams i'r datrysiad trwy fodelu'r broblem fel *martingale* (hap-ddilyniant o rifau lle mae gwerth disgwyliedig gwerth nesaf y dilyniant yn hafal i'r gwerth presennol), a thrwy gymharu polisïau.

## Ysbrydoliaeth 
Ysbrydolir y broblem gan ddarn o stori Peredur fab Efrawg. Yn y stori disgrifir dau gae bob ochr i afon, un llawn defaid du ac un llawn defaid gwyn. Bob tro bydd dafad wen yn brefu, bydd dafad ddu'n croesi'r afon ac yn troi'n wyn. Bob tro bydd dafad ddu'n brefu, bydd dafad wen yn croesi'r afon ac yn troi'n ddu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tebygolrwydd
Eilidh McIntyre

Morwr o Brydain yw **Eilidh McIntyre** (ganwyd 4 Mehefin 1994) Enillodd hi Bencampwriaethau'r Byd 2019 yn y dosbarth 470. Daeth yn ail ym Mhencampwriaethau'r Byd 470 yn 2017. Gorffennodd yn drydydd ym Mhencampwriaethau Ewropeaidd 470 yn 2015, ac yn ail yn nigwyddiadau 2019 a 2021, yn ogystal ag ennill nifer o fedalau Cwpan y Byd Hwylio ISAF. 

Enillodd McIntyre y fedal aur ochr yn ochr â Hannah Mills yn y digwyddiad 470 yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020.

Cafodd hi ei geni yn Hayling Island, Lloegr, yn ferch i'r hwyliwr Olympaidd Michael McIntyre. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Mayville.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Loegr o dras Albanaidd
Anna Hopkin

Nofiwr o Loegr yw **Anna Hopkin** (ganwyd 24 Ebrill 1996). Enillodd fedal aur fel aelod o dîm Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd 2020 Tokyo mewn ras gyfnewid medli cymysg 4 × 100 metr, gan osod amser record byd newydd.

Cafodd Hopkin ei geni yn Chorley.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofwyr o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Gaerhirfryn
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024