open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rowland Hill, Is-iarll Hill 1af

Milwr a gwleidydd o Loegr oedd **Rowland Hill, Is-iarll Hill 1af**  (11 Awst 1772 - 10 Rhagfyr 1842).

Cafodd ei eni yn Swydd Amwythig yn 1772 a bu farw yn Amwythig.

Addysgwyd ef yn Ysgol y Brenin, Caer. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Cadlywydd Urdd Milwrol William a Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Rowland Hill, Is-iarll Hill 1af - Gwefan History of Parliament 
*Rowland Hill, Is-iarll Hill 1af - Gwefan Hansard
*Rowland Hill, Is-iarll Hill 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Marwolaethau 1842
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edmund Calamy

Caplan o Loegr oedd **Edmund Calamy**  (1 Chwefror 1600 - 29 Hydref 1666).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1600.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Penfro, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Edmund Calamy - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1600
Categori:Marwolaethau 1666
Y Dywysoges Victoria o Saxe-Coburg-Saalfeld

Tywysoges o'r Almaen oedd y **Dywysoges Victoria o Saxe-Coburg-Saalfeld**  (17 Awst 1786 – 16 Mawrth 1861). Fe'i ganed yn Coburg yn 1786 a bu farw yn Frogmore House, Lloegr.

Roedd yn ferch i Franz, dug Saxe-Coburg-Saalfeld, a'r cowntes Augusta Reuss o Ebersdorf. Roedd yn fam i Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Tywysoges Victoria o Saxe-Coburg-Saalfeld - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1861
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Hanoferiaid
Categori:Tywysogesau Lloegr
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Bulwer-Lytton, Iarll 1af Lytton

Bardd, gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **Robert Bulwer-Lytton, Iarll Lytton 1af**  (8 Tachwedd 1831 - 24 Tachwedd 1891).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1831 a bu farw ym Mharis.

Roedd yn fab i Edward Bulwer-Lytton a Rosina Bulwer Lytton.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Bonn ac Ysgol Harrow. Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad Deyrnas Unedig i Ffrainc, aelod o Dŷ'r Arglwyddi, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, llysgennad Deyrnas Unedig i Bortwgal a Llywodraethwr Cyffredinol India. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Robert Bulwer-Lytton, Iarll Lytton 1af - Gwefan Hansard
*Robert Bulwer-Lytton, Iarll Lytton 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*Robert Bulwer-Lytton, Iarll Lytton 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Caleb Morris

Roedd **Caleb Morris** (12 Awst 1800 - 26 Gorffennaf 1865) yn weinidog gyda'r Annibynwyr.

## Cefndir
Ganwyd Morris yn y Parcyd yn yr Eglwyswen, Sir Benfro yn blentyn i Stephen Morris, crydd, a Mary ei wraig. Roedd y teulu yn eithaf cysurus eu byd, a gyda'r olwg o'i weld yn mynd yn dwrnai rhoddwyd iddo addysg cymharol dda. Cafodd ei addysg mewn ysgol yn Aberteifi ac ysgol ramadeg Hwlffordd.
## Gyrfa
Wedi derbyn tröedigaeth efengylaidd pan oedd tua 14 mlwydd oed ymunodd Morris a'r Annibynwyr ym Mhen y Groes, Sir Benfro, a dechreuodd bregethu yn weddol fuan wedi ei dderbyn yn aelod. Wedi cyfnod o gyd weithio gyda'i dad fel crydd dychwelodd i addysg gan ddod yn efrydydd yn athrofa ragbaratoawl i ddarpar weinidogion Caerfyrddin o 1819 hyd 1822. Wedi ymadael a'r athrofa derbyniodd alwad i fod yn weinidog y Tabernacl, Arberth, lle cafodd ei ordeinio i gyflawn waith y weinidogaeth ar 2 Ebrill, 1823. Bu'n weinidog yn Arberth am bedair blynedd. Ym 1827 symudodd i Lundain i fod yn weinidog cynorthwyol i'r Parch George Burder  yn Eglwys yr Annibynwyr Saesneg yn Fetter Lane, Llundain. Roedd Burder yn un o weinidogion mwyaf ei enwad ar y pryd. Pum mlynedd ar ôl i Morris dod yn ddirprwy iddo bu farw Burder ym 1832 a syrthiodd holl bwysau ei weinidogaeth ar Morris a oedd, o hyd, yn ŵr ifanc a gweddol ddibrofiad.

Er iddo ddod yn olynydd teilwng i'w rhagflaenydd, gyda chynulliadau mawr yn dod i wrando arno yn y capel a galwadau lluosog fel pregethwr gwadd trwy Brydain penbaladr bu'r pwysau yn ormod i'w iechyd meddwl a chorfforol. Aeth yn ôl i Sir Benfro i geisio adfer ei iechyd ym 1835 am gyfnod o chwe mis cyn rho'r gorau i'w weinidogaeth yn Llundain ym 1849.

Bu'n weinidog ar Annibynwyr Capel Eccleston, Ecclestone Square yn Llundain am gyfnod fer, cyn rhoi'r gorau i'r weinidogaeth yn llwyr tua 1850. Dychwelodd i Benfro lle fu'n cadw tyddyn am weddill ei oes.

Roedd yn gyfaill ac yn cydweithio'n agos a'r Parchedigion David Thomas  a Nun Morgan Harry, dau weinidog Annibynnol Gymreig arall o Sir Benfro oedd hefyd yn gweithio yn Llundain.

## Marwolaeth
Bu farw yng Ngwbert, Ceredigion wedi mynd yno yn yr obaith byddai gwynt y môr yn adfer ei iechyd, yn 65 mlwydd oed. a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Pen y groes.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
George Whitefield

Diwinydd a gweinidog o Loegr oedd **George Whitefield**  (16 Rhagfyr 1714 - 30 Medi 1770).

Cafodd ei eni yng Nghaerloyw yn 1714 a bu farw yn Newburyport, Massachusetts.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Penfro, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*George Whitefield - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1714
Categori:Marwolaethau 1770
Categori:Diwinyddion
Henry Brougham, Barwn 1af Brougham a Vaux

Barnwr, awdur a gwleidydd o Loegr oedd **Henry Brougham, Barwn Brougham a Vaux 1af**  (19 Medi 1778 - 7 Mai 1868).

Cafodd ei eni yn Cowgate yn 1778 a bu farw yn Cannes.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin ac Ysgol Uwchradd Frenhinol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Arglwydd Ganghellor. Roedd hefyd yn aelod o Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Henry Brougham, Barwn Brougham a Vaux 1af - Gwefan History of Parliament 
*Henry Brougham, Barwn Brougham a Vaux 1af - Gwefan Hansard
*Henry Brougham, Barwn Brougham a Vaux 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Brougham, Barwn Brougham a Vaux 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1778
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1868

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Jones, Llan-gan

Roedd **David Jones** (10 Gorffennaf 1736 - 12 Awst 1810) yn offeiriad a gafodd dylanwad mawr ar ddatblygu a lledaenu Methodistiaeth cynnar yng Nghymru . Roedd yn cael ei adnabod fel *Angel Llan-gan*.

## Cefndir
Ganwyd Jones yn Aber Ceiliog ym mhlwyf Llanllwni, Sir Gaerfyrddin, yn fab i Richard Jones (ffermwr) a Gwenllian ei wraig. Syrthiodd i mewn i faril o laeth berwedig pan oedd yn blentyn ifanc, wnaeth ei adael hogyn ychydig yn eiddil. O ganlyniad, penderfynwyd y dylai fynd i mewn i'r eglwys yn hytrach na gweithio ar fferm ei dad.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg Caerfyrddin.

## Gyrfa
Ordeiniwyd Jones yn ddiacon yn Eglwys Loegr ym 1758. Gwasanaethodd am gyfnod byr fel curad Tudweiliog (1758-9) ac yna yn Llanafan Fawr, Sir Frycheiniog (1759-60) cyn ei ordeinio’n offeiriad ym mis Awst 1760. Ym 1761 fe symudodd i guradiaethau Trefddyn a Chil-y-coed, Sir Fynwy, lle daeth o dan ddylanwad y mudiad efengylaidd. Symudodd i Fryste ac yna i Crudwell yn Wiltshire. Yn ystod y cyfnod hwn yn Lloegr y cyfarfu â Selina Hastings, Iarlles Huntingdon. Defnyddiodd yr Iarlles Huntingdon ei dylanwad i gael bywoliaeth Llan-gan iddo gan yr Arglwyddes Charlotte Edwin ym 1767.

Yn Llan-gan daeth Jones yn adnabyddus am ei allu fel pregethwr efengylaidd. Bu Methodistiaid yn teithio o bob rhan o Gymru i glywed ei bregethau ac i dderbyn cymun yn Llan-gan. Ymledodd ei enw da fel pregethwr a gwahoddwyd ef yn aml i bregethu ledled Cymru yn ogystal ac mewn nifer o gapeli'r Iarlles Huntingdon yn Lloegr. Traddododd bregeth yn angladd Daniel Rowland, ym 1790 ac angladd yr Iarlles Huntingdon ym 1791. Er gwaethaf ei amharodrwydd i wynebu unrhyw hollt rhwng Eglwys Loegr a'r Methodistiaid, bu'n weithgar yn casglu arian ar gyfer adeiladu capeli Methodistaidd newydd. Roedd hefyd yn ymwneud yn agos ag ymdrechion Thomas Charles o'r Bala i ddosbarthu Beiblau ymhlith pobl Cymru.

## Teulu
Priododd Jones ddwywaith. Bu ei briodas gyntaf â Sinah Bowen o Waunifor ar 1 Ionawr 1771 bu iddynt dri o blant. Yn dilyn marwolaeth ei wraig gyntaf ym 1792, priododd gwraig weddw gyfoethog, Mrs Bowen Parry o Faenorowen, Sir Benfro, ym 1794. Yn dilyn y briodas hon daeth Maenorowen yn gartref parhaol iddo, er iddo barhau i wasanaethu fel ficer Llan-gan hyd ei farwolaeth ym 1810.

## Marwolaeth
Bu farw ym Maenorowen ar 12 Awst 1810, y flwyddyn cyn i'r mudiad Methodistaidd sefydlu ei hun yn enwad ar wahân i Eglwys Loegr. Cafodd ei gladdu ym Maenorowen.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1736
Categori:Marwolaethau 1810
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Clerigwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Sir Gaerfyrddin
Categori:Pobl fu farw yn Sir Benfro
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne

Gwleidydd ac ystadegydd o Loegr oedd **Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne**  (2 Gorffennaf 1780 - 31 Ionawr 1863).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1780 a bu farw yn Dŷ Bowood.

Roedd yn fab i William Petty, 2ail Iarll Shelburne.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin a Choleg y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, Arglwydd Lywydd y Cyngor, Canghellor y Trysorlys ac Ysgrifennydd Cartref. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Swoleg Llundain a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Gardys a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne - Gwefan History of Parliament 
*Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne - Gwefan Hansard
*Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Petty-Fitzmaurice, 3ydd Ardalydd Lansdowne - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1863
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
David Morgan, Machynlleth

Hanesydd a gweinidog o Gymru oedd **David Morgan**  (1 Rhagfyr 1779 - 14 Gorffennaf 1858).

Cafodd ei eni yn Llanfihangel y Creuddyn yn 1779. Fel hanesydd y daeth Morgan fwyaf i amlygrwydd; ei brif waith oedd 'Hanes yr Eglwys Gristnogol.'

## Cyfeiriadau
*David Morgan - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru
Robert Raikes

Newyddiadurwr, cyhoeddwr a dyngarwr o Loegr oedd **Robert Raikes**  (14 Medi 1736 - 5 Ebrill 1811).

Cafodd ei eni yng Nghaerloyw yn 1736 a bu farw yng Nghaerloyw.

Roedd yn fab i Robert Raikes.

Addysgwyd ef yn Ysgol y Crypt.

## Cyfeiriadau
*Robert Raikes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Cyhoeddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1736
Categori:Marwolaethau 1811
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Samuel Carter Hall

Awdur, golygydd a newyddiadurwr o Iwerddon oedd **Samuel Carter Hall**  (9 Mai 1800 - 11 Mawrth 1889).

Cafodd ei eni yn Port Láirge yn 1800 a bu farw yn Kensington. Mae'n fwyaf adnabyddus fel golygydd *The Art Journal*.

Roedd yn fab i Robert Hall.

## Cyfeiriadau
*Samuel Carter Hall - Bywgraffiadur Rhydychen

-gyfreithiwr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Beirniaid celf y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Beirniaid celf y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirniaid celf Saesneg o Iwerddon
Categori:Beirniaid celf Saesneg o Loegr
Categori:Golygyddion y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Golygyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Golygyddion cylchgronau o Iwerddon
Categori:Golygyddion cylchgronau o Loegr
Categori:Golygyddion papurau newydd o Iwerddon
Categori:Golygyddion papurau newydd o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Swydd Waterford
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl o Iwerddon o dras Seisnig
Categori:Ymfudwyr o Iwerddon i Loegr
Categori:Ysbrydegwyr o Iwerddon
Categori:Ysbrydegwyr o Loegr
John Nelson Goulty

Gweinidog bugeiliol o Loegr oedd **John Nelson Goulty**  (21 Mehefin 1788 - 8 Ionawr 1870).

Cafodd ei eni yn Dereham, Norfolk, yn 1788 a bu farw yn Brighton. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei bregethau yn erbyn degymu gorfodol i Eglwys Loegr ac yn erbyn caethwasiaeth gytrefol.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Griffiths

Gweinidog o Gymru oedd **Samuel Griffiths**  (1783 - 4 Gorffennaf 1860).

Cafodd ei eni yng Nghlydau yn 1783. Roedd Griffiths yn weinidog gyda'r Annibynwyr.

## Cyfeiriadau
*Samuel Griffiths - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Devereux, 2ail Iarll Essex

Milwr o Loegr oedd **Robert Devereux, 2ail Iarll Essex**  (20 Tachwedd 1565 - 25 Chwefror 1601).

Cafodd ei eni yn Swydd Henffordd yn 1565 a bu farw yn Dŵr Llundain.

Roedd yn fab i Walter Devereux, Iarll Essex 1af a Lettice Knollys ac yn dad i Robert Devereux a Walter Devereux.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cyfeiriadau
*Robert Devereux, 2ail Iarll Essex - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1565
Categori:Marwolaethau 1601
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Pobl a ddienyddiwyd gan y Tuduriaid

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Isaac Williams

Bardd, diwinydd a chlerigwr o Gymru oedd **Isaac Williams**  (12 Rhagfyr 1802 - 1 Mai 1865).

Cafodd ei eni yn Aberystwyth yn 1802 a bu farw yn Stinchcombe. Cofir Williams yn arbennig am gyhoeddi'r tract enwog 'Reserve in communicating Religious Knowledge'.

## Cyfeiriadau
*Isaac Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Isaac Williams - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Kemble

Actor llwyfan o Gymru oedd **Charles Kemble**  (25 Tachwedd 1775 - 12 Tachwedd 1854).

Cafodd ei eni yn Aberhonddu yn 1775 a bu farw yn Llundain. Roedd Kemble yn ŵr adnabyddus ym myd y theatr yn hanner cyntaf y 19eg ganrif.

Roedd yn fab i Roger Kemble ac yn dad i Frances Anne Kemble.

## Cyfeiriadau
*Charles Kemble - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Charles Kemble - Bywgraffiadur Rhydychen
*Charles Kemble - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Actorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Gebhard Leberecht von Blücher

Milwr a swyddog o Prwsia oedd **y Tywysog Gebhard Leberecht Von Blücher**  (16 Rhagfyr 1742 - 12 Medi 1819).

Cafodd ei eni yn Rostock yn 1742 a bu farw yn Talaith Silesia.

Roedd yn fab i Christian Friedrich von Blücher a Dorothea Maria von Zülow.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o'r Academi Gwyddoniaeth Defnyddiol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Pour le Mérite, Urdd Sant Andrew, Marchod Uwch Groes Urdd Milwrol Wiliam ac Urdd Alexander Nevsky.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Milwyr
Colin Campbell, Barwn 1af Clyde

Gwleidydd a swyddog o'r Alban oedd **Colin Campbell, Barwn Clud 1af**  (20 Hydref 1792 - 14 Awst 1863).

Cafodd ei eni yn Glasgow yn 1792 a bu farw yn Chatham, Caint.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Glasgow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon a gwobr Urdd San Sior, 4ydd Dosbarth.

## Cyfeiriadau
*Colin Campbell, Barwn Clud 1af - Gwefan Hansard
*Colin Campbell, Barwn Clud 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Marwolaethau 1863
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
John Roberts (J.R.)

Awdur a gweinidog o Gymru oedd **John Roberts (J.R.)**  (5 Tachwedd 1804 - 7 Medi 1884).

Cafodd ei eni yn Llanbrynmair yn 1804. Daeth Roberts i amlygrwydd fel pregethwr gyda'r Annibynwyr, ond fel dadleuwr a golygydd yr enillodd iddo'i hun enw gan mwyaf.

Roedd yn fab i John Roberts.

## Cyfeiriadau
*John Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Roberts - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1804
Categori:Marwolaethau 1884
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Bradley

Seryddwr, diletant ac academydd o Loegr oedd **James Bradley**  (7 Mawrth 1693 - 13 Gorffennaf 1762).

Cafodd ei eni yn Sherborne yn 1693 a bu farw yn Chalford.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Balliol, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n Seryddwr Brenhinol. Roedd hefyd yn aelod o Academi Gwyddorau Prwsaidd, Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden, Y Gymdeithas Frenhinol ac Academi Gwyddoniaethau Rwsia. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Medal Copley a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*James Bradley - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1693
Categori:Marwolaethau 1762
Categori:Seryddwyr o Loegr
Categori:Academyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Bentley

Diacon, llyfrgellydd, diwinydd, academydd, ysgolhaig clasurol, beirniad llenyddol ac ieithegydd clasurol o Loegr oedd **Richard Bentley**  (27 Ionawr 1662 - 14 Gorffennaf 1742).

Cafodd ei eni yn Wakefield yn 1662 a bu farw yng Nghaergrawnt.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Wadham, Rhydychen, a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n is-ganghellor. Roedd hefyd yn aelod o Academi Gwyddorau Prwsaidd a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Richard Bentley - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1662
Categori:Marwolaethau 1742
Categori:Diwinyddion o Loegr
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Ysgolheigion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Pearson

Offeiriad o Loegr oedd **John Pearson**  (10 Mawrth 1613 - 16 Gorffennaf 1686).

Cafodd ei eni yn Great Snoring yn 1613 a bu farw yng Nghaer.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton, Coleg y Breninesau, Caergrawnt a Choleg y Brenin. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caerwysg, Meistr ac archddiacon. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Pearson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1613
Categori:Marwolaethau 1686
Categori:Offeiriaid o Loegr
Thomas Dimsdale

Meddyg, gwleidydd a banciwr o Loegr oedd **Thomas Dimsdale**  (29 Mai 1712 - 30 Rhagfyr 1800).

Cafodd ei eni yn Epping yn 1712.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Thomas Dimsdale - Gwefan History of Parliament 
*Thomas Dimsdale - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1712
Categori:Marwolaethau 1800
Categori:Meddygon o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Friedrich III, ymerawdwr yr Almaen

Ymerawdwr yr Almaen a Brenin Prwsia am 99 diwrnod rhwng Mawrth a Mehefin 1888 oedd **Friedrich III**  (18 Hydref 1831 - 15 Mehefin 1888). Cafodd ei eni yn Potsdam yn 1831 a bu farw yn Potsdam. Roedd yn fab i Wilhelm I o'r Almaen ac Augusta o Saxe-Weimar-Eisenach ac yn dad i Tywysog Sigismund o Prwsia, Wiliam II, Tywysog Waldemar o Prwsia, Sophia o Prwsia, Tywysoges Margaret o Prwsia, Tywysoges Viktoria o Prwsia, Tywysoges Charlotte o Prwsia, a Thywysog Henry o Prwsia.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Bonn. Enillodd nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd yr Eryr Du, Pour le Mérite, Urdd Sant Andrew, Marchod Uwch Groes Urdd Milwrol Wiliam, Marchog Urdd y Cnu Aur, Urdd yr Eryr Coch a Marchog Urdd y Bedd Sanctaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Brenhinoedd Prwsia
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Ymerodron yr Almaen
John FitzGibbon, Iarll Clare 1af

Barnwr o Iwerddon oedd **John FitzGibbon, Iarll Clare 1af**  (1748 - 28 Ionawr 1802).

Cafodd ei eni yn Domhnach Broc yn 1748 a bu farw yn Ely Place.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon ac yn aelod Seneddol yn Senedd Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*John FitzGibbon, Iarll Clare 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*John FitzGibbon, Iarll Clare 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1748
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Barnwyr o Iwerddon
Luis de Requesens y Zúñiga

Milwr a diplomydd o Sbaen oedd **Luis de Requesens y Zúñiga**  (25 Awst 1528 - 15 Mawrth 1576).

Cafodd ei eni yn Molins de Rei yn 1528 a bu farw ym Mrwsel.

Roedd yn fab i Juan de Zúñiga Avellaneda y Velasco ac Estefania de Requesens i Rois de Liori.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1528
Categori:Marwolaethau 1576
Categori:Milwyr o Sbaen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Humphrey Prideaux

Diwinydd, dwyreinydd a chlerigwr o Loegr oedd **Humphrey Prideaux**  (3 Mai 1648 - 1 Tachwedd 1724).

Cafodd ei eni yn Lannwedhenek yn 1648 a bu farw yn Norwich.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Westminster.

## Cyfeiriadau
*Humphrey Prideaux - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1648
Categori:Marwolaethau 1724
Categori:Diwinyddion
Categori:Offeiriaid
John Gilbert

Darlunydd ac arlunydd o Loegr oedd **John Gilbert**  (21 Gorffennaf 1817 - 5 Hydref 1897).

Cafodd ei eni yn Blackheath yn 1817 a bu farw yn Lewisham.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Frenhinol y Celfyddydau.

## Cyfeiriadau
*John Gilbert - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Arlunwyr o Loegr
John Wolcot

Awdur o Loegr oedd **John Wolcot**  (9 Mai 1738 - 3 Ionawr 1819).

Cafodd ei eni yn Dodbrooke yn 1738 a bu farw yn Nhref Somers.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen.

## Cyfeiriadau
*John Wolcot - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1738
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Llenorion Prydeinig
Nicholas Vansittart, Barwn Bexley 1af

Gwleidydd o Loegr oedd **Nicholas Vansittart, Barwn Bexley 1af**  (29 Ebrill 1766 - 8 Chwefror 1851).

Cafodd ei eni yn Bloomsbury yn 1766 a bu farw yng Nghaint.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Canghellor y Trysorlys, aelod o Senedd Prydain Fawr, llysgennad a Changhellor Dugiaeth Caerhir. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Nicholas Vansittart, Barwn Bexley 1af - Gwefan History of Parliament 
*Nicholas Vansittart, Barwn Bexley 1af - Gwefan Hansard
*Nicholas Vansittart, Barwn Bexley 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1766
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
John Roaf

Offeiriad o Ganada oedd **John Roaf**  (5 Gorffennaf 1801 - 2 Medi 1862).

Cafodd ei eni yn Margate yn 1801. Ymfudodd i Toronto lle daeth yn weinidog poblogaidd efo'r annibynwyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Clerigwyr o Ganada

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Warham

Barnwr, offeiriad, gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **William Warham**  (1450 - 1 Medi 1532).

Cafodd ei eni yn Hampshire yn 1450 a bu farw yng Nghaergaint.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Newydd, Coleg Caerwynt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Llundain ac yn Archesgob Caergaint.

## Cyfeiriadau
*William Warham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1450
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1532
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Pobl o Hampshire
Wilson Barrett

Actor o Loegr oedd **Wilson Barrett**  (18 Chwefror 1846 - 22 Medi 1904).

Cafodd ei eni yn Essex yn 1846 a bu farw yn Llundain. Mae Barrett yn cael ei gredydu am ddenu'r tyrfaoedd mwyaf o fynychwyr theatr Saesneg erioed.

## Cyfeiriadau
*Wilson Barrett - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1846
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Rennie

Peiriannydd a pheiriannydd sifil o'r Alban oedd **John Rennie**  (7 Mehefin 1761 – 4 Hydref 1821).

Cafodd ei eni yn Nwyrain Lothian yn 1761 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Bafariaidd y Gwyddorau a'r Dyniaethau, Y Gymdeithas Frenhinol a Chymdeithas Frenhinol Caeredin. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Caeredin a Chymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Rennie - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1821
Categori:Peirianwyr o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Makepeace Thackeray

Rhyddiaith, awdur a nofelydd o Loegr oedd **William Makepeace Thackeray**  (18 Gorffennaf 1811 - 24 Rhagfyr 1863).

Cafodd ei eni yn Kolkata yn 1811 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i Richmond Thackeray ac Anne Becher.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caergrawnt a Choleg y Drindod, Caergrawnt ac Ysgol Charterhouse.

## Cyfeiriadau
*William Makepeace Thackeray - Bywgraffiadur Rhydychen
*William Makepeace Thackeray - Gwefan The Peerage

Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Charterhouse
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1863
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Leopold I, brenin Gwlad Belg

**Leopold I**  (16 Rhagfyr 1790 – 10 Rhagfyr 1865) oedd brenin cyntaf Gwlad Belg. Teyrnasodd rhwng 21 Gorffennaf 1831 a'i farwolaeth ym 1865.

Cafodd ei eni yn Coburg yn 1790 a bu farw yn Laeken.

Roedd yn fab i Franz, Dug Saxe-Coburg-Saalfeld ac Iarlles Augusta Reuss o Ebersdorf.

Yn ystod ei yrfa bu'n Brenin y Belgiaid. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd yr Eryr Du, Urdd Tŷ Saxe-Ernestine, Urdd Sant Andrew, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Marchog Urdd y Cnu Aur, Cleddyf Aur dros Ddewrder, Uwch Groes y Lleng Anrhydedd a  Marchog Urdd Sant Alexander Nevsky ac Urdd yr Eryr Coch, radd 1af.

## Cyfeiriadau
*Leopold I – Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Milwyr
Categori:Gwleidyddion
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Categori:Brenhinoedd Gwlad Belg
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
John Evans, Llwynffortun

Roedd **John Evans**  (1 Hydref 1779 - 6 Hydref 1847) yn un un o weinidogion cyntaf i gael ei ordeinio gan y Methodistiaid Calfinaidd yng Nghymru wedi i'r Methodistiaid torri efo Eglwys Loegr.

## Cefndir
Ganwyd John Evans yng Nghwm Gwen ger Pencader Sir Gaerfyrddin yn blentyn i John Evans a Rachel ei wraig. Cafodd ei addysgu yn ysgolion y fro gan gynnwys cyfnod o dan arolygaeth gŵr o'r enw Mr Jones, Maesnoni a dysgodd Lladin, Groeg a Hebraeg iddo. Yn 16 mlwydd oed agorodd ei ysgol ei hun yn Llanpumsaint. Dechreuodd cynghori ym 1796 ag aeth i Athrofa Caerfyrddin ym 1798 ond ni fu yna'n hir.

## Teulu
Ym 1808 priododd â Mrs Jones, gwraig weddw oedd yn byw mewn tyddyn o'r enw Llwynffortun, Llanegwad, yn nyffryn Tywi. Fel John Evans Llwynffortun roedd yn cael ei adnabod wedyn. Ar ôl marwolaeth ei wraig gyntaf priododd Rachel Davies o Bentwyn, Llan-non, Sir Gaerfyrddin, a threuliodd weddill ei oes yn ei chartref hi.

## Gyrfa
Annibynwyr oedd rhieni John Evans, ond wedi clywed Dafydd Jones, Llan-gan, yn pregethu yng Ngwaun Ifor ymunodd John a'r Methodistiaid Calfinaidd. Gan fod y Methodistiaid Calfinaidd, ar y pryd, yn gymdeithas grefyddol o fewn Eglwys Loegr, cafodd ei dderbyn yn aelod o'r eglwys honno hefyd.

Ym 1808 cafodd ei hordeinio yn ddiacon Eglwys Loegr gan Richard Watson, Esgob Llandaf. Gwasanaethodd fel curad ym Mynyddislwyn, Pen-y-bont a Threlales am gyfnodau byr. Nid oedd ei sêl Fethodistaidd at ddant nifer o'i blwyfolion a bu cwyno amdano wrth ei esgob. Roedd rhai o arweinwyr yr Eglwys hefyd yn anhapus ar ffaith bod cannoedd os nad miloedd o wrandawyr yn dod i wrando ar y Curad ifanc yn bregeth a'i bod yn aml yn gorfod pregethu yn y fynwent gan fod dim digon o le yn yr Eglwys. Yn y pendraw danfonwyd Evans i fod yn Giwrad ar Eglwys Llanddowror, cyn eglwys Griffith Jones ac eglwys oedd wedi arfer ag offeiriaid tanllyd, poblogaidd. Bu yn Llanddowror am ychydig dros flwyddyn. Ni chafodd cwbl urddau'r offeiriadaeth na bywoliaeth uwch nag un ciwrad gan Eglwys Loegr. Pan benderfynodd y Methodistiaid ymwahanu o'r eglwys ym 1811 ac i ordeinio ei weinidogion ei hun roedd Evans yn un o'r rhai cyntaf i gael ei dderbyn i'r weinidogaeth Fethodistaidd yn y cyfarfod ordeinio cyntaf yn Llandeilo. Bu wedyn yn teithio fel gweinidog Methodistaidd trwy Gymru hyd at ychydig flynyddoedd cyn ei farwolaeth.

## Marwolaeth
Trwy gydol ei oes bu Evans yn dioddef o'r hyn a elwid *Y Dduwg* gan ei gydnabod. Mae'n debyg bod hyn yn rhyw fath o salwch meddwl a oedd yn ei wneud yn isel ei ysbryd ac yn llesg ar adegau. Am bump neu chwe blynedd olaf ei fywyd bu hefyd yn dioddef o ddiabetes. Mae'n debyg mae'r diabetes a achosodd ei farwolaeth. Claddwyd ei weddillion ym mynwent capel Pentwyn, Llan-non.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Clerigwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Watson

Offeiriad, cemegydd, esgob ac awdur o Loegr oedd **Richard Watson**  (1737 - 4 Gorffennaf 1816).

Cafodd ei eni yn Heversham yn 1737 a bu farw yn Windermere, Cumbria.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n esgob ac yn athro prifysgol. Roedd hefyd yn aelod o Academi Celf a Gwyddoniaeth America a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Richard Watson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1737
Categori:Marwolaethau 1816
Categori:Offeiriaid
Categori:Cemegwyr
Categori:Llenorion Prydeinig
Ebenezer Richard

Gweinidog o Gymru oedd **Ebenezer Richard**  (5 Rhagfyr 1781 - 9 Mawrth 1837).

Cafodd ei eni yn Nhrefin yn 1781. Cofir amdano'n bennaf fel un o brif drefnwyr y Methodistiaid Calfinaidd yn nechrau'r 19g.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru gasgliad archifau am Ebenezer Richard.

## Cyfeiriadau
*Ebenezer Richard - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Bannister

Actor o Loegr oedd **John Bannister**  (12 Mai 1760 - 7 Tachwedd 1836).

Cafodd ei eni yn Deptford yn 1760. Astudiodd i fod yn arlunydd, ond yn fuan daeth yn actor adnabyddus yn Llundain.

## Cyfeiriadau
*John Bannister - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1760
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Mathews

Swyddog yn y llynges o Gymru oedd **Thomas Mathews**  (1 Hydref 1676 - 2 Hydref 1751).

Cafodd ei eni yn Sir Forgannwg yn 1676 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr.

## Cyfeiriadau
*Thomas Mathews - Gwefan History of Parliament 
*Thomas Mathews - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1676
Categori:Marwolaethau 1751
Categori:Swyddogion y Llynges Frenhinol
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
Charles Dibdin

Awdur, cyfansoddwr, canwr, dramodydd, canwr-gyfansoddwr ac actor llwyfan o Loegr oedd **Charles Dibdin**  (15 Mawrth 1745 - 25 Gorffennaf 1814).

Cafodd ei eni yn Southampton yn 1745 a bu farw yn Llundain.

Cafodd Charles Dibdin blant o'r enw ac yn dad i Charles Isaac Mungo Dibdin a Thomas Dibdin.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Caerwynt.

## Cyfeiriadau
*Charles Dibdin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Actorion o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Dramodwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1745
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Llenorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Caxton

Awdur, diplomydd, cyfieithydd, cyhoeddwr ac ieithydd o Loegr oedd **William Caxton**  (1422 – 1 Mawrth 1492).

Cafodd ei eni yng Nghaint yn 1422 a bu farw yn Llundain. Credir mai ef yw'r person cyntaf i gyflwyno'r wasg argraffu i Loegr.

## Cyfeiriadau
*William Caxton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Cyhoeddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1422
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1492
Victoria, y Dywysoges Reiol

Roedd **Victoria Adeilaide Mary Louisa** (21 Tachwedd 1840 – 5 Awst 1901) yn Dywysoges Frenhinol y Deyrnas Unedig ac, fel gwraig y Kaiser Friedrich III, yn ymerodres yr Almaen a brenhines Prwsia.

Fe'i ganed ym Mhalas Buckingham ym 1840, yn blentyn hynaf i'r frenhines Victoria a'r tywysog Albert. Hi oedd yr etifedd i orsedd y Deyrnas Unedig am y cyfnod byr cyn geni ei brawd Albert Edward (Edward VII yn hwyrach) ym 1841. Cafodd addysg ryddfrydol oddi wrth ei thad.

Ym 1858, a hithau'n 17 oed, priododd y tywysog Friedrich o Brwsia; cawsant wyth o blant. Roedd y tywysog a'r dywysoges yn ffigyrau rhyddfrydol o fewn llys Prwsia ym Merlin; roeddent am i'r deyrnas fod yn frenhiniaeth gyfansoddiadol megis un Prydain, yn hytrach na brenhiniaeth absoliwtaidd. Roeddent o ganlyn yn amhoblogaidd yn y llys ac yn wleidyddol ar ôl i Otto von Bismarck ddod i rym ym 1862.

Esgynnodd Friedrich i orsedd yr Almaen a Phrwsia ym 1888, ond teyrnasodd am 99 diwrnod yn unig cyn iddo farw o ganser y gwddf. Fe'i olynwyd gan Wilhelm II, a oedd yn fwy ceidwadol a militaraidd na'i rieni. Ar ôl marwolaeth Friedrich gelwid Victoria yn ***Kaiserin Friedrich*** ('yr ymerodres Friedrich'), ac aeth i fyw yn Kronberg im Taunus lle comisiynodd Castell Friedrichshof (Schlosshotel Kronberg heddiw) i goffáu ei gŵr. Bu farw yn y castell ym 1901.

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau Lloegr
Categori:Ymerodresau
Stephen Charnock

Diwinydd o Loegr oedd **Stephen Charnock**  (1628 - 1680).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1628.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Emmanuel, Caergrawnt a Choleg Newydd.

## Cyfeiriadau
*Stephen Charnock - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1628
Categori:Marwolaethau 1680
Categori:Diwinyddion
George Hibbert

Gwleidydd o Loegr oedd **George Hibbert**  (3 Ionawr 1757 – 8 Hydref 1837).

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1757. Roedd yn fab i Robert Hibbert.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Prif Gynrychiolydd. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*George Hibbert - Gwefan History of Parliament
*George Hibbert - Gwefan Hansard
*George Hibbert - Bywgraffiadur Rhydychen
*George Hibbert - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Marwolaethau 1837
William Nicholson

Cyfreithiwr, awdur, ffisegydd, cyfieithydd, cemegydd, newyddiadurwr ac athronydd o Loegr oedd **William Nicholson**  (13 Rhagfyr 1753 - 21 Mai 1815).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1753 a bu farw yn Camden.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Bafariaidd y Gwyddorau a'r Dyniaethau ac Academi Frenhinol Celfyddydau a Gwyddorau yr Iseldiroedd.

## Cyfeiriadau
*William Nicholson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1753
Categori:Marwolaethau 1815
Categori:Cyfieithwyr o Loegr
Categori:Cemegwyr o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Jacob Campo Weyerman

Awdur, arlunydd, hanesydd celf, dylunydd botanegol ac ysgythrwr o'r Iseldiroedd oedd **Jacob Campo Weyerman**  (9 Awst 1677 - 9 Mawrth 1747).

Cafodd ei eni yn Charleroi yn 1677 a bu farw yn Den Haag. Roedd ei waith yn cwmpasu lluniau bywyd llonydd fel blodau a ffrwythau, cylchgronau satiriaethol, dramâu, a bywgraffiadau o beintwyr. Fel arfer llofnododd ei luniau fel Campovivo.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1677
Categori:Marwolaethau 1747
Categori:Llenorion o'r Iseldiroedd
John Chambre

Meddyg o Loegr oedd **John Chambre**  (1470 - 1549).

Cafodd ei eni yn Northumberland yn 1470 a bu farw yn Lloegr.

Yn ystod ei yrfa bu'n meddyg personol.

## Cyfeiriadau
*John Chambre - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1470
Categori:Marwolaethau 1549
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Kelly

Crefyddwr o'r Alban oedd **John Kelly**  (1801 - 1876).

Cafodd ei eni yng Nghaeredin yn 1801. Bu'n gyfarwyddwr Cymdeithas Genhadol Llundain am nifer o flynyddoedd.

## Cyfeiriadau
*John Kelly - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Marwolaethau 1876
James Scott, Dug 1af Mynwy

Swyddog milwrol o Sais oedd **James Scott, Dug 1af Mynwy**  (9 Ebrill 1649 – 15 Gorffennaf 1685).

Cafodd ei eni yn Rotterdam yn 1649 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i'r Brenin Siarl II a'i feistres Lucy Walter.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Lloegr. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Urdd y Gardys.

## Cyfeiriadau
*James Scott, Dug 1af Mynwy – Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1649
Categori:Marwolaethau 1685
Categori:Stiwartiaid
Categori:Swyddogion milwrol
Syr George Downing, Barwnig 1af

Diplomydd a milwr o Iwerddon oedd **Syr George Downing, Barwnig 1af**  (1623 - 1684).

Cafodd ei eni yn Nulyn yn 1623 a bu farw yn Swydd Gaergrawnt.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Havard. Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad, aelod Seneddol yn Senedd Lloegr ac yn Adroddwr Derbynebau'r Trysorlys. Roedd hefyd yn aelod o Senedd yr 'Habeas Corpus', Senedd y Ddeddf Eithrio a Senedd y Brenhinwyr.

## Cyfeiriadau
*Syr George Downing, Barwnig 1af - Gwefan History of Parliament 
*Syr George Downing, Barwnig 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1623
Categori:Marwolaethau 1684
Categori:Diplomyddion o Iwerddon
Categori:Milwyr o Iwerddon
Benjamin Williams (Gwynionydd)

Offeiriad Anglicanaidd ac awdur o Gymru oedd y Parchedig **Benjamin Williams** *(Gwynionydd*) (24 Mehefin 1821—7 Rhagfyr 1891). Fe'i ganwyd ym Mhenbryn, Ceredigion. Gwasanaethodd fel ciwrad Troedyraur a Thirabad a bu'n rheithor yn Llanofer. Ymysg ei weithiau llenyddol mae:

*Lewis Glyn Cothi (1866)
*Caniadau (1867),
*Enwogion Ceredigion (1869)
*Briallen Glan Ceri (1873)

Bu hefyd yn ysgrifennu erthyglau i Archaeologia Cambrensis, Yr Haul a'r Brython.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Benjamin Williams (Gwynionydd)

Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
David Saunders

Pregethwr, addysgwr a Gweinidog yr Efengyl o Gymru oedd **David Saunders**  (20 Mai 1831 – 14 Hydref 1892).

Cafodd ei eni yng Nghastell Newydd Emlyn yn 1831. Gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd oedd Saunders.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Andrew Snape Douglas

Milwr o'r Alban oedd **Andrew Snape Douglas**  (8 Hydref 1761 - 4 Mehefin 1797).

Cafodd ei eni yng Nghaeredin yn 1761.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Fachellor.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1797
Categori:Milwyr
Lucius Cary, 2ail Is-iarll Falkland

Gwleidydd o Loegr oedd **Lucius Cary, 2ail Is-iarll Falkland**  (1610 - 20 Medi 1643).

Cafodd ei eni yn Burford yn 1610 a bu farw yn Newbury, Berkshire.

Roedd yn fab i Henry Cary, Is-iarll Falkland 1af ac Elizabeth Cary, Arglwyddes Falkland.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn a Choleg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, Arglwydd y Sêl Gyfrin. Roedd hefyd yn aelod o'r Llywodraeth Fer.

## Cyfeiriadau
*Lucius Cary, 2ail Is-iarll Falkland - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1610
Categori:Marwolaethau 1643
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Ross (offeiriad)

Offeiriad o Loegr oedd **John Ross**  (1719 - 1792).

Cafodd ei eni yn Ross yn 1719.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caerwysg. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Ross - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1719
Categori:Marwolaethau 1792
Categori:Offeiriaid
Joséphine de Beauharnais

Roedd **Joséphine Bonaparte** (ganwyd Marie Josèphe Rose Tascher de La Pagerie; 23 Mehefin 1763 – 29 Mai 1814) yn Ymerodres y Ffrancwyr fel gwraig gyntaf yr Ymerawdwr Napoleon I. Caiff ei hadnabod yn aml fel **Joséphine de Beauharnais**.

## Bywyd
Fe'i ganed yn Les Trois-Îlets, Martinique, i deulu cyfoethog o Ffrainc a oedd yn berchen ar blanhigfa siwgr a ddefnyddiodd llafur caethweision. Hi oedd merch hynaf Joseph-Gaspard Tascher de La Pagerie (1735–1790) a'i wraig Rose-Claire des Vergers de Sannois (1736–1807).

Priododd Joséphine ei gŵr cyntaf, y milwr Alexandre de Beauharnais, a ddaeth yn gadlywydd yn hwyrach, ym 1779. Fe'i ddienyddiwyd ef gan y gilotîn yn 1794, yn ystod y cyfnod o'r Chwyldro Ffrengig a elwir yn Deyrnasiad Braw. Carcharwyd Joséphine yn hen fynachdy Carmes am bum niwrnod ar ôl dienyddiad ei gŵr.

Derbyniodd Joséphine nifer o lythyrau caru a ysgrifennwyd gan Napoleon; mae llawer ohonynt yn dal i fodoli. Am na chafodd blant â Napoleon, fe dirymwyd eu priodas ganddo ef ym 1810, ac fe briododd ef Marie-Louise o Awstria.

Fel noddwr celf, gweithiodd Joséphine yn agos gyda cherflunwyr, arlunwyr ac addurnwyr mewnol i ddatblygu arddull unigryw, "*le style Empire*" ('arddull yr Ymerodraeth'; hynny yw, yr ymerodraeth Ffrengig gyntaf) yn y Château de Malmaison, ger Afon Seine yn Île-de-France. Roedd y château yn enwog am ei gardd rosod, y bu Joséphine yn ei goruchwylio'n agos.

## Disgynyddion a pherthnasau
Trwy ei phlant gyda Beauharnais, Joséphine oedd nain Napoleon III, ymerawdwr Ffrainc yn ystod yr Ail Ymerodraeth, ac Amélie o Leuchtenberg, ymerodres Brasil. Mae aelodau o deuluoedd brenhinol presennol Sweden, Denmarc, Gwlad Belg a Norwy, ac hefyd teulu archddugol Lwcsembwrg, yn disgyn ohoni.

Yn 1828 llongddryllwyd y llong *La Jeune Emma* ar draeth Cefn Sidan, ger Llanelli, a boddwyd Adeline Coquelin, nith deuddeg oed Joséphine. Claddwyd hi ym mynwent Pen-bre.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr Ffrengig
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1763
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Pobl o Martinique
Joséphine
Categori:Teulu Bonaparte
Erasmus Gower

Milwr o Gymru oedd **Erasmus Gower**  (3 Rhagfyr 1742 - 21 Mehefin 1814).

Cafodd ei eni yng Nghilgerran yn 1742 a bu farw yn Hambledon, Hampshire. Bu Gower yn Llyngesydd a hefyd yn raglaw Newfoundland.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Erasmus Gower - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Erasmus Gower - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Milwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Franklin

Fforiwr o Loegr oedd **John Franklin**  (16 Ebrill 1786 - 11 Mehefin 1847).

Cafodd ei eni yn Spilsby yn 1786 a bu farw yn Ynys King William.

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Brenin Edward VI, Louth. Yn ystod ei yrfa bu'n Rhaglaw Tasmania. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Ddaearyddiaeth Frenhinol a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Grande Médaille d'Or des Exploration a Chymrawd y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Franklin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Fforwyr o Loegr
John Copley, Barwn 1af Lyndhurst

Barnwr, cyfreithiwr a gwleidydd o Loegr oedd **John Copley, Barwn Lyndhurst 1af**  (21 Mai 1772 - 12 Hydref 1863).

Cafodd ei eni yn Boston yn 1772 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i John Singleton Copley.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn Arglwydd Ganghellor. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Copley, Barwn Lyndhurst 1af - Gwefan History of Parliament
*John Copley, Barwn Lyndhurst 1af - Gwefan Hansard
*John Copley, Barwn Lyndhurst 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Copley, Barwn Lyndhurst 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1863

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Jeremy Taylor

Offeiriad a diwinydd o Loegr oedd **Jeremy Taylor**  (15 Awst 1613 - 13 Awst 1667).

Cafodd ei eni yng Nghaergrawnt yn 1613 a bu farw yn Lisburn.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Gonville a Caius. Yn ystod ei yrfa bu'n esgob.

## Cyfeiriadau
*Jeremy Taylor - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1613
Categori:Marwolaethau 1667
Categori:Offeiriaid o Loegr
George Francis Lyon

Fforiwr o Loegr oedd **George Francis Lyon**  (1795 - 8 Hydref 1832).

Cafodd ei eni yn Chichester yn 1795 a bu farw yn Buenos Aires.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*George Francis Lyon - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1795
Categori:Marwolaethau 1832
Categori:Fforwyr o Loegr
Lawrence Giustiniani

Offeiriad, offeiriad catholig ac athronydd o Gweriniaeth Fenis oedd **Lawrence Giustiniani**  (1 Gorffennaf 1381 - 8 Ionawr 1456).

Cafodd ei eni yn Fenis yn 1381 a bu farw yn Fenis.

Yn ystod ei yrfa bu'n Patriarch Fenis ac esgob Pabyddol.

## Cyfeiriadau
Categori:Clerigwyr Catholig o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1381
Categori:Marwolaethau 1456
Categori:Seintiau o'r Eidal

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Richard Watson Dickson

Awdur o Loegr oedd **Richard Watson Dickson**  (9 Tachwedd 1759 - 17 Medi 1824).

Cafodd ei eni yn Warton, Lancaster yn 1759 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yn Brifysgol St Andrews.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1824
Categori:Llenorion Prydeinig
Richard Lumley

Gweinidog o Gymru oedd **Richard Lumley**  (23 Hydref 1810 - 23 Gorffennaf 1884).

Cafodd ei eni yn Aberystwyth yn 1810. Roedd Lumley yn weinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd. Ystyrid ef yn un o bregethwyr disgleiriaf ei enwad.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Richard Lumley - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Marwolaethau 1884
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl