Derwen wen

Mae ***Quercus alba***, y **dderwen wen**, yn un o bren caled amlycaf dwyrain a chanolbarth Gogledd America. Mae'n dderwen hirhoedlog, yn frodorol i ddwyrain a chanol Gogledd America ac i'w chanfod o Minnesota, Ontario, Quebec, a de Maine i'r de cyn belled â gogledd Fflorida a dwyrain Tecsas .  Mae sbesimenau wedi'u dogfennu i fod dros 450 oed. 

Er ei bod yn cael ei galw'n dderwen wen, mae'n anarferol iawn dod o hyd i sbesimen unigol gyda rhisgl gwyn; y lliw arferol yw llwyd golau. Daw'r enw o liw'r pren gorffenedig. Yn y goedwig gall gyrraedd uchder godidog ac yn yr awyr agored mae'n datblygu'n goeden enfawr â phen llydan gyda changhennau mawr yn taro allan ar onglau eang.  Nid yw'n anarferol i dderwen wen fod mor llydan ag y mae o daldra, ond efallai mai dim ond llwyni bach y bydd sbesimenau sy'n tyfu ar uchderau uchel. Mae'r rhisgl yn liw llwyd lludw ysgafn ac yn plicio rhywfaint o'r brig, y gwaelod a / neu'r ochrau. 

Gall derw gwyn fyw 200 i 300 mlynedd, gyda rhai sbesimenau hŷn hyd yn oed yn hysbys. Amcangyfrifwyd bod y Dderwen Gwy yn Wye Mills, Maryland dros 450 mlwydd oed pan syrthiodd o'r diwedd mewn storm fellt a tharanau yn 2002. 

Derwen wen nodedig arall oedd y Great White Oak yn Basking Ridge, New Jersey, yr amcangyfrifir ei bod dros 600 mlwydd oed pan fu farw yn 2016. Roedd y goeden yn mesur 8 medr mewn cylchedd yn y gwaelod a 5 medr mewn cylchedd 1.2 medr uwchben y ddaear. 23 Medr oedd y goeden dal, a'i ganghenau yn ymledu dros 38 medr.  Dechreuodd y dderwen, yr honnir ei bod yr hynaf yn yr Unol Daleithiau, ddangos arwyddion o iechyd gwael yng nghanol y 2010au.  Tynnwyd y goeden i lawr yn 2017. 

Mae aeddfedrwydd rhywiol yn dechrau tua 20 mlynedd, ond nid yw'r goeden yn cynhyrchu cnydau mawr o fes tan ei 50fed blwyddyn ac mae'r swm yn amrywio o flwyddyn i flwyddyn. Mae mes yn dirywio'n gyflym ar ôl aeddfedu, gyda'r gyfradd egino yn ddim ond 10% ar gyfer hadau chwe mis oed. Gan fod y mes yn brif fwyd i bryfed ac anifeiliaid eraill, gellir bwyta pob un ohonynt mewn blynyddoedd o gnydau bach, gan adael dim a fyddai'n dod yn goed newydd.  Mae'r mes yn ddigoes fel arfer, ac yn tyfu i 15-25mm   o hyd, gan ostwng yn gynnar ym mis Hydref.

Yn y gwanwyn, mae'r dail ifanc yn ysgafn, yn binc ariannaidd, ac wedi'u gorchuddio â blanced feddal fel i lawr. Mae'r petioles yn fyr, ac mae'r dail clystyrog yn agos at ddau ben yr egin yn wyrdd golau a llwyd, gan arwain at olwg niwlog, rhewllyd ar y goeden gyfan. Mae'r cyflwr hwn yn parhau am sawl diwrnod, gan fynd trwy'r newidiadau opalescent o binc meddal, gwyn ariannaidd, ac yn olaf, gwyrdd melyn. 

; Disgrifiad manwl

* **Rhisgl:** Llwyd golau, yn amrywio i lwyd tywyll a gwyn; bas, holltog a chennog. Mae canghennau'n dechrau'n wyrdd llachar, yn ddiweddarach yn troi'n wyrdd cochlyd, ac yn olaf, yn lwyd golau. Nodwedd wahaniaethol o'r goeden hon yw bod y rhisgl ychydig dros hanner ffordd i fyny'r boncyff, yn tueddu i ffurfio graddfeydd sy'n gorgyffwrdd ac y gellir sylwi arnynt yn hawdd ac mae hyn yn gymorth i'w hadnabod. 
* **Pren:** Brown golau gyda gwynnin goleuach; cryf, gwydn, trwm, graen mân a gwydn. Disgyrchiant penodol, 0.7470; pwysau un droedfedd giwbig, 46.35&nbsp;pwys; pwysau un metr ciwbig 770&nbsp;kg. 

## Dosbarthiad 
bawd| Derwen Wen ar Odre'r Appalachian yn ne-orllewin Pennsylvania
Mae *Quercus alba* yn weddol oddefgar o amrywiaeth o gynefinoedd, a gellir ei chanfod ar gefnennau, mewn dyffrynnoedd, a rhyngddynt, mewn cynefinoedd sych a llaith, ac mewn priddoedd gweddol asidig ac alcalïaidd. Coeden iseldir ydyw yn bennaf, ond mae'n cyrraedd uchder o 1,600&nbsp;m yn  Mynyddoedd Appalachia . Yn aml mae'n rhan o ganopi'r goedwig mewn coedwig rhostir derw .  

Roedd tanau cyson yn rhanbarth y Central Plains yr Unol Daleithiau yn atal coedwigoedd derw, gan gynnwys *Q. alba*, rhag ehangu i'r Canolbarth. Fodd bynnag, achosodd gostyngiad yn amlder y tanau naturiol hyn ar ôl setliad Ewropeaidd ehangiad cyflym o goedwigoedd derw i'r Gwastadeddau Mawr, gan effeithio'n negyddol ar lystyfiant naturiol y paith. 

## Defnyddiau 
### Amaethu 
Anaml y bydd *Quercus alba* yn cael ei thrin fel coeden addurniadol oherwydd ei thwf araf a'i maint enfawr yn y pen draw. Nid yw'n goddef llygredd trefol a halen ffordd ac oherwydd ei phrif wreiddyn mawr, nid yw'n addas ar gyfer coed stryd neu leiniau parcio/ynysoedd.

### Bwyd 
Mae'r mes yn llawer llai chwerw na mes derw coch. Gall pobl eu bwyta ond, os yn chwerw, efallai y bydd angen trwytholchi'r tannin.  Maent hefyd yn fwyd gwerthfawr i fywyd gwyllt, yn arbennig ar gyfer twrcïod, hwyaid y coed, ffesantod, corfrain, sgrech y coed, telor y coed, bronfreithod, cnocell y coed, cwningod, gwiwerod, a cheirw. Y dderwen wen yw'r unig blanhigyn bwyd hysbys o'r lindys *Bucculatrix luteella* a *Bucculatrix ochrisuffusa* .

Mae egin ifanc llawer o rywogaethau derw dwyreiniol yn cael eu bwyta gan geirw.  Mae dail derw sych hefyd yn cael eu bwyta o bryd i'w gilydd gan geirw cynffonwen yn yr hydref neu'r gaeaf.  Mae cwningod yn aml yn pori ar y brigau ac yn gallu gwregysu'r coesau. 

Mae boncyffion derw gwyn yn cynnwys rheiddennau creiddiolel amlwg sy'n cynhyrchu rheiddennau addurniadol a phatrwm brycheuyn nodedig pan fydd y pren yn  sydd yn ffordd benodol o lifio coed. Roedd derw gwyn wedi'i lifio'n y ffordd hyn yn bren cywair a ddefnyddiwyd mewn celfi derw arddull cenhadol gan Gustav Stickley yn arddull Craftsman y mudiad Celf a Chrefft . 

Defnyddir derw gwyn yn helaeth mewn crefft ymladd Japaneaidd ar gyfer rhai arfau, fel y bokken a jo . Mae'n cael ei werthfawrogi am ei ddwysedd, ei gryfder, ei wydnwch a'i siawns gymharol isel o sblintio os caiff ei dorri gan ardrawiad, o'i gymharu â'r dderwen goch sy'n sylweddol rhatach.

Mae'r USS Constitution wedi ei gwneud obren y dderwen wen â'r Quercus virginiana, gan roi mwy o wrthsafiad yn erbyn ergydau gan beli canon. Daw rhannau pren ailadeiladwaith derw wen o lwyni arbennig o *Quercus alba* a elwir yn y "*Constitution* Grove" yn y Naval Surface Warfare Center Crane Division.

### Offerynnau cerdd 
Mae Deering Banjo Company wedi gwneud sawl banjo 5-tant gan ddefnyddio derw gwyn - gan gynnwys aelodau o'r gyfres Vega, y White Lotus, a'r model cyfyngedig pen-blwydd yn 40 oed. Mae gan y dderwen wen fwy o ansawdd na'r masarnen a ddefnyddir yn fwy traddodiadol, ac eto mae ganddi ddigon o bŵer a thafluniad i beidio â bod angen cylch tôn metel.

### Casgenni derw 
Defnyddir casgenni o dderw gwyn Americanaidd yn gyffredin ar gyfer heneiddio derw-heneiddio gwin, lle mae'r pren yn nodedig am roi blasau cryf .  Hefyd, trwy reoliad ffederal, mae'n rhaid i wisgi bourbon gael ei heneiddio mewn casgenni derw newydd golosg (a ddeellir yn gyffredinol ei fod yn golygu derw gwyn Americanaidd yn benodol). 

## Diwylliant 
bawd| Yr Hen Dderwen Siarter
Mae derw gwyn wedi gwasanaethu fel coeden talaith swyddogol Illinois ar ôl cael ei dewis gan bleidlais o blant ysgol.  Mae dwy dderwen wen "swyddogol" yn gwasanaethu fel coed y wladwriaeth, un wedi'i lleoli ar dir plasty'r llywodraethwr, a'r llall mewn iard ysgol yn nhref Rochelle . Y dderwen wen hefyd yw coeden dalaith Connecticut  a Maryland. Y Dderwen Gwy, mae'n debyg y dderwen wen fyw hynaf nes iddi ddisgyn oherwydd storm fellt a tharanau ar 6 Mehefin 2002, oedd coeden dalaith anrhydeddus Maryland.

Gan ei fod yn destun chwedl mor hen â'r wladfa ei hun, mae Derwen Siarter Hartford, Connecticut yn un o dderw gwyn enwocaf America. Mae delwedd o'r goeden bellach yn addurno ochr arall ceiniog chwarter talaith Connecticut. 

Amcangyfrifwyd bod y dderwen wen o'r ffilm *The Shawshank Redemption*, a elwir yn " goeden Shawshank " a'r "Tree of Hope", yn fwy na 200 mlwydd oed pan syrthiodd. Gwelir y goeden yn ystod deg munud olaf y ffilm. Wrth i'r ffilm ddod yn enwog, daeth y goeden yn boblogaidd hefyd, ac fe'i defnyddiwyd i ddenu degau o filoedd o gefnogwyr ffilm a thwristiaid bob blwyddyn. Daeth rhan o’r goeden i lawr ar 29 Gorffennaf 2011, pan holltwyd y goeden gan fellten yn ystod storm. Syrthiodd hanner arall y goeden yn ystod gwyntoedd trwm ychydig yn llai na phum mlynedd yn ddiweddarach, ar 22 Gorffennaf 2016.

Mae Derwen Bedford yn dderwen wen 500 oed sy'n eistedd yn nhref Bedford yn Efrog Newydd. Mascot y dref ydyw. Saif ar gornel Hook Road a'r hen Bedford Road (Cantitoe Street bellach). Gweithredwyd y tir y saif y goeden arno i Dref Bedford ym 1942 gan Harold Whitman er cof am ei wraig, Georgia Squires Whitman. Mae wedi gweld hanes Westchester o aneddiadau Brodorol America i'r Rhyfel Chwyldroadol i'r oes fodern.  

Yn y gêm fideo 2009 Ace Attorney Investigations: Miles Edgeworth, mae yna gymeriad o'r enw Quercus Alba sy'n debyg iawn i'r dderwen wen a phlanhigion yn gyffredinol.

## Gweler hefyd 
* Coedwig dderw fynyddig Appalachian yn y canol a'r de
* Coeden Dderwen Cyngor Creek, tirnod hanesyddol yn cynrychioli Tulsa, sylfaen Oklahoma gan Dref Llwythol Lochapoka o Genedl Creek
* Coeden Drws, derw gwyn hanesyddol ac unigryw yn Hamden, Connecticut (colli i fandaliaeth yn 2019)
* Linden Oak, o bosibl y dderwen wen fyw fwyaf yn yr Unol Daleithiau

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Map Dosbarthu, Quercus alba yn Flora Gogledd America, eFloras.org.
* Prifysgol Vanderbilt: delweddau *Quercus alba*  Archived  
* Tropicos.org. Gardd Fotaneg Missouri: delweddau *Quercus alba* L.
* Gwarchodaeth Chattooga. Ecoleg y Dderwen Wen

Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio