open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Le Louroux-Béconnais

Mae **Le Louroux-Béconnais** yn gymuned yn *département* Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code  49183.svg

## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Le Louroux-Béconnais yn * Lorétain * (gwrywaidd)  neu * Lorétaine * (benywaidd)

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Abaty Notre-Dame de Pontron
## Galeri

Monument aux morts- le lourouxbé.JPG| Cofeb ryfel
Le lourouxbé-02.JPG| Yr eglwys
Le louroux bé-02.JPG| Clochdy'r eglwys
Le leouroux bé 03.JPG|Corff dŵr Petit Anjou 
Le lourouxbé 04.JPG| Tir amaethyddol 

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
*INSEE  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Louvaines

Mae **Louvaines** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49184.svg

## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Louvaines yn * Louvenois* (gwrywaidd)  neu * Louvenoise* (benywaidd)

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Maenordy Hardas,16 ganrif ;
*Castell Aunay, 16 ganrif ;
*Eglwys a Priordy Jaillette, 12g
*Eglwys Saint-Aubin 18 fed ganrif

Louvaines - Prieuré de la Jaillette - Vue extérieure.jpg|Priordy
Louvaines - Prieuré de la Jaillette - Fresques murales 1.jpg|Murluniau yn y priordy

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Huillé

Mae **Huillé** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. 
## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49159.svg
## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Huillé yn * Huilléen * (gwrywaidd)  neu * Huilléenne
* (benywaidd)
## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Le château de Huillé
* Le château du Plessis-Greffier, yn dyddio o'r 13 ganrif
*Eglwys Saint-Jean-Baptiste
* La Bouchetière, maenordy o'r 16g
* Chaufour: fferm a melin ar y Loir

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Goruchafiaeth y Pab

Athrawiaeth yn niwinyddiaeth yr Eglwys Gatholig Rufeinig yw **goruchafiaeth y Pab** sy'n dal taw'r Pab, yn rhinwedd ei swydd yn Esgob Rhufain, yw pennaeth uchaf yr Eglwys Babyddol ac yn meddu awdurdod llwyr ac uniongyrchol dros faterion crefyddol a moesol, yn ogystal â disgyblaeth a gweinyddiaeth eglwysig.

Dau gyfiawnhâd sydd i oruchafiaeth y Pab: safle'r Pab fel olynydd San Pedr, pennaeth yr Apostolion yn ôl y Testament Newydd; ac hanes Eglwys Rhufain. Datblygodd yr athrawiaeth hon ar drywydd hanes yr Eglwys. Mae dau prif destun sy'n disgrifio natur yr athrawiaeth a'i goblygiadau i Babyddion: *Unam Sanctum* (1302), bwl gan y Pab Boniffas VIII; a Chyfansoddiad Dogmataidd Cyntaf Eglwys Crist, un o ddwy ddogfen Cyngor Cyntaf y Fatican (1869–70). Dyfynodd Boniffas adnodau'r ysgrythur, er enghraifft Mathew 16:19, i brofi natur ddwyfol yr awdurdod a roddid i San Pedr gan Iesu Grist. Dadleuodd bod angen i Gristnogion ymostwng i'r eglwys sy'n etifedd i'r traddodiad apostolaidd, ac felly i'r Pab, er iachawdwriaeth. Ymateb i dwf rhyddfrydiaeth a seciwlaraeth oedd pwrpas Cyngor Cyntaf y Fatican, ond ceisiodd y Pab Pïws IX hefyd i atgyfnerthu'i awdurdod crefyddol yn sgil cwymp Taleithiau'r Babaeth a cholled ei rym gwleidyddol. Cadarnháodd goruchafiaeth y Pab, ac athrawiaeth gysylltiedig anffaeledigrwydd y Pab, gan y Cyngor.

Mae'r pwnc hwn wrth wraidd y rhwyg rhwng yr Eglwys Babyddol a'r Eglwys Uniongred.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Klaus Schatz. *Papal Primacy: From Its Origins to the Present* (The Liturgical Press, 1996).

Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Longué-Jumelles

Mae **Longué-Jumelles** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth hanesyddol
Delwedd:Population - Municipality code  49180.svg
## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Longué-Jumelles yn * Longuéen-Jumellois* (gwrywaidd)  neu * Longuéenne-Jumelloise* (benywaidd)

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Longué-Jumelles wedi'i gefeillio â:
* Sinsheim, Almaen ers 1976
* Calverton, Lloegr ers 1980

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
* Eglwys Notre-Dame-de-la-Légion-d'honneur
*Plasdy Chesnaie-Archenon
*Plasdy Le Grand Boust
*Maenordy la Grand' Maison

 Longué - Église Notre-Dame-de-la-Légion-d'honneur.JPG|Eglwys
Longué - Logis de la Chesnaie-Archenon.JPG| Chesnaie-Archenon
 Longué - Logis Le Grand Boust.JPG| Le Grand Boust
Longué - Manoir de la Grand'Maison.JPG| Manoir de la Grand' Maison

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire  
## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Martigné-Briand

Mae **Martigné-Briand** yn gymuned yn *département* Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49191.svg

## Enw brodolion
Gelwir pobl o Martigné-Briand yn * Martinéen * (gwrywaidd)  neu * Martinéenne * (benywaidd)

## Oriel 

W1248-MartigneBriand_Chateau_62852.JPG|Mynedfa Castell Briant.
W1246-MartigneBriand_Chateau_62842.JPG|Castell Briant
W1263-MartigneBriand_StSimplicien_62848.JPG|Eglwys Saint-Simplicien.
W1256-MartigneBriand_Noyers_62706.JPG|Castell Noyers.
W1259-MartigneBriand StArnoult 62874.JPG|Capel Saint-Arnoult, Sousigné.
W1250-MartigneBriand_Cornu_StLien_62736.JPG|Capel Saint-Lien, Cornu.
W1260-MartigneBriand_StMartin_62753.JPG|Allor awyr agored Saint-Martin.
W1261-MartigneBriand_StMartin_N8_2525.jpg|Capel Saint-Martin.
W1253-MartigneBriand_Grouas_MenhirPolissoir_62699.JPG|Maen hir 
W1255-MartigneBriand_Grouas_MenhirPolissoir_62721.JPG|Maen hir

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire  

## Cyfeiriadau
*INSEE  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Louresse-Rochemenier

Mae **Louresse-Rochemenier** yn gymuned yn *département* Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49182.svg

## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Louresse-Rochemenier yn *Louressiens* (gwrywaidd)  neu *Louressois* (benywaidd)

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Château du Pont-de-Varenne
*Église Sainte-Madeleine et Saint-Jean
*Olion Eglwys Varenne 

Louresse-Rochemenier - Chateau de Varenne 1.jpg|Château du Pont-de-Varenne
Église Sainte-Madeleine et Saint-Jean, Louresse-Rochemenier exterior.JPG|Eglwys Sainte-Madeleine et Saint-Jean
Louresse-Rochemenier - Eglise de Varenne 3.jpg|Olion Eglwys Varenne

### Tai ogof

Image:Rocheménier01.JPG| Tai Awyr a  thai ogof
Image:Rocheménier02.JPG| Ffarm Ogof.
Image:Louresse-Rochemenier site troglodytique (10).JPG| Stabl Ogof.
Image:Louresse-Rochemenier - chapelle troglodytique.JPG|Capel ogof
File:Loire Maine Rochemenier2 tango7174.jpg|Ystafell wylnos ogof 
File:Loire Maine Rochemenier3 tango7174.jpg| Y tu mewn i annedd ogof

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire  

## Cyfeiriadau
*INSEE  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Marcé

Mae **Marcé** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49188.svg
## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Marcé yn * Marcéen * (gwrywaidd)  neu * Marcéenne * (benywaidd)
## Galeri

Marcé, étang rue de la Fontaine.jpg|Ffordd de la Fontaine
Marcé - Bois-de-l'Humeau.jpg|Maenor Bois de l'Humeau
Marcé, logis et dépendances rue principale.jpg|Plasdy ar la rue Principale
Marcé, porte classique à œil de bœuf et volutes sur la rue Principale.jpg| Drws clasurol a sgroliau *llygad tarw*
Marcé, lavoir de la rue de la Fontaine.jpg|Golchdy
Marcé, maison particulière rue principale.jpg|Tŷ rhyfedd rue Principale
Marcé, chapelle Saint-Léonard.jpg|Capel Saint-Léonard
Marcé - Eglise 2.jpg|Eglwys
Marcé - Eglise.jpg|Eglwys
Eglise saint Martin de Tours de Marcé, retable et autel baroques.jpg|Eglwys
Eglise saint Martin de Tours de Marcé, vue générale intérieure.jpg|Tu mewn i'r eglwys
Marcé, manoir de la Brideraie vue générale 01.jpg|Maenordy Brideraie 
Marcé, manoir de la Brideraie pigeonnier 04.jpg|Colomendy
Angers-Marcé Museum entrance.jpg|Amgueddfa'r awyr

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Le May-sur-Èvre

Mae **Le May-sur-Èvre** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc.
## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49193.svg
## Enwau brodorol
Gelwir pobl o Le May-sur-Èvre yn * Maytais* (gwrywaidd)  neu * Maytaise* (benywaidd)

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
* Église Saint-Michel (Eglwys San Fihangel) yn ddeillio o'r 15g
* Capel Saint-Tibère
* Capel Notre-Dame-de-Miséricorde, 
* Castell Cazeau.
* Yr hen ffordd Gallo-Rufeinig
*Capel Fosses

W1267-MaySEvre StTibere 62277.JPG|Capel Saint-Tibère
Le-May-Sur-Evre-Eglise-1.JPG|Yr eglwys
Le-May-Sur-Evre-Centre-socio-ludique.JPG| Canolfan economi hamdden.
Le-May-Sur-Evre-Etang.JPG| Y pwll
Le-May-Sur-Evre-Poilu.JPG|Cofeb ryfel
W1266-MaySEvre_ChapFosses_62250.JPG|Capel Notre-Dame-de-Miséricorde.
W1267-MaySEvre_StTibere_62277.JPG|Capel Saint-Tibère
W1266-MaySEvre ChapFosses 62250.JPG|Capel Fosses

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire  
## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Cymunedau Alpes-de-Haute-Provence

150px|bawd|chwith|Arfbais Alpes-de-Haute-Provence

Dyma restr o gymunedau Département Alpes-de-Haute-Provence, Ffrainc

Categori:Alpes-de-Haute-Provence
Maulévrier

Mae **Maulévrier** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc
## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49192.svg
## Enw brodolion
Gelwir pobl o Maulévrier yn * Maulévrais * (gwrywaidd)  neu * Maulévraise * (benywaidd)

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Maulévrier wedi'i gefeillio â:
* Coppet, Swistir

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Menhir *la Pierre au Sel* (Maen hir y Piler Halen- cyfeiriad Beiblaidd at hanes gwraig Lot Gen. 11-14, 19).
*Église Saint-Jean-Baptiste (Eglwys Ioan Fedyddiwr)
*Le parc oriental de Maulévrier, gerddi arddull Siapaniaidd mwyaf Ewrop.

Menhir de la Pierre au sel.jpg|Y Piler Halen
Maulévrier église Saint Jean Baptiste -2015a.JPG|Eglwys Ioan fedyddiwr
 Parc oriental maulevrier.jpeg|Parc oriental

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire  
## Cyfeiriadau
*INSEE  
  

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Riley Reid

Actores o'r Unol Daleithiau sy'n arbenigo mewn ffilmiau pornograffig yw **Riley Reid** (ganwyd 9 Gorffennaf 1991).

Ganwyd hi yn Miami Beach, Florida, UDA. Mae ganddi berthnasau sy'n Cherokee a Chickasaw, ac o Weriniaeth Dominica, yr Iseldiroedd, Iwerddon a Phuerto Rico. Symudodd y teulu cryn dipyn o gwmpas Florida pan oedd yn ferch ifanc a buont yn byw yn Tampa, Carol City, Miami, a Fort Lauderdale.

Aeth i Brifysgol Rhyngwladol Florida, lle graddiodd mewn seicoleg ac ar un adeg roedd a'i bryd ar fynd yn athrawes.

## Gwaith
Gweithiodd fel stripar am ddeufis pan oedd yn 19 oed, cyn iddi gychwyn yn y diwydiant porn. Ei ffilm cyntaf oedd fel 'ecstra' yn *In The VIP* gan y cwmni 'Reality Kings'.

## Gwobrau
Enillodd lawer o wobrau gan gynnwys Gwobr XBIZ a XBIZ.

Riley Reid at AVN Adult Entertainment Expo 2012.jpg|2012
Riley Reid at Exxxotica NJ 2013 1.jpg|2013
Riley Reid 2013 Exxxotica NJ.jpg|2013
Riley Reid at AVN Adult Entertainment Expo 2016 (25545760502).jpg|2016

## Cyfeiriadau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Modelau benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Florida
Categori:Actorion pornograffig
Durtal

Mae **Durtal** yn gymuned yn Département Maine-et-Loire yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code  49127.svg

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
* Chapelle Saint-Léonard, a adeiladwyd yn 1096 
* Château Bosset, castell o'r 15g
* Château de Chambiers
* Château de Durtal.
* Château de la Motte-Grollier
* Église de Gouis sefydlwyd yn y 12g
* Église Notre-Dame adeiladwyd rhwng 1047 a 1060 fel capel i gastell Durtal cyn cael ei wneud yn eglwys y plwyf yn 19g 
* Manoir d'Auvers
* Manoir de Serrain
* Porte Verron.

Château de Durtal 2011.jpg|Le château de Durtal 
Durtal - Porte Verron (2011).jpg|Porte Verron.
Durtal - Le Loir (2011).jpg|Yr afon Loir.
Durtal - Lavoir (2012).JPG|Hen olchdy 

## Gweler hefyd
Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Cymunedau Yvelines

150px|bawd|200px|Arfbais Yvelines
Dyma restr o '*gymunedau (*Ffrangeg communes*) yn Département Yvelines*',rhanbarth Île-de-France. Ffrainc
bawd|canol|200px|Lleoliad Yvelines (coch) yn Ffrainc


Categori:Yvelines
Hermann von Helmholtz

Gwyddonydd ac athronydd o'r Almaen oedd **Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz** (31 Awst 1821 – 8 Medi 1894). Arbenigodd ym meysydd ffiseg a ffisioleg, ond cyfranodd hefyd at ddatblygiadau yn acwsteg, opteg, mathemateg, meteoroleg, ac athroniaeth.

Fel anatomegydd, astudiodd ffisioleg y nerfau a llwyddodd i fesur buanedd ysgogiad nerfol gan ddefnyddio galfanomedr. Ar sail ei arbrofion ar fetabolaeth y cyhyrau, darganfyddodd egwyddor cadwraeth egni a'i gosod yn ddeddf fathemategol ym 1847. Arloesoedd gysyniad egni rhydd, a chyfranodd at ddatblygiadau yn thermodynameg ac electrodynameg. Astudiodd hefyd mudiant fortecs mewn hylifau. Ymhelaethodd ar ddamcaniaeth Thomas Young ar olwg a lliw, eglurodd mecanwaith ymgymhwysiad y lens, ym 1851 dyfeisiodd yr offthalmosgop, a chyhoeddodd draethawd estynedig ar opteg ffisiolegol ym 1867. Roedd hefyd yn arbenigwr ar acwsteg, yn enwedig ansawdd tôn.

Addysgodd ffiseg ym Mhrifysgol Berlin, a gweithiodd yn swydd cyfarwyddwr yr Athrofa Ffisegol-Dechnegol yn Charlottenburg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o'r Almaen
Categori:Academyddion Prifysgol Humboldt Berlin
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Ffisegwyr o'r Almaen
Categori:Ffisiolegwyr o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Gwyddonwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Marwolaethau 1894
Categori:Mathemategwyr o'r Almaen
Categori:Meddygon y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl o Potsdam
Wyn Thomas (actor)

Actor radio a phensaer o Gymru oedd **Wyn Thomas** (21 Rhagfyr 1928 – 14 Ionawr 2017) a gydnabyddir yn un o'r actorion radio cynharaf i weithio drwy gyfrwng y Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Theatr Fach y Gegin yng Nghricieth.

## Bywyd cynnar
Ganwyd ym Mhenparcau ger Aberystwyth a bu'n byw ym Mae Colwyn a Llundain, cyn ymgartrefu yng Nghaerdydd.

Yn 14 oed, cafodd ei gyfweliad cyntaf ar gyfer dramâu radio a bu'n actor ar radio drwy gyfrwng y Gymraeg a'r Saesneg am ddegawdau. Bu'n cydweithio gydag actorion amlwg fel Siân Phillips, a Myfanwy Talog. Bu farw yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd, 14 Ionawr 2017.

## Cynyrchiadau 
### Theatr 
### Dramâu Radio 
* *SOS Galw Gari Tryfan* (1950au)
* *Caligula* (1967)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion llais o Gymru
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Penseiri o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth
Canton Aubergenville

bawd|250px
Mae **Canton Aubergenville** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fei ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 40 gymuned sef:

*Andelu
*Aubergenville
*Aulnay-sur-Mauldre
*Auteuil
*Autouillet
*Bazemont
*Bazoches-sur-Guyonne
*Béhoust
*Boissy-sans-Avoir
*Bouafle
*Flexanville
*Flins-sur-Seine
*Galluis
*Gambais
*Garancières
*Goupillières
*Grosrouvre
*Herbeville
*Jouars-Pontchartrain
*Marcq
*Mareil-le-Guyon
*Mareil-sur-Mauldre
*Maule
*Méré
*Les Mesnuls
*Millemont
*Montainville
*Montfort-l'Amaury
*Neauphle-le-Château
*Neauphle-le-Vieux
*Nézel
*La Queue-les-Yvelines
*Saint-Germain-de-la-Grange
*Saint-Rémy-l'Honoré
*Saulx-Marchais
*Thoiry
*Le Tremblay-sur-Mauldre
*Vicq
*Villiers-le-Mahieu
*Villiers-Saint-Frédéric

## Cyfeiriadau
Aubergenville
Llanina

Hen blwyf ac eglwys hynafol yw **Llanina** sydd wedi'i leoli rhwng Traeth Llanina a Choed Llanina, i'r dwyrain o Gei Newydd, Ceredigion. Saif ym mhlwyf Llanllwchaiarn bellach. Credir fod yr enw'n cyfeirio at Santes Ina a dyna hefyd enw'r eglwys. Lleolwyd yr eglwys ar aber Afon Llethi, sy'n ymuno â'r môr o fewn ychydig fetrau o'r fynwent; cyfeirnod grid: SN4049459823.

Saif Plas Llanina gerllaw, lle treuliai Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden ei wyliau haf blynyddol, gyda'r teulu. Deuai un o'i ffrindiau yma hefyd, sef y bardd Dylan Thomas, gan aros yn y cwt ar waelod yr ardd.

Yn yr Oesoedd Canol roedd yr eglwys yn gysylltiedig â Thyddewi. Adeiladwyd yr eglwys bresennol yn 1810, ac ni wyddus beth oedd ffurf na siâp yr hen eglwys hynafol. Cofrestrwyd yr eglwys yn Radd II gan Cadw  Mae'r gat, neu'r fynedfa yn cynnwys cerrig o'r hen eglwys ac mae hefyd wedi'i chofrestru'n Radd II.

## Oriel

Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 22.jpg|Eglwys y Santes Ina, a Choed Llanina yn y cefn.
Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 03.jpg|Plas Llanina
Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 06.jpg|Hen groes Geltaidd ger y fynedfa i'r Plas a'r Eglwys.
Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 24.jpg|Adfeilion y cwt lle treuliai Dylan Thomas amser yn sgwennu
Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 37.jpg|Tu fewn yr eglwys i gyfeiriad yr allor
Llanina yr eglwys ger Ceinewydd Ceredigion Church of Llanina 53.jpg|Cefn yr eglwys o gyfeiriad y môr

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwysi Ceredigion
Categori:Plwyfi Cymru
Cantons Yvelines

Dyma restr o **cantons yn Département Yvelines**, Ffrainc, yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 

## Rhestr cantons Yvelines 
* Aubergenville
* Bonnières-sur-Seine
* Chatou
* Le Chesnay
* Conflans-Sainte-Honorine
* Houilles
* Limay
* Mantes-la-Jolie
* Maurepas
* Montigny-le-Bretonneux
* Les Mureaux
* Plaisir
* Poissy
* Rambouillet
* Saint-Cyr-l'École
* Saint-Germain-en-Laye
* Sartrouville
* Trappes
* Verneuil-sur-Seine
* Versailles-1
* Versailles-2

## Gweler hefyd
*Cymunedau Yvelines

## Cyfeiriadau
Canton Limay

bawd|250px

Mae **Canton Limay ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fei ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 20 cymuned sef:
*Brueil-en-Vexin
*Drocourt
*Épône
*La Falaise
*Follainville-Dennemont
*Fontenay-Saint-Père
*Gargenville
*Guernes
*Guitrancourt
*Issou
*Jambville
*Juziers
*Lainville-en-Vexin
*Limay
*Mézières-sur-Seine
*Montalet-le-Bois
*Oinville-sur-Montcient
*Porcheville
*Sailly
*Saint-Martin-la-Garenne

## Cyfeiriadau
Limay
Canton Maurepas

bawd|250px
Mae **Canton de Maurepas** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fei ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 16 cymuned sef:
*Châteaufort
*Chevreuse
*Choisel
*Coignières
*Dampierre-en-Yvelines
*Lévis-Saint-Nom
*Magny-les-Hameaux
*Maurepas
*Le Mesnil-Saint-Denis
*Milon-la-Chapelle
*Saint-Forget
*Saint-Lambert
*Saint-Rémy-lès-Chevreuse
*Senlisse
*Toussus-le-Noble
*Voisins-le-Bretonneux

## Cyfeiriadau
Maurepas
Canton Les Mureaux

bawd|250px
Mae **Canton Les Mureaux ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 10 cymuned sef:
*Chapet
*Ecquevilly
*Évecquemont
*Gaillon-sur-Montcient
*Hardricourt
*Meulan-en-Yvelines
*Mézy-sur-Seine
*Les Mureaux
*Tessancourt-sur-Aubette
*Vaux-sur-Seine. 
## Cyfeiriadau
Les Mureaux
Canton Bonnières-sur-Seine

bawd|250px

Mae **Canton Bonnières-sur-Seine** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fei ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 70 gymuned sef:

*Adainville
*Arnouville-lès-Mantes
*Auffreville-Brasseuil
*Bazainville
*Bennecourt
*Blaru
*Boinville-en-Mantois
*Boinvilliers
*Boissets
*Boissy-Mauvoisin
*Bonnières-sur-Seine
*Bourdonné
*Breuil-Bois-Robert
*Bréval
*Chaufour-lès-Bonnières
*Civry-la-Forêt
*Condé-sur-Vesgre
*Courgent
*Cravent
*Dammartin-en-Serve
*Dannemarie
*Favrieux
*Flacourt
*Flins-Neuve-Église
*Fontenay-Mauvoisin
*Freneuse
*Gommecourt
*Goussonville
*Grandchamp
*Gressey
*Guerville
*Hargeville
*La Hauteville
*Houdan
*Jeufosse
*Jouy-Mauvoisin
*Jumeauville
*Limetz-Villez
*Lommoye
*Longnes
*Maulette
*Ménerville
*Méricourt
*Moisson
*Mondreville
*Montchauvet
*Mousseaux-sur-Seine
*Mulcent
*Neauphlette
*Orgerus
*Orvilliers
*Osmoy
*Perdreauville
*Port-Villez
*Prunay-le-Temple
*Richebourg
*Rolleboise
*Rosay
*Saint-Illiers-la-Ville
*Saint-Illiers-le-Bois
*Saint-Martin-des-Champs
*Septeuil
*Soindres
*Tacoignières
*Le Tartre-Gaudran
*Le Tertre-Saint-Denis
*Tilly
*Vert
*La Villeneuve-en-Chevrie
*Villette

## Cyfeiriadau
Bonnières-sur-Seine
Pedro I, brenin Portiwgal

Brenin Portiwgal o 28 Mai 1357 hyd ei farwolaeth oedd **Pedro I** (8 Ebrill 1320 – 18 Ionawr 1367).

Fe'i ganwyd yn Coimbra, yn fab i Afonso IV, brenin Portugal, a'i wraig Beatriz.

Priododd Pedr Constanza Manuel o Villena ar 24 Awst 1339, ond ei gariad oedd Inês de Castro, wraig-yn-aros i Constanza. Bu farw Constanza ym 1345. Cafodd Inês ei lladd ym 1355.

## Plant
### Gyda Constanza
*Maria (1342-1367)
*Infante Luis (1344-1344)
*Fernando I, brenin Portiwgal (1345-1383)

### Gyda Inês de Castro
*Afonso (1350-1350)
*João (1352-c.1396)
*Denis (1353-c.1403)
*Beatriz (bu farw 1381)

### Gyda Teresa Lourenço
*João (1357-1433)

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Portiwgal
Categori:Genedigaethau 1320
Categori:Marwolaethau 1367
Categori:Teyrnoedd y 14eg ganrif
Andrésy

Mae **Andrésy** yn gymuned yn *département* Yvelines yn Rhanbarth Île-de-France, Ffrainc.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 78015.svg

## Cysylltiadau rhyngwladol
Mae Andrésy wedi'i gefeillio â: 
*  Haren, Almaen 1988 
*  Korgom, Niger ers 2001 
*  Vlagtwedde, Iseldiroedd ers 2000 
*  Międzyrzecz, Pwyl ers 2005 
*  Oundle, Lloegr ers 2001

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Eglwys Saint-Germain

## Galeri

Image:Andrésy Parc Mairie.jpg|Parc Neuadd y Dref.
Image:Andrésy Château.jpg|Hen gastell, rhan o Neuadd y dref
Image:Andrésy Tour.jpg|Tŵr
Demeure Rêve Cottage.JPG|Bwthyn
Image:Andrésy Espace Julien Green.jpg|Espace Julien-Green.
Image:Andrésy Château du Faÿ.jpg|Château du Faÿ
Image:Andrésy Gare1.jpg|Gorsaf Andrésy
Image:Andrésy Mam.jpg|Cofeb rhyfel
Image:andresy_beateau_2.jpg|Yr eglwys or afon Seine.
Image:cygne_andresy.jpg|Trem ar yr afonSeine.
Image:andresy_centre.JPG|Ffordd Général-Leclerc

## Gweler hefyd
Cymunedau Yvelines

## Cyfeiriadau
*INSEE  

Categori:Cymunedau Yvelines
Cantons Maine-et-Loire

Dyma restr o **cantons yn Département Maine-et-Loire** yn Rhanbarth Pays de la Loire, Ffrainc, yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015

## Rhestr cantons Maine-et-Loire 
* Angers-1
* Angers-2
* Angers-3
* Angers-4
* Angers-5
* Angers-6
* Angers-7
* Beaufort-en-Vallée
* Beaupréau
* Chalonnes-sur-Loire
* Chemillé-Melay
* Cholet-1
* Cholet-2
* Doué-la-Fontaine
* Longué-Jumelles
* La Pommeraye
* Les Ponts-de-Cé
* Saint-Macaire-en-Mauges
* Saumur
* Segré
* Tiercé

## Gweler hefyd
*Cymunedau Maine-et-Loire
## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Maine-et-Loire
Categori:Maine-et-Loire
Canton Beaufort-en-Vallée

bawd|250px

Mae ** Beaufort-en-Vallée ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn *département* Maine-et-Loire ac yn y rhanbarth Pays de la Loire.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 32 cymuned sef:
*Auverse 
*Baugé-en-Anjou 
*Beaufort-en-Vallée 
*Bocé 
*Breil 
*Brion 
*Broc 
*Chalonnes-sous-le-Lude 
*Chartrené 
*Chavaignes 
*Cheviré-le-Rouge 
*Chigné 
*Clefs-Val d'Anjou 
*Cuon 
*Dénezé-sous-le-Lude 
*Échemiré 
*Fontaine-Guérin 
*Fontaine-Milon 
*Fougeré 
*Gée 
*Genneteil 
*Le Guédeniau 
*Lasse 
*Linières-Bouton 
*Mazé 
*Meigné-le-Vicomte 
*Méon 
*Noyant 
*Parçay-les-Pins 
*La Pellerine 
*Saint-Georges-du-Bois 
*Saint-Quentin-lès-Beaurepaire.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
Categori:Cantonau Maine-et-Loire
Canton Chemillé-Melay

bawd|250px
Mae **Canton Chemillé-Melay ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Maine-et-Loire ac yn y rhanbarth Pays de la Loire.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 24 cymuned sef:
*Aubigné-sur-Layon 
*Beaulieu-sur-Layon 
*Champ-sur-Layon 
*Chanzeaux 
*La Chapelle-Rousselin 
*Chavagnes 
*Chemillé-Melay 
*Cossé-d'Anjou 
*Faveraye-Mâchelles 
*Faye-d'Anjou 
*La Jumellière 
*Martigné-Briand 
*Mozé-sur-Louet 
*Neuvy-en-Mauges 
*Notre-Dame-d'Allençon 
*Rablay-sur-Layon 
*Saint-Georges-des-Gardes 
*Saint-Lambert-du-Lattay 
*Saint-Lézin 
*Sainte-Christine 
*La Salle-de-Vihiers 
*Thouarcé 
*La Tourlandry 
*Valanjou.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
Categori:Cantonau Maine-et-Loire
Canton Beaupréau

bawd|250px

Mae **Beaupréau** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn *département* Maine-et-Loire ac yn y rhanbarth Pays de la Loire.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 22 cymuned sef:
*Andrezé 
*Beaupréau 
*Bégrolles-en-Mauges 
*La Boissière-sur-Èvre 
*La Chapelle-du-Genêt 
*Chaudron-en-Mauges 
*La Chaussaire 
*Le Fief-Sauvin 
*Le Fuilet 
*Gesté 
*Jallais 
*La Jubaudière 
*Montrevault 
*Le Pin-en-Mauges 
*La Poitevinière 
*Le Puiset-Doré 
*Saint-Philbert-en-Mauges 
*Saint-Pierre-Montlimart 
*Saint-Quentin-en-Mauges 
*Saint-Rémy-en-Mauges 
*La Salle-et-Chapelle-Aubry 
*Villedieu-la-Blouère.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
Categori:Cantonau Maine-et-Loire
Canton Doué-la-Fontaine

bawd|250px

Mae **Canton Doué-la-Fontaine ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn *département* Maine-et-Loire ac yn y rhanbarth Pays de la Loire.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys 34 cymuned sef:
*Ambillou-Château 
*Antoigné 
*Brézé 
*Brigné 
*Brossay 
*Chemellier 
*Chênehutte-Trèves-Cunault 
*Cizay-la-Madeleine 
*Concourson-sur-Layon 
*Le Coudray-Macouard 
*Courchamps 
*Coutures 
*Dénezé-sous-Doué 
*Doué-la-Fontaine 
*Épieds 
*Forges 
*Gennes 
*Grézillé 
*Louerre 
*Louresse-Rochemenier 
*Meigné 
*Montfort 
*Montreuil-Bellay 
*Noyant-la-Plaine 
*Le Puy-Notre-Dame 
*Saint-Cyr-en-Bourg 
*Saint-Georges-des-Sept-Voies 
*Saint-Georges-sur-Layon 
*Saint-Just-sur-Dive 
*Saint-Macaire-du-Bois 
*Le Thoureil 
*Les Ulmes 
*Vaudelnay 
*Les Verchers-sur-Layon.

## Gweler hefyd
*Cymunedau Maine-et-Loire

## Cyfeiriadau
Categori:Cantonau Maine-et-Loire
Ablis

Mae **Ablis** yn gymuned yn *département* Yvelines yn Rhanbarth Île-de-France, Ffrainc. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 78003.svg

## Enw brodorion 
Gelwir pobl o Ablis yn *Ablisiens*

## Cysylltiadau rhyngwladol
Mae Ablis wedi'i gefeillio â: 
*  Wendelsheim, Almaen ers 1979

## Henebion a llefydd o ddiddordeb
*Eglwys Saint-Pierre-Saint-Paul yn dyddio yn ôl i'r 11g gyda chlochdy o'r 12g'
*Cyn Abaty Saint-Épain-Saint-Blaise priordy a sefydlwyd gyntaf ym 1115 
*Hen westy Heaume lle fu Gwilym Goncwerwr yn aros.
*Hen gapel Sainte-Madeleine o'r 12g.

78-Ablis-place-St-Pierre.jpg|Eglwys Saint-Pierre-Saint-Paul
Église Saint-Pierre-Saint-Paul d'Ablis en 2012 18.jpg|Clochdy Saint-Pierre-Saint-Paul

## Gweler hefyd
Cymunedau Yvelines

## Cyfeiriadau
*INSEE  

Categori:Cymunedau Yvelines
John Campbell, 2il Iarll Cawdor

Roedd **John Frederick Vaughan Campbell, 2il Iarll Cawdor** (11 Mehefin 1817 –29 Mawrth 1898) yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol Sir Benfro o 1841 hyd 1860, gan ddefnyddio'r teitl Is iarll Emlyn, ac fel aelod Ceidwadol o Dŷ'r Arglwyddi o 1860 hyd ei farwolaeth ym 1898

## Cefndir
Roedd Campbell yn fab i John Frederick Cambell Iarll 1af ac 2il Farwn Cawdor o Gastell Cawdor yn Swydd Nairn, yr Alban, Llys Stackpole, Y Stagbwll, Sir Benfro a'r Gelli Aur, Sir Gaerfyrddin. Ei fam oedd Elizabeth, merch hynaf Thomas Thynne 2il Is iarll Bath 

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton a Choleg Eglwys Crist, Rydychen lle graddiodd BA ym 1838 ac MA ym 1841

## Bywyd Personol
Priododd Sarah Mary Compton Cavendish, merch y Cadfridog yr anrhydeddus Henry Frederick Compton-Cavendish a Sarah Fawkener, ar 28 Mehefin 1842. Bu iddynt 10 o blant, 4 mab a 6 merch, bu farw 3 yn eu hieuenctid; y 7 a oroesodd oedd:

*Y Ledi Victoria Alexandrina Elizabeth Campbell (24 Mawrth 1843-30 Mawrth 1909)
*Y Ledi Muriel Sarah Campbell (27 Mai 1845-30 Medi 1934)
*Frederick Archibald Vaughan Campbell, 3ydd Iarll Cawdor (13 Chwefror 1847–08 Chwefror 1911)
*Yr Anrhydeddus Ronald George Elidor Campbell (30 Rhagfyr 1848–28 Mawrth 1879)
*Y Ledi Evelyn Caroline Louise Campbell (24 Gorffennaf 1851-)
*Y Ledi Rachel Anne Georgina Campbell (04 Gorffennaf 1853-06 Hydref 1906)
*Yr Anrhydeddus. Alexander Francis Henry Campbell (03 Medi 1855–05 Mawrth 1929)

## Gyrfa Wleidyddol
Daeth yr Is iarll Emlyn yn 21 mlwydd oed ym 1838, ac yn ddigon hen i'w ethol i'r Senedd; gan hynny gorfodwyd AS cyfredol Sir Benfro, Syr John Owen, i sefyll i lawr i wneud lle i'r Is iarll mewn sedd a gyfrifwyd fel "eiddo" Arglwyddi Cawdor yn yr etholiad cyffredinol nesaf a gynhaliwyd ym 1841. Cafodd Emlyn ei ethol, yn gwbl di wrthwynebiad ym mhob etholiad hyd ei ddyrchafu i'r bendefigaeth ar farwolaeth ei dad ym 1861.

Yn syth wedi ei ethol fe'i benodwyd yn Ysgrifennydd Seneddol Preifat i Ddug Bucclcuch, Arglwydd Breifat y Sêl (Lord Privy Seal). Ym 1842 fe'i benodwyd yn ysgrifennydd byr nodiadau yn y Swyddfa Dramor, hyd i'r llywodraeth Ceidwadol syrthio ym 1846.

Gwasanaethodd fel Is-Raglaw Swydd Nairn, Is Raglaw Swydd Inveness ac Is raglaw Sir Gaerfyrddin. Gwasanaethodd fel Arglwydd Raglaw Sir Gaerfyrddin o 1861 i 1898.

## Marwolaeth
Bu farw yn y Stagbwll yn 71 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent eglwys Cheriton

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1898
Wenderholm

Mae parc **Wenderholm** i'r gogledd o Waiwera ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd, ar bentir thwng aberoedd Afon Puhoi ac Afon Waiwera. Mae Gwersyllfa Schischka yn y parc. Mae'r parc yn enwog am ei choed pohutukawa.

bawd|260px|dim|Coed Pohutukawa ym Mharc Wenderholm

## Dolen allanol
* Gwefan Parciau Seland Newydd

Categori:Ynys y Gogledd
Categori:Seland Newydd
David Arthur Saunders Davies

Roedd **David Arthur Saunders Davies** (9 Mehefin 1792 – 22 Mai 1857) yn wleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Gaerfyrddin rhwng 1842 a 1857

## Bywyd personol
Ganwyd Davies yng Nghaerfyrddin yn fab hynaf Dr David Davies, meddyg, a Susana (née Saunders) ei wraig. Roedd Susana yn ferch ac etifedd Erasmus Davies, ystâd y Pentre Maenordeifi.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Harrow a Choleg Eglwys Crist, Rhydychen lle graddiodd BA ym 1814 ac MA ym 1817.

Ym 1826 priododd Elizabeth Maria, merch Cyrnol Owen Philipps a chwaer John Henry Scourfield AS Sir Benfro. Bu hi farw 19 Gorffennaf 1851; bu iddynt dri mab a dwy ferch. Bu farw eu hail fab Owen Gwyn yng ngwarchae Sabastopol, Rhyfel y Creimea. Safodd eu mab hynaf, Arthur Henry, fel ymgeisydd seneddol i'r Rhyddfrydwyr yn etholaeth Ceredigion ym 1859 ac i'r Ceidwadwyr yn Sir Benfro ym 1895.

## Gyrfa
Fe'i galwyd i'r bar yn Lincoln's Inn ym 1818 a bu'n ymarfer y gyfraith yng nghylchdaith De Cymru gan wasanaethu fel cadeirydd Llysoedd Chwater Swydd Aberteifi ac fel un o Ynadon Heddwch Sir Gaerfyrddin. Ar farwolaeth ei dad ym 1829 daeth yn dirfeddiannwr ar ystâd helaeth a oedd yn cynnwys Pentre, Maenordeifi; Moel Ifor, Llanrhystud; Erw Wastod yn Llanedi a thiroedd yn ardal Abertawe. Roedd yr ystadau yn eu cyfanrwydd yn mesur tua 9,900 cyfer 

## Gyrfa wleidyddol
Dewiswyd Davies i gynrychioli'r achos Geidwadol ar farwolaeth John Jones, Ystrad ym 1842 a chafodd ei ailethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau cyffredinol 1847, 1852 a 1857. Ni fu ei yrfa seneddol yn un nodedig.

## Marwolaeth
Bu farw yn sydyn wrth giniawa gyda'i fab yng Nghlwb Prifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt, Llundain yn 65 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Harrow
David Morris (AS Caerfyrddin)

Roedd **David Morris** (1800 – 30 Medi 1864) yn gyfarwyddwr banc ac yn wleidydd Rhyddfrydol o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Bwrdeistref Caerfyrddin rhwng 1837 a 1864.

## Bywyd personol
Ganwyd David Morris yng Nghaerfyrddin yn fab hynaf William Morris, bancwr.
Roedd yn di-briod

## Gyrfa
Sefydlodd tad cu Morris banc yng Nghaerfyrddin, Morris & Sons yn y 1780au, bu David Morris yn gweithio yn y banc gan godi'n gyfarwyddwr iddi. Roedd cyfnod Morris fel cyfarwyddwr yn un llewyrchus i'r cwmni ; pan ymddeolodd ar gael ei ethol i'r Senedd ym 1837 roedd ganddo ffortiwn werth tua £250,000 (gwerth tua £18 miliwn bellach)

## Gyrfa Wleidyddol
Safodd yn etholiad cyffredinol 1837 fel Chwig, gan lwyddo i ddisodli 'r aelod Ceidwadol, David Lewis. Cafodd ei feirniadu yn hallt gan rhai sylwebyddion Rhyddfrydol am beidio â phledio achos Beca yn y Senedd ym 1839/40 , methodd y feirniadaeth i effeithio ar ei boblogrwydd fel aelod.  Cadwodd y sedd (fel Rhyddfrydwr yn hytrach na Chwig, o 1859) hyd ei farwolaeth ym 1864 pan gafodd ei olynu gan ei nai William Morris. Yn y senedd ei ddiddordebau pennaf oedd materion ariannol ac addysg .

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref yng Nghaerfyrddin wedi salwch byr yn 64 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent gyhoeddus Caerfyrddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1864
Categori:Rhyddfrydiaeth
Pab Sixtus V

Pab yr Eglwys Gatholig  a rheolwr Taleithiau'r Babaeth o 24 Ebrill 1585 hyd ei farwolaeth oedd **Sixtus V** (ganwyd **Felice Peretti**) (13 Rhagfyr 1521 – 27 Awst 1590). Er iddo deyrnasu am bum mlynedd yn unig, roedd ei gyfnod yn llawn newidiadau ac fe'i gofir fel un o brif arweinwyr y Gwrth-Ddiwygiad. Llwyddodd i ddiwygio'r llywodraeth eglwysig ac adnewyddu dinas Rhufain.

Ganwyd i deulu tlawd o dras Ddalmataidd ym mhentref Grottammare yn rhanbarth Marche, yr Eidal. Bu'n fugail moch cyn iddo ymuno ag Urdd Sant Ffransis yn 12 oed a gwisgo gŵn llwyd y Brodyr Lleiaf fel nofydd.

Dan deyrnasiad Grigor XIII, roedd Taleithiau'r Babaeth mewn anhrefn ac herwyr a banditiaid yn rhemp. Ar 24 Ebrill 1585, dwy wythnos wedi marwolaeth Grigor, cafodd Peretti ei ethol heb yr un bleidlais yn ei erbyn, a'i goroni'n bab ar 1 Mai. Cychwynnodd Sixtus ar ymgyrch dresigar i amddiffyn Taleithiau'r Babaeth. Dienyddodd 5000 o fanditiaid yn ystod ei deyrnasiad, a llwyddodd i adfer rhywfaint o heddwch yng nghanolbarth yr Eidal. Cynyddodd cyllid yr Eglwys yn sylweddol drwy gasglu trethi newydd, gwerthu swyddogaethau, a chodi benthyciadau. Adferodd Rhufain gan ail-adeiladau eglwysi a chodi adeiladau a chofebau newydd, a dyluniodd rhwydwaith o ffyrdd i gysylltu cyrion y ddinas â'r ardal ganolog. Ymhlith cyflawniadau'r cyfnod adnewyddu hwn mae adferiad Palas y Lateran, Llyfrgell y Fatican, cromen Basilica Sant Pedr, a'r twnnel a dyfrbont a gludodd dŵr ffres o Palestrina. Dan Sixtus trodd y Rhufain ganoloesol, adfeiliog yn ddinas a nodir gan ei bensaernïaeth faróc.

Ail-drefnodd Sixtus weinyddiaeth yr Esgobaeth Sanctaidd, gan uno ac ehangu system y cynulliadau a chanoli llywodraeth yr Eglwys Babyddol yn Rhufain. Datblygodd Llys y Pab ei ffurf fodern pan osododd Sixtus amodau a rheolau'r Llys yn ei fwl *Immensa* (1588). Gosododd uchafswm aelodau Coleg y Cardinaliaid yn 70, rheol nas newidiwyd tan 1958. Pwysleisiodd disgyblaeth eglwysig a diwygiodd system weinyddu'r gyfraith. Mynodd i esgobion ymweld â Rhufain yn rheolaidd i roi cyfrif o'u hesgobaethau. O ganlyniad i'r Llys diwygiedig, roedd yr Eglwys Babyddol yn effeithiol wrth roi gorchymynion Cyngor Trent ar waith.

Roedd Sixtus yn ddiplomydd brwd yn wyneb y cyfyng-gyngor o ganlyniad i dwf Protestaniaeth. Gweithiodd gyda'r Ffrancod i amddiffyn Catholigiaeth yn ystod y Rhyfeloedd Crefydd a rhodd caniatâd i'r Felipe II, brenin Sbaen lansio'r Armada ym 1588. Hyd yn oed tra'n bab, bu Sixtus wrth waith yr ysgolhaig: cyhoeddodd argraffiadau diwygiedig o'r Septuagint a'r Fwlgat. Fodd bynnag, roedd ei waith yn llawn camgymeriadau a bu'n rhaid cywiro'i olygiad o'r Fwlgat yn hwyrach dan y Pab Clement VIII. Bu farw Sixtus ar 27 Awst 1590. Cafodd ei olynu i'r Babaeth gan Urbanus VII, a deyrnasodd am ddeuddeng niwrnod yn unig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1521
Categori:Marwolaethau 1590
Categori:Pabau
Categori:Pobl o Marche
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Teyrnoedd yr 16eg ganrif
John Evans (AS Hwlffordd)

Roedd **John Evans**  (1796 - 17 Hydref 1864) yn wleidydd Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Hwlffordd rhwng 1847 a 1852

## Bywyd Personol
Ganwyd Evans yn Hwlffordd yn unig blentyn i'r Parch John Evans, gweinidog capel Presbyteraidd St Thomas Green yn y dref a Mary ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Genefa a Phrifysgol Glasgow lle graddiodd BA

Bu'n briod ddwywaith ei wraig gyntaf oedd Ann Jane merch Henry Davies Llanisan-yn-Rhos ac yn ail Mary Ann merch Titus Owen, llawfeddyg, Hwlffordd. Ymysg plant John & Mary Ann Evans oedd y bardd Awstraliad George Essex Evans
## Gyrfa
Cafodd ei alw i'r bar yn Lincoln's Inn ym 1820 a bu'n gweithio ar gylchdaith Rhydychen a chylchdaith de Cymru. Fe'i codwyd yn Gwnsler y Frenhines ym 1837

## Gyrfa Wleidyddol
Pan godwyd Syr Richard Bulkley Philipps i'r bendefigaeth fel Arglwydd Aberdaugleddau cafodd Evans ei ddewis fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol i'w olynu ac fe'i hetholwyd yn ddiwrthwynebiad. Yn yr etholiad cyffredinol nesaf, a gynhaliwyd ym 1852, cafodd ei drechu gan yr ymgeisydd Ceidwadol John Henry Phillips. Safodd fel ymgeisydd yn isetholiad Aberteifi a achoswyd drwy farwolaeth yr aelod Rhyddfrydol Pryse Loveden, ond unwaith eto collodd y sedd i'r Ceidwadwyr

## Marwolaeth
Bu farw yn Buxton, Swydd Derby

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig‎
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1864
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Brwydr Garn Goch

Ymladdwyd **Brwydr Garn Goch** (neu **Frwydr Llwchwr** a hefyd *Brwydr Gŵyr*') ar Ddydd Calan yn 1136. Y Cymry, dan arweiniad medrus Hywel ap Maredudd, a orfu, ond y frwydr hon oedd dechrau rhyfel gwaedlyd y Cymry a'r Saeson rhwng 1136 ac 1137.

## Cefndir 
Gwladychwyd rhannau o Gymru, gan gynnwys Penrhyn Gŵyr, gan werinwyr Normanaidd yn ystod 11g.  Erbyn 1106 roedd brenin Lloegr, Harri I, yn ddigon eofn yng Nghymru i roddi Gŵyr yn anrheg i Iarll Warwick, a hynny heb oresgyn y tir. Dynion Brycheiniog, Morgannwg a gogledd Gŵyr oedd cyfansoddiad y fyddin.

Aeth y ddwy fyddin ben-ben a'i gilydd am hanner dydd ar y dydd Calan hwnnw ar dir gerllaw ysbyty Garn Goch heddiw.  Yn y cofnod 'Chronicon ex Chronicis' dywed John of Worcester (1140)  "*Immediately after the death of King Henry, on 2nd December, a fierce battle took place on 1st Ionawr in Gower between the Normans and the Welsh in which five hundred and sixteen of both armies died. Their bodies were horribly scattered among the fields and eaten up by wolves.*".  

Aeth byddin y Cymry yn ei blaen i losgi a rheibio de Gŵyr.

### Canlyniadau'r Frwydr 
Dyma oedd dechrau rhyfel gwaedlyd y Cymry a'r Saeson rhwng 1136 ac 1137.

### Cofeb Garn Goch 
Yn 1985 sicrhawyd bod cofeb yng Ngarn Goch. Cloddiwyd carreg enfawr o chwarel yng Nghwm Gwendraeth a threfnwyd i'r fyddin diriogaethol ei chludo i'r fan.  Mae oddeutu traean ohoni o dan y ddaear. Gwelir cen yn tyfu drosti erbyn hyn. Gerllaw hefyd mae'r cofnod ar lechi sydd yn nodi'r hanes. Daeth y ddwy lechen o fwrdd snwcer yng ngharchar Abertawe, eu glanhau, eu cerfio a'u cludo'n ddiogel i'r fan.
bawd|Arwydd Garn Goch

Daeth Gwynfor Evans i Garn Goch ar Ddydd Gŵyl Dewi 1986 i ddadorchuddio'r gofeb. Gwrthododd yr awdurdodau dro ar ôl thro i roi arwydd i gyfeirio'r teithiwr at y maen coffa ac felly aeth rhywrai ati yn y dirgel i 'addasu' arwydd eu hunain a'i osod yn y fan.

### Coffáu Cyfoes 
Coffad Brwydr Garn Goch Ionawr y Cyntaf 2013|border|chwith|frameless
Cedwir lleoliad y maen yn lân drwy dorri'r gwair a phlannu cenin pedr.

Am hanner dydd yn flynyddol ar ddydd Calan cynhelir coffâd cyhoeddus ger y maen coffa yng Ngarn Goch.

## Llyfryddiaeth 
* Davies, J. (1990) Hanes Cymru.  Penguin Books
* Evans, G. (1971) Aros Mae.  Gwasg John Penry
* Fychan, C. (2006) Galwad y Blaidd.  Cymdeithas Lyfrau Ceredigion
* Gildas Research (2013) 'Welsh Battlefields Historical Survey: The Battle of Gower 1136, Glamorganshire, Historical Assessment'
* McKurk, J. (1998) The Chronicle of John of Worcester: Volume III: The Annals from 1067 to 1140 with the Gloucester Interpolations and the Continuation to 1141: The Annals from 1067-1140, Vol 3.  Oxford University Press
* Walker, D. (1990) Medieval Wales.  Cambridge University Press

## Gweler Hefyd 
* Y Normaniaid yng Nghymru
* Cilmeri
* Gwenllian ferch Gruffudd ap Cynan

## Cyfeiriadau 
Garn Goch
Categori:12fed ganrif yng Nghymru
Categori:Hanes Abertawe
George Tyler

Roedd **Syr George Tyler KH**, (28 Rhagfyr 1792 - 4 Mehefin 1862) yn swyddog yn Llynges Frenhinol Prydain, yn llywodraethwr trefedigaethol ac yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros etholaeth Sir Forgannwg.

## Bywyd Personol
Ganwyd Tyler ym Mhenfro yn fab hynaf y Llyngesydd Charles Tyler.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg y Llynges Frenhinol Portsmouth.

Priododd, ar 21 Medi 1819, Harriet Margaret, merch y Gwir Anrh. John Sullivan, a'r Ledi Harriet, merch George, trydydd iarll Swydd Buckingham; bu iddynt saith mab a phedair merch. Roedd eu merch, Caroline, yn fam i Windham Henry Wyndham-Quin, AS De Morgannwg 1895 - 1906.

## Gyrfa
Wedi cyfnod o dair blynedd o hyfforddiant yng Ngholeg y llynges daeth Tyler yn aelod llawn o'r llynges ym 1809. Ym 1811 bu'n ymladd yn erbyn y llynges Ffrengig ym Mae Kiberen oddi ar arfordir Llydaw pan gollodd ei fraich dde, derbyniodd pensiwn gan y llywodraeth o £200 y flwyddyn am yr anaf, ond parhaodd ei yrfa yn y llynges. Gwasanaethodd fel Rhaglaw'r Lluman ar long ei dad oddi ar arfordir Penrhyn Gobaith Da, De'r Affrig cyn cael ei godi'n Comander ym 1815 ac yn Gapten ym 1822. Rhwng 1833 a 1840 gwasanaethodd fel rhaglaw lywodraethwr Ynys St Vincent. Daeth yn llyngesydd wrth gefn ym 1852, ac yn is-lyngesydd ym 1857.

## Gyrfa Wleidyddol
Pan ddyrchafwyd Edwin Wyndham-Quin i Dŷ'r Arglwyddi ym 1851 etholwyd Tyler yn ddiwrthwynebiad i'w olynu fel yr Aelod Seneddol Ceidwadol. Cadwodd ei sedd yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1852 ac ymneilltuodd o'r Senedd ar adeg etholiad 1857.

## Anrhydeddau
Penodwyd Tylor yn Farchog yn yr Urdd Guelphic ym 1833 a'i urddo'n Farchog ym 1838 fel cydnabyddiaeth am ei wasanaeth wrth drefnu rhyddfreinio caethion St Vincents.

## Marwolaeth
Bu farw yng Nghastell Dwnrhefn, cartref y teulu Wyndham-Quin yn 69 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1862
Categori:Morwyr y Llynges Frenhinol
Cardinal (Yr Eglwys Gatholig)

bawd|Urddwisg y cardinal ar ddymi: casog goch, gwenwisg ag ymylwaith les, mantell goch, a'r frongroes. Ar waelod y dymi, o'r chwith i'r dde: cap corun, meitr, a gwregys neu sash.

Un o brif swyddogion yr Eglwys Gatholig Rufeinig ac aelod o Goleg y Cardinaliaid yw **cardinal**. Ymhlith ei swyddogaethau mae ethol y pab, cynghori'r pab, a llywodraethu'r Eglwys Gatholig drwy Lys y Pab. Fel rheol, esgob neu archesgob dros esgobaeth fawr yw cardinal, ac weithiau'n llysgennad ar ran Esgobaeth y Pab.

Y teitl "Arucheledd" yw'r dull o gyfarch cardinal, ac fe'i elwir hefyd yn "Dywysog yr Eglwys".

## Cyferiadau 

Categori:Clerigwyr Catholig
Categori:Teitlau eglwysig
Bwl

[bawd|Bwl a gyhoeddir gan y [Pab Urbanus VIII ym 1637.]]
Llythyr neu ddogfen swyddogol a gyhoeddir gan Bab yr Eglwys Gatholig yw **bwl**. Daw'r enw o'r sêl blwm () a osodir arno. Ers y 12g, defnyddir yr enw bwl ar ddogfen gan y Pab a chanddi selnod sy'n dangos pennau'r apostolion Pedr a Paul ar un ochr a llofnod y Pab ar yr ochr arall.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dogfennau
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Cerddoleg

Disgyblaeth academaidd sy'n ymwneud â cherddoriaeth yw **cerddoleg**. Mae'n cwmpasu pob agwedd o gerddoriaeth, ac eithrio yr arfer o berfformio a chyfansoddi ei hun, hynny yw hyfforddiant cerddorol. Un o feysydd y dyniaethau yw cerddoleg. Mewn astudiaethau hanesyddol mae gwreiddiau'r maes, a datblygodd yn hwyrach i grybwyll dadansoddiad a damcaniaeth. Yn hanesyddol bu pwyslais ar gerddoriaeth Ewrop a cherddoriaeth glasurol yn enwedig,

### Estheteg 
Agwedd athronyddol ar gerddoriaeth yw estheteg, sy'n ymchwilio i effeithiau, emosiynau, semanteg, ontoleg, a chanfyddiad gweithiau cerddorol. Ymledodd yr enw ar draws Ewrop a chafodd yr astudiaethau hanesyddol eu mabwysiadu gan y maes newydd.

Sefydlwyd y Gymdeithas Gerddoriaeth Frenhinol ym Mhrydain ym 1874, a'r Gymdeithas Gerddoleg Americanaidd ym 1934. Pwrpas y Gymdeithas Gerddoriaeth Ryngwladol (1900–14) oedd i hybu astudiaeth cerddoleg, a pharháodd dan ei olynydd y *Société Internationale de Musicologie* a sefydlwyd ym 1928. Cafwyd dylanwad ar gerddoleg gan seicoleg ac ethnoleg, a daeth bywgraffiad yn agwedd bwysig o'r maes. Ymchwiliodd cerddolegwyr yn ddyfnach i'r gerddoriaeth gynharaf. Ers canol yr 20g, mae cerddoleg yn bwnc mewn nifer o brifysgolion a cheir sawl cyfnodolyn sy'n ymdrin ag agweddau arbenigol y maes.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cerddoriaeth
Categori:Disgyblaethau academaidd
Cedric Maby

Diplomydd, awdur ac ieithydd oedd **Alfred Cedric Maby** (1915–2000). Fe'i ganed yn Sir Gaerloyw i rieni o Sir Fynwy: roedd ei dad o Benrhos, ger Rhaglan, a’i fam o’r Fenni. Aeth i Brifysgol Rhydychen yn 1938 lle astudiodd y Clasuron, Ffrangeg ac Athroniaeth. Wedyn cafodd yrfa yn y Gwasanaeth Diplomyddol am 30 mlynedd. Roedd yn Tsieina yn 1939 am gyfnod ac eto yn y 1950au. Roedd yn rhugl ei Tsienieg ac yn siarad Swedeg; roedd ei wraig Anne Charlotte o Stockholm. Gallai hefyd siarad Almaeneg a Sbaeneg.

Roedd yn bennaeth Adran yn y Weinyddiaeth o'r enw 'Datblygiadau Tramor' yn y 1960au. Penodwyd ef i nifer o swyddi gan gynnwys pan ddaeth yn CYB/CBE (Cadlywydd yr Ymerodraeth Brydeinig) yn Efrog Newydd yn 1962 ac yn Gonswl ei Mawrhydi i Liechtenstein a’r Swistir yn 1968.

Ymddeolodd yn 1971 a dychwelodd i “Cae Canol” (a brynodd oddi wrth ystad Sir Clough Williams-Ellis) Penrhyndeudraeth. Roedd yn aelod o’r Cymmrodorion a Chymdeithas yr Iaith

Apwyntwyd ef yn  Uchel Siryf Gwynedd 1976 -1977. Yn 1983 cyhoeddodd *Dail Melyn o Tseina*, yn adrodd hanes Tsiena modern.  Cyhoeddwyd cyfrol o gerddi Tsieineeg Y Cocatŵ Coch gan Gwasg Prifysgol Cymru yn 1987; casgliad o gerddi yn ymestyn dros dwy fil a hanner o flynyddoedd. Bu farw yn 2000. Daeth casglaid diddorol o “Chinoiserie” ganddo  i’r farchnad yn Christies Mai 2015.

## Cyhoeddiadau
**Venezuela. Economic and commercial conditions in Venezuela ...* Chwefror, 1951. Cyhoeddwyd gan Alfred Cedric Maby 
**Dail Melyn o Tseina* (hanes) gan Cedric Maby. Gwasg Gee, Dinbych 1983
**Y Cocatŵ Coch* (blodeugerdd 500cc-1981) cyfieithwyd gan Cedric Maby, Yr Academi Gymreig, GPC 1987

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*The London Gazette 1962 
*The London Gazette 1968  
*Prynu Cae Canol  
*Christies Sale of Chinoiserie 2015
*FCO posts 
*Taith i’r Ariannin 1946

Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Pobl o Swydd Gaerloyw
Categori:Ysgolheigion Cymraeg