Mêr esgyrn

**Mêr** esgyrn yw'r meinwe gyswllt meddal brasterog sy'n llenwi'r rhan fwyaf o geudodau esgyrn. Gyda bodau dynol, mae cell goch y gwaed yn cael eu cynhyrchu gan rhan tu mewn i'r mêr ym mhen esgyrn hirion mewn proses a elwir yn waedfagu (hemopoiesis). Ar gyfartaledd mae mêr esgyrn yn gyfwerth a 4% o mas y corff o fodau dynol; mewn oedolyn sydd a mas o 65&nbsp;kg (143&nbsp;lb), fyddai mêr yn cyfateb i tua 2.6&nbsp;kg (5.7&nbsp;lb). Mae'r cyfansoddyn gwaedfagol (hematopoietig) o mêr yn cynhyrchu tua 500 biliwn cell gwaed y diwrnod, sy'n defnyddio system fasgwlaidd y mêr fel cwndid i system gylchredol y corff. Mae mêr hefyd yn elfen allweddol i'r system lymffatig, gan gynhyrchu'r lymffosytau sy'n cefnogi system imiwnedd y corff. Yn ychwanegol i'r celloedd gwaedfagol, mae'r mêr yn cynnwys meinwe bloneg yn ogystal a'r asgwrn meddal (trabecwlaidd). Gall y gydadwaith rhwng y gwahanol celloedd yma a'u ffactorau lleol maent yn creu cael effaith ar gelloedd gwaedfagol o fewn y gilfach bôn-gell gwaedfagol.

Gall trawsblaniad mêr cael ei gynnal er mwyn trin clefydau difrifol y mêr, gan gynnwys mathau penodol o canser megis liwcemia. Yn ychwanegol mae bôn-gelloedd wedi cael eu newid, yn llwyddiannus, i gelloedd niwral gweithredol, ac hefyd, o bosib, yn gallu cael eu defnyddio i trin clefydau megis clefyd coluddyn llidus.
bawd|270x270px

Y ddau fath o mêr yw ‘mêr coch’ (celloedd cochion, platennau a rhan helaeth o'r celloedd gwynion i'w weld yn y mêr. Mae'r ddau fath o mêr yn cynnwyr nifer o bibellu gwaed a carpilarïau. Ar eni, mae'r ddau fath o mêr yn goch. Gyda oedran, mae mwy a mwy ohono yn cael ei droi i'r mêr melyn; dim ond hanner o mêr oedolion sy'n goch. Mae mêr coch fel arfer yn cael ei ddarganfod yn yr esgyrn gwastad megis y pelfis, sternwm, penglog, asennau, fertebrâu a'r pedyll ysgwyddau (sgapwlâu) ag yn yr deunydd trabecwlaidd (asgwrn meddal) ar bennau ardyfiannol agosaf esgyrn hirion megis asgwrn y forddwyd a'r hwmerws. Mae mêr melyn iw weld yn y geudod medwlaidd, y gwacle yng nghanol esgyrn hirion. Mewn achosion difrifol o golli gwaed, mae'r corff yn gallu newid y mêr melyn i fer coch er mwyn cynyddu cynhyrchiad celloedd cochion y gwaed.

### Stroma 
Stroma'r mêr yw'r holl meinwe sydd ddim yn gysylltiedig yn uniongyrchol a prif weithred y mêr o waedfagu (hemopoiesis). Mae mêr melyn yn cyfrannu at rhan helaeth storma'r mêr, yn ychwanegol at grynodiadau o gelloedd stroma wedi eu lleoli yn y mêr coch. Er nid yw mor weithgar a'r mêr coch parencyma, mae'r stroma yn gysylltiedig yn anuniongyrchol yn waedfagu, gan ei fod yn darparu'r micro-amgylchedd  gwaedfagol sy'n hyrwyddo'r waedfagu gan y celloedd parencymol. Er enghraifft, maent yn cynhyrchu ffactorau ysgogol cytref, sy'n cael effaith sylweddol ar waedfagu. Mae'r mathau o gelloedd sy'n cynnwys y stroma mêr yn cynnwys:
* ffibroblastau (meinwe gyswllt rhwydol)
* macroffabau, sy'n cyfrannu'n sylweddol at gynhyrchiad cell goch y gwaed, gan eu bod yn mynd a Haearn ar gyfer cynhyrchiad hemoglobin
* adypocytiau (celloedd bras)
* osteoblastiau (asgwrn synseseiddio)
* osteoclastiau (asgwrn atsugno)
* celloedd endothelaidd, sy'n ffurfio'r sinwsoidau. Mae rhein yn deillio o'r bôn-gell endothelaidd, sydd hefyd i'w weld yn y mêr.

## Gweithrediad 
### Celloedd stromol mesencymaidd 
Mae stroma'r mêr yn cynnwys celloedd stromol mesencymaidd (MSCau), adnabyddir hefyd fel celloedd stromol mêr. Mae rhein yn celloedd stromol amlgref sy'n gallu addasu eu hunain i nifer o wahanol fathau o gelloed. Mae'n hysbys fod  MSCau yn addasu, yn vitro neu'n vivo, i osteoblastau, condrostyau (celloedd cartilag), have been shown to differentiate, yn y groth neu mewn llestr, into osteoblasts, condrosytau, myosytau, marrow adipocytes and beta-pancreatic islets cells.

## Cyfeiriadau 
Categori:System endocrin
Categori:System lymffatig
Categori:System ysgerbydol

Categori:Prosiect Wici-Iechyd