1868 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1868** i Gymru a'i phobl.

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru — Albert Edward
* Tywysoges Cymru — Alexandra

## Digwyddiadau 
bawd|David Williams AS, Castell Dudraeth
* 13 Ionawr—Capten a chriw'r brig *Albion* i gyd yn boddi ar ôl mynd i drafferthion ger Penrhyn Gŵyr
* 1 Chwefror – Wrth y bont dros yr Hafren yn Caersws mae arglawdd dynesu, a ddifrodwyd gan ddŵr llifogydd, yn cwympo o dan drên. Mae'r gyrrwr a'r dyn tân yn cael eu lladd
* 4 Awst – Agor Rheilffordd y Bala a Dolgellau, cwblhau'r llinell o Riwabon i'r Bermo
* 20 Awst—lladdwyd 33 o bobl gan drychineb rheilffordd yn Abergele 
* Rhagfyr—Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, etholwyd Richard Davies (Môn), Love Jones-Parry (Caernarfon), David Williams (Meirion), William Edwardes (Hwlffordd) a Richard Fothergill (Merthyr Tudful) ymysg yr aelodau newydd dros etholaethau Cymreig.

## Y Celfyddydau
bawd|Hanes Tredegar

### Llyfrau newydd 
* Syr William Forbes Skene—*The Four Ancient Books of Wales*
* David Morris (Eiddil Gwent)—Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn
* Arthur Wynn Williams—*Cancer of the Uterus and Other Parts*
* Griffith Jones (Glan Menai)—*Enwogion Sir Aberteifi* 
* Owen Evans, Llundain—*Gwyrthiau Crist*
* John Phillips (Tegidon)—*Y Ddeilen ar y Traeth*
* John Davies (Siôn Gymro)—*Llethi, Afonig Llanarth gyda Sylwadau Achlysurol*
* Robert Ellis (Cynddelw)—*Geiriadur Cymreig Cymraeg* un o'r ychydig geiriaduron efo geiriau Cymraeg yn cael eu hegluro yn Gymraeg

### Cylchgronau newydd
* Cychwynnwyd *Baner America* o dan olygyddiaeth  y Parchn. Morgan A. Ellis, Frederick Evans, David Parry (*Dewi Moelwyn*), a Henry M. Edwards
* Cyhoeddodd Richard Edwards y rhifyn cyntaf o *Y Wasg Americanaidd*,*1868*, a gafodd gylchrediad ymysg y Bedyddwyr
* *Y Dydd* cyhoeddwyd gan William Hughes, Dolgellau, golygwyd gan Richard Davies (Mynyddog)

### Cerddoriaeth 
* Hugh John Hughes—*Y Gronfa Gerddorol* 
* Edward Stephen (Tanymarian)  a Joseph David Jones—*Llyfr Tonau ac Emynau*

## Genedigaethau 
bawd|Arthur Linton
* 5 Ionawr — Thomas Phillips, gweinidog a phrifathro gyda'r Bedyddwyr  (m 1936)
* 11 Mawrth — Edwin William Lovegrove, ysgolfeistr ac awdurdod ar bensaernïaeth Gothig (m 1956)
* 5 Chwefror — Griffith Davies (Gwyndaf), bardd, athro beirdd, a hynafiaethydd  (m 1962)
* 16 Mawrth — John William Jones, adeiladydd (1868 -1945) (m 1945)
* 10 Mehefin — David Lewis Prosser, archesgob Cymru (m 1950)
* 10 Mehefin — John Jones (Ioan Brothen), bardd 1868 -1940  (m 1940)
* 30 Mehefin — Joseph Morgan Thomas, gweinidog (U) a Chatholig Rhydd, a chynghorwr a dyn cyhoeddus (m 1955)
* 2 Awst — Alfred Lewis, banciwr (1868-1940) (m 1940)
* 28 Awst — Thomas Charles Williams, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (m 1927)
* 10 Medi — Richard Jenkin Rees, gweinidog (MC)  (m 1963)
* 23 Hydref — John Davies, awdur Cymreig   (m 1940)
* 28 Tachwedd—Arthur Linton, rasiwr beic ffordd. (M 1896)
* 29 Tachwedd — William Owen Jones (Eos y Gogledd, cerddor (m 1928)
* 13 Rhagfyr — Edgar William Jones, addysgwr a darlledwr (m 1953)
* 14 Rhagfyr — Thomas Lewis, Prifathro'r Coleg Coffa, Aberhonddu (m 1953)
* 

## Marwolaethau 
bawd|Ellis Owen, Cefn y Meysydd
* 27 Ionawr—Ellis Owen, Hynafiaethydd, awdur, beirniad llenyddol a bardd (g 1789)
* 28 Ionawr—William Williams (Gwilym ab Ioan), bardd yn U.D.A  (g 1800)
* 30 Mawrth—Charles John Salusbury, offeiriad a hynafiaethydd 
* 14 Ebrill (claddu)—David Morris (Bardd Einion), bardd (g tua 1797)
* 25 Ebrill–Sarah Williams (Sadie), bardd  a nofelydd eingl-gymreig
* 23 Mehefin—David Jones, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g 1805)
* 24 Mehefin—Owen Griffith (Ywain Meirion, Owen Gospiol) baledwr (g 1803)
* 1 Gorffennaf—David Jones, (Dafydd Dywyll) baledwr 
* 1 Medi—Maria James, Bardd Americanaidd-Cymreig (g 1793)
* 24 Tachwedd—John Dorney Harding, twrnai'r frenhines (g 1809)
* 23 Rhagfyr—Hugh Pugh, ysgolfeistr a gweinidog gyda'r Annibynwyr
* Dyddiad anhysbys:
** William Howell Lewis, gweinidog Annibynnol

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru