The Proud Valley

[bawd|Robeson yn [Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy 1958.]]

Ffilm a wnaed gan *Ealing Studios* am bentref glofäol yng Nghymoedd De Cymru ac a gynhyrchwyd yn 1940 yw ***The Proud Valley***, gyda'r baswr Paul Robeson a Rachel Thomas yn serennu ynddi.

Lleolir y stori ym maes glo De Cymru ac mae'n adrodd stori glöwr croenddu (sef Paul Robeson neu "David Goliath") sydd hefyd yn ganwr arbennig o dda ac sy'n ymuno gyda'r côr meibion lleol. Mae'r ffilm yn dangos caledi bywyd y glöwyr a'u teuluoedd yr adeg honno.

Mae'r ffilm wedi'i lleoli ym 1938, yn union wedi Streic Gyffredinol y Deyrnas Unedig 1926 a'r Dirwasgiad Mawr.

Yn wahanol i ffilmiau Hollywood yr oes dangosodd hon realaeth bywyd y dyn croenddu a flynyddoedd yn ddiweddarach mynegodd Robeson mai hon oedd ei ffefryn gan ei bod yn dangos y croenddu a'r gweithiwr cyffredin mewn modd positif: *"It depicts the Negro as he really is—not the caricature he is always represented to be on the screen"*.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Paul Robeson (David Goliath)
*Edward Chapman (Dick Parry)
*Edward Rigby (Bert)
*Simon Lack (Emlyn Parry)
*Janet Johnson (Gwen Owen)
*Rachel Thomas (Mrs. Parry)

### Cast cefnogol
*Charles Williams (Evans)
*Dilys Thomas (Dilys)
*Jack Jones (Thomas)
*Dilys Davies (Mrs Owen)
*Clifford Evans (Seth Jones)
*Allan Jeayes (Mr Trevor)
*George Merritt (Mr Lewis)
*Edward Lexy (Commissionaire Jackson)

### Cydnabyddiaethau eraill
*Cynhyrchydd Cysylltiol – Sergei Nolbandov
*Rheolwr Cynhyrchu – Frederick James
*Recordydd – Stephen Dalby

## Manylion technegol
**Tystysgrif ffilm:** Untitled Certificate

**Fformat saethu:** 35mm

**Lliw:** Du a Gwyn

**Lleoliadau Saethu:** Bu’r ffilmio yn bennaf yn Stiwdios Ealing, ar gyrion Llundain. Cafwyd peth ffilmio ar leoliad, er enghraifft ffilmiwyd y golygfeydd o’r pwll glo ffuglennol yng nglofeydd Cwmni Shelton Coal and Iron yn ardal Stoke-on-Trent, tra ffilmiwyd y golygfyedd o’r gymuned yn ymgasglu er mwyn dathlu ymadawiad rhai o’r glowyr ar orymdaith i Lundain yn Llantrisant.

### Llyfryddiaeth
*Charles Barr, *Ealing Studios* (2il argraffiad, Studio Vista, 1995)
*David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
*Michael Balcon, *A Lifetime of Films* (Llundain, 1969)
*Donald Bogle, ‘Paul Robeson: Black Colossus’ yn *Toms, Coons, Mulattoes and Bucks* (Efrog Newydd, 2003), tt. 94–100
*Stephen Bourne, ‘Lonely Road: The British Films of Paul Robeson’, *Black in the British Frame* (Llundain, 1998)
*T. J., Davies, *Paul Robeson* (Abertawe, 1981)
*Gwenno Ffrancon, *Cyfaredd y Cysgodion: Delweddu Cymru a’i Phobl ar Ffilm 1935–51* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2003)
*Gwenno Ffrancon, 'Y Graith Las ar Gynfas Arian: Delweddu'r Glöwr Cymreig ar Ffilm' yn G. H. Jenkins (gol.), *Cof Cenedl XIX: Ysgrifau ar Hanes Cymru* (Gomer, Llandysul, 2004), tt. 164–92.
*Gwenno Ffrancon, ‘Affro-Americaniaid a’r Cymry ar y Sgrin Fawr’ yn Daniel G. Williams (gol.), Canu Caeth: Cymru ac Affro-America (Gomer, 2010)
*George Perry, *Forever Ealing* (Llundain, 1981)
*Jeffrey Richards, ‘The Black Man as Hero’, *Films and British National Identity* (Manceinion, 1997)
*Peter Stead, ‘Wales in the Movies’ yn Tony Curtis (gol.), *Wales – The Imagined Nation* (Penybont ar Ogwr, 1986)

### Gwefannau
* Ysgrif Lou Alexander ar ‘Ealing Studios’ ar Screenonline
* Ysgrif Stephen Bourne at ‘The Proud Valley’ ar Screenonline
* Ysgrif Mark Duguid ar ‘Ealing at War’ ar Screenonline

### Adolygiadau
*The Prompter, ‘Welsh Artists Chosen for New British Film’, *South Wales Echo*, 2 Medi 1939, t. 3.
*The Stroller, ‘Here’s a Real Life Picture of the Welsh Coalfield’, *South Wales Echo*, 15 Rhagfyr 1939, t. 3.
*Dienw, *Monthly Film Bulletin*, 7, rhif 73, Ionawr 1940, t. 2. [ar gael ar wefan Screenonline]
*Dienw, ‘Robeson in a Film of Welsh Miners’, *The Guardian*, 7 Mawrth 1940, t. 8.
*Anthony Bower, ‘The Movies’, *The New Statesman and Nation*, 19, rhif 472, 9 Mawrth 1940, t. 306.
*Michael Driver, ‘Worth Your Money’, *Reynold’s Newspaper*, 10 Mawrth 1940.
*C. A. Lejeune, ‘The Films’, *The Observer*, 10 Mawrth 1940.
*Jane Morgan, ‘Robeson in a well directed part’, *The Daily Worker*, 11 Mawrth 1940, t. 3.
*Graham Greene, ‘The Cinema’, *The Spectator*, 5829, 15 Mawrth 1940, t. 361.
*Lionel Collier, ‘Welsh Miners come into their own’, *Picturegoer and Film Weekly*, 9, rhif 461, 23 Mawrth 1940, t. 24.
*Richard Mallett, ‘At the Pictures’, *Punch*, CXCVIII, rhif 5165, 27 Mawrth 1940, t. 340.
*J. Walter Nayes, ‘ The Proud Valley’, *Cardiff and Suburban News*, 27 Ebrill 1940, t. 3.

### Erthyglau
*Gwenno Ffrancon, ‘Glan. Gofalus. Gwallgof: Datblygiad y portread ar sgrîn o’r Fam Gymreig’, Cyfrwng: Cyfnodolyn Cyfryngau Cymru, 4 (GPC, Ebrill 2007), tt. 71–86.
*Stephen Ridgwell, ‘South Wales and the cinema in the 1930s’, Cylchgrawn Hanes Cymru, 17:4 (1995), tt. 590–615.

Categori:Ffilmiau 1940
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru