open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prospect Cottage

Bwthyn ar yr arfordir yn Dungeness, Caint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Prospect Cottage**. Roedd yn gwt pysgotwr Fictoraidd yn wreiddiol. Prynwyd y tŷ gan yr artist a chyfarwyddwr Derek Jarman ym 1986, a bu'n gartref iddo hyd ei farwolaeth ym 1994. Mae waliau pren y bwthyn wedi'u paentio â thar du, ac mae un wal wedi'i haddurno â llinellau o'r gerdd "The Sun Rising" gan John Donne. Creodd Jarman ardd yn y traeth graeanog o amgylch y bwthyn, cymysgedd o gerfluniau wedi ymgynnull o froc môr o'r traeth gerllaw, a phlanhigion gwydn a allai oroesi tywydd garw'r safle.

Ar ôl marwolaeth Jarman, gadawyd y bwthyn i'w bartner Keith Collins. Rhoddwyd y tŷ ar werth yn 2018 ar ôl marwolaeth Collins. Mae'n dal i gynnwys gwaith celf gan ffrindiau ac edmygwyr Jarman, gan gynnwys Maggi Hambling, John Maybury, Gus Van Sant a Richard Hamilton. Gyda'r posibilrwydd y byddai'r tŷ'n cael ei werthu'n breifat, lansiodd yr Art Fund ymgyrch ym mis Ionawr 2020 i godi arian i warchod a chynnal yr adeilad, ei gynnwys a'i ardd ar gyfer y dyfodol.

bawd|dim|Planhigion a cherfluniau yn yr ardd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ymgyrch am arian gan yr Art Fund

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaint
Categori:Ardal Folkestone a Hythe
Green Mill, Chicago

Mae’r **Green Mill, Chicago** yn glwb Jazz ar Gogledd Broadway, ynghanol Chicago, Illinois yn yr Unol Daleithiau.. Chwareuir cerddoriaeth bob nos yr wythnos, ac yr Uptown Poetry Slam, Stomp cyntaf y byd, bob nos Sul.

## Hanes
Agorwyd y bar gyda’r enw  'Pop Morse's Roadhouse' ym 1907 a newydwyd ei enw i’r ‘Gerddi Green Mill ym 1910. yn ystod Oes y Gwaharddiad, roedd Jack McGurn, cydweithwr Al Capone, yn un o’r perchnogion, a mynychodd Capone y Green Mill. Roedd twneli i adeilad arall er mwyn dianc o’r Green Mill.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan greenmilljazz.com

Categori:Jazz
Categori:Cerddoriaeth
Categori:Chicago
Categori:Illinois
Categori:Barddoniaeth
Categori:Adloniant
Prifysgol Hildesheim

Prifysgol gyhoeddus sydd wedi'i lleoli yn Hildesheim, Niedersachsen, Yr Almaen, yw **Prifysgol Hildesheim** (Almaeneg: *Stiftung Universität Hildesheim*). 

Mae gwreiddiau'r brifysgol yn *Pädagogische Hochschule Alfeld* ("Coleg Addysg Alfeld") a sefydlwyd ym 1946. Ym 1978 daeth hon yn *Wissenschaftliche Hochschule Hildesheim* ("Coleg Gwyddoniaeth Hildesheim"), a ddaeth yn ei thro yn *Universität Hildesheim* ("Prifysgol Hildesheim") ym 1989. Yn 2003, fe'i rhoddwyd statws cyfreithiol *Stiftungsuniversität*, ac felly mae ganddi radd gymharol uchel o ymreolaeth.

## Dolenni allanol
* 

Hildesheim
Categori:Sefydliadau 1989
Plaxtol

Pentref a phlwyf sifil yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Plaxtol**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Tonbridge a Malling. Saif y pentref tua 8&nbsp;km (5 milltir) i'r gogledd o Tonbridge a'r un pellter i'r dwyrain o Sevenoaks.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,117.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Tonbridge a Malling
Categori:Pentrefi Caint
Categori:Plwyfi sifil Caint
Izola

Mae **Izola** (ynganiad Slofeneg: [ˈíːzɔla]; Eidaleg: **Isola** [ˈiːzola]) yn hen dref bysgota yn ne-orllewin Slofenia ar arfordir y Môr Adriatig penrhyn Istria. Dyma hefyd sedd bwrdeistref Izola. Mae ei enw yn tarddu o'r gair Eidaleg *Isola*, sy'n golygu 'ynys'.

## Hanes
Roedd porthladd ac anheddiad Rhufeinig hynafol o'r enw *Haliaetum* yn sefyll i'r de-orllewin o'r dref bresennol, wrth ymyl pentref Jagodje, mor gynnar â'r 2g CC.

Sefydlwyd tref Izola ar ynys fach gan ffoaduriaid o Aquileia yn y 7g. Daeth ardaloedd arfordirol Istria dan ddylanwad dinas Fenis yn y 9g. Soniwyd yn gyntaf am yr anheddiad fel Insula mewn dogfen Fenisaidd o'r enw *Liber albus* yn 932AD. Daeth yn rhan o diriogaeth Gweriniaeth Fenis ym 1267, a gadawodd y canrifoedd o reolaeth Fenisaidd farc cryf a pharhaus ar y rhanbarth. Trosglwyddodd rhan Fenisaidd y penrhyn i Ymerodraeth Lân Rufeinig Sanctaidd Cenedl yr Almaen ym 1797 gyda Chytundeb Campo Formio, hyd at gyfnod rheolaeth Napoleon rhwng 1805 a 1813 pan ddaeth Istria yn rhan o daleithiau Illyria yn rhan o Ymerodraeth Napoleon. Ar ôl y cyfnod byr hwn, pan gafodd waliau Izola eu rhwygo i lawr a'u defnyddio i lenwi'r sianel a oedd yn gwahanu'r ynys o'r tir mawr, dyfarnodd Ymerodraeth Awstria newydd ei sefydlu yn Istria tan fis Tachwedd 1918.

Wedi i Ymerodraeth Awstria-Hwngari golli y Rhyfel Byd Cyntaf dyfarnwyd Isola o dan Gytundeb Saint-Germain a gweddill rhanbarth Istria i'r Eidal. Ar y pryd y boblogaeth Eidalaidd oedd y mwyafrif yn ôl cyfrifiad Austro-Hwngari ym 1900: o 5,363 o drigolion, roedd 5,326 yn siarad Eidaleg, 20 Slofeneg, ac 17 Almaeneg. Arhosodd Isola yn rhan o Deyrnas yr Eidal, tan gapitiwleiddio’r Eidal ym mis Medi 1943, ac yna pasiodd rheolaeth i’r Almaen Natsiaidd. Rhyddhawyd Izola gan uned lyngesol o Koper ddiwedd Ebrill 1945.

Ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd, a Chytundeb Paris yn 1947 dyfarnwyd Izola yn rhan o Barth B o Diriogaeth Rydd Trieste annibynnol dros dro; ar ôl diddymiad de facto y Diriogaeth Rydd yn 1954 fe'i hymgorfforwyd yn rhan o Iwgoslafia gomiwnyddol o dan Tito. Yn sgil y ffin Italo-Iwgoslafia sydd newydd ei diffinio gwelwyd ymfudiad llawer o bobl o un ochr i'r llall. Yn achos Izola, dewisodd llawer o siaradwyr Eidaleg adael, ac yn eu lle ymgartrefodd pobl o Slofenia o bentrefi cyfagos yn y dref.

Mae'r marina hefyd yn ganolfan ar gyfer digwyddiadau chwaraeon dŵr fel Cwpan Awstria. Mae rhai regata yn Slofenia yn cael eu hwylio yn yr ardal forwrol o flaen y Marina Izola.

## Oriel

Mestni stadion Izola west - match.jpg|Izola City Stadium
Izola, marina.jpg|Izola marina

## Enwogion Izola
* Nino Benvenuti (ganwyd: 1938), pencampwr bocsio
* Pietro Coppo (ganwyd 1469 neu 1470; bu farw 1555 neu 1556), daearyddwr a chartograffydd, yn gweithio yn Izola
* Domenico Lovisato (1842–1916), daearegwr
* Darko Milanič (ganwyd 1967), rheolwr pêl-droed
* Vasilij Žbogar (ganwyd 1975), hyrwyddwr hwylio Olympaidd

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan bwrdeistref Izola

Categori:Dinasoedd Slofenia
Bwrdeistref Dartford

Ardal an-fetropolitan yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Dartford** (Saesneg: *Borough of Dartford*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 72.8&nbsp;km², gyda 109,709 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Sevenoaks i'r de, Bwrdeistref Gravesham i'r dwyrain, Aber Tafwys i'r gogledd, a Llundain Fwyaf i'r gorllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref Dartford yng Nghaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir y fwrdeistref yn wyth plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Dartford, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref Swanscombe.

## Gweler hefyd 
* Dartford (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Dartford
Dinas Caergaint

Ardal an-fetropolitan yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Dinas Caergaint** (Saesneg: *City of Canterbury*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 309&nbsp;km², gyda 164,553 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Bwrdeistref Swale a Bwrdeistref Ashford i'r gorllewin, Ardal Folkestone a Hythe i'r de, Ardal Dover ac Ardal Thanet i'r dwyrain, ac Aber Tafwys i'r gogledd.

bawd|dim|Dinas Caergaint yng Nghaint

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Rhennir yr ardal yn 26 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Caergaint, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Fordwich, Herne Bay a Whitstable.

## Cyfeiriadau 
Caergaint
Jason Lee

Actor Americanaidd yw **Jason Michael Lee** (ganwyd 25 Ebrill 1970).

Fe'i ganwyd yn Santa Ana, Califfornia, yn fab i Greg a Carol Lee.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion Americanaidd
Joseff II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg-Lorraine oedd **Joseff II** (13 Mawrth 1741 – 20 Chwefror 1790) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig ac Archddug Awstria o 1765 i 1790 ac yn Frenin Hwngari, Brenin Croatia, a Brenin Bohemia o 1780 i 1790.

Ganed yn Fienna, Archddugiaeth Awstria, yn fab hynaf i Maria Theresa, Archdduges Awstria a merch yr Ymerawdwr Siarl VI, a'i gŵr Ffransis, Archddug Awstria ac Uchel Ddug Toscana. Etholwyd ei dad yn Ffransis I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, ym 1745, a fu ar yr orsedd am ugain mlynedd. Derbyniodd Joseff addysg lem a thrylwyr cyn i'w fam ei benodi i'r Cyngor Gwladol, a disgleiriai'r llywodraethwr ifanc yn ei swydd. Priododd ag Isabella, Tywysoges Parma, ym 1760, a fu farw o'r frech wen ym 1763.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Croatia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1741
Categori:Marwolaethau 1790
Categori:Pobl o Fienna
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Gorsaf reilffordd Dunster

bawd|260px
bawd|260px

Mae **Gorsaf reilffordd Dunster** yn orsaf ar Reilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf. Argraffir tocynnau’r rheilffordd yno ar hen argraffydd Rheilffordd Brydeinig. Mae iard nwyddau, sydd erbyn hyn yn gartref i adran cynnal a chadw’r rheilffordd. Agorwyd y rheilffordd i Minehead, a’r orsaf hon yn wreiddiol ym 1872. Mae’r orsaf tua milltir o bentref Dunster..

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf

Dunster
Dunster
Categori:Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1874

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1874** ym Mangor, Sir Gaernarfon. Roedd yn Eisteddfod answyddogol gyda'r rhan fwyaf o gystadleuwyr o'r Gogledd.. Ceir darlun o bafiliwn yr eisteddfod oedd wedi ei hadeiladu o bren.

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod ym Mangor

## Cyfeiriadau
Bangor 1874
1874
1874
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:1984 yng Nghymru
Me One

Mae **Me One** (ganwyd **Eric Martin** ar 19 Awst 1970) yn gerddor, rapiwr, canwr, cyfansoddwr caneuon a chynhyrchydd recordiau Jamaicaidd-Gymreig, a ddaeth i amlygrwydd am ei waith ar gyfer y grŵp cerddorol Technotronic yng Ngwlad Belg.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Martin yng Nghaerdydd, yn fab i rieni Jamaicaidd; ei fam yn athro Saesneg o Kingston a'i dad yn weinidog Eglwys Bentecostaidd o Blwyf y Santes Fair. Addysgwyd Martin yng Nghaerdydd, Llundain a Dinas Efrog Newydd. Mae ganddo ddinasyddiaeth ddeuol Jamaicaidd a Phrydeinig.

## Gwaith gyda Technotronic 
Roedd Martin (fel **MC Eric**) yn aelod o grŵp dawns tecno Technotronic, gan ddarparu prif lais ar y sengl boblogaidd "This Beat Is Technotronic" (1990). Ar anterth eu gyrfa buont ar daith gyda Madonna ar ei thaith byd-eang Blond Ambition yn y 1990au.

## Gyrfa ddiweddar 
Rhyddhawyd albwm cyntaf Martin o dan yr enw Me One ym mis Mai 2000 ar Universal-Island UK. Teitl yr albwm 12 trac oedd ''As Far as I'm Concerned''  ac roedd yn cynnwys cyfraniadau gan Guru (o Gang Starr) ar "Do You Know "a Michelle Gayle ar fersiwn 'cover' o drac The Beach Boys "In My Room". Rhyddhawyd yr olaf fel sengl, ynghyd â "Game Plan" ac "Old Fashioned". 

Ar wahân i'w waith unigol, mae Martin wedi ysgrifennu gyda (neu ar gyfer) Jeff Beck, Maxi Priest, The Roots, Capleton, Lynden David Hall a'r Sugababes. Yn 2011 arwyddodd gytundeb recordio gyda'r label recordio o Glasgow, Innovation Music.

Yn 2024, derbyniodd Wobr Ysbrydoliaeth Cerddoriaeth Gymreig yng Ngwobrau Cerddoriaeth Gymreig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cerddorion o Gaerdydd
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Gymru o dras Jamaicaidd
Cyngres Undebau Llafur Cymru

Rhanbarth o Gyngres yr Undebau Llafur yw **Cyngres Undebau Llafur Cymru** (TUC Cymru), corff sy'n cynrychioli 48 o undebau llafur yng Nghymru, sydd yn eu tro yn cynrychioli bron i 400,000 o weithwyr.

## Hanes 
Cafodd Cyngres Undebau Llafur Cymr ei sefydlu yn 1974. Yn 1982, sefydlodd Cyngres Undbau Llafur Cymru Ganolfan Cydweithredol Cymru er mwyn darparu cefnogaeth i fentrau cydweithredol a helpu gweithwyr oedd wedi colli swyddi yn ystod y dirwasgiad. Erbyn hyn y ganolfan yw'r corff datblygu cydweithredol mwyaf yn y Deyrnas Unedig.

## Statws 
Mae Cyngres Undebau Llafur Cymru (TUC Cymru) yn rhan o Gyngres yr Undebau Llafur, ond mae'n meddu ar fwy o gyfrifoldebau ac annibyniaeth na'r rhanbarthau yn Lloegr, gan gynnwys cyfrifoldebau am faterion sydd wedi cael eu datganoli i Senedd Cymru a chydweithio gyda Llywodraeth Cymru

## Arweinwyr 
### Ysgrifenyddion Cyffredinol 
:* 1974: George Wright
:* 1984: David Jenkins
:* 2004: Felicity Williams
:* 2008: Martin Mansfield

### Llywyddion 
## Dolenni allanol 
* Cyngres Undebau Llafur Cymru
*Archif Cyngres Undebau Llafur Cymru yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Undebau llafur
Recordiau Sbensh

Label recordiau yw **Recordiau Sbensh** sydd wedi ei lleoli y ardal Blaenau Ffestiniog.

## Stiwdio
Sefydlwyd y label yn 2008. Mae Recordiau Sbensh yn y broses (2020) o drosi hen festri capel Bethel, Bro Ffestiniog i stiwido recordio a gofod ymarfer. Er hyn, mae modd gwneud recordiad o safon yma. Bydd y stiwdio recordio ac ymarfer, maes o law yn cynnwys cegin, toilet a swyddfa newydd.

Ystyr y gair "sbensh" yw 'twll dan grisiau', neu lle bychan i gadw pethau.

## Artistiaid
Ymysg yr artistiaid sydd wedi recordio ar label Recordiau Sbensh, mae Gai Toms a Brython Shag.. Gellir gwrando ar *Gwalia* gan Gai Toms ac Alys Williams ar dudalen Bandcamp Recordiau Sbensh.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Recordiau Sbensh
* Twitter - @sbenshmusic

Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Blaenau Ffestiniog
Categori:Labeli recordio Cymreig
Marc Smith

Bardd o'r Unol Daleithiau yw **Marc Smith** (g. 1949). Fe'i ganwyd yn Chicago, Illinois, yn 1949. Mynychodd Ysgol Charles P. Caldwell ac wedyn Ysgol James H. Bowen High School. Mae o wedi ysgrifennu barddoniaeth ers oedd yn 19 oed. Ystyria ei hyn yn sosialydd.

Dechreuodd noson meic agored yng nglwb ‘Get Me High’ yn Nhachwedd 1984, a magodd y syniad o berfformio barddoniaeth yn hytrach na adrodd, gan greu’r Stomp (Saesneg: Poetry Slam) cyntaf yn y byd. Symudodd y noson, gyda'r enw Uptown Poetry Slam, i’r Green Mill, Chicago lle cynhelir y noson hyd at heddiw.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Pobl o Chicago
AS (gwahaniaethu)

Gall **AS** cyfeirio at:
* Aelod o'r Senedd – Aelod etholedig o Senedd Cymru ym Mae Caerdydd.
* Aelod Senedd (DU) neu (San Steffan)- Aelod etholedig o'r Tŷ cyffredin yn Nhŷ Isaf Senedd y Deyrnas Unedig.
* Aelod Senedd Ewrop – Aelod etholedig i Senedd Ewrop yn Strasbourg. Gelwir aelodau mwy aml yn **ASE** yn Gymraeg *(MEP yn Saesneg)*.
* Aelod Senedd yr Alban- Aelod etholedig i Senedd yr Alban yn Holyrood, sy'n rhan o Gaeredin. Gelwir aelodau mwy aml yn **MSP**.
* Aelod Seneddol – Cynrychiolydd a etholir i senedd-dai ar draws y byd, gan cynnwys Awstralia, Canada, Yr Eidal, India, Iwerddon, Libanus, Maleisia, Pacistan, Gwlad Pwyl, Seland Newydd, Singapôr, Sri Lanca a Sweden.
Jim Hanks

Actor a digrifwr Americanaidd yw **James Mathew** "**Jim**" **Hanks** (ganwyd 15 Mehefin 1961).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion Americanaidd
Medway

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Caint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Medway**. 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 192&nbsp;km², gyda 277,855 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Gravesham i'r gorllewin, Bwrdeistref Tonbridge a Malling a Bwrdeistref Maidstone i'r de, Bwrdeistref Swale i'r dwyrain, ac Aber Tafwys i'r gogledd.

bawd|canol|Medway yng Nghaint

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1998.

Rhennir yr awdurdod yn naw plwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf fawr yn y de sy'n ffurfio cytref sy'n cynnwys (o'r gorllewin i'r dwyrain) trefi Strood, Rochester, Chatham, Gillingham a Rainham. Lleolir y pencadlys yn Chatham.

## Gweler hefyd
* Afon Medway

## Cyfeiriadau 
Medway
Dugiaeth Milan

Dugiaeth yng ngogledd yr Eidal ac un o daleithiau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig oedd **Dugiaeth Milan**. Sefydlwyd ym 1395 gan Gian Galeazzo Visconti, Arglwydd Milan, a dderbyniodd dystysgrif ymerodrol oddi ar Wenceslaus, Brenin y Rhufeiniaid. Roedd ei diriogaeth pryd hynny yn cwmpasu 26 o drefi a chefn gwlad Gwastatir Padana i ddwyrain bryniau Monferrato. Am y rhan fwyaf o'i hoes, roedd Dugiaeth Milan yn ffinio â Safwy i'r gorllewin, Gweriniaeth Fenis i'r dwyrain, Cydffederasiwn y Swistir i'r gogledd, a Gweriniaeth Genoa i'r de.

Bu'r ddugiaeth dan reolaeth Tŷ Visconiti nes 1447, pryd sefydlwyd y Weriniaeth Ambrosaidd wedi i'r Dug Filippo Maria Visconti farw heb etifedd. Gorchfygwyd Milan ym 1450 gan Francesco Sforza, a ddatganodd ei hun yn Ddug Milan. Goresgynnwyd y ddugiaeth ym 1499 gan luoedd Teyrnas Ffrainc i hawlio'r diriogaeth yn enw'r Brenin Louis XII. Adferwyd Tŷ Sforza yn Nugiaeth Milan gyda chymorth y Swisiaid ym 1512, ac eto ym 1521 gan Hapsbwrgiaid Awstria. Rhoddwyd y ddugiaeth i Felipe II, brenin Sbaen, ym 1556, gan ei dad Siarl V, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, a bu dan reolaeth Hapsbwrgiaid Sbaen am 150 mlynedd bron.

Goresgynnwyd y ddugiaeth gan luoedd Awstria ym 1701 ar ddechrau Rhyfel Olyniaeth Sbaen, a rhoddwyd i'r Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd yn swyddogol yn ôl Cytundeb Milan (1707). Bu dan reolaeth Awstria nes ymgyrch Napoleon Bonaparte yno ym 1796, ac yn sgil Cytundeb Campo Formio (1797) diddymwyd y ddugiaeth a throsglwyddwyd ei thiriogaeth i Weriniaeth Is yr Alpau, un o chwaer-weriniaethau Ffrainc. Yn sgil cwymp Napoleon a Chynhadledd Fienna (1815), daeth y gyn-ddugiaeth yn rhan o Deyrnas Lombardia a Veneto ac felly yn rhan o Ymerodraeth Awstria.

## Cyfeiriadau 

Categori:14eg ganrif yn yr Eidal
Categori:15fed ganrif yn yr Eidal
Categori:16eg ganrif yn yr Eidal
Categori:17eg ganrif yn yr Eidal
Categori:18fed ganrif yn yr Eidal
Categori:Y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd
Milan
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1395
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1797
Categori:Hanes Lombardia
Categori:Taleithiau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig
Rhestr o Siroedd Oklahoma

bawd|500px
Dyma '''restr o'r 77 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn Nhalaith Oklahoma''' yn yr Unol Daleithiau, yn nhrefn yr wyddor:

## Rhestr 
### FIPS
Mae'r cod Safon Prosesu Gwybodaeth Ffederal (FIPS), a ddefnyddir gan lywodraeth yr Unol Daleithiau i roi cod hunaniaeth unigryw i daleithiau a siroedd y wlad, yn cael ei ddarparu gyda phob cofnod yn y tabl. Cod Oklahoma yw 40, a fyddai, o'i gyfuno ag unrhyw god sirol, yn cael ei ysgrifennu fel 40XXX. Mae Adair County yn rhannu'r cod 001 gyda nifer o siroedd eraill yn yr Unol Daleithiau megis Allegany County, Maryland ond o ragddodi cod talaith Oklahoma, 40, i cod Adair County ceir 40001, cod unigryw i'r sir honno.

|}
## Map dwysedd poblogaeth 
Mae lliwiau gwahanol yn dynodi dwysedd trymach.
canol|bawd|400x400px

## Cyfeiriadau 

Oklahoma
Florian Schneider

Cerddor o'r Almaen oedd **Florian Schneider-Esleben** (7 Ebrill 1947  30 Ebrill 2020). Roedd yn fwyaf adnabyddus fel un o sylfaenwyr y band Kraftwerk.

Cafodd ei eni ger y Bodensee yn yr Almaen, yn fab i'r pensaer Paul Schneider-Esleben a'i wraig Evamaria. Symudodd y teulu i Düsseldorf pan oedd Florian yn dair oed.

Bu farw o ganser yn Düsseldorf.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl fu farw o ganser
Cyngor Cymru a Mynwy

:''Am y cyngor oedd yn llywodraethu Cymru rhwng 1473 a 1689, gweler Cyngor Cymru a'r Gororau.''

Roedd **Cyngor Cymru a Mynwy** () yn gorff ymgynghorol gydag aelodau penodedig a gyhoeddwyd ym 1948 ac a sefydlwyd ym 1949 gan Lywodraeth y DU o dan Brif Weinidog Llafur Clement Attlee, i gynghori'r llywodraeth ar faterion o ddiddordeb Cymreig. Fe'i diddymwyd gyda sefydlu swydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru a ffurfio'r Swyddfa Gymreig ym 1964/65. Fe'i gelwid yn gyffredinol yn "Gyngor Cymru".

## Hanes 
Ffurfiwyd y Cyngor yn rhannol mewn ymateb i ddylanwad cynyddol Plaid Cymru yn dilyn yr Ail Ryfel Byd.

Cafodd 27 aelod eu penodi i'r cyngor: enwebwyd 12 gan awdurdodau lleol Cymru ac roedd Cyd-bwyllgor Addysg Cymru, Prifysgol Cymru, Cyngor Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Bwrdd Croeso a Gwyliau Cymru, a'r ochrau rheolwyr ac undebau diwydiant ac amaeth Cymru. Y cadeirydd oedd Huw T. Edwards, arweinydd undeb llafur. Cynhaliwyd cyfarfodydd y Cyngor yn breifat, ffynhonnell o ddadlau.

Sefydlodd y cyngor baneli a phwyllgorau amrywiol i ymchwilio i faterion sy'n effeithio ar Gymru, gan gynnwys panel i astudio ac adrodd ar sefyllfa yr Iaith Gymraeg; Panel Gweinyddu Llywodraeth; Panel Diwydiannol; Panel Datblygu Gwledig; Panel Trafnidiaeth; a Phanel Diwydiant Twristiaeth.

**Diddymu**

Gyda thwf dylanwad Plaid Cymru yn y 1950au, argymhellodd y Cyngor y dylid creu Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol i Cymru yn gynnar ym 1957 ond nid oeddhwn yn mynd yn ddigon pell i gadeirydd y Cyngor, Huw T. Edwards. Ymddiswyddodd Edwards a phedwar aelod arall o Gyngor Cymru ym 1958 dros yr hyn a ddisgrifiodd Edwards fel "Whitehallism." Yn ddiweddarach y flwyddyn honno ymunodd Edwards â Plaid Cymru. Collodd y Cyngor ddylanwad , ond cadwodd statws ffurfiol tan 1966.

Sefydlodd Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn 1964 gan Lywodraeth Llafur Harold Wilson, gyda James Griffiths yn cael ei benodi i'r swydd.

## Dolenni allanol 
* Records of the Council for Wales and Monmouthshire yn yr Archifdy Gwladol
* Council for Wales and Monmouthshire Records yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Arddangosfa arlein *Ymgyrchu!*

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Hanes Sir Fynwy
Gorsaf reilffordd Washford

bawd|260px
bawd|260px

Mae **Gorsaf reilffordd Washford** yn orsaf ar Reilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf. Agorwyd yr orsaf ym 1874.

Mae amgueddfa a gweithdy ar y safle.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan y rheilffordd

Washford
Washford
Categori:Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf
Myfanwy Howell

Roedd **Myfanwy Howell** (1 Medi 1903 – 14 Tachwedd 1988) yn ddarlledwraig o Gymraes ar radio a theledu, a fu'n adnabyddus fel cyflwynydd y rhaglen deledu cylchgrawn cynnar *Amser Te* yn y 1950au.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Annie Myfanwy Roberts yn ferch i Elizabeth a Robert Henry Roberts yn Llangefni, Ynys Môn. Roedd ganddi frawd iau, Gwilym Henry Spooner Roedd hi'n perthyn i fam y bardd Denise Levertov, Beatrice Spooner-Jones Levertoff. Bu'n gweithio fel athrawes gwyddoniaeth cyn yr Ail Ryfel Byd. Roedd y gwyddonydd John Charnley yn cofio adnabod Myfanwy Howell a'i brawd ar Ynys Môn pan symudodd i'r ynys yn ei arddegau fel faciwî yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Gyrfa 
### Darlledu 
Yn gynnar yn y 1940au, yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd Howell yn darlledu ar y radio gyda Gwasanaeth Cartref y BBC, gan gyfrannu cynnwys Cymraeg ar ddeiet a chynnwys ar gyfer plant ysgol.

Yn y 1950au roedd Howell yn gynorthwyydd rhaglenni ar gyfer cynyrchiadau radio a theledu cynnar ym Mangor, gan gynnwys *Noson Lawen*. Yn 1952 a 1954 cyflwynodd yr "adroddiad siopa" ar raglen radio y BBC ''Woman's Hour''. Yn 1952, rhoddodd rysáit ar gyfer cacennau Aberffraw (math o deisen grin sy'n gysylltiedig ag Ynys Môn) ar *Welsh Diary* ar Wasanaeth Tramor Cyffredinol y BBC, pan ofynnodd siaradwyr Cymraeg dramor am ryseitiau ar y rhaglen. Ym 1954, cynhaliodd rifyn arbennig ar thema Cymreig o raglen deledu’r BBC *Leisure and Pleasure.* Ymddangosodd mewn cyfres wythnosol ar brawf yn 1958, *Awyr Iach* gyda Ron Saunders.

Daeth Howell yn adnabyddus iawn fel cyflwynydd ar raglen TWW *Amser Te*, rhaglen Cymraeg hirhoedlog y rhwydwaith ar gyfer menywod a ddarlledwyd yn y prynhawn, gan ddechrau yn 1958. segmentau byw ac ar ffilm. Daeth Howell yn boblogaidd gyda'i chynulleidfa drwy ei arddull gartrefol o gyflwyno. Roedd adran pobi’r rhaglen mor boblogaidd fel y cyhoeddwyd llyfr coginio *Tea Time Recipes,* yn cynnwys ryseitiau a gafodd sylw ar y sioe ym 1962, a dilyniant iddo, *Tea Time Round the World*.

### Gweithgareddau eraill 
Roedd Howell hefyd yn ynad heddwch. Yn 1954 cymerodd ran yn seremonïau agoriadol yr Eisteddfod Genedlaethol, ar ran Sefydliad y Merched.

## Bywyd personol 
Priododd Illtyd Howell yn 1929. Roeddent yn byw yng Nghasnewydd, Gwent.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Cuxton

Pentref a phlwyf sifil yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Cuxton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Medway.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,627.

## Cyfeiriadau
Categori:Medway
Categori:Pentrefi Caint
Sandling, Maidstone

:*Erthygl am yr ardal faestrefol Maidstone, Caint, yw hon. Am y pentrefan yn Ardal Folkestone a Hythe yn yr un sir, gweler Sandling.*

Ardal faestrefol Maidstone yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Sandling**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Boxley yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Maidstone.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Kent Life, amgueddfa awyr-agored
*Lower Grange Farm, canolfan Weithgareddau Sgowtiaid Caint
*Tyland Barn, pencadlys Ymddiriedolaeth Natur Caint

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Maidstone
Categori:Pentrefi Caint
Minafon (cyfres deledu)

[bawd|Nofel *Mis o Fehefin* (Awst 1980) ISBN 0 85088 513 2 gan [Eigra Lewis Roberts]]
 ym mhentref Trefor a ddefnyddiwyd fel set ar gyfer cyfres *Minafon*]]
Cyfres ddrama deledu hynod boblogaidd oedd ***Minafon*** a ddarlledwyd ar S4C yn yr 1980au. Cynhyrchwyd y gyfres gan BBC Cymru i gychwyn, cyn i Ffilmiau Eryri gael ei greu. Darlledwyd y bennod gyntaf ar 1 Ionawr 1983 gyda'r bennod olaf ar 10 Mawrth 1989. Roedd y gyfres yn seiliedig ar gymeriadau o nofelau Eigra Lewis Roberts, *Mis o Fehefin* (1980) a ''Ha' Bach* (1983). Cyhoeddwyd cyfrol gan *Hughes a'i Fab* i goffau diwedd y gyfres ym 1989.

Nofel Eigra Lewis Roberts, *Mis o Fehefin'' oedd cychwyn y gyfres, gyda'r ail-gyfres yn seiliedig ar yr ail nofel, ''Ha' Bach,'' na chafodd ei gyhoeddi tan ôl darlledu'r gyfres.

"Galwad ffôn" i Eigra gan y cynhyrchydd drama Alan Clayton o BBC Cymru oedd y sbardun, a hynny cyn y Nadolig 1982. 

"Nid cyfres gyffredin mo *Minafon",* yn ôl y cynhyrchydd Norman Williams ym 1989, "Gafaelodd yn nychymyg y gynulleidfa Gymraeg o'r cychwyn; apeliodd at bob oedran ac ymhob rhan o'r wlad. Mae'r rhesymau am hynny yn amlwg: stori dda, cymeriadau credadwy, deialog unigryw yng ngenau actorion abl, a thîm technegol profiadol yn gefn i'r cyfan. Rhaid ychwanegu at y rhain un ffactor arall, sef Trefor ei hun. Oherwydd ni fyddai *Minafon* yr hyn ydyw heb Lime Street a New Street, heb yr afon a heb Yr Eifl yn y cefndir," ychwanegodd."Stryd o dai rhywle yng Ngogledd Cymru. Ar yr wyneb, mae pob dim yn ddedwydd, ond wrth edrych y tu ôl i'r llenni mae'n stori wahanol: problemau priodasol, diweithdra, creulondeb corfforol a phroblem iaith." Dyna ddisgrifiad cylchgrawn S4C *Sbec* wrth gyflwyno'r gyfres gyntaf ym 1983. Bu 4 cyfres rhwng 1983 a 1989.
bawd|Cefn y gyfrol am y gyfres *Minafon* 1989
bawd|Criw cynhyrchu'r gyfres *Minafon* ym 1989
bawd|Clawr Sbec o 1986
## Cast a chymeriadau 
*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*

Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1980au
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu drama
Cynhadledd Quebec (1944)

bawd|250px|Winston Churchill a Franklin Roosevelt gyda'r huwch gadfridogion yn Citadelle Québec,  16 Medi 1944. Yn y cefndir, gwelir Hotel Chateau Frontenac, oedd yn lleoliad hefyd. Ar y chwith ceir milwr o'r Heddlu Brenhinol Canada. Nid yw'r gwesteiwr, Prif Weindiog Canada, William Lyon Mackenzie King, yn y llun.

Roedd **Ail Gynhadledd Quebec** yn gynhadledd filwrol lefel uchel a gynhaliwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd gan lywodraethau'r Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau. Fe'i hadwaenir hefyd wrth ei enw côd fel **Cynhaded "OCTAGON"**. Cynhaliwyd y gynhadledd yn Ninas Quebec, rhwng 12-16 Medi 1944, a hon oedd yr ail gynhadledd i gael ei chynnal yn Quebec, ar ôl "QUADRANT" ym mis Awst 1943. Y prif gynrychiolwyr oedd Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt a'r Penaethiaid Cyfun Staff. Prif Weinidog Canada, William Lyon Mackenzie King, oedd y gwesteiwr ond ni fynychodd y cyfarfodydd allweddol. Cynhaliwyd y cyfarfodydd yn La Citadel a Chateau Frontenac yn y ddinas.

## Deillianau'r Gynhadledd
Daethpwyd i gytundeb ar y pynciau a ganlyn:

# Parthau meddiannaeth y Cynghreiriaid yn yr Almaen a drechwyd, 
# Cynllun Morgenthau i demilitaroli'r Almaen, 
# Parhau â chymorth Lend-Lease yr Unol Daleithiau i Brydain, 
# Rôl y Llynges Frenhinol yn y rhyfel yn erbyn Japan. 
# Yn seiliedig ar Hyde Park Aide-Mémoire, gwnaethant gynlluniau i ollwng y bom atomig ar Japan.

Trafodwyd hefyd Gynllun Morgenthau, Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau gan gynnwys ei gynllun i ymrannu yr Almaen a'i ffiniau cenedlaethol a dadiwydiannu'r wlad wedi'r Rhyfel.

## Cofeb
Agorwyd heneb yn ninas Quebec ym 1998 i goffáu y ddwy gynhadledd 1943 a 1944. Mae y tu ôl i un o gatiau'r ddinas, y Porte Saint-Louis, sy'n arwain i'r hen dref hanesyddol.

## Cynadleddau pwysig eraill
* Cytundeb Heddwch Paris, 29 Gorffennaf - 15 Hydref 1946
* Cynhadledd Potsdam, 17 Gorffennaf - 2 Awst 1945
* Cynhadledd Yalta, 4 - 11 Chwefror 1945
* Cynhadledd Quebec (1944), 12-16 Medi 1944
* Cynhadledd Tehran, 28 Tachwedd - 1 Rhagfyr 1943
* Cynhadledd Cairo (1943), 22-26 Tachwedd 1943
* Cynhadledd Quebec (1943), 17-24 Awst 1943
* Cynhadledd Casablanca, 14-24 Ionawr 1943

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* BBC Fact File : Second Quebec Conference"

Categori:1944 yng Nghanada
Quebec 1944
Quebec 1944
Categori:Québec (dinas)
Rainham, Caint

Tref yn sir seremonïol Caint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Rainham**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Medway.

Mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn trin Rainham fel rhan o Gillingham, ac mae ei ystadegau poblogaeth wedi'u cynnwys gydag ystadegau'r dref honno.

## Cyfeiriadau
Categori:Medway
Categori:Trefi Caint
Siop adrannol

[bawd|Siop adrannol House of Fraser ar [Heol Eglwys Fair yng Nghaerdydd.]]
Adeilad adwerthol sydd yn gwerthu nifer fawr o wahanol nwyddau traul yw **siop adrannol**. Gan amlaf mae'r rhain yn cynnwys dillad a chyfwisg, celfi tŷ bychain, offer a pheiriannau'r gegin, offer ac addurniadau'r ardd, a bwyd. Rhennir y nwyddau sydd ar werth yn adrannau dan oruchwyliad rheolwyr a phrynwyr arbennig. Rhennir gweinyddiaeth y siop adrannol hefyd o ran marchnata, hysbysebu, gwasanaethu cwsmeriaid, cyfrifyddu, a rheolaeth y gyllideb.

## Hanes 
bawd|chwith|Y tu mewn i Le Bon Marché ym 1900.
Datblygodd siopau adrannol yn y 19g o ganlyniad i newidiadau cymdeithasol ac economaidd, gan gynnwys twf y dinasoedd, cludiant cyhoeddus, a thrydan, a chychwyn y diwydiant nwyddau traul modern. Y siop adrannol gyntaf yn y byd oedd Le Bon Marché ym Mharis, a sefydlwyd ar ffurf siop fechan ym 1838. Fe'i ailwampiwyd gan Aristide Boucicaut (1810–77), a benodwyd yn bartner ym 1852, drwy newid y model busnes a'i symud i adeilad mawr, crand ym 1869. Cyflwynodd Boucicat brisiau gosod ar ei nwyddau, gan roi'r gorau i'r hen arfer o daro bargen rhwng y cwsmer a'r dyn siop, a chaniataodd i'r cwsmer ddychwelyd ei bryniad am ad-daliad neu i'w gyfnewid am eitem arall. Yn safle newydd Le Bon Marché yn rue de Sèvres, a ehangwyd ym 1872 gan gwmni Gustave Eiffel, darparwyd ystafelloedd disgwyl a darllenfeydd i wrywod, ac adloniant i blant, tra'r oeddynt yn aros am y gwragedd i orffen eu siopa. Bu Boucicat hefyd yn arloesi technegau marchnata, drwy hysbysebu mewn papurau newydd ac argraffu catalogau a ddanfonwyd i gwsmeriaid drwy'r post.

Sefydlwyd y siop adrannol gyntaf yn Unol Daleithiau America ym 1875 gan John Wanamaker (1838–1922). Adeiladwyd sawl siop arbenigol wahanol dan yr un to, mewn hen storfa nwyddau rheilffyrdd yn Philadelphia. Siop Wanamaker oedd y cyntaf i ddefnyddio ticedi prisiau wedi eu clymu wrth yr eitemau ar werth. Defnyddiodd asiantaethau hysbysebu i hyrwyddo ei siopau cadwyn ar draws yr Unol Daleithiau.

## Gweler hefyd
* Maelfa

## Cyfeiriadau 
Adrannol
Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro

Bwrdd Iechyd lleol yng Nghymru yw '''Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro'* (Saesneg: *Cardiff and Vale University Health Board''). Daeth i fodolaeth ar 1 Hydref 2009 trwy uno tri sefydliad GIG Cymru yn ardal Caerdydd a Bro Morgannwg: Ymddiriedolaeth GIG Caerdydd a'r Fro, Bwrdd Iechyd Lleol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Lleol Bro Morgannwg. Mae pencadlys y bwrdd wedi'i leoli yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd.

## Dolenni allanol
* 


Caerdydd a'r Fro
Categori:Sefydliadau 2009
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghaerdydd
Bwrdd Iechyd Addysgu Powys

Bwrdd Iechyd lleol yng Nghymru yw **Bwrdd Iechyd Addysgu Powys** (Saesneg: *Powys Teaching Health Board*). Mae'n gyfrifol am ofal iechyd ym Mhowys, sy'n cwmpasu'r un ardal â Chyngor Sir Powys. Fe'i sefydlwyd yn 2003. Mae ei bencadlys yn Ysbyty Bronllys ger Talgarth.

## Dolenni allanol
* 


Powys
Categori:Powys
Categori:Sefydliadau 2003
Little Richard

Roedd **Richard Wayne Penniman** (5 Rhagfyr 1932 – 9 Mai 2020) yn gerddor roc a rôl Americanaidd a oedd yn fwy adnabyddus fel **Little Richard**.

Fe'i ganwyd ym Macon, Georgia, yn fab i Leva Mae (née Stewart) a Charles "Bud" Penniman. Cafodd y llysenw "Little Richard" oherwydd ei fod yn fach ac yn denau.

Priododd Ernestine Harvin ym 1959. Fe wnaethant fabwysiadu mab, ond cawsant ysgariad ym 1964.

## Senglau
*"Tutti Frutti" (1955)
*"Long Tall Sally" (1956)
*"Slippin' and Slidin'" (1956)
*"Rip It Up" (1956)
*"Good Golly, Miss Molly" (1957)
*"Kansas City" (1959)
*"Whole Lotta Shakin'" (1959)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion LHDT
Millie Small

Roedd **Millie Small** (Millicent Dolly May Small; 6 Hydref 1947&nbsp;– 5 Mai 2020) yn gantores o Jamaica, sy'n fwyaf adnabyddus, fel "Millie", am ei record boblogaidd 1964, "My Boy Lollipop". Cyrhaeddodd y sengl rif 2 yn siartiau'r Deyrnas Unedig ac Unol Daleithiau America.

Cafodd Millie ei geni yn Clarendon, Jamaica, lle roedd ei thad yn oruchwyliwr planhigfa siwgr. Enillodd gystadleuaeth dalent pan oedd hi'n ddeuddeg oed. Gwnaeth rai recordiadau gyda chanwr arall, Owen Gray, ac wedyn gyda Samuel Augustus "Roy" Panton. Daeth hi i Brydain ym 1963.

## Albymau
* *More Millie* (1964, UK: Fontana Records, US: Smash Records)
* *Time Will Tell* (1970/2004, Trojan Records)
* *My Boy Lollipop and 31 Other Songs* (1994, DE: Combo Records)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Jamaica
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Marwolaethau 2020
Dave Snowden

Ymgynghorydd rheoli o Gymru yw **David John Snowden** (ganwyd 1954). Mae'n fwyaf adnabyddus am ddatblygu'r **fframwaith Cyfnefin**. Sylfaenydd y cwmni Cognitive Edge yw ef.

Graddiodd Snowden o Brifysgol Caerhirfryn ym 1975.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1954
Cynwydd

Yn economeg, nwydd sydd yn hollol neu yn sylweddol unffunud yw **cynwydd**. Gellir cyfnewid enghreifftiau o gynwydd heb eu bod yn wahanol i'w gilydd, ac felly mae'r farchnad yn eu trin yn gywerth heb ystyried pwy sydd wedi eu cynhyrchu. Nwyddau crai neu gynnyrch amaethyddol ydy'r mwyafrif o gynwyddau, gan gynnwys mwynau a chnydau. Gall cynwydd hefyd fod yn wneuthuryn sydd mor gyffredin, rhad, neu syml ei fod bron yn amhosib i wahaniaethu rhwng fersiynau o'r cynnyrch hwnnw a wneid gan weithgynhyrchwyr ar wahân, er enghraifft sglodion cof neu gyffuriau generig.

Tri math o farchnad cynwyddau sydd: y farchnad arian parod, y flaen farchnad, a'r farchnad flaendrafodion. Cânt eu prynu a'u gwerthu ar y pryd yn y farchnad arian parod, a gellir cytuno ar bris, nifer neu faint, ac amodau eraill y trafodyn ar unwaith. Yn y flaen farchnad caiff pryniannau a gwerthiannau cynwyddau eu trefnu o flaen llaw ar gyfer dyddiad penodol, heb yr angen i ddisgwyl am amodau'r farchnad ar y dyddiad hwnnw. Gelwir y farchnad arian parod a'r flaen farchnad yn "wir farchnadau" gan eu bod yn masnachu cynwyddau go iawn, yn wahanol i'r farchnad flaendrafodion sydd yn prynu ac yn gwerthu contractau sydd yn tybio ar brisoedd cynwyddau o flaen llaw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa economeg
Categori:Nwyddau
Loch Druidibeag

Mae **Loch Druidibeag** yn llyn ar Uibhist a Deas, un o’r Ynysoedd Allanol Heledd, Yr Alban. Mae’n Warchodfa Natur Genedlaethol. Gwelir dros 200 math o blanhigyn yno, a hefyd Cwtiad torchog, Pibydd y mawn, Gŵydd lwyd, Pibydd coesgoch, Cornchwiglen ac Alarch.
bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Ynysoedd Allanol Heledd
Categori:Cadwraeth yn y Deyrnas Unedig
Druidibeag
Aoife MacMurrough

Roedd **Aoife MacMurrough** (tua 1145 - 1188,  ), a adnabwyd hefyd gan haneswyr diweddarach fel **Eva o Leinster**, yn uchelwr Gwyddelig, yn dywysoges Leinster ac yn iarlles Penfro. Roedd hi'n ferch i Diarmait Mac Murchada (tua 1110 - 1171), Brenin Leinster a'i ail wraig, Mór Ní Tuathail neu Mor O'Toole (tua 1114 - 1191), a nith Archesgob Dulyn St Lawrence O'Toole . 

## Bywyd 
Yn ferch i frenin Gaeleg, byddai'r Aoife ifanc wedi cael ei magu mewn urddas llawer uwch na'r mwyafrif o ferched eraill yn Iwerddon a oedd o stoc dlotach na hi; sicrhaodd ei statws breintiedig iddi gael ei haddysgu yng nghyfraith y tir a byddai wedi sicrhau ei bod yn llythrennog mewn Eglwys-Lladin. 
&#x5B; *angen dyfynnu* &#x5D;
Ar 25 Awst 1170, yn dilyn goresgyniad y Normaniaid yn Iwerddon y gofynnodd ei thad amdano, roedd hi'n briod â Richard de Clare, 2il Iarll Penfro, sy'n fwy adnabyddus fel Strongbow, arweinydd llu goresgyniad y Normaniaid, yn eglwys gadeiriol Christchurch yn Waterford . Roedd ei thad, Dermot MacMurrough, a oedd yn ceisio cynghrair filwrol gyda Strongbow yn ei ffrae â Brenin Breffni, Tiernan O'Rourke, wedi addo Aoife i Benfro. Fodd bynnag, yn ôl cyfraith Brehon, roedd yn rhaid i'r dyn a'r fenyw gydsynio i'r briodas, felly mae'n deg dod i'r casgliad bod Aoife wedi derbyn trefniadau ei thad.  

## Marwolaeth 
Er nad yw union ddyddiad marwolaeth Aoife o Leinster yn hysbys (un flwyddyn a awgrymir yw 1188), mae un stori am ei thranc yn bodoli. Fel merch ifanc, bu’n byw am llawer o flynyddoedd yn dilyn marwolaeth Strongbow ym 1176, gan ymroi i fagu eu plant ac amddiffyn eu tiriogaeth.     
&#x5B; *angen dyfynnu* &#x5D;

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1140au
Ann Cunningham

Arweiniodd y **Foneddiges Anna (Anne) Cunningham**, Marchioness Hamilton (bu farw 1646) torf cafalri rhyw cymysg yn ystod "Brwydr" Berwick ar 5 Mehefin 1639.

## Cefndir a theulu 
Roedd yr Arglwyddes Anna yn bedwaredd ferch i James Cunningham, 7fed Iarll Glencairn a Margaret, merch Syr Colin Campbell o Glenurquhy, teulu a nodwyd am ei hymrwymiad cynnar i Brotestaniaeth. Ei chwaer oedd yr ysgrifennydd Lady Margaret Cunningham.

## Pwysigrwydd hanesyddol 
Ei phwysigrwydd hanesyddol yw fel amddiffynnwr yr Eglwys Bresbyteraidd yn yr Alban yn erbyn ymdrechion Siarl I i drosi'r Alban gyfan yn Anglicaniaeth a'i harweinyddiaeth weithredol yn y mudiad gwrthiant Cyfamod Cenedlaethol.

Roedd ei mab, James Hamilton, Dug 1af Hamilton, wedi ochri â Charles I. Pan geisiodd lanio byddin ar Arfordir yr Alban ym 1639, trefnodd yr amddiffynfeydd.

Cododd Cunningham torf o filwyr a'u harwain ar gefn ceffyl, gan frandio pistol a bygwth saethu ei mab. Roedd hyn yn ystod Brwydr Berwick ar 5 Mehefin 1639. Marchogon nhw o dan faner yn dangos llaw yn ailadrodd llyfr gweddi gyda'r arwyddair "*For God, the King, Religion and the Covenant"*.

Arweiniodd y canlyniad at hawl yr Albanwyr i gynulliad eglwys rydd a senedd rydd.

Roedd ei gor-or-ŵyr Syr William Hamilton yn gŵr Emma, Lady Hamilton sydd yn fwyaf adnabyddus fel feistres Lord Nelson .

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1580
Categori:Marwolaethau 1646
Blanche Arundell

Roedd y **Foneddiges Blanche Arundell** (née **Somerset**) (1583 neu c. 1584 - 28 Hydref 1649) yn ddynes fonheddig o Loegr. Roedd yn adnabyddus fel amddiffynnwr Castell Wardour, lle bu’n amddiffyn y castell am bron i wythnos gyda dim ond 25 o ddynion a’i morynion yn erbyn llu o 1300. 

## Bywgraffiad 
Ganwyd Arundell yn Arglwyddes Blanche Somerset ym 1583 neu 1584, yn ferch i Edward Somerset, 4ydd Iarll Caerwrangon a'r Arglwyddes Elizabeth Hastings.  

Ar 11 Mai 1607 priododd Thomas Arundell, 2il Farwn Arundell o Wardour, mab Thomas Arundell, Barwn 1af, a'r Arglwyddes Mary Wriothesley. Roedd ganddyn nhw un mab Henry Arundell, 3ydd Barwn Arundell o Wardour, a dwy ferch, Katherine ac Anne. Yn ystod y Rhyfel Cartref, daeth yr Arglwydd Arundell â chatrawd o wŷr meirch ynghyd i gefnogi'r Brenin Siarl I, a arweiniodd i Frwydr Stratton yng Nghernyw ar 16 Mai 1643. Cafodd ei anafu yn ystod y frwydr a bu farw ar 19 Mai 1643.  

O 2 Mai 1643, yn ystod absenoldeb ei gŵr, bu’n amddiffyn Castell Wardour, ger Tisbury, Wiltshire, am chwe diwrnod gyda dim ond ei hun, ei phlant, ychydig o forynion, a phump ar hugain o ddynion yn erbyn lluoedd Seneddol tri chant cant o ddynion a magnelau dan orchymyn dau swyddog Seneddol, Syr Edward Hungerford a'r Cyrnol Edmund Ludlow. Gorfodwyd hi o'r diwedd i ildio ar delerau anrhydeddus. Fodd bynnag, ni anrhydeddwyd y telerau: diswyddwyd y castell a symudwyd hi fel carcharor i Shaftesbury. Fodd bynnag, oherwydd ei salwch, cafodd ei symud yn lle hynny i Dorchester. 

Bu farw yn Caerwynt, Swydd Hampshire, a chladdwyd hi yn Tisbury. Dyddiad ei hewyllys oedd 28 Medi 1649. 

## Cyfieiriadau 
Categori:Pobl o Wiltshire
Categori:Marwolaethau 1649
Categori:Genedigaethau 1583
Amgueddfa Pádraig Pearse

Amgueddfa wedi'i chysegru i fywyd a gwaith Pádraig Pearse yw **Amgueddfa Pádraig Pearse** (Gwyddeleg: Músaem na bPiarsach). Roedd Pearse yn athro ysgol, bardd a chenedlaetholwr Gwyddelig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei ran yng Ngwrthryfel y Pasg yn 1916. Lleolir yr amgueddfa ar hen safle ei ysgol Wyddeleg arloesol ei hun, Ysgol Sant Enda (*Scoil Éanna*) yn Ranelagh, tua 6 milltir i'r de o ganol dinas Dulyn.

Categori:Amgueddfeydd Iwerddon
Categori:Diwylliant Iwerddon
Twnnel y Sianel

Twnnel rheilffordd  o dan y Môr Udd yn Nghulfor Dover  yw **Twnnel y Sianel**. Mae'n cysylltu Ardal Folkestone a Hythe yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, â Pas-de-Calais, Ffrainc. Dyma'r unig gyswllt sefydlog rhwng ynys Prydain Fawr a thir mawr Ewrop. Mae'n 50.45&nbsp;km (31.35&nbsp;mi) o hyd. Y darn tanddwr yw 37.9&nbsp;km (23.5&nbsp;mi) – y darn tanddwr hiraf o unrhyw dwnnel yn y byd. Ar ei bwynt isaf, mae'r twnnel 75&nbsp;m (250&nbsp;tr) o dan waelod y môr a 115&nbsp;m (380&nbsp;tr) yn is nag arwyneb y môr. Mae'r twnnel yn cludo trenau cyflym Eurostar ar gyfer teithwyr ar droed, trenau gwennol Eurotunnel Le Shuttle ar gyfer cerbydau ffordd, yn ogystal â threnau nwyddau rhyngwladol.

Mae'r cynlluniau i adeiladu twnnel o dan y Môr Udd yn dyddio'n ôl i 1802. Dros y blynyddoedd ni ddaeth amryw o brosiectau i ddim. Cytunodd llywodraethau’r Deyrnas Unedig a Ffrainc i adeiladu twnnel ym 1964, a dechreuodd y gwaith ym 1974, ond cafodd y prosiect ei ganslo ym 1975. Yn y diwedd trefnwyd y prosiect llwyddiannus gan Eurotunnel. Dechreuodd y gwaith ym 1988 ac agorwyd y twnnel ym 1994.

Categori:Cludiant yn Ffrainc
Categori:Cludiant yng Nghaint
Categori:Daearyddiaeth Caint
Categori:Sefydliadau 1994
Sianel
Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith y Môr

Cytundeb rhyngwladol ynghylch hawliau a chyfrifoldebau cenhedloedd mewn perthynas â'u defnydd o gefnforoedd y byd, sefydlu canllawiau ar gyfer busnesau, yr amgylchedd, a rheoli adnoddau naturiol morol yw **Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith y Môr** (Saesneg: *United Nations Convention on the Law of the Sea*; UNCLOS).

Fe'i lluniwyd gan drydedd Gynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith y Môr (UNCLOS III), a gynhaliwyd rhwng 1973 a 1982. Daeth i rym yn 1994.

Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Categori:Cyfraith y môr
Categori:Cytundebau
Afon Rother (Dwyrain Sussex)

Afon yn Nwyrain Sussex a Chaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Afon Rother**. Mae'n codi ger Rotherfield yn Nwyrain Sussex, mae'n llifo am 56&nbsp;km (35&nbsp;mi) ac yn cyrraedd y Môr Udd ger Rye. Cyn 1287 roedd ei haber ymhellach i'r dwyrain ym mhorthladd New Romney yng Nghaint, ond fe newidiodd ei chwrs ar ôl i storm fawr rwystro ei allanfa i'r môr.

Ar hyd y 23&nbsp;km (14&nbsp;mi) olaf, mae gwely'r afon yn is na lefel y penllanw, a defnyddir llifddor Scots Float i reoli lefelau. Mae'r llifddor yn atal dŵr hallt rhag mynd i mewn i system yr afon yn ystod penllanwau, ac yn cadw dŵr yn yr afon yn ystod misoedd yr haf er mwyn sicrhau iechyd cynefin y gors o'i amgylch. I lawr yr afon o'r llifddor, mae'n llanwol am 6&nbsp;km (3.7&nbsp;mi).

Mae'r afon wedi cael ei defnyddio i gludo nwyddau ers cyfnod y Rhufeiniaid, ac mae cychod bach yn dal i fordwyo cyn belled â Chastell Bodiam.

bawd|dim|400px|Cwrs Afon Rother

Rother
Rother
Gweriniaeth Genova

Dinas-wladwriaeth a gweriniaeth arforol a fodolai yng ngogledd yr Eidal o'r 11g hyd at ddiwedd y 18g oedd **Gweriniaeth Genova** (, Ligwreg: *Repúbrica de Zêna*, ). Lleolwyd ym mhorthladd Genova a glannau cyfagos Liguria, a daeth nifer o ynysoedd a thiroedd arforol yn y Môr Canoldir a'r Môr Du dan ei meddiant.

Gellir olrhain hanes Genova yn ôl i 2000&nbsp;CC pryd cafodd yr ardal ger yr harbwr naturiol ei gwladychu gan forwyr Groegaidd. Bu dan reolaeth yr Ymerodraeth Rufeinig, Teyrnas yr Ostrogothiaid, a Theyrnas y Lombardiaid cyn iddi ddod yn rhan o'r Ymerodraeth Garolingaidd yn niwedd yr 8g ac yna'n rhan o Deyrnas yr Eidal, un o diriogaethau'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Tyfodd Genova yn un o brif borthladdoedd y Môr Canoldir ac erbyn yr 11g roedd teuluoedd pendefig yng nghefn gwlad Liguria yn symud i'r ddinas i atgyfnerthu eu grym gwleidyddol ac economaidd.

Enillodd Genova ei hannibyniaeth ar yr Ymerodraeth Lân Rufeinig ym 1099 ar ffurf y *Compagna Communis*, cynghrair o fasnachwyr a phendefigion yn cynnwys saith (yn ddiweddarach wyth) *compagnies* neu urdd a chanddynt lyngesau, glanfeydd, arfau, a rhandiroedd dinesig eu hunain. Yng nghyfnod cynnar y ddinas-wladwriaeth, bu cryn anghytuno rhwng yr uchelwyr ac weithiau aeth yn helyntion yn y strydoedd a brwydrau rhwng y gwahanol luoedd.

Bu Gweriniaeth Genova ar anterth ei grym o'r 12g hyd at ei gorchfygiad gan lynges Gweriniaeth Fenis ym Mrwydr Chioggia (1380). Ildiodd ei thra-arglwyddiaeth yn y Môr Canoldir i Ymerodraeth Sbaen yn nechrau'r 16g, ac o'r cyfnod hwnnw hyd at ddiwedd y 18g llywodraethai Gweriniaeth Genova fel oligarchiaeth dan reolaeth y bendefigaeth.

Yn sgil ymgyrch Napoleon Bonaparte yn yr Eidal, diddymwyd y weriniaeth ym 1797 a sefydlwyd Gweriniaeth Liguria, un o chwaer-weriniaethau Ffrainc, yn ei lle. Yn sgil cwymp Napoleon, ail-sefydlwyd Gweriniaeth Genov am gyfnod byr (1814–5) cyn ei chyfeddiannu gan Deyrnas Sardinia.

## Cyfeiriadau 

Categori:11eg ganrif yn yr Eidal
Categori:12fed ganrif yn yr Eidal
Categori:13eg ganrif yn yr Eidal
Categori:14eg ganrif yn yr Eidal
Categori:15fed ganrif yn yr Eidal
Categori:16eg ganrif yn yr Eidal
Categori:17eg ganrif yn yr Eidal
Categori:18fed ganrif yn yr Eidal
Categori:Cyn-wladwriaethau Ewrop
Genova
Genova, Gweriniaeth
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1099
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1797
Categori:Hanes gwleidyddol yr Eidal
Categori:Hanes Liguria
Afon Stour, Caint

Afon yn Nwyrain Sussex a Chaint, De-ddwyrain Lloegr, yw **Afon Stour**. Mae'n codi ger Ashford, ac yn llifo am 80&nbsp;km (50&nbsp;mi) i Gulfor Dover ym Mae Pegwell, rhwng Ramsgate a Sandwich. Mae ganddi dair prif isafon a llawer o lednentydd  llai.

Yn ei rhannau uchaf, uwchben Plucks Gutter, lle mae **Little Stour** yn ymuno â hi, gelwir yr afon yn **Great Stour**.  Yn ei rhannau isaf, sy'n llanwol, mae sianel, y Stonar Cut, yn cwtogi dolen fawr yn yr afon naturiol.

bawd|dim|400px|Cwrs Afon Stour

Stour
Plucks Gutter

Pentrefan yng Nghaint, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Plucks Gutter**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Stourmouth yn ardal an-fetropolitan Dover.

Saif y pentrefan lle mae isafon Little Stour yn ymuno ag Afon Stour (Great Stour).

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dover
Categori:Pentrefi Caint
Ogof Fingal

Mae  **Ogof Fingal** ar ynys Stafa,  un o Ynysoedd Mewnol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban. Mae’r ogof yn nodweddiadol am ei cholofnau Basalt, ac yn denu twristiaid, fel arfer o ynys Muile, 10 cilomedr i ffwrdd. Mae’r ogof yn 75 medr o hyd, 14 medr o led a 22 medr o uchder. Enw Gaeleg yr ogof yw Uamh-Binn (ogof melodi). Crewyd yr ogof a Sarn y Cawr (Saesneg: Giant’s Causeway) gan yr un llif o lafa tua 60 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Yn ôl chwedl, roeddent yn rhan o bont defyddiwyd gan  Fionn mac Cumhaill i gyrraedd yr Alban.
bawd|chwith|260px
bawd|chwith|260px|Tu mewn i'r ogof

Ysbrydolwyd  Felix Mendelssohn i greu cerddoriaeth gan yr ogof a sŵn y tonnau.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Mewnol Heledd