Geirfa banereg

Dyma eirfa o derminoleg banereg sef, yr astudiaeth o faneri a'i hanes, a sut y dylunwyr hwy.

## Diagram o'r termau Saesneg
Diagram yn dangos prif nodweddion ac enwau rhannau o'r faner yn y Saesneg.

## C 
### Canton
 **canton** (lluosog: cantonau)
[bawd|150px|chwith|Baner [Abchasia gyda'r llaw a'r sêr yn y canton]]
Un o chwarteri'r faner, gan amlaf y chwarter uchaf ar ochr y polyn. 

Gweler enghreifftiau o hyn ym maneri'r UDA, Llydaw, Wrwgwái, Taiwan, Liberia, ac Abchasia ymysg llawer. Gwelir hefyd ym maneri trefeigaethol Prydain lle lleolir Baner y Deyrnas Unedig yn y canton, megis Awstralia a Seland Newydd yn fwyaf adanbyddus.

### Cloren
 **cloren** (e.b. lluosog: clorennau, cloreniaid)

bawd|150px|chwith|Baner Sambia gyda motiff yn y gloren
: Cynffon y faner, y pen pellach o'r hos, y rhan sydd ar waelod baner wrth ei hongian yn llorweddol o adeilad. Yn Saesneg 'fly'. 
Daw o'r gair am gynffon pioden, gwaywffon neu "rhywbeth tebyg i gynffon". Bydd y cloren yn aml yn llipa wrth cyhwfan yn naturiol, mae'n gamgymeriad felly lleoli motiff yno gan y bydd hwnnw'n anweladwy am gyfnodau mawr o'r amser pan fydd baner yn hedfan wrth bolyn yn yr awyr agored di-wynt. Serch hynny, mae wedi bod yn ffasiynol ers yr 1960au i faneri gynnwys motiff yn y gloren, efallai gan bod y baneri hynny wedi eu dylunio gan ddylunwyr wrth ddesg ac nid gan chwyldoradwyr neu filwyr oedd am gyfleu neges glir. Ymysg y camgymeriadau dylunio banereg yma mae Sambia, Nunavut a baner newydd Rwanda.

## H 
### Hòs
 **hòs** neu **hosiad**
: Y rhan o'r faner sydd agosaf  i'r polyn; y rhan a ddefnyddir i godi'r faner. Mae'r term hwn weithiau hefyd yn cyfeirio at ddimensiwn fertigol baner.

## Ff 
### Ffirbriliad
  **ffibriliad** neu **rhimyn**
]]
: Ymyl neu rhimyn cul, yn aml mewn gwyn neu aur, ar faner i wahanu dau liw arall, yn enwedig os yw'r ddau liw arall yn debygol o dorri Rheol Tintur. Er enghraifft llinellau gwyn ac aur Baner De Affrica neu Ynysoedd Ffaro lle ceir ffibrilad las o gylch croes Sgandinafaidd goch. Ceir enghreifftiau eraill ar faner talaith hunanlywodraethol Swedeg ei hiaith ond sy'n rhan o'r Ffindir, sef, Ynysoedd Aland (ar ymyl y groes Lychlynaidd).

## M 
### Maes
 **maes** (lluosog: meysydd)

: Lliw cefndir y faner. Fe'i dewiswyd gan arweinydd Libya Muammar Gaddafi i symboleiddio ei athroniaeth wleidyddol (ar ôl ei Lyfr Gwyrdd).ref> Mae'r lliw gwyrdd yn draddodiadol yn symbol o Islam, gan adlewyrchu baneri gwyrdd hanesyddol y Califfad Fatimid. Yn Libia, roedd gwyrdd hefyd yn lliw a ddefnyddiwyd yn draddodiadol i gynrychioli rhanbarth Tripolitania.

## P 
### Polyn
 **polyn** (lluosog: polion) neu **ffon** (lluosog: ffyn)
: Y polyn a ddefnyddir i chwifio'r faner. (Saesneg: pennon, pennant neu pendant), yn faner hir gul sy'n fwy wrth y hós Baner. Bydd yn hirgul ar lun triongl neu gynffon gwennol ac arni arfbais weithiau, a glymir wrth waywffon neu helmed, banerig, lluman, fflag, ystondard, ensain. Ceir y cyfeiriad archifedig cynharaf iddi yn y Gymraeg, lle gall wedi dod o'r Hen Ffrangeg, mewn cerdd gan Gruffudd Gryg yn y 14g.

Roedd baneri arddull penon yn un o'r tri phrif fath o faneri a gariwyd yn ystod yr Oesoedd Canol (y ddwy arall oedd y faner a'r ystondord). Mae'r penwn yn faner sy'n debyg i'r canllaw o ran siâp, ond dim ond hanner y maint. Nid yw'n cynnwys unrhyw arfbais, ond dim ond cribau, arwyddeiriau a dyfeisiau herodrol ac addurniadol.

Daw *pennon* o'r Lladin "penna", sy'n golygu "adain" neu "bluen". I ddechrau roedd yn derm am "pennant fach".

## Rh 
### Rhidens
 gyda'r rhidens arian ar hyd ymyl y faner]]
  **rhidens** enw g/b  
: Er nad yn rhan o wead mewnol baner, mae'r rhidens yn atodiad boblogaidd, fel arfer mewn defnydd lliw aur, ar hyd ymyl ehedog y faner (hynny yw, bob ochr heblaw'r hós). Atodir i'r faner am i godi statws ac ar gyfer arfer seremonïol yn hytrach na hedfan yn gyffredin. Gelwir yn 'fringe' fel rheol yn y Saesneg.

## T 
### Tasel
Cwlwm o edefynnau rhydd a osodir fel addurn gyda'r faner. Fel rheol fe'u dodir uwchben y faner wedi eu clymu i'r polyn. Defnyddir edafedd lliw aur fel rheol fel arwydd o barch ac urddas. Ceir defnydd mynych ohonynt mewn baneri catrodau milwrol a gosgorddau swyddogol.

## Gweler hefyd
* Geirfa herodraeth

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* Griffiths, Bruce a Jones, Dafydd Glyn. *Geiriadur yr Academi* (Caerdydd, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995 [argraffiad 2006])
* Ryan, Siobhán (gol.) *Complete Flags of the World* (Llundain, Dorling Kindersley, 2002)
* 

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Fédération internationale des associations vexillologiques

Categori:Banereg
Banereg