open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seiclo trac

Chwaraeon rasio beic yw **seiclo trac**, a gynhelir ar draciau sydd wedi'u hadeiladu'n fwriadol ar gyfer y pwrpas neu mewn vélodrome. Cynhelir seiclo trac ar draciau gwair hefyd, wedi'u marcio allan ar feysydd chwarae gwastad. Mae rasys seiclo trac gwair yn boblogaidd yn yr haf yn Lloegr, ac yn yr Alban fel rhan o Gemau'r Ucheldiroedd.

## Hanes
## Safle'r reidiwr ar y beic
bawd|dde|200px|Ras seiclo trac
Mae'r beiciau wedi cael eu dylunio er mwyn lleihau'r llusgiad erodynameg a achosir gan y peiriant a'r reidiwr.

Mae'r bariau llywio ar feiciau trac a ddefnyddir ar gyfer rasys pellter hir megis ras bwyntiau, yn debyg i'r barrau cwymp a ddefnyddir ar gyfer rasio ffordd. Mae safle'r reidiwr ar y beic hefyd yn debyg i rasio ffordd.

Mae'r safle yn fwy eithafol ar gyfer cystadleuthau sbrint, gyda'r barrau'n is a'r cyfrwy yn uwch ac yn bellach ymlaen. Mae'r barrau'n aml yn gulach a chyda cwymp dyfnach. Defnyddir barrau dur yn hytrach na charbon gan nifer o sbrintwyr oherwydd eu bod yn fwy anhyblyg a gwydn.

Mewn rasys a gaiff eu hamseru megis y pursuit a'r kilo, mae reidwyr yn aml yn defnyddio barrau-aero neu 'barrau triathlon' sy'n debyg i'r rhai a welir ar feiciau treial amser ar y ffordd, sy'n galluogi i'r reidiwr roi ei freichiau yn agosach at ei gilydd o flaen y corff. Mae hyn yn achosi i'r cefn fod yn fwy llorweddol gan leihau'r llusgiad ar flaen y corff. Ni chaniateir defnyddio'r barrau hyn mewn unrhyw ras heblaw'r treial amser a'r pursuit oherwydd diogelwch.

## Gweler hefyd
*Rhestr traciau seiclo a vélodromes

Categori:Seiclo
Canterbury

**Canterbury** yw'r enw Saesneg am ddinas Caergaint, Lloegr. Gallai gyfeirio hefyd at:

## Enwau lleoedd
### Awstralia
*Canterbury, De Cymru Newydd, un o faesdrefi Sydney
*Canterbury, Queensland, tref fechan
*Canterbury, Victoria, un o faesdrefi Melbourne

### Jamaica
*Canterbury, Jamaica, un o faesdrefi Montego Bay

### Seland Newydd
*Canterbury, Seland Newydd, rhanbarth yn Ynys y De
*Gwastadeddau Canterbury (*Canterbury Plains*)
*Prifysgol Canterbury, Christchurch

### Unol Daleithiau
*Canterbury, Connecticut, tref yn Connecticut
*Canterbury, New Hampshire, tref yn New Hampshire

## Arall
* HMS *Canterbury*, enw ar sawl llong
* *The Canterbury Tales* ('Chwedlau Caergrawnt') gan Chaucer
Knighton

Gallai **Knighton** gyfeirio at:

;Cymru
*Trefyclawdd (Saesneg: Knighton), Powys

;Lloegr
* Knighton, Swydd Gaerlŷr, un o faesdrefi Caerlŷr
** Knighton, Stafford, Swydd Stafford, pentref
** Knighton, Newcastle-under-Lyme, Swydd Stafford, pentref bychan
* Knighton, Ynys Wyth, pentref bychan
* Knighton, Swydd Rydychen, pentref bychan
* Knighton-upon-Teme, Swydd Gaerwrangon

;Hefyd:
*West Knighton, pentref yn Dorset
Guangdong

Un o daleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Guangdong**, hefyd **Canton** (). Saif yn ne-ddwyrain y wlad, ger yr arfordir. Y brifddinas yn Guangzhou, a adwaenir hefyd fel dinas Canton. Mae'n ffinio ar Hong Cong, Macau, Guangxi, Hunan, Jiangxi a Fujian, gydag ynys Hainan gerllaw, yr ochr draw i Gulfor Hainan.

Guangdong yw talaith fwyaf poblog GPT, gyda phoblogaeth barhaol o 79 miliwn yn ogystal â 31 miliwn o fewnfudwyr dros dro yn byw yno yn 2005. Mae'r brifddinas, Guangzhou, a dinas Shenzhen ymysg dinasoedd mwyaf poblog a phwysicaf y wlad. Tsineaid Han yw mwyafrif y boblogaeth, gyda lleiafrif o'r Miao. Mae llawer o bobl wedi ymfudo o Guangdong i rannau eraill o'r byd, er enghraiift o Guangdong y daw mwyafrif Tsineaid Cymru yn wreiddiol.

Mae Guangdong yn un o daleithiau cyfoethogaf Tsieina, ac mae'n gyfrifol am tua 12% o gynnyrch economaidd y wlad. Yn 2008 roedd economi'r dalaith tua'r un faint ac economi Sweden.


Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Jack Davenport

Mae **Jack Davenport** (ganed 1 Mawrth 1973) yn actor Seisnig, sy'n fwyaf adnabyddus am y rhan chwaraeodd yn y gyfres deledu *This Life*. Mae ef hefyd yn enwog am actio yn y gyfres deledu *Coupling* a chyfres ffilm "Pirates of the Caribbean". Actiodd mewn nifer o ffilmiau Hollywood eraill, gan gynnwys *The Talented Mr. Ripley*. Yn fwy diweddar, chwaraeodd y prif gymeriad yn y gyfres deledu *Swingtown*.

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Pobl o Suffolk
This Life

Roedd ***This Life*** yn gyfres ddrama deledu gan y BBC, a gynhyrchwyd gan World Productions ac a ddarlledwyd ar BBC Two. Rhedodd y rhaglen am ddwy gyfres ym 1996 a 1997 a chafwyd aduniad arbennig yn 2007.

Canolbwyntiai'r gyfres ar fywydau pump person yn eu hugeiniau a oedd wedi graddio yn y gyfraith, wrth iddynt ddechrau ar eu gyrfau tra'n rhannu tŷ yn ne Llundain.

## Nodiadau cynhyrchu
### Prif gast
* Miles Stewart (Jack Davenport)
* Jamilla "Milly" Nasim (Amita Dhiri)
* Egg (Edgar Cooke) (Andrew Lincoln)
* Anna Forbes (Daniela Nardini)
* Warren Jones (Jason Hughes)
* Ferdy (Ferdinand Garcia) (Ramon Tikaram)
* Michael O'Donnell (David Mallinson)
* Kira (Luisa Bradshaw-White)
* Jo (Steve John Shepherd)
* Rachel (Natasha Little)
* Graham (Cyril Nri)
* Hooperman (Geoffrey Bateman)

### Cast cefnogol
* Ymddangosodd seren *The Office* Martin Freeman yn gynnar yn yr ail gyfres, yn dwyn arian o ystafell wely Milly ac Egg ar ôl parti, ac yn yfed iwrin Egg allan o gan yn ddamweiniol, gan feddwl mai cwrw oedd ynddo.
* Ymddangosodd Martin Hancock yn y gyfres, cyn mynd ymlaen i weithio ar *Coronation Street* fel Spider, ac yna *Holby City* fel Reg Lund.

## Dolenni allanol
**This Life*  o World Productions
**This Life*  o'r Gymdeithas Ffilm Brydeinig

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Anglia

Gallai **Anglia** gyfeirio at:

;Hanesyddol:
* *Anglia*, yr enw Lladin Canol am Loegr.
* Enw a ddefnyddir weithiau, yn hanesyddol, am y rhan o ddwyrain Lloegr a elwir yn Ddwyrain Anglia ac yn enwedig Teyrnas Dwyrain Anglia.
* Enw Lladin am ardal gorynys Angeln yn yr Almaen, cartref gwreiddiol yr Eingl (Angliaid) a sefydlodd Deyrnas Dwyrain Anglia.

;Eraill:
* Anglia Television/ITV Anglia, sy'n gwasanaethu dwyrain Lloegr.
* Ford Anglia, un o geir y Ford Motor Company.
* Prifysgol Anglia Ruskin 
* Prifysgol Dwyrain Anglia
* Anglia Railways
* Yr enw am Loegr yn yr ieithoedd Albanieg, Bwlgareg, Groeg, Hebraeg, Hwngareg, Latfeg, Lithwaneg, Pwyleg, Rwmaneg, Rwseg, Wcreineg ac ieithoedd eraill.

;Gweler hefyd:
* Angliaid (Eingl)
* Anglicaniaeth
* Anglo-Sacsoniaid
Guangzhou

bawd|chwith|260px|bysiau troli, Guangzhou
**Guangzhou** (), hefyd **Canton**, yw prifddinas talaith Guangdong, Gweriniaeth Pobl Tsieina. Roedd poblogaeth y ddinas ei hun yn 2005 yn 3,152,825, a phoblogaeth yr ardal ddinesig yn 9,496,800. Hi yw trydydd ardal ddinesig Tsieina o ran poblogaeth, ar ôl Beijing a Shanghai.

Saif y ddinas ger aber Afon y Perlau, heb fod ymhell o Hong Cong. Credir i'r ddinas gael ei sefydlu gyntaf fel Panyu yn 214 CC. Anrheithiwyd y ddinas gan Arabiaid a Persiaid yn 758. Datblygodd i fod yn borthladd pwysig, ac mae'n parhau i fod yn un o borthladdoedd mwyaf y byd heddiw.

Mae maes awyr rhwngwladol Baiyan (côd CAN) yn gwasanaethu’r ddinas. Mae’n 28 cilomedr o ganol y ddinas. Agorwyd Baiyan yn 2004 ac mae tua 25 miliwn o bobl yn ei ddefnyddio’n flynyddol.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Mosg Huaisheng
* Stadiwm Yuexiushan
* Tŵr Zhenhai

## Enwogion 
* I. M. Pei (g. 1917), pensaer
* Zi Lan Liao (g. 1970), cerddores

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Aber-ffrwd

Ceir dau bentref yng Nghymru o'r enw **Aber-ffrwd**:

*Aber-ffrwd, Ceredigion
*Aber-ffrwd, Sir Fynwy

----
Jason Hughes (actor)

Mae **Jason Hughes** yn actor o Gymru a anwyd ym Mhorthcawl ym 1971. Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan y cyfreithiwr Warren Jones yng nghyfres deledu BBC Two *This Life* o 1996 tan 1997 (ac yna mewn rhifyn arbennig yn 2007), ac fel Ditectif Sarjant Ben Jones yn *Midsomer Murders* ers 2005.

Pan symudodd i Lundain am y tro cyntaf, rhannodd dŷ gydag actor arall o Gymru, Michael Sheen.

## Ffilm 
**House* (2000)
**Phoenix Blue* (2001)
**Shooters* (2002)
**Tarot Mechanic* (2002)
**Killing Me Softly* (2002)
**Sorry (2004)
**Feeder* (2005)
**Red Mercury* (2005)

## Teledu 
**London's Burning* (1994)
**The Bill* (1995)
**Peak Practice* (1995)
**Castles* (1995)
**Casualty* (1996)
**King Girl* (1996)
**This Life* (1996), (1997) & (2007)
**Strangers in the Night* (1995)
**Harry Enfield and Chums* (1997)
**The Flint Street Nativity* (1999)
**Plain Jane* (2002)
**Waking the Dead* (2003)
**Mine All Mine* (2004)
**Dead Long Enough* (2005)
**Midsomer Murders* (2005)
**The Pact* (2021)

## Theatr 
**A Slice of Saturday Night* (1992, Theatr Auf Tournee, yr Almaen - taith)
**Macbeth* (1994, Theatr Clwyd)
**The Unexpected Guest* (1994, Theatr Royal, Windsor)
**Nothing to Pay* (1995, Thin Language)
**Phaedra's Love* (1996, Royal Court Theatre - darllen ar lwyfan)
**Badfinger* (1997, Donmar Warehouse)
**The Illusion* (1997, Cyfnewidfa Frenhinol, Manceinion)
**Snake in the Grass* (1997, The Old Vic)
**The Herbal Bed* (1998, Royal Shakespeare Company)
**A Real Classy Affair* (1998, Theatr y Cwrt Brenhinol)
**Look Back in Anger* (1999, Theatr Lyttelton)
**In Flame* (2000, New Ambassador’s Theatre)
**Kiss Me Like You Mean It* (2001, Theatr Soho)
**A Wing and a Prayer* (2002, Battersea Arts Centre Studio)
**Fight for Barbara* (2003, Theatr Frenhinol, Caerfaddon)
**Design for Living* (2003, Theatr Royal, Caerfaddon)
**Caligula* (2003, Donmar Warehouse)
**4.48 Psychosis* (2004, Royal Court Theatre a thaith yr Unol Daleithiau)

## Radio 
**Green Baize Dream* (1995)
**Cadfael: "Dead Man’s Ransom"* (1995)
**A Clockwork Orange* (1998)
**Cold Calling* (2003)
**Time for Mrs. Milliner* (2003)
**Bubble* (2004)
**The Guest Before You* (2004)
**School Runs* (2006)
**Inspector Steine* (2007)
**Gite a la Mer'' (2007)

Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Pobl o Borthcawl
Afon Avon

Ceir sawl **Afon Avon** (o'r gair Celtaidd *abona*, tarddiad y gair 'afon' yn Gymraeg):

## Yr Alban
*Afon Avon (Falkirk)
*Afon Avon (Strathspey)
*Avon Water, un o lednaint Afon Clud

## Awstralia
*Afon Avon (Gorllewin Awstralia)
*Afon Avon (Gorllewin Victoria)
*Afon Avon (Gippsland, Victoria)
*Afon Avon (Wollongong), De Cymru Newydd

## Canada
*Afon Avon (Ontario)
*Afon Avon (Nova Scotia)

## Lloegr
*Afon Avon (Dyfnaint)
*Afon Avon (Swydd Warwick)
*Afon Avon (Hampshire)
*Afon Avon (Bryste)

## Seland Newydd
*Afon Avon (Seland Newydd)

## Gweler hefyd
*Avon (gwahaniaethu)
Christian Prudhomme

Gohebydd chwaraeon o Ffrainc a chyfarwyddwr cyffredinol y Tour de France ers 2005 yw **Christian Prudhomme** (ganwyd 11 Tachwedd 1960).

## Gyrfa cyn y Tour
Astudiodd Prudhomme yn ysgol gohebaeth ESJ yn Lille rhwng 1983 a 1985. Ymunodd â RTL (Radio-Télévision Luxembourg) ym 1985 gyda annogaeth ei diwtor, Michel Cellier, a oedd yn ohebydd ar gyfer RTL yn ardal y Nord. Ymunodd â RTL ar dreial ond ni gadwyd ef yno wedi i'r treial ddod i ben. Symudodd Prudhomme i RFO ac ar 3 Awst 1987 i'r sianel teledu, La Cinq, fel newyddiadurwr odan Pierre Corgioni. Adroddodd hanes y chwaraeon a ddiddorodd ef fwyaf, sef seiclo, rygbi, athletau a sgio.

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Newyddiadurwyr chwaraeon
Categori:Newyddiadurwyr o Ffrainc
Categori:Tour de France
Afon Avon (Bryste)

:*Erthygl am yr afon yng ne-orllewin Lloegr yw hon. Gweler hefyd Afon Avon.*
Afon yn ne-orllewin Lloegr yw **Afon Avon** (). Er mwyn gwahaniaethu rhyngddi a sawl afon arall o'r un enw yn Lloegr, fe'i gelwir hefyd y *Lower Avon* neu'r *Bristol Avon*. Mae'r gair *avon* ei hun yn gytras â'r gair Cymraeg 'afon'.

Tardda'r Afon Avon ger Chipping Sodbury yn Swydd Gaerloyw, gan ymrannu yn ddau cyn ymuno eto a llifo trwy Wiltshire. Yn ei chwrs olaf o Gaerfaddon hyd Afon Hafren yn Avonmouth ger Bryste mae cychod yn gallu eu defnyddio a gelwir y rhan yma yn *Avon Navigation* yn Saesneg.

bawd|dim|Afon Avon yn llifo dan Bont Grog Clifton

Avon (Bryste)
Avon (Bryste)
Avon (Bryste)
Avon (Bryste)
Lone Oak

Gallai **Lone Oak** gyfeirio at un o sawl lle yn yr Unol Daleithiau (UDA):

* Lone Oak, Califfornia, hen enw Lonoak, Califfornia
* Lone Oak, Georgia
* Lone Oak, Kentucky
* Lone Oak, Tennessee
* Lone Oak, Texas, dinas yn Swydd Hunt
Lone Rock

Gallai **Lone Rock** gyfeirio at:

* Lone Rock, Iowa, UDA
* Lone Rock, Wisconsin, UDA
*Lone Rock, Saskachewan, Canada
Lone Tree

Gallai **Lone Tree** neu **Lonetree** gyfeirio at:

;Lleoedd yn yr Unol Daleithiau (UDA)
*Lone Tree, Colorado
*Lone Tree, Iowa
*Lone Tree Township, Minnesota
*Lone Tree, Oklahoma
*Lonetree, Montana
*Lonetree, Wyoming

Arall:
*Clayton J. Lonetree
Long Grove

Gallai **Long Grove** gyfeirio at un o ddau le yn yr Unol Daleithiau (UDA):

* Long Grove, Illinois
* Long Grove, Iowa
Longdon

Gallai **Longdon** gyfeirio at ambell le yn Lloegr:

* Longdon, Swydd Stafford yn ardal Lichfield
* Longdon, Swydd Gaerwrangon yn ardal bryniau Malvern
* Longdon-on-Tern, Swydd Amwythig
Dwyrain Anglia

Rhanbarth yn nwyrain Lloegr yw **Dwyrain Anglia** (Saesneg: *East Anglia*). Fe'i enwir ar ôl un o hen deyrnasoedd yr Eingl-Sacsoniaid, sef Teyrnas Dwyrain Anglia, a elwir yn ei thro ar ôl cartref yr Eingl ("Angliaid"), sef Angeln, yng ngogledd yr Almaen. Roedd y deyrnas honno yn cynnwys yr ardaloedd a elwid yn Norfolk a Suffolk, a elwir felly am fod y Daniaid wedi ymgartrefu yno gan ymrannu'n ddwy gangen, y *Northfolk* a'r *Southfolk*. Gyda phriodas y dywysoges Etheldreda, daeth Ynys Ely yn rhan o'r deyrnas hefyd. Sefydlwyd y deyrnas yn gynnar yn y 6g ar diriogaeth yr Iceni, un o bobloedd Celtaidd Prydain.

250px|bawd|canol|Dwyrain Anglia yn Lloegr

Ni ellir diffinio ffiniau'r rhanbarth yn fanwl yn y cyfnod cynnar. Heddiw, cytunir yn gyffrediniol ei fod yn cynnwys siroedd Norfolk a Suffolk gyda Swydd Gaergrawnt. Ystyrir Essex yn rhan o'r rhanbarth modern gan rai. Nodweddir llawer o'r tirwedd gan ei wastadedd, sy'n cynnwys gwlybdiroedd (*fenland* yw'r term Saesneg lleol) a chorsydd wedi'u draenio, ond ceir bryniau isel yn Suffolk a Norfolk hefyd. Mae'r prif ddinasoedd yn Nwyrain Anglia yn cynnwys Norwich (y "brifddinas" draddodiadol), Peterborough a Chaergrawnt, ynghyd â dinas esgobol fechan Ely. Mae'r trefi yn cynnwys Ipswich, Colchester a Huntingdon. Lleolir Prifysgol Dwyrain Anglia ar gampws yn Norwich.

Mae Dwyrain Anglia yn rhan o ranbarth ehangach Dwyrain Lloegr. Ffermio a garddwriaeth yw'r prif ddiwydiannau traddodiadol.

## Gweler hefyd 
* Prifysgol Dwyrain Anglia
* Teyrnas Dwyrain Anglia

Categori:Daearyddiaeth Lloegr
Categori:Daearyddiaeth Norfolk
Categori:Daearyddiaeth Suffolk
Categori:Daearyddiaeth Swydd Gaergrawnt
Lansing

Gall **Lansing** gyfeirio at:
* Lansing, Efrog Newydd
* Lansing, Illinois
* Lansing, Iowa
* Lansing, Michigan
Aber-ffrwd, Sir Fynwy

:''Am y pentrefan o'r un enw yng Ngheredigion, gweler Aber-ffrwd, Ceredigion.''

Pentrefan yng nghymuned Llanofer, Sir Fynwy, Cymru, yw **Aber-ffrwd**. neu **Aberffrwd**. Saif ar lan Afon Wysg ger priffordd yr A40.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanofer
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Pissi

Gallai **Pissi** gyfeirio at un o sawl lle yn Bwrcina Ffaso:

Dau le yn nhalaith Bazèga:

*Pissi, Kombissiri
*Pissi, Saponé

hefyd:

*Pissi, Bam
*Pissi, Ganzourgou
*Pissi, Gnagna
Hugh Owen

Gallai **Hugh Owen** gyfeirio at un o sawl person, yn cynnwys:

* Hugh Owen, cynllwynwyr Catholig (1538 - 1618)
* Hugh Owen, cyfieithydd *Dilyniad Crist* (1575?-1642)
* Hugh Owen (yr Ieuangaf), llenor (1615–1686)
* Hugh Owen, Bronclydwr, pregethwr Piwritanaidd, "apostol Meirion" (1639-1700), 
* Syr Hugh Owen, addysgwr (1804 - 1881)
* Hugh Owen (Meilir), offeiriad a llenor (1822-1875)
* Hugh Owen (Huwco Môn), hanesydd a llenor (1835-1892)
* Hugh Owen, hanesydd (1880-1953)
Afon Aa

Ceir sawl **Afon Aa**:

*Afon Aa (Ffrainc), yng ngogledd Ffrainc
*Afon Aa (Meuse), yng Ngogledd Brabant, yr Iseldiroedd
*Drentsche Aa, afon yn Groningen, yr Iseldiroedd
*Aabach (Greifensee), neu Ustermer Aa, afon yn y Swistir
*Aabach (Afte), neu'r Große Aa, afon yn yr Almaen
*Aa, afon yn Antwerp, Gwlad Belg, sy'n llifo i Afon Nete
Upper Shirley

Gallai **Upper Shirley** gyfeirio at:

;Lloegr:
*Upper Shirley, Croydon, Llundain
*Upper Shirley, Southampton, Hampshire

;Unol Daleithiau
*Upper Shirley, Virginia yn Swydd Charles City, Virginia
Llyn St. Clair (Gogledd America)

Mae **Llyn St. Clair** (Ffrangeg: *Lac Sainte-Claire*) yn llyn rhwng Ontario, Canada a Michigan, UDA, sydd wedi'i leoli tua 6 milltir (9.7&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o Detroit a Windsor, Ontario. Gydag arwynebedd o tua 430 milltir sgwâr (1,100 km2), mae'r llyn yn rhan o system Y Llynnoedd Mawr; fodd bynnag, yn sgil ei faint cymharol fychan, anaml y caiff ei gynnwys fel un o'r Llynnoedd Mawr. Ar hyn o bryd, mae cynigion i'r llyn gael ei ystyried fel un o'r Llynnoedd Mawr ar y gweill, a fyddai'n ei gynnwys mewn gwaith ymchwil a phrosiectau eraill sy'n gysylltiedig â'r "Llynnoedd Mawr". Yn lleol, cyfeirir at Lyn St. Clair fel "y Chweched Llyn Mawr". Ynghyd ag Afon St. Clair ac Afon Detroit, cysyllta Llyn St. Clair Llyn Huron (i'r gogledd) gyda Llyn Erie (i'r de).

Mae'r llyn yn 26 milltir (42&nbsp;km) o'r gogledd i'r de ac yn 245 milltir (39&nbsp;km) o'r dwyrain i'r gorllewin. Llyn bâs iawn ydyw, gyda dyfnder cyfartalog o tua 11 troedfedd (3.4m), gyda'r dyfnder naturiol mwyaf yn 21.3 troedfedd (6.5m). Serch hynny, mae'r llyn yn 27 troedfedd (8.2m) yn y sianel morlywio a grëwyd ar gyfer llongau cludo.

[bawd|dim|Llun lloeren sy'n dangos Llyn St. Clair yn y canol, yn ogystal ag Afon St Clair sy'n ei gysylltu â [Llyn Huron (i'r Gogledd) ac Afon Detroit yn ei gysylltu â Llyn Erie (yn y De).]]

## Dolenni allanol 
* Rhwydwaith Llyn St.Clair Yn rhwydweithio morwyr, pysgotwyr a phobl sy'n gwneud chwaraeon dŵr
* Adroddiadau Pysgota ar gyfer yr Ardal .
* Terry Pepper am oleudai Gorllewinol y Llynnoedd Mawr. 
* Bathymedri Llyn Erie & Llyn St. Clair - NGDC

St. Clair
Loo

Gallai **Loo** gyfeirio at:

;Lleoedd
* Loo, ardal hanesyddol yn Sochi, Rwsia
* Afon Loo, Estonia
* Looe, Cernyw (sillafiad amgen hanesyddol: *Loo*)
* Loo, pentref yn yr Iseldiroedd

;Adeiladau
* Het Loo, palas Iseldiraidd
* Hofje van Loo, *hofje* yn Haarlem, yr Iseldiroedd

;Pobl
* Charles-Amédée-Philippe van Loo, arlunydd o Ffrainc
* Charles-André van Loo, arlunydd o Ffrainc
* Jean-Baptiste van Loo, arlunydd o Ffrainc
* Louis-Michel van Loo, arlunydd o Ffrainc

;Arall
* Loo (gwynt), gwynt poeth sy'n chwythu dros ogledd a gorllewin India yn yr haf
* *loo*, gair llafar Saesneg am doiled

## Gweler hefyd
*Loos
Afon Uy (Irtysh)

Afon yn Siberia yw **Afon Uy** (Rwseg: Уй) sy'n llifo trwy Oblast Novosibirsk ac Oblast Omsk, Rwsia. Mae'n un o ledneintiau Afon Irtysh. Ei hyd yw 387&nbsp;km (240 milltir) ac mae'n draenio basn o tua 26,700&nbsp;km² (10,300 milltir²).

Mae'n gorlifo ei glannau rhwng Ebrill a Mehefin.

Uy
Uy
Iron City

Gallai **Iron City** gyfeirio at un o ddwy dref yn yr Unol Daleithiau (UDA):

*Iron City, Georgia
*Iron City, Tennessee

;Arall
**Iron City*, nofel gan Lloyd Brown
*'Iron City Brewing Company'', Pittsburgh
Coal City

Ceir tri lle o'r enw **Coal City** yn yr Unol Daleithiau (UDA):

*Coal City, Illinois
*Coal City, Indiana
*Coal City, Gorllewin Virginia
Ynys Cockatoo

Ceir dwy **Ynys Cockatoo** yn Awstralia:

*Ynys Cockatoo, De Cymru Newydd, yn Harbwr Sydney
*Ynys Cockatoo, Gorllewin Awstralia yng Ngorynys Buccaneer oddi ar arfordir Gorllewin Awstralia
Cynllwyn y Powdwr Gwn

[bawd|250px|Arweinwyr Cynllwyn y Powdwr Gwn, llun gan Crispin de Passe yr Hynaf. [Guy Fawkes yw'r trydydd o'r dde.]]
**Cynllwyn y Powdwr Gwn** (Saesneg: *Gunpowder Plot*) yw'r enw a roddir ar gynllwyn gan grŵp o Gatholigion Rhufeinig, Seisnig yn 1605. Eu bwriad oedd chwythu i fyny Senedd Lloegr a lladd y brenin Iago I o Loegr, a thrwy hynny ddinistrio'r llywodraeth Brotestannaidd trwy ladd y pendefigion Protestannaidd.

Roedd y Catholigion wedi dioddef cryn erlid o dan Elisabeth I, brenhines Lloegr. Roeddynt wedi gobeithio y byddai eu sefyllfa'n gwella wedi i Iago ddod i'r orsedd, ond er ei fod wedi lled-addo hynny cyn dod i'r orsedd, ni newidiodd bolisi Elisabeth. O ganlyniad, dechreuodd Robert Catesby a nifer o Gatholigion ieuanc eraill gynllwynio yn erbyn y brenin a'r llywodraeth. Cyflwynwyd Guto Ffowc, oedd yn filwr profiadol, i Catesby gan y Cymro Hugh Owen.

Gosodwyd nifer o farilau o bowdwr gwn mewn seler dan y Senedd, gyda'r bwriad o'u ffrwydro pan oedd y brenin yno. Fodd bynnag, cafwyd hyd i'r powdwr ar 5 Tachwedd 1605, a chymerwyd y cynllwynwyr i'r ddalfa. Dienyddiwyd nifer ohonynt dri mis yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:1605
Categori:17eg ganrif yn Lloegr
Categori:Hanes Llundain
Categori:Y Gwrth-Ddiwygiad
Hugh Owen (cynllwynwr Catholig)

Cynllwynwr Catholig yn erbyn llywodraeth Brotestannaidd Elisabeth I, brenhines Lloegr, ac yna Iago VI/ I oedd **Hugh Owen** (1538 - 30 Mai 1618).

Roedd yn fab i Owen ap Gruffudd a'i wraig Margaret, Plas Du, Llanarmon, Sir Gaernarfon. Addysgwyd ef yn Lincoln's Inn, Llundain a bu yng ngwasanaeth Henry Fitzalan, 12fed iarll Arundel. Roedd gyda Fitzalan  a Humphrey Llwyd yn Augsburg yn 1566. 

Treuliodd tua 40 mlynedd yn yr Iseldiroedd, oedd yr adeg honno dan lywodraeth Sbaen, yn derbyn pensiwn gan frenin Sbaen. Bu ganddo ran mewn nifer o gynllwynion yn erbyn llywodraeth Elizabeth, ac wedi i Iago I ddod yn frenin Lloegr, bu ganddo ran yng Nghynllwyn y Powdwr Gwn.

Bu'n rhan mewn cynllwyn i ladd Mari I, brenhines yr Alban yn 1571, a bu'n rhaid iddo ffoi i Sbaen ac yna Brwsel. 

## Cynllwyn y Powdwr Gwn
Ar y cyfandir, cyflwynodd Guy Fawkes i'r syniad o ffrwydro Senedd Lloegr yn yr hyn yr ydym yn ei adnabod heddiw fel Cynllwyn y Powdwr Gwn; aeth Hugh Owen ati hefyd i gyflwyno Fawkes i Thomas Wintour. Roedd Wintour wedi cyfarfod criw arall o gynllwynwyr, bum gwaith yn Llundain, roedd Fawkes a Wintour yn ymfflamychol iawn ac yn Ebrill 1604 dychwelodd y ddau i Loegr. Fis wedyn, gwyddus i Fawkes deithio at Hugh Owen yn unswydd i ddweud wrtho beth oedd y cynllwyn diweddaraf.

Ef hefyd a ddaeth ag arweinydd y cynllwyn, Robert Catesby, i gysylltiad a Guy Fawkes. Mae hyn yn gwneud y cynllwyn, felly, yn rhannol yn gynllwyn Cymreig! Sylwer y methwyd pob ymgais i'w ladd am 13 blynedd.

Ceisiodd llywodraeth Lloegr i gael gafael arno sawl tro, ond heb lwyddiant. Cyhoeddodd James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr broclomasiwn ar 8 Tachwedd 1605 daflen argraffedig, nawr yn y Llyfrgell Brydeinig – marc silff 21.h.2.(48). Mae'r 'Proclomasiwn' yn nodi:

 Danfonwyd arbenigwyr cudd-wybodaeth ac ysbiwyr i'n tiroedd ac yn eu plith HUGH OWEN, Cymro sydd weithiau'n preswylio ym Mrwsel, un sy'n derbyn cyflog gan Frenin Sbaen...
 Mynnwn fod pob barnwr, Maer, Sheriff, Cwnstabl ac eraill i chwilio gyda chrib mân a dal HUGH OWEN a'i ddwyn atom i'r Cyfrin Gyngor. Dyma eich gwarant i fynd ati i wneud hyn. 
 Arwyddwyd ym Mhalas Westminster ar yr 8fed dydd o Dachwedd, yn nhrydedd flwyddyn o'm teyrnasiad. 
 Hir Oes i'r Brenin
 Gwobr: MIL O BUNNAU mewn aur.

## Personol
Yn 1610 ymddeolodd i'r Coleg Seisnig yn Rhufain, a bu farw'n dawel yno yn 1618. Roedd John Owen, yr epigramydd, yn nai iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1538
Categori:Marwolaethau 1618
Categori:Catholigion o Gymru
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Eifionydd
Anhui

Un o daleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Anhui** (), Saif yn nwyrain y wlad, yn cynnwys rhan o ddalgylch afon Yangtze ac afon Huai. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 64,610,000. Prifddinas y dalaith yw Hefei.

Saw'r enw "Anhui" o enwau dwy ddinas yn rhan ddeheuol y dalaith, Anqing a Huizhou (Huangshan heddiw). Sefydlwyd y dalaith yn y 17g.


Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Afon Shark

Gallai **Afon Shark** gyfeirio at:

*Afon Shark (Florida), afon yn Florida
*Afon Shark (New Jersey), afon yn New Jersey
*Afon Shark (Trinidad a Tobago), afon yn Trinidad a Tobago
Paulínia

Dinas yn nhalaith São Paulo ym Mrasil yw **Paulínia**. Yn 2008 roedd ganddi boblogaeth o 81,544. Mae ei harwynebedd yn 145.27&nbsp;km sgwâr a'r mynydd uchaf yn 590m.

## Gallery 

Delwedd:Zeca Malavazzi.jpg |Parc Zeca Malavazzi
Delwedd:Bandeira de Paulínia.png|Baner
Delwedd:Brasão de Paulinia.PNG|Arfbais

### Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Dinasoedd Brasil
Loos

Gallai **Loos** gyfeirio at:
;Lleoedd
* Loos, Nord, Ffrainc
* Loos-en-Gohelle, Ffrainc
* Ynysoedd Loos, Guinea
* Los, Sweden (sillafiad amgen: *Loos*)
; Pobl
* Anita Loos (1881-1981), nofelydd Americanaidd
* Mary Loos (1910-2004), actores Americanaidd
* Theodor Loos (1883-1954), actor Americanaidd
; Arall
* Brwydr Loos, yn y Rhyfel Byd 1af, ger Loos-en-Gohelle
## Gweler hefyd 
* Loo

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Theo van Gogh yw ***Loos*** a gyhoeddwyd yn 1989. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Loos*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Iseldireg a hynny gan Theo van Gogh. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Leontien Ceulemans, Heleen Hummelen, Karel van het Reve, Reneé Fokker, Max Pam a Wilke Durand. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1989. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Batman (ffilm o 1989)* sef ffilm drosedd llawn cyffro gan Tim Burton. Hyd at 2022 roedd o leiaf 1,500 o ffilmiau Iseldireg wedi gweld golau dydd.
## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Theo van Gogh ar 23 Gorffenaf 1957 yn Den Haag a bu farw yn Amsterdam ar 21 Mai 2000. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1982 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg ym Mhrifysgol Amsterdam.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Theo van Gogh nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q205456.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Iseldireg
Categori:Ffilmiau dirgelwch o'r Iseldiroedd
Categori:Ffilmiau Iseldireg
Categori:Ffilmiau o'r Iseldiroedd
Categori:Ffilmiau dirgelwch
Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Sichuan

Talaith yng ngorllewin Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Sichuan** (). Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 86,730,000. Prifddinas y dalaith yw Chengdu.

Hyd 1997, Sichuan oedd talaith fwyaf poblog Tsieina, ond y flwyddyn honno daeth Chungking, oedd cyn hynny yn rhan o'r dalaith, yn dalaith ddinesig ar wahân. gan leihau'r boblogaeth o 30.2 miliwn. Saif Sichuan yn awr yn drydydd ymhlith taleithiau Tsieina o ran poblogaeth. Perthyna 95% o boblogaeth y dalaith i grŵp ethnig y Tsineaid Han, gyda'r 5% arall yn perthyn i nifer o grwpiau megis yr Yi, Tibetiaid, Qiang, Miao a Hui.

Mae rhan orllewinol y dalaith yn cynnwys mynyddoedd mwyaf dwyreiniol yr Himalaya. Y copa uchaf yw Gongga Shan, 7590 medr uwch lefel y môr. Perthyna'r rhan yma o'r dalaith i diriogaeth hanesyddol Tibet. Yn 2006, cyhoeddwyd Gwarchodfa Natur Wolong, gwarchodfa a sefydlwyd i ddiogelu'r Panda Mawr, yn Safle Treftadaeth y Byd.

Ar 12 Mai 2008 effethiwyd ar y dalaith gan ddaeargryn difrifol.


Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Panda

Gallai **Panda** gyfeirio at ddau rywogaeth o anifail a geir yn Tsieina ac ardal yr Himalaya:
*Panda Mawr (*Ailuropoda melanoleuca*)
*Panda Coch (*Ailurus fulgens*)

Hefyd:
*Panda (beic modur), beic modur Eidalaidd hanesyddol
*Fiat Panda, modur bychan a gynhyrchir gan gwmni Fiat
Panda Mawr

Mamal mawr arthaidd du a gwyn, llysysol yn bennaf, sydd wedi arbenigo ar fwyta bambŵ ac ar fyw ym mynyddoedd Asia yw'r **panda mawr** (Lladin: *Ailuropoda melanoleuca*). Ceir dau is-rywogaeth, *Ailuropoda melanoleuca melanoleuca* ac *Ailuropoda melanoleuca qinlingensis*.

Daw'r enw *panda* o ail elfen y Nepaleg *nigálya-pónya* ‘bwytwr bambŵ’. Yr enw Tsineëg yw *dàxióngmāo* (大熊猫). Fe'i ceir yn y coedwigoedd bambŵ ar lethrau uchel mynyddoedd rhan orllewinol Gweriniaeth Pobl Tsieina, yn arbennig yn nhalaethiau Sichuan a Yunnan. Maent yn anifeiliaid o faint sylweddol, yn amrywio o 80&nbsp;kg hyd 100&nbsp;kg.

Er eu bod yn perthyn i'r *Carnovora*, maent yn fwytawyr planhigion, yn bennaf bambŵ. Nid ydynt yn medru treulio'r bambŵ yn effeithiol iawn, felly rhaid iddynt fwyta rhwng 9 a 14&nbsp;kg y dydd, sy'n golygu eu bod yn treulio 10 - 12 awr y dydd yn bwyta.

Daeth y Panda Mawr yn symbol o rywogaethau mewn perygl. Y prif berygl i'r rhywogaeth yw colli'r fforestydd bambŵ y maent yn dibynnu arnynt.

## Logo'r WWF
Y panda mawr yw logo y mudiad amgylcheddol ac amddiffyn byd natur, y WWF. Dewiswyd y Panda Mawr yn dilyn ymddangosiad y panda Chi-Chi yn Sŵ Llundain gan godi cwestiynau am natur cadwraeth a chynefin naturiol anifeiliaid gwylltion. Roedd lliw du a gwyn y panda hefyd yn gweithio'n dda mewn oes pan oedd y wasg brint fel arfer dim ond mewn du a gwyn. 

Categori:Eirth
Categori:Mamaliaid Asia
Categori:Tsieina
Fujian

Un o daleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Fujian** (), hefyd **Hokkien**. Saif yn ne-ddwyrain y wlad ger yr arfordir, gyferbyn ag ynys Taiwan yr ochr draw i Gulfor Taiwan.

Daw enw'r dalaith o enwau dwy ddinas ynddi, Fuzhou, prifddinas y dalaith, a Jian'ou. Roedd ei phoblogaeth yn 2002 yn 34,660,000. Ystyrir fod ynysoedd Quemoy a Matsu yn rhan o Fujian, ond maent dan reolaeth Gweriniaeth Tsieina (Taiwan).


Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Richard Vaughan

Gallai **Richard Vaughan** gyfeirio at:

*Richard Vaughan, Esgob Bangor, ac yn ddiweddarach Esgob Llundain
*Richard Vaughan, 2il Iarll Carbery, Aelod Seneddol dros Sir Gaerfyrddon
*Richard Vaughan, Aelod Seneddol dros Sir Feirionnydd
*Richard Vaughan, nofelydd
Gelli Aur

:*Am y pentref gweler Gelli-aur.*

Plasdy yn Nyffryn Tywi ar gyrion pentref Gelli-aur ger Llandeilo, Sir Gaerfyrddin yw'r **Gelli Aur**, hefyd **Gelli-aur** (Saesneg: *Golden Grove*).

Adeiladwyd y plasdy gwreiddiol gan  deulu dylanwadol Vaughan rhwng 1565 a 1570. Ymhlith aelodau'r teulu hwn roedd William Vaughan (1575 - 1641), sefydlydd trefedigaeth Gymreig Cambriol yn Newfoundland, a Richard Vaughan, 2il Iarll Carbery. Rhoddodd Richard Vaughan loches i Jeremy Taylor yn y Gelli Aur, ac yno yr ysgrifennodd ei lyfr enwog *Holy Living and Holy Dying*, llyfr a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Ellis Wynne fel *Rheol Buchedd Sanctaidd*.

Bu farw'r olaf o'r Vaughaniaid yn ddi-blant yn 1804, a daeth y stad yn eiddo teulu Cawdor. Y teulu yma a adeiladodd y plasdy presennol, rhwng 1827 a 1832. Mae'r plasdy a'r tiroedd o'i gwmpas yn awr yn eiddo i Gyngor Sir Gaerfyrddin, ac yn ffurfio Parc Gwledig Gelli Aur.

Categori:Plasdai Sir Gaerfyrddin
Gelli-aur

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Gelli-aur** (Saesneg: *Golden Grove*). Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir tua 5 milltir i'r de-ddwyrain o dref Llandeilo.

Gorwedd y pentref ar lan ddeheuol Dyffryn Tywi. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Llanfihangel Aberbythych. Mae'n enwog fel lleoliad plasdy'r Gelli Aur.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Brice Feillu

Seiclwr proffesiynol o Ffrainc ydy **Brice Feillu** (ganed 26 Gorffennaf 1985). Ganwyd yn Châteaudun, ac mae'n frawd iau i Romain Feillu sydd hefyd yn seiclwr proffesiynol. Mae'n reidio dros dîm Agritubel ers 2008. Ei gamp mwyaf hyd yn hyn oedd ennill Cymal 7 Tour de France 2009 rhwng Barcelona ac Andorra Arcalis.

## Canlyniadau
;2009
:1af Cymal 7, Tour de France 2009

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Proffil ar wefan cyclingwebsite.net 

Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Eure-et-Loir
Richard Vaughan (esgob)

Clerigwr o Gymru a fu'n Esgob Bangor ac yn ddiweddarach yn Esgob Caer ac Esgob Llundain oedd **Richard Vaughan** (c.1550 – 30 Mawrth 1607).

## Bywgraffiad
Ganed ef yn Nyffryn, Llŷn, yn fab i Thomas ap Robert Fychan. Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt, lle graddiodd yn B.A. yn 1574, M.A. yn 1577, a D.D. yn 1589. Daeth yn gaplan i John Aylmer, Esgob Llundain, yna'n rheithor Chipping Ongar o 1578 hyd 1580, Little Canfield yn 1580, Great Dunmow a Moreton yn 1592, a Stanford Rivers yn 1594.

Daeth yn Esgob Bangor yn 1595, yna trosglwyddyd ef i fod yn Esgob Caer yn 1597, ac yna yn Esgob Llundain o 1604 hyd 1607.

Pan oedd yn esgob Caer gwnaeth safiad yn erbyn "gwrthodwyr" Pabyddol; safodd hefyd yn erbyn rhai Piwritaniaid eithafol pan oedd yn esgob Llundain, gan eu tawelu.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Caer
Categori:Esgobion Llundain
Categori:Genedigaethau'r 1550au
Categori:Marwolaethau 1607
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Suddenly, Last Summer (ffilm 1993)

Ffilm yn seiliedig ar ddrama un act gan Tennessee Williams ydy ***Suddenly, Last Summer***, un o rhyw ddwsin o addasiadau ffilm o'i waith. Fe'i lansiwyd yn Broadway ar 7 Ionawr, 1958 gydag un ffilm arall o eiddo'r llenor hwn, sef *Something Unspoken*. Galwyd y bil-dwbwl hwn yn *Garden District*, ond saif *Suddenly, Last Summer* ar ei liwt ei hun, bellach. Dau fonolog ydy'r gwaith hwn, mewn gwirionedd a dywedir ei fod ymhlith y gwaith mwyaf barddonol i Williams ei ysgrifennu erioed. Cafodd ei ffilmio yn Shepperton Studios, Shepperton,  Surrey,  Lloegr.

Dyma grynodeb: tra ar wyliau efo'i gefnither Catherine mae mab ac etifedd y weddw gyfoethog Violet Venable yn marw. Roedd yr hyn a welodd hi mor ofnadwy iddo'i gyrru allan o'i cho. Rwan mae'r hen weddw yn mynnu iddi gael lobotomi er mwyn sicrhau ei bod hi'n cuddio'r hanes am byth.

## Cymeriadau
* *Violet Venable* - Maggie Smith
* *Doctor Cukrowicz* - Rob Lowe
* *Miss Foxhill* - Gillian Raine
* *George Holly* - Richard E. Grant
* *Mrs. Holly* - Moira Redmond
* *Butler* - C.P. Wilson
* * Catharine Holly* - Natasha Richardson
* * Sister Felicity* - Rosaleen Linehan

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau'r BBC
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Gyrn (Foel Gyrn)

bawd|dde|250px|Gyrn o gyfeiriad Rhuthun; ar y dde uchaf o'r llun mae Tafarn y Clwyd Gate

Un o Fryniau Clwyd ydy'r **Gyrn** (neu **Foel Gyrn**), saif 398 metr yn uwch na lefel y môr, i'r de o Foel Fenlli ac i'r Gogledd-orllewin o Foel Gyw. Saif tua tair kilomedtr i'r dwyrain o dref hynafol Rhuthun, Sir Ddinbych - fel yr hêd y frân.

## Oriel

Delwedd:Gyrn mehefin 2010.jpg|Gyrn ar y dde, Moel Famau y tu cefn iddo - o gyfeiriad Foel Gyw. Yn y llun hefyd: ty bwyta'r 'Clwyd Gate'. Mehefin 2010.

Categori:Bryniau Clwyd
Categori:Dyffryn Clwyd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Ddinbych
Richard Vaughan, 2il Iarll Carbery

Milwr a gwleidydd Cymreig oedd **Richard Vaughan, 2il Iarll Carbery** o'r Gelli Aur, Sir Gaerfyrddin (c. 1600 – 3 Rhagfyr 1686).

Roedd yn fab i John Vaughan, Iarll 1af Carbery a Margaret Meyrick. Bu'n Aelod Seneddol dros Sir Gaerfyrddin o 1624 hyd 1626 ac o 1628 hyd 1629. Dilynodd ei dad fel Iarll Carbery yn 1634, ac ar 25 Hydref 1643, cafodd y teitl **Barwn Vaughan o Emlyn**.

Bu'n gweithredu fel Custos Rotulorum Sir Gaerfyrddin o 1630 hyd 1646 ac o 1670 hyd 1686, a hefyd yn yr un swydd dros Sir Benfro o 1643 hyd 1646 a thros Sir Aberteifi o 1644 hyd  1646 ac o 1660 hyd 1686. O 1660 hyd 1672, roedd yn Arglwydd Raglaw Cymru, a daliodd nifer o swyddi eraill.

Priododd dair gwaith, yn gyntaf a Bridget Lloyd, merch Thomas Lloyd, yn ail a Frances Altham, ac yn drydydd a'r Fonesig Alice Egerton yn 1652. Rhoddodd ef a'i ail wraig loches i Jeremy Taylor yn y Gelli Aur yn ystof Rhyfel Cartref Lloegr, ac yno yr ysgrifennodd Tayloe ei lyfr enwog *Holy Living and Holy Dying*.

Categori:Genedigaethau 1600
Categori:Marwolaethau 1686
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor Lloegr
Categori:Ieirll ym Mhendefigaeth Iwerddon
Mynydd y Cwm

Un o fryniau Clwyd, Sir Ddinbych, ydy **Mynydd y Cwm** (300m). Saif i'r de o Ddyserth a  Foel Hiraddug, yn un o'r moelydd mwyaf gogleddol yn y gadwyn o fryniau a elwir yn Foelydd Clwyd. I'r de o'r bryncyn mae pentref Rhuallt.

Categori:Bryniau Clwyd
Categori:Dyffryn Clwyd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Ddinbych
Bryn Coed yr Esgob

**Bryn Coed yr Esgob** (neu **Fryn Prestatyn**) ydy'r bryncyn mwyaf gogleddol o holl Fryniau Clwyd, (211m; Cyfeirnod OS: SJ06808120), sy'n rhoi ffin ddeheuol i Brestatyn. Saif i'r gorllewin o Waenysgor a thydy'r môr yn ddim ond tua 1.5 kilometr i'r gogledd ohono. Mwyngloddiwyd plwm a chalch yma yn y 18ed a'r 19eg ganrif.

Ceir hefyd ar y llethrau hen goedlan dderw o'r enw "Coed yr Esgob". Mae'r ferywen (sy'n brin
iawn ac yn un o dair coeden gynhenid i Ynys Prydain), yn tyfu yma. Gan fod y tir mor serth, fe oroesodd yr hen dderw ar y llethrau isaf. Ceir yma fathau diddorol o redyn ar y tir llaith, cysgodol.

Ffurfiwyd calchfaen y bryn mewn môr trofannol a oedd yn gyforiog o fywyd, tua 350 miliwn o flynyddoedd yn ôl.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Coed Esgob, Llanelwy

Categori:Bryniau Clwyd
Categori:Dyffryn Clwyd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Ddinbych
Balthazar Getty

Actor ffilm a cherddor o'r Unol Daleithiau yw **Paul Balthazar Getty** (ganed 22 Ionawr 1975). Mae'n aelod o'r band Ringside. Ei hen dadcu oedd y biliwnydd Jean Paul Getty, ei dadcu oedd Syr Paul Getty, a'i dad yw John Paul Getty III. Daw cyfoeth ei deulu o'r diwydiant olew. Mae Getty yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Thomas Grace yn y ddrama Americanaidd *Alias* ac fel Tommy Walker yn nrama ABC *Brothers & Sisters*.

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Teulu Getty
Romain Feillu

Seiclwr proffesiynol o Ffrainc ydy **Roman Feillu** (ganed 16 Ebrill 1984). Ganwyd yn Châteaudun, ac mae'n frawd hŷn i Brice Feillu sydd hefyd yn seiclwr proffesiynol. Mae'n reidio dros dîm Agritubel ers 2005.

Dechreuodd ei yrfa proffesiynol fel reidiwr hyfforddedig (stagiaire) gydag Agritubel yn 2005. Fe roddodd argraff dda ar reolwyr y tîm, gan ennill cyntundeb gyda'r tîm yn y flwyddyn ganlynol. Enillodd y Grand Prix Tours a'r Tour de la Somme yn 2006. Yn 2007, enillodd gymal o'r Tour de Luxembourg a'r Circuit de l'Aulne. Cystadlodd hefyd yn y Tour de France am y tro cyntaf, gan orffen yn y deg uchaf mewn sbritiau grŵp dair gwaith. Tynnodd allan o'r ras wedi cymal 8, sef yr ail gymal mynyddig. Yn ddiweddarach yr un flwyddyn, enillodd y Tour of Britain a'r Paris-Bourges.

Yn 2008, enillodd y Circuit de l'Aulne. Gwisgodd Feillu y Crys Melyn am y tro cyntaf ar ôl cymal 4 Tour de France 2008, gan ennill y Crys Gwyn yr un adeg.

## Canlyniadau 
;2006
:1af Grand Prix Tours
:1af Tour de la Somme

;2007
:1af Circuit de l'Aulne
:1af Cymal 3, Tour de Luxembourg
:1af Tour of Britain
:1af Paris-Bourges
:10fed Paris-Tours (UCI ProTour)

;2008
:1af Circuit de l'Aulne
:20px 1af Dosbarthiad cyffredinol ar ôl Cymal 4,  Tour de France
:20px 1af Dosbarthiad reidiwr ifanc ar ôl Cymal 4, Tour de France

;2009
:Tour de Picardie
::1af Cymal 2
::1af Dosbarthiad pwyntiau
::1af Dosbarthiad reidiwr ifanc
:3ydd Route Adélie
:3ydd Cymal 2, Tour de France

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Proffil ar wefan cyclingwebsite.net 

Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Eure-et-Loir
Qinghai

Talaith yn rhan orllewinol Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Qinghai** (). Daw'r enw o ene Llyn Qinghai. Mae'r dalaith yn ffinio ar Ranbarthau Ymreolaethol Sinkiang, (Xinjiang) a Tibet a thalaeithiau Gansu a Sichuan. Gyda phoblogaeth o 5.3 miliwn, mae'n un o daleithiau lleiaf poblog Tsieina. Y brifddinas yw Xining.

Hen enw y dalaith oedd Amdo, ac roedd yn rhan o Tibet hanesyddol. Crewyd talaith Qinghai yn 1950, wedi i Tsieina feddiannu Tibet. Cyn hynny, roedd rhan o'r hyn sy'n awr yn rhan ogledd-ddwyreiniol y dalaith yn rhan o dalaith Gansu. Ffurfia'r Tibetiaid 23% o'r boblogaeth, gyda Tsineaid Han yn y mwyafrif gyda 54%. Grwpiau ethnig eraill yw'r Hui (16%), Mongoliaid, Tu a'r Salar.

Yn ddaearyddol, mae'r rhan fwyaf o Qinghai yn rhan o Ucheldir Tibet, gyda rhan o Anialwch Gobi yn y gogledd-orllewin. Ceir y mynyddoedd uchaf yng nghadwyni y Kunlun, Tanggula a'r Nan Shan. Mae nifer o afonydd pwysicaf Asia yn tarddu yma, yn cynnwys y Huang He, yr Yangtze ac afon Mekong.

bawd|dim|250px|Lleoliad Qinghai


Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Châteaudun

Cymuned yn département Eure-et-Loir yng ngogledd Ffrainc yw **Châteaudun**. Mae'n *sous-préfecture* o Eure-et-Loir. Lleolir Châteaudun tua 45 cilomedr i'r gogledd-orllewin o Orléans, a thua 50 cilomedr i'r de-orllewin o Chartres, ar lan afon Loir, un o lednentydd Afon Sarthe. Mae'r Château de Châteaudun yn adnabyddus gan mai hwn yw'r château cyntaf ar y ffordd allan o Baris ar y ffordd i Ddyffryn Loire.

## Enwogion 
Ganwyd yr enwogion canlynol yn Châteaudun:
* Pierre Guédron (1570–1620), cyfansoddwr
* Nicolas Chaperon (1612–1656) Peintiwr
* Romain Feillu (1984) seiclwr 
* Brice Feillu (1985) seiclwr

## Gefeilldrefi 
*  Schweinfurt
*  Cap-de-la-Madeleine (cyfunwyd yn rhan o Ddinas Trois-Rivières yn 2002)
*  Arklow
*  Marchena
*  Kroměříž
*  Stranraer

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol  (Ffrangeg)
* Swyddfa Wybodaeth  (Ffangeg a Saesneg)

Categori:Cymunedau Eure-et-Loir
A Streetcar Named Desire

* A Streetcar Named Desire – drama o 1949 gan Tennessee Williams
* A Streetcar Named Desire – ffilm o 1951 yn addasiad o'r ddrama
Samuel Dumoulin

Seiclwr proffesiynol [o Ffrainc ydy **Samuel Dumoulin** (ganed 20 Awst 1980. Ganwyd yn Vénissieux.

Cystadlodd Dumoulin fel reidiwr amatur dros Vélo Club de Vaulx-en-Velin. Enillodd bencampwriaeth ieuencid 1996, ac yna'r pencampwriaeth *éspoir* (odan 23) Paris-Tours a Paris-Auxerre yn 2001. Trodd yn broffesiynol yn 2002 gyda Jean Delatour, a symudodd i dîm AG2R Prévoyance yn 2003. Erbyn hyn mae'n reidio dros dîm Cofidis ac yn cael ei adnabod fel sbrintiwr.

Bu'n raid iddo dynnu allan o Tour de France 2004 wedi damwain pan darodd gi ar y ffordd. Cymerodd bedwar mis i wella o'i anafiadau a ni rasiodd o gwbl yn ystod gweddill y tymor. Yn 2008, enillodd y trydydd cymal wedi iddo dorri i ffwrdd o flaen y grŵp gyda bron 200 cilomedr i fynd i'r diwedd, curodd William Frischkorn a Romain Feillu i ennill y cymal.

## Canlyniadau
;2001
:1af Paris-Tours Odan 23

;2002
:1af Prix d'Armorique
:1af Cymal 4, Tour de l'Avenir
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc

;2003
:1af Tour de Normandie
:1af Tro-Bro Léon
:1af Cymal 4, Tour de l'Avenir
:1af Cymal 10, Tour de l'Avenir
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc

;2004
:1af Tro-Bro Léon

;2005
:1af Cymal 2, Critérium du Dauphiné Libéré
:1af Cymal 2, Tour du Limousin
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Ffrainc

;2006
:1af Route Adélie de Vitré

;2008
:1af Cymal 3, Tour de France

;2009
:1af Dosbarthiad sbrint, Volta a Catalunya

## Dolenni allanol
*Proffil ar wefan swyddogol AG2R 

Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Rhône
L'Invitation au Château

Drama Ffrangeg o 1947 a ysgrifennwyd gan Jean Anouilh yw '''''L'Invitation au Château''''' (sef "Gwahoddiad i'r Castell").

Mae cyfieithiad Cymraeg o'r enw "Gwahoddiad i Ginio"  ond fersiwn o 'Le Rendezvous de Senlis' yw hynny.

Categori:Jean Anouilh
Categori:Dramâu 1947
Categori:Dramâu Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenyddiaeth Ffrainc yn yr 20fed ganrif
Stéphane Augé

Seiclwr proffesiynol o Ffrainc ydy **Stéphane Augé** (ganed 6 Rhagfyr 1974). Ganwyd yn Pau. Mae'n reidio dros dîm Cofidis.

Gwisgodd y Crys Dot Polca am un diwrnod ar ôl cymal 6 Tour de France 2009.

## Canlyniadau
;2002
:1af Cymal 6, Deutschland Tour
;2006
:1af Cymal 3, Tour du Limousin
:1af Cymal 3, Tour de Pologne 2007
;2007
:1af Cholet Pays de Loire
;2008
:1af Quatre Jours de Dunkerque
::1af Cymal 1, Quatre Jours de Dunkerque
:1af Cymal 7, Deutschland Tour

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Proffil ar wefan cyclingwebsite.net 

Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Pyrénées-Atlantiques
Christophe Riblon

Seiclwr proffesiynol o Ffrainc ydy **Christophe Riblon** (ganed 17 Ionawr 1981). Ganwyd yn Tremblay-en-France. Mae'n reidio dros dîm Ag2r-La Mondiale.

Enillodd y fedal aur yn y Madison yng Nghwpan y Byd 2007 ar y Trac yn Beijing gyda Jérôme Neuville. Cystadlodd dros Ffrainc yng Ngemau Olympaidd 2008 a daeth yn ail yn y ras bwyntiau ym Mhencampwriaethau Trac y Byd 2008. Enillodd y Gwobr Brwydrol yng nghymal 7 Tour de France 2009, a gorffennodd yn chweched yn yr un cymal.

## Canlyniadau 
;2004
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Ffrainc (Amatur)
;2006
:1af Cymal o'r Circuit de Lorraine
;2007
:1af Tour de la Somme
:1af Madison, Cwpan y Byd - gyda Jérôme Neuville
;2008
:2il Ras Bwytiau, Pencampwriaethau Trac y Byd
;2009
:1af Cymal 3, Route du Sud

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Proffile ar wefan swyddogol AG2R 
*Proffil ar wefan cyclingwebsite.net 

Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Seiclwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Seine-Saint-Denis
Mikhail Ignatiev

Seiclwr proffesiynol o Rwsia ydy **Mikhail Borisovich Ignatiev** (ganed 7 Mai 1985). Ganwyd yn Leningrad. Mae'n reidio dros dîm Katusha.

Enillodd y fedal aur yn y ras bwyntiau yng Ngemau Olympaidd 2004. Enillodd y Gwobr Brwydrol yng nghymal 5 Tour de France 2009, a gorffennodd yn ail yn yr un cymal.

## Canlyniadau 
;2002
:1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd (Iau)
:1af Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
:1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
:1af Ras bwyntiau, Pencampwriaethau Trac Ewrop (Iau)
;2003
:1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd (Iau)
:1af Madison, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
:1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac y Byd (Iau)
:1af Pursuit tîm, Pencampwriaethau Trac Ewrop
;2004
:1af Ras bwyntiau, Gemau Olympaidd 2004
;2005
:1af Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
;2006 - Tinkoff Restaurants
:1af Clasica Internacional "Txuma"
:1af Volta a Lleida
::1af Cymal 1, Volta a Lleida
::1af Cymal 2, Volta a Lleida
:1af Pursuit unigol, Pencampwriaethau Trac Ewrop
:2il Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
;2007 - Tinkoff Credit Systems
:1af Trofeo Laigueglia
:1af Cymal 3, Tour Méditerranéen
:1af Prologue, Ster Elektrotoer
:1af Cymal 4, Regio Tour
:1af Cymal 1, Vuelta a Burgos
:2il GP d'Ouverture La Marseillaise
:3ydd Ras bwytiau Pencampwriaethau trac y Byd
:1af Dosbarthiad Fuga Gilera, Giro d'Italia
:2il Pencampwriaethau Treial Amser y Byd Odan 23
;2009 - Katusha
:2il Cymal 5, Tour de France
;2008
:2il Ras Bwytiau, Pencampwriaethau Trac y Byd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Proffil y tîm 
*  Proffil ar wefan cyclingwebsite.net 
*  Mikhail Ignatiev ar Sport-Topics.Ru

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:Seiclwyr o Rwsia
Tour de France 2010

**Tour de France 2010** oedd y 97fed rhifyn o'r Tour de France. Cychwynodd ar 3 Gorffennaf 2010 yn Rotterdam, yr Iseldiroedd, hwn oedd y tro cyntaf i'r ras gychwyn yn y wlad hon ers 1996. Roedd y prologue 9 cilomedr o hyd, arweiniodd y seiclwyr o sgwar Zuidplein dros Bont Erasmus a Phont Willem i Ahoy Rotterdam.

## Cymalau 
## Arweinwyr y dosbarthiadau 
### Nodiadau
Pan yw un reidiwr yn arwain mwy nag un cystadleuaeth ar ddiwedd cymal mae'n derbyn pob crys, ond dim ond un crys gaiff ei wisgo y diwrnod canlynol. Mae'n gwisgo crys y gystadleuaeth pwysicaf (yn y drefn yma - melyn, gwyrdd, dot polca, gwyn). Mae'r crysau eraill a ddeilir gan y reidiwr yn cael eu gwisgo gan y reidiwr sy'n ail yn y gystadlauaeth eilradd hwnnw (neu'r trydydd, pedwerydd reidiwr ayb. fel bo'r angen).
*Yng nghymal 2, gwisgodd  David Millar, a oedd yn drydydd yn y gystadleuaeth bwyntiau, y crys gwyrdd, gan fod Fabian Cancellara yn arwain y dosbarthiad cyffredinol a'r pwyntiau a Tony Martin, a oedd yn ail yn y gystadleuaeth bwyntiau, yn gwisgo'r crys gwyn.
*Yng nghymal 3, gwisgodd Alessandro Petacchi y crys gwyrdd, gan fod Sylvain Chavanel yn arwain y dosbarthiad cyffredinol a'r pwyntiau.
*O gymal 10 hyd 15, gwisgodd Robert Gesink y crys gwyn, gan fod Andy Schleck yn arwain y dosbarthiad cyffredinol yn ogystal â'r gystadleuaeth reidiwr ifanc.

## Cyfeiriadau 
2010
Categori:2010