Clough Williams-Ellis

[bawd|Clawr ei hunangofiant *[Architect Errant* (cyhoeddwyd gyntaf ym 1971)]]
Pensaer o Gymru oedd **Syr Bertram Clough Williams-Ellis** (28 Mai 1883 – 9 Ebrill 1978). Mae'n enwog am gynllunio'r pentref Eidalaidd Portmeirion ac fe'i urddwyd yn farchog ym 1971. Honai'r teulu eu bod yn ddisgynyddion i Owain Gwynedd.

## Magwraeth a theulu
Ganwyd Williams-Ellis yn Swydd Northampton, Lloegr. Er iddo gael ei eni yn Lloegr, roedd ei deulu'n dod o Gymru a magwyd ef yng Nglasfryn, Pwllheli ers yn 4 oed. Roedd yn fab i'r parchedig John Clough Williams-Ellis (1833-1913) dringwr mynyddoedd nodedig iawn a'i fam oedd Ellen Mabel Greaves (1851-1941), merch perchennog chwareli llechi John Whitehead Greaves a chwaer John Ernest Greaves.

Ym 1915 priododd ag *Amabel Strachey* a chawson nhw 3 o blant. Lladdwyd un mab, sef Christopher Moelwyn Strachey Williams-Ellis (1923-13 Mawrth 1944), yn yr Ail Ryfel Byd. Merch hynaf iddynt oedd Susan Williams-Ellis a sefydlodd waith crochenwaith yn 1961, gan ddefnyddio'r enw 'Portmeirion' ar y cynnyrch. Mae'r cerflunydd David Williams-Ellis yn or-nai i Clough Williams-Ellis ac wyr iddo yw'r llenor Robin Llywelyn. Gor-wyres iddo yw'r cynllunydd ffasiwn Rose Fulbright-Vickers.

## Addysg
Fe'i addysgwyd yng Ngholeg  (*Oundle School*) yn Swydd Northampton ac yna Coleg y Drindod, Caergrawnt, ond ni dderbyniodd radd. Trodd i'r Ysgol y Sefydliad Pensaernïaeth (*Architectural Association School of Architecture*), Llundain lle astudiodd rhwng 1903–04.

Tra'n fyfyriwr cafodd gomisiwn: tŷ haf "Larkbeare" ar gyfer Anne Wynne Thackeray a Mary Venables yn Cumnor, Swydd Rydychen, 1903-4 ac a orffennwyd yn 1907.

## Gyrfa
Roedd practis preifat ganddo o 1905 hyd 1914 ac ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf o 1919 i 1978.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Cymreig ac enillodd y Groes Filitaraidd.

Etifeddodd dŷ ei gyndadau, *Plas Brondanw* ger Llanfrothen ym Meirionnydd ym 1908 a phentref Portmeirion yn ystod y cyfnodau 1926-1939 a 1954-1972. Golygodd adeiladu Portmeirion gyflawni breuddwyd mawr iddo. Dangosodd i'r bobl bod datblygiad safle naturiol yn bosib heb ddinistrio'r amgylchedd a harddwch yr ardal.

Roedd Williams-Ellis yn un o gymrodorion y *British Eugenics Society*, cymdeithas o bobl a oedd yn credu y dylai 'dosbarth gweithiol gwrthyn ac annymunol (Saesneg: *lower class undesirables*) gael eu hatal rhag medru cenhedlu.

## Oriel 

Delwedd:Opening of the new tunnel on the Ffestiniog side of the Ffestiniog Railway (1525377).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520798).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520801).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520784).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520787).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520799).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520781).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520794).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520792).jpg
Delwedd:Sir Clough Williams-Ellis celebrating his ninetieth birthday (1520782).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Penseiri o Gymru