Llyfrgell Genedlaethol Latfia

Llyfrgell Genedlaethol Gweriniaeth Latfia yn y brifddinas Riga yw **Llyfrgell Genedlaethol Latfia** (Latfieg: *Latvijas Nacionālā bibliotēka*). Gelwir adeilad a chartref newydd y Llyfrgell a agorwyd yn 2014 yn *Gaismas pils* ('Castell Goleuni').

## Hanes a Daliadau
bawd|250px|Adeilad y Llyfrgell Genedlaethol tan 2013

### Degawdau y Weriniaeth Latfia
Sefydlwyd Llyfrgell Genedlaethol Latfia fel *Valsts Bibliotēka* (Llyfrgell y Wladwriaeth) ar 29 Awst 1919, flwyddyn ar ôl annibyniaeth Latfia. Y cyfarwyddwr cyntaf oedd y llyfrgellydd a'r llyfryddwr, Jānis Misiņš, (1862–1945), a ddaeth â'i gasgliad preifat aruthrol i mewn fel sail i lyfrgell y wladwriaeth. O fewn blwyddyn, erbyn 1920, roedd y casgliad wedi cynyddu i 250,000 o gyfrolau.  Ym 1920 daeth Llyfrgell y Wladwriaeth yn llyfrgell adnau cyfreithiol ar gyfer Latfia i gyd. Mae wedi bod yn cyhoeddi llyfryddiaeth genedlaethol Latfia ers 1927.

Cafwyd ychwanegiadau mawr yn 1939 a 1940, pan gymerodd Llyfrgell y Wladwriaeth drosodd lawer o'i llyfrgelloedd yn wyneb ailsefydlu Almaenwyr y Baltig, gan gynnwys rhan fawr o lyfrgell Cymdeithas Hanes ac Archaeoleg Taleithiau Môr y Baltig. Rwsia, a sefydlwyd yn Riga yn 1834. Ym 1956, symudodd Llyfrgell y Wladwriaeth i mewn i adeilad newydd ar Krišjāņa Barona iela (Stryd Krišjānis Barons) yn Riga.

### Wedi adennill annibyniaeth yn 1991
bawd|250px|Tu fewn 'Castell Goleuni' - pencadlys newydd y Llyfrgell Genedlaethol
Ers adennill annibyniaeth Latfia yn 1991, mae'r llyfrgell wedi cael ei galw'n *Latvijas Nacionālā bibliotēka* (Llyfrgell Genedlaethol Latfia). Yn 1995 derbyniodd Llyfrgell Ganolog Baltig (BZB)/Baltijas Centrālā bibliotēka (BCB) y bu Otto Bong (1918–2006) yn ei adeiladu ers 1945 fel benthyciad parhaol, casgliad ar hanes ac astudiaethau rhanbarthol yn ogystal ag ar ieithoedd gwledydd y Baltig. Mae hefyd yn cynnwys archif delweddau gyda thua 54,000 o ffotograffau a chardiau post, 2000 o fapiau a chasgliad o graffeg.  Mae Llyfrgell Genedlaethol Latfia wedi bod yn aelod o'r Llyfrgell Ewropeaidd ers 2006.

Cyhoeddiadau llyfryddol arloesol oedd y catalog *The Older Prints in Latvian / Seniespiedumi latviešu valodā* yn 1999 a Rhestr Awduron Llyfrau Lettonika (1523–1919) / Letonikas grāmatu autoru rādītājs yn 2005. 

Mae'r daliadau'n cynnwys mwy na phum miliwn o deitlau, gan gynnwys tua 18,000 o lawysgrifau o'r 14g hyd heddiw. Roedd twf cyson stociau yn golygu bod yn rhaid i gasgliadau unigol gael eu hallanoli o'r prif adeilad ar Krišjāņa Barona iela a'u cadw mewn tai allan. Yn 2013, gwasgarwyd y Llyfrgell Genedlaethol dros bum lleoliad yn Riga. Yn ogystal, ers 1998 roedd rhan o'r daliadau wedi'u hadneuo mewn storfa yn Silakrogs, y tu allan i Riga. 

Oherwydd annigonolrwydd gwasgariad y casgliadau, perswadiodd Senedd Latfia i benderfynu ar adeilad newydd ar lan chwith afon Daugava (Düna). Ar 18 Mai 2014, caewyd prif gangen y Llyfrgell Genedlaethol ar Krišjāņa Barona iela er mwyn symud i’r adeilad newydd. 

## Yr adeilad newydd ar y Daugava
Dechreuodd y gwaith o adeiladu'r adeilad newydd yn 2008 yn seiliedig ar ddyluniad gan y pensaer o'r UD Gunnar Birkerts, a aned yn Riga ym 1925. Roedd Birkerts eisoes wedi'i gomisiynu i wneud hyn ym 1989. Mae gan y llyfrgell newydd 13 llawr ac mae'n 68 metr o uchder.

Ar 18 Ionawr 2014, fel rhan o raglen dinas Riga fel Prifddinas Diwylliant Ewrop, daethpwyd â daliadau dethol o brif adeilad presennol y Llyfrgell Genedlaethol yn symbolaidd i'r adeilad newydd gan gadwyn o bobl a llyfrau. 

Agorwyd y llyfrgell newydd ar 29 Awst 2014, sef 95 mlynedd ers sefydlu’r Llyfrgell Genedlaethol.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Gwefan yr adeilad newydd  

## Cyfeiriadau
Categori:Latfia
Latfia
Categori:Riga