open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stryd y Farchnad, Aberystwyth

bawd|250px|de|Stryd y Farchnad, Aberystwyth, Adeilad Pantyfedwen

Un o strydoedd hynaf Aberystwyth yw **Stryd y Farchnad** (Saesneg: *Market Street*). Fe'i lleolir rhwng y Stryd Fawr a Stryd y Porth Bach. Dyma, ar un adeg, leoliad marchnad y dref, sef tarddiad yr enw arni. 

## Hanes
Mae'r stryd yn gorwedd o fewn hen ffiniau Oesoedd Canol y dref er nad oedd adeilad ar y tir yno nes y 19g. Perchnoga deulu Powell o Nanteos eiddo ar Heol y Wig a stryd Porth Bach yn ogystal â'r tir lle mae Stryd y Farchnad heddiw a buont yn adeiladu yno rhwng 1809 ac 1832.

Bu Aberystwyth yn dref farchnad ers 1277 ac erbyn y 19g roedd y dref wedi tyfu. Agorwyd marchnad gig ar Maes Iago (St James's Square) ar ben uchaf y Stryd Fawr yn 1823. Yn 1835 penderfynodd Comisiwn Adnewyddu (Improvements Commission) y dref: "the stalls and standing places near to and about the town hall used by hawkers, hatters and the sellers of fruit, vegetables etc, by reason of their obstructing the footways be removed to the new market house in Marlet St.

Dyma oedd yr hen Farchnad Ŷd (Corn Market) a adeiladwyd yn 1832 a bu'n rhaid ei hail-adeiladu ddwywaith yn 1870 ac 1895. Yn 1910 daeth  yn lleoliad sinema gyntaf Aberystwyth, Cheetham's Picture Palace ac yn 1923 trodd hwnnw i sinema'r Palladium. Difrodwyd yr adeilad gan dân yn 1935. Dymchwelwyd yr adeilad eto gan greu adeilad newydd Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen yn 1966-67.

## Nodweddion
Stryd cwta yw Stryd y Farchnad sydd ond oddeutu 40m o hyd wrth iddi gysylltu y Stryd Fawr a'r Porth Bach. Heblaw am adeilad fodern Pantyfedwen, ceir adeiladau 4 llawr gosgeuddig Sioraidd.

Ceir bwytu Medina ar safle hen Westy'r Talbot. Ceir hefyd siopau preifat.

### Adeilad Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen
bawd|250px|de|Plac ar Adeilad Pantyfedwen, Stryd y Farchnad
Sefydlwyd Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen wrth gyfuno dau o ymddiriedolaethau blaenorol Syr D.J. James yn 1998. Agorwyd yr adeilad fodern yn 1967, ychydig fisoedd yn unig wedi marwolaeth ei sylfaenydd, D.J. James. Mae'r elusen yn dosbarthu grantiau ym maes diwylliant a Christnogaeth Gymraeg.

Ar du allan yr adeilad ceir cerflun o Syr D.J. James a phlac yn nodi ei hanes.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Ymddiriedolaeth Pantyfedwen
* Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth 

Categori:Strydoedd Aberystwyth
Enrique Peña Nieto

Gwleidydd o Fecsico o'r *Partido Revolucionario Institucional* (PRI) yw **Enrique Peña Nieto** (ganwyd 20 Gorffennaf 1966) a oedd yn Arlywydd Mecsico o 2012 i 2018. Gwasanaethodd yn swydd Llywodraethwr Talaith Mecsico o 2005 i 2011.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd yn Atlacomulco, Talaith Mecsico, ac ef oedd yr un hynaf o bedwar plentyn. Roedd ei dad yn beiriannydd trydanol a'i fam yn athrawes.

Astudiodd am ei radd baglor yn yr Universidad Panamericana yn Ninas Mecsico, ac enillodd ei radd meistr gweinyddiaeth busnes o Sefydliad Technolegol Monterrey.

## Gyrfa wleidyddol gynnar 
Ymunodd Peña Nieto â'r PRI yn 1984 ac roedd yn weithgar yng ngwleidyddiaeth Talaith Mecsico. Fe ddaliodd swydd ysgrifennydd gweinyddol (2000–02) a chafodd ei ethol yn gyngreswr taleithiol yn 2003. Yn 2005, fe ymgyrchodd am swydd llywodraethwr Talaith Mecsico.

## Llywodraethwr Talaith Mecsico (2005–2011) 
## Ymgyrch arlywyddol 2012 
Enillodd Peña Nieto yr etholiad gyda 38% o'r bleidlais.

## Arlywyddiaeth (2012–2018) 
Wedi i Donald Trump gael ei urddo'n Arlywydd yr Unol Daleithiau yn Ionawr 2017, fe wnaeth Peña Nieto wfftio honiadau y byddai Mecsico yn talu am wal yr oedd Trump yn bwriadu codi ar hyd y ffin rhwng y ddwy wlad.

Ildiodd yr arlywyddiaeth i Andrés Manuel López Obrador ar 1 Rhagfyr 2018.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion Mecsico
Categori:Catholigion o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Gwleidyddion y Partido Revolucionario Institucional
Categori:Llywodraethwyr Talaith Mecsico
Categori:Pobl o Atlacomulco
Neil Warnock

Mae **Neil Warnock** (ganwyd 1 Rhagfyr 1948) yn rheolwr pêl-droed o Loegr, a reolodd tîm Dinas Caerdydd rhwng 2016 a 2019. Mae ei yrfa fel rheolwr pêl-droed wedi para 35 mlynedd hyd yn hyn. Mae e hefyd yn gyn-chwaraewr pêl-droed, ac yn gweithio fel pyndit ar y teledu ac ar y radio. Mae'n meddu ar y record am y nifer fwyaf o ddyrchafiadau (8) ym mhêl-droed yn Lloegr.

Chwaraeodd Warnock fel asgellwr i Chesterfield, Rotherham United, Hartlepool United, Scunthorpe United, Aldershot, Barnsley, York City a Crewe Alexandra, a sgoriodd 36 gôl mewn 327 ymddangosiad cynghrair yn ei yrfa. Ymddeolodd fel chwaraewr yn 30 oed yn 1979 er mwyn dechrau hyfforddi.

## Gyrfa fel rheolwr
Dechreuodd Warnock ei yrfa fel rheolwr gyda Gainsborough Trinity (1980-1981) a Burton Albion (1981-1986), cyn iddo ennill dyrchafiad i'r Gynghrair Bêl-droed yn 1987 gyda Scarborough yn ystod ei amser yna (1986-1989). Yna, rheolodd Notts County (1989-1993), a'u harwain nhw o'r Drydedd Gynghrair i'r Gynghrair Gyntaf mewn tymhorau olynol. Ar ôl cyfnod byr gyda Torquay United (1993), symudodd i Huddersfield Town (1993-1995) ac enillodd ddyrchafiad i'r Gynghrair Gyntaf newydd. Ymddiswyddodd ac ymunodd â Plymouth Argyle (1995-1997) a'u harwain nhw at yr Ail Gynghrair. Ar ôl iddo gael ei ddiswyddo, treuliodd amser gyda Oldham Athletic (1997-1998) a Bury (1998-1999).

Ym 1999, Ymunodd Warnock â chlwb ei blentyndod, Sheffield United, a'u harwain nhw at rownd gynderfynol Cwpan y Gynghrair a'r Cwpan FA yn 2003, a dyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2006. Ymddiswyddodd yn 2007 ar ôl i'r clwb ostwng i'r Bencampwriaeth. Rheolodd Crystal Palace rhwng 2007–2010, a'u hachub rhag gostwng i Gynghrair Un. Ymunodd â Queens Park Rangers (2010–2012), ac enillant ddyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2011. Cafodd ei ymddiswyddo, ac yna ymunodd â Leeds United (2012–2013). Ar ôl iddo gael ei ymddiswyddo gan Leeds roedd e heb glwb am bron i bymtheg mis cyn iddo ddychwelyd i Crystal Palace, a oedd yn yr Uwchgynghrair erbyn hyn, ym mis Awst 2014. Ym mis Rhagfyr 2014, cafodd ei ymddiswyddo gan Crystal Palace ar ôl dechreuad gwael i'r tymor. Ar ôl mis fel rheolwr dros dro gyda Queens Park Rangers, dychwelodd Warnock i Rotherham United fel rheolwr ym mis Chwefror 2016.

### Clwb pêl-droed Dinas Caerdydd
Ymunodd Warnock â Dinas Caerdydd ym mis Hydref 2016, a'u harwain at ddyrchafiad i'r Uwchgynghrair yn 2018. Er hynny, disgynnodd y clwb yn ôl i'r Bencampwriaeth y flwyddyn ganlynol. Roedd Warnock eisoes wedi cyhoeddi y byddai'n gadael ar ddiwedd y tymor. Er hynny, wedi dechrau siomedig i ddechrau tymor 2019, gadawodd y clwb ar 11 Tachwedd 2019

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Gwasanaeth Archifau Gwynedd

Gwasanaeth Archifau yng Ngogledd Cymru yw **Gwasanaeth Archifau Gwynedd**.

## Cefndir
Sefydlwyd Archifdy Caernarfon yn y 1940au hwyr, yn dilyn cyfarwyddyd gwladol ar bob llywodraeth leol i gadw dogfennaeth hanesyddol eu hardal mewn archif bwrpasol. Bu i Gyngor Sir Feirionnydd benodi archifydd ym 1953. Rhwng 1974 a 1996, roedd y Gwasanaeth hefyd yn rhedeg archidy yn Llangefni. Mae'r casgliad yn amrywiol iawn, gyda papurau ystad, dogfennau personol, cynlluniau a mapiau a lluniau o Wynedd yn rhan ohoni.
[bawd|chwith|Doc Fictoria, [Caernarfon. Gellir gweld adeilad yr Archifdy ochr draw i'r doc.]]

Mae gan y gwasanaeth ddwy Archifdy, un yng Nghaernarfon ac un yn Nolgellau.

Mae modd ymweld â'r ddwy archifdy sydd gan y gwasanaeth yn ystod yr wythnos i weld y dogfennau hanesyddol yma.

## Rhestr o'r Prif Archifwyr 
*William Ogwen Williams
*Keith Williams-Jones
*Bryn R. Parry
*Gareth Haulfryn Williams
*Ann Rhydderch
*Lynn Francis

## Cyfeiriadau
*
*

Categori:Sefydliadau a leolir yng Ngwynedd
Categori:Sefydliadau'r 1940au
Coginiaeth yr Ariannin

bawd|250px|Asado de vaquilla con cuero
bawd|250px|
Cyfuniad o fwydydd ac arferion yr Hen Fyd a'r Byd Newydd yw **coginiaeth yr Ariannin**. Pryd o dair rhôl felys (*medialunas*) a choffi, megis yr arfer Ffrengig, yw'r brecwast cyffredin. Pennir adegau bwyta gan y traddodiad Sbaenaidd, hynny yw cinio canol dydd a swper wedi 9 y.h. sy'n cynnwys seigiau Eidalaidd. Amlygir blasau America Ladin gan gig eidion ar y gridyll, sy'n fwy poblogaidd o lawer na chigoedd eraill.

Ceir tri chwrs efo gwin a dŵr yn aml am ginio a swper, ac weithiau coffi neu de dail i orffen. Am gwrs cyntaf gweinir seigiau ysgafn megis *pionono*, *empanada*, *vitel tone*, *matambre* a *primavera*. Nodweddiadol o goginiaeth America Ladin yw seigiau'r ail gwrs: tortila, *milanesa*, *churrasco*, *asado de tira*, *salchicha* a *chorizo*, a *mondongo*, ac hefyd bwydydd Eidalaidd megis y *ñoquis*.

Y ddau prif fath o fwyty sy'n gweini ciniawyr Archentaidd yw'r *restaurante* cyffredin a'r *parrilla* sy'n arbenigo mewn cig wedi ei rostio ar y gridyll. Y *parrilla* neu'r *asador* yw'r enw a roddir i'r gridyll ar gyfer y ddau fath o gig: rhostio tameidiau o gig o bob math uwchben tân yw parillada; hanner oen neu weithiau gafr wedi ei rhostio o flaen tân ar fath o groes haearn yw’r *asado*. Yn aml iawn mewn parrilla ceir tenedor libre (fforc rydd): bwrdd yn llawn salad i’w fwyta cyn y cig. Adnabyddir Buenos Aires am ei stecdai, yr *asados criollos*.

## Bwyd y môr 
Y prif fathau o bysgod a fwyteir yn yr Ariannian yw cegddu, eog, lleden, brithyll, ysbinbysg y môr, penfras, tiwna a mecryll. Ymysg y pysgod cregyn poblogaidd mae berdys, corgimwch, cranc, cimwch a chregyn gleision. Bwyteir hefyd octopws a môr-lawes.

## Pwdinau 
Dant melys sydd gan yr Archentwr fel rheol. Jam llaeth sy'n gynhwysyn i lawer o bwdinau a theisennau'r wlad. Ymhlith y blasau poblogaidd o hufen iâ mae *almendrado* (plaen ag almon mâl), *bombón escocés* neu *suizo* (mewn cas o siocled) a *Don Pedro* (mewn wisgi gyda hufen a chnau ac weithiau jam llaeth). Gwneir cacen ddu yn draddodiadol gan drigolion y Wladfa.

## Diodydd 
bawd|250px||Mate i mewn *mate* o *porongo*
Diod frodorol o'r enw maté, a wneir o ddail yerba maté, sy'n boblogaidd yng nghefn gwlad. Fe'i yfir o gowrd drwy hidlen, naill ai gan yfwr ar ben ei hun neu wedi ei rannu mewn defod gymdeithasol.

Mae'r Ariannin yn fyd-enwog am ei gwin, yn enwedig gwin coch.

File:Argentinean asado.jpg
File:Locro argentino.JPG
File:Picadacordobesa.JPG
File:L'indétronâble Michel Rolland.jpg
File:Dulce de leche 2007.jpg
File:AlfajoresTriples.jpg

## Cyfeiriadau 

Categori:Bwyd a diod yn yr Ariannin
Categori:Diwylliant yr Ariannin
Ffordd y Môr, Aberystwyth

bawd|Ffordd y Môr, o'r orsaf wrth edrych am y môr
bawd|Ffordd y Môr wedi 'hollt' Rhodfa'r Gogledd
Mae **Ffordd y Môr** (Saesneg: *Terrace Road*) yn un o brif strydoedd masnachol Aberystwyth.

Mae'n rhedeg bron yn unionsyth o du allan i orsaf Aberystwyth i'r môr. Mae sawl stryd arall yn torri ar draws Ffordd y Môr o'r dwyrain i'r gorllewin gan gynnwys, Rhodfa'r Gogledd a Stryd Portland.

## Hanes
Enwir Ffordd y Môr, neu'n hytrach "Terrace Road" yn 1834. Y pryd hynny, rhanwyd y ffordd yn Terrace Road (North) a Terrace Road (South). Nodir yn 1889 i Terrace Road (South) gael ei henwi'n Mary's St ond newidiwyd hi nôl i Terrace Road erbyn 1905.

Adnabwyd yr ardal gwastad wrth droed allt y Stryd Fawr a tu hwnt i hen ffiniau Oesoedd Canol y dref yn *Morfa Swnd* ac arferai fod yn rhan o dir comin y dref. Ond erbyn y 19g roedd pwysau mawr ar Gorfforaeth Aberystwyth o du stadau teuluoedd Powell o Nanteos a Pryse o Gogerddan i wethu'r tir a'i ddatblygu ar gyfer aneddau a masnach.. Yn ôl adroddiad Llys Lît Aberystwyth, 1813, "We the jury direct that part of the waste land called Morfa Swnd be mapped and divided into convenient plots for buildings."

Datblygwyd Ffordd y Môr a Ffordd Alexandra (Alexandra Rd) gyda dyfodiad y rheilffordd i'r dref yn yr 1860au. Gyda dyfodiad y rheilffordd, symudodd calon masnachol y dref tuag at Ffordd y Môr a gwelwyd adeiladu adeiladau newydd pwrpasol fel Banc Barclays, corneli strydoedd Ffordd Alexandra, Cambrian Place, Sgwâr Glyn Dŵr/Rhodfa'r Gogledd gyda phensaernïaeth hyderus a phwrpsol.

## Nodweddion
Ceir nifer o sefydliadau masnachol pwysicaf Aberystwyth a'r cylch ar hyd Ffordd y Môr. Yn ei mysg mae:
* Banc Lloyds
* Banc Barclays (ar y gornel â Sgwâr Owain Glyndŵr
* Cymdeithas Adeiladu'r Principality
* Siop y Pethe
* Amgueddfa Ceredigion
* siopau cadwyn
* tafarndai, caffes, a siopau annibynnol

## Darllen pellach
http://cadw.gov.wales/docs/cadw/publications/130812aberystwyth-understandingurbancharacteren.pdf  Aberystwyth: Understanding Urban Character, cyhoeddwyd gan CADW

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth

Categori:Strydoedd Aberystwyth
Carlos Salinas de Gortari

Gwleidydd ac economegydd o Fecsico yw **Carlos Salinas de Gortari** (ganwyd 3 Ebrill 1948) a oedd yn Arlywydd Mecsico o 1988 i 1994.

Enillodd etholiad arlywyddol 1988 gyda 50.4% o'r bleidlais, yr isaf gan unrhyw ymgeisydd o'r *Partido Revolucionario Institucional* (PRI) ers 60 mlynedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Arlywyddion Mecsico
Categori:Economegwyr o Fecsico
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Gwleidyddion y Partido Revolucionario Institucional
Categori:Pobl o Ddinas Mecsico
Myfanwy Haycock

Roedd ** Myfanwy Haycock** (1913 – 1963) yn fardd, artist a darlledwr. Ganwyd Blodwen Myfanwy Haycock ym Mhontnewynydd, Cymru wrth ymyl Pontypwl. Caiff ei hadnabod orau am ysgrifennu 'Mountain Over Paddington' yn 1964 a'i chasgliad o gerddi 'Poems' yn 1944 a 'More Poems' yn 1945.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Roedd hi'r ieuengaf o dair chwaer i lowr, James David Haycock a'i wraig, Alice Maud. Cafodd ei haddysg yn ysgol gynradd Cwm-ffrwd-oer ac ysgol ramadeg i ferched ym Mhontypwl, a chael ei derbyn i Goleg Technegol Caerdydd.

Gweithiai fel darlunydd du a gwyn ond roedd hefyd yn llwyddiannus gyda'i barddoniaeth. Enillodd yn Eisteddfod Genedlaethol Port Talbot yn 1932.

Penderfynodd gefnu ar ei gyrfa fel athrawes arlunio a mynd yn newyddiadurwraig llawrydd.

O 1936, ysgrifennodd gerddi a straeon byrion a gynhwysai ddarluniau du a gwyn yn aml. Cyhoeddwyd ei gwaith yn y Western Mail, Caerdydd a phapurau De Cymru eraill.

## Yr Ail Ryfel Byd 
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd daeth hi'n glerc cyflogau mewn ffatri arfau rhyfel yn Nglascoed rhwng Pontypwl ac Usk.

Yn 1943 ymunodd a'r BBC yn Llundain lle darlledwyd dwy o'i dramau radio. Rhoddodd ddarlleniadau cyson ar y radio a dechreuodd newyddiadura unwaith eto yn 1945, yn Llundain, yn ysgrifennu erthyglau ar gyfer papurau newydd amrywiol.

Cynlluniodd gardiau, cyhoeddi cerddi, darlunio llyfrau a daeth yn aelod o Gymdeithas o Newyddiadurwyr Benywaidd.

## Bywyd teuluol 
Yn 1947 priododd Dr. Arthur Meirion Williams o Borth. Roedd yn byw yn Buckland wrth Reigate, ac roedd ganddynt dri o blant.

Bu farw yn 1963.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Llygad y dydd

Gall **Llygad y dydd** (lluosog: Llygaid y dydd) gyfeirio at:

## Planhigion 
Ceir sawl rhywogaeth o lygad y dydd ond mae'r enw fel arfer yn cyfeirio at *Bellis perennis* sef y mwyaf cyffredin yng Nghymru.

* Asteraceae neu Compositae, teulu blodyn haul neu'r 'Aster':
** *Bellis*, yn enwedig *Bellis perennis* (*common daisy*)
** *Argyranthemum* (marguerite daisy)
** *Brachyscome*, gan gynnwys *Brachyscome iberidifolia* (*swan river dais*y)
** *Coreopsis bigelovii* (*desert daisy*)
** *Erigeron glaucus* (*seaside daisy*)
** *Glebionis coronaria* (*crown daisy*)
** *Glebionis carinatum* (*tricolor daisy*)
** *Leucanthemum vulgare* (llygaid llo)
** *Leucanthemum* × *superbum* (*Shasta daisy*)
** *Melampodium leucanthum* (*blackfoot daisy*)
** *Osteospermum* (*African daisy* neu *cape daisy*)
** *Rhodanthemum* (*Moroccan daisy*)
** *Tetraneuris acaulis* (*Angelita daisy*) 
** *Wedelia texana* (''Devil's River daisy'')
* Teulu'r Aizoaceae: *Dorotheanthus bellidiformis* (*Livingstone daisy*)
* Teulu'r Dipsacaceae: *Scabiosa prolifera* (*Carmel daisy*) 
* Teulu'r Plantaginaceae: *Globularia* (*globe daisy*)
* Teulu'r Asteraceae

Categori:Gwahaniaethu
Dawns forys glocsen Gogledd-orllewinol

Tarddiad **Dawns forys glocsen Gogledd-orllewinol** oedd trefi diwydiannol Swydd Gaer a Swydd Gaerhirfryn. Mae’r gwisg yn dueddol o fod yn drawiadol, a gwisgir clocsiau gyda haearn ar wadnau a sodlau, yn pwysleisio rhythm y ddawns. Gall y ddawns fod yn orymdaith – yn aml yn ystod wythnos y gwyliau, yn dilyn ‘rushcart’ -  neu’n digwydd mewn un lle. Defnyddir ffyn neu raffau byrion neu cadachau. Mae arweinydd yn rheoli’r ddawns, yn defnyddio chwibanogl i ddynodi newidiadau pwysig. Mae gan y pentrefi Winster a Tidesdale yn Swydd Derby ddawns debyg, ond yn gwisgo sgidiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns
Categori:Llên gwerin
Gwyliau Beicio Cymru: Aberaeron a'r Cei Newydd

Teithlyfr o fapiau a theithiau beic gan amryw o awduron yw '''''Gwyliau Beicio Cymru: Aberaeron a'r Cei Newydd'''''. 
Cyngor Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2018 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog mewn clawr PVC yn cynnwys canllawiau a chardiau map ar gyfer 5 taith feicio hawdd eu dilyn yn ardaloedd glan môr Aberaeron a'r Cei Newydd, gyda 22 ffotograff lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales
*Llwybr Arfordir Ceredigion

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Geredigion
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Løgting

Y **Løgting** (ynghanner yn ôl wyddor IPA:ˈlœktɪŋɡ) yw senedd un-siambr Ynysoedd Ffaro. Enw'r senedd yn Ffaröeg yw *Føroya Løgting* neu'n syml *Løgtingið*, ac yn  Daneg (mae'r Ynysoedd yn diriogaeth hunan-lywodraethol o fewn Teyrnas Denmarc) yn *Færøernes Lagting/Lagtinget*.

Mae iddi 33 aelod seneddol, sydd â mandad am 4 mlynedd. Fe'i lleolir yn y brifddinas, Tórshavn.

## Hanes
Yn wreiddiol, sefydlwyd yr hyn a ddaeth yn Logting ar hyd llinellau yr Althing, fel a geir yng Ngwlad yr Iâ yn yr Oesoedd Canol, hynny yw, cyfarfod cyhoeddus lle roedd gan bob dyn rhydd ar yr ynysoedd yr hawl i gwrdd i ddatrys anghydfod bersonol neu gymunedol. Datblygodd hyn, maes o law, i fod yn Løgting ("Y Peth Cyfraith/Cyfreithfa"), o dan gadeiryddiaeth *løgmaður* ( "cyfreithiwr") oedd yn gynrychiolydd o bob cymuned leol.

Bydd y Løgting yn ymgynnull unwaith y flwyddyn yn ystod yr haf ar Benrhyn Tinganes yn Torshavn adeg dathliadau nawddsant y genedl, yr Ólavsøka sydd ar ddydd Sant Olaf ar 29 Gorffennaf. Mae'n sefyll yn gyntaf yn yr awyr agored, ar y pentir, ond yn ddiweddarach, symudodd y gynulleidfa i mewn i un o'r  bychain Tinganes.

Mae 1274 yn flwyddyn bwysig yn hanes y Løgting. Roedd yr ynosoedd ar y pryd yn rhan o frenhiniaeth Norwy. Ers y flwyddyn honno gweithredodd y Løgting nid yn unig gyfreithiau Norwyaidd Magnus VI, Brenin Norwy, ond hefyd cyfreithiau penodol yn yr Ynysoedd, fel y rhai a ddisgrifir yn y "llythyrau'r defaid" (Seyðabrævið) o 1298, sy'n rheoleiddio bridio defaid.

Tua diwedd yr 17g, ciliodd dylanwad a grym y Løgting i rym cynrychiolwyr y brenin. Yn 1816 diddymwyd y Løgting a daeth Ynysoedd Ffaro yn eiddo i Ddenmarc. Llywodrethwyd y wlad gan Prefect a benodwyd gan y Daniaid a'i swyddogion. Bu'n rhaid aros nes 1852 i'r Løgting ailgyfansoddi a chwrdd eto. Bedair blynedd yn ddiweddarach, sefydlwyd y Logting mewn adeilad pwpasol, y "Løgtingshúsið", aadeiladwyd yn arbennig ar gyfer yn yr hen ardal tref Torshavn (62 ° 00 '38 "N, 6 ° 46 '18" W).

## Etholiadau
Cynhelir etholiadau bob 4 mlynedd gyda'r pleidleiswyr yn bwrw pleidlais dros bleidiau. Bydd canran y bleidlais yn hafalu nifer y seddi.

Bydd pobl Ynysoedd Ffaro hefyd yn pleidleisio yn etholiadau cenedlaethol Denmarc gan ddanfon 2 gynrychiolydd yno.

### Senedd 2015-2019 
## Oriel

File:Sheep Letter, p 1.jpg|bawd|Y Seyðabrævið, *Llythyr y Ddafad* yw'r ddogfen hynaf o Ynysoedd Ffaro. Fe'i hysgrifenwyd mewn Hen Norseg a bu'n weithredol fel dogfen am ganrifoedd
File:Logting olai 1930, faroe islands.jpg|bawd|200px|chwith|Sgandal Ólavsøka 1930 - tynnwyd i lawr baner Denmark y Dannebrog a chodwyd baner gymharol newydd Ynysoedd Ffaro,  Merkið yn ei le. Doedd y Merkið ddim yn faner swyddogol ar y pryd.
File:Logting, faroe islands.jpg|bawd|Tŷ y Løgting yn Tórshavn, adeiladwyd yn 1856.
File:Logting in the 1950s, faroe islands.jpg|bawd|Tŷ'r Løgting house yn yr 1950au. Yr adeilad yn y cefndir oedd pencadlys telecom Ynysoedd Ffaro ond mae bellach yn swyddfeydd ar gweinyddol i'r Løgting
File:Logting about 1900, faroe islands.jpg|bawd|Neuadd y Løgting tua 1900

Categori:Gwleidyddiaeth Ynysoedd Ffaro
Categori:Seneddau
East Wretham

Pentref yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **East Wretham**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Wretham yn ardal an-fetropolitan Breckland.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Breckland
Categori:Pentrefi Norfolk
Loch Santes Fair

Llyn yng Ngororau'r Alban yw '''''St Mary's Loch*** neu **Loch y Santes Fair*'. Hi yw'r naturiol fwyaf yn y sir. Saif i’r de o Gaeredin. Mae Afon Megget yn llifo i’r loch, ac mae Afon Yarrow yn gadael y loch, gan ymuno ag Afon Ettrick ger Selkirk. Mae’r loch tua 3 milltir o hyd a 40 medr o ddyfnder.

Mae cerflun o’r bardd James Hogg ar ben deheuol y loch.

bawd|dim|250px

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Gororau'r Alban
Santes Fair
Tenis Cymru

bawd|250px|hen Bencadlys Tenis Cymru, East Moors, Caerdydd
**Tenis Cymru** (Saesneg: *Tennis Wales*) yw corff llywodraethol tenis yng Nghymru. Mae'n rhan o gorff llywodraethol Brydeinig, y *Lawn Tennis Association*.

## Aelodaeth a Threfniadaeth
Mae 90 clwb yn aelod o Tenis Cymru gydag oddeutu 15,000 aelod unigol. Mae Tenis Cymru yn trefnu twrnameintiau ieuenctid, agored a veterans. Trefnir hefyd cynghreiriau lleol a rhanbarthol - Gogledd Cymru a De Cymru - a thimau sirol.

Mae Tenis Cymru yn cydlynu tua 250 twrnament bob blwyddyn. Mae'r cystadlaethau yma ar gyfer bob oed o chwech i dros 70 oed.

Prif bartneriaid cyllidol Tenis Cymru yw: Chwaraeon Cymru, y LTA a'r Tennis Foundation. Mae Tenis Cymru hefyd yn gweithio'n agos mewn partneriaeth gyda Chwaraeon Anabledd Cymru ac eraill.

## Pencadlys
bawd|Cyflwyno deiseb yn y Senedd - Achub Canolfan Tenis Genedlaethol Cymru, 2013
Hyd nes 2013 fe lleolwyd Tenis Cymru yng Nghanolfan Tenis Genedlaethol Cymru yn East Moors, Caerdydd. Cauwyd y Ganolfan ar fyr-rybudd gan ei rheolwyr, Virgin Active. Mae pencadlys Tenis Cymru bellach wedi ei lleoli yn Francis House, Drake Walk, Caerdydd a cheir swyddfa rhanbarthol ar Ffordd Plas Coch, Wrecsam.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Tenis Cymru
* Gwefan Lawn Tennis Association
* Gwefan Chwaraeon Cymru/Sport Wales 
* Gwefan Chwaraeon Anabledd Cymru

Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Categori:Tenis
Gŵyl Seiclo Aberystwyth

bawd|250px|Gwyl Seiclo Aberystwyth, Cefn Llan
Gŵyl a chystadeuaeth seiclo blynyddol yw **Gŵyl Seiclo Aberystwyth** a gynhelir adeg Gŵyl y Banc, Sulgwyn yn nhref ac ardal Aberystwyth.

Caiff ei threfnu gan grŵp o wirfoddolwyr o dan faner Partneriaeth Seiclo Aberystwyth.

## Cystadleuthau a Reids
bawd|Gwyl Seiclo Aberystwyth, Cefn Llan
Ceir cyfuniad o gystadlu a seiclo hamddenol fel rhan o'r Ŵyl gan gynnwys categorïau a digwyddiadau penodol ar gyfer plant, menywod a dynion. Ymysg y digwyddiadau mae:
* Cwrs Beicio Mynydd i blant a phobl ifanc
* Reid beicio mynydd cymdeithasol
* Noson Beiciau Watt
* Ras TT 10 milltir Aberystwyth sy'n dechrau a gorffen yng Nghanolfan Ymwelwyr Cwm Rheidol, seiclo i bentref Capel Bangor a throi ar gylchdro Gelli Angharad cyn sieclo'r 5 miltir nôl.
* Gweithdy Arddangos a Sgiliau BMX - Digwyddiad newydd yn 2018 mewn cydweithrediad gyda Chyngor Tref Aberystwyth wedi lleoli yn barc sgrialu a BMX newydd Parc Kronberg sydd ar hyd Boulevard St Brieg wrth ymyl y dref.
* Dringfa Rhiw - cystadleuaeth seiclod lan rhyw serth 25% Cefn Llan yn Llanbadarn Fawr.
* Rasys Criterium a Rasys Ysgolion 'Pŵer Pedalau ar y Prom' - ras criteriwm Pencampwriaeth Cymru a Tour Series yn Aberystwyth. Cwrs arobryn yn cylchu’r Hen Goleg, y Castell a'r Pier. Ceir categorïau seiclo ar gyfer plant, ysgolion a seiclwyr clybiau a phroffesiynnol.
* 'Concro'r Clogwyn' - Ras Beic Mynydd lawr Craig-glais, ('Consti').
* sportif - ceir sawl llwybr seiclo o sawl categori i'r gystadleuaeth: 
** *Y Cawr* - oddeutu 100 milltir. Categori anodd.
** *Y Mynach* - oddeutu 60 milltir tuag at Pontarfynach. Categori canolig.
** *Y Diafol* - oddeutu 40 milltir tuag at Pontarfynach. Categori canolig.
** *Y Corrach* - oddeutu 30 milltir ar hyd gogledd cantref Penweddig. Categori hawdd.
* Go Ride MTB - diwrnod o hwyl i blant ac oedolion sy’n ddechreuwyr roi cynnig ar ras beicio mynydd. 
*Reid Deuluoedd gyda SUSTRANS - seiclo oddeutu 5 neu 10 milltir ar hyd Afon Rheidol.

## Gweithgareddau Eraill
Yn ogystal â seiclo, ceir gweithgareddau adlonianol eraill, yn 2018, er enghraifft, dangoswyd ffilm a chafwyd trafodaeth gydar pencamwraig seiclo y byd 2013 ac enillydd dau sedal yng ngemau Olymaidd Rio 2016, Becky James.

## Amcanion yr Ŵyl
* Cydlynu penwythnos blynyddol o weithgareddau seiclo hwyliog ac atyniadol i bobl o bob gallu
* Ehangu’r gyfres i gynnwys digwyddiadau ar y cyrion yn ogystal â phrif ddigwyddiadau newydd y credwn y byddant yn ehangu apêl yr ŵyl
* Cyfrannu at ddatblygu’r economi leol drwy ddenu twristiaid a thrwy ymwneud â busnesau lleol a’r gymuned leol

## Enillwyr
## Dolenni
*Gwefan Gŵyl Seiclo Aberystwyth
*Tudalen Youtube GSA
*Facebook GSA
*Twitter GSA
*Instagram GSA

## Cyfeiriadau
Categori:Aberystwyth
Categori:Seiclo
Chwaraeon Cymru

de|250px|Athrofa Chwaraeon Cymru, Caerdydd. Pencadlys *Chwaraeon Cymru*
**Chwaraeon Cymru** (Saesneg *Sport Wales*) yw'r corff cenedlaethol sy'n gyfrifol am ddatblygu a hyrwyddo chwaraeon ac ymarfer corff yng Nghymru. Mae'n cyd-weithio gyda phartneriaid chwaraeon o bob math ac awdurdodau chwaraeon gyda'r amcan i hyrwyddo uchelgais yn yr ifanc ac hybu safonau pencampwyr yn genedlaethol.

Chwareon Cymru yw prif gynghorwyr Llywodraeth Cymru ar ddosranni arian y Loteri Genedlaethol tuag at ariannu chwaraeon elît a llawr gwlad yng Nghymru.

Penodwyd Dr Paul Thomas yn Gadeirydd newydd y corff yn 2016 yn dilyn cyfnod Laura McAllister. Ond saciwyd y Cadeirydd a'r is-Gadeirydd gan Lywodraeth Cymru ym mis Mawrth 2017 gan Lywodraeth Cymru oherwydd pryderon fod y corff wedi dod yn anhrefnus.

Yn dilyn cyfnod o ansicrwydd wedi cyfnod dros dro fel Cadeirydd, pendodwyd Lawrence Conway fel y Cadeirydd newydd ar 3 Mehefin 2018. Mae Lawrence Conway yn gyn-was sifil gyda Llywodraeth Cymru, Swyddfa Cymru a Chorfforaeth Datblygu Bae Caerdydd

Sefydlwyd Chwaraeon Cymru yn 1972. Mae ei phencadlys yng Ngerddi Sophia, Caerdydd. Ei chyllideb blyyddol yn 2018 oedd oddeutu £22m.

Mae Chwaraeon Cymru yn un o brif gefnogwyr Gemau Cymru, sef cystadlaethau athletau, gymnasteg a rhai chwaraeon eraill a drefnir yn flynyddol gan Urdd Gobaith Cymru.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Chwaraeon Cymru

Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Categori:Sefydliadau 1972
Clwb Tenis Aberystwyth

bawd|250px|Arwydd Clwb Tenis Aberystwyth, Morfa Mawr
Clwb tenis trigolion Aberystwyth a'r ardal yw **Clwb Tenis Aberystwyth** (Saesneg: *Aberystwyth Lawn Tennis Club*). Mae'r clwb yn aelod o Tenis Cymru.

## Lleoliad ac Adnoddau
bawd|250px|Cyrtiau tenis Morfa Mawr o Ffordd y Gogledd, Aberystwyth
bawd|250px|2 o gyrtiau'r Clwb
Lleolir y clwb a'r cyrtiau ar stryd Morfa Mawr yn nhref Aberystwyth. Mae'n rhannu safle gyda Clwb Bowlio Aberystwyth.

Ceir 8 cwrs tenis ar y safle gyda sawl llain chwarae gwahanol ers i'r Clwb addasu yn 2007. Ceir:
* 3 cwrt macadam dau-dôn gwyrdd/coch
* 1 cwrt 'New York Green'
* 3 cwrt New York Green Porous Kusioned Acrylic (1 o dan llif-oleuadau) 
* 1 cwrt dull 'French open Red Easi-clay' (hefyd dan llif-oleuadau).

## Hanes
Mae tenis wedi ei chwarae ar Morfa Mawr ers yr 1920au. Ceir ffotograff ar wefan y Clwb  o gêm tenis o 1934 ar lleiniau newydd i'r oes, *En Tout Cas* - llain wedi eu dylunio ar gyfer chwarae mewn pob tywydd.

### Tân
Safai neuadd bren a adeiladwyd gan y Brifysgol ar safle gyfredol Pafiliwn y Mileniwm a llain rhif 2 y clwb bowls. Defnyddiwyd y neuadd yn helaeth ar gyfer cyngherddau cerddorol a chynadleddau. Yn anffodus, llosgwyd y neuadd mewn tân yn 1933 - digwyddiad a ddaliwyd ar ffilm gan y ffotograffydd lleol, Glynne Pickford, a ddigwyddod fod yn cerdded heibio'r safle ar y pryd.

### Cyrtiau Newydd
Yn 2001, dan arweiniad athro lleol, David Pugh, ymgymrodd y Clwb â'r dasg o godi £165,000 ar gyfer ail-lawrio'r 8 cwrt.

Mewn cyd-weithrediad gyda'r Brifysgol, ysgolion a sefydliadau eraill codwyd yr arian a crëwyd llain newydd i'r 8 cwrt gan ddewis llain clustog mandyllog acrylig a chwrt 'easi-clay' gan Duracourt. Gellir chwarae ar y lleiniau yma mewn glaw ac yn ystod misoedd y gaeaf.

## Cystadleuaethau
Mae'r Clwb yn chwarae timau dynion, menywod a phrifysgol.

Mae'r Clwb wedi cystadlu yng nghynghrair De Cymru Adran 1 Gorllewin ac ennill dyrchafiad i Uwch-gynghrair De Cymru yn 2005.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Clwb Tenis Aberystwyth
*Gwefan Cymdeithas Tenis Cymru

Categori:Chwaraeon yn Aberystwyth
Categori:Tenis
Ymddygiadaeth

Damcaniaeth yn y gwyddorau cymdeithas, seicoleg yn bennaf, yw **ymddygiadaeth** sydd yn defnyddio dulliau empirig i ddeall ymddygiad bodau dynol, cymdeithas, ac anifeiliaid yn wrthrychol.

## Hanes athroniaeth 
Dangosai ffurf gynnar ar ymddygiadaeth yn *Leviathan* (1651) gan Thomas Hobbes, sydd yn dadlau taw pleser a phoen sydd yn rheoli ymddygiad dynol. Bu'r safbwynt hwn yn gwrthddweud yr hen athronwyr, megis Aristoteles, a roddai pwyslais ar allu rhesymu, a chred y diwinyddion Cristnogol, megis Tomos o Acwin, taw ffydd a moesoldeb sydd yn rheoli ymddygiad.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth y meddwl
Categori:Damcaniaethau seicolegol
Categori:Ymddygiad
Seidr y Mynydd

bawd|250px|'Seidr y Mynydd'
Mae **Seidr y Mynydd** yn enw ar gwmni macsi seidr annibynnol o Mynydd-y-garreg ger Cydweli yn Sir Gaerfyrddin. Sefydlydd y cwmni yw Siôn Lewis.

## Arddull
Mae Seidr y Mynydd yn cynhrychu seidr gan ddefnyddio afalau yn unig a defnyddio y dull "cîfio" (Saesneg: *keeving*). Dyma'r dull sy'n boblogaidd wrth gynhyrchu seidr yn Llydaw a Normandi.

Ceir gwahanol flasau o Seidr y Mynydd gan gynnwys seidr sych a melys.

## Gwobrau
bawd|Seidr y Mynydd pencampwyr Cymdeithas Perai a Seidr Cymru, 2018

Mae Seidr y Mynydd wedi ennill sawl gwobr am safon ei seidr gan gynnwys Pencampwr Cymdeithas Perai a Seidr Cymru yn 2015, 2017 a 2018.

## Hanes
Sefydlwyd y cwmni yn 2015 yn Mynyddygarreg yng nghartre y teulu, ac yna yn 2019 symudwyd lawr y ffordd i Gydweli, ble aaluogwyd i barhau am rhai blynyddoedd trwy garedigrwydd a chymorth Tegwen Burns.

## Cyfeiriadau
## Dolenni
* Twitter Seidr y Mynydd @Seidrymynydd
* Siôn Lewis o Seidr Y Mynydd yn cynghori am ddechrau cynhyrchu seidr ar wefan Casgliad y Werin
* Cymdeithas Perai a Seidr Cymru

Categori:Seidr
Miguel de la Madrid

Gwleidydd a chyfreithiwr o Fecsico oedd **Miguel de la Madrid Hurtado** (12 Rhagfyr 1934 – 1 Ebrill 2012) a oedd yn Arlywydd Mecsico o 1982 i 1988.

## Bywyd cynnar a theulu 
Ganwyd yn Colima, Colima, yng ngorllewin Mecsico i deulu dosbarth-canol. Cyfreithiwr oedd ei dad a oedd yn cynrychioli gwerinwyr mewn achosion yn erbyn tirfeddianwyr. Cafodd ei lofruddio pan oedd Miguel dim ond yn 2 oed, a symudodd y bachgen gyda'i fam a'i chwaer i Ddinas Mecsico. Pan oedd Miguel yn ei arddegau, gweithiodd fel clerc banc.

### Llygredigaeth a'r diwylliant gwleidyddol 
Yn ystod ei ymgyrch arlywyddol, addawodd de la Madrid i ddod â therfyn i lygredigaeth wleidyddol yn y llywodraeth a sefydliadau'r wladwriaeth. Gwnaed rhywfaint o welliant yn y maes hwn, er enghraifft cafodd cyn-gyfarwyddwr Pemex ei gyhuddo o dwyll. Er ei ymdrech honedig i lanhau system wleidyddol ei wlad, roedd de la Madrid yn gyfrifol am dwyll etholiadol gan y PRI er mwyn sicrhau etholiad ei olynydd, Carlos Salinas de Gortari, yn arlywydd yn 1988.

Ar y pryd, meddai "fe gymerais wlad a chanddi broblemau mawr, a rydw i yn ei gadael gyda phroblemau". O ganlyniad i'r fath mewnsyllu ar ei arweinyddiaeth, enillodd de la Madrid y llysenw "Hamlet".

## Diwedd ei oes 
Wedi iddo adael yr arlywyddiaeth, daeth yn bennaeth ar gwmni cyhoeddi'r wladwriaeth.

Cyhoeddodd ei hunangofiant yn 2004, ac ynddo fe wnaeth addef iddo ddatgan Salinas yn enillydd etholiad 1988 er nad oedd pob pleidlais wedi ei chyfri, gan iddo gredu byddai buddugoliaeth i'r gwrthwynebydd yn achosi anhrefn. Mewn cyfweliad radio yn 2009, meddai de la Madrid ei fod yn edifarhau dewis Salinas fel ei olynydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion Mecsico
Categori:Catholigion o Fecsico
Categori:Cyfreithwyr o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Gwleidyddion y Partido Revolucionario Institucional
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl o Colima, Colima
David Owen (telynor)

Roedd **David Owen** (1710–1739 neu efallai 1720–1749) neu **Dafydd y Garreg Wen**, y telynor enwog, yn byw ar fferm *Y Garreg Wen* ym mhlwyf Ynyscynhaearn ger Morfa Bychan, Porthmadog yn y 18g.
bawd|250px|Garreg Wen ger Porthmadog, cartref Dafydd Owen

Cyfansoddodd Dafydd yr alawon "Dafydd y Garreg Wen", "Codiad yr Ehedydd" a "Rosalin Castle". Defnyddir "Codiad yr Ehedydd" bellach yn ymdeithgan gyflym gan y Gwarchodlu Cymreig. Bu farw'n 29 oed, a gofalodd Elis Owen, Cefnymeysydd, fod carreg fedd teilwng yn cael ei ei godi, a gweithiodd yr englyn canlynol ar y garreg:
:'Swynai'r fron, gwnai'r llon y llu - a'i ganiad
::::Oedd ogoniant Cymru,
::Dyma lle cadd ei gladdu
::Heb ail o'i fath, Jubal fu.'

## Bedd

Eglwys Sant Cynhaiarn St Cynhaearn's Church, Ynyscynhaearn, Gwynedd North Wales 103.JPG|Eglwys Sant Cynhaiarn
Grave of David Owen.jpeg|Beddfaen Dafydd y Garreg Wen ym mynwent yr eglwys
Eglwys Sant Cynhaiarn St Cynhaearn's Church, Ynyscynhaearn, Gwynedd North Wales 81.JPG|Bedd Dafydd, gyda'r eglwys yn y cefn
Eglwys Sant Cynhaiarn St Cynhaearn's Church, Ynyscynhaearn, Gwynedd North Wales 83.JPG|Y delyn wedi'i cherfio ar y garreg
Eglwys Sant Cynhaiarn St Cynhaearn's Church, Ynyscynhaearn, Gwynedd North Wales 86.JPG|Bedd yng nglaw yr hydref.

*
## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 1710au
Categori:Marwolaethau 1741
Categori:Pobl o Eifionydd
Categori:Telynorion o Gymru
José López Portillo

Gwleidydd a chyfreithiwr o Fecsico oedd **José López Portillo y Pacheco** (16 Mehefin 1920 – 17 Chwefror 2004) a oedd yn Arlywydd Mecsico o 1976 i 1982. Efe oedd yr unig ymgeisydd yn etholiad arlywyddol 1976, a hynny ar ran y Partido Revolucionario Institucional (PRI).

López Portillo oedd yr olaf o'r arlywyddion "Cenedlaetholgar" o ran polisi economaidd Mecsico. Yn ystod ei arlywyddiaeth ffynodd yr economi ar sail y diwydiant olew, cyn i argyfwng dyled daro'r wlad yn drom. Noder ei lywodraeth hefyd gan lygredigaeth, lladrata, a ffafriaeth at berthnasau a chyfeillion.

Wedi iddo adael ei swydd, yn ystod arlywyddiaeth ei olynydd Miguel de la Madrid, cafodd nifer o swyddogion llywodraethol eu cyhuddo o lygredigaeth a'u herlyn. Tybiai nifer i López Portillo ei hun fod yn euog o droseddau tebyg, ond na chafodd y gyfraith ei roi arno hyd ddiwedd ei oes.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd José López Portillo yn Ninas Mecsico. Astudiodd yn Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM) a Phrifysgol Tsile.

## Arlywyddiaeth (1976–82) 
### Yr economi 
Dilynai polisïau ceidwadol gan López Portillo o gymharu â'i ragflaenydd, Echeverría, er iddo barhau â'r arfer o genedlaetholdeb economaidd. Rhoddwyd llai o bwyslais ar amaeth ac ailddosbarthu tir, a chanolbwyntiodd y llywodraeth ar ddatblygu'r diwydiannau olew a nwy naturiol ac atynnu buddsoddiad tramor. Yn ystod arlywyddiaeth López Portillo, darganfyddwyd cronfeydd petroliwm  yn Veracruz a Tabasco gan ddarparu elw mawr i Pemex, y cwmni olew cenedlaethol, drwy allforion. Rhuthrodd y llywodraeth i wneud yn fawr o'r arian annisgwyl, trwy wariant cyhoeddus ar raddfa eang a benthyg rhagor o arian o dramor. Er i'r rhaglen hon sbarduno twf economaidd ym Mecsico, cafodd y cyfoeth ei wastraffu gan gwmnïau cyhoeddus a'i ladrata gan swyddogion y llywodraeth a'r undebau llafur. Pan gwympodd y pris petroliwm yn 1981, bu enciliad cyfalaf o'r wlad a methodd y llywodraeth i dalu'r ddyled dramor yn Awst 1982. Er i López Portillo addo y byddai'n amddiffyn y peso *como perro* (fel ci), cafodd y peso ei ddibrisio 40 y cant ganddo.

### Polisi tramor 
Yn 1977 adferwyd cysylltiadau diplomyddol rhwng Mecsico a Sbaen yn sgil marwolaeth Francisco Franco.

## Diwedd ei oes 
Daeth yr argyfwng economaidd a llygredigaeth ei lywodraeth anghold i López Portillo, a chymaint oedd ei amhoblogrwydd bu'n rhaid iddo ffoi o Fecsico. Dychwelodd yn niwedd y 1980au, a chyhoeddodd ei hunangofiant *Mis tiempos: Biografía y testimonio político* (1988).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlywyddion Mecsico
Categori:Catholigion o Fecsico
Categori:Cyfreithwyr o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Gwleidyddion y Partido Revolucionario Institucional
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Ddinas Mecsico
Morfa Mawr, Aberystwyth

bawd|Rhes dai nodweddiadol ar Morfa Mawr
Stryd yn Aberystwyth yw **Morfa Mawr** (Saesneg: ''Queen's Road'').

## Lleoliad
[bawd|Canolfan [Alun R. Edwards, hen Neuadd y Dref, bellaf Llyfrgell Tref Aberystwyth]]
bawd|Adeilad hynod Tŷ Edleston, Morfa Mawr
Lleolir Morfa Mawr yn rhan Fictorianaidd y dref. Mae'r stryd hir mewn perthynas â strydoedd eraill Aberystwyth. Mae ei phen ddeheuol yn ffurfio croesffordd brysur gyda Rhodfa'r Gogledd a dechrau Stryd y Dollborth (*Northgate Street*) (sy'n rhan o'r A487) a Stryd Thespis (*Thespian Street*).

Mae ei phen gogleddol yn gorffen wrth droed Craig-glais ("Consti") a Rheilffordd y Graig.

## Nodweddion
bawd|Hen Dŷ'r Bad Achub
Stryd o aneddau yw Morfa Mawr gan fwyaf. Ceir yno dai mawr tair neu bedair llawr sy'n gartrefi teuluol, fflatiau i weithwyr a theuluoedd ac i fyfyrwyr. Mae'r rhan fwyaf o'r tai ar ochr ogleddol y stryd.

Wrth i'r stryd estyn tuag at Craig Glais mae ochr chwith y stryd yn cefnu ar feysydd parcio a gerddi nifer o westai Promenâd Aberystwyth. Prin yw'r siopau ar y stryd.

Ymysg ei nodweddion mae:

* Canolfan y Morlan - canolfan Gristnogol a chymunedol sy'n cynnal amrywiaeth eang o ddigwyddiadau 
* Clwb Tenis Aberystwyth - cyrtiau ac adeilad clwb
* Hen Dŷ'r Bad Achub, bu unwaith wedyn yn stiwdio fechan i'r BBC yn Aberystwyth wedi iddynt adael ystafell ar gornel Ffordd y Môr a Maes Cambria
* Tafarn 'Scholars'. Yr hen enw ar y dafarn oedd y 'Chrystal Palace'
* Canolfan Fethodistaidd St Paul (ar gornel Stryd y Baddon)
* Olion hen chwarel
* Rheilffordd y Graig - trên feniciwlar lan fryn Craig-glais

### Maes y Frenhines
[bawd|[Rheilffordd y Graig ar ben gogleddol Morfa Mawr]]
Ceir gwyriad fechan yn ffordd Morfa Mawr wrth i'r ffordd tarmac grey bwa bychan a gyda hynny, man di-draffig yn union o flaen grisiau Canolfan Alun R. Edwards. Gelwir y rhan yma o'r stryd a'r gerddi o'i blaen yn Maes y Frenhines (''Queen's Square'').

Lleoliad Llyfrgell Tref Aberystwyth yng Nghanolfan Alun R. Edwards. Yr adeilad hardd yma oedd hen bencadlys Cyngor Tref Aberystwyth.

## Hanes
Fel awgryma'r enw Cymraeg, roedd y rhan hyn o'r hyn ddaeth maes o law yn dref Aberystwyth, ar un adeg yn forfa a hynny y tu allan i ffiniau canoloesol y dref.

Rhoddwyd amlinielliad o stryd Morfa Mawr ym map William Couling o 1809 ond roedd gan mwyaf heb ei gyffwrdd yn 1834. Tu ôl i'r ffordd roedd llwybr rhaf (rhopys). Dechreuwyd adeiladu Neuadd y Dref yn 1856. Mae'r mwyafrif o'i adeiladau ar Morfa Mawr a Ffordd y Gogledd (sydd y tu cefn iddi) yn dyddio o'r 1890au ac 1900au. Ceir felly unffurfiaeth arddull i'r rhan fwayf o'r tai.

## Oriel

File:Hen Dy'r Bach Achub Aberystwyth plac RNLI.jpg|bawd|Hen Dŷ'r Bad Achub, plac RNLI
File:Hen Dy'r Bad Achub Aberystwyth, plac BBC.jpg|bawd|Hen Dŷ'r Bad Achub, plac y BBC
File:Fflatiau Sant Ioan, Aberystwyth.jpg|bawd|Fflatiau Sant Ioan, Morfa Mawr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan Cyngor Tref Aberystwyth 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Cîfio

Dull o facsu seidr yw **cîfio**. Daw o'r gair Saesneg 'keeve'

## Tarddiad
Mae'r dull cîfio o gynhyrchu seidr yn boblogaidd yn Llydaw a gogledd Ffrainc i gynhyrchu Seidr Bouché. Roedd y dull yn gyffredin yng ngorllewin Lloegr (ac efallai Cymru) ar un adeg ond diflanodd yn sgil cynhyrchu seidr ar raddfa fasnachol yn yr 20g.

Mae'r dull bellach yn cael ei hail-gyflwyno yng Nghymru, Lleogr ac America wrth i gynhyrchwyr chwilio am flas llawnach a mwy naturiol. Gwneir defnydd o'r dull cîfio yng Nghymru gan Seidr y Mynydd o Fynydd-y-garreg ger Cydweli.

## Dull
Dull traddodiadol o wneud seidr wedi ei felysu'n naturiol yw cîfio. Dim ond afalau seidr a ddefnyddir (afalau ychydig yn sur). Ni ddefnyddir siwgr, dŵr na dim ychwanegiad arall.

Dechreuir y broses gan gasglu afalau o rywogaethau sur-felys yn hwyr yn y tymor ac sy'n naturiol isel mewn maetholion (Saesneg: *nutrients*) ond yn weddol uchel mewn tannin. Caiff yr afalau eu malu a'u gadael am hyd at 24 awr cyn eu troi'n sudd.

Mae'r broses o cîfio yn creu sbwng neu jel pectin sy'n esgyn a chodi i dop y sudd mewn cerwyn (hen air am gerwyn, *vat*, yw keeve) trylowy. Mae'r croen pectin naturiol yma'n dal nitrogen a ryddheir gan yr afalau. Canlyniad tynnu ymaith y maetholion (nutrients) hanfodol yma yn y broses o cîfio yw fod eplesiad y burum gwyllt yn stopio'n gynnar, gan adael i siwgr naturiol yr afalau felysu'r seidr.

Bydd pobl sy'n macsu'r seidr yn aml yn poteli'r seidr wrth i'r broses cîfio fynd yn ei flaen yn araf gan olygu fod swigod naturiol bychain yn cael eu cynhyrchu.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 'Keeving - what's that?'
* Tudalen esboniadol ar Pilton Cider

Categori:Seidr
James Hogg

[bawd|250px|cerflun ar lannau [Loch Santes Fair ]]
Bardd o’r Alban oedd **James Hogg** (1770 – 21 Tachwedd 1835). Ganwyd yn Ettrick. Roedd rhaid iddo adael yr ysgol yn 7 oed i weithio ar fferm. Clywodd ganeuon a straeon gwerin oddi wrth ei fam. Daeth o’n fugail yn Swydd Selkirk a Swydd Dumfries a dechreuodd ysgrifennu cerddi a chaneuon. Symudodd i Gaeredin ym 1810 i geisio am yrfa fel bardd, ond dychwelodd i  Swydd Selkirk ym 1813 a gweithiodd ar fferm y Dug Buccleuch yn Yarrow a pharhaodd ysgrifennu., gan gynnwys sgetsys ar gyfer Blackwood's Edinburgh Magazine.

## Ei gerddi a straeon
**Scottish Pastorals* (1801) (cerddi)
*''The Shepherd's Guide* (1807) (erthygl am ddefaid)
**The Mountain Bard* (1807) (cerddi)
**The Forest Minstrel* (1810) (cerddi)
**The Spy* (1810–11) (cylchgrawn wythnosol)
**The Queen's Wake* (1813) (cerddi)
**The Pilgrims of the Sun* (1815) (cerddi)
**Mador of the Moor* (1816) (cerddi)
**The Brownie of Bodsbeck* (1817) (nofel)
**The Surpassing Adventures of Allan Gordon* (1818) (nofel)
**Jacobite Reliques* (1819) (casgliad o ganeuon protest)
**Winter Evening Tales* (1820) (straeon a cherddi))
**The Three Perils of Man* (1822) (nofel)
**The Three Perils of Woman* (1823) (nofel)
**The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner* (1824) (nofel)
**Queen Hynde* (1824) (cerddi)
**The Brownie of the Black Haggs* (1828) (stori fer)
**The Shepherd's Calendar* (1829) (straeon)
**Songs by the Ettrick Shepherd* (1831) (caneuon a cherddi)
**Altrive Tales* (1832) (straeon byrion)
**A Queer Book* (1832) (cerddi)
**The Domestic Manner and Private Life of Sir Walter Scott* (1834) (cofiant answyddogol)
**A Series of Lay Sermons* (1834) (pregethau dychanol)
**Tales of the Wars of Montrose* (1835) (straeon byrion)
**Tales and Sketches of the Ettrick Shepherd'' (1837) (straeon a sgetsys)

Bu farw yn Ettrick ar 21 Tachwedd 1835.

Mae cerflun ohono ar lannau Loch Santes Fair, ger Ettrick.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Marwolaethau 1835
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Beirdd Saesneg o'r Alban
Categori:Beirdd Sgoteg o'r Alban
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Alban
Noel James

bawd|yn chwarae Clwb Rygbi Crymych, hydref 2024

Digrifwr o Gymro yw **Noel Wyn James** (ganwyd Rhagfyr 1965). Fe'i magwyd ym Mhontardawe. Mae'n perfformio yn Gymraeg a Saesneg mewn arddull stand-yp swreal. Un o'i nodweddion arbennig yw ei dalcen  non-slip, sydd yn cynnwys gymaint o rychau ar ei blaen - gwelir y ffoto - fel ei defnyddid i ddal cryno ddisgiau pan nad yw yn dal top pen Noel i fyny.
Astudiodd am radd Ffiseg ym Manceinion. Bu'n athro cyn dod yn ddigrifwr llawn amser.

Mae wedi perfformio comedi ar draws gwledydd Prydain yn rhai o'r clybiau a gŵyliau mwyaf, gan gynnwys Reading, a Gwyl Caeredin.

Ysgrifennodd a pherformiodd yn y sioe sgets *Giamocs* ar S4C yn 1995. Enwebwyd y sioe ar gyfer gwobr Rose of Montreaux y flwyddyn honno. Ymddangosodd hefyd ar y gyfres gomedi stand-yp *Gwerthu Allan* yn 2014. Perfformiodd ar y rhaglen gomedi *Pedwar* yn 2015.

## Britain's Got Talent
Yn 2018, enillodd le ar sioe ''Britain's Got Talent'' ar ITV gan ennill clod y beirniaid. Yn y rownd gynderfynol ar nos Iau, 31 Mai 2018, cyrhaeddodd y tri uchaf yn y bleidlais gyhoeddus. Roedd rhaid i'r beirniaid benderfynu rhwng cynnig lle yn y rownd derfynol iddo fe neu i Tim and Jack Goodacre, deuawd canu tad a mab. Pleidleisiodd y digrifwr David Walliams o'i blaid ond pleidleisiodd y lleill am yr act arall.

## Bywyd personol
Bu farw ei fam pan oedd yn 20 oed a bu farw ei dad yn 2013.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* 

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Digrifwyr o Gymru
Fector

Mesur mathemategol a chanddo faint a chyfeiriad yw **fector**. Enghreifftiau cyffredin o fectorau yw buanedd, cyflymiad, a grym.

Gellir darlunio unrhyw fector sydd â maint yn fwy neu'n llai na sero ar ffurf saeth, sef segment llinell. Mae hyd y saeth yn cynrychioli maint y fector, yn ôl graddfa, a dynodir cyfeiriad y fector gan gyfeiriad y saeth.

Triniasant gwyddonwyr â mesurau a elwir heddiw yn fectorau ers talwm. Cafodd y syniad o fector ei ffurfioli gan y ffisegydd a chemegydd Josiah Willard Gibbs yn 1881, ar sail gwaith cynt y mathemategydd William Rowan Hamilton.

Gelwir mesur a chanddo faint ond nid cyfeiriad yn sgalar.

Categori:Algebra llinol
Categori:Calcwlws
Trio Mandili

Triawd cerddorol o wlad Jorjia (Georgia) yw **Trio Mandili**.  Maent yn canu caneuon gwerin Jorjia mewn trefniaint harmoni poliffonig i gyfeiliant liwt Pandwri. 
Mandili yw'r penwisg sgarff Jorjaidd a wisgir ganddynt. Maent yn canu yn nhafodiaith Chefsureteg (Saesneg: *Khevsureti*), ardal yng ngogledd-ddwyrain y wlad, sy'n ffinio â Chechnya.

## Aelodaeth a Llwyddiant
Y tair aelod wreiddiol oedd: Ana Chintscharauli (ანა ჭინჭარაული), Tatya Mgeladze (თათია მგელაძე) a Schorena Ziskarauli (შორენა ცისკარაული). Yr aelodau cyfredol yw: Mari Qurasbediani, Tatia Mgeladze a Tako Tsiklauri.

Daethant i amlygrwydd wedi iddynt lwytho fideo gerddorol arlein o'r gân werin Jorjaidd, "Apareka". Gwelwyd y fideo dros 5 miliwn gwaith.

Yn sgil y diddordeb yma fe'i gwahoddwyd i gyngherddau a rhaglenni radio a theledu yn yr Almaen, Gwlad Belg, Gwlad Pŵyl, Rwsia ac Iwcrain.

Cyhoeddwyd 'With Love' yn 2015 oedd yn cyfuno canu caneuon gwerin poliffonig ond hefyd addasiad o'r gân Chito Grito gan Vachtang Kikabidze o'r ffilm gomedi Sofietaidd boblogaidd, *Mimino*, o 1977.

Cystadlodd y Trio Mandili yn rownd rhagbrofol gwlad Jorjia ar gyfer yr Eurovision Song Contest yn 2017. Daethant yn ddeuddegfed yn y gystadleuaeth. 

Ni ddylid drysi y Trio Mandili gydag Ensemble Mandili, a sefydlwyd yn 1996 gan sawl ganwr o rhanbarth Samzche-Javakhetia.

## Rhyfel Rwsia ar Wcráin 2022
Yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022, fe ddangosodd y grŵp eu cefnogaeth i luoedd arfog a phobl Wcráin oedd yn ymladd dros annibyniaeth y wlad drwy sefydlu elusen 'Mandili Cares' er mwyn codi arian i darparu bwyd a llety i ffoaduriaid Wcráin. Bu hefyd iddynt fynd i'r ffin rhwng Gwlad Pwyl ac Wcráin i gynorthwyo ffoaduriaid gan ddod â rhoddion ac adloniant iddynt. Roedd hyn yn cynnwys cynnal cyngherddau fel un yn nhref Radom yng Ngwlad Pwyl.

## Discograffi
2015.: *With Love, Trio Mandili* (CD, Albwm)	dim ar label	        none            Jorjia                                              

2016.: *With Love, Trio Mandili* (LP, Albwm, RE)	Merlins Orr Records	MN 1014LP	Yr Almaen

2017.: *Enguro*

2021.: *Sakartvelo*

## Dolenni
* History of Trio Mandili by their videos ar Youtube
* Trio Mandili - *Apareka*
* Trio Mandili - *Erti nakhvit*
* Trio Mandili - *Me da Shen* (ti a fi), cân ffeindal i gynrychioli Jorjia yn Eurovision 2017

## Cyfeiriadau
3.  http://www.tbiliselebi.ge/?mas_id=268442824

Categori:Canu gwerin
Categori:Georgia
Dawns forys cleddyf hir

bawd|250px|Plough Stots Goathland
Mae **Dawns forys cleddyf hir** yn tarddu o Swydd Efrog, perfformir gan 6 neu 8 o bobl mewn cylch o glefyddau. Mae’r clefyddau tua medr o hyd, wedi gwneud o ddur gyda charn o bren. Mae’r dawnswyr yn symud o dan neu uwchben y clefyddau; weithiau mae’r ddawn yn cynnwys symudiadau mewn parau. Dangosir y clefyddau mewn siâp seren ar ddiwedd y ddawns.

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns
Categori:Llên gwerin