Arnold Schoenberg

Cyfansoddwr o Awstria oedd **Arnold Schoenberg** neu **Schönberg** (13 Medi 1874 – 13 Gorffennaf 1951). Trwy ei gyfansoddiadau ac fel athro, cafodd ddylanwad aruthrol ar gerddoriaeth yng nghanol yr 20g. Fel cyfansoddwr Iddewig, fe'i herlidiwyd gan y Blaid Natsïaidd, a labelodd ei weithiau fel *Entartete Musik* ("cerddoriaeth ddirywiedig") a'u gwahardd rhag cael eu cyhoeddi. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau yn 1933, a daeth yn ddinesydd o'r wlad honno yn 1941.

Roedd ei gerddoriaeth gynnar yn ymestyn arddulliau cerddorol y cyfansoddwyr Rhamantaidd  Brahms a Wagner – arddulliau a ystyriwyd yn anghydnaws yn flaenorol. Roedd yn arbennig o gysylltiedig â'r mudiad Mynegiadaeth ym marddoniaeth a chelf yr Almaen. Datblygodd arddull a oedd yn eithafol yn ei ddefnydd o gromatyddiaeth, mor eithafol fel y daeth i gael ei labelu yn ddigywair; hynny yw, yn perthyn i ddim cywair adnabyddadwy. Yn y 1910au datblygodd y dechneg deuddeg-nodyn, dull o systemateiddio'r defnydd o bob un o'r deuddeg nodyn yn y raddfa gromatig. O'r 1920au ymlaen cafodd y dechneg ddylanwad mawr ar sawl cenhedlaeth o gyfansoddwyr yn Ewrop a Gogledd America.

Yr oedd Schoenberg yn athro cyfansoddi dylanwadol; roedd ei fyfyrwyr yn Ewrop yn cynnwys Alban Berg, Anton Webern, Hanns Eisler, Egon Wellesz, Nikos Skalkottas a Robert Gerhard, ac yn ddiweddarach yn America, John Cage, Lou Harrison, Earl Kim, Leon Kirchner a Dika Newlin.

## Bywyd
[bawd|Portread o Schoenberg (1917) gan [Egon Schiele]]
[bawd|Ffotograff o Schoenberg (1927) gan [Man Ray]]
Ganwyd Arnold Schoenberg i deulu Iddewig yn Fienna, Awstria, yn 1874. Roedd ei dad Samuel yn siopwr esgidiau a ddaeth o Hwngari; roedd ei fam Pauline yn athrawes piano a ddaeth o Brag. Roedd Arnold yn hunanddysgedig i raddau helaeth, er iddo gael ychydig o wersi gan y cyfansoddwr Alexander Zemlinsky, a fyddai'n dod yn frawd-yng-nghyfraith iddo yn ddiweddarach.

Yn 1898 cafodd Schoenberg ei dröedigaeth at Gristnogaeth yn yr Eglwys Lutheraidd. Dychwelodd at Iddewiaeth yn 1933, oherwydd sylweddolodd fod ei dreftadaeth hiliol a chrefyddol yn anochel, ac i gymryd safbwynt diamwys yn erbyn Natsïaeth.

Priododd â'i wraig gyntaf, Mathilde (1877–1923), chwaer Zemlinsky, yn 1901. Cawsant ddau o blant, Gertrud (1902–1947) a Georg (1906–1974). Cafodd Mathilde garwriaeth â'r arlunydd Richard Gerstl yn 1908; arweiniodd hyn at argyfwng ym mywyd personol Arnold a chyflymodd ddatblygiad chwyldroadol ei arddull gerddorol.

Ym 1915 cafodd ei ddrafftio i'r fyddin a'i hyfforddi fel swyddog wrth gefn, ac yn 1917 fe'i galwyd i wasanaeth gweithredol fel aelod o fand milwrol.

Bu farw ei wraig Mathilde yn 1923.  Y flwyddyn nesaf priododd Schoenberg â Gertrud Kolisch (1898–1967), chwaer ei ddisgybl, y feiolinydd Rudolf Kolisch.  Bu iddynt dri o blant: Nuria Dorothea (g. 1932), Ronald Rudolf (g. 1937), a Lawrence Adam (g. 1941).

Yn 1926 daeth Schoenberg yn gyfarwyddwr dosbarth meistr mewn cyfansoddi yn Academi Celfyddydau Prwsia (*Preußische Akademie der Künste*) ym Merlin. Parhaodd yn ei swydd nes i’r Natsïaid  ddod i rym ym 1933. Ffoes gyda'i deulu i'r Unol Daleithiau, ar y dechrau i Boston, ac wedyn i Los Angeles lle bu'n dysgu ym Mhrifysgol De Califfornia ac yn ddiweddarach ym Mhrifysgol Califfornia, Los Angeles.

Bu farw yn Los Angeles yn 1951.

## Gweithiau cerddorol 
### Gweithiau â rhifau opws 
* Op.1: *Zwei Gesänge* (1898)
* Op.2:	*Vier Lieder* (1899)
* Op.3: *Sechs Lieder* (1899/1903)
* Op.4: *Verklärte Nacht* (1899)
* Op.5: *Pelleas und Melisande* (1902/3)
* Op.6: *Acht Lieder*	(1903/5)
* Op.7:	Pedwarawd Llinynnol rhif 1, yn D lleiaf (1904/5)
* Op.8:	*Sechs Lieder* (1903/5)
* Op.9: *Kammersymphonie* rhif 1, yn E mwyaf (1906)
* Op.10: Pedwarawd Llinynnol rhif 2, yn F♯ lleiaf (1907/8)
* Op.11: *Drei Klavierstücke*	(1909)
* Op.12: *Zwei Balladen*	(1906)
* Op.13: *Friede auf Erden* (1907)
* Op.14: *Zwei Lieder* (1907/8)
* Op.15: *15 Gedichte aus Das Buch der hängenden Gärten* (1908/9)
* Op.16: *Fünf Orchesterstücke* (1909)
* Op.17: *Erwartung* (1909)
* Op.18: *Die glückliche Hand* (1910/13)
* Op.19: *Sechs kleine Klavierstücke* (1911)
* Op.20: *Herzgewächse* (1911)
* Op.21: *Pierrot lunaire* (1912)
* Op.22: *Vier Lieder für Gesang und Orchester* (1913/16)
* Op.23: *Fünf Stücke* (1920/23)
* Op.24: *Serenade*	(1920/23)
* Op.25: *Suite für Klavier* (1921/23)
* Op.26: *Quintett* (1924)
* Op.27: *Vier Stücke* (1925)
* Op.28: *Drei Satiren* (1925/26)
* Op.29: Suite (1924/26)
* Op.30: Pedwarawd Llinynnol rhif 3 (1927)
* Op.31: *Variationen für Orchester* (1926/28)
* Op.32: *Von heute auf morgen* (1928)
* Op.33: *Zwei Klavierstücke* (1928/31)
* Op.34: *Begleitmusik zu einer Lichtspielszene* (1930)
* Op.35: *Sechs Stücke* (1930)
* Op.36: *Concerto for Violin and Orchestra* (1934/36)
* Op.37: Pedwarawd Llinynnol rhif 4 (1936)
* Op.38: *Kammersymphonie* rhif 2, yn E lleiaf (1906/39)
* Op.39: *Kol nidre* (1938)
* Op.40: *Variations on a Recitative* (1941)
* Op.41: *Ode to Napoleon Buonaparte* (1942)
* Op.42: *Concerto for Piano and Orchestra* (1942)
* Op.43a: *Theme and Variations for Full Band* (1943)
* Op.43b: *Theme and Variations for Orchestra* (1943)
* Op.44: Preliwd i *Genesis Suite* (1945)
* Op.45: Triawd Llinynnol	(1946)
* Op.46: *A Survivor from Warsaw* (1947)
* Op.47: *Phantasy for Violin with Piano Accompaniment * (1949)
* Op.48: *Drei Lieder* (1933)
* Op.49: *Es gingen zwei Gespielen gut …* (1948)
* Op.50a: *Dreimal tausend Jahre* (1949)
* Op.50b: *Psalm 130: De profundis* (1950)
* Op.50c: *Moderner Psalm* (anorffenedig)

### Gweithiau pwysig heb rifau opws 
* *Gurre-Lieder* (1901/11)
* *Die Jakobsleiter* (1915–26, anorffenedig)
* *Moses und Aron* (1930–32, anorffenedig)

## Gweithiau llenyddol
* *Harmonielehre* (Fienna, 1911; 3ydd argraff 1921)
* *Models for Beginners in Composition* (Efrog Newydd, 1943)
* *Structural Functions of Harmony* (Efrog Newydd, 1948)
* *Style and Idea* (Efrog Newydd, 1950)
* *Fundamentals of Musical Composition*, gol. Gerald Strang (Efrog Newydd, 1967)

## Cyfeiriadau
## Llenyddiaeth
* Hans Heinz Stuckenschmidt, *Arnold Schönberg – Leben, Umwelt, Werk* (Zürich, 1974)
* Charles Rosen, *Arnold Schoenberg* (Efrog Newydd, 1975)
* Malcolm MacDonald, *Schoenberg* (Rhydychen, 2008)

Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr Iddewig o Awstria
Categori:Cyfansoddwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Fienna
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Ymfudwyr o Awstria i'r Unol Daleithiau