Anthem genedlaethol Wcráin

Y gân **Shche ne vmerla Ukrajiny** (Wcreineg: Ще не вмерла України; "Nid yw Wcráin wedi marw eto", neu fersiwn lawnach: Ще не вмерла України і слава, і воля; "Nid yw Gogoniant a Rhyddid Wcráin wedi Marw Eto") yw **anthem genedlaethol Wcráin**. Fe'i canwyd fel anthem genedlaethol de facto adeg urddo'r Arlywydd cyntaf Leonid Kravchuk ar 5 Rhagfyr 1991, ond ni ddaeth cerdd Chubynsky yn swyddogol yn rhan o anthem genedlaethol Wcráin tan 6 Mawrth 2003 tan 6 Mawrth 2003. Dynododd Cyfansoddiad Wcráin gerddoriaeth Verbytsky ar gyfer yr anthem genedlaethol ar 28 Mehefin 1996.

## Hanes
Ysgrifennwyd y testun yn 1862 gan yr ethnograffydd Kyiv a'r bardd Pavlo Chubynsky, y gerddoriaeth yn 1863 gan offeiriad, cyfansoddwr a chyfarwyddwr côr Mychailo Verbytsky. Mabwysiadwyd y gân, a enillodd boblogrwydd eang ledled Wcráin, yn swyddogol fel anthem Gweriniaeth Pobl Wcráin yn ystod y Chwyldro yn 1917, a enillodd annibyniaeth ar Ionawr 25, 1918. Pan ymgorfforwyd Wcráin yn yr Undeb Sofietaidd, cafodd ei wahardd.

Yn amser perestroika , daeth y gân yn ffasiynol eto. Ym 1992 dyrchafwyd yr alaw eto i anthem genedlaethol yr Wcráin annibynnol gan y senedd, y Verkhovna Rada . Dosbarthwyd fersiynau amrywiol o'r testun. Nid tan 2003 y mabwysiadodd y Verkhovna Rada destun swyddogol, swyddogol ar awgrym yr Arlywydd Leonid Kuchma, sef, ffurf wedi'i haddasu ychydig ar bennill cyntaf cerdd Chubynsky. Un o’r rhesymau am y newid hwn oedd bod y geiriau, ym marn rhai, yn rhy debyg i rai anthem genedlaethol Gwlad Pwyl.

### Cefndir
Gellir olrhain anthem genedlaethol Wcráin yn ôl i un o bartïon yr ethnograffydd a'r bardd o Wcráin, Pavlo Chubynsky, a ddigwyddodd yn ystod hydref 1862. Mae ysgolheigion yn meddwl bod y gân genedlaethol Pwyleg "Nid yw Pwyl eto wedi ei Cholli" (Pwyleg: Jeszcze Polska nie zginęła"), sy'n dyddio'n ôl i 1797, ac a ddaeth yn ddiweddarach yn anthem genedlaethol Gwlad Pwyl a'r Llengoedd Pwylaidd, hefyd ddylanwad ar delyneg Chubynsky. Roedd "Jeszcze Polska nie zginęła" yn boblogaidd ymhlith cenhedloedd yr hen Cymanwlad Pwylaidd-Lithwania a oedd ar y pryd yn ymladd am eu hannibyniaeth; dechreuodd Gwrthryfel Ionawr ychydig fisoedd ar ôl i Chubynsky ysgrifennu ei delyneg.[6] Yn ôl cofiwr a oedd yn bresennol, ysgrifennodd Chubynsky y geiriau yn ddigymell wrth wrando ar fyfyrwyr Serbeg yn canu emyn - o bosibl "Hei, Slafiaid", y mae anthem genedlaethol Gwlad Pwyl yn dylanwadu arno - yn ystod cynulliad o fyfyrwyr Serbeg a Wcráin mewn fflat yn Kyiv.

Cymerwyd geiriau Chubynsky yn gyflym gan yr Wcrainoffiliaid cynharaf. Ym 1862, alltudiodd y pennaeth gendarm Tywysog Vasily Dolgorukov Chubynsky i Lywodraethiaeth Arkhangelsk am y "dylanwad peryglus ar feddyliau'r werin".

Cyhoeddwyd y gerdd yn swyddogol gyntaf yn 1863, pan ymddangosodd ym mhedwerydd rhifyn y cyfnodolyn *Lviv Meta*  priodolodd y cyfnodolyn yr anthem ar gam i Taras Shevchenko. Daeth yn boblogaidd yn y tiriogaethau sydd bellach yn rhan o Orllewin Wcráin, a daeth i sylw aelod o glerigwyr Wcrain, Mykhailo Verbytsky o'r Eglwys Roeg-Gatholig. Wedi'i hysbrydoli gan gerdd Chubynsky, penderfynodd Verbytsky, a oedd ar y pryd yn gyfansoddwr amlwg yn Wcráin, ei gosod i gerddoriaeth. Cyhoeddwyd y gerdd gyntaf gyda cherddoriaeth ddalen Verbytsky Ym 1865. Roedd perfformiad corawl cyntaf y darn ym 1864 yn Theatr Wcráin yn Lviv.

 gan Mychajlo Zazuľak yn Columbia Studio (1916)]]

Rhyddhawyd y recordiad cyntaf o'r anthem hon (a sillafwyd bryd hynny "Szcze ne wmerła Ukrajiny ni sława ni wola") yn Wcreineg ar record finyl gan Columbia Phonograph Company yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1916. Fel cân werin fe'i perfformiwyd gan ymfudwr o Wcráin o Lviv a Mychajlo Zazulak, un o drigolion Efrog Newydd, ym 1915.

### Anthem Sofietaidd
Gwaharddwyd yr athem yn ystod cyfnod Gwerinaieth Sofiet Sosialaidd Wcráin rhwng 1922 ac annibyniaeth yn 1991. Serch hynny, cynigiwyd anthem newydd a fyddai'n dyrchafu'r gyfundrefn gomiwnyddol a'r Undeb Sofietaidd. Mabwysiadwyd yr anthem Sofietaidd ar 21 Tachwedd 1949.

## Wedi Annibyniaeth
Yn y perfformiad cyhoeddus swyddogol gyntaf o'r anthem yn 1990 gwelir bod y rhan fwayf o'r dorf yn anwybodus o'r geiriau, neu, efallai'n swil o'u canu. Ers hynny, mae'r anthem wedi ennill ei phlwy.

Daeth yr anthem yn rhan ganolog o berfformiadau a phrotest yn ystod y Chwyldro Oren yn 2004 pan cafwyd protestiadau enfawr yn erbyn twyll etholiadol gan gefnogwyr Viktor Yanukovich a cudd-filwyr Rwsia, yn erbyn y gwrthwynebydd Viktor Yushchenko.

Yn Chweyldro'r Maidan 2013-2014 cafwyd hwb arall i'r anthem fel ysbryd annibyniaeth barn ac annibyniaeth gwleidyddol Wcráin wrth iddi gael ei chanu gan y protestwyr a feddiannodd Sgwâr Maidan. Canwyd hi wrth i'r heddlu ymosod ar y protestwyr. Perfformiwyd y gân gan cynrychiolydd Wcráin yng nghystadfleuaeth yr Eurovision yn 2004, Ruslana (Ruslana Lyzhychko) ar Sgwâr y Maidan.

Daeth yr anthem yn dotemig eto yn Chwyldro'r Maidan yn 2014 ac yna yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn 2022 gyda'r gân yn cael ei chanu ar hyd y wlad, ar y cyfryngau cymdeithasol ac mewn gwledydd tramor gan Wcreiniaid a chan dramorwyr. Ar 3 Ebrill 2022 perfformiwyd yr anthem gan ferch 7 oed, Amelia Anisovych fel rhan o gystadleuaeth Côr Cymru a ddarlledwyd ar S4C. Daeth Amelia i amlygrwydd byd-eang wedi iddi gael ei ffilmio ar ffôn symudol yn canu cân *Let it Go* o'r ffilm Frozen. Bu iddi ganu'r Anthem ar lwyfan Canolfan y Celfyddydau Aberystwyth.

## Defnydd cynnar
Ni ddefnyddiwyd cerdd Chubynsky fel anthem y wladwriaeth tan 1917, pan gafodd ei mabwysiadu gan Weriniaeth Wcráin. Er hynny, hyd yn oed rhwng 1917 a 1921, ni fabwysiadwyd yr anthem hon yn ddeddfwriaethol fel anthem y wladwriaeth unigryw gan fod anthemau eraill hefyd yn cael eu defnyddio ar y pryd.

## Geiriau
Ar 6 Mawrth, 2003, mabwysiadodd y Verkhovna RADA ( senedd ) o Wcráin y testun canlynol, a addasodd ychydig ar bennill cyntaf geiriau gwreiddiol Chubinsky. Yn hytrach na nodi "Nid yw Wcráin wedi marw eto, nid yw ei ogoniant na'i rhyddid," y cysyniad o Wcráin fel cenedl ei atal: y pennill cyntaf yn dechrau: "Nid yw gogoniant Wcráin wedi marw eto, nac yn ei ryddid ". Fodd bynnag, mae yna bobl o hyd sy'n parhau i ganu'r geiriau gwreiddiol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Perfformiad gyhoeddus gyntaf o'r anthem ar 9 Ebrill 1990, flwyddyn cyn annibyniaeth. Noder nad yw rhan fwyaf y gynulleidfa yn gwybod y geiriadu
* Anthem gyda'r geiriau yn Wcreineg a Saesneg ar Youtube

Categori:Wcráin
Wcráin