open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Warner

Roedd **David Hattersley Warner** (29 Gorffennaf 1941 – 24 Gorffennaf 2022) yn actor o Loegr. Ym 1981, enillodd Gwobr Emmy am Actor Cefnogol Eithriadol mewn Miniseries neu Arbennig am ei bortread o gomander Rufeinig yn y gyfres teledu *Masada*.

Cafodd ei eni ym Manceinion, yn fab anghyfreithlon i Ada Doreen Hattersley a Herbert Simon Warner.

Bu Warner yn briod ddwywaith. Priododd ei wraig gyntaf Harriet Lindgren ym 1969. Yn ddiweddarach priododd ei ail wraig Sheilah Kent ym 1979. Ei bartner olaf oedd yr actores Lisa Bowerman.

Bu farw o ganser yn Llundain.

### Ffilmiau
### Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl o Fanceinion
Gertrude Scharff Goldhaber

Ffisegydd niwclear Iddewig-Americanaidd a aned yn yr Almaen oedd **Gertrude Scharff Goldhaber** (14 Gorffennaf 1911 - 2 Chwefror 1998). Enillodd ei doethuriaeth (PhD) o Brifysgol München, ac er i'w theulu ddioddef yn ystod yr Holocost, llwyddodd Gertrude i ddianc i Lundain ac yn ddiweddarach i'r Unol Daleithiau. Yr oedd ei hymchwil yn gyfrinachol yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac ni chafodd ei chyhoeddi tan 1946. Treuliodd hi a’i gŵr, Maurice Goldhaber, y rhan fwyaf o’u gyrfaoedd wedi'r rhyfel yn Labordy Cenedlaethol Brookhaven.

## Bywyd cynnar 
Ganed Gertrude Scharff yn Mannheim, yr Almaen ar 14 Gorffennaf, 1911. Mynychodd ysgol gyhoeddus, ble y datblygodd ei diddordeb mewn gwyddoniaeth. Er yn anarferol ar y pryd, roedd ei rhieni’n cefnogi’r diddordeb hwn - o bosib oherwydd bod ei thad wedi dymuno bod yn gemegydd cyn cael ei orfodi i gynnal ei deulu yn dilyn marwolaeth ei dad. Roedd bywyd cynnar Gertrude yn llawn caledi. Yr oedd hi'n cofio gorfod bwyta bara wedi'i wneud yn rhannol â blawd llif adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, a dioddefodd ei theulu o effeithiau'r gorchwyddiant a ddilynodd y rhyfel, er ni rwystrodd hyn hi rhag mynychu Prifysgol München.

## Addysg 
Ym Mhrifysgol München datblygodd Gertrude ddiddordeb mewn ffiseg. Er bod ei theulu wedi cefnogi ei diddordeb cynnar mewn gwyddoniaeth, fe'i hangwyd gan ei thad i astudio'r gyfraith. Amddiffynnodd ei phenderfyniad i astudio ffiseg gan ddweud wrth ei thad, “Nid oes gennyf ddiddordeb yn y gyfraith. Rydw i eisiau deall o beth mae'r byd wedi'i wneud."

Fel oedd yn arferol i fyfyrwyr ar y pryd, treuliodd Gertrude tymor mewn amryw o brifysgolion eraill gan gynnwys Prifysgol Freiburg, Prifysgol Zurich, a Phrifysgol Berlin (ble'r cyfarfu ei darpar ŵr) cyn dychwelyd i Brifysgol München. Ar ôl dychwelyd i München, derbyniodd Gertrude swydd gyda Walter Gerlach i gynnal gwaith ymchwil ei thesis. Yn ei thesis astudiodd Gertrude effeithiau stres ar fagneteiddio.  Graddiodd yn 1935 a chyhoeddodd ei thesis yn 1936.   Dim ond Maurice Goldhaber a ysgrifennodd yn ôl gan gynnig unrhyw obaith, trwy nodi ei fod yn meddwl y gallai hi ddod o hyd i waith yng Nghaergrawnt. Tua'r amser hwn sylwodd hefyd fod ymholltiad niwclear digymell yn cyd-fynd â rhyddhau niwtronau - canlyniad a ddamcaniaethwyd yn gynharach ond nad oedd wedi'i arsylwi. Yn y labordy, sefydlodd gyfres o ddarlithoedd misol o'r enw Cyfres Darlithoedd Brookhaven sy'n parhau tan o leiaf Mehefin 2009.

## Anrhydeddau 
* 1947 - ethol yn gymrawd o Gymdeithas Ffisegol America 
* 1972 - ethol i Academi Genedlaethol y Gwyddorau (y trydydd ffisegydd benywaidd i gael ei hanrhydeddu) 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Papurau archifol a gedwir yn Sefydliad Leo Baeck yn y Ganolfan Hanes Iddewig: Casgliad Gertrude S. Goldhaber

Categori:Ffisegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1998
Megan Barker

Seiclwr rasio proffesiynol o Gymru yw **Megan Elizabeth Barker** (ganwyd 15 Awst 1997), sy'n reidio ar gyfer Tîm Cyfandirol Merched UCI CAMS–Basso. 

Cynrychiolodd Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2018. Chwaer Elinor Barker yw hi. 

Mae hi'n aelod tîm Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2022 yn Birmingham, Lloegr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Rhian Edmunds

Seiclwr trac o Gymru yw **Rhian Edmunds** (ganwyd 4 Ebrill 2003). Mae hi'n dod o Gasnewydd. 

Roedd hi'n aelod o dîm Cymru sy'n ennill y fedal efydd yng Gemau'r Gymanwlad 2022.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 2003
Categori:Pobl o Gasnewydd
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Emma Finucane

Seiclwr trac o Gymru yw **Emma Finucane** (ganwyd 22 Rhagfyr 2002). Mae hi'n dod o Gaerfyrddin.

Enillodd Finucane dwy fedal arian ym Mhencampwriaethau Trac Cenedlaethol Prydain 2020. Daeth hi'n bencampwr Prydeinig wrth ennill y ras sbrint tîm ym Mhencampwriaethau Trac Cenedlaethol Prydain 2022. Enillodd fedal arian a dwy fedal efydd yn yr un Pencampwriaethau. 

Roedd hi'n aelod o dîm Cymru a enillodd y fedal efydd yng Gemau'r Gymanwlad 2022. Enillodd ei hail fedal efydd yn sbrint unigol y merched 

Cafodd ei henwi yn Bersonoliaeth Chwaraeon y Flwyddyn BBC Cymru 2023 a 2024.

Ennillodd Finucane medal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024 fel aelod o dîm seiclo Prydain yn y ras wib i dimau, gyda Sophie Capewell a Katy Marchant. Ennillodd Finucane hefyd medal efydd yng nghystadleuaeth y Keirin yn yr un Gemau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 2002
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Categori:Enillwyr Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig BBC Cymru
Paserin

Mae **paserin** yn unrhyw aderyn o'r urdd *Passeriformes*, o'r Lladin *passer* 'golfan' a *formis* '-ffurf', sy'n cynnwys mwy na hanner yr holl rywogaethau adar.  Weithiau fe'u gelwir yn adar clwydo, a gwahaniaethir rhwng paserinau a nodweddion adar eraill trwy drefniant bysedd eu traed (tri yn pwyntio ymlaen ac un yn ôl), sy'n hwyluso clwydo.

Categori:Passeriformes
Eluned King

Seiclwraig o Gymru yw **Eluned King** (ganwyd 1 Awst 2002). Mae hi'n dod o Abertawe yn wreiddiol ac aeth i Ysgol Gyfun Gŵyr. Ers 2020 mae hi wedi bod yn byw ym Manceinion lle mae'n hyfforddi gyda uwch academi seiclo Prydain.

Mae hi wedi bod yn aelod o dîm seiclo Prydain ers yr oedd hi'n 16 mlwydd oed.Fe enillodd hi'r fedal efydd yn y ras bwyntiau menywod yng Ngemau'r Gymanwlad 2022.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 2002
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Radio Garden

Mae **Radio Garden** yn wefan nid-er-elw radio a phrosiect ymchwil digidol gan y Netherlands Institute for Sound and Vision, y Transnational Radio Knowledge Platform, a chwe phrifysgol Ewropeaidd. Lansiwyd yn 2016, daeth yn boblogaidd yn gyflym ar ôl iddi fynd yn feirol. 

Ar hyn o bryd, ceir dros 60 gorsaf radio ar y wefan sydd yng Nghymru gan gynnwys gorsafoedd Cymraeg, ymysg miloedd o orsafoedd eraill ar draws y byd. Gall y gwrandawr bori dros fap o'r byd a chlicio ar smotyn mewn pa bynnag wlad gan wrando ar orsaf, a gofrestrir yno gan Garden Radio, yn fyw ac am ddim. Mae'n adnodd ac yn fwynhâd gwrthfawr i bobl sydd am wrando ar orsafoedd tramor, genre amrywiol ac mewn ieithoedd gwahanol. Mae'n cynnwys gorsafoedd gwladwriaethol, lleol a phreifat.

## Defnydd 
Mae defnyddwyr y wefan yn ymwneud â glôb digidol 3D, a threfnir y gorsafoedd yn ôl dinas neu ardal gyffredinol. Cynrychiolir y gorsafoedd fel smotiau gwyrdd a gellid clicio arnynt i wrando. Mae maint y smotiau yn tyfu gyda mwy o orsafoedd yn y lleoliad. 

Mae Radio Garden ar gael ar systemau iOS ac Android fel ap.

### Radio Garden yng Nghymru 
## Gweler hefyd 
* Gorsafoedd radio yng Nghymru

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* radio.garden  - gwefan swyddogol

Categori:Radio
Categori:Radio yn Ewrop
Categori:Radio yn yr Iseldiroedd
Will Roberts (seiclwr)

Mae **William "Will" Roberts** (ganwyd 4 Mehefin 1998) yn seiclwr o Gymru.

Enillodd Roberts y Fedal Efydd yn y Ras Scratch 15 cilometr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 1998
Categori:Seiclwyr o Gymru
Nichelle Nichols

Actores, cantores a dawnsiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Nichelle Nichols** / / nɪˈʃɛl / ), ganwyd **Grace Dell Nichols**; 28 Rhagfyr 1932 &ndash; 30 Gorffennaf 2022)  sy'n fwyaf adnabyddus fel "Uhura" yn y gyfres teledu *Star Trek*, a'i dilyniannau ffilm. Roedd portread Nichols o Uhura yn torri tir newydd i actoresau Affricanaidd Americanaidd.  

Cafodd Nichols ei geni  yn Robbins, Illinois, yn ferch i Samuel Earl Nichols a'i wraig, Lishia (Parks) Nichols. Wedyn, symudodd y teulu i gymdogaeth Woodlawn,Chicago. Cafodd Nichols ei addysg yn Ysgol Uwchradd Englewood, lle graddiodd yn 1951.  

## Cyfeiriadau 
Categori:Hunangofianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Chicago
Lily Rice

Nofiwr o Gymru yw **Lily Rice** (ganwyd tua 2004), sy'n dod o Faenorbŷr. Cafodd Rice y fedal efydd yn y ras 100 medr dull cefn S8 yng Ngemau'r Gymanwlad 2022. Mae hi'n dioddef o Baraplegia Sbastig Etifeddol.  

Ym 2016, yn 12 oed, enillodd wobr yng Ngwobrau Chwaraeon Sir Benfro. Cymhwysodd ar gyfer y Gemau gydag amser o 1:22:32. Hi oedd y ferch gyntaf yn Ewrop i lanio "backflip" cadair olwyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau'r 200au
Categori:Nofwyr o Gymru
Ci haul

. Hefyd yn weledig yw rhannau o'r 22° halo, (y cychrannau yn pasio trwy'r ddau gi haul),  piler haul (y llinell fertigol) a'r cylch parhelic (y llinell llorweddol).]]

Ffenomen optegol atmosfferig yw **ci haul** neu **ffug haul**, a elwir hefyd yn **barhelion** (lluosog: parhelia) mewn meteoroleg, sy'n cynnwys man llachar i un neu ddwy ochr yr haul. Mae dau gi haul yn aml o bobtu'r haul o fewn lleugylch (*halo*) 22°.

Mae'r ci haul yn aelod o deulu lleugylchoedd a achosir gan blygiant golau'r haul gan grisialau iâ yn yr atmosffer. Fel arfer mae cŵn haul yn ymddangos fel pâr o ddarnau lliw cynnil o olau, tua 22° i'r chwith a'r dde o'r Haul, ac ar yr un uchder uwchben y gorwel â'r haul. Gellir eu gweld yn unrhyw le yn y byd yn ystod unrhyw dymor, ond nid ydynt bob amser yn amlwg nac yn ddisglair. Gwelir cŵn haul orau a'r mwyaf amlwg pan fo'r haul ger y gorwel.

## Ffurfiant a nodweddion
]]
Mae cŵn haul yn cael eu hachosi'n gyffredin gan blygiant a gwasgariad golau o grisialau iâ hecsagonol siâp plât wedi'u gogwyddo'n llorweddol, naill ai wedi'u hongian mewn cymylau cirrus neu cirrostratus uchel ac oer, neu'n drifftio mewn aer llaith rhewllyd ar lefelau isel fel llwch diemwnt.  Mae'r crisialau'n gweithredu fel prismau, gan blygu'r pelydrau golau sy'n mynd trwyddynt gyda gwyriad lleiaf o 22°.  Wrth i'r crisialau arnofio'n ysgafn i lawr gyda'u hwynebau hecsagonol mawr bron yn llorweddol, mae golau'r haul yn cael ei blygu'n llorweddol, a gwelir cŵn haul i'r chwith ac i'r dde o'r haul.  Mae platiau mwy yn siglo mwy, ac felly'n cynhyrchu cŵn haul talach.

Mae cwn haul yn goch ar yr ochr agosaf at yr haul;  ymhellach allan yn graddio trwy orennau i las.  Mae'r lliwiau'n gorgyffwrdd yn sylweddol ac yn dawel, byth yn bur nac yn ddwys.  Mae lliwiau'r ci haul o dipyn i beth yn uno i wyn y cylch parheli (os yw'r olaf yn weladwy)

## Etymoleg
Mae union etymoleg* sun dog* (ci haul) yn parhau i fod yn ddirgelwch i raddau helaeth.  Dywed yr Oxford English Dictionary ei fod "o darddiad aneglur".

Yn llyfr Abram Palmer yn 1882 Folk-etymology: A Dictionary of Verbal Corruptions Or Words Perverted in Form Or Meaning, by False Derivation Or Mistaken Analogy diffinnir cwn haul:

[[quote|*The phenomena [sic] of false suns which sometimes attend or dog the true when seen through the mist (parhelions). In Norfolk a sun-dog is a light spot near the sun, and water-dogs are the light watery clouds; dog here is no doubt the same word as dag, dew or mist as "a little dag of rain"* (Philolog. Soc. Trans. 1855, p. 80). Cf. Icel. dogg, Dan. and Swed. dug = Eng. "dew." (Philolog. Soc. trans. 1855, p. 80).  Cf.  Iâw.  ci, Dan.  a Swed.  dug = Eng.  " gwlith."]]

## Cyfeiriadau
Categori:Yr Haul
Awdurdod unedol

Math o ardal llywodraeth leol yng Nghymru, Lloegr a'r Alban yw **awdurdod unedol** (Saesneg: *unitary authority*). 

Gweler:

* Awdurdodau unedol Cymru
* Awdurdodau unedol yr Alban
* Awdurdodau unedol yn Lloegr

Categori:Llywodraeth leol yn y Deyrnas Unedig
Priodas Wen

Ffilm comedi rhamantaidd gan y cyfarwyddwr Jann Turner yw **Priodas Wen** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd yn Ne Affrica.  Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol mewn Affricaneg.  

Hyd at 2022 roedd o leiaf 277 o ffilmiau Affricaneg wedi gweld golau dydd. Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jodie Whittaker a Jessica Haines. 

Cafodd ei ffilmio mewn lliw.  

## Y cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Jann Turner ar 1 Ionawr 1964. Mae'n un o'r cyfarwyddwyr ffilm mwyaf cynhyrchiol a welodd y byd erioed, ac mae ganddi 42 ffilm a ystyrir yn nodedig yn fydeang.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau lliw o Dde Affrica
Categori:Ffilmiau comedi o Dde Affrica
Categori:Ffilmiau Affricaneg
Categori:Ffilmiau o Dde Affrica
Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm benywaidd Affricaneg
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Charles Ward

Roedd **Charles Ward** (m. 26 Gorffennaf 2022) yn gyn-sylfaenydd y Stiwdios Rockfield, Sir Fynwy.

Bu'n rhaid i fand Ward o'r 1960au, The Charles Kingsley Creation, fynd i Lundain i gael ei recordio. Penderfynodd Charles a'i frawd Kingsley adeiladu stiwdio yn nes adref. Adeiladwyd y stiwdios, yn Llanoronwy, ym 1968.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Esyllt Maelor

Mae **Esyllt Maelor** yn athrawes a bardd o Nefyn. Enillodd Goron Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion 2022.

Roedd Esyllt Maelor yn athrawes yn Ysgol Botwnnog, Caernarfon. Cafodd ei geni yn Harlech a'i magu yn Abersoch, Llŷn.

## Llyfryddiaeth
**Estyn Llaw* (gyda Sian Northey, Gareth Evans-Jones & Marred Glynn Jon)
**Cyfres Lleisiau: 
***Newid Gêr* (2006)
***Sws.Com* (2007)
**Galar a Fi: Profiadau Ingol o Fyw Gyda Galar'' (2017)

## Cyfeiriadau
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Beirdd o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Prifeirdd
Y Corfflu Cadwraeth Sifil

Rhaglen gan lywodraeth ffederal yr Unol Daleithiau i liniaru diweithdra yn ystod y Dirwasgiad Mawr oedd **y Corfflu Cadwraeth Sifil** (; CCC). Sefydlwyd ym Mawrth 1933, yn ystod "can niwrnod cyntaf" arlywyddiaeth Franklin D. Roosevelt, fel un o brif asiantaethau'r Fargen Newydd. Pwrpas y CCC oedd i ddarparu swyddi cadwraeth i ddynion dibriod diwaith, oed 18 i 25; yn ddiweddarach estynnwyd y rhaglen i ddynion oed 17 i 28. Ymhlith prosiectau'r CCC oedd plannu coed, codi rhwystrau i atal llifogydd, diffodd tanau gwyllt, a chynnal a chadw ffyrdd a llwybrau yn y coedwigoedd. Ar ei anterth, cyflogwyd 500,000 o ddynion gan y CCC, a chyflogwyd 3&nbsp;miliwn i gyd hyd at ei ddadsefydlu ym 1942.

## Cyfeiriadau 
Categori:Asiantaethau llywodraeth yr Unol Daleithiau
Categori:Y Fargen Newydd
Categori:Sefydliadau 1933
Categori:Dadsefydliadau 1942
Medi Harris

Nofiwr rhyngwladol o Gymru yw **Medi Eira Harris** (ganwyd 15 Medi 2002). Ennill medal efydd gan gynrychioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2022 Ngemau'r Gymanwlad 2022 yn y ras 100 metr dull cefn merched.   Aeth i'r Gemau Olympaidd am y tro cyntaf yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024 ym Mharis.

Cafodd Harris ei geni ym Mhorthmadog. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Abertawe, Enillodd ddwy fedal gan gynnwys y fedal aur yn y digwyddiad 100 metr cefn, ym Mhencampwriaethau Nofio Prydain 2022 .  O ganlyniad, cynrychiolodd Brydain Fawr ym Mhencampwriaethau Dŵr y Byd 2022 . 

Yn 2022 cafodd ei dewis ar gyfer Gemau'r Gymanwlad 2022 yn Birmingham lle bu'n cystadlu mewn dwy ras; cefn 50 metr merched a 100 metr cefn. Yn yr un pencampwriaethau, enillodd fedal aur fel aelod o dîm ras gyfnewid dull rhydd 4 × 100 medr Merched Prydain, ac efydd fel aelod o dîm cyfnewid cymysg 4 × 100 metr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Genedigaethau 2002
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofwyr o Gymru
Categori:Pobl o Borthmadog
Cyfrinach masnach

Math o eiddo deallusol yw **cyfrinach masnach**. Gall cyfrinanachau masnach gynnwys fformiwlâu, arferion, prosesau, dyluniadau, offerynnau, patrymau, neu gasgliadau o wybodaeth sydd â gwerth economaidd am nad ydynt yn hysbys iawn nac yn hawdd eu canfod gan eraill. Rhaid i berchennog y gyfrinach gymryd camau rhesymol i gadw'n gyfrinachol. Mae cyfraith eiddo deallusol yn rhoi’r hawl i berchennog cyfrinach fasnachol atal eraill rhag ei datgelu.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Hawlfraint

Categori:Busnes
Categori:Cyfraith eiddo deallusol
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2022

**Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2022** oedd yr 23ain yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Ffrainc oedd y pencampwyr ac enillwyr y Gamp Lawn ar ôl ennill gêm olaf y twrnamaint yn erbyn Lloegr.

## Y timau 
1 Enwodd Owen Farrell gapten Lloegr cyn y Pencampwiaeth, ond roedd yn absennol oherwydd anaf. Tom Curry oedd capten am y ddwy gêm gyntaf, a Courtney Lawes oedd capten am y rowndiau olaf.
2 Fabien Galthié wedi profi'n bositif am COVID-19 cyn y gêm gyntaf, ac roedd Raphaël Ibañez y prif hyfforddwr dros dro am gêm Ffrainc yn erbyn yr Eidal.
3 Roedd Jonathan Sexton yn absennol yn rownd 2, a James Ryan oedd capten. Ni ddewiswyd Ryan yn rownd 3 a Peter O'Mahony oedd capten.

## Tabl
### Rheolau
* Pedwar pwynt gornest ar gyfer ennill gêm.
* Dau bwynt gornest i'r ddau dîm mewn gêm gyfartal.
* Pwynt bonws i dîm sy'n colli gêm o saith pwynt neu lai, a/neu yn sgorio pedwar gwaith neu fwy mewn gêm.
* Tri pwynt bonws i'r tîm sy'n ennill pob gêm (Camp Lawn).
* Os oes dau neu fwy tîm yn gyfartal ar bwyntiau gornest, yna bydd y tîm sydd a'r gwahaniaeth pwyntiau gwell (cyfanswm pwyntiau sgoriwyd namyn y pwyntiau a gollwyd) yn codi'n uwch yn y tabl.
* Os nad yw hyn yn gwahanu timau cyfartal, bydd y tîm a sgoriwyd y nifer uchaf o geisiadau yn codi'n uwch.
* Wedi hyn, os bydd dau neu fwy tîm yn gyfartal ar gyfer y lle cyntaf ar ddiwedd y Bencampwriaeth, yna bydd y teitl yn cael ei rannu rhyngddynt.

## Cyfeiriadau 
Categori:2022
2022
Sinfonia Amazônica

Ffilm i blant gan y cyfarwyddwr Anélio Latini Filho yw ***Sinfonia Amazônica*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1954. Hon oedd ffilm hir animeiddiedig gyntaf Brasil, ac fe'i cynhyrchwyd yn gyfan gwbl gan Anélio Latini Filho a hynny dros bum mlynedd gan orffen ym 1951. Fel *Fantasia* Disney, mae'n adrodd sawl stori werin am gerddoriaeth gerddorfaol.

 Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol mewn Portiwgaleg a hynny gan Anélio Latini Filho.

Mae’r ffilm  yn 75 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn hon oedd *Rear Window* sy’n ffilm llawn dirgelwch, gan y cyfarwyddwr ffilm enwog Alfred Hitchcock. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
Ganwyd yn Anélio Latini FilhoNova Friburgo a bu farw yn Rio de Janeiro.

## Derbyniad
Wedi ei rhyddhau, darlledodd y sioe deledu Animania sawl clip o'r ffilm. Mae yn y broses o gael ei hadfer ar hyn o bryd.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Frasil
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o Frasil
Categori:Ffilmiau Portiwgaleg
Categori:Ffilmiau o Frasil
Categori:Ffilmiau 1954
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Portiwgaleg
Judith Durham

Cantores, cyfansoddwraig a cherddor o Awstralia oedd **Judith Durham** AO (ganwyd **Judith Mavis Cock**; 3 Gorffennaf 1943 &ndash; 5 Awst 2022), sy'n fwyaf adnabyddus fel prif leisydd y grŵp boblogaidd Awstralia, The Seekers, yn yr 1960au.

Cafodd Judith Cock ei geni yn Essendon, Victoria, yn ferch i William Alexander Cock a'i wraig, Hazel (ganwyd Durham). Cafodd ei addysg yn Ysgol Gynradd Essendon. 
Ym 1950 symudodd y teulu i Taroona, un o faestrefi Hobart ym Tasmania, lle mynychodd Judith Ysgol Fahan cyn symud yn ôl i Melbourne. Addysgwyd hi yn ysgol Ruyton i Ferched Kew ac yna yn RMIT. 

Enillodd gymhwyster Cydymaith mewn Cerddoriaeth, Awstralia ( AMusA ) mewn piano clasurol yn y Conservatorium Prifysgol Melbourne. Dechreuodd ei gyrfa ganu un noson yn 18 oed. Ym 1963, dechreuodd berfformio mewn clwb gyda Jazz Preachers gan Frank Traynor, gan ddefnyddio enw morwynol ei mam, Durham. Recordiodd hefyd ei EP cyntaf, *Judy Durham* gyda Jazz Preachers gan Frank Traynor. 

Roedd y grwp The Seekers yn cynnwys Durham, Athol Guy, Bruce Woodley a Keith Potger. Yn lle hynny arwyddodd W&G y Seekers am albwm, *Introducing the Seekers*, ym 1963.  Aeth y band i'r Deyrnas Unedig ym 1964. Cadawodd Durham ym 1968.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Pobl o Melbourne
Robin Williams (ffisegydd)

Ffisegydd ac academydd o Gymru yw **Syr Robert Hughes Williams** CBE, FRS, FLSW (ganwyd 22 Rhagfyr 1941), a adnabyddir yn gyffredin fel **Robin Williams**. Mae'n arbenigo mewn ffiseg cyflwr solet a lled-ddargludyddion. Bu'n Is-Ganghellor Prifysgol Cymru, Abertawe o 1994 i 2003. Bu'n dysgu ym Mhrifysgol Newydd Ulster a Phrifysgol Cymru, Coleg Caerdydd, cyn ymuno ag Abertawe.

## Bywgraffiad
Ganwyd ar fferm fynyddig yn Llanuwchllyn, a cafodd ei addysg yn ysgol y pentref ac yn Y Bala cyn mynd i Brifysgol Bangor, lle y graddiodd mewn ffiseg.

Wedi gorffen ei Ddoethuriaeth, bu’n gweithio yn Iwerddon gyda chyfnodau yn yr Unol Daleithiau ac yn yr Almaen, cyn dychwelyd i Gymru yn Bennaeth yr Adran Ffiseg ym Mhrifysgol Caerdydd. Roedd yn falch iawn o weld cynifer o fyfyrwyr Cymraeg yn ymuno â’r adran ac roedd bob amser yn barod i gynnig dosbarthiadau yn y Gymraeg i’r rhai oedd â diddordeb.

## Anrhydeddau 
Ym 1990, etholwyd Williams yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol (FRS), academi genedlaethol y Deyrnas Unedig ar gyfer y gwyddorau. Yn 2010, cafodd ei ethol yn Gymrawd Sefydlol Cymdeithas Ddysgedig Cymru (FLSW).

Fe'i penodwyd yn Gadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (CBE) yn Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 2004 am wasanaethau i addysg ac i'r gymuned yn Abertawe a'i urddo'n farchog yn Anrhydeddau Pen-blwydd 2019 am wasanaethau i addysg uwch, ymchwil a'r iaith Gymraeg.

Yn 2022, derbyniodd Medal Gwyddoniaeth a Thechnoleg yr Eisteddfod Genedlaethol, “am ei gyfraniad hyd-oes i wyddoniaeth”.

## Gweithiau dethol 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Ffisegwyr o Gymru
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Academyddion Prifysgol Abertawe
Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2022

Roedd 201 aelod yn nhîm Cymru yn cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad 2022 yn Birmingham, Lloegr, rhwng 28 Gorffennaf ac 8 Awst 2022.

## Tîm Cymru
Aelodau'r tîm Cymru'n gynnwys Megan Barker (Seiclo), Melissa Courtney-Bryant (Athletau), Laura Daniels (Bowlio Lawnt), Tesni Evans (Sboncen), Daniel Jervis (Nofio), ac eraill. Capten y tîm yw Anwen Butten.
Geraint Thomas a Tesni Evans oedd yn cario baner Cymru yn y seremoni agoriadol.

Daeth Gordon Llewellyn yn enillydd medal hynaf Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad.

## Cystadleuwyr
Aelodau tîm Cymru ym mhob camp

## Medalau'r Cymry
## Cyfeiriadau
Categori:2022 yng Nghymru
Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Chwaraeon yn Lloegr
Categori:Gemau'r Gymanwlad
Rosie Eccles

Bocsiwr amatur o Gymru sy'n aelod o Bont-y-pŵl ABC yw **Rosie Eccles** (ganwyd 23 Gorffennaf 1996). Enillodd hi medal aur yng Gemau'r Gymanwlad 2022.

Enillodd Eccles fedalau arian ym Mhencampwriaethau Bocsio Amatur Ewropeaidd Merched 2016 a Gemau'r Gymanwlad 2018.

Cystadlodd hefyd ym Mhencampwriaethau'r Byd 2019 yn Ulan-Ude, Rwsia,  lle collodd i Yang Liu yn y rownd o 16. 

Enillodd Eccles y fedal aur yng Ngemau'r Gymanwlad 2022 yn Birmingham. Dewiswyd hi i gario baner Cymru yn y seremoni gloi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 1996
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Paffwyr o Gymru
Categori:Pobl o Bont-y-pŵl
Gorsaf fysiau Amwythig

260px|bawd
260px|bawd
Mae **Gorsaf fysiau Amwythig** yn orsaf fysiau yng nghanol Amwythig. Mae gan yr orsaf doiledau, siop coffi a maes parcio.

Mae nifer o wasanaethau’n mynd i Gymru, gan gynnwys:-
70/70A i Groesoswallt a Llanfyllin.
X75 i’r Trallwng, Y Drenewydd a Llanidloes.
National Express 409 rhwng Llundain, Birmingham, Amwythig, Y Trallwng, Y Drenewydd, Llanidloes ac Aberystwyth. Mae Arriva yn trefnu mwyafrif y gwasanaethau, ond gwelir hefyd bysiau Lakeside, bysiau Dyffryn Tanat, Celtic Travel a Minsterley Motors. Mae gan yr orsaf doiledau, maes parcio, siop papurau a chysylltiad i Ganolfan Siopa Darwin.

## Cyfeiriadau
Categori:Amwythig
Categori:Cludiant
Amwythig
Pedro III, brenin Portiwgal

Brenin Portiwgal o 24 Chwefror 1777 hyd ei farwolaeth oedd **Pedro III** (5 Gorffennaf 1717 – 25 Mai 1786). Roedd yn gyd-reolwr â Maria I a oedd yn wraig a nith iddo, ac a barhaodd ar yr orsedd ar ôl ei farwolaeth.

Ni wnaeth Pedro unrhyw ymdrech i gymryd rhan ym materion y llywodraeth, gan dreulio ei amser yn hela ac ymarferion crefyddol.

Categori:Brenhinoedd Portiwgal
Categori:Genedigaethau 1717
Categori:Marwolaethau 1786
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Arthur Hugh Clough

Bardd o Loegr yn ystod Oes Fictoria oedd **Arthur Hugh Clough** (1 Ionawr 1819 – 13 Tachwedd 1861).

Ganed ef yn Lerpwl, ac aeth i Ysgol Rugby cyn iddo ennill ysgoloriaeth i Goleg Balliol, Rhydychen. Ei fwriad ar y cychwyn oedd i hyfforddi ar gyfer gyrfa glerigol yn Eglwys Loegr, ond gadawodd y brifysgol am iddo gwestiynu ei ffydd. Fe'i penodwyd yn bennaeth ar Neuadd y Brifysgol, Llundain, ym 1849. Ym 1852 cafodd ei wahodd gan Ralph Waldo Emerson i dreulio sawl mis yn darlithio ym Massachusetts, Unol Daleithiau America. Yn ddiweddarach, gweithiodd i adran addysg y llywodraeth a chynorthwyodd Florence Nightingale wrth ei gwaith dyngarol. Ar daith i'r Eidal cafodd ei heintio gan falaria, a bu farw yn Fflorens yn 42 oed.

Mae barddoniaeth Clough yn mynegi sgeptigiaeth grefyddol—pwnc poblogaidd yn llên Lloegr yng nghanol y 19g—a hynny mewn modd eironig braidd. Wedi ei farwolaeth, cyhoeddwyd nifer o'i gerddi yn y gyfrol *Poems* (1862), a fu'n hynod o boblogaidd. Roedd yn gyfaill i Matthew Arnold, a chyfansoddodd Arnold yr alargerdd "Thyrsis" er cof amdano.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1861
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Balliol, Rhydychen
Categori:Pobl a aned yn Lerpwl
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
No Cav

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg/220px-Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg|bawd| Cava di Gioia (Carrara) a'r addasiad anghildroadwy cysylltiedig i siâp y copa
Mae **No Cav** yn derm newyddiadurol a ddefnyddir  i ddynodi mudiad protest Eidalaidd mawr a gododd yn gynnar yn yr 21ain ganrif  ac yn cynnwys cymdeithasau a grwpiau o ddinasyddion a unwyd gan feirniadaeth chwareli marmor Carrara yn Alpau Apuan.

## Enw a symbol 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg/220px-No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg|bawd| Sticer No Cav yn yr Aronte bivouac (Passo della Focolaccia, Alpau Apuan)
Defnyddiwyd y term No Cav, sy'n fyr am "No Cave" ("Na i'r chwareli", yn Eidaleg), am y tro cyntaf mewn erthygl gan Il Tirreno yn 2014 i ddiffinio'r gweithredwyr a oedd wedi cymryd rhan mewn gwrthdystiad o bwyllgor Salviamo le Apuane  .

Ymddangosodd y faner hon, y mae ei dyluniad graffig yn dwyn i gof y mudiad No TAV, yn 2020 yn unig, yn ystod digwyddiad a drefnwyd gan yr amgylcheddwr Gianluca Briccolani, a fyddai'r flwyddyn ganlynol, ynghyd â Claudio Grandi ac eraill, wedi sefydlu'r gymdeithas Apuane Libere    .

Nid yw'r symbol hwn a'r diffiniad o "No Cav" yn cael eu defnyddio na'u derbyn gan bob grŵp o'r mudiad ac mae'n well gan lawer ddiffinio eu hunain gyda thermau mwy manwl gywir.

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylcheddaeth
Chingari (ffilm 2013)

Ffilm llawn cyffro gan y cyfarwyddwr A Harsha yw ***Chingari*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2012. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***ಚಿ೦ಗಾರಿ*** ac fe'i cynhyrchwyd yn India.  Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn yr iaith Kannada. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan V. Harikrishna.

Y prif actor yn y ffilm hon yw Darshan Thoogudeepa. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd 12 Years a Slave sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm Steve McQueen. Hyd at 2022 roedd o leiaf 2200 o ffilmiau Kannada wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm A Harsha ar 24 Awst 1980 yn Bangalore. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 2002 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd bydeang. 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd A Harsha nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel  (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
  (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
  ?item wdt:P57 wd:Q5673777.                                                 # P57 =  film director
  OPTIONAL {
    ?item wdt:P136 ?genre.
    ?genre rdfs:label ?genre_label.
    FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
  }
  OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu o India
Categori:Ffilmiau Kannada
Categori:Ffilmiau o India
Categori:Dramâu
Categori:Ffilmiau 2012
Categori:Ffilmiau 2013
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd o India
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Kannada
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
The Woman Who Dared

Ffilm fud (heb sain) gan y cyfarwyddwr George E. Middleton yw ***The Woman Who Dared*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1916. Fe’i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America.  Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Leslie T. Peacocke. 

Y prif actor/ion yn y ffilm hon yw Beatriz Michelena. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 4:3. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1916. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Intolerance* sef ffilm fud o Unol Daleithiau America gan y cyfarwyddwr o dras Gymreig, D. W. Griffith. 

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George E Middleton ar 10 Awst 1882 yn San Francisco a bu farw yn San Rafael ar 3 Ionawr 1937.  

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd George E. Middleton nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel  (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
  (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
  ?item wdt:P57 wd:Q21208766.                                                 # P57 =  film director
  OPTIONAL {
    ?item wdt:P136 ?genre.
    ?genre rdfs:label ?genre_label.
    FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
  }
  OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau mud o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1916
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Donald Knuth

Cyfrifiadurwr a mathemategydd o'r Unol Daleithiau yw **Donald Ervin Knuth** (ynganiad: /kəˈnuːθ/; ganwyd 10 Ionawr 1938). Mae ei waith ynghlŷn â'r dadansoddiad o algorithmau wedi bod yn eithriadol o bwysig. Mae ganddo enw rhyngwladol ac mae wedi derbyn nifer mawr o wobrau ac anrhydeddau o sefydliadau ysgolheigaidd, gan gynnwys y Wobr Turing (1974).

Ei waith pwysicaf yw *The Art of Computer Programming*, sy'n llyfr aml-gyfrol enfawr 
y cyhoeddwyd y rhannau cyntaf ohonynt ym 1968, ond sydd yn anghyflawn (2022) er ei fod yn parhau i lafurio yn ddiwyd arno, ac yn cyhoeddi rhannau newydd yn rheolaidd.

Yn ogystal â'i gyfraniadau sylfaenol mewn sawl maes cyfrifiadureg ddamcaniaethol, Knuth yw crëwr y system cysodi cyfrifiadurol TeX (a ddefnyddir yn helaeth ym maes cyhoeddi gwyddonol), y system ffont gysylltiedig METAFONT, a'r teulu o ffurfdeipiau Computer Modern. 

Mae'n athro emeritws ym Mhrifysgol Stanford, Califfornia.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen gartref Knuth ym Mhrifysgol Stanford
* Disgrifiad gan Knuth o *The Art of Computer Programming*

Categori:Academyddion Prifysgol Stanford
Categori:Cyfrifiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Mathemategwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Wisconsin
Cymdeithas Bêl-droed Gwlad yr Iâ

Corff llywodraethu pêl-droed Gwlad yr Iâ yw **Cymdeithas Bêl-droed Gwlad yr Iâ** (Islandeg: *Knattspyrnusamband Íslands*, **KSÍ**). Fe'i sefydlwyd ar 26 Mawrth 1947, ymunodd â FIFA yr un flwyddyn, ac UEFA ym 1954. Mae'n trefnu'r gynghrair bêl-droed, Úrvalsdeild, a thîm pêl-droed cenedlaethol dynion Gwlad yr Iâ a thîm pêl-droed cenedlaethol merched Gwlad yr Iâ. Mae wedi'i leoli yn Reykjavík.

## Llwyddiannau
Y llwyddiant mwyaf hyd yn hyn yw cyrraedd rownd yr wyth olaf ym Mhencampwriaeth UEFA Euro 2016 yn Ffrainc (yr un gystadleuaeth â Chymru lle bu iddynt guro Lloegr a chymryd rhan yng Chwpan y Byd Pêl-droed 2018 yn Rwsia.

## Timau cenedlaethol
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dynion Gwlad yr Iâ dan 17 oed
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dynion Gwlad yr Iâ dan 19 oed
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan-21 dynion Gwlad yr Iâ
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dynion Gwlad yr Iâ
* Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Gwlad yr Iâ
* Tîm futsal cenedlaethol Gwlad yr Iâ

## Cynghreiriau
Mae'r Gymdeithas yn gyfrifol am Uwch Gynghrair Gwlad yr Iâ i ddynion a menywod.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  
*Gwlad yr Iâ ar wefan FIFA
*Gwlad yr Iâ ar wefan UEFA 

Gwlad yr Iâ
Categori:Pêl-droed yng Ngwlad yr Iâ
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Sefydliadau 1947
Categori:Cymdeithasau pêl-droed rhyngwladol
Guillaume Rondelet

Naturiaethwr a meddyg o Ffrainc yng nghyfnod y Dadeni Dysg oedd **Guillaume Rondelet** (27 Medi 1507 – 30 Gorffennaf 1566).

Ganed ef ym Montpellier, Teyrnas Ffrainc, ac astudiodd ym mhrifysgolion Montpellier a Pharis. Fe'i penodwyd yn athro anatomeg ym Mhrifysgol Montpellier, a gwasanaethodd hefyd yn feddyg i gardinal. Bu farw yn Réalmont yn 58 oed.

Cyfrannai Rondelet yn sylweddol at ddatblygiad swoleg fodern, yn enwedig pysgodeg a bioleg fôr. Mae ei lyfr *Libri de Piscibus Marinis* (1554–55) yn cynnwys disgrifiadau manwl o ryw 250 o anifeiliaid y Môr Canoldir, gan gynnwys pysgod, morfilod, morloi, ac infertebratau. Ysgrifennodd hefyd draethodau meddygol am y dwymyn, diagnosis, a fferylliaeth.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Testun *Libri de Piscibus Marinus* ar wefan archive.org

Categori:Academyddion o Ffrainc
Categori:Academyddion Prifysgol Montpellier
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Montpellier
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Genedigaethau 1507
Categori:Gwyddonwyr yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1566
Categori:Meddygon yr 16eg ganrif o Ffrainc
Categori:Naturiaethwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Hérault
Categori:Pysgodegwyr
Categori:Ysgolheigion Lladin o Ffrainc
Die Hände meiner Mutter

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Florian Eichinger yw ***Die Hände Meiner Mutter*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2016. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Die Hände meiner Mutter*** (cyfieithiad: 'Dwylo mam') ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Almaen.  Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol mewn Almaeneg a hynny gan Florian Eichinger.

Y prif actor/ion yn y ffilm hon yw Jessica Schwarz, Ursula Werner, Heiko Pinkowski, Katrin Pollitt, Sophia Schubert, Sebastian Fräsdorf ac Andreas Döhler. Mae’r ffilm *Die Hände Meiner Mutter* yn 106 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel a nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn wreiddiol yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf 12540 o ffilmiau Almaeneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Florian Eichinger ar 14 Gorffenaf 1971 yn Ludwigsburg.  

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Florian Eichinger nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel  (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
  (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
  ?item wdt:P57 wd:Q1000006.                                                 # P57 =  film director
  OPTIONAL {
    ?item wdt:P136 ?genre.
    ?genre rdfs:label ?genre_label.
    FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
  }
  OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,P577:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd o'r Almaen
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Almaen
Categori:Ffilmiau dogfen o'r Almaen
Categori:Ffilmiau Almaeneg
Categori:Ffilmiau o'r Almaen
Categori:Ffilmiau dogfen
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Almaeneg
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Issey Miyake

Dylunydd ffasiwn o Japan oedd **Issey Miyake** (22 Ebrill 1938 &ndash; 5 Awst 2022). Roedd yn adnabyddus am ei ddyluniadau dillad arloesol, yn ogystal â persawr fel ''L'Eau d'Issey''. Ganwyd yn ninas Hiroshima, ac roedd yn dyst i'r ffrwydrad pan ollyngwyd y bom niwclear cyntaf arni ar 1 Awst 1945. Astudiodd ffasiwn yn Tokyo a Pharis cyn iddo symud i Efrog Newydd i weithio ac astudio. Yno daeth i adnabod artistiaid *avant-garde* fel Christo a Robert Rauschenberg. Ym 1970 dychwelodd i Tokyo, lle sefydlodd dŷ ffasiwn llwyddiannus. Daeth yn adnabyddus am doriad syml o'r dillad, a'u deunyddiau arloesol. Roedd ei ddefnydd o bletiau yn arbennig o nodweddiadol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

## Oriel

Issey Miyake, Summer 1984 - Indigo Batik Dress 01.jpg
Issey Miyake Rhythm Pleats series 1990.jpg
Yasumasa Morimura for Issey Miyake, printed polyester, 1997 02.jpg

Categori:Dylunwyr ffasiwn o Japan
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pobl fu farw o ganser yr afu
Categori:Pobl o Hiroshima
El Galleguito De La Cara Sucia

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Enrique Cahen Salaberry yw ***El Galleguito De La Cara Sucia*** a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1966. Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***El galleguito de la cara sucia*** ac fe'i cynhyrchwyd yn yr Ariannin.  Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Horacio Malvicino.

Y prif actorion yn y ffilm hon oedd Fabio Zerpa, Chunchuna Villafañe, Eddie Pequenino, Elena Lucena, Joe Rígoli, Juan Ramón, Julia von Grolman, Nora Cárpena, Eduardo Franco, Mario Savino a Diego Varzi. Mae’r ffilm yn 83 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1966. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Good, the Bad and the Ugly sef ffilm gomedi gowboi gan Sergio Leone. Hyd at 2022 roedd o leiaf 11800 o ffilmiau Sbaeneg wedi gweld golau dydd. Américo Hoss oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Enrique Cahen Salaberry ar 12 Hydref 1911 yn yr Ariannin a bu farw yn Buenos Aires ar 29 Awst 1995. 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Enrique Cahen Salaberry nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel  (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
  (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
  ?item wdt:P57 wd:Q5379647.                                                 # P57 =  film director
  OPTIONAL {
    ?item wdt:P136 ?genre.
    ?genre rdfs:label ?genre_label.
    FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
  }
  OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau comedi o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau Sbaeneg
Categori:Ffilmiau o'r Ariannin
Categori:Ffilmiau comedi
Categori:Ffilmiau 1966
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Sbaeneg
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Nicholas Evans

Arlunydd o Gymru oedd **Nicholas Evans** (10 Ionawr 1907 – 5 Chwefror 2004) , yn fwyaf adnabyddus yn y byd celf fel **Nick Evans**. Roedd e'n beintiwr hunanddysgedig. Dylanwadwyd ei waith gan ei ddaliadau ysbrydol fel Pentecostiad.

Cafodd Evans ei eni yn Aberdâr, Rhondda Cynon Taf. Cydnabuwyd dawn Evans mewn arlunio gan un o'i athrawon ysgol gynradd. Rhoddodd y gorau iddi ar ôl ychydig, fodd bynnag, am nad oedd e'n gallu fforddio prynu papur. Dechreuodd weithio fel glöwr, Roedd ei fam hefyd wedi gweithio yn y pyllau glo.

Dychwelodd Evans i hobi ei blentyndod o arlunio yn ei chwedegau, ar ôl ymddeol. Arddangoswyd ei waith yn 1972.

Bu farw Evans yn 2004 yn 96 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Pobl o Aberdâr
Spies in Disguise

Ffilm animeiddiedig a gynhyrchwyd gan Blue Sky Studios yw ***Spies in Disguise***. Rhyddhawyd y ffilm ar y 25 Rhagfyr 2019. Clywir lleisiau'r actorion Will Smith, Tom Holland, Rashida Jones, Ben Mendelsohn, Reba McEntire, Rachel Brosnahan, Karen Gillan, DJ Khaled, a Masi Oka yn y ffilm.

## Lleisiau Saesneg 
* Will Smith fel Lance Sterling
* Tom Holland fel Walter Beckett
* Ben Mendelsohn fel Killian
* Rashida Jones fel Marcy Kappel
* Reba McEntire fel Joy Jenkins
* Rachel Brosnahan fel Wendy Beckett
* Karen Gillan fel Eyes
* DJ Khaled fel Ears
* Masi Oka fel Katsu Kimura
* Carla Jimenez fel Geraldine

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 2019
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Egin ffilmiau animeiddiedig
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Cwfl gwyn

Ffilm gan y cyfarwyddwr Vladimir Saveliev yw ***Cwfl Gwyn*** (Teitl gwreiddiol: ***Белый башлык***; trawslythreniad: ***Belyy bashlyk***; teitl Almaeneg ***Kopfgeld für den Aufrührer***) a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 1974. Fe’i cynhyrchwyd yn yr Undeb Sofietaidd; y cwmni cynhyrchu oedd *Dovzhenko Film Studios*.Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Bagrat Shinkuba a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Volodymyr Huba.

 Mae’r ffilm yn 98 munud o hyd. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1974. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Godfather Part II sef rhan dau y gyfres Americanaidd boblogaidd gan Francis Ford Coppola. Vadim Ilyenko oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon.

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Vladimir Saveliev ar 14 Mawrth 1937 yn Petropavl. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  Derbyniodd ei addysg ym MhPrifysgol Genedlaethol Theatr, Ffilm a Theledu yn Kyiv.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Vladimir Saveliev nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel  (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
  (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
  ?item wdt:P57 wd:Q7212080.                                                 # P57 =  film director
  OPTIONAL {
    ?item wdt:P136 ?genre.
    ?genre rdfs:label ?genre_label.
    FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
  }
  OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Dovzhenko Film Studios
Categori:Ffilmiau 1974
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Anne Heche

Roedd  **Anne Celeste Heche** (/heɪtʃ/ HAYTCH;   25 Mai 1969 – 12 Awst 2022) yn actores o'r Unol Daleithiau. Enillodd Wobr Emmy yn ystod y Dydd a dwy Wobr Digest Opera Sebon iddi am ei rhan yn yr opera sebon . Daeth i fwy o amlygrwydd ar ddiwedd y 1990s gyda rolau yn y ffilmiau *Donnie Brasco* (1997),  *Volcano* (1997), *I Know What You Did Last Summer* (1997), *Six Days, Seven Nights* (1998) a *Return to Paradise* (1998).

Cafodd Heche ei geni yn Aurora, Ohio, yn ferch i Nancy Heche (née Prickett) a Donald Joseph Heche. Roedd hi'n bartner i Ellen DeGeneres rhwng 1997 a 2000. Priododd Coleman "Coley" Laffoon yn 2001.

Bu farw wythnos ar ôl damwain car yn Los Angeles, lle cafodd niwed i'w hymennydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
12 Angry Men

Ffilm ddrama am lys barn a'r gyfraith, gan y cyfarwyddwr Sidney Lumet, yw ***12 Angry Men*** a gyhoeddwyd ym 1957. Fe’i cynhyrchwyd gan Henry Fonda a Reginald Rose yn Unol Daleithiau America. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Reginald Rose. Lleolwyd y stori yn Manhattan a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Kenyon Hopkins.

bawd|chwith|110px|Fideo o’r ffilm

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Henry Fonda, Jack Klugman, Martin Balsam, Ed Begley, Lee J. Cobb, Jack Warden, Rudy Bond, E. G. Marshall, Robert Webber, Joseph Sweeney, John Fiedler, Jiří Voskovec, Edward Binns, Walter Russel Stocker jr. a Billy Nelson. Mae'r ffilm 95 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn.

Boris Kaufman oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Carl Lerner sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm ym 1957. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd The Bridge on the River Kwai sy’n ffilm ryfel llawn propaganda a wnaed yn America-Lloegr, gan y cyfarwyddwr ffilm David Lean. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sidney Lumet ar 25 Mehefin 1924 yn Philadelphia a bu farw ym Manhattan ar 27 Rhagfyr 2002. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1930. Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  Derbyniodd ei addysg yn Neighborhood Playhouse School of the Theatre.
## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sidney Lumet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q51559.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau llys barn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1957
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Carl Lerner
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli ym Manhattan