Gorfodaeth anffurfiol

Yng nghyd-destun perthynas meddyg-claf, mae **gorfodaeth anffurfiol** yn broses gymdeithasol lle mae'r gofal iechyd yn ceisio gwneud i glaf gadw at y driniaeth a ddymunir heb ei orfodi. Hyn yw, ceisia'r meddyg, y nyrs neu weithiwr arall o staff gofal iechyd beidio â defnyddio  gorfodaeth ffurfiol megis ymrwymiad anwirfoddol ynghyd â thriniaeth anwirfoddol. Enghraifft o driniaeth anwirfoddol yw chwistrelliad mewngyhyrol o haloperidol. 

Mae gorfodaeth anffurfiol yn aml yn cael ei defnyddio a'i gymhwyso gan weithwyr iechyd proffesiynol fel rhan o driniaeth iechyd meddwl ond mae hefyd yn cael ei ddefnyddio gan ffrindiau a theulu defnyddiwr y gwasanaeth. 

## Dosbarthiad 
Mae sawl hierarchaeth o orfodaeth anffurfiol wedi'u creu. Diffiniodd Smuzkler ac Appelbaum hierarchaeth gorfodi pum lefel:  

# perswâd
# Trosoledd rhyngbersonol *(interpersonal leverage*)
# cymhellion
# bygythiadau
# triniaeth orfodol

Mae Lidz et all yn diffinio naw math o orfodaeth anffurfiol:

# perswâd
# cymell
# bygythiadau,
# dangos grym
# grym corfforol
# grym cyfreithiol
# cais am ffafriaeth warediadol
# rhoi gorchmynion
# dichell.

### Trosoledd rhyngbersonol 
Os oes gan y defnyddiwr gwasanaeth ddibyniaeth emosiynol ar y darparwr gwasanaeth, yna gall y clinigwr ddefnyddio *siom* i ddylanwadu ar y defnyddiwr gwasanaeth.  Yn syml: "Dw i'n hynod siomedig na wnest ti gymryd y tabledi, er i ti addo - gaddo wneud hynny."

### Cymhellion 
Efallai y gofynnir i'r claf wneud yr hyn y mae clinigwr ei eisiau i gael mynediad at nwyddau o werth ariannol megis tai, arian, plant, a chyfiawnder troseddol. Mynediad amodol i dai yw’r math mwyaf cyffredin o gymhelliant ymysg gorfodaeth anffurfiol, yn ôl 15-40% o'r defnyddwyr gwasanaeth. Canfu astudiaeth o orfodaeth anffurfiol yn y ddarpariaeth tai fod 60% o ddefnyddwyr gwasanaethau nad oeddent yn cydymffurfio wedi'u heithrio o'r rhaglen. Yn syml: "os cymerwch ein tabledi, yna fe gewch oriadau'r fflat." 

Gall gweithiwr gofal iechyd ddefnyddio adnoddau cyffredinol megis sigaréts, bwyd neu ddiod i berswadio cleifion i gymryd eu meddyginiaeth. 

### Bygythiadau 
Gellir defnyddio'r bygythiad o ymrwymiad anwirfoddol neu driniaeth anwirfoddol i argyhoeddi cleifion i gydymffurfio heb ddefnyddio gorfodaeth ffurfiol. Yn syml: "Os na chymeri dy dabledi, yna bydd yn rhaid i ni..." 

## Mynychder 
Dengys astudiaethau fod y rhan fwyaf o weithwyr iechyd meddwl proffesiynol yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol o ddydd i ddydd. 

Mae ymarferwyr yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol yn fwy nag y maent yn ymwybodol ohono, a dangosodd astudiaeth ei fod yn cael ei tan-amcangyfrifo.  Mae 29-59% o ddefnyddwyr gwasanaeth yn defnyddio gorfodaeth anffurfiol. Adroddodd 11-23% o ddefnyddwyr gwasanaeth am drosoledd barnwrol (*Judicial leverage*), lle mae defnyddiwr gwasanaeth yn cydymffurfio i osgoi achos cyfreithiol.

## Agwedd defnyddwyr gwasanaeth 
Dywedodd 55-69% o ddefnyddwyr gwasanaeth eu bod yn gweld trosoledd rhyngbersonol yn deg a nododd 48-60% ei fod yn effeithiol. Mae astudiaethau'n dangos bod cleifion â dirnadaeth uwch yn fwy ffafriol i orfodaeth. Ystyrir bod cleifion sydd wedi eu diagnosio o sgitsoffrenia yn fwy tebygol o ddweud bod gorfodaeth anffurfiol yn digwydd, ac yn fwy negyddol am orfodaeth. 

## Agweddau ymhlith darparwyr gwasanaethau 
Mae darparwyr gwasanaethau’n ystyried gorfodaeth anffurfiol fel ffordd o hybu cydymffurfiaeth, ac y gallai atal gwaethygu’r symptomau a’r angen am orfodaeth ffurfiol. Teimlai gweithwyr proffesiynol y gallai gorfodaeth anffurfiol annog unigolion i gymryd mwy o gyfrifoldeb dros eu bywydau. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Iechyd meddwl