open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BMA Cymru Wales

Mae **BMA Cymru Wales** yn gangen o Cymdeithas Feddygol Prydain (BMA) ac yn undeb llafur i feddygon Cymru.

## Hanes a phwrpas 
Yn 1998, gofynnwyd i gyngor Cymreig y BMA wneud cynnig i newid eu cyfansoddiad yn debyg i sut y gwnaed i'r Alban ar gyfer cyfarfod cyffredinol 1999. Roedd hyn mewn ymateb i ddatganoli a fyddai'n dod mewn i rym yn 1999.

Yn ôl BMA Cymru Wales, maent yn gweithio i ddylanwadu ar ddeddfwriaeth Gymreig drwy'r canlynol:
* gofyn am farn aelodau i ymateb i ymgynghoriadau ac ymchwiliadau gan Lywodraeth Cymru, pwyllgorau’r Senedd a sefydliadau eraill
* ymgysylltu’n rheolaidd ag Aelodau Seneddol, pwyllgorau’r Senedd a grwpiau trawsbleidiol
* mae eu gwaith polisi a llais cyfunol eu haelodau yn llywio gwaith dadleuon yr Aelodau Seneddol a’r Senedd
* mae eu cynrychiolwyr yn rhoi tystiolaeth i bwyllgorau’r Senedd a grwpiau trawsbleidiol er mwyn dylanwadu ymhellach ar bolisi.

## Ymgyrchoedd 
Ym mis Medi 2023, ysgrifennodd BMA Cymru at y gweinidog iechyd Eluned Morgan ar ran meddygon iau yn y Gwasanaeth Iechyd yng Nghymru gan rybuddio Llywodraeth Cymru i ddisgwyl streicio ynglŷn â thal.

Mae tua 4,000 o feddygon iau yng Nghymru, sy'n ffurfio 40% o'r gweithlu meddygol. Cynhaliodd y BMA yng Nghymru ragor o streiciau ym mis Chwefror 2024, yn dilyn cynnig o godiad cyflog 5% gan Lywodraeth Cymru, sydd yn is na'r 6% sy'n cael ei argymell gan y corff taliadau annibynnol. Cynhaliwyd streic arall ym mis Mawrth 2024.

Ar 9 Ebrill 2024, cytunodd Llywodraeth Cymru i ddechrau trafodaethau ffurfiol gyda'r BMA ynglyn a chyflog meddygon iau.

Ym Mehefin 2024, fe wnaeth Llywodraeth Cymru gynnig codiad cyflog ychwanegol o 7.4% gan gynyddu cyfanswm y codiad cyflog ar gyfer y flwyddyn ariannol 2023/24 i 12.4%, wedi'i ddyddio'n ôl i Ebrill 2023. Mi fydd pleidlais yn cael ei chynnal ar y cynnig yn ddiweddarach yn y mis.

## Gweler hefyd 
* BMA

## Cyfeiriadau 
Categori:Iechyd yng Nghymru

Categori:Sefydliadau Cymru
Gŵyl yr Urdd, 2001

gydag arwydd cau ffordd adeg Clwy'r traed a genau yn 2001 a achoswyd i'r Urdd ohirio'r Eisteddfod a chynnal Gŵyl yr Urdd yn 2001]]
Cynhaliwyd **Gŵyl yr Urdd, 2001** rhwng 30 Mai - 1 Mehefin 2001 oherwydd bu i Glwy'r traed a genau orfodi gohirio Eisteddfod yr Urdd yn 2001. Rhag siomi'r cystadleuwyr a'r cynulleidfaoedd, penderfynwyd cynnal yr eisteddod ar deledu, radio ac ar y we, a hynny o ddwy ganolfan yng Nghymru - Caernarfon a Llanelli.
Gŵyl dridiau oedd **Gŵyl yr Urdd, 2001**. Roedd yr eisteddfod y flwyddyn honno i fod i'w chynnal yng Nghaerdydd, ond fe'i gohiriwiyd, a chynhaliwyd Eisteddfod Caerdydd a'r Fro yn 2002 yn lle.

Roedd y cystadlaethau i'w clywed yn fyw ar BBC Radio Cymru ac i'w gweld ar S4C a'r we o ddydd Mercher ymlaen. Dyma oedd y tro cynta ers yr Ail Ryfel Byd i'r Eisteddfod gael ei gohirio.

Ymsyg rhai o'r pynciau trafod yn yr Ŵyl oedd bod cystadleuwyr gwaith ysgrifenedig yn cael gormod o help gan athrawon. Trafodwyd hefyd oedd oedd newid enw cystadleuaeth 'Medal y Dysgwyr' i 'Medal y Cymry Cymraeg o Ddewis' yn un llwyddiannus a chywir.

## Enillwyr
* **Y Goron** - Sara Huws o Ysgol Penweddig yn Aberystwyth lle roedd yn astudio Ffrangeg, Cymraeg, Almaeneg, Eidaleg, Siapanaeg a Saesneg.
* **Y Gadair** - Iwan Rhys o Porthyrhyd a disgybl ym mlwyddyn gynta'r chweched yn Ysgol Maes yr Yrfa, Y Mynydd Mawr, gan astudio Cymraeg, Hanes, Mathemateg a Drama. Aeth yn ei flaen i ennill sawl Cadair arall.
* **Y Fedal Ddrama** - Luned Emyr o Gaerdydd yn ennill am yr ail waith wedi iddi ennill yn Eisteddfod Llambed yn 1999. Roedd o Fangor yn wreiddiol ond mae wedi symud i Gaerdydd ac yn astudio Cymraeg a Drama yn Aberystwyth.
* **Tlws Cyfansoddwr** - Dewi Ellis Jones o Borthaethwy oedd yn astudio cerddoriaeth ym Mhrifysgol Bangor, lle roedd yn arbennigo ar yr offerynnau taro. Roedd yn aelod o Gerddorfa Cymru.
* **Y Fedal Gelf** - 
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - Owain Siôn o Lwyndyrys ger Pwllheli am ei nofel fer ar ffurf dyddiadur, Y Bwli. Roedd ar hyn o bryd yn gwneud ei ymarfer dysgu cyn cychwyn fel athro yn Ysgol Gyfun Glantaf, ym mis Medi. Fe raddiodd o Brifysgol Bangor cyn gwneud MA yno mewn ysgrifennu creadigol.
* **Medal y Dysgwr** - gelwyd y gystadleuaeth yn *Medal y Cymry Cymraeg o Ddewis*. Yr Enillydd oedd Gail Lewis o Ysgol Uwchradd Llanidloes. Roedd yn ferch ffarm a ysbrydolwyd i ddechrau dysgu Cymraeg gan ei diweddar daid a fu farw y llynedd.

## Gweler hefyd
* Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd - rhestr enillwyr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Tudalen BBC Cymru
 

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Gŵyl yr Urdd, 2001
2001
Ar-lein
Marwnad yr Ehedydd

Mae **"Marwnad yr Ehedydd"** yn gân werin draddodiadol a gyhoeddwyd yn wreiddiol ar ffurf un pennill sengl gan Gymdeithas Alawon Gwerin Cymru yn 1914. Priodolwyd y gân i Edward Vaughan, Plas-rhiw-Saeson, a gasglwyd gan Soley Thomas.

Bu dyfalu ei bod yn un o'r caneuon hynaf sy'n bodoli yn y Gymraeg, oherwydd gall yr ehedydd yn y gân fod yn gyfeiriad mewn cod at Owain Glyndŵr ac y gallai un o'i ddilynwyr fod wedi'i hysgrifennu. Mae'r pennill sengl wedi ei 'ffrwydro' i ganeuon hirach o leiaf bedair gwaith. Y cyntaf oedd gan Enid Parry,  pan ychwanegwyd tri phennill arall, am adar eraill. Cyhoeddwyd ei geiriau hi hefyd mewn dau lyfr o ganeuon gwerin Cymraeg. 

\relative c'' { \time 2/4 \key a \minor \tempo 4 = 60 \set Score.tempoHideNote = ##t
\partial 16*2 c16 d16          % 0
e8 c d b                       % 1
c a r8 c16 d16                 % 2
e8 c d b                       % 3
c a r16 a16 a b                % 4
c8 c b b                       % 5
a b c d                        % 6
e e d c                        % 7
b b\fermata r16 a16 a b        % 8
c8 a  b gis                    % 9
a a4 \bar "|."                 % 10
} \addlyrics {
Mi a gly -- wais fod yr 'he -- dydd we -- di ma -- rw ar y my -- nydd;
Pe gwy -- ddwn i mai gwir y gei -- riau,
Awn â gyrr o wyr ac ar -- fau
I gyr -- chu corff yr he -- dydd a -- drau.
} 

Ysgrifennwyd ail fersiwn gan Albert Evans-Jones (enw barddol Cynan), ychwanegu pedwar pennill eto am adar eraill.

Defnyddiwyd yr ail fersiwn yma gan Bryn Terfel ar CD, a gan Arfon Gwilym ar gyfer Trac Cymru (Datblygu Gwerin Cymru).

Defnyddir alaw wedi ei haddasu ychydig, o'i chymharu â'r recordiad maes gwreiddiol, mewn rhai cyhoeddiadau a recordiadau.

\relative c'' { \time 2/4 \key a \minor \tempo 4 = 60 \set Score.tempoHideNote = ##t
\partial 16*2 a16 b16          % 0
c8 a b g                       % 1
a a4 a16 b                     % 2
c8 a b g                       % 3
a a r16 a16 a16 b              % 4
c8 c b b                       % 5
a b c d                        % 6
e e d c                        % 7
c b r16 a a b                  % 8
c8 a b g                       % 9
a a4 \bar "|."                 % 10
}  

Yn 1979, creodd Myrddin ap Dafydd drydedd fersiwn o'r geiriau, yn seiliedig ar y syniad ei fod am Glyndŵr, ar gyfer y grŵp gwerin Plethyn a'i rhyddhaodd ar gasét o'r enw 'Blas y Pridd', ac wedi hynny yn 1990 ar gryno ddisg.

Yn ystod dathlu 600 mlwyddiant gwrthryfel Glyndŵr, ysgrifennodd Myrddin ap Dafydd bedwaredd fersiwn gan ychwanegu pum pennill i'r gwreiddiol, o'r enw 'Mawl yr Ehedydd'.

## Cyfeiriadau 
Gwerin
Cymraeg
Carol Byrne Jones

Athrawes, darlithydd, cynhyrchydd a bardd o Gymraes oedd **Carol Byrne Jones** (31 Gorffennaf 1943 – 29 Tachwedd 2023). Bu'n gynhyrchydd y ffilm *Tân ar y Comin* ymysg rhaglenni eraill. 

## Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Carol yn Nyffryn Teifi. Derbyniodd ei haddysg yn Ysgol Ramadeg Llandysul a Choleg Prifysgol Caerdydd. Wedi gadael y coleg aeth yn drefnydd drama i Sir Frycheiniog.

## Gyrfa
Bu'n darlithio yn Nulyn ac wedi cyfnod yn dysgu Drama a Saesneg yn Aberteifi aeth i weithio i HTV yng Nghaerdydd a'r Wyddgrug, "gan ddod y fenyw gyntaf i gyfarwyddo rhaglenni i'r cwmni". Wedi hynny ffurfiodd cwmni ei hun, Y Wennol Cyf, a gynhyrchodd y ffilm *Tân ar y Comin*.

Hefyd cyfieithodd y nofel i'r Saesneg, gyda'r teitl *Gipsy Fires*. Aeth i ddarlithio ar ffilm a drama i Brifysgol Llambed gan wneud gradd doethuriaeth yn y maes. Bu hefyd yn Ddarlithydd Cynhyrchu yn yr Adran Theatr, Ffilm a Theledu ym Mhrifysgol Aberystwyth.

## Bywyd personol
Roedd ganddi ddau fab - Huw a Conor a brawd, Ken Jones.

Roedd yn byw yn Aberporth. Bu farw yn 80 mlwydd oed yn Ysbyty Glangwili, Caerfyrddin wedi gwaeledd byr. Cynhaliwyd ei angladd yn Amlosgfa Parc Gwyn, Arberth am 1 o'r gloch ddydd Llun, 18 Rhagfyr.

## Teyrngedau
Dywedodd y bardd a'r ymgyrchydd Philippa Gibson - "Roedd hi'n ffrind i gymaint o bobl... Fe fyddai hi mor frwdfrydig am bob dim - yn enwedig gyda phapur bro Y Gambo. Roedd hi'n golygu y papur yn aml a wastad yn fodlon camu mewn os nad oedd neb arall ar gael.

"Byddai hi wrth ei bodd yn nosbarth cynganeddu Ceri Wyn Jones a dosbarth trafod cerdd Idris Reynolds, roedd hi'n aelod ffyddlon o Gymdeithas Ceredigion ac yn aelod selog o dîm Talwrn y Beirdd Glannau Teifi."

Dywedodd y Prifardd Idris Reynolds - "Roedd ganddi gyfoeth o wybodaeth - yn enwedig ym maes llenyddiaeth. Roeddwn i'n falch iawn o'i chael yn y dosbarth trafod llenyddiaeth.

Talwyd teyrnged iddi gan Geraint Evans, Cyfarwyddwr Strategaeth Cynnwys a Chyhoeddi S4C: "Mae'n siŵr y bydd cenedlaethau o wylwyr S4C yn cofio ffilm Tân ar y Comin, clasur gafodd ei seilio ar nofel T. Llew Jones.

"Mae'r ffilm yn enghraifft wych o waith Carol Byrne Jones, ffilm sy'n dal i gael ei gwerthfawrogi hyd heddiw."

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Cynhyrchwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Bro Conwy 2000

bawd|250px|Clawr cyfrol fuddugol y Fedal Lenyddiaeth gan Mari Siân Stevens
Roedd **Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Bro Conwy 2000** a gynhaliwyd ym Mae Penrhyn, Sir Conwy.

Honai'r trefnwyr bod yr ŵyl wedi bod yn llwyddiant ysgubol. Credwyd bod 110, 000 o bobl wedi ymweld â'r safle ger Bae Penrhyn yn ystod yr wythnos - 10% yn fwy na'r disgwyl. Y cyfanswm yma oedd y ffigwr presenoldeb gorau yn Eisteddfod yr Urdd ers 10 mlynedd.

## Enillwyr
* **Y Goron** - 
* **Y Gadair** - Ifan Prys, o Landwrog Dyma oedd y tro cyntaf o dri, iddo ennill y Gadair yn Eisteddfod yr Urdd. Bu iddo, mae o law, hefyd ennill yn Eisteddfod Caerdydd a'r Fro yn 2002 ac Eisteddfod Tawe, Nedd ac Afan yn 2003.
* **Y Fedal Ddrama** - Llinos Snelson
* **Tlws Cyfansoddwr** - 
* **Y Fedal Gelf** - 
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - Mari Siân Stevens 
* **Medal y Dysgwr** -

## Gweler hefyd
* Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd - rhestr enillwyr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Beirniadaeth Y Fedal Ddrama Eisteddfod yr Urdd 2000 Blog Paul Griffiths
*Rhestr cyn eisteddfodau (hyd 2023) tudalen 6
 

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Bro Conwy 2000
2000
Bro Conwy
Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Ddinbych 2022

yn Sain Ffagan.]]
Roedd **Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Ddinbych 2022** a gynhaliwyd ger tref Dinbych rhwng 30 Mai - 4 Mehefin 2022. Cynhaliwyd yr eisteddfod dwy flynedd wedi'r flwyddyn a fwriadwyd gan i haint Covid-19 arwain at wahardd teithio a chymysgu cymdeithasol ac yn ei lle cynhaliwyd Eisteddfod T, 2020 ac yna Eisteddfod T, 2021 yn ei lle.

Gwelwyd y nifer uchaf erioed yn mynychu'r Eisteddfod, gyda 118,000 yn dod i'r digwyddiad yn ystod yr wythnos. Cafwyd mynediad am ddim i'r Maes a bu tri pafiliwn yno hefyd i roi cyfle i ragor o gystadleuwyr fod ar y llwyfan mawr.

### Gŵyl Triban
Datblygiad newydd arall yn yr Eisteddfod yn 2022 oedd Gŵyl Triban, a gynhaliwyd ar dridiau ddiwethaf wythnos yr ŵyl (2-4 Mehefin). el rhan o ddathliadau’r canmlwyddiant roedd arlwy Gŵyl Triban yn gyfle gwych i adlewyrchu cerddoriaeth gyfoes Cymraeg, a dathlu perfformwyr a chaneuon y gorffennol, ac yn blethiad o’r hen a newydd. Ymysg y perfformwyr - oedd i gyd ar y Maes yn y 'Garddorfa' oedd: Cabarela, Tara Bandito yn cael ei hymuno ar lwyfan gan Eden, hefyd Yws Gwynedd, Gwilym, ac Eädyth, a'r cerddor N’Famady Koyuate. Fel rhan o arlwy nostalgia Gŵyl Triban, bu Tecwyn Ifan a Delwyn Siôn yn perfformio cyn i Adwaith ac Eden gloi’r noson.
* **Y Gadair** - Ciarán Eynon o Landrillo-yn-rhos, Sir Conwy, cyn-ddisgybl yn Ysgol y Creuddyn a myfyriwr ym Mhrifysgol Caerdydd. Bu hefyd yn ail yng nghystadleuaeth y Gadair ac yn drydydd yng nghystadleuaeth Prif Lenor Eisteddfod T y llynedd.
* **Y Fedal Ddrama** -  Osian Wynn Davies o Lanfairpwll
* **Y Fedal Gelf, Dylunio a Thechnoleg** - Nel Thomas 16 oed o Ysgol Gyfun Gymraeg Plasmawr, Caerdydd oedd wedi cystadlu sawl gwaith yn y gorffennol gyda'i gefaill, Casi.
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - 
* **Medal y Dysgwr** - Josh Osborne 24 oed o Poole oedd yn byw yn Abertawe. Cyflwynwyd y fedal i berson 18-25 oed sydd wedi ymrwymo i ddysgu Cymraeg ac yn ymfalchïo yn eu Cymreictod. Ysbrydolwyd i ddysgu Cymraeg gan ei gariad, Angharad.

## Gweler hefyd
* Eisteddfod T, 2020
* Eisteddfod T, 2021
* Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd - rhestr enillwyr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwaith Buddugol Prif Seremonïau  gwefan yr Urdd
*Crynodeb o'r Eisteddfod ar wefan yr Urdd.
*Eisteddfod yr Urdd 2022: Holl luniau'r wythnos gwefan BBC Cymru
*Rhestr cyn eisteddfodau (hyd 2023) tudalen 6
 

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Sir Ddinbych 2002
2022
Sir Ddinbych
Ysgol Calon Cymru

Mae **Ysgol Calon Cymru** (gelwir hefyd yn 'Heart of Wales School' yn Saesneg er mai'r fersiwn Gymraeg yw'r enw swyddogol) yn ysgol gyfun uwchradd ddwyieithog gyda champysau yn Llanfair-ym-Muallt a Llandrindod, ym Mhowys. Disodlodd Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt ac Ysgol Uwchradd Llandrindod ac agorodd ar safleoedd yr hen ysgolion ym mis Medi 2018.

## Hanes
Crëwyd Ysgol Calon Cymru yn 2018 fel ysgol newydd ar safleoedd hen ysgolion uwchradd Llanfair ym Muallt a Llandrindod ym Mhowys.

### Ysgol Calon Cymru
Gwnaethpwyd penderfyniad i ddisodli Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt ac Ysgol Uwchradd Llandrindod gan Gyngor Sir Powys ym mis Medi 2016 ac fe'i cadarnhawyd ym mis Chwefror 2017, er bod y cyngor wedi derbyn mwy na 1,700 o lythyrau yn gwrthwynebu. Roedd Ysgol Uwchradd Llandrindod, gyda 600 o ddisgyblion, wedi cael ei rhoi o dan fesurau arbennig yn 2014 gan y corff arolygu ysgolion, Estyn, ond erbyn diwedd blwyddyn academaidd 2017/18 roedd 74% o ddisgyblion wedi cyrraedd o leiaf pump A*-C. graddau TGAU. Roedd Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt wedi gweld 66% o'i disgyblion yn ennill o leiaf pum gradd A*-C TGAU yn y flwyddyn 2016/17. Defnyddiwyd £3.6 miliwn yn 2018 o raglen Ysgolion yr 21ain Ganrif Llywodraeth Cymru i wella’r cyfleusterau ysgol ar safle Ysgol Uwchradd Llandrindod.

Ym mis Chwefror 2018 cyhoeddwyd enw newydd yr ysgol, *Ysgol Calon Cymru*, yn dilyn ymgynghoriad â staff a disgyblion yr ysgolion uwchradd a'r ysgolion cynradd sy'n eu bwydo. Agorodd Ysgol newydd Calon Cymru ar safleoedd y ddwy ysgol uwchradd flaenorol ym mis Medi 2018, gan ddarparu addysg cyfrwng Saesneg ar y ddau safle ac addysg cyfrwng Cymraeg ar safle Llanfair-ym-Muallt.

## Cyn-ddisgyblion nodedig
 a addysgwyd yn yr hen Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt mewn digwyddiad yn y Senedd yn 2012 i ddathli'r Camp Lawn]]
Mynychodd y chwaraewr rygbi rhyngwladol Dan Lydiate Ysgol Calon Cymru pan oedd yn cael ei hadnabod fel Ysgol Uwchradd Llandrindod. 

Yn 2023 enillodd Tegwen Bruce-Deans o Landrindod, Gadair Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Gaerfyrddin 2023. Ganwyd Tegwen yn Llundain, cyn symud i Landrindod pan oedd hi'n ddwy flwydd oed. Roedd hi'n gyn-ddisgybl i Ysgol Trefonnen ac Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt (sef Ysgol Calon Cymru bellach) a graddiodd yn y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor.

Addysgwyd y bobl nodedig a ganlyn yn Ysgol Calon Cymru (neu ei rhagflaenwyr Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt ac Ysgol Uwchradd Llandrindod):

* John Bufton (ganwyd 1962), ASE dros Gymru
* Alice Evans (ganwyd 1994), chwaraewr rhyngwladol pêl-droed Cymru a chwaraewr futsal
* Dan Lydiate (ganwyd 1988), chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymru
* Carl Robinson (ganwyd 1976) Pêl-droediwr a Hyfforddwr Rhyngwladol Cymru CBDC.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol
*Tudalen Facebook yr Ysgol

Calon Cymru
Categori:Sefydliadau 2018
Categori:Llanfair-ym-Muallt
Categori:Llandrindod
Shirley Anne Field

Roedd **Shirley Anne Field** (ganwyd **Shirley Broomfield** ; 27 Mehefin 1936 - 10 Rhagfyr 2023) yn actores o Loegr a berfformiodd ar lwyfan, ffilm a theledu ers 1955.

Cafodd Shirley Broomfield ei geni yn Forest Gate, Essex. , y trydydd o bedwar o blant, gyda dwy chwaer hŷn a brawd iau.

Fe'i magwyd yn bennaf mewn cartrefi plant yn Lloegr. Hyfforddodd fel teipydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2023
Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Gaerfyrddin 2023

]]

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Gaerfyrddin 2023** ger tref Llanymddyfri rhwng 29 Mai - 3 Mehefin 2023.

Yn rhannol yn sgil llwyddiant mynediad am ddim i Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, Sir Ddinbych 2022 roedd mynediad am ddim i deuluoedd incwm isel. Ariannwyd hyn drwy nawdd o £150,000 gan Lywodraeth Cymru a Phlaid Cymru drwy eu Cytundeb Cydweithio. Manteisiodd 9,000 o bobl ar hyn. Bu i lwyddiant yr ŵyl a'r tywydd braf i rai alw'r digwyddiad yn Eisteddfod *Llanymlyfli*.

### 'Cwiar NaNog'
Am y tro cyntaf, cafwyd ardal benodol ar y Maes i'r gymuned LHDTC+ a alwyd yn *Cwiar Na Nog*. Roedd yn "le saff" i aelodau o'r gymuned mwyn dathlu a chynnig cyfle i ddysgu mwy am y gymuned cwiar yng Nghymru. Cafwyd cefnogaeth a beirniadaeth o'r ardal.

### Carcharorion yn cystadlu yn yr Urdd
Bu i ddau garcharor ifanc o Garchar y Parc ym Mhen-y-bont ar Ogwr gipio dwy o wobrau Celf a Chrefft Eisteddfod yr Urdd eleni. Ym mis Chwefror, roedd un o swyddogion y Carchar wedi dod at yr Urdd a gofyn a fyddai’r carcharorion yn cael ymgeisio am gystadlaethau Celf, Dylunio a Thechnoleg yr Eisteddfod.

Mi gawson nhw, ac mae dau wedi cael llwyddiant yn enw ‘Aelwyd y Parc’.Cyhoeddwyd partneriaeth newydd gyda Charchar y Parc ar ddydd Mercher, Mai 31. Cafodd dau fachgen ifanc rhwng 18 a 25 oed wobrau cyntaf ac ail yn y gystadleuaeth ‘Gwaith 3D Blwyddyn 10 a dan 25 oed Anghenion Dysgu Ychwanegol Cymedrol (unigol neu grŵp)’.

## Enillwyr
* **Y Goron** - Owain Williams o Fetws-yn-Rhos ger Abergele. Roedd Owain, 23, yn byw yng Nghaerdydd ac yn gweithio fel meddyg iau yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg.
* **Y Gadair** - Tegwen Bruce-Deans oedd yn wreiddiol o Lewisham yn Llundain, symudodd ei theulu i Landrindod, Maesyfed pan roedd yn ddwy oed. Aeth i Ysgol Uwchradd Llanfair-ym-Muallt - bellach Ysgol Calon Cymru - cyn graddio yn y Gymraeg o Brifysgol Bangor.
* **Y Fedal Ddrama** -  Elain Roberts, 22 o Bentre'r-bryn ger Ceinewydd yng Ngheredigion oedd ar fin gorffen ei blwyddyn olaf ym Mhrifysgol Bryste yn astudio Ffrangeg a Gwleidyddiaeth.
* **Tlws Cyfansoddwr** - Gwydion Rhys, 20 oed o Rachub yn Nyffryn Ogwen oedd yn ei ail flwyddyn yn y Coleg Cerdd Brenhinol yn Llundain yn astudio Cyfansoddi.
* **Y Fedal Gelf, Dylunio a Thechnoleg** - Lara Rees o Abertawe oedd yn astudio mathemateg, technoleg cerddoriaeth a chelfyddyd gain yng Ngholeg Gŵyr Abertawe.
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - 
* **Medal y Dysgwr** - Gwilym Morgan o Gaerdydd a ddechreuodd ddysgu Cymraeg yn yr ysgol fel rhan o'i Lefel A, neu Safon Uwch, ond mae hefyd wedi ei ysbrydoli gan ei fam a ddechreuodd ddysgu Cymraeg yn 2015.

## Gweler hefyd
* Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd - rhestr enillwyr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*gwefan BBC Cymru peth o'r adroddiadau
*Defod y Fedal Ddrama - Eisteddfod yr Urdd 2023 sianel Youtube yr Urdd
*Rhestr cyn eisteddfodau (hyd 2023) tudalen 6
 

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Sir Gaerfyrddin, 2023
2023
2023 Urdd
Gwilym Gwent

Cyfansoddwr o Gymro oedd **Gwilym Gwent** (ganwyd **William Aubrey Williams**) (28 Tachwedd 1834 - 3 Gorffennaf 1891). Ym 1872 hwyliodd gyda'i wraig i Bennsylvania. Ganed William Aubrey Williams yn Nhredegar lle canodd yng nghôr ei ewythr, pan oedd yn llanc. Roedd yn un o gyfansoddwyr mwyaf poblogaidd a thoreithiog Cymru yn ei gyfnod, gan gyfansoddi "rhan-ganeuon", anthemau ac unawdau. 

## Bywyd cynnar 
Fel y nodwyd, ganed William Aubrey Williams yn Nhredegar yn 1834 a dechreuodd weithio fel gofaint. Yn ddyn ifanc symudodd i Flaenau Gwent lle daeth yn arweinydd cerddorfa leol. 

Ym 1865, enillodd Williams wobrau am ddau gyfansoddiad yn Eisteddfod Aberystwyth, gan gynnwys gwobr am gyfansoddi deuawd i ferched, a gwobr o ddeg punt am ei gantata, "Y Mab Afradlon".

Gyda David Lewis (1828–1908), golygodd Williams *Llwybrau Moliant*, sef casgliad o donau at ddefnydd Bedyddwyr Cymru, cyfrol sy'n cynnwys nifer o donau a gyfansoddodd ei hun.

## Pyllau glo a cherddoriaeth 
Ym 1872, ymfudodd Williams a'i wraig, Cecilia, o Gymru i Plymouth, Pennsylvania, lle cafodd Williams (fel llawer o fewnfudwyr Cymreig eraill) waith yn y pyllau glo glo. Tra'n gweithio fel gof yng Nglofa Nottingham, cyfansoddodd donau gan eu cofnodi mewn sialc ar ba bynnag arwyneb y gallai ddod o hyd iddo, gan gynnwys ochrau'r tramiau glo. Galwai rhai ef yn "Mozart y Mwyngloddiau." Er ei fod yn America, parhaodd i gyflwyno cyfansoddiadau ac ennill gwobrau mewn eisteddfodau yng Nghymru. Ymhlith ei gyfansoddiadau mwyaf adnabyddus yn cynnwys "Yr Haf), "Y Gwanwyn", a'r "Clychau", pob un yn ganeuon wedi'u hysgrifennu ar gyfer corau.

Arweiniodd Williams y band pres cyntaf yn Wilkes-Barre, Pennsylvania. Golygodd hefyd gasgliad o emynau Cymraeg gyda Thomas Jenkins.

## Marwolaeth a'i waith 
Bu farw Williams yn 1891 yn 56 oed, a denodd ei angladd fwy na 5,000 o alarwyr. Bedair blynedd yn ddiweddarach, cododd ei edmygwyr ddigon o arian i adeiladu cofeb er anrhydedd iddo, a ddadorchuddiwyd ym Mynwent Hollenback yn Wilkes-Barre, gyda cherddoriaeth ar gyfer y seremoni a ddarparwyd gan Clara Novello Davies a Chôr Merched Brenhinol Cymru, a oedd ar y pryd yn teithio America.

Ym 1934, daeth 500 o Gymry America at ei gilydd yn Wilkes-Barre, gan gynnwys ei dair merch, i nodi canmlwyddiant geni Gwilym Gwent. Siaradodd y Barnwr Arthur H. James ar yr achlysur:

" Lledaenodd Gwilym Gwent lawenydd a cherddoriaeth ymhlith calonnau ei bobl. Ni chasglodd na chyfoeth na grym, ond derbyniodd ei wobr trwy ddehongli mewn cerddoriaeth y prydferthwch a welodd o'i gwmpas. Gadawodd felyster y mae hanner canrif yn parhau heb unrhyw chwerwdod."

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Eisteddfod T, 2020

**Eisteddfod T, 2020** yw'r enw a fathwyd ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd, 2020 Yn sgil efaith Covid-19 a'r 'Gofid Mawr' (Covid-19 yng Nghymru), bu gwaharddiadau amrdeithio a chymysgu cymdeithasol a bu'n rhaid gohirio Eisteddfod yr Urdd oedd i'w chynnal yn Ninbych. Penderfynioddyr Urdd ar fyr-rybudd, gan bod y gwaith cartref eisoes wedi 'iegflwyno, oedd bwrw ymlaen gyda chymaint o arlwy a chystadlaethau'r Eisteddfod ag oedd bosib ,a'i ddarlledu. Daeth arlwy'r Eisteddfod yn fyw ar S4C o ddydd Llun i ddydd Gwener, 25 – 29 Mai, 2020 o stiwdio dros dro yng Nghanolfan yr Urdd ym Mae Caerdydd yng nghwmni Heledd Cynwal a Trystan Ellis-Morris. 

Yn sgil y newid anferthol hwn, cafwyd cystadleuaethau newydd a gwahanol fel rhan o'r eisteddfod gyda chystadleuwyr yn danfon clipiau wedi'u ffilmio gartref i fewn i S4C.

Dywedodd Siân Eirian, Cyfarwyddwr yr Eisteddfod: "Dwi'n hynod falch bod S4C wedi penderfynu darlledu holl gyffro Eisteddfod T ar y brif sgrin. Mae'r ymateb i Eisteddfod T wedi bod yn wych, gyda dros 4,000 wedi ymgeisio ar yr amrywiaeth o gystadlaethau."

Cynhaliwyd Eisteddfod Sir Ddinbych, yr eisteddfod oedd i'w chynnal yn 2020, maes o law yn 2022.

## Enillwyr
* **Y Goron** - Megan Angharad Hunter o Pen-y-groes, Gwynedd oedd yn astudio Cymraeg ac Athroniaeth yng Nghaerdydd ar y pryd.
* **Y Gadair** - Osian Wyn Owen o'r Felinheli  enillodd hefyd yn Eisteddfod Brycheiniog a Maesyfed yn 2018. 
* **Y Fedal Ddrama** - Nest Jenkins, o Ledrod ond aelod o Aelwyd y Waun Ddyfal a Phrifysgol Caerdydd 
* **Y Fedal Gelf, Dylunio a Thechnoleg** - 
* **Y Fedal Lenyddiaeth** - Mared Fflur Jones o Ddolgellau  
* **Prif Gyfansoddwr** - Cai Fôn Davies, Bangor  
* **Medal y Dysgwr** - Rosina Catrin Jones o Gaerdydd 
* **Medal Bobi Jones** -

## Gweler hefyd
* Medal Ddrama Eisteddfod yr Urdd - rhestr enillwyr

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*Cân 'Un Ydym Ni' Crëwyd 'Un Ydym Ni' ar gyfer Eisteddfod T 2020
*Cyfansoddiadau Eisteddfod Amgen 2020  gwefan Gwasg Carreg Gwalch
*Rhestr cyn eisteddfodau (hyd 2023) tudalen 6

Categori:Urdd Gobaith Cymru
Eisteddfod T, 2020
2020
Eisteddfod T
Etholiad Cyffredinol y Deyrnas Unedig 2017 yng Nghymru

**Cynhaliwyd etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2017 yng Nghymru** ar 8 Mehefin 2017; ymladdwyd pob un o'r 40 sedd yng Nghymru. 
Cynhaliwyd yr etholiad ar gyfer pob sedd ar sail y cyntaf i'r felin.

Er i'r blaid Lafur ennill y nifer fwyaf o bleidleisiau yng Nghymru, y Ceidwadwyr enillodd ar draws y DU. Am y tro cyntaf, nid oedd gan y Rhyddfrydwyr na'r Democratiaid Rhyddfrydol unrhyw gynrychiolaeth yng Nghymru.

Prif; Etholiad Senedd y Deyrnas Unedig 2017.

= Ymgyrch =

Yn ystod yr etholiad, ymwelodd y ddau arweinydd plaid â Chymru. Ymwelodd Theresa May â Wrecsam a'r ardaloedd o'i chwmpas. Bu Corbyn hefyd yn ymweld â Wrecsam, Bangor, Caerdydd ac Abertawe.

= Canlyniadau =

Enillodd Llafur 28 sedd, gan ennill tair oddi ar y Ceidwadwyr. Cynyddodd Llafur eu pleidlais yn aruthrol hefyd. Cynyddodd y Ceidwadwyr eu pleidlais hefyd. Collodd y Democratiaid Rhyddfrydol eu hunig Sedd Gymreig, Ceredigion. Collodd pob plaid arall â chefnogaeth sylweddol eu cyfran o’r bleidlais, megis Plaid Cymru, y Democratiaid Rhyddfrydol, UKIP a’r Gwyrddion.     Roedd disgwyl i Theresa May ennill sawl sedd yn ardal Gogledd Ddwyrain Cymru, waeth pa mor fethedig.

= Seddi Targed =

## Ceidwadwyr 
1) Pen-y-bont (4.88% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (10.87% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Wrecsam (5.60% Mwyfafrif) (Llafur)

Canlyniad: (5.22% Mwyfafrif) Wedi methu, Llafur yn Cadw

3) De Clwyd (6.85% Mwyfafrif) (Llafur)

Canlyniad: (11.62%) Wedi methu, Llafur yn Cadw

## Llafur 
1) Gŵyr (0.06% Mwyfafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (7.17% Mwyfafrif) Llafur yn ennill yn llwyddiannus

2) Dyffryn Clwyd (0.67% Mwyfafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (6.15% Mwyfafrif)  Llafur yn ennill yn llwyddiannus

3) Caerdydd Gogledd (4.18% Mwyfafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (8.02% Mwyfafrif) Llafur yn ennill yn llwyddiannus

## Plaid Cymru 
1) Ynys Môn (0.66% Mwyfafrif) (Llafur)

Canlyniad: (14.07% Mwyfafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Ceredigion (8.20% Mwyfafrif) (Democratiaid Rhyddfrydol)

Canlyniad: (0.26% Mwyfafrif) Ennill llwyddiannus gan Blaid Cymru

3) Rhondda (23.64% Mwyfafrif) (Llafur)

Canlyniad: (41.74% Mwyfarif) Wedi methu, Llafur yn cadw

## Democratiaid Rhyddfrydol 
1) Sir drefaldwyn (15.77% Mwyfarif) (Ceidwadwyr)

Camlyniad: (26.61% Mwyfarif) Wedi methu, cadwodd y Ceidwadwyr

2) Brycheiniog a Maesyfed (12.73% Mwyfarif) (Ceidwadwyr)

Camlyniad: (19.45% Mwyfarif) (Ceidwadwyr) Wedi methu, cadwodd y Ceidwadwyr

3) Canol Caerdydd (12.89% Mwyfarif) (Llafur)

Camlyniad: (42.60% Mwyfarif) Wedi methu, Llafur yn cadw

## Cyfeiriadau
Categori:2017 yng Nghymru
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2010 yng Nghymru

Dyma ganlyniadau **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2010 yng Nghymru**. Cynhaliwyd yr etholiad ar 6 Mai 2010, a chystadlwyd pob un o'r 40 sedd seneddol yng Nghymru. Llafur oedd y blaid gyda'r nifer fwyaf o seddi yng Nghymru, ond dioddefodd golled net o 4 sedd a gostyngodd ei chyfran o'r bleidlais 6.5%. Cynyddodd y Ceidwadwyr eu nifer o seddi o 5 ac ni welodd y Democratiaid Rhyddfrydol a Plaid Cymru fawr o newid yn nifer y seddi a chyfran o'r bleidlais.

= Newidiadau ffiniau =
Bu newidiadau i ffiniau lle cafodd Gogledd Cymru ei ail-dynnu, fodd bynnag, nid oedd y De wedi'i gyffwrdd. Ailenwyd Caernarfon i Arfon ac ailenwyd Conwy i Aberconwy. Cafodd Meirionnydd Nant Conwy ei ailenwi hefyd i Dwyfor Meirionnydd.

= Canlyniadau =
Roedd y canlyniadau yn ôl y disgwyl, gyda Llafur a'i chefnogaeth yn gostwng, y ddau yn mynd at y Ceidwadwyr a'r Democratiaid Rhyddfrydol. Collodd Llafur 5 sedd, gan ennill un o PV Blaenau Gwent. Collodd Lembit Opik yn annisgwyl yn Sir drefaldwyn, a chollodd y Democratiaid Rhyddfrydol i'r Ceidwadwyr. Enillodd y Ceidwadwyr 5 sedd, 4 gan Lafur ac 1 gan y Democratiaid Rhyddfrydol. Enillodd Plaid Cymru Arfon oddi wrth Lafur. Cafodd UKIP 2.4%, cafodd y BNP 1.6% ac enillodd y Gwyrddion 0.4% yn unig.

= Seddi Target =

### Llafur 
1) Gorllewin Clwyd (0.3% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (16.8% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

2) Preseli Sir Benfro (1.6% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (11.6% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

3) Mynwy (9.9% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (22.5% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

### Ceidwadwyr 
1) Bro Morgannwg (3.9% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (8.9% Mwyafrif) Buddugoliaeth Geidwadol Llwyddiannus

2) Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (5.1% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (8.4% Mwyafrif) Buddugoliaeth Geidwadol Llwyddiannus

3) Aberconwy (9.2% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (11.3% Mwyafrif) Buddugoliaeth Geidwadol Llwyddiannus

### Democratiaid Rhyddfrydol 
1) Dwyrain Casnewydd (21.5% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (4.8% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Gorllewin Abertawe (13.0% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (1.5% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

3) Wrecsham (22.6% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (11.5% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

### Plaid Cymru 
1) Arfon (0.3% Mwyafrif) (Llafur) 

Canlyniad: (5.5% Mwyafrif) Yn llwyddiannus, Plaid Cymru yn ennill 

2) Ynys Mon (3.5% Mwyafrif) (Llafur) 

Canlyniad: (7.2% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw 

3) Llanelli (20.4% Mwyafrif) (Llafur) 

Canlyniad: (12.6% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw 

## Seddi sydd wedi newid dwylo 
Aberconwy (Buddugoliaeth y Ceidwadwyr o Llafur)

Arfon (Plaid Cymru yn ennill o Llafur)

Blaenau Gwent (Llafur yn ennill o PV Blaenau Gwent)

Bro Morgannwg (Buddugoliaeth y Ceidwadwyr o Llafur)

Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (Buddugoliaeth y Ceidwadwyr o Llafur)

Sir drefaldwyn (Buddugoliaeth y Ceidwadwyr gan y Democratiaid Rhyddfrydol)
Categori:2010 yng Nghymru
Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah

Uchelwr o Goweit o Dŷ Sabah oedd **Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah** (; 25 Mehefin 1937 – 16 Rhagfyr 2023) a deyrnasai yn Emir Coweit o 29 Medi 2020 hyd at ei farwolaeth.

Ganed y Sieic Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah yn Ninas Coweit, yn fab i'r Sieic Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, a reolodd Sieiciaeth Coweit o 1921 hyd at ei farwolaeth ym 1950. Derbyniodd ei addysg yng Nghoweit ac yn Lloegr. Priododd Nawaf â Sharifa Sulaiman al-Jasem al-Ghanim, a chawsant bedwar mab—Ahmad, Faisal, Abdullah, a Salem—ac un ferch, Sheikha al-Sabah.

Ym 1962, yn 25 oed, penodwyd Nawaf yn llywodraethwr Hawalli, gan gychwyn ar ei yrfa lywodraethol. Daeth yn weinidog mewnwladol Coweit ym 1978 ac yn weinidog amddiffyn ym 1988. Yn sgil goresgyniad yr emiriaeth gan Irac ym 1990, cafodd Nawaf ei ddiraddio i swydd gweinidog llafur a materion cymdeithasol, a daeth yn ddirprwy bennaeth ar Warchodlu Cenedlaethol Coweit. Dychwelodd i gabinet Coweit yn 2003 fel dirprwy brif weinidog a gweinidog mewnwladol.

Wedi i'w hanner brawd Sabah esgyn i'r orsedd yn 2006, penodwyd Nawaf yn dywysog coronog, ac felly'n olynydd dynodedig yr emir. Daeth Nawaf yn Emir Coweit yn sgil marwolaeth Sabah yn 91 oed yn 2020. Bu farw Nawaf yn 86 oed, a fe'i olynwyd gan ei hanner brawd, Mishal.

## Cyfeiriadau 
Categori:Emiriaid Coweit
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Goweit
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Goweit
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Pobl a aned yn Ninas Coweit
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Barbara Levick

Hanesydd ac epigraffydd o Loegr oedd **Barbara Mary Levick** (21 Mehefin 1931 - 6 Rhagfyr 2023). Roedd hi'n arbenigwr ar y Weriniaeth Rufeinig Ddiweddar a'r Ymerodraeth Gynnar. Roedd hi'n adnabyddus fel ysgolhaig Clasurol, un o brif haneswyr Rhufeinig ei chenhedlaeth. 

Cafodd Levick ei geni yn Llundain,  yn ferch i Frank Thomas a Mary (née Smart) Levick.  Cafodd ei addysg yn Ysgol Uwchradd Brighton a Hove  a Choleg St Hugh's, Rhydychen.  

Bu farw Levick ar 6 Rhagfyr 2023, yn 92 oed 

### Llyfrau 
* *Roman colonies in southern Asia Minor* (Rhydychen: Gwasg Clarendon, 1967)
* *Faustina I a II: Imperial Women of the Golden Age* (Rhydychen: Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2014)
* *Julia Domna, Empress o Syria* (Llundain: Routledge, 2007)
* *The Government of the Roman Empire. A Sourcebook* (Llundain: Routledge, 1985)
* *Claudius* (1990); 
* *Nero*
* *The Year of the Four Emperors*(2000)
* *Vespasian* (1999)
* *Tiberius the Politician.* Llundain: Tafwys a Hudson, 1976. Adargraffiad, Llundain: Croom Helm, 1988.
* *Augustus: Image and Substance.* Llundain: Longman, 2010.ISBN&nbsp;9780582894211 .
* *Catiline.* Llundain: Bloomsbury, 2015.ISBN&nbsp;9781472534897 . 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Bywgraffyddion o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Sant Huw, Rhydychen
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2005 yng Nghymru

Dyma ganlyniadau **etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2005 yng Nghymru**. Cynhaliwyd yr etholiad ar 5 Mai 2005 a chystadlwyd pob un o'r 40 sedd yng Nghymru. Cawsant eu herio ar sail y cyntaf i'r felin.
UK seats42005 United Kingdom general election in Wales

= Canlyniadau =
Roedd y canlyniadau yn ôl y disgwyl gydag un eithriad. Enillodd aelod Annibynnol o'r Cynulliad fwyafrif mawr ym Mlaenau Gwent. Blaenau Gwent oedd y sedd fwyaf diogel i Lafur yng Nghymru ac felly cafodd ei hystyried yn sioc enfawr. Collodd Llafur 5 sedd, 3 i'r Ceidwadwyr, 1 i'r Democratiaid Rhyddfrydol ac 1 i'r Annibynwyr. Collodd Plaid Cymru 1 sedd i'r Democratiaid Rhyddfrydol. Collodd Plaid Cymru hefyd gyfran o'r bleidlais. Cafodd y blaid Lafur eu canlyniad gwaethaf o ran cyfran o'r bleidlais ers Neil Kinnock yn 1992. 
 
Dywedodd Elfyn Llwyd arweinydd grŵp Plaid Cymru Seneddol bod y canlyniadau'n siomedig. Pe bai Plaid Cymru yn ennill 1400 yn fwy o bleidleisiau fe allen nhw fod wedi ennill 5 sedd. (Ynys Môn a Ceredigion)

Llwyddodd UKIP i gael 1.5%, enillodd y Gwyrddion 0.5%. Dim ond 0.2% wnaeth plaid Cymru Ymlaen Newydd ei ffurfio. Dim ond 0.1% wnaeth Legalise Canabis.

= Seddi Targed =

### Llafur 
1) Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (6.8% Mwyafrif) (Plaid Cymru)

Canlyniad: (17.6% Mwyafrif) Wedi methu, Plaid Cymru Cadw

2) Caernarfon (12.1% Mwyafrif) (Plaid Cymru)

Canlyniad: (18.6% Mwyafrif) Wedi methu, Plaid Cymru Cadw

3) Brycheiniog a Maesyfed (6.8% Mwyafrif) (Democratiaid Rhyddfrydol)

Canlyniad: (15.5% Mwyafrif) Methu, Rhyddfrydol Demcorat Cadw

### Plaid Cymru 
1) Ynys Môn (2.4% Mwyafrif) (Llafur) 

Canlyniad: (3.6% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Llanelli (17.7% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (20.4% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

3) Caerffili (37.3% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (39.2% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

### Democratiaid Rhyddfrydol 
1) Canol Caerdydd (1.9% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (15.5% Mwyafrif) Llwyddiant, Buddugoliaeth y Democratiaid Rhyddfrydol

2) Ceredigion (11.4% Mwyafrif) (Plaid Cymru)

Canlyniad: (0.6% Mwyafrif) Llwyddiant, Buddugoliaeth y Democratiaid Rhyddfrydol

3) Conwy (24.9% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (17.0% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

### Ceidwadwyr 
1) Mynwy (0.9% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (9.9% Mwyafrif) Llwyddiant, Ceidwadwyr yn ennill

2)  Gorllewin Clwyd (3.2% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (0.3% Mwyafrif) Llwyddiant, Ceidwadwyr yn ennill

3) Preseli Sir Benfro (8.0% Mwyafrif) (Llafur) 

Canlyniad: (1.6% Mwyafrif) Llwyddiant, Ceidwadwyr yn ennill

## Seddi sydd wedi newid dwylo 
Blaenau Gwent (Llafur yn colli i Annibynnol)

Canol Caerdydd (Llafur yn colli i'r Democratiaid Rhyddfrydol)

Ceredigion (Plaid Cymru yn colli i'r Democratiaid Rhyddfrydol)

Gorllewin Clwyd (Llafur yn colli i'r Ceidwadwyr)

Mynwy  (Llafur yn colli i'r Ceidwadwyr)

Preseli Sir Benfro (Llafur yn colli i'r Ceidwadwyr)

## Cyfeiriadau
2015 yng Nghymru
Categori:Etholiadau cyffredinol y Deyrnas Unedig
Ryan O'Neal

Actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd '''Charles Patrick Ryan O'Neal''' (20 Ebrill 1941 – 8 Rhagfyr 2023).

Ganed ef yn Los Angeles, Califfornia, yn fab o'r nofelydd a sgriptiwr Charles "Blackie" O'Neal a'r actores Patricia Callaghan. Treuliodd gyfnodau hir o'i fachgendod yn y Deyrnas Unedig, yr Almaen, Mecsico, a'r Caribî. Dychwelodd i Los Angeles i fynychu'r uwchysgol. Ym 1958, cafodd ei waith cyntaf ar gyfer y sgrin fel rhodiwr a styntiwr ar y gyfres deledu *Tales of the Vikings*, pan oedd ei rieni yn gweithio ar y gyfres honno yn yr Almaen. Cafodd O'Neal a Fawcett fab o'r enw Redmond ym 1985. Yn y 1980au, ymddangosodd O'Neal mewn ffilmiau disylw, fel arfer heb glod y beirniaid, gan gynnwys *Irreconcilable Differences* (1984) a ''Tough Guys Don't Dance'' (1987). Yn 1991, serennodd O'Neal a Fawcett mewn comedi sefyllfa ar CBS o'r enw *Good Sports*. Dirywiodd y berthynas rhwng O'Neal a Fawcett yn niwedd y 1990au, ond cawsant eu hailgymod yn 2001 a buont gyda'i gilydd hyd at farwolaeth Fawcett yn 2009. Cyhoeddodd O'Neal hunangofiant am eu perthynas, *Both of Us: My Life with Farrah*, yn 2012. Cafodd ei drin am liwcemia yn 2002 ac am ganser y prostad yn 2012. Bu farw Ryan O'Neal yn yr ysbyty yn Santa Monica, Califfornia, yn 2023 yn 82 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau drama Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau rhamantus Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Pobl a aned yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Raymond Chandler

Nofelydd, llenor straeon byrion, a sgriptiwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Raymond Thornton Chandler** (23 Gorffennaf 1888 – 26 Mawrth 1959) sy'n nodedig fel un o feistri ffuglen drosedd yn yr iaith Saesneg. Ei gymeriad enwocaf ydy'r ditectif preifat Philip Marlowe, un o arwyr y genre *hardboiled* o ffuglen dditectif.

Ganed ef yn Chicago, Illinois, Unol Daleithiau America. Gwyddeles oedd ei fam, ac o 1896 i 1912 trigiannodd Chandler gyda hi yn Lloegr, a derbyniodd ddinasyddiaeth Brydeinig. Dychwelodd i'r Unol Daleithiau ym 1912 ac ymsefydlodd yng Nghaliffornia. Ym 1917, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, teithiodd i Victoria, British Columbia, ac ymunodd â Byddin Alldeithiol Canada. Gwasanaethodd yn y ffosydd ar Ffrynt y Gorllewin, a chafodd ei hyfforddi yn yr Awyrlu Brenhinol. Dychwelodd i Galiffornia ym 1919 a chychwynnodd ar yrfa fusnes yn y diwydiant olew. Erbyn 1931, fe'i dyrchafwyd yn is-lywydd y Dabney Oil Syndicate, ond cafodd ei ddiswyddo blwyddyn yn ddiweddarach oherwydd ei alcoholiaeth a'i ymddygiad personol.

Yn ystod y Dirwasgiad Mawr, trodd Chandler at ysgrifennu i ennill ei damaid, a chyhoeddwyd ei stori fer gyntaf yn y cylchgrawn pwlp *Black Mask* ym 1933. Dechreuodd gweithio yn Hollywood ym 1943, ac ysgrifennai'r sgriptiau ar gyfer sawl clasur sinema drosedd, gan gynnwys y *films noirs* *Double Indemnity* (1944), *The Blue Dahlia* (1946), a (gyda Czenzi Ormonde) *Strangers on a Train* (1951).

Ysgrifennodd Chandler saith nofel, pob un yn ymwneud â'r ditectif Philip Marlowe: *The Big Sleep* (1939), *Farewell, My Lovely* (1940), *The High Window* (1942), *The Lady in the Lake* (1943), *The Little Sister* (1949), *The Long Goodbye* (1953), a *Playback* (1958). Cyhoeddodd hefyd sawl casgliad o straeon byrion, gan gynnwys *Five Murderers* (1944). Bu farw Raymond Chandler yn La Jolla, Califfornia, yn 70 oed.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Tom Hiney, *Raymond Chandler: A Biography* (Llundain: Chatto & Windus, 1997)

Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion ditectif Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr ditectif Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chicago
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2015 yng Nghymru

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2015 yng Nghymru** ar 7 Mai 2015 a chystadlwyd pob un o'r 40 sedd yng Nghymru. Cynhaliwyd yr etholiad ar gyfer pob sedd ar sail y cyntaf i'r felin. Er i'r blaid Lafur ennill y nifer fwyaf o bleidleisiau a seddi yng Nghymru, fe enillodd y Ceidwadwyr fwyafrif ar draws y DU. 

Cafodd y Canlyniadau eu hystyried yn frawychus wrth i arolygon barn awgrymu y byddai Llafur yn ennill seddi gan y Ceidwadwyr yn genedlaethol ac ar draws Cymru.

Prif: Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015

## Canlyniadau 
Fe wnaeth Llafur barhau gyda'u goruchafiaeth yn De Cymru ond cafodd ei churo'n annisgwyl wrth golli dwy sedd i'r Ceidwadwyr. Enillodd Llafur 1 sedd gan y Democratiaid Rhyddfrydol. Enillodd y Ceidwadwyr ddwy sedd gan Llafur ac 1 gan y Democratiaid Rhyddfrydol. Nid oedd gan Plaid Cymru unrhyw newidiadau i seddi, fodd bynnag cynyddodd cyfran eu pleidlais. Dim ond 1 o bob 3 o bleidleiswyr Democratiaid Rhyddfrydol Cymru wnaeth bleidleisio dros y Democratiaid Rhyddfrydol. Daliodd eu hunig sedd o drwch blewyn. Collodd ddwy sedd. Enillodd UKIP record o 12.1%, a daeth yn ail mewn sawl etholaeth yn De Cymru. Enillodd y Gwyrddion record o 2.6% hefyd. Llwyddodd Llafur Sosialaidd a'u cynghreiriaid i ennill 0.3%.

## Seddi Targed 
### Ceidwadwyr 
1) Pen-y-Bont (5.90% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (4.88% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Delyn (6.14% Mwyfafrif) (Llafur)

Canlyniad: (7.82% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

3) Gŵyr (6.44% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (0.06% Mwyafrif) Ceidwadwyr yn ennill yn llwyddiannus

### Llafur 
1) Gogledd Caerdydd (0.41% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (4.18% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

2) Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro (8.45% Mwyafrif) (Ceidwadwyr) 

Canlyniad: (15.01% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

3) Bro Morgannwg (8.85% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (13.43% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

### Democratiaid Rhyddfrydol 
1) Gorllewin Abertawe (1.42% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (33.53% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw 

2) Sir Drefaldwyn (3.50% Mwyafrif) (Ceidwadwyr)

Canlyniad: (15.77% Mwyafrif) Wedi methu, Ceidwadwyr yn cadw

3) Dwyrain Casnewydd (4.79% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (35.29% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw 

### Plaid Cymru 
1) Ynys Môn (7.14% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (0.66% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

2) Llanelli (12.54% Mwyafrif) (Llafur)

Canlyniad: (18.39% Mwyafrif) Wedi methu, Llafur yn cadw

3) Ceredigion (21.76% Mwyafrif) (Democratiaid Rhyddfrydol) 

Canlyniad: (8.20% Mwyafrif) Wedi methu, Democratiad Rhyddfrydol 

## Seddi sydd wedi newid dwylo 
Brycheiniog a Maesyfed (Democratiaid Rhyddfrydol yn colli i'r Ceidwadwyr)

Canol Caerdydd (Democratiaid Rhyddfrydol yn colli i Llafur)

Dyffryn Clwyd (Llafur yn colli i'r Ceidwadwyr)

Gŵyr (Llafur yn colli i'r Ceidwadwyr)

Categori:2015 yng Nghymru
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2001 yng Nghymru

Dyma ganlyniadau **etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2001 yng Nghymru**. Cynhaliwyd yr etholiad ar 7 Mehefin 2001 a chystadlwyd pob un o'r 40 sedd yng Nghymru. Cawsant eu herio ar sail y cyntaf i'r felin.

## Canlyniadau 
Ni fu unrhyw newidiadau ers Etholiad Cyffredinol 1997. Enillodd Llafur y nifer uchaf erioed o seddi, gan gyrraedd uchafbwynt o 34 yn 1997 a 2001. Fodd bynnag, roedd cyfran y bleidlais Llafur wedi gostwng 6%, a oedd yn is na pherfformiad Neil Kinnock yn 1992 pan gollodd Llafur yn genedlaethol. Enillodd Llafur un sedd gan Plaid Cymru. Enillodd Plaid Cymru un sedd oddi wrth Llafur. Fe gadwodd y Democratiaid Rhyddfrydol eu dwy sedd ym Mhowys. Arhosodd y Ceidwadwyr heb seddi, ond nhw oedd yr ail blaid fwyaf o ran cyfran o'r bleidlais. Enillodd UKIP 0.9%. Enillodd Llafur Sosialaidd a'r Gynghrair Sosialaidd 0.4% gyda'i gilydd. Enillodd Cynghrair Prolife'r Gwrth-erthyliad 0.2% yn unig.

## Seddi sydd wedi newid dwylo 
Ynys Môn (colled Plaid Cymru i Llafur)

Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr (Colled Llafur i Plaid Cymru)
Categori:2001 yng Nghymru
Nofel drosedd

Nofel am dor-cyfraith, fel rheol stori sydd yn dilyn hynt troseddwr neu'r ymdrech i'w ddatgelu a'i ddal, yw **nofel drosedd**. Hon yw un o brif ffurfiau llenyddol ffuglen drosedd. Mae hyd y nofel yn galluogi i'r awdur lunio plot sy'n fwy cymhleth na'r stori fer drosedd, a rhoi sylw i ddatblygu'r cymeriadau, cryfhau ing a chyffro'r stori, a chadw'r darllenydd ar bigau'r drain. Gall nofel drosedd hefyd gynnwys is-blotiau ac archwilio themâu megis natur ddynol, moesoldeb, a chyfiawnder.

## Is-genres 
### Nofel dditectif 
Ysgrifennwyd y nofelau ditectif cyntaf yn y 19g. Ysgrifennai Arthur Conan Doyle bedair nofel sy'n cynnwys y cymeriad Sherlock Holmes: *A Study in Scarlet* (1887), *The Sign of the Four* (1890), *The Hound of the Baskervilles* (1901–02), a *The Valley of Fear* (1914–15). Yn hanner cyntaf yr 20g datblygodd dau brif arddull o'r nofel dditectif: *hardboiled*, megis nofelau Dashiell Hammett a Raymond Chandler, a nofelau dirgelwch "cartrefol" megis cyfresi Miss Marple ac Hercule Poirot gan Agatha Christie.

### *Roman noir* 
Mae'r *roman noir* yn pwysleisio bydolwg pesimistaidd, gan gynnwys cymeriadau moesol amwys, awyrgylch tywyll, ac anobaith. Mae enghreifftiau yn cynnwys *The Postman Always Rings Twice* (1934) a *Double Indemnity* (1936) gan James M. Cain.

### Nofel lys 
Mae'r nofel lys yn dilyn cyfreithwyr, erlynwyr, ac ati wrth iddynt geisio datrys trosedd a chael y troseddwr yn euog. Mae drama yn yr ystafell lys yn elfen gyffredin o'r fath nofel. Un o lenorion toreithiocaf yr is-genre hon yw John Grisham.

### Nofel gyffro drosedd 
Mae'r nofel gyffro drosedd yn llawn pryder a pheryg, ac yn aml yn dilyn ditectif neu arwr tebyg wrth iddo geisio atal troseddwr rhag cyflawni rhagor o droseddau. Mae enghreifftiau yn cynnwys *Red Dragon* (1981) a *The Silence of the Lambs* (1988) gan Thomas Harris, a'r gyfres *Millennium* gan Stieg Larsson.

## Darllen pellach 
* Tony Hilfer, *The Crime Novel: A Deviant Genre* (Austin, Texas: University of Texas Press, 1990).
* Peter Messent (gol.), *Criminal Proceedings: The Contemporary American Crime Novel* (Chicago: Pluto Press, 1997).
* Andrew Pepper, *The Contemporary American Crime Novel: Race, Ethnicity, Gender, Class* (Caeredin: Edinburgh University Press, 2000).


Trosedd
Categori:Gweithiau llenyddol ffuglen drosedd
Categori:Llyfrau am drosedd
Mickey Spillane

Nofelydd a llenor straeon byrion o'r Unol Daleithiau  oedd **Frank Morrison "Mickey" Spillane** (9 Mawrth 1918 – 17 Gorffennaf 2006) sy'n nodedig fel un o awduron mwyaf poblogaidd yr 20g yn genre ffuglen drosedd yn yr iaith Saesneg.

Ganed ef yn Brooklyn, Dinas Efrog Newydd, a chafodd ei fagu yn bennaf yn Elizabeth, New Jersey. Gwyddel Catholig oedd ei dad ac Albanes Bresbyteraidd oedd ei fam. Astudiodd yng Ngholeg Taleithiol Kansas cyn gadael heb ennill radd. Cychwynnodd ysgrifennu yn ei arddegau, yn ystod y Dirwasgiad Mawr, a chyhoeddwyd ei waith cynnar mewn cylchgronau darluniedig, gan gynnwys llyfrau comics gan gynnwys straeon yr archarwyr Superman, Batman, a Captain America. Gwasanaethodd yng Nghorfflu Awyr Byddin yr Unol Daleithiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac wedi diwedd yr ymladd ymunodd â'r syrcas fel trampolinwr a thaflwr cyllyll.

Ysgrifennodd ei nofel gyntaf, *I, the Jury* (1947), mewn naw niwrnod, gan gyflwyno ei gymeriad enwocaf, y ditectif preifat Mike Hammer, i'r byd. Bu'r gyfres o nofelau am Hammer yn llawn trais a rhyw, ac yn hynod o boblogaidd yn y 1950au a'r 1960au.

Priododd deirgwaith, a chafodd bedwar o blant gyda'i wraig gyntaf. Bu farw Mickey Spillane ym Murrells Inlet, ger Myrtle Beach, De Carolina, yn 88 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Awduron comics
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl fu farw yn Ne Carolina