Rainer Maria Rilke

[bawd|upright|[Paula Modersohn-Becker. *Rainer Maria Rilke*, 1906]]
Roedd **Rainer Maria Rilke** (4 Rhagfyr 1875 – 29 Rhagfyr 1926) yn fardd Bohemiaidd Awstriaidd ac yn feirniad.  Mae Rilke yn un o feirdd pwysicaf yr  Almaeneg. Un o'i weithiau enwocaf yw'r *Marwnadau Duino*. Ar ben ei gynnyrch Almaeneg mae wedi ysgrifennu rhyw 400 cerdd yn y Ffrangeg am ei fod wedi setlo yn  Valais, canton Ffrengig ei hiaith yn y Swistir.

## Bywyd 
Ei enw llawn oedd **René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke** . Swyddog Rheilffordd oedd ei dad, Josef Rilke (1838-1906), roedd ei fam ,  Sophie ("Phia") Entz (1851-1931), o deulu cefnog.  Bu i'r teulu byw yn Herrengasse (Panská) 8. Prâg. Ysgarwyd ei rieni ym 1884.

Aeth Rilke i Goleg Milwrol o 1886 tan 1891, ac o 1892 i 1895 cafodd diwtor i'w helpu i gyrraedd y Brifysgol yn 1895. Astudiodd Llên a Hanes ym Mhrâg a München.

Yn 1897 ym München, cwrddodd Rainer Maria Rilke a'i gariad cyntaf sef Lou Andreas-Salomé (1861-1937). Ond roedd hi'n briod; parodd y perthynas tan 1900. Yn 1899, aeth efo  Lou a'i gŵr, Friedrich Andreas, i Moscow lle cwrddon nhw â Leo Tolstoy. Y flwyddyn wedyn aeth y tri i Saint Petersburg, lle cwrddon nhw â theulu Boris Pasternak .

Tra yn Worpswede ym 1900, cwrddodd Rilke a'r gerflunydd Clara Westhoff (1878-1954), priodon nhw y flwyddyn nesaf a ganwyd merch iddynt, sef  Ruth (1901-1972) yn Rhagfyr 1901. 
Dianc oedd ymateb Rilke, ac yn 1902 aeth i Paris i ysgrifennu llyfr am  Auguste Rodin (1840-1917).  Cadwodd  Clara Westhoff yn ffyddlon iddo am ei hoes er gwaethaf hyn.

Ym Mharis daeth yn gyfaill i Rodin ac o'i gyfnod Paris y mae  *Neue Gedichte* (*Cerddi Newydd*) (1907), *Der Neuen Gedichte Anderer Teil* (*Rhagor o Gerddi Newydd*) (1908), a'r cerddi  "Requiem" (1909), ynglŷn â'i nofel *Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge* (1910).

Dros gaeaf a gwanwyn 1912, arhosodd Rilke yng Nghastell Duino, ger Trieste, yn westai i Dduges Thurn a Taxis. Yno y cyfansoddodd ei  *Marwnadau Duino*.
Arhosodd yn München drwy'r rhyfel byd cyntaf ac o 1914 i 1916 cafodd affêr efo'r arlunydd Lou Albert-Lasard.

Yn 1919, ar ddiwedd y rhyfel aeth Rilke i'r Swistir er mwyn gorffen ei *Marwnadau Duino* a'i  *Sonedau i Orpheus*: rhyw 55 o sonedau.   Roedd e'n wael erbyn 1923 ac aeth i ysbyty ger Montreux, ar Lyn Genefa. Bu farw o leukemia ar  29 Rhagfyr 1926 ac fe'i gladdwyd  2 Ionawr 1927 yn Raron gerllaw.
bawd|chwith|300px|Bedd Rilke yn Raron, Y Swistir

Ysgrifennodd ei Feddargraff ei hun;

*Rose, oh reiner Widerspruch, Lust,*

*Niemandes Schlaf zu sein unter soviel*

*Lidern.*

Cyfieithiad Cymraeg:

* 'Croesddywediad yw'r rhosyn:'
* 'y diddanwch o fod yn gwsg-neb dan'
* 'cymaint o amrannau.'

Cyfieithiad saesneg:

'Rose, oh pure contradiction, delight'
'of being no one's sleep under so'
'many lids'.

* Sefydwyd y Sefydliad Rainer Maria Rilke yn Sierre yn 1986. Erbyn heddiw mae lawer iawn o'i gerddi wedi eu defnyddio  fel geiriau i ganeuon o bop i glasurol.

Mae'r Prifardd Alan Llwyd wedi cyfieithu peth o'i waith i'r Gymraeg. Roedd Rilke yn gyfaill agos i'r arlunydd Cymraeg Gwen John

## Gwaith 
* Rainer Maria Rilke, *Sämtliche Werke in 12 Bänden* gan Ruth Sieber-Rilke, golygydd Ernst Zinn. Frankfurt am Main (1976)
* Rainer Maria Rilke, *Werke* ('Gwaith*). Frankfurt am Main a Leipzig (1996 a 2003)
* *Leben und Lieder (Bywyd a Cherddi)* (1894)
* *Larenopfer (Lares' Aberthu)* (1895)
* *Traumgekrönt (Coronwyd â Breuddwyd)* (1897)
* *Advent (Grawys)* (1898)
* *Mir zur Feier (Dathliad i mi)* (1909)
* *Das Stunden-Buch* (*Llyfr Oriau*)
** *Das Buch vom mönchischen Leben (Llyfr Bywyd y Mynach)* (1899)
** *Das Buch von der Pilgerschaft (Llyfr pererindod)* (1901)
** *Das Buch von der Armut und vom Tode (Llyfr Tlodi a Marwolaeth)* (1903)
* *Das Buch der Bilder* (*Llyfr Delweddau*) (4 Rhan, 1902-1906)
* *Neue Gedichte* (*Cerddi Newydd*) (1907)
* *Duineser Elegien* (*Marwnadau Duino*) (1922)
* *Sonette an Orpheus* (*Sonedau i Orpheus*) (1922)

## Rhyddiaith 
* *Geschichten vom Lieben Gott* (*Straeon Duw') 1900
* *Auguste Rodin* (1903)
* *Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke* (*Cerdd byw a marw y Cornet Christoph Rilke*)  1906
* *Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge* (*Nod-llyfrau Malte Laurids Brigge*) nofel, 1910

## Llythyrau 
* *Gesammelte Briefe in sechs Bänden* gan Ruth Sieber-Rilke a Carl Sieber. Leipzig (1936-1939)
* *Briefe* gan y Rilke Archive, Weimar.  Wiesbaden 1950
* *Briefe in Zwei Bänden* Horst Nalewski, Frankfurt and Leipzig, 1991
* *Briefe an Auguste Rodin* (Insel Verlag, 1928)
* *Briefwechsel mit Marie von Thurn und Taxis*, golygydd Ernst Zinn  (Editions Max Niehans, 1954)
* *Briefwechsel mit Thankmar von Münchhausen 1913 bis 1925* (Suhrkamp Insel Verlag, 2004)
* *Briefwechsel mit Rolf von Ungern-Sternberg und weitere Dokumente zur Übertragung der Stances von Jean Moréas* (Suhrkamp Insel Verlag, 2002)

## Llyfryddiaeth 
* Ralph Freedman, *Life of a Poet: Rainer Maria Rilke*, New York 1996.
* Donald Prater, *A Ringing Glass: The Life of Rainer Maria Rilke*, Oxford University Press, 1994
* Paul Torgersen, *Dear Friend: Rainer Maria Rilke and Paula Modersohn-Becker*, Northwestern University Press, 1998.
* *A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke*, ed. Erika A and Michael M. Metzger, Rochester 2001.
* *Rilke Handbuch: Leben - Werk - Wirkung*, ed. Manfred Engel and Dorothea Lauterbach, Stuttgart and Weimar 2004.
* Goldsmith, Ulrich, ed. (1980). *Rainer Maria Rilke, a verse concordance to his complete lyrical poetry*. Leeds: W.S. Maney.
* Mood, John J. L.  *Rilke on Love and Other Difficulties.  (New York:  W. W. Norton 1975, reissue 2004) ISBN 0-393-31098-1.
* Mood, John.  *Rilke on Death and Other Oddities.    Philadelphia:  Xlibris, 2006.  ISBN 1-4257-2818-9.
* Schwarz, Egon. *Poetry and politics in the works of Rainer Maria Rilke*. Frederick Ungar, 1981. ISBN 978-0-8044-2811-8.
Mood, John.  'A New Reading of Rilke's "Elegies":  Affirming the Unity of "life-AND-death"'.  Lewiston, NY:  Edwin Mellen Press, 2009  ISBN 978-0-7734-3864-4.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* "Poems from the Book of Hours," complete text
* Biography in English
* Quotations
* English translations of Rilke's Autumn Day, Love Song, and The Panther
* English translations of *Geschichten vom lieben Gott* (*Stories of God*) W.W.Norton & Company, Shambhala Publications, Inc. , and Aventure Works, Inc. 
* 
* Poems, drama and prose writing by Rilke (in German)
* International Rilke Association (in German)
* Rilke site (in German)
*https://portal.d-nb.de/opac.htm?query=Woe%3D118601024&method=simpleSearch 
* All Poems and Books of R. M. Rilke  in German with titles index, word dictionary, and text search
* Die Gedichte von Rainer Maria Rilke
* Duineser Elegien
* Rilke's German language sonnets
* Audio discussion of seven of the "New Poems"
* The Big Three: Rilke's correspondence with Tsvetayeva and Pasternak
* Rilke's *Buddha in der Glorie* in German with a translation by Ana Elsner
* 
* Angels to Radios: On Rainer Maria Rilke, By Ange Mlinko 
* Some of his poems in English

Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Beirdd Almaeneg o Awstria
Categori:Beirdd Ffrangeg o Awstria
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Awstria
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Pobl o Brag