Mark Rylance

Mae ** David Mark Rylance Waters** (ganed 18 Ionawr 1960) yn actor, cyfarwyddwr theatr a dramodydd o Loegr. Ef oedd cyfarwyddwr artistig cyntaf Glôb Shakespeare yn Llundain, o 1995 i 2005. Cynhwysa ei ymddangosiadau ffilm ''Prospero's Books* (1991), *Angels and Insects* (1995), *Institute Benjamenta* (1996), ac *Intimacy* (2001). Enillodd Rylance Wobr yr Academi a Gwobr BAFTA ar gyfer yr Actor Cefnogol Gorau yn dilyn ei berfformiad fel Rudolf Abel yn *Bridge of Spies* (2015). Yn 2016 serenna yn y rôl deitl yn ffilm Steven Spielberg *The BFG'', addasiad acsiwn-byw o'r llyfr plant gan Roald Dahl.

Gwnaeth Rylance ei ddebut proffesiynol yn Theatr y Citizens, Glasgow yn 1980. Aeth yn ei flaen i ennill y Wobr Olivier ar gyfer yr Actor Gorau ar gyfer *Much Ado About Nothing* yn 1994 a *Jerusalem* yn 2010, a'r Wobr Tony ar gyfer yr Actor Gorau mewn Drama ar gyfer *Boeing Boeing* yn 2008 a *Jerusalem* yn 2011. Enillodd trydedd gwobr Tony yn 2014 ar gyfer *Twelfth Night*. Ar deledu, enillodd y Wobr BAFTA TV ar gyfer yr Actor Gorau ar gyfer ei rôl fel David Kelly yn nrama 2005 Channel 4 *The Government Inspector* a fe'i enwebwyd ar gyfer Gwobrau Emmy, Golden Globe and Screen Actors Guild ar gyfer chwarae Thomas Cromwell ym mini-gyfres 2015 BBC Two *Wolf Hall*.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Rylance yn Ashford, Caint, i Anne (Skinner yn gynt) a David Waters, y ddau yn athrawon Saesneg. Roedd un o'i famau cu yn Wyddeles. Roedd ei ddau dad-cu yn garcharorion rhyfel i Siapan yn yr Ail Ryfel Byd. Mae gan Rylance chwaer o'r enw Susannah, cantores opera ac awdur, a brawd, Jonathan, sy'n gweithio fel sommelier yn y tŷ bwyty Chez Panisse yn Berkeley, Califfornia. Symudodd ei rieni i'r Unol Daleithiau yn 1962, yn gyntaf i Connecticut ac wedyn i Wisconsin yn 1969, lle ddysgodd ei dad Saesneg ym Mhrifysgol Milwaukee. Mynychodd Rylance yr ysgol hon. Serennodd yn rhaf fwyaf o ddramâu'r ysgol gyda chyfarwyddwr y theatr, Dale Gutzman, gan gynnwys y brif ran mewn cynhyrchiad 1976 o *Hamlet.* Chwaraeodd Romeo yng nghynhyrchiad *Romeo and Juliet *yr ysgol.* *

## Bywyd personol 
Dechreuodd Rylance ganlyn y gyfarwyddwraig, cyfansoddwraig a dramodydd Claire van Kampen yn 1987 tra'n gweithio ar gynhyrchiad o *The Wandering Jew* yn y Theatr Genedlaethol, a phriodasant yn Swydd Rydychen ar 21 Rhagfyr 1989. Trwy'r briodas hon, daeth yn lys-dad i'w dwy ferch o briodas flaenorol, yr actores Juliet Rylance a'r wnethurwraig ffilmiau Nataasha van Kampen. Bu Nataasha farw yng Ngorffennaf 2012 yn 28 mlwydd oed, yn dilyn hyn, tynnodd Rylance yn ôl o'i ran yn seremoni agoriadol Gemau'r Olympaidd 2012. Cymerodd Kenneth Branagh ei le.

Mae Rylance wedi bod yn gefnogwr o'r sefydliad ar gyfer hawliau brodorol Survival International am lawer o flynyddoedd. Ef yw crëwr a chyfarwyddwr "We Are One", digwyddiad codi arian a gymerodd le yn Theatr yr Apollo ym mis Ebrill 2010. Cynhwysodd y noson berfformiadau o ryddiaith a barddoniaeth lwythol o rai o actorion a cherddorion blaenaf y byd.

Mae Rylance yn noddwr i Peace Direct a Stop the War Coalition. Perfformiodd fywyd a geiriau Henri, dyn sy'n byw yng nghanol rhyfel yn nwyrain Congo, yn ystod cyflwyniad yn Ninas Efrog Newydd yn 2011. Mae hefyd yn noddwr i Gwmni Theatr The Outside Edge, sy'n gweithio trwy greu theatr a drama gyda phobl sydd wedi cael eu heffeithio gan gamddefnydd sylweddau. Darpara ymyraethau mewn triniaeth cyffuriau ac alcohol a chyfleusterau cyffredinol i'r gymuned ar draws Prydain.  Cynhyrcha hefyd cynyrchiadau theatr proffesiynol i'r cyhoedd sy'n cymryd lle mewn theatrau, theatrau stiwdio a chanolfannau celfyddydau.

Daeth Rylance yn noddwr i LIFT (Gŵyl Theatr Ryngwladol Llundain) yn 2013. Tra'n sôn am yr ŵyl, meddai: "I feel LIFT has done more to influence the growth and adventure of English theatre than any other organisation we have."

Daeth Rylance yn noddwr i'r prosiect Speech Bubbles  gan Gwmni Theatr Swigen Llundain yn 2015. “I found a voice through making theatre and am proud to be the patron of Speech Bubbles, which helps hundreds of children to do the same.”

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilmiau 
### Teledu 
## Theatr 
### Glôb Shakespeare 
Ynghyd â pherfformiadau llwyfan Rylance, mae wedi ymddangos yn rheolaidd yng Glôb newydd Shakespeare yn Southwark, Llundain ar lan ddeheuol Afon Tafwys.

## Gwobrau ac enwebiadau 
Mae Rylance wedi derbyn llawer o enwebiadau a gwobrau ar gyfer ei berfformiadau, gan gynnwys Gwobrau Tony a BAFTA. Yn yr 88ain Gwobrau'r Academi, enillodd Rylance Wobr yr Academi ar gyfer yr Actor Cefnogol Gorau ar gyfer ei berfformiad fel Rudolf Abel yn *Bridge of Spies*.

## Llyfryddiaeth 
* Mark Rylance: *Play* – ''A Recollection in Pictures and Words of the First Five Years of Play at Shakespeares's Globe Theatre''. Photogr.: Sheila Burnett, Donald Cooper, Richard Kolina, John Tramper. Shakespeare's Globe Publ., Llundain, DU. 2003. ISBN 0-9536480-4-4.
* *The Wisdom of Shakespeare Series* gan Peter Dawkins (Rhagair Mark Rylance):
* *The Wisdom of Shakespeare in As You Like It*. I.C. Media Productions, 1998. Clawr papur. ISBN 0-9532890-1-X.
* *The Wisdom of Shakespeare in The Merchant of Venice*. I.C. Media Productions, 1998. Clawr papur. ISBN 0-9532890-0-1.
* *The Wisdom of Shakespeare in Julius Caesar*. I.C. Media Productions, 1999. Clawr papur. ISBN 0-9532890-2-8.
* *The Wisdom of Shakespeare in The Tempest*. I.C. Media Productions, 2000. Clawr papur. ISBN 0-9532890-3-6.
* *The Wisdom of Shakespeare in Twelfth Night*. I.C. Media Productions, 2002. Clawr papur. ISBN 0-9532890-4-4.
* Peter Dawkins. *The Shakespeare Enigma* (Foreword by Mark Rylance). Polair, DU. 2004. Clawr papur â lluniau, 476pp. ISBN 0-9545389-4-3.
* John Abbott. *Improvisation In Rehearsal* (Rhagair gan Mark Rylance). Nick Hern Books, UK. 2009. Clawr papur, 256pp. ISBN 978-1-85459-523-2.
* Dave Patrick. *The View Beyond: Sir Francis Bacon: Alchemy, Science, Mystery* (Y Gyfres 'View') (Rhagair gan Mark Rylance, Ervin Lazslo, Rose Elliot). Deep Books, UK. 2011. Clawr papur, 288pp. ISBN 978-1-905398-22-5.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Loegr
Categori:Dramodwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1960