François Falc'hun

Ieithydd a dorrai ei gŵys ei hun oedd '''François Falc'hun** (hefyd **Frañsez Falc'hun''') (20 Ebrill 1901 – 13 Ionawr 1991) a adnabyddir oherwydd ei gysyniadau unigryw a dadleol am y Llydaweg. Roedd yn Athro ym Mhrifysgolion Rennes a Brest. Yn wahanol i farn ieithwyr eraill, credai François Falc'hun mai o'r Galeg y tarddodd y Llydaweg ac nid o Frythoneg y mewnlifiad i Lydaw o Ynys Prydain. Iaith y Celtiaid yng ngorllewin a chanolbarth Ewrop, yn bennaf yn y rhanbarth a adnabyddir fel Gâl) oedd y Galeg. Roedd Falc'hun hefyd yn offeiriad Pabyddol.

Roedd ei feirniaid yn honi fod agenda gwleidyddol i'w syniadau er mwyn hybu cenedlaetholdeb Ffrengig.

## Syniadau
Roedd gwaith cynnar Falc'hun yn cynnwys gwaith ar Jean-Marie Perrot. Roedd ef wedi creu orgraff arbennig a elwir yn Orgraff y Brifysgol; disgwylid y byddai'r orgraff hwnnw yn cymryd drosodd oddi wrth y sillafu "Perunvan", a ddefnyddiwyd rhwng 1911 ac 1941. 'Doedd ei sillafu ef (Falc'hun) ddim yn cydnabod y "zh" sydd mor nodweddiadol heddiw o'r Llydaweg (Brei**zh**). Roedd ei orgraff o hefyd yn gwadu'r confensiwn Llydewig, arferol, o ddefnyddio "c'h" (tebyg i'r "ch" Cymraeg) ac a fathwyd yn yr 17g. Gwelir y lythyren hon yn sillafiad Ffrengig ei enw ef ei hun.

Yn 1951 y datblygodd ei ddadl ynglŷn â tharddiad y Llydaweg, gan ddadlau i'r mewnlifiaid Celteg Ynysig ddod wyneb yn wyneb â Galeg y Galiaid yn hytrach na Lladin ac i'r ddwy iaith Gelteg uno i greu Llydaweg. Honodd yn groes i arbenigwyr y cyfnod, sef Joseph Loth a Léon Fleuriot fod tafodiaith ardal Gwened (neu "Vannes") sydd yn nwyrain Llydaw bron yn gyfangwbwl yn Aleg. "*I am convinced that the dialect of Vannes, especially in southern Blavet, is a Gallic survival, little influenced by British contributions, and other dialects are simply Gaulish marked by the language of origin of the island immigrants*".

## Codi nyth cacwn
Daeth dadleuon Falc'hun yn asgwrn a grafwyd ac a ddadleuwyd yn ei gylch am flynyddoedd wedi idoo gyhoeddi ei lyfr *Perspectives nouvelles sur l’histoire de la langue bretonne* (Perspectifau Newydd ar Hanes y Llydaweg) oherwydd ei fod yn cysylltu syniadau ieithyddol gyda rhai gwleidyddol.

Mae'r ieithydd Léon Fleuriot yn cytuno gyda barn Falc'hun i'r Llydaweg gael ei dylanwadu gan y Gelteg, ond yn anghytuno gyda dadl Falc'hun fod tafodiaith Gwened wedi tarddu o'r Galeg.

Yn ôl cyfaill iddo, Françoise Morvan, dioddefodd Falc'hun nifer o alwadau ffôn ffiaidd gan Lydawyr pybyr.

## Cyhoeddiadau
* *Le système consonantique du breton avec une étude comparative de phonétique expérimentale* - Thèse présentée à la faculté des Lettres de l'université de Rennes, Rennes, imp. Réunies, imp. Plihon, 1951
* Préface de l'ouvrage "L'abbé Jean-Marie Perrot", du chanoine Henri Poisson, Édition Plihon (1955).
* *Un texte breton inédit de Dom Michel Le Nobletz.* (Extrait des annales de Bretagne). Rennes, imprimerie réunies, 1958
* ''Histoire de la Langue bretonne d'après la géographie linguistique* - T. I : Texte - T. II : figures Paris, P.U.F. -1963
* *Les noms de lieux celtiques*. Première série : vallées et plaines. Rennes, Editions Armoricaine, 1966, Deuxième série : Problèmes de doctrine et de méthode - noms de hauteur. Rennes, Éditions Armoricaines, 1970
* *Perspectives nouvelles sur l'histoire de la langue bretonne''. Paris, Union Générale d'Éditions, 1981
* *Les noms de lieux celtiques. Première série : vallées et plaines. Deuxième édition, revue et considérablement augmentée*.  Genève (ville)|Genève, Slatkine. 1982. Gyda Bernard Tanguy.
* *Les noms de lieux celtiques. Troisième série : Nouvelle Méthode de Recherche en Toponymie Celtique 1984*. Gyda Bernard Tanguy.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Llydawyr
Categori:Ysgolheigion Llydaweg
Categori:Ysgolheigion Celtaidd