open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Chlumsky

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Anna Chlumsky** (ganed 3 Rhagfyr 1980).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Vada Sultenfuss yn y ffilm *My Girl* (1991) a'i dilyniant *My Girl 2*. Ar ôl saib o actio i fynychu'r coleg, dychwelodd Chlumsky gyda rolau mewn ffilmiau annibynnol fel *Blood Car* (2007) ac *In the Loop* (2009). Portreadodd Amy Brookheimer ar gyfres deledu HBO *Veep* (2012–2019), gan ennill chwe enwebiad ar gyfer Gwobr Emmy Primetime am Actores Gefnogol Eithriadol mewn Cyfres Gomedi. Dechreuodd Chlumsky ei gyrfa mewn busnes sioe yn ifanc, gan fodelu gyda'i mam a ymddangos mewn ffilmiau trwy gydol y 1990au.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1980. Priododd â Shaun So.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234201 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234201 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Chicago
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1980
Maura Tierney

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Maura Tierney** (ganed 3 Chwefror 1965).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau fel Lisa Miller ar y gomedi sefyllfa *NewsRadio* (1995–1999), Abby Lockhart ar y ddrama feddygol *ER* (1999–2009), a Helen Solloway ar y ddrama ddirgelwch *The Affair* (2014–2019). Enillodd wobr Golden Globe am ei berfformiad yn *The Affair*. Mae Tierney hefyd wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau, gan gynnwys *Primal Fear* (1996), *Liar Liar* (1997), *Primary Colors* (1998), *Insomnia* (2002), *The Iron Claw* (2023), a *Twisters* (2024). Symudodd i Los Angeles yn 1987, gan ddechrau ei gyrfa gyda rôl yn ffilm deledu Disney *Student Exchange* a chafodd sylw cenedlaethol gyda'i rôl flaenllaw yn *NewsRadio*.

Ganwyd hi yn Hyde Park, Suffolk County yn 1965. Roedd hi'n blentyn i Joseph M. Tierney. Priododd â Billy Morrissette.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233027 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233027 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tia Carrere

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Tia Carrere** (ganed 2 Ionawr 1967).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau yn ''Wayne's World* a *Wayne's World 2*, *True Lies'', a'r ffilmiau a'r gyfres deledu *Lilo & Stitch*. Roedd Carrere hefyd yn serennu yn y gyfres deledu *Relic Hunter* ac yn ymddangos yn *Curb Your Enthusiasm* ac *AJ and the Queen*. Yn ogystal, bu'n cymryd rhan yn ail dymor *Dancing with the Stars* a'r pumed tymor o *The Celebrity Apprentice yn yr UD*. Heblaw am actio, mae Carrere wedi llwyddo mewn cerddoriaeth, gan ennill dau Wobr Grammy. Dechreuodd ei gyrfa gyda rôl ar y sebon opera *General Hospital* a chafodd gydnabyddiaeth bellach trwy wahanol rolau ffilm a theledu. Mabwysiadodd Carrere ei henw llwyfan o lysenw ei chwaer a fersiwn o'r cyfenw *Carrera* er cof am yr actores Barbara Carrera.

Ganwyd hi yn Honolulu yn 1967. Priododd â Elie Samaha a Simon Wakelin.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q286570 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q286570 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q286570 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1967
Edie Adams

Comedïwraig, actores, cantores a busneswraig o'r Unol Daleithiau oedd **Edie Adams** (16 Ebrill 1927 - 15 Hydref 2008).

Mae hi'n adnabyddus am eu hefelychiadau o sêr rhywiol ar lwyfan a theledu, gan gynnwys Marilyn Monroe. Roedd Adams yn bartner teledu cyson i'w gŵr, Ernie Kovacs. Ar ôl ei farwolaeth yn 1962, parhaodd ei gyrfa am fwy na phedwar degawd, gan ymddangos mewn ffilmiau fel ''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World''. Sefydlodd hefyd ddwy fusnes harddwch: Edie Adams Cosmetics ac Edie Adams Cut 'n' Curl. Yn ogystal, roedd ganddi linell ddylunydd dillad o'r enw Bonham, Inc.

Ganwyd hi yn Kingston, Pennsylvania yn 1927 a bu farw yn Los Angeles yn 2008. Priododd â Pete Candoli ac Ernie Kovacs.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q450646 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q450646 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1927
Jane Wickline

Comedïwraig ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Jane Wickline** (ganed 1 Gorffennaf 1999).

Mae hi'n adnabyddus am fod yn aelod o gast dan sylw ar *Saturday Night Live* ar gyfer ei 50fed tymor. Dechreuodd Wickline wneud fideos comedi yn 2020 a daeth yn adnabyddus trwy ei gwaith ar TikTok ac fel aelod o'r sioe gomedi sgets Stapleview. Mae hi hefyd wedi ymddangos yn y ffilm *My First Film*. Mae Wickline yn ffigwr rheolaidd yn sîn gomedi amgen Brooklyn ac yn perfformio fel rhan o'r act gomedi gerddorol Dukes. Mae hi'n parhau i deithio fel comedïwraig sgets ac mae wedi mynegi dymuniad i ysgrifennu comedi yn broffesiynol.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1999. Roedd hi'n blentyn i Matt Wickline.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1999
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1990au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Blanche Sweet

Actores ffilmiau mud Americanaidd oedd **Blanche Sweet** (18 Mehefin 1896 - 6 Medi 1986).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith helaeth yn y diwydiant ffilmiau cynnar, gan ymddangos mewn 121 o ffilmiau mud a thair ffilm sain. Mae ei pherfformiadau nodedig yn cynnwys rolau blaenllaw yn *The Lonedale Operator* a *Judith of Bethulia* gan D.W. Griffith, a sefydlodd fel ffigwr amlwg yn sinema mud. Dechreuodd Sweet ei gyrfa yn Biograph Studios dan gyfarwyddyd Griffith a daeth yn gystadleuydd i Mary Pickford yn gyflym. Fe'i magwyd gan ei mam-gu ar ôl marwolaeth gynnar ei mam, a chyflwynwyd Sweet i'r llwyfan fel plentyn, gan deithio mewn dramâu ac yn ddiweddarach yn trosglwyddo i ffilm. Roedd ei gyrfa gynnar wedi'i nodweddu gan gydweithio â ffigurau nodedig fel Lionel Barrymore a Maurice Barrymore.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1896 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 1986. Priododd â Raymond Hackett a Marshall Neilan.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q267718 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Amber Tamblyn

Actores ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Amber Rose Tamblyn** (ganed 14 Mai 1983).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn teledu a ffilm, gan gynnwys ei phortread o Emily Quartermaine ar *General Hospital* a'r cymeriad teitl yn *Joan of Arcadia*, a chafodd enwebiadau Emmy Primetime a Golden Globe ar eu cyfer. Mae ei gwaith ffilm yn cynnwys rolau yn *The Sisterhood of the Traveling Pants*, *127 Hours*, a *Stephanie Daley*, a enillodd iddi wobr Actores Orau yng Ngŵyl Ffilm Ryngwladol Locarno. Yn 2016, gwnaeth ei debut cyfarwyddo gyda *Paint It Black*. Yn 2021, serennodd yn *Y: The Last Man* ar FX. Mae Tamblyn hefyd yn awdur cyhoeddedig a beirniad diwylliannol, wedi ysgrifennu saith llyfr a chyfrannu at *The New York Times* ar anghydraddoldeb rhywedd a hawliau pleidleisio menywod.

Ganwyd hi yn Santa Monica, Califfornia yn 1983. Roedd hi'n blentyn i Russ Tamblyn. Priododd â David Cross.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231128 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231128 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Katee Sackhoff

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Katee Sackhoff** (ganed 8 Ebrill 1980).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau fel Lefftenant Kara *Starbuck* Thrace ar *Battlestar Galactica* (2004–2009), Niko Breckenridge ar *Another Life* (2019–2021), Victoria *Vic* Moretti ar *Longmire*, a Bo-Katan Kryze ar *The Mandalorian* (2020–2023). Darparodd hefyd y llais ar gyfer Kryze yn *Star Wars: The Clone Wars* (2012–2013; 2020), *Star Wars Rebels* (2017), a *Star Wars: Tales of the Empire* (2024), yn ogystal â llais Bitch Pudding ar *Robot Chicken* (2005–presennol). Cafodd Sackhoff ei henwebu am bedwar Gwobr Saturn am *Battlestar Galactica* ac enillodd yr Wobr am Actores Gefnogol Orau ar Deledu yn 2005. Roedd hi hefyd yn serennu yn y gyfres deledu byrhoedlog *The Fearing Mind* (2000–2001) a *The Education of Max Bickford* (2001–2002), ac roedd ganddi rolau ailadroddus yn *Bionic Woman* (2007), *Nip/Tuck* (2009), a *CSI: Crime Scene Investigation* (2010–2011).

Ganwyd hi yn Portland, Oregon yn 1980.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230335 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230335 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Margaret Qualley

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Sarah Margaret Qualley** (ganed 23 Hydref 1994).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn actio, gan gynnwys ei rolau yn y gyfres ddrama HBO *The Leftovers* a ffilmiau fel *The Nice Guys*, *Death Note*, a *Once Upon a Time in Hollywood*. Derbyniodd Qualley ganmoliaeth feirniadol ac enwebiadau am ei pherfformiadau yn y gyfres fer bywgraffyddol *Fosse/Verdon* a'r drama Netflix *Maid*, gan ennill enwebiad Golden Globe am yr olaf. Ymddangosodd hefyd yn ffilmiau Yorgos Lanthimos *Poor Things* a *Kinds of Kindness*, a derbyniodd ail enwebiad Golden Globes am ei rôl yn y ffilm arswyd corfforol *The Substance*. Hyfforddodd Qualley yn wreiddiol fel dawnswraig bale ac mae'n ferch i'r actores Andie MacDowell.

Ganwyd hi yn Kalispell, Montana yn 1994. Roedd hi'n blentyn i Andie MacDowell a Paul J. Qualley. Priododd â Jack Antonoff.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q17380672 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q17380672 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Efrog Newydd
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1994
Eva Mendes

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Eva Mendes** (ganed 5 Mawrth 1974).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol yn y diwydiant ffilm, gan gynnwys rolau nodedig yn *Training Day* (2001), *2 Fast 2 Furious* (2003), a *Hitch* (2005). Roedd Mendes hefyd yn serennu yn *Ghost Rider* (2007) a *The Spirit* (2008), addasiadau o gomics, ac aeth i rolau dramatig gyda ffilmiau fel *We Own the Night* (2007) a *The Place Beyond the Pines* (2012). Yn ogystal, ymddangosodd mewn sawl fideo cerddoriaeth ar gyfer artistiaid fel Will Smith a gwasanaethodd fel llysgennad ar gyfer brandiau fel Calvin Klein a Reebok. Dyluniodd Mendes hefyd ar gyfer New York & Company ac roedd yn gyfarwyddwr creadigol Circa Beauty; llinell colur.

Ganwyd hi ym Miami yn 1974.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q170606 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Melissa Gilbert

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Melissa Gilbert** (ganed 8 Mai 1964).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Laura Ingalls Wilder ar gyfres NBC *Little House on the Prairie* rhwng 1974 a 1983. Yn ystod y cyfnod hwn, ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau teledu fel *The Diary of Anne Frank* (1980) a *The Miracle Worker* (1979). Fel oedolyn, parhaodd ei gyrfa mewn ffilmiau teledu a phortreadodd Caroline *Ma* Ingalls yn y cynhyrchiad teithiol o *Little House on the Prairie, the Musical* rhwng 2009 a 2010. Yn 2012, bu'n gystadleuydd ar y sioe realiti *Dancing with the Stars*. Gwasanaethodd Gilbert fel llywydd y Cymdeithas yr Actorion Sgrîn rhwng 2001 a 2005 a rhedodd, heb lwyddiant, am Gynulliad yr Unol Daleithiau yn 2016. Mae hi hefyd yn awdur sawl cofiant, llyfr plant, a lyfr coginio.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1964. Roedd hi'n blentyn i Paul Gilbert. Priododd â Bruce Boxleitner a Timothy Busfield.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230929 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230929 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1964
Chelsea Peretti

Comedïwraig, actores ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Chelsea Peretti** (ganed 20 Chwefror 1978).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel Gina Linetti yn y gyfres gomedi *Brooklyn Nine-Nine* ac mae wedi cyfrannu fel awdur i wahanol gyfresi teledu, gan gynnwys *Parks and Recreation*, *Saturday Night Live*, a *Kroll Show*. Mae Peretti hefyd wedi ysgrifennu ar gyfer cyhoeddiadau fel *The Village Voice*, *Details*, *Playgirl*, *Jest*, a *American Theatre Magazine*, yn ogystal â llwyfannau ar-lein fel *The Huffington Post*. Yn ogystal â'i gwaith teledu, gwnaeth ymddangosiadau ar sioeau fel *Louie*, *The Sarah Silverman Program*, a *Tosh.0*.

Ganwyd hi yn Oakland, Califfornia yn 1978. Priododd â Jordan Peele ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5090122 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5090122 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1978
Sky Ferreira

Cantores, gyfansoddwraig, model ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Sky Ferreira** (ganed 8 Gorffennaf 1992).

Maent yn adnabyddus am eu gyrfa gerddorol, gan gynnwys y recordiau estynedig *As If!* a *Ghost*, yn ogystal â'u halbwm stiwdio gyntaf *Night Time, My Time*. Maent hefyd wedi mentro i fyd actio gyda'u hymddangosiad yn *The Green Inferno* gan Eli Roth. Roedd gwaith cynnar Ferreira yn cynnwys elfennau o ddawns-bop, tra bod eu prosiectau diweddarach yn ymgorffori arddulliau roc indie a synth-pop. Mae senglau nodedig yn cynnwys *Everything Is Embarrassing,* *Downhill Lullaby,* a ''Don't Forget.'' Mae eu themâu geiriol wedi esblygu o wrthryfel a rhamant yn eu harddegau i ansicrwydd personol a themâu rhamant aeddfed. Y tu allan i gerddoriaeth ac actio, mae Ferreira hefyd wedi gweithio fel model ffasiwn.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1992.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q291405 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q291405 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q291405 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bortiwgalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1990au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Marissa Jaret Winokur

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Marissa Jaret Winokur** (ganed 2 Chwefror 1973).

Mae hi'n adnabyddus am ei pherfformiad fel Tracy Turnblad yn y sioe gerdd Broadway *Hairspray*, addasiad o ffilm John Waters. Mae ei gwaith teledu yn cynnwys rolau yn *Stacked*, *Curb Your Enthusiasm*, *Moesha*, *The Steve Harvey Show*, *Just Shoot Me!*, *Felicity*, a *Dharma & Greg*. Roedd Winokur yn gystadleuydd ar *Dancing with the Stars* ac yn ddiweddarach yn cyflwyno *Dance Your Ass Off*. Cyd-gyflwynodd *The Talk* ac yn ddiweddarach *All About Sex* ar TLC. Yn 2018, enillodd hi'r tymor cyntaf o *Celebrity Big Brother* yn America. Ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau fel *American Beauty*, *Never Been Kissed*, a *Teaching Mrs. Tingle*.

Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1973. Priododd â Judah Miller.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q459363 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Anne Archer

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Anne Archer** (ganed 24 Awst 1947).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn ffilm a theledu, gan gynnwys ei rôl a enwebwyd am Wobr yr Academi fel Beth yn y ffilm arswyd *Fatal Attraction* (1987). Ymddangosodd Archer hefyd mewn ffilmiau nodedig fel *The Honkers* (1972), *Good Guys Wear Black* (1978), *Patriot Games* (1992), a *Clear and Present Danger* (1994). Enillodd ei pherfformiad yn *Short Cuts* gan Robert Altman (1993) wobr Golden Globe a Chwpan Volpi iddi. Yn ogystal â'i gyrfa ffilm, gwnaeth Archer ei debut llwyfan fel Mrs. Robinson yn y cynhyrchiad West End o *The Graduate* yn 2001 a chwaraeodd yr actores eponymous yn *The Trial of Jane Fonda* yng Ngŵyl Fringe Caeredin 2014. Roedd ganddi rolau cyson ar sioeau teledu fel *Boston Public* (2003) a *Ghost Whisperer* (2006–2008).

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1947. Roedd hi'n blentyn i Marjorie Lord a John Archer. Mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230199 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230199 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-Seientiaid Cristnogol
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kelli O'Hara

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw '''Kelli O'Hara''' (ganed 16 Ebrill 1976).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith ar lwyfannau Broadway ac opera, gan gynnwys ennill Gwobr Tony am yr Actores Orau mewn Sioe Gerdd am ei rôl fel Anna Leonowens yn adfywiad Lincoln Center Theater o *The King and I*. Mae O'Hara wedi cael ei henwebu am wyth Gwobr Tony, gyda pherfformiadau nodedig yn *The Light in the Piazza*, *The Pajama Game*, *South Pacific*, *Nice Work If You Can Get It*, *The Bridges of Madison County*, *Kiss Me, Kate*, a *Days of Wine and Roses*. Derbyniodd Wobr Drama Desk am Berfformiad Arweiniol Rhagorol mewn Sioe Gerdd yn 2024. Gwnaeth O'Hara ei ymddangosiad cyntaf yn y Metropolitan Opera yn *The Merry Widow* ac ymddangosodd yn *Così fan tutte* a *The Hours*. Mae hi hefyd wedi actio mewn cyfresi teledu fel *Masters of Sex* a *13 Reasons Why*, gan ennill enwebiad Emmy am *The Accidental Wolf*.

Ganwyd hi yn Oklahoma yn 1976.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4328796 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q4328796 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q4328796 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Suzanne Somers

Actores, awdur a busneswraig o'r Unol Daleithiau oedd **Suzanne Somers** (16 Hydref 1946 - 15 Hydref 2023).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau teledu fel Chrissy Snow ar ''Three's Company* a Carol Foster Lambert ar *Step by Step''. Ysgrifennodd Somers dros 25 o lyfrau, gan gynnwys dwy hunangofiant, pedwar llyfr deiet, a llyfr barddoniaeth. Roedd hi hefyd yn adnabyddus am hysbysebu'r ThighMaster, dyfais ymarfer corff. Er bod 14 o'i llyfrau yn werthwyr gorau ac yn canolbwyntio ar iechyd a lles, cafodd ei gwaith hyrwyddo therapi amnewid hormonau bioidentig a thriniaethau canser amgen eu beirniadu gan feddygon.

Ganwyd hi yn San Bruno, Califfornia yn 1946 a bu farw yn Palm Springs, Califfornia yn 2023. Priododd â Alan Hamel.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q242939 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q242939 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Linda Cardellini

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Linda Edna Cardellini** (ganed 25 Mehefin 1975).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau blaenllaw mewn cyfresi teledu fel y ddrama ieuenctid *Freaks and Geeks* (1999–2000), y ddrama feddygol *ER* (2003–2009), a'r ddrama gyffrous *Bloodline* (2015–2017). Cafodd hefyd rôl nodedig fel Sylvia Rosen ar *Mad Men* (2013–2015). Enillodd ei pherfformiad yn y gyfres gomedi dywyll Netflix *Dead to Me* (2019–2022) enwebiad am Wobr Emmy Primetime am Actores Arweiniol Eithriadol. Yn ffilm, daeth Cardellini yn adnabyddus am chwarae Velma Dinkley yn *Scooby-Doo* (2002). Mae ei chredydau ffilm eraill yn cynnwys *Legally Blonde* (2001), *Brokeback Mountain* (2005), ''Daddy's Home* (2015), *The Founder* (2016), *Green Book* (2018), *A Simple Favor* (2018), a *The Curse of La Llorona'' (2019). Chwaraeodd hefyd Laura Barton a llais Lylla yn Byd Sinematig Marvel.

Ganwyd hi yn Redwood City, Califfornia yn 1975. Priododd â Steve Rodriguez ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234204 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234204 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1975
Jo Van Fleet

Actores llwyfan, ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd **Jo Van Fleet** (29 Rhagfyr 1915 - 10 Mehefin 1996).

Mae hi'n adnabyddus am ei gallu i bortreadu cymeriadau llawer hŷn na'i hoedran gwirioneddol, gan gynnwys ei pherfformiadau nodedig yn y cynhyrchiad Broadway *The Trip to Bountiful*, lle enillodd Wobr Tony yn 1954, ac yn y ffilm *East of Eden*, a enillodd Wobr yr Academi iddi am yr Actores Gefnogol Orau yn 1955. Dechreuodd Van Fleet ei gyrfa lwyfan broffesiynol yn 1944 a chafodd gydnabyddiaeth yn gyflym am ei rôl fel Miss Phipps yn y cynhyrchiad *Uncle Harry* yn y Theatr Genedlaethol. Roedd ei gyrfa'n rhychwantu dros bedwar degawd, a daeth yn ffigwr parchus yn y gymuned actio.

Ganwyd hi yn Oakland, Califfornia yn 1915 a bu farw yn Queens yn 1996.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233832 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Sharon Gless

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Sharon Marguerite Gless** (ganed 31 Mai 1943).

Mae hi'n adnabyddus am eu rolau teledu, gan gynnwys eu portread o Maggie Philbin ar *Switch* (1975–78), Sgt. Christine Cagney yn y gyfres ddrama drefn heddlu *Cagney & Lacey* (1982–88), a'r rôl deitl yn ''The Trials of Rosie O'Neill* (1990–92). Roedd Gless hefyd yn chwarae Debbie Novotny yn y gyfres Showtime *Queer as Folk* (2000–2005) a Madeline Westen ar *Burn Notice* (2007–2013). Enwebwyd am Emmy 10 gwaith ac am Golden Globe saith gwaith, gan ennill Golden Globe yn 1986 ac Emmys yn 1986 a 1987 am *Cagney & Lacey*, ac un arall Golden Globe yn 1991 am *The Trials of Rosie O'Neill''. Derbyniodd seren ar y Hollywood Walk of Fame yn 1995.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1943. Priododd â Barney Rosenzweig.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q203417 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q203417 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Carolyn Jones

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Carolyn Sue Jones** (28 Ebrill 1930 - 3 Awst 1983).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys enwebiad am Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am *The Bachelor Party* (1957) a Golden Globes am yr actores newydd mwyaf addawol yn 1959. Mae ei gweithiau nodedig yn cynnwys ei rôl fel Morticia Addams yn y gyfres deledu du-a-gwyn *The Addams Family* gan ddechrau yn 1964. Dechreuodd Jones ei gyrfa ffilm yn gynnar yn y 1950au a pharhaodd am ddau ddegawd arall, gan sicrhau contract gyda Paramount Pictures a ymddangos mewn ffilmiau fel *House of Wax* (1953). Gorchfygodd asthma difrifol yn ei phlentyndod i ddilyn ei breuddwyd o actio.

Ganwyd hi yn Amarillo, Texas yn 1930 a bu farw yn West Hollywood yn 1983. Roedd hi'n blentyn i Chloe Jeanette Jones. Priododd â Aaron Spelling a Herbert Greene.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q238895 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q238895 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jennifer Carpenter

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Carpenter** (ganed 7 Rhagfyr 1979).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilm a theledu, gan gynnwys ei gwaith cynnar yn y gomedi cwlt *White Chicks* (2004) a'r ffilm arswyd goruwchnaturiol *The Exorcism of Emily Rose* (2005), a sefydlodd hi fel brenhines sgrech. Daeth Carpenter i amlygrwydd am chwarae Debra Morgan yn y gyfres ddrama trosedd *Dexter* (2006–2013). Mae ei rolau teledu hefyd yn cynnwys y gyfres ddrama gomedi *Limitless* (2015–2016) a'r gyfres ddrama *The Enemy Within* (2019). Mae rolau ffilm Carpenter yn cynnwys y ffilm arswyd *Quarantine* (2008) a rhoi llais i Sonya Blade yn y ffilmiau *Mortal Kombat* ''Scorpion's Revenge* (2020) a *Battle of the Realms'' (2021).

Ganwyd hi yn Louisville, Kentucky yn 1979. Priododd â Seth Avett.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230641 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230641 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Rachel Zegler

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Rachel Anne Zegler** (ganed 3 Mai 2001).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl fel María yn addasiad cerddorol Steven Spielberg o *West Side Story* (2021), a enillodd iddi wobr Golden Globe am yr Actores Orau – Ffilm Gerddorol neu Gomedi. Mae hi hefyd wedi portreadu Anthea yn y ffilm weithredu archarwr *Shazam! Fury of the Gods* (2023), Lucy Gray Baird yn y ddrama ddisteopaidd i'r arddegau *The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes* (2023), a'r cymeriad teitl yn y ffantasi gerddorol *Snow White* (2025). Ar y llwyfan, gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf fel Juliet mewn ail-gynhyrchiad o drasiedi William Shakespeare *Romeo and Juliet* yn 2024, a'i ymddangosiad West End cyntaf fel y cymeriad teitl mewn ail-gynhyrchiad o *Evita* gan Andrew Lloyd Webber yn 2025.

Ganwyd hi yn Hackensack, New Jersey yn 2001.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q61693947 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion pop o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 2001
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Martha Henry

Actores a chyfarwyddwr o Gogledd America oedd **Martha Kathleen Henry** (17 Chwefror 1938 - 21 Hydref 2021).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyfraniadau sylweddol i'r theatr, yn enwedig yng Ngŵyl Stratford. Hi oedd y cyntaf i graddio o Ysgol Genedlaethol y Theatr Canada yn 1961. Derbyniodd Henry nifer o wobrau, gan gynnwys tair Gwobr Genie am yr Actores Orau a Gwobr Celfyddydau Perfformio'r Llywodraethwr Cyffredinol am ei chyfraniadau i theatr Canada. Perfformiodd yn Theatr Crest Toronto a chafodd gynnig swydd yng Ngŵyl Stratford gan gyfarwyddwr artistig Michael Langham, a dderbyniodd ar gyngor cyfarwyddwr Ysgol Genedlaethol y Theatr.

Ganwyd hi yn Detroit yn 1938 a bu farw yn Stratford yn 2021. Priododd â Rod Beattie, Donnelly Rhodes a Douglas Rain.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q3295158 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Ymfudwyr o'r Unol Daleithiau i Ganada
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Joy Behar

Comedïwraig, cyflwynydd teledu ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Joy Behar** (ganed 7 Hydref 1942).

Mae'n adnabyddus am gyd-gyflwyno'r sioe sgwrsio ABC *The View*, y mae wedi ymddangos ynddi ers ei dechreuad. Enillodd Behar Wobr Emmy  yn 2009 am ei gwaith ar y sioe. Bu hefyd yn cyflwyno *The Joy Behar Show* ar HLN o 2009 i 2011 a *Joy Behar: Say Anything!* ar Current TV o 2012 tan 2013. Darlledwyd ei sioe ddiweddaraf, *Late Night Joy*, ar TLC yn 2015. Yn ogystal, ysgrifennodd *The Great Gasbag: An A–Z Study Guide to Surviving Trump World*. Dechreuodd Behar ei gyrfa yn y 1980au cynnar, gan weithio fel derbynnydd ac yn ddiweddarach fel cynhyrchydd ar *Good Morning America*, ac roedd yn weithgar mewn comedi stand-yp a chyflwyno teledu.

Ganwyd hi yn Brooklyn yn 1942. Priododd â Joseph Behar.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2636981 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2636981 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp benywaidd
Categori:Comedïwyr stand-yp o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1942