Addysg Oedolion Cymru

**Addysg Oedolion Cymru** (Saesneg: *Adult Learning Wales*) yn elusen gofrestredig ac yn ddarparwr addysg oedolion sy'n gwasanaethu Cymru gyfan. Mae'n aelod o rwydwaith sector colegau addysg bellach Cymru, sef, ColegauCymru.

## Hanes 
[bawd|250px|Cofeb i Albert Mansbridge yn [Eglwys Gadeiriol Caerloyw. Ef oedd sefydydd yr WEA.]]
Ffurfiwyd y corff presennol ar uno Cymdeithas Addysg y Gweithwyr (Workers' Educational Association, WEA Cymru) a Choleg Cymunedol yr YMCA ar 1 Awst 2015,  a mabwysiadodd yr enw presennol ym mis Tachwedd 2016. Roedd WEA Cymru ei hun yn gynnyrch uno diweddar, pan ymunodd WEA De Cymru ar 10 Ionawr 2014 â CAG (Gogledd) Coleg Harlech. 

### WEA (De Cymru) 
Mae'r WEA yn Ne Cymru yn olrhain ei wreiddiau i gynhadledd yn Neuadd Cory yng Nghaerdydd ym mis Hydref 1906 a gychwynnwyd gan Albert Mansbridge, gyda chynrychiolwyr awdurdodau lleol, undebau llafur a choleg y brifysgol. Ffurfiwyd deuddeg cangen rhwng 1907 a 1914, gan ddod ag addysg oedolion i weithwyr yn bennaf ym Morgannwg a Mynwy .  Parhaodd y rhwydwaith i ehangu ar ôl y Rhyfel Mawr dan arweiniad yr ysgrifennydd John Davies. 

### CAG (Gogledd) Coleg Harlech 
[bawd|250px|Adeilad yr hen [Coleg Harlech|Goleg Harlech (a thŵr neuadd breswyl myfyrwyr yn y cefndir) yn 2019. Roddwyd ar werth gan GAO yn dilyn ei chau yn 2018.]]
Dechreuodd addysg gweithwyr yng Ngogledd Cymru fel dosbarthiadau mewn chwareli dan nawdd Coleg Prifysgol Gogledd Cymru. O 1925, sefydlwyd ardal Gogledd Cymru newydd o'r WEA, gydag R. Silyn Roberts yn Ysgrifennydd Dosbarth cyntaf. Erbyn 1927 roedd dosbarthiadau mewn bodolaeth wedi treblu, gan ddarparu ar gyfer 1250 o oedolion. Wedi marwolaeth gynnar Silyn yn 1930, olynodd ei weddw, Mary Silyn Roberts, ef yn Ysgrifennydd, hefyd yn ddarlithydd, a pharhaodd y gymdeithas i dyfu, gyda dros 3,000 o ddysgwyr erbyn y 1940au.  Sefydlwyd **Coleg Harlech** yn 1927 gan Thomas Jones, Ysgrifennydd Cabinet i David Lloyd George a Stanley Baldwin, i barhau â gwaith WEA mewn amgylchedd preswyl.

Ar 1 Awst 2001, unodd Cymdeithas Addysg y Gweithwyr (Gogledd Cymru) a Choleg Harlech i ffurfio CAG (Gogledd) Coleg Harlech. Parhaodd y Gymdeithas unedig y traddodiad hirsefydlog cyffredin o addysg oedolion yn y celfyddydau rhyddfrydol i alluogi oedolion i ddatblygu eu gallu i ddysgu a chyflawni eu potensial, ond parhaodd hefyd i ehangu hyn trwy ddatblygu addysg a hyfforddiant galwedigaethol, gan gynnwys darparu cyfleoedd i oedolion dan anfantais gymdeithasol ac addysgol. preswyl yn Harlech ac mewn cymunedau a gweithleoedd ar draws Gogledd a Chanolbarth Cymru.

### Cyhoeddiadau WEA 
Yn ei hanterth, cyhoeddodd Cymdeithas Addysg y Gweithwyr yng Nghymru  Lleufer  yn Gymraeg, yr olaf o dan olygyddiaeth David Thomas. 

### Coleg Cymunedol YMCA 
Corff annibynnol oedd yn gysylltiedig â mudiad ehangach yr YMCA oedd Coleg Cymunedol YMCA. Roedd yn darparu addysg oedolion, yn bennaf i ddysgwyr gwrywaidd, yn aml yn bobl agored i niwed, gan gynnwys cyn-droseddwyr a gweithwyr ieuenctid, ledled Cymru gyfan. 

## Darpariaeth addysg oedolion 
Mae gan Adult Learning Wales/Addysg Oedolion Cymru bresenoldeb ledled Cymru. Mae’n darparu addysg oedolion ledled Cymru, weithiau yn ei hadeiladau ei hun, ond yn aml mewn safleoedd trydydd parti, yn ôl yr angen.

## Llywodraethu 
Mae'r Gymdeithas yn elusen gofrestredig gyda'r Comisiwn Elusennau (rhif cofrestru 1071234) ac yn gwmni cyfyngedig trwy warant (rhif cwmni 3109524), a lywodraethir gan Gyngor Ymddiriedolwyr. Mae'n sefydliad sy'n seiliedig ar aelodaeth am £10 y flwyddyn. Anogir myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, staff a phobl eraill sy'n dymuno cefnogi'r Gymdeithas yn arbennig i wneud cais. Mae rhwydwaith o ganghennau ledled Cymru. Y brif ffynhonnell gyllid yw Llywodraeth Cymru fel sefydliad dynodedig o dan Ddeddf Addysg Bellach ac Uwch 1992 . Ers ei ailenwi’n Addysg Oedolion Cymru, mae’r sefydliad hefyd yn cadw brand y sefydliadau rhagflaenol.

## Llyfryddiaeth
* J. England (ed.) (2007). *Changing Lives: Workers’ Education in Wales 1907–2007*, 
*P. Stead (1977). *Coleg Harlech: The First Fifty Years*, 
*E. White (1977). *Thomas Jones: Founder of Coleg Harlech*, 

## Cyfeiriadau 
; Nodiadau

## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol
* Fideo'n esbonio perthynas AOC a'r Brifysgol Agored ar Youtube
* Tudalen Facebook AOC (angen creu cyfrif bersonol)
* Tudalen instagram AOC @alwcymru 

Categori:Colegau addysg bellach Cymru
Categori:Addysg yng Nghymru
Addysg Oedolion Cymru