1850au yng Nghymru

bawd|250px|Hen Wlad fy Nhadau
Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y degawd **1850–1859** i '''Gymru a'i phobl'*.

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward 
* Tywysoges Cymru - yn *wag''

### Gwobrau 
Eisteddfod Genedlaethol Cymru

* 1853 - "Islwyn" yn ennill y goron yn eisteddfod y Fenni . 
* 1858 - "Eisteddfod Fawr" yn Llangollen ; ymddangosiad cynnar seremoni'r Orsedd.

### Llyfrau newydd 
bawd|250px|Ceinion Alun
* Anne Beale - *Gladys of Harlech* (1858) 
* John Blackwell (Alun) - *Ceinion Alun* (1851; cyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth) 
* B B Woodward - *The History of Wales* (1853) 
* Samuel Evans (Gomerydd) - *Y Gomerydd* (1854) 
* John Ceiriog Hughes - *Gohebiaethau Syr Meurig Crynswth* (cyfrol 1) (1856) 
* Aneurin Jones - *Tafol y Beirdd* (1852) 
* John Jones (Talhaiarn) - *Gwaith Talhaiarn*, cyf. 1 (1855) 
* Owen Wynne Jones 
** *Fy Oriau Hamddenol* (1854) 
** *Dafydd Llwyd* (1857) 
** *Lleucu Llwyd* (1858) 
* Robert Parry (Robyn Ddu Eryri) - *Teithiau a Barddoniaeth Robyn Ddu Eryri* (1857) 
* William Rees (Gwilym Hiraethog) 
** ''Aelwyd F'Ewythr Robert* (1852) 
** *Gweithiau Barddonol Gwilym Hiraethog* (1855) 
* William Thomas (Islwyn) - *Barddoniaeth* (1854) 
* William Thomas (Gwilym Marles) - *Prydyddiaeth* (1859) 
* Morris Williams (Nicander) - *Y Psalmwyr* (1850) 
* William Williams (Creuddynfab) - *Y Barddoniadur* (1855)
bawd|250px|Hysbyseb ar gyfer cerddoriaeth Ystorm Tiberias, Tanymarian

### Cerddoriaeth 
* *Y Blwch Cerddorol* (casgliad o emynau ac anthemau) (1854) 
* Thomas Jones (Gogrynwr) - *Gweddi Habacuc* (cantata) (1851) 
* J. Ambrose Lloyd - *Teyrnasoedd y Ddaear* (1852) 
* Edward Stephen (Tanymarian) - *Ystorm Tiberias* (oratorio) (1852) 
* Ionawr 1856 - Cyfansoddwyd anthem genedlaethol Cymru, *Hen Wlad Fy Nhadau*, gan James James gyda geiriau gan ei dad Evan James .

## Genedigaethau 
bawd|Arthur Evans
bawd|Ceridwen Peris
* 1850 
** 4 Ionawr - Griffith J. Griffith, diwydiannwr (bu farw 1919) 
** 16 Ebrill - Sidney Gilchrist Thomas, dyfeisiwr (bu farw 1885) 
* 1851 
** 8 Gorffennaf - Syr Arthur Evans, archeolegydd (bu farw 1941) 
** 27 Rhagfyr - Percy Gilchrist, diwydiannwr 
** *dyddiad anhysbys* - Elizabeth Phillips Hughes, hyrwyddwr addysg merched (bu farw 1925) 
* 1852 
** 20 Mawrth - John Gwenogvryn Evans, palaograffydd (bu farw 1930) 
** 26 Ebrill - William Eilir Evans, newyddiadurwr (bu farw 1910) 
** 28 Ebrill - Syr Francis Edwards, Barwn 1af, gwleidydd Rhyddfrydol (bu farw 1927) 
** 11 Mai - Syr David Saunders Davies, AS (bu farw 1934) 
** 25 Tachwedd - Syr Evan Vincent Evans, cefnogwr yr Eisteddfod (bu farw 1934) 
** Rhagfyr - Alice Gray Jones (Ceridwen Peris), awdur (bu farw 1943) 
* 1855 
** *dyddiad anhysbys'' - Jeremiah Jones, bardd (bu farw 1902) 
* 1856 
** 26 Mawrth - David Alfred Thomas, gwleidydd (bu farw 1918) 
* 1858 
** 28 Ionawr - Tannatt William Edgeworth David, fforiwr (bu farw 1934) 
** 28 Rhagfyr - Josiah Towyn Jones, gwleidydd 
* 1859 
** 16 Chwefror - Thomas Edward Ellis, gwleidydd (bu farw 1899) 
** 17 Gorffennaf - Ernest Rhys, awdur (bu farw 1946)

## Marwolaethau 
[bawd|Charles Watkin Williams-Wynn yw'r bachgen yn y llun hwn gan [Joshua Reynolds o'i fam, Charlotte Williams-Wynn, a'i phlant.]]
bawd|Cofeb Ieuan Gwynedd, Tŷ Croes Isaf
bawd|Y mwyn *Vivianite* a enwyd ar ôl John Henry Vivian
* 1850 
** 2 Medi - Charles Williams-Wynn, gwleidydd (ganwyd 1775) 
* 1851 
** 6 Ebrill - William Morgan Kinsey, awdur teithio (ganwyd 1788) 
** 30 Mehefin - Thomas Phillips, sylfaenydd Coleg Llanymddyfri (ganwyd 1760) 
* 1852 
** 23 Chwefror - Evan Jones (Ieuan Gwynedd), gweinidog a newyddiadurwr, 31 
** 2 Mai - John Jones (Ioan Tegid), bardd (ganwyd 1792) 
** 26 Tachwedd - John Josiah Guest, peiriannydd, entrepreneur a gwleidydd, 77 
* 1853 
** *Dyddiad anhysbys* - William Roberts, pregethwr (ganwyd 1809) 
* 1854 
** 3 Ebrill - Edward Lloyd, Barwn 1af Mostyn, gwleidydd (ganwyd 1768) 
** 29 Ebrill - Henry Paget, Ardalydd 1af Ynys Môn, milwr a gwleidydd (ganwyd 1768) 
* 1855 
** 28 Mehefin - FitzRoy Somerset, Barwn 1af Rhaglan (ganwyd 1788) 
** *dyddiad anhysbys* 
** Syr John Morris, Barwnig 1af, diwydiannwr 
** John Henry Vivian, diwydiannwr (ganwyd 1785) 
* 1857 
** 10 Chwefror - David Thompson, archwiliwr (ganwyd i rieni Cymraeg 1770) 
** 12 Awst - William Daniel Conybeare, deon Llandaf (ganwyd 1787) 
** 16 Awst - John Jones, Talysarn, gweinidog anghydffurfiol amlwg (ganwyd 1796) 
* 1858 
** 17 Tachwedd - Robert Owen, sylfaenydd y mudiad cydweithredol (ganwyd 1771) 
** 20 Tachwedd - Syr Joseph Bailey, Barwnig 1af, meistr haearn (ganwyd 1783) 
** 18 Rhagfyr - John Salusbury Piozzi Salusbury, nai i Hester Thrale (ganwyd 1793)

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru