open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rambai Barni

Brenhines Gwlad Thai oedd **Rambai Barni** (20 Rhagfyr 1904 - 22 Mai 1984), a hynny yn ystod blynyddoedd cynnar brenhiniaeth gyfansoddiadol y wlad. Gorfodwyd hi a'i gŵr i wrthod y frenhiniaeth yn 1935 ar ôl gwrthdaro â'r llywodraeth. Ar ôl marwolaeth y brenin, derbyniodd y frenhines rôl mwy gwleidyddol, a helpodd hi a'i brawd, y Tywysog Subhastiwongse, i drefnu'r gwrthwynebiad yn erbyn goresgyniad Japan o Wlad Thai yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ganwyd hi yn Bangkok yn 1904 a bu farw yn Balas Sukhothai yn 1984. Roedd hi'n blentyn i Svasti Sobhana ac Abha Barni. Priododd hi Prajadhipok.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Rambai Barni yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Maria Anna o Awstria, etholyddes Bafaria

Roedd **Maria Anna von Habsburg** (Yr Archdduges Maria Anna o Awstria) (13 Ionawr 1610 - 25 Medi 1665) a adnabyddwyd hefyd fel **Maria Anna von Bayern** yn rhaglaw o'r Almaen. Rhwng 1651 ac 1654, daeth yn gyd-reolwr Bafaria pan ddaeth ei mab, Ferdinand Maria, yn Dywysog dan 18 oed. Mae Maria Anna'n gymeriad canolog yn y nofel, 1634: *The Bavarian Crisis* (Eric Flint & Virginia DeMarce. Baen Books.)

Ganwyd hi yn Graz yn 1610 a bu farw ym München yn 1665. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Maria Anna o Bafaria. Priododd hi Maximilian I, Etholydd Bafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Archdduges Maria Anna o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1610
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1665
Categori:Merched yr 17eg ganrif 
Categori:Gwleidyddion
Categori:Tywysogesau Awstria
Maria Josepha o Fafaria

Roedd **Maria Josepha o Fafaria** (30 Mawrth 1739 – 28 Mai 1767) yn briod â'r Ymerawdwr Glân Rhufeinig Joseff II, ond nid oedd ei phriodas yn un hapus. Roedd Maria Josepha yn aml yn dioddef o iechyd gwael a bu farw o'r frech wen yn 29 oed. Nid oedd unrhyw blant o'r briodas, ac arweiniodd ei marwolaeth at Ryfel Olyniaeth Bafaria.

Ganwyd hi ym München yn 1739 a bu farw yn Fienna yn 1767. Roedd hi'n blentyn i'r Ymerawdwr Glân Rhufeinig Siarl VII a Maria Amalia o Awstria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Josepha yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1739
Categori:Marwolaethau 1767
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Ludovika o Fafaria

Y Dywysoges **Ludovika o Fafaria** (Marie Ludovika Wilhelmine; 30 Awst 1808 – 26 Ionawr 1892) oedd chweched plentyn Maximilian I Josef, brenin Bafaria, a'i wraig Caroline o Baden. Cafodd ei geni ym München ac roedd ganddi ddwy chwaer. Derbyniodd Ludovika a'i chwiorydd lawer o wersi mewn llenyddiaeth, daearyddiaeth a hanes. Roeddynt yn rhugl mewn Almaeneg a Ffrangeg.

Priododd hi Maximillian Josef, dug ym Mafaria (yn anffurfiol, "Max in Bayern"), a oedd yn fab i'w chefnder. Bu farw Ludovika ym München yn 1892.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Tywysoges Ludovika o Bafaria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Tywysogesau
Simin Behbahani

Bardd o Iran, yn delynegwr ac yn actifydd oedd **Simin Behbahani** (20 Gorffennaf 1927 - 19 Awst 2014). Dechreuodd ysgrifennu barddoniaeth yn ddeuddeg oed a chyhoeddodd ei cherdd gyntaf yn bedair ar ddeg oed. Defnyddiodd arddull *Char Pareh* Nima Yooshij. Cyfrannodd at ddatblygiad hanesyddol trwy ychwanegu pynciau theatrig a digwyddiadau dyddiol a sgyrsiau am farddoniaeth gan ddefnyddio arddull barddonol o'r enw *ghazal*. Hi oedd Llywydd Cymdeithas Ysgrifenwyr Iran a chafodd ei henwebu ar gyfer Gwobr Lenyddol Nobel yn 1999 a 2002. Yn gynnar ym mis Mawrth 2010, cafodd ei dal gan yr heddlu a'i holi "drwy'r nos" cyn cael ei rhyddhau heb ei phasbort. Mynegodd ei chyfieithydd Saesneg (Farzaneh Milani) syndod at yr arestiad gan fod Behbahani bryd hynny yn 82 oed a bron yn ddall.

Ganwyd hi yn Tehran yn 1927 a bu farw yn Tehran yn 2014. Roedd hi'n blentyn i Abbas Khalili a Fahr-Ozma Arghun.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Simin Behbahani yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Beirdd o Iran
Categori:Awduron geiriau caneuon
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o Iran
Olave Baden-Powell

"Chief Guide" cyntaf gwledydd Prydain ac yn wraig i Robert Baden-Powell, sylfaenydd y Sgowtiaid, oedd **Olave St Clair Baden-Powell** (ganwyd **Olave Soames**; 22 Chwefror 1889 - 25 Mehefin 1977). Roedd Robert yn 35 mlynedd yn hŷn na hi. Gwnaeth Olave gyfraniad mawr i ddatblygiad y mudiad Geidiaid/Sgowtiaid Merched, gan ymweld â 111 o wledydd yn ystod ei bywyd.

Ganwyd hi yn Chesterfield yn 1889 a bu farw yn Bramley, Surrey yn 1977. Roedd hi'n blentyn i Harold Soames a Katharine Mary Hill.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Olave Baden-Powell yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Addysgwyr o Loegr
Alexandra Pavlovna o Rwsia

**Alexandra Pavlovna o Rwsia** (Rwsieg: Александра Павловна) (9 Awst 1783 - 16 Mawrth 1801) oedd wyres hynaf Catrin Fawr. Cafodd ei magu gan Charlotte von Lieven a derbyniodd addysg nodweddiadol i dywysogesau o Rwsia yn y cyfnod. Yn 1790, dechreuodd Catrin Fawr feddwl am ddyfodol Alexandra, ac yn 1794, penderfynodd ei bod yn bryd i'r Dduges briodi. Dechreuodd trafodaethau gyda'r llys yn Sweden am priodas posib rhwng Alexandra a brenin newydd Sweden, Gustav IV Adolff. Fodd bynnag, ni allai'r ddwy ochr gytuno ar grefydd. Yn y diwedd, priododd Gustav IV Adolf a'r Dduges Louise Charlotte o Mecklenburg-Schwerin yn lle hynny.

Ganwyd hi yn Tsarskoe Selo yn 1783 a bu farw yn Fienna yn 1801. Roedd hi'n blentyn i Pawl I, tsar Rwsia a Maria Feodorovna. Priododd hi Archddug Joseph.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Alexandra Pavlovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1801
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Rwsia
Marthe Vogt

Gwyddonydd o'r Almaen oedd **Marthe Vogt** (8 Medi 1903 - 9 Medi 2003) a wnaeth gyfraniadau pwysig i'r ddealltwriaeth o rôl niwrodrosglwyddyddion yn yr ymennydd, yn enwedig epineffrîn. Yn y 1930au, sefydlodd enw da fel un o ffarmacolegwyr mwyaf blaenllaw'r Almaen. yn 1935, symudodd i wledydd Prydain i weithio gyda Henry Hallett Dale yn y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Meddygol, Llundain. 
yn 1938, dyfarnwyd doethuriaeth er anrhydedd iddi o Gaergrawnt. Yn anffodus, roedd gwleidyddiaeth yr Ail Ryfel Byd yn bygwth ei gyrfa. Arweiniodd ei chenedligrwydd Almaenig at ymchwiliad gan wasanaethau cudd-wybodaeth Lloegr yn 1940, a’i categoreiddiodd fel risg uchel oherwydd na fyddai swyddogion Natsïaidd yn derbyn ei hymddiswyddiad o apwyntiad parhaol pan adawodd yr Almaen. Fe'i dygwyd gerbron tribiwnlys a ddyfarnodd y byddai'n cael ei chludo dramor ar unwaith. Fodd bynnag, apeliodd eo chydweithwyr a ffrindiau Vogt a chaniatawyd yr apêl, gan ei rhyddhau i barhau â'i gwaith yng Nghaergrawnt.

Ganwyd hi ym Merlin yn 1903 a bu farw yn San Diego yn 2003. Roedd hi'n blentyn i Oskar Vogt a Cécile Vogt-Mugnier. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marthe Vogt yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Niwrowyddonwyr
Maria Josepha Amalia o Sacsoni

**Maria Josepha Amalia o Sacsoni** (7 Rhagfyr 1803 – 18 Mai 1829) oedd Brenhines Gydweddog Sbaen o 1819 i 1829. Nid oedd ganddi unrhyw blant. Tynnodd Maria Josepha Amalia yn ôl o fywyd cyhoeddus a threuliodd y rhan fwyaf o'i hamser ym Mhalas Aranjuez, Palas Brenhinol Riofrio, a'r Granja de San Ildefonso.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1803 a bu farw yn Aranjuez yn 1829. Roedd hi'n blentyn i Maximilian, Tywysog Sacsoni a'r Dywysoges Maria Carolina o Parma. Priododd hi Ferdinand VII, brenin Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Josepha Amalia o Sacsoni yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Breninesau Ewrop
Ana de Jesus Maria o Bortiwgal

Tywysoges o Bortiwgal oedd yr Infanta **Ana de Jesus Maria o Braganza** (23 Hydref 1806 – 22 Mehefin 1857), merch ieuengaf y Brenin João VI a'i wraig, Carlota Joaquina o Sbaen. Yn 1827, priododd Dom Nuno José Severo de Mendonça Rolim de Moura Barreto, gan ddod yn Ardalyddes Loulé. Roedd yr undeb hwn yn sgandal ar y pryd gan mai Ana oedd y tywysoges Portiwgaleg cyntaf ers canrifoedd i briodi rhywun nad oedd o waed brenhinol. Ni chymeradwywyd eu priodas gan ei thad y Brenin, a ddechreuodd brodyr Ana hawlio'r orsedd. Aeth y cwpl yn alltud yn 1831 oherwydd newidiadau gwleidyddol ym Mhortiwgal, gan deithio'n helaeth yn Ewrop. Daeth eu priodas i ben i bob pwrpas yn 1835.

Ganwyd hi ym Mafra yn 1806 a bu farw yn Rhufain yn 1857.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Infanta Ana de Jesus Maria o Bortiwgal yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1806
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Infantas Portiwgal
Maria Anna o Awstria (1738–1789)

Tywysoges o Awstria oedd yr Archdduges **Maria Anna o Awstria** (Maria Anna Josepha Antonia; 6 Hydref 1738 – 19 Tachwedd 1789). Am gyfnod byr, hi oedd etifeddes tebygol ei thad yr Ymerawdwr Ffransis I i'r tiriogaethau Hapsbwrgaidd. Dioddefodd o iechyd gwael ac anabledd corfforol ac ni phriododd. Yn wir, daeth yn abades yn Klagenfurt. Adeiladwyd palas (cwblhawyd yn 1771) gan Nicolò Pacassi ger y fynachlog yn gartref iddi. Ysgrifennodd Maria Anna lyfr am wleidyddiaeth ei mam hefyd. Canmolwyd ei lluniau dyfrlliw a'i darluniau gan y byd proffesiynol. Er gwaethaf ei doniau a'i deallusrwydd, roedd yr uchelwyr yn ei chasáu oherwydd bod ei diddordebau gwyddonol yn cael eu hystyried yn anaddas i fenywod, ond roedd y byd gwyddonol a chelfyddydol yn ei gwerthfawrogi.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1738 a bu farw yn Klagenfurt yn 1789. Roedd hi'n blentyn i Ffransis I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Maria Theresa.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Archdduges Maria Anna o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1738
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1789
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Categori:Abadesau
Amélie o Orléans

**Amélie o Orléans** (Marie Amélie Louise Hélène) (28 Medi 1865 - 25 Hydref 1951) oedd Brenhines Gydweddog olaf Portiwgal, a bu'n llywodraethu'r wlad yn ystod absenoldeb ei gŵr Carlos I. Roedd hi'n frenhines boblogaidd a gweithgar, ac roedd ganddi ddiddordeb mewn llawer o brosiectau cymdeithasol. Cafodd ei diswyddo pan gafodd ei gŵr ei ddymchwel mewn gwrthrhyfel, a threuliodd weddill ei hoes yn alltud yn Ffrainc.

Ganwyd hi yn Twickenham yn 1865 a bu farw yn Le Chesnay yn 1951. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Philippe, Iarll Paris a'r Dywysoges Marie Isabelle o Orléans.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Amélie o Orléans yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Breninesau Ewrop
Isabel, Tywysoges Asturias

Roedd **Isabella, Tywysoges Asturias** (Sbaeneg: *María Isabel Francisca de Asís Cristina Francisca de Paula Dominga*) (20 Rhagfyr 1851 - 22 Ebrill 1931) yn dywysoges o Asturias (heddiw:  Portiwgal). Hi oedd merch hynaf y Frenhines Isabella II o Sbaen a'i gŵr Francisco de Asís, Dug Cádiz. Cafodd ei geni i gyfnod cythryblus yn hanes Portiwgal, gyda llawer o aflonyddwch gwleidyddol. 
yn 1859, priododd y Tywysog Gaetan, Iarll Girgenti, mab Brenin y Ddwy Sisili. Roeddent yn byw yn yr Eidal, ac ymroddodd Isabel ei hun i'w theulu, gan ddarparu addysg dda i'w chwiorydd.

Ganwyd hi ym Madrid yn 1851 a bu farw ym Mharis yn 1931. Roedd hi'n blentyn i Brenin Francisco o Sbaen a Isabella II, brenhines Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Isabella, Tywysoges Asturias yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Tywysogesau Sbaen
Categori:Infantas Sbaen
Y Dywysoges Ragnhild

Tywysgoes o Norwy oedd **y Dywysoges Ragnhild** (Ragnhild Alexandra; 9 Mehefin 1930 – 16 Medi 2012), plentyn hynaf y Brenin Olav V o Norwy a'r Dywysoges Märtha o Sweden. Ond oherwydd cyfraith olyniaeth Norwy, nid oedd ar linell olyniaeth yr orsedd. Fodd bynnag, roedd ar linell olyniaeth gorsedd Lloegr, a meddiannodd yr 16eg a'r 17eg safle yn y llinell olyniaeth honno yn ystod ei phlentyndod a'i hieuenctid. 
yn 1953, priododd Erling Lorentzen, dyn busnes o Norwy a swyddog yn y fyddin a oedd wedi gwasanaethu fel ei gwarchodwr yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd gan y cwpl dri o blant. Roedd y Dywysoges Ragnhild yn geidwadwr a feirniadodd ei nith a'i nai, y Dywysoges Märtha Louise a Thywysog Haakon Magnus, yn gyhoeddus am eu dewis o briod yn 2004. Hi hefyd oedd noddwr Sefydliad Norwyaidd ar gyfer pobl â nam ar eu clyw. Treuliodd lawer o'i bywyd yn byw ym Mrasil.

Ganwyd hi yn Balas Brenhinol, Oslo yn 1930 a bu farw yn Rio de Janeiro yn 2012.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Ragnhild yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Tywysogesau
Marie Louise Gonzaga

Brenhines o Wlad Pwyl oedd **Marie Louise Gonzaga** (Pwyleg: Ludwika Maria) (18 Awst 1611 - 10 Mai 1667) a briododd ddau frenin Gwlad Pwyl a dau Archddug o Lithwania. Roedd hi'n adnabyddus am ei dylanwad a'i grym, yn ogystal â'i chynlluniau gwleidyddol uchelgeisiol. Yn ystod goresgyniad Sweden ar Wlad Pwyl, bu'n allweddol wrth arwain y Pwyliaid yn erbyn y Swediaid. Fodd bynnag, nid oedd yn gallu gweithredu ei diwygiadau oherwydd gwrthwynebiad gan yr uchelwyr o Wlad Pwyl. Roedd Marie Louise hefyd yn adnabyddus am ei gwrthwynebiad i bolisi goddefgarwch crefyddol Gwlad Pwyl a’i hawydd i weld hereticiaid yn cael eu llosgi wrth y stanc.

Ganwyd hi ym Mharis yn 1611 a bu farw yn Warsaw yn 1667. Roedd hi'n blentyn i Charles Gonzaga, Dug Mantua a Montferrat a Catherine o Guise. Priododd hi Władysław IV Vasa a wedyn John II Casimir Vasa.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie Louise Gonzaga yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1611
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1667
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Gwleidyddion
Shams Pahlavi

**Shams Pahlavi** (Persieg: شمس پهلوی) (28 Hydref 1917 &ndash; 29 Chwefror 1996) oedd chwaer hynaf Mohammad Reza Pahlavi, Shah olaf Iran. Hi oedd llywydd y ''Cymdeithas y Llew a'r Haul Coch (Persieg: جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران, Persieg y Gorllewin: Jam-eiyat Šir o Xoršid Sorx Irân). Gwasanaethodd fel llywydd Ail Gyngres Merched y Dwyrain yn 1932. 
Trodd at Gatholigiaeth yn y 1940au. Ar ôl dychwelyd i Iran yn 1953, cynhaliodd broffil cyhoeddus isel a chyfyngodd ei gweithgareddau i reoli'r ffortiwn a etifeddodd gan ei thad. Ar ddiwedd y 1960au, comisiynodd benseiri Sefydliad Frank Lloyd Wright i adeiladu iddi Balas Morvarid yn Mehrshahr ger Karaj, a Villa Mehrafarin yn Chalous, Mazandaran.

Ganwyd hi yn Tehran yn 1917 a bu farw yn Santa Barbara yn 1996. Roedd hi'n blentyn i Reza Shah a Tadj ol-Molouk o Iran. Priododd hi Feridoun Jam.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Shams Pahlavi yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Kirsten Flagstad

Canwr opera o Norwy oedd **Kirsten Flagstad** (12 Gorffennaf 1895 - 7 Rhagfyr 1962) a oedd yn weithgar yng nghanol yr 20g. Roedd hi'n arbennig o adnabyddus am ei rolau Wagneraidd, ac fe'i hystyrid yn un o gantorion mwyaf ei chyfnod. Gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf yn yr Opera Metropolitan yn Efrog Newydd yn 1935, ac aeth ymlaen i berfformio nifer o rolau eraill yn y cwmni.

Ganwyd hi yn Bwrdeistref Hamar yn 1895 a bu farw yn Oslo yn 1962. Roedd hi'n blentyn i Michael Flagstad a Maja Flagstad.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kirsten Flagstad yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Cantorion opera
Cordelia Edvardson

Newyddiadurwr o Sweden oedd **Cordelia Edvardson** (1 Ionawr 1929 - 29 Hydref 2012) a ymfudodd i Sweden ar ôl yr Ail Ryfel Byd. yn 1984, cyhoeddodd hunangofiant yn dogfennu ei bywyd fel goroeswr yr Holocost.

Ganwyd hi ym München yn 1929 a bu farw yn Stockholm yn 2012. Roedd hi'n blentyn i Hermann Heller a Elisabeth Langgässer.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cordelia Edvardson yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Llenorion o Sweden
Categori:Newyddiadurwyr o Sweden
Categori:Hunangofianwyr o Sweden

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Edwina Mountbatten, Iarlles Mountbatten o Fyrma

Roedd **Edwina Mountbatten, Iarlles Mountbatten o Fyrma** (28 Tachwedd 1901 – 21 Chwefror 1960) yn aeres Seisnig, yn gymdeithaswraig, cymhorthydd mewn argyfwng, ac yn is-reolwr olaf India. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd yn helaeth gyda Brigâd Ambiwlans Sant Ioan. Yn dilyn rhaniad India, bu'n gyfrifol am ysgogi ymdrechion i gynorthwyo mewn argyfwng a chafodd ei chanmol yn eang am ei gwaith.

Ganwyd hi yn 32 Bruton Street, Mayfair, Llundain, yn 1901, a bu farw yn Kota Kinabalu yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Wilfrid Ashley ac Amalia Cassel. Priododd hi Louis Mountbatten, Iarll 1af Mountbatten o Fyrma.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Edwina Mountbatten, Iarlles Mountbatten o Burma yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Teulu Battenberg
Ursula Ledóhowska

Lleian Gatholig o Wlad Pwyl oedd **Ursula Ledóchowska** (enw crefyddol: **Maria Ursula yr Iesu**) (17 Ebrill 1865 - 29 Mai 1939) a sylfaenydd *Ursula: Calon Cwynfanllyd yr Iesu* (Pwyleg: Zgromadzenie Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego). Roedd yn gefnogwr toreithiog i annibyniaeth Gwlad Pwyl a sefydlodd leiandai ar draws gwledydd Llychlyn. Ymsefydlodd Ledóchowska yn Stockholm a sefydlodd ysgol iaith ac ysgol gwyddoniaeth ddomestig i ferched tra yno. yn 1917 cyhoeddodd y llyfr *Polonica* mewn tair iaith wahanol. Yn Nenmarc yn 1918 sefydlodd gartref plant amddifad ac ysgol economeg y cartref yn Aalborg. Yn 1920 dychwelodd i Wlad Pwyl gyda 40 o leianod eraill a oedd wedi ymuno â hi yn ei chenhadaeth a chyda chaniatâd Rhufain newidiodd enw ei lleiandy annibynnol yn Pniewy i ''Ursula: Calon Cwynfanllyd yr Iesu'. 

Ganwyd hi yn Loosdorf yn 1865 a bu farw yn Rhufain yn 1939. Roedd hi'n blentyn i Antoni August Ledóchowski a Józefa Ledóhowska.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ursula Ledóhowska yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Addysgwyr benywaidd y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Addysgwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Cenhadon o Wlad Pwyl
Categori:Catholigion o Wlad Pwyl
Categori:Lleianod o Wlad Pwyl
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Pobl o Ymerodraeth Awstria
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Elena Stasova

Chwyldroadwr Sofietaidd o Rwsia oedd **Elena Stasova** (neu **Elena Dmitriyevna Stasova**, Rwsieg: Елена Дмитриевна Стасова) (3 Hydref 1873 - 31 Rhagfyr 1966) a oedd yn arweinydd cynnar Plaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd. Bu'n ymwneud â smyglo arfau a threfnu digwyddiadau'r Blaid Gomiwnyddol. Cafodd ei harestio sawl gwaith ond parhaodd i fod yn weithgar mewn Comiwnyddiaeth. Ar ôl Chwyldro Chwefror 1917, cafodd ei henwi'n ysgrifennydd y Pwyllgor Canolog a pharhaodd yn y swydd honno nes iddi ymddiswyddo yn 1919.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1873 a bu farw ym Moscfa yn 1966. Roedd hi'n blentyn i Dmitri Stasov a Polixena Stepanovna Kuznetsova. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elena Stasova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Gwleidyddion
Natalia Alexeievna o Rwsia

Roedd **Natalia Alexeievna o Rwsia** (hefyd *Wilhelmina o Hesse-Darmstadt*) (25 Mehefin 1755 - 15 Ebrill 1776) yn Dduges o Rwsia. Roedd ganddi bersonoliaeth hapus ac afieithus er iddi gael trafferth addasu i fywyd fel gwraig briod. Dywedir bod Natalia wedi cymryd rhan mewn cynllwynion gwleidyddol yn erbyn Catrin Fawr ac wedi dadlau dros ryddid y werin. Dyfynnir Catrin yn dweud nad oedd yn ymddiried yn ei merch-yng-nghyfraith a'i bod yn ofni am y dyfodol.

Ganwyd hi yn Prenzlau yn 1755 a bu farw yn St Petersburg yn 1776. Roedd hi'n blentyn i Ludwig IX ac Iarlles Palatine Caroline o Zweibrücken. Priododd hi Pawl I, tsar Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Natalia Alexeievna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1755
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1776
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Gwleidyddion
Elena Văcărescu

Awdur aristocrataidd o Rwmania a Ffrainc oedd **Elena Văcărescu** (neu **Hélène Vacaresco**) (21 Medi 1864 - 17 Chwefror 1947), a oedd yn enillydd gwobr yr Académie française ddwywaith. Roedd hi hefyd yn Ddirprwy Gynrychiolydd i Gynghrair y Cenhedloedd o 1921 i 1924, ac eto o 1926 i 1938. Văcărescu oedd yr unig fenyw i wasanaethu gyda rheng llysgennad yn hanes Cynghrair y Cenhedloedd. Trwy ei thad, disgynnodd o linach hir o boyars o Wallachia (teulu Văcărescu), gan gynnwys Ienăchiță Văcărescu, y bardd a ysgrifennodd y llyfr gramadeg Rwmaneg cyntaf.

Ganwyd hi yn Bwcarést yn 1864 a bu farw ym Mharis yn 1947. Roedd hi'n blentyn i Ioan Vacarescu ac Eufrosina Falcoianu. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elena Văcărescu yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Beirdd o Rwmania
Categori:Diplomyddion o Rwmania
Categori:Newyddiadurwyr o Rwmania
Categori:Cyfieithwyr o Rwmania
Categori:Llenorion o Rwmania
Marija Gimbutas

Archaeolegydd ac yn anthropolegydd o Lithwania oedd **Marija Gimbutas** (23 Ionawr 1921 - 2 Chwefror 1994). Roedd yn adnabyddus am ei hymchwil i ddiwylliannau Oes Newydd y Cerrig ac Oes yr Efydd yn yr "Hen Ewrop". Mae hefyd yn cael ei chofio am ei *damcaniaeth Kurgan*, lleoliad y famwlad Proto-Indo-Ewropeaidd yn y paith Pontig. Derbyniodd Gimbutas ei gradd Meistr yn y Celfyddydau o Brifysgol Vilnius, Lithwania, yn 1942. Ar ôl cyrraedd yr Unol Daleithiau yn y 1950au, aeth Gimbutas ati ar unwaith i weithio ym Mhrifysgol Harvard yn cyfieithu testunau archaeolegol o Ddwyrain Ewrop. Yna daeth yn ddarlithydd yn yr Adran Anthropoleg. yn 1955 fe'i gwnaed yn Gymrawd o Amgueddfa Peabody Harvard.

Ganwyd hi yn Vilnius yn 1921 a bu farw yn Los Angeles yn 1994. Roedd hi'n blentyn i Danielius Alseika a Veronika Alseikienė. Priododd hi Jurgis Gimbutas.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marija Gimbutas yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Anthropolegwyr o Lithwania
Categori:Archaeolegwyr o Lithwania
Anna Maria Luisa de' Medici

Uchelwraig o'r Eidal oedd '''Anna Maria Luisa de' Medici''' (11 Awst 1667 - 18 Chwefror 1743) a oedd yn ddisgynnydd llinellol olaf Tŷ Medici. Yn noddwr y celfyddydau, fe adawodd gasgliad celf mawr y Medicis, gan gynnwys cynnwys yr Uffizi, Palazzo Pitti a filas y Medici, a’i thrysorau Palataidd i Toscana. Anna Maria Luisa oedd unig ferch Cosimo III de' Medici, Grand Dug Tysgani, a Marguerite Louise d'Orléans, nith i Louis XIII o Ffrainc. Ar ei phriodas â Johann Wilhelm, Etholwr Palatine, daeth yn 'Etholwraig' y Breiniarllaeth.

Ganwyd hi yn Fflorens yn 1667 a bu farw yn Fflorens yn 1743. Roedd hi'n blentyn i Cosimo III de' Medici, Archddug Twsgani a Marguerite Louise d'Orléans.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anna Maria Luisa de' Medici yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1667
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1743
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Tywysogesau
Elisabeth Amalie o Hessen-Darmstadt

Tywysoges o'r Almaen oedd y Diriarlles **Elisabeth Amalie o Hessen-Darmstadt** (Elisabeth Amalie Magdalene) (20 Mawrth 1635 – 4 Awst 1709) a ddaeth yn etholyddes y Breiniarllaeth pan briododd Philipp Wilhelm. Yn ystod ei phriodas, beichiogodd Elisabeth Amalie 23 o weithiau mewn dim ond 24 mlynedd. Trodd at yr Eglwys Gatholig Rufeinig ar 1 Tachwedd 1653 ym mhresenoldeb etholwr ac archesgob Cwlen, Maximilian Heinrich o Fafaria.

Ganwyd hi yn Gießen yn 1635 a bu farw yn Neuburg an der Donau yn 1709. Roedd hi'n blentyn i Georg II (Tiriarll Hessen-Darmstadt), a Sophia Eleonore o Sacsoni.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1635
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1709
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Tywysogesau
Julia Hauke

Roedd **Julia Hauke** (ganwyd: Julia Therese Salomea Hauke) (12 Tachwedd 1825 - 19 Medi 1895) yn foneddiges breswyl i'r Ymerodres Marie Alexandrovna o Rwsia. Cyfarfu a syrthiodd mewn cariad â'r Tywysog Alecsander o Hesse wrth gyflawni ei dyletswyddau yn y llys yn St Petersburg. Nid oedd yr Ymerawdwr yn cytuno efo'r berthynas, felly trefnodd y ddau i adael St Petersburg ar gyfer gwledydd Prydain. Priodwyd y ddau yn 1851 a chawsant bump o blant. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, oherwydd teimladau gwrth-Almaeneg, Seisnigodd y teulu eu henw i Mountbatten ac ymwrthododd â phob teitl Almaeneg. Rhoddwyd arglwyddiaethau iddynt gan eu cefnder Siôr V, brenin y Deyrnas Unedig.

Ganwyd hi yn Warsaw yn 1825 a bu farw yn Schloss Heiligenberg yn 1895. Roedd hi'n blentyn i John Maurice Hauke a Sophie Lafontaine.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Julia Hauke yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1825
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Y Dywysoges Maria Anna o Sacsoni

Roedd **y Dywysoges Maria Anna o Sacsoni** (enw llawn: Maria Anna Carolina Josepha Vincentia Xaveria Nepomucena Franziska de Paula Franziska de Chantal Johanna Antonia Elisabeth Cunigunde Gertrud Leopoldina; 15 Tachwedd 1799 – 24 Mawrth 1832) yn dywysoges o Sacsoni ac yn aelod o Dŷ Wettin. Roedd ei thad yn fab i Freidrich Christian, Etholwr Sacsoni, a'i mam yn ferch i Ferdinand, Dug Parma. Trwy ei mam, roedd Maria Anna hefyd yn or-wyres i Maria Theresa. Yn ystod ei chyfnod byr fel brenhines, wynebodd Maria Anna heriau gwleidyddol, gan gynnwys gwrthdaro â pholisïau ei gŵr. Bu farw yn 1832 yn 33 oed.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1799 a bu farw yn Pisa yn 1832. Roedd hi'n blentyn i Maximilian, Tywysog Sacsoni, a'r Dywysoges Maria Carolina o Parma. Priododd hi Leopold II, Archddug Tysgani.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Maria Anna o Sacsoni yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1799
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1832
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Ysgolheigion y clasuron
Elisabeth Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern

**Elisabeth Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern** (8 Tachwedd 1715 – 13 Ionawr 1797) oedd brenhines Prwsia tan 1772 ac etholyddes Brandenburg. Roedd hi'n briod â Friedrich Fawr, a hi oedd y frenhines a wasanaethodd hiraf ym Mhrwsia. Cafodd ei chanmol am ei gwaith elusennol yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd. Fodd bynnag, roedd ei safle yn llys Berlin yn anodd o'r dechrau, gan nad oedd ganddi lawer o gefnogaeth. Er gwaethaf hyn, bu'n llwyddiannus wrth gyflwyno tyfu sidan i Brwsia ac roedd yn ymwneud yn fawr â gwaith elusennol.

Ganwyd hi yn Wolfenbüttel yn 1715 a bu farw ym Mhalas Schönhausen yn 1797. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand Albrecht II, dug Braunschweig-Wolfenbüttel, a'i wraig Antoinette.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elisabeth Christine yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Dugesau
Categori:Genedigaethau 1715
Categori:Marwolaethau 1797
Categori:Merched y 18fed ganrif

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Padmini

Actores a  dawnswraig o India oedd **Padmini** (12 Mehefin 1932 - 25 Medi 2006), a actiodd mewn dros 250 o ffilmiau Indiaidd. Cafodd ei geni yn 1932 a bu'n actio mewn ffilmiau yn olynol am bron i 30 mlynedd. Serennodd gyda nifer o actorion mwyaf adnabyddus y byd ffilm Indiaidd, gan gynnwys Sivaji Ganesan, MG Ramachandran, NT Rama Rao, Raj Kapoor, Shammi Kapoor, Sathyan, Prem Nazir, Rajkumar, Gemini Ganesan a SS Rajendran. 
*Ezhai Padum Padu*, a ryddhawyd yn 1950, oedd ei ffilm gyntaf yn Tamileg. Mae rhai o'i ffilmiau Tamil nodedig yn cynnwys *Sampoorna Ramayanam* (1958), *Thanga Padhumai, Anbu* (1953), *Kaattu Roja* a *Thillana Mohanambal* (1968). Galwyd Padmini, gyda'i chwaer hynaf Lalitha a'i chwaer iau Ragini, yn "chwiorydd Travancore".

Ganwyd hi yn Thiruvananthapuram yn 1932 a bu farw yn Chennai yn 2006. Roedd hi'n blentyn i Diolch Pillai a Saraswathy Amma. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Padmini yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion ffilm o India
Categori:Actorion teledu o India
Categori:Dawnswyr o India
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o India
Categori:Actorion o India
Yr Archdduges Maria Johanna Gabriela o Awstria

Roedd yr **Archdduges Maria Johanna Gabriela o Awstria** (; 4 Chwefror 1750 – 23 Rhagfyr 1762) yn aelod o deulu Habsburg a bu farw yn ifanc yn 12, yn debygol o'r diciâu. Hi oedd unfed plentyn ar ddeg yr Ymerodres Maria Theresa a Ffransis I, yr Ymerawdwr Glân Rufeinig. Yn wreiddiol roedd hi i fod i briodi Ferdinando I o'r Ddwy Sisili; fodd bynnag, ni chafodd y cynlluniau priodas erioed eu cwblhau oherwydd marwolaeth Maria Johanna efo'r frech wen.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1750 a bu farw yn Fienna yn 1762. Roedd hi'n blentyn i Ffransis I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, a Maria Theresa. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Maria Johanna Gabriela o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1750
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1762
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Y Dywysoges Anne, Duges Aosta

Roedd **Y Dywysoges Anne, Duges Aosta** (Anne Hélène Marie) (5 Awst 1906 - 19 Mawrth 1986) yn aelod o Deulu'r Orléans, cangen cadét o deulu brenhinol Ffrainc. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cymerodd ran weithredol yn y gwrthwynebiad Ffrengig a chafodd ei harestio gan y Natsïaid. Ar ôl y rhyfel, parhaodd i ymwneud ag ymdrechion elusennol a pharhaodd yn ffigwr uchel ei pharch ymhlith uchelwyr Ffrainc.

Ganwyd hi yn Le Nouvion-en-Thiérache yn 1906 a bu farw yn Sorrento yn 1986. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Jean d'Orléans a'r Dywysoges Isabelle o Orléans. Priododd hi Tywysog Amedeo, 3ydd Dug Aosta.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Anne, Duges Aosta yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Dugesau
Benoîte Groult

Newyddiadurwr, awdur, ac actifydd ffeministaidd o Ffrainc oedd **Benoîte Groult** (31 Ionawr 1920 - 20 Mehefin 2016). Mae ei nofelau yn aml yn ymdrin â phynciau fel hanes ffeministiaeth, gwahaniaethu rhwng y rhyw a chasineb at wragedd. Roedd Groult yn destun sawl ffilm ddogfen, gan gynnwys *Une chambre à elle: Benoîte Groult ou comment la liberté vint aux femmes* (2006) a *Benoîte Groult, le temps d’apprendre à vivre* (2008). Yn 2013, cyhoeddodd Grasset nofel graffig yn seiliedig ar fywyd Benoîte Groult, o'r enw *Ainsi soit Benoîte Groult*. Roedd gan Groult gartref gwyliau yn Derrynane, Gweriniaeth Iwerddon a threuliodd ei hafau yno o 1977 hyd 2003. Bu arlywydd Ffrainc François Mitterrand yn ymweld â hi yno unwaith.

Ganwyd hi yn 8fed Bwrdeisdref Paris yn 1920 a bu farw yn Hyères yn 2016. Roedd hi'n blentyn i André Groult a Nicole Groult. Priododd hi Georges de Caunes a Paul Guimard.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Benoîte Groult yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Y Dywysoges Jelena o Iwgoslafia

Roedd **Y Dywysoges Jelena o Iwgoslafia** (4 Tachwedd 1884 – 16 Hydref 1962) yn aelod o deulu brenhinol Serbia a briododd y Tywysog John Constantinovich o Rwsia. Roedd hi'n ferch i'r Brenin Pedr I o Serbia a'i wraig, y cyn Dywysoges Ljubica o Montenegro. Roedd gan Jelena a'r Tywysog John ddau o blant gyda'i gilydd. Pan gafodd ef ei arestio a'i ladd gan y Bolsieficiaid yn ystod Chwyldro Rwsia, cafodd y Dywysoges Helen ei charcharu hefyd. Fe'i rhyddhawyd yn y pen draw ac ymunodd â'i phlant yn Sweden. Yn ddiweddarach ymsefydlodd y Dywysoges Helen yn Nice, Ffrainc.

Ganwyd hi yn Rijeka yn 1884 a bu farw yn Nice yn 1962.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Jelena o Iwgoslafia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Y Dywysoges Louise Auguste o Ddenmarc

Ganed **y Dywysoges Louise Auguste o Ddenmarc** (7 Gorffennaf 1771 – 13 Ionawr 1843) yn 1771. yn 1779, lluniodd Prif Weinidog Denmarc Andreas Peter Bernstorff gynllun i'w phriodi â'r Tywysog Etifeddol Augustenborg, er mwyn ei chadw rhag priodi i deulu brenhinol Sweden. Priododd y ddau yn 1786, pan oedd Louise Augusta yn 14 oed. Roedd yn hysbys bod Louise Augusta yn allblyg ac yn caru pleser, tra bod ei gŵr yn anneniadol ac yn ddifrifol iawn. Roedd gan y cwpl berthynas dan straen oherwydd eu gwahaniaethau, ac yn 1810, gweithiodd Louise Augusta i atal ei gŵr rhag dod yn olynydd i orsedd Sweden.

Ganwyd hi yn Hørsholm yn 1771 a bu farw yn Augustenborg yn 1843. Roedd hi'n blentyn i Cristian VII, brenin Denmarc, a Caroline Matilda o Brydain Fawr.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Louise Auguste o Ddenmarc yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1843
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Jurga Ivanauskaitė

Lllenor a bardd o Lithwania oedd **Jurga Ivanauskaitė** (14 Tachwedd 1961 - 17 Chwefror 2007). Roedd yn gefnogwr brwd i fudiad annibyniaeth Tibet. Tra'n astudio yn Academi Gelf Vilnius, ysgrifennodd ei llyfr cyntaf, ''Blwyddyn Lili'r Dyffrynnoedd'', a gyhoeddwyd yn 1985. Wedi hynny cyhoeddodd chwe nofel, llyfr plant a llyfr o ysgrifau. Mae ei gweithiau wedi eu cyfieithu i sawl iaith, gan gynnwys Saesneg, Latfieg, Pwyleg, Rwsieg, Almaeneg, Ffrangeg a Swedeg.

Ganwyd hi yn Vilnius yn 1961 a bu farw yn Vilnius yn 2007. Roedd hi'n blentyn i Igoris Ivanovas ac Ingrida Korsakaitė.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Jurga Ivanauskaitė yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Llenorion o Lithwania
Categori:Beirdd o Lithwania
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr o Lithwania
Categori:Paentwyr o Lithwania
Friederike Luise o Hessen-Darmstadt

Brenhines Prwsia oedd **Friederike Luise** o Hessen-Darmstadt (16 Hydref 1751 – 14 Awst 1805), ac etholyddes Brandenburg. Daeth yn frenhines Prwsia ar esgyniad ei gŵr Fredrich Wilhelm i'r orsedd yn 1786. Rhoddwyd lwfans o hanner can mil o goronau y flwyddyn iddi fel brenhines, ac nid oedd hynny'n ddigon i dalu ei threuliau. Ym 1787, gofynnwyd iddi gydsynio i ddwywreiciaeth (*bigamu*) ei gŵr y brenin, â’i gariad preswyl Julie von Voß, ac fe’i gorfodwyd yn y diwedd i gytuno â hynny.

Ganwyd hi yn Prenzlau yn 1751 a bu farw ym Merlin yn 1805. Roedd hi'n blentyn i Ludwig IX, tiriarll Hessen-Darmstadt, a'r Freiniarlles Caroline o Zweibrücken. Priododd hi y Tywysog Friedrich Wilhelm o Brwsia, y Brenin Friedrich Wilhelm II yn ddiweddarach.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Friedrike Luise yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1751
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1805
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Johanna Elisabeth o Holstein-Gottorp

Tywysoges o'r Almaen oedd **Johanna Elisabeth o Holstein-Gottorp** (24 Hydref 1712 – 30 Mai 1760) a briododd â'r Tywysog Christian August o Anhalt-Zerbst. Roedd bwlch oedran sylweddol rhwng y ddau ac roedd eu personoliaethau'n wahanol iawn, a achosodd densiwn yn y briodas. Roedd Johanna hefyd yn anhapus gyda'r ffordd syml o fyw yn Stettin o'i gymharu â'r moethusrwydd yr oedd hi wedi arfer ag ef yn ei phlentyndod. Mae hi'n fwyaf adnabyddus fel mam yr Ymerodres Catrin Fawr.

Ganwyd hi yng Nghastell Gottorf yn 1712 a bu farw ym Mharis yn 1760. Roedd hi'n blentyn i Christian August o Holstein-Gottorp, tywysog Eutin, ac Albertine Friederike o Baden-Durlach.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Johanna Elisabeth yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1712
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1760
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Soong Ching-ling

Roedd **Soong Ching-ling** (neu weithiau: **Madam Sun Yat-sen**) (27 Ionawr 1893 - 29 Mai 1981) yn ffigwr gwleidyddol Tsieineaidd amlwg ac yn drydedd wraig i Sun Yat-sen. Daliodd sawl swydd bwysig yn llywodraeth Tsieina ar ôl sefydlu Gweriniaeth Pobl Tsieina yn 1949, gan gynnwys Is-Gadeirydd Pwyllgor Sefydlog Cyngres Genedlaethol y Bobl. Serch hynny, beirniadwyd hi’n hallt yn ystod y Chwyldro Diwylliannol a lleihaodd ei rôl yn y llywodraeth wedi hynny.

Ganwyd hi yn Shanghai yn 1893 a bu farw yn Beijing yn 1981. Roedd hi'n blentyn i Charlie Soong a Ni Kwei-tseng.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Soong Ching-ling yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Gwleidyddion
Karolina Lanckorońska

Roedd y Gowntes **Karolina Lanckorońska** (11 Awst 1898 – 25 Awst 2002) yn foneddiges Pwylaidd, yn ymladdwr yn yr Ail Ryfel Byd, yn ddyngarwraig, ac yn hanesydd. Gadawodd gasgliad celf enfawr ei theulu i Wlad Pwyl ar ôl i'w mamwlad ddod yn rhydd o gomiwnyddiaeth a goruchafiaeth Sofietaidd yn ystod Chwyldroadau 1989. Ar ôl i Wlad Pwyl adennill annibyniaeth yn 1918, bu Lanckorońska yn dysgu ym Mhrifysgol Lwów. Yn dilyn goresgyniad Gwlad Pwyl gan y Fyddin Goch Sofietaidd a’r ymosodiad ar Wlad Pwyl gan yr Almaen Natsïaidd ym Medi 1939, gwelodd â’i llygaid ei hun y braw a’r erchyllterau a gyflawnwyd gan y Sofietiaid a’r Natsïaid, a ddisgrifiwyd ganddi yn ddiweddarach yn ei chofiannau.

Ganwyd hi yn Gars am Kamp, Awstria, yn 1898 a bu farw yn Rhufain yn 2002. Roedd hi'n blentyn i Karol Lanckoroński a Margarethe Eleonore Marie Caroline Lichnowsky.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Karolina Lanckorońska yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Hanesyddion celf
Categori:Llenorion benywaidd o Wlad Pwyl
Categori:Llyfrgellwyr
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Alla Pokrovskaya

Actores ac addysgwr Sofietaidd-Rwsiaidd oedd **Alla Pokrovskaya** (Rwsieg: А́лла Бори́совна Покро́вская) (18 Medi 1937 - 25 Mehefin 2019). Roedd hi'n athro prifysgol yn Ysgol Theatr Gelf Moscfa. Roedd hi'n adnabyddus am ei rolau yn *Vybor Tzeli* (Anela!), *Охота на лис* (Hela Llwynog) a *Июльский дождь* (Glaw Gorffennaf). Un o'i ffilmiau olaf oedd *Высоцкий. Спасибо, что живой.* Vysotsky. Diolch am fod yn fyw) lle ymddangosodd fel mam *Vladimir Vysotsky*.

Ganwyd hi ym Moscfa yn 1937 a bu farw ym Moscfa yn 2019. Roedd hi'n blentyn i Boris Pokrovsky ac Anna Alekseevna Nekrasova. Priododd hi Oleg Yefremov.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Alla Pokrovskaya yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion benywaidd o Rwsia
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Rwsia
Categori:Pobl a aned ym Moscfa

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Y Dywysoges Margaretha o Sweden

Dywedir bod y **Dywysoges Margaretha o Sweden** (Margaretha Sofia Lovisa Ingeborg; 25 Mehefin 1899 – 4 Ionawr 1977) wedi ddechrau oes newydd i dŷ brenhinol Sweden. Roedd ganddi ddau fab ac roedd yn fodryb mamol i'r Harald V, brenin Norwy, ac Albert II, brenin Gwlad Belg. Roedd ganddi ddiddordeb mewn materion cymdeithasol yn Sweden a daeth yn noddwr i nifer o sefydliadau elusennol yn Nenmarc. Hi hefyd oedd cadeirydd y Gentofte Børnevenner. Roedd hi'n westai amlwg ym mhriodas y Dywysoges Elisabeth a Philip Mountbatten yn Llundain ym 1947.

Ganwyd hi yn Stockholm yn 1899 a bu farw yn Faxe yn 1977. Roedd hi'n blentyn i'r Tywysog Carl, Dug Västergötland, a'r Dywysoges Ingeborg. Priododd hi Tywysog Axel o Ddenmarc.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Margaretha o Sweden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Tywysogesau
Setuko, y Dywysoges Chichibu

Roedd **Setuko, y Dywysoges Chichibu** (雍仁親王妃勢津子, Yasuhito Shinnōhi Setsuko, ganwyd Setsuko Matsudaira (松平節子, Matsudaira Setsuko) 9 Medi 1909 - 25 Awst 1995) yn dywysoges Japaneaidd. yn 1937, aeth hi a’i gŵr ar daith o amgylch Ewrop, gan gynrychioli Japan yng nghoroni’r Brenin Siôr VI o Loegr a’r Frenhines Elizabeth. Arhosodd y Dywysoges Chichibu yn y Swistir tra cyfarfu ei gŵr ag Adolf Hitler yn Nuremberg ar ddiwedd y daith. Roedd y Dywysoges Chichibu wrth ei bodd â'r Unol Daleithiau a Lloegr, a chafodd ei thristáu gan pan ymunodd Japan â'r Ail Ryfel Byd.

Ganwyd hi yn Walton-on-Thames yn 1909 a bu farw yn Tokyo yn 1995. Roedd hi'n blentyn i Tsuneo Matsudaira a Nobuko Nabeshima. Priododd hi Yasuhito, Tywysog Chichibu.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Setuko, y Dywysoges Chichibu yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Margot Loyola

Roedd **Margot Loyola** (15 Medi 1918 - 3 Awst 2015) yn gerddor o Tsile, yn gantores werin ac yn ymchwilydd i lên gwerin Tsile ac America Ladin. Bu’n weithgar fel cerddor ac ethnograffydd/anthropolegydd cerddorol am ddegawdau, a chyhoeddodd gorff mawr o waith yn ymdrin ag arddulliau cerddorol, cerddoriaeth werin ac arferion holl ranbarthau Tsile yn ogystal â gwledydd eraill De America. Roedd hi hefyd yn dysgu cerddoriaeth.

Ganwyd hi yn Linares yn 1918 a bu farw yn La Reina yn 2015. Roedd hi'n blentyn i Recaredo Loyola ac Ana María Palacios. Priododd hi Osvaldo Cádiz.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margot Loyola yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Cerddorion o Tsile
Categori:Cantorion o Tsile
Categori:Pianyddion o Tsile
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o Tsile
Categori:Gitaryddion o Tsile

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Margaret Sullavan

Actores lwyfan a ffilm Americanaidd oedd **Margaret Sullavan** (16 Mai 1909 - 1 Ionawr 1960). Dechreuodd ei gyrfa gyda'r University Players ar Cape Cod, Massachusetts, a gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar y sgrin yn 1933 yn *Only Yesterday*. Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am ei rhan yn y ffilm *The Shop Around the Corner*. Ymddeolodd Sullavan o'r sgrin yn gynnar yn y 1940au i ganolbwyntio ar ei phlant a'i gwaith llwyfan, ond dychwelodd i'r sgrin yn 1950 ar gyfer ei ffilm olaf, *No Sad Songs for Me*.

Ganwyd hi yn Norfolk, Virginia yn 1909 a bu farw yn New Haven, Connecticut yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Cornelius Sullavan a Garland Brooke Council. Priododd hi Henry Fonda, William Wyler, Leland Hayward a wedyn Kenneth Wagg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margaret Sullavan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion teledu
Yr Archdduges Elisabeth Franziska o Awstria

Roedd **yr Archdduges Elisabeth Franziska o Awstria** (17 Ionawr 1831 – 14 Chwefror 1903) yn fonheddwraig o Awstria. Ganed hi yn Ofen (Buda) yn Hwngari ac roedd hi'n ferch i'r Etholydd Palatin Joseph o Hwngari (1776–1847) a'i drydedd wraig Maria Dorothea o Württemberg (1797–1855). Roedd ganddi saith o blant i gyd.

Ganwyd hi yn Buda yn 1831 a bu farw yn Albertina yn 1903. Roedd hi'n blentyn i'r Archddug Joseph a'r Dduges Maria Dorothea o Württemberg. Priododd hi yr Archddug Ferdinand Karl Viktor o Awstria-Este yn 1847 a'r Archddug Karl Ferdinand o Awstria yn 1854.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Elisabeth Franziska o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1903
Categori:Merched a aned yn y 1830au
Categori:Tywysogesau Awstria
Margaret Fuller

Newyddiadurwraig, beirniad, ac eiriolwr dros hawliau menywod o'r Unol Daleithiau oedd **Margaret Fuller** (weithiau: **Margaret Fuller Ossoli**) (23 Mai 1810 - 19 Gorffennaf 1850). Roedd hi'n ffigwr blaenllaw yn y mudiad ffeministaidd cynnar ac yn llais pwysig yn y mudiad Trosgynnol. Fuller oedd y fenyw gyntaf i gael ei chyflogi fel newyddiadurwraig llawn amser gan *The New York Tribune*, a defnyddiodd ei llwyfan i ysgrifennu am ystod eang o faterion cymdeithasol a gwleidyddol. Cynorthwyodd i smyglo pobl gaeth i ryddid.

Ganwyd hi yn Cambridge, Massachusetts yn 1810 a bu farw yn Fire Island yn 1850. Roedd hi'n blentyn i Timothy Fuller a Margaret Crane. Priododd hi Giovanni Angelo Ossoli.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margaret Fuller yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1810
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfieithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Hunangofianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Athronwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirniaid o'r Unol Daleithiau
Y Dywysoges Auguste Karoline o Brunswick-Wolfenbüttel

Tywysoges o'r Almaen oedd y **Dywysoges Auguste Karoline o Brunswick-Wolfenbüttel** (3 Rhagfyr 1764 - 27 Medi 1788) a oedd yn briod â Frederick, Tywysog Württemberg. Hi oedd mam William I o Württemberg. Roedd perthynas y pâr priod yn gythryblus iawn, ac wedi iddi gael llond bol, ffodd Augusta i Rwsia, lle cafodd loches gan yr Ymerawdwr Catrin Fawr. Treuliodd Augusta weddill ei hoes yn Estonia.

Ganwyd hi yn Braunschweig yn 1764 a bu farw yn Koluvere yn 1788. Roedd hi'n blentyn i Karl Wilhelm Ferdinand, Dug Braunschweig-Wolfenbüttel a'r Dywysoges Augusta o Brydain Fawr.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Auguste Karoline o Brunswick-Wolfenbüttel yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1764
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1788
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau