open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diriaethu

Yn namcaniaeth Farcsaidd mae **diriaethu** yn cyfeirio at y modd y caiff cysylltiadau cymdeithasol eu gwneud yn *bethau* i'r graddau y cânt eu mynegi gan y berthynas rhwng nwyddau traul. Hynny yw, y modd y trawsffurfir cysylltiadau cymdeithasol dynol yn gysylltiadau rhwng nwyddau traul a gynhyrchwyd gan ddyn ac sydd yn annibynnol o ddyn. Yn ôl Marcsiaeth, rhywbeth i'w gyfnewid ar y farchnad rydd yw nwydd traul ac nid yw ei werth yn amlygiad o'r llafur a grynhowyd ynddo: nid yw'n diwallu angen. Golyga diriaethu fod y cysylltiad rhwng angen a'r gwaith i'w wneud gan yr unigolyn i'w ddiwallu yn cael ei golli: o ganlyniad, mae'r rhaniad llafur yn cael ei ystyried yn naturiol ac yn rhagflaenydd unrhyw waith a gyflawnwyd gan yr unigolyn. Mae'r cysylltiadau sy'n ynghlwm wrth y rhaniad llafur eu hunain yn cael eu trin yn yr un modd â nwyddau traul bellach.

## Cyfeiriadau 
http://www.marxists.org/glossary/terms/r/e.htm

Categori:Marcsiaeth
Foifodiaeth Kraków

Cyfeiria **Foifodiaeth Kraków** (Pwyleg: *Województwo krakowskie*) at sawl Foifodiaeth Bwylaidd hanesyddol â Kraków fel prifddinas.

bawd|canol|Foifodiaeth Kraków rhwng 1975 a 1998

Categori:Hanes Gwlad Pwyl
Categori:Kraków
Kolomna

Dinas hynafol wedi ei lleoli yn Oblast Moscfa yw **Kolomna** (Rwsieg: *Коломна*), ger cydlifiad yr afonydd Moscfa ac Oka, 71 milltir i'r De o ddinas Foscfa. Yn 2010 roedd ganddi boblogaeth o 144,589.

## Enwogion
*Eduard Malofeyev (g. 1942), pêl-droediwr
*Mikhail Tyurin (g. 1960), gofodwr
*Edward Frenkel (g. 1968), mathemategydd

Categori:Dinasoedd Rwsia
Capel Pen-rhiw

Capel wedi'i dynnu i lawr o Drefach, Felindre, a'i ailgodi yn Amgueddfa Werin Cymru yw **Capel Pen-rhiw** (neu Gapel Penrhiw). Fe'i codwyd yn wreiddiol yn 1777 a chafodd ei symud a'i ailgodi yn 1956. Ymddengys mai ysgubor oedd yr adeilad yn wreiddiol, cyn ei addasu'n gapel gan yr Undodiaid yn 1777. Trwoyd y llofft uchaf yn oriel. Mae maint a siâp y corau (neu'r seddau) ar y llawr isaf yn amrywio gan gan iddynt gael eu hadeiladu'n wreiddiol ar gyfer teuluoedd o wahanol maint.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 01.JPG
Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 02.JPG
Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 03.JPG
Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 04.JPG
Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 05.JPG
Sain Ffagan - Capel Pen-rhiw 07.JPG

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Caerdydd
Categori:Adeiladau yn yr Amgueddfa Werin Cymru
Pen-rhiw
Categori:Hanes Sir Gaerfyrddin
Afon Moscfa

Afon sy'n llifo trwy Orllewin Rwsia yw **Afon Moscfa** (Rwseg: *река Москва, Москва-река, Moskva-reka*). Cwyd tua 90 milltir i'r Gorllewin o Foscfa a llifa i'r Dwyrain trwy Oblast Smolensk ac Oblast Moscfa, gan basio trwy ganol dinas Moscfa. Oddeutu 70 milltir i'r De o Foscfa ger dinas Kolomna mae'r afon yn ymuno ag Afon Oka, sydd yn un o isafonydd Afon Folga, a lifa yn y pen draw i mewn i Fôr Caspia.

bawd|chwith|Map o Afon Folga: mae hynt Afon Moscfa wedi ei huwcholeuo

Moscfa
Moscfa
Categori:Moscfa
Samuel Barber

Cyfansoddwr o'r Unol Daleithiau oedd **Samuel Osmond Barber II** (9 Mawrth 1910 – 23 Ionawr 1981). Enillydd dwywaith y Gwobr Pulitzer Cerddoriaeth oedd ef.

Fe'i ganwyd yn West Chester, Pennsylvania, UDA, yn fab i Marguerite McLeod (née Beatty) a Samuel Le Roy Barber.

## Gweithiau cerddorol
### Ballet
**The Serpent Heart* (1946)
**Medea* (1947)
**Souvenirs* (1953)
### Concerti
*Concerto feiolin (1939–1940)
*Concerto sielo (1945)
*Concerto piano (1961–1962)
### Operâu
**Vanessa* (1957)
**A Hand of Bridge* (1959)
**Anthony and Cleopatra* (1966)
### Symffoniau
*Symffoni rhif 1 (1935–1936)
*Symffoni rhif 2 (1944, 1947)
### Eraill
**Motetto on Words from the Book of Job* (1930)
**Adagio for Strings* (1936)
**Excursions* (1944)
**The Lovers* (1971)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1981
Nafacho (iaith)

Iaith Athabasgaidd yw **Nafacho** (), a siaredir gan y bobl Nafacho yn ne-orllewin Unol Daleithiau America.  Un o ieithoedd Athabasgaidd Deheuol yw hi, yn ddaearyddol ac yn ieithyddol, yn wahanol i'r rhan fwyaf o ieithoedd Athabasgaidd eraill, sy'n cael eu siaiard yng ngogledd-orllewin Canada ac Alasga.

Mae gan Nafacho ryw 120,000 i 170,700 o siaradwyr, sef mwy nag unrhyw iaith frodorol arall America i'r gogledd o'r ffin rhwng Mecsico a'r Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Iaith
Categori:Ieithoedd yr Unol Daleithiau
Nafacho

Gallai **Nafacho** (hefyd **Navaho**, **Navaho**) gyfeirio at:
* Y bobl Nafacho, llwyth sy'n byw yn ne-orllewin Unol Daleithiau America
* Yr iaith Nafacho, iaith frodorol y bobl Nafacho
Bob Geldof

Cerddor a gweithiwr elusen o Iwerddon yw **Robert Frederick Zenon "Bob" Geldof, KBE** (ganwyd 5 Hydref 1951).  Roedd yn ganwr gyda'r band The Boomtown Rats rhwng 1975 a 1986.

Fe'i ganwyd yn Dún Laoghaire, yn fab i Robert ac Evelyn Geldof  a chafodd ei addysg yng  Ngholeg Blackrock. Priododd Paula Yates yn 1986 (ysgarwyd 1996).

Roedd Peaches Geldof yn ferch iddo.

## Albymau
**Deep in the Heart of Nowhere* (1986)
**The Vegetarians of Love* (1990)
**The Happy Club* (1993)
**Sex, Age & Death* (2001)
**How to Compose Popular Songs That Will Sell* (2011)

### Gyda'r Boomtown Rats
**The Boomtown Rats* (1977)
**A Tonic for the Troops* (1978)
**The Fine Art of Surfacing* (1979)
**Mondo Bongo* (1981)
**V Deep* (1982)
**In the Long Grass* (1984)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1951
Ffranco-Brofensaleg

Iaith Romáwns yw **Arpitaneg** neu **Franco-Brofensaleg** (*francoprovençâl*, *arpetan* neu *patouès*) a siaredir yn nwyrain canol Ffrainc, gorllewin y Swistir a gogledd-orllewin yr Eidal. Mae ganddi nifer o dafodieithoedd ac mae'n perthyn yn agos i'r ieithoedd Romáwns cyfagos: ieithoedd Oïl, Ocsitaneg, Galo-Eidaleg a Romaunsch. Rhoddwyd yr enw *Franco-Brofensaleg* i'r iaith gan Graziadio Isaia Ascoli yn y 19g oherwydd ei bod yn rhannu nodweddion â Ffrangeg a Phrofensaleg heb fod yn un neu'r llall.

## Dosraniad
Siaradwyd Arpitaneg yn draddodiadol yn yr ardaloedd canlynol (Arpitania):
### Ffrainc
*Y rhan fwyaf o'r hen ranbarth Rhône-Alpes: Savoie, Forez, Bresse, Dombes, Revermont, Gex, Bugey, Lyon, Gogledd Dauphiné, rhan o Bourgogne-Franche-Comté, a Saône-et-Loire.

### Yr Eidal
* Dyffryn Aosta, ac eithrio'r cymdogaethau Walser Gressoney-Saint-Jean, Gressoney-La-Trinité ac Issime, yn Nyffryn Lys.
* Nifer fawr o gymdogaethau yn rhannau uchaf Dyffrynnoedd Arpitaneg Piemont
* Dau gilfach yn ardal y Pouilles o ganlyniad i all-fudo yn yr 14g: Faeto/Fayet a Celle di San Vito/Cèles de Sant Vuite.
Noder: Ocsitaneg a siaredir yn y dyffrynnoedd yn Ne Piemont (Dyffryn Suse, Dyffryn Cluson)
### Swistir
Y cyfan o'r ardal *romand* ble mae'r Ffrangeg yn iaith swyddogol (ac eithrio canton Jura ac ardal Moutier (yng nghanton Berne), sy'n rhan o ardal y Langues d'Oïl.

Categori:Ffranco-Brofensaleg
Categori:Ieithoedd Romáwns
Categori:Ieithoedd Ewrop
Categori:Ieithoedd y Swistir
Categori:Ieithoedd Ffrainc
Categori:Ieithoedd yr Eidal
Inuktitut

Un o'r prif ieithoedd Inwit Canada yw **Inuktitut** (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ [inuktiˈtut], *Inuktitut*, *Inuttitut*, *Inuktitun*, *Inuinnaqtun*, *Inuttut* ac enwau lleol eraill). Fe'i siaredir ym mhob ardal uwchben y coedlin, gan gynnwys taleithiau Newfoundland a Labrador, Québec, i ryw raddau yng ngogledd-ddwyrain Manitoba a hefyd Nunavut.

Mae'n perthyn i Kalaallisut (Glasynyseg) prif iaith Yr Ynys Las.

Categori:Inuktitut
Categori:Ieithoedd Inwit
Categori:Ieithoedd Canada
Categori:Ieithoedd Unol Daleithiau America
Ilocaneg

Trydydd iaith fwyaf y Philipinau yw **Ilocaneg** (*Ti Pagsasao nga Iloko*). Iaith Awstronesaidd yw hi ac felly mae'n perthyn i Indoneseg, Maleieg, Ffijïeg, Maori, Hawaieg, Malagaseg, Samöeg, Tahitïeg, Chamorro, Tetum a Phaiwaneg.

 yn Ilocaneg yn llyfr *Doctrina Cristiana*, 1621]]

## Cyfeiriadau
Categori:Ilocaneg
Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Categori:Ieithoedd y Philipinau
Eglwys Gadeiriol Caerdydd

:*Erthygl am yr eglwys gadeiriol Gatholig yng Nghaerdydd yw hon; am y gadeirlan Anglicanaidd yn yr un ddinas, gweler Eglwys Gadeiriol Llandaf.*

Cadeirlan Gatholig yng Nghaerdydd yw **Eglwys Gadeiriol Fetropolitan Dewi Sant**. Fe'i lleolir ar Stryd Charles yng nghanol y ddinas. Adeiladwyd hi ym 1884–1887 fel olynydd i eglwys Gatholig fechan (hefyd wedi'i chysegru at Dewi Sant) a oedd yn dyddio'n ôl i 1842. Crëwyd archesgobaeth Catholig yng Nghaerdydd ym 1916, a dyrchafwyd yr eglwys i statws cadeirlan ym 1920. Niweidiwyd yr adeilad gan fomiau yn yr Ail Ryfel Byd ac fe'i hatgyweiriwyd yn y 1950au.

Ym 1975 penodwyd y gadeirlan yn adeilad rhestredig Gradd II; yn ôl testun y cofrestr, "y mae, er gwaethaf canlyniadau difrod yn y rhyfel, yn enghraifft o eglwys Gatholig fawr gan benseiri pwysig yn y 19eg ganrif", sef *Pugin & Pugin*. Ffỳrm pensaernïol oedd hyn a oedd yn arbenigo mewn eglwysi Catholig; fe'i sefydlwyd gan arloeswr yr Adfywiad Gothig, A. W. N. Pugin (1812–1852); ei feibion oedd wrth y llyw  pan adeiladwyd yr eglwys yng Nghaerdydd.

Mae Eglwys Gadeiriol Caerdydd yn un o dair cadeirlan Gatholig yn unig yn y Deyrnas Unedig sydd ag ysgol gôr.

bawd|canol|350px|Corff y gadeirlan

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  

Caerdydd
Caerdydd, Eglwys Gadeiriol
*
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Caerdydd
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Categori:Prosiect Llwybrau Byw
Jacques Derrida

Athronydd o Ffrainc oedd **Jacques Derrida** (enw genedigol **Jackie Élie Derrida**; 15 Gorffennaf 1930 – 9 Hydref 2004). Er y caiff ei ystyried yn Ffrancwr, cafodd ei eni yn Algeria. Fe'i adnabyddir yn bennaf am ei waith yn y maes semiotig, gan iddo ddatblygu ffurf ddadansoddol semiotaidd, dad-adeileddaeth.*(déconstruction)*. Mae ymysg ffigyrau pwysicaf ôl-adeileddaeth ac athroniaeth ôl-fodern.

Ar hyd ei yrfa, cyhoeddodd mwy na 40 o lyfrau, ynghŷd â channoedd o draethodau a darlithoedd cyhoeddus. Cafodd ddylanwad sylweddol ar y dyniaethau a'r gwyddorau cymdeithasol, nid yn unig mewn meysydd fel athroniaeth a llenyddiaeth, ond hefyd y gyfraith, cymdeithaseg, theori wleiyddol, ffeministiaeth a seicdreiddiad.

## Llyfryddiaeth
**La Voix et le phénomène* (1967)
*''L'Écriture et la différence* (1967)
**De la grammatologie* (1967)
**Positions* (1972)
**La dissémination* (1972)
**L'archéologie du frivole* (1973)
**La vérité en peinture* (1978)
**Otobiographies. L'enseignement de Nietzsche et la politique du nom propre* (1984)
**Parages* (1986)
**Psyché Inventions de l'autre* (1987)
**Le Problème de la genèse dans la philosophie de Husserl'' (1990)

Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Athroniaeth wleidyddol
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Athronwyr yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Damcaniaeth feirniadol
Categori:Pobl a aned yn Algeria
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Chmereg

Iaith y Chmeriaid ac iaith swyddogol Cambodia yw **Chmereg** (ភាសាខ្មែរ pʰiːəsaː kʰmaːe, neu'n ffurfiol ខេមរភាសា kʰeɛmaʔraʔ pʰiːəsaː; Saesneg: *Khmer*). Mae ganddi tua 16 miliwn o siaradwyr ac felly ail iaith fwyaf Awstroasiataidd yw hi ar ôl Fietnameg. Mae Sansgrit a Phali wedi dylanwadu'n fawr ar yr iaith, yn enwedig yn y cywair brenhinol a chrefyddol drwy gyfrwng Hindŵaeth a Bwdhaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Chmereg
Categori:Ieithoedd Cambodia
Categori:Ieithoedd Gwlad Tai
Categori:Ieithoedd Fietnam
Lwcsembwrgeg

bawd|upright|Geiriau Lwcsembwrgeg arwyddair cenedlaethol Lwcsembwrg: *Mir wölle bleiwe wat mir sinn* (Rydym am aros beth ydym ni)

Tafodiaith Ffranconaidd Moselle yw **Lwcsembwrgeg** (*Lëtzebuergesch*) sy'n cael ei siarad yn bennaf yn Lwcsembwrg lle y mae'n iaith swyddogol yn ogystal â Ffrangeg ac Almaeneg. Tua 400,000 o bobl ar draws y byd sy'n siarad yr iaith.


Categori:Ieithoedd Uchel Almaenaidd
Categori:Ieithoedd Lwcsembwrg
Categori:Ieithoedd Gwlad Belg
Categori:Ieithoedd Ffrainc
Iorwba (iaith)

Iaith Niger-Congo yng ngrwp ieithoedd Benue-Cong yw **Iorwba** neu **Yoruba** (*èdè Yorùbá*) a siaredir yng Ngorllewin Affrica. Iaith frodorol yr Iorwba yw hi ac mae ganddi tua 30 miliwn o siaradwyr brodorol yn Nigeria, Benin a Thogo ac mewn cymunedau mewn rhannau eraill o Affrica, Ewrop ac America. Amcangyfrir bod rhai miliynau o bobl tu allan i'r Affrig yn ei siarad hefyd.

Mae Ioruba safonol, fodern yn tarddu o waith Samuel A. Crowther, yr esgob Affricanaidd cyntaf, i gyfieithu'r Beibl, yn y 19g. Fe'i hsgrifennir Yoruba gan ddefnyddio'r wyddor Ladin a ddefnyddiai Crowther, er bod y sgript Ajami (sef math o wyddor Arabaidd) yn cael ei defnyddio yn y 17g.

## Cyfeiriadau

Categori:Ieithoedd Niger-Congo
Categori:Ieithoedd Benin
Categori:Ieithoedd Nigeria
Categori:Ieithoedd Togo
Iorwba

Gallai **Iorwba** gyfeirio at:

* Y bobl Iorwba, pobl sy'n byw yn ne-ddwyrain Nigeria ac yn ne Benin
* Yr iaith Iorwba, iaith frodorol y bobl Iorwba
William Thomas (Glanffrwd)

Clerigwr ac awdur o Gymru oedd **William Thomas** ("Glanffrwd"; 17 Mawrth 1843 - 3 Hydref 1890). Roedd yn aelod o gylch Clic y Bont, Pontypridd.

Fe'i ganwyd yn Ynysybŵl, yn fab i John Howell Thomas a'i wraig Jane.  Bu farw ym Mhontypridd.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**Sisialon y Ffrwd* (1874)
### Eraill
*''Plwyf Llanwyno, yr Hen Amser, yr Hen Bobl, a'r Hen Droion'' (1888)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Marwolaethau 1890
Timothy Lewis

Ysgolhaig o Gymru oedd **Timothy Lewis** (17 Chwefror 1877 – 30 Rhagfyr 1958).

Fe'i ganwyd yn Efail-wen, yn fab i Job a Mary Lewis.

Roedd yn ddadcu i'r bardd Alun Lewis.

## Llyfryddiaeth
**A glossary of mediaeval Welsh Law* (1913)
**A Welsh leech book* (1914) 
**Beirdd a bardd-rin Cymru Fu* (1929)
**Mabinogi Cymru* (1931)

Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Georgeg

Iaith Gartfelaidd yw **Georgeg** (ქართული [kʰartʰuli]) a siaredir gan Georgiaid. Hi yw iaith swyddogol Georgia yn y Cawcasws. Mae ganddi ei hwyddor arbennig ei hun. 

## Perthynas â ieithoedd eraill 
Mae Georgeg yn perthyn i deulu'r ieithoedd Cartfeleg - a hi yw'r iaith fwyaf adnabyddus yn y teulu, gyda'r nifer uchaf o siaradwyr. Ac eithrio theorïau amheus, does dim cysylltiad genynnol wedi ei brofi rhwng yr ieithoedd hyn ag unrhyw deulu arall yn y byd. O blith y ieithoedd Cartfelaidd eraill, yr ieithoedd Zan (Mingreleg a Lazeg) sydd â'r berthynas agosaf at Sioreg; mae ymchwil yn awgrymu iddyn nhw ymwahanu tua 2700 o flynyddoedd yn ôl. Mae'r iaith Sfaneg yn perthyn o bell hefyd, ond ymwahanodd Sfaneg a'r ieithoedd eraill oddeutu 4000 o flynyddoedd yn ôl.

## Yr wyddor Sioraidd 
.]]

## Statws
Georgeg yw iaith swyddogol Georgia. Yn Abchasia a De Osetia, mae'r sefyllfa'n wahanol, gyda'r llywodraethau sydd ohoni yn hyrwyddo Abchaseg Oseteg a Rwseg ar draul y Georgeg. Mae llywodraeth Abchasia yn honni hyrwyddo addysg yn Oseteg, ond mewn gwirionedd addysg cyfrwng Rwseg sydd ar gynydd yno.

Siaredir Georgeg mewn rhannau o Iran megis ardal Fereydan ger Isfahan, ond nid oes gan yr iaith unrhyw fath o statws swyddogol yno. 

## Gweler hefyd 
Vladimir Mayakovsky

## Cyfeiriadau 
Categori:Georgeg
Categori:Ieithoedd Cartfelaidd
Categori:Ieithoedd Georgia
Categori:Ieithoedd Abchasia
Categori:Ieithoedd Rwsia
Categori:Ieithoedd Twrci
Categori:Ieithoedd Aserbaijan
Categori:Ieithoedd Iran
Bill Irwin

Actor Americanaidd, digrifwr a chlown yw **William Mills** "**Bill**" **Irwin** (ganed 11 Ebrill 1950). Mae'n fwyaf enwog am arddull *vaudeville* ei berfformiadau a chaiff ei gyfri'n un sydd wedi sbarduno oes aur y syrcas Americanaidd yn y 1970au. Mae hefyd wedi amddangos mewn nifer o ffilmiau a rhaglenni teledu, ac enillodd 'Wobr Tony' am ei berfformiad yn ''Who's Afraid of Virginia Woolf'' yn Broadway.

Caiff ei adnabod gan blant fel 'Mr. Noodle' yn un o ragleni *Sesame Street*, sef ''Elmo's World*.

## Ffilmiau / Teledu
* *How the Grinch Stole Christmas''

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion Americanaidd
John Neilson

Cerfiwr llythrennau o Gymru yw **John Neilson** (ganwyd 1959). Mae o'n byw yn Llansilin. Astudiodd caligraffeg yn Sefydliad Roehampton Ymddangosodd yn Ŵyl Folklife Smithsonian yn Washington DC yn yr Unol Daleithiau yng Ngorffennaf 2009. Mae o'n chwarae gitar, mandola, melodeon ac allweddellau. Roedd o'n aelod o grŵp gwerin Manticore am gyfnod (efo Annette Batty a Keith Offord), a hefyd wedi gweithio efo Steve Tilston yn achlysurol.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Cylch yr Orsedd

Mae **Cylch yr Orsedd** yn gylch o gerrig a godir yn flynyddol ar gyfer defodau Gorsedd y Beirdd yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

## Galeri

Gorsedd circle, Aberteifi-Cardigan - geograph.org.uk - 825924.jpg|Aberteifi
Aberystwyth Castle - Gorsedd Circle and North Gate - geograph.org.uk - 3184003.jpg|Aberystwyth
1931 Eisteddfod Gorsedd Stones, Bangor - geograph.org.uk - 5315554.jpg|Bangor
Gorsedd stone circle, Tredegar House Park - geograph.org.uk - 616774.jpg|Casnewydd
Rhymney Valley Gorsedd Stones.jpg|Cwm Rhymni
Dolgellau Gorsedd stones on a misty day - geograph.org.uk - 367059.jpg|Dolgellau
Stone circle, Abergavenny - geograph.org.uk - 1328338.jpg|Y Fenni
Gorsedd Circle, Builth Wells - geograph.org.uk - 552943.jpg|Llanelwedd
Gorsedd Circle, Millennium Park - geograph.org.uk - 278259.jpg|Llanelli
Cylch yr Orsedd Llangefni Gorsedd Circle - geograph.org.uk - 408855.jpg| Llangefni
Cylch yr Orsedd Porthmadog Gorsedd Circle - geograph.org.uk - 408832.jpg|Porthmadog
Rhyl Gorsedd Circle - geograph.org.uk - 4963155.jpg|Y Rhyl
Gorsedd Stones, Treorchy.JPG|Treorci
Cylch yr orsedd Ty Ddewi - geograph.org.uk - 1063114.jpg|Tyddewi

## Gweler hefyd
*Cylchoedd cerrig hynafol

Categori:Eisteddfodau
Rod Roddy

Actor Americanaidd oedd **Robert Ray** "**Rod**" **Roddy** (1937 – 2003).

## Ffilmiau / Teledu
* *The Price Is Right*

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Fort Worth, Texas
John Thomas (Pencerdd Gwalia)

Cyfansoddwr a thelynor o Gymru oedd **John Thomas** (1 Mawrth 1826 – 19 Mawrth 1913).

Fe'i ganwyd ym Mhen-y-bont ar Ogwr, yn fab i John a Catherine Thomas.  Brawd y telynor Thomas Thomas oedd ef.  Cafodd ei addysg yn y Royal Academy of Music.  Priododd Alice Ann Keate ym 1878.  Bu farw Alice ym 1880.  Priododd Joan Francis Denny ar 5 Awst 1885.

## Gweithiau cerddorol
**Welsh Melodies, With Welsh And English Poetry*, cyf. 1 & 2, gan John Jones (Talhaiarn) & Thomas Oliphant (1862)
**Welsh Melodies, With Welsh And English Poetry*, cyf. 3 (1870)
**Welsh Melodies, With Welsh And English Poetry*, cyf. 4 (1874)
**Cambria’s Homage to our Empress Queen* (1887)

### Cantata
**Llewellyn* (1863) 
**The Bride of Neath Valley* (1866)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Telynorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Gorsaf Metrolink Cemetery Road

Gorsaf Metrolink a lleolir yn Droylsden, Manceinion Fwyaf yw **Gorsaf Metrolink Cemetery Road**. Agorwyd ar 11 Chwefror 2013.

## Cyfeiriadau
Ashton-under-Lyne
Rheol trydyddau

[framed|dde|Mae'r llun hwn o fachlud haul yn yr ardal [Thousand Islands yn dangos egwyddor y rheol trydyddau]]

Canllaw yw **Rheol trydyddau** a ddefnyddir yn aml yn y broses o greu delweddau megis dyluniadau, ffilmiau, paentiadau a ffotograffau.

Mae'n cynnig y dylid dychmygu delwedd gyda naw rhan hafal a rennir gan ddwy linell lorweddol a dwy linell unionsyth ac y dylai elfennau pwysig bod ar y llinellau neu'r croesdoriadau hyn.

Mae'r rhai sydd o blaid y dull yn honni fod delweddau sydd'n dilyn y rheol yn creu mwy o densiwn, egni a diddordeb yn y cyfansoddiad na rhoi'r gwrthrych yn y canol.

Mae'r llun ar y dde yn dangos defnydd o'r rheol trydeddau. Mae'r gorwel yn eistedd ar y llinell llorwedd sydd yn torri'r trydydd is o wedddill y llun. Mae'r coeden yn eistedd ar y pwynt lle mae'r llinellau yn croesi. Nid oes angen i bwyntiau o ddiddordeb cyffwrdd ar linell er mwyn manteisio ar y rheol. Er enghraifft mae'r darn disglair o'r awyr sydd yn agos i'r gorwel yn chwympo ar y pwynt lle mae llinellau yn croesi, yn digon agos i fanteisio ar y rheol

## Defnydd
Dyma enghraifft o lun sydd wedi ei docio heb, a gyda'r, rheol trydyddau.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Y petrual aur

Categori:Geirfa'r celfyddydau gweledol
Categori:Technegau ffilm
Gorsaf Metrolink Edge Lane

Mae **gorsaf Metrolink Egde Lane** yn orsaf Metrolink yn Tameside, Manceinion Fwyaf. I'r gorllewin, mae'r tramiau yn mynd hyd at Gorsaf reilffordd Piccadilly Manceinion ac wedyn yn cario ymlaen trwy canol Dref Manceinion i Bury. I'r dwyrain, maent yn mynd hyd at Gorsaf Metrolink Ashton-under-Lyne 

## Cyfeiriadau
Audenshaw
Suzy Davies

Mae **Suzy Davies** (ganwyd 3 Ionawr 1963) yn wleidydd Cymreig. Bu'n Aelod o'r Senedd dros Ranbarth Gorllewin De Cymru i'r Blaid Geidwadol rhwng 2011 a 2021.  Yn siaradwr Cymraeg, fe'i penodwyd yn llefarydd y Blaid Geidwadol yn y Cynulliad ar ran Diwylliant a'r Iaith Gymraeg yn ystod Cynulliad 2011.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Gorsaf Metrolink Holt Town

Mae **gorsaf Metrolink Holt Town** yn orsaf Metrolink yn Holt Town, Manceinion Fwyaf. I'r gorllewin, mae'r tramiau'n mynd hyd at Orsaf reilffordd Piccadilly Manceinion ac wedyn yn parhau trwy canol Manceinion i Bury. I'r dwyrain, maent yn mynd hyd at Orsaf Metrolink Ashton-under-Lyne. 
## Cyfeiriadau
Holt Town
Rheilffyrdd Treftadaeth yr Alban

bawd|260px|Locomotif Ivatt dosbarth 4MT yng Ngorsaf Aviemore
bawd|260px|Gorsaf Alford
* Grŵp Cadwraeth Rheilffyrdd Swydd Ayr, Patna.
* Rheilffordd Bo'ness a Kinneil
* Rheilffordd Border Union, Whitrope.
* Rheilffordd Caledonian, Brechin.
* Rheilffordd Dyffryn Alford
* Rheilffordd Glannau Dee Brenhinol, Banchory.
* Rheilffordd Keith a Dufftown, Dufftown.
* Rheilffordd Leadhills a Wanlockhead, Leadhills.
* Rheilffordd Stêm Strathspey, Aviemore.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan heritagerailways.com


Categori:Rheilffyrdd yr Alban
Treftadaeth
Categori:Twristiaeth yn yr Alban
Thomas Thomas (telynor)

Telynor o Gymru oedd **Thomas Thomas**, hefyd **Thomas ap Thomas**  neu **Ap Tomos** (1829–1913).

Fe'i anwyd ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn fab i John a Catherine Thomas ac yn frawd i John Thomas (Pencerdd Gwalia). Bu'n teithio'n helaeth trwy Ynysoedd Prydain ac ar gyfandir Ewrop. Ym 1873 fe ymddangosodd yng Nghyngherddau Gewandhaus, Leipzig. Perfformiodd yn America gyda Louis Moreau Gottschalk a Henriette Behrend.  Roedd yn awdur y llyfr *History of the Harp* (1859) a chyfansoddodd nifer o ffantasiâu ar gyfer yr offeryn. Bu farw yn Ottawa, Canada ym 1913.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Telynorion o Gymru
Bwrdd y Tri Arglwydd

Rhwng Bryneglwys a Chorwen, Sir Ddinbych, ceir swp o gerrig hynafol a elwir yn **Fwrdd y Tri Arglwydd** neu **Carreg Glyn Dŵr** (Cyfeirnod grid OS: SJ10454682). Yn ôl traddodiad, mae'r cerrig hyn yn nodi'r ffin ganoloesol rhwng Arglwyddiaeth Dinbych, ym meddiant Reginald de Grey, a chwmwd Cynllaith Owain, ym meddiant Owain Glyn Dŵr (Glyndyfrdwy, Rhug a Iâl). Roedd hefyd yn nodi'r pwynt ble roedd pedwar plwyf yn cyfarfod - Llanelidan, Bryneglwys, Gwyddelwern a Llansanffraid Glyndyfrdwy ac am gyfnod yn sefyll ar y ffin rhwng yr hen Sir Ddinbych a Sir Feirionnydd Cofrestrwyd y cerrig gan Cadw fel Adeilad Rhestredig Gradd II. Credir fod yma dair carreg fawr ar eu sefyll a chlamp o faen llorweddol fel to arnynt, sef yr hyn sy'n cael ei alw'n "trybedd".

## Oriel

Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 01.JPG|Y Bwrdd ei hun, yn nodi'r ffin; gellir gweld y siambr gladdu yn y cefndir
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 02.JPG|Hen garreg yn nodi pwysigrwydd y Bwrdd
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 04.JPG|Y Bwrdd
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 10.JPG|Y Bwrdd, gyda hysbysfwrdd fodern o'i flaen
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 05.JPG|"R" (Rhug) ar un ochr i'r Bwrdd
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 06.JPG|Hen gerrig y siambr gladdu, gerllaw
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 08.JPG|Chwaneg o gerrig yr hen siambr
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 09.JPG
Bwrdd y Tri Arglwydd Bryneglwys Sir Ddinbych Cymru 12.JPG|Chwith: y Bwrdd; dde: y siambr

## Cyfeiriadau
Carreg Arthur (beddrod siambr)
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Ddinbych‎
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Llanelidan
Rhestr o felinau gwynt ar Ynys Môn

chwith|bawd|200px|Rhowch glic ar y ddolen ar y dde i weld map byw.

Dyma restr o felinau gwynt yn Ynys Môn, Cymru - 49 ohonynt i gyd. Mae'r enwau mewn ffont **trwm** yn dal i sefyll heddiw.

## Lleoliadau
## Nodiadau
Mae melinau mewn ffont **trwm** yn dal i sefyll ac mae dyddiadau adeiladu mewn **trwm**. Mae testun mewn *italig* yn dynodi gwybodaeth sydd ddim wedi ei gadarnhau ond yn debygol o fod yn gywir.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn

Categori:Llwybrau Byw
Melin Adda

bawd
Mae **Melin Adda** yn felin wynt ar gyrion Amlwch, ar Ynys Môn. Codwyd y felin yn wreiddiol yn y 1790au a chaewyd hi yn 1912; cafodd ei droi'n dŷ yn y 1970au. Codwyd hi ger dwy felin ddŵr hynafol a ddyddiai'n ôl i 1352. 

Yn ôl y sôn, yn ystod y y 1790au, roedd Melin Addau yn un o dair melin yn y cyffiniau gyda'r lleill yn felinau dŵr. 

## Melinau yn ardal Amlwch

File:Melin Adda, Amlwch.jpg|Melin Adda
File:Parys Mountain windmill - geograph.org.uk - 145083.jpg|Melin Mynydd Parys
File:Melin Wynt Capel Coch Windmill - geograph.org.uk - 421916.jpg|Melin Llidiart
Delwedd:Melin y Borth.JPG|Melin y Borth, Amlwch

## Gweler hefyd
Rhestr o felinau gwynt yn Ynys Môn

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*amlwchhistory.com ; lluniau

Categori:Amlwch
Adda
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Melin y Borth

Mae **Melin y Borth** yn felin wynt ger porthladd Amlwch ar Ynys Môn. Dyma'r felin talaf ym Môn ac fe gafodd ei chodi ym 1816. Mae hefyd y talaf o holl felinau gwynt Môn: 60 troedfedd, gyda 7 llawr a diametr o 30 troedfedd ar ei fwyaf. Fe'i codwyd yn wreiddiol ym 1816 gan deulu John Paynter a ddaeth o Gernyw. Ffermwr a gwerthwr ŷd ydoedd a phan fu farw yn 1843 ei nai John Wynne Paynter a etifeddodd y felin a'r tŷ (Maesllwyn).

Teulu'r Jonesiaid oedd yn gweithio'r felin o ddydd i ddydd, fodd bynnag a rhwng 1850 a 1895 nodir yr enw William Jones; gwyddys i'w fab (o'r un enw) gael ei ladd yn y felin pan drawyd hwnnw gan fellten yn 1867.

## Melinau yn ardal Amlwch

File:Melin Adda, Amlwch.jpg|Melin Adda
File:Parys Mountain windmill - geograph.org.uk - 145083.jpg|Melin Mynydd Parys
File:Melin Wynt Capel Coch Windmill - geograph.org.uk - 421916.jpg|Melin Llidiart

## Gweler hefyd
*Rhestr o felinau gwynt yn Ynys Môn

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Categori:Amlwch
Borth
Melin Mynydd Parys

bawd
Mae **Melin Mynydd Parys** yn felin wynt ar Ynys Môn. Dyma un o'r melinau uchaf gan ei fod ar ben Mynydd Parys, sydd 138 metr uwch lefel y môr.

Cafodd ei chodi ym 1878 a chafodd ei chau ym 1904. Yn hytrach na malu grawn fe'i defnyddiwyd i bwmpio dŵr o waith copr Mynydd Parys, lle mae wedi'i lleoli. Yn wahanol i relyw melinau Môn, roedd ganddi 5 hwylbren yn hytrach na 4.

Melin Mynydd Parys yw un o`r melinau gwynt enwocaf yn Ynys Mon. Mae`n un o`r ardaloedd  uchaf yn ynys mon, gydag uchder o 138 metr (450 troedfedd).

Melin Mymydd Parys yw'r unig felin ddiwydiannol ar ôl yng Nghymru.

Dyma oedd y twr melin wynt olaf gafodd ei adeiladu yng nghymru, a chafodd ei ddefnyddio tan i`r goddfa gau yn 1904. 

Cafodd melin Mymydd Parys ei chreu i bwmpio dwr o'r gloddfa gopr, ym Mynydd Parys. 

## Melinau yn ardal Amlwch

Delwedd:Melin Adda, Amlwch.jpg|Melin Adda
Delwedd:Parys Mountain windmill - geograph.org.uk - 145083.jpg|Melin Mynydd Parys
Delwedd:Melin Wynt Capel Coch Windmill - geograph.org.uk - 421916.jpg|Melin Llidiart
Delwedd:Melin y Borth.JPG|Melin y Borth, Amlwch

## Cyfeiriadau
Categori:Amlwch
Categori:Hanes Ynys Môn
Mynydd Parys
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Melin Frogwy

## Cefndir 
Mae **Melin Frogwy** yn felin wynt a arferai gael ei gyrru gan ddŵr Llyn Frogwy ger Bodffordd, Ynys Môn. Bu melin ar y llecyn hwn ers 1352.

Mae'r tŵr wedi ei orchuddio gyda eiddew ac ym mhen draw lôn llawn coed sy'n ymestyn o'r B5109 ychydig i'r gorllewin o bentref Bodffordd. Mae'n sefyll ar frigiad creigiog ar ymyl ochr deuheuol Llyn Frogwy llyn bychan a fu unwaith yn cyflenwi dŵr i olwyn ddŵr uwchben melin ddŵr gyfagos.

## Dau felinydd
Bu melin ar y safle ers o leiaf 1352 pan nodir enw ei pherchennog: Llywelyn ap Dafydd Fychan. Mae'r adeilad hwn yn dyddio'n ôl i ddechrau'r 19eg ganrif. Yn y 1890au cafodd ei droi'n dŷ.

Ym 1735 cafwyd y melinydd yn euog o lofruddio un o'i forynion a chafodd ei gosbi drwy roi haearn gwynias ar ei ddwylo. Ym 1909 lladdwyd melinydd arall, sef Hugh Hughes, pan gydiodd rhan o'i ddillad yn y peirianwaith.

## Cyfeiriadau
Categori:Bodffordd
Categori:Hanes Ynys Môn
Frogwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Melin Manaw

Mae **Melin Manaw** yn felin wynt ym Modffordd ar Ynys Môn. Fel y dengys y llun hwn a dynnwyd ym Mehefin 1936 roedd yn dal i sefyll ond bellach dim ond ychydig o gerrig sydd i'w weld.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn
Manaw
Melin Newydd, Bodffordd

Mae **Melin Newydd** yn felin wynt ar Ystâd Bodorgan, ger Trefor a Bodffordd ar Ynys Môn. Cafodd ei chodi ym 1833, un o'r rhai diwethaf i gael ei chodi ar yr ynys; trawyd hi gan fellten ym 1920 a chafodd ei throi'n dŷ yn 2009. Nodwyd hynny ar raglen deledu *"Restoration Man"* ar Sianel 4.

Gwyddom iddo gael ei godi'n wreiddiol ym 1833 gan y nodir hynny ar garreg, ger y drws ffrynt, gyda'r blaenlythrennau "OJAFM", sef Owen John Augustus Fuller Meyrick, perchennog Ystâd Bodorgan.

Roedd melin ddŵr gerllaw, ond mae ei olion erbyn hyn wedi diflannu.

## Cyfeiriadau
Categori:Bodffordd
Categori:Hanes Ynys Môn
Newydd Bodffordd
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Melin Hermon

Mae **Melin Hermon** yn felin wynt ar Ynys Môn. Cafodd ei chodi gan deulu'r Meyrick, Ystâd Bodorgan ar yr 8fed o Fai, 1743, yn ôl dyddiadur William Bulkeley, tirfeddiannwr lleol.

Yn y 1880au gwerthwyd y felin i John Griffith, perchennog melin ddŵr yn yr ardal, ac ar ei farwolaeth yn 1909 daeth y gwaith o falu i ben; trowyd hi gan ei feibion yn storfa ŷd.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Categori:Bodorgan
Categori:Hanes Ynys Môn
Hermon
Categori:Llwybrau Byw
Melin yr Ogof, Caergybi

Mae **Melin yr Ogof** yn felin wynt ger Caergybi, Ynys Môn. Cafodd ei chodi ym 1825 ac fe'i defnyddiwyd gan forwyr fel marc nafigeiddio. Mae peirianwaith yr hen felin yn dal i fod y tu fewn iddi. Daeth ei hoes fel melin i ben ym 1920.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn
Ogof
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Melin Llidiart, Capel Coch

Mae **Melin Llidiart** (neu **Felin Capel Coch** neu **Felin Llwydiarth**) yn felin wynt ar Ynys Môn; cyfeirnod grid OS: SH 457820). Cafodd ei chodi yn ystod sychder mawr y 1700au. Gwyddom ei bod yn gweithio'n iawn ym 1883, ond iddi gael ei difrodi ychydig wedyn pan trawyd hi gan fellten a difrodwyd ei hwyliau a'i hwylbrenni.

Yng nghofnodion Cyfrifiad 1881 o ardal Llanfihangel Tre'r Beirdd, caiff y felin ei galw'n "Bryn Felin". Hugh Pritchard, 64 oed o Lanfair oedd y melinydd ac roedd ganddo dyddyn hefyd. Roedd ganddo wraig, dwy ferch ac un mab.

Fe'i codwyd fel llawer o felinau eraill yn ystod sychtwr y 1770au.

## Melinau yn ardal Amlwch

Delwedd:Melin Adda, Amlwch.jpg|Melin Adda
Delwedd:Parys Mountain windmill - geograph.org.uk - 145083.jpg|Melin Mynydd Parys
Delwedd:Melin Wynt Capel Coch Windmill - geograph.org.uk - 421916.jpg|Melin Llidiart
Delwedd:Melin y Borth.JPG|Melin y Borth, Amlwch

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Categori:Hanes Ynys Môn
Llidiart
Categori:Llwybrau Byw
Melin Geirn, Carmel

Melin wynt yn Ynys Môn yw **Melin Geirn**. Saif ar dir Fferm y Geirn ger Llechgynfarwy a Charmel. Fe'i defnyddiwyd i droi peiriannau'r fferm, yn hytrach nag ar gyfer malu. Daeth ei hoes i ben ar ddiwedd y 19g.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn
Geirn
Melin Drylliau

Mae **Melin Drylliau,** yn felin wynt ger Rhydwyn, Cylch y Garn, ar Ynys Môn.

Mae i'w gweld ar fapiau morwrol a wnaed ym 1840, gan ei bod yn nodwedd amlwg i longau a chredir iddi gael ei chodi yn y 1800au. Lladdwyd mab y melinydd Rowland William Rowlands gan un o hwylbrennau'r felin. Fe'i llosgwyd i'r llawr ym 1914.

## Cyfeiriadau
Categori:Cylch-y-Garn
Drylliau
Categori:Llwybrau Byw
Melin Maengwyn, Gaerwen

Mae **Melin Maengwyn** yn felin wynt ger y Gaerwen ar Ynys Môn. Cafodd ei chodi yn 1802 fel y noda'r garreg a naddwyd gyda'r dyddiad hwn a blaenllythrennau'r melinydd cyntaf: H E W, sef H.E. Williams.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cafodd ei tharo gan fellten ac fe'i llosgwyd i'r llawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 19eg ganrif
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llanfihangel Ysgeifiog
Maen-gwyn
Categori:Llwybrau Byw
Melin Gwalchmai

Mae **Melin Gwalchmai** yn felin wynt ger Gwalchmai ar Ynys Môn.
Cafodd ei chodi gan Ystâd Trefeilir ar gychwyn y 1900au. Tynnwyd hwyliau'r felin i lawr yn 1927  ond daliodd i weithio gydag injan yn ei gyrru.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Categori:Hanes Ynys Môn
Gwalchmai
Categori:Trewalchmai
Melin Cemaes

250px|bawd|chwith|Melin Cemaes
Mae **Melin Cemaes** yn felin wynt ger Llanbadrig ar Ynys Môn.

Codwyd Melin Cemaes yn 1828 a chafodd ei chau yn 1946. Yn y 1970au cafodd ei haddasu'n dŷ.

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbadrig
Cemaes
Categori:Llwybrau Byw
Melin Llanddyfnan, Llanbedrgoch

Mae **Melin Llanddyfnan** (neu Felin Pen y Fan) yn felin wynt ger Llanbedrgoch ar Ynys Môn. Fe'i hadeiladwyd gan Blas Llanddyfnan a gellir ei weld ar bapurau'r Plas yn 1746.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn
Llanddyfnan
Melin Gallt y Benddu

Mae **Melin Gallt y Benddu** yn felin wynt ger Llannerch-y-medd, Ynys Môn. Cafodd ei chodi ar yr 8fed o Fedi, 1737 yn ôl dyddiadur y tirfeddiannwr William Bulkeley. Yn 1964 cafodd ei haddasu'n dŷ haf.

bawd|chwith|150px

Codwyd yr hwyliau mewn storm ar ddiwrdd y 19g. 15 oed yn unig oedd un o'r melinwyr, a hynny yn 1881, pan aeth ei dad i'r weinidogaeth, a bu yno am flynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llannerch-y-medd
Gallt y Benddu
Categori:Llwybrau Byw
Cree

Gallai **Cree** (hefyd **Cri**) gyfeirio at:

* Y bobl Cree, llwyth sy'n byw yn bennaf yng Nghanada, ond hefyd yn Unol Daleithiau America
* Yr iaith Cree, iaith frodorol y bobl Cree
Melin Maelgwyn, Llanfaelog

Mae **Melin Maelgwyn** (neu **Melin Uchaf**) yn felin wynt ar Ynys Môn. Cafodd ei chodi yn 1789, yn ôl carreg ar y wal, gyda'r blaenllythrennau ORK. Erbyn 1929 roedd ei hwyliau'n garpiau i gyd ac erbyn 1900 roedd yn adfeilion. Rhwng 2005 a 2006 cafodd ei haddasu'n dŷ. Mae’n dŵr pum llawr adfeiliedig ac mae’n sefyll mewn cornel yn fuarth fferm ychydig oddi ar y ffordd o bentref Llanfaelog i orsaf reilffordd Tŷ croes. Er fod y twr wedi cael gyrfa brysur roedd o llawn antur. Mi wnaeth y twr rhoi gorau i weithio gan y gwynt ryw saith deg mlynedd yn ôl ond, parhaodd i falu ŷd am sawl blwyddyn arall gyda chymorth injan diesel.  Roedd y felin a'r fferm yn perthyn i'r teulu Lewis am ymhell dros gan mlynedd. 'John Lewis a'i Fab, Maelgwyn' 

## Cyfeiriadau 

Delwedd:Melin y Bont Windmill with Melin Maelgwyn in the background - geograph.org.uk - 1035370.jpg

Categori:Hanes Ynys Môn
Maelgwyn
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Logarithm

bawd|upright=1.35|Graff yn dangos cromlin logarithmig, sy'n croesi'r echelin *x* ble mae *x* yn 1 ac yn ymgyrraedd tuag at minws anfeidredd ar hyd echelin *y*.

**Logarithm** rhif yw'r esbonydd ble mae'n rhaid i'r bôn (gwerth sefydlog arall) gael ei godi er mwyn creu'r rhif hwnnw. Er enghraifft, logarithm 1,000 i fôn 10 ydy 3, oherwydd mae 10 i bŵer 3 yn 1,000:  Yn fwy cyffredinol: ar gyfer unrhyw ddau rif real *b* a *x* ble mae *b* yn bositif a *b* ≠ 1,
: y=b^x\Leftrightarrow x=\log_b(y) 

Mae logarithm i fôn 10 (*b* = 10) yn cael ei alw'n logarithm cyffredin ac mae ganddo lawer o gymwysiadau mewn gwyddoniaeth a pheirianneg. Mae gan y logarithm naturiol y  rhif anghymarebol *e*]] (≈ 2.718) fel bôn ac fe'i defnyddir yn aml mewn mathemateg pur, yn enwedig mewn calcwlws. Mae logarithm deuol yn defnyddio bôn 2 (*b* = 2) ac fe'i defnyddir yn bur helaeth o fewn Cyfrifiadureg.

I John Napier mae'r diolch am gyflwyno logarithmau, a hynny yn y 17g er mwyn esbonio ei gyfrifiadau. Cawsant eu mabwysiadu'n gyflym gan forwyr, gwyddonwyr, peirianwyr ac eraill i gyfrifo gyda llithriwl (*sliderule*) a thablau wedi'u hargraffu'n bwrpasol. Yn hytrach na nifer o gamau lluosi, roedd y dull newydd hwn yn haws gan y ffaith mai logarithm pob lluoswm ydy cyfanswm logarithmau'r ffactorau:
: \log_b(xy) = \log_b (x) + \log_b (y), \,
cyn belled bod *b*, *x* ac *y* i gyd yn bositif a *b* ≠ 1.

Mae ein dull ni heddiw o ddefnyddio logarithmau'n ddyledus i Leonhard Euler, a'u cysylltodd i ffwythiannau esbonyddol yn y 18g.

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemateg
Nant y Ffrith

Nant a dyffryn coediog ar y ffin rhwng Wrecsam a Sir y Fflint yw **Nant y Ffrith**. Mae tarddiad y Ffrith ychydig i'r dwyrain o Landegla, ac mae'n llifo drwy Gronfa Ddŵr Nant y Ffrith, trwy hen erddi Plas Nant y Ffrith ac yn ymuno ag Afon Cegidog ym mhentref Ffrith.

## Plas Nant-y-Ffrith
Adeiladwyd y neuadd yn lluest hela gan Thomas Fry, masnachwr te o Lerpwl ym 1850. Bu farw'n fuan ar ôl ei gwblhau. Prynwyd y tŷ ym 1865 gan James Kyrke, meistr haearn lleol. Roedd y neuadd yn storfa ar gyfer cyflegrau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Dymchwelyd y neuadd rhwng 1947 a 1950. Gwelir rhai o adfeilion y gerddi heddiw ac mae eu rhododendronau'n goroesi.

## Cyfeiriadau
## Oriel

NantyffrithLB03.jpg|Golygfa dros y Nant yn y gaeaf
NantyffrithLB04.jpg|Y nant yn llifo trwy'r goedwig
NantyffrithLB05.jpg|Y lôn yn yr hydref
NantyffrithLB01.jpg|Eirlysiau, Nant y Ffrith
NantyffrithLB02.jpg|Y lôn ynghanol gaeaf

Categori:Afonydd Cymru
Categori:Afonydd Sir y Fflint
Categori:Afonydd Wrecsam
Categori:Coedwigoedd Sir y Fflint
Categori:Coedwigoedd Wrecsam
Pam Fi, Duw? - Ddy Mŵfi

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan John Owen yw ***Pam Fi, Duw? - Ddy Mŵfi***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol llawn lluniau yn cynnwys cyfweliadau personol gyda phrif gymeriadau 'Pam Fi, Duw?', y gyfres deledu am griw o fyfyrwyr chweched dosbarth mewn ysgol gyfun Gymraeg yn Ne-Ddwyrain Cymru, ynghyd â 22 o luniau du-a-gwyn ac 85 o luniau lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Pam Fi, Duw, Pam Fi?
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Pam Ni, Duw?

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan John Owen yw ***Pam Ni, Duw?***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr yn seiliedig ar y gyfres deledu 'Pam Fi Duw?' yn adrodd hanes gobeithion a gofidiau, llawenydd a phoen tyfu i fyny i ddisgyblion Blwyddyn 11 yn Ysgol Glynrhedyn yng Nghwm Rhondda wrth iddynt baratoi ar gyfer eu harholiadau TGAU.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Pam Fi, Duw, Pam Fi?
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Panig yn y Panto

Nofel ar gyfer plant gan Ruth Morgan a Rhian Pierce Jones yw ***Panig yn y Panto***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Addasiad Cymraeg o stori yn dilyn anturiaethau merch ifanc a'i hewythr ecsentrig wrth i deulu'r ffair baratoi ar gyfer cynhyrchiad lleol o banto Aladin; i ddarllenwyr 7-9 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Parti'r Eliffant a Storïau Eraill

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Paul Biegel a Mairwen Gwynn yw '''''Parti'r Eliffant a Storïau Eraill'''''. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o storïau yn llawn hwyl a dychymyg gan un o awduron plant mwyaf Ewrop.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Gwilym O. Roberts

:*Gweler hefyd Gwilym Roberts*

Roedd **Gwilym Owen Roberts** (22 Gorffennaf 1909 – 12 Ionawr 1987) yn awdur, darlithydd, gweinidog a seicolegydd. Cafodd ei addysg yn Ysgol Sirol Pwllheli a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yng Ngholeg Bala daeth dan ddylanwad yr Athro David Phillips, a oedd yn edmygydd cynnar o Freud. Daeth Gwilym yn enwog trwy ei erthyglau yn Y Cymro rhwng 1958 a 1967.

## Ffynonellau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Seicoleg
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Paul (cyfrol)

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Rhiannon Ifans yw ***Paul***. 
Gwasg Bryntirion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o straeon am Paul a ymddangosodd gyntaf yn Cymru'r Plant. Lluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Penbleth Siôn Corn

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Fiona Wynn Hughes yw ***Penbleth Siôn Corn***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori i blant am Siôn Corn a'i weithwyr yn ceisio datrys dirgelwch yr anrhegion sy'n cael eu dwyn o'i gartref wrth iddo baratoi ar gyfer y Nadolig. Darluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Penllanw

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Doreen Wynne yw ***Penllanw***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hon yw'r ail nofel i blant yng Nghyfres yr Oriau Cudd sy'n adrodd am anturiaethau'r ddau gefnder, Alun ac Iwan. Mae'n stori lle mae amser ei hun yn chwarae castiau!

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Parti Llywelyn

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Derek Reid a Catrin Gilkes yw ***Parti Llywelyn***. 

Cyhoeddwyd y gyfrol yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Ci yw Llywelyn sydd am gynnal parti i'w ffrindiau - draig, cath, crwban a dwy gwningen. Am wahanol resymau, ni allant fynychu'r parti, ond pan ddaw hi'n amser, maent i gyd yn cyrraedd y parti ac mae Llywelyn yn hapus. Cyhoeddwyd gan Royal Piper Books.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc

Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Melltith Llyn Brwynog

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Anthony Masters (teitl gwreiddiol Saesneg: *The Curse of the Frozen Loch*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan  Elin Meek yw ***Melltith Llyn Brwynog***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori arswyd am frawd a chwaer yn ceisio torri melltith y llyn, sef bod ysbryd merch ifanc yn dychwelyd i ddenu un o drigolion y pentref i foddi dan lyn o rew. 40 o ddarluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Patrwm Rhosod

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan K.M. Peyton (teitl gwreiddiol Saesneg: *A Pattern of Roses*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Carys Richards yw ***Patrwm Rhosod***. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Nofel i blant yn adrodd hanes bachgen sy'n byw mewn pentref gwledig lle mae cymeriad o'r gorffennol yn dylanwadu arno.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Plantos Ap Os

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Lyneth Anne Digby yw ***Plantos Ap Os***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori ffantasi i blant 9-11 oed sy'n datgelu cyfrinach y car bach piws sydd wedi ei barcio mewn man unig yn y bryniau. Darluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Pla 99

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Jean Ure ac Esyllt Penri yw ***Pla 99***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel ar gyfer yn arddegau yn sôn am griw o bobl ifanc yn gorfod dysgu dygymod â phla erchyll sy'n ysgubo drwy Lundain.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Plant Mewn Panig!

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Gwyneth Glyn yw ***Plant Mewn Panig!***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel am bum disgybl ysgol problemus yn eu harddegau sy'n gorfod cydweithio ar gywaith dros wyliau'r haf er mwyn ceisio codi 5,000 o bunnoedd ar gyfer apêl Plant Mewn Angen; i ddarllenwyr 11-13 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Plentyn y Stryd

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Berlie Doherty (teitl gwreiddiol Saesneg: *Streetchild*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Dafydd Morse yw ***Plentyn y Stryd***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae strydoedd Llundain yn lle peryglus i fachgen bach geisio byw. Stori wir wedi'i seilio ar hanes plentyn amddifad a ysbrydolodd Dr Barnardo i sefydlu ei gartrefi.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Popeth am... Gariad

Nofel ar gyfer plant a'r arddegau gan Peter Corey (teitl gwreiddiol Saesneg: *Coping with Love*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Bethan Gwanas yw ***Popeth Am... Gariad***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Golwg ysgafn ar ddirgelion byd cariad. 96 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Bethan Gwanas
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Powdwr Rhech!

Nofel ar gyfer yr arddegau gan Eirug Wyn yw ***Powdwr Rhech!***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel fywiog am helyntion criw o gefnogwyr tîm pêl-droed Manchester United wrth iddynt geisio mynychu gêm bêl-droed yn Old Trafford er iddynt gael eu gwahardd rhag gwneud hynny. Dilyniant i *United!*; i ddarllenwyr 12-15 oed. Cyhoeddwyd gyntaf yn 2001.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc