Gaeltacht Swydd Gaillimh

(Awdurdod y Gaeltacht) yn y Gaeltacht]]
Mae gan **Gaeltacht Swydd Gaillimh** neu **Gaeltach Swydd Galway** yn cynnwys dau Gaelatacht, un Swydd Gaillimh, (Gwyddeleg: **Gaeltacht Chontae na Gaillimhe**) ac un Dinas Gaillimh (Gwyddeleg: Gaeltacht **Chathair na Gaillimhe**) gyda'r boblogaeth gyfunol o 50,570 (2016) ac maent yn cynrychioli 50.8% o gyfanswm poblogaeth y Gaeltacht yn genedlaethol. Mae Gaeltacht Gaillimh yn cwmpasu ardal ddaearyddol o 1,225 km2 (473 milltir sgwâr). Mae hyn yn cynrychioli 26% o gyfanswm arwynebedd tir y Gaeltacht. 

## Sefydliadau
Ceir sawl sefydliad o bwys genedlaethol i'r iaith Wyddeleg yn y Gaeltachau yma. 

Mae swyddfa Údarás na Gaeltachta (Awdurdod y Gaeltacht) ym mhentref Na Forbacha rhwng Bearna ac An Spidéal.

Ceir coleg cyfansoddol trydydd lefel Prifysgol Genedlaethol Iwerddon Galway (NUIG) o'r enw Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge yn An Cheathrú Rua ac yn Carna. Mae’r orsaf radio Wyddeleg genedlaethol RTÉ Raidió na Gaeltachta wedi’i lleoli yn Casla, mae papur newydd ar-lein Tuairisc.ie yn Bearna, ac mae gorsaf deledu genedlaethol TG4 ym Baile na hAbhann. Mae dinas Galway yn gartref i'r theatr Wyddeleg Taibhdhearc na Gaillimhe. 

### Colegau preifat dysgu Gwyddeleg
Lleolir colegau iaith neu ysgol haf annibynnol ar gyfer dysgu Gwyddeleg yn y Gaeltacht. Ceir Coláiste Lurgan ("Coleg Lurgan") a sefydlwyd yn yr 1960au a Coláiste Uí Chadhain a sefydlwyd yn 1983 ym mhentref Indreabhán (inverin). Ceir hefyd Coláiste Chamuis yn Baile na hAbhann, (Ballynahown) 31km i'r gorllewin o ddinas Gaillimh. Mae'n golegau, neu math o ganolfan dysgu iaith sydd, mewn cyd-destun Gymraeg, yn gyfuniad o Ganolfan Iaith Nant Gwrtheyrn a Gwersyll yr Urdd Glan-llyn. Sefydlwyd Coláiste Chamuis gan Gearóid Denvir yn 1973, gyda 52 o fyfyrwyr, 2 athro a 10 teulu lletyol yn fodlon cymryd y cyfle gyda menter newydd. Mae Coláiste Chamuis yn darparu'n flynyddol ar gyfer tua 1,700 o fyfyrwyr o bob rhan o Iwerddon ar ein 10 cwrs. Mae dros 70,000 o fyfyrwyr wedi derbyn “Fáilte Chroíúil na Gaeltachta” ers 1973.

## Aneddiadau
]]
Mae Gaeltacht ac Ynysoedd Galway yn gorchuddio rhannau helaeth o Swydd Gaillimhe. Mae'r Gaeltacht yn ymestyn o Baile Chláir, i'r dwyrain o'r ddinas i Cloch na Ron yng ngorllewin Conamara, pellter o tua 100km ac o Ynysoedd Árann tua'r gogledd i Duiche Sheoigheach sy'n ffinio â Swydd Mayo. Mae ardal y Gaeltacht hefyd yn ymestyn dros drefi sydd o fewn ffin Dinas Gaillimh.

Mae llawer o Gaeltacht Swydd Gaillihm wedi'i leoli yn rhanbarth Conamara - ardal sy'n adnabyddus am ei diwylliant Gwyddelig yn fyd-eang. Mae rhai o atyniadau amlycaf Gaeltacht Gaillimh yno – Canolfan Cuimhneacháin na nImirceach yn Carna, Ionad Oidhreachta Leitir Mealláin (Canolfan Treftadaeth Leitir Mealláin) a phrosiect Geoparc 'Joyce Country' – yn arddangos y dreftadaeth gyfoethog ac hyby arloesedd yn yr ardal.

An Spidéal a'r Cheathrú Rua yw'r canolfannau poblogaeth mwyaf yn Gaeltacht Gaillimh. Mae an Cheathrú Rua (Carraroe) 48km i'r gorllewin o ddinas Gaillimh ac mae'r Spidéal 19km i'r gorllewin.

### Tref Wasanaethau'r Gaeltacht
Dinas Gaillihm sydd â statws 'Tref Wasanaethu'r Gaeltacht' i'r Gaeltacht wledig. Gydag hynny, mae digwyl i'r ddinas roi cefnogaeth arbennig ar gyfer darpariaeth yn yr iaith i'w thrigolion a thrigolion y Gaeltacht gyfagos.

## Gweler hefyd
* Gaelphobal - Corff cynllunio iaith trefol tu allan i'r Gaeltacht 

## Oriel

File:An Spidéal (Spiddle) - geograph.org.uk - 1287829.jpg|thumb|250px|Siop dillad menywod, Standún, yn An Spidéal
File:Bótar Boluisce (Road to Boliska) - geograph.org.uk - 1270661.jpg|Bótar Boluisce ('Bóthar Bholuisce' mewn sillafiad cyfredol), sef "Ffordd Boluice"
File:Roundstone 01.jpg|tai ar y cei yn Cloch na Ron
File:Geraghty's Store at Carna - geograph.org.uk - 3123669.jpg|Siop Geraghty yn Carna

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Údarás na Gaeltachta
*Cynllun iaith Wyddeleg Swydd Gaillimh 2019-22
* Galway, Galway Bay Gaeltacht
* Life in The Connemara Gaeltacht, Ireland 1969 Eitem ffilm sy'n cynnwys cyfweliad gyda'r athro Gwyddeleg, Pól Ó Foighil a symudodd i Cois Fharraige o Swydd Tipperary yn 1962 ac a sefydlodd Coláiste Lurgan, ysgol haf dysgu Gwyddeleg yn Indreabhán

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddeleg
Categori:Gaeltacht
Categori:Daearyddiaeth Iwerddon
Categori:Adfer iaith
Categori:Swydd Galway