Avant-garde

bawd|*The Love of Zero*, ffilm fer avant-garde o 1927 gan Robert Florey

Mae'r term **avant-garde** yn dod o'r Ffrangeg, golyga yn llythrennol 'blaen leng' neu 'blaengad'. Defnyddir ac arddelir y term gan bobl mewn gweithiau celf arbrofol neu an-uniongred, cerddoriaeth neu gymdeithas a gall gynnig beirniadaeth neu gritic yn y berthynas rhwng y cynhyrchydd a'r consiwmydd.

Bydd yr avant-garde yn gwthio ffinio o'r hyn sy'n dderbyniol fel norm, yn enwedig ym maes diwylliant. Gwelir hi fel bathodyn o'r hyn yw moderniaeth, yn wahanol i ôl-foderniaeth. Bydd nifer o artistiaid yn uniaethu gyda'r mudiad avant-garde ac yn dal i wneud gan olrhain y traddodiad o fudiad Dada i'r *Situationists* ac i'r artistiaid ôl-fodern ddechrau'r 1980au.

Mae'r avant-garde hefyd yn hyrwyddo diwygiadau cymdeithasol radical. Dyma oedd gwraidd ystyr dyfyniad Olinde Rodrigues yn ei erthygl ''"L'artiste, le savant et l'industriel"'' ("Yr artist, y gwyddonydd a'r diwydiannwr", 1825) sy'n cynnwys y cyfeiriad cyntaf i'r term "avant-garde" yn ei ystyr gyfoes. Galwodd Rodrigues ar i artistiaid "wasanaethu fel 'avant-garde' y bobl", gan fynnu "mae angen grym y ceflyddydau yn y modd mwyaf unionsyth a cyflymaf" er mwyn diwygiad cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd.

## Cysyniad a Dadansoddiad
bawd|Karlheinz Stockhausen (1980)
bawd|enghraifft o gelf Ciwbiaeth, 'Mann im Café', 1914 gan Juan Gris
Her oesol yr avant-garde yw y bydd syniadaeth ac yn enwedig celf a cherddorieth, yn aml, yn dod brif-ffrwd. Bryd hynny, y cwestiwn mawr yw: a yw'r datblygiad yn y gelfyddyd honno'n avant-garde neu beidio?

Nodwyd hyn gan ddeallusion Ysgol Frankfurt yn yr 1930au a'r 1940au. Gwelir y feirniadaeth a'r drafodaeth hyn yng ngwaith Theodor Adorno a Max Horkheimer yn eu traethawd, *The Culture Industry: Enlightenment as Mass-Deception* (1944), a hefyd Walter Benjamin yn ei waith dylanwadol iawn, *The Work of Art in the Age of Mechanical Reproductio* (1935, adolygwyd, 1939). Mae Greenberg yn defnyddio'r gair Almaeneg 'kitsch' i ddisgrifio'r gwrthwyneb llwyr i ddiwylliant avant-garde, a bathodd aelodau Ysgol Frankfurt y term, *diwylliant torfol* (mass culture) i gyfeirio at ddiwylliant ffug oedd yn gyson cael ei chynhyrchu gan y diwydiant diwylliant newydd (oedd yn cynnwys geist masnachol, y diwydiant ffilm, y diwydiant recordiau cerddoriaeth pob a'r cyfryngau megis teledu a radio). Cyfeirion nhw at dwf diwydiant yma a olygai fod rhagoriaeth celfyddydol yn cael ei fesur wrth ei werth ariannol: gwerth nofel oedd ei werthiant; cerddoriaeth os oedd yn ennill 'disg aur' ac ar frig y siartiau. Yn y ffordd yma, roedd gwerth artistig gelfyddydol oedd mor bwysig i'r avanguardiaid yn cael ei golli a gwerthiant yn dod yn unig wir ffordd o fasur llwyddiant a gwerth unrhyw beth. Roedd diwylliant comsiwmer nawr yn rheoli.

### Theatr
Mae avant-garde yn gryf iawn ym maes theatr a chelfyddyd perfformio, ac mae hynny'n aml wrth gydweithio â datblygiadau ym myd cerddoriaeth, sain a chyfryngau gweledol. Ymysg y mudiadau a gyfrannodd neu a ddatblygodd yn y traddodiad avant-garde mae Fluxus, Happenings, a Neo-Dada.

### Celf
Ceir nghreifftiau o gelf a dderbyniwyd yn hwyrach ymlaen fel avant-garde a datblygiad hanes celf y Gorllewin:

*Abstract expressionism
*COBRA
*Celf gysyniadol
*Lluniadaeth, (Constructivism)
*Ciwbiaeth
*Dada
*De Stijl
*Mynegiadaeth
*Ffawfiaeth/Fauviaeth
*Fluxus
*Dyfodoliaeth
*Internationale situationniste
*Imaginism
*Imagism
*Argraffiaeth
*Incoherents
*Celf tir
*Les Nabis
*Lyrical Abstraction
*Minimaliaeth
*Orphism
*Celf bop
*Precisionism
*Primitivism
*Rayonism
*Internationale situationniste]
*Suprematism
*Swrealaeth
*Symboliaeth
*Tachisme
*Universalismo Constructivo
*Viennese Actionism
*Vorticism

### Avant-garde Cymraeg
Gellir gweld elfennau o syniadaeth avant-garde mewn diwylliant Gymraeg mewn sawl maes. Gall hyn gynnwys cerddoriaeth a pherfformiadau'r grŵp pop o'r 1980-90au, Traddodiad Ofnus gyda Gareth Potter a Mark Lugg neu waith y cwmni theatr Brith Gof. Roedd elfen avant-garde yn nofel Jerry Hunter, *Ebargofiant* (Gwasg y Lolfa, 2014).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Arddangosfa Avante-gard yn Amgueddfa'r Tate

Categori:Celf fodern
Categori:Moderniaeth
Categori:Mudiadau celf