Rhestr o gwmnïau bwyd a diod Cymru

**Diwydiant bwyd a diod Cymru** yw’r sector o economi Cymru sy’n cynnwys cwmnïau bwyd a diod meddal yn ogystal â distyllfeydd a bragdai yng Nghymru. Mae’r sector bwyd a diod yn cael ei ddosbarthu fel sector economaidd â blaenoriaeth yng Nghymru. Yn 2024 roedd y cadwyn gyflenwi bwyd a diod yng Nghymru yn cyflogi 223,500 o bobl, gyda throsiant o £27 biliwn.

## Alcohol 
bawd|247x247px| Distyllfa a Chanolfan Ymwelwyr Penderyn, Penderyn, Rhondda Cynon Taf

### Bragu Boss 
Bragdy crefft yn Abertawe, De Cymru yw Boss Brewing, a sefydlwyd yn 2014 gan ŵr a gwraig Sarah a Roy Allkin. Ym mis Mai 2015 derbyniodd y bragdy Wobr Aur Cymdeithas y Bragwyr Annibynnol a dyfarnwyd gwobr Pencampwr Cwrw Cymru CAMRA iddo am ei stowt yn 2019.

### Bragdy Nant 
Bragdy cwrw ger tref Llanrwst, Gogledd Cymru, yw Bragdy Nant. Mae’r bragdy’n cynhyrchu cwrw casgen a photel, ac mae’n un o bedwar bragdy yng Ngogledd Cymru sy’n gweithredu’r Albion Ale House yn nhref Conwy ar y cyd. Yr enw Bragdy Nant yw Bragdy *Afon* neu *Nant*. Dyfarnwyd arian i gwrw tywyll Bragdy Nant, Mwnci Nel, yng nghystadleuaeth Pencampwr Cwrw Cymru 2010 CAMRA. Mae'r bragdy hefyd wedi cynhyrchu cwrw ar gyfer canolfan fynydda Plas y Brenin yng Nghapel Curig gerllaw.

### Brains 
Bragdy wedi'i leoli yng Nghaerdydd yw Brains. Fe'i sefydlwyd ym 1882 gan Samuel Arthur Brain. Cymerodd y cwmni drosodd Bragdy Crown Buckley yn Llanelli ym 1997 a Bragdy Hancock's ym 1999. Yn 2000, symudodd Brains i hen fragdy Hancock's ychydig i'r de o orsaf reilffordd Caerdydd Canolog. Mae’r Hen Fragdy, yng nghanol dinas Caerdydd, wedi’i ddatblygu’n gyfadeilad bar a bwyty modern. Yn 2019, symudodd y bragdy eto i ardal y dociau. O fod a thua 2,000 o weithwyr ar ei anterth, yn gyfuniad o weithwyr bragdy ac yn ei ystad o dafarndau, erbyn 2023 dim ond 30 o bobl oedd yn gweithio i'r cwmni.

### Evan Evans 
Bragdy yn Llandeilo, sir Gaerfyrddin, Cymru yw Evan Evans. Sefydlwyd y bragdy gan Simon Buckley yn 2004. Yn 2014 ymgorfforodd y cwmni bragdy fel Evan-Evans Group Ltd. a lansiodd y Porter Street Brewing Company, bragwr cwrw casgen yn Llundain.

### Bragdy Felinfoel 
Bragdy wedi'i leoli ym mhentref Felinfoel ger Llanelli, Sir Gaerfyrddin, Cymru yw Bragdy Felinfoel. Mae adeilad presennol y bragdy yn dyddio o 1878 (yn ôl plac dyddiad ar ei ffasâd deheuol), a adeiladwyd gan dafarnwr lleol (a pherchennog gwaith haearn a thunplat) David John. Tyfodd y bragdy i gyflogi hanner cant o bobl ac ehangodd ei farchnad i'r siroedd cyfagos. Wedi ymddeoliad John cymerodd ei feibion y busnes drosodd ac, yn 1906, cofrestrwyd ef yn gwmni cyfyngedig. Yn y 1920au roedd y cwmni yn cael ei reoli gan ferch John, Mary Anne Lewis, dynes aruthrol a oedd bob amser yn cario ffon fawr. (ac un o'r bragdai cyntaf yn Ewrop) i gynhyrchu cwrw mewn caniau.

### Hurns Brewing Company Ltd. (Tomos Watkin) 
Cwmni diodydd a bragdy wedi'i leoli yn Abertawe yw The Hurns Brewing Company Limited. Mae Hurns yn berchen ar sawl tafarn yng Nghymru. Prynodd amrywiaeth o gwrw Tomos Watkin yn 2002. 

### Penderyn 
Mae Penderyn yn cynhyrchu wisgi brag sengl a gwirodydd yn eu distyllfa ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Cymru.

### Tiny Rebel 
Mae cwrw Tiny Rebel ar gael mewn casgen, casgen, potel a chan. Mae'r cwmni'n adnabyddus am ei Cwtch (sy'n odli gyda "butch" ac yn golygu "cwtsh" yn Gymraeg), ar ôl ennill Goruchaf Bencampwr Cwrw Prydain gydag ef, yn ei fformat cwrw casgen, yn 2015. 

### Bragdy Tudor 
Microfragdy yn Llanhiledd, Blaenau Gwent, Cymru yw Tudor Brewery. Yn 2016, enillodd Black Rock Ale y cwmni wobr CAMRA am Bencampwr Cwrw Cymru.

### Wrexham Lager 
Bragdy yn Wrecsam, gogledd-ddwyrain Cymru yw Wrexham Lager, sydd wedi cynhyrchu diod feddwol ers dros 120 o flynyddoedd. Agorodd bragdy uwch-dechnoleg newydd yn 2011 yng nghanol Wrecsam, ar ôl i'r gwreiddiol gau yn 2000. Cafodd y bragdy gwreiddiol ei ddymchwel rhwng 2002 a 2003. Dim ond yr adeilad hanesyddol y dechreuodd bragu ynddo sydd ar ôl. Daeth lager Wrecsam yn ôl ar 29 Hydref 2011 yng Ngwesty Buck House ym Mangor Is-coed, Wrecsam. Mae'r teulu Roberts a ailddechreuodd WXM Lager yn defnyddio'r un cynhwysion â'r rhai y cafodd ei fragu ohonynt yn wreiddiol.

## Diodydd eraill 
### Tŷ Nant (dŵr) 
Mae Tŷ Nant yn frand dŵr mwynol sy’n cael ei botelu yn ei ffynhonnell ym Methania, Ceredigion, Cymru. Mae Tŷ Nant yn Gymraeg ar gyfer "Tŷ wrth y nant".

### Lurvills Delight (diod meddal) 
Roedd Lurvills Delight yn ddiod meddal carbonedig poblogaidd yng Nghymru rhwng 1896 a 1910. Wedi'i ddyfeisio gan gefeilliaid a oedd yn byw yn Ynyshir, Harold ac Iolo Lewis, ym 1895, roedd y cymysgedd carbonedig yn cynnwys danadl poethion a dail tafol ac fe'i trwythwyd gydag aeron Juniper. Defnyddiwyd yr elw a wnaed o'r ddiod i dalu i 150 o lowyr a'u teuluoedd o'r pentref ymfudo i Pittsburgh a Denver yn yr Unol Daleithiau. Daeth cynhyrchu'r ddiod i ben ym 1910 oherwydd prinder dail tafol yn yr ardal leol. Daethpwyd â Delight yn ôl ym mis Medi 2016 gan Lurvills Delight Ltd gyda diod meddal potel The Original Botanical Blend yn cael ei gynhyrchu eto yng Nghymru.

## Diwydiant bwyd 
### Becws Brace 
Mae Brace ’s yn frand becws a chynnyrch becws Cymreig o Grymlyn. Dechreuodd Braces Bakery allforio eu bara i Ewrop yn 2011 trwy gwmni allforio rhyngwladol, Foodlynx. Tyfodd allforion Braces Bara yn ddramatig yn 2012. Mae Braces Bara bellach i'w gael yn Sbaen, Portiwgal, Malta, Gwlad Groeg a Chyprus ac mae'n cael ei ddosbarthu i lawer o westai a bwytai gan Gwmnïau Gwasanaeth Bwyd Ewropeaidd yn ogystal â chael ei werthu mewn archfarchnadoedd Ewropeaidd.

### Cadwalader's 
Heddiw, mae siopau Cadwalader's i'w cael yng Nghymru ym Metws-y-Coed, Ynys y Barri, Cricieth, Porthmadog, Dinbych-y-pysgod a thair siop yng Nghaerdydd. Mae siop yn Lloegr hefyd yn Trentham Gardens. Yn ogystal â hufen iâ fanila gwreiddiol Cadwalader's ac amrywiaeth o hufenau iâ a sundaes â blas, mae'r caffi hefyd yn gwerthu ei gyfuniadau pwrpasol ei hun o goffi, te dail rhydd, a diodydd poeth eraill.

### Clark's Pies 
Mae Clark's Pies, sydd hefyd yn dwyn yr enw "Clarkies" neu "Clarksies," yn bastai cig adnabyddus a darddodd o Gaerdydd, ac maent i'w cael bellach ym Mryste ac ledled de Cymru.

### Bwydydd Ewro 
Mae Euro Foods (UK) Ltd yn gwmni dosbarthu bwyd yn y DU, sy'n cynhyrchu ac yn cyflenwi bwyd ethnig. Sefydlwyd y cwmni ym 1993 gan Shelim Hussain, mae ei bencadlys yn ninas Cwmbrân, De Cymru, ac mae ganddo dros 2,400 o weithwyr.

### Bwydydd Filco 
Mae Filco Foods yn gadwyn fwyd annibynnol sydd wedi'i lleoli yn Llanilltud Fawr, Bro Morgannwg, Cymru. O 2013 ymlaen, mae gan Filco 8 siop ac mae'n gweithredu fel rhan o grŵp Nisa. Sefydlwyd Filco Foods gan Phillip Jones yn 1946.  Agorodd y lleoliad gwreiddiol ar Wine Street yn Llanilltud Fawr ym 1946. Roedd nwyddau'n cael eu pecynnu a'u dosbarthu yn unol â rhestrau siopa cwsmeriaid. Yn 2010 dathlodd y cwmni ei ben-blwydd yn 65 oed gyda ymgyrch elusennol.

### Bwyd Finsbury 
Finsbury Food yw’r cyflogwr diwydiant bwyd unigol mwyaf yn y sector preifat Cymreig gyda 850 o weithwyr yng Nghaerdydd.

### Jones Crisps 
Sefydlwyd Madryn Foods gan Geraint Hughes a gafodd ei fagu ar fferm ym Mhen Llŷn, cyn astudio coed amaeth ym Mhrifysgol Bangor ac enill ysgoloriaeth Nuffield. Mae'r cwmni yn cynhyrchu creision dan yr enw Jones gyda 4 blas.

### Michton (siocled) 
Michton yw'r ffatri siocled fwyaf yng Nghymru. Wedi'i greu ym 1991 gan Michelle a Tony Wadley yn Enfield, Middlesex, ym 1998 symudodd y cwmni i Abertawe, De Cymru. Yn 2003, agorodd Michton i'r cyhoedd. Yn 2008, cyhoeddwyd eu bod wedi cael eu dewis i gyflenwi amrywiaeth o siocledi swyddogol i’r Undeb Rygbi Pêl-droed.

### Gwasanaeth Bwyd Peter 
Mae Peter's Food Service yn bobydd o Fedwas, sydd wedi'i leoli yng Nghymru ac yn cyflenwi pasteiod, pasteiod, sleisys, rholiau selsig a chynhyrchion wedi'u ffactorio i mewn i siopau manwerthu, gwasanaeth bwyd, arlwyo a lletygarwch ledled y Deyrnas Unedig. Heddiw mae'n un o gyflogwyr mwyaf Cymru, ac un o'r dosbarthwyr cig oer mwyaf yn y Deyrnas Unedig.

### Pot Nwdls 
Mae Pot Noodle yn cael ei gynhyrchu yng Nghroespenmaen, ger Crymlyn, Caerffili, Cymru, a ddaeth yn destun ymgyrch hysbysebu yn 2006, gan ddangos mwyngloddiau Pot Noodle ffug yng Nghymru. Mae'r ffatri fel arfer yn cynhyrchu 175 miliwn o botiau bob blwyddyn.

### Creision Go Iawn 
Mae Real Crisps (sy'n cael ei arddullio'n aml fel REAL Crisps) yn frand creision (sglodion tatws). Sefydlwyd y cwmni ym 1997, ac ehangodd dros y ddegawd ganlynol i ddod yn fusnes gan droi dros £15 miliwn y flwyddyn. Yn 2007, fe'i prynwyd gan y gwneuthurwr creision Tayto o Ogledd Iwerddon. Yn 2012, achosodd tân ddinistrio'r   Ffatri Real Crisp yng Nghrymlyn, Caerffili. Cynhyrchir amrywiaeth o flasau, a rhedodd y cwmni ystod thema wleidyddol argraffiad cyfyngedig cyn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2010.

## Cyfeiriadau 
Categori:Economi Cymru
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Tudalennau gyda chyfieithiadau heb eu gwirio