open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pin ffelt

bawd|300px| Blaen pin ffelt gwyrdd
Mae **pin ffelt**, **pen ffelt**, **pin** **blaen ffelt** neu **ysgrifbin blaen ffelt** yn fath o ysgrifbin sydd â'i ffynhonnell inc ei hun a phin sydd wedi'i wneud o ffibrau mandyllog ac wedi'u gwasgu, megis ffelt. Mae'r pin parhaol yn cynnwys cynhwysydd (gwydr, alwminiwm neu blastig) a chraidd o ddeunydd amsugnol. Mae'r hwn yn gweithredu fel cludwr ar gyfer yr inc. Mae rhan uchaf y pin yn cynnwys y nib a oedd ar un adeg yn cael ei wneud o ddeunydd ffelt caled, a chaead i'w atal rhag sychu. Tan y 1990au cynnar y toddyddion mwyaf cyffredin a ddefnyddid ar gyfer yr inc oedd toluene a xylene. Mae'r ddau sylwedd hyn yn niweidiol ac yn cael eu nodweddu gan arogl cryf iawn. Heddiw, mae'r inc fel arfer yn cael ei wneud ar sail alcohol (ee 1-propanol, 1-butanol, alcohol diastone a chresolau). Gall inciau wrthsefyll dwr, gael eu dileu yn sych neu'n wlyb (ee marcwyr tryloywder), neu fod yn barhaol.

Rhoddodd Lee Newman batent ar y pin ffelt ym 1910. Yn 1926, rhoddodd Benjamin Paskach batent ar “frwsh paent llanw”, fel y'i gelwid, a oedd yn cynnwys handlen wedi'i gyda sbwng ar ei flaen sy'n cynnwys paent o wahanol liwiau. Dechreuodd y marciau o'r math hwn ddod yn boblogaidd gyda gwerthiant y *Magic Marker* (1953) gan Sidney Rosenthal, a oedd yn cynnwys tiwb gwydr o inc gyda phin ffelt. Erbyn 1958, roedd y defnydd o binau ffelt yn gyffredin ar gyfer amrywiaeth o ddibenion megis llythrennu, labelu, a chreu posteri. Yn ystod y flwyddyn 1962, cyflwynodd Yukio Horie o'r Tokyo Stationery Company (Pentel yn ddiweddarach) y pin blaen ffibr modern (sy'n wahanol i'r pin ffelt, sydd â phwynt mwy trwchus ar y cyfan).

## Cyfeiriadau 
Categori:Deunydd ysgrifennu
Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
Margarita Aliger

Bardd o'r Undeb Sofietaidd oedd **Margarita Aliger** (; 24 Medi 1915 - 1 Awst 1992) a oedd hefyd yn ieithydd, yn gyfieithydd ac yn newyddiadurwr.

Fe'i ganed yn Odesa, 3ydd dinas fwyaf yn Wcráin heddiw, ond a oedd yn rhan o Ymerodraeth Rwsia yr adeg honno. Bu farw yn "Michurinets", Oblast Moscfa ac fe'i claddwyd ym Mynwent Peredelkino, gyda'i merched.  

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd.

## Teulu a choleg
Cafodd ei geni i deulu o weithwyr-swyddfa Iddewig; yr enw teuluol go-iawn oedd **Zeliger** (Rwseg: Зейлигер). Yn ei harddegau gweithiodd mewn ffatri gemegol. O 1934 i 1937 astudiodd yn Sefydliad Llenyddiaeth Maxim Gorky.

## Yr awdures
Prif themâu ei barddoniaeth gynnar oedd arwriaeth y Sofietiaid yn ystod y diwydiannu ("Blwyddyn Geni", 1938; "Y Rheilffordd", 1939; "Cerrig a Glaswellt", 1940) ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd ("Cerddi", 1943). Ei cherdd enwocaf yw "Zoya" (1942), cerdd am Zoya Kosmodemyanskaya, merch ifanc a laddwyd gan y Natsïaid. Roedd y gwaith hwn yn un o'r cerddi mwyaf poblogaidd yn ystod y cyfnod Sofietaidd. Rhwng 1940 a 1950, nodweddwyd barddoniaeth Aliger gan gymysgedd o benillion lled-swyddogol optimistaidd ("Mynyddoedd Leninskie", 1953), a cherddi lle ceisiodd Aliger ddadansoddi'r sefyllfa yn ei gwlad mewn ffordd realistig, cignoeth ("Eich Buddugoliaeth ", 1944 - 1945).

Yn 1956, mewn cyfarfod gyda o Khrushchev (1894 – 1971) a oedd ar y pryd yn Ysgrifennydd Cyntaf Plaid Gomiwnyddol Rwsia, a'r *intelligentsia*, ceryddodd Khrushchev awduron y wlad am ymyrryd â'r system wleidyddol. Aliger oedd yr unig awdur i siarad yn ei erbyn yn y cyfarfod hwnnw. Ar ôl iddo ymddeol ymddiheurodd iddi am ei ymddygiad. Ysgrifennodd Aliger nifer o draethodau ac erthyglau am lenyddiaeth Rwsia a'i hargraffiadau ar deithio ("Ar farddoniaeth a beirdd", 1980, a "Dychwelyd o Tsile", 1966).

## Priodi a marw
Ei gŵr cyntaf oedd y cyfansoddwr Konstantin Makarov-Rakitin, a laddwyd ar flaen y gad, ger Yartsevo. Yna, yn 1941 bu farw eu mab bychan, a thorrodd ei chalon. Y flwyddyn ganlynol cafodd berthynas gyda'r awdur Alexander Fadeyev. Ganwyd o'r uniad hwn Maria, a briododd â Hans Magnus Enzensberger yn ddiweddarach; bu hi fyw dramor am ugain mlynedd, gan ladd ei hun yn fuan ar ôl dychweliad byr i Rwsia ym 1991. Yr ail a'r gŵr olaf oedd Algor Chernoutsan (1918-1990) a oedd yn aelod o'r 'Pwyllgor Canolog'. Goroesodd ei holl wŷr a'i phlant, gan farw'n fuan ar ôl ei merch Maria Enzensberger. Mae Margarita Aliger wedi'i chladdu ym Mheredelkino wrth ymyl ei merched.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Awduron yr USSR am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Odesa
Gorsaf reilffordd Cei Llydan

bawd|chwith|260px
bawd|260px

## Hanes
Gosodwyd mwyafrif y cledrau tua 1970 ar hen safle Rheilffordd Padarn ac agorwyd y rheilffordd yn rhannol ar 28 Mai 1971 rhwng Gilfach Ddu a Gorsaf reilffordd Cei Llydan. Estynnwyd y lein i’r gogledd i Penllyn ym 1972. Estynnwyd y lein o Gilfach Ddu i Lanberis yn 2003.
Saif yr orsaf gyferbyn â [Gorsaf reilffordd Llanberis ([Rheilffordd yr Wyddfa), a dim yn bell o hen orsaf reilffordd Llanberis (Rheilffyrdd Prydeinig).

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y rheilffordd

Llyn Padarn
Sandwick, Shetland

Pentref yn Shetland, yr Alban, yw **Sandwick**.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,269 gyda 88.73% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.43% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 638 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.57%
* Cynhyrchu: 7.68%
* Adeiladu: 10.19%
* Mânwerthu: 14.89%
* Twristiaeth: 4.23 %
* Eiddo: 8.62%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Shetland
Vera Inber

Awdures o Rwsia oedd **Vera Mikhailovna Inber** (28 Mehefin 1890 - 11 Tachwedd 1972) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel bardd, newyddiadurwr, awdur a chyfieithydd.

Ganed **Vera Mikhailovna Shpenzer**, Rwseg: Ве́ра Миха́йловна И́нбер, yn Odesa a oedd yn Ymerodraeth Rwsia yr adeg honno, a bu farw yn Moscfa lle'i claddwyd ym Mynwent Vvedenskoye. 

## Magwraeth
Roedd ei thad Moshe yn berchen ar dŷ-cyhoeddi llyfrau gwyddonol *"Matematika"* (Mathemateg) ac yn gefnder i Leon Trotsky, a ddaeth yn chwyldroadwr enwog yn ddiweddarach. Bu "Lev" (Trotsky) naw oed yn byw gyda Moshe a'i wraig Fanni yn eu fflat yn Odesa pan oedd Vera'n fabi.

Aeth Vera i adran Hanes a Diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Odesa am gyfnod byr. Cyhoeddwyd ei cherddi cyntaf ym 1910 mewn papurau newydd lleol. Yn 1910-1914 bu'n byw ym Mharis ac yna'r Swistir; yna symudodd i Moscfa. Yn ystod y 1920au bu'n gweithio fel newyddiadurwr, yn ysgrifennu rhyddiaith, erthyglau, a thraethodau, ac yn teithio ar draws y wlad, a thramor.

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu'n byw yn Leningrad, dan warchae, lle roedd ei gŵr yn gweithio fel cyfarwyddwr sefydliad meddygol. Mae llawer o'i barddoniaeth a'i rhyddiaith yn ystod y cyfnod hwnnw yn ymwneud â bywyd a gwrthwynebiad dinasyddion Sofietaidd i'r Almaenwyr. Yn 1946 derbyniodd wobr llywodraeth *Gosudarstvennaya premiya SSSR* am ei cherdd "Pulkovskij Meridian" (Pulkovo Meridian) a sgwennodd pan oedd Lenningrad dan warchae. Dyfarnwyd sawl medal iddi hefyd.

Roedd yn aelod o Blaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Awduron yr USSR am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Merched y 19eg ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Odesa
Leonie Ossowski

Awdur a sgriptiwr Almaenig oedd **Leonie Ossowski** (15 Awst 1925 - 4 Chwefror 2019). Ysgrifennodd hefyd o dan yr enw **Jo Tiedemann**. Cedwir ei gwaith yn Llyfrgell Genedlaethol yr Almaen.

## Magwraeth
Ganwyd Ossowski Jolanthe von Brandenstein yn Röhrsdorf (Osowa Sień erbyn hyn) yn Grenzmark Posen-Westpreußen, yn ferch i Lothar von Brandenstein (1893–1953), perchennog ystad, a'r awdur Ruth von Ostau (1899–1966). Ei chwaer hŷn oedd Yvonne a ddaeth yn actores. Ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, ffodd i Bad Salzungen yn Thuringia, yna symudodd i Hesse. Ymsefydlodd o'r diwedd yn Swabia Uchaf.

## Gwaith
Cafodd Ossowski wahanol swyddi, gan gynnwys clerc man-werthu, gweithiwr ffatri a chynorthwyydd labordy lluniau. Gan ddechrau yn y 1950au, ysgrifennodd hefyd straeon byrion o dan ei llysenw. Ar ymweliad â'r GDR ym 1953, cafodd gomisiwn gan y stiwdio ffilmiau DEFA y wladwriaeth am sgript ffilm. Ysgrifennodd y sgript ar gyfer Zwei Mütter, ffilm a gyfarwyddwyd gan Frank Beyer a'i pherfformio am y tro cyntaf ar 28 Mehefin 1957. Flwyddyn yn ddiweddarach, cyhoeddodd y nofel *Stern ohne Himmel* (Seren Heb Awyr), a wnaed yn ddiweddarach yn ffilm.

Symudodd Ossowski gyda'i theulu i Mannheim yn 1958. Ym 1968, cyhoeddodd nofel yng Ngorllewin yr Almaen am y tro cyntaf. Cyhoeddodd hefyd straeon (*Erzählungen*), llyfrau ffeithiol, dramâu sgrîn a dramâu llwyfan. Roedd yn aelod o Ganolfan PEN yr Almaen. Yn y 1970au, roedd yn weithiwr cymdeithasol, yn gofalu am bobl ifanc yn y carchar ac yn gosod tai cymunedol (*Wohngemeinschaft*) ar gyfer pobl ifanc a ryddhawyd o'r carchar.

Dychwelodd ar ymwelid i'w man geni yn 1974, ac ysgrifennodd drioleg o nofelau am y rhyfel a chyfnodau ar ôl y rhyfel yno, gan ddangos empathi at y safbwynt Pwylaidd. Mae ei nofel *Die große Flatter* (1977), ar gyfer oedolion ifanc, yn delio â dau berson ifanc digartref yn Mannhein. Cafodd ei ffilmio fel drama deledu tair rhan, gyda Richy Müller, ac a gyflwynwyd ym 1979.

Trigodd yn Berlin o 1980 hyd ei marwolaeth ar 4 Chwefror 2019. Ymhlith ei saith o blant mae'r diwinydd Louis-Ferdinand von Zobeltitz.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Osowa Sień
Blake's 7

Roedd '''''Blake's 7''''' yn gyfres deledu ffuglen wyddonol Brydeinig yn serennu Gareth Thomas a Paul Darrow.

Darlledwyd y rhaglen gyntaf am y tro cyntaf ar 2 Ionawr 1978.

Categori:Rhaglenni teledu drama
Birtley, Tyne a Wear

Tref yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Birtley**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Gateshead
Categori:Trefi Tyne a Wear
Hebburn

Tref yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Hebburn**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan De Tyneside.

## Cyfeiriadau
Categori:De Tyneside
Categori:Trefi Tyne a Wear
Bwrdeistref fetropolitan

Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **bwrdeistref fetropolitan**  (Saesneg: *metropolitan borough*). Crëwyd y bwrdeistrefi metropolitan yn 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972. Mae'r holl fwrdeistrefi hyn yn israniadau o siroedd metropolitan. Yn wreiddiol roedd y siroedd a'r bwrdeistrefi yn gweithredu mewn strwythur dwy haen o lywodraeth leol, ond ar ôl diddymwyd cynghorau y siroedd metropolitan gan Deddf Llywodraeth Leol 1985 daeth y bwrdeistrefi metropolitan yn awdurdodau unedol sy'n annibynnol ar y sir i bob pwrpas.

Mae 36 o fwrdeistrefi yn Lloegr:

## Gweler hefyd
* Ardaloedd awdurdod lleol yn Lloegr


Categori:Llywodraeth leol yn Lloegr
Fleur Adcock

Bardd o Seland Newydd oedd **Fleur Adcock** (10 Chwefror 1934 &ndash; 11 Hydref 2024) sydd o linach Gwyddelig.

Fe'i ganed yn Papakura, un o faestrefi Auckland.

Fleur Adcock oedd yr hynaf o ddwy chwaer a anwyd i Cyril John Adcock ac Irene Robinson Adcock. Mae'r nofelydd Marilyn Duckworth yn un o'i chwiorydd.

Yn 1963, ymfudodd Adcock i Loegr lle derbyniodd swydd fel llyfrgellydd cynorthwyol yn y Swyddfa Dramor a Chymanwlad yn Llundain tan 1979. Ers hynny mae wedi bod yn awdur llawrydd, yn byw yn East Finchley, gogledd Llundain. Mae hi wedi cynnal sawl cymrodoriaeth lenyddol, gan gynnwys Cymrodoriaeth Lenyddol Celf y Gogledd yn Newcastle upon Tyne a Durham ym 1979-81.

Bu farw yn 90 oed.

## Barddoniaeth
Mae barddoniaeth Adcock fel arfer yn ymwneud â'r themâu: lle, perthnas pobol a gweithgareddau bob dydd, ond yn aml gyda thro tywyll yn cael ei roi i ddigwyddiadau cyffredin. Ar y dechrau, dylanwadwyd ar ei gwaith gan ei hyfforddiant clasurol, ond mae ei gwaith mwy diweddar yn fwy llac ei strwythur ac yn ymwneud yn fwy â byd y meddwl.

### Cyhoeddiadau
* 1964: *The Eye of the Hurricane*, Wellington: Reed
* 1967: *Tigers*, London: Oxford University Press
* 2014: *The Land Ballot*, Wellington, NZ: Victoria University Press, Tarset: Bloodaxe Books.

;Fel golygydd neu gyfieithydd
* 1982: Editor, *Oxford Book of Contemporary New Zealand Poetry*, Auckland: Oxford University Press
* 1964: New Zealand State Literary Fund Award
* 1988: Arts Council Writers' Award (y DU)

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Auckland
Crychddail sbaen

{{Blwch tacson
| enw = {}*Fossombronia caespitiformis*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Fossombroniales
| familia = Fossombroniaceae
| genus = Fossombronia
| species = *F. caespitiformis*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Crychddail sbaen** (enw gwyddonol: *Fossombronia caespitiformis*; enw Saesneg: *Spanish frillwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Fossombroniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru: yng ngorllewin Sir Benfro a dwyrain Sir Fynwy. Fe'i ceir hefyd yn Henffordd, cernyw a llond llaw o lefydd eraill yn Lloegr a gwledydd eraill, ond nid yn yr Alban nac Iwerddon.

## Disgrifiad
fel y rhan fwyaf o rywogaethau yn y genws Fossombronia, mae gan Crychddail sbaen (*F. caespitiformis*) goesynnau llai na 15&nbsp;mm o hyd, ac mae'r dail yn wyrdd-golau sy'n cyrlio; mae'nt yn edrych yn debyg i letys bychain. Mae'r rhisoidau yn bresennol ar hyd hyd y coesynnau, a rheiny o liw marŵn. Mae'n rhywogaeth fonoicaidd, gydag organau gwrywaidd a benyw gyda'i gilydd ar yr un coesyn neu blanhigyn.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Fossombroniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng Nghymru
Dr. John

Cerddor, canwr a phianydd o'r Unol Daleithiau oedd **Malcolm John Rebennack** (20 Tachwedd 1941 – 6 Mehefin 2019), mwy adnabyddus fel **Dr. John**.

Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2019
Candovers

Plwyf sifil yn Hampshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Candovers**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Basingstoke a Deane. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 236. Mae’n cynnwys y pentrefi Brown Candover a Chilton Candover

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Basingstoke a Deane
Categori:Plwyfi sifil Hampshire
Poynton-with-Worth

Plwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Poynton-with-Worth**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 14,260.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Dwyrain Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Tîm hoci iâ cenedlaethol merched Cymru

Mae **tîm hoci iâ cenedlaethol merched** Cymru yn cynrychioli Cymru mewn cystadlaethau hoci iâ rhyngwladol. Ers 2002, mae'r tîm wedi cymryd rhan mewn dau gyfaill.

## Canlyniadau yn erbyn gwledydd eraill 
* 18/05/02 Lloegr 1 - Cymru 4  
* 01/02/04 Cynhadledd y Gogledd 0 - Cymru 3  
* 10/04/04 Yr Alban 0 - Cymru 7  
* 25/06/05 Cymru 4 - Yr Alban 0

## Cyfeiriadau 
Categori:Hoci iâ yng Nghymru
Tîm criced cenedlaethol merched Cymru

**Tîm criced cenedlaethol merched Cymru** () yw'r tîm sy'n cynrychioli Cymru mewn criced merched. Fel yn achos criced dynion, nid yw Cymru fel arfer yn cystadlu fel gwlad yn rhyngwladol gyda chwaraewyr Gymraeg yn cael ei chynrychioli fel rhan o dîm Lloegr, ond yn 2005 fe wnaethant chwarae yn nhwrnamaint Pencampwriaeth Ewrop wrth iddi gael ei chynnal yng Nghymru. Fe wnaethant orffen yn drydydd yn y twrnamaint.

Mae'r tîm yn cymryd rhan yn rheolaidd yn cystadleuaeth ddomestig Lloegr, ac maent wedi bod yn aelodau o 'r Bencampwriaeth Sir i Merched ers 2008.

Ym mis Mai 2018, fe wnaethon nhw lofnodi cricedwr Seland Newydd, Rachel Priest, eu harwyddion tramor cyntaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Criced yng Nghymru
Cymru
Criced
Afon Drava

]]
Mae **Afon Drava** neu **Afon Drafa** yn ôl yr orgraff Gymraeg (Almaeneg: *Drau*, Hwngareg: *Dráva*) yn afon bwysig yn ne-ddwyrain Ewrop ac yn un o'r afonydd pwysicaf sy'n bwydo fewn i Afon Donaw wrth iddi lifo tua'r dwyrain i'r Môr Du.

Hyd yr afon yw 720&nbsp;km, maint basn yr afon yw 40,400&nbsp;km² (dwy waith maint Cymru) ac mae cymeriant o'r afon yn 610 m³ / s.

## Cwrs yr afon
Mae'r Drafa yn llifo trwy diriogaeth yr Eidal, Awstria, Slofenia, Croatia a Hwngari (gan ffurfio ei ffin ddeheuol).

Mae ffynhonnell y Drava yn yr Eidal, yn Alpau Carnic. Mae'r cymer, lle mae'r afon yn llifo i'r Donaw, yn Croatia, ger dinas Osijek.

Mae'r afon yn fordadwy am 650&nbsp;km o ddinas Villach yn Awstria i'r cymer yn Croatia.

## Isafonydd
Ceir sawl isafon sylweddol i'r Drava gan gynnwys y Gail (Awstria) (ar y dde); Gurk (Awstria), Mura (Croatia) (chwith). Y llednant fwyaf yw'r Mura.

## Mae dinasoedd ar yr afon
:Awstria - Lienz, Spittal der Drau, Villach, Ferlach 
:Slofenia - Dravograd, Rushe, Maribor, Ptuj, Ormozh
:Croatia - Varazdin, Osijek

Drwy gydol rhan helaeth o'i daith, mae'r Drava yn gweithredu fel y ffin rhwng Hwngari a Croatia. Mae rhannau ar wahân o'r afon a'r lan o'r ochr Hwngari yn cael eu diogelu dan warchodaeth ac maent yn rhan o Barc Cenedlaethol Donaw-Drafa.

## Hanes
Ceir sôn am yr afon gan y milwr a'r hanesydd Rufeinig, Plinius yr Hynaf fel *Draus*. Gweler Sanskrit द्रवति, *dravati*("rhedeg", "llif"). Cyfeirir at yr afon fel 'Dravus* gan y Rhufeinwr Sextus Rufus, ac fel *Drabos'' gan yr hanesydd Rhufeinig arall, Strabo. Mae'r geiriau topgraffegol, *Dravit*, yr *Ambidravi* yn ogystal â nifer o enwau lleoedd a meysydd yn cael eu henwi ar ôl y Drava.

Enwyd *Banovina* (rhanbarth) *Drava* yn ystod cyfnod Teyrnas Iwgoslafia ar ôl yr afon rhwng 1929 ac 1941. Roedd y rhanbarth yn dilyn, fwy neu lai, ffiniau y tirigoaeth Slofenia gyfoes (gan hepgor y tir oedd wedi ei reoli gan yr Eidal ar y pryd.

## Oriel

Villach Drau.JPG|mini|hochkant|links|Die Drau in Villach
Ferlach Strau Ferlacher Stausee Eisenbahnbrücke 24012008 15.jpg|mini|hochkant|links|Eisenbahnbrücke über den Ferlacher Stausee bei Strau, Stadtgemeinde Ferlach
Köttmannsdorf Drau Ferlacher Stausee Landzunge mit Schilf 24012008 3871.jpg|mini|hochkant|links|Schilfbestandene Landzunge am Ferlacher Drau-Stausee unter der Hollenburg, Gemeinde Köttmannsdorf
Ferlacher Stausee Strassenbruecke Matzen 24012008 66.jpg|mini|hochkant|links|Brücke der Loiblpass-Straße über den Ferlacher Stausee, im Hintergrund der Matzenberg
Drau Stausee bei Rottenstein 04102007 01.jpg|mini|hochkant|links|Drau-Stausee bei Rottenstein, Gemeinde Ebenthal
Drau1.JPG|mini|hochkant|links|Drau von Westen bei Sankt Kanzian am Klopeiner See
15-11-25-Maribor Inenstadt-RalfR-WMA 4236.jpg|mini|hochkant|Y Drafa yn Maribor *(Marburg)*, Slofenia

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* DrauDrava - old river and new sounds 
* Drauradweg – 366km durch Italien, Österreich und Slowenien
* *Drau/Drava – Alter Fluss und Neue Klänge* – ein musikalisches Netzwerkprojekt 

Drava
Drava
Drava
Drava
Drava
Susan Faludi

Awdures Americanaidd yw **Susan Faludi** (; ganwyd 18 Ebrill 1959) sydd hefyd yn cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ffeminist a newyddiadurwr. Mae'n briod â'i chyd-awdur Russ Rymer.

Fe'i ganed yn Queens, bwrdeisdref yng ngorllewin Dinas Efrog Newydd ar 18 Ebrill 1959. Enillodd Wobr Pulitzer am Newyddiaduraeth Esboniadol ym 1991, am adroddiad ar bryniant isel Safeway Stores, Inc., adroddiad roedd gweinyddwyr pwyllgor Gwobr Pulitzer yn ei ganmol am ddarlunio "effaith negyddol arian ar ddyn". Derbyniodd Wobr Kirkus yn 2016 hefyd am *In the Darkroom*. 

Ganwyd hi i Marilyn (Lanning), newyddiadurwr, a Stefánie Faludi (a alwyd wedyn yn Steven Faludi) a oedd yn ffotograffydd. Roedd Stefánie Faludi wedi ymfudo o Hwngari, yn Iddew ac yn oroeswr yr Holocost, a ddatgelodd ei bod yn drawsrywiol ac yn fu farw yn 2015. Mae gan Susan Faludi ddinasyddiaeth ddeuol: UDA a Hwngari.

Graddiodd Susan o Brifysgol Harvard gydag A.B. *summa cum laude* yn 1981, lle cafodd ei hethol i *Phi Beta Kappa* ac ysgrifennodd ar gyfer *The Harvard Crimson*, a daeth yn newyddiadurwr, gan ysgrifennu ar gyfer *The New York Times*, *Miami Herald*, *Atlanta Journal Constitution*, *San Jose Mercury News*, a *The Wall Street Journal* a nifer o gyhoeddiadau eraill.

Trwy gydol yr 1980au, ysgrifennodd Faludi sawl erthygl ar ffeministiaeth a pahm fod pobl yn gwrthwynebu'r mudiad. Wrth weld patrwm yn dod i'r amlwg, ysgrifennodd *Faludi Backlash*, a ryddhawyd ddiwedd 1991. Yn 2008–2009, fe'i gwnaed yn gymrawd yn y Radcliffe Institute for Advanced Study, ac yn ystod blwyddyn academaidd 2013–2014, hi oedd yr Ysgolhaig Tallman yn y Rhaglen Astudiaethau Rhyw a Menywod yng Ngholeg Bowdoin. Ers Ionawr 2013, mae Faludi wedi bod yn olygydd cyfrannol i'r cylchgrawn *The Baffler* yn Cambridge, Massachusetts. Yn 2017, dyfarnwyd iddi radd ddoethuriaeth er anrhydedd gan Brifysgol Stockholm yn Sweden.

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau
*
*
*
*

### Ysgrifau ac adroddiadau
*
* Faludi, Susan, (Hydref 2010) "American Electra: Feminism's Ritual Matricide" ''Harper's'': 29-42.
*

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gymdeithas Phi Beta Kappa am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Queens
Lenka Reinerová

Awdur o Weriniaeth Tsiec oedd **Lenka Reinerová** (17 Mai 1916 - 27 Mehefin 2008) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyfieithydd a newyddiadurwr.

Fe'i ganed yn Prag ac yno hefyd y bu farw yn 92 oed.

Cafodd Reinerová ei magu mewn teulu o Iddewon Almaenig; roedd ei mam, Saaz (Žatec), yn Fohemiad-Almaenig a'i thad yn werthwr nwyddau haearn o Brag. Cyn yr Ail Ryfel Byd, bu Lenka'n gweithio fel cyfieithydd a golygydd yr *Arbeiter-Illustrierte-Zeitung*. Dihangodd am ei bywyd i Baris yn 1938 a theithiodd yn ddiweddarach i Foroco. Ymwelodd â Mecsico gyda'i gwaith fel, gyda'i chydweithiwr y newyddiadurwr a'r awdur Egon Erwin Kisch, ym Mawrth 1939.

Hi oedd yr unig aelod o'i theulu i oroesi'r Holocost. Dychwelodd i Tsiecoslofacia ar ôl 1948.

Yn y 1950au, cafodd ei charcharu gan awdurdodau Stalinaidd Tsiecoslofacia a threuliodd 15 mis yn y carchar; cofnododd y profiad hwn yn un o'i nofelau, *Alle Farben der Sonne und der Nacht*. Ar ôl ei rhyddhau, cyhoeddodd yn ysbeidiol. Bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol Czechoslovakia. Ym 1968 hi oedd Prif Olygydd y cyhoeddiad Saesneg y papur *Bywyd Tsiecoslofacia* a gyhoeddwyd gan y Cyhoeddwyr Orbis, ym Mhrâg. O haf 1968, a thrwy gydol y cyfnod wedi goresgyniad Cytundeb Warsaw, parhaodd *Bywyd Tsiecoslofacia* i gefnogi rhaglen weithredu'r Blaid Gomiwnyddol. Arhosodd fel Prif Olygydd tan o leiaf ddiwedd 1969. Yn ddiweddarach, ni chaniatawyd iddi gyhoeddi o gwbl tan i'r system Gomiwnyddol ddod i ben. Erbyn heddiw, cyhoeddir ei gwaith yn Aufbau Verlagsgruppe, Berlin yn bennaf.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau Saská am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Llenorion benywaidd o Tsiecia
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Brag
NK Osijek

**NK Osijek** yw prif dîm pêl-droed dinas Osijek yn nhalaith Slavonia, yn nwyrain Croatia. Mae'n chwarae yn Prava HNL ac yn un o brif dimau'r wlad. Mae ei stadiwm, y Stadion Gradski vrt hefyd wedi cynnal gemau pêl-droed rynglwadol gyda Croatia.

## Hanes
Ceir peth trafodaeth ar union flwyddyn sefydlu'r clwb gan iddi dyfu o uniad a newid enw sawl clwb yn y blynyddoedd cynnar.

Sefydlwyd **NK Udarnik** yn 1945 fel tîm yn ysbryd Iwgoslafia comiwnyddol ar draul hen dîm y ddinas, **HŠK Slavija**, a sefydlwyd ym 1916 ac a gystadlodd yng Nghynghrair Teyrnas Iwgoslafia rhwng 1916 a 1940.

Ym 1946, unodd y NK Udarnik ag NK Jedinstvo i ffurfio'r **NK Slavonija**, ac y flwyddyn ganlynol unwyd â NK Bratstvo i greu'r **NK Proleter**, ac ystyrir 2 Chwefror 1947 fel diwrnod sefydlu'r clwb. 

Ar 1 Medi 1961, unodd NK Proleter â chlwb Bocsio ac Athletau Mladost ("ieuenctid") gan ffurfio clwb chwaraeon aml-gamp *Sportsko Društvo Slavonija*, lle cafodd eu cynrychioliad o bêl-droed ei alw'n **NK Slavonija**. Yn 1968, mabwysiadwyd yr enw y maent yn ei ddefnyddio ar hyn o bryd, sef NK Osijek. Coch a glas oedd lliwiau gwreiddiol y clwb, ond yn yr 1970au newidiasant i goch a gwyn. 

Dyrchafwyd NK Proleter i gynghrair yr hen Iwgoslafia yn am y tro cyntaf ym 1953 ac fe'i dyrchafwyd i bencampwriaeth yr hen Iwgoslafia yn nhymor 1977-1978, lle arhosodd, ac eithrio tymor 1980-1981, nes annibyniaeth Croatia oddi ar Iwgoslafia yn 1991 pan ddaeth Osijek yn un o sefydlwyr cynghrair Croatia yn 1991. Mae'r clwb yn un o dim ond pedwar tîm sydd wedi sefyll yn uwch gynghrair Croatia, oddi ar annibyniaeth y wlad.

## Anrhydeddau
Roedd y clwb safle 19 yn safle parhaol (ranking) yr gynghrair Prva Liga, Iwgoslafia. Wedi annibyniaeth Croatia ym 1991, mae'r clwb wedi chwarae pob tymor yn [Uwch Gynghrair Croatia, y Prva HNL. Mae hefyd yn ymfalchïo yn ennill Cwpan Croatia yn 1999. Mae gan Stadiwm Gradski vrt gapasiti o 20,510 o wylwyr.

Mae canlyniad pwysicaf eu hanes Ewropeaidd byr yn mynd yn ôl i rowndiau rhagarweiniol Cynghrair Europa 2017-18 pan cyrhaeddasant y drydedd rownd gan guro [PSV Eindhoven 1-0 o'r Iseldiroedd (yr un canlyniad yn y cymal gyntaf ac i ffwrdd). Yna pasiodd y cymhwyster yn y gystadleuaeth honno, ond cawsant eu curo gan  Austria Vienna er gwaethaf llwyddiant yn eu gêm cartref.

## Gemau yng nghystadlaethau UEFA 
### Record Ewropeaidd 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol NK Osijek 
* Osijek ar UEFA.com
* soccerway.com

Categori:Timau pêl-droed Croatia
Llywodraeth seneddol

right|upright=1.8|bawd|Gwahanol systemau seneddol o gwmpas y byd:
Ffurf ar lywodraeth a chanddi adran weithredol sy'n cael ei gyfreithlondeb democrataidd o senedd neu gynulliad deddfu tebyg yw **llywodraeth seneddol** neu **ddemocratiaeth seneddol**. Fel arfer, corff etholedig ydy'r ddeddfwrfa, a'i swyddogaethau yw craffu ar ddeddfwriaeth ac awdurdodi'r gyfraith statudol, arolygu a rheoli gwariant cyhoeddus, goruchwylio gweithgareddau'r adran weithredol, a chynrychioli etholwyr y wlad. Mae'r mwyafrif o lywodraethau seneddol yn defnyddio pwyllgorau i graffu ar ddeddfwriaeth a phroses y gyllideb. Yn y mwyafrif o systemau seneddol, mae swyddogion yr adran weithredol, hynny yw gweinidogion y llywodraeth, yn aelodau'r senedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Democratiaeth
Seneddol
Categori:Geirfa wleidyddol
Categori:Seneddau
Cardbord

Mae **cardbord** neu hefyd yn gyffredin **cardfwrdd** neu **carbord** yn ddeunydd sy'n arbennig o drwchus a thrwm o bapur sydd weithiau'n cynnwys un haen graidd rhychiog a dwy daflen fflat ochrol.

## Hanes
]]
Mae tarddiad cardbord yn dyddio'n ôl i Tsieina yn y 15g, ac yn 1817 yn Lloegr y gwerthwyd y blychau cardbord masnachol cyntaf. Ceir cyfeiriad i'r term "cardbaord" pan soniodd Anne Brontë amdano yn ei nofel, *The Tenant of Wildfell Hall* a gyhoeddwyd yn 1848. Defnyddiodd y brodyr Kellogg gartonau cardboard i ddal eu grawnfwyd ŷd, ac yn ddiweddarach, pan ddechreuon nhw ei farchnata i'r cyhoedd, lapiwyd bag wedi'i selio â gwres o bapur cwyr o amgylch y tu allan i'r blwch a'i argraffu gydag enw ei frand. Roedd y datblygiad hwn yn nodi tarddiad y blwch grawnfwyd, er bod y bag wedi'i selio yn blastig yn y cyfnod modern ac yn cael ei gadw y tu mewn i'r blwch.

## Nodweddion technegol
Mae'r ffin rhwng papur a chardbord wedi'i gosod yn gonfensiynol ar 224g/m² gyda thrwch o 175&nbsp;µm o leiaf; nodir priodweddau mecanyddol ac optegol y carton gan safon ISO 5651: 1989.

Yn gyffredinol, mae amrywiaeth o wahanol fathau ar gael yn fasnachol, sy'n cael eu hisrannu yn ôl eu mathau o ffibr. Er mwyn eu gwahaniaethu'n well, mae allwedd gyffredinol wedi'i diffinio, sy'n cynnwys nodweddion triniaeth arwyneb, mewnbwn sylweddau a rhif cod. Gallai enghreifftiau o enwau cartonau fod yn: GN1, GD, UN4.

## Triniaeth y Wyneb
Yn y wyneb mae triniaeth un yn gwahaniaethu rhwng:

* Cast (math arbennig o pigmentiad)
* G pigmentog
* U heb ei orchuddio

## Cofnod o frethyn
Gellir rhannu'r mewnbwn sylweddau yn bum math gwahanol:

* Z ffibrau ffres wedi'u cannu'n gemegol
* N ffibrau crai heb eu cannu'n gemegol
* C mwydion pren 
* T mwydion wedi'u hailgylchu gyda'r wyneb tu chwith gwyn, melyn neu frown
* D mwydion wedi'u hailgylchu gyda chefnlun llwyd

Ceir gwahanol safonnau a disgrifiadau o'r gwahanol fathau o gardbord yn ôl trwch, siâp, maint, gwydnwch a chroen.

### Math o flychau
* Cardbord fflat neu gardbord??
* Cardbord tonnau syml, sy'n cynnwys dwy ddalen allanol a thaflen rhychiog fewnol
* Cardbord tonnau dwblw, sy'n cynnwys tair dalen, y mae dau ohonynt yn allanol ac un yn ganolog ac rhyngddynt ddwy daflen neu ddwy yn fyrddau cyfrannau.

## Math o Gardyn
### Papur ar gyfer taflenni fflat allanol
Gall taflenni allanol gynnwys gwahanol fathau o bapur:

* Kraftliner (symbol K)
* Liner (symbol L)
* Prawf ('Test'; symbol T)
* Swêd ('suede'; symbol C)

### Papur rhychiog ar gyfer taflen fewnol
* Lled-gemeg ('semi-chemistry'; symbol S)
* Canolig (symbol M)
* Rhychwaith ('fluting'; symbol F)

### Math o don
* Ton uchel (symbol A)
* Ton ganol (symbol C)
* Ton isel (symbol B)
* Microdon (symbol E)

### Mynegeion ymwrthedd
Caiff y gwrthiant ei werthuso drwy raddfa o 1 i 5, a dylid nodi nifer o werthoedd gan fod haenau o'r carton (ar gyfer carton ton syml yw 2 ddalen ac 1 rhychiog yna 3).

## Dolenni
* How It's Made - Cardboard Boxes ar Youtube
* Cardboard, Fluting Paper Box Making Plant for Waste Paper Recycling ar Youtube

## Cyfeiriadau
Categori:Papur
Categori:Deunydd ysgrifennu
Ana Maria Machado

Awdures o Frasil yw **Ana Maria Machado** (ganwyd 24 Rhagfyr 1941) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, arlunydd, nofelydd ac awdur plant. Gyda Lygia Bojunga Nunes a Ruth Rocha, fe'i hadnabyddir fel un o awduron benywaidd mwyaf poblogaidd Brasil. Derbyniodd Fedal Ryngwladol Hans Christian Andersen yn 2000 am ei "chyfraniad parhaol i lenyddiaeth plant".

## Yr awdures
Gellir darllen ei gwaith ar sawl lefel, fel pob llenyddiaeth fawr. Soniai ei stori *Menina Bonita do laço de fita* (1986; cyfieithwyd i'r saesneg dan y teitl *Nina Bonita: A Story* yn 2001, ISBN 978-0916291631) am gwningen ddu a chwningen wen, sy'n priodi ac yn cael swp o lefrod bach o liwiau gwahanol rhwng y ddau sbectrwm gwyn a du, gan gynnwys smotiau, patrymog a llwyd; mae'r grwp yma'n ddelwedd am grwp ethnig yn y byd go-iawn, a phwysigrwydd cyfoeth yr amrywiaeth. Yn ei llyfr *Era uma vez um tirano* (1982) ceir tri phlentyn sy'n dyffeio'r teyrn lleol sydd wedi gwahardd lliw, meddyliau a hapusrwydd. Heb bwyntio bus at neb, mae Ana Maria Machado yn dweud moeswers am y sefyllfa real, gwleidyddol, ond yn ei wisgo gyda hiwmor, ac yn parchu'r darllenwr i ddarllen rhwng y llinellau, i'r neges real, cyfoes, gwleidyddol.

Mae ei llyfrau'n llawn dychan, a gelwir yr arddull yn "realaeth lledrithiol" (*magical realism*). Dywedir ei bod yn dilyn arddull awduron megis Jose Bento Monteiro Lobato, a oedd hefyd yn awdur llyfrau plant. Mae ei hiaith yn llawn o eirfa chwareus, arddull sy'n boblogaidd iawn gan blant. Yn *História meio ao contrário* (1978), mae Ana Maria Machado yn troitrefn arferol y stori dylwyth teg ar ei ben i lawr, drwy ddechrau gyda "ac os na fuont farw, yna mae nhw'n dal i fyw heddiw!" ac yn gorffen gyda'r geiriau traddodiadol, poblogaidd "Un tro..."

## Peth llyfryddiaeth
**Alice e Ulisses*, (novel), 1983
**Tropical Sol da Liberdade*, (novel), 1988
**Canteiros de Saturno*, (novel), 1991
**Aos Quatro Ventos*, (novel), 1993
**O Mar Nunca Transborda*, (novel), 1995
**A Audácia dessa Mulher*, (novel), 1999
**Esta Força Estranha*, (biography), 1998
**Para Sempre*, (novel), 2001

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academia Brasileira de Letras am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Llenorion benywaidd o Frasil
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Mette Frederiksen

Gwleidydd o Ddenmarc yw **Mette Frederiksen** (ganwyd 19 Tachwedd 1977). Prif Weinidog Denmarc ers 2019 ac arweinydd y Blaid Democratiaeth Gymdeithasol ers 2015 yw hi.

Cafodd Frederiksen ei geni yn Aalborg, yn ferch i athrawes a teipograffydd. Cafodd ei hethol i'r Folketing am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 2001, gan gynrychioli Sir Copenhagen. Hi yw'r person ieuengaf i ddod yn brif weinidog Denmarc.

Ar 15 Gorffennaf 2020, priododd Frederiksen â'r cyfarwyddwr ffilm Bo Tengberg Tyn yr eglwys Magleby ar ynys Møn.

Ym mis Ionawr 2025, pan ddywedodd yr Arlywydd Donald Trump ei fod am i’r Unol Daleithiau gaffael yr Ynys Las, sy’n perthyn i Ddenmarc ar hyn o bryd, dwedodd Fredriksen wrtho y byddai’r Ynys Las yn penderfynu ar ei dyfodol ei hun. Beirniadodd hi hefyd Trump am ei ymddygiad tuag at arlywydd Wcreineg Volodymyr Zelenskyy.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Pobl a aned yn Aalborg
Categori:Prif Weinidogion Denmarc
Alma Rogge

Awdures o'r Almaen oedd **Alma Rogge** (24 Gorffennaf 1894 - 7 Chwefror 1969). Fe'i ganed yn Brunswarden, Rodenkirchen a bu farw yn Bremen, sydd hefyd yn yr Almaen. 

## Magwraeth a choleg
Ganwyd Alma i saer, Awst Rogge, a'i wraig. Mynychodd yr ysgol bentref cyn symud i'r ysgol gyhoeddus yn Rodenkirchen. Fel myfyriwr, roedd ganddi lyfr nodiadau a phensil bob amser i gymryd nodiadau o ddigwyddiadau arbennig. Pan oedd yn 17 oed, anfonodd ei rhieni hi i ysgol breswyl yn Bad Kreuznach, tref yn nhalaith Rheinland-Pfalz. Yno ysgrifennodd ei cherddi cyntaf a breuddwydiodd am ddod yn fardd. Un o'i chyd-ddisgyblion oedd Hanna Wisser, merch Wilhelm Wisser, athro ysgol uwchradd yn Oldenburg, a adwaenid fel "athro chwedlau tylwyth teg" a gasglodd chwedlau a straeon tylwyth teg yr Iseldiroedd. Anogodd Wilhelm hi i ysgrifennu drama mewn Sacsoneg Isel. Gwnaeth hyn, yn gyfrinachol pan gai gyfle a rhoddodd y teitl *On Freiersfüßen* (Almaeneg: *Up de Freete*) i'r ddrama. Parhaodd i ysgrifennu cerddi a thestunau telynegol sydd wedi'u cyhoeddi mewn papurau newydd amrywiol. Perfformiwyd *On Freiersfüßen* ar lwyfan y pentref yn Rodenkirchen a chafodd gymaint o lwyddiant fel y daeth Richard Ohnsorg yn Hamburg yn ymwybodol ohono.

## Awdur a golygydd
Yn 1932, symudodd Alma Rogge i Bremen, gan sefydlu ei hun fel awdur llawrydd. Ysgrifennodd ddramâu llwyfan Sacsoneg Isel (*Niederdeutsche Sprache*) ac Uchel (yr *Oberdeutsch*) a gyhoeddwyd mewn print, ar y radio a pherfformiodd Theatr Hamburg Ohnsorg y gwaith sawl tro o dan y teitl *Twee Kisten Rum* (Dwy Gasgen o Rym).

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o 'Eutiner Dichterkreis' (Cymdeithas Beiirdd Eutin).

## Dyfyniad
Lled-gyfieithiad:

:Yn y fan lle'm ganed
:mae'r wlad yn rhydd ac am ddim,
:mae'r glaswellt yn tyfu a'r blodau meillion,
:mae'r aer yn arogli o halen a môr,
:dŵr gloyw'n llifo
:yn hela'r cymylau, a'r gwynt yn chwythu
:Yn y fan lle'm ganed.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Gwaith dethol
* 1924: *De Straf : pläseerlich Spill in eenen Törn*. Hamburg: Hermes 
* 1926: *De Straf – Regie*
* 1929: *Sine: Vertelln in Ollnborger Platt*, Hamburg: Quickborn-Verl. 
* 1935: *Leute an der Bucht*; Erzählungen, Bremen: Schünemann
* 1936: *Dieter und Hille: Eine Liebesgeschichte*, Bremen: Schünemann
* 1936: *Hans Böttcher* 
* 1936: *Wer bietet mehr?* 
* 1937: ''Hinnerk mit 'n Hot* 
* 1938: *Wangerooge*
* 1939: *In der weiten Marsch*
* 1943: *An Deich und Strom*
* 1948: *Theda Thorade*
* 1949: *Der Nagel unter Lenas Fenster*
* 1953: *In de Möhl - Regie*
* 1955: *De Vergant-Schoster*
* 1955: *Dor harr'n Uhl seten*
* 1955: *Op de Freete* 
* 1956: *Twee Kisten Rum* 
* 1963: *De Straaf*
* 1964: *De Vergant-Schoster*
* 1966: *Twee Kisten Rum''

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Rodenkirchen
Nélida Piñon

Awdures a nofelydd o Frasil oedd **Nélida Piñon** (3 Mai 1937 – 17 Rhagfyr 2022). Enillodd Wobr FIL, gwobr i awdurdod sy'n ysgrifennu yn yr eithoedd Romáwns.

Fe'i ganed yn Rio de Janeiro, Brasil a deuai ei theulu'n wreiddiol o Galisia. 

Ei nofel gyntaf oedd *Guia-Mapa de Gabriel Arcanjo* (Llyfryn Archangel Gabriel), a ysgrifennwyd yn 1961, ac sy'n ymwneud â phrif gymeriad sy'n trafod athrawiaeth Gristnogol, gyda'i angel gwarcheidiol. Yn y 1970au daeth yn enwog am ei nofelau erotig *A casa de paixão* (Cartref Traserch) ac *A força do destino* (The Force of Destiny), a ysgrifennwyd yn 1977.

Efallai mai'r llwyddiant mwyaf a ddaeth iddi yw ei nofel *A República dos Sonhos* (1984) ac a gyfieithwyd i'r Saesneg dan y teitl *The Republic of Dreams*. Mae'n darlunio dwy genhedlaeth teulu o Galicia a ymfudodd i Frasil. Mae hyn yn ymwneud â phrofiad ei theulu ei hun.

Anrhydeddwyd Piñon yn 1995 gyda Gwobr FIL ac yn 2005 enillodd Wobr Tywysog Asturias am lenyddiaeth. Bu'n Llywydd *Academia Brasileira de Letras* rhwng 1996 a 1997, a Chadair José Bonifácio Materion Iberoamerican ym Mhrifysgol São Paulo yn 2015.

## Aelodaeth 
chwith|bawd|Nélida Pinon yn 2012
Bu'n aelod o Academia Mexicana de la Lengua, Academia Brasileira de Letras am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Llyfryddiaeth
* *Guia-Mapa de Gabriel Arcanjo*  (1961)
* *Fundador*  (pre-1971) 
* *A Casa da Paixão* (1972)
* *A força do destino*  (1977)
* *The Republic of Dreams*, University of Texas Press (1991), 
* *A doce cançao de Caetana*  (1987)

## Storiau byrion
* *Caraf Fy Ngŵr*.
* *Big-Bellied Cow*
* *O Pão de Cada Dia*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Llenorion benywaidd o Frasil
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Ekaterina Karavelova

Ffeminist o Fwlgaria oedd **Ekaterina Karavelova** (Bwlgareg: Екатерина Каравелова; 21 Hydref 1860 - 1 Ebrill 1947) fu hefyd yn athro, cyfieithydd, swffragét ac ymgyrchydd dros hawliau menywod. Enwyd rhan o Antarctica ar ei hôl: Karavelova Point.

Fe'i ganed yn Rouse (5ed tref fywaf Bwlgaria heddiw) a bu farw yn Sofia, prifddinas y wlad. Bu'n briod i Petko Karavelov. 

Hi oedd sylfaenydd y sefydliad merched diwylliannol 'Maika' a bu'n gadeirydd rhwng 1899 a 1929, yn Is-gadeirydd Undeb Menywod Bwlgaria rhwng 1915 a 1925, yn llywydd cangen Bwlgaria o Gynghrair Ryngwladol y Merched dros Heddwch a Rhyddid ym 1925, cyd-sylfaenydd Cymdeithas Bwlgareg-Rwmania yn 1932, ac yn gcyd-sylfaenydd Cymdeithas Awduron Bwlgaria, a'i llywydd, yn 1935.

Fel athrawes, cynhaliodd drafodaethau cynnar ar hawliau merched ac addysg menywod a statws athrawon benywaidd. Yn 1901, roedd yn gyd-sylfaenydd Undeb Menywod Bwlgaria ochr yn ochr â Vela Blagoeva, Kina Konova, Anna Karima a Julia Malinova. Roedd y sefydliad yn sefydliad ymbarél o'r 27 sefydliad menywod lleol a sefydlwyd ym Mwlgaria ers 1878. Fe'i sefydlwyd fel ymateb i gyfyngiadau addysg menywod a mynediad i astudiaethau prifysgol yn y 1890au, gyda'r nod o hyrwyddo datblygiad deallusol menywod a chyfranogi, a threfnu cyngherddau cenedlaethol.

Gwasanaethodd Ekaterina Karavelova fel cynrychiolydd Bwlgareg ar sawl cynhadledd ryngwladol. Yn 1935 gwrthwynebodd rhoi'r gosb eithaf i garcharorion gwleidyddol ym Mwlgaria, ac ym 1938 gwasanaethodd mewn comisiwn a oedd yn gwrthwynebu cau ysgolion Bwlgaria yn Rwmania.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched o Fwlgaria
Yr iaith Ladin yng Nghymru

Daeth yr iaith Ladin i Gymru yn ystod oes yr Ymerodraeth Rufeinig. Parhaodd yn iaith y werin am ychydig canrifoedd, nes twf grŵp ethno-ieithyddol y Cymry. Lladin oedd yr iaith ryngwladol drwy gydol yr Oesoedd Canol, cyn iddi golli statws i Saesneg yn y cyfnod modern.

## Yr oesoedd Rhufeinig ac ôl-Rufeinig (1g–7g) 
Lladin Prydeinig oedd y ffurf ar Ladin llafar fel y'i siaredir ym Mhrydain yn yr oesoedd Rhufeinig (1g i'r 5g OC) ac ôl-Rufeinig (5g i'r 7g). Pan adawodd y Rhufeiniaid Brydain tua 410, roedd trigolion addysgedig de Prydain yn medru Lladin a Brythoneg, ac yn y 6g roedd trigolion Dyfed a Brycheiniog hefyd yn siarad Gwyddeleg. Bu farw'r iaith yn nechrau'r 8g, gan ildio'i thiriogaeth i'r Frythoneg yng Nghymru a'r Eingl-Sacsoneg yn Lloegr. Ceir nifer o fenthyceiriau Lladin yn y Frythoneg a'r Hen Saesneg, sydd yn goroesi heddiw yn y Gymraeg, y Gernyweg, y Llydaweg, a'r Saesneg modern.

## Yr Oesoedd Canol (8g–15g) 
[bawd|Cyflwyniad yr *[Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy.]]
Trwy gydol yr Oesoedd Canol yng Nghymru, Lladin oedd yr iaith ryngwladol, megis gwledydd eraill Ewrop, ac iaith gyffredin yr ysgolheigion a'r Eglwys Gatholig. Ysgrifennodd nifer o lenorion Cymru drwy gyfrwng Lladin, gan gynnwys Gerallt Gymro, Asser, Siôn Gymro, Sieffre o Fynwy, a Rhygyfarch ap Sulien.

## Lladin Newydd (16g–18g) 
O'r goncwest Normanaidd yn 1066 hyd at 1733, Lladin oedd iaith cofnodion gwleidyddol swyddogol Teyrnas Lloegr, ac felly yng Nghymru hefyd o'r Deddfau Uno yng nghanol yr 16g. Lladin Newydd oedd y ffurf a ddefnyddiwyd mewn gweithiau gwreiddiol o'r 16g hyd y 19g.

Yn y cyfnod modern cynnar, dirywiodd defnydd yr iaith Ladin ar lefelau rhyngwladol, gan ildio lle i ieithoedd mawr Ewrop, yn enwedig Ffrangeg, Saesneg, ac Almaeneg. Erbyn y 19g, disodlwyd y Lladin gan y Saesneg fel iaith ryngwladol yng Nghymru. Mae'r clasurydd Carys Moseley yn beio'r ffaith na threiddiodd y Lladin cyn belled â'r Saesneg yn gymdeithasol yng Nghymru. Er iddi golli defnyddioldeb ymarferol yn y cyfnod 1750–1850, daeth Lladin yn bwnc ysgol mwy cyffredin ar draws Ewrop, yn enwedig yn sgil y mudiad newydd-ddyneiddiol ym Mhrwsia a'i bwyslais ar glasura, beirniadaeth ffynonellol, a ffiloleg gymharol. Bellach, Lladin Clasurol oedd yr unig ffurf ar yr iaith a ddysgir. Bu Syr John Morris-Jones hefyd yn argymell dull gramadegol dysgu Lladin fel delfryd ar gyfer dysgu Cymraeg yn yr ysgolion.

Nid yw'r un ysgol yng Nghymru heddiw yn dysgu Lladin drwy gyfrwng y Gymraeg. Yn ôl Carys Moseley, "os na ddysgir Lladin ni fydd cenedlaethau i ddod yn gallu datgloi meysydd newydd yn hanes ein cenedl a'n cyfandir".

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Cymru
Cymru
Cymru
Abney and Abney Grange

Plwyf sifil yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **Abney and Abney Grange**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Dyffrynnoedd Swydd Derby. Mae'n cynnwys y pentrefi Abney ac Abney Grange.

## Trigolion nodedig 
Ganwydd William Newton, bardd, ger Abney yn Cockey Farm.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby
Categori:Plwyfi sifil Swydd Derby
Lynton and Lynmouth

Plwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Lynton and Lynmouth**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd Dyfnaint. Mae'r plwyf yn cynnwys dwy dref: Lynton a Lynmouth.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 1,441.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Stadiwm Ferencváros

**Groupama Aréna** yw stadiwm newydd clwb pêl-droed mwyaf llwyddiannus Hwngari, Ferencvárosi T.C. (Ferencváros) sy'n chwarae yn yr Nemzeti Bajnokság, uwch gnghrair y wlad. Mae capasiti torf yn 23,700 a dyma'r stadiwm ail fwyaf yn Budapest. Mae hefyd yn cynnal gemau ffeinal Magyar Kupa , gemau pêl-droed rhyngwladol gan gynnwys gêm Hwngari yn erbyn Cymru ar 11 Mehefin 2019. Mae Groupama ar dir hen Stadiwm Flórián Albert, cartref blaenorol y clwb, a ddymchwelwyd yn 2013.

## Hanes
Ers 1911, roedd Ferencváros wedi chwarae eu gemau cartref yn Stadion Albert Flórián, a enwyd yn wreiddiol yn Üllői úti Stadion. Cafodd y stadiwm uwchraddiad mawr o 1971 i 1974, ac yn yr unfed ganrif ar hugain roedd y clwb yn dymuno i stadiwm ehangu. Gwrthodwyd ailadeiladu Stadion Albert Flórián am resymau ariannol, a chyflwynwyd cynlluniau i ddymchwel y stadiwm a'i ddisodli â strwythur cwbl newydd mewn cynhadledd i'r wasg yn Ebrill 2012 gan Gábor Kubatov, llywydd Ferencváros. Byddai'r capasiti arfaethedig o 22,600 yn ei wneud yr ail stadiwm mwyaf yn Hwngari.

Mae'r stadiwm newydd yn cael ei ailgyfeirio 90° ac yn nes at Gyáli út, gyda llain 10&nbsp;cm islaw lefel y ddaear. Mae lletygarwch corfforaethol, bwyty, siop ac amgueddfa i gyd wedi'u cynllunio, ynghyd â chyfleusterau newid estynedig.

## Stadiwm Newydd
Dechreuodd y gwaith o adeiladu'r stadiwm newyd ar 27 Mawrth 2013 ac ym mis Ebrill 2014, llofnododd Lagardère gontract gyda'r cwmni yswiriant Ffrengig, *Groupama*, i ddewis enw'r stadiwm a rheolaeth a marchnata'r arena newydd. Mae Lagardère, drwy is-gwmni *SU Unlimited Stadium Solutions*, yn gofalu am wasanaethau ymgynghori a marchnata mewn gwahanol stadia ledled y byd, gan gynnwys y Commerzbank-Arena yn Frankfurt a'r Volksparkstadion yn Hamburg yn ogystal â dwy stadiwm ym Mrasil. Dywedodd Prif Swyddog Gweithredol Lagardère Unlimted Stadium Solutions, Ulrik Ruhnau, "Mae Groupama yn chwaraewr chwaraeon busnes premiwm ac rydym yn falch o symud ymlaen gyda nhw yng ngham cyntaf meincnod Hwngari."

Ar 2 Gorffennaf 2014 cyhoeddwyd mai enw'r stadiwm newydd fydd Groupama Arena.

Ar 10 Awst 2014, chwaraeodd Ferencváros y gêm agoriadol yn erbyn Chelsea F.C..

## Defnydd Arall
Heblaw am bêl-droed, gellir ffurfweddu Groupama i gynnal llawer o ddigwyddiadau eraill, yn enwedig cyngherddau mawr ond hefyd digwyddiadau preifat fel priodasau a chynadleddau. Mae'r cyngerdd cyntaf yn y stadiwm newydd wedi'i roi gan Depeche Mode ar 22 Mai 2017.

## Trafnidiaeth 
Mae Arena Groupama wedi ei leoli yn y nawfed ardal (IX) Budapest, Hwngari.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Groupama Arena ar wefan swyddogol Ferencváros

Categori:Ferencvárosi T.C.
Categori:Pêl-droed yn Hwngari
Categori:Stadia
Karin Struck

Awdures o'r Almaen oedd **Karin Struck** (14 Mai 1947 - 6 Chwefror 2006) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur, gwleidydd ac awdur.

Fe'i ganed yn Schlagtow yn nhalaith Mecklenburg-Vorpommern yn yr Almaen a bu farw yn München, sydd hefyd yn yr Almaen. 

Yn 1991 a 1992 mynegodd ei gwrthwynebiad i erthyliad ac roedd yn difaru ei bod wedi cael un. Disgrifiwyd hi gan un ffynhonnell ffeministaidd fel "un o'r ysgrifenwyr benywaidd mwyaf bregus sy'n gwrthwynebu erthyliad yn agored." Yn 1996, fe drodd i'r Eglwys Babyddol.

Yn 1973, gyda'i nofel gyntaf, *Klassenliebe*, roedd Karin Struck yn un o sylfaenwyr y dull llenyddol *Neue Subjektivität*, a wnaeth gryn argraff yn y byd llenyddol, gan hefyd gyflwyno'r cymeriad Arnfrid Astel fel prif gymeriad.

Mae wedi ennill "Gwobr Rauriser Literature" a "Gwobr Andreas Gryphius." 

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *Klassenliebe* 1973
* *Die Mutter* 1975
* *Lieben* 1977
* *Die liebenswerte Greisin* 1977
* *Trennung* 1978
* *Die Herberge* 1981
* *Kindheits Ende* 1982
* *Zwei Frauen* 1982
* *Finale* 1984
* *Glut und Asche* 1985
* *Bitteres Wasser* 1988
* *Blaubarts Schatten* 1991
* *Ich sehe mein Kind im Traum* 1992
* *Männertreu*, München 1992
* *Ingeborg B. – Duell mit dem Spiegelbild* 1993
* *Annäherungen an Ingeborg Bachmann* 2003
* '' HARMONYTES [2012/2013]STUDENTS - SIREZ

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol Almaeneg.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Myfyrwyr Sosialaidd yr Almaen am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Schlagtow
Llyn Bassenthwaite

Un o'r llynnoedd mwyaf Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Llyn Bassenthwaite**. Mae'n gorwedd wrth droed Skiddaw, ger tref Keswick. Mae'n hir ac yn gul, tua 4&nbsp;milltir (6.4&nbsp;km) o hyd a 0.75 milltir (1.2&nbsp;km) o led, ond mae hefyd yn fas, gydag uchafswm o tua 70 troedfedd (21&nbsp;m) o ddyfnder.

Mae Afon Derwent yn llifo i mewn iddo ac yn ei ddraenio.

Categori:Cumberland (awdurdod unedol)
Categori:Llynnoedd Cumbria