1858 yng Nghymru

bawd|250px|Coleg Normal, Bangor
Mae'r erthygl hon yn sôn am arwyddocâd arbennig y flwyddyn **1858** i '''Gymru a'i phobl'*.

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward 
* Tywysoges Cymru - yn *wag''

## Digwyddiadau 
bawd|Cloc Tredegar
* Ionawr 
** Mae addysgu yn dechrau yng Ngholeg Normal Bangor, a sefydlwyd gan Hugh Owen. 
** Diwedd Streic Aberdâr 1857-8 yn y diwydiant glo. 
* 20 Ebrill - Mae John Jones (Shoni Sguborfawr) yn cael pardwn amodol am ei rôl yn Helyntion Beca. 
* Mehefin - Codi Cloc y Dref yn Nhredegar. 
* 20 Mehefin - Diwedd Gwrthryfel India 1857, y mae'r Uwchfrigadydd Charles Hinde yn chwarae rhan bwysig yn ei atal. 
* 29 Awst - Mae'r cerddor Robert Davies (Asaph Llechid) yn cael ei ladd gan gwymp wrth ei waith yn chwarel Cae-braich-y-cafn. 
* 5 Hydref - Agorwyd Rheilffordd Dyffryn Clwyd, a adeiladwyd gan David Davies Llandinam. 
* 13 Hydref - Lladdir 20 o ddynion mewn damwain lofaol yng Nglofa Lower Duffryn, Aberpennar. 
* *dyddiad anhysbys* - Mae Richard Kyrke Penson yn arddangos cynllun o'i ddyluniad ar gyfer odynau calch Cilyrychen yn yr Academi Frenhinol.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
bawd|Alfred Russel Wallace
### Gwobrau 
* "Eisteddfod Fawr" yn Llangollen ; ymddangosiad cynnar seremoni'r Orsedd. Ebenezer Thomas (Eben Fardd) yn ennill y wobr gyntaf am ei gerdd *Maes Bosworth*.

### Llyfrau newydd 
* William Davies (Gwilym Teilo) — *Llandilo-Vawr and its Neighbourhood*
*Richard Foulkes Edwards (Risiart Ddu o Wynedd) - *Y Blaenffrwyth*
* Owen Wynne Jones — *Lleucu Llwyd*
* Robert Owen — *An Introduction to the Study of Dogmatic Theology*
* Louisa Matilda Spooner (yn ddienw) — *Gladys of Harlech* 
* Alfred Russel Wallace — *On the Tendency of Varieties to Depart Indefinitely From the Original Type*

### Cerddoriaeth 
* Thomas Gruffydd Jones (Tafalaw Bencerdd) - *Y Drysorfa Gorawl* 
* Edward Stephen (Tanymarian) - *Requiem*

## Genedigaethau 
bawd|Syr Edgeworth David
bawd|Elfyn
* 6 Ionawr - Ben Davies, canwr opera (bu farw 1943) 
*18 Ionawr - William Napier Bruce, gwas sifil (bu f. 1936)  
* 28 Ionawr - Edgeworth David, fforiwr (bu farw 1934) 
*30 Ionawr - William Jenkin Davies, gweinidog Undodaidd, llenor, a cherddor (bu f 1919) 
*11 Mawrth -  David Edwards, newyddiadurwr (bu f 1916) 
*20 Mawrth - William Nathaniel Jones, arwerthwr ac Aelod Seneddol Rhyddfrydol Caerfyrddin 
*30 Mawrth - Robert Owen (Bardd y Môr) athro a bardd (bu f. 1885) 
* 9 Ebrill - Aneurin Rees, chwaraewr rhyngwladol rygbi'r undeb Cymru (bu farw 1932)  
*10 Ebrill - Seth Joshua, gweinidog (MC) ( bu f 1925)  
*12 Mai - John Evans, gweinidog (A) ac athro yn y Coleg Coffa, Aberhonddu (bu f. 1963)  
* 15 Mai - B B Man, chwaraewr rhyngwladol i undeb rygbi Cymru (bu farw 1948) 
*11 Mehefin - Henry Parry-Williams, ysgolfeistr a bardd (bu f-1925) 
*11 Gorffennaf - William Rhys Roberts  athro Groeg (bu f. 1929) 
*13 Awst - Hugh Michael Hughes,  gweinidog gyda'r Annibynwyr (bu f 1933) 
*16 Awst - George Woosung Wade  clerigwr, athro, ac awdur (bu f 1941) 
*6 Medi - Robert Bryan, bardd a cherddor (bu f 1920) 
*19 Medi - William Robert Edwards (Glanllafar) gweinidog gyda'r Annibynwyr, bardd, a llenor (bu f. 1921) 
*19 Medi - Walter Spurrell  argraffydd a chyhoeddwr (bu f 1934) 
*24 Medi - Edmund Osborne Jones  clerigwr (bu f 1931) 
* 8 Hydref - Robert Owen Hughes (Elfyn), newyddiadurwr a bardd (bu farw 1919)  
* 14 Hydref - Thomas Shankland llyfryddwr a hanesydd (bu f 1927)  
*25 Hydref - Tom Clapp, capten undeb rygbi Cymru  
* 30 Hydref - Alfred Onions, gwleidydd (bu farw 1921) 
* 18 Rhagfyr - Syr Owen Thomas, milwr a gwleidydd  
* 25 Rhagfyr - Frederick Margrave, chwaraewr rygbi (bu farw 1946) 
* 26 Rhagfyr - Syr Owen Morgan Edwards, academydd ac awdur (bu farw 1920) 
* 27 Rhagfyr - Syr John Herbert Lewis, cyfreithiwr a gwleidydd (bu farw 1933) 
* 28 Rhagfyr - Josiah Towyn Jones, gwleidydd (bu farw 1925) 
*Dyddiad anhysbys
**William Hobley, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac awdur (bu f 1933) 
**David Cledlyn Evans, ysgolfeistr, daearegydd a hynafiaethydd (bu f 1940) 
**John Hobson Mathews (Mab Cernyw), hanesydd Catholig, arbenigwr mewn dogfennau, a chyfreithiwr (bu f 1914) 

## Marwolaethau 
bawd|Cofeb Robert Owen, Manceinion
* Chwefror - George Lewis (Eiddil Llwyn Celyn), crydd a bardd (g c 1826) 
*22 Mawrth - Mary Anne Edmunds, hyrwddwr addysg yng Nghymru; athrawes (g 1813) 
*6 Ebrill - Stephen Davies, bardd (g 1790) 
*11 Ebrill - James Griffiths, gweinidog gyda'r Annibynwyr (g. 1782)  
*13 Mai - Lewis Loyd, banciwr, 91  
*19 Mai - John Davies, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g 1795)  
*25 Mai - Hugh Jones (Erfyl), llenor (g 1789)  
*26 Mai - Thomas William Jenkyn, gweinidog ac athro diwinyddol gyda'r Annibynwyr (g 1794)  
*19 Mehefin - David Morris, pregethwr gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a cyhoeddwr (1787)  
* 4 Gorffennaf - Thomas Edwards (Caerfallwch), geiriadurwr, 78 .
*14 Gorffennaf - David Morgan, gweinidog gyda'r Annibynwyr a hanesydd (g 1779) 
*19 Gorffennaf - John Jones (Poet Jones), bardd yn yr iaith Saesneg (g 1788) 
*29 Awst - Robert Davies, (Asaph Llechid) cerddor (g 1834) 
*29 Awst - David Davies Evans gweinidog y Bedyddwyr, a golygydd (g 1787) 
*16 Hydref - Charles Norris, arlunydd, 79 
* 17 Tachwedd - Robert Owen, Sosialydd Utopaidd, 87 
* 20 Tachwedd - Syr Joseph Bailey, Barwnig 1af, meistr haearn, 75 
* 18 Rhagfyr - John Salusbury Piozzi Salusbury, nai i Hester Thrale, 65
*27 Rhagfyr - John Williams, clerigwr ac ysgolhaig (g 1792) 
* Dyddiad anhysbys
** Shoni Sguborfawr, un o derfysgwyr 'Beca (g 1811) 

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru