open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI – Ras ffordd merched

Adnabyddir **Ras ffordd merched** ym **Mhencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI** fel pencampwriaeth y byd ar gyfer merched yn nisgyblaeth ras ffordd. Cynhelir yn flynyddol ar y cyd gyda phencampwriaeth y dynion.

## Hanes
Sefydlwyd Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI ar gyfer merched am y tro cyntaf yn Reims, Ffrainc ym 1958. Yn ystod y blynyddoedd cynnar, hyd tua 1990, roedd y ras yn amrywio o ran hyd o un byr 46.6&nbsp;km ym 1966 i 72&nbsp;km (rhwng 30 a 50 milltir). O 1991 ymlaen, dechreuodd pellter y ras gynyddu, i 79&nbsp;km i gychwyn (Stuttgart, yr Almaen), a thros 100&nbsp;km ym 1996 (Lugano, y Swistir). Cynhaliwyd y ras hiraf hyd heddiw, 138.8&nbsp;km,  yn Varese yr Eidal yn 2008.

Oherwydd Gemau Olympaidd yr Haf, ni gynhaliwyd y Pencampwriaethau Seiclo Ffordd ym 1984, 1988 a 1992.

Dim ond dwy sydd wedi ennill y bencampwriaeth fwy na deuwaith, sef Jeannie Longo o Ffrainc â 5 buddugoliaeth, ac Yvonne Reynders o Wlad Belg â 4 buddugoliaeth.

## Pencampwyr
## Medalau yn ôl gwlad
Ras ffordd merched
Categori:Sefydliadau 1958
Dwyrain Lloegr

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Dwyrain Lloegr** (Saesneg: *East of England*). 

bawd|dim|200px|Lleoliad Dwyrain Lloegr yn Lloegr

Fe'i crëwyd ym 1994 ac mae'n cynnwys chwe swydd Lloegr: 
*Essex
*Swydd Hertford
*Swydd Bedford
*Swydd Gaergrawnt
*Norfolk
*Suffolk

Mae'r ardal yn dir isel gyn mwyaf, a phwynt dienw yn agos i fryn Ivinghoe Beacon, ger Tring, yw'r lle uchaf (249m). Peterborough, Luton a Thurrock yw ardaloedd trefol mwyaf poblog y rhanbarth.

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,846,965.

## Dolenni allanol 
*  Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Dwyrain Lloegr 
*  Cynulliad Rhanbarthol Dwyrain Lloegr 

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhanbarthau Lloegr
Talhaearn Tad Awen

**Talhaearn Tad Awen** (fl. 6g) oedd un o'r beirdd cynharaf yn y Traddodiad Barddol Cymraeg. Fe'i cysylltir â'r Hen Ogledd a'r Hengerdd. Roedd yn gyfoeswr i Aneirin a Taliesin.

## Tystiolaeth
Ceir y cyfeiriad cynharaf ato gan Nennius yn yr *Historia Brittonum* ar ôl nodyn am Ida, brenin Northumbria (547-579):
:'Ar y pryd, yn yr amser hwnnw ymladdai Dutigirn (=*Eudeyrn*) yn wrol yn erbyn cenedl yr Eingl. Yr un adeg bu **Talhaearn Tad Awen** yn enwog mewn barddoniaeth, a Neirin (=Aneirin) a Thaliesin a Blwchfardd a Chian (a elwir Gwenith Gwawd) ynghyd yn yr un amser a fuant enwog mewn barddoniaeth Gymraeg.'

Cyfeirir at Dalhaearn mewn cerdd o'r enw 'Angar Cyfyndawd' a geir yn Llyfr Taliesin. Mae'n perthyn i gylch o gerddi am y Taliesin chwedlonol. Dywedir ei fod 'mwyaf y sywedydd' ("y mwyaf o'r doethion").

Enwir Talhaearn yn un o Drioedd Ynys Brydain. Dywedir fod Talhaearn yn derbyn "gant o fuchod bob dydd Sadwrn" gan Aneirin (fel tal neu wobr efallai). Awgrymir y posiblrwydd fod chwedl goll am ymryson neu gydymgais rhwng Talhaearn ac Aneirin.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Awen
*Yr Hengerdd

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Y Cynfeirdd
Categori:Yr Hengerdd
Categori:Llenorion y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Gorllewin Canolbarth Lloegr (rhanbarth)

:''Peidiwch â chymysgu y rhanbarth hwn â Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir), sy'n un o'r siroedd ynddo.*

Un o naw rhanbarth swyddogol Lloegr yw **Gorllewin Canolbarth Lloegr** (Saesneg: *West Midlands''), sy'n gorchuddio hanner gorllewinol y rhanbarth traddodiadol a adwaenir fel Canolbarth Lloegr. 

bawd|dim|200px|Lleoliad Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Mae'n cynnwys chwe sir seremonïol: 

* Gorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
* Swydd Amwythig
* Swydd Gaerwrangon
* Swydd Henffordd
* Swydd Stafford
* Swydd Warwick

Mae daearyddiaeth y rhanbarth yn amrywiol, o'r ardaloedd trefol canolog i'r siroedd gwladol yn y gorllewin, sef Swydd Amwythig a Swydd Henffordd, sy'n ffinio â Chymru. Mae'r afon hiraf ym Mhrydain, Afon Hafren, yn mynd trwy'r rhanbarth tua'r de-ddwyrain, gan lifo trwy drefi sirol Amwythig a Chaerwrangon, yn ogystal â'r Ironbridge Gorge, Safle Treftadaeth y Byd UNESCO.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhanbarthau Lloegr
Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI – Ras ffordd dynion

Adnabyddir **Ras ffordd dynion** ym **Mhencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI** fel pencampwriaeth y byd ar gyfer dynion yn nisgyblaeth ras ffordd. Cynhelir yn flynyddol ar y cyd gyda phencampwriaeth y merched.

## Hanes
Sefydlwyd ras ffordd ar gyfer dynion ym Mhencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI am y tro cyntaf ym 1927. Yr enillydd cyntaf oedd Alfredo Binda a oedd yn cynyrchioli'r Eidal.

## Pencampwyr
## Dolenni allanol
* Gwefan yr UCI
* Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI – Ras ffordd dynion  ar *memoire-du-cyclisme.net*

Ras ffordd dynion
Categori:Sefydliadau 1927
Ieitheg

Mae'r term **ieitheg** yn cyfeirio at yr astudiaeth o iaith benodedig ynghyd â'i llenyddiaeth a'r cyd-destunau hanesyddol a diwylliannol sy'n anhepgor er mwyn deall gweithiau llenyddol a thestunau pwysig eraill yr iaith honno. Felly mae ieitheg yn cynnwys gramadeg, rhethreg, hanes, dehongli awduron, a'r traddodiadau beirniadaeth sydd yn gysylltiedig â'r iaith.

## Gweler hefyd 
* Ieithyddiaeth gymharol
* Hapax legomenon


Categori:Ieithyddiaeth
Rasa Polikevičiūtė

Seiclwraig rasio proffesiynol o Lithwania ydy **Rasa Polikevičiūtė** (ganwyd 25 Medi 1970, Panevėžys, Lithwania). Roedd hi'n un o res hir o seiclwreig Lithwaniaidd a helpodd sefydlu Lithwania fel un o'r gwledydd cryfan ym myd seiclo merched yn y 1990au, a hyd heddiw. Mae ei gefaill, Jolanta, hefyd yn seiclwraig rasio.

Dechreuodd seiclo yn 13 oed, wedi ei hysbrydoli gan ei hyfforddwr athletau, a throdd yn broffesiynol yn 1990. Yn ystod ei gyrfa mae wedi dysgu sawl iaith heblaw ei Mamiaith, Lithwaneg, mae hefyd yn siarad Rwsieg, Eidaleg a Ffrangeg.

## Canlyniadau

;1993
:3ydd GP de la Mutualite Haute Garonne
:1af 1 cymal, Tour de l'Aude Cycliste Feminin
:1af Berlin Rundfahrt
::1af 2 gymal, Berlin Rundfahrt
:1af Druzhba
::1af 1 cymal, Druzhba
:2il Velka Cena Presova
::1af 1 cymal, Velka Cena Presova

;1994
:2il Pencampwriaethau Treial Amser y Byd, UCI (Merched)
:2il Masters Feminin
::1af 1 cymal, Masters Feminin
:2il Tour Cycliste Feminin
::1af 2 gymal, Tour Cycliste Feminin
:2il Tour de l'Aude Cycliste Feminin

;1995
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Lithwania
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser Lithwania
:3ydd Etoile Vosgienne
::1af 1 cymal, Etoile Vosgienne
:2il Tour de l'Aude Cycliste Feminin
::1af 1 cymal, Tour de l'Aude Cycliste Feminin
:1af 1 cymal, Vuelta a Mallorca

;1996
:2il Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched)
:1af Masters Feminin
:2il Tour Cycliste Feminin
:2il GP Presova

;1997
:2il Krasna Lipa
::1af 1 cymal, Krasna Lipa
:1af 1 cymal, Haute Garonne
:2il Tour du Finistere
::1af 1 cymal, Tour du Finistere
:3ydd Trophee d'Or
::1af 1 cymal, Trophee d'Or
:2il Liberty Classic
:1af Women's Challenge
::1af 1 cymal, Women's Challenge
:4ydd Tour de l'Aude Cycliste Feminin

;1998
:4ydd Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched)
:7fed Cwpan y Byd Trophee International
:5ed Women's Challenge
:1af 1 cymal, Vuelta a Majorca
:4ydd Haute Garonne

;1999
:5ed Tour de Suisse Feminin
::1af 1 cymal, Tour de Suisse Feminin
:3ydd Thüringen-Rundfahrt
::1af Brenhines y Mynyddoedd, Thüringen-Rundfahrt

;2000
:3ydd Pencampwriaethau Treial Amser y Byd, UCI (Merched)
:2il Tour de Suisse Feminin (UCI 2.9.1)
::1af 1 cymal, Tour de Suisse Feminin
::1af Brenhines y Mynyddoedd, Tour de Suisse Feminin
:1af 1 Cymal, Grande Boucle (UCI 2.9.1)

;2001
*UCI Points List - 7fed safle
:1af 22px Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched)
:4ydd Pencampwriaethau Treial Amser y Byd, UCI (Merched)
:3ydd Giro della Toscana (UCI 2.9.1)
:5ed Grande Boucle Féminine (UCI 2.9.1)
:5ed Thüringen-Rundfahrt (UCI 2.9.1)
:3ydd Women's Challenge (UCI 2.9.1)

;2002
:8fed Pencampwriaethau Treial Amser y Byd, UCI (Merched)
:1af 1 Cymal, Grande Boucle Féminine (UCI 2.9.1)
:5ed, Giro d'Italia Femminile

;2003
:1af Cymal o'r Grande Boucle
:5ed Giro del Trentino
::1af 1 Cymal,
:5ed Giro d'Italia Femminile
::1af 1 Cymal, Giro d'Italia Femminile

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gefeilliaid
Categori:Seiclwyr o Lithwania
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Danny Kaye

Comediwr, canwr, dawnswr ac actor o'r Unol Daleithiau oedd **David Daniel Kaminsky**, neu **Danny Kaye** (18 Ionawr 1911 – 3 Mawrth 1987).

Enillodd y gwobr Jean Hersholt yn 1981.

## Ffilmiau
**Up in Arms* (1944)
**Wonder Man* (1945)
**The Kid from Brooklyn* (1946)
**The Secret Life of Walter Mitty* (1947)
**A Song Is Born* (1948)
*''It's a Great Feeling* (1949)
**The Inspector General* (1949)
**On the Riviera* (1951)
**Hans Christian Andersen* (1952)
**Knock on Wood* (1954)
**White Christmas* (1954)
**The Court Jester* (1956) (gyda Glynis Johns)
**Merry Andrew* (1958)
**Me and the Colonel* (1958)
**The Five Pennies* (1959)
**The Millionairess* (1960)
**On the Double* (1961)
**The Man from the Diner's Club* (1963)
**The Madwoman of Chaillot* (1969)
**Pinocchio (1976)
**Skokie* (1981)

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Pobl fu farw o lid yr afu
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Brooklyn
Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

Rhestrir isod enillwyr **Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain**. Cynhalir y pencampwriaethau yn flynyddol.

## Dynion
### Hyn
### Amatur (1959-1995)
### Iau (Odan 18)
### Ieuenctid (Odan 16)
### Odan 14 ('Omnium')
### Odan 12 ('Omnium')
## Merched
### Hyn
### Iau (Odan 18)
### Ieuenctid (Odan 16)
### Odan 14 ('Omnium')
### Odan 12 ('Omnium')
## Madison
## Pursuit Tîm
## Sbrint Tîm
## Ffynonellau

*Canlyniadau 1999 
*Canlyniadau 2000 
*Canlyniadau 2001 
*Canlyniadau Derny 2002 
*Canlyniadau Meistri 2002 
*Canlyniadau Iau (Odan 18) 2002 
*Canlyniadau Merched Iau (Odan 18) 2002 
*Canlyniadau Hyn, Odan 14 & Odan 12
*Canlyniadau Meistri 2004
*Canlyniadau Tandem 2002 
*Canlyniadau Hyn 2005
*Canlyniadau Meistri 2005
*Canlyniadau Categori Ieuenctid a Iau 2005
*Canlyniadau Hyn ac Anabl 2006
*Canlyniadau Categori Ieuenctid a Iau 2006
*Canlyniadau Meistri 2006
*Madison 2006
*Canlyniadau Categori Ieuenctid a Iau 2007
*Canlyniadau Meistri 2007 
*Canlyniadau merched a dynion 2008

Trac Prydain
Trac
Iaith synthetig

Iaith â chymhareb forffem-y-gair uchel yw **iaith sythetig**. Mewn ieithoedd synthetig mae tueddiad cryf i gyfansoddi geiriau o ddau neu fwy o forffemau.

Mae dau brif fath o ieithoedd synthetig:

*ieithoedd dodiadol lle mae morffemau yn glynu wrth ei gilydd,
*ieithoedd ymasiadol lle mae morffemau yn ymasio i'w gilydd.

## Ieithoedd synthetig a dadelfennol
Gwrthgyferbynnir ieithoedd synthetig yn aml ag ieithoedd dadelfennol. Mae'n gywirach tybio bod ieithoedd ar raddfa, ac ieithoedd dadelfennol gaeth (gydag un morffem-y-gair) ar un ochr a'r ieithoedd polysynthetig (lle y defnyddir un gair i gyfleu gwybodaeth brawddeg gyfan Cymraeg) ar yr ochr arall. Mae ieithoedd synthetig yn dueddol o fod rhywle ynghanol y raddfa hon. Mae nifer o ieithoedd synthetig yn y byd ac mae'r mwyaf cyffredin ohonynt yn ieithoedd Indo-Ewropeaidd fel Groeg, Lladin, Almaeneg, Sbaeneg, Rwsieg, Tsieceg yn ogystal â nifer o ieithoedd cynfrodorol America fel Navajo, Nahwatleg, Mohawk a Quecha. Mae pob iaith Indo-Ewropeaidd yn synthetig i ryw raddau ond mae'r rhan fwyaf ohonynt yn llawer mwy dadelfennol na'u ffurfiau hŷn. Er enghraifft, mae'r Gymraeg wedi colli'r holl ffurfdroadau cyflwr a oedd yn bresennol yn y Frythoneg ac mae'r ieithoedd Romáwns hefyd wedi colli holl gyflyrau Lladin. Mae rhai o'r ieithoedd Germanaidd fel Saesneg ac Afrikaans bron yn analytig â dim ond pedair ffurf ferfol, reolaidd yn Saesneg, a dim ond dwy mewn Afrikaans.

## Ffurfiau synthetig
Mae yna sawl ffordd y gall iaith fod yn synthetig.

### Deilliol
Yma unir wahanol fathau o forffemau (enwau, berfau, ayyb.) i greu geiriau newydd. Er enghraifft:

:Almaeneg: *Aufsichtsratsmitgliederversammlung* ⇒ "Ar-golwg-cyngor-gyda-aelodau-casgliad" sy'n golygu "cyfarfod aelodau y bwrdd goruchwylio".
:Groeg: *υπερχοληστερολαίμια* ⇒ "droslawer/colesterol-uchel-gwaed+-ia(ffurfdro)" sy'n golygu "hypercolesterolemia".
:Poleg: *przystanek* ⇒ "ar-ochr-sefyll-bach" sy'n golygu "arhosfa bysiau".
:Saesneg: *antidisestablishmentarianism* ⇒ "yn erbyn-di-sefydlu-iad-ewyllysiwr-aeth".
:Rwsieg: *спасибо* ⇒ "Gwna Dduw dy achub" sy'n golygu "diolch".

### Perthynol
Yma unir gwreiddyn gair â morffemau rhwymedig i ddangos swyddogaeth ramadegol. Er enghraifft:

:Eidaleg: *comunicandovele* ⇒ "eich cyfathrebu-rheini(benywaidd, lluosog)" sy'n golygu "(wrth) eu cyfathrebu (benywaidd, lluosog) i chi".
:Sbaeneg: *escribiéndomelo* ⇒ "ysgrifennu-ef-fi" sy'n golygu "(wrth)) ei ysgrifennu i mi".
:Nahwatleg: *ocaltizquiya* ⇒ "yn barod-(hi)-ef-trochu-basai" sy'n golygu "basai hi wedi'i drochu".
:Ffinneg: *juoksentelisinkohan* ⇒ "rhedeg-mudiad cyflym-dibynnol-fi-cwestiwn-achosol" sy'n golygu "Sgwn i a ddylwn i redeg o gwmpas (heb reswm)".

## Gweler hefyd
*Iaith ddadelfennol
*Iaith bolysynthetig
*Iaith ymasiadol
*Iaith ddodiadol
*Cyflwr gramadegol

Categori:Morffoleg ieithyddol
Dodiad

Mewn ieithyddiaeth, morffem a ychwanegir at wreiddyn i fynegi ystyr gramadegol neu darddiadol yw **dodiad**. Ni all dodiaid sefyll ar eu pennau eu hunain. Maen nhw felly yn forffemau clymedig. Mae dodiaid yn rhannu'n dri math o leiaf yn ôl eu safle mewn perthynas â'r gwreiddyn:

*rhagddodiaid, sy'n rhagflaenu'r gwreiddyn, megis Cymraeg *an-* (mewn *anwybodus*) neu *di*- (mewn *di-Gymraeg*)
*olddodiaid, sy'n dilyn y gwreiddyn, megis Cymraeg -*gar* (mewn *hawddgar*) neu -*odd* (mewn *gwelodd*)
*mewnddodiaid, sy'n digwydd y tu mewn i'r gwreiddyn, megis Tagalog -um- 'amser gorffennol' mewn *kumanta* 'canodd' (cymharer *kanta* 'canu').

Categori:Morffoleg ieithyddol
Iaith ddadelfennol

Iaith heb ffurfdroadau sy'n cyfleu perthnasau gramadegol drwy ddefnyddio geirynnau neu drwy gystrawen neu ymadrodd mewn perthynas â geiriau eraill yw **iaith ddadelfennol** neu **iaith analytig**. Mewn ieithoedd dadelfennol mae'r morffemau yn rhydd, hynny yw, mae pob morffem yn air ar wahân.

## Enghreifftiau
Dosberthir ieithoedd fel naill ai dadelfennol neu synthetig. Gwneir hyn drwy roi mesuraid morffem-y-gair ar iaith. Hynny yw, geiriau wedi'u cyfansoddi o un morffem sy'n dueddol o fod gan ieithoedd dadelfennol. Mae unrhyw iaith sydd â chymhareb forffem-y-gair mwy nag 1 yn iaith synthetig. Dangosir morffemau isod:

*Yn y gair Cymraeg *merch* dim ond un morffem sydd ac felly mae gan y gair gymhareb forffem-y-gair o 1:1.
*Ond mae gan y gair *gwyddoniaethau* dri morffem (*gwyddon-, iaeth, -au*) ac felly mae gan y gair hwn gymhareb forffem-y-gair o 3:1.

Mae ieithoedd de-orllewin Asia fel Fietnameg, Tsieineeg a'r iaith Thai yn dueddol o fod yn ddadelfennol. Yn Tsieineeg dim ond un morffem sydd i bob gair ac felly ni ddefnyddir ffurfdroadau i fynegi cyflwr ar enwau neu amser ar ferfau, ond yn hytrach, mae hi'n dibynnu ar gyd-destun, safle a geirynnau. Er enghraifft, yn y frawddeg ganlynol defnyddir geiryn i ddangos y dyfodol, a dibynnir ar gystrawen i ddangos y berthynas rhwng y goddrych a'r gwrthrych:

:

Gellir dweud bod dim morffoleg ffurfdroadol gan ieithoedd dadelfennol.

## Gweler hefyd
*Iaith synthetig
*Iaith bolysynthetig
*Iaith ymasiadol
*Iaith ddodiadol
*Cyflwr gramadegol

Categori:Morffoleg ieithyddol
138

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
133 134 135 136 137 - **138** - 139 140 141 142 143 

----

## Digwyddiadau 
* 25 Chwefror — Yr ymerawdwr Rhufeinig Hadrian yn mabwysiadu Antoninus Pius ar yr amod fod Antoninus yn ei dro yn mabwysiadu Marcus Annius Aurelius Verus.
* 10 Gorffennaf — Antoninus Pius yn olynu Hadrian fel Ymerawdwr Rhufain.

## Genedigaethau 
* Han Zhidi, ymerawdwr Han

## Marwolaethau 
* 10 Gorffennaf — Hadrian, Ymerawdwr Rhufain, (yn Baiae)
* Zenobius, soffydd Groegaidd oedd yn dysgu rhethreg yn Rhufain.

Categori:138
137

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
132 133 134 135 136 - **137** - 138 139 140 141 142 

----

## Digwyddiadau 
*Dinas Palmyra yn ymgyfoethogi trwy fewnforio cynnyrch o Gwlff Persia ac allforio cynnyrch Môr y Canoldir i'r dwyrain

## Genedigaethau 
*Shi Xie, rheolwr Jiaozhi

## Marwolaethau 
* Pab Telesphorus

Categori:137
Orgasm

bawd|220px|Władysław Podkowiński (1866-1895); llun olew 'Extasy'' 1894.
Uchafbwynt rhywiol, wrth ymrain neu hunan leddfu, yw **orgasm**, **gwefr**, neu **gwŷn**. Fe'i profir gan ddynion a menywod. Ceir pleser corfforol dwys a reolir gan y gyfundrefn nerfol awtonomig. Mae'r cyhyrau pelfig isaf, sy'n amgylchynnu'r organau cenhedlu a'r anws, yn cyfangu mewn cylchredau chwim. Yn aml, mae'r sawl sy'n profi orgasm yn symud yn anorfod.

Wedi orgasm, ceir ymdeimlad o flinder a achosir gan ryddhad o'r hormon prolactin.

Categori:Rhyw
136

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
131 132 133 134 135 - **136** - 137 138 139 140 141 

----

## Digwyddiadau 
* Rhyfel rhwng y Rhufeiniaid a'r Suebi yn dechrau; gorchfygir y Suebi gan Tiberius Haterius Nepos Atinas, llywodraethwr Pannonia, yn 138.
* Hadrian yn gorchgyfu'r Iddewon yn Galilea. Mae'r dalaith yn dod yn chases Syria-Palesteina.
* Hadrian yn mabwysiadu Lucius Ceionius Commodus fel ei olynydd.
* Pab Hyginus yn olynu Pab Telesphorus fel y nawfed pab.
* Patriarch Felix yn olynu Patriarch Eleutherius fel Patriarch Caergystennin

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:136
GP de Plouay

:*Gweler GP Ouest-France ar gyfer ras y dynion.*

Ras seiclo proffesiynol ydy'r **Grand Prix de Plouay**, a ddelir yn Plouay, Ffrainc yn flynyddol, ers 1999. Mae'n rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

## Enillwyr 
## Ffynonellau
* Gwefan Swyddogol 

Categori:Sefydliadau 1999
Categori:Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Ronde van Vlaanderen (Merched)

:*Gweler Ronde van Vlaanderen ar gyfer ras y dynion.*

Ras seiclo broffesiynol ydy'r **Ronde van Vlaanderen voor Vrouwen**. Fe'i cynhelir pob gwanwyn ar y cyd gyda ras y dynion. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

## Enillwyr 
## Cyfeiriadau
*Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
* Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Categori:Sefydliadau 2004
Categori:Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Cwpan y Byd Geelong

Ras seiclo proffesiynol ydy **Cwpan y Byd Geelong**, a ddelir yn flynyddol yn Geelong, Fictoria, Awstralia. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

## Enillwyr 
## Ffynonellau
*  Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
*  Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Categori:Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Categori:Chwaraeon yn Awstralia
Categori:Sefydliadau 2003
Rhyngwladoli a lleoleiddio

**Rhyngwladoli a lleoleiddio** yw'r broses o addasu cynnyrch fel cyhoeddiadau, caledwedd neu feddalwedd ar gyfer cenhedloedd a diwylliannau eraill. Gall hyn fod mewn sawl elfen:

*Iaith
**Testun cyfrifiadurol amgodedig
***Gwyddorau/sgriptiau; sustemau rhifeg gwahanol; sgriptiau chwith-i'r-dde vs. sgriptiau dde-i'r-chwith. Mae sustemau diweddar yn defnyddio safon Unicode i ddatrys y problemau hyn gyda llythrennau amgodedig.
***Gwahaniaethau sillafu ar gyfer gwledydd gwahanol lle siaradir yr un iaith, e.e. lleoleiddio (Saesneg Americanaidd) vs. lleoleiddio (Saesneg Prydain)
**Dehongliad delweddol o destun (deunydd print, delweddau ar-lein sy'n cynnwys testun)
**Llafar (Sain)
**Is-deitlo ffilm neu fideo
*Fformat dyddiad/amser, gan gynnwys calendrau gwahanol
*Fformatio rhifau (pwyntiau degol, lleoliad gwahanwyr, y nod a ddefnyddir fel gwahanwr)
* Parth amser (UTC mewn amgylchedd wedi'i ryngwladoli)
* Arian cyfred
* Delweddau a lliw: mater o eglurder ac addasrwydd diwylliannol
* Enwau a theitlau
* Rhifau wedi'u dynodi gan lywodraeth (rhif Yswiriant Gwladol yn y Deyrnas Unedig, rhif *Social Security* yn yr Unol Daleithiau) a phasbortau
* Rhifau ffôn, cyfeiriadau a chodau post rhyngwladol
* Pwysau a mesuriadau
* Maint papur
* Unrhyw elfen arall o gynnyrch neu wasanaeth sy'n cael ei reoleiddio gan reoliadau a deddfau

Y gwahaniaeth rhwng rhyngwladoli a lleoleiddio yw mai addasu cynnyrch fel bod modd ei ddefnyddio yn unrhyw le yw rhyngwladoli, tra bod lleoleiddio yn golygu ei addasu fel bod modd ei ddefnyddio mewn lleoliad, iaith neu ddiwylliant penodol.

## Dolenni
Erthygl 'Lleoleiddio' ar wefan Canolfan Bedwyr

Categori:Busnes
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Globaleiddio
Categori:Ieithyddiaeth
Coleg Ceredigion

**Coleg Ceredigion** yw'r coleg addysg uwch dwyieithog ar gyfer Ceredigion. Lleolir y coleg ar ddau gampws, un yn Aberystwyth yn y gogledd a'r llall yn Aberteifi yn y de. 

Mae bellach wedi llofnodi Cytundeb Cydweithredu gyda Choleg Sir Gâr a Prifysgol Cymru Drindod Dewi Sant.
Mae'r Coleg yn aelod o gorff ColegauCymru ar gyfer y sector.

Y prifathro ydy Jacqui Weatherburn.

## Cyrsiau ar gael
Caiff amrediad eang o bynciau eu dysgu yn y Coleg, y rhan fwyaf ohonynt yn rhai galwedigaethol:

## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol y Coleg  

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Addysg yng Ngheredigion
Ceredigion
Sir Gâr
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Colegau addysg bellach Cymru
La Coupe du Monde Cycliste Féminine de Montréal

Ras seiclo broffesiynol ydy **La Coupe du Monde Cycliste Féminine de Montréal** (Cymraeg: *Cwpan y Byd Merched Montréal*). Fe'i cynhelir yn flynyddol ers 1998. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched a drefnir gan yr UCI.

## Enillwyr 
## Ffynonellau
*Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
* neu  Gwefan swyddogol Cwpan y Byd 
* Canlyniadau hefyd ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Categori:Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Categori:Chwaraeon yng Nghanada
Categori:Sefydliadau 1998
Regina Schleicher

Seiclwraig ffordd broffesiynol o'r Almaen ydy ** Regina Schleicher ** (ganwyd 21 Mawrth 1974, Würzburg, Yr Almaen).

Symudodd teulu Regina i Marktheidenfeld, lle mynychodd yr ysgol, tra roedd hi'n ifanc. Roedd ei thad, Hans Schleicher (ganwyd 1949) yn hyfforddwr seiclo ac arweiniodd ef ei gyrfa, a ddechreuodd pan gystadlodd yn ei ras gyntaf, yr * RV Concordia Karbach* yn Karbach, Lower Franconia.

## Canlyniadau

;2005
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd yr Almaen

;1994
:1af  Pencampwriaethau Ras Ffordd Ewrop, odan 23

;2002
:1af Ras Cwpan y Byd, GP de Plouay
:1af Ras Cwpan y Byd, Gran Premio Castilla y León
:1af 1 cymal, Giro d'Italia

;2003
:1af 4 cymal, Giro d'Italia
:1af 2 gymal, “Canada round travel”
:1af Vuelta Castilla y León

;2004
:1af 1 cymal, Giro d'Italia
:1af 1 cymal, Giro del Trentino
:1af 1 cymal, Route of Montreal
:1af 1 cymal, Vuelta Castilla y León
:1af 1 cymal, Holland Ladies Tour

;2005
:1af Pencampwriaethau Ras Ffordd y Byd, UCI (Merched)
:1af 1 cymal, Giro d'Italia

## Dolenni allanol
* Neges ar BRV 
*  Gwybodaeth am Regina Schleicher ar wefan ei thîm 

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Seiclwyr o'r Almaen
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Almaen
Nikki Egyed

Seiclwraig ffordd a threiathlwraig proffesiynol o Awstralia ydy **Nikki Egyed** (ganwyd 19 Ebrill 1982, Queensland, Awstralia). Rhwng mis Mawrth a Hydref bob blwyddyn, mae'n byw yn Verace, yr Eidal.

Mae wedi cynrychioli Awstralia yn rhyngwladol, yn seiclo a treiathlon.

## Canlyniadau

;2006
:3ydd Grande Boucle Féminine

;2007
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Awstralia
:3ydd Cwpan y Byd Geelong

## Dolenni allanol
* Proffil ar wefan swyddogol seiclo yn Awstralia 

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Seiclwyr o Awstralia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Awstralia
Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser, CTT

Mae **Pencampwriaethau Cenedlaethol Treial Amser** y CTT yn bencampwriaethau Prydeinig sydd yn cael eu rhedeg yn annibynnol o gorff llywodraethu British Cycling. Nid ydynt yn cael eu cydnabod yn rhyngwladol gan yr UCI.

## 10 Milltir
### Dynion
### Merched
### Iau (Odan 18)
## 25 Milltir
### Dynion
### Merched
### Iau (Odan 18)
## 50 Milltir
### Dynion
### Merched
## 100 Milltir
### Dynion
### Merched
## Cyfeiriadau
*Gwefan Swyddogol y CTT

Treial Amser RTTC
Eicon hoyw

[bawd|dde|200px|Yn aml, ystyrir [Judy Garland fel yr eicon hoyw amlycaf.]]
Person hanesyddol neu enwog sy'n cael ei edmygu gan nifer yn y cymunedau lesbiaidd, hoyw, deurywiol, a thrawsryweddol (LHDT) yw **eicon hoyw** neu **eicon LHDT**. Yn ddiweddar, mae'r term "Dykon" sy'n gyfuniad o "ddeic" () ac "icon" wedi cael ei dderbyn i ddisgrifio eiconau lesbiaid.

Mae priodweddau eicon hoyw fel arfer yn cynnwys delwedd goegwych, cryfder mewn adfyd, neu rywioldeb amwys. Gall yr eiconau hyn fod yn heterorywiol, cyfunrywiol, deurywiol neu'n drawsrywiol; mae'n bosibl hefyd nad ydynt wedi dod allan neu nad ydynt yn agored ynglŷn â'u rhywioldeb. Er bod y mwyafrif o eiconau hoyw wedi dangos eu cefnogaeth i fudiadau cymdeithasol LHDT, mae rhai wedi gwrthwynebu, gan ymgyrchu yn erbyn yr hyn a ystyriant yn agenda cyfunrywiol.

Yn draddodiadol, dyrchefir eiconau hanesyddol i statws uchel am fod eu rhywioldeb yn parhau i fod yn bwnc llosg ymysg haneswyr. Mae nifer o eiconau hoyw modern, diddanwyr benywaidd gan amlaf, wedi denu dilyniant mawr o'r gymuned hoyw yn ystod eu gyrfaoedd. Syrthia mwyafrif yr eiconau hoyw i mewn i un o ddau gategori: y cymeriad trasig, sydd weithiau'n cyflawni hunanladdiad neu'r eicon diwylliant-poblogaidd blaenllaw.

Ymysg eiconau enwog y mae Sant Sebastian, Judy Garland, Bette Davis, Barbra Streisand, Shirley Bassey, Margaret Williams, Cher, Janet Jackson, Gloria Gaynor, Madonna, a Lady Gaga.

## Cyfeiriadau
Categori:Diwylliant LHDT
Categori:Diwylliant poblogaidd
135

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
130 131 132 133 134 - **135** - 136 137 138 139 140

----

## Digwyddiadau 
* Diwedd gwrthryfel Simon bar Kokhba yn Judaea. Lleddir ef wedi 13 Rhagfyr yn Bethar. Ymladd yn parhau yng Ngalilea.
* Allor i Iau yn cael ei adeiladu ar safle'r deml yn Jerusalem.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Simon bar Kokhba, arweinydd y gwrthryfel Iddewig yn erbyn y Rhufeiniaid.
* Rabbi Akiva, dienyddiwyd gan y Rhufeiniaid (dyddiad tebygol)

Categori:135
134

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
129 130 131 132 133 - **134** - 135 136 137 138 139 

----

## Digwyddiadau 
* Arrianus, llywodraethwr Rhufeinig Cappadocia, yn gorchfygu ymosodiad gan yr Alani.
* Y Rhufeiniaid yn ail-gipio Jerusalem, a'i hail-enwi yn Aelia Capitolina.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Jima o Silla

Categori:134
Ronde van Drenthe (Merched)

:*Gweler Ronde van Drenthe ar gyfer ras y dynion.*

Ras seiclo broffesiynol ydy'r **Novilon Internationale Damesronde van Drenthe** (**Ronde van Drenthe**), a gynhelir yn flynyddol ers 1998. Mae'r ras yn rhan o Gwpan y Byd Ffordd, Merched yr UCI.

## Enillwyr 
## Cyfeiriadau
*Canlyniadau ar wefan swyddogol yr UCI
* Canlyniadau coll ar gael ar memoire-du-cyclisme.net 

Categori:Sefydliadau 1998
Categori:Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI
Categori:Seiclo yn yr Iseldiroedd
Nanni Moretti

Cyfarwyddwr ffilm, chyfansoddwr ac actor o'r Eidal ydy **Giovanni "Nanni" Moretti** (gened 19 Awst 1953).

## Ffilmiau
* *Bianca* (1984)
* *La messa è finita* (1985)
* *Palombella rossa* (1989)
* *Caro diario* (1994)
* *Aprile* (1996)
* *La stanza del figlio* ( 2001)
* *Il caimano* (2006)

Categori:Actorion o'r Eidal
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Cyfansoddwyr Eidalaidd
Categori:Genedigaethau 1953
Iaith ddodiadol

Iaith synthetig sy'n llunio geiriau drwy ychwanegu elfennau morffolegol (morffemau) at ei gilydd yw **iaith ddodiadol**. Mae pob un o'r morffemau yn mynegi un ystyr neu nodwedd ramedegol. Mae enghreifftiau o ieithoedd dodiadol yn cynnwys y Dyrceg a'r Hwngareg. Mae'r system hon o lynu morffemau at ei gilydd yn cyferbynnu'n fawr gydag ieithoedd ymasiadol lle mae morffemau yn ymasu i mewn i'w gilydd.

Gwelir system ddodiadol mewn ffurfdroadau enwol yn y Dyrceg. Dyma ffurfiau'r enw *adam* 'dyn':

**unigol****lluosog**
**goddrychol**adamadam-lar
**genidol**adam-ınadam-lar-ın
**derbyniol**adam-aadam-lar-a
**gwrthrychol**adam-ıadamları

Mae'n hawdd gweld bod pob morff yn cyfleu un ystyr neu nodwedd ramadegol. Mae *adam* yn golygu 'dyn'; mae -lar- yn cyfleu'r lluosog; -ın yn cyfleu'r cyflwr genidol; -a y cyflwr derbyniol; a -ı y cyflwr gwrthrychol. Does dim morff felly sy'n cyfuno dwy neu fwy o'r ystyron hyn. Mae'r system hon yn cyferbynnu'n gryf â'r hyn a geir mewn ieithoedd ymasiadol megis Lladin neu Rwsieg lle mae morffemau yn ymasu. Yn wahanol i ieithoedd ymasiadol, mae ieithoedd doddiadol yn dueddol o fod yn rheolaidd oherwydd natur un-ystyr y dodiadau, hynny yw, ni effeithir gwreiddyn y gair gan y dodiad, ac ni effeithir y dodiad gan wreiddyn y gair ac felly gellir ymwahanu'r morffemau'n hawdd.

Nid yw'r Gymraeg yn arddangos llawer o nodweddion dodiadol, ond gwelir agweddau o system dodiadol mewn ffurfiau megion *dynionach* neu *petheuach*, sy'n cynnwys tair morffem sy'n hawdd i'w rhannu oddi wrth ei gilydd, y bôn *dyn*, y ffurfdroad lluosog *-ion* neu *-au* a'r olddodiad dirmygus *-ach*.

## Gweler hefyd
*Iaith ddadelfennol
*Iaith synthetig
*Iaith bolysynthetig
*Iaith ymasiadol
*Cyflwr gramadegol

Categori:Morffoleg ieithyddol
Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI – Treial amser merched

Adnabyddir **Treial amser merched** ym **Mhencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI** fel pencampwriaeth y byd ar gyfer merched yn nisgyblaeth treial amser. Cynhelir yn flynyddol ar y cyd gyda phencampwriaeth y dynion.

## Hanes
Sefydlwyd treial amser ar gyfer merched ym Mhencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI am y tro cyntaf ym 1994.

Dim ond un reidiwr sydd wedi ennill y bencampwriaeth fwy na deuwaith, sef Jeannie Longo o Ffrainc â 4 buddugoliaeth.

## Pencampwyr
[bawd|[Ellen van Dijk (2013).]]

## Dolenni allanol
* Gwefan yr UCI
* Pencampwriaethau Seiclo Ffordd y Byd, UCI – Treial amser merched  ar *memoire-du-cyclisme.net*

Treial amser merched
Categori:Sefydliadau 1994
132

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
127 128 129 130 131 - **132** - 133 134 135 136 137 

----

## Digwyddiadau 
* Yr arweinydd Iddewig Simon bar Kokhba yn cychwyn gwrthryfel yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig. Cefnogir y gwrthryfel gan Rabbi Akiva.
* Gorfodir y lleng X *Fretensis* i adael Jerusalem a dychwelyd i Cesarea. Mae'r Iddewon yn meddiannu'r ddinas. Dinistrir y lleng XXII *Deiotariana* yn llwyr.
* Dechrau adeiladu Mawsoleum Hadrian yn Rhufain (Castel Sant'Angelo heddiw).

## Genedigaethau 
* Han Huandi, ymerawdwr Brenhinllin Han

## Marwolaethau 
* Sun Cheng

Categori:132
Simon bar Kochba

**Simon bar Kochba** (Hebraeg: **שמעון בר כוכבא**, hefyd **Bar Kokhva** neu **Bar Kokhba**) oedd arweinydd y gwrthryfel Iddewig yn erbyn yr Ymerodraeth Rufeinig yn 132.

Ei enw gwreiddiol oedd **Simon ben Kosba** (Hebraeg: **שמעון בן כוסבא** neu **ben Kosiba**, **בן כוזיבא**). Rhoddwyd y cyfenw Bar Kochba Aramaeg am "Fab Seren", yn ddiweddarch, yn cyfeirio at broffwydoliaeth yn Llyfr Numeri.

Roedd yr Iddewon wedi gwrthryfela yn erbyn Rhufain unwaith rhwng 66 a 73, ac wedi cael eu gorchfygu. Yn 132 codasant mewn gwrthryfel eto dan arweiniad bar Kochba. Gorfodwyd y lleng X *Fretensis* i adael Jerusalem a dychwelyd i Cesarea, a meddiannwyd y ddinas gan yr Iddewon. Dinistriwyd y lleng XXII *Deiotariana* yn llwyr. Llwyddodd bar Kochba i sefydlu gwladwriaeth annibynnol a barhaodd am dair blynedd, gan ei rheoli dan y teitl "Nasi".

Cafodd y Rhufeiniaid gryn drafferth yn rhoi diwedd ar y gwrthryfel yna, ac yn y diwedd bu raid iddynt ddefnyddio deuddeg lleng. Ar ôl brwydro hir, gorfodwyd bar Kochba i encilio i gaer Betar. Llwyddodd y Rhufeiniaid i gipio'r gaer a lladdwyd bar Kochba a'i wŷr. Yn ôl Cassius Dio, lladdwyd 580,000 o Iddewon yn y gwrthryfel, a llosgwyd 50 o drefi caerog a 985 o bentrefi. Dinistriwyd Jerusalem, ac adeiladwyd dinas Rufeinig, Aelia Capitolina, yn ei lle. Bu'r gwrthryfel y gostus iawn i'r Rhufeiniaid hefyd.

Yn dilyn y gwrthryfel, creodd yr ymerawdwr Hadrian dalaith newydd, trwy uno Judaea, Galilea a Samaria i greu Syria Palaestina.

Categori:Iddewon
Categori:Hanes Iddewig
Categori:Marwolaethau 135
Swydd Efrog a Humber

Un o naw rhanbarth Lloegr yw **Swydd Efrog a Humber** (Saesneg: *Yorkshire and the Humber*). Mae'n gorchuddio'r rhan fwyaf o sir hanesyddol Swydd Efrog, ynghyd â'r rhan o ogledd Swydd Lincoln a oedd wedi'i lleoli tu mewn i sir Humberside rhwng 1974 a 1996.

bawd|dim|200px|Lleoliad Swydd Efrog a Humber yn Lloegr

Disgwylid i Swydd Efrog a Humber (ynghyd â Gogledd-orllewin Lloegr) gynnal refferendwm ar sefydliad cynulliad rhanbarthol etholedig. Yn ddiweddar, yn Tachwedd 2004, gwrthododd rhanbarth Gogledd-ddwyrain Lloegr greu cynulliad rhanbarthol etholedig mewn refferendwm. Ar ôl hynny, cyhoeddodd y Dirprwy Brif Weinidog bryd hynny, John Prescott, na fyddai'n bwrw ymlaen â refferenda mewn rhanbarthau eraill. Lleolir Cynulliad Swydd Efrog a Humber, sydd yn gwango, yn Wakefield.

Whernside, yn Nyffrynnoedd Swydd Efrog, yw pwynt uchaf y rhanbarth (737m). Hornsea Mere, yn Nwyrain Swydd Efrog, yw'r llyn dŵr croyw mwyaf.

Yn 2011, roedd gan y rhanbarth boblogaeth o 5,283,733.

Mae'n cynnwys y siroedd seremonïol:

* De Swydd Efrog
* Dwyrain Swydd Efrog
* y rhan fwyaf o Ogledd Swydd Efrog (Mae rhan fach wedi'i gynnwys yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr.)
* Gorllewin Swydd Efrog
* rhan fach o Swydd Lincoln  (Mae'r gweddill wedi'i gynnwys yn Nwyrain Canolbarth Lloegr.)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Swydd Efrog a Humber 
*  Cynulliad Rhanbarthol Swydd Efrog a Humber 

Categori:Rhanbarthau Lloegr
Ieithyddiaeth gymharol

Canghen o ieithyddiaeth sy'n ymwneud â'r berthynas hanesyddol rhwng ieithoedd a'i gilydd yw **ieithyddiaeth gymharol**. Datblygodd ieitheg yn ystod y 19g ar ôl i ieithwyr sylweddoli bod y rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop a de Asia yn perthyn i'w gilydd ac eu bod nhw wedi tarddu o'r un famiaith goll, Proto-Indo-Ewropeg.

## Gweler hefyd 
* Ieitheg

## Darllen pellach 
* Hock, Hans Henrich a Joseph, Brian D. *Language History, Language Change, and Language Relationship: An Introduction to Historical and Comparative Linguistics* (Berlin, Mouton de Gruyter, 2009).

Categori:Gwyddorau cymharol
Categori:Ieithyddiaeth
133

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
128 129 130 131 132 - **133** - 134 135 136 137 138 

----

## Digwyddiadau 
* Sextus Julius Severus, llywodraethwr Prydain, yn cael ei yrru i Judea i ddelio a gwrthryfel.

## Genedigaethau 
* Athenagoras o Athen, awsur Cristionogol
* 30 Ionawr, Didius Julianus, ymerawdwr Rhufeinig (m. 193)

## Marwolaethau 
Categori:133
Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI

bawd|dde|300px|Logo Cwpan y Byd

Dechreuwyd **Cwpan y Byd Ffordd (Merched) UCI** yn 1998 gan yr Union Cycliste Internationale. Mae'n gystadleuaeth sy'n para tymor rasio cyfan, mae hi'n gyfres sy'n cynnwys sawl ras fel cymal. Mae'r nifer o gymalau'n amrywio o 6 i 12, gwobrwyir nifer wahanol o bwyntiau yn ôl safleoedd y reidwyr ym mhob ras, bydd y reidiwr gyda'r nifer fwyaf o bwyntiau ar ôl y rown derfynol yn ennill Cwpan y Byd.

Mae pob ras Cwpan y Byd yn ras un diwrnod, mae'r cyrsiau'n amrywio o rasus cylchffyrdd i rasus â chwrs hirach gweddol wastad, a rhai gyda llawer o ddringo megis y Fleche Wallonne sy'n darfod wrth ddringo'r allt enwog, *Mur de Huy*, sydd gyda sawl rhan ar lethr serth tua 15%.

## Pencampwyr Pwyntiau Cwpan y Byd (Merched) UCI
## Cwpan y Byd 2007
## Cwpan y Byd 2006
## Cwpan y Byd 2005
## Cwpan y Byd 2004
## Cwpan y Byd 2003
## Cwpan y Byd 2002
## Cwpan y Byd 2001
## Cwpan y Byd 2000
## Cwpan y Byd 1999
## Cwpan y Byd 1998
131

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
126 127 128 129 130 - **131** - 132 133 134 135 136 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn gwahardd enwaedu a darllen y Torah yn gyhoeddus.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:131
Johann Strauss I

Cyfansoddwr o Awstria oedd **Johann Strauss** (14 Mawrth 1804 - 25 Medi 1849). Tad y cyfansoddwyr Johann Strauss II, Josef Strauss ac Eduard Strauss oedd ef.

Cafodd ei eni yn Wien. Priododd Maria Anna Streim yn 1825.

## Gweithiau cerddorol
### Waltsiau
* Täuberln-Walzer op. 1 (1827)
* Wiener Carneval op. 3 (1828)
* Kettenbrücke-Walzer op. 4 (1828)
* Tivoli-Rutsch Walzer op. 39 (1830)
* Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben! Walzer op. 49
* Elisabethen-Walzer op. 71
* Philomelen-Walzer op. 82
* Paris-Walzer op. 101 (1838)
* Huldigung der Königin Victoria von Grossbritannien op. 103
* Wiener Gemüths-Walzer op. 116 (1840)
* Lorelei Rhein Klänge op. 154 (1843)

### Polcâu
* Seufzer-Galopp op. 9
* Chineser-Galopp op. 20
* Einzugs-galopp op. 35
* Sperl-Galopp op. 42
* Fortuna-Galopp op. 69
* Jugendfeuer-Galopp op. 90
* Cachucha-Galopp op. 97
* Indianer-Galopp op. 111
* Sperl-Polka op. 133
* Beliebte Annen-Polka op. 137
* Piefke und Pufke Polka op. 235

### Ymdeithganau
* Radetzky-Marsch op. 228 (1848)
* Jellačić-Marsch op. 244

Categori:Cyfansoddwyr y 19eg ganrif o Awstria
Categori:Genedigaethau 1804
Categori:Marwolaethau 1849
130

1g - **2g** - 3g 
80au 90au 100au 110au 120au - **130au** - 140au 150au 160au 170au 180au 
125 126 127 128 129 - **130** - 131 132 133 134 135 

----

## Digwyddiadau 
* Pasio cyfraith yn Rhufain yn gwahardd dienyddio caethweision heb brawd.
* Dechrau adeiladu'r Olympeion yn Athen.
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn ymweld a Petra a Gerasa (Jerash).

## Genedigaethau 
* 15 Rhagfyr — Lucius Verus, Ymerawdwr Rhufeinig
* Aulus Gellius, awdur Lladin a gramadegydd (tua'r dyddiad yma)
* Sant Irenaeus (tua'r dyddiad yma)
* Avidius Cassius, Ymerawdwr Rhufeinig

## Marwolaethau 
* Juvenal, dychanwr
* Carpocrates, athronydd crefyddol
* Antinous, cariad yr Ymerawdwr Hadrian
* Marinus o Tyre, mapiwr

Categori:130
Al Oerter

Athletwr Americaidd oedd '''Alfred Adolf 'Al' Oerter, Jr'''. (19 Medi, 1936 - 1 Hydref, 2007). Enillodd Oerter bedwar medal aur Olympiadd rhwng 1956 - 1968 am daflu disgen.

Oerter, Al
Oerter, Al
Diwylliant poblogaidd

Elfennau diwylliannol mewn cymdeithas a fytholir trwy iaith frodorol neu *lingua franca**r gymdeithas yw **diwylliant poblogaidd*'. Mae'n cynnwys rhyngweithiadau, anghenion a dymuniadau dyddiol a'r "enydau" diwylliannol sy'n gwneud bywydau pob dydd y prif ffrwd. Gall cynnwys nifer o arferion, yn cynnwys y rhai sy'n ymwneud â choginio, dillad, treuliant, cyfryngau torfol a'r nifer o wynebweddau adloniant megis chwaraeon a llenyddiaeth. (Cymharwch â meme.) Yn aml mae diwylliant poblogaidd yn cyferbynnu â "diwylliant uchel" mwy gyfyngedig, hyd yn oed elitaidd, h.y. diwylliant y grwpiau cymdeithasol llywodraethol.

Mynegir diwylliant poblogaidd mewn cylchrediad torfol eitemau o feysydd megis ffasiwn, cerddoriaeth, chwaraeon a ffilm. Mae byd diwylliant poblogaidd wedi cael effaith neilltuol ar gelf o'r 1960au ymlaen, trwy gelf bop. Pan ddechreuodd diwylliant poblogaidd modern yn y 1950au, daeth yn anoddach i oedolion cymryd rhan. Heddiw, mae'r mwyafrif o oedolion, eu plant a'u wyrion yn "cyfrannu" at ddiwylliant poblogaidd yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol.


Categori:Astudiaethau'r cyfryngau
Poblogaidd
La stanza del figlio

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Nanni Moretti yw ***La Stanza Del Figlio*** a gyhoeddwyd yn 2001. Fe'i cynhyrchwyd gan Nanni Moretti a Angelo Barbagallo yn yr Eidal a Ffrainc; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: StudioCanal, Sacher Film. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Eidaleg a hynny gan Heidrun Schleef. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Nanni Moretti, Stefano Accorsi, Jasmine Trinca, Laura Morante, Silvio Orlando, Claudio Santamaria, Roberto Nobile, Renato Scarpa, Antonio Petrocelli, Dario Cantarelli, Giuseppe Sanfelice, Lorenzo Alessandri, Luisa De Santis, Paolo De Vita, Roberto De Francesco, Silvia Bonucci a Stefano Abbati. Mae'r ffilm *La Stanza Del Figlio* yn 99 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2001. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *A Beautiful Mind* sef ffilm fywgraffyddol gan Ron Howard. Hyd at 2022 roedd o leiaf 8,000 o ffilmiau Eidaleg wedi gweld golau dydd. 
Giuseppe Lanci oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Esmeralda Calabria sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. 
## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Nanni Moretti ar 19 Awst 1953 yn Bruneck. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1976 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. 
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Nanni Moretti nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q25100.           # P57 = film director
 OPTIONAL {
 ?item wdt:P136 ?genre.
 ?genre rdfs:label ?genre_label.
 FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Eidaleg
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Eidal
Categori:Ffilmiau dogfen o'r Eidal
Categori:Ffilmiau Eidaleg
Categori:Ffilmiau o'r Eidal
Categori:Ffilmiau dogfen
Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan StudioCanal
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Esmeralda Calabria
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Y Normaniaid yng Nghymru

[200px|bawd|[Castell Penfro, un o gadarnleoedd y Normaniaid yng Nghymru]]
Cyrhaeddodd milwyr o Normandi Gymru yn 1051, pan ddaeth Ralff o Mantes (nai edward Gyffeswr) yn iarll Henffordd, gan sefydlu rhan o'i fyddin ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Olynydd brenhinoedd Sacsonaidd oedd Wiliam I (Gwilym Goncwerwr), ac felly nid oedd ganddo fryd ar feddiannu Cymru, a phwrpas amddiffynnol oedd i'w gtynlluniau yn gosod ei fyddin ar y ffin hwn.

O achos cwymp Gruffudd ap Llywelyn ym 1063 doedd Cymru ddim yn wlad gref pan gyrhaeddodd Wiliam I Loegr a meddiannu coron y deyrnas honno yn 1066 ar ôl ennill Brwydr Hastings. Sefydlodd iarllaethau yng Nghaer (iarllaeth Caer, Amwythig (iarllaeth Amwythig) a Henffordd (iarllaeth Henffordd). Ond wedi peth amser, brwydrodd yr ieirll hyn yn erbyn y Cymry, gan ehangu eu tir ac adeiladu cestyll. O ganlyniad daeth brenhiniaeth Gwent i ben ym 1086 ac aeth tiriogaeth teyrnas Gwynedd yn llai a llai. Ceir y cyfeiriad cyntaf at y Normaniaid mewn llawysgrifau Cymreig yn 1072 pan laddwyd Maredudd ab Owain o Ddeheubarth gan y Normaniaid.

Er mwyn cadw'r heddwch, cafodd rhai o arweinwyr y Cymry eu cydnabod gan y brenin newydd: Rhys ap Tewdwr yn Neheubarth ac Iestyn ap Gwrgant ym Morgannwg, ond newidiodd y sefyllfa ar ôl i Wilym farw ym 1087. Cipiwyd Morgannwg a Brycheiniog ac aeth Roger o Montgomery, iarll Amwythig, i dde Dyfed lle cododd gastell Penfro.

Bu Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd yn llwyddiannus am gyfnod yn ymladd yn erbyn y Normaniaid, ac yr un fath Rhys ap Tewdwr yn Neheubarth.

## Wiliam II
Nid oedd gan fab Wiliam, sef William II yr un parch at y Cymry, a gan nad oedd yn anrhydeddu cytundebau ei dad ymestynnodd i mewn i rannau dwyreiniol o Gymru, gan gynnwys ymdrechion Bernard de Neufmarché (c. 1050–c. 1125) a lwyddodd i gipio'r tir o'r ffin hyd at Aberhonddu erbyn 1093. lle cododd gastell iddo'i hun a sefydlu Arglwyddiaeth Brycheiniog er mwyn ceisio rheoli'r ardal. Ymladdodd Rhys ap Tewdwr yn ei erbyn, a bu farw; o hynny ymlaen, cynyddodd gafael y Normaniaid ar ddwyrain Deheubarth. Cododd Arnulf Montgomery gastell ym Mhenfro a phenodi Gerald o Windsor (taid Gerallt Gymro) yn gwnstabl.

Yng nghanolbarth Cymru y sefydlodd Philip de Breos. Syrthiodd Morgannwg a oedd yn un o bedair prif deyrnas Cymru, i ddwylo Robert Fitz Hammo.

Erbyn 1135 roedd y rhan fwyaf o'r de yn nwylo'r Normaniaid, ond nid am hir!

## 1204
Pan goronwyd Harri II, o linach Angyw yn 1154, ac yn sicr erbyn i Loegr golli Normandi yn 1204, daeth terfyn ar drefn y Normaniaid yng Nghymru.

## Brwydrau
*Brwydr Afon Rhymni
*Brwydr Aberllech
*Brwydr Crogen
*Brwydr Crug Mawr
*Brwydr Cwnsyllt 
*Brwydr Garn Goch
*Brwydr Gelli Carnant
*Brwydr Llanllieni
*Brwydr Tal Moelfre
*Brwydr Trefynwy

## Gweler hefyd
*Castell mwnt a beili
*Y Mers
*Normaniaid

## Cyfeiriadau 

Categori:11eg ganrif yng Nghymru
Categori:12fed ganrif yng Nghymru
Cymru
Robert o Ruddlan

Uchelwr Normanaidd oedd **Robert o Ruddlan** (bu farw 3 Gorffennaf 1088). Am gyfnod bu'n arglwydd rhan helaeth o Ogledd Cymru.

## Gyrfa
Roedd Robert yn gefnder i Hugh d'Avranches, Iarll 1af Caer, ac ymddengys iddo gyrraedd y Mers cyn 1066 yng ngwasanaeth Edward y Cyffeswr. Pan ddaeth Hugh yn Iarll Caer yn 1070, ymddengys i Robert gael ei apwyntio'n bennaeth ei filwyr yn 1072. Dechreuodd ymladd yn erbyn y Cymry yn syth, ac wedi iddo goncro tir yn ardal Tegeingl adeiladodd gastell yn Rhuddlan.

Pan geisiodd Gruffudd ap Cynan gipio gorsedd Gwynedd oddi wrth  Trahaearn ap Caradog yn 1075, rhoddodd Robert fenthyg milwyr Normanaidd i Gruffudd. Cymerodd Robert fantais ar yr ymladd rhwng Trahaearn a Gruffudd i gipio cantrefi Rhos a Rhufoniog ac i adeiladu castell yn Neganwy. Erbyn hyn, ef oedd biau'r rhan fwyaf o ogledd Cymru i'r dwyrain o Afon Conwy mewn enw, ond mae'n debyg fod ei reolaeth ymarferol yn gyfyngedig i'r arfordir.

Yn1081, lladdwyd Trahaearn ap Caradog gan Gruffydd ap Cynan ym Mrwydr Mynydd Carn. Yn fuan wedyn, cymerwyd Gruffudd yn garcharor trwy frad wedi iddo gyfarfod y Normaniaid yn Y Rug ger Corwen. Carcharwyd Gruffudd yng Nghaer gan Hugh d'Avranches, ond Robert a hawliodd diroedd Gruffudd. Adeiladodd gestyll ym Mangor, Caernarfon ac Aberlleiniog, ac efallai eraill. Yn ôl Llyfr Dydd y Farn, ef oedd yn dal holl diroedd gogledd Cymru heblaw eiddo esgobaethau  Bangor a Llanelwy. Roedd yn dal y tiroedd hyn yn uniongyrchol oddi wrth y brenin, nid gan Hugh, ar rent blynyddol o ddeugain punt.

Pan fu farw Gwilym Goncwerwr yn1087, datblygodd rhyfel rhwng ei feibion. Cefnogodd Robert y mab hynaf, Robert Curthose. Bu ef a'i filwyr yn gwarchae ar Rochester dros Robert, ond gorfodwyd hwy i ildio gan fyddin William Rufus.

Diweddwyd gyrfa Robert yn 1088. Yn ôl y croniclwr Normanaidd Orderic Vitalis (1075-1143) yn ei lyfr yr *Historiae Ecclesiasticae*, roedd yn cysgu ganol dydd yn ei gastell yn Neganwy pan ddeffrowyd ef gyda'r newyddion fod Cymry wedi glanio mewn tair llong islaw Pen y Gogarth a'u bod yn ysbeilio ei diroedd. Dywed Orderic mai *Grithfridus, rex Guallorum* (Gruffudd, Brenin Cymru) oedd yn eu harwain, sef Gruffudd ap Cynan wedi iddo ddianc o garchar yng Nghaer, fe ymddengys, er nad oes cyfeiriad at y digwyddiad yn *Hanes Gruffudd ap Cynan*.

Er ei fod yn Norman ei hun, mae Orderic yn collfarnu Robert yn hallt am ei ymddygiad: 
:Nid yw'n iawn fod Cristnogion yn gormesu eu brodyr, sydd wedi cael eu haileni yn ffydd Crist trwy fedydd, fel hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1088
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych
127

1g - **2g** - 3g 
70au 80au 90au 100au 110au - **120au** - 130au 140au 150au 160au 170au 
122 123 124 125 126 - **127** - 128 129 130 131 132 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Ymerawdwr Hadrian yn dychwelyd i Rufain ar ôl saith mlynedd o deithio o amgylch taleithiau'r ymerodraeth Rufeinig.

## Genedigaethau 
* Zheng Xuan, athronydd o China

## Marwolaethau 
* Plutarch, hanesydd Groegaidd

Categori:127