Roald Dahl

Awdur o Sais oedd yn ysgrifennu nofelau a storïau byrion, a llenor ar gyfer y sgrîn, oedd **Roald Dahl** (13 Medi 1916 – 23 Tachwedd 1990). Roedd yn enwog am ei lyfrau ar gyfer oedolion a phlant yn arbennig.

Ganwyd Dahl yng Nghaerdydd i rieni o Norwy. Cafodd ei fedyddio yn yr Eglwys Norwyaidd ar bwys y bae. Mynychodd Ysgol Repton yn Swydd Derby. Daeth i'r amlwg yn y 1940au gyda'i waith ar gyfer plant ac oedolion, gan ddod yn un o awduron mwyaf poblogaidd y byd. Datgelwyd yn y 1980au iddo weithio fel asiant ddirgel ar gyfer MI6, Gwasanaeth Cudd-wybodaeth Dramor Prydain, gan wasanaethu yn yr Unol Daleithiau i hybu buddion Prydain ac i frwydro yn erbyn symudiad "America First", gan weithio ar y cyd gydag Ian Fleming a David Ogilvy. Mae'r llyfr hanesyddol, "The Irregulars" gan Jennet Conant (2008, Simon and Schuster) yn disgrifio'r cyfnod hwn ym mywyd Dahl a'i gyfoeswyr.

Mae llyfrau mwyaf poblogaidd Dahl yn cynnwys *Y Twits*, ''Charlie a'r Ffatri Siocled*, *James a'r Eirinen Wlanog Enfawr*, *Matilda*, *Y Gwrachod* ac *Yr CMM''.

## Teulu
Pan oedd yn bedwar mis oed, cafodd Theo Dahl anafiadau drwg pan drawodd tacsi ei bram. Fe ddioddefodd o hydrocephalus, ac fel canlyniad, daeth Dahl i ymwneud gyda datblygiad y falf "Wade-Dahl-Till" (neu'r falf WDT), dyfais i leddfu'r cyflwr.

Priododd Dahl yr actores Americanaidd,  Patricia Neal, ar 2 Gorffennaf 1953 yn Eglwys y Drindod, Dinas Efrog Newydd. Parhaodd y briodas 30 mlynedd a chawsont bump o blant: Olivia (a fu farw o frech-wen encephalitis, yn saith oed), Tessa, Theo, Ophelia, a Lucy. Cysegrwyd y llyfr *The BFG* i Olivia.

Yn 1965, dioddefodd Neal dri ebychiad aneurysm ymenyddol tra'n feichiog gyda'u pumed plentyn, Lucy; fe gymerodd Dahl reolaeth o'i adferiad, ac fe ailddysgodd sut i gerdded a siarad yn y diwedd. Ar ôl priodas gythryblus, cawsant ysgariad yn 1983, ac fe ail-briododd Dahl Felicity ("Liccy") d'Abreu Crosland (ganwyd 12 Rhagfyr 1938), a oedd 22 mlynedd yn iau nag ef.

Mae Ophelia Dahl yn gyfarwyddwr ac yn gyd-sefydlydd (gyda Paul Farmer) cymdeithas ddi-elw Partners in Health, sy'n darparu gofal iechyd i rai o gymunedau tlotaf y byd. Mae Lucy Dahl yn llenor ar gyfer y sgrin yn Los Angeles. Mae merch Tessa, Sophie Dahl (a ysbrydolodd Dahl i greu cymeriad Sophie, prif gymeriad *Y CMM*) yn fodel ac yn awdures, mae hi'n cofio Roald Dahl fel "dyn anodd iawn – cryf iawn, dominyddol ... ddim yn annhebyg i tad y chwiorydd Mitford yn rhuo o gwmpas y tŷ yn dweud ei farn yn swnllyd, gan wahardd rhai bechgyn rhag ymweld â'r tŷ." Mae un o nifer o wyrion Dahl yn mynychu'r Royal Palm Academy.

## Diwrnod Roald Dahl
Yn ddiweddar, mae diwrnod pen-blwydd Dahl, 13 Medi, wedi cael ei ddathlu yn eang fel **Diwrnod Roald Dahl**.

Ar benwythnos 17/18 Medi 2016 cynhaliwyd cyfres o ddigwyddiadau yng Nghaerdydd i ddathlu canmlwyddiant geni Dahl. Daeth torf o filoedd i weld y digwyddiadau 'annisgwyl' oedd wedi eu seilio ar waith llenyddol yr awdur, a gynhyrchwyd ar y cyd rhwng National Theatre Wales a Chanolfan Mileniwm Cymru.

## Llenyddiaeth plant
Roedd mam Dahl yn arfer adrodd straeon iddo ef a'i chwiorydd am greaduriaid mytholegol Norwyaidd, ac mae nifer o'i lyfrau'n cyfeirio at y rhain neu wedi cael eu hysbrydoli gan y straeon, megis y cewri yn *The BFG*. Darlunwyd nifer o'i lyfrau gan Quentin Blake.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o Gymry a wrthododd "Anrhydedd Brydeinig"

## Rhestr Gweithiau
### Gwaith ar gyfer Plant
#### Storïau Plant
[bawd|90px|*[Yr CMM* (1982)]]
* *The Gremlins* (1943)
* ''James a'r Eirinen Wlanog Enfawr* (Saesneg: *James and the Giant Peach*) (1961) — Ffilm: *James and the Giant Peach* (animeiddio) (1996)
* *Charlie a'r Ffatri Siocled* (Saesneg: *Charlie and the Chocolate Factory*) (1964) — Ffilmiau: *Willy Wonka & the Chocolate Factory* (1971) a *Charlie and the Chocolate Factory* (2005)
* *Y Bys Hud* (Saesneg: *The Magic Finger*) (1966)
* *Mr Cadno Campus* (Saesneg: *Fantastic Mr Fox*) (1970) — Ffilm: *Fantastic Mr. Fox* (animeiddio)
* *Charlie a'r Esgynnydd Mawr Gwydr* (Saesneg: *Charlie and the Great Glass Elevator*) (1972) Dilyniant i *Charlie and the Chocolate Factory*.
* *Danny Pencampwr y Byd* (Saesneg: *Danny the Champion of the World*) (1975) — Ffilm: *Danny the Champion of the World* (ffilm teledu) (1989)
* *The Wonderful Story of Henry Sugar and Six More* (1977)
* *Y Crocodeil Anferthol* – (1) cyfieithydd Emily Huws; (2) cyfieithydd Elin Meek (Saesneg: *The Enormous Crocodile*) (1978)
* *Y Twits* (Saesneg: *The Twits*) (1980)
* *Moddion Rhyfeddol George* (Saesneg: *George's Marvelous Medicine*) (1981)
* *Yr CMM* (Saesneg: *The BFG*) (1982) — Ffilm: *The BFG* (animeiddio) (1989)
* *Y Gwrachod* (Saesneg: *The Witches*) (1983) — Ffilm: *The Witches* (1990)
* *Jiráff, a'r Pelican a Fi* (Saesneg: *The Giraffe and the Pelly and Me*) (1985)
* *Matilda* (1988) — Ffilm: **Matilda* (1996)
* *Nab Wrc* (Saesneg: *Esio Trot*) (1989)
* *The Minpins* (1991)
* *The Vicar of Nibbleswicke* (1991)

#### Barddoniaeth Plant
[80px|bawd|chwith|*[Pastai Odl* (*Rhyme Stew*) (1989)]]
* *Ffi Ffai Ffiaidd* (Saesneg: *Revolting Rhymes*) (1982)
* *Ych-A-Fi (Saesneg: *Dirty Beasts*) (1983)
* *Pastai Odl* (Saesneg: *Rhyme Stew*) (1989)

### Ffuglen ar gyfer Oedolion
#### Nofelau
* *Sometime Never: A Fable for Supermen* (1948)
* *My Uncle Oswald* (1979)

#### Casgliadau Storïau Byrion
* *Over To You: Ten Stories of Flyers and Flying* (1946)
* *Someone Like You* (1953)
* *Kiss Kiss* (1960)
* *Twenty-Nine Kisses from Roald Dahl* (1969)
* *Tales of the Unexpected* (1979)
* *Switch Bitch* (1974) ISBN 0-1400-4179-6
* *More Tales of the Unexpected* (1980)
* *The Best of Roald Dahl* (1978)
* *Roald Dahl's Book of Ghost Stories (1983)*. Golygwyd gyda rhagair gan Dahl.
* *Ah, Sweet Mystery of Life: The Country Stories of Roald Dahl* (1989)
* *The Collected Short Stories of Dahl* (1991)
* *Two Fables* (1986). "Princess and the Poacher" a "Princess Mammalia".
* *The Great Automatic Grammatizator* (1997). (Adnabyddir yn yr Unol Daleithiau dan yr enw *The Umbrella Man and Other Stories*).
* *Skin And Other Stories* (2002)
* *Roald Dahl: Collected Stories* (2006)

### Ffeithiol
* *The Mildenhall Treasure* (1946, 1977, 1999)
* *Boy – Tales of Childhood'' (1984) Atgofion hyd oedran 16, gan ganolbwyntio yn arbenig ar addysgu ym Mhrydain yn nechrau'r 20g.
* *Going Solo* (1986) Dilyniant iw hunanatgofiant, ynddi mae'n mynd i weithio i Shell ac yn gwario amser yn gweithio yn Tansanïa cyn ymuno â ymdrech y rhyfel gan fod yn un o'r peilotau cynghreiriol olaf i adael Gwlad Groeg yn ystod y goresgyniad Almaeneg.
* *Measles, a Dangerous Illness* (1986)
* *Memories with Food at Gipsy House* (1991)
* ''Roald Dahl's Guide to Railway Safety* (1991)
* *My Year* (1993)
* *The Roald Dahl Ominibus* (1993)

### Dramâu
* *The Honeys* (1955) Cynhyrchwyd yn Theatr Longacre ar Broadway.

### Sgriptiau Ffilm
* *36 Hours* (1965)
* *You Only Live Twice* (1967)
* *Chitty Chitty Bang Bang* (1968)
* *The Night Digger* (1971)
* *Willy Wonka & the Chocolate Factory* (1971)

### Teledu
* *Way Out* (1961) Cyfres Arswyd a gynhyrchwyd gan David Susskind
* *Alfred Hitchcock Presents'' ysgrifennwyd penodau gan Roald Dahl:
**Alfred Hitchcock Presents: "Lamb to the Slaughter" (1958)
**Alfred Hitchcock Presents: "Dip in the Pool" (1958)
**Alfred Hitchcock Presents: "Poison" (1958)
**Alfred Hitchcock Presents: "Man from the South" (1960)
**Alfred Hitchcock Presents: "Mrs. Bixby and the Colonel's Coat" (1960)
**Alfred Hitchcock Presents: "The Landlady" (1961)
* *Tales of the Unexpected* (1979-88), ysgrifennwyd a chyflwynwyd penodau gan  Roald Dahl

## Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Saesneg o Gymru
Categori:Nofelwyr plant o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol y Gadeirlan, Llandaf