Robert Buckland

Gwleidydd Ceidwadol o Gymro yw **Syr Robert James Buckland** KBE, QC (ganwyd 22 Medi 1968). Roedd yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru rhwng Gorffennaf a Hydref 2022. Yn fargyfreithiwr, roedd yn Aelod Seneddol (AS) dros Dde Swindon rhwng 2010 a 2024.

Gwasanaethodd Buckland fel Cyfreithiwr Cyffredinol Cymru a Lloegr o 2014 i 2019, nes iddo ddod yn Weinidog Gwladol dros Garchardai. Fe’i penodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder ac Arglwydd Ganghellor gan Boris Johnson ym mis Gorffennaf 2019, gan wasanaethu tan ad-drefnu’r cabinet ym mis Medi 2021. Ef oedd yr ail Arglwydd Ganghellor o Lanelli, ar ôl yr Arglwydd Elwyn-Jones (1974–1979). Ym mis Gorffennaf 2022, fe’i penodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru ond cafodd ei olynu gan Simon Hart erbyn yr Hydref. Collodd ei sedd yn Nhŷ'r Cyffredin yn Etholiad Cyffredinol 2024. Graddiodd yn y Gyfraith yn 1990, a'r flwyddyn ganlynol galwyd ef i'r bar yn yr Inner Temple.

Bu Buckland yn ymarfer fel bargyfreithiwr yng Nghymru rhwng 1992 a 2010, gan arbenigo mewn cyfraith droseddol yn Llys y Goron yn Abertawe, Caerdydd, Merthyr a Chasnewydd. Fe’i penodwyd yn gofiadur yn 2009, gan eistedd fel barnwr rhan amser yn Llys y Goron.

## Mynediad i wleidyddiaeth 
Sefodd Buckland fel ymgeisydd y Blaid Geidwadol dros Ward Elli ar Gyngor Sir Dyfed ym Mai 1993, gan ennill y sedd oddi ar Lafur gyda mwyafrif o 3 pleidlais yn unig. Dywedwyd mai ef oedd y Ceidwadwr cyntaf "mewn cof byw" i gael ei ethol yn ardal Llanelli. Yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol, daeth Ward Elli yn rhan o Gyngor Sir Gaerfyrddin unedol a safodd Buckland eto yn 1995 lle collodd i'r ymgeisydd Llafur o dros 200 o bleidleisiau.

Ym 1994 sefodd Buckland yn aflwyddiannus fel ymgeisydd y Blaid Geidwadol ar gyfer sedd ddiogel Llafur i Senedd Ewrop dros Oorllewin De Cymru. Y flwyddyn ganlynol safodd yn aflwyddiannus fel ymgeisydd y Blaid Geidwadol ar gyfer sedd seneddol Lafur ddiogel Islwyn yn yr isetholiad a achoswyd gan benodiad yr AS presennol Neil Kinnock yn Gomisiynydd Ewropeaidd. Cynhaliwyd yr isetholiad hwn ar adeg o amhoblogrwydd i’r llywodraeth Geidwadol, ac fe’i hennillwyd yn gyfforddus gan yr ymgeisydd Llafur Don Touhig, Buckland yn derbyn 3.9% yn unig o’r bleidlais.

Aeth ymlaen i sefyll yn aflwyddiannus dros y Blaid Geidwadol fel eu hymgeisydd ar gyfer Preseli Penfro yn etholiad cyffredinol 1997. Roedd ar restr ymgeiswyr y Blaid Geidwadol dros Gymru yn etholiadau Ewrop 1999, ond roedd eto'n aflwyddiannus.

Yn 2005, dewiswyd Buckland yn ddarpar Ymgeisydd Seneddol y Blaid Geidwadol ar gyfer De Swindon, gan gymryd lle'r cyn AS Simon Coombs a oedd wedi cynrychioli Swindon rhwng 1983 a 1997, ac wedi ymladd y sedd yn aflwyddiannus yn 2001. Yn etholiad cyffredinol 2005, collodd Buckland i'r ymgeisydd Llafur Anne Snelgrove, a gipiodd 17,534 o bleidleisiau i'w 16,181, mwyafrif cul o 1,353 o bleidleisiau.

## Gyrfa Seneddol 
### Gweinidogaeth Cameron-Clegg 
Yn dilyn cael ei drechu yn 2005, enillodd Buckland sedd De Swindon yn etholiad cyffredinol 2010 gyda mwyafrif o 3,544 o bleidleisiau. Roedd hyn yn cynrychioli gogwydd o 5.51% i'r Ceidwadwyr. Cafodd 19,687 o bleidleisiau (41.8% o’r cyfanswm) o’i gymharu â 16,143 o bleidleisiau i’r periglor Anne Snelgrove.

Yn 2010, etholwyd Buckland i'r Pwyllgor Dethol ar Gyfiawnder. Yn 2012, galwodd Buckland ynghyd â’i gyd-Aelod Seneddol Torïaidd, Stuart Andrew, am ddinistrio neu werthu ffonau symudol carcharorion i godi arian at elusennau dioddefwyr, gan ddweud bod ffonau symudol yn y carchar yn “fygythiad” ac y byddai eu gwerthu yn darparu gwasanaeth i y wlad, gan ei bod yn costio £20,000 y flwyddyn i storio ffonau troseddwyr. Cefnogwyd y ddau gan yr Is-ysgrifennydd Gwladol Seneddol dros Gymorth Cyfreithiol a Gwasanaethau Cyfreithiol Jeremy Wright ac Ysgrifennydd Gwladol yr Wrthblaid dros Gyfiawnder Sadiq Khan. Bu’n gadeirydd y Grŵp Hollbleidiol ar Awtistiaeth rhwng 2011 a 2014 ac roedd yn swyddog o’r grŵp hollbleidiol ar Leferydd, Iaith a Chyfathrebu.

Ar 4 Rhagfyr 2012 etholwyd Buckland yn Gyd-ysgrifennydd Pwyllgor Meinciau Cefn dylanwadol 1922. Bu hefyd yn Gadeirydd Comisiwn Hawliau Dynol y Ceidwadwyr rhwng 2011 a 2014. Bu’n aelod o’r Pwyllgor Safonau a’r Pwyllgor Breintiau rhwng 2012 a 2014. Gwasanaethodd hefyd ar y Cyd-bwyllgor ar Hawliau Dynol o 2013 i 2014 a'r Cyd-bwyllgor ar Breifatrwydd a Goruchwyliadau a gynullwyd rhwng 2011 a 2012.

Ar 15 Gorffennaf 2014, penodwyd Buckland yn Gyfreithiwr Cyffredinol Cymru a Lloegr, gan gymryd lle Oliver Heald fel rhan o ad-drefnu eang y llywodraeth.

Fel y Cyfreithiwr Cyffredinol, aeth Buckland â Bil Troseddau Difrifol 2014 (Deddf Troseddau Difrifol 2015 bellach) drwy ei gamau yn Nhŷ’r Cyffredin ym Mhwyllgor y Bil. Roedd y Bil yn cynnwys darpariaethau a oedd, ymhlith pethau eraill, yn diweddaru’r gyfraith droseddol o esgeuluso plant ac yn cyflwyno trosedd o reolaeth orfodol ar bobl o fewn perthnasoedd agos mewn cyd-destun domestig. Fel aelod meinciau cefn, roedd wedi ymgyrchu ar y materion hyn. Yn 2015, bu’n gweithio gyda Gweinidog y Swyddfa Gartref, James Brokenshire, i fynd â’r Bil Mewnfudo drwy ei gamau yn Nhŷ’r Cyffredin. Yn 2016, llwyddodd i helpu i fynd â’r Bil Pwerau Ymchwilio drwy ei gamau yn Nhŷ’r Cyffredin.

Denodd ei benodiad fel Cyfreithiwr Cyffredinol Cymru a Lloegr ym mis Gorffennaf 2014 sylw’r cyfryngau ar ôl datgelu iddo gael ei ganfod yn euog o gamymddwyn proffesiynol gan Fwrdd Safonau’r Bar yn 2011. Roedd wedi arwain ymchwiliad yn 2008 i ymosodiad hiliol mewn ysgol yr oedd yn llywodraethwr ynddi. Er nad oedd ganddo unrhyw sail gyfreithiol dros wneud hynny, ceisiodd Buckland gael dogfennau yn ymwneud â'r digwyddiad a oedd yn cael eu dal gan fargyfreithiwr yn cynrychioli un o'r disgyblion dan sylw. Mewn ymateb, dywedodd swyddfa'r Twrnai Cyffredinol fod tor-cyfraith Buckland wedi bod yn "fân" a bod y canfyddiad "wedi'i ddileu o gofnodion y Bar ar ôl dwy flynedd ac felly nid oedd yn ofynnol i Mr Buckland ei ddatgan ar ei benodi'n Gyfreithiwr Cyffredinol."

Ym mis Chwefror 2015, adroddwyd bod Buckland yn un o nifer o unigolion oedd yn buddsoddi ym Mhartneriaeth Ffilm Invicta, yr oedd Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi (HMRC) wedi honni ei fod yn gynllun osgoi treth. Roedd hyn yn dilyn tribiwnlys treth a oedd wedi dyfarnu bod dau gynllun partneriaeth ffilm yn cael eu defnyddio’n bennaf at ddibenion osgoi treth yn hytrach nag at ddibenion busnes ac nad oedd gan y buddsoddwyr felly hawl i’r rhyddhad treth a hawliwyd. Ymatebodd Buckland nad oedd wedi ceisio osgoi treth a bod ei fuddsoddiadau yn fater o gofnod cyhoeddus. Dadleuodd fod ei gynghorydd ariannol wedi edrych i mewn i'r cwmnïau a chanfod eu bod yn gwbl ddi-fai.

### Gweinidogaeth Cameron 
Yn etholiad cyffredinol 2015, cadwodd Buckland ei sedd gyda mwyafrif  o 5,785 o bleidleisiau, gogwydd o 2.2% i’r Ceidwadwyr a chynnydd o 4.5% ym mhleidlais y Ceidwadwyr.

Ym mis Ionawr 2016, cynigiodd y Blaid Lafur yn aflwyddiannus welliant yn y Senedd a fyddai wedi ei gwneud yn ofynnol i landlordiaid preifat wneud eu cartrefi yn "addas i bobl fyw ynddynt". Yn ôl cofrestr buddiannau’r Senedd, roedd Buckland yn un o 72 o ASau Ceidwadol a bleidleisiodd yn erbyn y gwelliant a gafodd incwm personol o rentu eiddo. Roedd y Llywodraeth Geidwadol wedi ymateb i’r gwelliant eu bod yn credu y dylai cartrefi fod yn ffit i bobl fyw ynddynt ond nad oeddent am basio’r gyfraith newydd a fyddai’n ei gwneud yn ofynnol yn benodol.

### Gweinidogaeth May 
bawd| Portread swyddogol Buckland, 2017
Yn etholiad cyffredinol 2017, cadwodd Buckland ei sedd eto, ond gyda mwyafrif llai o 2,484 o bleidleisiau, gogwydd o 3.5% i Lafur ond gyda chynnydd o 8.9% ym mhleidlais y Ceidwadwyr.

Ym mis Mai 2019, penodwyd Buckland yn Weinidog Gwladol dros Garchardai yn y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn olynydd i Rory Stewart a benodwyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros Ddatblygu Rhyngwladol. Disodlwyd Buckland fel Cyfreithiwr Cyffredinol Cymru a Lloegr gan Lucy Frazer.

### Ysgrifennydd Gwladol dros Gyfiawnder o dan Johnson 
Ym mis Gorffennaf 2019, penodwyd Buckland yn Ysgrifennydd Cyfiawnder ac Arglwydd Ganghellor gan y Prif Weinidog newydd, Boris Johnson. Cafodd ei dyngu fel Aelod o’r Cyfrin Gyngor ar 25 Gorffennaf 2019.

Dywedodd fod ganddo brofiad perthnasol sylweddol a mynegodd fwriad i "helpu i yrru trwy raglen enfawr o newid".

Wythnos ar ôl cael ei dyngu, mewn cyfweliad ar gyfer papur newydd *The Times*, mynegodd y farn y dylid rhoi anhysbysrwydd i’r rhai a ddrwgdybir o droseddau difrifol pe bai’r cyhuddiadau’n bygwth eu henw da, gan nodi “gadewch i ni ddweud eich bod yn berson busnes lleol ag enw da sy’n cael ei gyhuddo o twyll. Mae'ch enw da yn mynd i gael ei danseilio'n fawr gan y cyhuddiad syml hwn. Gallai hynny fod yn achos teilwng dros anhysbysrwydd.” Wrth ymateb i’r cyfweliad, dywedodd Ian Murray, cyfarwyddwr Cymdeithas y Golygyddion, ei fod yn “hurt awgrymu ein bod mewn democratiaeth ryddfrydol am greu system o gyfiawnder sy’n galluogi’r cyfoethog, y pwerus a’r enwogion i gael eu hamddiffyn. Pan fyddant yn destun ymchwiliad am droseddau difrifol ond ni fyddai'r dyn neu fenyw cyffredin yn cael cynnig unrhyw amddiffyniadau o'r fath." Gwrthodwyd barn Buckland gan lefarydd y llywodraeth, a gadarnhaodd “nid dyma bolisi’r llywodraeth”, a’r Weinyddiaeth Gyfiawnder, a gadarnhaodd “nad yw hwn yn bolisi adrannol” ac a ddywedodd na fyddai Buckland yn rhoi cyfweliadau pellach ar y pwnc, a yn awr yn cael ei drin gan Downing Street.

Yn Nhŷ’r Cyffredin eisteddodd Buckland ar Bwyllgor Ymgynghorol y Llefarydd ar Waith Celf, Offerynnau Statudol (Pwyllgorau Dethol a Chyd-bwyllgorau), Pwyllgor Safonau a Breintiau, Preifatrwydd a Gwaharddebau (Cyd-bwyllgor), Biliau Cydgrynhoi (Cyd-bwyllgor), y Pwyllgor Cyfiawnder a Dynol. Hawliau (Cyd-bwyllgor).

Yng Nghynhadledd y Blaid Geidwadol yn 2019, nododd Buckland gynlluniau i sicrhau y byddai'n ofynnol i droseddwyr rhyw a threisgar dreulio dwy ran o dair o'u dedfryd, yn hytrach na hanner.

Ym mis Rhagfyr 2019, ail-etholwyd Buckland yn AS dros Dde Swindon am y pedwerydd tro gyda mwyafrif uwch o 6,625, symudiad o 4.1% oddi wrth Lafur.

Ym mis Ionawr 2020 cyhoeddodd Buckland ei fod yn dymuno agor carchar newydd yng Nghymru, er gwaethaf tynnu’n ôl yn ddiweddar y cynlluniau ar gyfer “uwch-garchar categori C” ym Mhort Talbot i 1,600 o garcharorion. Cyfeiriodd y BBC ar y pryd at ymchwil gan Brifysgol Caerdydd a Chanolfan Llywodraethiant Cymru a ganfu fod gan Gymru "y gyfradd carcharu uchaf yng ngorllewin Ewrop".

Goruchwyliodd Buckland ymateb rheolwyr carchardai’r DU i’r pandemig COVID-19 a gynyddodd yr amser a dreuliodd carcharorion yn eu celloedd, ond cyflawnodd yr hyn a oedd yn cael ei ystyried yn gyfraddau heintiau isel.

Ar 15 Medi 2021, diswyddwyd Buckland fel yr Ysgrifennydd Cyfiawnder ar ôl i Boris Johnson ad-drefnu ei gabinet.

### Ysgrifennydd Gwladol Cymru 
Dychwelodd i gabinet Boris Johnson ar 7 Gorffennaf 2022 pan olynodd Simon Hart fel Ysgrifennydd Cymru gan aros yn y swydd o dan Liz Truss. Ymddiswyddodd y diwrnod y daeth Rishi Sunak yn Brif Weinidog, ac fe'i olynwyd gan David TC Davies.

## Gwobrau 
Yn 2011, dyfarnwyd Gwobr Gwleidydd y Flwyddyn i Buckland gan Goleg Brenhinol y Therapyddion Lleferydd ac Iaith am ei waith ymgyrchu ar faterion lleferydd, iaith a chyfathrebu. 

Ym mis Ionawr 2013, dyfarnwyd Gwobr Menter Diplomyddol Grassroot i Buckland o dan y categori Gyrru Cymdeithasol am ei waith helaeth ar hyrwyddo ymwybyddiaeth yn y senedd ar gyfer plant ag anghenion addysgol arbennig, gan gynnwys y rhai ag awtistiaeth yn lleol ac yn genedlaethol.

Fe'i penodwyd yn Farchoglywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (KBE) yn Anrhydeddau Gwleidyddol 2022.

## Bywyd personol 
Mae Buckland yn briod â Sian, y cyfarfu â hi yn y brifysgol. Ganwyd efeilliaid iddynt yn 2002, ac maent yn byw yn Wroughton yn ei etholaeth yn Wiltshire. Mae diddordebau Buckland yn cynnwys cerddoriaeth, gwin, hanes gwleidyddol a gwylio rygbi a chriced. Mae gan Buckland gath o'r enw "Mrs Landingham" a enwyd ar ôl cymeriad ar *The West Wing*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol Cymru
Categori:Cynghorwyr yng Nghymru
Categori:Pobl o Lanelli
Categori:Genedigaethau 1968