Llandudno

Tref arfordirol a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Llandudno**. Mae'n gorwedd ar benrhyn y Creuddyn i'r gogledd o Gonwy a Bae Colwyn. Mae ganddi boblogaeth o tua 25,000. Mae'n gorwedd ar y tir isel sydd rhwng tir mawr gogledd Cymru a Phen y Gogarth Fe'i hadeiladwyd yn bennaf yn y 19g fel cyrchfan gwyliau ac mae ei phensaernïaeth hanesyddol yn enwog. Mae'n un o gyrchfannau twristaidd mwyaf poblogaidd gogledd Cymru. Daw ei henw o blwyf hynafol Sant Tudno. Mae Caerdydd 210 km i ffwrdd o Llandudno ac mae Llundain yn 322&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 23&nbsp;km i ffwrdd.

bawd|dim|Llandudno o'r Gogarth
bawd|dim|Y gwaith copr

## Hanes
[250px|bawd|chwith|[Rhiwledyn a'r traeth o brom gogleddol Llandudno]]
Mae'r adeiladau yn y rhan fwyaf o'r dref yn perthyn i'r 19g a'r 20g, ond mae hanes ardal plwyf Llandudno yn cychwyn yn y cyfnod cynhanesyddol. Yn Oes yr Efydd dechreuwyd cloddio am gopr ar y Gogarth a bu diwydiant cloddio copr yn yr ardal hyd at y 19g. Ceir cromlech a meini eraill ar y Gogarth.

Yn ôl traddodiad, sefydlodd Sant Tudno gell ar y mynydd yn y 6g mewn man a nodir gan Eglwys Tudno heddiw. Dyma gyfnod y brenin Maelgwn Gwynedd hefyd, a gysylltir â Chaer Ddeganwy ac Eglwys Rhos.

Ar ddechrau'r 19g dim ond pentref bychan, yn gartref i bysgotwyr a mwyngloddwyr copr a'u teuluoedd oedd wrth droed y Gogarth. Datblygwyd y tir wastad rhwng y Gogarth a Rhiwledyn yn y 19g a chodwyd nifer o westai crand a thai. Y prif atyniad oedd y ddau draeth braf - Pen Morfa a Thraeth y Gogledd - a'r awyr iach. Tyfodd Llandudno i fod un o brif gyrchfannau gwyliau glan môr Cymru a gwledydd Prydain gyda nifer o'r ymwelwyr yn dod o ogledd-orllewin Lloegr i ddianc o'r dinasoedd am ysbaid, Roedd agor y lein reilffordd yn hwb anferth i'r diwydiant twristaidd ac yn ei anterth byddai rhai miloedd o ymwelwyr yn cyrraedd y dref bob dydd yn yr haf.

### Gwesty’r Hydro
Codwyd Gwesty Craigside Hydro ar lethrau’r Gogarth Fach tua 1884 ar dir Fferm Bryn y Bia. ‘Roedd y gwesty yn arbenigo ac yn cynnig amrywiaeth o driniaethau meddygol, ac fel yr awgryma’r enw ‘Hydro’, ‘roedd llawer o ddefnydd o ddŵr. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd cymerwyd y gwesty drosodd gan y llywodraeth a symudwyd nifer o weision sifil yno. Yn sicr, roedd yn westy moethus ac ymhlith y bobl fu’n ymweld ‘roedd y Dywysoges Margaret.

Mae’r llun uchaf https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn60.pdf yn dangos y safle yn ystod y pumdegau, gan gynnwys y gerddi a’r lawntiau ‘crocé’ o flaen y gwesty a’r neuaddau tenis dros y ffordd ger y môr. Ym 1959 penderfynwyd troi’r neuaddau tenis yn theatr gyda’r enw ‘The New Stadium’ a chyflwyno sioeau ar rew. Ar 11 Gorffennaf 1959 agorwyd yr amwynder gyda gorymdaith o’r pier at y theatr gyda bwch gafr a band yn arwain! Byr iawn fu oes y theatr, ac ar ddechrau’r saithdegau dechreuodd Cwmni Hotpoint gynhyrchu peiriannau glanhau a smwddio ar y safle. Yna, cymerwyd y safle gan Gwmni Ceir Automobile Palace oedd â modurdai yng Nghraig y Don, Bae Penrhyn (Y Links), Llanfair Pwll, Llandrindod a lleoedd eraill, i storio ceir. Yna, penderfynwyd gwerthu’r cyfan yn cynnwys y gwesty a’r pafiliwn ac fe ddymchwelwyd y gwesty ym 1974. Prynwyd y safle gan Awdurdod Tir Cymru a’i rannu’n dair safle. Bellach, fel y gwelwch o’r ail lun, tai sydd ar y safle.

## Pier Llandudno
bawd|260px|Pier Llandudno

Adeiladwyd y pier rhwng 1876 a 1878, yn defnyddio trawstiau haearn gyrru a cholofnau haearn bwrw. Mae'r pier 1234 troedfedd o hyd. Cynhaliwyd cyngerddau ym Mhafiliwn y Pier, efo artistiaid megis  Syr Malcolm Sargent, George Fornby, Semprini, Petula Clark, Arthur Askey, Russ Conway, y chwiorydd Beverley a Cliff Richard. Llosgwyd y pafiliwn yn 1994..
[bawd|Y geifr yn ymweld a'r dref yn ystod locdown [coronafirws, Ebrill 2020.]]

Defnyddiwyd y pier am flynyddoedd maith gan gychod stêm, yn mynd i Lerpwl ac Ynys Manaw. Daeth y fath wasanaethau i ben yn 2005. a  PS Waverley yn ystod yr haf.

## Tramffordd
250px|chwith|bawd|Tramffordd y Gogarth
Mae'r dramffordd yn rhedeg o orsaf yn rhan uchaf tref Llandudno i'r caffi a gwylfa ar y copa, gyda gorsaf arall hanner ffordd i fyny lle mae'n rhaid i deithwyr newid i dram arall. Tramffordd ffwniciwlar yw hi.

## Cyfryngau
Gwasanaethir Llandudno gan orsaf radio cymunedol Tudno FM, sy'n darlledu yn Saesneg (yn bennaf) ac yn Gymraeg. *Y Pentan* yw'r papur bro lleol.

## Cludiant
Gwasanaethir y dref gan gangen rheilffordd o Gyffordd Llandudno, sy'n rhan o Reilffordd Dyffryn Conwy. Trwy orsaf y Cyffordd ceir gwasanaethau ar lein Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru i gyfeiriad Caergybi i'r gorllewin a dinas Caer i'r dwyrain. Bu Gorsaf reilffordd Llandudno yn un o'r rhai mwyaf crand yng Nghymru ar un adeg, ond mae llawer o'r to haearn bwrw a gwydr wedi ei dynnu i lawr a dim ond rhan sy'n aros heddiw. Adeilad briciau coch a godwyd yn y 19g yw'r orsaf.

Mae Llandudno yn ganolfan gwasanaethau bysiau lleol gyda nifer o wasanaethau yn ei chysylltu â'r trefi a phentrefi lleol. Mae'r rhan fwyaf o'r gwasanaethau hyn yn cael eu rhedeg gan gwmni Arriva Cymru.

## Pobl o Landudno
*Thomas Jones (Tudno), bardd, newyddiadurwr ac offeiriad (19g)
*Richard Parry (Gwalchmai), bardd o Sir Fôn (19g) a fu'n gweinidog yn y dref ac a gladdwyd yn Eglwys Rhos
*Edith Nepean, awdures o Gymru yn yr iaith Saesneg
*Lewis Valentine, gwasanaethai fel gweinidog yn y dref rhwng y ddau ryfel byd
*Alun Tudor Lewis (1905-86), awdur straeon byrion
*David Crighton (1942-2000), mathemategydd a ffisegydd Seisnig a anwyd yn y dref
*Harry Thomas, athro, naturiaethwr a dyddiadurwr https://cy.wikipedia.org/wiki/Dyddiadur_Harry_Thomas,_Nant_y_Gamar,_Llandudno?wprov=sfti1. Bu’n byw yn Nant y Gamar. Mae elfennau o’i ddyddiaduron Saesneg ar gael yma https://www.llennatur.cymru/?keywords=Ffynhonnell%3AHarry-Thomas&currentpage=1&recordsperpage=25&dyddiadur=false&oriel=true&bwletinau=true#angori yn Nhywyddiadur gwefan Llên Natur.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Eisteddfod Genedlaethol
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Llandudno ym 1896 a 1963. Am wybodaeth bellach gweler:

*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1896
*Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llandudno 1963

## Chwaraeon
Mae'r dref yn gartref i C.P.D. Llandudno, sy'n cystadlu yn y Gynghrair Undebol. Ceir maes criced yn y dref, cartref Clwb Criced Llandudno.

## Eglwysi
Saif y brif eglwys, Eglwys y Drindod Sanctaidd, yn Stryd Mostyn.

Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 04.JPG
Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 09.JPG
Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 13.JPG
Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 25.jpg
Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 32.JPG
Eglwys y Drindod Sanctaidd - Holy Trinity Church, Llandudno, North Wales, Cymru 33.JPG

## Oriel

On the beach Llandudno Wales.jpg|1890-1900, gyda'r pier ar y dde
File:LlandudnoLB04.JPG|Llandudno o'r Gogarth
Delwedd:1.gif|Mynyddoedd Eryri o Ben y Gogarth
Delwedd:Image3.gif|Bae Llandudno o'r pier
Delwedd:Pier Llandudno.gif|Pier Llandudno
Delwedd:Pier Llandudno 2.gif|Lle chwarae plant ar y pier
Delwedd:Gorsaf tram.gif|Gorsaf Tramiau y Gogarth a hen adeilad Fictorianaidd
Delwedd:PenyGog.gif|Pen y Gogarth: y tŷ bwyta
Delwedd:Rhwng Llandudno.gif|Pen Morfa (*West Shore*), Llandudno
Delwedd:Image24Lland.gif|O Drwyn y Fuwch (Gogarth Fach) i gyfeiriad y pier a Phen y Gogarth; Llandudno.
Delwedd:Image28.gif|Gwestai ar y dde a Thrwyn y Fuwch yn y cefn
Delwedd:Image32 Syth.jpg|Theatre "Venue Cymru"
Delwedd:Image39 Eglwys.jpg|Eglwys Unedig Gloddaeth (Presbyteraidd Saesneg gynt)
Delwedd:Image41.gif|Bwrlwm y dref a chreigiau Pen y Gogarth
Delwedd:Image45 gwestai dde.jpg|Gwestai'r prom a'r haul yn machlud
Delwedd:LlandudnoLB09.JPG|Golwg o bell

## Gweler hefyd
*Chwarel Trwyn y Fuwch
*Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gôr Maelgwn
*Creuddyn
*Pen-y-Gogarth
*Eglwys Tudno
*Eglwys Rhos
*Gwarchodfa Natur Genedlaethol Maes-y-Facrell
*Llyfrgell Llandudno
*Llandudno, De Affrica

## Llyfryddiaeth
*Ivor Wynne Jones, *Llandudno, Queen of Welsh Resorts* (ail arg. 2002)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Venue Cymru
*Eglwysi Llandudno 
*Delweddau o Landudno yn y 19eg ganrif 

Categori:Cymunedau Conwy

Categori:Traethau Cymru
Categori:Trefi Conwy
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)