Yr wyddor Georgeg

. Defnyddir Mtawruli fel prif lythrennau ar yr arwydd traffig yma]]
bawd|250px|Testun mewn sgriptiau Georgeg Mkhedruli ac Asomtavruli ar yr un dudalen. Mae'r pennawd yn y sgript Mtawruli hefyd i'w weld ar y brig
**Yr wyddor Georgeg** (Georgeg: ქართული დამწერლობა?, ''kartuli damts'erloba''; yn llythrennol - "sgriptiau Georgaidd") yw'r tair system ysgrifennu a ddefnyddir ar hyn o bryd i ysgrifennu'r iaith Georgeg fel eu traddodiad llenyddol fel rhai o'r ieithoedd Cartfeleg eraill, Mingreleg, Svan, a Laz, ac yn achlysurol ieithoedd eraill y Cawcasws megis Oseteg ac Abchaseg yn ystod y 1940au. Orgraff ffonemig sydd i'r iaith Georgeg ac mae'r wyddor gyfredol yn cynnwys 33 llythyren; roedd ganddi fwy yn wreiddiol, ond mae rhai wedi darfod (gweler y blychau tywyll yn y tabl).

Daw'r gair "wyddor" (Georgeg: ანბანი, anbani) o gyfuno enwau dwy lythyren gyntaf tair gwyddor y Georgeg; mae'r rhain yn wahanol iawn i'w gilydd, ond yn rhannu'r un drefn yn nhrefn yr wyddor. Ysgrifennir Georgeg o'r chwith i'r dde ac yn swyddogol ni ddefnyddir priflythrennau.

**Mkhedruli** - sgript brenhinol sifil Teyrnas Georgia, a ddefnyddir ar y pryd yn bennaf ar gyfer siarteri brenhinol - yw'r sgript safonol heddiw ar gyfer ieithoedd Georgaidd modern ac ieithoedd Cartfelaidd eraill, tra bod **Asomtavruli** a **Nuskhuri** yn cael eu defnyddio dim ond gan Eglwys Uniongred Georgia, yn nhestunau seremonïau crefyddol ac mewn eiconograffeg.

## Tarddiad yr wyddor
Mae 'Croniclau Georgaidd' (7fed ganrif) yn honni i'r wyddor hon gael ei dyfeisio o dan deyrnasiad Pharnabazus I o Iberia (299-234 CC), (noder mai Iberia y Cawcasws golygir yma ac nid tiriogaeth Sbaen a Phortiwgal gyfoes) mewn cyfnod o ddylanwad diwylliannol Groegaidd cryf gan y wladwriaeth Seleucid gyfagos. a rhai llinellau ar balimpsestau'r 5 i'r 6ed ganrif sy'n cynnwys testunau beiblaidd.

Ysgrifennwyd y dogfennau hynaf mewn sgript o'r enw *asomtavruli* (ასომთავრული), neu "priflythyrennau", gan ei bod yn cynnwys prif lythrennau yn unig, i gyd o'r un maint.

Mae'r arysgrif gynharaf yn Nuskhuri yn dyddio i'r flwyddyn 835, ond dim ond o'r 10gy daeth y ffurf hon o ysgrifennu i ddefnydd cyffredin. Mae yna lawysgrifau lle mae dwy sgript y cyfnod hwnnw (asomtavruli a nuskhuri) yn cael eu defnyddio gyda'i gilydd. Gyda'i gilydd, galwyd y ddwy ffurf hyn yn khutsuri (ხუცური) yn y 12g, neu sgriptiau eglwysig, pan ddaeth trydedd ffurf ar ysgrifennu i'r amlwg, o'r enw *mkhedruli* (მხედრული), sy'n dal i gael ei defnyddio heddiw. Mae Eglwys Uniongred Georgia'n parhau, fodd bynnag, i ddefnyddio khutsuri ar gyfer testunau litwrgaidd. Yn lle hynny, sefydlwyd y tŷ cyhoeddi Georgeg cyntaf ym 1712 dan nawdd y Brenin Vaxtang VI, ac ar fenter Sulxan-Saba Orbeliani.

Yn y 19g, dylid cofio diwygio orthograffig Ilia Ch'avch'avadze, a oedd yn dileu pum llythyren a oedd wedi dod yn ddiwerth dros amser.

Ymhlith dylunwyr teipiau Georgeg yr 20g ceir Anton Dumbadze, a gyfarwyddodd Gweithdy Teipograffeg Tbilisi o 1972. Mae ei ddyluniadau'n dal i gael eu defnyddio heddiw i gynhyrchu'r mwyafrif o ffontiau digidol.

## Yr Wyddorau
bawd|250px|Datblygiad y pedair llythyren Georgeg gyntaf, yn dangos y cysylltiad rhwng y tri math
bawd|250px|Amrywiadau arddulliadol o'r llythrennau რ ac ლ ar arwydd enw stryd ar gyfer y Rustaveli Gamsiri, gyda sillafiad yr enw Rustaveli **რუსთაველის** yn debyg i **ɦუსთავეჺის**
### Asomtavruli 
### Nuskhuri
### Mkhedruli
## Trawslythrennu
Isod mae trawslythreniad o'r wyddor Georgeg i'r wyddor Ladin. Mae'r tabl cyntaf yn rhestru'r llythrennau hynny sy'n dal i gael eu defnyddio yn Georgeg yn unig.

Rhestrir y llythrennau nas defnyddir bellach isod.

## Oriel

File:GE road sign 8.19.svg|arwydd ffordd
File:Abkhaz alphabet (1938-1953).JPG|Defnydd o'r wyddor Georgeg i ysgrifennu Abchaseg yn rannol er mwyn cymathu'r genedl honno adeg yr Undeb Sofietaidd (1938-1953)
File:Police car in Tbilisi (78).jpg|Car heddlu gyda'r wyddor arno
Delwedd:Shota Rustaveli Ave. 50.jpg|bawd|250px|Amrywiadau arddulliadol o'r llythrennau რ ac ლ ar arwydd enw stryd ar gyfer y Rustaveli Gamsiri, gyda sillafiad yr enw Rustaveli **რუსთაველის** yn debyg i **ɦუსთავეჺის**
File:Ghani Mkhedruli.svg|Defnyddir y llythyren Georgeg ⟨ღ⟩ (ghani) yn aml fel symbol cariad neu galon ar-lein
File:Mkhedruli l.svg|Weithiau defnyddir y llythyren Georgeg ⟨ლ⟩ (lasi) fel llaw neu ddwrn mewn emoticons ( ex: ლ(╹◡╹ლ) )
File:Wikipedia puzzle globe on the wall of the Wikimedia Foundation, 2010-10-26.jpg|Glôb pos Wikipedia ar wal Sefydliad Wikimedia, 2010-10-26

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* , cyhoeddwyd gan Adran Addysg a Gwyddoniaeth Georgia]] sy'n rhoi sain i bob llythyren, mewn sawl ffong, a threfn llunio'r llythrennau â llaw 
* &nbsp;
* Cân yr wyddor Georgeg] ar Youtube

Categori:Georgia
Categori:Gwyddorau
Categori:Iaith
Categori:Y Cawcasws
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Armeneg
Categori:Gwyddorau
Categori:Systemau ysgrifennu