open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trearddur

Pentref a chymuned  ar arfordir gorllewinol Ynys Cybi, Ynys Môn, yw **Trearddur**, weithiau **Bae Trearddur** () (Saesneg: *Trearddur Bay*). Saif ar y ffordd B4545 rhwng Y Fali a Chaergybi. Mae na ddwy siop yma yng nghalon y pentref, modurdy, a dau glwb golff (un 18 twll ac un 9 twll).

Pentref gwyliau yw Trearddur yn bennaf erbyn hyn, fel mae ffigurau'r Cyfrifiad (isod) yn dangos; mae ganddo draeth tywodlyd a nifer o westai (gan gynnwys Gwesty Bae Trearddur, yng ngolwg y môr), tafarnau, bwytai a siopau. Mae Clwb Golff Caergybi gerllaw, a gellir dilyn Llwybr yr Arfordir i'r de i Roscolyn ac i'r gogledd i Ynys Lawd. Mae yna ddau draeth: Bae Trearddur ei hun a Phorth Dafarch, a rhyngddyn nhw mae yna le addas ar gyfer plymio sgwba. Mae yna farchogaeth ceffylau gerllaw, a thripiau neu wibdeithiau a physgota môr.

Ar fin y traeth ceir llecyn chwarae pêl-droed ble mae'r tîm lleol yn chwarae.

## Hanes
250px|bawd|chwith|Trearddur
Ceir nifer o henebion yn yr ardal, yn enwedig Tywyn y Capel, lle ceir gweddillion mynwent Gristnogol, cynnar oedd yn amgylchynu capel wedi ei gysegru i Santes Ffraid. Credir bod y beddau cynharaf yn dyddio o'r 5g. Ychydig i'r gogledd mae Porth Dafarch, lle mae nifer o olion o'r cyfnod Neolithig hyd at flynyddoedd cynnar Cristionogaeth. Ar un adeg roedd Porth Dafarch yn cael ei hystyried fel porthladd posibl ar gyfer y llongau i Iwerddon, ond Caergybi a ddewiswyd.

Ceir clwstwr cytiau caeedig Capel Llochwydd a chlwstwr cytiau Tre'r Arddur gerllaw:

:Ar 14 Ionawr gwnaeth storm ddifrifol o'r de-orllewin llawer o ddifrod i feddrod Sant Ffraid a Bae Trearddur. Achosodd y gwynt i'r llanw godi ddwy droedfedd yn uwch nag arfer gan ddadorchuddio llawer o feddi. Gwasgarwyd nifer o benglogau dynol ar hyd wyneb y ddaear. Caewyd ffordd Caergybi-Trearddur ac fe ynyswyd amryw o dai gan fewnlifiad y dŵr. Roedd Ysgoldŷ Bae Trearddur yn ysgol gyhoeddus i hogiau a merched hyd at 14 mlwydd oed. Cafodd yr ysgol ei sefydlu yn 1919. Roedd yr ysgol yn cartrefu o gwmpas 100 o ddisgyblion, hefo preswylfa i'r staff hefyd. Gwerthwyd yr ysgol am £90,000 yn 1990. Y Prifathro oedd George Cartwright. Yn yr 1940s wnaeth yr artist Harry Hughes Williams ddod i weithio i'r ysgol. Cafodd ei nodi bod y plant yn actio mewn dramâu, chwarae rygbi, pêl-droed, bocsio, dawnsio, a gwaith coed.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Clwb Hwylio Bae Trearddur
* Gwefan llefydd aros y pentre 
* Dalen ar Fae Trearddur ar: theislandofchoice.com
* Dalen ar West Bae Trearddur
* Lluniau o'r awyr o Drearddur
* Lluniau o'r pentre ar geograph.org.uk
* *British Archaeology* - adroddiad ar yr archwiliad archaeolegol
* *Anglesea Marine & Leisure* - teithiau cwch

Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Pentrefi Ynys Môn

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
262

2g - **3g** - 4g 
210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au 
257 258 259 260 261 - **262** - 263 264 265 266 267 

----

## Digwyddiadau 
* Teml Artemis yn Ephesus yn cael ei llosgi gan y Gothiaid.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Yr Ymerawdwr Rhufeinig Valerian I (yn garcharor yn Persia)

Categori:262
264

2g - **3g** - 4g 
210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au 
259 260 261 262 263 - **264** - 265 266 267 268 269 

----

## Digwyddiadau 
*Sun Hao yn olynu Sun Xiu fel rheolwr Teyrnas Wu yn Tsieina

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Sun Xiu, ymerawdwr Teyrnas Wu

Categori:264
Dwyran

Gall **Dwyran** gyfeirio at:

* Pentref Dwyran yn ne-orllewin Ynys Môn
* Castell Dwyran yn Sir Gaerfyrddin.
263

2g - **3g** - 4g 
210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au 
258 259 260 261 262 - **263** - 264 265 266 267 268 

----

## Digwyddiadau 
*Teyrnas Wei yn gorchfygu Teyrnas Shu Han yn Tsieina

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Liao Hua, arweinydd milwrol a gwleidyddol o Tsieina

Categori:263
Dwyran, Ynys Môn

Pentref gweddol fawr yng nghymuned Rhosyr, Ynys Môn, yw **Dwyran** (). Saif yn ne-orllewin yr ynys, ar ochr ogleddol ffordd yr A4080 rhwng Brynsiencyn a Niwbwrch, a gerllaw Afon Braint. Mae dau atyniad i ymwelwyr gerllaw'r pentref, Byd Adar Môn a Pentref Modelau Môn.

bawd|dim|Dwyran

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Rhosyr
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Ann Jones

Gwleidydd Cymreig yw **Margaret Ann Jones** (ganwyd 4 Tachwedd 1953). Bu'n Aelod o'r Senedd i'r Blaid Lafur dros Ddyffryn Clwyd ers dyfodiad Senedd Cymru ym 1999. Ni sefodd fel ymgeisydd yn Etholiad Senedd Cymru, 2021. Roedd yn ddirprwy Lywydd y Senedd rhwng 11 Mai 2016 a 2021.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganed Margaret Ann Jones i Charles Jones a Helen Jones (Sadler gynt) yn y Rhyl. Cafodd hi addysg yn Ysgol Ramadeg y Rhyl ac Ysgol Uwchradd y Rhyl. Priododd ag Adrian Jones yn 1973 ac mae ganddynt fab a merch.

## Gyrfa
Gweithiodd Ann fel Swyddog Galwadau Brys a nifer o swyddi rheoli yn ystafell reoli Brigâd Dân Sir y Fflint a Brigâd Dân Clwyd rhwng 1970 a 1979 ac fel Swyddog Rheoli Tan gyda Brigâd Dân Glannau Mersi rhwng 1991 a 1999.

Gwasanaethodd fel swyddog cenedlaethol yn Undeb y Brigadau Tân am nifer o flynyddoedd a bu’n eistedd ar fyrddau gweithredol Plaid Lafur Cymru a TUC Cymru. Mae’n aelod o UNSAIN ac yn parhau’n aelod ‘allan o'r diwydiant’ o Undeb y Brigadau Tân..

## Gyrfa wleidyddol
Roedd Ann Jones yn aelod o Gyngor Tref y Rhyl rhwng 1991 a 1999, ac yn Faer y Dref yn 1996-7. Roedd hi'n gynghorydd ar Gyngor Sir Ddinbych rhwng 1995 ac 1999 ac yn asiant i Chris Ruane AS yn Etholiad Cyffredinol 1997. Mae hi’n aelod o'r Mudiad Sosialaidd Cristnogol.

Cafodd ei hethol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru dros Ddyffryn Clwyd yn 1999, gan ddal y sedd ym mhob etholiad tan iddi ymddeol yn 2021, er bod y sedd yn ymylol iawn.

Bu Ann yn cadeirio sawl Pwyllgor yn y Cynulliad gan gynnwys y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, y Grŵp Hollbleidiol ar Faterion Byddar a bu’n Gadeirydd Grŵp Llafur y Cynulliad Cenedlaethol rhwng 2011 a 2016.

Yn 2016 cafodd ei phenodi'n Ddirpwry Lywydd y Cynulliad Cenedlaethol.

## Mesur Diogelwch Tân
Yn 2007, enillodd Ann Jones bleidlais a chafodd gyfle i gyflwyno'r Mesur Cynulliad cyntaf gan aelod meinciau cefn. Cyhoeddodd Ann Jones ei bwriad i gyflwyno deddfwriaeth i'w gwneud hi’n orfodol i osod system diffodd tân mewn cartrefi newydd. Dechreuodd y broses o drosglwyddo’r pwerau i ddeddfu i’r Cynulliad Cenedlaethol yn 2007, ac yn 2010 gwnaethpwyd Gorchymyn Cymhwysedd Deddfwriaeth yn caniatáu i’r Cynulliad ddeddfu. Cafodd Mesur Diogelwch Tân Domestig (Cymru) 2011 ei drafod yn y Cynulliad yn 2010 a 2011 cyn cael Cydsyniad Brenhinol ar 7 Ebrill 2011.

Cyflwynodd Ann Jones gasgliad o bapurau am y ddeddf i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2019.

## Swyddi 
## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o'r Rhyl
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Carchar y Fflyd

Roedd **Carchar y Fflyd** (Saesneg: *Fleet Prison*) yn garchardy enwog yn Llundain. Cafodd yr adeilad cyntaf ar y safle ei godi yn 1197, ger y Stryd Farringdon bresennol, ar lan ddwyreiniol Afon Fflyd (sy'n rhoi i enw i Stryd y Fflyd/*Fleet Street*). Daeth yn adnabyddus yn ddiweddarach fel carchar arbennig ar gyfer gwrthwynebwyr gwleiddydol a yrrid yno gan y Star Chamber, ac ar ôl hynny fel carchar i fethdalwyr ac eraill. Yn 1381, yn ystod Gwrthryfel y Werin, cafodd ei ddinistrio, ac yn 1666, yn ystod  Tân Mawr Llundain, fe'i llosgwyd i lawr, ond cafodd ei godi o'r newydd yn y ddau achos.

Yn y 18g, defnyddiwyd y carchar i ddal methdalwyr yn bennaf. Roedd yn dal o gwmpas 300 o garcharorion a'u teuluoedd. Arferai rhai o'r carcharorion fegera o ffenestri'r celloedd wrth i bobl fynd heibio, er mwyn cael pres i dalu am eu bwyd a'u lle (roedd carchardai Prydain yn fentrau masnachol dan drwydded). Carchar y Fflyd oedd y drutaf yn Lloegr. Ond nid oedd rhaid aros yn y carchar ei hun bob tro; roedd carcharorion gyda digon o bres neu ffrindiau dylanwadol yn medru aros mewn ardal gerllaw a elwid "*Liberty of the Fleet*", cyn belled â'u bod yn talu'r gwarcheidwaid. O 1613 ymlaen, ceir enghreifftiau o bobl yn priodi yn y Fflyd hefyd.

Am gyfnod hir roedd y Fflyd yn enwog am greulondeb ei wardiaid, penaethiaid y carchar. Gan amlaf roeddent yn cael y swydd trwy ei phrynu ac felly'n ceisio elwa cymaint â phosibl o'r sefyllfa. Dinistriwyd y Fflyd unwaith yn rhagor yn 1780 yn ystod Terfysgoedd Gordon a'u hailadeiladu yn 1781–1782. Yn 1842 cafodd ei gau am byth ac yn 1844 gwerthwyd yr adeiladau i gorfforaeth Dinas Llundain, a'i dynnodd i lawr yn 1846.

## Preswylwyr enwog
*John Jones (Gellilyfdy) (tua 1585 – 1657/1658), hynafiaethydd, copïydd a chasglwr llawysgrifau Cymraeg
*John Cleland (1710–1789), llenor, awdur *Fanny Hill*

## Cyfeiriadau
*Ben Weinreb a Christopher Hibbert, *The London Encyclopaedia* (Macmillan, 1995)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Llundain
Fflyd
Categori:Hanes Llundain
Categori:Sefydliadau 1197
261

2g - **3g** - 4g 
210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au 
256 257 258 259 260 - **261** - 262 263 264 265 266 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Rhufeinig Gallienus yn gorchfygu'r Alamanni ger Milan.
*Gallienus yn dad-wneud deddf 257, oedd wedi arwain at erlid Cristionogion.
* Gwrthryfeloedd Macrianus Major, Macrianus Minor, a Quietus yn erbyn Gallienus yn dod i ben, Mae Macrianus Major a Minor yn cael eu gorchfygu a'u lladd yn Thrace gan y cadfridog Aureolus, tra mae Quietus yn ffoi i Emesa, lle mae'n cael ei ladd gan Odaenathus o Palmyra.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Macrianus Major
* Quietus

Categori:261
Gabriel Kondratiuk

Arlunydd  o'r Ariannin yw **Gabriel Kondratiuk** (ganwyd 1969, Patagonia, Yr Ariannin).

## Bywyd 
Fe'i ganwyd yn El Bolsón, Río Negro (Patagonia, yr Ariannin).

## Arddangosfeydd 
2010
* "The Wanderer (cuatro paredes)", Centro de Arte Contemporáneo de Burgos, Burgos, Sbaenhttp://www.cabdeburgos.com/es/exposiciones/?iddoc=233 
2009
* "Transzendenz Inc Unlimited", Forgotten Bar, Berlin, Almaen
* "5 years for friends", Galerie Bernd Kugler, Innsbruck, Awstria
2008
* "Sag, was malst du da?", Stadtgalerie Schwaz, Awstria
* "what's the point of giving you any more artworks when you don't understand the ones you've got?" (â Marcel van Eeden, Euan Macdonald, Yoshitomo Nara, Rosilene Luduvico, German Stegmaier, ac yn y blaen), Galerie Zink, Munich, Yr Almaen
* "Gabriel Kondratiuk" (curadur: Irma Arestizábal), Galerie Bernd Kugler, Innsbruck, Awstria. http://www.galerie-kugler.at/exhibitions/2008/a_kondratuik/a_kondratuik.html
* "12 - works on paper" (â Bara, Helen Beck, André Butzer, Lisa Endriss, Thilo Heinzmann, Herbert Hinteregger, Andreas Hofer, John Isaacs, Anna Kolodziejska, René Luckhardt, Ulrich Wulff), Galerie Bernd Kugler, Innsbruck, Awstria
2007
*"Niveaualarm" (â Thomas Zipp, André Butzer, Andreas Hofer, Thilo Heinzmann ac yn y blaen; curadur: Ulrich Wulff), Kunstraum Innsbruck, Awstria.
2006 
*"Allí no hay nada", Galerie Bernd Kugler, Innsbruck, Awstria.http://www.galerie-kugler.at/exhibitions/2006/a_kondratiuk/a_kondratuik.html 
*"Semana de las Artes", Lago Escondido, Yr Ariannin.
2001 
*"XI Salón de Artes Visuales de la Provincia de Río Negro", General Roca, Yr Ariannin.
1998 
* “Bar Malas Artes” (â Fernando Brizuela, Hernán Salamanco, Sabina Alonso, Natalia Cacchiarelli, Verónica Romano, Pablo Zicarello, Marcos Bertucelli) Buenos Aires, Yr Ariannin
*"Apropiaciones-Traiciones (27+1+3+1= Uno)", Espacio Giesso Reich, Buenos Aires, Yr Ariannin

## Cyhoeddiadau 
2007
*"Gabriel Kondratiuk", Karin Pernegger. Yn: "Arte al día - revista internacional de arte latinoamericano", Rhif. 118: Miami, 2007. http://usa.artealdia.com/content/view/full/218 

2006
*"Gabriel Kondratiuk: Allí no hay nada". Prof. Rocío Domínguez Morillo. Galerie Bernd Kugler: Innsbruck, 2006. ISBN 978-3-200-0827-4 http://www.galerie-kugler.at/publications/publications.html 

## Dolenni allanol 
* http://www.gabrielkondratiuk.com

Categori:Arlunwyr o'r Ariannin
Categori:Genedigaethau 1969
Punjab

Gall **Punjab** neu **Panjab** gyfeirio at:

* Punjab, rhanbarth yn ne Asia sy'n cynnwys rhan o ogledd-ddwyrain Pacistan a gogledd-orllewin India 
* Punjab (India), un o daleithiau India 
* Punjab (Pacistan), un o daleithiau Pacistan
Llanfaethlu

Pentref a chymuned yng ngogledd-orllewin Ynys Môn yw **Llanfaethlu**. Saif ar y briffordd A5025 rhwng Y Fali a Chemaes. Daw enw'r pentref o enw sant Maethlu, a elwir hefyd yn "Maethlu Gyffeswr".

Nid yw'r pentref ei hun ar lan y môr, ond mae traeth Porth Swtan gerllaw, tua milltir a hanner i'r gogledd-orllewin. Mae bwthyn yma o'r enw Swtan sy'n awr yn amgueddfa werin; dywedir mai hwn yw'r bwthyn to gwellt olaf ar yr ynys. Mae plasty Garreglwyd gerllaw yn dyddio o'r 17g. 

Roedd yno ysgol gynradd bach yno o flaen, o'r enw Ysgol Ffrwd Win, ond wnaeth o cau i lawr yn 2017 ond wnaeth ysgol fwy agor yn Llanfaethlu o'r enw Ysgol Rhyd Y Llan, sy'n cynnwys ysgol cylch y garn ac ysgol gynradd. Wnaeth y tair ysgol yna cau i lawr a chreu ysgol sydd yn llawer fwy. 

Mae yna wyl bob blwyddyn yn Llanfaethlu, sef Gwyl Gottwood; yn 2019 daethon 10,000 o bobol i'r wyl.

Mae Llanfaethlu yn gartref i Condessa. 

## Pobl o Lanfaethlu
* Siôn Dafydd Rhys, ysgolhaig a meddyg o'r 16g oedd a rhan bwysig yn y Dadeni Dysg yng Nghymru.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Ynys Môn

Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Punjab (India)

Talaith yng ngogledd-orllewin India ar y ffin â Pacistan yw'r **Punjab** neu'r **Pwnjab**. Ei brifddinas yw Chandigarh. Mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn siarad Punjabi fel iaith gyntaf. Mae'r dalaith yn gadarnle i'r Siciaid ac yn mwynhau'r safon byw uchaf yn y wlad. Mae'n ffinio â Jammu a Kashmir a Himachal Pradesh i'r gogledd, Haryana i'r dwyrain a'r de a rhan o Rajasthan i'r de-orllewin.

Cyn yr Ymraniad ar ddiwedd y 1940au, roedd y Punjab yn ymestyn ar y ddwy ochr i'r ffin bresennol rhwng Pacistan ac India, gyda'i phrifddinas yn Lahore (Pacistan). Dioddefodd yr ardal yn ddrwg iawn yn yr Ymraniad gyda'r gorllewin Mwslemaidd yn mynd i Bacistan a'r dwyrain Sicaidd a Hindŵaidd yn aros yn India, ond mae'r Siciaid yn weithwyr dyfal ac yn enwog am eu gallu mewn busnes, ac erbyn heddiw mae'r Punjab yn dalaith lewyrchus. Fe'i rhanwyd eto yn ddwy dalaith yn 1966: Punjab ei hun, gyda'r mwyafrif yn Siciaid, a Haryana gyda'r mwyafrif yn Hindŵ.

Nodweddid y dalaith gan eithafiaeth gan rhai Siciaid yn y 1980au a'r 1990au cynnar. Meddianwyd y Deml Aur yn Amritsar, canolfan grefyddol y Siciaid, gan eithafwyr a chafwyd brwydr waedlyd yno. Erbyn heddiw mae'r dalaith yn dawel eto.

200px|bawd|dim|Lleoliad y Punjab yn India

## Cyfeiriadau 

Categori:Punjab
Categori:Taleithiau India
Arunachal Pradesh

Mae **Arunachal Pradesh** (Hindi: अरुणाचल प्रदेश Aruṇācal Pradeś) yn dalaith yng ngogledd-ddwyrain India. Er bod Tsieina hefyd yn hawlio'r diriogaeth yma, ac weithiau'n cyfeirio ati fel "De Tibet", mae'r cyfan ym meddiant India. Mae Arunachal Pradesh yn ffinio â Bhwtan yn y gorllewin, â Tsieina yn y gogledd ac â Myanmar yn y dwyrain. Yn y gogledd mae'n ymestyn i fynyddoedd yr Himalaya, tra mae dyffryn Afon Brahmaputra yn y de. Daeth yn dalaith ar 20 Chwefror 1987.

Itanagar yw prifddinas y dalaith. Roedd y boblogaeth yn 1,097,968 yn 2001 gyda chanran llythrennedd o 54.74%. Mae 65% o'r boblogaeth yn perthyn i tua 20 o grwpiau ethnig o darddiad Tibetaidd a Thai-Bwrmaidd; tra mae'r 35% arall wedi mewnfudo, yn enwedig o rannau eraill o Inia ac o Bangladesh. Y prif lwythau yw'r Adi, Nishi, Monpa ac Apatani. Mae 36% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Animistiaeth, 37% yn ddilynwyr Hindwaeth, 13% yn ddilynwyr Bwdhaeth ac 13% yn Gristionogion.

bawd|canol|250px|Lleoliad Arunachal Pradesh yn India

Categori:Arunachal Pradesh
Categori:Taleithiau India
Dadra a Nagar Haveli

Mae **Dadra a Nagar Haveli** (Gujarati: દાદરા અને નગર હવેલી, Marathi: दादरा आणि नगर हवेली, Portiwgaleg: Dadrá e Nagar-Aveli) yn  Diriogaeth Undebol yng ngorllewin India. Lleolir Nagar Haveli rhwng Maharashtra a Gujarat, tra bod Dadra yn ddarn o dir sy'n gorwedd rhai milltiroedd i'r gogledd o Nagar Haveli yn Gujarat ei hun. Silvassa yw'r brifddinas. Poblogaeth y diriogaeth yw 220,541 (2001).

Gorwedd y diriogaeth ar lannau Afon Daman Ganga, gyda threfi Dadra a Silvassa ar ei glan orllewinol. Cyfyd y Ghats Gorllewinol i'r dwyrain. Y prif ieithoedd yn y dalaith yw Marathi, Hindi a Gujarati.

Yn y gorffennol bu'n wladfa Bortiwgalaidd, o 1779 hyd 1954 pan gafodd ei chynnwys yn India. Daeth yn Diriogaeth Indiaidd yn 1961 ac erbyn heddiw fe'i cynrychiolir yn Senedd India yn y ddwy siambr, y Lok Sabha a'r Rajya Sabha.

200px|bawd|canol|Lleoliad Dadra a Nagar Haveli yn India

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol y dalaith

Categori:Tiriogaethau undebol India
Chhattisgarh

**Chhattisgarh** (Chhattisgarhi/Hindi: छत्तीसगढ़), yw talaith ddiweddaraf India. Fe'i lleolir yng nghanolbarth y wlad a chafodd ei ffurfio pan enillodd 16 ardal Chhattisgarhi eu hiaith de-ddwyrain Madhya Pradesh statws talaith ar 1 Tachwedd, 2000. Raipur yw'r brifddinas. Chhattisgarh yw'r dalaith ddegfed mwyaf India o ran ei maint. Daw'r enw Chhattisgarh o'r 36 o dywysogaethau hynafol yn yr ardal (*Chattis*, '36' yn Hindi, a *garh* 'caer').

Mae'r dalaith yn ffinio â Madhya Pradesh i'r gogledd-orllewin, Maharashtra i'r gorllewin, Andhra Pradesh i'r de, Orissa i'r dwyrain, Jharkhand i'r gogledd-ddwyrain ac Uttar Pradesh i'r gogledd.

Chhattisgarhi, iaith Indo-Araidd yw prif iaith yr ardal, ond Hindi, sy'n agos iawn i Chhattisgarhi, yw iaith swyddogol y dalaith. Yn y bryniau mae'r pobloedd Gond yn byw, sy'n siarad ieithoedd Dravidaidd.

200px|dim|bawd|Lleoliad Chhattisgarh yn India


Categori:Taleithiau India
Roger Livesey

Actor oedd **Roger Livesey** (25 Mehefin 1906 - 4 Chwefror 1976).

Cafodd ei eni yn y Barri yn fab i'r actor Sam Livesey a brawd i'r actorion Barry Livesey a Jack Livesey.

## Ffilmiau
* *The Four Feathers* (1921)
* *Lorna Doone* (1935)
* *Rembrandt* (1936)
* *The Drum* (1938)
* *The Life and Death of Colonel Blimp* (1943)
* ''I Know Where I'm Going!* (1945)
* *A Matter of Life and Death* (1946)
* *Vice Versa* (1948)
* *Green Grow the Rushes* (1951)
* *The Master of Ballantrae* (1953)
* *The League of Gentlemen* (1960)
* *The Entertainer* (1960)
* *Of Human Bondage* (1964)
* *Oedipus the King* (1967)
* *Hamlet'' (1969)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Pobl fu farw o ganser y colon, y rectwm, neu'r coluddyn
Taleithiau a thiriogaethau India

Rhennir India yn daleithiau a thiriogaethau undebol a reolir gan y llywodraeth ffederal yn Delhi Newydd. Mae gan bob talaith, ynghyd â thiriogaethau undebol Delhi a Pondicherry, eu llywodraethau etholedig eu hunain. Mae'r tiriogaethau undebol eraill yn cael eu rheoli gan weinyddwyr a apwyntir gan y llywodraeth ganolog.

## Taleithiau 
300px|bawd|de|Rhanbarthau India
* Andhra Pradesh
* Arunachal Pradesh
* Assam
* Bihar
* Chhattisgarh
* Goa
* Gorllewin Bengal
* Gujarat
* Haryana
* Himachal Pradesh
* Jammu a Kashmir
* Jharkhand
* Karnataka
* Kerala
* Madhya Pradesh
* Maharashtra
* Manipur
* Meghalaya
* Mizoram
* Nagaland
* Orissa
* Punjab (India)
* Rajasthan
* Sikkim
* Tamil Nadu
* Telangana
* Tripura
* Uttarakhand
* Uttar Pradesh

## Tiriogaethau undebol
* Ynysoedd Andaman a Nicobar
* Chandigarh
* Dadra a Nagar Haveli
* Daman a Diu
* Tiriogaeth Genedlaethol Delhi
* Lakshadweep
* Puducherry (Pondicherry)

Categori:Taleithiau India
Haryana

Talaith yng ngogledd-orllewin India yw **Haryana** (Hindi: हरियाणा, Punjabi: ਹਰਿਆਣਾ). Mae ganddi boblogaeth o 21,082,969.

Daeth i fodolaeth yn gymharol ddiweddar pan rannwyd yr hen Punjab Indiaidd yn ddwy ran yn 1966, gan greu Haryana yn y dwyrain a gadael gweddill y dalaith (Punjab (India)) yn y gorllewin. Ond erys rhith o undod gan fod y ddwy dalaith yn rhannu'r un brifddinas, sef Chandigarh, sydd ei hun yn diriogaeth hunanlywodraethol. Mae'n ffinio â'r Punjab i'r gorllewin, Himachal Pradesh i'r gogledd, Uttar Pradesh a Tiriogaeth Genedlaethol Delhi i'r dwyrain, a Rajasthan i'r de. Mae Afon Yamuna yn llifo ar hyd ffin ddwyreiniol y dalaith. Mae mwyafrif y boblogaeth yn Hindŵ.

250px|bawd|dim|Lleoliad Haryana yn India


Categori:Taleithiau India
Jharkhand

Mae **Jharkhand** (Hindi: झारखंड, Santali:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, Bengaleg: ঝাড়খণ্ড) yn dalaith yn nwyrain India. Cafodd ei ffurfio allan o ran ddeheuol talaith Bihar ar 15 Tachwedd 2000. Mae Jharkhand yn rhannu ffin â Bihar i'r gogledd, Uttar Pradesh a Chhattisgarh i'r gorllewin, Orissa i'r de, a Gorllewin Bengal i'r dwyrain. Mae 26,909,428 o bobl yn byw yn y dalaith (2001), sy'n ei gwneud y 13eg fwyaf poblog yn India. Hindi yw'r iaith swyddogol.

Dinas ddiwydiannol Ranchi yw prifddinas y dalaith a'i dinas fwyaf. Mae dinasoedd a chanolfannau eraill yn cynnwys Jamshedpur, Bokaro, Sindri, Giridih, Gumla, Deoghar, Hazaribagh a Dhanbad (gynt yn rhan o Orllewin Bengal). Yr enw poblogaidd ar Jharkhand yw *Vananchal* ('gwlad y coed'). Jharkhand yw 28ain talaith India.

200px|bawd|dim|Lleoliad Jharkhand yn India

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Jharkhand 


Categori:Taleithiau India
Jim Furyk

Golffiwr proffesiynnol o'r Unol Daleithiau yw **James Michael "Jim" Furyk** (ganed 12 Mai 1970).

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Golffwyr o'r Unol Daleithiau
Madhya Pradesh

Mae **Madhya Pradesh** (Hindi: मध्य प्रदेश, "Talaith Ganol"), a elwir weithiau yn 'Galon India', yn dalaith yng nghanolbarth India. Ei phrifddinas yw Bhopal ond Indore yw'r ddinas fwyaf. Cyn 1 Tachwedd 2000, Madhya Pradesh oedd talaith fwyaf India, ond collodd yr ardaloedd sy'n ffurfio talaith newydd Chhattisgarh. Mae Madhya Pradesh yn rhannu ffin â thaleithiau Uttar Pradesh i'r gogledd, Chhattisgarh i'r dwyrain, Maharashtra i'r de, a Gujarat a Rajasthan i'r gorllewin. Mae ganddi arwynebedd tir o 306,144&nbsp;km² a phoblogaeth o 60,385,118 (y seithfed fwyaf yn India). Mae'r rhan fwyaf o'r tir yn wastadir uchel ac yn medru bod yn boeth iawn yn yr haf. Hindi yw'r iaith swyddogol.

Mae gan Madhya Pradesh hanes hir a diddorol. Roedd yn ganolfan i ymerodraeth Ashoka, yr ymerodr mawr Bwdhaidd a greuodd yr Ymerodraeth Mauryaidd â'i phrifddinas ym Malwa. Mae olion hanesyddol yn cynnwys y temlau byd-enwog yn Khajuraho â'u cerfluniau erotig, a Gwalior a'i chaer ramantaidd.

200px|dim|Lleoliad Madhya Pradesh yn India
bawd|dim|310px|Merch ifanc o lwyth adivasi (Bhil), dosbarth Raisen, Madhya Pradesh


Categori:Taleithiau India
Afon Yamuna

:*Erthygl am yr afon yn India yw hon. Am Afon Jamuna, Bangladesh, gweler Afon Brahmaputra.*
Mae **Afon Yamuna** (Sanskrit: यमुना, weithiau **Jamuna** neu **Jumna**) yn afon yng ngogledd India. Yr Yamuna yw'r fwyaf o'r afonydd sy'n llifo i mewn i Afon Ganga; mae tua 1370 km o hyd.

Mae tarddle'r afon yn Yamunotri, yn yr Himalaya yn Uttarakhand, i'r gogledd o Haridwar. Mae'n llifo trwy Delhi a thaleithiau Haryana ac Uttar Pradesh, cyn ymuno ag Afon Ganga yn Allahabad. Heblaw Delhi, mae dinasoedd Mathura ac Agra ar ei glannau. Yn Agra mae'n llifo heibio'r Taj Mahal. Mae llygredd yn broblem fawr, yn enwedig yn y rhannau o'r afon o amgylch Delhi.

Yamuna
Categori:Haryana
Categori:Uttar Pradesh
Categori:Uttarakhand
Delhi (gwahaniaethu)

Ardal fetropolitaidd yng ngogledd India yw **Delhi**. Gall Delhi gyfeirio hefyd at:

## India
* Delhi Newydd, prifddinas India.
* Hen Ddelhi, yr hen ddinas gerllaw.
* Delhi Cantonment, ardal yng ngorllewin Delhi.

## Unol Daleithiau America
* Delhi, Califfornia
* Delhi, Colorado
* Delhi, Iowa
* Delhi, Louisiana
* Delhi, Minnesota
* Delhi, Wisconsin
* Delhi (pentref), Efrog Newydd
* Delhi (tref), Efrog Newydd
* Delhi Charter Township, Michigan
* Delhi Township, Minnesota
* Delhi Township, Swydd Hamilton, Ohio

## Canada
* Delhi, Ontario

## Tsieina
* Delhi, Qinghai
Uttar Pradesh

Mae **Uttar Pradesh** (Hindi: उत्तर प्रदेश "Talaith Ogleddol"), a elwir yn aml yn **U.P.**, yw'r dalaith fwyaf yn India o ran poblogaeth a'r bumed fwyaf o ran arwynebedd. Roedd y boblogaeth yn 166,052,859 yn 2001, mwy na phoblogaeth Ffrainc, Yr Almaen a'r Iseldiroedd gyda'i gilydd. Dim ond pump gwlad, sef Tsieina, India ei hun, yr Unol Daleithiau, Indonesia a Brasil, sydd a phoblogaeth fwy. Mae wyth dinas yn y dalaith gyda phoblogaeth o filiwn neu fwy.

Mae tiriogaeth Uttar Pradesh yn rhan helaeth o wastatir Afon Ganga, ac yn dir ffrwythlon iawn. Mae'n ffinio â Nepal ac a thaleithiau Uttarakhand, Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand a Bihar. Prifddinas y dalaith yw Lucknow, ond Kanpur yw'r ddinas fwyaf a'r ganolfan ddiwydiannol bwysicaf. Dinasoedd pwysig eraill yw Allahabad, Agra, Varanasi (Banaras), Meerut, a Gorakhpur. Yn 2000 ffurfiwyd talaith newydd, Uttarakhand, o ran ogleddol Uttar Pradesh.

bawd|250px|canol|Lleoliad Uttar Pradesh yn India

Hindi yw iaith swyddogol y dalaith. Mae 81% o'r boblogaeth yn ddilynwyr Hindŵaeth a tua 18% yn ddilynwyr Islam. Mae Varanasi (Benares) yn ddinas sanctaidd i Hindwaid, ac mae miloedd lawer yn mynd yno fel pererinion. Rhyw 13&nbsp;km o Varanasi mae Sarnath, sy'n fan sanctaidd i ddilynwyr Bwdhaeth am mai yma y traddododd Gautama Buddha ei bregeth gyntaf. Mae nifer o atyniadau byd-enwog yn y dalaith, yn enwedig y Taj Mahal yn Agra a dinas adfeiliedig Fatehpur Sikri.

Roedd wyth allan o 14 Prif Weinidog India yn hanu o Uttar Pradesh, sef Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar ac Atal Behari Vajpayee.


Categori:Taleithiau India
Manipur

Mae **Manipur** (Bengaleg: মণিপুর, Meitei Mayek: mnipur, 'Y Wlad Emaidd') yn dalaith yng ngogledd-ddwyrain India ar y ffin â Myanmar. Ei brifddinas yw Imphal. Mae Manipur yn rhannu ffin â thaleithiau Indiaidd Nagaland, i'r gogledd, Mizoram i'r de ac Assam i'r gorllewin; yn y dwyrain mae'r ffin â Myanmar. Mae gan y dalaith arwynebedd tir o 22,327&nbsp;km² a phoblogaeth isel (yn ôl safonau India) o 2,388,634. Mae'n ardal o sensitifrwydd wleidyddol a milwrol ac nid yw'n hawdd ymweld â hi.

Mae Manipur yn gartref i sawl grŵp ethnig - o leiaf 20 - a nifer ohonynt yn Gristnogion. Un o'r grwpiau mwyaf yw'r Meiteis, sy'n byw yn ardal dyffryn canolog y dalaith yn bennaf. Eu hiaith, Meitei (a elwir hefyd yn Meiteilon neu Manipuri), yw *lingua franca* y dalaith; cafodd ei chydnabod fel un o ieithoedd cenedlaethol India yn 1992.

Mae'r dalaith yn adnabyddus am ei dawnsio clasurol ac yn ogystal mae'n un o'r lleoedd yn Asia sy'n honni fod yn fan geni'r gêm polo.

Yn ystod ei hanes mae Burma wedi hawlio Manipur sawl gwaith ac wedi ceisio'i goresgyn. Yn ogystal mae hanes digon drwg rhang y Manipurwyr a'u cymdogion yn Nagaland. Dros y degawdau diweddar cafwyd llawer o wrthdaro rhwng y pobloedd Naga a'r Kuki ac mae grwpiau arfog yn brwydro am annibyniaeth yn ogystal.


Categori:Taleithiau India
Adelaide

Mae **Adelaide** () yn brifddinas De Awstralia. Mae hi’n dinas mwyaf yn y talaith, gyda phoblogaeth o tua 1.1 miliwn o bobl.

Cafodd Adelaide ei sefydlu ym 1836.


Categori:Dinasoedd De Awstralia
Jawaharlal Nehru

Roedd **Jawaharlal Nehru** (Hindi: जवाहरलाल नेहरू) (14 Tachwedd 1889 – 27 Mai 1964) yn un o brif arweinyddion y mudiad i ennill annibyniaeth i India ac yn ddiweddarach yn Brif Weinidog cyntaf India annibynnol. Weithiau gelwid ef yn **Pandit Nehru**; mae "Pandit" yn golygu "ysgolhaig".

Ganed Jawaharlal Nehru yn ninas Allahabad, ger glannau Afon Ganga ac yn awr yn nhalaith Uttar Pradesh. Roedd ei dad, Motilal Nehru, yn fargyfreithiwr cefnog. 
Yn 15 oed gyrrwyd Nehru i Loegr i Ysgol Harrow; yn ddiweddarach astudiodd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt cyn cael ei hyfforddi fel bargyfreithiwr yn Llundain. Wedi dychwelyd i India, priododd Kamala Kaul ar 8 Chwefror 1916. Y flwyddyn wedyn ganwyd eu hunig blentyn, Indira Priyadarshini, yn ddiweddarach Indira Gandhi. Dechreuodd Nehru gymeryd diddordeb yn y mudiad cenedlaethol, a daeth dan ddylanwad Mahatma Gandhi.

Erbyn 1929 roedd yn un o brif arweinwyr y mudiad cenedlaethol, a chafodd ei garcharu nifer o weithiau. Bu farw Kamala Nehru yn 1938. Pan enillodd India annibyniaeth yn 1947, daeth Nehru yn Brif Weinidog. Dan ei arweiniad ef, enillodd Plaid y Gyngres fuddugoliaeth ysgubol yn etholiad 1952. Dan Nehru, dilynodd India bolisiau sosialaidd. Enillwyd buddugoliaeth arall yn etholiad 1957, ac eto yn 1962 ond gyda mwyafrif llai. Ar y llwyfan ryngwladol, roedd yn arweinydd blaenllaw o'r Mudiad Heb Aliniad. Ym Mai 1964, dioddefodd Nehru drawiad ar y galon, a bu farw ar 27 Mai. Yn unol a'r arferiad Hindwaidd, llosgwyd ei gorff ger glan Afon Yamuna yn Delhi, ym mhresenoldeb cannoedd o filoedd o alarwyr.

Yn ddiweddarach daeth ei ferch, Indira, yn Brif Weinidog, a bu ei ŵyr Rajiv Gandhi yn Brif Weinidog hefyd yn ei dro.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Gwleidyddion o India
Categori:Llenorion o India
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Harrow
Categori:Prif Weinidogion India
Brisbane

Prifddinas talaith Queensland yng ngogledd-ddwyrain Awstralia yw **Brisbane** (). Dyma'r ddinas fwyaf yn y dalaith, gyda phoblogaeth o tua 1.8 miliwn o bobl. Cafodd Brisbane ei sefydlu ym 1824.

## Chwaraeon 
* 'Vulcana Women's Circus', gyda'i bencadlys yn Brisbane, a enwir ar ôl y 'ddynes gref' Gymreig Vulcana.


Categori:Dinasoedd Queensland
De Awstralia

bawd|200px|Baner De Awstralia

Mae **De Awstralia** yn dalaith yng Nghymanwlad Awstralia. Adelaide yw prifddinas.

Taleithiau cyfagos yw Victoria a De Cymru Newydd i’r dwyrain, Queensland i'r gogledd-ddwyrain, y Tiriogaeth Gogleddol i'r gogledd, a Gorllewin Awstralia i'r gorllewin.

180px|bawd|canol|Talaith De Awstralia yn Awstralia

## Cyfeiriadau 

Categori:Taleithiau a thiriogaethau Awstralia
Nagaland

Mae **Nagaland** neu **Wlad y Nagas** yn dalaith ym mryniau coediog gogledd-ddwyrain eithaf India. Mae'n ffinio â thaleithiau Assam i'r gorllewin, Arunachal Pradesh a rhan o Assam i'r gogledd, gwlad Myanmar i'r dwyrain a thalaith Manipur i'r de. Kohima yw prifddinas Nagaland, a Dimapur yw'r ddinas fwyaf. Gyda phoblogaeth o 1,988,636, (2001) ac arwynebedd tir o 16,579&nbsp;km² yn unig mae'n un o daleithiau lleiaf India. Cafodd ei sefydlu fel talaith yn 1963.

Mae'r dalaith wedi dioddef o ansefydlogrwydd gwleidyddol ers degawdau ac mae'n anodd cael caniatad i fynd yno. Ers i India ennill eu hannibyniaeth mae galwadau am annibyniaeth i Nagaland wedi dominyddu gwleidyddiaeth y dalaith sydd wedi gweld lefelau uchel o drais ar adegau.

Ar un adeg bu'r Naga yn adnabyddus fel helwyr pennau. Mae'r 16 o lwythau yn cynnwys yr Angamis, Rengmas, Aos, Konyaks, Wanchus, Semas a'r Lothas. Roedd ganddynt grefydd animistaidd cyn i'r cenhadon cyntaf gyrraedd o'r Gorllewin. Erbyn heddiw mae dros 90% o'r Nagas yn Gristnogion a Saesneg yw iaith swyddogol y dalaith, er bod nifer o ieithoedd brodorol yn cael eu siarad yn ogystal.

## Daearyddiaeth a hinsawdd
Talaith fynyddig yw Nagaland. Mae Bryniau Naga yn codi o ddyffryn Afon Brahmaputra yn Assam i tua 2,000 troedfedd ac yna'n codi'n graddol uwch i'r de-ddwyrain, hyd at 6,000 troedfedd. Mynydd Saramati, 12,552 troedfedd uwch lefel y môr, yw copa uchaf y dalaith - yma mae Bryniau Naga Hills yn ymdoddi i Gadwyn Patkai dros y ffin yn Myanmar. Mae nifer o afonydd, yn cynnwys afonydd Doyang a Dhiku yn y gogledd, Afon Barak yn y de-orllewin ac Afon Chindwin (sy'n llifo o Fyanmar) yn y de-ddwyrain, yn llifo ar draws y dalaith.

Mae gan Nagaland *flora* a *fauna* cyfoethog. Mae tua 15% o Nagaland yn orchuddiedig gan coedwigoedd trofaol ac is-drofaol bytholwyrdd - yn cynnwys palmwydd, bambŵ a rattan ynghyd â fforestydd mahogani. Yn yr ardaloedd coediog ceir high nifer o anifeiliaid fel cŵn gwyllt, pangolins, porciwpeins, eliffantod, llewpardiaid, eirth, mwncïod, sambar, ceirw, ychen a byffalos. Mae'r Hornbill Mawr Indiaid yn un o'r adar mwyaf enwog o'r dalaith.

Hinsawdd monsŵn sydd gan Nagaland, gyda lefel uchel o leithder. Ceir rhwng 70-100 troedfedd o law y flwyddyn, gyda rhan helaeth yn disgyn ym mis Mai. Ceir tymheroedd rhwng 70 i 104 gradd ffahrenheit. Yn y gaeaf ceir rhywfaint o farrug yn yr ucheldiroedd.

200px|bawd|dim|Lleoliad Nagaland yn India
200px|bawd|dim|Merched Naga yn eu gwisg draddodiadol

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol y dalaith 


Categori:Taleithiau India
Queensland

Ail dalaith fwyaf Awstralia (o ran ei harwynebedd) yw **Queensland**, a thrydedd o ran poblogaeth. Brisbane yw prifddinas y dalaith. Lleolir Queensland yng ngogledd-ddwyrain y wlad, ac mae'n ffinio gyda Thiriogaeth y Gogledd i'r gorllewin, De Awstralia i'r de-orllewin a De Cymru Newydd i’r de; i'r dwyrain mae arfordir y Môr Cwrel a'r Cefnfor Tawel. Mae Culfor Torres i'r gogledd a lleolir Papua Gini Newydd llai na 200 cilometr o Queensland.

Cyn dyfodiad y dyn gwyn, roedd yma Frodorion Awstralaidd a wladychodd Awstralia a Tasmania o leiaf 50,000 CP.

Mae arwynebedd Queensland yn 1,852,642&nbsp;km sg (715,309 milltir sg) a'i boblogaeth yn , gyda'r rhan fwyaf o bobl yn byw yn y de-ddwyrain. Y brifddinas a'r ddinas fwyaf yn y wladwriaeth yw Brisbane, trydedd ddinas fwyaf Awstralia. Yn aml, cyfeirir ato fel "Gwladwriaeth yr Haul" (*"Sunshine State"*). Yn Queensland ceir 10 allan o 30 o ddinasoedd mwyaf Awstralia a hi yw 3edd  economi fwyaf y wlad. Mae twristiaeth yn y wladwriaeth, yn bennaf oherwydd ei hinsawdd drofannol gynnes, yn ddiwydiant mawr.

180px|bawd|canol|Talaith Queensland yn Awstralia

## Cyfeiriadau
*
Categori:Taleithiau a thiriogaethau Awstralia
259

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
254 255 256 257 258 - **259** - 260 261 262 263 264  

----

## Digwyddiadau
* Yr Ymerawdwr Rhufeinig Valerian I yn cael ei gymeryd yn garcharor gan Shapur I, brenin Persia.
* Postumus yn gwrthryfela yn erbyn Gallienus; mae Gâl, Prydain a Sbaen dan ei lywodraeth ef yn ffurfio yr hyn a elwir yn Ymerodraeth Gâl.
*Pab Dionysius yn cael ei ethol fel y 25ain pab.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:259
258

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
253 254 255 256 257 - **258** - 259 260 261 262 263 

----

## Digwyddiadau 
*Y Gothiaid yn anrheithio Asia Leiaf a Trabzon
*Deddf yn yr Ymerodraeth Rufeinig yn gwahardd Cristionogaeth; gorchymynir fod offeiriaid i'w dienyddio.
*Merthyrir Pab Sixtus II a Cyprian, esgob Carthago.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*6 Awst — Pab Sixtus II
*14 Medi — Cyprian, esgob Carthago

Categori:258
257

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
252 253 254 255 256 - **257** - 258 259 260 261 262 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerawdwr Rhufeinig Valerian I yn ennill Antioch yn ôl oddi wrth Shapur I, brenin Persia.
*Y Gothiaid yn ymrannu i ffurfio'r Ostrogothiaid a'r Visigothiaid.
*Aurelian yn gorchfygu'r Gothiaid ar Afon Donaw ac yn dwyn llawer o garcharorion yn ôl i Rufain.
*30 Awst — Pab Sixtus II yn olynu Pab Steffan I fel y 24ain pab.
*Yr ymerawdwr Valerian yn dechrau erlid Cristionogion; gorchymynir i esgobion ac offeiriaid aberthu yn ôl y defodau paganaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Pab Steffan I

Categori:257
256

2g - **3g** - 4g 
200au 210au 220au 230au 240au - **250au** - 260au 270au 280au 290au 300au 
251 252 253 254 255 - **256** - 257 258 259 260 261 

----

## Digwyddiadau 
* Y Gothiaid yn ymosod ar Asia Leiaf; yr Ymerodraeth Rufeinig yn colli ei gafael ar Dacia.
* Y Ffranciaid yn croesi Afon Rhein a'r Alamanni yn cyrraedd Milan.

## Genedigaethau 
* Arius, sylfaenydd Ariadaeth

## Marwolaethau 
Categori:256
Gorllewin Awstralia

**Gorllewin Awstralia** yw'r dalaith fwyaf ar gyfandir Awstralia. Perth yw prifddinas y dalaith. Y taleithiau cyfagos yw De Awstralia a Tiriogaeth y Gogledd i'r dwyrain.

180px|bawd|canol|Talaith Gorllewin Awstralia yn Awstralia

## Cyfeiriadau 

Categori:Taleithiau a thiriogaethau Awstralia
Hobart

**Hobart** () yw prifddinas talaith Tasmania, a'r ddinas ail-hynaf yn Awstralia. Hi yw'r ddinas fwyaf yn y dalaith, gyda phoblogaeth o tua 202,000 o bobl.

Cafodd Hobart ei sefydlu ym 1804.


Categori:Dinasoedd Tasmania
Tiriogaeth y Gogledd

Mae **Tiriogaeth y Gogledd** neu’r **Diriogaeth Ogleddol** (Saesneg: *Northern Territory*) yn diriogaeth yng ngogledd Awstralia. Darwin yw prifddinas y diriogaeth. Dwy dref o faint yno yw Alice Springs (yn yr anialwch), a Katherine.

180px|bawd|canol|Tiriogaeth y Gogledd yn Awstralia

## Cyfeiriadau 
Categori:Taleithiau a thiriogaethau Awstralia
Perth, Gorllewin Awstralia

:*Erthygl am y ddinas yn Awstralia yw hon. Gweler hefyd Perth (gwahaniaethu).*

Prifddinas talaith Gorllewin Awstralia yw **Perth** (). Hi yw'r ddinas fwyaf yn y dalaith, gyda phoblogaeth o tua 1.5 miliwn.
Cafodd Perth ei sefydlu ym 1829.

## Daearyddiaeth 
Perth yw un o'r dinasoedd mwyaf arwahanedig ac arunig yn y byd - y ddinas agosaf yw Adelaide sydd yn Ne Awstralia ac sydd 2,104 kilomedr (1,307 mill) i ffwrdd. Mae'r ddinas yn agosach i Ddwyrain Timor, Singapôr a Jakarta sydd yn Indonesia nag i Sydney, Melbourne a Brisbane sydd yn yr un wlad.

## Cyfathrebau 
Mae Awstralia yn wlad eang iawn ac felly dim ond yn y dinasoedd y gwelir priffyrdd. Mae'r ffordd Kwinana Freeway yn ymestyn o Rockingham yn ne'r ddinas i'r CBD (*canol busnes dref*) a Kings Park. Mae'r Mitchell Freeway yn parhau o’r ardal yma i faestrefi gogleddol y ddinas lle mae'n dod i ben yn Joondalup. Lleolir Maes Awyr Perth yn agos i faestref o’r enw Welshpool a leolir yn ne ddwyrain y ddinas. Mae yna drenau trydanol modern yn y ddinas sy'n cwrdd mewn gorsaf trenau modern tanddaearol yng nghanol y ddinas. Mae cychod yn mewnforio i'r porthladd enfawr yn Fremantle, sy'n 10 milltir o'r ddinas.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Castell Albany Bell
* Cofadail y Fforwyr
* Eglwys Wesley
* Llyfrgell J S Battye
* Stadiwm Perth
* Tŷ Le Fanu

Mae gan Perth nifer o adeiladau uchel

## Enwogion 
* Herb Elliott (g. 1938), athletwr
* Dennis Lillee (g. 1949), chwaraewr criced
* Alexandra Hasluck, awdures

## Demograffeg 
Perth yw'r 4ydd dinas yn ôl maint yn y wlad. Poblogaeth y ddinas oedd 1,445,079 yn ôl cyfrifiad 2006. 
Mae cyfran uchel o'r boblogaeth yn dod o dramor. Dengys hyn yn y tabl isod.

## Dinaswedd 
Categori:Dinasoedd Gorllewin Awstralia
Ballarat

180px|bawd|Ballarat
bawd|left

Mae **Ballarat** () yn ddinas fawr yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 90,000 o bobl.

## Eisteddfod Fwyaf Ewroasia
Cynhelir eisteddfod flynyddol yno ers 1891: y *Royal South Street Eisteddfod*, sef *The Grand National Eisteddfod of Australasia*. Fe'i cychwynnwyd yn wreiddiol fel cystadleuaeth ddadlau, gan eu hymestyn yn flynyddol i siarad cyhoeddus, actio, cerddoriaeth a dawns. Dywed gwefan yr eisteddfod mai dyma'r gystadleuaeth hiraf i'w rhedeg yn ddi-dor drwy Awstralia gyfan.

Ers 1965 cynhaliwyd yr eisteddfod yn Theatr Ei Mawrhydi yn Ballarat; hwn yw theatr hynaf Awstralia sy'n dal i'w gynnal. Mae'n derbyn nawdd gan Lywodraeth Awstralia.

Ymhlith y cyn-enillwyr y mae:
*James Scullin
*Alfred Deakin
*Mary Grant Bruce
*Amy Castles
*Joan Kirner
*Denise Drysdale
*David Atkins
*Kiri Te Kanawa

## Aur
Darganfuwyd aur yn yr ardal rhwng Ballarat a Bendigo, yng nghanolbarth Victoria ym 1851.

## Dolen allanol
*Gwefan swyddogol yr eisteddfod

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Victoria
Brynrefail

Gall **Brynrefail** (bryn + gefail) gyfeirio at:

* Brynrefail, pentref yng Ngwynedd gerllaw Llanberis.
* Brynrefail, pentref bychan yng ngogledd-ddwyrain Ynys Môn.

----
260

2g - **3g** - 4g 
210au 220au 230au 240au 250au - **260au** - 270au 280au 290au 300au 310au 
255 256 257 258 259 - **260** - 261 262 263 264 265 

----

## Digwyddiadau 
*Gallienus yn dod yn Ymerawdwr Rhufeinig ac yn ail-drefnu'r fyddin
*Shapur I, brenin Persia yn dinistrio Caesarea Mazaca yn Asia Leiaf
*Syria, Yr Aifft a Palesteina yn torri'n rhydd oddi wrth yr Ymerodraeth Rufeinig i ffurfio ymerodraeth Palmyra gyda chefnogaeth Persia
*Y cofnod cyntaf o chwarae gwyddbwyll

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Cao Mao, rheolwr Teyrnas Wei yn Tsieina
* Sun Liang, ymerawdwr Teyrnas Wu yn Tsieina

Categori:260
Geelong

**Geelong** () yw'r ddinas ail fwyaf yn nhalaith Victoria, Awstralia, gyda phoblogaeth o tua 205,000 o bobl.

Fe’i lleolir tua 75 cilometr i'r de-orllewin o brifddinas Victoria, Melbourne.

180px|bawd|canol|Geelong yn Victoria

Categori:Dinasoedd Victoria
Rajya Sabha

Y **Rajya Sabha** ("*Cyngor y Taleithiau*") yw'r siambr uwch yn Senedd India.

### Gweler hefyd 
*Lok Sabha

Categori:Senedd India
Categori:Llywodraeth India
Darwin, Tiriogaeth y Gogledd

Prifddinas Tiriogaeth y Gogledd, Awstralia, yw **Darwin** (). Hi yw'r ddinas fwyaf yn y diriogaeth, gyda phoblogaeth o tua 111,000 o bobl. Mae’n borthladd ar Fôr Timor. Mae twristiaeth yn bwysig; mae Litchfield, Ceunant Katherine a Kakadu yn atyniadau cyfagos, ac mae Gerddi Botaneg George Brown yn gyrchfan ymwelwyr bwysig, ac mae Parc Genedlaetho Charles Darwin ac Amgueddfa filwrol Darwin yn agos i’r ddinas.

## Tywydd
Mae gan Darwin hinsawdd trofannol, ac mae dwy dymor, Gwlyb, rhwng Dachwedd a Ebrill, a Sych, rhwng Mai a Hydref.
Achoswyd difrod mawr gan Gylchwynt ‘Tracy’ ym 1974.

Trefnwyd rhwydwaith o wasanaethau bws gan Buslink a Territory Transit 

Mae Sealink NT yn gyfrifol am 2 fferi lleol, i Mandorah ar ochr arall y harbwr, ac i Ynysoedd Tiwi, i’r gogledd o’r ddinas.

## Diwylliant
Sefydlwyd Gŵyl Bougainvillea ym 1978, yn ŵyl flodeuol. Newidiwyd yr ŵyl yn ystod y 90au i gynnwys y celfydyddau, a newidiwyd ei henw i Gŵyl Darwin yn 2003, sydd erbyn hyn yn parhau am 18 diwrnod.

Mae Clwb Rheilffordd Darwin yn leoliad pwysig ar gyfer cerddoriaeth. Ac mae Clwb gwerin Top End yn cyfarfod yno'n rheolaidd.

## Cyfeiriadau

Delwedd:Darwin01LB.jpg|Darwin o'r awyr
Delwedd:Darwin02LB.jpg|Planhigion mangrof ar gyrion y ddinas
Delwedd:Darwin03LB.jpg|Traeth Darwin
Delwedd:Darwin04LB.jpg|Y porthladd ar noson glos y Gwlyb


Categori:Dinasoedd Tiriogaeth y Gogledd
Llanfrothen

Pentrefan a chymuned yng Ngwynedd yw **Llanfrothen** (). Saif ychydig i'r gogledd o dref Penrhyndeudraeth. Saif lle mae'r ffordd B4410 yn croesi'r briffordd A4085.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

[250px|bawd|dim|[Eglwys Sant Brothen, Llanfrothen|Eglwys Brothen Sant, Llanfrothen]]

## Hanes
Gelwir y rhan hynaf o'r pentref yn Garreg, Llanfrothen, ac mae rhannau eraill o'r pentref ar wasgar i'r dwyrain a'r de-ddwyrain i Garreg, ar y ffordd fechan sy'n arwain i bentref Rhyd. Mae yno dafarn adnabyddus, y "Brondanw Arms" ("Y Ring" i bobl leol) ac ysgol gynradd. Ar y ffordd sy'n arwain i gyfeiriad Croesor mae Plas Brondanw, gynt yn gatref i'r pensaer Clough Williams-Ellis.

Gwasanaethodd yr emynydd Richard Jones (Cymro Gwyllt) (1772-1833) fel gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd yn Llanfrothen, lle treuliodd y rhan helaeth o'i oes (roedd yn frodor o blwyf Llanystumdwy, Eifionydd).

Cysegrwyd yr eglwys i Sant Brothen, a oedd yn un o feibion Helig ap Glannog yn ôl traddodiad. Dywedir y claddwyd y sant yno. Ceir Ffynnon Frothen (neu'r Hen Ffynnon) ar bwys yr eglwys. Ceir nifer o nodweddion pensaernïol yn yr eglwys yn cynnwys ffenestr o'r 13g.  Yn 1888 bu helynt enwog ynghylch hawl i gladdu ym mynwent yr eglwys, a'r achos hwn a ddaeth â David Lloyd George i amlygrwydd am y tro cyntaf.  Mae bedd Mary Jones o Finffordd, a lofruddiwyd gan Thomas Edwards (Yr Hwntw Mawr) yma.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Gweler hefyd
* Eglwys Sant Brothen, Llanfrothen
* Achos claddu Llanfrothen

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Gwynedd

Categori:Pentrefi Gwynedd
Llanfair-yng-Nghornwy

Mae **Llanfair-yng-Nghornwy** () (weithiau **Llanfairyngnghornwy**) yn bentref bychan a phlwyf eglwysig yng ngogledd-orllewin Ynys Môn. Saif i'r gogledd-orllewin o'r briffordd A5025 rhwng Llanrhyddlad a Cemaes, ar lan Bae Caergybi. Mae'n rhan o gymuned Cylch y Garn.

## Hanes a hynafiaethau
[230px|bawd|chwith|[Maen hir Pen yr Orsedd.]]
Mae'n bosibl bod yr enw "Cornwy" yn dod oddi wrth lwyth Celtaidd y Cornovii. Cofnodir y llwyth yma yng nghanolbarth Lloegr, ond mae awgrym hefyd fod llwyth o'r un enw yn Iwerddon.

Cysegrwyd eglwys y plwyf i'r Santes Fair. Ni wyddys dyddiad sefydlu'r eglwys. Mae'r rhannau hynaf yn dyddio o'r 11g neu'r 12g. Cafodd ei helaethu dwywaith: yn y 15g, pan godwyd siansel, ac yn yr 16g pan ychwanegwyd capel i'r de o'r siansel gyda tri bwa yn eu gwahanu. Mae'r tŵr ym mhen gorllewinol yr eglwys yn dyddio o'r 17g. Mae'n adeilad cofrestredig Graddfa 1.

Ceir sawl heneb yn y plwyf, yn cynnwys meini hirion fel y rhai yn Llwyn Ysgaw a charreg unigol Pen yr Orsedd.

## Natur
I'r de o'r pentref ceir bryn 170m Mynydd y Garn. Tua milltir i'r gorllewin, ger y traeth, ceir Llyn y Fydlyn. I gyfeiriad y gogledd ceir Trwyn y Gader (Saesneg: *Carmel Head*).

Allan yn y môr mae ynysoedd Maen y Bugail ac Ynysoedd y Moelrhoniaid yn perthyn i'r plwyf.

## Pobl o Lanfair-yng-Nghornwy
*Huw Cornwy (bl. 1545-1596), bardd
*R. S. Thomas; bu'r bardd yn byw yno am gyfnod cyn ymddeol
*Syr Kyffin Williams; mae'r arlunydd wedi ei gladdu yn y fynwent

## Cyfeiriadau
Categori:Cylch-y-Garn
Categori:Pentrefi Ynys Môn
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Tír na nÓg

**Tír na nÓg** yw "Gwlad yr Ieuenctid" ym mytholeg Gwyddelig a'r Wyddeleg ei hun (**tír**: *gwlad*; **na**: *yr*; **nÓg**: *ieuenctid*, sydd yr un peth o ran strwythur geiriol â'r Gymraeg). Mae'n wlad arallfydol baradwysaidd lle na cheir na haint, na henaint, nac angau. Mae'n gorwedd y tu hwnt i fyd y ddynoliaeth. Yn y chwedl Wyddeleg gynnar *Immram Brain (maic Febail)*(*Mordaith Brân (ap Febail)*), y mae'r arwr *Brain* a'i gyd-ymdeithion yn ymweld ag ynys sy'n cynrychioli Tír na nÓg.

Cyfansoddodd y bardd T. Gwynn Jones awdl delynegol o'r enw 'Tir na n-Óg' sy'n sôn am gariad Osian a Nia Ben Aur, merch brenin Tír na n-Óg.
:'Mae Tír na n-Óg yn wlad,
:Lle mae haul yn lliwio môr,
:Fore neu hwyr, yn farwor [*gweddillion tân glo*],
:Heb wae trist adnabod tranc,
:Tragywydd y trig [*preswylfa*] ieuanc!'
## Gweler hefyd 
* Gwobr Tir na n-Og, gwobr lenyddol yng Nghymru ar gyfer llenorion plant.

## Cyfeiriadau 
Categori:Mytholeg Geltaidd
Categori:Mytholeg Wyddelig
Categori:Llenyddiaeth Wyddeleg
Yr Atlas Cymraeg

Cyhoeddwyd ***Yr Atlas Cymraeg*** am y tro cyntaf ym 1987. Fe'i golygwyd gan Dafydd Orwig. Fe'i cyhoeddwyd yn rhan o Gynllun Gwerslyfrau ac Adnoddau Cyd-Bwyllgor Addysg Cymru. Roedd allan o brint o fewn wythnos. 
Ym 1988 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.

## Gweler hefyd
* Rhestr atlasau a mynegeion daearyddol

## Dolen allanol 
* Adroddiad gan Radio Cymru

Cymraeg
Categori:Cyfeiriaduron Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1987
Brynrefail, Gwynedd

Pentref yng nghymuned Llanddeiniolen, Gwynedd, Cymru, yw **Brynrefail** (). Saif yn ardal Arfon, gerllaw pentref mwy Llanberis. Saif fymryn oddi ar briffordd yr A4244 yn agos at ben gogleddol Llyn Padarn, lle mae Afon Rhythallt yn gadael y llyn.

Adeiladwyd y pentref yn y 19g fel pentref i chwarelwyr. Roedd y rheilffordd breifat oedd yn cario llechi o Chwarel Dinorwig i'r porthladd yn mynd heibio Brynrefail. Mae yno ysgol gynradd a swyddfa'r post. Yma yr oedd safle wreiddiol Ysgol Brynrefail, ond symudwyd hi i bentref cyfagos Llanrug yn ddiweddarach.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

dim|250px|bawd|Brynrefail

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddeiniolen
Categori:Pentrefi Gwynedd
Rings Around the World

Albwm gan y Super Furry Animals ar CD a DVD ydy ***Rings Around the World***

Fe'i rhyddhawyd ar y 23 Gorffennaf 2001. Dyma'r albym cyntaf erioed i gael ei ryddhau ar CD a DVD ar yr un pryd.

Dyluniwyd y clawr gan Pete Fowler. Mae pob trac wedi ei osod i ffilm ar y DVD, ac mae'r rhanfwyaf wedi eu hanimeiddio. Pete Fowler sy'n gyfrifol am animeiddio *Receptacle For The Respectable*.

## Traciau
#*Alternate Route To Vulcan Street* - 4:31
#*Sidewalk Serfer Girl* - 4:01
#*(Drawing) Rings Around The World* - 3:29
#''It's Not The End Of The World?* - 3:25
#*Receptacle For The Respectable* - 4:32
#*(A) Touch Sensitive* - 3:07
#*Shoot Doris Day* - 3:38
#*Miniature* - 0:40
#*No Sympathy* - 6:57
#*Juxtapozed With U* - 3:08
#*Presidential Suite* - 5:24
#*Run! Christian, Run!* - 7:20
#*Fragile Happiness'' - 2:35

Categori:Albymau 2001
Categori:Super Furry Animals
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru