open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glöyn Apolo bach

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn Apolo bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloÿnnod Apolo bach**; yr enw Saesneg yw *Small Apollo*, a'r enw gwyddonol yw *Parnassius phoebus*.

Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male dos.jpg|♂
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Cervières (Hautes-Alpes) male ventre.jpg|♂ △ 
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female dos.jpg|♀ 
Parnassius phoebus MHNT CUT 2013 3 6 Arvieux female ventre.jpg|♀△

## Cynefin
Mae'r glöyn Apolo bach i'w weld yn Ewrasia a Gogledd America gan gynnwys yr Alpau, yr Wral, Siberia, Casachstan, Mongolia, Tsieina, Alaska a Chanada, ac o Unol Daleithiau America i Utah a Mecsico Newydd.

## Bwyd
Hoff fwyd y siani flewog ydy:
**Saxifraga*
**Sedum*
**Sempervivum montanum*

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloÿnnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn apolo bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd gloÿnnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Cytsain ochrol

Mewn seineg, cytsain lle y mae'r anadl yn llifo ar hyd ochrau'r tafod ond sy'n cael ei rhwystro rhag mynd trwy ganol y geg gan y tafod yw **cytsain ochrol**. 

Ceir y cytseiniaid ochrol canlynol yn yr Wyddor Seinegol Ryngwladol (IPA):

## Gweler hefyd
* Gwyddor Seinegol Ryngwladol

## Ffynonellau
*Ladefoged, Peter; Ian Maddieson (1996). ''The Sounds of the World's Languages.'' Rhydychen: Blackwell. ISBN 0-631-19814-8.

Categori:Seineg
Categori:Termau iaith
Aberystruth

Plwyf eglwysig hynafol gerllaw cornel y Gogledd-Orllewin yn Sir Fynwy yn ffinio â Sir Frycheiniog a rhwng plwyfi Bedwellte a Threfddyn oedd **Aberystruth**. Ymestynnodd o Gendl yn y Gogledd, a thros Abertyleri yn y De. Bellach lleolir Aberystruth i orllewin bwrdeistref sirol Blaenau Gwent.

Adeiladwyd yr eglwys blwyf tua 1500, a pharodd hi i fodoli am fwy na 320 mlynedd. Lleolwyd hi yng nghanol y plwyf pentrefol o'r Blaenau.

## Oriel

Mynydd Carn-y-cefn - geograph.org.uk - 146251.jpg|Copa Mynydd Carn-y-cefn, un cilomedr i'r gorllewin o'r Blaenauyn edrych tuag at y gorllewin
Cwm-celyn Woodland - geograph.org.uk - 493395.jpg|Nant Ystruth, Cwm Celyn, Y Blaenau
Blaina Monmouthshire 1820 Gastineau.jpg|Eglwys Sant Pedr, y Blaenau, 1820. ysgythriad dur o lun gan Henry Gastineau

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* *History of Aberystruth* gan David James
* Cyfeirlyfr Kelly (1901)

Categori:Hanes Blaenau Gwent
Categori:Daearyddiaeth Blaenau Gwent
Categori:Plwyfi Cymru
Glöyn Apolo

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn Apolo**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod  Apolo**; yr enw Saesneg yw *Apollo*, a'r enw gwyddonol yw *Parnassius apollo*.

## Lleoliad a chynefin
Gellir ei chanfod fel arfer ar fynyddoedd yn Ewrop sydd rhwng  a . Mae'r glöyn hwn o ddiddordeb mawr i'r gyddonydd yn bennaf oherwydd yr amrywiaeth enfawr o isrywogaethau; ceir rhai isrywogaeth mewn un cwm yn unig yn yr Alpau, er enghraifft. Mae gan y glôyn byw hwn isrywiogaethau ledled y byd. Mae'r Apolo Bach, i'w ganfod hefyd ar fynyddoedd uchel a'r *Parnassius mnemosyne* yn byw mewn dyffrynoedd.

## Lliw

Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3female Aragnouet dos.jpg|♀
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 female Aragnouet ventre.jpg|♀△
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens dos.jpg|♂ 
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens  ventre.jpg|♂ △

Oherwydd ei brydferthwch mae wedi cael ei gasglu'n ddiddiwedd gan naturiaethwyr, gan brinhau'n enbyd yn Sbaen a'r Eidal; aeth yn brin hefyd oherwydd fod ei gynefin yn cael ei newid a'i ddwyn oddi wrtho. credir fod cerbydau'n gyfrifol am ddifa rhai isrywiogaethau cyfan yn ne Tyrol, yr Eidal.
bawd|chwith|200px|*Parnassius apollo*
bawd|chwith|200px|Siani flewog
Ceir "llygaid mawr", ymylon du ar ei adenydd blaen gwyn a llygad coch ar yr adenydd ôl. Gall maint y llygaid cochion hyn wahaniaethu yn ddibynol ar leoliad; maen nhw hefyd yn newid eu lliw yn yr haul: po mwyaf heulog ydyw, mwya golau yw cochni'r llygaid.

## Bwyd
Yng nghanol yr haf mae'r oedolyn i'w weld, a neithdar planhigion yw ei fwyd. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta rhywogaethau o *Sedum* (briweg) a *Sempervivum* (llysiau pen tai).

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn apolo yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Glesyn mawr

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glesyn mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gleision mawr (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Blue*, a'r enw gwyddonol yw *Phengaris arion* neu *Maculinea arion*. *P. a. arion* yw'r isrywogaeth a geir yng ngwledydd Prydain heddiw. Mae'r isrywogaeth endemig *P. a. eutyphron* wedi diflannu.
[bawd|chwith|Glesyn mawr ar ddeilen *[Thymus praecox*]]

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glesyn mawr yn lindysyn sy'n bwyta blodau teim. Mae'n cynhyrchu hylif melys sy'n denu morgrug. Mae'r morgrug yn cario'r lindysyn i'w nyth lle mae'n bwydo ar larfâu'r morgrug ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Cynefin
Fe'i gwelir mewn llawer o wledydd Ewropeaidd ac yn Asia. Diflannodd o wledydd Prydain yn 1979 ond cafodd ei ail gyflwyno yno gan gadwriaethwyr sy'n parhau i geisio deall ei gylched bywyd cymhleth. Ei gynefin yw gweundiroedd a rhostiroedd, tywynnau a bryniau.

## Maint
Tua 13 mm yw hyd y siani flewog a gall fyw am oddeutu 9 mis tan ei fod yn barod i forffio o fewn ei sach grisial (neu biwpa). Mae'r oedolyn tua 50mm (dwy fodfedd) ac yn byw am ychydig wythnosau. Mae ganddo ddotiau bychan, duon ar ei adenydd.

(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male dorsal.jpg |*Phengaris arion* ♂  	
(MHNT) Phengaris arion - Radawa Poland - male ventral.jpg |*Phengaris arion* ♂  △ 

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
*Reader's Digest, *The Wildlife Year*, p 190, ISBN 0-276-42012-8.
*

Categori:Gloynnod byw
Inview Technology

Cwmni cyfyngedig sy'n arbenigo mewn troi teledai rhad yn deledu clyfar ydy **Inview Technology**, sydd wedi'i leoli yn Northwich, Lloegr. Drwy naill ai sglodyn silicon arbennig neu *set-top-box* mae'n galluogi'r gwyliwr i uno (ac i dderbyn) sawl technoleg: fideo-ar-gais, llifo sain, sianeli terestial arferol, rhwydweithio cymdeithasol ar-lein a chynnwys lleol. Mae'r cwmni'n allforio'u cynnyrch ledled y byd.

Mae'r cwmni yn bartneriaid gyda nifer o grwpiau megis Teletext ac Acetrax. Mae'r Cadeirydd, Ken Austin yn byw yng Nghymru ac yn flaenllaw ym maes yr EPG (*Electronic Programme Guide*) ers blynyddoedd a Chymro arall, sef Gareth Jones, yw'r Prif Dechnegydd (CTO).

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau Lloegr
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2006
Tristan da Cunha

Grŵp o ynysoedd folcanig yn ne Cefnfor Iwerydd yw **Tristan da Cunha**. Mae'r ynysoedd yn ffurfio rhan o Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha, tiriogaeth dramor sy'n perthyn i'r Deyrnas Unedig. Lleolir Tristan da Cunha tua 2430&nbsp;km i'r de o Saint Helena, 2816&nbsp;km i'r gorllewin o Dde Affrica a 3360&nbsp;km i'r dwyrain o Dde America. Ynys Tristan da Cunha ei hun yw'r ynys fwyaf a'r unig ynys gyfannedd. Mae'r ynysoedd eraill yn cynnwys Ynys Gough, Ynys Inaccessible ac Ynys Nightingale. Darganfuwyd Tristan da Cunha ym 1506 gan Tristão da Cunha, fforiwr o Bortiwgal.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Tristan da Cunha

300px|chwith|bawd|Map o'r ynysoedd

Categori:Saint Helena, Ascension a Tristan da Cunha
Prometheus (ffilm)

Ffilm wyddonias 2012 a gyfarwyddwyd gan Ridley Scott ac a ysgrifennwyd gan Jon Spaihts a Damon Lindelof yw ***Prometheus***. Mae'r ffilm yn serennu Noomi Rapace, Michael Fassbender, Guy Pearce, Idris Elba, Logan Marshall-Green a Charlize Theron. Gosodwyd y ffilm yn yr 21ain ganrif hwyr.  Mae'r stori yn canolbwyntio ar griw'r llong ofod, *Prometheus*, wrth iddynt ddilyn map seren a ddarganfuwyd ymhlith gweddillion sawl gwareiddiad hynafol y ddaear. Dan arweiniad i fyd pell a gwareiddiad datblygedig, mae'r criw yn ceisio darganfod gwreiddiau'r ddynoliaeth, ond yn hytrach yn darganfod bygythiad a allai achosi diflaniad dynoliaeth.

Dechreuodd datblygiad y ffilm yn y 2000au cynnar fel pumed cofnod yn y fasnachfraint *Alien*, gyda Scott a chyfarwyddwr James Cameron yn datblygu syniadau ar gyfer ffilm a fyddai'n gwasanaethu fel rhagflaenydd i'r ffilm ffuglen wyddonol arswyd 1979 Scott *Alien*.

## Plot
## Cymeriadau
* Noomi Rapace fel Elizabeth Shaw
* Michael Fassbender fel David
* Guy Pearce fel Peter Weyland
* Idris Elba fel Janek
* Logan Marshall-Green fel Charlie Holloway
* Charlize Theron fel Meredith Vickers
* Rafe Spall fel Milburn
* Sean Harris fel Fifield

Aelodau cast eraill yn cynnwys Kate Dickie fel meddyg y llong Ford;  Emun Elliott a Benedict Wong fel, yn y drefn honno, peilotiaid y llong Cyfle a Ravel; a Patrick Wilson fel tad Shaw.

## Cynhyrchiad
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* **(Saesneg)** Gwefan swyddogol 
* **(Saesneg)** Project Prometheus

Categori:Ffilmiau 2012
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Nathalia Timberg

Actores o Frasil yw **Nathalia Timberg** (ganwyd 5 Awst 1929 yn Rio de Janeiro).

## Teledu
**Ti Ti Ti* (1985)
**Pantanal* (1990)
**O Dono do Mundo* (1991)
**De Corpo e Alma* (1992)
**Mulheres de Areia* (1993)
**Éramos Seis* (1994)
**Cara e Coroa* (1995)
**Zazá* (1997)
**Força de um Desejo* (1999)
**Porto dos Milagres* (2001)
**Celebridade* (2003)
**Páginas da Vida* (2006)
**Negócio da China* (2008)
**Insensato Coração* (2011)
**Amor à Vida* (2013)
**O Outro Lado do Paraíso* (2017)

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Alien (ffilm)

Ffilm wyddonias o 1979 a gyfarwyddwyd gan Ridley Scott a ysgrifennwyd gan Dan O'Bannon yw ***Alien***.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1979
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Krister Henriksson

Actor o Sweden yw **Krister Henriksson** (ganwyd 12 Tachwedd 1946).

Fe'i ganwyd yn Grisslehamn.

## Ffilmiau
**Kaninmannen* (1990)
**Kalle Blomkvist – Mästerdetektiven lever farligt* (1996)
**Trolösa* (2000)
**Solstorm* (2007)

## Teledu
**Wallander* (2005-2010)

Categori:Actorion o Sweden
Categori:Genedigaethau 1946
Sebastian Coe

Cyn-athletwr Seisnig a gwleidydd Ceidwadol yw **Sebastian Newbold Coe, Baron Coe**, KBE (ganed 29 Medi 1956), a adnabyddir fel **Seb Coe**. Roedd Coe yn rhedwr pellter canol, enillodd bedwar medal Olympaidd, gan gynnwys yr aur yn ras 1500 metr Gemau Olympaidd yr Haf 1980 ac 1984, gan osod wyth record y byd tu allan a tri dan do. Bu hefyd yn aelod o dîm ras gyfnewid a dorrodd record y byd. Domineiddwyd rhedeg pellter canol yr 1980au gan y gystadleuaeth rhyngddo ef a'i gyd-athletwyr Steve Ovett a Steve Cram.

Wedi ymddeol o chwaraeon, daeth Coe yn Aelod Seneddol Ceidwadol o 1992 hyd 1997, gan ddod yn arglwydd am oes yn 2000. Ef oedd yn arwain y cais dros Lundain i gynnal Gemau Olympaidd yr Haf 2012, ac wedi i'r Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol wobrwyo Llundain gyda'r Gemau, daeth Coe yn gadeirydd ar Bwyllgor Trefnu Gemau Olympaidd Llundain. Yn 2007, etholwyd yn is-lywydd Cymdeithas Ryngwladol Ffederasiynau Athletau, gan gael ei ail-ethol am dymor pedair blynedd arall ar 25 Awst 2011.

## Cefndir
Ganed Coe yn Chiswick, Llundain. Bu farw ei fam, Tina Angela Lal, yn Hammersmith a Fulham, Llundain, yn 2005, yn 75 mlwydd oed. Roedd yn hanner Indiaidd, yn ferch i dad Punjabi, Sardari Lal, a mam Seisnig, Vera Swan. Bu farw ei dad, Peter Coe (ganed Percy N. Coe yn Kingston-upon-Thames), ar 9 Awst 2008, ym 88 mlwydd oed, tra roedd Coe yn Beijing.

Magwyd Coe yn Sheffield a mynychodd ysgolion Tapton a Abbeydale Grange. Ymunodd â thîm athletau Hallamshire Harriers pan oedd yn 12 oed, a buan y dechreuodd arbenigo mewn rhedeg pellter canol. Roedd yn fwyaf adnabyddus am gynrychioli Prifysgol Loughborough, a Haringey yn ddiweddarach, pan nad oedd yn cynrychioli'i wlad.

Cafodd ei hyfforddi gan ei dad, a gynlluniodd ymarferion yn arbennig ar gyfer ei fab. Astudiodd Coe economeg a hanes cymdeithasol ym Mhrifysgol Loughborough, gan ennill ei ras gyntaf o bwys ym 1977, sef ras 800 metr yn y Pencampwriaethau Ewropeaidd Dan Do yn San Sebastián, Sbaen. Tra yn y brifysgol y cwrddodd â George Gandy a ddatblygodd ymarferion cyflyru arloesol er mwyn gwella rhedeg Coe.

## Goreuon personol
## Teitlau ac anrhydeddau
* Mr Sebastian Coe MBE (1982–1990)
* Mr Sebastian Coe OBE (1990–1992)
* Mr Sebastian Coe OBE AS (1992–1997)
* Mr Sebastian Coe OBE (1997–2000)
* Yr Arglwydd Coe OBE (2000–2006)
* Yr Arglwydd Coe KBE (2006–)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Twitter Sebastian Coe

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1980
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 1984
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Rhedwyr o Loegr
Morgan

Gall **Morgan** gyfeirio at:

*Morgan Llwyd
*Morgan Mwynfawr
*Adam Morgan
*Alex Morgan 
*Andrew Price Morgan, 
*Barry Morgan, 
*Colin Morgan,
*C. Lloyd Morgan, 
*Dale Morgan, 
*Dan Morgan, 
*Daniel Morgan, 
*David Morgan, 
*Debelah Morgan, 
*Dermot Morgan, 
*Dexter Morgan, 
*Ed Morgan, 
*Edgar Morgan, 
*Elaine Morgan, 
*Eoin Morgan, 
*Frank Morgan, 
*Frederick E. Morgan, 
*Garrett A. Morgan, 
*George Morgan, 
*Gladys Morgan, 
*Harry Morgan 
*Henry Morgan, 
*Huey Morgan, 
*Ian Morgan, 
*Isabel Morgan 
*Ivor Morgan, 
*Jacques de Morgan, 
*Jedediah Morgan
*Jeffrey Dean Morgan 
*Jim Morgan, 
*Jimmy Morgan, 
*Joe Morgan 
*John Morgan, 
*Joseph Morgan 
*J. P. Morgan, 
*J. R. Morgan, 
*Julia Morgan, 
*Julie Morgan, 
*Junius Spencer Morgan, 
*Justin Morgan, 
*Katie Morgan, 
*Keith Morgan, 
*Kenneth O. Morgan, 
*Kevin Morgan
*Lewis Morgan 
*Lionel Morgan, 
*Lorrie Morgan, 
*Michèle Morgan, 
*Michelle Morgan, 
*Michelle Morgan, 
*Mohammed Said Hersi Morgan, 
*Olly Morgan, 
*Paul Morgan, 
*Peter Morgan, 
*Piers Morgan, 
*Raphael Morgan 
*Read Morgan, 
*Rhodri Morgan
*Richard Morgan
*Richie Morgan, 
*Robert Morgan, 
*Sally Morgan
*Shaun Morgan
*Sheryl Morgan
*Simon Morgan
*Stefani Morgan
*Steve Morgan, 
*Ted Morgan
*Teddy Morgan
*Thomas Morgan 
*Tom Morgan
*Trevor Morgan
*William Morgan

----
Ysgol Gyfun Aberaeron

Ysgol gyfun a leolir yn Aberaeron, Ceredigion yw **Ysgol Gyfun Aberaeron**. Mae'n ysgol dwyieithog naturiol, gyda 30% o'r disgyblion yn dod o gartrefi ble mae'r Gymraeg yn brif iaith, a 50% yn siarad Cymraeg i safon iaith gyntaf.

## Cyn-ddisgyblion o nôd
*Terwyn Davies - darlledwr
*Caryl Lewis - nofelydd
*Doreen Lewis - cantores
*Megan Jones Roberts - ymgyrchydd
*Catrin Finch - telynores
*Gwawr Edwards - cantores

## Cyn-athrawon o nôd
*Emyr Llywelyn - ymgyrchwr gwleidyddol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Ysgol Gyfun Aberaeron
*Adroddiad Ail-arolygiad Estyn 2011

Aberaeron
Categori:Aberaeron
Categori:Sefydliadau 1896
Glöyn cynffon gwennol prin

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn cynffon gwennol prin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod cynffon gwennol prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Swallowtail* neu *Sail Swallowtail*, a'r enw gwyddonol yw *Papilio podalirius* neu *Iphiclides podalirius*. Fe'i canfyddir, fel arfer, mewn caeau agored a gerddi yng nghanol a de Ewrop, y gwledydd Arabaidd, India a Tsieina. Yn yr Alpau, fe'i gwelir mor uchel â 1600 m.

## Cynefin
Dail y ddraenen wen yw ei bwyd.
bawd|chwith|200px|Y siani flewog
bawd|chwith|200px|Chwiler
bawd|chwith|200px|Oedolyn

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn cynffon gwennol prin yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Glöyn y llaethlys

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn y llaethlys**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod y llaethlys**; yr enw Saesneg yw *Monarch*, a'r enw gwyddonol yw *Danaus plexippus*. 
 o flodyn *Echinacea purpurea*]]

## Maint
Mae maint adenydd y gwryw rhwng  .

chwith|bawd|260px|Bae Jamaica, Efrog Newydd 10/10/2014
chwith|bawd|260px|Pennsylvania, 06/08/2004
## Ei diriogaeth
Dyma, efallai, yr enwocaf o holl loynnod byw Gogledd America. Ers y 19g fe'i gwelir hefyd yn Awstralia (ble gelwir ef yn "*wanderer*" a Seland Newydd. Gwelir ef hefyd yn yr Ynysoedd Dedwydd, yr Azores, ac ar ynys Madeira. Ar adegau prin, mae'n ymweld â gorllewin Ewrop a hyd yn oed gwledydd Prydain.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae glöyn y llaethlys yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
HTC

Gwneuthurwr ffonau clyfar a thabledi o Daiwan yw **HTC Corporation** (Tsieinëeg: 宏達國際電子股份有限公司, Pinyin: *Hóngdá Guójì Diànzǐ Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī*), a adnabuwyd gynt fel **High Tech Computer Corporation**, Dechreuodd y cwmni drwy gynhyrchu ffonau'n defnyddio system weithredu Windows Mobile Microsoft, ond yn 2009, dechreuodd symud oddi wrth Windows Mobile i greu dyfeisiadau ar sail system weithredu Android, ac yn 2010 dechreuont gynhyrchu ffôn ar sail Windows Phone hefyd.
bawd|chwith|Pencadlys HTC yn Taoyuan.

Mae HTC yn aelod o'r Open Handset Alliance, grŵp o wneuthurwyr setiau llaw a gweithredwyr rhwydweithiau ffonau symudol sy'n cysegru eu hunain tuag at ddatblygu'r platfform Android ar gyfer dyfeisiau symudol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1997
Categori:Cwmnïau Taiwan
Categori:Cwmnïau telegyfathrebu
Categori:Cwmnïau technoleg
Craig Roberts

Actor o Gymru yw **Craig Roberts** (ganed 25 Ionawr 1991). Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan 'Oliver Tate' yn y ddrama gomedi *Submarine*, a 'Rio' yng nghyfres deledu plant *The Story of Tracy Beaker*.

Ganed Roberts yn Maesycwmer, Bwrdeistref Sirol Caerffili.

Ymddangosodd fel y ffanatic sugnwyr gwaed, Robin Branagh, yn nwy dymor o'r gyfres Young Dracula. Gweithiodd gyda'r Touring Theatre Company yn 2008, gan chwarae rhan 'Ryan' mewn taith ledled Prydain Fawr o 'Full Time'. Mae hefyd wedi ymddangos yn Care, a Casualty. Chwaraeodd ran 'Drax', ym mhantomeim 'Snow White' yn Worthing ym mis Ionawr 2009. Chwaraeodd ran 'Adam' yng nghyfres deledu BBC Three Being Human, a'r gyfres gysylltiedig *Becoming Human*.

Serenodd Roberts yn ffilm 2010 *Submarine* sydd hefyd yn serennu Paddy Considine a Yasmin Paige. Cafodd Roberts ei enwi'n Berfformiwr Prydeinig y Flwyddyn yng Ngwobrau London Film Critics’ Circle ym mis Ionawr 2012. Ef hefyd oedd y llais ar hysbyseb ffôn symudol HTC One yn 2012, ble mae ffotograffydd yn neidio allan o awyren ar gyfer saethiad ffasiwn.

## Ffilmograffi
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion llais o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru
Categori:Pobl o Gaerffili
Charles Fleischer

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Charles Fleischer** (ganwyd 27 Awst 1950). Fe'i ganwyd yn Washington, D.C.

## Ffilmiau
* *Die Laughing* (1980)
* *Night Shift* (1982)
* *A Nightmare On Elm Street* (1984)
* *Deadly Friend* (1986) (llais)
* *Bad Dreams* (1988)
* *Who Framed Roger Rabbit* (1988) (llais)
* ''Mickey's 60th Birthday* (1988) (llais Roger Rabbit)
* *Gross Anatomy* (1989)
* *Tummy Trouble* (1989) (llais)
* *Back to the Future Part II* (1989)
* *Roller Coaster Rabbit* (1990) (voice)
* *Dick Tracy* (1990)
* *Straight Talk* (1992)
* *Carry On Columbus* (1992)
* *Trail Mix-Up* (1993) (llais)
* *We're Back! A Dinosaur's Story* (1993) (llais)
* *My Girl 2* (1994)
* *Demon Knight* (1995)
* *Gridlock'd* (1997)
* *Permanent Midnight* (1998)
* *Rusty: A Dog's Tale* (1998)
* *Genius* (1999)
* *Bel Air* (2000)
* *Balto II: Wolf Quest* (2002) (llais)
* *Big Kiss* (2004)
* *Balto III: Wings of Change* (2004) (llais)
* *The Polar Express* (2004) (llais)
* *Zodiac* (2007)
* *Funny People* (2009)
* *Rango* (2011)
* *Who Framed Roger Rabbit 2'' (???)

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1950
Glöyn Cleopatra

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn Cleopatra**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod Cleopatra**; yr enw Saesneg yw *Cleopatra*, a'r enw gwyddonol yw *Gonepteryx cleopatra*.

## Isrywogaethau
Ceir deg isrywogaeth:
**Gonepteryx cleopatra cleopatra* (Linnaeus, 1767) – De Affrica, Sbaen, Sisili
**Gonepteryx cleopatra balearica *Bubacek, 1920 – Ynysoedd Balearig
**Gonepteryx cleopatra petronella* De Freina, 1977 – Ibiza
**Gonepteryx cleopatra italica* (Gerhardt, 1882) – yr Eidal, Ffrainc, Corsica, Sardinia
**Gonepteryx cleopatra dalmatica* Verity, 1908 – Arfordir Dalmatia a gorllewin Balcanau
**Gonepteryx cleopatra citrina* Sheljuzhko, 1925 – de Gwlad Groeg
**Gonepteryx cleopatra insularis* Verity, 1909 – Creta
**Gonepteryx cleopatra fiorii* Turati & Fiori, , 1930 – Rhodes
**Gonepteryx cleopatra taurica* (Staudinger, 1881) – Anatolia, Syria, Gwlad Iorddonen, Israel, Cyprus
**Gonepteryx cleopatra palmata* Turati, 1921 – Cyrenaica a Libya

## Lleoliad
Gellir canfod y glöyn byw hwn yn ardal y Môr Canoldir sef de Ewrop, Gogledd Affrica ac Anatolia): gweler uchod.

## Cynefin
Ei gynefin yw tir coediog agored a mân lwyni ysgafn. Mae ar ei adain rhwng Mai ac Awst yn y rhan fwyaf o wledydd ac eithrio Sbaen ble mae'n deor ddwywaith ac ar ei adain bron drwy'r flwyddyn. Mae'n gallu cysgu dros y gaeaf mewn coed bytholwyrdd neu lwyni. Mae'r siani flewog yn hoff iawn o fwyta'r planhigyn *Rhamnus*.

## Maint
Mae oddeutu . Mae gan y fenyw adenydd o liw melyn golau ac mae adenydd y gwryw yn felynach gydag ychydig o oren ar flaen yr adenydd. Mae gan y ddau ddotiau brown yng nghanol pob adain ac mae'r rhan isaf o bob adain yn lliw sydd rhywle rhwng melyn a gwyrdd. 

(MHNT) Gonepteryx cleopatra - Vaour Tarn France - male ventral.jpg|*Gonepteryx cleopatra* ♂
(MHNT) Gonepteryx cleopatra - Vaour Tarn France - male dorsal.jpg| *Gonepteryx cleopatra* ♂  △	
 
bawd|Chwiler gwryw, a'i guddliw yn ymdebygu i ddeilen.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn Cleopatra yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Cleopatra
Godre tywyll

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **godre tywyll**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **godreon tywyll**; yr enw Saesneg yw *Dark Bordered Beauty*, a'r enw gwyddonol yw *Epione vespertaria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r godre tywyll yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Disgrifiad
Lled yr adennydd yw 25–30 mm. Mae oedolion yn ddeuffurf yn rhywiol. Yn y gwrywod mae'r adenydd yn dywyllach ac yn fwy melynaidd ocraidd, tra yn y benywod maent yn felyn golau. Mae'r ddau ryw yn dangos godreon llwyd-borffor o led cyfartal ar yr adenydd (dyna pam yr enw Cymraeg a'r enw Lladin *Epione paralellaria*). Ar yr adenydd blaen ac ar yr adenydd cefn mae smotyn du bach. Mae oedolion yn hedfan o ddiwedd mis Mehefin i fis Medi mewn un genhedlaeth.

Mae'r lindys yn frown neu'n frown fioled gyda lliw gwyn ar yr ochr isaf. Maent yn bwydo ar fedwen (rhywogaethau *Betula*), cyll (rhywogaethau *Corylus avellana*), aethnen (rhywogaethau *Populus tremula*) a helygen (rhywogaethau *Salix*). Gellir dod o hyd i larfae o fis Mai i fis Mehefin. Mae'r rhywogaeth yn gaeafgysgu fel wy

## Gallery

File: Epione vespertaria m.jpg|Gwryw *Epione vespertaria* wedi ei osod.
File: Epione vespertaria f.jpg|benyw *Epione vespertaria* wedi ei osod.

## Cofnodion unigol
*    Ai *dark bordered beauty moth* ydi hwn? A be fydde hynny yn Gymraeg?  Rhodri Jones

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Ysgol Glan-y-Môr

:*Ar gyfer yr ysgol ym Mhwllheli, Gwynedd, gweler Ysgol Glan y Môr.*

Ysgol uwchradd Saesneg ym Mhorth Tywyn, Sir Gaerfyrddin, ydy **Ysgol Glan-y-Môr**, sy'n darparu rhai gwersi yn Gymraeg,
yn anelu at fod yn ysgol ddwyieithog.

## Ysgolion Cynradd yn Nhalgylch yr Ysgol 
*Ysgol Iau Porth Tywyn
*Ysgol Gynradd Gymunedol Pen-bre
*Ysgol-y-Castell, Cydweli
*Ysgol Trimsaran
*Ysgol Gynradd Gymunedol Pwll
*Ysgol Mynydd-y-Garreg

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol 

Glan-y-Môr
Glan-y-Môr
Paul Manship

Awdur plant ac athro Cymreig yw **Paul Manship** (ganed 28 Rhagfyr 1960).

## Bywgraffiad
Ganed Manship yn Ysbyty Sant Woolos, Casnewydd, yn fab i Gerald, ffitiwr craeniau, a Val. Treuliodd blwyddyn yn byw yn Ne Affrica pan oedd yn saith oed. Mynychodd Ysgol Gynradd y Santes Fair, Casnewydd, ac Ysgol Uwchradd Father Hill am gyfnod byr cyn symud i Ysgol Uwchradd Sant Joseph, Tredegar House.

Mae'n briod â Derryn a chanddynt dair o ferched.

## Gwaith
**Rewind*, Ionawr 2006 (Pont Books)
**The Cube*, Ebrill 2008 (Pont Books)
**Dear Mr Author*, Mehefin 2009 (Pont Books)
**Just Imagine*, Chwefror 2012 (Pont Books)

## Gwobrau ac anrhydeddau
* 2010 – Gwobr Tir na n-Og, Llyfrau Saesneg – *Dear Mr Author*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Athrawon o Gymru
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Gasnewydd
Rhiannon Wyn

Awdures a sgriptwraig o Gymru yw **Rhiannon Wyn** (ganwyd 19 Mawrth 1979).

## Bywgraffiad
Cafodd Rhiannon ei geni a'i magu yn y Groeslon, ger Caernarfon, yn ferch i'r nofelydd Eirug Wyn. Mynychodd Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes. Graddiodd mewn Cymraeg a Gwleidyddiaeth o Goleg Prifysgol Aberystwyth, cyn teithio o gwmpas y byd am flwyddyn. Mae’n gweithio fel sgriptwraig ar  *Rownd a Rownd*  a *Pobol y Cwm*.

Enillodd Wobr Tir na n-Og 2010 yng ngategori Llyfrau Cymraeg ar gyfer y sector uwchradd gyda'i nofel *Codi Bwganod*, ac unwaith eto yn 2012 gyda *Yr Alarch Du*.

## Llyfryddiaeth
* *Codi Bwganod* (*Cyfres yr Onnen*), Ionawr 2009 (Y Lolfa)
* *Yr Alarch Du*, Tachwedd 2011 (Y Lolfa)

## Gwobrau ac anrhydeddau
* 2010 – Gwobr Tir na n-Og, Llyfrau Cymraeg ar gyfer y sector uwchradd – *Codi Bwganod*
* 2012 – Gwobr Tir na n-Og, Llyfrau Cymraeg ar gyfer y sector uwchradd – *Yr Alarch Du*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Rhestr Awduron Cymru: Wyn, Rhiannon , Llenyddiaeth Cymru

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Nantlle
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru
New Rochelle, Efrog Newydd

Dinas yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Westchester County, yw **New Rochelle**. Cofnodir 77,062 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1688.

## Enwogion
*Matt Dillon (g. 1964), actor Americanaidd

## Gefeilldrefi New Rochelle 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas New Rochelle

Categori:Dinasoedd Westchester County, Efrog Newydd
Mount Vernon, Efrog Newydd

Dinas yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Westchester County, yw **Mount Vernon**. Cofnodir 67,292 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Tarddiad yr enw ydy'r planhigfa lle treuliodd George Washington ddiwedd ei oes, a leolwyd yn Virginia.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys San Pawl

## Enwogion
*Susie Essman (g. 1955), actor Americanaidd

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Mount Vernon

Categori:Dinasoedd Westchester County, Efrog Newydd
Glöyn cynffon gwennol

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **glöyn cynffon gwennol**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gloynnod cynffon gwennol**; yr enw Saesneg yw *Swallowtail*, a'r enw gwyddonol yw *Papilio machaon*.
[bawd|chwith|upright|*P. m. gorganus* yn [Normandi. Mae diwedd yr adenydd yn ymdebygu i adenydd gwennol]]

Mae i'w weld yn Ewrop, Asia a Gogledd America ac mae hyd ei adenydd tua 65 - 86mm. Ceir 37 isrywogaeth. *P. m. britannicus* yw isrywogaeth gynhenid Prydain; mae'n goroesi yn y Norfolk Broads yn unig. Mae *P. m. gorganus* (**glöyn cynffon gwennol Ewrop**; *Continental Swallowtail*) yn ymwelydd prin o dir mawr Ewrop i dde Lloegr a Chymru.
[bawd|chwith|Oedolyn yn [Awstria]]
bawd|chwith|Siani flewog fygythiol
bawd|chwith|Fideo o *Papilio machaon*

## Cynefin
Mae'r glöyn byw, pan fo'n oedolyn yn goblyn o gyflym. Gall hofran yn ei unfan pan fo'n sipian neithdar ac mae'n hoff iawn o wahanol berlysiau yn enwedig mewn caeau eithaf agored. Mae'r gwrywod yn ymgasglu ar copaon bryniau er mwyn cystadlu am fenyw. Yn yr iseldir, fe wnant ymweld â gerddi.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn cynffon gwennol yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Albany, Efrog Newydd

**Albany** yw prifddinas y dalaith Americanaidd, Efrog Newydd, Unol Daleithiau. Mae gan Albany boblogaeth o 97,856., Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1614.

## Gefeilldrefi Albany 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Albany 

Categori:Dinasoedd Albany County, Efrog Newydd
Android (system weithredu)

100px|bawd|dde|Symbol logo Android
bawd|dde|Logo testun Android
[bawd|Sgrinlun o'r fersiwn arbrofol cyntaf o Android yn Gymraeg - lleoleiddiad o [LineageOS 14.1.]]

:''Mae'r erthygl yma am y system weithredu. Am ystyron eraill, gweler Android (gwahaniaethu).

System weithredu ar sail Linux, ar gyfer ffonau symudol megis ffonau clyfar a thabledi yw **Android**. Datblygwyd gan yr Open Handset Alliance, o dan arweinyddiaeth Google, a chwmnïau eraill.

Prynwyd datblygwr cyntaf y dechnoleg, Android Inc., gan Google yn 2005. Datganwyd dosbarthiad Android yn 2007, pan sefydlwyd yr Open Handset Alliance, consortiwm o 86 cwmni caledwedd, meddalwedd, a thelegyfathrebu a oedd yn cysegru eu hunain at ddatblygu safonau agored ar gyfer dyfeisiau symudol. Mae Google yn rhyddhau'r cod Android fel cod agored, o dan y Drwydded Apache. Yr Android Open Source Project (AOSP) sy'n gyfrifol am gynnal a chadw Android, a'i datblygu ymhellach.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
* Google Play
* Gemau Android


Categori:Dyfeisiadau 2008
Categori:Systemau gweithredu
Olympia, Washington

**Olympia** yw prifddinas talaith Washington, Unol Daleithiau. Saif yn Thurston County.

## Enwogion
* Kurt Cobain (g. 1967 - m. 1994), canwr a chyfansoddwr Americanaidd

## Gefeilldrefi
* 25px Katō, Japan

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Olympia

Categori:Dinasoedd Thurston County, Washington
Spokane, Washington

Dinas yn nhalaith Washington, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Spokane County, yw **Spokane**. Cofnodir 208,916 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1871.

## Enwogion
* Bing Crosby (g. 1903 - m. 1977) canwr ac actor
* Craig T. Nelson (g. 1944), actor

## Gefeilldrefi Syracuse 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Spokane

Categori:Dinasoedd Spokane County, Washington
Celebridade

Drama deledu o Frasil ydy ***Celebridade***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 13 Hydref 2003.

## Cast
## Dolenni allanol
* / Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Cláudia Abreu

Actores o Frasil yw **Cláudia Abreu Fonseca** (ganwyd 12 Hydref 1970 yn Rio de Janeiro).

## Teledu
**Geração Brasil* - Pamela Parker-Marra
**Cheias de Charme* - Chayenne (Jociléia Imbuzeiro Migon)
**Três Irmãs* - Dora Jequitibá Áquila
**Belíssima* - Vitória Rocha Assumpção / Vitória Güney Moura
**Celebridade* - Laura Prudente da Costa
**O Quinto dos Infernos* - Amélia de Leuchtenberg
**Brava Gente* - "O diabo ri por último" - Mulher do Zé
**Força de um Desejo* - Olívia Xavier
**Labirinto* - Liliane
**Pátria Minha* - Alice Proença Pelegrini Laport
**Anos Rebeldes* - Heloísa Andrade Brito
**Barriga de Aluguel* - Clara Ribeiro
**Que Rei Sou Eu?* - Princess Juliette
**Fera Radical* - Ana Paula Flores
**O Outro* - Zezinha
**Hipertensão* - Luzia

Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Frasil
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Frasil
Categori:Actorion ffilm o Frasil
Categori:Actorion teledu o Frasil
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Pobl o Rio de Janeiro
Lavínia Vlasak

Actores o Frasil yw **Lavínia Gutmann Vlasak** (ganwyd 14 Mehefin 1976 yn Rio de Janeiro).

## Gyrfa 
Dechreuodd ei fywyd proffesiynol yn gweithio fel model. Dechreuodd yr yrfa trwy osod pur y tad, a wnaeth argraff arno â lluniau o'r ferch, yna pan oedd yn 15 oed, yn mynnu ei fod yn gwneud llyfr. Mae Lavínia yn dweud ei bod hi'n dal i geisio dadlau yn ofer, gan ddweud ei bod hi wir eisiau gwneud newyddiaduraeth, oherwydd nad oedd hi wedi astudio cymaint i fod yn fodel yn unig, ond nid oedd ganddi unrhyw ddewis arall. Ar ôl hynny, hi byth yn stopio, a chyda arian y swyddfa honno bu hi'n ariannu ei chyrsiau actores. Bu'n gweithio i'r Asiantaeth Elite mewn gwledydd megis yr Almaen, UDA, Portiwgal a Sbaen, ymhlith eraill.

Astudiodd actio yn y Casa de Arte das Laranjeiras a hefyd yn gwneud Gweithdy Globo Actors. Yn ystod y gweithdy a dderbyniodd wahoddiad y cyfarwyddwr Luiz Fernando Carvalho i wneud prawf ar gyfer y nofel, fe wnaeth *O Rei do Gado* yn 1996, yn 20 oed, ddechrau ei deledu gyda'r cymeriad, Lia, merch ryfelgar y ffermwr Bruno B. Mezenga. Yna roedd yn bresennol yn y gwaith o ail-wneud yr opera sebon *Anjo Mau*, lle chwaraeodd Lígia, briodferch Rodrigo. Yn 1998, ymddangosodd yn y gyfres *Malhação* fel Érica. Ym 1999, gwnaeth hi ei fagedd cyntaf yn nofel *Força de um Desejo*, yr Alice Ventura trawiadol, merch y Higino Ventura diegwyddor a'r barbara Bárbara Ventura, sy'n breuddwydio o ddod yn urddas.

Ar ôl cwblhau 10 mlynedd o'i yrfa, symudodd i Globo gan Rede Record a enillodd ei sebon novela cyntaf. Yn 2005, yn nofel *Prova de Amor*, chwaraeodd Clarice, myfyriwr bioleg sydd â bywyd agos iawn gyda Daniel. Y flwyddyn ganlynol, dehongliodd y steilydd Erínia Oliveira, prif antagonist y *Vidas Opostas*. Yn y pamffled, mae ei gymeriad yn ymgysylltu â Miguel ac nid yw'n dymuno ei golli i Joana, sy'n byw yn favela

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Vancouver, Washington

Dinas yn nhalaith Washington, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Clark County, yw **Vancouver**. Cofnodir 203,397 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1825.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Tŷ Marshall

## Enwogion
* C. S. Lee (g. 1971) actor
* Michael Reed Barratt (g. 1959), gofodwr

## Gefeilldrefi Vancouver 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Vancouver

Categori:Dinasoedd Clark County, Washington
Jenny Sullivan

Awdures plant a chyn-feirniad llenyddol Cymreig yw **Jenny Sullivan** (ganed 1945).

Ganed Sullivan yng Nghartref Nysio Romilly yng Nghaerdydd, yn ferch i ŵr o Lundain, Frederick Anderson (1900–1993), a oedd yn drydanwr a Phyllis (1905–2009) awdures straeon byrion. Magwyd hi yn ardal Treganna, Caerdydd. Mynychodd Ysgol Gynradd Lansdowne, ac Ysgol Uwchradd Cantonian (a fu ar safle Canolfan Celfyddydau Chapter), cyn astudio ym Mhrifysgol Caerdydd fel myfyrwraig aeddfed. Bu'n byw yn Rhaglan, Sir Fynwy am ran fwyaf ei bywyd, ond mae eisoes yn byw yn Llydaw. Mae'n briod gyda tair o ferched, Kirsty, Tanith a Stephanie. Tanith yw enw cymeriad yng nghyfres Gwydion.

Gweithiodd Sullivan fel beirniad llenyddol tra'n magu ei phlant. Roedd wastad wedi ysgrifennu ffuglen, straeon byrion ar gyfer oedolion yn bennaf yn ystod ei gyrfa cynnar, ond daeth yn adnabyddus am ysgrifennu straeon i blant  (y rhan helaeth yn addas ar gyfer 7-12 oed), sydd yn glynu themau Cymreig at y stori.

Enillodd ''Tiron's Secret Journal* Wobr Tir na n-Og 2006. Enillodd Sullivan y wobr am yr eildro yn 2012 gyda *Full Moon*.

## Gwaith 
*'Cyfres *The Magic Apostrophe*'*
#*The Magic Apostrophe*
#*The Island of Summer*
#*Dragonson*
#*Who, Me?*
#*Me and My Big Mouth*
#*Dragons - and Decisions*
#*Nobody Asked Me!*
#*What Part of 'No' Don't You Understand?* (Heb ei gyhoeddi)
#*Tree of Light* (Heb ei gyhoeddi)

*'Cyfres *Gwydion*'*
(Wedi ei osod cyn *The Magic Apostrophe'', cyn i Gwydion gyfarfod Tan'ith)
#*Gwydion and the Flying Wand*
#*Magic Maldwyn*
#*Betsan the Brave*
#''Gwydion's Quest* (Heb ei gyhoeddi)

*'Cyfres *The Back End of Nowhere*'*
#*The Back End of Nowhere*
#*Nowhere Again*

**Eraill**
**Following Blue Water*
**Tiron's Secret Journal*
**Troublesome Thomas*
**A Guardian What?*
**C'mon, Cymru!*
**A Little Bit of Mischief*
**Full Moon*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Cyfweliad gyda Jenny Sullivan 
*Gwefan *The Magic Apostrophe'' 
*[ http://www.welsh-american-bookstore.com/Interviews/owain-glyndwr-the-silver-fox-an-interview-with-welsh-writer-jenny-sullivan.html ]

Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Llenorion ffuglen benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion ffuglen benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Saesneg o Gymru
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Cantonian
Bellevue, Washington

Dinas yn nhalaith Washington, Unol Daleithiau America, yw **Bellevue**, sy'n ddinas sirol King County. Cofnodir 122,363 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1869.

## Gefeilldrefi Bellevue 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Bellevue

Categori:Dinasoedd King County, Washington
Mask (ffilm)

Ffilm ddrama fywgraffyddol Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Peter Bogdanovich 1985, ac yn serennu Cher, Sam Elliot, ac Eric Stoltz yw ***Mask***. Mae'r ffilm yn seiliedig ar fywyd Roy L. "Rocky" Dennis a oedd yn dioddef o craniodiaphyseal dysplasia, a oedd yn anffurfio ei wyneb.

## Dolenni allanol
Categori:Ffilmiau 1985
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Chris Diamantopoulos

Actor o Ganada yw **Christopher** "**Chris**" **Diamantopoulos** (ganwyd 9 Mai 1975).

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Genedigaethau 1975
Will Sasso

Actor a chomediwr o Ganada yw **William** "**Will**" **Sasso** (ganwyd 24 Mai 1975). Fe'i ganwyd yn Ladner, British Columbia, Canada.

## Ffilmiau
* *Southland Tales* (2007)
* *Lower Learning* (2008)
* *College Road Trip* (2008)
* *Year of the Carnivore* (2009)
* *Life As We Know It* (2010)
* *The Three Stooges* (2012)

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Digrifwyr o Ganada
Categori:Genedigaethau 1975
Gothig (Lepidoptera)

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gothig**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gothigion**; yr enw Saesneg yw *Gothic*, a'r enw gwyddonol yw *Naenia typica*. Mae hyd yr adenydd rhwng 36–46&nbsp;mm.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gothig yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Tacoma, Washington

Dinas yn nhalaith Washington, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Pierce County, yw **Tacoma**. Cofnodir 203,397 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1875.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Adeilad Luzon
*Adeilad Perkins
*Amgueddfa Gwydr
*Amgueddfa'r Hanes Talaith Washington
*Coleg y Coron
*Eglwys Sant Pedr
*Nihon Go Gakko
*Pont Gwydr
*Theatr Rialto
*Tŷ Rhodes

## Enwogion
* Bing Crosby (1903-1977)
* Frank Herbert (1920-1986) awdur ffuglen wyddonol Americanaidd
* Gary Larson (g. 1950), cartoonist

## Gefeilldrefi Tacoma 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Tacoma

Categori:Dinasoedd Pierce County, Washington
Patsy Cline

Cantores wlad Americanaidd oedd **Patsy Cline** (ganwyd **Virginia Patterson Hensley**; 8 Medi 1932 – 5 Mawrth 1963)

Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: "''Walkin' After Midnight*", "*I Fall to Pieces*", "*She's Got You*", "*Crazy*" a "*Sweet Dreams''".

Bu farw mewn damwain awyren, yn 30 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Pobl a aned yn Virginia
Categori:Pobl fu farw yn Tennessee
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau awyrennau
Schenectady, Efrog Newydd

Dinas yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Schenectady County, yw **Schenectady**. Cofnodir 66,135 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1661.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Schenectady
*Neuadd dinas
*Theatr Proctor

## Enwogion
*Charles Mackerras (1925-2010), cerddor ac arweinydd cerddorfa

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Schenectady

Categori:Dinasoedd Schenectady County, Efrog Newydd
Heavy Rain

Gêm ddrama seicolegol gyffrous yw ***Heavy Rain*** ar gyfer y PS3. Mae'n seiliedig ar arddull ffilm noir, ac yn ddrama ryngweithiol gan fod dewisiadau'r chwaraewr yn arwain at newidiadau mawr yn y plot; gall brif gymeriadau marw, a gall wahanol weithredoedd arwain at wahanol ddiweddgloeon. Mae gan y gêm bedwar prif gymeriad sydd yn ymglymedig â dirgelwch Y Lladdwr Origami, llofruddiwr sydd yn defnyddio glawiad trwm i foddi bechgyn ifainc.

## Plot
### Cymeriadau
Yn Heavy Rain mae’r chwaraewr yn rheoli un o’r pedwar prif gymeriad:

:**Ethan Mars**: Pensaer gyda gwraig a dau fab yw Ethan. Ar ddechrau’r gêm, mae Ethan a’i fab hynaf, Jason, yn cael eu taro gan gar. Mae’r gwrthdrawiad yn lladd Jason ac yn gadael Ethan mewn coma am chwe mis. Dwy flynedd ar ôl y damwain, mae ei ail fab, Shaun, yn cael ei herwgipio gan y Lladdwr Origami. Yn ystod y gêm mae’n rhaid i Ethan dioddef pum brawf i brofi ei gariad at ei fab.
:**Scott Shelby**: Cyn-heddwas yw Shelby sydd erbyn hyn yn ymchwiliwr preifat sydd yn ymchwilio achos y Lladdwr Origami. Daw’n bartneriaid gyda Lauren Winter, mam un o ddioddefwyr y lladdwr.
:**Norman Jayden**: Proffiliwr Biwro Ymchwilio Ffederal o Washington yw Norman, wedi’i anfon i ymchwilio achos y Lladdwr Origami. Mae ganddo gaethineb i gyffur o’r enw triptocaine.
:**Madison Paige**: Ffoto-newyddiadurwr yw Madison, sydd yn dioddef o anhunedd a hunllefau. Daw’n ffrindiau gydag Ethan wrth ymchwilio i achos y Lladdwr Origami.

Categori:Gemau fideo
Tywi

Gall **Tywi** gyfeirio at:
* Afon Tywi
* Ystrad Tywi
* Mynydd Tywi 
* Mynydd Tywi (copa gogleddol Pen y Maen)
* Mynydd Tywi (copa dwyreiniol)
* Brwydr Aber Tywi
Fifty Shades of Grey

Nofel erotig a gyhoeddwyd gan yr awdur Prydeinig E. L. James yn 2011 ydy ***Fifty Shades of Grey***. Lleolir y mwyafrif o'r nofel yn Seattle, a dyma yw'r rhan gyntaf o dair nofel sy'n olrhain hanes y berthynas rhwng myfyriwr graddedig, Anastasia Steele, gyda gŵr busnes ifanc, Christian Grey. Mae'r nofel yn adnabyddus am ei golygfeydd o natur rywiol sy'n cynnwys elfennau o BDSM.

Enwyd yr ail a'r drydedd nofel yn *Fifty Shades Darker* a *Fifty Shades Freed*. Cyrhaeddodd *Fifty Shades of Grey* frig y siart lyfrau yn yr Unol Daleithiau, y Deyrnas Unedig a ledled y byd. Mae'r gyfres wedi gwerthu tua deng miliwn o gopïau yn fyd eang, gyda hawliau'r llyfrau wedi'u gwerthu mewn 37 gwlad.

Bydd Kelly Marcel yn sgriptio addasiad ffilm o'r nofel.

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 2011
François Hollande

24ain Arlywydd Gweriniaeth Ffrainc a chyd-Dywysog Andora oedd **François Hollande** (ganwyd 12 Awst 1954). Cafodd ei ethol ar 6 Mai 2012, gan drechu Nicolas Sarkozy.
bawd|chwith|François Hollande ar y dde yn ysgwyd llaw Sarcozy ar risiau Élysée Palace, 2012

Bu hefyd yn Ysgrifennydd Cyntaf Plaid Sosialaidd Ffrainc rhwng 1997 a 2008 ac yn Ddirprwy y Cynulliad Cenedlaethol rhwng 1988 a 1993 ac eto rhwng 1997 a 2012. Bu'n faer Tulle rhwng 2001 a 2008 ac yn Arlywydd Cyngor Cyffredinol Corrèze rhwng 2008 a 2012.

Fe'i etholwyd yn Arlywydd ar 6 Mai 2012 gan drechu Nicolas Sarkozy; tyngodd ei lw ar 15 Mai, 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Rouen
Categori:Sosialwyr
Fort Worth, Texas

Dinas yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America, yw **Fort Worth** sy'n ymestyn dros sawl sir: Tarrant County, Denton County a Wise County. Hi yw 16ed dinas fwyaf yr Unol Daleithiau a'r bumed o fewn Talaith Texas. Cofnodir fod 741,206 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1849.

## Enwogion
*Patricia Highsmith (1921-1995), nofelydd
*Larry Hagman (1931-2012), actor

## Gefeilldrefi Fort Worth 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Fort Worth

Categori:Dinasoedd Denton County, Texas
Categori:Dinasoedd Tarrant County, Texas
Categori:Dinasoedd Wise County, Texas