open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diamond Eyes

Chweched albwm label Deftones yw ***Diamond Eyes***, a ryddhawyd ym 2010. Roedd y caneuon *"Rocket Skates"*, *"Diamond Eyes"*, *"Sextape"* a ''"You've Seen the Butcher"* wedi cael ei rhyddhau fel senglau.

## Traciau 
#*Diamond Eyes* - 3:08
#*Royal* - 3:32
#*CMND/CTRL* - 2:25
#*Beauty School* - 4:47
#*Prince* - 3:36
#*Rocket Skates* - 4:17
#*Sextape* - 4:01
#*Risk* - 3:38
#*976-EVIL* - 4:32
#*This Place Is Death'' - 3:48

Categori:Albymau 2010
Categori:Albymau Deftones
Categori:Albymau Saesneg
Carson City, Nevada

Dinas annibynnol a phrifddinas talaith Nevada, Unol Daleithiau America, yw **Carson City**. Cafodd ei henwi ar ôl yr arloeswr Kit Carson (1809–68).

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y ddinas yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Nevada
Categori:Siroedd Nevada
Pilou Asbæk

Actor o Ddenmarc yw **Johan Philip "Pilou" Asbæk** (ganwyd 2 Mawrth 1982).  Fe'i ganwyd yn Copenhagen, yn fab Patricia a Jacob Asbæk.

Cyflwynydd y Cystadleuaeth Cân Eurovision 2014 oedd ef.

## Teledu
* *To verdener* (2008)
* *Dig og Mig* (2008)
* *Comeback* (2008)
* *Forbrydelsen II* (2009)
* *Borgen * (2010)
* *En familie* (2010)

## Ffilmiau
* *R* (2010)
* *Bora Bora* (2011)
* *A Hijacking* (2012)
* *The Borgias* (2013)

Categori:Actorion o Ddenmarc
Categori:Genedigaethau 1982
Brewer's Dictionary of Phrase and Fable

Cyfeirlyfr Saesneg yw '''''Brewer's Dictionary of Phrase and Fable''''' a gyhoeddwyd gyntaf ym 1870 gan y Parchedig E. Cobham Brewer. Mae'n cynnwys diffiniadau o ymadroddion a chyfeiriadau hanesyddol a mytholegol.

Categori:Cyfeiriaduron
Categori:Llyfrau 1870
Categori:Llyfrau Saesneg
Gwawr Euraid

bawd|Logo'r blaid
Plaid wleidyddol dde eithafol yng Ngwlad Groeg yw **Cymdeithas y Bobl – Gwawr Euraid** (Groeg: *Λαϊκός Σύνδεσμος – Χρυσή Αυγή*), a adnabyddir yn gyffredin fel **Gwawr Euraid** (Groeg: *Χρυσή Αυγή*). Esblygodd o waith Nikolaos Michaloliakos ym 1980, ac mae'r gymdeithas wleidyddol hon wedi tyfu'n sylweddol ers hynny, i ddod yn blaid wleidyddol led-adnabyddus â chefnogaeth genedlaethol iddi. Cafodd y sylw cenedlaethol cyntaf ym 1990 ac fe'i cofrestrwyd yn blaid swyddogol dair blynedd yn ddiweddarach. Caiff ei disgrifio gan sylwebwyr gwleidyddol a'r wasg fel sefydliad neo-Natsïaidd a ffasgaidd, ond mae'r gymdeithas yn gwadu hyn; er eu bod yn y gorffennol wedi defnyddio symbolau Natsïaidd a rhoi clod i arweinwyr yr Almaen Natsïaidd. Mae arweinydd y blaid wedi'i disgrifio yn agored fel un genedlaetholgar a hiliol.

Daeth y gymdeithas i sylw cyffredin  yn gyntaf ym 1991, a chofrestrwyd hi fel plaid wleidyddol ym 1993. Ataliwyd y gweithgareddau gwleidyddol dros dro yn 2005, pan ddaeth yn rhan o'r Gynghrair Wladgarol (Groeg: *Πατριωτική Συμμαχία*). Daeth hwnnw i ben yn ei dro pan dynnodd Michaloliakos ei gefnogaeth. Ym mis Mawrth 2007, cynhaliwyd chweched gyngres Gwawr Euraid, a datganodd arweinwyr y blaid y byddent yn ail-gydio yn eu gweithgaredd gwleidyddol. Enillont eu sedd wleidyddol gyntaf yn etholiadau lleol 2010 ar 7 Tachwedd, gan ennill 5.3% o'r bleidlais ym mwrdeistref Athen, a sedd yng Nghyngor y Ddinas. Mewn rhai ardaloedd o'r ddinas, ble roedd cymunedau llu o fewnfudwyr, cododd eu canran o'r bleidlais i 20%.

Ymhlith y materion sydd uchaf ar ei hagenda mae: diweithdra ac economi'r wlad a cheisio rheoli'r mewnlifiad o wledydd eraill.

## Cyfeiriadau
Categori:Neo-Natsïaeth
Categori:Pleidiau gwleidyddol Gwlad Groeg
Categori:Sefydliadau 1993
Gwenda Thomas

**Gwenda Thomas** (ganed yng Nghastell-nedd, 22 Ionawr 1942) oedd Aelod Cynulliad Llafur Castell-nedd a Dirprwy Weinidog Plant a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cymru. Fe'i hetholwyd i'r Cynulliad am y tro cyntaf ym 1999. Mae'n siarad Cymraeg, ac fel Dirprwy Weinidog yn y Llywodraeth mae wedi bod yn frwd dros wella gwasanaethau iechyd a gofal i siaradwyr Cymraeg gan ddadlau dros eu hawl i gael gwasanaethau hanfodol o'r fath yn eu hiaith eu hunain.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Hawliau iaith
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ex contractu

Term Lladin yw ***ex contractu*** sy'n golygu "o'r contract". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i ddynodi rhywbeth sydd o ganlyniad i gontract.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith gontract
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ex gratia

Term Lladin yw ***ex gratia*** sy'n golygu "fel mater o ffafr". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at rywbeth a wneir yn wirfoddol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ex officio

Term Lladin yw ***ex officio*** sy'n golygu "yn rhinwedd ei swydd". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol a gwleidyddol i gyfeirio at swydd mae rhywun yn dal yn rhinwedd swydd arall, er enghraifft mae Arlywydd Ffrainc *ex officio* yn Gyd-Dywysog Andorra.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geirfa wleidyddol
Ex parte

Term Lladin yw ***ex parte*** sy'n golygu "un ochrog". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i ddynodi pan nad oes angen i'r holl bartïon fod yn bresennol mewn achos neu weithrediad cyfreithiol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Rhestr cyfeiriaduron

Dyma **restr cyfeiriaduron**.

***Rhestr gwyddoniaduron Cymraeg**
***Rhestr bywgraffiaduron a bywgraffiadau Cymraeg**
***Rhestr bywgraffiaduron a bywgraffiadau am Gymry**
***Rhestr almanacau**
***Rhestr meddalwedd agored a pheiriannau chwilio Cymraeg**
***Rhestr papurau newydd ar-lein**
***Rhestr atlasau a mynegeion daearyddol**
***Rhestr llyfryddiaethau a mynegeion Cymreig**
***Rhestr geiriaduron Cymraeg**
***Rhestr gramadegau ac adnoddau ieithyddol Cymraeg**
***Rhestr gramadegau Cymraeg (hyd 1900)**
***Cyfeiriadur cerddoriaeth**

Categori:Cyfeiriaduron
Cyfeiriaduron
Ysgol Bro Cinmeirch

Ysgol naturiol Gymraeg ym mhentref Llanrhaeadr yng Nghinmeirch ydy **Ysgol Bro Cinmeirch**. Yn Nhachwedd 2012 cafodd yr ysgol Arolwg gan Estyn, Arolygiaeth Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru; Mae’r ysgol yn darparu addysg ar gyfer disgyblion rhwng 3 ac 11 oed. Derbynnir
plant i ddosbarth meithrin yr ysgol yn rhan amser yn y tymor yn dilyn eu pen blwydd yn dair oed ac yn amser llawn i’r dosbarth derbyn yn y mis Medi yn dilyn eu pen-blwydd yn bedair. Yn ystod yr arolygiad, roedd 69 o ddisgyblion ar gofrestr yr ysgol. Fe’u haddysgir gan bedwar o athrawon amser llawn ac un athrawes ran amser.

Addysgir yn bennaf drwy gyfrwng y Gymraeg ac mae tua 60% o’r disgyblion yn siarad Cymraeg gartref.

Mae gan y disgyblion yr opsiwn i drosglwyddo ar ddiwedd Blwyddyn 6 naill ai i Ysgol Brynhyfryd neu i Ysgol Glan Clwyd.

## Cyfeiriadau
Ysgol Bro Cinmeirch
Ysgol Bro Cinmeirch
Ysgol Clocaenog

Ysgol naturiol Gymraeg ym mhentref Clocaenog, Sir Ddinbych, Cymru, ydy **Ysgol Clocaenog**, sy'n gwasanaethu pentrefi Clocaenog, Clawddnewydd, Derwen a'r ardaloedd cyfagos. Y Pennaeth yn Nhachwedd 2012 oedd Miss Einir Wynne Jones.

Yn Nhachwedd 2012 roedd 36 o blant yn yr ysgol, sef y nifer mwyaf y gall ei dderbyn - dim lle gwag. Er hyn, cyhoeddodd Cyngor Sir Ddinbych eu bwriad i aildrefnu addysg yn y cylch.

Arwyddair yr ysgol yw: Helpu ein gilydd a gwneud ein gorau glas pob amser. Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Brynhyfryd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr ysgol 

Categori:Clocaenog
Clocaenog
Clocaenog
Ysgol Gellifor

Ysgol naturiol Gymraeg ym mhentref Gellifor, Rhuthun, Sir Ddinbych ydy **Ysgol Bro Gellifor**. Yn Nhachwedd 2012 roedd 87 o blant yn yr ysgol, a dim ond 4 lle gwag. Er hyn, cyhoeddodd Cyngor Sir Ddinbych eu bwriad i aildrefnu addysg yn y cylch. Arwyddair yr ysgol yw "Cynnau tân y dyfodol". Agorwyd yr ysgol yn 1868 ai hailwampio yn 1986/87. Saesneg yw iaith yr ysgol ond caiff y Gymraeg ei dysgu yno fel pwnc.

Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Glan Clwyd. Y Brifathrawes yn Nhachwedd 2012 oedd Susan H. Roberts.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr ysgol 

Gellifor
Gellifor
Ysgol Borthyn

Ysgol ddwyieithog yng nghanol tref Rhuthun, Sir Ddinbych ydy **Ysgol Borthyn**. Yn Nhachwedd 2012 roedd 111 o blant yn yr ysgol a 31 o lefydd gweigion. Cyhoeddodd Cyngor Sir Ddinbych eu bwriad i aildrefnu addysg yn y cylch.

Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Brynhyfryd.

## Cyfeiriadau
Borthyn
Ysgol Llanfair (Llanfair Dyffryn Clwyd)

Ysgol ddwyieithog ym mhentref Llanfair Dyffryn Clwyd, Rhuthun, Sir Ddinbych ydy **Ysgol Llanfair** a sefydlwyd yn 1862.

Yn Nhachwedd 2012 roedd 91 o blant yn yr ysgol. Er hyn, cyhoeddodd Cyngor Sir Ddinbych eu bwriad i aildrefnu addysg yn y cylch.

Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Brynhyfryd.

## Cyfeiriadau
Llanfair Dyffryn Clwyd
Llanfair Dyffryn Clwyd
Diferion gwydr

bawd|Diferion gwydr
Swigod o wydr yw **diferion gwydr** neu **ddiferion y Tywysog Rupert** a wneir trwy ddiferu gwydr tawdd i mewn i ddŵr. Maent yn edrych yn debyg i benbyliaid.

Mae ganddynt ddiriant gweddillol uchel iawn. O ganlyniad, os caiff y cynffon ei dorri o gwbl, mae'r holl ddiferyn yn ffrwydro'n fanion. Y Tywysog Rupert a ddaeth â diferion gwydr i Loegr yn gyntaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwydr
Ton arfor

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton arfor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau arfor**; yr enw Saesneg yw *Mullein Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula marginepunctata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

25–28&nbsp;mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan mewn dwy genhedlaeth rhwng Mai a Medi.

Prif fwyd y siani flewog ydy milddail a dail Ifan (*Artemisia vulgaris*).

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton arfor yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Henderson, Nevada

Dinas yn Clark County, yn nhalaith Nevada, Unol Daleithiau America, yw **Henderson**. Mae gan Henderson boblogaeth o 260,068, ac mae ei harwynebedd yn 244.7&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1953.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Henderson

Categori:Dinasoedd Clark County, Nevada
Reno, Nevada

Dinas yn nhalaith Nevada, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Washoe County, yw **Reno**. Mae gan Reno boblogaeth o 225,221, ac mae ei harwynebedd yn 179.6&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1850.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Reno 

Categori:Dinasoedd Washoe County, Nevada
Rachael Tate

bawd|Rachael Tate

Model yw **Rachael Tate** (ganwyd 1989), a enillodd gystadleuaeth *Miss Ewrop* yn 2011 a *Miss Galaxy* yn 2013. Mae'n hanu o o Henllan, Sir Ddinbych. Mae hi'n gweithio'n llawn amser gyda Chyngor Sir Ddinbych, gyda phlant gydag anghenion arbennig ac yn fodel rhan amser. Mae'n gynghorydd ar Gyngor Dref Dinbych. Pan enillodd y teitl "Miss Ewrop", hi oedd yr ail Gymraes i gyflawni'r gamp.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Nigel Tranter

Nofelydd a hanesydd o'r Alban oedd **Nigel Tranter** OBE (23 Tachwedd 1909 – 9 Ionawr 2000).

Fe'i ganwyd yn Glasgow.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau hanesyddol
**Chain of Destiny* (1964)
**A Stake in the Kingdom* (1966)
**Lion Let Loose* (1967)
**Black Douglas* (1968)
**The Steps to the Empty Throne* (1969)
**The Path of the Hero King* (1970)
*''The Price of the King's Peace* (1971)
**The Wallace* (1975)
**Lords of Misrule* (1976)
**A Folly of Princes* (1977)
**The Captive Crown* (1977)
**MacBeth the King* (1978)
**Margaret the Queen* (1979)
**David the Prince* (1980)
**Lord of the Isles* (1983)
**The Riven Realm* (1984)
**James by the Grace of God* (1985)
**Rough Wooing* (1986)
**Flowers of Chivalry* (1987)
**Columba* (1987)
**Kenneth* (1990)
**Tapestry of the Boar* (1993)
**Price of a Princess* (1994)
**The Lion's Whelp* (1997)
**A Flame for the Fire* (1998)
**Envoy Extraordinary* (1999)
**Courting Favour* (2000)

### Nofelau y Gorllewin Gwyllt (fel "Nye Tredgold")
**Thirsty Range* (1950)
**Heartbreak Valley* (1951)
**Big Corral* (1952)
**Desert Doublecross* (1953)
**Cloven Hooves* (1954)
**Dynamite Trail* (1955)
**Rancher Renegade* (1956)
**Trailing Trouble* (1957)
**Bloodstone Trail* (1958)

### Nofelau plant
**Spaniard's Isle* (1958)
**Border Riding* (1959)
**Nestor the Monster* (1960)
**Birds of a Feather* (1961)
**The Deer Poachers* (1961)
**Something Very Fishy* (1962)
**Give a Dog a Bad Name* (1963)
**Silver Island* (1964)
**Pursuit* (1965)
**Tinker Tess* (1967)
**Fire and High Water* (1967)
**To the Rescue* (1968)

### Eraill
**The Fortalices and Early Mansions of Southern Scotland 1400-1650* (1935)
**Outlaw of the Highlands: Rob Roy* (1965)
**Land of the Scots* (1968)
**Portrait of the Border Country* (1972)
**Nigel Tranter's Scotland* (1981)
**Footbridge to Enchantment'' (1992)

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Nofelwyr o'r Alban
Sulyn

bawd|Y rhifyn cyntaf o *Sulyn*, 17 Awst 1982
Papur newydd Cymraeg Dydd Sul i Wynedd oedd y ***Sulyn***. Cyhoeddwyd 14 rhifyn o fis Medi 1982 hyd Ionawr 1983. Dylan Iorwerth ac Eifion Glyn oedd yn bennaf gyfrifol am sefydlu'r papur. Elfen bwysig oedd ei fod yn cael ei ysgrifennu yn iaith bob dydd Gwynedd a Môn. Diffyg crebwyll busnes bu'n gyfrifol am ei fethiant yn ôl Eifion Glyn.

Golygyddol y rhifyn 1af o Sulyn.jpg|Golygyddol y rhifyn cyntaf o *Sulyn*
15 Bridge Street, Caernarfon.jpg|Adeilad swyddfa Sulyn gynt, 15 Stryd y Bont, Caernarfon

## Cyfeiriadau 
Categori:Dadsefydliadau 1983
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Papurau newydd Cymraeg Cymru
Categori:Sefydliadau 1982
Poaceae

Teulu mawr a bron hollbresennol o blanhigion blodeuol unhadgibog yw ***Poaceae*** neu ***Gramineae*** o'r enw cyffredin **glaswelltau** hefyd **gweiriau**. Mae'n cynnwys y glaswelltau ŷd, y bambŵau, y glaswelltau o laswelltir naturiol a rhywogaethau a dyfir mewn lawntiau a phorfeydd. Cyfeirir yn dorfol at yr olaf fel glaswellt neu wair.

Mae'n cynnwys tua 10,000 o rywogaethau mewn tua 675 genws a 12 is-deulu. Mae ganddynt flodau bach o'r enw blodigion wedi'u trefnu mewn tywysenigau (*spikelets*). Mae'r blodigion yn cael eu peillio gan y gwynt. Ceir y teulu ledled y byd ac mae glaswelltiroedd yn ffurfio tua 25% o lystyfiant y byd. Mae'r teulu'n cynnwys yr ydau megis gwenith, indrawn a reis a chnydau eraill megis cansen siwgr.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* GrassBase – The Online World Grass Flora

250px|chwith|bawd|Rhannau tywysennig y gwenith (*Triticum aestivum*): eisinyn (glŵm), lema ac usddeilen (palea)


Categori:Teuluoedd planhigion
Olion Byw

[bawd|Olion Byw yn perfformio yng [Gŵyl Tegeingl|Ngŵyl Tegeingl yn 2012; llun: Llinos Lanini]]

Deuawd gwerin draddodiadol ydy **Olion Byw**, sef: Lucy Rivers a Dan Lawrence. Rhyngddynt mae'r ddau gerddor yn chwarae cyfuniad o ffidil, gitar, mandolin a llais. Cenir caneuon traddodiadol Cymraeg, wedi'u trefnu'n fodern.

Eu halbwm cyntaf oedd "Hen Bethau Newydd"; sy'n cynnwys y caneuon: Lisa Lân, Ym Mhontypridd mae 'Nghariad, Doed a Ddêl a Gwyngalch Morgannwg. Recordiwyd a chynhyrchwyd yn Stiwdio Un, Caerdydd, 2010-2011.

Perfformiodd y grŵp yng Ngŵyl Tegeingl yn 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Gymru
Gorsaf reilffordd Bache

Mae **gorsaf reilffordd Bache** yn gwasanaethu ardal Bache o ddinas Gaer yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Bache
Bache
Tocsidos Blêr

[bawd|Y Tocsidos Blêr yn canu yng [Gŵyl Tegeingl|Ngŵyl Tegeingl, 2010.]]
Grŵp o gantorion lled-werin ydy'r **Tocsidos Blêr** sy'n tarddu o ardal Dyffryn Clwyd, Sir Ddinbych. Mae'r grŵp wedi ymddangos ar *Noson Lawen*, S4C a nifer o gyngherddau a gwyliau led-led Cymru. Mae enw'r grwp yn cyfeirio at un o linellau'r gân 'Brenin y Sêr' gan Robat Arwyn a Robin Llwyd ab Owain.

Ymhlith aelodau'r grŵp mae: Dafydd Roberts, Eirwyn Edwards, Ifor Rhys Phillips a Dyfan Phillips.

Bu'r Tocsidos yn brysur yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013 yn llansio eu sengl 'Tafarn Lôn Cariadon'. Ceir dwy gân wreiddiol ar y sengl wedi eu cyfansoddi gan Eirwyn Edwards.

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Gorsaf reilffordd Alderley Edge

Mae **gorsaf reilffordd Alderley Edge** yn gwasanaethu pentref Alderley Edge yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Alderley Edge
Alderley Edge
Ton Lewes

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton Lewes**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau Lewes**; yr enw Saesneg yw *Lewes Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula immorata*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop a'r Dwyrain Agos.

20–27&nbsp;mm ydy lled adenydd yr oedolyn ac mae i'w ganfod yn hedfan rhwng Mehefin a chanol awst, yn ddinynnol ar ei leoliad.

Teim ac oregano ydy prif fwyd y siani flewog.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton Lewes yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Larry Hagman

Actor Americanaidd oedd **Larry Martin Hagman** (21 Medi 1931 – 23 Tachwedd 2012).  Adnabyddir ef orau am ei rôl fel y dyn busnes J. R. Ewing yn y gyfres *Dallas*.

Fe'i ganwyd yn Fort Worth, Texas, yn fab i Benjamin Jackson "Jack" Hagman a'i wraig, yr actores enwog Mary Martin.

## Teledu
**Search for Tomorrow* (1951)
**The Edge of Night* (1956)
**I Dream of Jeannie* (1965-1970)
**Dallas* (1978-1991)

## Ffilmiau
**Ensign Pulver* (1964)
**The Eagle Has Landed* (1976)
**Superman* (1978)
**S.O.B.* (1981)
**Nixon* (1995)

Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Fort Worth, Texas
Categori:Pobl fu farw o liwcemia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Swedaidd
Elizabeth, New Jersey

Dinas yn nhalaith New Jersey, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Union County, yw **Elizabeth**. Mae gan Elizabeth boblogaeth o 124,969, ac mae ei harwynebedd yn 34.873&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1665.

## Enwogion
*Judy Blume (g. 1938), awdures plant

## Gefeilldrefi Elizabeth 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Elizabeth

Categori:Dinasoedd Union County, New Jersey
George Antheil

200px|bawd|Cartref George Antheil ym Mharis

Cyfansoddwr a phianydd o'r Unol Daleithiau oedd **Georg Carl Johann Antheil**, neu **George Antheil** (8 Gorffennaf 1900 – 12 Chwefror 1959).

Fe'i ganwyd yn Trenton, New Jersey, UDA, yn fab i deulu o'r Almaen.  Priododd â Boski Markus yn 1925.

## Gweithiau cerddorol
*Symffoni rhif 1 (1923)
**Ballet Mécanique* (1925)
**A Jazz Symphony* (1925)
*Concerto i Feiolin (1946)
*Sonata i Biano rhif 3 (1947)

### Operau
**Transatlantic* (1930)
**Helen Retires* (1931)
**Venus in Africa* (1954)

Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Marwolaethau 1959
The Rat

Ffilm 1925 gan Graham Cutts oedd ***The Rat***, yn serennu Ivor Novello, Mae Marsh ac Isabel Jeans.

## Cast
* Ivor Novello fel Pierre Boucheron
* Mae Marsh fel Odile Etrange
* Isabel Jeans fel Zélie de Chaumet
* Robert Scholtz fel Herman Stetz
* James Lindsay fel Caillard
* Marie Ault fel Mère Colline
* Julie Suedo fel Mou Mou
* Hugh Brook fel Paul
* Esme Fitzgibbons fel Madeleine Sornay
* Iris Grey fel Rose

Categori:Ffilmiau 1925
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Deyrnas Unedig
Gorsaf reilffordd Capenhurst

Mae **gorsaf reilffordd Capenhurst** yn gwasanaethu pentref Capenhurst yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr.

Capenhurst
Capenhurst
Cywirdeb gwleidyddol

Mae'r term **cywirdeb gwleidyddol** yn dynodi ymddygiad neu iaith sy'n ceisio atal tramgwyddo eraill, gan amlaf grwpiau lleiafrifol. Ei bwrpas yw i wrthsefyll hiliaeth, rhywiaeth, rhagfarn anabledd, homoffobia, a rhagfarnau eraill.

Ystyrir "cywirdeb gwleidyddol" yn derm difrïol gan amlaf, ac mae rhai sylwebyddion yn beirniadu ymdrechion gor-sensitif o gywirdeb gwleidyddol.

## Gweler hefyd 
* Adolygiadaeth hanesyddol
* Amlddiwylliannaeth

## Cyfeiriadau 

Categori:Geirfa wleidyddol
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Ieithyddiaeth gymdeithasol
Categori:Pynciau dadleuol yn ymwneud ag iaith
Categori:Safon ymddygiad
Categori:Sensoriaeth
Dinah Sheridan

Actores Seisnig oedd **Dinah Sheridan** (17 Medi 1920 – 25 Tachwedd 2012).

Cafodd ei eni fel Dinah Nadyejda Ginsburg yn Llundain.

## Ffilmiau
**Father Steps Out* (1937)
**Murder in Reverse* (1945)
**The Hills of Donegal* (1947)
**Calling Paul Temple* (1948)
**The Huggetts Abroad* (1949)
**Where No Vultures Fly* (1951)
**The Story of Gilbert and Sullivan* (1953)
**Genevieve* (1953)
**The Railway Children* (1970)

## Teledu
**Marked Personal* (1974)
**Doctor Who* (1983)
*''Don't Wait Up* (1983-1990)
**The Winning Streak* (1985)
**Just Us'' (1992)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Inter alia

Term Lladin yw ***inter alia*** sy'n golygu "ymhlith eraill".

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ipso facto

Term Lladin yw ***ipso facto*** sy'n golygu "trwy'r ffaith ei hun".

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Inter alios partes

Term Lladin yw ***inter alios partes*** sy'n golygu "rhwng partïon eraill". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i grynhoi rhestr o'r partïon sydd dan sylw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ipso jure

Term Lladin yw ***ipso jure*** sy'n golygu "trwy hawl cyfraith". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at ganlyniadau i weithred y gyfraith.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Ultra vires

Term Lladin yw ***ultra vires*** sy'n golygu "tu hwnt i'r gallu". Defnyddir mewn cyd-destun cyfreithiol i gyfeirio at weithred gyfreithiol a wneir heb yr awdurdod angenrheidiol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Vi et armis

Term Lladin yw ***vi et armis*** sy'n golygu "trwy rym ac arfau".

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Licris

Melysion sydd â blas o wreiddiau'r planhigyn gwylys yw **licris**. Mae ganddo flas melys a chwerw sy'n debyg i anis. Cafodd ei ddefnyddio fel meddyginiaeth a bwyd dogn i filwyr am filoedd o flynyddoedd, cyn i'r cemegydd o Sais George Dunhill ychwanegu siwgr a chynhwysion eraill at wraidd y gwylys ym 1760.

Cymysgir y rhin gwraidd gwylys â siwgr, dŵr, gelatin, a blawd i greu past hydrin o liw du neu frown, sy'n blasu'n wydn a chnoadwy. Caiff ei siapio'n bibellau neu stribedi hirion a elwir yn "lasys", a ellir eu rholio i wneud olwynion licris. Cyfunir gyda phast siwgr meddal i wneud licris cymysg, sy'n felysion traddodiadol poblogaidd yng Ngwledydd Prydain. Mae'r rhain mewn haenau o licris du a phast lliwgar sy'n debyg i farsipán, neu'n dalpiau o licris wedi eu rholio mewn *vermicelli* siwgr. Tyfir gwylys ym Mhrydain yn gyntaf gan fynachod Dominicaidd yn Pontefract, Swydd Efrog, yn y 16g, ac yn y dref honno yn draddodiadol cynhyrchir teisenni Pontefract.

## Cyfeiriadau 
Categori:Melysion
Paterson, New Jersey

Dinas yn nhalaith New Jersey, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Passaic County, yw **Paterson**. Mae gan Paterson boblogaeth o 146,199, ac mae ei harwynebedd yn 22.544&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1791.

## Gefeilldrefi Paterson 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Paterson

Categori:Dinasoedd Passaic County, New Jersey
Hoboken, New Jersey

Dinas yn Hudson County, yn nhalaith New Jersey, Unol Daleithiau America, yw **Hoboken**. Mae gan Hoboken boblogaeth o 50,005, ac mae ei harwynebedd yn 5.208&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1849.

## Gweler hefyd
* Terminal Hoboken

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Hoboken

Categori:Dinasoedd Hudson County, New Jersey
Madfall ddŵr gribog

Madfall ddŵr fawr o deulu'r Salamandridae yw'r **fadfall ddŵr gribog** neu **fadfall gribog** (*Triturus cristatus*). Fe'i ceir yng ngogledd a chanolbarth Ewrop a rhannau o Asia. Mae'r oedolyn yn byw ar dir gan mwyaf ond mae'n yn paru mewn pyllau o ddŵr.
bawd|chwith|Fideo o'r Madfall ddŵr gribog yng Nghymru
Mae'r gwryw'n 12–14&nbsp;cm o hyd ac mae'r fenyw'n 13–16&nbsp;cm. Mae'r croen dafadennog yn ddu neu'n frown gyda smotiau gwyn bychan ar yr ystlysau. Mae'r bol yn felyn neu'n oren gyda smotiau tywyll.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Madfall ddŵr gribog (*Triturus cristatus*): Cynllun gweithredu rhywogaethau ar gyfer Caerdydd
*  Surrey Amphibian and Reptile Group – Great Crested Newt

Categori:Amffibiaid
Madfall ddŵr balfog

Madfall ddŵr fach o deulu'r Salamandridae yw'r **fadfall ddŵr balfog** neu **fadfall balfog** (*Lissotriton helveticus*). Mae i'w ganfod yng ngorllewin Ewrop o'r Alban yn y gogledd i Bortiwgal yn y de. Mae'r oedolion yn 8–9&nbsp;cm o hyd ac mae ganddynt groen brown llyfn gyda llinellau o smotiau tywyll ar hyd yr ystlysau a chynffon. Mae gan y gwrywod draed ôl gweog yn ystod y tymor bridio.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Surrey Amphibian and Reptile Group – Palmate Newt

Categori:Amffibiaid
Princeton, New Jersey

Bwrdeistref yn Mercer County, yn nhalaith New Jersey, Unol Daleithiau America, yw **Princeton**. Mae gan Princeton boblogaeth o 28,572, ac mae ei harwynebedd yn 47.8&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei hymgorffori) yn y flwyddyn 1696.

Mae'r dref yn gartref i Brifysgol Princeton, yr Institute for Advanced Study, Princeton Theological Seminary a nifer o sefydliadau addysgol pwysig eraill.

## Gefeilldrefi Princeton 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Princeton

Categori:Bwrdeistrefi Mercer County, New Jersey
Ysgol y Parc

Ceir sawl ** Ysgol y Parc**:

* Ysgol y Parc, Penllyn, ym Mhenllyn, Gwynedd.
* Ysgol y Parc, Dinbych, yn Sir Ddinbych
Ton lwyd

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **ton lwyd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **tonnau llwydion**; yr enw Saesneg yw *Smoky Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Scopula ternata*. Mae i'w ganfod yn ne a chanol Ewrop a rhannau o Rwsia hyd at Siberia.

24–29&nbsp;mm ydy lled adenydd agored yr oedolyn ac mae'n hedfan rhwng Mai i Orffennaf, yn y rhannau cynhesaf o Ewrop a rhwng mehefin i Awst yn y gwledydd oer.

Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o: *Vaccinium myrtillus*, *Vaccinium uliginosum*, *Calluna vulgaris*, *Lathyrus niger*, *Salix repens* a *Erica*. Cofnodwyd y siani flewog hefyd yn bwyta'r canlynol (ond nid mor aml): *Lonicera tatarica*, *Stellaria*, *Polygonum aviculare*, *Fragaria vesca*, *Lactuca sativa* a *Taraxacum officinale*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r ton lwyd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Chittagong

Prif borthladd ac ail ddinas fwyaf Bangladesh yw **Chittagong**. Saif ar Afon Karnafuli yn ne-ddwyrain y wlad, ger Bae Bengal. Yn ystod ei hanes bu'n diriogaeth i'r Hindwiaid, Bwdhyddion Arakan, y Mogyliaid, y Prydeinwyr, a'r Pacistaniaid.


Categori:Dinasoedd Bangladesh
Beeston Regis

Pentref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Beeston Regis**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd Norfolk. Saif ar briffordd yr A149  tua hanner ffordd rhwng Sheringham ac Cromer. Eglwys *All Sant* yw eglwys y plwyf.

## Cludiant 
Ceir bysiau rheolaidd haf a gaeaf i Cromer yn y gorllewin a Sheringham yn y dwyrain. Mae Rheilffordd Bittern Line (Sheringham - Norwich) yn mynd heibio i'r pentref; yr orsaf agosaf yw honno yn West Runton.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd Norfolk
Categori:Pentrefi Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Arfon Gwilym

[bawd|Arfon Gwilym, yng [Gŵyl Tegeingl|Nŵyl Tegeingl, 2010 fel aelod o'r Glerorfa]]

Canwr gwerin, baledwr, cyhoeddwr a cherddor o Gymru yw **Arfon Gwilym** (ganwyd Medi 1950), sy'n enedigol o Rydymain, rhwng Dolgellau a'r Bala, Gwynedd. Mae'n enwog hefyd fel ymgyrchydd iaith ac am ei waith yn hybu canu Plygain a cherdd dant dros y blynyddoedd.

Daeth i'r amlwg yn y noson honno ym Mhafilwn Corwen "Tafodau Tân", ble canodd ddiweddariad o'r gân draddodiadol Marged Fwyn Ferch Ifan yn ystod Eisteddfod Rhuthun yn 1973.

Bu'n ohebydd gyda phapur newydd Y Cymro am dros ddeg mlynedd ac mae wedi ymwreiddio ers hynny yn ardal Meifod a Llanfyllin, Powys.

Mae'n frawd i'r actor Dyfan Roberts.

## Llyfryddiaeth
* *Cerddoriaeth y Cymry: Cyflwyniad i Draddodiad Cerddorol Cymru* (Y Lolfa, 2007)

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Canu gwerin Cymreig
Hugh Bonneville

Actor Seisnig yw **Hugh Richard Bonneville Williams** (ganwyd 10 Tachwedd 1963), neu **Hugh Bonneville**.

Fe'i ganwyd yn Llundain.  Cafodd ei addysg yn Ysgol Sherborne ac yn Coleg Corpus Christi, Caergrawnt.  Priododd â Lulu Williams yn 1998.

## Teledu
**Cadfael* (1994)
**Madame Bovary* (2000)
**The Cazalets* (2001)
**Daniel Deronda* (2002)
**The Commander* (2003)
**Love Again* (2003; fel y bardd Philip Larkin)
**The Diary of a Nobody* (2007)
**The Vicar of Dibley* (2007)
**Miss Austen Regrets* (2007)
**Lost in Austen* (2008)
**Downton Abbey* (2010)
**Doctor Who* (2011)
**Twenty Twelve* (2011)

## Ffilmiau
**Tomorrow Never Dies* (1997)
**Notting Hill* (1999)
**Iris* (2001; fel yr awdur John Bayley)
**Conspiracy of Silence* (2003)
**Stage Beauty* (2004)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Sherborne
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Corpus Christi, Caergrawnt
Categori:Genedigaethau 1963
The Times of India

Papur newydd Saesneg a gyhoeddir yn India yw ***The Times of India***.

## Dolen allanol 
*  

Categori:Papurau newydd India
Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Sefydliadau 1838
Henri Rousseau

bawd|Hunanbortread (1890)

Arlunydd ôl-argraffiadol o Ffrainc
 oedd **Henri Julien Félix Rousseau** (21 Mai 1844 &ndash; 2 Medi 1910) a beintiodd yn y dull naïf neu gyntefig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Pobl o Mayenne
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
James R. Schlesinger

Gwleidydd o Americanwr oedd y **Dr. James Rodney Schlesinger** (15 Chwefror 1929 – 27 Mawrth 2014). Gwasanaethodd fel Cyfarwyddwr Cudd-wybodaeth Ganolog (pennaeth y CIA) am gyfnod ym 1973, Ysgrifennydd Amddiffyn yr Unol Daleithiau o 1973 hyd 1975 dan yr Arlywyddion Nixon a Ford, ac Ysgrifennydd Ynni yr Unol Daleithiau dan yr Arlywydd Carter o 1977 hyd 1979.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Cyfarwyddwyr y CIA
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Economegwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw ym Maryland
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Ysgrifenyddion Amddiffyn yr Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifenyddion Ynni yr Unol Daleithiau
La Blue Girl

bawd|Clawr y llyfr manga
Anime erotig a manga ydy'r gyfres .

Mae wedi cael ei sefydlu ar manga gan Toshio Maeda o'r un enw: *La Blue Girl*. Fel llawer o waith hentai yr awdur / arlunydd yma, mae'n llawn o treisio gan *tentacles* anghenfil. Yn wahanol i waith cynt, fodd bynnag, mae yma lawer o hiwmor.

Bu'r gyfres yn andros o lwyddiannus ac wedi ysbrydoli anime a ffilmiau eraill; roedd y gfres yn cynnwys 14 rhifyn a 3 ffilm, gemau cyfrifiadur a sawl llyfr.

Enw'r arwres ydy **Miko Mido** (美童巫女) ac mae hi'n dal; hi ydy'r olaf o disgynyddion y fenyw Miroku - teulu o ninja. Mae ei theulu'n cystadlu ers canrifoedd gyda theulu Suzuka. Ninja rhyw ydy hi ac mae'n medru morffio ei chorff fel arf i ymladd e.e. mae hi'n gallu saethu blew ei chedor at ei gelynion, fel saethau.

## Gweler hefyd
*Hentai: anime caled
*Manga: comics o Japan
*Immoral Sisters: ffilm hentai
*Ecchi: ffantasi erotig neu fudur
*Futanari: person deuryw neu hermaffrodeit
*Shunga: darluniau erotic

## Cyfeiriadau
Categori:Anime
Categori:Hentai
Hentai

[bawd|Darlun [eroge math Hentai]]
Gair Japaneg ydy  *()* sy'n disgrifio math o gomics neu animediiadau pornograffig (neu sy'n cynnwys lluniau o ryw eithafol) sy'n dod o Japan fel arfer. Gellwch ddweud fod anime, manga ac eroge yn fathau o hentai. Mae Bible Black yn esiampl o hentai.

Mae'r gair yn un cyfansawdd: mae 変 (*hen*; "newid", "od", neu "estron") yn cyfuno efo 態 (*tai*; "ymddygiad" neu "edrychiad"). Mae'n derm sydd wedi'i fyrhau o'r dywediad 変態性欲 (*hentai seiyoku*) sy'n golygu *"sexual perversion"*. Mewn slang Japanaeg, mae "hentai"'n cael ei ddefnyddio fel gair i ddilorni rhywun ac mae'n golygu yn y cyd-destun yma "dyn bydr" neu *"weirdo"*.

Mae'r defnydd o'r gair yn y Saesneg ychydig yn wahanol, ac yn debycach i ddefnydd slang y Japani o'r gair エッチ (*H* neu *ecchi*), sy'n golygu unrhyw gynnwys sy'n ymwneud efo rhyw. Anaml iawn mae pobl o Japan yn defnyddio "hentai" i olygu pornograffi neu anime. Maen nhw'n defnyddio dau derm arall:
* 18禁 / 18-kin: sy'n golygu "wedi ei wahardd i bobl dan ddeunaw oed"
* 成人漫画 / **seijin manga** neu "gor-fanga".  Cyfres o dair ffilm oedd *The Brothers Grime* wedi'i gynhyrchu gan *Excalibur Films* yn 1986, 1987, and 1988 a dyma anime mwyaf poblogaidd Japan nes cyhoeddiwyd *Urotsukidoji*.

## Mathau
Mae yna lawer o ffetish gwahanol mewn hentai e.e.
*Bakunyū, merched efo bronnau mawr
*Futanari, *hermaphrodites*
*Llosgach, cyfathrach rhywiol rhwng aeldau o'r un un teulu
*Lolicon, mae hwn yn ymneu efo merched ifanc cyn-glasoed
*Omorashi (オモラシ / おもらし / お漏らし?), mae hyn yn ymneud efo pobl gyda llond pledran cyn gwlychu eu hunain.
*Shotacon, bechgyn ifanc
*Erotica Tentacles, sy'n math o anghenfilod sy'n camdrin merched ac weithiau dynion.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Manga: comics o Japan
*Immoral Sisters: ffilm hentai
*Ecchi: ffantasi erotig neu fudur
*Futanari: person deuryw neu hermaffrodeit
*Shunga: darluniau erotic


Categori:Arluniaeth Japan
Categori:Ffilmiau yn ôl math
Categori:Ffilm yn Japan
Mark Carney

Gwleidydd ac economegydd o Canada yw **Mark Joseph Carney** (ganwyd 16 Mawrth 1965). Ef yw arweinydd Plaid Rhyddfrydol Canada a Prif Weinidog Canada ers Mawrth 2025 a disgwylir iddo gael ei benodi yn Brif Weinidog Canada. Roedd yn Llywodraethwr Banc Lloegr rhwng 2013 a 2020 a Chadeirydd Bwrdd Sefydlogrwydd Ariannol yr G20 rhwng 2011 a 2018.

Cafodd Carney ei eni yn Fort Smith, Tiriogaethau'r Gogledd-orllewin. Mynychodd Prifysgol Harvard, lle graddiodd mewn Economeg; wedyn, mynychodd Goleg Nuffield, Rhydychen, lle cafodd ddoethuriaeth. Roedd yn Lywodraethwr Banc Canada rhwng 2017 a 2013. Yn Nhachwedd 2012 penodwyd Carney'n llywodraethwr nesaf Banc Lloegr, a cymerodd y swydd ar 1 Gorffennaf 2013. Gadawodd swydd y llywodraethwr yn Mawrth 2020. Mae wedi cael ei alw'n "fanciwr rockstar". Mae Carney wedi gwrthwynebu’n gryf gynlluniau gan Donald Trump i droi Canada yn dalaith yn yr Unol Daleithiau. Yn ei araith yng nghynhadledd Davos ym mis Ionawr 2026, beirniadodd Trump yn anuniongyrchol. Dywedodd fod yn rhaid i Ganada fod yn "oleudy" i weddill y byd yn yr amseroedd anodd hyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Bancwyr o Ganada
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Economegwyr o Ganada
Categori:Llywodraethwyr Banc Canada
Categori:Llywodraethwyr Banc Lloegr
Categori:Pobl fusnes o Ganada
Categori:Pobl o Edmonton
Trilliw mawr

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **trilliw mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **trilliwiau mawr (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Tortoiseshell*, a'r enw gwyddonol yw *Nymphalis polychloros*. Arferai fod yn eitha cyffredin yn Lloegr a Chymru, ond mae bellach yn hynod o brin.

Mae'n gaeafgysgu fel oedolyn, sy'n beth prin iawn a gwelir yr oedolyn ar ei adain rhwng diwedd Chwefror a Mawrth.

Nymphalis polychloros MHNT CUT 2013 3 13 Gratentour Male Dorsal.jpg|♂ 
Nymphalis polychloros MHNT CUT 2013 3 13 Gratentour Male Ventral.jpg|♂  △

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r trilliw mawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* *Nymphalis antiopa*
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Antinous

Dyn ifanc o Fithynia oedd **Antinous** (Hen Roeg: Ἀντίνοος, Antinoös) (27 Tachwedd c. 111 &ndash; cyn 30 Hydref 130) oedd yn ffefryn yr ymerawdwr Rhufeinig Hadrian. Bu foddi yn Afon Nîl ym mis Hydref 130. Cafodd ei ddwyfoli gan Hadrian a daeth yn destun cwlt.

## Gweler hefyd
* Antinous (cytser)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 111
Categori:Marwolaethau 130
Categori:Pobl fu farw trwy foddi
Categori:Pobl LHDT
Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Llifogydd gwledydd Prydain ac Iwerddon, 2012

Bu nifer o lifogydd ym Mhrydain ac Iwerddon ar draws 2012. Cafwyd llifogydd yng Nghymru ym mis Mehefin, ac ar draws Cymru a Lloegr yn Nhachwedd.

## Llifogydd Tachwedd 
Cafodd Gogledd Cymru ei tharo gan lifogydd ym mis Tachwedd, yn enwedig Llanelwy, Rhuthun a Rhuddlan. Bu rhaid i gannoedd o deuluoedd adael eu cartrefi, a bu farw un ddynes yn Llanelwy.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn Iwerddon
Categori:2012 yn y Deyrnas Unedig
Prydain ac Iwerddon 2012
Ffordd yr A149

Priffordd yng ngogledd-ddwyrain Norfolk sy'n cysylltu King's Lynn a Great Yarmouth yw'r **A149**.

## Trefi a phentrefi
Dyma restr o'r prif drefi a phentrefi ar lwybr y ffordd, neu yn ei hymyl, wedi'u rhestru o'r gorllewin i'r dwyrain: 

Categori:Cludiant yn Norfolk
A149
Cromer

Tref a phlwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw **Cromer**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gogledd Norfolk. Saif 23 milltir o Norwich a 4 milltir o Sheringham.

Mae plwyf Cromer yn cynnwys ardal o 1152 acer. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,683.

Mae Caerdydd 345.4 km i ffwrdd o Cromer ac mae Llundain yn 184.4&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Norwich sy'n 34&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ardal Gogledd Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Categori:Trefi Norfolk
Anghydfod Ynysoedd Senkaku

bawd|Ffotograff o Uotsuri-jima, un o'r ynysoedd, o'r awyr (1978).
Dadl diriogaethol dros Ynysoedd Senkaku, ynysfor anghyfannedd ym Môr Dwyrain Tsieina, yw **anghydfod Ynysoedd Senkaku**. Mae'r anghydfod yn ymglymu Japan (sy'n rheoli'r ynysoedd), Gweriniaeth Tsieina, a Gweriniaeth Pobl Tsieina.

Mae Ynysoedd Senkaku o bwys strategol ac economaidd, gan eu bod yn cynnwys dyfroedd llawn pysgod ac o bosib gwaddodion olew.

## Hawliad Japan 
Ar 14 Ionawr 1895 cododd Japan arwydd ar yr ynysoedd yn nodi sofraniaeth Japan drostynt. Ymgorfforwyd Ynysoedd Senkaku yn rhan o Ynysoedd Nansei Shoto, a elwir heddiw yn Ynysoedd Ryukyu (rhan o dalaith Okinawa). Wedi'r Ail Ryfel Byd, ildiodd Japan ei hawliadau i nifer o diriogaethau, gan gynnwys Taiwan, yng Nghytundeb San Francisco (1951). Yn ôl y cytundeb hwn daeth Ynysoedd Nansei Shoto yn diriogaeth ymddiriedol Americanaidd, a chafodd ei dychwelyd i Japan ym 1971.

## Hawliad Tsieina 
Mae'r Tsieineaid, sy'n galw'r ynysoedd yn Ynysoedd Diaoyu, yn mynnu eu bod yn rhan o Tsieina ers oes yr henfyd, ac yn gysylltiedig â thalaith Taiwan yn hanesyddol. Cafodd Taiwan ei hildio i Japan gan Gytundeb Shimonoseki (1895) yn sgil Rhyfel Cyntaf Tsieina a Japan. Dadleua'r Tsieineaid y dylai Ynysoedd Senkaku wedi cael eu dychwelyd gyda thiriogaeth Taiwan o ganlyniad i Gytundeb San Francisco. Yn ôl Gweriniaeth Pobl Tsieina, ni wnaeth Chiang Kai-shek, arweinydd Gweriniaeth Tsieina, mynnu hyn ar y pryd gan iddo ddibynnu ar yr Unol Daleithiau am gefnogaeth i'w lywodraeth.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
*  Adnoddau ar anghydfod Ynysoedd Senkaku, GlobalSecurity.org

Ynysoedd Senkaku
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Japan
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Taiwan
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Tsieina
Categori:Ynysoedd Senkaku
Maurice Chevalier

Actor a chanwr o Ffrainc oedd **Maurice Auguste Chevalier** (12 Medi 1888 – 1 Ionawr 1972).  Priododd â Nita Raya ym 1937.

## Ffilmiau
**The Love Parade* (1929)
**The Big Pond* (1930)
**The Smiling Lieutenant* (1931)
**One Hour With You* (1932)
**The Merry Widow* (1934)
**Folies-Bergère* (1935)
**Le vagabond bien-aimé* (1937)
**Pièges* (1939)
*''Le silence est d'or* (1946)
**Le roi* (1949)
**Gigi* (1958)
**Can-Can* (1960)
**Fanny* (1961)
**In Search of the Castaways* (1962)
**I'd Rather Be Rich* (1964)
**Monkeys, Go Home!* (1967)

## Llyfryddiaeth
### Hunangofiant
; *Ma route et mes chansons*
* *Cyf. 1: La Louque*, René Julliard, 1946.
* *Cyf. 2: Londres, Hollywood, Paris*, René Julliard, 1947.
* *Cyf. 3: Tempes grises, René Julliard, 1948.
* *Cyf. 4: Par ci, par là*, René Julliard, 1950.
* ''Cyf. 5 : Y'a tant d'amour*, René Julliard, 1952.
* *Cyf. 6 : Noces d'or*, René Julliard, 1954.
* *Cyf. 7 : Artisan de France*, René Julliard, 1957.
* *Cyf. 8 : Soixante-quinze berges*, René Julliard, 1963.
* *Cyf. 9 : Quatre-vingt berges*, René Julliard, 1968.
* *Cyf. 10 : Môme à cheveux blancs'', Presses de la Cité, 1969.

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Cantorion Saesneg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Hunangofianwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Pobl o Baris
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Cosima Wagner

Roedd **Cosima Wagner** (ganwyd Francesca Gaetana Cosima Liszt; 24 Rhagfyr 1837 – 1 Ebrill 1930) yn ferch i'r pianydd a'r cyfansoddwr Hwngaraidd Franz Liszt ac yr ail wraig i Richard Wagner.

Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Sacsoffon

bawd|O'r chwith i'r dde, sacsoffon alto yn E, sacsoffon soprano yn B, a sacsoffon tenor yn B

Offeryn cerdd chwythbren yw'r **sacsoffon** a ddyfeisiwyd gan Adolphe Sax ym 1846. Bwriad Sax oedd creu offeryn y byddai'n hawdd i'w chwarae mewn ystod o allweddi a thros amrediad eang - yn yr un ffordd a oedd yn bosib gydag offerynnau chwyth fel clarinét neu ffliwt - tra'n creu sŵn pwerus fyddai'n bosib ei glywed uwchben nifer o synau eraill, fel oedd yn bosib gydag offerynnau pres. Bwriadwyd yr offeryn yn wreiddiol ar gyfer bandiau milwrol neu fandiau pres, ac fe greodd Sax nifer fawr o fersiynau gwahanol mewn nifer o allweddi gwahanol gydag ystod enfawr, er mai pedwar fersiwn yn unig sy'n gyffredin heddiw:

*Sacsoffon soprano yn B
*Sacsoffon alto yn E
*Sacsoffon tenor yn B
*Sacsoffon baritôn yn E

Er bod sacsaffonau o fathau gwahanol yn amrywio o ran siâp a maint, maent yn creu sain yn yr un ffordd ac mae'r dechneg o ran byseddu yr un fath; mae hyn yn golygu y gall unigolion sydd wedi dysgu i chwarae sacsoffon o un fath godi un o fath arall a'i chwarae yn weddol hawdd. Mae'r sacsoffon wedi ei adeiladu o bres yn bennaf, fel trwmped neu drombôn. Fodd bynnag, nid offeryn pres go iawn yw'r sacsoffôn: o ran y dull a ddefnyddir i greu sŵn, mae'r sacsoffon yn debyg iawn i'r clarinét ac yn creu sain drwy drwy ddefnyddio corsen yn yr un ffordd. Mae'r sacsoffon felly yn perthyn i deulu yr offerynnau chwyth ac mae sŵn y sacsoffon yn ymdebygu i sŵn y clarinét, er bod y dull o'i chwarae o ran allweddau'r offeryn yn debyg iawn i'r ffliwt clasurol fodern - seiliodd Sax yr offeryn ar system Theobald Boehm ar gyfer y ffliwt.

Mae'r sacsoffon yn offeryn boblogaidd mewn jazz, bandiau milwrol a ska ymysg mathau eraill o gerddoriaeth.

## Sacsaffonwyr Enwog 
Sacsoffonwyr jazz:
* Sidney Bechet (1897-1959) - soprano yn ogystal â'r clarinét
* Coleman Hawkins (1904-1969) - tenor
* Lester Young (1909-1959) - tenor
* Benny Carter (1907-2003) - alto yn ogystal ag offerynnau eraill
* Charlie Parker (1920-1955) - alto
* Dexter Gordon (1923-1990) - tenor
* Paul Desmond (1924-1977) - alto
* John Coltrane (1926-1967) - tenor gan fwyaf, soprano
* Gerry Mulligan (1927-1996) - baritôn
* Ornette Coleman (1930-2015) - alto
* Sonny Rollins (1930-) - tenor
* Wayne Shorter (1933-) - tenor a soprano
* Steve Lacy (1934-2004) - soprano
* Anthony Braxton (1945-) - alto yn enwedig, ond yn chwarae sacsoffonau o bob math gan gynnwys rhai anarferol a phrin
* Michael Brecker (1949-2007) - tenor gan fwyaf
* Joe Lovano (1952-) - tenor gan fwyaf, ond yn chwarae sacsoffonau o bob math
* David Murray (1955-) - tenor yn ogystal â chlarinét bas

Sacsoffonwyr pop:
* Kenny G (1956-)

Categori:Aeroffonau ag un gorsen
Categori:Chwythbrennau
Categori:Dyfeisiau o Wlad Belg

Categori:Offerynnau trawsnodi
Gigi

Nofel Ffrangeg gan yr awdures Ffrengig Colette yw ***Gigi*** (cyhoeddwyd 1944).  Stori merch o Baris yw.

Categori:Colette
Categori:Nofelau 1944
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelau Ffrangeg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau Ffrangeg o Ffrainc
Colette

Nofelydd benywaidd o Ffrainc oedd **Colette** (ganwyd **Sidonie-Gabrielle Colette** (28 Ionawr 1873 – 3 Awst 1954).

Cafodd ei geni yn Saint-Sauveur-en-Puisaye, yn ferch i Jules-Joseph Colette a'i wraig Adèle Eugénie Sidonie "Sido" Colette (nėe Landoy). Priododd yr awdur Henry Gauthier-Villars ("Willy") ym 1893 (ysgaru).  Priododd y golygydd Henri de Jouvenel ym 1912 (ysgaru).  Priododd Maurice Goudeket ym 1935.

Ystyriwyd bod ei llyfr cyntaf yn warthus. Roedd y llyfr yn llwyddiannus ar unwaith

Mewn ffilm 2018 o'r un enw, chwaraeodd Keira Knightley rôl Colette.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
*''Claudine à l'école* (1900) 
**La Vagabonde* (1910)
**Mitsou* (1919)
**Chéri* (1920)
**Le Blé en herbe* (1923)
**La Fin de Chéri* (1926)
**La Naissance du Jour* (1928)
**Le Pur et L'Impur* (1932)
**La Chatte* (1933)
**Duo* (1933)
**Gigi* (1944)

### Eraill
**L'enfant et les sortilèges'' (libretto; 1917)

## Cyfeiriadau

Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Merched y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Nofelwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Yonne