Nicole Cooke

Seiclwraig rasio proffesiynol o Gymru yw **Nicole Cooke** MBE (ganed 13 Ebrill 1983). Mae hi'n byw yn Lugano, y Swistir.

## Bywgraffiad
### Dyddiau cynnar
Ganwyd Cooke yn Abertawe a magwyd hi yn Y Wig, Bro Morgannwg. Mynychodd Ysgol Gyfun Brynteg ar Heol Eweni ym Mhen-y-bont ar Ogwr lle roedd hi flwyddyn yn iau na Gavin Henson. Dechreuodd Cooke seiclo yn ifanc a chafodd gryn lwyddiant wrth reidio yn y rasus ieuenctid. Teithiodd dramor i'r Iseldiroedd yn aml ers oedd yn ddeuddeg oed, gan gystadlu yn erbyn ei chyd-gystadleuwyr o'r Wlad Belg, yr Almaen, a'r Iseldiroedd. Drwy hyn enillodd brofiad o gystadlu ar safon uwch y cyfandir.

Yn un ar bymtheg oed, enillodd Cooke ei theitl cenedlaethol hŷn cyntaf gan ymgymhwyso i gymryd rhan yng Ngemau Olympaidd 2000. Ond cafwyd dadl rhwng Cooke a'r awdurdodau, a oedd yn mynnu nad oedd hi yn ddigon hen i gymryd rhan. Fe gafodd Cooke gefnogaeth gan Shane Sutton, hyfforddwr seiclo Cymru ar y pryd, a thynnwyd sylw at oedran ifanc chwaraewyr mewn nifer o chwaraeon Olympiadd eraill megis gymnasteg a nofio, ond gwrthodwyd yr awdurdodau gyfaddawdu. Yn 2001 derbyniodd Cooke wobr y Bidlake Memorial Prize, a roddir ar sail perfformiadau diarhebol neu gyfraniad i welliant seiclo. Enillodd bedwar Teitl Iau y Byd, gan gynnwys un ym Mhortiwgal yn 2001.

### Ymlaen i lwyfan y byd
Cystadleuodd yng Ngemau'r Gymanwlad yn 2002, ac enillodd y ras ffordd i ferched gan ddiweddu gyda sbrint syfrdanol. Fe'i henwebwyd ar gyfer Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn BBC Cymru.

Yn 2003 enillodd Cooke ras La Flèche Wallonne Féminine yng Ngwlad Belg. Roedd hi yn y drydedd safle ym Mhencampwriaeth Ras Ffordd y Byd. Hi oedd Pencampwraig Cwpan y Byd Rasio Ffordd i Ferched yr UCI yn 2003, yr ieuengaf erioed a'r Brydeinwraig gyntaf i wneud hynny. Dioddefodd ddamwain ym mis Hydref, ac yn sgil hyn gorfu iddi gael llawdriniaeth ar ei [phen-glin.

Y flwyddyn ganlynol enillodd y [Giro d'Italia Femminine: y person ifengaf erioed i wneud hynny. Yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2004 daeth yn 5ed yn y Ras Ffordd i Ferched ac yn 19eg yn y Treial Amser i Ferched.

Eto yn 2005, cymerodd y safle cyntaf yn La Flèche Wallonne Féminine a daeth yn ail ym Mhencampwriaeth Ras Ffordd y Byd. Ym mis Rhagfyr 2005, yn ystod ei pharatoadau ar gyfer Gemau'r Gymanwlad 2006, torrodd bont ei hysgwydd wrth gystadlu ar y felodrom yn ystod Cymal Manceinion o Gwpan y Byd; er hyn, enillodd y fedal efydd yn Ras Ffordd y Gemau.

220px|bawd|chwith|Nicole Cooke yn ennill 19eg Ras Rhyngwladol Beicio Thuringia yn Zeulenroda-Triebes.
### Gyrfa proffesiynol
#### 2006
Trodd Cooke yn broffesiynol gyda'r tîm *Ausra Gruodis-Safi*, a dysgodd Eidaleg wrth fyw a rasio yn yr Eidal. Yn niwedd 2005, arwyddodd i'r tîm *Univega* a oedd wedi'i leoli yn y Swistir.

Ar 1 Awst 2006, cyhoeddwyd mai hi oedd seiclwraig ffordd rhif un y byd UCI ac ar 3 Medi 2006 enillodd Gwpan y Byd Seiclo Ffordd yr UCI 2006, gyda ras mewn llaw. Hi enillodd y Grande Boucle 2006 - fersiwn merched o'r Tour de France. Yn ystod 2006 enillodd hefyd Bencampwriaeth Rasio Ffordd Prydain, La Flèche Wallonne, La Coupe du Monde Cycliste Féminine de Montréal, a Threial Amser y Magali Pache, Ras Cwpan y Byd Castilla y Leon a Ras Cymalau'r Thüringen-Rundfahrt. Ym mis Medi 2006 enillodd y drydedd safle unwaith eto ym Mhencampwriaeth Ras Ffordd y Byd yr UCI.

#### 2007
Yn 2007, enillodd ras Cwpan y Byd, Geelong a'r Ronde van Vlaanderen, Cylchdaith Fflandrys i Ferched, sef y ddwy ras gyntaf yng Nghwpan y Byd Seiclo Ffordd yr UCI 2007. Enillodd hefyd y Trofeo Alfredo Binda ac ail gymal y GP Costa Etrusca. Hi eto oedd enillydd y Grande Boucle. Ar noswyl cymal olaf Cwpan y Byd, Rasio Ffordd, roedd Nicole yn arwain y gystadleuaeth o 80 o bwyntiau. Roedd wedi bod yn cael trafferthion â'i phen-glin a gohiriodd lawdriniaeth arni hyd 17 Medi er mwyn gallu cystadlu yn y cymal olaf. Rhwystrodd ei phen-glin hi rhag cystadlu'n gryf a gorffennodd yn y 34ain safle yn y ras. Rhoddodd hyn y fuddugoliaeth yng Nghwpan y Byd i Marianne Vos, 70 o bwyntiau o flaen Nicole, a ddaeth yn ail.

#### 2008
Mae Nicole yn arwain tîm Halfords Bikehut yn 2008, ac yn defnyddio beiciau Boardman. Cafodd ei buddugoliaeth gyntaf yn 2008 yn Tour de l'Aude, gan ennill y cymal cyntaf.

Cynrychiolodd Brydain yng Ngemau Olympaidd 2008 yn Beijing, gan gipio'r fedal aur yn y Ras Ffordd i Ferched a rhoi i Gymru ei medal aur gyntaf yn y gemau ers 36 mlynedd. Hon oedd y 200fed medal aur i'w hennill dros Brydain yn hanes y Gemau Olympaidd. Hon oedd y fedal aur gyntaf iw ennill gan Gymry ers i Richard Meade ennill yn farchogaeth yng Ngemau Olympaidd 1972.

Enillodd Nicole y Giro del Trentino ym mis Mehefin 2009, ac ar y 27 Mehefin enillodd y Bencampwriaeth Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain am y degfed tro.

## Canlyniadau

;1999
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:(Enillodd y ras hon er ei bod dal yn y categori Iau, a hithau'r ifengaf erioed i wneud hyn.)

;2000
:1af 22px Pencampwriaeth y Byd, Ras Ffordd Merched Iau, Plouay
:2il Pencampwriaeth Cenedlaethol Cyclo Cross
:3ydd Pencampwriaeth y Byd, Beicio Mynydd Merched Iau, Lisbon
:5ed Grand Prix de Quebec

;2001
:1af 22px Pencampwriaeth y Byd, Ras Ffordd i Ferched Iau, Lisbon
:1af 22px Pencampwriaeth y Byd, Treial Amser i Ferched Iau, Lisbon
:1af 22px Pencampwriaeth y Byd, Beicio Mynydd i Ferched Iau, Colorado
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af  Pencampwriaeth Cenedlaethol Cyclo Cross (Yr enillydd ifengaf erioed)
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Grand Prix de Quebec
:1af Crys y Mynyddoedd, Grand Prix de Quebec

;2002
:1af 15px Ras Ffordd i Ferched, Gemau'r Gymanwlad, Manceinion
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af 12fed Trofeo Citta di Rosignano, Yr Eidal
:1af 4ydd Memorial Pasquale di Carlo, Yr Eidal
:1af Crys y Mynyddoedd, Trofeo Banca Populaire, Yr Eidal
:1af Cymal 2, Trofeo Banca Populaire, Yr Eidal
:1af Ronde van Westerbeek, Holland
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Giro della Toscana
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Giro del Trentino
:3ydd Veulta Castilla-y-Leon, Sbaen
:3ydd Tour Midi Pyrenees, Ffrainc
::1af Cymal 2, Tour Midi Pyrenees, Ffrainc
::1af Crys y Mynyddoedd, Tour Midi Pyrenees, Ffrainc

;2003
:Enillydd Cwpan y Byd Ras Ffordd i Ferched yr UCI
:1af Ras Cwpan y Byd, Amstel Gold
:1af Ras Cwpan y Byd, La Flèche Wallonne Féminine
:1af Ras Cwpan y Byd, GP Plouay
:1af GP San Francisco
:1af Cymal 5 Cylchdaith Holland i Ferched
:1af Crys y Mynyddoedd, Vuelta Castilla y Leon
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Trofeo Banco Populare Alto Adige
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Giro Della Toscana
:1af Cam 3a Giro Della Toscana
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:3ydd Pencampwriaeth y Byd, Ras Ffordd i Ferched, Hamilton

;2004
:1af Giro d'Italia Femminine (Giro Donne)
::1af Cymal 8, Giro d'Italia Femminine (Giro Donne)
:1af GP San Francisco/T Mobile International
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af Gwobr Reidiwr Ifanc Gorau, Giro Della Toscana
:1af Crys Pwyntiau, Giro Della Toscana
:5ed Ras Ffordd i Ferched, Gemau Olympaidd yr Haf
:19eg Treial Amser i Ferched, Gemau Olympaidd yr Haf

;2005
:1af Ras Cwpan y Byd, La Flèche Wallonne Féminine
:1af GP Wallonie, Gwlad Belg
:1af Trofeo Alfredo Binda, Cittiglio, Yr Eidal
:1af 15fed Trofeo Citta di Rosignano, Yr Eidal
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af Cymal 5 Cylchdaith Holland i Ferched
:1af Cymal 1a Giro Della Toscana
:2il Pencampwriaeth y Byd Ras Ffordd i Ferched

;2006
:1af Rhengoedd y Byd, UCI
:1af Cwpan y Byd Ras Ffordd i Ferched yr UCI
::1af Ras Cwpan y Byd, Castilla y Leon
::1af Ras Cwpan y Byd, La Flèche Wallonne Féminine
::1af Ras Cwpan y Byd, Treial Amser Tîm yr Awr Aur
::2il Ras Cwpan y Byd, La Coupe du Monde Montréal
::2il Ras Cwpan y Byd, Open de Suède Vargarda
::3ydd Ras Cwpan y Byd, GP de Plouay
::4ydd Ras Cwpan y Byd, Cylchdaith Rotterdam
::5ed Ras Cwpan y Byd, Berner-Rundfahrt
::5ed Ras Cwpan y Byd, Rund um die Nürnberger Altstadt
::6ed Ras Cwpan y Byd, Ronde van Vlaanderen
::8fed Ras Cwpan y Byd, Geelong
:1af Grande Boucle Feminine
::1af Cymal 1, Grande Boucle Feminine
::1af Cymal 2, Grande Boucle Feminine
:1af Thuringen Rundfahrt (Cylchdaith yr Almaen i Ferched)
::1af Cymal 2, Thuringen Rundfahrt
::1af Cymal 4a, Thuringen Rundfahrt
::1af Cymal 4b, Thuringen Rundfahrt
::1af Cymal 5, Thuringen Rundfahrt
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af Treial Amser Magali Pache
:1af Crys y Mynyddoedd, Cylchdaith Seland Newydd
:1af Gwobr Beicwraig Ifanc Gorau, Giro del Trentino
:3ydd 15px Ras Ffordd Merched, Gemau'r Gymanwlad, Melbourne
:3ydd Pencampwriaeth y Byd Ras Ffordd i Ferched

;2007
:1af Rhengoedd y Byd, UCI
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Merched Prydain
:1af Grande Boucle Feminine
:1af Cylchdaith Geelong
:1af Cylchdaith Alfredo Binda
:1af GP Costa Etrusca
:2il Cwpan y Byd Ras Ffordd i Ferched yr UCI
::1af Ras Cwpan y Byd, Ronde van Vlannderen
::1af Ras Cwpan y Byd, Geelong
::2il Ras Cwpan y Byd, GP de Plouay
::2il Ras Cwpan y Byd, La Flèche Wallonne
::4ydd Ras Cwpan y Byd, Berner-Rundfahrt
::5ed Ras Cwpan y Byd, La Coupe du Monde Montréal
::7fed Ras Cwpan y Byd, Ronde van Drenthe
::12fed Ras Cwpan y Byd, Open de Suède Vargarda
::34ain Ras Cwpan y Byd, Rund um die Nürnberger Altstadt
:4ydd Treial Amser Magali Pache

;2008
:1af 15px Ras ffordd, Gemau Olympaidd yr Haf 2008
:1af  Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain
:4ydd Tour de l'Aude
::1af Cymal 1, Tour de l'Aude
::10fed Cymal 4, Tour de l'Aude
::7fed Cymal 6, Tour de l'Aude
::3ydd Cymal 9, Tour de l'Aude

;2009
:4ydd Iurreta-Emakumeen Bira
::1af Cymal 2
::1af Cymal 3b
:1af Giro del Trentino
:1af Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Prydain

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Nicole Cooke - Gwefan Swyddogol
* Nicole Cooke - Seiclwraig
* Cyfweliad gyda Nicole Cooke
* Seiclwraig Gymreig Nicole Cooke yn hyderus o welliant 

Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Categori:Pobl o Gymru yn y Gemau Olympaidd
Categori:Enillwyr Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig BBC Cymru
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Brynteg
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl o Fro Morgannwg
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru