open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BBC Radio 6 Music

y Gymraes sy'n cyflwyno ar Radio 6 Music]]

Mae **BBC Radio 6 Music** yn orsaf **radio** Brydeinig sy'n eiddo i'r darlledwr cyhoeddus, y BBC, ac sydd ar gael yn gyfan gwbl ar DAB y BBC a thrwy'r Rhyngrwyd. Fe'i lansiwyd ar 11 Mawrth 2002. Yn ei lansiad, hon oedd sianel radio genedlaethol gyntaf y BBC newydd ei lansio ers 32 mlynedd. Hyd at Ebrill 2011, roedd yn gweithredu fel *BBC 6 Music*, ac yn ddiweddarach ychwanegwyd y gair "Radio" at yr enw, a oedd i bwysleisio cysylltiad y sianel â theulu Radio'r BBC. Yn chwarter cyntaf 2017, gwrandawyd arno gan 2.33 miliwn o bobl yn y DU – y 10fed canlyniad yn y DU, y pumed ar orsafoedd radio’r BBC a’r cyntaf ar unig orsafoedd digidol y darlledwr hwn.

## Nodweddion
Mewn ystyr sefydliadol, mae'n chwaer orsaf i BBC Radio 2 - mae'r ddwy sianel wedi'u lleoli yn yr un adeilad yn Llundain. Ystyrir mai 6 Music yw'r antena mwyaf "amgen" o blith antenâu'r BBC. Mae ei raglenni yn cynnal genres fel jazz, roc clasurol ac indi, hip-hop, ffync a pync. Mae darllediadau o gyngherddau cyfan o archifau cyfoethog y BBC hefyd yn chwarae rhan bwysig. O'i gymharu ag antenâu eraill, mae'r orsaf hefyd yn cael ei gwahaniaethu gan lefel uchel o ryngweithioldeb.

## Logo
Ar 1 Medi 2007 newidiodd logo BBC 6 Music: o betryal glas gyda logo gwyn y BBC a gair glas tywyll "music" (rhif 6 yn mynd trwy'r llythyren m) i logo'r BBC a'r gair "RADIO", wrth eu hymyl llinell arian crwn a rhif wedi ei ymgorffori ynddynt 6. Y gair "cerddoriaeth" wrth ymyl y cylch. Mae'r olwyn hefyd yn sefyll ar ei phen ei hun, er enghraifft mewn cymwysiadau symudol.

## Cymru a Radio 6 Music
Mae Radio 6 Music yn chwarae cerddoriaeth iaith Gymraeg o bryd i'w gilydd gan gynnwys caneuon gan Al Lewis, Colorama, Ifan Dafydd, ac Ynys. 

Un o gyflwynwyr yr osraf yw'r Gymraes, Cerys Matthews a'r Cymro, Huw Stephens. Ym mis Mehefin 2019 darlledwyd rhaglen ar gerddoriaeth gyfoes Gymraeg ar yr orsaf i nodi 20 mlynedd ers rhyddhau albwm Guerrilla gan y Super Furry Animals, gyda'r prif leisydd, Gruff Rhys yn helpu i guradu rhestr chwarae dan arweiniad gwrandawyr sy’n ymroddedig i’r synau gorau o Gymru. Ym mis Ebrill 2022 cynhaliwyd gŵyl gerddoriaeth BBC Radio 6 Music yng Nghaerdydd gyda'r cyflwynydd Huw Stephens yn rhan o'r hyrwyddo.

## Dolenni allanol
* Gwefan gorsaf radio BBC 6 Music

## Cyfeiriadau
Categori:Radio
Categori:Gorsafoedd radio yn y Deyrnas Unedig
6
Categori:Sefydliadau 2002
Albwm sticeri

, tudalen Cymru ar ei hanner]]
Mae **albwm sticeri** (gelwir hefyd yn **llyfr sticeri**) yn llyfr lle mae sticeri casgladwy yn cael eu rhoi mewn adrannau penodol. Gall thema albwm sticeri yn amrywio i gyrraedd cynulleidfa darged penodol, ond ceir yn aml albymau ar thema digwyddiadau chwaraeon fel Cwpan y Byd FIFA, Uwch Gynghrair Lloegr, neu yn fwy eang; rhaglenni teledu, ffilmiau, anifeiliaid, neu gerddoriaeth.

Panini oedd y cwmni cyntaf i lansio sticer pêl-droed casgladwy ym 1961, ond yn gweld llwyddiant mawr wrth gyhoeddi albwm Cwpan y Byd 1970. Mae'r cwmnïau Merlin Publishing a Topps hefyd yn adnabyddus am albymau sticeri masgynhyrchu ar thema pynciau gwahanol.

Heddiw, gall albymau sticeri pêl-droed gynnwys mwy na 650 o sticeri.

## Hanes 
Fe lansiodd Panini yr albwm sticeri Cwpan y Byd cyntaf cyn y gystadleuaeth 1970 ym Mecsico. Wedi hynny, daeth chwilfrydedd am gasglu a chyfnewid sticeri fel y noda *The Guardian*, “the tradition of swapping duplicate [World Cup] stickers was a playground fixture during the 1970s and 1980s.” Gwerthwyd albwm sticeri Cwpan y Byd 1970 cyflawn a lofnodwyd gan Pelé am record o £10,450.

Gwerthir y sticeri fel arfer mewn pecynnau dall, hynny yw, nid yw'r prynwr yn gwybod pa sticeri sydd ganddo cyn agor y pecyn. Wedyn, mae casglwyr yn cyfnewid neu'n gwerthu eu sticeri dyblyg gyda chasglwyr eraill. 

Fel arfer, mae casglwyr yn mynd trwy sticeri pobl eraill yn eu dwylo, wrth eu trefnu mewn pentyrrau (sticeri sydd ei hangen, a'r rhai wedi'i gasglu eisoes). Mae'n adnabyddus i bobl weiddi "got" a "need" yn Saesneg wrth iddynt fynd trwy'r sticeri, ac roedd hyn arwain at greu'r slogan "got, got, need!" a ddefnyddir gan Panini a'r cyfryngau.

## Fformat 
### Chwaraeon 
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Troca_de_cromos_da_panini_-_1.jpg/220px-Troca_de_cromos_da_panini_-_1.jpg|de|bawd| Pobl ym Mrasil yn casglu a chyfnewid sticeri [Cwpan y Byd Pêl-droed 2018|Cwpan y Byd 2018]]
Mae albymau sticeri ar thema chwaraeon, fel yn achos rhifynnau Cwpan y Byd FIFA gan Panini, yn defnyddio tudalennau dynodedig am bob tîm ynghyd â phetryalau wedi'u rhifo am bob sticer penodol. Ar gyfer Cwpan y Byd FIFA 2014, cymerodd tair miliwn o ddefnyddwyr FIFA.com ran yng nghystadleuaeth Panini Digital Sticker Album. Fe lansiodd Panini ap ar gyfer Cwpan y Byd FIFA 2018 lle gallai cefnogwyr gasglu a chyfnewid sticeri digidol, gyda phum miliwn o bobl yn eu casglu.

## Gweler hefyd 
* Panini Group
* Merlin Publishing

## Cyfeiriadau 
Categori:Llyfrau yn ôl math
Categori:Sticeri
Categori:Diwylliant pêl-droed
Ynys (band)

Band pop o Aberystwyth yw **Ynys**. Prif leisydd a symbylydd y grŵp yw Dylan Hughes bu gynt yn aelod o'r grwpiau Radio Luxembourg a newidiodd eu henw wedyn i Race Horses ac yna, Endaf Gremlin.

Mae eu caneuon yn gwneud defnydd o'r syntheseinydd a disgrifir eu caneuon fel "haenog a melodig"   Mewn cyfweliad i bapur bro Aberystwyth, Yr Angor, disgrifia Dylan Hughes y gerddoriaeth fel, "pop amgen o'r un brethyn ag ELO, Elliot Smith, Teenage Fanclub, a Gorky's Zygotic Mynci." Disgrifiwyd y sain gan eraill fel "Cyfoethog ac yn sinematig ei naws ond eto i gyd yn fachog ac yn hawdd gwrando arno. Gan ddefnyddio synths diddorol o’r 80au a haenau o gitarau ‘jangli’ a lleisiau hyfryd sydd yn harmoneiddio yn gelfydd," Bu’r band yn perfformio set byw ar sioe boblogaidd a dylanwadol, Mark Riley ar BBC Radio 6 Music. Bu un o’r senglau oddi ar yr albwm *Ynys*, sef ‘Môr Du’, yn 'Trac yr Wythnos' ar BBC Radio Cymru ym mis Hydref 2022.

Enilllodd y band Albwm Cymraeg y Flwyddyn yn 2025 am eu halbwm *Dosbarth Nos*.

## Hanes
Ffurfiwyd y band yn 2019 pan bu i Hughes a ddau ffrind a chyn-aelodau Race Horses, Gwion Llewelyn a Mali Llywelyn, recodio caneuon yn stiwdio Iwan Morgan yn Lerpwl sydd wedi recordo grwpiau eraill i Label Libertino. Mewn cyfweliad i bapur bro Aberystwyth, Yr Angor, esboniodd Dylan sut iddo gael awydd recordio caneuon newydd a meddwl 'beth yw'r gwaethaf gall ddigwydd?". Penderfynodd Dylan Hughes beidio recordio o dan ei enw ei hun ac mae'n "falch iawn i mi ddewis Ynys o edrych yn ôl ar rai o'r syniadau eraill!".

## Aelodau
Mae sawl gwahanol cerddor wedi cydweithio a recordio gyda'r grŵp:

:Dylan Hughes - gitâr, syntheseinydd, piano, llais
:Gwion Llewelyn - dymiau, llais, offer taro, girâr
:Matthew Fry - gitâr fâs
:Mali Llywelyn - telyn, llais

:Eifion Austin - gitâr fâs
:Siôn Rhys Jones - gitâr
:Aled Evans - drymiau
:Frank Naughton - offer taro
:Heledd Watkins - gitâr fâs
:Tara Bethan - allweddellau a llais

## Disgyddiaeth
Ymysg caneuon mwyaf adnabyddus y grŵp mae *Caneuon* ''Mae'n Hawdd*, *Aros am Byth*, a Môr Du. Ym mis Medi rhyddhawyd fideo *Newid* gan Lŵp.

### Senglau
* *Caneuon* 
* *Mae'n Hawdd* Label Libertino, 2019
* *Aris am Byth*
* *There’s Nothing the Sea Doesn’t Know*
* *Môr Du*
* *Aros Amdanat Ti*
* *Gyda Ni*
* *Shindig*

### Albwm
* *Ynys* - Label Libertino, 2022
* *Dosbarth Nos* - Label Libertino, 2024

## Fideos
* *Caneuon* 2019
* *Mae'n Hawdd* 2019
* *Newid* 2022
* *There's Nothing the Sea Doesn't Know* 2022
* *Gyda Ni* 2024
* *Shindig* 2024
* *Dosbarth Nos* 2024
* *Hi Sy'n Canu'' 2024

## Dolenni allanol
* Gwefan Ynys ar Bandcamp
* @YnysMusic Twitter Ynys

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 2019
Goruchaf Lys yr Unol Daleithiau

Llys uchaf ym marnwriaeth ffederal Unol Daleithiau America yw **Goruchaf Lys yr Unol Daleithiau**. Mae gan y Llys awdurdodaeth derfynol (a dewisol yn bennaf) dros yr holl achosion llys ffederal a gwladwriaethol sy'n ymwneud â phwynt o gyfraith ffederal. Mae gan y Goruchaf Lys hefyd awdurdodaeth wreiddiol dros ystod gyfyng o achosion, ac yn benodol: pob achos sy'n effeithio ar lysgenhadon, gweinidogion y llywodraeth, a chonsyliaid cyffredinol eraill, a'r achosion hynny lle mae'r Wladwriaeth yn barti iddynt. 

Mae gan y Llys bŵer adolygiad barnwrol, y pŵer i ddileu cyfraith pan fydd yn torri un o ddarpariaethau’r Cyfansoddiad. Gall hefyd ddirymu cyfarwyddebau arlywyddol pan fydd yn torri naill ai’r Cyfansoddiad neu ddeddfau statudol. Fodd bynnag, dim ond yng nghyd-destun achosion o fewn y maes cyfreithiol y mae'n gymwys ynddo y caiff weithredu. Gall y llys ddyfarnu ar achosion sydd â naws wleidyddol iddynt, ond mae wedi dyfarnu nad oes ganddo’r pŵer i ddyfarnu ar faterion gwleidyddol nad ydynt yn ymwneud â chyfiawnder. 

Sefydlwyd y Llys gan Erthygl III o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau, a sefydlwyd ei gyfansoddiad a'i weithdrefnau yn wreiddiol i ddechrau gan y Gyngres Gyntaf trwy Ddeddf Barnwrol 1789. Yn Neddf Barnwrol 1869 nodir fod aelodaeth y Llys i gynnwys: Prif Ustus yr Unol Daleithiau ac wyth ustusiaid cysylltiol. Penodir pob barnwr am oes, sy'n golygu ei fod yn aros yn y llys nes iddo ymddiswyddo, ymddeol, marw, neu gael ei ddiswyddo. Pan ddaw swydd wag, bydd y Llywydd, gyda chyngor a chymeradwyaeth y Senedd, yn penodi barnwr newydd. Mae gan bob barnwr un bleidlais wrth benderfynu ar yr achosion a ddygir ger ei fron. Yn achos mwyafrif, llywydd y llys sy'n penderfynu pwy sy'n ysgrifennu barn y llys. Mae'r barnwr hynaf yn aml yn cael y dasg o ysgrifennu barn y Llys.

## Hanesyddol
Crëwyd y Llys yn ystod y drafodaeth ar wahanu pwerau rhwng yr adrannau deddfwriaethol a gweithredol, a roddodd fandad i Gonfensiwn Cyfansoddiadol 1787 i osod safonau ar gyfer y farnwriaeth genedlaethol. Roedd y syniad o greu trydedd gangen o lywodraeth yn newydd; yn y traddodiad Seisnig, roedd materion barnwrol yn cael eu trin fel agwedd ar bŵer brenhinol (gweithredol). Yn gynnar, dadleuodd cynrychiolwyr a oedd yn gwrthwynebu llywodraeth ganolog gref y gallai llysoedd gwladol orfodi cyfreithiau cenedlaethol, tra bod eraill - gan gynnwys James Madison - yn galw am farnwriaeth genedlaethol yn cynnwys amrywiol lysoedd a ddewiswyd gan y ddeddfwrfa genedlaethol. Ar derfyn y dydd, penderfynwyd fod gan y farnwriaeth rôl o ran gwirio awdurdod y corff gweithredol (yr ecseciwtif) o ran feto neu adolygu cyfreithiau. Yn y diwedd, cafodd fframwyr y Cyfansoddiad eu peryglu trwy rhoi awdurdodaeth ffederal mewn un goruchaf lys, ac mewn is-lysoedd ag y gall y Gyngres ei orchymyn a'i sefydlu o bryd i'w gilydd. Ni nodwyd pwerau a chyfrifoldebau'r Goruchaf Lys na threfniadaeth y farnwriaeth yn ei chyfanrwydd. 

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith yr Unol Daleithiau
Capri

Ynys Eidalaidd yn y Môr Canoldir yw **Capri**. Fe'i lleolir ym Môr Tirrenia, yn agos at Benrhyn Sorrento i'r de o Fae Napoli yn rhanbarth Campania.  Mae wedi bod yn gyrchfan wyliau ers cyfnod y Weriniaeth Rufeinig. Mae prif dref Capri sydd wedi'i lleoli ar yr ynys yn rhannu'r enw.

## Atyniadau ymwelwyr
*Faraglioni
*Grotta Azzurra
*Marina Piccola
*Villa Jovis
*Villa San Michele

## Cyfeiriadau

Categori:Dinas Fetropolitan Napoli
Categori:Ynysoedd Campania
Categori:Ynysoedd y Môr Canoldir
Categori:Ynysoedd yr Eidal
Bae Napoli

Bae tua 9 milltir (15&nbsp;km) o led ar arfordir de-orllewin yr Eidal yw **Bae Napoli** neu **Gwlff Napoli** (Eidaleg: *Golfo di Napoli*). Fe'i lleolir yn rhanbarth Campania rhwng Gwlff Gaeta i'r gogledd a Gwlff Salerno (sy'n cynnwys Arfordir Amalfi) i'r de. I'r gorllewin mae'n agor ar Fôr Tirrenia, rhan o Fôr Canoldir.  Mae dinas Napoli yn edrych drosti o'r gogledd. Saif Mynydd Vesuvius i'r dwyrain, a Penrhyn Sorrento i'r de.

Lleolir ynysoedd Capri, Ischia a Procida ym Mae Napoli. Mae'r ardal yn gyrchfan i dwristiaid. Mae'r atyniadau'n cynnwyd adfeilion Rhufeinig Pompeii a Herculaneum wrth droed Mynydd Vesuvius, ar hyd arfordir y gogledd.

bawd|canol|400px|Bae Napoli (enwau Eidaleg)

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordiroedd Campania
Napoli
Categori:Dinas Fetropolitan Napoli
Napoli
Institut polytechnique de Paris

Mae **Institut polytechnique de Paris** yn brifysgol cyhoeddus Ffrengig a sefydlwyd ym 2019 wedi ei lleoli yn Palaiseau.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol IP Paris

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mharis
Polytechnique de Paris
Categori:Sefydliadau 2019
Categori:Essonne
Gwlff Salerno

Gwlff y Môr Tirrenia ar arfordir talaith Salerno yn ne-orllewin yr Eidal yw **Gwlff Salerno** (Eidaleg: *Golfo di Salerno*). Saif i'r de o Fae Napoli, ac mae Penrhyn Sorrento yn ei wahanu oddi wrth y bae.

O Punta Campanella ar flaen Penrhyn Sorrento yn y gogledd i Punta Licosa yn ei bwynt mwyaf deheuol, mae gan y gwlff bellter o tua 38 milltir (61&nbsp;km).

Mae rhan fwyaf gogleddol y gwlff yn ffurfio Arfordir Amalfi, sy'n adnabyddus fel ardal dwristiaid. Dinas Salerno yw anheddiad mwyaf y gwlff.

Categori:Arfordiroedd Campania
Salerno
Categori:Talaith Salerno
Penrhyn Sorrento

Gorynys neu benrhyn ar arfordir de-orllewin yr Eidal yw **Penrhyn Sorrento**, sy'n gwahanu Bae Napoli i'r gogledd oddi wrth Gwlff Salerno i'r de. Mae'r penrhyn wedi'i enwi ar ôl ei phrif dref, Sorrento, sy'n sefyll ar ei arfordir gogleddol (ar Fae Napoli). Lleolir Arfordir Amalfi ar yr ochr ddeheuol. Mynyddoedd Lattari yw asgwrn cefn daearyddol y penrhyn. Gorwedd ynys Capri oddi ar ben gorllewinol y penrhyn ym Môr Tirrenia. Mae'r ardal gyfan yn gyrchfan bwysig i dwristiaid.

[bawd|canol|400px|Map Penrhyn Sorrento. Dotiau coch = prif aneddiadau; ardal wyrdd llachar = [Arfordir Amalfi; *Golfo di Napoli* = Bae Napoli; *Golfo di Salerno* = Gwlff Salerno; NA = Dinas Fetropolitan Napoli; SA = Talaith Salerno]]

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordiroedd Campania
Categori:Dinas Fetropolitan Napoli
Categori:Gorynysoedd yr Eidal
Categori:Talaith Salerno
Arfordir Amalfi

Darn o arfordir yn ne-orllewin yr Eidal yw **Arfordir Amalfi** (Eidaleg: *Costiera amalfitana*). Fe'i lleolir ar ochr ddeheol Penrhyn Sorrento yn rhanbarth Campania, ac mae'n edrych dros Fôr Tirrenia a Gwlff Salerno.

Mae'r Arfordir wedi'i enwi ar ôl tref Amalfi, sydd ei brif ganolfan hanesyddol a gwleidyddol. Mae'n enwog ledled y byd am ei dirwedd Ganoldirol ac amrywiaeth naturiol, ac felly mae'n gyrchfan boblogaidd, sydd wedi bod yn atyniad i dwristiaid aristocrataidd ers y 18g. Rhestrwyd Arfordir Amalfi fel Safle Treftadaeth y Byd UNESCO yn 1997.

Mae'r ardal yn cynnwys 13 o cymunedau (*comuni*) (o'r gorllewin i'r dwyrain):

*Positano
*Praiano
*Furore
*Conca dei Marini
*Amalfi
*Atrani
*Scala, Campania
*Ravello
*Minori, Campania
*Tramonti
*Maiori
*Cetara
*Vietri sul Mare

bawd|canol|400px|Afordir Amalfi. Dotiau coch = canolfannau trefol y 13 cymunedau

## Oriel

Sentier des dieux-Positano-gb.JPG|Rhan orllewinol yr arfordir yn edrych dros Positano
Amalfi Coast, Italy from a tour boat.jpg|Amalfi
Atrani (Costiera Amalfitana, 23-8-2011).jpg|Atrani
Costiera amalfitana 2019 -Atrani - Castiglion- by-RaBoe 281.jpg|Ravello

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordiroedd Campania
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Eidal
Categori:Talaith Salerno
Sorrento

Tref a chymuned (*comune*) yn rhanbarth Campania, yr Eidal yw **Sorrento**. Mae'n sefyll ar Benrhyn Sorrento ac yn edrych dros Fae Napoli. Mae'n gyrchfan boblogaidd i dwristiaid sy'n adnabyddus am ei siopau serameg, gwaith les ac argaenwaith.

Categori:Dinas Fetropolitan Napoli

Categori:Trefi Campania
Ischia

Ynys folcanig Eidalaidd ym Môr Tirrenia sy'n gorwedd ym mhen gogleddol Bae Napoli, tua 19 milltir (30 km) o ddinas Napoli yw **Ischia**. Mae'n mesur tua 6 milltir (10&nbsp;km) o'r dwyrain i'r gorllewin a 4 milltir (7&nbsp;km) o'r gogledd i'r de. Mae bron yn hollol fynyddig; ei gopa uchaf yw Mynydd Epomeo (2,585 troedfedd, 788&nbsp;m). Mae'r ynys yn ddwys ei phoblogaeth, gyda 62,000 o drigolion (mwy na 1,300 o drigolion y km2).

Mae'r ynys wedi bod yn enwog am ei ffynhonnau poeth ers y cynoesoedd. Mae'n un o'r sbâu mwyaf yn Ewrop.

Categori:Dinas Fetropolitan Napoli
Categori:Ynysoedd Campania
Categori:Ynysoedd y Môr Canoldir
Categori:Ynysoedd yr Eidal
Procida

Ynys fach a chymuned (*comune*) yr Eidal ym Môr Tirrenia yw **Ischia**. Fe'i lleolir ym mhen gogleddol Bae Napoli, rhwng ynys Ischia a'r tir mawr. Mae'n rhan o Ddinas Fetropolitan Napoli, yn rhanbarth Campania.

Categori:Dinas Fetropolitan Napoli
Categori:Ynysoedd Campania
Categori:Ynysoedd y Môr Canoldir
Categori:Ynysoedd yr Eidal
Gwlff Gaeta

Gwlff y Môr Tirrenia yn ne-orllewin yr Eidal yw **Gwlff Gaeta** (Eidaleg: *Golfo di Gaeta*). Saif i'r gogledd o Fae Napoli. Mae'n cynnwys arfordir rhan fwyaf deheuol rhanbarth Lazio a rhan fwyaf gogleddol rhanbarth Campania. Mae'r gwlff wedi'i enwi ar ôl dinas Gaeta sy'n sefyll ar benrhyn yn ei ganol.

bawd|canol|400px|Gwlff Gaeta yn yr Eidal (enwau Eidaleg)

## Cyfeiriadau
Categori:Arfordiroedd Campania
Categori:Arfordiroedd Lazio
Gaeta
Categori:Talaith Salerno
Gaeta

Dinas a chymuned (*comune*) yn nhalaith Latina yn rhanbarth Lazio, yr Eidal, yw **Gaeta**. Saif ar benrhyn yng nghanol Gwlff Gaeta. Mae 75 milltir (120&nbsp;km) o ddinas Rhufain a 50 milltir (80 &nbsp;km) o ddinas Napoli.

Yn ystod y cyfnod Rhufeinig roedd Gaeta yn gyrchfan wyliau enwog, a fynychid gan ymerawdwyr a phendefigion. Mae heddiw yn borthladd pysgota ac olew, ac yn gyrchfan i dwristiaid. Mae NATO yn cynnal canolfan llynges yno.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Castell
*Eglwys San Giovanni a Mare
*Eglwys Santissima Annunziata
*Mausoleum Lucius Munatius Plancus 

## Enwogion
*Pab Gelasius II (c.1060/1064–1119)

## Cyfeiriadau
## Oriel

GaetaPanorama.JPG|Y ddinas
Gaeta-castello.jpg|Y castell
GaetaCampanileSErasmo.jpg|Clochdy'r gadeirlan

Categori:Dinasoedd Lazio

Categori:Talaith Latina
Cymuned (yr Eidal)

**Cymuned** (Eidaleg: *comune*) yw'r haen isaf o lywodraeth leol yn yr Eidal.
Dyma adran weinyddol drydedd lefel yr Eidal, ar ôl rhanbarthau (*regioni*) a thaleithiau (*province*). Yn aml mae gan gymunedau'r teitl *città* ("dinas").

Categori:Cymunedau'r Eidal
Grosseto

Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Groseto**, sy'n brifddinas talaith Grosseto yn rhanbarth Toscana. Lleolir y ddinas 9 milltir (14&nbsp;km) o Fôr Tirrenia, yn ardal y Maremma, yng nghanol gwastadedd llifwaddodol o gwmpas Afon Ombrone.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 78,630.

Ffilmiwyd y ffilm Gymraeg i S4C, *Meistres y Chwarae* gan Meic Povey yno, ym 1983.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Toscana
Categori:Talaith Grosseto
Maremma

Ardal arfordirol yng ngorllewin canolbarth yr Eidal, yn ffinio â Môr Tirrenia, yw'r **Maremma**. Mae'n ardal denau ei phoblogaeth, ac mae ganddi arwynebedd o tua 5000&nbsp;km2. Mae'n cynnwys llawer o dde-orllewin rhanbarth Toscana a rhan o ogledd talaith Lazio. Arferai fod yn gorstir i raddau helaeth, lle roedd malaria yn rhemp, ond mae'r tir wedi'i wella gan nifer o brosiectau draenio dros y canrifoedd, yn enwedig yn yr 20g.

Mae gwartheg nodweddiadol y rhanbarth hwn, o'r brid Maremmana, yn cael eu magu ar gyfer cynhyrchu cig. Yn draddodiadol byddent yn cael eu gwarchod gan *butteri*, bugeiliaid ar gefn ceffylau.

bawd|dim|300px|Gyrru gwartheg gwylltion y Maremma yn yr oes a fu (*The Penny Magazine*, 1832)

Categori:Daearyddiaeth Lazio
Categori:Daearyddiaeth Toscana
Categori:Talaith Grosseto
Categori:Talaith Viterbo
Maremmana

Brid o wartheg a fagwyd yn y Maremma, ardael yng nghanolbarth yr Eidal a oedd gynt yn gorstir, yw **Maremmana**.  

Fe'i defnyddiwyd fel anifail gwaith yn y dyddiau gynt, yn bennaf mewn amaethyddiaeth a choedwigaeth, ond hefyd ar gyfer gwaith cludo, er enghraifft yn y chwareli marmor lleol. Fe'i megir heddiw yn bennaf i gynhyrchu gig.

bawd|dim|300px|Gwedd o ychen Maremmana

## Cyfeiriadau
Categori:Bridiau o wartheg
Categori:Bridiau o anifeiliaid sy'n tarddu o'r Eidal
Stryt yr Eglwys, Wrecsam

Strŷt hanesyddol yng nghanol dinas Wrecsam, gogledd-ddwyain Cymru, yw **Stryt yr Eglwys** (Saesneg: '''').

## Lleoliad 
Lleolir Stryt yr Eglwys yng nghalon ganoloesol Wrecsam. Mae'r stryd yn cysylltu'r Stryt Fawr â mynwent Eglwys San Silyn. O flaen Eglwys San Silyn, mae Stryt yr Eglwys wedi'i chroesi gan Res y Deml, lôn gul sy'n rhedeg gyfagos â'r fynwent.

## Hanes 
Cofnodwyd yr enw Saesneg “Church Street” yn gyntaf yn 1692, ond roedd y stryd yn sefyll yn rhan hynaf y dref. Yn ôl pob tebyg, mae rhif 8 Stryt yr Eglwys yn dyddio yn ôl i'r Oesoedd Canol. 

Roedd gan y stryd gymeriad masnachol – cafodd rhifau 3 a 4 eu hailddatblygu yn y 18fed ganrif fel siopau.  Yn 1896, adeiladwyd Banc Cynilion Ymddiriedolwyr, y “Trustee Savings Bank”, ar y gyffordd rhwng Stryt yr Eglwys a'r Stryt Fawr.  Heddiw, mae'r rhan fwyaf o adeiladau ar Stryt yr Eglwys yn cael ei defnyddio fel tafarndai, bwytai a chaffis.

## Disgrifiad 
Saif Stryt yr Eglwys yng nghysgod clochdwr Eglwys San Silyn a gatiau'r fynwent a cheir golygfa drawiadol ar hyd Stryt yr Hôb tuag at y clochdwr.

Ac eithrio'r giatiau haearn gyr addurnedig sy'n ffurfio'r fynedfa i fynwent San Silyn, mae nifer o adeiladau hanesyddol sy'n sefyll o hyd ar Stryt yr Eglwys.

Mae rhif 3 Stryt yr Eglwys (mewn gwirionedd dau adeilad, rhifau 3 a 4) yn adeilad rhestredig gradd II

## Cyfeiriadau
## Oriel

Delwedd:St Giles' Church gates.jpg|Giatiau mynwent San Silyn
Delwedd:St Giles' Church, Wrexham.jpg|Stryt yr Eglwys - golygfa gydag adeilad ar ochr ddwyreiniol y stryd

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
Categori:Strydoedd Wrecsam
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Llyfr Vercelli

Llawysgrif Hen Saesneg yw **Llyfr Vercelli** (, ) a ysgrifennwyd yn niwedd y 10g. Mae'n ffynhonnell bwysig o farddoniaeth Hen Saesneg. Mae'n cynnwys y gerdd hagiograffaidd *Andreas*, y ferthyroleg fer *The Fates of the Apostles* (a briodolir i Cynewulf), y gerdd homiletig ''The Soul's Address to the Body*, y gerdd ddefosiynol *The Dream of the Rood*, y gerdd hagiograffaidd *Elene* (a briodolir hefyd i Cynewulf), a dernyn o gerdd homiletig arall, yn ogystal â 23 o homilïau rhyddieithol, a buchedd ryddieithiol Sant Guthlac (a elwir *Guthlac Vercelli'' i'w gwahaniaethu o fuchedd fydryddol Guthlac yn Llyfr Caerwysg).

Canfuwyd y llawysgrif yn llyfrgell Eglwys Gadeiriol Vercelli, yng ngogledd-orllewin yr Eidal, ym 1822. Mae'n debyg iddi gael ei chludo i'r Eidal gan bererin Eingl-Sacsonaidd ar ei ffordd i Rufain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barddoniaeth Hen Saesneg
Categori:Blodeugerddi Saesneg
Vercelli
Vercelli
Llyfr Caerwysg

Llawysgrif Hen Saesneg yw **Llyfr Caerwysg** (, ) a ysgrifennwyd yn niwedd y 10g. Hon yw'r flodeugerdd fwyaf o farddoniaeth Hen Saesneg sydd yn goroesi. Rhoddwyd y llawysgrif i Eglwys Gadeiriol Caerwysg gan yr Esgob Leofric yn y 11g.

Mae'n cynnwys sawl genre wahanol, gan gynnwys bucheddau'r saint, y gerdd ddamhegol *Phoenix*, penillion crefyddol byrion, galargerddi seciwlar, dychmygion, barddoniaeth wirebol, a'r fawlgan *Widsith*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barddoniaeth Hen Saesneg
Categori:Blodeugerddi Saesneg
Caerwysg
Caerwysg
Prato

Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Prato**, sy'n brifddinas talaith Prato yn rhanbarth Toscana. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 185,456. Hi yw ail ddinas fwyaf Toscana (ar ôl Fflorens) a'r drydedd fwyaf yng nghanolbarth yr Eidal (ar ôl Rhufain a Fflorens).

Yn hanesyddol, mae economi y ddinas wedi'i seilio ar y diwydiant tecstilau. Mae ardal tecstilau Prato – y mwyaf yn Ewrop – yn cynnwys tua 7,000 o gwmnïau ffasiwn. Mae'r diwydiant hwn wedi denu poblogaeth Tsieineaidd gymharol fawr i'r ardal.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Toscana
Categori:Talaith Prato
Label Libertino

un o brif artistiaid Label Libertino]]
Label recordio cerddoriaeth amgen yw **Recordiau Libertino** (Saesneg: **Libertino Records**). Mae'n rhyddhau caneuon gan artistiaid sy'n canu yn y Gymraeg ac yn y Saesneg. Rhyddhawyd y traciau cyntaf yn 2017. Prif Weithredwr y label yw Gruff Owen. Ceir oddeutu 20 o artistiaid ar lyfrau'r label.

## Natur
Mae Libertino yn gartref hollgynhwysol i artistiaid – darperir asiant archebu/cymorth taith, cysylltiadau cyhoeddus mewnol, rheoli artistiaid yn ogystal â chymorth creadigol. Yn ôl y Prif Weithredwr, Gruff Owen, "Credaf yn gryf y dylai celf fod yn gynhwysol ac nid yn gyfyngedig gan greu cymuned ar lawr gwlad. Nod Libertino yw rhoi llwyfan i artistiaid hedfan ohono a’r wybodaeth am sut i hedfan yn llwyddiannus."

## Cyd-weithio gyda Phrifysgol De Cymru
Ym mis Tachwedd 2021 cyhoeddodd Prifysgol De Cymru bartneriaeth diwydiant gyda’r label. Mae'n cynnig mynediad i fyfyrwyr Cerddoriaeth i ddosbarthiadau meistr, briffiau busnes pwrpasol a gwobr i raddedigion am ragoriaeth. Cynorthwyddodd Prif Weithredwr Recordiau Libertino, Gruff Owen, gan ddod â’i brofiad i gwrs MA *Ysgrifennu Caneuon a Chynhyrchu* y Brifysgol, ar ôl helpu’r label i dyfu’n sylweddol yn y blynyddoedd diwethaf i frolio dros 20 o artistiaid o fri rhyngwladol sy’n creu a pherfformio trwy gyfrwng y Gymraeg a Saesneg.

## Artistiaid
Mae'r Libertino yn rhyddhau caneuon nifer o artistiaid pop a roc. Dyma'r rhai sy'n canu yn y Gymraeg (yn 2022):
* Adwaith
* Breichiau Hir
* Chroma
* Los Blancos
* Mêl
* Papur Wal
* Rogue Jones
* Siula
* SYBS (cynt 'Y Sybs')
* Ynys

Ymhlith y bandiau eraill mae:
* N'Famady Kouyaté

## Dolenni allanol
* 
* Recordiau Libertino ar SoundCloud

## Cyfeiriadau
Categori:Labeli recordio Cymreig
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2017
Massa, Toscana

Tref a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Massa**, sy'n brifddinas talaith Massa-Carrara yn rhanbarth Toscana. Saif tua 3 milltir (5&nbsp;km) o arfordir Môr Tirrenia a thua 16 milltir (26&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o ddinas La Spezia.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 68,856.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Toscana
Categori:Talaith Massa-Carrara
Chuy García

Mae **Jesús G. "Chuy" García** (ganwyd 12 Ebrill 1956) yn wleidydd ac ymgyrchydd o'r Unol Daleithiau. Mae hefyd yn adnabyddus dan yr enw **Chuy**.
Mae'n aelod o'r Blaid Ddemocrataidd, ac wedi cynrychioli ardal gyngresol 4eg Illinois ers 3 Ionawr 2019. Mae'r ardal yn cynnwys y darn dwyreiniol o'r Chicago.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Durango
Bryn Titli

Bryn a chopa ym Mhowys yw **Bryn Titli**. Uchder y copa o lefel y môr ydy 495.6 metr (1626 tr) a'r amlygrwydd topograffig yw 59 metr (193.6 tr). Mae'n un o dros 2,600 o fryniau a mynyddoedd sy'n cael eu cydnabod yn swyddogol yng Nghymru.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n 'Tump'. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”.

## Gweler Hefyd
Dyma restr o fryniau a mynyddoedd eraill o fewn 5 cilometr i Fryn Titli

{{Wikidata list|sparql=
 SELECT ?item ?itemLabel ?location ?distance WHERE
    {
      wd:Q106709610 wdt:P625 ?arcLoc . 
    {  ?item wdt:P31 wd:Q54050 . }
      UNION  {  ?item wdt:P31 wd:Q8502 . }

      SERVICE wikibase:around { 
          ?item wdt:P625 ?location . 
          bd:serviceParam wikibase:center ?arcLoc . 
          bd:serviceParam wikibase:radius "5" . 
      } 
      SERVICE wikibase:label {
        bd:serviceParam wikibase:language "cy" . 
      }
      BIND(geof:distance(?arcLoc, ?location) AS ?distance) 
    }
|columns=label:Enw,P31:Math,P2044:Uchder uwch na lefel y môr (Metr),P18:Delwedd
|section=
|min_section=
|sort=distance
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
|references=
|summary=
|freq=7
|wdedit=yes
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Copaon Tump
Categori:Erthyglau Wici-lleoedd
Reggio Emilia

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal yw '''Reggio nell'Emilia** y cyfeirir ato fel arfer fel **Reggio Emilia''', sy'n brifddinas talaith Reggio Emilia yn rhanbarth Emilia-Romagna.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 162,082.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Emilia-Romagna
Categori:Talaith Reggio Emilia
Rimini

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-ddwyrain yr Eidal yw **Rimini**, sy'n brifddinas talaith Rimini yn rhanbarth Emilia-Romagna. Fe'i lleollir ar arfordir Môr Adria. Mae ganddi oddeutu 15&nbsp;km o draeth tywodlyd, ac felly mae un o'r cyrchfannau glan môr mwyaf yn Ewrop.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 139,601.

## Hanes
Mae pobl wedi byw yn y safle a'i gyffiniau ers y cynoesoedd. Roedd Rimini yn borthladd Etrwsgaidd, a elwid yn "Arimna", cyn cael ei ddominyddu gan y Celtiaid yn  390&nbsp;CC, yna gan y Rhufeiniaid fel "Ariminum" yn 268&nbsp;CC. 

Roedd ganddo hanes cythryblus ar ôl cwymp Ymerodraeth Rufeinig y Gorllewinol, hyd y 13g pan ddaeth i rym tywysogion Malatesta a'i cadwodd hyd 1528, pan ddaeth i rym y pabau. Yn y 19g daeth Rimini yn ganolbwynt yn achos undod Eidalaidd.

Roedd yn darged brwydrau a bomiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn ystod ail hanner yr 20g daeth yn un o'r cyrchfannau glan môr enwocaf yn yr Eidal ac yn ganolfan gyngres bwysig.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa'r Ddinas (Museo della Città)
*Llyfrgell Gambalunghiana 
*Pont Tiberius
*Tempio Malatestiano (eglwys)

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Emilia-Romagna

Categori:Talaith Rimini
Brescia

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Brescia**, sy'n brifddinas talaith Brescia yn rhanbarth Lombardia. Fe'i lleolir wrth droed yr Alpau, ychydig gilometrau o Lyn Garda a Llyn Iseo.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 189,902.

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Brescia
Llyn Iseo

Llyn yng ngogledd yr Eidal yw **Llyn Como** (Eidaleg: ''Lago d'Iseo''). Mae ganddo arwynebedd o 65&nbsp;km², ef yw pedwerydd mwyaf llyn yn Lombardia o ran maint. Mae Afon Oglio yn llifo i mewn iddo.

Fe'i lleolir yn ardal Val Camonica, ger dinasoedd Brescia a Bergamo. Rhennir y llyn bron yn gyfartal rhwng Talaith Bergamo a Thalaith Brescia.

bawd|canol|300px|Llyn Iseo a'r lleoedd sy'n ei amgylchynu

Iseo
Categori:Talaith Como
Categori:Talaith Lecco
Monza

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Monza**, sy'n brifddinas talaith Monza a Brianza yn rhanbarth Lombardia. Monza yw trydedd ddinas fwyaf yn Lombardia ac mae'n ganolfan economaidd, ddiwydiannol a gweinyddol bwysig, gan gynnal diwydiant tecstilau a masnach gyhoeddi. Mae'n adnabyddus am ei drac rasio ceir Grand Prix, Autodromo Nazionale di Monza.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 119,856.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Lombardia

Categori:Talaith Monza a Brianza
Lecco

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Lecco**, sy'n brifddinas talaith Lecco yn rhanbarth Lombardia. Saif ar lan de-ddwyreiniol Llyn Como.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 46,705.

bawd|dim|320px|Piazza XX Settembre, yng nghanol y ddinas, gyda Mynydd San Martino yn y cefndir

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Lecco
Benyweiddio tlodi

**Mae benyweiddio tlodi** yn cyfeirio at yr anghydraddoldeb cynyddol mewn safonau byw rhwng dynion a merched oherwydd y bwlch cynyddol rhwng y rhywiau mewn tlodi. Mae'r ffenomen hon yn cysylltu'n bennaf â sut mae menywod a phlant yn cael eu cynrychioli mewn modd anghymesur o fewn y gymuned statws economaidd-gymdeithasol is o'u cymharu â dynion o fewn yr un statws economaidd-gymdeithasol. 

Mae'r rhesyma pam fod hyn yn digwydd yn cynnwys strwythur teulu a chartref, cyflogaeth, trais rhywiol, addysg, newid hinsawdd, ffemonomeg ac iechyd. Mae'r stereoteipiau traddodiadol o fenywod yn parhau i fod wedi'u gwreiddio'n ddwfn mewn llawer o ddiwylliannau sy'n cyfyngu ar gyfleoedd incwm a chyfraniad y ferch i'r gymuned. O’i baru ag incwm sylfaen isel, gall hyn amlygu ei hun i gylch o dlodi ac felly'n fater sy’n pontio’r cenedlaethau.

Mae entrepreneuriaeth fel arfer yn cael ei gweld fel yr ateb ac mae eiriolwyr yn honni ei fod yn arwain at greu swyddi, enillion uwch yn y trefi o'i fewn. Ond mae eraill yn anghytuno.

Bathwyd y term hwn yn yr Unol Daleithiau, tua diwedd yr 20g ac mae'n parhau i fod yn ffenomenom a gesisir ei ddileu. Mae rhai ymchwilwyr yn disgrifio'r materion hyn fel rhai sy'n bennaf amlwg mewn rhai gwledydd yn Asia, Affrica a rhai ardaloedd yn Ewrop. Mae menywod yn y gwledydd hyn fel arfer yn cael eu hamddifadu o incwm, cyfleoedd cyflogaeth a chymorth corfforol ac emosiynol gan eu rhoi yn y perygl mwyaf o dlodi. Mae'r ffenomen hon hefyd yn amrywio rhwng grwpiau crefyddol, yn dibynnu ar y ffocws a roddir ar rolau rhywedd a pha mor agos y dilynir eu testunau crefyddol priodol.

Mae benyweiddio tlodi yn cael ei fesur yn bennaf gan ddefnyddio tri mynegai rhyngwladol. Y mynegeion hyn yw'r Mynegai Datblygiadol sy'n Gysylltiedig â Rhywedd, y Mesur Grymuso Rhyw y Person a'r Mynegai Tlodi Dynol. Mae'r mynegeion hyn yn canolbwyntio ar faterion heblaw materion ariannol e.e. anghydraddoldebau rhyw a safon byw ac yn amlygu'r gwahaniaeth rhwng tlodi dynol a thlodi incwm.

## Achosion 
Er mai incwm isel yw'r prif achos, mae llawer o agweddau sy'n gysylltiedig i'r broblem hon. Mae mamau unigol fel arfer yn wynebu'r risg uchaf o dlodi eithafol oherwydd bod eu hincwm yn annigonol i fagu plant. Mae'r ddelwedd o'r "fenyw draddodiadol" a'i rôl draddodiadol yn dal i ddylanwadu ar lawer o ddiwylliannau 'r byd sydd ohoni ac nid yw pobl yn dal i sylweddoli'n llawn bod menywod yn rhan hanfodol o'r economi. Yn ogystal, mae tlodi incwm yn lleihau posibiliadau ei phlant ar gyfer addysg a maeth cyflawn. Mae incwm isel yn ganlyniad i'r gogwydd cymdeithasol y mae menywod yn ei wynebu wrth geisio cael cyflogaeth ffurfiol, sydd yn ei dro yn dyfnhau'r cylch tlodi. Y tu hwnt i incwm, mae tlodi i'w weld mewn dimensiynau eraill megis tlodi amser  ac amddifadedd o ran gallu. Mae tlodi yn aml-ddimensiwn, ac felly mae ffactorau economaidd, demograffig a chymdeithasol-ddiwylliannol hefyd yn gorgyffwrdd ac yn cyfrannu at ei greu.

## Cyfeiriadau
Categori:Tlodi
Amddiffynnwr hawliau dynol

Mae **amddiffynnwr neu ymgyrchydd hawliau dynol** yn berson sydd, yn unigol neu gydag eraill, yn gweithredu i hyrwyddo neu amddiffyn hawliau dynol. Gallant fod yn newyddiadurwyr, yn amgylcheddwyr, yn undebwyr llafur, cyfreithwyr, athrawon, ymgyrchwyr tai, cyfranogwyr mewn gweithredu uniongyrchol, neu'n unigolion yn gweithredu ar ei ben ei hun. Gallant amddiffyn hawliau fel rhan o'u swyddi neu'n wirfoddol. O ganlyniad i'w gweithgareddau, mae amddiffynwyr hawliau dynol yn aml yn destun dial drwy ei bardduo, ei wylio'n gyson, ei aflonyddu, dod a chyhuddiadau ffug yn ei erbyn, ei gadw'n fympwyol yn y ddalfa, cyfyngu ar yr hawl i ryddid i gymdeithasu, a hyd yn oed drwy ymosodiad corfforol llofruddiae a llofruddiaeth. 

Yn 2020, cafodd o leiaf 331 o amddiffynwyr hawliau dynol eu llofruddio mewn 25 o wledydd. Mae'r gymuned ryngwladol a rhai llywodraethau cenedlaethol wedi ceisio ymateb i'r trais hwn trwy wahanol ffyrdd, ond mae trais yn erbyn amddiffynwyr hawliau dynol yn parhau i godi. Mae amddiffynwyr hawliau dynol benywaidd ac amddiffynwyr hawliau dynol amgylcheddol (sy'n aml iawn yn frodorol) yn wynebu mwy o ormes a risgiau nag amddiffynwyr hawliau dynol sy'n gweithio ar faterion eraill.

Ym 1998, cyhoeddodd y Cenhedloedd Unedig eu Datganiad ar Amddiffynwyr Hawliau Dynol i gyfreithloni gwaith amddiffynwyr hawliau dynol ac ymestyn amddiffyniad ar gyfer gweithgareddau hawliau dynol. Yn dilyn y Datganiad hwn, mae nifer cynyddol o weithredwyr wedi mabwysiadu'r label 'amddiffynwyr hawliau dynol'; mae hyn yn arbennig o wir ar gyfer gweithwyr hawliau dynol proffesiynol.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Swyddfa Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig yr Uchel Gomisiynydd
* Datganiad y Cenhedloedd Unedig ar Hawl a Chyfrifoldeb Unigolion, Grwpiau ac Organau Cymdeithas i Hyrwyddo ac Amddiffyn Hawliau Dynol a Rhyddid Sylfaenol a Gydnabyddir yn Gyffredinol
* Pwy sy'n amddiffynnwr (OHCHR)
* Gwasanaeth Rhyngwladol dros Hawliau Dynol: Gweithio i gefnogi Amddiffynwyr Hawliau Dynol
* Amnest Rhyngwladol: Diogelu Amddiffynwyr Hawliau Dynol
* Rheng Flaen: Y Sefydliad Rhyngwladol er Diogelu Amddiffynwyr Hawliau Dynol Mewn Perygl
* Ffederasiwn Rhyngwladol Hawliau Dynol - Rhaglen amddiffynwyr hawliau dynol FIDH
* Rhaglen amddiffynwyr hawliau dynol yr OMCT
* Gwobr Martin Ennals
* Amddiffynwyr Hawliau Dynol Tiwlip

Categori:Hawliau sifil
Categori:Ymgyrchwyr hawliau dynol
Pavia

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd yr Eidal yw **Pavia**, sy'n brifddinas talaith Pavia yn rhanbarth Lombardia. Saif tua 22 milltir (35&nbsp;km) i'r de o Milan, ar lannau Afon Ticino yn agos i'r fan y mae'n ymuno ag Afon Po.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 68,280.

bawd|dim|300px|Ffotograff o'r awyr o ganol y ddinas. Mae'r cynllun yn dyddio o'r cyfnod Rhufeinig

bawd|dim|300px|Y bont dan do ar draws Afon Ticino

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Lombardia
Categori:Talaith Pavia
Afon Ticino

Afon sy'n llifo trwy'r Swistir a'r Eidal yw **Afon Ticino**. Mae'n tarddu yn Alpau y Swistir ac yn llifo i'r de a thrwy Llyn Maggiore yng
ngogledd yr Eidal. Mae'n parhau i llifo tua'r de nes iddi ymuno ag Afon Po ychydig i'r de o ddinas Pavia.

Mae wedi rhoi ei henw i ganton y Swistir y mae ei ran uchaf yn llifo trwyddo.
bawd|canol|200px|Cwrs Afon Ticino

Ticino at Gotthard-Tunnel 2009.jpg|Ger ei ffynhonnell yn Alpau'r Swistir
TicinoRiver-June2016 (3).jpg|Tua'r gorllewin o Milan
IlTicinoaPavia.JPG|Yn ninas Pavia, ger ei therfyn

## Cyfeiriadau
Categori:Afonydd Lombardia
Categori:Afonydd Piemonte
Categori:Afonydd y Swistir
Valtellina

Dyffryn yn rhanbarth Lombardia yng ngogledd yr Eidal, sy'n ffinio â'r Swistir, yw **Valtellina**. Heddiw mae'n adnabyddus am ei ganolfan sgïo, sbâu ffynhonnau poeth, bresaola, caws a gwin. Yn yr oes a fu roedd yn llwybr alpaidd allweddol rhwng gogledd yr Eidal a'r Almaen a bu galw mawr am reolaeth yr ardal, yn enwedig yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain.

bawd|dim|300px|Gwinllannoedd yn Valtellina

Categori:Daearyddiaeth Lombardia
Categori:Talaith Sondrio
Bresaola

Cig eidion wedi'i halltu a sychu yw **Bresaola**. Mae wedi'i wneud o ddarn mawr o gig heb lawer o fraster o goes yr anifail. Mae'r cig yn cael ei orchuddio â halen a sbeisys a'i adael am ychydig ddyddiau. Yna caiff ei sychu a'i aeddfedu am ddau neu dri mis nes iddo droi'n galed ac yn goch tywyll. Mae'r cig yn colli hyd at 40% o'i bwysau yn ystod y broses hon.

Mae'n cael ei sleisio'n denau ac yn cael ei fwyta'n amrwd, fel arfer gydag olew olewydd a sudd lemwn wedi'u hysgeintio drosto.

Mae'n tarddu yn ardal Valtellina, dyffryn yn yr Alpau yng ngogledd yr Eidal yn rhanbarth Lombardia.

Categori:Cig sych
Categori:Coginiaeth yr Eidal
Stemar olwyn

260px|chwith|bawd|'Mundoo', cei Goolwa, Awstralia
260px|de|bawd|'Oscar W', cei Goolwa
260px|chwith|bawd|Stemar Olwyn ar Afon Mississippi, St Louis
Mae **Stemar olwyn** yn gwch sy’n defnyddio olwynion rhodli i wthio’ ei hyn trwy’r dŵr. Oeddent y ffordd mwy cyffredin ar gyfer cychod yn defnyddio pŵer stêm erbyn y 19eg ganrif gynnar. Erbyn diwedd y 19fed ganrif roedd sgriwiau gyrru’n fwy effeithiol ac yn fwy cyffredin. Defnyddir olwynion gan gychod llai, yn aml yn defnyddio pŵer diesel, ac yn aml wedi mynychu ar afonydd gan dwristiaid.

## Yr Olwyn
Mae’r olwyn yn ffrâm dur gyda rhodlau wedi gosod yn rheolaidd arno; bydd tua chwarter yr olwyn o dan y dŵr. 
Y stemar badlo hanesyddol Kingswear Castle yw’r stemar olwyn glo olaf sy’n dal ar waith yn y DU heddiw ac mae’n rhedeg ar ddyfroedd ei chartref, sef yr Afon Dart unwaith eto.

## Mathau stemar olwyn
Mae 3 math o stemar olwyn:-
### Olwyn ar ben-ôl cwch
, 1906.]]
Er dyfeiswyd y math yma yn Ewrop, defnyddiwyd yn amlach yng Ngogledd America, yn arbennig ar Afon Mississippi. Roeddent yn fwy effeithiol na’r mathau eraill
### Olwyn ar ochrau’r cwch
. Maent newid cyfeiriad yn haws. Oherwydd hyn, maen’t yn boblogaidd o hyd ar Afonydd Murray a Darling yn Awstralia.
### Olwyn mewnol
Defnyddiol ar ddyfroedd cul neu ysgythrog

## Hanes
*]] Mae ‘De Rebus Bellicis’ yn sôn am cwch rhyfel yn defnyddio ych i roi pŵer. Dywedir bod y cwch yn enfawr ac yn pwerus iawn.

Ym 1704, adeiladwyd Denis Papin cwch yn defnyddio peiriant stêm, yn defnddio rhodlau. Hwn oedd cerbyd cyntaf y byd i ddefnyddio pŵer stêm.

Crewyd Patrick Miller o Dalswinton cwch gyda 2 gorff ym 1787 gyda dynion yn defnyddio capstan i yrru rhodlau, ar Aber Gweryd, yr Alban

Adeiladwyd *Palmipède'' yn  Ffrainc ym 1774 gan Claude de Jouffroy a defnyddiwyd ar Afon Doubs ym 1776. Adeiladwyd de Jouffroy un arall, “Pyroscaphe” ym 1783, ond methodd ei beiriant ar ôl 15 munud ar Afon Saone. Gweithiodd cychod ar Loch Maben ym 1788 a 1789.  Adeiladwyd y “Charlotte Dundas” ar gyfer Camlas Forth a Clyde gan William Symington i dynnu cychod camlas ym 1802, ond archebwyd dim mwy. 

Adeiladwyd y Clermont gan Robert Fulton ym 1807 i deithio rhwng Dinas Efrog Newydd ac Albany, yn ysbrydoli mwy ohonynt. Cynlluniwyd Henry Bell y “Comet” i weithio ar  Afon Clud ym 1812.

## Y Waverley
Mae'r PS Waverley yn gweithredu o amgylch arfordir Prydain, gan gynnwys Cymru.

## Cyfeiriadau


Categori:Cerbydau dŵr
Categori:Twristiaeth
Biella

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Biella**, sy'n brifddinas talaith Biella yn rhanbarth Piemonte. Fe'i lleolir tua 50 milltir (80&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Torino a thua 50 milltir (80&nbsp;km) i'r gorllewin o ddinas Milan. Mae'n ganolfan bwysig ar gyfer prosesu gwlân a thecstilau.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 43,818.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Biella
Cuneo

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Cuneo**, sy'n brifddinas talaith Cuneo yn rhanbarth Piemonte. Fe'i lleolir ar uchder o 1,804 troedfedd (550 metr) uwch lefel y môr yn ne-orllewin Piemonte tua 20 milltir o'r ffin â Ffrainc. Mae'r ddinas wedi'i hadeiladu yn y triongl a ffurfiwyd gan gydlifiad rhwng Afon Stura a Afon Gesso.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 55,013.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Cuneo
Asti

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Asti**, sy'n brifddinas talaith Asti yn rhanbarth Piemonte. Saif yng ngwastadedd Afon Tanaro tua 34 milltir (55&nbsp;km) i'r dwyrain o ddinas Torino.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 73,899.

Digwyddiad enwog a gynhelir yn Asti ar y trydydd Sul o Fedi bob blwyddyn yw'r *Palio di Asti*, lle mae holl ardaloedd yr hen dref ynghyd â threfi cyfagos yn cystadlu mewn ras geffylau heb gyfrwy yn Piazza Alfieri yng nghanol y dref. Mae'r traddodiad wedi'i gadw ers y 13g. Dyma'r ras hynaf o'i math yn yr Eidal.

Mae'r ddinas yn ganolbwynt ardal cynhyrchu gwin, ac mae'n enwog am y gwin pefriog *Asti Spumante*, y gwin melys ''Moscato d'Asti'' a'r gwin coch ''Barbera d'Asti''.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* 

Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Asti
Novara

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Novara**, sy'n brifddinas talaith Novara yn rhanbarth Piemonte. Mae'n groesffordd bwysig i draffig masnachol ar hyd y llwybrau o Milan i Torino ac o Genova i'r Swistir. Fe'i lleolir rhwng Afon Agogna ac Afon Terdoppio yng ngogledd-ddwyrain Piemonte, tua 31 milltir (50&nbsp;km) o Milan a 59 milltir (95&nbsp;km) o Torino.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 101,952. Hi yw'r ail ddinas fwyaf poblog yn Piemonte ar ôl Torino.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Novara
Vercelli

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Vercelli**, sy'n brifddinas talaith Vercelli yn rhanbarth Piemonte. Fe'i lleolir ar Afon Sesia yng ngwastadedd Afon Po rhwng dinasoedd Milan a Torino. Mae'n ganolfan bwysig ar gyfer tyfu reis ac wedi'i hamgylchynu gan gaeau reis.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 46,308.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Vercelli
High Hopes (ffilm)

Ffilm gomedi gan y cyfarwyddwr Mike Leigh yw ***High Hopes*** a gyhoeddwyd yn 1988. Fe'i cynhyrchwyd gan Simon Channing-Williams a Victor Glynn yn y Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Llundain a chafodd ei ffilmio yn Lloyd’s building. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Mike Leigh a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Andrew Dickson. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.
Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ruth Sheen, Lesley Manville, Phil Davis, David Bamber, Philip Jackson ac Edna Doré. Mae'r ffilm *High Hopes* yn 112 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1988. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Die Hard* sef ffilm llawn cyffro gan John McTiernan. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 
Roger Pratt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon. 
## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Mike Leigh ar 20 Chwefror 1943 yn Brocket Hall. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1971 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Buile Hill High School.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Mike Leigh nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q315756.           # P57 = film director
 OPTIONAL {
 ?item wdt:P136 ?genre.
 ?genre rdfs:label ?genre_label.
 FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Gyfunol
Categori:Ffilmiau comedi
Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Llundain
Verbania

Dinas a chymuned (*comune*) yng ngogledd-orllewin yr Eidal yw **Verbania**, sy'n brifddinas talaith Verbano-Cusio-Ossola yn rhanbarth Piemonte. Saif ar lan Llyn Maggiore, tua 57 milltir (91&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o ddinas Milan a thua 25 milltir (40&nbsp;km) o ddinas Locarno yn y Swistir.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 30,332.

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Piemonte
Categori:Talaith Verbano-Cusio-Ossola
Llawysgrif Junius

Llawysgrif oliwiedig Hen Saesneg yw **Llawysgrif Junius** a ysgrifennwyd tua diwedd y 10g. Mae'n cynnwys aralleiriadau Beiblaidd a rennir gan ysgolheigion yn bedair cerdd: *Genesis*, *Exodus*, *Daniel*, a *Christ and Satan*. Hon yw un o'r pedair prif ffynhonnell o farddoniaeth Hen Saesneg, ynghyd â Llyfr Caerwysg, Llyfr Vercelli, a llawysgrif *Beowulf*.

Yn y gerdd gyntaf, traethir cwymp yr angylion, cwymp Adda, rhannau o'r creu, a straeon eraill o Lyfr Genesis hyd at aberth Isaac. Fersiynau anorffenedig a geir o ymadawiad yr Israeliaid o Lyfr Exodus yn yr ail gerdd a Llyfr Daniel o'r Fwlgat yn y drydedd gerdd. Mae *Christ and Satan* yn cynnwys galargan i gwymp Satan a'r angylion eraill a disgrifiadau o atgyfodiad a dyrchafael Iesu Grist a'r Farn Ddiwethaf—gyda phwyslais ar anrhaith Uffern—a themtiad Crist. 

Ynghynt, cyfeiriwyd ati fel Llawysgrif Cædmon, am i'r cerddi gael eu priodoli i Cædmon (blodeuai 658–680), mynach o Northymbria. Yn ôl *Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum*, hanes yn Lladin o'r 8g gan yr Hybarch Beda, efe oedd awdur y gerdd grefyddol fer a elwir *Emyn Cædmon*, yr esiampl hynaf o lenyddiaeth yn yr iaith Saesneg. Sonir Beda am Cædmon yn trosi i iaith yr Eingl-Sacsoniaid bynciau Beiblaidd tebyg i'r hyn a geir yn Llawysgrif Junius, ac felly priodolid penillion y llawysgrif iddo. Fodd bynnag, dangosa astudiaethau modern i'r pedair cerdd gael eu hysgrifennu ar wahanol amseroedd a chan wahanol awduron. Bellach, mae ysgolheigion yn cytuno taw "Emyn Cædmon" mae'n debyg ydy'r unig waith sydd yn goroesi gan y bardd hwnnw.

Rhoddwyd y llawysgrif i'r ysgolhaig a chasglwr Franciscus Junius yr Ieuaf gan James Ussher, Archesgob Armagh, ym 1651. Junius oedd y cyntaf i briodoli ei chynnwys i Cædmon, a chyhoeddodd argraffiad dan y teitl ''Caedmon's Paraphrase'' ym 1655. Gwaddolodd Junius Brifysgol Rhydychen â'r llawysgrif, a fe'i cedwir bellach yn Llyfrgell Bodley dan y mynegrif MSS Junius 11.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barddoniaeth Hen Saesneg
Categori:Blodeugerddi Saesneg
Junius
Junius