open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dante Gabriel Rossetti

Arlunydd a bardd o Loegr oedd **Dante Gabriel Rossetti** (12 Mai 1828 – 9 Ebrill 1882).  Aelod pwysig Brawdoliaeth y Cyn-Raffaëliaid oedd ef, gyda'i ffrindiau William Holman Hunt a John Everett Millais.

Fe'i ganwyd yn Llundain, yn fab Gabriele Pasquale Giuseppe Rossetti a'i wraig Frances Polidori.  Brawd y bardd Christina Rossetti oedd Dante Gabriel.

Priododd Rossetti â Elizabeth Siddal yn 1860.  Bu farw Elizabeth yn 1862 (hunanladdiad).

## Llyfryddiaeth
* *The Early Italian Poets* (1861) 
* *Poems* (1870) 
* *Ballads and Sonnets* (1881)
* *Ballads and Narrative Poems* (1893)
* *Sonnets and Lyrical Poems* (1894)
* *The Works of Dante Gabriel Rossetti* (1911)

## Cysylltiadau
Categori:Arlunwyr o Loegr
Categori:Arlunwyr Cyn-Raffaëlaidd
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1882
Stori asgwrn pen llo

Stori wirion sy'n afresymol ei chredu yw **stori asgwrn pen llo**. Fel rheol natur ddigrif ond hir ac ailadroddus sydd i'r stori. Y flwyddyn 1887 yw'r dyddiad cynharaf a noder *Geiriadur Prifysgol Cymru* am yr ymadrodd hwn, ond cyhoeddwyd y term mewn rhifyn o gylchgrawn *Yr Haul* ym 1852:

## Termau tebyg mewn ieithoedd eraill 
### *Shaggy dog story* (Saesneg) 
Yn y Saesneg mae dwy idiom sy'n debyg i'r stori asgwrn pen llo, ond mae eu hystyron ychydig yn wahanol i'w gilydd. Jôc hir wirion yw'r *shaggy dog story*, ac fel rheol mae'r llinell glo yn ddibwynt, ond weithiau ceir tro sy'n wirioneddol ddoniol. Honnir i ffurf wreiddiol o'r jôc gael ei hadrodd yn y 19g. Noder un fersiwn o'r cyfnod a adroddwyd mewn cylchoedd uchaf cymdeithas Llundain:

Datblygodd ystyr yr ymadrodd i gynnwys unrhyw stori ddigrif hir, sy'n aml yn fwy o hwyl i'r person sy'n gweu'r chwedl ac yn ei actio nag i'r grandäwr. Dychwelodd y ci blewog i'r stori mewn cylch o jôcs yn y 1940au. Cofnodir enghraifft gan y geiriadurwr Eric Patridge ym 1960:

### *Cock and bull story* (Saesneg) 
[bawd|200px|[Arwydd tafarn|Arwyddion modern y Bull a'r Cock yn Stony Stratford.]]
Stori liwgar, anhygoel yw'r *cock and bull story*, ond nid peri chwerthin yw amcan y stori hon ond i foli'r storïwr ei hun neu i hel esgusion am ryw drwg a wnaeth.

Tarddiad posib yw hen straeon moes am anifeiliaid, megis chwedlau Esop. Yn ôl y ffug-darddiad poblogaidd, dwy dafarn, y Cock a'r Bull, ar yr un stryd yn Stony Stratford, Swydd Buckingham, sy'n rhoi eu henwau i'r ymadrodd. Dywed, yn ystod dyddiau'r goetsh fawr, y Cock oedd man newid ceffylau'r goetsh o Lundain a'r Bull oedd arhosfan y goetsh o Birmingham. Tra'r oedd teithwyr y ddwy goetsh yn aros, buont yn storïa a chellweirio ymysg ei gilydd.

Cynigid hefyd stori o 1660 gan Samuel Fisher am geiliog a tharw sy'n newid yn anifail newydd. Dibrofir y dybiaeth honno gan Eiriadur Diarhebion Apperson, sy'n dyfynnu'r defnydd cynharaf o 1608 yn y ddrama *Law Trickes or who would have thought it* gan John Day: "What a tale of a cock and a bull he tolde my father". Yn ôl Geiriadur Saesneg Rhydychen, y cofnod cyntaf o'r ffurf union yw'r *Gazette of the United States* (Philadelphia, 1795): "a long cock-and-bull story about the Columbianum". Ysgrifennid yr idiom hon, neu ffurfiau ohoni, yng nghyfieithiad Motteux (1700) o *Don Quixote* ac yn y nofel *Tristram Shandy* (1760–7) gan Laurence Sterne.

### ''coq à l'âne'' (Ffrangeg) 
Ymadrodd sy'n debyg i'r *cock and bull* Saesneg yw'r ''coq à l'âne'' ("ceiliog ac asyn") Ffrangeg, sydd o bosib yn awgrymu bod y ddwy ohonynt yn tarddu o hen straeon am anifeiliaid sy'n siarad.

### *Lügengeschichte* (Almaeneg) 
[bawd|150px|Y Barwn Münchhausen yn hedfan ar [pelen canon|belen canon.]]
Traddodiad llenyddol yw'r *Lügengeschichte* ("straeon celwydd") Almaeneg. Anturiaethau'r Barwn Münchhausen yw enghreifftiau enwocaf y genre hon.

## Gweler hefyd 
* Anecdot
* Celwydd golau
* Coel gwrach
* Chwedl drefol

## Cyfeiriadau
Categori:Adrodd storïau
Categori:Digrifwch
Categori:Geiriau ac ymadroddion Cymraeg
Categori:Idiomau
M (James Bond)

Cymeriad ffuglennol yng nghyfres Ian Flemming o ffilmiau James Bond ydy **M**; swydd y cymeriad yw Pennaeth y Gwasanaeth Gwybodaeth Gudd, a adwaenir hefyd fel MI6. Seiliodd Flemming y cymeriad ar nifer o bobl a oedd yn rheoli adrannau o'r gwasanaeth gyfrin Brydeinig. Ymddengys M yn nofelau Flemming ac yng ngweithiau saith o'i awduron dilynol, yn ogystal ag ymddangos mewn pedair ffilm ar hugain. Yng nghynhyrchiadau Eon Productions o'r ffilmiau, portreadwyd M gan bedwar actor: Bernard Lee, Robert Brown, Judi Dench a Ralph Fiennes, sy'n chwarae'r rhan ar hyn o bryd; yn y ddau gynhyrchiad annibynnol, chwaraewyd M gan John Huston ac Edward Fox.

Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Cymeriadau ffilm
Categori:James Bond
Fferm wynt

[bawd|300px|[Fferm wynt Bangui yn y Pilipinas]]
[bawd|300px|[Fferm wynt Lillgrund yn Sweden]]
[bawd|dde|300px|Y fferm wynt gyntaf yn cynnwys tyrbinau 7,5 MW Enercon E-126 turbines, [Estinnes, Gwlad Belg, 20 Gorffennaf 2010, deufis cyn iddi gael ei chwblhau; sylwer ar y llafnau dwy-ran.]]

Grŵp o dyrbinau gwynt yn yr un lleoliad a ddefnyddir er mwyn cynhyrchu trydan ydy **fferm wynt**. Gall fferm wynt fawr gynnwys cannoedd o dyrbinau gwynt unigol, gan orchuddio arwynebedd o gannoedd o filltiroedd sgwâr, ond gellir defnyddio'r tir rhwng y tyrbinau at ddibenion eraill megis amaethyddiaeth. Gellir lleoli fferm wynt yn y môr hefyd.

Ers Chwefror 2012, Fferm Wynt Fântânele-Cogealac yn Rwmania yw'r fferm wynt tirol fwyaf yn y byd, gan gynhyrchu 600 MW. Lleolir nifer o'r ffermydd gwynt mwyaf yn Unol Daleithiau America ac yn Tsieina. Mae gan Fferm Wynt Gansu yn Tsieina dros 5,000 MW yno gyda nod o 20,000 MW erbyn 2020. Mae gan Tsieina nifer o "ganolfannau pŵer gwynt" eraill o faint tebyg. Ers Chwefror 2012, Fferm Wynt Walney yng ngogledd Môr Iwerddon ger Cumbria yw'r fferm wynt forol fwyaf yn y byd, gyda 659 MW (ers 2018).

## Gweler hefyd
* Gwynt y Môr
* Rhestr o Holl Ffermydd Gwynt Gwledydd Prydain

## Dolenni allanol 
* World Wind Energy Association 
* Cronfa ddata o brosiectau ledled y byd


Categori:Gorsafoedd trydan
Categori:Technoleg amgen
Patrick Moore

Seryddwr a chyflwynydd teledu o Loegr oedd **Syr Patrick Alfred Caldwell-Moore** (4 Mawrth 1923 - 9 Rhagfyr 2012).

Ef oedd cyflwynydd rhaglen y BBC *The Sky at Night* rhwng 1957 a 2012.

Fe'i ganwyd yn Pinner, Middlesex, Lloegr, yn fab Capten Charles Trachsel Caldwell-Moore MC (m. 1947) a'i wraig Gertrude, née White (m. 1981). Dyn sengl oedd Moore; bu farw ei cariad, Lorna, ym 1943.

## Cysylltiadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Seryddwyr o Loegr
Chesapeake, Virginia

Dinas annibynnol yn nhalaith [[]], [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}} ||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, poblogaeth Caerdydd yn 2016 oedd 361,462.}}

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P571}} ||Sefydlwyd  yn |}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P36 }}||a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw|.}}{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P421}} ||Fe'i lleolir o fewn y |.}}

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Chesapeake

Categori:Dinasoedd Virginia
Lili'r dŵr felen

Planhigyn blodeuol o deulu'r Nymphaeaceae yw '''lili'r dŵr felen'* (*Nuphar lutea''). Mae'n tyfu mewn dŵr bas a gwlyptiroedd yn Ewrop, gogledd-orllewin Affrica a rhannau o Asia. Mae gan ei blodau 5 neu 6 sepal mawr melyn a tua 20 o betalau bach.

200px|chwith|bawd|Blodyn

## Cyfeiriadau
Categori:Nymphaeaceae
Categori:Blodau
Teim y gerddi

Planhigyn blodeuol o'r genws *Thymus* (teim) yw **teim y gerddi** (*Thymus vulgaris*). Yn y gwyllt, mae'n tyfu mewn mannau sych a charegog yn Sbaen, de Ffrainc a'r Eidal. Defnyddir teim mewn peraroglau, mewn meddyginiaeth ac i roi blas i fwyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Lamiaceae
Categori:Perlysiau
Britheg

Gall **britheg** gyfeirio at:

* Britheg (glöyn byw), sawl rhywogaeth o löyn byw o deulu'r Nymphalidae:
** Britheg Affrodite, *Issoria aphrodite* 	
** Britheg arian, *Argynnis paphia*
** Britheg berlog, *Boloria euphrosyne*
** Britheg berlog fach, *Boloria selene*
** Britheg borffor, *Boloria dia*
** Britheg frown, *Argynnis adippe*
** Britheg Glanville, *Melitaea cinxia*
** Britheg Niobe, *Argynnis niobe*
** Britheg Sbaen, *Issoria lathonia*
** Britheg smotiog, *Melitaea didyma*
** Britheg werdd, *Argynnis aglaja*
** Britheg y Canoldir, *Argynnis pandora*
** Britheg y gors, *Euphydryas aurinia*
** Britheg y waun, *Melitaea athalia*

* Britheg (planhigyn), *Fritillaria meleagris*, planhigyn blodeuol o'r genws *Fritillaria*.
Arthur Rowlands

Heddwas o Gymru oedd **Arthur Rees Rowlands** (14 Mai 1922 – 2 Rhagfyr 2012) a ddaeth yn enwog fel "y Plismon Dall" wedi iddo golli ei olwg pan gafodd ei saethu gan leidr ar bont ym Machynlleth ym 1961.. Fe'i ganwyd yn y Bala yn fab i ffermwr.

Ar 2 Awst 1961 roedd Arthur Rowlands ar batrôl yn ardal Pont ar Ddyfi am 3 o'r gloch y bore ar ei ffordd adre o Fachynlleth i Gorris. Daeth o hyd i Robert Boynton, a dywedodd Boynton iddo, "''you shouldn’t have come, I'm gonna kill you*" cyn saethu gwn siot .410 at Arthur. Daeth plismyn o Scotland Yard i drefnu helfa am Boynton, a daethant o hyd iddo yn pluo cyw iâr ger afon. a chafodd hefyd yrfa fel darlledwr gan gyfrannu at raglen *Canllaw'' BBC Radio Cymru. a chafodd ei urddo'n aelod o Orsedd y Beirdd ym 1980.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Baines, Enid Wyn. ''Mae'r Dall yn Gweld: Stori Bywyd Arthur Rowlands'' (Tŷ ar y Graig, 1983). ISBN 0946502145

Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Heddweision o Gymru
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl ddall
Categori:Pobl o Gaernarfon
Categori:Pobl o'r Bala
Ravi Shankar

Cerddor a chyfansoddwr enwog o India oedd **Ravi Shankar** (ganwyd **Robindro Shaunkor Chowdhury**; 7 Ebrill 1920 – 11 Rhagfyr 2012  Chwaraewr y sitar oedd ef.  Roedd yn ffrind ac athro i'r cerddor George Harrison.

Roedd yn dad i'r gantores Norah Jones a'r cerddores Anoushka Shankar.

## Albymau
**Three Ragas* (1956)
**Improvisations* (1962)
**West Meets East*, cyf. 1, gyda Yehudi Menuhin (1966)
**In San Francisco* (1967)
**The Sounds of India* (1968)
**At the Woodstock Festival* (1969)
**The Concert for Bangladesh* (1971)
**In Concert 1972*, gyda Ali Akbar Khan (1973)
**Shankar Family & Friends* (1974)
**Raga-Mala (Concerto Sitar rhif 2)* (1982)
**Tana Mana* (1987)
**Passages*, gyda Philip Glass (1990)
**Shankar: Sitar Concertos and Other Works* (1998)
**Full Circle: Carnegie Hall 2000* (2001)

## Llyfryddiaeth
**My Music, My Life* (1968)
**Learning Indian Music: A Systematic Approach* (1979)
**Raga Mala: The Autobiography of Ravi Shankar* (1997)

## Cysylltiadau
Categori:Cerddorion o India
Categori:Cyfansoddwyr o India
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2012
Malvina Seferi

Model o Albania gyda dinasyddiaeth Eidaleg yw **Malvina Seferi** (ganwyd 14 Awst 1989).

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Modelau o Albania
Categori:Modelau o'r Eidal
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Babs

Car a dorodd record cyflymder y byd yw **Babs**, gyda'r Cymro John Parry-Thomas wrth y llyw. Ar 27 a 28 Ebrill 1926, ar draeth Pentywyn, cyrhaeddodd y car gyflymder o dros 170 mya (270&nbsp;km/a), record y byd, a safodd am flwyddyn gron.

## Hanes y car
Datblygwyd y car *Higham Special* gan Clive Gallop ar gyfer Cownt Zhorowski, gyrrwr ceir rasio arbennig. Am gyfnod, hwn oedd car cyflyma'r byd. Fe'i rasiwyd yn 'Brooklands' ger Pen-bre, Llanelli, gydag injan awyren Liberty 27,059cc, blwch gêr Benz a gyriant cadwyn. Roedd y Cownt wedi cylchdroi Brooklands ar 116.19 milltir yr awr ym 1924, a gyrwyd y car gan John Cobb hefyd. Ar ôl gyrfa lwyddiannus fel prif beiriannydd Moduron Leyland, daeth John Parry-Thomas yn yrrwr ceir rasio.

Bu farw'r Cownt ym Monza ym 1924. Prynodd Parry-Thomas y car am £125 o stad y Cownt a'i ailenwi'n 'Babs'. Ailadeiladodd Parry-Thomas y car efo 4 carbwradur Zenith, a phistonau a gynlluniwyd ganddo.
bawd|260px|chwith|Babs y tu allan i Amgueddfa Wrecsam

## Sawl record
Ar 27 Ebrill 1926, torrodd record y byd gyda chyflymder o dros 168.07 milltir, a 169.24 milltir yr awr dros gilomedr ar Draeth Pentywyn, a'r diwrnod nesaf, cyflymodd hyd at 170.62 a 171.09 milltir yr awr, i gyd yn cychwyn ar wib. Roedd yn gystadleuaeth frwdrydig rhwng Malcolm Campbell, Henry Seagrave a Parry Thomas i dorri'r record.

Aeth Parry Thomas yn ôl i Brooklands, a thorrodd "Babs" sawl record dosbarth ar 14 Hydref 1926 gyda chyflymder o dros 5 a 10 milltir, a 10 cilomedr.

Ar 3 Mawrth 1927, ceisiodd Parry-Thomas dorri'r record y byd ar Draeth Pentywyn eto, pan dorrodd cadwyn (ar gyflymder o 170 milltir yr awr) a bu farw Parry-Thomas. Claddwyd y car yn y tywod.

Yn 1969, cloddiwyd y car yn ôl i'r wyneb, a dechreuwyd y gwaith atgyweirio gan Owen Wyn-Owen, darlithydd peirianneg yng Ngholeg Technegol Bangor. Arddangosir 'Babs' yn Amgueddfa Gyflymdra Pentywyn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*parry-thomas.co.uk; gwefan am Parry Thomas]
*landspeedrecordcards.com
*Gwefan Cymdeithas Brooklands

Categori:Ceir
Categori:Cyflymder
Yehudi Menuhin

Fiolynydd o'r Unol Daleithiau oedd **Yehudi Menuhin, Arglwydd Menuhin**  OM, KBE (22 Ebrill 1916 – 12 Mawrth 1999).  Ymhlith ei ddisgyblion roedd Nigel Kennedy a Nicola Benedetti. Bu'n ddinesydd yn y Swistir yn 1970, cyn symud i Loegr yn 1985 lle treuliodd y rhan fwyaf o'i ddyddiau. Ystyrir ef gan lawer fel un o fiolinwyr gorau'r 20g.

Fe'i ganywd yn Ninas Efrog Newydd, yn fab i deulu Iddewaidd a darddodd o Felarws.

## Llyfryddiaeth
**Unfinished Journey* (1977)
**Unfinished Journey: Twenty Years Later* (1997)

Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Feiolinwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Feiolinwyr
Categori:Ymfudwyr o'r Unol Daleithiau i'r Deyrnas Unedig
Àngel Rangel

Peldroediwr proffesiynol o Sbaen sy'n chwarae i C.P.D. Abertawe yn Uwchgynghrair Lloegr fel amddiffynnwr de ydy **Àngel Rangel Zaragoza** (ganed 28 Tachwedd 1982).

Ganwyd yn Sant Carles de la Ràpita, Tarragona, Catalwnia. Chwaraeodd gyda CD Tortosa, CPD Reus Deportiu, CPD Girona, UE Sant Andreu a CPD Terrassa. Yn haf 2007 arwyddodd gyda Chlwb pêl-droed Abertawe gyda Roberto Martínez sy'n hanu o'r un wlad yn Reolwr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Pêl-droedwyr o Sbaen
Newyddiaduraeth wleidyddol

Newyddiaduraeth sy'n ymdrin â gwleidyddiaeth yw **newyddiaduraeth wleidyddol**. Mae'n canolbwyntio ar lywodraeth, y broses wleidyddol, gwleidyddiaeth pleidiau, ac etholiadau. Heddiw mae newyddiaduraeth wleidyddol yn fwyfwy dan ddylanwad y we, yn enwedig blogiau a gwefannau rhwydweithio cymdeithasol megis Twitter.

## Gweler hefyd 
* Newyddiaduraeth farn
* Sgetsh wleidyddol

## Cyfeiriadau 

Categori:Gwleidyddiaeth
Gwleidyddol
Noemi

Cantores o'r Eidal yw **Veronica Sopelliti** (ganed 25 Ionawr 1982 yn Rhufain), mae hi'n fwy adnabyddus fel **Noemi**.

## Disgyddiaeth
### Albymau stiwdio
### Albymau live
### EPau
### Senglau
## Sanremo Festival
* 2010 - gyda cân *Per tutta la vita* lleoliad 4
* 2012 - gyda cân *Sono solo parole* lleoliad 3

## Dolenni allanol
* noemiofficial.it
* arcadinoemi.it 

Categori:Cantorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Eidal
The Huffington Post

Gwefan newyddion a blog Americanaidd a sefydlwyd gan Arianna Huffington, Kenneth Lerer, Andrew Breitbart a Jonah Peretti ydy ***The Huffington Post***. Defnyddia amrywiaeth o golofnwyr a ffynonellau newyddion amrywiol. Cynigia'r wefan newyddion, blogiau a chynnwys gwreiddiol sy'n ymdrin â gwleidyddiaeth, busnes, adloniant, yr amgylchfyd, technoleg, diwylliant, comedi, a newyddion lleol ymysg pethau eraill.

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Blogiau
Categori:Gwefannau
Michel Vorm

Gôl-geidwad o'r Iseldiroedd ydy **Michel Vorm** (ynganiad Iseldireg: [ˈmiʃɛl ˈvɔrm]; ganed 20 Hydref 1983 yn IJsselstein). Ar hyn o bryd, mae'n chwarae i Tottenham Hotspur F.C..

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pêl-droedwyr o'r Iseldiroedd
One Direction

Grŵp pop o fechgyn o Loegr ac Iwerddon sydd wedi'u lleoli yn Llundain ydy **One Direction** (a adwaenir weithiau fel **1D**). Enwau'r aelodau yw Harry Styles, Louis Tomlinson, Niall Horan, Zayne Malik a Liam Payne. Arwyddon nhw gytundeb gyda chwmni recordiau Simon Cowell, *Syco*, ar ôl i'r grŵp gael ei ffurfio a dod yn drydydd yn y seithfed gyfres o'r gystadleuaeth canu Prydeinig, *X Factor* yn 2010. Gan ddefnyddio pŵer rhwydweithio cymdeithasol, torrodd tair albwm cyntaf y grŵp, *"Up All Night"*, *"Take Me Home"* a *"Midnight Memories"* (2013) nifer o recordiau, gan gyrraedd brig y siartiau yn y mwyafrif o wledydd gorllewinol. Cafodd y senglau *"What make you beautiful"*, ''"Live while we're young"* a *"Story Of My Life"'' lwyddiant masnachol hefyd. Mae sengl arall allan hefyd sef '"Midnight Memories"' ac mae'r sengl yma wedi cael miliynau o wylwyr ar youtube diwrnodau ar ôl iddo gael ei ryddhau.

Mae eu llwyddiannau'n cynnwys dau Wobr BRIT a phedair Gwobr Fideo Gerddorol MTV ymysg eraill. Yn ôl Nick Gatfield, cadeirydd a phrif weithredwr Sony Music Entertainment UK, roedd One Direction yn cynrychioli busnes gwerth $50 miliwn ym mis Mehefin 2012. Cyhoeddoedd *The Huffington Post* 2012 yn "The Year of One Direction". Erbyn Ebrill 2013, amcangyfrifir fod gan y band gyfoeth personol o £25 miliwn rhyngddynt. Pan ryddhawyd *"Midnight Memories"*, daeth One Direction y band cyntaf mewn 60 mlynedd i gael eu tri albwm cyntaf i gyrraedd brig y siart albymau Americanaidd. Yn ogystal â hyn, roedd yr albwm yn llwyddiant fyd-eang, gan gyrraedd #1 yn Siart Albymau'r DU a'r US Billboard 200. Dyma hefyd oedd yr albwm a werthodd gyflymaf yn y DU yn 2013.

## Hanes
### 2010–11: *The X Factor*
Yn 2010, mynychodd Niall Horan, Zayn Malik, Liam Payne, Harry Styles, a Louis Tomlinson glyweliadau'r seithfed gyfres o'r X Factor fel cantorion solo. Ni lwyddodd yr un ohonynt i gyrraedd categori'r "Bechgyn"  yn nhai'r beirniaid ond cawsant eu rhoi i mewn i grŵp pop bechgyn yn Arena Wembley, yn Llundain ym mis Gorffennaf 2010, yn ystod rhan "bootcamp" o'r gyfres,. O ganlyniad, llwyddon nhw fynd trwyddo i gategori'r "Grwpiau". Honna Nicole Scherzinger, beirniad gwadd, a Simon Cowell mai nhw feddyliodd gyntaf am ffurfio'r band. Yn 2013, dywedodd Cowell ei fod wedi cymryd deng munud iddo eu ffurfio fel grŵp. Ar ôl hyn, unwyd y bechgyn am bythefnos er mwyn iddynt ddod i adnabod ei gilydd ac i ymarfer. Styles feddyliodd am yr enw One Direction. O fewn y pedair wythnos cyntaf o'r gyfres X Factor, nhw oedd yr act olaf a oedd gan Simon Cowell yn y gystadleuaeth. Cynyddodd poblogrwydd y grŵp yn gyflym iawn yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau o'r Deyrnas Unedig
Kenneth Kendall

Newyddiadurwr teledu Seisnig oedd **Kenneth Kendall** (7 Awst 1924 – 14 Rhagfyr 2012).

Fe'i ganwyd yn India, yn fab Frederic William Kendall.  Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Felsted ac yng Ngholeg Corpus Christi, Rhydychen.

## Teledu
**The Morecambe & Wise Show* (1977)
**Treasure Hunt* (1982-1989)

Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2012
Bwthyn

Yn defnydd modern, mae **bwthyn** aml iawn yn dŷ bychan, ac fel arfer yn glyd mewn lleoliad gwledig. Yn y Deyrnas Unedig mae'r term bwthyn hefyd yn tueddu i ddynodi anheddau gwledig adeiladu traddodiadol, er y gall hefyd gael ei gymhwyso i anheddau adeiladu modern sydd wedi'u cynllunio i fod yn debyg i rhai traddodiadol.

Categori:Tai
Arbroath

Tref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw  **Arbroath** (Gaeleg yr Alban: *Obar Bhrothaig*). Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 29.4&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 22,785 gydag 88% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.91% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 9,574 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.62%
* Cynhyrchu: 15.51%
* Adeiladu: 9.07%
* Mânwerthu: 16.3%
* Twristiaeth: 5.67%
* Eiddo: 8.5%

## Enwogion
*Marion Angus (1865–1946), bardd
*Syr Harry Lauder (1870-1950), difyrwr

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Birkhill, Angus

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Birkhill**. Mae'n gyfagos i bentref Muirhead, ac yn cael ei weinyddu gan Gyngor Cymuned Muirhead, Birkhill a Liff. 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,936 gyda 91.94% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 4.75% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 970 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.13%
* Cynhyrchu: 13.81%
* Adeiladu: 8.14%
* Mânwerthu: 15.77%
* Twristiaeth: 4.12%
* Eiddo: 8.25%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Brechin

Tref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Brechin** (Gaeleg yr Alban: *Breichin*). Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 36.1&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 7,199 gyda 91.69% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 5.78% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 3,141 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.15%
* Cynhyrchu: 17.86%
* Adeiladu: 8.79%
* Mânwerthu: 15.7%
* Twristiaeth: 5.22%
* Eiddo: 7.74%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Carnoustie

Tref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Carnoustie** (Gaeleg yr Alban: *Càrn Ùstaidh*). 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 10,561 gyda 88.19% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.98% wedi’u geni yn Lloegr.

Mae Caerdydd 559.2 km i ffwrdd o Carnoustie ac mae Llundain yn 580&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 20.1&nbsp;km i ffwrdd.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 5,164 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.03%
* Cynhyrchu: 14.18%
* Adeiladu: 7.78%
* Mânwerthu: 15.72%
* Twristiaeth: 5.69%
* Eiddo: 8.62%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Edzell

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Edzell** (Gaeleg yr Alban: *Èigil*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 783 gyda 84.16% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.98% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 299 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.01%
* Cynhyrchu: 10.03%
* Adeiladu: 6.69%
* Mânwerthu: 15.38%
* Twristiaeth: 10.7%
* Eiddo: 9.03%

## Adeiladau a chofadeiladau
*Bwa Dalhousie
*Clwb golff
*Eglwys Edzell (Eglwys yr Alban)
*Neuadd Inglis
*"The Burn"
*Yr Hen Fynwent

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Forfar

Tref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Forfar** (Gaeleg yr Alban: *Farfar*; Sgoteg: *Farfar*). Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 20.1&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 13,206 gyda 92.13% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 4.76% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 6,036 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.92%
* Cynhyrchu: 19.98%
* Adeiladu: 10.16%
* Mânwerthu: 18.07%
* Twristiaeth: 4.99%
* Eiddo: 8.04%

## Enwogion
* Patrick Abercromby (1656–1716), meddyg
* Bon Scott (1946-1980), canwr roc
* Kathryn Findlay (1953-2014), pensaer

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Friockheim

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Friockheim**. Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 820 gyda 88.17% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 355 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.51%
* Cynhyrchu: 12.96%
* Adeiladu: 9.58%
* Mânwerthu: 12.68%
* Twristiaeth: 5.35%
* Eiddo: 7.89%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Hillside, Angus

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Hillside**. 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,014 gyda 85.4% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.26% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 487 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.64%
* Cynhyrchu: 18.07%
* Adeiladu: 4.72%
* Mânwerthu: 14.17%
* Twristiaeth: 4.31%
* Eiddo: 7.8%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Kirriemuir

Tref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Kirriemuir** (Gaeleg yr Alban: *Ceathramh Mhoire*).
Mae Caerdydd 577.3 km i ffwrdd o Kirriemuir ac mae Llundain yn 603.6&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 21&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 5,963 gyda 87.2% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.75% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 2,640 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 2.54%
* Cynhyrchu: 16.29%
* Adeiladu: 9.7%
* Mânwerthu: 14.47%
* Twristiaeth: 4.2%
* Eiddo: 8.37%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Letham, Angus

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Letham**. 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,498 gyda 85.91% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 9.95% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 689 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.19%
* Cynhyrchu: 13.5%
* Adeiladu: 7.69%
* Mânwerthu: 17.42%
* Twristiaeth: 3.77%
* Eiddo: 8.13%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Montrose

Tref lan y môr yn Angus, yr Alban, ydy **Montrose** (Gaeleg yr Alban: *Mon Rois*).
Fe'i lleolir 61 km (38 milltir) i'r gogledd o Dundee. Dyma dref mwyaf gogleddol y sir. Bu yma harbwr ers yr Oesoedd Canol.

Mae Caerdydd 583.4 km i ffwrdd o Montrose ac mae Llundain yn 597.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Dundee sy'n 43&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 10,845 gyda 89.17% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.42% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 4,781 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.36%
* Cynhyrchu: 17.36%
* Adeiladu: 7.24%
* Mânwerthu: 16.94%
* Twristiaeth: 7.11 %
* Eiddo: 9.12%

## Enwogion
*Edward Baird (1904–49), arlunydd
*Robert Brown (1773–1858), botanegydd
*Helen Cruickshank (1886–1975), bardd a swffragét
*James Graham, Ardalydd 1af Montrose (1612-50), milwr
*Joseph Hume (1777–1855), gwleidydd

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Angus
Newtyle

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, yw **Newtyle**. 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 722 gyda 89.89% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.48% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 352 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.41%
* Cynhyrchu: 14.77%
* Adeiladu: 9.94%
* Mânwerthu: 15.06%
* Twristiaeth: 5.97%
* Eiddo: 7.95%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Wellbank

Pentref yn awdurdod unedol Angus, yr Alban, ydy **Wellbank**. Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 584 gyda 94.01% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 2.57% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 323 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.48%
* Cynhyrchu: 17.34%
* Adeiladu: 11.46%
* Mânwerthu: 12.69%
* Twristiaeth: 4.33%
* Eiddo: 5.57%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Angus
Ardrishaig

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Ardrishaig** (Gaeleg yr Alban: *Àird Driseig*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,283 gyda 85.66% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 11.77% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 609 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 4.93%
* Cynhyrchu: 6.9%
* Adeiladu: 9.03%
* Mânwerthu: 11.33%
* Twristiaeth: 7.06%
* Eiddo: 9.03%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Bowmore

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Bowmore** (Gaeleg yr Alban: *Bogh Mòr*). Saif ar arfordir yn ynys Ìle.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 862 gyda 91.18% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 6.5% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 347 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 5.19%
* Cynhyrchu: 10.66%
* Adeiladu: 12.68%
* Mânwerthu: 16.14%
* Twristiaeth: 7.49%
* Eiddo: 4.9%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Cardross

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Cardross** (Gaeleg yr Alban: *Càrdanros*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,925 gyda 84% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 11.84% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 908 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.32%
* Cynhyrchu: 8.7%
* Adeiladu: 7.71%
* Mânwerthu: 12.56%
* Twristiaeth: 2.75%
* Eiddo: 13%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Y Lobi

Term am newyddiadurwyr gwleidyddol sydd â mynediad i Lobi'r Aelodau ym Mhalas San Steffan yw'r **Lobi**. Oherwydd y breintiau sydd ganddynt, gall newyddiadurwyr y Lobi cyfweld ag Aelodau Senedd y Deyrnas Unedig yn hawdd. Mae newyddiadurwyr gwleidyddol eraill, megis ysgrifenwyr sgetshis, heb yr hawl i fynychu'r Lobi ac yn mynychu oriel y wasg yn lle.

## Cyfeiriadau 
Categori:Newyddiaduraeth wleidyddol
Categori:Newyddiaduraeth yn y Deyrnas Unedig
An Dùn Beag

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **An Dùn Beag** (Cymraeg: *Y Gaer Fechan*)

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 730 gyda 88.9% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.22% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 322 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.93%
* Cynhyrchu: 7.14%
* Adeiladu: 8.7%
* Mânwerthu: 22.67%
* Twristiaeth: 7.14%
* Eiddo: 7.76%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Dunoon

Tref yn Argyll a Bute, yr Alban, yw **Dunoon** (Gaeleg yr Alban: *Dùn Omhain*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 8,251 gyda 86.74% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 9.13% wedi’u geni yn Lloegr.

Mae Caerdydd 510 km i ffwrdd o Dunoon ac mae Llundain yn 586.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 43.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 3,165 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.26%
* Cynhyrchu: 6.6%
* Adeiladu: 9.51%
* Mânwerthu: 15.32%
* Twristiaeth: 8.06%
* Eiddo: 10.36%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Garelochhead

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Garelochhead** (Gaeleg yr Alban: ''Ceann a' Gheàrrloch'').

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,265 gyda 80.71% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 13.68% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 548 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.19%
* Cynhyrchu: 6.39%
* Adeiladu: 7.48%
* Mânwerthu: 9.12%
* Twristiaeth: 8.39%
* Eiddo: 7.3%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Helensburgh

Tref yn Argyll a Bute, yr Alban, yw **Helensburgh** (Gaeleg yr Alban: *Baile Eilidh*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 14,626 gyda 71.57% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 22.28% wedi’u geni yn Lloegr.

Mae Caerdydd 513.7 km i ffwrdd o Helensburgh ac mae Llundain yn 584.9&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 34.4&nbsp;km i ffwrdd.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 6,566 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 0.59%
* Cynhyrchu: 6.11%
* Adeiladu: 5.33%
* Mânwerthu: 12.76%
* Twristiaeth: 5.19%
* Eiddo: 11.06%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Kilcreggan

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Kilcreggan** (Gaeleg yr Alban: *Cille Chreagain*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,414 gyda 66.76% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 27.58% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 625 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.12%
* Cynhyrchu: 12.48%
* Adeiladu: 6.08%
* Mânwerthu: 8.32%
* Twristiaeth: 6.08%
* Eiddo: 8.32%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Innellan

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Innellan** (Gaeleg yr Alban: *Innealan*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,188 gyda 78.11% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 15.24% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 491 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.85%
* Cynhyrchu: 5.91%
* Adeiladu: 10.18%
* Mânwerthu: 12.02%
* Twristiaeth: 5.7%
* Eiddo: 11%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Port Bannatyne

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Port Bannatyne** (Gaeleg yr Alban: *Port MhicEamailinn*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,354 gyda 88.26% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.49% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 458 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.93%
* Cynhyrchu: 8.95%
* Adeiladu: 6.55%
* Mânwerthu: 14.41%
* Twristiaeth: 8.52%
* Eiddo: 9.39%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Port Ellen

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Port Ellen** (Gaeleg yr Alban: *Port Ilein*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 819 gyda 90.72% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 6.72% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 295 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.37%
* Cynhyrchu: 17.29%
* Adeiladu: 8.14%
* Mânwerthu: 12.88%
* Twristiaeth: 13.22%
* Eiddo: 6.78%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Ratho

Pentref yn awdurdod unedol Caeredin, yr Alban, yw **Ratho** (Gaeleg yr Alban: *Ràthach*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,518 gyda 86.36% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 9.09% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 827 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.85%
* Cynhyrchu: 11.49%
* Adeiladu: 5.32%
* Mânwerthu: 14.87%
* Twristiaeth: 6.05%
* Eiddo: 10.52%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Caeredin
Ratho Station

Pentref yn awdurdod unedol Caeredin, yr Alban, yw **Ratho Station**.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,013 gyda 90.72% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 5.23% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 494 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.02%
* Cynhyrchu: 11.94%
* Adeiladu: 7.49%
* Mânwerthu: 15.99%
* Twristiaeth: 6.88%
* Eiddo: 12.35%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Caeredin
Tarbert, Kintyre

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Tarbert.*

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Tarbert** (Gaeleg yr Alban: *An Tairbeart''). 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,338 gyda 85.65% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.01% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 632 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.59%
* Cynhyrchu: 9.97%
* Adeiladu: 8.39%
* Mânwerthu: 12.97%
* Twristiaeth: 11.39%
* Eiddo: 5.06%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Rothesay

bawd|250px|Y harbwr
bawd|250px|Siopau'r dref

Tref yn Argyll a Bute, yr Alban, ydy **Rothesay** (Gaeleg yr Alban: *Baile Bhòid*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 5,017 gyda 87.56% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.71% wedi’u geni yn Lloegr. Mae gan Rothesay castell ac amgueddfa

Daeth Rothesay yn boblogaidd i ymwelwyr o Glasgow ar ôl dyfodiad cychod stêm yn ystod y 19eg ganrif, ac erbyn 1913, cyrheaddodd hyd at 100 cychod y porthladd yn ddyddiol.

Mae Caerdydd 500.2 km i ffwrdd o Rothesay ac mae Llundain yn 581&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 51&nbsp;km i ffwrdd.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 1,878 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.97%
* Cynhyrchu: 10.12%
* Adeiladu: 8.68%
* Mânwerthu: 13.68%
* Twristiaeth: 9.8%
* Eiddo: 10.44%

## Cludiant
Mae fferi Caledonian Macbrayne yn mynd o Wemyss Bay i Rothesay, yn cymryd 35 munud, tua 12 gwaith yn ddyddiol yn ystod yr haf. . Trefnir gwasanaethau bysiau ar yr ynys gan West Coast Motors.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Kirkliston

Tref fach yn awdurdod unedol Caeredin, yr Alban, yw **Kirkliston**.

Dywedir fod y 'lis' yma'n tarddu o'r Frythoneg am 'lys', neu gartref brenin.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 3,043 gyda 88.3% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 7.36% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 1,498 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.6%
* Cynhyrchu: 12.62%
* Adeiladu: 6.28%
* Mânwerthu: 14.75%
* Twristiaeth: 4.94%
* Eiddo: 11.95%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Caeredin
Rosneath

Pentref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Rosneath** (Gaeleg yr Alban: *Ros Neimhidh*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 931 gyda 80.88% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 14.93% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 389 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.03%
* Cynhyrchu: 7.71%
* Adeiladu: 7.46%
* Mânwerthu: 13.62%
* Twristiaeth: 8.23%
* Eiddo: 9.25%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Argyll a Bute
Alness

Tref yn awdurdod unedol Cyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw  **Alness** (Gaeleg yr Alban: *Alanais*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 5,186 gyda 88.89% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.27% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 2,069 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.26%
* Cynhyrchu: 17.45%
* Adeiladu: 10.25%
* Mânwerthu: 14.5%
* Twristiaeth: 5.27%
* Eiddo: 13.58%

Mae Caerdydd 695 km i ffwrdd o Alness ac mae Llundain yn 737.6&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Inverness sy'n 24&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Ardersier

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Ardersier** (Gaeleg yr Alban: *Àird nan Saor*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 968 gyda 83.37% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 13.33% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 397 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.76%
* Cynhyrchu: 9.07%
* Adeiladu: 13.35%
* Mânwerthu: 20.4%
* Twristiaeth: 9.32%
* Eiddo: 5.79%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Lochgilphead

Tref yn awdurdod unedol Argyll a Bute, yr Alban, yw **Lochgilphead** (Gaeleg yr Alban: *Ceann Loch Gilb*).

Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 76.5&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 2,326 gyda 88.52% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.34% wedi’u geni yn Lloegr.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Camlas Crinan
*Cofeb Rhyfel
*Eglwys Santes Marged

## Gwaith
Yn 2001 roedd 1,052 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.28%
* Cynhyrchu: 4.28%
* Adeiladu: 8.37%
* Mânwerthu: 13.02%
* Twristiaeth: 6.56%
* Eiddo: 7.41%

## Enwogion
*Neil Dewar (1908-1982), pêl-droediwr
*Jason MacIntyre (1973-2008), seiclwr
*Cameron MacDonald (1989)

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Argyll a Bute
Beauly

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Beauly** (Gaeleg yr Alban: ''A' Mhanachainn'').

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,164 gyda 86.25% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.48% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 536 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.99%
* Cynhyrchu: 9.7%
* Adeiladu: 12.5%
* Mânwerthu: 21.64%
* Twristiaeth: 10.45%
* Eiddo: 7.46%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Brora

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Brora** (Gaeleg yr Alban: *Brùra*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,140 gyda 82.81% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 13.95% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 401 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.5%
* Cynhyrchu: 11.72%
* Adeiladu: 12.47%
* Mânwerthu: 16.46%
* Twristiaeth: 11.97%
* Eiddo: 3.49%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Avoch

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Avoch** (Gaeleg yr Alban: *Abhach*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 891 gyda 86.08% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 11.34% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 404 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.96%
* Cynhyrchu: 8.66%
* Adeiladu: 10.4%
* Mânwerthu: 14.36%
* Twristiaeth: 4.46%
* Eiddo: 6.19%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Balloch

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Balloch** (Gaeleg yr Alban: *Baile an Loch*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,555 gyda 80.51% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 14.6% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 759 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.79%
* Cynhyrchu: 7.51%
* Adeiladu: 6.46%
* Mânwerthu: 17.26%
* Twristiaeth: 4.61%
* Eiddo: 9.75%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Cromarty

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Cromarty** (Gaeleg yr Alban: *Cromba*). Y ddinas agosaf yw Inverness sy'n 25&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 719 gyda 75.66% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 19.05% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 265 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.91%
* Cynhyrchu: 9.43%
* Adeiladu: 10.94%
* Mânwerthu: 10.57%
* Twristiaeth: 8.3%
* Eiddo: 9.43%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Balintore

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, ydy **Balintore** (Gaeleg yr Alban: *Baile an Todhair*). 

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,087 gyda 84.18% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 12.7% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 351 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.42%
* Cynhyrchu: 15.67%
* Adeiladu: 17.95%
* Mânwerthu: 8.26%
* Twristiaeth: 8.83%
* Eiddo: 10.26%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Ballachulish

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Ballachulish** (Gaeleg yr Alban: ''Baile a' Chaolais'').

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 615 gyda 78.21% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 16.26% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 327 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.45%
* Cynhyrchu: 6.73%
* Adeiladu: 9.48%
* Mânwerthu: 10.4%
* Twristiaeth: 29.05%
* Eiddo: 1.83%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Conon Bridge

Pentref yn awdurdod unedol Cyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw  **Conon Bridge** (Gaeleg yr Alban: *Drochaid Sguideil*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 2,661 gyda 87.03% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.33% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 1,238 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 1.86%
* Cynhyrchu: 9.53%
* Adeiladu: 11.79%
* Mânwerthu: 16.56%
* Twristiaeth: 4.44%
* Eiddo: 9.53%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Fort Augustus

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Fort Augustus** (Gaeleg yr Alban: *Cille Chuimein*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 508 gyda 81.1% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 16.54% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 199 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 4.02%
* Cynhyrchu: 4.02%
* Adeiladu: 6.03%
* Mânwerthu: 14.57%
* Twristiaeth: 17.09%
* Eiddo: 4.52%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Evanton

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Evanton** (Gaeleg yr Alban: *Baile Eòghainn*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,105 gyda 84.25% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 12.58% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 487 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.85%
* Cynhyrchu: 13.55%
* Adeiladu: 8.21%
* Mânwerthu: 11.7%
* Twristiaeth: 5.75%
* Eiddo: 13.55%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Fortrose

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Fortrose** (Gaeleg yr Alban: ''A' Chananaich''). Y ddinas agosaf ydy Inverness sy'n 12.5&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,174 gyda 74.62% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 18.65% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 493 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.42%
* Cynhyrchu: 5.27%
* Adeiladu: 7.3%
* Mânwerthu: 13.18%
* Twristiaeth: 4.46%
* Eiddo: 13.79%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Drumnadrochit

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Drumnadrochit** (Gaeleg yr Alban: *Druim na Drochaid*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 813 gyda 73.06% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 22.76% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 353 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 3.97%
* Cynhyrchu: 1.42%
* Adeiladu: 13.03%
* Mânwerthu: 13.88%
* Twristiaeth: 14.16%
* Eiddo: 9.35%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Dornoch

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Dornoch** (Gaeleg yr Alban: *Dòrnach*; Sgoteg: *Dornach*). Y ddinas agosaf ydy Inverness sy'n 46.1&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,206 gyda 79.1% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 17.16% wedi’u geni yn Lloegr.

bawd|dim|200px
bawd|dim|200px|Eglwys Gadeiriol Dornoch
bawd|200px|dim|Traeth Dornoch

## Gwaith
Yn 2001 roedd 465 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.94%
* Cynhyrchu: 6.02%
* Adeiladu: 8.6%
* Mânwerthu: 10.97%
* Twristiaeth: 19.14%
* Eiddo: 9.89%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Aviemore

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Aviemore** (Gaeleg yr Alban: *An Aghaidh Mhòr*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 2,397 gyda 77.89% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 16.56% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 1,293 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.62%
* Cynhyrchu: 6.11%
* Adeiladu: 5.8%
* Mânwerthu: 13.53%
* Twristiaeth: 30.55%
* Eiddo: 7.81%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Kingussie

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw  **Kingussie** (Gaeleg yr Alban: ''Ceann a' Ghiùthsaich*; Sgoteg: *Kineussie'').
Y ddinas agosaf ydy Inverness sy'n 45.8&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 1,410 gyda 79.72% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 16.03% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 690 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 1.16%
* Cynhyrchu: 3.77%
* Adeiladu: 9.86%
* Mânwerthu: 13.19%
* Twristiaeth: 16.67%
* Eiddo: 7.54%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Kinlochleven

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Kinlochleven** (Gaeleg yr Alban: *Ceann Loch Lìobhann*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 897 gyda 79.82% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 15.61% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 345 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.87%
* Cynhyrchu: 12.75%
* Adeiladu: 8.99%
* Mânwerthu: 12.46%
* Twristiaeth: 19.42%
* Eiddo: 6.96%

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Kyle of Lochalsh

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Kyle of Lochalsh** (Gaeleg yr Alban: *Caol Loch Aillse*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 739 gyda 84.71% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 10.96% wedi’u geni yn Lloegr.

Agorwyd pont rhwng Kyle ac An t-Eilean Sgitheanach (Saesneg: Skye)
ym 1995, yn disodli’r gwasanaeth fferi Calmac rhwng Kyle a Kyleakin ar yr ynys.

Agorwyd rheilffordd rhwng Inverness a Kyle gan Reilfford yr Ucheldir ym 1897, a dechreuodd gwasanaeth fferi arall, rhwng Kyle a Steòrnabhagh (Saesneg: Stornoway]]. Parhaodd y wasanaeth yno hyd at 1973, pan ddechreuodd gwasanaeth rhwng Ullapool a Steòrnabhagh.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 327 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 0.31%
* Cynhyrchu: 7.34%
* Adeiladu: 8.87%
* Mânwerthu: 17.74%
* Twristiaeth: 16.82%
* Eiddo: 5.5%

dim|bawd|260px|Stryd fawr Kyle
dim|bawd|260px|Yr orsaf reilffordd

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Mallaig

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw  **Mallaig** (Gaeleg yr Alban: *Malaig*).

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 797 gyda 90.97% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 5.9% wedi’u geni yn Lloegr.

bawd|dim|Gorsaf Mallaig

## Gwaith
Yn 2001 roedd 392 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y gymuned roedd:

* Amaeth: 2.55%
* Cynhyrchu: 5.36%
* Adeiladu: 6.12%
* Mânwerthu: 16.58%
* Twristiaeth: 13.27%
* Eiddo: 2.04%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir
Milton, Easter Ross

Pentref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, yw **Milton** (**Milntown of Tarbat** hyd at y 1970au; Gaeleg yr Alban: *Baile a’ Mhuilinn*). 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan Milton a phentref cyfagos Kildary boblogaeth o 620.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Cyngor yr Ucheldir
Categori:Ucheldiroedd yr Alban
Dingwall

Tref yng Nghyngor yr Ucheldir, yr Alban, ydy **Dingwall**  (Gaeleg yr Alban: *Inbhir Pheofharain*; Sgoteg: *Dingwal*). Y ddinas agosaf ydy Inverness, sy'n 17.6&nbsp;km i ffwrdd.

Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 5,026 gyda 87.96% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 8.08% wedi’u geni yn Lloegr.

## Gwaith
Yn 2001 roedd 2,355 mewn gwaith. Ymhlith y prif waith yn y dref roedd:

* Amaeth: 0.98%
* Cynhyrchu: 12.02%
* Adeiladu: 10.7%
* Mânwerthu: 18.26%
* Twristiaeth: 5.77%
* Eiddo: 10.02%

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Cyngor yr Ucheldir