How Green Was My Valley (ffilm)

Ffilm gan John Ford sy'n seiliedig ar y nofel o'r un enw gan Richard Llewellyn yw **How Green Was My Valley** (*Pa mor wyrdd oedd fy nghwm*) (1941).

## Crynodeb
Hanes un teulu yng nghymoedd glofaol de Cymru yn ystod teyrnasiad Brenhines Fictoria, sef y Morganiaid, sydd yn ganolog i’r stori yn y ffilm hon ac fe’i hadroddir trwy lygaid y mab ieuengaf, Huw. Darlunir uned deuluol glos, gweithgar a chapelgar. Dan ofal y tad, Gwilym, a’r fam, Beth, mae chwech o feibion, Ivor, Davy, Ianto, Gwilym, Owen a Huw ac un ferch, Angharad. Dilynir eu hanes trwy gyfnodau llawen megis priodasau, a hefyd trwy gyfnodau llawn tristwch a chaledi megis damweiniau a streiciau yn y lofa. Yn gefnlun i’r cyfan, mae dadfeiliad y gymuned a llygredigaeth y cwm.

Defnyddir hen emyn-donau fel ‘I Galfaria Trof fy Wyneb’, ‘Calon Lân’ a ‘Cwm Rhondda’ ac alawon gwerin Cymraeg megis ‘Mentra Gwen’ a ‘Claddu’r Mochyn Du’ yn y ffilm.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Walter Pigeon (Mr Gruffydd)
*Maureen O'Hara (Angharad Morgan)
*Donald Crisp (Mr Gwilym Morgan)
*Roddy McDowall (Huw Morgan)
*Anna Lee (Bronwyn)
*John Loder (Ianto)
*Sara Allgood (Mrs Beth Morgan)

### Cast cefnogol
*Barry Fitzgerald (Cyfarthfa)
*Patric Knowles (Ivor)
*Morton Lowry (Mr Jonas)
*Arthur Shields (Mr Parry)
*Ann E. Todd (Ceinwen)
*Frederick Worlock (Dr Richards)
*Richard Fraser (Davy)
*Evan S. Evans (Gwilym)
*James Monks (Owen)
*Rhys Williams (Dai Bando)
*Lionel Pape (Evans)
*Ethel Griffies (Mrs Nicholas)
*Marten Lamont (Iestyn Evans)
*Cantorion Cymreig (eu hunain)

### Cydnabyddiaethau eraill
*Dylunio gwisgoedd – Gwen Wakeling
*Adran goluro – Guy Pearce
*Rheolwr cynhyrchu – Gene Bryant
*Cyfarwyddwr cynorthwyol – Edward O'Fearna
*Cyfarwyddwr Ail Uned – Wingate Smith
*Effeithiau arbennig – Fred Sersen

## Manylion technegol
**Tystysgrif ffilm:** U

**Fformat saethu:** 35mm

**Lliw:** Du a Gwyn

**Lleoliadau saethu:** Adeiladwyd y pentref a’r lofa ffuglennol ar ransh Twentieth Century-Fox yn Nyffryn San Fernando, Califfornia. Ffilmiwyd hefyd ym Mynyddoedd Santa Monica ac ar Lwyfan 15 Stiwdios Twentieth century-Fox yn Los Angeles.

**Gwobrau:**

## Galeri

File:How Green Was My Valley 1.jpg
File:How Green Was My Valley 2.jpg
File:How Green Was My Valley 3.jpg
File:How Green Was My Valley 4.jpg
File:How Green Was My Valley 5.jpg
File:How Green Was My Valley 6.jpg
File:How Green Was My Valley 7.jpg
File:How Green Was My Valley 8.jpg
File:How Green Was My Valley 9.jpg
File:How Green was My Valley 10.jpg

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* Ronald L. Davis, *John Ford – Hollywood’s Old Master* (University Press of Oklahoma, 1995)
* Philip Dunne, *Take Two: A Life in Movies and Politics* (New York, 1980)
* Philip Dunne, *How Green Was My Valley – The Screenplay* (Santa Barbara, 1990)
* Gwenno Ffrancon, *Cyfaredd y Cysgodion: Delweddu Cymru a’i Phobl ar Ffilm 1935–51* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 2003)
* Gwenno Ffrancon, 'Y Graith Las ar Gynfas Arian: Delweddu'r Glöwr Cymreig ar Ffilm' yn G.H. Jenkins (gol.), *Cof Cenedl XIX: Ysgrifau ar Hanes Cymru* (Gomer, Llandysul, 2004), tt. 164–92.
* Dan Ford, *The Unquiet Man – The Life of John Ford* (London, 1979)
* Tag Gallagher, *John Ford – The Man and his Films* (Los Angeles, 1986)
* Mel Gussow, *Zanuck: Don’t Say Yes Until I Finish Talking* (London, 1971)
* Leonard Mosley, *Zanuck – The Rise and Fall of Hollywood‘s Last Tycoon* (London, 1985)
* Jeffrey Richards, *Films and British National Identity* (London, 1997)
* Peter Stead, ‘Wales in the Movies’ yn Tony Curtis (gol.), *Wales – The Imagined Nation* (Penybont ar Ogwr, 1986)
* Peter Stead, ‘Wales and Film’ yn T. Herbert a G. E. Jones (goln), *Wales Between The Wars* (Cardiff, 1988)
* Kate Woodward, ‘Gwyrdroi a Gweddnewid: datblygiadau diweddar yn y portread o Gymru ar ffilm’, *Cyfrwng: Cyfnodolyn Cyfryngau Cymru*, 3 (2006)

### Adolygiadau
* Bosley Crowther, ‘How Green Was My Valley’, *New York Times*, 29 Hydref 1941, t. 27.
* Dienw, ‘How Green was My Valley’, *Monthly Film Bulletin*, Cyf. 9, rhif 98, 28 Chwefror 1942, t. 18.
* ‘Welsh Film Arrives’, *Western Mail*, 19 Ebrill 1942, t. 2.
* Richard Mallet, ‘At the Pictures’, *Punch*, 202, rhif 5280, 13 Mai 1942, t. 392.
* Herman G. Weinberg, ‘News From New York’, *Sight and Sound*, 10, rhif 40, Gwanwyn 1942, t. 72.
* Hesgin, ‘Ffilm Gymreig Enwog’, *Y Faner*, 100, rhif 34, 26 Awst 1942, t. 7.
* Adolygiad Dilys Powell yn George Perry (gol.), *Dilys Powell – The Golden Screen* (London, 1989), tt. 30–1.
* George J. Mitchell, ‘*How Green Was My Valley* – A Verdant Classic’, *American Cinematographer*, 9, rhif 72 (Medi 1991).

### Erthyglau
* David Berry, ‘How green was my gall’, *Radical Wales*, 29 (1991), tt. 24–5.
* Gwenno Ffrancon, ‘Glan. Gofalus. Gwallgof: Datblygiad y portread ar sgrîn o’r Fam Gymreig’, *Cyfrwng: Cyfnodolyn Cyfryngau Cymru*, 4 (GPC, Ebrill 2007), tt. 71–86.
* Peter Stead, ‘How Green is My Valley Now?’, *New Welsh Review*, 4, rhif 3 (1991–2), tt. 4–9.

## Gwefannau
* 
*  *Reel Classics *
*  *Filmsite*

Categori:Ffilmiau 1941
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel