John Bryan

Roedd **John Bryan ** (1775 - 28 Mai 1856) yn weinidog yr Efengyl o Gymru ac un o brif sylfaenwyr Methodistiaeth Wesleaidd yng Nghymru.

## Cefndir 
Ganwyd Bryan yn Llanfyllin, Sir Drefaldwyn yn blentyn i John Bryan, dreser llain a Francis (née Symonds neu Sims) ei wraig . Does dim sicrwydd o union ddyddiad ei eni ond fe'i bedyddiwyd yn Eglwys Llanllyfni ar 15 Tachwedd 1775.. Symudodd ei rieni i fyw i Groesoswallt, ond arhosodd ef yn Llanfyllin a chael ei fagu gan ei ewyrth, John Rodgers.

Bu farw ei ewythr pan oedd John tua 12 oed, a bu hynny yn gryn golled iddo.

## Teulu 
Bu Bryan yn briod ddwywaith. Ei wraig gyntaf oedd Mary Griffith o Ruthun, bu hi farw ym 1821 yn Burslem. Priododd ei ail wraig, Margaret Dutton o Whitchurch yn Epsworth ym 1823. Rhwng y ddwy wraig bu gan Bryan o leiaf 15 o blant.

## Tröedigaeth at Wesleaeth 
Ar ôl marwolaeth ei ewyrth, gadawodd Llanfyllin am yr Amwythig. Symudodd oddi yno i Gorwen, ac o Gorwen i Gaer. Yng Nghorwen daeth o dan ddylanwad y Parch. John Jones, o Edern, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, ac ymaelododd a chapel yr enwad yn y Bala. Ond wedi symud o Gorwen i Gaer *ymollyngodd drachefn i ganlyn cwmni drwg, ac i arferion annuwiol*  Bu'n gweithio fel gweinidog cynorthwyol i Owen Davies a John Hughes, dau genhadwr di Gymraeg oedd yn gweithio yng nghanolbarth Cymru. Yn nyddiadur Bryan dyddiedig 21 Awst, 1801, cofnododd *"dechreuais ar waith y weinidogaeth trwy bregethu yng Nghorwen ar Ephes: vi-18, 19."* Ar derfyn ei ail flwyddyn fel gweinidog symudodd i Lerpwl i ofalu am y praidd Cymreig yno, cyn dychwelyd i Gymru drachefn ym 1804 i fugeilio yng nghylch Rhuthun.

Yng nghynhadledd 1815, penodwyd Bryan i lafurio ym mhlith y Cymry ym Manceinion. Yn achlysurol pregethai hefyd i'r Saeson a phrofodd mor boblogaidd ymysg y Saeson ag oedd ymysg y Cymry. Wedi marwolaeth y Parch Thomas Coke, olynydd John Wesley fel arweinydd y Wesleaid ym 1814 penderfynodd yr enwad i geisio sicrhau dyfodol eu cylchdeithiau mwy sefydledig yn Lloegr yn hytrach na chenhadu yng Nghymru a chafodd nifer o'r gweinidogion Cymraeg eu danfon i wasanaethu yn Lloegr ym 1816. Symudodd Bryan i Rochdale, gan ymroi yn llwyr i'r gwaith Seisnig. O Rochdale symudodd i'r Eglwys Wen, Swydd Amwythig, ac ym 1820, i Burslem. Yn Awst 1822, symudodd i Epworth, Swydd Lincoln. Bu anghydfod rhyngddo a'i eglwys yn Epworth, wedi iddo briodi Margaret Dutton, merch oedd wedi cael plentyn siawns. Ymadawodd a'r weinidogaeth ym 1824.

Symudodd i Leeds lle fu'n gweithio fel masnachwr te am saith mlynedd. Oddi yno symudodd i Gaernarfon gan barhau yn yr un fasnach. Yng Nghaernarfon ail gydiodd mewn pregethu ond fel lleygwr nid weinidog.

Er bod John Bryan yn masnachwr te doedd o ddim yn *tea total,* roedd yn hoff o'i beint ac yn wrthwynebus i'r achos dirwest.

## Marwolaeth 
Treuliodd Bryan gweddill ei oes yng Nghaernarfon gan wasanaethu fel blaenor a phregethwr. Bu farw yn ei gartref yn y dref ar 28ain Mai, 1856, yn 87 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym mynwent Llanbeblig.

Cyhoeddwyd cofiant iddo gan William Davies ym 1900 ''John Bryan a'i Amserau''

Cyfieithodd Bryan dros 50 o emynau Charles Wesley i'r Gymraeg 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Pregethwyr o Gymru
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru