open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blake Edwards

Roedd **Blake Edwards** (26 Gorffennaf 1922 - 15 Rhagfyr 2010) yn gyfarwyddwr ffilm, sgriptiwr, a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau a enillodd Wobr yr Academi am ei waith.

Ganwyd William Blake Crump yn Tulsa, Oklahoma, yn fab i gyfarwyddwr llwyfan. Dechreuodd ei yrfa fel actor a sgriptiwr, gan gynnwys saith sgript ar gyfer Richard Quine.

Ail wraig Edwards oedd yr actores Julie Andrews.

## Ffilmograffiaeth 
**Bring Your Smile Along* (1955)
**He Laughed Last* (1956)
**Mister Cory* (1957)
**This Happy Feeling* (1958)
**Operation Petticoat* (1959)
**High Time* (1960)
*''Breakfast at Tiffany's* (1961)
**Experiment in Terror* (1962)
**The Grip Of Fear* (1962)
**Days of Wine and Roses* (1962)
**The Pink Panther* (1963)
**A Shot in the Dark* (1964)
**The Great Race* (1965)
**What Did You Do in the War, Daddy?* (1966)
**Gunn* (1967)
**The Party* (1968)
**Darling Lili* (1969)
**Wild Rovers* (1971)
**The Carey Treatment* (1972)
**The Tamarind Seed* (1974)
**The Return of the Pink Panther* (1975)
**The Pink Panther Strikes Again* (1976)
**Revenge of the Pink Panther* (1978)
**10* (1979)
**S.O.B.* (1981)
**Trail of the Pink Panther* (1982)
**Victor Victoria* (1982)
**Curse of the Pink Panther* (1983)
**The Man Who Loved Women* (1983)
**Micki and Maude* (1984)
**A Fine Mess* (1986)
**That's Life* (1986)
**Blind Date* (1987)
**Sunset* (1988)
**Skin Deep* (1989)
**Switch* (1991)
**Son of the Pink Panther'' (1993)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2010
The Man with the Golden Gun

Gallai ***The Man with the Golden Gun*** gyfeirio at:

* *The Man with the Golden Gun (nofel)*, nofel gan Ian Fleming
* *The Man with the Golden Gun*, ffilm James Bond seiliedig ar y nofel
Dolwen

Pentref bychan yng nghymuned Betws-yn-Rhos, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Dolwen**. Fe'i lleolir ar groesffordd lle mae'r B5383 o Fae Colwyn yn cwrdd â'r B5381 sy'n cysylltu Glan Conwy, i'r gorllewin, a Llanelwy i'r dwyrain. Y dref agosaf yw Bae Colwyn, tua 4 milltir i'r gogledd.

Llifa dwy o isafonydd Afon Dulas heibio i'r pentref ar ei ffordd o'r bryniau i aberu ym Môr Iwerddon ger Llanddulas. Yr enw ar un o'r isafonydd hyn ers talwm oedd Afon Dhôl Wen (c1700), sef tarddiad enw'r pentref.

Cyfeirir at y pentref am y tro cyntaf mewn dogfen sy'n dyddio o 1546.

## Cyfeiriadau
Categori:Betws-yn-Rhos
Categori:Pentrefi Conwy
Dawn, Conwy

Pentref bychan yng nghymuned Betws-yn-Rhos, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Dawn**. Fe'i lleolir ar groesffordd wledig tua 5 milltir i'r de o Fae Colwyn. Y pentrefi agosaf yw Trofarth i'r de-orllewin a Dolwen i'r gogledd-ddwyrain, tra bod Llangernyw yn gorwedd tua 3 milltir i'r de.

Ceir Mynydd Branar (324 m) ger y pentref. Llifa Afon Dulas trwy'r pentref ar ei ffordd o'r bryniau i aberu ym Môr Iwerddon ger Llanddulas.

250px|bawd|dim|Ffermdir ger Dawn

## Cyfeiriadau
Categori:Betws-yn-Rhos
Categori:Pentrefi Conwy
Castell Čachtice

250px|bawd|Castell Čachtice

Castell yn Slofacia yw **Castell Čachtice** (Slofaceg: *Čachtický hrad*, Hwngareg: *Csejte vára*). Fel **Castell Csejte** fe'i cysylltir a hanes a chwedl y Gowntes Erzsébet Báthory (Elisabeth Báthory), a lysenwir weithiau "Cowntes Draciwla".

Saif y castell ger pentref Čachtice. Cafodd ei adeiladu ganol y 13g gan Kazimir o Dŷ Hont-Pázmány i warchod y ffordd i gyfeiriad Morafia. Yn nes ymlaen, daeth i feddiant Máté Csák, y teulu Stibor, ac wedyn i'r "Arglwyddes Waedlyd" Elisabeth Báthory. Roedd Čachtice, gyda'r tir a'r pentrefi o'i gwmpas, yn anrheg priodas gan y teulu Nádasdy ar achlysur priodas Elisabeth a Ferenc Nádasdy yn 1575.

## Dolenni allanol
*  Hanes y Castell a'r Gowntes

Cachtice
Trenčín

200px|bawd|Trenčín o'r castell
Dinas yng ngorllewin Slofacia yw **Trenčín** (Almaeneg: *Trentschin*; Hwngareg: *Trencsén*), a leolir yng nghanol dyffryn Afon Váh ger y ffin â'r Weriniaeth Tsiec, tua 120&nbsp;km (75 milltir) o Bratislava. Gyda phoblogaeth o 56,000, dyma'r nawfed ddinas yn y wlad sy'n ganolfan weinyddol Rhanbarth Trenčín a Dosbarth Trenčín. Dominyddir y ddinas gan gastell canoesol sy'n sefyll ar graig uchel.

## Dolenni allanol 
* Gwefan y ddinas

Categori:Dinasoedd Slofacia
Erzsébet Báthory

250px|bawd|Y Gowntes Erzsébet Báthory
Cowntes Hwngaraidd oedd **Erzsébet Báthory** (Hwngareg: *Erzsébet Báthory*; Slofaceg: *Alžbeta Bátoriová*; Tsieceg: *Alžběta Báthoryová*; Pwyleg: *Elżbieta Batory*; hefyd *Elisabeth Bathory* neu *Elizabeth Báthory*, 7 Awst 1560 – 21 Awst 1614), aelod o'r teulu Báthory sy'n enwog am amddiffyn Hwngari yn erbyn ymosodiadau Ymerodraeth yr Otomaniaid. Mae hi'n adnabyddus fel un o'r llofruddesau cyfresol mwyaf mewn hanes y cyfeirir ati yn aml fel y "Gowntes Waedlyd" neu "Arglwyddes Waedlyd Csejte", ar ôl y castell ger Trencsén (Trenčín), yn Nheyrnas Hwngari (Slofacia heddiw), lle treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes fel oedolyn.

Priododd Ferenc Nádasdy yn 16 oed a symudodd i fyw yng Nghastell Csejte (Castell Čachtice) ym mynydyddoedd y Carpatiau. Roedd hi'n ferch ddysgedig a fedrai ddarllen Lladin, Groeg ac Almaeneg. Ar ôl marwolaeth ei gŵr, cafodd hi a phedair merch yn ei gwasanaeth eu cyhuddo o arteithio a lladd rhai cannoedd o forwynion a merched ifainc, gyda un tyst yn ei chyhuddo o ladd dros 600, er iddi gael ei dyfarnu yn euog mewn 80 cyhuddiad yn unig. Dywedir i hynny ddigwydd dros gyfnod o ryw ugain mlynedd, o tua 1590 hyd 1610. Yn 1610, cafodd ei charcharu yng Nghastell Csejte, lle arosodd mewn asgell o stafelloedd wedi'u bricio i mewn hyd at ei farwolaeth 4 mlynedd yn ddiweddarach yn 54 oed. Ni safodd mewn brawf llys swyddogol.

O ganlyniad i hanes Erzsébet Báthory, cafwyd sawl adroddiad, hanesyn a chwedl gwerin amdani yn honno ei bod yn ymdrochi mewn gwaed morwynion er mwyn cadw ei hieuenctid, ond ymddengys nad oes sail hanesyddol i'r adroddiadau hyn o gwbl. Mae'r chwedlau hyn wedi arwain at ei chymharu â Vlad III Dracula (*Vlad the Impaler*) o Wallachia, y cymeriad y seilir ffigwr y fampir ffuglennol Cownt Draciwla arno, yn rhannol, ac i lysenwau poblogaidd diweddar fel "Cowntes Draciwla".

Ond mae llawer sy'n ansicr ynghylch hanes y llofruddiaethau. Mae rhai haneswyr yn barnu fod rhesymau gwleidyddol-grefyddol am y cyhuddiadau am fod Erzsébet yn aelod amlwg o deulu Protestant grymus mewn gwlad gyda'r mwyafrif yn Gatholigion. Dywedir hefyd fod dyddiadur y Gowntes dan glo hyd heddiw yn archifdy'r wladwriaeth yn Budapest, ond does dim modd cadarnhau hynny.

Fel cymeriad ffuglennol, mae'r Gowntes wedi cael ei phortreadu mewn sawl ffilm a llyfr arswyd neu wedi eu ysbrydoli, yn cynnwys y ffilm Hammer *Countess Dracula*.

Categori:Genedigaethau 1560
Categori:Marwolaethau 1614
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Hanes Hwngari
Categori:Llên gwerin
Categori:Llofruddiaeth
Saint John's

Gallai '''Saint John's**, ysgrifennir hefyd **St John's''', gyfeirio at un o nifer o leoedd:

*Saint John's, prifddinas Antigwa a Barbiwda
*St. John's, prifddinas talaith Newfoundland a Labrador, Canada
*St. Johns, Arizona, tref yn yr Unol Daleithiau
*St. Johns, Illinois, tref yn yr Unol Daleithiau
*St. Johns, Michigan, tref yn yr Unol Daleithiau
Saint John's, Antiga a Barbwda

bawd|250px|Lleoliad Saint John's

Prifddinas a dinas fwyaf Antiga a Barbwda yn y Caribî yw '''Saint John's'''. Roedd y boblogaeth yn 24,226 yn 2000.

Saif Saint John's ar ynys Antiga. Mae'n borthladd pwysig, yn allforio cotwm, siwgwr a rwm.


Categori:Aneddiadau Antiga a Barbwda
Categori:Dinasoedd y Caribî
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
Antigua

Gallai **Antigua** gyfeirio at:

*Antigwa (ynys), ynys yn y Caribî
*Antigwa a Barbiwda, y wlad sy'n cynnwys ynys Antigua
*Antigua, Fuerteventura, tref yn Sbaen
*Antigua, Guatemala, tref yn Guatemala
Antiga (ynys)

Ynys yn y Caribî yw **Antiga**. Mae'n ffurfio rhan o wlad Antiga a Barbwda.

Mae gan yr ynys arwynebedd o 280&nbsp;km², a phoblogaeth o tua 80,161 (yng nghyfrifiad 2011). Dinas fwyaf yr ynys, a phrifddinas Antiga a Barbwda, yw Saint John's.  Mae'r economi yn ddibynnol ar dwristiaeth yn bennaf, gyda'r diwydiant amaeth yn gwasanaethu'r farchnad ar yr ynys.

Cyrhaeddodd Christopher Columbus yr ynys yn 1493, a'i henwi ar ôl eglwys gadeiriol Sevilla, Santa Maria la Antigua. Ceisiodd y Prydeinwyr feddiannu'r ynys yn 1632, ond fe'u gyrrwyd ymaith gan y trigolion brodorol, y Caribiaid. Dychwelasant yn 1663 a chipio'r ynys.

bawd|dim|250px|Llun lloeren o Antiga

## Cyfeiriadau
Categori:Antilles Leiaf
Categori:Daearyddiaeth Antiga a Barbwda
Categori:Ynysoedd y Caribî
De-ddwyrain Asia

bawd|dde|400px

Rhanbarth daearyddol yn Asia yw **De-ddwyrain Asia**. Mae'n cynnwys rhan o dir mawr Asia a rhai miloedd o ynysoedd. Mae gwledydd De-ddwyrain Asia fel a ganlyn:

* Brwnei
* Cambodia
* Y Philipinau
* Indonesia
* Laos
* Maleisia
* Myanmar
* Dwyrain Timor
* Singapôr
* Gwlad Tai
* Fietnam

Mae gan y rhanbarth arwynebedd o tua 4 miliwn km² a phoblogaeth o dros 550 miliwn. O'r rhain, mae un rhan o bump (110 milwn) yn byw ar ynys Jawa, sy'n rhan o Indonesia.

## Gweler hefyd 
* ASEAN

Categori:Rhanbarthau Asia
Vulcana

200px|bawd|'Vulcana' ar glawr *La Santé par les Sports*

Dynes gref broffesiynol oedd **Vulcana**, sef **Kate Williams** (1875 – 1946), a elwir hefyd yn **Kate Roberts**. Ganed hi i rieini o dras Wyddelig yn Y Fenni, Sir Fynwy.

Gyda'r dyn cryf William Hedley Roberts, a adnabyddid fel 'Atlas', aeth ar daith berfformio mewn theatrau yng ngwledydd Prydain, Ewrop ac Awstralia, gan berfformio wrth yr enw 'The Atlas and Vulcana Group of Society Athletes'.

## Gyrfa 
Yn bymtheg oed, cyfarfu Kate Williams a William Roberts yn y gymnasium lleol i ferched a redai yn Y Fenni. Roedd William Roberts yn ŵr priod, ond syrthiodd y ddau mewn cariad ac aethant i ffwrdd gyda'i gilydd. Perfformiodd y ddau am y tro cyntaf ym Mhontypwl ac aethant wedyn i Lundain gan berfformio fel 'Atlas a Vulcana'.

Cafodd Vulcana ei llwyddiant mwyaf yn Ffrainc, gan wneud enw iddi'i hun yn y *Halterophile Club de France* a chael ei llun ar glawr y cylchgrawn poblogaidd *La Santé par les Sports*. Cafodd dros gant o fedalau yn ystod ei gyrfa.

Roedd hi'n enwog am ei champau arwrol hefyd, yn cynnwys achub plentyn rhag boddi yn Afon Wysg yn 1901: derbyniodd fedal am hynny.

Symudodd Vulcana ac Atlas i Lundain yn y 1920au, ac ymddeolodd y ddau yn 1932. Cafodd Vulcana ei thrawo gan fodur yn Llundain yn 1939; bu bron iddi farw ond er iddi gael nam ar yr ymenydd goroesodd hyd 1946. Bu farw ei gŵr a'i merch ieuengaf yn yr un flwyddyn, ychydig cyn ei marwolaeth hi.

## Coffhád 
Cofir am Vulcana yn enw'r 'Vulcana Women's Circus', gyda'i bencadlys yn ninas Brisbane, Awstralia, a enwir ar ei hôl.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan am Atlas & Vulcana

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Chwaraewyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o'r Fenni
Pamiers

200px|bawd|Stryd yn Pamiers

Dinas a *commune* yn ne Ffrainc yw **Pamiers** (Ocsitaneg: *Pàmias*). Fe'i lleolir yn *département* Ariège,  *région* Ocsitania. Poblogaeth: 13,417 (1999). Mae'n gorwedd ar lan Afon Ariège yn nhroedfryniau'r Pyreneau Ffrengig.

Lleolir sedd Esgob Pamiers yn Eglwys Gadeiriol Pamiers, yn y ddinas.

## Enwogion 
* Marc-Guillaume Alexis Vadier (1736-1828), gwleidydd adeg y Chwyldro Ffrengig
* Gabriel Fauré (1845-1924), cyfansoddwr
* Théophile Delcassé (1852-1923), gwladweinydd
* Pab Benedict XII

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas

Categori:Cymunedau Ariège
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Asid wrig

bawd|dde|200px|Fformiwla Asid Wrig
bawd|dde|200px|Moleciwlau o Asid Wrig
Cyfansoddyn organig ydy **asid wrig** neu **asid iwrig** (Saesneg: *uric asid*) wedi ei wneud allan o garbon, nitrogen, ocsigen a hydrogen a chanddo isfformiwla o: C5H4N4O3.

## Bioleg 
Mewn bodau dynol a theulu'r epaod, asid iwric ydy diwedd y broses o ocsideiddio (neu dorri i lawr) y piwrin y metaboledd, gan wedyn ei ysgarthu yn yr wrin (neu biso). Gwelir ar unwaith fod cysylltiad rhwng y ddau air: wrin a wrig. Yn y rhan fwyaf o anifeiliaid, fodd bynnag, mae'r ensym wricas (uricase) yn ocsideiddio'r asid wrig ymhellach fyth gan ei droi'n *allantoin*.

## Asid wrig uchel 
### Gowt 
Math o wynegon (neu arthritis) ydy gowt sy'n cael ei achosi gan ormod o asid wrig.

### Syndrom Lesch-Nyhan 
Credir fod yr afiechyd prin hwn yn etifeddol, ond mae'n ymwneud hefyd gyda gormod o asid wrig yn y corff.

### Afiechydon cardiofasgiwlar 
er fod yr asid hwn yn gweithredu fel gwrthocsidant, mae gormodedd ohono'n cael ei gysylltu gyda phroblemau'n ymwneud â'r galon.

### Clefyd y siwgwr 
Gwyddys am y cysylltiad rhwng gormodedd o asid wrin a chlefyd y siwgwr ers cychwyn yr 20ed ganrif.

### Syndrom metabolaidd 
Cysylltiad arall.

### Asid wrig yn creu cerrig 
Pan nad yw'n hydoddi, gall yr asid hwn grisialu gan greu cerrig.

## Asid wrig isel 
### Multiple sclerosis 
Mae ychwanegu asid wrin (drwy dabledi inosine) yn gymorth i'r claf.

## Cyfeiriadau 
Wrig
Foix

250px|bawd|Golygfa ar Foix

:''Am yr afon o'r un enw gweler Afon Foix, Catalunya.*

Dinas a *commune* yw **Foix** (Occitaneg: *Fois*, [ˈfujs, ˈfujʃ]; Catalaneg: *Foix'', [ˈfoʃ]), sy'n brifddinas département Ariège yn Ffrainc. Gyda phoblogaeth o 9,109 o bobl (cyfrifiad 1999), Foix yw'r briffddinas *département* leiaf yn Ffrainc. Fe'i lleolir i'r de o Toulouse, heb fod yn nepell o'r ffin â Sbaen ac Andorra.

Sefydlwyd capel yn Foix gan Siarlymaen, a ddaeth yn abaty wedyn. Bu'n brif ddinas cyn Swydd Foix.

## Enwogion 
* Charles de Freycinet (1828-1923), gwladweinydd a phrif weinidog.

## Gweler hefyd 
* Castell Foix

## Dolenni allanol 
*  Cyngor Foix

Categori:Cymunedau Ariège
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Dwyrain Asia

bawd|250px|Dwyrain Asia yn ôl y diffiniad arferol mewn gwyrdd tywyll, yn ôl y diffiniad ehangaf mewn gwyrdd golau

Un o ranbarthau daearyddol cyfandir Asia yw **Dwyrain Asia**. Mae gan y rhanbarth (fel y'i diffinnir yn gyffredinol) arwynebedd o 6,640,000&nbsp;km². Mae'n cynnwys y gwledydd canlynol:

* Gweriniaeth Pobl Tsieina (yn cynnwys Hong Cong a Macau)
* Taiwan
* Gogledd Corea
* De Corea
* Japan
* Mongolia

Yn wleidyddol, gall y term gynnwys Sinkiang, Qinghai a Tibet, sydd wedi eu hymgorffori yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina. Gall Siberia weithiau gael ei gynnwys yn Nwyrain Asia, ond fel rheol mae'n ffurfio Gogledd Asia.


Categori:Rhanbarthau Asia
Rwbela

Mae **rwbela** (neu'r **Frech Almaenig**) yn haint ysgafn ac mae’n cael ei hachosi gan feirws heintus. Mae'n parhau ar gyfartaledd o ddiwrnod i dridiau. Ystyr y gair Lladin Rwbela ydy "y peth bach coch" smotiau cochion a elwir yn exanthem gan y meddyg.

Fe'i cynhwysir yn y brechlyn trifflyg MMR (sef: brech goch, clwy pennau (y dwymyn doben) a rwbela). Cynghorir merched beichiog i beidio â chael brechiad rhag rwbela tra’u bod yn feichiog. Yn aml, mae'r claf yn ei ddal heb sylwi ar hynny. Ond os yw baban yn y groth yn ei ddal, gall fod yn ddifrifol. Gall rwbela achosi niwed difrifol i olwg, clyw, calon ac ymennydd y babi.

Drwy ddiferion pitw, bach o ddŵr y mae'n ymledu, fel arfer wrth i glaf besychu a thisian ond gall y feirws hefyd fyw ar y croen neu mewn iwrein.

Plant sy'n ei ddal fel arfer. Mae'n cysgu (neu'n "inciwbeiddio") yn y corff am gyfnod o bythefnos i dair wythnos cyn i'r symptomau cael eu gweld. Mae’n achosi brech a gall chwyddo'r chwarennau ac achosi llwnc tost (dolur gwddf) a chur pen.

## Gweler hefyd 
* Yr Eryr (afiechyd)
* Dolur annwyd
* Brech goch
* Brech ieir
* Brech wen
* Rhestr o afiechydon a phlanhigion gyda rhinweddau meddygol

Categori:Afiechydon
IPhone

Ffôn clyfar a gynlluniwyd a gwerthwyd gan Apple Inc. yw'r **iPhone**.
Gwerthwyd dros 21 miliwn erbyn ail chwarter 2009. Lansiwyd yr iPhone gwreiddiol ar y 29ain o Fehefin 2007.

Mae gan yr iPhone nifer wahanol o ffwythiannau, yn union fel cyfrifiadur personol, ond mae'n llawer llai mewn maint. Mae'n ffôn symudol ac felly mae'n gwneud galwadau diwifr ac yn medru danfon negeseuon testun. Gall gysylltu â'r rhyngrwyd ar gyfer e-bostio, gwahanol gymwysiadau, ac mae ganddo borwr we ei hun sef Safari. Mae calendr a chamera ganddo, yn ogystal â nifer o gymwysterau sy'n gwneud y ddyfais yn debyg i drefnydd personol. Mae'r holl ffwythiannau hyn yn cael eu rheoli ar y sgrin gyffwrdd sy'n gorchuddio wyneb y ddyfais.

## Gweler hefyd 
* iPod
* Apple Inc.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffonau symudol
Carpathia

Gallai **Carpathia** gyfeirio at:

# Y Carpatiau (enw amgen: Mynyddoedd Carpathia), cadwyn o fynyddoedd yn Ewrop
# RMS Carpathia, llong y bu ganddi ran bwysig mewn achub pobl o'r RMS Titanic pan suddodd yn 1912
# *Montes Carpatus* ('Mynyddoedd Carpathia'), ar y Lleuad
# Ruthenia Garpathiaidd, rhanbarth hanesyddol yng Nghanolbarth Ewrop
Gogledd Asia

bawd|250px|Lleoliad Gogledd Asia (glas)

Un o ranbarthau daearyddol Asia yw **Gogledd Asia**. Mae'n cynnwys y rhan Asiaidd o Rwsia (rhan Rwsaidd Siberia a Dwyrain Pell Rwsia), a Mongolia. Yn Siapan, cyfeirir at y rhanbarth fel **Gogledd-ddwyrain Asia**.

Mae'r rhanbarth yn ymestyn o fynyddoedd yr Wral hyd at Ddwyrain Pell Rwsia ar y Cefnfor Tawel, gyda'r mynyddoedd uchaf yn y de a'r dwyrain.

## Gweler hefyd
* Gwastadedd Gorllewin Siberia

Categori:Rhanbarthau Asia
Dawlish

Tref a phlwyf sifil ar arfordir de Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Dawlish**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Teignbridge. Saif 12 milltir o Gaerwysg. Mae Caerdydd 102.3 km i ffwrdd o Dawlish ac mae Llundain yn 257.3&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Exeter sy'n 16.4&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 15,257.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Teignbridge
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Categori:Trefi Dyfnaint
Papua

Gallai **Papua** neu **Papwa** gyfeirio at:

* Papua Gini Newydd, gwlad ar ran ddwyreiniol ynys Gini Newydd
* Papua, talaith o Indonesia, ar ran orllewinol ynys Gini Newydd
Halmahera

Un o'r ynysoedd sy'n ffurfio Indonesia yw **Halmahera**. Saif yng ngogledd Maluku, rhwng Sulawesi a Papua, yn union ar linell y cyhydedd.

Halmahera yw'r fwyaf o'r ynysoedd sy'n ffurfio Maluku, gydag arwynebedd o 17.780&nbsp;km², a phoblogaeth o tua 140.000. Mae'r copa uchaf 1630 medr uwch lefel y môr. Gerllaw, ceir nifer o ynysoedd llai, yn cynnwys Ternate a Tidore.

Y Sbaenwyr a'r Portiwgeaid oedd yr Ewropeaid cyntaf i gyrraedd yr ynys, tua 1525. Yn 1660, daeth yn eiddo'r Iseldiroedd.

bawd|dim|250px|Lleoliad Halmahera yn Indonesia

Categori:Ynysoedd Indonesia
Dartmouth

Gallai **Dartmouth** gyfeirio at:

## Lleoedd
*Dartmouth, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr
*Dartmouth, Victoria, Awstralia
*Dartmouth, Nova Scotia, Canada
*Dartmouth, Massachusetts, UDA

## Arall
* HMS *Dartmouth*, enw ar wyth long
*Iarll Dartmouth, pendefigaeth Seisnig
*Argae Dartmouth, Awstralia
----
De-orllewin Asia

bawd|350px|De-orllewin Asia

Rhanbarth daearyddol yn Asia yw **De-orllewin Asia**. Ambell dro defnyddir y term **Gorllewin Asia**, yn arbennig wrth drafod archaeoleg, ac mae'r Cenhedloedd Unedig yn rhoi Twrci, Armenia, Georgia ac Aserbaijan yng Ngorllewin Asia.

Yn gyffredinol, ystyrir fod De-orllewin Asia yn cynnwys:

* Armenia
* Bahrain
* Catar
* Coweit
* Cyprus
* Gaza
* Gwlad Iorddonen
* Iran
* Irac
* Israel
* Libanus
* Oman
* Sawdi Arabia
* Sinai (rhan o'r Aifft)
* Syria
* Yr Emiradau Arabaidd Unedig
* Y Lan Orllewinol
* Iemen
* Rhannau Asiaidd y gwledydd canlynol:
** Aserbaijan
** Georgia
** Twrci

Categori:Rhanbarthau Asia
Cullompton

Tref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, yw **Cullompton**. Saif ar lan Afon Culm ger traffordd yr M5. Lleolir 12 milltir o Gaerwysg a 6 milltir o Tiverton. Mae plwyf Cullompton yn cynnwys ardal o 8000 acer ac yn ymestyn 7 milltir ar hyd dyffryn Culm.

## Cysylltiadau Rhyngwladol
Mae Cullompton wedi'i gefeillio â:

* Gwitalmeze, Llydaw

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* Judy Morris, *The Second Book of Cullompton* (Wellington, Gwlad yr Haf: Halsgrove, 2007)

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Cullompton 
*  Cullyonline 
*  Cullompton Traffic & Conservation Issues
*  How to Regenerate Cullompton?

Categori:Ardal Canol Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Categori:Trefi Dyfnaint
Tour de France 2009

bawd|450px|Llwybr y daith yn 2009
**Tour de France 2009** oedd y 96ed rhifyn o'r Tour de France. Datganwyd lle byddai'r rhifyn hwn yn dechrau gan y Tywysog Albert yn Monaco ar 14 Rhagfyr 2007. Dechreuodd y ras ar 4 Gorffennaf yn Monaco gyda threial amser unigol 15 cilomedr o hyd. Roedd y cwrs yn cynnwys rhan o'r Circuit de Monaco. Dechreuodd Cymal 2 yn Monaco hefyd.

Ymwelodd y ras a chwe gwlad: Monaco, Ffrainc, Sbaen, Andorra, y Swistir a'r Eidal. Roedd y ras yn gyfanswm o 3445 cilomedr o hyd, gan gynnwys 93 cilomedr o dreialon amser. Roedd saith cymal mynyddig a thri yn gorffen fyny allt, ac un cymal ar fynydd-canolig. Cynhaliwyd treial amser tîm am y tro cyntaf ers 2005, a chynhaliwyd y treial amser unigol byrraf ers 1967, roedd y cymal olaf yn un fynyddig am y tro cyntaf yn hanes y Tour.

Yn ystod y blynyddoedd diweddar, mae'r syniad wedi cael ei grybwyll o leihau faint o gyfathrebu sydd yn mynd ymlaen rhwng rheolwyr y ras a'r reidwyr yn ystod y cymalau. Bwriadwyd arbrofi gyda hyn yng nghymalau 10 ac 13 yn 2009, wrth wahardd defnydd darnau-clust.

## Timau 
Gwahoddwyd 20 o dimau i gymryd rhan yn ras 2009. Maent yn cynnwys 17 o'r 18 tîm UCI ProTour (pob un heblaw Fuji-Servetto), yn ogystal â thri tîm arall a ddewiswyd ar hap: Skil-Shimano, Cervélo TestTeam ac Agritubel. Mae pob tîm yn cychwyn y ras gyda 9 reidiwr, felly mae 180 o seiclwyr yn cymryd rhan.

Yr 20 tîm yw:

### Reidwyr 
Roedd y ffefrynnau i ennill y ras yn cynnwys enillydd 2008 Carlos Sastre, enillydd 2007  Alberto Contador, enillydd Giro d'Italia 2009 winner Denis Menchov a Cadel Evans a oedd wedi gorffen yn ail ddwy waith. Dychwelodd Lance Armstrong, a oedd wedi ymddeol ar ôl ennill y ras rhwng 1999 a 2005, i gystadlu ar yn un tîm a Contador.

Ni ddewiswyd Alejandro Valverde i gystadlu gan dîm Caisse d'Epargne, er mai ef oedd arweinydd y tîm. Gorffennodd yn y deg uchaf yn y Tour yn y ddwy flynedd cynt, a cysidrwyd ef yn un o'r ffefrynnau i ennill. Derbyniodd waharddiad ym mis Mai 2009, gan y Pwyllgor Olympaidd Eidaleg, yn ei wahardd rhag cystadlu yn yr Eidal. Mae'r Tour yn teithio trwy'r Eidal yn ystod cymal 16 felly nid oedd yn bosibl iddo gystadlu.

Torrodd y newyddion ynglŷn ag ail-brofi sampl tu-allan-i-gystadleuaeth 2007 Thomas Dekker tair diwrnod cyn dechrau'r ras; tynnodd ei dîm, Silence Lotto, ef allan o'r ras yn syth.

## Cymalau 
## Arweinwyr y dosbarthiadau 
;Pan mae un reidiwr yn arwain mwy nag un gystadleuaeth ar ddiwedd cymal mae'n derbyn pob crys, ond dim ond un crys gaiff wisgo'r diwrnod canlynol. Mae'n gwisgo crys y gystadleuaeth bwysicaf (yn y drefn yma - melyn, gwyrdd, dot polca, gwyn). Mae'r crysau eraill a ddeillir gan y reidiwr yn cael eu gwisgo gan y reidiwr sy'n ail yn y gystadleuaeth eilradd honno (neu'r trydydd, pedwerydd reidiwr ayb. fel bo'r angen).
*Cymal 2, gwisgodd Bradley Wiggins y crys gwyrdd

## Cyfeiriadau 
2009
Categori:2009
Gŵyl Rhuthun

Gŵyl gerddorol a ddiwylliannol a gynhelir yn Rhuthun, Sir Ddinbych ydy Gŵyl Rhuthun, a sefydlwyd yn 1994.

## Dechrau'r Wyl 
Cafodd yr Ŵyl ei greu yn dilyn cyfeillio hefo'r dref Brieg yn Llydaw yn 1993.

Mae'r Ŵyl yn wythnos o ddigwyddiadau a gweithgareddau gyda'r uchafbwynt 'Top Dre' yn cael ei gynnal ar Sgwâr Sant Pedr, Rhuthun.

## Pwyllgor 
Mae'r trefniadau yn cael eu trefnu gan pwyllgor wirfoddol, sydd wedi bod yn cyfarfod yn rheolaidd ers 1993.

### Pwyllgor 2019 - 20: 
Gwion Tomos-Jones

Jim Bryan

Robert Price

Rosie Hughes

John Anderson

Ymhlith yr artistiaid yn 2009 yr oedd: Gwibdaith Hen Frân, Fflur Dafydd, Daniel Lloyd a Mr Pinc, Black Umfolosi 5, John Rogers (gitar), Dylan Cernyw (telyn) a Dr Jazz.

## Dolenni allanol
* Gwefan Gŵyl Rhuthun 

Rhuthun
Categori:Rhuthun
Categori:Sefydliadau 1994
Gini Newydd

Ynys i'r gogledd o Awstralia yw **Gini Newydd** (Indoneseg: *Pulau Irian*). Hi yw ynys ail-fwyaf y byd, gydag arwynebedd o 786,000&nbsp;km². Mae poblogaeth yr ynys tua 6,900,000.

Rhennir yr ynys rhwng gwlad Papua Gini Newydd yn y dwyrain ac Indonesia yn y gorllewin, gyda'r rhan Indonesaidd wedi ei rhannu yn ddwy dalaith, Papua a Gorllewin Papua.

bawd|dim|250px|Lleoliad Gini Newydd

Categori:Ynysoedd Indonesia
Categori:Ynysoedd Papwa Gini Newydd
Annecy

Cymuned yw **Annecy** (***Èneci*** / ***Ènneci*** yn iaith Arpitan), a leolir yn *département* Haute-Savoie, *région* Auvergne-Rhône-Alpes, de-ddwyrain Ffrainc. Safai ar lan gogleddol Llyn Annecy (''Lac d'Annecy''), 35 cilomedr i'r de o Geneva.

## Dolenni Allanol 
* Gwefan Swyddogol Annecy

Categori:Cymunedau Haute-Savoie
Brenin y Mynyddoedd

Teitl a roddir i'r dringwr gorau mewn ras seiclo ar y ffordd yw **Brenin y Mynyddoedd**; fel arfer **Dosbarthiad y Mynyddoedd** yw'r enw ar y gystadleuaeth hon yn swyddogol. Defnyddir term tebyg, **Brenhines y Mynyddoedd** mewn rasys seiclo merched.

Tra gall y teitl gael ei roi i'r reidiwr sy'n cyrraedd brig y mynydd gyntaf mewn rasys un dydd, defnyddir yn amlach mewn rasys sawl cymal, er enghraifft y Tour de France, Giro d'Italia, Vuelta a España neu'r Tour of California, lle mae pwyntiau yn cael eu casglu dros bob cymal.

Yn y Tour de France, ar gopa pob mynydd sylweddol, gwobrwyir pwyntiau i'r reidwyr sydd cyntaf dros y top. Caiff pob mynydd ei chategoreiddio, o 1 (yr anoddaf) i 4 (yr hawsaf) yn seiliedig ar ba mor serth a pha mor hir ydynt. Yn y Tour de France, mae pumed categori, *Hors categorie* (tu allan i gategori) yn cael ei ddefnyddio ar gyfer mynyddoedd anodd iawn uwchben categori 1.

Categori:Seiclo
Böhse Onkelz

Band roc Almaenig oedd **Böhse Onkelz**. Sefydlwyd y band ym mis Tachwedd 1980 yn Hösbach  gan Stephan "Der W" Weidner, Kevin Russell a Peter "Pe" Schorowsky, fel band roc pync wedi eu dylanwadu gan fandiau megis y Sex Pistols a'r Ramones.

Mae'r enw yn gam-sillafiad pwrpasol o "ewythrod drwg" (*böse Onkels*), sy'n derm plentynnaidd Almaeneg am oedolion drwg. Yn ôl Weidner ar eu DVD "20 Jahre: Live in Frankfurt", crewyd yr enw pan ddygwyd sled gan rai yn eu harddegau, a dywedodd un ohonynt "Hey, da sind die bösen Onkels schon wieder" (Hei, dacw'r ewythrod drwg yn dwad eto).

Arhosodd aelodau'r band yr un peth tan i Matthias Röhr (a gafodd y llysenw Gonzo ar ôl albwm Ted Nugent 'r un enw) ymuno ym 1981. Yn gerddorol, ef oedd y mwyaf profiadol yn y grŵp; roedd wedi bod yn chwarae gîtar am chwe mlynedd, ac wedi bod yn aelod o fandiau eraill megis *Antikörper*. Gan fod Weidner eisoes yn chwarae'r gîtar, dechreuodd Matthias ar y gîtar fâs, ond cyfenewidiodd y ddau offerynnau cyn rhyddhau *Soundtracks zum Untergang 2*. Roedd y band yn weithgar yn ardal Frankfurt am Main i gychwyn.

## Dolenni allanol
*onkelz.com  (Saesneg)
*onkelz.de (Almaeneg)

Categori:Bandiau Almaenig
Crys Melyn

bawd|200px|Y crys melyn

Y **Crys Melyn** (Ffrangeg: *Maillot Jaune*) yw'r crys a wisgir gan arweinydd dosbarthiad cyffredinol sawl ras seiclo, y mwyaf o nôd, a'r cyntaf i'w gyflwyno yw'r Tour de France. Mae'n galluogi i'r reidiwr sy'n arwain ras sawl cymal i allu gael ei adnabod yn hawdd yng nghanol y grŵp.

## Sut mae'n cael ennill 
Penderfynir enillydd y Tour de France, a rasys seiclo sawl cymal eraill, gan weithio allan cyfanswm yr amser a gymerodd reidiwr i gwblhau pob cymal. Gall amser gael ei ychwanegu neu'i dynnu o'r cyfanswm fel bonws am ennill cymal neu gyrraedd brig mynydd gyntaf, neu fel cosb am dorri'r rheolau. Y reidiwr sydd â'r cyfanswm lleiaf o amser ar ddiwedd pob cymal sy'n derbyn y crys melyn mewn seremoni, ac mae ganddo'r hawl i wisgo'r crys yn y cymal canlynol. Y reidiwr sy'n derbyn y crys melyn ar ôl y cymal olaf, yw enillydd cyffredinol y ras.

Nid yw'r crys yn felyn ar gyfer pob ras, gan y dewisir y lliw gan drefnwyr y ras. Er enghraifft, mae'r Tour of California a'r Vuelta a España yn defnyddio crys lliw aur, mae'r Giro d'Italia yn defnyddio pinc, ac mae'r Tour Down Under yn defnyddio lliw ocr.

## Tarddiad 
Rhwymyn gwyrdd o amgylch y braich ac nid crys melyn y gwisgodd enillydd y Tour de France cyntaf. Mae amheuaeth ynglŷn â phryd y cyflwynwyd y crys melyn gyntaf. Enillodd y seiclwr Belgaidd Philippe Thys y Tour yn 1913, 1914 a 1920, ac fe adroddodd ei atgofion yng nghylchgrawn Belgaidd *Champions et Vedettes* pan oedd yn 67, a dywedodd y gwisgodd ef grys melyn yn 1913 pan ofynnodd y trefnydd, Henri Desgrange, iddo wisgo crys lliw. Gwrthododd Thys, gan ddweud y buasai gwneud ei hun yn fwy amlwg yn hybu'r reidwyr eraill i reidio yn ei erbyn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Velo News: "The legend of the maillot jaune "

Categori:Crysau
Categori:Tour de France
Categori:Gwobrau chwaraeon
Rhestr seiclwyr proffesiynol sydd wedi marw yn ystod ras

Mae hon yn **rhestr o seiclwyr proffesiynol sydd wedi marw yn ystod ras**, y rhanfwyaf yn dilyn damwain ar y beic. Ni fu farw pob un yn syth; bu farw nifer o'u hanafiadau mewn ysbytu ar ôl cael eu cymryd yno.

## Marwolaethau yn ystod hyfforddi neu yn gysylltiedig â seiclo
Ni fu farw'r reidwyr canlynol yn ystod ras, ond yn ystod hyfforddi neu unrhyw reswm arall yn gysylltiedig â seiclo:

## Gweler hefyd
*Melltith y Crys Enfys
*Madonna del Ghisallo

## Cyfeiriadau
Seiclwyr
Seiclwyr proffesiynol sydd wedi marw yn ystod ras
Categori:Seiclwyr
Mongolia (gwahaniaethu)

Gallai **Mongolia** gyfeirio at:

*Mongolia, gwlad yn Nwyrain Asia
*Mongolia Fewnol, Rhanbarth Hunanlywodraethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina
*Mongolia Allanol, rhan o Ymerodraeth y Qing, yn rhannol yn awr yn wlad Mongolia 
*Mongolia Fwyaf, ardal ddaearyddol a diwylliannol
Rhanbarthau gwleidyddol Gweriniaeth Pobl Tsieina

Mae Gweriniaeth Pobl Tsieina wedi ei rhannu yn nifer o unedau gweinyddol gwahanol:
* 4 talaith ddinesig (市, shi)
* 23 talaith (省, sheng)
* 5 Rhanbarth hunanlywodraethol (自治区, zizhiqu)
* 2 Ardal Arbennig (特别行政区, tebie xingzhengqu)

## Taleithiau dinesig
*Beijing
*Shanghai
*Tianjin
*Chongqing

## Taleithiau, gyda'u prifddinasoedd
## Rhanbarthau hunanlywodraethol, gyda'u prifddinasoedd
* Mongolia Fewnol (Neimenggu, Nei Mongol) - Hohhot
* Guangxi (Rhanbarth Ymreolaethol Guangxi Zhuang) - Nanning
* Ningxia - Yinchuan
* Xinjiang - Ürümqi
* Rhanbarth Ymreolaethol Tibet (Xizang) - Lhasa (gweler hefyd: Tibet)

## Rhanbarthau Gweinyddol Arbennig
* Hong Cong (Xianggang)
* Macau (Aomen)


Categori:Israniadau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Xinjiang

Rhanbarth hunanlywodraethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Xinjiang**, hefyd **Sinkiang**. Saif yng ngogledd-orllewin y wlad. Mae gan Xinjiang arwynebedd o 1,650,257&nbsp;km², a'r brifddinas yw Ürümqi.

Mae'r enw "Xinjiang" mewn Tsieineeg Mandarin yn golygu "ffin newydd". Daeth dan reolaeth Tsieina yn y 3 CC. Yr Uighur yw'r trigolion brodorol, ond yn y blynyddoedd diwethaf mae nifer gynyddol o Tsineaid Han wedi mewnfudo i Xinjiang, ac mae hyn wedi creu trafferthion ethnig.

Xinjiang yw'r fwyaf o ranbarthau gwleidyddol Tsieina o ran arwynebedd. Mae'n cynnwys dwy fasn, wedi eu gwahanu gan fynyddoedd y Tien Shan.


Categori:Rhanbarthau ymreolaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina
Stephen Sondheim

Cyfansoddwr o'r Unol Daleithiau oedd **Stephen Joshua Sondheim** (22 Mawrth 1930 – 26 Tachwedd 2021). Roedd yn o'r ffigyrau pwysicaf ym myd theatr cerdd yr 20fed ganrif.

Fel cyfansoddwr cerddoriaeth a geiriau, roedd rhai o'i weithiau mwyaf adnabyddus yn cynnwys *A Funny Thing Happened on the Way to the Forum* (1962), *Company* (1970), *Follies* (1971), *A Little Night Music* (1973), *Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street* (1979), *Sunday in the Park with George* (1984), ac *Into the Woods* (1987). Ysgrifennodd y geiriau ar gyfer *West Side Story* (1957) a *Gypsy* (1959). 

Enillodd naw Gwobr Tony (mwy nag unrhyw gyfansoddwr arall) a Gwobr Tony Arbennig am Gyfraniad Gydol Oes i'r Theatr, Gwobr yr Academi, wyth Gwobr Grammy, Gwobr Pulitzer a Gwobr Laurence Olivier. Fe'i disgrifiwyd fel "the greatest and perhaps best-known artist in the American musical theatre."  Ef oedd llywydd Cymdeithas y Dramodwyr o 1973 tan 1981.

## Bywyd
Cafodd Sondheim ei eni yn Ddinas Efrog Newydd, yn fab i Etta Janet ("Foxy"; née Fox; 1897–1992) a Herbert Sondheim (1895–1966). Gadawodd Herbert ei wraig am fenyw arall. Doedd Stephen ddim yn hoffi ei fam o gwbl. Cafodd ei addysg yn yr Academi Filwrol Efrog Newydd, Ysgol George ym Mhennsylvania, a Choleg Williams.

Roedd Sondheim yn hoyw. Priododd Jeffrey Scott Romley yn 2017. Bu farw Sondheim gartref yn Roxbury, Connecticut, yn 91 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Shaheen Jafargholi

Mae **Shaheen tuma Jafargholi** (ganed 23 Ionawr 1997) yn actor a chanwr Cymreig-Iranaidd o Abertawe, Cymru. Daeth yn enwog ar ôl iddo ganu ar y gyfres deledu ''Britain's Got Talent'' yn y DU.

## Ei gefndir
Rhieni Shaheen yw Karen Thomas, sy'n Gymraes, ac Iraj Jafargholi, ymgynghorydd cyfrifiadurol Iranaidd. Mae ei rieni wedi gwahanu. Roedd yn ddisgybl ym Ysgol Gymunedol Dylan Thomas  a mynychodd Ysgol Berfformio Mark Jermin ar ddyddiau Sadwrn. Gwelwyd Jafargholi ar raglen ddogfen BBC Cymru o'r enw *Starstruck* a oedd yn dilyn hynt a helynt plant yr ysgol berfformio am chwe mis.

## Gyrfa
Chwaraeodd Jafargholi ran y cymeriad Troy (cymydog Jason) yn y gyfres deledu i blant *Grandpa In My Pocket*.. Mae ef hefyd wedi actio yn y rhaglen deledu *Torchwood* yn y rhifyn "Greeks Bearing Gifts", yn chwarae cymeriad Danny - plentyn y gwallgofddyn o dad yn ogystal â chymryd rhan yn y gyfres deledu meddygol *Casualty*, lle chwaraeodd rhan Christy Skinner, claf a oedd yn ddioddef o'r rhug. Aeth Jafargholi ar daith hefyd gyda "Thriller - Live" lle chwaraeodd rhan Michael Jackson ifanc.

Perfformiodd Jafargholi hefyd yng nghyngerdd deyrnged Michael Jackson yn Los Angeles ar 7 Gorffennaf 2009.

Yn Ebrill 2016, cyhoeddwyd ei fod am ymuno â'r opera sebon Eastenders mewn rhan rheolaidd. Yn dilyn stori am droseddau cyllyll, bu farw ei gymeriad yn Mai 2018 wedi cael ei drywanu gan gang. Ar 1 Awst 2018, cyhoeddwyd y byddai'n ymuno â chast *Casualty* fel y nyrs Marty Kirkby.

## Ffilmyddiaeth
## Dolenni allanol
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Wigwriaid

Pobl Dyrcig sy'n byw yn Xinjiang, rhanbarth hunanlywodraethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina, yw'r **Wigwriaid**. Mae tua 31.4 miliwn ohonynt i gyd, 28.82 miliwn o'r rhain yn Xinjiang, lle maent yn ffurfio 45% o'r boblogaeth. Siaradant Wigwreg, sy'n un o'r ieithoedd Twrcaidd, ac maent yn ddilynwyr Islam o ran crefydd.
bawd|chwith|250px|Merch ifanc o Uighur

Ceir mudiad cenedlaethol ymhlith yr Wigwriaid sy'n anelu at annibyniaeth i Xinjiang dan yr enw Dwyrain Tyrcestan. Yn y blynyddoedd diwethaf, mewnfudodd nifer fawr o Tsieineaid Han i Xinjiang, a bu cryn dipyn o dyndra ethnig rhyngddynt hwy a'r Wigwriaid, gydag ymladd ar y strydoedd ym mis Gorffennaf 2009. Maent yn dioddef hil-laddiad o dan reolaeth China.

[bawd|chwith|200px|Protest gan Wigwriaid ym München, 2008, gyda [Baner Dwyrain Tyrcestan.]]

## Cyfeiriadau 

Categori:Grwpiau ethnig Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Pobloedd Dyrcig
Ürümqi

**Ürümqi** yw prifddinas Rhanbarth Ymreolaethol Xinjiang, Gweriniaeth Pobl Tsieina. Roedd y boblogaeth yn 2004 yn 2,082,000. O holl ddinasoedd y byd gyda phoblogaeth dros filiwn, Ürümqi yw'r bellaf o'r môr.

Yng nghyfnod Brenhinllin Qing a Gweriniaeth Tsieina, enw'r ddinas oedd Dinghua 迪化. Yn 1954, newidiwyd yr enw i Wulumuqi 乌鲁木齐市/Ürümqi. Ystyr Ürümqi yw "teml goch" mewn Mongoleg a "meysydd hyfryd" mewn Uighureg.

Ürümqi yw dinas fwyaf rhan orllewinol Tsieina. Mewnfudodd llawer o Tsineaid Han i'r ddinas yn y blynyddoedd diwethaf, ac mae'r Uighur brodorol bellach yn lleiafrif yn y ddinas, er mai hwy yw'r grŵp ethnig mwyaf yn Xinjiang gyfan. Ym mis Gorffennaf 2009, bu ymladd ar strydoedd y ddinas rhwng y ddau grŵp ethnig, a chredir i rai cannoedd gael ei lladd.

600px|bawd|center|Panorama o Ürümqi

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Amgueddfa Xinjiang Uygur
* Marchnad y Nos
* Marchnad Erdaoqiao
* Plaza Zhong Tian
* Sgwâr y Bobol
* Sgwâr Nanhu

Categori:Dinasoedd Xinjiang
Crys Gwyrdd

100px|bawd|dde|Crys Gwyrdd

Y **Crys Gwyrdd** (Ffrangeg: *maillot vert*, Eidaleg: *maglia verde*) yw'r crys a wisgir gan arweinydd dosbarthiad pwyntiau sawl ras seiclo. Mae'n galluogi'r reidiwr sy'n arwain y dosbarthiad mewn ras sawl cymal gael ei adnabod yn hawdd yng nghanol y grŵp.

Ond, yn wahanol i'r mwyafrif o rasys, gwisgir y crys gwyrdd gan arweinydd cystadleuaeth Brenin y Mynyddoedd yn rasys y Giro d'Italia a'r Vuelta a España.

Categori:Crysau
Categori:Tour de France
Categori:Gwobrau chwaraeon
Torquay

Tref yn sir seremonïol Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Torquay**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Torbay. Saif 16 milltir i'r de o Gaerwysg ar ffordd yr A380 i'r gogledd o Bae Tor, 38 milltir i'r gogledd ddwyrain o Plymouth ac mae'n ffinio â thref Paignton ar ochr orllewinol y bae.

Mae Caerdydd 114.2 km i ffwrdd o Torquay ac mae Llundain yn 266.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Exeter sy'n 27&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Abaty Torre
*Capel Sant Mihangel
*Eglwys St Saviour 
*Theatr Babbacombe

## Enwogion
*Agatha Christie (1890-1976), nofelydd
*Miranda Hart (g. 1972), actores

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Wikivoyage - Torquay
* Cyngor Torbay
* Bwrdd twristiaeth yr "English Riviera"
* Hanes Torquay
* Amgueddfa Torquay 
* Daeareg Torquay a Torbay 

Categori:Bwrdeistref Torbay
Categori:Trefi Dyfnaint
Han

Gallai **Han** gyfeirio at:

* Brenhinllin Han, y frenhinllin a ddilynodd Brenhinllin Qin yn Tsieina
* Tsineaid Han, grŵp ethnig mwyaf Gweriniaeth Pobl Tsieina a'r byd
System weithredu

**System weithredu** (yn aml wedi ei dalfyru i *OS* o'r term Saesneg, *Operating System*) yw'r rhyngwyneb rhwng y caledwedd a'r defnyddiwr. Mae'r system weithredu yn gyfrifol am reoli a chydlynu gweithgareddau a hefyd rhannu adnoddau'r cyfrifiadur.

## Enghreifftiau o systemau gweithredu 
* Windows gan Microsoft
* Linux
* Unix
* RISC OS


Gweithredu
Felodrom

, Sydney, Awstralia]]

Arena ar gyfer seiclo trac yw **felodrom**. Mae traciau vélodrome cyfoes ar ffurf hirgrwn â llethr serth, gyda dau dro 180 gradd sydd wedi eu cysylltu gan dau adran syth. Mae'r adrannau syth yn trawsnewid i'r tro gyda crymedd hawddfraint cymedrol.

## Gweler hefyd
*Rhestr traciau seiclo a vélodromes

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Seiclo
Tsieineaid Han

Grŵp ethnig sy'n frodorion o Tsieina yw'r **Tsieineaid Han**. Ystyrir mai hwy yw grŵp ethnig mwyaf niferus y byd, gyda bron 20% o holl boblogaeth y byd yn perthyn i'r grŵp yma. Cyfeirir atynt yn aml yn syml fel **Tsieineaid**, ond ystyrir hyn yn anghywir.
[bawd|250px|chwith|Golygfa ar y stryd yn hen ddinas [Shanghai.]]

Mae Tsieineaid Han yn ffurfio bron 92% o boblogaeth Gweriniaeth Pobl Tsieina, 98% o boblogaeth Taiwan (Gweriniaeth Tsieina) a 75% o boblogaeth Singapôr. Ceir hefyd niferoedd sylweddol mewn rhannau eraill o'r byd, megis De-ddwyrain Asia, Ewrop a'r Unol Daleithiau. Daw'r enw o enw Brenhinllin Han.

Yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina, mae'r Tsieineaid Han yn y mwyafrif ymhob talaith a rhanbarth ymreolaethol heblaw Xinjiang (41% yn 2000) a Tibet (6% yn 2000).

bawd|250px|chwith|Grwpiau ethnig Gweriniaeth Pobl Tsieina a Taiwan. Tsineaid Han mewn brown.

Categori:Grwpiau ethnig Gweriniaeth Pobl Tsieina
Hainan

Ynys a thalaith yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Hainan** (). Mae Culfor Hainan yn ei gwahanu o'r tir mawr. Gydag arwynebedd o 33.920&nbsp;km², hi yw'r lleiaf o daleithiau Tsieina. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 8.030.000, gyda'r mwyafrif o'r rhain yn Tsineaid Han. Y trigolion brodorol yw'r Li, ac roedd tua 1.1 miliwn ohonynt hwy yn 2002.

Prifddinas a dinas fwyaf yr ynys yw Haikou. Y copa uchaf yw Wuzhi Shan (1,867 medr).


Categori:Ynysoedd Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Taleithiau Gweriniaeth Pobl Tsieina
Rhestr traciau seiclo a vélodromes

Dyma **restr o draciau seiclo a vélodromes** sydd iw cael ar draws y byd. Mae dinasoedd sy'n westai i Emau Olympaidd yr Haf fel arfer yn adeiladu vélodrome newydd ar gyfer yr achlysur.

## ffynonellau
Categori:Seiclo
Jennifer Hudson

Cantores, actores a model o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Kate Hudson** (ganed 12 Medi, 1981). Daeth i enwogrwydd yn nhrydedd gyfres rhaglen deledu realit Fox, *American Idol*. Cafodd ei rhan gyntaf mewn ffilm yn 2006 pan ymddangosodd yn *Dreamgirls*. Derbyniodd Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei pherfformiad, yn ogystal â Gwobr Golden Globe, Gwobr BAFTA a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn.

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Modelau benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Pobl o Illinois
Kristin Scott Thomas

Actores o Loegr yw **Kristin A. Scott Thomas**, DBE (ganed 24 Mai 1960). Daeth yn enwog ar lefel rhyngwladol yn ystod y 1990au am ei rôlau yn *Bitter Moon; Four Weddings and a Funeral* a *The English Patient*.

Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Pobl o Gernyw
Categori:Actorion teledu o Loegr
Parc y Tywysog

Felodrom yn 16ed arrondissement Paris, Ffrainc oedd **Parc y Tywysog** (, ) yn wreiddiol, a lleoliad diwedd y Tour de France ers ei gychwyn yn 1903 hyd dymchwel y trac. Erbyn hyn mae'n gartref i dîm pêl-droed Paris Saint-Germain (PSG), gyda 48,712-sedd. Hon oedd y stadiwm cenedlaethol tan i'r Stade de France gael ei adeiladu ar gyfer Cwpan y Byd FIFA 1998. Mae stadiwm y Parc des Princes yn eiddo i Ddinas Paris. *Parc des Princes* ("Parc y Tywysogion") oedd yr enw a roddwyd i'r ardal oamgylch y stadiwm yn ystpd yr 18g, pan oedd yn goedwig a ddefnyddwyd gan y teulu brenhinol ar gyfer hela.

Categori:Paris
Categori:Meysydd chwaraeon Ffrainc
Categori:Paris Saint-Germain F.C.
Categori:Stadia rygbi'r undeb yn Ffrainc
Categori:Seiclo
Categori:Stadia
Categori:Tour de France
Ysgol Gynradd Gymraeg Bryniago

Ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg ym Mhontarddulais ydy **Ysgol Gynradd Gymraeg Bryniago**. Mae'n gwasanaethu plant rhwng 3 ac 11 oed, mae'n yn bwydo Ysgol Gyfun Gŵyr yn Nhregŵyr, Abertawe.

Roedd 225 o ddisgyblion yn yr ysgol yn 2009. Mae'r ysgol ar ddwy safle, "Bryniago Bach" sef adeilad dros-dro a adeiladwyd ym 1948 lle addysgir plant o dan 5 oed; a'r brif ysgol lle addysgir gweddill y disgyblion. Daw 80% o'r disgyblion o gartrefi lle mae'r Saesneg yn brif iaith.

## Cyfeiriadau
Bryniago
Bryniago
Vélodrome Jacques-Anquetil

Stadiwm yn Vincennes, ger Paris, Ffrainc, yw'r **Vélodrome Jacques-Anquetil** (*Cipale* cyn 1987), adnabyddir hefyd fel y **Vélodrome de Vincennes**.

## Hanes
Adeiladwyd y vélodrome yn 1894, a daeth yn brif stadiwm Gemau Olympaidd 1900, a dyna lle gynhaliwyd y seremoni agoriadol; ond cynhaliwyd y cystadlaethau athletau trac a chae yn Racing Club de France. Roedd y cystadlaethau yn y Vélodrome yn cynnwys seiclo, criced, rygbi'r undeb, pêl-droed a gymnasteg. Defnyddiwyd y stadiwm ar gyfer seiclo a phêl-droed unwaith eto yng Ngemau Olympaidd 1924.

Dyma oedd lleoliad diwedd y Tour de France rhwng 1968 ac 1974, ac yn nodweddiadol lle enillodd Eddy Merckx pob un o'i bump buddugoliaeth yn y Tour. Cyn hyn, bu'r diwedd yn y Parc des Princes rhwng 1904 a 1967. Mae'r Tour de France wedi gorffen ar y Champs-Élysées ers 1975.

Mae'r stadiwm yn dal i gael ei ddefnyddio ar gyfer seiclo a gemau rygbi a phêl-droed hyd heddiw.

Categori:Seiclo
Categori:Stadia
Categori:Tour de France
Tatra Uchel

[250px|bawd|Panorama o'r Tatra Uchel, o'r chwith i'r de: [Gerlachovský štít, Batizovský štít, Kačací štít, Končistá, Gánok, Vysoká, a Rysy.]]
250px|bawd|Lleoliad y Tatra Uchel.

Cadwyn o fynyddoedd yw'r **Tatra Uchel** neu'r **Tatrau Uchel** (Slofaceg a Tsieceg: *Vysoké Tatry*, Pwyleg: *Tatry Wysokie*) ar y ffin rhwng Slofacia a Gwlad Pwyl yng Nghanolbarth Ewrop. Maent yn rhan o'r Tatra Dwyreiniol yng nghadwyn y Carpatiau.

## Disgrifiad 
Gyda 11 copa dros 2500 m, y Tatra Uchel, ynghyd â'r Carpatiau Deheuol, yw'r unig gadwyn o gymeriad alpaidd yng nghadwyn 1200&nbsp;km y Carpatiau. Gorwedd y rhan fwyaf o'r copaon uchaf yn Slofacia: yr uchaf o'r rhain yw Gerlachovský štít (2,655 m).

Mae sawl rhywogaeth brin o anifeiliaid a phlanhigion i'w cael yn y Tatra Uchel. Mae'n gynefin i famaliaid ysglyfaethus mawr fel eirth, lynx Ewrasiaidd, bleiddiaid a llwynogod, ynghyd â sawl rhywogaeth o adar prin.

Mae'n ardal yn ganolfan chwaraeon gaeaf. Mae canolfannau gwyliau sgïo adnabyddus yn cynnwys Štrbské pleso, Starý Smokovec a Tatranská Lomnica yn Slofacia a Zakopane, yr enwocaf efallai, yng Ngwlad Pwyl. Tref Poprad yw'r porth i gyrraedd canolfannau chwaraeon gaeaf y Tatra Slofaciaidd.

Sefydlwyd y parc cenedlaethol traws-ffin cyntaf yn Ewrop yma, sef Parc Cenedlaethol Tatra - parc Tatranský národný yn Slofacia yn 1948 a Tatrzański Park Narodowy yng Ngwlad Pwyl, yn 1954.

## Copaon 
Y 15 copa uchaf, i gyd yn Slofacia, yw:

## Dolenni allanol 
*  Tatry Open Directory 

Categori:Mynyddoedd Ewrop
Categori:Mynyddoedd Gwlad Pwyl
Categori:Mynyddoedd Slofacia
Gerlachovský štít

**Gerlachovský štít** (Slofaceg; hefyd copa *Gerlachov*, *Gerlachovský* neu *Gerlach*) yw mynydd uchaf y Tatra Uchel, yn Slofacia, ac yng nghadwyn 1,500&nbsp;km (900 milltir) y Carpatiau i gyd.

## Dolenni allanol
*  Gwybodaeth i ddringwyr

Categori:Mynyddoedd Slofacia
Mongolia Fewnol

Rhanbarth ymreolaethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Mongolia Fewnol** (). Saif yng ngogledd y wlad, yn ffinio ar Mongolia a Rwsia yn y gogledd. Cyfeiria Gweriniaeth Pobl Tsieina at wlad Mongolia fel "Mongolia Allanol". Defnyddia llywodraeth Mongolia Fewnol yr enw *öbür mongghul* ("de Mongolia").

Mae gan Mongolia Fewnol arwynebedd o 1.18 miliwn km² a phoblogaeth o 23.8 miliwn. Y brifddinas yw Hohhot. Tsineaid Han yw tua 80% o'r boblogaeth, gyda Mongoliaid yn ffurfio 17%.

Er bod y mwyafrif o frodorion y wlad yn Han y mae'r llywodraeth yn ofalus i ddefnyddio arwyddion yn y Mongoleg hefyd.

Defnyddir hen ysgrif y Fongoleg ym Mongolia Fewnol. Y wyddor Cyrilaidd a ddefnyddir ym Mognolia Allanol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhanbarthau ymreolaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina
Cricklade

Tref fechan a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Cricklade**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Saif ar lan Afon Tafwys hanner ffordd rhwng Cirencester a Swindon. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,227.

Mae Caerdydd 92.5 km i ffwrdd o Cricklade ac mae Llundain yn 122.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caerloyw sy'n 36&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Categori:Trefi Wiltshire
Zakopane

[250px|bawd|Golygfa ar Zakopane yn y gaeaf gyda'r [Tatra Uchel yn y cefndir.]]

Tref yn ne Gwlad Pwyl yw **Zakopane**. Gyda phoblogaeth o 28,000 (2004), fe'i lleolir yn Nhalaith Gwlad Pwyl Leiaf (*Małopolska*). Mae'r dref, sy'n adnabyddus fel canolfan gwyliau a chwaraeon gaeaf, yn gorwedd yn rhan ddeheuol rhanbarth Podhale wrth droed mynyddoedd y Tatra Uchel, cadwyn uchaf mynyddoedd y Carpatiau, yn agos i'r ffin â Slofacia.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Zakopane 

Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Guangxi

Rhanbarth ymreolaethol o fewn Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Guangxi** neu **Rhanbarth Ymreolaethol Guangxi Zhuang** (Zhuang: *Gvangjsih Bouxcuengh Swcigih*; Tsineëg Syml: 广西壮族自治区; pinyin: *Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū*). Saif yn ne y wlad, ac mae gan y rhanbarth arwynebedd o 236,700&nbsp;km². Y brifddinas yw Nanning.

Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 48,220,000. Tsineaid Han yw'r mwyafrif, 62% yn 2002, ond ceir 12 prif grŵp ethnig yma. Y prif grwpiau yw'r Yao, Miao, Dong, Mulam, Maonan, Hui, Gin, Yi, Sui a'r Gelao. Mae hefyd tua 25 o grwpiau ethnig llai. Yn 1958 daeth Guangxi yn Rhanbarth ymreolaethol yn hytrach na thalaith oherwydd y ganran uchel o'r grwpiau wthnig hyn.

Categori:Rhanbarthau ymreolaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina