open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pawtucket, Rhode Island

Dinas yn nhalaith Rhode Island, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Providence County, yw **Pawtucket**. Mae gan Pawtucket boblogaeth o 71,148. ac mae ei harwynebedd yn 23.31&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu yn y flwyddyn 1671.

## Enwogion 
* Wendy Carlos (1939-), Cyfansoddwr Americanaidd

## Gefeilldrefi Pawtucket 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Dinas Pawtucket

Categori:Dinasoedd Providence County, Rhode Island
Peter Capaldi

Actor o'r Alban yw **Peter Dougan Capaldi** (ganwyd 14 Ebrill 1958), sydd yn fwyaf adnabyddus am chwarae y deuddegfed Doctor yng nghyfres wyddonias *Doctor Who* a rhan Malcolm Tucker yn y cyfres gomedi *The Thick of It*.

Fe'i ganwyd yn Glasgow, yn fab i Nancy (née Soutar) a Gerald John Capaldi. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol St Ninian's, Kirkintilloch, ac yng Ngholeg Gelf Glasgow. Priododd yr actores Elaine Collins ym 1991.

Enillodd Capaldi y Wobr BAFTA am *The Thick of It*.

## Teledu
**Rab C. Nesbitt* (1989)
*''Mr Wakefield's Crusade* (1992)
**Prime Suspect* (1993)
**Chandler & Co* (1994)
**The Vicar of Dibley* (1994)
**The Crow Road* (1996)
**The Thick of It* (2005-2012)
**Torchwood: Children of Earth* (2009)
**Doctor Who* (2008 4x03; 2013-2017)

## Ffilmiau
**Local Hero* (1983)
**Dangerous Liaisons* (1988)
**Bean* (1997)
**World War Z'' (2013)

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Actorion teledu o'r Alban
Categori:Actorion ffilm o'r Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Categori:Doctor Who
Categori:Anffyddwyr o'r Alban
Categori:Pobl o'r Alban o dras Eidalaidd
Krasnodar

Dinas yn Crai Krasnodar, Rwsia, yw **Krasnodar** (Rwseg: Краснодар), sy'n ganolfan weinyddol y *crai* honno, yn y Dosbarth Ffederal Deheuol. Fe'i lleolir ar lan Afon Kuban tua 148 cilometer (92 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o Novorossiysk, porthladd ar lan y Môr Du. Poblogaeth: 1,154,885 (2025).

Cafodd ei sefydlu yn 1793 fel caer a godwyd ar lan Afon Kuban gan y Cosaciaid ar orchymyn y Tsarina Catrin Fawr.

Gwasanaethir y ddinas a'r ardal gan Faes Awyr Rhyngwladol Krasnodar.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Crai Krasnodar
Categori:Sefydliadau 1793
Gwastadedd Gorllewin Siberia

[300px|bawd|Gwastadedd Gorllewin Siberia: golygfa o'r [Rheilffordd Traws-Siberia.]]
300px|bawd|Gwastadedd Gorllewin Siberia ar lun lloeren o Ogledd Asia.

Gwastadedd mawr yn Rwsia yw **Gwastadedd Gorllewin Siberia** (Rwseg: За́падно-Сиби́рская равни́на, *Zapadno-Sibirskaya ravnina*), sy'n gorwedd yng ngorllewin Siberia rhwng Mynyddoedd yr Wral yn y gorllewin ac Afon Yenisei yn y dwyrain, a rhwng Mynyddoedd Altai yn y de-ddwyrain ac arfordir Cefnfor yr Arctig yn y gogledd. Mae'r gwastadedd yn cynnwys rhai o'r corsydd a gwastadeddau gorlifo mwyaf yn y byd a hynny am fod cymaint o ddŵr yn aros ar wyneb y tir ar ôl glaw. Mae dinasoedd mawr y gwastadedd yn cynnwys Omsk, Novosibirsk a Chelyabinsk.

## Daearyddiaeth
Mae'r gwastadedd yn cynnwys 975,000 milltir sgwar o dir. Mae llawer o'r tir yn y gogledd yn dir twndra, gyda choedwigoedd taiga a thir *steppe* agored yn y de. Isel yw'r tir hefyd ar y cyfan, gyda 50% yn gorwedd llai na 300 troedfedd uwch lefel y môr. Mae'n ymestyn o'r gogledd i'r de am tua 1490 milltir (2,400&nbsp;km) ac yn cynrychioli tua thraean o arwynebedd Siberia.

Y prif afonydd sy'n llifo dros Wastadedd Gorllewin Siberia yw Afon Ob, Afon Irtysh, ac Afon Yenisei. Ymhlith y corsydd niferus ceir Cors Vasyugan, a ystyrir y gors fwyaf yn hemisffer y Gogledd.

Yn weinyddol, mae Gwastadedd Gorllewin Siberia yn gorwedd yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Siberia, gan gynnwys rhanbarthau Oblast Chelyabinsk, Oblast Omsk ac Oblast Novosibirsk.

I'r dwyrain o'r gwastadedd, tu draw i Afon Angara, ceir Llwyfandir Canol Siberia.

## Hinsawdd
Mae'r gaeaf yn oer iawn yno; nodweddir y gwastadedd gan hinsawdd cyfandirol yn y de ac Arctig yn y gogledd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Lluniau o'r ardal o'r gofod  ar wefan NASA.

Categori:Amgylchedd Rwsia
Categori:Coedwigoedd Rwsia
Categori:Gwastadeddau Asia
Categori:Daearyddiaeth Oblast Chelyabinsk
Categori:Daearyddiaeth Oblast Novosibirsk
Categori:Daearyddiaeth Oblast Omsk
Categori:Dosbarth Ffederal Siberia
Categori:Siberia
Avenged Sevenfold

bawd|Avenged-Sevenfold-BergenCalling-2011-Christian Misje
Band roc Americanaidd yw **Avenged Sevenfold**, sy'n dod o Huntingdon Beach, Califfornia, UDA. Y canwr yw M. Shadows.

Categori:Bandiau Americanaidd
Categori:Pobl o Galiffornia
Ansar al-Sharia

Gallai **Ansar al-Sharia** ('Amddiffynwyr y Gyfraith Islamaidd' yn Arabeg) gyfeirio at un o sawl mudiad islamaidd neu salaffaidd milwriaethol sy'n weithgar mewn sawl gwlad ers 2011:

* Ansar al-Sharia (Iemen)
* Ansar al-Sharia (Libya)
* Ansar al-Sharia (Derna, Libya)
* Ansar al-Sharia (Mali)
* Ansar al-Sharia (Mauritania)
* Ansar al-Sharia (Moroco)
* Ansar al-Sharia (Tiwnisia)
* Ansar al-Sharia (Yr Aifft)

## Gweler hefyd 
* Al Qaeda
* Cyfundrefn Al-Qaeda yn y Maghreb Islamaidd
Peter Mansfield (newyddiadurwr)

Newyddiadurwr ac hanesydd o Loegr oedd **Peter John Mansfield** (2 Medi 1928 – 9 Mawrth 1996) oedd yn arbenigo yn hanes a gwleidyddiaeth y Dwyrain Canol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Paul Lauterbur

Cemegydd o'r Unol Daleithiau oedd **Paul Christian Lauterbur** (6 Mai 1929 – 27 Mawrth 2007) a gyd-enillodd Wobr Nobel am Ffisioleg neu Feddygaeth gyda Peter Mansfield yn 2003 "am eu darganfyddiadau parthed delweddu cyseiniant magnetig" (MRI).

Ganwyd yn Sidney, Ohio, ac enillodd ddoethuriaeth mewn cemeg o Brifysgol Pittsburgh ym 1962. Addysgodd ym Mhrifysgol Stony Brook o 1969 hyd 1985 ac yna daeth yn athro ym Mhrifysgol Illinois ac yn gyfarwyddwr Labordy Cyseiniant Magnetig Biomeddygol y brifysgol honno.

Bu farw yn 77 oed o glefyd yr aren.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Dawson, M. Joan. *Paul Lauterbur and the Invention of MRI* (MIT Press, 2013).

## Dolenni allanol 
*  Hunangofiant Paul Lauterbur ar wefan Sefydliad Nobel

Categori:Cemegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Nobel mewn Ffisioleg neu Feddygaeth
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Pobl fu farw o glefyd yr aren
Categori:Pobl o Ohio
Ansar al-Sharia (Tiwnisia)

:''Am fudiadau eraill o'r un enw, gweler Ansar al-Sharia (gwahaniaethu).''

Mae **Ansar al-Sharia** (Arabeg : أنصار الشريعة sef 'Amddiffynwyr y Gyfraith Islamaidd'; Ffrangeg: ***Ansar al-Charia***) yn fudiad islamaidd salaffaidd sy'n weithgar yn Tiwnisia ac sy'n hawlio tua 100,000 o gefnogwyr.

Mae'r mudiad yn weithgar ar sawl ffrynt. Ar un lefel, mae aelodau Ansar al-Sharia yn cymryd rhan ym mywyd gwleidyddol Tiwnisia gyda phrotestiadau yn erbyn seciwlariaeth a dylanwadau tramor "anfoesol" e.e. ffilmiau fel *Persepolis*. Maent hefyd yn darparu elusen i Fwslemiaid tlawd. Ond mae'r mudiad yn cynnwys elfennau jihadaidd hefyd sy'n credu mewn defnyddio trais i sefydlu Islamiaeth yn y wlad ac mewn gwledydd eraill ac a gyhuddir o weithrediadau terfysgol.

Cysylltir jihadwyr Ansar al-Sharia gyda grwp o wrthryfelwyr Islamaidd sydd wedi sefydlu eu hunain ym mynyddoedd Jebel Chambi, ger Kasserine yng ngorllewin y wlad, ger y ffin ag Algeria. Lladdwyd wyth milwr Tiwnisiaidd gan y gwrthryfelwyr ar 29 Gorffennaf 2013. Ddechrau mis Awst 2013 dechreuodd byddin Tiwnisia ymosod ar eu llochesau gan ddefnyddio gynnau ac ymosodiadau o'r awyr gan awyrennau Llu Awyr Tiwnisia. Yn ôl terfysgwr a ddalwyd, mae'r jihadwyr yn cynnwys Algeriaid, Mawritaniaid a Nigeriaid ond mae'r mwyafrif yn Tiwnisiaid.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  'Pourquoi les djihadistes s'appellent tous Ansar al-charia?' Erthygl sy'n trafod y gwahanol grwpiau "Ansar al-Sharia".

Categori:Gwleidyddiaeth Tiwnisia
Categori:Islam yn Nhiwnisia
Categori:Mudiadau Islamaidd
Categori:Mudiadau terfysgol
Marjorie Estiano

Cantores ac actores o Frasil yw **Marjorie Dias de Oliveira** (ganwyd 8 Mawrth 1982 yn Curitiba, Talaith Paraná).

## Disgograffiaeth
### Albymau
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: TBA

### DVD 
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

#### Ffilmiau
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2011: *Apneia* ... Giovanna
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Teledu
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
* 2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel* 
* 2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li* 
* 2007: *Duas Caras* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
* 2009: *Caminho das Índias* ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
* 2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção*

## Dolenni allanol
*  IMDB 
*  Gwefan swyddogol Marjorie Estiano 
*  Marjorie Estiano ar wefan Universal Music 

Categori:Actorion benywaidd o Frasil
Categori:Cantorion o Frasil
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Pobl o Paraná (talaith)
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Michael Farmer

Barnwr o Gymru oedd Yr Anrhydeddus Farnwr **Pryce Michael Farmer** QC (20 Mai 1944 – 9 Ebrill 2011).

## Bywyd cynnar 
Mynychodd Pryce Michael Farmer Ysgol Dyffryn Nantlle, Pen-y-groes. Gadawodd ei dad y teulu pan oedd Michael yn faban, ac felly cafodd ei fagu gan ei nain tra oedd ei fam yn gweithio. Y ffilm *Witness for the Prosecution* a wnaeth ennyn diddordeb yn y gyfraith ynddo pan oedd yn blentyn. Astudiodd y Saesneg yng Ngholeg y Brenin, Llundain ond penderfynodd yn hwyrach i astudio'r gyfraith. Gweithiodd fel athro Saesneg yng am bedair mlynedd yng Ngholeg Dewi Sant, Llandudno er mwyn ennill digon o arian i astudio yn Gray’s Inn. Yn 2004 penodwyd Farmer yn Ddirprwy Uwch Farnwr dros yr ardaloedd Canolfan Sofran Akrotiri a Dhekelia yng Nghyprus, ac yn 2010 penodwyd yn Ddirprwy Raglaw Clwyd.

## Bywyd personol 
Safodd fel ymgeisydd Plaid Cymru yn etholaeth Conwy yn etholiadau cyffredinol Chwefror ac Hydref 1974, ond roedd yn aflwyddiannus. ac yna roedd Michael ac Olwen yn byw yn Upper Downing Road, Chwitffordd, ger Treffynnon, Sir y Fflint. ac yn aelod o Gymdeithas Thomas Pennant. Rhoddwyd iddo'r enw barddol Ustus o’r Glyn, gan gyfeirio at gartref ei blentyndod Glynllifon. Roedd disgwyl iddo annerch Cyfraith-Gymdeithas Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol 2011,

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Catholigion o Gymru
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Wynedd
Abram Arkhipov

Arlunydd Rwsiaidd oedd **Abram Efimovich Arkhipov** (27 Awst 1862 - 25 Medi 1930).

Fe'i ganwyd ym mhentref Yegorovo, Oblast Ryazan.

## Gweler hefyd
*Rhestr o arlunwyr Rwsiaidd y 19eg ganrif

Categori:Arlunwyr Rwsiaidd
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Pobl o Oblast Ryazan
Bruce Griffiths (barnwr)

Barnwr o o Gymru oedd **Bruce Fletcher Griffiths** (28 Ebrill 1924 – 17 Ionawr 1999).

## Cyfeiriadau 
Categori:Anglicaniaid o Gymru
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o'r Barri
Wilbert Awdry

Clerigwr a llenor o Loegr oedd y Parchedig **Wilbert Vere Awdry** OBE (15 Mehefin 1911 – 21 Mawrth 1997). Creodd y Gyfres Reilffordd, cyfres o nofelau i blant a leolir ar yr ynys ffuglennol Sodor, ac ysgrifennodd ei fab Christopher Awdry rhai o'r straeon hefyd. Mae'r gyfres deledu i blant ''Tomos a'i Ffrindiau'' yn seiliedig ar y straeon hyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Anglicaniaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Heddychwyr o Loegr
Categori:Llenorion plant Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd
Categori:Pobl o Hampshire
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Rhestr o lynnoedd Rwsia

[bawd|275px|[Llyn Seliger ger Ostashkov yn 1910.]]
[bawd|275px|[Llyn Baikal yn yr haf.]]

**Rhestr o lynnoedd Rwsia** yn nhrefn yr wyddor:

*Baikal (Байкал)
*Beloye (Белое)
*Brosno (Бросно)
*Bustakh (Бустах)
*Môr Caspia (Каспийское Море)
*Chany (Чаны)
*Chukchagirskoye (Чукчагирское)
*Ilmen (Ильмень)
*Imandra (Имандра)
*Kezanoi (Кезеной-Ам)
*Khanka (Ханка)
*Khantayskoye (Хантайское)
*Kizi (Кизи)
*Kubenskoye (Кубенское)
*Kulundinskoye (Кулундинское)
*Ladoga (Ладожское)
*Lama (Лама)
*Lovozero (Ловозеро)
*Nero (Неро)
*Onega (Онежское)
*Orel (Орель)
*Ozhogino (Ожогино)
*Pleshcheyevo (Плещеево)
*Peipus (Чудско-Псковское)
*Segozero (Сегозеро)
*Seliger (Селигер)
*Taimyr (Таймыр)
*Teletskoye (Телецкое)
*Topozero (Топозеро)
*Uvs Nuur (Увс Нуур)
*Valdayskoye (Валдайское)
*Vistytis (Виштынецкое озеро)
*Yessey (Ессей)

:*Ni restrir y llynnoedd llai dienw niferus a geir yn Siberia a rhai mannau eraill.*

## Gweler hefyd 
*Rhestr o lynnoedd mwyaf Ewrop


Rwsia
Llynnoedd
Cwnsler y Brenin

[bawd|[Gwawdlun o Robert McCall CB (ynghynt CF) yn gwisgo'i ynau sidan ym Mar Cymru a Lloegr (1903).]]
Mewn nifer o deyrnasoedd y Gymanwlad, cyfreithegwr a benodir trwy freinlythyrau yw **Cwnsler y Brenin** neu  **Cwnsler y Frenhines** (ôl-enw: **CF** yn ystod teyrnasiad brenhines. Dywedir eu bod yn *Gwnsleriaid ei Fawrhydi* (neu *ei Mawrhydi*)*, dysgedig yn y Gyfraith*. a bod un sy'n dod yn Gwnsler y Brenin yn **cael sidan**. Gellir hefyd cyfeirio at Gwnsleriaid y Brenin fel **sidanwyr**.

Mewn gwledydd eraill, mae swyddi fel Uwch Gwnsler, Uwch Adfocad neu Gwnsler yr Arlywydd yn debyg i Gwnsler y Brenin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Cyfraith gyffredin
Tolyatti

250px|bawd|Ardal Komsomolsky, Tolyatti.
250px|bawd|Porthladd Tolyatti.

Dinas yn Oblast Samara, Rwsia, yw **Tolyatti** (Rwseg: Тольятти ), a adnabyddir mewn rhai ieithoedd fel ***Togliatti*** hefyd. Saif ar lan Afon Volga. Poblogaeth: 719,632 (Cyfrifiad 2010).

## Hanes
Cafodd ei sefydlu fel caer yn 1737 wrth yr enw ***Stavropol*** a ddaeth i'w galw yn ***Stavropol-ar-Volga*** (Ста́врополь-на-Во́лге, *Stavropol-na-Volge*) er mwyn gwahaniaethu rhyngddi a dinas Stavropol.

Cafodd cronfa fawr Kuybyshev ei hadeiladu yn y 1950au gan foddi'r hen safle a chodwyd dinas newydd gerllaw. Yn 1964, ailenwyd y ddinas yn Tolyatti er anrhydedd i Palmiro Togliatti, ysgrifennydd hir dymor Plaid Gomiwnyddol yr Eidal.

## Economi
Sefydlwyd ffatri ceir Lada yn Tolyatti sy'n cyflogi 110,000 mewn cydweithrediad gyda Fiat (ers 1970) a General Motors (ers 2001).

Ers hynny mae diwydiannau eraill wedi'i sefydlu, yn cynnwys gweithfeydd petrogemegol a chynhyrchu gwrtaith artiffisial. Mae gan y ddinas borthladd prysur ar Afon Volga.

## Addysg
Ceir tair prifysgol yn y ddinas, yn cynnwys Prifysgol Wladol Tolyatti (Тольяттинский государственный университет ТГУ).

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 
*  Prifysgol Wladol Tolyatti 

Categori:Dinasoedd Oblast Samara
Categori:Dinasoedd ar Afon Volga
Categori:Sefydliadau 1737
Teyrnas y Gymanwlad

bawd|unionsyth=1.35|
Gwladwriaeth sofran sydd yn aelod o'r Gymanwlad ac sydd â'r brenin Siarl III yn deyrn arni yw **teyrnas y Gymanwlad**. Ers 2022, mae 15 o deyrnasoedd y Gymanwlad:

: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 

Mae Brwnei, Lesotho, Maleisia, Gwlad Swasi, a Thonga hefyd yn aelodau'r Gymanwlad ac yn freniniaethau, ond nid y teyrn Prydeinig sy'n teyrnasu drostynt.


Categori:Y Gymanwlad
Cymanwlad
Galw i'r Bar

Term cyfreithiol mewn nifer o wledydd y gyfraith gyffredin sy'n dynodi bod gan unigolyn yr hawl i fod yn fargyfreithiwr yw "'''galw i'r Bar'''".

## Cyfeiriadau 
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Cyfraith gyffredin
Categori:Geirfa'r gyfraith
Llyn Lama

Llyn yn rhanbarth Crai Krasnoyarsk, Rwsia, yw **Llyn Lama** (Rwseg: Лама). Fe'i lleolir yn Siberia at 69.5172222°G 90.625°Dw ac mae ganddo arwynebedd o rhwng 460&nbsp;km² a 320&nbsp;km². Ei hyd yw 100&nbsp;km gan gyrraedd lled o hyd at 20&nbsp;km. Mae Llyn Lama o darddiad tectonig.

Cafodd y llyn ei archwilio a'i ddisgrifio'n wyddonol am y tro cyntaf gan y gwyddonydd Rwsiaidd Nikolay Urvantsev a'i gydweithiwr Bazanov yn ystod taith fforio yn 1921.

## Etymoleg 
Ystyr y gair *lama*, sy'n ffurf Rwseg ar y gair Twngwseg brodorol *laamu*, yw "dŵr mawr".

## Gweler hefyd 
*Rhestr o lynnoedd Rwsia

Categori:Daearyddiaeth Crai Krasnoyarsk
Lama
Tymor prawf

Cyfnod hyfforddi, yn debyg i brentisiaeth, ar gyfer bargyfreithwyr yw **tymor prawf**.

## Gweler hefyd 
* Diafoli, cyfnod hyfforddi ar gyfer adfocad

## Cyfeiriadau 
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Hyfforddiant
Diafoli

Cyfnod hyfforddi, yn debyg i brentisiaeth, ar gyfer adfocadau yw **diafoli**.

## Gweler hefyd 
* Tymor prawf, cyfnod hyfforddi ar gyfer bargyfreithiwr

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Devilling  ar wefan The Faculty of Advocates

Categori:Adfocadau
Categori:Hyfforddiant
Barnwr

Swyddog barnwrol sy'n llywyddu neu weinyddu dros achosion cyfreithiol yw **barnwr**. Ei waith yw i wrando i'r holl dystiolaeth gan bartïon yr achos ac yna i ddyfarnu ar yr achos. Mewn rhai achosion, bydd y barnwr yn rhannu ei swyddogaethau gyda barnwyr eraill neu gyda rheithgor.


Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
Bargyfreithiwr

Yn y gyfraith gyffredin, gŵr y gyfraith neu gwnsler yw **bargyfreithiwr** sydd yn dadlau wrth y Bar mewn achos cyfreithiol. Mae'n wahanol i'r cyfreithiwr neu'r twrnai sydd yn llunio'r plediadau, yn paratoi'r dystiolaeth, ac yn cynnal materion y tu allan i'r llys.

Yn yr Alban a rhai gwledydd eraill, mae swydd yr adfocad yn debyg i'r bargyfreithiwr.

## Cyfeiriadau 

Categori:Galwedigaethau cyfreithiol
James Atkin, Barwn Atkin

Barnwr o Gymro a anwyd yn Awstralia oedd **James Richard Atkin, Barwn Atkin** (28 Tachwedd 1867 – 25 Mehefin 1944).

## Cyfeiriadau 
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Crist, Aberhonddu
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor
Methanol

bawd|Fformiwla adeileddol graffig methanol
Methanol yw'r alcohol mwyaf syml yn y gyfres o alcoholau, dim ond un atom o garbon sydd ganddo.

Categori:Cemeg
Cell danwydd

bawd|250px|de|Model o gell danwydd methanol. Yn y canol, gellir gweld ciwb o gelloedd tanwydd cysylltiedig mewn cyfres.
Dyfais sy'n trawsnewid yr egni cemegol o danwydd i drydan yw **cell danwydd**. Mae'r adwaith rhydocs rhwng yr asiant ocsidio (fel arfer ocsigen) a'r asiant rhydwytho (y mwyaf cyffredin yw hydrogen) yn gyfrifol am gynhyrchu egni. Er taw hydrogen yw'r tanwydd mwyaf cyffredin, gallai tanwyddau eraill gael eu defnyddio, er enghraifft methanol, ethanol neu asid fformig.

Gwnaeth y Cymro, William Robert Grove o Abertawe, y gell danwydd gyntaf erioed ym 1839 wedi i'r egwyddor gael ei darganfod gan y gwyddonydd Almaeneg, Christian Friedrich Schönbein, y flwyddyn cynt.

## Cell danwydd hydrogen
[bawd|400px|de|Darlun syml o gell danwydd hydrogen, sydd yn dangos sut mae'r [cerrynt yn llifo o ganlyniad yr hanner adweithiau ar y electrodau. Portreadir y bilen electrolyt polymer yng nghanol y darlun gan blwch llwyd.]]
Cell danwydd hydrogen yw'r enw sy'n cael ei roi i gell danwydd sy'n defnyddio hydrogen ac ocsigen ac sy'n cynhyrchu dŵr fel yr unig wastraff. Mae cell danwydd hydrogen yn adnabyddus am ei fod yn cael ei defnyddio mewn cerbyd trydan cell danwydd (Saesneg: *Fuel Cell Electric Vehicles*). Yn y math hwn o gell danwydd, mae hydrogen yn cael ei ocsidio ar yr anod, dros gatalydd platinwm nano-gronyn, yn ôl yr hanner adwaith canlynol (mae'r E° islaw yn cael ei mesur yn erbyn yr Electrod hydrogen safonol) (Yn adnabod fel yr hydrogen oxidation reaction (HOR) yn Saesneg):

:H2 → 2H+ + 2e− E°red = 0 V

Ar y catod, hefyd dros gatalydd nano-gronyn platinwm, mae ocsigen yn cael ei rydwytho yn ôl yr adwaith (Yn adnabod fel yr oxygen reduction reaction (ORR) yn Saesneg):

:O2 + 4e– + 4H+ → 2H2O E°red = 1.23 V

Mae'r ddau hanner adwaith yn ymuno i greu'r adwaith cyfan:

:2H2 + O2 → 2H2O E°cell = 1.23 V

Yn dilyn y darlun gyferbyn, mae'r electronau a gynhyrchir ar y anod yn gorfodi i symud trwy cylched allanol ac wedyn maen nhw'n adweithio gyda ocsigen ar y catod. Mae'r electronau yn pweru dyfeisiau cysylltiedig. Mae'r protonau, hefyd a gynhyrchir ar y anod, yn gallu symud rhwng y ddau electrodau gan defnyddio'r bilen electrolyt polymer (sef Nafion). Felly, mae'r bilen electrolyt polymer yn gwneud dau beth. Mae hi'n cwblhau'r cylched gan gadael protonau trwyddi (mae gwefr positif yn symud un ffordd yn gyfartal i wefr negatif yn symud y llall). Hefyd mae hi'n rhwystro'r llif electron trwyddi rhag gwneud cylched fer.

Gall cell danwydd hydrogen ddefnyddio ocsigen o'r aer amgylchol, ond mae'n rhaid i'r hydrogen fod yn bur iawn er mwyn iddo beidio â gwenwyno'r catalydd ar yr anod. Hefyd, oherwydd ei ddwysedd ynni isel, mae'n rhaid i hydrogen gael ei gywasgu er mwyn ei gadw mewn cerbyd. Mae'r rhain yn rhai o'r problemau sydd yn wynebu celloedd tanwydd hydrogen ac yn eu rhwystro rhag cael eu derbyn yn fasnachol.

## Gweler hefyd
*Batri lithiwm-ion

## Cyfeiriadau
Categori:Cemeg
Categori:Dyfeisiau o Loegr
System cyfesurynnau daearyddol

Dull i fynegi lleoliad mannau ar y ddaear ydy system cyfesurynnau map (neu gyfesurynnau daearyddol). Yn aml, defnyddir rhifau neu rhifau a llythrennau i fynegi lleoliad. Ymysg systemau cyffredin mae hydred lledred, a systemau Cartesaidd megis UTM.

Her ychwanegol yw mynegi uchder pwynt (er enghraifft, ar wyneb y ddaear) er mai nid sffêr berffaith mo'r ddaear. Defnyddir dau ddull gyffredin, sef amcangyfrif o ffurf geomeregol y ddaear, neu mesur o rhyw farc safonol megis amcangyfrif o lefel y môr.

Ceir mwy o fanylion technegol, gan gynnwys fformwlau mathemategol, am destun yr erthygl yma yn yr papur *A guide to coordinate systems in Great Britain* oddi wrth yr *Ordnance Survey*.

__FORCETOC__

## Amcangyfrif siâp y Ddaear
Nid yw'r ddaear yn sffêr berffaith. Yn hytrach, mae'n bêl sydd ychydig yn letach o amgylch y cyhydedd. Yn ogystal, mae arwyneb y ddaear yn gymhleth ac yn arw, yn ymestyn o'r dyfnderoedd morwrol i gopaon mynyddoedd, ynghyd â'r platiau tectonig. Felly, er mwyn diffinio system gyfesurynnol ar y ddaear, defnyddir elfen geomertig sy'n *symleiddio* y sefyllfa, o leia yn fathemategol os nad yn ddaearyddol.

Y symleiddiad mwyaf cyffredin ydy *elipsoid ddau echelin* (*biaxial ellipsoid*), sy'n ffigwr tri-dimensiwn o hirgrwn wedi troi o amgylch ei echelin byraf. Gellir defnyddio amryw elipsoidau er mwyn amcangyfrif ffurf y ddaear. Yn gyffredinol, dibynna'r dewis ar ba ranbarth(au) sydd o dan sylw. Er enghraifft, defnyddir elipsoid GRS80 (*Geodetic Reference System 1980*) gan system leoli GPS am ei fod yn amcangyfrif cyffredinol i ran fwyaf o'r byd. Ar y llaw arall, defnyddir elipsoid Airy 1830 gan yr Ordnance Survey i fapio Prydain am ei fod yn amcangyfrif gwell yn y rhan hono o'r byd.

## Lledred a Hydred
**Lledred** pwynt are wyneb y ddaear yw'r ongl rhwng y plân cyhydeddol (*equitorial plane*) a llinell sy'n rhedeg drwy'r pwynt ac sy'n normal i'r elipsoid sy'n amcangyfrif y ddaear (hy. yn ffurfio ongl 90° iddo ar ei arwyneb). Dynodir lledred gan y lythyren Roegaidd φ neu phi.

Mae'r plân cyhydeddol yn rhannu'r ddaear i'r hemisffer ogleddol a'r hemisffer deheuol. Gellir dynodi lledredau gogleddol gyda'r llythyren G a deheuol â D. Lledred y pegynnau felly yw 90°G a 90°D. Lledred y cyhydedd yw 0°.

**Hydred** pwynt ar wyneb y ddaear yw'r ongl i'r dwyrain neu'r gorllewin rhwng meridian dewisiedig i feridian arall sy'n pasio drwy'r pwynt. Dynodir lledred gan y lythyren Roegaidd λ neu lambda.

Dewiswyd llinell sy'n pasio'n agos i'r Arsyllfa Frenhinol yn Greenwich i gynrychioli'r prif feridian (*prime meridian*) sydd â lledred o 0°. Mae pwyntiau i'r dwyrain o'r llinell yma yn yr hemisffer ddwyreiniol - mae eu hydredau rhwng 0°≤ λ ≤180°Dn. Felly hefyd, mae pwyntiau i'r gorllewin yn yr hemisffer orllewinol, â hydredau 0° ≤ λ ≤180°Gn. Hydred y prif feridian yw 0°.

chwith|bawd|600px|Lledred a Hydred

## Systemau UTM
Geiriau

## System OSGB
Geiriau

## Uchder
Geiriau

## Gweler hefyd
* System cyfesurynnau

## Cyfeiriadau 
Categori:Cartograffeg
Categori:Geometreg
Philippe, brenin Gwlad Belg

Brenin Gwlad Belg ers 21 Gorffennaf 2013 yw **Philippe** (Ffrangeg: *Philippe Léopold Louis Marie*, Iseldireg: *Filip(s) Leopold Lodewijk Maria*, Almaeneg: *Philipp Leopold Ludwig Maria*; ganwyd 15 Ebrill 1960).

## Magwraeth
Fe'i ganed yng Nghastell Belvedere, ger Palas Laken, Brwsel ar 15 Ebrill 1960, yn fab i Dywysogion Liège, a ddaeth yn Albert II, brenin Gwlad Belg a'r Dywysoges Paola Ruffo di Calabria. Mae Philip yn ŵyr tadol i'r Brenin Leopold III o Wlad Belg ac yn Dywysoges Astrid o Sweden; tra yn ôl mamau mae'n eiddo i'r Tywysog Fulco Ruffo di Calabria a'r Iarlles Luisa Gazelli di Rossana e di Sebastiano.

Parhaodd â'i addysg uwchradd yn yr Iseldireg yn ysgol Abaty Sant Andreas yn Zevenkerken. [2] Dilynodd hyfforddiant milwrol a phrifysgol uwch. Felly, ar y naill law, aeth i Ysgol Filwrol Frenhinol Gwlad Belg ym 1978; ac ar y llaw arall, ym 1982 dechreuodd ei astudiaethau ym Mhrifysgol Rhydychen a gwblhaodd gydag arhosiad ym Mhrifysgol Stanford yng Nghaliffornia, lle graddiodd ym 1985 gyda gradd mewn gwyddoniaeth wleidyddol. Yn 1980 daeth yn ail raglaw, ac yn fuan wedi hynny cafodd y dystysgrif yr oedd ei hangen i ddod yn beilot ym myddin Gwlad Belg. Dyrchafwyd Thehe i reng cyrnol ac yn 2001 i safle llyngesydd.

Am nifer o flynyddoedd, credwyd ei fod yn etifedd Brenin Baudouin. Serch hynny, arweiniodd marwolaeth annisgwyl brenin Gwlad Belg ym 1993 at olynydd Baldwin yn frawd iddo, Brenin Albert II o Wlad Belg. Hefyd, gwnaeth bagloriaeth hir Dug Brabant i dŷ brenhinol Gwlad Belg ystyried y posibilrwydd o ddyrchafu i urddas tywysoges aeres i chwaer Philip, y Dywysoges Astrid o Wlad Belg a briododd er 1985 ag Archesgob Lawrence o Ddwyrain Awstria.

Yn fewnblyg, priododd Philip o Wlad Belg ym Mrwsel Matilda o Udekem d'Acoz, merch i deulu o bendefigaeth Fflandrys. Ystyriwyd yr undeb fel cam arall yn integreiddiad y ddwy gymuned - y Fflemeg a'r Walŵn.

## Teulu
Yn briod ers 4 Rhagfyr 1999, roedd gan y cwpl bedwar o blant:

:Elizabeth o Wlad Belg, a anwyd ym Mrwsel yn 2001.
:Gabriel o Wlad Belg, a anwyd ym Mrwsel yn 2003.
:Manuel o Wlad Belg, a anwyd ym Mrwsel yn 2005.
:Eleanor o Wlad Belg, a anwyd ym Mrwsel yn 2008.

Yn dilyn genedigaeth ei chyntafanedig, gorchmynnodd Senedd Gwlad Belg y dylid diddymu'r Gyfraith Salic, a ganiataodd i'r Dywysoges Elizabeth ddod yn aeres ei thad i orsedd pobl Gwlad Belg. Diddymwyd hefyd gyfraith fewnol y tŷ brenhinol sy'n gwahardd undeb rhag priodi unrhyw dywysog Gwlad Belg â thywysog o'r Iseldiroedd, daeth y gyfraith hon o'r brwydrau dros annibyniaeth Gwlad Belg.

## Teyrnasiad
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae'r tywysog wedi bod yn destun sawl beirniadaeth am ei geidwadaeth wleidyddol a chymdeithasol. Mae sawl datganiad dadleuol sy'n gysylltiedig ag amrywiaeth genedlaethol y wlad a'r opsiynau gwleidyddol y mae hyn yn eu cynhyrchu wedi ennill sawl cerydd i'r tywysog gan nifer o rymoedd gwleidyddol.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Gwlad Belg
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Hwsariaid Sir Ddinbych

Catrawd iwmyn yn y Fyddin Brydeinig o 1794 hyd 1921 oedd **Hwsariaid Sir Ddinbych**. Daeth yn rhan o'r Magnelau Brenhinol.

Categori:Catrodau Cymreig y Fyddin Brydeinig
Categori:Cyn-gatrodau'r Fyddin Brydeinig
Categori:Hanes Sir Ddinbych
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd ym 1794
Categori:Unedau milwrol a ddadfyddinwyd ym 1921
Mi welaf i, â'm llygad bach i

Chwarae dyfalu yw "'''mi welaf i, â'm llygad bach i'''" a chwaraeir gan blant neu mewn teuluoedd. Bydd un chwaraewr yn dewis gwrthrych y gall pawb ei weld, ac yn dweud "mi welaf i, â'm llygad bach i, rhywbeth sy'n dechrau â..." ac yna llythyren gyntaf enw'r gwrthrych. Mae'n rhaid i'r chwaraewyr eraill ddyfalu'r gwrthrych, ac yn aml bydd y chwaraewr sy'n dyfalu'n gywir yn cymryd y tro nesaf. Mae nifer o deuluoedd yn chwarae'r gêm hon ar deithiau car.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon dyfalu
Categori:Gemau plant
Rhestr o arlunwyr Rwsiaidd y 19eg ganrif

Dyma **Rhestr o arlunwyr Rwsiaidd y 19g**.

[bawd|250px|[Abram Arkhipov|A. Arkhipov. *Y Golchwragedd*, tua 1901.]]
[bawd|250px|[Ilya Repin|I. Repin. Portread y cyfansoddwr Mussorgsky, 1881.]]
*Abram Arkhipov, 1862–1930
*Ivan Aivazovsky, 1817–1900
*Nikolai Bogdanov-Belsky, 1868–1945
*Pavel Fedotov, 1851–1852
*Alexander Golovin 1863-1930
*Nikolai Ge, 1831–1894
*Alexander Ivanov 1806-1858
*Vasily Kamensky 1866-1944
*Nikolai Kasatkin 1859-1930
*Orest Kiprensky 1782-1836
*Konstantin Korovin 1861-1939
*Alexei Korzukhin 1835–1894
*Nikolay Koshelev 1840–1918
*Evgraf Fedorovich Krendovsky, 1810–1870
*Eugene Lanceray 1875-1946
*Klavdiy Lebedev 1852-1916
*Mikhail Lebedev 1811-1837
*Dmitry Levitsky 1735-1822
*Konstantin Makovsky 1839-1915
*Vladimir Makovsky 1846-1920
*Vassily Maximov 1844-1911
*Grigoriy Myasoyedov1834-1911
*Mikhail Nesterov 1862-1942
*Nikolai Nevrev 1830-1904
*Ilya Ostroukhov 1858–1929
*Vasily Perov 1834-1882
*Vasily Polenov 1844-1927
*Yelena Polenova 1850-1898 
*Illarion Pryanishnikov 1840-1894
*Vasili Pukirev 1832-1890
*Ilya Repin 1844-1930
*Fyodor Rokotov 1736–1808
*Andrei Ryabushkin 1861-1904
*Konstantin Savitsky 1844-1905 
*Alexei Savrasov 1830-1897
*Valentin Serov 1865-1911
*Silvestr Schchedrin 1791-1830
*Semion Shchedrin 1745–1804
*Fyodor Tolstoy 1783-1873
*Vasily Tropinin 1776-1856
*Fyodor Vasilyev 1850-1873
*Apollinary Vasnetsov 1856-1933
*Viktor Vasnetsov 1848-1926
*Vasily Vereshchagin 1842-1904
*Konstantin Yuon 1875-1958

## Gweler hefyd 
* Rhestr o arlunwyr Rwsiaidd yr 20fed ganrif

Categori:Arlunwyr Rwsiaidd
Categori:19eg ganrif
Categori:Rhestrau arlunwyr
Categori:Rhestrau Rwsia
C.P.D. Tref Llanfairfechan

Clwb pêl-droed tref Llanfairfechan, Sir Conwy, yw **C.P.D. Tref Llanfairfechan** (Saesneg: *Llanfairfechan Town F.C.*). Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Gwynedd.

## Dolen allanol 
*  Gwefan y clwb

Categori:Chwaraeon yng Nghonwy
Categori:Llanfairfechan
Tref Llanfairfechan
Rhestr gemau plant traddodiadol

Dyma restr o gemâu plant traddodiadol.

* Carreg, papur, siswrn
* Cicston neu sgots
* Cipio'r faner
* Cowbois ac Indiaid
* Chwarae bodiau
* Chwarae cnoc cnoc
* Chwarae concyrs
* Chwarae cuddio
* Chwarae curo dwylo
* Chwarae dal
* Chwarae dandis
* Chwarae llif draws
* Chwarae mwgwd yr ieir
* Chwarae ocso
* Chwarae tŷ
* Gwnewch yr un fath â fi
* Llam llyffant
* Mi welaf i, â'm llygad bach i
* Newid cadeiriau
* Osgoi'r bêl
* Pasio'r parsel
* Pêl rodli
* Pinio'r gynffon ar yr asyn
* Pi-po
* Powlio cylchyn
* Seimon y Symlyn
* Sgipio rhaff
* Sibrydion
* Taflu ceiniogau
* Tidli-wincs
* Ymaflyd breichiau

Categori:Gemau plant
Categori:Gemau traddodiadol
Plant traddodiadol
Deltanet

Nofel Gymraeg i ddysgwyr yr iaith yw ***Deltanet***, a ysgrifennwyd gan Andras Millward. Fe'i sgwennwyd fel bod y testun yn eithaf syml a chynhwysir geirfa ar waelod bob tudalen er mwyn rhoi cymorth i ddysgwyr. Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae Deltanet, un o gwmnïau electronig mwyaf y byd, ar fin rhyddhau y DN Connect, dyfais a fydd yn trawsnewid y byd. Ond mae Ben Daniels, technegydd talentog yn DeltaNet, yn darganfod y gwir am DN Connect. Caiff Ben ei dynnu'n ddirybudd i'r byd tywyll sydd tu ôl i'r hysbysebion slic, lle mae pawb yn cuddio cyfrinach a lle mae gwybod y gwir yn arwain at berygl a marwolaeth.

## Cymeriadau 
* Mae Ben Daniels yn dechnegydd talentog sy'n darganfod y gwir am eu technoleg
* Mae Alan yn gydweithiwr i Ben ar brosiect DN Connect
* Mae Julie Perkins yn ohebydd ar gyfer papur newydd "y Standard"

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg i Ddysgwyr
Categori:Llyfrau 1999
Categori:Nofelau 1999
Categori:Nofelau Cymraeg
Philippa Gregory

Nofelydd o Loegr yw **Philippa Gregory** (ganwyd 9 Ionawr 1954).

Cafodd ei geni yn Nairobi, Cenia, yn ferch Elaine (Wedd) ac Arthur Percy Gregory.

## Llyfryddiaeth
#*Wideacre* (1987)
#*The Favoured Child* (1989)
#*Meridon* (1990)

### "Earthly Joys"
#*Earthly Joys* (1998)
#*Virgin Earth* (1999)

### Cyfres "The Tudors"
#*The Other Boleyn Girl* (2001)
#''The Queen's Fool* (2003)
#*The Virgin's Lover* (2004)
#*The Constant Princess* (2005)
#*The Boleyn Inheritance* (2006)
#*The Other Queen* (2008)

### Cyfres "Wars of the Roses"
#*The White Queen* (2009) - Stori Elizabeth Woodville 
#*The Red Queen* (2010) - Stori Margaret Beaufort
# *The Lady of the Rivers* (2011) - Stori Jacquetta o Luxembourg, mam Elizabeth Woodville
# *The Kingmaker's Daughter* (2012) - Stori Anne Neville 
# *The White Princess* (2013) - Stori Elisabeth o Efrog, merch Elizabeth Woodville a gwraig Harri VII, brenin Lloegr.
# *The Last Rose'' (2014?)

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg
Categori:Nofelwyr o Loegr
Categori:Pobl o Nairobi
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Tosa Inu

bawd|320px|Tosa Inu

Brid o gi ymladd o Japan yw **Tosa Inu** (; hefyd **Tosa**), sy'n frid prin. Fel yr awgryma'r enw, cafodd ei fagu'n wreiddiol yn nhref Tosa (a elwir heddiw'n Kōchi) - a'i fagu fel ci ymladd. Caiff ei fagu i'r un pwrpas heddiw.

## Ymddangosiad
Yn gyffredinol, mae'r ci a fegir yn Japan oddeutu hanner pwysau'r ci a fegir y tu allan i Japan. Mae'r brid Siapaniaidd hwn yn pwyso rhwng 36 and 61&nbsp;kg, tra bod y bridiau a fegir y tu allan i'r wlad yn pwyso rhwng 60 to 100&nbsp;kg a'i daldra'n 62 to 82&nbsp;cm wrth ei war.

Nodweddir ei got gan ei ymddangosiad byr a llyfn o liw coch, gwinau neu elain. O bryd i'w gilydd gall fod o liw du diflas, ond mae hyn yn anghyffredin.

## Hanes
Crëwyd y brîd hwn yn wreiddiol yn ail hanner y 19g yn Siapan. Tarddodd y brid o fath gwhahanol sef y Shikoku-Inu, ci sy'n ​​pwyso'n tua 25 cilogram ac yn sefyll tua 55 centimetr o uchder ac sy'n debyg iawn i'r Spitz Ewropeaidd. Croeswyd y cŵn hyn gyda bridiau Ewropeaidd eraill, megis yr Hen Gi Tarw Seisnig ym 1872, y Gafaelgi ym 1874, y St Bernard a'r Pointer Almaeneg ym 1876, y Ci Mawr Denmarc ym 1924, a'r Daeargi Tarw hefyd ym 1924. Y nod wrth groesi'r cŵn hyn oedd magu ci ymladd, heini a chryfach. Heddiw, mae'n dal i gael ei ddefnyddio mewn rhai gwledydd fel ci ymladd, ond fel arfer fe'i cedwir fel anifail anwes. Yn yr amgylchedd teuluol mae Tosa yn amyneddgar ac yn addfwyn.

## Y gyfraith
Yng ngwledydd Prydain a gogledd Iwerddon, caiff y brid hwn ei reoli gan Ddeddf Cŵn Peryglus 1991. Mae'n rhaid cael caniatâd arbennig gan gwrt i gael yr hawl i fewnforio'r ci hwn. Mae rhai cwmnïau yswiriant yn gwrthod yswirio'r cartref ble ceir y brid hwn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cŵn ymladd
Chris Hallam

Athletwr cadair olwyn o Gymru oedd **Chris Hallam** MBE (1 Ionawr 1964 – 16 Awst 2013). Cystadleuodd yng Ngemau Paralympaidd 1984, 1988, 1992, a 1996. Enillodd Farathon Llundain ym 1985 ac ym 1987, gan osod record ar y ddau achlysur. Roedd yn aelod o Dîm Cymru yng Ngemau’r Gymanwlad ym 1994.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athletwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Dorfaen
Byddin sir

Lluoedd milwrol gwirfoddol rhan-amser oedd y **byddinoedd sir** neu'r **milisiau** (). Roeddynt yn bodoli mewn rhyw ffurf ers Oes y Tuduriaid. Crewyd y lluoedd modern gan Ddeddf Byddin Sir 1757. Yn sgil ad-drefniant y Fyddin Brydeinig gan Ddiwygiadau Childers ym 1881 cyfunwyd nifer o'r catrodau gwirfoddol gydag unedau'r fyddin barhaol.

## Gweler hefyd 
* Yr Adfyddin Arbennig
* Y Fyddin Diriogaethol
* Y Gwarchodlu Cartref
* Iwmyn

## Cyfeiriadau 
Categori:Y Fyddin Brydeinig
Categori:Hanes milwrol y Deyrnas Unedig
Electrod hydrogen safonol

Math cyffredin o electrod cyfeirnod yw'r **electrod hydrogen safonol** (). Defnyddir yr electrod hydrogen safanol i fesur potensial safonol electrodau eraill.

Categori:Cemeg
Categori:Ffiseg
Jacques Vergès

Cyfreithiwr o Ffrainc oedd **Jacques Vergès** (5 Mawrth 1925 – 15 Awst 2013). Roedd yn enwog am amddiffyn diffynyddion a gyhuddwyd o derfysgaeth, troseddau rhyfel, a throseddau yn erbyn dynoliaeth, gan ennill iddo'r llysenwau "Dadleuydd y Diafol" ac "Adfocad yr Anamddiffynadwy" (). Galwodd ei hunan yn *un salaud lumineux* ("bastard disglair"). Dedfrydwyd Bouhired i'r gilotîn, ond diddymwyd y dedfryd marwolaeth yn sgil protest ryngwladol. Priododd Bouhired a Vergès ym 1963 a chafodd ddau fab ac un ferch.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Ysgrif goffa *Le Monde*
*  Ysgrif goffa *The Daily Telegraph*
*  Ysgrif goffa'r BBC
*  Ysgrif goffa France24
*  Ysgrif goffa *The Globe and Mail*
*  Ysgrif goffa  *The Washington Post*

Categori:Cyfreithwyr o Ffrainc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Pobl o Ffrainc o dras Fietnamaidd
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Réunion
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Khabarovsk

Canolfan weinyddol a dinas fwyaf Crai Khabarovsk, Rwsia, yw **Khabarovsk** (Rwseg: Хабаровск). Daeth yn ganolfan weinyddol Dosbarth Ffederal y Dwyrain Pell Rwsia yn 2002. Hon yw ail ddinas fwyaf Dwyrain Pell Rwsia, ar ôl Vladivostok. Poblogaeth: 577,441 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y ddinas 30 cilometer (19 milltir) o'r ffin rhwng Rwsia a Gweriniaeth Pobl Tsieina, ar gymer Afon Amur ac Afon Ussuri, tua 800 cilometer (500 milltir) i'r gogledd o Vladivostok.

Mae hanes Khabarovsk yn dechrau yn yr 17g pan ymsefydlodd marsiandwyr Rwsiaidd yno. Daeth yn ddinas yn 1858.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd Crai Khabarovsk
Chwarae dyfalu

Gêm yw **chwarae dyfalu** sydd â'r nod o ddyfalu rhyw ddarn o wybodaeth, megis gair, enw person, neu leoliad gwrthrych.

## Esiamplau
* 20 cwestiynau
* 30 amrantiadau
* Cadlongau
* Charades
* Hangman
* Mi welaf i, â'm llygad bach i
* *Name That Tune*
* Pictionary 
* Protmušis
* Guess Who?
* ''What's My Line?''

## Cyfeiriadau 

Categori:Gemau
Kurgan

:*Gweler hefyd Kurgan (gwahaniaethu).*
250px|bawd|Baner dinas Kurgan
250px|bawd|Stryd yng nghanol Kurgan

Canolfan weinyddol a dinas fwyaf Oblast Kurgan, Rwsia yw **Kurgan** (Rwseg: Курган). Poblogaeth: 333,606 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir Kurgan ar y Rheilffordd Traws-Siberia, rhwng Yekaterinburg ac Omsk yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Ural.

Sefydlwyd Kurgan yn 1662.

## Pobl enwog 
* Yuri Galtsev (g. 1961), artist pop
* Maxim Fadeev (g. 1968), cynhyrchydd, cyfansoddwr, cyfarwyddwr, awdur-perfformiwr, trefnydd
* Dmitry Paryshev (g. 1977), dyn busnes a gwleidydd
* Elena Temnikova (g. 1985), cantores, cyn-unawdydd grŵp pop benywaidd "Arian"
* Yulia Savicheva (g. 1987), cantores, actores

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas

Categori:Dinasoedd Oblast Kurgan
Categori:Sefydliadau 1662
Adrian Belew

Cerddor o'r Unol Daleithiau yw **Robert Steven "Adrian" Belew** (ganwyd 23 Rhagfyr 1949), sy'n gitarydd roc. Mae wedi ysgrifennu caneuon a chanu hefyd. Roedd yn aelod o'r band King Crimson.

## Disgyddiaeth 
**Lone Rhino* (1982)
**Twang Bar King* (1983)
**Desire Caught By the Tail* (1986)
**Mr. Music Head* (1989)
**Young Lions* (1990)
**Inner Revolution* (1992)
**The Acoustic Adrian Belew* (1993)
**Here* (1994)
**The Experimental Guitar Series Volume 1: The Guitar as Orchestra* (1995)
**Op Zop Too Wah* (1996)
**Belew Prints: The Acoustic Adrian Belew, Vol. 2* (1998)
**Side One* (2004)
**Side Two* (2005)
**Side Three* (2006)
**e* (2009)
**Pop-Sided* (2019)

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1949
Arezzo

Dinas a chymuned (*comune*) yng nghanolbarth yr Eidal yw **Arezzo**, sy'n brifddinas talaith Arezzo yn rhanbarth Toscana. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y gymuned boblogaeth o 98,144.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amffitheatr Rhufeinig
*Basilica Sant Ffransis
*Eglwys Gadeiriol Sant Donatus 
*Fraternita dei Laici
*Palas Cofani-Brizzolari,
*Palas yr Esgob
*Santa Maria della Pieve (eglwys)
*Tŷ Vasari
*Vasari Loggia

## Enwogion
*Guido d'Arezzo (*fl.* 992–1033), damcanydd cerddoriaeth
*Francesco Petrarca ("Petrarch") (1304–1374), bardd
*Pietro Aretino (1492–1556), bardd a dramodydd
*Giorgio Vasari (1511–1574), arlunydd ac awdur
*Antonio Cesti (1623–1669), cyfansoddwr
*Francesco Severi (1879–1961), mathemategydd

## Cyfeiriadau

Categori:Dinasoedd Toscana
Categori:Talaith Arezzo
Magadan

:*Gweler hefyd Magadan (gwahaniaethu).*
250px|bawd|Baner dinas Magadan.
250px|bawd|Magadan yn y gaeaf, o fryn gerllaw.

Porthladd sy'n ganolfan weinyddol Oblast Magadan, Rwsia yw **Magadan** (Rwseg: Магадан). Poblogaeth: 95,982 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir Magadan yn ardal Dwyrain Pell Rwsia ar lan Môr Okhotsk ym Mae Nagayevo i'r de o ardal is-Arctaidd Kolyma. Mae'n ddinas anghysbell iawn. Y ddinas agosaf yw Yakutsk, 2,000 cilometer (1,200 milltir) i ffwrdd ar ffordd wael, ac felly mae Magadan yn dibynnu ar ei maes awyr a'r porthladd am ei chysylltiadau efo gweddill Rwsia.

Sefydlwyd Magadan yn 1929. Adeiladu llongau a physgota yw'r prif ddiwydiannau.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 
*  Map o'r ddinas a'r cylch

Categori:Aneddiadau Oblast Magadan
Categori:Môr Okhotsk
Categori:Sefydliadau 1929
Y Blaned Ddur

***Y Blaned Ddur*** yw nofel ffugwyddonol ar gyfer dysgwyr addas ar gyfer pobl lefel sylfaen i ganolradd a ysgrifennwyd gan Bob Eynon. Mae *Y Blaned Ddur* wedi cael ei ysgrifennu fel bod y testun yn eithaf syml. Does dim geirfa ar waelod pob tudalen yn y llyfr hwn.

## Plot 
Mae'r milwyr Huw Carmichael a Karl Majasan yn cael eu cipio i blaned arall lle mae pennaeth y fyddin yn ceisio cipio grym. Beth fydd rhan Huw a Karl yn y frwydr? A fydd Karl yn cael dychwelyd i'r Ddaear ... a beth am garwiaeth Huw?

## Cymeriadau 
* Huw Carmichael - milwr
* Karl Majasan - milwr
* Halga - tywysog Volna
* Haza - tywysoges Volna a chwaer Halga
* Kerin - pennaeth byddin a heddlu Volna
* Stravo - corrach a seiciatrydd

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg i Ddysgwyr
Categori:Llyfrau 1995
Categori:Nofelau 1995
Categori:Nofelau Cymraeg
Kolyma

250px|bawd|Map sy'n dangos lleoliad Kolyma
250px|bawd|Tirwedd gogledd Kolyma

Lleolir ardal **Kolyma** (Rwseg: Колыма́) yng ngogledd-ddwyrain eithaf Rwsia yn nwyrain Siberia (yn ôl y diffiniad traddodiadol o'r rhanbarth hwnnw), sef yn rhanbarth Dwyrain Pell Rwsia. Gorwedd Môr Dwyrain Siberia a Chefnfor yr Arctig i'r gogledd a Môr Okhotsk i'r de. Enwir yr ardal anghysbell iawn hon ar ôl ei phrif afon, sef Afon Kolyma, a mynyddoedd Kolyma a fu heb eu troedio gan neb cyn 1926. Mewn termau gweinyddol, mae Kolyma yn cyfateb yn fras i ranbarthau Ocrwg Ymreolaethol Chukotka ac Oblast Magadan.

Mae rhan ogleddol yr ardal yn gorwedd o fewn Cylch yr Arctig, ac mae ganddi hinsawdd is-Arctig gyda gaeafau oer iawn sy'n para am hyd at hanner y flwyddyn. Gorchuddir rhannau mawr o'r ardal gan *permafrost* a thirwedd twndra, gyda thirwedd taiga yn y de.

Yr unig dref o unrhyw faint yw dinas Magadan, gyda phoblogaeth o 99,399; hon yw prif borthladd gogledd-ddwyrain Rwsia. Mae ganddi fflyd fawr o longau pysgota ac mae llongau torri rhew yn llwyddo i gadw'r porth ar agor drwy'r flwyddyn.

Yng nghyfnod Stalin, daeth yr ardal yn ddrwgenwog fel lleoliad rhai o'r *gulags* gwaethaf dan y drefn Stalinaidd.

Categori:Daearyddiaeth Oblast Magadan
Categori:Dwyrain Pell Rwsia
Categori:Ocrwg Ymreolaethol Chukotka
Categori:Rhanbarthau hanesyddol Rwsia
Categori:Siberia
Karen Black

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Karen Blanche Black** (née Ziegler; 1 Gorffennaf 1939 – 8 Awst 2013). Cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am yr Actores Orau mewn Rhan Gefnogol am ei rhan yn *Five Easy Pieces* (1970).

Bu farw yn 74 oed o ganser yr ampwla.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ampwla
Categori:Pobl o Illinois
Safon agored

Safon sydd ar gael yn gyhoeddus ac sydd â hawliau i'w ddefnyddio yn gysylltiedig â hi, a all hefyd gael rhinweddau o ran sut y cafodd ei chynllunio (e.e. proses agored), yw **safon agored**. Nid oes un diffiniad cyson, ac mae dehongliad y term yn dibynnu ar y cyd-destun.

## Enghreifftiau
### Systemau
* Saernïaeth y We Fyd-Eang (dan ofan W3C)

### Caledwedd
* USB

### Fformatau ffeiliau
* HTML, XHTML a HTML5
* ODF
* Office Open XML
* OGG
* PDF
* PNG
* SVG

### Ieithoedd rhaglennu
* ANSI C

### Arall
* CD-ROM (Llyfr Melyn)

Categori:Cynnwys agored
Agored
Deddf Troseddau Rhywiol

Teitl byr stoc yw **Deddf Troseddau Rhywiol** (gyda'i sawl amrywiadau) a ddefnyddir ar gyfer deddfwriaeth yn y Deyrnas Unedig yn perthyn i droseddau rhywiol (yn cynnwys darbodion gwreiddiol a threfniadol).

Adnabyddir y Bil ar gyfer Deddf â'r teitl byr hwnnw fel **Bil Troseddau Rhywiol** yn ystod ei daith drwy'r Senedd.

Gall **Deddfau Troseddau Rhywiol** fod yn enw generig am ddeddfwriaeth â'r teitl byr hwnnw neu am yr holl ddeddfwriaeth sy'n perthyn i'r gyfraith droseddol. Term celf yw e.

## Rhestr
### Y Deyrnas Unedig
:Deddf Troseddau Rhywiol 1956 (4 & 5 Eliz.2 c.69)
:Deddf Anweddusrwydd gyda Phlant 1960 (8 & 9 Eliz.2 c.33)
:Deddf Troseddau Rhywiol 1967 (c.60)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1976 (c.82)
:Deddf Troseddau Rhywiol 1985 (c.44)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1992 (c.34)
:Deddf Troseddau Rhywiol 1993 (c.30)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Bradwriaeth ac Anogaeth) 1996 (c.29)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Defnydd Diogel) 1997 (c.39)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 2000 (c.44)
:Deddf Troseddau Rhywiol 2003 (c.42)

**Y Deddfau Troseddau Rhywiol**

:Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1957 a 1967** yn golygu'r Ddeddf Troseddau Rhywiol 1957 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol 1967.
:Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1976** yn golygu'r Deddfau Troseddau Rhywiol 1957 a 1967 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1976.
:Mae'r **Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1992** yn golygu'r Deddfau Troseddau Rhywiol 1956 i 1976 a'r Ddeddf Troseddau Rhywiol (Gwelliant) 1992.

#### Yr Alban
:Deddf Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 1976 (c.67)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Trefn a Thystiolaeth) (Yr Alban) 2002 (asp 9)
:Deddf Amddiffyn Plant ac Atal Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 2005 (asp 9)
:Deddf Troseddau Rhywiol (Yr Alban) 2009 (asp 9)

#### Gogledd Iwerddon
Pasiwyd nifer o Orchmynion yng Nghyngor â'r teitl byr hwn. Newidiwyd y gyfundrefn enwau oherwydd marw Senedd Gogledd Iwerddon a gorthrwm rheolaeth uniongyrchol. Ystyrir y gorchmynion hyn i fod yn brif ddeddfwriaeth.
:Gorchmynyn Troseddau Rhywiol (Gogledd Iwerddon) 1978 (S.I.1978/460 (N.I.5))
:Gorchmynyn Troseddau Rhywiol (Gogledd Iwerddon) 2008 (S.I.2008/1769 (N.I.2))

### Kenya
:Deddf Troseddau Rhywiol 2006

### Affrica'r De
*Deddf Troseddau Rhywiol 1957 (wedi'i diddymu nawr am y rhan fwyaf)
*Deddf Welliant Cyfraith Troseddol (Troseddau Rhywiol a Materion Perthnasol) 2007

## Cyfeiriadau
Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Trosedd yn y Deyrnas Unedig
Y Cymry Brenhinol

Catrawd yn y Fyddin Brydeinig yw'r **Cymry Brenhinol** neu'r **Gatrawd Gymreig Frenhinol**. Mae ganddi ddau fataliwn parhaol ac un fataliwn o'r Fyddin Diriogaethol:
* Bataliwn 1af Y Cymry Brenhinol (Y Ffiwsilwyr Cymreig Brenhinol) (1 R WELSH)
* 2il Fataliwn Y Cymry Brenhinol (Catrawd Frenhinol Cymru) (2 R WELSH)
* 3ydd Fataliwn Y Cymry Brenhinol (3 R WELSH)
## Hanes 
Mae'r diagram hwn yn dangos hanes y gatrawd. Rhoddir yr enw Saesneg am ambell uned hefyd i ddangos pan fo sillafiad hynod, er enghraifft *Welch*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Catrodau'r Fyddin Brydeinig
Categori:Catrodau Cymreig y Fyddin Brydeinig
Categori:Unedau milwrol a sefydlwyd yn 2006
Elmore Leonard

Nofelydd o'r Unol Daleithiau oedd **Elmore Leonard** (11 Hydref 1925 – 20 Awst 2013)

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**The Bounty Hunters* (1953)
**Hombre* (1961)
**Mr. Majestyk* (1972)
**La Brava* (1983)
**Glitz* (1985)
**Killshot* (1989)
**Get Shorty* (1990)
**Pronto* (1993)
**Riding the Rap* (1995)
**Be Cool* (1999)
**Pagan Babies* (2000)
*''A Coyote's in the House* (2004)
**Road Dogs'' (2009)

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Llenorion ffuglen y Gorllewin Gwyllt
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Orleans
Categori:Pobl fu farw yn Detroit
Geto Warsaw

250px|bawd|Cofadeilad yr arwyr y Geto Warsaw
Roedd **Geto Warsaw** () yn geto a grëwyd gan yr awdurdodau natsïaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd ar gyfer poblogaeth iddewig Warsaw.

## Sefydlu'r Geto
Roedd muriau o amgylch "Rhan Iddewig" Warsaw eisoes erbyn 1 Ebrill 1940, ond fe'i sefydlwyd yn ffurfiol ar 2 Hydref 1940.

Categori:Hanes Gwlad Pwyl
Categori:Warsaw
Categori:Yr Holocost