Benjamin Zephaniah

Bardd Seisnig oedd **Benjamin Obadiah Iqbal Zephaniah** (15 Ebrill 1958 – 6 Rhagfyr 2023). Roedd yn lenor Rastafarian a bardd dub.

Bu farw yn Rhagfyr 2023 wedi derbyn diagnosis o diwmor ar yr ymennydd wyth wythnos ynghynt.

## Bywyd cynnar 
Ganed a magwyd Zephaniah yn Handsworth ardal o fewn dinas Birmingham, man y cyfeiriodd ato fel "Jamaican capital of Europe", yn fab i bostmon o Barbados a nyrs. Fel person â dyslecsia, fe fynychodd ysgol arbennig, ond gadawodd yr ysgol yn 13 oed heb fod yn gallu darllen nac ysgrifennu.

## Gwrthod OBE 
Yn Nhachwedd 2003, fe esboniodd Zephaniah yn The Guardian ei fod wedi gwrthod OBE gan y Frenhines gan ei fod yn ei atgoffa o "how my foremothers were raped and my forefathers brutalised".

## Erthygl am ddysgu Cymraeg i blant yn Lloegr 
Yn sgil ei ymweliad i Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015 pan gyflwynodd rhaglen am yr ŵyl i BBC Four, cyhoeddwyd erthygl gan Zephaniah ar wefan BBC am y syniad o ddysgu Cymraeg i blant mewn ysgolion yn Lloegr yn ogystal ag erthyglau am ei sylwadau.

## Cyhoeddiadau 
Cyhoeddodd Zephaniah ei lyfr cyntaf o gerddi, *Pen Rhythm*, yn 1980. Cafodd cystal dderbyniad fel yr argraffwyd tair cyfrol. Fe dderbyniodd ei albwm *Rasta*, a oedd yn cynnwys recordiad cyntaf band *The Wailers* ers marwolaeth Bob Marley yn ogystal â bod yn deyrnged i Nelson Mandela, sylw ar draws y byd a bu ar frig siartiau albymau Iwgoslafia.

Roedd Zephaniah yn *poet in residence* yn siambrau Michael Mansfield QC, ac eisteddodd i mewn ar gyfer yr ymchwiliad i Sul y Gwaed ac achosion eraill, ac fe arweiniodd y profiadau hyn at ei gasgliad o gerddi *Too Black, Too Strong*.

## Llyfrau 
### Barddoniaeth 
**Pen Rhythm* (1980)
**The Dread Affair: Collected Poems* (Arena, 1985)
**City Psalms* (Bloodaxe Books, 1992)
**Inna Liverpool* (AK Press, 1992)
**Talking Turkeys* (Puffin, 1995)
**Propa Propaganda* (Bloodaxe Books, 1996)
**Funky Chickens* (Puffin, 1997)
*''School's Out: Poems Not for School* (AK Press, 1997)
**Funky Turkeys (Llafarlyfr)* (AB, 1999)
**Wicked World!* (Puffin, 2000)
**Too Black, Too Strong* (Bloodaxe Books, 2001)
**The Little Book of Vegan Poems* (AK Press, 2001)
**Reggae Head (Llafarlyfr)* (57 Productions)
**Rong Radio Station*

### Nofelau 
**Face* (Bloomsbury, 1999) (cyhoeddwyd mewn rhifynau i blant ac i oedolion)
**Refugee Boy* (Bloomsbury, 2001)
**Gangsta Rap* (Bloomsbury, 2004)
**Teacher's Dead* (Bloomsbury, 2007)

### Llyfrau plant 
**We are Britain* (Frances Lincoln, 2002)
**Primary Rhyming Dictionary* (Chambers Harrap, 2004)
**J is for Jamaica* (Frances Lincoln, 2006)

## Dramâu 
**Listen to Your Parents* (wedi ei gynnwys yn *Theatre Centre: Plays for Young People - Celebrating 50 Years of Theatre Centre* (2003) Aurora Metro, cyhoeddwyd hefyd gan Longman, 2007)
**Face: The Play*

## Discograffi 
### Albymau 
**Rasta* (1982) Upright (ail gyhoeddwyd (1989) Workers Playtime (UK Indie #22)
**Us An Dem* (1990) Island
**Back to Roots* (1995) Acid Jazz
**Belly of De Beast* (1996) Ariwa
**Naked* (2005) One Little Indian
**Naked & Mixed-Up* (2006) One Little Indian (Benjamin Zephaniah Vs. Rodney-P)

### Senglau, EPs 
**Dub Ranting'' EP (1982) Radical Wallpaper
*"Big Boys Don't Make Girls Cry" 12-inch single (1984) Upright
*"Crisis" 12-inch single (1992) Workers Playtime
*"Empire" (1995) Bomb the Bass with Benjamin Zephaniah & Sinead O'Connor

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol
* Rasta poet rejects honour from Queen , gan Jane Wardell, Associated Press. Cyhoeddwyd yn y *Toronto Star* ar 27 Tachwedd 2003.
* Rasta poet publicly rejects his OBE gan Merope Mills, cyhoeddwyd yn *The Guardian* ar 27 Tachwedd 2003.
* Benjamin Zephaniah  — from The Black Presence in Britain

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Orllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Prosiect Wicipop