Walter Clopton Wingfield

Roedd yr **Uwchgapten Walter Clopton Wingfield MVO** (16 Hydref 1833 - 18 Ebrill 1912) yn ddyfeisiwr o Gymru a swyddog yn y Fyddin Brydeinig a oedd yn un o arloeswyr tenis lawnt. Fe'i cyflwynwyd i Oriel Anfarwolion Tenis Rhyngwladol ym 1997, fel sylfaenydd tenis lawnt fodern. Mae esiampl o'r offer gwreiddiol ar gyfer y gamp a phenddelw o Wingfield  i'w weld yn Amgueddfa Tenis Lawnt Wimbledon.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Wingfield ym 1833 yn Rhiwabon yn fab i Clopton Lewis Wingfield, uwchgapten yn y 66ain Gatrawd Traed, a Jane Eliza, merch Syr John Mitchell KCB. Bu farw ei fam ym 1836 ar ôl enedigaeth ei hail blentyn a bu farw ei dad ym 1846 o rwystr y coluddyn. Magwyd Walter gan ei ewythr a'i hen ewythr. Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Rossall, ac ym 1851 aeth i mewn i'r Academi Filwrol Frenhinol, Sandhurst, ar yr ail ymgais trwy ddylanwad ei hen ewythr oedd yn gyrnol.

## Gyrfa 
O Sandhurst comisiynwyd Wingfield yn Gornet yng Ngwarchodlu 1af y Dragwniaid  gan wasanaethu yn India. Ym 1858 daeth Wingfield yn gapten ac ym 1860 cymerodd ran yn yr ymgyrch yn Tsieina ac roedd yn bresennol wrth orchfygu Peking. Dychwelodd i Brydain ym 1861 a ymddeolodd o'r dragwniaid flwyddyn yn ddiweddarach.

Wedi ymadael a'r fyddin bu'n fyw ar ei ystâd Rhysnant, Llandrinio, Sir Drefaldwyn. Gwasanaethodd fel Ynad Heddwch i Sir Drefaldwyn ac yn Uwchgapten y Mataliwn Iwmyn y sir.

## Teulu 
Ar 1 Tachwedd 1858 priododd Alice, merch ieuengaf y Cadfridog Wheeler Cleveland, bu iddynt dri mab a merch. Bu'r meibion marw o'i flaen mewn amgylchiadau trychinebus.

## Tenis lawnt 
bawd|Llyfr rheolau'r gêm gan Wingfield, 1874
Ar ddiwedd y 1860au, roedd Wingfield yn un o'r bobl bu'n arbrofi gyda fersiwn lawnt o denis. Cynigiodd peli rwber wedi fwlcaneiddio oedd yn bownsio cyfle i ddatblygu fersiwn o denis brenhinol i chware yn yr awyr agored. Dyfeisiodd Wingfield  gêm a alwodd yn *sphairistike*. Cymerodd yr enw o'r Roeg ar gyfer "gemau pêl gymnasteg", ond, ar gyngor ffrindiau, ychwanegodd y geiriau neu L*awn Tenis* at ei deitl. Yn ôl traddodiad, arddangosodd y gêm gyntaf mewn parti Nadolig gwledig yn Nantclwyd ym 1873, cyn cael patent ar ei gyfer ym mis Chwefror 1874. Fodd bynnag, mae'n rhaid mai hwn oedd y fersiwn derfynol, oherwydd ei fod wedi ei arddangos i'r Arglwydd Lansdowne ym misoedd yr haf, 1869. Nid Wingfield oedd yr unig un i geisio dyfeisio gêm seiliedig ar dennis i'w chware yn yr awyr agored, ar yr un pryd bu Harry Gem ac Augurio Perera yn dangos eu gêm o'r enw *Pelota* yn Leamington Spa.

Roedd y setiau ar gael gan asiant Wingfield, French and Co yn Pimlico,  Llundain, ac yn costio rhwng pump a deg gini'r un. Yn ei fersiwn ef, chwaraewyd y gêm ar lys siâp awrwydr ac roedd y rhwyd yn uwch (4 troedfedd 8 modfedd). Roedd yn rhaid i'r gwasanaeth gael ei wneud o flwch siâp diemwnt ar un pen yn unig ac roedd yn rhaid i'r gwasanaeth bownsio y tu hwnt i linell y gwasanaeth yn hytrach nag o'i flaen. Mabwysiadodd system sgorio seiliedig ar Rackets lle'r oedd gemau'n cynnwys 15 pwynt (o'r enw 'aces').  Rhwng Gorffennaf 1874 a Mehefin 1875 gwerthwyd 1,050 o'i setiau Tenis, yn bennaf i'r bendefigaeth.

Roedd Tenis lawnt yn dod yn gêm amgen i griced yng Nghlwb Criced Marylebone (MCC) ac fe'i chwaraewyd ar faes Lords. Ym 1875 galwodd John Moyer Heathcote gyfarfod yn y MCC i sefydlu set o reolau cyffredinol ar gyfer y gamp a gwahoddwyd Wingfield i gymryd rhan. Mabwysiadwyd cwrt awrwydr a dull sgorio Wingfield a ystyriodd Wingfield fod ei gamp bellach wedi ei ymddiried i'r MCC. Yn ystod y cyfnod hwn, bu'n dioddef trasiedïau personol gan gynnwys afiechyd meddwl ei wraig a marwolaeth ei dri mab ifanc a pherodd iddo golli pob diddordeb yn y gêm. Ym 1877 lansiodd Clwb Tenis Lawnt a Chroce Lloegr Bencampwriaeth Wimbledon. Mewn cydweithrediad â chynrychiolwyr y MCC, datblygwyd set newydd o reolau a oedd yn hepgor llawer o gyflwyniadau Wingfield.

Ysgrifennodd Wingfield ddau lyfr am denis: *The Book of the Game* (1873) a ''The Major's Game of Lawn Tennis'' (1874).

## Marwolaeth 
Bu farw Wingfield ar 18 Ebrill 1912 yn ei gartref yn Llundain, 33 St George's Square, Belgravia, o emffysema a broncitis, y bu'n dioddef ohonynt ers sawl blwyddyn. Fe'i claddwyd ym mynwent Kensal Green. Mae'n cael ei gofio gan gerflun yng nghyntedd y Gymdeithas Tenis Lawnt sy'n ei ddynodi fel '*Dyfesiwr Tenis Lawnt*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeiswyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1833
Categori:Marwolaethau 1912
Categori:Tenis
Categori:Uwchgapteiniaid y Fyddin Brydeinig
Categori:Prosiect Wicipobl