Jargon

- mae'r gyfraith, ac unrhyw faes sy'n galw ar arbenigedd, yn rhwym o gynnwys jargon sy'n ddieithr i bobl nad sy'n gyfarwydd ag e]]
**Jargon** yw'r enw sy'n derbyn amrywiaeth ieithyddol o leferydd sy'n wahanol i'r iaith safonol ac weithiau'n annealladwy i'w siaradwyr, a ddefnyddir yn aml gan wahanol grwpiau cymdeithasol gyda'r bwriad o guddio gwir ystyr eu geiriau, yn ôl eu hwylustod a'u hangen. Fel arfer, mae'r termau a ddefnyddir mewn jargon grwpiau penodol yn rhai dros dro (ac eithrio jargon proffesiynol), gan golli'r defnydd yn fuan ar ôl cael eu mabwysiadu. Esboniad Geiriadur Prifysgol Cymru o "jargon" yw, "Geirfa arbenigol ac anghyfarwydd yn ymwneud â phwnc, galwedigaeth, &c iaith astrus neu rwysgfawr; iaith ddieithr neu annealladwy, yn enw.[edig] iaith dramor." Mae Geiriadur yr Academi hefyd yn cyfeirio at "jargon" fel "1. iaith dechnegol (ieithoedd technegol) 2.(=gibberish): ffiloreg, rwdl-mi-rim, truth, baldordd, ffregod, gwag siarad."

## Etymoleg
 of Geoffrey Chaucer'', defnyddiodd Chaucer y gair "jargon" yn ei hanes]]
Credir bod y gair Ffrangeg wedi deillio o'r gair Lladin *gaggire*, sy'n golygu "clebran", a ddefnyddiwyd i ddisgrifio lleferydd nad oedd y gwrandäwr yn ei ddeall. Efallai y daw'r gair hefyd o jargon Hen Ffrangeg sy'n golygu "sgwrsio adar".

Mae defnydd cyntaf y gair yn dyddio'n ôl i ddefnydd y gair yn The Canterbury Tales a ysgrifennwyd gan Geoffrey Chaucer rhwng 1387 a 1400. Cyfeiriodd Chaucer at "jargon" fel llefaru adar neu synau sy'n debyg i adar. Fel rheol, cyflogir jargon mewn cyd-destun cyfathrebol penodol ac efallai na fydd yn cael ei ddeall yn dda y tu allan i'r cyd-destun hwnnw. Mae'r cyd-destun fel arfer yn alwedigaeth benodol (hynny yw, maes masnach, proffesiwn, gwerinol neu academaidd penodol), ond gall unrhyw grwp fod â jargon. Y prif nodwedd sy'n gwahaniaethu jargon oddi wrth weddill iaith yw geirfa arbennig - gan gynnwys rhai geiriau sy'n benodol iddi ac yn aml synhwyrau neu ystyron gwahanol eiriau, y byddai grwpiau yn tueddu i'w cymryd mewn ystyr arall - felly'n camddeall yr ymgais gyfathrebu honno. Weithiau mae jargon yn cael ei ddeall fel math o slang technegol ac yna mae'n wahanol i'r derminoleg swyddogol a ddefnyddir mewn maes gweithgaredd penodol.

Nid yw'r termau jargon, bratiaith ac argot yn cael eu gwahaniaethu'n gyson yn y llenyddiaeth; mae gwahanol awduron yn dehongli'r cysyniadau hyn mewn ffyrdd amrywiol. Yn ôl un diffiniad, mae jargon yn wahanol i bratiaith o fod yn gyfrinachol ei natur; yn ôl dealltwriaeth arall, mae'n gysylltiedig yn benodol â chylchoedd proffesiynol a thechnegol. Fodd bynnag, mae rhai ffynonellau yn trin y termau hyn fel rhai cyfystyr. Yn ieithyddiaeth Rwseg, mae jargon yn cael ei ddosbarthu fel ffurf fynegiadol o iaith, tra cyfeirir at ieithoedd cyfrinachol fel dadleuon.

## Jargon, slang a thafodiaith
Yn wahanol i'r dafodiaith, nid yw slang yn amrywiad daearyddol o iaith, mae'n llai helaeth ac yn gyfyngedig i grwpiau cymdeithasol penodol. Os yw'r jargon yn para dros amser ac yn dod yn gyffredinol, bydd yn integreiddio i'r dafodiaith ranbarthol yn y pen draw; colli ei enw slang.

Mae'r cysyniad o jargon yn cynnwys slang, er bod yr olaf yn cynnwys jargon o natur gymdeithasol yn unig. Wrth ddefnyddio'r gair, nid yw'r gwahaniaeth rhwng bratiaith a jargon wedi'i ddynodi'n glir ac maent yn aml yn dermau dryslyd. Yn gyffredinol, defnyddir y term jargon i gyfeirio at iaith dechnegol rhwng grwpiau cymdeithasol neu broffesiynol a bratiaith ar gyfer pob math o eiriau ac ymadroddion rhwng pobl o'r un safle, rheng neu linach.

## Mathau o jargon
Mae rhai grwpiau penodol yn cynnwys jargons penodol am wahanol resymau:

* **Gweithwyr proffesiynol:** mae angen geirfa benodol arnyn nhw nad yw'n gyffredin i weddill yr iaith ar gyfer rhai prosesau, offerynnau, ac ati.  Er enghraifft, byddai rhywun o'r tu allan yn dweud: "Rwy'n hoffi ffordd yr athro o addysgu," tra byddai athro arall yn dweud: "Rwy'n hoffi dysgeidiaeth yr athro."
* **Cymdeithasol:** gwahanol ffyrdd o gyfathrebu â'r pwrpas o beidio â chael eu deall gan eraill (er enghraifft yn y carchar) neu gyda bwriad gwahaniaethol (rhai cymdogaethau a phobl ifanc).  

Daw llawer o jargon Cymraeg yn sgîl statws yr iaith Gymraeg ym myd addysg, gweinyddiaeth, a theorïau rheoli. Ceir cyfeiriad at y newid cymdeithasol yn statws y Gymraeg a datblygiad jargon Gymraeg yng Ngeiriadur Prifysgol Cymru wrth ddiffinio "jargon" yn 2000 mae'r Cynulliad ei hun hefyd wedi gwneud cryn gyfraniadi eirfa'r Gymraeg. Y mae pob sefydliad yn creu ei eirfa arbennig ei hun (ei *jargon* ei hun)." Soniodd y colofnydd Lefi Gruffudd yn ei golofn Gymraeg yn y Western Mail "un o'r pethe y gallwn ni wir ymhyfrydu ynddo o safbwynt y Gymraeg yw'r cynnydd mewn jargon ... a fydd y jargon a'r sôn am "sylfeini cadarn" a "chyflawni" ddim yn ddigon i ddatrys yr "heriau allweddol" sy'n wynebu'r Gymraeg." Mae'n enwi "cynlluniau peilot" a ''chymorthfeydd busnes" ymhlith y jargon Cymraeg. 

Ceir cyfrif Twitter @Cymraeg_Clir  sy'n ceisio hybu pobl i ysgrifennu a siarad Cymraeg cliriach gan gynnwys symleiddio jargon Cymraeg.

### Enghreifftiau o Jargon Cymraeg
* **iechyd a diogelwch**
* **adborth**, **mewnbwn**
* **heriau allweddol**

## Gweler hefyd
* Sgymraeg
* Creol
* Pijin
* Slang

## Dolenni
* 'Cyflwyniad i ieithyddiaeth' e-lyfr am ddim, cyh. Coleg Cymraeg Cenedlaethol
* Fideo, 'Slang vs Jargon - Informal vs technical English - Differences'

## Cyfeiriadau
Categori:Iaith
Categori:Ieithyddiaeth