Hart Crane

Bardd Americanaidd oedd **Harold Hart Crane** (21 Gorffennaf 1899 – 27 Ebrill 1932). Ysgrifennodd barddoniaeth fodernaidd, a ellir ei hystyried yn rhan o'r mudiad ffurfiolaidd, o natur astrus, arddulliedig, ac uchelgeisiol ei maes. Dathliad o gyfoethogrwydd bywyd mae nifer o'i gerddi, sy'n disgrifio bywyd yr oes ddiwydiannol mewn geiriau dwys, gweledigaethol.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd yn Garrettsville, Ohio, a threuliodd ei blentyndod yn Cleveland. Roedd priodas anhapus gan ei rieni, a chyfranodd at aflonyddwch emosiynol Crane am weddill ei fywyd. Darllennodd dramodyddion a beirdd oes Elisabeth (Shakespeare, Marlowe a Donne) a beirdd Ffrengig y 19g (Vildrac, Laforgue, a Rimbaud), a dechreuodd ysgrifennu yn ei arddegau.

## Gyrfa 
Bu'n gweithio mewn amryw o swyddi yn Ninas Efrog Newydd a Cleveland tra'n ysgrifennu cerddi a'u danfon i gylchgronau. Pan lwyddodd i gyhoeddi peth o'i waith, penderfynodd symud i Efrog Newydd i fyw ym 1923. Cafodd ei daro gan fywiogrwydd ac egni swnllyd y ddinas a ysbrydolodd ei waith, yn enwedig y dilyniant a ensyniodd rhwng nodweddion y byd cyfoes a'r gorffennol epig. Er ei lwyddiant creadigol, parhaodd ei natur hunanddinistriol am weddill ei fywyd, a bu'n yfed yn drwm a hoetio ar ôl dynion. Bu'n ymgysylltu â nifer o lenorion eraill oedd yn byw yn Efrog Newydd yn y cyfnod, gan gynnwys Allen Tate, Katherine Anne Porter, E. E. Cummings, a Jean Toomer, ond oherwydd ei dymer a'i or-yfed ni ffurfiodd cyfeillgarwch cryf gyda'r un ohonynt.

### *White Buildings* 
Cyhoeddodd ei lyfr cyntaf, *White Buildings*, ym 1926. Ymysg y casgliad hwn mae'r gerdd hir "For the Marriage of Faustus and Helen", ymateb Crane i'r besimistiaeth ddiwylliannol a welodd gan T. S. Eliot yn *The Waste Land*.

### *The Bridge* 
Dechreuodd Crane gynllunio cerdd epig o'r enw *The Bridge* ym 1924. Gan fanteisio ar gymorth ariannol gan ei dad a'r dyngarwr Otto H. Kahn, cwblhaodd Crane "The Bridge" 1930. Ei ymgais i greu myth epig o'r profiad Americanaidd yw'r gwaith hwn. Mewn rhan, roedd yn ymgais i wrthsefyll digalondid Eliot yn *The Waste Land*. Symbol o rym creadigol dyn wrth uno'r presennol a'r gorffennol yw pont y gerdd, a ysbrydolwyd mewn rhan gan Bont Brooklyn. Fel Eliot, defnyddia Crane y ddinaswedd fodern i greu barddoniaeth symbolaidd cryf, ond yn yr achos hon gweledigaeth optimistig a gwladgarol o bwysigrwydd hanesyddol ac ysbrydol America. Geiriau dyrchafol a pherlewygol sy'n lliwio'r gerdd, gan greu delweddau a feirniadir yn aml am fod yn aneglur. Pymtheg rhan sydd i'r gerdd hir hon, a defnyddiodd Crane strwythur y symffoni fel model wrth uno'r gwaith. Câi'r gerdd ei hystyried yn fethiant o genre'r epig o ganlyniad i'w natur ddigyswllt, ond yn ôl beirniaid llenyddol mae rhannau'r gerdd yn enghreifftiau o farddoniaeth Americanaidd orau'r 20g.

## Marwolaeth 
Enillodd Crane Gymrodoriaeth Guggenheim ym 1931 a theithiodd i Ddinas Mecsico gyda'r bwriad o ysgrifennu cerdd epig a Mecsico yn ysbrydoliaeth iddi. Ni lwyddodd i wneud hyn, er iddo ysgrifennu'r gerdd *The Broken Tower* tra'n byw yno ym 1932. Ar ei fordaith yn ôl i Efrog Newydd, neidiodd o'r llong i mewn i Fôr y Caribî gan foddi.

## Beirniadaeth a dylanwad 
Cyhoeddwyd casgliad o'i gerddi ym 1933, ac ym 1966 casgliad o'i holl gerddi a llythyron a rhyddiaith ddethol.

Roedd nifer o'i gyfoedion yn ei edmygu, gan gynnwys Eugene O'Neill, E. E. Cummings, Allen Tate, a William Carlos Williams. Dylanwadodd ei waith ar feirdd Americanaidd yng nghanol yr 20g megis John Berryman a Robert Lowell, a hefyd y dramodydd Tennessee Williams. Ymhlith ei edmygwyr modern mae'r bardd o Sant Lucia Derek Walcott, y beirniad Americanaidd Harold Bloom, y llenor Gwyddelig Colm Tóibín, a'r arlunydd Americanaidd Jasper Johns.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Darlith ar Hart Crane, cyrsiau agored Prifysgol Yale
*  "A Great American Visionary", erthygl gan Colm Tóibín yn y *New York Review of Books* (17 Ebrill 2008)

Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Modernaidd
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Pobl fu farw trwy foddi
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad