Norah Isaac

Awdur ac ymgyrchydd dros addysg Gymraeg oedd **Norah Isaac** (3 Rhagfyr 1914 – 3 Awst 2003). Hi, yn 1939, oedd prifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf, ac ysbrydolodd lawer o bobl ifanc yn yr ymgyrch dros addysg Gymraeg a thros y theatr yng Nghymru. Roedd hi yn gymrawd yr Eisteddfod Genedlaethol - yr unig fenyw i dderbyn yr anrhydedd.

Fe'i ganed yn 71 Heol Treharne, ym mhentref Caerau, ger Maesteg yn yr hen Sir Forgannwg ond roedd ei gwreiddiau'n ddwfn yn ardal Drefach Felindre, Sir Gaerfyrddin; roedd yn ferch i David Isaac a'i wraig Margaret (née Jones). Derbyniodd ei haddysg yng Ngholeg Hyfforddi Morgannwg, y Barri lle daeth o dan ddylanwad y Pennaeth, Ellen Evans.  

## Gyrfa
Yn 1935 cafodd ei phenodi'n drefnydd Sir Forgannwg, Urdd Gobaith Cymru a gweithiodd yno tan ei phenodiad yn brifathrawes yr ysgol Gymraeg gyntaf yng Nghymru, sef Ysgol Gymraeg Aberystwyth a agorodd ar 25 Medi 1939; gweithiodd yno tan 1949 a chododd nifer y disgyblion o 7 i 24. Cydweithiodd lawer gyda sefydlydd yr Urdd, Syr Ifan ab Owen Edwards, a roddodd lawer o'i amser hefyd yn hyrwyddo addysg Gymraeg; ysgrifennodd fywgraffiad arno. Treuliodd gyfnod fel darlithydd yng Ngholeg y Barri (1950-195) cyn symud i fod yn Brif Ddarlithydd Drama a'r Gymraeg yng Ngholeg y Drindod Caerfyrddin gan ddylanwadu ar sawl cenhedlaeth o fyfyrwyr. Yno, sefydlodd Norah yr Adran Ddrama Gymraeg gyntaf erioed mewn Coleg.

## Cyhoeddi
Cyfrannodd nifer o sgriptiau radio i'r BBC dros y blynyddoedd. Bu'n Gadeirydd Pwyllgor Gwaith Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin, 1974. Cyhoeddodd lawer o lyfrau gan gynnwys straeon byrion, teithlyfr ar ei hymweliad â Brasil, yr Ariannin a Cholombia a nifer o ddramâu am gewri'r genedl fel Iolo Morganwg, Griffith Jones, Llanddowror a William Williams, Pantycelyn.

## Gwobrau
Yn 1995 derbyniodd Radd Doethur er Anrhydedd Prifysgol Cymru a dyfarnwyd Medal y Cymmrodorion iddi yn 2003, ond bu farw cyn ei derbyn.

## Gwobr Norah Isaac
Yn 2014 lansiwyd 'Gwobr Norah Isaac' gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Dyfernir hi i’r myfyriwr a gafodd y canlyniad gorau yn asesiad Tystysgrif Sgiliau Iaith Gymraeg y Coleg.

### Enillwyr 
:* 2014 - Cerith Rhys Jones, Prifysgol Caerdydd
:* 2015 - Manon Elwyn Hughes, Prifysgol Bangor
:* 2016 - Meinir Olwen Williams, Prifysgol Bangor
:* 2017 - Aneirin Karadog, Prifysgol Abertawe
:* 2018 - Anna Wyn Jones, Prifysgol Aberystwyth
:* 2019 - Cerian Colbourne, Prifysgol Abertawe
:* 2020 - Gruffydd Rhys Davies, Prifysgol Aberystwyth
:* 2021 - Sioned Spencer, Prifysgol Bangor
:* 2022 - Catrin Llwyd
:* 2023 - Elin Bartlett
:* 2024 - Owain Huw Parry
:* 2025 - Sion Ifan Jones

## Oriel 

Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1979, Caernarfon (1515646).jpg
Delwedd:Bro Myrddin National Eisteddfod, 1974 (1551247).jpg
Delwedd:Bro Myrddin National Eisteddfod, 1974 (1551010).jpg
Delwedd:Bro Myrddin National Eisteddfod, 1974 (1551012).jpg
Delwedd:Bro Myrddin National Eisteddfod, 1974 (1551186).jpg
Delwedd:Bro Myrddin National Eisteddfod, 1974 (1551188).jpg
Delwedd:Eisteddfod Rhuthun, 1973, at Rhuthun (1581139).jpg
Delwedd:Eisteddfod Rhuthun, 1973, at Rhuthun (1581137).jpg
Delwedd:Eisteddfod Rhuthun, 1973, at Rhuthun (1581138).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Pobl o Faesteg
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru