Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe

Sefydlwyd **Cymdeithas Ddrama Gymraeg Abertawe** ym 1919, a bu'r Gymdeithas yn weithgar iawn drwy lwyfannu nifer o ddramâu Cymraeg ar hyd y blynyddoedd yn ogystal â chynnal gwyliau dramâu a darlithoedd. Dathlodd y Gymdeithas ei Chanmlwyddiant yn 2019. Mae'r Gymdeithas yn parhau yn weithredol hyd heddiw [2025]. Ymhlith yr enwau cyfarwydd a fu’n rhan o’r Gymdeithas y mae Islwyn Morris, Huw Ceredig, Victoria Plucknett a Steffan Rhodri. Yn ôl Ioan Williams yn ei gyfrol *Y Mudiad Drama yng Nghymru 1880-1940* : *"*Croesawyd ymgyrch pwyllgor Cymdeithas Ddrama Abertawe yn frwd o'r dechrau fel mynegiant o aeddfedrwydd y Mudiad Drama yng Nghymru ac fel addewid o'r tyfiant ar datblygiad oedd i ddod".

Llwyfannwyd sawl drama fuddugol yng nghystadleuaeth y *Ddrama Hir* neu Tlws y Ddrama'r Eisteddfod Genedlaethol gan y Gymdeithas, a hynny'n aml, am y tro cyntaf. Dramâu dadleuol fel *Y Ffon Dafl* (1926) a *Pobl yr Ymylon* (1927) Yn dilyn llwyfannu *Pobl yr Ymylon*, codwyd cwynion a phryderon gan sawl garfan Grefyddol, am "oself moseol" y dramâu a gyflwynwyd gan y Gymdeithas.

Ym 1928, dim ond tridiau o ŵyl a gafwyd yn hytrach nag wythnos fel a fu.

Erbyn dechrau'r 1930au, roedd cwynion am brinder dramâu newydd Cymraeg, gyda'r Gymdeithas yn ddibynnol ar ail-gyflwyno'r hen ddramâu neu gyfieithiadau o waith Saesneg, Ffrangeg neu Sbaeneg.

Ymysg y cyfarwyddwyr roedd Ernest Hughes, Mary Hughes,   Cyn hynny bu'r Gymdeithas yn ran o Ganolfan Celfyddydau'r Taliesin. Ers 2009, nodwyd fod y Gymdeithas yn "mentro allan i'r gymuned gyda'u cynyrchiadau, a thros y flwyddyn ddiwethaf [2024] cafwyd perfformiadau ym Mhontardawe, Rhydaman, Penrhiwllan, Felindre, Porthyrhyd a Sgeti." Cynhaliwyd y seremoni wobrwyo yn Theatr y Grand ar 25 Ionawr. Yr enillydd oedd Noni Lewis gyda'i drama *Cysur Dychymyg Creulon*. Bydd yn derbyn blwyddyn o fentora gan y dramatwrg, awdur a'r actores Manon Eames ynghyd â gwobr ariannol o £5000.
** ''Beddau'r Proffwydi* gan W. J. Gruffydd
** *Y Ddraenen Wen* gan R. G. Berry
** *Gwas y Derlwyn* gan J. P. Walters
** *Ffroes* (drama fer) gan D. T. Davies
** *Y Pwyllgor* (drama fer) D. T. Davies
** *Dwywaith yn Blentyn* (drama fer) R. G. Berry

* **Wythnos o Ddramâu 1922**
** Cwmni Plasmarl - *Gwas y Derlwyn* gan J. P. Walters
** *Castell Martin* gan D. T. Davies
** *Beddau'r Proffwydi* gan W. J. Gruffydd

* **Wythnos o Ddramâu 1923** 
** *Y Potsiar gan J. O. Francis*
** *Doctor er ei Waethaf* gan Moliere cyf. Saunders Lewis
** *Troi'r Tir* (drama fer) gan D. T. Davies
** *Y Pwyllgor (drama fer) D. T. Davies*
** *Ble Ma Fa?*
** *Beddau'r Proffwydi* 
** *Y Diethryn* gan D. T. Davies
* **Wythnos o Ddramâu 1925** 
** *Pelenni Pitar* gan D. T. Davies - llwyfanniad cyntaf
** *Doctor er ei Waethaf gan Moliere cyf. Saunders Lewis*
** *Y Ddraenen Wen gan R. G. Berry*
** *Eiddo Cesar* (drama fer) gan J. O. Francis 
** *Ffrois* (drama fer) gan D. T. Davies
** *Troi'r Tir* (drama fer) gan D. T. Davies
** *Y Ficar Newydd* (drama fer) gan Brynwel Edwards.
** *Y Potsiar* gan J. O. Francis
** *Y Doctor*

* **Wythnos o Ddramâu 1926** 
** *Y Machgen Gwyn I* gan Lennox Robinson
** *Y Briodas Orfod* gan Molière (cyf. Nathaniel H. Thomas)
** *Adar o'r Unlliw'' - ail ddrafft o'r ddrama *Eiddo Cesar* gan J. O. Francis.
** *Castell Martin* gan D. T. Davies
** *Y Ffon Dafl* gan J. Ellis Williams - drama fuddugol Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1926
** *Tuag Adref* cyf. Magdalen Morgan

* **Wythnos o Ddramâu 1927** 
** *Pobl yr Ymylon* gan Idwal Jones
** *Croeso* gan Parch. Jason Thomas (fu farw'n 33 oed ym Mrynaman ym mis Ebrill 1927)
** *Castell Martin* gan D. T. Davies
** *Y Machgen Gwyn I* gan Lennox Robinson
** *Y Briodas Orfod* gan Molière (cyf. Nathaniel H. Thomas)
** ''Adar o'r Unlliw'' - ail ddrafft o'r ddrama *Eiddo Cesar* gan J. O. Francis.
* **Wythnos o Ddramâu 1928** 

* What every woman knows (james Barrie) cyf. Richard Jones
* **Wythnos o Ddramâu 1929**
** *The Little Village*
** *Change*
** *Pelenni Pitar* gan D. T. Davies
** *Eilunod* - J. Eddie Parry
** *Joan Danvers* gan D. R. Davies o waith J. Strayton.

### 1930au 
**Wythnos o Ddramâu 1930**

* *Pelenni Pitar* gan D. T. Davies
* *Ffordd yr Holl Ddaear* gan J. O. Francis (cyf.o *Change*)
* *Yr Hen Anian* gan R. G. Berry - NEWYDD
* *Ffordd y Menywod* cyf. o waith J.& S Quintero cyf. Mary Hughes - NEWYDD
* ''Adar o'r Unlliw'' - ail ddrafft o'r ddrama *Eiddo Cesar* J. O. Francis.
* *Croeso* gan Parch. Jason Thomas
* *Antur Fasnachol* (drama fer) gan Shirland Quinn

**Wythnos o Ddramâu 1931**

* *Y Ddraenen Wen* gan R. G. Berry
* *Y Canmlwydd* o waith J.& S Quintero cyf. Mary Hughes
* *Jane Clegg* - gan St John Irvine cyf. R. Williams Parry
* *Y Pwyllgorddyn* gan John Ellis WIlliams

**Wythnos o Ddramâu 1932**

* *Pen y Daith* gan J. Ellis Williams
* *Streic* gan John Galsworthy cyf. Ithel Davies
* *Y Pwyllgorddyn* gan John Ellis WIlliams (drama ddewisiol cystadleuaeth perfformio eisteddfod)
* *Ann Marlowe* gan Florence Howell cyf. Mary Hughes

**Wythnos o Ddramâu 1934**

* *Points* gan J. Eddie Parry - NEWYDD
* *Y Briodas Arian* gan Eden Phillpotts cyf. Pencerdd Gwenallt.
* *Dirgel Ffyrdd* - Ieuan Griffiths - NEWYDD

**Wythnos o Ddramâu 1936**

* *Bugail y Fan* gan J. D. Williams
* *Y Ferch o Gefn Ydfa* gan Rhys Davies
* *Dau Dylwyth* - Ieuan Griffiths - NEWYDD

### 2000au 
* *Hywel A* (2009) gan Huw Roberts - cynhyrchiad dathlu 90 mlynedd o'r Gymdeithas.

## Oriel 

Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1486868).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1486872).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506438).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1486863).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503069).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506440).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503068).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503064).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506436).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503066).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503059).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503063).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1486869).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503062).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506437).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503075).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503060).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1486865).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503065).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1506434).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1964, Abertawe (1503067).jpg

## Cyfeiriadau 
Categori:Sefydliadau 1919