Claude Monet

:''Mae **Monet** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Ni ddylid cymysgu rhwng Monet a Manet, paentiwr arall o'r un cyfnod.*

Arlunydd o Ffrainc oedd **Claude Oscar Monet** (14 Tachwedd 1840 – 5 Rhagfyr 1926), yn sylfaenydd y mudiad celfyddydol Argraffiadaeth *(Impressionnisme)*, Ei baentiad *Impression: Soleil levant'' ('Argraff: Yr haul yn codi') a roddodd yr enw i'r mudiad arloesol newydd.
Roedd ei uchelgais o ddogfenni tirwedd Ffrainc yn ei arwain i beintio'r un olygfa sawl tro er mwyn dal newidiadau yn y golau wrth i'r tymhorau pasio. O 1883 ymlaen bu'n byw yn Giverny, ble y prynodd dŷ ac aeth ati i godi gerddi yn cynnwys pyllau lili a ddaeth yn rhai o'i ddarluniau enwocaf.

## Monet ac Argraffiadaeth *(Impressionnisme)*
bawd|chwith|200px|*Impression, soleil levant*, 1872; (Argraff, yr haul yn codi) a roddodd yr enw i'r mudiad arloesol newydd. Musée Marmottan Monet, Paris
Yn siomedig ag agwedd ceidwadol yr Académie des Beaux-Arts ac eu hymateb negyddol i'w gwaith, trefnodd Monet a grŵp o arlunwyr o'r un meddwl arddangosfa eu hunain ym 1874. Roedd yr arddangosfa yn agored i unrhyw un oedd yn fodlon talu 60 ffranc ac yn cymeradwyo dim ymyrraeth o banel o ddetholwyr i wrthod unrhyw waith.

Fe arddangoswyd cyfanswm o 165 o weithiau, yn cynnwys rhai gan Renoir, Degas, Pissarro a Cézanne.

Galwyd y grŵp yn *Impressionnistes*. Eu nod oedd dylunio'r byd o'u cwmpas mewn modd mwy rhydd a ffres na chaniataodd gonfensiynau academaidd y cyfnod, gan ddal yr "argraff" cyffredinol o olygfa a welir gan y llygaid, gyda phwyslais ar effeithiau lliw a golau. Roedd peintio tirluniau yn yr awyr agored yn un o brif nodweddion y symudiad, yn ogystal â golygfeydd o fywyd dinesig bob dydd.
      

File:Monet, Claude - View At Rouelles, Le Havre (1858).jpg|*Golwg yn Rouelles, Le Havre* 1858, Casgliad preifat; gwaith cynnar yn dangos dylanwad Corot a Courbet.
File:Claude Monet - Mouth of the Seine.jpg|*Aber y Seine yn Honfleur*, 1865, Sefydliad Norton Simon, Pasadena; yn dangos dylanwad arddull peintio morwrol Iseldireg.
File:Claude Monet 024.jpg|*Merch yn yr ardd*, 1866–1867, Musée d'Orsay, Paris.
Image:Claude Monet 022.jpg|*Merch yn yr ardd*, 1867, Amgueddfa Hermitage, St. Petersburg; Astudiaeth effaith yr haul a chysgod ar liw
Image:Claude Monet - Jardin à Sainte-Adresse.jpg|*Jardin à Sainte-Adresse*, 1867, Amgueddfa Metropolitan, Efrog Newydd.
File:Claude Monet - The Luncheon - Google Art Project.jpg|*Y Cinio*, 1868, Städel, yn dangos Camille Doncieux a Jean Monet, a wrthodwyd gan Salon Paris, 1870, ond gafodd ei gynnwys yn yr arddangosfa gyntaf *Impressionnisme* yn 1874
File:Claude Monet La Grenouillére.jpg|*La Grenouillére* 1869, Amgueddfa Gelf, Efrog Newydd; darlun bach 'plein-air' (yn yr awyr agored) gyda strôc frwsh llydan o liw cryf.
File:Monet - The Magpie.jpg|*Y Bioden*, 1868–1869. Musée d'Orsay, Paris; Un o ymdrechion cynnar Monet i ddal effaith eira ar y dirwedd.
File:Claude Monet, 1870, Le port de Trouville (Breakwater at Trouville, Low Tide), oil on canvas, 54 x 65.7 cm, Museum of Fine Arts, Budapest.jpg|*Le port de Trouville (Morglawdd Trouville, ar lanw isel)*, 1870, Amgueddfa Gelf Gain, Budapest.
File:Claude Monet 002.jpg|*La plage de Trouville*, 1870, National Gallery, Llundain. Y person ar y chwith gall fod yn Camille, ar y dde gwraig Eugène Boudin
File:Claude Monet - Jean Monet on his Hobby Horse.jpg|*Jean Monet ar ei geffyl pren*, 1872,  Amgeuddfa Gelf Metropolitan, Efrog Newydd
File:Claude Monet - Springtime - Google Art Project.jpg|*Gwanwyn* 1872, Amgueddfa Gelf  Walters

Ym 1876 symudodd teulu Monet i bentref Vétheuil yn rhannu tŷ ag Ernest Hoschedé, dyn busnes cyfoethog ac yn gefnogwr y celfyddydau. Ym 1879 bu farw ei wraig Camille o ganser yn 32 mlwydd oed.
Yn y cyfnod anodd wedi colled Camille peintiodd Monet rhai o ddarluniau gorau yn darganfod Giverny yn Normandi ym 1883.

Yn 1877 gwnaeth gyfres o ddarluniau o orsaf drenau St-Lazare, Paris, yn astudio ager a mŵg a'r ffordd a'u heffaith ar liw a thryloywder. Roedd yn gallu defnyddio’r astudiaethau hyn yn ddiweddarach ar gyfer effeithiau niwl a glaw.

 
File:WLA metmuseum Camille Monet on a Garden Bench by Claude Monet.jpg|*Camille Monet ar fainc yn yr ardd*, 1873, Amgueddfa Gelf Metropolitan, Efrog Newydd
File:Claude Monet - The Artist's House at Argenteuil - 1933.1153 - Art Institute of Chicago.jpg|''Tŷ'r arlunydd Argenteuil*, 1873, Sefydliad Gelf Chicago
File:Claude Monet 037.jpg|*Coquelicots, La promenade (Pabïau)'', 1873, Musée d'Orsay, Paris
File:Pont Argenteuil Monet 1.jpg|*Argenteuil*, 1874, Oriel Gelf Genedlaethol, Washington D.C.
File:Claude Monet The Studio Boat.jpg|*Cwch Stiwdio*, 1874, Amgueddfa Kröller-Müller Museum, Yr Iseldiroedd
File:Claude Monet - Flowered Riverbank, Argenteuil.jpg|*Blodau ar lan yr afon, Argenteuil*, 1877, Amgueddfa Gelf Pola, Japan
File:Claude Monet 003.jpg|*Gorsaf trên Saint Lazare, Paris*, 1877, Sefydlaid Gelf Chicago
File:Monet - Vetheuil im Nebel.jpg|*Vétheuil yn y niwl*, 1879, Musée Marmottan Monet, Paris

bawd|Monet, ar y dde, yn ei ardd yn Giverny, 1922
Prynodd dŷ yn Giverny ar gyfer ei deulu mawr, gydag ysgubor ar gyfer ei stiwdio. Wrth i gyfoeth Monet dyfu fe ehangodd y gerddi gan gyflogi 7 o arddwyr a phensaer. 
Ym 1993 prynodd ragor o diroedd yn cynnwys dolydd gwlyb ble'r adeiladodd lynnoedd gyda lilis a phont Japaneaidd. Treuliodd yr 20 mlynedd nesaf yn gwneud cyfres o gynfasau mawrion o'r golygfeydd hyn gan astudio'r golau a'r adlewyrchiadau a ddaeth yn rhai o'i weithiau enwocaf.   Mae'r tŷ yn Giverny bellach yn agored i'r cyhoedd ac yn denu miloedd o dwristiaid o bob cwr o'r byd.

File:Claude Monet - Les arceaux de roses, Giverny (Les arceaux fleuris).jpg|*Porth y Rhosod, Giverny*, 1913, casgliad priefat
File:The Water-Lily Pond - Google Arts & Culture.jpg|''Lilis Dŵr a'r Bont Japanaidd*, 1897–99, Amgueddfa Gelf Brifysgol Princeton University
File:Monet - Seerosen 1906.jpg|*Lilis Dŵr*, 1906, Sefydlaid Gelf Chicago
File:Monet - Seerosen6.jpg|*Lilis Dŵr*, Musée Marmottan Monet
File:Nympheas 71293 3.jpg|*Lilis Dŵr*, tua 1915, Neue Pinakothek, Munich
File:Monet - Seerosen5.jpg|*Lilis Dŵr'', tua 1915, Musée Marmottan Monet

Peintiodd Monet yn uniongyrchol ar gynfasau mawrion yn yr awyr agored, a'u gorffen yn ei stiwdio yn nes ymlaen. Yn ei ymgais i well gyfleu natur fe wrthododd gonfensiynau Ewropeaidd y cyfnod ynglŷn â chyfansoddi, lliw a phersbectif. Fe'i dylanwadwyd gan brintiau bloc pren Japaneaidd, ei drefniadau anghymesur o elfennau yn pwysleisio eu harwynebedd dau ddimensiwn gan hepgor persbectif llinol. Llwyddodd greu lliwiau llachar ysgeifn gan ychwanegu amrywiaeth o dôn i'r cysgodion, ac yn paratoi cefndir y cynfas gyda lliwiau golau yn lle'r cefndiroedd tywyll a oedd yn draddodiadol mewn tirluniau.

File:Nymphéas reflets de saule 1916-19.jpg|*Lilis dŵr ac adlewyrchiadau helygen* (1916–19), Musée Marmottan Monet
Image:Claude Monet, Water-Lily Pond and Weeping Willow.JPG|*Pwll lilis a helygen wylofus *, 1916–1919, Sale Christie's New York, 1998
File:Claude Monet, Weeping Willow.JPG|*Helygen Wylofus *, 1918–1919, Amgueddfa Gelf Columbus
Image:Claude Monet Weeping Willow.jpg|*Helygen Wylofus*, 1918–1919, Amgeuddfa Gelf Kimball, Fort Worth, roedd “Helyg wylofus” Monet yn deyrnged i filwyr Ffrangeg a syrthiodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf 
File:Monet - Das Haus in den Rosen.jpeg|*Tŷ ymhlith y rhosod*, rhwng 1917 a 1919, Albertina, Fiena
File:Monet- Der Rosenweg in Giverny.jpeg|''Rhodfa'r rhosod, Giverny*, 1920–22, Musée Marmottan Monet
File:1920-22 Claude Monet The Japanese Footbridge MOMA NY anagoria.JPG|*Y bont droed Japanaeg*, 1920–22, Amgueddfa Gelf Modern
File:Monet - Garten in Giverny.jpg|*Yr ardd yn Giverny*

## Llyfryddiaeth 
* Howard, Michael *The Treasures of Monet*. (Musée Marmottan Monet, Paris, 2007).
* Kendall, Richard *Monet by Himself*, (Macdonald & Co 1989, updated Time Warner Books 2004), ISBN 0-316-72801-2
*  (full text PDF available)
* Stuckey, Charles F., *Monet, a retrospective*, Bay Books, (1985) ISBN 0-85835-905-7
* Tucker, Paul Hayes, *Monet in the '90s*. (Museum of Fine Arts in association with Yale University Press, New Haven and London, 1989).
* Tucker, Paul Hayes *Claude Monet: Life and Art* Amilcare Pizzi, Italy 1995 ISBN 0-300-06298-2
* Tucker, Paul Hayes, *Monet in the 20th century''. (Royal Academy of Arts]], London, Museum of Fine Arts, Boston and Yale University press. 1998).

## Dolenni allanol
* Bywgraffiad Claude Monet, intermonet.com
* Claude Monet darluniau, cyfryngau & llinell amser rhyngweithiol , mootnotes.com
* Claude Monet: bywyd a darluniau 
* Monet yn Giverny
* Gwaith Claude Monet
* Claude Monet yn y Guggenheim 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Argraffiadwyr o Ffrainc
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Peintwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris