Gwaith Mynyddog (Cyfres y Fil)

Mae ***Gwaith Mynyddog Cyfrol 1*** a ***Gwaith Mynyddog Cyfrol 2*** yn ddwy gyfrol o gerddi gan Richard Davies (Mynyddog) a olygwyd gan D Emlyn Evans ac a gyhoeddwyd gan Owen Morgan Edwards fel rhan o'i Gyfres y Fil ym 1914 a 1915. Bu farw Emlyn Evans cyn gorffen golygu Cyfrol 2, felly Edwards ei hun a orffennodd y gwaith.

## Cefndir 
Richard Davies (Mynyddog) (10 Ionawr 1833 – 14 Gorffennaf 1877) oedd yn un o feirdd mwyaf poblogaidd Cymru yn ystod diwedd y Cyfnod Fictoraidd. Cyhoeddodd 3 llyfr o gerddi yn ystod ei oes:

* Caneuon Mynyddog (Wrecsam, 1866)
* Yr Ail Gynnig (Wrecsam, 1870)
* Y Trydydd Cynnig (Wrecsam, 1877)

Roedd pedwerydd llyfr wedi ei baratoi i'r wasg ar adeg ei farwolaeth a gyhoeddwyd ym 1882

* Pedwerydd Llyfr Mynyddog (Wrecsam, 1882)

Mae'r rhagymadrodd i'r gyfrol gyntaf o Waith Mynyddog yng Nghyfres y Fil yn dweud bod O M Edwards wedi bod yn siarad â chwaer Fynyddog. Rhoddodd hi wybod iddo fod "lliaws mawr o'i ganeuon gorau, y caneuon olaf ganodd, heb eu cyhoeddi, yn eu mysg ganeuon glywswn i ef yn ganu. Ar fy nghais, paratôdd y diweddar D. Emlyn Evans y gyfrol hon i'r wasg." Wedi cael gafael ar swp o "ganeuon coll" gan y chwaer, aeth O M i holi Mrs A E Davies, gweddw Fynyddog i holi os oedd ychwaneg yn ei meddiant hi a chael gwybod bod. Caneuon yng ngofal y chwaer sydd yng Nghyfrol 1 a rhai yng ngofal y weddw sydd yn gyfrol 2. Doedd Mrs Davies ddim mor awyddus a'i chwaer yng nghyfraith i gyhoeddi'r cerddi oedd ganddi hi gan ei bod yn gwybod eu bod yn ganeuon yn rhai penderfynodd y bardd i beidio â chynnwys yn ei lyfrau.

## Y cerddi 
Mae'r casgliadau yn cynnwys 154 o gerddi (77 yr un yn y ddwy gyfrol) mewn amrywiol arddulliau – englynion, cerddi doniol, emynau, cerddi dwys, cerddi i'w hadrodd, cerddi i'w canu. Caneuon gwladgarol Cymreig a chaneuon o glod i Brydain, Yr Ymerodraeth a'r Frenhines Victoria.

Mae sganiau a thrawsgrifiadau o'r ddwy gyfrol ar Wicidestun.

Ysgrifennwyd y llyfrau cyn cyhoeddi r cerddi fel y maent yn orgraff y cyhoeddwr

### Cyfrol 1
Bydd rhoi clec ar y ddolen yn mynd at drawsgrifiad o'r gerdd ar Wicidestun

*YSGUB NEWYDD
*Y MELINYDD
*FY NGWRAIG A FI
*PWY SY'N CNOCIO WRTH Y FFENESTR GEFN?
*NYTH HEB FÊL
*ADFERIAD IECHYD
*NI WN I DDIM YN WIR
*PYMTHEG MLYNEDD YN OL
*DARLLAWDY Y TEBOT
*CARU
*Y DDANNODD
*Y "SLEEPING-CAR"
*FELLY'N WIR
*MAE CARIAD YN DDALL
*ADREF AT MAM
*Y CORWYNT
*Y LLYGOD YN CHWAREU
*YR EIRA
*SOFREN NEU DDWY
*Y NIAGARA
*"DYW MAM DDIM HANNER BODDLON"
*AROS TAN DDEG
*IANCI
*Y CYMRO PUR
*DYNES
*GWYN Y GWEL Y FRAN EI CHYW
*IANCI 2
*Y MELINYDD
*UN LLOER YN LLADD Y LLALL
*EISTEDDFOD PORTHMADOG
*'RWY'N GYMRO PUR
*DYNA MAE POBL YN DDWEYD
*DEIGRYN AR FEDD
*FY AELWYD FY HUN
*RHOWCH EICH HUN YN EI LE
*COFIWCH BEIDIO DWEYD
*GŴR A GWRAIG
*EISTEDDFOD Y WYDDGRUG
*MAE EISIEU RHYWBETH O HYD
*EISTEDDFOD MADOG
*LAWR A DIC SION DAFYDD
*Y LLWYNOG A'R FRAN
*YR EISTEDDFOD
*DYDD GWYL DEWI
*Y BYD YN MYND
*CHWAREU TEG I'R MERCHED
*GWYLIA DY HUN
*NOS A DYDD YN DANGOS DUW
*CADW DY GROEN YN IACH
*PERTHYNASAU
*"I'R PANT Y RHED Y DWR"
*ROEDD MAM YN SIGLO BABAN LLON
*EISTEDDFOD FFESTINIOG, SULGWYN, 1875
*ARHOSWCH DIPYN BACH
*Y FFASIWN
*GWEN O GOED Y DDÔL
*Y MOCH YN YR HAIDD
*I MARY
*MORFUDD PUW
*MYFANWY Y GLYN
*'DWY'I DDIM YN IANCI ETO
*BERWI I LAWR
*Y TEITHIWR AR Y MYNYDD
*EISTEDDFOD ENLLI
*GWLAD FY NHADAU
*CAN Y GWEITHIWR
*Y GWAREDWR
*PEN Y MYNYDD
*DOES DIM YN Y PAPUR
*GOGONIANT I BRYDAIN
*MAE'N OLAU YN Y NEFOEDD
*I FYNY MAE YMWARED
*STATION AFON WEN
*AR LAN Y DDYFRDWY LONYDD
*AR LAN Y WEILGI UNIG
*IACHAWDWRIAETH
*PRYDNAWN BYWYD

### Cyfrol 2 
Bydd rhoi clec ar y ddolen yn mynd at drawsgrifiad o'r gerdd ar Wicidestun

* HEN ADGOFION
* CHWI FEIBION DEWRION
* CYMRU, GWLAD Y GAN
* SIOM SERCH
* TARO YR HOEL AR EI PHEN
* CYMRU FU, a CHYMRU FYDD
* PERTHYNASAU'R WRAIG
* GORNANT FECHAN
* Y 'DERYN YSGAFNAF YN UCHAF
* PURDEB
* DDAW HI DDIM
* AWN, AWN I'R GAD
* EISTEDD MEWN BERFA
* Y FRWYDR
* ENWAU
* YR HEULWEN
* FFUGENWAU
* FY NGHALON FACH
* TYSTEBAU
* RHOWCH BROC I'R TAN
* MI SAETHAIS GAN
* WELWCH CHWI FI?
* "WILLIAM"
* GEIRIAU LLANW
* GWRANDO'N RASOL AR EIN CRI
* Y MEDLEY CYMRAEG
* DYCHWELIAD Y MORWR
* DYSGWCH DDWEYD "NA"
* GEIRIAU CYDGAN GYSEGREDIG
* OWEN TUDUR
* Y DDRAENEN WEN
* IFAN FY NGHEFNDER
* YR HWN FU FARW AR Y PREN
* CHWEDL Y TORRWR BEDDAU
* SYR WATCYN WILLIAMS WYNN
* LILI CWM DU
* FFARWEL Y FLWYDDYN
* CORN Y GAD
* GWYL DEWI SANT
* 'RWY'N DISGWYL Y POST
* CLYWCH Y FLOEDD I'R FRWYDR
* DYMA BEDWAR GWEITHIWR
* HEN AWRLAIS TAL Y TEULU
* HEN GYMRY OEDD FY NHADAU
* DYFODIAD YR HAF
* DALEN CYFAILL
* DEWCH I GNEUA
* LOLIAN A LILI
* Y FFARMWR
* O DEWCH TUA'R MOELYDD
* Y GÔF
* CLYWCH Y FLOEDD I'R GAD
* Y DDWY BRIODFERCH
* BETH SYDD ANWYL
* Y GLOWR A'R CHWARELWR
* BAD-GAN
* Y FRENHINES A'R GLOWR
* DYCHYMYG, HEDA
* OS DU YW'R CWMWL
* CWSG, FILWR, CWSG
* AR GANOL DYDD
* RHYWUN
* YSGYDWAD Y LLAW
* GRUFFYDD AP CYNAN
* Y BLODYN GWYWEDIG
* WYLIWN! WYLIWN!
* MAM
* Y LLYGAID DUON
* CWYNAI CYMRU
* GALAR! GALAR! GALAR! 
* MAES GARMON
* Y DYN HANNER PAN
* O DEWCH I BEN Y MYNYDD
* OS YDYM AM FYND TRWY Y BYD
* MIL MWY HUDOL
* O! DEDWYDD BOED DY HUN 
* 'RWY'N DOD, 'RWY'N DOD

## Y Darluniau 
Yn ogystal â'r cerddi mae'r gyfrolau yn cynnwys 11 llun, rhai yn ymwneud â bywyd Mynyddog, lluniau ohono ef a'i gartrefi, ac eraill i ddarlunio rhai o'r cerddi  ee llun o ofaint i ddarlunio cerdd Y gof. Mae'r cyfan o'r lluniau yn rai o ardal Llanbrynmair lle fu'r bardd yn fyw. John Thomas, Galeri Cambrian, Lerpwl, tynnodd y rhan fwyaf o'r lluniau.

Mynyddog; Gwaith Mynyddog Cyf 1.jpg
Y Fron, Gwaith Mynyddog Cyf 1.jpg
Bron y Gan-Gwaith Mynyddog.jpg
Bwthyn ym Maldwyn.jpg
Llanbrynmair-Mynyddog Cyf 1.jpg
Y Ffrwd Fawr.jpg
Richard Davies, Llanbryn-mair (Mynyddog, 1833-77) NLW3364535.jpg
Pen y Mynydd (Gwaith Mynyddog II).jpg
Y Melinydd Mynyddog.jpg
Hen Fynwent Llanbrynmair.jpg
Y Gof.jpg
Awel y Bore (Gwaith Mynyddog II).jpg
Hen Gapel Llanbrynmair (Gwaith Mynyddog II).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg o Gymru
Categori:Llyfrau 1914
Categori:Llyfrau Cymraeg yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau ar Wicidestun