open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anhwylder Dysmorphia’r Corff

Mae **Anhwylder Dysmorffia’r Corff (BDD)** yn anhwylder gorbryder sy’n achosi person i gamfarnu sut maen nhw’n edrych ac i dreulio llawer o amser yn poeni am eu hymddangosiad.

Er enghraifft, efallai y bydd yn argyhoeddedig bod craith sydd bron yn anweladwy yn nam corfforol y mae pawb yn syllu arno, neu fod eu trwyn yn edrych yn annormal.

Nid yw cael BDD yn golygu bod person yn ymffrostgar neu gydag obsesiwn am eu hunan. Gall BDD effeithio ar fywyd bob dydd mewn modd difrifol ac yn aml mae’n effeithio ar waith, bywyd cymdeithasol a pherthynas person â phobl eraill.

Er nad yw BDD yr un fath ag Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD), ceir rhai nodweddion tebyg. Er enghraifft, efallai y bydd y person yn gorfod ailadrodd pethau penodol, megis cribo eu gwallt, coluro, neu dynnu eu croen er mwyn ei wneud yn “esmwyth.” Gall BDD hefyd arwain at iselder, hunan-niweidio a hyd yn oed meddyliau am hunanladdiad.

## Symptomau 
* Cymharu eu pryd a’u gwedd â phobl eraill yn gyson
* Treulio amser maith o flaen y drych, ond ar adegau eraill osgoi drychau yn gyfan gwbl
* Treulio amser maith yn cuddio’r hyn maent yn ystyried yn nam corfforol
* Teimlo yn dorcalonnus am ran benodol o’u corff (fel arfer eu hwyneb)
* Bod yn gyfrinachol iawn ac yn amharod i ofyn am gymorth, oherwydd y credant y bydd pobl eraill yn meddwl eu bod yn ymffrostgar neu gydag obsesiwn am eu hunan
* Chwilio am driniaeth feddygol ar gyfer y nam corfforol canfyddedig – er enghraifft, efallai y byddant yn cael llawdriniaeth gosmetig, sy’n annhebygol o leddfu eu trallod
* Colli pwysau ac ymarfer corff gormod

## Triniaeth 
Mae ymchwil ar drin BDD yn gyfyngedig ond gall meddyginiaeth gwrthiselder SSRI a therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT) bod yn effeithiol yn trin BDD.

## Gweler hefyd 
* What is body dysmorphic disorder (BDD)? : Mind (Saesneg)

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol

Mae **Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD)** yn fath o anhwylder gorbryder sy’n achosi meddyliau obsesiynol ac ymddygiad cymhellol. Mae obsesiynau yn feddyliau ailadroddus y gellir eu gweld yn afresymol, ond na ellir eu hanwybyddu. Gall fod yn ddifrifol, ond fe ellir ei drin.

Gellir dweud bod gan yr anhwylder dair nodwedd. Y meddyliau sy’n achosi pryder i bobl (obsesiynau), y gorbryder y mae pobl yn ei deimlo, a’r hyn y mae pobl yn ei wneud er mwyn lleddfu eu pryder (gorfodaethau). Enghraifft gyffredin o hyn yw pan fydd pobl yn glanhau yn ddiymollwg er mwyn lleihau’r pryder sy’n deillio o ofn obsesiynol meicrobau a haint.

Mae gan y rhan fwyaf o bobl ffyrdd penodol i wneud pethau ac i bryderu yn eu cylch. Serch hynny, mae’r rhai sy’n dioddef o OCD yn tueddu i ganfod bod eu hobsesiynau a’u gorfodaethau yn eu gwanhau’n ddybryd, yn meddiannu eu bywyd a’u bod yn rhoi gofynion a baich ainnifyr arnynt.

Bydd pobl ag OCD yn profi meddyliau, delweddau neu deimladau ailadroddus sy’n drallodus. Maent yn cyflawni defodau neu arferion (gorfodaethau) sy’n gwneud iddynt deimlo’n well am ychydig. Gall defodau OCD fod yn amlwg i bobl eraill (fel gwirio cloeon drws) neu gallent ddigwydd yn eich pen (fel cyfrif neu geisio gwrthsefyll meddyliau negyddol gyda rhai cadarnhaol).

Daw meddyliau OCD ymhob lliw a llun, ond yn aml maent yn cylchdroi o amgylch pethau fel perygl, baw a halogiad, neu bryderon ynghylch rhywioldeb neu grefydd.

## Symptomau 
* ofn haint
* ofn niweidio rhywun arall
* ofn ymddwyn yn annerbyniol
* angen cymesuredd a manwl gywirdeb
* eich meddwl yn cael ei ‘feddiannau’ gan feddyliau erchyll dro ar ôl tro
* yn ofnus, wedi’ch ffieiddio, yn euog, yn ddagreuol, yn betrus neu’n isel
* cymhelliad pwerus i wneud rhywbeth i atal y teimladau
* rhyddhad dros dro ar ôl cyflawni defodau
* yr angen i ofyn am sicrwydd neu i gael pobl i gadarnhau pethau i chi

## Triniaeth 
Efallai y cewch gynnig Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT) gan ddefnyddio techneg o’r enw ataliaeth ymateb i amlygiad (ERP), sy’n eich helpu i deimlo’n llai gofidus dros eich meddyliau. Mae meddyginiaethau a all helpu hefyd.

## Gweler Hefyd 
* Dermatillomania
* Trichotillomania

## Adnoddau allanol 
* Obsessive compulsive disorder (OCD) : Mind (Saesneg)

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Dermatillomania

Mae **dermatillomania** yn gyflwr sy’n cymell person i bigo a chrafu ei groen nes iddo greu briwiau gweladwy. Mae’n anhwylder rheoli cymhelliad (impulse-control disorder); cyflwr seicolegol lle nad yw person yn gallu atal ei hun rhag cyflawni’r weithred.

Bydd person â dermatillomania yn pigo, crafu neu wasgu croen sydd fel arall yn iach. Bydd yn gwneud hyn yn aml ac i’r eithaf. Fel arfer, mae pobl sy’n dioddef â’r cyflwr yn pigo’r croen ar eu wynebau a’u gwefusau, ond fe all fod yn unrhyw ran o’r corff, megis y dwylo, croen y pen a’r breichiau. Caiff y cyflwr hwn ei ystyried yn ffurf ar Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD). Gall dermatillomania hefyd achosi teimladau negyddol megis euogrwydd, cywilydd ac embaras. Yn aml bydd pobl sy’n dioddef yn ceisio gwadu’r broblem neu’n ceisio cuddio’r croen â cholur.

## Achosion 
Nid ydym yn sicr beth yn union sy’n achosi dermatillomania ond mae sawl theori. Mae rhai arbenigwyr o’r farn bod y cyflwr yn fath o ddibyniaeth. Po fwyaf y mae’r person yn pigo ei groen, y mwyaf y mae’r awydd i barhau yn cynyddu. Gall dermatillomania fod yn adlewyrchiad o broblem iechyd meddwl. Yn ôl theoriau seicolegol ac ymddygiadol, gall pigo’r croen fod yn ffordd o liniaru straen neu gorbryder. Mewn rhai achosion, gall dermatillomania hefyd fod yn ffurf ar hunan-niweidio, pan fydd person yn brifo ei hun yn fwriadol er mwyn teimlo rhyddhad dros dro rhag eu gofid emosiynol.

Cyflwr tebyg arall yw trichotillomania – pan fydd person yn teimlo’r angen i dynnu ei wallt o’r gwraidd. Nid yw’n anghyffredin i berson ddioddef ag OCD ac i bigo ei groen yn ogystal â thynnu ei wallt yn orfodol.

## Triniaeth 
Fel arfer bydd meddyg teulu yn eich cyfeirio at seicolegydd neu seiciatrydd ar gyfer ryw fath o therapi siarad. Os oes niwed difrifol i’r croen, efallai y bydd angen gweld ddermatolegydd (arbenigwr ar y croen) yn gyntaf.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Agoraffobia

**Agoraffobia** yw ofn bod mewn sefyllfa wael na allwch ddianc yn hawdd oddi wrtho. Fel arfer mae gan bobl sydd ag agoraffobia lefydd y maent yn teimlo’n ‘ddiogel’ (e.e. eu hystafell wely, neu eu cartref) a llefydd maent yn teimlo’n ‘anniogel’ (e.e. trafnidiaeth gyhoeddus, sinemâu a thorfeydd).

## Achosion 
Yn aml caiff agoraffobia ei achosi gan byliau o banig (neu’r ofn o gael pwl o banig), sy’n arwain at symptomau brawychus o orbryder pan fydd dioddefwyr yn mynd i lefydd ‘anniogel.’ Mae pobl sydd ag agoraffobia yn aml yn osgoi sefyllfaoedd sy’n gwneud iddynt deimlo’n bryderus. Mewn achosion eithafol, gall hyn waethygu i’r fath raddau nad yw dioddefwyr byth yn gadael eu cartrefi.

## Symptomau 
Efallai eich bod yn dioddef o agoraffobia os ydych yn osgoi’r sefyllfaoedd canlynol oherwydd ofn:

* Bod mewn torfeydd
* Mynd tu allan i’ch cartref
* Bod yn gaeth mewn naill ai llefydd cyfyng fel twneli, neu lefydd eang agored fel caeau mawr

Y ffordd orau i ddarganfod ydych chi’n dioddef ydy i ymweld â’ch meddyg teulu. Fodd bynnag, os ydy gadael y tŷ yn anodd i chi, efallai nad yw hyn yn bosib. Os ydy hyn yn wir, ffoniwch eich meddygfa leol a gofyn am apwyntiad dros y ffôn.

## Triniaeth 
Cydnabod bod angen help arnoch yw’r cam pwysicaf, wedyn trafod gyda’ch meddyg. Efallai y byddant yn rhoi cyngor i chi ar sut i ddelio â phyliau o banig, cynnig cwnsela hunangymorth ar-lein, rhagnodi cwrs o Therapi Gwybyddol Ymddygiadol (CBT), a/neu ragnodi meddyginiaeth.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Orthorecsia

Mae Orthorecsia’n cael ei ddiffinio fel obsesiwn â bwyta’n iach. Y cyfieithiad llythrennol Groegaidd yw ‘bwyta’n gywir’. Nid yw Orthorecsia’n anhwylder sydd wedi’i chydnabod yn feddygol, ond mae dal yn broblem y mae nifer o bobl yn brwydro â hi.

Caiff Orthorecsia’n amlach ei ystyried fel math o Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD), yn hytrach nag anhwylder bwyta. Mae hyn oherwydd bod gan rywun sy’n byw ag orthorecsia gymhelliad i fwyta’n iach oherwydd ffordd llym o feddwl am ac ymddwyn o amgylch bwyd, ac nid yw wedi’i ysgogi gan hunan-ddelwedd.

Gall Orthorecsia olygu torri allan grwpiau bwyd cyfan o’r deiet er mwyn dileu unrhyw fwydydd nad ydynt yn ‘bur’, sy’n gwneud y ddelfryd o fwyta’n iach yn segur.

## Symptomau 
* Purdeb yn hytrach na phleser. Gall eich deiet ddod yn wael pan fyddwch yn poeni am ba mor ‘pur’ yw eich bwyd dros y pleser o’i fwyta
* Obsesiwn â phryderon iechyd. Gall diddordeb sylweddol yn y cysylltiadau rhwng bwyd a chyflyrau iechyd, a newid eich arferion bwyta’n dramatig o’r herwydd fod yn achos gofidio
* Meddyliau afresymol. Yn ogystal â ffocysu ar bryderon iechyd posibl, gall meddyliau obsesiynol am lendid wrth baratoi bwyd fod yn arwydd
* Hunan-niweidio. Gan fod pobl sydd ag Orthorecsia’n mynd ar ddeiet sy’n anodd i’w ddilyn, gallent niweidio eu hunain pe baent yn llithro oddi arno.
* Hunan-barch isel. Gall pobl ag Orthorecsia fod â diffyg hyder a beio’u hunain am fod ag awydd bwyd neu am lithro oddi ar eu deiet.
* Unigedd. Os yw’r obsesiwn â’r hyn rydych yn ei fwyta’n dod cyn eich bywyd cymdeithasol neu bywyd dyddiol
* Pwysau isel. Mae pobl sydd ag Orthorecsia’n aml yn colli pwysau’n eithafol.

## Triniaeth 
Gellid trefnu triniaethau siarad megis cwnsela a Therapi Gwybyddyol Ymddygiadol (CBT). Ni annogir siarad â deietegydd a newid eich deiet fel y prif ffocws, oherwydd dylid tynnu’r pwyslais oddi ar fwyd er mwyn lleddfu’r obsesiwn. Argymhellir bod pobl sydd ag Orthorecsia’n cael eu hail-gyflwyno’n araf i wahanol grwpiau bwyd er mwyn dychwelyd at ddeiet normal.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Trichotillomania

Cyflwr lle mae person yn teimlo’r angen i dynnu eu gwallt yw **trichotillomania**. Efallai byddant yn tynnu’r gwallt ar eu pen neu mewn llefydd eraill, megis eu haeliau neu blew eu hamrannau.

Anhwylder cymhelliad-rheolaeth yw trichotillomania, cyflwr seicolegol lle nad yw’r person yn gallu atal eu hunain rhag gwneud rhywbeth penodol. Byddant yn profi awydd cryf i dynnu eu gwallt a thensiwn cynyddol tan eu bod yn gwneud hynny. Ar ôl tynnu’r gwallt, byddant yn profi ymdeimlad o ryddhad. Mae tynnu gwallt o’r pen yn gadael rhannau moel.

Gall trichotillomania achosi teimladau negyddol, megis euogrwydd. Gall y person hefyd deimlo cywilydd am dynnu eu gwallt, ac efallai byddant yn ceisio ei wadu neu ei guddio. Ambell waith gall trichotillomania wneud i’r person deimlo’n salw a gall hyn arwain at hunan-barch isel.

## Achosion 
Nid yw’r hyn sy’n achosi trichotillomania yn wyddys, ond mae nifer o theorïau’n bodoli. Mae rhai arbenigwyr yn credu bod tynnu gwallt yn fath o ddibyniaeth. Po fwyaf rydych yn tynnu’ch gwallt, po fwyaf y byddwch am barhau i’w wneud. Gall trichotillomania fod yn adlewyrchiad o broblem iechyd meddwl. Mae theorïau seicolegol ac ymddygiadol yn awgrymu y gall tynnu gwallt fod yn ffordd o ryddhau straen neu bryder. Gan fod trichotillomania’n ymwneud ag ymddygiad cymhellol, mae rhai arbenigwyr yn credu ei fod yn berthyn i Anhwylder Gorfodaeth Obsesiynol (OCD). Mewn rhai achosion, gall trichotillomania fod yn ffordd o hunan-niweidio, lle mae’r person yn anafu eu hunain yn fwriadol fel ffordd o gael rhyddhad dros dro rhag anawsterau emosiynol.

## Diagnosis 
Dyma rhai o’r meini prawf isod i wneud diagnosis:

* Rydych yn tynnu’ch gwallt dro ar ôl tro
* Rydych yn teimlo tensiwn cynyddol cyn ichi dynnu’ch gwallt
* Rydych yn teimlo rhyddhad neu bleser pan rydych wedi tynnu’ch gwallt
* Nid oes unrhyw gyflwr meddygol sy’n gwneud i chi dynnu’ch gwallt, megis cyflwr ar y croen
* Mae tynnu’ch gwallt yn achosi anawsterau i chi neu’n effeithio ar eich bywyd dyddiol – er enghraifft, eich perthnasau neu’r gwaith.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
David Cassidy

Canwr ac actor Americanaidd oedd **David Bruce Cassidy** (12 Ebrill 1950 – 21 Tachwedd 2017).

Roedd yn adnabyddus am chwarae Keith Partridge yn y sitcom-gerddorol Americanaidd o'r 1970au *The Partridge Family*, a thrwy hyn daeth yn eilun arddegau ac yn un o gantorion pop mwyaf poblogaidd y 1970au. Aeth ymlaen i yrfa mewn actio a cherddoriaeth.

## Teledu
**The Partridge Family* (1970-74)
**David Cassidy: Man Undercover* (1978-79)
**Ruby & The Rockits* (2009)

## Albymau
## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl fu farw o glefyd yr afu
Rodney Bewes

Actor Seisnig oedd **Rodney Bewes** (27 Tachwedd 1937 – 21 Tachwedd 2017).

Fe'i ganwyd yn Bierley, Swydd Efrog.

## Teledu
**The Likely Lads* (1964–66) 
**The Basil Brush Show* (1968–69)
**Dear Mother...Love Albert* (1969–72)
**Whatever Happened to the Likely Lads?* (1973–74)

## Ffilmiau
**Billy Liar* (1963)
**Spring and Port Wine* (1970)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2017
Anhwylder Dysthymic

Mae **dysthymia** yn fath ysgafnach, ond eto mwy parhaol, o iselder.

Nid oes llawer o lawenydd, fel arfer, neu ddim llawenydd o gwbl i bobl gyda dysthymia. Os oes dysthymia gyda chi efallai na fyddwch yn gallu cofio adeg pan roeddech yn teimlo’n hapus, llawn cyffro, neu wedi’ch ysbrydoli. Gall ymddangos fel pe baech wedi bod yn isel eich ysbryd trwy gydol eich bywyd.

## Symptomau 
Mae’n bosib nad yw’n hawdd i chi fwynhau pethau a chael hwyl. Yn hytrach, byddwch yn tueddu at fod yn ddigychwyn a thynnu yn ôl, byddwch yn poeni yn aml a byddwch yn beirniadu eich hunan fel methiant. Efallai y byddwch hefyd yn teimlo’n euog, yn bigog, yn araf, a chael anhawster cael cwsg rheolaidd.

Rhoddir y diagnosis pan fydd person wedi bod mewn hwyliau isel di-dor am o leiaf ddwy flynedd. Gall pobl gyda dysthymia ymddangos yn weddol isel eu hysbryd fel arfer cymaint felly nes ei fod yn ymddangos i fod yn rhan annatod o’r eu personoliaeth. Pan mae pobl yn chwilio am driniaeth ar gyfer dysthymia o’r diwedd nid yw’n anghyffredin i ddysgu bod y cyflwr hwn wedi bod gyda nhw ers nifer o flynyddoedd.

## Diagnosis  
Dyma crynodeb o’r camau diagnosis or cyhoeddiad *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders*

* Person sydd wedi bod yn isel ei ysbryd ar gyfer y rhan fwyaf o’r amser bron bob dydd am o leiaf ddwy flynedd. Ar gyfer plant a phobl ifanc sydd mewn hwyliau pigog, y ffrâm amser yw o leiaf un flwyddyn.
* Person sydd wedi profi o leiaf dau o’r symptomau canlynol tra’u bod yn isel eu hysbryd:
## Naill ai gorfwyta neu ddiffyg archwaeth.
## Cysgu gormod neu gael anhawster cysgu.
## Blinder, diffyg egni.
## Diffyg hunan-barch.
## Anhawster canolbwyntio neu wneud penderfyniadau.
## Teimlo’n anobeithiol.
* Person sydd heb gael cyfnod rhydd o symptomau yn ystod cyfnod o ddwy flynedd (un flwyddyn ar gyfer plant a phobl ifanc).
* Ni fu episod mawr melancolaidd yn ystod y cyfnod o ddwy flynedd o amser (un flwyddyn ar gyfer plant a phobl ifanc).
* Person sydd heb gael episod manig, cymysg neu hypomanig.
* Nid yw’r symptomau’n ymddangos dim ond gyda phresenoldeb anhwylder cronig arall.
* Nid oes cyflwr meddygol arall neu ddefnydd sylweddau (h.y., alcohol, cyffuriau, meddyginiaeth, tocsinau) sydd wedi achosi symptomau.
* Mae symptomau‘r person yn achosi llawer o ofid neu anhawster gartref, yn y gwaith neu feysydd pwysig eraill.

## Cyfieiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Diaffram

**Gall diaffram gyfeirio at:**
* Diaffram (anatomeg) neu diaffram thoracsig, dalen denau o gyhyr o dan yr ysgyfaint
* Diaffram (opteg), stop yn llwybr golau lens, gydag agorfa sy'n rheoleiddio faint o olau sy'n pasio
* Diaffram (acwsteg), pilen denau, lled-anhyblyg sy'n dirywio i gynhyrchu neu drosglwyddo tonnau sain
* Diaffram (atal cenhedlu), cromen rwber fach wedi'i osod yn y fagina i greu ffin oddi wrth y serfics, gan atal sberm rhag mynd i mewn
* Diaffram (dyfais fecanyddol), darn o ddeunydd lled-hyblyg wedi'i angoru ar ei ymylon
* Diaffram (system strwythurol), system beirianneg strwythurol a ddefnyddir i wrthsefyll llwythi hwyr

## Gweler hefyd 
* Bwa diaffram
* Pwmp diaffram
* Sêl diaffragm, pilen sy'n selio amgaead
* Caead diaffram, math o gaead sy'n cynnwys nifer o lafnau tenau mewn camera
* Falf diaffram
* Wal diaffram
* *Diafframa, genws o algâu*
* Lamina (diamwys)
* Pilen (diamwys)
* Diaffram pelfig neu lawr pelfig, strwythur pelfig
* Diaffram affrogenital neu ligament tribangiwlaidd, strwythur pelfig

Categori:Gwahaniaethu
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Sgitsoffrenia

Anhwylder meddwl yw **sgitsoffrenia** sydd yn aml yn achosi rhithweledigaethau, fel clywed lleisiau neu weld lledrithiau, ac mae’n gallu gwneud i bobl golli diddordeb mewn bywyd. Mae un o bob 100 o bobl yn cael eu heffeithio gan sgitsoffrenia yn ystod eu bywyd.

## Symptomau 
Gall sgitsoffrenia effeithio ar y ffordd mae unigolion yn meddwl, teimlo ac ymddwyn.
*Rhithweledigaethau
*Clywed lleisiau sy’n swnio fel rhai go iawn
*Gweld lledrithiau
*Credu rhywbeth yn llwyr a theimlo fel nad oes neb arall yn y byd yn gweld pethau yn yr un modd
*Colli’r gallu i ganolbwyntio
*Teimlo’n anghysurus o amgylch pobl eraill

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Mania

bawd|Gall cleifion â rhithdybiau mawredd feddwl ar gam eu bod yn llawer mwy pwerus nag ydyn nhw mewn gwirionedd (megalomania).
Mae **Mania**, a Hypomania yn gyfnodau o ymddygiad cyffrous a gorfywiog sy’n cael effaith sylweddol ar eich bywyd o ddydd i ddydd.

Mae Hypomania yn fersiwn ysgafnach o fania sy’n para am gyfnod byr (ychydig ddyddiau). Mae Mania yn ffurf fwy difrifol sy’n para am gyfnod hirach (yr wythnos neu fwy).

Gall mania newid y ffordd y mae pobl yn teimlo yn emosiynol ac yn gorfforol. Gall hefyd effeithio ar eu meddyliau a’u hymddygiad. Er bod pobl sy’n profi mania’n teimlo’n uchel i ddechrau, gallant wylltio pan nad yw eraill yn rhannu eu hagwedd optimistaidd. Gall mania arwain at bobl i wneud penderfyniadau gwael, i gael diffyg sgiliau canolbwyntio ac ymddwyn mewn ffyrdd sydd naill ai’n gywilyddus, yn niweidiol neu ambell waith yn beryglus. Pan nad yw’r teimladau mor eithafol, caiff ei ystyried fel hypomania.

## Symptomau 
* Teimladau o hapusrwydd eithafol
* Llawn egni
* Gwneud cynlluniau afrealistig
* Anniddigrwydd ac ymosodedd uwch
* Ymddygiad risg uchel, megis gwario llawer o arian
* Siarad yn gyflym iawn
* Anawsterau wrth ymlacio

## Dolenni allanol 
* What are hypomania and mania? : Mind (Saesneg)
* Dolenni cyswllt, Gwefan Meddwl

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Anhwylderau Datgysylltol

Mae datgysylltu yn un ffordd y mae’r meddwl yn ymdopi â gormod o straen, er enghraifft yn ystod digwyddiad trawmatig. Efallai y byddwch yn datgysylltu hyd yn oed os nad oes gennych anhwylder datgysylltol oherwydd gallai fod yn symptom o gyflwr iechyd meddwl arall.

Fel arfer mae’n disgrifio’r profiad lle rydych yn teimlo eich bod wedi datgysylltu mewn rhyw ffordd oddi wrth y byd o’ch cwmpas neu oddi wrth eich hun.

I nifer o bobl, mae datgysylltu yn ymateb naturiol i drawma na allant ei reoli. Gall fod yn ymateb i un digwyddiad trawmatig neu drawma parhaus.

Mae anhwylderau datgysylltol yn cynnwys:
* Anhwylder Hunaniaeth Datgysylltiol
* Anhwylder Dadbersonoli a Dadwireddu
* Datgysylltu Amnesia
* Anhwylder Datgysylltol Penodedig Arall
* Anhwylder Datgysylltol Amhenodol

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Liwt

bawd|Paentiad gan Frans Hals o ddyn yn canu'r liwt (1623–24)

Offeryn tannau yw'r **liwt** a chanddo dannau yn gyfochrog â'r seinfwrdd ac sydd yn rhedeg ar hyd gwddf gyda blwch ebillion wedi ei blygu yn ôl. Roedd mewn bri mawr o'r 14g hyd yr 17g, trwy'r Oesoedd Canol diweddar, y Dadeni, a'r oes faróc.

Cyflwynwyd yr oud i Sbaen gan yr Arabiaid yn y 13g, a chan croesgadwyr a oedd yn dychwelyd o'r Dwyrain Agos. Roedd y liwtiau cynharaf yn Ewrop yn debyg iawn i'r oud: corff ar lun gellygen wedi ei thorri yn hanner ar ei hyd, gwddf a chanddo flwch ebillion wedi ei blygu yn ôl, a phedwar tant a dynnir o'r ebillion hyd at grib ar fola'r offeryn. Cafodd y tannau eu plycio gyda chwilsyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth faróc
Categori:Cerddoriaeth y Dadeni
Categori:Cerddoriaeth yr Oesoedd Canol
Categori:Offerynnau tannau
Ffiseg foleciwlaidd

Maes rhyngddisgyblaethol o ffiseg a chemeg ffisegol yw **ffiseg foleciwlaidd** sydd yn ymwneud ag ymddygiad a strwythur ffisegol moleciwlau. Tynnai ar ffiseg atomig, cemeg cwantwm, mathemateg, a sbectrosgopeg, ac mae'n astudio bondiau cemegol, dynameg adweithiau moleciwlaidd, a laserau.

## Gweler hefyd 
* Ffiseg gronynnau

## Cyfeiriadau 

Categori:Cemeg ffisegol
Moleciwlaidd
Dmitri Hvorostovski

Canwr opera o Rwsia oedd **Dmitri Aleksandrovich Hvorostovski** (; 16 Hydref 1962 – 22 Tachwedd 2017).

Cafodd ei eni yn Krasnoyarsk, Siberia, yn fab i beiriannydd

Enillodd gystadleuaeth BBC Canwr y Byd Caerdydd ym 1989. Trodd yr ornest yn frwydr benben rhwng Hvorostovski a Bryn Terfel.

Bu farw o ganser, yn 55 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:BBC Canwr y Byd Caerdydd
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Rwsia
Categori:Cantorion opera o Rwsia
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Pobl fu farw o ganser
Gwen o Gernyw

Santes o'r diwedd y 5g oedd **Gwen o Gernyw**

Ganwyd a magwyd Gwen ym Mhenfro yn ferch i Anhun a Cynyr o Gaer Gawch. Bu yn chwaer i Ina, Non a Nectan, a haner chwaer i Banadlwen.Symudodd i Gernyw ble priododd Salf ap Geraint, pennaeth Cernyw a bu yn fam i Nwyalen a Cybi. Mae'n debyg fod ei chwaer, Non a'i brawd Nectan wedi dilyn hi i Gernyw Bu farw Gwen yn 544.

## Cysegriadau
Ceir sawl eglwys wedi henwi ar ei hôl gan gynnwys Eglwys Sen Gwenna (Saesneg St. Wenn) ger Bodmin, Cernyw, Lanwenap (a elwir Sant  Gwennap heddiw), eglwys Morval ger Looe, Eglwys Landohow (Saesneg St. Kew) a Cheritowe, Stoke-by-Harland yn Nyfnaint

Ni dylid cymysgu hi gyda Gwen o Dalgarth neu Gwen Teirbron

## Gweler hefyd
* Dylid darllen yr erthygl hon yng nghyd-destun yr erthygl Santesau Celtaidd 388-680.

## Cyfeiriadau 
Categori:Seintiau o Gernyw
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Seintiau o Gymru
Gwen o Dalgarth

Santes oedd **Gwen o Dalgarth** ac un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog. Etifeddodd Garth Madrun (Talgarth) gan ei mam-gu, Marchell. Priododd Llŷr Merini ac roedd yn  fam i Garadog Freichfras.

Mae'n fwyaf nodedig am fyw bywyd Cristnogol ac am ei charedigrwydd. Lladdwyd Gwen mewn ymosodiad gan lwyth paganaidd yn 492. Credir fod eglwys Talgarth yn sefyll ar y fan ble'i lladdwyd a gwnaethpwyd creirfa i'w chorff yno.

bawd|Tir o gwmpas eglwys Talgarth, safle Garth Madrun
bawd|Eglwys Santes Gwen o Dalgarth,Llys-wen, ar lan Afon Gwy Powys

[bawd|chwith|Ffynnon Gwen ger [Trefeca]]

## Cysegriadau 
Mae eglwys Talgarth yn dal i ddwyn enw Gwen ac mae eglwys arall wedi'i chysegru iddi yn Llyswen. Heddiw mae'r ddwy eglwys yn defnyddio yr enw Gwendolen. Bu'r enw Gwendolen yn boblogaidd yn Lloegr yn Oes Fictoria ac mae'n debyg y newidiwyd enwau'r ddwy eglwys bryd hynny. Bu santes arall yn dwyn yr enw Gwendolen ond Gwen o Dalgarth yw nawddsant Talgarth a Llyswen.

## Gweler hefyd 
Dylid darllen yr erthygl hon yng nghyd-destun Santesau Cymru 388-680.

Ni ddylid ei chymysgu hi gyda Gwen o Gernyw na Gwen Teirbron.

## Cyfeiriadau 
Categori:Merched y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Powys
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Seintiau o Gymru
Eurgain ach Maelgwn Gwynedd

Santes o'r 6g oedd **Eurgain ach Maelgwn Gwynedd**, un o nifer bach o santesau brodorol Gwynedd. Priododd Elidir Mwynfawr a laddwyd mewn brwydr naill yn erbyn ymosodiad o'r gogledd, neu mewn gwrthryfel yn erbyn Maelgwn.  Mae fersiwn arall o'r hanes yn dweud yr oedd hi mewn cariad gyda pennaeth Sacsoneg oedd yn ymladd yn erbyn ei thad. Claddwyd hi ar bryncyn ger Rhuddlan.

[bawd|200pxl|Eglwys [Llaneurgain yn Sir y Fflint.]]

## Cysegriadau 
Safydlodd Eurgain Llaneurgain yn Sir y Fflint ar ben twmpath cyn-hanesyddol, lle saif hyd heddiw. Cofnodir yr enw Llaneurgan yn 1315 a Llanurgain yn 1566.

## Gweler hefyd 
Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

## Cyfeiriadau 
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Merched y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Teyrnas Gwynedd
Dialysis

Ym meddygaeth, **dialysis** [sy'n tarddu o'r Groeg διάλυσις, diàlysis, (ymddatod), o διά, dià, (trwy), a λύσις, (lỳsis) (llacio neu hollti)], yw proses o gael gwared â gormodedd dwr, toddion a thocsinau o waed y rhai nad yw eu harennau yn gallu gwneud hynny. Mae'n cael ei gyfeirio ato fel therapi amnewid arennol.

Gall dialysis gael ei ddefnyddio yn y sawl sy'n colli'r gallu arennol yn sydyn o ganlyniad i anaf neu yn arafach o ganlyniad i glefyd ar yr arennau.

Mae dialysis yn cael ei ddefnyddio fel mesur dros dro yn achos anafiadau i arennau neu pan fydd unigolion yn disgwyl trawsblaniad arennau, ac fel mesur parhaol i'r rhai na all gael trawsblaniad am ba bynnag reswm.

Cynhaliwyd y dialysis llwyddiannus cyntaf yn 1943.

## Cyfeiriadau
Categori:Meddygaeth
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Impiad deintgigol

Mae** impiad deintgigol**, sydd hefyd yn cael ei alw'n **impiad deintgigol** neu'n **lawfeddygaeth gosmetig amddanheddol**, yn enw cyffredinol ar gyfer unrhyw nifer o ddulliau llawfeddygol o impio'r deintgig. Mae'n bosib mai'r nod yw gorchuddio arwyneb gwreiddiau'r dannedd neu i gynyddu'r meinwe sydd wedi ceratineiddio.

## Gweler hefyd 
* Enciliad deintgig
* Clefyd amddanheddol

## Cyfeiriadau
Categori:Deintyddiaeth
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Anhwylder Dadbersonoli a Dadwireddu

Mae **Anhwylder Dadbersonoli a Dadwireddu** yn digwydd pan fyddwch chi o hyd, neu yn aml, yn teimlo eich bod yn gwylio eich hun o du allan i’ch corff, neu yn teimlo nad yw pethau o’ch cwmpas yn real, neu’r ddau. Gall teimladau dadbersonoli a dadwireddu fod yn drallodus a gall deimlo fel petaech yn byw mewn breuddwyd.

## Symptomau 
Yn ystod cyfnodau o ddadbersonoli a dadwireddu, rydych chi’n ymwybodol bod eich teimlad o ddatgysylltu yn deimlad yn unig yn hytrach nag yn realiti. Gall profiadau a theimladau’r anhwylder fod yn anodd eu disgrifio. Gall boeni eich bod yn “mynd yn wallgof” eich gwneud yn bryderus a gwneud i chi wirio eich bod yn bodoli, a cheisio penderfynu beth sy’n real. Gall cyfnodau o dadbersonoli-dadwireddu barhau am oriau, dyddiau, wythnosau neu hyd yn oed misoedd. Gyda rhai pobl, gallai’r cyfnodau hyn fod yn barhaus, neu waethygu gydag amser.

## Dadbersonoli 
*Teimlo eich bod wedi eich gwahanu oddi wrth eich corff
*Teimlo eich bod y tu allan i’ch corff yn edrych ar eich meddyliau, teimladau, a’ch corff – er enghraifft, fel petaech yn hofran yn yr awyr uwch eich pen
*Teimlo fel petai eich corff wedi ehangu fel ei fod yn teimlo’n fwy nag arfer, neu wedi crebachu’n fach iawn
*Teimlo fel robot neu fel nad ydych yn rheoli eich lleferydd neu symudiadau
*Dideimlad emosiynol neu gorfforol i’ch synhwyrau neu eich ymateb i’r byd o’ch cwmpas
*Teimlad nad oes emosiwn yn eich atgofion, ac efallai nad eich atgofion chi ydyn nhw

## Dadwireddu 
* Teimlo nad ydych chi a/neu eich amgylchedd yn real
* Teimlo eich bod yn profi eich amgylchedd drwy olau tryledol, niwl neu darth
* Teimlo ar wahân o’ch amgylchiadau neu fod eich amgylchiadau yn ymddangos yn ddieithr – er enghraifft, fel petaech yn byw mewn ffilm neu freuddwyd
* Teimlo wedi eich datgysylltu yn emosiynol o bobl rydych chi’n poeni amdanynt, fel petaech chi wedi eich gwahanu gan wal o wydr
* Bod eich amgylchiadau yn ymddangos yn aneglur, yn ddi-liw, fel dau ddimensiwn neu yn artiffisial
* Ystumiad yn eich canfyddiad o amser, er enghraifft bod digwyddiadau diweddar yn teimlo yn bell yn y gorffennol

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Gwaith dur Bethlehem

bawd|250px|Arwydd ar y safle

Roedd **Gwaith Dur Bethlehem** yn waith mawr ym Methlehem, Pennsylvania, yn cynnwys 120 erw. Caewyd y gwaith ar 18 Tachwedd 1995, ar ôl 140 mlynedd o gynhyrchu dur.

Agorwyd y gwaith ym 1863 gan Gwmni Haearn Saucona, yn creu cledrau haearn ar gyfer y rheilffordd leol. Creuwyd cledrau dur o 1873 ymlaen. Crewyd Cwmni Dur Bethlehem ym 1899, a daeth yn gorfforiaeth ym 1904.

Mae gan y safle 5 ffwrn, hyd at 230 troedfedd o uchder. Roedd 7 ar un adeg. Adeiladwyd yr un cyntaf ym 1915. Cynhyrchwyd rhwng 2,600 a 3,000 o dunnelli o haearn yn ddyddiol, y mwyafrif i greu dur.

Ar ôl cau’r gwaith, penderfynodd Cwmni Dur Bethlehem gyfrannu at  greu ardal diwyllianol yn i hwyluso’r celf, cerddoriaeth, chwaraeon, ymchwil, siopa a’r bywyd diwylliannol y dref yn gyffredinol.Agorwyd canolfan Steelstacks yn 2011 ac wedyn Phafiliwn Levitt a chanolfan darlledu PBS yn ystod yr un flwyddyn. Agorwyd canolfan ymwelwyr yn 2012. Erbyn hyn (2017), cynhelir dros 1000 cyngerdd ac 8 gŵyl yn flynyddol., gan gynnwys Musikfest, yr ŵyl rydd mwyaf yn y wlad.

## Cyfeiriadau

Bethlehem02LB.jpg|Y gwaith dur ac Afon Lehigh
Bethlehem03LB.jpg
Bethlehem05LB.jpg
Bethlehem04LB.jpg

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhennsylvania
Categori:Gweithfeydd haearn a dur yn yr Unol Daleithiau
Llid y deintgig

Mae **llid y deintgig **neu **g****ingivitis **yn glefyd anninistriol sy'n digwydd o amgylch y dannedd. Mae'r ffurf fwyaf cyffredin o gingivitis, a'r ffurf fwyaf cyffredin o glefyd amddanheddol ar y cyfan, yn ymateb i bioffilmiau bacterol (a elwir hefyd yn plac) sy'n glynu i arwynebau dannedd, ac yn cael ei alw'n *gingivitis a ysgogir gan blac*. 

Nid yw rhai achosion o gingivitis yn arwain yn periodontitis, ond mae data yn dangos bod periodontitis bob amser yn cael ei ragflaenu gan gingivitis.

Mae modd gwrthdroi gingivitis gyda safon dda o hylendid geneuol, ond, heb ei drin, gall gingivitis arwain at periodontitis, ble mae'r enyniad y deintgig yn achosi i feinwe gael ei ddinistrio ac atsugniad yr asgwrn o amgylch y dannedd. Gall periodontitis arwain yn y pen draw at golli dannedd. Ystyr y term yw "enyniad meinwe'r deintgig".

## Arwyddion a symptomau 
Mae symptomau llid y deintgig braidd yn amhenodol ac i'w gweld ym meinwe'r deintgig fel arwyddion nodweddiadol o enyniad:
* Deintgig wedi chwyddo
* Deintgig porffor neu goch llachar
* Deintgig sy'n ddolurus neu boenus i'w cyffwrdd
* Deintgig yn gwaedu neu'n gwaedu ar ôl eu brwsio a/neu drin gydag edau dannedd
* Anadl ddrwg (halitosis)
Yn ogystal, bydd y dotweithio sydd fel arfer yn bodoli ym meinwe deintgig rhai unigolion fel arfer yn diflannu a bydd y deintgig yn ymddangos yn sgleiniog ac wedi'i or-ymestyn dros y meinwe cysylltiol sy'n llidus. Gall y casgliad hefyd ryddhau arogl amhleserus. Pan mae'r deingig wedi chwyddo, mae'r the leinin epithelaidd yn yf hollt deintgigol yn troi'n friwiog a bydd y deintgig yn gweadu yn haws hyd yn oed gyda brwsio ysgafn, ac yn arbennig pan yn defnyddio edau dannedd.

### Ffactorau risg 
Mae'r ffactorau risg sy'n cael eu cysylltu a chlefyd y deintgig yn cynnwys y canlynol:
* oedran
* osteoporosis
* defnydd isel o ofal deintyddol (ofn, pwysau ariannol, ayb.)
* safon isel o hylendid geneuol
* gor-frwsio'r dannedd neu ddefnyddio brws sy'n rhy galed
* anadlu trwy'r geg pan yn cysgu
* meddyginiaethau sy'n sychu'r geg
* ysmygu
* ffactorau genetig
* cyflyrau sy'n bodoli eisoes

## Gweler hefyd 
* Periodontitis
* Gingivitis desquamataidd

Categori:Llidau
Categori:Ceg
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Efrddyl o Erging

Santes oedd **Efrddyl** (ganwyd tua 400), yn ferch i Peibiau, pennaeth Erging 

Baban Efrddyl oedd Dyfrig, a tyfodd i fod yn esgob Henffordd. Cred rhai fod Brychan Brycheiniog oedd ei dad.

## Cysegriadau 
Mae pedwar safle ym Mrycheiniog a Gwent yn dwyn yr enw Efrddyl; dwy Lanefrddyl; Ynys Efrddyl a Ffynnon Efrddyl.

## Gweler hefyd 
Dylid darllen yr erthygl hon ynghyd-destun "Santesau Celtaidd 388-680"

## Cyfeiriadau
Categori:Merched y 5ed ganrif o Gymru
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Seintiau o Gymru
Gwenonwy ach Meurig

Santes o'r 5g oedd **Gwenonwy**; roedd yn ferch i Meurig ap Tewdrig ac yn gyfnither i Brychan Brycheiniog.

Magwyd Gwenonwy yng Ngarth Madryn. Priododd Gwyndaf ap Emyr Llydaw ac roedd yn fam i Meugan a Hywyn.

## Gweler hefyd 
*Santesau Celtaidd 388-680

## Cyfeiriadau 
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Oes y Seintiau
Leo Varadkar

Gwleidydd Gwyddelig a meddyg yw **Leo Eric Varadkar** (ganwyd 18 Ionawr 1979) oedd yn arweinydd Fine Gael rhwng 2017 a 2024. Drwy gytundeb clymbleidiol daeth yn Brif Weinidog Iwerddon a Gweinidog Amddiffyn rhwng Mehefin 2017 a Mehefin 2020 cyn dod yn Ddirprwy Brif Weinidog rhwng Mehefin 2020 a Rhagfyr 2022. Ailgymerodd swydd y Prif Weinidog yn Rhagfyr 2022 ond ymddiswyddodd yn Mawrth 2024.

Fe'i ganwyd yn Ysbyty Rotunda, Dulyn, yn fab i'r meddyg Ashok Varadkar, meddyg o Mumbai, a'i wraig Miriam (née Howell) oedd yn nyrs. Cyfarfu eu rhieni tra'n gweithio yn Slough yn Lloegr. Er bod ei dad yn Hindŵ, magwyd ef yn Gatholig. Cafodd ei addysg yng Ngholeg y Drindod, Dulyn.

Mae'n aelod o blaid Fine Gael, plaid a ystyrir yn fwy asgell dde a mwy cymodlon at gyd-weithio â'r Deyrnas Unedig, na'r blaid fawr arall, Fianna Fail.

Roedd yn gefnogwr brwd dros gyfreithloni priodas hoyw yn y refferendwm yn newid Cyfansoddiad Iwerddon yn 2015.

Etholwyd ef yn Taoiseach (Prif Weinidog) Iwerddon ym mis Mehefin 2017. Ef oedd y Taoiseach gyntaf i fod o dras Indiaidd ac yn agored hoyw. Cafodd ei ddewis i fod yn Ddirprwy Prif Weinidog ar ôl i etholiad Dáil Éireann, 2020, achosi trafodaethau clymbleidiol rhwng Fianna Fail, Fine Gael a'r Gwyrddion. Mi fydd llywodraeth Micheál Martin yn arwain am dymor o 1 flynedd ac hanner, wedyn bydd Varadkar yn cymryd yr awenau fel Taoiseach eto am weddill y tymor.

Ymddiswyddodd yn annisgwyl ar 20 Mawrth 2024 gan ddweud "Ar ôl saith mlynedd yn y swydd, dydw i ddim yn teimlo mai fi yw’r person gorau ar gyfer y swydd hon bellach". Bydd yn parhau fel Prif Weinidog nes i Taoiseach newydd gael eu hethol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Taoisigh Iwerddon
Categori:Pobl o Ddulyn
Clefri poeth

Clefyd sy'n ganlyniad i ddiffyg fitamin C yw'r **clefri poeth** (hefyd **clafri poeth**, **y llwg**, **y sgyrfi** a **sciabas**; Saesneg: *scurvy*). Mae symptomau yn cynnwys gwendid, blinder, a breichiau a choesau poenus. Heb ei drin, gall arwain at leihad yng nghelloedd coch y gwaed, llid y deintgig, newidiadau i wallt, a gwaedu o'r croen. Wrth i'r clefyd waethygu, gall amharu ar allu clwyfau i wella, achosi newid ym mhersonoliaeth y claf, ac arwain yn y pen draw at farwolaeth o haint neu waedu.

Fel arfer, mae'r clefri poeth yn cael ei achos gan ddiffyg fitamin C yn y deiet. Mae'n cymryd o leiaf mis gydag ychydig neu ddim fitamin C o gwbl cyn y gwelir y symptomau. Erbyn heddiw, mae i'w weld amlaf mewn pobl sy'n dioddef o salwch neu gyflwr meddwl, bwyta anarferol, alcoholiaeth neu henoed sy'n byw ar eu pennau eu hunain. Mae ffactorau risg eraill hefyd yn cynnwys dialysis a gallu'r perfedd i dreulio bwyd. Mae diagnosis fel arfer yn seiliedig ar arwyddion corfforol, pelydrau X, a gwellhad ar ôl triniaeth.

Mae'n cael ei drin atchweniadau fitamin C sy'n cael eu cymryd trwy'r ceg. Mae gwelliant yn aml i'w weld mewn ychydig ddyddiau gyda gwellhad llwyr mewn ychydig wythnosau. Mae ffynonellau fitamin C yn cynnwys ffrwythau sitrws, tomatos a nifer o lysiau fel tatws. Mae coginio yn aml yn lleihau fitamin C mewn bwydydd.

Mae'r clefri poeth yn anghyffredin ar hyn o bryd. Mae i'w weld amlaf yn y byd sy'n datblygu mewn perthynas â diffyg maeth. Ceir adroddiadau bod cyfraddau ymhlith ffoaduriaid rhwng 5% a 45%. Ceir disgrifiadau cynnar o'r clefyd yn hen wlad yr Aifft. Roedd yn cyfyngu ar bellter mordeithiau ar un adeg, ac yn arwain at farwolaeth nifer fawr o deithwyr. Llawfeddyg yn y Llynges Frenhinol, James Lind, oedd y cyntaf i brofi ei fod yn gallu cael ei drin gyda ffrwythau sitrws, a chyhoeddodd ei ddarganfyddiad mewn cylchgrawn yn 1753. Ei arbrofion oedd y rhai cyntaf i'w cynnal mewn dull oedd wedi'i reoli. Aeth deugain mlynedd arall heibio cyn y dechreuodd y Llynges ddosbarthu sudd lemwn yn rheolaidd i osgoi'r clefyd.

## Dolenni
* Achosion, symptomau y Llwg gwefan NHS Cymru
* Why Scurvy Shouldn't Exist fideo SciSchow

## Cyfeiriadau
Categori:Clefydau croenol
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Anhwylder Hunaniaeth Datgysylltiol

Os oes gennych Anhwylder Hunaniaeth Ddatgysylltiol *(dissociative identity disorder – DID)* byddwch yn profi newidiadau sylweddol yn eich hunaniaeth.

Arferai Anhwylder Hunaniaeth Ddatgysylltiol gael ei alw’n ‘Anhwylder Personoliaeth Luosog’ *(multiple personality disorder).*

Gall rhywun sydd â DID ‘weld’ eu hunan fel petai wedi ei wneud o nifer o ‘rannau’ *(‘alters’* neu *‘parts’)* sydd i gyd yn gweithredu, meddwl, profi a rhyngweithio â’r byd yn annibynnol ac ar wahân i’w gilydd.

Rhwng y ‘rhannau’ yma mae yna amnesia ar raddau amrywiol. Mae hyn yn achosi dryswch difrifol ac yn arwain at gael meddyliau, hoffterau, cas bethau a theimladau sy’n gwrthdaro â’i gilydd o fewn y person yn ei gyfanrwydd. Gall bobl canfod eu bod wedi dweud neu wneud rhywbeth, neu wedi teithio i lefydd, heb unrhyw atgof o wneud hynny o ganlyniad i’r amnesia a achoswyd gan y datgysylltu.

### Symptomau Anhwylder Hunaniaeth Ddatgysylltiol 
* Gwahanol agweddau ar eich hunaniaeth yn rheoli’ch ymddygiad a’ch meddyliau ar adegau gwahanol
* Mae gan bob un o’ch hunaniaethau batrymau meddwl gwahanol
* Mae eich hunaniaethau yn ymddangos fel oedrannau a rhyweddau gwahanol
* Teimlo bod gennych un ‘brif’ rhan o’ch hunaniaeth sy’n teimlo mwy fel ‘chi’
* Mae gan wahanol rannau o’ch hunaniaeth atgofion neu brofiadau sy’n gwrthdaro â’i gilydd.
* Nid oes gennych reolaeth dros pryd fydd gwahanol rannau o’ch hunaniaeth yn cymryd drosodd
* Profi amnesia sy’n golygu nad ydych yn cofio beth sy’n digwydd pan fo rhan arall o’ch hunaniaeth yn rheoli

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Rhiangar ach Brychan

Santes o'r 5g oedd **Rhiangar** ac un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog. Ond ceir eglwysi sy'n dwyn enw ei mab: Llangynidr ym Mhowys ac Aberysgir a Llan-y-wern ble gelwir yr eglwysi yn "Eglwys Fair a Cynidr". Yn Nghantref ac yn Kenderchurch (eglwys Cynidr) mae'r cysegriad presennol hefyd wedi'i newid i Fair. Pan drosglwyddwyd awdurdod dros yr eglwys yn y Clas-ar-Wy i fynachdy Sant Pedr, Caerloyw yn 1088 cyfeiriwyd ati fel "eglwys sant Cynidr. Heddiw gelwir hi yn eglwys Sant Pedr.

Mae Rhiangar yn enghraifft o santes sydd bron wedi mynd yn anghof oherwydd y tuedd Normanaidd i ail-gysegru eglwysi.

## Gweler hefyd
*Santesau Celtaidd 388-680

## Cyfeiriadau
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Santesau Celtaidd
Epitheliwm

Un o'r pedwar math sylfaenol o feinwe mewn anifeiliaid yw'r **epitheliwm**, ynghyd â meinwe gyswllt, meinwe gyhyrol a meinwe nerfol. Mae meinwe epithelaidd yn leinio'r ceudodau ac arwynebau gwaedlestri ac organau trwy'r corff.

## Rhai mathau
## Darllen pellach 
* 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Meinweoedd

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Periodontitis

Mae **Periodontitis**, sydd hefyd yn cael ei alw'n **llid y deintgig** a **pyorrhea**, yn set o glefydau llidus sy'n effeithio ar y meinwe o amgylch y dannedd. Mae periodontitis yn achosi colli'r asgwrn alfeolaidd o amgylch y dannedd, a heb ei drin, gall arwain at lacio ac yna golli dannedd.

Mae periodontitis yn cael ei achosi gan feicroorganebau sy'n glynu at ac yn tyfu ar arwyneb y dant, ynghyd ag gor-ymateb imiwnyddol yn erbyn y meicroorganebau hyn. Ceir diagnosis o beriodontitis trwy archwilio meinwe meddal y deintgig o amgylch y dant gyda chwiliedydd (h.y. archwiliad clinigol) a thrwy werthuso ffilmiau pelydr X y claf (h.y. archwiliad radiograffig), i benderfynu faint o esgwrn sydd wedi'i golli o amgylch y dannedd. Mae arbenigwyr yn nhriniaeth periodontitis yn cael eu galw'n beriodontyddion; eu maes yw "periodontoleg" neu "periodonteg".

## Cyfeiriadau
Categori:Llidau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Nefyn ach Brychan

Santes o'r 5g oedd **Nefyn** ac un o 24 merch Brychan Brycheiniog.

Priododd Cynfarch Cul ap Meirchen a bu eu plant yn llywodraethu Rheged (Ardal y Llynnoedd), Ystrad Clyd a Gŵyr. Ei mab enwocaf oedd Urien Rheged ac roedd yn hen-nain i Cyndeyrn (Mungo) a sefydlodd Llanelwy.

## Ffynnon Nefyn 
Cysylltir Nefyn yn bennaf gyda Llanefydd ger Dinbych ble lleolir ffynnon sy'n dwyn ei henw, ym mynwent Llanefydd a ail-adeiladwyd yn y 17g. Credwyd y gellai'r ffynnon wella gwaeledd trwy ymdrochi ynddi ar dair dydd Gwener canlynol.

## Gweler hefyd 
*Santesau Celtaidd 388-680

## Cyfeiriadau 
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Seintiau o Gymru
Torasgwrn

Cyflwr meddygol yw **torasgwrn** (sydd weithiau'n cael ei dalfyrru yn y Saesneg i **FRX** neu **Fx**, **Fx**, neu **#**) ble mae difrod i undod neu barhad yr asgwrn. Gall torasgwrn fod yn ganlyniad i ergyd neu straen, neu'r anaf trawma lleiaf o ganlyniad i gyflyrau meddygol sy'n gwanhau'r esgyrn, megis osteoporosis, cancr yr esgyrn, neu osteogenesis imperfecta, ble mae'r toriad bryd hynny'n cael ei alw'n doriad patholegol.

## Arwyddion a symptomau 
Gall torasgwrn achosi poen am sael rheswm:
* Toriad ym mharhad y periosteum, ynghyd â neu heb toriad cyfatebol yn yr endosteum, gan fod gan y ddau nifer o dderbynyddion poen
* Edema o feinwe meddal gerllaw sy'n cael ei achosi gan waedlestri periostealaidd yn gwaedu gan ysgogi poen gyda phwysau 
* Gwingiadau cyhyrol sy'n ceisio cadw darnau'r asgwrn yn eu lle. Mae weithiau yn cael ei ddilyn gan grampio
Gall arwyddion a symptomau penodol eraill gael eu hachosi gan ddifrod i strwythurau cyfochrog, megis nerfau, llestri gwaed, llinyn y cefn, a gwreiddiau nerfau (gyda thorri'r asgwrn cefn), neu gynnwys creuanol (gyda thoriad yn y penglog).

## Cyfeiriadau

Categori:Trawmatoleg

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Mico Preto

Drama deledu o Frasil yw ***Mico Preto***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 7 Mai 1990.

## Cast
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Perffeithiaeth (seicoleg)

Yn seicoleg, mae **perffeithiaeth** yn golygu’r duedd i osod safonau sydd mor uchel nad oes modd eu cyrraedd, neu eu bod yn cael eu cyrraedd drwy gryn drafferth.

Mae perffeithwyr yn credu fod unrhyw beth nad yw’n berffaith yn ofnadwy a bod hyd yn oed mân ddiffygion yn drychinebus. Er enghraifft, tra bo’r rhan fwyaf o bobl yn credu ei bod hi’n bwysig gwneud eich gorau glas a pheidio â gwneud camgymeriadau, maen nhw’n cydnabod bod gwneud camgymeriadau o bryd i’w gilydd yn anorfod, ac nad yw un camgymeriad yn golygu eu bod nhw wedi methu yn llwyr. Fodd bynnag, mae pobl sydd â pherffeithiaeth yn meddwl na ddylent fyth wneud camgymeriadau a bod camgymeriad yn golygu eu bod yn fethiant llwyr neu eu bod yn berson gwael am iddynt siomi eraill.

Mae’r meddylfryd hwn yn golygu bod gwneud camgymeriadau yn frawychus iawn iddynt. Yn bur aml, mae’r ymgais i fod yn berffaith yn achosi straen a siomedigaeth oherwydd methu â chyrraedd y safonau rydych chi wedi eu gosod i chi eich hunan. O dipyn i beth, gallech chi ddechrau credu eich bod chi’n ddiffygiol o’ch cymharu â phobl eraill.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Tangwystl ach Brychan

Santes o'r 5g oedd **Tangwystl** a oedd yn un o 24 o ferched Brychan Brycheiniog. Priododd Tydanwedd ap Amlawdd Wledig ac roedd hi'n byw ym Mangor-is-y-coed. Roedd yn fam i Marchell o Ddyffryn Clwyd a nifer o seintiau eraill.

## Cysegriadau 
Sefyllodd Ystrad Tanglws ym Morgannwg ac efallai Llangwestyl a daeth yn enwog yn yr Oesoedd Canol fel Abaty Glyn y Groes.

Gelwir hi hefyd yn **Tanglws** neu'n **Hawystl** a chyfeirir ati weithiau gyda'r is-nam 'Gloff' hy **Hawystl Gloff**.

## Gweler hefyd 
* Santesau Celtaidd 388-680

## Cyfeiriadau 
Categori:Oes y Seintiau
Categori:Santesau Celtaidd
Categori:Seintiau o Gymru
Llyn Coed y Dinas

bawd|250px

Mae **Llyn Coed y Dinas** yn warchodfa natur yn ymyl Y Trallwng, Powys, rheolir gan Ymddiriedolaeth Natur Sir Drefaldwyn.

Crëwyd y llyn o bwll graean, gadawyd yn sgil adeiladu ffordd osgoi’r Trallwng. Mae’n agos i Goed y Dinas, oedd yn fferm i Gastell Powys. Erbyn hyn, mae’n ganolfan garddio, ond mae rhai o’r hen adeiladau yn weddill.

## Cyfeiriadau
Coed y Dinas
Coed y Dinas
Categori:Y Trallwng
Y llechau

Mae'r **llechau** (Saesneg: *rickets*) yn fwneiddiad neu galcheiddiad diffygiol yr esgyrn cyn terfyniad ardyfiannol mewn mamaliaid anaeddfed o ganlyniad i ddiffyg neu fetaboledd amharedig fitamin D, ffosfforws neu galsium, a all arwain at dorasgwrn neu anffurfiad. Mae'r llechau ymhlith y clefydau plan mwyaf cyffredin mewn nifer o wledydd sy'n datblygu. Y prif achos yw diffyg fitamin D, ond gall diffyg calsiwm yn y deiet hefyd ei achosi (gall y diffyg fod o ganlyniad i ddolur rhydd eithafol a chwydu). Er y gall oedolion ddioddef ohono, mae'r mwyafrif o achosion i'w gweld mewn plant sy'n dioddef o ddiffyg maeth dybryd, fel arfer o ganlyniad i newyn neu lwgu yn ystod blynyddoedd cynnar plentyndod. mewn oedolion.

Mae osteomalacia yn gyflwr tebyg sydd i'w weld mewn oedolion, yn gyffredinol o ganlyniad i ddiffyg fitamin D yn dilyn terfyniad ardyfiannol.

## Diagnosis 
Gellir adnabod achos o'r llechau gyda chymorth:
* Profion gwaed
* Sgan dwysedd asgwrn
* Radiograffeg

Delwedd:X-ray of Hands Identifying Rickets.jpg| Pelydr X o arddyrnau yn dangos effaith y llechau.
Delwedd:RicketsChestXray.jpg|Pelydr X o'r frest yn dangos newidiadau sy'n gyson a'r llechau. Cyfeirir at y newidiadau hyn fel arfer fel "gleinres" y llechau.

## Gweler hefyd 
* Hypervitaminosis D

## Cyferinodau 
Categori:Tudalennau ag angen ffynonellau
Categori:Anhwylderau ysgerbydol
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Cymdeithas Iolo Morganwg

Cymdeithas hanes byrhoedlog a sefydlwyd gan fyfyrwyr Prifysgol Cymru Aberystwyth yn 1988 yw **Cymdeithas Iolo Morganwg**.

Ysbrydlwyd y sefydlwyr gan agwedd radicalaidd, gweriniaethol a chenedlaethol Iolo Morganwg a'r bwriad i creu diwylliant a hanes.

Cennad y Gymdeithas oedd poblogeiddio hanes Cymru i gyd-fyrywry a'r cyhoedd. Roedd y gymdeithas yn annibynnol o'r brifysgol a'r Adran Hanes.

Cyhoeddwyd 3 rhifyn o ffansîn y Gymdeithas, 'Seren Tan Gwmwl'. Enwyd y ffansîn ar ôl cylchgrawn radical enwog Jac Glan-y-gors adeg y Chwyldro Ffrengig. Gwerthwyd y ffansîn drwy'r post, mewn gigs cerddorol ac mewn rhai siopau Cymraeg. Cedwir copiau o'r ffansîn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Bu'r Gymdeithas hefyd yn trefnu darlithoedd agored gan haneswyr megis Dr John Davies ar gyfer aelodau'r cyhoedd a chyd-fyfyrwyr.

## Sefydlwyr y Gymdeithas
Sefyldiwyd y Gymdeithas gan dri myfyriwr hanes yn y brifysgol; Siôn Jobbins, Owen Llewelyn ac Ioan Wyn Evans.

Roedd tâl aelodaeth i'r cyhoedd a casglwyd aelodaeth yn Ffair y Glas, aelodau UMCA, Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth.

Iolo Morganwg
Categori:Sefydliadau 1988
Thomas Jones (Gogrynwr)

Meddyg a cherddor oedd **Thomas Jones** (1822 – 1854) a elwid hefyd yn **Gogrynwr**.

## Magwraeth ac addysg
Fe'i ganed ym "Mronant", Dolgellau yn 1822, yn fab i fferyllydd, a sicrhaodd fod ei fab hefyd yn derbyn addysg mewn meddygaeth. O Ddolgellau aeth i'r coleg yn Lerpwl ac yna Wrecsam a Chorwen.

Yn 32 oed symudodd i "Benstryt", Llandegla lle bu farw yn 1854 yn 32 oed.

## Gwaddol
Gadawodd ar ei ôl gyfrol o gerddoriaeth a chantata *"Gweddi Habacuc"*, sef cyfansoddiad a ddanfonodd i Eisteddfod Porthmadog yn 1851. Achosodd ei lythyrau, a gyhoeddodd yn *Yr Amserau* dipyn o gythrwfwl, gan ei fod yn feirniadol iawn o feirniadaeth a gafodd mewn eisteddfod arall - Eisteddfod Bethesda.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pobl o Ddolgellau