Velenje

Dinas yn hen dalaith Styria Isaf yn Slofenia yw **Velenje** (ynganu [ʋɛˈlɛːnjɛ]; Almaeneg: Wöllan). Fe'i sefydlwyd gan y Iarll Carinthia, Von Heunberg, a'i grybwyll am y tro cyntaf ym 1264 fel canolfan farchnad a adeiladwyd o amgylch y castell, diolch i echdynnu lignit, ehangodd y ddinas yn arbennig ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Ar ôl marwolaeth yr arlywydd Comiwnyddol Iwgoslafia Tito, ym 1980, cafodd ei ailenwi'n *Titovo Velenje*, ond dychwelodd i'r hen enw yn 1990 ychydig cyn annibyniaeth Slofenia.

Velenje yw cartref ffatri offer Gorenje, a dyma fan geni Jolanda Čeplak, rhedwr pellter canol Slofenia ac enillydd medal efydd yn y Gemau Olympaidd.

## Gwreiddiau'r enw
Mae'r enw yn deillio o Velen'e selo neu "bentref Velenъ". Theori arall, llai tebygol, yw fod yr enw yn deillio o'r gair Slofeneg *velen* am "porfa (man pori) ar gyfer gwartheg". Newidiwyd yr enw i Titiovo Velenje yn 1981 yn dilyn marwolaeth arweinydd Comiwnyddol Iwgoslafia. Ond newidiwyd yr enw nôl i Velenje yn 1990, flwyddyn cyn annibyniaeth Slofenia oddi ar Iwgoslafia. Adnabwyd y dref yn y gorffennol wrth yr enw Almaeneg, Wöllan.

## Hanes
### Gwreiddiau
Mae cofnodion cyntaf y ddinas yn dyddio'n ôl i oddeutu 1264, roedd y ddinas yn cael ei galw'n "Weln" (fel Welan ym 1270, Welen/Belen ym 1296). Adnabwyd y ddyffryn Šaleška dolina fel "Dyffryn y Cestyll" gan fod 20 o gestyll yndddi. Tref farchnad fechan iawn oedd Velenje gyda phobogaeth o dim ond 364 yn 1886. Dechreuwyd i'r boblogaeth dyfu gyda darganfod glo linate yn y dyffryn ond hyd yn oed cyn hwyred ag 1931 roedd hanner y boblogaeth yn y dyffryn yn dal i amaethu. Agworwyd y rheilffordd yn 1891 yn y dyffryn gan gysylltu Velenje gyda thref Celje.

### Oes fodern
Roedd yr hen ran o'r ddinas bresennol yn dref farchnad gyda 364 o drigolion, wedi'i lleoli wrth droed Castell Velenje. Cyfrannodd y diwydiant mwyngloddio coedlo (glo llwyd, lignit) at ehangu'r ddinas cyn yr Ail Ryfel Byd.

Ar ôl y Rhyfel, gan adlewyrchu'r galw cynyddol am lo, daeth yr angen am dref fodern i'r amlw, datblygodd Velenje yn gyflym a daeth yn ddinas fodern. Dyluniwyd ac adeiladwyd y ddinas tua 1950, ar adeg Gweriniaeth Sosialaidd Slofenia, fel prototeip o ddinas sosialaidd fodernaidd yn debyg i Eisenhüttenstadt yn hen Ddwyrain yr Almaen. Hyrwyddir Velenje fel "y ddinas Slofeneg ifancaf"

Roedd y dref newydd hon i fod i gael ei hadeiladu yn lle bythynnod a gynigiwyd i ddechrau ar gyfer nifer o lowyr o'r Iwgoslafia gyfan. O dan arweinyddiaeth "Rudnik Velenje" ar y pryd, dechreuodd Mr Nestl Žgank, a dan arweiniad y pensaer Janez Trenz, ddatblygu cynlluniau ar gyfer tref fodern gyda thua 30,000 o drigolion. Arweiniodd arwyddair Žgank “y dylid llenwi lleoedd preswyl glowyr, sy’n treulio hanner y dydd o dan y ddaear, â golau a heulwen” at dref gyfoes, fodernaidd gyda strwythurau ar ei phen ei hun mewn ardaloedd mawr, gwyrdd. Gwelwyd y dref newydd fel arwyddlun o'r system Gomiwnyddol llwyddiannus Iwgoslafia ac mae'r darlun yno'n fyw o hyd.

Yn anffodus, am nifer o resymau, ni pharhaodd cynllunwyr trefi â'r cysyniad hwn. Serch hynny, fe wnaethant lwyddo i warchod cymeriad modernistaidd hwyr canol y dref, sy'n ei gwneud yn un o ddim ond ychydig yn Ewrop. Roedd ehangu digynsail yr anheddiad gyda mwy nag 20 o adeiladau mawr wedi cael eu codi mewn dwy flynedd yn unig yn niwedd y 1960au yn synnu’r wlad gyfan, a ddyfarnodd hawliau tref Velenje ar 20 Medi 1959, y diwrnod pan fydd "Mestna občina Velenje" bellach yn dathlu ei gwyliau trefol. Yn y sgwâr cyfarfu Nikita Khrushchev a Leonid Brezhnev, fel y gwnaeth arweinwyr Comiwnyddol Gwlad Pwyl, Edward Gierek a Rwmania, Nicolae Ceaușescu.

## Henebion a lleoedd o ddiddordeb
:Amgueddfa Velenje
:Amgueddfa Lofaol Slofenia
:Llyn Velenje
:Castell Velenje
## Lleoliad a Demograffi
Mae Velenje wedi ei lleoli yn nyffryn Šaleška dolina, yng ngogledd-ddwyrain Slofenia, tua 85&nbsp;km o'r brifddinas, Ljubljana. Mae'n chweched ddinas fwyaf y wlad gydag oddeutu 30,000 o drifolion. ac yn ganolog i nifer o'r dinasoedd fwyaf eraill, Maribor a Celje, 75&nbsp;km a 25&nbsp;km i ffwrdd. Mae dinas Graz yn Awstria tua 130&nbsp;km i ffwrdd.

Rhwng 1999 a 2009, arhosodd poblogaeth bwrdeistref Velenje yn agos at 34,000 o drigolion.

'''Datblygiad Poblogaeth Velenje
* Split, Croatia
* Udine, Yr Eidal

## Chwaraeon
### Pêl-droed
Yr N.K. Rudar Velenje yw clwb pêl-droed mwyaf y ddinas, sy'n chwarae yn PrvaLiga Slofenia.

## Oriel

File:Vischer - Topographia Ducatus Stiriae - 490 Wöllan bei Schönsten - Velenje.jpg|thumb|"Topographia Ducatus Stiriae" Wöllan 
File:Postcard of Velenje (10).jpg|thumb|Postcard of Velenje (
File:Rudarsko naselje Velenje 1960 (1).jpg|thumb|Rudarsko naselje yn Velenje, 1960 
File:Rudarsko naselje Velenje 1960 (4).jpg|thumb|Rudarsko naselje yn Velenje, 1960 
File:Predsednik Brežnjev v spremstvu Aleksandra Rankoviča in Miha Marinka odzdravlja zbranim Velenjčanom 1962 (2).jpg|thumb|Arlywydd Brezhnev, 1962 (2)
File:Postcard of Velenje 1962.jpg|thumb|Cardyn Post o Velenje, 1962
File:Velenje z zraka 2010.jpg|thumb|Llyn Velenje 2010
File:Pogled na Velenje - panoramio.jpg|thumb|Golygfa Velenje

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Bwrdeistref Velenje
* Fideo am y ddinas a'r ardal (Saesneg)
* Amgueddfa Lô Genedlaethol Slofenia, yn Velenje 
* Krushchev yn ymweld â Velenje, 1963
* Rhaglen ar Velenje Sosialaidd (Slofeneg gydag isdeitlau Saesneg)

Categori:Dinasoedd Slofenia