open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pauline Kael

Beirniad ffilm Americanaidd oedd **Pauline Kael** (19 Mehefin 1919 – 3 Medi 2001) a ysgrifennodd i gylchgrawn *The New Yorker* o 1968 hyd 1991.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Beirniaid ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Pobl a aned yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw ym Massachusetts
Categori:Pobl fu farw o glefyd Parkinson
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Ceffylau bach

[bawd|Ceffylau bach ym [Bae Caerdydd|Mae Caerdydd.]]
Reid ffair yw'r **ceffylau bach**. Mae reidwyr yn eistedd ar geffylau ffug sydd yn troi mewn cylch ac yn symud i fyny ac i lawr megis carlamu, tra bo cerddoriaeth yn canu.

Categori:Reidiau ffair
Arne Dahl

Nofelydd a newyddiadurwr Swedaidd yw **Arne Dahl** (ganwyd **Jan Arnald**, 11 Ionawr 1963).

## Nofelau
### fel Arne Dahl
**Misterioso* (1999) 
**Ont blod* (1998)
**Upp till toppen av berget* (2000)
**Europa Blues* (2001)
**De största vatten* (2002) 
**En midsommarnattsdröm* (2003)
**Dödsmässa* (2004)
**Mörkertal* (2005)
**Efterskalv* (2006)
**Himmelsöga* (2007)
**Viskleken* (2011)
**Hela havet stormar* (2012)
**Blindbock* (2013)
### fel Jan Arnald
**Chiosmassakern* (1990)
**Barbarer* (2001)
**Maria och Artur* (2006)
**Intimus* (2010)
## Barddoniaeth
**Nalkanden* (1992)

Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Beirdd Swedeg o Sweden
Categori:Beirniaid llenyddol Swedeg o Sweden
Categori:Newyddiadurwyr o Sweden
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Nofelwyr Swedeg o Sweden
Ray Manzarek

Cerddor Americanaidd oedd **Raymond Daniel Manzarek** (12 Chwefror 1939 – 20 Mai 2013) oedd yn allweddellwr yn y band roc The Doors.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pianyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Pianyddion roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chicago
Categori:Pobl fu farw yn yr Almaen
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Robin Day (dylunydd)

bawd|Cadair bentyradwy bolypropylen, dyluniad enwocaf Robin Day.
Dylunydd o Sais oedd **Robin Day** (25 Mai 1915 – 9 Tachwedd 2010). Dyluniodd y gadair bentyradwy bolypropylen, ac fe'i ystyrir yn un o'r dylunwyr dodrefn enwocaf a mwyaf dylanwadol o Brydain.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Dylunwyr o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Buckingham
Evelyn Wood

Swyddog yn y Fyddin Brydeinig oedd y Maeslywydd **Syr Henry Evelyn Wood** VC, GCB, GCMG (9 Chwefror 1838 – 2 Rhagfyr 1919).

Ymunodd â'r Llynges Frenhinol yn ei arddegau a gwasanaethodd yn Rhyfel y Crimea. Trosglwyddodd i'r marchfilwyr yn y Fyddin ac enillodd Groes Fictoria yn India. Roedd yn aelod o Gylch Ashanti, criw o hoff swyddogion Garnet Wolseley, a chafodd ei ddyrchafu trwy'r rhengoedd. Cymerodd ran yn Rhyfel y Zulu a Rhyfel Cyntaf y Boer yn Neheudir Affrica. Penodwyd yn Sirdar y Fyddin Eiffaidd yn y 1880au yn ystod Rhyfel y Mahdïwyr. Dychwelodd Wood i Brydain ym 1886 a gwasanaethodd fel Prif Swyddog Cyflenwi'r Swyddfa Rhyfel a hefyd Dirprwy Gadfridog. Cafodd ei benodi'n Faeslywydd ym 1903.

Roedd Wood yn gyfaill i'r Frenhines Victoria ac ystyriwyd yn symbol o rym milwrol yr Ymerodraeth Brydeinig. Cafodd ei chwaer, Katharine O'Shea, berthynas â'r cenedlaetholwr Gwyddelig Charles Stewart Parnell.

## Llyfryddiaeth 
* Manning, Stephen. *Evelyn Wood VC: Pillar of Empire* (Barnsley, Pen & Sword, 2007).

## Dolenni allanol 
*  Ffilm o angladd Syr Evelyn Wood ar wefan British Pathé

Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Maeslywyddion y Fyddin Brydeinig
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Essex
Categori:Pobl fu farw yn Essex
Aled Islwyn

[bawd|180px|Clawr *[Os Marw Hon...* gan Aled Islwyn.]]
Awdur, golygydd a chyfieithydd yw **Aled Islwyn** (ganed ym Mhort Talbot 1953). Mae'n ysgrifennu yn Gymraeg a Saesneg.

Fe'i addysgwyd ym Mhrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan a bu'n gweithio fel athro ac fel Swyddog y Wasg i S4C.

## Gwobrau
*Gwobr Goffa Daniel Owen ym 1980 a 1985
*Llyfr y Flwyddyn ym 1995 am ei gasgliad o storïau *Unigolion, Unigeddau*.

## Llyfryddiaeth
* *Lleuwen* (Llyfrau'r Faner, 1977)
* *Ceri* (Dref Wen, 1979)
* *Sarah Arall* (Dref Wen, 1980)
* *Cadw’r Chwedlau’n Fyw* (Gwasg y Dref Wen, 1984)
* *Unigolion, Unigeddau* (Gwasg Gomer, 1996)
* *Llosgi Gwern* (Gwasg Gomer, 1996)
* *Am Fod Seth yn Angel* (Gwasg Gomer, 2001)
* *I Lawr Ymhlith y Werin* (Gwasg Gomer, 2002)
* *Milwr Bychan Nesta* (Gwasg Gomer, 2009)
* *3:00am Tradwy* (Gwasg Gomer, 2013)
* *Plant y Dyfroedd* (Gwasg Gomer, 2016)

## Cyfeiriadau

Categori:Enillwyr Gwobr Goffa Daniel Owen
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Pobl o Bort Talbot
Baner Mali

bawd|Baner Mali
Baner drilliw yw baner genedlaethol Mali a fabwysiadwyd ar 1 Mawrth 1961. Y lliwiau pan-Affricanaidd yw'r stribedi: gwyrdd am natur, melyn am burdeb ac adnoddau mwynol, a choch i symboleiddio'r gwaed a gollwyd yn y frwydr am annibyniaeth. 2:3 yw cymhareb y faner hon.

Enillodd Mali annibyniaeth ar Ffrainc ar 20 Mehefin 1960, gan ffurfio Ffederasiwn Mali gyda Senegal. Ymwahanodd y ddwy wlad ar 20 Awst a ddatganwyd Gweriniaeth Mali ar 22 Medi 1960. Hyd 1 Mawrth 1961, parhaodd Mali i ddefnyddio baner Ffederasiwn Mali, sef y faner bresennol ond gyda symbol *kanaga* yn ei chanol.

## Gweler hefyd 
* Arfbais Mali

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Mali (Flags of the World)

Mali
Categori:Mali
Baner Ffederasiwn Mali

bawd|Baner Ffederasiwn Mali
Mabwysiadwyd baner Ffederasiwn Mali ym 1959 pan unwyd tiriogaethau Senegal Ffrengig a'r Swdan Ffrengig i ffurfio Ffederasiwn Mali o fewn Cymuned Ffrainc. Seiliwyd ar faner Ghana gan ddilyn arddull baner drilliw Ffrainc, gyda tri stribed o'r lliwiau pan-Affricanaidd, gwyrdd, melyn, a choch. Yng nghanol y stribed melyn mae *kanaga*, symbol ddu o berson a ymddangosodd ar faner y Swdan Ffrengig.

Enillodd y Ffederasiwn annibyniaeth ar Ffrainc ar 20 Mehefin 1960. Ymwahanodd Senegal a Mali yn hwyrach y flwyddyn honno ond parhaodd Mali i ddefnyddio'r faner hyd fabwysiadu baner Mali ar 1 Mawrth 1961. Mae baner Mali yn debyg i faner y Ffederasiwn ond heb y *kanaga*, ac mae gan faner Senegal seren werdd yn ei chanol yn lle'r *kanaga*.

## Cyfeiriadau 
Mali, Ffederasiwn
Categori:Ffederasiwn Mali
Henry Cecil

Hyfforddwr ceffylau rasio o'r Deyrnas Unedig oedd **Syr Henry Richard Amherst Cecil** (11 Ionawr 1943 – 11 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Hyfforddwyr ceffylau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o ganser
Jan Mayen

Ynys fwlcanig yng Nghefnfor yr Arctig yw **Jan Mayen**. Mae'n rhan sofranaidd o Norwy. Gyda Svalbard, mae'n rhan o Svalbard a Jan Mayen. Does neb yn byw yno yn barhaol, er bod anheddiad bach Olonkinbyen yn cael ei weithredu gan ychydig o aelodau o Luoedd Arfog a Sefydliad Meteorolegol Norwy.

Hyd yr ynys yw 55 km (34 milltir) gyda arwynebedd o 373 km² (144 milltir sgwar); fe'i gorchuddir yn rhannol gan rewlifoedd (ardal o 114.2&nbsp;km (71.0 milltir) o gwmpas mynydd Beerenberg). Fe'i rhennir yn ddwy ran, sef Nord-Jan yn y gogledd-ddwyrain (y rhan fwyaf) a'r Sør-Jan llai, a gysylltir gan *isthmus* o dir gyda lled o 2.5&nbsp;km (1.6 milltir). Mae'n gorwedd 600&nbsp;km (370 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o Wlad yr Iâ, 500&nbsp;km (310 milltir) i'r dwyrain o ganolbarth yr Ynys Las a 1,000&nbsp;km (620 milltir) i'r gorllewin o Nordkapp, Norwy. Mae'n ynys fynyddig; ei phwynt uchaf yw llosgfynydd Beerenberg yn y gogledd. Lleolir dau lyn fwyaf yr ynys ger yr *isthmus*, sef Sørlaguna a Nordlaguna. Ceir llyn arall a enwir yn Ullerenglaguna hefyd.

Categori:Ynysoedd Cefnfor yr Arctig
Categori:Ynysoedd Norwy
Teyrnas Hijaz

Gwladwriaeth yn ardal yr Hijaz ar Orynys Arabia oedd **Teyrnas Hijaz** a reolwyd gan frenhinllin yr Hasimiaid. Datganodd y Sharif Hussein bin Ali ei hunan yn Frenin Teyrnas Hijaz ym 1916 yn ystod y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Cafodd yr Hijaz ei choncro ym 1925 gan Ibn Saud, Swltan Najd, ac unodd Deyrnas Hijaz a Swltaniaeth Najd gan ffurfio Teyrnas Najd ac Hijaz, a ail-enwyd yn Sawdi Arabia ym 1932.

## Brenhinoedd Hijaz 
*Husain ibn Ali (10 Mehefin 1916 – 3 Hydref 1924)
*Ali bin Hussein (3 Hydref 1924 – 19 Rhagfyr 1925)


Categori:20fed ganrif yn Sawdi Arabia
Categori:Cyn-wladwriaethau Asia
Categori:Cyn-deyrnasoedd
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1916
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1925
Categori:Hanes gwleidyddol Sawdi Arabia
Categori:Hijaz
Hashimiaid

[180px|bawd|[Arfbais Gwlad Iorddonen a'r Hasimiaid.]]

Brenhinllin sydd yn teyrnasu yng Ngwlad Iorddonen ers 1921 yw'r **Hashimiaid** neu **Hasimiaid** (, *Al-Hāshimīyūn*). Hwn oedd yr un teulu a deyrnasodd yn yr 20g yn Syria (1920), Hijaz (1916–1925), ac Irac (1921–1958).

Hawliant llinach â'r Proffwyd Muhammad, trwy Hasan, mab i Fatimah, merch y Proffwyd, a'i gŵr Ali, y pedwerydd califf. Clan neu dŷ o lwyth y Quraysh oedd y Banū Hāshim yn oes y Proffwyd, a chafodd ei enwi ar ôl Hashim ibn Abd Manaf, oedd yn daid i dad Muhammad. Er i'r Hasimiaid colli eu hawl ddiddadl i'r galiffiaeth, sefydlasant eu hunain yn emiriaid neu'n sharifiaid dros y ddinas sanctaidd Mecca yn y 10g.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, arweiniodd Hussein bin Ali y Gwrthryfel Arabaidd yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid. Wedi'r rhyfel, daeth Hussein yn frenin ar Hijaz, ei fab Faisal yn frenin Irac, a'i fab Abdullah yn frenin Iorddonen. Am gyfnod byr yn y flwyddyn 1920, bu Faisal hefyd yn frenin ar Deyrnas Arabaidd Syria nes i'r Ffrancod ail-goncro'r wlad a sefydlu mandad dan awdurdod Cynghrair y Cenhedloedd. Diorseddwyd Hussein ym 1925 yn sgil y goncwest Sawdïaidd, a daeth y frenhiniaeth yn Irac i ben gyda chwyldro gan swyddogion y fyddin ym 1958.

## Aelodau'r teulu brenhinol cyfoes 
*Y Brenin Abdullah II a'r Frenhines Rania
**Y Tywysog Coronog Hussein
**Y Dywysoges Iman
**Y Dywysoges Salma
**Y Tywysog Hashem

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Morris, Jan. *The Hashemite Kings*.
* Susser, Asher a Shmuelevitz, Aryeh. *The Hashemites in the Modern Arab World: Essays in Honour of the late Professor Uriel Dann* (Llundain, Frank Cass, 1995).


Categori:Hanes Gwlad Iorddonen
Categori:Teuluoedd Arabaidd
Categori:Teuluoedd brenhinol
Tess of the d'Urbervilles

200px|bawd|Clawr argraffiad 1891
Nofel gan Thomas Hardy yw '''''Tess of the d'Urbervilles*** (hefyd ***Tess of the d'Urbervilles: A Pure Woman Faithfully Presented***, neu ***Tess of the d'Urbervilles: A Pure Woman'''''), cyhoeddwyd yn 1891.

Categori:Nofelau 1891
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelau gan Thomas Hardy
Bae Morecambe

Bae yng ngogledd-orllewin Lloegr yw **Bae Morecambe**. Mae'n gorwedd ym Môr Iwerddon i'r dwyrain o Ynys Manaw ac ychydig i'r de o Ardal y Llynnoedd yn Cumbria. Mae'n cynnwys yr enghraifft fwyaf o fwd a thywod morol yng ngwledydd Prydain, gyda arwynebedd o 310 km². Yn 1974 darganguwyd y maes nwy ail fwyaf yn y DU yn y bae, 25 milltir i'r gorllewin o Blackpool. Yn ei gyfnod mwyaf cynhyrchiol roedd 15% o gyflenwad nwy gwledydd Prydain yn dod o'r bae ond mae'r cynyrchu wedi mynd i lawr a chaewyd y prif faes yn 2011. Enwir y bae ar ôl tref Morecambe, Swydd Gaerhirfryn.

## Natur
Mae Afon Leven, Afon Kent, Afon Keer, Afon Lune ac Afon Wyre yn aberu ym Mae Morecambe. Mae llawer o'r tir ar lan y bae wedi ei adennill o'r môr gan ffurfio corsydd a ddefnyddir at bwrpas amaethyddol. Mae'r bae yn ardal bwysig i fywyd gwyllt hefyd, gyda nifer o adar a chynefinoedd amrywiol. Ceir gwelyau cocos mawr yno yn ogystal, sydd wedi cael eu ffermio gan bobl leol ers canrifoedd.

## Trefi
Ceir sawl tref a phentref ar lan y bae, yn cynnwys:
*Barrow-in-Furness (Cumbria)
*Morecambe (Swydd Gaerhirfryn)
*Fleetwood (Swydd Gaerhirfryn)
*Ulverston (Cumbria)
*Heysham (Swydd Gaerhirfryn)
*Grange-Over-Sands (Cumbria)

## Dolenni allanol
* Morecambe Bay Partnership, elusen amgylcheddol leol
* Gwylfa Adar Walney , prif wylfa adar y bae

Morecambe
Categori:Daearyddiaeth Cumbria
Categori:Daearyddiaeth Swydd Gaerhirfryn
Categori:Môr Iwerddon
Afon Wyre

Gallai **Afon Wyre** gyfeirio at un o sawl afon:

* Afon Wyre (Ceredigion), Cymru
* Afon Wyre (Swydd Gaerhirfryn), Lloegr
Afon Wyre (Swydd Gaerhirfryn)

Afon yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Afon Wyre**. Mae'n aberu ym Môr Iwerddon yn Fleetwood ar lan Bae Morecambe. Ei hyd yw tua 28 milltir (45&nbsp;km).

[dim|bawd|Afon Wyre ger [St Michael's on Wyre]]

## Trefi a phentrefi
*Fleetwood
*Knott End-on-Sea
*Stanah
*Thornton
*Hambleton
*Skippool
*Little Singleton
*Out Rawcliffe
*Little Eccleston
*Great Eccleston
*St Michael's on Wyre
*Churchtown
*Catterall
*Garstang
*Cabus
*Scorton
*Hollins Lane
*Dolphinholme
*Abbeystead

## Gweler hefyd
*Afon Wyre (Ceredigion)

Wyre
Carmine Crocco

Roedd **Carmine Crocco** (5 Mehefin 1830 – 18 Mehefin 1905) yn herwr o Eidalwr a aned yn Rionero in Vulture, Basilicata.

Categori:Eidalwyr
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Herwyr
Categori:Lladron
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Pobl o Basilicata
Finstock

Pentref a phlwyf sifil ger Charlbury yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Finstock**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Swydd Rydychen.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 758.

bawd|dim|Maenor Finstock

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys y Drindod
*Tafarn yr Aradr

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gorllewin Swydd Rydychen
Categori:Plwyfi sifil Swydd Rydychen
Categori:Pentrefi Swydd Rydychen
.sj

Côd gwlad parth lefel uchaf swyddogol ynysoedd Svalbard a Jan Mayen yw **.sj** (talfyriad o **S**valbard a **J**an Mayen). Caiff ei ddefnyddio gan Svalbard a Jan Mayen er eu bod yn rhannau sofranaidd o Norwy ei hun.

## Gweler hefyd 
* ISO

Categori:Norwy
Categori:Svalbard
Categori:Parthau lefel uchaf
Pont Gustave-Flaubert

Pont dros Afon Seine yn ninas Rouen yn Normandi, Ffrainc yw **Pont Gustave-Flaubert**. Fe'i henwir ar ôl y llenor Gustave Flaubert, awdur y nofel *Madame Bovary*, a aned yn Rouen. Ei hyd yw 670 metr (2,200 troedfedd).

Agorwyd y bont yn swyddogol ar 25 Medi 2008 ar ôl pedair blynedd o waith. Mae'n bont sy'n codi'n syth i fyny (*vertical-lift bridge*) wedi'i hadeiladu o goncrit a dur. Amcangyfrifir ei bod wedi costio 60 miliwn ewro. Dechreuodd y gwaith ym mis Mehefin 2004. Penderfynodd Cyngor Dinas Rouen ei henwi ar ôl Flaubert ar 15 Rhagfyr 2006.

Mae'r bont yn cysylltu priffyrdd yr A13 gyda'r A29 a'r A28. Y bwriad yw lleihau'r traffig yn ardal gorllewinol Rouen tra'n ei chysylltu gydag ardal economaidd Rouen a phorthladd y ddinas.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Rouen
Gustave-Flaubert
Categori:Rouen
Melody Gardot

Cantores jazz Americanaidd yw **Melody Gardot** (ganwyd 2 Chwefror 1985).

Cafodd ei eni yn New Jersey, UDA.

## Albymau
**Worrisome Heart* (2008)
**My One and Only Thrill* (2009)
**The Absence* (2012)
**Currency of Man* (2015)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Gandhinagar

250px|bawd|Rhan o Gandhinagar

Prifddinas talaith Gujarat yn India yw **Gandhinagar** (Gujarati: ગાંધીનગર ). Fe'i lleolir tua 23&nbsp;km i'r gogledd o Ahmedabad, dinas fwyaf Gujarat, tua hanner ffordd ar y coridor diwydiannol sy'n cysylltu Delhi, prifddinas India, a Mumbai, 464&nbsp;km i'r gorllewin.
Mae'n ddinas newydd gynlluniedig sydd wedi'i henwi ar ôl Mahatma Gandhi (ystyr *nagar* yw 'dinas').

Gorwedd y ddinas newydd ar lan orllewinol Afon Sabarmati. Rhennir y ddinas yn 30 ardal neu *sector* sy'n ymestyn mewn cylch o gwmpas canolfan Llywodraeth Gujarat. Mae gan pob un o'r ardaloedd hyn ei chanolfannau siopio a chymuned ei hun ynghyd ag ysgol gynradd, canolfan iechyd a thai preifat a chyhoeddus. Ceir nifer o barciau yn y ddinas, yn enwedig ar lan Afon Sabarmati, sy'n creu awyrgylch 'dinas gerddi'.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas

Categori:Dinasoedd India
Categori:Gujarat
Iorwerth Fynglwyd

Bardd Cymraeg oedd **Iorwerth Fynglwyd** (fl. 1485 - 1527), a thad Rhisiart Iorwerth (Rhisiart Fynglwyd). Roedd yn perthyn i'r dosbarth o feirdd proffesiynol a adnabyddir heddiw fel Beirdd yr Uchelwyr. Cafodd ei eni a'i fagu yn Saint-y-brid ym Morgannwg. Roedd yn gyfoeswr i'r beirdd Tudur Aled a Lewys Môn.

## Cerddi
O blith y cerddi gan Iorwerth sydd wedi goroesi, mae'r rhan fwyaf yn gerddi mawl i uchelwyr Morgannwg a Gwent ac fe'i cysylltir yn arbenig gyda theulu grymus yr Herbertiaid, arglwyddi Rhaglan.

Cedwir sawl cerdd ymryson barddol ganddo hefyd, ynghyd â cherdd dychan i'r clerwr lleol Siôn Lleision a marwnad i'r bardd Wiliam Egwad.

## Llyfryddiaeth 
*Howell Ll. Jones a E. I. Rowlands (gol.). *Gwaith Iorwerth Fynglwyd* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1975).

## Gweler hefyd 
* Beirdd yr Uchelwyr
* Rhestr beirdd Cymraeg c.550-1600

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd yr Uchelwyr
Categori:Genedigaethau'r 15fed ganrif
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 1520au
Categori:Pobl o Fro Morgannwg
Bruno Bartoletti

Arweinydd o'r Eidal oedd **Bruno Bartoletti** (10 Mehefin 1926 – 9 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Arweinyddion o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Fflorens
Edith Cavell

Nyrs Seisnig oedd **Edith Louisa Cavell** (4 Rhagfyr 1865 – 12 Hydref 1915). Ganwyd yn Swardeston, Norfolk, a daeth yn nyrs ym 1895. Ym 1907 daeth yn benaethes Sefydliad Meddygol Berkendael ym Mrwsel, oedd yn ysbyty'r Groes Goch yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym mis Awst 1915 cafodd ei harestio gan yr Almaenwyr a'i chyhuddo o helpu 200 o filwyr y Cynghreiriaid i ddianc i'r Iseldiroedd. Cafwyd yn euog o frad gan lys milwrol a'i saethu.

## Llyfryddiaeth 
* Ryder, Rowland. *Edith Cavell: A Biography* (1975).

Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Nyrsys
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o frad
Categori:Pobl o Norfolk
Baner Rwanda

bawd|Baner Rwanda
Mae gan faner genedlaethol Rwanda dri stribed llorweddol, yr uwch yn las golau ac yn lled hanner y faner, y canol yn felyn ac yn lled chwarter y faner, a'r chwarter gwaelod yn wyrdd. Lleolir haul euraidd gyda 24 o belydrau yn *fly* y stribed glas i symboleiddio goleuedigaeth ac undod yn erbyn anwybodaeth.

Mabwysiadwyd y faner bresennol ar 31 Rhagfyr 2001, ynghyd ag arfbais ac anthem genedlaethol newydd, i ddisodli'r hen symbolau cenedlaethol a ystyriwyd yn atgof o'r ymwahaniaeth ethnig a arweiniodd at hil-laddiad Rwanda ym 1994. Cafwyd gwared ar goch a du o'r faner, lliwiau sydd ganddynt gysylltiadau â gwaed a galar. Gobaith y llywodraeth yw i'r symbolau cenedlaethol newydd cynrychioli undod cenedlaethol a dyfodol llewyrchus i'r wlad. Dewisiwyd y faner a'r anthem newydd gan gystadleuaeth genedlaethol, ac enillodd yr arlunydd a pheiriannydd Alphonse Kirimobenecyo gyda'r dyluniad presennol.

## Cyn-faneri 

Delwedd:Flag of Rwanda (1962-2001).svg|1961–2001

Enillodd Rwanda ei hannibyniaeth ar 1 Gorffennaf 1962, ond mae baner 1961–2001 yn dyddio o'r cyfnod pan oedd y wlad yn rhan o Rwanda-Wrwndi.

O 1961 hyd 2001 roedd gan Rwanda faner drilliw fertigol o'r lliwiau pan-Affricanaidd, coch, melyn a gwyrdd. Roedd lliwiau a dyluniad y faner hon yn unfath â baner Guinée, ac eithrio llythyren "R" ddu yn y stribed melyn i olygu "Rwanda".

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  National Symbols  (Llywodraeth Rwanda)
*  Rwanda (Flags of the World)

Rwanda
Categori:Rwanda
Academi Filwrol Frenhinol Sandhurst

bawd|Yr Hen Goleg, Academi Filwrol Frenhinol Sandhurst.
Canolfan hyfforddi swyddogion y Fyddin Brydeinig yw **Academi Filwrol Frenhinol Sandhurst** (; **RMAS**) a leolir ger pentref Sandhurst, Berkshire.

## Efrydwyr amlwg
*Y Tywysog Harri ‎ 
*Peter Clarke 
*Y Tywysog William, Dug Caergrawnt
*Hussein, brenin Iorddonen‎
*Hassanal Bolkiah‎
*Siaosi Tupou V, brenin Tonga‎
*Abdullah II, brenin Iorddonen‎
*Stephen Healey‎
*John Keegan‎
*Talal, brenin Iorddonen‎
*Michael Morpurgo‎
*Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden‎
*John Wimburn Laurie‎
*William Lowe (Uwchfrigadydd)‎
*Tim Peake
*Charles Warren
*Poulett George Henry Somerset‎
*Peter Carington, 6ed Barwn Carrington
*Walter Clopton Wingfield
*Charles Blacker Vignoles
*Qaboos, Swltan Oman
*Jack Jenkins

## Dolenni allanol 
*  

Sandhurst
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Berkshire
Categori:Y Fyddin Brydeinig
Thornton

Gallai **Thornton** gyfeirio at:

## Cyfenw
*Thornton (cyfenw)

## Lleoedd
### Yr Alban
*Thornton, Fife
### Awstralia
*Thornton, De Cymru Newydd
### Canada
*Thornton, Ontario
### Cymru
*Thornton, Sir Benfro
### De Affrica
*Thornton, Cape Town
### Lloegr
*Thornton, Swydd Buckingham
*Thornton, Riding Dwyreiniol Efrog
*Thornton, Swydd Gaerhirfryn
*Thornton, Swydd Gaerlŷr
*Thornton, Swydd Lincoln
*Thornton, Glannau Merswy
*Thornton, Middlesbrough
*Thornton, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton Abbey, Swydd Lincoln
*Thornton Curtis, Swydd Lincoln
*Thornton Heath, Llundain
*Thornton Hough, Glannau Merswy
*Thornton in Craven, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton in Lonsdale, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton-le-Beans, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton-le-Clay, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton-le-Dale, Gogledd Swydd Efrog (hefyd Thornton Dale)
*Thornton le Moor, Swydd Lincoln
*Thornton-le-Moor, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton-le-Moors, Swydd Gaer
*Thornton-le-Street, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton Rust, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton Steward, Gogledd Swydd Efrog
*Thornton Watlass, Gogledd Swydd Efrog
### Seland Newydd
*Thornton, Seland Newydd
### Unol Daleithiau
*Thornton, Arkansas
*Thornton, California
*Thornton, Colorado
*Thornton, Idaho
*Thornton, Illinois
*Thornton, Iowa
*Thornton, Kentucky
*Thornton, Mississippi
*Thornton, New Hampshire
*Thornton, Rhode Island
*Thornton, Texas
*Thornton Township, Swydd Cook, Illinois
*Thornton Township, Swydd Buffalo, Nebraska
*Thornton, Wisconsin
Freenode

Mae **freenode**, a elwid gynt yn "*Open Projects Network*" yn rhwydwaith sgwrsio IRC ar y rhyngrwyd a ddefnyddir i drafod prosiectau rhwng cyfoedion. Cychwynwyd y rhwydweithio ar gyfrifiaduron Linux ac ers 2013 dyma'r rhwydwaith IRC mwyaf, gyda dros 80,000 o ddefnyddwyr a 40,000 o sianeli.

Rheolir freenode yn ganolog gan weithredwyr byd-eang (a elwir hefyd yn '"freenode staffers") sydd a mynediad ar draws yr holl weinyddwyr, sydd wedi cael eu rhoi gan drydydd parti. Gellir canfod y gweinyddwyr i gyd ar yr URL chat.freenode.net. Mae'r gweinyddwyr yn cael eu "cyfrannu" i'r rhwydwaith yn hytrach na'u dolennu.

Mae'r prosiect yn canolbwyntio ar brosiectau cyfarwyddo cyfoedion, meddalwedd agored a sefydliadau. I gynorthwyo gyda hyn, rhannwyd freenode yn "ofod enwau": # yn sylfaenol ac ## yn eilaidd; mae angen cofrestru i ddefnyddio'r cyntaf a darberir yr ail ar system cyntaf i'r felin.

## Dolenni allanol
* freenode.net

## Cyfeiriadau
Categori:Y rhyngrwyd
Ffederasiwn Mali

Gwladwriaeth yng Ngorllewin Affrica oedd **Ffederasiwn Mali** (). Unodd Senegal Ffrengig a'r Swdan Ffrengig gan ffurfio Ffederasiwn Mali o fewn Cymuned Ffrainc ar 4 Ebrill 1959. Enillodd annibyniaeth ar Ffrainc ar 20 Mehefin 1960. Ar 20 Awst 1960 ymwahanodd Senegal o'r Ffederasiwn a datganwyd Gweriniaeth Mali ar 22 Medi 1960.


Categori:20fed ganrif ym Mali
Categori:20fed ganrif yn Senegal
Mali
Categori:Cyn-weriniaethau
Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1959
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1960
Categori:Hanes gwleidyddol Mali
Categori:Hanes gwleidyddol Senegal
Robert Fogel

Hanesydd economaidd o'r Unol Daleithiau oedd **Robert William Fogel** (1 Gorffennaf 1926 – 11 Mehefin 2013) a gyd-enillodd Wobr Economeg Nobel ym 1993 gyda Douglass North am "adnewyddu ymchwil mewn hanes economaidd trwy roi damcaniaeth economaidd a dulliau mesurol ar waith er mwyn egluro newid economaidd a sefydliadol".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Economegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Economeg Nobel
Categori:Hanesyddion economaidd
Categori:Hanesyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Uwchgynhadledd yr G8, 2013

bawd|Enrico Letta, Prif Weinidog yr Eidal, a Barack Obama, Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn cwrdd yn Lough Erne ar ddiwrnod cyntaf yr uwchgynhadledd.
Cynhaliwyd 39ain **Uwchgynhadledd yr G8** o 17 i 18 Mehefin 2013 yn Lough Erne Resort, Lough Erne, Gogledd Iwerddon. Cyfarfu arweinwyr yr wyth gwlad sy'n aelodau'r G8 – Prif Weinidog y Deyrnas Unedig David Cameron, Arlywydd Ffrainc François Hollande, Canghellor yr Almaen Angela Merkel, Prif Weinidog yr Eidal Enrico Letta, Arlywydd Rwsia Vladimir Putin, Arlywydd yr Unol Daleithiau Barack Obama, Prif Weinidog Canada Stephen Harper, a Phrif Weinidog Japan Shinzo Abe – ynghyd â Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd José Manuel Barroso a Llywydd y Cyngor Ewropeaidd Herman Van Rompuy, a gwahoddwyd hefyd Taoiseach Gweriniaeth Iwerddon Enda Kenny yn ei swydd fel cadeirydd Llywyddiaeth Cyngor yr Undeb Ewropeaidd.

Gosododd lywodraeth y Deyrnas Unedig tri phrif bwnc i'w trafod: masnach, trethiant, ac amlygrwydd (*transparency*). Ar agenda'r uwchgynhadledd hefyd mae Rhyfel Cartref Syria.

Bu feirniadaeth yng Ngogledd Iwerddon o'r gost o £50&nbsp;miliwn am ddiogelwch yr uwchgynhadledd. Yn debyg i nifer o'r uwchgynadleddau cynt daeth brotestwyr i'r ardal i wrthdystio'n erbyn yr G8, gan gynnwys 1,500 o bobl a fynychodd rali ym Melffast ar 15 Mehefin. Codwyd "cylch dur" o gwmpas y cyrchfan ar gost o £4&nbsp;miliwn a danfonwyd 8,000 o heddweision i blismona'r uwchgynhadledd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Oriel o luniau swyddogol yr G8 gan lywodraeth y DU ar wefan Flickr

Categori:2013 yng Ngogledd Iwerddon
Categori:Cynadleddau diplomyddol yn y Deyrnas Unedig
2013
Swabia

250px|bawd|Ardal Swabia o fewn ffiniau presennol yr Almaen.
250px|bawd|Swabia yn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig (map 1572).
Rhanbarth diwyllianol, hanesyddol ac ieithyddol yn yr Almaen yw **Swabia** (Almaeneg: *Schwaben*; hefyd *Schwabenland* neu *Ländle* ar lafar; ceir y ffurfiau hynafiaethol *Suabia* a *Svebia* hefyd weithiau). Mae'n gorwedd yn ne-orllewin yr Almaen gan gynnwys rhan helaeth talaith Baden-Württemberg am y ffin â'r Swistir. Enwir Swabia ar ôl y Suebi, llwyth Germanaidd hynafol.

Roedd Swabia yn un o'r deg Cylch Ymerodrol yn yr Ymerodraeth Lân Rufeinig o 1500 hyd ddiwedd yr Ymerodraeth yn 1806. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn ardal helaethach o lawer, yn ymestyn o fynyddoedd y Vosges yn y gorllewin i Afon Lech yn y dwyrain: roedd y diriogaeth honno'n cynnwys yr Alsace hanesyddol, ardal Baden ar lannau Afon Rhein, yr ardaloedd Almaeneg eu hiaith yng ngogledd y Swistir, talaith Vorarlberg yn Awstria a Thywsogaeth Liechtenstein.

## Pobl o Swabia
Detholiad o rai Swabiaid adnabyddus:
* Friedrich Adler (artist) (cynlluniwr Jugendstil ac Art Deco)
* Roland Asch (gyrrwr ceir rasio)
* Dieter Baumann (athletwr)
* Albrecht Behmel (hanesydd)
* Götz von Berlichingen (marchog)
* Robert Bosch (dyfeisydd)
* Berthold Brecht (bardd a dramodydd)
* Gottlieb Daimler (sylfenydd cwmni ceir Daimler)
* Rudolf Diesel (dyfeisydd yr injan Diesel)
* Josef Eberle (bardd)
* Jörg von Ehingen (marchog ac awdwr dyddiadur canoloesol)
* Albert Einstein (ffisegwr)
* Siegfried Einstein (bardd)
* Georg Elser (ceisiodd asasineiddio Adolf Hitler yn Munich yn 1939)
* Roland Emmerich (cyfarwyddwr ffilm Hollywood)
* Gudrun Ensslin (aelod o'r Red Army Faction sef y Giang Baader-Meinhof)
* Johann Georg Faust (dewin, sail i'r cymeriad Faust)
* Wilhelm Groener (swyddog)
* Wilhelm Hauff (bardd)
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel (athronydd)
* Martin Heidegger  (athronydd)
* Ernst Heinkel (cynlluniwr awyrennau)
* Hermann Hesse (llenor, enillydd Gwobr Nobel am Lenyddiaeth 1946)
* Theodor Heuss (cyn arlywydd)
* Friedrich Hölderlin (bardd)
* Johannes Kepler (seryddwr a mathemategwr)
* Justinus Kerner (bardd)
* Carl Friedrich Kielmeyer (biolegydd)
* Kurt Georg Kiesinger (gwleidydd)
* Carl Laemmle (sylfaenwr Universal Studios)
* Ottmar Mergenthaler (dyfeisydd y *linotype*)
* Eduard Mörike (bardd)
* Leopold Mozart, tad Wolfgang Amadeus Mozart
* Gerd Müller (cyn beldroediwr)
* Reinhold Nägele (artist)
* Friedrich Immanuel Niethammer (diwinydd, noddwr Hegel)
* Erwin Rommel (cadfridog)
* Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (athronwr)
* Friedrich Schiller (llenor a hanesydd)
* Claus von Stauffenberg (ceisiodd ladd Adolf Hitler)
* Margarete Steiff (gwneuthurwr teganau)
* Andreas Stihl (sylfaenwr Stihl Maschinenfabrik)
* Ludwig Uhland (bardd)
* Richard von Weizsäcker (gwleidydd)

Categori:Daearyddiaeth Baden-Württemberg
Categori:Daearyddiaeth Bafaria
Categori:Daearyddiaeth yr Almaen
Categori:Hanes yr Almaen
Categori:Rhanbarthau hanesyddol yr Almaen

Categori:Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig
Arfbais Mali

bawd|Arfbais Mali
Mae arfbais genedlaethol Mali yn dangos colomen wen, i symboleiddio heddwch, uwchben castell a chodiad haul gyda dau bwa a saeth. O gwmpas yr arfbais mae enw'r wladwriaeth (*République du Mali*) a'r arwyddair cenedlaethol (*Un Peuple, Un But, Une Foi*).

## Gweler hefyd 
* Baner Mali

## Cyfeiriadau 
Mali
Categori:Mali
Gwasanaethau ecosystemau

Mae'r ddynoliaeth yn manteisio ar lawer o adnoddau a phrosesau a ddaw o ecosystem. Gelwir y manteision a geir yn **wasanaethau ecosystemau** ac maent yn cynnwys cynnyrch megis dŵr glan i'w yfed, a phrosesau megis dadelfeniad gwastraff. Yn ôl Asesiad Ecosystemau'r Mileniwm y Cenhedloedd Unedig (2005), astudiaeth 4-mlynedd oedd yn cynnwys dros 1,300 o wyddonwyr o bob cwr o'r byd, gellid dosbarthu gwasanaethau ecosystemau yn bedwar categori: darparu, megis cynhyrchu bwyd a dŵr; rheoleiddio, megis rheoli'r hinsawdd ac afieichyd; cynnal, megis cylchredoedd maetholynnau a pheilliad cnydau; a diwylliannol, megis manteision ysbrydol a hamddenol.
Gwrthryfel Dhofar

Gwrthryfel yn erbyn llywodraeth Oman yn nhalaith Dhofar o 1962 hyd 1976 oedd **Gwrthryfel Dhofar**. Roedd yr imamyddion, oedd yn cefnogi'r imamiaid Ibadi, wedi mynnu eu hunanlywodraeth ers talwm, ond yn y 1960au dylanwadwyd arnynt gan gomiwnyddiaeth ac roedd y gwrthryfel yn un o ryfeloedd bychain y Rhyfel Oer.

Cafodd Oman gefnogaeth hyfforddi gan y Deyrnas Unedig yn ystod y gwrthryfel.

## Cyfeiriadau 
Dhofar
Categori:Hanes Oman
Categori:Y Rhyfel Oer
Dhofar
Dhofar
Gwilym Davies

Gweinidog gyda'r Bedyddwyr oedd **Gwilym Davies** CBE (24 Mawrth 1879 – 26 Ionawr 1955), a dreuliodd lawer o'i oes yn ceisio gwella cysylltiadau rhyngwladol wrth gefnogi gwaith Cynghrair y Cenhedloedd a'i olynydd, y Cenhedloedd Unedig. Fo hefyd oedd y dyn cyntaf i ddarlledu yn Gymraeg, ar Ddydd Gŵyl Dewi 1923.

Deallai Gwilym Davies grym y dechnoleg newydd a llwyddodd i ysgogi danfon Neges Heddwch ac Ewyllus Da (a ddaeth maes o law o dan adain Urdd Gobaith Cymru) ar y tonfenni radio ar 28 Mehefin 1923. 

Roedd yn enedigol o Fedlinog, Merthyr Tudful ble roedd ei dad, D. J. Davies, hefyd yn weinidog gyda'r Bedyddwyr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Ben Bowen Thomas

Roedd Syr **Ben Bowen Thomas** (18 Mai 1899 – 26 Gorffennaf 1977) yn was sifil Cymreig a phennaeth Prifysgol Cymru, Aberystwyth o 1964 tan 1975.

Categori:Genedigaethau 1899
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Academyddion Prifysgol Aberystwyth
Categori:Gweision sifil o Gymru
Alfred Zimmern

Ysgolhaig clasurol a hanesydd o Loegr a ysgrifennodd am wleidyddiaeth ryngwladol oedd Syr **Alfred Eckhard Zimmern** (26 Ionawr 1879 – 24 Tachwedd 1957). Roedd yn darlithio ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth rhwng 1919-1921.

Fe'i ganwyd yn Surbiton, Surrey, Lloegr.  Bu farw yn Hartford, Connecticut, UDA.

Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Pobl o Surrey
Synagog Merthyr

Saif cyn-**Synagog Merthyr** ar Heol Bryntirion yn ardal Tre Thomas, Merthyr Tudful. Mae'n adeilad rhestredig Gradd II a'r synagog bwrpasol hynaf yng Nghymru sy'n dal i sefyll; ers y 1980au mae wedi bod yn wag. Adeiladwyd yn 1872. Cafwyd caniatâd yn 2009 i'w droi yn fflatiau, ond serch hynny mae wedi aros yn wag heb fod unrhyw newid yn ei gyflwr. Mae'n nodedig am ei phensarnïaeth Gothig fawreddog anarferol.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Merthyr Tudful
Merthyr
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru
Justin Rose

Chwaraewr golff o Loegr yw **Justin Peter Rose** (ganwyd 30 Gorffennaf 1980). Fe'i ganwyd yn Johannesburg, De Affrica.

Enillodd Rose y fedal aur yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016.

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Golffwyr o Loegr
Categori:Pobl o Johannesburg
John Hughes (Grogg)

Arlunydd a sylfaenydd y cwmni Grogg oedd **John Hughes, MBE** (c. 1935 - 19 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 2013
Tavistock

Tref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Tavistock**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint. Saif ar lan Afon Tavey.

Gall olrhain ei hanes yn ôl i 961 OC pan sefydlwyd Abaty Tavistock; sy'n dal i sefyll fel adfail. Mae'n debyg mae mab enwoca'r pentref ydy Syr Francis Drake.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 12,675.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Coleg Kelly
*Coleg Tavistock
*Eglwys Sant Eustachius
*Neuadd y Dref

## Enwogion
*Syr Francis Drake (1540-1596), morwr
*William Browne (c.1590–c.1645), bardd
*Pete Quaife (1943-2010), cerddor

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gorllewin Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Categori:Trefi Dyfnaint
Arthur's Pike

Mynydd yn Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw '''Arthur's Pike'* (sef *Picell Arthur''), a leolir ger Ullswater yn nwyrain Cumbria. Mae'n is-gopa ar y grib sy'n disgyn i gyfeiriad y gogledd o gopa Loadpot Hill. Mae clogwynau sylweddol ar ochr y mynydd sydd uwchben Ullswater. Uchder: 533 m (1,749 troedfedd).

Mae'n debyg fod yr enw yn cyfeirio at y Brenin Arthur. Bu'r rhan yma o ogledd-orllewin Lloegr yn rhan o deyrnas Frythonaidd Rheged yn yr Oesoedd Canol Cynnar.

Categori:Mynyddoedd a bryniau Cumbria
Categori:Cylch Arthur
Goat's Water

Llyn bychan (*tarn*) yn Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw '''Goat's Water'''. Mae'n gorwedd rhwng Dow Crag a'r Old Man of Coniston yng Nghwm Duddon, ger tref Coniston.

Categori:Llynnoedd Cumbria
Categori:Westmorland a Furness
Ullswater

Llyn ail fwyaf  yn Ardal y Llynnoedd, Cumbria, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Ullswater**, a leolir ger pentrefi Glenridding a Pooley Bridge. Mae ganddo hyd o 9 milltir (14.5&nbsp;km), lled o 0.75 milltir (1,200&nbsp;m) a dyfnder o tua 60&nbsp;metr (197 troedfedd) yn ei ran ddyfnaf. Mae'r llyn yn boblogaidd iawn gan dwristiaid a gellir dringo sawl mynydd o Glenridding a Pooley Bridge, ar lan y llyn, yn cynnwys Helvellyn ac Arthur's Pike.

Mae'r enw Ullswater o darddiad Norseg ond mae union ystyr *Ull* yn ansicr.

Ger Pooley Bridge ar lan ddwyreiniol y llyn ceir tŷ Eusemere, a fu'n gartref yr ymgyrchydd yn erbyn caethwasanaeth Thomas Clarkson (1760–1846). Ymwelai'r bardd William Wordsworth a'i chwaer Dorothy â'u cyfaill ar sawl achlysur. Ar ôl ymweliad yn Ebrill 1802, ysbrydolwyd Wordsworth i sgwennu un o'i gerddi mwyaf adnabyddus, "Daffodils", ar ôl gweld cennin pedr gwyllt yn tyfu ar lan Ullswater ar ei ffordd yn ôl i Grasmere.

Categori:Westmorland a Furness
Categori:Llynnoedd Cumbria
U-Cont

Cwmni cynhyrchu yn y Ffindir yw  **Oy U-Cont** Cyf., a sefydlwyd yn 1966. Prif gynnyrch U-Cont ar hyn o bryd yw gorsafoedd a thanciau petrol a systemau cynhyrchu ynni. Mae'r cwmni wedi bod yn weithgar mewn sawl gwlad ac ardal, yn cynnwys yr Unol Daleithiau, Mongolia, gogledd Rwsia a'r Antarctig.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan U-Cont

Categori:Cwmnïau'r Ffindir
Categori:Sefydliadau 1966
Owen Teale

Actor o Gymru yw **Owen Teale** (ganwyd 20 Mai 1961). Fe'i ganwyd yng Ngogledd Corneli ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Astudiodd yn Ysgol Actio Guilford.

Yn 1997 enillodd y Wobr am Actor Gorau Mewn Drama am ei berfformiad yn y Tŷ Doliau gan Ibsen. Yn 2011, ymddangosodd fel cymeriad o'r enw Ser Alliser Thorne mewn addasiad teledu gan HBO  o nofel George R. R. Martin: *A Song of Ice and Fire*, sef *Game of Thrones* gan lenwi esgidiau Derek Halligan yn ddirybydd.

## Teledu
**Ballykissangel* (1998)
**Belonging* (1999)
**Torchwood* (2006)
**Inspector Lewis* (2007)
**Game of Thrones* (2011)
**The Hollow Crown - Henry V* (2012)
**Stella* (2012)

## Ffilmiau
**War Requiem* (1989)
**Robin Hood* (1991)
**The Cherry Orchard* (1999)
**King Arthur* (2004)
**Act of Memory* (2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1961
James Gandolfini

Actor o'r Unol Daleithiau oedd **James Joseph Gandolfini, Jr.** (18 Medi 1961 – 19 Mehefin 2013). Roedd yn adnabyddus am ei ran fel Tony Soprano yn y gyfres deledu *The Sopranos*.

Fe'i ganwyd yn Westwood, New Jersey, UDA.  Priododd Deborah Lin ar 30 Awst 2008.

Bu farw yn yr Eidal ar 19 Mehefin, 2013 o drawiad ar y galon.

## Ffilmiau
**A Stranger Among Us* (1992)
**Money for Nothing* (1993)
**Crimson Tide* (1995)
**Get Shorty* (1995)
**Perdita Durango* (1997)
**A Civil Action* (1998) 
*''The Man Who Wasn't There* (2001)
**Surviving Christmas* (2004)
**All the King's Men* (2006)
**In the Loop* (2009)
**The Taking of Pelham 123* (2009)
**Violet & Daisy* (2011)
**Zero Dark Thirty* (2012)

## Teledu
**The Sopranos* (1999-2007; fel Tony Soprano)
**Hemingway & Gellhorn'' (2012)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o New Jersey
Svalbard a Jan Mayen

Enw ystadegol ar ddwy ynys yn Norwy yw'r term **Svalbard a Jan Mayen** (Norwyeg: *Svalbard og Jan Mayen*) neu **Ynysoedd Svalbard a Jan Mayen** a ddiffinir gan ISO 3166-1 i gyfeirio at ddwy ran o Norwy sy'n ddau uned weinyddol ar wahân, sef ynysoedd Svalbard a Jan Mayen. Mae hyn wedi arwain at greu'r côd gwlad parth lefel uchaf ar y rhyngrwyd rhyngwladol hefyd, sef .sj, er bod y tiriogaethau hyn yn rhan o Norwy ei hun.

Mae Svalbard yn archipelago yng Nghefnfor yr Arctic sydd dan sofraniaeth lawn Norwy ond sy'n mwynhau statws arbennig a gafodd mewn canlyniad i Gytundeb Svalbard. Mae Jan Mayen yn ynys anghysbell yng Nghefnfor yr Arctig; does ganddi ddim poblogaeth barhaol ac fe'i gweinyddir gan Lywodraethwr Sirol Nordland. Ffaith arall sydd gan Svalbard a Jan Mayen mewn cyffredin yw'r ffaith eu bod yr unig rannau integreiddiol o Norwy sy ddim yn perthyn i siroedd Norwy. Cynigiodd y Cenhedloedd Unedig côd ISO i Svalbard ei hun, ond benderfynodd awdurdodau Norwy gynnwys Jan Mayen hefyd yn y côd hwnnw.

250px|bawd|dim|Lleoliad Svalbard a Jan Mayen yn Norwy

## Gweler hefyd
*Jan Mayen
*Svalbard
*Rhestr tiriogaethau dibynnol
*Ynys Bouvet

Categori:Cefnfor yr Arctig
Categori:Daearyddiaeth Norwy
Categori:Svalbard
Categori:Ynysoedd Norwy
Slim Whitman

Canwr gwlad a gitarydd Americanaidd oedd **Slim Whitman** (**Ottis Dewey Whitman, Jr.**; 20 Ionawr 1924 – 19 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Florida
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Edward Pugh

Topograffydd, peintiwr ac awdur o Gymru oedd **Edward Pugh** (1761 – Gorffennaf 1813). Cafodd ei eni yn Rhuthun a derbyniodd ei addysg yn Ysgol Rhuthun, cyn symud i Lundain i weithio fel mân-ddarluniwr. Dychwelodd i Gymru i sgwennu a chreu darluniau ar gyfer y llyfr *Cambria Depicta* - un o’r llyfrau taith cyntaf am ogledd Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1813
Categori:Arlunwyr y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion taith Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Ruthun
Castell Bach

Gall **Castell Bach** gyfeirio at sawl endid gwahanol:

## Celtaidd
*Castell Bach, Cwmtudu, Ceredigion; cyfeirnod OS: SN360580
*Castell Bach, Penbryn, Ceredigion; cyfeirnod OS: SN302535
*Castell Bach, Llandysiliogogo, Ceredigion; cyfeirnod OS: SN36045809
*Castell Bach (mwnt), lleoliad: Llanrhystyd, Ceredigion; cyfeirnod grid OS: SN53716945
*Castell Bach, Llanrhystyd, lleoliad: Llanrhystyd, Ceredigion; cyfeirnod grid: SN53886887
*Castell Bach, Llanwnda, Gwynedd; cyfeirnod grid: SM89193666

## Canol Oesol
*Castell Bach, Glantwymyn, Powys; cyfeirnod OS: SH85971033
*Castell Bach, Llanwinio, Sir Gaerfyrddin; cyfeirnod OS: SN24772758
*Castell Bach, Llandyrnog, Sir Ddinbych; cyfeirnod grid: SJ11106808
*Castell Bach, Llangwyfan, Sir Ddinbych; cyfeirnod grid: SJ11106868
Castell Caeron

Amddiffynfa gynhanesyddol yn Llŷn, Gwynedd, yw **Castell Caeron**. Mae'n gaer gyda muriau o gerrig a leolir ar fryncyn creigiog ar lethrau gogledd-orllewinol Mynydd Rhiw ger Bryncroes.
250px|bawd|chwith|Castell Caeron; mae bwthyn Pen y Castell ar ran uchaf y gaer.
250px|bawd|chwith|Edrych i lawr ar Gastell Caeron.

Yn ôl pob tebyg mae'r gaer hon yn dyddio o Oes yr Haearn. Mae'n gorwedd ger yr hen lwybr hanesyddol i Aberdaron ac Ynys Enlli ym mhen eithaf penrhyn Llŷn.

Nid yw'r gaer wedi'i chofrestru fel bryngaer gan Cadw.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Oes yr Haearn yng Nghymru
* Rhestr o fryngaerau Cymru
* Rhestr o fryngaerau yng Nghymru wedi'u cofrestru‎

Categori:Bryngaerau Gwynedd
Categori:Llŷn
Maria o Modena

Brenhines Lloegr a'r Alban rhwng 1685 a 1688 oedd '''Maria o Modena (Maria Beatrice Anna Margherita Isabella d'Este'''; 5 Hydref 1658 – 7 Mai 1718). Gwraig Iago II a VII, brenin Lloegr a'r Alban, ers 1673, oedd hi.

Cafodd ei eni ym Modena, yr Eidal, yn ferch i Alfonso IV, Dug Modena, a'i wraig, Laura Martinozzi.

Priododd Iago ar 30 Medi 1673, gan dirprwy.

## Plant
## Cyfeiriadau
Categori:Breninesau Lloegr
Categori:Genedigaethau 1658
Categori:Marwolaethau 1718
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Pobl o Modena
Elías Querejeta

Cynhyrchydd ffilm o Sbaen oedd **Elías Querejeta** (27 Hydref 1934 – 9 Mehefin 2013).

## Ffilmiau gan Elías Querejeta
**El próximo otoño* (1967)
**Si volvemos a vernos* (1968)
**La madriguera* (1969)
**El jardín de las delicias* (1970)
**Carta de amor de un asesino* (1972)
**The Spirit of the Beehive* (1973)
**La prima Angélica* (1974)
**Pascual Duarte* (1976)
**Los primeros metros* (1980)
**El Sur* (1983)
**27 horas* (1986)
**El número marcado* (1989)
**El aliento del diablo* (1993)
**Noticias de una guerra* (2006)

## Llyfryddiaeth
*Tom Whittaker, *The Films of Elias Querejeta*. Gwasg Prifysgol Cymru, 2011.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2013
Michael Baigent

Llenor o Seland Newydd oedd **Michael Baigent** (27 Chwefror 1948 – 17 Mehefin 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Awduron llyfrau ffeithiol Saesneg o Seland Newydd
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Seland Newydd
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Seland Newydd
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Seland Newydd
Categori:Pobl a aned yn Seland Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Brighton
Categori:Pobl fu farw o waedlif ar yr ymennydd
Hanes Oman

200px|bawd|Bedd, Al Alyn, Oman
Mae **hanes Oman**, sydd heddiw yn wladwriaeth ar Orynys Arabia, yn hanes o wrthdaro rhwng llwythau, ymerodraethau, a grymoedd crefyddol a gwleidyddol.

Daeth Islam i'r ardal yn y 700au, ac yn y 800au esgynodd enwad yr Ibadi i rym. Ysbeiliodd y Portiwgaliaid Muscat ym 1507 a chipiwyd arfordir Oman ar gyfer Ymerodraeth Portiwgal. Trechwyd y Portiwgaliaid gan yr Otomaniaid yn y 1650au. Ym 1737 goresgynnwyd y wlad gan y Persiaid, a gafodd eu gyrru o'r wlad ym 1749.

Yn sgil trechiad y Persiaid, daeth brenhinllin Al Bu Said i rym. Yn y 19g roedd Ymerodraeth Oman yn cynnwys nifer o diriogaethau ar lannau Cefnfor India, gan gynnwys Sansibar a Mombasa a rhannau o India. Cafodd lywodraeth y wlad ei hollti ym 1913, ac ym 1920 cytunodd y swltan i gydnabod hunanlywodraeth yr imamiaid Ibadi yng nghanolbarth Oman. Ym 1954 cychwynnodd wrthdaro wrth i'r imamyddion geisio am wladwriaeth annibynnol. Ym 1959 ad-enillodd y Swltan Said bin Taimur reolaeth o ganolbarth y wlad, gan deyrnasu dros lywodraeth ffiwdal ac ynysyddol.

Darganfuwyd cronfeydd olew ym 1964, gan wneud Oman yn bwysig ar y lwyfan ryngwladol. O 1962 hyd 1976 bu lluoedd comiwnyddol yn brwydro'n erbyn y llywodraeth yng Ngwrthryfel Dhofar. Gorchfygwyd y gwrthryfel gyda chymorth lluoedd Gwlad Iorddonen ac Iran. Ers 1970, pan cafodd y Swltan Said bin Taimur ei ddymchwel gan ei fab Qaboos bin Said, mae'r Swltan Qaboos wedi ceisio moderneiddio a rhyddfrydoli'i wlad.


Oman
Oman
Rhengoedd y Fyddin Brydeinig

Rhennir rhengoedd y Fyddin Brydeinig  yn rhengoedd milwyr a rhengoedd swyddogion.

## Milwyr 
* Preifat
* Is-gorporal
* Corporal
* Rhingyll
* Staff-ringyll/Baner-ringyll
* Swyddog Gwarant Dosbarth 2 (Uwch-ringyll Cwmni/Sgwadron)
* Swyddog Gwarant Dosbarth 1 (Uwch-ringyll Catrodol)

## Swyddogion 
* Swyddog Cadét
* Is-lefftenant
* Lefftenant
* Capten
* Uwchgapten
* Is-gyrnol neu Lefftenant-cyrnol
* Cyrnol
* Brigadydd (1 seren)
* Uwchfrigadydd (2 seren)
* Is-gadfridog (3 seren)
* Cadfridog (4 seren)
* Maeslywydd (5 seren)

## Cyfeiriadau 

Categori:Rhengoedd
Y Fyddin Brydeinig

bawd|Baner y Fyddin Brydeinig
Cangen o'r Lluoedd Arfog Prydeinig yw'r **Fyddin Brydeinig** () sydd yn fyddin y Deyrnas Unedig. Mae'n cynnwys y Fyddin Barhaol a'r Fyddin Diriogaethol.

## Gweler hefyd 
* Rhengoedd y Fyddin Brydeinig
* Strwythur y Fyddin Brydeinig


Prydeinig
Byddin
Sgampi

Pryd o fwyd môr sy'n cynnwys paratoadau o gramenogion bach yw **sgampi**. Mae dulliau paratoi sgampi yn amrywio o wlad i wlad ac o ranbarth i ranbarth. Ym Mhrydain fel arfer mae sgampi yn cael eu rhoi ar y bwrdd heb eu cregyn, wedi'u gorchuddio â chytew neu friwsion bara ac wedi'u ffrio'n ddwfn. Yn wreiddiol (ac yn gywir) y cramenogion a ddefnyddiwyd oedd cimychiaid Norwy (*Nephrops norvegicus*; Eidaleg: *scampi*; Ffrangeg: *langoustine*; Saesneg: *Dublin Bay prawns*), ond yn aml mae mathau o gorgimychiaid neu hyd yn oed bysgod (yn enwedig maelgi) yn cael eu rhoi yn eu lle.

Yng ngwledydd Prydain diffinnir y gair *scampi* yn gyfreithiol fel *Nephrops norvegicus* yn unig, a dylai unrhyw saig â label *sgampi* gynnwys rhywfaint o'r rhywogaeth honno, ond mewn gwledydd eraill ystyrir sawl math o gimwch yn scampi.

Daeth sgampi yn boblogaidd yn y 1960au diolch i'r cwmni o'r Alban, Young's Seafood, ar ôl i'w pysgotwyr ofyn i gael gwneud rhywbeth efo'r *langoustines* roeddent yn eu dal ym mhysgotfeydd Lerwick, Lossiemouth ac Annan yn yr Alban. Cafodd eu cogydd datblygu cynnyrch, oedd yn Eidalwr, y syniad o greu "Sgampi mewn Basged", a ddaeth yn un o'r prif bwydydd tafarn yn y 1960au a'r 1970au.

Nephrops norvegicus.jpg|Cimwch Norwy (*sgampo*) yn y dŵr
Scampi and chips with lemon in Grape and Grain, Crystal Palace, London (4672680806).jpg|Sgampi a tsips mewn tafarn yn Llundain

Categori:Bwyd môr
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Bwyd a diod yn yr Alban
Categori:Bwyd a diod yn Lloegr
Ashley Fayth

bawd|260px|Ashley Fayth yng Ngŵyl Tegeingl. Llun gan Llinos Lanini (www.llinoslanini.com)

Cantores werin o Ganada yw **Ashley Fayth** sy'n dod o Hickman’s Harbour, pentref pysgota ar Ynys Random yn Newfoundland. Roedd hi'n newyddiadurwraig am dair blynedd, yn gweithio dros y  'Clarenville Packet'. Mae hi wedi byw yn Awstralia, Cymru, Llundain, ac erbyn hyn  mae hi'n byw yng Nghaer.
Mae hi wedi recordio 2 CD, 'Ashley Fayth' a 'Wonder, Wonder'  a hefyd 2 record sengl, 'Peanut Butter' a 'Wonder Wonder'

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Ashley Fayth 

Categori:Cantorion o Ganada
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ganada