open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Amalia o Sacsoni, brenhines Sbaen

Brenhines Napoli, Sisili a Sbaen oedd **Maria Amalia o Sacsoni** (24 Tachwedd 1724 – 27 Medi 1760). Roedd hi'n fenyw ddiwylliedig a dylanwadol iawn, a chwaraeodd ran yn y gwaith o adeiladu nifer o adeiladau enwog yn Napoli, gan gynnwys Palas Caserta a'r Teatro di San Carlo. Roedd hi hefyd yn ddefnyddiwr trwm o dybaco. Roedd Maria Amalia yn grefyddol iawn, a chafodd ei beirniadu gan ei gŵr am fynychu'r offeren yn rhy aml.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1724 a bu farw yn Kingston upon Thames yn 1760. Roedd hi'n blentyn i Augustus III o Wlad Pwyl a Maria Josepha o Awstria. Priododd hi Siarl III, brenin Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Amalia o Sacsoni yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1724
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1760
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Ymerodres Shōken

Yr **Ymerodres Shōken** (hefyd **Masako Ichijō**; 9 Mai 1849 – 9 Ebrill 1914) oedd gwraig yr Ymerawdwr Meiji o Japan a'r cymar imperialaidd cyntaf i dderbyn y teitl *nyōgō a kōgō* (yn llythrennol, gwraig yr ymerawdwr, wedi'i chyfieithu fel "consort yr ymerodres"). Roedd hi'n adnabyddus am ei chefnogaeth i waith elusennol ac addysg merched yn ystod y rhyfel cyntaf rhwng Tsieina a Japan.

Ganwyd hi yn Heian-kyō yn 1849 a bu farw yn Fila Ymerodrol Numazu yn 1914. Roedd hi'n blentyn i Ichijō Tadaka a Niihata Tamiko.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Ymerodres Shōken yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Ymerodresau
Montserrat Roig

Roedd **Montserrat Roig** (13 Mehefin 1946 - 10 Tachwedd 1991) yn awdur nofelau, straeon byrion ac erthyglau o Gatalwnia. Roedd yn aelod o Gymdeithas Llenorion yr Iaith Gatalaneg ac yn is-lywydd ei *Junta Territorial del Principat de Catalunya*. Gweithiodd fel darlithydd mewn Catalaneg a Sbaeneg ym Mhrifysgol Bryste yn ystod y flwyddyn academaidd 1972-1973. Roedd Roig yn ffeminydd ac ar yr asgell chwith o wleidyddiaeth. Yn ferch ifanc, cymerodd ran ym mudiadau protest y myfyrwyr ym mlynyddoedd olaf Ffranco. Roedd hi ymhlith y llu o bobol deallusol Catalaneg a ymgynullodd ym mynachlog Montserrat i brotestio yn erbyn achos llys Burgos yn 1970.

Ganwyd hi yn Barcelona yn 1946 a bu farw yn Barcelona yn 1991. Roedd hi'n blentyn i Tomàs Roig i Llop ac Albina Fransitorra Aleñà. Priododd hi Joaquim Sempere.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Montserrat Roig yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Llenorion
Maureen O'Sullivan

Roedd '''Maureen O'Sullivan''' (17 Mai 1911 - 23 Mehefin 1998) yn actores Wyddelig sy'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Jane yng nghyfres ffilmiau Tarzan yn ystod oes Johnny Weissmuller. Ymddangosodd mewn dwsinau o ffilmiau am fwy na hanner canrif a chafodd ei rhestru fel un o actorion ffilm mwyaf Iwerddon yn 2020.

Ganwyd hi yn Boyle yn 1911 a bu farw yn Scottsdale, Arizona yn 1998. Roedd hi'n blentyn i Charles O'Sullivan a Mary Frazer. Priododd hi John Farrow.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maureen O'Sullivan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion teledu
Jennie Churchill

Roedd **Jennie Churchill** (9 Ionawr 1854 - 29 Mehefin 1921) yn bianydd nodedig o hardd a dawnus a briododd yr Arglwydd Randolph Churchill yn 1874. Roedd gan y pâr fab, Winston, a fyddai'n dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Gyfunol. Gwyddys bod gan y Fonesig Randolph nifer o feistresi yn gariadon, a hynny yn ystod ei phriodas, gan gynnwys Tywysog Cymru, a fu’n gymorth mawr i yrfaoedd ei gŵr a’i mab. Ysgarodd yr Arglwydd Randolph yn 1914 a phriododd Montagu Phippen Porch yn 1918. Bu farw yn 1921 a chladdwyd hi ym medd y teulu Churchill.

Ganwyd hi yn Brooklyn yn 1854 a bu farw yn Llundain yn 1921. Roedd hi'n blentyn i Leonard Jerome a Clarissa Hall.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Jennie Churchill yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1921
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Hunangofianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Teulu Spencer-Churchill
Elsa Brändström

Roedd **Elsa Brändström** (26 Mawrth 1888 - 4 Mawrth 1948) yn nyrs a dyngarwr o Sweden a oedd yn cael ei hadnabod fel*Angel Siberia*. Cynorthwyodd carcharorion rhyfel o’r Almaen ac Awstria yn ystod ac ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, a hefyd sefydlodd gartref i blant amddifad milwyr a laddwyd.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1888 a bu farw yn Cambridge, Massachusetts yn 1948. Roedd hi'n blentyn i Edvard Brändström ac Anna Vilhelmina Brändström. Priododd hi Robert Ulich.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elsa Brändström yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Nyrsys
Categori:Dyngarwyr
Maria Aurèlia Capmany

Roedd **Maria Aurèlia Capmany** (3 Awst 1918 - 2 Hydref 1991) yn nofelydd, dramodydd ac ysgrifwr o Gatalwnia a oedd hefyd yn actifydd diwylliannol a gwrth-Franco ac yn ffeminist amlwg. Hi oedd cyd-awdur y llyfr *Cita de narradors* yn 1958, a hi hefyd sefydlodd yr Escola d'Art Dramàtic Adrià Gual yn 1959. Roedd hi'n feirniad di-flewyn-ar-dafod o'r unben Sbaenaidd Franco, a chymerodd ran yn y Caputxinada, cynulliad yn erbyn Franco, yn 1966. Ysgrifennodd yn helaeth hefyd ar sawl agwedd ar ddiwylliant a chymdeithas Catalwnia.

Ganwyd hi yn Barcelona yn 1918 a bu farw yn Barcelona yn 1991. Roedd hi'n blentyn i Aureli Capmany a Farrés a Maria Farnés Pagès. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Aurèlia Capmany yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Nofelwyr o Gatalwnia
Categori:Dramodwyr o Gatalwnia
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr o Gatalwnia
Categori:Llenorion o Gatalwnia
Categori:Cyfieithwyr o Gatalwnia
Categori:Sgriptwyr ffilm o Gatalwnia
Categori:Gwleidyddion o Gatalwnia
Infanta Pilar, Duges Badajoz

Tywysoges Sbaen ac aelod o deulu brenhinol Sbaen oedd **Infanta Pilar, Duges Badajoz** (30 Gorffennaf 1936 - 8 Ionawr 2020). Ceisiodd ei rhieni ei phriodi â Baudouin o Wlad Belg, ond yn y diwedd priododd Fabiola de Mora yn ei le. Gwrthododd Pilar â'i hawliau olyniaeth i orsedd Sbaen er mwyn priodi gwerinwr. Roedd marchogaeth yn ei gwaed a bu'n Llywydd Ffederasiwn Rhyngwladol Marchogaeth o 1994 i 2006. Roedd hefyd yn aelod o Bwyllgor Olympaidd Rhyngwladol Sbaen rhwng 1996 a 2006, pan ddaeth yn aelod anrhydeddus.

Ganwyd hi yn Cannes yn 1936 a bu farw ym Madrid yn 2020. Roedd hi'n blentyn i Infante Juan, Cownt Barcelona ac Infanta María de las Mercedes, Iarlles Barcelona.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Infanta Pilar, Duges Badajoz yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Gweithredwyr a gweinyddwyr chwaraeon
Categori:Infantas Sbaen
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Edmonde Charles-Roux

Awdur o Ffrainc a phrif olygydd Vogue Paris oedd **Edmonde Charles-Roux** (17 Ebrill 1920 - 20 Ionawr 2016). Enillodd y *Prix Goncourt* yn 1966 am ei nofel *Oublier Palerme*. Roedd Charles-Roux hefyd yn aelod o'r Académie Goncourt a gwasanaethodd ar y Comisiwn a argymhellodd ymgeisydd ar gyfer swydd Cyfarwyddwr yr Academi o Ffrainc yn Rhufain.

Ganwyd hi yn Neuilly-sur-Seine yn 1920 a bu farw yn 6ed arrondissement Marseille yn 2016. Roedd hi'n blentyn i François Charles-Roux a Sabine Gounelle. Priododd hi Gaston Defferre.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Edmonde Charles-Roux yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Sgriptwyr ffilm
Loyola de Palacio

Gwleidydd o Sbaen oedd **Loyola de Palacio** (16 Medi 1950 - 13 Rhagfyr 2006) a wasanaethodd fel gweinidog yn llywodraeth Sbaen rhwng 1996 a 1998 ac fel aelod o'r Comisiwn Ewropeaidd o 1999 i 2004. Roedd yn Babydd selog ond gwadodd fod ganddi gysylltiad â'r grŵp Opus Dei. 
Ar ôl gadael y comisiwn yn 2004, daeth yn gyfarwyddwr mewn sawl banc a chwmni fferyllol. Yn 2008, creodd y Comisiwn Ewropeaidd Gadair Polisi Ewropeaidd o'r enw "Loyola de Palacio" yng Nghanolfan Astudiaethau Uwch Robert Schuman yn y Sefydliad Prifysgol Ewropeaidd yn yr Eidal.

Ganwyd hi ym Madrid yn 1950 a bu farw ym Madrid yn 2006. Roedd hi'n blentyn i Luis María de Palacio y Palacio a Luisa Mariana del Valle-Lersundi y del Valle.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Loyola de Palacio yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Gwleidyddion o Sbaen
Categori:Cyfreithwyr o Sbaen
Maria von Trapp

Canwr o Awstria oedd **Maria von Trapp** (26 Ionawr 1905 - 28 Mawrth 1987) a matriarch y teulu von Trapp a wnaed yn enwog gan y sioe gerdd "The Sound of Music" . Roedd yn gyn-lleian, a phriododd Georg von Trapp yn 1927; gyda'i gilydd, cawsant dri o blant, cyn ffoi rhag y Natsïaid. Daeth y teulu'n enwog am eu doniau canu a theithio'r Unol Daleithiau. Ar ôl marwolaeth Georg, Maria oedd yn rheoli gyrfa gerddorol y teulu. Bu farw yn 1987.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1905 a bu farw ym Morrisville, Vermont yn 1987. Roedd hi'n blentyn i Karl Kutschera ac Augusta Rainer.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria von Trapp yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Cantorion o Awstria
Categori:Cerddorion o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Sgriptwyr ffilm o Awstria

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Anna May Wong

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Anna May Wong** (3 Ionawr 1905 - 3 Chwefror 1961) a ystyriwyd fel y seren ffilm Tsieineaidd-Americanaidd gyntaf. Dechreuodd ei gyrfa yn y 1900au cynnar ac ymddangosodd mewn amrywiaeth o ffilmiau, sioeau teledu, a chynyrchiadau llwyfan. yn 1935, cafodd y brif ran yn y fersiwn ffilm o *The Good Earth* gan Pearl S. Buck. Roedd hyn yn siom enbyd i Wong, a dreuliodd flwyddyn wedyn yn teithio i Tsieina ac yn astudio diwylliant Tsieina. Dychwelodd i Hollywood ar ddiwedd y 1930au i serennu mewn sawl ffilm B. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, treuliodd ei hamser a'i harian yn helpu'r achos Tsieineaidd yn erbyn Japan. Yn y 1950au, gwnaeth sawl ymddangosiad teledu. Roedd Wong yn arloeswr yn ei gyrfa, a helpodd i chwalu rhwystrau i actorion ac actoresau Asiaidd-Americanaidd eraill.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1905 a bu farw yn Santa Monica, Califfornia yn 1961. Roedd hi'n blentyn i Wong Sam Sing a Gon Toy Lee. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anna May Wong yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Victoria Eugenie o Battenberg

Roedd **Victoria Eugenie o Battenberg** (24 Hydref 1887 - 15 Ebrill 1969) yn wyres i'r Frenhines Fictoria ac yn nith i'r Brenin Edward VII. Cafodd ei magu yn Lloegr, ond roedd ei theulu’n wreiddiol o’r Almaen. Roedd Victoria Eugenie yn gludwr o'r genyn hemoffilia, a drosglwyddodd i ddau o'i meibion. yn 1931, gorfodwyd hi a'i gŵr i ffoi o Sbaen pan ddiddymwyd y frenhiniaeth. Ymgartrefodd y ddau yn y Swistir ar ddiwedd eu hoes.

Ganwyd hi yng Nghastell Balmoral yn 1887 a bu farw yn Villa Vieille Fontaine yn 1969. Roedd hi'n blentyn i Henry Maurice Battenberg a Y Dywysoges Beatrice o'r Deyrnas Unedig. Priododd hi Alfonso XIII, brenin Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Victoria Eugenie o Battenberg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Teulu Battenberg
Categori:Tywysogesau
Categori:Breninesau Ewrop
Anna Petrovna o Rwsia

Merch swil a deallus oedd **Anna Petrovna o Rwsia** (27 Ionawr 1708 - 4 Mai 1728), a threfnwyd ei phriodas gyda'r bwriad o gynhyrchu etifeddion a allai hawlio gorsedd Rwsia. Fodd bynnag trodd ei gŵr yn alcoholig diflas, a threuliodd Anna ei dyddiau yn Kiel yn ysgrifennu llythyrau dagreuol at ei chwaer Elizabeth yn ei chartref yn Rwsia.

Ganwyd hi ym Moscfa yn 1708 a bu farw yn Kiel yn 1728. Roedd hi'n blentyn i Pedr I, tsar Rwsia a Catrin I, tsarina Rwsia. Priododd hi Charles Frederick.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anna Petrovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1708
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1728
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Dugesau
Categori:Tywysogesau Rwsia
Emma o Waldeck a Pyrmont

**Emma o Waldeck a Pyrmont** (2 Awst 1858 – 20 Mawrth 1934) oedd Brenhines yr Iseldiroedd ac Archdduges Lwcsembwrg yn wraig i'r Brenin Willem II. Yn aelod hynod boblogaidd o deulu brenhinol yr Iseldiroedd, rhwng 1890 a 1898, gwasanaethodd y Frenhines Emma fel rhaglaw ar ran ei merch, y Frenhines Wilhelmina, cyn iddi gyrraedd oed cyfreithlon. Emma oedd y fenyw gyntaf i reoli'r Iseldiroedd ers y Dywysoges Carolina o Orange-Nassau ganrif ynghynt, a'r fenyw gyntaf i reoli Teyrnas yr Iseldiroedd. Fel rhaglyw, Emma llywydodd dri chabinet ac roedd hefyd yn gyfrifol am addysg ei merch. Ymddeolodd o'r rhaglywiaeth pan gyrhaeddodd Wilhelmina oed cyfreithiol yn 1898.

Ganwyd hi yn Bad Arolsen yn 1858 a bu farw yn Den Haag yn 1934. Roedd hi'n blentyn i George Victor a'r Dywysoges Helena o Nassau.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Emma o Waldeck a Pyrmont yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Y Dywysoges Charlotte o Prwsia

Roedd **y Dywysoges Charlotte o Prwsia** (24 Mehefin 1860 – 1 Hydref 1919) yn aelod o deulu frenhinol yr Almaen ac yn Dduges Saxe-Meiningen trwy briodas. Wedi'i geni i deulu brenhinol Prwsia, cafodd fywyd breintiedig. Yn adnabyddus am ei gwaith dyngarol, sefydlodd nifer o sefydliadau elusennol a chefnogodd achosion cymdeithasol yn ystod Y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd dylanwad Charlotte yn ymestyn y tu hwnt i'w statws brenhinol, gan iddi chwarae rhan arwyddocaol wrth wella bywydau'r rhai llai ffodus yn Saxe-Meiningen.

Ganwyd hi yn Neues Palais yn Potsdam yn 1860 a bu farw yn Baden-Baden yn 1919. Roedd hi'n blentyn i Friedrich III, ymerawdwr yr Almaen a Victoria, y Dywysoges Reiol. Priododd hi Bernhard III, Dug Saxe-Meiningen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Charlotte o Prwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Jadwiga Piłsudska

Roedd **Jadwiga Piłsudska** (28 Chwefror 1920 - 16 Tachwedd 2014) yn beilot o Wlad Pwyl a wasanaethodd yn y Llu Awyr Atodol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Bu’n gweithio fel pensaer i Gyngor Dinas Llundain ar ôl y rhyfel, cyn dychwelyd i Wlad Pwyl yn 1990. 

Ganwyd hi yn Warsaw yn 1920 a bu farw yn Warsaw yn 2014. Roedd hi'n blentyn i Józef Piłsudski ac Aleksandra Piłsudska. Priododd hi Andrzej Jaraczewski.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Jadwiga Piłsudska yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Chwaraewyr o Wlad Pwyl
Categori:Swyddogion milwrolo Wlad Pwyl
Categori:Penseiri o Wlad Pwyl
Categori:Awyrenwyr o Wlad Pwyl
Sophia o Nassau

**Sophia o Nassau** (9 Gorffennaf 1836 – 30 Rhagfyr 1913) oedd brenhines Sweden a Norwy. Bu'n frenhines Sweden am 35 mlynedd, yn fwycyfnod hirach na'i rhagflaenwyr. Hi hefyd yw'r fenyw ddiweddaraf i fod yn swyddogol yn Frenhines Weddw Sweden. Ar ôl i'r brenin gynnig, addysgwyd Sophia yn yr iaith Swedeg. Roedd hi'n ddisgybledig iawn gyda'i phlant, ac yn adnabyddus am ei ffydd Gristnogol gref. Roedd hi hefyd yn weithgar mewn gwaith elusennol. Treuliodd y teulu brenhinol eu hafau fel arfer ym Mhalas Drottningholm, a'u gaeafau yn Stockholm a Kristiania (Oslo bellach).

Ganwyd hi ym Mhalas Biebrich yn 1836 a bu farw yn Stockholm yn 1913. Roedd hi'n blentyn i Wilhelm I, Dug Nassau, a'r Dywysoges Pauline o Württemberg. Priododd hi Oscar II, brenin Sweden.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sophia o Nassau yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1836
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1913
Categori:Merched a aned yn y 1830au
Categori:Breninesau Ewrop
Louise o Orléans, brenhines Gwlad Belg

Ganed **Louise o Orléans** (3 Ebrill 1812 - 11 Hydref 1850) yn *Louise o Orléans*, yn aelod o Dŷ'r Orléans, ac felly roedd ganddi hawl i reng Tywysoges drwy Waed. Priododd y brenin Leopold I o Wlad Belg yn erbyn ei hewyllys, ond fe'i triniodd gyda pharch ac ystyriaeth, a daeth yn fuan i fod yn hapus yn y briodas. Yn fenyw swil, roedd yn well gan Louise fyw bywyd tawel wedi'i neilltuo i'w phlant, ond roedd yn mwynhau ambell ddawns fasgiau. Roedd hi hefyd yn fenyw elusennol iawn, yn aml yn ymweld â chartrefi'r rhai mewn angen ac yn rhoi cymorth ariannol iddynt. Yn ogystal â'i gwaith elusennol, roedd gan y Frenhines Louise ddiddordeb hefyd mewn materion gwleidyddol, ac roedd y Brenin Leopold yn aml yn ceisio ei chyngor ar faterion diplomyddol. Roedd gan y cwpl bedwar o blant gyda'i gilydd, gan gynnwys Leopold II o Wlad Belg a'r Ymerodres Carlota o Fecsico.

Ganwyd hi yn Palermo yn 1812 a bu farw yn Oostende yn 1850. Roedd hi'n blentyn i Louis Philippe I a Maria Amalia o Napoli a Sisili.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Louise o Orléans yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Dyfrlliw-wyr
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Hannah Callowhill Penn

Roedd **Hannah Callowhill Penn** (11 Chwefror 1671 - 20 Rhagfyr 1726) yn wraig i William Penn, sylfaenydd Pennsylvania. Gwasanaethodd fel dirprwy lywodraethwr y wladfa o 1718 i 1727. yn 1984, ar ôl ei marwolaeth, rhoddwyd statws Dinesydd Anrhydeddus yr Unol Daleithiau iddi gan Ddeddf Gyngres. Anrhydeddwyd hi â nifer o strydoedd ac adeiladau sy'n cadw ei henw, gan gynnwys ysgol ganol yn Efrog, Pennsylvania.

Ganwyd hi ym Mryste yn 1671 a bu farw yn Llundain yn 1726. Roedd hi'n blentyn i Thomas Callowhill a Hannah Hollister. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Hannah Callowhill Penn yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1671
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1726
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Eavan Boland

Bardd o Iwerddon ac athro llenyddiaeth Saesneg oedd **Eavan Boland** (24 Medi 1944 - 27 Ebrill 2020). Roedd ei gwaith yn aml yn archwilio profiadau merched a rôl merched yn hanes a diwylliant Iwerddon. Roedd yn ffigwr blaenllaw ym myd barddoniaeth Wyddelig a derbyniodd nifer o wobrau ac anrhydeddau am ei gwaith.

Ganwyd hi yn Nulyn yn 1944 a bu farw yn Ddulyn. Roedd hi'n blentyn i Frederick Boland.

## Archifau
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cadw archifau sy'n ymwneud â Eavan Boland.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Academyddion Prifysgol Stanford
Categori:Academyddion benywaidd o Iwerddon
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Beirdd benywaidd o Iwerddon
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl a aned yn Nulyn
Categori:Pobl fu farw yn Nulyn
Augusta o Saxe-Weimar-Eisenach

**Augusta o Saxe-Weimar-Eisenach** (30 Medi 1811 - 7 Ionawr 1890) oedd Brenhines Prwsia a'r Ymerodres o'r Almaen cyntaf. Roedd gan Augusta ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth ac roedd yn gobeithio am briodas hapus yn fwy na dim. Fodd bynnag, diflasodd ar sobrwydd milwrol llys Prwsia. yn 1848, ffodd hi a’i gŵr, Wilhelm I, i Lundain pan gyhuddwyd Wilhelm o dywallt gwaed yn chwyldro’r mis Mawrth yn Berlin.

Ganwyd hi yn Weimar yn 1811 a bu farw ym Merlin yn 1890. Roedd hi'n blentyn i Charles Frederick, Archddug Saxe-Weimar-Eisenach a Maria Pavlovna o Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Augusta o Saxe-Weimar-Eisenach yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Ymerodresau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau
Maria Anna o Neuburg

Tywysoges o'r Almaen oedd **Maria Anna o Neuburg** (28 Hydref 1667 - 16 Gorffennaf 1740) a ddaeth yn Cymar-brenhines Sbaen pan briododd Siarl II, yr ymerawdwr Habsburg olaf. Cryfhaodd ei phriodas y cysylltiadau rhwng Habsburgiaid Sbaen ac Awstria ond ni chawsant etifedd. Roedd Maria Anna yn adnabyddus am ei duwioldeb a'i dylanwad ar bolisïau crefyddol ei gŵr. Ar ôl marwolaeth Siarl II, bu'n byw yn Sbaen gan cefnogi achosion elusennol a chrefyddol. Mae ei hetifeddiaeth yn cynnwys ei chyfraniadau i hanes llinach Habsburg a’i rôl yn meithrin Catholigiaeth o fewn yr ymerodraeth.

Ganwyd hi ym Mhalas Benrath yn 1667 a bu farw yn Guadalajara yn 1740. Roedd hi'n blentyn i Philip William, Etholydd Palatin a Landgravine Elisabeth Amalie o Hesse-Darmstadt.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Anna o Neuburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1667
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1740
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Gwleidyddion
Giovanna I, brenhines Napoli

**Giovanna I** (1326 – 27 Gorffennaf 1382) oedd brenhines Napoli ac iarlles Profens a Forcalquier o 1343 i 1382. Roedd hi hefyd yn dywysoges Achaea o 1373 i 1381. Bu farw ei phlant i gyd o'i blaen, felly ei hetifedd oedd disgynyddion ei hunig chwaer Maria. Mewn ymgais i gymodi â changen Durazzo a sicrhau ei olyniaeth, trefnodd Giovanna briodas ei nith Margarita o Durazzo gyda'i chefnder cyntaf (ac ail gefnder Giovanna) Carlo o Durazzo. Yn y pen draw, cipiodd Carlo Giovanna a'i charcharu, a gorchmynnodd ei llofruddio ar 27 Gorffennaf 1382.

Ganwyd hi yn Napoli yn 1326 a bu farw ym Muro Lucano yn 1382. Roedd hi'n blentyn i Carlo, dug Calabria, a'i wraig a Marie o Valois. Priododd hi'r Tywysog András o Hwngari, yna Luigi, tywysog Taranto, wedyn Jaume IV (ymhonwr i orsedd Majorca) ac yn olaf Otto, dug Braunschweig-Grubenhagen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Giovanna yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1326
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1382
Categori:Merched y 14eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Y Dywysoges Lalla Aicha o Foroco

Roedd **y Dywysoges Lalla Aicha o Foroco** (17 Mehefin 1930 – 4 Medi 2011) yn frenhines o Foroco. Chwaraeodd ran arwyddocaol yng nghymdeithas a diwylliant Moroco, gan eiriol dros hawliau menywod ac addysg. Roedd gan Lalla Aicha amryw o swyddi diplomyddol ac roedd yn llysgennad Moroco i'r Deyrnas Gyfunol. Enillodd ei hymrwymiad i ddyngarwch a chadwraeth ddiwylliannol gydnabyddiaeth ryngwladol iddi. Roedd ymroddiad Lalla Aicha i rymuso menywod a'i chyfraniadau i ddiplomyddiaeth a diwylliant Moroco yn ei gwneud yn ffigwr uchel ei pharch.

Ganwyd hi yn Rabat yn 1930 a bu farw yn Rabat yn 2011. Roedd hi'n blentyn i Mohammed V, brenin Moroco, a Lalla Abla bint Tahar. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Lalla Aicha o Foroco yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Tywysogesau
Categori:Diplomyddion o Foroco
Vera Michurina-Samoilova

Actores lwyfan Rwsiaidd a Sofietaidd oedd **Vera Michurina-Samoilova** (17 Mai 1866 - 2 Tachwedd 1948). Ymddangosodd am y tro cyntaf yn 1886 ac ymddangosodd yn aml yn Theatr Alexandrinsky. Ymhlith ei rolau nodedig roedd Reneve yn *Light Without Heat*, Natalia Petrovna yn *A Month in the Country*, Ranevskaia yn *The Cherry Orchard*, a Lady Milford yn *Intrigue and Love*. 
Digwyddodd Chwyldro Hydref 1917 a sefydlu'r Undeb Sofietaidd pan oedd Michurina-Samoilova ychydig dros 50 oed. Roedd ei rolau nodedig yn Rwsia Sofietaidd yn cynnwys Zvezdintseva yn ''The Fruits of Enlightenment ', Khlestova yn *Woe from Wit* , Polina Bardina yn *Enemies*, a Gurmyzhskaya yn *The Forest*. Yn ystod y Gwarchae ar Leningrad, arhosodd yn y ddinas; roedd hi'n 75 erbyn hynny ac nid oedd ei hiechyd yn caniatáu iddi ddianc. Yn ystod y gwarchae cymerodd ran yn y gwrthwynebiad diwylliannol.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1866 a bu farw yn St Petersburg yn 1948. Roedd hi'n blentyn i Arkady Michurin a Vera Samoylova.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Vera Michurina-Samoilova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Actorion
Categori:Actorion theatr
Abigail Adams

**Abigail Adams** (22 Tachwedd 1744 - 28 Hydref 1818) oedd gwraig John Adams, ail arlywydd yr Unol Daleithiau. Hi hefyd oedd mam John Quincy Adams, y chweched arlywydd. Yn ddynes hynod ddeallus ac addysgedig, mae hi’n fwyaf adnabyddus am y llythyrau niferus a ysgrifennodd at ei gŵr tra a oedd i ffwrdd ar fusnes gwleidyddol. Mae'r llythyrau hyn yn rhoi cipolwg gwerthfawr ar ffrynt cartref Rhyfel Annibyniaeth America, yn ogystal â'r trafodaethau deallusol am lywodraeth a gwleidyddiaeth y bu hi a John yn ymwneud â nhw. Roedd Adams hefyd yn gynghorydd ariannol pwysig i'w gŵr, ac mae'n cael y clod am helpu i ddiogelu'r teulu trwy fuddsoddiadau doeth.

Ganwyd hi yn Weymouth, Massachusetts yn 1744 a bu farw yn Quincy, Massachusetts yn 1818. Roedd hi'n blentyn i William Smith ac Elizabeth Quincy.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Abigail Adams yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1744
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1818
Categori:Merched y 18fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Kathleen Kenyon

Archaeolegydd o Loegr oedd **Kathleen Kenyon** (5 Ionawr 1906 - 24 Awst 1978) a arweiniodd gloddfeydd ar safle hynafol Jericho o 1952 hyd 1958. Ystyrir hi'n un o archaeolegwyr mwyaf dylanwadol yr 20g. Gwasanaethodd Kenyon hefyd fel Pennaeth Coleg Sant Huw, Rhydychen o 1962 i 1973.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1906 a bu farw yn Wrecsam yn 1978. Roedd hi'n blentyn i Frederic G. Kenyon ac Amy Hunt.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kathleen Kenyon yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Archaeolegwyr o Loegr
Lucy Webb Hayes

Lucy Webb Hayes''' (28 Awst 1831 - 25 Mehefin 1889) oedd gwraig yr Arlywydd Rutherford B. Hayes a gwasanaethodd fel Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1877 i 1881. Hi oedd y wraig gyntaf i gael gradd coleg, ac roedd yn adnabyddus am ei harddull egalitaraidd pan oedd yn croesawu pobl. Yn eiriolwr dros Americanwyr Affricanaidd, gwahoddodd y cerddor proffesiynol Affricanaidd-Americanaidd cyntaf i berfformio yn y Tŷ Gwyn. Roedd Lucy hefyd yn gefnogwr i’r mudiad dirwest, er yn groes i’r gred boblogaidd, ei gŵr oedd oedd yr un i gwahardd alcohol o’r Tŷ Gwyn.

Ganwyd hi yn Chillicothe, Ohio yn 1831 a bu farw yn Fremont, Ohio yn 1889. Roedd hi'n blentyn i James Webb a Maria Cook.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Lucy Webb Hayes yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Merched a aned yn y 1830au
Categori:Gwleidyddion
Barbara o Bortiwgal

Roedd **Barbara o Bortiwgal** (4 Rhagfyr 1711 – 27 Awst 1758) yn dywysoges o Bortiwgal ac yn frenhines Sbaen trwy briodas. Chwaraeai offeryn llawfwrdd yn ddawnus iawn a hi oedd unig ddisgybl Domenico Scarlatti, yr harpsicordydd a chyfansoddwr enwog. Yn ddiweddarach, daeth ei gŵr i rannu ei angerdd am gerddoriaeth.

Ganwyd hi yn Lisbon yn 1711 a bu farw yn Aranjuez yn 1758. Roedd hi'n blentyn i João V, brenin Portiwgal, a Maria Anna o Awstria. Priododd hi Fernando VI, brenin Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Barbara o Bortiwgal yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1711
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1758
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Infantas Portiwgal
Categori:Cyfansoddwyr
Maria Amalie o Sacsoni, duges Zweibrücken

Tywysoges o'r Almaen oedd **Maria Amalie o Sacsoni** (26 Medi 1757 – 20 Ebrill 1831).
Ganwyd hi yn Dresden yn 1757 a bu farw yn Neuburg an der Donau yn 1831. Roedd hi'n blentyn i Friedrich Christian, etholydd Sacsoni, a Maria Antonia o Fafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Amalie yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Y Dywysoges Stéphanie o Wlad Belg

Tywysoges Coron Awstria trwy briodas â'r Tywysog Rudolf oedd **Y Dywysoges Stéphanie o Wlad Belg** (21 Mai 1864 - 23 Awst 1945). Cafodd ei magu ym Mrwsel. Derbyniodd addysg elfennol a dysgodd ieithoedd amrywiol gan gynnwys Ffrangeg, Saesneg, Almaeneg, Iseldireg a Hwngareg. Yn 1881, priododd Rudolf mewn seremoni moethus a fynychwyd gan dywysogion tramor ac aelodau o'r teulu imperialaidd.

Ganwyd hi ym Mrwsel yn 1864 a bu farw yn Pannonhalma yn 1945. Roedd hi'n blentyn i Leopold II, brenin Gwlad Belg a Marie Henriette o Awstria. Priododd hi Rudolf, Tywysog Coronog Awstria yn 1881 ac yna Elemér Lónyay ym Mawrth 1900.

Enwyd Place Stéphanie ym Mrwsel ar ei hôl. Enwyd Place Stéphanie ym Mrwsel ar ei hôl. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Stefanie o Wlad Belg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Merched o Wlad Belg
Categori:Llenorion
Categori:Dyddiadurwyr
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau
Anne o Bohemia a Hwngari

Roedd **Anne o Bohemia a Hwngari** (hefyd: **Anna Jagellonica**) (23 Gorffennaf 1503 - 27 Ionawr 1547) yn frenhines ac archdduges a oedd yn briod â'r Brenin Ferdinand I. Yn ddiweddarach, adnabyddid ef fel 'Ymerawdwr Glân Rhufeinig'. Roedd hi'n enwog am ei helusen a'i doethineb. Adeiladwyd y Belvedere, adeilad hardd yn Prag, iddi ar dir Castell Prague.

Ganwyd hi yn Buda yn 1503 a bu farw yn Prag yn 1547. Roedd hi'n blentyn i Vladislaus II o Bohemia a Hwngari ac Anne o Foix-Candale.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anne o Bohemia a Hwngari yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1503
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1547
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau
Beatrice Straight

Roedd **Beatrice Straight** (2 Awst 1914 - 7 Ebrill 2001) yn actores o America a enillodd lawer o wobrau. Roedd hi'n byw am gyfnod yn Lloegr ond dychwelodd i'r Unol Daleithiau i wneud ei ymddangosiad cyntaf yn Broadway yn 1939. Roedd Straight yn aelod o'r Actors Studio ac yn gweithio'n anaml ym myd y ffilm. Mae'n cael ei chofio orau am ei rôl fel gwraig ddinistriol yn wynebu anffyddlondeb ei gŵr yn *Network* (1976). Ymddangosiad ffilm arall a welwyd yn eang oedd yn y ffilm *Poltergeist* (1982). Cafodd Straight ysgariad oddi wrth ei gŵr cyntaf yn 1949 a boddodd ei mab 7 oed o’r briodas honno yn 1952.

Ganwyd hi yn Old Westbury, Efrog Newydd yn 1914 a bu farw yn Los Angeles yn 2001. Roedd hi'n blentyn i Willard Dickerman Straight a Dorothy Payne Whitney.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Beatrice Straight yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion teledu
Sophie o'r Iseldiroedd

Roedd y Frenhines '''Sophie o'r Iseldiroedd** (neu **Sophie o Württemberg''') (17 Mehefin 1818 - 3 Mehefin 1877) yn adnabyddus am ei safbwyntiau blaengar a rhyddfrydol, ac yn un a oedd yn gohebu â llawer o ddeallusion enwog. Roedd hi a'i gŵr, William III o'r Iseldiroedd, ill dau, yn dymuno ysgaru ond ni allent oherwydd eu sefyllfa, felly yn lle hynny trigodd y ddau ar wahân tra'n parhau i fod yn briod yn ffurfiol. Roedd gan y Frenhines Sophie ddiddordeb mewn llawer o bethau, gan gynnwys hanes, gwyddoniaeth, ac amddiffyn anifeiliaid. Roedd hi hefyd yn gefnogwr dros hawliau menywod.

Ganwyd hi yn Stuttgart yn 1818 a bu farw yn Huis ten Bosch yn 1877. Roedd hi'n blentyn i Wilhelm I o Württemberg a Catherine Pavlovna o Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sophie o'r Iseldiroedd yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Elizabeth Cady Stanton

Roedd **Elizabeth Cady Stanton** (12 Tachwedd 1815 - 26 Hydref 1902) yn ffeminydd o America a diwygiwr cymdeithasol. Roedd yn ffigwr blaenllaw yn y mudiad hawliau menywod cynnar, a chwaraeodd ran ganolog yng Nghonfensiwn Seneca Falls 1848, y confensiwn hawliau menywod cyntaf, a'r *National Woman Suffrage Association*, sefydliad a lansiwyd yn1869. Ysgrifennodd hefyd y *Declaration of Sentiments*, dogfen a oedd yn galw am hawliau cyfartal i fenywod. Parhaodd Stanton i ymladd dros hawliau menywod trwy gydol ei bywyd, a helpodd ei gwaith i baratoi'r ffordd ar gyfer hynt y 'Pedwerydd Gwelliant ar Bymtheg', a roddodd yr hawl i fenywod bleidleisio, yn America.

Ganwyd hi yn Johnstown, Efrog Newydd yn 1815 a bu farw yn Ddinas Efrog Newydd yn 1902. Roedd hi'n blentyn i Daniel Cady a Margaret Livingston. Priododd hi Henry Brewster Stanton.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elizabeth Cady Stanton yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1902
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion
Maria Pavlovna o Rwsia

Roedd gan **Maria Pavlovna o Rwsia** (4 Chwefror 1786 - 11 Mehefin 1859) ddiddordeb mewn celf a gwyddoniaeth a chynhaliodd nosweithiau llenyddol yn ei llys lle roedd ysgolheigion yn rhoi darlithoedd ar bynciau amrywiol. Yn ddiweddarach, daeth yn Archdduges Saxe-Weimar-Eisenach pan briododd Charles Frederick o Saxe-Weimar-Eisenach (1783–1853). Chwaraeodd ran allweddol hefyd yn sefydlu Sefydliad Falk yn Weimar. Yn ei blynyddoedd olaf, yn 1842, gwahoddodd Franz Liszt i'w llys a'i benodi'n *Kapellmeister extraordinaire*.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1786 a bu farw yn Schloss Belvedere yn 1859. Roedd hi'n blentyn i Pawl I, tsar Rwsia a Maria Feodorovna.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Pavlovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Merched y 18fed ganrif
Maria Christina, Duges Teschen

Roedd **Maria Christina, Duges Teschen** (Maria Christina Johanna Josepha Antonia) (13 Mai 1742 - 24 Mehefin 1798) yn archdduges o Awstria a thywysoges Habsburg. Roedd hi'n adnabyddus am ei nawdd i'r celfyddydau a'i chyfraniadau i fywyd diwylliannol Awstria yn ystod cyfnod Yr Oleuedigaeth. Cefnogodd artistiaid fel Mozart a Josef Haydn a sefydlodd gasgliadau celf sylweddol. Arweiniodd ei hymroddiad i addysg at greu Amgueddfa Albertina yn Fienna. Estynnodd dylanwad Maria Christina i faterion gwleidyddol, gan wasanaethu fel rhaglyw yn ystod absenoldeb ei gŵr. Mae ei hetifeddiaeth yn cwmpasu ei chyfraniadau i gelf, diwylliant, a llywodraethu yn Awstria y 18g.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1742 a bu farw yn Fienna yn 1798. Roedd hi'n blentyn i Ffransis I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Maria Theresa. Priododd hi Albert Casimir, Dug Teschen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Christina, Duges Teschen yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1742
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1798
Categori:Merched y 18fed ganrif
Marie-José o Wlad Belg

Brenhines olaf yr Eidal oedd **Marie-José o Wlad Belg** (4 Awst 1906 – 27 Ionawr 2001) a oedd yn briod â'r Brenin Umberto II, ac roedd gan y pâr priod bedwar o blant. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ceisiodd Marie-José drefnu cytundeb heddwch ar wahân rhwng yr Eidal a'r Unol Daleithiau, ond bu ei hymdrechion yn aflwyddiannus. Ar ôl y rhyfel, diddymwyd Brenhiniaeth yr Eidal, ac aeth Marie-José a'i theulu'n alltud.

Ganwyd hi yn Oostende yn 1906 a bu farw yn Thônex yn 2001. Roedd hi'n blentyn i Albert I, brenin Gwlad Belg, ac Elisabeth o Fafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie José o Gwlad Belg yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Caroline o Baden

Tywysoges o'r Almaen a ddaeth yn Frenhines Bafaria oedd **Caroline o Baden** (Almaeneg: Friederike Karoline Wilhelmine von Baden) (13 Gorffennaf 1776 - 13 Tachwedd 1841). Fel Brenhines Gydweddog, roedd hi'n adnabyddus am ei nawdd i ddiwylliant a'i chefnogaeth i'r celfyddydau. Chwaraeodd Caroline rôl arwyddocaol yn hyrwyddo llenyddiaeth a cherddoriaeth yr Almaen yn gynnar yn y 19g, gan feithrin awyrgylch diwylliannol bywiog yn Bafaria. Roedd hi hefyd yn ymwneud â gwaith elusennol, yn enwedig yn ystod Rhyfeloedd Napoleon.

Ganwyd hi yn Karlsruhe yn 1776 a bu farw ym München yn 1841. Roedd hi'n blentyn i Charles Louis, Tywysog Etifeddol Baden ac Amalie Landgravine o Hesse-Darmstadt. Priododd hi Maximilian I Joseph o Fafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Caroline o Baden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Gyulli Mubaryakova

Actores Sofietaidd oedd **Gyulli Mubaryakova** (9 Medi 1936 - 20 Chwefror 2019). Arweiniodd Theatr Ddrama Bashkir a daeth yn *Artist y Bobl l* yn Yr Undeb Sofietaidd. yn 1978, ymddangosodd yn y ffilm o Rwsia *Ar Noson Diffyg y Lloer*. Roedd hi hefyd yn Athro Actio ac yn Cyfarwyddo yn Academi'r Celfyddydau, Talaith Ufa.

Ganwyd hi yn Ufa yn 1936 a bu farw yn Ufa yn 2019. Roedd hi'n blentyn i Arslan Mubaryakov a Ragida Yanbulatova. Priododd hi Rafael Akhmetsafovich Safin.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Gyulli Mubaryakova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Amélie o Leuchtenberg

Tywysoges o'r Almaen oedd **Amélie o Leuchtenberg** (31 Gorffennaf 1812 – 26 Ionawr 1873) a ddaeth yn Ymerodres Brasil trwy ei phriodas â'r Ymerawdwr Pedro I. Chwaraeodd ran arwyddocaol yn llys imperialaidd Brasil ac roedd yn adnabyddus am ei hymdrechion dyngarol, yn enwedig wrth gefnogi achos diddymu caethwasiaeth. Ar ôl ymddiswyddiad ei gŵr, dychwelodd Amélie i Ewrop a pharhaodd yn weithgar mewn gwaith cymdeithasol ac elusennol. Mae ei hetifeddiaeth yn cynnwys ei chyfraniadau i gymdeithas Brasil a'i hymdrechion i wella cyflwr caethweision.

Ganwyd hi ym Milan yn 1812 a bu farw yn Lisbon yn 1873.
Roedd yn wyres i Joséphine de Beauharnais, ymerodres Ffrainc (a gwraig Napoleon). Ei thad Eugène de Beauharnais, Dug Leuchtenberg, oedd unig fab yr Ymerodres Joséphine gyda'i gŵr cyntaf, Alexandre de Beauharnais. Mam y Dywysoges Amélie oedd y Dywysoges Auguste, merch Maximilian I, brenin Bafaria. Roedd Napoleon III, ymerawdwr Ffrainc, yn gefnder i Amélie.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Caethwasiaeth
Categori:Tywysogesau
Categori:Ymerodresau
Duges Fawreddog Anastasia Nikolaevna o Rwsia

**Duges Fawreddog Anastasia Nikolaevna o Rwsia** (Rwsieg y Gorllewin: Anastasiya Nikolaevna Romanova; 5 Mehefin 1901 – 17 Gorffennaf 1918) oedd merch ieuengaf Niclas II, tsar Rwsia, rheolwr olaf Ymerodraeth Rwsia. Cafodd ei llofruddio gyda'i theulu gan y Bolsieficiaid ar 17 Gorffennaf 1918, yn Ekaterinburg, Rwsia.
Roedd Anastasia yn chwaer iau i'r Uwch-Ddugesau Olga, Tatiana, a Maria, ac roedd yn chwaer hynaf i Alexei Nikolaevich, Tsarevich o Rwsia.

Ganwyd hi yn Petergof yn 1901 a bu farw yn Ipatiev House yn 1918.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Duges Fawreddog Anastasia Nikolaevna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1918
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Romy Schneider

Actores o'r Almaen oedd **Romy Schneider** (23 Medi 1938 - 29 Mai 1982) a oedd yn weithgar yn y 1950au a'r 1960au. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei phortread o'r Ymerodres Elisabeth o Awstria yn y ffilm *Sissi* (1955) a'i dau ddilyniant. Penderfynodd Schneider fyw a gweithio yn Ffrainc, lle enillodd ddiddordeb sawl cyfarwyddwr ffilm. Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau yn ystod y 1970au, gan gynnwys *Les Choses de la vie* (1970), *Max et les ferrailleurs* (1971), a *César et Rosalie* (1972). Enillodd Schneider Wobr César am ei pherfformiad yn *Une histoire simple* (1978).

Ganwyd hi yn Fienna yn 1938 a bu farw yn 7fed arrondissement Paris yn 1982. Roedd hi'n blentyn i Blaidd Albach-Retty a Magda Schneider. Priododd hi Harry Meyen a wedyn Daniel Biasini.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Romy Schneider yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion theatr
Mirabehn

Academydd ac ymgyrchydd o Loegr oedd **Mirabehn** (neu **Madeleine Slade**) (22 Tachwedd 1892 - 20 Gorffennaf 1982) a ddaeth yn ddisgybl i Mahatma Gandhi a neilltuodd ei bywyd i hyrwyddo egwyddorion Gandhi. Cafodd ei dylanwadu'n fawr gan gofiant Romain Rolland o Gandhi, a'i darbwyllodd i symud i India ac ymuno â'i ashram, un o'i lefydd aros. Treuliodd Mirabehn nifer o flynyddoedd yn India, yn gweithio ar hunangofiant Gandhi ac yn dysgu Hindi a Gwjarati. Yn y pen draw, mabwysiadodd ffordd syml o fyw yn unol ag athroniaeth Gandhi.

Ganwyd hi yn Surrey yn 1892 a bu farw yn Fienna yn 1982. Roedd hi'n blentyn i Edmond Slade a Florence Madelena Saunders.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mirabehn yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Ymgyrchwyr o Loegr
Categori:Ymgyrchwyr o India
Margaret Kennedy

Nofelydd a dramodydd o Loegr oedd **Margaret Kennedy** (23 Ebrill 1896 - 31 Gorffennaf 1967). Ei gwaith mwyaf adnabyddus yw *The Constant Nymph*, a addaswyd yn ddrama lwyddiannus ac a ffilmiwyd sawl tro hefyd. Roedd Kennedy yn awdur cynhyrchiol, ac ailargraffwyd ei nofelau yn 2011. Ysgrifennodd hefyd gofiant i Jane Austen ac astudiaeth o gelfyddyd ffuglen.

Ganwyd hi yn Hyde Park Gate yn 1896 a bu farw yn Y Deyrnas Unedig yn 1967. Roedd hi'n blentyn i Charles Moore Kennedy ac Elinor Edith Marwood. Priododd hi David Davies.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margaret Kennedy yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Sgriptwyr ffilm o Loegr
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Dramodwyr o Loegr
Eleonore o Awstria

Brenhines Gwlad Pwyl ac Archdduges Lithwania oedd **Eleonore o Awstria** (21 Mai 1653 – 17 Rhagfyr 1697). Yn ystod plentyndod ei mab, gweithredodd fel rhaglaw Dugiaeth Lorraine, yn ei le. Roedd Eleonore yn cael ei hystyried yn fodel o wraig briod dda, yn gefnogol a theyrngar i'w gŵr. Dysgodd Bwyleg, er bod yn well ganddi Ladin, a daeth gyda'i gŵr ar ei deithiau swyddogol o amgylch Gwlad Pwyl.

Ganwyd hi yn Regensburg yn 1653 a bu farw yn Fienna yn 1697. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand III, Ymerawdwr Glân Rhufeinig ac Eleonora Gonzaga. Priododd hi Michał Korybut Wiśniowiecki ac wedyn Siarl V, Dug Lorraine.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eleonore yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1653
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1697
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Awstria
Jane Wyatt

Roedd **Jane Wyatt** (12 Awst 1910 - 20 Hydref 2006) yn actores o America sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl yn y ffilm *Lost Horizon* yn 1937. Roedd hi hefyd yn wrthwynebydd lleisiol i'r Seneddwr Joseph McCarthy ac yn eiriolwr dros y ffydd Gatholig. Dioddefodd Wyatt strôc ysgafn yn y 1990au ond gwellodd a bu fyw am rai blynyddoedd wedyn.

Ganwyd hi ym Mahwah, New Jersey yn 1910 a bu farw yn Bel Air yn 2006. Roedd hi'n blentyn i Christopher Billopp Wyatt ac Ewphemia Wyatt. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Jane Wyatt yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion teledu
Categori:Actorion ffilm
Juliette Gordon Low

Sylfaenydd y Girl Scouts yr Unol Daleithiau oedd **Juliette Gordon Low** (31 Hydref 1860 - 17 Ionawr 1927). Cafodd ei hysbrydoli gan waith y Barwn Baden-Powell, ac ymunodd â mudiad y Girl Guides yn Lloegr. yn 1912, dychwelodd i'r Unol Daleithiau a sefydlodd grŵp o'r Girl Guides cyntaf yn Savannah, Georgia. yn 1915, daeth Girl Guides yr Unol Daleithiau i gael eu hadnabod fel y Girl Scouts, a Juliette Gordon Low oedd yr arweinydd cyntaf. Parhaodd yn weithgar dros yr achos hyd at ei marwolaeth yn 1927.

Ganwyd hi yn Savannah, Georgia yn 1860 a bu farw yn Savannah, Georgia yn 1927. Roedd hi'n blentyn i William Washington Gordon II ac Eleanor Lytle Kinzie Gordon.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Juliette Gordon Low yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr o'r Unol Daleithiau
Y Dywysoges Helena Victoria o Schleswig-Holstein

Roedd **Y Dywysoges Helena Victoria o Schleswig-Holstein** (Victoria Louise Sophia Augusta Amelia Helena; 3 Mai 1870 – 13 Mawrth 1948) yn dywysoges o'r Almaen ac yn wyres i'r Frenhines Fictoria o Loegr. Er gwaethaf iddi gael ei geni i'r teulu brenhinol, nid oedd gan Helena Victoria ran amlwg yn nheuluoedd brenhinol Lloegr na'r Almaen. Bu’n byw bywyd gweddol dawel ond roedd yn adnabyddus am ei gwaith elusennol, yn enwedig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, pan wasanaethodd fel nyrs. Fe'i cofir yn bennaf am ei hymroddiad i elusennau dyngarol.

Ganwyd hi yn Frogmore House yn 1870 a bu farw yn Llundain yn 1948. Roedd hi'n blentyn i'r Tywysog Christian o Schleswig-Holstein a'r Dywysoges Helena o'r Deyrnas Unedig. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Helena Victoria o Schleswig-Holstein yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau Lloegr