2014

20g - **21g** - 22g
1960au 1970au 1980au 1990au 2000au - **2010au** - 2020au 2030au 2040au 2050au 2060au
2009 2010 2011 2012 2013 - **2014** - 2015 2016 2017 2018 2019

Yn 2014 cafwyd ymchwydd yn yr epidemig Ebola Gorllewin Affrica, a ddechreuodd yn 2013, gan ddod yr achos mwyaf eang o firws Ebola yn hanes dynoliaeth, gan arwain at 28,646 o heintiau wedi'u cadarnhau a 11,323 o farwolaethau, yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd. Datganwyd fod yr afiechyd yn Argyfwng Iechyd Cyhoeddus yn Awst. Achosodd y firws aflonyddwch economaidd-gymdeithasol mawr yn y rhanbarth, yn bennaf yn Gini, Liberia a Sierra Leone. Roedd pryderon iechyd nodedig eraill yn 2014 yn cynnwys cynnydd sylweddol mewn achosion polio ym Mhacistan.

Daeth cynnydd yn y mudiad eithafol ISIS yn argyfwng daearwleidyddol mawr yn 2014 ar ôl i'r grŵp ddatgan califfad byd-eang a lansio troseddau dinistriol yn Irac a Syria. Ysgogodd cyflafan Camp Speicher lle llofruddiodd y Wladwriaeth Islamaidd 1,566 o gadetiaid Awyrlu Shia Irac a Chwymp Mosul, ail ddinas fwyaf Irac, ymyrraeth filwrol dan arweiniad yr Unol Daleithiau, ymateb a fyddai'n troi'n fyd-eang yn ddiweddarach. Denodd ISIS filoedd o ymladdwyr tramor o bob rhan o'r byd i ymuno â'u byddin. Arweiniodd ISIS at ddadleoli enfawr yn Irac a Syria, gan greu argyfwng dyngarol mawr i filiynau o bobl . 

Gwrthdaro nodedig arall oedd Rhyfel Gaza 2014, a ddechreuwyd gan Israel 26 diwrnod ar ôl i dri o bobl ifanc Israel gael eu lladd yn y Lan Orllewinol. Tyfodd ymateb Israel yn ymosodiad ar raddfa fawr, a enwyd yn "Operation Protective Edge" ymladd dwys, gyda'r Israeliaid yn bomio o awyrenau  gan ladd 2,310 (70% yn sifiliaid) ac anafu 10,626 o Balesteiniaid. Daeth y gwrthdaro i ben ar Awst 26, 2014, ar ôl i gytundeb cadoediad a drefnwyd gan yr Aifft ddod i rym.
----

## Digwyddiadau 
### Ionawr
*1 Ionawr - Yr ewro'n dod yn arian cyfred swyddogol yn Latfia.
*2 Ionawr - Ole Gunnar Solskjær yn dod yn rheolwr newydd ar G.P.D. Dinas Caerdydd

### Chwefror
*1 Chwefror - Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2014 yn dechrau.
*7-23 Chwefror - Gemau Olympaidd y Gaeaf 2014 yn Sochi, Rwsia.

### Mawrth
*13 Mawrth -  Dafydd Elis-Thomas yn cael ei ddiswyddo fel Cadeirydd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad.  Dywedodd Leanne Wood, arweinydd y Blaid: "Roedd Plaid Cymru wedi ceisio tynnu sylw, dros y penwythnos, at y peryglon oedd yn wynebu Cymru gan UKIP, gan ein bod yn credu yn sylfaenol ac yn ddiffuant nad yw eu gwleidyddiaeth a'u polisïau er y budd gorau i bobl ein cymunedau. Fe benderfynodd Dafydd Elis-Thomas wrthwynebu'r safiad hwn yn gyhoeddus heb godi unrhyw bryderon ymlaen llaw."

### Ebrill
*22 Ebrill - Ryan Giggs yn dod yn rheolwr Manchester United F.C., swydd dros dro.

### Mai
### Mehefin
*12 Mehefin-13 Gorffennaf - Cwpan y Byd Pêl-droed 2014 yn Brasil. 
*19 Mehefin - Felipe VI yn dod yn frenin Sbaen.

### Gorffennaf
*8 Gorffennaf - Lansio'r Ymosodiad Israel ar Lain Gaza 2014; bu farw tua 2,200 gyda 70% yn sifiliaid.
*15 Gorffennaf - Stephen Crabb yn cael ei benodi'n Ysgrifennydd Gwladol Cymru.
*23 Gorffennaf i 3 Awst) - Gemau'r Gymanwlad yn Glasgow, Yr Alban

### Awst
*2-9 Awst - Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Gâr 2014

### Medi
*4-5 Medi - Uwchgynhadledd NATO, 2014
*18 Medi - Refferendwm annibyniaeth i'r Alban:  roedd 1,617,989 (44.7%) o blaid a 2,001,926 (55.3%) yn erbyn. Pleidleisiodd 71% o bobl ifanc 16-17 oed dros annibyniaeth.

### Hydref
*19 Hydref – Pab Pawl VI yn cafodd ei sancteiddiad gan yr Eglwys Rufain.

### Tachwedd
*9 Tachwedd - Refferendwm ar Annibyniaeth Catalwnia 2014: Pleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynnol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais.

### Rhagfyr
*16 Rhagfyr - Cyflafan ysgol Peshawar: ymosododd saith aelod o'r Taleban Pacistanaidd â gynnau ar ysgol yn ninas Peshawar, Pacistan, gan ladd 132 o blant a naw oedolyn.

## Genedigaethau 
*20 Chwefror - Tywysoges Leonore, merch Tywysoges Madeleine o Sweden

## Marwolaethau 
*2 Ionawr - Elizabeth Jane Howard, nofelydd, 90
* 5 Ionawr - Eusébio, pêl-droediwr, 71
*11 Ionawr - Ariel Sharon, gwleidydd, 85
*12 Chwefror - Anne-Marie Caffort Ernst, arlunydd, 87
*20 Ionawr - Claudio Abbado, arweinydd cerddorfa, 80
*27 Ionawr - Pete Seeger, canwr, 94
*28 Ionawr - Nigel Jenkins, bardd, 64
*2 Chwefror - Philip Seymour Hoffman, actor, 46
*8 Chwefror - Bernard Hedges, cricedwr, 86
*10 Chwefror - Shirley Temple, actores, 85
*14 Mawrth
**Tony Benn, gwleidydd, 88
**Rhona Brown, arlunydd, 91
*6 Ebrill - Mickey Rooney, actor, 93
*17 Ebrill - Gabriel García Márquez, llenor, 87
*29 Ebrill - Bob Hoskins, actor, 71
*6 Mai - Leslie Thomas, nofelydd, 83
*12 Mai - H. R. Giger, artist, 74
*28 Mai - Maya Angelou, bardd, 86
*24 Mehefin - Eli Wallach, actor, 98
*27 Mehefin - Bobby Womack, canwr, 70
*7 Gorffennaf
**Alfredo Di Stefano, pêl-droediwr, 88
**Eduard Shevardnadze, gwleidydd, 86
*13 Gorffennaf
**Nadine Gordimer, llenor, 90
**Lorin Maazel, arweinydd cerddorfa, 84
*15 Gorffennaf - Gerallt Lloyd Owen, bardd, 70
*11 Awst - Robin Williams, actor a comediwr, 63
*12 Awst - Lauren Bacall, actores, 89
*21 Awst - Albert Reynolds, gwleidydd, 81 
*22 Awst
**Catherine Serebriakoff, arlunydd, 101
**Lana Azarkh, arlunydd, 91
**Annelies Nelck, arlunydd, 89
**Joan Erbe, arlunydd, 88
* 4 Medi - Joan Rivers, actores, 81
* 12 Medi - Ian Paisley, gwleidydd, 88
*28 Medi - Dannie Abse, bardd, 91
* 17 Hydref - Daisuke Oku, pêl-droediwr, 38
* 19 Hydref - Stuart Gallacher, chwaraewr rygbi, 68
* 20 Hydref - Oscar de la Renta, dylunydd ffasiwn, 82
* 21 Hydref
**Gough Whitlam, Prif Weinidog Awstralia, 98
**Ben Bradlee, newyddiadurwr, 93
* 22 Hydref - Rhiannon Davies Jones, nofelydd, 92
* 23 Hydref - Alvin Stardust, canwr, 72
* 25 Hydref - Jack Bruce, cerddor, 71
*28 Hydref - Michael Sata, Arlywydd Sambia, 77
* 2 Tachwedd - Acker Bilk, cerddor, 85
* 27 Tachwedd
**P. D. James, nofelydd, 94
**Phillip Hughes, cricedwr, 25
*18 Rhagfyr - Mandy Rice-Davies, model, 70

## Cymry a fu farw yn 2014
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
?item wdt:P570 ?time0 .
FILTER ( ?time0 >= "2014-00-00T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "2014-12-32T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
{
 ?item wdt:P1532 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P39 ?sub0 .
 ?sub0 wdt:P1001 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P19 ?sub1 .
 ?sub1 wdt:P131 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P20 ?sub2 .
 ?sub2 wdt:P131 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P551 ?sub3 .
 ?sub3 wdt:P131 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P119 ?sub4 .
 ?sub4 wdt:P131 wd:Q25 .
} UNION {
 ?item wdt:P69 ?sub5 .
 ?sub5 wdt:P131 wd:Q25 .
} }
|sort=P570
|columns=P18:Portread,number:Rhif,label:enw llawn,P735:enw cyntaf,description:disgrifiad,P106:galwedigaeth,P21:rhyw,P69,P569:dyddiad geni,P570:dyddiad marw,P19:man geni
}}

## Y celfyddydau
### Cerddoriaeth 
*Karl Jenkins – *The Healer - A Cantata for St Luke*
*John Metcalf - *Under Milk Wood: An Opera*

## Eisteddfod Genedlaethol (Sir Gâr)
* **Cadair:** Ceri Wyn Jones
* **Coron:** Guto Dafydd
* **Medal Ryddiaeth:** Lleucu Roberts, *Saith Oes Efa* 
* **Gwobr Goffa Daniel Owen:** Lleucu Roberts, *Rhwng Edafedd*

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Isamu Akasaki, Hiroshi Amano a Shuji Nakamura
* **Cemeg:** Eric Betzig, Stefan Hell a W. E. Moerner
* **Meddygaeth:** John O'Keefe, May-Britt Moser ac Edvard Moser
* **Llenyddiaeth:** Patrick Modiano
* **Economeg:** Jean Tirole
* **Heddwch:** Kailash Satyarthi a Malala Yousafzai

## Cyfeiriadau