Siddhartha Gautama

[bawd|Siddhartha Gotama, Gandhara, [2g-3g, Amgueddfa Guimet, Paris]]
[bawd|200px|de|Y Bwdha yn cyrraedd [Parinirvana.]]

**Siddhārtha Gautama** (Sanscrit; Pali: **Siddhāttha Gotama**, hefyd **Shakyamuni**) oedd sylfaenydd crefydd Bwdhaeth. Er nad ef yw'r unig un a ystyrir yn Fwdha gan ddilynwyr Bwdhaeth, ystyrir mai ef yw prif Fwdha (Sammāsambuddha) yr oes bresennol, ac mae **Y Bwdha** fel rheol yn cyfeirio ato ef. Y farn gyffredinol yw iddo fyw o oddeutu 563 CC hyd 483 CC. 

Yn ôl y traddodiad, ganed ef yn Lumbini, sydd yn Nepal heddiw. Roedd ei dad, Suddhodana, yn frenin y Shakya. Proffwydodd y meudwy Asita y byddai'r blentyn un ai yn frenin mawr neu'n sant mawr. Pan oedd yn 16 oed priododd Yaśodharā (Pāli: Yasodharā), a chawsant fab, Rahula. Treuliodd Siddhartha 29 mlynedd yn y llys yn Kapilavastu, yn awr yn Nepal. 

Gan gofio'r broffwydoliaeth, gwnaeth ei dad ei orau i'w gadw rhag gweld unrhyw ddioddefaint, ond er gwaethaf ei ymdrechion gwelodd Siddhartha hen ŵr, gŵr clâf, corff marw yn pydru a mynach asetig. Gwnaeth hyn iddo adael y llys, a'i wraig a'i blentyn, ac aeth i Rajagaha i fyw bywyd asetig. 

Yn ddiweddarch, bu ef a pump cydymaith yn ymprydio nes iddo ddod yn agos at farwolaeth. Derbyniodd ychig o laeth gan ferch o'r pentref cyfagos, o'r enw Sujata, ac yna eisteddodd gan goeden Bodhi yn Bodh Gaya. Yno, cafodd Oleuedigaeth, gan ddod i ddeall achos dioddefaint dynol a sut i gael gwared ohono. 

Teithiodd i Sarnath ger Varanasi, lle traddododd ei bregeth gyntaf yn y Parc Ceirw. Tyfodd nifer ei ddisgyblion yn gyflym, ac am y 45 mlynedd oedd yn weddill o'i oes bu'n teithio o gwmpas gogledd India yn egluro ei ddysgeidiaeth. Sefydlodd y *Sangha*, cymuned o fynachod a lleianod. Ei brif ddisgyblion oedd Sariputta, Mahamoggallana, Mahakasyapa, Ananda ac Anuruddha. Pan yn 80 oed, cyhoeddodd ei fod ar fin myned i Parinirvana. Bu farw yn Kuśināra (Pāli: Kusināra), gan ddweud wrth ei ddisgyblion am beidio dilyn arweinydd, ond yn hytach ddilyn ei ddysgeidiaeth, y dharma. 

## Oleuadigaeth y Bwdha 
Cyn ei oleuedigaeth gwyrddir y Bwdha fel Siddharta Gautama, mab Maya a Shuddhodana y wnaeth byw yn Lumbini, India. Wnaeth byw bywyd moethus, ond pan oeddent yn 29 oed dechreuir meddwl am ei bwrpas. Gadawodd ei wraig a’I phlentyn I ffeindio ffordd arall o fyw. Ar ôl chwech mlynedd o ddilyn bywyd o hunan ddisgyblaeth lem sylweddolir ni ceir ei oleuadigo ganddo, ac felly rhoddir hyn lan ac teithir pellach. 

Cyrhaeddir Gautama dref Bohd Gaya yng Ngogledd India. Ar noson lleuad llawn eisteddir dan coeden bodhi, ac dewisir ni fyddent yn symud o safle yna tan cyrhaeddir oleuedigaeth (Nirvana/ safle ymenyddol). Dechreuir myfyrio, ac canolbwyntio ar y ffordd yr oeddent yn anadlu. Wrth iddo myfyrio wnaeth Siddharta gadael gyd o aflonyddiadau y tu allan fynd, ac atgofion o mwynhad y gorffennol. Canolbwyntir ei feddwl i ffeindio y wir amdano fywyd. 

Sylweddolir Gautama ei uchelgais o heddychiaeth perffaith. Nid yw oleuadigaeth yn medru cael ei ddisgrifio yn union efo eiriau, ond dwedir y digwyddir oleuedigaeth y Bwdha mewn pedwar cam.

Yn y cam cyntaf y mae Siddharta yn ddechrau meddwl am brofiadau y gorffennol. Roedd ei feddwl mor clir allai mynd arno i “superknowledges.” Dechreuir y cyntaf o rhain ar y noson cyntaf o dan y goeden. Sylweddolir fod pobol efo sawl bywydau wrth iddo cofio am bywydau cyn ei hun. Mae’r atgofion hon fel arfer i’w cloi mewn yr ymennydd. Wnaeth Siddharta cofio am miloedd o fywydau petai yr oedd yn ei ail fyw.

Derbynir Siddharta “superknowledge” arall yn yr ail rhan o’i oleuedigaeth. Gwelir sut yr oedd bodau yn cael ei ail eni yn ôl y gyfraith Karma. Ystyr Karma yw y syniad bydd bodau yn cael ei ail eni yn ôl sut yr oedd wedi byw yn ei fywydau cyn. Gwelir fod gweithredoedd da yn arwain y ffordd, at poenydio i heddychiaeth. Mae hyn yn y gallu i ymweld sut mae bodau eraill ( pobol ac anifeiliaid) yn ddatblygu a ddod i farwolaeth. Galwir y sgil hyn y llygad nefolaidd. Roedd Siddharta yn llawn dristwch i pob bodau y aeth trwy hyn tro ar ôl tro heb sylweddoli beth i wneud amdano.
Yn y trydydd rhan cafodd y “superknowledge” uchaf. Gwelir fod achos pob poen yw trachwant, sydd o ganlyniad o feddwl eich bod yn fwy bwysig nag eraill. Yn ôl stori, wnaeth Mara ceisio temtio Siddharta trwy ddangos ef ei ferched, edrychir Siddharta arno, ond ni teimlir unrhyw beth atynt, ni cafodd ei demtio ganddynt.
Trwy gwybodaeth hyn cafodd Gautama doethineb perffaith.

Yn olaf, daeth yn gwbl rhydd o feddwl mewn ffordd y daeth o unrhyw poen a ddioddefaint. Enw y rhyddid hyn yw Nirvana, cyrhaeddir yn union ar chodiad yr haul am chwech o’r gloch yn y bore. Felly yn trideg pump mlwydd oed daeth Siddharta Gautama y Bwdha – “the Supreme Enlighted One.” Roeddent wedi darganfod gwirionedd bywyd a chyrraedd Nirvana, heb unrhyw ddibyniaeth ar unigolyn arall.

Ar ôl cyrraedd yr oleuedigaeth wnaeth y Bwdha parhau i eistedd yn y hapusrwydd o Nirvana am sawl ddydd.

Categori:Bwdhaeth
Categori:Genedigaethau 563 CC
Categori:Marwolaethau 483 CC