Teth lwgu

Mae **teth gysur**, neu **teth lwgu** neu, ar lafar, **dymi** neu **swc-swc** yn cynnwys rhan sugno o rwber neu silicon, tarian blastig i atal y babi rhag llyncu'r deth, ac weithiau cylch i dynnu'r deth yn hawdd.

Mae yna wahanol fathau o dethi cysur: y siâp ceirios, y bwriedir iddo efelychu siâp y fron mor agos â phosibl, a'r un deintyddol, sy'n well ar gyfer y dannedd sydd i ddod. Ceir hefyd teth lwgu cryf ychwanegol ar gyfer babanod sydd eisoes â dannedd.

## Hanes
Soniwyd am deth lwgu am y tro cyntaf mewn llenyddiaeth feddygol ym 1473, yn cael eu disgrifio gan y meddyg Almaenig Bartholomäus Metlinger yn ei lyfr *Kinderbüchlein*, mewn rhifynnau diweddarach o'r enw *Regiment der jungen Kinder* ("Gofalu am Blant Ifanc").

Roedd y swc-swc yn ddatblygiad o fodrwyau dannedd caled, ond roeddent hefyd yn cymryd lle 'teth siwgr' meddalach, tethau siwgr neu garpiau siwgr ("suger rags") a oedd wedi cael eu defnyddio yn America'r 19g. Disgrifiodd awdur ym 1873 "deth siwgr" wedi'i wneud o "ddarn bach o hen liain" gyda "llwyaid o siwgr braidd yn dywodlyd yn ei ganol", "casglwyd ... mewn i belen fechan" gydag edau clymu'n dynn o'i gwmpas. Roedd carpiau gyda bwydydd wedi'u clymu y tu mewn hefyd yn cael eu rhoi i fabanod mewn sawl rhan o Ogledd Ewrop ac mewn mannau eraill. Mewn rhai mannau câi lwmp o gig neu fraster ei glymu mewn brethyn, ac weithiau byddai'r carpiog yn cael ei wlychu â brandi. Gallai ardaloedd Almaeneg eu hiaith ddefnyddio *Lutschbeutel*, brethyn wedi'i lapio o amgylch bara melys neu hadau pabi.
Mae Madonna a phlentyn a baentiwyd gan Dürer ym 1506 yn dangos un o'r "teth gysur" brethyn clwm hyn yn llaw'r babi.

Daeth y swc-swc i'w ffurf fodern tua 1900 pan gafodd y cynllun deth, tarian a handlen gyntaf ei batentu yn yr Unol Daleithiau fel *cysurwr babanod* ("baby pacifier") gan fferyllydd ym Manhattan, Christian W. Meinecke. Roedd rwber wedi'i ddefnyddio mewn peiriannau dannedd hyblyg a werthwyd fel "modrwyau gwm elastig" ar gyfer babanod Prydain yng nghanol y 19g, ac fe'i defnyddiwyd hefyd ar gyfer tethi poteli bwydo. Ym 1902, hysbysebodd Sears, Roebuck & Co. "fodrwy torri dannedd rwber arddull newydd, gydag un deth galed ac un deth feddal". Yn Lloegr hefyd, roedd dymis yn cael eu gweld fel rhywbeth y byddai’r dosbarthiadau tlotach yn ei ddefnyddio, ac yn gysylltiedig â hylendid gwael. Ym 1914 cwynodd meddyg o Lundain am "y deth ffug": "Os yw'n disgyn ar y llawr mae'n cael ei rwbio am ennyd ar flows neu ffedog y fam, ei lifo gan y fam a'i disodli yng ngheg y babi."

Roedd tethi cysur cynnar yn cael eu cynhyrchu gyda dewis o rwber du, marŵn neu wyn, er bod rwber gwyn y dydd yn cynnwys rhywfaint o blwm.

## Defnydd
Sugno yw gweithgaredd cyntaf babi newydd-anedig. Mae llawer o blant eisoes yn rhoi eu bawd yn eu ceg tra eu bod yn dal yn y stumog. Mae'n dod â diogelwch, affeithiolrwydd iddynt ac mae hyd yn oed yn eu cadw'n fyw.

Mae babanod hefyd yn gwybod yn syth sut i roi teth eu mam yn eu ceg yn gywir ac mae'r deth gysur wedi dod yn fodd i fonitro'r gweithgaredd hwnnw. Mae wedi ei brofi bod teth gysur yn cynorthwyo datblygiad plentyn yn sylfaenol yn ystod chwe mis cyntaf bywyd.

Mae plentyn yn defnyddio deg i bymtheg o dethi cysur ar gyfartaledd yn ystod ei flwyddyn gyntaf o fywyd, ac mae'r rhan fwyaf ohonynt yn mynd ar goll.

## Deunydd a dyluniad
Mae teth gysur da yn ganlyniad astudiaethau gwyddonol trylwyr ac felly mae siâp y deth lwgu wedi'i addasu sawl gwaith dros y blynyddoedd. Y siâp mwyaf enwog yw'r siâp ceirios, yn seiliedig ar siâp bron y fam. Mae yna hefyd teth lwgu sy'n dilyn siâp ceg y plentyn.

Mae'r deunydd y gwneir y teth gysur ohono hefyd wedi cael rhai newidiadau. Mae tethi cysur ar gael gyda ffroenell latecs neu silicon. Mae gan y ddau sylwedd eu manteision a'u hanfanteision. Yn dal i fod, mae gweithgynhyrchwyr yn argymell latecs,  oherwydd ei fod yn llawer agosach at deimlad y fam ac yn cymryd drosodd tymheredd y geg ar unwaith.

## Hyd
Mae dadl ynghylch pa mor hir y mae plant wir angen eu teth lwgu, ond yn ôl y cynhyrchwyr mae'n gwneud synnwyr bod plant hyd at ddwy flwydd oed yn dal i ddefnyddio un. O hynny ymlaen, mae plant yn mynd i'r ysgol ac yn dysgu pob math o sgiliau cymdeithasol, sy'n eu gwneud yn llai ac yn llai dibynnol ar eu deth gysur.

Mae'r gwneuthurwyr hefyd yn cynghori'n gryf yn erbyn cael gwared ar y dymi yn rhy gynnar, oherwydd wedyn byddant yn sugno eu bodiau a bydd hynny'n achosi mwy o niwed i'r daflod a thwf dannedd na theth gysur.

## Buddion
:Mewn sefyllfaoedd o argyfwng, gall teth lwgu ddod â heddwch i'r babi a'i rieni.
:Gall y deth gysur fod yn effeithiol ar gyfer crampiau neu boenau eraill os nad yw siglo neu magu yn helpu.
:Mae'n haws i rieni reoli'r defnydd o'r swc-swc ar eu babi nag i'w hatal rhag sugno eu bodiau. Fodd bynnag, ar ôl iddo ymgymryd â'r arferiad hwnnw, ni ddylai fod yn sydyn heb ei ddysgu. 
:Yn ôl astudiaethau, gallai'r deth gysur leihau'r risg o farwolaeth y crud (SIDS sudden infant death syndrome).

## Anfanteision
:I rai, mae'r deth gysur yn afiach ac yn fudr.
:I eraill, mae sugno bawd neu bys yn rhwystro datblygiad dannedd. 
:Er mwyn annog pobl i beidio â defnyddio'r dymi, mae rhieni weithiau'n defnyddio rheswm pendant dros beidio â defnyddio'r deth lwgu. ("Coeden Swc-swc") gan ymweld â hi eto unrhyw bryd, fel ei fod yn cysylltu'r ffarwel â phrofiad cadarnhaol. Mae'r arferiad Denmarc hwn yn cael ei fabwysiadu'n raddol mewn gwledydd fel Yr Almaen lle'i gelir yn *Schnullerbaum* gan nifer o drefi a chymunedau, sydd â choed tethi cysur cyhoeddus yn eu parciau ac sy'n trefnu gwyliau tethi cysur fel y'u gelwir gyda rhaglenni plant ar ddyddiadau penodol.

### Tylwyth Teg y Swc-swc
Ceir arferiad arall ar gyfer denu babis oddi ar defnyddio eu teth lwgu. Un arall yw'r tylwyth teg swc-swc wedi sefydlu ei hun yn yr Almaen, sydd fel cymeriad dychmygol neu berson chwarae yn cyfnewid teth lwgu y plentyn am anrheg. Fel y dylwythen deg dant, mae tylwyth teg y swc-swc yn dod o wledydd Eingl-Americanaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Plentyndod
Categori:Teulu