Barwnigiaeth Mostyn

:Nodyn: Mae 'barwnig' yn fath o farwn, gyda statws ychydig is; ceir erthygl arall am y teulu Mostyn ac un ar all ar Farwoniaeth Mostyn.
Ceir dwy gangen o **Farwnigiaeth Mostyn**: Barwnigion Mostyn, o Fostyn (1660) a Barwnigion Mostyn, o Dalacre (1670). Rhoddwyd y teitlau hyn i aelodau o'r teulu Mostyn, sy'n olrhain eu hachau i Thomas ap Richard (Thomas Mostyn I), a unodd y "Pum Llys" yn 1541: Pengwern (Llangollen), Mostyn (Sir y Fflint), Gloddaith (Llandudno) a Threcastell a Thregarnedd (y ddau o Ynys Môn). Teitl gyda'i wreiddiau'n ddwfn yn Lloegr ydy barwniaethau; Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI) a ddechreuodd y drefn etifeddol hon, a hynny ar 22 Mai 1611. Yr enw llawn yw *the Order of Baronets in England*.

Goroesodd un o'r ddwy Farwnigiaeth. Mae'r ddwy'n perthyn i'w gilydd, ac mae'r ddwy'n arddel yr un tarddiad, sef Edwin o Degeingl, marchod o'r 11g. Cantref yng ngogledd-ddwyrain Cymru oedd 'Tegeingl' a  enwir ar ôl y Deceangli, un o lwythau Celtaidd Cymru yn Oes yr Haearn a'r cyfnod Rhufeinig. Gellir ei adnabod heddiw (fwy neu lai) fel 'Sir y Fflint'.

### Barwnigion Mostyn, o Fostyn (1660)
[bawd|[Plas Mostyn]]
Crewyd y Farwnigiaeth hon ar 3 Awst 1660 ar gyfer Syr Roger Mostyn, barwnig 1af ( – ). Gwnaed yr ail farwnig yn Aelod Seneddol dros etholaeth Caernarfon a chynrychiolodd y 3ydd Sir y Fflint a Chaer ac fel Arglwydd Raglaw Sir y Fflint. Ac ar ran etholaeth Sir y Fflint y dyrchafwyd y 4ydd, y 5ed a'r 6ed barwnig. Roedd y 5ed hefyd yn Arglwydd Raglaw Sir y Fflint. Ar farwolaeth y 6ed barwnig, yn 1831, daeth y teitl i ben. Priododd Elizabeth, chwaer y 6ed barwnig, sef Edward Pryce Lloyd, Barwn 1af Mostyn. Yn 1831 fe'i gwnaed yn Farwn Mostyn ac oddi yno y ceir 'Farwnigiaeth Lloyd Mostyn'.

*Syr Roger Mostyn, barwnig 1af ( – )
*Syr Thomas Mostyn, ail farwnig (1651–1692)
*Syr Roger Mostyn, 3ydd barwnig (1673–1739)
*Syr Thomas Mostyn, 4ydd barwnig (1704–1758)
*Syr Roger Mostyn, 5ed barwnig (1734–1796)
*Syr Thomas Mostyn, 6ed barwnig (1776–1831)

## Barwnigion Mostyn, Talacre
[bawd|[Plas Talacre]]
Crewyd y teitl Barwnigion Mostyn, Talacre ar 28 Ebrill 1670 ar gyfer Edward Mostyn. Mae'r teulu'n olrhain eu hynafiaid i Richard ap Hewell a drigai ym mhentref Mostyn yn ystod teyrnasiad Harri VIII, brenin Lloegr.

Aelod o'r teulu hwn oedd Francis Mostyn (1860 - 1939), pedwerydd mab yr 8fed barwnig (Syr Pyers Mostyn). Daeth ef yn *Vicar Apostolic of Wales* yn 1895 a gwnaethpwyd ef yn esgob 'Menevia' yn 1898; bu'n Archesgob Caerdydd o 1921 hyd at ei farwolaeth ar 25 Hydref 1939.

### Barwnigion Mostyn, o Dalacre (1670)
*Syr Edward Mostyn, barwnig 1af (1636-1715)
*Syr Pyers Mostyn, ail farwnig (1655-1720)
*Syr Pyers Mostyn, 3ydd barwnig (1682-1735)
*Syr George Mostyn, 4ydd barwnig (1690-1746)
*Syr Edward Mostyn, 5ed barwnig (1725–1775)
*Syr Pyers Mostyn, 6ed barwnig (1749–1823)
*Syr Edward Mostyn, 7fed barwnig (1785–1841)
*Syr Pyers Mostyn, 8fed barwnig (1811–1882)
*Syr Pyers William Mostyn, 9fed barwnig (1846–1912)
*Syr Pyers Charles Mostyn, 10fed barwnig (1895–1917)
*Syr Pyers George Joseph Mostyn, 11fed barwnig (1893–1937)
*Syr Pyers Edward Mostyn, 12fed barwnig (1928–1955)
*Syr Basil Anthony Trevor Mostyn, 13ydd barwnig (1902–1956)
*Syr Jeremy John Anthony Mostyn, 14ydd barwnig (1933–1988)
*Syr William Basil John Mostyn, 15fed barwnig (g. 1975)

Yn 2018 etifedd yr ystad oedd Rohan Jeremy Mostyn (g. 2012), mab Basil John Mostyn, 15fed barwnig.

## Lloyd - Barwnigion Pengwerra (1778)
Mae'r farwnigiaeth ganlynol ar wahân, ond eto'n gysylltiedig â'r teulu Nostyn. Dau farwnig Pengwerra a gafwyd, a rhoddwyd yr un enw i'r ddau:
*Syr Edward Pryce Lloyd, Barwnig 1af (tua 1710-1795)
*Syr Edward Pryce Lloyd, 2il Farwnig (1768-1854) (crewyd yn **Farwn Mostyn** yn 1831)

Daeth y teitl i ben gan y gwnaed ail farwnig Pengwerra yn Farwn llawn (Edward Pryce Lloyd, Barwn 1af Mostyn).
 
## Gweler hefyd
*Barwniaeth Mostyn

## Cyfeiriadau
Categori:Barwnigiaethau
Categori:Teulu'r Mostyn