Y Wisg Sidan (cyfres deledu)

Cyfres ddrama gyfnod Gymraeg i S4C yw ***Y Wisg Sidan*** gafodd ei chynhyrchu gan Ffilmiau Llifon ym 1995. Addasiad o nofel Elena Puw Morgan yw'r gyfres, a hynny o waith Eigra Lewis Roberts. Gareth Lloyd-Williams oedd cyfarwyddydd a Betsan Llwyd oedd yn portreadu'r prif gymeriad. Ymysg yr actorion nodedig eraill y mae Robin Griffith, Huw Garmon, Mari Rowland Hughes, John Ogwen ac Olwen Rees. Enillodd y gyfres sawl gwobr BAFTA Cymru ym 1996 am y sgript orau [Eigra Lewis Roberts], yr actores orau [Betsan Llwyd], a'r gwisgoedd gorau [Jilly Thornley]. Cafodd eraill eu henwebu ar gyfer y gwobrau am eu cyfraniad i'r gyfres sef Richard Bradley [golygydd ffilm], Pauline Harrison [cynllunydd], Gareth ac Iona Lloyd Williams [am y gyfres ddrama orau], John E. R. Hardy [cerddoriaeth], a Gareth Lloyd-Williams [cyfarwyddwr].

## Cast 
* Betsan Llwyd - Mali
* Robin Griffith - Seimon
* Mari Rowland Hughes - Saro Owen
* Huw Garmon - Timothy Huws
* John Ogwen - Huw
* Olwen Rees - Ann Huws
* Rhys Richards - Deio
* Catrin Dafydd - Sioned Ifans
* Guto Roberts - Ifan Ifans
* Iestyn Garlick - Shonco
* Marged Esli - Mallt
* Yoland Williams - Moses
* Gruffydd Aled - Twm
* Nia Dryhurst - Gwen
* Rhian Cadwaladr - Margiad
* Nia Gruffydd - Morwyn 1
* Bethan Henri - Morwyn 2
* Lowri Mererid - Morwyn 3
* Jonathan Nefydd - Syr Meurig ifanc
* Ceri Hughes - Ledi Llwyd
* Enid Parry - Siopwraig
* Iwan Roberts - Dafydd
* Tomos Alun Morgan - Dafydd yn blentyn
* Eric Wyn Roberts - Syr Meurig
* Trefor Selway - Ezra Jones
* Ednyfed Williams - Meddyg
* Owain Parry - Ficer
* Gwilym Morris - Bugail
* Mandi Owen - Gwraig 1
* Gwennan Craig - Gwraig 2
* Gilligan Jones - Dyn
* Nicola Beddoe - Lilly
* Nia Edwards - Hilda
* Richard Atkin - Smith
* Gwen Lasarus - Mawn
* Buddug Povey - Daisy
* Gwenfair Vaughan Jones - Amelia
* Manon Prysor - Jan
* Marina Bryn Jones - Mrs Davies
* Clarence Jones - Ficer
* Twm Alun - Galarwr

## Disgrifiad 
bawd|Clawr argraffiad newydd o'r nofel gyda delwedd o'r gyfres ar ei chlawr
bawd|Golygfa'r ffair o'r gyfres
Addasiad o nofel Elena Puw Morgan a gyhoeddwyd ym 1939, yw'r stori, sydd wedi'i leoli yng Ngogledd Cymru rhwng 1885 a 1912.

Mae Mali Meredur yn byw adref gyda’i brawd crintachlyd Seimon, sy’n ei thrin yn wael. Nid yw’n talu cyflog iddi, ac mae ei dillad yn brin. Rhydd yntau allwedd i gist ddillad eu mam iddi, ac ynddo mae hi’n darganfod y wisg sidan “lliw’r gwin” - hen ffrog brydferth a roddwyd i’w mam, pan oedd hi’n gweini mewn plasdy cyfagos. Mae peth dirgelwch yn perthyn i’r ffrog ac “anlwc” yn ogystal.  Gofynna Mali i Saro’r Wern i altro’r ffrog iddi, ac mae hithau yn adnabod y ffrog o dyddia pan oedd hitha’n gweini, ac yn ei rhybuddio i fod yn ofalus ohoni, gan mai anlwc sy'n gysylltiedig â hi.

Caiff Mali wahoddiad i ymweld â’r Ffair, a thra’n gwisgo’r ffrog sidan, caiff ei hudo gan Timothy Huws, "gŵr y Plas", sy'n ei chamdywysu a'i chusanu, gan gynnig gwaith iddi fel morwyn yn y plas. Derbynia Mali’r swydd, yn y gobaith bod y serch a deimlai at Timothy am droi'n gariad, ond wedi cyrraedd Plas-yr-Allt, daw siom o ddeall ei fod eisoes yn briod, gydag Ann.

"Ond nid geneth gyffredin mo Mali", eglura Eigra Lewis Roberts, "Mae'n llwyddo i gelu'i breuddwydion a'i dyheadau, dro ar ôl tro, oherwydd ei phryder a'i gofal am eraill. Er pob siom ac anlwc, caiff hithau ei munudau cofiadwy; dim ond briwsion, mae'n wir, ond digon i'w chynnal".

Tra yn y plas, ar gyflog isel, mae serch Timothy yn ail danio a cymer fantais o Mali, nes peri iddi feichiogi. Ceisia Mali gadw tad y babi yn gyfrinach, ond mae'r gweision eraill yn gwybod y gwir. Caiff Mali ei throi ymaith o'r plas, a genir y ferch fach gyda chymorth Saro'r Wern. Gwnaent gynllun i 'adael y baban ar stepen drws cwpl cyfoethog, sydd wedi colli sawl plentyn, er mwyn rhoi'r gobaith gorau iddi gael ei magu'n dda.

Dychwela Mali i weithio yn y plas, ac wedi marwolaeth ei brawd Seimon, Ann Huws a Saro'r Wern, mae gobeithion Mali hefyd yn cael eu gwireddu. Er i Timothy ail-briodi â Lili, Mali sy'n gorfod ei nyrsio hyd ei farwolaeth, wedi iddo golli popeth. Gwnaiff hynny ym mwthyn Saro, sy'n eiddo iddi hithau, bellach. Llosga'r wisg sidan ar y tân, ac fel mae Eigra'n nodi yn ei hunangofiant, "mae'r diweddglo cynnil, tawel, yn cynnwys un o'r brawddegau mwyaf eironig a geir mewn unrhyw nofel:"Plygodd Timothy Huws ymlaen, gan rythu i'r fflamau. 'Sidan lliw'r gwin', meddai, a'i wyneb yn goleuo. 'Gan bwy y gwelais i ffrog fel yna? Gan Lili mae'n siŵr'."

## Cefndir 
Roedd dau symbyliad i Eigra Lewis Roberts fynd ati i addasu'r nofel ar gyfer y teledu, nid yn unig "fod y stori'n un gref a'r cymeriadau'n rhai y gellid uniaethu â nhw" ond bod "dwy 'olygfa arbennig" o fewn y nofel. Yr 'olygfa gyntaf a arhosodd yn ei meddwl oedd gweld Mali "yn ei gwisg sidan liw'r gwin, ond heb ei chlocsiau a'i hosanau trwsgwl, yn sefyll o flaen y drych mawr yn ystafell wely Plas-yr Allt a breichiau'r meistr ifanc yn cau amdani".  Yr ail-olygfa oedd pan fo Mali "wedi gorfod gwylio Timothy Huws, y meistr ifanc y rhoesai ei chalon iddo ddiwrnod y ffair, yn dod â Lili, ei wraig newydd, i'r Plas", blynyddoedd wedi gorfod "talu'n ddrud" am wireddu ei breuddwyd.

Nododd Eigra fod cryn dipyn o waith addasu ar y nofel gan ei bod "yn symud yn ôl ac ymlaen rhwng y gorffennol a'r presennol ac yn adrodd sawl stori o fewn stori". 

Disgrifiodd Jon Gower y gyfres fel "cywaith penigamp", gan sôn yn benodol am y golygefydd ar y traeth yn yr ail-bennod oedd "fel peintiadau olew".

## Cynhyrchu 
* Cynllunydd - Pauline Harrison
* Gwisgoedd - Jilly Thornley
* Colur - Meinir Jones Lewis
* Sain - Peter Margrave

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1995
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru