open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ffantasi

[bawd|320px|[:fr:Festival médiéval de Sedan|Festival médiéval de Sedan; Ffrainc; 2007.]]
Math o ffuglen sy'n ymwneud â digwyddiadau a chymeriadau sy'n perthyn i'r byd goruwchnaturiol neu hudol neu i fydau dychmygol yw **ffantasi**.

Mae ystod y gweithiau ffuglen sy'n cael eu hystyried yn ffantasi yn eang iawn, gyda gorgyffwrdd sylweddol mewn rhai achosion gyda mathau eraill o ffuglen megis Ffuglen wyddonol ac Arswyd.

## Hanes 
Mae ffurf ganoloesol i nifer sylweddol o straeon ffantasi, hynny yw maent yn tynnu ar chwedlau a llên gwerin yr Oesoedd Canol yn ogystal ag elfennau hanesyddol y cyfnod hwnnw, megis brenhinoedd a marchogion. Fodd bynnag, nid yw'r elfennau canoloesol hyn yn hanfodol i ffantasi ac mae enghreifftiau o ffantasi lle mae'r stori (neu rannau ohoni) wedi'u lleoli yn y byd go iawn, er gwaetha'r elfennau hudol.

Nid yw chwedlau gwerin eu hunain fel arfer yn cael eu hystyried yn enghreifftiau o ffantasi, na chwaith ffuglen o'r cyfnod modern cynnar, hyd yn oed os ydynt yn cynnwys elfennau hudol neu oruwchnaturiol. Ceir enghreifftiau cynnar o ffantasi llenyddol o'r 19g, er enghraifft rhai gweithiau gan yr awduron Saesneg William Morris a'r Arglwydd Dunsany. Ond mae mwyafrif helaeth ffuglen ffantasi yn hanu o'r 20g, gydag awduron fel Robert E. Howard, sef awdur straeon cyntaf *Conan the Barbarian,* a J.R. R. Tolkien yn ffigyrau allweddol yn hanes cynnar y genre.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ffuglen
Categori:Genres
William Cornwallis-West

Roedd **William Cornwallis West** VD YH (20 Mawrth 1835 – 4 Gorffennaf 1917), yn wleidydd Prydeinig.

## Teulu
Ganwyd William Cornwallis West yn Fflorens yr Eidal yn fab i Frederick Richard West, mab yr Anrhydeddus Frederick West, mab ieuengaf John West, 2il Iarll De La Warr. Ei fam oedd Theresa, merch John Whitby a Mary Anne Theresa Symonds, ac aeres i ffortiwn yr Admiral William Cornwallis. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Eton
 
## Gyrfa
Cafodd Cornwallis West ei alw i'r Bar yn Lincoln's Inn, ym 1862.

Roedd yn Uchel Siryf Sir Ddinbych ym 1872, yn Arglwydd Raglaw Sir Ddinbych 1872–1917, yn Ynad Heddwch dros Hampshire a Sir Ddinbych ac yn Gyrnol Anrhydeddus ym 4ydd Bataliwn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig. Am ei waith fel milwr gwirfoddol dyfarnwyd iddo'r Addurniad Swyddogion Gwirfoddolwyr, (''Volunteer Officers' Decoration* llythyrau ôl-enwol *VD*)

Ym 1885 cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol dros Orllewin Sir Ddinbych, sedd a gadwodd hyd 1892. Ym 1895 newidiodd ei  gyfenw i *Cornwallis-West''. Roedd yn byw yng Nghastell Rhuthun, Sir Ddinbych, ac yn Newlands Manor, Milford, Hampshire.

## Priodas a phlant
Ym 1872 priododd Cornwallis West Mary ("Patsy"), merch y Parchedig Frederick Fitzpatrick. Bu sïon bod Patsy yn cael perthynas gydag Edward Tywysog Cymru.

Un o ferched William Cornwallis West a Patsy oedd Daisy, Tywysoges Pless; priododd merch arall, Constance, a Hugh Grosvenor, 2il Dug Westminster. George, mab Cornwallis-West, oedd ail ŵr yr Arglwyddes Randolph Churchill, mam Winston Churchill.

Bu farw Cornwallis-West ym mis Gorffennaf 1917 yn 82 mlwydd oed. Bu farw ei weddw ym mis Gorffennaf 1920.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1835
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion Cymreig y 19eg ganrif
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1983

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1983** ar 9 Mehefin 1983. Cafodd y Ceidwadwyr fwyafrif aruthrol o 144 sedd, dan arweinyddiaeth Margaret Thatcher - y mwyafrif mwyaf ers 1945.

Roedd yr wrthbleidiau wedi'u hollti'n eitha cyfartal, rhwng Llafur a Chynghrair y SDP-Rhyddfrydwyr. Dyma oedd perfformiad gwaethaf Llafur ers 1918, gyda'u canran o'r bleidlais yn syrthio tair miliwn ers yr etholiad blaenorol yn 1979. Golygai hyn i'r gogwydd o 4% fynd i gyfeiriad y Ceidwadwyr, a gafodd fwyafrif o 144 sedd. Er hyn, roedd cyfanswm pleidleisiau'r Ceidwadwyr wedi lleihau 700,000. Yn anarferol iawn, gwelwyd y blaid a oedd yn y Llywodraeth (y Ceidwadwyr) yn cynyddu nifer eu seddi.

Roedd y bedair mlynedd cyn yr etholiad wedi bod yn llawn o drafferthion i Thatcher: diweithdra wedi llamu wrth iddi ymdrechu i ffrwyno chwyddiant a oedd ar garlam am y rhan fwyaf o'r 70au. Ar ddechrau 1982 roedd y nifer a oedd yn ddiwaith ymhell dros dair miliwn - am y tro cyntaf ers yr Ail Ryfel Byd. Ac roedd dirwasgiad yn yr economi yn cnoi ers dwy flynedd. Ond, roedd penderfyniad Thatcher i hawlio'n filwrol Ynysoedd y Falklands, neu'r *Malvinas*, wedi troi'r etholwyr i'r gorlan Geidwadol, a daeth Thatcher yn boblogaidd unwaith eto - yn enwedig yn Lloegr.

Roedd y Gynghrair SDP-Rhyddfrydwyr yn agos iawn i Lafur yn y ras, dim ond cant neu ddau o bleidleisiau a 25% o'r bleidlais, ond roedd cryn dipyn yn llai o seddau ganddynt ar ddiwedd y dydd. Dyma'r ganran uchaf i drydedd plaid ei chael mewn etholiad cyffredinol yn y DU (cofnodir hyn yn 2014); canlyniad hyn oedd ymgyrch gref gan y Gynghrair i sefydlu system bleidleisio tecach a fyddai'n cynnwys elfen o gynrychiolaeth gyfrannol yn hytrach na System etholiadol 'y cyntaf i'r felin'. Etifeddwyd yr ymgyrch hon, flynyddoedd yn ddiweddarach gan y Blaid Ryddfrydol.

Ymddiswyddodd arweinydd y Blaid Lafur, Michael Foot, ychydig wedi'r etholiad; roedd wedi bod wrth y llyw ers ymddiswyddiad James Callaghan a oedd yn Brif Weinidog Llafur rhwng 1976 a 1979. Etholodd Llafur Gymro ar ei ôl - Neil Kinnock. Yn yr etholiad hon, gwelwyd dau lanc ifanc yn cael eu hethol yn Aelodau Seneddol am y tro cyntaf: Tony Blair a Gordon Brown.

### Y Canlyniad
bawd|chwith|250px|Y seddi a enillwyd (cylch allanol) yn erbyn nifer o bleidleisiau (cylch mewnol).

## Cyfeiriadau
Categori:1983
Categori:20fed ganrif yn y Deyrnas Unedig
1983
Teulu Philipps, De Cymru

Teulu o dirfeddianwyr o Dde Cymru oedd y **teulu Philipps** (neu **Philips**) a gellir eu holrhain yn ôl at briodas (yn 1490) Thomas Philipps o Gilsant a Joan, aeres y Dwnniaid o Gydweli a'r Woganiaid o Gas-wis. Fe wnaethant elwa'n fawr o gwymp Rhys ap Thomas gan gasglu tiroedd yma ac acw o genhedlaeth o genhedlaeth. Yng Nghastell Pictwn roedd eu cartref am flynyddoedd, ond roedd eu dylanwad yn fawr mewn llefydd mor bell a Henffordd. Rhoddwyd barwnigiaeth i'r teulu yn 1621.

Erbyn 1873 roedd y teulu'n berchen ar 5,176 hectar o dir yn Sir Benfro.

## Rhai aelodau o'r teulu
*John Philipps y 4ydd Barwnig (m. 1737) - noddwr Griffith Jones, Llanddowror
*James Philipps gŵr y bardd Katherine Philipps; priododd y ddau yn 1647, pan oedd ef yn 16 oed.
*Owen Cosby Philipps Arglwydd Kylsan (1863-1937) Aelod Seneddol a pherchennog y cwmni llongau mwyaf yn y byd cyn iddo gael ei garcharu am dwyll

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Sir Benfro
Philipps
David Emlyn Thomas

Roedd **David Emlyn Thomas** (16 Medi 1892 – 20 Mehefin 1954) yn wleidydd o Gymru. Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur dros Aberdâr o 1946 hyd 1954. Ef oedd y cyn glöwr olaf i gynrychioli'r etholaeth.

## Bywyd Ccynnar 
Cafodd Thomas ei eni ym Maesteg yn un o ddeg o blant James Thomas a Mary ei wraig. Roedd y teulu yn hanu o Ddyfed y tad o Gilgerran a'r fam o Gastellnewydd Emlyn.

Dychwelodd y teulu am gyfnod i Aberteifi a Chilgerran lle derbyniodd Thomas ei addysg gynnar. Yn ddiweddarach dychwelodd y teulu i Faesteg a bu Thomas yn mynychu'r ysgol yno am gyfnod. Ymadawodd a'r ysgol yn 13 oed i weithio ym mhwll glo'r Oakwood fel clerc. Wrth weithio yn y maes glo fu'n mynychu dosbarthiadau nos i ddysgu teipio a  llaw-fer.

## Gyrfa
Ym 1919 penodwyd Thomas yn swyddog llawn amser yn swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru ym Maesteg o dan Vernon Hartshorn, AS ac Evan Williams, YH. Ymunodd Thomas â'r Blaid Lafur ym 1919 ac roedd yn ysgrifennydd pwyllgor ward y Blaid Lafur ym Maesteg.

Pan gaewyd swyddfa Ffederasiwn Glowyr De Cymru Maesteg  ym 1934 cafodd Thomas ei drosglwyddo i weithio yn  Swyddfa'r Ffederasiwn yn Aberdâr fel Ysgrifennydd Ardal. Bu hefyd yn  cyflawni dyletswyddau Asiant y Glowyr, Noah Ablett, a oedd yn ddifrifol wael. Ar farwolaeth Ablett, cafodd Thomas ei ethol yn Asiant y Glowyr, gan barhau yn y swydd hyd  1946.

Y tu allan i'r lle gwaith yr oedd Thomas yn aelod gweithgar ac yn ddiacon yng Nghapel Annibynnol Ebeneser, Trecynon.

## Gyrfa Seneddol
Ym 1946 cafodd George Henry Hall AS Aberdâr ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi a dewiswyd Thomas i sefyll fel yr ymgeisydd Llafur yn yr isetholiad i ganfod olynydd iddo, enillodd y sedd gyda mwyafrif mawr a llwyddodd i ddal gafael ar y sedd hyd ei farwolaeth ym 1954.

Roedd yn aelod o Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus Tŷ'r Cyffredin, ac ym 1949-50 bu'n arweinydd y Grŵp Seneddol Llafur Cymreig.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Faesteg
Evan Roberts

Mae nifer o bobl gyda'r enw **John Jones**, yn cynnwys:

*Evan Roberts (gweinidog) (1878-1951), gweinidog o Gasllwchwr
*Evan Roberts (llysieuwr), Capel Curig
----
Tom Adams

Actor o Sais oedd **Anthony Frederick Charles Adams**, neu **Tom Adams** (9 Mawrth 1938 – 11 Rhagfyr 2014).

Aelod y Royal Shakespeare Company ers 1962 oedd ef.

## Teledu
**Emergency - Ward 10* (1957)
**Licensed to Kill* (1965)
**UFO* (1970)
**General Hospital* (1975)
**The Onedin Line* (1977-79)

## Ffilmiau
**The Great Escape* (1963)
**The Fighting Prince of Donegal* (1966)
**The House That Dripped Blood* (1970)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2014
Odell Beckham

*Wide receiver* pêl-droed Americanaidd sy'n chwarae i'r New York Giants yw **Odell Cornelious Beckham Jr.** (ganwyd 5 Tachwedd, 1992).

Categori:Genedigaethau 1992
Eddie Lacy

*Running back* pêl-droed Americanaidd sy'n chwarae i'r Green Bay Packers yw **Eddie Darwin Lacy, Jr.** (ganwyd 2 Mehefin 1990).

Categori:Genedigaethau 1990
Gorsaf Metrolink Oldham King Street

Mae **gorsaf Metrolink Oldham King Street** yn orsaf Metrolink sydd yn gwasanaethu tref Oldham, Manceinion Fwyaf. Mae'r orsaf wedi ei leoli ar gyffordd *King Street* a *Union Street*.

Agorwyd yr orsaf ar 27 Ionawr 2014. Mae wedi'i adeiladu ar safle hen Eglwys y Bedyddwyr King Street, a oedd yn meddiannu'r safle rhwng 1862-2005.

Oldham King Street
Gorsaf Metrolink Oldham Central

Mae **gorsaf Metrolink Oldham Central** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yng nghanol tref Oldham, Manceinion Fwyaf.

Cafodd ei adeiladu fel rhan o *Phase 3b* o'r Metrolink ac agorwyd ar 27 Ionawr, 2014.

Oldham Central
Ci Tarw Ffrengig

bawd|Ci Tarw Ffrengig

Brîd o gi sy'n tarddu o Ffrainc yw'r **Ci Tarw Ffrengig** (). Mae'n gi cymar a gwarchotgi addas.

## Hanes 
Datblygodd y Ci Tarw Ffrengig yn Ffrainc ar ddiwedd y 19eg ganrif drwy groesfridio cŵn brodorol bychain gyda Chŵn Tarw arffed. Mae ganddo gôt fer a main, a all fod yn rhesog, melynllwyd, neu'n wyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bridiau o gŵn
Tarw Ffrengig
Tarw Ffrengig
Gorsaf Metrolink Kingsway Business Park

Mae **gorsaf Metrolink Kingsway Business Park** yn orsaf Metrolink yn Rochdale, Manceinion Fwyaf, Lloegr.

## Cyfeiriadau
Kingsway Business Park
Dosbarth Abertawe (etholaeth seneddol)

Roedd **Dosbarth Abertawe** yn etholaeth fwrdeistref a oedd yn ethol un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin, Senedd y Deyrnas Unedig.

## Hanes
Cafodd yr etholaeth ei  greu ym 1832 i gynrychioli bwrdeistrefi Abertawe, Castell-nedd, Aberafan, Cynffig a Chasllwchwr. Bu rai mân newidiadau i'r ffiniau ym 1868, ond bu i gyfansoddiad yr etholaeth, o ran bwrdeistrefi, aros yr un fath hyd 1885.

Cafodd yr etholaeth ei rannu'n ddau gan Ddeddf Ailddosbarthu Seddi 1885 ar gyfer etholiad cyffredinol 1885. Ffurfiwyd etholaeth newydd Tref Abertawe i gynrychioli canol y dref; gan adael Dosbarth Abertawe fel etholaeth ar gyfer ochr Treforys o'r dref â'r pedwar bwrdeistref lai.

Roedd Dosbarth Abertawe yn etholaeth Ryddfrydol gryf ac yn ardal hynod o ddiwydiannol a oedd yn cynnwys gweithfeydd tunplat a dur a nifer o byllau glo.

Cafodd yr etholaeth ei diddymu ar gyfer Etholiad Cyffredinol 1918.

## Aelodau Seneddol 
## Etholiadau
bawd|Lewis Llewelyn Dillwyn yn *Vanity Fair*, 13 Mai 1882

Etholwyd John Henry Vivian, Rhyddfrydwr, yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1832, 1835, 1837, 1841, 1847 ac 1852. Bu farw Vivian ym 1855 a chafodd ei olynu gan Lewis Llewelyn Dillwyn yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol. Cafodd Dillwyn ei ethol yn ddiwrthwynebiad eto yn etholiadau 1857, 1859, 1865,  ac 1868. Cafwyd etholiad cystadleuol ym 1874:

bawd|Henry Hussey Vivian yn *Vanity Fair*, 1886

Cafodd Dillwyn ei ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1880. Safodd fel ymgeisydd i etholaeth newydd Tref Abertawe yn etholiad 1885 a chafodd Henry Hussey Vivian ei ethol i gynrychioli Dosbarth Abertawe yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol, gan gadw ei sedd yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1886. Cafwyd etholiad cystadleuol ym 1892:

Cafodd Syr Henry Vivian ei ddyrchafu i Dŷ'r Arglwyddi fel Barwn Cyntaf Abertawe ym 1893, fe'i olynwyd fel Aelod Seneddol gan William Williams yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol. Arhosodd Williams yn AS yr etholaeth hyd yr etholiad cyffredinol canlynol a gystadlwyd ym 1895.

Cafodd David Brynmor Jones ei ail-ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1900 a 1906:

Cafodd Syr David Brynmor Jones ei ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiad Mis Ragfyr 1910. Fe ymddiswyddodd o'r senedd ar gael ei benodi'n Gomisiynydd Gwallgofrwydd ym 1915 ac fe'i olynwyd yn ddiwrthwynebiad gan Thomas Jeremiah Williams, Rhyddfrydwr.

## Gweler hefyd
*Sir Forgannwg (etholaeth seneddol)
*Abertawe (etholaeth seneddol)
*Dwyrain Abertawe (etholaeth seneddol)
*Gorllewin Abertawe (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Gorsaf reilffordd Maes Awyr Manceinion

Mae **gorsaf reilffordd Maes Awyr Manceinion** (Saesneg: *Manchester Airport railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Manceinion, Lloegr.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* Gorsaf reilffordd Piccadilly Manceinion
* Gorsaf reilffordd Deansgate
* Gorsaf reilffordd Victoria Manceinion

Gorsaf Reilffordd Maes Awyr Manceinion
Gorsaf Metrolink Rochdale Town Centre

Mae **gorsaf Metrolink Rochdale Town Centre** yn orsaf Metrolink ym Rochdale, Manceinion Fwyaf, Lloegr.

## Cyfeiriadau
Rochdale Town Centre
Gorsaf Metrolink Newbold

Mae **gorsaf Metrolink Heaton Park** yn orsaf Metrolink yn Newbold, Manceinion Fwyaf, Lloegr.

## Cyfeiriadau
Newbold
Gorsaf Metrolink Derker

Mae **gorsaf Metrolink Derker** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr. Agorwyd am y tro cyntaf fel gorsaf Metrolink ar 16 Rhagfyr 2012.

## Cyfeiriadau
Derker
Gorsaf Metrolink Monsall

Mae **gorsaf Metrolink Monsall** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr. Agorwyd am y tro cyntaf fel orsaf Metrolink ar 13 Mehefin 2012.

## Cyfeiriadau
Monsall
Ha Ha Clinton-Dix

*Safety* pêl-droed Americanaidd sy'n chwarae i'r Green Bay Packers yw '''Ha'Sean "Ha Ha" Clinton-Dix''' (ganwyd 21 Rhagfyr, 1992).

Cafodd ei ddrafftio gan y Packers yn rownd gyntaf y Drafft NFL yn 2014. Chwaraeodd bêl-droed coleg yn Alabama.

Categori:Genedigaethau 1992
Gorsaf Metrolink St Werburgh's Road

Mae '''gorsaf Metrolink St Werburgh's Road''' yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

## Cyfeiriadau
St werburgh's Road
Gorsaf Metrolink Baguley

Mae **gorsaf Metrolink Baguley** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr. Agorwyd ar 3 Tachwedd, 2014.

## Cyfeiriadau
Baguley
Faunula Grustensis

Llyfr ar fyd natur gan John Williams yw ***Faunula Grustensis***, a gyhoeddwyd yn Llanrwst yn 1830. Ystyr lythrennol y teitl Lladin yw "Planhigion ac anifeiliaid Crwstaidd", sef "Byd natur ardal Llanrwst".

## Cynnwys
Mae'r *Faunula Grustensis* yn llyfr gwyddonol ar gyfer lleygwyr er mwyn iddynt allu dysgu am fyd natur a sut i gofnodi'r hyn y maent yn eu darganfod. Mae'r llyfr yn trafod yr anifeiliaid a'r planhigion y darganfu'r awdur yn ardal Llanrwst, ond roedd ei apêl yn ehangach na'r fro ei hun; gobaith yr awdur oedd y byddai darllenwyr trwy Gymru yn creu cofnodion cyffelyb ar gyfer eu hardaloedd hwy. Yn ogystal â nodi sut i greu cofnodion ysgrifenedig mae'r llyfr hefyd yn rhoi cyfarwyddyd ar sut i gadw samplau o fyd natur trwy egluro sut i flingo a stwffio anifeiliaid a sychu planhigion.

Cyhoeddwyd argraffiad newydd o'r llyfr yn 2019 wedi'i olygu gan John Edmondson, gynt o'r Ardd Fontanegol Frenhinol yng Nghaeredin. Yn ogystal â chopi *verbatim* o'r testun gwreiddiol, ceir bywgraffiad o'r awdur, arolwg o'r llenyddiaeth gynnar sy'n trafod hanes naturiol yr ardal, rhestrau o enwau'r rhywogaethau a llyfryddiaeth.

## Cyhoeddwr
Cyhoeddwyd y *Faunula Grustensis* gan yr argraffydd lleol John Jones, Llanrwst (1786-1865), ŵyr yr argraffydd arloesol Dafydd Jones o Drefriw. Roedd yn un o sawl llyfr a argraffwyd ganddo ar y wasg argraffu a adeiladwyd ganddo ei hunan; mae'r llyfrau unigryw hynny yn cynnwys y llyfrau Cymraeg lleiaf a argraffwyd erioed.

## Gweler hefyd
*Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Llanrwst
Categori:Llyfrau Cymreig 1830
Categori:Llyfrau am fyd natur Cymru
Categori:Llyfrau am Gonwy
Gorsaf Metrolink Shaw and Crompton

Mae **gorsaf Metrolink Shaw and Crompton** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr.

## Cyfeiriadau
Shaw and Crompton
Gorsaf Metrolink Wythenshawe Town Centre

Mae **gorsaf Metrolink Wythenshawe Town Centre** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

## Cyfeiriadau
Wythenshawe Town Centre
Peirianneg gyfrifiadurol

Maes sy'n cyfuno peirianneg drydanol a chyfrifiadureg yw **peirianneg gyfrifiadurol**. Mae'n ymwneud â dylunio caledwedd a meddalwedd, gan gynnwys microbrosesyddion, cyfrifiaduron personol, uwchgyfrifiaduron, a dylunio cylchedau.


Categori:Cyfrifiadureg
Cyfrifiadurol
Ralph Baer

Peiriannydd cyfrifiadurol Almaenig-Americanaidd oedd **Ralph Henry Baer** (ganwyd Rudolf Heinrich Baer; 8 Mawrth 1922 – 6 Rhagfyr 2014) oedd yn arloeswr ym maes gemau fideo, ac fe'i elwir yn "Dad Gemau Fideo" am ei gyfraniadau niferus i ddatblygiad technolegol y diwydiant gemau fideo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Dyfeiswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Almaen
Categori:Peirianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl yn y diwydiant gemau fideo
Categori:Pobl o New Hampshire
Categori:Pobl o Rheinland-Pfalz
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Caerdydd Canolog (etholaeth seneddol)

Roedd **Caerdydd Canolog** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1950.

## Aelodau Seneddol
* 1918–1924: James Childs Gould (Ceidwadol)
* 1924–1929: Lewis Lougher (Ceidwadol)
* 1929–1945: Ernest Bennett (Llafur, *1929-1931* / Llafur Cenedlaethol, *1931-1945*)
* 1945–1950: George Thomas (Llafur)

## Canlyniad Etholiadau
### Etholiadau yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au 
### Etholiadau yn y 1920au 
### Etholiadau yn y 1910au 
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Gorsaf Metrolink Sale Water Park

Mae **gorsaf Metrolink Sale Water Park** yn orsaf Metrolink ym Manceinion Fwyaf, Lloegr. Mae ganddo fe maes parcio am 300 o ceir sy'n gallu cael ei ddefnyddio am ddim gost gan cwsmeriaid Metrolink.

## Cyfeiriadau
Sale Water Park
Rhoda Lewis

Actores yw **Rhoda Lewis** (ganwyd 25 Mehefin 1933).

Bu'n briod i'r actor a rheolwr theatr Norman Florence o 1960 hyd ei farwolaeth ym 1996. Cafodd un mab, Peter Florence. Ym 1988 sefydlodd Norman, Rhoda a Peter Gŵyl y Gelli, gŵyl lenyddol a gynhelir yn flynyddol hyd heddiw yn y Gelli Gandryll.

## Dolenni allanol 
*  

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gŵyl y Gelli
Cader, Sir Ddinbych

Pentrefan yn Sir Ddinbych yw **Cader**(), a leolir tua 4.5 milltir i'r de-orllewin o dref Dinbych, rhwng Saron a Nantglyn yn y bryniau i'r dwyrain o ardal Mynydd Hiraethog.

Llifa Afon Ystrad, sy'n un o lednentydd chwith Afon Clwyd, heibio i'r pentref.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Cader (ystyr y gair)

Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Bwrdeistrefi Dinbych (etholaeth seneddol)

Roedd **Bwrdeistrefi Dinbych** yn gyn etholaeth Seneddol Gymreig a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i [Tŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig)|Dŷ'r Cyffredin]], Senedd y Deyrnas Unedig. Sefydlwyd yr etholaeth o dan y Ddeddfau uno gan ddanfon ei gynrychiolydd cyntaf i Sansteffan ym 1542. Cafodd yr etholaeth ei ddiddymu ar gyfer Etholiad cyffredinol 1918.

## Ffiniau
Yn wreiddiol roedd bwrdeiswyr trefi Dinbych, Rhuthun a'r Holt yn cael bwrw pleidlais yn yr etholaeth; ychwanegwyd tref Wrecsam i'r etholaeth ym 1832.

Yn draddodiadol credid bod yr etholaeth yn "eiddo" i deulu Myddleton Castell y Waun.

## Aelodau Seneddol
### Aelodau Seneddol 1542-1660
bawd|Humphrey Llwyd

### Aelodau Seneddol 1660-1832
bawd|Y Llefarydd Syr John Trevor

### Aelodau Seneddol 1832-1918
## Etholiadau ers 1832
### Etholiadau o'r 1830au i'r 1860au
Cafodd John Madocks ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar gyfer Y Blaid Ryddfrydol yn etholiad 1832.

Penderfynodd Mainwaring beidio ag amddiffyn ei sedd yn Etholiad 1847 ac etholwyd Frederick Richard West i'w olynu yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Geidwadol.

Ail-etholwyd Mainwaring yn ddiwrthwynebiad yn etholiad 1859 a 1865.

### Etholiadau yn y 1870au a'r 1880au
bawd|Watkin Williams AS

bawd|Robert Cunliffe AS

### Etholiadau yn y 1890au
bawd|Howell Idris

bawd|W T howell AS

### Etholiadau yn y 1900au
bawd|George Thomas Kenyon AS
bawd|Clem Edwards AS

### Etholiadau yn y 1910au
bawd|William Ormsby-Gore 1936

## Gweler hefyd
*Sir Ddinbych (etholaeth seneddol)
*Dinbych (etholaeth seneddol)
*Gorllewin Sir Ddinbych (etholaeth seneddol)
*Dwyrain Sir Ddinbych (etholaeth seneddol)
*Wrecsam (etholaeth seneddol)
*Gorllewin Clwyd (etholaeth seneddol)
*De Clwyd (etholaeth seneddol)
*Dyffryn Clwyd (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau
*British Parliamentary Election Results 1832-1885, compiled and edited by F.W.S. Craig (Macmillan Press 1977)
*British Parliamentary Election Results 1885-1918, compiled and edited by F.W.S. Craig (Macmillan Press 1974)

Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Ddinbych
John Jones (Pyll)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Jones (tudalen wahaniaethu).''

Argraffydd, cyhoeddwr a bardd oedd **John Jones** (tua diwedd Ebrill neu ddechrau Mai 1786 – 29 Mawrth 1865), a adwaenir gan amlaf fel **John Jones, Llanrwst** neu wrth ei enw barddol **Pyll**. Roedd yn ŵyr i'r argraffydd arloesol Dafydd Jones o Drefriw. Cyhoeddodd sawl llyfr a argraffwyd ganddo ar y wasg argraffu a adeiladwyd ganddo ei hunan; mae'r llyfrau unigryw hynny yn cynnwys y llyfrau Cymraeg lleiaf a argraffwyd erioed, llyfr byd natur *Faunula Grustensis* (1830) gan John Williams,

## Bywgraffiad
Ganed John Jones yn fab i Ismael a Jane Davies (mabwysiadwyd y cyfenw Jones wedi hynny) tua diwedd mis Ebrill neu ddechrau Mai yn y flwyddyn 1786; ni chofnodir ei eni ond fe'i bedyddiwyd ar y 7fed o Fai, 1786. Roedd yn frawd hŷn i Robert Jones argraffwr ym Mangor. 'Bryn Pyll' oedd enw y tyddyn ger Trefriw lle y'i ganed a chymerodd yr enw barddol *Pyll* oherwydd hynny.

Yn 1825 symudodd i Lanrwst gan sefydlu ei wasg yn y dref ac yno y bu hyd ei farw yn 1865, yn 79 oed. Bellach mae argraffwasg John Jones yn grair yn Yr Amgueddfa Wyddoniaeth yn Ne Kensington, Llundain.
*dienw, *Gwaith Aristotle* (Llanrwst, d.d.)
*"Pyll", *Blwch Caniadau* (Trefriw, 1812)
*Absalom Roberts, *Lloches Mwyneidd-dra* (Llanrwst, 1845). Casgliad o'r Hen Benillion, carolau ac englynion.
*John Thomas (Pentrefoelas), *Eos Gwynedd*, golygwyd gan Caledfryn (Llanrwst, 1845)
*John Williams, *Faunula Grustensis* (Llanrwst, 1830)
*William Williams, *Prydnawngwaith y Cymry* (Llanrwst, 1822)
*Thomas Williams, Capelulo, *Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo*

## Llyfryddiaeth
*Gerald Morgan, *Y Dyn a Wnaeth Argraff* (Llanrwst: Gwasg Carreg Gwalch 1982)
*E. D. Rowlands, ''Dyffryn Conwy a'r Creuddyn'' (Lerpwl: Gwasg y Brython, 1947)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1786
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Pobl o Drefriw
Categori:Pobl o Lanrwst
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Ffrwydradau Iemen, Rhagfyr 2014

Ar 16 Rhagfyr 2014 bu farw 25 o bobl, gan gynnwys 15 o blant, pan ffrwydrodd dau fom car yn ardal Radaa yn nhalaith Bayda yng nghanolbarth Iemen. Ffrwydrodd y bom cyntaf ger rheolfa gwrthryfelwyr Houthi wrth i fws ysgol gynradd yrru heibio, gan ladd 15 o ferched. Ffrwydrodd yr ail fom ger cartref un o arweinwyr y Houthi, Abdullah Idris, gan ladd 10 o bobl. Yn ôl y Houthi a Gweinyddiaeth Amddiffyn Iemen, al-Qaeda yng Ngorynys Arabia oedd yn gyfrifol am yr ymosodiadau.

## Cyfeiriadau 
Categori:2014
Categori:Terfysgaeth yn Iemen
Sychnant

Gallai **sychnant** (gwely afon neu gwm sych) gyfeirio at:

* Bwlch Sychnant, Sir Conwy
* Cors y Sychnant, Ceredigion
* Wadi (gwledydd Arabaidd)
Cyflafan ysgol Peshawar

[bawd|Lleoliad y gyflafan: Ysgol Gyhoeddus y Fyddin yn ninas [Peshawar]]
Ysgydwyd y byd gan **gyflafan ysgol Peshawar**, pan ymosododd saith aelod o'r Taleban Pacistanaidd â gynnau ar Ysgol Gyhoeddus y Fyddin yn ninas Peshawar, Pacistan, gan ladd 132 o blant a naw oedolyn. Digwyddodd hyn ar 16 Rhagfyr 2014.

Estroniaid oedd pob un o'r terfysgwyr: un Tsietsen, tri Arab a dau Affgan. Wedi iddynt fynd i mewn i gampws yr ysgol dechreuon nhw saethu'r staff a'r disgyblion, gan ladd 145 o bobl: 132 o ddisgyblion (bechgyn yn unig). Roedd y rhain rhwng 8 ac 18 oed. Cafwyd ymgyrch i ryddhau'r plant ar unwaith, gan fyddin Pacistan a lladdwyd y saith terfysgwr yn y fan a'r lle. Rhyddhawyd gweddil y bobl: dros 960.

Dywedodd Major General Asim Bajwa mewn cyfweliad â'r wasg fod o leiaf 130 o bobl wedi'u hanafu yn yr ymosodiad.

## Cyfeiriadau 
Categori:2014
Categori:Peshawar
Categori:Terfysgaeth ym Mhacistan
Bwrdeistref Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)

Roedd **Bwrdeistref Merthyr Tudful** yn gyn etholaeth seneddol wedi ei selio ar dref Merthyr Tudful; cafodd yr etholaeth ei greu ym 1832. O 1832 i 1868 dychwelodd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig, ym 1868 cafodd nifer y cynrychiolwyr ei gynyddu i ddau aelod. Cafodd yr etholaeth ei diddymu ar gyfer etholiad cyffredinol 1918 a'i olynu gan etholaethau Merthyr ac Aberdâr

## Aelodau Seneddol
### Aelodau seneddol 1832-1868
### Aelodau Seneddol 1868–1918 
## Canlyniad Etholiadau
### Etholiadau Un Aelod
Y diwydiannwr a pherchennog gwaith haearn John Joshia Guest oedd Aelod Seneddol cyntaf yr etholaeth ar ran y Blaid Ryddfrydol o 1832 hyd ei farwolaeth ym 1852. Safodd etholiad cystadleuol unwaith yn ei yrfa seneddol yn etholiad cyffredinol 1837.
bawd|John Josiah Guest
bawd|HenryAustinBruce

Olynwyd Guest gan Henry Austin Bruce (Arglwydd Aberdâr wedyn) ar ran y Rhyddfrydwyr. Dim ond unwaith bu iddo yntau sefyll etholiad cystadleuol hefyd sef etholiad Cyffredinol 1859.

### Etholiadau Dau Aelod
* Nodyn. Etholwyd yr ymgeiswyr sydd a'u henwau mewn llythrennau **bowld**
#### Etholiadau yn y 1860au a'r 1870au
bawd|Cerflun Henry Richard yn Nhregaron
bawd|Richard Fothergill

#### Etholiadau yn y 1880au
bawd|Charles Herbert James
bawd|William Pritchard Morgan

Cafodd Henry Richard a Charles Herbert James eu hail ethol yn ddiwrthwynebiad yn etholiadau 1885 a 1886

Ymddiswyddodd James o'r Senedd ym 1888 a bu isetholiad ar 14 Mawrth a chafodd David Alfred Thomas ei ethol yn ddiwrthwynebiad ar ran y Rhyddfrydwyr Gladstonaidd i'w olynu.

Bu Henry Richard marw ym mis Awst 1888 a chafwyd isetholiad ar 26 Hydref 1888.

#### Etholiadau yn y 1890au
bawd|David Alfred Thomas

#### Etholiadau yn y 1900au
bawd|200px|Keir Hardie

#### Etholiadau yn y 1910au
bawd|Edgar Rees Jones

Bu farw Keir Hardy ym 1915 a chynhaliwyd isetholiad ar 29 Tachwedd,1915.
bawd|Charles Butt Stanton

Etholiad cyffredinol 1918 Diddymu'r Etholaeth

## Gweler hefyd
*Sir Forgannwg (etholaeth seneddol)
*Aberdâr (etholaeth seneddol)
*Merthyr (etholaeth seneddol)
*Merthyr Tudful (etholaeth seneddol)
*Merthyr Tudful a Rhymni (etholaeth seneddol)

Categori:Merthyr Tudful
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Merthyr Tudful ac Aberdâr (y DU)
Norman Florence

Actor a rheolwr theatr o Dde Affrica oedd yn gweithio a byw ym Mhrydain oedd **Norman Samuel Fredericksen Florence** (3 Ionawr 1933 – 17 Rhagfyr 1996).

Ganwyd yn Nhref y Penrhyn, De Affrica. Mynychodd Prifysgol Tref y Penrhyn ac yno bu'n cwrdd ag Emlyn Williams. Symudodd Florence i Brydain ym 1954 a chafodd ei noddi gan Williams i fynychu'r Central School of Dramatic Art yn Llundain. Wedi iddo raddio, ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau a dramâu teledu, ac yn aml chwaraeodd cymeriadau drwg mewn rhaglenni teledu gan gynnwys *The Saint*, *Z Cars*, *The Avengers*, a *The Man From UNCLE*. Cyfarwyddodd addasiad ffilm o'r ddrama *The Swamp Dwellers* gan Wole Soyinka a enillodd wobr yng Ngŵyl Ffilm Berlin ym 1966.

Priododd yr actores Rhoda Lewis ym 1960 a chafodd un mab, Peter Florence. Yn y 1970au, canolbwyntiodd Norman ar reoli theatr, gan weithio gyda Sam Wanamaker ar brosiect y Globe. Rheolodd theatrau yn Birmingham, Northampton, ac Ipswich cyn iddo ddod i Gymru i fod yn weinyddwr y cwmni theatr dwyieithog Theatr yr Ymylon. Sefydlodd Norman a Peter y Projects Company, a gomisiynodd a chynhyrchodd teithiau byd-eang o ddramâu a sioeau cerdd gan gynnwys *The Pity of War*, *Portrait of the Artist as a Young Dog* a chynhyrchiad cerddorol o ddrama Christopher Fry, *The Boy with a Cart*.

Ym 1988 sefydlodd Norman, Rhoda a Peter Gŵyl y Gelli, gŵyl lenyddol a gynhelir yn flynyddol hyd heddiw yn y Gelli Gandryll. Bu farw ym Mronllys, Powys.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:Actorion o Dde Affrica
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Dde Affrica
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Tref y Penrhyn
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gŵyl y Gelli
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Pobl o Dref y Penrhyn
Categori:Pobl o'r Deyrnas Unedig o dras Dde Affricanaidd
Categori:Rheolwyr theatr
Ymylon y Môr Tawel

bawd|300px|Gwledydd a chanddynt dir ar ymylon y Môr Tawel

**Ymylon y Môr Tawel** yw'r tiroedd o amgylch y Môr Tawel.  Mae *Basn y Môr Tawel* yn cynnwys yr ymylon hyn a'r ynysoedd sydd yn y môr.  Mae'n gorgyffwrdd â 'Chylch Tân y Môr Tawel' sef ardal ddaearegol lle y ceir llawer o ddaeargrynfeydd a llosgfynyddoedd byw.

## Rhestr Gwledydd yr Ymylon
*Gogledd/Dwyrain Asia
** Rwsia
** Japan
** Gogledd Corea
** De Corea
** Tsieina
** Hong Cong
** Macau
** Taiwan
*De-ddwyrain Asia
** Y Philipinau
** Fietnam
** Cambodia
** Gwlad Tai
** Maleisia
** Singapôr
** Brwnei
** Indonesia
** Dwyrain Timor

*Oceania 
** Awstralia
** Palaw
** Micronesia
** Papua Gini Newydd
** Ynysoedd Solomon
** Nawrw
** Ynysoedd Marshall
** Fanwatw
** Seland Newydd
** Twfalw
** Ffiji
** Ciribati
** Tonga
** Samoa
** Niue
** Ynysoedd Cook

* Oceania (diriogaeth ddibynnol)
** Awstralia
*** Ynys Norfolk
** Seland Newydd
*** Tocelaw
** Ffrainc
*** Caledonia Newydd
*** Wallis a Futuna
*** Polynesia Ffrengig
** Y Deyrnas Unedig
*** Ynysoedd Pitcairn
** UDA
*** Ynysoedd Gogledd Mariana
*** Gwam
*** Samoa America

* Gogledd America
** Canada
** Unol Daleithiau America
** Mecsico
* Canolbarth America
** Gwatemala
** El Salfador
** Hondwras
** Nicaragwa
** Costa Rica
** Panama
* De America
** Colombia
** Ecwador
** Periw
** Tsile

## Cyfeiriadau
Categori:Y Cefnfor Tawel
Categori:Daeareg
Categori:Daeareg Oceania
Categori:Daearyddiaeth
Categori:Daearyddiaeth Oceania
Ceunant Niagara

bawd|260px|Ceunant Niagara
250px|bawd|Ceunant Niagara
Naddwyd **Ceunant Niagara** gan Afon Niagara, ac mae'n 11 cilomedr o hyd ar y ffin rhwng Canada a'r Unol Daleithiau. Mae Rhaeadr Niagara wedi encilio'n raddol o waelod y ceunant dros y 12,500 mlynedd diwethaf, yn creu'r ceunant ei hun.

## Dolen allanol
* Gwefan y Parc Cenedlaethol (ochr yr Unol Daleithiau) 

Niagara
Niagara
Categori:Daearyddiaeth Ontario
Categori:Daearyddiaeth Efrog Newydd
Llwyn

Ceir sawl ystyr i'r gair **Llwyn**, yn cynnwys:

## Lleoedd
Ystyr gyffredin y gair *llwyn* yw 'coedwig fechan' ayyb.

*Llwyn, Sir Ddinbych
**Llwyn (SoDdGA)
*Llwyndafydd, Ceredigion
*Llwynbedw, ardal Caerdydd
**Gorsaf reilffordd Llwynbedw
*Llwyn-y-brain, Hendy-gwyn ar Daf, Sir Gaerfyrddin
*Llwyn-y-brain, Llanymddyfri, Sir Gaerfyrddin
*Llwyn-y-groes, Ceredigion
*Llwynypïa, Rhondda Cynon Taf

;Capeli ac ysgolion
*Capel Llwyn-yr-hwrdd, Sir Benfro
*Ysgol Gynradd Llwyn yr Eos, Aberystwyth

;Cronfa
*Cronfa Llwyn-onn, Bannau Brycheiniog

## Pobl
*Morfydd Llwyn Owen, cantores
Troed-y-dryw main

Planhigyn blodeuol ydy **Troed-y-dryw main** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Apiaceae* yn y genws *Apium*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aphanes australis* a'r enw Saesneg yw *Slender parsley-piert*.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae gan y blodyn 5 petal.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Apiaceae
Baclafa

bawd|Baclafa tyrcaidd
Melysfwyd cyfoethog a wneir o haenau o does ffîlo wedi eu llenwi â chnau toredig ac wedi eu melysu â mêl neu surop yw **baclafa**. Mae'n nodweddiadol o goginio'r Otomaniaid ac fe'i ceir yn ogystal yng Nghanolbarth a De-orllewin Asia.

## Geirdarddiad
Mae union darddiad yr enw yn ddadleuol. Honna'r geirdarddwr Sevan Nişanyan mai o hen wreiddyn Tyrceg y daw'r gair (*baklağı* neu *baklağu*). Dadleua Buell, fodd bynnag, y gallai'r gair darddu o'r gwreiddyn Mongoleg *baγla* -'clymu, lapio, crugo'- gyda'r ôl-ddodiad berfol Tyrceg *-v*. Mae *baγla* yntau'n air benthyg yn yr iaith Fongoleg o hen Dyrceg.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd a diod yn Nhwrci
Categori:Crystiau
Categori:Melysfwydydd
Virna Lisi

Actores o'r Eidal oedd **Virna Lisa Pieralisi**, neu **Virna Lisa** (8 Tachwedd 1936 – 18 Rhagfyr 2014).

## Ffilmiau
*''La corda d'acciaio* (1953)
**...e Napoli canta!* (1953)
**Le diciottenni* (1955)
**Les Hussards* (1955)
**La donna del giorno* (1956)
**Il padrone delle ferriere* (1959)
**Romolo e Remo* (1961)
**Eva* (1962)
**La Tulipe noire* (1964)
**How to Murder Your Wife* (1964)
**Casanova '70* (1965)
**Assault on a Queen* (1966)
**La ragazza e il generale* (1967)
**Le dolci signore* (1968)
**Il suo modo di fare* (1968)
**The Secret of Santa Vittoria* (1969)
**Roma bene* (1971)
**Bluebeard* (1972)
**Ernesto* (1979)
**La Reine Margot* (1994)
**Va' dove ti porta il cuore* (1996)
**Il più bel giorno della mia vita'' (2002)

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Thomas Jeremiah Williams

Roedd ** Thomas Jeremiah Williams** (1872 - 12 Mehefin 1919) yn fargyfreithiwr, yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol.

## Bywyd personol
Roedd Thomas Jeremiah Williams, yn fab i William Williams Aelod Seneddol Dosbarth Abertawe. Cafodd ei addysgu yn University College School, Llundain, Coleg Technegol Sheffield a Choleg Firth.

Priododd Laura Alice Marlow. Ganwyd iddynt un ferch: Gwenith Alice Thomas (née Williams) 22/10/1913 - 11/01/2008.

## Gyrfa
Roedd Williams yn gweithio yn y sector hyfforddiant technegol a masnachol. Roedd yn gyfarwyddwr ar nifer o gwmnïau, yn bennaf yn y diwydiant tunplat, ond hefyd â buddiannau yn y sectorau pwll glo a'r rheilffordd. Cymhwysodd yn fargyfreithiwr ym 1902 gan ymarfer yng Nghylchdaith Cymru a Chaer.

## Gyrfa wleidyddol
Safodd Williams yn enw'r Blaid Ryddfrydol yn etholaeth Gŵyr gan gael ei drechu gan ymgeisydd Rhyddfrydol Llafur, Eryr Glan Gwawr ym 1906, cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol dros Dosbarth Abertawe mewn isetholiad  ym 1915 gan ddal y sedd hyd ddiddymu'r sedd ym 1918. Cafodd ei ethol yn AS cyntaf etholaeth newydd Dwyrain Abertawe ym 1918, ond bu farw yn 47 mlwydd oed y flwyddyn ganlynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Rhyddfrydiaeth
William Williams (AS Abertawe)

Roedd **William Williams** (14 Tachwedd 1840 - 21 Ebrill 1904) yn ddiwydiannwr ac yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig, yn berchennog gweithfeydd tunplat ac yn Aelod Seneddol.

## Bywyd personol
Ganwyd William Williams yn Nhreforus yn fab i William Williams, llifwr coed. Priododd Margaret Jeremiah ym 1867, sef merch David Jeremiah, perchennog ffowndri Cwmdu. Cawsant bump o blant gan gynnwys Thomas Jeremiah Williams AS Abertawe 1915-1919. Bu Margaret farw ym 1893 ac ail briododd William gyda Maria Williams a bu iddynt un ferch.

## Gyrfa
Ni chafodd Williams fawr o addysg ffurfiol ac aeth i weithio yn ffowndri tunplat y Fforest Uchaf yn ifanc iawn. Tra wrth ei waith cafodd ddamwain ddifrifol pan gafodd ei goes ei ddal gan ran o'r peirianwaith a bu'n rhaid ei drychu. Aeth yn ôl i weithio i swyddfa'r gwaith fel clerc gan ddangos dealltwriaeth graff o sut yr oedd y busnes yn llwyddo; ar adeg ei briodas yr oedd wedi ei ddyrchafu i swydd rheolwr gwaith tunplat Cwmbwrla. Trwy briodi merch perchennog gwaith tunplat llwyddodd i ffurfio ei gwmni ei hun: y *Worcester Tinplate Company* a ehangodd dros gyfnod trwy brynu siars gweithfeydd eraill gan gynnwys gwaith y Fforest Uchaf lle ddechreuodd ei yrfa.

Yn ogystal â'i fusnes tunplat roedd Williams hefyd yn is-gadeirydd Cwmni Bancio Morgannwg ac yn gyfarwyddwr Cwmni Nwy Abertawe.

## Gyrfa wleidyddol
Chwaraeodd Williams ran blaenllaw yng ngwleidyddiaeth Ryddfrydol Abertawe gan wasanaethu fel llywydd Cymdeithas Ryddfrydol Abertawe, yn aelod o Gyngor Sir Forgannwg ac o Gyngor Bwrdeistref Abertawe a bu'n gwasanaethu fel Maer tref Abertawe o 1884-1885.

Ar ddyrchafiad Syr Henry Hussey Vivian i Dŷ'r Arglwyddi ym 1893 dewiswyd Williams yn ymgeisydd Rhyddfrydol ar gyfer yr isetholiad ar gyfer sedd wag Dosbarth Abertawe. Cafodd ei ethol yn ddiwrthwynebiad. Penderfynodd beidio ag amddiffyn y sedd pan ddaeth yr etholiad cyffredinol nesaf ym 1895.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref, Maesygwernen, Llangyfelach yn 63 mlwydd oed a rhoddwyd ei weddillion i orffwys ym mynwent cyhoeddus y Mwmbwls

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Rhyddfrydiaeth
Ffordd-las

Ceir sawl **Ffordd-las** neu **Ffordd Las** yng Nghymru, yn cynnwys:

;Pentrefi
*Ffordd-las, Powys
*Ffordd-las, Sir Ddinbych

;Cadwraeth
*Coed Ffordd-las, Sir Conwy
Henry Hussey Vivian

Roedd **Henry Hussey Vivian, Barwn 1af Abertawe **(6 Gorffennaf 1821 – 28 Tachwedd 1894) yn ddiwydiannwr yn arbenigwr mewn gweithio meteloedd a mwynau, yn wleidydd Ryddfrydol Gymreig ac yn Aelod Seneddol.
## Bywyd Personol
Ganwyd Henry Hussey Vivian yn Abertawe, yn fab i John Henry Vivian, perchennog cwmni copr ac aelod seneddol dros Dosbarth Abertawe rhwng 1832 a 1855, a Sarah, (née Jones) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt, bu hefyd yn astudio dulliau o drin metelau yn Ffrainc a'r Almaen.

Bu'n briod teirgwaith. Priododd ei wraig gyntaf Jessie Dalrymple Goddard (1825-1848) ym 1848, roedd hin ferch i Ambrose Goddard o Swindon. Bu Jessie farw o broblemau yn deillio o esgor eu hunig blentyn Ernest Ambrose Vivian, Ail Farwn Abertawe.

Ar 14 Gorffennaf 1853 Priododd Vivian a'r Ledi Flora Caroline Elizabeth Cholmeley merch Syr Montague Cholmeley. Bu iddynt un mab Yr Anrhydeddus John Aubrey Vivian (1854 - 1898). Bu farw Flora ym 1868.

Priododd ei drydedd wraig ym 1870. Roedd Averil Beaumont (1841 - 1934), yn ferch i'r Capten Richard Beaumont ac yn wyres i'r 3ydd Barwn Macdonald o Slate. Bu chwe phlentyn o'r briodas gan gynnwys Odo Richard Vivian, 3ydd Barwn Abertawe.

## Gyrfa
Ar ôl ymadael a'r coleg aeth i Lerpwl i reoli cangen Lerpwl y busnes toddi copr *Vivian & Sons* a sefydlwyd gan ei daid. Dair blynedd yn ddiweddarach daeth yn bartner yn y cwmni cyn ddychwelyd i Abertawe i reoli'r Gwaith yr Hafod. Ar ôl farwolaeth ei dad ym 1855 daeth yn rheolwr ar y cwmni. Bu yn arloesol iawn mewn datblygu ystod eang o sgil-gynhyrchion o gopr a metelau eraill gan dynnu allan nifer o drwyddedau patent ar ffurf i drin mwynion a metelau a thrwy ei ymdrechion daeth Abertawe yn un o brif ganolfannau ymchwil meteleg y byd.

## Gyrfa wleidyddol
bawd|chwith|Cerflyn Barwn Abertawe yn Abertawe

Vivian oedd cadeirydd cyntaf Cyngor Sir Forgannwg ac fe fu'n gwasanaethu fel Aelod Seneddol mewn tair etholaeth. Fe'i etholwyd gyntaf yn AS dros Truro yng Nghernyw. (Bu ei frawd Arthur Vivian hefyd yn AS Rhyddfrydol yng Nghernyw). Gwasanaethodd fel AS Truro o 1852 i 1857.

Yn etholiad cyffredinol 1857 fe safodd yn etholaeth Sir Forgannwg gan gipio'r ail o ddwy sedd yr etholaeth i'r Rhyddfrydwyr  a chadw'r sedd hyd iddi gael ei ddiddymu ym 1885.

Ym 1885 safodd Vivian yn llwyddiannus yn etholaeth Dosbarth Abertawe (hen sedd ei dad). Cafodd ei ddyrchafu'n Farwnig ym 1882 ac yna'n Farwn ym 1893; fel barwn roedd yn cael sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi a bu'n rhaid iddo ildio ei sedd yn Nhŷ'r Cyffredin.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref ym Mharc Singleton, Abertawe 28 Tachwedd, 1894, a chladdwyd ei weddillion ym mynwent eglwys y Sgeti, Abertawe.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Diwydianwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1894
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Rhyddfrydiaeth
Ynysoedd Prydeinig y Wyryf

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig sy'n ddaearyddol yn rhan o Ynysoedd y Wyryf yw **Ynysoedd Prydeinig y Wyryf**.

Mae'r ynysoedd yn cael eu galw yn hafan treth gan ymgyrchwyr a chyrff anllywodraethol ac yn cael eu henwi mewn deddfwriaeth gwrth-hafannau treth mewn gwledydd eraill megis yr Unol Daleithiau.

Ym mis Ebrill 2016 fel rhan o ddatgeliad Papurau Panama, yr Ynysoedd Prydeinig y Wyryf oedd y hafan treth a ddefnyddwiyd yn amlach gan glientiaid cwmni Mossack Fonseca.

Ceir darlun o'r Santes Ursula wyryf ar faner Ynysoedd y Wyryf.

## Cyfeiriadau
Categori:Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig
Categori:Ynysoedd y Caribî
Prydeinig
Šiauliai

Pedwaredd dinas fwyaf Lithwania yw **Šiauliai** oedd â phoblogaeth o oddeutu 133,900 yn 2012.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Palas Venclauskai
*Eglwys Gadeiriol Šiauliai
*Arena Šiauliai
*Amgueddfa Aušra

## Enwogion
*Veniamin Kagan (1869-1953), mathemategydd
*Virgilijus Noreika (g. 1935), canwr opera
*Šarūnas Bartas (g. 1964), cyfarwyddwr ffilm

## Hinsawdd
## Gefeilldrefi

*: Khmelnytsky
*: Częstochowa
*: Omaha, Nebraska
*: Baranovichi
*: Fredericia

*: Jelgava
*: Kaliningrad
*: Kristianstad
*: Pärnu
*: Etten-Leur
*: Plauen

## Enwogion 
* Regimantas Adomaitis, actor
* André Andrejew, cyfarwyddwr celf ffilm
* Šarūnas Bartas, cyfarwyddwr ffilm
* Wojciech Buyko, ffotograffwr Pwyleg
* Virgilijus Noreika, canwr opera
* Veniamin Kagan, mathemategwr

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Lithwania
Panevėžys

Pumed ddinas fwyaf Lithwania yw **Panevėžys**. Yn 2011 roedd ganddi boblogaeth o 113,653.

## Gefeilldrefi

*: Kaliningrad
*: Lublin
*: Daugavpils

*: Rakvere
*: Lünen
*:Gabrovo

## Enwogion
* Darius Grigalionis – nofiwr
* Donatas Banionis – actor
* Joseph-Shlomo Mil (John Mil) (1870–1952) un o sefydlwyr y Jewish Labour Bund
* Juozas Miltinis – cyfarwyddwr theatr
* Simas Skinderis - chwaraewr pêl-droed
* Mindaugas Lukauskis - chwaraewr pêl-fasged
* Ignatas Konovalovas - seiclwr proffesiynol
* Yosef Shlomo Kahaneman
* Benjamin Zuskin - Cyfarwyddwr ffilm a theatr Rwseg, cafodd ei lofruddio yn 1952

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Iddewon yn Panevėžys cyn y Shoah Joseph Rosin, Panevėžys (Ponevezh) 

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Lithwania
Daugavpils

Dinas yn ne-ddwyrain Latfia yw **Daugavpils** a leolir ar Afon Daugava, lle y cafodd ei henw. Mae'n agos iawn i'r arfordir gyda Belarws a Lithwania. Mae'n ail ddinas fwyaf Latfia ar ôl y brifddinas, Riga.

## Hinsawdd
## Enwogion 
* Sergei Eisenstein (1898-1948), cyfarwyddwr ffilm
* Isaiah Berlin (1909-1997), athronydd
* Gidon Kremer (g. 1947), cerddor
* Mikhail Baryshnikov (g. 1948), dawnsiwr

## Gefeilldrefi

*: Haderslev
*: Motala
*: Radom
*: Ferrara
*: Naro-Fominsk
*: Vitebsk

*: Ramla
*: Harbin
*: St Petersburg
*: Panevėžys
*: Okrug
*: Kharkiv

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol


Categori:Dinasoedd Latfia
Ventspils

Dinas yng ngogledd-orllewin Latfia yw **Ventspils**. Yn 2012 roedd ganddi boblogaeth o 41,998.

## Enwogion 
*Fred Rebell (1886–1968) – morwr
*Dorothy Dworkin (1889-1976)&nbsp;– nyrs, Fenyw busnes, a dyngarwr
*Fricis Kaņeps (1916–1981) – pêl-droedwr
*Francis Rudolph (1921–2005) – peintiwr
*Imant Raminsh (1943)&nbsp;– cyfansoddwr
*Dzintars Ābiķis (1952)&nbsp;– gwleidyddwr
*Ģirts Valdis Kristovskis (1962)&nbsp;– gwleidyddwr
*Sandis Prūsis (1965)&nbsp;– bobsleigh peilot
*Gundars Vētra (1967)&nbsp;– seren pêl-fasged
*Ēriks Rags (1975)&nbsp;– taflwr gwaywffon
*Gatis Gūts (1976)&nbsp;– peilot bobsleigh
*Ingus Janevics (1986)&nbsp;– cerddwr gyflym

## Gefeilldrefi

*: Västervik
*: Stralsund
*: Lorient

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Latfia
Jēkabpils

Dinas yn ne-ddwyrain Latfia yw **Jēkabpils**. Yn 2012 roedd ganddi boblogaeth o 25,883. Mae'r ddinas hanner ffordd rhwng Riga a Daugavpils.

## Enwogion 
*Reinis Nitišs - gyrrwr Rallycross Byd

## Oriel

File:Jekabpils city council.JPG|cyngor ddinas Jēkabpils
File:Old believers church Jekabpils.JPG|Eglwys yn Jēkabpils
File:Oldtown square Jekabpils.JPG|sgwâr canolog Jēkabpils
File:Krustpils train station.(1)..JPG|Gorsaf Reilffordd Krustpils yn Jēkabpils
File:Krustpils palace (1).jpg|Castell Krustpils
File:Jēkabpils dam.jpg|Pļaviņu iela (stryd) ac afon Daugava

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Latfia
Rēzekne

Dinas yn nwyrain Latfia yw **Rēzne** sy'n 150 milltir i'r dwyrain o Riga, prifddinas Latfia a 39 milltir i'r gorllewin o'r arfordir gyda Rwsia. Yn 2008, roedd ganddi boblogaeth o 35,883.

## Gefeilldrefi

*: Arendal
*: Częstochowa
*: Dmitrov
*: Lianozovo
*: Suwałki
*: Vitebsk
*: Lainate

## Enwogion
*Eber Landau (1878–1959) meddyg a professor
*Fridrikh Ermler (1898–1967) cyfarwyddwr ffilm Sofiet
*Aiga Grabuste (1988-) heptathletwraig.
*Yury Tynyanov (1894–1943) awdur Sofiet/Rwseg
*Iveta Apkalna (g. 1976) organydd enwog
*Teuvo Tulio (wedi'i geni *Theodor Antonius Tugai*, 1912–2000) cyfarwyddwr ffilm Ffineg ac actor a chafodd ei geni yn Rēzekne.

## Oriel

File:Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|Eglwys gatholig Our Lady of Sorrows
File:Rezekne Holy Trinity Church.jpg|Eglwys Lutheran Holy Trinity
File:Rēzeknes pareizticīgo baznīca 2000-10-14.jpg|Eglwys Rwseg uniongred
File:Rezekne Old Believers church front.jpg|Eglwys hen credwyr
File:Rezekne cultural house.jpg|Canolfan Hamdden Rēzekne

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Latfia
Jelgava

Dinas yng Nghanolbarth Latfia yw **Jelgava**, sydd wedi'i lleoli ar y Môr Baltig. Ar 1 Gorffennaf 2013, roedd ganddi boblogaeth o tua 63,000.

## Chwaraeon
Mae gan y ddinas dîm pêl-droed sydd yn chwarae yn adrannau uchaf Latfia. Enw'r tîm yw FK Jelgava. Mae'n uniad o ddau dîm lleol a ddaeth at ei gilydd yn 2004.

## Enwogion 
*Aleksejs Auziņš (1910–1997) - chwaraewr pêl-droed a hoci_iâ
*August Johann Gottfried Bielenstein (1826–1907) – ieithydd
*Joseph Hirshhorn (1899–1981), entrepreneur, ariannwr a casglwr celf
*Renārs Kaupers (1974), Canwr Latfieg
*Natalia Laschenova (1973) Enillydd medal aur Olympaidd (gymnasteg)
*Jānis Lūsis (1939),  athletwr a taflwr gwaywffon Latfieg (a Sofiet) athlete
*Elza Radziņa (1917–2005), actores Latfieg
*Einars Repše (1961), Gwleidyddwr Latfieg
*Paul Schiemann (1876–1944), newyddiadurwr, golygydd and gwleidyddwr
*Artūrs Skrastiņš (1974), actor ffilm a llwyfan
*Mamert Stankiewicz (1889–1939), capten Pwyleg
*Eduard Totleben (1818–1884), peiriannwr milwrol Rwseg

## Gefeilldrefi

*: Pärnu ers 1957
*: Šiauliai ers 1960
*: Vejle ers 1992
*: Ardal Xinying ers 2000
*: Alcamo ers 2002
*: Baranovichi ers 2003
*: Berlin ers 2003
*: Hällefors ers 2004

*: Moscfa ers 2003
*: Ivano-Frankivsk
*: Nacka ers 2004
*: Rueil-Malmaison ers 2006
*: Magadan
*: Białystok
*: Nova Odessa

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Dinasoedd Latfia