Esgoriad ffolennol

bawd|Cyflwyniad ffolennol didwyll cyn esgor ffolennol (gan William Smellie - tua 1792

Mae **esgoriad ffolennol** yn digwydd pan gaiff babi ei eni tin yn gyntaf yn hytrach na phen yn gyntaf. Ffolen (lluosog: ffolennau) yw boch tin / pen ôl.

## Amlder
Bydd gan ryw 3-5% o ferched beichiog yn ystod eu llawn dymor (37-40 wythnos yn feichiog) babi sy’n cyflwyno ar ei ffolennau. Caiff y rhan fwyaf o fabanod yn y safle ffolennol eu geni trwy doriad Cesaraidd gan  ei fod yn cael ei ystyried yn fwy diogel na geni trwy'r wain.

## Mathau o gyflwyniad
Mae mathau gwahanol o gyflwyniad ffolennol sy'n dibynnu ar sut mae coesau'r babi yn gorwedd.
***Cyflwyniad ffolennol didwyll** yw un lle mae coesau'r babi wrth ymyl ei abdomen, gyda'i bengliniau yn syth a'i draed wrth ymyl ei glustiau. Dyma'r math mwyaf cyffredin o ymddangosiad ffolennol.
***Cyflwyniad ffolennol hyblyg** yw un lle fydd y babi yn ymddangos fel pe bai'n eistedd yn groes-coes gyda'i goesau yn plygu ar y cluniau a'r pen-gliniau.
***Cyflwyniad ffolennol troed flaen** yw un lle fydd un neu ddau o draed y babi yn ymddangos yn gyntaf yn lle'r ffolennau. Mae hyn yn fwy cyffredin mewn babanod a anwyd yn gynamserol neu cyn eu dyddiad priodol.

## Achosion
Mewn tua 50% o achosion, ni ellir canfod achos dibynadwy am esgor ffolennol. Mewn mwy na 50% o achosion bydd y fam yn esgor ar ei phlentyn cyntaf-anedig. Mewn astudiaeth Norwyaidd, dangoswyd bod perthynas genetig neu deuluol: roedd dynion a menywod, a oedd wedi eu hesgor yn ffolennol 2.3 gwaith mwy tebygol o gael plentyn trwy esgoriad ffolennol na'r rhai a anwyd pen yn gyntaf.

Mae ffactorau posib, sy'n ymwneud a'r plentyn a'r groth am gyflwyno yn ffolennol yn cynnwys:
*beichiogrwydd lluosog
*gormod neu rhy ychydig o hylif amniotig
*camffurfiadau (ee spina bifida)
*gwahaniaethau rhag y siâp pen arferol
*diffyg tensiwn gweddilliol (ee yn achos marwolaeth y ffetws)
*rhwystr y llinyn bogail neu fod y llinyn yn rhy fyr 
*Camleoliad y brych (placenta praevia).

Mae ffactorau mamol posibl am gyflwyno yn ffolennol yn cynnwys gamffurfiad y pelfis, tiwmorau cenhedlol a phelfig neu gamffurfiad y groth.

## Esgor ar y baban
Mae'r rhan fwyaf o fabanod sydd yn cyflwyno'n ffolennol wedi 32 i 34 wythnos yn troi eu hunain i fod yn y safle pen yn gyntaf. 
### Troi'r baban
Os yw'r babi yn dal i fod yn y safle ffolennol wedi 37 wythnos, efallai y bydd yn bosibl i obstetregydd ei droi yn ben i lawr gan ddefnyddio techneg o'r enw fersiwn ceffalig allanol (*external cephalic version* neu *ECV*).. Bydd gweithiwr gofal iechyd proffesiynol, fel obstetregydd, yn ceisio troi'r babi i mewn i safle pen-i-lawr trwy roi pwysau ar yr abdomen. Mae'n weithdrefn ddiogel, er y gall fod ychydig yn anghyfforddus. Gellir troi tua 50% o fabanod ffolennol trwy ddefnyddio ECV, gan ganiatáu geni normal trwy'r wain.
### Toriad Ceseraidd
Os bydd babi yn parhau i fod yn safle ffolennol tuag at ddiwedd beichiogrwydd, bydd y fam yn cael cynnig opsiwn toriad Ceseraidd. Mae ymchwil wedi dangos bod toriad Ceseraidd a gynlluniwyd yn fwy diogel ar gyfer y babi nag esgoriad ffolennol trwy'r wain.

### Esgor trwy'r wain
Mae modd i esgor baban sydd yn cyflwyno'n ffolennol trwy'r wain. Mae meddygon yn cynghori'n gryf rhag yr opsiwn hwn os yw:
* y baban  babi yn ffolennol troed flaen (mae un neu ddau o draed y babi yn is na'i ben ôl)
* y baban yn fwy neu'n llai na'r cyfartaledd
* gwddf y baban wedi'i gogwyddo tua'n hôl (gor-estynedig)
* mae'r brych yn gorwedd yn isel (placenta praevia)
* y fam yn dioddef o gyneclampsia neu unrhyw broblemau beichiogrwydd eraill

## Enwogion wedi eu geni trwy esgoriad ffolennol
* Chesa Boudin
* Jordan Brady
* Becky Garrison 
* Billy Joel
* Jerry Lee Lewis
* Bret Michaels
* Nero
* Tatum O'Neal
* David Shields
* Frank Sinatra
* Wilhelm II, ymerawdwr yr Almaen 
* Pedro Zamora
* Frank Zappa        

## Cyfeiriadau
Categori:Atgenhedlu
Categori:Obstetreg
Categori:Iechyd y fam a'r plentyn
Categori:Beichiogrwydd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Iechyd