Annie Jane Hughes Griffiths

Roedd **Annie Jane Hughes Griffiths** (5 Ebrill 1873 &ndash; 7 Hydref 1942), hefyd **Annie Janes Davies, Annie Jane Ellis**, ac **Annie Cwrt Mawr** yn ymgyrchydd heddwch blaenllaw yng Nghymru wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf. Mae mwyaf adnabyddus am arwain Apêl Heddwch Menywod Cymru lle cyflwynwyd deiseb o 390,000 enw i Arlywydd Unol Daleithiau America Calvin Coolidge yn gofyn i'r Unol Daleithiau arwain ymgyrch dros heddwch fyd-eang. Casglwyd yr enwau a theithio i'r Unol Daleithiau o fewn 7 mis.

## Cefndir
Ganed Annie Jane Davies yng Nghwrt Mawr, Llangeitho, Ceredigion, y chweched o ddeg o blant Robert Joseph Davies (1839-1892) a'i wraig Frances (g. Humphreys, 1836-1918) oedd yn dirfeddianwyr. 

Derbyniodd beth o'i haddysg fel plentyn yn ysgol Llangeitho, ac yna mewn gwahanol ysgolion am gyfnodau yn Aberystwyth, Llundain a Chaer. Ymaelododd yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth ym 1892, gan dreulio tair blynedd yno, ond heb fwriad i weithio ar gyfer gradd.

## Priodi Thomas Edward Ellis
Ym 1895, aeth i Lundain i gadw tŷ i'w brodyr John a Walter, oedd yn fyfyrwyr yno; mae'n amlwg iddi gael blas ar fywyd Cymraeg y brifddinas, er y byddai'n rhannu ei hamser rhwng Llundain ac Aberystwyth, fel y gwnâi weddill ei hoes. Trwy ei brawd, John, y cyfarfu â Thomas Edward Ellis, Aelod Seneddol Rhyddfrydol Sir Feirionnydd, a bu'r ddau'n gohebu o 1897 hyd nes iddynt briodi ar 1 Mehefin 1898 yng Capel Tabernacl, Aberystwyth i dorf fawr a chwifio baneri o dŵr Castell Aberystwyth a'r Hen Goleg ger llaw. Mynychwyd eu priodas gan aelodau seneddol a canai côr o gantorion dethol dan arweiniad y cerddor David Jenkins gadwyn o alawon Cymreig, gan gynnwys ‘Y Deryn Pur’ a ‘Clychau Aberdyfi’ Mae ei lythyrau ef ati hi wedi goroesi, ond yn dilyn marwolaeth ei gŵr, dinistriodd Annie ei llythyrau hi ato ef.

Y bwriad gwreiddiol oedd priodi ym Mai 1898, ond bu'n rhaid gohirio'r dyddiad oherwydd marwolaeth Gladstone, a Tom Ellis yn Brif Chwip y Llywodraeth, a chynhaliwyd y briodas ym Mehefin 1898. Prin ddeng mis o fywyd priodasol a gafodd y ddau. Ni fu Tom Ellis yn dda ei iechyd ddiwedd 1898, ac nid oedd wedi gwella'n iawn y flwyddyn ganlynol, er na laciodd ddim ar ei waith seneddol na llenyddol, felly yr oedd gwahoddiad i dreulio gwyliau'r Pasg yn hinsawdd gynnes Cannes yn ne Ffrainc yn ymddangos fel cyfle i ymlacio ac ymgryfhau. Ond nid felly y bu, gan iddo gael ei daro'n wael, a bu farw yno ddechrau Ebrill 1899.

Ganed eu mab, Thomas Iorwerth Ellis, ar 19 Rhagfyr 1899.

### Plac Porffor
Ar 3 Tachwedd 2023 codwyd Plac Porffor ar dŷ ei ŵyr, Rolant Elis, ym Maes Lowri, Aberystwyth i gydnabod cyfraniad Annie Jane am ei hymgyrchu gwleidyddol fel menyw a fel heddychwr. Annie Jane Hughes Griffiths yw'r 14eg fenyw i gael ei hanrhydeddu gan weithgor Placiau Porffor menywod Cymru, mudiad sy'n ceisio gwella cydnabyddiaeth o gyfraniad arbennig menywod o Gymru. Roedd yr awdur a'r ymgyrchydd, Meg Elis (chwaer Rolant) hefyd yn bresennol.

### Drama un person
Yn 2023 a 2024 teithiodd Cwmni Drama 'Mewn Cymeriad' gyda'i sioe, *Annie Cwrt Mawr*. Awdur y sioe oedd, Siwan Jones, y Cyfarwyddwr oedd Janet Aethwy ac yn chwarae rhan Annie, oedd Annie arall, yr actores, Anni Dafydd. Bu i'r ddrama berfformio yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Castell Aberteifi, Casnewydd, Aberteifi a Llundain. Galwyd y sioe yn "Drama am ddelfrydiaeth, angerdd a gobaith."

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Annie Janes Hughes Griffiths cofnod gan Meg Elis ar wefan Y Bywgraffiadur Cymreig
* Annie Jane Hughes-Griffiths ac Apêl Merched Cymru Dros Heddwch gwefan Casgliad y Werin Cymru 
* Dyddiadur personol Annie Hughes Griffiths 1924 gwefan Casgliad y Werin Cymru 
* Papurau Archif Annie J. Hughes-Griffiths yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Cynghrair y Cenhedloedd
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ymgyrchwyr heddwch o Gymru