Ieithoedd Sbaen

bawd|Canran o siaradwyr ieithoedd cyd-swyddogol a chydnabyddedig yn Sbaen.|494x494px
**Ieithoedd Sbaen** (), neu **ieithoedd Sbaenaidd** (), yw'r ieithoedd a siaredir neu siaradwyd yn Sbaen. Mae'r mwyafrif o ieithoedd a siaredir yn Sbaen yn perthyn i'r teulu ieithoedd Románwns, a Sbaeneg yw'r unig iaith sydd â statws swyddogol i'r wlad gyfan. Mae gan amryw o ieithoedd eraill statws cyd-swyddogol neu gydnabyddedig mewn tiriogaethau penodol, a siaredir nifer o ieithoedd a thafodieithoedd answyddogol mewn rhai ardaloedd.

O ran nifer y siaradwyr, Sbaeneg (neu Castileg) yw'r amlycaf o ieithoedd Sbaen, a siaredir gan oddeutu 99% o Sbaenwyr fel iaith gyntaf neu ail iaith. Mae Catalaneg (neu Falenseg) yn cael ei siarad gan 19%, Galisieg gan 5%, a Basgeg gan 2% o'r boblogaeth.

Yr ieithoedd cyd-swyddogol rhanbarthol yn Sbaen:

* Mae Araneg, amrywiaeth o Ocsitaneg, yn gyd-swyddogol yng Nghatalwnia. Fe'i siaredir yng Ngwm Aran ''(Val d'Aran),'' yng ngogledd-orllewin Catalonia. Mae'n amrywiaeth o Gwasgwyneg, tafodiaith dde-orllewinol yr iaith Ocsitanaidd.
* Mae Basgeg yn gyd-swyddogol yng Ngwlad y Basg a gogledd Navarra. Basgeg yw'r unig iaith nad yw'n Romáwns, na hefyd yn iaith nad yw'n Indo-Ewropeaidd, sydd â statws swyddogol ar dir mawr Sbaen.
* Mae Catalaneg yn gyd-swyddogol yng Nghatalwnia ac yn yr Ynysoedd Balearig. Mae'n cael ei gydnabod, ond nid yn swyddogol, yn ardal *La Franja* yn Aragón.
* Mae Falenseg (amrywiaeth o Gatalaneg) yn gyd-swyddogol yn y Gymuned Valencia. Fodd bynnag, yn hanesyddol nid yw pob ardal o'r Gymuned Faleniaidd yn siarad Falenseg, yn enwedig yr ochr orllewinol. Fe'i siaredir hefyd heb gydnabyddiaeth swyddogol yn ardal *Carche* ym Murcia.
* Mae Galisieg yn gyd-swyddogol yn Galisia ac yn gydnabyddedig, ond nid yn swyddogol, yn rhannau gorllewinol cyfagos Asturias (lle elwir yn Galisieg-Astwriaidd) ac Castilla y León.

de|bawd|300x300px|Map yn dangos y newidiadau hanesyddol ym maint daearyddol prif ieithoedd penrhyn Iberia rhwng y flwyddyn 1000 a 2000.

Mae Sbaeneg yn swyddogol ledled y wlad; mae gan weddill yr ieithoedd hyn statws cyfreithiol a chyd-swyddogol yn eu cymunedau priodol, ac (ac eithrio Araneg) maent yn a ddigon o siaradwyr i gael papurau newydd dyddiol, i gyhoeddi llyfrau, ac i gael presenoldeb sylweddol yng nghyfryngau yn y cymunedau hynny. Yn achosion Catalaneg a Galisieg, nhw yw'r prif ieithoedd a ddefnyddir gan lywodraethau rhanbarthol Catalwnia a Galisia a'u gweinyddiaethau lleol. Mae nifer o ddinasyddion yn yr ardaloedd hyn yn ystyried eu hiaith ranbarthol fel eu prif iaith a Sbaeneg eu hail iaith.

Yn ogystal â'r rhain, mae yna nifer o ieithoedd lleiafrifol a chydnabyddedig sydd mewn peryg:

* Mae Aragoneg yn gydnabyddedig, ond nid swyddogol, yn Aragón.
* Mae Astwrieg yn gydnabyddedig, ond nid swyddogol, yn Asturias.
* Mae Leoneg yn gydnabyddedig, ond nid swyddogol, yn Castilla y León. Caiff ei siarad yn nhaleithiau León a Zamora.

Mae gan Sbaeneg ei hun dafodieithoedd gwahanol ledled y wlad; er enghraifft, y tafodieithoedd Andalucía neu'r Ynysoedd Dedwydd, ac mae gan bob un o'r rhain eu his-amrywieithau eu hunain. Mae rhai o rain yn agosach at Sbaen yr Amerig, a chafodd ei dylanwadu'n drwm gan y rhain, oherwydd prosesau ymfudo o wahanol ranbarthau ar wahanol gyfnodau.

Ac eithrio Basgeg, sy'n ymddangos fel iaith arunig, mae'r holl ieithoedd sy'n bresennol ar dir mawr Sbaen yn ieithoedd Indo-Ewropeaidd, yn benodol ieithoedd Romáwns. Siaradir ieithoedd Affro-Asiatig, fel Arabeg (gan gynnwys Darija Ceuta) a Berber (Riffian yn bennaf), gan y boblogaeth Fwslimaidd Ceuta a Melilla a gan fewnfudwyr mewn mannau eraill.

Mae pobl leol yn dal i siarad Portiwgaleg mewn tair ardal ar y ffin:

* Tref La Alamedilla, yn nhalaith Salamanca.
* Yr ardal a elwir y corn Cedillo, sy'n cynnwys Cedillo (*Cedilho* yn Bortiwgaleg) a Herrera de Alcántara (*Ferreira de Alcântara* yn Bortiwgaleg).
* Tref Olivenza (*Olivença* yn Bortiwgaleg), yn nhalaith Badajoz, a'r diriogaeth o'i chwmpas, a arferai fod yn Bortiwgeaidd tan y 19eg ganrif, ac mae Portiwgal dal i'w hawlio.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwylliant Sbaen