open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Susannah Constantine

Cyflwynydd  o Loegr yw **Susannah Caroline Constantine** (ganwyd 3 Mehefin 1962, Llundain). Mae hefyd yn awdures, dylunydd a guru steil.

Roedd hi'n cyflwyno'r rhaglen deledu *What Not to Wear* gyda Trinny Woodall ar BBC One ond nawr mae hi’n cyflwyno *Trinny and Susannah Undress* ar ITV1.

## Rhaglenni teledu
**What Not to Wear* (2001-2005)
**Trinny & Susannah Undress* (2006-2007)

## Llyfryddiaeth
**Ready 2 Dress: How to Have Style Without Following Fashion*, Weidenfeld Nicolson (14 Chwefror, 2000) (ISBN 0-3043-5425-2)
**What Not to Wear*, Weidenfeld Nicolson (5 Medi, 2002) (ISBN 0-2978-4331-1)
**What Not to Wear: The Rules*, Weidenfeld Nicolson (1 Mehefin, 2004) (ISBN 1-8418-8249-6)
**What Not to Wear: For Every Occasion*, Weidenfeld Nicolson (1 Mehefin, 2004) (ISBN 1-8418-8236-4)
**What You Wear Can Change Your Life*, Weidenfeld & Nicolson (17 Medi, 2004) (ISBN 0-2978-4356-7)
**What Your Clothes Say About You*, Weidenfeld & Nicolson (29 Medi, 2005) (ISBN 0-2978-4357-5)
**Trinny and Susannah: The Survival Guide*, Weidenfeld & Nicolson, (20 Medi,  2006) (ISBN 0-2978-4426-1)
**Trinny & Susannah Take on America: What Your Clothes Say about You*, HarperCollins Publishers (Hydref 2006) (ISBN 0-0611-3744-8)
**The Body Shape Bible*, Weidenfeld & Nicolson (18 Medi,  2007) (ISBN 0-2978-4454-7)

## Dolenni Allanol
* Gwefan swyddogol Trinny a Susannah 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Merched ym myd ffasiwn
Categori:Newyddiadurwyr ffasiwn
Banana

Ffrwyth trofannol yw'r **banana**. Mae'n tyfu'n naturiol ar y goeden banana (*Musa acuminata*) mewn gwledydd trofannol a chyhydeddol ac yn cael eu tyfu gan ffermwyr mewn nifer o wledydd.

Bwyteir y rhan fwyaf o fananas yn ffres, ar ôl iddynt aeddfedu, ond ceir rhai mathau a elwir yn *blantains* sy'n cael eu coginio a'u bwyta tra dal yn wyrdd ac sy'n fwyd crai yng ngorllewin a dwyrain Affrica a gwledydd y Caribî.

Categori:Ffrwythau
666

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
661 662 663 664 665 - **666** - 667 668 669 670 671 

----

## Digwyddiadau 
* Yr Arabiaid yn gorfchygu'r Ymerodraeth Fysantaidd yng ngogledd Affrica.
* 4 Medi: Diffyg llawn ar yr haul yn Sbaen

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
## Gweler hefyd 
* 666 (rhif)

Categori:666
__NOTOC__
667

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
662 663 664 665 666 - **667** - 668 669 670 671 672

----

## Digwyddiadau 
*Afon Daysan yn gorlifo'i glannau, llifogydd yn Edessa

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Benjamin, Patriarch Coptig Uniongred Alexandria

Categori:667
665

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
660 661 662 663 664 - **665** - 666 667 668 669 670 

----

## Digwyddiadau 
*Yn ôl yr *Annales Cambriae*, yr Eingl-Sacsoniaid yn dod yn Gristionogion yn dilyn Ail Frwydr Baddon.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Brahmagupta, seryddwr.

Categori:665
664

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
659 660 661 662 663 - **664** - 665 666 667 668 669 

----

## Digwyddiadau 
* Medi, Synod Whitby

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*6 Ionawr - Amr ibn al-A'as, cadfridog Muslimaidd
*14 Gorffennaf - Deusdedit o Gaergaint, Archesgob Caergaint
*Xuanzang, mynach Bwdhaidd o China
*Cadwaladr, brenin Gwynedd

Categori:664
663

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au **660au** 670au 680au 690au 700au 710au 
658 659 660 661 662 **663** 664 665 666 667 668 

## Digwyddiadau 
*Yr Ymeradwr Bysantaidd Constans II yn ymosod ar dde'r Eidal
*Y Pla Du yn taro Prydain am gyfnod byr
*Mynach dienw yn cyrraedd copa Mynydd Fuji yn Japan.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:663
Cwm Cynon

200px|bawd|Lleoliad Dosbarth Cwm Cynon (1974-96) yng Nghymru.
Cwm ym Morgannwg, Cymoedd De Cymru, sydd â rhan bwysig yn hanes diwydiant glo Cymru yw **Cwm Cynon**.

O 1974 hyd 1996 roedd yr ardal yn un o ddosbarthau llywodraeth leol Cymru fel rhan o Sir Forgannwg, a luniwyd o ddosbarthau trefol Aberdâr ac Aberpennar, a rhan o ddosbarth gwledig Glyn-nedd, ynghyd â phlwyf sifil Penderyn (yn yr hen Sir Frycheiniog).

Yn 1996 daeth yn rhan o fwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf.

Mae'r enw yn parhau ar lafar a hefyd yn enwau dwy etholaeth, sef:
* Cwm Cynon (etholaeth seneddol)
* Cwm Cynon (etholaeth Cynulliad)

## Gweler hefyd
*Coed Glyn Cynon

## Dolenni allanol
* Brasluniau hanesyddol o Gwm Cynon yn y 1830au ar wefan Casglu'r Tlysau 

Categori:Dyffrynnoedd Rhondda Cynon Taf
Afon Volta

Afon yng ngorllewin Affrica sy'n aberu yng Ngwlff Gini yw **Afon Volta**. Fe'i hymrennir yn dair cangen, sef Afon Volta Ddu, Afon Volta Wen ac Afon Volta Coch. Roedd yr afon yn rhoi ei henw i Volta Uchaf cyn iddi gael ei hailewni'n Bwrcina Ffaso yn 1984.

Llyn Volta yn Ghana yw'r llyn artiffisial mwyaf yn y byd, sy'n ymestyn o Argae Akosombo yn ne-ddwyrain Ghana i dref Yapei, 1500&nbsp;km (938 milltir) i'r gorllewin. Mae'r llyn hir cul yn cynhyrchu trydan, yn gyfrwng cludiant dŵr, ac yn cynnig posibiliadau i ddatblygu'r economi trwy greu ffermydd pysgod a dyfrhau'r tir amgylchol.

O lannau Afon Volta y cafodd y Portiwgalwyr lawer o'u aur yng nghyfnod y Dadeni.

## Dolenni allanol 
 *Awdurdod Afon Volta 

Categori:Afonydd Bwrcina Ffaso
Categori:Afonydd Ghana
Ouagadougou

Prifddinas Bwrcina Ffaso, yng Ngorllewin Affrica yw **Ouagadougou**.

Mae gwreiddiau'r ddinas yn ymestyn yn ôl i'r 11g pan roedd yn ganolfan fasnach a chanolfan ymerodraeth y Mossi. Cafodd ei chipio gan y Ffrancod yn 1896 wrth iddyn goloneiddio'r wlad. Sefydlwyd prifysgol ynddi yn 1974. Heddiw mae'n ganolfan cludiant pwysig a phrif ganolfan masnachol y wlad.

bawd|250px|dim|Lleoliad Ouagadougou yn Bwrcina Ffaso
250px|bawd|dim|Golygfa stryd yng nghanol Ouagadougou

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

## Gweler hefyd 
* Rhestr dinasoedd a threfi Bwrcina Ffaso

Categori:Dinasoedd Bwrcina Ffaso
Categori:Prifddinasoedd Affrica
662

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
657 658 659 660 661 - **662** - 663 664 665 666 667 

----

## Digwyddiadau 
*Grimuald yn cipio gorsedd y Lombardiaid, gan alltudio Perctarit a lladd Godepert.

## Genedigaethau 
*Kakinomoto no Hitomaro, Bardd o Japan (Tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
*Maximus y Cyffeswr, diwinydd Bysantaidd
*Godepert, brenin y Lombardiaid

Categori:662
Rhyddewyllysiaeth

Athroniaeth ac ideoleg wleidyddol sy'n pwysleisio hawliau'r unigolyn yw **rhyddewyllysiaeth**, **rhyddfrydoliaeth**, neu **libertariaeth**. Sonir athrawiaeth yr ideoleg am yr hawl i hunan-berchenogaeth a hawliau eiddo. Mae rhyddewyllyswyr o blaid cyfundrefn economaidd laissez-faire ac yn gwrthwynebu unrhyw fath o drethiad.


Categori:Ideolegau economaidd
Categori:Ideolegau gwleidyddol
Categori:Unigolyddiaeth
Theocrataeth

**Theocrataeth** (neu 'duwlywodraeth') yw rheolaeth ar wlad neu deyrnas gan neu yn enw Duw. Yn ymarferol mae hynny'n golygu rheolaeth ar lywodraeth gwlad gan offeiriaid yn enw Duw.

Mae theocrataethau'r gorffennol yn cynnwys Tibet, a reolid gan y Dalai Lama fel math o frenin dwyfol (ond gan nad oes Duw fel y cyfryw mewn Bwdhaeth mae'r term yn cael ei gwrthod gan Fwdhyddion).

Mae Iran yn cael ei hystyried yn enghraifft fodern o theocrataeth am fod *ayatollah*, pennaeth ysbrydol y wlad, yn cael y gair olaf yn ei llywodraeth, ond serch hynny nid yw'n theocrataeth bur am fod ganddi senedd etholedig yn ogystal.

## Gweler hefyd 
*Gweriniaeth Islamaidd

Categori:Llywodraeth
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Diwinyddiaeth
Laissez-faire

Yn economeg, **laissez-faire** (; byrfodd o'r ymadrodd Ffrangeg *laissez faire, laissez aller, laissez passer*, "gadewch i ddigwydd, gadewch i fynd, gadewch i basio") yw'r polisi o anymyrraeth fewnwladol gan lywodraeth ym materion economaidd unigol neu ddiwydiannol. Mae'r athrawiaeth yn ffafrio hunan-les cyfalafol, cystadleuaeth, a blaenoriaeth prynwyr fel yr anghenion ar gyfer ffyniant economaidd. Datblygodd yn hwyr y ddeunawfed ganrif gyda gwaith yr economegydd Albanaidd Adam Smith, fel gwrthwynebiad cryf i drethiad masnach a mercantiliaeth.

Categori:Ideolegau economaidd
Categori:Rhyddewyllysiaeth
De Caerdydd a Phenarth

Gallai **De Caerdydd a Phenarth** gyfeirio at un o ddwy etholaeth yn ne-ddwyrain Cymru:

*De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Cynulliad)
*De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol)
The Satanic Verses

200px|bawd|Clawr *The Satanic Verses*

Pedwaredd nofel Salman Rushdie yw ***The Satanic Verses***, a gyhoeddwyd yn 1988, wedi'i hysbrydoli mewn rhan gan fywyd Muhammad. Cyfeirir y teitl at yr Adnodau Satanaidd, rhyngosodiad honedig yn y Coran fel y disgrifiodd Ibn Ishaq yn ei fywgraffiad ar Fuhammad (y testun hynaf sy'n goroesi). Mae anghydfod mawr ynglŷn â'r Adnodau Satanaidd, a chafodd eu dilysrwydd ei ddadlau gan haneswyr Mwslimaidd ers talwm.

Sbardunodd y nofel llawer o anghydfod yn dilyn ei chyhoeddiad yn 1988, a chredant llawer o Fwslimiaid ei bod yn cynnwys sylwadau cableddus. India oedd y wlad gyntaf i wahardd y llyfr. Datganodd yr Ayatollah Ruhollah Khomeini, Arweinyddd Goruchel Iran ac ysgolhaig Mwslimaidd Shia, ffatwa yn galw ar farwolaeth Rushdie a taw dyletswydd pob Fwslim oedd i ufuddhau, er gwaethaf os oeddent wedi darllen y llyfr.

Ar 14 Chwefror, 1989, darlledwyd y neges ganlynol gan yr Ayatollah ar radio yn Iran:
''I inform the proud Muslim people of the world that the author of the Satanic Verses book, which is against Islam, the Prophet and the Qur'an, and all those involved in its publication who are aware of its content are sentenced to death.''Rwyf yn hysbysu'r bobl Fwslimaidd falch y byd bod awdur y llyfr *The Satanic Verses*, sydd yn erbyn Islam, y Proffwyd a'r Coran, a'r holl rhai sydd yn ymwneud â'i gyhoeddiad ac yn ymwybodol o'i gynnwys yn cael eu dedfrydu i farwolaeth. O ganlyniad, trywanwyd y cyfieithydd Siapaneg, Hitoshi Igarashi, i farwolaeth ar 11 Gorffennaf, 1991; anafwyd y cyfieithydd Eidaleg, Ettore Capriolo, yn ddifrifol yn yr un mis; a bu William Nygaard, y cyhoeddwr yn Norwy, yn goroesi ymgais i ei lofruddio yn Oslo yn Hydref 1993. Ar 14 Chwefror, 2006, hysbysodd asiantaeth newyddion wladwriaethol Iran bydd y ffatwa yn parhau.

Er yr anghydfod mawr, yn y Deyrnas Unedig derbyniodd y llyfr llawer o gymeradwyaeth feirniadol. Bu yn netholiad terfynol Booker Prize 1988, yn colli i *Oscar and Lucinda* gan Peter Carey.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 1988
Categori:Nofelau Saesneg o India
Categori:Nofelau Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau realaeth hudol
Categori:Pynciau dadleuol yn ymwneud ag Islam
Castell-nedd (etholaeth seneddol)

Roedd **Castell-nedd** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1922: John Hugh Edwards (Ryddfrydol)
* 1922–1945: Syr William Jenkins (Llafur)
* 1945–1964: David James Williams (Llafur)
* 1964–1991: Donald Coleman (Llafur)
* 1991–2015: Peter Hain (Llafur)
* 2015–2024: Christina Rees (Llafur)

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1920au 
### Etholiadau yn y 1910au 
## Nodiadau
## Gweler hefyd
*Castell-nedd (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Castell-nedd Port Talbot
Arcadia

bawd|250px|Arcadia

Mae **Arcadia** (Groeg: Αρκαδία) yn ardal yn y Peloponnesos yn rhan ddeheuol Gwlad Groeg; yn y cyfnod modern mae'n "Nomos" (*Νομός*), un o brif raniadau Groeg. Daw'r enw o'r cymeriad mytholegol Arcas. Y brifddinas yw Tripoli.

Ardal wledig a mynyddig yw Arcadia, ac yn ystod ail hanner yr 20g bu diboblogi yn broblem; disgwylid y byddai'r boblogaeth yn haneru rhwng 1951 a dechrau'r 21ain ganrif, gyda llawr o'r trigolion yn ymfudo i gyfandir America.

Yn llenyddiaeth y cyfnod clasurol, daeth Arcadia i gael ei hystyried fel rhyw fath ar baradwys wledig, gyda bugeiliaid yn byw yn syml ac yn hapus; er enghraifft gan Fyrsil yn ei *Eclogau*, ac yn ddiweddarach gan Jacopo Sannazaro yn ei fugeilgerdd *Arcadia* (1504). Roedd cyswllt arbennig rhwng Arcadia a'r duw Pan. Mae ymadrodd Lladin *Et in Arcadia ego* ("Rwyf yn Arcadia hefyd") yn esiampl o *memento mori*, rhywbeth sy'n atgoffa am freuder bywyd a sicrwydd marwolaeth. Mae'r ymadrodd yn ymddangos ar fedd yn y darlun "Bugeiliaid Arcadia" gan Nicolas Poussin (1647).


Categori:Rhanbarthau Gwlad Groeg
Categori:Daearyddiaeth Gwlad Groeg
660

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au **660au** 670au 680au 690au 700au 710au 
655 656 657 658 659 **660** 661 662 663 664 665 

## Digwyddiadau 
*Childeric II yn cael ei gyhoeddi'n frenin Austrasia.

## Genedigaethau 
*Yamanoue no Okura, bardd o Japan

## Marwolaethau 
Categori:660
659

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
654 655 656 657 658 - **659** - 660 661 662 663 664 

----

## Digwyddiadau 
* Gwrthryfel yn Mersia yn erbyn rheolaeth Northumbria, Wulfhere yn cael ei gyhoeddi'n frenin

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 17 Mawrth - Sant Gertrude o Nivelles, abades

Categori:659
Atol Bikini

:''Am enghreifftiau eraill o'r gair bikini, gweler Bicini*.
Ynys 6&nbsp;km ² heb drigolion arni bellach yn ynysoedd Micronesia yn y Cefnfor Tawel yw **Atol Bikini** (Saesneg: *Bikini Atoll*; hefyd *Pikinni Atoll''). Mae'r atol yn perthyn i Ynysoedd Marshall. Fe'i ffurfir o 36 ynys lai sy'n amgylchu lagŵn 594.2&nbsp;km². Mae'n eiddo i Unol Daleithiau America. Fel rhan o Dir Arbrofi y Cefnfor Tawel, defnyddiwyd Bicini fel safle i wneud 20 prawf arfau niwclear o 1946 hyd 1958, gan gynnwys y prawf cyntaf o fom hydrogen ymarferol yn 1954.

Cafodd yr atol ei henwi gan y fforwr Otto von Kotzebue yn *Bikini Atoll Eschscholtz Atoll* ar ôl y gwyddonydd Johann Friedrich von Eschscholtz.

Cyn dechrau'r arbofion niwclear roedd grŵp o bobl brodorol yn byw ar yr ynys. Bu rhaid iddyn nhw symud i Atol Rongerik cyn i'r prawf cyntaf gael ei gynnal ym mis Gorffennaf 1946. Ar ddiwedd y 1960au a dechrau'r 1970au, dychwelodd rhai o'r trigolion gwreiddiol i'r ynys o Ynys Kili ond fe'u gorfodwyd i symud oddi yno eto oherwydd y lefelau uchel o ymbelydredd.

250px|bawd|dim|Prawf atomig ar Atol Bikini

Bikini
Categori:Ynysoedd Marshall
Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
661

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au **660au** 670au 680au 690au 700au 710au 
656 657 658 659 660 **661** 662 663 664 665 666 

## Digwyddiadau 
*Yn dilyn llofruddiaeth y califf Ali ibn Abi Talib, daw Hasan ibn Ali yn Imam y Shia a Muawiyah I yn galiff y Swnni.
*Perctarit a Godepert yn rhannu gorsedd y Lombardiaid.
*Ymerawdwr Tenji yn dod yn ymerawdwr Japan.

## Genedigaethau 
*Ymerodres Gemmei, ymerodres Japan

## Marwolaethau 
*Ali ibn Abi Talib, nai y Proffwyd Muhammad a califf
*Ymerodres Kōgyoku (neu Saimei), ymerodres Japan
*Aripert, brenin y Lombardiaid
*Sant Finan, Esgob Lindisfarne

Categori:661
De Caerdydd a Phenarth (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru o fewn Rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru yw **De Caerdydd a Phenarth**. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Senedd yw .

## Aelodau 
* 1999 – 2011: Lorraine Barrett (Llafur)
* 2011 -  Vaughan Gething (Llafur)

## Canlyniadau etholiad
### Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
## Gweler hefyd
*De Caerdydd a Phenarth (etholaeth seneddol)
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Gwleidyddiaeth Caerdydd
Marina

bawd|Marina yn Sbaen
Porthladd wedi'i greu yn bwrpasol o fewn harbwr cysgodedig lle cedwir cychod pleser ac y cynnigir ystod o wasanaethau ar gyfer eu perchnogion yw **marina**.

Mae adeiladu marinas mewn pentrefi bach arfordirol yn bwnc llosg yng Nghymru. Yn aml mae caniatâd cynllunio yn cynnwys tai drud sy'n tueddu i gael eu prynu gan mewnfudwyr i'r ardal ac felly, yn ôl y gwrthwynebwyr ac ymgyrchwyr iaith, yn debyg o gael effaith andwyol ar y gymuned a'r iaith Gymraeg. Mae'r ffrae ynglŷn â'r cynlluniau ar gyfer y marina ym Mhorthmadog, Gwynedd, yn ddiweddar yn enghraifft dda o'r gwrthdaro hyn.

## Gweler hefyd 
* Marina Abertawe

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Hamdden
Categori:Twristiaeth
Top 14

Y **Top 14** yw'r brifadran rygbi'r undeb ar gyfer clybiau yn Ffrainc.

Categori:Cystadlaethau rygbi'r undeb
Categori:Rygbi'r undeb yn Ffrainc
Categori:Sefydliadau 1892
658

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** -  660au 670au 680au 690au 700au 
653 654 655 656 657 - **658** - 659 660 661 662 663 

----

## Digwyddiadau 
*Cadwaladr ap Cadwallon, brenin Gwynedd yn dechrau ymgyrch yn erbyn yr Eingl-Sacsoniaid

## Genedigaethau 
*Ali ibn Husayn - Gor-ŵyr y Proffwyd Muhammad a pedwerydd Imam y Shia

## Marwolaethau 
*Samo, brenin y Slafiaid
*Jajang Yulsa, mynach yn Silla

Categori:658
Aurelius Victor

Hanesydd Rhufeinig, brodor o dalaith Rufeinig Affrica, oedd **Aurelius Victor** (fl. ail hanner y 4g). Yn ôl pob tebyg bu'n llywodraethwr Pannonia dan yr ymerawdwr Julian yn 361 a *prefect* Rhufain yn 389.

Ysgrifennodd o leiaf un llyfr ar hanes Rhufain, ond dydi'r testunau gwreiddiol ddim wedi goroesi. Ceir crynodeb o'r cyntaf, hanes ymerodron Rhufeinig o Iŵl Cesar hyd Cystennin a ysgrifennwyd tua 360. Yn ogystal ceir *Epitome* yn ei enw sy'n parhau â hanes yr ymerodron hyd amser Theodosius, ond mae hwnnw'n waith diweddarach.

Tadogir dau lyfr arall arno yn ogystal, *De Viris Illustribus Urbis Romae*, sy'n rhoi hanes enwogion y byd Rhufeinig o'r brenin Procas hyd Cleopatra o'r Aifft, ynghyd â llyfr bychan *Origo Gentis* sy'n llawer diweddarach na chyfnod Aurelius.

## Ffynhonnell
*Oskar Seyffert, *A Dictionary of Classical Antiquities* (Llundain, 1902)

Categori:Hanesyddion Rhufeinig
Categori:Llenorion Lladin
656

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
651 652 653 654 655 - **656** - 657 658 659 660 661 

----

## Digwyddiadau 
*Oswiu, brenin Northumbria yn cipio Mersia
*Ali yn olynu Uthman ibn Affan fel Califf

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Uthman ibn Affan, Califf, llofruddiwyd
*Peada, brenin Mersia, llofruddiwyd

Categori:656
657

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
652 653 654 655 656 - **657** - 658 659 660 661 662 

----

## Digwyddiadau 
*30 Gorffennaf - Pab Vitalianus yn olynu Pab Eugenius I fel y 76ed pab.
*Brenhinllin Tang dan Tang Gao Zong yn gorchfygu'r Twrciaid
*26 Gorffennaf - Brwydr Siffin; Ali Ben Abu Talib yn ymladd a Muawiyah mewn ymryson i benderfynu pwy sydd i fod yn Galiff, ac yn cipio Anbar.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 2 Mehefin - Pab Eugenius I

Categori:657
Salamis

Gall **Salamis** gyfeirio at:

*Ynys Salamis, ynys ym Môr Aegea, Gwlad Groeg
*Brwydr Salamis, brwydr forwrol a ymladdwyd yn 480 CC rhwng y Groegiaid a'r Persiaid
*Salamis (Cyprus), dinas hynafol ar ynys Cyprus
Gwlff Corinth

Braich o'r Môr Canoldir sy'n gorwedd rhwng y Peloponessos a thir mawr gogledd Gwlad Groeg yw **Gwlff Corinth** (*Korinthiakos Kolpos*). Mae Camlas Corinth yn ei gysylltu â Gwlff Saronica i'r de-ddwyrain trwy Isthmws Corinth.

Ar ei lannau deheuol ceir rhanbarthau Achaia (talaith Rufeinig Achaea a Chorinthia yn y Peloponessos. I'r gogledd ceir Phocis a Boeotia ac i'r dwyrain Attica.

## Dinasoedd a threfi 
Ar lan y Gwlff ceir:
*Nafpaktos (gogledd-orllewin)
*Glyfada
*Spilia
*Agios Nikolaos (gogledd)
*Galaxidi (gogleddd), porthladd
*Itea (gogledd), porthladd
*Kirra (gogledd)
*Agios Vasileios, porthladd
*Porto Germeno (Aigosthena) (de-ddwyrain), porthladd
*Psatha, (dwyrain, traeth
*Alepochori, (de-ddwyrain)
*Loutraki
*Corinth (de-ddwyrain)
*Kiato, (de-ddwyrain)
*Xylokastro (de)
*Derveni
*Krathio (de-orllewin)
*Diakopto (de-orllewin), tref glan môr
*Aigio (de-orllewin)
*Patra (de-ddwyrain), porthladd mawr
*Longos (de-orllewin)
*Akoli (de-orllewin), traeth
*Kato Rodina (gorllewin)
*Psathopyrgos (gorllewin)

## Cyfeiriadau 
Categori:Arfordiroedd Gwlad Groeg
Corinth
Bioleg foleciwlaidd

Astudiaeth o fioleg ar raddfa foleciwlaidd yw **bioleg foleciwlaidd**. Mae'n ymwneud yn arbennig â phrotinau ac asidau niwclëig, ac yn ceisio deall strwythur dri-dimensiwn y macromoleciwlau hyn. Mae'r ddisgyblaeth hefyd yn ceisio deall y sylfaen foleciwlaidd sydd gan brosesau genynnol.

## Cyfeiriadau 

Moleciwlaidd
Categori:Moleciwlau
655

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
650 651 652 653 654 - **655** - 656 657 658 659 660 

----

## Digwyddiadau 
*15 Tachwedd - Brwydr Winwaed; November 15 - Oswiu brenin Northumbria yn gorchfygu Penda, brenin Mersia. Mae Cadafael ap Cynfeddw, brenin Gwynedd, oedd mewn cynghrair a Penda, yn troi am adref gyda'i fyddin y noson cyn y frwydr, ac yn cael yr enw "Cadafael Cadomedd"
*Peada yn olynu ei dad Penda fel brenin Mersia
*Clotaire III yn olynu Clovis II
*Llynges yr Ymerodraeth Fysantaidd yn cael ei gorchfygu gan lynges Arabaidd yn Finike
*Yr Ymerodres Saimei yn dod yn ymerodres Japan

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 1 Medi - Pab Martin I (yn alltud)
* 15 Tachwedd - Penda, brenin Mersia
* 27 Tachwedd - Clovis II, brenin y Ffranciaid

Categori:655
Cyfnewidfa Stoc Llundain

Mae **Cyfnewidfa Stoc Llundain** (Saesneg: *London Stock Exchange*) yn un o gyfnewidfeydd stoc fwya'r byd, ac yn rhestru llawer o gwmnïau tramorol yn ogystal â rhai o'r Deyrnas Unedig. Cafodd ei sefydlu ym 1801, ac ers Gorffennaf 2004, mae wedi ei lleoli yn Sgwâr Paternoster, Llundain, ger Cadeirlan Sant Paul.

Rhennir y Gyfnewidfa yn dair marchnad: y **Brif Farchnad**, y Farchnad Fuddsoddi Amgen *(Alternative Investment Market neu AIM)*, a **EDX London**, sy'n ymwneud â deilliadau ecwiti *(equity derivatives)*.

## Dolen allanol
*  Cyfnewidfa Stoc Llundain


Categori:Cwmnïau a leolir yn Llundain
Categori:Cwmnïau gwasanaethau ariannol y Deyrnas Unedig
Llundain (LSE)
Categori:Sefydliadau 1801
Dwyrain Casnewydd (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol sy'n ethol un aelod i San Steffan yw **Dwyrain Casnewydd**.  yw aelod seneddol presennol yr etholaeth.

Fel rhan o Adolygiad Cyfnodol 2023 o etholaethau San Steffan ac o dan argymhellion terfynol Mehefin 2023 y Comisiwn Ffiniau i Gymru ar gyfer etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2024 bydd yr etholaeth yn cadw'i henw ond caiff ei ffiniau eu newid.

## Ffiniau
**2024–presennol**: Wardiau etholiadol Cyngor Dinas Casnewydd sef Alway, Beechwood, Betws, Trefesgob a Langstone, Caerllion, Llan-wern, Llyswyry, Malpas, Pilgwenlli, Ringland, Sain Silian, Stow Hill a Victoria.

## Aelodau Seneddol 
* 1983 – 1997: Royston John Hughes (Llafur)
* 1997 – 2005: Alan Howarth (Llafur)
* 2005: Jessica Morden (Llafur)

## Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2020au
### Canlyniadau Etholiadau yn y 2010au
### Etholiadau yn y 2000au
### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Dwyrain Casnewydd (etholaeth Cynulliad)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Casnewydd (sir)
Categori:Sefydliadau 1983
654

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
649 650 651 652 653 - **654** - 655 656 657 658 659 

----

## Digwyddiadau 
*Colli Brwydr Cai gan y Brythoniaid a'r Cymry'n cael eu gwahanu ar dir oddi wrth eu cydwladwyr yn yr Hen Ogledd
*Eugenius I yn cael ei ethol yn bab.
*17 Medi - Martin I yn cyrraedd Caergystennin, lle mae'n cael ei ddiorseddu fel pab gan yr ymerawdwr Constans II

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Yr Ymerawdwr Kōtoku, ymerawdwr Japan

Categori:654
Ynys Salamis

300px|bawd|Canol prifddinas Ynys Salamis

**Ynys Salamis** (Groeg Ddemotig: *Σαλαμίνα*, *Salamina*; Hen Roeg/Katharevousa: *Σαλαμίς*, *Salamis*) yw'r ynys fwyaf yng Ngwlff Saronica, tua 1 filltir forwrol (2&nbsp;km) dros y dŵr o borthladd Piraeus, Attica, Gwlad Groeg. Ei phrif borthladd yw Paloukia, yn ail i Piraeus yn unig o ran ei maint yn Ngwlad Groeg. Tybir fod yr enw Salamis yn tarddu o'r gair *Salam* (*chalam*), 'heddwch'; cyfeirir ati gan Homer. Yn ôl damcaniaeth arall mae'n tarddu o enw mam Cychreus, brenin cyntaf yr ynys.

Mae'r ynys yn adnabyddus am Frwydr Salamis, a ymladdwyd rhwng y Groegiaid a'r Persiaid yn 480 CC. Yn ôl traddodiad ganwyd yr arwr Aias (Ajax) a'r dramodydd Clasurol Ewripides yno hefyd.

Heddiw mae'n gartref i wersyllfa sy'n bencadlys i Lynges Groeg. Bomiwyd yr harbwr gan y Luftwaffe Almaenig yn 1941, gan suddo'r llongau rhyfel Groegaidd *Kilkis* a *Lemnos*.

Salamis
652

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
647 648 649 650 651 - **652** - 653 654 655 656 657 

----

## Digwyddiadau 
*Arabiaid yn ymosod ar Nubia am yr ail dro, gan warchae ar ddinas Dunqulah a dinistrio'r eglwys gadeiriol.

## Genedigaethau 
*Clotaire III, brenin y Ffranciaid

## Marwolaethau 
*Abbas ibn Abd al-Muttalib, ewythr y Proffwyd Muhammad, sylfaenydd llinach yr Abbasid
*Sant Ida o Nivelles, gweddw Pepin o Landen
*Rothari, brenin y Lombardiaid

Categori:652
651

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
646 647 648 649 650 - **651** - 652 653 654 655 656 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Arabiaid yn gorchfygu Persia a rhoi diwedd ar frenhinllin y Sassanid
*Arabiaid yn ymosod ar Affganistan a chipio Herat

## Genedigaethau 
*Li Ssu-Hsun, arlunydd o Tsieina (bu farw 716)

## Marwolaethau 
*31 Awst - Sant Aidan, cenhadwr ac esgob cyntaf Lindisfarne
*Yazdegard III, brenin olaf Brenhinllin y Sassanid

Categori:651
Gweriniaeth Kalmykia

bawd|Baner Kalmykia

Gweriniaeth yn ne-orllewin Ffederasiwn Rwsia yw **Kalmykia** (neu **Kalmyk**). Mae ganddi arwynebedd tir o 75900&nbsp;km² (29305 miltir sgwar) ac mae'n gorwedd ar lan Môr Caspia rhwng afonydd Volga a Don. Mae'n ffinio â Gweriniaeth Dagestan i'r de, Stavropol Krai i'r de-orllewin, ac Oblastau Rostov a Volgograd i'r gorllewin a'r gogledd-orllewin. I'r dwyrain mae'n ffinio ag oblast Astrakhan. Mae ganddi boblogaeth o 319,000 (1996), gyda tua 45% yn bobl Kalmyk a thua 38% yn Rwsiaid. Bwdhiaeth yw crefydd dradoddiadol y wlad. Mae'r iaith Kalmyk yn perthyn i'r ieithoedd Mongolaidd. Prifddinas y weriniaeth yw Elista.

250px|bawd|dim|Lleoliad Kalmykia yn Ffederasiwn Rwsia
bawd|250px|dim

## Gweler hefyd 
* Gweriniaethau Rwsia

Kalmykia
650

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
645 646 647 648 649 - **650** - 651 652 653 654 655 

----

## Digwyddiadau 
*Croatiaid a Serbiaid ym meddiannu Bosnia
*Islam yn dod yn grefydd y wladwriaeth yn Iran

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Candrakirti, athronydd Madhyamaka o India

Categori:650
648

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
643 644 645 646 647 - **648** - 649 650 651 652 653 

----

## Digwyddiadau 
*Pab Theodore I yn esgymuno'r patriarch Paul II o Gaergystennin

## Genedigaethau 
*Ymerawdwr Kōbun, Ymerawdwr Japan

## Marwolaethau 
Categori:648
649

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
644 645 646 647 648 - **649** - 650 651 652 653 654 

----

## Digwyddiadau 
*Arabiaid yn meddiannu Cyprus.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*14 Mai - Pab Theodore I
*10 Gorffennaf - Taizong, ymerawdwr Tang
*Chindaswinth, brenin y Fisigothiaid.

Categori:649
Rhestr dinasoedd a threfi Bwrcina Ffaso

Dyma restr o ddinasoedd a threfi yn Bwrcina Ffaso:
* Banfora
* Batié
* Bobo Dioulasso
* Bogandé
* Boromo
* Boulsa
* Boussé
* Dano
* Dédougou
* Diapaga
* Diébougou
* Djibo
* Dori
* Fada N'gourma
* Gaoua
* Garango
* Gayéri
* Gorom-Gorom
* Gourcy
* Houndé
* Kaya
* Kokologo
* Kombissiri
* Kongoussi
* Kordié
* Koudougou
* Kouka
* Koupéla
* Léo
* Loropeni
* Manga
* Méguet
* Mogtedo
* Nouna
* Orodara
* Ouagadougou (prifddinas)
* Ouahigouya
* Ouargaye
* Pama
* Pissila
* Pô
* Pouytenga
* Réo
* Sapouy
* Sebba
* Sindou
* Solenzo
* Tangin Dassouri
* Tenkodogo
* Titao
* Toma
* Tougan
* Yako
* Ziniaré
* Zorgo

## 10 dinas fwyaf
# Ouagadougou - 1,119,775
# Bobo Dioulasso - 366,383
# Koudougou - 89,374
# Ouahigouya - 62,325
# Banfora - 61,762
# Pouytenga - 56,415
# Dédougou - 46,838
# Pissila - 41,538
# Kaya - 40,042
# Réo - 39,973
* *Amcangyfrifion 2006*

## Dolen allanol
* (Ffrangeg) Llywodraeth leol Burkina Faso 


Bwrcina Ffaso
645

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
640 641 642 643 644 - **645** - 646 647 648 649 650 

----

## Digwyddiadau 
*Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn adennill dinas Alexandria oddi wrth yr Arabiaid
*Diwedd teyrnasiad yr Ymerodres Kogyoku yn Japan, yr Ymerawdwr Kotoku yn dod i'r orsedd.

## Genedigaethau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Ymerodres Jito, ymerodres Japan (m. 703)

## Marwolaethau 
* 26 Ebrill &ndash; Sant Richarius, mynach
* 10 Gorffennaf &ndash; Soga no Iruka, gwleidydd Japaneg

## Cyfeiriadau
Categori:645
Elista

**Elista** (Rwseg: Элиста́; Kalmyk: Элст, Elst) yw prifddinas Gweriniaeth Kalmykia, gweriniaeth ffederal yn Ffederasiwn Rwsia (46°22′Gog. 44°15′Dwy.). Mae ganddi boblogaeth o 104,254 (Cyfrifiad 2002), traean poblogaeth y weriniaeth.
bawd|chwith|250px

Categori:Kalmykia
Categori:Dinasoedd Rwsia
653

6g - **7g** - 8g 
600au 610au 620au 630au 640au - **650au** - 660au 670au 680au 690au 700au 
648 649 650 651 652 - **653** - 654 655 656 657 658 

----

## Digwyddiadau 
*Aripert, yn olynu Rodoald fel brenin y Lombardiaid
*Cymerir y Pab Martin I i'r ddalfa ar orchymyn yr Ymerawdwr Bysantaidd Constans II

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*3 Medi - Sant Honorius, Archesgob Caergaint
*Chindaswinth, brenin y Fisigothiaid
*Rodoald, brenin y Lombardiaid

Categori:653
Ïonia

bawd|Lleoliad Ïonia yng ngorllewin Anatolia
Gwlad Roegaidd ar arfordir gorllewinol Anatolia neu Asia Leiaf (Twrci heddiw) yn oes yr Henfyd oedd **Ïonia** (Hen Roeg: Ιωνία). Roedd yn cynnwys y diriogaeth ar hyd yr arfordir o Phocaea yn y gogledd ger aber Afon Hermus (yn awr Afon Gediz), i Miletus yn y de, ger aber  Afon Maeander, ac roedd yn cynnwys ynysoedd Chios a Samos. Roedd yn ffinio ag Aeolia yn y gogledd, a Lydia yn y dwyrain ac a Caria yn y de.

Yn ôl chwedlau'r Ïoniaid, cafodd y llwyth hwnnw ei enw oddi wrth Ïon, mab y duw Apolon a Creusa, merch brenin Athen. Yn ôl traddodiad y Groegiaid, sefydlwyd dinasoedd Ïonia gan wladychwyr o ddinasoedd Gwlad Groeg a yrwyd hwynt o'r Peloponnesus gan yr Achiaid, a symudasant i Attica, ac o'r ardal honno aeth minteioedd ohonynt i sefydlu ar ororau Asia tua 1050 CC. Dinasoedd Ïonia oedd Miletus, Myus, Priene, Effesus, Colophon, Lebedus, Teos, Erythrae, Clazomenae a Phocaea. Yn ddiweddarach meddiannwyd Smyrna (İzmir yn awr) gan yr Ïoniaid.

Yn ystod teyrnasiad Cresws (560 - 545 CC.) fel brenin Lydia, daeth dinasoedd Ïonia dan ei reolaeth ef. Pan orchfygwyd Cresws gan Cyrus Fawr, brenin Persia, daeth Ïonia yn rhan o Ymerodraeth Persia. Tua 500 CC gwrthryfelodd dinasoedd Ïonia yn erbyn y Persiaid, a chawsant rywfaint o gymorth gan Athen ac Eretria. Arweiniodd hyn at Ryfeloedd Groeg a Phersia o 491 CC.

Categori:Asia Leiaf
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Hanes Twrci
Ray Reardon

Chwaraewr snwcer o Gymru oedd **Ray Reardon** MBE (8 Hydref 1932 – 19 Gorffennaf 2024). Roedd yn cael ei ystyried yn un o'r chwaraewr snwcer gorau erioed. Cafodd y llysenw 'Dracula' oherwydd steil ei wallt.

## Bywyd cynnar 
Cafodd ei eni yn Nhredegar. Cychwynodd weithio fel glöwr cyn ei fod yn bymtheg, gan ddilyn ôl-traed ei dad, Ben. Yn nghanol y 1950au, gorfodwyd y teulu i symud er mwyn chwilio am waith. Sefydlodd y teulu yn Swydd Stafford lle cafodd Ben a'i fab Ray waith ym mhwll glo Florence. Yn 1957, roedd mewn damwain pwll glo pan gwympodd traws mewn twnnel. Cymerodd hi ddeuddeg dyn i gloddio'r rwbel o'r ffordd ac roedd Ray yn sownd am dair awr cyn ei achub. Yn 1960 ymunodd Ray a'r heddlu yn Stoke-on-Trent.

## Gyrfa 
Enillodd pencampwriaeth y byd chwe gwaith rhwng 1970 a 1978. Ef oedd y chwaraewr cyntaf i fod yn safle "rhif un yn y byd" pan gyflwynwyd rhestr safloedd byd yn ystod 1976-1977, a parhodd yn y safle cyntaf am bum mlynedd.

Ymddeolodd o chwarae snwcer yn 1991 pan oedd yn 58 mlwydd oed. Yn ddiweddarach gweithiodd fel ymgynghorydd i chwaraewyr snwcer iau yn cynnwys Ronnie O'Sullivan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Chwaraewyr snwcer o Gymru
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
643

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
638 639 640 641 642 - **643** - 644 645 646 647 648 

----

## Digwyddiadau 
*Byddin Arabaidd yn ennill eu buddugoliaeth gyntaf yng Ngogledd Affrica, yn Tripoli.
*Brenin Sassanid olaf Persia yn ffoi i China.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 26 Ebrill - Sant Richarius, efengylydd Ffrengig

Categori:643
644

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
639 640 641 642 643 - **644** - 645 646 647 648 649 

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Tachwedd: Umar ibn al-Khattab, Ail galiff Islam (llofruddiwyd).
*Paulinus o Efrog, esgob Northumbria

Categori:644
Triple H

Mae **Paul Michael Levesque**' (ganwyd 27 Gorffennaf, 1969), sy'n fwy adnabyddus wrth yr enw cylch **Triple H**, yn ddyn busnes Americanaidd, cyn reslwr proffesiynol, ac yn actor. Caiff ei ystyried yn rhyngwladol fel un o'r ymgodymwyr / reslwyr proffesiynol mwyaf erioed, ef yw Is-lywydd Gweithredol Strategaeth a Datblygiad Talent Byd-eang y WWE. Mae hefyd yn sylfaenydd a chynhyrchydd gweithredol NXT, ac yn berfformiwr achlysurol yn y cylch.

Cafodd ei eni a'i fagu yn Nashua, New Hampshire, lle dechreuodd ei yrfa reslo broffesiynol ym 1992 gyda'r Ffederasiwn reslo rhyngwladol (IWF) o dan yr enw 'Terra Ryzing'. Ymunodd â Phencampwriaeth Reslo'r Byd (WCW) ym 1994 a chafodd ei ail-becynnu fel pendefig Ffrengig-Canadaidd o'r enw 'Jean-Paul Lévesque' ac yn ddiweddarach cafodd ei ail-brandio ym 1995 pan arwyddodd gyda Ffederasiwn Reslo'r Byd (WWF, WWE bellach), lle'i bedyddiwyd yn 'Hunter Hearst Helmsley', ac yn ddiweddarach, **Triple H**.

Yn WWF, enillodd Triphlyg H enwogrwydd yn y diwydiant ar ôl cyd-sefydlu D-Generation X, a ddaeth yn elfen fawr o'r "Attitude Era" yn y 1990au. Ar ôl ennill ei Bencampwriaeth WWF gyntaf ym 1999, daeth yn baffiwr sefydlog  digwyddiadau'r cwmni, ac fe'i hystyriwyd yn eang fel y reslwr gorau yng Ngogledd America erbyn troad y mileniwm. Mae Triphlyg H wedi arwain nifer o ddigwyddiadau talu-i-wylio (*pay-per-view events*) mawr WWE, gan gau digwyddiad blynyddol blaenllaw'r cwmni, WrestleMania, ar saith achlysur.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Ymgodymwyr
646

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
641 642 643 644 645 - **646** - 647 648 649 650 651 

----

## Digwyddiadau 
Yr Arabiaid yn ad-ennill dinas Alexandria wedi i ymgais gan yr Ymerodraeth Fysantaidd i ad-feddiannu Yr Aifft fethu.

## Genedigaethau 
* Abd al-Malik, Califf Umayyad.

## Marwolaethau 
Categori:646
640

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
635 636 637 638 639 - **640** - 641 642 643 644 645 

----

## Digwyddiadau 
*28 Mai - Pab Severinus yn olynu Pab Honorious I fel y 71fed pab.
*24 Rhagfyr - Pab Ioan IV yn olynu Pab Severinus fel y 72fed pab.
**yn ystod y flwyddyn*
**Brwydr Heliopolis rhwng yr Arabiaid a'r Ymerodraeth Fysantaidd.
**Mae Tulga yn dod yn frenin y Fisigothiaid.

## Genedigaethau 
*Al-Akhtal, bardd Arabaidd
*Musa bin Nusair, cadfridog a llywodraethwr Umayyad
* (Tua'r flwyddyn yma) Sant Tysilio.

## Marwolaethau 
*Chwefror &ndash; Pepin o Landen, Maer y Llys teyrnas Austrasia
*2 Awst &ndash; Pab Severinus

## Cyfeiriadau
Categori:640
639

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
634 635 636 637 638 - **639** - 640 641 642 643 644 

----

## Digwyddiadau 
*Clovis II yn olynu Dagobert I fel brenin y Ffranciaid yn Neustria a Bwrgwyn
*Yr ymosodiad Islamaidd cyntaf ar Yr Aifft dan y califf Umar ibn al-Khattab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*19 Ionawr - Dagobert I, brenin y Ffranciaid (g. c. 603)

Categori:639
638

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
633 634 635 636 637 - **638** - 639 640 641 642 643 

----

## Digwyddiadau 
*Y Mwslimiaid yn cipio Jerusalem, Antioch, Caesarea Maritima ag Akko.
*Yr Eingl yn goresgyn Manaw Gododdin yn yr Hen Ogledd

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*12 Hydref - Pab Honorius I

Categori:638
647

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
642 643 644 645 646 - **647** - 648 649 650 651 652 

----

## Digwyddiadau 
* Harscha, ymerawdwr rhan helaeth o ogledd India yn syrthio'n aberth i gynllwyn. Wedi ei farwolaeth, mae ei ymerodraeth yn chwalu.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 17 Ionawr: Sulpicius II. o Bourges, esgob Bourges
* Harsha, ymerawdwr yng ngogledd India (g. 590)

Categori:647
Joseph Conrad

Nofelydd Saesneg o Wlad Pwyl a ymsefydlodd yn Lloegr a oedd **Joseph Conrad** (ganwyd **Teodor Józef Konrad Korzeniowski**; 3 Rhagfyr 1857 – 3 Awst 1924).

Cafodd ei eni yn Berdyczów, Gwlad Pwyl (Berdychiv, Wcráin).

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
*''Almayer's Folly* (1895)
**An Outcast of the Islands* (1896)
**The Nigger of the 'Narcissus'* (1897)
**Heart of Darkness'' (1899) - am fordaith i'r Congo yn ystod regime greulon y Leopold II, brenin Gwlad Belg
**Lord Jim* (1900)
**The Inheritors* (gyda Ford Madox Ford) (1901)
**Typhoon* (1902, cychwynnwyd 1899)
**The End of the Tether* (ysgrifennwyd yn 1902; casglwyd yn *Youth, a Narrative and Two Other Stories*, 1902)
**Romance* (with Ford Madox Ford, 1903)
**Nostromo* (1904)
**The Secret Agent* (1907)
**Under Western Eyes* (1911)
**Chance* (1913)
**Victory* (1915)
**The Shadow Line* (1917)
**The Arrow of Gold* (1919)
**The Rescue* (1920)
**The Nature of a Crime* (1923, gyda Ford Madox Ford)
**The Rover* (1923)
**Suspense: A Napoleonic Novel* (1925; heb ei orffen, cyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth)

Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Nofelwyr Saesneg o Wlad Pwyl
Categori:Pobl o Ymerodraeth Rwsia
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Wlad Pwyl
637

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
632 633 634 635 636 - **637** - 638 639 640 641 642 

----

## Digwyddiadau 
*Brwydr Mag Rath: Gorchfygir Dál Riata yn Wlster
*Brwydr al-Qādisiyyah: Yr Arabiaid byddin Persia, ac yn ddiweddarch yn cipio prifddinas Persia, Ctesiphon

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:637
636

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
631 632 633 634 635 - **636** - 637 638 639 640 641 

----

## Digwyddiadau 
* 20 Awst - Brwydr Yarmuk - Yr Ymerodraeth Fysantaidd yn colli Syria i'r Arabiaid.
* Yr Arabiaid yn ymosod ar Bersia.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 4 Ebrill - Isidore o Sevillia, ysgolhaig
* Arioald, brenin y Lombardiaid

Categori:636
635

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
630 631 632 633 634 - **635** - 636 637 638 639 640 

----

## Digwyddiadau 
* Sant Aidan yn sefydlu Lindisfarne yn Northumbria,
* Cristionogaeth Nestoraidd yn cyrraedd China

## Genedigaethau 
* Pepin o Herstal, Maer y Llys i deyrnas Austrasia (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
Categori:635
641

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
636 637 638 639 640 - **641** - 642 643 644 645 646 

----

## Digwyddiadau 
*Alexandria yn ildio'n swyddogol i Amr ibn al-As trwy gytundeb ar 8 Tachwedd.
*Caesarea yn ildio i'r Arabiaid.
*Sefydlu dinas Fostat yn Yr Aifft; yn ddiweddarach newidir ei henw i Cairo.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Ymerawdwr Jomei, ymerawdwr Japan
*11 Chwefror - Heraclius, Ymerawdwr Bysantaidd

Categori:641
Deddf yr Iaith Gymraeg

Gall **Deddf yr Iaith Gymraeg** gyfeirio at:

*Deddf yr Iaith Gymraeg 1967
*Deddf yr Iaith Gymraeg 1993

Categori:Hanes y Gymraeg
Deddf yr Iaith Gymraeg 1967

Deddf seneddol oedd **Deddf yr Iaith Gymraeg 1967** (dyfyniad seneddol: 1967 c. 66), a roes hawliau cyfyngedig i ddefnyddio'r iaith Gymraeg mewn achosion cyfreithiol yng Nghymru ac a roes yn ogystal yr awdurdod i weinidog yn llywodraeth Prydain gyhoeddi fersiwn neu fersiynau Cymraeg o unrhyw ddogfennau a ddeuai dan ystod y ddeddf honno.

Roedd y Ddeddf yn seiliedig ar arolwg neu adroddiad David Hughes Parry a gomisiynwyd gan y llywodraeth dan bwysau gan Gymry amlwg i ymchwilio i statws yr iaith Gymraeg yng Nghymru. Cyhoeddwyd yr arolwg yn 1965. Argymhellodd statws cyfartal i'r Gymraeg a'r Saesneg ar lafar ac yn ysgrifenedig, yn llysoedd Cymru ac adrannau gweinyddol y wlad. Fodd bynnag gwrthododd y llywodraeth Brydeinig nifer o argymhellion pwysig ac roedd y Ddeddf yn adlewyrchiad gwan o'r Arolwg ei hun. Cadeirydd y pwyllgor a gyhoeddodd yr Arolwg oedd Dafydd Hughes Parry.

Mae'r Ddeddf yn fer iawn, gyda Chyflwyniad a phum Adran yn unig. Yn y Cyflwyniad cydnabyddir yr egwyddor - ond nid yr *hawl* ddiwrthod - i ddefnyddio'r iaith ar lafar mewn achosion cyfreithiol ("*it is proper that the Welsh language should be freely used by those who so desire in the hearing of legal proceedings in Wales*"). Ond roedd rhaid i Gymro neu Gymraes roi rhybudd o flaen llaw i'r llys er mwyn gallu gwneud hynny (Adran 1). Roedd gan weinidogion yr hawl i gyhoeddi adroddiadau yn y Gymraeg ond dim dyletswydd arnynt i wneud hynny (Adran 2-3). Yn y bedwaredd adran dileuwyd statws Cymru fel rhan o Loegr (Rhan 3 Deddf Cymru a Berwick 1746); dyma gymal pwysicaf y Ddeddf efallai, er na roddwyd llawer o sylw iddo ar y pryd.

Er gwaethaf ei maes cyfyng a ffaeleddau amlwg eraill yr oedd y Ddeddf yn garreg filltir yn hanes yr iaith Gymraeg a pherthynas Cymru â Lloegr. Roedd Y Deddfau Uno wedi gwneud Saesneg yr unig iaith swyddogol yng Nghymru a gwrthod yr iaith Gymraeg yn gyfangwbl. Deddf 1967 oedd y newid cyntaf i'r sefyllfa honno mewn pedwar can mlynedd. Ond bu rhaid aros tan Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993 i'r Gymraeg gael statws cyfartal â Saesneg, ar bapur o leiaf, ym mywyd cyhoeddus Cymru.

## Gweler hefyd
* *David Hughes Parry: A Jurist in Society*
*Deddf yr Iaith Gymraeg 1993

## Dolenni allanol
* Gwefan Deddf Iaith Newydd 

Categori:Deddfau Cymreig
Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 1967
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Hawliau iaith
Categori:1967 yng Nghymru
633

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
628 629 630 631 632 - **633** - 634 635 636 637 638 

----

## Digwyddiadau 
*Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd a Penda, brenin Mersia yn gorchfygu a lladd Edwin brenin Northumbria

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*12 Hydref: Edwin, brenin Northumbria

Categori:633
Gwyfyn

:*Am y ffilm Gymraeg gweler Gwyfyn (ffilm).*

:*Am restr o löynod byw gweler yma*. *Am* restr o dros 1,050 o erthyglau Cymraeg ar wyfynod a gloÿnnod byw, gweler yma.

Pryfed sy'n perthyn i'r urdd Lepidoptera ynghyd â'r gloÿnnod byw yw **gwyfynod**. Mae tua 160,000 o rywogaethau o wyfynod - deg gwaith mwy nag o loynnod byw. Credir fod miloedd o rywogaethau'n dal heb eu hadnabod a'u henwi. Mae'r mwyafrif o wyfynod yn nosol.

[bawd|chwith|Dau wyfyn o fath [Teigr y benfelen yn cyplysu; Seland Newydd.]]
Does 'na ddim llawer o wahaniaeth rhwng gwyfyn  a glöyn byw; weithiau defnyddir y gair "heterocera" am y gwyfyn a "rhopalocera" am y glöyn byw. Ond geiriau cyffredinol, a geir ar lafar ydy'r rhain yn hytrach na dosbarthiad gwyddonol. Gwyddom erbyn heddiw mai grŵp bychan ydy'r glöyn byw sydd wedi esblygu o fewn grŵp ehangach y gwyfyn, hynny yw o fewn "Ditrysia" y "Neolepidoptera".

bawd|250px|Gwyfyn Atlas: y mwyaf o holl wyfynod y byd.

### Ysglyfaethwyr
Mae llawer o rywogaethau nosol yn bwyta gwyfynod, gan gynnwys yr ystlym, rhai mathau o dylluanod ac adar eraill, madfallod, cathod, cŵn a llygod.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw
Aeolis

Roedd **Aeolis** (Groeg **Αιολίς** *Aiolís*) neu **Aeolia** (Groeg **Αιολία** *Aiolía*) yn ardal yng ngogledd-orllewin Asia Leiaf yn y cyfnod clasurol. Roedd y rhan fwyaf o'r diriogaeth gerllaw'r arfordir, ac roedd yn cynnwys ynys Lesbos) a nifer o ynysoedd llai. Roedd yn ffinio â Mysia yn y gogledd, Ionia yn y de a Lydia yn y dwyrain. Yn y cyfnod cynnar roedd y deuddeg dinas bwysicaf yn Aeolis yn annibynnol, ac mewn cynghrair a'i gilydd: Cyme (neu Phriconis), Larissae, Neonteichos, Temnus, Cilla, Notium, Aegiroessa, Pitane, Aegeaeae, Myrina, Gryneia, a Smyrna.

bawd|canol|Lleoliad Aeolis yn Asia Leiaf

Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Asia Leiaf
642

6g - **7g** - 8g 
590au 600au 610au 620au 630au - **640au** - 650au 660au 670au 680au 690au 
637 638 639 640 641 - **642** - 643 644 645 646 647 

----

## Digwyddiadau 
*5 Awst - Brwydr Maserfield, Penda brenin Mersia yn gorchfygu a lladd Oswald, brenin Brynaich.
*Brwydr Nihawānd; yr Arabiaid yn concro Persia.
*24 Tachwedd - Pab Theodore I yn olynu Pab Ioan IV fel y 73ydd pab.
*Mersia yn ymosod ar Bowys
* Owain I, brenin teyrnas Frythonaidd Alt Clut yn yr Alban yn gorchfygu a lladd Dyfnwal Frych, brenin Dal Riata.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*5 Awst - Oswald, brenin Brynaich
*12 Hydref - Pab Ioan IV
*Khalid bin Walid, cadfridog Mwslimaidd, concwerwr Damascus a Syria
*Dyfnwal Frych, brenin Dal Riata.

Categori:642
632

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
627 628 629 630 631 - **632** - 633 634 635 636 637 

----

## Digwyddiadau 
*Abu Bakr yn gorchfygu Mosailima ym Mrwydr Akraba
*Abu Bakr yn dod yn galiff cyntaf Islam
*Brwydr Meigen (Heathfield) Cadwallon ap Cadfan o Wynedd a'i gynghreiriad dros dro Penda o Fersia yn trechu Edwin o Northumbria

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*8 Mehefin - Muhammad, proffwyd Islam
*Charibert II, brenin Aquitania
*Chilperic brenin Aquitania

Categori:632
634

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
629 630 631 632 633 - **634** - 635 636 637 638 639 

----

## Digwyddiadau 
*Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd yn cael ei orchfygu gan Oswald, brenin Northumbria; Northumbria yn cael ei hail-uno.
*Cadafael ap Cynfeddw yn olynu Cadwallon fel brenin Gwynedd.
*Medi - Khalid b. al-Waled yn cipio Damascus.
*Umar ibn al-Khattab yn olynu Abu Bakr fel Califf y Swnni

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*Cadwallon ap Cadfan, brenin Gwynedd
*23 Awst - Abu Bakr, Califf cyntaf y Swnni

Categori:634
631

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
626 627 628 629 630 - **631** - 632 633 634 635 636 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Wogastisburg rhwng y Slafiaid dan Samo a'r Ffranciaid dan eu brenin, Dagobert I.

## Genedigaethau 
*Yeh Fa-shan

## Marwolaethau 
Categori:631
630

6g - **7g** - 8g 
580au 590au 600au 610au 620au - **630au** - 640au 650au 660au 670au 680au 
625 626 627 628 629 - **630** - 631 632 633 634 635 

----

## Digwyddiadau 
*1 Ionawr - Muhammad yn arwain byddin tua Mecca, sy'n ildio heb ymladd
*Yr Ymerawdwr Bysantaidd Heraclius yn ail-gipio Jerusalem oddi wrth y Persiaid

## Genedigaethau 
*Di Renji, Canghellor Tsieina (bu farw 700)

## Marwolaethau 
* 27 Ebrill - Ardashir III, brenin Persia
* 9 Mehefin - Shahrbaraz, brenin Persia

Categori:630
627

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
622 623 624 625 626 - **627** - 628 629 630 631 632 

----

## Digwyddiadau 
*12 Rhagfyr: Brwydr Ninefeh: Yr Ymerawdr Bysantaidd Heraclius yn gorchfygu'r Persiaid.
* Brwydr y Ffos; brwydr rhwng y Mwslimiaid a'r Arabiaid paganaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:627
628

6g - **7g** - 8g 
570au 580au 590au 600au 610au - **620au** - 630au 640au 650au 660au 670au 
623 624 625 626 627 - **628** - 629 630 631 632 633 

----

## Digwyddiadau 
*Pepin o Landen yn dod yn Faer y Llys yn Austrasia.
*23 Chwefror - Khosrau II brenin Persia yn cael ei ddiorseddu; olynir ef gan ei fab, Kavadh II, ond dim ond hyd mis Hydref.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*22 Ionawr - Sant Anastasius y Persiad
*Chwefror - Khosrau II, brenin Persia
*Hydref - Kavadh II, brenin Persia

Categori:628