open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ysgol Uwchradd Dewi Sant

Ysgol uwchradd cyfrwng Saesneg yn Saltney, ar gyrion Caer ydy **Ysgol Uwchradd Dewi Sant** (Saesneg: '''St David's High School'''). Agorodd yr ysgol ar 1 Tachwedd 1954.

Ni ddarparir addysg uwch 16 yn yr ysgol, yn hytrach mae'r ysgol yn rhan o Gonsortiwm Glannau Dyfrdwy sy'n rhannu addysg chweched ddosbarth.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan Ysgol Uwchradd Dewi Sant 

Categori:Sefydliadau 1954
Dewi Sant
Dewi Sant
Ysgol Uwchradd Argoed

Ysgol uwchradd cyfrwng Saesneg ym Mryn y Baal, ger yr Wyddgrug, Sir y Fflint ydy **Ysgol Uwchradd Argoed** (Saesneg: **Argoed High School**).

## Hanes 
Adeiladwyd ym Mryn y Baal ym 1978, dyma oedd ysgol gyntaf sir Clwyd ar gyfer plant rhwng 11 ac 16 oed i'w hadeiladu'n bwrpasol, ar adeg pan oedd yr awdurdodau addysg yn cynnig cyflwyno system drydyddol. Bryn Ellis oedd y prifathro cyntaf. Arhosodd yr ysgol ar yr un safle am dros 30 mlynedd, ond dechreuwyd ar y gwaith adeiladu'n ddiweddar o dan arweinyddiaeth y trydydd pennaeth sef Alison Brown, gyda derbynfa a neuadd chwaraeon newydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan Ysgol Uwchradd Argoed 

Categori:Ysgolion uwchradd Sir y Fflint
Categori:Ysgolion Saesneg
Ysgol Uwchradd Argoed
Potel dŵr poeth

bawd|dde|Potel dŵr poeth metel yn dyddio o 1925
bawd|dde|Dau botel dŵr poeth cyfoes

Cynhwysydd a gaiff ei lenwi gyda dŵr poeth a'i selio yw **potel dŵr poeth**, a ddefnyddir er mwyn darparu gwres, fel arfer yn y gwely, ond hefyd ar gyfer rhoi gwres ar ran arbennig o'r corff.

Defnyddiwyd cynhwysyddion ar gyfer gwresogi'r gwely cyn gynhared â'r 16g. Roedd y fersiynau cynharaf ar ffurf padell a chaent eu llenwi gyda glo o farwor tân er mwyn cynhesu'r gwely cyn mynd iddo.

Yn fuan iawn, dechreuwyd defnyddio cynhwysyddion dŵr poeth, a oedd gyda'r fantais o allu cael eu gadael yn y gwely gyda'r cysgwr. Cyn i rwber a allai wrthsefyll digon o wres gael ei ddyfeisio, cynhyrchwyd y poteli cynnar o ddeunyddiau megis sinc, copor, gwydr, llestri pridd neu bren. Er mwyn atal y botel rhag llosgi'r cysgwr a'r gwely, byddai'r poteli fel arfer yn cael eu lapio mewn sach neu ddefnydd.

Cynhyrchir poteli dŵr poeth cyfoes allan o rwber neu ddeunydd tebyg, mewn cynllun sydd o dan freinlen dyfeisiwr Croatiaidd Eduard Penkala.

Erbyn diwedd yr 20g roedd defnydd poteli dŵr poeth led-led y byd wedi lleihau'n sylweddol. Nid yn unig oherywdd gan fod y tai wedi cael eu gwresogi'n well, ond gan fod dyfeisiadau eraill megis blanced drydan yn aml yn cymryd lle poteli dŵr poeth fel modd o gynhesu'r gwely.

Mae poteli dŵr poeth yn parhau i fod yn fodd amgen o ddarparu gwres, mewn gwledydd sy'n datblygu (er enghraifft Tsile, lle'i gelwir yn "guatero"), ac ardaloedd gwledig yn y Deyrnas Unedig. Mae cynnydd wedi bod ym mhoblogrwydd y poteli yn Japan yn ddiweddar, lle caiff ei gysidro i fod yn ffordd o gadw'n gynnes sy'n rhad ac yn gyfeillgar i'r amgylchedd.

Mae rhai dyfeisiadau diweddar sydd wedi cymryd lle poteli dŵr poeth yn gweithio mewn modd tebyg i'r hen wresogyddion gwely. Caiff y ddyfais ei hun ei gwresogi mewn microdon yn hytrach na'i llenwi gyda deunydd poeth, caiff rhain eu marchnata fel dyfeisiadau sy'n rhatach ac yn fwy diogel na photeli a theclynau trydanol. Ond mae problemau i'w cael gyda'r rhain hefyd: mae nifer o bobl wedi llosgi eu hunain ac mae'r dyfeisiadau wedi mynd ar dân mewn rhai achosion.

Er y defnyddir poteli dŵr poeth yn gyffredinol ar gyfer cadw'n gynnes, maent hefyd yn ddefnyddiol ar gyfer darparu gwres i rannau arbennig o'r corff fel triniaeth meddygol, er enghraifft er mwyn lleddfu poen, er fod dyfeisiadau mwy diweddar wedi cael eu cynllunio'n arbennig ar gyfer y pwrpas hwn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Prifysgol Dundee, llun o hen botel dŵr poeth, gyda sach defnydd i'w orchuddio 

Categori:Dillad gwely
Categori:Gwresogi
Categori:Meddygaeth
Dwr poeth
Popty microdon

Cyfarpar cegin yw **popty microdon**, **popty ping** neu'r  **meicrodon**, sy'n coginio neu'n cynhesu bwyd trwy ddefnyddio ymbelydredd microdon. Gwneir hyn drwy ddefnyddio meicrodonau ymbelydrol i wresogi'r dŵr a molecylau sydd wedi eu polareiddio o fewn y bwyd.

Defnyddir y term chwareus *popty ping* weithiau a daeth y term yn un lled-gyffedin ymhlith pobl ddi-Gymraeg ac yn destun diddanwch neu'n gyff gwawd.

## Cyfeiriadau
Categori:Offer coginio
Harwich

Tref, porthladd a phlwyf sifil yn Essex, Dwyrain Lloegr ydy **Harwich**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Tendring.
Saif ar ochr ddeheuol aber Afon Orwell ac Afon Stour, tua 135&nbsp;km i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Llundain. Mae Caerdydd 310.9 km i ffwrdd o Harwich ac mae Llundain yn 105.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caergaint sy'n 74.6&nbsp;km i ffwrdd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 17,684.

Gerllaw mae porthladd Harwich International Port (gynt Parkeston Quay). Oddi yno mae Stena Line yn rhedeg gwasanaeth fferi i Hoek van Holland a Rotterdam a DFDS Seaways yn rhedeg gwasanaeth i Esbjerg.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Tendring
Categori:Plwyfi sifil Essex
Categori:Porthladdoedd Lloegr
Categori:Trefi Essex
Ysgol Gymraeg Melin Gruffydd

Ysgol gynradd gymunedol cyfrwng Cymraeg yn ardal yr Eglwys Newydd, Caerdydd yw **Ysgol Gymraeg Melin Gruffydd**. Y prifathro presennol yw Mr Gwyndaf Jones.. Yn 2003, roedd tua 350 o ddisgyblion ar y gofrestr ac erbyn 2015 roedd 475. Roedd yn un o'r bedair ysgol a sefydlwyd yn sgil diddymu Ysgol Gynradd Gymraeg Bryntaf yn 1980 i ateb galw'r tŵf mewn addysg Gymraeg yng Nghaerdydd. Agorwyd yr ysgol ar safle Yr Erw Las yn rhannu adeiladau gyda Ysgol Gynradd Eglwys Wen. Y prifathro cyntaf oedd Gareth Evans.

Mewn ymateb i'r galw am fwy o addysg cyfrwng Cymraeg yng Nghaerdydd fe symudodd yr ysgol i hen safle Ysgol Gynradd Eglwys Newydd yn Heol Glan y Nant yn mis Medi 2012. Estynnwyd yr adeilad gwreiddiol i ddarparu ystafelloedd dosbarth newydd, ystafell gyfrifiaduron, llyfrgell a uned feithrin. Roedd y safle newydd yn cynnig lle ar gyfer 420 disgybl yn cynnwys 32 lle meithrin (64 rhan amser).

## Cyn-ddisgyblion o nôd
*Matthew Rhys, actor
*Ioan Gruffudd, actor
*Ceiri Torjussen, cyfansoddwr
*Paul Carey Jones, canwr opera

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Ysgol Gymraeg Melin Gruffydd

Categori:Ysgolion cynradd Caerdydd
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Ysgol Gymraeg Melin Gruffydd
Rwber naturiol

[bawd|dde|200px|Latecs yn cael ei gasglu o [Coeden rwber|goeden rwber (neu hefea)]]
Elastomer (polymer
hydrocarbon
elastig) yw **rwber naturiol**, sy'n ddeillio yn wreiddiol o ddaliant coloidaidd tebyg i laeth, neu *latecs*, sydd i'w ganfod mewn nodd rhai planhigion fel y llaethlys (*Asclepiadaceae*), y fflamgoed (*Euphorbiaceae*), pabïau (*Papaveraceae*), y dant y llew ac yn enwedig y planhigyn rwber (*Ficus elastica*) ac y goeden rwber (*Hevea brasiliensis*). Y sylwedd polyisoprene yw'r ffurf sydd wedi cael ei phuro, a ellir ei gynhyrchu'n synthetig yn ogystal. Defnyddir rwber naturiol yn helaeth mewn nifer o ddefnyddiau a chynnyrch, yn yr un modd â rwber synthetig.
## Dolenni allanol 
*Llawlyfr Gwydnwch Cemegol (Almaeneg)
*Bwrdd RHyngwladol Ymchwil a Datblygu Rwber  (Saesneg)
*Hanes y diwylliant cynhyrchu rwber rhyngwladol, o 1870-1930  (Saesneg)
*Bwrdd Rwber Malaysia
*Bwrdd Rwber India 
*Llinell amser rwber
*Cymdeithas Rwber Gwlad Tai

Categori:Defnyddiau naturiol
Categori:Elastomerau
Categori:Polymerau organig
Rwber (gwahaniaethu)

Gall **rwber** gyfeirio at:

*Rwber naturiol
*Latecs
*Latecs (polymer)
*Elastomer
*Rwber synthetig
*Rwber (deunydd ysgrifennu), a elwir hefyd yn rhwbiwr neu ddilëwr
Dyddiad sefydlu

Y dyddiad a honnir gan sefydliad iddo gychwyn arni yw **dyddiad sefydlu**. Yn aml nid oes diwrnod penodol, ac felly mae pob sefydliad yn diffinio ei ddyddiad ei hun.

## Gweler hefyd 
* Dod i rym

Categori:Pen-blwyddi
Keith Best

Roedd **Keith Lander Best** (ganed 10 Mehefin 1949) yn Aelod Seneddol Ceidwadol dros Ynys Môn o 1979 hyd 1987.

Ganed Best yn Brighton, ac addysgwyd ef yng Ngholeg Brighton a Coleg Keble, Rhydychen cyn mynd yn fargyfreithiwr.

Enillodd sedd Ynys Môn, oedd wedi ei dal gan Cledwyn Hughes dros y Blaid Lafur cyn hynny. Gorfodwyd ef i ymddiswyddo yn 1987, pan erlynwyd ef ar gyhuddiad o dwyll. Roedd grŵp BT yn cael ei breifateiddio gan y llywodraeth, ac roedd gan unrhyw aelod o'r cyhoedd hawl i wneud cais am nifer cyfyngedig o gyfranddaliadau. Cyhuddid Best o fod wedi gwneud sawl cais am gyfranddaliadau, gan ddefnyddio mân amrywiadau ar ei enw ei hun. Cafwyd ef yn euog yn y llys, ac ar 30 Medi 1987, dedfrydwyd ef i bedwar mis o garchar a dirwy o £3,000. Ar 5 Hydref, diddymodd y Llys Apêl y ddedfryd o garchar, ond cynddodd y ddirwy i £4,500.

Olynwyd ef fel Aelod Seneddol Môn gan Ieuan Wyn Jones, Plaid Cymru. Yn 2000, ceisiodd Best gael ei ddewis fel ymgeisydd y Ceidwadwyr ym Môn eto, ond methodd. Yn 1993 daeth yn brif weithredwr y Gwasanaeth Cynghori ar Fewnfudiad.

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Ben Jones

Gall yr enw **Ben Jones** gyfeirio at sawl person:

*Ben Jones (ganwyd 1972) - actor Prydeinig 
*Ben Jones (ganwyd 1977) - DJ radio Prydeinig 
*Ben Jones (ganwyd 1992) - pêl-droediwr Cymreig
*Ben Jones (ganwyd 1880) - pêl-droediwr Seisnig
*Ben Jones - chwaraewr pêl-droed Americanaidd
*Ben Jones (1924–2005) - gwleidydd Grenadaidd
*Ben Jones (ganwyd 1980) - chwaraewr rygbi'r gynghrair Awstralaidd
*Ben Jones (ganwyd 1990) - chwaraewr rygbi'r gynghrair Awstralaidd
*Ben Jones (ganwyd 1983) - chwaraewr rygbi'r undeb Seisnig
*Ben Jones - cyfarwyddwr animeiddio Canadaidd
*Ben A. Jones (1882–1961) - hyfforddwr ceffylau Americanaidd
*Ben L. Jones (ganwyd 1941) - actor a gwleidydd Americanaidd
*Reuben Jones - athletwr Prydeinig

## Gweler hefyd
*Benjamin Jones
Côr Meibion Pontypridd

250px|bawd|Côr Meibion Pontypridd.
Sefydlwyd **Côr Meibion Pontypridd** yn 1949. Mae'r côr yn canu'n aml ym Mhontypridd a hefyd mewn gwledydd tramor.

Pontypridd
Categori:Pontypridd
Categori:Sefydliadau 1949
Juliana Pasha

Cantores o Albania yw **Julia Pasha** (ganwyd 20 Mai 1980).

## Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010 
Ar 17 Rhagfyr 2009, enillodd Pasha Festivali i Këngës 48 felly bydd yn cynrichioli Albania yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 gyda'r cân "It's All About You". Cymerodd ran yn Festivali i Këngës yn 2007 a 2008 hefyd, gan ennill y drydedd a'r ail safle yn ôl eu trefn.

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion o Albania
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Albania
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Albania
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Rhif gramadegol

Mewn ieithyddiaeth **rhif gramadegol** yw categori o enwau, rhagenwau ac ansoddeiriau sy'n mynegi niferoedd. Mae'r rhan helaeth ieithoedd y byd yn gwahaniaethu rhwng yr unigol a'r lluosog ac mae nifer yn gwahaniaethu ffurfiau deuol hefyd.

## Enghreifftiau yng ngwahanol ieithoedd
### Cymraeg
Yn Gymraeg gwahaniaethir rhwng yr unigol a'r lluosog. Mae'r ffurfdro rhifol enwol yn afreolaidd iawn o ganlyniad i'r prosesau ailddadansoddi a ddigwyddodd tra collai Brythoneg ei chyflyrau. Er enghraifft yr hen ffurf oddrychol unigol am *bardd* oedd **bardos** a'r ffurf luosog oedd **bardi**. Achosodd y terfyniad lluosog **-i** i'r **-a-** ynghanol y gair gael ei hyngan fel diphthong, (**bardos**, **beirdi**). Dim ond manylyn bach ffonetig oedd hwn yn Frythoneg ond pan gollwyd y terfyniadau cyflwr, fe ramadegoleiddiwyd yr **-ei-**, h.y. ailddadansoddwyd yr **-ei-** fel marciwr lluosog. Rhodd hyn y ffurfiau cyfoes *bardd* a *beirdd*. Digwyddodd newidiadau seiniol tebyg ar nifer o enwau Brythoneg a thrwy gydweddiad fe ymestynwyd yr apoffoni newydd i ferfau eraill lle na ddatblygodd apoffoni yn ffonetig. Yn Gymraeg fordern fe ffurfir enwau lluosog drwy olddodiaid (*merch* a *merched*), apoffoni (*bachgen* a *bechgyn*) yn ogystal â chymysgedd o'r ddau (*gair* a *geiriau*). Mae patrymau tebyg yn bodoli yn Llydaweg.

### Ieithoedd Indo-Ewropeaidd eraill
Yn Ffrangeg nid yw enwau lluosog yn cael eu marcio rhagor o ganlyniad i golled yr *-s* olaf. Defnyddiai Hen Saesneg batrymau apoffoni a etifeddasai wrth Broto-Germanaidd ond fe reoleiddiwyd y system gan *-s* olaf o ganlyniad i'r llifogydd o eiriau Ffrangeg a fenthycwyd yn ystod cyfnod y Normaniaid yn Lloegr. Ceidw Almaeneg apoffoni o hyd ac felly mae enwau yn afreolaidd iawn.

### Ieithoedd eraill y byd
Yn y rhan fwyaf o ieithoedd De Orllewin Asia nid yw enwau yn cael eu marcio yn ôl rhif. Credir taw nodwedd awyrol yw hyn gan fod ieithoedd nad sy'n perthyn i'w gilydd yn rhannu'r nodwedd hon (er enghraifft Japaneg a Tsieineeg). Yn Indoneseg, dyblir yr enw i ffurfio'r lluosog, er enghraifft *buku* yw *llyfr*, a *buku-buku* yw *llyfrau*.

## Gweler hefyd
*Morffoleg ieithyddol
*Cenedl gramadegol

Categori:Morffoleg ieithyddol
Cerrig Duon

300px|bawd|chwith|Cylch y Cerrig Duon gyda'r Maen Mawr

Safle o Oes yr Efydd yw'r **Cerrig Duon** a leolir i'r de o Lyn y Fan Fawr, yng nghymuned Tawe Uchaf yn ardal Brycheiniog, Powys.

Ceir cylch cerrig (meini hirion), maen hir unigol a rhodfa gynhanesyddol ar y safle, sy'n gorwedd ar lan orllewinol Afon Tawe. Y nodwedd fwyaf trawiadol yw'r garreg a elwir y Maen Mawr, ar ymyl ogleddol y cylch cerrig ei hun ond yn gysylltiedig â fo. Mae'r garreg yn mesur 1.9 metr o'i gwaelod i'w phen gyda lled o 1.3 metr. Mae'n pwyntio i gyfeiriad canol y cylch cerrig gyda dau faen bychain y tu ôl iddo.

Mae'r cylch cerrig ei hun yn mesur tua 18 metr ar draws ac yn cynnwys tua 20 o gerrig hyd at 0.6 metr o hyd.

Mae rhodfa neu lwybr a ddiffinir gan ddwy res o gerrig bychain gyda'i hwynebau i lawr yn arwain i'r cylch. Ymddengys iddynt gael eu gosod ar gyfer pwrpas defodol.

Y ffordd hawsaf i gyrraedd y safle yw o'r A40 rhwng Aberhonddu a Llanymddyfri, ond rhaid cerdded tir gwlyb i gyrraedd y cerrig. Cyfeirnod OS: SN851206.

## Ffynhonnell
*Helen Burnham, *A Guide to Ancient and Historic Wales: Clwyd and Powys* (Llundain: HMSO, 1995), t.36

Cerrig Duon
Categori:Tawe Uchaf
Tom Dice

Canwr [o Wlad Belg yw **Tom Dice** (ganwyd Tom Eeckhout). Enillodd fe'r ail safle ar fersiwn Fflemeg *The X Factor* yn 2008. Cynrychiolodd Dice ei famwlad yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010.

## Hanes
Dysgodd Dice i chwarae'r gitâr pan oedd e'n blentyn, ac ysgrifennodd ganeuon ei hun cyn ymuno â'r grŵp *The Dice*, *Tom Eeckhout Dice* oedd ei enw llwyfan. Yn 2008 cystadlodd Dice yn yr *X Factor* Fflandrys a, gyda'i hyfforddwr Maurice Engelen, daeth e'n ail yn y gystadleuaeth. Ar ôl *X Factor*, ymunodd Dice â'r label recordio *SonicAngel*, yr artist cyntaf y label, ac o dan ei enw llwyfan, Tom Dice, rhyddhaodd ei sengl gyntaf sydd yn fersiwn acwstig o "*Bleeding Love*" gan Leona Lewis. Enillodd y sengl safle 7 yn y siart Fflandrys ac arhosodd y gân yn y siart am 14 wythnos. Rhyddhaodd Dice ei albwm cyntaf, *Teardrops*, ar 30 Ebrill 2010.

## Eurovision 2010
Ar 25 Tachwedd 2009, dewiswyd Dice gan ddarlledwr Fflemeg Vlaamse Radio - en Televisieomroep (VRT) i gynrychioli Gwlad Belg yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy. Roedd ymateb cymysg yng Ngwlad Belg i'r dewis oherwydd oedd y dewis yn fewnol.

Cyhoeddwyd y gân i Eurovision Tom Dice, "*Me and My Guitar*", ar 7 Mawrth 2010, ysgrifennodd Ashley Hicklin, Jeroen Swinnen a Dice y gân. Enillodd y gân rhif un yng Ngwlad Belg, yn y siart iTunes ac yn y siart swyddogol. Perfformiodd Dice yn y rownd gynderfynol cyntaf yn Oslo ar 25 Mai 2010. Enillodd y rownd ac aeth ymlaen i'r rownd derfynol, yr artist cyntaf o Wlad Belg i wneud hyn ers Eurovision 2004. Gorffennodd Dice gyda safle chweched, un o'r lleoliadau golau Gwlad Belg yn y gystadleuaeth.

## Disgyddiaeth
### Albymau
### Senglau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol  (Iseldireg)
*Myspace Tom Dice

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion o Wlad Belg
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Llwyd (enw)

Enw Cymraeg ydy **llwyd**. Gallai gyfeirio at:

## Lleoedd
*Afon Llwyd 
*Afon Porth-llwyd 
*Garreg Lwyd

## Pobl
Mae Llwyd yn gyfenw gweddol gyffredin. Fe'i ceir hefyd fel *epithet*, e.e. mewn enwau barddol, yn enwedig o'r Oesoedd Canol. Lloyd ydy'r enw yn ei wisg Saesneg. Ceir 'Lhuyd' fel amrywiad hynafiaethol.

*Robert Lloyd (Llwyd o'r Bryn)
*Llwyd ap Iwan 
*Llwyd Owen 
*Alan Llwyd 
*Dafydd Llwyd o Fathafarn 
*Morgan Llwyd 
*Gruffudd Llwyd 
*Huw Cae Llwyd 
*Huw Llwyd 
*Ieuan Llwyd ab y Gargam 
*Iwan Llwyd 
*Robin Llwyd ab Owain 
*Yr Ustus Llwyd 
*Elfyn Llwyd
*Lleucu Llwyd
*Edward Lhuyd 
*Mari Lwyd
Ian Carmichael

Actor ffilm, llwyfan, teledu a radio o Loegr oedd **Ian Carmichael** OBE (18 Mehefin 1920 – 5 Chwefror 2010). Cafodd ei eni yn Kingston upon Hull.

Priododd y nofelydd Kate Fenton yn 1992.

## Ffilmograffiaeth ddethol
**Bond Street* (1948)
**Trottie True* (1949)
**Dear Mr. Prohack* (1949)
**Ghost Ship* (1952)
**Time Gentlemen Please* (1952)
**Miss Robin Hood* (1952)
**Meet Mr. Lucifer* (1953)
**Betrayed* (1954)
**The Colditz Story* (1955)
**Storm Over the Nile* (1955)
**Simon and Laura* (1955)
*''Private's Progress* (1956)
**Lucky Jim* (1957)
**Brothers in Law* (1957)
**Happy is the Bride* (1958)
**The Big Money* (1958)
**Left Right and Centre* (1959)
**I'm All Right Jack* (1959)
**School for Scoundrels* (1960)
**Light Up the Sky!* (1960)
**Double Bunk* (1961)
**The Amorous Prawn* (1962)
**Heavens Above!* (1963)
**Hide and Seek* (1963)
**Ih, du forbarmende* (1965)
**Smashing Time* (1967)
**The Magnificent Seven Deadly Sins* (1971)
**From Beyond the Grave* (1973)
**The Nine Tailors* (1973)
**The Lady Vanishes* (1979)
**The Wind in the Willows* (1983) (llais)
**Diamond Skulls'' (1989)

## Dolenni allanol
* Jeeves and Wooster on Television
*Erthygl BBC Humber ar Ian Carmichael

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion radio o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Mam

[200px|bawd|dde|*Migrant Mother* gan [Dorothea Lange]]
Rhiant benywaidd biolegol a /neu gymdeithasol plentyn yw **mam**. Oherwydd y cymhlethdod a'r gwahaniaethau o ran diffiniadau cymdeithasol, diwylliannol a chrefyddol o fam, mae'n anodd creu diffiniad a dderbynir gan bawb.

Mewn mytholeg mae dŵr yn symbol o'r fam.

## Cyfeiriadau 
Categori:Datblygiad dynol
Categori:Teulu
Rhiant

[dde|bawd|250px|*Under the Horse Chestnut Tree* (1898) gan [Mary Cassatt]]
Gofalydd o'r epil o'u rhywiogaeth eu hunain ydy **rhiant**. Yng nghyd-destun pobl,  mam neu tad ydy rhiant y plentyn. (SYLWER: cyfeiria'r term "plentyn" at epil, ac nid at oedran). Gall rhai plant gael mwy na dau riant, ond dau riant biolegol sydd ganddynt. Ymhob cymdeithasol ddynol, y fam a'r tad biolegol sy'n gyfrifol am fagu eu plant. Fodd bynnag, nid yw hyn bob amser yn wir. Mae rhiant mabwysiadol yn gofalu a magu epil y rhieini biolegol ond nid ydynt yn perthyn i'r plentyn o safbwynt fiolegol eu hunain. Gall blant heb rieni mabwysiadol gael eu magu gan eu mamgu a thadcu neu aelodau eraill o'r teulu.

## Mam
## Tad
## Gweler hefyd
*Carennydd

Categori:Teulu
Categori:Ysgariad
Categori:Datblygiad dynol
Categori:Priodas
Tŷ Aberconwy

Tŷ canoloesol yn nhref Conwy, Sir Conwy yw **Tŷ Aberconwy**. Mae'n enghraifft brin yng Nghymru o dŷ cerrig a phren canoloesol. Cafodd ei godi fel tŷ masnachwr yn y 14g.

Saif yr adeilad ar gornel Stryd y Castell a'r Stryd Fawr yng nghanol Conwy, gyferbyn i'r llyfrgell. Mae'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol ac ar agor i'r cyhoedd. Ceir arddangosfeydd ar wahanol gyfnodau hanes Conwy ar y llawr cyntaf a siop yr Ymddiriedolaeth ar y llawr isaf.

Aberconwy oedd enw gwreiddiol Conwy a chafodd ei ddefnyddio fel enw'r dref o'r cyfnod cyn goresgyniad Tywysogaeth Cymru (1282-83) hyd y 19g pan ddechreuwyd defnyddio'r talfyriad 'Conwy'.

## Dolenni allanol
*  Tŷ Aberconwy  ar wefan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Conwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 14eg ganrif
Categori:Conwy (tref)
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Categori:Hanes Conwy
Aberconwy
Volkswagen Transporter

bawd|350px|Hysbyseb yn dangos esblygiad y Transporter.
Cyfres o gerbydau gan Volkswagen AG ydy'r **Volkswagen Transporter**.

Cerbydau masnachol ysgafn oeddent yn wreiddiol, ond maent bellach yn cynnwys faniau, faniau-mini, bysiau-mini, tryciau *pick-up* a faniau gwersylla (e.e. y Volkswagen Camper) sydd wedi cael eu cynhyrchu am dros 55 mlynedd ers eu lansio yn 1950. Maent wedi bod ar gael yn fyd eang drwy bron gydol y cyfnod hwn.

Er i genhedloedd T1 i T3 gael eu henwi'n answyddogol ac yn ôl-weithredol, caiff y gyfres T ei chysidro'n blatfform swyddogol Volkswagen erbyn hyn.

## T1 – Type 2 (T1)
1950–1967 — Deilliodd yn wreiddiol o'r Volkswagen Type 1 (Volkswagen Beetle), y **Volkswagen Type 2 (T1)** oedd y genhedlaeth gyntaf o'r teulu Transporter poblogaidd gan Volkswagen. Caent eu hadnabod yn answyddogol gan rai brwdfrydig fel "split screens" neu "splitties".

## T2 – Type 2 (T2)
bawd|220px|Volkswagen Type 2 (T2b)

1968–2013 — T1 wedi cael ei uwchraddio yn weledol yw'r platfform **Volkswagen T2** yn elfennol, (gan mai dyma'r unig gerbyd a oedd yn rhannu'r platfform hyd hynny) gyda modur o Volkswagen Type 4 wedi bod ar gael fel opsiwn ynddi ers 1972. Adnabyddir y genhedlaeth hon yn answyddogol fel "bay", o *bay window* (ffenestr bae) neu "bread loaf" (torth fara) oherwydd y siâp.

bawd|chwith|VW Kombi Total Flex 2010
### Tanwydd-hyblyg
Hyd 2010 o leiaf, mae T2 gyda modur tanwydd-hyblyg sy'n rhedeg ar gyfunid o betrol ac ethanol yn parhau i gael ei gynhyrchu ym Mrasil, caiff ei alw'n Volkswagen Kombi Total Flex.

## T3 – Type 2 (T3)
bawd|220px|Volkswagen Type 2 (T3/Vanagon/T25)
1980–1991 — Cyflwynwyd y platfform T3, y **Volkswagen Type 2 (T3)**, a adnabyddir hefyd fel y **T25**, (neu Vanagon yn yr Unol Daleithiau), ym 1980. Dyma oedd un o blatfformiau olaf Volkswagen i ddefnyddio modur aer-oeri. Diflanodd modur aer-oeri Volkswagen dros gyfnod wrth i ddŵr-oeri gael ei gyflwyno (ond roedd dal yn fowntiedig yn y cefn) ym 1984.

## T4 – Transporter (T4)
bawd|220px|Volkswagen Transporter (T4)

1990–2003 — Dyma'r cerbyd "T platform" cyntaf i gael ei dynodi felly'n swyddogol, cafodd cyfres y **Volkswagen Transporter (T4)** ei diweddaru'n ddramatig gyda defnydd modur wedi ei fowntio yn y blaen, gyriant olwyn-blaen, a dŵr-oeri.

## T5 – Transporter (T5)
bawd|220px|Volkswagen Transporter (T5)
2003–2016 — Y **Volkswagen Transporter (T5)** yw fersiwn cyfredol y platfform Volkswagen T. Ni werthir hwn yng Ngogledd America oddieithr i Mecsico.

Cafodd y Transporter T5 ei ailddylunio mymryn yn hwyr yn 2009. Gydag opsiynau *powertrain* newydd yn cynnwys modur dîsl *common rail*, y tro cyntaf yn y byd i'r math yma gael ei ddefnyddio ar gerbyd masnachol ysgafn gyda thrawsyriant cydiwr ddeuol, sef blwch-gêr 7-cyflymder *Direct-Shift Gearbox* (DSG) Volkswagen.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*Volkswagen Group
*Volkswagen Commercial Vehicles

Transporter
Siligo

Cymuned (*comune*) yn Sardinia, yr Eidal, yw **Siligo**.

210px|bawd|dim|Siligo, panorama

Categori:Talaith Sassari
Afon Gain

Afon yn ne Gwynedd, Cymru, yw **Afon Gain**, sy'n un o ledneintiau Afon Mawddach.

Ar ei chwrs trwy Goed y Brenin mae afon Afon Gain yn ymuno ag Afon Mawddach; ceir ddwy raeadr ger yr aber, sef Pistyll Cain a Rhaeadr Mawddach.

250px|bawd|dim|Afon Gain ger Pont Dol-y-mynach

## Gweler hefyd
*Llyn Gelli Gain

Gain
Gain
Categori:Trawsfynydd
Frederikshavn

Dinas a phorthladd yn nhalaith Gogledd Jutland yng ngogledd Denmarc yw **Frederikshavn**. Roedd y boblogaeth tua 24,000 yn 2006.

Oddi yno, ceir gwasanaethau fferi gan Stena Line i Oslo yn Norwy a Göteborg yn Sweden. Mae'r gwasanaeth rhwng Frederikshavn a Göteborg yn ffurfio rhan o'r briffordd Ewropeaidd E45.

bawd|dim|250px|Frederikshavn

## Enwogion
*Connie Nielsen (g. 1965), actores
*Peter Møller (g. 1972), chwaraewr pêl-droed

Categori:Dinasoedd Denmarc
Larne

Tref a phorthladd yn Swydd Antrim, Gogledd Iwerddon yw **Larne** (Gwyddeleg: *Latharna*). Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 18,228.

Ceir gwasanaethau fferi o Larne i Cairnryan a Troon yn yr Alban a Fleetwood yn Lloegr.

bawd|260px|dim|Larne
bawd|260px|dim|Harbwr Larne

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Swydd Antrim
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2010

Cystadleuaeth rygbi'r undeb oedd **Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2010**; yr un-deg-unfed yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad. Chwaraewyd pymtheg gêm dros gyfnod o bump penwythnos rhwng 6 Chwefror a 20 Mawrth 2010. "Pencampwriaeth y Pum Gwlad" oedd yr enw hyd at 2000 pan ymunodd yr Eidal ac ers hynny gelwir y gystadleuaeth yn "Bencampwriaeth y Chwe Gwlad]"; caiff ei chynnal bob blwyddyn yn y gwanwyn.
bawd|180px|chwith|Y Chwe Gwlad

Ail ddaeth Iwerddon, sef buddugwyr Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2009, ar ôl ennill tair a cholli dwy gêm. Buddugwyr 2010 oedd Ffrainc, gan guro Lloegr 12-10 yn eu gêm olaf a derbyn y gamp lawn - y cyntaf ers 2004, y nawfed ers cychwyn y gystadleuaeth yn 1910.

## Taflen
## Timau
Y timau a gymerodd ran oedd:

## Gemau
## Nodiadau 
## Cyfeiriadau 
Categori:2010
2010
John Dankworth

Cerddor a chyfansoddwr jazz o Loegr oedd **Syr John Phillip William Dankworth, CBE**, neu **Johnny Dankworth** (20 Medi 1927 – 6 Chwefror 2010).

Cafodd ei eni yn Woodford, Essex.  Priododd y cantores Cleo Laine yn 1958.

## Disgograffi
**The Zodiac Variations* (1964)
**Moon Valley* (1998)
**Spread a Little Happiness* (2006)
**About 42 Years Later* (gyda Danny Mosss) (2007)

Categori:Cerddorion o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Sacsoffonyddion o Loegr
Symudiad (cerddoriaeth)

Mae **symudiad** yn rhan hunangynhaliol o gyfansoddiad neu ffurf gerddorol. Er enghraifft, am gyfnod, arferai symffoni glasurol gael pedwar symudiad: *allegro* ar ffurf sonata, yna *andante* neu *adagio*, *scherzo* neu *menuett* gyflym, ac yna *allegro* bywiog.

Categori:Cerddoriaeth
Opws

Defnyddir **rhif opws** i adnabod cyfansoddiadau clasurol. Fel arfer, caent eu rhoi i'r gweithiau cafodd eu cyhoeddi, yn nhrefn eu dyddiad cyhoeddi.

Categori:Cerddoriaeth glasurol
Henryk Górecki

Cyfansoddwr clasurol cyfoes o Wlad Pwyl oedd **Henryk Mikołaj Górecki** (ynganiad Pwyleg: [ˈxɛnrɨk mʲiˈkɔwaj ɡuˈrɛtski]) (6 Rhagfyr, 1933 – 12 Tachwedd 2010).

## Gyrfa 
Cafodd ei eni yn Czernica, Silesia, Gwlad Pwyl.  Astudiodd Górecki yn Ysgol Uwchradd Gerddoriaeth, yn Katowice rhwng 1955 a 1960. Ym 1968, ymunodd â'r gyfadran a ddaeth yn brofost cyn ymddiswyddo ym 1979. Daeth Górecki yn ffigur blaenllaw yn *avant-garde* Gwlad Pwyl yn sgîl y dadmer ddiwylliannol wedi ymadawiad Stalin. Roedd dylanwad Webern i'w weld ar ei gyfansoddiadau cyfresol yn y 1950au a'r 1960au, oedd yn glynnu'n gaeth wrth reolau modernaeth anghyseiniol. Dylanwadau eraill arno oedd Luigi Nono, Karlheinz Stockhausen, Krzysztof Penderecki a Kazimierz Serocki. Parhaodd yn y cyfeiriad hwn trwy gydol y 1960au, ond yng nghanol y 1970au, newidiodd ei arddull i un syml, minimalaidd, sanctaidd. Ei drydedd symffoni yw'r enghraifft amlycaf o hyn, a'r unig un o'i gyfansoddiadau ddaeth yn wirioneddol adnabyddus. Datblygodd ei arddull ymhellach mewn gweithiau megis Beatus Vir (1979), Miserere (1981), Kleines Requiem für eine Polka (1993) a'i requiem ddiweddar Good Night. Ar wahân i ddau gyfnod byr ym Mharis a chyfnod ym Merlin, bu Górecki'n byw yn ne Gwlad Pwyl am rhan fwyaf ei oes. Erys yn gyfansoddwr crefyddol yn bennaf.

Categori:Cyfansoddwyr o Wlad Pwyl
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2010
Cyseinedd ac anghyseinedd

Mae **cyseinedd** yn harmoni, cord, neu gyfwng gerddorol a ystyrir yn sefydlog; ystyrir **anghyseinedd** yn ansefydlog, yn fyrhoedlog neu'n drosiannol.

Categori:Cerddoriaeth
Troon

Tref a phorthladd yn awdurdod unedol Ne Swydd Ayr, yr Alban, yw **Troon** (Gaeleg yr Alban: *An Truthail*; Sgoteg: *The Truin*). Saif ar arfordir gorllewinol yr Alban, tua 8 milltir i'r gogledd o dref Ayr. 

Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 44.2&nbsp;km i ffwrdd.

O Troon, ceir gwasanaethau fferi i Larne, Gogledd Iwerddon ac i Campbeltown. Mae'r dref yn enwog am ei chwrs golff.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Troon boblogaeth o 14,750.

bawd|dim|Harbwr Troon

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi De Swydd Ayr
Cyweiredd

Mae **cyweiredd** yn gyfundrefn gerddorol lle mae perthnasau traw hierarchaidd yn seiliedig ar "ganolbwynt" neu donydd.
Gwrthryfeloedd Silesia

bawd|Gwrthryfelwyr Pwyleg
Roedd **Gwrthryfeloedd Silesia** (Pwyleg: *Powstania śląskie*; Almaeneg: *Aufstände in Oberschlesien*) yn gyfres o dri gwrthryfel arfog ymysg y Pwyliaid a'r Silesiaid Pwyleg yn Silesia uchaf, rhwng 1919 a 1921 yn erbyn rheolaeth Almaenig; gobeithient gwahanu o'r Almaen ac ymuno ag Ail Weriniaeth Gwlad Pwyl, a sefydlwyd ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn ddiweddarach yn hanes Gwlad Pwyl, dathlwyd y gwrthryfeloedd a daethant yn destun balchder cenedlaethol.

Categori:Gwrthryfel
Categori:Hanes Gwlad Pwyl
Carlos Santana

Cerddor o Fecsico yw **Carlos Augusto Alves Santana** (ganwyd 20 Gorffennaf 1947).

## Disgograffi
**Love Devotion Surrender* (gyda John McLaughlin) (1973)
**Illuminations* (1974)
**Oneness: Silver Dreams, Golden Reality* (1979)
**The Swing of Delight* (1980)
**Blues for Salvador* (1987)

### Gyda'r band Santana
**Santana* (1969)
**Abraxas* (1970)
**Caravanserai* (1972)
**Welcome* (1973)
**Moonflower* (1977)
**Shango* (1982)
**Milagro* (1992)
**Supernatural* (1999)

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Gitaryddion o Fecsico
Cairnryan

bawd|240px|Fferi yn harbwr Cairnryan

Pentref a phorthladd yn Dumfries a Galloway, yr Alban, yw **Cairnryan** (Gaeleg: *Machair an Sgithich*). Saif ar lan Loch Ryan tua 5 milltir o Stranraer.

Oddi yma, ceir gwasanaeth fferi i Larne, Gogledd Iwerddon.

Categori:Pentrefi Dumfries a Galloway
Rhestr cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol

Dyma **restr cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol** a gyhoeddir ar draws y byd.

## Ffrangeg
* *Géoéconomie*

## Saesneg
* *Aberystwyth Journal of World Affairs*
* *Cambridge Review of International Affairs*
* *Foreign Affairs*
* *Foreign Policy*
* *International Affairs*
* *International Relations*
* *International Security*
* *International Studies Quarterly*
* *International Studies Review*
* *Political Science Quarterly*
* *Review of International Political Economy*
* *Review of International Studies*
* *Security Studies*
* *World Politics*


Cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol
Y Ddraig Werdd

Cylchgrawn Cymraeg digidol gan Wyddelod Caerdydd oedd ***Y Ddraig Werdd***.  Ymddangosodd yn 1996, ond dim ond dau rifyn a gyhoeddwyd cyn troi'n gyhoeddiad Saesneg. Daeth y cynhyrchwyr o'r gymuned Wyddelig yng Nghaerdydd.

*Rhifyn 1, Hydref 1996: Bron yn gyfangwbl am y Newyn Mawr
*Rhifyn 2, Gaeaf 1996: Yn cynnwys cyfeiriadau at ganeuon a llyfrau yn y Gymraeg am Wyddelod (Gwyddel y Pentre Gwyn) a darnau megis *Y Pentre Gwyn*, gan Robert David Rowland a gyhoeddwyd yn 1909, *Pererin* gan Vernon Jones; *Padi*, gan Mynediad Am Ddim a *Gwyddel yn y Dre* gan Bob Delyn a'r Ebillion.

Roedd y sylfaenwyr yn honni bod rhwng 50% a 60% o drigolion Caerdydd yn ddisgynyddion mewnfudwyr o Iwerddon.  Ffurfiwyd "Fforwm y Newyn Cymru" yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd 1994 gan aelodau ‘Comhluadar Caerdydd’ sef Cymdeithas Wyddeleg Caerdydd, er mwyn cofio’r Newyn Mawr.

Pwyllgor y Fforwm oedd:
*Cadeirydd: John Sweeney
*Golygydd: Barry Tobin
*Trysorydd: Joe Moore
*Ymgynghorydd Iaith: Julia Burns
*Swyddog y Wasg: John O’Sullivan
*Ymgynghorydd Cyfrifiadur: Andrew Jinks

Cyhoeddwyd hefyd gylchgrawn byrhoedlog yn y Wyddeleg dan yr enw An Briathar Saor gan yr un criw a daeth pedwar rhifyn (rhwng 1994 a 1997) o'r wasg.

## Gweler hefyd 
Draig Werdd (cylchgrawn) - Grŵp o Gymry Iwerddon.

## Dolenni allanol 
* Ôl rifyn Y Ddraig Werdd

Categori:Cylchgronau Cymru
Categori:Sefydliadau 1996
Vernon Jones

bawd|Clawr un o gyfrolau'r bardd.
Bardd Cymreig oedd **Vernon Jones**. Yn enedigol o Bow Street, Ceredigion, roedd yn feirniad eisteddfodol am hanner can mlynedd cyn ymddeol ym 2009.

## Llyfryddiaeth
* *Y Llafn Golau* (Gwasg Gomer, Llandysul, 2000). Casgliad dwys ac ysgafn o gerddi yn y mesurau caeth a rhydd.

## Dolenni allanol
* Vernon Jones ar wefan BBC Cymru
* *Y Llafn Golau* 

Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Beirniaid llenyddol o Gymru
Categori:Pobl o Geredigion
Security Studies

Cyfnodolyn academaidd  ar astudiaethau diogelwch yw ***Security Studies***. Sefydlwyd ym 1991, ac mae'n cyhoeddi erthyglau ar ddamcaniaeth, hanes, a pholisi cysylltiadau rhyngwladol sy'n canolbwyntio ar faterion diogelwch.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol
*  Mynediad ar-lein

Categori:Astudiaethau diogelwch
Categori:Cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Sefydliadau 1991
Cyfnodolyn academaidd

[bawd|280px|Detholiad o gyfnodolion academaidd gwyddonol ar bwnc [gwyddor bwyd yn llyfrgell Prifysgol Gwlad y Basg]]
Cyfnodolyn a adolygir gan gymheiriaid sy'n cyhoeddi ysgolheictod sy'n berthnasol i ddisgyblaeth academaidd benodol yw **cyfnodolyn academaidd**. Maent yn ymddwyn fel fforymau ar gyfer cyflwyno ac archwilio ymchwil newydd, ac i ddadansoddi a beirniadu ymchwil sy'n bodoli eisoes. Gan amlaf maent yn cynnwys erthyglau sy'n cyflwyno ymchwil gwreiddiol, erthyglau adolygiadol, ac adolygiadau o lyfrau.

## Gweler hefyd
* Rhestr cyfnodolion cysylltiadau rhyngwladol
* Gwerddon; cyfnodolyn y Coleg Cymraeg Cenedlaethol


Categori:Academia
Academaidd
Tate Modern

Oriel genedlaethol ar gyfer celf fodern yw **Tate Modern**. Fe'i leolir yn Bankside, ar lannau afon Tafwys, yn Llundain, Lloegr.

Adeiladwyd yr oriel oddi mewn hen orsaf drydanol Bankside, a'i godwyd i gynlluniau gan Syr Giles Gilbert Scott rhwng 1947 a 1963 ac a gaeodd ym 1981. Agorodd i'r cyhoedd fel oriel yn 2000 wedi'r adnewyddiad gan y penseiri Herzog a de Meuron. Mae'n rhan o Oriel y Tate, sefydliad sydd hefyd yn gweinyddu tair oriel gelf arall yn Lloegr.

Yng nghasgliad Tate Modern ceir gweithiau celf rhyngwladol yn dyddio o 1900 hyd y presennol. Cynrychiolir symudiadau celf yn cynnwys Argraffiadaeth, Ciwbiaeth, *Fauvisme*, Dyfodoliaeth, Mynegiadaeth, Dada, swrealaeth, celf bop a chelf gysyniadol. Yn wahanol i'r arfer, ni ymddangosir y casgliadau yn gronolegol ond yn hytrach yn ôl eu thema.

Gwahoddir artist i arddangos gwaith yn yr neuadd wag a ddaliai'r tyrbin ynghynt, yn flynyddol ers 2000. Fel rheol y maent yn weithiau enfawr sydd yn denu llawer o sylw gan y wasg ac ymwelwyr. Bwriedir ehangu'r oriel mewn rhannau o'r adeilad a barhaodd fel gorsaf drydanol hyd yn ddiweddar; disgwylir agor y rhannau yma yn 2012.

Categori:Amgueddfeydd Llundain
Categori:Y celfyddydau gweledol yn Lloegr
Categori:Celf fodern
Afon Clud

Afon yn ne-orllewin yr Alban yw **Afon Clud** (Saesneg: *River Clyde*, Gaeleg yr Alban: *Abhainn Chluaidh*). Hi yw ail afon yr Alban o ran hyd, 176&nbsp;km o hyd. Mae'n cyrraedd y môr ym Moryd Clud.

Llifa'r afon trwy ddinas Glasgow, ac ar un adeg roedd y diwydiant adeiladu llongau ar hyd y rhan yma o'r afon yn un o'r pwysicaf yn y byd.

bawd|chwith|240px|Talgylch Afon Clud
[bawd|250px|chwith|Afon Clud yn llifo trwy ddinas [Glasgow]]
bawd|chwith|260px|Arc Clud, Glasgow
bawd|260px|Pont Droed Tradeston, Glasgow

Clud
Llyn Toba

Llyn yng ngogledd ynys Sumatra yn Indonesia yw **Llyn Toba** (Indoneseg: *Danau Toba*). Saif yn nhalaith Gogledd Sumatra, ac mae'n 100&nbsp;km o hyd a 30&nbsp;km o led. Yn ei ganol, ceir ynys folcanig Ynys Samosir.

Ffurfiwyd y llyn yn yr hyn sydd efallai'r callor atgyfodol mwyaf ar y Ddaear, a grëwyd gan ffrwydrad enfawr tua 73,000-75,000 o flynyddoedd yn ôl. Cafodd y ffrwydrad effaith ar ran helaeth o'r byd, gan wasgaru llwch cyn belled â Tsieina a de Affrica. Credir i'r ffrwydrad achosi marwolaeth tua 60% o boblogaeth ddynol y byd. Ystyrir y llyn a'r ynys yn ganolfan diwylliant y Batak, ac maent yn gyrchfannau poblogaidd i dwristiaid.

Ar 18 Mehefin 2018, daeth y fferi *MV Sinar Bangun* i ben ar y llyn, yn ystod ei daith o Harbwr Simanindo, Ynys Samosir, i'r Harbwr Tiga Ras. Cafodd y gapten ei arestio yn ei gartref yn Simanindo ar ôl y ddamwain.

dim|bawd|180px|Llyn Toba
bawd|dim|240px|Llun Lloeren o'r llyn ac ynys Samosir

Toba
Toba

Gallai **Toba** gyfeirio at:

* Llyn Toba ar ynys Sumatera, Indonesia
* Toba, Ymerawdwr Siapan (1103-1156)
Škoda Auto

Gwneuthurwr ceir o'r Weriniaeth Tsiec ydy **Škoda Auto**, a adnabyddir yn gyffredin fel **Škoda**. Daeth Škoda yn is-gwmni o'r Volkswagen AG ym 1991. 
Cyrhaeddodd cyfanswm eu gwerthiant 684,226 o geir yn 2009.

## Hanes 
Mae gwreiddiau Škoda yn mynd yn ôl i'r 1890au cynnar pan ddechreuodd y cwmni, yn debyg i nifer o wneuthurwyr ceir eraill ar y pryd, yn cynhyrchu beiciau. Ym 1894, roedd Václav Klement yn werthwr llyfrau 26-oed yn Mladá Boleslav, Gweriniaeth Tsiec heddiw, a oedd yn rhan o Awstria-Hwngari ar y pryd. Ni lwyddodd i gael gafael ar ddarnau er mwyn trwsio ei feic Almaenig, felly dychwelodd Klement y beic i'r gwneuthurwyr, Seidel and Naumann, gyda llythyr mewn Tsieceg yn gofyn iddynt ei drwsio. Derbyniodd ateb yn Almaeneg yn datgan os byddai eisiau ateb i'w ymholiad dylai gysylltu mewn iaith y gallent ddeallt.  Roedd Klement wedi ei ffieiddio, ac er nad oedd ganddo'r brofiad dechnegol, penderfynodd ddechrau siop trwsio beiciau, a sefydlodd hwn gyda Václav Laurin ym 1895 yn Mladá Boleslav. Cyn dechrau'r bartneriaeth fusnes gyda Klement, roedd Laurin eisoes yn wneuthurwr beiciau sefydledig o dref Turnov gerllaw.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Skoda-Auto.com, gwefan corfforaethol
*Skoda y DU
*Skoda Awstralia


Categori:Volkswagen
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1895
Categori:Cwmnïau Tsiecia
Categori:Gwneuthurwyr ceir
Y Pandy, Wrecsam

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Pandy (gwahaniaethu).*

Pentref yng nghymuned Gwersyllt, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw **Y Pandy** (hefyd **Pandy**; Saesneg: *The Pandy''). Fe'i lleolir yng ngogledd-ddwyrain y sir, 1 filltir i'r dwyrain o Wersyllt ar Afon Alun, ger Gresffordd. Ceir dwy stad ddiwydiannol fechan yn y pentref.

Mae olion hen felin dŵr ar lan yr afon o hyd, dyma'r lle oedd y merched yn pannu, ac ar y bryn yma bydd safle canolfan sgio llethr sych Cymru, ar y tip glo enfawr.  Gohirwyd y cynllun mwy nag unwaith yn ddiweddar.  Mae cylchfan i'r ffordd osgoi Wrecsam-Caer yn wneud y lle yn addas i ddatblygiad o'r fath.  Mae cynllun arall i agor mynwent newydd i Wrecsam ar ochr gogleddol y pentref.

250px|bawd|dim|Y gofeb i Drychineb Gresffordd

Y pentrefi agosaf yw Llai i'r gogledd, a Gresffordd i'r gorllewin.  Mae'r Pandy yn rhan o Gymuned Gwersyllt.

Yng nghanol y pentref mae safle Glofa Gresffordd, sy'n enwog am y drychineb a ddigwyddodd ar 22 Medi 1934.  Cafodd 265 o bobl eu lladd wedi ffrwydrad nwy. Mae hi'n un o'r trychinebau pyllau glo mwyaf yn hanes Prydain.   Cauwyd y pwll yn Nhachwedd 1973 a datblygwyd rhan o'r safle.  Er gwaethaf enwocrwydd y Ddrychineb  roedd rhaid aros tan 1982 i gael cofeb deilwng yn defnyddio olwyn o'r gêr weindio.  Ers 1998 mae stad o dai newydd ar safle y siediau glo, ceiswyd newid enw'r pentref i Gresford Heath gan y datblygwyr (am fod prisiau tai yn uwch yng Ngresffordd ac i Seisnigo ar yr enw).  Mae cofeb i'r rhai bu farw yn Nrychineb Gresffordd yn Y Pandy o flaen Clwb y Glowyr.

## Dolenni allanol
*Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam
* Pwll Glo Gresffordd (CBSW) 
* Llyfr Coffadwriaeth Gresffordd Ar-Lein (CBSW) 

Categori:Gwersyllt
Categori:Pentrefi Wrecsam
Peacocks

Cwmni ffasiwn rhad sydd â'i bencadlys wedi ei leoli yng Nghaerdydd, Cymru, yw **Peacocks**. Mae'r gadwyn yn eiddo i The Peacock Group plc ac mae'n cyflogi dros 5,000 o bobl. Mae dros 500 o siopau Peacocks yng ngwledydd Prydain ac mae dros 60 mewn 12 gwlad dramor.

Mae'r cwmni'n canolbwyntio ar fod yn fasnachwr dillad ffasiwn rhad, yn gwerthu dillad ac esgidiau ar gyfer dynion, merched a phlant. Mae eu siopau'n amrywio o siopau mawr ffasiwn uwch i siopau lleol llai ar gyfer hanfodion pob dydd.

## Hanes 
bawd|dde|Siop Peacocks Penny Bazaar diweddarach.[bawd|dde|Peacocks yn [Portadown, Gogledd Iwerddon, gyda'r hen logo.]]
### Peacocks Penny Bazaar 
Sefydlwyd Peacocks yn Warrington ym 1884 fel busnes teuluol. Gwerthodd y Peacocks Penny Bazaar, fel yr adnabyddwyd bryd hynny, unrhyw beth a phopeth. Ymestynnodd y Peacocks Penny Bazaar dros y blynyddoedd gan agor mwy o siopau a newid eu cynnyrch i gydfynd â'r cyfnod. Cadwyd y cwni yn y teulu drwy ei basio o'r tad i'r mab.

### Ail-leoliad 
Symudodd y cwmni yn yr 1940au i Gaerdydd, a dyna lle mae ei bencadlys yn parhau i fod hyd heddiw. Cafodd hyn yr effaith o ganolbwyntio datblygiad y brand yng Nghymru a de Lloegr am nifer o flynyddoedd. Tyfodd Peacocks ymhellach yn ystod yr 1990au, ac ym mis Rhagfyr 1999, cafodd y cwmni ei roi ar Gyfnewidfa Stoc Llundain. Cymerwydd y cwmni oddiar y gyfnewidfa ar 1 Chwefror 2006, gan ddod yn gwmni preifat unwaith eto.

### Peacocks of London 
Dramor adnabyddir y gadwyn fel Peacocks of London, mae gan Peacocks dros 60 o siopau etholfraint tu allan i'r Deyrnas Unedig, yn Bahrain, Cyprus, Gibraltar, Gwlad Groeg, Coweit, Malta, Rwmania, Rwsia, Saudi Arabia, Slofacia, Twrci, yr Emiradau Arabaidd Unedig ac Wcráin.

## Dolenni allanol 
* Gwefan fasnach Peacocks

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1884
Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Cwmnïau Lloegr
Categori:Cwmnïau dillad
Categori:Economi Caerdydd
Pandy

Gallai **Pandy** gyfeirio at:

* Pandy, adeilad a ddefnyddid ar gyfer pannu

Nifer o leoedd yng Nghymru, yn cynnwys:

* Pandy, pentref ym Mhowys
* Y Pandy, pentref yn Sir Fynwy
* Pandy, pentref yn Nyffryn Ceiriog, Bwrdeistref Sirol Wrecsam
* Pandy, pentref yng nghymuned Hanmer, Bwrdeistref Sirol Wrecsam
* Y Pandy, pentref ger dinas Wrecsam, Bwrdeistref Sirol Wrecsam
* Pandy Tudur, pentref yn Sir Conwy
* Pandy'r Capel, pentref yn Sir Ddinbych

----
Pandy, Powys

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Pandy (gwahaniaethu).''

Pentref bychan yng nghymuned Llanbryn-mair, Powys, Cymru, yw **Pandy**.  Saif yn ardal Maldwyn ar ffordd gefn ychydig i'r gogledd o bentref mwy Llanbryn-mair.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanbryn-mair
Categori:Pentrefi Powys
Volkswagen AG

Cwmni gweithgynhyrchu ceir Almaenig ydy **Volkswagen Aktiengesellschaft** neu **Volkswagen AG** yn fyr (Cymraeg: *Grŵp Volkswagen* neu *Grŵp VW*) a adnabyddwyd gynt fel **VAG**).

Yn 2016, Volkswagen AG gynhyrchodd y nifer fwyaf o geir ledled y byd, gan oddiweddu Toyota. ef hefyd oedd 7fed cwmni mwya'r byd yn 2016.

Mae eu rhiant gwmni **Volkswagen Aktiengesellschaft**, neu **VWAG**, yn datblygu cerbydau a chydrannau ar gyfer pob gwneuthuriad y grŵp, a hefyd yn cynhyrchu ceir cyfan ar gyfer gwneuthuriad Ceir Teithwyr Volkswagen a Cherbydau Masnachol Volkswagen. Mae 342 o is-gwmniau'n rhan o'r grŵp, sy'n ymwneud â chynhyrchu cerbydau neu wasanaethau eraill sy'n gysylltiedig â cherbydau.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*VolkswagenAG.com 
*Volkswagen Financial Services AG


Categori:Cwmnïau a restrir ar Gyfnewidfa Stoc Frankfurt
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1937
Categori:Cwmnïau amlwladol
Categori:Cwmnïau'r Almaen
Categori:Gwneuthurwyr ceir
Pannu

dde|300px|bawd|Pannu yn yr Alban tua 1770

**Pannu** yw'r enw a roddir ar y broses o drom brethyn  sydd newydd gael ei wehyddu. Defnyddir y term "Pandy" neu "Melin bannu" am yr adeilad lle gwneid y gwaith yma, ac mae Pandy yn enw gweddol gyffredin ar leoedd yng Nghymru.

Mae'r brethyn yn cael ei grebachu, ei olchi a'i dewychu brethyn yn ystod y broses. Yng nghyfnod y Rhufeiniaid, defnyddid dŵr dynol ar gyfer pannu. Arferai pannwyr roi llestri allan yn y strydoedd i bobl wneud dŵr ynddynt er mwyn iddynt fedru ei ddefnyddio i bannu. Gosodid y brethyn ynddo, a byddai caethweision yn ei sathru.

Yn nes ymlaen, defnyddid pridd y pannwr a dŵr arferol ar gyfer y broses. Tua'r 14g, mecaneiddiwyd y broses i raddau.

Categori:Diwydiant
Draig Werdd (cylchgrawn)

bawd|Baner y cylchgrawn 
Cylchgrawn a gyhoeddwyd ers Rhagfyr 2003 ydy ***Draig Werdd***. Mae'n gylchrawn gwefan grŵp o Gymry yn Iwerddon. Amcanion y grŵp yw codi proffil Cymru a materion Cymreig yn Iwerddon a chodi ymwybyddiaeth am faterion cyfoes Cymreig. Mae tudalen flaen y wefan a chylchlythyr y wefan yn ddwyieithog. Ynghlwm â newyddion am Gôr Meibion Cymry Dulyn, ceir adroddiadau a dolenni at wefan y BBC.

Mae Draig Werdd o dan reolaeth pwyllgor. Ar gyfer y flwyddyn 2007–2008, yr aelodau yw:
* Robin Smith - cadeirydd
* Nan Davies - ysgrifennydd
* Geraint Waters - trysorydd
* Gareth Llwyd Jones
* Tim Murphy

## Gweler hefyd 
* Y Ddraig Werdd
* Y Ddraig Wen
* Y Ddraig Binc

## Dolenni allanol 
* Gwefan y grwp 

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cylchgronau Iwerddon
Categori:Sefydliadau 2003
Munja i grom

Cân gan Vukašin Brajić yw "**Munja i grom**" (Cymraeg: *Taran a mellt*), bydd y fersiwn Sasneg y gân, "**Thunder and Lightning**", yn cynrychioli Bosnia a Hertsegofina yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010.

Dewiswyd y gân gan ddarlledwr Radiotelevizija Bosne i Hercegovine (BHRT).

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Triongl pinc

[bawd|dde|Defnyddir y triongl pinc fel symbol o [balchder hoyw|falchder hoyw a hawliau LHDT. Yn wreiddiol, pwyntiai'r triongl am i lawr ar fathodynnau gwersylloedd crynhoi'r Natsiaid er mwyn dynodi dynion hoyw.]]

Roedd y **triongl pinc** yn un o fathodynnau gwersylloedd crynhoi'r Natsiaid, a ddefnyddiwyd gan Natsïaid i adnabod carcharorion gwrywaidd yng ngwersylloedd crynhoi'r Almaenwyr a ddanfonwyd atynt oherwydd eu rhywioldeb. Gorfodwyd pob carcharor i wisgo'r triongl ar ei siaced, gyda'r lliw yn eu categoreiddio "yn ôl eu math". Gwisgai'r Iddewon fathodyn melyn ( yn ogystal â bathodynau eraill a gynrychiolai rhesymau eraill dros garcharu), ac "unigolion gwrth-gymdeithasol" (a oedd yn cynnwys y digartref ac unigolion "amharod i weithio") y triongl du. Nid oes unrhyw dystiolaeth o lesbiaid yn cael eu herlid o dan y "triongl du".

Mae'r triongl pinc wyneb i waered, a fwriadwyd yn wreiddiol fel bathodyn o gywilydd, wedi dod yn symbol ryngwladol o falchder hoyw a'r mudiad hawliau LHDT.

Categori:Symbolau LHDT
Côr Meibion Cymry Dulyn

Cafodd **Côr Meibion Cymry Dulyn** (Saesneg: *Dublin Welsh Male Voice Choir*) ei ffurfio yn y 1960au gan Gymry yn Nulyn, prifddinas Iwerddon.  Er bod rhai o'r aelodau yn dod o Iwerddon a thu hwnt mae naws Gymreig o hyd i'r *repertoire*.

Maent yn ymarfer bob nos Lun yn ardal Donnybrook, Dulyn. Er dros ugain mlynedd mae Keith Young wedi gweithio fel cyfarwyddwr cerddorol.

## Dolennau allanol
* Gwefan swyddogol
* Draigwerdd 

Categori:Cerddoriaeth Iwerddon
Meibion Cymry Dulyn
Categori:Dulyn
Categori:Sefydliadau'r 1960au
Työlki ellää

Cân Ffineg gan Kuunkuiskaajat yw "**Työlki ellää**". Bydd y gân yn cynrychioli Ffindir yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010. Enillodd y gân y gystadleuaeth *Euroviisut 2010*.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
It's All About You

Cân gan Juliana Pasha yw '''"It's All About You"'*, bydd y gân yn cynrychioli Albania yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010. Enillodd y gân *Festivali i Këngës 48'' ym mis Rhagfyr 2009. Cafodd y gân ei chyfieithu i'r Saesneg ar 5 Chwefror 2010. Perfformiodd Pasha'r gân yn ddeuddegfed yn y rownd cyn-derfynol gyntaf ac enillodd hi le yn y rownd derfynol ar 29 Mai 2010.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Je ne sais quoi

Cân bop gan Örlygur Smári a Hera Björk (perfformwyd gan Hera Björk) yw "**Je ne sais quoi**" (Ffrangeg, cyfieithiad Cymraeg "Dwn i ddim be'", sy'n gallu golygu hefyd "Rhywbeth [neu'i gilydd]"). Bydd y gân yn cynrychioli Gwlad yr Iâ yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 ar ôl iddi ennill y gystadleuaeth *Söngvakeppni Sjónvarpsins 2010*.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Ynys Samosir

Ynys yng nghanol Llyn Toba yn Sumatra, Indonesia yw **Ynys Samosir** (Indoneseg: ***Palaw Samosir***).

Gydag arwynebedd o 630&nbsp;km², Samosir yw'r bumed fwyaf ymysg ynysoedd mewn llynnoedd y byd, a'r ynys fwyaf sydd o fewn ynys arall. Ceir nifer o bentrefi arni: Tuk Tuk, Tomok, Ambarita, Simanindo a Panguruan. Ystyrir yr ynys yn ganolbwynt diwylliant y Batak, ac mae'n gyrchfan boblogaidd i dwristaid.

Samosir
Batak

Grŵp ethnig, neu nifer o grwpiau ethnig yn perthyn i'w gilydd, yng ngogledd ynys Sumatera yn Indonesia yw'r **Batak**. Maent yn byw yng nghanolbarth rhan ogleddol yr ynys, gyda chanolfan o amgylch Llyn Toba ac Ynys Samosir. Mae tua 6 miliwn ohonynt i gyd.

Cyn iddynt ddod dan reolaeth Ymerodraeth yr Iseldiroedd, roedd y Batak yn enwog fel rhyfelwyr ffyrnig ac fel canibaliaid. Trowyd llawer ohonynt at Gristnogaeth gan genhadon o'r Iseldiroedd a'r Almaen, a'r eglwys Batak yw eglwys Gristionogol fwyaf Indonesia. Mae eraill o'r Batak yn ddilynwyr Islam. Maent yn siarad nifer o ieithoedd sydd a pherthynas agos a'i gilydd.

bawd|chwith|250px|Tŷ traddodiadol Batak

Categori:Grwpiau ethnig yn Indonesia