open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnaut Daniel

Trwbadŵr yn yr iaith Ocsitaneg ar ddiwedd y 12g oedd **Arnaut Daniel de Riberac** neu **Arnaut Danièl**. Disgrifir ef gan Dante fel "*il miglior fabbro*" ("y crefftwr/creawdwr gorau"), tra galwodd Petrarch ef yn ''gran maestro d'amor'' ("Feistr Mawr Cariad"). Yn yr 20g roedd Ezra Pound o'r farn mai ef oedd y bardd mwyaf erioed.

Yn ôl un bywgraffiad, ganed Daniel yng nghastell Ribérac yn Périgord i deulu uchelwrol; ond mae ffynonellau eraill yn awgrymu nad oedd yn gyfoethog. Ef oedd dyfeisydd y sestina, cân o chwe pennill o chwe llinell yr un, gyda'r un geiriau mewn trefn wahanol ar ddiwedd pob pennill.

Dim ond deunaw o gerddi'r bardd sydd wedi goroesi; mae pob cerdd namyn un yn ymwneud â serch.

### Llyfryddiaeth
*G. Toja (gol.), *Arnaut Daniel, Canzoni* (Firenze, 1960)

Daniel
Daniel
Daniel
Gŵyl Ffilm Cannes

Ystyrir **Gŵyl Ffilm Cannes** (Ffrangeg: *Festival de Cannes*), a sefydlwyd yn 1946, yn un o wyliau ffilm hynaf a phwysicaf y byd, gyda'r gwyliau a gynhelir yn Fenis a Berlin. Cynhelir yr ŵyl, ym mis Mai fel fel rheol, yn y Palais des Festivals et des Congrès yn nhref Cannes yn ne Ffrainc. Cynhaliwyd gŵyl 2008 rhwng 14 a 25 Mai.

Rhennir y cystadleuathau yn wahanol adrannau. Bydd yr 62ain gŵyl yn digwydd o'r 13eg tan y 24ain o Fai, 2009. Llywydd y Rheithgor fydd yr actores Ffrengig Isabelle Huppert.

### Gwobrau 
Y wobr mwyaf aruchel a ddyfernir yn Cannes yw'r ''Palme d'Or* ("Y Balmwydden Euraidd") am y ffilm orau. 
* **Cystadleuaeth**
** *Palme d'Or* - *Y Balmwydden Euraidd*
** *Grand Prix* - *Gwobr Mawreddog yr Ŵyll*
** *Prix du Jury* - *Gwobr y Rheithgor*
** *Palme d'Or du court métrage* - *Y Ffilm Fer Orau*
** *Prix d'interprétation féminine* - *Yr Actores Orau*
** *Prix d'interprétation masculine* - *Yr Actor Gorau*
** *Prix de la mise en scène* - *Y Cyfarwyddwr Gorau*
** *Prix du scénario* - *Y Sgript Orau*
* **Adrannau Eraill**
** *Prix Un Certain Regard* - *Talent ifanc a gweithiau blaengar a heriol*
** *Gwobrau Cinéfondation* - *Ffilmiau myfyrwyr*
** *Caméra d'Or* - *Ffilm Lawn Gyntaf Orau*
* **Rhoddir gan Unedau Annibynnol**
** *Prix de la FIPRESCI* - *Gwobr y Ffederasiwn o Feirniaid Ffilm*
** *Gwobr Vulcain* - Rhoddir i artist technegol gan y C.S.T.
** *Gwobrau'r Wythnos Beirniaid Rhyngwladol*
** *Gwobr y Rheithgor Eciwmenaidd ''

## Gweler hefyd
*Queer Palm


Categori:Alpes-Maritimes
Cannes
Categori:Sefydliadau 1946
Fuzûlî

**Fużūlī** (فضولی) oedd enw barddol **Muhammad bin Suleyman** (محمد بن سليمان) (tua 1494–1556). Ystyrir ef yn un o'r pwysicaf o feirdd y diwan. Ysgrifennai gerddi mewn tair iaith, Twrceg Azerbaijan, Perseg ac Arabeg. Ymddiddorai mewn mathemateg a seryddiaeth hfyd.

Credir iddo gael ei eni tua 1483 yn yr hyn sy'n awr yn Irac, yn ôl pob tebyg yn Karbalā’ neu an-Najaf. Roedd ei deulu yn rhan o lwyth y Bayat, un o'r llwythau Twrcaidd. Yn 1534, concrwyd yr ardal yma gan yr Ymerodraeth Otomanaidd dan y Swltan Suleiman I.

Mae ei waith yn bennaf ynghylch cariad, ond gydag ystyr ddwyfol iddo hefyd, yn unol a thraddodiad y Sufi.

Categori:Genedigaethau'r 1480au
Categori:Marwolaethau 1556
Categori:Beirdd Perseg
Categori:Beirdd Arabeg
Categori:Beirdd Tyrceg
Matthew Rowe

Seiclwr trac a ffordd o Gymru o Gaerdydd ydy **Matthew Rowe** (ganwyd 28 Ebrill 1988). Dechreuodd Rowe rasio yn ifanc iawn, fel aelod o glwb y Maindy Flyers, yn Maindy Stadium. Daeth yn bencawpwr iau ras scratch Ewropeaidd yn 2005, a daeth yn wythfed yn yr un disgyblaeth ym mhencampwriaethau iau'r byd. Derbyniodd Rowe ariannu am dair i pedair mis o gronfa Dave Rayner yn 2007.

## Palmarès
### Trac

;2000
:1af  Omnium odan 12, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain

;2005
:1af  Ras Scratch, Pencampwriaethau Trac Ewrop - Iau
:2il Madison, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (gyda Ben Swift) - Hŷn
:2il Team pursuit, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (gyda Jonathan Bellis, Alex Dowsett & Russell Hampton) - Hŷn

;2006
:2il Madison, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain (gyda Adam Blythe) - Hŷn
:2il Ras scratch, Pencampwriaethau Cenedlaethol Trac Prydain - Iau

;2007
:3ydd Pencampwriaethau Cenedlaethol Derny Prydain, Maindy Stadium

### Ffordd
;2005
:2il Pencampwriaethau Cenedlaethol Ras Ffordd Cymru - Iau
:4ydd Calais Criterium
:14ydd Flanders Europe Classic RR
:16ed Circuit Region Wallonne

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Adeilad Empire State

Nendwr yn Ninas Efrog Newydd yn yr Unol Daleithiau yw **Adeilad Empire State**. Saif lle mae Fifth Avenue yn croesi West 34th Street. Mae ganddo 102 o loriau, a rhwng dyddiad ei orffen yn 1931 a gorffen adeiladu Twr Gogleddol Canolfan Fasnach y Byd yn 1972, ef oedd yr adeilad talaf yn y byd. Wedi i'r tŵr hwnnw gael ei ddinistrio yn ymosodiadau 11 Medi 2001, daeth Adeilad Empire State yn adeilad talaf Efrog Newydd unwaith eto, er fod nifer o adeiladau talach yn y byd bellach.

## Gweler hefyd 
* Pensaernïaeth Art Deco
* Tŵr

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Nendyrau
Family Ties

Cyfres deledu comedi am y teulu *Keaton* oedd ***Family Ties*** (1982–1989).

## Cast 
* *Elyse Keaton* - Meredith Baxter-Birney
* *Steven Keaton* - Michael Gross
* *Alex P. Keaton* - Michael J. Fox
* *Mallory Keaton* - Justine Bateman
* *Jennifer Keaton* - Tina Yothers
* *Andy Keaton* - Brian Bonsall

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1982
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1989
Categori:Rhaglenni teledu NBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Becky Brewerton

Golffwraig broffesiynol o Gymru yw **Rebecca Dawn "Becky" Brewerton** (ganed 20 Hydref 1982).

Aeth i Ysgol Glan Clwyd.

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Golffwyr o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Glan Clwyd
Paul Newman

Actor Americanaidd oedd **Paul Leonard Newman** (26 Ionawr 1925 - 26 Medi 2008). Enillodd llawer o wobrau, gan gynnwys dwy Wobr yr Academi, dwy wobr Golden Globe, Screen Actors Guild Award, gwobr Gŵyl Ffilm Cannes, ac un wobr Emmy a nifel o wobrau er anrhydedd.

Enillodd sawl gwobr hefyd fel gyrrwr ceir. Sefydlodd "Newman's Own", sef cwmni bwyd; mae holl elw'r cwmni'n mynd at achosion da (dros US$220 yn Mai 2007).

Priododd (1) Jackie Witte (1949-1958) (2) Joanne Woodward (ers 1958)

Ar 26 Fedi, 2008, bu farw o gancr.

## Plant 
*Scott Newman (1950-1978)
*Susan Kendall (ganwyd 1953)
*Stephanie
*Elinor "Nell" Teresa (ganwyd 1959)
*Melissa "Lissy" Stewart (ganwyd 1961)
*Claire "Clea" Olivia (ganwyd 1965).

## Ffilmiau 
**The Silver Chalice* (1954)
**Somebody Up There Likes Me* (1956)
**The Helen Morgan Story* (1957)
**Cat on a Hot Tin Roof* (1958)
**The Young Philadelphians* (1959)
**Exodus* (1960)
**The Hustler (1961)
**Sweet Bird of Youth* (1962)
**Hud* (1963)
**Torn Curtain* (1966)
**Hombre* (1967) John Russell
**Cool Hand Luke* (1967)
**Butch Cassidy and the Sundance Kid* (1969)
**The Life and Times of Judge Roy Bean* (1972)
**The Sting* (1973)
**The Towering Inferno* (1974)
**Fort Apache the Bronx* (1981)
**The Verdict* (1982)
**The Color of Money* (1986)
**Road to Perdition* (2002)
**Cars'' (2006)

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Mynyddoedd Sacramento

:*Gweler hefyd Mynyddoedd Sacramento (California).*
Cadwyn o fynyddoedd yn ne canolbarth New Mexico, UDA, yw **Mynyddoedd Sacramento** (Saesneg: *Sacramento Mountains*). Gorweddant i'r dwyrain o Alamogordo yn Swydd Otero. Mae'r mynyddoedd yn ymestyn am 85 milltir (137&nbsp;km) o'r gogledd i'r de, a 42 milltir (68&nbsp;km) o'r dwyrain i'r gorllewin. Copa Cathey (9,645 troedfedd / 2,940 m) yw'r mynydd uchaf.

Mae llethrau dwyreiniol y gadwyn yn gorwedd ar dir yr Apache Mescalero. Y cadwynau cyfagos yw Mynyddoedd Guadalupe, y Sierra Blanca, sy'n sanctaidd i'r Mescalero, a'r Mynyddoedd Capitan.

Sacramento
Gareth Jones (chwaraewr rygbi)

Chwaraewr undeb rygbi Cymro oedd **Gareth Jones** (4 Rhagfyr 1979 - 16 Mehefin, 2008).

Bu chwarae Jones i Gastell-Nedd twry ei gyrfa.

Bu farw yn yr ysbyty ar 16 Mehefin 2008 wedi cymhlethdodau anaf i'r gwddf yn ystod gem yn erbyn Caerdydd.

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau chwaraeon
Sierra Blanca

:*Erthygl am y mynyddoedd yn New Mexico yw hon. Gweler hefyd Sierra Blanca (gwahaniaethu).*

Cadwyn o fynyddoedd folcanig yn swyddi Otero a Lincoln yn ne canolbarth New Mexico, UDA, yw'r **Sierra Blanca** (weithiau *White Mountains* yn Saesneg). Mae'r gadwyn yn ymestyn am 40 milltir o'r de i'r gogledd ac 20 milltir o led, ac yn cael eu dominyddu gan Gopa Sierra Blanca (11,981 troedfedd / 3,652 m), ger Ruidoso, tua 30 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Alamogordo.

Mae'r Sierra Blanca yn dir cysegredig i'r Apache Mescalero, llwyth Indiaidd sy'n byw gerllaw.

300px|bawd|dim|Sierra Blanca Peak

Categori:Mynyddoedd New Mexico
Nanotechnoleg

Maes mewn gwyddoniaeth gymhwysol a technoleg yw **nanotechnoleg** neu **nanogwyddionaeth** sy'n ymwneud â rheoli mater ar raddfa atomig a moleciwlar, fel rheol 100 nanomedr neu lai, a chynhyrchu dyfeisiau a deunyddiau sydd a'u maintoli yn gorwedd o fewn y mesur hwnnw.

### Defnyddiau Nanotechnoleg 
Mae llawer o ddefnyddiau newydd yn bosibl gyda’r dechnoleg yma o allu adeiladu deunyddiau allan o atomau. Defnyddir mewn oergelloedd neu mewn chwistrelli diheintio gan ei fod yn lladd bacteria, ffwng a firysau. Yn ychwanegol, gellir eu defnyddio mewn eli haul neu i greu gwydr hunanlanhau. Mae gronynnau nano mewn eli haul yn atal pelydrau uwchfioled rhag difrodi celloedd y croen a all achosi cancr. Defnyddir TiO2 a ZnO gan eu bod yn amsugno ac yn adlewyrchu golau uwchfioled. Gan eu bod yn dryloyw ac mae’n apelio mwy at ddefnyddwyr. Gosodir haen o ronynnau TiO2 nano-raddfa ar wydr hunanlanhau - mae’r rhain yn hydroffobig (gwrth-ddŵr), mae baw yn torri i lawr mewn golau haul ac yn cael ei olchi i ffwrdd gan ddŵr glaw.

### Peryglon Nanotechnoleg 
Mae defnyddiau nano-raddfa a ddefnyddir heddiw wedi cael eu profi i sicrhau nad ydynt yn peri niwed i unigolion na’r amgylchedd ond nid ydym eto yn gwybod beth fydd eu heffeithiau hirdymor.

Gan fod gronynnau nano mor fach ac ysgafn gallant symud yn yr atmosffer. Hefyd gallant symud o gwmpas mewn afonydd. Mae rhain yn ffyrdd gall yn y pen draw gyraedd y corff.
Taleithiau Mecsico

Dyma restr o 31 **talaith Mecsico** wedi eu rhestru yn ôl eu maint. Er nad yw'n dalaith fel y cyfryw ond yn Ardal Ffederal, mae Dinas Mecsico yn cael ei chynnwys yma hefyd.

## Rhestr yn ôl maint arwynebedd 

SafleTalaithArwynebedd (km²)%Dwysedd1Chihuahua247,08712.6%13.3
2Sonora184,934 9.4%12.2
3Coahuila151,571 7.7%15.8
4Durango119,648 6.1%12.1
5Oaxaca95,364 4.8%38.3
6Jalisco80,137 4.1%81.6
7Tamaulipas79,829 4.1%36.7
8Zacatecas75,040 3.8%18.4
9Chiapas73,887 3.8%58.6
10Baja California Sur73,677 3.7% 6.5
11Veracruz72,815 3.7%95.9
12Baja California70,113 3.6%40.6
13Nuevo León64,555 3.3%62.6
14Guerrero63,749 3.2%50.1
15San Luis Potosí62,848 3.2%37.7
16Michoacán59,864 3.0%67.9
17Sinaloa58,092 3.0%44.3
18Campeche51,833 2.6%13.9
19Quintana Roo50,350 2.6%20.3
20Yucatán39,340 2.0%43.6
21Puebla33,919 1.7%161.6
22Guanajuato30,589 1.6%160.8
23Nayarit27,621 1.4%34.1
24Tabasco24,661 1.3%80.9
25Talaith Mecsico21,461 1.1%668.6
26Hidalgo20,987 1.1%111.1
27Querétaro11,769 0.6%132.4
28Aguascalientes5,589 0.3%183.2
29Colima5,455 0.3%106.5
30Morelos4,941 0.3%331.4
31Tlaxcala3,914 0.2%264.3
—Distrito Federal1,499 0.1%5,817.7
Mecsico1,967,138100%52.3


Categori:Rhestrau daearyddiaeth
Y sgript Ladin

:Am yr wyddor Ladin a ddefnyddiwyd yn wreiddiol gan y Rhufeiniaid hynafol i ysgrifennu Lladin, gweler yr wyddor Ladin.

**Y sgript Ladin**, neu'r **Sgript Rufeinig** yw system fwyaf cyffredin yn y byd heddiw. Mae'n system ysgrifennu sy'n seiliedig ar lythrennau'r wyddor Ladin glasurol, sy'n deillio o ffurf ar yr wyddor Roeg (a elwid yr wyddor Gumeaidd) a ddefnyddiwyd yn ninas Groegaidd hynafol Cumae ym Magna Graecia a datblygwyd hi i ffurfio'r wyddor Etrwscaidd. Mabwysiadodd y Rhufeiniaid 21 o'r 26 llythyren Etrwscaidd i ysgrifennu Lladin.

Yn ystod yr Oesoedd Canol, addaswyd hi i'w defnyddio ar gyfer y rhan fwyaf o ieithoedd gorllewin Ewrop, a rhai ieithoedd yn nwyrain Ewrop, er enghraifft rhai ieithoedd Slafig.

bawd|chwith|250px|Y gwledydd sy'n denyddio'r wyddor Ladin. Gwyrdd tywyll: fel gwyddor swyddogol; gwyrdd golau: gwyddor swyddogol ar y cyd â gwyddorau eraill.

Mae rhai ieithoedd wedi newid o wyddorau eraill i'r wyddor Ladin. Newidiodd Romaneg o'r wyddor Gyrilig i'r wyddor Ladin yn y 18g. Fe newidiodd Twrceg o'r wyddor Arabeg i'r wyddor Ladin yn 1928 ac mae Hausa wedi newid hefyd.

Amrywia'r defnydd o'r llythrennau yn yr wyddor Ladin o un iaith i'r llall. Ceir 28 o lythrennau yn yr wyddor Gymraeg (29 os cynnwys J), rhai ohonynt fel Ch neu Ll lle defnyddir dau symbol i gynrychioli un sain.

## Yr wyddor elfennol 
## Cyfeiriadau
Lladin
D

Pedwaredd llythyren yr wyddor Ladin yw **D** (**d**). Dyma bumed lythyren yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
John Price

[bawd|unionsyth|Wynebddalen *[Yn y lhyvyr hwnn*.]]

Uchelwr ac ysgolhaig o Gymru oedd Syr **John Price** (1501/2 – 15 Hydref 1555). Mae'n enwog am iddo gyhoeddi'r llyfr argraffiedig cyntaf erioed yn yr iaith Gymraeg, sef *Yn y lhyvyr hwnn* (1546), Roedd yn frodor o Aberhonddu yn Sir Frycheiniog. Ei orwyr oedd y noddwr llenyddiaeth Syr Herbert Price.

## Gyrfa
Cafodd yrfa hir fel gweinyddwr dan y Goron. O 1530 ymlaen, dan nawdd Thomas Cromwell, fe'i penodwyd i sawl swydd yn cynnwys y Notari Cyhoeddus ac Ysgrifennydd Cyngor Cymru a'r Gororau. Cymerodd ran flaenllaw yn y broses o ddiddymu'r mynachlogydd. Fel dal am ei waith cafodd sawl braint tir, yn cynnwys rhai o diroedd Priordy Aberhonddu. Ymsefydlodd o'r diwedd yn Swydd Henffordd.

Gwnaed ef yn farchog ar yr 22ain o Chwefror, 1546-7. Bu yn Uchel Sirydd dros Sir Frycheiniog yn 1541, a thros Sir Henffordd yn 1554, yn Aelod Seneddol dros Henffordd yn 1553, a thros Llwydlo yn 1554.

## Llenor ac ysgolhaig
Fel llenor ac ysgolhaig roedd John Price yn perthyn i fudiad y Dyneiddwyr ac ysgol y Dadeni Dysg yng Nghymru. Roedd ganddo ddiddordeb mawr yn hanes Cymru a llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol. Casglai nifer o lawysgrifau hynafol. Roedd yn frwd o blaid gwaith Sieffre o Fynwy a ddaethai dan ymosodiad fel ffug-hanes gan ysgolheigion fel Polydore Vergil. Ysgrifennodd lyfr yn yr iaith Ladin ar y pwnc – yr *Historiae Britannicae Defensio* ('Amddiffyn hanes Prydain') – a gyhoeddwyd yn 1573 ar ôl ei farw. Ond fe'i cofir yn bennaf fel awdur *Yn y lhyvyr hwnn*, y llyfr Cymraeg argraffedig cyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1502
Categori:Marwolaethau 1555
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cristnogol o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg y Dadeni
Categori:Llenorion Lladin y Dadeni
Categori:Pobl o Aberhonddu
Categori:Ysgolheigion yr 16eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg o Gymru
Categori:Ysgolheigion Lladin o Gymru
Red Buttons

Actor Americanaidd oedd **Red Buttons** (ganwyd **Arthur Chwatt** 5 Chwefror 1919 – 13 Gorffennaf 2006).

## Ffilmiau / Teledu
* Sayonara
* The Poseiden Adventure
* Pete's Dragon
* Alice in Wonderland (ffilm 1985)

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2006
G

Seithfed llythyren yr wyddor Ladin yw **G** (**g**). Dyma ddegfed lythyren yr wyddor Gymraeg.

## Gweler hefyd 
* G8

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
H

Wythfed llythyren yr wyddor Ladin yw **H** (**h**). Dyma unfed lythyren ar ddeg yr wyddor Gymraeg.

## Gweler hefyd 
* Cwpan H
* Triple H

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
Tara Bethan

Actores, cantores a chyflwynydd o Gymru yw **Tara Bethan** (ganed **Tara Bethan O. Williams**; 8 Rhagfyr 1984). Mae'n perfformio a recordio caneuon pop o dan yr enw **Tara Bandito***.*

## Bywyd cynnar ac addysg 
Fe'i ganwyd yn ferch i'r reslwr Orig Williams a Wendy Young. Fe'i magwyd yn Llansannan mewn cartref dwyieithog am nid oedd ei mam yn siarad Cymraeg. Cychwynodd berfformio ar lwyfan Eisteddfod yr Urdd yn 5 mlwydd oed. Yn 8 mlwydd oed enillodd y gystadleuaeth dawnsio disco. Ennillodd Wobr Wilbert Lloyd Roberts yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ynys Môn ym 1999.

Cafodd ei haddysg yn Ysgol Bro Aled, Llansannan ac yna Ysgol Glan Clwyd, Llanelwy. Graddiodd gydag anrhydedd o Goleg Ivor Novello - Redroofs Theatre School, lle'r enillodd dlws 'Perfformiwr Mwyaf Addawol y Flwyddyn'. 

## Gyrfa 
### Actio 
Perfformiodd yn y sioe *Bugsy Malone* ar lwyfan Theatr y Frenhines yn West End Llundain gyda'r National Youth Music Theatre. Yn 2003 roedd yn rhan o'r cynhyrchiad o'r sioe gerdd 'Nia Ben Aur'.  

### Teledu 
Yn y 2000au cynnar Roedd yn aelod o'r grŵp Cic a greuwyd ar gyfer y rhaglen i blant o'r un enw.

### Cerddoriaeth 
Ei halbwm cyntaf oedd *Does Neb Yn Fy Adnabod I* a gyhoeddwyd ar label Sain. Cafodd albwm hunan-deitlog ei ryddhau yn 2023 a fersiwn estynedig yn 2024. Ganwyd ei mab Ffredi Orig Roberts ar 5 Rhagfyr 2025.

Cafodd ei urddo i Orsedd y Beirdd yn Eisteddfod Genedlaethol Casnewydd 2004 pan oedd yn 20 oed, yr aelod ieuengaf ar y pryd.

## Ffilmyddiaeth 
## Rolau trosleisio 
* Bywyd Cudd Sabrina (2005)
* Brethyn a Fflwff: Storiau (2024)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Cantorion gwerin o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Glan Clwyd
Categori:Pobl o Lansannan
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Aifric

Cyfres deledu ar TG4 yw ***Aifric***.

## Cymeriadau
* Aifric de Spáinn - Clíona Ní Chiosáin
* Tom de Spáinn - Barry Barnes
* Janis de Spáinn - Mairéad Conneely
* Traolach de Spáinn - Kevin O'Dwyer
* Sophie - Gráinne Bleasdale
* Claudia - Sláine Hutchinson
* Samantha - Ceitilis Ní Bheaglaois
* Muireann - Máirín Ní Ghaora
* Maidhc - Josef Hrehorow
* Bertie - Eoghan Ó Dubhghaill
* Jimín - Cárthach Bán Breathnach

Categori:Rhaglenni teledu Iwerddon
Categori:Rhaglenni teledu Gwyddeleg
K

Unfed lythyren ar ddeg yr wyddor Ladin yw **K** (**k**). Ni cheir y llythyren hon yn yr wyddor Gymraeg.

### Gweler hefyd 
* K2, mynydd ail uchaf y byd
* KKK

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Graffemau
L

Deuddegfed lythyren yr wyddor Ladin yw **L** (**l**). Dyma'r bedwaredd lythyren ar ddeg yn yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
M

*Am y cymeriad o ffilmiau James Bond, gweler **M***

Trydedd lythyren ar ddeg yr wyddor Ladin yw **M** (**m**). Dyma'r unfed lythyren ar bymtheg yn yr wyddor Gymraeg.

Mae M yn dalfyriad o'r gair Saesneg *motorway* a welir yn aml ar enwau traffyrdd yng ngwledydd Prydain, e.e. M1.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
O

Pymthegfed lythyren
yr wyddor Ladin yw **O** (**o**). Dyma'r ddeunawfed lythyren yn yr wyddor Gymraeg.
'O' yw'r symbol am yr elfen gemeegol Ocsigen.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
P

Unfed lythyren ar bymtheg yr wyddor Ladin yw **P** (**p**). Dyma'r bedwaredd lythyren ar bymtheg yn yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
Q

Ail lythyren ar bymtheg yr wyddor Ladin yw **Q** (**q**). Ni cheir y llythyren hon yn yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Graffemau
R

Deunawfed lythyren yr wyddor Ladin yw **R** (**r**). Dyma'r unfed lythyren ar hugain yn yr wyddor Gymraeg.

:*Am ystyron eraill, gweler R (gwahaniaethu).*

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
U

Unfed lythyren ar hugain yr wyddor Ladin yw **U** (**u**). Dyma'r chweched lythyren ar hugain yn yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
X

Pedwaredd lythyren ar hugain yr wyddor Ladin yw **X** (**x**). Ni cheir y llythyren hon yn yr wyddor Gymraeg.

Yn y system rhifolion Rhufeinig mae **X** yn cynrychioli'r rhif deg.

Categori:Yr wyddor Ladin
V

Ail lythyren ar hugain yr wyddor Ladin yw **V** (**v**). Ni cheir y llythyren yn yr wyddor Gymraeg heddiw, ond ar adegau yn y gorffennol mae wedi cael ei defnyddio gan rai pobl i gynrychioli'r llythyren Gymraeg **F**.

Yn y system rhifolau Rhufeinig mae **V** yn cynrychioli'r rhif 5.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Graffemau
Y

Pumfed lythyren ar hugain yr wyddor Ladin yw **Y** (**y**).

Dyma'r wythfed lythyren ar hugain, a'r olaf, yn yr wyddor Gymraeg. Yn y Gymraeg **Y** yw ffurf y fannod o flaen cytsain.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
Z

:*Erthygl am y llythyren yw hon. Am y ffilm Ffrangeg gweler Z (ffilm).*

Chweched lythyren ar hugain, a'r olaf, yr wyddor Ladin yw **Z** (**z**). Ni cheir **Z** yn yr wyddor Gymraeg draddodiadol ac eithrio mewn tri o eiriau benthyg sy'n deillio o enw'r diwinydd Swisaidd Ulrich Zwingli, e.e. Zwinglïad (dilynwr Zwingli), sy'n dyddio o 1845.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Graffemau
Back to the Future Part II

Ffilm ffugwyddonol yw ***Back to the Future Part II*** (1989).

## Cast
* *Marty McFly* - Michael J. Fox
* *Doc Emmett Brown* - Christopher Lloyd
* *Lorraine Baines McFly* - Lea Thompson
* *Biff Tannen* / *Griff Tannen* - Thomas F. Wilson
* *Jennifer* - Elisabeth Shue
* *Strickland* - James Tolkan

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Seacht

Cyfres deledu Gwyddeleg oedd ***Seacht*** (Gwyddeleg am "saith"; 2008–2011), drama am goleg. Ymhlith actorion y gyfres mae'r canlynol:

## Cast
*Eoghan McDermott - Pete
*Alana Henderson - Caroline
*Diarmaid Murtagh - Brian
*Linda Bhreathnach - Eithne
*Andrew Kavanagh - Decko
*Neasa Ní Chuanaigh - Joanne
*Aoife Nic Ardghail - Linda

Categori:Rhaglenni teledu Gwyddeleg
Categori:Rhaglenni teledu Iwerddon
F

Chweched llythyren yr wyddor Ladin yw **F** (**f**). Dyma wythfed lythyren yr wyddor Gymraeg.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
Lesley Ann Warren

Actores o'r Unol Daleithiau o Efrog Newydd yw **Lesley Ann Warren** (ganwyd 16 Awst 1946).

## Ffilmograffi
* Rodgers and Hammerstein's Cinderella (ffilm 1965)
* The Happiest Millionaire
* The One and Only, Genuine, Original Family Band
* Victor Victoria
* A Night in Heaven
* Choose Me
* Clue
* Faerie Tale Theatre: The Dancing Princesses
* Burglar
* Life Stinks
* Pure Country
* Color of Night
* Joseph
* The Limey
* Deepwater
* Constellation

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Helen Keller

Awdur, ymgyrchydd a darlithydd o'r Unol Daleithiau oedd ** Helen Adams Keller ** (27 Mehefin 1880 – 1 Mehefin 1968). Hi oedd y person cyntaf i raddio o goleg er gwaethaf bod yn ddall a byddar.

Ganed hi yn Tuscumbia, Alabama, yn ferch i'r Capten Arthur H. Keller a Kate Adams Keller, oedd yn gyfneither i Robert E. Lee. Pan oedd tua 19 mis oed, cafodd afiechyd a ddisgrifwyd gan ei meddygon fel "llid ar yr ystumog a'r ymennydd", a'i gadawodd yn ddall a byddar. Datblygodd hi a Martha Washington, merch chwech oed cogydd y teulu, system o arwyddion i gyfathrebu â'i gilydd; erbyn iddi gyrraedd saith oed roedd ganddi tua 50 o arwyddion. Yn 1886 gyrrodd ei mam Helen a'i thad i Baltimore, Maryland, i ymgynghori a Dr. J. Julian Chisolm. Awgrymodd ef iddynt gysylltu â'r 'Perkins Institute for the Blind', a phenododd y sefydliad Anne Sullivan i weithredu fel tiwtor i Helen. Llwyddodd hi i ddysgu Helen i siarad ac darllen Braille. Yn 1904, graddiodd o Radcliffe College.

Aeth Helen ymlaen i fod yn ymgyrchydd dros hawliau pobl anabl, dros y bleidlais i ferched, heddychaeth ac achosion sosialaidd. Daeth y stori o sut y gallodd Annie Sullivan ddysgu Helen i gyfathrebu yn enwog trwy'r ffilm *The Miracle Worker*.

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Heddychwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl ddall
Categori:Pobl o Alabama
Categori:Sosialwyr o'r Unol Daleithiau
J

Degfed llythyren yr wyddor Ladin yw **J** (**j**). Ni cheir y llythyren hon yn yr wyddor Gymraeg draddodiadol ond fe'i ceir mewn rhai geiriau benthyg, e.e. *jiwbili* a **Jac-y-do**.

Categori:Yr wyddor Ladin
Categori:Yr wyddor Gymraeg
Categori:Graffemau
Rodgers and Hammerstein's Cinderella (ffilm 1965)

Sioe gerdd ar y teledu a serenodd Lesley Ann Warren oedd '''''Rodgers and Hammerstein's Cinderella'''* (1965).

## Cymeriadau
* *Cinderella* —  Lesley Ann Warren
* *Y Tywysog* —  Stuart Damon
* *Fairy Godmother* —  Celeste Holm
* *Y Brenin* —  Walter Pigeon
* *Y Frenhines* — Ginger Rogers
* *Y Llysfam* — Jo Van Fleet
* *Prunella* — Pat Carroll
* *Esmerelda'' — Barbara Ruick

## Caneuon
* "Loneliness of Evening" (Tywysog)
* "In My Own Little Corner" (Cinderella)
* "The Prince Is Giving a Ball"
* "Impossible"
* "Gavotte"
* "Ten Minutes Ago"
* "Stepsisters' Lament"
* "Waltz for a Ball"
* "Do I Love You Because You're Beautiful?"
* "When You're Driving Through Moonlight"
* "A Lovely Night"

Categori:Ffilmiau 1965
Rodgers and Hammerstein's Cinderella (ffilm 1957)

Sioe gerdd ar y teledu a serenodd Julie Andrews oedd '''Rodgers and Hammerstein's Cinderella'* (1957).

## Cymeriadau
* *Cinderella* - Julie Andrews
* *Y Llysfam* - Ilka Chase
* *Portia* - Kaye Ballard
* *Joy* - Alice Ghostley
* *Fairy Godmother* - Edith Adams
* *Y Tywysog* - Jon Cypher
* *Y Brenin* - Howard Lindsay
* *Y Frenhines'' - Dorothy Stickney

Categori:Ffilmiau 1957
José Saramago

Llenor a newyddiadurwr o Bortiwgal oedd **José de Sousa Saramago** (16 Tachwedd 1922 – 18 Mehefin 2010). Enillodd Wobr Llenyddiaeth Nobel yn 1998.

Ganed ef i deulu tlawd yn Azinhaga, pentref bychan yn nhalaith Ribatejo i'r de-ddwyrain o Lisbon. Symudodd y teulu i Lisbon yn 1924, lle cafodd ei dad waith fel plismon. Bu José yn gweithio fel mecanydd ceir am ddwy flynedd, yna fel cyfieithydd a newyddiadurwr. Daeth yn olygydd cynorthwyol y papur newydd *Diário de Notícias*.

Dim ond yn ei bum degau y daeth yn adnabyddus yn rhyngwladol, gyda chyhoeddi'r nofel *Baltasar a Blimunda*. Bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol Portiwgal ers 1969, ac achosodd ei syniadau gryn helynt ym Mhortiwgal ar adegau, yn enwedig ar ôl cyhoeddi *Yr Efengyl yn ôl Iesu Grist*, oedd yn portreadu Iesu fel dyn ffaeledig. Yn rhannol oherwydd yr helynt yma, symudodd ef a'i wraig i Lanzarote i fyw. Beirniadodd Israel yn hallt am ei gweithredodd ym Mhalesteina a Libanus.

## Gweithiau 
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Llenorion Portiwgaleg o Bortiwgal
Categori:Marwolaethau 2010
Mescalero

:*Erthygl am y llwyth Apache yw hon. Gweler hefyd Mescalero (gwahaniaethu).*

Llwyth brodorol sy'n perthyn i'r bobl Apache ac sy'n byw ar hyn o bryd mewn *reservation* yn ne New Mexico, UDA, yw'r **Mescalero** (neu **Apache Mescalero**). Fel yr Apache eraill, bu gan y Mescalero ran yn y Rhyfeloedd Apache yn erbyn yr Unol Daleithiau yn ail hanner y 19g. Ar droad yr 20g croesawodd eu cyd-Apache Chiricahua ar eu tir pan gawsant eu rhyddhau o'u carchar rhyfel yn Fort Sill, Oklahoma, a'r Apache Lipan hefyd. Ar y cyfan pobl dawel heb fod o natur ryfelgar oedd y Mescalero yn y 19g, ond dioddefasant sawl cyflafan gan fyddin yr Unol Daleithiau ac ymladdodd rhai aelodau o'r llwyth ochr yn ochr â'r pennaeth Victorio.

s Mescalero (diwedd y 19eg ganrif)]]
Sefydlwyd *reservation* y Mescalero yn ne canolbarth Mecsico Newydd ar 27 Mai, 1873 ar orchymyn yr Arlywydd Ulysses S. Grant, ger Fort Stanton. Sefydlwyd y *reservation* presennol yn 1883. Mae'n cynnwys 1,862.463&nbsp;km² (719.101 milltir sgwar) o dir, bron i gyd yn Swydd Otero. Mae 3,156 o Fescalero yn byw yno (Cyfrifiad 2000).

Ransio a thwristiaeth yw'r prif ffynonellau incwm. Gorwedd y *reservation* ar lethrau dwyreiniol Mynyddoedd Sacramento. Gorchuddir y bryniau a mynyddoedd â phinwydd ac mae datblygiadau yn cael eu cyfyngu er mwyn gwarchod yr amgylchedd. Ond ceir gwersyll sgio 'Ski Apache' ar fynydd 12,000 troedfedd y Sierra Blanca gyda gwesty gerllaw.

Mae'r Sierra Blanca yn dir sanctaidd i'r Mescalero a'r Apache, fel mae canolfan wybodaeth yn nhref fechan Mescalero yn esbonio. Mynyddoedd sanctaidd eraill yw Mynyddoedd Sacramento, hefyd yn New Mecsico

Llywodraethir y llwyth gan Gyngor Llwythol. Etholir Arlywydd bob pedair mlynedd. Carleton Naiche-Palmer yw'r arlywyddd presennol, ers Ionawr 2008.

### Iaith
Mae'r iaith Mescalero yn iaith De Abascaidd, sy'n is-deulu o'r ieithoedd Athabasgaidd a Na-Dené. Mae Mescalero yn perthyn i gangen de-orllewinol yr is-deulu hwn ac yn perthyn yn agos i iaith y Chiricahua ac, i raddau llai, i'r iaith Navajo ac iaith yr Apache Gorllewinol.

### Gweler hefyd
* Gouyen
* Fforest Genedlaethol Lincoln
* Mescalero (iaith)
* Winnetou

### Dolenni allanol
*  Gwefan y *Mescalero Apache Indian Reservation* 

Categori:Apache
Categori:Llwythau brodorol Gogledd America
Categori:New Mexico
Eirlithriad

[bawd|de|300px|Eirlithriad yn yr [Himalaya ger Mynydd Everest.]]

**Eirlithriad** yw symudiad sydyn eira, yn aml yn gymysg ag aer a dŵr, i lawr ochr mynydd. Gallant fod yn un o'r peryglon mwyaf yn y mynyddoedd.

Ceir perygl o eirlithriad pan mae eira yn gorwedd ar ochr mynydd sydd a goleddf rhwng 25 gradd a 60 gradd. Os yw'r oleddf yn llai na 25 gradd, nid oes llawer o berygl y bydd yr eira yn symud, tra ar oleddf o fwy na 60 gradd nid yw'r eira yn casglu. Ceir y perygl mwyaf ar oleddf o tua 38 gradd. Gall pobl yn cerdded ar yr eira ddechrau eirlithriad, a gall fod yn berygl mawr i ddringwyr a sgïwyr. Mewn ardaloedd lle mae sgïo yn boblogaidd, defnyddir nifer o ddulliau i osgoi eirlithriadau, er enghraifft defnyddio ffrwydron neu adeiladu muriau i atal yr eira.

Ar 31 Mai, 1970, achosodd Daeargryn Ancash eirlithriad mawr oddi ar lechweddau Huascaran, gan ddinistrio tref Yungay, Periw a lladd o leiaf 18,000 o bobl. Yn yr Alpau, lladdwyd tua 50,000 o filwyr gan eirlithriadau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn ystod gaeaf 1951-1952 cofnodwyd 649 o eirlithriadau yn yr Alpau, a lladdwyd tua 265 o bobl.

Ym Mhrydain, mae mwyafrif yr eirlithriadau yn digwydd yn yr Alban, ond allwn nhw ddigwydd yng Nghymru a Lloegr hefyd.

## Dolen allanol 
*  Gwasanaeth Hysbysrwydd Eirlithriadau'r Alban

Categori:Eira
Categori:Trychinebau naturiol
Categori:Mynyddoedd
Back to the Future Part III

Ffilm ffugwyddonol sy'n serennu Michael J. Fox, Christopher Lloyd a Mary Steenburgen yw ***Back to the Future Part III*** (1990).

## Cast
* *Marty McFly* / *Seamus McFly* - Michael J. Fox
* *Doc Emmett Brown* - Christopher Lloyd
* *Clara Clayton* - Mary Steenburgen
* *Lorraine McFly* / *Maggie McFly* - Lea Thompson
* *Biff Tannen*/ *Buford "Mad Dog" Tannen* - Thomas F. Wilson
* *Jennifer Parker* - Elisabeth Shue

Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Ffilmiau Universal Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Mil ac un o nosweithiau

[250px|bawd|[Scheherazade yn adrodd ei straeon i'r Brenin Shahryār (Persia, 19eg ganrif).]]

Casgliad o straeon o'r Dwyrain Canol ac India yw ***Mil ac un o nosweithiau*** (Arabeg: **كتاب ألف ليلة وليلة** - ''kitāb 'alf layla wa-layla*; Perseg: هزار و یک شب - *Hezār-o yek šab''). Casglwyd y straeon dros gyfnod o ganrifoedd gan awduron, cyfieithwyr ac ysgolheigion mewn nifer o wledydd. Ceir straeon sydd a'i tarddiad yn Arabia a Yemen, India, Asia Leiaf, yr Hen Aifft, Persia, Mesopotamia a Syria. Dyddia'r llawysgrif Arabeg gynharaf sydd wedi ei chadw o'r 14g, ond credir fod y casgliad ei hun yn dyddio o tua 800-900 CC.

Y stori a ddefnyddir fel fframwaith i'r casgliad yw hanes am y brenin Shahryar a'i frenhines Scheherazade, sy'n adrodd y straeon. Daeth y casgliad yn adnabyddus yn y gorllewin wedi iddo gael ei gyfieithu i'r Ffrangeg yn ystod y 19g. Nid oedd amryw o'r straeon mwyaf poblogaidd yn y gorllewin, megis hanesion Aladdin a Sinbad y Llongwr, yn rhan o'r casgliad Arabeg gwreiddiol, er eu bod yn chwedlau gwerin dilys o'r Dwyrain Canol a ymgorfforwyd yn y casgliad gan y cyfieithwyr cynnar.

## Cyfieithiad Cymraeg 
* *Mil ac un o nosau Arabia*, wedi eu hadrodd gan Islwyn Ffowc Elis (Gwasg Gomer, 1991). Detholiad yn unig.

## Darllen pellach 
* Irwin, Robert. *The Arabian Nights: A Companion* (Efrog Newydd: Tauris Parke, 2004).

Categori:Llenyddiaeth Arabeg
Categori:Llenyddiaeth Berseg
Categori:Mytholeg Arabaidd
Categori:Mytholeg Bersiaidd
Cyd Charisse

Dawnswr ac actores ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Cyd Charisse** (ganwyd **Tula Alice Finklea**) (8 Mawrth 1922 – 17 Mehefin 2008).

Cafodd ei eni yn Amarillo Texas, merch Lela ac Ernest Enos Finklea, Sr.

Priododd Nico Charisse yn 1939. Priododd y canwr Tony Martin yn 1948.

## Plant 
* Nicky Charisse (ganwyd 1942)
* Tony Martin, Jr. (ganwyd 1950)

## Ffilmiau 
* *Something to Shout About*
* *Ziegfeld Follies* (1946)
* *The Harvey Girls* (1946)
* ''Singin' in the Rain* (1952)
* *The Band Wagon* (1953)
* *Brigadoon* (1954)
* *Silk Stockings* (1957)
* *That's Entertainment! III'' (1994)

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Christopher Lloyd

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Christopher Allen Lloyd** (ganwyd 22 Hydref 1938 yn Stamford, Connecticut).

## Teulu
Ruth Lapham (cantores ac aelod o linach busnesol) oedd ei fam a Samuel R. Lloyd (cyfreithiwr) oedd ei dad.

Roedd ei daid ar ochr ei fam, Lewis Henry Lapham, yn ffigwr amlwg yn hanes Texaco ac yn dod o linach Americanaidd uchel ei pharch. Mae coeden deulu Geneastar a WikiTree yn dangos enwau Cymreig ar ochr ei fam, ee Henry Griffith Lapham, sef taid i fam Christopher Lloyd, a hen-daid Christopher Lloyd.

Mae ei dad, Samuel R. Lloyd Jr., yn ddisgynnydd i deulu'r Lloyds o Dolobran, Sir Drefaldwyn. Roedd y teulu hwn yn Grynwyr Cymreig nodedig. Roedd un o'i hynafiaid, Thomas Lloyd (c. 1649–1694), yn ffigwr pwysig yn y mudiad Crynwyr a fudodd i America. Gadawodd Thomas Lloyd Gymru yn 1683 gan fwrw gwreiddiau yn Pennsylvania, lle daeth yn Llywydd y Cyngor Taleithiol a Dirprwy Lywodraethwr Pennsylvania.

## Ffilmograffi
* ''One Flew Over the Cuckoo's Nest*
* *Taxi*
* *Back to the Future*
* *Clue*
* *Who Framed Roger Rabbit*
* *Back to the Future Part II*
* *Back to the Future Part III*
* *DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp*
* *The Addams Family*
* *Addams Family Values*
* *Dennis the Menace*
* *Angels in the Outfield*
* *The Pagemaster*
* *Rent-a-Kid*
* *Angels in the Endzone*
* *Anastasia*
* *Alice in Wonderland*
* *My Favorite Martian*
* *Jack and the Beanstalk''

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1938
Aradr

[250px|bawd|Aradu gydag ych yn [yr Oesoedd Canol.]]
[250px|bawd|Ceffylau gwedd yn tynnu aradr yn [yr Almaen.]]

:''Erthygl am yr offeryn yw hon. Am ddefnydd arall o'r gair, gweler Aradr (gwahaniaethu).''

Defnyddir **aradr** mewn amaethyddiaeth i drin y tir cyn plannu cnydau. Mae wedi bod yn erfyn sylfaenol i'r amaethwr bron o ddechrau hanes, a chafodd datblygiad yr aradr ddylanwad mawr ar ddatblygiad amaethu. Ei brif bwrpas yw troi yr haen uchaf o bridd.

Yn draddodiadol, tynnid yr ardar gan ych ac yn ddiweddarach gan geffylau. Erbyn heddiw, defnyddir tractor fel rheol mewn gwledydd datblygedig.

Pan ddatblygodd ffermio yn wreiddiol, defnyddid erfynnau llaw i drin y tir. Wedi dofi'r ych ym Mesopotamia a Gwareiddiad Dyffryn Indus, efallai yn y 6ed ganrif CC, dyfeiswyd yr aradr gyntaf. Ar y cychwyn nid oedd ond ffrâm yn dal darn o bren a mîn ar ei flaen, a dynnid trwy'r tir. Mae'r math yma ar aradr yn gadael rhesi o bridd heb ei droi, gan adael patrwm nodweddiadol y gellir ei weld hyd heddiw mewn ambell fan. Yn ddiweddarach datblygwyd aradrau oedd yn troi'r tir yn hytrach na'i grafu; roedd datblygiad y cwlltwr yn bwysig yma.
bawd|chwith|Aredig gyda cheffylau tua 1885 yng Nghymru.

## Disgrifiadau
*Troi Tir 
:“...pan ddoi Mawrth i mewn byddai yn rhaid bwrw i droi tir glas.... dyma lle y byddai pob wagner gwerth ei halen yn rhoi ei orau yn ei grefft, gorau oll os medrai'r meistr fforddio i brynu un o erydr y clybiau i'r fferm.... Nid troi rywsut rywsut a wnâi y tro, byddai yn rhaid penderfynu ymhle i agor. Wedi gosod polion syth fel haul drwy dwll, cael twyswr er mwyn cadw'r ceffylau mewn llinell mor unionsyth ag yr oedd modd, a thorri, yr hyn a alwem yn gripiad, rhyw gŵys fach oddeutu dwy fodfedd o ddyfnder a honno yn berffaith union ar hyd y cae. Wedyn mesur dwy droedfedd ar hugain a thorri cŵys gyffelyb yn gyfochrog a dyna'r ddau gripiad bach wedi eu cwplhau [sic]. Y gŵys nesaf oedd yn bwysig, byddai yn ofynnol dyfnhau i ryw bedair modfedd a thorri cŵys fyddai yn gorwedd yn daclus ar y cwysi bach blaenorol ac yna ei gwynebu gyda chwys gyffelyb [sic.]. Erbyn hyn, dylai'r ddwy gŵys yr agoriad fod ar ei hongl a'u dwy grib yn wastad fel dau do tŷ. Y gamp fyddai cadw at yr un gwastadrwydd drwy gydol y gwaith, gan droi i fesur pump wrth saith, yr hyn fyddai saith modfedd o grib i grib a phum modfedd o ongl. Byddai yn ofynnol dewis y man cywir ar y copstol i gynorthwyo'r tröwr i fedru dal a rhoi pwysau ar yr ystyllen er mwyn troi yn galed i osgoi tyllau yn yr âr i'r hadyd fynd o'r golwg wrth hau.”

## Cyfeiriadau
Categori:Offer amaethyddol
Ralph Thomas Hotchkin Griffith

Ysgolhaig Indoleg o dras Gymreig a gofir am ei gyfieithiadau campus o lyfrau'r Veda oedd **Ralph Thomas Hotchkin Griffith** (25 Mai 1826 - 7 Tachwedd 1906).

Roedd yn fab i'r Parch R. C. Griffith. Cafodd ei addysg yn Warminster, Uppingham a Choleg y Frenhines, Rhydychen, lle enillodd gradd BA. Ar 24 Tachwedd 1849 cafodd ei ethol i'r Ysgoloriaeth Sansgrit yn y brifysgol honno. O 1854 ymlaen gweithiodd, dysgodd ac astudiodd yn India, e.e. fel pennaeth Coleg Benares. Ymddeolodd yn 1885 i ganolbwyntio ar ei waith ysgolheigaidd.

Ei brif waith oedd cyfieithu'r ysgrythurau Vedig i'r Saesneg. Ond yn ogystal cyfieithodd sawl gwaith Sansgrit arall, yn cynnwys y *Ramayana* a'r *Kumara Sambhava* gan Kalidasa. Ei gampwaith efallai yw ei gyfieithiad o'r Rig Veda sy'n dilyn y testun Sansgrit a sefydlwyd gan Max Müller. Mae ei ddarlleniadau yn tueddu i ddilyn rhai Sayana, ysgolhaig enwog a fu'n brif weinidog yn llys y Brenin Vijaynagar - yn ardal Bellary, Karnataka, heddiw - yn y 14g. Cyhoeddodd hefyd argraffiadau o'r Sama Veda, Yajur Veda a'r Atharva Veda.

## Llyfryddiaeth
**The Ramayan of Valmiki* (1870) (*arlein*)
**Hymns of the Rigveda* (1889) (*arlein*)
**Hymns of the Samaveda* (1893) (*arlein*)
**Hymns of the Atharvaveda* (1896) (*arlein*)
**The Texts of the White Yajurveda* (1899) (*arlein*)

Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Indolegwyr
Categori:Llenyddiaeth Sansgrit
Categori:Marwolaethau 1906
Indoleg

Disgyblaeth academaidd sy'n astudio ieithoedd, llenyddiaeth, hanes a diwylliant isgyfandir India yw **Indoleg**. Er mwyn gwneud hynny, fel rheol mae'r Indolegwr yn dysgu o leiaf un o ieithoedd clasurol y rhanbarth, megis Sansgrit, Pali, Perseg a Hindi. Nid yw'r ddisgyblaeth fel rheol yn cynnwys hanes, llenyddiaeth a diwylliant cyfoes y rhanbarth, oni bai fod hynny'n tasgu goleuni ar ei orffennol.

## Indolegwyr nodedig
Mae Indolegwyr nodedig yn cynnwys:

O'r gorffennol,

*Abū Rayhān al-Bīrūnī (973-1048)
*Anquetil Duperron (1731-1805)
*William Jones (1746-1794)
*Charles Wilkins (1749-1836)
*Colin Mackenzie (1753-1821)
*Henry Thomas Colebrooke (1765-1837)
*August Wilhelm Schlegel (1767-1845)
*James Mill (1773-1836).
*Horace Hayman Wilson (1786-1860)
*Franz Bopp (1791-1867)
*Robert Caldwell (1814 -1891)
*Alexander Cunningham (1814-1893)
*Hermann Gundert (1814-1893)
*Robert Caldwell (1815-1891)
*Otto von Bohtlingk (1815-1904)
*Monier Monier-Williams (1819-1899)
*Rudolf Roth (1821-1893)
*Max Müller (1823-1900)
*Albrecht Weber (1825-1901)
*Ralph T. H. Griffith (1826-1906)
*Ferdinand Kittel (1832-1903)
*Edwin Arnold (1832-1904)
*Georg Bühler (1837-1898)
*Julius Eggeling (1842-1918)
*Vincent Smith (1848-1920)
*Hermann George Jacobi  (1850-1937)
*Frederick Eden Pargiter (1852-1897)
*Hermann Oldenberg (1854-1920)
*Arthur Anthony McDonell (1854-1930)
*Maurice Bloomfield (1855-1928)
*Mark Aurel Stein (1862-1943)
*Moriz Winternitz (1863-1937)
*Fyodor Shcherbatskoy (1866-1942)
*John Hubert Marshall (1876-1958)
*Arthur Berriedale Keith (1879-1944)
*Pandurang Vaman Kane (1880-1972)
*Pierre Johanns (1882-1955)
*Heinrich Zimmer (1890-1943)
*Mortimer Wheeler (1890-1976)
*James Darmesteter (1849-1894)
*Joseph Campbell (1904-1987)
*Murray Barnson Emeneau (1904-2005)
*Paul Thieme (1905-2001)
*Jean Filliozat (1906-1982)
*Alain Danielou (1907-1994)
*F B J Kuiper (1907-2003)
*Thomas Burrow (1909-1986)
*Arthur Llewellyn Basham (1914-1986)

Ymhlith indolegwyr cyfoes, gellid crybwyll,

* Ahmad Hasan Dani (g.1920)
* George L. Hart, Prifysgol Califfornia, Berkeley
* Bhadriraju Krishnamurti (g. 1928), Prifysgol Osmania
* Jeffrey Moussaieff Masson(g. 1941)
* Axel Michaels (g. 1949), Prifysgol Heidelberg
* Asko Parpola (g. 1941), Prifysgol Helsinki (emeritus)
* Ram Sharan Sharma (g. 1919), Prifysgol Patna
* Romila Thapar (g. 1931), Prifysgol Jawaharlal Nehru (emeritus)
* Michael Witzel (g. 1943), Prifysgol Harvard
* Kamil Zvelebil (g. 1927), Prifysgol Utrecht (emeritus)


Categori:Disgyblaethau academaidd
Categori:Astudiaethau Asiaidd
Rodgers and Hammerstein's Cinderella (ffilm 1997)

Ffilm gerddorol sy'n serennu Brandy Norwood, Whitney Houston a Whoopi Goldberg yw '''Rodgers and Hammerstein's Cinderella'* (1997).

## Cymeriadau
* *Cinderella* - Brandy Norwood
* *Fairy Godmother* - Whitney Houston
* *Lionel* - Jason Alexander
* *Calliope* - Veanne Cox
* *Minerva* - Natalie Desselle
* *Y Brenin* - Victor Garber
* *Y Frenhines* - Whoopi Goldberg
* *Y Llysfam* - Bernadette Peters
* *Y Tywysog'' - Paolo Montalbán

## Caneuon
* "The Sweetest Sounds"
* "The Prince Is Giving A Ball"
* "In My Own Little Corner"
* "Falling In Love With Love"
* "Impossible"
* "Ten Minutes Ago"
* "Stepsisters' Lament"
* "Do I Love You Because You're Beautiful?"
* "When You're Driving Through The Moonlight"
* "A Lovely Night"
* "There's Music In You"

Categori:Ffilmiau 1997
Tim Allen

Actor Americanaidd yw **Timothy Allen Dick** (ganwyd 13 Mehefin 1953). Adnabyddir ef orau am ei rôl fel *Tim Taylor* yn y gyfres deledu *Home Improvement*.

## Ffilmyddiaeth
* Home Improvement (cyfres deledu)
* The Santa Clause
* Toy Story
* Jungle2Jungle
* Galaxy Quest
* Toy Story 2
* The Santa Clause 2
* The Shaggy Dog
* The Santa Clause 3: The Escape Clause
* Wild Hogs
* Toy Story 3

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Pobl o Denver
Agni

250px|bawd|Agni, duw'r tân
:*Erthygl am y duw yw hon. Gweler hefyd Agni (gwahaniaethu).*
Duw Hindŵaidd a Vedig a gysylltir â thân yw **Agni**. Mae'r gair Sansgrit *agni* yn golygu "tân", ac yn gytras â'r gair Lladin *ignis* (gwraidd y gair Saesneg *ignite*). Mae gan Agni dair ffurf neu agwedd: tân, mellt a'r Haul.

Mae Agni yn un o'r pwysicaf o'r duwiau Vedig hynafol a cheir nifer o emynau cysegredig iddo yn y *Rig Veda*. Yn yr emynau hynny fe'i portreadir fel duw'r tân a derbyniwr offrymau trwy dân. Mae'r offrymau i Agni yn cael eu trosglwyddo i'r duwiau eraill am ei fod yn negesydd rhwng yr offeiriaid a'r duwiau a rhwng y duwiau eu hunain. Fel ei elfen, erys Agni yn ifanc yn dragwyddol am fod tân yn cael ei gynnau bob dydd (ar yr aelwyd ac yn yr awyr, fel yr Haul).

Lleihaodd pwysigrwydd rhai o'r duwiau Vedig eraill gyda threiglad amser, ond mae addoliad Agni yn goroesi yn rhan o ddefodau a chred Hindŵaeth heddiw.

Fel un o'r devas, mae Agni yn cael ei bortreadu mewn lluniau a cherfluniau gyda dwy neu saith o ddwylaw, dau ben a thair coes. Mae ganddo saith tafod tanllyd i lyfu menyn yr aberth; un o'i enwau yw *Saptajihva* ("[gyda] Saith Tafod"). Mae'n marchogaeth hwrdd neu'n gyrru cerbyd a dynnir gan geffylau tanllyd. Ei briodweddau yw bwyall, llusern, gleiniau a gwaywffon danllyd. Mewn delweddau, mae Agni yn dduw o liw coch gyda dau wyneb, a gwallt a llygaid du. Mae saith pelydr goleuni yn deillio o'i gorff.

## Gweler hefyd
* Rhestr duwiau a duwiesau Hindŵaidd

Categori:Duwiau
Categori:Geiriau ac ymadroddion Sansgrit
Categori:Hindŵaeth
Categori:Mytholeg Hindŵaidd
Home Improvement

Cyfres deledu Americanaidd ar ABC yw ***Home Improvement*** (1991–1999), sy'n serennu Tim Allen.

## Cymeriadau
* *Tim "The Toolman" Taylor"* - Tim Allen
* *Al Borland* - Richard Karn
* *Jill Taylor* - Patricia Richardson
* *Randy Taylor* - Jonathan Taylor Thomas
* *Brad Taylor* - Zachery Ty Bryan
* *Mark Taylor* - Taran Noah Smith
* *Wilson Wilson* - Earl Hindman
* *Heidi Keppert* - Debbie Dunning
* *Lisa* - Pamela Anderson

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Indra

300px|bawd|Indra gyda Sachi yn marchogaeth Airavata
Duw grymus a gysylltir â Rhyfel a'r Tywydd yn y Veda ac sydd hefyd yn Frenin y duwiau ac Arglwydd y Nefoedd yn ei balas yn Svargaloka yn Hindŵaeth yw **Indra** (Sansgrit: इन्द्र neu इंद्र, *Indra*). Ceir y cyfeiriadau cynharaf ato yn y *Rig Veda* hynafol. Yno mae'n cael ei bortreadu fel cymeriad arwrol sy'n brwydro ar ran y duwiau ond sy'n hoff hefyd o garu. Ym mytholeg Hindŵaeth mae'n frenin ar y devas, ond lleihaodd ei addoliad a'i bwysigrwydd yn ddiweddarach yn dilyn cyfnod y testunau Purana gyda'r cynnydd ym mhwysigrwydd y Trimurti.

Ei chymar dwyfol yw'r dduwies Sachi. Fe'i portreadir yn aml yn marchogaeth yr eliffant Airavata.

Categori:Duwiau
Categori:Hindŵaeth
Categori:Mytholeg Hindŵaidd
Veda

Corff mawr o destunau sanctaidd sy'n deillio o'r India Hynafol yw'r **Veda** (Sansgrit: वेद, *véda*, "gwybodaeth"). Maent yn cynrychioli haen hynaf llenyddiaeth Sansgrit a'r ysgrythurau cynharaf yn Hindŵaeth.

Yn ôl traddodiad Hindŵaidd, mae'r Veda yn *apauruṣeya* "heb fod o waith dyn", am iddynt gael ei ddatguddio yn uniongyrchol i'r ddynolryw gan y duwiau, ac felly fe'u gelwir yn *śruti* ("yr hyn a glywir"). Adroddir mantras Vedig fel rhan o weddïau Hindŵaidd, mewn seremonïau crefyddol ac ar achlysuron arbennig eraill.

Mae'r testunau Vedig fel dosbarth wedi eu canoli o gwmpas y pedwar (*turīya*) Sarihitās neu Veda cysefin, gyda thri ohonynt yn ymwneud â yajna (offrymu) yn y grefydd Vedig wreiddiol (o Oes yr Haearn efallai), sef:

* Y Rig Veda, sy'n cynnwys dros fil o emynau i'w hadrodd gan y prif offeiriad;
* Y Yajur Veda, sy'n cynnwys fformiwlâu arbennig i'w hadrodd gan yr *adhvaryu* neu offeiriad defodol;
* Y Sama Veda, sy'n cynnwys fformiwlâu i'w llafarganu gan offeiriad arbennig.

Y pedwerydd yw'r Atharva Veda, sy'n gasgliad o swynion ac emynau.

Dros y canrifoedd, ac yn arbennig wrth i Hindŵaeth esblygu, mae gwahanol athroniaethau ac enwadau ar isgyfandir India wedi mynegi barn amrywiol ar y Veda. Gelwir yr ysgolion athroniaeth sy'n arddel y Veda yn eu crynswth yn "uniongred" (*āstika*). Ond mae traddodiadau eraill, yn enwedig Bwdhaeth a Jainiaeth, yn gweld y Veda fel gwaith athronwyr dynol yn hytrach na datguddiadau dwyfol ac felly nid ydynt yn destunau cysegredig yn y traddodiadau hynny; gelwir yr ysgolion hyn yn "anuniongred" (*nāstika*). Nid yw Siciaeth yn derbyn awdurdod dwyfol y Veda chwaith.

Categori:Hindŵaeth
Categori:Llenyddiaeth Sansgrit
Categori:Mytholeg Hindŵaidd
Categori:Geiriau ac ymadroddion Sansgrit
Jason Alexander

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Jason Alexander** (ganwyd 23 Medi 1959). Adnabyddir ef orau am ei rôl fel *George Costanza* yn y gyfres deledu *Seinfeld*. Mae hefyd wedi chwarae rhanau yn y ffilm *Pretty Woman* (1990) a'r ffilm animeiddiedig *Duckman* (1994–1997).

Ymddangosodd Jason Alexander hefyd ar lwyfan, gan ymddangos mewn sawl miwsical yn Broadway gan gynnwys ''Jerome Robbins' Broadway* yn 1989, pan enillodd Gwobr Tony am yr Actor Gorau mewn Miwsical. Ymddangosodd hefyd yn fersiwn LA o *The Producers''. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau