open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caeo

Gallai **Caeo** neu **Caio** gyeirio at un o sawl lle:

*Caeo, cwmwd yn Ystrad Tywi
*Caeo, pentref yn yr un ardal

Gweler hefyd:
*Cynwyl Gaeo, cymuned
*Llangaeo, pentref yn Sir Fynwy
Anhuniog

Cwmwd canoloesol yng nghanolbarth Teyrnas Ceredigion oedd **Anhuniog** (hen sillafiad: **Anhuniawg**). Gyda Mefenydd a Pennardd roedd yn un o dri chwmwd cantref Uwch Aeron.

Cwmwd bychan oedd Mefenydd, yn gorwedd ar lan Bae Ceredigion yng nghanolbarth Ceredigion. Fffiniai â chwmwd Mefenydd i'r gogledd, Pennardd i'r dwyrain, a chymydau Caerwedros a Mebwynion, yng nghantref Is Aeron, i'r de.

Mae Afon Aeron yn llifo trwy dde'r cwmwd: yma, yn rhan isaf Ystrad Aeron, roedd y tir ffrwythlonaf i'w cael. Roedd ei brif ganolfannau yn cynnwys Castell Dinerth, Llanrhystud, ac Aberaeron.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Ceredigion
*Uwch Aeron

## Cyfeiriadau
Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Stephen Harper

Ail Brif Weinidog ar hugain Canada ac arweinydd Plaid Geidwadol Canada yw **Stephen Joseph Harper** (ganwyd 30 Ebrill, 1959).

Ganwyd Harper yn Toronto, y cyntaf o dri o feibion i Margaret (née Johnston) a Joseph Harris Harper, cyfrifydd gyda Imperial Oil.  Mynychodd Brifysgol Calgary a graddiodd gyda gradd Meister mewn Economeg ym 1993.  Cafodd ei ethol i Senedd Canada i gynrychioli Gorllewin Calgary ym 1993 yn dilyn uno'r Plaid Ddiwygio Canada.

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Prif Weinidogion Canada
Categori:Gwleidyddion o Ganada
Penteulu

Yng Nghymru'r Oesoedd Canol, pennaeth y 'teulu' (gosgordd filwrol y brenin) oedd y **penteulu** (Cymraeg Canol, *penteilu*/*penteylu*). Yn ôl defod hynafol, roedd y penteulu yn fab neu nai i'r brenin ei hun.

Disgrifir ei swydd a'i le yn llys y brenin yn yr adran ar Gyfraith y Llys yn y llyfrau cyfraith Cymreig. Roedd yn un o'r Pedwar Swyddog ar Ugain yn y llys. Roedd yn eistedd ym mhen isaf y neuadd gydag aelodau dethol o'r osgordd o gwmpas drws y neuadd, ac felly yn gwarchod y fynedfa. Yn ei ymyl roedd y bardd teulu, a ganai i'r osgordd a'i diddanu (mae lle i dybio fod Aneirin yn fardd teulu cynnar), ac roedd y penteulu yn fod i roi iddo ei delyn. Ei werth a'i sarhad oedd traean o werth y brenin ac - yng Ngwynedd o leiaf - roedd dan awdurdod y Distain.

Ceir cyfran o waith Beirdd y Tywysogion sy'n ganu i 'deuluoedd', yn cynnwys y penteulu, er enghraifft i deuluoedd Madog ap Maredudd, Owain Cyfeiliog ac Owain Gwynedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith Hywel
Categori:Swyddogion llys
Mebwynion

Cwmwd canoloesol yn ne Teyrnas Ceredigion oedd **Mebwynion** (ceir y ffurf **Mabwnion** hefyd weithiau). Gyda Caerwedros, Gwynionydd ac Is Coed, roedd yn un o dri chwmwd cantref Is Aeron.

Cwmwd o dirwedd amrywiol, yn ymestyn o ran isaf Ystrad Aeron (ond heb cyrraedd Bae Ceredigion) hyd ardal Llanbedr Pont Steffan, oedd Mebwynion. Fffiniai â chymydau Pennardd ac Anhuniog i'r gogledd (yng nghantref Uwch Aeron), cymydau Caeo a Mabelfyw yn Ystrad Tywi i'r de-ddwyrain, a chymydau Gwynionydd a Caerwedros i'r gorllewin.

Mae Afon Aeron yn llifo trwy ogledd y cwmwd.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Ceredigion
*Is Aeron

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Caerwedros

Gall **Caerwedros** gyfeirio at un o sawl lle yng Nghymru

*Caerwedros, cwmwd Ceredigion canoloesol
*Caerwedros, pentref yng Ngheredigion
LHDT yng Nghymru

Mae agweddau cymdeithasol  yng Nghymru tuag at gyfunrywioldeb, deurywioldeb a thrawsrywedd yn weddol ryddfrydol, yn debyg i weddill y Deyrnas Unedig a Gorllewin Ewrop. Er hyn, mae tystiolaeth yn dangos bod pobl yng Nghymru yn llai parod i dderbyn pobl LHDT na phobl yn rhannau eraill o Brydain.

Darganfu arolwg yn 2006 gan y mudiad Stonewall fod 25% o bobl LHD yng Nghymru wedi cael eu diswyddo oherwydd eu rhywioldeb – canran uwch o lawer na'r cyfartaledd trwy Brydain – er gwaethaf deddf gwrth-wahaniaethu a ddaeth i rym yn 2003.

Yn ôl ymchwiliad gan BBC Cymru yn 2007 roedd y nifer o droseddau casineb yn erbyn cyfunrywiolion yng Nghymru ar gynnydd, gyda phedwar o bob pump o aelodau'r gymuned hoyw yn dioddef ymosodiadau geiriol tra bod un o bob tri yn dioddef ymosodiad treisgar; yn ôl amcangyfrif gan y Swyddfa Gartref dim ond 10% o'r rhai sy'n dioddef ymosodiadau am eu bod yn hoyw sy'n riportio'r trosedd i'r heddlu.

Cynhelir Gŵyl Mardi Gras yng Nghaerdydd yn flynyddol (er ni fydd yn debygol o gael ei chynnal yn 2008) ers 1999, pan oedd 6000 o fynychwyr; yn 2007 cynyddodd nifer y mynychwyr i 40&nbsp;000. Ym Mehefin 2009, cynhaliwyd Gŵyl Balchder Abertawe yn ninas Abertawe am y tro cyntaf erioed. Mynychodd dros 3,000 o bobl yr ŵyl hon.

## Rhestr Cymry LHDT 
* Ron Davies, gwleidydd
* Russell T. Davies, cynhyrchydd ac ysgrifennwr teledu
* Aled Haydn Jones, cynhyrchydd radio
* Jan Morris, awdures a hanesydd
* Ivor Novello, cyfansoddwr, canwr, ac actor
* Nigel Owens, dyfarnwr rygbi'r undeb
* Adam Price, gwleidydd
* Gareth Thomas, chwaraewr rygbi
* Ian Watkins, canwr

## Gweler hefyd 
* Hanes LHDT Cymru
* Hawliau LHDT yn y Deyrnas Unedig
* Materion cymdeithasol yng Nghymru
* Rhywioldeb yng Nghymru

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Stonewall Cymru 
*  Mardi Gras Caerdydd 


Cymru
Cymru
Cymru
Categori:Rhywioldeb yng Nghymru
Cymry Duon

Yn gyffredinol, pobl dduon sy'n byw neu'n dod o Gymru yw'r **Cymry Duon**. Mae'r term yn cynnwys pobl sy'n enedigol o Gymru sydd â thras neu linach ddu (mae hyn yn cynnwys pobl ddu Affricanaidd, Garibïaidd, ac o rannau eraill o'r byd); ac unigolion duon sydd wedi ymfudo i Gymru. Mae tua 1% o boblogaeth Cymru yn ddu, yn ôl cyfrifiad 2011.. Mae Cymry Duon adnabyddus sy'n siarad Cymraeg yn cynnwys Kizzy Crawford a Ben Cabango.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* Alan Llwyd, *Cymru Ddu: Hanes Pobl Dduon Cymru / Black Wales: a History of Black Welsh People* (Hughes & Son, 2005)

## Gweler hefyd
*Paul Robeson

Categori:Cymry Du
Du, Cymry
Categori:Pobl o dras Affricanaidd
Castell Caerwedros

Castell Normanaidd yng Ngheredigion yw **Castell Caerwedros**. Cyfeiriad Arlowg Ordnans: SN376557.

Dyma un o'r cestyll a adeiladwyd gan yr Arglwydd Richard de Clare tua'r flwyddyn 1110 pan ymosododd y Normaniaid ar Geredigion. Fe'i enwir ar ôl cwmwd Caerwedros, un o bedwar cwmwd cantref Is Aeron. Castell mwnt a beili oedd yr amddiffynfa hon. Cafodd ei losgi gan y brenin Owain Gwynedd mewn cynghrair â Hywel ap Maredudd a Madog ab Idnerth o Ddeheubarth yn ystod ei ymgyrch mawr yn y de yn 1136 (*Brut y Tywysogion*).

Gorwedd y castell rhwng afon Sodren ac afon Ffynnon Ddewi, tua dwy filltir a hanner i'r de o'r Cei Newydd, ar gyrion pentref bychan Caerwedros. Dim ond twmpath o bridd sydd yno heddiw, ar dir preifat.

## Ffynhonnell
*Afan ab Alun, *Cestyll Ceredigion* (Gwasg Carreg Gwalch, 1991)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1110
Caerwedros
Caerwedros
Categori:Llandysiliogogo
Pentref

:''Mae **pentre** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Gweler hefyd Pentre (gwahaniaethu).''

bawd|Pentref yn Jafa

Grŵp o dai, ac adeiladau eraill efallai, sy'n ffurfio uned lai na thref, yn enwedig, ond nid o reidrwydd, mewn ardal wledig yw **pentref**.

Yng Nghymru ceir gwahaniaeth hanesyddol rhwng *pentref* fel y cyfryw a *llan*. Casgliad cryno o anneddau heb eglwys oedd pentref, yn aml mor fychan fel mai *hamlet* (pentref bychan iawn) fyddai'r term amdano heddiw.
bawd|Pentref anghysbell yn Benin
Mewn rhai gwledydd arferir y term 'pentref' neu air tebyg am ardaloedd bychain arbennig mewn dinasoedd, e.e. Greenwich Village yn Ninas Efrog Newydd.

## Gweler hefyd 
* Cymuned (llywodraeth leol)
* Dinas
* Tref

## Cyfeiriadau 
Categori:Aneddiadau
Drenthe

Un o daleithiau yr Iseldiroedd yw **Drenthe**. Saif yn ne-ddwyrain y wlad, yn ffinio ar dalaith Groningen yn y gogledd, ar yr Almaen yn y dwyrain, ar dalaith Overijssel yn y de ac ar dalaith Fryslân yn y gorllewin. Assen yw prifddinas y dalaith.

bawd|canol|250px|Lleoliad talaith Drenthe yn yr Iseldiroedd

Gwastadedd yw'r rhan fwyaf o'r dalaith, ond yn y gogledd-ddwyrain ceir bryniau isel yr Hondsrug, er nad yw'r pwynt uchaf yn y dalaith ond 40 medr uwch lefel y môr. Mae'r dalaith yn adnabyddus am ei chromlechi, beddau Neolithig a elwir yn *hunebedden*; o'r 53 enghraifft o'r rhain yn yr Iseldiroedd, mae 51 yn Drenthe. Ceir ychydig o olew a nwy yn y dalaith, ond amaethyddiaeth yw'r diwydiant pwysicaf, gyda cadw defaid yn arbennig o bwysig mewn rhannau.


Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Keira Knightley

Actores yw **Keira Knightley** (ganwyd 26 Mawrth 1985)

## Ffilmiau
* *Star Wars Episode I: The Phantom Menace* (1999)
* *Bend it Like Beckham* (2002)
* *Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003)
* *Love Actually* (2003)
* *King Arthur* (2004)
* *Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest* (2006)
* *Pirates of the Caribbean: At World's End'' (2007)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Mary-Kate Olsen

Actores o'r Unol Daleithiauyw **Mary-Kate Olsen** (ganwyd 13 Mehefin 1986).

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Gefeilliaid
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Michael Crichton

Meddyg, cyfarwyddwr ffilm, cynhyrchydd ffilm, cynhyrchydd teledu ac awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Michael Crichton** (ynganiad: ˈkraɪtən, 23 Hydref 1942 – 4 Tachwedd 2008), sy'n adnabyddus am ei waith ffuglen wyddonol a drama technoleg gyffrous, gan gynnwys nofelau, ffilmiau, a rhaglenni teledu. Mae dros 150 miliwn o gopïau o'i lyfrau wedi cael eu gwerthu yn fyd eang.

## Ffuglen 
## Llyfrau ffeithiol 
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Meddygon o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion gwyddonias o'r Unol Daleithiau
Categori:Dyfodolwyr
Audrey Tautou

Actores o Ffrainc yw **Audrey Justine Tautou** (ganwyd 9 Awst 1976).

## Ffilmiau 
* *Vénus beauté (Institut)* (1998)
* *Le Libertin* (2000)
* ''Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain* (2001)
* *L'Auberge espagnole* (2002)
* *Pas sur la bouche* (2003)
* *Un long dimanche de fiançailles* (2004)
* *Les Poupées russes* (2005)
* *The Da Vinci Code* (2006)
* *Hors de prix* (2006)
* *Ensemble, c'est tout* (2007)
* *Coco avant Chanel* (2009)
* *De vrais mensonges* (2010)
* *La Délicatesse* (2011)
* *Headwinds* (2012)
* *Thérèse Desqueyroux* (2012) 	
* *L'Écume des jours* (2013)
* *Casse-tête chinois* (2013)
* *Microbe et Gasoil* (2015)
* *Eternity* (2015) 	
* *The Odyssey* (2016)
* *Open at Night* (2016) 	
* *Santa et Cie* (2017)
* *The Trouble With You* (2018) 	
* *The Jesus Rolls'' (2019)

Categori:Actorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Puy-de-Dôme
Robbie Williams

Canwr pop o Loegr yw **Robert Peter Williams** (ganed 13 Chwefror 1974), sy'n adnabyddus wrth ei enw llwyfan **Robbie Williams**.

Fe'i ganwyd yn Stoke-on-Trent, Lloegr.

Un o'i drawiadau mwyaf oedd "She's the One", cân a ysgrifennwyd gan y cerddor Cymreig Karl Wallinger. Wrth gyflwyno'r gân mewn perfformiadau byw, mae Williams yn aml yn honni ei bod yn un o'r caneuon gorau y mae wedi'i hysgrifennu erioed, er nad yw wedi ysgrifennu'r gân mewn gwirionedd. Daeth hyn i ben gyda ffrwydrad ffôn gan Wallinger i Guy Chambers, gan nodi "Eich ffrind brenin Robbie Williams. Dywedwch wrtho oddi wrthyf ei fod yn ****". Nid yw Williams erioed wedi cydnabod yn gyhoeddus bod "She's the One" yn glawr o drac y World Party, er mewn hysbyseb yn 2019 ar gyfer ei albwm *The Christmas Present* yn cynnwys Amazon Alexa, pan honnodd Williams ei fod wedi ysgrifennu'r gân, mae'r ddyfais yn nodi nad oedd yn ysgrifennu Hi yw'r Un, ac mae Williams yn cyfaddef "na, wnes i ddim".

## Albymau
### Gyda Take That
**Take That & Party* (1992)
**Everything Changes* (1993)
**Nobody Else* (1995)
**Progress* (2010)

### Solo
* *Life thru a Lens* (1997)
* ''I've Been Expecting You* (1998)
* *Sing When You're Winning* (2000)
* *Swing When You're Winning* (2001)
* *Escapolog* (2002)
* *Intensive Care* (2005)
* *Rudebox* (2006)
* *Reality Killed the Video Star* (2009)
* *Take the Crown* (2012)
* *Swings Both Ways* (2013)
* *The Heavy Entertainment Show* (2016)
* *The Christmas Present* (2019)
* *Britpop'' (2025)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1974
Jack Nicholson

Actor o'r Unol Daleithiau yw **John Joseph "Jack" Nicholson**.

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Is Coed

:*Erthygl am y cwmwd yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Arwystli Is Coed a Mechain Is Coed.*

Cwmwd canoloesol yn ne Teyrnas Ceredigion oedd **Is Coed**. Gyda Mebwynion, Caerwedros a Gwynionydd, roedd yn un o bedwar cwmwd cantref Is Aeron.

Gorweddai Is Coed yn ne-orlewin eithaf Ceredigion, gydag Afon Teifi yn dynodi'r rhan helaeth o'r ffin â Dyfed. Fffiniai â chymydau Caerwedros (i'r gogledd) a Gwynionydd (i'r dwyrain) yng Ngheredigion, a chantref Emlyn a darn o cwmwd Cemais Is Nyfer (cantref Cemais) yn Nyfed i'r de.

Caer Crug Mawr oedd canolfan gynnar y cwmwd. Yn ddiweddarach codwyd cestyll yn Aberteifi, Adpar, a lleoedd eraill.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Ceredigion
*Is Aeron

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Gwynionydd (cwmwd)

Cwmwd canoloesol yn ne Teyrnas Ceredigion oedd **Gwynionydd** (ceir yr amrywiad **Gwinionydd** weithiau). Gyda Mebwynion, Caerwedros ac Is Coed, roedd yn un o dri chwmwd cantref Is Aeron.

Gorweddai Gwynionydd yn ne eithaf Ceredigion, gydag Afon Teifi yn dynodi'r rhan helaeth o'r ffin â Dyfed ac Ystrad Tywi. Fffiniai â chymydau Caerwedros a Mebwynion i'r gogledd, cymydau Mabelfyw a Mabudrud yn y Cantref Mawr a chantref Emlyn yn Nyfed i'r de, ac Is Coed i'r gorllewin.

Mae'n bosibl mai caer Pen Coed y Foel, ger Llandysul, oedd canolfan gynnar y cwmwd.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Ceredigion
*Is Aeron

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Christina Ricci

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Christina Ricci** (ganwyd 12 Chwefror 1980). Yn actores ifanc, daeth yn enwog am ei phortread cofiadwy o Wednesday Addams yn y ffilmiau comedi cwlt *The Addams Family* (1991) ac *Addams Family Values* (1993). Yn fwy diweddar cafodd ran gofiadwy yn y *Sleepy Hollow* (1999).

## Ffilmiau
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl o Galiffornia
Crucornau

Cymuned yn Sir Fynwy, Cymru, yw **Crucornau** (Saesneg: *Crucorney*). Saif yng ngogledd y sir, ac mae'n cynnwys Dyffryn Ewias a rhan o'r Mynydd Du. Y prif bentrefi yw Llanfihangel Crucornau, Pandy a Llanddewi Nant Hodni. Ymhlith hynafiaethau'r gymuned mae Priordy Llanddewi Nant Hodni. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,170.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Lynn Redgrave

Actores Seisnig oedd **Lynn Redgrave** OBE (8 Mawrth 1943 – 2 Mai 2010), a ddaeth yn ddinesydd yr Unol Daleithiau.

Cafodd ei geni yn Llundain, yn ferch i'r actorion Syr Michael Redgrave a Rachel Kempson. Roedd yn chwaer i'r actorion Corin Redgrave a Vanessa Redgrave.

## Ffilmiau 
* *Tom Jones* (1963)
* *Girl with Green Eyes* (1964)
* *Georgy Girl* (1966)
* *Smashing Time* (1967)
* *The Virgin Soldiers* (1969)
* *Last of the Mobile Hot Shots* (1970)
* *Everything You Always Wanted to Know About Sex (But Were Afraid to Ask)* (1972)
* *The Happy Hooker* (1975)
* *The Big Bus* (1976)
* *Centennial* (1978)
* ''Morgan Stewart's Coming Home* (1987)
* *Shine* (1996)
* *Toothless* (1997)
* *Gods and Monsters* (1998)
* *Strike!* (1998)
* *How to Kill Your Neighbor's Dog* (2000)
* *Venus and Mars* (2001)
* *Spider* (2002)
* *Unconditional Love* (2002)
* *The Wild Thornberrys Movie* (2002) (voice)
* *Hansel & Gretel* (2002)
* *Anita and Me* (2002)
* *Peter Pan* (2003)
* *Kinsey* (2004)
* *The White Countess (2005)
* *The Jane Austen Book Club* (2007)
* *My Dog Tulip* (2008)
* *Confessions of a Shopaholic* (2009)

Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Lundain
Caerwedros (pentref)

:*Erthygl am bentref Caerwedros yw hon. Am y cantref canoloesol gweler Caerwedros.*

Pentref bychan gwledig yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, yw **Caerwedros**. Mae'n gorwedd tua dwy filltir a hanner i'r de o'r Ceinewydd a milltir a hanner o Gwmtydu ar lan Bae Ceredigion. Saif ar groesffordd ar godiad tir rhwng afonydd Soden a Ffynnon Ddewi. Mae'n rhan o gymuned a ward Llandysiliogogo. Roedd y pentref yn ganolbwynt i gwmwd canoloesol Caerwedros, un o bedwar cwmwd cantref Is Aeron.

Tyfodd y pentref o amgylch Castell Caerwedros. Codwyd y castell tomen a beili hwn gan yr Arglwydd Richard de Clare tua'r flwyddyn 1110 pan ymosododd y Normaniaid ar Geredigion. Llosgwyd y castell i'r llawr gan fyddin Owain Gwynedd yn 1136 yn ystod ei gyrch i Geredigion yn dial am farwolaeth ei chwaer, Gwenllian. Mae olion y domen dal i'w gweld yng nghanol y pentref. Bron i naw can mlynedd yn ddiweddarach mae nifer o drigolion brodorol yr ardal yn dal i gyfeirio at y pentref fel 'Y Castell'.

Heddiw, mae Neuadd Goffa Caerwedros yn ganolfan prysur i weithgareddau cymdeithasol y pentref a'r ardal gyfagos. Ailadeiladwyd y neuadd yn 2013 ar ôl i'r neuadd wreiddiol (codwyd yn 1953) losgi'n ulw yn dilyn cael ei tharo â mellten ar Ddydd Calan 2007. Caewyd yr ysgol gynradd, Ysgol y Castell, yn 2010 pan agorwyd ysgol fro newydd yn Post Mawr - Ysgol Bro Siôn Cwilt.

Mae'r pentrefi bychain cyfagos yn cynnwys Llwyndafydd, Nanternis a Cross Inn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Filip Nikolic

Actor a chanwr o Ffrainc oedd **Filip Nikolic** (1 Medi 1974 – 16 Medi 2009), a oedd yn fwyaf adnabyddus fel prif aelod y grŵp bechgyn Ffrengig 2Be3.

## Ffilmiau
**Simon Sez* (2000)
**Fracassés* (2006)

## Teledu
**Pour être libre*
**Navarro*
**Brigade Navarro*

## Discograffi (gyda 2Be3)
**Partir un jour* (1997);
**2Be3* (1998);
**Bercy 98* (1999);
*''L'essentiel des 2Be3* (2001);
**Excuse my French'' (2001)

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl o Seine-Saint-Denis
Overijssel

Talaith yn nwyrain yr Iseldiroedd yw **Overijssel**. Caiff ei henw o Afon IJssel, sy'n ffurfio'r ffin rhwng Overijssel a thalaith Gelderland yn y de a'r de-orllewin. Yn y gogledd, mae Overijssel yn ffinio ar dalaith Drenthe, yn y dwyrain ar yr Almaen, yn y gorllewin ar dalaith Flevoland ac yn y gogledd-orllewin ar dalaith Fryslân. Prifddinas y dalaith yw Zwolle. Ymhlith dinasoedd eraill y dalaith mae Enschede.

bawd|canol|220px|Lleoliad talaith Overijssel yn yr Iseldiroedd

Roedd poblogaeth y dalaith yn 1,116,374 yn 2007.


Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Julien Doré

Canwr o Ffrainc yw **Julien Doré** (ganwyd 7 Gorffennaf 1982 yn Alès, Gard). Fe enillodd bumed tymor y gystadleuaeth teledu Nouvelle Star, a ddarlledwyd ar sianel deledu M6 Ffrainc.

Mae hefyd yn hen-hen-nai i Gustave Doré, darlunwr o'r 19g. Magwyd yn Lunel. Ar ôl cael ei "VAT llenyddol" yng ngholeg Louis Feuillade, mynychodd École des Beaux-Arts yn Nîmes am bum mlynedd.

Mae'n un o sefydlwyd y band "Dig up Elvis", a chwaraeodd ym mariau Nîmes. Ar y pryd cafodd ei dalu mewn cwrw. Yn 2006, creodd y brosiect "The Jean d'Ormesson disco suicide", "grŵp protean " gyda Guillaume de Molina, gan ail-recordio hen ganeuon pop a disco.

Mae mewn perthynas â Louise Bourgoin (cyflwynydd teledu ar sianel Canal+).

## Perfformiadau
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Cantorion Ffrangeg
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Gard
Gelderland

Talaith yn nwyrain yr Iseldiroedd yw **Gelderland**. Hi yw'r fwyaf o daleithiau'r Iseldiroedd o ran arwynebedd. Yn y gogledd-ddwyrain mae'n ffinio ar dalaith Overijssel, yn y dwyrain ar dalaith Nordrhein-Westfalen yn yr Almaen, yn y de ar Limburg a Noord-Brabant, yn y de-orllewin ar Zuid-Holland ac yn y gorllewin ar Utrecht. Yn y gogledd-orllewin mae'r Veluwemeer, gyda thalaith Flevoland yr ochr draw. Prifddinas y dalaith yw Arnhem.

Dinas fwyaf y dalaith yw Nijmegen ac yna Apeldoorn ac Arnhem. Llifa Afon Rhein a'i changhennau, y Waal a'r IJssel trwy'r dalaith, tra mae Afon Maas yn ffurfio'r ffin â Noord-Brabant.

Roedd poblogaeth y dalaith yn 2005 yn 1,970,865.


Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Le Châtelet-sur-Meuse

200px|bawd|Tarddle Afon Meuse

Cymuned yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc yw **Le Châtelet-sur-Meuse**. Gorwedd ar lwyfandir Langres yn *département* Haute-Marne, *région* Grand Est.

Mae Afon Meuse yn tarddu yma o ffynnon ym mhentref bychan Pouilly-en-Bassigny. Oddi yno mae'r afon yn llifo yn ei blaen trwy ogledd Ffrainc, Gwlad Belg a'r Iseldiroedd.

Categori:Cymunedau Haute-Marne
Afon Meuse

Afon yng ngorllewin Ewrop yw **Afon Meuse** (Iseldireg ac Almaeneg **Maas**). Mae'n tarddu yn Ffrainc, yna'n llifo trwy Wlad Belg a'r Iseldiroedd; mae'n 925&nbsp;km (575 milltir) o hyd.

Afon Meuse oedd ffin orllewinol yr Ymerodraeth Lân Rufeinig o ddechrau'r ymerodraeth yn y 9g hyd pan ddaeth Alsace a Lorraine yn rhan o Ffrainc trwy Gytundeb Westphalia yn 1648.

Tardda'r Meuse ym mhentref Pouilly-en-Bassigny ar lwyfandir Langres (Haute-Marne) yn Ffrainc, a llifa tua'r gogledd trwy départements Vosges, Meuse ac Ardennes, heibio Sedan a Charleville-Mézières i Wlad Belg. Ger Namur mae Afon Sambre yn ymuno â hi. Mae'n awr yn llifo tua'r dwyrain a heibio Liège cyn troi tua'r gogledd i ffurfio'r ffin rhwng Gwlad Belg a'r Iseldiroedd. Mae'n mynd heibio Maastricht a Venlo, yna'n troi tua'r gorllewin i gyrraedd y môr, gan rannu delta ag Afon Rhein.

Ceir cyfeiriad at yr afon fel ffin yr Almaen yn *Das Lied der Deutschen*, *Von der Maas bis an die Memel...*.

bawd|dim|220px|Afon Meuse (Afon Maas yn yr Iseldiroedd)
bawd|dim|300px

Meuse
Meuse
Meuse
Categori:Daearyddiaeth Grand Est
Categori:Ardennes
Categori:Haute-Marne
Categori:Meuse
Categori:Vosges
Cymuned (llywodraeth leol)

:*Mae hon yn erthygl ar yr uned llywodraeth leol. Gweler hefyd cymuned a Cymuned (gwahaniaethu).*

Uned o lywodraeth leol a geir, dan enwau amrywiol, mewn sawl gwlad yw **cymuned**. Mewn rhai gwledydd dyma'r uned leiaf o lywodraeth leol, ond nid yw cymuned o reidrwydd yn fychan o ran poblogaeth; gall grŵp o bentrefi neu dref fawr fod yn gymuned yn Ffrainc, er enghraifft.

## Cymunedau yn ôl gwlad
* Cymuned (Cymru)
**Rhestr o Gymunedau Cymru
* Cymuned (Ffrainc) (*commune*)
* Cymuned (Yr Eidal) 
* Cymunedau Gwlad yr Iâ
* Cymuned (Y Swistir) (*commune*)

## Gweler hefyd
* Cymuned
* Dinas
* Pentref
* Plwyf
* Tref


Categori:Llywodraeth leol
Categori:Rhaniadau gweinyddol yn ôl math
Choppy Warburton

Athletwr o Loegr a hyfforddwr seiclwyr adnabyddus oedd **James Edward Warburton** neu **Choppy Warburton** fel yr adnabyddwyd (13 Tachwedd 1845 – 18 Rhagfyr 1897). ymysg y chwaraewyr a hyfforddodd oedd y seiclwyr Jimmy Michael a'r brodyr Thomas ac Arthur Linton o Aberaman, Rhondda Cynon Taf, a dorodd nifer o recordiau. Mae llwyddiant Warburtons wedi cael ei gwestiynu, ac mae amau y defnyddiodd gyffuriau ar ei chwaraewyr. Cafodd Warburton ei wahardd am gyfnod yn dilyn achlust ei fod yn pwmpio'i athletwyr yn llawn cyffuriau. Disgrifwyd Arthur Linton gan The Anti Doping Forum yn Sydney 2004, fel y marwolaeth cyntaf athletwr oherwydd cyffuriau a'i adroddwyd, pan fu farw o ddos gormodol o strychnine yn 1886, er i ffynonellau adrodd yr achos i fod yn typhoid, mae'n debyg mai trio cuddio'r gwir yr oeddynt. Fe brynnodd Amgueddfa Genedlaethol Cymru un o'r posteri yn yr 1960au ond nid yw'n cael ei arddangos.

Ganwyd yn Coal Hey, oddiar Lower Deardengate, yn Haslingden, Swydd Gaerhirfryn, yn fab i James Warburton, a Harriet Birtwistle (gweddw, ei llysenw oedd Morris), yn hynaf o 12 o blant, dim ond 6 o'r plant a oroesodd. Er fod y tŷ lle'i ganwyd yn dal i sefyll ac mae plac glas arni, nid yw'n gofeb ar gyfer Warburton.

Dywedir iddo ennill ei lysenw *Choppy* gan ei dad, llongwr, a ymatebodd gyda 'choppy', prydbynnag y gofynnwyd iddo sut oedd y tywydd ar ei fordaith diwethaf,

## Llyfryddiaeth 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1842
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Athletwyr o Loegr
Categori:Hyfforddwyr o Loegr
Categori:Hyfforddwyr seiclo
Pennardd

Cwmwd canoloesol yng nghanolbarth Teyrnas Ceredigion oedd **Pennardd** (ceir y ffurf ansafonol **Penardd** hefyd weithiau). Gyda Mefenydd ac Anhuniog roedd yn un o dri chwmwd cantref Uwch Aeron.

Cwmwd gweddol fawr oedd Pennardd, yn gorwedd wrth lethrau Elenydd yn ne-ddwyrain Ceredigion. Fffiniai â chwmwd Mefenydd i'r gogledd, Cwmwd Deuddwr (darn) a chantref Buellt i'r dwyrain, yn ardal Rhwng Gwy a Hafren, cymydau Caeo a Mallaen yn Ystrad Tywi i'r de, a chymydau Mebwynion ac Anhuniog i'r gorllewin.

Mae Afon Aeron yn llifo trwy dde'r cwmwd. Roedd ei brif ganolfannau gweinyddol yn cynnwys Castell Ystrad Meurig ger Tregaron. Dyma un o'r ardaloedd pwysicaf yng Ngheredigion o ran sefydliadau crefyddol, gyda'r clas cynnar yn Llanddewi Brefi, a gysylltir â Dewi Sant ac a bertynai i Esgobaeth Tyddewi, a'r abaty Sistersiaidd yn Ystrad Fflur lle claddwyd Dafydd ap Gwilym, yn ôl traddodiad.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Teyrnas Ceredigion
*Uwch Aeron

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Llwyndafydd

Pentref bychan  yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, Cymru, yw **Llwyndafydd** (weithiau **Llwyn-dafydd**). Mae'n gorwedd rhai milltiroedd i'r de o dref fechan Ceinewydd ac yn rhan o gymuned Llandysiliogogo. Mae ar lan Afon Ffynnon Ddewi sy'n llifo i'r môr ger Cwmtydi, tua 2 filltir i'r gogledd-orllewin ar lan Bae Ceredigion.

Yn "Neuadd Llwyndafydd" y trigai yr uchelwr Dafydd ab Ieuan, a chredir i Harri Tudur ymweld ag ef ar ei daith i Frwydr Bosworth.

Credir mai yn Llwyndafydd y bu canolfan gynharaf cwmwd Caerwedros, er bod pentref Caerwedros, i'r gogledd o Lwyndafydd, yn dwyn enw'r hen gwmwd.

Mae'r pentrefi bychain cyfagos yn cynnwys Caerwedros a Nanternis. Saif hen domen mwnt a beili Castell Caer Wedros tua hanner kilometr i'r gogledd-ddwyrain o Lwyndafydd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Neuadd Llwyndafydd, Llwyndafydd, Ceredigion, Cymru - Wales 1.jpg|Neuadd Llwyndafydd
Roadsigns at Llwyndafydd, Ceredigion, Wales.jpg|Enw'r pentref ar arwydd
Thatched Cottage - geograph.org.uk - 50232.jpg|Bwthyn bach to gwellt

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Priordy Llanddewi Nant Hodni

Priordy Awstinaidd ger pentref Llanddewi Nant Hodni yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy, Cymru, yw **Priordy Llanddewi Nant Hodni**. Saif yng ngogledd-orllewin Sir Fynwy, 10 milltir i'r gogledd o'r Fenni ar ffordd fynydd sy'n arwain i Gapel-y-ffin a'r Gelli Gandryll, yn Nyffryn Ewias.

Cyn sefydlu'r priordy roedd y safle eisoes yn adnabyddus fel clas Cymreig Llanddewi Nant Hodni, yn ardal Ewias. Ymwelodd Gerallt Gymro â'r priordy newydd yn 1188 ac mae'n dweud mai dau feudwy Cymreig a sefydlodd yr hen glas. Roedd y feudwyfa yn eiddo i'r arglwydd Normanaidd William de Lacy, o deulu Lacy, arglwyddi Ewias Lacy. Yn 1118 sefydlodd ganondy i'r Canoniaid Awstinaidd yma, y cyntaf yng Nghymru.

Ad-feddiannwyd yr ardal gan y Cymry yn 1135, ac aeth rhai o'r canoniaid nad oeddynt yn Gymry i sefydlu canondy newydd, Llanthony Secunda, ger Caerloyw. Parhaodd teulu de Lacy i ariannu'r sefydliad gwreiddiol, ac adeiladwyd eglwys fawr i'r priordy yn 1217. Pan ddiddymwyd y mynachlogydd daeth clafdy'r priordy yn eglwys y plwyf; mae eglwys y priordy ei hun yn adfail.

250px|bawd|dim|Priordy Llanddewi Nant Hodni

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Categori:Crucornau
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Sefydliadau'r 12fed ganrif
Llanddewi Nant Hodni
Nanternis

Pentref bychan  yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, yw **Nanternis**. Gorwedd Nanternis ar lethrau Cwm Soden tua dwy filltir i'r de o dref fechan Ceinewydd. Mae Afon Soden a red drwy'r pentref yn llifo i'r môr i'r gogledd o Gwmtydu tua milltir i'r gogledd-orllewin ar lan Bae Ceredigion.

Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o gwmwd Caerwedros. Heddiw mae'n rhan o gymuned a ward Llandysiliogogo. Ceir yno nifer o anheddau, ffermydd a chapel lle mae Eglwys Annibynnol Nanternis (1867-) yn parhau i addoli ers dros 150 o flynyddoedd. Codwyd festri'r capel yn 1925. Mae'n parhau i gael defnydd crefyddol a chymdeithasol gan drigolion yr ardal. Mae Capel Neuadd (MC) sydd gerllaw i gyfeiriad Llwyndafydd wedi ei ddatgorffori.

Mae'r pentrefi bychain cyfagos yn cynnwys Caerwedros, Llwyndafydd a Cross Inn.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Cross Inn, de Ceredigion

:*Erthygl am le yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Cross Inn (gwahaniaethu).*

Pentref bychan yn ne Ceredigion yw **Cross Inn**. Mae'n gorwedd ar yr A486 tuag un filltir a hanner i'r de-ddwyrain o dref fechan Ceinewydd. Mae ar lan ffrwd fechan, un o ledneintiau Afon Soden, sy'n llifo i'r môr i'r gogledd o Gwmtydi, tua dwy filltir i'r gorllewin ar lan Bae Ceredigion.

Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o gwmwd Caerwedros.

Mae'r pentrefi bychain cyfagos yn cynnwys Caerwedros, Llwyndafydd a Nanternis i'r gorllewin, Synod Inn i'r de, a Llanarth i'r gogledd-ddwyrain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llanllwchaearn, Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Groningen

Gallai **Groningen** gyfeirio at:

* Talaith Groningen, un o daleithiau yr Iseldiroedd
* Dinas Groningen, prifddinas y dalaith
Plwmp

Pentref bychan  yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, Cymru, yw **Plwmp**. Mae'n gorwedd ar yr A487 rhwng Aberaeron ac Aberteifi, tua thair milltir i'r de-orllewin o bentref Synod Inn, ac yn rhan o gymuned Llandysiliogogo.

Mae'r pentref yn gorwedd ar groesffordd wledig sy'n ei gysylltu ag Aberteifi, Aberaeron, Llwyndafydd a Ffostrasol.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Capel Cynon

Pentref bychan yn ne Ceredigion yw **Capel Cynon**. Mae'n gorwedd ar yr A486 rhwng Synod Inn a Ffostrasol, 8 filltir i'r de o'r Ceinewydd yng nghymuned Llandysiliogogo. Tardda Afon Cerdin yn y bryniau ger Capel Cynon.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Hanes
Enwir y pentref ar ôl yr hen eglwys (capel) a gysegrir i Sant Cynon.

Dyma fro'r bardd Sarnicol. Roedd y pentref yn enwog yn y gorffennol am ei ddwy ffair flynyddol. Cynhelid y naill ar ddydd Iau y Dyrchafael a'r llall ar Ŵyl Cynon (Hydref 11). Mae gan Sarnicol ddisgrifiad cofiadwy o'r ail ffair. Tyrrai pobl iddi "o bedwar ban byd", o Geinewydd, Llandysul, Llanarth, Talgarreg, Pant-defaid, Tre-groes, a lleoedd eraill yn y cylch.

## Cyfeiriadau
Categori:Troedyraur
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Ffostrasol

Pentref bychan yn ne Ceredigion yw **Ffostrasol** (). Mae'n gorwedd ar yr A486 rhwng Synod Inn a Llandysul, ac mae'n ffurfio rhan o blwyf Llangynllo ac ardal Cyngor Cymuned Troed-yr-Aur.

Mae'r pentref yn gorwedd ar groesffordd wledig sy'n ei gysylltu â phentref Plwmp i'r gogledd, Synod Inn i'r gogledd-ddwyrain, Castell Newydd Emlyn i'r de-orllewin, a Llandysul i'r de-ddwyrain.

Y pentrefi agosaf yw Capel Cynon, tua 2 filltir i'r gogledd ar yr A486 a Bwlchygroes, tua hanner milltir i'r de. Am flynyddoedd lawer dyma gartref Gŵyl Werin y Cnapan a oed yn un o wyliau gwerin cyntaf a mwyaf llwyddiannus Cymru.

Mae gan y pentref Glwb Pêl Droed sydd yn chwarae ar gae Troedyrhiw yng Nghyngrair Ceredigion ac mae gan Ffostrasol hefyd dîm *Talwrn y Beirdd*.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Troedyraur
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Ffordd yr A486

Ffordd yng ngogledd Sir Gaerfyrddin a de Ceredigion yw'r **A486**. Mae'n rhedeg ar echel de-gogledd rhwng cyffordd ar yr A484 ger Llandysul i dref Ceinewydd ar arfordir Bae Ceredigion.

## Lleoedd ar y ffordd
Wedi'u rhestru o'r de i'r gogledd.

*Pentre-cwrt
*Pont-tyweli
*Llandysul
*Horeb - cyffordd ar yr A475
*Croes-lan
*Ffostrasol
*Capel Cynon
*Wstrws
*Synod Inn - cyffordd ar yr A487
*Cross Inn
*Ceinewydd

Categori:Cludiant yng Ngheredigion
Categori:Cludiant yn Sir Gaerfyrddin
A486
Afon Waal

bawd|220px|Afon Waal

Afon yn yr Iseldiroedd ac un o ganghennau Afon Rhein yw **Afon Waal**. Y Waal yw'r gangen fwyaf o'r Rhein, sy'n ymrannu ger pentref Pannerden i greu Camlas Pannerden a'r  Waal. Ger Westervoort mae Camlas Pannerden yn ymrannu i'r IJssel a'r Nederrijn.

Arferai'r Waal ymuno ag Afon Maas ger Woudrichem, ond mae ei chwrs yn awr wedi ei newid i gadw'r ddwy afon ar wahân yma, ac mae dŵr y Waal yn cyrraedd y môr ar hyd nifer o afonydd, y  Noord, y Nieuwe Maas a'r Nieuwe Waterweg. Cysylltir y Waal ag Amsterdam a'r Nederrijn gan Gamlas Amsterdam-Rhein a chyda'r  Maas gan Gamlas Maas-Waal ger Nijmegen a Chamlas Sint Andries.

Waal
Waal

Gallai **Waal** gyfeirio at:

## Afon
*Afon Waal, afon yn yr Iseldiroedd

## Lleoedd
* Waal, Bafaria, tref yn yr Almaen
* Waal (Zuid-Holland), pentref yn nhalaith Zuid-Holland yn yr Iseldiroedd
Horeb

Gallai **Horeb** gyfeirio at un o sawl lle:

Yn y Beibl:
*Horeb, mynydd yn y Dwyrain Canol (lleoliad ansicr)

Pentrefi yng Nghymru:
*Horeb (Ceredigion)
*Horeb (Sir Gaerfyrddin)
*Horeb (Sir y Fflint)

Yn ogystal mae Horeb yn enw ar sawl capel yng Nghymru.
Horeb, Ceredigion

:*Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Horeb (gwahaniaethu).*
Pentref bychan yn ne Ceredigion yw **Horeb**. Mae'n gorwedd ger groesffordd yr A486 a'r A475, tua 2 filltir i'r gogledd o Llandysul.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llandysul
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Horeb, Sir Gaerfyrddin

:*Erthygl am y pentref yn Sir Gaerfyrddin yw hon. Gweler hefyd Horeb (gwahaniaethu).*
Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw **Horeb**. Mae'n gorwedd yn ne'r sir honno, ar lan Afon Lliedi tua tair milltir i'r gogledd o dref Llanelli.

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Cynon

:''Erthygl am y sant yw hon. Am yr arwr o'r Hen Ogledd gweler Cynon fab Clydno Eiddin.''

Sant o Gymro oedd **Cynon** (fl. 6g). Yn ôl un ffynhonnell roedd yn un o feibion Brychan, sefydlydd traddodiadol Brycheiniog.

## Traddodiadau
Ceir peth cymysgedd yn y traddodiadau amdano ac mae'n bosibl iddo gael ei gymysgu weithiau â Cynon, mab Clydno Eiddin o'r Hen Ogledd. Ceir cyfeiriadau hefyd at un Cynon Fanaw neu Cynon o Fanaw, a ymsefydlodd ar Ynys Manaw. Ond gan fod y sant hwnnw yn rhannu'r un wylmabsant (9 Tachwedd), ac yn fab i Frychan, mae'n debygol mai'r un gŵr ydyw.

Cysylltir Cynon â sawl lle yng ngorllewin a de Cymru. Dywedir ei fod wedi astudio yn Llancarfan a Llanilltud Fawr dan y sant Cadfan; yn ôl un traddodiad daeth o Lydaw gyda Chadfan i sefydlu clas ar Ynys Enlli. Ceir eglwysi sy'n gysegredig iddo yn Nhregynon (Maldwyn) a Chapel Cynon (Ceredigion). Ger Llanbister ym Maesyfed roedd Croes Cynon (enw plasdy bellach) a Chraig Cynon wrth ffrwd o'r enw Nant Cynon.

## Cyfeiriadau
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl o Frycheiniog
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Ffwrnais, Ceredigion

:''Am yr ardal yn Llanelli o'r un enw, gweler Ffwrnais, Llanelli.*

Pentref bychan yng nghymuned Ysgubor-y-coed, Ceredigion, Cymru, yw **Ffwrnais** () (Saesneg: *Furnace''). Saif yng ngogledd y sir, ar lan ddwyreiniol Afon Dyfi, tua milltir a hanner o'r afon ei hun, ar briffordd yr A487 rhwng Machynlleth ac Aberystwyth, ger Eglwys Fach. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .
bawd|chwith|Rhaeadr Ffwrnais

Dal y pentref ei enw o'r ffwrnais a sefydlwyd yno ganol y 18g. Mae Ffwrnais Dyfi yn ffwrnais haearn yn cael ei danio gan olosg. Detholwyd safle ger rhaeadr ar afon Einion, ffrwd fynyddig sy'n un o ledneintiau afon Dyfi, i fanteisio ar y cyflenwad o olosg a oedd ar gael o'r coedwigoedd lleol ar lethrau isaf bryniau Pumlumon. Byddai'r mwyn haearn yn cael chludo yno gan longau arfordirol o Cumbria ac i fyny afon Dyfi. Gwelir yr hen felin ddŵr yno o hyd yn y pentref.

Adeiladwyd y ffwrnais tua'r flwyddyn 1755, ond dim ond am tua hanner canrif y cafodd ei ddefnyddio. Rhoddwyd y gorau i'r gwaith yn 1810. Mae'r ffwrnais yn atyniad twristaidd dan ofal Cadw bellach.

Mae'r olwyn ddŵr yn atyniad twristaidd boblogaidd i bobl sy'n ymweld â'r ardal.

## Oriel

Y Felin yn Ffwrnais.JPG|Olwyn ddŵr Ffwrnais Dyfi
Eglwys Ynys-hir Machynlleth.JPG|Eglwys San Mihangel, Ynys-hir ger Machynlleth. Llanfihangel Capel Edwin.
Ffwrnais Eglwys Ynys-hir Machynlleth Porth.JPG|Porth yr eglwys

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Hanes economaidd Cymru
Categori:Ysgubor-y-coed
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Diwylliant yr Iseldiroedd

(1466 - 1536).]]

Daeth yr Iseldiroedd yn enwog trwy'r byd am ei harlunwyr. Yn y 17g, yng nghyfnod Gweriniaeth yr Iseldiroedd, roedd arlunwyr megis Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Jan Steen, Jacob van Ruysdael ac eraill. Dilynwyd hwy yn y 19eg a'r 20g gan Vincent van Gogh a Piet Mondriaan, Willem de Kooning a'r arlunydd graffig M. C. Escher.

Ymhlith athronwyr enwog yr Iseldiroedd mae Erasmus o Rotterdam a Spinoza, ac yn yr Iseldiroedd y gwnaeth René Descartes ei waith pwysicaf. Mae gwyddonwyr o'r Iseldiroedd yn cynnwys Christiaan Huygens (1629-1695), darganfyddwr Titan, un o leuadau Sadwrn, a dyfeisiwr y cloc pendil, ac Antonie van Leeuwenhoek, y cyntaf i ddisgrifio organebau un gell gyda meicroscop.

Ymhlith awduron pwysicaf yr Iseldiroedd mae Joost van den Vondel a P.C. Hooft o'r 17g, Multatuli yn y 19g ac yn yr 20g awduron fel Harry Mulisch, Jan Wolkers, Simon Vestdijk, Cees Nooteboom, Gerard (van het) Reve a Willem Frederik Hermans. Cyfieithwyd dyddiadur Anne Frank i lawer o ieithoedd.
Beryl Cook

Arlunydd o Loegr oedd **Beryl Cook** (10 Medi 1926 – 28 Mai 2008).

## Gweithiau
**Hangover* (1962)
**Bowling Ladies*
**Ladies of the Watchtower* (1973)
**The Lockyer Tavern* (1974)
**The Queen Dancin* (1977)
**Togetherness* (1978)
**Coney Island* (1985)
**The Royal Couple* (2002)
**Tea in the Garden* (2003)

Categori:Arlunwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Daearyddiaeth yr Iseldiroedd

bawd|250 px|Rhan gymharol fychan o'r Iseldiroedd sy'n uwch na lefel y môr

Nodweddion pwysicaf **daearyddiaeth yr Iseldiroedd** yw fod y tir yn isel a dwysder y boblogaeth yn uchel. Mae tua 40% o'r wlad, yn cynnwys rhan helaeth o ardaloedd poblog y gorllewin, yn is na lefel y môr. Ffurfir de-orllewin y wlad gan ddelta anferth sydd wedi ei greu gan dair afon fawr, Afon Rhein, Afon Waal ac Afon Schelde. Yn fuan wedi croesi'r ffin rhwng yr Almaen a'r Iseldiroedd, mae Afon Rhein yn ymrannu yn dair cangen fawr. Llifa dwy o'r rhain, Afon Waal a'r Nederrijn, tua'r gorllewin, tra mae'r drydedd, Afon IJssel yn llifo tua'r gogledd i ymuno a'r IJsselmeer.

Y man uchaf yn yr Iseldiroedd yw bryn y Vaalserberg, sydd 322.7 medr uwch lefel y môr. Y pwynt isaf yw man yng nghymuned Nieuwerkerk aan den IJssel yn nhalaith Zuid-Holland sydd 6.76 medr islaw lefel y môr.

## Dinasoedd 
Dinasoedd mwyaf poblog yr Iseldiroedd yw:

1 Amsterdam (Noord-Holland) 744,740 
2 Rotterdam (Zuid-Holland) 581,615 
3 Den Haag ('s-Gravenhage) (Zuid-Holland) 474,245 
4 Utrecht (Utrecht) 290,529 
5 Eindhoven (Noord Brabant) 209,601 
6 Tilburg (Noord Brabant) 200,975 
7 Almere (Flevoland) 181,990 
8 Groningen (Groningen) 180,824 
9 Breda (Noord Brabant) 170,451 
10 Nijmegen (Gelderland) 160,732 
11 Apeldoorn (Gelderland) 155,328 
12 Enschede (Overijssel) 154,311 
13 Haarlem (Noord-Holland) 147,179 
14 Arnhem (Gelderland) 142,638 
15 Zaanstad (Noord-Holland) 141,829 
16 Amersfoort (Utrecht) 139,914 inh. 
17 Haarlemmermeer (Noord-Holland) 139,396 
18 's-Hertogenbosch (Noord Brabant) 135,787 
19 Zoetermeer (Zuid-Holland) 118,534 
20 Dordrecht (Zuid-Holland) 118,443

Mae nifer o'r dinasoedd yng ngorllewin a gogledd canolbarth y wlad yn ffurfio cytref fawr a elwir y Randstad ('Dinas yr Ymyl' yr yr Iseldireg). Mae'n cynnwys pedair dinas fwya'r Iseldiroedd, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag ac Utrecht a'r ardaloedd a'r mân drefi o'u cwmpas, fel Almere, Delft, Dordrecht, Gouda, Haarlem, Hilversum, Leiden a Zoetermeer. Mae dinasoedd y Randstad yn llunio hanner gylch neu gilgant, ac mae'r enw yn tarddu o'r siâp hwnnw.
IJssel

Gallai **IJssel** gyfeirio at:

* Yr IJsselmeer, llyn yn yr Iseldiroedd, rhan o'r hen Zuiderzee.
* Afon IJssel, un o ganghennau Afon Rhein sy'n llifo i mewn i'r IJsselmeer
Cysylltiadau rhyngwladol Pacistan

Ail wlad Fwslemaidd fwyaf y byd yn nhermau poblogaeth yw Pacistan. Mae'n aelod o'r Cenhedloedd Unedig a'r Gymanwlad, ac yn bŵer niwclear.

## Cysylltiadau yn ôl gwlad neu ranbarth
### Gweriniaeth Pobl Tsieina
### Y Deyrnas Unedig
Cysylltiadau agos a chyfeillgar sydd rhwng y Deyrnas Unedig a Pacistan; o 1858 i 1947 roedd Pacistan yn rhan o'r Raj Brydeinig ac ers Rhaniad India mae cysylltiadau gwleidyddol, diwylliannol ac economaidd rhwng y ddwy wlad wedi ffynnu. Yn ogystal â chysylltiadau dwyochrog, mae perthynas y ddwy wlad wedi'i chryfhau gan gysylltiadau trwy'r Gymanwlad a'r Undeb Ewropeaidd.

### India
### Yr Unol Daleithiau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gweinyddiaeth Materion Tramor


Pacistan
Pacistan
Categori:Gwleidyddiaeth Pacistan
Limburg (Yr Iseldiroedd)

Talaith yn ne-ddwyrain yr Iseldiroedd yw **Limburg**. Roedd y boblogaeth yn 2005 yn 1,135,962. Prifddinas y dalaith yw Maastricht. Ymhlith y dinasoedd eraill mae Roermond a Venlo. Ffurfia Afon Maas y ffin rhwng Limburg a Gwlad Belg yn y gorllewin, tra mae'n ffinio ar yr Almaen yn y dwyrain. Yn y gogledd, mae'n ffinio ar daleithiau Gelderland ac yn y gogledd-orllewin ar dalaith Noord Brabant.

bawd|canol|250px|Lleoliad talaith Limburg yn yr Iseldiroedd

Mae gan y dalaith ei iaith ei hun, Limburgs, sy'n cael ei chydnabod fel iaith ranbarthol swyddogol. Ar un adeg roedd y diwydiant glo yn bwysig iawn yma; yn ddiweddarch daeth y dalaith yn adnabyddus am fragu cwrw. Mae tua tri chwarter y trigolion yn Gatholigion.


Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Song of the South

Ffilm Disney sy'n cymysgu actorion dynol gyda chymeriadau animeiddiedig yw ***Song of the South*** (1946).

## Caneuon
* "Song of the South"
* "Zip-a-Dee-Doo-Dah"
* "Uncle Remus Said"
* "Everybody's Got a Laughing Place"
* "How Do You Do?"
* "Sooner or Later"
* "Who Wants to Live Like That?"
* "Let the Rain Pour Down"
* "All I Want"

## Cymeriadau animeiddiedig
* ''Br'er Rabbit*
* *Br'er Fox*
* *Br'er Bear''

## Gweler hefyd
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1946
Categori:Ffilmiau Disney
Limburg

Gallai **Limburg** gyfeirio at:

* Limburg (Yr Iseldiroedd), talaith o'r Iseldiroedd
* Limburg (Gwlad Belg), talaith o Wlad Belg, rhan o Fflandrys
* Limburg an der Lahn, dinas yn yr Almaen
Trosedd yng Nghymru

Cyfraith Lloegr yw  cyfundrefn gyfreithiol Cymru (gweler Cymru a Lloegr), ac fe gwasanaethir Cymru gan bedwar heddlu rhanbarthol: Heddlu Dyfed-Powys, Heddlu Gwent, Heddlu Gogledd Cymru, a Heddlu De Cymru.

Mae'r tabl isod yn dangos ystadegau ar gyfer y troseddau a gofnodwyd yn ardaloedd heddlu Cymru, Cymru i gyd, a Chymru a Lloegr o 2003 i 2007:

Mae lefelau pryder am drosedd yng Nghymru yn debyg i lefelau pryder dros Gymru a Lloegr. Yn 2006/07, dywedodd 11% o ymatebwyr i'r Arolwg Troseddau Prydeinig (BCS) yng Nghymru eu bod yn hynod o bryderus am fyrgleriaeth (i gymharu â 13% dros Gymru a Lloegr); dywedodd 13% eu bod yn hynod o bryderus am droseddau ceir, sef rhywun yn dwyn car neu rhywun yn dwyn pethau o gar (yr un ganran â Chymru a Lloegr); ac roedd gan 12% bryder uchel am droseddau treisgar, yn cynnwys mygio, trais rhywiol, ymosodiad corfforol gan ddieithryn ac ymosodiad oherwydd hil (llai na'r ffigur o 17% ar gyfer Cymru a Lloegr i gyd).

Darganfu y BCS bod gan 48% o bobl yng Nghymru hyder yn eu heddlu lleol (llai na'r cyfartaledd o 51% ar gyfer Cymru a Lloegr), a theimlai 41% o ymatebwyr bod y system cyfiawnder troseddol yn effeithiol wrth ddwyn drwgweithredwyr i gyfrif (yr un ffigur â Chymru a Lloegr). Teimlai 17% o ymatebwyr yng Nghymru bod lefel uchel amlwg o ymddygiad gwrth-gymdeithasol (i gymharu â 18% dros Gymru a Lloegr), a theimlai 31% bod lefel uchel amlwg o ddefnyddio neu ddelio â chyffuriau yn eu hardal (i gymharu â 28% ar gyfer Cymru a Lloegr i gyd).

## Cyfeiriadau

Categori:Cyfraith Cymru
Categori:Cymdeithas Cymru
Cymru
Cymru
Noord-Brabant

Talaith yn ne yr Iseldiroedd yw **Noord-Brabant** ("Gogledd Brabant"). Prifddinas y dalaith yw 's-Hertogenbosch.

bawd|canol|250px|Lleoliad talaith Noord-Brabant yn yr Iseldiroedd

Yn y gogledd mae Noord-Brabant yn ffinio ar daleithiau Zuid-Holland a Gelderland, yn y gorllewin ar Zeeland, yn y dwyrain ar Limburg, ac yn y de ar ddwy o daleithiau Gwlad Belg, Antwerpen a Limburg. Mae'n un o daleithiau mwyaf yr Iseldiroedd o ran arwynebedd; dim ond Gelderland sy'n fwy. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 2,415,945.

Dinasoedd mwyaf y dalaith yw Eindhoven, Tilburg, Breda a 's-Hertogenbosch.


Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Utrecht (talaith)

Talaith yng nghanolbarth yr Iseldiroedd yw **Utrecht**. O ran arwynebedd, hi yw'r leiaf o daleithiau'r Iseldiroedd, gydag arwynebedd o 1449&nbsp;km². Mae dwysder y boblogaeth yn uchel, gya rhan o'r gytref a elwir y Randstad yn dalaith, ac roedd poblogaeth y dalaith yn 2005 yn 1.17 miliwn.

bawd|canol|250px|Lleoliad talaith Utrecht yn yr Iseldiroedd

Prifddinas y dalaith yw Utrecht. Dinasoedd mawr eraill y dalaith yw Amersfoort a Veenendaal.

Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Zeeland

Talaith yn ne-orllewin yr Iseldiroedd yw **Zeeland** neu **Seland**. Ffurfir y dalaith o sawl penrhyn, oedd gynt yn ynysoedd, yn y delta a ffurfir gan ganghennau Afon Rhein ac afonydd Maas a Schelde. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 380,186. Prifddinas y dalaith yw Middelburg, tra mae Vlissingen a Terneuzen yn borthladdoedd pwysig.

bawd|canol|250px|Lleoliad talaith Zeeland yn yr Iseldiroedd

Mae rhan o'r diriogaeth yn is na lefel y môr, a dioddefodd y dalaith lifogydd difrifol yn 1953. Erbyn hyn, mae twristiaeth yn ddiwydiant pwysig yma. Enwyd Seland Newydd ar ôl Zeeland.

## Gweler hefyd 
* Caradog Freichfras

## Cyfeiriadau 

Categori:Taleithiau'r Iseldiroedd
Utrecht

Gallai **Utrecht** gyfeirio at:

* Talaith Utrecht, un o daleithiau'r Iseldiroedd
* Dinas Utrecht, prifddinas talaith Utrecht