open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baner Wsbecistan

[bawd|dde|250px|[Delwedd:FIAV 111000.svg|20px Baner Wsbecistan]]
Cafodd **baner Wzbecistan** ei chomisiynu'n swyddogol ar 18 Tachwedd 1991. Mae'r faner yn dangos tri llwybr llorweddol o'r brig i'r gwaelod mewn glas, gwyn a gwyrdd, gydag ymylon coch rhyngddynt a lleuad cilgant a deuddeg seren yn y gornel uchaf ger y mast. Mae Wsbecistan yn gyn-weriniaeth fu'n rhan o'r Undeb Sofietaidd, gyda'i iaith yn perthyn i teulu ieithyddol Twrcaidd yng nghanolbarth Asia.

## Symbolaeth
bawd|200px|Baner Arlywydd Wsbecistan
Mae gan liwiau a symbolau'r faner ystyron diwylliannol, gwleidyddol a rhanbarthol. 
: Gwyn - heddwch a phurdeb
: Glas - dŵr a'r aer. Mae'r glas hefyd yn cyfeirio at y brenin Timor a reolodd dros Wsbecistan cyfoes yn y 14eg ganrif. 
: Gwyrdd - natur a ffrwythlondeb, ond gall hefyd fod yn gynrychiolaeth o Islam. 
: Ymylon Coch - bywiogrwydd yr Wsbeciaid. 
: Lleuad cilgant yn y gornel yn cofio aileni Uzbekistan fel gwlad annibynnol. Mae hefyd yn awgrymu bod y grefydd Islamaidd sy'n cynrychioli 88% o'r boblogaeth.
: 12 Seren - misoedd y calendr Islamaidd yn ogystal â'r Sidydd. Derbyniwyd mwy na 200 o geisiadau a lluniwyd comisiwn i werthuso'r cynigion. Derbyniwyd y cynllun buddugol ar 18 Tachwedd 1991  Wsbecistan oedd y weriniaeth gyntaf o'r gweriniaethau annibynnol newydd yng Nghanolbarth Asia i ddewis baner newydd.

Gellir gweld adlais o hen faner Sofietaidd Wsbecistan yn y dyluniad o faner gyda tair haen iddi a hefyd ffin denau naill ochr i'r haen neu fand canol.

Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1925-1927).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan (SSR yw'r talfyriad Saesneg) 1925 - 1926
Flag of Uzbek SSR (1926-1931).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1926 - 1931
Flag of Uzbek SSR (1931-1935).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1931 - 1935
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1935-1937).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1935 - 1937
Flag of Uzbek SSR (1937-1941).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1937 - 1941
Flag of Uzbek SSR (1941-1953).svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1941 - 1952
Flag of the Uzbek SSR.svg| 23px| Baner GSS Wsbecistan, 1952 - 1991
Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1952–1991, reverse).svg| 23px| 23px| Baner GSS Wsbecistan (gwrthol), 1952 - 1991

## Dolenni
* Flags of the World – Wsbecistan

## Cyfeiriadau
Categori:Wsbecistan
Wsbecistan
Côr Cymru

Cystadleuaeth deledu Gymraeg yw ***Côr Cymru*** sy'n chwilio am y côr gorau yng Nghymru, sy'n cael ei ddarlledu bob dwy flynedd ar S4C.

Yn y sioe gwelir corau yn cystadlu yn erbyn ei gilydd mewn rowndiau cynderfynol mewn pum categori gwahanol (corau merched, meibion, cymysg, ieuenctid (16-25 oed), a phlant).  Mae enillwyr pob categori yn cystadlu ar gyfer y teitl “Côr Cymru” mewn rownd derfynol fyw.

Yng Ngorffennaf 2025 cyhoeddodd S4C fod y gystadleuaeth am ddod i ben ar ôl 20 mlynedd. Dywedodd prif weithredwr y cwmni cynhyrchu, Rondo, eu bod "yn falch eithriadol o Côr Cymru a'r hyn y mae wedi ei gyflawni" ond fod y penderfyniad yn un siomedig.

## Enillwyr 
Enillwyr y wobr hyd yma yw: 

; Gwobr yr arweinydd gorau 
:
: 2007 - Mari Pritchard: Côr Ieuenctid Môn 
: 2009 - Sioned James: Côrdydd, Caerdydd 
: 2011 - Islwyn Evans, Cywair 
: 2013 - Aled Phillips, Côr Meibion Rhosllannerchrugog (dynion) 
: 2015 - Janet Jones, Parti Llwchwr 
: 2017 - Eilir Owen Griffiths, CF1 
: 2019 - Mari Pritchard, Côr Ieuenctid Môn

; Gwobr dewis y gwylwyr 
:
: 2011 - Cantata, Llanelli (merched) 
: 2013 - Côr y Cym (ieuenctid) 
: 2015 - Parti Llwchwr (merched) 
: 2017 - Côr Ieuenctid Môn (ieuenctid) 
: 2019 - Côr Sioe Môn

; Côr Cymru Cynradd (ar gyfer corau ysgolion cynradd) 
: 2015 - Ysgol Iolo Morganwg 
: 2017 - Ysgol Pen Barras 
: 2019 - Ysgol Teilo Sant

## Côr y Flwyddyn Eurovision 
Cyhoeddodd S4C ar 5 Ebrill 2017 y byddai enillydd Côr Cymru 2017 yn cynrychioli Cymru yng Nghôr y Flwyddyn Eurovision 2017.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2003
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2000au
Broc môr

de|bawd|300px|Traeth wedi'i orchuddio â broc môr.
Pren sydd wedi'i olchi ar lan neu draeth yw **broc môr** neu **drec môr** o ganlyniad i wyntoedd, llanw neu donnau. Gall hefyd gael ei olchi ar lan llyn neu afon, ac mae weithiau'n cael ei alw'n **broc dŵr**.

Gall broc môr gael ei ystyried yn drafferthus mewn rhai ardaloedd ar lan dŵr, ond mae'n rhoi cysgod a bwyd i adar, pysgod a rhywogaethau dyfrol eraill wrth iddo arnofio ar wyneb y dŵr. Mae griblau, llyngyr a bacteria yn pydru'r pren ac yn raddol ei droi'n faetholion sy'n cael eu hailgyflwyno i'r we fwyd. Weithiau, mae'r coed sydd wedi pydru'n rhannol yn dod i'r lan, lle mae hefyd yn rhoi cysgod i adar, planhigion a rhywogaethau eraill. Gall broc môr droi'n sylfaen i dwyni tywod.

Gweddillion coed, rhai cyfan neu rhannau ohonynt, sydd wedi'u golchi i mewn i'r môr gan lifogydd, gwyntoedd uchel neu ddigwyddiadau naturiol eraill, neu o ganlyniad i dorri coed yw'r rhan fwyaf o froc môr.  Mae broc môr hefyd yn gallu bod yn goed defnydd, sef olion gwrthrychau pren o waith dyn. Mae rhain yn cynnwys adeiladau a'u dodrefn a olchwyd i'r môr yn ystod stormydd, gwrthrychau pren a daflwyd i'r dŵr o'r lan, paciau a ollyngwyd neu gargo coll o longau, ac gweddillion llongau pren a chychod sydd wedi'u dryllio. Gall erydiad a symudiad y tonnau ei gwneud yn anodd neu'n amhosibl i wybod tarddiad darn penodol o froc môr.

Gellir defnyddio broc môr fel rhan o ddodrefn addurnol neu ffurfiau eraill o gelf, ac mae'n boblogaidd fel addurn i'w osod mewn tanc pysgod.

Categori:Pren
Pŵl tafarn

bawd

Mae **pŵl tafarn** yn gêm ciw, tebyg i snwcer sydd wedi ei selio ar y gêm Americanaidd pŵl wyth bêl sy'n cael ei chware'n broffesiynol. Mae'n cael ei chware ar fwrdd hirsgwar gyda chwe phoced (un ym mhob cornel ac un ar ganol y ddau ymyl hiraf).

Mae pŵl tafarn yn addasiad o'r gêm Americanaidd bŵl wyth bêl sy'n cael ei chwarae gyda ffyn ciw ac un ar bymtheg o beli: pêl ciw, a phymtheg o beli gwrthrych sy'n cynnwys saith pêl streipïog, saith pêl lliw solet a'r bêl rhif 8 du. Ar ôl i'r peli gael eu gwasgaru gan ergyd cychwynnol, bydd y chwaraewyr yn ymgiprys i ddanfon naill ai grŵp o beli solet neu grŵp o beli streipiau unwaith y bydd pêl o grŵp penodol yn cael ei phocedi'n gyfreithiol. Nod y gêm yn y pen draw yw pocedi'r bêl 8 du mewn poced a elwir yn gyfreithiol, wedi i bob un o'r peli o grŵp neilltuedig y chwaraewr gael eu clirio o'r bwrdd.

Mae'r gêm dafarn yn cael ei chware ar fwrdd 4.5 x 7 troedfedd. Yn gêm y dafarn mae'r peli streipïog a solet  yn cael ei ffeirio am beli coch a melyn weithiau. Mae peli pŵl dafarn  yn ddwy fodfedd o ddiamedr gyda'r bêl ciw naill ai'r un maint neu ychydig yn llai ar un fodfedd a 7/8, sydd ychydig yn llai na pheli'r gêm broffesiynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau'r dafarn
Hanes Swydd Gaerloyw

bawd|Map o Swydd Gaerloyw yng nghanol yr 17g.
Pan gyrhaeddodd y Rhufeiniaid yr ardal a elwir heddiw Swydd Gaerloyw, Lloegr, roedd y Brythoniaid wedi hen ymsefydlu yno ers Oes yr Efydd. Yn y cyfnod ôl-Rufeinig, parhaodd Caerloyw a Cirencester yn drefi pwysig. Nid yw union ddaearyddiaeth wleidyddol y 5g a'r 6g yn sicr, ond roedd y deyrnas Erging yn ne-ddwyrain Cymru yn cynnwys Fforest y Ddena a leolir heddiw yng ngorllewin y sir.

Daeth yr ardal dan ddylanwad y Sacsoniaid yn niwedd y 6g. Gorchfygwyd Dyffryn Hafren yn sgil buddugoliaeth y Sacsoniaid ym Mrwydr Dyrham (577), a chipiwyd Cirencester, Caerloyw, a Chaerfaddon ganddynt. Meddiannwyd yr ardal gan lwyth y Hwicce, a daethant yn diriogaeth ddibynnol ar deyrnas Mersia yn y 7g. Ni ddaeth dan dra-arglwyddiaeth Wessex nes y 9g, a ni chafwyd fawr o ddylanwad ar yr ardal gan y Daniaid.

Mae'n debyg i Swydd Gaerloyw ymddangos fel sir yn y 10g, a chyfeirir ati'n gyntaf yng Nghronicl yr Eingl-Sacsoniaid (1016). Cyfunwyd Swydd Winchcombe â Swydd Gaerloyw yn niwedd yr 11g, ac ehangodd i'r dwyrain i gynnwys Fforest y Ddena, sef y tir rhwng Afon Hafren ac Afon Gwy. Tan 1373, roedd Bryste yn rhan o Swydd Gaerloyw. Ymleddid nifer o frwydrau yn Swydd Gaerloyw drwy gydol yr Oesoedd Canol.

O ganol y 14g hyd at ddiwedd y 18g, ffynnodd ardal y Cotswolds ar sail ei ffermydd defaid a'i diwydiant gwlân. O'r Chwyldro Diwydiannol hyd at ganol yr 20g, roedd gweithfeydd haearn a'r diwydiant glo yn bwysig yn Fforest y Ddena. Cafodd Swydd Gaerloyw, yn enwedig tref Tewkesbury, ei heffeithio'n drom gan lifogydd yn 2007.

## Cyfeiriadau
Baner Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol

Mae **baner Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol** (Saesneg: Commonwealth of Independent States; Rwsieg: Флаг Содружества Независимых Государств) yn cynnwys haul melyn ar maes glas tywyll gydag wyth polyn yn dal yr haul yn ei le. Mabwysiadwyd y faner yn swyddogol ar 16 Ionawr 1996.

Cyn mabwysiadu'r faner, roedd y faner dros-dro gyda'r llythrennau "C.I.S." ar gefndir gwyn. Defnyddiwyd y faner yma mewn digwyddiadau chwaraeon lle roedd tîm o'r Gymanwlad yn cymryd lle hen dim yr Undeb Sofietaidd pan oedd yr Undeb wedi dod i ben.

## Hanes
Sefydlwyd y Cymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol ar 21 Rhagfyr 1991 (blwyddyn cwymp yr Undeb Sofietaidd rhai misoedd ynghynt). Yr aelodau a sefydlodd y corff oedd: (Armenia, Aserbaijan, Casachstan, Cirgistan, Moldofa, Tajicistan, Twrcmenistan ac Wsbecistan). Mae'r dyluniad yn symbol o ewyllus am bartneriaeth hafal, undod, heddwch a sefydlogrwydd. Yr aelodau cyfredol yw'r rhai uchod a hefyd Rwsia. Bu Wcráin yn aelod hyd nes i Rwsia ymosod ar Crimea a dwyrain Wcráin yn 2014 ac ar 19 Mai 2018 gadawodd y wlad y CIS yn swyddogol. Yn yr un modd gadawodd Jorjia y corff yn 2008 yn dilyn ymosodiad Rwsia ar y wlad honno.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Flags of the World – Cymanwlad Gwladwriaethau Annibynnol

Categori:Baneri
Categori:Baneri cyrff rhyngwladol
Cynthia Ozick

Awdures Iddewig, Americanaidd yw **Cynthia Ozick** (ganwyd 17 Ebrill 1928) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei nofelau, ei straeon byrion a'i thraethodau. 

Ganed Cynthia Ozick yn Ninas Efrog Newydd, yr ail o ddau blentyn. Symudodd i'r Bronx gyda'i rhieni o Rwsia, Celia (Regelson) a William Ozick, perchnogion Fferyllfa Park View yng nghymdogaeth Bae Pelham. Fel merch, helpodd Ozick i rannu'r presgripsiynau i gwsmeriaid ei rhieni. O'i hamser yn y Bronx, mae'n cofio cerrig yn cael eu taflyd arni a chael ei galw'n "lladdwr Crist" wrth iddi redeg heibio'r ddwy eglwys yn ei chymdogaeth. Yn yr ysgol cafodd ei chywilyddio'n gyhoeddus am wrthod canu carolau Nadolig. Mynychodd Ysgol Uwchradd Hunter College yn Manhattan.  

Enillodd ei B.A. o Brifysgol Efrog Newydd ac aeth ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Talaith Ohio, lle cwblhaodd M.A. mewn llenyddiaeth Saesneg, gan ganolbwyntio ar nofelau Henry James.

Mae Ozick yn briod â Bernard Hallote, cyfreithiwr. Mae eu merch, Rachel Hallote, yn athro cysylltiol hanes yn SUNY Purchase ac yn bennaeth ar ei rhaglen astudiaethau Iddewig. Ozick yw nith yr Hebraist Abraham Regelson. Mae hi'n byw yn Westchester County, Efrog Newydd.

Dywed Ozick nad yw'n ysgrifennu o ddewis, ond oherwydd *"a kind of hallucinatory madness. You will do it no matter what. You can’t not do it."*

Galwodd y nofelydd David Foster Wallace Ozick yn un o awduron cyfoes mwyaf America. Fe'i disgrifiwyd fel *"the Athena of America’s literary pantheon"*, fel *"Emily Dickinson of the Bronx,"* ac yn *"one of the most accomplished and graceful literary stylists of her time"*.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau a Llythyrau America, Academi Celf a Gwyddoniaeth America am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Yfed

bawd|300x300px| Mae'r weithred o yfed yn cael ei phortreadu mewn cerfluniaeth — mae'r ffigur yn defnyddio croen dŵr traddodiadol.

**Yfed** yw'r weithred o amlyncu dŵr neu hylifau eraill i mewn i'r corff drwy'r geg. Mae angen dŵr ar gyfer llawer o brosesau ffisiolegol bywyd.  Mae cymeriant dŵr gormodol ac annigonol yn gysylltiedig â phroblemau iechyd.

## Dulliau 
Pan fydd hylif yn cael ei arllwys i geg ddynol agored, caiff y broses lyncu ei chwblhau gan peristalsis sy'n cludo'r hylif i'r stumog; mae llawer o'r gweithgareddau yn cael eu cynorthwyo gan ddisgyrchiant. Gellir arllwys yr hylif o'r dwylo neu gellir defnyddio offeryn yfed fel cwpanau neu gwydrau. Mae babanod yn defnyddio dull sugno lle mae'r gwefusau'n cael eu gwasgu'n dynn o gwmpas ffynhonnell, fel mewn bwydo ar y fron 

## Hydradu a dadhydradu 
Fel bron pob ffurf arall ar fywyd, mae pobl angen dŵr ar gyfer hydradiad meinwe. Mae diffyg hydradiad yn achosi syched, awydd i yfed sy'n cael ei reoleiddio gan yr hypothalamws mewn ymateb i newidiadau cynnil yn lefelau electrolytau a chyfaint gwaed y corff. Gelwir dirywiad yng nghyfanswm dŵr y corff yn ddadhydradu ac yn y pen draw bydd yn arwain at farwolaeth.

## Diota 
Defnyddir y term “yfed” yn aml yn drawsenwad ar gyfer yfed diodydd alcoholig. Mae'r rhan fwyaf o ddiwylliannau drwy gydol hanes wedi ymgorffori nifer o'r amrywiaeth eang o "ddiodydd cryf" i'w prydau, dathliadau, seremonïau, llyncdestynau ac achlysuron eraill.  Mae tystiolaeth o ddiodydd wedi eu heplesu mewn diwylliant dynol yn mynd yn ôl mor gynnar â'r Cyfnod Neolithig, a gellir dod o hyd i'r dystiolaeth ddarluniadol gyntaf yn yr Aifft tua 4,000 CC.

Mae yfed alcohol wedi datblygu'n amrywiaeth o ddiwylliannau yfed sefydledig ledled y byd. Er gwaethaf ei boblogrwydd, mae yfed alcohol yn achosi risgiau iechyd sylweddol.  Mae camddefnyddio alcohol a dibyniaeth ar alcoholiaeth yn drafferthion cyffredin mewn gwledydd datblygedig ledled y byd.  Gall cyfradd uchel o yfed hefyd arwain at sirosis, gastritis, gowt , pancreatitis, pwysedd gwaed uchel, gwahanol fathau o ganser, a nifer o afiechydon eraill.

## Cyfeiriadau 
; Llyfryddiaeth

*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 

Categori:Ffisioleg
Categori:Etholeg
Christabel Pankhurst

Ffeminist a swffragét o Loegr oedd **Christabel Pankhurst** (22 Medi 1880 - 13 Chwefror 1958) sy'n nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd dros bleidlais i ferched y dosbarth canol ac uwch; roedd yn ferch i Emmeline Pankhurst. Roedd hefyd yn gyd-sefydlydd Undeb Sosialaidd a Gwleidyddol y Merched sef y ''Women's Social and Political Union'' (WSPU), a daliodd ati i ddanfon gorchymynion ac anogaeth i'r Undeb, hyd yn oed rhwng 1912 a 1913 pan oedd yn alltud yn Ffrainc. Yn wahanol i'w chwaer iau Adela Pankhurst, cefnogai'r rhyfel yn erbyn yr Almaen. Wedi'r rhyfel, aeth i Unol Daleithiau America, lle ymgyrchodd fel efengylydd yn y mudiad yr Ailatgyfodiad. 

## Magwraeth
Cafodd ei geni ym Manceinion, Lloegr, ar 22 Medi 1880, bu farw yn Los Angeles ac fe'i claddwyd ym Mynwent Goffa Woodlawn. Fe'i magwyd, o ddydd i ddydd, ar aelwyd a oedd yn hoff o drafod materion gwleidyddol. Bu ei thad, a oedd yn fargyfreithiwr, yn ymgeisydd seneddol sosialaidd ac roedd ei mam Emmeline, a'i chwiorydd Sylvia ac Adela yn arweinyddion y mudiad Prydeinig dros etholfraint. Mynychodd yr ysgol uwchradd leol ym Manceinion ac yna derbyniodd radd LL.B. yn y gyfraith, ond ni chaniatawyd iddi weithio fel cyfreithiwr gan ei bod yn fenyw. Yn hytrach, gweithiai gyda'i mam yn swyddfa cofrestru genedigaethau, priodasau a marwolaethau Manceinion.

Am gyfnod symudodd i Genefa i fyw gyda perthynas i'r teulu, ond dychwelodd i Loegr pan ymosododd yr Almaen ar Ffrainc. Gartref, cyorthwyodd ei mam yn ei hymgyrch dros hawliau cyfartal i ferched ac i fagu ei chwiorydd iau pan bu farw ei thad yn 1898.
bawd|chwith|Annie Kenney a Christabel Pankhurst, tua 1908

## Yr ymgyrchydd
Ym 1905, torrodd Christabel Pankhurst ar draws cyfarfod o'r Blaid Ryddfrydol trwy weiddi a galw am hawliau pleidleisio i fenywod (y dosbarth canol ac uwch). Cafodd ei harestio ac ynghyd â'i chyd-swffragét Annie Kenney fe'i carcharwyd. Enillodd eu hachos lawer o sylw yn y cyfryngau ac ymchwyddodd rhengoedd y UGCG o ganlyniad i'r achos llys. 

Symudodd i Lundain i weithio fel ysgrifennydd y WSPU, lle galwyd hi yn *"Queen of the Mob"*. Danfonwyd hi eilwaith yn 1907 yn llys Parliament Square ac eto yn 1909 yn llys Bow Street. Dihangodd i Baris, lle bu'n byw rhwng 1913 a 1914, er mwyn osgoi carchar dan amodau ''Prisoner's (Temporary Discharge for Ill-Health) Act''. Pan ddychwelodd o Ffrainc, fe'i carcharwyd ac aeth ar streic newyn; bu yn y carchar am 30 diwrnod, er iddi gael ei dedfrydu i dair mlynedd.

Ysgrifennodd lyfr am afiechydon rhyw, o'r enw *The Great Scourge and How to End It*.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Fanceinion
Martín Fierro

bawd|Darluniad o'r gerdd mewn argraffiad o 1897

Arwrgerdd yn yr iaith Sbaeneg gan José Hernández, bardd o'r Ariannin, yw ***Martín Fierro***. Cyhoeddwyd rhan gyntaf y gerdd, *El gaucho Martín Fierro*, yn 1872. Cyfansoddodd Hernández ddilyniant, *La vuelta Martín Fierro*, yn 1879, ac yn aml cyhoeddir y ddau waith ar ffurf un gerdd hir. Weithiau cyfeirir at *El Gaucho Martín Fierro* fel *La ida* ("Yr ymadawiad"), mewn cyferbyniad â *La vuelta* ("Y dychweliad"). Dyma'r unig farddoniaeth a gyhoeddwyd gan Hernández.

Ystyrir y gerdd yn nodweddiadol o lenyddiaeth y *gaucho*, os nad y farddoniaeth wychaf yn yr arddull hwnnw, yn arwrgerdd genedlaethol yr Archentwyr, ac yn un o glasuron llên yr Ariannin.

## Cyfolwg y stori 
Traddodir hanes Martín Fierro, *gaucho* a gaiff ei orfodi i ymuno â'r fyddin a'i ddanfon i'r gyffinwlad i ymladd y brodorion. Caiff ei gam-drin, ac mae'n ffoi o'r fyddin. Gyda'i gyfaill, y Sarsiant Cruz, âi Fierro ar herw fel *gaucho matrero*, a derbynient loches gan y brodorion. Pan ddychwelai Fierro i'w fro, mae'n canfod dau o'i feibion a mab Cruz.

## Themâu 
Mae'r gerdd yn cynnwys negeseuon moesol, cymdeithasol, a gwleidyddol cryf, sy'n adlewyrchu'r gwerthoedd a barnau a fynegid gan Hernández yn ei newyddiaduraeth a'i ysgrifeniadau gwleidyddol. Mae'n portreadu'r camdriniaeth a brofwyd gan filwyr gorfod, a'r anghyfiawnder a gyflawnwyd yn erbyn y *gauchos* a'u dull o fyw.

Cafodd ei darllen yn eang yn yr Ariannin, gan drigolion y ddinas a'r trefi yn ogystal â gwerinwyr y pampas. Bu cynulleidfaoedd anllythrennog yn ymgynnull i wrando ar berfformiadau'r gwaith. Yng nghefn gwlad yr Ariannin, daeth y gerdd yn rhan o lên gwerin. Meddai rhai bod Fierro yn ddyn go iawn, a byddai'n dychwelyd rhyw ddydd ar gefn ei geffyl. Cafodd penillion y gerdd eu dwyn i'r cof gan gantorion y werin, a'u perfformio ar ffurf baled. Cenid rhannau'r gerdd o hyd yn niwedd yr 20g gan werinwyr nad oeddynt yn ymwybodol o darddiad llenyddol y stori.

Y cymeriad Fierro ydy enghraifft glasurol y *gaucho* yn llên America Ladin, a llwyddodd y gwaith i siapio'r ddelwedd gyffredin o brofiad y dosbarth cymdeithasol hwnnw yn hanes yr Ariannin: trigolion dewr ac annibynnol y paith a gawsant eu hel allan o'r tir yn enw "gwareiddiad".

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Luis Alposta, *La culpa en Martín Fierro* (Buenos Aires: Corregidor, 1998)
* Henry Alfred Holmes, *Martin Fierro: An Epic of the Argentine* (Efrog Newydd: Instituto de las Espanas, 1923)
* Ezequiel Martínez Estrada, *Muerte y transfiguración de Martín Fierro: Ensayo de interpretación de la vida argentina* (Rosario: Beatriz Viterbo Editora, 2005)
* Humberto Quiroga Lavié, *Memorias de Fierro* (Buenos Aires: Librería Histórica, 2003)

Categori:Arwrgerddi Sbaeneg
Categori:Cerddi'r 1870au
Categori:Cerddi'r 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Cerddi Sbaeneg y 19eg ganrif
Categori:Cerddi naratif Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Llyfrau 1872
Categori:Llyfrau 1879
Categori:Llyfrau barddoniaeth y 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Llyfrau barddoniaeth Sbaeneg y 19eg ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Personoliadau cenedlaethol
Trunki

bawd|325x325px| Cês Trunki
Brand o fagiau llaw i blant yw **Trunki**. Mae'n gês caled ac mae ganddo strap ac olwynion, sy'n golygu y gall plant naill ai ei dynnu eu hunain neu eistedd arno a chael eu tynnu o un lle i'r llall.  Cafodd y Trunki ei gynllunio gan  Rob Law a daeth yn adnabyddus ar ôl ymddangos ar gyfres deledu ''Dragons' Den* yn 2006. 

Mae Trunki wedi ennill dros gant o wobrau cynnyrch a dylunio, gan gynnwys nifer gan *Design Week* , *Progressive Preschool*, *Mother and Baby Magazine*, *D & AD*, y manwerthwr i blant Right Start, y cylchgrawn *Practical Parenting'' a'r sianel deledu Nick Jr. 

Ffurfiwyd Magmatic, y cwmni sy'n cynhyrchu'r Trunki, ar 5 Mai 2006. 

Daeth y dyfeisiwr Rob Law i sylw'r cyhoedd yn 2006 yn dilyn ymddangosiad ar raglen ''Dragons' Den'' ar BBC2. Yn y rhaglen honno, tynnodd y panelwr, Theo Paphitis, y Trunki a thorri'r strap. Yna gwnaeth Richard Farleigh gynnig o £100,000 ar gyfer 50% o'r cwmni, cynnig a wrthodwyd gan Law. 

Dathlodd Trunki ei 10fed pen-blwydd yn 2016 - mae Magmaic wedi gwerthu dros 3,000,000 o gesys dillad Trunki, mewn dros 100 o wledydd ledled y byd, trwy fanwerthwyr sy'n cynnwys John Lewis, Argos, Harrod's, Tesco a Next ers mis Mai 2006.

Categori:Teithio
José Hernández

Bardd, newyddiadurwr, milwr, a gwleidydd o'r Ariannin oedd **José Hernández** (10 Tachwedd 1834 – 21 Hydref 1886). Ei gampwaith ydy *Martín Fierro*, enghraifft nodweddiadol o lenyddiaeth y *gaucho* a ystyrir yn arwrgerdd genedlaethol yr Archentwyr ac yn un o glasuron llên yr Ariannin.

Ganwyd ar fferm gwartheg ger San Martín yn nhalaith Buenos Aires. Aeth i'r pampas yn ei arddegau, ac yno dysgodd am fywyd a diwylliant y *gauchos*. Daeth yn weithgar ym myd gwleidyddiaeth cefn gwlad, ac ymunodd â'r fyddin yn 19 oed. Ar ôl rhyw pum mlynedd yn rhan o'r brwydrau rhwng y llywodraeth a'r taleithiau, ymddeolodd o'r fyddin ac ymfudodd i Entre Ríos yn 1858. Yno, ymunodd ag ymgyrchoedd chwyldroadol yn erbyn y llywodraeth ganolog, a chafodd hefyd ei brofiad cyntaf o newyddiaduraeth. Ailymunodd â'r fyddin yn 1859 a bu'n ymladd ym mrwydrau Cepeda (1859) a Pavón (1861).

Dychwelodd i Buenos Aires a chyhoeddodd *El gaucho Martín Fierro* yn 1872 a'r dilyniant *La vuelta de Martín Fierro* yn 1879. Y rheiny yw'r unig farddoniaeth a gyhoeddwyd ganddo. Ysgrifennodd sawl gwaith gwleidyddol ac erthyglau gan gynnwys *Instrucción del estanciero* (1881). Fe'i etholwyd yn gynrychiolydd ac yn seneddwr, a chynorthwyodd wrth sefydlu dinas La Plata. Bu farw yn ardal Belgrano, Buenos Aires, yn 51 oed o drawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Rodolfo A. Borello, *Hernández: Poesía y política* (1973).
* Olga Fernández Latour De Botas, *José Hernández* (1973).
* Horacio Zorraquín Becú, *Tiempo y vida de José Hernández* (1972).

Categori:Beirdd y 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Marwolaethau 1886
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o'r Ariannin
Categori:Pobl o Dalaith Buenos Aires
Billy Mainwaring

Chwaraewr rygbi o Gymru oedd **Gwilym Thomas Mainwaring**, fel **Billy Mainwaring**, (24 Ionawr 1941 – 3 Ebrill 2019). Roedd yn aelod y Clwb Rygbi Aberafan.

Chwaraeodd ei gêm gyntaf i Gymru yn 1967.

Roedd ei fam, Evelyn (m. 2004), yn bersonoliaeth adnabyddus yn y frawdoliaeth rygbi.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Mynyddoedd Pawb

Sefydliwyd **Mynyddoedd Pawb** yn 2013 gyda'r nod o ymgyrchu i gynyddu'r ymwybyddiaeth o'r dreftadaeth Gymraeg yn y diwydiant awyr agored. Yn dilyn trafodaethau ar ddiwedd cynhadleoedd a gynhaliwyd yng Ngwersyll yr Urdd Glan-llyn, aed â deiseb i'r Cynulliad yn 2015 yn galw ar y Llywodraeth i gymryd camau i ddiogelu enwau lleoedd Cymraeg er mwyn:

#ysgogi parch a diddordeb yn yr iaith Gymraeg ac i sicrhau a chynyddu'r defnydd ohoni.
#cynyddu'r ymdeimlad o hunaniaeth ymysg cymunedau lleol fel y gallant werthfawrogi a rhannu cyfoeth ein treftadaeth ddiwylliannol gydag eraill.
#ennyn diddordeb a chodi ymwybyddiaeth ymwelwyr o gyfoeth ein treftadaeth leol a dod a buddion addysgiadol ac economaidd i ardaloedd.

Yn 2017 fe sicrhaodd Mynyddoedd Pawb grant Cymraeg 2050, grant sy'n cael ei roi i brosiectau sydd â photensial o gyfranu tuag at nôd y llywodraeth o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru erbyn 2050.

Mynyddoedd Pawb, Cwmni Galactig a AHNE Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy sy'n gyfrifol am yr ap realiti estynedig Tro.

Categori:Enwau lleoedd
Categori:Sefydliadau 2013
Baner OPEC

Mae **baner Cyfundrefn y Gwledydd Allforio Petroliwm** neu'n fwy cyffredin, **baner OPEC** yn faner â chymesuredd o 3:5. Mae'r talfyriad OPEC yn sefyll am Organization of Petroleum Exporting Countries. Mae'r corff yn cartel ryngwladol sy'n ceisio lliwiau pris a maint cynhyrchu ac allforio olew.

## Dyluniad
Mae'r faner yn faes las gyda'r talfyriad OPEC wedi ei ysgrifennu mewn ffont unigryw gan adleisio siâp crwm barel o olew.

## Hanes
Sefydlwyd OPEC yn 1960 yn Baghdad, prifddinas Irac. Mae ei, ers 1965, phencadlys yn Fienna, prifddinas Awstria - nad sy'n gynhyrchydd olew. Yr aelodau gwreiddiol oedd: Irac, Iran, Coweit, Arabia Sawdi, a Feneswela.

Aelodau cyfredol y Corff (yn 2019) yw: Aljeria, Angola, Coweit, Ecwador, Yr Emiradau Arabaidd Unedig, Gini'r Cyhydedd, Gabon, Iran, Irac, Gweriniaeth y Congo, Libia, Nigeria, Arabia Sawdi (arweinydd de fact), a Feneswela. Mae Indonesia a Catar yn gyn-aelodau. Mae'r 14 gwladwriaeth (ym Medi 2018) yn gyfrifol am 44% o gynnyrch olew y byd ac 81.5% o gronfeydd "profiedig" o olew'r byd.

## Dolenni
* Gwefan OPEC

## Cyfeiriadau
Categori:OPEC
Categori:Petroliwm
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
OPEC
Snorclo cors

alt=RUD 2821 resize.JPG|bawd|300x300px|Cystadleuydd yn Mhencampwriaeth Snorclo Cors y Byd, Llanwrtyd
Digwyddiad chwaraeon yw **snorcelu cors** lle mae cystadleuwyr yn mynd ar hyd ffos llawn ffos llawn dŵr sdd wedi'i thorri mewn cors fawn yn yr amser byrraf posibl.  Rhaid i gystadleuwyr wisgo snorcelau a ffliperi a chwblhau'r cwrs heb ddefnyddio strôc nofio confensiynol, gan ddibynnu ar bŵer y ffliperi yn unig.  Nid oes rhaid gwisgo siwt wlyb, ond mae'r snorclwyr fel arfer yn ei gwisgo.

Hyd y ffos yw 60 llath (55m), sy'n cael ei  groesi ddwywaith i wneud y cwrs yn gyfanswm o 120 llath (110m).

Dechreuwyd y gweithgaredd o snorclo cors ym 1976 ger Llanwrtyd ym Mhowys.  Dechreuodd o ganlyniad i sgwrs dros y bar yn y Neuadd Arms rhwng Gordon Green a rhai o ffyddloniaid y dafarn.  

Mae **Pencampwriaeth Snorclo Cors y Byd**, a gynhaliwyd gyntaf ym 1985, yn cael ei chynnal bob Gŵyl Banc ym mis Awst yng nghors fawn drwchus Waen Rydd, ger Llanwrtyd.

Gosodwyd y record byd gan Neil Rutter ar gors Waen Rydd, Llanwrtyd, ar 26 Awst 2018 gydag amser o 1 munud 18.81 eiliad. Gorffennodd Paddy Lambe ddigwyddiad pencampwriaeth Iwerddon mewn 1 munud 19 eiliad ym mis Medi 2016.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon dŵr
Categori:Corsydd
Categori:Pages with unreviewed translations
Caroline Rémy de Guebhard

Ffeminist o Ffrainc oedd **Caroline Rémy de Guebhard** (27 Ebrill 1855 - 24 Ebrill 1929) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel ymgyrchydd, newyddiadurwr, perchennog busnes, ffeminist a swffragét..

Cafodd ei geni ym Mharis ar 27 Ebrill 1855 a bu farw yn Pierrefonds yn *department* Oise. Bu'n briod i Antoine-Henri Montrobert, Adrien Guébhard ac yna i Georges de Labruyère ac roedd Roland Guebhard yn blentyn iddi. 

## Yr ymgyrchydd
Tua 1880, dechreuodd Caroline Rémy ymwneud â'r cyhoeddiad sosialaidd * Cri du Peuple*, gyda Jules Vallès. Bu'n rhaid i Vallès ildio'i rheolaeth o'r papur newydd oherwydd afiechyd. Daeth yn fwy-fwy gwleidyddol asgell chwith ei natur, a daeth yn ffrindiau gyda chyd-newyddiadurwr  ffeministaidd, Marguerite Durand, ond yn dilyn gwrthdaro â'r Marcsydd Jules Guesde gadawodd y papur newydd ym 1888. Daliodd ati i sgwennu am bapurau eraill a oedd yn hybu statws a hawliau menywod ac yn amlygu anghyfiawnder cymdeithasol o bob math. Ym 1897, dechreuodd ysgrifennu i bapur newydd ffeministaidd Durand, sef *La Fronde*.

Fel ymgyrchydd asgell chwith eithafol, roedd Rémy yn cefnogi rhai o'r achosion anarchaidd gan gynnwys amddiffyn Germaine Berton a chymerodd ran yn 1927 i achub yr Eidalwyr anarchaidd Sacco a Vanzetti a gyhuddwyd o lofruddiaeth. Cefnogodd Chwyldro Rwsia ym 1917 ac ym 1921 ymunodd â Phlaid Gomiwnyddol Ffrainc; fodd bynnag, dim ond ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach, fe adawodd y blaid er mwyn cynnal ei haelodaeth yn y Gynghrair Hawliau Dynol (Ffrainc).

Bu'n aelod o Adran Ffrengig o'r Gweithwyr Rhyngwladol a Phlaid Gomiwnyddol Ffrengig.

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gynghrair Hawliau Dynol am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1855
Categori:Marwolaethau 1929
Categori:Merched y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Baris
Helen Ogston

Ffeminist a swffragét o'r Alban oedd **Helen Ogston** (1883 – 4 Gorffennaf 1973) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am dorri ar draws y Prif Weinidog David Lloyd George mewn cyfarfod yn yr Albert Hall, gan atal stiwardiaid y digwyddiad rhag ei thaflu allan, drwy eu chwipio gyda chwip ci.

Fe'i ganed yn Aberdeen yn 1883, yn ferch i athro yn y brifysgol leol.

Ceisiodd y stiwardiaid ei throi allan ond tynnodd chwip ci a oedd wedi'i guddio o dan ei chot. Ymddangosodd y stori yn y papurau newydd lleol ac o ganlyniad i'r digwyddiad hwn ataliwyd menywod rhag mynychu cyfarfodydd areithio Lloyd George. Nododd Ogston ei rhesymau dros ddefnyddio'r chwip:

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Merched am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Swffragetiaid
Categori:Pobl o Aberdeen
Mair Russell-Jones

Roedd **Mair Russell-Jones** (ganed **Mair Eluned Thomas**; 17 Hydref 1917 – 28 Rhagfyr 2013), yn raddedig mewn Cerddoriaeth ac Almaeneg o Brifysgol Caerdydd a weithiodd fel torrwr codau yn ystod yr Ail Ryfel Byd ar gyfer Ysgol Codau a Seiffr y Llywodraeth yn Bletchley Park.  Gweithiodd yn Hut 6, gan ddadgryptio negeseuon yn seiffr peiriant Enigma.

Wedi llofnodi'r Ddeddf Cyfrinachau Swyddogol, ni siaradodd am ei gwaith rhyfel tan 1998.  Yna, gyda chymorth ei mab, Gethin Russell-Jones, cyd-ysgrifennodd gofiant, *My Secret Life yn Hut Six* (Lion Books, Rhydychen, 2014).

## Ei Llyfr 
Ysgrifennodd y llyfr 'My Secret Life in Hut Six: One woman’s Experience at Bletchley Park'  a gyhoeddwyd yn 2014.  Ysgrifennwyd y llyfr ganddi hi a'i mab, bu farw ar y diwrnod y cwblhawyd y llyfr.  Roedd yn seiliedig ar ei rhan yn ceisio torri Cod Enigma yr Almaenwyr.  Mae'n trafod ei phrofiad o weithio mewn amodau anghyffyrddus, y perygl a'r straen a ddioddefodd fel menyw yn ystod ei chyfnod ym Mharc Bletchley.  Mae ei mab, cyd-awdur y llyfr hwn, yn disgrifio'r llyfr fel “stori hurt o dawelwch”.  Mae'r llyfr yn cyfuno profiadau a theimladau uniongyrchol Mair am y rhyfel a bod yn rhan o'r gwasanaeth cudd.  Mae hefyd yn cynnwys barn ei mab ac eraill a oedd yn ei hadnabod o Bletchley Park neu wedi hynny.

Mae'r llyfr yn dangos, ym 1998, bod Mair wedi derbyn copi o *The Secrets of Station X* a ysgrifennwyd gan Michael Smith.  Mae'r llyfr yn cynnwys delweddau du a gwyn o'r peiriannau, y bobl a'r adeiladau ac yr ystafell roedd Mair wedi'i lleoli ynddi, sef Hut Six, a elwir yn Decoding Room. Station X - a elwir bellach yn Bletchley Park - oedd yr ymdrech i dorri codau ym Mhrydain, lle'r oedd mathemategwyr, dyfeiswyr a “pobl ifanc disglair” fel Mair Russell-Jones yn gweithio'n galed iawn i roi help llaw hanfodol i'r lluoedd arfog.  Fel y gwnaeth Winston Churchill ei hun yn glir, roedd y wybodaeth gywir a lifodd o Bletchley Park, a oedd weithiau'n cyrraedd cyfradd o 6,000 o negeseuon y dydd, yn achub bywydau ac yn rhoi mantais hollbwysig i Brydain yn y frwydr.

Mae'r llyfr hefyd yn amlygu cariad Mair at gerddoriaeth a'i doniau.  Dywedir fod ei rhieni yn aelodau o gorau lleol ac yn awyddus i feithrin cariad at gerddoriaeth yn eu merched  Mae hyn yn cyfleu ei bod bron â byw bywyd deuol, gan ei bod yn tyngu llw i gyfrinachedd am bob peth Bletchley Park.  Pryd bynnag y gofynnwyd iddi beth wnaeth hi, byddai'n dweud ei bod wedi gweithio i'r Swyddfa Dramor yn Bletchley.

## Bywyd personol
Priododd y Parchedig Thomas John (T.J.) Russell-Jones o Gorseinon (5 Awst 2018 – Chwefror 2011) yn 1946 ac roedd ganddynt pump o blant. Bu farw yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg a cynhaliwyd ei hangladd yng Nghapel y Bedyddwyr Moria, Risca ar 15 Ionawr 2014.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Svetlana Savitskaya

Awdures o Rwsia yw **Svetlana Savitskaya** (ganwyd 8 Awst 1948) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel hedfanwr, gofodwr, gwleidydd, person milwrol ac awdur.

Fe'i ganed yn Moscfa ar 8 Awst 1948. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Sefydliad Hedfan Moscow a Phrifysgol Dechnegol Awyrennu Kaluga. 

Roedd yn gymarol wleidyddol ei natur, ac yn ystod ei hoes bu'n aelod o'r Blaid Gomiwnyddol Ffederasiwn Rwsia a Phlaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd.
## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Awyr a Gofod am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Moscfa
Tro

Ap realiti estynedig o enwau lleoedd cynhenid ydy **Tro**. Daeth y syniad o greu ap o enwau’r tirwedd i fodolaeth yn dilyn trafodaethau ar ddiwedd cynadleddau a gynhaliwyd yn enw Mynyddoedd Pawb yng Ngwersyll yr Urdd Glan-llyn. Mynyddoedd Pawb, Cwmni Galactig a AHNE Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy sy’n gyfrifol am yr ap. Fe sicrhawyd grant Cymraeg 2050 i gynnal y prosiect, grant sy’n cael ei roi i brosiectau sydd a photensial o gyfranu tuag at nôd y llywodraeth o gael miliwn o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru erbyn 2050. Mae’r prosiect hefyd yn cyd-weithio hefo Menter Iaith Sir Ddinbych a Menter Iaith Fflint a Wrecsam.

Mae Tro yn cynnwys rhan o lwybr Gogleddol Clawdd Offa sy’n ymestyn o Brestatyn i’r Waun. Wrth gerdded y llwybr wedi lawrlwytho’r ap, mae modd i’r ffôn fach ddirgrynu yn eich poced pan o fewn dalgylch enw arbennig, mae modd edrych ar yr olygfa trwy sgrin y ffôn symudol. Wrth edrych trwy’r sgrîn y ffôn mae enwau’r llefydd  yn ymddangos ar y llefydd cywir. Mae modd rhoi eich bys wrth ymyl yr enw ar y sgrin ermwyn clywed yr enw'n cael ei ynganu'n gywir gan amrywiaeth o leisiau lleol. Mae cyfle hefyd i ddysgu mwy am amryw o'r enwau a'r lleoliadau, ystyron rhai o’r enwau, hanesion a chwedlau perthnasol wrth roi eich bys ar symbol bychan arall sydd wrth ymyl yr enw.

Mae modd mynd i safle we Tro.cymru http://tro.cymru/  er mwyn lawrlwytho’r ap, a dod o hyd i fwy o wybodaeth am ddigwyddiadau Cymraeg lleol trwy fynd oddi yno wedyn i wefanau'r mentrau iaith a mwy.

Cafwyd cymorth gan Hywel Wyn Owen a chaniatad i ddefnyddio’r llyfrau *Dictionary of the Place-Names of Wales* gan Hywel Wyn Owen a Richard Morgan, a *Placenames of Flintshire*, gan Hywel Wyn Owen a Ken Lloyd Gruffydd fel ffynnhonellau gwybodaeth ar gyfer Tro.

Mae’r ap yn cael ei anelu at y diwydiant awyr agored, bobl leol, ysgolion ac ymwelwyr o bob oed. Ardal Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy ydi ardal beilot y prosiect.

Categori:Meddalwedd
Julio Cortázar

Nofelydd, awdur straeon byrion, bardd, dramodydd, ac ysgrifwr yn yr iaith Sbaeneg  o'r Ariannin oedd **Julio Cortázar**, a ysgrifennai hefyd dan y ffugenw **Julio Denis** (26 Awst 1914 – 12 Chwefror 1984). Mae ei waith yn nodedig am ei dechnegau arbrofol a'i themâu dirfodol. Roedd yn un o brif lenorion y *boom latinoamericano* ac yn un o'r ffigurau pwysicaf yn llên yr Ariannin yn yr 20g.

Ganwyd yn Ixelles, un o fwrdeistrefi Brwsel, Gwlad Belg, yn fab i rieni o'r Ariannin. Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, symudodd y teulu yn ôl i'r Ariannin ac yno cafodd ei addysg. Gweithiodd fel athro a chyfieithydd. Ysgrifennodd ei nofelau cyntaf yn 1949 (*Divertimento*) a 1950 (*El Examen*), ond ni chawsant eu cyhoeddi nes ar ôl ei farwolaeth. Roedd Cortázar yn anfodlon â llywodraeth Juan Perón a sefyllfa'r dosbarth canol yn yr Ariannin, ac ymfudodd felly i Baris, Ffrainc, yn 1951.

Yn 1951 cyhoeddodd ei gyfrol gyntaf o straeon byrion, *Bestiario*, ac yn ddiweddarach casglwyd rhagor o'i ffuglen yn *Final del juego* (1956), *Las armas secretas* (1958), *Historias de cronopios y de famas* (1962), *Todos los fuegos el fuego* (1966), *Un tal Lucas* (1979), a *Queremos tanto a Glenda, y otros relatos* (1981). Ystyrir yr wrthnofel *Rayuela* (1963) yn gampwaith Cortázar. Cyhoeddodd dair nofel arall yn ystod ei oes: *Los premios* (1960), *62/modelo para armar* (1968), a *Libro de Manuel* (1973). Ysgrifennodd hefyd farddoniaeth, dramâu, a sawl cyfrol o ysgrifau.

Derbyniodd ddinasyddiaeth Ffrengig yn 1981. Bu farw ym Mharis yn 69 oed i drawiad ar y galon, wedi iddo ddioddef o liwcemia am nifer o fisoedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Beirdd Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Cyfieithwyr o'r Ariannin
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Dramodwyr Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Llenorion straeon byrion Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o'r Ariannin
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Ymfudwyr o'r Ariannin i Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Ariannin
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o'r Ariannin
Maja Haderlap

Awdures o Awstria ac Iwgoslafia yw **Maja Haderlap** (ganwyd 8 Mawrth 1961) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel cyfieithydd, bardd a dramodydd. Mae'n sgwennu mewn dwy iaith: Almaeneg a Slofeneg a'i gwaith pwysicaf, o bosib, yw *Engel des Vergessens* (teitl Almaeneg), *Angel pozabe* (teitl Slofeneg) a gyhoeddwyd yn 2011; mae'r gyfrol yn disgrifio yr unig wrthwynebiad militaraidd gan Awstria i'r Holocost.

Fe'i ganed yn Eisenkappel-Vellach (Slofeneg: Železna Kapla-Bela, Carinthia) ar 8 Mawrth 1961. 

Yn 2011, enillodd Wobr Ingeborg Bachmann 25,000 yn y 35ain Gŵyl Llenyddiaeth Almaeneg, Klagenfurt.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Iaith a Barddoniaeth Almaeneg, Slovenian Academy of Sciences and Arts am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd o Iwgoslafaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Mona Saudi

Cerflunydd, cyhoeddwr, ac ymgyrchydd celf Palesteinaidd o Wlad Iorddonen
oedd **Mona Saudi** (1 Hydref 1945 – 16 Chwefror 2022).

## Bywyd a gyrfa 
Ganwyd Mona Saudi yn Amman, Gwlad Iorddonen. Cafodd ei magu mewn cymdogaeth a oedd yn fetr i ffwrdd o'r Nymphaeum (baddonau cyhoeddus Rhufeinig hynafol). Dyma fu ei maes chwarae pan oedd hi'n blentyn.  Roedd agosrwydd at safle hanesyddol yn rhoi parch mawr iddi at dreftadaeth gelf hynafol Iorddonen, yn ogystal â darparu ffynhonnell ysbrydoliaeth iddi ar gyfer ei cherfluniau.

Fel person ifanc yn ei arddegau, yn tyfu i fyny yn Amman, roedd yn gwybod ei bod am symud i Beirut, sef canolfan y celfyddydau Arabaidd ar y pryd, a dod yn artist llawn amser.  Pan oedd yn 17 oed, rhedodd i ffwrdd o gartref, gan gymryd tacsi i Beirut.

Yn Beirut, cyfarfu ag artistiaid dylanwadol, beirdd a deallusion, gan gynnwys Adonis, Paul Guiragossian a Michel Basbous, a daeth yn rhan o'u cylch cymdeithasol.  Ym Mharis, syrthiodd mewn cariad â charreg fel cyfrwng ar gyfer ei cherflunwaith ac mae wedi bod yn ei ddefnyddio ers hynny.  Y tu allan i'w gwlad enedigol, Saudi yw un o artistiaid enwocaf Gwlad Iorddonen.  Mae ei gwaith yn archwilio themâu twf a chreu.

### Rhestr dethol o gerfluniau 
* *Mam / Ddaear,* 1965 
* *Yn ystod y Rhyfel: Tystiolaeth y plant* , 1970 
* *Twf,* jâd o'r Iorddonen, c. 2002 
* *Yr Hedyn,* 2007

### Arddangosfeydd unigol dethol 
* *Barddoniaeth a Ffurf,* Amgueddfa Gelf Sharjah, 2018 
* *Barddoniaeth mewn Cerrig,* Emiradau Arabaidd Unedig, 2015 
* Oriel Gelf Al-Balkaa, Fuheis, Gwlad Iorddonen, 1992 
* Oriel 50 x 70, Beirut, Libanus, 1992 
* Oriel Al-Salmieh, Dinas Coweit, Coweit, 1985 
* Oriel Gelf Alia, Amman, Iorddonen, 1983 
* Galerie Épreuve d'Artiste, Beirut, 1982 
* Galerie Elissar, Beirut, 1981 
* Galerie Contemporain, Beirut, 1975 
* Oriel One, Beirut, 1973 
* Galerie Vercamer, Paris, 1971

### Arddangosfeydd grŵp dethol 
* *Grymoedd Newid: Artistiaid y Byd Arabaidd,* 1994 
* *Amgueddfa Genedlaethol Menywod yn y Celfyddydau,* Washington, DC, 1994 
* *Atelier Art Public,* Paris, 1993 
* *Celf Gyfoes yr Iorddonen* Ontario, Canada, 1991 
* *Celf Gyfoes Arabaidd,* Paris, 1987 
* *Celf Gyfoes Arabaidd,* Llundain, 1983

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* 

## Dolen allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Wlad Iorddonen
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Wlad Iorddonen
Rhestr pobl o Wlad Iorddonen

Mae'r canlynol yn '''rhestr o bobl nodedig o'r Iorddonen''': 
bawd|Baner Teyrnas Hasimaidd Iorddonen
bawd|Abdullah I, brenin Iorddonen
bawd|Maha Ali
bawd|Mustafa Wahbi Al-Tal
bawd|Abdelsalam al-Majali
bawd|Diana Karazon
bawd|Iman Mutlaq

## Arweinwyr gwleidyddol 
* Hussein bin Ali, Sharif Mecca 
* Abdullah I, brenin Iorddonen 
* Talal, brenin Iorddonen 
* Hussein I 
* Abdullah II, brenin Iorddonen 
* Wasfi Al-Tal 
* Brenhines Noor o'r Iorddonen 
* Brenhines Rania o'r Iorddonen

## Gwleidyddion 
* Maha Ali
* Ismael Babouk, Maer cyntaf, Amman prifddinas Iorddonen (1909-1911). 
* Fahad Ensour 
* Faisal al-Fayez 
* Thouqan Hindawi, cyn weinidog 
* Awn Khasawneh, cyn Brif Weinidog a chyn-farnwr y Llys Cyfiawnder Rhyngwladol . 
* Tywysog Rashed Al-Khuzai 
* Abdelsalam Al-Majali 
* Ina'am Al-Mufti, menyw gyntaf o'r Iorddonen i ddal swydd llywodraethol 
* Ali Abu al-Ragheb 
* Ali Suheimat 
* Suangat Atgoffa Sheikh 
* Salah Suheimat, AS 
* Tareq Suheimat 
* Bahjat Talhouni, cyn Brif Weinidog 
* Fayez Tarawneh 
* Mohammad Khasawneh

## Newyddiadurwyr, beirdd, ymchwilwyr ac ysgrifenwyr 
* Nasr Abdel Aziz Eleyan 
* Samer Libdeh - ymchwilydd, awdur 
* Suleiman Mousa - hanesydd, awdur 
* Haider Mahmoud - bardd, awdur 
* Abdel-Rahman Munif - nofelydd 
* Samer Raimouny - bardd, actifydd 
* Mustafa Wahbi Al-Tal - bardd 
* Kameel Reehani - bardd, newyddiadurwr

## Dynion milwrol 
* Y Brigadydd Mohammad Jamhour 
* Y Capten Muath al-Kasasbeh Peilot Awyrlu Brenhinol Iorddonen, a dalwyd yn wystl, a'i losgi'n fyw gan Wladwriaeth Islamaidd Irac a'r Lefant 
* Habis Al-Majali 
* Abdelsalam al-Majali 
* Yr Uwch- gadfridog Ibrahim Khasawneh - cyn Ddirprwy Gyfarwyddwr Gwasanaethau Meddygol Brenhinol Jordanian. 
* Y Cadfridog Muhammad Suheimat (bu farw 1968)

## Meddygon 
* Abdelsalam al-Majali 
* Daoud Hanania 
* Tareq Suheimat 
* Abdallah Daradkeh

## Athletwyr 
* Amer Deeb 
* Rhedwyr Dima a Lama Hattab - rhedwyr ultramarathon

## Cerddorion 
* Mahmoud Radaideh 
* Zade Dirani 
* Hani Mitwasi 
* Diana Karazon

## Artistiaid 
* George Aleef 
* Muhanna Al-Dura 
* Wijdan Ali 
* Mahmoud Taha 
* Ahmad Salameh 
* Mona Saudi (ganed 1945), cerflunydd 
* Shereen Audi (ganed 1970), artist gweledol 
* Margo Haddad (ganed 1988), actores 
## Cyn-lysgenhadon 
* Nabil Talhouni 

## Pobl fusnes 
* Iman Mutlaq 
* Mohammed Shehadeh 
* Raed Halawa

## Academyddion 
* Rana Dajani 
* Lubna Tahtamouni

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Wlad Iorddonen
Pobl
Gwlad Iorddonen
Gorsaf bleidleisio

bawd|Gorsaf Bleidleisio yn Tonna, Castell Nedd
Lle y mae pobl yn bwrw eu pleidleisiau mewn etholiadau yw **gorsaf bleidleisio**.

Yr orsaf bleidleisio yw'r ystafell (neu ran ohoni) sy'n cael ei defnyddio o fewn i adeilad, felly gall **man pleidleisio** gynnwys un neu fwy o orsafoedd pleidleisio.

Gan fod etholiadau'n digwydd fel arfer dros gyfnod o un neu ddau ddiwrnod, ac yn aml yn digwydd yn flynyddol neu'n hwy, mae'n arferol i orsafoedd pleidleisio gael eu lleoli mewn cyfleusterau a ddefnyddir at ddibenion eraill, fel ysgolion, eglwysi, neuaddau chwaraeon, swyddfeydd llywodraeth leol, neu hyd yn oed cartrefi preifat, ac mae'n bosibl bod pob un ohonynt yn gwasanaethu nifer tebyg o bobl.  Gellir galw'r ardal yn ward, ardal, ardal bleidleisio neu etholaeth.  Mae'r man pleidleisio yn cael ei staffio gan swyddogion (y gellir eu galw'n farnwyr etholiad, swyddogion canlyniadau neu deitlau eraill) sy'n monitro'r gweithdrefnau pleidleisio ac yn cynorthwyo pleidleiswyr gyda'r broses etholiadol.  Mae archwilwyr (neu wylwyr pleidleisio) yn arsylwyr annibynnol neu bleidiol sy'n mynychu'r orsaf i sicrhau bod y broses yn ddiduedd.

Bydd y cyfleuster ar agor rhwng oriau penodedig yn dibynnu ar y math o etholiad, ac fel arfer mae gweithgaredd gwleidyddol gan neu ar ran yr ymgeiswyr yn cael ei wahardd yn y lleoliad a'r ardal gyfagos.

Y tu mewn i'r man pleidleisio bydd ardal (bwth pleidleisio fel arfer) lle gall y pleidleisiwr ddewis yr ymgeisydd neu'r blaid o'u dewis yn gyfrinachol.  Os defnyddir papur pleidleisio bydd hwn yn cael ei roi mewn blwch pleidleisio o flaen tystion na allant weld i bwy mae'r bleidlais wedi'i rhoi. Gellir defnyddio peiriannau pleidleisio yn lle hynny.

Mae rhai mannau pleidleisio yn strwythurau dros dro. Gall caban symudol gael ei leoli'n arbennig ar gyfer etholiad a'i symud wedyn.

Categori:Etholiadau
Categori:Geirfa wleidyddol
Ilma Rakusa

Awdures Slofac o'r Swistir yw **Ilma Rakusa** (ganwyd 2 Ionawr 1946) sy'n cael ei hystyried yn ysgolhaig llenyddol, yn ddramodydd ac yn gyfieithydd gweithiau llenyddol.

Fe'i ganed yn Rimavská Sobota ar 2 Ionawr 1946; hanai ei thad o Slofenia a'i mam o Hwngari. Treuliodd ei phlentyndod cynnar yn Budapest, Ljubljana a Trieste. Ym 1951 ymsefydlodd y teulu yn y Swistir. Mynychodd Ilma Rakusa ysgol elfennol ac ysgol uwchradd yn Zurich. Ar ôl graddio, rhwng 1965 a 1971 astudiodd ieithoedd yn Zurich, Paris a Leningrad. 

Yn 1971 enillodd ddoethuriaeth mewn athroniaeth gydag astudiaeth lenyddol ar bwnc "Astudiaethau ar y thema unigedd yn llenyddiaeth Rwsia". Rhwng 1971 a 1977 bu'n gynorthwyydd yn Adran Slafaidd Prifysgol Zurich, lle bu'n gweithio fel darlithydd o 1977 i 2006. Gweithiodd Rakusa fel cyfieithydd o Ffrangeg, Rwseg, Serbo-Croateg a Hwngari ac fel awdur (*Neue Zürcher Zeitung* a *Die Zeit*). Yn 2019 oedd Ilma Rakusa yn byw fel awdur llawrydd yn Zurich.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Mehr Meer: Erinnerungspassagen*.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Iaith a Barddoniaeth Almaeneg am rai blynyddoedd ac yn aelod o Gyfieithwyr Ysgoloriaeth Zug.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Cyfieithwyr yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Cyfieithwyr yr 21ain ganrif o'r Swistir
Categori:Cyfieithwyr benywaidd o'r Swistir
Categori:Cyfieithwyr o'r Ffrangeg i'r Almaeneg
Categori:Cyfieithwyr o'r Hwngareg i'r Almaeneg
Categori:Cyfieithwyr o'r Rwseg i'r Almaeneg
Categori:Cyfieithwyr o'r Serbo-Croateg i'r Almaeneg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Swistir
Categori:Pobl a aned yn Slofacia
Categori:Pobl o Rimavská Sobota
Categori:Pobl o dras Hwngaraidd
Categori:Pobl o dras Slofenaidd
Categori:Ymfudwyr o Slofacia i'r Swistir