open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
23 Rhagfyr

**23 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg seithfed (357fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (358fed mewn blynyddoedd naid). Erys 8 niwrnod arall hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1888 - Vincent Van Gogh yn dioddef chwalfa emosiynol.
* 1916 - Y Rhyfel Byd Cyntaf: Brwydr Magdhaba
* 1965 - Roy Jenkins yn dod yn Ysgrifennydd Cartref.
* 1986 - Dick Rutan a Jeana Yeager yn cwbwlhau eu taith o gwmpas y byd yn yr awyren *Voyager*, heb iddynt aros yn unman na chodi tanwydd, pan laniasant yng Nghaliffornia.
* 2016 - Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig yn mabwysiadu Penderfyniad 2334 yn condemnio “aneddiadau Israel yn nhiriogaethau Palestina a feddiannwyd ers 1967”.

## Genedigaethau 
* 1537 - Johan III, brenin Sweden (m. 1592)
* 1582 - Severo Bonini, cyfansoddwr (m. 1663)
* 1732 - Syr Richard Arkwright, diwydiannwr a dyfeisiwr (m. 1792)
* 1777 - Alexander I, tsar Rwsia (m. 1825)
* 1790 - Jean-François Champollion, ieithydd ac ysgolhaig (m. 1832)
* 1801 - William Watkin Edward Wynne, hynafiaethydd (m. 1880)
* 1805 - Joseph Smith, sefydlydd Mormoniaeth (m. 1844)
* 1896 - Giuseppe Tomasi di Lampedusa, awdur (m. 1957)
* 1902 - Choudhary Charan Singh, gwleidydd (m. 1987)
* 1911 - Niels Kaj Jerne, meddyg ac imiwnolegydd (m. 1994)
* 1918 - Helmut Schmidt, gwleidydd (m. 2015)
* 1924 - Lola Frexas, arlunydd (m. 2011)
* 1933 - Akihito, Ymerawdwr Japan
* 1939 - Nancy Graves, arlunydd (m. 1995)
* 1943 - Silvia, brenhines Sweden
* 1946 - John Sullivan, ysgriffenwr a chyfansoddwr (m. 2011)
* 1949 - Adrian Belew, cerddor
* 1955 - Fonesig Carol Ann Duffy, bardd
* 1963 - Donna Tartt, nofelydd

## Marwolaethau 
*  918 - Conrad I, brenin yr Almaen, tua 37
* 1230 - Berengaria o Navarra, brenhines Lloegr, 59-65
* 1834 - Thomas Malthus, economegydd, 68
* 1868 - Hugh Pugh, gweinidog ac athro, 65
* 1872 - Théophile Gautier, bardd, dramodydd, nofelydd a gohebydd, 61
* 1897 - Effie Gray, model arlunwyr, gwraig John Ruskin a Syr John Everett Millais, 69
* 1972 - Charles Atlas, corfflunwr, 80
* 1978 - Misao Tamai, pêl-droediwr, 75
* 2004 - Anne Truitt, arlunydd, 83
* 2008 - Valentina Evgenevna Kropivnitskaja, arlunydd, 84
* 2013 
**Chryssa, arlunydd, 79
**Mikhail Kalashnikov, dylunydd a dyfeisiwr arfau milwol, 94
* 2021 - Joan Didion, awdures, 87

## Gwyliau a chadwraethau 
* HumanLight (Dyneiddiaeth)
* Thorlaksmessa (Gwlad yr Ia)
* Diwrnod y Fuddugoliaeth (yr Aifft)
* Diwrnod y Plant (Swdan, De Swdan)

1223
Rhagfyr, 23
22 Rhagfyr

**22 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg chweched (356ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (357fed mewn blynyddoedd naid). Erys 9 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1666 - Sefydlwyd yr Académie des Sciences yn Ffrainc.
*1843 - Mae John Jones (Shoni Sguborfawr), un o arweinwyr Helyntion Beca, yn cael ei ddedfrydu i’w alltudio i Awstralia.
*1989 - Dymchwelwyd llywodraeth gomiwnyddol yr unben Nicolae Ceaușescu yn Rwmania.
*2018 - Mae tsunamis a achosir gan ffrwydro folcanig  yn lladd dros 400 o bobl o amgwlch  Afon Sunda yn Indonesia.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Giacomo Puccini]]
[bawd|130px|dde|[Richey Edwards]]
[bawd|130px|dde|[Leigh Halfpenny]]
*244 - Diocletian, Ymerawdwr Rhufain (m. 311)
*1639 - Jean Racine, dramodydd (m. 1699)
*1858 - Giacomo Puccini, cyfansoddwr (m. 1924)
*1887 - Srinivasa Ramanujan, mathemategydd (m. 1920)
*1907 - Fonesig Peggy Ashcroft, actores (m. 1991)
*1910 - Mies van Oppenraaij, arlunydd (m. 1998)
*1912 - Lady Bird Johnson, Prif Foneddiges yr Unol Daleithiau (m. 2007)
*1913 - Johanna Dorn-Fladerer, arlunydd (m. 1988)
*1923 - Gloria Escoffery, arlunydd (m. 2002)
*1927 - Roberta Leigh, arlunydd (m. 2014)
*1932 - Phil Woosnam, pel-droediwr (m. 2013)
*1936 - Hector Elizondo, actor
*1942 - Yasuyuki Kuwahara, pêl-droediwr (m. 2017)
*1943 - Paul Wolfowitz, academydd a bancwr
*1948 - Noel Edmonds, cyflwynydd teledu a radio
*1949 
**Robin Gibb, canwr (m. 2012)
**Maurice Gibb, canwr (m. 2003)
*1958 - Masaaki Kato, pêl-droediwr
*1960 - Felicitas Hoppe, awdures
*1962 - Ralph Fiennes, actor
*1967 - Richey Edwards, cerddor (Manic Street Preachers, diflannodd 1995)
*1970 - Ted Cruz, gwleidydd
*1972 - Vanessa Paradis, actores a chantores
*1979 - Naotake Hanyu, pêl-droediwr
*1984 - Basshunter, canwr, cynhyrchydd recordiau a troellwr
*1988 - Leigh Halfpenny, chwaraewr rygbi
*1990 - Jean-Baptiste Maunier, actor a chanwr
*1993 - Meghan Trainor, cantores
*2000 - Joshua Bassett, actor a chanwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Samuel Beckett]]
*1842 - Thomas Phillips, gweinidog ac awdur, 70 
*1878 - William Robert Ambrose, gweinidog y Bedyddwyr, hynafiaethydd a llenor, 46
*1880 - George Eliot (Mary Ann Evans), nofelydd, 61
*1943 - Beatrix Potter, awdures a darlunydd, 77
*1983 - Tatyana Alexandrova, arlunydd, 54
*1989 - Samuel Beckett, awdur, 83
*2014
**Joe Cocker, canwr, 70
**Ruth Schmidt Stockhausen, arlunydd, 92
*2018 - Paddy Ashdown, gwleidydd, 77
*2019 - Tony Britton, actor, 95
*2021 - Thomas Kinsella, bardd, 93
*2022 - Maria Nowak, gwyddonydd, 87

## Gwyliau a chadwraethau
* Alban Rhagfyr
**Gaeaf (Hemisffer y Gogledd)
**Haf (Hemisffer y De)
* Diwrnod Mathemateg (India)
* Diwrnod y Mamau (Indonesia)
* Diwrnod yr Athro (Ciwba)

## Cyfeiriadau 
1222
Rhagfyr, 22
24 Rhagfyr

**24 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg wythfed (358fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (359fed mewn blynyddoedd naid). Erys 7 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|130px|dde|[1968: Cynnydd yn y Ddeaear]]
*1818 - Y garol Nadolig "Tawel Nos" yn cael ei hysgrifenu.
*1930 - Hostel ieuenctid gyntaf Prydain yn Neuadd Pennant, Dyffryn Conwy, yn cael ei hagor yn swyddogol.
*1951 - Annibyniaeth Libia.
*1953 - Trychineb rheilffordd Tangiwai yn Seland Newydd.
*1954 - Annibyniaeth Laos.
*1968 - Gofodwyr Apollo 8 yn tynnu'r ffotograff "Cynnydd yn y Ddaear".
*1974 - Seiclon Tracy yn taro Darwin, Awstralia.
*2018 - Bwrwndi yn symud ei brifddinas o Bujumbura i Gitenga.
*2020 - Y Deyrnas Unedig a'r Undeb Ewropeaidd yn dod i gytundeb dros Brexit.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Mary Higgins Clark]]
[bawd|130px|dde|[Ricky Martin]]
*3 CC - Servius Sulpicius Galba, ymerawdwr Rhufain (m. 69)
*1166 - John, brenin Lloegr (m. 1216)
*1491 - Ignatius o Loyola (m. 1556)
*1754 - George Crabbe, bardd (m. 1832)
*1798 - Adam Mickiewicz, llenor (m. 1855)
*1809 - Kit Carson, arloeswr (m. 1868)
*1818 - James Prescott Joule, ffisegydd (m. 1889)
*1837 - Cosima Wagner, pianydd a chyfansoddwraig (m. 1930)
*1868 - Emanuel Lasker, chwaraewr gwyddbwyll (m. 1941)
*1905 - Howard Hughes (m. 1976)
*1920 - Berta Pfister-Lex, arlunydd (m. 2016)
*1927 - Mary Higgins Clark, awdures (m. 2020)
*1929 - Philip Ziegler, bywgraffydd a hanesydd (m. 2023)
*1931 - Mauricio Kagel, cyfansoddwr (m. 2008)
*1940 - Anthony Fauci, meddyg
*1941 - Ana Maria Machado, arlunydd
*1943 - Tarja Halonen, Arlywydd Y Ffindir
*1944 - Barry Chuckle, comediwr (m. 2018)
*1945 - Lemmy, canwr a chwaraewr gitas-bas (m. 2015)
*1946 - Jeff Sessions, Twrnai Cyffredinol yr Unol Daleithiau
*1958 - Philippa Whitford, gwleidydd
*1960 - Carol Vorderman, cyflwynydd teledu
*1963 - Caroline Aherne, actores a chomediwraig (m. 2016)
*1966 - Diedrich Bader, actor
*1969 - Ed Miliband, gwleidydd
*1971 - Ricky Martin, actor a chanwr
*1981 - Dima Bilan, canwr
*1993 - Yuya Kubo, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Vasco da Gama]]
[bawd|130px|dde|[Richard Adams]]
*1524 - Vasco da Gama, fforiwr, tua 55
*1863 - William Makepeace Thackeray, nofelydd, 52
*1935 - Alban Berg, cyfansoddwr, 50
*1957 - Arthur George Owens, ysbïwr dwbwl, 58
*1968 - Gwenallt, bardd
*1982 - Louis Aragon, bardd a nofelydd, 85
*2008
**Samuel P. Huntington, gwyddonydd gwleidyddol, 81 
**Harold Pinter, awdur, 78
*2012 
**Charles Durning, actor, 89
**Jack Klugman, actor, 90
*2016
**Richard Adams, awdur, 96
**Rick Parfitt, cerddor, 68
**Liz Smith, actores, 95
*2019 - Kelly Fraser, cantores, 26
*2020 - Clive Roberts, actor, 76
*2021 - Myrddin John, gweinyddwr chwaraeon, 88

## Gwyliau a chadwraethau
bawd|130px|dde|Golygfa'r geni
*Noswyl Nadolig
*Diwrnod annibyniaeth (Libia)

1224
Rhagfyr, 24
18 Rhagfyr

**18 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg deufef (352fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (353ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 13 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 218 CC - Brwydr Trebia; Hannibal yn gorchfygu byddin Rufeinig dan Tiberius Sempronius Longus a Scipio a gyfarfu â Hannibal ger Afon Trebbia yng ngogledd yr Eidal.
* 1787 - Jersey Newydd yw'r drydedd dalaith i gadarnhau cyfansoddiad yr Unol Daleithiau.
* 1865 - Diddymu caethwasiaeth yn UDA pan gadarnhawyd y 13eg Gwelliant i'r Cyfansoddiad gan ddwy ran o dair o daleithiau UDA.
* 1916 - Y Rhyfel Byd Cyntaf: Diwedd Brwydr Verdun
* 1971 - Annibyniaeth Catar.
* 2017 - Sebastian Kurz yn dod yn Ganghellor Awstria.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Willy Brandt]]
[bawd|130px|dde|[Christina Aguilera]]
*1626 - Cristin, brenhines Sweden (m. 1689)
*1707 - Charles Wesley, clerigwr ac efengylydd (m. 1788)
*1786 - Marie-Guillemine Benoist, arlunydd (m. 1826)
*1786 - Carl Maria von Weber, cyfansoddwr (m. 1826)
*1818 - David Davies, diwydiannwr (m. 1890)
*1863 - Franz Ferdinand, Archddug Awstria (m. 1914)
*1878 - Joseff Stalin, gwleidydd ac unben Sofietaidd (m. 1953)
*1879 - Paul Klee, arlunydd (m. 1940)
*1910 - Amy Parry-Williams, cantores, awdures a merch o Bontyberem, Caerfyrddin (m. 1988)
*1911 - Jules Dassin, cyfarwyddwr ffilm (m. 2008)
*1913 - Willy Brandt, gwleidydd (m. 1992)
*1916 - Betty Grable, actores, dawnsiwraig, model a chantores (m. 1973)
*1918 - Kali, arlunydd (m. 1998)
*1920 - Merlyn Rees, gwleidydd (m. 2006)
*1923 - Lotti van der Gaag, arlunydd (m. 1999)
*1929 - Józef Glemp, cardinal (m. 2013)
*1943 - Keith Richards, cerddor (The Rolling Stones)
*1946
**Steve Biko, actifydd gwleidyddol (m. 1977)
**Steven Spielberg, cyfarwyddwr ffilm
*1954 - Ray Liotta, actor (m. 2022)
*1960 - Yoon Suk Yeol, Arlywydd De Corea
*1963 - Brad Pitt, actor
*1968 - Rachel Griffiths, actores
*1978 - Katie Holmes, actores
*1980 - Christina Aguilera, cantores
*1987 - Dan Lydiate, chwaraewr rygbi
*1988 - Lizzie Deignan, seiclwraig
*2001 - Billie Eilish, cantores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Kirsty MacColl]]
bawd|130px|dde|Vaclav Havel
*1737 - Antonio Stradivari, gwneuthurwr offerynnau llinynnol, 93
*1826 - Iolo Morganwg, llenor, 80
*1829 - Jean-Baptiste de Lamarck, biolegydd, 85
*1848 - Bernard Bolzano, mathemategydd, athronydd a rhesymegydd, 67
*1977 - Ruth Ray, arlunydd, 58
*1990 - Paul Tortelier, sielydd, 76
*2000 - Kirsty MacColl, cantores, 41
*2001 - Gilbert Bécaud, canwr, 74
*2002 - Irena Fusek-Forosiewicz, arlunydd, 82
*2011 - Václav Havel, dramodydd a gwladweinydd, 75
*2013 - Ronnie Biggs, lleidr, 84
*2014
**Mandy Rice-Davies, model, 70
**Virna Lisi, actores, 78
*2016 - Zsa Zsa Gabor, actores, 99
*2018 - Tulsi Giri, Prif Weinidog Nepal, 92
*2019 - Kenny Lynch, actor a chanwr, 81
*2021 - Richard Rogers, pensaer, 88
*2023 - Brian Price, chwaraewr rygbi'r undeb, 86

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Rhyngwladol yr Ymfudwyr
* Diwrnod iaith Arabeg
* Diwrnod Weriniaeth (Niger)
* Diwrnod Annibyniaeth (Catar)

1218
Rhagfyr, 18
17 Rhagfyr

**17 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg unfed (351fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (352fed mewn blynyddoedd naid). Erys 14 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1600 - Priodas Harri IV, brenin Ffrainc, a Marie de' Medici.
* 1903 - Hediad cyntaf gan awyren drymach nag awyr, gan y Brodyr Wright
* 1907 - Coroni Ugyen Wangchuck fel frenin Bhwtan.
* 2010 - Dechrau'r Gwanwyn Arabaidd. Taniwyd y wreichionen gyntaf yn Tiwnisia pan losgodd dyn ifanc ei hun i farwolaeth ar y dydd hwn. Dilynwyd hyn gan gyfres o brotestiadau gan y werin a alwyd yn Chwyldro Jasmin neu Intifada Tiwnisia.
* 2011 - Marwolaeth Kim Jong-il, arweinydd Gogledd Corea.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Pab Ffransis]]
* 1619 - Rupert, tywysog y Rhein (m. 1682)
* 1734 - William Floyd, gwleidydd (m. 1821)
* 1770 - Ludwig van Beethoven, cyfansoddwr (m. 1827)
* 1778 - Humphry Davy, cemegydd (m. 1829)
* 1807 - John Greenleaf Whittier, bardd (m. 1892)
* 1874 - William Lyon Mackenzie King, Prif Weinidog Canada (m. 1950)
* 1884 - Alison Uttley, awdures (m. 1976)
* 1916 - Penelope Fitzgerald, awdures (m. 2000)
* 1927 - Marlenka Stupica, arlunydd (m. 2022)
* 1930 - Armin Mueller-Stahl, actor
* 1936 - Pab Ffransis (m. 2025)
* 1938 - Syr Peter Snell, athletwr (m. 2019)
* 1941 - Dave Dee, canwr (m. 2009)
* 1942 - Muhammadu Buhari, Arlywydd Nigeria
* 1945 - Fonesig Jacqueline Wilson, awdures
* 1973 - Paula Radcliffe, athletwraig
* 1974 - Giovanni Ribisi, actor
* 1975 - Milla Jovovich, actores a model
* 1987 - Chelsea Manning, milwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[William Thomson, Barwn 1af Kelvin]]
* 1187 - Pab Grigor VIII, tua 87
* 1830 - Simón Bolívar, gwleidydd, 47
* 1869 - Sarah Jacob, yr ymprydferch
* 1907 - William Thomson, Barwn 1af Kelvin, 83
* 1909 - Leopold II, brenin Gwlad Belg, 74
* 1915 - John Rhŷs, ysgolhaig Celtaidd
* 1957 - Dorothy L. Sayers, awdures, 64
* 1976 - Margaret Webb Dreyer, arlunydd, 68
* 2009 - Jennifer Jones, actores, 90
* 2010 - Captain Beefheart, cerddor, 69
* 2011 - Kim Jong-il, gwleidydd, arweinydd Gogledd Corea, 70
* 2012 - Daniel Inouye, gwleidydd, 88
* 2015 - Mary Anne de Boisblanc, arlunydd, 90
* 2018 - Penny Marshall, actores, 75
* 2020 - John Barnard Jenkins, arweinydd Mudiad Amddiffyn Cymru, 87

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl Mabsant Tydecho
* Diwrnod cenedlaethol (Bhutan)

## Cyfeiriadau 

1217
Rhagfyr, 17
26 Rhagfyr

**26 Rhagfyr** yw'r trigeinfed dydd wedi'r tri chant (360fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (361ain mewn blynyddoedd naid). Erys 5 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1481 - Brwydr Westbroek
* 1898 - Darganfyddwyd radiwm gan Marie Curie.
* 2003 - Daeargryn Bam, Iran.
* 2004 - Tsunami Cefnfor India 2004.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Charles Babbage]]
[bawd|130px|dde|[Aaron Ramsey]]
*  973 - Abu al-Ala al-Ma'arri, bardd
* 1716 - Thomas Gray, bardd (m. 1771)
* 1791 - Charles Babbage, mathemategwr a dyfeisiwr (m. 1871)
* 1858 - Syr Owen Morgan Edwards, arolygwr ysgolion, llenor a chyhoeddwr cylchgronau (m. 1920)
* 1891 - Henry Miller, nofelydd (m. 1980)
* 1893 - Mao Zedong (m. 1976)
* 1914 - Richard Widmark, actor (m. 2008)
* 1925 - Ingeborg Leuthold, arlunydd (m. 2020)
* 1927 - Orita Leprohon, arlunydd (m. 2013)
* 1933 - Caroll Spinney, actor (m. 2019)
* 1937 - John Conway, mathemategydd (m. 2020)
* 1939 - Phil Spector, cynhyrchydd cerddoriaeth a llofrudd a gollfarnwyd (m. 2021)
* 1940 - Teruki Miyamoto, pêl-droediwr
* 1946
**Noel Lloyd, academydd (m. 2019) 
**Yusuke Omi, pêl-droediwr
* 1953 - Toomas Hendrik Ilves, gwleidydd
* 1956 - David Sedaris, digrifwr, llenor a chyfrannydd radio
* 1965 - Mazinho Oliveira, pel-droediwr
* 1971 - Jared Leto, actor a chanwr
* 1990 - Aaron Ramsey, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Gerald Ford]]
[bawd|130px|dde|[2021: Desmond Tutu]]
*  268 - Pab Dionysiws
*  418 - Pab Zosimws
* 1876 - Caspare Preetzmann, arlunydd, 87
* 1890 - Heinrich Schliemann, archeolegydd, 68
* 1957 - Charles Pathé, cynhyrchydd ffilmiau, 94
* 1972 - Harry S. Truman, 33ain Arlywydd yr Unol Daleithiau, 88
* 1974 - Jack Benny, comedïwr, 80
* 1985 - Dian Fossey, gwyddonydd, 53
* 1989 - Lennox Berkeley, cyfansoddwr, 86
* 1999 - Prunella Clough, arlunydd, 80
* 2001 - Syr Nigel Hawthorne, actor, 72
* 2003 - Syr Alan Bates, actor, 69
* 2006 - Gerald Ford, 38ain Arlywydd yr Unol Daleithiau, 93
* 2012 
**Gerry Anderson, cyfarwyddwr ffilmiau a difeisiwr, 83
**Fontella Bass, cantores, 72
* 2014 - Leo Tindemans, gwleidydd, 92
* 2016 - Berta Pfister-Lex, arlunydd, 96
* 2018 - Wendy Beckett, hanesydd celf a chyflwynydd teledu, 88
* 2021 - Desmond Tutu, archesgob ac ymgyrchydd (Gwobr Heddwch Nobel 1984), 90
* 2022 - Dorothy Iannone, arlunydd, 89
* 2024
**Manmohan Singh, gwleidydd, Prif Weinidog India, 92
**Geoff Wheel, chwaraewr rygbi'r rhyngwladol, 73

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl San Steffan
* Gwylmabsant Maethlu
* Diwrnod cyntaf Kwanzaa (yr Unol Daleithiau)

1226
Rhagfyr, 26
21 Rhagfyr

**21 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg pumed (355ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (356ed mewn blwyddyn naid). Erys 10 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1913 - Cyhoeddi pôs croeseiriau am y tro cyntaf erioed, yn y papur newydd y *New York World*
*1979 - Arwyddo cytundeb Lancaster House i ddod â llywodraeth anghydnabyddedig Ian Smith ar Simbabwe Rhodesia i ben, gan adfer am gyfnod trefedigaeth De Rhodesia ac arwain at sefydlu gwlad annibynnol cydnabyddedig Simbabwe yn 1980
*1988 - Trychineb Lockerbie
*2017 - Etholiad Cyffredinol Catalwnia

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Jane Fonda]]
[bawd|130px|dde|[Samuel L. Jackson]]
*1118 - Thomas Becket, archesgob Caergaint (m. 1170)
*1773 - Robert Brown, botanegydd (m. 1858)
*1795 - Jack Russell, bridiwr ci (m. 1883)
*1804 - Benjamin Disraeli, gwleidydd, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1881)
*1834 - Griffith Rhys Jones, arweinydd cerddorol (m. 1897)
*1879 - Joseff Stalin, gwleidydd Sofietaidd (m. 1953)
*1892 - Fonesig Rebecca West, awdures (m. 1983)
*1893 - Winifred Nicholson, arlunydd (m. 1981)
*1910 - Pia Hesselmark-Campbell, arlunydd (m. 2014)
*1917 - Heinrich Böll, awdur (m. 1985)
*1918 - Kurt Waldheim, gwleidydd (m. 2007)
*1920 - Alicia Alonso, dawnsiwraig (m. 2019)
*1921 - Olga Blinder, arlunydd (m. 2008)
*1926 - Ellen Lanyon, arlunydd (m. 2013)
*1928 - Teresa Sousa, arlunydd (m. 1962)
*1937 - Jane Fonda, actores
*1942 - Hu Jintao, gwleidydd
*1943 - Masafumi Hara, pêl-droediwr
*1948 - Samuel L. Jackson, actor
*1957 - Ray Romano, actor a digrifwr
*1962 - Steven Mnuchin, banciwr
*1965 - Andy Dick, actor a digrifwr
*1966 - Kiefer Sutherland, actor
*1967 - Mikheil Saakashvili, Arlywydd Georgia
*1972 - Kirsten Oswald, gwleidydd
*1977 - Emmanuel Macron, Arlywydd Ffrainc

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[F. Scott Fitzgerald]]
*1375 - Giovanni Boccaccio, bardd ac awdur, 62
*1807 - John Newton, awdur hymnau, 82
*1940 - F. Scott Fitzgerald, nofelydd, 44
*1945 - George S. Patton, milwr, 60
*2005 - Erika Durban-Hofmann, arlunydd, 83
*2006 - Saparmurat Niyazov, gwleidydd, Arlywydd Twrcmenistan, 66
*2013 - David Coleman, sylwebydd a chyflwynydd teledu, 87
*2014 
**Udo Juergens, canwr, 80
**Alan Williams, gwleidydd, 84
**Billie Whitelaw, actores, 82
*2016 - Deddie Davies, actores, 78

## Gwyliau a chadwraethau
* Alban Rhagfyr
**Gaeaf (Hemisffer y Gogledd)
**Haf (Hemisffer y De)
* Diwrnod Gwledd Sant Tomos yr Apostol

1221
Rhagfyr, 21
20 Rhagfyr

**20 Rhagfyr** yw'r trichant pumdeg pedwerydd (354ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (355ed mewn blynyddoedd naid). Erys 11 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1955 - Cyhoeddi Caerdydd yn brifddinas Cymru.
* 1991 - Paul Keating yn dod yn Brif Weinidog Awstralia.
* 1999 - Portiwgal yn rhoi Macau yn ôl y Tsieina.

## Genedigaethau
* 1537 - John III, brenin Sweden (m. 1592)
* 1629 - Pieter de Hooch, arlunydd (m. 1684)
* 1779 - Therese aus dem Winckel, arlunydd (m. 1867)
* 1843 - Frances Elizabeth Morgan, meddyg (m. 1927)
* 1858 - Kuno Meyer, ysgolhaig Celtaidd (m. 1919)
* 1861 - Ivana Kobilca, arlunydd (m. 1926)
* 1894 - Syr Robert Menzies, gwleidydd, Prif Weinidog Awstralia (m. 1978)
* 1899 - Martyn Lloyd-Jones, gweinidog, meddyg ac awdur (m. 1981)
* 1915 - Natalia Dumitresco, arlunydd (m. 1997)
* 1922 
**Beverly Pepper, arlunydd (m. 2020)
**Marianne van der Heijden, arlunydd (m. 1998)
* 1926 - Geoffrey Howe, gwleidydd (m. 2015)
* 1927 - Kim Young-sam, Arlywydd De Corea (m. 2015)
* 1933 - Myrddin John, gweinyddwr caneuon (m. 2021)
* 1946 - John Spencer, actor (m. 2005)
* 1952 - Jenny Agutter, actores
* 1957 - Billy Bragg, canwr-cyfansoddwr
* 1980 - Ashley Cole, pêl-droediwr
* 1987 - Michihiro Yasuda, pêl-droediwr
* 1998 - Kylian Mbappe, pel-droediwr
* 2002 - Immanuel Feyi-Waboso, chwaraewr rygbi

## Marwolaethau
* 1968 - John Steinbeck, awdur, 66
* 1971 - Shigeyoshi Suzuki, pêl-droediwr, 69
* 1973 - Bobby Darin, canwr, 37
* 1994 - Dean Rusk, Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau, 85
* 1996 - Carl Sagan, astroffisegydd, 62
* 1998 - Syr Alan Lloyd Hodgkin, meddyg, 84
* 2009 - Brittany Murphy, actores, 32
* 2014 - John Freeman, gwleidydd, diplomydd a newyddiadurwr, 99
* 2020 - Fonesig Fanny Waterman, pianydd ac athrawes, 100

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Rhyngwladol Undod Dynol

1220
Rhagfyr, 20
13 Rhagfyr

**13 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg seithfed (347fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (348fed mewn blynyddoedd naid). Erys 18 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1545 - Cyfarfod cyntaf Cyngor Trent fel rhan o ymateb yr Eglwys Gatholig i'r Diwygiad Protestannaidd.
*1974 - Malta'n dod yn weriniaeth.
*2018 - Mark Drakeford yn cael ei benodi'n Brif Weinidog Cymru.
*2019 - Jo Swinson ym ymddiswyddo fel arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol.

## Genedigaethau
*1521 - Pab Sixtus V (m. 1590)
*1533 - Eric XIV, brenin Sweden (m. 1577)
*1553 - Harri IV, brenin Ffrainc (m. 1610)
*1797 - Heinrich Heine, bardd (m. 1856)
*1805 - Robert Griffiths, peiriannydd (m. 1883)
*1902 - Talcott Parsons, cymdeithasegwr (m. 1979)
*1915 - Balthazar Johannes Vorster, gwleidydd (m. 1983)
*1920 - George P. Shultz, economegydd a diplomydd (m. 2021)
*1925 - Dick Van Dyke, actor a chomedïwr
*1929 - Christopher Plummer, actor (m. 2021)
*1936 - Aga Khan IV, dyn busnes a bridiwr (m. 2025)
*1940 - Catherine Belsey, beirniad llenyddol (m. 2021)
*1942 - Derek Boote, actor a chanwr (m. 1974)
*1948 - Brian Wilson, gwleidydd
*1953 - Jim Davidson, digrifwr
*1957 - Steve Buscemi, actor
*1961 - Toru Yoshikawa, pêl-droediwr
*1971 - Leanne Wood, gwleidydd
*1989 - Taylor Swift, cantores ac actores

## Marwolaethau
*1124 - Pab Callixtws II
*1204 - Maimonides, athronydd, 69
*1521 - Manuel I, brenin Portiwgal, 52
*1784 - Samuel Johnson, traethodydd a geiriadurwr, 75
*1944 - Wassily Kandinsky, arlunydd, 77
*1961 - Grandma Moses, arlunydd, 101
*2005 - Helen Farr Sloan, arlunydd, 94
*2008 
**Doris Totten Chase, arlunydd, 85
**Kathy Staff, actores, 80
*2010 - Richard Holbrooke, diplomydd, 69
*2013 - Wyn Roberts, Arglwydd Roberts o Gonwy, gwleidydd, 83

## Gwyliau a chadwraethau
bawd|150px|dde|Dydd Gwyl Sant Lwsia
* Diwrnod Sant Lwsia (Sweden)
* Diwrnod Cenedlaethol (Sant Lwsia)
* Diwrnod Gweriniaeth (Malta)

1213
Rhagfyr, 13
12 Rhagfyr

**12 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg chweched (346ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (347fed mewn blynyddoedd naid). Erys 19 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|150px|dde|Baner [Cenia]]
*627 - Brwydr Ninefeh
*1787 - Pennsylvania yn dod yn dalaith yr Unol Daleithiau.
*1901 - Guglielmo Marconi yn llwyddo i yrru'r negs (signal) radio cyntaf dros Môr Iwerydd.
*1911 - Delhi'n cael ei ddyrchafu'n brifddinas India.
*1938 -  Felicity Ann Dahl (ganwyd D'Abreu), cynhyrchydd ffilm a gwraig Roald Dahl.
*1963 - Cenia yn ennill ei hannibyniaeth o Brydain.
*1964 - Jomo Kenyatta yn dod yn Arlywydd Cenia.
*1991 - Abuja yn cael ei wneud yn brifddinas Nigeria.
*2003 - Paul Martin yn dod yn Brif Weinidog Canada.
*2016 - Bill English yn dod yn Brif Weinidog Seland Newydd.
*2019 - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Edvard Munch]]
[bawd|140px|dde|[Bill Nighy]]
*1574 - Ann o Ddenmarc, brenhines James VI a I, brenin yr Alban a Lloegr (m. 1619)
*1731 - Erasmus Darwin, ffisegydd, athronydd natur, ffisiolegydd, dyfeisiwr a bardd (m. 1802)
*1821 - Gustave Flaubert, nofelydd (m. 1880)
*1845 - Fanny Churberg, arlunydd (m. 1892)
*1863 - Edvard Munch, arlunydd (m. 1944)
*1884 - Zinaida Serebriakova, arlunydd (m. 1967)
*1913 - Adiya Sitdikova, arlunydd (m. 2000)
*1914 - Lilo Rasch-Naegele, arlunydd (m. 1978)
*1915
**Shogo Kamo, pêl-droediwr (m. 1977) 
**Frank Sinatra, canwr ac actor (m. 1998)
*1924 - Ed Koch, gwleidydd (m. 2013)
*1928 
**Tshingiz Aitmatof, awdur (m. 2008)
**Helen Frankenthaler, arlunydd (m. 2011)
*1930 - Gwyneth Dunwoody, gwleidydd (m. 2008)
*1934 - Miguel de la Madrid, Arlywydd Mecsico (m. 2012)
*1938 - Connie Francis, cantores
*1940 - Dionne Warwick, cantores
*1945 - Portia Simpson-Miller, gwleidydd
*1946 - Emerson Fittipaldi, gyrrwr Fformiwla Un
*1949 - Bill Nighy, actor
*1961 - Daniel O'Donnell, canwr
*1975 - Mayim Bialik, actores
*1977 - Hiromi Kojima, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Joseph Heller]]
*884 - Y brenin Carloman, tua 70
*1595 - Roger Williams, milwr ac awdur, 55
*1963 - Theodor Heuss, Arlywydd yr Almaen, 79
*1996 - Vance Packard, awdur, 82
*1999 - Joseph Heller, nofelydd, 76
*2006 - Ivor Barry, actor o Ferthyr Tudful, 87
*2015 - Galina Smirnova, arlunydd, 86
*2016 - Jim Prior, gwleidydd, 89
*2019 - Syr Peter Snell, athletwr, 80
*2020
**John Ffowcs Williams, peiriannydd, 85
**John le Carré, awdur, 89
**Charley Pride, canwr, 86

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Annibyniaeth (Cenia)
* Diwrnod Cyfansoddiad (Rwsia)
* Diwrnod Kanji (Japan)

1212
Rhagfyr, 12
16 Rhagfyr

**16 Rhagfyr** yw'r trichant pumdegfed (350fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (351fed mewn blynyddoedd naid). Erys 15 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1905 - Cymru yn curo Seland Newydd yn ystod ymweliad cyntaf tîm rygbi Seland Newydd â gwledydd Prydain.
* 1971
**Annibyniaeth Bahrain
**Annibyniaeth Bangladesh
* 1991 - Annibyniaeth Casachstan

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Jane Austen]]
[bawd|130px|dde|[Liz Saville Roberts]]
* 1485 - Catrin o Aragón, Tywysoges Cymru a Brenhines Loegr (m. 1536)
* 1742 - Gebhard Leberecht von Blücher, milwr (m. 1819)
* 1770 - Ludwig van Beethoven, cyfansoddwr (m. 1827)
* 1775 - Jane Austen, nofelydd (m. 1817)
* 1784 - Mari Jones (m. 1864)
* 1790 - Leopold I, brenin Gwlad Belg (m. 1865)
* 1853 - Roberto Ferruzzi, arlunydd (m. 1934)
* 1866 - Wassily Kandinsky, arlunydd (m. 1944)
* 1888 - Alecsander I, brenin Iwgoslafia (m. 1934)
* 1899 - Syr Noël Coward, actor, dramodydd a chyfansoddwr (m. 1973)
* 1903 - Misao Tamai, pêl-droediwr (m. 1978)
* 1917 - Syr Arthur C. Clarke, awdur (m. 2008)
* 1927 - Lidiya Mayorova, arlunydd (m. 2008)
* 1928 - Philip K. Dick, nofelydd (m. 1982)
* 1932 - Syr Quentin Blake, cartwnydd, arlunydd ac awdur llyfrau
* 1937 - Mitsuo Kamata, pêl-droediwr
* 1938 - Liv Ullmann, actores
* 1946 - Benny Andersson, cerddor
* 1947 - Ben Cross, actor (m. 2020)
* 1948 - Christopher Biggins, actor
* 1956 - Tommy Burns, pêl-droediwr (m. 2008)
* 1961 - Bill Hicks, comediwr (m. 1994)
* 1964 - Liz Saville Roberts, gwleidydd
* 1970 - Lara Molinari, arlunydd
* 1973 - Mariza, cantores
* 1988 - Anna Popplewell, actores
* 1991 - Kazuki Nagasawa, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Thomas Pennant (awdur)|Thomas Pennant]]
* 1798 - Thomas Pennant, hynafiaethydd a naturiaethwr, 71
* 1859 - Wilhelm Grimm, awdur, 73
* 1916 - Grigori Rasputin, cyfrinydd, 46
* 1921 - Camille Saint-Saëns, cyfansoddwr, 86
* 1922
**Eliezer Ben-Yehuda, eiriadurwr, ieithydd ac ymgyrchydd iaith, 64 
**Gabriel Narutowicz, Arweinydd cyntaf Gwlad Pwyl, 57
* 1942 - Selma Meerbaum-Eisinger, bardd, 18
* 1956 - Nina Hamnett, arlunydd, 66
* 1965 - W. Somerset Maugham, dramodydd, nofelydd ac awdur, 91
* 2004 - Agnes Martin, arlunydd, 92
* 2005 - John Spencer, actor, 58
* 2013 - Ray Price, cerddor, 87
* 2023 - Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, Uchelwr Coweit, 86

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Bahrain, Bangladesh, Casachstan)

1216
Rhagfyr, 16
9 Rhagfyr

**9 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg trydydd (343ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (344ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 22 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1937 - Brwydr Nanjing
*1946 - Creu Sacsoni Isaf
*1961 - Tanganyika yn ennill annibyniaeth ar Brydain
*1990 - Lech Wałęsa yn cael ei ethol yn Arlywydd Gwlad Pwyl.
*2019 - Ffrwydrad folcanig ar Ynys Wen, Seland Newydd.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Grace Hopper]]
[bawd|130px|dde|[Judi Dench]]
*1594 - Gustav II Adolff, brenin Sweden (m. 1632)
*1608 - John Milton, bardd ac awdur (m. 1674)
*1842 - Pyotr Kropotkin (m. 1921)
*1868 - Fritz Haber, cemegydd (m. 1934)
*1895 - Dolores Ibárruri, gwleidydd (m. 1989)
*1906 - Grace Hopper, gwyddonydd (m. 1992)
*1915 - Fonesig Elisabeth Schwarzkopf, soprano (m. 2006)
*1916 - Kirk Douglas, actor (m. 2020)
*1919 - Dr. Meredydd Evans, canwr gwerin (m. 2015)
*1920 - Carlo Azeglio Ciampi, Arlywydd yr Eidal (m. 2016)
*1929
**Bob Hawke, Prif Weinidog Awstralia (m. 2019)
**John Cassavetes, actor, sgriptiwr a gwneuthurwr ffilmiau (m. 1989)
*1934 - Fonesig Judi Dench, actores
*1946 
**Sonia Gandhi, gwleidydd
**Mervyn Davies, chwaraewr rygbi (m. 2012)
*1953 - John Malkovich, actor
*1954 - Jean-Claude Juncker, gwleidydd
*1956 - Jean-Pierre Thiollet, llenor, beirniad llenydol a gohebyd
*1960 - Caroline Lucas, gwleidydd
*1962 - Felicity Huffman, actores
*1970 - Djalminha, pêl-droediwr
*1980 - Matthew Rees, chwaraewr rygbi'r undeb

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Patrick Moore]]
*1565 - Pab Pïws IV, 66
*1641 - Antoon van Dyck, arlunydd, 42
*1669 - Pab Clement IX, 69
* 1706 - Pedro II, brenin Portiwgal, 58
*1882 - Y Dywysoges Luise o Anhalt-Bernburg, 83
*1964
**Minnie Fisher Cunningham, gwleidydd, swffragét ac ymgyrchydd dros bleidlais i ferched, 82
**Edith Sitwell, bardd, 77
*2012 - Syr Patrick Moore, seryddwr, 89
*2014
**Llewelyn Gwyn Chambers, gwyddonydd ac athro, 90
**Jane Freilicher, arlunydd, 90
*2015 - Soshana Afroyim, arlunydd, 88
*2016 - Edwin Benson, siaradwr olaf Mandaneg, 85
*2019 - May Stevens, arlunydd, 95
*2022 - Ruth Madoc, actores, 79

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod cenedlaethol (Tansanïa)
* Diwrnod Rhyngwladol Gwrth-Lygredd
* Diwrnod y Llynges (Sri Lanca)
* Diwrnod Anna (Sweden, y Ffindir)

1209
Rhagfyr, 09
15 Rhagfyr

**15 Rhagfyr** yw'r nawfed dydd a deugain wedi'r trichant (349fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (350fed mewn blynyddoedd naid). Erys 16 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1891 - Dyfeisiwyd y gêm pêl-fasged gan James Naismith mewn ysgol YMCA ym Massachusetts.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Niels Ryberg Finsen]]
[bawd|130px|dde|[Oscar Niemeyer]]
*37 - Nero, Ymerawdwr Rhufian (m. 68)
*1772 - Ruth Henshaw Bascom, arlunydd (m. 1848)
*1832 - Alexandre Gustave Eiffel, peiriannydd (m. 1923)
*1852 - Henri Becquerel, ffisegydd (m. 1908)
*1858 - Eliza Olivecrona, arlunydd (m. 1902)
*1859 - L. L. Zamenhof, dyfeisiwr (m. 1917)
*1860 - Niels Ryberg Finsen, meddyg (m. 1904)
*1892 - J. Paul Getty, dyn busnes (m. 1976)
*1899 - Harold Abrahams, athletwr (m. 1978)
*1907 - Oscar Niemeyer, pensaer (m. 2012)
*1915 - Isabel Crook, anthropolegydd (m. 2023)
*1916 - Maurice Wilkins, meddyg, biolegydd a ffisegydd (m. 2004)
*1917 - Hilde Zadek, soprano (m. 2019)
*1918 - Chihiro Iwasaki, arlunydd (m. 1974)
*1920 - Albert Memmi, llenor ac ysgrifwr (m. 2020)
*1928 - Friedensreich Hundertwasser, pensaer ac arlunydd (m. 2000)
*1930 - Edna O'Brien, awdures
*1932 - Syr John Meurig Thomas, cemegydd (m. 2020)
*1934 - Stanislau Shushkevich, gwleidydd (m. 2022)
*1938 - Michael Bogdanov, cyfarwyddwr theatr (m. 2017)
*1952
**Guy Laporte, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2022) 
**Yukitaka Omi, pêl-droediwr
*1963 - Cristiana Oliveira, actores
*1971 - Milena Miconi, actores
*1979 - Adam Brody, actor
*1987 - Yosuke Kashiwagi, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|Syr [William Goscombe John]]
[bawd|130px|dde|[Joan Fontaine]]
*1675 - Johannes Vermeer, arlunydd, 43 (claddwyd)
*1758 - John Dyer, bardd, 59
*1890 - Sitting Bull, arweinydd llwyth y Sioux
*1921 - Hopkin Maddock, chwaraewr rygbi, 40
*1943 - Fats Waller, cerddor jazz, 39
*1940 - Syr David Llewellyn, Barwnig 1af, 61
*1944 - Glenn Miller, cerddor, 40
*1947 &ndash; Arthur Machen, awdur, 84
*1952 - Syr William Goscombe John, cerflunydd, 92
*1955 - Victor Erle Nash-Williams, anthropolegydd ac archeolegydd, 58
*1966 - Walt Disney, cynhyrchydd a chyfarwyddwr ffilmiau, 65
*2010 - Blake Edwards, cyfarwyddwr ffilm, 88
*2011 - Christopher Hitchens, sgriptiwr, 62
*2013 - Joan Fontaine, actores, 96
*2017 - Heinz Wolff, gwyddonydd a chyflwynydd radio a teledu, 89
*2021 - bell hooks, awdures a ffeminist, 69

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Zamenhof (Esperanto)
* Diwrnod y Deyrnas (yr Iseldiroedd)

1215
Rhagfyr, 15
10 Rhagfyr

**10 Rhagfyr** yw'r pedwerydd dydd a deugain wedi'r trichant (344ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (345ain mewn blynyddoedd naid). Erys 21 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1817 - Mississippi yn dod yn 17fed dalaith yr Unol Daleithiau.
*1845 - Rhoddwyd patent ar y teiar niwmatig, dyfais Robert William Thomson.
*1988 - Sefydlu Gwobr Sakharov.
*2007 - Cristina Fernández de Kirchner yn dod yn Arlywydd yr Ariannin.
*2015 - Mauricio Macri yn dod yn Arlywydd yr Ariannin.
*2019
**Sanna Marin yn dod yn Brif Weinidog y Ffindir.
**Alberto Fernández yn dod yn Arlywydd yr Ariannin.
*2023 - Javier Milei yn dod yn Arlywydd yr Ariannin.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Ada Lovelace]]
[bawd|130px|dde|[Nelly Sachs]]
*1805 - William Lloyd Garrison, newyddiadurwr a ddiwygiwr (m. 1879)
*1815 - Ada Lovelace, mathemategydd (m. 1852)
*1824 - George MacDonald, bardd, awdur, gweinidog, newyddiadurwr a nofelydd (m. 1905)
*1830 - Emily Dickinson, bardd (m. 1886)
*1851 - Melvil Dewey, llyfrgellwr (m. 1931)
*1891 - Nelly Sachs, sgriptiwraig (m. 1970)
*1905 - John Edward Jones, gwleidydd (m. 1970)
*1907 - Lucien Laurent, pêl-droediwr (m. 2005)
*1908 - Olivier Messiaen, cyfansoddwr (m. 1992)
*1913 - Pannonica de Koenigswarter, arlunydd (m. 1988)
*1916 - Christa Moering, arlunydd (m. 2013)
*1924 - Michael Manley, gwleidydd, Prif Weinidog Jamaica (m. 1997)
*1941 - Peter Sarstedt, canwr (m. 2017)
*1942
**Mari Puri Herrero, arlunydd 
**Aritatsu Ogi, pêl-droediwr
*1943 - Barbara Rae, arlunydd
*1952 - Clive Anderson, cyflwynydd teledu
*1957 - Michael Clarke Duncan, actor (m. 2012)
*1960 - Syr Kenneth Branagh, actor
*1985 - Raven-Symoné, actores, cantores a dawnsiwraig
*1988 - Wilfried Bony, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Alfred Nobel]]
[bawd|130px|dde|[Barbara Windsor]]
*1610 - Sant John Roberts, merthyr Catholig, tua 34
*1810 - Johann Christian Daniel von Schreber,  naturiaethwr, 71
*1865 - Leopold I, brenin Gwlad Belg, 74
*1896 - Alfred Nobel, cemegydd, 63
*1936 - Luigi Pirandello, dramodydd, 69
*1967 - Otis Redding, canwr, 26
*1987 - Maria Padula, arlunydd, 72
*2005 - Richard Pryor, actor a chomediwr, 65
*2006 - Augusto Pinochet, Arlywydd Chile, 91
*2012
**Iajuddin Ahmed, Arlywydd Bangladesh, 81
**Lisa Della Casa, soprano, 93
*2015 - Roswitha Bitterlich, arlunydd, 95
*2016 - Ian McCaskill, dyn tywydd, 78
*2017 - Max Clifford, 74
*2019 - Emily Mason, arlunydd, 87
*2020
**Tom Lister, Jr., 62, actor
**Fonesig Barbara Windsor, 83, actores
*2021 - Mike Nesmith, 78, canwr
*2022 - Fonesig Beryl Grey, 95, dawnsiwraig
*2023 - Shirley Anne Field, 87, actores
*2024 - Madeleine Arbour, 101, arlunydd

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Nobel
* Diwrnod Hawliau dynol

1210
Rhagfyr, 10
6 Rhagfyr

**6 Rhagfyr** yw'r deugeinfed dydd wedi'r trichant (340fed) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (341ain mewn blynyddoedd naid). Erys 25 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|160px|dde|[1917: Baner y Ffindir]]
*1060 - Coroniad Bela I, brenin Hwngari.
*1817 - Mae Joseph Tregelles Price yn hysbysebu bod gwaith haearn Abaty Castell-nedd ar werth.
*1875 - Gwaelod-y-garth - trychineb yng Nglofa'r Llan, pan laddwyd 12 o fechgyn. Dyma'r ddamwain waethaf o'i math yn ne Cymru yn y flwyddyn honno.
*1916 - David Lloyd George yn dod yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
*1917 - Y Ffindir yn datgan annibyniaeth oddi wrth Rwsia.
*1921 - Arwyddwyd y Cytundeb Eingl-Wyddelig a arweiniai at sefydlu Gwladwriaeth Rydd Iwerddon flwyddyn union yn ddiweddarach.
*1978 - Cymeradwyir cyfansoddiad newydd Sbaen mewn refferendwm.
*1998 - Etholir Hugo Chávez yn Llywydd Feneswela.
*2005 - David Cameron yn dod yn arweinydd Plaid Geidwadol.
*2017 - Mae Donald Trump yn cydnabod Jeriwsalem fel prifddinas Israel.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Dave Brubeck]]
[bawd|130px|dde|[Nick Park]]
*1421 - Harri VI, brenin Lloegr (m. 1471)
*1478 - Baldassare Castiglione, diplomydd a llenor (m. 1529)
*1898 - Alfred Eisenstaedt, fotograffydd (m. 1995)
*1913 - Araceli Gilbert, arlunydd (m. 1993)
*1918 - Riek de Raat, arlunydd (m. 2018)
*1920 - Dave Brubeck, cerddor (m. 2012)
*1921 - Nobuo Matsunaga, pêl-droediwr (m. 2007)
*1922 - Jack Ashley, gwleidydd (m. 2012)
*1927 - Christiane Peugeot, arlunydd
*1929 - Nikolaus Harnoncourt, arweinydd (m. 2016)
*1933 - Henryk Górecki, cyfansoddwr (m. 2010)
*1948 - Yoshihide Suga, Prif Weinidog Japan
*1958 - Nick Park, wneuthurwr ffilmiau wedi'u hanimeiddio
*1962 - Colin Salmon, actor
*1967 - Judd Apatow, cynhyrchydd ffilmiau
*1975 - Noel Clarke, actor
*1977 - Andrew Flintoff, cricedwr
*1978 - Emerson Sheik, pel-droediwr
*1979 - Tim Cahill, pêl-droediwr
*1982 - Alberto Contador, seiclwr
*1987 - Ceri Phillips, actor a digrifwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Sant Nicolas]]
*343 - Sant Nicolas, tua 73
*1352 - Pab Clement VI, 61/62
*1882 - Anthony Trollope, nofelydd, 67
*1946 - Charles Butt Stanton, gwleidydd, 73
*1948 - Eleanor Vachell, botanegydd, 69
*1961 - Frantz Fanon, seiciatrydd, athronydd, cyfarwyddwr a llenor, 36
*1988 - Roy Orbison, canwr, 52
*2010 - Mireille Miailhe, arlunydd, 89
*2013 - Stan Tracey, pianydd a chyfansoddwr, 86
*2014 - Ralph Baer, peiriannydd cyfrifiadurol, 92
*2015 - Nicholas Smith, actor, 81
*2022 - Ichiro Mizuki, canwr, 74
*2023 - Barbara Levick, hanesydd ac epigraffydd, 92

## Gwyliau a chadwraethau
* Sant Nicolas
* Diwrnod annibyniaeth (Y Ffindir)
* Diwrnod y Cyfansoddiad (Sbaen)

1206
Rhagfyr, 06
11 Rhagfyr

**11 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg pumed (345ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (346ed mewn blynyddoedd naid). Erys 20 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1816 - Indiana yn dod yn 16ed talaith yr Unol Daleithiau.
*1936 - Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig yn ymddiswyddo er mwyn priodi'r weddw o Americanes Wallis Warfield Simpson a oedd wedi cael ysgariad.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Annie Jump Cannon]]
[bawd|140px|dde|[Emmanuelle Charpentier]]
*1475 - Pab Leo X (m. 1521)
*1803 - Hector Berlioz, cyfansoddwr (m. 1869)
*1810 - Alfred de Musset, bardd a dramodydd (m. 1857)
*1843 - Robert Koch, meddyg (m. 1910)
*1849 - Ellen Key, awdures ffeministaidd (m. 1926)
*1863 - Annie Jump Cannon, gwyddonydd (m. 1941)
*1882
**Max Born, ffisegydd (m. 1970)
**Fiorello La Guardia, gwleidydd, Maer Dinas Efrog Newydd (m. 1947)
*1905 - Erskine Hamilton Childers, gwleidydd, Arlywydd Iwerddon (m. 1974)
*1908 - Manoel de Oliveira, cyfarwyddwr ffilm (m. 2015)
*1911 - Naguib Mahfouz, nofelydd (m. 2006)
*1913 - Jean Marais, actor (m. 1998)
*1918 - Aleksandr Solzhenitsyn, nofelydd (m. 2008)
*1919 
**Cliff Michelmore, cyflwynydd teledu (m. 2016)
**Loes van der Horst, arlunydd (m. 2012)
*1921 - Liz Smith, actores (m. 2016)
*1928 - Peter Firmin, arlunydd a gwneuthurwr pypedau (m. 2018)
*1931 - Ronald Dworkin, athronydd (m. 2013)
*1935 - Pranab Mukherjee, Arlywydd India (m. 2020)
*1943
**Carl Clowes, meddyg (m. 2021)
**John Kerry, gwleidydd
*1944 - Teri Garr, actores (m. 2024)
*1968 - Emmanuelle Charpentier, gwyddonydd
*1969 - Viswanathan Anand, chwaraewr gwyddbwyll
*1984 - Leighton Baines, pêl-droediwr
*1991 - Anna Bergendahl, cantores
*1992 - Gen Shoji, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Ravi Shankar]]
* 384 - Pab Damasws
*1282 - Llywelyn Ein Llyw Olaf, Tywysog Gwynedd a Chymru, mewn ysgarmes yng Nghilmeri, tua 60
*1779 - Bridget Bevan (Madam Bevan), noddwraig yr Ysgolion Cylchynol Cymreig, 81
*1885 - Frances Batty Shand, actifydd elusennol, *tua* 70
*1941 - John Gillespie Magee, bardd, 19
*1964 
**Sam Cooke, canwr, 33
**Alma Mahler, arlunydd, 85
*1992 - Marinka Dallos, arlunydd, 63
*2012 - Ravi Shankar, cerddor, 92
*2015 - Erika Rauschning, arlunydd, 92
*2016 - Lisl Kreuz, arlunydd, 93
*2017 - Keith Chegwin, actor a chyflwynydd teledu, 60
*2019 - David Bellamy, botanegydd, 86
*2021 - Anne Rice, awdures, 80

## Gwyliau a chadwraethau
*Dydd Gŵyl y seintiau Cian, Peris a Fflewyn.
*Diwrnod Indiana
*Diwrnod Weriniaeth (Bwrcina Ffaso)

## Cyfeiriadau
1211
Rhagfyr, 11
14 Rhagfyr

**14 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg wythfed (348fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (349fed mewn blynyddoedd naid). Erys 17 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1819 - Alabama yn dod yn 22ain dalaith yr Unol Daleithiau.
* 1911 - Roald Amundsen yn cyrraedd Pegwn y De
* 2025 -  digwyddiad saethu a therfysg angheuol ar Draeth Bondi, Awstralia; 12 o bobl yn colli ei bywydau

## Genedigaethau 
* 1503 (neu 21 Rhagfyr) - Nostradamus, meddyg a sêr-ddewin (m. 1566)
* 1546 - Tycho Brahe, seryddwr o uchelwr (m. 1601)
* 1831 - Griffith John, cenhadwr a chyfieithydd y beibl (m. 1912)
* 1870 - Karl Renner, gwleidydd (m. 1950)
* 1884 - Margaret Davies, arlunydd (m. 1963)
* 1895 - Siôr VI, brenin y Deyrnas Unedig (m. 1952)
* 1901 - Pawl, brenin y Groegiaid (m. 1964)
* 1918 - B. K. S. Iyengar, athro ioga (m. 2014)
* 1920 - Clark Terry, trwmpedwr jazz (m. 2015)
* 1925 - Annemie Fontana, arlunydd (m. 2002)
* 1933 - Hisataka Okamoto, pêl-droediwr
* 1946 - Jane Birkin, actores a chantores (m. 2023)
* 1947 - Dilma Rousseff, Arlywydd Brasil, 2011-2016
* 1966 - Helle Thorning-Schmidt, Prif Weinidog Denmarc, 2011-2015
* 1970 - Anna Maria Jopek, cantores ac actores
* 1972 - Miranda Hart, comediwraig
* 1979 - Michael Owen, pêl-droediwr
* 1984 - Chris Brunt, pêl-droediwr
* 1988 - Vanessa Hudgens, actores
* 1992 - Ryo Miyaichi, pêl-droediwr
* 1999 - Karley Scott Collins, actores

## Marwolaethau 
* 1542 - Iago V, brenin yr Alban, 30
* 1788 - Siarl III, brenin Sbaen, 72
* 1799 - George Washington, Arlywydd yr Unol Daleithiau, 67
* 1861 - Albert o Sachsen-Coburg a Gotha, gŵr Fictoria, brenhines y Deyrnas Unedig, 42 
* 1917 - Philip Dudley Waller, Chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru, 28
* 1947 - Stanley Baldwin, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 80
* 1975 - Maurice Edelman, nofelydd a gwleidydd, 64
* 1989 - Andrei Sakharov, ffisegydd a gweithredwr dros hawliau dynol, 68
* 1990 - Friedrich Dürrenmatt, awdur, 69
* 1997 - Grete Rader-Soulek, arlunydd, 77
* 2001 - Edith Pfau, arlunydd, 86
* 2012 - Kenneth Kendall, newyddiadurwr, 88
* 2013 - Peter O'Toole, actor, 81
* 2016 - Bernard Fox, actor, 89
* 2018 - Helmiriitta Honkanen, arlunydd, 98
* 2019 - Anna Karina, actores, 79

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Alabama
* Diwrnod Mwnci

## Cyfeiriadau
1214
Rhagfyr, 14
8 Rhagfyr

**8 Rhagfyr** yw'r trichant pedwar deg deufed (342fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (343ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 23 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
*1980 - Llofruddiaeth John Lennon.
*1987 - Intifada cyntaf y Palestiniaid yn erbyn Israel, sef dial am ymosodiadau gan wladwriaeth Israel
*1991 - Y Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol yn cael ei sefydlu
*2020 - Cafwyd cadarnhad fod uchder Mynydd Chomolungma (Saesneg: Everest) yn 8848.86 metr.
*2021 - Olaf Scholz yn dod yn Ganghellor yr Almaen.
*2024 - Yr Arlywydd Syria Bashar al-Assad yn ffoi o Ddamascus ar ôl i'w lywodraeth gael ei ddymchwel.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Mari, brenhines yr Alban]]
[bawd|140px|dde|[Jean Sibelius]]
*65 CC - Horas, bardd (m. 8 CC)
*1542 - Mari, brenhines yr Alban (m. 1587)
*1626 - Cristin, brenhines Sweden (m. 1689)
*1760 - Morgan John Rhys, gweinidog ac ymgyrchydd gwrth-gaethwasiaeth (m. 1804)
*1861 – Georges Méliès, cyfarwyddwr ffilm (m. 1938)
*1864 - Camille Claudel, arlunydd (m. 1936)
*1865 - Jean Sibelius, cyfansoddwr (m. 1957)
*1886 - Diego Rivera, arlunydd (m. 1957)
*1906 - Richard Llewellyn, awdur (m. 1983)
*1910 - Britt Odhner, arlunydd (m. 1957)
*1922 - Lucian Freud, arlunydd (m. 2011)
*1929 - Gérard de Villiers, nofelydd (m. 2013)
*1930 - Maximilian Schell, actor (m. 2014)
*1936 - David Carradine, actor (m. 2009)
*1941 - Syr Geoff Hurst, pêl-droediwr
*1943 - Jim Morrison, canwr (m. 1971)
*1947 - Gregg Allman, cerddor (m. 2017)
*1951 - Bill Bryson, sgriptiwr
*1953 - Kim Basinger, actores
*1959 - Jim Yong Kim, meddyg ac anthropolegydd
*1961 - Ann Coulter, awdures a newyddiadurwraig
*1964 - Teri Hatcher, actores
*1966 - Sinéad O'Connor, cantores (m. 2023)
*1976 - Dominic Monaghan, actor
*1977 - Stephen Jones, chwaraewr rygbi'r undeb
*1984 - Tara Bethan, actores a chantores bop
*1986 - Amir Khan, paffiwr
*1994 - Raheem Sterling, pêl-droediwr
*1996 - Teala Dunn, actores a digrifwraig
*1998 - Tanner Buchanan, actor

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Golda Meir]]
[bawd|140px|dde|[John Lennon]]
*1830 - Benjamin Constant, llenor, 63
*1859 - Thomas De Quincey, llenor, 74
*1864 - George Boole, mathemategwr, 49
*1907 - Oscar II, brenin Sweden, 78
*1932 - Gertrude Jekyll, botanegydd, 89
*1939 - Maria Vinca, arlunydd, 61
*1973 - Dorothy Shakespear, arlunydd, 87
*1978 - Golda Meir, Prif Weinidog Israel, 80
*1980 - John Lennon, cerddor, 40
*1985 - Elsie Spronck, arlunydd, 92
*1990 - Martin Ritt, cyfarwyddwr ffilm, 76
*2008 - Oliver Postgate, animeiddiwr, 83
*2016
**John Glenn, gofodwr, 95
**Fred Secombe, ficer ac awdur, 97
*2018 - Lyudmila Alexeyeva, ymgyrchydd, 91
*2019 
**Caroll Spinney, actor a pypedwr, 85
**Paul Volcker, bancwr, 92
**Juice Wrld, rapiwr, 21
*2022 - Aldona Gustas, arlunydd, 90
*2023 - Ryan O'Neal, actor, 82

## Gwyliau a chadwraethau
* Cynidr - sant o'r 6g
* Cysyniad Sydd Wedi'i Fygu (Eglws Catholigiaeth)
* Diwrnod cyfansoddiad (Rwmania, Wsbecistan)
* Diwrnod Cerddoriaeth y Ffindir

1208
Rhagfyr, 08
7 Rhagfyr

**7 Rhagfyr** yw'r trichant pedwardeg unfed (341fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (342fed mewn blynyddoedd naid). Erys 24 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|160px|dde|[1941: Ymosododd lluoedd Siapan ar Pearl Harbor]]
* 43 CC - Llofruddio Cicero.
* 1787 - Delaware, y dalaith gyntaf i gadarnhau cyfansoddiad yr Unol Daleithiau.
* 1916 - David Lloyd George yn cael ei benodi'n Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.
* 1917 - Y Rhyfel Byd Cyntaf: Yr Unol Daleithiau'n cyhoeddi rhyfel ar Awstria-Hwngari.
* 1941 - Yr Ail Ryfel Byd: Ymosododd lluoedd Siapan ar Pearl Harbor, Hawaii.
* 1975 - Lluoedd Indonesia'n meddiannu Dwyrain Timor.
* 1988 - Daeargryn yn taro Spitak, Armenia (yn yr Undeb Sofietaidd ar y pryd), gan ladd o 25,000 o bobl.
* 2017 - Awstralia yn cyfreithloni priodas o'r un rhyw.
* 2024 - Gorffen adfer Notre-Dame de Paris, dros bum mlynedd ar ôl cael ei ddifrodi'n drwm gan dân.
## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Noam Chomsky]]
[bawd|130px|dde|[Denise Idris Jones]]
* 521 - Sant Columba (m. 597)
* 1545 - Harri Stuart, Arglwydd Darnley (m. 1567)
* 1598 - Gian Lorenzo Bernini, arlunydd (m. 1680)
* 1860 - Syr Joseph Cook, gwleidydd, Prif Weinidog Awstralia (m. 1947)
* 1863 - Pietro Mascagni, cyfansoddwr (m. 1945)
* 1911 - John Gwyn Griffiths, ysgolhaig, bardd, beirniad a golygydd (m. 2004)
* 1912 - Daniel Jones, cyfansoddwr (m. 1993)
* 1915 - Eli Wallach, actor (m. 2014)
* 1924 - Mário Soares, Arlywydd Portiwgal (m. 2017)
* 1928 - Noam Chomsky, athronydd ac ieithydd
* 1932
**Elystan Morgan, gwleidydd (m. 2021)
**Ellen Burstyn, actores
* 1943 - Sue Johnston, actores
* 1950 - Denise Idris Jones, gwleidydd (m. 2020)
* 1963 - Mark Bowen, pêl-droediwr
* 1979 - Sara Bareilles, cantores
* 1980 - John Terry, pêl-droediwr
* 1984 - Robert Kubica, gyrrwr Fformiwla Un
* 1989 - Nicholas Hoult, actor

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Benjamin Zephaniah]]
* 43 CC - Cicero, gwleidydd ac awdur Rhufenig, 63
* 1254 - Pab Innocentius IV
* 1804 - Morgan John Rhys, gweinidog ac ymgyrchydd gwrth-gaethwasiaeth, 43
* 1815 - Michel Ney, milwr, 46
* 1817 - William Bligh, capten llong, 63
* 1985 - Robert Graves, bardd a nofelydd, 90
* 1995 - Masashi Watanabe, pêl-droediwr, 59
* 2005 - Lisel Salzer, arlunydd, 99
* 2009 - Hanny Fries, arlunydd, 91
* 2015 - Shirley Stelfox, actores, 74
* 2023
**Benjamin Zephaniah, bardd, actor ac ymgyrchydd, 65
**Jacqueline Mesmaeker, arlunydd, 94

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Rhyngwladol Hedfan Sifil
* Diwrnod Perl Harbor (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod Baner y Lluoedd Arfog (India)
* Diwrnod Cenedlaethol Arwyr (Dwyrain Timor)
* Diwrnod y Canhwyllau Bach (Colombia)
* Diwrnod y Sgarff Pen Wcreineg

1207
Rhagfyr, 07