Aliyah

ac Israel, rhwng 1919 a 2020]]
**Aliyah** (Hebraeg: עליה, yn llythrennol "dyrchafael" neu "esgyn") yw'r gair a ddefnyddir i enwi mewnfudo Iddewig i *Eretz Israel* Tir Israel, un o egwyddorion y grefydd hon.

Yn etymolegol, mae aliyah yn gysylltiedig â'r ymadrodd aliyah la-réguel (עליה לרגל), sy'n golygu 'pererindod', oherwydd effaith esgyn i Jerwsalem yn ystod y pererindodau a reoleiddir ar gyfer dathliadau Pessach, Shavuot a Sukkot.

Mae'r weithred o chwith, hynny yw, ymfudo o Israel i diriogaeth arall (yr hyn a elwir yn alltud), yn cael ei adnabod fel *yerida* neu 'ddisgyniad'.

## Cyd-detun
]]
Am lawer o'u hanes, mae'r rhan fwyaf o Iddewon wedi byw yn y "galut" (alltudiaeth, diaspora) y tu allan i Wlad Israel oherwydd gwrthdaro hanesyddol amrywiol a arweiniodd at eu herlid ochr yn ochr ag achosion lluosog o ddiarddeliadau ac alltudion, a'r digwyddiad mwyaf diweddar o'r fath oedd y rhyfeloedd Iddewig-Rhufeinig yn y y ganrif 1af cyfnod yn fuan wedi croeshoelio Iesu Grist. Er gwaethaf ei werth hanesyddol fel dyhead cenedlaethol ar gyfer y bobl Iddewig, ychydig a weithredwyd ar aliyah cyn i ddeffroad cenedlaethol ymhlith Iddewon ledled y byd a datblygiad dilynol y mudiad Seionaidd ar ddiwedd y 19g; y mawr o ganlyniad roedd mewnfudo ar raddfa fawr o Iddewon i Balestina wedi dechrau erbyn 1882. Ers Datganiad Annibyniaeth Israel yn 1948, mae mwy na 3 miliwn o Iddewon wedi gwneud aliyah. O 2014 ymlaen, mae Israel a'r tiriogaethau a feddiannir gan Israel yn cynnwys tua 42.9 y cant o boblogaeth Iddewig y byd.

Mae'r cysyniad o aliyah i Wlad Israel yn ganolog i ddiwylliant a chrefydd Iddewig ac yn sail i Seioniaeth. Mae Cyfraith Dychwelyd 1950, sy'n gwarantu'r hawl i unrhyw Iddew yn y byd ddychwelyd i Israel, setlo yno, a chael dinasyddiaeth Israel, yn seiliedig ar y syniad hwn. Gelwir pwy bynnag sy'n gwneud aliyah *ole* (gwrywaidd) neu *ola* (benywaidd); y lluosog yw *olim* ac *olot*, yn y drefn honno.

Mae dychwelyd i wlad Israel yn thema sy'n codi dro ar ôl tro mewn gweddïau Iddewig a adroddir bob dydd, deirgwaith y dydd, ac mae gwasanaethau gwyliau ar y Pasg ac Yom Kippur yn draddodiadol yn cloi gyda'r geiriau "Y flwyddyn nesaf yn Jerwsalem". Oherwydd y gall llinach Iddewig ddarparu hawl i ddinasyddiaeth Israel, mae gan aliyah (dychwelyd i Israel) arwyddocâd seciwlar a chrefyddol.

## Aliyah cyn-Seionaidd
Alltudwyd y rhelyw o'r Iddewon o Dir Israel gan y Rhufeiniaid yn dilyn methiant sawl gwrthryfel yn y ganrif 1af. Gellid tybio i ganran o'r rhai a arhosodd drosi i Gristnogaeth ac Islam yn sgil pwysau cyfreithiol a chymdeithasol. Ond bu cymunedau bychain Iddewig ar Eretz Israel yn ddidor. Bu'r ysfa i wneud aliyah hefyd yn gyson yn Iddewiaeth a cafwyd rhai enghreifftiau llwyddiannus, os bychan, o fudo i Dir Israel cyn y drefn bwrpasol, Seionaidd a ddechreuodd yn 1882.

Cododd nifer yr Iddewon a ymfudodd i wlad Israel yn sylweddol rhwng y 13g a'r 19g, yn bennaf oherwydd dirywiad cyffredinol yn statws Iddewon ar draws Ewrop a chynnydd mewn erledigaeth grefyddol. Roedd diarddel Iddewon o Loegr (1290), Ffrainc (1391), Awstria (1421), a Sbaen (archddyfarniad Alhambra ym 1492) yn cael eu gweld gan lawer fel arwydd o nesáu at adbrynu a chyfrannodd yn fawr at ysbryd meseianaidd yr oes.

Ysgogwyd Aliyah hefyd yn ystod y cyfnod hwn gan adfywiad brwdfrydedd Meseianaidd ymhlith Iddewon Ffrainc, yr Eidal, y taleithiau Germanaidd, Gwlad Pwyl, Rwsia, a Gogledd Affrica. o'r alltudion ac ailsefydlu teyrnas Israel anogodd llawer nad oedd ganddynt lawer o opsiynau eraill i wneud y daith beryglus i wlad Israel.

Yna ychwanegodd y mewnfudo yn y 18fed a dechrau'r 19g miloedd o ddilynwyr amrywiol rabiaid Kabblist a Hassidaidd, yn ogystal â disgyblion y Vilna Gaon a disgyblion y Chattam Sofer, yn sylweddol at y poblogaethau Iddewig yn Jerwsalem, Tiberias, Hebron, a Saffed.

Ysbrydolodd breuddwydion meseianaidd Gaon Vilna un o'r tonnau cyn-Seionaidd mwyaf o fewnfudo i Eretz Yisrael. Ym 1808 ymsefydlodd cannoedd o ddisgyblion y Gaon, a elwid Perwshim, yn Tiberias a Safed, ac yn ddiweddarach ffurfiodd graidd yr Hen Yishuv yn Jerwsalem. Roedd hyn yn rhan o fudiad mwy o filoedd o Iddewon o wledydd mor eang â Phersia a Moroco, Iemen a Rwsia, a symudodd i Israel gan ddechrau yn negawd cyntaf 19g - ac mewn niferoedd hyd yn oed yn fwy ar ôl concwest y rhanbarth gan Muhammad Ali o'r Aifft ym 1832 - pob un wedi'i dynnu gan y disgwyliad y byddai'r Meseia'n cyrraedd yn y flwyddyn Iddewig 5600, y flwyddyn Gristnogol 1840, mudiad a ddogfennwyd yn Prynedigaeth Brys Arie Morgenstern.

Roedd yna hefyd rai sy'n hoffi'r cyfriniwr Prydeinig Laurence Oliphant yn ceisio prydlesu Gogledd Palestina i setlo'r Iddewon yno (1879).

### Yr Aliyot cynnar
bawd|250px|Melin wynt Syr Moses Montefiore yn 1858
* Ar ddiwedd y 12g cyrhaeddodd rhai Iddewon o Ogledd Affrica oherwydd erledigaeth.
* Rhwng 1210 a 1211, ymfudodd 300 o rabiaid Ffrengig a Seisnig (Ymfudiad y Tri Chant Rabbi).
* Wedi i'r Iddewon gael eu diarddel o Sbaen yn 1492, daeth rhai Iddewon i Samaria a Jwdea.
* Yn y 15g, cyrhaeddodd grŵp o Iddewon Eidalaidd a gafodd effaith fawr ar y gymuned Iddewig leol. Yn eu plith yr oedd Rabbi Elia, a ymfudodd o Ferrara yn 1483.
* Ar ôl y goncwest Twrcaidd yn 1516, dilynodd ton o fewnfudwyr o'r Dwyrain, Sisili, yr Eidal, Ffrainc, yr Almaen a Gogledd Affrica. Daeth ffoaduriaid eraill o'r diarddeliadau o Sbaen a Phortiwgal gyda nhw hefyd. Ymsefydlodd rhai yn Jerusalem, ond ymsefydlodd y rhan fwyaf yn Safed.
* Trwy gydol yr 16eg, denodd anterth Kabbalah yn Safed lawer o fewnfudwyr o Ffrainc, yr Almaen, yr Eidal a gwledydd Ewropeaidd eraill, yn ogystal ag o Ogledd Affrica a'r Dwyrain.
* Yn 1579, daeth 120 o fewnfudwyr o Ddamascus.
* Yng nghanol yr 17g roedd aliyah pwysig o Iddewon Twrcaidd.
* Yn 1700, ymsefydlodd grŵp o 1,500 o Iddewon Ewropeaidd dan arweiniad Rabbi Yehuda Hassid yn Jerwsalem. Maen nhw'n adeiladu Synagog Hurva.
* Ar ddiwedd y 18g dechreuodd yr Hasidim ymfudo i ddechrau'r 19g. Digwyddodd y mewnfudo Hasidig cyntaf a drefnwyd ym 1764 ac fe'i harweiniwyd gan ddisgyblion y Ba'al Shem Tov, sylfaenydd Hasidiaeth. Ymgartrefasant yn Tiberias, Safed, Hebron a Jerwsalem a sefydlu traddodiad pedair Dinas Sanctaidd Iddewiaeth.
* Yn 1808 trefnodd y Periwsim, disgyblion y Gaon o Vilna, gwrthwynebydd Hasidiaeth, aliyah hefyd a sefydlodd gymuned yn Jerwsalem.
* Yn 1830 dechreuodd ton o fewnfudo o'r Almaen, yr Iseldiroedd a Hwngari.
* Yn ystod y 19g, ymfudodd miloedd o Iddewon o wledydd dwyreiniol fel Twrci, Gogledd Affrica, Irac, Persia, Bukhara, Asyria, Afghanistan, y Cawcasws a Yemen, a oedd yn nodi dyfodiad y Meseia ar gyfer y flwyddyn Iddewig 5600 (= 1840) disgwyl. Yn 1840 Iddewon oedd y grŵp poblogaeth mwyaf yn Jerwsalem. Daeth concwest Syria gan Muhammad Ali Pasha â rhyddhad i’r boblogaeth Iddewig, e.e. Caniatâd i ailadeiladu'r adeiladau a ddinistriwyd mewn daeargryn yn 1837 yn Safed a Tiberias.
* 1857: Roedd gan Syr Moses Montefiore, Iddew Eidalaidd a oedd yn byw yn Llundain, felin wynt ddeunaw metr o uchder gydag anheddiad bach o ugain o dai wedi'u hadeiladu y tu allan i furiau dinas Jerwsalem, gan greu bywoliaeth bwysig i'r boblogaeth Iddewig.
* Ym 1860 roedd tua 12,000 o Iddewon yn byw ym Mhalesteina.

## Aliyah Seionaidd (wedi 1882)
, rhwng 1882 a 1900]]

 yn adeiladu Ffrodd Balfour yn Tel Aviv, 1921]]
 yng Ngwlad Pwyl]]
Yn ystod hanes diweddar y bobl Iddewig - cyfnod Seioniaeth - bu pum prif don o fewnfudo neu aliyot i Balestina, cyn creu Gwladwriaeth Israel fodern:
* Aliyah cyntaf (1881-1903)
* Ail Aliyah (1904-1914)
* Trydydd Aliyah (1919-1923)
* Pedwerydd Aliyah (1924-1929)
* Pumed Aliyah (1929-1939)

Ar ôl creu Gwladwriaeth Israel, lluosodd y boblogaeth Iddewig fwy nag wyth gwaith, diolch yn bennaf i'r aliyot olynol, gan fynd o 650,000 o bobl yn 1948 i tua 5,415,000 yn 2007.

### Palestina Otomanaidd (1881-1914)
Arweiniodd yr erledigaeth amlwg ar Iddewon Rwsiaidd rhwng 1881 a 1910 at don fawr o ymfudo. Gan mai dim ond cyfran fechan o Iddewon Dwyrain Ewrop oedd wedi mabwysiadu Seioniaeth erbyn hynny, rhwng 1881 a 1914 dim ond 30-40,000 o ymfudwyr aeth i Balestina Otomanaidd, tra cyrhaeddodd dros filiwn a hanner o Iddewon Rwsiaidd a 300,000 o Awstria-Hwngari Ogledd America.Daeth y mwyafrif, yn perthyn i fudiadau Hovevei Seion a Bilu, o Ymerodraeth Rwseg gyda nifer llai yn cyrraedd o Yemen. Sefydlodd llawer o gymunedau amaethyddol. Ymhlith y trefi a sefydlodd yr unigolion hyn mae Petah Tikva (eisoes yn 1878), Rishon LeZion, Rosh Pinna, a Zikhron Ya'akov. Ym 1882 ymsefydlodd yr Iddewon Yemenïaidd ym mhentref Arabaidd Silwan i'r de-ddwyrain o furiau Hen Ddinas Jerwsalem ar lethrau Bryn yr Olewydd. Ymsefydlodd Iddewon Cwrdaidd yn Jerwsalem gan ddechrau tua 1895.

Er iddo wneud aliyah yn 1880 efallai yr un person a gysylltir gyda'r Aliyah Gyntaf yn fwy na neb yw Eliezer Ben-Yehuda, a bu'n bennaf gyfrifol am wneud Hebraeg yn iaith fyw, gymunedol, gyfoes. Gydaf hynny, rhoddodd seiliau i un o gonglfeini'r Aliyah a'r Yishuv newydd, sef mai Hebraeg fyddai iaith yr 'Hen Wlad Newydd'.

### Ail Aliyah (1904-1914)
Rhwng 1904 a 1914, ymfudodd 35-40,000 o Iddewon i Balestina Otomanaidd. Daeth y mwyafrif helaeth o Ymerodraeth Rwseg, yn enwedig o'r Pale of Settlement yn Nwyrain Ewrop. Ymunodd Iddewon o wledydd eraill yn Nwyrain Ewrop fel Rwmania a Bwlgaria hefyd. Roedd ymfudo Iddewig o Ddwyrain Ewrop yn bennaf oherwydd pogromau ac achosion o wrth-Semitiaeth yno. Fodd bynnag, cyrhaeddodd 'Iddewon Mynydd' o'r Cawcasws ac Iddewon o wledydd eraill gan gynnwys Iemen, Iran, a'r Ariannin ar yr adeg hon hefyd. Sefydlodd mewnfudwyr Iddewig o Ddwyrain Ewrop y cyfnod hwn, a ddylanwadwyd yn fawr gan ddelfrydau sosialaidd, y cibwts cyntaf, Degania Alef, yn 1909 a ffurfio sefydliadau hunanamddiffyn, megis Hashomer, i wrthsefyll gelyniaeth Arabaidd gynyddol ac i helpu Iddewon i amddiffyn eu cymunedau rhag Arabaidd. Yn y pen draw tyfodd Ahuzat Bayit, maestref newydd Jaffa a sefydlwyd ym 1909, i ddod yn ddinas Tel Aviv. Yn ystod y cyfnod hwn, cododd rhai o seiliau cenedl-wladwriaeth annibynnol: adfywiwyd Hebraeg, yr iaith genedlaethol hynafol, yn iaith lafar; cyhoeddwyd papurau newydd a llenyddiaeth a ysgrifennwyd yn Hebraeg; sefydlwyd pleidiau gwleidyddol a sefydliadau gweithwyr. Daeth y Rhyfel Byd Cyntaf â chyfnod yr Ail Aliyah i ben i bob pwrpas. Amcangyfrifir bod dros hanner y rhai a gyrhaeddodd yn ystod y cyfnod hwn wedi gadael; Dywedodd Ben Gurion fod naw o bob deg ar ôl.

### Palestina Prydeinig (1919-1948)
### Trydydd Aliyah (1919-1923)
Rhwng 1919 a 1923, cyrhaeddodd 40,000 o Iddewon, yn bennaf o Ddwyrain Ewrop, yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf. Creodd meddiannaeth Prydain o Balestina a sefydlu Mandad Prydain yr amodau ar gyfer gweithredu'r addewidion a gynhwyswyd yn Natganiad Balfour. Roedd llawer o'r mewnfudwyr Iddewig yn arloeswyr a yrrwyd gan ideolegol, a elwid yn *halutzim*, wedi'u hyfforddi mewn amaethyddiaeth ac yn gallu sefydlu economïau hunangynhaliol. Er gwaethaf y cwotâu mewnfudo a sefydlwyd gan y weinyddiaeth Brydeinig, cyrhaeddodd y boblogaeth Iddewig 90,000 erbyn diwedd y cyfnod hwn. Cafodd corsydd Dyffryn Jezreel a Gwastadedd Hefer eu draenio a'u troi at ddefnydd amaethyddol. Cododd sefydliadau cenedlaethol ychwanegol megis yr Histadrut (Ffederasiwn Llafur Cyffredinol); cynulliad etholedig; cyngor cenedlaethol; a'r Haganah, rhagflaenydd Lluoedd Amddiffyn Israel. Gweinyddwyd yr alyiot i Palesteina dan Fandad Prydeinig o 1929 ymlaen hyd at heddiw, gan yr Asiantaeth Iddewig (Jewish Agency for Israel).

### Pedwerydd Aliyah (1924-1929)
Rhwng 1924 a 1929, cyrhaeddodd 82,000 o Iddewon, llawer ohonynt o ganlyniad i wrth-Semitiaeth gynyddol yng Ngwlad Pwyl a ledled Ewrop. Cyrhaeddodd y mwyafrif helaeth o fewnfudwyr Iddewig o Ewrop yn bennaf o Wlad Pwyl, yr Undeb Sofietaidd, Rwmania, a Lithwania, ond daeth tua 12% o Asia, Iemen ac Irac yn bennaf. Roedd cwotâu mewnfudo'r Unol Daleithiau yn cadw Iddewon allan. Roedd y grŵp hwn yn cynnwys llawer o deuluoedd dosbarth canol a symudodd i'r trefi cynyddol, gan sefydlu busnesau bach, a diwydiant ysgafn. O'r rhain gadawodd tua 23,000 y wlad.

### Pumed Aliyah (1929-1939)
Rhwng 1929 a 1939, gyda thwf Natsïaeth yn yr Almaen, cyrhaeddodd ton newydd o 250,000 o fewnfudwyr; cyrhaeddodd y mwyafrif o’r rhain, 174,000, rhwng 1933 a 1936, ac ar ôl hynny roedd cyfyngiadau cynyddol ar fewnfudo gan y Prydeinwyr yn gwneud mewnfudo yn ddirgel ac yn anghyfreithlon, o’r enw Aliyah Bet. Gyrrwyd y Pumed Aliyah eto bron yn gyfan gwbl o Ewrop, yn bennaf o Ganol Ewrop (yn enwedig o Wlad Pwyl, yr Almaen, Awstria, a Tsiecoslofacia), ond hefyd o Wlad Groeg. Daeth rhai mewnfudwyr Iddewig hefyd o wledydd eraill fel Twrci, Iran, ac Yemen. Roedd y Pumed Aliyah yn cynnwys niferoedd mawr o weithwyr proffesiynol, meddygon, cyfreithwyr, ac athrawon, o'r Almaen. Cyflwynodd penseiri a cherddorion ffoaduriaid arddull Bauhaus (mae gan 'Ddinas Gwyn' Tel Aviv y crynodiad uchaf o bensaernïaeth Arddull Rhyngwladol yn y byd gydag elfen gref o Bauhaus) a sefydlodd Gerddorfa Ffilharmonig Palestina. Gyda chwblhau'r porthladd yn Haifa a'i burfeydd olew, ychwanegwyd diwydiant sylweddol at yr economi amaethyddol yn bennaf. Cyrhaeddodd y boblogaeth Iddewig 450,000 erbyn 1940.

Ar yr un pryd, tyfodd tensiynau rhwng Arabiaid ac Iddewon yn ystod y cyfnod hwn, gan arwain at gyfres o derfysgoedd Arabaidd yn erbyn yr Iddewon yn 1929 a adawodd lawer yn farw ac a arweiniodd at ddiboblogi'r gymuned Iddewig yn Hebron. Dilynwyd hyn gan fwy o drais yn ystod "Gwrthryfel Mawr" 1936-1939. Mewn ymateb i'r tensiwn cynyddol rhwng y cymunedau Arabaidd ac Iddewig a briododd â'r ymrwymiadau amrywiol a wynebodd Prydain ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, cyhoeddodd y Prydeinwyr Bapur Gwyn 1939, a gyfyngodd fewnfudo Iddewig yn ddifrifol i 75,000 o bobl am bum mlynedd. Bu hyn yn fodd i greu wyth mlynedd gymharol heddychlon ym Mhalestina tra bod yr Holocost yn datblygu yn Ewrop.

Yn fuan ar ôl iddynt ddod i rym, bu'r Natsïaid yn negodi Cytundeb Ha'avara neu "Trosglwyddo" gyda'r Asiantaeth Iddewig lle byddai 50,000 o Iddewon Almaeneg a gwerth $100 miliwn o'u hasedau yn cael eu symud i Balestina.

### Aliyah Bet: Mewnfudo anghyfreithlon (1933-1948)
Cyfyngodd llywodraeth Prydain fewnfudo Iddewig i Balestina'r Mandad gyda chwotâu, ac yn dilyn cynnydd Natsïaeth i rym yn yr Almaen, dechreuodd mewnfudo anghyfreithlon i Balestina dan Fandad. Enw'r mewnfudo anghyfreithlon oedd Aliyah Bet ("mewnfudo eilradd"), neu Ha'apalah, ac fe'i trefnwyd gan y Mossad Le'aliyah Bet, yn ogystal â'r Irgun. Roedd mewnfudo yn cael ei wneud yn bennaf ar y môr, ac i raddau llai dros y tir trwy Irac a Syria. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd a'r blynyddoedd a ddilynodd hyd annibyniaeth, daeth Aliyah Bet yn brif fath o fewnfudo Iddewig i Balestina'r Mandad.

Yn dilyn y Rhyfel, Berihah ("dianc"), mudiad o gyn-bleidiolwyr a diffoddwyr ghetto, oedd yn bennaf gyfrifol am smyglo Iddewon o Ddwyrain Ewrop trwy Wlad Pwyl. Ym 1946 Gwlad Pwyl oedd yr unig wlad yn Nwyrain y Bloc i ganiatáu i aliyah Iddewig am ddim i Balesteina dan Fandad heb fisas na thrwyddedau ymadael. Mewn cyferbyniad, daeth Stalin ag Iddewon Sofietaidd yn ôl i'r Undeb Sofietaidd yn rymus, fel y cytunwyd gan y Cynghreiriaid yn ystod Cynhadledd Yalta. Anfonwyd y ffoaduriaid i borthladdoedd yr Eidal y buont yn teithio ohonynt i Balestina Gorfodol. Gadawodd mwy na 4,500 o oroeswyr borthladd Sète yn Ffrainc ar fwrdd yr Arlywydd Warfield (a ailenwyd yn *Exodus*). Trodd y Prydeinwyr hwy yn ôl i Ffrainc o Haifa, a'u gorfodi i'r lan yn Hamburg. Er gwaethaf ymdrechion Prydain i ffrwyno’r mewnfudo anghyfreithlon, yn ystod y 14 mlynedd o weithredu, ymfudodd 110,000 o Iddewon i Balestina. Ym 1945 achosodd adroddiadau am yr Holocost gyda’i 6 miliwn o Iddewon wedi’u lladd, i lawer o Iddewon ym Mhalestina droi’n agored yn erbyn y Mandad Prydeinig, ac fe gynyddodd mewnfudo anghyfreithlon yn gyflym wrth i nifer o oroeswyr yr Holocost ymuno â’r aliyah.

## Aliyah Ieuenctid
 Eïn Harod, 1934]]
Sefydlwyd yr Aliyah Ieuenctid, cangen o'r Asiantaeth Iddewig, ym 1933 gan Recha Freier o Berlin i achub plant a phobl ifanc Iddewig o'r Almaen Natsïaidd. Ym Mhalestina, arweiniwyd y sefydliad gan Henrietta Szold ac yn ddiweddarach gan Hans Beyth. Daethpwyd â thua 5,000 o bobl ifanc i'r wlad a'u haddysgu cyn yr Ail Ryfel Byd. Ar ôl y Rhyfel, ychwanegwyd 15,000 o oroeswyr yr Holocost.

Yn yr Almaen: sefydlwyd Arbeitsgemeinschaft Kinder- und Jugend-Aliya ym mis Gorffennaf 1933 gyda'i bencadlys yn Berlin-Charlottenburg 2, Kantstraße 158 (sefydliad amhleidiol ar gyfer trosglwyddo pobl ifanc Iddewig i Balestina), yn cynnwys y tair cymdeithas yn Berlin: Cartref plant Ahawah, Iddewig amddifad a lles ieuenctid.

## Ystadegau
Mewnfudwyr ers sefydlu Israel ar 15 Mai 1948 fesul cyfandir:

1 = Americ ac Osiania
2 = 15 Mai hyd 31 Rhagfyr 1948 yn unig

*Ffynhonnell:* 1948–2015: 2016–2019:

## Gweler hefyd
* Sabra - llysenw ar berson a aned yn *Eretz Israel*
* Jewish Agency for Israel - yr Asiantaeth Iddewig a wnaeth llawer i hyrwyddo a threfnu alyiot

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Aliyah ar wefan y Jewish Agency
* What is Aliyah? Sefydliad Nefesh B'Nefesh

* Categori:Cenedlaetholdeb
* Categori:Y Dwyrain Canol
* Categori:Gwrth-Semitiaeth
* Categori:Hebraeg
* Categori:Iddewiaeth
* Categori:Israel
* Categori:Palesteina