open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C.P.D. Bwrdeistref Conwy

Clwb pêl-droed o dref Conwy yw **C.P.D. Bwrdeistref Conwy** (Saesneg *Conwy Borough F.C.*). Mae'r clwb yn chwarae yng Nghynghrair Undebol Huws Gray, sef prif adran gogledd Cymru ac ail reng pyramid pêl-droed cenedlaethol Cymru. Ffurfiwyd y clwb ym 1977 wrth i glybiau **Tref Conwy** a **Conwy Royal British Legion** uno o dan yr enw **Conwy United**.

## Pêl-droed yng Nghonwy
### Y dyddiau cynnar
Mae clybiau pêl-droed wedi bodoli yng Nghonwy ers dechrau'r 20g gyda chlwb **Conwy FC** yn aelodau o Gynghrair Arfordir Gogledd Cymru ym 1902-03 ac yn cystadlu yng Nghwpan Cymru ym 1909-10.

### Borough Unted
Y clwb enwocaf o'r ardal oedd **Borough United** ffurfiwyd ym 1954 wrth i glybiau **Conwy Borough** a **Chyffordd Llandudno** uno. Llwyddodd Borough United i ennill Cwpan Cymru ym 1963 a dod y clwb cyntaf o Gymru i ennill gêm yn Ewrop wrth drechu Sliema Wanderers o Malta yng Nghwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop 1963-64

## Hanes Bwrdeistref Conwy
Ffurfiwyd **Conwy United** ym 1977 wrth i glybiau **Tref Conwy** a **Conwy Royal British Legion** uno . Ffurfiwyd Cynghrair Undebol y Gogledd ym 1984 gyda Conwy yn ennill y Gynghrair yn ei thymor agoriadol ac eto ym 1985-86 ac ym 1990 daeth y clwb yn un o aelodau gwreiddiol y Gynghrair Undebol.

Ym 1992 ffurfiwyd Cynghrair Cenedlaethol Cymru gyda Conwy yn cael gwahoddiad i fod yn un o'r aelodau gwreiddiol ac ym 1995-96 gorffennodd y clwb yn y trydydd safle a sicrhau eu lle yn Nghwpan Intertoto 1996 le cafwyd gemau yn erbyn Charleroi o Wlad Belg, SV Ried o Awstria, Zaglebie Lubin o Wlad Pwyl a Silkeborg o Ddenmarc.

Yn 2000 cwympodd y clwb allan o Uwch Gynghrair Cymru ac oherwydd problemau ariannol penderfynodd y clwb ddisgyn i Gynghrair Undebol y Gogledd yn hytrach na'r Gynghrair Undebol.

## Record yn Ewrop
## Cyfeiriadau
Categori:Conwy (tref)
Categori:Chwaraeon yng Nghonwy
Bwrdeistref Conwy
Blanche-Nef

Roedd y ***Blanche-Nef*** (*Y Llong Wen*) yn llong hwyliau o'r 12g. Suddodd ym Môr Udd ger arfordir Normandi, yn ymyl Barfleur, ar 25 Tachwedd 1120. Boddwyd sawl person blaenllaw yn y byd Eingl-Normanaidd a lledodd yr hanes am y trychineb trwy Gymru, Ffrainc a Lloegr.

Ymhlith y rhai a foddwyd ar ei bwrdd oedd William Adelin, unig fab cyfreithlon y brenin Harri I o Loegr, a Richard d'Avranches, 2il Iarll Caer, mab Huw Flaidd. Croniclwyd yr hanes gan William o Malmesbury. Boddwyd Geoffrey, archddiacon Henffordd, Cowntes Caer, Lucia-Mahaut o Blois (nith Harri I) ac eraill hefyd. Dim ond un o'r rhai ar fwrdd y *Llong Wen* a oroesodd.

Tarodd y llong ar graig yn y môr wrth dynnu am Barfleur. Roedd yn hwylio dros nos ar noson loergan.

Ysbrydolwyd sawl darn o lenyddiaeth gan hanes y *Llong Wen*, yn cynnwys cerdd gan Dante Gabriel Rossetti.

## Darllen pellach
*Victoria Chandler, "The Wreck of the White Ship", yn *The Final Argument: the Imprint of Violence on Society in Medieval and Early Modern Europe*, gol. Donald J. Kagay a L. J. Andrew Villalon (1998)

## Dolenni allanol
* *The White Ship* (*Y Llong Wen*) gan Rossetti

Categori:1120
Categori:Hanes morwrol Lloegr
Categori:Llongau
Categori:Llongddrylliadau
Categori:Oes y Normaniaid yn Lloegr
Castletown

:''Am enghreifftiau eraill o'r un enw, gweler Castletown (gwahaniaethu).''
Tref hanesyddol ar Ynys Manaw yw **Castletown** (Manaweg: **Balley Chashtal**). Mae'n borthladd sy'n gorwedd ar arfordir deheuol yr ynys ac mae'n gyn brifddinas Manaw. Poblogaeth: 3,097 (2011).

Mae Caerdydd 305.1 km i ffwrdd o Castletown ac mae Llundain yn 418.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 100.8&nbsp;km i ffwrdd.

Sefydlwyd y dref yn 1090. Lleolwyd y Tynwald, senedd Ynys Manaw, yma. Dominyddir y dref gan Gastell Rushen.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y dref

Categori:Trefi a phentrefi Ynys Manaw
The Avengers (cyfres deledu)

Cyfres deledu Saesneg am ysbïwyr yn y Deyrnas Unedig yn ystod y 1960au oedd ***The Avengers***. Cynhyrchwyd y rhaglenni gan y cwmni teledu "ABC Weekend Television" (o Orffennaf  1968 cafodd y gyfres ei chynhyrchu gan Thames Television). Crëwyd y gyfres gan y Pennaeth Drama Sydney Newman. Mae'r gyfres yn nodweddiadol o'r genre "spy-fi", a oedd yn cyfuno llinnynau storïol am ysbïwyr ac yn eu plethu gydag elfennau gwyddonias a ffantasi. Rhedodd y gyfres o 1961 tan 1969, gan ei gwneud y gyfres ysbïol i redeg hiraf ar deledu Saesneg, er fod gan y gyfres Americanaidd fwy o raglenni.

Yn ddiweddarach, ymddangosodd tri o ser y gyfres mewn ffilmiau Bond: Honor Blackman (Goldfinger), Diana Rigg (On Her Majesty's Secret Service), a Patrick Macnee (A View to a Kill).

Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Rhaglenni teledu'r 1960au
Categori:Rhaglenni teledu ysbïo
Categori:Rhaglenni teledu ITV
Patrick Macnee

Actor o Loegr oedd **Patrick Macnee** (6 Chwefror 1922 – 25 Mehefin 2015). Roedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan yr asiant cudd John Steed yn y gyfres deledu *The Avengers*.

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Castletown (gwahaniaethu)

**Castletown** yw cyn brifddinas Ynys Manaw.

Gall **Castletown** gyfeirio hefyd at:

;Yr Alban:
*Castletown, Caithness

;Iwerddon:
*Castletown, Swydd Corc, Castletownroche
*Castletown, Swydd Laois
*Castletownbere, Swydd Kerry
*Castletown-Geoghegan, Swydd Westmeath
*Castletown, Swydd Wexford, County Wexford

;Lloegr:
*Castletown, Portland, Dorset
*Castletown, Tyne a Wear
*Castletown, Penrith, Cumbria

## Gweler hefyd
*Castleton
Dodrefn

[250px|bawd|[Bwrdd a chadeiriau]]
[250px|bawd|[Silffoedd IKEA modern i ddal llyfrau a CDau]]
Taclau neu gelfi at wasanaeth tŷ yw **dodrefn**. Pethau symudol ydynt, sy'n cwrdd ag anghenion dynol megis cadeiriau er mwyn eistedd a gwelyau er mwyn cysgu, neu sydd o gymorth i bobl yn eu gweithgareddau yn y tŷ, er enghraifft i storio neu ddal pethau fel offer cegin neu ddillad. Mae'r term yn cynnwys dodrefn addurnol o bob math, sef unrhyw daclau neu gelfi sy'n rhoi pleser o'u gweld.

## Mathau o ddodrefn cyffredin
* Bwrdd
* Cabinet
* Cadair
* Cist dillad
* Cwpwrdd
* Desg
* Dreser / Dresel Gymreig / Seld
* Gwely
* Mainc
* Matiau a rygiau
* Silffoedd, e.e. silff lyfrau
* Soffa
* Wardrôb

## Dolenni allanol
*  *Illustrated History Of Furniture*, clasur o lyfr ar y pwnc ar wefan Prosiect Gutenberg

File:Vrba postelja.jpg|
File:Lundia-hylly.jpg|
File:Table set by tapiovaara.jpg|
File:VOLTAIRE Seat.jpg|
File:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|
File:Hocker (fcm).jpg|
File:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|
File:Vedel childrens furniture gh.jpg|
Thomas Powell

:''Erthygl am y clerigwr a llenor o'r 17eg ganrif yw hon, am yr ysgolhaig Celtaidd gweler Thomas Powel.''

Clerigwr a llenor o Gymru oedd **Thomas Powell** (c. 1608 – 31 Rhagfyr 1660). Fe'i cofir yn bennaf fel cyfieithydd i'r Saesneg. Roedd yn gyfaill i'r brodyr Thomas a Henry Vaughan.

## Bywgraffiad
Ganed Powell ym mhlwyf y Cantref, Brycheiniog yn 1608 (yn ôl pob tebyg). Astudiodd yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen, lle cyfarfu gyda Thomas a Henry Vaughan am y tro cyntaf. Etifedodd reithoriaeth y Cantref gan ei dad ond bu anghydfod rhyngddo a'r awdurdodau yng nghyfnod Gwerinlywodraeth Lloegr a bu rhaid iddo adael Cymru a byw tramor am dymor.

Mae ei waith llenyddol yn cynnwys cyfieithiad o'r Eidaleg o lyfr gan Malvezzi wrth y teitl *Christian Politician* a'r *Elementae Opticae* (1651). Cyhoeddodd un llyfr Cymraeg, sef *Cerbyd Iechydwriaeth* (1657), traethawd sy'n adlewyrchu ei farn am anghyfiawnder y wladwriaeth Biwritanaidd. Credir mai ef hefyd a gyhoeddodd *Olor Iscanus* ei gyfaill Henry Vaughan yn 1654, cyfrol o farddoniaeth a ystyrir yn un o glasuron Saesneg yr 17g.

Gadawodd lawysgrifau ar ei ôl sy'n amlygu ei ddiddordeb yn hynafiaeth y Cymry a'r Celtiaid.

## Llyfryddiaeth
**Christian Politician* (d.d.)
**Elementae Opticae* (1651)
**Cerbyd Iechydwriaeth* (1657)
**Humane Industry* (1661). Cyhoeddwyd wedi ei farwolaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1608
Categori:Llenorion Cymraeg o Gymru
Categori:Llenorion yn yr iaith Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1660
Categori:Offeiriaid Anglicanaidd o Gymru
Categori:Pobl o Frycheiniog
Edeyrn

Enw dyn yw **Edeyrn**, ffurf ar yr enw Edern.

## Edeyrn
*Edeyrn Dafod Aur, gramadegydd Cymraeg canoloesol ac "awdur" *Dosparth Edeyrn Dafod Aur*
*Edeyrn hag Einisien, yn y llyfrau *Harri Potter*
*Llanedeyrn, cymuned yng Nghaerdydd
**Ysgol Uwchradd Llanedeyrn

## Edern
Mytholeg Gymreig:
*Edern (*Edeyrn*), brawd Gwyn ap Nudd, yn chwedl Culhwch ac Olwen

Yn Llydaw:
*Edern, enw dyn ac enw plwyf, ar ôl y mynach a sant Edern
*Lanedern, plwyf
*Plouedern, plwyf

## Gweler hefyd
*Edeyrnion, bro a chantref yng ngogledd Cymru

Categori:Enwau personol Cymraeg
Llanedern

Maestref a chymuned yng Nghaerdydd ydy **Llanedern** (Saesneg: *Llanedeyrn*). Mae'r rhan helaethaf ohoni wedi'i lleoli yng nghymuned Pen-twyn.

Cyfeiria'r enw at Edern  (benthyciad o’r Lladin *Eternus*), un o seintiau'r Brythoniaid. Ceir enghreifftiau hanesyddol niferus o'r sillafiad *Llanedarn*, sydd yn dangos ôl yr ynganiad yn nhafodiaith y Wenhwyseg. Ceisiodd J. H. Matthews (archifydd Corfforaeth Caerdydd) i sicrhau’r defnydd o 'Llanedern' mor gynnar â 1905.

Yn Llanedern mae Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Edern (Ysgol Uwchradd Llanedern cynt) ac ysgol gynradd Gymraeg y Berllan Deg. Mae'r enw Ysgol Gyfun Gymraeg Bro Edern yn rhoi i ni ynganiad cywir y faesdref.

## Gweler hefyd
* Lannedern, pentref yn Llydaw

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Felicity Huffman

Actores o'r Unol Daleithiau ydy **Felicity Kendall Huffman** (ganed 9 Rhagfyr 1962). Mae'n adnabyddus am ei rôl fel Lynette Scavo, y Fam anhygoel ar sioe ABC *Desperate Housewives*, pan enillodd Wobr Emmy. Flwyddyn yn ddiweddarach, fe'i henwebwyd am Golden Globe a Gwobr yr Academi am ei rhan fel gwraig trawsrywiol yn y ffilm annibynnol *Transamerica*.

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Tony Lewis

Cyn-chwaraewr criced o Gymru ydy **Anthony Robert (Tony) Lewis** CBE (ganed 6 Gorffennaf 1938 yn Abertawe). Aeth ymlaen i fod yn wyneb cyfarwydd ym myd darlledu criced y BBC yn ystod y 1990au a bu'n Lywyddd Clwb Criced Marylebone. Mynychodd Goleg Crist, Caergrawnt a chwaraeodd i Brifysgol Caergrawnt. Chwaraeodd i Clwb Criced Morgannwg ac i Loegr mewn naw Gêm Brawf.

Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Cricedwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Rhigolau Bywyd

Cyfrol o straeon byrion gan Kate Roberts yw ***Rhigolau Bywyd a Storïau Eraill***, a gyhoeddwyd yn 1929 gan Wasg Aberystwyth. Dyma'r ail gyfrol o straeon byrion gan yr awdures, yn dilyn ei chyfrol gyntaf un, sef *O Gors y Bryniau* (1925), a'i thrydydd llyfr.  Mae'r casgliad yn cael ei ystyried yn un o'r enghreifftiau gorau o grefft y stori fer yn Gymraeg. Fe'u lleolir yn ardal gogledd Arfon, bro enedigol yr awdures.

Mae *Y Gwynt* yn unigryw yng ngwaith Kate Roberts fel enghraifft o stori ysbryd. Mae'n llawn awyrgylch ac yn hiraethus-dyner yn hytrach nag arswydus.

## Straeon
Ceir wyth stori yn y casgliad, sef:
**Rhigolau Bywyd*
**Y Golled*
**Rhwng Dau Damaid o Gyfleth*
**Nadolig*
**Y Gwynt*
**Chwiorydd*
**Meddyliau Siopwr*
**Dydd o Haf*

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Gweithiau Kate Roberts
Categori:Llyfrau Cymreig 1929
Deian a Loli

Nofel fer gan Kate Roberts yw ***Deian a Loli***, a gyhoeddwyd yn 1927. Dyma'r ail lyfr gan yr awdures i gael ei gyhoeddi, yn dilyn y gyfrol o straeon byrion *O Gors y Bryniau* (1925). Cyfeirir ato weithiau fel llyfr plant, ond stori am blant ydyw, yn hytrach nag un ar gyfer plant.

Mae'r nofel yn darlunio'r berthynas rhwng dau efaill, mab a merch, sy'n glos ill dau ond yn meddu ar gymeriadau gwahanol iawn. Mae'r nofel yn dilyn eu datblygiad emosiynol o'u plentyndod cynnar hyd at adael yr ysgol elfennol a gorfod dechrau wynebu bywyd fel oedolion. Lleolir y stori mewn ardal chwarelyddol dychmygol sy'n seiliedig ar fro gogledd Arfon.

Mae *Laura Jones*, pedwerydd llyfr Kate Roberts, yn ddilyniant i'r nofel. Mae *Laura Jones* yn gorffen mewn gwagle, fel petai, sy'n awgrymu y bwriadai'r awdures ysgrifennu dilyniant arall, ond ni chafwyd un.

Categori:Gweithiau Kate Roberts
Categori:Llyfrau Cymreig 1927
Categori:Nofelau 1927
Categori:Nofelau Cymraeg
BarCamp

Rhwydwaith rhyngwladol o gynadleddau yw **BarCamp**. Cymerant ffurf gweithdai sy'n agored i bawb, ble mae'r cynnwys yn cael ei ddarparu gan y mynychwyr i gyd.

Roedd y BarCamp cyntaf yn canolbwyntio ar raglenni i'r we a thechnoleg ffynhonnell agored. Mae'r fformat wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer amryw o bynciau eraill, megis trafnidiaeth gyhoeddus, gofal iechyd, a gweithgarwch gwleidyddol.

## Dolenni allanolu 
*  BarCamp.org 

Categori:Gwybodaeth
Edern

Enw dyn Cymraeg a Llydaweg ydy **Edern**, sy'n amrywiad ar Edeyrn.

## Pobl
*Edern ap Padarn, tad Cunedda
**Edern ap Cunedda*, neu Edeyrn ap Cunedda, a rodd ei enw i Edeyrnion
**Edern*, sant o Lydaw, yn y 9fed canrif, a roodd ei enw i sawl plwyf llydewig.

## Lleoedd
### Cymru
*Edern, Gwynedd, ger Nefyn
### Llydaw
*Edern, ger Brieg
*Lannedern
*Plouedern
Tyfrydog

Sant Cymreig oedd **Tyfrydog** (bl. 6C). Ef a sefydlodd eglwys Llandyfrydog ar ynys Môn, yn ôl traddodiad. Dethlir gŵyl Tyfrydog ar Ddydd Calan (1 Ionawr).

[250px|bawd|dim|Eglwys Tyfrydog Sant, [Llandyfrydog.]]

## Hanes a thraddodiad
Ychydig iawn o wybodaeth sydd amdano. Yn ôl achau'r saint, roedd yn un o feibion Arwystli Gloff gan Dynwynedd ferch Amlawdd Wledig, ac felly o dras frenhinol.

Ceir hanesyn gan Gerallt Gymro am 'ddial' y sant ar Huw Flaidd, Iarll Caer, yn 1098. Yn ôl Gerallt,

:Ar yr ynys hon, hefyd, y mae eglwys Sant Tyfrydog, cyffeswr. Pan letyodd Huw, Iarll Caer... ei gŵn dros nos ynddi, cafodd hwynt drannoeth y bore i gyd yn wallgof; a cyn pen mis syrthiodd ef ei hun yn farw mewn modd truenus.

Lladdwyd Huw Flaidd fis ar ôl hynny gan Magnus III, brenin Norwy, mewn brwydr ar Afon Menai.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Douglas Blackwell

Actor oedd **Douglas Blackwell** (17 Mai 1924 – 17 Hydref 2009). Cafodd ei eni yng Nghaerloyw ond fe'i magwyd ym Mhort Talbot, lle aeth i'r ysgol ramadeg lleol. Mae ei ymddangosiadau teledu yn cynnwys *Softly, Softly*, *The Avengers (cyfres deledu)*, *Z-Cars*, *The 10th Kingdom* a *Dixon of Dock Green*. Fe ymdddangosodd mewn ffilmiau fel: *A Prize of Arms* (1962), *The Ipcress File* (1965), *10 Rillington Place* (1971), *Labyrinth* (1986) a *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991).

## Ffilmiau
**A Prize of Arms* (1962)
**The Ipcress File* (1965)
**10 Rillington Place* (1971)
**Labyrinth* (1986)
**Robin Hood: Prince of Thieves* (1991)

## Teledu
**Dixon of Dock Green*
**Softly Softly*

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2009
Ynysoedd y Cefnfor Tawel

**Ynysoedd y Cefnfor Tawel** neu **Ynysoedd Môr y De** yw'r 20,000 hyd 30,000 o ynysoedd yn y Cefnfor Tawel. Yn draddodiadol, fe'i rhennir i dri grŵp o ynysoedd: Melanesia, Micronesia a Polynesia.

## Melanesia
Mae'r ynysoedd hyn yn cynnwys Gini Newydd, y fwyaf o ynysoedd y Cefnfor Tawel, Caledonia Newydd, Ynysoedd Culfor Torres, Fanwatw, Ffiji ac Ynysoedd Solomon.

## Micronesia
Mae Micronesia ("yr ynysoedd bach") yn cynnwys Ynysoedd Mariana, Gwam, Ynys Wake, Palaw, Ynysoedd Marshall, Ciribati, Nawrw a Gwladwriaethau Ffederal Micronesia.

## Polynesia
Mae ynysoedd Polynesia yn cynnwys Seland Newydd, ynysoedd Hawaii, Rotuma, Ynysoedd Midway, Samoa, Samoa Americanaidd, Tonga, Twfalw, Ynysoedd Cook, Polynesia Ffrengig ac Ynys y Pasg.

## Gweler hefyd 
* Oceania (terminoleg)


Categori:Daearyddiaeth Oceania
Jan Moir

Newyddiadurwr, colofnydd ac adolygwraig bwytai  o'r Deyrnas Unedig ydy **Jan Moir** (ganed Awst 1956). Yn 2005, enillodd Wobr Lynda Lee-Potter o Gymdeithas Llenorion Benywaidd am newyddiadurwr benywaidd y flwyddyn.

Ar hyn o bryd, ysgrifenna i'r *Daily Mail* a chyn hynny bu'n gweithio i *The Daily Telegraph*  a *The Guardian*. Tan ddiwedd 2008, ysgrifennau "Are You Ready To Order?", blog o adolygiadau tai bwyta ganddi hi a'i phartner, "S".

Mae'n byw yn Knightsbridge, Llundain.

## Erthygl Stephen Gately
Ar 16 Hydref 2009 ysgrifennodd Moir erthygl yn y *Daily Mail* a awgrymodd y gallai marwolaeth y canwr Stephen Gately o'r grŵp pop *Boyzone* fod yn gysylltiedig â'i rywioldeb. Arweiniodd hyn at feirniadaeth chwyrn ar wefan y *Daily Mail*  a phrotestiodd cannoedd o bobl ar wefannau rhwydweithio cymdeithasol megis Twitter a Facebook. Gwnaed dros 1,000 o gwynion i Gomisiwn Cwynion y Wasg yn ystod y diwrnod y cafodd yr erthygl ei chyhoeddi. Aeth gwefan Comisiwn Cwynion y Wasg oddi ar-lein, a chredir fod hyn oherwydd y nifer o bobl a ymwelodd a'r wefan er mwyn cwyno am yr erthygl.
Ar yr 19 Hydref, dywedodd Comisiwn Cwynion y Wasg y byddent yn ymchwilio i weld a oedd yr erthygl wedi torri rheolau Canllawiau Golygyddion  yn sgîl 21,000 o gwynion. Gan amlaf, mae'r Comisiwn yn ymateb i gwynion a wneir gan bobl a effeithiwyd yn uniongyrchol gan erthygl. Honnodd Moir mai "orchestrated campaign" oedd yn gyfrifol am yr ymateb chwyrn yn erbyn ei herthygl. Ar wefan "Comment is Free" The Guardian, disgrifiodd y colofnydd Charlie Brooker erthygl Moir fel "gay bashing".

Ymhlith y bobl ar *Twitter* a gefnogodd yr ymgyrch yn erbyn y *Daily Mail* a Jan Moir oedd Derren Brown a Stephen Fry. Crewyd tudalen Facebook hefyd yn annog pobl i gwyno i'r cwmnïau a oedd yn hysbysebu wrth ymyl yr erthygl. Ystyriwyd y mater yn ddigon difrifol i Marks & Spencer ofyn i'r papur newydd i gael gwared ar hysbyseb a oedd yn agos i'r erthygl, gan wneud datganiad i'r wasg a ddywedai: "Marks & Spencer does not tolerate any form of discrimination". Ymbellhaodd Nestlé eu hunain wrth yr erthygl hefyd, gan ddweud fod geiriau Moir yn anghyson â gwerthoedd y cwmni o "mutual respect and tolerance, regardless of culture, religion or nationality". Symudodd y *Daily Mail* bob hysbyseb ar y dudalen ar eu gwefan a newidasant pennawd yr erthygl o "Why there was nothing "natural" about Stephen Gately's death" i "A strange, lonely and troubling death".

## Cyfeiriadau
Categori:Colofnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Horace Charles Jones

Bardd o Gymru oedd yn enwog am ei waith gwrth-Gymreig oedd **Horace Charles Jones** (6 Chwefror 1906 – 12 Medi 1998).

Ganwyd Jones ym Merthyr Tudful neu'n 13 mlwydd oed. Gadawodd ysgol yn 12 mlwydd oed ar daerineb ei fam i weithio yn y pyllau glo. Priododd Delia Griffin ym 1928 a chafon nhw un ferch. Erbyn 1950 roedd Jones yn ennill £150 yr wythnos wrth reoli busnes crefftau, ond rhoddodd y gorau i hyn ar ôl deffro yng nghanol nos ac ysgrifennu ei gerdd gyntaf ar gefn pecyn sigarennau, a dechreuodd ei wraig Delia ei gefnogi'n ariannol trwy weithio rhan amser mewn siop pobydd.

Am 45 mlynedd bu Jones yn dosbarthu'i gerddi ar strydoedd Merthyr, ac yn aml yn sefyll ger postyn lamp ym marchnad y dref (yn ôl Jones felly dim ond o un ochr gallai gael ei ymosod arno) yn condemio yr Eglwys yng Nghymru, BBC Cymru, gwleidyddion o Gymry, a sefydliadau, pobl, a thraddodiadau Cymreig eraill. Bu Jones yn ennyn cefnogaeth ar y dechrau gyda'i ddychangerddi yn erbyn cyfreithwyr, heddweision, ynadon, beilïau, comisiynwyr treth, ac aelodau Llafur y cyngor lleol, ond collodd gefnogaeth wrth ddechrau cynnwys traddodiadau Cymreig poblogaidd ymhlith ei dargedau.

Daeth i sylw'r cyhoedd ym 1955 pan gafodd ei daflu allan o'r Eisteddfod Genedlaethol gan Orsedd y Beirdd am ddosbarthu casgliad o'i gerddi dychanol dan yr enw *A Dose of Salts* oedd yn cynnwys gwirebau megis "*The Eisteddfod is a cultural circus where everything is Welsh except the money*". Fe brynodd rhai pobl y pamffled am swllt gan gredu taw rhaglen swyddogol yr Eisteddfod ydoedd.

Ar ddiwrnod gêm rygbi ryngwladol ym 1956 dosbarthodd Jones bennill am rygbi Cymreig a honodd am Gymru: O ganlyniad i'r gerdd hon fe gafodd Jones ei gwrdd gan fintai o gefnogwyr rygbi y tu allan i siop cigydd; llwyddodd Jones i ddianc ond o hynny ymlaen bu wastad yn cadw dyrnau haearn yn ei drowsus. Ar achlysur arall fe gafodd Jones ei fwrw'n anymwybodol gan ddyn busnes lleol, a wnaeth yna geisio ei roi ar dân, ond unwaith eto fe ddihangodd.

Ym 1966 cyhoeddodd cyngor Merthyr Tudful gasgliad o waith Jones dan yr enw *The Challenger* ar gost i'r cyngor o £152 10s. Y diwrnod wedi'r cyhoeddiad fe bregethodd Jones yn erbyn y cyngor am wastraffu arian y trethdalwyr.

Cafodd Jones ddirwy o £2 am wrthod llenwi ffurflen ar gyfer Cyfrifiad 1971. Ymddangosodd o flaen y llys mewn gwisg ddu gan ddweud ei fod yn mynychu angladd ar gyfer rhyddid dyn; datganodd i'r llys fod y cyfrifiad yn "ymgais llechwraidd ar [ei] hawliau fel dyn rhydd".

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Ynys y Pasg

Un o ynysoedd Polynesia, yn rhan o Tsile yn weinyddol, yw **Ynys y Pasg** (Sbaeneg: *Isla de Pascua*, hefyd **Rapa Nui**). Mae'n dalaith i Tsile, a'r brifddinas yw Hanga Roa.

bawd|canol|250px|Lleoliad Ynys y Pasg ("Easter Island" ar y map)

Mae'r ynys yn 163.6 cilomedr sgwar, ac roedd y bobologaeth yn 2005 yn 3,791. Rhoddwyd yr enw "Ynys y Pasg" iddi gan y fforiwr Jacob Roggeveen, a gyrhaeddodd yno ar ddydd Sul y Pasg, 1722. Yr enw Polynesaidd yw "Rapa Nui" ("craig fawr").

Mae'r ynys yn enwog am ei cherfluniau anferth, y *moai*. Mae'r mwyaf ohonynt yn naw medr a hanner o uchder. Ystyrir eu bod yn gerfluniau o hynafiaid y trigolion. Dynodwyd yr ynys yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1995.

## Cyfeiriadau 
Categori:Polynesia
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Tsile

Pasg
Pasg
Dracula

Nofel o 1897 gan yr awdur Gwyddelig Bram Stoker yw ***Dracula***. Y prif gymeriad yw'r fampir Cownt Dracula.

O ran strwythur, nofel epistolaidd yw *Dracula*, sef cyfres o gofnodion mewn dyddiadur a llythyron. Astudiwyd themâu'r nofel gan feirniaid llenyddol a gwelir pynciau megis rôl gwragedd yn y diwylliant Fictorianaidd, rhywioldeb confensiynol a cheidwadol, mewnlifiad, gwladychu a chwedloniaeth. Er na chrëwyd chwedl y fampir ei hun gan Stoker, cafodd ei nofel ddylanwad sylweddol ar boblogrwydd fampirod mewn dramâu, ffilmiau ac addasiadau teledu trwy gydol yr 20fed a'r 21ain ganrif a chysylltir cymeriad Cownt Dracula gyda nifer o fathau o ysgrifennu llenyddol gan gynnwys llenyddiaeth fampir, ffuglen arswyd, y nofel gothig a llenyddiaeth ymosodiad.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Fampirod
Categori:Llyfrau 1897
Categori:Llyfrau Saesneg
Thomas Powel

:''Erthygl am yr ysgolhaig yw hon. Am y clerigwr a llenor o'r 17eg ganrif, gweler Thomas Powell.''
Ysgolhaig Celtaidd Cymreig oedd **Thomas Powel** (1845–1922). Ef oedd yr athro prifysgol cyntaf i gael Cadair Geltaidd yng Nghymru.

Ganed Powel yn Llanwrtyd, Brycheiniog (de Powys) yn 1845. Graddiodd o Goleg yr Iesu, Rhydychen gydag Anhrydedd yn y Clasuron yn 1872 ac ymunodd â staff Coleg Prifysgol Cymru, Caerdydd pan sefydlwyd y coleg hwnnw yn 1883. Bu'n athro cadair Geltaidd yno o 1884 hyd ei ymddeoliad yn 1914.

Gwasanaethodd tymor fel golygydd *Y Cymmrodor*, cylchgrawn Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion, o 1880 hyd 1886. Cyhoeddodd nifer o erthyglau a sawl golygiad o destunau Cymraeg Canol, yn cynnwys *Ystorya de Carolo Magno*.

## Llyfryddiaeth ddethol
Golygydd:
**Ystorya de Carolo Magno* (1883)
**The Gododdin of Aneirin Gwawdrydd* gan Thomas Stephens (1888)
**Psalmau Dafydd* William Morgan, 1588 (1897)

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Llanwrtyd
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Pobl o Frycheiniog
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Celtaidd
Amgueddfa Genedlaethol Iwerddon

Amgueddfa genedlaethol Iwerddon yw **Amgueddfa Genedlaethol Iwerddon** (Gwyddeleg: *Ard-Mhúsaem na hÉireann*). Mae ganddi dair canolfan yn Nulyn ac un yn Swydd Mayo, a rhydd bwyslais mawr ar gelf, diwylliant a hanes naturiol Gwyddelig.  Cyfarwyddwr yr Amgueddfa Genedlaethol ydy Dr. Pat Wallace.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol — Amgueddfa Genedlaethol Iwerddon

Genedlaethol Iwerddon
Iwerddon
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nulyn
Diana Rigg

Actores o Loegr oedd y Fonesig **Enid Diana Elizabeth Rigg** DBE (20 Gorffennaf 1938 – 10 Medi 2020). Roedd yn fwyaf adnabyddus am bortreadu Emma Peel yn *The Avengers* a'r Iarlles Teresa di Vicenzo yn y ffilm James Bond ''On Her Majesty's Secret Service* o 1969.

Daeth yn adnabyddus i gynulleidfa newydd yn chwarae Olenna Tyrell yng nghyfres *Game of Thrones'' (2013–17).

Ei merch o'i hail briodas yw'r actores Rachael Stirling.

## Teledu
**The Avengers* (1965-68)
**Diana* (1973-74)
**Hedda Gabler* (1981)
**King Lear* (1983)
**Bleak House* (1985)
**The Worst Witch* (1986)
**Mother Love* (1989; Gwobr BAFTA)
*''Mrs. 'Arris Goes to Paris* (1992)
**Rebecca (1997; Gwobr Emmy)
**The Mrs Bradley Mysteries* (1998-2000)
**Charles II: The Power and the Passion* (2003)
**Doctor Who* (2013)
**Game of Thrones* (2013-2017)
**Victoria* (2017)
**All Creatures Great and Small* (2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Loegr
Categori:Actorion teledu benywaidd o Loegr
Categori:Actorion theatr benywaidd o Loegr
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl o Doncaster
Cyflymder onglaidd

Mewn ffiseg, mae cyflymder onglaidd yn nodi'r buanedd onglaidd y mae gwrthrych yn cylchdroi ynghyd ar gyfeiriad y mae'n cylchdroi. Mae cyflymder onglaidd sef omega (ω) yn fector ac yn cael ei mesur fel radianau pob eiliad (rad/s).

Categori:Ffiseg
Tahiti

Ynys yn y Cefnfor Tawel yw **Tahiti**, hen enw **Otaheite**. Gydag ynysoedd  Moorea a Bora Bora, mae'n rhan o Polynesia Ffrengig, sy'n cynnwys 118 o ynysoedd rhwng Awstralia a De America. Mae fferis yn mynd yn rheolaidd rhwng Tahiti a Moorea. Mae awyrennau'n hedfan o Faes Awyr Rhyngwladol Faa'a i Moorea, Bora Bora ac ynysoedd mwy anghysbell.

bawd|dim|250px|Lleoliad Tahiti yn y Cefnfor Tawel

Mae gan yr ynys arwynebedd o 1,036&nbsp;km² ac roedd y boblogaeth yn 2007 yn 178,133. Y brifddinas yw Papeete.

Defnyddir y franc Cefnfor Tawel Ffrengig ar yr ynysoedd.

Cyrhaeddodd Capten James Cook Tahiti yn Ebrill 1769. Gollyngodd angor ym Mae Matafai, a sefydlodd o Caer Fenws er mwyn gweld trawstaith y blaned Gwener (Fenws) ar 3 Mehefin 1769.

Ysgrifennwyd a golygwyd y geiriadur cyntaf yn yr iaith frodorol, Tahitïeg, gan John Davies o Lanfihangel-yng-Ngwynfa, Powys. Creuodd o wyddor Tahitïeg, yn defnyddio llythrennau Ladin ym 1805. Bu farw John Davies yn Tahiti yn 1855.

Cyrhaeddodd Paul Gauguin  Tahiti ar 9 Mehefin 1981 ac arhosodd tan 1893 cyn mynd yn ôl i Baris. Erbyn hyn mae Amgueddfa Paul Gauguin ar ynys Tahiti.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Tahiti01LB.jpg|260px|Arfordir Tahiti
Tahiti02LB.jpg|Mynyddoedd a choedwig law yr ynys
Papeete01LB.jpg|Papeete
Papeete02LB.jpg|Machlud haul, harbwr Papeete

Categori:Polynesia Ffrengig

Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Billboard Hot 100

Siart boblogrwydd senglau cyffredin diwydiant cerddorol yr Unol Daleithiau ydy'r **Billboard Hot 100**. Darperir y siart yn wythnosol gan gylchgrawn *Billboard*. Seilir safleoedd yn y siart ar y nifer o weithiau y caiff cân ei chwarae ar y radio yn ogystal ag ar werthiant; dechreua'r wythnos ar gyfer gwerthiant ar ddydd Llun a daw i ben ar ddydd Sul; tra bod yr wythnos ar gyfer chwarae caneuon ar y radio yn mynd o ddydd Mercher tan ddydd Mawrth. Caiff siart newydd ei choladu a'i rhyddhau'n swyddogol i'r cyhoedd gan Billboard ar ddydd Iau. Caiff pob siart ei dyddio gyda dyddiad "wythnos-yn-gorffen" sef y dydd Sadwrn canlynol. Er enghraifft:

* Dydd Llun, 1 Ionawr – dechreua wythnos tracio-gwerthiant 
* Dydd Mercher, 3 Ionawr – dechreua wythnos tracio caneuon ar y radio 
* Dydd Sul, 7 Ionawr  – diwedda wythnos tracio gwerthiant 
* Dydd Mawrth, 9 Ionawr – diwedda wythnos tracio caneuon ar y radio 
* Dydd Iau, 11 Ionawr – rhyddheuir y siart newydd, gyda dyddiad rhyddhau o ddydd Sadwrn, 20 Ionawr  

Y gân gyntaf i gyrraedd brig y siart Hot 100 oedd "Poor Little Fool" gan Ricky Nelson ar 4 Awst 1958.

## Dolenni allanol 
* Gwefan Billboard 
* Methodoleg Billboard
* Hanes Siartiau diwedd-blwyddyn y Hot 100 a siartiau eraill

Categori:Cerddoriaeth yr Unol Daleithiau
Gel cawod

bawd|Gel cawod
Sylwedd hylifol sebonllyd a ddefnyddir i olchi'r corff tra'n cael cawod yw **gel cawod** neu **sebon cawod**. Ceir geliau cawod ar y farchnad mewn amryw o liwiau ac aroglau.

Fel sylwedd sebonllyd, mae'n bosib i gel cawod stripio'r croen o'i haen wyneb o olewau naturiol, gan sychu'r croen a ffyrnigo cyflyrau croen sych, megis ecsema. Gall geliau cawod persawrus hefyd achosi balanitis a'r llindag mewn dynion. Cynghorir i beidio â defnyddio geliau cawod tra'n dioddef cyflyrau meddygol megis cosi a phlorod, ac i beidio â'u defnyddio ar yr organau rhywiol tra'n dioddef llindag.

## Gweler hefyd
* Gel gwallt

## Cyfeiriadau
Categori:Hylendid
Bora Bora

Atol yn y Cefnfor Tawel sy'n ffurfio rhan o Polynesia yw **Bora Bora**. Yn wleidyddol, mae'n ffurfio rhan o Polynesia Ffrengig gyda Tahiti a Moorea ymhlith eraill.
Ffurfir yr ynys gan hen losgfynydd, Mynydd Otemanu, 727 medr o uchder. Roedd y bobolgaeth yn 2000 yn 4500 o drigolion. Y dref fwyaf yw Vaitape. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd gan yr Unol Daleithiau wersyll milwrol mawr yma. Ers hynny, mae wedi dod yn boblogaidd fel cyrchfan i dwristiaid.
bawd|dim|250px|Bora Bora
Categori:Polynesia Ffrengig
Burt Bacharach

Cyfansoddwr o'r Unol Daleithiau oedd **Burt Freeman Bacharach** (12 Mai 1928 – 8 Chwefror 2023) 

Cafodd ei eni yn Ninas Kansas, Missouri.  Cyd-weithiodd Bacharach gyda'r ysgrifennwr Hal David. Enillodd chwech Gwobr Grammy ac enillodd Wobr Academi tair chwaith rhwng 1970 a 1981.

## Caneuon enwog
*"(There's) Always Something There to Remind Me"
*"I Just Don't Know What to Do with Myself"
*"Magic Moments"
*"The Look of Love"
*"Anyone Who Had a Heart"
*"Walk On By"
*"Alfie"
*"Trains and Boats and Planes"
*"(They Long to Be) Close to You"

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Ynysoedd Tuamotu

bawd|250px|Ynysoedd Tuamotu

Ynysoedd yn y Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Tuamotu**. Yn weinyddol, maent yn rhan o Polynesia Ffrengig. Maent yn 78 o atolau cwrel, ar draws ardal 1800&nbsp;km o hyd a 900&nbsp;km o led. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 15,862.

Credir fod pobl wedi byw ar yr ynysoedd ers tua 1,400 o flynyddoedd yn ôl. Yr Ewropead cyntaf i gyrraedd yma oedd Ferdinand Magellan yn 1521.

## Prif ynysoedd 
*Anaa
*Fakarava
*Hao
*Makemo
*Manihi
*Moruroa
*Rangiroa
*Tikehau

Categori:Polynesia Ffrengig
Tuamotu
Papeete

**Papeete** yw prifddinas ac unig dref Tahiti a Polynesia Ffrengig. Saif ar arfordir gogledd-orllewinol Tahiti, ac mae'n borthladd pwysig. Mae'r boblogaeth yn 23,555, gyda 105,128 yn yr ardal ddinesig.

bawd|dim|255px|Lleoliad Papeete yn Tahiti

Penderfynwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i anfon cenhadwyr i Papeete ym 1797, a llwydasant ym 1824 gyda chymorth Brenhines Pomare IV.

Daeth Papeete'n brifddinas ym 1843. Roedd Bae Papeete wedi dod yn harbwr mawr erbyn hyn.

Mae gan Papeete gadeirlan, Cathêdrale Notre Dame de Papeete. Mae Maes Awyr Rhyngwladol Faaa ar gyrion y ddinas.

Papeete01LB.jpg|Papeete
Papeete03LB.jpg|Bysiau, Papeete
Papeete02LB.jpg|Machlud haul, harbwr Papeete

## Cyfeiriadau
Categori:Polynesia Ffrengig
Categori:Prifddinasoedd Oceania
B. T. Hopkins

Bardd Cymraeg oedd **Benjamin Thomas Hopkins**, yn ysgrifennu fel **B.T. Hopkins** (3 Rhagfyr 1897 – 21 Ionawr 1981). Bu'n feirniad amlwg yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru.

Ganed ef yn ardal Lledrod, Ceredigion yn 1897. Bu farw ei fam yn fuan ar ôl ei eni, a magwyd ef gan ei fodryb gerllaw Blaenafon. Priododd yn 1937, a bu’n ffermio Brynwichell ym mhlwyf Blaenpennal, ger y Mynydd Bach hyd nes iddo ymddeol yn 1964. Roedd yn rhan o gylch llenyddol Jenkin Morgan Edwards ac Edward Prosser Rhys.

Mae’n fwyaf adnabyddus am ei gywydd *Rhos Helyg*, sy'n moli bywyd amaethyddol a diwylliant Cymraeg ei fro. Ceir cofeb iddo a beirdd lleol eraill ar lan Llyn Eiddwen, ger y Mynydd Bach.

## Llyfryddiaeth
* *Rhos Helyg a cherddi eraill* (1977)

Gweler hefyd:
* *Bro a Bywyd Beirdd y Mynydd Bach* (Cyhoeddiadau Barddas, 1999)

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirniaid llenyddol Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Pobl o Geredigion
Hover!

Gêm gyfrifiadurol gan Microsoft yw **Hover!**. Mae'r gêm wedi ei hadeiladu o gwmpas car sy'n hofran. Mae'r chwaraewr yn cael ei gynyrchioli gan gar coch, a rhaid canfod a chasglu baneri glas. Os cesglir pob baner, mae'r chwaraewr yn symyd ymlaen i'r lefel nesaf.

## *Easter Egg* Hover! 
Llysenw'r gêm hwn ydy "Prosiect Bambi", ac os teipiwch 'IBMAB' (Bambi yn tuag an ôl) yng nghychwyn y gêm, gallwch weld lluniau rhaglenwyr *Hover!*.

## Dolenni allanol 
*Hover! - lawrlwythiad am ddim 

Categori:Gemau fideo
Ludovic Kennedy

Newyddiadurwr Albanaidd oedd **Syr Ludovic Henry Coverley Kennedy** (3 Tachwedd 1919 – 18 Hydref 2009).  Cafodd ei eni yng Nghaeredin.

Priododd y dawnswraig Moira Shearer (m. 2006) yn 1950.

## Llyfryddiaeth
**Sub-Lieutenant: A Personal Record of the War at Sea* (1942)
**Death of the Tirpitz* (1979)
**Pursuit: The Chase and Sinking of the "Bismarck"*
**The Airman And The Carpenter* (1985)
**36 Murders and 2 Immoral Earnings* (2003)

## Teledu
**Panorama*
**Did You See...?* (1984-1991)
**A Life in Pieces* (1990)
**Yes, Minister*

Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o'r Alban
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Gaeredin
Categori:Anffyddwyr o'r Alban
Mudiant harmonig syml

Mewn ffiseg, mae **mudiant harmonig syml** yn fudiant gan osgiliadur harmonig syml sydd ddim yn cael ei yrru neu'i wanychu. Profa corff mewn mudiant harmonig syml rym unigol a roddir gan Ddeddf Hooke; hynny yw, mae'r grym mewn cyfrannedd â dadleoliad x ac yn pwyntio i'r cyfeiriad cyferbyniol

Categori:Ffiseg
The Sarah Jane Adventures

Rhaglen deledu ffugwyddonol yw ***The Sarah Jane Adventures*** sy'n serennu Elisabeth Sladen. Mae Sarah Jane, Luke a'r tîm yn achub y Ddaear rhag estroniaid.
 
## Rhestr penodau 
## Gweler hefyd 
* Doctor Who
* Torchwood

Categori:Doctor Who
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Ried fan de Fryske Beweging

[250px|bawd|Logo'r [mudiad iaith]]
Bwriad **Ried fan de Fryske Beweging** (RfdFB – Cyngor y Mudiad Ffriseg) yw dod â phobl sy'n cefnogi Frisia (Fryslân) ar arfordir yr Iseldiroedd a'r iaith Ffriseg a'i diwylliant, at ei gilydd. Mae'r Cyngor yn sefydliad annibynnol sy'n cael ei redeg gan wirfoddolwyr gyda sawl aelod-sefydliad a thros 500 o noddwyr ariannol.

## Hanes 
Cafodd Ried fan de Fryske Beweging ei sefydlu yn 1945 fel grŵp ymbarel dros sawl mudiad Ffriseg llai ('It Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse', 'It Kristlik Frysk Selskip', 'it Roomsk Frysk Boun' ac 'It Frysk Boun om Utens'). Y syniad oedd cael un sefydliad yn lle llawer i drafod gyda'r llywodraeth a gwleidyddion ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Un o'r prif amcanion oedd diogelu'r iaith Ffriseg yn gyfreithiol dan gyfraith yr Iseldiroedd. Cyn hynny prin fod gan yr iaith unrhyw statws swyddogol o gwbl. Rheolir y Cyngor gan fwrdd sy'n cynnwys cynrychiolwyr o'r aelod-sefydliadau a phobl a ddewisir gan y noddwyr. Ers 2005, mae'r Ried fan de Fryske Beweging wedi dechrau cynyddu nifer ei aelod-sefydliadau.

## Aelodau 
Mae'r nmudiadau a sefydliadau hyn yn aelodau o'r Ried fan de Fryske Beweging:

* De Fryske Rie
* FBU = Frysk Boun om Utens
* Federaasje = Federaasje fan Fryske Studinteferienings
* FFE = Feriening foar in Federaal Europa
* FFOF = Freonen fan Omrop Fryslân
* FFU = Feriening foar Frysk Underwiis
* IFAT = It Frysk Amateur Toaniel
* Ons Bildt = Stichting 'Ons Bildt'
* Jong Fryske Mienskip
* Krúspunt = It eardere Kristlik Frysk Selskip
* Selskip 1844 = It Selskip foar Fryske Taal- en Skriftekennisse
* Stellingwarver Schrieversronte

Yn ogystal ceir rhai cannoedd o 'noddwyr'.

## Gweithgareddau 
Prif amcan y Ried yw ennill statws cyfreithiol llawn i'r Ffriseg. Dros y 50 mlynedd diwethaf mae hynn yn cynnwys:

* Cael awr o wersi Ffriseg yn yr ysgolion elfennol bob dydd (gofynnol yn ôl y gyfraith ers 1980). Yn 1993 daeth Ffriseg yn iaith ofynnol yn yr ysgolion uwchradd hefyd.
* Ennill yr hawl i gyfathrebu gyda swyddogion yn Ffriseg a disgwyl cael ateb yn Ffriseg hefyd.
* Caniatau i wleidydyddion, e.e. cynghorywr, siarad Ffriseg ac i gofnodion gael eu cadw yn yr iaith honno,
* Yr hawl i ddefnyddio Ffriseg yn llysoedd talaith Fryslân gyda'r hawl i gael cyfieithydd pe bai rhaid.
* Yr hawl i ddefnyddio Ffriseg mewn dogfennau swyddogol (ers 2005).

## Prosiectau 
* *Swingel* – cylchgrawn y Cyngor gydag erhyglau am ei waith ac am y diwylliant Ffriseg.
* De Fryske Reklamepriis – i hybu hybysebion Ffriseg ar y teledu a'r radio.
* Fear yn 'e Broek – gwobr flynyddol i rywun neu rywrai sy'n gweithio dros yr iaith.
* Cylchlythyr blynyddol
* Gwefan www.goedfrysk.nl – ar gyfer pobl sy'n dymuno cymorth i sgwennu Ffriseg.
* *Euregua* – Gêm fwrdd Ffriseg i blant ac oedolion.
* Trefnu darlithoedd am yr iaith
* Gwefan www.itnijs.nl – gwefan newyddion am yr iaith Ffriseg.

## Dolenni allanol 
* Gwefan Ried fan de Fryske Beweging 
* Newyddion am yr iaith Ffriseg

Categori:Mudiadau iaith
Categori:Diwylliant yr Iseldiroedd
Categori:Ffriseg
Categori:Fryslân
Categori:Sefydliadau 1945
Parisii (Lloegr)

Llwyth Celtaidd yng ngogledd Lloegr oedd y **Parisii**, yn yr ardal sy'n cyfateb, bellach, i Dwyrain Swydd Efrog (Saesneg: *East Riding of Yorkshire*). Roeddent yn perthyn yn agos iawn i lwyth arall o'r un enw (gweler: Parisii (Gâl)) a sefydlodd yn ardal Paris. Yr enw Lladin ar eu brenhiniaeth neu *civitas* oedd **Parisiorum**, a'r brifddinas oedd Petuaria, sef y ddinas fodern a elwir Brough.

I'r gogledd a'r gorllewin, eu cymdogion oedd y Brigantes, ac i'r de roedd llwyth Celtaidd y  Corieltauvi - dros afon Humber.

Wedi ymadawiad y Rhufeiniaid, ailstrwythurwyd yr ardal Parisiorum dan yr enw Deifr a ddaeth yn deyrnas gref a phwerus.

Categori:Llwythau Celtaidd Lloegr
Carvetii

bawd|dde|300px|Tiriogaeth y Carvetii ar fap o Gymru a Lloegr.

Llwyth Celtaidd yng ngogledd Lloegr oedd y **Carvetii**.

Categori:Llwythau Celtaidd Lloegr
Hengoed

Pentref mawr yng nghymuned Gelli-gaer, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Hengoed**. Fe'i lleolir ar ochr orllewinol Cwm Rhymni. Saif pentref Cefn Hengoed gerllaw. Poblogaeth: 5,044 (Cyfrifiad 2001).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Lleolir Ysgol Gynradd Gymraeg Ystrad Mynach yn agos i'r pentref.

Gwasanaethir yr Hengoed gan orsaf sy'n rhan o lein y Cymoedd sy'n ei gysylltu gyda Rhymni i'r gogledd a gorsaf Caerdydd Canolog i'r de.

Lleolir Parc Penallta ar safle hen waith glo Penallta ger y pentref. Yno ceir enghraifft wych o waith celf tir lle crwyd 'cerflun' o bridd anferth o'r enw 'Sultan the Pit Pony'.

## Enwogion
* Gren (Grenfell Jones, 1934–2007), cartwnydd

## Cyfeiriadau
Categori:Gelli-gaer
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)
Bram Stoker

Nofelydd a storïwr byrion Gwyddelig oedd **Abraham "Bram" Stoker** (8 Tachwedd 1847 – 20 Ebrill 1912). Erbyn heddiw, mae'n fwyaf adnabyddus am ei nofel Gothig *Dracula* o 1897. Yn ystod ei fywyd, roedd yn fwy adnabyddus fel cynorthwyydd personol i'r actor Henry Irving ac fel rheolwr busnes yn Theatr Lyceum yn Llundain a oedd yn eiddo i Irving.

## Magwraeth
Ganwyd Stoker ar 8 Tachwedd 1847 yn 15 Marino Crescent, Clontarf, sef rhan ogleddol o Ddulyn, Iwerddon. Ei dad oedd Abraham Stoker (1799&ndash;1876), o Ddulyn, a'i fam oedd Charlotte Mathilda Blake Thornley (1818&ndash;1901), a fagwyd yn Swydd Sligo. Ef oedd y trydydd o saith plentyn; yr hynaf oedd Syr Thornley Stoker. Roedd y teulu'n aelodau o Eglwys y Plwyf, Clontarf, a oedd yn eglwys Babyddol ac yno y bedyddiwyd pob un o'r plant.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1912
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Iwerddon
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Pobl o Ddulyn
Albatros

**Albatros** yw'r enw a ddefnyddir am adar môr mawr yn perthyn i'r teulu **Diomedeidae**. Maent i'w cael yn rhan ddeheuol Cefnfor Iwerydd ac yn rhannau deheuol a gogleddol y Cefnfor Tawel. Treuliant y rhan fwyaf o'u hamser ar y môr, gan ddychwelyd i'r tir yn unig i fagu cywion. Caiff yr albatros ei adnabod fel y "mwyaf chwedlonol" o holl adar y Ddaear.

Mae'r albatrosiaid hynny sy'n perthyn i'r genws *Diomedea*, "yr albatrosiaid mawr", ymysg yr adar mwyaf sy'n medru hedfan. Mae'r adenydd yn hir a chul, sy'n eu galluogi i fanteisio ar y gwyntoedd i hedfan dros bellteroedd mawr heb ddefnyddio llawer o egni. Pan nad oes gwynt o gwbl, ni all llawer o'r albatrosiaid hedfan. Eu bwyd arferol yw pysgod bychain a krill.

O'r 21 rhywogaeth o albatros, ystyrir fod 19 ohonynt mewn perygl o ddiflannu. Y perygl mwyaf iddynt yw cychod pysgota sy'n defnyddio leiniau pysgota hir i ddal rhai rhywogaethau o bysgod; mae llawer o albatrosiaid yn cael eu dal ar y rhain.

## Rhywogaethau
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q55805 }
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:teulu,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Adar
Slitheen

Teulu o estroniad arallfydol yn y gyfres deledu Doctor Who yw'r **Slitheen**.

## Rhaglenni maent yn ymddangos ynddynt
## Rhaglenni Gyffelyb
* Doctor Who
* Torchwood
* Sarah Jane Adventures

Categori:Doctor Who
Tahitïeg

Mae **Tahitieg** (*Reo Tahiti*) yn un o ddwy iaith swyddogol Polynesia Ffrengig, gyda Ffrangeg. Mae'n iaith Awstronesiaidd, yn perthyn yn agos i Rarotongeg, Maori, Hawaieg, a Marceseg.

Siaredir Tahitïeg ar yr Ynysoedd Cymdeithasol, yn cynnwys Tahiti, a hefyd ar yr Ynysoedd Austral ac Ynysoedd Tuamotu. Mae tua 150,000 o siaradwyr i gyd, gyda llawer o'r rhain yn ei siarad fel ail iaith.

Categori:Polynesia Ffrengig
Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Klaus Ebner

Llenor o wlad Awstria yw **Klaus Ebner** (ganwyd 8 Awst 1964, Fienna) . Mae'n ysgrifennu nofelau a thraethodau mewn Almaeneg, ac mae wedi ysgrifennu barddoniaeth mewn Almaeneg a Catalaneg.

## Llyfryddiaeth 
* *Vermells/Arlliw o Goch*; barddoniaeth, SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-84-92555-10-9
* *Hominide/Hominid*; nofel fer, FZA Verlag, Fienna 2008, ISBN 978-3-9502299-7-4
* *Auf der Kippe/Ar fin*; prose, Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3-902547-67-5
* *Lose/Destinies*; straeon byrion, Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3-85251-197-9

## Dolenni allanol 
* Gwefan Klaus Ebner
* Erthygl yn y papur newydd Catalaneg AVUI 
* Bywgraffiad o Sefydliad Awduron Awstria Grazer Autorenversammlung

Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Beirdd Almaeneg o Awstria
Categori:Beirdd Catalaneg o Awstria
Categori:Nofelwyr Almaeneg o Awstria
Ynysoedd Marquesas

Ynysoedd yn y Cefnfor Tawel yw **Ynysoedd Marquesas** (Ffrangeg: *Îles Marquises*, Marqueseg Ogleddol: *Te Henua Kenata*,  Marqueseg Ddeheuol *Te Fenua `Enana*). Yn weinyddol, maent yn rhan o Polynesia Ffrengig. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 8,712. Eu iaith brodorol yw Marceseg a cheir dau brif dafodiaith ohono. Mae'r iaith yn perthyn yn agos i'r Hawaieg.

## Ynysoedd 
* Nuku Hiva
* Hiva Oa
* Fatu Hiva
* Motane
* Tauatu
* Ua Huka
* Fatu Huku
* Ua Pou

bawd|dim|250px|Ynysoedd Marquesas

Categori:Polynesia Ffrengig
Marquesas
Ysgol Pentrecelyn

Ysgol gynradd naturiol Gymraeg yw **Ysgol Pentrecelyn**, wedi ei leoli yn ardal wledig Pentrecelyn yn Nyffryn Clwyd, Sir Ddinbych. Adeiladwyd yr ysgol yn 1874 a'i adnewyddu yn 1970'au gyda Tŷ'r Ysgol yn cael ei drawsnewid i ddosbarth dysgu. Fe ddaw plant i'r ysgol o'r ardaloedd cyfagos: (Llanelidan, Graigfechan, Pentrecelyn a Llandegla) i dderbyn eu haddysg.

Mae cyfleusterau rhagorol yr ysgol yn cynnwys ystafell fawr ymarferol gydag adnoddau Crefft, Dylunio a Thechnoleg, Cerddoriaeth a Llyfrgell, neuadd fodern gyda chyfarpar ar gyfer Drama, Symud a Chân, cynyrchiadau ysgol a gwasanaethau. Mae’r cyfleusterau y tu allan yn cynnwys  gardd ddeniadol a thŷ gwydr, buarth chwarae fawr ynghyd â chae chwarae a gerddi ychwanegol.

Bu y tenor enwog Rhys Meirion yn bennaeth ar yr ysgol am gyfnod cyn iddo fynd ymlaen i fod yn ganwr broffesiynol yn myd opera.  
 
Cymraeg yw cyfrwng y gwersi ac yn 2008 roedd 44% o'r disgyblion yn dod o gartrefi Cymraeg, Mae pob plentyn sy'n gadael yr Ysgol yn gwbl ddwy-ieithog.

Yn 2015 roedd y cyngor sir yn ystyried cau'r ysgol gan agor ysgol newydd ddwyieithog drwy ymuno yr ysgol gyda Ysgol Llanfair Dyffryn Clwyd, sydd yn ysgol ddwyieithog nid ysgol  Gymraeg fel Pentrecelyn.

## Disgyblion enwog
* Rhys Ifans
* Llŷr Ifans
* Victoria Pugh

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ysgol Pentrecelyn ar wefan Cyngor Sir Ddinbych
* Gwefan Ysgol Pentrecelyn 

Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion cynradd Sir Ddinbych
Richard d'Avranches, 2il Iarll Caer

200px|bawd|Arfau Richard d'Avranches
Ail Iarll Caer oedd '''Richard d'Avranches''' (1094 – 1120). Olynodd ei dad Huw Flaidd pan fu farw yn 1101. Rheolai o'i gastell yn ninas Caer ac, fel ei dad, bu ganddo ran bwysig yn hanes Teyrnas Gwynedd wrth i arglwyddi Normanaidd y Mers geisio cryfhau ac ymestyn eu hawdurdod yng ngogledd Cymru.

## Hanes
Roedd yn fab i Huw gan ei wraig Ermentude o Clermont. Mae'n debyg nad etifeddodd yr iarllaeth yn swyddogol tan 1107 gan nad oedd ond 7 mlwydd oed pan laddwyd ei dad. Priododd Lucie-Mahaut, merch Stephen de Blois.

Yn 1114 cymerodd ran yn yr ymgyrch yn erbyn Gwynedd gan y brenin Harri I o Loegr. Doedd Gruffudd ap Cynan, brenin Gwynedd, ddim yn ddigon cryf i wrthsefyll ac ildiodd. Er i Gruffudd ildio, llwyddodd i ddal ei deyrnas a daeth dim llawer o'r ymgyrch.

Boddodd pan suddwyd y *Llong Wen* yn 1120, yn 26 oed. Aeth yr iarllaeth, trwy law Maud, chwaer Huw d'Avranches, i Ranulf I, yn 1121.

Categori:Ieirll Caer
Categori:Genedigaethau 1094
Categori:Marwolaethau 1120
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Castell-y-bwch

Pentref bychan yng nghymuned Henllys, Torfaen, Cymru, yw **Castell-y-bwch**. Saif tua 2 filltir i'r de-orllewin o dref Cwmbrân ar gyffordd wledig rhwng Cwmbrân a Pont-y-meistr gyda lôn yn ei gysylltu â'r A4042 a dinas Casnewydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Henllys
Categori:Pentrefi Torfaen
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Torfaen (y DU)
Coed Efa

Pentref hanesyddol yng nghymuned Fairwater, Torfaen, Cymru, yw **Coed Efa** (Saesneg: *Coed Eva*), sydd erbyn hyn yn un o faesdrefi tref Cwmbrân.

Poblogaeth: 2,395 (Cyfrifiad 2001).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Fairwater, Torfaen
Categori:Pentrefi Torfaen
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Torfaen (y DU)
Pentrecelyn

Ceir dau bentref yng Nghymru o'r enw **Pentrecelyn** (amrywiad: **Pentre-celyn**):

*Pentrecelyn, Powys
*Pentrecelyn, Sir Ddinbych
Graianrhyd

Pentref bychan gwledig yn Sir Ddinbych yw **Graianrhyd**(). Fe'i lleolir tua 2 filltir i'r dwyrain o Lanarmon-yn-Iâl yn nwyrain y sir ar y B5430 tua hanner ffordd rhwng Rhuthun i'r gorllewin ac Wrecsam i'r dwyrain. Gorwedd wrth odrau dwyreiniol Bryniau Clwyd. Mae'n rhan o gymuned Llanarmon-yn-Iâl.

Mae'r pentrefi cyfagos yn cynnwys Eryrys (i'r gogledd) a Rhyd Talog (i'r de-ddwyrain).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanarmon-yn-Iâl
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Rhyd Talog

Pentref bychan gwledig yng nghymuned Treuddyn, Sir y Fflint, Cymru, yw **Rhyd Talog** () (amrywiad: **Rhydtalog**). Fe'i lleolir tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Lanarmon-yn-Iâl ar yr A5104 tua hanner ffordd rhwng Rhuthun i'r gorllewin a Wrecsam i'r dwyrain.

Mae'r pentrefi cyfagos yn cynnwys Graianrhyd a Rhyd-y-ceirw. Gorwedd bron ar y ffin rhwng Sir y Fflint a Sir Ddinbych: yn hanesyddol, bu'n rhan o Sir Ddinbych o 1536 hyd 1974.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|dim|bawd|Ffermdy ar gwr Rhyd Talog

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir y Fflint
Categori:Treuddyn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Alun a Glannau Dyfrdwy (y DU)