Martin Heidegger

Athronydd o'r Almaen oedd **Martin Heidegger** (26 Medi 188926 Mai 1976)  sy'n cael ei ystyried yn un o athronwyr pwysicaf yr 20g. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gyfraniad at ffenomenoleg, hermeneteg a diriaethiaeth.

Yn nhestun sylfaenol Heidegger *Sein und Zeit* ('Bod ac Amser'; 1927), cyflwynir "Dasein " fel term am y math penodol o fodolaeth sydd gan fodau dynol. Mae Dasein wedi'i gyfieithu fel "bod yno". Mae Heidegger yn credu bod gan Dasein ddealltwriaeth "cyn-ontolegol" ac an-haniaethol eisoes sy'n siapio sut mae'n byw." Mae sylwebyddion wedi nodi bod Dasein a "bod yn y byd" yn gysyniadau unedol mewn cyferbyniad â'r farn "pwnc / gwrthrych" o athroniaeth resymegol ers René Descartes o leiaf. Mae Heidegger yn defnyddio dadansoddiad o Dasein i fynd i'r afael â'r cwestiwn o ystyr bodolaeth, y mae'r ysgolhaig Heidegger Michael Wheeler yn ei ddisgrifio fel "rhywbeth sy'n ymwneud â'r hyn sy'n gwneud bodau dynol yn ddealladwy fel bodau".

Mae gwaith diweddarach Heidegger yn cynnwys beirniadaeth o'r farn, sy'n gyffredin yn nhraddodiad y Gorllewin, fod natur i gyd yn "warchodfa sefydlog" ar alwad, fel petai'n rhan o stocrestr ddiwydiannol.

## Bywgraffiad 
de|bawd| Y Mesnerhaus ym Meßkirch, lle cafodd Heidegger ei fagu
Ganwyd Heidegger yng nghefn gwlad Meßkirch, Baden-Württemberg, yn fab i Johanna (Kempf) a Friedrich Heidegger. Wedi'i fagu yn Babydd, roedd yn fab i glochydd eglwys y pentref a lynodd wrth Gyngor Cyntaf y Fatican ym 1870, a gredwyd yn bennaf gan dlodion Meßkirch. Ni allai ei deulu fforddio ei anfon i'r brifysgol, felly aeth i ddosbarthiadau Cymdeithas yr Iesu (Jeswit), er iddo gael ei droi i ffwrdd o fewn wythnosau oherwydd y gofyniad iechyd a'r hyn a ddisgrifiodd cyfarwyddwr a meddyg y seminarau fel cyflwr seicosomatig ar y galon. Roedd Heidegger yn fyr yn dennau, gyda llygaid tywyll. Roedd yn mwynhau gweithgareddau awyr agored ac roedd yn sgïwr arbennig.

Wrth astudio diwinyddiaeth ym Mhrifysgol Freiburg gyda nawdd gan yr eglwys, newidiodd ei faes i athroniaeth. Cwblhaodd Heidegger ei draethawd doethuriaeth ar seicoleg yn 1914, dan ddylanwad Neo-Thomism a Neo-Kantianism, dan gyfarwyddyd Arthur Schneider. Ym 1916, gorffennodd ei *legendi venia* gyda thesis ar Duns SCOTUS a gyfarwyddwyd gan Heinrich Rickert  dan ddylanwad ffenomenoleg Edmund Husserl.

Yn ystod y ddwy flynedd olynol, gweithiodd fel Privatdozent di-briod ac yna gwasanaethodd fel milwr yn ystod blwyddyn olaf y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r "tri mis olaf mewn uned feteorolegol ar y ffrynt gorllewinol".

### Marburg 
Yn 1923, etholwyd Heidegger i swydd mewn Athroniaeth ym Mhrifysgol Marburg. Ymhlith ei gydweithwyr yno roedd Rudolf Bultmann, Nicolai Hartmann, Paul Tillich, a Paul Natorp. Ymhlith myfyrwyr Heidegger yn Marburg roedd Hans-Georg Gadamer, Hannah Arendt, Karl Löwith, Gerhard Krüger, Leo Strauss, Jacob Klein, Günther Anders, a Hans Jonas . Gan ddilyn ymlaen o Aristotle, dechreuodd ddatblygu prif thema ei athroniaeth: y cwestiwn o'r ymdeimlad o fodolaeth. Ymestynnodd ei gysyniadau i gynnwys y dimensiwn hanes a bodolaeth goncrit, a ganfu ef yng ngwaith meddylwyr Cristnogol fel Saint Paul, Awstin o Hippo, Luther, a Kierkegaard. Darllenodd hefyd weithiau Wilhelm Dilthey, Husserl, Max Scheler, a Friedrich Nietzsche.

### Freiburg 
Ym 1927, cyhoeddodd Heidegger ei brif waith, *Sein und Zeit* ('Bod ac Amser'). Pan ymddeolodd Husserl fel Athro Athroniaeth ym 1928, derbyniodd Heidegger gynnig Freiburg i'w olynu, er gwaethaf gwrth-gynnig gan Marburg. Arhosodd Heidegger yn Freiburg im Breisgau am weddill ei oes, gan wrthod nifer o gynigion eraill, gan gynnwys un o Brifysgol Humboldt yn Berlin. Ymhlith ei fyfyrwyr yn Freiburg roedd Hannah Arendt, Günther Anders, Hans Jonas, Karl Löwith, Charles Malik, Herbert Marcuse, ac Ernst Nolte. Mae'n debyg bod Karl Rahner wedi mynychu pedwar o'i seminarau mewn pedwar semester rhwng 1934 a 1936. Mynychodd Emmanuel Levinas ei ddarlithoedd yn ystod ei arhosiad yn Freiburg ym 1928, fel y gwnaeth Jan Patočka ym 1933; Cafodd Patočka ddylanwad mawr arno.

### Wedi'r rhyfel 
Ddiwedd 1946, penderfynodd awdurdodau milwrol Ffrainc y dylid rhwystro Heidegger rhag dysgu neu gymryd rhan mewn unrhyw weithgareddau prifysgol oherwydd ei gysylltiad â'r Blaid Natsïaidd. Parhaodd y rheoliadau yn erbyn Heidegger mewn grym  tan fis Mawrth 1949 pan gafodd ei gategoreiddio fel *Mitläufer* (yr ail isaf o bum categori o "argyhuddo" trwy ei gysylltiad â'r drefn Natsïaidd). Ni chynigiwyd unrhyw fesurau cosb yn ei erbyn. Ailddechreuodd ddarlithio ym Mhrifysgol Freiburg yng ngaeaf 1950. Rhoddwyd statws emeritws iddo a bu'n darlithio'n rheolaidd rhwng 1951 a 1958, a thrwy wahoddiad tan 1967.

### Bywyd personol 
chwith|bawd| Roedd caban carreg a theils Heidegger wedi'i glystyru ymhlith eraill yn Todtnauberg
Priododd Heidegger ag Elfride Petri ar 21 Mawrth 1917 mewn seremoni Gatholig a weinyddwyd gan ei ffrind Engelbert Krebs, ac wythnos yn ddiweddarach mewn seremoni Brotestannaidd ym mhresenoldeb ei rhieni. Ganwyd eu mab cyntaf, Jörg, ym 1919. Yna esgorodd Elfride ar Hermann Heidegger yn Awst 1920. Roedd Heidegger yn gwybod nad ef oedd tad biolegol Hermann ond magwyd ef yn fab iddo. Roedd tad biolegol Hermann, a ddaeth yn dad bedydd i'w fab, yn ffrind ac yn feddyg i'r teulu: Friedel Caesar. Dywedwyd wrth Hermann am hyn pan oedd yn 14 oed; Daeth Hermann yn hanesydd a byddai'n gwasanaethu fel ysgutor ewyllys Heidegger yn ddiweddarach. Bu farw Hermann Heidegger ar 13 Ionawr 2020.

Roedd gan Heidegger berthynas ramantus hir â Hannah Arendt a chariad dros sawl ddegawd ag Elisabeth Blochmann, y ddau yn fyfyrwyr iddo. Roedd Arendt yn Iddewig, ac roedd gan Blochmann un rhiant Iddewig, gan eu gwneud yn destun erledigaeth ddifrifol gan yr awdurdodau Natsïaidd. Cynorthwyodd Heidegger Blochmann i ymfudo o'r Almaen cyn dechrau'r Ail Ryfel Byd ac ailgydiodd mewn perthynas â'r ddwy ar ôl y rhyfel. Mae llythyrau Heidegger at ei wraig yn cynnwys gwybodaeth am sawl perthynas arall a gafodd.

Treuliodd Heidegger lawer o amser yn ei gartref gwyliau yn Todtnauberg, ar gyrion y Goedwig Ddu. Roedd o'r farn mai'r neilltuaeth o bobl oedd yr amgylchedd gorau i athronyddol ynddo. Roedd yn arbenigwr mewn blasu gwin, yn gerddwr brwd ac yn sgïwr medrus; cynhaliodd seminarau ar y ffordd i fyny mynyddoedd ac yna byddai'n sgïo yn ôl i lawr gyda'i fyfyrwyr.
de|bawd| Bedd Heidegger ym Meßkirch
Ychydig fisoedd cyn ei farwolaeth, cyfarfu â Bernhard Welte, offeiriad Catholig, athro Prifysgol Freiburg a pherson y bu'n gohebu ag ef flynyddoedd cyn hynny. Nid ydym yn gwybod union natur eu sgwrs, ond yr hyn sy'n hysbys yw i'r berthynas gynnwys sgwrs am yr Eglwys Gatholig a'r gladdedigaeth Gristnogol ddilynol, lle bu'r offeiriad yn gweinyddu arni. Bu farw Heidegger ar 26 Mai 1976 ym Meßkirch a chladdwyd ef ym mynwent Eglwys Meßkirch.

## Athroniaeth 
chwith|bawd| Golygfa o siale gwyliau Heidegger yn Todtnauberg. Ysgrifennodd Heidegger y rhan fwyaf o *Bod ac Amser* yno.

### Dasein 
Yn *Sein und Zeit* *(Bod ac Amser) 1927, mae* Heidegger yn gwrthod barn Carteseaidd am y bod dynol fel gwyliwr goddrychol o wrthrychau, yn ôl Marcella Horrigan-Kelly (et al.). Yn lle hynny, mae'r llyfr yn nodi bod pwnc a gwrthrych yn anwahanadwy. Wrth gyflwyno "bod" fel rhywbeth anwahanadwy, cyflwynodd Heidegger y term *Dasein* (yn llythrennol: "bod yno"), gyda'r bwriad o ymgorffori 'bod byw' trwy'r weithgaredd o 'fod yno' a 'bod yn y byd'. "Yn enwog, mae Heidegger yn ysgrifennu am Dasein fel Bod-yn-y-Byd," yn ôl Michael Wheeler (2011). Caiff ei ystyried fel ffenomen unedol yn hytrach na chyfuniad dibynnol, neu'n ychwanegyn, mae bod yn y byd yn nodwedd hanfodol o Dasein, yn ol Wheeler.

Mae disgrifiad Heidegger o Dasein yn *Bod ac Amser yn* mynd trwy amryw o brofiadau *Angst ,* "y dim-byd" a marwolaeth, ac yna trwy ddadansoddiad o strwythur "Gofal" fel y cyfryw. O'r fan honno mae'n codi'r broblem o "ddilysrwydd," hynny yw, y potensial i *Dasein* fodoli'n llawn y gallai ddeall bod a'i holl bosibiliadau mewn gwirionedd. *Nid "dyn," mo Dasein* ond nid yw'n ddim byd heblaw "dyn," yn ôl Heidegger. Ar ben hynny, ysgrifennodd mai Dasein yw'r "bod a fydd yn rhoi mynediad i'r cwestiwn o ystyr Bod." 

### Bod 
Mae profiad cyffredin Dasein o "fod yn y byd" yn darparu "mynediad i'r ystyr" neu'r "ymdeimlad o fod" (*Sinn des Seins*). Mae'r mynediad hwn trwy Dasein hefyd yn "yn nhermau rhywbeth yn dod yn ddealladwy fel rhywbeth." Mae Heidegger yn cynnig y byddai'r ystyr hwn yn egluro dealltwriaeth "cyn-wyddonol" gyffredin, sy'n rhagflaenu ffyrdd haniaethol o wybod, fel rhesymeg neu theori.

### Amser 
Mae Heidegger yn credu bod amser yn canfod ei ystyr mewn marwolaeth, yn ôl Michael Kelley. Hynny yw, dim ond o olygfa gyfyngedig neu farwol y mae amser yn cael ei ddeall*.* Mae dull hanfodol Dasein o fod yn y byd yn dymhorol (*temporal*). Mae Dasein yn meddiannu'r tasgau presennol sy'n ofynnol gan y nodau y mae wedi'u rhagamcanu ar gyfer y dyfodol. Felly mae Heidegger yn dod i'r casgliad mai nodwedd sylfaenol Dasein yw amseroldeb, yn ôl Kelley.

### Gweithiau diweddarach: The Turn 
Mae 'Kehre' gan Heidegger, neu'r "tro" (*die Kehre*) yn derm na ddefnyddir yn aml gan Heidegger ond a gyflogir gan sylwebyddion sy'n cyfeirio at newid yn ei ysgrifau mor gynnar â 1930 a sefydlwyd yn glir erbyn y 1940au. Ymhlith y themâu cylchol sy'n nodweddu llawer o'r Kehre mae barddoniaeth a thechnoleg. Mae sylwebyddion megis  William J. Richardson yn disgrifio newid ffocws, neu newid mawr mewn agwedd.

Mae *Cyflwyniad 1935 i Fetaffiseg* "yn dangos yn glir y newid" i bwyslais ar iaith o ganolbwyntio ar Dasein wyth mlynedd ynghynt, yn ôl traethawd Brian Bard yn 1993 o'r enw "''Heidegger's Reading of Heraclitus''." Mewn darlith yn 1950 lluniodd Heidegger y dywediad enwog "Iaith sy'n Siarad" (*Die Sprache spricht)*, a gyhoeddwyd yn ddiweddarach yng nghasgliad traethodau 1959 *Unterwegs zur Sprache*.

Mae'r newid tybiedig hwn - a gymhwyswyd yma i gwmpasu tua tri-deg mlynedd o yrfa ysgrifennu 40 mlynedd Heidegger - wedi'i ddisgrifio gan sylwebyddion o safbwyntiau amrywiol iawn: gan gynnwys fel newid mewn blaenoriaeth o *Fod ac Amser* i *Amser a Bod -* o annedd (bod) yn y byd i dreulio amser yn y byd. Dylanwadodd yr agwedd hon, yn benodol ar draethawd 1951 *"Adeiladu, Byw, Meddwl*" ar sawl damcaniaethwr pensaernïol nodedig, gan gynnwys Christian Norberg-Schulz, Dalibor Vesely, Joseph Rykwert, Daniel Libeskind a'r athronydd-bensaer Nader El-Bizri.

Ymhlith y gweithiau nodedig sy'n dyddio ar ôl 1934 mae "Adeiladu, Byw, Meddwl", (1951), a "Y Cwestiwn Ynghylch Technoleg ", (1954) " Tarddiad Gwaith Celf ", (1935), *Cyfraniadau i Athroniaeth*, a gyfansoddwyd rhwng 1936-38 ond na chyhoeddwyd tan 1989 ac "Ar Hanfod y Gwirionedd", (1930), a *Beth a Elwir yn "Meddwl"?* (1954). Hefyd yn ystod y cyfnod hwn, ysgrifennodd Heidegger yn helaeth ar Nietzsche a'r bardd Holderlin.

### Heidegger a hanes 
Yn ei athroniaeth ddiweddarach, ceisiodd Heidegger ail-greu "hanes bod" (*"history of being"*) er mwyn dangos sut roedd y gwahanol gyfnodau yn hanes athroniaeth yn cael eu dominyddu gan wahanol agweddau o fod. Ei nod yw adfer y *profiad gwreiddiol o fod yn* bresennol yn y meddwl Groegaidd cynnar a gafodd sylw athronwyr diweddarach.

Dywed Michael Allen (1984) fod gan dderbyniad damcaniaethol Heidegger o "dynged" lawer yn gyffredin â Marcsiaeth. Ond mae Marcswyr yn credu bod "derbyniad damcaniaethol Heidegger yn wrthwynebus i weithgaredd gwleidyddol ymarferol ac yn awgrymu ffasgaeth. Dywed Allen, fodd bynnag, nad yw "y perygl go iawn" o Heidegger yn '' ond yn ffanatigiaeth. "Nid yw hanes, fel y mae Heidegger yn ei ddeall, yn symud ymlaen yn raddol ac yn rheolaidd ond yn ysbeidiol ac ar hap." Mae moderniaeth wedi bwrw dynolryw tuag at nod newydd "ar drothwy nihiliaeth ddwys" sydd "mor estron mae'n gofyn am adeiladu traddodiad newydd i'w wneud yn ddealladwy." 

Allosododd Allen (o ysgrifau Heidegger) y gall dynolryw ddirywio i fod yn wyddonwyr, gweithwyr ac ymladdwyr.  Yn ôl Allen, roedd Heidegger yn rhagweld mai’r affwys hon fyddai’r digwyddiad mwyaf yn hanes y Gorllewin oherwydd y byddai’n galluogi’r Ddynoliaeth i amgyffred Bod yn fwy dwys ac yn gyntefig na’r Cyn-Gymdeithasegwyr.

### Dylanwadau 
#### Awstin Sant o Hippo 
Dylanwadwyd yn sylweddol ar Heidegger gan Awstin Sant o Hippo  ac ni fyddai *Bod ac Amser* wedi bodoli heb ddylanwad Awstin. Roedd *Cyffesiadau* Awstin yn arbennig o ddylanwadol wrth lunio athroniaeth Heidegger. Mae bron pob cysyniad canolog o *Fod ac Amser* yn deillio o Awstin, Luther, a Kierkegaard, yn ôl Christian Lotz.

Roedd Awstin yn ystyried amser yn gymharol a goddrychol, a bod bod ac amser yn gysylltiedig â'i gilydd. Mabwysiadodd Heidegger safbwyntiau tebyg, ee amser yw gorwel Bod: '... mae amser yn tymheru ei hun dim ond cyhyd â bod bodau dynol.' 

#### Dilthey 
bawd|210x210px| Wilhelm Dilthey. Dylanwadwyd ar yr Heidegger ifanc gan weithiau Dilthey.
Dylanwadwyd yn rhannol ar brosiect cynnar iawn Heidegger o ddatblygu " hermeneteg o fywyd ffeithiol" ("*hermeneutics of factical life*") a'i drawsnewidiad o ffenomenoleg gan waith Wilhelm Dilthey.

Er bod dehongliad Gadamer o Heidegger wedi'i gwestiynu, nid oes fawr o amheuaeth i Heidegger gipio cysyniad Dilthey o hermeneteg. Roedd syniadau newydd Heidegger am ontoleg yn gofyn am batrwm *gestalt*, nid dim ond cyfres o ddadleuon rhesymegol, er mwyn dangos ei batrwm meddwl sylfaenol newydd, ac roedd y cylch hermeneutig yn cynnig offeryn newydd a phwerus ar gyfer cyfleu a gwireddu'r syniadau hyn.

#### Husserl 
bawd|201x201px| Edmund Husserl, y dyn a sefydlodd yr ysgol ffenomenoleg
Mae anghytuno ynghylch graddau'r dylanwad a gafodd Edmund Husserl ar ddatblygiad athronyddol Heidegger, yn yr un modd ag y mae anghytuno ynghylch i ba raddau y mae athroniaeth Heidegger wedi'i seilio ar ffenomenoleg. Mae'r anghytundebau hyn yn canolbwyntio ar faint o ffenomenoleg Husserlian sy'n cael ei herio gan Heidegger, a faint mae'r ffenomenoleg hon mewn gwirionedd yn llywio dealltwriaeth Heidegger ei hun.

Ar y berthynas rhwng y ddau ffigur, ysgrifennodd Gadamer: "Pan ofynnwyd iddo am ffenomenoleg, roedd Husserl yn llygad ei le i ateb yn uniongyrchol ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf: 'Ffenomenoleg, dyna fi a Heidegger'." Serch hynny, nododd Gadamer nad oedd Heidegger yn gydweithredwr amyneddgar gyda Husserl, a bod "esgyniad sydyn Heidegger i'r brig, y diddordeb digymar a gododd, a'i anian stormus yn sicr wedi gwneud Husserl mor amheus o Heidegger ag erioed."

#### Hölderlin a Nietzsche 
Roedd Friedrich Hölderlin a Friedrich Nietzsche ill dau yn ddylanwadau pwysig ar Heidegger, ac roedd llawer o'i ddarlithoedd wedi'u neilltuo i'r naill neu'r llall, yn enwedig yn y 1930au a'r 1940au. Canolbwyntiodd y darlithoedd ar Nietzsche ar ddarnau a gyhoeddwyd ar ôl ei farwolaeth, o dan y teitl *Der Wille zur Macht (Ewyllysio am Bwer)*, yn hytrach nag ar weithiau cyhoeddedig Nietzsche. Darllenodd Heidegger *Ewyllysio am Bwer* fel y mynegiant pennaf o fetaffiseg y Gorllewin, ac mae'r darlithoedd yn fath o ddeialog rhwng y ddau feddyliwr.

Mae hyn hefyd yn wir am y darlithoedd sy'n ymwneud â barddoniaeth Friedrich Hölderlin, a ddaeth yn ganolbwynt cynyddol yng ngwaith a meddwl Heidegger, sy'n rhoi lle unigryw i Hölderlin yn hanes bod, a hanes yr Almaen, fel herodraeth nad yw ei feddwl eto i'w "glywed" yn yr Almaen neu'r Gorllewin. Mae llawer o weithiau Heidegger o'r 1930au ymlaen yn cynnwys myfyrdodau ar linellau o farddoniaeth Hölderlin, ac mae nifer o'r darlithoedd wedi'u neilltuo i ddarllen un gerdd (gweler, er enghraifft, *Emyn Hölderlin "Yr Ister"* ).

## Heidegger a'r Blaid Natsïaidd 
### Y Rheithor 
[de|bawd| [Prifysgol Albert Ludwigs, Freiburg|Prifysgol Freiburg, lle bu Heidegger yn Rheithor o Ebrill 21, 1933, hyd Ebrill 23, 1934]]
Tyngwyd Adolf Hitler i mewn fel Canghellor yr Almaen ar 30 Ionawr 1933. Etholwyd Heidegger yn rheithor Prifysgol Freiburg ar 21 Ebrill 1933, a chymerodd y swydd y diwrnod canlynol. Ar Ddydd Calan, ymunodd â'r Blaid Natsïaidd .

Ar 27 Mai 1933, traddododd Heidegger ei anerchiad agoriadol, y *Rektoratsrede* ("Hunan-haeriad Prifysgol yr Almaen"), mewn neuadd wedi'i haddurno â swastikas, gydag aelodau o'r Sturmabteilung a swyddogion amlwg y Blaid Natsïaidd yn bresennol.

Roedd ei ddeiliadaeth fel rheithor yn llawn anawsterau o'r cychwyn cyntaf. Roedd rhai swyddogion addysg y Natsïaid yn ei ystyried yn wrthwynebydd, tra bod eraill yn gweld ei ymdrechion yn ddigri. Roedd rhai o gyd-Natsïaid Heidegger hefyd yn gwawdio'i ysgrifau athronyddol fel rwts-rats. O'r diwedd, cynigiodd ymddiswyddo fel rheithor ar 23 Ebrill 1934, a derbyniwyd ef ar 27 Ebrill. Fodd bynnag, arhosodd Heidegger yn aelod o'r gyfadran academaidd ac o'r Blaid Natsïaidd tan ddiwedd y rhyfel.

### Y driniaeth o Husserl 
Gan ddechrau ym 1917, bu'r athronydd Almaeneg-Iddewig Edmund Husserl yn hyrwyddo gwaith Heidegger, a'i helpu i sicrhau cadair Athroniaeth ym Mhrifysgol Freiburg.

Ar 6 Ebrill 1933, ataliodd Reichskommissar y Dalaith, Robert Wagner, holl weithwyr Iddewig y llywodraeth, gan gynnwys y gyfadran bresennol a'r rhai a oedd wedi ymddeol ym Mhrifysgol Freiburg. Gorchmynwyd i Husserl, yn ffurfiol, i fod yn absennol o'r coleg ar 14 Ebrill 1933.

Roedd cyfraith y Reich yn ei gwneud yn ofynnol i ddiswyddo athrawon Iddewig o brifysgolion yr Almaen, gan gynnwys y rhai, fel Husserl, a oedd wedi trosi i Gristnogaeth. Felly nid oedd terfynu breintiau academaidd yr athro Husserl wedi ymddeol wedi eu gwneud gan Heidegger ei hun, ond gan y Reichskommissar.

Erbyn hynny roedd Heidegger wedi torri pob cysylltiad â Husserl, heblaw am gysylltu trwy gyfryngwyr. Honnodd Heidegger yn ddiweddarach fod ei berthynas â Husserl eisoes wedi dod dan straen ar ôl i Husserl "setlo'i gyfrifon" yn gyhoeddus gyda Heidegger a Max Scheler yn gynnar yn y 1930au.

Ni fynychodd Heidegger amlosgiad ei gyn fentor ym 1938. Yn 1941, dan bwysau gan y cyhoeddwr Max Niemeyer, cytunodd Heidegger i gael gwared ar yr ymroddiad i Husserl o *Bod ac Amser* (a adferwyd mewn rhifynnau diweddarach, ar ôl y rhyfel).

Galwodd Heidegger Arendt yn "lofrudd posib". Fodd bynnag,  yn ddiweddarach, tynnodd y cyhuddiad hwn yn ôl.

### Cyfnod ar ôl y rhyfel 
Ar ôl diwedd yr Ail Ryfel Byd, gwysiwyd Heidegger i ymddangos mewn gwrandawiad dad-Natsieiddio (*denazification hearing*). Siaradodd cyn-gariad Heidegger, Hannah Arendt, ar ei ran yn y gwrandawiad hwn, tra bod Karl Jaspers yn siarad yn ei erbyn. Fe'i cyhuddwyd ar bedwar cyfrif, ei ddiswyddo o'r brifysgol a datgan ei fod yn "ddilynwr" (*Mitläufer*) o Natsïaeth. Gwaharddwyd Heidegger rhag dysgu rhwng 1945 a 1951. Un canlyniad i'r gwaharddiad hwn oedd bod Heidegger wedi dechrau ymgysylltu llawer mwy ym myd athronyddol Ffrainc.

Yn 1967 cyfarfu Heidegger â'r bardd Iddewig Paul Celan, goroeswr gwersyll crynhoi. Ar ôl gohebu er 1956. Ymwelodd Celan â Heidegger ac ysgrifennodd gerdd enigmatig am y cyfarfod, y mae rhai yn ei ddehongli fel dymuniad Celan i Heidegger ymddiheuro am ei ymddygiad yn ystod cyfnod y Natsïaid.

## Llyfryddiaeth 
Cyhoeddir gweithiau a gasglwyd gan Heidegger gan Vittorio Klostermann. : ix - xiii Dechreuwyd y *Gesamtausgabe* yn ystod oes Heidegger. Diffiniodd y drefn gyhoeddi a mynnu y dylai'r egwyddor golygu fod yn "ffyrdd nid yn gweithio." Nid yw'r cyhoeddiad wedi'i gwblhau eto.

### Gweithiau dethol 
## Gweler hefyd 
* Delfrydiaeth hermeneutig

## Cyfeiriadau 
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr gwleidyddol o'r Almaen
Categori:Beirniaid diwylliannol o'r Almaen
Categori:Catholigion o'r Almaen
Categori:Ffenomenolegwyr
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Metaffisegwyr