Jo Walton

Awdur ffantasi a gwyddonias Cymreig sy'n byw yng Nghanada yw **Jo Walton** (ganwyd 1 Rhagfyr 1964). Enillodd wobr John W. Campbell am yr Awdur Newydd Gorau yn 2002 a gwobr World Fantasy am ei nofel *Tooth a Claw* yn 2004. Roedd ei nofel ''Ha'penny* yn gyd-enillydd Gwobr Prometheus 2008.  Enillodd ei nofel *Lifelode* Gwobr Mythopoeic 2010. Enillodd ei nofel *Among Others'' Wobr Nebula 2011 am y Nofel Orau , a Gwobr Hugo 2012 am y Nofel Orau, ac mae'n un o ddim ond saith nofel a enwebwyd ar gyfer Gwobr Hugo, Gwobr Nebula, a Gwobr World Fantasy.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Walton yn Aberdâr, yng Nghwm Cynon. Aeth i Ysgol y Parc yn Aberdâr, ac yna Ysgol Ramadeg Merched Aberdâr. Bu'n byw am flwyddyn yng Nghaerdydd ac aeth i Ysgol Howell's yn Llandaf, cyn cwblhau ei haddysg yn Ysgol Croesoswallt yn Swydd Amwythig, ac ym Mhrifysgol Lancaster. Bu'n byw yn Llundain am ddwy flynedd, ac yna yn Lancaster hyd 1997, yna symudodd i Abertawe, lle bu'n byw nes i symud i Ganada yn 2002.

Mae Walton yn siarad Cymraeg, gan ddweud "dyma ail iaith fy nheulu, roedd fy nain yn ysgolhaig a chyfieithydd Cymraeg adnabyddus. Fe'i astudiais yn yr ysgol o bump i un ar bymtheg, mae gen i rhuglder plentyn deg oed o ran gramadeg a geirfa ond dim problem o gwbl gydag ynganiad".

## Gyrfa ysgrifennu 
Mae Walton wedi bod yn ysgrifennu ers oedd yn 13, ond ni chyhoeddwyd ei nofel gyntaf tan 2000. Cyn hynny, cafodd ei chyhoeddi mewn nifer o gyhoeddiadau gêmau chwarae rôl, megis *Pyramid*, yn bennaf mewn cydweithrediad â'i gŵr ar y pryd, Ken Walton. Roedd Walton hefyd yn weithredol mewn fforymau ffuglen wyddoniaeth ar-lein, yn enwedig yn y grwpiau Usenet *rec.arts.sf.written* a *rec.arts.sf.fandom*. Mae ei cherdd "The Lurkers Support Me in E-Mail" wedi'i ddyfynnu'n eang arno ac mewn dadleuon ar-lein gan eraill, yn aml heb ei henw ynghlwm.

Roedd ei thair nofel gyntaf, ''The King's Peace* (2000), *The King's Name* (2001), a *The Prize in the Game'' (2002) i gyd yn ffantasi ac wedi'u gosod yn yr un byd, sy'n seiliedig ar Brydain Arthuraidd a'r Táin Bó Cúailnge yn Iwerddon. Roedd ei nofel nesaf, *Tooth and Claw* (2003) i fod yn nofel y gallai Anthony Trollope fod wedi ysgrifennu, ond am ddreigiau yn hytrach na phobl.

*Farthing* oedd ei nofel ffuglen wyddoniaeth gyntaf, gan osod y genre o'r dirgelwch "clyd" yn gadarn o fewn hanes amgen lle gwnaeth y Deyrnas Unedig heddwch gydag Adolf Hitler cyn i'r  Unol Daleithiau ymuno yn yr Ail Ryfel Byd. Fe'i enwebwyd ar gyfer Gwobr Nebula, Gwobr Quill, Gwobr Goffa John W. Campbell am y nofel ffuglen wyddonol gorau, a'r Wobr Sidewise ar gyfer Hanes Amgen. Cyhoeddwyd dilyniant, ''Ha'penny*, ym mis Hydref 2007 gan Tor Books, a cyhoeddwyd y llyfr olaf yn y drioleg, *Half a Crown,* ym mis Medi 2008.  Enillodd *Ha'penny* Wobr Prometheus 2008 (ar y cyd â nofel The *Gladiator'' gan Harry Turtledove )  ac fe'i enwebwyd ar gyfer Gwobr Llenyddiaeth Lambda .

Ym mis Ebrill 2007, dywedodd Howard V. Hendrix na ddylai awduron proffesiynol byth rhyddhau eu gwaith ar-lein am ddim, gan fod hyn yn golygu eu bod yn gyfwerth â bradwyr. Ymatebodd Walton i hyn trwy ddatgan 23 Ebrill fel International Pixel-Stained Technopeasant day, diwrnod lle gall awduron a oedd yn anghytuno â Hendrix ryddhau eu storïau ar-lein yn eu crynswth.  Yn 2008, dathlodd Walton heddiw trwy bostio nifer o benodau o ddilyniant anorffenedig i *Tooth a Claw*, *Those Who Favor Fire.*

Yn 2008, dechreuodd Walton ysgrifennu colofn ar gyfer Tor.com, adolygiadau yn bennaf o lyfrau hŷn.

## Bywyd personol 
Symudodd Walton i Montreal, Quebec, Canada, ar ôl cyhoeddi ei nofel gyntaf.  Mae hi'n briod â Dr. Emmet A. O'Brien. Mae ganddi un plentyn, mab, Alexander, a anwyd yn 1990.

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
* *Tooth and Claw* (Tachwedd 2003, Tor Books, ) Won the World Fantasy Award.
* *Lifelode* (Chwefror 2009, NESFA Press, )
* *Among Others* (Ionawr 2011, Tor Books), ; Nebula Award for Best Novel 2011, Hugo Award for Best Novel 2012, World Fantasy Award nominee
* *My Real Children* (Mai 2014, Tor Books), ; Tiptree Award 2014, World Fantasy Award nominee, Aurora Award nominee

; Cyfres Sulien

* 
* ''The King's Name* (Rhagfyr 2001, Tor Books, )
* *The Prize in the Game* (Rhagfyr 2002, Tor Books, )

; Trioleg Newid Bach

* *Farthing* (Awst 2006, Tor Books, )
* *Ha'penny* (Hydref2007, Tor Books, )
* *Half a Crown* (Awst 2008, Tor Books, )

; Triolleg Thessaly

* *The Just City* (Ionawr 2015, Tor Books), 
* *The Philosopher Kings* (Mehefin 2015, Tor Books), 
* *Necessity* (Gorffennaf 2016, Tor Books) 

### Gwaith arall 
* *GURPS Celtic Myth (with Ken Walton)* (1995, roleplaying supplement)
* *Muses and Lurkers* (2001, poetry chapbook, edited by Eleanor Evans)
* *Realms of Sorcery (with Ken Walton)* (2002, roleplaying supplement)
* *Sybils and Spaceships*, poetry chapbook (2009, NESFA Press)
* *What Makes This Book So Great,*  collected essays and book reviews (2014, Tor Books) . Review by Paul Di Filippo
* *Starlings*, short story and poetry collection (2018, Tachyon Publications)
* *An Informal History of the Hugos'' collected essays and book reviews (2018, Tor Books)

### Traethodau 
* "Story behind "Ha'Penny" by Jo Walton" (2013), from "Story Behind the Book : Volume 1"

### Astudiaethau beirniadol ac adolygiadau o waith Walton 
; *Heddwch y Brenin* 
* 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* JoJrington's LiveJournal (dilewyd 10 Ebrill 2017; gweler nodyn Walton yn http://www.jowaltonbooks.com/i-would-have-stayed-on-livejournal-forever/ ) 
* Tudalen gartref Jo Walton 
* Tudalen Jo Walton yn Tor.com , gyda dolenni i'w hadolygiadau 
* Mynegai Chwiliadwy o swyddi Tor Wal Jo Walton 
* "Escape to Other Worlds with Science Fiction" , stori fer gan Jo Walton, 2009

Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Blogwyr o Gymru
Categori:Llenorion ffantasi o Gymru
Categori:Llenorion gwyddonias o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Howell's, Llandaf
Categori:Pobl o Aberdâr
Categori:Merched yr 20fed ganrif