open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bonnie Tyler

Cantores bop o Gymraes yw **Bonnie Tyler, MBE** (ganwyd **Gaynor Hopkins**; 8 Mehefin 1951) sy'n adnabyddus am ei llais pwerus a chryg.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Gaynor Hopkins yn Sgiwen ger Castell Nedd, i'r glöwr Glyndwr a'r wraig Elsie Hopkins. Fe'i magwyd mewn tŷ cyngor pedwar stafell wely gyda thair chwaer a dau frawd. Roedd Hopkins a'i theulu yn Brotestaniaid crefyddol iawn.

Gadawodd ysgol heb gymwysterau ffurfiol a cychwynodd weithio mewn siop groser. Yn 1969, cystadlodd mewn cystadleuaeth ddoniau lleol ac ar ôl dod yn yr ail safle, cafodd ei ysbrydoli i ddilyn gyrfa fel cantores. Drwy ymateb i hysbyseb papur newydd, cafodd waith fel cantores cefndir i Bobby Wayne & the Dixies cyn ffurfio ei band soul ei hunan o'r enw Imagination. Tua'r adeg hyn y newidiodd ei henw llwyfan i Sherene Davis, i osgoi cael ei drysu gyda'r gantores werin Mary Hopkin.

## Gyrfa
Ar ôl blynyddoedd o ganu yn nhafarnau a chlybiau (gyda'r darlledydd Chris Needs yn cyfeilio iddi yn y dyddiau hynny) cyrhaeddodd 10 uchaf senglau Prydain ym 1975 gyda'r gân *Lost in France*.

Daeth uchafbwynt ei gyrfa yn 1983 wrth iddi recordio albwm *Faster Than The Speed of Night*, a'r sengl *Total Eclipse of the Heart* gan Jim Steinman arno. Aeth y ddau i rif 1 y siartiau pop ym Mhrydain. Roedd *Total Eclipse of the Heart* yn llwyddiant masnachol rhyngwladol.

Heddiw mae ganddi dŷ yn y Mwmbwls ger Abertawe ond mae'n treulio llawer o'r flwyddyn ym Mhortiwgal.

Cynrychiolodd Bonnie y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2013. Yn 2022 derbyniodd yr MBE am wasanaethau i gerddoriaeth".

## Disgyddiaeth
### Albymau stiwdio
**The World Starts Tonight* (1977)
**Natural Force* (1978)
**Diamond Cut* (1979)
**Goodbye to the Island* (1981)
**Faster Than the Speed of Night* (1983)
**Secret Dreams and Forbidden Fire* (1986)
**Hide Your Heart* (1988) adnabyddir hefyd fel *Notes From America* (1988)
**Bitterblue* (1991)
**Angel Heart* (1992)
**Silhouette in Red* (1993)
**Free Spirit* (1995)
**All in One Voice* (1998)
**Heart Strings* (2003) adnabyddir hefyd fel *Heart & Soul* (2002)
**Simply Believe* (2004)
**Wings* (2005) adnabyddir hefyd fel *Celebrate* (2006)
**Rocks and Honey* (2013)
**Between the Earth and the Stars* (2019)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Max Boyce

Canwr a difyrrwr a chyn-lowr o Gymru yw **Maxwell "Max" Boyce** (ganwyd 27 Medi 1943; Nglyn-nedd). Daeth yn boblogaidd yng nghanol y 1970au fel comediwr-canwr yn y byd rygbi, ac yng nghadarnleoedd rygbi'r undeb yn y Cymoedd y daeth i boblograwydd yn gyntaf. Roedd hyn yn sgil-effaith llwyddiant llawer o Gymry mewn rygbi, gan gynnwys y Llewod.

Cafodd ei eni yng Nglyn-nedd, yn fab i rieni o Ynyshir ac mae'n gefnder cyntaf i'r canwr Cymraeg Delwyn Sion.

Gwerthodd dros dwy filiwn o albymau dros gyfnod o 40 mlynedd.

## Discograffi
* *Max Boyce in Session* (1971)
* *Caneuon Amrywiol* (1971)
* *Live at Treorchy* (1974)
* ''We all Had Doctors' Papers* (1975)
* *The Incredible Plan* (1976)
* *The Road and Miles* (1977)
* *I Know 'cos I was There* (1978)
* *Not that I am Biased* (1979)
* *Me and Billy Williams* (1980)
* *Farewell to the North Enclosure* (1980)
* *It's Good to See You* (1981)
* *Troubadour'' (1987)

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cantorion gwerin o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Difyrwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1945
Gwleidydd

**Gwleidydd** ydy rhywun sy'n cymryd rhan weithgar mewn gwleidyddiaeth fel gyrfa neu alwedigaeth, neu un sy'n cymryd rhan mewn llywodraeth gwladwriaeth.
[chwith|bawd|250px|Gwleidyddion y [G20, 2009]]

## Rhai swyddi gwleidyddion 
* Aelod Seneddol neu Aelod Cynulliad
* Arlywydd
* Gweinidog cabinet
* Prif Weinidog

## Gweler hefyd 
* Rhestrau gwleidyddion


Categori:Galwedigaethau gwleidyddol
Categori:Gwleidyddiaeth
Rhestr difyrwyr

Dyma **restr o ddifyrwyr**, wedi ei threfnu yn ôl ffurf neu gyfrwng yr adloniant.

## Actorion 
## Cantorion a cherddorion 
### Troellwyr 
* Steve Aoki
* Avicii
* The Chemical Brothers
* Deadmau5
* David Guetta
* Calvin Harris
* Sasha
* Skrillex

## Clowniau 
* Chuchín
* Pierre Étaix
* George L. Fox
* Y Brodyr Fratellini
* Otto Griebling
* Joseph Grimaldi
* Grock
* Lou Jacobs
* Karandash
* Emmett Kelly
* Yuri Nikulin
* Slim Pickens
* Nicolai Poliakoff
* Oleg Popov
* Dan Rice
* Charlie Rivel
* Bas van Toor

## Corfflunwyr a dynion cryf 
* Hermann Görner
* Eugen Sandow

## Cyflwynwyr radio a theledu 
* Steve Allen
* Gay Byrne
* Johnny Carson
* Dick Clark
* Bruce Forsyth
* David Frost
* Bamber Gascoigne
* Monty Hall
* Bob Holness
* David Letterman
* Magnús Magnússon
* Graham Norton
* Jack Paar
* Regis Philbin
* Jonathan Ross
* Jerry Springer
* Howard Stern
* Chris Tarrant
* Alex Trebek
* Bradley Walsh
* Oprah Winfrey
* Terry Wogan

## Dawnswyr 
## Difyrwyr plant 
* Fred Rogers
* Soupy Sales

## Digrifwyr 
### Actiau pâr 
* Peter Cooke a Dudley Moore
* Fry & Laurie
* Laurel & Hardy
* Little & Large
* Morecambe & Wise
* Ronnie Barker a Ronnie Corbett
* Ryan & Ronnie

### Actorion digrif 
* Rowan Atkinson
* Dan Aykroyd
* Cantinflas
* Jim Carrey
* Charlie Chaplin
* Chevy Chase
* Buster Keaton
* Jerry Lewis
* Harold Lloyd
* Mike Myers
* Leslie Nielsen
* Jacques Tati
* Ben Turpin
* Norman Wisdom

### Digrifwyr ar eu sefyll 
* Aisling Bea
* Frankie Boyle
* Lenny Bruce
* Ed Byrne
* George Carlin
* Billy Connolly
* Rodney Dangerfield
* Phyllis Diller
* Jack Dee
* Rhod Gilbert
* Bill Hicks
* Bob Hope
* Elis James
* Dara Ó Briain
* Tudur Owen
* Richard Pryor
* Joan Rivers
* Will Rogers
* Katherine Ryan
* Jerry Sadowitz
* Mort Sahl
* Jerry Seinfeld
* Robin Williams
* Jonathan Winters

### Grwpiau comedi 
* Y Goons
* Y Brodyr Marx
* Monty Python
* Y Three Stooges

## Dynwaredwyr 
* Rory Bremner
* Mike Yarwood

## Herfeiddwyr 
* Evel Knievel

### Rhaffgerddwyr 
* Charles Blondin
* Bird Millman
* Philippe Petit
* Karl Wallenda

## Lledrithwyr 
* David Blaine
* Derren Brown
* Ching Ling Foo
* Chung Ling Soo
* David Copperfield
* Paul Daniels
* Doug Henning
* Harry Houdini
* Penn & Teller
* James Randi
* Dai Vernon

## Meimwyr 
* Charles Deburau
* Paul Legrand
* Marcel Marceau

## Pypedwyr 
* Jim Henson
* Shari Lewis
* Frank Oz

## Tafleisyddion 
* Peter Brough
* Nina Conti
* Wayland Flowers
* Keith Harris
* Señor Wences
* Paul Winchell

## Ymgodymwyr proffesiynol 
* Hulk Hogan
* The Rock
* Mason Ryan
* Rob Terry
* Orig Williams (El Bandito)

Rhestr
Difyrwyr
Aneurin Bevan

Cymro a gwleidydd Llafur oedd '''Aneurin 'Nye' Bevan''' (15 Tachwedd 1897 - 6 Gorffennaf 1960). Bu'n aelod seneddol dros y Blaid Lafur, yn etholaeth Glynebwy o 1929 tan 1960. Roedd yn arwr i'r chwith gwleidyddol, yn arbennig am ei weithgarwch yn sefydlu y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (GIG). Roedd yn areithiwr huawdl iawn er fod ganddo atal dweud pan yn ifanc. Fe ddaeth yn gyntaf mewn arolwg o arwyr Cymru.

## Ieuenctid
Ganwyd Bevan yn Nhredregar yn fab i lowr a Bedyddiwr, David Bowen. Roedd ei fam yn Fethodist. Yn un o ddeg o blant ni chafodd fawr o lwyddiant yn yr ysgol. Yn dair ar ddeg oed aeth i weithio yn y pwll glo lleol. Rhyddfrydwr oedd ei dad pan yn ifanc ond yn ddiweddarach ymunodd â'r Blaid Lafur Annibynnol.

## Llywodraeth
bawd|chwith|Aneurin Bevan yng Nghorwen, 1952Roedd etholiad cyffredinol 1945 yn llwyddiant ysgybol i'r Blaid Lafur, gan eu galluogi i greu diwygiad cymdeithasol. Clement Attlee oedd y Prif Weinidog newydd, ac fe apwyntiodd Aneurin Bevan yn Gweinidog Iechyd. Fe'i heriwyd i greu Gwasanaeth Iechyd Gwladol, a arianwyd gan drethi, er mwyn darparu gwasanaeth safonol i'r boblogaeth am ddim. Daeth y Gwasanaeth i fodolaeth ar y 5 Gorffennaf, 1948. Fe wladolwyd 2,688 o ysbytai yng Nghymru a Lloegr, a daethant dan orychwyliaeth Bevan. Ar yr un pryd, roedd yn gyfrifol am dai - a oedd yn bwnc problemus yn sgil dinistr yr Ail Ryfel Byd.

Yn 1951, fe'i ostyngwyd i fod yn Weinidog Llafur, ond yn fuan iawn fe ymddiswyddodd mewn safiad yn erbyn cyflwyniad taliadau presgripsiwn ar gyfer dentyddiaeth a sbectol.

## Gweler hefyd
*Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Pobl o Flaenau Gwent
Rhestrau gwleidyddion

**Rhestrau gwleidyddion**.

## Yr Almaen
*Cangellorion yr Almaen

## Yr Ariannin
*Arlywydd yr Ariannin

## Awstralia
*Rhestr Prif Weinidogion Awstralia

## Cymru
Aelodau Cynulliad:
*Aelodau trydydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Aelodau Seneddol:

*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1832-1835
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1835-1837
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1837-1841
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1841-1847
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1847-1852
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1852-1857
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1857-1859
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1859-1865
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1865-1868
* Rhestr aelodau seneddol Cymru 1868-1874
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1874-1880
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1880-1885
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1885-1886
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1886-1892
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1892-1895
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1895-1900
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1900-1906
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1906-Ionawr 1910
*Rhestr aelodau seneddol Cymru Ionawr 1910-Rhagfyr 1910
*Rhestr aelodau seneddol Cymru Rhagfyr 1910-1918
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1918-1922
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1922-1923
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1923-1924
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1924-1929
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1929-1931
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1931-1935
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1935-1945
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1945-1950
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1950-1951
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1951-1955
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1955-1959
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1959-1964
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1964-1966
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1966-1970
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1970-1974
*Rhestr aelodau seneddol Cymru Chwefror 1974-Hydref 1974
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1974-1979
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1979-1983
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1983-1987
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1987-1992
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1987-1992
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 1997-2001
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 2001-2005
*Rhestr aelodau seneddol Cymru 2005-2010
*Rhestr aelodau seneddol Cymru ers 2010

Etholaethau:
*Etholaethau seneddol Cymru
*Etholaethau a Rhanbarthau etholiadol Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Rhai gwleidyddion hanesyddol:
*Aneurin Bevan
*Thomas Edward Ellis
*Gwynfor Evans
*Roy Jenkins
*David Lloyd George
*Megan Lloyd George

## Y Deyrnas Unedig
*Rhestr Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig

## Yr Eidal
*Prif Weinidogion yr Eidal

## Ffrainc
*Prif Weinidogion Ffrainc

## Gweriniaeth Iwerddon
*Rhestr Prif Weinidogion Iwerddon (Taoiseach)
*Rhestr Dirpwy Brif Weinidogion Iwerddon (Tánaiste)

## Yr Undeb Ewropeaidd
*Rhestr Llywyddion y Comisiwn Ewropeaidd

## Unol Daleithiau America
*Rhestr Arlywyddion Unol Daleithiau America

Categori:Gwleidyddion
Michael Howard

Mae **Michael Howard** (ganwyd 7 Gorffennaf 1941), yn gyn-aelod seneddol ac yn gyn-arweinydd Y Blaid Geidwadol. Cafodd ei eni yng Ngorseinon, fel **Michael Hecht**, yn fab i Bernat Hecht a'i wraug Hilda. Roedd ei ddau riant yn fewnfudwyr Iddewig. 

Ef oedd yn gyfrifol am gyflwyno Treth y Pen (*Poll Tax*) yn Llywodraeth Margaret Thatcher.

Ymddeolodd Howard o wleidyddiaeth yn 2006 a chafodd ei wneud yn arglwydd am oes yn 2010, fel **Baron Howard of Lympne**.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Arweinwyr y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Llanelli
Categori:Ysgrifenyddion Cartref
Geoffrey Howe

Gwleidydd Ceidwadol Prydeinig a aned yng Nghymru oedd **Richard Edward Geoffrey Howe, Barwn Howe o Aberafan** (20 Rhagfyr 1926 &ndash; 9 Hydref 2015).

Gwasanaethodd fel Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig yn llywodraeth Margaret Thatcher rhwng 1989 a 1990. Yn aelod o'r Blaid Geidwadol, ef oedd gweinidog Cabinet hiraf Margaret Thatcher, gan ddal swyddi canghellor y Trysorlys, ysgrifennydd tramor, ac arweinydd Tŷ'r Cyffredin, dirprwy brif weinidog ac Arglwydd Lywydd y Cyngor (swyddog llywyddol Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig). Ystyrir gan lawer i'w ymddiswyddiad ar 1 Tachwedd 1990 ysgogi’r her i'r arweinyddiaeth a arweiniodd at ymddiswyddiad Thatcher dair wythnos yn ddiweddarach.

Ganed Howe ym Mhort Talbot, Cymru, a chafodd ei addysg yn Ysgol Pen-y-bont ar Ogwr, Ysgol Abberley Hall, Ngholeg Caerwynt a Neuadd y Drindod, Caergrawnt, lle darllenodd y gyfraith. Cafodd ei alw i'r bar yn 1952 a bu'n ymarfer yng Nghymru. Wedi hynny cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol Ceidwadol (AS) Bebington yn 1964, ond collodd ei sedd yn 1966, gan ddychwelyd i'r bar. Daeth Howe yn AS eto yn etholiad cyffredinol 1970 a chynrychiolodd etholaethau amrywiol yn Nhŷ’r Cyffredin tan 1992. Yn Llywodraeth Edward Heath yr oedd  yn gyfreithiwr cyffredinol ac yn weinidog gwladol; wedi buddugoliaeth Llafur yn 1974, daeth Howe yn ganghellor cysgodol y Trysorlys yng nghabinet cysgodol Margaret Thatcher.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cangellorion y Trysorlys
Categori:Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl o Bort Talbot
Neil Kinnock

Mae **Neil Gordon Kinnock** (ganwyd 28 Mawrth 1942 yn Nhredegar), yn wleidydd o Gymro, arweinydd y Blaid Lafur 1983-1992. Roedd'n briod â Glenys Kinnock.

## Gyrfa
Roedd yn un o'r prif ymgyrchwyr yn erbyn polisi'r Blaid Lafur adeg refferendwm 1979 i gael Cynulliad i Gymru. Fel prif arweinydd y "Gang o Chwech", gyda'r ASau Llafur Cymreig Leo Abse, Ifor Davies, Donald Anderson, Alfred Evans a Ioan Evans, chwaraeodd ran amlwg iawn yn yr ymgyrch dros bleidlais nacaol a'r canlyniad fu i nifer o bleidleiswyr Llafur naill ai beidio â phleidleisio neu bleidleisio yn erbyn cael Cynulliad.

Bu Kinnock yn wrthwynebus i'r iaith Gymraeg ar hyd ei yrfa. Cyhuddodd un o ysgolion Gwynedd o rwystro plentyn rhag mynd i'r toiled am nad oedd yn gallu gofyn yn y Gymraeg. Dangosodd ymchwiliad bod y cyhuddiad yn gwbwl ddi-sail. Cred llawer ei fod wedi bradychu'r glowyr yn ystod Streic Fawr y Glowyr (1984-5) a arweiniodd at danseilio'r diwydiant glo, gan chwalu nifer fawr o gymunedau.

Er gwaethaf ymrwymiad Kinnock i'r wladwriaeth Brydeinig a'i wrthwynebiad ffyrnig i unrhyw fath o genedlaetholdeb Cymreig, pan oedd yn arweinydd ei blaid cafodd ei ddilorni'n gyson gan y wasg yn Lloegr am ei fod yn Gymro. Y disgrifiad enwocaf ohono gan y wasg tabloid oedd "*Welsh windbag*".

Roedd yn is-arlywydd Comisiwn Prodi yn Senedd Ewrop o 1999 hyd 2004. Fe'i hadnabyddir bellach fel 'Baron Kinnock' ac mae ganddo sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi yn Llundain.

Mae'n Llywydd Prifysgol Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Arweinwyr y Blaid Lafur (DU)
Categori:Cenedlaetholdeb Prydeinig
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Lewis, Pengam
1949

19g - **20g** - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1944 1945 1946 1947 1948 - **1949** - 1950 1951 1952 1953 1954

----

## Digwyddiadau 
* Sefydlu Mudiad Gweriniaethol Cymru yng Nghaerdydd.
* 25 Ionawr
**Seremoni Gwobrau Emmy cyntaf.
**David Ben-Gurion yn dod yn prif weinidog Israel.
* 19 Chwefror - Mae Ezra Pound yn ennill y Wobr Bollingen am ei barddoniaeth.
* 29 Mawrth - Seremoni Gwobrau'r Academi; Laurence Olivier yn ennill y Wobr Actor Gorau a Jane Wyman yn ennill Actores Gorau.
* 9 Mai - Mae Rainier III yn dod Tywysog Monaco.
* 25—27 Hydref - Brwydr Kuningtou
* 10 Rhagfyr - Robert Menzies yn dod yn prif weinidog Awstralia.

## Genedigaethau 
* 19 Ionawr - Robert Palmer, canwr (m. 2003)
* 2 Mawrth - JPR Williams, chwaraewr rygbi
* 22 Mawrth - John Toshack, pêl-droediwr
* 13 Ebrill - Christopher Hitchens, awdur a newyddiadurwr (m. 2011)
* 16 Ebrill - Ann Romney, gwraig Mitt Romney
* 9 Mai - Billy Joel, cerddor
* 5 Mehefin - Ken Follett, nofelydd
*18 Mehefin
**Lech Kaczyński, Arlywydd Gwlad Pwyl (m. 2010)
**Jarosław Kaczyński, gwleidydd
* 7 Medi - Gloria Gaynor, cantores
* 18 Medi - Mo Mowlam, gwleidydd (m. 2005)
* 23 Medi - Bruce Springsteen, canwr a cherddor
* 1 Hydref - André Rieu, cerddor
* 21 Hydref - Benjamin Netanyahu, Prif Weinidog Israel
* 22 Hydref - Arsène Wenger, rheolwr pêl-droed
* 29 Hydref - Alun Ffred Jones, gwleidydd
* 22 Rhagfyr
**Maurice Gibb, cerddor (m. 2003)
**Robin Gibb, cerddor (m. 2012)

## Marwolaethau 
* 21 Ionawr - Jimmy Thomas, gwleidydd, 72
* 7 Mawrth - T. Gwynn Jones ("Tir-na-Nog"), bardd a newyddiadurwr, 77
* 3 Mai - David John Tawe Jones, cyfansoddwr, 64
* 10 Mehefin - Sigrid Undset, awdures, 67
* 12 Gorffennaf - Douglas Hyde, Arlywydd Iwerddon, 89
* 8 Medi - Richard Strauss, cyfansoddwr, 85
* 21 Hydref - Rosina Davies, efengyles, 86
* 24 Hydref - T. Rowland Hughes, bardd a nofelydd, 46
* 16 Rhagfyr - George Maitland Lloyd Davies, gwleidydd, 59

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Blue Scar* (gyda Kenneth Griffith a Rachel Thomas)
* *A Run for Your Money* (gyda Donald Houston)

### Llyfrau
* Dannie Abse - *After Every Green Thing*
* Aneirin Talfan Davies - *Gwŷr Llên*
* Cledwyn Hughes - *A Wanderer in North Wales*
* Kate Roberts - *Stryd y Glep*

### Drama
*Jean Genet - *Haute Surveillance*
*Arthur Miller - *Death of a Salesman*

### Cerddoriaeth
* Marcel Bitsch - *Six Esquisses symphoniques*
* Ivor Novello - ''King's Rhapsody'' (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Dolgellau) 
* **Cadair:** Roland Jones
* **Coron:** John Tudor James
* **Medal Ryddiaeth:** dyfarnwyd yn 1951

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** Hideki Yukawa
* **Cemeg:** William Giauque
* **Meddygaeth:** Walter Rudolf Hess ac António Egas Moniz
* **Llenyddiaeth:** William Faulkner
* **Heddwch:** John Boyd Orr
1930au

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**
* Y Dirwasgiad Mawr

**Arweinwyr y Byd**
* Pab Pïws XI (tan 1939)
* Pab Pïws XII
* Y brenin Siôr V (y Deyrnas Unedig) (tan 1936)
* Y brenin Edward VIII (y Deyrnas Unedig) (1936)
* Y brenin Siôr VI (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Ramsay MacDonald (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Stanley Baldwin (y Deyrnas Unedig)
* Y Prif Weinidog Neville Chamberlain (y Deyrnas Unedig)
* Yr Arlywydd Herbert Hoover (Unol Daleithiau)
* Yr Arlywydd Franklin D. Roosevelt (Unol Daleithiau)
* Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
* Y brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
* Francisco Franco
* Yr Arlywydd Paul von Hindenburg (Yr Almaen)
* Yr arweinydd Adolf Hitler (Yr Almaen)
* Yr arweinydd Josef Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Lin Sen (林森) (Tsieina)
* Cadeirydd y Llywodraeth Cenedlaethol Chiang Kai-shek (蔣介石) (Tsieina)

**Diddanwyr**

**Chwaraeon**


Categori:Degawdau'r 20fed ganrif
1943

19g - **20g** - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1938 1939 1940 1941 1942  - **1943** - 1944 1945 1946 1947 1948

----

## Digwyddiadau
*15 Ionawr - Agorfa Y Pentagon yn Arlington, Virginia, UDA.
*23 Ionawr - Mae Duke Ellington yn chwarae yn y Neuadd Carnegie am y tro cyntaf.
*2 Chwefror - Diwedd Brwydr Stalingrad
*8 Chwefror - Diwedd Brwydr Guadalcanal
*4 Gorffennaf – 22 Awst - Brwydr Kursk
*23 Hydref - Priodas David Lloyd George a Frances Stevenson.

## Genedigaethau
*19 Ionawr - Janis Joplin, cantores (m. 1970)
*24 Ionawr - Sharon Tate, actores (m. 1969)
*9 Chwefror – Ryland Davies, canwr opera (m. 2023)
*25 Chwefror - George Harrison, cerddor (m. 2001)
*3 Mawrth - Aeronwy Thomas, merch Dylan Thomas (m. 2009)
*8 Mawrth - Lynn Redgrave, actores (m. 2010)
*9 Mawrth - Robert James "Bobby" Fischer, chwaraewr gwyddbwyll (m. 2008)
*29 Mawrth - John Major, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
*1 Ebrill - Dafydd Wigley, gwleidydd Plaid Cymru
*16 Ebrill – Ruth Madoc (née Llewellyn), actores a chantores (m. 2022)
*17 Ebrill – Elinor Bennett, telynores
*22 Mai - Betty Williams, enillydd Gwobr Heddwch Nobel
*15 Mehefin - Johnny Hallyday, cerddor (m. 2017)
*17 Mehefin
**Newt Gingrich, gwleidydd
**Barry Manilow, canwr
*11 Gorffennaf - Luciano Onder, awdur a newyddiadiurwr
*11 Awst - Pervez Musharraf, milwr a gwleidydd, Arlywydd Pakistan
*17 Awst
**Robert De Niro, actor
**John Humphrys, awdur, newyddiadurwr a cyflwynydd teledu
*24 Awst - Dafydd Iwan, cerddor a gwleidydd
*30 Awst - Robert Crumb, arlunydd
*23 Medi
**Lino Oviedo, gwleidydd (m. 2013)
**Julio Iglesias, canwr
*29 Medi - Lech Wałęsa, gwleidydd
*7 Tachwedd - Joni Mitchell, cerddor
* 18 Hydref - Dai Jones (Dai Llanifar), canwr a chyflwynydd
* 21 Hydref - Frances Thomas, awdures
* 22 Hydref - Catherine Deneuve, actores

## Marwolaethau
*7 Ionawr - Nikola Tesla, dyfeisiwr, 86
*31 Ionawr - Syr Robert Armstrong-Jones, meddyg, 85
*6 Mawrth - John Daniel Evans, arloeswr ym Mhatagonia
*12 Mawrth - Clara Novello Davies, mam Ivor Novello, 81
*28 Mawrth
**Ben Davies, canwr, 72
**Sergei Rachmaninov, cyfansoddwr, 70
*22 Rhagfyr - Beatrix Potter, awdures plant, 77

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Madame Curie* (gyda Greer Garson)

### Llyfrau
*Rhys John Davies - *Pobl a Phethau*
*Syr Emrys Evans - *Ewthaffron* a *Criton*
*R. T. Jenkins - *Orinda*
*Alwyn D. Rees - *Adfeilion*

### Drama
*Bertolt Brecht - *Der gute Mensch von Sezuan*
*Mihail Sebastian - *Steaua fără nume*

### Cerddoriaeth
*Arwel Hughes - *Antiomaros*
*W. S. Gwynn Williams - *Tosturi Duw*
**Carmen Jones* (sioe Broadway)

## Eisteddfod Genedlaethol (Bangor)
* **Cadair:** David Emrys James
* **Coron:** Dafydd Owen
* **Medal Ryddiaeth:** dim gwobr

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Otto Stern
***Cemeg:** George de Hevesy
***Meddygaeth:** Henrik Dam ac Edward Adelbert Doisy
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
Michael Heseltine

Cyn-aelod seneddol a gwleidydd Ceidwadol yw **Michael Ray Dibdin Heseltine, Barwn Heseltine o Thenford** (ganwyd 21 Mawrth 1933, yn Abertawe). Roedd yn Weinidog Amddiffyn yn llywodraeth Margaret Thatcher yn y 1980au pan gafodd y llysenw "Tarzan" am iddo ymddangos yn gyhoeddus mewn siaced cuddliw a bod yn feirniad hallt o'r CND a'r Mudiad Heddwch. Mae wedi ymddeol o wleidyddiaeth yn swyddogol ond mae'n dal i fod yn ffigwr dylanwadol yn y Blaid Geidwadol.

Aelod seneddol 1966 - 2001:
* Tavistock 1966 - 1974
* Henley 1974 - 2001

Mae Heseltine yn y 170fed lle ar Restr Cyfoethogion y *Sunday Times* (2004), gyda ffortiwn personol amcangyfrifedig o tua £240,000,000.

## Llyfryddiaeth 
;Llyfrau Michael Hesltine
* *Life in the jungle* (Hodder & Stoughton, 2000)

;Bywgraffiad
* *Michael Heseltine*, gan Michael Crick (Hamish Hamilton, 1997)

## Dolenni allanol 
* BBC: Heseltine: Political CV

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Tŷ Oakleigh
Harry Secombe

Difyrrwr (canwr a chomedïwr) o Abertawe oedd **Syr Harold Donald Secombe** (8 Medi 1921 - 11 Ebrill 2001). Cafodd ei fagu yn Abertawe, yng nghyffiniau'r dociau a gweithiodd fel clerc yn y gwaith dur, gan ganu yng nghôr yr eglwys. Tra'n filwr ym myddin Lloegr yng Ngogledd Affrica  a'r Eidal, cafodd y cyfle i ddiddannu. Ar ôl y rhyfel bu'n gweithio yn y "Windmill Theatr", Llundain.

Roedd yn ddarlledwr radio a theledu amlwg iawn ac yn aelod o griw'r *Goon Show* drwy gydol y 1950'au.

## Bywyd personol
Cyfarfu Secombe ei ddarpar-wraig Myra Joan Atherton yn neuadd ddawns Pier Y Mwmbwls yn 1946. Roedd y ddau yn briod o 1948 hyd ei farwolaeth. Cawsant pedwar o blant:

*Jennifer Secombe, gweddw yr actor Alex Giannini. Hi oedd asiant ei thad yn y blynyddoedd diweddar.
*Andy Secombe, actor llais, ffilm ac awdur
*David Secombe, awdur a ffotograffydd
*Katy Secombe, actores

Bu farw ei weddw Myra ar 7 Chwefror 2018 yn 93 mlwydd oed.

## Caneuon 
*"On With The Motley" (1955)
*"If I Ruled The World" (1963)
*"This Is My Song" (1967)

## Dyfyniadau 
* "I suffer fools gladly because I am one of them."
* "My voice is not so much 'bel canto' as 'can belto'."
* "Anyone who, for 25 years, has built a career on such tenuous foundations as a high-pitched giggle, a raspberry and a sprinkling of top 'Cs' needs all the friends he can get."

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Difyrwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dinefwr, Abertawe
1990au

19g - **20g** - 21g
1940au 1950au 1960au 1970au 1980au - **1990au** - 2000au 2010au 2020au 2030au 2040au
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**

**Arweinwyr y Byd**
*Prif Weinidog Mahathir Mohamad (Maleisia) 
*Pab Ioan Pawl II
*Brenhines Elizabeth II (y Deyrnas Unedig)
*Prif Weinidog John Major (y Deyrnas Unedig, tan 1997)
*Prif Weinidog Tony Blair (y Deyrnas Unedig)
*Arlywydd George H.W. Bush (Yr Unol Daleithiau, tan 1992)
*Arlywydd Bill Clinton (Unol Daleithiau)
*Ysgrifennydd Cyffredinol y Plaid Comiwnyddol Mikhail Gorbachev (Михаил Сергеевич Горбачёв) (Undeb Sofietaidd, tan 1991)
*Arlywydd Boris Yeltsin (Борис Николаевич Ельцин) (Rwsia)
*Cadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Deng Xiaoping (鄧小平) (Gweriniaeth Pobl Tsieina, tan 1997)
*Arlywydd a Chadeirydd y Comisiwn Canolog Milwrol Jiang Zemin (江泽民) (Gweriniaeth Pobl Tsieina)
*Kim Il-sung
*Kim Jong-il
*Arlywydd Hafez al-Assad (Syria, 1971-2000)
*Muammar al-Gaddafi (Libya, 1969-2011)
*Saddam Hussein
*Fidel Castro
*Nelson Mandela
*François Mitterrand
*Jacques Chirac
*Helmut Kohl
*Gerhard Schröder
*Lech Wałęsa
*Slobodan Milošević

**Diddanwyr**

**Chwaraeon**
*Gemau Olympaidd yr Haf 1996


Categori:Degawdau'r 20fed ganrif
1920au

19g - **20g** - 21g
1870au 1880au 1890au 1900au 1910au - **1920au** - 1930au 1940au 1950au 1960au 1970au
1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**

**Arweinwyr y Byd**
* Pab Benedict XV (tan 1922)
* Pab Pïws XI
* Brenin George V (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog David Lloyd George (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Andrew Bonar Law (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Stanley Baldwin (y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog Ramsay MacDonald (y Deyrnas Unedig)
* Arlywydd Woodrow Wilson (Unol Daleithiau)
* Arlywydd Warren G. Harding (Unol Daleithiau)
* Arlywydd Calvin Coolidge (Unol Daleithiau)
* Ymerawdwr Yoshihito (Japan, Yr Ymerawdwr Taisho, tan 1926
* Ymerawdwr Hirohito (Japan), Yr Ymerawdwr Showa
* Brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
* Arlywydd Paul von Hindenburg (Yr Almaen)
* Arweinydd Fladimir Lenin (Владимир Ленин) (Undeb Sofietaidd)
* Arweinydd Ioseff Stalin (Иосиф Сталин) (Undeb Sofietaidd)
* Arlywydd Swn Yat-sen (林森) (Tsieina)
* Prif Weinidog Siang Cai-siek (蔣介石) (Tsieina)

**Diddanwyr**

**Chwaraeon**


Categori:Degawdau'r 20fed ganrif
Cerfluniaeth

[200px|de|bawd|[Dafydd (Michelangelo)|*Dafydd* gan Michelangelo]]
Y gelfyddyd sy'n gweithredu mewn tri dimensiwn yw **cerfluniaeth**. Gwneir cerfluniau trwy gerfio neu fodelu defnyddiau megis carreg, metel, crochenwaith neu bren.

## Gweler hefyd 
* Rhestr cerflunwyr enwog


Categori:Y celfyddydau plastig
Categori:Cyfryngau'r celfyddydau gweledol
1944

19g - **20g** - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1939 1940 1941 1942 1943 - **1944** - 1945 1946 1947 1948 1949

----

## Digwyddiadau
*Cynhaliwyd 'Diwrnod Cymreig', am y tro cyntaf, yn y Senedd.
*4 Ionawr - Dechreuad Brwydr Monte Cassino
*18 Ionawr - Gwarchae Leningrad yn cael ei chodi ar ôl 900 diwrnod
*29 Ionawr - Brwydr Cisterna
*17 Mehefin  - Datgennir Gwlad yr Iâ yn weriniaeth annibynnol
*3 Awst – Mae'r Ddeddf Addysg 1944 yn derbyn cydsyniad brenhinol
*25 Awst - Y Ffrancwyr yn ail feddiannu Paris oddi ar y Natsiaid a oedd wedi meddiannu prifddinas Ffrainc am bedair blynedd
*7 Medi–26 Medi - Brwydr Arnhem
*2 Hydref–21 Hydref - Brwydr Aachen
*13 Rhagfyr– 16 Rhagfyr - Brwydr Mindoro

## Genedigaethau
*18 Ionawr - Paul Keating, gwleidydd
*17 Chwefror - Karl Jenkins, cyfansoddwr
*24 Mawrth - Steve Jones, biolegydd
*31 Mawrth - Myfanwy Talog, actores (m. 1995)
*7 Ebrill - Gerhard Schröder, gwleidydd
*5 Mai
**Roger Rees, actor (m. 2015)
**John Rhys-Davies, actor ffilm
*6 Gorffennaf
**Petra Flemming, arlunydd (m. 1988)
**Bernhard Schlink, gyfreifwr ac awdur
*7 Gorffennaf - Glenys Kinnock, gwleidydd
*31 Gorffennaf - Endaf Emlyn, cerddor a chyflwynydd
*12 Medi - Yoshio Kikugawa, pêl-droediwr
*13 Medi - Domitila Stabile de Oliveira, arlunydd
* 21 Hydref - Mandy Rice-Davies, model (m. 2014)
* 2 Tachwedd
**Keith Emerson, cerddor roc (m. 2016)
**Julie Morgan, gwleidydd
*18 Rhagfyr - Deke Leonard, cerddor (m. 2017)

## Marwolaethau
*1 Ionawr - Syr Edwin Lutyens, pensaer, 74
*1 Chwefror - Piet Mondrian, arlunydd, 71
*5 Mawrth - Alun Lewis, bardd, 28
*16 Mehefin - David Davies, 1af Arglwydd Davies, 64  
*5 Awst - Maurice Turnbull, cricedwr, 38
*19 Tachwedd - Watkin Herbert Williams, esgob Bangor, 99
*8 Rhagfyr - Syr William Jenkins
*15 Rhagfyr - Glenn Miller, cerddor, 40

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Double Indemnity*

### Llyfrau
*Thomas Rowland Hughes - *William Jones*
*Alun Lewis - *The Last Inspection*
*Astrid Lindgren - *Pippi Longstocking*
*Thomas Parry - *Hanes Llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900*

### Drama
*John Ellis Williams - ''Wedi'r Drin*
*Jean-Paul Sartre - *Huis clos*
*Tennessee Williams - *The Glass Menagerie*

### Cerddoriaeth
*Harry Parr Davies - *Jenny Jones* (sioe)
*Grace Williams - *Sea Sketches''

## Eisteddfod Genedlaethol (Llandybie)
* **Cadair:** D. Lloyd Jenkins
* **Coron:** J. M. Edwards
* **Medal Ryddiaeth:** dim gwobr

## Gwyddoniaeth
*Darganfod yr elfen Curiwm gan Glenn T. Seaborg

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Isidor Isaac Rabi
***Cemeg:** Otto Hahn
***Meddygaeth:** Joseph Erlanger a Herbert Spencer Gasser
***Llenyddiaeth:** Johannes Vilhelm Jensen
***Heddwch:** Mudiad Rhyngwladol y Groes Goch

## Cyfeiriadau
Rhestr cerflunwyr

Dyma **restr o gerflunwyr enwog**.

*Gian Lorenzo Bernini
*Alexander Calder
*Giannino Castiglioni
* Vincenzo Cinque (1852-1992)
*Rossella Cosentino
*Richard Deacon (1949-1986)
*Donatello (1386-1466)
* Giovanni De Martino (1870-1935)
*Jacob Epstein
*Otto Freundlich
*Salvatore Garau 
*Alberto Giacometti
*Antony Gormley
*Reinhoud d'Haese
*Gerhard Henning
*Barbara Hepworth (1903-1975)
*René Iché (1897-1954)
*Robert Jacobsen
*Patxi Xabier Lezama Perier
*William Goscombe John (1860-1952)
*Jacques Lipchitz (1891-1973)
*Giacomo Manzù (1908-1991)
*Marino Marini (1901-1980)
*Michelangelo
*Henry Moore
*Dante Parini (1890-1969)
*Auguste Rodin
*Bertel Thorvaldsen
*Jean Tinguely

*
Cerflunwyr enwog
Cerddoriaeth

de|250px|bawd|Dechrau sonata piano K545 gan Mozart
**Cerddoriaeth** yw celfyddyd a fynegir drwy gyfrwng sŵn wedi'i drefnu mewn amser. Elfennau cyffredinol cerddoriaeth yw traw sy'n rheoli alaw a harmoni, rythm (a'i gysyniadau perthynol tempo a mydr), deinameg, soniaredd a gwead.

Mae'r cread, perfformiad, arwyddocâd a hyd yn oed diffiniad cerddoriaeth yn amrywio yn ôl diwylliant a chyd-destun cymdeithasol. Mae cerddoriaeth yn amrywio o gyfansoddiadau trefniedig llym (a'u hail-gread yn ystod perfformiad) i ffurfiau cerddorol byrfyfyriol. Fe ellir rhannu cerddoriaeth i mewn i *genres* gwahanol.

I bobl yn nifer o ddiwylliannau, mae cerddoriaeth yn rhan hanfodol o'u ffordd o fyw. Diffiniodd athronwyr Groeg ac India hynafol gerddoriaeth fel tonau wedi'u trefnu'n llorweddol fel melodïau ac yn fertigol fel harmonïau. Yn gyffredinol nid oes un cysyniad rhyng-ddiwylliannol sy'n diffinio beth yw cerddoriaeth heblaw ei bod yn 'sŵn drwy amser'.

## Hanes 
### Cyfnodau cyn-hanes 
Mae'n rhaid bod datblygiad cerddoriaeth ymhlith bodau dynol cynnar wedi digwydd wrth iddynt sylwi ar synnau naturiol fel y synnau y mae adar ac anifeiliaid eraill yn gwneud wrth gyfathrebu. Cerddoriaeth gyn-hanesyddol yw'r enw a roddir ar gerddoriaeth a gynhyrchwyd gan ddiwylliannau cyn-ysgrifen. Gall ysgolheigion ddychmygu cerddoriaeth gyn-hanesyddol wrth astudio olion a ddargynfuwyd ar safleoedd paleolithig, fel esgyrn gyda thyllau a ddefnyddiwyd fel ffliwt o ryw fath.

Fe welir y cofnodion cynharach o fynegiant cerddorol yn y Samaveda yn India ac mewn sgript gynffurf yn Ur sy'n dyddio o 2,000 C.C. Hefyd fe ddarganfyddwyd offerynnau llinynnol o'r Gwareiddiad Dyffryn Indus.

Mae gan India un o'r traddodiadau cerddorol hynaf yn y byd; fe welir cyfeiriadau at gerddoriaeth glasurol Indiaidd (*marga*) yn llenyddiaeth hynafol y traddodiad Hindwaidd, y Veda. Mae gan draddodiad cerddorol Tsieina hanes o dair mil o flynyddoedd ac roedd cerddoriaeth yn agwedd bwysig ar fywyd diwylliannol yng Ngroeg hynafol
## Offerynnau
*Gitar
*Telyn
*Soddgrwth
*Ffidl
*Piano
*Trwmped
*Ffliwt
*Banjo
*Drwm

## Gweler hefyd 
* Rhestr mathau o gerddoriaeth
* Rhestr cerddorion enwog
* Rhestr cantorion enwog
* Rhestr cyfansoddwyr
* Termau cerddorol
* Offeryn cerdd
* Nodiant cerddorol
* Cerddoriaeth glasurol

## Cyfeiriadau 

Categori:Y celfyddydau perfformio
Categori:Sain
1942

19g - **20g** - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1937 1938 1939 1940 1941 - **1942** - 1943 1944 1945 1946 1947 

----

## Digwyddiadau 
*23 Ionawr - Dechreuad Brwydr Rabaul
*24 Chwefror - Darllediad cyntaf y Llais America
*15 Ebrill - Mae'r ynys Malta yn ennill y George Cross.
*26 Mai – 11 Mehefin - Brwydr Bir Hakeim
*4 Mehefin – 7 Mehefin - Brwydr Midway
*17 Gorffennaf - Dechreuad Brwydr Stalingrad
*7 Awst - Dechreuad Brwydr Guadalcanal

## Genedigaethau 
* 8 Ionawr - Stephen Hawking, ffisegydd damcaniaethol (m. 2018)
* 25 Ionawr - Eusébio, pêl-droediwr ( m. 2014)
* 1 Chwefror - Terry Jones, comediwr ac actor (m. 2020)
* 9 Mawrth - John Cale, cerddor
* 21 Mawrth
**Ali Abdullah Saleh, gwleidydd (m. 2017)
**Owain Arwel Hughes, arweinydd
* 25 Mawrth - Aretha Franklin, cantores (m. 2018)
* 28 Mawrth - Neil Kinnock, gwleidydd
* 5 Ebrill - Peter Greenaway, cyfarwyddwr ffilm
*18 Mehefin
**Roger Ebert, newyddiadurwr, beirniad ffilmiau a sgriptiwr (m. 2013)
**Syr Paul McCartney, canwr, cerddor a chyfansoddwr
**Thabo Mbeki, Arlywydd De Affrica
* 22 Mehefin - Huw Ceredig, actor (m. 2011)
*13 Gorffennaf
**Harrison Ford, actor
**Hywel Gwynfryn, cyflwynydd radio
*17 Gorffennaf - Spencer Davis, cerddor
*7 Awst
**Sigfried Held, pêl-droediwr
**Garrison Keillor, awdur
*23 Awst
**Michael Elwyn, actor
**Susana Vieira, actores
*16 Medi - Jeff Young, chwaraewr rygbi (m. 2005)
*29 Medi
**Madeline Kahn, actores (m. 1999)
**Ian McShane, actor
* 22 Hydref - Annette Funicello, actores a chantores (m. 2013)
*23 Hydref
**Anita Roddick, sylfaenydd y "Body Shop" (m. 2007)
**Michael Crichton, awdur (m. 2008)
* 26 Hydref - Bob Hoskins, actor (m. 2014)
* 31 Hydref - David Ogden Stiers, actor (m. 2018)
* 1 Tachwedd - Marcia Wallace, actores (m. 2013)
* 24 Tachwedd
** Craig Thomas, nofelydd (m. 2011)
** Billy Connolly, digrifwr, comediwr ac actor

## Marwolaethau 
* 16 Ionawr - Carole Lombard, actores, 33
* 7 Chwefror - Ivan Bilibin, arlunydd, 65
* 22 Chwefror - Stefan Zweig, awdur, 60
* 29 Mai - John Barrymore, actor, 60
* 29 Mehefin - Syr Charles Ross, difeisiwr, 70
* 10 Gorffennaf - Sydney Curnow Vosper, arlunydd, 75
* 7 Medi - Cecilia Beaux, arlunydd, 87
* 19 Medi - Condé Nast, cyhoeddwr, 69
* 15 Hydref - Marie Tempest, cantores, 78
* 9 Tachwedd - Edna May Oliver, actores, 59
* 16 Rhagfyr - Selma Meerbaum-Eisinger, bardd, 18

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Casablanca* gyda Humphrey Bogart

### Llyfrau
*Albert Camus - ''L'Étranger*
*D. Gwenallt Jones - *Cnoi Cil*
*C. S. Lewis - *The Screwtape Letters*

### Drama
*Jean Anouilh - *Antigone*
*Kaj Munk - *Niels Ebbesen*

### Cerddoriaeth
*Aaron Copland - *Fanfare for the Common Man*
*Aram Khachaturian - *Gayane'' (bale)

## Eisteddfod Genedlaethol (Aberteifi) 
* **Cadair:** dim gwobr
* **Coron:** Herman Jones
* **Medal Ryddiaeth:** dim gwobr

## Archaeoleg
*Darganfod casgliad pwysig o gelfi o Oes yr Haearn yn Llyn Cerrig Bach ar Ynys Môn

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr

## Cyfeiriadau
1940

19g - **20g** - 21g
1890au 1900au 1910au 1920au 1930au - **1940au** - 1950au 1960au 1970au 1980au 1990au
1935 1936 1937 1938 1939 - **1940** - 1941 1942 1943 1944 1945 

----

## Digwyddiadau 
*8 Ionawr - Yr Ail Ryfel Byd: Brwydr Suomussalmi rhwng Rwsia ac y Ffindir.
*3 Ebrill - Yr Ail Ryfel Byd: Gweithrediad Weserübung (goresgyniad Norwy gan yr Almaen).
*10 Mai - Winston Churchill yn dod yn brif weinidog y DU.
*Mehefin - Er gwaethaf ymdrechion Undeb Cymru Fydd, meddianir Mynydd Epynt fel maes tanio gan y Swyddfa Ryfel.
*10 Gorffennaf – 30 Hydref - Brwydr Prydain
*7 Medi – Dechreuad Y Blitz yng Nghymru
*9 Rhagfyr - Yr Ail Ryfel Byd: Gweithrediad Compass: Y DU yn cyrchu'r Eidal yn yr Aifft.
*24 Rhagfyr - Mae Mahatma Gandhi yn ysgrifennu i Adolf Hitler.

## Genedigaethau 
* 4 Ionawr - Yr Athro Brian David Josephson
* 22 Ionawr - John Hurt, actor (m. 2017)
* 2 Chwefror - Syr David Jason, actor
* 5 Chwefror - H. R. Giger, artist (m. 2014)
* 17 Chwefror - Gene Pitney, canwr (m. 2006)
* 16 Mai - Syr Gareth Roberts, ffisegydd (m. 2007)
* 7 Mehefin - Tom Jones, canwr
* 7 Gorffennaf
**Armande Oswald, arlunydd
**Ringo Starr, cerddor
* 27 Medi - Fatema Mernissi, cymdeithasegydd (m. 2015)
* 9 Hydref - John Lennon, cerddor (m. 1980)
* 14 Hydref - Syr Cliff Richard, canwr
* 19 Hydref - Syr Michael Gambon, actor
* 23 Hydref - Pelé (Edson Arantes do Nascimento), pêl-droediwr
* 27 Hydref - John Gotti, gangster (m. 2002)
*31 Hydref - Eric Griffiths, gitarydd (m. 2005)
* 10 Tachwedd - Screaming Lord Sutch, cerddor a gwleidydd (m. 1999)
* 24 Rhagfyr - John Marek, gwleidydd

## Marwolaethau 
* 20 Mawrth - William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth), bardd, 76
* 14 Mai - Emma Goldman, anarchydd ac ymgyrchydd gwleidyddol, 70
* 29 Mehefin - Paul Klee, arlunydd, 60
* 8 Awst - Syr Daniel Lleufer Thomas, 76
* 15 Awst - Ivor Philipps, gwleidydd, 78
* 21 Awst - Leon Trotsky, gwleidydd, 60
* 26 Medi
**Walter Benjamin, ysgrifennwr, cyfieithydd ac athronydd, 48
**W. H. Davies, bardd, 69
* 9 Hydref - Wilfred Grenfell, meddyg, 75
* 9 Tachwedd - Neville Chamberlain, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 71
* 15 Rhagfyr - Syr David Llewellyn, Barwnig 1af, 61
* 21 Rhagfyr - F. Scott Fitzgerald, nofelydd, 44

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
* *Pinocchio*
* *The Great Dictator* (Charlie Chaplin)
* *The Proud Valley* (gyda Paul Robeson a Rachel Thomas)
* *Fantasia*

### Llyfrau
* *Cyfrol Goffa Richard Bennett*
* Raymond Chandler - *Farewell, My Lovely*
* Clara Novello Davies - *The Life I Have Loved*
* David Delta Edwards - *Rhedeg ar ôl y Cysgodion*
* John Cowper Powys - *Owen Glendower*
* Howard Spring - *Fame is the Spur*

### Drama
*Saunders Lewis - *Amlyn ac Amig*

### Cerddoriaeth
* Duke Ellington - "Cotton Tail"
* Mai Jones a Lyn Joshua - "We'll Keep a Welcome in the Hillsides"

## Eisteddfod Genedlaethol (Eisteddfod ar yr Awyr) 
* **Cadair:** T. Rowland Hughes
* **Coron:** T. Rowland Hughes
* **Medal Ryddiaeth:** T. Hughes-Jones, *Sgweier Hafila*

## Gwyddoniaeth
* Darganfyddiadau'r elfennau cemegol Astatin a Neptwniwm

## Gwobrau Nobel 
* **Ffiseg:** dim gwobr
* **Cemeg:** dim gwobr
* **Meddygaeth:** dim gwobr
* **Llenyddiaeth:** dim gwobr
* **Heddwch:** dim gwobr
1938

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au
1933 1934 1935 1936 1937 - **1938** - 1939 1940 1941 1942 1943

----

## Digwyddiadau
*Mawrth - Diffaniad y ffisegydd Ettore Majorana
*24 Ebrill - Mae Konstantin Päts yn dod Arlywydd Estonia.
*25 Mehefin - Mae Douglas Hyde yn dod Arlywydd Iwerddon.
*22 Medi-24 Medi - Cyfarfod rhwng Neville Chamberlain ac Adolf Hitler yng Godesberg.

## Genedigaethau
*2 Ionawr - Hans Herbjørnsrud, nofelydd
*5 Ionawr - Juan Carlos, brenin Sbaen
*5 Ionawr - Ngũgĩ wa Thiong'o, llenor
*31 Ionawr - Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd
*17 Mawrth - Rudolf Nureyev, danwsiwr ballet (m. 1993)
*8 Ebrill - Kofi Annan, Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig (m. 2018)
*20 Ebrill - Andrew Vicari, arlunydd (m. 2016)
*22 Ebrill - Issey Miyake, dylunydd ffasiwn (m. 2022)
*20 Gorffennaf
**Natalie Wood, actores (m. 1981)
**Diana Rigg, actores
*28 Gorffennaf
**Ian McCaskill, meteorolegydd (m. 2016)
**Alberto Fujimori, Arlywydd Periw
*6 Awst - Rees Davies, hanesydd (m. 2005)
*9 Awst - Rod Laver, chwaraewr tennis
*25 Awst - Frederick Forsyth, nofelydd (m. 2025)
*9 Hydref
**Denzil Davies, gwleidydd (m. 2018)
**Heinz Fischer, Arlywydd Awstria
* 22 Hydref - Christopher Lloyd, actor
* 25 Hydref - Vija Celmins, arlunydd
* 29 Hydref - Ellen Johnson Sirleaf, Arlywydd Liberia
*1 Tachwedd - Delwyn Williams, gwleidydd

## Marwolaethau
*21 Ionawr – Georges Méliès, cyfarwyddwr ffilm, 76
*28 Mai - Alfred Brice, chwaraewr rygbi, 66
*21 Hydref - Syr John Griffith, periannydd sifil, 90
*10 Tachwedd - Mustafa Kemal Atatürk, gwleidydd, 57
*16 Rhagfyr - Evan Isaac, gweinidog ac awdur, 73
*29 Rhagfyr - Eluned Morgan (Y Wladfa), llenores, 68

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**The Adventures of Robin Hood* (Saesneg), gyda Errol Flynn
**Alexander Nevsky* (Rwseg), gyda Nikolai Cherkasov

### Llyfrau
**Finnegans Wake* gan James Joyce;
**Rebecca* gan Daphne du Maurier
*Idris Davies - *Gwalia Deserta*
*Edward Morgan Humphreys - *Dirgelwch Gallt Y Ffrwd*
*Jack Jones - *Bidden to the Feast*

### Drama
*Emlyn Williams - *The Corn is Green*

### Cerddoriaeth
*Aaron Copland - *Billy the Kid* (bale)
*Carl Orff - *Carmina Burana*

## Eisteddfod Genedlaethol (Caerdydd)
* **Cadair:** Gwilym R. Jones
* **Coron:** Edgar H. Thomas
* **Medal Ryddiaeth:** Elena Puw Morgan, *Y Graith*

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Enrico Fermi
***Cemeg:** Richard Kuhn
***Meddygaeth:** Corneille Heymans
***Llenyddiaeth:** Pearl S. Buck
***Heddwch:** Swyddfa Ryngwladol Nansen i Ffoaduriaid
1910au

19g - **20g** - 21g
1860au 1870au 1880au 1890au 1900au - **1910au** - 1920au 1930au 1940au 1950au 1960au
1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919

----

**Digwyddiadau a Gogwyddion**

Rhyfel Byd Cyntaf

**Arweinwyr y Byd**
* Arlywydd William Howard Taft (Unol Daleithiau America)
* Arlywydd Woodrow Wilson (Unol Daleithiau America)
* Arweinydd Vladimir Lenin (Yr Undeb Sofietaidd)
* Brenin Edward VII (Y Deyrnas Unedig) (tan 1910)
* Brenin George V (Y Deyrnas Unedig)
* Brenin Vittorio Emanuele III (Yr Eidal)
* Canghellor Theobald von Bethmann-Hollweg (Yr Almaen)
* Pab Pïws X (tan 1914)
* Pab Benedict XV
* Prif Weinidog Herbert Henry Asquith (Y Deyrnas Unedig)
* Prif Weinidog David Lloyd George (Y Deyrnas Unedig)
* Prif Wenidog Alexander Kerensky (Rwsia) (Mawrth tan Hydref 1917)
* Ymerawdwr Wilhelm II (Yr Almaen)
* Ymerawdwr Meiji (Mutsuhito) (Japan) (tan 1912)
* Ymerawdwr Taishō (Yoshihito) (Japan)
* Ymerawdwr Nicholas II (Rwsia) (tan 1917)

**Diddanwyr**

**Chwaraeon**


Categori:Degawdau'r 20fed ganrif
Economeg

[bawd|de|300px|Cynnyrch mewnwladol crynswth (Saesneg: GDP): yr ystadegau gan yr [IMF]]

Astudiaeth o'r ffyrdd y caiff nwyddau a gwasanaethau eu cynhrchu, eu dosbarthu a'u defnyddio yw **economeg**. Mae'n disgrifio'r prosesau hyn yn nhermau y gwahaniaeth rhwng cystadlaethau gwahanol fel y'i gwelir trwy fesuriadau megis mewnbwn, pris ac allbwn.

Mae sawl agwedd i'r pwnc yma ac mae ganddo gysylltiad cryf â gwleidyddiaeth.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
*Economi
*Cynnyrch mewnwladol crynswth
*Rhestr o ddirwasgiadau yng Ngwledydd Prydain
*Argyfwng economaidd 2008-presennol
*Cwymp Wall Street
*Diweithdra
*Economi Cymru


Categori:Gwyddorau cymdeithas
1935

19g - **20g** - 21g
1880au 1890au 1900au 1910au 1920au - **1930au** - 1940au 1950au 1960au 1970au 1980au1930 1931 1932 1933 1934 - **1935** - 1936 1937 1938 1939 1940 

----

## Digwyddiadau
*23 Ebrill - Sylfaen y Côr Orpheus Treforus gan Ivor E. Sims.
*13 Mai - Daeargryn yn Quetta, Pakistan; 40,000 o bobol yn colli ei bywydau.
*5 Gorffennaf - Mae Oliveira Salazar yn dod arweinydd Portiwgal.
*14 Tachwedd - Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig.
*12 Rhagfyr - Heinrich Himmler yn sefydlu'r prosiect "Lebensborn"

## Genedigaethau
*8 Ionawr - Elvis Presley, canwr (m. 1977)
*6 Gorffennaf - Tenzin Gyatso, 14eg Dalai Lama
*21 Gorffennaf - Françoise Sagan, nofelydd (m. 2004)
*1 Hydref - Julie Andrews, cantores ac actores
*12 Hydref - Luciano Pavarotti, canwr opera (m. 2007)
* 30 Hydref - Michael Winner, cyfarwyddwr ffilm (m. 2013)
* 1 Tachwedd - Edward Said, damcaniaethwr llenyddol (m. 2003)
*1 Rhagfyr - Woody Allen, comediwr ac actor

## Marwolaethau
*17 Mai - Paul Dukas, cyfansoddwr, 69
*19 Mai
**Margot van Hasselt, arlunydd, 55
**T. E. Lawrence, archeolegydd, milwr ac awdur, 46
*3 Gorffennaf - André Citroën, entrepreneur, 57
*26 Gorffennaf - Albert Bethel, gwleidydd, 61
*12 Awst - Gareth Jones, newyddiadurwr, 29
*13 Rhagfyr
**Amy Dillwyn, cymwynaswraig a menyw busnes, 90
**Victor Grignard, cemegydd, 64

## Y celfyddydau
### Ffilmiau
**Mutiny on the Bounty*
**The Phantom Light*
**Y Chwarelwr* (y ffilm gyntaf yn yr iaith Gymraeg)
**Triumph des Willens*

### Llyfrau
*Kitchener Davies - *Cwm Glo* (drama)
*Rhys Davies - *Honey and Bread*
*Geraint Goodwin - *Call Back Yesterday*
*Dorothy L. Sayers - *Gaudy Night*
*Howard Spring - *Rachel Rosing*

### Drama
*T. S. Eliot - *Murder in the Cathedral*
*Jean Giraudoux - ''La guerre de Troie n'aura pas lieu*

### Cerddoriaeth
*Ivor Novello - *Glamorous Night'' (sioe)

## Eisteddfod Genedlaethol (Caernarfon)
* **Cadair:** E. Gwyndaf Evans
* **Coron:** Gwilym R. Jones

## Gwobrau Nobel
***Ffiseg:** Syr James Chadwick
***Cemeg:** Frédéric Joliot-Curie ac Irène Joliot-Curie
***Meddygaeth:** Hans Spemann
***Heddwch:** Carl von Ossietzky



## Cyfeiriadau
Rhestr crefyddau

Dyma **restr o grefyddau**.

*Bwdhaeth
*Cristnogaeth
*Hindŵaeth
*Iddewiaeth
*Islam
*Jainiaeth
*Mormoniaeth
*Paganiaeth
*Shamaniaeth
*Shintō
*Siciaeth
*Taoaeth
*Zoroastriaeth

## Gweler hefyd 
*Anffyddiaeth
*Agnosticiaeth
*Dyneiddiaeth

Crefyddau