Asbrin

Mae **asbrin** (hefyd *aspirin*), neu asid acetylsalicylic (ASA), yn feddyginiaeth a ddefnyddir i drin poen, twymyn neu lid. Ymysg y cyflyrau llidiol penodol y mae asbrin yn cael eu defnyddio ar eu cyfer mae'r afiechyd Kawasaki, pericarditis, a thwymyn riwmatig. Gall asbrin, o'i roi i glaf yn fuan ar ôl trawiad ar y galon, leihau'r risg o farwolaeth.  Defnyddir asbrin hefyd fel meddyginiaeth reolaidd tymor hir i helpu i atal trawiad ar y galon, strôc isgemig, a chlotiau gwaed mewn pobl sydd â risg uchel. Gall hefyd leihau'r risg o rai mathau o ganser, yn enwedig canser y colon a'r rectwm.

Ar gyfer poen neu dwymyn, mae effaith asbrin, fel arfer, yn dechrau o fewn 30 munud. Mae asbrin yn gyffur gwrthlid ansteroidal (NSAID) ac mae'n gweithio'n debyg i NSAIDau eraill ond hefyd yn atal gweithrediad arferol platennau.

## Defnydd
### Poen 
Mae asbrin yn analgesia effeithiol ar gyfer poen difrifol, ond fe'i hystyrir yn israddol i ibuprofen i liniaru poen yn gyffredinol oherwydd bod asbrin yn fwy tebygol o achosi gwaedu yn y stumog neu'r coluddion. Fel gyda NSAIDs eraill, mae cyfuniadau o asbrin a chaffein yn gallu lleddfu poen ychydig yn fwy nag asbrin yn unig.  Mae fformwleiddiadau o asbrin eferw, megis *Alka-Seltzer*, yn lleddfu poen yn gyflymach nag asbrin mewn tabledi caled, sy'n eu gwneud yn ddefnyddiol i drin y meigryn. Gall aspirin argroenol fod yn effeithiol ar gyfer trin rhai mathau o boenau niwropathig.

Ymysg y cyflyrau poen cyffredinol y mae asbrin yn cael ei ddefnyddio i'w trin yw'r danodd a phoenau'r misglwyf.

### Cur pen 
Mae asbrin, naill ai ar ei ben ei hun neu mewn ffurfiad cyfunol, yn trin rhai mathau o gur pen yn effeithiol, ond ni fydd mor effeithiol ar gyfer eraill.

Mae'r Dosbarthiad Rhyngwladol o Anhwylderau Cur Pen Ymhlith y cur pen cynradd, yn gwahaniaethu rhwng cur pen tensiwn (y mwyaf cyffredin), meigryn a chur pen clwstwr. Mae asbrin neu analgyddion eraill dros y cownter yn cael eu cydnabod yn eang yn effeithiol ar gyfer trin pen tensiwn. Mae asbrin, yn enwedig fel elfen o gyfuniad asbrin / parasetamol / caffein, yn cael ei ystyried yn therapi llinell gyntaf wrth drin y meigryn, yn arbennig wrth i ymosodiad cychwyn.

::'''Os achosir cur pen gan drawma, dylid ymofyn triniaeth feddygol broffesiynol yn hytrach na'i drin eich hunan gyda dos o boenliniarydd dros y cownter, megis asbrin**.

### Y Dwymyn 
Mae asbrin yn cael ei ddefnyddio i leihau tymheredd uchel yn y corff. Er ei fod wedi ei hen sefydlu fel moddion i drin y dwymyn mewn oedolion, mae llawer o gymdeithasau meddygol ac asiantaethau rheoleiddiol yn **cynghori yn gryf yn erbyn defnyddio asbrin ar gyfer trin twymyn mewn plant a phobl ifanc o dan 16 mlwydd oed'''. Mae yna risg o ddatblygu syndrom Reye, salwch prin, ond yn aml yn angheuol, sy'n gysylltiedig â defnyddio asbrin neu salicylatau eraill mewn plant yn ystod cyfnodau o haint firaol neu facteriol.

### Llid 
Defnyddir asbrin fel asiant gwrthlidiol ar gyfer llid difrifol a hirdymor, yn ogystal â thrin clefydau llidiol fel rhiwmatig a'r gwynegon.

### Teneuo'r gwaed 
Mae triniaeth hirdymor gyda dosau isel o asbrin - 75mg fel arfer - yn cael effaith ar y platennau gan wneud y gwaed yn llai gludiog ac yn gallu atal clotiau gwaed rhag datblygu. Gan hynny bydd meddygon yn argymell ei ddefnydd gan bobl sydd wedi dioddef o drawiad ar y galon neu angina, strôc neu ymosodiad isgemig dros dro (TIA), clefyd rhydweli ymylol (PAD) neu lawdriniaeth osgoi rhydweli coronaidd neu weithred arall ar y galon neu'r pibellau gwaed.

## Sgil effeithiau 
### Cyffredin 
*Camdreuliad  neu boen bol - gall cymryd y feddyginiaeth gyda bwyd helpu i leihau'r perygl hwn
*Gwaedu neu gleisio yn haws nac arfer

### Llai cyffredin 
*Llosg dynad - brech boeth sy'n codi'n gyflym
*Tinitws (y gloch fach / canu yn y glust) - clywed synau sy'n dod o du fewn y glust
*Anawsterau anadlu neu ymosodiad asthma
*Adwaith alergaidd - gall hyn achosi problemau anadlu, chwyddo'r geg, gwefusau neu wddf, a brech sydyn
*Gwaedu yn y stumog - gall hyn achosi carthion tywyll, lliw tar neu waedu wrth chwydu
*Gwaedlif ar yr ymennydd - gall hyn achosi cur pen sydyn, difrifol, problemau golwg a symptomau strôc, megis lleferydd a gwendid ar un ochr i'r corff

## Cyfeiriadau
## Rhybudd Cyngor Meddygol
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Cyffuriau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd