Undeb Cynghrair y Cenhedloedd

yn 1939, er noder, na bu erioed faner swyddogol i'r sefydliad]]
Roedd **Undeb Cynghrair y Cenhedloedd** (Saesneg: *League of Nations Union*) yn sefydliad a ffurfiwyd ym mis Hydref 1918 ym Llundain i hyrwyddo cyfiawnder rhyngwladol, cyd-ddiogelwch a heddwch parhaol rhwng cenhedloedd yn seiliedig ar ddelfrydau Cynghrair y Cenhedloedd. Sefydlwyd Cynghrair y Cenhedloedd gan y Pwerau Mawr (Prydain, Ffrainc, Unol Daleithiau America, yr Eidal ag ati) fel rhan o Gytundebau Heddwch Versailles, y setliad rhyngwladol a ddilynodd y Rhyfel Byd Cyntaf. Creu cymdeithas gyffredinol o genhedloedd oedd un olaf Pedwar Pwynt ar Ddeg yr Arlywydd Woodrow Wilson. Daeth yr Undeb i fod y sefydliad mwyaf a mwyaf dylanwadol yn y mudiad heddwch Prydeinig. Erbyn canol y 1920au, roedd ganddi dros chwarter miliwn o danysgrifwyr cofrestredig ac yn y pen draw cyrhaeddodd ei haelodaeth uchafbwynt o tua 407,775 yn 1931. Erbyn y 1940au, ar ôl siomedigaethau argyfyngau rhyngwladol y 1930au a'r disgyniad i'r Ail Ryfel Byd, gostyngodd aelodaeth i tua 100,000.

## Ffurfio
Ffurfiwyd yr Undeb ar 13 Hydref 1918 trwy uno'r *Free Nations Association* a'r *League of Nations Society*, dau sefydliad hŷn sydd eisoes yn gweithio i sefydlu system newydd a thryloyw o gysylltiadau rhyngwladol, hawliau dynol (fel ac ar gyfer heddwch byd-eang trwy ddiarfogi a diogelwch cyffredinol ar y cyd, yn hytrach na dulliau traddodiadol megis cydbwysedd pŵer a chreu blociau pŵer trwy gytundebau cyfrinachol.

Sefydlwyd canghennau o'r Undeb yn yr arglwyddiaethau ac mewn cenhedloedd cynghreiriol, gan gynnwys ym mhrifddinasoedd holl daleithiau Awstralia.

## Gweithgareddau
Chwaraeodd yr Undeb ran bwysig mewn gwleidyddiaeth rhwng y ddau ryfel byd. Yn ôl un ffynhonnell bu'n llwyddiannus wrth drosi prif ffrwd cymdeithas Prydain, gan gynnwys llafur, yr eglwysi a'r prif bapurau newydd, i achos Cynghrair y Cenhedloedd. Roedd hefyd yn ddylanwad mawr mewn cylchoedd gwleidyddol traddodiadol ac yn arbennig yn y Blaid Ryddfrydol. Mae un hanesydd wedi mynd mor bell â disgrifio'r Undeb fel "grŵp pwyso Rhyddfrydol allweddol ar bolisi tramor" ac i alw aelodau'r Blaid Ryddfrydol yn "wir gredinwyr" yr Undeb. Ei llywydd cyntaf oedd Edward Gray yr ysgrifennydd tramor Rhyddfrydol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fodd bynnag, roedd y rhan fwyaf o Geidwadwyr yn hynod ddrwgdybus o gefnogaeth yr Undeb i heddychiaeth a diarfogi, safbwynt tebyg oedd barn y Ceidwadwyr yn yr 1980au mewn perthynas â'r Ymgyrch dros Ddiarfogi Niwclear. Dywedodd hyd yn oed Austen Chamberlain fod y Pwyllgor Gwaith yn cynnwys "rhai o'r cranciau gwaethaf a adnabûm erioed". Dywedodd Winston Churchill am yr Undeb: "What impresses me most about them is their long suffering and inexhaustible gullibility".

### Pleidlais Heddwch
Un enghraifft o arwyddocâd yr effaith wleidyddol y gallai’r Undeb ei chael oedd ei threfniadaeth o Bleidlais Heddwch 1935, pan ofynnwyd i bleidleiswyr benderfynu ar gwestiynau’n ymwneud â diarfogi rhyngwladol a diogelwch ar y cyd. Nid oedd y Bleidlais Heddwch yn refferendwm swyddogol, ond cymerodd mwy nag un ar ddeg miliwn o bobl ran ynddo, gan gynrychioli cefnogaeth gref i nodau ac amcanion Cynghrair y Cenhedloedd, gan ddylanwadu ar lunwyr polisi a gwleidyddion. Cafodd canlyniadau'r Bleidlais Heddwch eu cyhoeddi ledled y byd. Awgrymwyd mai un canlyniad oedd dehongliad pwerau'r Echel o'r canlyniad fel arwydd o amharodrwydd Prydain i fynd i ryfel ar ran cenhedloedd eraill er bod y bleidlais dros weithredu milwrol yn erbyn ymosodwyr rhyngwladol, fel mater o'r diwedd. cyrchfan, roedd bron i dri-i-un.

### Rhaglenni addysgol
Prif weithgareddau eraill yr Undeb oedd addysg a chodi ymwybyddiaeth. Darparodd gyhoeddiadau, siaradwyr a chyrsiau wedi'u trefnu. Cafodd rhai o'i raglenni effaith barhaol ar ysgolion Prydain.

### Archif yr Undeb Brydeinig
Cedwir archif yr Undeb Brydeinig yn yr Archif Brydeinig yn Llundain. ac yn llyfrgell y London School of Economics.

## Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru
Sefydlwyd Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Castell-nedd 1918. Daeth yn rhan bwysig o fywyd Cymru gan ddod yn aelod hunanlywodraethol o fewn strwythur Prydain. Roedd ganddi arweinwyr a chefnogwyr adnabyddus fel Gwilym Davies, David Davies, Barwn 1af Davies, ac Annie Janes Hughes Griffiths.

Ymysg eu hymgyrchoedd mwyaf adnabyddus oedd cefnogaeth i Apêl Heddwch Menywod Cymru yn 1923-24 pan casglwyd enwau 390,000 o fenywod ar draws Cymru mewn deiseb dros heddwch. Bu i'r Undeb hefyd fod yn rhan o'r y Deml Heddwch ym Mharc Cathays, yng nghanolfan ddinesig Caerdydd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Undeb Cynghrair y Cenhedloedd Cymru ar wefan Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru
* The Rise And Fall Of The League Of Nations sianel Youtube 'Our History'

Categori:Sefydliadau 1918
Categori:Sefydliadau
Categori:Heddwch