Gorsaf reilffordd Pilning

cyn trydaneiddio]]
bawd|250px|Trên GWR yn pasio Pilning yn 2018
Mae **Gorsaf reilffordd Pilning** yn orsaf ar brif linell De Cymru ger Pilning, De Swydd Gaerloyw, 10 milltir o Fryste, yr orsaf olaf cyn Twnnel Hafren. Rheolir yr orsaf gan Reilffordd y Great Western. Mae 2 drên yn unig o’r orsaf bob wythnos.

## Hanes
Agorwyd gorsaf ym 1863 gan Reilffordd Union Bryste a De Cymru, ond symudwyd yr orsaf ym 1886 pan agorwyd Twnnel Hafren. Roedd gan yr orsaf iard nwyddau mawr, ac roedd gwasanaeth Motorail i Gymru.

Ailagorwyd yr orsaf wreiddiol ar Linell Traeth Hafren, yn caniatáu cyrhaeddiad teithwyr a nwyddau i Dociau Avonmouth hyd at 1964.

Caewyd yr iard nwyddau ym 1965, a dymchwelwyd adeiladau’r orsaf. Roedd ond 2 drên yn ddyddiol erbyn y 70au, ac ond 2 drên yn wythnosol o 2006 ymlaen.Dymchwelwyd y bont rhwng y platfformau yn 2016, a dim ond trenau i’r dwyrain yn defnyddio’r orsaf erbyn hyn.

### Rheilffordd Union Bryste a De Cymru
Agorwyd gorsaf reilffordd Pilning ar 8 Medi 1863, pan ddechreuodd gwasanaethau ar Reilffordd Union Bryste a De Cymru. Aeth y rheilffordd o orsaf reilffordd Temple Meads, Bryste i orsaf reilffordd Pier New Passage ar lannau Hafren, lle oedd fferi dros yr afon i De Cymru.

### Gorsaf reilffordd Pilning (High Level)
Er bod y reilffordd wedi gwneud teithio o Fryste i Gaerdydd yn haws, roedd mynd o drên i fferi i drên yn anghyfleus, felly ystyriwyd adeiladu twnnel o’r dechrau.
 Rhoddwayd caniatád y llywodraeth ym 1872, yn dechrau adeiladu ym 1873.. Daeth Daniel Gooch, cadeirydd Rheilffordd y Great Western i Pilning ym 1884 i arolygu’r gwaith. Gadawodd y rheilffordd newydd o’r un wreiddiol i’r dwyrain o orsaf wreiddiol Pilning, felly roedd rhaid adeiladu un newydd ar y rheilffordd newydd. Agorwyd yr orsaf newydd ar 1 Rhagfyr 1886, a chaewyd yr hen orsaf ar yr un diwrnod,  er cedwyd yr hen reilffordd ar gyfer trenau glo i orsaf bwmpio twnnel hafren.

Roedd yr orsaf newydd ar arglawdd, a gyda threigl amser cafodd yr enw ‘Pilning High Level’. I’r gorllewin roedd hafn yn arwain at dwnnel Hafren. Roedd 2 blatfform. Roedd adeiladau’r orsaf i gynllun safonol Rheilffordd y Great Western, er yn wahanol i weddil yr orsafoedd ar y llinell. Roedd prif adeiladu’r orsaf, swyddfa’r gorsaf-feistr, swyddfa docynnau, swyddfa barselau a thoiledau, ar y platfform gogleddol. Roedd ystafell aros ar y platfform arall. Adeiladwyd y platfformau gyda phren, gyda seddi pren a goleuadau nwy. Roedd pont rhwng y platfformau. Roedd 30 o bobl yn geithio yno ym 1905; 14 dyn signal, 6 dyn signal/porter, 8 porter, arolygwr twnnel a’r gorsaf-feistr. Rhoddwyd hyfforddiant cymorth cyntaf gan Frigâd Ambiwlans Sant Ioan ac roedd seremoni gwobrau blynyddol.

Cafodd yr orsaf iard nwyddau mawr, yn cynnwys ffald gwartheg a chilfach llwytho ar ben dwyreiniol y platfform gogleddol.
Crewyd llinell i drenau nwyddau rhwng yr orsaf a’r gyffwrdd ym 1904, un arall i’r de o’r orsaf ym 1905 ac un arall i’r gorllewin ym 1906. Roedd 2 focs signal; Bocs yr orsaf ar ben gorllewinol y platfform deheuol gyda 54 o wifau, a Bocs y Gyffwrdd ar ben dwyreiniol y iard nwyddau gyda 68 o wifau. Adolygwyd wagenni yn y iard nwyddau cyn mynd trwy’r twnnel, ac yno safodd locomotif rhag ofn oedd problemau yn y twnnel. Rhoddwyd fan frecio ychwanegol i drenau nwyddau trymion. Cedwyd locomotifau eraill yno i wthio trenau i fyny’r lledf rhwng y twnnel a Patchway.

### Rheilffordd Brydeinig
Daeth Pilning yn rhan o Ardal Gorllewinol y Rheilffordd Brydeinig ym 1948. Ym 1949 roedd 7 trên i De Gymru ac 6 i Fryste bob dydd, a 2 ar Suliau yn y 2 gyfeiriad. Roedd 5 trên arall i Fryste o’r orsaf Low Level, a 7 i Severn Beach, rhai ohonynt yn mynd ymlaen at Fryste trwy Gorsaf reilffordd Avonmouth. Daeth y wasanaeth i deithwyr rhwng Severn Beach a Pilning i ben ar 23 Tachwedd 1964, a chaewyd Gorsaf reilffordd Pilning (Low Level) platform. Caewyd y rheilffordd i wasanaethau nwyddau ar 1 Medi 1968. Cedwyd y cledrau a bocs signal hyd at Awst  1970.

Aeth Gorsaf reilffordd Pilning (lefel Uwch) yn ôl i’w hen enw, Pilning, ar 6 Mae 1968. Adeiladwyd adeilad newydd ar y platfform gogleddol yn ystod y 1950au, ond dymwelwyd to a waliau’r bont i deithwyr. Caewyd yr iard nwyddau ar 29 Tachwedd 1965 a byrhawyd y llinellau ar gyfer trenau nwyddau yn mynd at y twnnel yn Chwefror 1968. a chafwyd gwared â’r llinell arall at y gyffordd ym Mai 1969. Caewyd y 2 focs signal ar 15 Mawrth; rheolwyd yr orsaf o focs yn Temple Meads.. Roedd 9 neu 10 trên yn ddyddiol yn y 2 gyfeiriad rhwng Llun a Sadwrn, a 2 ar Suliau, ond erbyn 1973 roedd ond un drên yn dyddiol yn y 2 gyfeiriad.

Erbyn hyn, roedd adeiladau’r orsaf wedi cau, ac wedi dymchwel erbyn 1982, heblaw am yr adeiladad o’r 1950au, a disodlwyd gan cysgodfanau syml ar y 2 blatfform. Datgysylltwyd y goleuadau.

### Preifateiddiad 
Preifateiddiwyd rhwydwaith Prydain yn ystod y 1990au. Daeth y cledrau, gorsafoedd ac ati yn eiddo i Railtrack ym 1994 ac wedyn Network Rail yn 2002.

Daeth gwasanaethau i deithwyr yn ardal Bryste yn rhan o Wales & West ym 1997,ac wedyn Wessex Trains, yn rhan o gwmni National Express, yn 2001.

Daeth Wessex yn rhan o’r Rheilffordd Greater Western yn 2006, a daeth Greater Western yn [Rheilffordd Great Western yn 2015. Roedd 2 drên yn  ddyddiol yn ystod y cyfnodau Wales & West a Wessex, ond 2 yn wythnosol, ar ddydd sadwrn, o 2006 ymlaen. Defnyddiwyd yr orsaf gan llai na 100 o deithwyr yn flynyddol.

## Disgrifiad
Mae 3 thrac trwy’r orsaf; cyfyngir cyflymder trenau i 90 milltir yr awr trwy’r orsaf ar y 2 brif drac, ac i 40 ar y trac arall.. Mae’r llinell wedi trydaneiddio. Dim ond platfform 1 sy’n agor i’r cyhoedd; dydy platfform ddim yn gyrhaeddadwy i’r cyhoedd ers dymchweliad y bont. Mae lloches bach ar gael, ac mae gwybodaeth am gwasanaethau, ond dim ffordd o brynu tocynnau. Mae maes parcio ar gyfer 10 car a 4 beic, ac mae ffôn.

## Grŵp Gorsaf Pilning
Mae Pilning un o’r gorsafoedd llai brysur ym Mhrydain. Mae llai na 50 o deithwyr yn flynyddol sawl gwaith rhwng 1997 a 2015. Mae Grŵp Gorsaf Pilning wedi cynnal ymgyrchoedd, ond erbyn 2017/18 mae’r orsaf dal yn weddol dawel.

## Gwasanaeth
 DMU 158766 gyda’r wasanaeth 08.34 i [Taunton yn 2016]]
Rheolir yr orsaf gan Reilffordd Great Western. Stopiodd ond 2 drên yn wythnosol yn stopio yn 2019 yn Pilning, sef y drên 08.33 o Gaerdydd i Penzance a’r drên 14.33 i Taunton ar ddydd Sadwrn. Rhaid i deithwyr o’r Dwyrain fynd trwy Pilning i orsaf reilffordd Cyffordd Twnnel Hafren er mwyn dychwelid i Pilning ar  drên sy’n stopio yno.

Mae gwasanaethau Rheilffordd Great Western rhwng Paddington a Chaerdydd yn mynd trwy’r orsaf heb stopio, trwy’r dydd, dwywaith bob awr yn y ddau gyfeiriad rhwng Llun a Gwener, ac unwaith bob awr dros benwythnosau. Mae hefyd gwasanaethau Rheilffordd Great Western rhwng Caerdydd a Taunton neu [Harbwr Portsmouth, sy’n pasio trwodd heb stopio dwywaith bob awr yn y ddau gyfeiriad rhwng Llun a Gwener, ac unwaith bob awr dros benwythnosau. Mae hefyd trenau nwyddau niferus.

Ym 1910 cychwynnodd Rheilffordd Great Western wasanaeth [Motorail trwy Dwnnel Hafren rhwng Pilning a Chyffwrdd Twnnel Hafren, yn cario teithwyr a’u ceir. Roedd 2 neu 3 o drenau’n ddyddiol. Parhaodd y wasanaeth hyd at agoriad Pont Hafren ym 1966, heblaw am cyfnod yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Aeth y trên olaf ar 6 Hydref 1966.

Sefydlwyd Grŵp Gorsaf reilffordd Pilning gan ddyn lleol, Jonathan King yn y 1980au, yn ymgyrchu dros gynnydd y nifer o drenau.. Crewyd heriau i adael Pilning ar drên y bore, ymweld â chymaint o orsafoedd â phosibl, cyn dychwelyd ar drên y noswaith. Ymgyrchodd y grŵp yn llwyddiannus am drên ychwanegol i gefnogi gŵyl gerddoriaeth leol.

Dymchwelwyd y bont i deithwyr ar 5 Tachwedd 2016 i hwyluso trydanu’r rheilffordd. Caewyd un platform ar ôl dymchwel y bont, ac ymddiheurodd Network Rail.

Oherwydd bod trenau’n stopio ond ar eu ffordd i’r dwyrain, llehawyd prisiau tocynnau i hwyluso’r daith i Gyffwrdd Twnnel Hafren ac yn ôl i Pilning. Roedd ymgyrch i symud pont i deithwyr o Gorsaf reilffordd Heol Angel ar ôl cae’r orsaf yno, ond gwrthodwyd y cais oherwydd y cost.

## Y Dyfodol
Mae ‘r grwpiau “Ffrindiau Gorsaf reilffordd Pilning” a “Ffrindiau Rheilffyrdd Ardal Bryste” wedi ymgyrchu dros gwasanaeth well, ond mae Rheilffordd y Great Western yn mynnu y buasai trenau lleol yn stopio yn Pilning achosi problemau i threnau traws-gwlad. Mae’r cynllun Dolen Fusnes De-ddwyrain Cymru a Gorllewin Lloegr yn awgrymu symud yr orsaf bresennol 900 medr i’r gorllewin, i safle well gyda lle i cysylltiadau gyda bysiau. Mae 4 trac yno, felly lle i drenau cyflym i basio trenau yn yr orsaf.

Disgwylir bod 10 trên i deithwyr a thuag at 2 drên nwyddau yn mynd trwy’r orsaf yn y 2 gyfeiriad bob awr hyd at 2043. Buasai hi’n bosibl rhedeg 15 trên yr awr yn y 2 gyfeiriad bob awr yn ôl Network Rail pe tasai’r System Rheoli Trenau Ewropiaidd ar gael.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Grŵp ymgyrch Gorsaf reilffordd
* lluniau o’r orsaf
* Dolen Busnes De-Ddwyrain Cymru a Gorllewin Lloegr

Categori:Bryste
Categori:De Swydd Gaerloyw
Pilning