open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coleg Cambria

Lleolir **Coleg Cambria** yng Ngogledd Ddwyrain Cymru ac mae'n un o golegau addysg bellaf mwyaf y DU,  gyda dros 7,000 o fyfyrwyr amser llawn ac 20,000 o fyfyrwyr rhan-amser. Mae mae ganddo gysylltiadau rhyngwladol ar draws pedwar cyfandir. Crëwyd Coleg Cambria yn dilyn uno 
:Coleg Glannau Dyfrdwy 
:Coleg Iâl, Wrecsam  

Dechreuodd Coleg Cambria weithredu ar 1 Awst 2013.  Mae Coleg Cambria yn gymuned oedolion ifanc ar gyfer pobl 16 oed a hŷn. Mae'n rhan o rwydwaith i'r sector, ColegauCymru.

## Maint
Mae’n gwasanaethu ardaloedd tri awdurdod lleol gyda chyfanswm poblogaeth o bron i 400,000: sef, oddeutu 12% o boblogaeth Cymru.  Mae'r coleg yn gweithio mewn partneriaeth â dros 1000 o gyflogwyr gan gynnwys Airbus, JCB, Kelloggs, Kronospan, Moneypenny, UPM Shotton Paper a Village Bakery . 

Ym mis Tachwedd 2015, cafodd y coleg ei arolygu gan Estyn a chafodd sgôr ardderchog o ran perfformiad presennol a rhagolygon gwella. 

## Lleoliadau 
 (2015)]]
Mae gan Goleg Cambria bum campws ar draws Gogledd Ddwyrain Cymru: Glannau Dyfrdwy, Coleg Iâl gynt (Grove Park a Ffordd y Bers yn Wrecsam), Llysfasi, a Llaneurgain.

## Enw 
*Coleg* yw'r gair Cymraeg am goleg a *Cambria* yw'r enw Lladin am Gymru, yn tarddu o'r enw Cymraeg *Cymru*.

## Coleg Cambria a'r Gymraeg 
Mae'r coleg yn cynnig cyrsiau i ddysgu'r Gymraeg. Cynhelir rhan gan Cymraeg i Oedolion (Canolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol), y Coleg a Canolfan Iaith Clwyd.

## Brandio a Logo 
Cafodd y 'dyluniad sbectrwm' ei ddatblygu a'i ddewis gyda chefnogaeth gan fyfyrwyr, staff, Llywodraethwyr a busnesau lleol a'i fwriad yw dynodi amrywiaeth a chynwysoldeb y coleg. Mae'r marc sbectrwm hefyd yn ffurfio llythyren haniaethol *C* . 

## Cyfeiriadau 
Categori:Sefydliadau 2013
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Sir y Fflint
Categori:Wrecsam
Coleg Cambria
Categori:Colegau addysg bellach Cymru

## Dolenni allanol 
* Coleg Cambria
* Adroddiadau Estyn
* https://www.facebook.com/ColegCambriaCymraeg/
* https://twitter.com/colegcambria
Llyfrgell 1937

Mae **Llyfrgell 1937** yn adeilad rhestredig Gradd-II wedi lleoli ym Mhrifysgol Abertawe, Cymru. Fe'i lleolir ar y Mall ym Mharc Singleton, Abertawe.

## Hanes 
Gyda thwf Coleg Prifysgol Abertawe yn y 1920au nid oedd yr hen lyfrgell yn Abaty Singleton bellach yn addas. Agorwyd y llyfrgell yn swyddogol gan Ddug Caint ym mis Hydref 1937. Gosodwyd carreg sylfaen y brifysgol, a roddwyd yn y storfa ar ôl i'r Brenin Siôr V ei gosod ym 1920, yn briciau'r llyfrgell newydd hon. Mae gan ystafell ddarllen y llyfrgell drawstiau to concrit sydd bellach yn gartref i lyfrgell y gyfraith. Cynhaliwyd darlith gyhoeddus gan Andrew Green ac arddangosfa yn 2017 i ddathlu 80 mlynedd ers agor yr adeiladau.

## Cyfeiriadau
Categori:Prifysgol Abertawe
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Abertawe
Cyngor Sir Gaerfyrddin, 1889–1974

Sefydlwyd **Cyngor Sir Gaerfyrddin** cyntaf yn 1889 o dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1888. Cynhaliwyd yr etholiadau cyntaf ym mis Ionawr 1889.

Roedd pencadlys y cyngor yn Llanymddyfri nes iddo symud i Gaerfyrddin ym 1907. Dechreuwyd adeiladu Neuadd y Sir newydd ym 1939 ond, oherwydd y Rhyfel Byd, ni chafodd ei gwblhau tan 1955.

Diddymwyd y cyngor sir o dan Deddf Llywodraeth Leol 1972 ar 1 Ebrill 1974, pan sefydlwyd Dyfed. Sefydlwyd awdurdod unedol newydd yn Sir Gaerfyrddin yn ddiweddarach, o ganlyniad i Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1996.

## Pwerau 
Roedd y pwerau a’r cyfrifoldebau a drosglwyddwyd o’r sesiynau chwarter i’r cynghorau wedi’u rhifo yn y Ddeddf. Roedd y rhain yn cynnwys:
*Gwneud a chodi ardrethi
*Benthyg arian
*Pasio cyfrifon sirol
*Cynnal a chadw ac adeiladu adeiladau sirol megis neuaddau sir, neuaddau sir, llysoedd a gorsafoedd heddlu
*Trwyddedu mannau adloniant a chyrsiau rasio
*Darpariaethau lloches ar gyfer lloerig tlodion
*Sefydlu a chynnal ysgolion diwygiol a diwydiannol
*Atgyweirio ffyrdd sirol a phontydd[a]
*Penodi, diswyddo a gosod cyflogau swyddogion sirol
*Rhannu'r sir yn fannau pleidleisio ar gyfer etholiadau seneddol, a darparu gorsafoedd pleidleisio
*Rheoli clefydau heintus mewn anifeiliaid, a phryfed dinistriol
*Gwarchod pysgod a rheoli adar gwyllt
*Pwysau a mesurau

## Etholiadau 
* 1889 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1892 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1895 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1898 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1901 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1904 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1907 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1910 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1913 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin
* 1946 Etholiad Cyngor Sir Gaerfyrddin

## Arfais 
## Cyfeiriadau 
Categori:Dadsefydliadau 1974
Categori:Sir Gaerfyrddin
Cyngor Bwrdeistref Caerfyrddin

Roedd **Cyngor Bwrdeistref Caerfyrddin** yn awdurdod lleol yn rhan ganolog Sir Gaerfyrddin, Cymru a grëwyd yn 1835 o dan Ddeddf Corfforaethau Dinesig 1835. Olynodd y awdurdod gan y *Faer, Bwrdeisiaid, a Chymanwlad Bwrdeistref Caerfyrddin* a sefydlwyd trwy Siarter Frenhinol o 1604.

Roedd Cyngor Bwrdeistref Caerfyrddin yn gyfrifol am dai, glanweithdra ac iechyd y cyhoedd ac roedd ganddo hefyd rywfaint o reolaeth dros ffyrdd a chyflenwad dŵr.

Roedd yr awdurdod yn cwmpasu wardiau etholiadol Gogledd Tref Caerfyrddin, De Tref Caerfyrddin, a Gorllewin Tref Caerfyrddin.

Diddymwyd yr awdurdod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Gyngor Dosbarth Caerfyrddin. Ymgymerwyd â swyddogaethau seremonïol a chynghorau cymuned gan Gyngor Tref Caerfyrddin.

## Arfais 
**ARMS:** Gules a Castle triphlyg-tŵr rhwng dwy bluen estrys codi yn fesse Argent ar bob un o'r tyrau allanol Frân goesgoch o Gernyw yn parchu y tŵr canol ac yn y gwaelod gwarchodwr pasant Llew Or.

**CREST:** Ar Dorch o'r Lliwiau Pysgotwr yn cario Cwrwgl cywir.

## Cyfeiriadau 
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Cyngorau Bwrdeistref yng Nghymru
Dosbarth Trefol

Yng Nghymru a Lloegr roedd **Dosbarth Trefol** yn fath o ardal llywodraeth leol a oedd yn cwmpasu ardal drefol. Roedd gan ardaloedd trefol gyngor dosbarth trefol etholedig, a oedd yn rhannu cyfrifoldebau llywodraeth leol â chyngor sir.

Yng Nghymru a Lloegr, crëwyd ardaloedd trefol ac ardaloedd gwledig ym 1894 (gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1894) fel israniadau o siroedd weinyddol.

Diddymwyd pob dosbarth trefol yng Nghymru a Lloegr ym 1974 (gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972) ac fe'u hunwyd yn nodweddiadol ag dosbarth trefol neu fwrdeistrefi cyfagos i ffurfio dosbarth, a oedd yn cynnwys ardaloedd trefol a gwledig.

## Gweler hefyd
* Dosbarth Gwledig
* Bwrdeistref Ddinesig

## Cyfeiriadau
Categori:Cynghorau yng Nghymru cyn-1974
Categori:Dosbarth Trefol yng Nghymru
Emily Rose Bleby

Roedd **Emily Rose Bleby** (2 Mehefin 1849 – 3 Mai 1917) yn ddiwygiwr cymdeithasol a oedd yn weithgar yn y mudiad dirwestol Prydeinig. Cyfrannai'n aml i gyfnodolion ar ddirwest a phynciau cyffredinol. 

Cafodd Bleby ei geni yn y Wladfa yn Jamaica, India'r Gorllewin Prydeinig , aelod o deulu diddymwyr. Roedd ei thad, y Parch. Henry Bleby (1809–1882), yn genhadwr gyda'r Methodistiaid Wesleaidd a weithiodd am 46 mlynedd yn Y Caribî; roedd e'n awdur toreithiog.  Mam Emily oedd Sarah Bassillia (Quarrell) Bleby (g. 1817). Cafodd hi amryw frodyr, yn gynnwys John, Richard, William, Henry ac Edward. Roedd Alicia yn un o'i chwiorydd.   

Cafidd Bleby ei magu yn Llundain, Lloegr. Symudodd i Gaerdydd yn yr 1890au. Ysgrifennodd yn y cylchgrawn *Young Wales*. 

Ym 1912, dechreuodd Bleby ddioddef o'r Parlys agitans. Symudodd o Lundain i Benarth,  lle roedd hi'n byw yn 153 Stanwell Road. Parhaodd i wneud gwaith da dros y gymuned hyd ei marwolaeth.  

Bu hi farw ym Mhenarth ar 3 Mai 1917. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd y 19eg ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl a aned yn Jamaica
Categori:Pobl o Benarth
Categori:Pobl o Gaerdydd
Coleg Caerdydd a'r Fro

Mae '''Coleg Caerdydd a'r Fro'''  ( Saesneg: Cardiff and Vale College, talfyrrir i CAVC), yn goleg Addysg Bellach addysg rhyw cymysg yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg. Mae'n rhan o rwydwaith y sector, ColegauCymru.

Ffurfiwyd y coleg ym mis Medi 2011 drwy uno Coleg y Barri a Choleg Glan Hafren . Roedd yr uno o ganlyniad i Lywodraeth Cynulliad Cymru yn annog colegau yng Nghymru i gydweithio er mwyn sicrhau'r manteision mwyaf posibl i fyfyrwyr.  Mae Coleg Caerdydd a'r Fro bellach yn un o golegau mwyaf Cymru.  Cymerodd y Coleg reolaeth o Stadiwm Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd o fis Gorffennaf 2015 ar rent rhad i Gyngor Caerdydd.  Ceir bellach 7 campws i'r Coleg yng Nghaerdydd a'r Barri.

## Campysau newydd 
Yn 2015 agorwyd prif gampws newydd gwerth £45 miliwn yn Heol Dumballs, Caerdydd, i ddarparu ar gyfer 4,000 o fyfyrwyr. Roedd y cyfleusterau’n cynnwys 130 o ystafelloedd addysgu, stiwdios ffilm a dawns, theatr, salon gwallt a sba ac, ar y llawr uchaf, bar cyhoeddus a bwyty.  Ar ôl gwerthu eu prif safle yng Nghaerdydd yn City Road, Caerdydd, bwriad y coleg oedd cadw eu campws arall yng Nghaerdydd, yn Trowbridge a’i drosi i fod yn goleg celf.  Serch hynny, Saesneg yn unig yw unig gyfrwng y rhelyw helaeth o'r cyrsiau, er, gyda chydweithio gyda'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol er dechrau'r 2020 mae darpariaeth cyfrwng Cymraeg wedi dechrau o dan gynllun Siarad Dysgu Byw. Bwriad y cynllun yw cynyddu'r nifer o gyrsiau a modiwlau dwyieithog a gynigir fel rhan o bob cwrs, ar bob campws CAVC, ar gyfer myfyrwyr sy'n astudio cwrs llawn amser neu ran amser neu brentisiaeth.  

Ym mis Mawrth 2023 lansiodd Coleg Caerdydd a ar gyfer siaradwyr Cymraeg ifanc Du, Asiaidd ac o leiafrifoedd ethnig yn y Senedd. Roedd cyfle i’r dysgwyr oedd rhwng 16 a 19 oed glywed am gynlluniau Llywodraeth Cymru i adeiladu cenedl wrth-hiliol ac i glywed profiadau a barn rhai o wynebau cyfarwydd Cymru gan gynnwys y newyddiadurwr, Iolo Cheung; y rapiwr, Sage Todz; y cyflwynydd teledu, Melanie Owen; y myfyriwr ôl-radd ac ymgyrchydd gwrth-hiliaeth, Emily Pemberton a Nooh Omar Ibrahim sy’n gweithio fel Swyddog Datblygu Amrywiaeth a Chynhwysiant gydag Urdd Gobaith Cymru.   

## Oriel 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* Facebook Coleg Caerdydd a'r Fro Dwyieithog
* Fideos *Siarad Dysgu Byw* 

Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Addysg yng Nghaerdydd
Caerdydd a'r Fro
Categori:Colegau addysg bellach Cymru
Walpi, Arizona

bawd|325x325px| Walpi (tua 1877). Llun gan John K. Hillers.
[bawd|325x325px| Walpi a Mesa Cyntaf (1941). Llun gan [Ansel Adams.]]

Pentref Hopi yw **Walpi** (Nafacho: *Deezʼáahjįʼ*). Mae wedi'i leoli uwchben Llwybr Talaith Arizona 264, i'r dwyrain o'r Grand Canyon yn Navajo County, gogledd Arizona. Fe'i sefydlwyd tua 900 OC. Yn hanesyddol, mae'r pentref hefyd wedi cael ei adnabod fel **Ash Hill Terrace**, **Gaspe**, **Gualpi**, **Hualpi**, **Kuchapturela**, **Valpee**, a **Wolpi**. Daeth Walpi yn enw swyddogol o ganlyniad i benderfyniad y Bwrdd ar Enwau Daearyddol yn 1915.

Mae Walpi yn gyfadeilad pueblo carreg hynafol sydd wedi'i leoli yn First Mesa, 300 troedfedd (91 m) uwchben llawr y canyon, ar Warchodfa Hopi.  Mae pentrefi Sichomovi a Tewa (Hano) hefyd yn First Mesa, y ddau wedi'u sefydlu ar ôl y Gwrthryfel Pueblo yn 1680 yn erbyn cenadaethau Sbaen.

## Hanes 
Mae Walpi, o'r bobl Hopi, yn un o'r pentrefi hynaf y mae pobl wedi byw yn barhaus ynddo yn yr Unol Daleithiau. Mae pobl wedi bod yn byw ynddo am fwy na 1,100 o flynyddoedd ers tua 900 OC. Mae'n enghraifft o bensaernïaeth garreg Hopi draddodiadol, a ddefnyddir ar gyfer eu pueblos hanesyddol a adeiladwyd mewn lleoliadau amddiffynnol ar bennau'r mesâu.

## Heddiw 
Mae Rhaglen Dwristiaeth First Mesa yn disgrifio Walpi fel "pentref byw lle mae'r cartrefi'n cael eu trosglwyddo trwy linach y fam." 

Mae tua hanner dwsin yn byw yn yr anheddau carreg hynafol, heb drydan na ddŵr tap, yn y modd traddodiadol.

## Cyfeiriadau 
* Mynediad yn The Columbia Encyclopedia, Chweched Argraffiad 2006
* cofnod Britannica

## Dolenni allanol 
* Profiad Hopi: Taith pentref Walpi 
* Pentrefi Hopi - ar y Mesa Cyntaf, yr Ail Mesa, a'r Trydydd Mesa 
* [Digital Denver Library.org: Delweddau Walpi o 1910-1920](http://digital.denverlibrary.org/cdm/search/searchterm/%20Walpi%20(Ariz.)--1910-1920./mode/exact)  — *oriel ar-lein* .
* 

Categori:Aneddiadau Arizona
Categori:Navajo County, Arizona
Categori:Hopi
Utøya

Ynys yn llyn Tyrifjorden ym mwrdeistref Hole, yn sir Viken, Norwy, yw **Utøya**. Mae ganddi arwynebedd o 10.6 hectar (26 erw). Saif tua 500 metr (1,600 troedfedd) oddi ar y lan, tua 20&nbsp;km (12 milltir) i'r de o Hønefoss, a 38&nbsp;km (24 milltir) i'r gogledd-orllewin o ganol dinas Oslo. Yr ynys oedd lleoliad un o'r ymosodiadau terfysgol yn Norwy, 22 Gorffennaf 2011.

## Cyfeiriadau

Categori:Ynysoedd Norwy
Cyngor Dosbarth Preseli

Un o chwech ardal llywodraeth leol yn Nyfed, Gorllewin Cymru, rhwng 1974 a 1996 oedd **Preseli Sir Benfro**. Hyd at 1987 enw'r ardal oedd "Preseli". Cymerodd yr ardal ei henw o fynyddoedd y Preseli.

Y rhannau canlynol o sir weinyddol Sir Benfro:

* Ardal Wledig Cemaes
* Dosbarth Trefol Abergwaun ac Wdig
* Bwrdeistref Ddinesig Hwlffordd
* Ardal Wledig Hwlffordd
* Ardal Drefol Aberdaugleddau
* Dosbarth Trefol Neyland

Ym 1981 trosglwyddwyd 11 cymuned arall o ardal De Sir Benfro.

Roedd prif swyddfeydd y cyngor yn Nhŷ Cambria ar Sgwâr Cyfarch yn Hwlffordd, a adeiladwyd ym 1965 fel pencadlys un o ragflaenwyr y cyngor, Cyngor Dosbarth Gwledig Hwlffordd.

Ar 1 Ebrill 1996 diddymwyd yr ardal gan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, gan uno â'i chymydog De Sir Benfro i ddod yn sir ailgyfansoddedig yn Sir Benfro.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfed
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 1996
Cyngor Dosbarth De Sir Benfro

Un o chwech ardal llywodraeth leol yn Nyfed, Gorllewin Cymru, rhwng 1974 a 1996 oedd **Cyngor Dosbarth De Sir Benfro**.

bawd|canol|230px|Cyngor Dosbarth De Sir Benfro yng Nghymru

Y rhannau canlynol o sir weinyddol Sir Benfro:

*Ardal Wledig Arberth
*Ardal Drefol Arberth
*Bwrdeistref Ddinesig Penfro (a oedd yn cynnwys Doc Penfro)
*Dosbarth Gwledig Penfro
*Bwrdeistref Ddinesig Dinbych-y-pysgod

Ym 1981, trosglwyddwyd cymunedau Bletherston, Clarbeston, Llandeilo Llwydarth, Gorllewin Llandysilio, Llangolman, Llanycefn, Llys y Fran, Maenclochog, Mynachlog-ddu, New Moat a Vorlan i Cyngor Dosbarth Preseli.

Lleolwyd y cyngor ym Mharc Llanion yn Noc Penfro. Adeiladwyd yr adeilad ym 1904 fel rhan o Farics Llanion, ac fe'i prynwyd gan yr hen Gyngor Bwrdeistref Penfro ar ddechrau'r 1970au i wasanaethu fel ei bencadlys, ychydig flynyddoedd yn unig cyn i'r cyngor hwnnw gael ei ddiddymu.

Ar 1 Ebrill 1996 diddymwyd yr ardal gan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, gan uno â'i chymydog Preseli i ddod yn sir ailgyfansoddedig yn Sir Benfro.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfed
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 1996
Cyngor Dosbarth Ceredigion

bawd|200px|Arfais Cyngor Dosbarth Ceredigion

Un o chwech ardal llywodraeth leol yn Nyfed, Gorllewin Cymru, rhwng 1974 a 1996 oedd **Cyngor Dosbarth Ceredigion**. Roedd gan yr ardal union yr un fath â sir weinyddol Sir Aberteifi cyn 1974. Ers ei chreu yn 1974 roedd yr ardal yn defnyddio'r enw "Ceredigion" yn hytrach na "Cardiganshire", a oedd wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer yr hen gyngor sir.

Disodlodd ardal newydd Ceredigion y naw awdurdod lefel dosbarth blaenorol yn Sir Aberteifi:

*Ardal Wledig Aberaeron
*Dosbarth Trefol Aberaeron
*Bwrdeistref Ddinesig Aberystwyth
*Ardal Wledig Aberystwyth
*Bwrdeistref Ddinesig Aberteifi
*Bwrdeistref Ddinesig Llanbedr Pont Steffan
*Ardal Drefol Ceinewydd
*Ardal Wledig Glannau Teifi
*Ardal Wledig Tregaron

Prif swyddfa'r cyngor dosbarth oedd Neuadd y Dref yn Aberystwyth a adeiladwyd yn 1962 ar gyfer hen Gyngor Bwrdeistref Aberystwyth. Yn y 1990au cynnar adeiladodd y cyngor swyddfa newydd iddo'i hun ym Mhenmorfa yn Aberaeron, a oedd yn gwasanaethu fel swyddfa uwchradd i ddechrau.

Yn sgil ad-drefnu llywodraeth leol pellach ym 1996, diddymwyd Cyngor Sir Dyfed a daeth Ceredigion yn awdurdod unedol, gyda'r cyngor dosbarth yn cymryd drosodd gwasanaethau lefel sirol i ddod yn Gyngor Sir Ceredigion. Ailgyfansoddwyd yr ardal o dan Ddeddf Llywodraeth Leol (Cymru) 1994, gan gymryd drosodd swyddogaethau ar lefel sirol yn ei ardal oddi ar Gyngor Sir Dyfed, a ddiddymwyd, ar 1 Ebrill 1996.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfed
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 1996
Siryf Caerfyrddin

Mae Caerfyrddin yn un o ddwy dref yn unig yng Nghymru sydd â Siryf Tref, a’r llall yw Hwlffordd. Mae swydd **Siryf Caerfyrddin** yn dyddio'n ôl i 1223 pan anfonwyd gwrit gan Harri II o Loegr at gyd-Siryf Caerfyrddin ac Aberteifi. Cododd Siarter Frenhinol ym 1604 statws y Fwrdeistref i fod yn Fwrdeistref Sirol, gan wneud Caerfyrddin yn sir ynddi'i hun a disodli'r ddau feili presennol gyda dau siryf. Yn dilyn Deddf Corfforaethau Dinesig 1835, lleihawyd nifer y siryfion yng Nghaerfyrddin o ddau i un.

Yn 2017 cynhaliodd Cyngor Tref Caerfyrddin gyfarfod blynyddol Cymdeithas Genedlaethol Siryfion Dinasoedd a Threfi Cymru a Lloegr.

## Rhestr o Siryfion y Dref 
*1984 Malcolm Morgan Jones
*1985 Lawrence Victor Rice
*1986 Agnes Maria Dunbar
*1987 Richard John Williams
*1988 Peter Hughes Griffiths
*1989 John Elfed Williams
*1990 Thomas James Hurley
*1991 Richard john Goodridge
*1992 June Williams
*1993 Kenneth Bryan Maynard
*1994 Douglas Edmund Ynyr Richards Rose
*1995 William Gwynoro Jones
*1996 Margaret Elizabeth Evans
*1997 Nia Rhiannon Griffith
*1998 Douglas Edmund Ynyr Richards Rose
*1999 Llyr Hughes Griffiths
*2000 William Gwynoro Jones
*2001 Mary Kathleen Davies
*2002 Nerys Mair Defis
*2003 Aled Prys Williams
*2004 Philip Grice
*2023 Cyng Heledd ap Gwynfor

## Cyfeiriadau
Categori:Caerfyrddin
Categori:Siryfion Cymru
Cyngor Dosbarth Gwledig Caerfyrddin

Roedd **Cyngor Dosbarth Gwledig Caerfyrddin** yn awdurdod lleol yng nghanol Sir Gaerfyrddin, Cymru a grëwyd ym 1894. Cynhaliwyd yr etholiad cyntaf i'r awdurdod ym mis Rhagfyr 1894.[1]

Fel awdurdodau lleol tebyg a sefydlwyd ym 1894, roedd Cyngor Dosbarth Gwledig Caerfyrddin yn gyfrifol am dai, glanweithdra ac iechyd y cyhoedd ac roedd ganddo hefyd rywfaint o reolaeth dros ffyrdd a chyflenwad dŵr.[2]

Roedd yr awdurdod yn cwmpasu plwyfi Abergwili, Cynwyl Elfed, Llanarthey, Llanddarog, Llandyfaelog, Llangain, Llangyndeyrn, Llangynog, Llansteffan, Merthyr, Llannewydd a Llanismel.

Ardal wledig ac amaethyddol ydoedd yn bennaf, er pan sefydlwyd yr Ardal Wledig, yr oedd mwyngloddio glo yn ehangu ym mhlwyfi de-ddwyreiniol Llanarthne a Llangyndeyrn. Tra bod y rhan fwyaf o'r aelodau etholedig yn Annibynnol neu'n anwleidyddol, roedd y plwyfi diwydiannol yn cael eu cynrychioli gan gynghorwyr Llafur ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf.

Diddymwyd yr awdurdod yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Gyngor Dosbarth Caerfyrddin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Cyngorau Cyngor Dosbarth Gwledig yng Nghymru
Senecio eboracensis

Planhigyn blodeuol yn nheulu llygad y dydd Asteraceae ydy ***Senecio eboracensis***, neu **Creulys Efrog**. Dyma'r rhywogaeth gyntaf erioed i ddod yn ôl o ddifodiant ym Mhrydain. Mae'n rhywogaeth hybrid hunan-beillio o  deulu'r creulys ac yn un o ddim ond chwe rhywogaeth newydd o blanhigyn i'w darganfod naill ai yn y Deyrnas Unedig neu Ogledd America yn y 100 mlynedd diwethaf.  Storiwyd hadau'r planhigyn ym Manc Hadau'r Mileniwm, eu egino'n llwyddiannus, a'u hailgyflwyno i Efrog yn 2023.

## Disgrifiad 
Planhigyn llysieuol blynyddol sy'n gosod ei had o fewn y 3 mis  y mae'n cymryd i'r planhigyn hwn aeddfedu o egino i'w llawn dwf uchaf o tua 40cm. Gyda blodau melyn llygad y dydd o'i riant Sisilaidd (*S. squalidus*) ond hefyd ag arferion llai aml-amlwg ei riant brodorol (*S. vulgaris*), mae'r aelod hwn o'r genws *Senecio* yn forffolegol wahanol i rywogaethau cysylltiedig.

## Esblygiad 
Rhywogaeth hybrid yw *Senecio eboracensis* a'i rhieni yw'r *Senecio squalidus* hunan-anghydnaws Sisilaidd (a adwaenir hefyd fel Creulys Rhydychen)  Credir ei fod wedi deillio o groesi croesiad F1 o'i rieni i *S. vulgaris*. ), sydd bellach yn gyffredin ym Mhrydain, a'r allohexaploid *S. cambrensis*, (y Creulys Cymreig) a darddodd yn annibynnol o leiaf deirgwaith mewn gwahanol leoliadau yn ôl tystiolaeth foleciwlaidd.  Mae tystiolaeth morffolegol a genetig yn cefnogi statws *S. eboracensis* fel rhywbeth ar wahân i hybridau hysbys eraill.

## Gweler hefyd 
* Corwellt cyffredin
* Creulys Cymreig
* *Tragopogon miscellus*
* *Tragopogon mirus*
* *Raphanus sativus* x *Brassica rapa*

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* 

## Dolenni allanol 
* 
* 
*
Bwrdeistref Ddinesig

Roedd **bwrdeistrefi dinesig** yn fath o ardal llywodraeth leol a fodolai yng Nghymru a Lloegr rhwng 1835 a 1974.
## Hanes 
### Deddf Corfforaethau Dinesig 1835 
Roedd bwrdeistrefi wedi bodoli yng Nghymru ers yr oesoedd canol. Erbyn diwedd yr Oesoedd Canol roeddent wedi dod o dan reolaeth frenhinol, gyda chorfforaethau wedi'u sefydlu trwy siarter frenhinol. Nid oedd y corfforaethau hyn yn cael eu hethol yn boblogaidd: yn nodweddiadol roeddent yn oligarchies hunan-ddewisol, yn cael eu henwebu gan urddau masnachwyr neu dan reolaeth arglwydd y faenor. Penodwyd Comisiwn Brenhinol ym 1833 i ymchwilio i'r gwahanol gorfforaethau bwrdeistrefol yng Nghymru. Roedd gan y mwyafrif gynghorau cyffredin hunan-etholedig, yr oedd eu haelodau yn gwasanaethu am oes. Lle'r oedd etholiad, roedd aelodau presennol y gorfforaeth yn aml yn enwebu'r etholwyr i bob pwrpas. Yn dilyn adroddiad y comisiwn brenhinol, cyflwynwyd deddfwriaeth i ddiwygio corfforaethau bwrdeistrefol.

Roedd Deddf Corfforaethau Dinesig 1835 yn darparu ar gyfer ffurf ddiwygiedig o lywodraeth dref, a ddynodwyd yn fwrdeistref ddinesig. Cyflwynodd y Ddeddf system unffurf o lywodraeth tref mewn bwrdeistrefi dinesig, gyda chyngor tref etholedig, yn cynnwys maer, henaduriaid a chynghorwyr i oruchwylio llawer o faterion lleol. Roedd y ddeddfwriaeth yn ei gwneud yn ofynnol i bob corfforaeth ddinesig gael ei hethol yn unol â masnachfraint safonol, yn seiliedig ar berchnogaeth eiddo. Diwygiodd y Ddeddf 178 o fwrdeistrefi. Ar yr un pryd, sefydlwyd trefn lle gallai deiliaid tai preswyl tref ddeisebu'r Goron drwy'r Cyfrin Gyngor i ganiatáu siarter corffori, gan wneud yr ardal yn fwrdeistref ddinesig.

Nifer o ddeddfau seneddol pellach ddiwygiodd ddeddfwriaeth 1835. Diddymwyd pob un o'r rhain a'u disodli gan Ddeddf Corfforaethau Dinesig 1882. Darparodd Deddf 1882 a Deddf Llywodraeth Leol 1933 gydgrynhoi'r sail statudol ar gyfer bwrdeistrefi dinesig hyd at eu diddymu. Roedd newid pwysig yn neddfwriaeth 1933 yn dileu hawl deiliaid tai preswyl i ddeisebu corffori. Yn y dyfodol, dim ond cynghorau dosbarth trefol neu wledig presennol a allai wneud deisebau.

Ni ddiddymwyd ar unwaith y bwrdeisdrefi nas diwygiwyd gan y Ddeddf. Wedi hynny ceisiodd nifer ohonynt siarteri newydd fel bwrdeistrefi dinesig; diddymwyd y rhai na wnaethant yn derfynol ym 1887 gan Ddeddf Corfforaethau Dinesig 1886.

### Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 
Diddymwyd y bwrdeistrefi dinesig ar 1 Ebrill 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972. Yng Nghymru, cawsant eu disodli gan Dosbarthau.

Yn y rhan fwyaf o achosion, etifeddwyd breintiau dinesig ac arfbais y bwrdeistrefi a ddiddymwyd gan un o'r awdurdodau lleol newydd. Caniatawyd i gynghorau dosbarth wneud cais am siarter i dderbyn statws bwrdeistref, tra daeth bwrdeistrefi dinesig bach yng gymuned olynol gyda chynghorau tref dan arweiniad maer tref. Mewn rhai achosion ffurfiwyd ymddiriedolwyr siarter, sef pwyllgor arbennig o gynghorwyr dosbarth, i barhau â maeriaeth tref neu ddinas.

## Bwrdsistref Yng Nghymru 
### Creu yn 1836 
### 1837-82
### 1882–99
### 1900–39
## Gweler hefyd
* Dosbarth Gwledig
* Dosbarth Trefol

## Cyfeiriadau 
Categori:Cynghorau yng Nghymru cyn-1974
Johannes

Gallai **Johannes** gyfeirio at un o sawl peth:
*Johannes Kepler
*Johannes Nicolaus Brønsted
*Cordeyrn Johannes
*Wilhelmus Zakaria Johannes
*Johannes Andreas Grib Fibiger
*Johannes V. Jensen
*Johannes Brahms
*Johannes Jørgensen
*Balthazar Johannes Vorster
*Johannes Vermeer
*Johannes Gutenberg
*Johannes Wyclif
*Johannes Goth
*Johannes Larsen
*Enslingen Johannes
*Johannes Duns Scotus
Nwyfgan

Math o gân ar gyfer tri neu ragor o leisiau, ac heb gyfeiliant, yw **nwyfgan** () a fu'n boblogaidd yng ngherddoriaeth Lloegr o ganol y 18g hyd at tua 1830. Yn gywir, cenir nwyfgan gan leisiau gwrywaidd unigol, gan gynnwys uwchdenor, ac heb gyfeiliant.

Daw'r enw *glee* o'r Hen Saesneg *gléo*, sef cerddoriaeth neu adloniant, a'r cyfansoddwr cyntaf i ddefnyddio'r term ar gyfer un o'i weithiau cerddorol oedd John Playford ym 1652.

Cyfansoddwyd rhai nwyfganeuon ar gyfer lleisiau cymysg, a defnyddiwyd yr enw mewn ystyr lac i gyfeirio at ganigau poblogaidd eraill megis y rhan-gân, ac nid yn unig yn ddigyfeiliant. Lledaenodd corau a chymdeithasau canu amatur ar draws Lloegr yn perfformio nwyfganeuon a thonau crynion, yn eu plith y Glee Club (1783–1857), y Noblemen and Gentlemen's Catch Club (ers 1761), a'r City Glee Club (ers 1853). Yn Unol Daleithiau America, datblygodd yr enw clwb *glee* ystyr ehangach, i gynnwys corawdau a chlybiau cerddoriaeth mewn prifysgolion ac ysgolion uwchradd sydd yn canu mathau gwahanol o gyfansoddidau a threfniannau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddoriaeth Lloegr yn yr 17eg ganrif
Categori:Cerddoriaeth Lloegr yn y 18fed ganrif
Categori:Cerddoriaeth Lloegr yn y 19eg ganrif
Categori:Mathau o ganeuon
Deep Blue

Gallai **Deep Blue** gyfeirio at:

## Cyfrifiaduro
* Deep Blue, cyfrifiadur gwyddbwyll y pencampwr byd Garry Kasparov ym 1997 (gweler Garry Kasparov yn erbyn Deep Blue)

## Ffilmiau
* *Deep Blue*, fersiwn sinema o *The Blue Planet*, cyfres ddogfen BBC

----
CBS

Rhwydwaith teledu masnachol Americanaidd yw **CBS** sy'n eiddo i Paramount Global. Fe'i sefydlwyd ar 18 Medi 1927 gan Arthur Judson, fel United Independent Broadcasters, Inc.

## Cyfeiriadau

Categori:Rhwydweithiau teledu Americanaidd
Categori:Sefydliadau 1927
Fox Broadcasting Company

Rhwydwaith teledu masnachol Americanaidd yw **Fox Broadcasting Company** sy'n eiddo i Fox Corporation ac sydd â'i bencadlys yn Ninas Efrog Newydd. Fe'i sefydlwyd ar 9 Hydref 1986 gan Rupert Murdoch a Barry Diller.

Categori:Rhwydweithiau teledu Americanaidd
Categori:Sefydliadau 1986
Comedy Central

Rhwydwaith teledu cebl Americanaidd yw **Comedy Central** sy'n eiddo i Paramount Global. Fe'i lansiwyd ar 1 Ebrill 1991. Mae'r sianel wedi'i hanelu at oedolion ifanc 18–34 oed ac mae'n cynnwys rhaglenni comedi ar ffurf cyfresi gwreiddiol, trwyddedig a chyfresi syndicetio, rhaglenni comedi stand-yp, a ffilmiau nodwedd.

## Amrywiaeth ieithyddol
Mae'r sianel ar Youtube yn darlledu rhaglenni comedi stand-yp mewn ieithoedd heblaw Saesneg. Gwelir hyn ar bennod Affrica o'r brand. Ceir ieithoedd frodol fel isiXhosa (a elwir hefyd yn Nguni sef continiwm ieithyddol sy'n cynnwys iaith Swlŵeg, Swati a Ndebele  ac Afrikaans.

## Cyfeiriadau

Categori:Rhwydweithiau teledu Americanaidd
Categori:Sefydliadau 1991
Heartsease, Llanddewi Ystradenni

Pentrefan bychan ym mhlwyf a chymuned Llanddewi Ystradenni, Powys, Cymru, yw **Heartsease**. Ni ddylid ei gymysgu â Heartsease ger Trefyclo.

Roedd gynt yn Sir Faesyfed ac yn rhan o gantref Maelienydd.

Mae Capel Heartsease yn un o achosion Eglwys Bresbyteraidd Cymru. Cafodd ei adeiladu'n gyntaf allan o gerrig yn 1842, cyn cael ei adnewyddu mewn brics yn 1902 yn yr arddull Gothic Syml.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Cyngor Sir Powys

Categori:Pentrefi Powys
Categori:Llanddewi Ystradenni
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Heartsease

Gallai **Heartsease** gyfeirio at:

* Heartsease, pentrefan ger Tref-y-clawdd, Powys
* Heartsease, pentrefan yng nghymuned Llanddewi Ystradenni, Powys
----
Coleg Sir Benfro

Mae **Coleg Sir Benfro** ac ar lafar, **Coleg Penfro** (Saesneg: *Pembrokeshire College*) yn darparu addysg alwedigaethol amser llawn a rhaglenni Safon Uwch ar gyfer myfyrwyr 14-19 oed ac amrywiaeth o gyrsiau rhan-amser ar gyfer dysgwyr sy'n oedolion a chyflogwyr. Cyfanswm y myfyrwyr cofrestredig mewn addysg amser llawn a rhan-amser yw tua 14,500. Mae'r Coleg hefyd yn cynnig NVQs a rhaglenni achrededig eraill,  yn ogystal â Chymhwyster Bagloriaeth Cymru. Mae rhai cyrsiau yn cael eu hariannu gan Lywodraeth Cymru. Mae'n aelod o rwydwaith y sector, ColegauCymru.

## Adeilad 
Lleolir y Coleg ym Merlin's Bridge, Hwlffordd sef, prif dref Sir Benfro. Pennaeth y Coleg yw Dr Barry Walters. Arferai'r coleg fod tu ôl i lyfrell y dref a Dew St a Barn St ond mae'r safle bellach yn ganolfan gymunedol a chlwb ieuenctid.

Mae ffreutur y Coleg, a adwaenir fel 'the refectory', wedi'i ryddfreinio i Chartwell's.

Ceir sectorau arbennig i'r campws sef: Atriwm, Gweithdai, Ystafelloedd Celf, Bwyty, Salonau a Meithrinfa 'Bright Start'.

## Cyrsiau 
bawd|250px|Mynedfa Coleg Sir Benfro, Hwlffordd (2008)
Ceir amrywiaeth eang o gyrsiau: ar-lein, Datblygu Staff, Dysgwyr sy'n Oedolion, Lefel Uwch, Prentisiaethau, ac Ymadawr yr Ysgol.

Ymysg y meysydd a'r pynciau mae:

## Chwaraeon 
[bawd|250px|Yr hen Goleg yn [Hwlffordd, a leolwyd tu ôl y llyfrgell yn Dew St a Barn St. Mae bellach yn ganolfan gymunedol a chlwb ieuenctid (2008)]]
Mae'r Coleg yn cynnwys Academi Chwaraeon sy'n darparu hyfforddiant mewn pêl-droed, rygbi a phêl-rwyd.

## Y Gymraeg yn y Coleg 
Er mai Saesneg yw prif iaith weinyddol a dysgu'r Coleg, ceir peth dysgu yn y Gymraeg. Gellir sefyll arholiadau TGAU Cymraeg iaith Gyntaf, a Mathemateg, Lefel A Cymraeg Ail Iaith, Bagloriaeth Gymru a chefnogaeth arall. Ceir elfennau Cymraeg mewn cyrsiau fel Gofal Iechyd  a Phrentisiaethau megis Gosodiadau Trydanol sydd wedi ei ddatblygu a hyrwyddo ar y cyd gyda'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hwlffordd
Categori:Addysg yn Sir Benfro
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Colegau addysg bellach Cymru
Sir Benfro
Biggin

Gallai **Biggin** gyfeirio at sawl lle yn Lloegr:

* Biggin, pentrefan yn Essex
* Biggin, pentref yng Ngogledd Swydd Efrog
* Biggin, pentref ym mhlwyf sifil Hartington Nether Quarter, Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby, Swydd Derby
* Biggin by Hulland, pentref a phlwyf sifil yn Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby, Swydd Derby
* Biggin Hill, tref yn Llundain Fwyaf

----
Biggin, Gogledd Swydd Efrog

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Biggin.''

Pentref a phlwyf sifil yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, ydy **Biggin**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Selby.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 148.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Selby
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gogledd Swydd Efrog
Biggin, Essex

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Biggin.''

Pentref yn sir seremonïol Essex, Dwyrain Lloegr ydy **Biggin**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Thurrock. Saif tua 2 filltir (3&nbsp;km) i'r gogledd o dref Tilbury a thua 2 filltir (3&nbsp;km) i'r dwyrain o dref Grays.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Thurrock
Categori:Pentrefi Essex
Biggin Hill

Tref ym Mwrdeistref Llundain Bromley, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy **Biggin Hill**. Saif tua 15.2 milltir (24.5&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o ganol Llundain. Saif Keston i'r gogledd, New Addington i'r gogledd-orllewin a Tatsfield, yn sir gyfagos Surrey, i'r de. 

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan ward Biggin Hill boblogaeth o 10,817.

Cyn 1965 pan grëwyd Llundain Fwyaf, roedd Biggin Hill yn sir weinyddol Caint. Mae'n un o fannau uchaf yn Llundain Fwyaf, dros 210 metr (690 troedfedd) uwchben lefel y môr. 

Lleolir Maes Awyr Biggin Hill ar dir a ddefnyddiwyd gynt gan RAF Biggin Hill, un o’r prif ganolfannau awyrennau ymladd a amddiffynnodd Llundain rhag awyrennau bomio’r Almaen yn ystod Brwydr Prydain.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Bromley
Categori:Trefi Llundain Fwyaf
Anthony Llewellyn

Gwyddonydd o'r Unol Daleithiau a anwyd yng Nghymru oedd **John Anthony Llewellyn** (22 Ebrill 1933 – 2 Gorffennaf 2013). Bu'n gyn-ymgeisydd gofodwr gyda NASA.

## Bywgraffiad 
Ganed Llewellyn yng Nghaerdydd, a graddiodd o Ysgol Uwchradd Caerdydd yn 1949. Derbyniodd ei radd BSc o Goleg y Brifysgol, Caerdydd yn 1955 ac aeth ymlaen i ennill ei radd PhD mewn cemeg yn 1958. Priododd Valerie Mya Davies-Jones, a cawsant dri o blant. 

## Ôl-addysg 
Wedi dyfarnu ei ddoethuriaeth symudodd Llewellyn i Ottawa, Ontario, Canada, a gweithiodd fel cymrawd ôl-ddoethurol yn y Cyngor Ymchwil Cenedlaethol. Yn 1960, aeth i Brifysgol Talaith Florida fel cydymaith ymchwil yn yr Adran Gemeg ac wedi hynny fe'i penodwyd yn Athro Cynorthwyol. Ym 1964, fe'i penodwyd ar y cyd yn athro cyswllt yn yr Ysgol Gwyddor Peirianneg a'r Adran Cemeg. Cymerodd ran mewn hyfforddiant hedfan fel rhan o NASA Astronaut Group 6; fodd bynnag, gadawodd yr ysgol hedfan ac ymddiswyddodd o NASA ym mis Medi 1968. Roedd angen i Llewellyn ddysgu sut i hedfan awyrennau jet, ond nid oedd yn gallu hedfan y jet gyda'r caban peilot wedi'i dduo allan.

## Profiad ôl-NASA 
Tra oedd gydag Adran Peirianneg Gemegol Prifysgol De Florida, gwasanaethodd Llewellyn hefyd fel Cyfarwyddwr adran gyfrifiadura'r Coleg Peirianneg, ac yn ddiweddarach fel Cyfarwyddwr Cyfrifiadura Academaidd y Brifysgol, lle bu'n helpu i gychwyn rhaglenni USF mewn Cyfrifiadura Perfformiad Uchel a dysgu o bell ac electronig.

Yn 2007, ymddeolodd o'i swydd cyfarwyddwr a gwasanaethodd fel Athro Emeritws yn yr Adran Peirianneg Cemegol a Biofeddygol hyd ei farwolaeth. Roedd ei ddiddordebau ymchwil yn cynnwys datblygu dulliau mesur synhwyrydd ar sail rhwystriant ac offeryniaeth ar gyfer monitro meinweoedd invivo ar ôl cymhwyso protocol dosbarthu plasmid trwy faes trydanol (IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation 16(5): 1348–1355.

Cyflwynwyd ei waith cyfredol yng Nghymdeithas America ar gyfer Therapi Genynnau a Chelloedd 2010 a bu'n arweinydd sesiwn gwahoddedig yng Nghynhadledd Gordon mewn Bioelectrocemeg 2010.

## Marwolaeth 
Bu farw Llewellyn ar 2 Gorffennaf 2013 ar ôl dioddef strôc.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
Mae gyrfa Llewellyn yn cael ei ddogfennu yn y llyfr "NASA's Scientist-Astronauts" gan David Shayler a Colin Burgess.

Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caerdydd
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Pobl fu farw o strôc
Terfysg Caerdydd 2023

Cymmerodd terfysg le yn Nhrelái, Caerdydd, ar noson 22 a 23 Mai 2023. Anafwyd hyd at 12 o swyddogion Heddlu De Cymru; rhoddwyd cerbydau lluosog ar dân a rhoddwyd gwybod am ddifrod i eiddo. Digwyddodd y terfysg yn sgîl marwolaeth dau blentyn 15 oed mewn gwrthdrawiad ar Ffordd Snowden toc ar ôl 6 o’r gloch. Enw'r ddau fachgen a laddwyd oedd Kyrees Sullivan (16 oed) a Harvey Evans (15 oed), y ddau yn fechgyn lleol.

Cymmerodd terfysg le yn Nhrelái (maestref fawr yng ngorllewin Caerdydd).  Dywedodd Alun Michael, Comisiynydd Heddlu a Throseddu De Cymru, nad oedd yr heddlu’n erlid y bechgyn ar y pryd. Dwedodd yr heddlu’n ddiweddarach, ar ôl i luniau teledu cylch cyfyng gael eu darganfod, eu bod wedi bod yn eu dilyn yn gynharach. Mae ymchwiliad wedi'i lansio i'r digwyddiad.

Arestiwyd ugain o bobl am gymryd rhan yn yr anhrefn. "Fel rhan o'r ymchwiliad hyd yn hyn, mae dros 290 o fideos o gamerâu corff heddweision wedi'u casglu," dwedodd yr heddlu.

## Ymateb
Cafwyd ymateb chwyrn i farwolaeth y dau fachgen, i'r torcyfraith wedyn, ymateb (neu gorymateb) yr heddlu, annilisrwydd atebion yr heddlu dros yr diwrnodau wedi'r digwyddiad yn enwedig cronoleg y digwyddiad a natur y cwrsio ar ôl y bechgyn, a'r sefyllfa economaidd a chymdeithasol a achosodd neu a ychwanegodd at y digwyddiad ac agweddau'r heddlu at blismona'r maestref.

## Cyfeiriadau
Categori:2023 yng Nghymru
Categori:Terfysgaeth yn 2023
Coleg Gwent

]]
**Coleg Gwent** ( ) yw coleg addysg bellach mwyaf Cymru mewn gwahanol leoliadau yn hen sir Gwent.  Tueddir bellach i arddal yr enw, Coleg Gwent, yn uniaith Gymraeg am y sefydliad.

Mae ganddi 24,000 o fyfyrwyr  yn amrywio o ymadawyr ysgol uwchradd i fyfyrwyr aeddfed . Mae ystod eang o gyrsiau academaidd a galwedigaethol rhan-amser ac amser llawn ar gael yn y coleg.

Mae'n rhan o'r rhwydwaith ar gyfer y sector, sef ColegauCymru.

## Campysau 
, Coleg Gwent (2013)]]
Mae’r coleg yn gweithredu o bum campws  – Dinas Casnewydd, Crosskeys, Brynbuga a Pharth Dysgu Blaenau Gwent yng Nglynebwy, a champws pwrpasol gwerth £24 miliwn yng nghanol Cwmbrân ‘Parth Dysgu Torfaen ’ yw cartref addysg ôl-16 i bawb ym mwrdeistref Torfaen.

Mae yna hefyd ddwy ganolfan 'Learn-IT', wedi'u lleoli yn Nhrefynwy a Chwmbrân . Mae'r rhain yn cynnig cyrsiau hyblyg, galw heibio ar ystod o bynciau Technoleg Gwybodaeth yn ogystal â marchnata, mathemateg, Saesneg iaith a Chymraeg .

Mae pencadlys gweinyddol y coleg ar gampws Brynbuga.

Mae campws Pont-y- pŵl bellach ar gau.

## Cydweithio 
, Coleg Gwent (2207)]]
Mae'r coleg yn gweithio ar y cyd â'r pum awdurdod addysg lleol yn Ne-ddwyrain Cymru i ddarparu cwricwlwm helaeth sydd wedi'i gynllunio i fodloni anghenion dysgwyr o bob oed.

## Cefnogaeth i fyfyrwyr 
Mae gan Goleg Gwent ystod o wasanaethau dysgwyr i helpu i gefnogi myfyrwyr. Mae'r rhain yn cynnwys llyfrgell ac adnoddau cyfrifiadurol a gwybodaeth ac Undeb Myfyrwyr .

## Hyfforddiant galwedigaethol 
Mae gan y coleg ystod o gyfleusterau hyfforddiant galwedigaethol hefyd. Mae'r rhain yn cynnwys bwyty hyfforddi a salonau gwallt a harddwch ar gampws Crosskeys ( taith rithwir ar gael ), Glyn Ebwy, Casnewydd a Phont-y-pŵl. Mae gweithdai hefyd ar gyfer myfyrwyr sy'n astudio peirianneg ac adeiladu.

Yn ogystal, mae campws Brynbuga yn cynnig cyrsiau amaethyddol ac mae ganddo fferm weithiol ( taith rithwir ar gael ), canolfan marchogaeth a chanolfan gofal anifeiliaid ar ei safle.

## Coleg Gwent a'r Gymraeg 
Er mai Saesneg yw, i bob pwrpas, unig iaith weinyddol a dysgu Coleg Gwent, ceir peth darpariaeth yn y Gymraeg.

Mae Coleg Gwent yn darparu cyrsiau Cymraeg ar ran y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol ('Cymraeg i Oedolion' i nifer ar lafar) ym Mlaenau Gwent, Caerffili, Casnewydd, Torfaen a Sir Fynwy. Mae’n bosib mynd i ddosbarth nos neu ddilyn cwrs dwys neu hyd yn oed cyfuno gwersi yn y dosbarth gyda dysgu ar-lein. Lleolir y gwasanaeth i'r hen sir Gwent ar gampws Cross Keys Coleg Gwent.

Ceir hefyd cyfrif Twitter Cymraeg i'r coleg a sianel Gymraeg ar Youtube i'r sefydliad. Mae'r fideos yn arddangos gwaith y myfyrwyr a'r Coleg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Addysg yng Nghasnewydd
Categori:Addysg yn Nhorfaen
Categori:Addysg yn Sir Fynwy
Categori:Addysg ym Mlaenau Gwent
Categori:Colegau addysg bellach Cymru
Gwent
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghasnewydd

## Dolenni allanol 
* Gwefan Coleg Gwent
* Twitter Cymraeg Coleg Gwent @coleggwent_cym
* Sianel Youtube Cymraeg Coleg Gwent ColegGwentCymraeg
Leo Amery

Gwleidydd Prydeinig o'r Blaid Geidwadol a newyddiadurwr oedd **Leopold Charles Maurice Stennett Amery** CH, a adwaenir gan amlaf fel **Leo Amery** neu **L. S. Amery** (22 Tachwedd 1873 – 16 Medi 1955) a wasanaethodd yn Brif Arglwydd y Morlys o 1922 i 1924, yn Ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau o 1924 i 1929, ac yn Ysgrifennydd Gwladol dros India a Byrma o 1940 i 1945.

Ganed ef yn Gorakhpur, yn Nhaleithiau'r Gogledd-orllewin, yng nghyfnod y Raj Prydeinig yn India. Cafodd ei addysg yn Lloegr—Ysgol Harrow a Choleg Balliol, Rhydychen—cyn cychwyn ar yrfa yn y wasg. Amery oedd prif ohebydd *The Times* yn ystod Ail Ryfel y Boer o 1899 i 1900, a golygydd *The Times History of the South African War* (saith cyfrol, 1900–09). Gadawodd y papur newydd ym 1909, a chafodd ei ethol i Senedd y Deyrnas Unedig ym 1911.

Penodwyd Amery yn is-ysgrifennydd gwladol dros y trefedigaethau ym 1919, ac i swydd yn y Morlys ym 1921. Fe'i penodwyd yn aelod o'r Cyfrin Gyngor ym 1922, ac yn Brif Arglwydd y Morlys o 1922 i 1924. Fe'i dyrchafwyd yn ysgrifennydd gwladol dros y trefedigaethau ym 1924, ac ym 1925 fe sefydlodd Swyddfa'r Dominiynau, adran lywodraethol a ailenwyd yn ddiweddarach yn Swyddfa Cysylltiadau'r Gymanwlad.

Cafodd ei gau allan o'r llywodraeth genedlaethol o 1931 i 1940, ac heb rym fe geisiai ddylanwadu ar bolisi tramor drwy ladd yn chwyrn ar Gytundeb München ac ymdrechion y Prif Weinidog Neville Chamberlain i ddyhuddo'r Almaen Natsïaidd. Ar 7 Mai 1940, yn ystod y ddadl ffyrnig yn Nhŷ'r Cyffredin dros arweinyddiaeth Chamberlain a'i gabinet o gamau cychwynnol yr Ail Ryfel Byd, ailadroddodd Amery orchymyn enwog Oliver Cromwell i'r Senedd Hir—"*In the name of God, go!*"—wrth alw am lywodraeth newydd. Yn sgil cwymp Chamberlain, gwasanaethodd Amery yn ysgrifennydd dros India a Byrma am weddill y rhyfel.

Bu farw yn Llundain yn 81 oed.

## Amery a'r Iddewon 
Iddewes ethnig o Fwdapest oedd ei fam, Elisabeth Leitner (tua 1841–1908), o deulu a drodd yn Brotestannaidd oddeutu 1840 ac a ymfudodd i Brydain yn y 1850au. Er nad oedd yn uniaethu fel Iddew, gweithiodd Amery dros achosion Iddewig trwy gydol ei yrfa wleidyddol, yn enwedig Seioniaeth. Ym 1917, fe gynorthwyodd Vladimir Jabotinsky wrth ennill caniatâd swyddogol i ffurfio'r Lleng Iddewig. Ym 1917–18, lluniodd Amery un o'r drafftiau ar gyfer Datganiad Balfour.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Balliol, Rhydychen
Categori:Gohebyddion rhyfel o'r Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Harrow
Categori:Pobl o'r Raj Prydeinig
Categori:Pobl o Uttar Pradesh
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Telemundo

Rhwydwaith teledu Sbaeneg Americanaidd yw **Telemundo** sy'n eiddo i NBCUniversal, adran o Comcast. Fe'i sefydlwyd ar 19 Mehefin 1984.


Categori:Rhwydweithiau teledu Americanaidd
Categori:Sefydliadau 1984
Caracol Televisión

Rhwydwaith teledu rhad-i-awyr o Colombia yw **Caracol Televisión** sy'n eiddo i Grupo Valorem. Mae'n un o'r prif rwydweithiau teledu preifat yng Ngholombia, ochr yn ochr â Canal RCN a Canal 1.


Categori:Rhwydweithiau teledu Colombiaidd
Categori:Sefydliadau 1969
Grŵp Colegau NPTC

[bawd|250px|Mynedfa i Gampws Afan (Coleg Afan gynt), ym [Margam sy'n rhan o Grŵp NPTC (2012)]]

Mae **Grŵp Colegau NPTC** 

Mae'r coleg yn cynnig rhaglen o gyrsiau amser llawn, rhan-amser ac addysg uwch ar draws ei 8 campws sydd yn siroedd Bwrdeistref Castell Nedd Port Talbot a sir Powys. 

Grŵp Colegau NPTC, Coleg Castell-nedd Port Talbot a Choleg Powys gynt, yw un o’r darparwyr Addysg Bellach mwyaf yng Nghymru sy’n cwmpasu 30 y cant o dir y wlad. Mae’r Coleg yn cynnig rhaglen gyffrous ac amrywiol o gyrsiau amser llawn a rhan-amser i fwy na 270,000 o drigolion yn ymestyn o dde i ogledd Cymru. Mae'n aelod o rwydwaith y sector, ColegauCymru.

## Darpariaeth 
 sy'n rhan bellach o Grŵp NPTC (2009)]]
 sy'n rhan o Grŵp NPTC (2013)]]
Mae Grŵp NPTC yn cynnig ystod eang o gyrsiau addysg bellach gan gynnwys Safon Uwch, BTEC a chyrsiau galwedigaethol eraill; mae'r coleg yn cynnig cyrsiau addysg uwch a rhan-amser, gan gynnwys tystysgrifau, diplomâu, BSc a BA.  Mae Grŵp Colegau NPTC yn bartner cydweithredol rhwng Prifysgol De Cymru, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, Prifysgol Glyndŵr Wrecsam, a chwmni arholi Pearson .

### Meysydd Pwnc 
Ceir amrywiaeth eang o bynciau eu dysgu o fewn y Grŵp. Maent yn cynnwys:

## Grŵp NPTC a'r Gymraeg 
Saesneg yw prif cyfrwng dysgu a gweithredu'r colegau o fewn y Grŵp. Ceir peth darpariaeth Cymraeg. Yn 2020 enillodd y Grwp wobr ‘Gwobr Cymraeg Gwaith 2020: Cyflogwr y Flwyddyn' (Work Welsh Award 2020: Employer of the Year) a gynhaliwyd gan Canolfan Dysgu Cymraeg Cenedlaethol ('Cymraeg i Oedolion'). Mae'r Coleg wedi bod yn rhan o'r prosiect Cymraeg Gwaith mewn Addysg Bellach ers 2017 gydag oddeutu 850 aelod o staff wedi dilyn rhyw fath o hyfforddiant iaith Gymraeg. by Learn Welsh – part of Welsh Government.  

## Cyn-fyfyrwyr 
Mae rhai cyn-fyfyrwyr nodedig yn cynnwys Michael Sheen,  Dan Lydiate,  Ashley Beck,  James Hook,  Justin Tipuric,  Duncan Jones  a Paul James . 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Grŵp NPTC (Cymraeg)
* Twitter Grŵp NPTC Twitter @NPTCGroup

Categori:Colegau addysg bellach Cymru
Categori:Addysg ym Mhowys
Categori:Addysg yng Nghastell-nedd Port Talbot
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghastell-nedd Port Talbot
NPTC
Categori:Sefydliadau 2013
Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli

Mae **Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli** yn ne Cyngor Sir Gaerfyrddin, Cymru a grëwyd ym 1894.

Roedd y Cyngor Dosbarth Gwledig yn gyfrifol am dai, glanweithdra ac iechyd y cyhoedd ac roedd ganddo hefyd rywfaint o reolaeth dros ffyrdd a chyflenwad dŵr.

Roedd yr awdurdod yn cwmpasu cymunedau Pwll, Ffwrnais, Felinfoel, Dafen, Llwynhendy, Bynea a Dyffryn y Swisdir (Cwm Lliedi), yn ogystal â phentrefi Pont-iets (rhan), Pont Henri a Phwmp-hewl.

## Ymgyrch y Beasleys 
O 1951 ymlaen gwrthododd y cyngor ddarparu galw ardrethi yn Gymraeg i Eileen Beasley er bod 90% o drigolion y cylch ar y pryd yn siarad Cymraeg, brwydr a barhaodd am 8 mlynedd cyn ildio.

## Diddymu 
Diddymwyd yr awdurdod ac ymuno gyda Bwrdeistref Ddinesig Llanelli yn dilyn ad-drefnu llywodraeth leol yn 1974, a chymerwyd ei rôl gan Cyngor Bwrdeistref Llanelli.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:Dosbarth Gwledig yng Nghymru
Categori:Sir Gaerfyrddin
Categori:Llanelli Wledig
Categori:Llanelli
Max Born

Ffisegwr Almaenig oedd **Max Born** (11 Rhagfyr 1882 – 5 Ionawr 1970) sydd yn nodedig am ei waith ym maes mecaneg cwantwm. Enillodd Wobr Ffiseg Nobel (ar y cyd â Walter Bothe) ym 1954 "am ei ymchwil sylfaenol ym mecaneg cwantwm, yn enwedig ei ddehongliad ystadegol o'r tonffwythiant".

Ganed ef yn Breslau, Ymerodraeth yr Almaen (bellach Wrocław, Gwlad Pwyl), i deulu Iddewig. Derbyniodd ei addysg gynradd yn y cartref am iddo ddioddef o afiechyd. O'r diwedd mynychodd y gymnasiwm lleol cyn astudio ffiseg a mathemateg ym mhrifysgolion Breslau, Heidelberg, Zürich, a Göttingen. Wedi iddo gyflawni ei draethawd ymchwil ar bwnc sefydlogrwydd gwifrau elastig, derbyniodd ei ddoethuriaeth o Brifysgol Göttingen ym 1907. Gwasanaethodd yn y fyddin am ychydig fisoedd ac ymwelodd â Phrifysgol Caergrawnt i weithio gyda'r ffisegwyr Joseph Larmor a J. J. Thomson. Dychwelodd i Breslau ym 1908–09 i astudio damcaniaeth perthnasedd arbennig Albert Einstein.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Nancy Thorndike Greenspan, *The End of the Certain World: The Life and Science of Max Born* (Chichester, Gorllewin Sussex: Wiley, 2005).

Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Academyddion Iddewig o'r Almaen
Categori:Academyddion Prifysgol Georg August Göttingen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Georg August Göttingen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Ruprecht Karl Heidelberg
Categori:Enillwyr Gwobr Ffiseg Nobel
Categori:Ffisegwyr yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Gwyddonwyr Iddewig o'r Almaen
Categori:Pobl o Wrocław
Categori:Pobl fu farw yn Niedersachsen
Tywysoges Alexia o'r Iseldiroedd

Ail ferch brenin a brenhines yr Iseldiroedd yw'r '''Dywysoges Alexia o'r Iseldiroedd** (**Alexia Juliana Marcela Laurentien'''; ganwyd 26 Mehefin 2005)  Mae'r Dywysoges Alexia yn aelod o dŷ brenhinol yr Iseldiroedd ac yn ail yn llinell yr olyniaeth i orsedd yr Iseldiroedd . 

Cafodd y Dywysoges Alexia yn HMC Bronovo yn Yr Hâg fel ail blentyn Willem-Alexander, Tywysog Orange ar y pryd, a'i wraig, Máxima. yw ail ferch Willem-Alexander o'r Iseldiroedd a'i wraig brenhines Máxima o'r Iseldiroedd.  

Cafodd ei addysg yn yr ysgol gynradd gyhoeddus Bloemcampschool yn Wassenaar. Mynychodd ysgol uwchradd yn y Christelijk Gymnasium Sorghvliet yn Yr Hâg o 2017 i 2021. Parhaodd â'i haddysg yng Ngholeg y Byd Unedig ar yr Iwerydd yng Nghymru, lle’r oedd ei thad hefyd yn fyfyriwr.   Un o'i chyd-fyfyrwyr yn y coleg oedd Leonor, Tywysoges Asturias, etifedd gorsedd Sbaen. Mae Alexia yn siarad Iseldireg, Saesneg a Sbaeneg.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iwerydd
Categori:Genedigaethau 2005
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Tywysogesau