1813 yng Nghymru

bawd|Plât Nantgarw
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1813** i **Gymru** a'i **phobl**

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Siôr (Siôr IV yn ddiweddarach) 
* Tywysoges Cymru - Caroline o Brunswick

## Digwyddiadau
[alt=|bawd|"Tu mewn i Waith Haearn Cyfarthfa yn y Nos" gan [Penry Williams (1825).]]
bawd
bawd|Geiriadur William Spurrell
*Ionawr - Syr Joseph Bailey yn gwerthu ei gyfran o 25% yng ngwaith haearn Cyfarthfa am £ 20,000.
*Tachwedd -  William Billingsley a'i fab-yng-nghyfraith Samuel Walker yn sefydlu Crochendy Nantgarw 
*dyddiad anhysbys
**Mae Anthony Hill a'i ddau frawd yn mynd i bartneriaeth yng ngwaith haearn Plymouth.
**Mae'r barics milwrol parhaol cyntaf yng Nghymru yn cael ei agor yn Aberhonddu.
**Daw Charles James Apperley yn asiant ar gyfer ystadau ei frawd-yng-nghyfraith yn Sir Gaernarfon, gan breswylio yn Nhŷ Gwyn, Llanbeblig.
**Mae Elijah Waring yn sefydlu cyfnodolyn newydd, *The Cambrian Visitor: a Monthly Miscellany*, sy'n methu ar ôl wyth mis.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Llyfrau newydd 
*William Owen (Gwilym Alaw) - *Lloffion o Faes Boaz*
*William John Davies (Gwilym Peris) - *Awengerdd Peris*
*Hugh Davies - *Welsh Botanology … A Systematic Catalogue of the Native Plants of Anglesey, in Latin, English, and Welsh* 
*Walter Davies (Gwallter Mechain) - *General View of the Agriculture and Domestic Economy of North Wales*
*M. Surrey - *Llewellyn, Prince of Wales, or Gellert the Faithful Dog* (drama)

## Genedigaethau
* 13 Ionawr - Louis Lucien Bonaparte, gwleidydd, Rhufeinydd ac ieithydd (bu farw 1891) 
* 30 Ionawr - Samuel Prideaux Tregelles, ysgolhaig Beiblaidd, ieithydd (bu farw 1875) 
* 4 Chwefror - Kilsby Jones, gweinidog (bu farw 1889) 
* 8 Mawrth William Roberts (Nefydd), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, cynrychiolydd yr Ysgolion Brutanaidd a thramor (bu farw 1872) 
* 25 Mawrth - Mary Anne Edmunds, hyrwddwr addysg yng Nghymru; athrawes (bu farw 1858) 
* 2 Mai *Mordecai Jones*, hyrwyddwr Ysgolion Brutanaidd, perchennog gweithydd glo, etc. (bu farw 1880) 
* 13 Mai - Edward Matthews, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd ac awdur (bu farw 1892) 
* 21 Mehefin - David Hughes, Tredegar, gweinidog gyda'r Annibynwyr, ac awdur (bu farw 1872) 
* 30 Mehefin - *Thomas Briscoe*, offeiriad ac ysgolhaig yn yr ieithoedd clasurol a Hebraeg (bu farw 1895) 
* 27 Gorffennaf *David Lewis Evans*, athro coleg a gweinidog Undodaidd (bu farw 1902) 
* 30 Gorffennaf - William Spurrell, argraffydd, llyfrwerthwr a chyhoeddwr(bu farw 1889) 
* 1 Awst - William Ambrose (Emrys), gweinidog gyda'r Annibynwyr, bardd, a llenor (bu farw 1873) 
* 12 Medi - *Daniel Jones*, cenhadwr ar ran y Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1846) 
* 10 Hydref - *William Adams*, arbenigwr mewn mwnau (bu farw 1886) 
* 13 Hydref - *David Humphreys, gweinidog (Bu farw 1866)*
* 12 Rhagfyr - William Owen, (Prysgol) cerddor, awdur yr emyn-don *Bryn Calfaria* (bu farw 1893) 
***dyddiad anhysbys*
**Edward Barnwell, hynafiaethydd ac ysgolfeistr (bu farw 1887)
**Robert Isaac Jones (Alltud Eifion), fferyllydd, llenor, ac argraffydd (bu farw 1905)
**John Edwards (Meiriadog), bardd, llenor a golygydd (bu farw 1906)
**Ellis Owen Ellis arlunydd (bu farw 1861)
***John Morris*, prifathro Coleg yr Annibynwyr yn Aberhonddu (bu farw 1896) 
**David Thomas, gweinidog Annibynnol ac esboniwr Beiblaidd (bu farw 1894)
***Richard Davies Griffith*, cenhadwr ac ieithydd gyda'r Methodistiaid Wesleaidd (bu farw 1856)
** John Thomas (Ifor Cwmgwys), bardd  (bu farw 1866) 

## Marwolaethau
bawd|John Price

*4 Chwefror - *John Jones*, Morafiad Cymreig cynnar (g 1731) 
*17 Ebrill - Thomas Edwards (Yr Hwntw Mawr), llofrudd, crogwyd yn Nolgellau am lofruddio Mary Jones yn Llanfrothen 
*15 Mai - *John Greenwood*, ffugiwr arian, y dyn olaf i'w grogi'n gyhoeddus ym Meirionnydd, dienyddwyd am geisio prynu diod yng Ngwesty'r Llew Aur, Dolgellau, gyda papur £5 ffug 
*17 Hydref – *Thomas Morgan*, gweinidog (g 1737) 
*14 Tachwedd – Edward Williams, diwinydd ac athro Annibynnol (g 1750) 
*17 Rhagfyr – *Edward Jones*, Telynor, (g 1768) 
*Dyddiad anhysbys
***George Humphreys*, clochydd a bardd (g tua 1747) 
**John Price, Offeiriad a llyfrgellydd (g 1735) 
**Edward Pugh - topograffydd, peintiwr ac awdur (g 1761) 

## Cyfeiriadau
1813 yng Nghymru
Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên