Joseph Parry

Cyfansoddwr a cherddor Cymreig oedd **Joseph Parry** (21 Mai 1841 — 17 Chwefror 1903). Ei enw yng Ngorsedd y Beirdd oedd **Pencerdd America**; fe'i derbyniwyd i'r Orsedd yn Eisteddfod Aberystwyth yn 1865. Yn ei fywgraffiad o Parry, dywed Owain T. Williams yn 1970, "Ni chafodd yr un cerddor o Gymro erioed yn ei fywyd gymaint o ganmoliaeth ag a gafodd Joseff Parry".

Wedi gweithio mewn pwll glo ac yng ngwaith haearn Cyfarthfa, ymfudodd gyda'i deulu yn 1854 i Pensylfania, UDA, lle gweithiodd mewn melin haearn. Cafodd flas ar astudio cerddoriaeth yno hefyd gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol. Cafodd ysgoloriaeth i'r Adran Gerdd Frenhinol yn Llundain a derbyniodd radd MusB yn 1871 gan Brifysgol Caergrawnt. Yn wir, yn 1874 cafodd ddyrchafiad i fod yn Athro cerdd cynta'r coleg. Yna dychwelodd i Gymru i fod yn gyfrifol am Adran gerdd Prifysgol Caerdydd. 

[bawd|chwith|Cartref Joseph Parry yn yr ail o'r rhes o dai bychan a alwyd yn "Dai'r Hen Gapel" ym [Merthyr Tudful|Merthyr Tydfil]]

Ysgrifennodd lawer o ganeuon enwog, ac yn eu plith y mae: 'Myfanwy', 'Hywel a Blodwen' a'r emyn-dôn 'Aberystwyth' a berfformiwyd gyntaf yn Stryd Portland, Aberystwyth.  Cyfansoddodd yr opera gyntaf yn yr iaith Gymraeg, sef *Blodwen*. Roedd yn gyfansoddwr toreithiog iawn; yn ystod ei oes ysgrifennodd chwech o operâu.

Bu farw ym Mhenarth, Bro Morgannwg yn 1903 a'i gladdu yn Eglwys Sant Awstin ym Mhenarth.

Ysgrifennodd Jack Jones y llyfr *Off to Philadelphia in the Morning* yn seiliedig ar hanes Joseph Parry.

## Plentyndod
Roedd Joseff yn fab i Daniel ac Elisabeth Parry a ddaeth i Ferthyr pan oedden nhw'n ifanc. Un o Sir Benfro oedd ei dad a weithiai yn y ffowndri. O'r Graig, Cydweli y deuai ei fam a fu'n gweini am gyfnod ac roedd hefyd yn canu penillion 'gyda llais dda' ac yn codi canu yn y capel. Canai Joseff yng ngôr y capel ac yn naw oed aeth i weithio i'r pwll glo gan ennill hanner coron yr wythnos. Tair blynedd yn ddiweddarach symudodd i waith haearn Cyfarthfa ac yno y bu nes i'r teulu ymfudo i America.

Yn 1853 teithiodd y tad, Daniel, ar long a sefydlu bywyd newydd yn Danville, Pennsylvania. Danfonodd lythyr at ei deulu ym Merthyr, ac yn 1854 hwyliodd gweddill y teulu ar fwrdd y llong *Jane Anderson*, taith a gymerodd 6 wythnos a dau ddiwrnod. Gweithiodd Joseff yn y melinau rhowlio am yr 11 mlynedd nesaf.

## Y cerddor
Ymunodd â dosbarth theori cerddoriaeth yn y felin, gyda brodor arall o Ferthyr, John Abel Jones, yn athro ar y dosbarth.  Gan ei fod yn dysgu'n gyflym, trosglwyddodd at athro arall, un o Gwm rhymni, sef John M. Price a ddysgodd iddo'r grefft o gynghanedd cerddorol a chyfansoddi. Gwnaeth hyn yn ei oriau hamdden am dair blynedd. Yn Eisteddfod Nadolig Danville, enillodd un o'i gyfansoddiadau a'r flwyddyn wedyn enillodd yn Eisteddfod Utica gan guro'r dyn a oedd yn feirniad arno yn Eisteddfod Danville! Oherwydd y sylw a gafodd yn y papurau newydd aeth nifer o Gymry ati i godi arian i'w yrru i goleg yn Efrog Newydd.

## Llyfryddiaeth
*Evan Keri Evans, *Cofiant Joseph Parry* (1921)
**Yr Arwr Bach: Hunangofiant Joseph Parry*, gol. Dulais Rhys (Llyfrgell Genedlaethol Cymru, 2005)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*'Bachgen Bach o Ferthyr' gan Dulais Rhys 
*Tudalen Tŷ Cerdd 

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr opera
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Marwolaethau 1903
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau