Victoria de los Ángeles

Roedd **Victoria de los Ángeles** (1 Tachwedd 1923 – 15 Ionawr 2005) yn soprano delynegol operatig o Gatalwnia a chychwynnodd ei yrfa ar ôl yr Ail Ryfel Byd a chyrhaeddodd ei anterth yn y blynyddoedd o ganol y 1950au i ganol y 1960au.

## Bywyd cynnar 
Fe'i ganed yn Victoria de los Ángeles López García yng nghartref porthor Prifysgol Barcelona i Bernardo Lopez Gómez, gofalwr yn y brifysgol, a Victoria García. Astudiodd lais o dan Dolores Frau a gitâr gyda Graciano Tarragó yng Nghonservatoire Barcelona, gan raddio o fewn tair blynedd ym 1941 pan oedd yn 18 mlwydd oed.

## Gyrfa mewn cerddoriaeth 
Yn 1941, pan oedd hi'n dal yn fyfyriwr, gwnaeth ei ymddangosiad operatig cyntaf fel Mimì yn *La bohème* yn y Liceu, wedi hynny gwnaeth ailafael yn ei hastudiaethau cerddorol. Ym 1945, dychwelodd i'r Liceu i wneud ei ymddangosiad cyntaf proffesiynol fel yr Iarlles yn *Le nozze di Figaro*.

Ar ôl ennill y wobr gyntaf yng Nghystadleuaeth Gerdd Ryngwladol Genefa ym 1947, canodd Salud yn *La vida breve* gan Falla gyda'r BBC yn Llundain ym 1948. Cafodd ei chyfeilio  ar lawer o'i recordiadau cynnar gan Graciano Tarragó a'i ferch, y gitarydd Renata Tarragó .

Yn ei blynyddoedd cynnar yn benodol, canodd lawer o gerddoriaeth flodeuog (cerddoriaeth *antiche*). Tra gwnaeth hi lai o ymddangosiadau mewn opera yn ddiweddarach, parhaodd i roi datganiadau gan ganolbwyntio ar ganeuon neu ganeuon celf Ffrengig, Lieder Almaenig  a Sbaeneg yn bennaf gyda thestunau Nahwatleg gan y cyfansoddwr Mecsicanaidd Salvador Moreno Manzano hyd at y 1990au.

Ym 1949, gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf yn yr Opéra ym Mharis  fel Marguerite. Y flwyddyn ganlynol, gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yng Ngŵyl Salzburg ac yn y Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden fel Mimì, ac yn yr Unol Daleithiau gyda datganiad yn Neuadd Carnegie. Ym mis Mawrth 1951, gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn y Metropolitan Opera yn Ninas Efrog Newydd fel Marguérite, ac aeth ymlaen i ganu gyda'r cwmni am ddeng mlynedd. Ym 1952, daeth yn ffefryn ar unwaith yn Buenos Aires yn y Teatro Colón yn rôl y teitl yn *Madama Butterfly*. Dychwelodd i Buenos Aires lawer gwaith hyd 1979. Canodd yn La Scala ym Milan rhwng 1950 a 1956 ac, ym 1957, canodd yn Opera Taleithiol Fienna.

Ar ôl gwneud ei ymddangosiad cyntaf yng Ngŵyl Bayreuth fel Elisabeth yn Tannhäuser ym 1961, fe ymroddodd yn bennaf i yrfa gyngerdd. Fodd bynnag, am yr ugain mlynedd nesaf, parhaodd i ymddangos yn achlysurol yn un o'i hoff rolau operatig, *Carmen* gan Bizet. Roedd hi ymhlith y cantorion operatig cyntaf a anwyd yng Nghatalwnia i recordio'r opera gyflawn, ar ôl gwneud hynny ym 1958 mewn recordiad a arweinwyd gan Syr Thomas Beecham, gan ddefnyddio'r datganiadau a ychwanegwyd gan Ernest Guiraud ar ôl marwolaeth Bizet. Er bod Carmen yn gorwedd yn gyffyrddus yn ei hystod, serch hynny, canodd rolau soprano mawr hefyd, y rhai mwyaf adnabyddus oedd Donna Anna, Manon, Nedda, Desdemona, Cio-Cio-San, Mimi, Violetta a Mélisande.

Perfformiodd De los Ángeles yn rheolaidd mewn datganiadau caneuon gyda'r pianyddion Gerald Moore a Geoffrey Parsons, gan ymddangos weithiau gyda chantorion amlwg eraill, megis Elisabeth Schwarzkopf a Dietrich Fischer-Dieskau . Roedd ei datganiadau o ganeuon Sbaeneg gyda'r pianydd Alicia de Larrocha hefyd yn chwedlonol. Canodd yng Ngemau Olympaidd Barcelona ym 1992, yn 68 oed.

Gwnaeth lawer o recordiadau uchel eu clod, gan gynnwys rhai *La vida breve,* *La bohème*, *Pagliacci*, a *Madama Butterfly*. Bu'n cyd ganu yn y tri olaf hi gyda'r tenor rhagorol Jussi Björling. Roedd hi'n arbennig o werthfawrogol o dalent unigryw Björling. Ym mywgraffiad de los Ángeles gan Peter Roberts, nododd de los Ángeles "er gwaethaf datblygiadau technegol, nid oes yr un o recordiadau Jussi Björling yn rhoi gwir sain ei lais i chi. Roedd yn llais llawer, llawer harddach nag y gallwch ei glywed ar y recordiadau a chadwodd".

Fe anrhydeddwyd gan lywodraeth Ffrainc trwy ei hurddo yn *Chevalier* y Légion d'honneur ym 1994.

## Bywyd personol a marwolaeth 
Priododd ag Enrique Magrina ym 1948. Bu iddo ef ac un o'u dau fab marw o'i blaen hi. Bu farw ar 15 Ionawr 2005 o fethiant anadlol yn Barcelona, yn 81 oed a chladdwyd hi ym Mynwent Montjuïc, Barcelona. Roedd hi wedi bod yn yr ysbyty am haint ar yr ysgyfaint ers 31 Rhagfyr 2004.

## Cydnabyddiaeth 
Nododd ei ysgrif goffa yn *The Times* (Llundain) fod yn rhaid ei chyfrif “ymhlith cantorion gorau ail hanner yr 20fed ganrif”. Canmolodd James Hinton, Jr ei "llais canol hyfryd o hyfryd". Nododd Elizabeth Forbes, wrth ysgrifennu yn *The Independent* , "Mae'n amhosibl dychmygu llais mwy prydferth na llais Victoria de los Ángeles ar anterth ei gyrfa yn y 1950au a dechrau'r 1960au".

## Disgyddiaeth rannol 
* 1952: " *La Vida Breve* " (cyflawn): Manuel de Falla, RCA Victor Read Seal,  LM-6017, 1952, gydag Emilio Payá (bariton), Rosario Gomez (mezzo-soprano), Pablo Civil (tenor). Ernesto Halffter, arweinydd, gyda'r Orquestra Simfònica de l'Òpera de Barcelona 
* 1953: " *Faust* ": André Cluytens (arweinydd) Cerddorfa L'Opéra de Paris; Nicolai Gedda (Faust); Boris Christoff (Meffistopheles). EMI. 
* 1954: " *Madama Butterfly*": Gianandrea Gavazzeni (arweinydd) Cerddorfa Teatro dell'Opera de Roma: Tito Gobbi (Sharpless); Giuseppe di Stefano (Pinkerton). Cwmni recordiau EMI. 
* 1955: "''Les nuits d'été*": Hector Berlioz, Charles Munch (arweinydd), Cerddorfa Symffoni Boston. EMI . 
* 1955: *"Manon"'': Pierre Monteux (arweinydd) Corws a Cherddorfa'r Théâtre-National de l'Opéra-Comique. EMI. 
* 1956: " La bohème ": Thomas Beecham (arweinydd) Cerddorfa Victor RCA; Bjorling (Rodolfo); Robert Merrill (Marcello); Giorgio Tozzi (Colline); Lucine Amara (Musetta). EMI. 
* 1958: " *Faust* ": André Cluytens (arweinydd) Cerddorfa L'Opéra de Paris; Nicolai Gedda (Faust); Boris Christoff (Meffistopheles). EMI. 
* 1959: " *Carmen* ": Thomas Beecham (arweinydd) Orchestre philharmonique de Radio France; Nicolai Gedda (Don José); Janine Micheau (Micaëla); Ernest Blanc (Escamillo). EMI. 
* 1959: " *La traviata* ": Tullio Serafin (arweinydd) Cerddorfa Teatro dell'Opera de Roma: Carlo del Monte (Alfredo); Mario Sereni (Germont). EMI. 
* 1965: " *La Vida Breve* " (cyflawn): Manuel de Falla, EMI CD M 7 69590 2, Rafael Frühbeck de Burgos (arweinydd) Orquesta Nacional de España, Orfeón Donostiarra; Inés Rivadeneira (la abuela); Carlo Cossutta (Paco); Ana Maria Higueras (Carmela). 
* 1990: "''Chants d'Auvergne*": Joseph Canteloube, Stiwdio EMI DRM CD M 7 63176 2, Jean-Pierre Jacquillat (arweinydd) Cyngherddau Orchester des Lamoureux 
* 1992: "*Caneuon Catalaneg Draddodiadol*", gyda Geoffrey Parsons (pianydd) . Clasuron Collins
* 1993: "*The Fabulous Victoria de los Angeles*" (4 set mewn bocsys CD, gyda recordiadau o 1960 hyd 1993), EMI. 
* 2008: "*Victoria de los Angeles: Voice of ân Angel''" (Trosolwg o'r yrfa ar 7  Cryno Ddisg / 165 trac ar mp3) EMI.

## Cyfeiriadau 
* Bisogni, Vincenzo Ramón, *Victoria de los Ángeles.* *Nella Musica per Vivere (e Sopravvivere)*, Zecchini Editore, 2008 
* Roberts, Peter, *Victoria de los Ángeles*, Weidenfeld & Nicolson, 1982.

## Dolenni allanol 
* Ysgol Gerdd Victoria de los Ángels 
* Prifysgol Dinas Efrog Newydd, Canolfan Ymchwil a Dogfennu Cerddoriaeth Barry S. Brook 
* Ionawr 1950 Die Meistersinger von Nurnberg, ar dudalen Hans Swarowsky  
* Opera ~ Teyrnged Opera 2005  
* Victoria de los Angeles - Il Barbiere   Victoria de los Ángeles yn canu "Una voce poco fa" gan Gioachino Rossini 
* Disgyddiaeth  (Rhestrau Capon o Recordiadau Opera) 
* Recordiadau a disgograffeg (Discogs)

Categori:Cantorion opera o Sbaen
Categori:Merched o Gatalwnia
Categori:Derbynwyr Légion d'honneur
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2005