Gernikako Arbola

bawd| Y "goeden newydd"
bawd| Bonyn yr "Hen Goeden"
Mae ***Gernikako Arbola*** ("Coeden Gernika " yn y Fasgeg ) yn goeden dderw sy'n symbol o ryddid traddodiadol i bobl Biscaiaidd, a thrwy estyniad i bobl Gwlad y Basg  yn gyffredinol. Tyngodd Arglwyddi Biscay (gan gynnwys brenhinoedd Castile a ffug-Carlaidd i'r orsedd) barchu rhyddid Biscaiaidd oddi tani, ac mae Lehendakari  sef Arlywydd Llywodraeth Gwlad y Basg fodern yn  tyngu ei llw/ei lw yno. 

## Brenhinllin 
Yn yr Oesoedd Canol, byddai cynrychiolwyr pentrefi Biscay yn cynnal gwasanaethau o dan goed mawr lleol. Wrth i amser fynd heibio, disodlwyd rôl cynulliadau ar wahân gan Gynulliad Guernica ym 1512, a byddai ei dderwen yn ennill ystyr symbolaidd, gyda chynulliadau gwirioneddol yn cael eu cynnal mewn tŷ meudwy pwrpasol (mae'r adeilad presennol yn dyddio o 1833).   Maria Christina, y Rhaglaw Sbaenaidd a'i mherch ifanc y Frenhines Isabella II oedd y frenhines olaf yn Sbaen i dyngu llw i'r *siarteri o* dan y dderwen eiconig ym 1839. 

Mae'r sbesimenau hysbys  yn ffurfio llinach: 

* parhaodd "y tad", a blannwyd yn y 14eg ganrif, 450 o flynyddoedd 
* yr "hen goeden" (1742-1892), a ail-blannwyd ym 1811. Mae'r bonyn bellach yn cael ei chadw mewn temled yn yr ardd gyfagos. 
* goroesodd y trydydd (1858-2004), a ail-blannwyd ym 1860, Fomio Guernica ym 1937 ond bu’n rhaid ei ddisodli oherwydd ffwng . Mae garddwyr llywodraeth Biscaya yn cadw sawl coeden sbâr a dyfir o fes y goeden. 
* ailblannwyd y pedwerydd (1986-2015) ar safle ei dad ar 25 Chwefror 2005. Bu farw o glefyd yn gysylltiedig â lleithder ar 15 Ionawr 2015. 
* plannwyd y pumed ym mis Mawrth 2015, yn 14 oed. 

Amlygwyd arwyddocâd y goeden gan ddigwyddiad  ychydig ar ôl bomio Guernica. Pan aeth y milwyr Franco i'r dref, rhoddodd Tercio de Begoña, a ffurfiwyd gan wirfoddolwyr Carlaidd o Biscay, warchodwyr arfog o amgylch y goeden i'w hamddiffyn rhag y Falangistiaid, a oedd wedi bod eisiau cwympo'r symbol hwn o genedlaetholdeb Gwlad y Basg.  

Mae coeden dderw yn cael ei darlunio ar arfbais herodrol Biscay ac wedi hynny ar arfbeisiau llawer o drefi Biscay. Mae logo dail derw yn cael ei ddefnyddio gan lywodraeth leol Biscay. Mae gan logo plaid genedlaetholgar Gwlad y Basg Eusko Alkartasuna un hanner coch a'r llall yn wyrdd, lliwiau baner Gwlad y Basg. Mae hen fersiwn o logo'r sefydliad ieuenctid cenedlaetholgar Jarrai hefyd yn arddangos dail derw. 

Mae awdurdodau Gwlad y Basg yn cyflwyno disgynyddion y goeden fel symbol o gyfeillgarwch i grwpiau diaspora Gwlad y Basg a dinasoedd cysylltiedig. 

bawd| Mae'r dail derw a'r mes o amgylch arfbais Gwlad y Basg yn gyfeiriad arall at y goeden.

## Coed *fuero* eraill yn Biscay 
* Malato yn Luiando, coeden arall o arwyddocâd arbennig i'r Basgiaid. 
* Y dderwen Abellaneda ar gyfer yr Encartaciones Juntas. 
* Y dderwen Gerediaga ar gyfer ardal Durango . 
* Y dderwen Aretxabalagana, lle bu’n rhaid i Bisceuniaid dderbyn eu harglwydd pan ddaeth i roi ei lw ar y fuero o dan dderwen Gernika. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Arbol de Gernika  yn Gwyddoniadur Auñamendi Sbaeneg. 
* Twristiaeth yng Ngwlad y Basg 
* Tudalen ar y goeden  ar safle Cynulliadau Cyffredinol Biscay (Saesneg, Basgeg, Sbaeneg a Ffrangeg). 
* L'arbre de Guernica , ffilm Swrrealaidd ym 1975 gan Fernando Arrabal

Categori:Hanes Gwlad y Basg