open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
That's So Raven

Cyfres deledu plant ar y Disney Channel yw '''''That's So Raven'''* (17 Ionawr 2003 - 10 Tachwedd 2007).

## Cymeriadau 
* *Raven Baxter* - Raven
* *Eddie Thomas* - Orlando Brown
* *Chelsea Daniels* - Anneliese van der Pol
* *Cory Baxter* - Kyle Massey
* *Tanya Baxter'' - T'Keyah Crystal Keymáh
* *Victor Baxter* - Rondell Sheridan

## Gweler Hefyd 
* Cory in the House

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Cory in the House

Cyfres deledu ar y Disney Channel yw ***Cory in the House*** (*"Cory yn y Tŷ"*) (2007).

## Cymeriadau 
* *Cory Baxter* - Kyle Massey
* *Meena Paroom* - Maiara Walsh
* *Newt Livingston* - Jason Dolley
* *Sophie Martinez* - Madison Pettis
* *Victor Baxter* - Rondell Sheridan
* *Richard Martinez* - John D'Aquino
* *Samantha Samuels* - Lisa Arch

## Gweler hefyd 
* That's So Raven

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Disney Channel
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Rhestr rhaglenni teledu ar y Disney Channel

* Adventures in Wonderland
* Disney's Adventures of the Gummi Bears
* Aladdin
* The Baby-Sitters Club
* Bear in the Big Blue House
* The Book of Pooh
* Brandy and Mr. Whiskers
* Breakfast with Bear
* Bug Juice
* Care Bears
* Cory in the House
* Donald's Quack Attack
* Dumbo's Circus
* The Emperor's New School
* Even Stevens
* Faerie Tale Theatre
* The Famous Jett Jackson
* Flash Forward
* Fraggle Rock
* Hannah Montana
* Higglytown Heroes
* The Jersey
* Jim Henson's Mother Goose Stories
* Jim Hensons' Secret Life of Toys
* JoJo's Circus
* Katie and Orbie
* Kids Incorporated
* Kim Possible
* Lilo & Stitch: The Series
* Lizzie McGuire
* Life with Derek
* Mad Libs
* Mickey Mouse Club
* Mickey Mouse Clubhouse
* Mickey's Mouse Tracks
* Mouseterpiece Theater
* My Little Pony 'n Friends / My Little Pony Tales
* My Friends Tigger and Pooh
* Naturally, Sadie
* Ocean Girl
* Off the Wall
* Out of the Box
* PB&J Otter
* Phineas and Ferb
* The Proud Family
* Phil of the Future
* Road to Avonlea
* Rolie Polie Olie
* Sabrina's Secret Life
* So Weird
* Spellbinder
* The Suite Life of Zack & Cody
* That's So Raven
* The Torkelsons/Almost Home
* Under the Umbrella Tree
* Welcome to Pooh Corner
* Will Quack Quack
* Wizards of Waverly Place
* The ZhuZhus

Categori:Rhestrau teledu
Categori:The Walt Disney Company
Star Wars Episode I: The Phantom Menace

Ffilm ffugwyddonol gan George Lucas sy'n serennu Liam Neeson, Ewan McGregor a Natalie Portman yw **Star Wars Episode I: The Phantom Menace** (1999).

## Cymeriadau 
* *Qui-Gon Jinn* - Liam Neeson
* *Obi-Wan Kenobi* - Ewan McGregor
* *Y Frenhines Padmé Amidala* - Natalie Portman
* *Anakin Skywalker* - Jake Lloyd
* *Seneddwr Palpatine / Darth Sidious* - Ian McDiarmid
* *Jar Jar Binks* - Ahmed Best
* *Yoda* - Frank Oz
* *Darth Maul* - Ray Park
* *Mace Windu* - Samuel L. Jackson
* *R2-D2* - Kenny Baker
* *C-3PO* - Anthony Daniels
* *Shmi Skywalker* - Pernilla August

Categori:Ffilmiau 1999
1
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Star Wars Episode II: Attack of the Clones

Ffilm ffugwyddonol yn y gyfres *Star Wars* gan George Lucas yw ***Star Wars Episode II: Attack of the Clones*** (2002).

## Cymeriadau 
* *Obi-Wan Kenobi* - Ewan McGregor
* *Seneddwr Padmé Amidala* - Natalie Portman
* *Anakin Skywalker* - Hayden Christensen
* *Palpatine* - Ian McDiarmid
* *Mace Windu* - Samuel L. Jackson
* *Count Dooku* - Christopher Lee
* *Yoda* - Frank Oz
* *Jango Fett* - Temuera Morrison
* *Boba Fett* - Daniel Logan
* *Nute Gunray* - Silas Carson
* *R2-D2* - Kenny Baker
* *C-3PO* - Anthony Daniels
* *Jar Jar Binks* - Ahmed Best
* *Zam Wessell* - Leeanna Walsman

Categori:Ffilmiau 2002
2
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
243 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC
248 CC 247 CC 246 CC 245 CC 244 CC - **243 CC** - 242 CC 241 CC 240 CC 239 CC 238 CC

----

## Digwyddiadau
* Arweinydd Cynghrair Achaea, Aratus o Sicyon, yn ymosod yn ddirybudd ar y Macedoniaid sy'n meddiannu dinas Corinth ac yn eu gorfodi i encilio. Mae Megara, Troezen, ac Epidaurus hefyd yn newid ochr.
* Brenin ieuanc Sparta, Agis IV, yn ceisio ad-drefnu cymdeithas Sparta, gan ddileu dyledion ac ail-ddosbarthu tir.
* Ptolemi III Euergetes, brenin yr Aifft, yn gorfod dychwelyd o Syria oherwydd gwrthryfel yn yr Aifft. O ganlyniad, mae Seleucus II yn medru ail-feddiannu Mesopotamia a gogledd Syria.

## Genedigaethau
* Seleucus III Ceraunus, yn ddiweddarach yn frenin yr Ymerodraeth Seleucaidd

## Marwolaethau
Categori:243 CC
Star Wars Episode III: Revenge of the Sith

Ffilm ffugwyddonol sy'n serennu Hayden Christensen, Natalie Portman ac Ewan McGregor yw ***Star Wars Episode III: Revenge of the Sith*** (2005).

## Cymeriadau 
* *Anakin Skywalker / Darth Vader* - Hayden Christensen
* *Padmé Amidala* - Natalie Portman
* *Obi-Wan Kenobi* - Ewan McGregor
* *Palpatine / Darth Sidious* - Ian McDiarmid
* *Yoda* - Frank Oz
* *Mace Windu* - Samuel L. Jackson
* *General Grievous* - Matthew Wood
* *Seneddwr Bail Organa* - Jimmy Smits
* *C-3PO* - Anthony Daniels
* *R2-D2* - Kenny Baker
* *Nute Gunray* - Silas Carson
* *Commander Cody* - Temuera Morrison
* *Count Dooku / Darth Tyranus* - Christopher Lee
* *Chewbacca* - Peter Mayhew
* *Darth Vader* - James Earl Jones (llais)

Categori:Ffilmiau 2005
3
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Theatr Clwyd

Canolfan celfyddydau ranbarthol gogledd-ddwyrain Cymru yw **Theatr Clwyd**. Fe'i agorwyd fel Theatr Clwyd yn 1976 ond fe'i adnabyddid fel **Clwyd Theatr Cymru** rhwng 1998 a 2015). Fe'i lleolir tua 1 filltir o'r Wyddgrug, yn Sir y Fflint.

## Ystafelloedd
Mae'r safle yn cynnwys pum ystafell:

* Theatr Anthony Hopkins (570 sedd).
* Theatr Emlyn Williams (hyd at 250 sedd, lleoliad addasadwy).
* Stiwdio 2 (hyd at 120 sedd, lleoliad addasadwy)
* Ystafell Clwyd (lleoliad amlbwrpas, hyd at 300 sedd).
* Sinema (120 sedd).

## Cyfarwyddwyr artistig 
* George Roman (1976 – 1985)
* Toby Robertson (1985 – 1992)
* Helena Kaut-Howson (1992 – 1995)
* Terry Hands (1997 – 2015)
* Tamara Harvey (2015 – 2023)
* Kate Wasserberg (2023 – presennol)

## Yr enw
Roedd yr enw newydd wedi ennyn beirniadaeth gan Gymry Cymraeg ac eraill am fod llawn mor "ystyrlon" â'r enw newydd Venue Cymru a fathwyd ar gyfer Theatr Gogledd Cymru, Llandudno, h.y. mae heb fod yn Gymraeg na Saesneg a dydi'r un o'r ddwy theatr yn gwasanaethu Cymru gyfan. Newidwyd yn ôl i'r enw gwreiddiol yn 2015. 

## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol Theatr Clwyd
* "Theatr Clwyd - yr hanes", gan Bob Roberts, atodiad theatr Barn 422, Mawrth 1998

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir y Fflint
Clwyd
Categori:Sir y Fflint
Categori:Yr Wyddgrug
244 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 
249 CC 248 CC 247 CC 246 CC 245 CC - **244 CC** - 243 CC 242 CC 241 CC 240 CC 239 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn Sicilia, mae'r cadfridog Carthaginaidd Hamilcar Barca yn symud ei fyddin i lethrau Mynydd Eryx (Monte San Giuliano), i gynorthwy garsiwn Drepanum (Trapani), sydd dan warchae.
* Agis IV yn olynu ei dad, Eudamidas II, fel brenin Sparta.
* Y rhyfel yn Asia Leiaf yn parhau. Mae Cynghrair Achaea yn ymgyngheirio â Ptolemi III, brenin yr Aifft yn erbyn Seleucus II o'r Ymerodraeth Seleucaidd. Cyhaedda byddinoedd Ptolemi III cyn belled a Bactria a gororau India.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Eudamidas II, brenin Sparta

Categori:244 CC
245 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC
250 CC 249 CC 248 CC 247 CC 246 CC - **245 CC** - 244 CC 243 CC 242 CC 241 CC 240 CC

----

## Digwyddiadau
* Byddinoedd Ptolemi III, brenin yr Aifft yn cipio  Babilon a Susa.
* Aratus o Sicyon yn cael ei ethol yn gadfridog (*strategos*) Cynghrair Achaea.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Apollonius o Rhodos, bardd Groegaidd, awdur yr Argonautica

Categori:245 CC
Caravan of Courage: An Ewok Adventure

Ffilm ffantasi gan George Lucas yw ***Caravan of Courage: An Ewok Adventure*** (1984).

## Cymeriadau 
* *Cindel* - Aubree Miller
* *Mace* - Eric Walker
* *Wicket* - Warwick Davis; Darryl Henriques (llais)
* *Adroddwr* - Burl Ives
* *Catarine* - Fionnula Flanagan
* *Jeremitt* - Guy Boyd

Categori:Ffilmiau 1984
Categori:Ffilmiau gwyddonias
Categori:Star Wars
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Disney
247 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC
252 CC 251 CC 250 CC 249 CC 248 CC - **247 CC** - 246 CC 245 CC 244 CC 243 CC 242 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae Carthago erbyn hyn wedi colli ei holl feddiannau yn Sicilia i Weriniaeth Rhufain heblaw am Lilybaeum (Marsala yn awr) a Drepanum (Trapani yn awr). Daw Hamilcar Barca yn gadfridog y fyddin Garthaginaidd yn Sicila.
* Gweriniaeth Rhufain yn gwneud cynghrair a Hiero II, unben  Siracusa.

## Genedigaethau
* Hannibal, mab Hamilcar Barca, yn ddiweddarach yn gadfridog enwocaf Carthago

## Marwolaethau
Categori:247 CC
Cyfalafiaeth

System ecomonaidd sy'n seiliedig ar unigolion, cwmnïau neu gorfforaethau yn berchen ar eiddo neu gyfalaf (arian neu stoc wrth gefn) yw **cyfalafiaeth**. Mae perchnogaeth preifat weithiau'n cael ei ddefnyddio i olygu *perchnogaeth unigol*, er y gellir defnyddio'r term "preifat" i gyfeirio at berchnogaeth ar y cyd ar ffurf *perchnogaeth gorfforaethol* hefyd. Felly, yn y cyd-destun yma, fe olygai "bod o dan berchnogaeth breifat" rywbeth nad yw o dan berchnogaeth na reolaeth y wladwriaeth ac sy'n cael ei redeg er mwyn gwneud elw.

Y gwrthwyneb i gyfalafiaeth yw Comiwnyddiaeth, sy'n seiliedig ar feirniadaeth gymdeithasol ac economaidd Karl Marx ar gyfalafiaeth yn ei lyfr *Das Kapital*.

## Llenyddiaeth Gymraeg
Ceir nifer o hen benillion sy'n gweld cyfalafiaeth yn rhywbeth gwrthyn:

:Esmwyth tlodi gan y doethion,
:Blin yw cyfoeth i'r ynfydion.
:Mwy o boen sy ar rai yn gwario
:Nag ar eraill yn llafurio.

:Bu gennyf ffrind a cheiniog hefyd,
:Ac i'm ffrind mi rois ei benthyg.
:Pan eis i nôl fy ngheiniog adre,
:Collais i fy ffrind a hithe.


Categori:Ideolegau economaidd
Categori:Systemau economaidd
Categori:Unigolyddiaeth
Meurig (esgob)

Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor o 1139 hyd ei farwolaeth oedd **Meurig**,  Lladin: *Mauricius* (bu farw 1161).

## Bywgraffiad
Ar y dechrau, gwrthododd Meurig wneud gwrogaeth i frenin Lloegr yng Nghaerwrangon er mwyn i'r brenin ei gadarnhau fel esgob, ond perswadiwyd ef i wneud hynny gan esgobion Henffordd a Chichester. Cysegrwyd ef gan Archesgob Caergaint yn gynnar yn 1140. Fodd bynnag, ennynodd ei weithred yn gwneud gwrogaeth i'r brenin ddigofaint Owain Gwynedd, ac ymddengys iddo gael ei alltudio o'i esgobaeth rywbryd wedi 1154.

Parhaodd Meurig y gwaith o ail-adeiladu Eglwys Gadeiriol Bangor, gwaith oedd wedi ei ddechrau gan yr esgob blaenorol, Dafydd y Sgotyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1161
Categori:Clerigwyr y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Arthur o Enlli

Clerigwr Cymreig a fu'n dal swydd Esgob Bangor ond heb gydnabyddiaeth Archesgob Caergaint oedd **Arthur o Enlli**.

Ar farwolaeth yr esgob Meurig, penododd Owain Gwynedd Arthur i'r esgobaeth tua 1165. Gwrthododd Archesgob Caergaint ei gysegru, felly trefnodd Owain i Arthur gael ei gysegru yn Iwerddon.

Mae ei enw yn awgrymu cysylltiad ag Ynys Enlli ac felly mae'n bosibl ei fod yn frodor o ardal Llŷn, Gwynedd.

Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
246 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 
251 CC 250 CC 249 CC 248 CC 247 CC - **246 CC** - 245 CC 244 CC 243 CC 242 CC 241 CC

----

## Digwyddiadau 
* Ptolemi III Euergetes yn olynu ei dad Ptolemi II Philadelphus fel brenin yr Aifft
* Brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, Antiochus II, yn gadael Berenice i ddychwelyd at ei wraig flaenorol, Laodice. Mae Laodice yn ei wenwyno ac yn cyhoeddi ei mab yn frenin fel Seleucus II. Lleddir Berenice a'i phlant gan gefnogwyr Laodice.
* Brawd Berenice, Ptolemi III, yn ymosod ar Syria i ddial llofruddiaeth ei chwaer, gan ddechrau rhyfel yn Asia Leiaf. Mae'n ennill buddugoliaethau dros Seleucus II ac yn meddiannu Antioch am gyfnod.

## Genedigaethau 
* Arsinoe III, brenhines yr Aifft.

## Marwolaethau 
* Ptolemi II Philadelphus, brenin yr Aifft
* Antiochus II Theos, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd

Categori:246 CC
Gwion (esgob)

Clerigwr Cymreig fu'n Esgob Bangor oedd **Gwion**, Lladin: *Wido* (bu farw tua 1190).
 
Cysegrwyd ef gan Archesgob Caergaint yn Amesbury, Wiltshire ar 22 Mai 1177. Disgrifia Gerallt Gymro fel y gorfodwyd ef i gymeryd y groes ar 12 Ebrill 1188, pan oedd Gerallt a Baldwin, Archesgob Caergaint yn teithio oddi amgylch Cymru i bregethu'r Drydedd Groesgad. Nid oes cofnod iddo fynd ar y groesgad.

Roedd ganddo dri brawd: Madog, Gervase a Philip, a chofnodir i'w fab Philip ddod yn archddiacon.

Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Marwolaethau'r 1190au
Categori:Clerigwyr y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Alban (esgob)

Clerigwr fu'n Esgob Bangor o 1195 hyd 1197 oedd **Alban** neu **Alan**.

Bu'n brior un o ysbytai Urdd Sant Ioan yn Lloegr, cyn cael ei apwyntio'n Esgob Bangor gan Archesgob Caergaint yn 1195. Cysegrwyd ef ar 16 Ebrill 1195. Treuliodd y rhan fwyaf o'i gyfnod fel esgob yn byw yn Lloegr.

Categori:Esgobion Bangor
Saunders Davies

Gweinidog yn yr Eglwys yng Nghymru oedd **Francis James Saunders Davies** (30 Rhagfyr 1937 – 30 Mawrth 2018) a oedd yn Esgob Bangor o 2000 hyd 2004.

Ganed ef ger Abergwaun, ac ordeiniwyd ef yn offeiriad yn 1963. Daeth yn giwrad cynorthwyol yng Nghaergybi, yna bu yn Llanllyfni, Bangor, Abertawe a Chaerdydd. Yn 1993, daeth yn Archddiacon Meirionnydd. Etholwyd ef yn Esgob Bangor yn 1999 a chysegrwyd ef yn Ionawr 2000. Ymddeolodd yn Chwefror 2004. Bu farw yn 80 oed, ar Ddydd Gwener y Groglith 2018.

## Cyfeiriadau 
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2018
Watkin Herbert Williams

Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor o 1899 hyd 1925 oedd **Watkin Herbert Williams** (22 Awst 1845 – 19 Tachwedd 1944). Bu'n Ddeon Llanelwy o 1892 hyd 1899.

## Llyfryddiaeth
* Raymond Renowden, *A Genial, Kind Divine: Watkin Herbert Williams 1845-1944* (Gwasg Gee, 1998)

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
My Little Pony: The Movie

Ffilm animeiddiedig plant yw ***My Little Pony: The Movie*** (1986). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y teganau *My Little Pony*.

## Cymeriadau
* *Megan* - Tammy Amerson
* *Hydia* - Cloris Leachman
* *Reeka* - Rhea Perlman
* *Draggle* - Madeline Kahn
* *Moochick* - Tony Randall
* *Brenin Grundle* - Danny DeVito
* *Morning Glory* - Russi Taylor
* *Spike* - Charles Adler

Categori:Ffilmiau 1986
Willow (ffilm)

Ffilm ffantasi gan Ron Howard sy'n seiliedig ar stori gan George Lucas yw ***Willow*** (1988). Roedd ei chyllideb rhwng $35–50 miliwn.

## Cymeriadau
* *Willow Ufgood* - Warwick Davis
* *Madmartigan* - Val Kilmer
* *Sorsha*  - Joanne Whalley
* *Y Frenhines Bavmorda* - Jean Marsh
* *Fin Raziel* - Patricia Hayes
* *High Aldwin* - Billy Barty
* *Elora Danan*

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1988
Categori:Ffilmiau ffantasi
The New Statesman

Gallai **The New Statesman** gyfeirio at un o ddau beth:

* The New Statesman (cylchgrawn)
* The New Statesman (cyfres deledu)
Coctel

[bawd|Mae [Mair waedlyd yn enghraifft o goctel.]]
bawd|dde|Coctel traddodiadol, wedi ei arllwys i mewn i wydryn coctel.

Diod alcoholaidd ffasiynol sy'n gymysgedd o ddau neu ragor o gynhwysion wedi'u cymysgu a'u paratoi mewn ffordd arbennig yw **coctel**. Yn wreiddiol, arferai'r term coctel gyfeirio at gymysgedd o wirodydd, siwgr, dŵr, a chwerwon, ond yn raddol newidiodd y gair i olygu unrhyw ddiod bron sy'n cynnwys alcohol.

Erbyn heddiw, mae coctel yn cynnwys mwy nag un math o wirod ac un cymsygydd neu fwy megis chwerwon, sudd ffrwyth, ffrwyth, iâ, siwgr, mêl, llaeth, hufen, neu berlysiau.

Mae Mair waedlyd, sy'n cynnwys fodca a sudd tomato, yn un o'r coctelau mwyaf adnabyddus.

## Gweler hefyd 
* Coctel Molotov

## Cyfeiriadau 

Categori:Diodydd alcoholaidd
Categori:Diodydd cymysg
Richard (esgob Bangor)

Clerigwr a fu'n Esgob Bangor o 1236 hyd 1267 oedd **Richard** (bu farw Hydref/Tachwedd 1267).

Wedi cyfnod fel Archddiacon Bangor, etholwyd ef yn esgob ar 7 Mehefin 1236, a chysegrwyd ef gan Archesgob Caergaint yn 1237. Yn y cyfnod 1241 - 1246, gwrthwynebodd y tywysog Dafydd ap Llywelyn. Wedi cytundeb heddwch 1247, gadawodd ei esgobaeth i fyw yn  St Albans yn Lloegr, er y cofnodir iddo ymweld a'r esgobaeth yn 1252, ac roedd yn ôl yng Nghymru erbyn Hydref 1259.

Tua 29 Medi 1267 gofynnodd i'r pab am ganiatad i ymddiswyddo oherwydd oedran ac afiechyd; roedd wedi marw erbyn 8 Tachwedd 1267.

Categori:13eg ganrif yng Nghymru
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Marwolaethau 1267
Categori:Teyrnas Gwynedd
Anian I, Esgob Bangor

Clerigwr o Gymru a fu'n Esgob Bangor o 1267 hyd tua 1306 oedd **Anian I**, weithiau **Einion I** (bu farw tua 1306).

## Bywgraffiad
Wedi bod yn Archddiacon Môn, etholwyd ef yn esgob ar 8 Tachwedd 1267, a chytunwyd i hyn gan y brenin ar 12 Rhagfyr. Cysegrwyd ef gan Archesgob Caergaint yng Nghaergaint yn 1267/8.

Ar y cychwyn, roedd Anian yn cydweithio'n agos a Llywelyn ap Gruffudd, a bu'n gynrychiolydd i'r tywysog yn y trafodaethau a arweiniodd at gytundeb rhwng Llywelyn a'i frawd Dafydd yn  1269 ac a'i frawd arall, Rhodri, yn 1272.

Pan aeth pethau'n ddrwg rhwng y Tywysog a'r brenin yn 1277, roedd Anian yn amharod i'w gefnogi yn erbyn y brenin, a ffôdd i Loegr. O ganlyniad, bu'r berthynas rhyngddo ef a Llywelyn yn ddrwg am rai blynyddoedd. Ymddengys eu bod wedi cymodi erbyn 1280, ond yn rhyfel 1282 cefnogodd Anian y brenin yn erbyn Llywelyn unwaith eto.

## Esgoblyfr Bangor
Cysylltir y *Liber Pontificalis Aniani* (Esgoblyfr Bangor) ag ef weithiau, ond y farn gyffredinol yw mai esgob diweddarach, Anian II, Esgob Bangor oedd yr Anian yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Marwolaethau'r 1300au
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Gwynedd
Anian

Gallai **Anian**, efallai yn ffurf arall ar **Einion**, gyferirio at un o nifer o bobl:

## Esgobion Bangor 
*Anian I (1267 - c. 1303)
*Anian II neu Einion Sais (1309 - 1328)

## Esgobion Llanelwy 
*Anian I 
*Anian II
Revedun

Clerigwr a fu'n Esgob Bangor tua diwedd yr 11g oedd **Revedun**.

Ychydig o wybodaeth sydd ar gael amdano, ond dywedir iddo gael ei gysegru yn Esgob Bangor gan Sulien, Esgob Tyddewi. Bu Sulien yn Esgob Tyddewi am ddau gygnod, rhwng 1073 a 1078 a rhwng 1080 a 1085.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
John Charles Jones

Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor o 1949 hyd ei farwolaeth oedd **John Charles Jones** (3 Mai 1904 - 13 Hydref 1956).  Ganed ef yn Llansaint, Sir Gaerfyrddin. Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Caerfyrddin, Prifysgol Caerdydd a Choleg Wadham, Rhydychen.

Treuliodd flwyddyn yn Neuadd Wycliffe, Rhydychen, cyn cael ei ordeinio'n offeiriad yn 1930. Bu'n giwrad yn Llanelli hyd 1933 yna yn Aberystwyth gyda chyfrifoldeb dros y myfyrwyr. Aeth yn genhadwr yn 1934, gan weithio yn y *Bishop Tucker Memorial College*, Mukono, Wganda.

Dychwelodd i Gymru yn 1945 fel ficer Llanelli, a chysegrwyd ef yn Esgob Bangor yn 1949, y tro cyntaf i'r seremoni hon gael ei chynnal yn Gymraeg.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
John Stanberry

Clerigwr a fu'n Esgob Bangor rhwng 1488 a 1453 oedd **John Stanberry**, weithiau **John Stanbury** (bu farw 11 Mai 1474).

Apwyntiwyd ef yn Esgob Bangor ar 4 Mawrth 1448, a'i gysegru ar 23 Mehefin yr un flwyddyn. Trosglwyddwyd ef i fod yn Esgob Henffordd ar 7 Chwefror 1474.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Henffordd
Categori:Marwolaethau 1474
Henry William Majendie

Clerigwr Seisnig a fu'n Esgob Bangor o 1809 hyd ei farwolaeth oedd **Henry William Majendie** (1754 - 9 Gorffennaf 1830).

Cysegrwyd ef yn Esgob Bangor ar 12 Awst 1809; cyn hynny bu'n Esgob Caer.

## Llyfryddiaeth
* Clarke, M. L. "A bishop of Bangor in the pre-reform era : H.W. Majendie" *Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon*, 30 (1969), 44-57.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Caer
Categori:Genedigaethau 1754
Categori:Marwolaethau 1830
Castell Hanstein

Castell o'r Oesoedd Canol Cynnar yn Bornhagen, yn nhalaith Thuringia, yr Almaen, yw **Castell Hanstein**. Fe'i lleoli'r uchben yr afon Werra.

Fe roddwyd y *haanstedihus* i Eilhard, Abaty Corvey rhwng 826-853. Fe soniodd y mynach a'r hanesydd Lambert o Hersfeld am ddinistr Castell Hanstein. Penderfynodd Heinrich a Lippold von Hanstein ail-adeiladu'r holl gastell in 1308. Bu llawer o waith atgyweirio rhwng 1904 a 1907.

Cyngor Cymuneol Bornhagen sydd wedi bod yn berchen ar y castell ers 1990.

## Dolenni allanol
*  Gwefan Mecke
*  Gwefan swyddogol Hanstein 
*  Gwefan Burgruine Hanstein
*  Gwefan Eichsfeld

Hanstein
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Thüringen
Nikola Tesla

Roedd **Nikola Tesla** (Serbeg: Никола Тесла) (10 Gorffennaf 1856 – 7 Ionawr 1943) yn ddyfeisiwr, ffisegwr a pheiriannwr mecanyddol a thrydanol. Yn Serbiad o ran ei ethnigrwydd, fe'i ganed mewn pentref sydd ar diriogaeth Croatia heddiw. Cyfranodd yn fawr at y maes electromagneteg.

Cafodd yr uned o faint y maes magnetig, y tesla, ei henwi ar ei ôl.

## Galeri 

File:Telegram Macek Tesla 0108.JPG|Telegram oddi wrth Vladka Mačeka at Nikola Tesla
File:Telegram Tesla Macek 0108.JPG|Telegram oddi wrth Nikola Teslea at Vlatku Mačeku
File:Putovnica Nikola Tesla 01082.JPG|Pasbort Nikola Tesla, tud. 1, 1883

## Cyfeiriadau
Categori:Arloeswyr ynni
Categori:Dyfeiswyr
Categori:Ffisegwyr
Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Gwyddonwyr o Serbia
Categori:Marwolaethau 1943
Sw Caer

[chwith|bawd|250px|Dau [okapi prin yn Sw Caer]]

Sw neu ardd swolegol a leolir ger dinas Caer yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Sw Caer** (Saesneg: *Chester Zoo*). Fe'i agorwyd yn 1931 gan George Mottershead a'i deulu, gan ddefnyddio fel ei fan cychwyn anifeiliaid o sw arall yn Shavington. Mae'n un o'r sŵau mwyaf yng ngwledydd Prydain gyda 111 acer (0.45&nbsp;km²) o dir ar gyfer y sŵ ei hun a chyfanswm o 400 acer (1.6&nbsp;km²) o dir i gyd.

Mae Sw Caer yn cael ei redeg gan Gymdeithas Swolegol Gogledd Lloegr, elusen gofrestredig a sefydlwyd yn 1934. Dyma brif atyniad bywyd gwyllt Prydain yn 2007, gyda dros 1.3 miliwn o ymwelwyr. Yn yr un flwyddyn cafodd ei enwi gan *Forbes* fel un o'r pymtheg sŵau gorau yn y byd. Mae'n denu llawer o ymwelwyr o Ogledd Cymru.

Crewyd gwarchodfa natur to mewn i’r sw i warchod bywyd gwyllt cynhenid Prydain.

Mae sawl ynys tu mewn y sw sy’n dangos bywyd gwyllt yr ynysoedd Panay, Papua Gini Newydd, Bali, Sumatra, Sumba a Sulawesi. Dangosir bywyd gwyllt Madagasgar hefyd.

Mae gan y sw Reilffordd ungledrog.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y sw

Categori:Caer
Caer
Tenzin Gyatso, 14eg Dalai Lama

**Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyatso** (enw genedigol **Llhamo Döndrub**; Tibeteg: ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་ ''Lha-mo Don-'grub'') (ganed 6 Gorffennaf 1935 yn Qinghai, Tibet), yw'r 14eg **Dalai Lama**, gan olynu Thubten Gyatso. Mae'r Dalai Lama yn arweinydd ysbrydol uchel ei barch gan y Tibetiaid sydd â dylanwad mawr dros yr Ysgol Gelug, cangen o Bwdhiaeth Tibet. Mae'n bennaeth llywodraeth alltud Tibet yn Dharamsala, India. Enillodd Wobr Heddwch Nobel yn 1989. Ef yw'r mynach Bwdhaidd mwyaf adnabyddus yn y byd. Fodd bynnag, mae llywodraeth Gweriniaeth Pobl Tsieina, sy'n llywodraethu Tibet, yn gwrthod ei hawl i gynrychioli pobl y wlad honno.

Ganed Tenzin Gyatso y pumed o 16 o blant mewn teulu o ffermwyr ym mhentref Taktser, yn nhalaith Qinghai, lle siaradai y dafodiaith Tibeteg Amdo fel ei iaith gyntaf. Cafodd ei gyhoeddi yn *tulku* (ailenedigaeth) y 13eg Dalai Lama dwy flynedd ar ôl ei eni yn 1935. Ar 17 Tachwedd 1950, yn bymtheg oed, cafodd ei orseddu fel Dalai Lama Tibet, gan ddod felly yn arweinydd gwleidyddol a chrefyddol pwysicaf y wlad honno. Digwyddodd hynny cwta un mis yn unig ar ôl i Byddin Rhyddhad y Bobl (y PLA) ddechrau goresgyn Tibet.

Ar ôl arwyddo, dan bwysau milwrol, Cytundeb 17 Pwynt 1951, ffodd o Dibet i India ar ôl methiant gwrthryfel Tibetaidd 1959. Yn India bu ganddo ran flaenllaw mewn sefdydlu Gweinyddiaeth Ganolog Tibet fel llywodraeth alltud a cheisio diogelu diwylliant Tibet ac addysg Dibeteg i'r miloedd o Dibetiaid a ffoes i India.

Mewn alltudiaeth, mae'r Dalai Lama wedi teithio'n eang yn y byd Gorllewinol - y Dalai Lamai cyntaf i wneud hynny - ac wedi cysegru ei fywyd i hyrwyddo achos cenedlaethol Tibet ac ymledu dealltwriaeth o Fwdhaeth. Mae'n siaradwr cyhoeddus penigamp. Yn ei ddysgeidiaeth mae'n pwysleisio cydberthynas pobl y byd, cyfrifoldeb pobl i wella'r byd sydd ohoni, moesoldeb seciwlar, a chytgord crefyddol.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Swyddfa'r Dalai Lama
*  Casgliad o areithiau, erthyglau a thraethodau gan y Dalai Lama

## Gweler hefyd 
* Dalai Lama
* Gweinyddiaeth Ganolog Tibet

Categori:Genedigaethau 1935
*14
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Llenorion Tibeteg
Categori:Pobl o Dibet ym myd crefydd
Elizabeth Spriggs

Actores Seisnig oedd **Elizabeth Spriggs** (18 Medi 1929 – 2 Gorffennaf 2008). Cafodd ei geni yn Buxton, Swydd Derby.

## Ffilmiau
**Work is a 4-letter word* (1968)
*''Lady Chatterley's Lover* (1981)
**Impromptu* (1991)
**Sense and Sensibility* (1995)
**The Secret Agent* (1996)
**Harry Potter and the Philosopher's Stone* (2001)

## Teledu
**The Glittering Prizes* (1976)
**Julius Caesar* (1979)
**The Merry Wives of Windsor* (1982)
**Shine on Harvey Moon* (1982)
**Strangers and Brothers* (1984)
**Doctor Who* (1987)
**Simon and the Witch* (1987)
**Watching* (1988)
**Jeeves and Wooster* (1993)
**Middlemarch* (1994)
**The Tomorrow People* (1995)
**Martin Chuzzlewit* (1994)
**Midsomer Murders* (1997)
**Shackleton* (2002)
**The Royal* (2004)
**Love Soup'' (2008)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1929
Marwolaethau 2008
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Fosco Maraini

Ethnolegydd, ffotograffydd, anthropolegydd, awdur llyfrau taith, mynyddwr ac academydd o'r Eidal oedd **Fosco Maraini** (15 Tachwedd 1912, Fflorens – 8 Mehefin 2004, Fflorens). Arbenigai ar hanes a diwylliant Tibet a Siapan ac mae ei lyfrau, a addurnir â'i ffotograffau ei hun, wedi cael ei gyfieithu i sawl iaith.

## Gyrfa
Aeth i Japan yn 1938 a dysgodd ym mhrifysgolion Hokkaido (1938-1941) a Kyoto (1941-1943). Pan ymunodd Japan yn yr Ail Ryfel Byd cafodd ei gadw fel carcharor sifil yn Nagoya (1943-1946). Dychwelodd i Siapan yn 1953 am ddwy flynedd ac ysgrifennodd un o'i gyfrolau enwocaf *Ore Giapponesi* (1959).

Gyda'r Tibetolegydd Giuseppe Tucci, aeth ar ddwy daith i Dibet, yn 1937 ac eto yn 1948. Ystyrir ei lyfr ar Dibet, a gyfieithwyd i'r Saesneg dan y teitl *Secret Tibet*, yn glasur o'i fath ac yn ffynhonnell bwysig am bobl a diwylliant Tibet cyn goresgyniad y wlad gan Tsieina yn y 1950au. Mae'n cofnodi taith dros fwlch y Nathu La o Sikkim i Lhasa gyda Giuseppe Tucci yn 1948.

Roedd ei yrfa fel academydd yn cynnwys cyfnod fel Cymrawd o Goleg Sant Andreas, Rhydychen (1959-1964) a darlithydd yn y Siapaneg a llenyddiaeth Siapaneg ym mhrifysgol Fflorens (1972-1983).

## Llyfryddiaeth ddethol
#*Secret Tibet* (1952)
#*Ore Giapponesi* (1959)
#*G4-Karakorum* (1959)
#*Meeting with Japan* (1960)
#''L'Isola delle Pescatrici* (1960)
#*Paropàmiso* (1963). English version: Where Four Worlds Meet: Hindu Kush 1959 (1964)
#*Tokyo* (1976)
#*The Island of the Fisherwomen* (1962)
#*Jerusalem: Rock of Ages* (1969), Photography by Alfred Bernheim and Ricarda Schwerin; Translated by Judith Landry; New York: Harcourt, #*Brace and World, Inc.*
#*Patterns of Continuity* (1971)
#*Gnosi delle Fànfole* (1994)
#*Nuvolario* (1995)
#*Case, amori, universi'' (2000)

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol 

Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Ethnolegwyr
Categori:Ffotograffwyr o'r Eidal
Categori:Llenorion taith yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Llenorion taith Eidaleg o'r Eidal
Categori:Mynyddwyr o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Fflorens
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Categori:Tibetolegwyr
Thomas Herring

Clerigwr o Loegr a fu'n Esgob Bangor o 1737 hyd 1743 ac yn ddiweddarach yn Archesgob Efrog ac yn Archesgob Caergaint oedd **Thomas Herring** (1693 - 23 Mawrth 1757).

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Wisbech a Choleg yr Iesu, Caergrawnt. Roedd yng Nghaergrawnt gyda Matthew Hutton, a'i dilynodd ym mhob un o'i swyddi yn nes ymlaen.

Daeth yn gaplan i'r brenin  Siôr II yn 1728, ac apwyntiwyd ef yn Esgob Bangor yn 1737, Daeth yn Archesgob Efrog yn 1743 ac yn Archesgob Caergaint yn 1747, swydd a ddaliodd hyd ei farwolaeth.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Archesgobion Caergaint
Categori:Archesgobion Efrog
Categori:Genedigaethau 1693
Categori:Marwolaethau 1757
Clive Revill

Actor o Wellington, Seland Newydd yw **Clive Selsby Revill** (ganwyd 18 Ebrill 1930).

## Gwaith ffilm a theledu
* *Kaleidoscope*
* *The Private Life of Sherlock Holmes*
* *Avanti!*
* *Pinocchio*
* *Once Upon a Brothers Grimm*
* *Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back*
* ''Faerie Tale Theatre: The Emperor's New Clothes*
* *The Frog Prince*
* *Rumpelstiltskin''

Categori:Actorion o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1930
Zachary Pearce

Clerigwr Seisnig a fu'n Esgob Bangor o 1737 hyd 1743 ac yn ddiweddarach yn Esgob Rochester oedd **Zachary Pearce** (8 Medi 1690 – 29 Mehefin 1774).

Ganed ef ym mhlwyf St Giles, High Holborn, Llundain. Graddiodd o Coleg y Drindod, Caergrawnt yn 1713 a bu'n Gymrawd o'r coleg 1716-1720, Bu'n cynorthwyo Isaac Newton am gyfnod.

Daeth yn ficer St Martin-in-the-Fields, Llundain, yn 1726 ac yn Ddeon Caerwynt yn 1739, cyn cael ei apwyntio'n Esgob Bangor yn 1748. Trosglwyddwyd ef i esgobaeth Rochester yn 1756.

## Llyfrau
* *The Miracles of Jesus Vindicated* (1729)
* *A Reply to the Letter to Dr. Waterland*
*Cicero, *Dialogi tres de oratore* (1716)
*Longinus, *De sublimitate commentarius* (1724)
*Cicero, *De officiis libri tres* (1745)

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Rochester
Categori:Genedigaethau 1690
Categori:Marwolaethau 1774
Middlemarch

bawd|150px|*Middlemarch*
Nofel hanesyddol gan George Eliot yw ***Middlemarch: a Study of Provincial Life*** (1874).

Stori y dref dychmygol "Middlemarch" ym 1829–32 yw'r nofel.

Categori:Nofelau 1874
Categori:Nofelau'r 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelau hanesyddol Saesneg o Loegr
Categori:Nofelau realaidd o Loegr
Tashilhunpo

250px|bawd|Mynachlog Tashilhunpo
Mynachlog ger Shigatse, dinas ail-fwyaf Tibet, sydd â lle pwysig yn hanes a diwylliant Tibet yw **Tashilhunpo Gompa** ('Mynachlog Tashilhunpo'). Fe'i sefydlwyd yn 1447 gan Gendun Drup, y Dalai Lama 1af.

Anrheithwyd Tashilhunpo gan y Gurkhas o Nepal yn 1791 wrth iddynt geisio goresgyn Tibet. Llwyddasant i gipio Shigatse hefyd cyn i fyddin o Diberwyr a Tsieinaid eu gyrru yn eu holau i Kathmandu; ar ôl hynny fe'i gorfodwyd i gadw heddwch ac i adfer popeth a gafodd ei ddwyn o Tashilhunpo.

Tashilhunpo yw sedd draddodiadol y Panchen Lamas, y llinach *tulku* ail-bwysicaf yn nhraddodiad y Gelukpa (cangen o Fwdhaeth Tibet). Roedd gan y "Tashi" neu Panchen Lama awdurdod seciwlar dros dair ardal leol hefyd, on nid Shigatse ei hun, a lywodraethid gan *dzongpön* (prefect) o Lhasa.

Categori:Mynachlogydd Tibet
Jim Jefferies

Cyn bêl-droediwr a rheolwr cyfredol Heart of Midlothian yn yr Alban ers 2010 yw **James "Jim" Jefferies** (ganwyd 22 Tachwedd, 1950 ym Musselburgh).

Chwaraeodd Jefferies i Hearts, Haddington Athletic, Gala Fairydean a Berwick Rangers a rheolodd Gala Fairydean, Berwick Rangers, Falkirk, Hearts (y tro cyntaf), Dinas Bradford a Kilmarnock.

Categori:Pêl-droedwyr o'r Alban
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Genedigaethau 1950
Gendun Drup, y Dalai Lama 1af

Dalai Lama cyntaf Tibet oedd **Gendun Drup** (Tibeteg: དགེ་འདུན་གྲུབ་ *dge ’dun grub*) (1391 – 1474). Mae Tibetiaid yn credu ei fod, fel ei olynwyr, yn ymgnawdoliad o Chenresig (Sansgrit: Avalokiteshvara), Bodhisattva Trugaredd.

Cafodd Gendun Drup ei eni mewn teulu o fugeiliaid nomadig a gweithiodd fel bugail yn blentyn. Ei enw genedigol oedd **Pema Dorje** (Tibeteg པད་མ་རྡོ་རྗེ་ *pad ma rdo rje*). Aeth yn fynach yn Mynachlog Narthang, ac erbyn ei ganol oed roedd yn cael ei barchu fel sant ac ysgolhaig mawr. Roedd yn nai i'r sant-ysgolhaig enwog Tsongkhapa.

Er na chafodd ei adnabod yn Ddalai Lama yn ystod ei oes, cyhoeddodd yr ail Dalai Lama, Gendun Gyatso, ei fod yn olynydd iddo.

Yn 1447, sefydlodd Gendun Drup fynachlog fawr Tashilhunpo (Tashilunpo) yn Shigatse, a ddaeth yn nes ymlaen yn sedd i'r Panchen Lamas.

Doedd gan Gendun Drup ddim grym gwleidyddol. Rheolwyd Tibet ranedig gan llywodraethwyr fel y Sakyas, Tywysog Tsang a Khan Mongolia. Ni fyddai rhol gwleidyddol y Dalai Lama yn cychwyn tan deyrnasiad y 5ed Dalai Lama.

## Gwaith llenyddol
Ysgrifennodd draethawd ar yr Abhidharma-kosa, cerdd hir epig ar fywyd y Bwdha Shakyamuni, cerdd gyflwynedig i Je Tsongkhapa (Btsong-ka-pa), a cherdd ddefosiynol gysegredig i'r dduwies Fwdhaidd Tara.

*1
Categori:Genedigaethau 1391
Categori:Llenorion Tibeteg
Categori:Marwolaethau 1474
Felipe Massa

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o Frasil yw **Felipe Massa** (ganed 25 Ebrill 1981 yn São Paulo). Ar hyn o bryd mae'n cael ei gyflogi gan Ferrari a hefyd yn arwain pencampwriaeth y Gyrwyr 2008. Mae ganddo gytundeb i yrru i Ferrari tan ddiwedd tymor 2010.

## Gyrfa gynnar 
Dechreuodd Massa yrru cartiau pan oedd yn wyth oed a gorffen yn bedwerydd yn ei bencampwriaeth gyntaf.

Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Frasil
Categori:Pobl o São Paulo
Thomas Skevington

Clerigwr Seisnig a fu'n Esgob Bangor o 1509 hyd ei farwolaeth oedd **Thomas Skevington** neu **Thomas Skeffington** (bu farw 17 Awst 1533).

Roedd Skevington yn Abad Abary Sistersaidd Beaulieu. Cysegrwyd ef yn Esgob Bangor ar 17 Mehefin 1509.

Bu'n gyfrifol am ail-adeiladu Eglwys Gadeiriol Bangor ar raddfa fawr. Mae arysgrif Lladin uwchben drws y twr yn cofnodi fod yr Esgob Skevington wedi ei adeiladu yn 1532, er nad oedd wedi ei orffen pan fu farw Skevington yn 1533.

## Llyfryddiaeth
*Esgobion Bangor o www.british-history.ac.uk (Saesneg

## Cyfeiriadau
Skevington, Thomas
Skevington, Thomas
Heikki Kovalainen

Gyrrwr rasio o'r Ffindir yw **Heikki Kovalainen** (ganed 19 Hydref 1981 yn Suomussalmi, y Ffindir). Dechreuodd ei yrfa Fformiwla Un yn 2007 gyda tîm Renault. Yn 2008 symudodd i McLaren. Wedyn roedd e'n gyrrwr gyda Team Lotus (2010–11) a Caterham (2012–13).

Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o'r Ffindir
Categori:Genedigaethau 1981
Lewis Hamilton

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o Loegr yw **Lewis Carl Davidson Hamilton** (ganed 7 Ionawr 1985 yn Stevenage). Ar hyn o bryd mae'n gyrru i dîm Mercedes. Mae o’n pencampwr saith amser o Fformiwla Un, y cydradd uchaf erioed gyda Michael Schumacher. Cafodd ei enwi ar ôl y rhedwr Carl Lewis.

Dechreuodd ei yrfa rasio pan oedd yn ddim ond wyth oed. Pan oedd yn ddeg fe enillodd bencampwriaeth Cartio Gwledydd Prydain. Gwnaeth hyn eto bedair gwaith yn ystod y blynyddoedd dilynol. Yn 13 fe arwyddodd gyda rhaglen gefnogi gyrwyr ifanc tîm rasio McLaren.

Collodd allan ar y Bencampwriaeth Fformiwla Un yn 2007 o un pwynt i Kimi Räikkönen. Torrodd y record am y gyrrwr ieuengaf i ennill ras (a gafodd ei torri yn hwyrach gan Sebastian Vettel yn 2008). Gosododd record ar gyfer y nifer o "podiums" yn olynol yn y chwaraeon. Yn Nhachwedd 2008, enillodd y bencampwriaeth Fformiwla Un, gydag un pwynt o flaen Felipe Massa. Dioddefodd Hamitlon o gar andros o wael am ran fwyaf o'r tymor 2009, felly collodd ei bencampwriaeth i Jenson Button o Brawn GP. Ar ôl dri thymor aflwyddiannus arall gyda McLaren, symudodd i dîm Mercedes, a enillodd y bencampwriaeth yn y tymhorau 2014 a 2015. Yn y tymor 2016 gorffennodd yn ail yn y bencampwriaeth i'w bartner Nico Rosberg.

Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Loegr
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Pobl o Swydd Hertford
Kimi Räikkönen

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o'r Ffindir yw **Kimi-Matias Räikkönen** (ganed 17 Hydref 1979 yn Espoo, y Ffindir). Mae'n gyrru i Ferrari ar hyn o bryd. Roedd yn bencampwr y gyrwyr yn Fformiwla Un yn 2007.

Priododd â Jenni Dahlman, model o'r Ffindir a chyn-Miss Llychlyn, yn 2004.

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o'r Ffindir
Einion Sais

Clerigwr o Gymru a fu'n Esgob Bangor o 1309 hyd ei farwolaeth oedd **Einion Sais** (neu **Anian Sais**) neu **Anian II** (bu farw 1328). Cyfeiria'r "Sais" yn ei enw at y ffaith ei fod yn medru'r iaith Saesneg (ond gweler isod hefyd).

## Bywgraffiad
Cofnodir i'r cabidwl ofyn am hawl i ethol Esgob ym Mangor ar 2 Mai 1309, ac i Archesgob Caergaint gadarmhau etholiad Einion ar 18 Medi yr un flwyddyn. Cysegrwyd ef yng Nghaergaint gan yr Archesgob ar 9 Tachwedd.

Y farn gyffrediniol ymhlith ysgolheigion bellach yw mai ef oedd yr *aniani bangor epicopi* y cyfeirir ato yn Esgoblyfr Bangor, ac mai ei eiddo ef ydoedd ym wreiddiol, yn hytrach nag eiddo Anian I.

Mae'n bosibl mai Anian oedd yr esgob y cwynir am y ffaith ei fod yn noddi cerddorion Seisnig iselradd yn lle'r beirdd Cymraeg mewn cerdd unigryw gan Iorwerth Beli. Os felly, priodol oedd y llysenw 'Sais' arno.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Esgobion Bangor o www.british-history.ac.uk

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Marwolaethau 1328
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
John Egerton

Clerigwr Seisnig a fu'n Esgob Bangor o 1756 hyd 1768 oedd **John Egerton** (30 Tachwedd 1721 – 18 Mehefin 1787).

Roedd Egerton yn fab hynaf Henry Egerton, Esgob Henffordd, ac yn ŵyr i John Egerton, 3ydd Iarll Bridgewater. Bu'n Ddeon Henffordd dan ei dad cyn ei apwyntio'n Esgob Bangor. Yn 1768, trosglwyddwyd ef i fod yn Esgon Caerlwytgoed, yna yn 1771 i fod yn Esgob Durham, lle bu hyd ei farwolaeth.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Genedigaethau 1721
Categori:Marwolaethau 1787
Sally Field

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Sally Field** (ganwyd 6 Tachwedd 1946).

## Gwaith ffilm a theledu
* *Gidget*
* *The Flying Nun*
* *The Way West*
* *The Girl with Something Extra*
* *Sybil*
* *Stay Hungry*
* *Smokey and the Bandit*
* *Heroes*
* *The End*
* *Hooper*
* *Norma Rae*
* *Beyond the Poseidon Adventure*
* *Smokey and the Bandit II*
* *Back Roads*
* *Absence of Malice*
* *Places in the Heart*
* ''Murphy's Romance*
* *Surrender*
* *Punchline*
* *Steel Magnolias*
* *Not Without My Daughter*
* *Soapdish*
* *Homeward Bound: The Incredible Journey*
* *Mrs. Doubtfire*
* *Forrest Gump*
* *Eye for an eye*
* *Homeward Bound II: Lost in San Francisco*
* *From the Earth to the Moon*
* *Where the Heart Is*
* *Say It Isn't So*
* *Legally Blonde 2: Red, White and Blonde*
* *Brothers & Sisters*
* *Two Weeks*
* *The Little Mermaid: Ariel's Beginning''

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1946
James Colquhoun Campbell

Clerigwr Albanaidd a fu'n Esgob Bangor o 1859 hyd 1890 oedd **James Colquhoun Campbell** (1813 – 9 Tachwedd 1895).

Ganed ef yn Stonefield, Swydd Argyll.

Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Pobl o Argyll a Bute
Henry Deane

Clerigwr a fu'n Esgob Bangor ac yn ddiweddarach yn Archesgob Caergaint oedd **Henry Deane** (c. 1440 - 15 Chwefror 1503).

Ceir cofnod amdano fel Canon yn *Llanthony Secunda* ger Caerloyw yn 1457. Apwyntiwyd ef yn Arglwydd Ganghellor Iwerddon yn 1494, yna yn 1496 yn Ddirprwy Raglaw Iwerddon, ond symudwyd ef o'r swydd ymhen ychydig fisoedd oherwydd ei berthynas ddrwg a'r offeiriaid lleol.

Apwyntiwyd ef yn Esgob Bangor ar 13 Ebrill 1494. Ar 7 Rhagfyr 1499, trosglwyddwyd ef i fod yn Esgob Salisbury. Ar 26 Ebrill 1501, apwyntiwyd ef yn Archesgob Caergaint; y mynach cyntaf i ddal y swydd ers 135 mlynedd, a'r olaf.

Deane, Henry
Deane, Henry
Deane, Henry
248 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
290au CC 280au CC 270au CC 260au CC 250au CC - **240au CC** - 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 
253 CC 252 CC 251 CC 250 CC 249 CC - **248 CC** - 247 CC 246 CC 245 CC 244 CC 243 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae llynges Carthago dan Carthalo yn anrheithio arfordir deheuol yr Eidal

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:248 CC
Das Kapital

200px|bawd|Tudalen deitl argraffiad 1867 o *Das Kapital* gan Karl Marx
Traethawd estynedig yn yr Almaeneg ar economeg wleidyddol gan Karl Marx, wedi'i golygu yn rhannol gan ei gymrawd Friedrich Engels, yw ***Das Kapital*** ("*Cyfalaf*"). Mae'r llyfr, a ystyrir yn destun sylfaenol Marcsiaeth, yn cynnig dadansoddiad beirniadol o'r sustem cyfalafiaeth, yn enwedig yn ei goblygiadau economaidd ymarferol, a hefyd, i raddau, o ddamcaniaethau cysylltiedig eraill. Cyhoeddwyd y gyfrol gyntaf (o dair) yn 1867.

Gyrrir cyfalafiaeth, yn ôl Marx, trwy ymddieithrio llafur y dosbarth gweithiol ac elwa arno. Daw'r elw i ddwylo'r cyfalafwyr o'r gwahaniaeth rhwng gwerth marchnad y cynnyrch a'r pris a geir amdano ar y farchnad, sef yr elw dros ben. Ond er bod llyfr Marx yn ymhel a chyflwr cymdeithasol y gweithwyr, nid yw'n draethawd moesegol ond yn hytrach mae'n ymgais i ddadansoddi ac esbonio deddfau mewnol y sustem, ei gwreiddiau hanesyddol a'i dyfodol. Ceisia Marx ddatgelu y ffordd mae cyfalaf yn cael ei grynhoi, twf gweithio am gyflog, trawnewidiad y gweithle mewn canlyniad i hynny, crynhoad cyfalal, cystadleuaeth, y sustem bancio a chredyd, tueddiad y cyfradd elw i ddisgyn, rhenti tir, a sawl peth arall.

Categori:Llyfrau gwleidyddol
Categori:Llyfrau am economeg
Categori:Llyfrau Almaeneg o'r Almaen
Categori:Comiwnyddiaeth
Categori:Llyfrau 1867
Categori:Llyfrau 1885
Categori:Llyfrau 1894
Dowlais

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful, Cymru, yw **Dowlais**. Daw'r enw o'r geiriau Cymraeg *du* a *glais* sy'n golygu 'Nant, afonig, ffrwd'. Saif yn rhan ogleddol y sir, tua 2 filltir i'r gogledd-orllewin o ganol tref Merthyr ger cyffordd yr A465 a'r A4060.

Daeth Dowlais yn adnabyddus yn y Chwyldro Diwydiannol fel safle un o weithiau haearn mwyaf gwledydd Prydain, a sefydlwyd yno yn y 1760au gan Thomas Lewis (Llanisien) a John Guest.

Bu'r diweddar Anthony Crockett, Esgob Bangor, yn rheithor Dowlais o 1986 hyd 1991.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim|Yr hen stablau, Dowlais
250px|bawd|dim|Gwaith haearn Dowlais yn 1840; darlun gan George Childs

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl nodedig o'r ardal
*Illtyd Harrington (1931–2015), gwleidydd

## Gweler hefyd
*Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Gôr Meibion Dowlais

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Merthyr Tudful
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Merthyr Tudful ac Aberdâr (y DU)
Categori:Pentrefi Merthyr Tudful
Martin Chuzzlewit

bawd|200px|Clawr y rhandaliad seithfed yr argraffiad cyntaf
Nofel gan Charles Dickens yw ***The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit*** neu ***Martin Chuzzlewit*** (1844). Cyhoeddwyd y nofel rhwng Ionawr 1843 a Gorffennaf 1844.

Categori:Nofelau 1844
Categori:Nofelau gan Charles Dickens
Categori:Nofelau Saesneg
Nelson Piquet Jr

Gyrrwr rasio o Frasil yw **Nelson Ângelo Tamsma Piquet Souto Maior** (ganed 25 Gorffennaf 1985, yn Heidelberg, yr Almaen). Mae'n fab i Nelson Piquet, un o yrwyr Fformiwla Un mwyaf llwyddiannus Brasil a fu'n bencampwr deirgwaith. Yn 2005 a 2006 fe yrrodd yng nghyfres GP2, gan ennill ras Gwlad Belg yn 2005 a gorffen yn ail yn y bencampwriaeth yn 2006. Cafodd ei arwyddo fel gyrrwr prawf i Renault ar gyfer tymor 2007 ac roedd yn yrrwr llawn iddynt yn 2008. Mae'n byw yn Rhydychen, Lloegr.

## Dolenni allanol 
* Nelson Piquet Jr. official website 
*Official Fan Club Nelson Piquet 

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Frasil
Categori:Pobl o Heidelberg
De facto

:*Mae de jure yn ailgyfeirio yma. Gweler hefyd De Facto (band).*

Term Lladin sy'n golygu "mewn arfer" (yn llythrennol, "o'r ffaith") ond heb gael ei gydnabod felly yn ôl y gyfraith yw ***de facto***. Mae'n ymadrodd a ddefnyddir yn aml mewn cyferbyniaeth â therm Ladin arall, ***de jure*** (sy'n golygu "yn ôl y gyfraith") wrth gyfeirio at faterion sy'n ymwneud â'r gyfraith, llywodraeth neu statws cyfreithiol, sy'n bod oherwydd eu bod wedi eu creu neu ddatblygu felly heb ddeddfwriaeth i'w cyfreithlonni neu hyd yn oed yn erbyn y gyfraith fel y cyfryw. Mewn cyd-destun cyfreithiol pur, mae *de jure* yn golygu yr hyn y mae'r gyfraith yn ei ddweud, tra bod *de facto* yn golygu'r hyn sy'n digwydd yn ymarferol.

Gellir egluro hyn gydag enghreifftiau. Mewn gwleidyddiaeth ryngwladol, er enghraifft, gelwir llywodraeth tiriogaeth annibynnol sydd wedi torri'n rhydd o wladwriaeth arall ond heb gael ei chydnabod fel llywodraeth yn "llywodraeth *de facto*" y diriogaeth honno, sydd dal yn perthyn, "*de jure*", i'r llywodraeth gydnabyddedig (mae sefyllfa Transnistria mewn perthynas â Moldofa yn enghraifft gyfoes o hyn). Enghraifft arall yw statws Saesneg yn yr Unol Daleithiau. Er nad yw'n iaith swyddogol *de jure* — h.y. does 'na ddim byd yn y cyfansoddiad sy'n dweud hynny — yn ymarferol mae hi'n brif iaith neu iaith gyffredin *de facto* y wlad honno.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa'r gyfraith
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
251 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
256 CC 255 CC 254 CC 253 CC 252 CC - **251 CC** - 250 CC 249 CC 248 CC 247 CC 246 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Rhufeiniaid dan Lucius Caecilius Metellus yn ymosod ar ddinas Panormus ar ynys Sicilia, sydd ym meddiant y Carthaginiaid. Ym Mrwydr Panormus, gorchfygir y Carthaginiaid dan Hasdrubal.
* Wedi i'r Rhufeiniaid gipio Panormus, mae dinasoedd Ieta, Solous, Petra a Tyndaris yn cytuno i heddwch a'r Rhufeiniaid.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:251 CC
Maurice Griffith

Roedd **Maurice Griffith** (neu **Griffin**) (c. 1507 – 20 Tachwedd 1558) yn Gymro a benodwyd yn Esgob Rochester.

Mae'n debyg mai yn ardal Caernarfon, tua'r flwyddyn 1507, y ganwyd, gyda chysylltiad teuluol â stâd Coetmor, Tregarth. Bu'n fynach yn Blackfriars, Rhydychen cyn ei benodi ym 1535 i swydd *Vicar-General* yn Rochester. Wedi rhai penodiadau uwch yn esgobaeth Rochester a Llanelwy, tuag at ddiwedd ei yrfa, fe'i benodwyd yn Esgob Rochester.

Ynghyd â William Glyn, Esgob Bangor, chwaraeodd ran yn sefydlu Ysgol Friars, Bangor.

Bu farw ar 20 Tachwedd 1558.

## Cyfeiriadau
Gareth Alban Davies (2007), 'Maurice Griffin (?-1558), Esgob Rochester' yn *Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon*, cyfrol 68, 2007.

Categori:Marwolaethau 1558
Categori:Esgobion Rochester
Categori:Pobl o Arfon