Etholiad Cyngor Sir Feirionnydd 1892

bawd|Sêl y Cyngor
Cynhaliwyd ail etholiad **Cyngor Sir Feirionnydd** ar 5 Mawrth 1892. Fe'i rhagflaenwyd gan etholiad 1889 ac fe olynwyd gan etholiad 1895. Rhannwyd y sir yn 42 o wardiau un aelod. Gan ei fod wedi ei benodi i fod yn swyddog canlyniadau'r etholiad nid oedd cadeirydd y cyngor cyntaf, Dr Edward Jones, Dolgellau yn cael ail sefyll. 

Yn etholiad 1889 bu nifer o wardiau trefol efo mwy nag un aelod. Ar gyfer etholiad 1892 roedd y wardiau hynny wedi eu torri i greu wardiau unigol.

## Etholiad diwrthwynebiad
Etholwyd cynghorwyr i 32 o'r 42 ward yn ddiwrthwynebiad (Mae seren yn dynodi cyn aelod) 
* Llanaber — *Charles Williams, Hengwm, bonheddwr (Ceidwadol).
* Corwen, Isadran y gogledd — *William Ffoulkes Jones, masnachwr coed, Glaslwyn (Rhyddfrydol).
* Corwen, deheuol — *Robert David Roberts. Roberts, groser cyfanwerthol, Bronygraig (Rhyddfrydol).
* Gwyddelwern - Joseph Davies, ffermwr, Wernddu.(Annibynnol yn cipio sedd Ryddfrydol)
* Llansantffraid — Hugh Jones, ffermwr, Penybont. (Annibynnol yn cipio sedd Rhyddfrydol)
* Llanuwchllyn — Thomas Jones, ffermwr, Tanerdy (Rhyddfrydol).
* Llandderfel — *Thomas Jones, ffermwr, Brynmelyn (Rhyddfrydol)
* Llanfor — *Richard John Lloyd Price, bonheddwr, Rhiwlas (Ceidwadwr) 
* Corris — *Morris Thomas, fferyllydd, Stryd y Bont, (Rhyddfrydol).
* Llwyngwril — Evan Hughes, ffermwr, Llechlwyd (Rhyddfrydol).
* Tal-y-Llyn — John Pugh Jones, siopwr, Tynyffridd (Rhyddfrydol).
* Abermaw — *Lewis Lewis, Hillside, bonheddwr (Rhyddfrydol).
* Llanegryn — * William Robert Maurice Wynne Ysw, Peniarth (Ceidwadol)
* Tywyn gwledig- * David Davies, Tafolgraig, ffermwr (Rhyddfrydol).
* Tywyn trefol — * Henry Haydn Jones, haearnwerthwr, Pantyneuadd (Rhyddfrydol).
* Pennal — Hugh Jones, ffermwr wedi ymddeol, Graiandy (Rhyddfrydol).
* Teigl — Ellis Hughes, chwarelwr, Highgate terrace (Rhyddfrydol) - (Rhyddfrydwyr yn cipio sedd Geidwadol)
* Conglywal — Robert Roberts, meddyg a llawfeddyg, Isallt (Rhyddfrydol).
* Ystradau — * William Parry Evans, dilledydd, 27, Stryd yr Eglwys, Ffestiniog, (Rhyddfrydol).
* Cwmorthin  — Humphrey Roberts, rheolwr chwarel, Dolrhedyn. (Rhyddfrydol).
* Bowydd — * David Griffith Williams, siopwr, Bryn — gwyn, (Rhyddfrydol).
* Rhiw — * David Griffith Jones, groser, Glasgow House, (Rhyddfrydol)
* Diffwys  — R. O. Jones, cyfreithiwr, Bryn Offeren, (Rhyddfrydol).
* Gorllewin Trawsfynydd — * J. Humphreys, meddyg a llawfeddyg, Fronwynion — street, (Rhyddfrydol). 
* Maentwrog  — * William Edward Oakeley, Ysw, Plas Tan-y-bwlch, (Ceidwadol). 
* Mawddwy — *John Jones, ffermwr, Llwyngrug. (Rhyddfrydol).
* Llandrillo — *Henry Davies, ffermwr, Tyffos, (Rhyddfrydol)
* Y Bala — Evan Jones, adeiladwr a chontractwr, Mount place, (Rhyddfrydol).
* Llanycil — * Roger Hughes, llawfeddyg, (Rhyddfrydol).
* Llanfrothen — *John Jones, Ysw. Ynysfor, (Ceidwadol). 
* Penrhyndeudraeth — *John K. Rowe, rheolwr chwarel (Rhyddfrydol)
* Talsarnau — John Bennet Jones, melinydd, (Rhyddfrydol).

## Etholiadau Cystadleuol
bawd|Corsygedol, cartref Ansell
### Dyffryn
Llwyddodd John Davies, Glanymorfa i gadw ei sedd ar ran y Rhyddfrydwyr gan drechu William Ansell, Corsygedol.

### Harlech
Llwyddodd Dr Richard Thomas Jones, Penygarth i gadw ei sedd yn gyffyrddus gan gynyddu ei fwyafrif o 11 i 117 

### Dethol henaduriaid
Yn ystod y cyfarfod cyntaf detholwyd saith henadur newydd.

Roedd Bainc Henaduriaid Sir Feirionnydd yn cynnwys 14 aelod. Roedd henaduriaid yn aelodau o'r cyngor oedd yn cael eu dethol gan y cynghorwyr eraill yn hytrach na'u hethol gan y cyhoedd. Term henadur oedd 6 mlynedd, ac eithrio hanner y rhai a detholwyd ym 1889 a wasanaethodd am dim ond 3 mlynedd. Felly roedd saith henadur o'r hen gyngor oedd i barhau yn eu swydd am 3 blynedd arall a saith sedd i'w llenwi o'r newydd am y 6 mlynedd nesaf.

Yr henaduriaid oedd yn parhau oedd:

*Samuel Pope, Rhyddfrydwr
* Osmond Williams, Rhyddfrydwr
* E. Parry Jones, Rhyddfrydwr
* Edward Griffith, Rhyddfrydwr 
* Y Cyrnol Edward Evans Lloyd, 
* William Williams, Rhyddfrydwr
* J. Hughes Jones, Rhyddfrydwr

Yr henaduriaid newydd oedd:

* Charles Henry Wynn, Rûg, Ceidwadwyr. Roedd C H Wynn yn cyn henadur oedd wedi dod i ben ei dymor ond a ail detholwyd am 6 mlynedd arall.
* Dr Edward Jones, Dolgellau. Rhyddfrydwr. Bu Jones yn gadeirydd y cyngor blaenorol, ond nid oedd yn cael sefyll yn etholiad 1892 gan ei fod wedi gweithredu fel swyddog canlyniadau'r etholiad
* E. H. Jonathan. Ffestiniog. Rhyddfrydwr. Roedd E H Jonathan yn cyn henadur oedd wedi dod i ben ei dymor ond a ail detholwyd am 6 mlynedd arall.I 
* John Hughes, Hafodfawr, Rhyddfrydol. Roedd Hughes yn gyn cynghorydd a gollodd ei sedd yn ward Cynfal yn yr etholiad hwn.
* Andreas Roberts, Ffestiniog. Rhyddfrydol. Cyn henadur oedd wedi dod i ben ei dymor ond â ail detholwyd am 6 mlynedd arall
* Evan Jones, Mount Place, Bala. Rhyddfrydwr ac aelod etholedig o'r cyngor
* Lewis Lewis, Abermaw. Rhyddfrydwr ac aelod etholedig o'r cyngor

## Isetholiadau 
Bu dau isetholiad i ddewis cynghorwyr i gymryd lle'r cynghorwyr a dyrchafwyd i fainc yr Henaduriaid. Bu dau gynghorydd farw yn ystod tymor y cynghor.

### Isetholiad Abermaw 1892 
* Etholwyd Hugh Jones (Rhyddfrydwr), Heol Brogyntyn yn ddiwrthwynebiad yn lle Lewis Lewis a dyrchafwyd i fainc yr henaduriaid. 

### Isetholiad y Bala 1892 
* Etholwyd John Parry, groser Y Bala (Rhyddfrydwr) yn ddiwrthwynebiad yn lle Evan Jones a dyrchafwyd i fainc yr henaduriaid. etholwyd ei gymydog William Williams Heol Brogyntyn (Rhyddfrydwr) fel olynydd iddo.

### Marwolaeth Cyng Enoch Jones Dolgellau Wledig 1894 
Ar 6 Mehefin 1894 ymosododd bustach ar y cynghorydd Enoch Jones gan ei ladd . Roedd Enoch Jones yn fab i Cadwaladr Jones (Yr Hen Olygydd) ac yn dad i'r athro Cadwaladr Bryner Jones. Gadawyd y sedd yn wag hyd etholiad cyffredinol y cyngor ym mis Mawrth 1895.

## Cyfeiriadau
Categori:Meirionnydd
Categori:Siroedd Cymru
Categori:Etholiadau
Categori:Hanes gwleidyddol Cymru