Amlwch

Tref fach a chymuned yn Ynys Môn yw **Amlwch**. Saif yng ngogledd yr ynys ar lôn yr A5025 tua 15 milltir i'r gogledd o Borthaethwy, hanner ffordd rhwng Cemaes a Moelfre. Mae Caerdydd 229.2 km i ffwrdd o Amlwch ac mae Llundain yn 356.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Bangor sy'n 25.5&nbsp;km i ffwrdd.

Mae enw 'Amlwch' yn cyfeirio at safle harbwr y dref, sef Porth Amlwch, yn deillio o'r Gymraeg *am* 'o gwmpas' a *llwch* (hen air sy'n golygu 'inlet', 'creek' yn debyg i'r gair Gaeleg 'loch') ar gyfer corff o ddŵr.

Tref sy'n gorwedd ar lan y môr yw hi, heb draeth ond gyda chlogwyni arfordirol trawiadol. Mae twristiaeth yn elfen bwysig yn yr economi leol. Ar un adeg roedd yn borthladd eithaf prysur gyda llongau yn hwylio oddi yno i Ynys Manaw a Lerpwl. Mae nifer o'r tai yn dyddio o'r 19g ac yn ychwanegu at awyrgylch y dref.

*Yr Arwydd* yw papur bro Benllech a gweddill cylch Mynydd Bodafon. 

250px|bawd|dim|Porth Amlwch

## Hanes
Tyfodd Amlwch yn gyflym yn y 18g oherwydd y cloddio copr ar Fynydd Parys, y mwyaf o'i fath yn y byd ar un adeg. Erbyn diwedd y ganrif honno roedd gan Amlwch boblogaeth o tua 10,000 gan ei gwneud yr ail dref yng Nghymru ar ôl Merthyr Tudful. Dyna pryd yr estynnwyd yr harbwr gwreiddiol i wneud lle i longau mwy ar gyfer y fasnach cludo mwyn copr.

Dirywiodd y diwydiant copr lleol ar ganol y 1850au ond parhaodd Amlwch i fod yn ganolfan bwysig i'r diwydiant adeiladu ac atgyweirio llongau a gwaith arall cysylltiedig â'r môr.

Yn 1953 agorwyd gwaith cemegol i dynnu bromin o ddŵr môr ond cafodd ei gau yn 2004. Mae cau atomfa Wylfa, gerllaw, yn debyg o gael effaith andwyol ar yr economi lleol hefyd.

Mae siamber gladdu yn Amlwch o'r enw Barcloddiad y Gawres.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Pobl o Amlwch
*William Roos (1808-1878), arlunydd
*Andy Whitfield (1971-2011), actor

## Adeiladau a chofadeiladau
* Cofeb Ryfel Amlwch

## Porth Amlwch

Amlwch Harbour using tiltshift.jpg
Amlwch.jpg
Amlwch Lighthouse 01.jpg
Amlwch Port - panoramio.jpg

## Atyniadau yn y cylch
*Mynydd Parys - 'Y Mynydd Copr'
*Porth Llechog - bae deniadol tua milltir a hanner i'r gogledd o Amlwch

## Oriel

Parys Mountain windmill.jpg|Melin Mynydd Parys
Parys mountain.jpg|Mynydd Parys
Amlwch Port - panoramio - Tanya Dedyukhina.jpg|Porth Amlwch
Ysgol Syr Thomas Jones.jpg|Ysgol Syr Thomas Jones
Melin Adda, Amlwch.jpg|Melin Adda, Amlwch
Market Street, Amlwch - geograph.org.uk - 1177836.jpg|Stryd y Farchnad, Amlwch
Catholic Church Amlwch.jpg|Eglwys Gatholig, Amlwch
Capel Mawr, Bethesda Street - geograph.org.uk - 1092071.jpg|Capel Mawr, Amlwch
Parys Farm from the hill by the ruined Bodgadfa farmhouse - geograph.org.uk - 1262743.jpg|Fferm Parys o'r bryn wrth gweddillion Ffermdy Bodgadfa 
Bull Bay Hotel, Porth Llechog (Bull Bay) NLW3362388.jpg|Bull Bay Hotel, Porth Llechog (Bull Bay)
Traeth rhwng Amlwch a Phorthllechog.jpg|Traeth rhwng Amlwch a Phorthllechog
Melin Porth Amlwch Port Mill - geograph.org.uk - 1177877.jpg|Melin Porth Amlwch Port Mill
Amlwch port - geograph.org.uk - 1112217.jpg|Porth Amlwch

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fforwm gymunedol Amlwch
*  Gwefan cymuned 
*  Cronfeydd data Amlwch hanesyddol 


Categori:Cymunedau Ynys Môn
Categori:Trefi Ynys Môn
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)