open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Owen Morgan

Cricedwr o Gymro yw **Alun Owen Morgan** (ganwyd 14 Ebrill 1994) sy'n chwarae i Glwb Criced Morgannwg. Yn bennaf mae'n fowliwr llaw chwith, araf, confensiynol, mae hefyd yn batio gyda'i law dde.

## Bywyd cynnar
Magwyd Morgan yn yr Hendy ger Pontarddulais ac aeth i Ysgol Gyfun y Strade. Aeth ymlaen i astudio am radd mewn Cyfrifeg a Chyllid ym Mhrifysgol Caerdydd a graddiodd yn 2015.

## Gyrfa
Tarodd ei ganred cyntaf i Forgannwg yn Awst 2016 yn erbyn Swydd Gaerwrangon.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Proffil chwaraewr: Owen Morgan ar ESPNcricinfo
* Proffil chwaraewr: Owen Morgan ar CricketArchive

Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Cricedwyr o Gymru
Amy Wadge

Cantores blues a roc cyfoes yw **Amy Wadge** (ganwyd 22 Rhagfyr 1975) sy'n dod o Loegr yn wreiddiol ond sydd wedi ymgartrefu yng Nghymru bellach..

Gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf fel canotres fel aelod o grŵp merched o'r enw 'Two of a Mind' pan oedd yn 14 oed.

Yn 16 oed, aeth Amy i berfformio fel cantores ar ei phen ei hun, gan ysgrifennu ei chaneuon ei hun. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru ac ers hynny mae wedi ymsefydlu yng Nghymru, er ei bod yn wreiddiol o dref Backwell ger Bryste.

Lansiwyd ei sengl gyntaf 'Saddest Eyes' yn 2001 ac yn yr un flwyddyn, gofynnwyd iddi hi berfformio ar gyfer 'Radio 2 Live' yng Nghaerdydd. Roedd y gig mor llwyddiannus, fe'i darlledwyd yn ei chyfanrwydd ar sioe Janice Long.

Ym mis Mawrth 2002, rhyddhawyd ei halbwm fach 'The Famous Hour' ar label 'FF Vinyl'. Denodd yr albwm ymateb mawr ac arweiniodd at berfformiad byw Amy mewn parti i ddathlu dechrau BBC6 Music gyda Lenny Kravitz ac Embrace. Hefyd yn 2002, perfformiodd Amy Wadge o flaen 30,000 o bobl yn Ngŵyl y Werin, yng Nghaer-grawnt a'r Mardi Gras yng Nghaerdydd.

Ym mis Ebrill 2003, derbyniodd Amy Wadge adolygiadau cadarnhaol ar ôl ei thaith gyntaf o amgylch Prydain gyda'i band ac ym mis Mehefin yr oeddynt yn perfformio yng Ngŵyl Glastonbury. Dim ond mis yn ddiweddarach, yr oedd yn cefnogi sêr mawr megis Van Morrison a Bob Geldof ac Amy oedd y brif act yng Ngŵyl Castell Caerffili. Daeth y sengl 'Just in Time' allan ym mis Hydref a chafodd y gantores wahoddiad gan y Cynulliad i berfformio ar gyfer digwyddiad 'Wales Rocks Sydney' i gyd-fynd â Chwpan Rygbi'r Byd. Ar ôl iddi ddod yn ôl o Sydney, aeth ar daith arall o gwmpas Prydain a orffenodd gyda gwahoddiad iddi berfformio ar ddechrau gig Jeff Beck ar gyfer ei daith gyntaf ef ar ôl 14 o flynyddoedd.

Ymddangosodd Amy Wadge yn y gyfres deledu cariad@iaith ar S4C ym mis Mawrth 2004, lle ymgeisiodd i ddysgu Cymraeg gyda'r tiwtor Nia Parry, ac enwogion eraill, gan gynnwys Janet Street Porter, Ruth Madoc, a'r athletwraig Tanni Grey-Thompson.

Yn 2004, lansiwyd ei halbwm llawn cyntaf, 'WOJ'. O ganlyniad i lwyddiant yr albwm hwn, cynyddwyd y diddordeb i'r seren hon yn y byd cerddorol. Fe enillodd hi'r wobr 'Best Female Solo Artist' yng Ngwobrau Cerddoriaeth Cymru yn 2002 a 2003 ac roedd hi'n un o'r bobl a ddewiswyd ar gyfer y wobr 'Best Newcomer' yng Ngwobrau'r Pop Factory.

Ers hynny rhyddhau sawl albwm arall, yn ogystal â chydweithio gydag amryw o artistiaid eraill yn cynnwys y bardd Patrick Jones. Mae hi a'i gwr Alun ap Brinley hefyd yn rhieni i ddwy ferch, Mali a Nel, erbyn hyn.

## Eurovision
Roedd Wadge yn gyd-awdur y gân "Space Man", a ddaeth yn ail yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2022.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Jean Alexander

Actores Seisnig oedd **Jean Alexander** (11 Hydref 1926 – 14 Hydref 2016), enw go iawn **Jean Hodgkinson**,  a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei ran yn yr opera sebon *Coronation Street* fel Hilda Ogden.

Cafodd ei geni yn Lerpwl, yn ferch i Nell ac Archie Hodgkinson.

## Teledu
**Deadline Midnight* (1961)	
**Coronation Street* (1964–1987), fel Hilda Ogden
**Harry* (1993–1995)
**Last of the Summer Wine* (1992-2000), fel Auntie Wainwright

## Llyfryddiaeth
**The Other Side of the Street: The Autobiography of Jean Alexander* (1989)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Alun Tan Lan

Canwr Cymreig yw **Alun Evans** sy'n perfformio o dan yr enw **Alun Tan Lan**.

Rhyddhaodd y gitarydd, sydd yn dod o Bandy Tudur yn wreiddiol, ei ddau albwm cyntaf ar label RASAL, sef *Aderyn Papur* (2004) a *Distawrwydd* (2005). Enillodd *Distawrydd* gryn glod gan y beirniaid yn cynnwys yr Observer a wnaeth ei gynnwys ar restr y 10 albwm gorau i ddod allan o Gymru yn 2005..

Mae Alun wedi bod yn aelod o'r grŵp syrff-roc Y Niwl.

## Gwobrau
Yn 2006 enillodd Wobr Roc a Phop BBC Radio Cymru am yr Artist Gwrywaidd gorau. Yn 2007 cyhoeddodd albwm arall, *Yr Aflonydd* ar label o'r enw Aderyn Papur.

Yn 2010 Alun oedd cyfansoddwr y gân fuddugol wnaeth gipio Gwobr Cân i Gymru.

## Disgyddiaeth
**Aderyn Papur*, Rasal, 2004
**Y Distawrwydd*, Rasal, 2005
**Yr Aflonydd*, Aderyn Papur, 2007
**Cymylau*, albwm ddwbl ryddhawyd ar soundcloud.com, 2012

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Cyfrif Soundcloud

Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Bandiau Cymraeg
Mozhon

Mae **Mozhon** (Ffrangeg: *Mohon*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56134

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Kappa Mikey

Cyfres deledu comedi animeiddiedig yw ***Kappa Mikey***. Y prif actorion llais yw Michael Sinterniklaas, Kether Donohue, Carrie Keranen a Sean Schemmel.

## Cymeriadau 
* Mikey Simon (Michael Sinterniklaas)
* Lily (Kether Donohue)
* Mitsuki (Carrie Keranen)
* Gonard (Sean Schemmel)
* Guano (Gary Mack)
* Ozu (Stephen Moverly)
* Yes Man (Jesse Adams)
* Yoshi (Jesse Adams)

## Rhestr penodau 
* Rhestr Penodau Kappa Mikey

## Dolenni Allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2006
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2008
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Heol Roma, Brisbane

Mae **Gorsaf reilffordd Heol Roma, Brisbane** y brif orsaf reilffordd yn Brisbane, Queensland, Awstralia.

Adeiladwyd  rheilffyrdd Queensland, heblaw am ychydig o reilffyrdd cledrau cul diwydiannol, ar draciau 3 troedfedd 6 moddfed o led; roedd gwneud hyn yn rhatach nac adeiladu rheilffordd lled safonol mewn ardal mawr ond efo poblogaeth fach iawn. Defnyddir traciau o'r un lled yn y dalaith hyd at heddiw, heblaw ar y lein o Dde Cymru Newydd; newidiwyd maint y lein hon ym 1930 hyd at orsaf reilffordd De Brisbane ac estynnwyd y lein i Heol Roma ym 1986.

bawd|dim|260px|Trên leol yn yr orsaf
bawd|dim|260px|Trên 'Intercity' i Sydney

## Dolen allanol
* Gwefan translink

Categori:Brisbane
Heol Roma, Brisbane
Maha Vajiralongkorn

Brenin Gwlad Tai ers 2016, fel **Rama X**, yw **Maha Vajiralongkorn** (ganwyd 28 Gorffennaf 1952).

Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Pobl o Bangkok
Haider al-Abadi

Prif Weinidog Irac ers 8 Medi, 2014 yw **Haider Jawad Kadhim Al-Abadi** (Arabeg: **حيدر جواد كاظم العبادي**) ac ef yw arweinydd y Blaid Dawa Islamaidd. Ganed 25 Ebrill 1952 yn Baghdad, Irac ac mae'n Shïa o ran ei grefydd. Cyn 2012 ef oedd Gweinidog dros y Cyfryngau (2003-2004, yn Llywodraeth cyntaf wedi oes Saddam Hussein.

Ymunodd Al-Abadi â'r Blaid Dawa anghyfreithlon ym 1967. Mynychodd Brifysgol Manceinion a graddiodd gyda PhD mewn Peirianneg Drydanol ym 1993.  Dychwelodd i Irac yn ystod y Goresgyniad Irac 2003. Ar 8 Medi 2014, olynodd Nouri al-Maliki fel Prif Weinidog Irac.

Un o'i ddyletswydda pennaf tra'n Brif Weinidog oedd wynebu'r Wladwriaeth Islamaidd (ISIL)
. Bu'n hynod o feirniadol o'r Unol Daleithiau America (UDA) am iddynt, yn ei farn ef, orwedd ar eu rhwyfau yn htrach na'u hymladd. Trodd ei olygon tuag at Rwsia ac Iran am gymorth, gan annog cydweithrediad milwrol gyda'r ddau bartner newydd yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Prif Weinidogion Irac
Categori:Shiaid o Irac
Kigeli V, brenin Rwanda

Brenin (neu "Mwami") Rwanda rhwng 28 Gorffennaf 1959 a 28 Ionawr 1960 oedd **Kigeli V Ndahindurwa** (ganwyd Jean-Baptiste Ndahindurwa; 29 Mehefin 1936 – 16 Hydref 2016).

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2016
Juan Manuel Santos

Cyn-arlywydd Colombia (7 Awst 2010 - 2018) yw **Juan Manuel Santos Calderón** (ganwyd 10 Awst 1951). Enillodd Wobr Heddwch Nobel 2016.

Fe'i ganwyd yn Bogotá, Colombia. Cafodd ei addysg yng Ngholegio San Carlos, ac ym Mhrifysgol Kansas.

## Cyfeiriadau 
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1951
Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru

Sefydlwyd **Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru** ar 17 Hydref 1976 pan gyfarfu 13 cyfieithydd yn Aberystwyth. Cymdeithas wirfoddol ydyw a gwelwyd ei hangen wrth i'r Swyddfa Gymreig ac ambell gyngor sir a sefydliadau cyhoeddus eraill ddechrau cyflogi cyfieithwyr a sefydlu unedau cyfieithu. Mae swyddfa'r Gymdeithas ym Mangor.

## Hanes y Gymdeithas
Yn 1976, roedd tua 20 o bobl yn gyfieithwyr amser-llawn yng Nghymru a sefydlwyd y gymdeithas er mwyn trafod materion perthnasol a chysoni arferion cyfieithu a thermau. Ers 2003 mae'n gwmni cyfyngedig. Ei bwriad yw arwain, datblygu a hyrwyddo cyfieithu proffesiynol. Hi yw'r unig gymdeithas broffesiynol ar gyfer cyfieithwyr Cymraeg/Saesneg, boed gyfieithwyr testun neu'n gyfieithwyr ar y pryd.

Sefydlwyd trefn asesu ar gyfer ymaelodi â’r Gymdeithas yn 1989 a threfn arholi ar gyfer Aelodaeth Sylfaenol yn 1998, trefn arholi ar gyfer Aelodaeth Gyflawn yn 2003, a threfn asesu CAP yn 2005.

Derbyniodd y Gymdeithas nawdd ariannol gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg am y tro cyntaf yn 1997 a chgyflogwyd Swyddog Gweinyddol rhan-amser. Yn 1999 daeth y swydd honno’n un amser-llawn, ac yn 2001 penodwyd Cyfarwyddwr. Yn 2001, gwnaed Dr Bruce Griffiths a Dafydd Glyn Jones yn Llywyddion anrhydeddus "fel cydnabyddiaeth o'u gwaith arloesol yn cyd-olygu Geiriadur yr Academi".

Yn 2003 corfforwyd Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru Cyf. yn gwmni cyfyngedig drwy warant, rhif cofrestredig 4741023. Ers hynny, rheolir y Gymdeithas gan Fwrdd o Gyfarwyddwyr a etholir o blith yr aelodau. Cadeirydd cyfredol y Gymdeithas yw Claire Richards a'r Prif Weithredwr y Gymdeithas yw Geraint Wyn Parry.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Cwmnïau gwasanaethau Cymru
Categori:Cwmnïau a leolir yng Ngwynedd
Cyfieithwyr Cymru
Fred Rogers

Actor a seren deledu o'r Unol Daleithiau oedd **Frederick McFeely** "**Fred**" **Rogers** (20 Mawrth 1928 – 27 Chwefror 2003). Roedd yn enwog am greu rhaglenni, eu cyflwyno ac am gyfansoddi cerddoriaeth agoriadol ar gyfer y gyfres plant bach  ''Mister Rogers' Neighborhood* (1968–2001).
[bawd|chwith|Rogers, [2002]]

Cafodd ei hyfforddi i fod yn weinidog yr Efengyl ond nid oedd yn hapus gyda chyfeiriad teledu yn yr Unol Daleithiau, yn enwedig yr arlwy ar gyfer plant a phobl ifanc. Ar deledu yn ardal  Pittsburgh y cychwynodd ond erbyn 1968 roedd ganddo ei sioe deledu ei hun a darlledwyd hon ar gyfer y wlad gyfan gan *American Public Television*. Dros y degawdau nesaf daeth Rogers yn eicon gan ei gynulleidfa. Bu hefyd yn flaenllaw yn hybu achosion da yn ymwneud ag addysg pobl ifanc. Ymladdodd yr hawl i gynnwys recordiadau ar drwydded  "defnydd teg" er mwyn eu darlledu drachefn a thrachefn (*"time shifting"'') a sefydlodd gefnogaeth y llywodraeth i ddarlledu ar gyfer plant a phobl ifanc.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2003
Gorsaf reilffordd Haydons Road

Mae **gorsaf reilffordd Haydons Road** yng ngogledd-ddwyrain Bwrdeistref Merton, Llundain yn ne Llundain. Gwasanaeithir yr orsaf gan drenau Thameslink gan almaf ynghyd â gwasanaeth cyfyngedig gan gwmni trenau Southern  yn ystod cyfnodau prysuraf y bore ac hwyr-brynhawn. Mae'r orsaf wedi ei leoli ar y Sutton Loop Line ac o fewn Parth Talu 3/ Travelcard Zone 3.

Fe'i agorwyd yn wreiddiol fel Rheilffordd "Haydens Lane", ger Rheilffordd Tooting, Merton & Wimbledon Railway (ac yntau yn eiddo ar y cyd gan y London and South Western Railway â'r London, Brighton and South Coast Railway) ar y 1af o Hydref 1868. Mae'r orsaf dicedi wedi ei leoli i fyny ar ochr yr orsafː fe ail-ddatblygwyd adeiladau'r orsaf wreiddiol yn ystod 1991 ac 1992 pan ail-ddatblygwyd dir cyfagos i'r platfform ar gyfer adeiladu tai. Tan ddyfodiad cwmni Thameslink fe wasanaethwyd yr orsaf gan drenau dolen London Bridge via Wimbledon.

chwith|bawd|dim|Map 1912 Railway Clearing House yn dangos rheilffyrdd o gwmpas gorsaf reilffordd Haydons Road

## Gwasanaethau 
Gwasanaeth nodweddiadol allfrig o'r orsaf yw dwy drên yr awr i Luton via Llundain/London (clocwedd o gwmpas y ddolen) a dwy drên yr awr i Sutton via Wimbledon (gwrthglocwedd). Yn ychwanegol, rhêd cwmni, Southern rhwng 3 a 5 gwasanaeth y dydd rhwng Wimbledon a London Bridge.

## Cysylltiadau 
Bwsiau Llundain/London Buses llwybrau 156, 200 ac mae gwasanaeth rhif 493 hefyd yn gwasanaethu'r orsaf.

## Cyfeiriadau 
Haydons Road
Haydons Road
Frederick Hawksworth

Prif beirianydd Rhanbarth Gorllewinol o'r Rheilffyrdd Prydeinig oedd **Frederick Hawksworth** (10 Chwefror 1884 – 13 Gorffennaf 1976).

Fe'i ganwyd yn Swindon ac aeth o i Ysgol Heol Sanford. Dechreuodd ar brentisiaeth efo Rheilffordd y Great Western yn Swindon ym 1898. Symudodd i swyddfa arlunio ym 1905 a daeth yn gynorthwyydd i'r prif ddylunydd ym 1923, a phrif ddylunydd ym 1925.

Ar ôl ymadawiad Syr William Stanier, daeth Hawksworth yn gynorthwyydd i'r prif beiriannydd, Charles Collett ym 1932, a chymerodd drosodd o Collett ym 1941, ynghanol yr Ail Ryfel Byd ac oedd ei gyfleuon i greu ei locomotifau ei hun yn gyfyngedig. Cynlluniodd locomotifau 4-6-0 o'r dosbarth 'County'.

Gwladolwyd y rheilffyrdd ym 1948, a dewisodd bwrdd Rheilffyrdd Prydeinig peirianyddwyr o Reilffordd Llundain, y Canolbarth a'r Alban. Roedd o'n brif beirianydd y Rhanbarth Gorllewinol hyd at 1949 cyn ymddeol. Bu farw yn Swindon ar 13 Gorffennaf 1976.

## Cyfeiriadau
Categori:Peirianwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Marwolaethau 1976
Gary Sprake

Pêl-droediwr o Gymru oedd **Gareth (Gary) Sprake** (3 Ebrill 1945 – 18 Hydref 2016). Roedd yn golgeidwad a chwaraeodd i Leeds United, Birmingham City ac enillodd 37 cap dros Gymru.

Fe'i ganwyd ym maestref Winsh-wen, Abertawe.

Gwelwyd ei botensial gan sgowt o Leeds tra roedd yn chwarae i dîm ieuenctid Abertawe. O fewn 18 mis roedd wedi ennill cap am chwarae dros ei wlad: yn ddim ond deunaw oed - y gôl-geidwad ieuengaf i chwarae dros Gymru erioed.

Bu o gymorth i Leeds a chawsant eu dyrchafu i'r Gynghrair Gyntaf yn 1963/64, lle arhosodd y tîm am rai blynyddoedd. Yn 1978 cyhuddodd y rheolwr Don Revie o roi cil-dwrn i chwaraewyr timau eraill, a threfnu canlyniadau gemau. Derbyniodd swm o arian gan y papur newydd y *Daily Mirror*. Trodd llawer o swyddogion a ffans Leeds yn ei erbyn, ond daliodd i fynnu fod y cyhuddiadau yn erbyn Sprake yn gywir.

Dioddefodd am rai blynyddoedd o boenau yn ei gefn, ac fe'i beirniadwyd gan rai am fethu ag arbed y bêl, ar adegau.

## Cofiant
**Careless Hands: The Forgotten Truth of Gary Sprake*, gan Tim Johnson & Stuart Sprake

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2016
Carl Philipp Emanuel Bach

Cyfansoddwr a cherddor Almaenig oedd **Carl Philipp Emanuel Bach** (8 Mawrth 1714 – 14 Rhagfyr 1788). Fe'i ganwyd yn Weimar, yn fab ail Johann Sebastian Bach a Maria Barbara Bach. Brawd y cerddorion Wilhelm Friedemann Bach a Johann Christian Bach oedd ef. Priododd Johanna Maria Dannemann yn 1744.

Categori:Cyfansoddwyr Almaenig
Categori:Genedigaethau 1714
Categori:Marwolaethau 1788
Pleheneg

Mae **Pleheneg** (Ffrangeg: *Plouhinec*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56169

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
George Takei

Actor a seren ffilm o'r Unol Daleithiau yw **George Hosato Takei** (ganwyd 20 Ebrill 1937).

Fe'i ganwyd yn Los Angeles, Califfornia, yn fab i Fumiko Emily (née Nakamura) a Takekuma Norman Takei.

## Ffilmiau
**Hell to Eternity* (1960)	
**A Majority of One* (1961)	
**Red Line 7000* (1965)	 
*''Walk, Don't Run* (1966)	
**The Green Berets* (1968)	
**Josie's Castle* (1972)	
**Star Trek: The Motion Picture* (1979)	
**Star Trek II: The Wrath of Khan* (1982)	
**Star Trek III: The Search for Spock* (1984)	
**Star Trek IV: The Voyage Home* (1986)	
**Star Trek V: The Final Frontier* (1989)	
**Return from the River Kwai* (1989)	
**Prisoners of the Sun/Blood Oath* (1990)	
**Star Trek VI: The Undiscovered Country'' (1991)	

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Cei'r Trallwng

Pentrefan  yng nghymuned Y Trallwng, Powys, Cymru, yw '''Cei'r Trallwng'* (Saesneg: *Pool Quay''). Saif  i'r gogledd o dref Y Trallwng ar briffordd yr A483 i gyreiriad Croesoswallt. Ceir yma dafarn (*Powis Arms*) ac Eglwys Ioan Fedyddiwr, a ger y porth ceir darn o garreg o Ystrad Marchell cyfagos.

Ganllath i'r gorllewin o'r eglwys mae camlas a Clawdd Offa; ac o'r gamlas y daw enw'r pentref. Ceir golygfa o fynydd y Breiddin i'r gogledd-ddwyrain o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Arddlin

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Y Trallwng
California's Gold

Cyfres deledu deithio ar deledu cyhoeddus oedd '''''California's Gold''''' (1991 – 2012). Roedd yn serennu Huell Howser, a daeth y rhaglen i ben wedi ei farwolaeth yn 2013.

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1991
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2013
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Hemisffer y De

[bawd|Llun enwog o Blaned Daear a dynnwyd o [Apollo 17 ('Y Marmor Glas').]]
bawd|Poster gyda'r chwedl "Ushuaia, diwedd y byd". Ushuaia yn yr Ariannin yw'r ddinas fwyaf deheuol yn y byd.

Hanner y Ddaear sydd i'r de o'r cyhydedd yw **Hemisffer y De**. Mae'n cynnwys rhannau o'r pum cyfandir (Yr Antarctig, Awstralia, tua 90% o Dde America, traean deheuol o Affrica, sawl ynys deheuol cyfandir Asia ac Ynysoedd y Cefnfor Tawel. Mae Hemisffer y De hefyd yn cynnwys pedwar cefnfor: Cefnfor India, rhan deheuol Cefnfor yr Iwerydd, Cefnfor y De, y Cefnfor Tawel.

Mae 80.9% ohono'n ddŵr - o'i gymharu â 60.7% yn Hemisffer y Gogledd, ac mae'n cynnwys 32.7% o holl dir y blaned.

Global hemispheres.svg|Hemisffer y De, mewn melyn, heb yr Antarctig
Southern Hemisphere LamAz.png|Hemisffer y De, gyda llygad y dylunydd yn union uwchben Pegwn y De
AuroraAustralisDisplay.jpg|*Aurora australis* o Ynys Stewart, yn rhan deheuol Seland Newydd.

Oherwydd fod echel y Ddaear yn gogwyddo, o'i gymharu gyda'r Haul, a'r plan ecliptig, mae'r haf i'w gael rhwng Rhagfyr a Mawrth a'r gaeaf rhwng Mehefin a Medi. Ceir Cyhydnos y Gwanwyn ar 22 neu 23 Medi a Chyhydnos yr Hydref rhwng 20 a 21 Mawrth. Mae Pegwn y De wedi'i leoli yn union yng nghanol Hemisffer y De.

## Demograffeg
Erbyn y 2010au roedd 800,000,000 o bobl yn byw o fewn Hemisffer y De; h.y. dim ond 10-12% o gyfanswm y boblogaeth y byd (7.3 biliwn), a hynny oherwydd fod llawer llai o dir yn y De o'i gymharu gyda Hemisffer y Gogledd.

## Gweler hefyd
*Hemisffer y Gogledd

## Cyfeiriadau
De
Triasig

Cyfnod daearegol (a system stratigraffaidd) yw'r **Triasig** sy'n para 50.9 miliwn o flynyddoedd: o ddiwedd a Cyfnod Permaidd  miliwn o flynyddoedd CP, hyd at cychwyn y Jwrasig,  miliwn o flynyddoedd Cyn y Presennol (CP).

Dyma gyfnod cyntaf y gorgyfnod Mesosöig a amcangyfrifir ei fod 251-66 miliwn o flynyddoedd CP. Mae cychwyn a diwedd y Triasig yn digwydd ac yn dynodi digwyddiadau mawr sy'n ymwneud â difodiant (*extinction*).

Bathwyd y term 'Triasig' yn 1834 gan Friedrich von Alberti, ar ôl y 3 haen o greigiau a geir ledled yr Almaen a gorllewin Ewrop: gwely o graig coch y *red bed*, calchfaen forol a chyfres o garreg laid a thywodfaen - sef y "Trias".

## Gweler hefyd
*Yr uwchgyfandiroedd: Gondwana, Lawrasia a Pangaea
*Y cyfnodau: Permaidd, Jwrasig a'r Cretasaidd

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfnodau daearegol
Colofn Rodney

Saif **Colofn Rodney** ar ben Craig Freiddin ym Mhowys. Codwyd y golofn wedi i drigolion Sir Drefaldwyn godi arian yn 1781 i ddathlu anfon coed derw o'r ardal i lawr Afon Hafren i Fryste i adeiladu llynges y Llyngesydd George Brydges Rodney (1718–92).

Er bod yr arysgrif bellach wedi treulio, nodwyd yn 1875 fod y geiriau hyn i'w gweld ar ochr orllewinol y golofn:

COLOFN RODNEY
Y colofnau uchaf a syrthiant
A'r tyrrau cadarnaf a ammharant,
Ond clôd Syr Sior Brydges Rodney
A gynnydda beunydd
A'i enw da ef ni ddileuir.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Powys
Categori:Arteffactau Cymru
"Weird Al" Yankovic

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Alfred Matthew** "**Weird Al**" **Yankovic** (ganwyd 23 Hydref, 1959).

## Cyfeiriadau 
Categori:Acordionyddion
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Awduron geiriau caneuon o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Pobl o Galiffornia
Nifwl Mawr Orïon

380px|bawd|Nifwl Mawr Orïon, a adnabyddir hefyd fel Messier 42

Cwmwl o nwy rhyngserol yn y gofod ydy **Nifwl Mawr Orïon**, a adnabyddir hefyd fel **Messier 42** (M42) a **NGC 1976**. Mae'n un o'r gwrthrychau seryddol enwocaf yn y wybren, ac yn disgleirio oherwydd effaith golau sêr sydd wedi ffurfio o nwy y nifwl.

## Natur y nifwl
280px|bawd|Delwedd eang o Nifwl Mawr Orïon, yn dangos nifwl NGC 1977 uwchben y brif nifwl

330px|bawd|Nifwl Mawr Orïon recordiwyd gan seryddwr amatur. Mae Messier 43 yn agos i ben y darlun ar y chwith

Lleolir Nifwl Mawr Orïon 1,344 ± 20 o flynyddoedd goleuni i ffwrdd o'r Ddaear.
Mae'r nifwl yn ymddangos yn yr awyr tua 60 munud o arc ar ei draws, sy'n golygu diamedr o dros 20 o flynyddoedd goleuni.

Nifwl disglair o'r fath a elwir parth HII ydy Nifwl Mawr Orïon: mae hyn yn golygu bod y nifwl yn gwmwl o nwy poeth gyda mwyafrif mawr o'r hydrogen yn bodoli fel ïonau (sef protonau rhydd). Mae rhai o'r ïonau hydrogen yn cyfuno gyda electronau i ffurfio atomau niwtral, ac yn allyrru golau gweladwy, uwchfioled ac isgoch. Felly mae'r nifwl yn disgleirio ac yn weladwy trwy telesgopau.

Mae'r nifwl wedi ffurfio sêr yn y gorffennol trwy grebachiad darnau o'r nwy dan atyniad disgyrchiant ei hun. Mae'r hyn wedi creu sêr mewn clwstwr, ac mae golau uwchfioled o'r sêr o fàs uchel wedi achosi'r ïoneiddio rhai o'r nwy. Yng nghanol y clwstwr ydy'r *Trapesiwm*, seren luosg o bedair seren ddisglair cyfagos sydd yn weladwy trwy telesgop bach amatur.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwrthrychau Messier
Orion
Categori:Orïon (cytser)
Categori:Seryddiaeth
Ar Sent

Mae **Ar Sent** (Ffrangeg: *Le Saint*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Population - Municipality code56201

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Cantata Memoria – Er Mwyn y Plant

bawd|270px|Yr albwm: *Cantata Memoria – Er Mwyn y Plant* (Deutsche Grammophon GmbH, Berlin; 2016). 
Cyfansoddiad corawl a grëwyd gan Syr Karl Jenkins a'r Prifardd Mererid Hopwood i goffáu hanner canmlwyddiant trychineb Aberfan yw ***Cantata Memoria – Er Mwyn y Plant***.

Cafodd y cyfansoddiad ei gomisiynu gan S4C, ac fe'i perfformiwyd am y tro cyntaf yng Nghanolfan y Mileniwm ar 8 Hydref, 2016 a'i ddarlledu ar S4C ar 9 Hydref 2016. Ymysg cyfranwyr i'r perfformiad cyntaf oedd: Bryn Terfel, Elin Manahan Thomas, Catrin Finch, David Childs, a'r feiolinydd Joo Yeon Sir.

Yn ogystal â chofio'r drychineb Gymreig a'i chanlyniadau, mae hefyd yn ymdrin â galaru colli plant mewn erchyllterau eraill, megis  Dunblane (1996); gwarchae ysgol Beslan (2004); trychineb fferi Corea (2014) a chyflafan Ysgol Peshawar (2014).

Ar 23 Mawrth 2017 enillodd Maerid Hopwood a Syr Karl Jenkins gwobr arbennig y Prif Weinidog yng Ngwobrau Dewi Sant am gyfansoddi Cantata Memoria.

## Traciau
Traciau -

01. Pitran, patran

02. Then Silence

03. Cortège

04. Lament for the Valley

05. Lacrimosa Lullaby

06. Did I hear a bird?

07. Satin Feathers

08. And-a-half

09. And one upon a time

10. When the shadow dies

11. Lux aeterna.

## Cyfeiriadau
Categori:Trychineb Aberfan
Categori:Cerddoriaeth Cymru
Mynydd Tarawera

Mae **Mynydd Tarawera** yn llosgfynydd, 24 cilomedr i'r de ddwyrain o Rotorua ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd.

Dinistrwyd sawl pentref gan ffrwydrad ar 10 Gorffennaf 1886.

## Cyfeiriadau
Tarawera
Tarawera
Categori:Twristiaeth yn Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd
Bobby Vee

Canwr o'r Unol Daleithiau oedd **Bobby Vee** (ganwyd **Robert Thomas Velline**; 30 Ebrill 1943 – 24 Hydref 2016).

Priododd Karen Bergen ar 28 Rhagfyr 1963. Bu farw Karen yn 2015.

## Senglau
*"Suzie Baby" (1959)
*"What Do You Want?" (1960)
*"Devil or Angel" 
*"Rubber Ball" (1961)
*"Take Good Care of My Baby" (1961)
*"More Than I Can Say" (1961)
*"Run to Him" (1961)
*"The Night Has a Thousand Eyes" (1963)

Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 2016
Terry James

Cyfansoddwr ac arweinydd cerddorfaol o Gymru oedd Dr **Thomas Terry James** (1933 – 22 Hydref 2016).

## Bywgraffiad
Roedd Terry James yn enedigol o Gydweli ac aeth i Brifysgol Rhydychen lle enillodd ei radd a doethuriaeth. Wedi graddio bu'n byw ac astudio am gyfnodau yn Llundain a Rhufain ond treuliodd ran helaethaf ei fywyd yn Unol Daleithiau America. Bu'n byw yng Ngwesty'r Savoy yn Llundain am bron i bymtheg mlynedd yn ogystal â chyfnodau yn Los Angeles. Gwerthodd y record dros filiwn o gopiau gan dderbyn record aur a gwobr Grammy. Agorodd hyn y drws iddo weithio fel arweinydd cerddorol yn Hollywood ac ar Broadway. Cydweithiodd gyda rai o ser mwyaf Hollywod yn cynnwys Michael Douglas, Jodie Foster a Kris Kristofferson. Cyfansoddodd gerddoriaeth ar gyfer y ffilmiau *Echoes of Summer*, *The Dark Sun*, *Freedom Road*, a *The Minstrel*, ymysg eraill.

Roedd yn gyfarwyddwr cerdd ac arweinydd ar gyfer cynhyrchiad Broadway o Camelot, a roedd wedi arwain Cerddorfa Siambr Prag.

Yn 1988 derbyniodd gradd er anhrydedd gan Brifysgol Scranton, U.D.A.

## Ymddeoliad
Wedi ymddeol daeth yn ol i Gymru i fyw yng Nghaerfyrddin gan barhau i fod yn weithgar ym myd cerddoriaeth. Bu'n darlithio'n wythnosol ar werthfawrogiad cerddoriaeth yn Llyfrgell Caerfyrddin, roedd yn llywydd Celfyddydau Caerfyrddin a bu'n trefnu cyngherddau'n flynyddol er mwyn codi arian i elusennau. Bu farw Ysbyty Gyffredinol Glangwili yn 83 mlwydd oed. Cynhaliwyd angladd breifat yn ôl ei ddymuniad a chynhaliwyd gwasanaeth coffa cyhoeddus iddo yn Eglwys San Pedr, Caerfyrddin ar ddydd Sadwrn 5 Tachwedd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Arweinyddion o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2016
Pete Burns

Canwr, cyfansoddwr a phersonoliaeth deledu Seisnig oedd **Peter Jozzeppi** "**Pete**" **Burns** (5 Awst 1959 – 23 Hydref 2016). Ffurfiodd y band Dead or Alive yn 1980, a roedd yn brif leisydd a chyfansoddwr y band. Daeth i sylw prif ffrwd gyda'i sengl "You Spin Me Round". Daeth i lygad y cyhoedd unwaith eto yn dilyn ei ymddangosiad ar *Celebrity Big Brother 2006*, lle orffennodd yn y pumed safle. Ymddangosodd ar sioeau teledu realaeth pellach, yn cynnwys peth gwaith cyflwyno.

## Bywyd personol 
### Delwedd 
Roedd Burns yn adnabyddus am ei ymddangosiad androgynaidd oedd yn newid yn gyson, a roedd yn cyfaddef ei fod wedi gwneud defnydd helaeth o lawdriniaeth cosmetig. Roedd Burns wedi cael chwistrelliadau polyacrylamide helaeth i'w wefusau, mewnblaniad bochau, sawl rhinoplasti a sawl tatŵ. Ar un adeg cyhuddodd Burns ei gyd seren bop Boy George o gopio ei ddelwedd unigryw.

Yn 2006 cynnar, datgelodd Burns mewn cyfweliad ei fod wedi gwario rhan fwyaf o'i gynilion oes ar 18 mis o lawdriniaeth adlunio ar ôl i driniaeth cosmetig ar ei wefusau fynd o'i le. Yn Ionawr 2007 cyhoeddodd Burns ei fod yn bwriad erlyn y llawfeddyg cosmetig, Dr Maurizio Viel, a wnaeth y llawdriniaeth gwreiddiol, am £1 miliwn.

Yn Mawrth 2009, aeth Burns i ysbyty yn Llundain wedi dioddef o anhwylder ar yr arennau. Darganfuwyd fod ganddo saith carreg fawr ar y arennau, a fe'i gwaredwyd gyda llawdriniaeth laser.

### Materion cyfreithiol 
Dilynwyd Burns gan baparazzi yn dilyn ei arestio am ymosodiad yn 2006 (gollyngwyd y cyhuddiadau yn ddiweddarach) a fe ddangoswyd ei ymgais i adfer ei yrfa yn y rhaglen ddogfen *Pete Burns Unspun* ar Living TV.

Datganwyd Burns yn fethdalwr 10 Rhagfyr 2014. Yn Ebrill 2015 cafodd ei droi allan o'i fflat am ddiffyg taliad o dros £34,000 mewn rent.

## Marwolaeth 
Bu farw Burns yn dilyn ataliad ar y galon ar 23 Hydref 2016 yn 57 oed. Talwyd teyrnged iddo gan nifer o bobl yn cynnwys Boy George, a ddisgrifodd Burns fel "one of our great true eccentrics", a dywedodd George Galloway, a ymddangosodd gydag e ar *Celebrity Big Brother*, fod Burns yn "cross between Oscar Wilde and Dorothy Parker. You don’t get more brilliant than that."

## Disgyddiaeth 
### Senglau 
### Albwmau ail-gymysg 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Dead or Alive – Gwefan Swyddogol
* 
* 
* "Where Are They Now?" ar wefan y BBC

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Cyfansoddwyr LHDT
Hyades (clwstwr sêr)

320px|bawd | Yr Hyades ac, ar y chwith, y seren ddisglair Aldebaran

Clwstwr sêr agored yw'r **Hyades** yng nghytser Taurus yn agos yn yr awyr nos i'r seren ddisglair *Aldebaran*. Fel y clwstwr sêr agosaf i'r Ddaear, mae'n hawdd i'w weld gyda'r llygad noeth, ac yn edrych fel grwp o sêr yn eithaf agos i'w gilydd yn y wybren gyda siâp llythyren 'V'.

## Cyfeiriadau
Categori:Clystyrau sêr
Categori:Seroliaethau
Categori:Taurus (cytser)
Praesepe (clwstwr sêr)

320px|bawd | Clwstwr sêr y *Praesepe*, neu *Messier 44*, hefyd y *Cwch Gwenyn*, ychydig i'r dde o'r canol

Clwstwr sêr agored yw'r **Prasepe** (sef Lladin am *y Preseb*) yng nghytser Cancer yn yr awyr nos, a adnabyddir hefyd fel **Messier 44** (**M44**), **NGC 2632** a'r **Cwch Gwenyn**. Fel clwstwr sêr eithaf agos at y Ddaear, mae'n hawdd i weld gyda'r llygad noeth o leoedd tywyll, a mae'n bosib gweld nifer o sêr gyda binocwlar neu telesgop bach.

[320px|bawd|Delwedd o'r *Praesepe* yng ngolau [is-goch o'r Arolwg 2MASS]]

## Cyfeiriadau
Categori:Cancer (cytser)
Categori:Clystyrau sêr
Categori:Gwrthrychau Messier
Categori:Gwrthrychau NGC
Raine, Iarlles Spencer

Llysfam Diana, Tywysoges Cymru oedd **Raine, Iarlles Spencer** (née McCorquodale; 9 Medi 1929 – 21 Hydref 2016). Merch y nofelydd Barbara Cartland oedd hi.

Priododd Gerald Legge, 9fed Iarll Dartmouth, ym 1947 (ysgarwyd 1976).
Priododd John Spencer, 8fed Iarll Spencer, ar 15 Gorffennaf 1976.

Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Iarllesau
Categori:Teulu Spencer
Prederion

Mae **Prederion** (Ffrangeg: *Brandérion*) yn gymuned yn department Mor-Bihan (Ffrangeg: *Morbihan*), Llydaw. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua .

Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol *kumunioù* (Llydaweg) a *communes* (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

## Poblogaeth
Delwedd:Population - Municipality code 56021.svg

## Gweler hefyd
*Cymunedau Mor-Bihan

## Cyfeiriadau
*INSEE

Categori:Cymunedau Mor-Bihan
Categori:Bretagne
Categori:Daearyddiaeth Llydaw
Iris Williams

Cantores o Gymru oedd **Iris Williams** OBE (20 Ebrill 1946 – 9 Gorffennaf 2025).

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Williams ym Mhontypridd, o ganlyniad i berthynas allan o briodas a gafodd ei mam gyda G.I. o America tra roedd ei gŵr yn y fyddin. Gwrthododd gŵr ei mam ei magu a chafodd ei danfon i gartref plant amddifad, cyn cael ei maethu gan Bronwen Llywelyn yn Nhonyrefail. Mrs Llywelyn fagodd diddordeb Williams mewn cerddoriaeth. Roedd ganddi frawd, Ashley Williams ond ni gyfarfu'r ddau nes yr oedden nhw’n oedolion. Tra oedd yn y coleg dechreuodd ymddangos ar y rhaglen *Disc a Dawn*, y ddynes groenddu cyntaf i ymddangos ar raglen deledu Cymraeg. Ym 1968 cyhoeddodd ei record gyntaf, record estynedig yn cynnwys y caneuon *Tra Byddo Dŵr*; *Y Cobler Du Bach*, *Mi Fûm Yn Caru* ac *Y Gog Lwydlas.* Fe ryddhaodd hi’r gân *Pererin Wyf* yn 1971. Ym 1974 enillodd gystadleuaeth Cân i Gymru gyda'r gân ''I Gael Cymru'n Gymru Rydd''.

Daeth i frig siartiau'r DU ym 1979 gyda'r gân *He Was Beautiful*, bu ganddi hefyd gyfres deledu Saesneg ar y BBC. Yn 1991 symudodd Williams i fyw yn Efrog Newydd, lle roedd hi'n perfformio'n rheolaidd ar y gylchdaith canu Jazz.  Yn y cyfnod yma canodd gyda Bob Hope a Rosemary Clooney, ac o flaen yr Arlywydd Gerald Ford.

Ym 1999 bu Williams yn un o'r sêr a fu'n perfformio mewn cyngerdd arbennig i ddathlu agor Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

## Anrhydeddau 
Ym 1999 gwnaed Williams yn Gymrawd o Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru, ac yn 2004 dyfarnwyd yr OBE iddi. Roedd hefyd, ers 2006, yn aelod o Orsedd y Beirdd.

## Bywyd personol 
Priododd Clive Pyatt ym 1982 a chafodd eu mab Blake ei eni ym 1984. Treuliodd sawl cyfnod o'i bywyd yn UDA, yn Efrog Newydd i gychwyn. Yn fwyaf diweddar roedd yn byw yn Rancho Mirage, Califfornia. 

Bu farw yng Ngorffennaf 2025 yn 79 mlwydd oed.

### Teyrngedau 
Mewn teyrnged iddi, dywedodd y gantores Beverley Humphreys, mai "canu oedd ei hangerdd erioed" gan ychwanegu fod gan "Iris ei steil jazz unigryw ei hun - bywiog ac urddasol - gyda gwreichionen yn ei llygad - roedd ganddi ffordd o fyw ym mhob cân a ganai."

Dywedodd ei brawd Ashley, "ei fod yn arbennig o agos at ei chwaer" oedd yn "fenyw fywiog a doniol iawn".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion Saesneg
Categori:Cymry Du
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Donyrefail
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru

Categori:Prosiect Wicipop
Meddylfryd twf

Cyfeiria **meddylfryd twf** at athroniaeth a gyflwynwyd gan yr Athro Carol Dweck ynglŷn â sut mae unigolyn yn gallu cynyddu ei ddeallusrwydd personol trwy ei ymddygiad.

Yn ôl yr ysgolhaig Carol Dweck, gellir gosod unigolion ar gontiniwm yn seiliedig ar eu credoau personol ynglŷn ag o ble y daw ein gallu. Dywed Dweck y gellir categoreiddio unigolion i un o ddau feddylfryd gwahanol sef "meddylfryd twf" a "meddylfryd sefydlog" (*Fixed mindset and growth mindset*). Seilir y categoriau hyn ar ymateb yr unigolyn i fethiant. Mae pobl sydd a meddylfryd sefydlog yn gweld methiant fel canlyniad i ddiffyg gallu naturiol, tra bod rheiny sydd a meddylfryd twf yn credu y gall unrhyw un feithrin sgil penodol cyn belled a'u bod yn buddsoddi ymdrech ac amser.

Categori:Athroniaeth
Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau, 2016

Cynhaliwyd 58fed etholiad arlywyddol Unol Daleithiau America neu **Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau**, ar yr 8fed o Dachwedd 2016, etholiad pedeirblynyddol. Ystyrir yr etholaid hon yn un o'r rhai mwyaf negyddol erioed; canlyniad yr etholiad oedd i Donald Trump (y Blaid Weriniaethol) gael ei ethol yn Arlywydd a Mike Pence yn Ddirprwy Arlywydd. Trump fydd y 45ed Arlywydd UDA.

Pleidleisiodd y cynrychiolwyr (neu 'etholwyr' / *electors*) ar ran yr etholaethau Arlywydd a Dirprwy-Arlywydd drwy'r Coleg Etholiadol. Cytunwyd ar y cyfnod o bedair blynedd yn yr 22ain Gwelliant o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau a gwaharddwyd yr Arlywydd cyfredol, Barack Obama o'r Blaid Ddemocrataidd rhag cael ei ethol am y trydydd tymor. Dyma felly etholiad y 45ed Arlywydd a'r 48fed Dirprwy Arlywydd o'r wlad.

Trechodd y dyn busnes Donald Trump y Seneddwr Ted Cruz o Texas, John Kasich o Ohio a Marco Rubio o Florida ar 19 Gorffennaf 2016 gan ddod yn gynrychiolydd y Blaid Weriniaethol. Pe bai'n cael ei ethol, Trump fyddai Arlywydd hynaf yr UD erioed. Daeth y cyn-Ysgrifennydd Gwladol Hillary Clinton i gynrychioli'r Blaid Ddemocrataidd ar 26 Gorffennaf 2016, wedi iddi drechu'r Seneddwr Bernie Sanders o Vermont. Pe bai'n cael ei hethol, hi fyddai'r ferch gyntaf i ddod yn Arlywydd yr UD.

## Ymgeiswyr
### Plaid Weriniaethol
### Plaid Ddemocrataidd
## Yn gryno
*Yn 70 oed, Trump yw'r ymgeisydd hynaf i gael ei ethol i dymor cyntaf fel arlywydd; 69 oed oedd Ronald Reagan pan wnaed ef yn arlywydd yn 1980.
*Trump yw'r 5ed arlywydd o Efrog Newydd, gan ddilyn Martin Van Buren, Millard Fillmore, Theodore Roosevelt, a Franklin D. Roosevelt. Ef yw'r ail i'w eni yn Efrog Newydd; Theodore Roosevelt oedd y cyntaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:2016
2012
Edward Pryce-Jones

Gŵr busnes, bargyfreithiwr o Gymru oedd Syr **Pryce Edward Pryce-Jones** Bt. Barwnig Cyntaf (6 Chwefror 1861 – 22 Mai 1926) oedd yn wleidydd Ceidwadol  a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn rhwng 1895 a 1906 ac eto rhwng 1910 a 1918.

## Bywyd personol 
Ganwyd Pryce-Jones yn y Drenewydd, yn fab hynaf Syr Pryce Pryce-Jones perchennog busnes gwerthu drwy'r post y *Royal Welsh Warehouse* ac Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn, ac Eleanor Rowley Morris ei wraig. Roedd yn frawd i'r peldroedwyr Albert Westhead Pryce-Jones a William Earnest Pryce-Jones a'r filwr Y Cyrnol Henry Morris Pryce-Jones.

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Lerpwl a Choleg yr Iesu, Caergrawnt lle graddiodd BA ym 1889 ac MA ym 1893

Ym 1886 priododd Beatrice, merch Herbert Hardie o Orford House, Swydd Gaer, bu iddynt dau blentyn Victor Pryce-Jones, ail Farwnig a Beatrice Pryce-Jones

## Gyrfa
Ymunodd a'r Deml Fewnol ym 1882 gan gael ei alw i'r Bar ym 1892 ond ni fu'n ymarfer y gyfraith lawer.

Bu'n gweithio yn bennaf ym musnes gwerthu nwyddau gwlân a manwerthu ei dad a phan drodd y busnes yn gwmni cyfunedig ym 1892 fel *Pryce-Jones Ltd* daeth Edward yn Reolwr Gyfarwyddwr y cwmni cyn cael ei godi'n gadeirydd y cwmni. Ym 1910 fe wnaed yn gadeirydd Cwmni Pryce-Jones (Canada) Ltd  ymgais aflwyddiannus i geisio disodli'r Hudson Bay Company fel prif fusnes masnachol y drefedigaeth; aeth yr ymgais i'r wal ar gychwyn y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Gyrfa wleidyddol 
Gwasanaethodd Pryce Jones fel Aelod o Gyngor Sir Drefaldwyn o sefydlu'r cyngor ym 1882. Pan benderfynodd ei dad sefyll i lawr fel AS Ceidwadol Bwrdeistref Trefaldwyn ym 1885 dewiswyd Edward fel olynydd iddo. Llwyddodd i gadw'r sedd yn etholiad cyffredinol 1895 a 1900 o'n cafodd ei drechu gan yr ymgeisydd Rhyddfrydol, John David Rees ym 1906 ac eto yn etholiad cyffredinol Ionawr 1910, ail gipiodd y sedd yn etholiad cyffredinol mis Ragfyr 1910 gan ddal y sedd hyd ei ddileu ar gyfer etholiad 1918. Wedi colli ei sedd fe wnaed yn Farwnig.

Gwasanaethodd fel ysgrifennydd Prydeinig yr Undeb Seneddol Rhyngwladol a chyd ysgrifennydd cyffredinol y grŵp pob plaid ar fasnach. Roedd yn wrthwynebydd cryf i ddatgysylltu'r Eglwys yng Nghymru a dysgu'r Gymraeg mewn ysgolion yng Nghymru.

## Gwasanaeth amgen
Gwasanaethodd Pryce-Jones fel aelod o Iwmyn Sir Drefaldwyn, gan ymadael a'r bataliwn fel Uwchgapten er anrhydedd ym 1895. Sefydlodd a fu'n Gadlywydd 5 Bataliwn Gwirfoddolwyr Cyffinwyr De Cymru, bu'n Cyrnol er anrhydedd yn 7fed Bataliwn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig

Gwasanaethodd fel llywodraethwr Prifysgol Cymru ac Is ganghellor y Brifysgol ac fel llywodraethwr Amgueddfa Genedlaethol Cymru.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl o Faldwyn
Categori:Y Drenewydd a Llanllwchaearn
Joost van den Vondel

Bardd a dramodydd o'r Iseldiroedd yn ystod Oes Aur yr Iseldiroedd oedd **Joost van den Vondel** (yōst vän dĕn vôn´dəl) (17 Tachwedd 1587 – 5 Chwefror 1679).

Ganwyd yng Nghwlen ((*Köln* */* *Cologne*) wedi i'w rieni ffoi yno o Antwerp. Symudodd y teulu i Amsterdam, ac yno dysgodd Joost bach Ffrangeg a Lladin ar liwt ei hun. Mennoniaid oedd ei rieni, a chafodd ei fagu mewn cymdeithas Galfinaidd. Ymddiddorai ym mytholeg Gristnogol, ac roedd ei ddramâu cynnar yn aml yn uno themâu clasurol y Dadeni â'r ffydd Gristnogol. Defnyddiodd hanes ymadawiad yr Iddewon o'r Aifft yn ei ddrama *Het Pascha* (1612; "Y Pasg") fel alegori am ffoad y Calfiniaid o'r Iseldiroedd Sbaenaidd.

Ymatebodd i ddienyddiad Johan van Oldenbarnevelt ym 1619 gan ysgrifennu tomen o ddychangerddi i watwar y llywodraeth a'r eglwys. Cafodd ei roi ar brawf o ganlyniad i'w ddrama *Palamedes* (1625). Tua'r un adeg, cyfieithodd y ddrama *Sophompaneas* i'r Iseldireg, a chafodd ei ddylanwadu gan ei hawdur, Hugo Grotius, i efelychu drama'r hen Roeg yn ogystal â'r ddrama Ladin. Hwn oedd cyfnod trawsfudol Vondel. Yn *Gijsbrecht van Aemstel* (1637), creodd arwr i'r Weriniaeth Iseldiraidd ar sail Aeneas. Trasiedi yn arddull yr Hen Destament ond hefyd ar fodel y ddrama Roeg yw *Gebroeders* (1639).

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1587
Categori:Marwolaethau 1679
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Beirdd Iseldireg o'r Iseldiroedd
Categori:Catholigion o'r Iseldiroedd
Categori:Cyfieithwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Dramodwyr yr 17eg ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Dramodwyr Iseldireg o'r Iseldiroedd
Categori:Pobl a aned yng Nghwlen
Categori:Pobl o Amsterdam
Categori:Pobl fu farw yn Amsterdam
Categori:Sonedwyr Iseldireg
Categori:Telynegwyr o'r Iseldiroedd
Henry Morris Pryce-Jones

Roedd y Cyrnol **Henry Morris Pryce-Jones**, CB; CVO; DSO, MC; MVO (17 Chwefror 1878 – 5 Tachwedd 1952) yn filwr Cymreig a wasanaethodd yng Ngwarchodlu'r Coaldstream yn ystod Rhyfeloedd De Affrica a'r Rhyfel Byd Cyntaf.

## Cefndir
Ganwyd Pryce-Jones yn y Drenewydd, yn fab i Syr Pryce Pryce-Jones; perchennog busnes gwerthu drwy'r post y *Royal Welsh Warehouse* ac Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn, ac Eleanor Rowley Morris ei wraig.

Roedd yn frawd i'r Aelod Seneddol Edward Pryce-Jones a'r Pêl-droediwr Albert Westhead Pryce-Jones

Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt, fel ei frawd bu Henry yn cael ei gydnabod fel pêl-droediwr a chricedwr o fri yn ardal y Drenewydd, ond methodd a datblygu ei yrfa chwaraeon oherwydd ei yrfa filwrol.

## Bywyd personol
Priododd Marion Vere Dawnay, merch Lt.-Col. yr Anrh. Lewis Rayan Dawnay a'r Ledi Victoria Alexandrina Elizabeth Grey, ar 5 Awst 1905 yng Nghapel Gwarchodlu'r Coaldstream Llundain. Bu iddynt dau fab, y ieuengaf o'i feibion oedd y llenor a'r beirniad llenyddol Alan Payan Pryce-Jones a gwŷr iddynt yw mab Alan, y llenor a'r sylwebydd gwleidyddol David Pryce-Jones (g 1936).

## Gyrfa filwrol
Ymunodd â Gwarchodlu'r Coaldstream ym 1899 gyda gradd ail Isgapten. Ym mis Tachwedd yr un flwyddyn hwyliodd gyda'i gatrawd i De Affrica i ymladd yn Ail Ryfel y Boer. Cafodd ei ddyrchafu'n Isgapten ym 1901 a dychwelodd i wledydd Prydain ar ddiwedd y rhyfel ym 1902 wedi cael ei grybwyll mewn cad lythyrau ddwywaith am ei wasanaeth ym Mrwydr Belmont. Derbyniodd Medal De Affrica'r Frenhines (QSA) gyda chlasbiau am wasanaeth ym mrwydrau Belmont, Modder River, Dreifontein, Johannesburg, Diamond Hill, Belfast a Medal De Affrica'r Brenin(KSA) gyda chlasbiau am wasanaeth ym 1901 a 1902. Ym 1909 cafodd Pryce-Jones ei ddyrchafu'n Gapten ac yn *aid de camp* i'r Is-gadfridog. Syr C. W. H. Douglas, K C

Ym 1912 daeth yn ysgrifennydd preifat i Arolygydd Cyffredinol y Lluoedd Cartref.

Bu Pryce-Jones yn chware ran yn y Ryfel Byd Cyntaf o'r cychwyn cyntaf gan gyrraedd Calais gydag ail gwmni Gwarchodlu'r Coldstream erbyn canol mis Awst 1914, gwasanaethodd trwy gydol y rhyfel fel aelod o staff cyffredinol y maes gan gael ei grybwyll mewn cad lythyrau ar 6 achlysur. Dyfarnwyd iddo'r Groes Filwrol (MC) ym 1915; medal Urdd Gwasanaeth Neilltuol (DSO) ym 1917 a'i greu yn aelod o Urdd Victoria (MVO) ym 1918.

Ar ddiwedd y rhyfel bu'n gwasanaethu fel Swyddog Cyflenwi Cyffredinol Cynorthwyol ardal Llundain, hyd ei ymddeoliad o'r fyddin llawn amser ym 1920.

Wedi ymddeol fel milwr cyflogedig parhaodd i wasanaethu fel Cadlywydd 2ail Fataliwn Catrawd Dinas Llundain o 1922 i 1926 gan gael ei godi i radd Cyrnol er anrhydedd ar ddiwedd ei wasanaeth. Gwasanaethodd fel ysgrifennydd Byddin Tiriogaethol Llundain o 1926 i 1943. Cafodd ei benodi'n Rhagredegydd Anrhydeddus Llu'r Fonheddwyr ym 1938 a cheidwad baner y llu ym 1949.

Gwasanaethodd fel dirprwy Arglwydd Raglaw Dinas Llundain.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref yng Nghastell Windsor

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Milwyr o Gymru
Alice Through the Looking Glass

Ffilm ffantasi antur o'r Unol Daleithiau o 2016 yw ***Alice Through the Looking Glass*** a gyfarwyddwyd gan James Bobin, ysgrifennwyd gan Linda Woolverton a cynhyrchwyd gan Tim Burton, Joe Roth, Suzanne Todd a Jennifer Todd. Mae'n seiliedig ar y cymeriadau a grewyd gan Lewis Carroll ac yn ddilyniant i'r ffilm *Alice in Wonderland* a ryddhawyd yn 2010. Mae'r ffilm yn serennu Johnny Depp, Anne Hathaway, Mia Wasikowska, Matt Lucas, Rhys Ifans, Helena Bonham Carter a Sacha Baron Cohen ac yn cynnwys lleisiau Stephen Fry, Michael Sheen, Timothy Spall ac Alan Rickman, yn ei ran ffilm olaf.

Yn y ffilm, mae Alice yn dod o hyd i ddrych hudol sy'n ei chymryd nôl i Wlad Hud, lle mae'n canfod yr Hetiwr Gwallgof yn ymddwyn yn fwy gwallgof nac erioed ac yn eisiau darganfod y gwir am ei deulu. Mae Alice wedyn yn teithio drwy amser (gyda'r "Cronosffêr"), yn gweld ffrindiau a gelynion ar adegau gwahanol o'u bywydau, ac yn cychwyn ar ras i achub yr Hetiwr cyn i amser redeg allan.

Dangoswyd y ffilm gyntaf yn Llundain ar 10 Mai 2016 a fe'i ryddhawyd yn y sinemâu gan Walt Disney Pictures ar 27 Mai 2016. Cafodd y ffilm adolygiadau gwael gan y beirniaid ac ystyriwyd nad oedd wedi llwyddo cystal o ran gwerthiant tocynnau oherwydd y gymhariaeth gyda llwyddiant y ffilm gyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg