Mario Del Monaco

Tenor operatig o'r Eidal oedd **Mario Del Monaco** (27 Gorffennaf 1915 - 16 Hydref 1982).

## Cefndir
Ganed Del Monaco yn Fflorens i deulu cerddorol bonheddig. Ei rieni oedd Ettore Del Monaco a Flora Del Monaco. Fel bachgen ifanc, astudiodd y ffidil ond roedd ganddo angerdd i ganu. Graddiodd o Gonservatoire Rossini yn Pesaro, lle cyfarfu (a fu'n canu gyda) Renata Tebaldi am y tro cyntaf. Roedd ei fentoriaid cynnar fel canwr yn cynnwys Arturo Melocchi, ei athro yn Pesaro, a Maestro Raffaelli, a oedd yn cydnabod ei dalent ac a fu'n gymorth iddo i lansio ei yrfa.

## Gyrfa
Dechreuodd gyrfa Del Monaco ym 1939 gyda rhan yn opera Pietro Mascagni *Cavalleria rusticana* yn Pesaro. Daeth ei rôl fawr gyntaf ym mis Rhagfyr 1940 yn chware rhan Pinkerton o *Madama Butterfly* yn Theatr Puccini, Milan. Canodd yn yr Eidal yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Ym 1946, ymddangosodd yn y Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden am y tro cyntaf. Yn ystod y blynyddoedd dilynol, daeth yn enwog nid yn unig yn Llundain ond hefyd ar draws y byd operatig am ei lais pwerus a'i arddull actio arwrol.

Canodd Del Monaco yn Opera Metropolitan Efrog Newydd o 1951 i 1959, gan fwynhau llwyddiant arbennig mewn rhannau dramatig Verdi fel Radamès  yn *Aida*. Sefydlodd ei hun yn fuan fel un o bedwar seren o denoriaid Eidalaidd a gyrhaeddodd eu hanterth yn y 1950au a'r 60au, gyda Giuseppe Di Stefano, Carlo Bergonzi a Franco Corelli. Rolau nodweddiadol Del Monaco yn ystod y cyfnod hwn oedd rolau'r teitl yn opera Umberto Giordano *Andrea Chénier* ac opera Verdi *Otello*. Aeth i'r afael ag Otello am y tro cyntaf ym 1950 a pharhaodd i fireinio ei ddehongliad drwy gydol ei yrfa. Dywedir iddo ganu Otello 427 o weithiau. Fodd bynnag, mae'r llyfr a gyhoeddwyd gan Elisabetta Romagnolo, *Mario Del Monaco, Monumentum aere perennius, Azzali 2002*, yn rhestru dim ond 218 ymddangosiad ganddo fel Otello, sy'n ffigur mwy realistig. Er mai Otello oedd ei rôl orau, drwy gydol ei yrfa, canodd Del Monaco nifer o rolau eraill gyda chlod mawr, er enghraifft:
*Canio yn *Pagliacci* (Leoncavallo),
*Radames yn *Aida* (Verdi),
*Don Jose yn *Carmen* (Bizet),
*Chenier yn *Andrea Chénier* (Giordano),
*Manrico yn *Il trovatore* (Verdi),
*Samson yn *Samson a Delilah* (Saint-Saëns)
*Don Alvaro yn *La forza del destino* (Verdi).

Gwnaeth Del Monaco ei recordiadau cyntaf ym Milan ym 1948 ar gyfer cwmni recordio HMV. Yn ddiweddarach, bu'n bartner i Renata Tebaldi mewn cyfres hir o operâu Verdi a Puccini a recordiwyd ar gyfer Decca. Ar yr un label roedd recordiad 1969 o *Fedora* Giordano, gyferbyn â Magda Olivero a Tito Gobbi.

## Teulu
Ym 1941 priododd Rina Filipini, bu iddynt dau fab. Mae eu mab Giancarlo Del Monaco yn gyfarwyddwr opera a rheolwr theatr enwog. Mae ei nith, Donella Del Monaco, soprano, yn canu gyda'r band roc blaengar Eidalaidd *Opus Avantra*.

## Marwolaeth
Yn 1975 ymddeolodd Del Monaco o'r llwyfan. Bu farw ym Mestre o ganlyniad i neffritis ym 1982. Yn briodol, claddwyd y tenor yn ei wisg lwyfan o'r opera *Otello* yn 	
Cimitero Centrale di Pesaro.

## Discograffi
### Recordiadau stiwdio ar gyfer Decca 
Pob un mewn stereo oni nodir yn wahanol.

[Cyfansoddwr - Opera (blwyddyn recordio) - cantorion eraill - arweinydd.] 

* Bellini – Norma (1967) – Souliotis, Cossotto, Cava – Varviso. 
* Bizet – Carmen (1963) – Resnik, Sutherland, Krause – Schippers.
* Boito – Mefistofele (1959) – Tebaldi, Siepi – Serafin.
* Catalani – La Wally (1968) – Tebaldi, Cappuccilli, Diaz – Cleva.
* Cilea – Adriana Lecouvreur (1961) – Tebaldi, Simionato, Fioravanti – Capuana.
* Giordano – Andrea Chenier (1957) – Tebaldi, Bastianini – Gavazzeni.
* Giordano – Fedora (1969) – Olivero, Gobbi – Gardelli.
* Leoncavallo – Pagliacci (1960) – Tucci, MacNeil, Capecchi – Molinari-Pradelli.
* Mascagni – Cavalleria Rusticana (1953, mono) – Nicolai, Protti – Ghione.
* Mascagni – Cavalleria Rusticana (1960) – Simionato, MacNeil, Satre – Serafin.
* Mascagni – Cavalleria Rusticana (1966) – Souliotis, Gobbi – Varviso.
* Ponchielli – La Gioconda (1957/8) – Cerquetti, Simionato, Bastianini, Siepi – Gavazzeni.
* Puccini – Il Tabarro (1962) – Tebaldi, Merrill – Gardelli.
* Puccini – La fanciulla del West (1958) – Tebaldi, MacNeil, Tozzi – Capuana.
* Puccini – Tosca (1959) – Tebaldi, London – Molinari-Pradelli.
* Puccini – Turandot (1955) – Borkh, Tebaldi – Erede.
* Puccini – Manon Lescaut (1954) – Tebaldi, Corena – Molinari-Pradelli.
* Verdi – Aida (1952, mono) – Tebaldi, Stignani, Protti – Erede.
* Verdi – Il Trovatore (1956) – Tebaldi, Simionato, Savarese – Erede.
* Verdi – La Forza del Destino (1955) – Tebaldi, Bastianini, Siepi, Simionato, Corena – Molinari-Pradelli.
* Verdi – Otello (1954) – Tebaldi, Protti – Erede.
* Verdi – Otello (1961) – Tebaldi, Protti – Karajan.
* Verdi – Requiem Mass (1965) – Crespin, Resnik, van Mill – Ansermet.
* Verdi – Rigoletto (1954, mono) – Gueden, Simionato, Protti, Siepi – Erede.

### Byw
Cyfansoddwr - Opera (blwyddyn a lleoliad y perfformiad) - cantorion eraill - arweinydd - label]

* Bizet – Carmen (1959, Moscow) – Archipova, Lisitsian – Melik-Pashayev  – Myto.
* Giordano – Andrea Chenier (1955, Milan) – Callas, Protti, Amadini – Votto – Opera d'Oro.
* Giordano – Andrea Chenier (1961, Tokyo) – Tebaldi, Protti – Capuana – Opera d'Oro.
* Leoncavallo – Pagliacci (1959, Moscow) – L. Maslennikova, Ivanov – Nebolsin – Myto.
* Leoncavallo – Pagliacci (1959, New York) – Amara, Warren, Sereni – Mitropoulos – Walhall.
* Leoncavallo – Pagliacci (1961, Tokyo) – Tucci, Protti – Morelli – Gala.
* Mascagni – Cavalleria Rusticana (1961, Tokyo) – Simionato – Morelli – Gala.
* Verdi - Aida (1961 Tokyo) - Tucci, Simionato - Franco Capuana - Gala 100.507
* Verdi – Ernani (1956, New York) – Milanov, Warren, Siepi – Mitropoulos – Andromeda, Myto.
* Verdi – Ernani (1957, Florence) – Cerquetti, Bastianini, Christoff – Mitropoulos – Opera d'Oro.
* Verdi – Ernani (1960, Naples) – Roberti, Bastianini, Rossi-Lemeni – Previtali – Andromeda.
* Verdi – La Forza del Destino (1953, Florence) – Tebaldi, Protti, Siepi, Barbieri, Capecchi – Mitropoulos – Accademia, Foyer.
* Verdi – Otello (1955, New York) – Warren, Tebaldi – Stiedry – Walhall.
* Verdi – Otello (1958, New York) – Warren, de los Angeles – Cleva – Myto.
* Verdi – Otello (Tokyo, 1959) – Gobbi, Tucci – Erede – Opera d'Oro.

### Albymau cyfansawdd
* *Mario del Monaco: Decca Recitals 1952–1969* – 5 CDs, recordiad stiwdio - arias opera, cerddoriaeth gysegredig, caneuon Napoli, Sbaeneg a Saesneg.
* *Mario del Monaco: Grandi Voci* – DECCA, 19 trac stiwdio - detholiad ardderchog o'i ariasau gorau (Verdi a Puccini yn bennaf, ond hefyd yn cynnwys 'Vesti la giubba') ynghyd â thair o ganeuon poblogaidd (gan gynnwys 'Granada').
* *The Singers: Mario del Monaco* – DECCA, 17 trac - arias opera yn bennaf (Puccini, Wagner, Bellini, Verdi) ynghyd â rhai darnau poblogaidd / sanctaidd.
* *Mario del Monaco: Opera Arias* – Testament, 23 trac - casgliad o recordiadau mono cynnar.
* *Mario del Monaco: Granada: Canzoni e Serenate* – Replay, 14 trac
* *Mario del Monaco: Historical Recordings 1950–1960* – Gala, 23 trac – recordiadau byw .
* *Mario Del Monaco: Live* – IDIS, 8 trac - pob un yn recordiad byw, 1951–57; yn bennaf arias o Verdi (*Ernani, Il Trovatore, La Forza del Destino, Aida*) yn ogystal ag aria Pollione allan o *Norma* Bellini.

## Fidiograffi
Recordiadau fideo a ryddhawyd ar DVD; Perfformiadau byw oni nodir yn wahanol.

[Cyfansoddwr - Opera (blwyddyn a lleoliad y perfformiad) - cantorion eraill - arweinydd - label.]

* Giordano – Andrea Chenier (1955, Milan, ffilm) – Stella, Taddei – A. Questa – RAI Milano – Bel Canto Society.
* Giordano – Andrea Chenier (1961, Tokyo) – Tebaldi, Protti – Capuana – Vai.
* Leoncavallo – Pagliacci (1961, Tokyo) – Tucci, Protti – Morelli – Vai.
* Verdi – Aida (1961, Tokyo) – Tucci, Simionato, Protti – Capuana – Vai.
* Verdi – Il Trovatore (1958, Milano, ffilm) – Gencer, Bastianini, Barbieri – Previtali – Hardy Classics.
* Verdi – Otello (Rome, 1958, ffilm) – Capecchi, Carteri – Serafin – Hardy Classics.
* Verdi – Otello (Tokyo, 1959) – Gobbi, Tucci – Erede – Vai.
* Mario del Monaco at the Bolshoi – Carmen, Pagliacci (Moscow, 1959) – Maslennicova, Arkhipova, Lisitsian – Tieskovini, Melik-Pashaev – Vai.

Mae ei lais hefyd i'w glywed ar draciau sain nifer o ffilmiau poblogaidd gan gynnwys *The Untouchables* (1987), *Wall Street* (1987) ac *Action Jackson* (1988).

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1982