open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Germaniwm

Elfen gemegol yn y tabl cyfnodol yw **germaniwm** gyda'r symbol **Ge** a'r rhif atomig 32. Mae'n lled-fetel sgleiniog, caled ac arianaidd sy'n debyg yn gemegol i dun. Mae germaniwm yn ffurfio nifer sylweddol o gyfansoddion organometalig ac yn ddeunydd pwysig yn y diwidiant electroneg. Mae'n perthyn i'r grŵp a elwir yn fetaloidau.

## Hanes
Yn 1871 darganfuwyd germaniwm (Lladin *Germania* ar gyfer Yr Almaen) gan Clemens Winkler. Un o'r elfennau a ragwelodd Dmitri Mendeleev oedd germaniwm i lenwi bylchau yn ei dabl cyfnodol. Gan ei fod o dan silicon yn y tabl, fe enwodd yr elfen yn eka-silicon ac roedd canlyniadau'r astudiaethau o'r elfen newydd yn un o'r camau pwysicaf i brofi pwysigrwydd y tabl cyfnodol a chyfnodedd.

Priodwedd
Eka-silicon
Germaniwm

Rhif atomig
72
72.59

Dwysedd(g/cm3)
5.5
5.35

Ymdoddbwynt (°C)
uchel
947

lliw
llwyd
llwyd

## Dolenni allanol
*Los Alamos National Laboratory – Germanium 
*WebElements.com – Germaniwm

Categori:Elfennau cemegol
Galiwm

Elfen gemegol yn y tabl cyfnodol yw **galiwm** gyda'r symbol `**Ga**` a'r rhif atomig 31. Mae'n fetel ôl-drosiannol sgleiniog, meddal ac arianaidd. Mae ganddo ymdoddbwynt isel am fetel, ac mae'r metel yn ymdoddi yn y llaw. Mae galiwm yn ffurfio nifer sylweddol o gyfansoddion yn cynnwys galiwm arsenid, sy'n ddeunydd defnyddiol ar gyfer deuodau allyrru golau ac yn y diwidiant electroneg.

## Hanes
Yn 1875 darganfuwyd galiwm (Lladin *Gallia* am ardal Gâl) gan Clemens Winkler. Un o'r elfennau a ragwelodd Dmitri Mendeleev oedd galiwm i lenwi bylchau yn ei dabl cyfnodol. Gan ei fod o dan alwminiwm yn y tabl, fe enwodd yr elfen yn eka-alwminiwm ac roedd canlyniadau'r astudiaethau o'r elfen newydd yn un o'r camau pwysicaf yn y llwybr i brofi pwysigrwydd y tabl cyfnodol a chyfnodedd.

Priodwedd
Eka-alwminiwm
Galiwm

Mas cymharol
tua 68
69.7

Dwysedd(g/cm3)
6.0
5.91

Ymdoddbwynt (°C)
isel
29.8

## Dolenni allanol
*Los Alamos National Laboratory – Galiwm 
*WebElements.com – Galiwm

Categori:Elfennau cemegol

Categori:Metelau
Cyfiawnder

bawd|220px|Cerflun yr Arglwyddes Gyfiawn, symbol cyfiawnder

Cysyniad ym meysydd cyfreitheg, athroniaeth wleidyddol a moeseg yw **cyfiawnder** sy'n ymwneud â thrin unigolion yn deg, yn foesol, ac yn amhleidiol. Yr ystyr athronyddol yw cymesuredd briodol rhwng haeddiant yr unigolyn a'r pethau drwg a da mae'r unigolyn yn ei dderbyn. Mae cyfiawnder yn gysyniad sylfaenol o fewn y rhan fwyaf o systemau cyfreithiol gan ddilyn gwerthoedd a thraddodiadau cymdeithasol. Mae cyfiawnder cymdeithasol yn crybwyll trefn gyfiawn y tu allan i'r llysoedd barn. Ystyrir cyfiawnder yn nodwedd neu amcan hanfodol i'r wladwriaeth. O safbwynt y pragmatydd, cyfiawnder yw'r enw am ganlyniad teg. Yn ei gyd-destun crefyddol, cydymffurfio â deddf Duw yw ystyr cyfiawnder sy'n cynnwys uniondeb rhwng dyn a'i gymydog.

Syniadaeth Aristotlys sy'n sail i'r mwyafrif o drafodaethau Gorllewinol am gyfiawnder. Disgrifiodd natur rinweddol a dibenyddol cyfiawnder. Aeth meddylwyr ers hynny i'r afael â chyfiawnder drwy wahanol ddulliau ac agweddau, ac yn adlewyrchu amryw o ideolegau a systemau meddwl. Pwysleisiodd rhinwedd cyfiawnder gan nifer o ddilynwyr Aristotlys a cheidwadwyr. Datblygodd Immanuel Kant athroniaeth dyletswyddeg a'r gorchymyn diamod: rheol foesol mae'n rhaid i bawb ufuddhau iddi er gwaethaf y cymhelliad neu'r canlyniad. Dadleuodd y defnyddiolwyr cyntaf, Jeremy Bentham a John Stuart Mill, taw'r lles cyffredin yw'r unig ystyriaeth parthed cyfiawnder. Lluniodd John Rawls yr egwyddor wahaniaethol, sy'n gosod tegwch yn sail i'w drefn gyfiawnder. Nod syniadau rhyddfrydol a chymunedol megis gwaith Rawls yw ceisio gwrthbwyso'r effaith sydd gan ffawd economaidd a grym gwleidyddol ar ein cymdeithas. Gwrthodwyd hyn gan rhyddewyllyswyr megis Robert Nozick: rhyddid yr unigolyn a hunanberchenogaeth yw sail cymdeithas ac felly'r drefn gyfiawnder yn ôl nhw.

Ceir nifer o fathau o gyfiawnder mewn penydeg a damcaniaeth gyfreithiol. Atal ail-droseddu yw amcan cyfiawnder adferol, a thrin y drosedd o safbwynt y dioddefwr a'r gymuned yn hytrach na'r wladwriaeth. Pwrpas y system gyfiawnder yw i gosbi'r drwgweithredwr yn ôl cyfiawnder dialgar.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Michael J. Sandel, *Justice: A Reader* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2007).
* Michael J. Sandel, ''Justice: What's the Right Thing to Do?'' (Penguin, 2010).

## Dolenni allanol 
*  Cwrs Michael Sandel ar gyfiawnder , Prifysgol Harvard.


Categori:Moeseg
Categori:Rhinweddau
In Parenthesis

Cerdd a gyhoeddwyd ar ffurf nofel fer gan David Jones yw ***In Parenthesis***. Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1937 gan Faber & Faber. Mae'r rhyddiaith epig yn adrodd hanes profiadau Private John Ball a'i uned yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan gychwyn gyda'u hyfforddiant milwrol yn Lloegr a dod i ben ym Mrwydr y Somme, ac mae'n gyfuniad o hanes a chwedlau. Galwodd T. S. Eliot hi'n "waith o gelf llenyddol sy'n defnyddio iaith mewn ffordd newydd."

Fe weithiodd Jones ar y nofel am ddeng mlynedd. Mae'n defnyddio dulliau ysgrifennu cyfoes mewn cyfuniad â chrybwylliadau llenyddol Prydeinig i gynnig cysylltiad rhwng y Rhyfel Byd Cyntaf a rhyfeloedd arwrol  Seisnig a Chymreig y gorffennol. Mae'r gerdd yn tynnu dylanwadau llenyddol o'r epig Cymreig *Y Gododdin* o'r 6g i ''Le Morte d'Arthur'' Thomas Malory i geisio gwneud synnwyr o'r lladdfa a welodd yn y ffosau.

Categori:Barddoniaeth y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Cerddi 1937
Categori:Cerddi'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cerddi'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Cerddi Saesneg o Gymru
Categori:Cerddi Saesneg o Loegr
Categori:Llyfrau 1937
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg o Gymru
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg o Loegr
Muriel Spark

Nofelydd o Albanes oedd **Muriel Sarah Camberg**, neu **Muriel Spark** (1 Chwefror 1918 – 13 Ebrill 2006).

Cafodd ei geni yng Nghaeredin.

## Llyfryddiaeth
**The Comforters* (1957)
**Robinson* (1958)
**Memento Mori* (1959)
**The Ballad of Peckham Rye* (1960)
**The Bachelors* (1960)
**The Prime of Miss Jean Brodie* (1962)
**The Girls of Slender Means* (1963)
**The Mandelbaum Gate* (1965)
**The Public Image* (1968)
*''The Driver's Seat* (1970)
**Not to Disturb* (1971)
**The Hothouse by the East River* (1973)
**The Abbess of Crewe* (1974)
**The Takeover* (1976)
**Territorial Rights* (1979)
**Loitering with Intent* (1981)
**The Only Problem* (1984)
**A Far Cry From Kensington* (1988)
**Symposium* (1991)
**Reality and Dreams* (1996)
**Aiding and Abetting* (2000)
**The Finishing School'' (2004)

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* 15.04.2006 BBC News item
* 15.04.1005 BBC News obituary

Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Alban
Categori:Pobl a aned yng Nghaeredin
Categori:Pobl fu farw yn Fflorens
Sylffwr

bawd|Sylffwr
Elfen gemegol yw **sylffwr** gyda'r symbol **S** a'r rhif atomig 16 yn y tabl cyfnodol.

Categori:Anfetelau
Categori:Elfennau cemegol
Tom Huws

Bardd ac athro o'r Groeslon yn Sir Gaernarfon (Gwynedd heddiw) oedd **Tom Huws**.

Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959 efo'i bryddest *Cadwynau*. Yn y bryddest bu'n trafod y cyni a'r adfyd a effeithiodd ei ardal enedigol yn dilyn cau'r chwarel leol yn Nyffryn Nantlle.

Bu'n athro Cymraeg mewn nifer o ysgolion gan gynnwys Ysgol Glan Clwyd. Roedd yn genedlaetholwr i'r carn.

bawd|de|300px| Tom Huws yn 64 oed

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Prifeirdd
Clorin

Elfen gemegol yw **clorin** gyda'r symbol Cl a'r rhif atomig 17 yn y tabl cyfnodol. Mae'r elfen yn bodoli ar ffurf moleciwlau deuatomig, Cl2, ac mae hwn yn ffurfio nwy gwyrdd o dan amodau safonol. Hwn yw tarddiad yr enw gan mai ystyr y gair a fathwyd yn 1810 gan Syr Humphry Davy a darddodd o'r Hen Roeg *χλωρóς* (khlôros) sef gwyrdd golau.


Categori:Elfennau cemegol
Categori:Halogenau
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd
Categori:Nwyon
Vanessa-Mae

Feiolinydd yw **Vanessa-Mae Vanakorn Nicholson** (ganwyd 27 Hydref 1978 yn Singapôr).

## Disgograffi 
* *Violin* (1990)
* ''My Favourite Things: Kids' Classics* (1991)
* *Tchaikovsky & Beethoven Violin Concertos* (1991/1992)
* *The Violin Player* (1994)
* *The Violin Player: Japanese Releases* (1995)
* *The Alternative Record from Vanessa-Mae* (1996)
* *The Classical Album 1* (1996)
* *China Girl: The Classical Album 2* (1997)
* *Storm* (1997)
* *The Original Four Seasons and the Devil's Trill Sonata: The Classical Album 3*
* *The Classical Collection: Part 1* (2000)
* *Subject to Change-Vanessa-Mae* (2001)
* *The Best of Vanessa-Mae* (2002)
* *The Ultimate* (2003)
* *Choreography'' (2004)

Categori:Feiolinwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1978
Ffranciwm

Elfen gemegol yw **ffranciwm** neu **ffransiwm** gyda'r rhif atomig 87 a'r symbol Fr. Mae'n rhan o 'r metelau alcalïaidd yn y tabl cyfnodol. Mae'n metel ymbelydrol sy'n bresennol mewn meintiau bach mewn mwynau thoriwm a wraniwm. Dim ond maint bach sy'n bodoli ar y ddaear, ac amcangyfrif o'r mas sy'n bresennol ar y ddaear ar unrhyw adeg yw 30 gram.

Categori:Elfennau cemegol
Categori:Metelau alcalïaidd
Cesiwm

Elfen gemegol yw **cesiwm** gyda'r rhif atomig 55 a'r symbol Cs. Mae'n rhan o 'r metelau alcalïaidd yn y tabl cyfnodol.

Metel feddal iawn yw cesiwm a gellir ei dorri gyda chyllell yn hawdd. Er ei fod yn solid, mae ymdoddbwynt y metel yn isel iawn (28.4&nbsp;°C), ac mae'n ymdoddi'n hawdd. Mae'r metel yn adweithiol iawn felly mae'r wyneb newydd yn sgleiniog, ond mae'n troi'n bŵl yn gyflym wrth i haen o cesiwm ocsid ffurfio dros ei wyneb yn ystod adwaith gydag ocsigen o'r aer. Er mwyn atal yr adwaith caiff y metel ei storio o dan olew paraffin sy'n cadw'r aer i ffwrdd. Mae'r elfen yn ffrwydro pan gyffyrdda â dŵr gan ei fod mor adweithiol. Mae cyfansoddion cesiwm yn wenwynig gan bod catïon Cs+ yn medru cyfnewid gyda chatïonau potasiwm mewn systemau biolegol.

Defnyddir cesiwn mewn clociau cesiwm i fesur amser yn wyddonol.

Categori:Elfennau cemegol
Categori:Metelau alcalïaidd
Raymond Williams

Athro ac awdur dylanwadol yn yr iaith Saesneg oedd **Raymond Williams** (31 Awst 1921 – 26 Ionawr 1988), a anwyd yn Y Pandy, yng nghymuned Crucornau, Sir Fynwy.

Cyfrannodd ei ysgrifau ar wleidyddiaeth, diwylliant, y cyfryngau a llenyddiaeth at y feirniadaeth Farcsaidd o ddiwylliant a'r celfyddydau. Gwerthwyd tua 750,000 o gopïau o'i lyfrau yn y DU yn unig, ac mae llawer o gyfieithiadau ar gael. Gosododd ei waith y sylfeini ar gyfer maes astudiaethau diwylliannol a deunyddiaeth ddiwylliannol.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**Border Country* (1960)
**Second Generation* (1964)
**The Volunteers* (1978)
**The Fight for Manod* (1979)
**Loyalties* (1985)
**People of the Black Mountains*, cyf. 1: *The Beginning* (1989)
**People of the Black Mountains*, cyf. 2: *The Eggs of the Eagle* (1990)

### Arall
**Reading and Criticism* (1950)
**Drama from Ibsen to Eliot* (1952)
**Culture and Society* (1958)
**The Long Revolution* (1961)
**Communications* (1962)
**Modern Tragedy* (1966)
* *Keywords* (1976)
* *Culture* (1981)
* *Who Speaks for Wales?* (2003)

### Astudiaethau amdano
* Hywel Dix, *After Raymond Williams* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2006)

## Cyfeiriadau
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Athronwyr Marcsaidd
Categori:Beirniaid diwylliannol o Gymru
Categori:Beirniaid llenyddol Saesneg o Gymru
Categori:Beirniaid teledu Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marcswyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Categori:Ysgolheigion y cyfryngau
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Gymru
Sgiwen

Pentref ym mwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw **Sgiwen** (Saesneg: *Skewen*). Saif i'r de-orllewin o dref Castell-nedd.

Gyda phoblogaeth o dros 8,000 o bobol mae rhai yn dweud mai Sgiwen yw pentref mwyaf Cymru, Prydain neu hyd yn oed Ewrop, yn dibynnu ar bwy sy'n siarad. Mae Sgiwen yn gymharol hir a chul ac mae ei phen bron yn cyrraedd Cwm Tawe. Mae Sgiwen yn rhan o dref ac etholaeth Castell-nedd, ac yn rhan o fwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, ond mae ganddi côd ffôn Abertawe.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan .

## Enwogion
*Bonnie Tyler, cantores
*Katherine Jenkins, cantores

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Sgiwen

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Castell-nedd Port Talbot
Awtistiaeth

Anhwylder yw **awtistiaeth**, lle ceir anawsterau gyda rhyngweithio cymdeithasol a chyfathrebu, ymddygiad cyfyngedig ac ailadroddus a phatrymau ymddygiad annormal. Mae'r symtomau cynharaf yn dod i'r amlwg cyn bod y plentyn yn dair oed, gan ddatblygu'n raddol.

Mae awtistiaeth yn gysylltiedig â chyfuniad o ffactorau genetig ac amgylcheddol. Ymhlith y ffactorau a alla gynyddu'r risg yn ystod beichiogrwydd mae heintiau penodol, fel rwbela (neu'r Frech Almaenig), tocsinau gan gynnwys asid falproig, alcohol, cocên, plaladdwyr, plwm, a llygredd aer, cyfyngiad twf y ffetws, a chlefydau hunanimiwn.

Mae awtistiaeth yn effeithio ar brosesu gwybodaeth yn yr ymennydd a sut mae celloedd nerfol a'u synapsau yn cysylltu ac yn trefnu; ni ddeellir yn iawn sut mae hyn yn digwydd.

Mae'r *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)* yn cyfuno awtistiaeth gydag anhwylderau llai difrifol, megis Syndrom Asperger, o fewn diagnosis o'r sbectrwm ASD (autism spectrum disorder).

Gall newid ymddygiad cynar neu therapi lleferydd helpu plant ag awtistiaeth i ennill sgiliau hunanofal, cymdeithasol a chyfathrebu. Er nad oes iachâd o'r clefyd ar hyn o bryd, maae na achosion o blant sydd wedi gwella. Ni all rhai oedolion awtistig fyw'n annibynnol. Mae diwylliant awtistig wedi datblygu, gyda rhai unigolion yn ceisio iachâd ac eraill yn credu y dylid derbyn awtistiaeth fel gwahaniaeth i gael ei dderbyn gan gydeithas yn hytrach na'i wella.

## Cyfeiriadau

Categori:Anhwylderau cyfathrebu
Categori:Anhwylderau niwrolegol
Categori:Anhwylderau seiciatrig plentyndod
Categori:Seicoleg annormal
Categori:Afiechyd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Nat King Cole

Canwr a phianydd o'r Unol Daleithiau oedd **Nathaniel Adams Coles**, neu **Nat "King" Cole** (17 Mawrth 1919 – 15 Chwefror 1965).

Cafodd ei eni ym Montgomery, Alabama, yn fab i weinidog a'i fam yn canu'r organ yn yr eglwys. Does dim rhyfedd, felly, mai'r organ oedd offeryn cyntaf Cole. Er mai fel canwr jazz y cofiwn i ef, gallai droi ei law at bob math o gerddoriaeth: o gerddoriaeth gospel i Johann Sebastian Bach yn ddigon hawdd.

Yn Bronzeville (rhan o Chicago) y trigai'r teulu. Yn aml, llithrai Nat allan o'r tŷ yn ddiarwybod i'w rieni er mwyn stelcian y tu allan i'r clybiau nos - er mwyn gwrando ar gewri megis Louis Armstrong, Earl "Fatha" Hines, a Jimmie Noone. Cymerodd ran yn renowned rhaglen gerdd DuSable High School (Walter Dyett).

Yng nghanol yr 1930'au, cychwynodd fand a defnyddiodd yr enw "Nat Cole" arno ef ei hun. Ymunodd ei frawd mawr Eddie a'r grwp ar y bâs, gan dorri eu record gyntaf yn 1936. Cafodd yr enw "King" mewn un clwb oherwydd y gerdd Saesneg "Old King Cole". Pan oedd ar daith fel pianydd ragtime i "Shuffle Along", aeth y cwmni i'r wal yn Long Beach, California, a phenderfynodd Cole aros yno.

Categori:Cantorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Cerddorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Categori:Pobl o Alabama
Cerddor

Un galluog ym myd cerddoriaeth yw **cerddor** neu **cerddores**. Gall gyfeirio at artist sy'n medru cyfansoddi neu rywun sy'n medru canu offeryn cerddorol. Nid yw o reidrwydd yn golygu person sy'n gwneud hyn ar lefel broffesiynol.

## Gweler hefyd
* Rhestr cerddorion R&B


Categori:Cerddoriaeth
Brynberian

Pentref bach yng nghymuned Eglwyswrw, Sir Benfro, Cymru, yw **Brynberian**. Saif yng ngogledd y sir yng nghesail bryniau'r Preseli, tua un filltir o Bentre Ifan.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwyswrw
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Taliesin (gwahaniaethu)

Gallai **Taliesin** gyfeirio at un o sawl peth:

* Taliesin, y bardd hanesyddol o'r 6g a ganai yn yr Hen Ogledd
* Taliesin Ben Beirdd, neu'r 'Ffug-Daliesin' fel y'i gelwir weithiau; cymeriad chwedlonol yn yr Oesoedd Canol, seiliedig ar y bardd hanesyddol, a gysylltir â *Hanes Taliesin* a nifer o gerddi darogan
* *Taliesin*, cylchgrawn yr Academi Gymreig
* Tre Taliesin, pentref yng ngogledd Ceredigion
* Taliesin (stiwdio), cartref y pensaer Frank Lloyd Wright
* Canolfan Celfyddydau Taliesin, Abertawe
* *Llyfr Taliesin*, llawysgrif Gymraeg ganoloesol
* Bedd Taliesin, cromlech gynhanesyddol yng Ngheredigion
*Taliesin Williams (Taliesin ab Iolo), mab Iolo Morganwg
Sacavém

Dinas a phlwyf (*freguesia*) i'r gogledd ddwyrain o Lisbon, prifddinas  Portiwgal yw **Sacavém**. Mae gan y plwyf boblogaeth o rhyw 17,659 yn ôl cyfrifiad 2001.

250px|dim|bawd|Pont Vasco da Gama

Categori:Dinasoedd Portiwgal
James II, brenin yr Alban

Brenin yr Alban o 21 Chwefror 1437 hyd at ei farw, oedd **James II** (16 Hydref 1430 – 3 Awst 1460).

## Gwraig 
* Mari o Gueldres

## Plant 
* James III, brenin yr Alban (1452 - 1488)
* Alexander Stewart, 1af Dug o Albany (c. 1454 - 1485)
* David Stewart, Iarll Moray (c. 1456 - 1457)
* John Stewart, 1af Iarll Mar a Garioch (c. 1459 - 1479)
* Marged Stewart
* Mari Stewart (m. 1488)
* Syr John Stewart o Sticks (anghyfreithion)

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd a breninesau'r Alban
Categori:Genedigaethau 1430
Categori:Marwolaethau 1460
Categori:Stiwartiaid
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif
Snakes on a Plane

Ffilm comedi arswyd llawn cyffro gan y cyfarwyddwr David R. Ellis yw ***Snakes on a Plane*** a gyhoeddwyd yn 2006. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Los Angeles a chafodd ei ffilmio yn Los Angeles a Hawaii. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Trevor Rabin.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Samuel L. Jackson, Flex Alexander, David Koechner, Julianna Margulies, Elsa Pataky, Rachel Blanchard, Taylor Kitsch, Bobby Cannavale, Lin Shaye, Sunny Mabrey, Kenan Thompson, Terry Chen, Byron Lawson, Emily Holmes, Kevin McNulty, Samantha McLeod, Tom Butler, Nathan Phillips, Tygh Runyan a Casey Dubois. Mae'r ffilm yn 105 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Adam Greenberg oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Howard E. Smith sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2006. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Departed* sef ffilm ddrama Americanaidd gan Martin Scorsese. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 

## Plot
Mae dau asiant FBI, Neville Flynn (Samuel L. Jackson) a Sean Jones (Nathan Phillips), yn hebrwng tyst (Mark Houghton) i'r llys. Ond â'r awyren rhwng Ohio a Chaliffornia, dyma nadredd!

## Cyfarwyddwr
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm David R. Ellis ar 8 Medi 1952 yn Santa Monica a bu farw yn Johannesburg ar 7 Chwefror 2017. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1966 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd David R. Ellis nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q529803.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau arswyd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan New Line Cinema
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Howard E. Smith
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Los Angeles
Brombil

Mynydd **Brombil** yw un o'r mynyddoedd tu ôl i dre Port Talbot, yng Nghastell-nedd Port Talbot ac sy'n rhan o sir hanesyddol Sir Forgannwg. Mae'n cysylltu gyda Mynydd Margam ac mae pobol yn aml yn cymysgu'r ddau. Ar gopa'r mynydd, sy'n 257 metr, ceir heneb a elwir yn Ergyd Isaf.

Islaw, ar droed y mynydd ceir pentrefan Brombil, sydd o fewn cymuned Gweunydd Margam. Mae Cronfa Ddŵr Brombil yn gronfa ddŵr breifat sy’n eiddo i Leisure Estate Investments Ltd. Ceir llwybr 900m at y gronfa o gymuned Brombil.

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Castell-nedd Port Talbot
Ffrwdwyllt

Nant yw'r **Ffrwdwyllt** sy'n rhedeg ar hyd Cwm Dyffryn ym mwrdeistref Castell-nedd Port Talbot, Cymru, o bentref Bryn, trwy bentref Goetre a thrwy ardal Taibach yn nhre Port Talbot i'r môr.

Dywedir fod yr enw'n tarddu o'r ffaith fod y nant yn tyfu'n gyflym ac yn troi'n wyllt ar ôl glaw trwm. Y rheswm yw nad yw'r nant yn hir iawn ond mae'i ffynhonnell mewn bryniau serth sy'n gyflym ymgasglu'r glaw sy'n dod oddi wrth y Môr Iwerydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Afonydd Castell-nedd Port Talbot
Categori:Afonydd Cymru
Vancouver

: ''Mae'r erthygl yma am ddinas Vancouver. Am yr ynys, gweler Ynys Vancouver''

chwith|bawd|260px|Gogledd Vancouver
Dinas yng ngorllewin Canada yw **Vancouver**.

Vancouver yw dinas fwyaf talaith British Columbia ar arfordir gorllewinol Canada. Sefydlwyd gwladfa fach o'r enw "Gastown" ar y safle ym 1862 a datblygodd yn dre fach o'r enw "Granville". Ailenwyd y dre yn "Vancouver" ym 1886 ar ôl y fforiwr George Vancouver (1757-1798).

Erbyn heddiw mae hanner miliwn o bobl yn byw yn y ddinas gyda dros 2 miliwn yn ardal ddinesig Vancouver Fwyaf. Mae ardal dinas Vancouver yn cynnwys bron hanner poblogaeth talaith British Columbia.

Cynhaliwyd Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 yn Vancouver, ynghyd â thref Whistler.

## Cludiant
### Bysiau
Mae Bysiau Greyhound yn mynd i ddinasoedd eraill yn Ganada. Mae bysiau Pacific yn mynd i Victoria a Whistler, Snowbws i Whistler; mae bysiau Cantrail a Quick Shuttle yn mynd i Seattle.

### Feriau
chwith|bawd|260px|Seabus
Mae Feriau BC yn cysylltu'r ddinas â'r ynysoedd yn Columbia Brydeinig.
Mae Seabus yn mynd o derminws Waterfront, ynghanol y ddinas, i Ogledd Vancouver

### Trenau
[chwith|bawd|260px|Skytrain yn croesi Afon Fraser yn [Westminster Newydd]]
Mae trenau VIA Rail yn mynd i ddinasoedd eraill yng Nghanada, ac mae Amtrak yn croesi'r ffin i Portland, Oregon a Seattle.

### Awyrennau
Mae gan Vancouver maes awyr rhyngwladol (YVR), ac mae awyrennau môr yn cynnig gwasanaethau o'r harbwr i'r ynysoedd.

### Cludiant lleol
Mae Translink yn cynnig cludiant yn ardal Vancouver, gan gynnwys bysiau a threnau. Mae Skytrain yn cynnwys 2 lein, ac mae un arall, Canada Line, yn mynd o'r ddinas i'r maes awyr.

### West Coast Express
[chwith|bawd|260px|Trên yng Ngorsaf Waterfront. Defnyddiwyd cerbydau o [Toronto pan ddechreuodd y gwasanaeth]]
Mae West Coast Express yn gyfres o drenau 5 yn y bore o Mission i Vancouver, a 5 yn y prynhawn yn ôl i Mission, rhwng dydd Llun a dydd Gwener. Mae gwasanaeth bws hefyd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol (Saesneg)
* Twristiaeth a mewnfudo yn Vancouverl (Saesneg) 


Categori:Dinasoedd British Columbia
Categori:British Columbia
Mwng (albwm)

Albwm gan y Super Furry Animals ydy ***Mwng***, a'i rhyddhawyd ar label Placid Casual ar y 15 Mai 2000.  Dyma'r albwm uniaith Gymraeg gyda'r gwerthiant uchaf erioed .

## Traciau
#*Drygioni* - 1:23
#''Ymaelodi Â'r Ymylon* - 2:57
#*Y Gwyneb Iau* - 3:54
#*Dacw Hi* - 4:18
#*Nythod Cacwn* - 3:46
#*Pan Ddaw'r Wawr* - 4:29
#*Ysbeidiau Heulog* - 2:51
#*Y Teimlad* - 4:40
#*Sarn Helen* - 4:18
#*Gwreiddiau Dwfn / Mawrth Oer Ar y Blaned Neifion'' - 7:57

Rhyddhawyd fersiwn arbennig o'r albwm yn America, a oedd yn cynnwys disg bonws *Mwng Bach*.  Arno roedd nifer o draciau a'u rhyddhawyd fel *b-sides* ar amryw o senglau a'u rhyddhawyd gan y band yn y Deyrnas Unedig:

#"Cryndod Yn Dy Lais" – 2:48
#"Trons Mr Urdd" – 4:37
#"Calimero" – 2:23
#"Sali Mali" – 4:35
#"(Nid) Hon Yw'r Gân Sy'n Mynd I Achub Yr Iaith"

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol yr albwm 

Categori:Albymau 2000
Categori:Albymau'r 20fed ganrif gan artistiaid o Gymru
Categori:Albymau Cymraeg gan artistiaid o Gymru
Categori:Super Furry Animals
Errol Flynn

Seren ffilm o'r Unol Daleithiau a anwyd yn Awstralia oedd **Errol Leslie Thomson Flynn** (20 Mehefin 1909 – 14 Hydref 1959).

## Ffilmiau 
* *In the Wake of the Bounty* (1933)
* *I Adore You* (1933)
* *Murder at Monte Carlo* (1934)
* *A Dream Comes True* (1935)
* *The Case of the Curious Bride* (1935)
* ''Don't Bet on Blondes* (1935)
* *Pirate Party on Catalina Isle* (1935)
* *Captain Blood* (1935)
* *The Charge of the Light Brigade* (1936)
* *Green Light* (1937)
* *The Prince and the Pauper* (1937)
* *Another Dawn* (1937)
* *The Perfect Specimen* (1937)
* *Breakdowns of 1938* (1938)
* *The Adventures of Robin Hood* (1938)
* *For Auld Lang Syne* (1938)
* *Four's a Crowd* (1938)
* *The Sisters* (1938)
* *The Dawn Patrol* (1938)
* *Dodge City* (1939)
* *The Private Lives of Elizabeth and Essex* (1939)
* *Virginia City* (1940)
* *The Sea Hawk* (1940)
* *Santa Fe Trail* (1940)
* *Footsteps in the Dark* (1941)
* *Dive Bomber* (1941)
* *They Died with Their Boots On* (1941)
* *Desperate Journey* (1942)
* *Gentleman Jim* (1942)
* *Edge of Darkness* (1943)
* *Show Business at War* (1943)
* *Thank Your Lucky Stars* (1943)
* *Northern Pursuit* (1943)
* *Uncertain Glory* (1944)
* *Objective, Burma!* (1945)
* *San Antonio* (1945)
* *Never Say Goodbye* (1946)
* *Cry Wolf* (1947)
* *Escape Me Never* (1947)
* *The Lady from Shanghai* (1948)
* *Silver River* (1948)
* *The Adventures of Don Juan* (1948)
* *It's a Great Feeling* (1949)
* *That Forsyte Woman* (1949)
* *Montana* (1950)
* *Rocky Mountain* (1950)
* *Kim* (1950)
* *Hello God* (1951)
* *Adventures of Captain Fabian* (1951)
* *Deep Sea Fishing* (1952)
* *Cruise of the Zaca* (1952)
* *Mara Maru* (1952)
* *Against All Flags* (1952)
* *William Tell* (1953)
* *The Master of Ballantrae* (1953)
* *Crossed Swords* (1954)
* *Lilacs in the Spring* (1955)
* *King's Rhapsody* (1955)
* *The Dark Avenger* (1955)
* *Istanbul* (1957)
* *The Big Boodle* (1957)
* *The Sun Also Rises* (1957)
* *Too Much, Too Soon* (1958)
* *The Roots of Heaven* (1958)
* *Cuban Rebel Girls'' (1959)

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Actorion ffilm o Awstralia
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Awstralia o dras Wyddelig
Categori:Ymfudwyr o Awstralia i'r Unol Daleithiau
Undeb Rygbi Cymru

**Undeb Rygbi Cymru** yw'r corff sy'n rheoli rygbi'r undeb yng Nghymru. Sefydlwyd yn y "Castle Hotel" yng Nghastell Nedd gan 16 tim rygbi ar 12 Mawrth 1881.

Yr Undeb sy'n penodi prif hyfforddwr tîm rygbi cenedlaethol Cymru.

## Beirniadaeth
### Ffrae enw'r Cwpan 
Yn Awst 2006 cyhoeddwyd y byddai'r Tywysog William yn Ddirpwy Noddwr Brenhinol Undeb Rygbi Cymru o Chwefror 2007. Yn ogystal, cyhoeddodd yr URC eu bod am weld ci enillwyr y gemau prawf rhwng Cymru a De Affrica yn cael ei galw'n "Cwpan y Tywysog William". Mae hynny wedi ennyn ymateb beirniadol iawn yng Nghymru am fod nifer o bobl yn gweld William fel cefnogwr Lloegr. Eisoes mae nifer o Gymry yn galw ar swyddogion Undeb Rygbi Cymru i ailystyried eu penderfyniad dadleuol i enwi'r tlws newydd yn "Gwpan y Tywysog William" ac yn galw am ei newid i "Cwpan Ray Gravell" er coffadwriaeth deilwng i'r diweddar Ray Gravell. Dadleuant fod enwi'r cwpan ar ôl y Tywysog William, Sais sy'n adnabyddus am ei gefnogaeth bersonol i dimau pêl-droed a rygbi Lloegr, yn cwbl anaddas. Lawnsiwyd deiseb ar-lein yn galw am newid yr enw arfaethedig i "Gwpan Ray Gravell" ar 6 Hydref 2007; deuddydd yn ddiweddarach roedd dros 2,000 o bobl wedi ei harwyddo

### Honiadau o ddiwylliant gwenwynig
Ar 29 Ionawr 2023, ymddiswyddodd y prif weithredwr Steve Phillips yn dilyn ymchwiliad gan raglen BBC Wales Investigates ddatgelu cyfres o honiadau o ragfarn rhyw, hiliaeth a chasineb at ferched o fewn y sefydliad.

Yn Awst 2023, penodwyd Abi Tierney yn brif weithredwr, y fenyw cyntaf i ddal y swydd honno.

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1881
Categori:Rygbi'r undeb yng Nghymru
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghaerdydd
Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Erskine Childers

Gwleidydd, milwr ac awdur o Iwerddon oedd **Robert Erskine Childers** (25 Mehefin, 1870 - 24 Tachwedd, 1922).

## Plant
*Erskine Hamilton Childers

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
*The Riddle of the Sands* (1903)
### Arall
*The Times, *History of the War in South Africa*, cyfrol 5 (1907)
**War and the Arme Blanche* (1910)
**German Influence on British Cavalry* (1911)
**The Form and Purpose of Home Rule* (1912)

Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Aelodau'r Fyddin Brydeinig
Categori:Anglicaniaid o Iwerddon
Categori:Cenedlaetholwyr Gwyddelig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Swyddogion y Llynges Frenhinol
George Meredith

Bardd a nofelydd o Loegr oedd **George Meredith** (12 Chwefror 1828 – 18 Mai 1909), a aned yn Portsmouth, Hampshire.

Bu farw Meredith yn ei gartref yn Surrey.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**The Shaving of Shagpot* (1856)
**Farina* (1857)
**The Ordeal of Richard Feverel* (1859)
**Evan Harrington* (1861)
**Emilia in England* (1864), republished as *Sandra Belloni* in 1887
**Rhoda Fleming* (1865)
**Vittoria* (1867)
**The Adventures of Harry Richmond* (1871)
*''Beauchamp's Career* (1875)
**The House on the Beach* (1877)
**The Case of General Ople and Lady Camper* (1877)
**The Tale of Chloe* (1879)
**The Egoist* (1879)
**The Tragic Comedians* (1880)
**Diana of the Crossways* (1885)
**One of our Conquerors* (1891)
**Lord Ormont and his Aminta* (1894)
**The Amazing Marriage* (1895)
**Celt and Saxon* (1910)

### Barddoniaeth
**Poems* (1851)
**Modern Love* (1862)
**Poems and Lyrics of the Joy of Earth* (1883)
**A Faith on Trial* (1885)
**Ballads and Poems of Tragic Life* (1887)
**A Reading of Earth* (1888)
**The Empty Purse* (1892)
**Odes in Contribution to the Song of French History*(1898)
**A Reading of Life* (1901)
**Last Poems'' (1909)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1909
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Hampshire
Saint-Dié-des-Vosges

bawd|Saint-Dié-des-Vosges
bawd|Institut universitaire de technologie
bawd|Eglwys gadeiriol Saint-Dié-des-Vosges

Dinas yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc yw **Saint-Dié-des-Vosges**. Fe'i lleolir yn *département* Vosges yn *région* Grand Est.

Poblogaeth: 22 569 (1999). Dwysedd poblogaeth: 489/km2.

## Hanes 
* 1507: *Cosmographiae Introductio* (Martin Waldseemüller)

## Ffeithiau diddorol 
Dyma rai llefydd diddorol i ymweld â hwy:
* Eglwys gadeiriol y ddinas
* Betws Saint-Roch
* Amgueddfa Pierre-Noël
* *Tour de la Liberté*
* Usine Claude et Duval (y pensaer oedd Le Corbusier)

Yn ardal Saint-Dié medrwch ymweld â llawer o lefydd diddorol gan gynnwys:
* Camp celtique de la Bure (*castellum*)

## Addysg uwch 
Prifysgol Henri Poincaré :
Coleg Technegol (fr. *IUT, Institut universitaire de technologie*)

Y prif bynciau y gallwch eu hastudio yno yw:
* Electroneg
* Gwyddoniaeth Gyfrifiadurol
* Rhyngrwyd
* Amlgyfrwng

Mae yna berthynas freintiedig rhwng Saint-Dié (IUT) a Wrecsam (Athrofa Addysg Uwch Gogledd Ddwyrain Cymru).

## Dolenni allanol 
*  Saint-Dié-des-Vosges 
*  Institut universitaire de technologie 

Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Vosges
Robertson Davies

Nofelydd a dramodydd enwog o Ganada oedd **William Robertson Davies, CC, FRSC, FRSL** (28 Awst 1913 – 2 Rhagfyr 1995) a aned yn Thamesville, Ontario. Roedd yn 3ydd mab i'r gwleidydd William Rupert Davies a anwyd yn y Trallwng, Powys (1879 – 1967) a Florence Sheppard McKay..

Sefydlodd Goleg Massey, sef coleg preswyl graddedig sy'n gysylltiedig â Phrifysgol Toronto.

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
* *Tempest-Tost* (1951)
* *Leaven of Malice* (1954)
* *A Mixture of Frailties* (1958)
* *Fifth Business* (1970)
* *The Manticore* (1972)
* *World of Wonders* (1975)
* *The Rebel Angels* (1981)
* ''What's Bred in the Bone* (1985)
* *The Lyre of Orpheus* (1988)
* *Murther and Walking Spirits* (1991)
* *The Cunning Man* (1994)

### Dramâu 
* *Overlaid* (1948)
* *Fortune My Foe* (1949)
* *Eros at Breakfast* (1949)
* *At My Heart's Core* (1950)
* *A Masque of Aesop* (1952)
* *A Jig for the Gypsy* (1955)
* *A Masque of Mr. Punch* (1963)
* *Question Time* (1975)
* *Brothers in the Black Art* (1981)
* *Hunting Stuart* (1994)
* *The Voice of the People'' (1994)

Categori:Dramodwyr Saesneg o Ganada
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Nofelwyr Saesneg o Ganada
Ailadrodd (barddoniaeth)

Mewn barddoniaeth fe **ailadroddir** gair, llinell neu syniad er mwyn creu effaith.

Categori:Barddoniaeth
Categori:Termau llenyddol
Robin Gibb

Canwr a cherddor oedd **Robin Hugh Gibb** CBE (22 Rhagfyr 1949 - 20 Mai 2012).

Cafodd ei eni yn Ynys Manaw.  Ei frawd gefell oedd Maurice Gibb (m. 2003).  Roedd yn aelod o'r Bee Gees gyda'i frawd Maurice a'i frawd hŷn Barry Gibb.

Priododd (1) Molly Hullis (2) Dwina Murphy.

Bu farw yn Llundain.

## Discograffi
### Albymau
*Chwefror 1970: ''Robin's Reign*. Yr Almaen #19, Canada #77
*Gorffennaf 1983: *How Old Are You*. Yr Almaen #6, Yr Eidal #13, Seland Newydd, Y Swistir #26
*Mehefin 1984: *Secret Agent*. Yr Almaen #31, Y Swistir #20
*Tachwedd 1985: *Walls Have Eyes*.
*Ionawr 2003: *Magnet''. DU: #43, Yr Almaen #10

### Senglau
*Mehefin 1969: "Saved By The Bell". DU #2, Yr Iseldiroedd, De Affrica #1, Yr Almaen #3
*Tachwedd 1969: "One Million Years". Yr Iseldiroedd #6, Yr Almaen #14
*Chwefror 1970: "August, October". DU #45, Yr Almaen #12
*Gorffennaf 1978: "Oh Darling". UD #15, Chile #5
*Medi 1980: "Help Me!" (gyda Marcy Levy).
*Mehefin 1983: "Juliet". DU #94, Yr Almaen, Yr Eidal, Y Swistir #1, Awstria #2
*October 1983: "How Old Are You". DU #93, Yr Almaen #37
*Ionawr 1984: "Another Lonely Night In New York". UK #71, Yr Almaen #16, Y Swistir #19
*Mai 1984: "Boys Do Fall In Love". DU #71, UD #37, De Affrica #7, Yr Eidal #10, Yr Almaen #21
*Awst 1984: "Secret Agent".
*Tachwedd 1985: "Like A Fool".
*Chwefror 1986: "Toys".
*Tachwedd 2002: "Please". DU #23, Yr Almaen #51
*Ionawr 2003: "Wait Forever".
*2005: "Too Much Heaven" (gyda US5
*2009: "Islands in the Stream" (gyda Rob Brydon a Ruth Jones)

Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cantorion o Awstralia
Categori:Cerddorion o Awstralia
Categori:Cantorion o Ynys Manaw
Categori:Cerddorion o Ynys Manaw
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2012
Požarevac

200px|de|bawd|Parc yn Požarevac

Dinas yn Serbia i'r de-ddwyrain o Beograd yw **Požarevac** (Пожаревац, Twrceg: *Pasarofça*, Almaeneg: *Passarowitz*,  Hwngareg: *Pozsarevác*). Mae ganddi boblogaeth o 41,736 (cyfrifiad 2002).

Categori:Dinasoedd Serbia
Canolbarth Affrica

[de|bawd|350px|
██&nbsp;Canolbarth Affrica
██&nbsp;Canol Affrica ([isranbarth|isranbarth CU)
██&nbsp;Ffederasiwn Canolbarth Affrica (marw)]]

Rhanbarth yn Affrica yw **Canolbarth Affrica** sydd fel arfer yn cynnwys:

*Bwrwndi
*Gweriniaeth Canolbarth Affrica
*Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo
*Rwanda
*Tsiad

Isranbarth o'r Cenhedloedd Unedig yw **Canol Affrica**, sef y rhan o'r cyfandir i'r de o'r Sahara, i'r dwyrain o Orllewin Affrica, ond i'r gorllewin o'r Dyffryn Hollt Fawr . Yn ôl diffiniad y CU y naw gwlad sy'n perthyn i Ganol Affrica yw:

*Angola
*Camerŵn
*Gweriniaeth y Congo (Brazzaville)
*Gabon
*Gini Gyhydeddol
*Gweriniaeth Canolbarth Affrica
*Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo
*São Tomé a Príncipe
*Tsiad


Categori:Rhanbarthau Affrica
Peter Law

Gwleidydd o Gymru oedd **Peter John Law** (1 Ebrill 1948 – 25 Ebrill 2006). Roedd yn Aelod Cynulliad dros Flaenau Gwent o 1999 ymlaen ac fe arhosodd yn aelod yno pan etholwyd ef yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2005 i San Steffan fel Aelod Seneddol dros yr un etholaeth. Roedd yn aelod o'r Blaid Lafur am y rhan fwyaf o'i oes ond yn y blynyddoedd olaf roedd perthynas chwerw rhyngddo â'r Blaid Lafur. Bu'n aelod o Fwrdd yr Iaith Gymraeg ac yr oedd wedi dysgu Cymraeg. Bu hefyd yn gadeirydd Ymddiriedolaeth Iechyd Gwent.

## Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa wleidyddol fel cynghorydd a daeth i amlygrwydd yn dilyn etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1999 pan benodwyd ef gan Alun Michael yn ysgrifennydd llywodraeth leol a'r amgylchedd. Collodd ei swydd yn y cabinet pan ddaeth Rhodri Morgan yn brif weinidog a ffurfio clymblaid gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol. Roedd Peter Law yn feirniadol iawn o'r glymblaid honno.

Yn 2005 penderfynodd y Blaid Lafur ddewis ymgeisydd seneddol i Blaenau Gwent o restr menywod-yn-unig. Cythruddwyd Peter Law gan hyn nes iddo benderfynu sefyll fel ymgeisydd annibynnol yn yr Etholiad Cyffredinol. Yn anorfod cafodd ei ddiarddel o'r Blaid Lafur ac o ganlyniad i hynny collodd llywodraeth Rhodri Morgan ei fwyafrif o un, gan fod Peter Law yn cynrychioli etholaeth Blaenau Gwent yn y Cynulliad. Trodd Peter Law fwyafrif Llafur o 19,000 i fwyafrif o 9,000 iddo ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion annibynnol
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ymennydd
Categori:Pobl o'r Fenni
Categori:Arweinwyr pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Samuel L. Jackson

Actor  o'r Unol Daleithiau yw **Samuel Leroy Jackson** (ganwyd 21 Rhagfyr, 1948).

### Ffilmiau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1948
Geraint Evans (canwr opera)

Canwr opera bâs-bariton o Gymru oedd ** Syr Geraint Llewellyn Evans** (16 Chwefror 1922 – 19 Medi 1992).
Cafodd ei eni yng Nghilfynydd, ger Pontypridd. Roedd ei hanner brawd, John Rhys Evans, hefyd yn ganwr opera.

## Perfformiadau
**Die Meistersinger* (Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, 1948)
**Le nozze di Figaro* (Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, 1949)
*Vaughan Williams - *Pilgrim’s Progress* (1951)
*Benjamin Britten - *Billy Budd* (1951) a *Gloriana* (1953
*William Walton - *Troilus and Cressida* (1954)
**Falstaff* (Metropolitan Opera, 1964)
*Alun Hoddinott - *The Beach of Falesá* (1974) a *Murder the Magician* (1976)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Categori:Pobl o Bontypridd
Cymhariaeth

[bawd|upright=1.5|Ceir math o gymhariaethu a delweddu mewn lluniau swreal yn aml iawn. Dyma lun gan [Paul Eluard.]]
Cymharu rhywbeth gyda rhywbeth arall yw **cymhariaeth** neu **cyffelybiaeth**. Yn aml y mae'r gymhariaeth gyda rhywbeth annisgwyl ond yn effeithiol oherwydd hynny. Mae cymhariaeth yn debyg iawn i'r ddelwedd.
bawd|Giuseppe Arcimboldo: Le bibliothécaire (1570).

## Enghreifftiau
### Defnyddio "fel"
:Yn wan fel brwynen - am berson fel arfer.
:Yn gwaedu fel mochyn - am glwyf sy'n colli gwaed.
:Yn wyn fel y galchen.
:Yn araf fel malwen.

### Defnyddio "megis"
"Y glaw oedd megis caniau Coke yn rhowlio ar lawr pren.

### Defnyddio "tebyg"
:Tebyg yw dy lais i grawcian brân.
:Rwyt ti'n debyg i ful.

### Defnyddio "cymharu"
Cymharaf di i lyffant melyn.

Categori:Llenyddiaeth
Categori:Termau llenyddol
Trosiad

**Trosiad** yw galw un peth trwy ddefnyddio gair arall sydd ddim yn cael ei gysylltu gydag ef fel arfer. Er enghraifft: 'Yr Arglwydd yw fy mugail', h.y. mae Duw yn fugail sy'n gofalu am ei bobl fel y mae bugail yn gofalu am ei ddefaid.

## Gweler hefyd 
* Cymhariaeth


Categori:Llenyddiaeth
Categori:Termau llenyddol
John Lloyd Williams

Cerddor a botanegydd o Gymru oedd **John Lloyd Williams** (10 Gorffennaf 1854 – 15 Tachwedd 1945). Cafodd ei eni yn y Plas Isa, Llanrwst, a oedd yn gartref ar un adeg i William Salesbury. John oedd yr hynaf o saith plentyn Robert a Jane Williams  Ar ôl cael addysg elfennol yn ysgol y "Britis" yn Llanrwst enillodd ysgoloriaeth i Goleg y Normal, Bangor. Yn 1875 fe'i penodwyd yn brifathro ysgol newydd Garndolbenmaen, ac yn 1893 aeth i'r Royal College of Science yn Kensington gan astudio dan yr Athro John Bretland Farmer. Yn 1897 cafodd swydd darlithydd cynorthwyol ym Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Penodwyd ef yn Athro Botaneg yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth yn 1915. Priododd Elizabeth Jones, merch Emanuel ac Ann Jones, Tŷ Lawr, Cricieth, a bu iddynt ddau fab, Idwal a Geraint. Bu farw 15 Tachwedd 1945 yn Peacedown St. John, Caerfaddon, Gwlad yr Haf, a chladdwyd ef yng Nghricieth yn ddylanwadol iawn.

## Botaneg
Roedd John Lloyd Williams yn fachgen ifanc pan oedd dadl esblygiad yn ei hanterth yn dilyn cyhoeddi The Origin of Species Charles Darwin. Roedd y 19g hefyd yn gyfnod datblygu yr astudiaeth o ddosbarthiad daearyddol planhigion. Bu ei gyfraniad at faes astudiaethau gwymon o bwys rhyngwladol. Yn 1897 ymunodd â staff Coleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor, yn ddarlithydd llysieueg cyn cyfnod gyda’r Bwrdd Amaethyddiaeth ym Mangor ac yna symud i Gadair Llysieueg Prifysgol Cymru Aberystwyth o 1915 i 1925. Tra ym Mangor, bu gwymon glannau’r Fenai a’u hymateb i lanw a thrai rhythmig y culfor hwnnw yn ysbrydoliaeth iddo. Datrysodd fanylion cylch bywyd y gwymon brown cyffredin a chodog *Fucus*. Mae’r gwaith hwn i’w weld o hyd yng ngwerslyfrau’r unfed ganrif ar hugain. Yn 1904-05 ymddangosodd ei waith enwocaf ar *Dictyota*, math arall o wymon brown sy’n nodweddiadol am eu rhythmau ffisiolegol. Parhaodd i gyhoeddi trwy gydol ei yrfa, er enghraifft ar gylch bywyd y gwymon mawr, *Laminaria*. Roedd y gwaith hwn ymhell ar flaen ei amser ac yn berthnasol iawn i waith cyfredol ym maes clociau biolegol. Yn ôl pob sôn, ‘roedd hefyd yn addysgwr penigamp ac yn hoff o dywys dosbarthiadau o fyfyrwyr ar hyd moelydd Eryri.  Yn ystod y teithiau hyn daeth daeth ei ddau gariad ynghyd wrth iddo hefyd gasglu alawon a chaneuon wrth alw heibio’r tyddynnod.  Yn 90 oed derbyniodd anrheg o ffon gerdded. “Bydd hwn yn ddefnyddiol pan fyddaf yn hen,” oedd ei ymateb, a *bristle fern*. Yr enw Cymraeg yw rhedynen wrychog neu'r llugwe fawr.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* *Byd y Blodau* 1924
* *Flowers of the wayside and Meadow* 1927
* *Atgofion Tri Chwarter Canrif* (Pedair cyfrol rhwng 1941 - 1945)

Categori:Botanegwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1945
Categori:Pobl o Lanrwst
Rupert Brooke

Bardd o Loegr oedd **Rupert Chawner Brooke** (3 Awst 1887 – 23 Ebrill 1915).

## Llyfryddiaeth 
* *Poems* (Sidgwick & Jackson, Llundain, 1911)
* (golygydd) *Georgian Poetry, 1911-1912* (1912; cyd-olygydd gyda Edward Marsh)
* *Lithuania: A Drama in One Act* (1915)
* *1914 & Other Poems* (Sidgwick & Jackson, Llundain, 1916)
* *Letters from America* (1916; cyhoeddwyd yn wreiddiol yn y *Westminster Gazette*)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Pobl o Swydd Warwick
Categori:Pobl fu farw o sepsis
Categori:Sonedwyr
Gareth Jenkins

Wedi bod yn chwaraewr rygbi ac hyfforddwr i dîm Llanelli ac wedyn y tîm rhanbarthol y Scarlets, penodwyd **Gareth Jenkins** (ganwyd 11 Medi 1951) yn hyfforddwr tîm cenedlaethol Cymru yn Ebrill 2006.

Yn 2004 fe'i siomwyd pan aethpwyd dros ei ben a phenodi Mike Ruddock nad oedd wedi ymgeisio am y swydd.

Jenkins, Gareth
Categori:Hyfforddwr tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru
Degannwy

Tref fechan yng nghymuned Conwy, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw **Deganwy** neu **Degannwy** (llurguniad: *Deganway*). Gorwedd i'r de o dref Llandudno, ac i'r dwyrain o dref Conwy, sydd gyferbyn iddi ar ochr arall Afon Conwy. Mae yno orsaf ar y rheilffordd sy'n rhedeg rhwng Llandudno a Chyffordd Llandudno, tua milltir i'r de. O ran llywodraeth leol, mae'n rhan o gymuned Conwy.

bawd|dim|250px|Rhan o dref Deganwy, gyda "Chored Maelgwn" (bellach *Deganwy Quay*) a'i farina. Saif tref Conwy tros yr afon.

## Yr enw
Ceir mwy nag un cais i esbonio'r enw. Un posibilrwydd yw ei fod yn deillio o enw'r Deceangli, un o lwythau Celtaidd Cymru. Mae Ifor Williams yn dadlau fod yr *-wy* terfynol yn cynrychioli *gwy* sy'n golygu 'ystum, tro,' ac sy'n elfen gyffredin mewn enwau lleoedd (e.e. afon Elwy). *Degannwy* yw'r ffurf safonol a chynharaf, ond gwelir *Deganwy* yn aml hefyd. Clywir y ffurf *Deganwa* ar lafar weithiau, ac efallai taw hynny sy'n gyfrifol am y ffurf Seisnigaidd gyffredin *Deganway*.

Yr hen enw ar "Deganwy Quay", yr hen harbwr ble saif gwesty newydd o'r un enw ydy Cored Maelgwn; pysgodfa neb llai na’r brenin Maelgwn Gwynedd yn y 6g.

[250px|bawd|dim|[Castell Degannwy gyda rhan o'r dref ac afon Conwy]]

## Hanes
Mae'n fwyaf nodedig am Gastell Degannwy, a oedd yn y 6g yn gadarnle Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd. Ymddengys mai Deganwy oedd safle prif lys Gwynedd yr adeg yma, ond yn ddiweddarach symudodd i Aberffraw ar Ynys Môn. Dyma un o brif ganolfannau Cantref Rhos. Adeiladwyd nifer o gaerau ar y bryn lle saif y castell dros y canrifoedd, gan gynnwys castell Normanaidd yn 1082, oedd yn perthyn i Robert o Ruddlan. Yn ddiweddarach adeiladwyd castell yno gan Llywelyn Fawr. Chwalwyd y castell yma, a defnyddiwyd llawer o'r meini i adeiladu Castell Conwy.

## Gweler hefyd
*Castell Degannwy
*Creuddyn (Rhos)

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Conwy
Categori:Conwy (cymuned)
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Bangor Aberconwy (y DU)