Uwch Gynghrair Montenegro

Y **Prva crnogorska fudbalska liga** (Yr wyddor Gyrilig: *Прва лига Црне Горе*;  ynganiad: pr̂ːvaː t͡srnǒɡorskaː fûdbaːlskaː lǐːɡa) talfryrir fel **Prva CFL** neu **1. CFL**neu, ar lafar, *Prva Liga* yw Uwch Gynghrair Montenegro, ei gyfieithiad llythrennol yw "Cynghrair Gyntaf Montenegro". Fe'i gelwir hefyd wrth yr enw nawdd **Meridianbet 1 CFL**. Fe'i sefydlwyd yn 2006 gan Gymdeithas Bêl-droed Montenegro. Mae 10 tîm yn cymryd rhan yn y gynghrair hon. Mae enillydd Cynghrair Gyntaf Montenegro yn cychwyn y cymwysterau ar gyfer Cynghrair y Pencampwyr UEFA o'r ail rownd. Mae'r tîm ail a thrydydd safle ac enillydd Cwpan Montenegro yn chwarae yn rowndiau rhagbrofol Cynghrair Europa UEFA. Mae'r tîm sydd wedi'i osod ddiwethaf yn cael ei israddio yn uniongyrchol i Ail Gynghrair Montenegro, ac mae'r ddau arall yn chwarae yn gemau chwarae Cynghrair Gyntaf Montenegro.

Mae Montenegro yn arddel y arfer Iwgoslafaidd o enw ei phrif adran yn "Prva" fel a geir yn Slofenia, Croatia a Macedonia.

## Hanes
Ffurfiwyd Cynghrair Prva Crnogorska yn 2006 o dimau Montenegro yr hen gynghrair ar y cyd â Serbia ac o glybiau cyn gynghrair genedlaethol Montenegro. Cynhaliwyd gêm gyntaf y gynghrair newydd ar 11 Awst 2006 rhwng FK Rudar Pljevlja a FK Budućnost Podgorica a daeth i ben gyda buddugoliaeth 2-0 i FK Budućnost Podgorica, tîm o'r brifddinas. Tîm FK Budućnost Podgorica oedd Herbstmeister, a oedd dri phwynt ar y blaen i'r archifdy FK Zeta Golubovci, ond a orchfygodd ac a enillodd y bencampwriaeth gyntaf iddynt eu hunain yn y pen draw.

### Cyn annibyniaeth
de|Arwyddlun FK Sutjeska Niksic, clwb mwyaf llwyddiannus y Prva Liga
Sefydlwyd gwladwriaeth newydd Teyrnas Iwgoslafia wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf ac er i Montenegro fod yn wlad annibynnol cyn y Rhyfel fe ymunwyd â'r wladwriaeth newydd gan golli ei theulu brenhinol er iddi gadw, i ddechrau, ei peth o'i hunaniaeth.

Chwaraeodd clybiau Montenegro ym Mhencampwriaeth Bêl-droed Montenegro a ffurfiwyd ym 1922. Er gwaethaf presenoldeb Pencampwriaeth Bêl-droed Iwgoslafia ledled y wlad, ni chymerodd timau Montenegrin ran ynddo. Cynhaliwyd Pencampwriaeth Bêl-droed Montenegro tan ddechrau'r Ail Ryfel Byd.

Ymhlith y timau mwyaf llwyddiannus yn y cyfnod hwnnw roedd SK Crnogorac Cetinje (10 teitl), GSK Balšić Podgorica (7), FK Lovćen Cetinje (5), FK Budućnost Podgorica (4) ac FK Arsenal Tivat (1). Tra roedd SK Crnogorac a GSK Balšić yn chwarae’r holl dymhorau, gwaharddwyd gwaith FK Buducnost a FK Lovćen ym 1935, gan eu bod yn cael eu cydnabod fel clybiau gweithwyr gan lywodraeth Teyrnas Iwgoslafia a ddaeth yn fwy fwy asgell dde yn ystod yr 1930au.

Ar ôl yr Ail Ryfel Byd a ffurfio Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia dan arweiniad Tito, daeth y gynghrair uchaf yn Gynghrair Gyntaf Iwgoslafia. Caniatawyd i dimau Montenegro gymryd rhan yn strwythur y gynghrair genedlaethol, gyda Chynghrair Gweriniaeth Montenegro yn gweithredu fel adran haen is gyda dyrchafiad a disgyniad rhwng system gynghrair Iwgoslafia. Y clybiau amlycaf o Montenegro yn y cyfnod hwn oedd FK Buducnost a FK Sutjeska.

Roedd FK Budućnost ymhlith sylfaenwyr Cynghrair Gyntaf Iwgoslafia ac yn aelod o'i dymor agoriadol. Yn ystod y rhan fwyaf o oes SFRY, chwaraeodd FK Buducnost yn Prva Lifa, tra mai'r tîm arall o Montenegro yn yr haen uchaf oedd FK Sutjeska. Chwaraeodd timau eraill yn Ail Gynghrair Iwgoslafia neu rengoedd is. FK Lovćen, a chwaraeodd ddwywaith yng ngemau rhagbrofol y Gynghrair Gyntaf, ond heb lwyddiant ar ddiwedd ymgyrchoedd.

Ffurfiwyd Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia Iwgoslafia ym 1992 yn dilyn ymadawiad Croatia a Slofenia o'r weriniaeth. Chwaraeodd timau Serbia a Montenegro yn y gynghrair hon, er iddi gael ei henwi'n Gynghrair Gyntaf Iwgoslafia. Yn 2003 newidiwyd enw Gweriniaeth Ffederal Iwgoslafia i Gydfferedarliaeth "Serbia a Montenegro" a dilynodd y gynghrair bêl-droed yr un drefn. Chwaraeodd clybiau Montenegro yn y Gynghrair Gyntaf gyda chlybiau Serbia rhwng 1992 a 2006. Roedd FK Buducnost, FK Sutjeska, FK Rudar, FK Mogren, FK Zeta, FK Kom a FK Buducnost gyntaf yng Nghynghrair Gyntaf Iwgoslafia/Serbia a Montenegro.

### Ar ôl annibyniaeth
de|Arwyddlun FK Budućnost, un o glybiau mwyaf llwyddiannus y Prva Liga
Yn 2006, ar ôl refferendwm Annibyniaeth, ymranodd Montenegro oddi ar Serbia. Yn dilyn hynny, sefydlwyd Prva Liga - Cynghrair Gyntaf Montenegro, sef yr Uwch Gynghrair. Ar y tymor agoriadol, cynhwyswyd 3 tîm oedd wedi chwarae yn Prva Liga Cynghrair Serbia a Montenegro, saith o'r Ail Gynghrair Serbia a Montenegro, a dau o Gynghrair Gweriniaeth Montenegro.

Yn nhymor 2006-2017, roedd y gynghrair yn cynnwys 12 clwb, a chwaraeodd 33 gêm yn ystod y tymor. O dymor 2017-18 gostyngwyd nifer y clybiau yn y Gynghrair i 10, gyda chystadleuaeth 36 wythnos o hyd.

Erbyn hyn, cymerodd 19 o wahanol glybiau ran yng Nghynghrair Gyntaf Montenegrin. Y rhai mwyaf llwyddiannus oedd FK Sutjeska gyda phedwar teitl a FK Buducnost tri theitl cenedlaethol. Enillodd dau deitl FK Rudar a FK Mogren. Enillwyr eraill oedd FK Zeta ac OFK Titograd gydag un teitl.

### Tymhorau
### Pencampwyr Prva Liga Montenegro
## Gemau Darbi
Mae'r brif gystadleuaeth yng Nghynghrair Gyntaf Montenegrin rhwng Buducnost a Sutjeska, a elwir yn aml yn Darbi Montenegro. Chwaraewyd gêm cyntaf o'r darbi mewn cystadlaethau swyddogol ym 1932, a hyd heddiw chwaraeodd dau glwb yng nghystadlaethau haen uchaf SFR Iwgoslafia, FR Iwgoslafia ac, yn yr oes newydd, yng Nghynghrair Gyntaf Montenegro.

Cystadleuaeth draddodiadol arall rhwng FK Buducnost a FK Lovćen Cetinje, oherwydd bod dau glwb yn chwarae gemau pwysig ers y 1920au. Ychwanegir at yr awch gan fod Buducnost yn dod o'r brifddinas, Podgorica, tra mai Lovćen yw'r prif glwb o'r hen brifddinas frenhinol, Cetinje.

## Timau Tymor 2024/25
Dyma restr o'r timau sy'n cymryd rhan yn nhymor 2024/25.
***FK Arsenal**, Tivat
***FK Bokelj**, Kotor
***FK Budućnost**, Podgorica
***FK Dečić**, Tuzi
***FK Jedinstvo**, Bijelo Polje
***FK Jezero**, Plav
***FK Mornar**, Bar
***FK Otrant-Olympic**, Ulcinj
***OFK Petrovac**, Petrovac
***FK Sutjeska**, Nikšić

## Dolenni
*Gwefan Swyddogol  
*Gwybodaeth ar wefan FIFA 
*Gwybodaeth ar wefan UEFA

## Cyfeiriadau
Montenegro
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed ym Montenegro