open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Anna o Safwy

Roedd **Maria Anna o Safwy** (; 19 Medi 1803 – 4 Mai 1884) yn ymerodres Awstria a brenhines Bohemia. Roedd yn wraig i Ferdinand I, ymerawdwr Awstria. Nid oedd ganddynt blant ac ni ddysgodd Maria Anna siarad Almaeneg erioed, a gwell ganddi siarad Ffrangeg. Nid oedd gan Maria Anna ddylanwad ar bolisi ond bu'n gofalu ar ôl ei gŵr, oedd yn methu rheoli materion y wladwriaeth oherwydd ei iechyd; parchwyd Maria am hyn. Yn ystod Chwyldro 1848, lleisiodd Maria Anna ei barn y dylid cymryd mesurau cryfach yn erbyn y chwyldro a dylanwadodd ar benderfyniad ei phriod i roi'r gorau i'r Goron.

Ganwyd hi yn Rhufain yn 1803 a bu farw ym Mhrag yn 1884. Roedd hi'n blentyn i Vittorio Emanuele I, brenin Sardinia, a Maria Theresa o Awstria-Este. Priododd hi Ferdinand I, ymerawdwr Awstria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Ymerodres Maria Anna yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1884
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Ymerodresau
Maria Amalia o Awstria

Roedd **Maria Amalia o Awstria** (; 22 Hydref 1701 – 11 Rhagfyr 1756) yn Ymerodres Lân Rufeinig ac yn frenhines Bohemia. Cafodd ei geni i deulu'r Habsbwrgiaid a chafodd fagwraeth Gatholig llym iawn. Coronwyd Maria Amalia yn frenhines Bohemia ym Mhrag yn 1741.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1701 a bu farw ym Mhalas Nymphenburg yn 1756. Roedd hi'n blentyn i'r Ymerawdwr Joseff I a Wilhelmine Amalia o Braunschweig-Lüneburg. Priododd hi'r Ymerawdwr Siarl VII.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Amalia o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1701
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1756
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Awstria
Dolores Costello

Roedd **Dolores Costello** (17 Medi 1903 - 1 Mawrth 1979) yn actores-blentyn a ddaeth yn seren ffilm lwyddiannus yn y 1920au. Roedd yn briod â John Barrymore, y byddai'n cyd-serennu ag ef yn aml. Ymddeolodd o actio yn 1943. Yn ei blynyddoedd olaf bu'n byw mewn lled-neilltuaeth, gan reoli fferm afocado.

Ganwyd hi yn Pittsburgh yn 1903 a bu farw yn Fallbrook yn 1979. Roedd hi'n blentyn i Maurice Costello a Mae Costello.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Dolores Costello yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Dorothea Dix

Diwygiwr cymdeithasol o'r Unol Daleithiau oedd **Dorothea Dix** (4 Ebrill 1802 - 17 Gorffennaf 1887) a weithiodd yn ddiflino i wella amodau'r rhai â salwch meddwl. Bu'n allweddol wrth greu'r ysbyty meddwl gwladwriaethol cyntaf yn yr Unol Daleithiau, ac arweiniodd ei gwaith at ddatblygiad maes seiciatreg modern. Roedd Dix yn eiriolydd diflino dros hawliau pobl â salwch meddwl, a bu ei gwaith yn gymorth i helpu newid y ffordd yr oedd cymdeithas yn gweld ac yn trin salwch meddwl.

Ganwyd hi yn Hampden, Maine, yn 1802, yn ferch i Joseph Dix a Mary Bigelow. Bu farw yn Trenton, New Jersey.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Dorothea Dix yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1802
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1887
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Dorothy Gish

Actores, cyfarwyddwr ac awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Dorothy Gish** (enw llawn: Dorothy Elizabeth Gish) (11 Mawrth 1898 - 4 Mehefin 1968). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei gwaith yng nghyfnod y ffilmiau mud, yn enwedig gyda'i chwaer Lillian. Roedd y ddwy chwaer yn aml yn cydweithio ac yn gwneud hynny'n llwyddiannus iawn. Roedd Dorothy hefyd yn actores lwyfan a chafodd ei sefydlu yn Oriel Anfarwolion Theatr America. yn 1914, bu Dorothy mewn damwain car a oedd bron yn angheuol: fe'i llusgwyd am 40-50 troedfedd. Goroesodd y drychineb ac aeth ymlaen i gael gyrfa lwyddiannus ym myd ffilm a theatr.

Ganwyd hi ym Massillon, Ohio yn 1898 a bu farw yn Rapallo yn 1968. Roedd hi'n blentyn i James Leigh Gish a Mary Gish. Priododd hi James Rennie.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Dorothy Gish yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Archdduges Maria Josepha o Awstria

Roedd yr Archdduges **Maria Josepha o Awstria** (19 Mawrth 1751 – 15 Hydref 1767) yn aelod o deulu brenhinol Awstria. Cafodd ei magu yn y Kindskammer a chafodd ei haddysg mewn hanes, daearyddiaeth, diwinyddiaeth, tirfesur, a mathemateg. Maria Josepha oedd hoff chwaer ei brawd, yr Archddug Joseph. Bu'n byw ym Mhalas Hofburg yn ystod y gaeaf ac yn Mhalas Schönbrunn a chyfadeilad castell Laxenburg yn ystod yr haf.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1751 a bu farw yn Fienna yn 1767. Roedd hi'n blentyn i'r Ymerawdwr Ffransis I a Maria Theresa.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Maria Josepha yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1751
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1767
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Frederica o Baden

**Frederica o Baden** (Frederica Dorothea Wilhelmina) (12 Mawrth 1781 – 25 Medi 1826) oedd Brenhines Sweden o 1797 hyd at 1809. Derbyniodd addysg gonfensiynol a syml yn Karlsruhe. Cafodd ei hedmygu am ei harddwch ond gwnaeth argraff wael oherwydd ei swildod, a achosodd iddi ynysu ei hun ac ymatal rhag cyflawni ei dyletswyddau seremonïol; nid oedd yn hoffi bywyd y cylchoedd uchaf.

Ganwyd hi yn Karlsruhe yn 1781 a bu farw yn Ludwigslust yn 1826. Roedd hi'n blentyn i Charles Louis, Tywysog Etifeddol Baden ac Amalie Landgravine o Hesse-Darmstadt. Priododd hi Gustav IV Adolf o Sweden.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Frederica o Baden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Bessie Love

Roedd **Bessie Love** (10 Medi 1898 - 26 Ebrill 1986) yn actores a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau. Dechreuodd ei gyrfa yn 1915 gyda rhan fechan yn ffilm D. W. Griffith, *Intolerance*. Aeth ymlaen i serennu mewn nifer o ffilmiau eraill, gan gynnwys *The Flying Torpedo* (1916), *The Aryan* (1916), *The Good Bad-Man* (1916), *Those Who Dance* In (1924), a *The King on Main Street* (1925).

Ganwyd hi ym Midland, Texas yn 1898 a bu farw yn Llundain yn 1986. Roedd hi'n blentyn i John Cross Horton ac Emma Jane Savage. Priododd hi William Hawks.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Bessie Love yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion radio benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1986

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Ritva Valkama

Actor o'r Ffindir oedd **Ritva Valkama** (g. Ritva Karin Valkama) (13 Tachwedd 1932 - 8 Mai 2020) sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl yn y gyfres deledu *Parempi myöhään*. Mae hi hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau ers 1954. Roedd tad Valkama, Reino Adolf Valkama, hefyd yn actor.

Ganwyd hi yn Jyväskylä yn 1932 a bu farw yn Helsinki yn 2020. Roedd hi'n blentyn i Reino Valkama ac Irja Nissinen. Priododd hi Pertti Palo.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ritva Valkama yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion
Categori:Digrifwyr
Geraldine Farrar

Soprano telynegol o'r Unol Daleithiau oedd **Geraldine Farrar** (28 Chwefror 1882 - 11 Mawrth 1967) a oedd yn nodedig am ei harddwch, ei gallu actio, a'i llais canu. Roedd ganddi ddilynwyr mawr ymhlith merched ifanc, a elwid yn *Gerry-flappers*. Gwnaeth Farrar ei hymddangosiad cyntaf yn y New York Metropolitan Opera yn Roméo et Juliette ar 26 Tachwedd 1906. Ymddangosodd ym mherfformiad cyntaf y Met o *Madama Butterfly* gan Giacomo Puccini yn 1907 a pharhaodd yn aelod o'r cwmni hyd at ei hymddeoliad yn 1922, gan ganu 29 rôl yno mewn 672 o berfformiadau. Recordiodd Farrar yn helaeth ar gyfer y Victor Talking Machine Company a chafodd le amlwg yn hysbysebion y cwmni hwnnw. Ymddangosodd hefyd mewn ffilmiau mud, a gynhyrchwyd rhwng y tymhorau opera.

Ganwyd hi ym Melrose, Massachusetts yn 1882 a bu farw yn Ridgefield, Connecticut yn 1967. Roedd hi'n blentyn i Sid Farrar a Henrietta Barnes Farrar. Priododd hi Lou Tellegen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Geraldine Farrar yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion opera
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1967

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Galina Brezhneva

Merch yr arweinydd Sofietaidd Leonid Brezhnev oedd **Galina Brezhneva** (Rwsieg: Галина Леонидовна Брежнева) (18 Ebrill 1929 - 30 Mehefin 1998). Roedd hi'n adnabyddus am ei hymddygiad anweddus, ei hyfed trwm ar ddiwedd ei hoes, a'i chariad at emwaith a diemwntau. Roedd llawer o sïon a sgandalau amdani yn ystod cyfnod ei thad fel Ysgrifennydd Cyffredinol, gan gynnwys straeon amdani yn mynnu rhoddion gan gyfarwyddwyr amgueddfeydd ac yn rhoi ffafrau personol i wleidyddion comiwnyddol.

Ganwyd hi yn Ekaterinburg yn 1929 a bu farw yn Dobrynikha yn 1998. Roedd hi'n blentyn i Leonid Brezhnev a Viktoria Brezhneva. Priododd hi Igor Kio, Yuri Churbanov a Yevgeny Milayev.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Galina Brezhneva yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1998
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Louise Élisabeth o Ffrainc

Tywysoges a ddaeth yn Dduges Parma oedd **Louise Élisabeth o Ffrainc** (14 Awst 1727 – 6 Rhagfyr 1759). Roedd gan Élisabeth efaill, y Dywysoges Henriette, ac anfonwyd y ddwy i'w magu yn Abaty Fontevraud ym Mehefin 1738. Ym Rhagfyr 1749, cyrhaeddodd Élisabeth a'i llys Ddugiaeth Parma. Aeth ati i ailgynllunio'r Palazzo Ducale yn Colorno a chynnal nifer o ddathliadau, megis opera chwe gwaith yr wythnos. Fel Duges Parma, roedd Élisabeth yn cymryd rhan ymarferol ym materion y wladwriaeth.

Ganwyd hi yn Versailles yn 1727 a bu farw yn Versailles yn 1759. Roedd hi'n blentyn i Louis XV, brenin Ffrainc, a Marie Leszczyńska. Priododd hi Filippo I, Dug Parma (mab Felipe V, brenin Sbaen).

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Louise Élisabeth yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1727
Categori:Marwolaethau 1759
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Arlunwyr
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Infantas Sbaen
Categori:Dugesau
Categori:Arlunwyr

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Therese o Sachsen-Hildburghausen

Brenhines Bafaria oedd **Therese o Sachsen-Hildburghausen** (Therese Charlotte Luise; 8 Gorffennaf 1792 – 26 Hydref 1854). Cynorthwyai Therese yn aml gyda gweinyddiad teyrnas Bafaria, yn enwedig pan oedd Ludwig, ei gŵr, yn absennol o München yn ystod ei deithiau niferus; cafodd hi beth dylanwad gwleidyddol. Roedd hi'n boblogaidd iawn ac yn cael ei hystyried fel model o frenhines ddelfrydol, gwraig a mam. Bu'n ymwneud â nifer fawr o fudiadau elusennol ar gyfer gweddwon, plant amddifad a'r tlawd. Bu'n destun cydymdeimlad mawr yn ystod anffyddlondeb ei gŵr â Lola Montez, a oedd yn un o nifer o ffactorau a gyfrannodd at ei amhoblogrwydd ei gŵr a'i ymddiswyddiad yn 1848. Roedd gan Therese naw o blant.

Ganwyd hi yn Seidingstadt yn 1792 a bu farw ym München yn 1854. Roedd hi'n blentyn i Friedrich, Dug Sachsen-Hildburghausen, a'r Dduges Charlotte Georgine o Mecklenburg-Strelitz. Priododd hi Ludwig I, brenin Bafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Therese o Sachsen-Hildburghausen yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Delphine Seyrig

Actores, cyfarwyddwr, ac actifydd ffeministaidd o Ffrainc oedd **Delphine Seyrig** (10 Ebrill 1932 - 15 Hydref 1990). Symudodd o Libanus i Ddinas Efrog Newydd gyda'i theulu pan oedd yn ddeg oed. Dychwelodd y teulu i Libanus ar ddiwedd y 1940au, a mynychodd Seyrig y Collège Protestant de Jeunes Filles o 1947 i 1950. Enillodd gydnabyddiaeth am ei gwaith llwyfan a ffilm, a chafodd ei henwi'n 'Actores Orau' yng Ngŵyl Ffilm Fenis am ei rhan yn *Muriel* (1963). Efallai bod Seyrig yn fwyaf adnabyddus am ei rôl fel *Colette de Montpellier* yn ffilm 1973 *The Day of the Jackal* gan Zinnemann.

Ganwyd hi yn Beirut yn 1932 a bu farw yn 10fed arrondissement Paris yn 1990. Roedd hi'n blentyn i Henry Seyrig a Hermine de Saussure. Priododd hi Jack Youngerman.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Delphine Seyrig yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Stella Adler

Actores ac athrawes actio o'r Unol Daleithiau oedd **Duges Parma** (10 Chwefror 1901 - 21 Rhagfyr 1992). Yn aelod o Theatr Adler Yiddish, dechreuodd Adler actio pan oedd yn ifanc. Symudodd i gynhyrchu, cyfarwyddo a dysgu, gan sefydlu'r Stella Adler Studio of Acting yn Ninas Efrog Newydd yn 1949. Gwnaeth Adler ei hymddangosiad cyntaf yn Saesneg ar Broadway yn 1922 fel y *Butterfly* yn *The World We Live In*. yn 1922-23, teithiodd yr actor-gyfarwyddwr o Rwsia, Konstantin Stanislavski ar ei unig daith yn yr Unol Daleithiau gyda'i Theatr Gelf. Gwelodd Adler a llawer o rai eraill y perfformiadau hyn, a chawsant effaith bwerus a pharhaol ar ei gyrfa ac ar theatr o America yr 20g.

Ganwyd hi ym Manhattan yn 1901 a bu farw yn Los Angeles yn 1992. Roedd hi'n blentyn i Jacob Pavlovich Adler a Sara Adler. Priododd hi Harold Clurmana ac yna Mitchell A. Wilson.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Stella Adler yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Eleonora Sears

Roedd **Eleonora Sears** (28 Medi 1881 - 16 Mawrth 1968) yn bencampwraig tennis o America yn y 1910au. Roedd hi hefyd yn bencampwraig sboncen ac yn amlwg mewn chwaraeon eraill. Fe'i hystyriwyd yn un o'r athletwyr benywaidd mwyaf blaenllaw yn ystod hanner cyntaf yr 20g. Cafodd Sears ei sefydlu yn Oriel Anfarwolion Tenis Rhyngwladol yn 1968. Yn ddiweddarach yn ei bywyd, bu'n byw yn Florida gyda Marie V. Gendron, a etifeddodd ei hystâd yn dilyn ei marwolaeth.

Ganwyd hi yn Boston yn 1881 a bu farw yn Palm Beach, Florida yn 1968. Roedd hi'n blentyn i Frederick Richard Sears Jr. ac Eleonora Randolph Coolidge. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eleonora Sears yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1881
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Chwaraewyr tenis
Cornelia Africana

**Cornelia Africana** (189 - 110) oedd mam y brodyr enwog Gracchi. Roedd hi'n uchelwraig o deulu pwerus ac wedi cael addysg dda iawn: eo thad oedd y Cadfridog Rhufeinig Publius Cornelius Scipio Africanus. Roedd hi hefyd yn ymwneud yn fawr â gyrfaoedd gwleidyddol ei phlant.

Ganwyd hi yn Rhufain hynafol.  yn . Roedd hi'n blentyn i Scipio Africanus ac Aemilia Tertia. Priododd hi Tiberius Gracchus yr hynaf.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cornelia Africana yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 189
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Llenorion
Yekaterina Vorontsova-Dashkova

Roedd **Yekaterina Vorontsova-Dashkova** (g. Yekaterina Romanovna Vorontsova) (17 Mawrth 1743 - 4 Ionawr 1810) yn uchelwraig o Rwsia ac yn ffrind agos i'r Ymerodres Catrin Fawr. Roedd hi hefyd yn fenyw addysgedig iawn, a hi oedd pennaeth benywaidd cyntaf academi genedlaethol y gwyddorau. yn 1781, cyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis, a daeth y ddau'n ffrindiau agos. Dychwelodd Dashkova yn ddiweddarach i Rwsia, lle priododd ei mab Pavel fenyw dosbarth is nag ef a gorfodwyd ei merch Anastasia i briodas wedi'i threfnu. yn 1803, ymwelodd cefnder Dashkova, Martha Wilmot, â hi yn Rwsia, ac daeth Wilmot yn gydymaith i Dashkova a'i helpu i olygu a chyfieithu ei hatgofion i'r Saesneg.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1743 a bu farw ym Moscfa yn 1810. Roedd hi'n blentyn i Roman Vorontsov a Marfa Ivanovna Surmina. Priododd hi Michail Ivanovič Daškov.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Yekaterina Vorontsova-Dashkova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1743
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1810
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Ieithyddion
Categori:Gwleidyddion
Categori:Llenorion benywaidd o Rwsia
Aleksandra Khokhlova

Actores, cyfarwyddwr ffilm ac athrawes o Rwsia oedd **Aleksandra Khokhlova** (Rwsieg: Александра Сергеевна Хохлова) (4 Hydref 1897 - 22 Awst 1985) a oedd yn weithgar yn nyddiau cynnar y sinema. Ymddangosodd mewn ychydig o ffilmiau cyn i'w gyrfa gael ei thorri'n fyr gan gyfoeth ei theulu a'i chysylltiadau â'r Tsar. Yn ddiweddarach cyhoeddodd hi a'i gŵr gofiant o'r enw ''50 Let v Kino' (50 mlynedd yn y sinema)'.

Ganwyd hi ym Merlin yn 1897 a bu farw ym Moscfa yn 1985. Roedd hi'n blentyn i Sergey Sergeevich Botkin ac Alexandra Pavlovna Botkina. Priododd hi Konstantin Khokhlov a wedyn Lev Kuleshov.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Aleksandra Khokhlova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Actorion benywaidd o Rwsia
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Rwsia
Categori:Sgriptwyr ffilm o Rwsia

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Ishbel Hamilton-Gordon

Roedd **Ishbel Hamilton-Gordon** (14 Mawrth 1857 - 18 Ebrill 1939) yn awdur o Loegr, yn ddyngarwr, ac yn eiriolwr dros hawliau menywod. Gwasanaethodd fel cymar dirprwyol (*Viceregal consort*) Canada o 1893 i 1898 ac Iwerddon o 1906 i 1915. Roedd yn fenyw benderfynol a sefydlodd ei bywyd gwleidyddol ei hun, yn aml fel ymgyrchydd. Trefnodd glwb a oedd yn cynnal gwersi i weision i ddysgu canu, cerfio, darllen, a gweithgareddau eraill. Hi hefyd a sefydlodd y Gymdeithas *Onwards and Upward*, a ddarparodd gyrsiau trwy'r post i forwynion ar bynciau'n amrywio o ddaearyddiaeth i lenyddiaeth ac i wyddoniaeth ddomestig.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1857 a bu farw yn Cartref nyrsio Rubislaw Den yn 1939. Roedd hi'n blentyn i Dudley Marjoribanks ac Isabella Hogg. Priododd hi John Hamilton-Gordon, Ardalydd 1af Aberdeen a Temair.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ishbel Hamilton-Gordon yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Golygyddion o Loegr

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Catherine Pavlovna o Rwsia

Ganed **Catherine Pavlovna o Rwsia** (Rwsieg: Екатерина Павловна; 21 Mai 1788 – 9 Ionawr 1819) i deulu brenhinol ac fe'i hystyriwyd fel gwraig bosibl i Napoleon I ar un adeg. Fodd bynnag, yn y diwedd priododd y Dug George o Oldenburg a chawsant ddau fab. Yn ddiweddarach cyfarfu a syrthiodd mewn cariad â'i chefnder cyntaf, y Tywysog Coronog William o Württemberg, a bu iddynt blentyn cyn i William ysgaru ei wraig a phriodi Catherine.

Ganwyd hi yn Pushkin yn 1788 a bu farw yn Aranjuez yn 1819. Roedd hi'n blentyn i Pawl I, tsar Rwsia a Maria Feodorovna. Priododd hi Dug George o Oldenburg a wedyn Wilhelm I o Württemberg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Catherine Pavlovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Rwsia
Y Dywysoges Wilhelmine o Baden

Ganed **Y Dywysoges Wilhelmine o Baden** (Wilhelmine Louise) (10 Medi 1788 - 27 Ionawr 1836) yn 1788. yn 1820, prynodd Schloss Heiligenberg, lle'r oedd y Barwn August von Senarclens de Grancy (1794–1871) yn siambrlen. Dechreuodd y ddau berthynas, a chredir i bedwar o blant olaf Wilhelmine gael eu tadu gan Senarclens de Grancy, er iddynt gael eu cydnabod gan ei gŵr, yr Archddug Louis II, fel ei blant ei hun. yn 1830, yn dilyn marwolaeth ei thad-yng-nghyfraith, daeth yn Archdduges Hesse a Rhine.

Ganwyd hi yn Karlsruhe yn 1788 a bu farw yn Rosenhohe Park yn 1836. Roedd hi'n blentyn i Charles Louis, Tywysog Etifeddol Baden ac Amalie Landgravine o Hesse-Darmstadt. Priododd hi Ludwig II.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Wilhelmine o Baden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Gwleidyddion
Y dduges Cecilie o Mecklenburg-Schwerin

**Y Dduges Cecilie o Mecklenburg-Schwerin** (20 Medi 1886 – 6 Mai 1954) oedd Tywysoges Coronog olaf yr Almaen. Roedd gan y Dduges dymer danllyd a datblygodd hefyd berthynas angerddol â gyfaill (neu gynorthwywr) ei gŵr, y Barwn Otto von Dungern.

Ganwyd hi yn Schwerin yn 1886 a bu farw yn Bad Kissingen yn 1954. Roedd hi'n blentyn i Friedrich Franz III, Archddug Mecklenburg-Schwerin, a Duges Grand Anastasia Mikhailovna o Rwsia. Priododd hi Wilhelm, tywysog coronog yr Almaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r dduges Cecilie o Mecklenburg-Schwerin yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1954
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Christina o Lorraine

Uchelwraig o Ffrainc oedd **Christina o Lorraine** (16 Awst 1565 - 19 Rhagfyr 1637) a ddaeth yn Archdduges Toscana trwy briodas. Gwasanaethodd fel Rhaglyw Toscana ar y cyd â'i merch-yng-nghyfraith pan oedd ei hŵyr yn blentyn: o 1621 i 1628. Dywedir i'w phriodas yn Fflorens yn 1589 fod yn ddathliad drud iawn, gan gostio cyfwerth â miliynau o bunnoedd yn arian heddiw. Roedd Christina hefyd yn adnabyddus am ei duwioldeb, ac roedd hi'n noddwr i sefydliadau crefyddol Fflorens, yn enwedig lleiandai. Roedd hi hefyd yn gefnogwr i'r  Gwrthddiwygwyr.

Ganwyd hi yn Balas Dugiaid Lorraine yn 1565 a bu farw yn Trieste yn 1637. Roedd hi'n blentyn i Siarl III a Claude o Valois. Priododd hi Ferdinando I de' Medici.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Christina o Lorraine yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1565
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1637
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Elisabeth Ludovika o Fafaria

**Elisabeth Ludovika o Bafaria** (13 Tachwedd 1801 - 14 Rhagfyr 1873) oedd Brenhines Prwsia. Gwrthododd ddod yn Brotestant fel amod o'i phriodas, gan fynnu byddai hi ond yn trosi pe bai'n gweld rhinweddau yn y grefydd honno. Ar 5 Mai 1830, saith mlynedd ar ôl ei phriodas, tröodd Elisabeth yn ffurfiol at Brotestaniaeth. Dywedir fod ei phriodas yn un hapus, ond ni chawsant blant. Daeth yn Frenhines Gydweddog Prwsia yn 1840, ac ni fu erioed heb ddylanwad yng ngwleidyddiaeth Prwsia, lle bu’n weithgar yn cadw’r cyfeillgarwch agos rhwng Prwsia ac Ymerodraeth Awstria.

Ganwyd hi ym München yn 1801 a bu farw yn Linz yn 1873. Roedd hi'n blentyn i Maximilian I Joseph o Fafaria a Caroline o Baden. Priododd hi Frederick William IV, Prwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elisabeth Ludovika o Fafaria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Gwleidyddion
Categori:Breninesau Ewrop
Elisabeth Marie o Awstria

Roedd yr Archdduges **Elisabeth Marie o Awstria** (2 Medi 1883 – 16 Mawrth 1963) yn wyres i'r Ymerawdwr Franz Joseph I. Roedd Elisabeth yn adnabyddus am ei phersonoliaeth gref a'i gwrthwynebiad i lys Fienna. Ymunodd â Phlaid Ddemocrataidd Sosialaidd Awstria ym 1921, ac yn hwyrach rhoddwyd y llysenw 'Yr Archdduges Goch' () iddi.

Roedd hi hefyd yn adnabyddus am ei chysylltiadau gyda nifer o ddynion, gan gynnwys swyddog llynges ifanc o'r enw Egon Lerch. Pan fu farw Elisabeth gadawodd ei heiddo i Weriniaeth Awstria.

Ganwyd hi yn Laxenburg yn 1883 a bu farw yn Fienna yn 1963. Roedd hi'n blentyn i Rudolf, Tywysog Awstria a Stefanie van België. Priododd hi Otto zu Windisch-Graetz a wedyn Leopold Petznek.

## Gweler hefyd
* Tŷ Hapsbwrg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Sosialwyr
Categori:Tywysogesau Awstria
Constance Bennett

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Constance Bennett** (22 Hydref 1904 - 24 Gorffennaf 1965) a oedd yn weithgar yn y 1920au a'r 1930au. Roedd hi'n adnabyddus am chwarae uchelwyr benywaidd a hi oedd yr actores â'r cyflog uchaf yn Hollywood ar un adeg. Ymddangosodd Bennett mewn nifer o ffilmiau llwyddiannus, gan gynnwys *What Price Hollywood?*, *Bed of Roses*, *Topper*, a *Topper Takes a Trip*. Roedd ganddi hefyd rôl gefnogol yn ffilm olaf Greta Garbo, *Two-Faced Woman*. Bu Bennett yn briod bum gwaith ac roedd ganddi dri o blant.

Ganwyd hi yn Ddinas Efrog Newydd yn 1904 a bu farw yn Sevilla yn 1965. Roedd hi'n blentyn i Richard Bennett ac Adrienne Morrison. Priododd hi Chester Moorehead, Philip Morgan Plant, Henry de La Falaise, Gilbert Roland ac yn olaf John Theron Coulter.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Constance Bennett yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Giovanna o Safwy

Tywysoges o'r Eidal o Deulu'r Savoie a ddaeth yn Tsaritsa Bwlgaria oedd **Giovanna o Savoie** (Eidaleg: Giovanna Elisabetta Antonia Romana Maria) (13 Tachwedd 1907 - 26 Chwefror 2000). Yn y blynyddoedd cyn yr Ail Ryfel Byd, bu'n ymwneud yn helaeth ag elusennau, gan gynnwys ariannu ysbyty plant. Yn ystod y rhyfel, cafodd fisa teithio i alluogi nifer o Iddewon i ddianc i'r Ariannin. Ar ôl y rhyfel, cafodd hi a'i mab Simeon eu rhoi dan arestiad tŷ gan y llywodraeth Gomiwnyddol. Yn y diwedd fe wnaethon nhw ffoi i'r Aifft ac yna i Sbaen.

Ganwyd hi yn Rhufain yn 1907 a bu farw yn Estoril yn 2000. Roedd hi'n blentyn i Vittorio Emanuele III, brenin yr Eidal, ac Elena o Fontenegro. Priododd hi Boris III, tsar Bwlgaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Giovanna o Safwy yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau
Categori:Ymerodresau
Fanny Crosby

Gweithiwr cenhadol, bardd telynegol, a chyfansoddwr o'r Unol Daleithiau  oedd **Fanny Crosby** (24 Mawrth 1820 - 12 Chwefror 1915) a ysgrifennodd fwy nag 8,000 o emynau a chaneuon hwyliog. Roedd hi hefyd yn awdur toreithiog o farddoniaeth a rhyddiaith seciwlar, ac yn adnabyddus am siarad yn gyhoeddus. Roedd Crosby'n falch o'i threftadaeth Biwritanaidd, ac yn aelod o Ferched y Chwyldro o America. Roedd hi hefyd yn ddisgynnydd i rai o bererinion y Mayflower. Collodd Crosby ei golwg yn ifanc, ond aeth ymlaen i gael gyrfa lwyddiannus er gwaethaf yr heriau.

Ganwyd hi yn Brewster, Efrog Newydd yn 1820 a bu farw yn Bridgeport, Connecticut yn 1915. Roedd hi'n blentyn i John Crosby a Trugaredd Crosby Morris.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Fanny Crosby yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Emynwyr o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Salme Setälä

Pensaer ac awdur o'r Ffindir oedd **Salme Setälä** (18 Ionawr 1894 - 6 Hydref 1980) a raddiodd o Brifysgol Technoleg Helsinki yn 1917. Bu'n gweithio mewn nifer o swyddfeydd pensaernïaeth a chafodd ei llogi gan swyddfa'r llywodraeth i gynllunio defnydd tir yn gynnar yn y 1950au. Cynlluniodd ar gyfer y defnydd o dir ar gyfer dros 30 o ardaloedd yn y Ffindir.

Ganwyd hi yn Helsinki yn 1894 a bu farw yn Helsinki yn 1980. Roedd hi'n blentyn i Eemil Nestor Setälä a Helmi Krohn. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Salme Setälä yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Penseiri
Categori:Llenorion benywaidd o'r Ffindir
Élisabeth Charlotte d'Orléans

Roedd '''Élisabeth Charlotte d'Orléans''' (13 Medi 1676 – 23 Rhagfyr 1744) yn  (merch un o frenhinoedd neu tywysogion Ffrainc; ei thad oedd Philippe, mab Louis XIII), ac yn Dduges Lorraine a Bar. Roedd Élisabeth Charlotte yn anoddefgar o ran crefydd a chefnogodd erledigaeth y rhai nad oeddent yn Gatholigion. Perswadiodd ei gŵr i gyhoeddi llawer o ddeddfau gormesol yn erbyn Protestaniaid ac Iddewon. Yn ystod ei hamser, llosgwyd dros 280 o anghydffurfwyr crefyddol wrth y stanc. Nid oedd Élisabeth Charlotte yn gallu atal ei mab rhag ildio dugiaeth Lorraine i Stanisław Leszczyński pan briododd aeres Habsburg, sef Maria Theresa. Felly, symudodd i'r Château d'Haroué yn Commercy a gwnaed y Gymuned yn dywysogaeth sofran am ei blynyddoedd olaf.

Ganwyd hi yn Saint-Cloud yn 1676 a bu farw yn Commercy yn 1744. Roedd hi'n blentyn i Philippe d'Orléans ac Elisabeth Charlotte, "Madame Palatine". Priododd hi Leopold, dug Lorraine.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Élisabeth Charlotte d'Orléans yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1676
Categori:Marwolaethau 1744
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Y Dywysoges Maria Antonia o Parma

Roedd **y Dywysoges Maria Antonia o Parma** (Maria Antonia Giuseppa Walburga Anna Luisa Vicenza Margherita Caterina; 28 Tachwedd 1774 – 20 Chwefror 1841) yn beintiwr dawnus a dderbyniodd ei hyfforddiant gan Giuseppe Baldrighi a Domenico Muzzi. Bu'n beintwyr y llys ac yn athrawes yn Academi y Celfyddydau Cain yn Parma.

Ganwyd hi yn Parma yn 1774 a bu farw yn Rhufain yn 1841. Roedd hi'n blentyn i Ferdinando I, Dug Parma a'r Archdduges Maria Amalia o Awstria. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Maria Antonia o Parma yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Maria Ludovika o Austria-Este

Roedd **Maria Ludovika o Austria-Este** (neu Maria Ludovika o Modena; 14 Rhagfyr 1787 – 7 Ebrill 1816) yn Archdduges o Awstria. Roedd hi'n elyn mawr i Napoleon I o Ffrainc ac yn cefnogi rhyfel yn ei erbyn. Roedd hi'n boblogaidd gyda'i phobol a chafodd ddylanwad mawr ar ei gŵr. Fodd bynnag, gwaethygodd ei hiechyd a bu farw'n ifanc.

Ganwyd hi ym Monza yn 1787 a bu farw yn Verona yn 1816. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand o Awstria-Este a Maria Beatrice d'Este, Duges Massa. Priododd hi Ffransis II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Ludovika o Austria-Este yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1816
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Dywysoges Maria Josepha o Sacsoni

Tywysoges o'r 19g oedd **Maria Josepha o Sacsoni** (; 31 Mai 1867 – 28 Mai 1944) a briododd brawd iau yr Archddug Franz Ferdinand o Awstria. Ar ôl ei farwolaeth, daeth i gyfeillgarwch agos â'r actor Otto Tressler, ond daeth y berthynas i ben. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, bu'n nyrsio'r clwyfedig yn Fienna. yn 1919, trodd yn alltud gyda'i mab yr Ymerawdwr Siarl I a'i wraig, Zita o Bourbon-Parma.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1867 a bu farw yn Schloss Wildenwart yn 1944. Roedd hi'n blentyn i Georg, brenin Sacsoni, a'r Infanta Maria Ana o Bortiwgal. Priododd hi'r Archddug Otto o Awstria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Maria Josepha yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau Awstria
Categori:Gwleidyddion
Y Dywysoges Wilhelmine, duges o Sagan

Uchelwraig o Ffrainc oedd **y Dywysoges Wilhelmine, duges o Sagan** (8 Chwefror 1781 – 29 Tachwedd 1839) a dreuliodd lawer o'i bywyd yn y Weriniaeth Tsiec. Roedd hi'n adnabyddus am ei harddwch a'i chariadon aristocrataidd niferus, yn ogystal â'i pherthynas â gwleidyddion uchel eu statws fel y Tywysog Klemens Wenzel von Metternich. Roedd Wilhelmine hefyd yn noddwr i’r celfyddydau, a chefnogodd yr awdur Tsiec Božena Němcová yn ariannol. Yn ddiweddarach ysgrifennodd Němcová nofel yn seiliedig ar fywyd Wilhelmine, o'r enw "Mamgu".

Ganwyd hi yn Jelgava yn 1781 a bu farw yn Fienna yn 1839. Roedd hi'n blentyn i Peter von Biron a Dorothea von Medem. Priododd hi Jules Armand Louis de Rohan yn 1800, Vasilij Sergejevič Trubeck yn 1805 a'r tywysog Karl Rudolf von der Schulenburg yn 1819.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Wilhelmine, duges o Sagan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Marwolaethau 1839
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau
Categori:Llenorion

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Infanta María de las Mercedes, Iarlles Barcelona

Roedd **Infanta María de las Mercedes, Iarlles Barcelona** (23 Rhagfyr 1910 - 2 Ionawr 2000) yn aelod o deulu brenhinol Sbaen a oedd yn adnabyddus am ei chariad at ymladd teirw a diwylliant Andalusaidd (Sbaenaidd). Cynrychiolodd deulu brenhinol Sbaen yng nghoroniad y Frenhines Elizabeth II o Loegr yn 1953.

Ganwyd hi ym Madrid yn 1910 a bu farw yn Lanzarote yn 2000. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Carlos o'r Ddwy Sisili a'r Dywysoges Louise o Orléans. Priododd hi Infante Juan, Cownt Barcelona.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Infanta María de las Mercedes, Iarlles Barcelona yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Tywysogesau
Categori:Infantas Sbaen
Suniti Devi

**Suniti Devi** (30 Medi 1864 - 10 Tachwedd 1932) oedd Maharani talaith dywysogaidd Cooch Behar, yn yr India Prydeinig. Roedd hi'n addysgwr ac yn ymgyrchydd hawliau merched, ac yn awdur tri llyfr.

Ganwyd hi yn Kolkata yn 1864 a bu farw yn Ranchi yn 1932. Roedd hi'n blentyn i Keshub Chunder Sen a Jaganmohinee Devi. Priododd hi Nripendra Narayan o Cooch Behar.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Suniti Devi yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Academyddion o India
Categori:Ymgyrchwyr o India
Constance Skirmunt

Hanesydd ac awdur o Wlad Pwyl oedd **Constance Skirmunt** (1851 - 23 Ionawr 1934) a oedd yn weithgar yn y Diwygiad Cenedlaethol yn Lithwania. Ysgrifennodd nifer o erthyglau a llyfrau ar hanes Lithwania, gan ddefnyddio'r ffigenw *Pojata* yn aml. Roedd Skirmuntt yn hyrwyddwr cryf dros undeb rhwng Gwlad Pwyl a Lithwania, ac roedd yn feirniadol o genedlaetholdeb y ddwy wlad. Ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, parhaodd i godi llais yn erbyn polisïau Pwylaidd tuag at leiafrifoedd ethnig yn yr Ail Weriniaeth Bwylaidd.

Ganwyd hi yn Калоднае yn 1851 a bu farw yn Pinsk yn 1934. Roedd hi'n blentyn i Kazimierz Skirmunt a Helena Skirmunt. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Constance Skirmunt yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Hanesyddion
Marie-France Pisier

Actores, ysgrifennwr sgrin a chyfarwyddwr o Ffrainc oedd **Marie-France Pisier** (10 Mai 1944 - 24 Ebrill 2011) a oedd yn weithgar yn y ''Nouvelle Vague" (y Don Newydd') yn Ffrainc. Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau. Hefyd ysgrifennodd Pisier y sgript ar gyfer *Céline Et Julie Vont En Bateau* gan Jacques Rivette a chyfarwyddodd dwy ffilm, *Le bal du gouverneur* (1990, Parti'r Llywodraethwr)' a *Comme un avion*, (2002, Megis Awyren).

Ganwyd hi yn Da Lat yn 1944 a bu farw yn Toulon yn 2011. Roedd hi'n blentyn i Georges Pisier a Paula Caucanas-Pisier. Priododd hi Georges Kiejman a wedyn Thierry Funck-Brentano.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie-France Pisier yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Cyfarwyddwyr
Categori:Sgriptwyr ffilm
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion theatr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm
Susanne Lothar

Actores ffilm, teledu a llwyfan o'r Almaen oedd **Susanne Lothar** (15 Tachwedd 1960 - 21 Gorffennaf 2012). Roedd hi’n aelod o gwmni theatr Deutsches Schauspielhaus yn Hamburg ac mae ei pherfformiadau’n cynnwys rhannau yn nramâu Lulu gan Frank Wedekind. Enillodd Lothar y wobr am yr actores ifanc orau yng Ngwobrau Ffilm yr Almaen am ei ffilm gyntaf *Eisenhans*. Ymddangosodd gyda’i gŵr go iawn, Ulrich Mühe, fel y pâr priod erlidiedig yn y fersiwn wreiddiol o *Funny Games* gan Michael Haneke. Gweithiodd Lothar eto gyda Haneke yn *The Castle*, fel Mrs Schober yn *The Piano Teacher*, a *The White Ribbon*.

Ganwyd hi yn Hamburg yn 1960 a bu farw ym Merlin yn 2012. Roedd hi'n blentyn i Hanns Lothar ac Ingrid Andree. Priododd hi Ulrich Mühe yn 1997.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Susanne Lothar yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Actorion teledu o'r Almaen
Categori:Actorion theatr o'r Almaen
Categori:Actorion ffilm o'r Almaen

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Archdduges Maria Nikolaevna o Rwsia

Merch Niclas I, tsar Rwsia, oedd **Archdduges Maria Nikolaevna o Rwsia** (6 Awst 1819 – 9 Chwefror 1876). Cafodd ei magu mewn fordd syml, gyda ffocws ar ei haddysg. Roedd Maria yn fyfyrwraig ardderchog, ac roedd hefyd yn dangos dawn yn y celfyddydau. Yn ddiweddarach daeth yn gymwynaswraig a chasglwr celf. Roedd Maria Nikolaevna yn ymwneud yn fawr ag addurno ei chartref, Palas Mariinsky. Llenwodd y plasty â gweithiau celf a chynhaliodd lawer o bartïon moethus.

Ganwyd hi yn Pavlovsk yn 1819 a bu farw yn St Petersburg yn 1876. Priododd hi Maximilian de Beauharnais, 3ydd Dug Leuchtenberg, a wedyn Grigori Alexandrovitch Stroganov.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Uwch Dduges Maria Nikolaevna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Stephanie o Hohenzollern-Sigmaringen

Roedd **Brenhines Stephanie o Hohenzollern-Sigmaringen** (Stephanie Josepha Friederike Wilhelmine Antonia; 15 Gorffennaf 1837 – 17 Gorffennaf 1859) yn Frenhines Portiwgal a chyn hynny'n dywysoges o'r Almaen a oedd yn adnabyddus am ei gwaith gydag ysbytai.

Roedd hi'n blentyn i Charles Anthony, Tywysog Hohenzollern a'i wraig, y Dywysoges Josephine o Baden. Ganwyd hi yn Krauchenwies yn 1837. Priododd hi Pedro V, brenin Portiwgal, ym 1958. Bu farw o diphtheria yn Lisbon yn 1859, yn 22 oed. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Brenhines Stephanie o Bortiwgal yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd a breninesau Portiwgal
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Merched a aned yn y 1830au
Categori:Breninesau Ewrop
Maria Theresa o Awstria, brenhines Sacsoni

Brenhines Sacsoni oedd **Maria Theresa o Awstria, Brenhines Sacsoni** (Maria Theresia Josepha Charlotte Johanna) (14 Ionawr 1767 - 7 Tachwedd 1827) a helpodd ei thad, yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Ferdinand II, i drefnu cyfarfod pwysig rhwng Awstria, Prwsia yn Sacsoni. Arweiniodd y cyfarfod hwn at Ddatganiad Pillnitz, a gyhoeddwyd ar Awst 25, 1791.

Ganwyd hi yn Fflorens yn 1767 a bu farw yn Leipzig yn 1827. Roedd hi'n blentyn i Leopold II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Maria Luisa o Sbaen. Priododd hi Anton I o Sacsoni.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Theresa o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1827
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Awstria
Y Dywysoges Maria Clotilde o Safwy

Roedd **y Dywysoges Maria Clotilde o Safwy** (ganed Ludovica Teresa Maria Clotilde yn Torino; 2 Mawrth 1843 – 25 Mehefin 1911) yn dywysoges o'r Eidal o'r 19g a oedd yn briod â'r Tywysog Napoléon-Jérôme Bonaparte. Roedd gan y cwpl briodas anhapus oherwydd eu gwahanol ffyrdd o fyw ac oedran ifanc Maria Clotilde. Bu'n rhaid iddynt ffoi o Baris yn ystod Rhyfel Ffrainc a Phrwsia ac ymgartrefu yn Prangins, yn y Swistir. Cyhoeddwyd Maria Clotilde yn Was Duw gan y Pab Pïws XII yn 1942.

Ganwyd hi ym Mhalas Brenhinol Torino yn 1843 a bu farw yng Nghastell Moncalieri yn 1911. Roedd hi'n blentyn i Vittorio Emanuele II, brenin yr Eidal, a'r Archdduges Adelheid o Awstria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Maria Clotilde o Safwy yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1911
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Tywysogesau
Maria Clementina, Archdduges Awstria

Roedd **Maria Clementina, Archdduges Awstria** (Marie Klementine Josepha Johanna Fidelis) (24 Ebrill 1777 - 15 Tachwedd 1801) yn aelod o linach Habsburg. Ystyrid hi'n bert, ond fe'i creithiwyd gan y frech wen. Roedd hi wedi'i haddysgu'n well ac yn fwy deallus na'i gŵr, ac yn aml roedd hi'n tra-arglwyddiaethu arno. Ychydig o ofal oedd gan Maria Clementina am fywyd y llys ac roedd yn well ganddi gemau teuluol, teithiau cerdded yng ngolau'r lleuad, a sgwrsio. Bu farw yn 24 oed.

Ganwyd hi yn Villa Medicea del Poggio Imperiale yn 1777 a bu farw ym Mharis yn 1801. Roedd hi'n blentyn i Leopold II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Maria Luisa o Sbaen. Priododd hi Ffransis I, brenin y Ddwy Sisili.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Clementina, Archdduges Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1801
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Y Dywysoges Milica o Montenegro

Roedd **y Dywysoges Milica o Montenegro** (hefyd: Y Dywysoges Milica Petrović-Njegoš; 14 Gorffennaf 1866 – 5 Medi 1951) yn feddyg anrhydeddus ar hanes alcemi ym Mharis ac roedd yn ddylanwadol yn gymdeithasol yn Llys Ymerodrol Rwsia. Roedd Milica a'i chwaer Anastasia yn uchelgeisiol ar ran eu gwŷr, a cheisiodd ennill ddylanwad gyda'r Ymerodres a thrwyddi hi ar yr Ymerawdwr. Cafodd eu cynllwynion eu dirmygu gan y rhan fwyaf o aelodau'r teulu ymerodrol a gweddill y llys brenhinol.

Ganwyd hi yn Cetinje yn 1866 a bu farw yn Alexandria yn 1951. Roedd hi'n blentyn i Nicholas I o Montenegro a Milena o Montenegro. Priododd hi Archddug Peter Nikolaevich o Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Milica o Montenegro yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau
Cynisca

Tywysoges o Sparta a enillodd y ras gerbydau yn y Gemau Olympaidd yn 396 a 392 CC oedd **Cynisca** (440 – 389). I goffáu ei champ, cododd gerflun ohoni ei hun, ei cherbyd, a'i cheffylau yn Nheml Zeus yn Olympia. Codwyd hefyd gofeb gyda'r un arysgrif yn Sparta. Roedd buddugoliaeth Cynisca yn enghraifft brin o fenyw yn cystadlu yn erbyn dynion mewn gemau athletaidd, a chredir iddi gael effaith fawr ar ferched ar draws y byd Groegaidd.

Roedd hi'n ferch i Archidamos II ac Eupolia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cynisca yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 440
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Merched y 5ed ganrif
Categori:Chwaraewyr
Categori:Sparta
Categori:Tywysogesau
Trude Dothan

Roedd **Trude Dothan** (12 Hydref 1922 - 28 Ionawr 2016) yn archeolegydd o Israel a ganolbwyntiodd ar yr Oes Efydd Ddiweddar ac Oes yr Haearn yn y rhanbarth, yn enwedig yn niwylliant y Ffilistiaid. Yn Athro ym Mhrifysgol Hebraeg Jerwsalem o 1977, daliodd Gadair Archaeoleg Eliezer Sukenik a bu'n bennaeth Canolfan Archaeoleg Feiblaidd Berman. Mae ei chasgliad preifat o lyfrau bellach yn Llyfrgell Ddiwinyddol Lanier, Houston, Texas.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1922 a bu farw yn Jeriwsalem yn 2016. Roedd hi'n blentyn i Leopold Krakauer a Grete Krakauer. Priododd hi Mosche Dothan.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Trude Dothan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Johanne Dybwad

Actores lwyfan a chynhyrchydd llwyfan o Norwy oedd **Johanne Dybwad** (2 Awst 1867 - 4 Mawrth 1950). Hi oedd y brif actores yn y theatr Norwyaidd am hanner canrif. Gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf yn *Den Nationale Scene* yn Bergen yn 1887 a daeth ei datblygiad arloesol yn 1888 pan chwaraeodd*Fanchon* yn nrama Birch-Pfeiffer *En liden Hex*. Parhaodd igweithio yn Theatr Christiania tan 1899 pan ymunodd â'r cyfarwyddwr theatr Bjørn Bjørnson yn y Nationaltheatret. Yn ystod ei chyfnod yn Theatr Christiania chwaraeodd 76 rhan, gan gynnwys Hedvig yn *The Wild Duck* (1889), Nora yn ''A Doll's House* (1890), a Juliet yn *Romeo a Juliet'' (1899). 

Ganwyd hi yn Christiania yn 1867 a bu farw yn Colmar-Berg yn 1950. Roedd hi'n blentyn i Mathias Juell a Johanne Regine Reimers. Priododd hi Vilhelm Dybwad.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Johanne Dybwad yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Actorion theatr
Mary Curzon

Roedd **Mary Curzon** (née Leiter) (27 Mai 1870 - 18 Gorffennaf 1906) yn arglwyddes Brydeinig a llywodraethwraig India a aned yn Unol Daleithiau America. Bu’n asiant masnachol pwysig i weithgynhyrchwyr y dosbarth uwch o ffabrigau a gwrthrychau celf yn India a chadwodd nifer o artistiaid gorau India yn brysur gydag archebion. Buan iawn y gwelodd ffrwyth ei hymdrechion, gan adfywio celfyddydau cain a oedd bron wedi mynd yn angof. Cyfrannodd y Fonesig Curzon hefyd at ddyluniad gwisg coroni hynod gyfoethog a hardd y Frenhines Alexandra o Ddenmarc. Dechreuwyd diwygiadau meddygol gan fenywod  yn India o dan arweiniad yr Ardalyddes Dufferin a'r Fonesig Curzon trwy gyflenwi meddygon benywaidd ac ysbytai i fenywod.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1870 a bu farw yn Llundain yn 1906. Roedd hi'n blentyn i Lefi Leiter a Mary Theresa Carver. Priododd hi George Curzon, Ardalydd 1af Curzon o Kedleston.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mary Curzon yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Teulu Curzon