Pádraic Ó Conaire

Llenor a newyddiadurwr yn yr iaith Wyddeleg (yn bennaf) oedd **Pádraic Ó Conaire** (28 Chwefror 1882 – 6 Hydref 1928). Roedd yn frodor o Galway, gorllewin Iwerddon. Fe'i ystyrir yn un o ffigurau mwyaf llenyddiaeth Wyddeleg yr 20g.

## Ei fywyd
Ganwyd Ó Conaire yn fab hynaf i dafarnwr yn Galway. Trist fu hanes y teulu; bu farw'r rhieni cyn i'r bachgen gyrraedd 12 oed. Aeth ef a'i frodyr i fyw gyda'u hewythr yn Gairbh-Eanach, Ros Muc, Conamara. Tyfodd i fyny yn yr ardal wledig honno a daeth i fesitrioli'r Wyddeleg; pur Saesneg ei haith oedd tref Galway ond roedd Ros Muc yn rhan o'r Gaeltacht a'r iaith yn fyw ar dafod leferydd.

Yn 1899 aeth i weithio fel clerc i'r Bwrdd Addysg yn Llundain. Yno daeth i gysylltiad â'r *Conradh na Gaedhilge* (Cynghrair y Wyddeleg) a dechreuodd lenydda. Pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 penderfynodd Pádraic ddychwelyd i Iwerddon a cheisio ennill ei damaid trwy lenydda yn yr iaith a garai.

Treuliodd weddill ei oes yn ei wlad enedigol yn crwydro'r wlad. Daeth i arfer â thlodi a chaledi ond roedd yn benderfynol o gyfrannu at lenyddiaeth ei wlad. Daeth yn gymeriad adanbyddus ledled Iwerddon ond er iddo gyhoeddi sawl cyfrol o straeon byrion ni chafodd lwyddiant ariannol. O'r diwedd, yn 1928, penderfynodd fynd i Riga, prifddinas Latfia, efallai am fod yr holl sôn am y Chwyldro yn Rwsia wedi gafael yn ei ddychymyg a'i gyffroi. Byr fu ei arosiad yno a phan ddychwelodd i Ddulyn syrthiodd yn sâl yn ddirybudd. Bu farw yn Ward y Tlodion yn Ysbyty Richmond ar y chweched o Hydref y flwyddyn honno. Y cwbl a gafwyd yn ei feddiant oedd pibell, owns o faco ac afal.

## Ei waith
Yn ei straeon byrion mae dylanwad llenyddiaeth Ffrangeg a llenyddiaeth Saesneg yn amlwg. Mae'n bosibl ei gymharu â Maupassant. Sgwennai am y cefn gwlad, y trefi a'r pentrefi, Llundain a gwledydd tramor. Roedd ei destun a'i arddull yn chwa o awyr iach yn llenyddiaeth Wyddeleg y cyfnod, oedd yn drwm dan ddylanwad y chwedlau gwerin a wastad ynghlwm wrth yr Iwerddon wledig. Un nofel yn unig a gyhoeddodd, sef *Deoraidheacht* ('Ar wasgar') yn 1910.

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau Ó Conaire
* *An Scoláire Bocht, agus scéalta eile*, 1904
* *Nora Mharcais Bhig*, 1906
* *Deoraidheacht*, 1910
* *An Scoláire Bocht, agus scéalta eile*, 1913
* *An Chéad Chloch*, 1914
* *Seacht mBua an Éirí Amach*, 1918
* *An Crann Géagach*, 1919
* *Tír na n Íontais*, 1919
* *Béal an Uaignis*, 1921
* *Siol Éabha*, 1921
* *An Chinniúint*, 1924
* *Eachtraí Móra ón ár Stair*, 1924
* *Trí Truaighe na Scealaíochta*, 1924
* *Mór thimpeall na hÉireann, ar muir*, 1925
* *Fearfeasa Mac Feasa*, 1930
* *Brian Óg*
* *Beagnach Fíor*
* *Cubhair na dTonn*
* *Scéalta an tSáirsint Rua*
* *Seoigheach an Ghleanna*
* ''M'asal Beag Dubh*
### Cyfieithiadau Cymraeg
**Storïau ac Ysgrifau gan Pádraic Ó Conaire'', Trosiadau o'r Wyddeleg gan J. E. Caerwyn Williams (Y Clwb Llyfrau Cymreig, 1949)
*''Ystoriau Byr o'r Wyddeleg gan Pádraic Ó Conaire*, cyf. Tomás Ó Cléirigh a David Myrddin Lloyd (Llandysul, 1934)

## Dolenni allanol
* Tom Kenny, "Ó Conaire — an fear", *Galway Advertiser'', 23 Chwefror 2007. Erthygl fer gyda llun prin o'r awdur.

Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Dramodwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion straeon byrion Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Newyddiadurwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Pobl o Galway
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Gwyddeleg o Iwerddon