open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Llys y Pab

Corff gweinyddol yr Eglwys Gatholig Rufeinig sy'n cyflawni grymoedd barnwrol, deddfwriaethol, a gweithredol y Pab yw **Llys y Pab** (). Lleolir yn Ninas y Fatican. Rhennir adrannau'r Llys yn gynulliadau, tribiwnlysoedd, a swyddogaethau. Gosodir grymoedd y Llys gan y gyfraith ganonaidd a dogfennau cysylltiedig, ac mae hanes a thraddodiadau'r Eglwys Babyddol hefyd yn sail i'w awdurdod.

Ymhlith y prif swyddfeydd mae Ysgrifenyddiaeth y Wladwriaeth, Synod yr Esgobion, Amgueddfeydd y Fatican, Banc y Fatican, a'r Gwarchodlu Swisaidd. Y Cynulliad dros Athrawiaeth y Ffydd (ynghynt Swyddfa Sanctaidd y Chwil-lys) yw'r prif gynulliad, sydd yn arolygu materion y ffydd, y Beibl, a'r holwyddoreg. Ceir cynulliadau eraill sydd yn ymwneud ag Eglwysi Catholig y Dwyrain, addoliad a'r sacramentau, canoneiddio, efengylu, yr offeiriadaeth a'r esgobion, ac addysg. Ymhlith y tribiwnlysoedd mae llysoedd eglwysig sydd yn ymwneud â maddeuebau, diddymu priodasau, ysgymuniadau, ac heresi a sgism. Y Rota yw goruchaf lys apêl yr Eglwys Gatholig Rufeinig a goruchaf lys eglwysig yr Esgobaeth Sanctaidd. Yn ogystal mae sawl comisiwn sydd yn arolygu materion megis etifeddiaeth ddiwylliannol, archaeoleg, ac America Ladin.

## Hanes 
O'r ganrif gyntaf hyd at yr 11g, clerigwyr Rhufain yn unig oedd aelodau'r *presbyterium apostolicae sedis*. Ymgynghorodd y Pab â'r offeiriaid a'r diaconiaid yng nghyfarfodydd y synod. O'r 6g ymlaen, cynigodd aelodaeth y synod i offeiriad y prif eglwysi a'r saith diacon yn Rhufain, a'r cardinaliaid cyntaf. Yn ystod yr 11g datblygodd y synod yn gonsistori, a'r cardinaliaid yn unig oedd ei aelodau. Gosododd y Pab Alecsander III reolau'r cyfarfodydd consistorïaidd ym 1170, ac ymhelaethodd pabau eraill, megis Pab Innocentius III, ar rymoedd y consistori.

Datblygodd y Llys ei ffurf fodern ar ddiwedd yr 16g, pan osododd y Pab Sixtus V amodau a rheolau'r Llys yn ei fwl *Immensa* (1588). Cafodd y Llys ei ad-drefnu gan y Pab Pïws X yn ôl Côd y Gyfraith Ganonaidd 1917. Cychwynnodd y Pab Pawl VI ar ddiwygio'r Llys yn y 1960au i geisio moderneiddio'i ddulliau gweithredu. Rhoddwyd Ail Gôd y Gyfraith Ganonaidd ar waith ym 1983.

## Cyfeiriadau 
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Canton Versailles-1

bawd|250px
Mae **Canton Versailles-1 ** yn isadran weinyddol o Ffrainc, a leolir yn Département Yvelines ac yn y rhanbarth Île-de-France.

Fe'i ffurfiwyd yn dilyn yr adrefnu a weithredwyd ym mis Mawrth 2015 . Mae'r canton yn cynnwys y rhan o gymuned Versailles sydd wedi ei leoli i'r gogledd o linell a ddiffinnir gan yr echelin o'r ffyrdd a therfynau canlynol: ffin diriogaethol cymuned Viroflay, place Louis-XIV, avenue de Paris, avenue du Général-de-Gaulle, rue Royale, rue des Bourdonnais, rue Saint-Médéric, rue du Hazard, rue Edouard-Charton, rampe Saint-Martin, hyd at ffin diriogaethol cymuned  Buc.

## Cyfeiriadau
Versailles-1
Madagascar 3: Europe's Most Wanted

Mae '''''Madagascar 3: Europe's Most Wanted''''' yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2012 a gynhyrchwyd gan DreamWorks Animation. Mae'n ddilyniant i'r ffilmiau *Madagascar* a *Madagascar: Escape 2 Africa*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2012
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Haplorhini

bawd|Y gwiwerfwnci cyffredin (*Saimiri sciureus*).
Is-urdd primataidd yw'r **Haplorhini** (neu'r **haplorhinau** neu'r primatiaid ‘trwyn-sych’; Groeg: "trwyn-syml gyda thro") sy'n cynnwys yr is-isurddau (*infraorders*): *Tarsiiformes* (tarsierod) a'r *Simiiformes* (simiaid neu anthropoidau). Mae'r epaod yn cynnwys y catarrhiniaid (mwncïod yr Hen Fyd a'r epaod), gan gynnwys bodau dynol a'r platyrrhinau (mwncïod y Byd Newydd).

Mae'r *Omomyidae*, bellach, yn wedi'u difodi, ac yn perthyn yn nes at y tarsierau na haplorhinau eraill.

## Geirdarddiad
Mae'r enw tacson *Haplorhini* yn tarddu o'r Hen Roeg '** () ‘un-plyg, sengl, syml’ a **' () ‘trwyn’. Mae'n cyfeirio at ddiffyg rhinarium neu ‘drwyn gwlyb’, a geir mewn llawer o famaliaid gan gynnwys y primatiaid *Strepsirrhini*.

## Gweler hefyd
*Bodau dynol
*Hominidae

## Cyfeiriadau
Categori:Bioleg
Categori:Hominina
Dŵr-fyrddio

bawd|Gwirfoddolwr yn cael ei ddŵr-fyrddio (ar ford wastad) fel rhan o brotest.
Dull arteithio yw **dŵr-fyrddio**, sef arllwys dŵr i mewn i drwyn a cheg y person a arteithir, sy'n gorwedd ar ei gefn ar oledd gyda'i draed uwch ei ben. Wrth i'w geudod sinws a'i geg lenwi gyda dŵr, mae'r atgyrch gagio yn gorfodi iddo chwythu aer allan o'i ysgyfaint ac felly nid yw'n medru anadlu allan, nac ychwaith mewnanadlu heb iddo anadlu'r dŵr. Gan amlaf mae rhywfaint o'r dŵr yn mynd i mewn i'r ysgyfaint, ond nid yn eu llenwi gan eu bod yn uwch na'r pen a'r gwddf. Mae'r person sy'n cael ei arteithio felly yn cael ei foddi ond nid yn dioddef asffycsia. Câi'r trwyn a'r geg eu gorchuddio gan glwtyn neu seloffen neu ei gau gan un o'r arteithwyr, sy'n galluogi'r dŵr i mynd i mewn i'r llwybr anadlu ond sy'n ei atal rhag ei wthio allan. Ceir seibiant i alluogi'r dioddefwr i beswch a chwydu gan i'r dŵr mynd i mewn i'r llwnc a'r stumog, neu i'w adfywio os yw wedi colli ei ymwybyddiaeth. Achosir dioddefaint corfforol gan ddŵr-fyrddio a theimlad o fraw a phanig o fewn ychydig o eiliadau i'r artaith gychwyn.

Defnyddir ffurfiau ar ddŵr-fyrddio ers y Chwilys yn Sbaen a'r Eidal. Cafodd ei ddefnyddio gan yr Iseldirwyr yn erbyn y Prydeinwyr yn yr 17g, yn ystod y Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain, gan Fyddin yr Unol Daleithiau yn y Philipinau, gan Fyddin Japan yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a chan y Khmer Rouge yng Nghambodia. Gwnaed dŵr-fyrddio yn drosedd rhyfel yn erbyn carcharorion gan drydydd Cytundeb Genefa ym 1929, ac yn erbyn sifiliaid gan y pedwerydd cytundeb ym 1949. Cafodd tri aelod o al-Qaeda eu dŵr-fyrddio tro ar ôl tro yn y cyfnod 2002–03: Abu Zubaydah, Khalid Sheikh Mohammed, ac Abd al-Rahim al-Nashiri. Daeth yr artaith i sylw'r cyhoedd yn 2004, a chyfaddefodd y CIA yn swyddogol yn 2005. Dadleuodd swyddogion yng ngweinyddiaeth yr Arlywydd Bush, gan gynnwys yr Is-arlywydd Dick Cheney, bod y dull hwn yn gyfreithlon ac yn angenrheidiol, a honodd iddo roi i'r CIA wybodaeth o werth ar aelodaeth a gweithgareddau al-Qaeda. Pwysleisiodd sawl cyfreithiwr, gwleidydd ac ymgyrchydd bod dŵr-fyrddio yn erbyn cyfraith yr Unol Daleithiau a'r gyfraith ryngwladol. Dadleuont hefyd bod y fath artaith fel rheol yn ffynhonnell annibynadwy am wybodaeth oherwydd bydd y dioddefwr yn dweud unrhywbeth i atal rhagor o artaith, ac ei bod hyd yn oed yn wrthgynhyrchiol drwy ennyn dicter yn y byd Mwslimaidd. Dywed yn ogystal bod yr helynt wedi niweidio enw'r Unol Daleithiau ar y llwyfan ryngwladol, yn enwedig wrth arddel bod y wlad honno yn amddiffyn hawliau dynol. Er enghraifft, sonir am ddŵr-fyrddio a thechnegau holi eraill mewn adroddiad gan Weriniaeth Pobl Tsieina yn 2015 wrth ymateb i adroddiadau'r Weinyddiaeth Dramor Americanaidd ar hawliau dynol mewn gwledydd eraill. Gwaharddwyd dŵr-fyrddio gan yr Arlywydd Obama yn 2009. Ar ddechrau cyfnod ei weinyddiaeth, mynegodd yr Arlywydd Trump ei farn bod dŵr-fyrddio a dulliau arteithio eraill "yn gweithio", ond nid yw'r Ysgrifennydd Amddiffyn James Mattis na Chyfarwyddwr y CIA Mike Pompeo o blaid adfer y "technegau holi uwch".

## Cyfeiriadau 
Categori:Artaith
Categori:Troseddau rhyfel
Pete's Dragon (ffilm 2016)

Mae '''''Pete's Dragon''''' yn ffilm ffantasi antur Americanaidd o 2016 a gyfarwyddwyd gan David Lowery, ysgrifennwyd gan Lowery a Toby Halbrooks ac a gynhyrchwyd gan James Whitaker. Mae'r ffilm yn seiliedig ar y ffilm gerddorol o 1977 o'r un enw ysgrifennwyd gan Malcolm Marmorstein. Mae'r ffilm yn serennu Bryce Dallas Howard, Oakes Fegley, Wes Bentley, Karl Urban, Oona Laurence a Robert Redford.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* 

Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Pete's Dragon (gwahaniaethu)

Mae '''''Pete's Dragon'''* yn deitl ar ddwy ffilm o deulu Disney:

* *Pete's Dragon* (ffilm 1977)
* *Pete's Dragon'' (ffilm 2016)
Richard Rich

Arglwydd Ganghellor 1547-1552 oedd **Richard Rich, 1af Barwn Rich** (1496/7 – 12 Mehefin 1567).
 
Cyfreithiwr oedd Rich, ac Aelod Seneddol Colchester a Llefarydd Tŷ'r Cyffredin ym 1536. Priododd Elizabeth Jenks.

Twrnai Cyffredinol Cymru rhwng 1532 a 1558 oedd ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1490au
Categori:Marwolaethau 1567
Ôl-wirionedd

Diwylliant neu ddisgwrs wleidyddol sy'n ffurfio'i dadleuon drwy apelio at y teimladau yn hytrach na chanolbwyntio ar fanylion polisi yw **ôl-wirionedd**. Anwybyddir gwrthddadleuon ffeithiol, gan ailadrodd testunau siarad ac arwyddeiriau.

## Gweler hefyd 
* Brexit
* Damcaniaeth gydgynllwyniol
* Donald Trump
* *Nineteen Eighty-Four* gan George Orwell
* Propaganda

## Cyfeiriadau 
Categori:Diwylliant gwleidyddol
Categori:Gwirionedd
Poblyddiaeth

bawd|Donald Trump yn annerch rali yn ystod ei ymgyrch am arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau.
bawd|Mae peroniaeth Arlywydd yr Ariannin, Juan Perón, wedi cael ei ystyried yn fudiad poblogaidd.
Mudiad neu agwedd wleidyddol sy'n cefnogi'r bobl gyffredin, gan amlaf o'i chyferbynnu â'r elît neu'r "sefydliad", yw **poblyddiaeth**. Gall fod yn ideoleg adain-chwith, adain-dde, neu'n cyfuno elfennau o'r ddau feddylfryd. Fel arfer mae poblyddwyr yn gwrthwynebu diddordebau'r ariannwyr a'r busnesau mawr a hefyd yn anghytuno â phleidiau sefydledig gan gynnwys y sosialwyr a'r mudiad llafur.

File:Occupy Wall Street sign in Queens, NYC.jpg|Gyda'i rethreg o "y 99%" (y bobl) yn erbyn "yr 1%" (yr elitaidd), roedd y mudiad Occupy rhyngwladol yn enghraifft o fudiad cymdeithasol poblogaidd.
File:Nolan-chart.svg|Fel y diffinnir yn Siart Nolan, mae poblyddiaeth (a totalitariaeth) yn y chwith isaf.
File:Bryan, Judge magazine, 1896.jpg|Cartwn o 1896 lle mae William Jennings Bryan, cefnogwr pybyr i boblyddiaeth, wedi bod yn llyncu symbol Plaid Ddemocrataidd America.

## Gweler hefyd 
* Gwladwriaeth les
* Ôl-wirionedd
* Pragmatiaeth
* cwlt personoliaeth

## Cyfeiriadau 

Categori:Ideolegau gwleidyddol
Categori:Theorïau gwleidyddol
Rhyngrwyd pethau

bawd|Llun sy'n darlunio rhyngrwyd pethau
System lle mae dyfeisiau cyfrifiadurol, peiriannau mecanyddol a digidol, gwrthrychau, anifeiliaid neu bobl i gyd yn cydberthyn yw **rhyngrwyd pethau** neu **ryngrwyd y pethau**. Mae gan y pethau hyn ddynodwyr unigryw (Saesneg: *unique identifiers*, *UIDs*) a'r gallu i drosglwyddo data dros rwydwaith heb angen rhyngweithio rhwng person a pherson neu berson a chyfrifiadur.

Mae diffiniad rhyngrwyd pethau wedi esblygu ers i wahanol dechnolegau, dadansoddeg amser real, dysgu gan beiriannau, synwyryddion nwyddau a systemau wedi'u mewnblannu gydfeirio. Mae meysydd traddodiadol rhwydweithiau synwyryddion di-wifr, awtomatiaeth (gan gynnwys awtomatiaeth mewn cartrefi ac adeiladau eraill), systemau wedi'u mewnblannu, systemau rheoli ac eraill wedi cyfrannu at alluogi rhyngrwyd y pethau. Bydd defnyddwyr yn adnabod technoleg rhyngrwyd pethau gan amlaf yng nghyd-destun y "tŷ clyfar", sydd yn cynnwys dyfeisiau ac offer (er enghraifft, goleuadau, thermostatau, systemau a chamerâu diogelwch cartref) sy'n cefnogi un neu fwy o ecosystemau cyffredin ac sy'n gallu cael eu rheoli gan ddyfeisiau o fewn yr ecosystem honno, megis ffonau a seinyddion clyfar.

Mae pryder mawr gan rai ynghylch peryglon twf rhyngrwyd y pethau, yn enwedig o ran preifatrwydd a diogelwch, ac felly mae'r diwydiant a llywodraethau yn awr wedi dechrau edrych ar y pethau hyn.

Mae amcangyfrifon y bydd 200 biliwn o ddyfeisiau 200 yn cael eu cysylltu yn y dyfodol agos. Rhagwelir mai 80 biliwn o ddoleri fydd gwerth y farchnad.

## Cyfeiriadau 
Pethau
Gorchymyn gweithredol

Dogfen a gyhoeddir gan Arlywydd yr Unol Daleithiau i weinyddu o fewn grym yr adran weithredol yw **gorchymyn gweithredol** (). Daw'r awdurdod arlywyddol i gyhoeddi gorchmynion gweithredol o Gyfansoddiad yr Unol Daleithiau a deddfau'r Gyngres. Y ddau fodd arall i'r arlywydd weinyddu yw'r datganiad arlywyddol a'r memorandwm arlywyddol.

## Gorchmynion gweithredol o nod 
; Ulysses S. Grant
* 9 (17 Ionawr 1873): atal camddefnyddio grym gan unigolyn sy'n dal swyddogaethau taleithiol a chenedlaethol ar yr un pryd
; Calvin Coolidge
* 4439 (8 Mai 1926): addasu Gorchymyn Gweithredol 9 er gorfodi'r Gwaharddiad drwy ganiatáu unigolyn i wasanaethu fel swyddog taleithiol a swyddog ffederal ar yr un pryd
; Franklin D. Roosevelt
* 6012 (3 Ebrill 1933): gwahardd perchenogaeth breifat ar aur, ac eithrio meintiau bychain ar ffurf barrau, darnau arian, a thystysgrifau
* 7034 (6 Mai 1935): creu'r Works Progress Administration (WPA) fel rhan o'r Fargen Newydd
* 8802 (25 Mehefin 1941): diddymu gwahaniaethu ar sail hil yn y diwydiant amddiffyn
* 8807 (28 Mehefin 1941): sefydlu'r OSRD i ymchwilio a datblygu technoleg ryfel. Yn hwyrach, datblygodd y bom atomig dan Raglen Manhattan.
* 9066 (19 Chwefror 1942): caethiwo'r Americanwyr Japaneaidd
; Harry S. Truman
* 9981 (26 Gorffennaf 1948): diddymu arwahanu hiliol yn Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau
* 10340 (8 Ebrill 1953): gwladoli'r gweithiau dur dan reolaeth yr Ysgrifennydd Masnach
; Dwight D. Eisenhower
* 10730: rhoi Gwarchodlu Cenedlaethol Arkansas dan reolaeth y llywodraeth ffederal, ac anfon y fyddin i sicrháu mynediad gan naw plentyn du i Ysgol Uwchradd Little Rock
; John F. Kennedy
* 10924	(1 Mawrth 1961): sefydlu'r Corfflu Heddwch
;Lyndon B. Johnson
* 11130: sefydlu Comisiwn Warren i ymchwilio i lofruddiaeth yr Arlywydd Kennedy
* 11246: gwahardd y llywodraeth ffederal rhag gwahaniaethu ar sail hil, crefydd, rhyw, neu dras genedlaethol wrth hurio gweithwyr
; Gerald Ford
* 11905 (19 Chwefror 1976): gwahardd llywodraeth yr Unol Daleithiau rhag bradlofruddio mewn gwledydd eraill
; Jimmy Carter
* 12148 (20 Gorffennaf 1979): sefydlu FEMA, yr asiantaeth rheoli argyfyngau
; Donald Trump
* 13769 (27 Ionawr 2017): gohirio'r Rhaglen Derbyn Ffoaduriaid am 120 diwrnod, atal pobl o Iemen, Irac, Iran, Libia, Somalia, a Swdan rhag mynediad i'r Unol Daleithiau am 90 diwrnod, ac atal pobl o Syria rhag mynediad am gyfnod amhenodol

## Cyfeiriadau 

Categori:Adran weithredol llywodraeth yr Unol Daleithiau
Categori:Cyfraith ffederal yr Unol Daleithiau
Categori:Dogfennau cyfreithiol
Sarah Miles

Actores Seisnig yw **Sarah Miles** (ganwyd 31 Rhagfyr 1941).

Cafodd Miles ei geni yn Ingatestone, Essex, yn ferch i Frank Remnant a'i wraig Clarice Vera. Cafodd ei haddysg yn Ysgol Roedean ac yn RADA.

Priododd y dramodydd Robert Bolt ym 1967 (ysgaru 1975) ac eto ym 1988.

## Ffilmiau
**Term of Trial* (1962)
**The Servant* (1963)
**Blowup* (1966)
*''Ryan's Daughter* (1970) 
**Lady Caroline Lamb* (1972)
**The Man Who Loved Cat Dancing* (1973)
**The Sailor Who Fell from Grace with the Sea* (1976)
**Hope and Glory'' (1987)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Robert Bolt

Dramodydd o Sais oedd **Robert Bolt**, CBE (15 Awst 1924 – 21 Chwefror 1995).

Fe'i ganwyd yn Sale, Manceinion Fwyaf. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg, Manceinion, ac ym Mhrifysgol Manceinion. Priododd yr actores Sarah Miles fel ei gwraig ail ym 1967, ac eto ym 1988.

## Llyfryddiaeth
### Drama
**Flowering Cherry* (1958) 
**The Tiger and the Horse* (1960)
**A Man for All Seasons* (1960)
**Vivat! Vivat Regina!* (1971)
**State of Revolution* (1977)

Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Salford
Categori:Pobl fu farw yn Hampshire
Swci Boscawen

Cantores o Gymru yw **Swci Boscawen**. Ei henw iawn yw **Mared Lenny**.

Llwyddodd y gantores o Gaerfyrddin i ffurfio band o gerddorion a chynhyrchwyr profiadol o'i hamgylch gan gynnwys David Wrench, Twm Champagne, Gruff Meredith, Mike Richardson, Jinx Chef Kwan a Huw Owen.

Cyn cychwyn perfformio fel Swci Boscawen roedd y gantores eisoes wedi bod yn rhan o'r sin roc Gymraeg ers blynyddoedd wedi iddi gychwyn yn 12 oed yn rhan o'r band pync Doli.

Rhyddhawyd dwy sengl ac un albwm gan Swci o dan label Rasp. Cynhyrchwyd y tri gan David Wrench a Gruff Meredith (MC Mabon).

Yn 2007 enillodd Mared wobr 'artist benywaidd y flwyddyn' yng ngwobrau Roc a Phop Radio Cymru.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* ''Couture C'Ching* (2007)

### Senglau
* *Swci Boscawen* (2005)
* *Min Nos Monterey* (2006)
* *Eira Gwyn* (2008)
* *Super'' (2010)

## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* Proffil gan BBC Cymru

Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Tŷ Gwydr (band)

Band o Gymru yn chwarae cerddoriaeth ddawns oedd **Tŷ Gwydr**.

Gareth Potter a Mark Lugg oedd cnewyllyn y grwp, roedd y ddau'n ffrindiau ers eu plentyndod ac fel disgyblion yn Ysgol Gyfun Rhydfelen.

Wedi chwarae mewn nifer o grwpiau ar hyd y blynyddoedd, gan gynnwys Clustiau Cŵn (pan oedd Gareth ond yn ei arddegau), Traddodiad Ofnus a Pop Negatif Wastad, ffurfiodd y ddau Tŷ Gwydr adeg Eisteddfod Genedlaethol 1990 yng Nghwm Rhymni, sef milltir sgwâr y ddau ohonynt.

Gyda rhyddhau'r sengl 12" "Yr Unig Ateb" ar label Ankst y flwyddyn honno, sefydlodd y grwp steil weledol gref dan ddylanwad yr arlunydd Lugg a gan ddefnyddio ymadrodd y zeitgeist, "REU!" (ar fenthyg gan eu ffrindiau o'r Gogledd) llusgwyd cerddoriaeth ddawns Gymraeg o'r sîn glybio danddaearol i gynulleidfaoedd y Cymry Cymraeg.

Byr-hoedlog oedd y grwp, ond gydag un caset, *Effeithiol* a chwpl o senglau 12" eraill yn ystod y cyfnod 1990-1992, llwyddodd Lugg a Potter danio sîn sydd yn dal i fodoli hyd heddiw.

Daeth y grwp i ben yn swyddogol ym 1994.

## Disgyddiaeth
* *Effeithiol* (Ankst) (1991)
* *Reu (Mics)* (Ankst) (1992)
* Tŷ Gwydr '93 (dim label) (1993)

## Dolenni allanol
* Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Dadsefydliadau 1994
Categori:Sefydliadau 1990

Categori:Prosiect Wicipop
Michael Flanders

Actor a chanwr o Sais oedd **Michael Henry Flanders, OBE** (1 Mawrth 1922 – 14 Ebrill 1975).

Fe'i ganwyd yn Hampstead, Llundain, yn fab i Percy Henry Flanders a'i wraig, Laura "Laurie" Rosa (née O'Beirne). Cafodd ei addysg yn Ysgol Westminster ac yng Ngholeg Eglwys Crist, Rhydychen. Priododd Claudia Davis ym 1959.

Gyda'i ffrind, y pianydd Donald Swann, ysgrifennodd ganeuon fel *"The Gnu"* a ''"Have Some Madeira M'Dear"*.

Bu farw Flanders ym Metws-y-Coed.

## Ffilmiau
**Doctor in Distress* (1963)
**The Raging Moon* (1971)

## Teledu
**At the Drop of a Hat* (1962)
**At the Drop of Another Hat* (1967)
**Call My Bluff* (1967-68)
**No! No! No!'' (1969)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Categori:Prosiect Wicipop
Tam Dalyell

Gwleidydd o'r Alban oedd **Tam Dalyell**, neu **Sir Thomas Dalyell of the Binns, 11th Baronet** (9 Awst 1932 – 26 Ionawr 2017).

Fe'i ganwyd yng Nghaeredin. Roedd yn Aelod Seneddol San Steffan dros Gorllewin Lothian o 1962-1983 ac AS Linlithgow o 1983-2005.

## Llyfryddiaeth 
* *The Case of Ship-Schools* (1960)
* *Ship-School Dunera* (1963)
* *Devolution: The End of Britain?* (1977)
* ''One Man's Falklands* (1982)
* *A Science Policy for Britain* (1983)
* *Thatcher's Torpedo* (1983)
* *Misrule* (1987)
* *Dick Crossman: A Portrait* (1989)
* *The Importance of Being Awkward: The Autobiography of Tam Dalyell'' (2011), ISBN 9780857900753

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Trwbador

bawd|300px|Trwbador ym Mehefin 2012.
bawd|Trwbador yn chwarae Tafarn Parrot, Caerfyrddin
Band gwerin electroneg o Gaerfyrddin oedd **Trwbador**.

Aelodau'r band oedd Angharad Van Rijswijk ac Owain Gwilym. Arferent ddisgrifio'u hunain fel deuawd 'avant Pop'; roedd eu caneuon dwyieithog yn felodig a thylwyth-tegaidd gyda hiwmor tywyll a brathog ar brydiau, megis 'I'll Google It' a 'Red Handkerchiefs'. Ymhlith eu caneuon nodedig mae: *"All animals are friends of mine"* a *"Meat is murder, but it tastes so fine"*.

Cyhoeddodd y band 2 EP ar ei label ei hun, 'Owlet Music', sef *It Snowed a Lot this Year* ac yn fwy diweddar, *Sun in the Winter*. Mae adleisiau o nifer o ddylanwadau i'w clywed yng ngherddoriaeth y band, fel Gold Panda, Pentangle a Gorky's Zygotic Mynci. Mae llais Angharad yn dwyn atgofion o Alison Goldfrapp hefyd. Ond roedd y cyfuniad o'r gwerin a'r electroneg, neu 'folktronika' yn ddatblygiad newydd a chafodd Trwbador dipyn o lwyddiant y tu allan i Gymru hefyd.

Daeth y band i ben ym mis Medi 2015.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *Trwbador* (2013)
* *Several Wolves* (2014)

### EP a Senglau
* *It Snowed A Lot This Year* EP (2010)
* *Sun in the Winter* EP (2011)
* *Safe* sengl (2013)
* *Mountain / Once I Had a Love* sengl (2013)
* *Breakthrough (Ft. Essa)* sengl (2014)

## Dolenni allanol
Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Dadsefydliadau 2015
Categori:Prosiect Wicipop
Deke Leonard

Cerddor roc Cymreig oedd **Roger "Deke" Leonard** (18 Rhagfyr 1944 &ndash; 31 Ionawr 2017). Aelod y band Man oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Llanelli.

## Llyfryddiaeth
**Rhinos, Winos & Lunatics* – Northdown Publishing (1996 & Rev 2001) – ISBN 1-900711-00-1
*''Maybe I Should've Stayed in Bed? (The Flip Side of the Rock'n'Roll Dream)* –  Northdown Publishing (2000) – ISBN 1-900711-09-5
**The Twang Dynasty (From Memphis to Merthyr; guitarists that rocked the world)* –  Northdown Publishing (2012) – ISBN 978-1-900711-18-0
**Maximum Darkness: Man on the Road to Nowhere* –  Northdown Publishing (2015) – ISBN 978-1-900711-19-7
**Deke Speaks: A collection of musings and diary notes from "The Welsh Connection" – Northdown Publishing (2015)

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Lanelli
Categori:Prosiect Wicipop
The Gentle Good

bawd|270px|Clawr yr albwm

**The Gentle Good** yw enw llwyfan canwr Cymreig o'r enw Gareth Bonello (ganwyd 13 Ebrill 1981).

Wedi'i leoli yng Nghaerdydd, mae Gareth wedi bod yn perfformio yn sîn byw y Brifddinas, gan ganolbwyntio ar yr acwstig gwerinol ac yn canu caneuon traddodiadol a'i gyfansoddiadau ei hun yn y Gymraeg a'r Saesneg. Mae ei gerddoriaeth yn gyfuniad o'r gwerin traddodiadol, technegau gitâr o'r 60gau a llinynnau swmpus gyda thinc o psychedelia.

Yn 2008 cyhoeddodd ei albwm *While You Slept I Went Out* ag enillodd cryn ganmoliaeth. Ond daeth y Gentle Good i'r amlwg i lawer yn 2009 pan berfformiodd yng Ngwyliau South by Southwest yn yr UD, y Green Man a Glastonbury ymhlith eraill. Mae wedi ennyn clod gan y beirniaid gyda'i gerddoriaeth swynol yn cael ei chymharu gydag artistiaid fel Bert Jansch, John Renbourn, Nick Drake and John Martyn.

Rhyddhaodd albwm newydd, *Tethered for the Storm* ym Mawrth 2011 ar label Gwymon gan ddefnyddio pedwarawd llinynnol a phiano grand fel rhan o'r ensemble cerddorol. Mae'r albwm yn adlewyrchu bywyd yr artist yng Nghaerdydd gyda dylanwadau amrywiol - o farddoniaeth Philip Larkin a John Donne i'r Hen Benillion Cymraeg.

Yn 2013 rhyddhaodd yr albwm *Y Bardd Anfarwol* ar label Bubblewrap Records o Gaerdydd. Recordiodd yr albwm yn rhannol yn Chengdu, Tsieina, Eglwys Y Boro, Llundain a Bwthyn Rhyd Fudr, Llanuwchllyn. Ysgrifennwyd yr albwm wedi i Gareth dreulio cyfnod breswyl yn ninas Chengdu yn 2011, fel artist preswyl. Albwm cysyniadol am y bardd Li Bai yw *Y Bardd Anfarwol*. Enillodd yr albwm y tlws am Albwm Cymraeg y Flwyddyn yn Eisteddfod Genedlaethol Llanelli 2014. Seiliwyd y ddrama Rhith Gân gan y dramodydd Wyn Mason ar yr albwm a berfformiwyd gan Theatr Genedlaethol yn Eisteddfod 2016. Roedd Gareth yn perfformio fel rhan o'r ddrama.

Daeth yr albwm *Ruins/Adfeilion* allan ar label Bubblewrap Records yn Hydref 2016. Recordiwyd yn stiwdios Felinfach, Y Fenni, gyda Dylan Fowler a Llion Robertson.

Enillodd Wobr Cylchgrawn Selar am yr Artist Unigol Gorau yn 2010 ac mae'n wyneb cyfarwydd erbyn hyn ar y sîn gerddorol Gymreig yn y Gymraeg a'r Saesneg.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *While You Slept I Went Out Walking* (2008)
* *Tethered for the Storm* (2010)
* *Y Bardd Anfarwol* (2013)
* *Ruins/Adfeilion* (2016)

### EP
* *Find Your Way Back Home* (2005)
* *Dawel Disgyn* (2007)
* *Plygeiniwch!* (2014)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Proffil gan BBC Cymru

Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1981

Categori:Prosiect Wicipop
Rhiannon Tomos a'r Band

bawd|Clawr *Dwed Y Gwir*
Band roc Cymraeg o'r 1980au cynnar oedd '''Rhiannon Tomos a'r Band'''.

Yn 1983 aeth Rhiannon Tomos  i ganu i'r band Y Diawled.

## Aelodau
* Rhiannon Tomos - llais
* Meredydd Morris - gitar
* Len Jones - gitar
* Gruff Owen - gitar fas
* Graham Land - drymiau
* Mark Jones - gitar fas

## Disgyddiaeth
*''Gormod I'w Golli / Cwm Hiraeth* feinyl (1980, Recordiau Sain, SAIN 78S)
* *Dwed Y Gwir'', Albwm 12" feinyl (1981, Recordiau Sain, SAIN 1232M)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
; Fideos YouTube
*Proffwyd
*Ddim ond y Diafol

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
A5 (band)

Grwp cerddorol dawns/rap Cymraeg oedd **A5**.

Yr aelod craidd oedd y DJ a chynhyrchydd Johnny "R" a sengl gan A5 oedd y record gyntaf i'w ryddhau ar y label gerddoriaeth danddaearol Recordiau R-bennig a sefydlwyd ganddo yn 1990 yng Ngwalchmai, Ynys Môn.

Rhyddhawyd nifer fawr o ganeuon gan A5 yn bennaf ar gaset, rhai traciau yn arbrofol ac eraill yn recordiau dawns gyda Johnny ei hun yn rapio yn ogystal â merched yn rapio a chanu. Recordiodd y grŵp ambell gân a fideo ar gyfer *Fideo 9* yn cynnwys fideo nodedig ar gyfer *Adroddiad Du*.

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cyfweliad A5 + fideo "Gadael" ar *Fideo 9*
* A5 - Adroddiad Du ar *Fideo 9*

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1990
Categori:Prosiect Wicipop
Eirin Peryglus

Grŵp synthpop Cymraeg oedd **Eirin Peryglus**.

Fiona Owen oedd prif gantores y band a hithau yn wraig i Gorwel Owen, cynhyrchydd a pherchennog stiwdio recordio a label Ofn. Fe wnaeth y band recordio sesiynau ar gyfer BBC Radio Cymru ac ymddangos sawl gwaith ar rhaglenni teledu cerddoriaeth S4C. Chwaraewyd recordiau'r band ar raglen John Peel, BBC Radio 1 hefyd. Mae'r band wedi mwynhau sylw o'r newydd gan gynnwys ar raglen Recordiau Rhys Mwyn ar Radio Cymru ers rhyddhau eu catalog o ganeuon ar lwyfannau digidol yn 2021.

## Aelodau
* Fiona Owen - llais
* Alun Davies - gitâr/llais
* Robin Griffiths - allweddellau/llais
*

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen Bandcamp Eirin Peryglus: https://eirinperyglus.bandcamp.com/
*"Anial Dir" ar *Fideo 9*
* "Merthyr" yn fyw ar Stîd, 1988

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1987
Categori:Dadsefydliadau 1995
Categori:Prosiect Wicipop
Malcolm Gwyon

Artist a cherddor o Gymru yw **Malcolm Gwyon** sy'n wreiddiol o Aberteifi. Yn yr 1980au cynnar bu'n perfformio fel **Malcolm Neon** gan ryddhau sawl caset o gerddoriaeth synthpop/electronig arbrofol ar ei label ei hun, Casetiau Neon. Roedd hefyd yn cynhyrchu gwaith nifer o fandiau lleol. Defnyddiwyd y gân "Heno Bydd Yr Adar Yn Canu" fel teitl a cherddoriaeth agoriadol i'r rhaglen gerddoriaeth ar BBC Radio Cymru a gyflwynwyd gan Nia Melville.

Cyhoeddwyd casgliad o'i ganeuon gan Fflach yn 1992.

Fel artist daeth yn adnabyddus am creu darluniau a phortreadau o rai o enwogion Cymru gan gynnwys Bryn Terfel, Wali Tomos a Gary Speed mewn dull pop-art.

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* MP3s o'r caset *Mwnt*, ffansin Llygredd Moesol
* Lluniau Malcolm Gwyon ar Flickr
* Fideo "Paid Gadael Fynd", 1982 ar YouTube

Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Aberteifi

Categori:Prosiect Wicipop
Ffenestri (band)

bawd|Martyn Geraint, Roc Ystwyth, 1986 
bawd|Geraint James, Roc Ystwyth, 1986 
Band synthpop Cymreig o'r 1980au oedd **Ffenestri**. Aelodau'r band oedd Martyn Geraint a Geraint James. Rhyddhaodd y band un albwm, *Y Tymhorau* ar label Fflach.

Fe ganodd Ffenestri mewn dros gant o gyngherddau dros Gymru rhwng 1984 a 1988. Chwaraeodd y band eu gig olaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Casnewydd 1988. Ailffurfiodd y band yng Ngorffennaf 2017 i chwarae yn "Gŵyl Arall" yng Nghaernarfon.

Aeth Martyn Geraint ymlaen i fod yn actor a chyflwynydd teledu plant ar S4C. Dechreuodd Geraint James yrfa fel cyfrifydd yn 1989.

## Disgyddiaeth
* *Y Tymhorau* (Recordiau Fflach, RH 001, 1985)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Fideo answyddogol i "Oes y Cyfrifiaduron" 

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1984
Categori:Dadsefydliadau 1988
Categori:Prosiect Wicipop
Ymosodiad Dinas Québec, 2017

Digwyddodd **ymosodiad Dinas Québec**, Canada, ar 29 Ionawr 2017, pan laddwyd 6 o bobl mewn mosg o'r enw 'Canolfan Diwylliant Islamaidd Dinas Québec' (Saesneg: *Islamic Cultural Centre of Quebec City*). Anafwyd 19 arall pan ddechreuodd un person saethu ychydig cyn 8:00&nbsp;pm. Roedd 53 o bobl yn y Mosg ar y pryd, a digwyddodd yr ymosodiad ychydig funudau cyn diwedd y gweddiau.

Y llofrudd oedd Alexandre Bissonnette, 27 oed, myfyriwr ym Mhrifysgol Laval; mae'n wynebu chwe cyhuddiad o lofruddiaeth.

## Gweler hefyd
*Islamoffobia

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Québec
Categori:Terfysgaeth yn 2017
Categori:Terfysgaeth yr adain dde eithafol
Categori:Terfysgaeth yng Nghanada
Categori:Trais yn erbyn Mwslimiaid
Brwydr Twthil (1461)

:*Erthygl am un o frwydrau Rhyfel y Rhosynnau yw hon; am y frwydr yn oes y Tywysog Owain Glyn Dŵr, gweler Brwydr Twthil (1401).*
Un o frwydrau Rhyfel y Rhosynnau oedd **Brwydr Twthil** (ynganiad: 'twt' ac yna 'hil'; nid 'th'), a ymladdwyd 16 Hydref 1461 rhwng yr Iorciaid a'r Lancastriaid.

Brwydr gymharol fechan ydoedd, a ymladdwyd y tu allan i dref Caernarfon. Daeth Wiliam Herbert a byddin Iorc i Ogledd Cymru i ymlid Siasbar Tudur a oedd wedi bod yn arwain y Lancastriaid yng Nghymru ar ran ei hanner brawd, Harri VI, brenin Lloegr. Ger muriau’r dref yn Nhwthill y daeth y ddwy fyddin ynghyd. Yn dilyn y frwydr hon, ffodd Siasbar a rhai o'i swyddogion i'r Iwerddon.

## Cyfeiriadau
Categori:1461
Twthil
Twthil
Categori:Hanes Gwynedd
Ail Gyfnod

Band synthpop o Gymru oedd **Ail Gyfnod**. Ffurfiwyd y grŵp ar ddiwedd yr 1980au gan y brodyr Gwion a Dyfan Jones. Ffilmiwyd nifer o'i caneuon ar gyfer rhaglenni cerddoriaeth S4C, *Fideo 9* a *Y Bocs*.

Chwaraeodd y grŵp ei gig cyntaf yng Nghlwb y Bont, Pontypridd.

Fe aeth Gwion ymlaen i fyd actio ac mae wedi gwneud llawer o waith theatr a theledu yn cynnwys *Rownd a Rownd*, *Iechyd Da* a *Arachnid*. Ers 1995 mae Dyfan wedi bod yn gyfansoddwr a chyfarwyddwr cerddoriaeth llawn amser ac wedi cyfansoddi ar gyfer nifer fawr o gynyrchiadau teledu a ffilm.

## Aelodau
* Gwion Huw Jones - llais
* Dyfan Jones - allweddellau, rhaglennu, gitâr, llais
* Mathew Rowlands - gitâr, bas
* Richard Laszlo - llais
* Simon Jones - drwm bâs, llais

## Disgyddiaeth
* *Nuance*, EP 12" - (Recordiau Ofn, OFN 08, 1989)
#Perthynas (Cymysgiad Mellow)
#Stad
#Pam?
#Celwyddau
#Perthynas (Cymysgiad Moog)
#Undouche
* *Isomerig*, Sengl caset (Recordiau Ofn, OFN 013c, 1990)
#Pasg (Downtrodden Mix)
#Llofruddwyr (Meany Mix)
* ''Haul yr hâf yn hwyr i godi (Gwybod beth sy'n dda)'', Albwm caset (Recordiau Fflach, C102G, 1992)
#Ar Fy Mhen Fy Hun
#Llofruddwyr
#Ias y Blas
#Yr Haul
#X + Y
#Yn Brifo Mwy
#Byth
#Fy Hun, Fy Hun, Fy Hun
#Ias Y Blas - Pyerhodelta Mix
#'Sneb Yma
#10
#Pasg
#Synnu Pawb
#Bydd yn Rhydd
#Haul y Gaeaf

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dyfan Jones
;Fideos YouTube
* Ail Gyfnod - Cofia
* Ail Gyfnod - Pam?

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Y Brodyr

bawd|Chris Thompson, Steve Hywyn Jones, Phil Bradley - Roc ystwyth, Neuadd yr Undeb, Prifysgol Aberystwyth, Awst 1986
Band pop Cymraeg o'r 1980au oedd **Y Brodyr**. Cysylltir y band â gogledd-ddwyrain Cymru ond o Fôn y daeth nifer o'r aelodau'n wreiddiol. Ffurfiwyd y band yn yr 1980au cynnar gan ganu yn Saesneg fel y "Modernaires" .  Yn ddiweddarach dechreuodd y band ganu yn Gymraeg a newidiwyd yr enw i "Brodyr (Y Ffin)" ac yna **Y Brodyr**. Roedd yr enw yn adlewyrchu lleoliad y band yn Saltney ar y ffin rhwng Lloegr a Chymru.

Bu farw Hugh Hughes mewn tân yng Nghaer yn 1985. Aeth y drymiwr Dave Baynton-Power ymlaen i chwarae gyda'r grwp Saesneg James.
Yn 2003, ail-ffurfiwyd y band am gyfnod i chwarae mewn gŵyliau cerddorol.

## Aelodau
* Hugh Hughes - llais, gitar fas (bu farw 1985)
* Phil Bradley - llais, gitar
* Dave Baynton-Power - drymiau
* Chris Thompson - feiolin
* Steve Hywyn Jones - llais, gitar fas
* Peter (Chip) Bonham - allweddau

## Disgyddiaeth
* *Syched*, EP caset (1983, Stiwdio'r Fferylldy, Ffer:001)
* "Lleisiau Mewn Anialwch / Draws Donnau", 7" feinyl (1984, Recordiau Sain, SAIN 110S)
* *Dal I Freuddwydio*, Sengl 12" feinyl (1986, Recordiau Sain, SAIN 128EE)
* * Cymynrodd*, Albwm 12" feinyl (1986, Recordiau Sain, SAIN SPD 991)
* *Fel Y Mae*, Albwm caset (1992, Recordiau Crai  C033A)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Llygredd Moesol - MP3 o'r tâp Syched
; Fideos YouTube
*Sgidie Newydd - Dwyn y Teithiwr
*A Oes Heddwch

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Topper

Band Cymreig o Ben-y-groes, Gwynedd, oedd **Topper**. Roedd eu dylanwadau cerddorol yn cynnwys Gorky’s Zygotic Mynci a Catatonia.

## Hanes
Yn 1992 ffurfiwyd y band Paladr gan Peter Alan Richardson a'r ddau frawd Dyfrig ac Iwan Evans.

Yn 1995 rhyddhawyd eu cân gynta, sef ‘Dwi'm yn gwbod. Pam?’, ar gasgliad aml-gyfranog gan label Ankst o'r enw *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 1* oedd hefyd yn cynnwys caneuon gan y grwp arbrofol Ectogram, y band ifanc Rheinallt H Rowlands a grŵp newydd addawol oedd yn cynnwys cyn-aelodau o'r Cyrff a'r Crumblowers o'r enw Catatonia.

Ymddangoson nhw hefyd ar yr ail record yn y gyfres *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 2* yn 1996, ond y tro yma dan enw newydd, Topper.

Cynhyrchwyd *Arch Noa*, EP cyntaf y band, a’r albwm *Something to Tell Her* gan Mark Roberts o Catatonia. Rhyddhawyd y ddau ar label Ankst yn 1997.

Yn ogystal â hyn ymddangosodd y band yn fyw ar raglen Mr John Peel a chychwyn ar eu taith cynta i hywryddo'r albwm *Something To Tell Her* yn cefnogi Catatonia, a gydag aelod newydd - Gwion 'Gysglyd' Morris ar yr allweddellau.

Yn 1998 symudodd y grŵp i label Kooky am gyfnod byr a rhyddhau'r sengl "Cwpan Mewn Dŵr". Yna ar gychwyn 1999 rhyddhawyd albwm 'mini' arall, *Non Compos Mentis*, y tro yma ar eu label eu hunain, Bedlam.

Recordiodd y grŵp yr albwm *Dolur Gwddw* yn stiwdio Bryn Derwen gyda'r cynhyrchydd o fri David Wrench (oedd hefyd wedi ymddangos gyda'r band ar *S4C Makes Me Want To Smoke Crack Vol 2*). Hon oedd albwm mwya uchelgeisiol y grwp, a ddaeth yr albwm allan ar label Crai ar ddiwedd 2000. I helpu gyda'r sŵn llawnach oedd ar y record, ymunodd aelod arall (a'r aelod olaf), sef y gitarydd o Fethesda, Sion 'The King' Glyn.

Gadawodd Peter Richardson y band yn 2001 i ymuno â Gorky’s Zygotic Mynci, ac yn fuan wedyn daeth Topper i ben.

Rhyddhawyd y casgliad Y Goreuon O'r Gwaethaf ar label Rasal yn 2005.

## Aelodau
* Dyfrig Evans
* Iwan Evans
* Gwion 'Gysglyd' Morris
* Peter Alan Richardson
* Sion 'The King' Glyn

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *Something To Tell Her* (Ankst CD080, Mawrth 1997)
* *Non Compos Mentis* (BedlamCD01, Mehefin 1999)
* *Dolur Gwddw* (CRAI CD075A, Medi 2000)
* *Goreuon o’r Gwaethaf* (Rasal, 2005)

### EP a Senglau
* "Cwpan Mewn Dŵr" (Kooky CDisc009, Hydref 1998)
* *Arch Noa* (Ankst CD073, Ionawr 1997)

## Dolenni allanol
* Proffil y band gan BBC Cymru

Categori:Sefydliadau 1992
Categori:Dadsefydliadau 2001
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Prosiect Wicipop
Brwydr Edgecote Moor

Un o frwydrau Rhyfel y Rhosynnau oedd **Brwydr Edgecote Moor** neu **Frwydr Banbri** a ymladdwyd ar 26 Gorffennaf 1469 rhwng Richard Neville, 16ed Iarll Warwick ac Edward IV; gyda Richard yn cipio Coron Lloegr. Roedd Richard a George Plantagenet (brawd y brenin) wedi cynllwynio'r frwydr ers peth amser; roedd Warwick yn anhapus â'r dylanwad oedd gan deulu'r Woodville (teulu yng nghyfraith y brenin) ar Edward IV. Roedden nhw hefyd yn anfodlon gyda'r grym a'r arian a roddodd y brenin i William Herbert, Iarll 1af Penfro (1423–1469).

Llysenw un o gapteiniaid Clarence oedd 'Robin of Redesdale'.

## Lleoliad
Roedd maes y gad 6 milltir (9.7&nbsp;km) i'r gogledd-ddwyrain o Banbury, yng ngogledd Swydd Rydychen; saif heddiw ym mhlwyf Chipping Warden ac Edgcote, ar y ffin rhwng Swydd Warwick a Swydd Northampton. Yr adeg honno, fodd bynnag, roedd y rhyd ar afon Cherwell, sef canolbwynt y frwydr, yn Swydd Northampton.

## Canlyniad
Daliwyd William Herbert, Iarll 1af Penfro (1423–1469) a'i frawd Syr Richard Herbert a dienyddiwyd y ddau'n gyhoeddus trannoeth y frwydr a iarll Devon y diwrnod wedyn.

Awgryma'r bardd Guto'r Glyn mewn cerdd a elwir yn 'marwnad i Herbert' fod Stafford wedi dianc am ei fywyd o faes y gad, a gorfoledda'r bardd yn y ffaith na fu byw yn hir wedyn:
:Arglwydd difwynswydd Defnsir
:A ffoes – ni chafas oes hir!
Ystyr hyn yw: 'Ffoi a wnaeth arglwydd Dyfnaint, di-elw ei wasanaeth – ni chafodd oes hir!'

Yn yr un gerdd, cymhara Guto'r frwydr â 'Dawns Angau':
:Dawns o Bowls! Doe'n ysbeiliwyd, 
:Dwyn yr holl dynion i'r rhwyd. 
:Dawns gwŷr Dinas y Garrai, 
:Dawns yr ieirll: daw'n nes i rai! 
:Duw Llun y bu waed a lladd, 
:Dydd amliw, diwedd ymladd. 
:Duw a ddug y dydd dduw Iau 
:Iarll Dwywent a'r holl Deau. 

## Cyfeiriadau
Categori:1469
Edgecote Moor
Edgecote Moor
Stepdir

Term daearyddol yw **stepdir** (neu **steppe** (Rwsieg: *степь* [step'], glaswelltir) sy'n ardal ddi-goed, agored. Gall fod mewn rhannau'n ddiffeithwch, neu'n welltog, neu gyda llwyni bychan arno. Defnyddir y term hefyd i ddynodi math o hinsawdd ardaloedd sy'n rhy sych i dyfu coed, ond yn rhy llaith i fod yn anialwch. Fel arfer mae'r pridd o fath *chernozem* (Groeg am "bridd du").

Y mwyaf nodedig yw Stepdir Ewrasia, sef llwybr o ddiwylliannau, ieithoedd, datblygiad y ceffyl dof a'r olwyn. Yn yr Americas, gelwir y stepdir yn *prairie*.

Ceir stepdiroedd dros y byd, gan gynnwys y canlynol:

Красноковыльная степь в Адамовском районе.JPG|Stepdir Ewrasia; *Eurasian Steppe*
Eurasian steppe belt.jpg|Lleoliad Stepdir Ewrasia (mewn lliw ).
Patagonian plains argentina.jpg|Stepdir Fitz Roy, Patagonia
Typical agricultural landscape of Kherson Oblast.jpg|Stepdir Wcráin
Steppe of western Kazakhstan in the early spring.jpg|Stepdir Casachstan
Naadam rider 2.jpg|Stepdir  Mongolia

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylchedd
Categori:Daearyddiaeth
Miletus

Hen ddinas Roegaidd a phorthladd ar arfordir gorllewin Anatolia oedd **Miletus** (Bysanteg neu Roeg ganoloesol: *Palation*, Tyrceg: *Balat*). Saif olion Miletus tua 30&nbsp;km i dde'r ddinas Söke, Twrci. Roedd Miletus yn sefyll wrth aber Afon Meander, ac yn dra enwog am wneud brethynnau, ac am y fasnach eang a ddygid ymlaen rhyngddi a'r gwledydd gogleddol. Hynodwyd fel man geni Thales, un o saith doethwyr Gwlad Groeg, yr athronwyr Anacsimandros ac Anaximines, a'r cerddor Thimotheus.

Cyn i'r Ïoniaid gymryd meddiant ohoni, fe ymddengys ei bod yn cael ei phoblogi yn bennaf gan y Cariaid. Sylfaenodd trigolion Miletus nifer o drefedigaethau yn ardal y Môr Du a'r Crimea yn foreu iawn, ac roedd hi'n meddu llynges oedd yn morio pob rhan o'r Môr Canoldir, a beiddiai ei llongau fynd hyd yn oed mor bell â Chefnfor yr Iwerydd. Bu rhyfeloedd maith a phwysig rhwng y Milesiaid a'r Lydiaid. Ar ôl gorchfygiad Lydia gan Cyrus Fawr, darostyngwyd hithau, ynghyd â'r oll o Ïonia. Parhaodd y ddinas i flodeuo, pa fodd bynnag, hyd nes y cyffrowyd hi i wrthryfel yn erbyn y Persiaid yn amser y rhyfel Ïoniaidd, pan y distrywiwyd hi yn 494 CC. Cafodd ei hailadeiladu, ond ni chyrhaeddodd drachefn ei phwysigrwydd a'i henwogrwydd blaenorol.

Categori:Archaeoleg Twrci
Categori:Dinasoedd Groeg yr Henfyd
Categori:Ïonia
Categori:Safleoedd Clasurol
Beti Wyn (cân)

Cân gan y grŵp canu ysgafn, Cymreig Mynediad am Ddim yw ***Beti Wyn***, a gyfansoddwyd yn 1974 gan Robin Evans, un o aelodau'r band.
bawd|'Mynediad am Ddim'

Fe'i cyfansoddwyd yn wreiddiol ar gyfer Eisteddfod Ryng-golegol Caerdydd 1974. Roedd sawl un o'r grŵp yn byw yn Neuadd Pantycelyn, Aberystwyth rhwng 1973 a 1974, ar yr un coridor. Cyfansoddwyd alaw gan ddau arall: Mei Jones ac Iwan Roberts ac aeth Robin ati i sgwennu penillion am lefydd yn Eifionydd: Pont y Merched, gerllaw Ffynnon Cybi, er enghraifft.

Dywedodd Robin Evans wrth Cymru Fyw: "Un o'r genod oedd yn ein 'criw' ni (os mynni di) oedd Beti Wyn, felly dyma Emyr Wyn yn dechrau canu 'Beti Wyn' drosodd a throsodd fel cytgan. Ac mae o hyd y dydd heddiw yn mynnu hawlio geiriau'r cytgan!"

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Rhan gynta'r gân ar wefan Spotify
*tidido.com; yr  albwm cyfan

Categori:Caneuon gwerin Cymreig
Categori:Caneuon Cymraeg
Categori:Caneuon 1974
Categori:Prosiect Wicipop
Plant Bach Ofnus

Grŵp electronig/arbrofol Cymraeg oedd **Plant Bach Ofnus** a sefydlwyd gan y cynhyrchydd recordiau Gorwel Owen a Fiona Owen.
 Recordiodd y grŵp ddwy sesiwn ar gyfer sioe John Peel ar BBC Radio 1.

## Aelodau
* Fiona Owen - llais
* Robin Griffith - synth
* Gorwel Owen - llais, samplau, cynhyrchydd

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Plant Bach Ofnus - "Y Wawr"
* Plant Bach Ofnus - "Llwyd" ar Fideo 9

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1987
Categori:Dadsefydliadau 1992
Categori:Prosiect Wicipop
Neu Unrhyw Declyn Arall

Grŵp pop Cymraeg oedd **Neu Unrhyw Declyn Arall** a sefydlwyd gan Huw Gwyn a Dewi Gwyn. Roedd y grŵp yn nodedig am eu caneuon doniol, dychanol. Recordiwyd sengl a dwy albwm gan y band yn Stiwdio Ofn, Rhosneigr gyda'r cynhyrchydd Gorwel Owen.

## Aelodau
* Huw Gwyn - Prif leisydd
* Dyfed Edwards -  Gitar
* Gareth Parry -  Gitar
* Dewi Gwyn -  Allweddellau
* Aled Gwyn -  Bâs
* Dyfrig Ellis - Drymiau

### Cyfranwyr
* Pwyll ap Siôn, Louise Hutchinson. Sara Roberts, Gorwel Owen, Fiona Owen, Ceri Gwyn, Mari Pritchard a Sian Land

## Disgyddiaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Neu Unrhyw Declyn Arall - "Mae Duw yn Bril" ar YouTube
* Neu Unrhyw Declyn Arall - "Mae Hywel yn Odli Gyda Rhyfel" ar Fideo 9
* Llygredd Moesol - Neu

Categori:Bandiau o Gymru
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Dadsefydliadau 1991
Categori:Sefydliadau 1989

Categori:Prosiect Wicipop
BC Ferries

bawd|260px
bawd|260px
Cwmni cyhoeddus sydd yn darparu gwasanaethau fferïau yn nhalaith British Columbia yng Nghanada yw **BC Ferries**. Hwn yw'r cwmni fferi ail fwyaf yn y byd.

Mae gan y cwmni 35 o fferïau sy'n teithio i 47 o gyrchfannau. Mae'r llongau mwyaf yn cario hyd at 2,100 o bobl a 470 o geir. Rheolir prisiau a safonau'r fferïau can Gomisiynydd BC Ferries.

## Fferïau 
Vancouver-Victoria (Tsawwassen-Swartz Bay)

Vancouver-Nanaimo (Tsawwassen-Pen Dug)

Gorllewin Vancouver-Nanaimo (Bae Pedol-Bae Ymadawiad)

West Vancouver-Arfordir Heulwen (Horseshoe Bay-Langdale)

Penrhyn Sechelt -Afon Powell (Bae Iarll-Bae Saltery)

Afon Powell-Comox (Westview-Afon Fechan)

Ynys Bowen -Vancouver Bae Clyd-Horseshoe Bay)

Langdale-Ynys Gambier-Ynys Keats

Arfordir Heulwen-Afon Powell

Bae Brentwood Bae'r Felin
Chemainus – Ynys Thetis – Ynys Penelakut
Galiano – Ynys Mayne

Galiano – Ynys Pender

Galiano – Ynys Salt Spring

Galiano – Ynys Saturna

Galiano - Vancouver (Tsawwassen)

Galiano - Victoria (Bae Swartz)

Ynys Mayne – Ynys Pender

Ynys Mayne – Ynys Salt Spring

Ynys Mayne - Ynys Saturna

Ynys Mayne - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Mayne - Victoria (Swartz Bay)

Nanaimo – Ynys Gabriola

Ynys Pender - Ynys Salt Spring

Ynys Pender – Ynys Saturna

Ynys Pender - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Pender - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Salt Spring – Crofton

Ynys Salt Spring - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Salt Spring - Vancouver (Tsawwassen)

Ynys Salt Spring – Ynys Saturna

Saturna - Vancouver (Tsawwassen)

Saturna - Victoria (Swartz Bay)

Ynys Vancouver – Ynys Denman  (Bae Buckley) – (Gorllewin Denman)

Ynys Denman – Ynys Hornby
Afon Campbell – Ynys Quadra

Ynys Quadra – Ynys Cortes
Porth McNeill – Bae Alert - Sointula

(Ynys Vancouver – Ynys Mulfran – Ynys Malcolm)

Afon Powell – Ynys Texada
Porth Hardy – Bella Bella – Klemtu – Prince Rupert
Bella Coola – Ocean Falls – Shearwater - Bella Bella

Prince Rupert – Skidegate
Bae Alliford - Skidegate (Ynys Moresby - Ynys Graham)

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:British Columbia
Categori:Cludiant yng Nghanada
Categori:Cwmnïau Canada
Categori:Twristiaeth yng Nghanada
Tynal Tywyll

Grŵp pop Cymraeg o ardal Tregarth oedd **Tynal Tywyll**.

Enwyd y band ar ôl hen dwnnel rheilffordd oedd yn cludo llechi rhwng Bethesda a Thregarth. Ym mis Mawrth 2017 daeth aelodau o'r grŵp ynghyd â thrigolion lleol i weld y gwaith a wnaed i ail-agor y twnnel yn y dyfodol agos. Bydd y twnnel yn cwblhau llwybr Lôn Las Ogwen rhwng Bangor a Bethesda.

## Aelodau  
* Ian Morris - llais
* Dylan Huws
* Dafydd Felix Richards
* Nathan Hall
* Gareth Williams

## Disgyddiaeth
### Senglau/EP
### Albymau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideo Tynal Tywyll - "Showbiz"
* Fideo Tynal Tywyll - "Telyn Wedi Torri"

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Sefydliadau 1986
Categori:Dadsefydliadau 1995
Categori:Prosiect Wicipop
Gorwel Owen

Cynhyrchydd a cherddor o Gymro yw **Gorwel Owen** (ganwyd 1959). Mae wedi gweithio gyda Datblygu, Gorky's Zygotic Mynci, Super Furry Animals a Hwyl Nofio. Mae hefyd yn aelod o Pondman gyda'i wraig, y bardd Fiona Owen. Rhyddhawyd eu hail albwm yn 2008 o dan eu henw eu hunain, drwy eu label Yamoosh!.

Yn yr 1980au a'r 1990au cynhyrchodd sesiynau recordio ar gyfer nifer fawr o fandiau Cymreig yn ei stiwdio cartref, Stiwdio Ofn yn Rhosneigr, Ynys Môn. Bu hefyd yn cyhoeddi recordiau ar label Ofn a roedd yn aelod o Plant Bach Ofnus.

## Disgyddiaeth 
* Super Furry Animals - *Fuzzy Logic*, 1996 - cyd-cynhyrchydd
* Gorky's Zygotic Mynci - *Barafundle*, 1997 - cyd-cynhyrchydd
* Super Furry Animals - *Radiator*,1997 - cyd-gynhyrchydd
* Gorky's Zygotic Mynci - *Gorky 5*, 1998 - cyd-cynhyrchydd
* Gorky's Zygotic Mynci -*The Blue Trees*, 1997 - cyd-cynhyrchydd
* Gorky's Zygotic Mynci - *Spanish Dance Troupe*, 1999 - cyd-cynhyrchydd
* Super Furry Animals - *Mwng*, 2000 - cyd-gynhyrchydd
* Gorky's Zygotic Mynci - ‎*How I Long to Feel That Summer in My Heart*, 2001 - cyd-gynhyrchydd
* Pondman - *In Between*, 2002 - cyd-awdur a pherfformiwr
* Euros Childs - *Chops*, 2006 - cyd-cynhyrchydd
* Hwyl Nofio - *Hounded by Fury*, yn 2006 - perfformiwr
* Fiona a Gorwel Owen - *Spring Always Comes*, yn 2008 - cyd-awdur a pherfformiwr
* Gruff Rhys - *Hotel Shampoo*, 2010 - cyd-gynhyrchydd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Cynhyrchwyr recordiau
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicipop
Oliver Goldsmith

Nofelydd, dramodydd a bardd Gwyddelig oedd **Oliver Goldsmith** (10 Tachwedd 1728 – 4 Ebrill 1774). Fe'i ganwyd yn Iwerddon, yn fab i ficer. Cafodd ei addysg yng Ngholeg y Drindod, Dulyn, a'r Prifysgol Caeredin.

Aelod "y Clwb" yn Llundain, gyda Samuel Johnson, oedd Goldsmith. Roedd e'n byw yn Kingsbury. Bu farw o heintiad aren. Claddwyd ef yn Eglwys y Teml.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**The Traveller* (1764)
**The Hermit* (1765)
**The Deserted Village* (1770)
### Drama
*''The Good-Natur'd Man* (1768) 
**She Stoops to Conquer* (1771)
### Nofelau
**The Vicar of Wakefield* (1766) 
### Eraill
**A History of the Earth and Animated Nature'' (1774)

Categori:Genedigaethau 1728
Categori:Marwolaethau 1774
Categori:Beirdd y 18fed ganrif o Iwerddon
Categori:Beirdd Saesneg o Iwerddon
Categori:Dramodwyr y 18fed ganrif o Iwerddon
Categori:Dramodwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Nofelwyr y 18fed ganrif o Iwerddon
Categori:Nofelwyr Saesneg o Iwerddon