open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crass

Grŵp anarcho-punk yw **Crass**. Sefydlwyd y band yn Epping yn 1977. Mae Crass wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Small Wonder Records.

## Aelodau
*N. A. Palmer
*Pete Wright
*Joy De Vivre
*Eve Libertine
*Steve Ignorant
*Gee Vaucher
*Penny Rimbaud

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q842336 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Seisnig
Suicidal Tendencies

Grŵp thrash metal yw **Suicidal Tendencies**. Sefydlwyd y band yn Venice, Califfornia, yn 1981. Mae Suicidal Tendencies wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Frontiers Records.

## Aelodau
*Thundercat
*Ronald Bruner
*Jr.
*R. J. Herrera
*Louiche Mayorga
*Jon Nelson
*Greg Saenz
*Grant Estes
*David Hidalgo
*Jr.
*Bob Heathcote
*Rocky George
*Josh Paul
*Dean Pleasants
*Amery Smith
*Mike Muir
*Thomas Pridgen
*Brooks Wackerman
*Mike Clark
*Josh Freese
*Jimmy DeGrasso
*Robert Trujillo

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q899341 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Misc 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Americanaidd‎
Buffalo Tom

Grŵp pop pŵer yw **Buffalo Tom**. Sefydlwyd y band yn Boston yn 1986. Mae Buffalo Tom wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio East West Records, Situation Two, New West Records, RCA Records, SST Records, Polydor Records, Beggars Banquet Records.

## Aelodau
*Bill Janovitz

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q1002101 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Americanaidd‎
Eagles of Death Metal

Grŵp roc Americanaidd yw **Eagles of Death Metal**. Sefydlwyd y band yn Palm Desert, Califfornia, yn 1998. Maent wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar labeli recordio Rekords Rekords, Downtown Records, a GUN Records.

Er ei enw, nid yw'r band yn canu cerddoriaeth "fetel angau" ond yn hytrach roc y felan, roc garej, a roc caled.

Roedd y band yn perfformio yn Theatr y Bataclan adeg yr ymosodiadau ym Mharis, Tachwedd 2015.

## Aelodau
*Josh Homme

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q1276886 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan swyddogol

Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Bandiau roc caled
Mokoma

Grŵp thrash metal yw **Mokoma**. Sefydlwyd y band yn Lappeenranta, y Ffindir, yn 1996. Mae Mokoma wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Sakara Records.

## Aelodau
*Janne Hyrkäs
*Tuomo Saikkonen
*Santtu Hämäläinen
*Kuisma Aalto
*Marko Annala

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q1324195 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## cân 
## record hir 
## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Ffinnaidd
Los Hermanos

Grŵp roc amgen yw **Los Hermanos**. Sefydlwyd y band yn Rio de Janeiro yn 1997. Mae Los Hermanos wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Sony Music Entertainment.

## Aelodau
*Marcelo Camelo
*Rodrigo Amarante
*Rodrigo Barba
*Bruno Medina

## Disgyddiaeth
## Dolen allanol 
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Brasilaidd
Tom Petty and the Heartbreakers

Grŵp cerddoriaeth roc yw **Tom Petty and the Heartbreakers**. Sefydlwyd y band yn Gainesville, Florida yn 1976. Mae Tom Petty and the Heartbreakers wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Sonic Boom, Shelter Records, Backstreet Records, MCA Records, Warner Bros. Records, Reprise Records.

## Aelodau
*Ron Blair
*Howie Epstein
*Scott Thurston
*Stan Lynch
*Mike Campbell
*Steve Ferrone

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q2117272 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Misc 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan swyddogol

Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wicipop
Wardruna

Grŵp cerddorol o Norwy yw **Wardruna**. Sefydlwyd y band yn Bergen yn 2003. Mae Wardruna wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Indie Recordings.

## Aelodau
*Einar Selvik (hefyd ei alw'n Kvitravn)
*Lindy-Fay Hella
*John Stenersen 
*HC Dalgaard
*Arne Sandvoll
*Eilif Gundersen

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q2120164 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Bandiau o Norwy

Categori:Prosiect Wicipop
Fifth Harmony

Grŵp cerddoriaeth boblogaidd yw **Fifth Harmony**. Sefydlwyd y band yn Miami yn 2013. Mae Fifth Harmony wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Epic Records.

## Aelodau
*Allyson Brooke Hernandez
*Lauren Michelle Jauregui Morgado
*Camila Cabello
*Camren Bicondova

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q3087893 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## cân 
## record hir 
## sengl 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol 

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Americanaidd‎
AKMU

Grŵp Canu gwerin yw **Akdong Musician**. Sefydlwyd y band yn Uijeongbu yn 2012. Mae Akdong Musician wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio YG Entertainment.

## Aelodau
*Lee Su-hyun (singer)
*Lee Chan-hyeok

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q10728972 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## record hir 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau o Dde Corea
The Prodigy

Grŵp tecno yw **The Prodigy**. Sefydlwyd y band yn Braintree, Essex yn 1990. Mae The Prodigy wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Elektra Records.

## Aelodau
**Aelodau cyfredol**
* Liam Howlett&nbsp;– allweddellau, syntheseinydd, rhaglen, cyfrifiaduron, samplo, dilyniannwr, byrddau troi, peiriannau drwm (1990–presennol)
* Maxim Reality&nbsp;– MC, bitbocsio, llais (1990–presennol)

**Aelodau band byw**
* Leo Crabtree&nbsp;– drymiau, percussions (2008–presennol)
* Rob Holliday&nbsp;– gitar, bas (2005–2006, 2008–presennol)

**Cyn aelodau**
* Keith Flint&nbsp;– dawnsio, llais (1990–2019; ei farwolaeth)
* Leeroy Thornhill&nbsp;– dawnsio, weithiau allweddellau byw (1990–2000)
* Sharky&nbsp;– dancing (1990–1991)

** Cyn aelodau band nbyw**
* Kieron Pepper&nbsp;– drymiau, offerynnau taro, gitar achlysurol (1997–2007)
* "The Rev"&nbsp;– gitar (2007)
* "Snell"&nbsp;– drymiau, offerynnau taro (2007)
* Brian Fairbairn&nbsp;– drymiau, offerynnau taro (2007)
* Jim Davies&nbsp;– gitar (1995–1996, 2002–2004)
* Alli MacInnes&nbsp;– gitar (2001, 2002)
* Gizz Butt&nbsp;– gitar (1996–1999)
* Ben Weinman&nbsp;– gitar, bas (2017)

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q7256860 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## record hir 
## sengl 
## Misc 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan swyddogol

Categori:Bandiau o Loegr

Categori:Prosiect Wicipop
Diante do Trono

Grŵp contemporary Christian music yw **Diante do Trono**. Sefydlwyd y band yn Belo Horizonte yn 1997. Mae Diante do Trono wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Diante do Trono.

## Aelodau
*Marine Friesen
*Ana Nóbrega
*Nívea Soares
*Mariana Valadão
*Israel Salazar
*Helena Tannure
*André Valadão
*Ana Paula Valadão

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q1427329 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol 

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Brasilaidd
Half Japanese

Grŵp art rock yw **Half Japanese**. Sefydlwyd y band yn Maryland yn 1975. Mae Half Japanese wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Alternative Tentacles, Joyful Noise Recordings, Drag City.

## Aelodau
* Jad Fair
* John Sluggett
* Gilles-Vincent Rieder
* Jason Willett
* Mick Hobbs

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q931544 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## Misc 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol 

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Americanaidd‎
Die Antwoord

Grŵp Rapio yw **Die Antwoord**. Sefydlwyd y band yn Nhref y Penrhyn yn 2008. Mae Die Antwoord wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Interscope Records.

## Aelodau
*Watkin Tudor Jones
*Yolandi Visser

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q23376 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## Misc 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau o Dde Affrica
Nightwish

Grŵp symphonic metal yw **Nightwish**. Sefydlwyd y band yn Kitee yn 1996. Mae Nightwish wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Drakkar Entertainment, Spinefarm Records, Nuclear Blast, Century Media Records, Roadrunner Records.

## Aelodau
*Troy Donockley
*Kai Hahto
*Sami Vänskä
*Marco Hietala
*Emppu Vuorinen
*Tuomas Holopainen
*Anette Olzon
*Tarja Turunen
*Jukka Nevalainen
*Floor Jansen

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q43510 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Misc 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Ffinnaidd
Rammstein

Grŵp Neue Deutsche Härte yw **Rammstein**. Sefydlwyd y band yn Berlin yn 1994. Mae Rammstein wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Republic Records, Motor Music, Universal Music Group.

## Aelodau
*Finnish Defence Forces
*Paul Landers
*Christian Lorenz
*Till Lindemann
*Richard Z. Krusper
*Christoph Schneider
*Oliver Riedel

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q25177 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Almaenig
Elizabeth Rees-Williams

Cymdeithaswraig o Gymru yw **Joan Elizabeth Rees-Williams, Yr Anrh. Mrs Aitken** (ganed 1 Mai 1936). Roedd ganddi ddau ran mewn ffilm yn y 1940au cynnar.

Cafodd ei geni yng Nghaerdydd, yn ferch i Alice Alexandra Constance (née Wills) a'r gwleidydd David Rees-Williams, Barwn 1af Ogwr.
Mae ganddi dri o blant o'i phriodas gyntaf gydag o leiaf wyth o lysblant o'r priodasau hwyrach.

## Priodasau a phlant 
Mae hi wedi bod yn briod bedair gwaith.

Priododd yr actor Richard Harris yn 1957, a chafodd dri mab gydag e (Jared Harris, Jamie Harris, a Damian Harris). Ysgarodd y cwpl yn 1969. Syr Rex Harrison oedd ei hail ŵr o 1971 i 1975, a chafodd ddau fab (Noel Harrison a Carey Harrison). Ei trydydd gŵr oedd Peter Michael Aitken gan briodi yn 1980 ac ysgaru yn 1985. Mae gan Aitken ddau fab, (James a Jason Aitken) ac mae'n gefnder i'w gŵr presennol, Jonathan.

Jonathan Aitken yw ei gŵr presennol, ac fe briododd y ddau ar 25 Mehefin 2003. Mae gan Aitken blant o'i briodas gyntaf - tair merch ac un mab, (Alexandra Aitken, Victoria Aitken, Petrina Khashoggi, a William Aitken).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Cymdeithaswyr o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Ffwythiant gwaith

Yn ffiseg cyflwr-solet, **ffwythiant gwaith** yw'r lleiafswm o waith thermodynamig (hy egni) sydd ei angen i symud electron o'r lefel Fermi (solid) i wactod sydd y tu allan i'r arwyneb solid. Hynny yw, yr egni sydd ei angen i echdynnu electron o solet.

## Diffiniad
Mae'r ffwythiant gwaith  ar gyfer unrhyw arwyneb yn cael ei ddiffinio gan y gwahaniaeth
:W = -e\phi - E_{\rm F}, 
ble mae  yn cyfeirio at wefr yr electron,  yw'r potensial electrostatig yn y gwactod ger yr arwyneb a  yw'r lefel Fermi (potensial electrstatig yr electronau) y tu fewn i'r deunydd. Mae'r term  yn cyfeirio at egni'r electron pan fo'n llonydd yn y gwactod ger yr arwyneb. H.y. mae'r ffwythiant gwaith yn cael ei ddiffinio fel y gwaith thermodynamig sydd ei angen i symud electron o'r deunydd i gyflwr llonydd yn y gwactod ger yr arwyneb.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffiseg
Jared Harris

Actor o Loegr yw **Jared Francis Harris** (ganwyd 24 Awst 1961), sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Lane Pryce ar y gyfres ddrama *Mad Men* ar AMC, David Robert Jones ar y gyfres ffuglen wyddonol *Fringe *ar Fox, ac fel y Brenin George VI yn *The Crown* ar Netflix. Mae hefyd wedi actio rhannau cefnogol sylweddol mewn ffilmiau fel *The Curious Case of Benjamin Button* (2008), *Sherlock Holmes: A Game of Shadows* (2011), *Lincoln* (2012) ac *Allied* (2016).

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Harris yn Llundain, yn un o dri o feibion i'r actor Gwyddelig Richard Harris, a'i wraig gyntaf, yr actores o Gymraes Elizabeth Rees-Williams. Ei frawd iau yw'r actor Jamie Harris, a'i frawd hŷn yw'r cyfarwyddwr Damian Harris, a'i ddad-cu ar ochr ei fam oedd y gwleidydd David Rees-Williams, Barwn 1st Ogwr.

Enillodd Harris radd BFA gradd o Brifysgol Duke yn 1983.

## Gyrfa 
Cychwynnodd Harris ei yrfa ffilm fel cyfarwyddwr ffilm nodwedd heb ei orffen o'r enw *Darkmoor* yn 1983 ar gyfer cwmni Prifysgol Duke, Freewater Films. Ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm fel actor oedd yn *The Rachel Papers* yn 1989. Bu'n chwarae rôl yr Will Robinson hen yn yr addasiad ffilm o'r gyfres deledu *Lost in Space*. Chwaraeodd Harris rannau  Dr. Charles Ashford yn*Resident Evil: Apocalypse*, Benmont Tench yn ffilm Jim Jarmusch, *Dead Man*, a cymeriad doppelgänger Kenneth Branagh yn *How to Kill Your Neighbors Dog*.

Mae rhannau nodedig arall yn cynnwys y Brenin Harri VIII yn addasiad ffilm gyntaf o'r nofel *The Other Boleyn Girl*. Mae hefyd wedi portreadu Andy Warhol yn *I Shot Andy Warhol*, a John Lennon yn y ffilm deledu *Two of Us*. Ym 1998 chwaraeodd Vladimir yn y ffilm ddrama gomedi du *Happiness* a ysgrifennwyd ac a gyfarwyddwyd gan Todd Solondz. Chwaraeodd y cymeriad surbwch Capten Anderson yn addasiad BBC2 o *To the Ends of the Earth*; Mac McGrath yn y ffilm *Mr. Deeds*; Eamon Quinn ar gyfres FX *The Riches*; a David Robert Jones ar *Fringe*. Un o'i rannau ffilm fwy diweddar oedd Ulysses S. Grant yn *Lincoln *a gyfarwyddwyd gan Steven Spielberg. Chwaraeodd Lane Pryce yn *Mad Men* o 2009 hyd 2012 a dychwelodd i'r gyfres i gyfarwyddo pennod 11 o gyfres 7, a ddarlledodd yn 2015. Mae hefyd wedi portreadu Brenin George VI yn mhenodau cynnar o *The Crown*.

## Bywyd personol 
Priododd Harris ei wraig gyntaf Jacqueline Goldenberg yn 1989; gan ysgaru yn y 1990au cynnar. Ar 16 Gorffennaf 2005, priododd yr actores Emilia Fox, merch yr actorion Edward Fox a Joanna David, gan gychwyn y broses ysgaru yn Ionawr 2009; gyda'r ysgariad yn derfynol ym Mehefin 2010. Yna priododd Allegra Riggio, cynllunydd goleuo a chyflwynydd teledu, ar 9 Tachwedd 2013.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm 
### Teledu 
## Dramâu 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Blackpink

**Blackpink** (Coreeg:블랙핑크; wedi'u steilio **BLACKPINK** neu **BLΛƆKPIИK**) yw grŵp pop ferched De Coreeg o dan y cwmni YG Entertainment, gyda'r aelodau Jisoo, Jennie, Rosé, a Lisa. Sefydlwyd y band yn Seoul yn 2016, gyda'r albwm sengl *"Square One"* a wnaeth rhoi'r senglau *"Whistle"* a *"Boombayah"*, a rhoddir iddynt eu rhif un cyntaf yn Ne Corea a'r siart gwerthiadau digidol fyd-eang cân gan *Billboard*, yn y drefn honno.

## Aelodau
## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q25056945 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## record hir 
## sengl 
## Misc 
## Ffilmyddiaeth
* *Blackpink House* (2018, V Live / YouTube / JTBC2)
* *YG Future Strategy Office* (2018, Netflix)
* *Blackpink X Star Road* (2018, V Live)
* *Blackpink Diaries* (2019, V Live / Youtube)
* *24/365 with Blackpink* (2020, YouTube)

## Cyngherddau a chylchdeithiau
### Cyngherddi pennawdol
* Blackpink Japan Premium Debut Showcase (2017)

### Cylchdeithiau pennawdol
* Blackpink Arena Tour 2018
* Blackpink 2018-2020 World Tour (In Your Area)

## Nodiadau
:
:

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau o Dde Corea
Jan Ingenhousz

Biolegydd o'r Iseldiroedd oedd **Jan Ingenhousz** neu **Ingen-Housz** FRS (8 Rhagfyr 1730 – 7 Medi 1799). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei waith ar ffotosynthesis, a phwysigrwydd golau i'r broses honno; dywed rhai, felly, mai ef a ddarganfyddodd y broses ffotosynthesis. Ef hefyd a ddarganfu fod resbiradaeth cellog yn digwydd o fewn planhigion yn ogystal ag anifeiliaid. Yn ystod ei oes, roedd yn fwyaf adnabyddus am frechu aelodau teulu Habsburg yn Fienna yn erbyn y frech wen yn  1768, ac o'r herwydd, fe'i benodwyd yn ffisegwr i ymerawdwr Awstria, Maria Theresa.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1730
Categori:Marwolaethau 1799
Categori:Biolegwyr o'r Iseldiroedd
Mary Adams

Roedd **Mary Adams** (1776 – 1865) yn ferch i Cyrnol John Llewelyn o Penllergaer, Llangyfelach.

Ym 1807 priododd Lewis Weston Dillwyn (1778-1855), gwneuthurwr porslen, naturiaethwr ac Aelod Seneddol. Gyda'i gilydd roedd ganddynt nhw chwech blant, gan gynnwys: y ffotograffydd nodedig John Dillwyn Llewelyn (1810-1882), aelod seneddol dros Abertawe Lewis Llewelyn Dillwyn (1814-1892) a'r ffotograffydd benywaidd Mary Dillwyn (1816-1906).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Merched y 19eg ganrif
Eglwys yr Alban

Eglwys genedlaethol yr Alban yw **Eglwys yr Alban** (Gaeleg: *Eaglais na h-Alba*, Sgoteg: *The (Scots) Kirk*, Saesneg: *The Church of Scotland*). Eglwys Brotestannaidd a Phresbyteraidd yw hi ac ers amser maith mae ganddi benderfyniad i barchu "rhyddid barn ar bwyntiau nad ydynt yn ymdrin â hanfod y Ffydd". Golyga hyn ei bod yn weddol oddefgar o nifer o safbwyntiau diwinyddol, gan gynnwys rhai ceidwadol a rhyddfrydol eu hathrawiath, eu moeseg a'u dehongliad o'r Ysgrythurau.

Mae gwreiddiau Eglwys yr Alban yn mynd yn ôl i ddyfodiad Cristnogaeth i'r Alban, ond llunir ei hunaniaeth yn bennaf gan y Diwygiad Protestannaidd ym 1560. Ym mis Rhagfyr 2013, roedd ganddi 398,389 o aelodau addawedig, neu 7.5% o boblogaeth yr Alban – er yn ôl Arolwg Tai Blynyddol yr Alban, nifer gryn dipyn yn uwch, sef 1.5 o bobl neu 27.8% o'r boblogaeth, sydd yn deyrngar i'r Eglwys ac yng nghyfrifiad 2011 roedd 32.4% yn ei chefnogi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cristnogaeth yn yr Alban
Alban
Categori:Protestaniaeth
Iron Maiden

Grŵp traditional metel trwm yw **Iron Maiden**. Sefydlwyd y band yn Leyton yn 1975. Mae Iron Maiden wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Epic Records, Capitol Records, EMI.

## Aelodau
*Janick Gers - Gitar
*Nicko McBrain - Drymiau
*Adrian Smith - Gitar
*Dave Murray - Gitar
*Steve Harris - Bas, Bysellfwrdd
*Bruce Dickinson - Llais Arweiniol

## Cyn Aelodau 
* Doug Sampson - Drymiau
* Paul Di'anno - Llais arweiniol
* Dennis Stratton - Gitar, llais cefndir
* Clive Burr - Drymiau
* Blaze Bayley - Llais Arweiniol

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q42482 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## record hir 
## sengl 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Gwefan swyddogol

Categori:Bandiau o Loegr
Categori:Cerddoriaeth metel trwm

Categori:Prosiect Wicipop
Equus (ffilm)

Ffilm ddrama gan y cyfarwyddwr Sidney Lumet yw ***Equus*** a gyhoeddwyd yn 1977. Fe'i cynhyrchwyd gan Elliott Kastner a Lester Persky yn Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Unedig; y cwmni cynhyrchu oedd United Artists Corporation. Lleolwyd y stori yn Hampshire a chafodd ei ffilmio yn Ontario. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar y ddrama lwyfan *Equus* gan Peter Shaffer. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Peter Shaffer a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Richard Rodney Bennett. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Richard Burton, Joan Plowright, Jenny Agutter, Eileen Atkins, Peter Firth, Kate Reid, Colin Blakely, Harry Andrews a John Wyman. Mae'r ffilm yn 137 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Oswald Morris oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan John Victor Smith sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Star Wars Episode IV: A New Hope* sef ffilm wyddonias a sgriptiwyd gan y cyfarwyddwr ffilm George Lucas. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd. 

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Sidney Lumet ar 25 Mehefin 1924 yn Philadelphia a bu farw ym Manhattan ar 27 Rhagfyr 2002. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1930 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Neighborhood Playhouse School of the Theatre.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae:  

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Sidney Lumet nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
 
 ?item wdt:P57 wd:Q51559.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1977
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan United Artists Corporation
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan John Victor Smith
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Hampshire
Equus (genws)

Genws o anifeiliaid yn nheulu'r *Equidae*, yw ***Equus***, sy'n cynnwys ceffylau, asynnod a sebras. Dyma'r unig genws o fewn y teulu *Equidae* a cheir saith rhywogaeth yn perthyn iddo a nifer o rywogaethau sydd wedi'u difodi ond a geir ar ffurf ffosiliau.

Mae'n fwya na thebyg i'r genws *Equus* darddu o Ogledd America yn yr Hen Fyd. Mae aelodau'r genws hwn i gyd yn garnolion odfyseddog (Lladin: *Perissodactyla*), gyda choesau hirion, pennau mawrion, gyddfau cymharol hirion, mwng a chynffonau hirion hefyd. Mae pob un yn llysysol a'r rhan fwyaf yn pori gwair a gwellt, gan mai systemau treulio syml sydd ganddynt.

## Cyfeiriadau
Categori:Equidae

Categori:Mamaliaid
Máirtín Ó Muilleoir

Ganwyd **Máirtín Ó Muilleoir** MLA yn wreiddiol **Martin Millar**; 1959) ac mae'n wleidydd Sinn Féin, awdur, cyhoeddwr a pherson busnes, a gwasanaethodd fel y 58ed Arglwydd Faer Belfast (2013-14). Mae ganddo ddau frawd, un, Adrian Millar yn awdur, blogiwr a cholofnydd i'r *Huffington Post*. Mae ei frawd arall Gearóid Ó Muilleoir (Gerry Millar) yn newyddiadurwr a golygydd gyda'r *Belfast Telegraph*.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Addysgwyd Ó Muilleoir gan Frodyr Cristnogol Y Santes Fair (ysgol ramadeg Gatholig Rufeinig) ac yna ym Mhrifysgol Queen's, Belfast.

## Gyrfa 
### Gyrfa busnes 
Yn 1997, daeth Ó Muilleoir yn rhan-berchennog yr *Andersonstown News* cyn prynu'r Irish Echo wedi ei leoli'n Efrog Newydd. Fel siaradwr Gwyddelig rhugl, mae ganddo ddiddordebau eraill mewn busnesau Gwyddelig ac Americanaidd. Gweithiodd fel cyfarwyddwr dros dro gyda Northern Ireland Water.

### Gyrfa wleidyddol 
Mentrodd Ó Muilleoir i fyd gwleidyddiaeth yn 1985, pan safodd fel ymgeisydd plaid Sinn Féin tros ardal Upper Falls (ardal etholaethol yng ngorllewin Belfast ac un o naw ardal etholaethol yn y ddinas rhwng 1985 a 2014) ac o drwch blewyn collodd allan ar gael ei ethol.

Yn dilyn genedigaeth ei merch, ymddiswyddodd Pip Glendinning o'r Alliance Party ei sedd ddwy flynnedd yn ddiweddarach yn dilyn etholaeth 1985, enillodd Ó Muilleoir yr is-etholiad ddilynnol ym mis Hydref 1987. Yn ystod ei amser ar y cyngor, cychwynnodd nifer o gamau cyfreithiol dros yr hyn y honnai anffafriaeth tuag at yr Unoliaethwyr a reolodd y cyngor, a manylodd ar y profiadau hyn yn ei lyfr, *The Dome of Delight*.

Cafodd ei ail-ethol yn etholiadau lleol 1989 a 1993 gan ymddeol yn 1997 i ganolbwyntio ar ei fuddiannau busnes. Yn 1996 bu'n ymgeisydd aflwyddiannus yn etholiad Fforwm Gogledd Iwerddon yng Ngogledd Down.

Ail-ymunodd â gwleidyddiaeth yn 2011, pan gafodd ei ethol fel Cynghorydd Dinas Belfast tros Balmoral, De Belfast, gan ennill sedd Jim Kirkpatrick, Plaid yr Unoliaethwyr Democrataidd, ac etholwyd ef yn Arglwydd Faer yn 2013, yn gwasanaethu tymor un-flwyddyn.

Yn 2014, fe'i gyfetholwyd fel MLA (aelod o gynulliad deddfwriaethol Gogledd Iwerddon) i'r Cynulliad Gogledd Iwerddon. Yn ystod etholiad gyffredinol y Deyrnas Unedig yn 2015, ymgeisiodd tros etholaeth De Belfast, ond fe'i drechwyd gan ddeiliad-ymgeisiwr Alasdair McDonnell o blaid y Sosialwyr Democrataidd a Llafur. Ar 12 Mai 2016, fe'i benodwyd yn Weinidog Cyllid yn Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Proffil, companieshouse.gov.du; cyrchwyd 9 Rhagfyr 2016.
* Proffil, heraldscotland.com; cyrchwyd 25 Chwefror 2017.

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Gwleidyddion o Iwerddon
Ocean Colour Scene

Grŵp cerddoriaeth roc yw **Ocean Colour Scene**. Sefydlwyd y band yn Birmingham yn 1989. Mae Ocean Colour Scene wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Fontana Records.

## Aelodau
*Simon Fowler

## Disgyddiaeth
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  VALUES ?releaseTypes { wd:Q169930 wd:Q134556 wd:Q482994 }
  ?item wdt:P31 ?releaseTypes .
  ?item wdt:P175 wd:Q1332158 .
}
|sort=P577
|columns=label:enw,P577,P264
|thumb=50
|links=all
|section=31
|min_section=2
}}

## albwm 
## sengl 
## Dolen allanol
Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wicipop
Categori:Bandiau Seisnig
Tŷ Glas

Gallai **Tŷ Glas** gyfeirio at:
* Y Tŷ Glas, swyddfa weithredol a chartref swyddogol Arlywydd Gweriniaeth Corea
* Gorsaf reilffordd Tŷ Glas, sy'n gwasanaethu ardaloedd Llanisien a'r Mynydd Bychan yng Nghaerdydd
* Craig Tŷ Glas, safle carnedd ymylfaen ydy **Craig Tŷ Glas**, yn Llangynog, Powys
John Surtees

Gyrrwr rasio Fformiwla Un a pencampwr beic modur o Loegr oedd **John Surtees, CBE** (11 Chwefror 1934 – 10 Mawrth 2017).

Fe'i ganwyd yn Tatsfield, Surrey.

Enillodd Surtees y Pencampwriaeth Gyrwyr y Byd Fformiwla Un ym 1964.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Loegr
Categori:Marwolaethau 2017
Tirffurf

[bawd|340px|Castell y Gwynt: un o dirffurfiau amlycaf y [Glyder Fach.]]
Nodwedd arbennig o'r dirwedd (e.e. peiran, ystumllyn, neu forffoleg) a chymeriad cyffredinol arwyneb y tir yw **tirffurf**. Gall fod yn ganlyniad i ryngweithiad prosesau geomorffolegol (er enghraifft, gweithgaredd afonol, gweithgaredd rhewlifol, hindreuliad) a phrosesau tectonig a folcanig.

Geomorffoleg yw'r astudiaeth wyddonol o dirffurfiau'r ddaear a'r prosesau a roes fod iddynt.

## Termau tebyg
O fewn Gwyddorau Daear, "tirwedd" yw'r term cyffredinol i ddisgrifio pryd a gwedd ardal sy'n cynnwys nodweddion naturiol (tirffurfiau) a nodweddion o wneuthuriad bodau dynol. O ran yr hinsawdd, gellir ei ddiffinio fel y graddau o wahaniaeth topolegol mewn codiadau yn y tirwedd, h.y. cydffurfiad wyneb solet y ddaear o ystyried ei elfennau anwastad (codiadau, pantiau, llethrau) gyda'i gilydd.

## Gweler hefyd 
* Tirffurf ffrwdrewlifol
* Tirffurf gwely afon

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Daearyddiaeth ffisegol
Geraint Williams

Canwr a chyfansoddwr o Borthcawl yw **Geraint Williams** sy'n canu caneuon gwerin yn acwstig. ==

* *Leave Love Alone*
* *Wasting My Time*
* ''You're Too Good For Me*
* *Stay*
* *Why's It Always You''

## Cyfeiriadau 
Categori:Canu gwerin Cymreig
Categori:Cantorion o Gymru
Guerrilla Monsoon

Band o Birmingham, Lloegr, yw Guerilla Monsoon. Mae'r band o dri yn chwarae'r genre punc-roc ==

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Seisnig
Categori:Pync-roc
Tir Newydd (cylchgrawn)

Cylchgrawn llenyddol chwarterol oedd ***Tir Newydd***. Roedd yn cynnwys traethodau diwylliannol, adolygiadau ar lyfrau, storïau byrion, barddoniaeth a sylwebaeth wleidyddol. Mae hefyd yn cynnwys hysbysebion y cyhoeddwr. Fe'i cyhoeddwyd rhwng 1935 ac 1939 gan Gwasg y Brython, Lerpwl; fe'i golygwyd gan Alun Llywelyn-Williams.

Mae'r cylchgrawn wedi ei ddigido fel rhan o brosiect Cylchgronau Cymru Ar-lein gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr

Mae’r **Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr** yn rheilffordd dreftadaeth sydd eisiau ail-sefydlu hen reilffordd o’r un enw. Ar hyn o bryd, mae gwaith yn mynd ymlaen ar hen safle Glofa Cynheidre i greu safle treftadaeth. Y gobaith hir dymor yw ail-agor y rheilffordd wreiddiol.

## Hanes y rheilffordd wreiddiol
|}
Sefydlwyd Tramffordd Sir Gaerfyrddin gan ddeddf ym 1802, a dechreuodd gwasanaeth ym 1803, yn defnyddio 2 geffyl i symud glo i ddociau Llanelli  a Gwaith Dur Stradey.

Caewyd y dramffordd ym 1844,  ac ailagorwyd y lein ym 1885 o dan reolaeth y Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr. Daeth y cwmni’n rhan o Reilffordd y Great Western yn 1922 ac yn hwyrach yn rhan o Reilffyrdd Prydeinig. Aeth glo o lofa Cynheidre hyd at 1989, pan caewyd y lofa. Roedd gan y rheilffordd ei locomotifau ei hun hyd at 1922, ond wedyn defnyddiwyd locomotifau’r Great Western.Trodd y rheilffordd i locomotifau yn nghyfnod Rheilffyrdd Prydeinig.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Dolen y rheilffordd dreftadaeth

Llanelli a Mynydd Mawr
Llanelli a Mynydd Mawr
Categori:Sir Gaerfyrddin
Sahelanthropus tchadensis

Rhywogaeth a ddifodwyd ac sy'n perthyn i deulu'r homininae yw ***Sahelanthropus tchadensis***. Dyddiwyd y ffosiliau ohoni i tua 7 miliwn o flynyddoed cyn y presennol (CP) a chred paleoanthropolegwyr ei bod yn perthyn i  *Orrorin*) a ddyddiwyd i'r un cyfnod sef yr epoc Mïosen. Mae'r cyfnod hwn yn agos iawn i'r amser hwnnw pan ymwahanodd bodau dynol a'r Tsimpansî oddi wrth ei gilydd.

Ychydig iawn o dystiolaeth sydd o fodloaeth *Sahelanthropus tchadensis* mewn gwirionedd: ceir un ffosil o benglog a lysenwyd yn *Toumaï* ("Gobaith o Fywyd" yn iaith bodorion, sef yr iaith Daza yn Tsiad, canolbarth Affrica) a llond llaw o esgyrn llai.

## Fossiliau 
bawd|chwith|150px|Adluniad o *S. tchadensis* gan y cerflunydd Élisabeth Daynès.
Mae'r dystiolaeth yn cynnwys un benglog a elwir yn *Toumaï*, 5 darn o ên 'dynol' ac ychydig o ddannedd. Mae'r craniwm, lle gorweddai'r ymennydd rhwng 320&nbsp;cm³ a 380&nbsp;cm³ (o ran ei gyfaint, ac yn debyg iawn, o ran maint i graniwm y Tsimpansî, a thipyn go lew yn llai na chyfaint bod dynol, sef 1350&nbsp;cm³.

Ceir cryn wahaniaeth hefyd rhwng dannedd, talcen a strwythur yr wyneb *S. tchadensis* a *Homo sapiens*. Mae'r wyneb yn fwy fflat, mae bwa'r dannedd ar ffurf siap-U gyda'r ysgithrddannedd yn llai, y *foramen magnum* yn wynebu'r blaen a thalcen trwm. Mae'n amlwg hefyd fod y benglog wedi newid ei siap dos amser wrth ffosileiddio.

Mae'n eitha tebygol fod *Sahelanthropus tchadensis* wedi cerdded ar ei dwy goes, ond nid yw hyn yn sicr. Ar ddiwedd y 2000au canfyddwyd asgwrn clun hominid yn yr un lleoliad a'r benglog, ond hyd yma (2017) nid yw'r adroddiad archaeolegol wedi'i gyhoeddi.

## Perthynas
Nid oes consensws pa un a ydy *Sahelanthropus* yn un o hynafiaid cyffredin bodau dynol a'r Tsimpansî ynteu a ydyw (fel a gredwyd yn wreiddiol) yn un o hynafiaid bodau dynol ond nid y Tsimpansî. Os yr ail yna, mae'n rhaid wedyn ailystyried statws Australopithecus. Posibilrwydd arall yw bod *Sahelanthropus* yn perthyn o bell i fodau dynol a tsimpansîaid ond nid yn un o'u hynafiaid cyffredin. Awgrymodd Brigitte Senut a Martin Pickford, darganfyddwyr *Orrorin tugenensis*, fod nodweddion  *S. tchadensis* yn debyg iawn i broto-gorila benywaidd. Pe bai hyn yn gywir, nid yw *Sahelanthropus* ddim mymryn llai gwerthfawr a phwysig oherwydd dim ond llond llaw o hynafiaid tsimpansîaid a gorilas sydd wedi'u darganfod ar gyfandir Affrica a *Sahelanthropus* fyddai hynafiad hynaf y ddau, sy'n ei wneud yn ddarganfyddiad pwysig beth bynnag fo canlyniad yr ymchwil archaeolegol.

## Gweler hefyd
*Homo habilis

## Cyfeiriadau
Categori:Epaod
Categori:Hominini

Categori:Plïosen
Frank Turek

Llenor Cristnogol o'r Unol Daleithiau yw **Frank Turek** (ganwyd 20 Tachwedd 1961). Mae ei lyfrau yn cynnwys *Correct Not Politically Correct* (2004) a *Stealing From God*. Bu'n cyflwyno sioe radio *American Family Radio* a sioe deledu ''I Don't Have Enough Faith to be an Atheist'' ar rwydwaith yr NRB.

Yn ogystal â bod yn awdur, mae'n siaradwr-gwâdd  mewn prifysgolion, cynadleddau, ac eglwysi.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1961
Lucie Jones

Cantores ac actores o Gymru yw **Lucie Bethan Jones** (ganwyd 20 Mawrth 1991).

Cafodd Jones ei geni ym Mhentyrch.

Cynrychiolodd y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2017 yn Kiev yn 2017, gyda'r gân *"Never Give Up on You"*.

## Teledu
**The Sarah Jane Adventures* (2010)

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Actorion theatr gerdd o Gymru
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cerddorion o Gaerdydd
Categori:Genedigaethau 1991
Didius Julianus

**Marcus Didius Severus Julianus** neu **Didius Julianus** (29 Ionawr 133 – 1 Mehefin 193) oedd Ymerawdwr Rhufain am naw wythnos yn 193.

Prynodd Julianus yr orsedd oddi wrth Gard y Praetoriwm, a oedd wedi llofruddio ei ragflaenydd Pertinax. Arweiniodd hyn at Flwyddyn y Pum Ymerawdwr a rhyfel cartref. Cafodd Julius ei ddienyddio gan ei olynydd, Septimius Severus.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 133
Categori:Marwolaethau 193
Categori:Ymerodron Rhufeinig
Storiel (Amgueddfa Bangor)

bawd|Plas yr Esgob (Bangor). Cartref Storiel (2016-)
**Storiel** yw ymgnawdoliad ac enw presennol (2017) Amgueddfa ac Oriel Gwynedd. Menter yw ar y cyd  rhwng Cyngor Gwynedd a Phrifysgol Bangor. Ers Ionawr 2016 lleolir yr amgueddfa ym Mhlas yr Esgob ger Cadeirlan Bangor (Gwynedd). Yn y casgliadau parhaol mae ystod o gelfi tŷ, dillad a gwrthrychau hanes cymdeithasol o'r 18 i'r 21 ganrif. Storiel, hefyd, yw unig gadwrfa deunydd archeolegol Gwynedd a Môn, ac mae'r arddangosfa yn adlewyrchu hyn. Yn ogystal â chasgliad celf barhaol, mae Storiel yn llwyfanni arddangosfeydd achlysurol.

## Hanes 
Cychwynnwyd Amgueddfa Gwynedd gan Goleg Prifysgol Gogledd Cymru ac mae'r cofnod gyntaf ohoni yng nghofnodion Senedd y Coleg am Ragfyr 14 1891. Ar Orffennaf 1 1940 fe'i hagorwyd i'r cyhoedd yn adeilad hen Ysgol Sir y Merched ar Ffordd y Coleg (yn 2017 dyma Ysgol Gerdd Prifysgol Bangor). Y pryd hynny cynhwyswyd, hefyd, benthyciadau o Amgueddfa'r Ddinas (a sefydlwyd yn annibynnol yn 1870 gan y Capten John Jones). Yn 1973 symudwyd yr amgueddfa i Hen Ganondy y Gadeirlan (Ffordd Gwynedd) i ymuno ag Oriel y brifysgol. Yn Ionawr 2016, yn dilyn grantiau sylweddol (cyfanswm £2.57 miliwn) sefydlwyd ym Mhlas yr Esgob (Ffordd Gwynedd), un o adeiladau hanesyddol pwysicaf y ddinas, sy'n dyddio o tua 1500. Ar y pryd mi roedd yn un o rwydwaith o arddangosfeydd ledled y sir (gan gynnwys casgliadau eraill Prifysgol Bangor).    
bawd|Hen Ganondy Cadeirlan Bangor. Cartref Amgueddfa ac Oriel Bangor o 1973 i 2016
Ymlith curaduron (a churaduron cynorthwyol ac er anrhydedd) yr amgueddfa bu'r James J. Dobbie (1891-1903),  Philip J. White (1914-), R. Silyn Roberts (-1929), Ifor Williams (1929-1948), Thomas Parry (1929-1952) , R.T. Jenkins (1948-1963), Maurice Cooke (1963-), A.H. Dodd (1962-1975), Robin Livens (1975-77), John Ellis Jones (1977-1991), Pat Bennyworth (1991-), Esther Roberts (-2016)

Gwefan Storiel yw https://www.gwynedd.llyw.cymru/cy/Trigolion/Hamdden-Parciau-Digwyddiadau/Amgueddfeydd-ar-Celfyddydau/Storiel.aspx 

## Cyfeiriadau
Categori:Amgueddfeydd ac orielau celf Cymru
Joyce Chu

Cantores boblogaidd o Faleisia yw **Joyce Chu** (ganwyd 7 Mawrth 1997) sy'n defnyddio'r llysenw **Sìyècǎo** (四葉草) ar adegau. Daeth yn enwog ar ôl i'w chân "Malaysia Chabor" gael ei chlywed dros 10 miliwn o weithiau ar YouTube. Mae hi hefyd yn rhan o'r grŵp 'RED People'.

## Albymau
* ''You're Not Red 你不紅* (2014)
* *Sambal Party 38派對* (2014)
* *七洞強 (CNY 2015)* (2015)
* *咩咩咩* (2015)
* *因為你是你 Because You Are You* (2013)
* *Malaysia Chabor* (2014)
* *伸出圓手Your Little Round Hand* (2014)
* *Like Me!!* (2014)
* *謝謝你 RED School* (2014)
* *2015 家裡 Sweet Home* (2015)
* *It's A Long Day* (2015)
* *好想你 I Miss U* (2015)
* *好想你 I Miss U 2.0* (2015)
* *Em nhớ anh (I Miss U Vietnamese version) * (2016)
* *好想你 I Miss U 3.0 (with Namewee)* (2016)
* *Water! 打功夫! (ft. Namewee)* (2016)
* *在一起 Together (ft. Namewee)* (2016)
* *冷冷 der 聖誕節 Merry Cold Christmas* (2016)
* *新寶島曼波 Mambo Island* (2017)
* *Simple Love 小清新 (with Michiyo Ho)'' (2017)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* 
* 
* Joyce Chu ar YouTube

Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Cantorion o Faleisia
Categori:Prosiect Wicipop
Hebe Tien

Cantores boblogaidd o Daiwan yw **Hebe Tian** a elwir hefyd yn **Hebe** (**田馥甄** neu **Tián Fùzhēn**; ganwyd 30 Mawrth 1983). Mae hi'n nodedig am fod yn rhan o'r grŵp Mandopop S.H.E.

Fe'i ganed yn Ninas Hsinchu City, Taiwan i deulu o Taiwan yn wreiddiol. Wedi iddi fyw yn Hsinchu am ddeunaw mlynedd symudodd y teulu i Taipei.

Yn 2010 cyhoeddodd ei halbwm gyntaf, ar ei liwt ei hun, a chyn pen dim roedd wedi rhyddhau wyth fideo cerdd a welwyd dros 10 miliwn o weithiau ar YouTube. Cynhaliodd ei chyngerdd cyntaf ar 6 Rhagfyr 2014 yn Arena Taipei, pan werthwyd 22,000 o docynnau o fewn 10 munud. Ei chân 'Ychydig o Hapusrwydd' (neu 小幸运) oedd y gân Tsieineeg gyntaf i'w 'weld' dros miliwn o weithiau ar YouTube, a hynny yn Awst 2016.

## Albymau
* *To Hebe* (2010)
* *My Love* (2011)
* *Insignificance* (2013)
* *Day by Day* (2016)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* S.H.E @ HIM International
* Blog Hebe ar Sina.com

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Cantorion o Daiwan
Categori:Prosiect Wicipop
Lyra (cytser)

Cytser  a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Lyra**. Fe'i enwir felly ar ôl yr offeryn cerdd hynafol, y lyra. Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Lyra

300px|bawd | Llun o'r sêr mwyaf disglair yng nghytser Lyra, gyda Vega ar ben y ddelwedd

I'r llygad noeth, mae'r cytser yn cael ei ddominyddu gan Vega, neu *Alffa Lyrae* (*α Lyr*), un o'r sêr disgleiriaf yn yr holl wybren. Gyda dosbarth spectrol o A0V, mae lliw gwyn neu las-gwyn gan Vega., gyda mantioli ymddangosol (gweladwy) o 0.03.

Mae *Beta Lyrae* (*β Lyr*), hefyd *Sheliak*, yn seren ddwbl gyda'r ddwy seren mor agos mae nwy yn trosglwyddo o un i'r llall. Seren luosg yw *Epsilon Lyrae* (*ε Lyr*), gyda dau gwrthrych i'w weld trwy delesgop bach amatur. Ond mae telesgopau ychydig mwy yn dangos bod y ddau eu hunain yn ddeol.

Lleolir *Messier 57*, neu *Nifwyl y Fodrwy*, yn Lyra, nifwl planedol adnabyddus a grewyd gan nwy sy wedi'i chwythu oddi wrth hen seren esblygedig.

Mae'r clwstwr globylog *Messier 56* i'w weld yn Lyra.

300px|bawd | Nifwl planedol *Messier 57*, neu *Nifwl y Fodrwy*
[300px | bawd | de | *Messier 56*, [clwstwr sêr#Clystyrau globylog|clwstwr globylog yn Lyra]]

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Lyra", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Delphinus (cytser)

300px|bawd|Cytser Delphinus fel dolffin mewn fersiwn 1729 o *Atlas Coelestis* y seryddwr John Flamsteed

Cytser bach a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Delphinus**. "Delphinus" yw'r gair Lladin am "ddolffin". Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Delphinus

*Del* ydy'r talfyriad swyddogol yr Undeb am y cytser. Mae'r ffurf *Delphini* yn dynodi seren o'r cytser, er engrhaifft *Alpha Delphini* (*α Del*) a *Beta Delphini* (*β Del*), y sêr disgleiriaf yn y cytser.

Lleolir Dephinus ychydig i'r gogledd o'r cyhydedd wybrennol, rhwng y cytserau Aquila, Sagitta, Vulpecula, Pegasus, Equuleus ac Aquarius. Lleolir yr Haul yn wrthgyferbyniol i Orion yn y wybren ym mis Gorffennaf, oherwydd symudiad y Ddaear o amgylch yr Haul, a felly rhwng Gorffennaf a Hydref yw'r cyfnod gorau i weld y cytser ar ôl iddi nosi.

Mae Delphinus yn cynnwys rhan o'r Llwybr Llaethog ac o ganlyniad mae rhai nifylau a chlystyrau sêr i'w gweld yn y cytser. Ymhlith rhain mae'r nifwl planedol *NGC 6891*, a'r chlystyrau globylog *NGC 6834* a *NGC 7006*, ond does dim un yn ddisglair iawn.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Delphinus", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Afon Goyt

Mae **Afon  Goyt** yn afon sydd yn ymuno â’r Afon Tame i ffurfio’r Afon Merswy yn Stockport.

Tarddiad yr afon yw Rhos Axe Edge yn Swydd Derby ac mae’n llifo trwy Whaley Bridge, New Mills a Marple. Mae dwy gronfa ddŵr ar y Goyt, Errwood a  Fernilee.

bawd|260px|dim|Afon Goyt ym Marple

## Cyfeiriadau
Goyt
Goyt
Goyt
Zhuhai

Dinas yn ne-ddwyrain Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Zhuhai** (). Fe'i lleolir yn nhalaith Guangdong ger y ffin â Macau.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Cerflun y Pysgotwraig
*Coleg Zhuhai (Prifysgol Jilin)
*Palas Newydd Yuan Ming  
*Prifysgol Normal Beijing

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Guangdong
Palaeosol

200px|bawd|Esiampl Paleosols, yr Eidal
Pridd a ffurfiwyd yn ystod cyfnodau daearegol cynharach na'r presennol yw **Palaeosol** (neu **paleosol**) a astudir o fewn Gwyddorau daear ac yn enwedig o fewn Daeareg a Paleontoleg. Fel arfer, mae'r fath briddoedd wedi'u claddu dan haen o ddeunydd diweddarach, neu maent yn rhan annatod o ddilyniant o greigiau gwaddod daearol neu lifoedd lafa.

Ond o fewn y maes Daeareg Cwarternaidd, ceir ail ystyr i'r gair 'Palaeosol': sef "priddoedd a ffosileiddiwyd" ac a gladdwyd o dan (neu oddi fewn) i dyddodion neu haenau o lafa. Digwydd hyn ym mhob cyfandir, fel a ddangoswyd gan Rettallack (2001), Kraus (1999), a phapurau a llyfrau eraill.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeareg
Categori:Daearyddiaeth
Categori:Prosiect Wici Môn
Crux

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Crux**
(hefyd **Croes y De** neu'r **Groes Ddeheuol**). Er mai dyma'r cytser lleiaf o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922, mae'n hawdd ei adnabod oherwydd disgleirdeb ei phedair prif seren, sy'n amlinellu siâp croes. "Crux" yw'r gair Lladin am "groes". 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Crux

Roedd y sêr hyn yn hysbys i Roeg yr Henfyd, ac fe'u restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*, er mai dim ond fel rhan o'r cytser Centaurus. Yng nghanrifoedd dilynol collodd pobl yn Ewrop olwg ar y cytser oherwydd effaith blaenoriad y cyhydnosau, sy'n achosi symudiad graddol yn safle'r pegwn wybrennol yn erbyn y sêr. Dim ond yn ystod yr 16g y cawsant eu hailddarganfod gan forwyr yn mentro i'r de. Dangoswyd Crux gyntaf yn ei safle cywir ar glôb wybrennol gan Petrus Plancius yn 1598.

Mae'r sêr disgleiriaf wedi'u henwi trwy ddefnyddio llythrennau Groegaidd a ffurf Lladin genidol y cytser, *Crucis*. *Cru* yw'r talfyriad swyddogol yr Undeb Seryddol Rhyngwladol am y cytser. *Alpha Crucis*, neu *α Cru*, felly yw'r seren ddisgleiriaf yn y cytser. Defnyddir yr enw *Acrux* yn aml am Alffa Crucis, ond mae'r tarddiad ddim yn un hen iawn. *Beta Crucis* (*β Cru*), *Gamma Crucis* (*γ Cru*) a *Delta Crucis* (*δ Cru*) yw'r sêr eraill yn batrwm y groes.

Mae Crux yn cynnwys rhan o'r Llwybr Llaethog, a felly mae nifer o nifylau a chlystyrau sêr yn y cytser. Un o'r nodweddion amlycaf yw'r nifwl tywyll o'r enw'r *Sach Glo*, sy'n edrych i'r llygad noeth fel parth du, tywyll, yn y Llwybr Llaethog. Ymddangosir y cwmwl nwy a llwch oer hwn yn ddu oherwydd bod y llwch sydd yn wasgaredig trwyddo'n amsugno golau sêr sydd tu ôl.

Ymhlith y cystyrau sêr yn y cytser yw *NGC 4755*, sydd yn cael ei adnabod yn boblogaidd fel y *Blwch Gemau*.

Deep Crux wide field with fog.jpg|Cytser Crux yn dangos nifwl tywyll y *Sach Glo*
Wide_Field_Image_of_the_Jewel_Box.jpg|Clwstwr agored NGC 4755, adnabyddir fel y *Blwch Gemau*

## Cyfeiriadau

Categori:Cytserau
Categori:Seroliaethau