open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru

Cyrff cyhoeddus anadrannol yw **Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru** (CNLCau) (Saesneg: *Welsh Government sponsored bodies* WGSBs) sy'n cael eu cyllido'n uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru. Cyn gweithredu Deddf Llywodraeth Cymru 2006**, **roedden nhw'n cael eu hadnabod fel **Cyrff Cyhoeddus a Noddir gan y Cynulliad**.

## Rhestr o gyrff cyhoeddus 
Mae rhestr o Cyrff Cyhoeddus yng Nghymru i gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

### CNLCau Gweithredol 
* Amgueddfa Cymru
* Cyngor Celfyddydau Cymru
* Cyngor Gofal Cymru
* Cyfoeth Naturiol Cymru
* Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru
* Chwaraeon Cymru
* Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Cymru
* Cymwysterau Cymru

#### Hen CNLCau Gweithredol 
Cyfunwyd y cyrff yma gyda'i adrannau perthnasol.
* ELWa – Cyngor Cenedlaethol Cymru dros Addysg a Hyfforddiant
* Proffesiynau Iechyd Cymru
* Awdurdod Cymwysterau, Cwricwlwm ac Asesu Cymru
* Bwrdd Croeso Cymru
* Awdurdod Datblygu Cymru
* Bwrdd yr Iaith Gymraeg

### Pwyllgorau cynghori 
* Pwyllgorau Cynghori ar Anheddau Amaethyddol
* Pwyllgor Cynghori Cymru ar Reoliadau Adeiladu 
* Pwyllgor Deintyddol Cymru
* Pwyllgor Meddygol Cymru
* Pwyllgor Nyrsio a Bydwreigiaeth Cymru
* Pwyllgor Optometrig Cymru
* Pwyllgor Fferyllol Cymru
* Pwyllgor Cynghori Gwyddonol Cymru
* Pwyllgor Cynghorol Therapïau Cymru

### Tribiwnlys 
* Tribiwnlys Tir Amaethyddol Cymru
* Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl
* Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru
* Tribiwnlys Apeliadau Arolygwyr Cofrestredig Ysgolion Cymru
* Tribiwnlys Apeliadau Cofrestredig Arolygwyr Addysg Feithrin
* Tribiwnlys Eiddo Preswyl Cymru
* Tribiwnlys Prisio Cymru
* Tribiwnlys y Gymraeg
* Panel Dyfarnu Cymru

Categori:Llywodraeth Cymru
Categori:Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru
Simon Helberg

Mae **Simon Maxwell Helberg** (ganed 9 Rhagfyr 1980) yn actor, comedïwr, cyfarwyddwr a cherddor o'r Unol Daleithiau, sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Howard Wolowitz yn y comedi sefyllfa *The Big Bang Theory*.

Mae wedi ymddangos yn y gyfres gomedi *MADtv* yn ogystal â pherfformio fel Moist yn ''Dr. Horrible's Sing-Along Blog, ''y mini-gyfres ar y we gan Joss Whedon. 

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Helberg yn Los Angeles, Califfornia. Harriet Helberg.

Mynychodd Helberg Ysgol Crossroads yn Santa Monica, Califfornia, gyda Jason Ritter, ac aethant ymlaen i fyw gyda'i gilydd tra'n astudio ym Mhrifysgol Efrog Newydd. Mynychodd Ysgol Gelfyddydau Tisch ym Mhrifysgol Efrog Newydd, lle hyfforddodd gyda Chwmni Theatr Atlantic. Ewythr Towne yw'r sgriptiwr Robert Towne. Ganwyd eu plentyn cyntaf, merch o'r enw Adeline, ar 8 Mai, 2012. Ganwyd eu mab, Wilder Towne Helberg, ar 23 Ebrill 2014.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilmiau 
### Teledu 
## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1980
Cloudstreet

bawd|260px|Cloudstreet yn perfformio yng Ngŵyl Tegeingl, 2010

Mae **Cloudstreet** yn ddeuawd gwerin o Queensland, Awstralia, sydd yn cynnwys Nicole Murray a John Thompson. Maent yn canu caneuon traddodiadol o Awstralia, Lloegr ac Iwerddon a hefyd yn cyfansoddi eu caneuon eu hunain. Maen nhw wedi recordio 8 CD, ac wedi teithio'n rhwngwladol i Seland Newydd, Lloegr, Cymru a'r Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Cloudstreet

Categori:Bandiau Awstralaidd
Llenyddiaeth yn 2016

## Digwyddiadau
*3 Ionawr: Protestiadau yn Hong Kong yn erbyn y diflaniad sawl weithwyr y dŷ cyhoeddi "Gweriniaeth Pobl Tsieina".
*26 Mai–5 Mehefin: Gŵyl y Gelli

## Gwobrau 
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: Caryl Lewis, *Y Bwthyn*
** Saesneg: Thomas Morris, ''We Don't Know What We're Doing*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Guto Dafydd, *Ymbelydredd* (Ffugenw: 246093740)
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Bob Dylan
* Gwobr Booker: Paul Beatty, *The Sellout* 
* Gwobr Ryngwladol Booker: Han Kang, *Chaesikju-uija* (*Y Llysieuwr*)

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Tony Bianchi, *Sol a Lara*

### Drama
### Barddoniaeth
*Gruffudd Antur a Guto Dafydd (gol.), *Deugain Barddas* 
*Eluned Evans a Rocet Arwel Jones (gol.), *Merêd: Dyn ar Dân*
*E. Wyn James a Christine James (gol.), *Dagrau Tost: Cerddi Aber-fan*

### Hanes
*Meic Birtwistle, *Rhyfelgan*
*Hefin Jones, *Celwydd a Choncwest: Yr Ymerodraeth Brydeinig ar draws y byd*
*Elain Price, *Nid Sianel Gyffredin Mohoni!: Hanes Sefydlu S4C*

### Cofiant
*Menna Elfyn, *Optimist Absoliwt: Cofiant Eluned Phillips*
*T. Melfydd George, *O Gell y Cof: Hunangofiant T. Melfydd George*
*Alan Llwyd, *Gwenallt: Cofiant D. Gwenallt Jones 1899-1968*
*Idris Reynolds, *Cofio Dic: Darn o'r Haul Draw yn Rhywle*
*Osian Roberts a Lynn Davies, *Môn, Cymru a’r Bêl*

### Eraill
*E. Gwynn Matthews, *Astudiaethau Athronyddol: 5. Dirfodaeth, Cristnogaeth a'r Bywyd Da: Ysgrifau John Heywood Thomas*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Rob Gittins, *Investigating Mr Wakefield*
*Marc Levy, *L'Horizon à l'envers*

### Drama
### Hanes
*Janet Burton a Karen Stober, *Abbeys and Priories of Medieval Wales*
*John Haywood, *Historical Atlas of the Celtic World*
*Jonathan Hicks, *The Welsh at Mametz Wood: The Somme 1916*

### Cofiant
*Adam Jones, *Bomb: Adam Jones, My Autobiography*
*Nicolas Sarkozy, *La France pour la vie* 
*Aaron Swartz, *The Boy Who Could Change the World: The Writings of Aaron Swartz*
*Owain Williams, *Tryweryn - A Nation Awakes: The Story of a Welsh Freedom Fighter*

### Barddoniaeth
### Eraill
*Jan Dobrzynski, *River Severn: From Source to Sea*
*Jamie Thomas, *The Dragon Roars Again''

## Marwolaethau 
* 11 Ionawr – Gunnel Vallquist, awdur Swedaidd, 97
* 8 Chwefror – Margaret Forster, nofelydd a biograffydd Seisnig, 77
* 18 Chwefror – Yūko Tsushima (津島 佑子), awdur Siapanaidd, 68)
* 19 Chwefror
**Umberto Eco, athronydd a nofelydd Eidalaidd, 84
**Harper Lee, nofelydd Americanaidd, 89
*4 Mawrth – Pat Conroy, nofelydd Americanaidd, 70  
*31 Mawrth – Imre Kertész, awdur Hwngaraidd, enillydd y Wobr Nobel, 86 
*3 Ebrill – Lars Gustafsson, nofelydd a bardd Swedaidd, 79 
*12 Ebrill – Syr Arnold Wesker, dramodydd Seisnig, 83  
*6 Mehefin – Syr Peter Shaffer, dramodydd Seisnig, 90
*30 Mehefin - Geoffrey Hill, bardd Seisnig, 84
*2 Gorffennaf - Elie Wiesel, awdur Americanaidd, 87

## Cyfeiriadau
Belle Vue

Stadiwm chwaraeon yn nhref Y Rhyl, Sir Ddinbych ydy **Belle Vue** sy'n cael ei adnabod, am resymau nawdd, fel **Stadiwm Corbett Sports**. Mae'n gartref i bêl-droed yn y dref ers i glybiau Rhyl Athletic a Rhyl Town uno i ffurfio Rhyl United ym 1898 a symud i Belle Vue er mwyn chwarae yng Nghynghrair y *Combination League* - cynghrair ar gyfer prif dimau Manceinion,Sir Gaerhirfryn, Sir Gaer a gogledd Cymru.

## Y stadiwm
Cafwyd cryn ddatblygiad i'r stadiwm ers troad yr 21fed ganrif gyda sawl eisteddle newydd yn cael eu codi er mwyn sicrhau fod Belle Vue yn gallu cynnal gemau yng nghystadlaethau Uefa. Mae'r stadiwm yn dal uchafswm torf o 2,500 gyda 1,720 o seddi.

## Gemau cofiadwy
Ym 1961-62 cynhaliwyd trydedd gêm rownd derfynol Cwpan Cymru ar Belle Vue rhwng Bangor a Wrecsam. Bryd hynny, nid oedd cyfanswm goliau dros ddau gymla yn cael ei ddefnyddio, felly wedi i Wrecsam ennill y cymal cyntaf ar Y Cae Ras ac wedi i Fangor ennill yr ail gymal ar Ffordd Farrar, cafwyd trydedd gêm ar faes niwtral Belle Vue.

Chwaraeodd Y Rhyl eu gêm gyntaf erioed yng Nghynghrair y Pencampwyr yn erbyn Skonto FC o Latfia ar Belle Vue ar 21 Gorffennaf 2004 - gêm welodd Y Rhyl yn colli 1-3.

Mae Belle Vue hefyd wedi cynnal gemau 'cartref' yng nghystadlaethau Uefa i glybiau Bangor a'r Bala.

## Gweler hefyd
* C.P.D. Y Rhyl

## Cyfeiriadau
Categori:Y Rhyl
Categori:Meysydd chwaraeon Cymru
Categori:Meysydd pêl-droed Cymru
Ceinwen Rowlands

Soprano o Gymru oedd **Ceinwen Rowlands** (15 Ionawr 1905 – 12 Mehefin 1983). Ymddangosodd Ceinwen ar lwyfan gyda Kathleen Ferrier, ac enwogion eraill y cyfnod.

Ganwyd Ceinwen ym Morthaethwy, Ynys Môn, yn ferch i William a Kate Rowlands (neé Jones) a oedd yn rhedeg yr *“Anglesey Emporium”*, siop ddillad dynion yn y dref, tan iddo ymddeol yn 1929. O Gerigydrudion, Sir Ddinbych yr hanai Kate ei mam yn wreiddiol, ac roedd hithau'n gantores amlwg yn ei dydd. Addysgwyd Ceinwen yn Ysgol Morgan Jones, Caergybi, ac yna yn Ysgol Sir y Merched, Bangor. Tra yn yr ysgol, astudiodd ganu am naw mlynedd gyda Robert (neu Wilfred) Jones.

## Cystadlu a gyrfa
Wedi iddi ennill dwy wobr gyntaf am ganu yn Eisteddfodau Cenedlaethol yr Wyddgrug 1923 a Phwllheli 1925 derbyniodd lawer o ymrwymiadau i ganu ledled Cymru ac fe'i derbyniwyd yn aelod o Orsedd y Beirdd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1927, y flwyddyn pan drodd yn gantores broffesiynol. Aeth i'r Coleg yn Llundain yn Ionawr 1930 lle'r astudiodd wrth draed Plunket Greene a Mabel Kelly; datblygodd i fod yn un o brif gantorion soprano Cymreig ei chenhedlaeth, ac roedd galw mawr am ei gwasanaeth mewn cyngherddau a darllediadau radio. Canodd yng nghyngherddau'r Eisteddfod Genedlaethol ar nifer o adegau, gan gynnwys y perfformiad Cymraeg cyntaf o *Emyn o Fawl* (*Lobgesang*), gan Mendelssohn, yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor 1943. Roedd yn un o leisiau bale Ninette de Valois, *Orpheus and Eurydice* yn 1941. ac yn un o brif unawdwyr yn *Messiah* yn Cradley Heath yn 1945.

Yn ei chyfnod euraidd, perfformiodd mewn dros 200 o berfformiadau.

Priododd yn 1946 ag Arthur Walter, brodor o deulu Cymreig, o Portsmouth, a ddaliai swydd Prif Dderbynnydd Swyddogol mewn Methdaliadau. Bu ef farw yn 1967. Symudodd i Lundain yn 1972, ac ar ôl treulio dros ddeugain mlynedd yno symudodd i'r Rhyl..
*Decca 2; AM 626; DR 12795-1: Welsh Music (Cerddorfa Boyd Neel gyda Mansel Thomas; dim dyddiad)
*Decca 2; AM 627; DR 12793-1: Welsh Music (Cerddorfa Boyd Neel gyda Mansel Thomas; dim dyddiad)
*Decca 2; AM 627; DR 12794-1: Welsh Music (Cerddorfa Boyd Neel gyda Mansel Thomas; dim dyddiad)

## Cau'r lleni
Bu farw 12 Mehefin 1983 yn ddi-blant, yn ysbyty Clatterbridge, Swydd Gaer, ac amlosgwyd ei chorff ym Mae Colwyn, 16 Mehefin 1983.

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1983
Cymdeithas Adeiladu Sir Fynwy

Cymdeithas adeiladu Gymreig yw **Cymdeithas Adeiladu Sir Fynwy**, (Saesneg: *Monmouthshire Building Society*), sydd a'i bencadlys yng Nghasnewydd, De Cymru. Mae'r Gymdeithas yn darparu ystod o gynnyrch morgeisi, cynilion ac yswiriant. Mae nifer o wasanaethau ategol fel cynllunio ariannol, gwasanaethau cyfreithiol, cynllunio angladdau yn cael eu darparu gan gwmnïau trydydd parti.

Mae'r Gymdeithas yn aelod sefydlu o Gymdeithas y Cymdeithasau Adeiladu a Chyngor Benthycwyr Morgais ac yn aelod o Gynllun Iawndal Gwasanaethau Ariannol.

Fel cymdeithas adeiladu ranbarthol, maen nhw'n weithgar yn y gymuned ac yn cefnogi achosion lleol drwy nawdd, ac yn helpu cyrff cymunedol ac elusennau drwy Sefydliad Elusennol Cymdeithas Adeiladu Sir Fynwy.

Roedd gan y Gymdeithas is-gwmni, Gwasanaethau Yswiriant Sir Fynwy, brocer yswiriant masnachol. Fe werthwyd y cwmni i Thomas Carroll Group ar 1 Ebrill 2016.

Mae'r Gymdeithas wedi ei awdurdodi gan Awdurdod Rheoleiddio Prudential a'i reoleiddio gan Awdurdod Ymddygiad Ariannol ac Awdurdod Prudential. Rhif Cofrestr Gwasanaethau Ariannol 206052.

## Hanes 
Ffurfiwyd y gymdeithas ar 23 Ionawr 1869 fel Cymdeithas Adeiladu Buddsoddi Parhaol Sir Fynwy a De Cymru. Fe aeth pump o gyfarwyddwyr gwreiddiol y cwmni fynd ymlaen i fod yn feiri Casnewydd.

Yn 1890 symudodd y corff i swyddfeydd newydd yn Friars Chambers, Stryd y Doc, lle mae'r Pencadlys yn sefyll heddiw, er bod datblygiad Sgwâr John Frost yn golygu ail-adeiladu'r swyddfeydd. Mae enw'r Gymdeithas wedi ei fyrhau dros y blynyddoedd; daeth y newid enw mwyaf diweddar ar ganmlwyddiant y Gymdeithas yn 1969.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Cymdeithas Adeiladu Sir Fynwy
*  Cymdeithas y Cymdeithas Adeiladau
*  Cronfa Ddata Cymdeithas Adeiladau KPMG 2008 

Sir Fynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Sefydliadau cydfuddiannol
Categori:Sefydliadau 1869
Gorsaf reilffordd Audley End

bawd|chwith|260px
Mae **Gorsaf reilffordd Audley End**, ar y brif lein rhwng Llundain a Chaergrawnt, yn gwasanaethu'r pentref Wendens Ambo a Saffron Walden. Caewyd lein o Audley End i Saffron Walden ym 1964.

## Dolen allanol
* Gwefan National Rail yr orsaf

Audley End
Zoolander

Mae* **Zoolander*** yn ffilm gomedi ddychanol 2001 Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Ben Stiller ac sy'n serennu Stiller, Owen Wilson a Will Ferrell. Cynhwysa'r ffim elfennau o bâr o ffilmiau byr a gyfarwyddwyd gan Russell Bates ac ysgrifennwyd gan Drake Sather a Stiller ar gyfer rhaglenni teledu arbennig y *Gwobrau Ffasiwn* *VH1 *yn 1996 ac 1997. Cynhwysa'r ffilmiau byr a'r ffilm ei hun model gwrywaidd twp o'r enw Derek Zoolander, a chwaraeodd gan Stiller. Dilyna'r ffilm Zoolander wrth iddo gael ei ddarbwyllo i lofruddio Prif Weinidog Maleisia gan weithredwyr llygredig. Mae'r enw "Derek Zoolander" yn gyfansoddair cywasgedig o enwau dau fodel gwrywaidd a weithiodd i Calvin Klein: yr Iseldirwr Mark Vanderloo a'r Americanwr Johnny Zander.

Derbyniodd y ffilm adolygiadau positif gan y beirniaid ac roedd yn llwyddiant yn y sinemâu. Rhyddhawyd dilyniant, *Zoolander 2*, ar 12 Chwefror, 2016.

## Cast 
* Ben Stiller fel Derek Zoolander
* Godfrey fel Janitor Derek
* Owen Wilson as Hansel McDonald
* Taj Crown fel Janitor Hansel
* Christine Taylor fel Matilda Jeffries
* Will Ferrell fel Jacobim Mugatu
* Milla Jovovich fel Katinka Ingabogovinanana
* Jerry Stiller fel Maury Ballstein
* David Duchovny fel J.P. Prewett
* Jon Voight as Larry Zoolander
* Vince Vaughn fel Luke Zoolander
* Judah Friedlander Scrappy Zoolander
* Nathan Lee Graham fel Todd
* Alexander Skarsgård fel Meekus
* Justin Theroux fel y DJ drwg
* Andy Dick fel Olga y tylinwr
* Andrew Wilson fel cefnogwr Hansel
* John Vargas fel dylunydd Eidalaidd
* Jennifer Coolidge fel dylunydd Americanaidd
* Tony Kanal fel dylunydd Ffrengig
* Nora Dunn fel dylunydd Prydeinig
* James Marsden fel John Wilkes Booth
* Patton Oswalt fel ffotograffydd mwnci
* Alexandre Manning fel Brint (credydwyd fel Alexander Manning)
* Asio Highsmith fel Rufus
* Woodrow W. Asai fel Prif Weinidog Maleisia
* Mason Webb fel Derek Zoolander Jr.

Cynhwysa'r ffilm ymddangosiadau cameo gan Donald a Melania Trump, Victoria Beckham, Emma Bunton, Christian Slater, Tom Ford, Cuba Gooding, Jr., Steve Kmetko, Tommy Hilfiger, Natalie Portman, Anne Meara, Fabio Lanzoni, Lenny Kravitz, Maggie Rizer, Gwen Stefani, Gavin Rossdale, Heidi Klum, Mark Ronson, Paris Hilton, David Bowie, Tyson Beckford (yn siarad), Fred Durst, Lance Bass, Lil' Kim, Garry Shandling, Stephen Dorff, Sandra Bernhard, Claudia Schiffer, Veronica Webb, Lukas Haas, Carmen Kass, Frankie Rayder, Karl Lagerfeld, Winona Ryder (yn ddi-gredyd), Billy Zane, Irina Pantaeva, a Donatella Versace.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2001
Categori:Ffilmiau comedi o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Ninas Efrog Newydd
Mark Pembridge

Cyn chwaraewr pêl-droed o Gymru yw **Mark Anthony Pembridge** (ganed 29 Tachwedd 1970) chwaraeodd 333 o gemau ym mhrif adran Lloegr i Luton Town, Sheffield Wednesday, Everton a Fulham, gan sgorio 25 gôl a llwyddodd i ennill 54 cap dros Gymru rhwng 1991 a 2004.

## Gyrfa clwb
Dechreuodd Pembridge ei yrfa gyda Luton Town yn Adran Gyntaf Y Gynghrair Bêl-droed gan ymuno â'r clwb pan yn 18 mlwydd oed. Roedd wedi ei argymell i'r clwb gan y sgowt o dde Cymry, Cyril Beach, oedd hefyd wedi bod yn gyfrifol am chwaraewyr fel John Hartson a Ceri Hughes yn ymuno â Luton.

Ym 1992 ymunodd â Derby County am £1.2m ond wedi tair blynedd ar y Baseball Ground, symudodd Pembridge i Sheffield Wednesday am £900,000.

Chwaraeodd Pembridge am dri tymor yn Uwch Gynghrair Lloegr cyn ymuno â'i gyd Gymro, Dean Saunders yn Benfica lle roedd yr Albanwr, Graeme Sounness wedi cymryd yr awenau. Methodd â chanfod ei draed ym Mhortiwgal a dychwelodd i Uwch Gynghrair Lloegr gan ymuno ag Everton am £800,000.

Dioddefodd Pembridge anafiadau lu yn ei gyfnod ar Barc Goodison ac er dychwelyd i chwarae'r rhan fwyaf o dymor 2002-03 symudodd i Fulham ar ddiwedd y tymor gan ymuno â'i gyd Gymro, Chris Coleman, oedd yn rheolwr ar y clwb.

Cafodd ddechrau da i'w yrfa gyda Fulham gan sgorio yn y gêm ddarbi yn erbyn Chelsea ond gydag anafiadau yn golygu mai pum gêm yn unig chwaraeodd Pembridge mewn dau dymor rhwng 2005 a 2007, cafodd ei ryddhau gan Fulham a cyhoeddedd ei ymddeoliad o bêl-droed.

## Gyrfa ryngwladol
Cafodd Pembridge ei gap cyntaf dros Gymru tra'n chwarae gyda Luton Town. Chwaraeodd mewn buddugoliaeth 1-0 dros Frasil ar Barc yr Arfau, Caerdydd. Casglodd yr olaf o'i 54 cap yn erbyn Lloegr yn Hydref 2004 cyn cyhoeddi ei ymddeoliad o bêl-droed rhyngwladol yn dilyn penodiad John Toshack fel rheolwr newydd Cymru.

## Gyrfa hyfforddi
Ar ôl ymddeol o bêl-droed, teuliodd saith mlynedd fel hyfforddwr timau iau Fulham cyn gweithio gyda'r tîm cyntaf o dan reolaeth Kit Symons. Yn dilyn ymadawiad Symons, mae Pembridge wedi bod yng ngofal Academi Fulham.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Cymdeithas Adeiladu Abertawe

Cymdeithas adeiladu wedi ei leoli yn Abertawe yw **Cymdeithas Adeiladu Abertawe**, (Saesneg:*Swansea Building Society*). Mae'n aelod o Gymdeithas y Cymdeithasau Adeiladu.

Ffurfiwyd y gymdeithas yn 1923. Heddiw mae un o'r tair cymdeithas adeiladu gydfuddiannol sydd ar ôl yng Nghymru ac yn honni bod yr unig fanc neu gymdeithas adeiladu a'i bencadlys yng Ngorllewin Cymru. Yn Rhagfyr 2014 roedd cyfanswm asedau'r gymdeithas yn £227.7 miliwn gyda dros 11,155 o gynilwyr a 1,482 o fenthycwyr. Y prif weithredwr yw Alun Williams.

Elwodd Cymdeithas Adeiladu Abertawe o argyfwng ariannol Gwlad yr Ia yn 2009, wrth i gynilwyr lleol edrych i fuddsoddi mewn sefydliad diogelach. Agorodd y gymdeithas gangen tu allan i ganol dinas Abertawe am y tro cyntaf yn ei hanes. Yn Mai 2010, lansiodd y gymdeithas gyfrif cynilo mewn partneriaeth â chlwb pêl-droed Abertawe, yn ennill incwm ychwanegol i'r clwb drwy gomisiwn.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Abertawe
Categori:Sefydliadau 1923
Categori:Sefydliadau cydfuddiannol
Categori:Sefydliadau a leolir yn Abertawe
Indus (cytser)

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Indus**. "Indus" yw'r gair Lladin am "yr Indiad". Dyma un o'r 12 cytser deheuol sy'n deillio o arsylwadau'r mordwywyr o'r Iseldiroedd Pieter Dirkszoon Keyser a Frederick de Houtman ar ddiwedd y 16g. Fe'i darluniwyd gyntaf yn 1598 ar glôb wybrennol gan Petrus Plancius ac ymddangosodd mewn print gyntaf yn 1603 yn atlas *Uranometria* Johann Bayer. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Indus

## Gwrthrychau 
* NGC 7049
* NGC 7090

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Cadwaladers

Cadwyn o gaffis yw **Cadwaladers** a sefydlwyd yn wreiddiol yng Ngwynedd. Cychwynnwyd y parlwr hufen iâ gwreiddiol gan y gŵr a gwraig David a Hannah Cadwalader yn 1927 yng Nghricieth mewn siop gyffredinol. Pasiwyd y busnes i'w mab, Dafydd, a newidiodd bwyslais y siop drwy ganolbwyntio ar werthu hufen iâ. O ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, roedd yn cynhyrchu a gwerthu hufen iâ ar y safle yn defnyddio 'rysáit cyfrinachol' Hannah Cadwalader.

Yn dilyn marwolaeth Dafydd Cadwalader yn 1983, prynwyd Cadwalader's gan deulu o fentergarwyr Cymreig, teulu'r Andrews sydd hefyd yn berchen ar Castle Leisure. Ehangwyd y busnes gan y perchnogion newydd ar draws Cymru. Erbyn heddiw mae caffis Cadwalader i'w cael ym Metws-y-coed, Ynys y Barri, Cricieth, Porthmadog, Dinbych-y-pysgod a 3 lleoliad yng Nghaerdydd. Mae un lleoliad yn Lloegr, yng Ngerddi Trentham, Swydd Stafford.

Yn ogystal â hufen iâ fanila gwreiddiol Cadwalader a hufen iâ o wahanol flasau, mae'r caffis yn gwerthu cymysgeddau unigryw o goffi a te ynghyd â bwyd ysgafn.

## Trafferthion ariannol 
Yn Medi 2015, fe aeth y busnes i ddwylo'r gweinyddwr yn dilyn nifer o broblemau ariannol yn cynnwys: colledion ar ôl agor siop newydd ym Manceinion yn 2010; gorfod cau caffi Portmeirion yn 2013 a gwerthiant gwael yn haf 2015. Fe aeth y cwmni i ddwylo'r gweinyddwyr Deloitte ond fe achubwyd y cwmni wrth i reolwr y cwmni brynu'r busnes. Roedd yn rhaid cau 5 siop ond fe sicrhawyd 92 swydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol Cadwaladers
* Cadwalader&#x27;s Ice Cream ar Facebook
* 

Categori:Sefydliadau 1927
Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Cwmnïau bwyd
Janet Evans

Gohebydd a gweinyddwraig o Loegr oedd **Janet Evans** (c. 1894 – 11 Rhagfyr 1970) a aned yn Llundain i deulu Cymreig a gymerai ddiddordeb mawr mewn popeth Cymreig a bu'n ohebydd ar faterion Cymreig i nifer o bapurau Llundain.

## Magwraeth a choleg
Fe'i ganed yn 82 Addington Mansions, Highbury, Llundain i'r newyddiadurwr Thomas John Evans a Margaret (neé Davies) a oedd o Geredigion yn wreiddiol. Fe'i haddysgwyd mewn ysgol breifat cyn mynd i'r ''Central Foundation Girls' School* lle mynychodd gyrsiau a gynhelid gan Brifysgol Llundain.

## Gwaith
Dysgodd law-fer a theipio a daeth yn ysgrifennydd personol i gyfarwyddwr cwmni allforio *Amalgamated Anthracite Collieries Ltd''.

Teithiodd droeon ar gyfandir Ewrop ac aeth i America ddwywaith i ymweld â pherthnasau a darlithio i sefydliadau Cymreig. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd gweithiodd gyda'r B.B.C. yn Evesham, yn gwrando ar ddarllediadau Saesneg o wledydd tramor. Teithiodd trwy lawer o Gymru wrth ei gwaith fel *Woman Power Officer Cymru* rhwng 1942 a 1945. Darlledai'n aml yng nghyfres 'Gwraig y tŷ', ''Woman's Hour'' a rhaglenni radio eraill rhwng c. 1947-54. Cymerodd ran amlwg ym mywyd cymdeithasol Cymry Llundain. Hi oedd y wraig gyntaf i fod yn gadeirydd Cymdeithas Cymry Llundain, a'r gyntaf i gael ei hethol yn aelod o gyngor Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion. Bu hefyd yn llywydd Cymdeithas Ceredigion Llundain a bu'n is-olygydd Llawlyfr y Gymdeithas rhwng 1936-39, a bu'n olygydd am bum mlynedd pan ailgychwynnwyd y cylchgrawn yn 1952. Ar ôl ymddeol i Geredigion bu farw'n ferch weddw ar Ddiwrnod Llywelyn (11 Rhagfyr 1970) a chladdwyd ei llwch ym mynwent Capel Erw, Cellan.

## Cyfeiriadau
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Darlledwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Canes Venatici

Cytser bach a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Canes Venatici**. "Canes venatici" yw'r ymadrodd Lladin am "gŵn hela". Fe'i henwyd yn wreiddiol gan Johannes Hevelius yn 1687. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Canes Venatici

## Gwrthrychau 
* Galaeth y Trobwll
* Galaeth Blodyn yr haul
* NGC 4258

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Lepus (cytser)

:''Peidiwch â chymysgu y cytser hwn ag y cytser Lupus.

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Lepus**. "Lepus" yw'r gair Lladin am "ysgyfarnog". Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Lepus

## Gwrthrychau 
* IC 418

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Lepus", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Telescopium

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Telescopium**. "Telescopium" yw'r gair Lladin am "delesgop".  Fe'i henwyd yn "Le Telescope" yn 1756 gan y seryddwr o Ffrancwr Nicolas Louis de Lacaille. Yn ddiweddarach newidiodd Lacaille yr enw i'w ffurf Ladin, *Telescopium*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Telescopium

## Gwrthrychau 
* NGC 6861

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Zoolander 2

Mae* **Zoolander 2*** (a adnabyddir hefyd fel ***Zoolander No. 2*** a ***2oolander***) yn ffilm gomedi 2016 Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Ben Stiller ac ysgrifennwyd gan John Hamburg, Justin Theroux, Stiller, a Nick Stoller. Hon yw'r dilyniant i'r ffilm 2001 *Zoolander* a serenna, Owen Wilson, Will Ferrell, Penélope Cruz, Kristen Wiig a Fred Armisen yn y ffilm. Fe'i ffilmiwyd o fis Ebrill i fis Gorffennaf 2015 yn Rhufain, yr Eidal. Rhyddhawyd y ffilm ar 12 Chwefror, 2016 gan Paramount Pictures.

## Cast 
* Ben Stiller fel Derek Zoolander
* Owen Wilson fel Hansel McDonald
* Will Ferrell fel Jacobim Mugatu
* Penélope Cruz fel Valentina Valencia
* Kristen Wiig fel Alexanya Atoz
* Fred Armisen fel VIP
* Sting fel ei hun, tad Hansel
* Christine Taylor fel ysbryd Matilda Jeffries
* Cyrus Arnold fel Derek Zoolander Jr.
* Kyle Mooney fel Don Atari
* Beck Bennett fel Geoff Mille
* Nathan Lee Graham fel Todd
* Justin Theroux fel y DJ drwg a'r Pennaeth
* Milla Jovovich fel Katinka Ingabogovinanana 
* Jerry Stiller fel Maury Ballstein
* Katy Perry fel ei hun
* Neil deGrasse Tyson fel ei hun
* Tommy Hilfiger fel ei hun
* Benedict Cumberbatch fel All
* Naomi Campbell as herself
* Justin Bieber as himself
* Jourdan Dunn fel herself
* Ariana Grande fel Latex BDSM
* John Malkovich as Skip Taylor
* Kiefer Sutherland as himself
* Mika fel dyn trin gwallt
* Billy Zane as himself
* Skrillex ei hun
* Susan Boyle ei hun
* ASAP Rocky ei hun Cynhaliwyd premiere y byd yn Llundain, Lloeger ar 6 Chwefror, 2016, a chynhaliwyd y premiere Gogledd America yn Ninas Efrog Newydd ar 9 Chwefror, 2016.  Yn ystod y premiere yn Llundain, gosododd Stiller Record y Byd Guinness newydd ar gyfer y ffon hun-lun hiraf, yn 8.56 metr.

## Derbyniad 
Derbyniodd* Zoolander 2* adolygiadau negyddol gan feirniaid. Ar Rotten Tomatoes, mae gan y ffilm radd o 23%, a seiliwyd 179 adolygiad, gyda gradd gyfartal o 4.5/10. Disgrifia'r wefan y ffilm fel, "*Zoolander No. 2* has more celebrity cameos than laughs – and its meager handful of memorable gags outnumbers the few worthwhile ideas discernible in its scattershot rehash of a script." Ar Metacritic, sgoriodd y ffilm 34 allan o 100, a seiliwyd ar 42 o feirniaid, gyda "generally unfavorable reviews". Rhoddodd gynulleidfaoedd a ofynnwyd gan CinemaScore radd gyfartal o "C+" ar raddfa A+ i F, yr un radd a'r ffilm gyntaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Nest Bloet

Roedd ** Nest Bloet** (m. 1224/5) yn ferch i Angharad ferch Uthred Esgob Llandaf ac Iorwerth ab Owain, Arglwydd Caerleon.
bawd|300px|Eglwys Gadeiriol Llandaf

## Priodas 
bawd|300px|Castell Rhaglan
Priododd Ralph Bloet (m.1199) un o arglwyddi'r Mers (ardal o'r enw Striguil gyda Chas-gwent yn ganolfan iddi); ceir tystiolaeth iddynt briodi rywdro cyn 1175. Mab Walter Bloet oedd Ralph, a wobrwywyd am ei wasanaeth i'r Goron a rhoddwyd iddo dreflan Rhaglan yn wobr gan Richard de Clare (a elwid yn 'Strongbow') c.1171. Roedd teulu Ralph, felly, yn deulu hynod o bwerus, gyda'r naill droed yn ne-ddwyrain Cymru a'r llall yn ne-orllewin Lloegr, a phriodas Nest a Ralph felly'n cysylltu dwy gymuned dra gwahanol.

## Carwriaeth gyda Harri II, brenin Lloegr 
bawd|300px|chwith|Henry II

Cofnodir i Nest gael perthynas gyda Brenin Harri II o Loegr,  yn y 1170au cynnar neu ganol.  Efallai iddi gwrdd â'r brenin pan ddaeth i Gaerloyw i gyfarfod arglwyddi De Cymru pan roddodd Caerllion yn anrheg i'w thad. Mae'n bosibl i'r garwriaeth hon gychwyn cyn hynny pan gyfarfu Henry gyda Iorwerth dair blynedd yn gynharach.

Ffrwyth y garwriaeth oedd mab o'r enw Morgan, a fagwyd gan Ralph a Nest ond a gafodd ei gydnabod gan Harri II.  Daeth yn brofost Beverley ac yn ddiweddarach yn esgob-ethol Durham. Ni chafodd y penodiad ei gadarnhau gan y Pab Innocentius III, fodd bynnag, a wrthododd gadarnhau'r penodiad oherwydd ei fod yn blentyn anghyfreithlon. Awgrymodd Innocent y gallai hawlio Ralph yn lle Harri fel tad, ond gwrthododd Morgan ac ni chymerodd ei le fel esgob.

## Plant 
Nid Morgan oedd ei hunig blentyn; cafodd bedwar mab a merch gan Ralph:
* Ralph Bloet (m.1241 neu 1242), eu mab hynaf, ac etifedd tiriogaethau Bloet
* Thomas Bloet (m.1211x15)
* Roland (m.1217)
* William (fl.1261)
* Petronilla, a briododd Diarmait MacCarthaig, Brenin Desmond

## Gwraig weddw 
Gwnaed Nest yn weddw yn 1199 ac ymladdodd achos cyfreithiol yn erbyn Robert Bloet, ei brawd-yng-nghyfraith, a Hywel ab Iorwerth, ei brawd.  Ymddengys iddi fwynhau nawdd Brenin John hyd yn oed yr adeg hon, gan i'r anghydfodau teuluol hyn gael eu setlo o'i phlaid, gan ei gadael gyda setliad ariannol sylweddol. Mae'r brenin John hefyd yn gwahodd nifer o feibion ​​Nest i'w wasanaeth yn Llundain, a bu un, Roland, farw yn ymladd yn erbyn Morgan ap Hywel Caerllion, cefnder fam.

Bu farw Nest rhwng hydref 1224 a haf 1225 o achosion anhysbys.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arglwyddiaethau'r Mers
Categori:Pobl yr Oesoedd Canol o Gymru
Categori:Tywysogesau o Gymru
Nifwl Sadwrn

[250px|bawd|NGC 7009, llun gan [Telesgop Gofod Hubble|Delesgop Gofod Hubble.]]

Nifwl planedol mawr a leolir yng nghytser Aquarius, y Dyfrwr, yw **Nifwl Sadwrn**, a elwir yn fwy ffurfiol **NGC 7009**.
Mae'r enw poblogaidd yn deillio o'r tebygrwydd i'r blaned Sadwrn trwy delesgop bach gyda dau estyniad sydd yn edrych ychydig fel modrwyau Sadwrn.

Gelwir hefyd *Caldwell 55* oherwydd ei rhif yng nghatalog Caldwell y seryddwr Patrick Moore o nifylau, clystyrau sêr a galaethau sy'n hawdd i'w gweld trwy telesgopau bach. Daranfuwyd gan William Herschel yn 1782.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aquarius (cytser)
Sadwrn
Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Glasgow

Adeiladwyd **gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Glasgow** (, ) ym 1842, yn derminws i Reilffordd Caeredin a Glasgow, yn gwasanaethu gogledd a dwyrain yr Alban, gan gynnwys Caeredin, Aberdeen ac Inverness. Enw gwreiddiol yr orsaf oedd Heol Dundas. Wrth adael yr orsaf, mae'r lein yn dringo'n serth i Cowlairs, ac roedd angen  injan stêm disymud i dynnu trenau i fyny hyd at 1909.

Ailadeiladwyd ac ehangwyd yr orsaf gan Reilffordd Gogledd Prydain rhwng 1878 a 1880. Agorwyd gorsaf Heol y Frenhines (Lefel Isel) o dan y rheilffordd wreiddiol ym 1886. Mae trenau'n mynd o Helensburgh i Airdrie.
Mae maint y safle'n gyfyngedig gan dwnnel syth o flaen yr orsaf; rhaid i drenau fod yn fyr (6 cherbyd ar y mwyaf).

Glasgow01LB.jpg
Glasgow02LB.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

Glasgow Heol y Frenhines
Merle Haggard

Canwr a cherddor o Unol Daleithiau America oedd **Merle Ronald Haggard** (6 Ebrill 1937 – 6 Ebrill 2016). Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: "Momma Tried", "Okie from Muskogee" a "Silver Wings".

Fe'i ganwyd yn Oildale, California, yn fab i Flossie Mae (Harp) a James Francis Haggard.  Bu farw ei dad ym 1945.  Threuliodd dwy flynedd yng Ngharchar San Quentin a cafodd ei ryddhau ym 1960. Ym 1964 recordiodd y gân "Sing a Song Sad" gan Wynn Stewart, a daeth yn llwyddiant cenedlaethol.

## Disgyddiaeth
### Rhif 1 yn yr Unol Daleithiau
# "I'm a Lonesome Fugitive" (1966)
# "Branded Man" (1967)
# "Sing Me Back Home" (1968)
# "The Legend of Bonnie and Clyde" (1968)
# "Mama Tried" (1968)
# "Hungry Eyes" (1969)
# "Workin' Man Blues" (1969)
# "Okie from Muskogee" (1969)
# "The Fightin' Side of Me" (1970)
# "Daddy Frank" (1971)
# "Carolyn" (1971)
# "Grandma Harp" (1972)
# "It's Not Love (But It's Not Bad)" (1972)
# "I Wonder If They Ever Think of Me" (1972)
# "Everybody's Had the Blues" (1973)
# "If We Make It Through December" (1973)
# "Things Aren't Funny Anymore" (1974)
# "Old Man from the Mountain" (1974)
# "Kentucky Gambler" (1974)
# "Always Wanting You" (1975)
# "Movin' On" (1975)
# "It's All in the Movies" (1975)
# "The Roots of My Raising" (1975)
# "Cherokee Maiden" (1976)
# "Bar Room Buddies" (gyda Clint Eastwood) (1980)
# "I Think I'll Just Stay Here and Drink" (1980)
# "My Favorite Memory" (1981)
# "Big City" (1981)
# "Yesterday's Wine" (gyda George Jones) (1982)
# "Going Where the Lonely Go" (1982)
# "You Take Me for Granted" (1982)
# "Pancho and Lefty" (gyda Willie Nelson) (1983)
# "That's the Way Love Goes" (1983)
# "Someday When Things Are Good" (1984)
# "Let's Chase Each Other Around the Room" (1984)
# "A Place to Fall Apart" (gyda Janie Frickie) (1984)
# "Natural High" (1985)
# "Twinkle, Twinkle Lucky Star" (1987)

## Ffynonellau
* Di Salvatore, Bryan. (1998). "Merle Haggard". Yn *The Encyclopedia of Country Music*. Paul Kingsbury (ed.), Efrog Newydd: Oxford University Press. pp.&nbsp;222–24
* Di Salvatore, Bryan. "Ornery", *The New Yorker*, Chwefror 12, 1990, pp.&nbsp;39–77
* Fox, Aaron A. "White Trash Alchemies of the Abject Sublime: Country as 'Bad' Music", in Christopher J. Washburne and Maiken Derno (eds.), *Bad Music: The Music We Love to Hate*, Efrog Newydd: Routledge, 2004 (ISBN 0-415-94366-3)
* Haggard, Merle, gyda Tom Carter. *My House of Memories: For the Record*. Efrog Newydd: HarperEntertainment, 1999
*Haggard, Merle, and Peggy Russell. *Sing Me Back Home*. Efrog Newydd: Times Books, 1981

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Coma Berenices

Cytser pŵl a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Coma Berenices**. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Coma Berenices

"Coma Berenices" yw'r ymadrodd Lladin am "wallt Berenice". Mae'r enw yn cyfeirio at y Frenhines Berenice II o'r Hen Aifft (3ydd ganrif CC), a aberthodd ei gwallt hir yn offrwm addunedol. Ni chynhwysodd y seryddwr Ptolemi Coma Berenices yn y rhestr o 48 cytser yn ei *Almagest* (2il ganrif), er iddo gyfeirio ato fel grŵp o sêr. Dangoswyd y grŵp fel cytser ar wahân am y tro cyntaf ym 1536, ar glôb gan y cartograffydd Caspar ‍Vopel.

## Gwrthrychau 
* Abell 1656
* Galaethau Llygoden
* NGC 4414
* NGC 4826

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Coma Berenices", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Coma Berenices
Categori:Cytserau
Hydra (cytser)

:''Peidiwch â chymysgu y cytser hwn ag y cytser Hydrus.

Cytser mawr a welir yn awyr y nos yn hemisfferau wybrennol y gogledd a'r de, yn croesi'r cyhydedd wybrennol, yw **Hydra** neu **y Ddyfrsarff**.

Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Hydra yw'r mwyaf o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

Creadur tebyg i neidr ym mytholeg Roeg oedd yr Hydra. Mae un myth yn adrodd stori mai neidr ddŵr oedd yr Hydra. Anfonodd y duw Apolon frân i nôl dŵr, a daeth y frân â'r neidr yn ôl mewn cwpan. Alltudiodd Apolon y frân, y cwpan a'r neidr i'r awyr, lle cawsant eu trawsnewid yn gytserau – Corvus (brân), Crater (cwpan) a Hydra ei hun. Mewn myth arall, yr Hydra oedd enw'r anghenfil gyda llawer o bennau a laddwyd gan Heracles.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Hydra

## Gwrthrychau 
* Messier 83
* NGC 2936
* NGC 3242

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Pegasos (cytser)

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Pegasos**. Fe'i henwir ar ôl Pegasos, y ceffyl adeiniog ym mytholeg Roeg. Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Pegasus

## Gwrthrychau 
* NGC 7331
* NGC 7742

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Pegasus", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Llygredigaeth

bawd|Confensiwn y Cenhedloedd Unedig yn erbyn Llygredd
Ymddygiad anonest neu anfoesol gan berson mewn awdurdod gyda'r nod o ennill budd personol neu ar gyfer person arall yw **llygredigaeth**. Ceir llygredigaeth yn y byd gwleidyddol, busnes, a sefydliadau eraill. Mae nifer o weithgareddau llygredig yn droseddau, gan gynnwys llwgrwobrwyaeth, cribddail, a chamddefnyddio gwybodaeth gyfrinachol. Mewn rhai gwledydd mae traddodiad defodol o roddi anrhegion, ac o ganlyniad amwys yw'r ffiniau rhwng ymddygiad moesegol a gwobrwyaeth lygredig.

## Gweler hefyd 
* Canu cloch

## Cyfeiriadau 

Categori:Moeseg
Categori:Problemau economaidd
Categori:Troseddau
Masnachu pobl

Ffurf ar gaethwasiaeth yw **masnachu pobl** sy'n ymwneud â chludo pobl yn anghyfreithlon drwy drais neu dwyll er pwrpas llafur, puteindra neu drais rhywiol, neu weithgareddau eraill sy'n ennill arian i'r masnachwyr.

Nifer o gamau sydd i'r broses fasnachu: recriwtio'r dioddefwyr, eu cludo ar draws ffiniau, eu trosglwyddo i'r masnachwyr ar ben y daith, eu llochesu, a'u derbyn gan eu meistri neu berchnogion newydd. Yn gyffredinol, gwledydd datblygol yw ffynonellau'r fasnach bobl ac mae sefyllfaoedd economaidd a chymdeithasol yn ymddwyn fel ffactorau gwthio. Ar hyd rai llwybrau, câi'r dioddefwyr eu cludo drwy nifer o wledydd ar hyd rhwydwaith o dai diogel mewn gwledydd tramwy. Y byd datblygedig yw pen y daith gan amlaf, sy'n denu'r rhai a gaiff eu twyllo gan addewid cyfoeth. Ffactor sy'n tynnu'r fasnach bobl i'r gwledydd hyn yw'r galw am lafurwyr rhad.

Problem drawswladol yw masnachu pobl sy'n effeithio ar bob haen o gymdeithas, oedran, hil, a rhyw. Amcangyfrifir i 1,000,000 o bobl gael eu masnachu pob blwyddyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Caethwasiaeth
Categori:Camdriniaethau hawliau dynol
Pobl
Categori:Troseddau
Suzy Lishman

Patholegydd yw Dr **Suzy Lishman** a Llywydd Coleg Brenhinol y Patholegwyr.

Yn ferch ifanc, rhoddodd ei bryd ar fod yn falerina.

## Gyrfa 
Addysgwyd Suzy Lishman yng Ngholeg Girton, Caergrawn ac wedi iddi raddio mewn meddygaeth arbenigodd mewn histopatholeg. Bu'n swyddog gyda Coleg Brenhinol y Patholegwyr ers 2005 a chododd broffil ei phwnc gryn dipyn drwy gyflwyno ymgyrchoedd cyhoeddus fel yr 'Wythnos Patholeg Genedlaethol'. Elusen yw'r coleg, gyda dros 10,000 o aelodau: y rhan fwyaf yn feddygon a gwyddonwyr sy'n gweithio mewn ysbytai a phrifysgolion ledled gwledydd Prydain. Cydweithiodd gyda'r Amgueddfa Wyddonol yn Llundain, y Gymdeithas Frenhinol a Gŵyl Wyddonol Cheltenham. Yn 2014 fe'i phenodwyd yn Llywydd Coleg Brenhinol y Patholegwyr - dim ond yr ail ferch erioed i ymgymryd â'r swydd.

## Ymarfer clinigol 
bawd|Ysbyty Dinas Peterborough
Mae Lishman yn Gonsyltant yn Ysbyty Dinas Peterboroughm lle mae'n bennaeth yr adran batholeg mewn sgrinio cansar y coluddion.

## Llwyddiannau 
Enwebwyd Lishman yn un o 50 o ferched dylanwadol o fewn gofal iechyd, a disgrifiwyd hi yn yr *Health Service Journal* fel 'wyneb cyhoeddus patholeg'.

## Cyfeiriadau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

Prif Weinidog Gwlad yr Iâ ers Mai 2013 yw **Sigmundur Davíð Gunnlaugsson** (ganwyd 12 Mawrth 1975).

Fe'i ganwyd yn Reykjavík, yn fab i'r aelod seneddol Gunnlaugur M. Sigmundsson.  Ymddiswyddodd Gunnlaugson ar 6 Ebrill 2016, y Prif Weinidog cyntaf i orfod camu o’r neilltu yn sgil datgelu’r papurau Panama.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Pobl o Wlad yr Iâ
Categori:Gwleidyddion o Wlad yr Iâ
Categori:Prif Weinidogion Gwlad yr Iâ
Teresa Helena Higginson

Cyfrinydd Catholig oedd **Teresa Helena Higginson** (27 Mai 1844 – 15 Mawrth 1905).

Ganwyd Higginson yn Nhreffynnon yn 1844, cyn symud i Gainsborough a Neston, Lloegr. Aelodau o'r Eglwys Gatholig Rufeinig oedd ei rhieni: Robert Francis Higginson oedd ei thad a Mary (neé Bowness) o Cumbria oedd ei mam. Cyfarfu ei rhieni yn Iwerddon, a phriododd y ddau yno yn  Loughlyn, Roscommon yn Hydref 1841. Gan fod y fam yn feichiog, daeth y ddau i Drefynnon i eni'r plentyn. Fe'i galwyd yn Teresa ar ôl Santes Teresa o Ávila a Helena ar ôl santes o'r un enw a sefydlodd 'Groes y Gwirionedd'.

Derbyniodd Teresa ei haddysg gynnar mewn ysgol Gatholig yn Nottingham. Yn oedolyn, bu'n byw yn: Bootle, Clitheroe, Caeredin a Chudleigh yn Nyfnaint ble y bu farw.

Drwy gydol ei bywyd roedd ei dwylo a'i thraed yn gwaedu, nodwedd a elwir heddiw'n stigmata.

Ysgrifennwyd bywgraffiad o Teresa gan yr Arglwyddes Cecil Kerr ac fe'i cyfrifir fel y gwaith pwysicaf ar y gyfrinydd. Sylfaenwyd y bywgraffiad ar nifer o lythyrau gan Teresa ac ar dystiolaeth cynradd ychwanegol.

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol 
* bnf.fr

Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Piscis Austrinus

Cytser pŵl a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Piscis Austrinus**. "Piscis Austrinus" yw'r enw Lladin am "pysgodyn deheuol". Cyn yr 20g, fe'i gelwid hefyd yn **Piscis Notius**. Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Ar un adeg roedd y cytser yn fwy, ond ffurfiwyd y cytser modern Grus o sêr yng "nghynffon" Piscis Austrinus. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Piscis Austrinus

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Antlia

Cytser pŵl a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Antlia**. "Antlia" yw'r gair Lladin am "bwmp".  Fe'i henwyd yn "La Machine Pneumatique" (Ffrangeg: "pwmp awyr") yn 1756  gan y seryddwr o Ffrancwr Nicolas Louis de Lacaille. Yn ddiweddarach newidiodd Lacaille yr enw i'w ffurf Ladin, sef *Antlia Pneumatica*, enw a fyrhawyd yn "Antlia" gan Francis Baily yn 1845. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Antlia

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Apus

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Apus**. Ar hen siartiau sêr fe'i cynrychiolir fel aderyn paradwys. Mae'r enw "Apus" yn deillio o'r gair  Groeg *apous* sy'n golygu "heb draed" oherwydd nad oedd gan y sbesimenau marw cyntaf a ddygwyd o Gini Newydd i Ewrop unrhyw draed. Dyma un o'r 12 cytser deheuol sy'n deillio o arsylwadau'r mordwywyr o'r Iseldiroedd Pieter Dirkszoon Keyser a Frederick de Houtman ar ddiwedd y 16g. Fe'i darluniwyd gyntaf yn 1598 ar glôb wybrennol gan Petrus Plancius o dan yr enw *Paradys-vogel Apis Indica* (cymysgedd o Iseldireg a Lladin) ac ymddangosodd mewn print gyntaf yn 1603 yn atlas *Uranometria* Johann Bayer gyda'r enw *Apis Indica*, enw a newidiwyd yn "Apus" yn y 19g. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Apus

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Aquila (cytser)

Cytser a welir yn awyr y nos yn hemisfferau wybrennol y gogledd a'r de, yn croesi'r cyhydedd wybrennol, yw **Aquila** neu **yr Eryr**.  "Aquila" yw'r gair Lladin am "eryr". Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Aquila

Mae'r cytser yn cynnwys Altair, un o'r sêr mwyaf disglair yn awyr y nos.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Aquila", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Corona Australis

Cytser bach a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y de yw **Corona Australis** (Cymraeg: **Coron y De**). "Corona Australis" yw'r ymadrodd Lladin am "y goron ddeheuol". Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Corona Australis

## Gwrthrychau 
* NGC 6729

## Gweler hefyd
* Corona Borealis, Coron y Gogledd

## Cyfeiriadau

Categori:Cytserau
Lacerta

Cytser pŵl a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Lacerta**. "Lacerta" yw'r gair Lladin am "fadfall". Fe'i henwyd yn wreiddiol gan Johannes Hevelius yn 1687. Fe'i lleolir rhwng y cytserau Cygnus, Cassiopeia ac Andromeda. Gorwedd y rhan ogleddol ar y Llwybr Llaethog. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922.

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Lacerta

## Cyfeiriadau
Categori:Cytserau
Llewela Davies

Pianydd a chyfansoddwraig oedd **Llewela Davies** (Chwefror 1871 – 22 Awst 1952) a deithiodd gyda'r gantores Nellie Melba ledled y byd.

## Magwraeth ac addysg
Ganwyd **Llewela Tegwedd Davies** yn Nhalgarth, ger Aberhonddu, yng Nghanolbarth Cymru. Rhys Davies, ynad heddwch, oedd ei thad. Yn 10 oed enillodd fedal a gwobr ariannol yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac enillodd ysgoloriaeth i fynychu *North London Collegiate School for Girls*. Mynychodd hefyd y *Royal Academy of Music* ar ysgoloriaeth John Thomas yn 1887, ac enillodd nifer o wobrau yno am gyfansoddi, gan gynnwys medal y *"Worshipful Company of Musicians*." Cyfeiliodd i'w chyfoeswyr, ei chyd-fyfyrwyr, droeon yn ystod ei arhosiad yno. Cyn hir, graddiodd ym Mhrifysgol Llundain.

Ei phrif hyfforddwr yn yr Academi Frenhinol oedd Walter Macfarren, brawd y cyfansoddwr George Alexander Macfarren a brawd-yng-nghyfraith y gyfansoddwraig Emma Maria Macfarren. Ymlith myfyrwyr nodedig eraill Macfarren roedd Agnes Zimmermann, Dora Bright, a Stewart Macpherson.

## Gyrfa
Mae'n debyg mai ei pherfformiadau mewyaf gwefreiddiol, yn ôl papurau'r cyfnod, oedd gyda Nellie Melba (llysenw a gafodd oherwydd iddi gael ei geni yn Melbourne) a chyd-deithiodd gyda hi a'i gŵr drwy sawl gwlad a chyfandir gan gynnwys Awstralia a Seland Newydd. Ar ei hôl hi y galwyd 'Peach Melba'.  Perfformiodd ddwywaith yn *Three Choirs Festival*ac fel cyfeilydd yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Perfformiodd hefyd yn y *Annual Reid Concert* yng Nghaeredin, yn 1899. Fe'i croesawyd mewn eisteddfodau a chyngherddau bychan ledled Cymru, fel gwestai arbennig. a threuliodd y ddau gyfnod yn Llundain wedi hynny. Bu farw ei gŵr yn 1917 a hithau yn 1952, yn Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Marwolaethau 1952
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o Gymru
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Merched y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Aberhonddu
Croeso Cymru

**Croeso Cymru** (Saesneg: *Visit Wales*) yw tîm twristiaeth Llywodraeth Cymru sydd yn rhan o isadran Twristiaeth a Marchnata o fewn yr Adran Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth.

Cymerodd Croeso Cymru y gwaith o hybu twristiaeth i Gymru a wnaed yn flaenorol gan Fwrdd Croeso Cymru, a oedd yn Gorff a Noddir gan Lywodraeth Cymru. Swyddogaeth Croeso Cymru yw cefnogi'r diwydiant twristiaeth, gwella twristiaeth yng Nghymru a darparu fframwaith strategol lle gall mentrau preifat elwa o dwf cynaliadwy er mwyn cyfrannu at les economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol Cymru.

Yn 2014 gwnaed 10 miliwn o ymweliadau i Gymru gan drigolion o wledydd Prydain a daeth 64% ohonynt ar wyliau, 28% i ymweld â ffrindiau a pherthnasau a 6% ar daith fusnes. Y gweithgareddau mwyaf poblogaidd i dwristiaid yng Nghymru yw: cerdded, nofio, ymweld â lleoedd o ddiddordeb hanesyddol fel cestyll ac ymweld ag amgueddfeydd a galerïau. Yr atyniad mwyaf poblogaidd yw Amgueddfa Werin Cymru sy'n denu dros 500,000 o ymwelwyr yn flynyddol.

Yn 2014, roedd tua 79,000 o lefydd gwely mewn llety â gwasanaeth a thua 63,000 o lefydd mewn llety hunan ddarpar.

## Canolfannau Croeso 
Mae 39 o ganolfannau croeso o gwmpas Cymru (yn 2016), sy'n fan cychwyn i nifer o ymwelwyr, yn cynnig gwybodaeth leol a gwasanaethau bwcio llety a nifer fawr o wasanaethau arall.

Rheolir y canolfannau gan 29 Awdurdod Rheoli gwahanol (sy'n cynnwys Awdurdodau Parciau Cenedlaethol ac Awdurdodau Lleol) ac mae Croeso Cymru yn cydlynu'r rhwydwaith i osod a monitro safon y gwasanaeth, yr wybodaeth a gofal cwsmer.

## Hanes Bwrdd Croeso Cymru 
Sefydlwyd Bwrdd Croeso Cymru yn 1969 o ganlyniad i Ddeddf Datblygu Twristiaeth 1969 ac fe ehangwyd ei rôl yn dilyn Deddf Twristiaeth (Hyrwyddo dramor) (Cymru) 1992. Ar 23 Tachwedd 2005 pasiwyd 'Gorchymyn Diddymu' gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru a throsglwyddwyd swyddogaethau'r corff yn llwyr i Lywodraeth Cymru ar 1 Ebrill 2006. Daeth Bwrdd Croeso Cymru i ben ar y diwrnod hwnnw.

## Dolenni allanol 
* Gwefan fyd-eang - www.visitwales.com - Canllaw swyddogol i beth i wneud yng Nghymru a lle i aros.
* Gwefan Gymraeg Croeso Cymru
* Llywodraeth Cymru - Twristiaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru