Thomas Scott-Ellis, 8fed Barwn Howard de Walden

bawd|Castell y Waun, prif gartre'r teulu
bawd|Plasty Croesnewydd, ger Wrecsam; un o gartrefi'r teulu yn 1929 a fu'n gartref ei hynafiaid Cymreig
[bawd|Plas Llanina, ger [Ceinewydd, Ceredigion, ble arferai'r teulu fynd ar eu gwyliau pob haf. Mae Eglwys Sant Ina i'w weld ar y chwith]]

Tirfeddiannwr, awdur a noddwr y celfyddydau o Loegr a ymsefydlodd yn Nghymru oedd **Thomas Evelyn Scott-Ellis**, 8fed Barwn Howard de Walden, 4ydd Barwn Seaford (9 Mai 1880 – 5 Tachwedd 1946). Cystadleodd yng Ngemau Olympaidd yr Haf, yn 1908 yn rasio cychod. Roedd o dras Gymreig a bu'r teulu'n byw yng Nghastell y Waun, Sir Ddinbych. Bu'n llywydd Amgueddfa Genedlaethol Cymru am dair blynedd ac yn un o lywodraethwyr y Llyfrgell Genedlaethol am gyfnod a bu'n hael ei nawdd i'r ddau sefydliad. Gwnaed ef yn un o ymddiriedolwyr Oriel y Tate, Llundain, yn 1938. Oherwydd iddo etifeddu tiroedd yng nghanol Llundain, roedd yn un o bobl cyfoethoga gwledydd Prydain.

## Magwraeth
Ganed **Thomas Evelyn Ellis** ar 9 Mai 1880, yn Llundain, yn fab i Frederick George, 7fed barwn Howard de Walden, a Blanche, merch hynaf a chyd-aeres William Holden, Palace House, Swydd Gaerhirfryn. "Tommy" oedd ei enw i'w deulu a'i ffrindiau agos.

Fe'i addysgwyd yn Ngholeg Eaton ac yn Academi Filwrol Frenhinol Sandhurst. Ymladdodd yn Rhyfel y Boeriaid ac yn y Rhyfel Byd Cyntaf gwasanaethodd yn yr Aifft, De Affrica, Ffrainc ac yng Ngallipoli yn Nhwrci.

Yn dilyn marwolaeth ei dad yn 1899, Scott-Ellis, yr unig fab, a etifeddodd y bendefigaeth. Bu'n byw yng Nghastell Y Waun yn yr hen Sir Ddinbych a threuliwyd llawer o'u gwyliau yn Llanina ger Ceinewydd.

Ymhyfrydodd yn ei achau Cymreig, yn enwedig ei hynafiad John Ellis, Wrecsam, a aeth i Jamaica yn ystod teyrnasiad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban yn llyfrau Burke, Debrett ac eraill ar y bendefigaeth; ychwanegwyd yr enw Scott gan yr Arglwydd Howard yn 1917. Priododd Margherita Dorothy yn 1912, roedd yn ferch Charles van Raalte a bu iddynt 6 o blant.

## Noddwr y celfyddydau
Roedd yn noddwr theatr a chelfyddyd ac yn awdur nifer o ddramâu. Ceisiodd, yn erbyn llawer o wrthwynebiad, sefydlu'r Theatr Genedlaethol gyntaf i Gymru. Roedd llawer o'r gwrthwynebiad tuag at y ‘Theatr Genedlaethol' yn deillio o gyhuddiadau o Seisnigrwydd y cwmni. Roedd yn llywydd yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam yn 1933.

Roedd yn adnabod y cerddor Josef Holbrooke. Trodd at y rhamantau Arthuraidd am ddefnydd ei ddrama gyntaf; a defnyddiwyd peth o'i waith ar gyfer opera, gyda llên-gwerin Cymru'n llinyn drwy'r cwbwl. Cyhoeddodd *The Children of Don* (1912), *Pont Orewyn* (1914), *Lanval* (1915), *Song of Gwyn ap Nudd*, *Dylan* (1919), *The Cauldron of Annwn* (1922), *The Cauldron of Annwn including the story of Bronwen* (1929) a *The Five Pantomimes* (1930). Yn 1904 cyhoeddodd *Banners, standards, and badges from a Tudor mansion* a *Some Feudal lords and their seals*. Yn 1924 perfformiwyd drama o'i eiddo a oedd yn delio gyda'r ymerawdr Heraclius, yn enwedig ei gysylltiad â Christionogaeth ag Islam.

## Plant
Cafodd un fab, etifedd y teitl: John Osmael Scott-Ellis, 9fed Barwn Howard de Walden (27 Tachwedd 1912 – 9 Gorffennaf 1999) a briododd ddwywaith: Irene Gräfin von Harrach, merch Hans-Albrecht Graf von Harrach a Helene Gräfin von und zu Arco-Zinneberg, ar 21 Awst 1934. Ac yna priododd Gillian Margaret Buckley, merch Cyril Francis Stewart Buckley a Audrey Burmester, ym 1978.

Cafodd hefyd bump o ferched:
*Bronwen Mary (g. 27 Nov 1912 - 2003)
*Elisabeth Gwendolen (5 Rhagfyr 1914 - 1976)
*Essylt Priscilla Scott-Ellis (15 Tachwedd 1916 - 1983) 
*Margaret Irene Gaenor (g. 2 Jun 1919)
*Rosemary Nest Scott-Ellis (g. 28 Oct 1922)

## Gwaith
**Some Feudal Lords and their seals* (Llundain, 1903).
**Dylan Son of the Wave* (Llundain, 1908)
**Lanval* (Llundain, 1908)
**Children of Don* (Llundain, 1912)
**Pont Orewyn* (Caerdydd, 1914)
**The Cauldron of Annwn* (Llundain, 1922)
*"Introduction", yn H. Ibsen, *Yr Ymhonnwr*, cymreigiad J. Glyn Davies a D. E. Jenkins, (Lerpwl, 1922), tt.v–x
**Five Pantomimes* (Llundain, 1930)
**The Byzantine Plays* (Berkshire, 2006)

## Llyfryddiaeth
*Lord Howard de Walden, "Introduction", yn Thomas Willement, *Banners standards and badges: from a Tudor manuscript in the College of arms* (Llundain, 1904), tt.v–vii.

*Beriah Gwynfe Evans, "Welsh National Drama: Lord Howard de Walden's mistake, and how it might be rectified, I. – The Mistake", *Wales* 6/35 (1914), t.44.

*Rhys Puw, "Byd y Ddrama, Delfryd yr Arglwydd Howard de Walden", *Y Ford Gron* 4/2 (Rhagfyr 1933), t.41

*Rhys Puw, "Byd y Ddrama, Tarian Howard de Walden – Dydd Olaf Mai", *Y Ford Gron* 4/4 (Chwefror 1934), t.88

*(9fed) Lord Howard de Walden, "My Father", yn *Lord Howard de Walden, Earls Have Peacocks* (Llundain, 1992), tt.23–43

*Hazel Walford Davies, "Howard de Walden a Mudiad y Theatr Genedlaethol Gymreig, 1911–14"', yn *Y Theatr Genedlaethol yng Nghymru*, gol. Hazel Walford Davies,  (Llanydybïe, 2007), tt.1–48

*Hazel Walford Davies, "Howard de Walden a Chwaraedy Cenedlaethol Cymru, 1927–40", yn *Y Theatr Genedlaethol yng Nghymru*, gol. Hazel Walford Davies,  (Llanydybïe, 2007), tt.47–129

*Anwen Jones, *National Theatres in Context: France, Germany, England and Wales* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Dramodwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Barwniaid Howard de Walden
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Ysgolheigion o Gymru