open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anna Arqué

Mae **Anna Arqué** (ganwyd 8 Mai 1972) yn ymgynghorydd, yn weithredwr dros annibyniaeth ac yn wleidydd o Gatalwnia. Yn ogystal â Chatalwneg, Sbaeneg, Saesneg ac Almaeneg, mae hefyd yn siarad Portiwgaleg ac Eidaleg ac mae wedi byw mewn sawl gwlad. Mae'n Is-Reithor Prifysgol yr Haf, Catalwnia. Mae'n un o sefydlwyr ICEC, y mudiad rhyngwladol dros hyrwyddo hunanlywodraeth.

Astudiodd fusnes ym Mhrifysgol Lleida a phan adawodd, aeth i fyw i Lisbon, lle bu'n gweithio fel model. Yn ddiweddarach ymsefydlodd yn Llundain lle bu'n gweithio fel ymgynghorydd mewn strategaethau cyfathrebu, gan weithio i sawl cwmni.

Yn 2009, bu'n ymwneud â'r llwyfan annibynnol 'Deg Mil ym Mrwsel'. Yn fuan wedyn, fe'i hetholwyd yn gomisiynydd y  Pwyllgor Cyfathrebu Rhyngwladol a Chydlynydd Cenedlaethol yr Ymgynghoriadau (*Internacional i de Comunicació de la Coordinadora Nacional de les Consultes*). Gadawodd ei swydd pan oedd yn rhan o'r rhestr etholiadol gyda *Solidaritat Catalana per la Independència* yn etholiadau 2010, pan na chafodd ei hethol. Mae hefyd yn siaradwr dros Gatalwnia ar Gomisiwn Rhyngwladol Dinasyddion Ewropeaidd (ICEC) ac yn llefarydd i Gymdeithas Addysg Gynradd Catalonia.

## Barn
Mewn cyfweliad gyda'r wefan Fasgeg *Naziogintza*, dywed i Llywodraeth Catalwnia oedi, wedi iddynt ddatgan "Datganiad o Sofraniaeth a'r Hawl i bobl Catalwnia Benderfynu eu Dyfodol eu Hunain" ar 23 Ionawr 2013. Yn ei barn hi, ofn oedd yn gyfrifol am hyn, oherwydd bygythiad Llywodraeth Sbaen. Llefarodd Llywodraeth Catalwnia dros y bol, yn hytrach na'r ffordd arall, meddai. Oherwydd i Sbaen synhwyro ofn, aethpwyd ati i erlyn prif swyddogion y Llywodraeth. Ei chyngor i genedlaetholwyr Basgaidd yw na ddylid oedi, dangos ofn nac ildio yn eu brwydr dros annibyniaeth.

## Cysylltiad â Chymru
Mewn cyfweliad â Radio YesCymru ym mis Ebrill 2025 lleisiodd ei barn eto y dylai arweinwyd refferendwm 2017 fod wedi disgwyl a pharatoi ar gyfer ymateb llaw-drwm Llywodraeth Sbaen. Gwelodd fai arnynt am beidio dal eu tir ar y mater yma gan iddynt ddatgan annibyniaeth. Dywedodd bod y siom yn sgil hyn gyda nifer o bleideiswyr pro-annibyniaeth yn aros gartref a pheidio trafferthu pleidleisio gan adael i'r pleidiau unoliaethol ennill yn Senedd Catalwnia. Gwahoddwyd iddi hefyd siarad yn rali annibyniaeth YesCymru a AUOB Cymru yn y Barri ar 26 Ebrill 2025.

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Gwleidyddion o Gatalwnia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gatalwnia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gatalwnia
Ffasgaeth glerigol

Enw dirmygus ar fudiadau Catholig sy'n cofleidio safbwyntiau ffasgaidd yw **ffasgaeth glerigol**.

Bathwyd y term *clerico-fascisti* gan y Tad Luigi Sturzo, offeiriad Eidalaidd ac arweinydd y Partito Popolare Italiano, i ddisgrifio'r gwleidyddion a adawsant ei blaid i ymuno â'r Partito Nazionale Fascista dan Benito Mussolini. Defnyddiodd yr enw am y tro cyntaf mewn cyfweliad â phapur newydd *La Stampa* ar 10 Chwefror 1924. Ymgeisiodd rhyw 14 ohonynt fel rhan o glymblaid y Lista Nazionale yn etholiad cyffredinol 1924. Yn ddiweddarach ffurfiwyd y mudiad Centro Nazionale Italiano i drefnu cefnogaeth yr eglwys dros ffasgaeth. Llwyddodd y grŵp hwnnw i baratoi am Gytundeb y Lateran (1929) rhwng Mussolini a'r Pab Pïws XI drwy ymgyrchu dros *conciliazione* (cymod) rhwng yr eglwys a'r wladwriaeth yn yr Eidal.

Yn ddiweddarach yn y cyfnod rhwng y rhyfeloedd, defnyddiwyd yr enw i ddisgrifio llywodraethau a oedd yn cyfuno ideolegau ffasgaidd a Chatholig, neu'n magu perthynas glos rhwng yr eglwys a'r wladwriaeth. Daeth nifer o'r pleidiau Catholig awdurdodaidd hyn i rym yng Nghanolbarth Ewrop, a chanddynt gefnogaeth grwpiau lledfilwrol yr adain dde eithafol, gan gynnwys y Vaterländische Front yn Awstria, Plaid y Bobl yn Slofacia, a'r Ustaše yng Nghroatia.

## Gweler hefyd 
* Gwrthglerigiaeth

## Cyfeiriadau 
Categori:Crefydd a gwleidyddiaeth
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Clerigol
C.P.D. Sir Casnewydd

Mae Clwb Pêl-droed Casnewydd (Saesneg: *Newport County A.F.C.*) yn un o'r pum clwb o Gymru sy'n chwarae yn y system pêl-droed Lloegr. Yn 2012/13 dyrchafwyd y clwb i'r Cynghrair Lloegr Ddau am yr ail tro gyntaf ers 1988, hefo James Rowberry (a aned yng Nghasnewydd) fel rheolwr.

Mae Casnewydd yn eiddo i Ymddiriedolaeth y Cefnogwyr. Mae'r ymddiriedolaeth yn a Gofrestredig o dan y Ddeddf Gydweithredol a Chymdeithasau Budd Cymunedol 2014

## Hanes
Yn 1978 gwelodd y clwb eu perfformiadau gorau, gan ennill yn erbyn West Ham United yn Cwpan FA (Nhrydydd Rownd), a sicrhau dyrchafiad i'r Trydydd Adran. Ymhlith aelodau'r sgwad roedd John Aldridge, Dave Gwyther, Keith Oakes, Steve Lowndes, Nigel Vaughan a Tommy Tynan.

Yn 1979/80 enillodd y clwb Gwpan Cymru, gan eu derbyn i Gwpan Enillwyr Cwpan Ewrop. Fe gyrhaeddon nhw Rowndiau Terfynol Chwarter 1980/81 lle buont yn chwarae C.P.D. Carl Zeiss Jena, a aeth ymlaen i chwarae yn erbyn C.P.D. Benfica o Lisbon, Portiwgal. Mae'r clwb yn dal i gynnal cysylltiadau agos â Jena, gyda chefnogwyr o Gymru yn ymweld â Thuringia a chefnogwyr yr Almaen yn dod i Dde Cymru.

Ym 1982/83 cyrhaeddodd y clwb eu safle ar ôl y rhyfel dan y rheolwr Colin Addison. Maent yn cyrraedd y 4ydd yn y Trydydd Adran.

Aeth y clwb yn fethdalwr ar 27 Chwefror 1989, oherwydd £330,000 oherwydd y perchennog blaenorol Jerry Sherman.

## Diwygio
Yr un flwyddyn, sefydlodd cadeirydd anrhydeddus David Hando, Sir Casnewydd newydd ynghyd â 400 o gefnogwyr. Dechreuon nhw yng 'Nghynghrair Hellenic'.

Am lawer o flynyddoedd chwaraeodd y tîm yn Lloegr, mewn trefi fel Moreton-in-Marsh ymhlith eraill.

Yn 1994/95 dychwelodd y tîm i Gasnewydd, gan chwarae yn Stadiwm Casnewydd.

Yn 2012/13, fe wnaeth y tîm drechu C.P.D. Wrecsam yn Stadiwm Wembley yn y rownd derfynol, a enillodd Sir Casnewydd ddyrchafiad i Gynghrair 2. Yn 2012, symudon nhw i Rodney Parade ynghyd â Chlwb Rygbi Casnewydd a y Dreigiau.

Yn 2016/17 penodwyd Michael Flynn, chwaraewr y clwb (a aned ym Mhillgwenlli) yn rheolwr gofalwr. Cymerodd dros glwb ar waelod y gynghrair, ac 11 pwynt yn ddwfn yn y parth rhyddhau. Ar ddiwrnod olaf tymor 2017 trechodd Casnewydd y Magwyr i gadw'r clwb yng Nghynghrair 2.

Yn 2017/18 cyrhaeddodd y clwb bedwaredd rownd Cwpan yr FA am y tro cyntaf ers 1979, gan drechu y Peunod a thynnu yn erbyn y Liligwyn.

Yn 2018/19 cyrhaeddodd y clwb y pumed rownd ers 1949, gan guro y Llwynogod, C.P.D. Middlesbrough, a chwarae yn erbyn C.P.D. Dinas Manceinion yn Rodney Parade.

Ar ddiwedd 2018/19 fe gyrhaeddon nhw rownd derfynol Playoff y Gynghrair 2, gan guro C.P.D. Tref Mansfield a sicrhau gêm yn erbyn y clwb o Penbedw, C.P.D. Crwydriaid Tranmere, yn Stadiwm Wembley am y cyfle i gael dyrchafiad i Cynghrair Lloegr Un ond trechwyd nhw gan gôl yn y funud olaf o amser ychwanegol.

## Carfan Bresennol
## Cyfeiriadau
Sir Casnewydd
Sir Casnewydd
Categori:Sefydliadau 1912
Irmtraud Morgner

Awdures  a newyddiadurwr Almaenig oedd **Irmtraud Morgner** (22 Awst 1933 - 6 Mai 1990) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur gweithiau "realaeth lledrithiol" (Saesneg: *magical realism*; Almaeneg: *Magischer Realismus*). Roedd yn lladmerydd dros hawliau merched o fewn Dwyrain yr Almaen.

Fe'i ganed yn Chemnitz, Sachsen, yr Almaen a bu farw yn Berlin o ganser. 

## Magwraeth
Roedd ei thad yn beiriannydd ar reilffyrdd yr Almaen.

Cymerodd Irmtraud ei *Abitur* yn 1952, cyn astudio Germanistik (astudiaethau Almaenaidd) a llenyddiaeth yn Leipzig hyd at 1956. Yna, gweithiodd i'r cylchgrawn *neue deutsche literatur* (Llenyddiaeth Almaenig Newydd), hyd at 1958, cyn cychwyn gweithio fel awdur llawrydd.

Priodas gyntaf Morgner oedd gyda Joachim Schreck, a ddaeth yn ddiweddarach yn olygydd gyda'r *Aufbau-Verlag* a chawsant fab yn 1967. Ysgarodd Morgner a Schreck yn 1970. Priododd eto ym 1972, â Paul Wiens, cyd-fardd ac awdur. Roedd Paul Wiens, fel miloedd o bobl yn Nwyrain yr Almaen, yn 'weithiwr answyddogol' o'r Stasi ac fe'i gyflogwyd i brepian am ei wraig ei hun wrth yr awdurdodau, drwy gydol eu priodas. Ysgarodd y ddau yn 1977.
220px|bawd|chwith|Carreg fedd Irmtraud Morgner

## Gwaith
* *Das Signal steht auf Fahrt*. Berlin, 1959
* *Ein Haus am Rand der Stadt*. Berlin, 1962
* *Hochzeit in Konstantinopel*. Berlin, 1968
* *Gauklerlegende*. Berlin, 1970
* *Die wundersamen Reisen Gustavs des Weltfahrers*. Berlin, 1972
* *Leben und Abenteuer der Trobadora Beatriz nach Zeugnissen ihrer Spielfrau Laura*. Berlin, 1974
* *Geschlechtertausch* (gyda Sarah Kirsch und Christa Wolf). Darmstadt, 1980
* *Amanda. Ein Hexenroman* (Amanda. A Witch's Tale). Berlin, 1983
* *Die Hexe im Landhaus* (gyda Erica Pedretti). Zürich, 1984
* *Der Schöne und das Biest*. Leipzig, 1991
* *Rumba auf einen Herbst*. Hamburg, 1992
* *Das heroische Testament*. München, 1998
* *Erzählungen*. Berlin, 2006

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gymdeithas Awduron yr Almaen, Gwobr am Lyfr Almaeneg Newydd am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Chemnitz
Ramblers

]]
Mae **Ramblers**, neu, weithiau **Y Cerddwyr** yn Gymraeg (**The Ramblers**, neu'n ffurfiol ''The Rambler's Society''), yn sefydliad dros hawliau cerddwyr. Dyma'r corff mwyaf o'i bath ym Mhrydain Fawr, a'i nod yw cynrychioli buddiannau cerddwyr (neu gerddwyr). Ceir cangen Gymreig a elwir yn *Ramblers Cymru*. Mae'n elusen sydd wedi'i chofrestru yng Nghymru a Lloegr ac yn yr Alban, gyda thua 123,000 o aelodau. Ar 24 Ebrill 1932, cynhaliodd British Workers' Sports Federation, grŵp a ysbrydolwyd gan Gomiwnyddion, a oedd yn teimlo'n rhwystredig ar ddiffyg ymroddiad y Ramblers newydd-ffurfiedig i weithredu dros hawliau pobl i gerdded dros dir agored, dresmasiad torfol o Kinder Scout, y pwynt uchaf yn y Peak District yn Lloegr. Yn ystod y tresmasiad torfol, bufan-ymladd rhwng y protestwyr a chiperiaid Dug Devonshire ac arestiwyd pum cerddwr. Nid oedd Cyngor Cenedlaethol Ffederasiynau'r Cerddwyr yn cefnogi tactegau'r tresbaswyr.

Ar 28 Mawrth 1946, ymunodd Cymdeithas y Cerddwyr â Gwasanaethau Cymdeithas y Cerddwyr Cyfyngedig, y bwriadwyd iddi weithredu fel adain fasnachol Cymdeithas y Cerddwyr; yn benodol, i reoli gwerthiannau, i ddarparu gwasanaethau swyddfa, i sefydlu tai gwadd ac i drefnu teithiau cerdded ar gyfer aelodau gartref a thramor. Yn y pen draw daeth Gwasanaethau Cymdeithas y Cerddwyr yn endid ar wahân o Gymdeithas y Cerddwyr, gan ddod yn RWH Travel Ltd. yn y pen draw. O 1948 ymlaen Tom Stephenson oedd ei hysgrifennydd, a oedd yn ymgyrchydd blaenllaw ar gyfer mynediad cefn gwlad ac ar gyfer y llwybr troed pellter hir Prydeinig, y Pennine Way. Roedd Dalton yn amgylcheddwr cyn i'r tymor ddod i ffasiwn. Fel Canghellor yn 1946, dechreuodd y Gronfa Tir Cenedlaethol i ddarparu adnoddau ar gyfer parciau cenedlaethol, ac ym 1951 fel Gweinidog Cynllunio Gwlad a Thref, cymeradwyodd y Pennine Way, a oedd yn cynnwys creu saith deg milltir ychwanegol o hawliau tramwy.

## Amcanion y Cerddwyr
Mae gan y Ramblers bump prif amcan elusennol fel a nodir yn Comisiwn Elusennol y Ramblers. I grynhoi:

: Hybu cerdded
: Cadwedigaeth llwybray
: Cynyddu mynediad i gerddwyr
: Amddiffyn y cefn gwlad
: Addysgu'r cyhoedd

## Ramblers Cymru
Ceir cangen Gymreig o'r mudiad, 'Rambler's Cymru'. Maent yn trefnu digwyddiadau cerdded ac yn cynhyrchu ymchwil a dogfennaeth sy'n ymwneud â'r maes gan ymateb i bolisïau Llywodraeth Cymru a dylanwadu ar strategaethau Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Maent yn cyflogi chwech aelod o staff.

Ar ddydd Gŵyl Dewi 2017 fe lansiodd y mudiad Weledigaeth 10 Mlynedd i Gymru.

Er mai 'Ramblers Cymru' yw'r term a ddefnyddir, mae'r ebost wedi ei gyfeirio fel cerddwyr@ramblers.org.uk

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan The Ramblers
*Twitter @RamblersCymru

Categori:Amgylchedd Cymru
Categori:Natur
Categori:Sefydliadau 1935
Gefeil-lys blaenbwl

{{Blwch tacson
| enw = {}*Cephalozia pleniceps*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Jungermanniales
| familia = Cephaloziaceae
| genus = Cephalozia
| species = *C. pleniceps*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Gefeil-lys blaenbwl** (enw gwyddonol: *Cephalozia pleniceps*; enw Saesneg: *blunt pincerwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida. Mae'n hoff iawn o gynefinoedd fel corsydd a mannau gwlyb eraill gyda Migwyn (*Sphagnum*).

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru, yr Alban a Lloegr. Dim ond mewn un lle neu ddau o lefydd y gwelwyd Gefeil-lys blaenbwl yn Iwerddon.

## Disgrifiad
Mae hwn yn llysieuyn yr afu hwn yn ddeiliog ac o faint bach iawn, main, gwyrddlas, gydag choesynnau sy'n llai na 2&nbsp;cm o hyd a thua 0.5–1&nbsp;mm mm o led. Mae ganddo ddail hydredol, 2-llabed ac nid oes tanddail.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Jungermanniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng nghymru
Gabriele Wohmann

Awdures o'r Almaen oedd **Gabriele Wohmann** (née **Guyot**; 21 Mai 1932 - 22 Mehefin 2015) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd, awdur storiau byrion, sgriptiwr, a chyfarwyddwr ffilm.

Fe'i ganed yn Darmstadt yn nhalaith Hesse, yr Almaen ac yno hefyd y bu farw a'i chladdu. 

Mynychodd yr ysgol breswyl Nordseepädagogium ar ynys Langeoog ar arfordir gogleddol yr Almaen. Astudiodd yn Frankfurt am Main o 1951 i 1953 ac yna gweithiodd fel athrawes yn ei chyn-ysgol yn Langeoog, mewn coleg cymunedol ac mewn ysgol fusnes. Ym 1953 priododd Reiner Wohmann, cyn byw fel awdur ar ei liwt ei hun yn Darmstadt o 1956, lle bu farw.

Mynychodd gyfarfodydd y Grŵp 47 a bu'n aelod o Academi Gelf Berlin ers 1975, ac Academi Iaith a Llenyddiaeth yr Almaen yn Darmstadt ers 1980. Bu hefyd yn aelod o Ganolfan PEN Gweriniaeth Ffederal yr Almaen o 1960 ymlaen. i 1988.

## Gweithiau
**Jetzt und Nie*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1958
**Abschied für länger*, Walter, Olten/Freiburg im Breisgau, 1965
**Ernste Absicht*, Luchterhand Verlag, Berlin/Neuwied, 1970
**Paulinchen war allein zu Haus*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1974
**Schönes Gehege*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1975
**Ausflug mit der Mutter*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1976
**Frühherbst in Badenweiler*, Luchterhand, Darmstadt, 1978
**Ach wie gut daß niemand weiß,* Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1980
**Das Glücksspiel*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1981
**Der Flötenton*, Luchterhand, Darmstadt/Neuwied, 1987
**Bitte nicht sterben*, Piper, München, 1993
**Aber das war noch nicht das Schlimmste*, Piper, München, 1995
**Das Handicap,* Piper, München, 1996
**Das Hallenbad*, Piper, München, 2000
**Abschied von der Schwester*, Pendo, Zürich/München, 2001
**Schön und gut*, Piper, München, 2002
**Hol mich einfach ab*, Piper, München, 2003

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Darmstadt
Gisela Erler

Awdures a gwleidydd o'r Almaen yw **Gisela Erler** (9 Mai 1946 sydd hefyd yn ymchwilydd teuluol ac *entrepreneur*.

Fe'i ganed yn Biberach an der Riss, de'r Almaen, yn ferch i Fritz Erler, gwleidydd SPD a'i wraig Käthe, g. Wiegand. Astudiodd Almaeneg a chymdeithaseg. Roedd yn rhan o'r SDS ac yn 1967 cyd-sefydlodd y cwmni cyhoeddi asgell-chwith Trikont-Verlag, a leolir yn Munich.

Ers mis Mai 2011, mae wedi bod yn aelod o lywodraeth gwladwriaeth Baden-Württemberg fel aelod o gyngor y wladwriaeth. Yno mae hi'n gyfrifol am "Gyfranogiad Cymdeithas Sifil a Dinasyddiaeth".

Yn ei gwaith ymchwil yn Sefydliad Ieuenctid yr Almaen, deliodd â phynciau fel rolau menywod, rhyw, teulu a gyrfa. Ffocws yr astudiaeth oedd modelau amser-gweithio newydd yn Beck / Iken a Coop. Mae'n awdur astudiaeth ar absenoldeb rhieni ac ad-drefnu y gweithlu.

Yn 1987, cyhoeddodd Gisela Erler (gyda dwsin o fenywod eraill) 'faniffesto'r mamau', ynghyd â Doro Pass-Weingartz Rowohlt y pamffledi a oedd yn ymwneud â throsglwyddo grym y teulu i'r fam.

Ym 1991 sefydlodd gwmni, *Familienservice GmbH*. Yn 2011 cafodd ei henwi gan Winfried Kretschmann fel Cynghorydd Gwladol dros y Gymdeithas Sifil a Chyfranogiad y Cyhoedd gyda Hawliau Pleidleisio yng Nghabinet Baden-Württemberg (Cabinet Kretschmann I; 12 Mai 2011 i 11 Mai 2016).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Pobl o Biberach an der Riss
Simon Armitage

Bardd, dramodydd a nofelydd Seisnig yw **Simon Robert Armitage** (ganwyd 26 Mai 1963).
Athro Barddoniaeth ym Mhrifysgol Leeds yw ef, ac roedd yn Athro Barddonieth ym Mhrifysgol Rhydychen am gyfnod o bedair blynedd o 2015 i 2019. 
Ar 10 Mai 2019 cyhoeddwyd y byddai Armitage yn dod yn Fardd Llawryfog.

## Gweithiau 
* *Zoom!* (1989)
* *Xanadu* (1992)
* *Kid* (1992)
* *Book of Matches* (1993)
* *The Dead Sea Poems* (1995)
* *The Dead Sea Poems* (1995)
* *CloudCuckooLand* (1997)
* *Killing Time.* (1999)
* *Selected Poems* (2001)
* *The Universal Home Doctor* (2002)
* *Travelling Songs* (2002)
* *The Shout: Selected Poems* (2005)
* ''Homer's Odyssey* (cyfieithiad, 2006)
* *Tyrannosaurus Rex Versus The Corduroy Kid* (2006)
* *Sir Gawain and the Green Knight* (cyfieithiad, 2007; argraffiad diwygiedig 2018)
* *The Not Dead*  (2008)
* *Out of the Blue*  (2008)
* *Selected Poems* (2008)
* *Seeing Stars* (2010)
* *The Death of King Arthur* (cyfieithiad, 2012)
* *Stanza Stones* (2013)
* *Paper Aeroplanes* (2014)
* *Still* (2016)
* *The Unaccompanied* (2017)
* *Pearl* (cyfieithiad, 2017)
* *Flit* (2018)
* *Sandettie Light Vessel Automatic'' (2019)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Academyddion Prifysgol Leeds
Categori:Academyddion Prifysgol Rhydychen
Categori:Academyddion Prifysgol Sheffield
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Llawryfog y Deyrnas Unedig
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Manceinion
Categori:Pobl o Orllewin Swydd Efrog
Marcus Vergette

thumb|260px|Cloch Amser a Llanw, Bae Cemaes

Mae **Marcus Vergette** yn gerflunydd, cerddor (yn chwarae bâs dwbl) a chyfansoddwr. Yn wreiddiol o’r Unol Daleithiau, mae o’n byw ar fferm yn Highampton, Swydd Ddyfnaint. Mae o’r rhan o bedwarawd Neil Maya, y Seat of the Pants Orchestra a’r Uncommon Orchestra. Cyfansododd y Suite Marsyas.

Creuodd o’r Cloch Amser a Llanw. Bwriadur gosod 12 ohonynt ar arfordir Prydain. Gosodwyd yr un cyntaf yn Appledore, Swydd Ddyfnaint ar 20 Ebrill 2009. Mae’r tonnau’n achosi sŵn y clychau ar benllanw..

## Cyfeiriadau
Categori:Cerflunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1961
Illia Kiriak

Nofelydd ac athro o Wcráin a ymfudodd i Ganada oedd **Illia Kiriak** neu **Illia Kyrijak**, a seisnigodd ei enw weithiau i **Elias Kiriak** (; 29 Mai 1888 – 28 Rhagfyr 1955). Ei gampwaith ydy *Syny zemli* (Сини землі; 1939–45), nofel realaidd a gyhoeddwyd mewn tair chyfrol.

Ganwyd ym mhentref Zavallya (neu Zawale) ger Sniatyn, yn Nheyrnas Galicia a Lodomeria, a leolir heddiw yn Oblast Ivano-Frankivsk yng ngorllewin Wcráin. Ymfudodd i Ganada yn ystod ei arddegau, tua 1907, ac ymsefydlodd yn Edmonton, Alberta. Yno astudiodd ym Mhrifysgol Alberta, a gweithiodd fel athro mewn ysgolion gwledig y dalaith. Cyhoeddodd lyfr darllen llwyddiannus, *Marusia* (1947), ar gyfer plant oedd yn derbyn addysg Wcreineg yng Nghanada. Ni chafodd deulu. Bu farw yn Edmonton yn 67 oed.

Hanes epig o deuluoedd o ffermwyr Wcreinaidd yn Nhaleithiau'r Paith yw stori *Syny zemli*, sef "Meibion y Ddaear". Wedi ei farwolaeth, cyfieithwyd y gwaith i'r Saesneg gan  Michael Luchkovich a'i gyhoeddi ar ffurf gryno dan y teitl *Sons of the Soil* (1959). Ystyrir *Syny zemli* yn un o'r nofelau neu gyfres o nofelau gwychaf yn holl lenyddiaeth Wcreineg Canada. Nid yw ei straeon byrion nac ei farddoniaeth cystal â'i driawd o nofelau, ac am hynny fe'i gelwir yn *homo unius libri* ("dyn y llyfr unigol") gan Danylo Struk.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysgwyr o Ganada
Categori:Addysgwyr o Wcráin
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Llenorion Wcreineg o Ganada
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Pobl o Edmonton
Categori:Ymfudwyr o Awstria-Hwngari i Ganada
Ardal y Copaon

Ardal ucheldirol yng Ngogledd Lloegr ar ben deheuol y Pennines yw **Ardal y Copaon** (Saesneg: *Peak District*). Fe'i lleolir yn bennaf yng ngogledd Swydd Derby, ond mae hefyd yn cynnwys rhannau o Swydd Gaer, Manceinion Fwyaf, Swydd Stafford, Gorllewin Swydd Efrog a De Swydd Efrog.

Parc Cenedlaethol Ardal y Copaon oedd y parc cenedlaethol cyntaf yn y Deyrnas Unedig ym 1951.

Mae'r ardal yn cynnwys mynydd eiconig Kinder Scout lle sefydlwyd mudiad y Ramblers yn ei ffurf gyfoes.

Categori:Daearyddiaeth De Swydd Efrog
Categori:Daearyddiaeth Gorllewin Swydd Efrog
Categori:Daearyddiaeth Manceinion Fwyaf
Categori:Daearyddiaeth Swydd Derby
Categori:Daearyddiaeth Swydd Gaer
Categori:Daearyddiaeth Swydd Stafford
Categori:Parciau cenedlaethol Lloegr
Categori:Pennines
Josiane Kartheiser

Awdures o Lwcsembwrg yw **Josiane Kartheiser** (ganwyd 28 Tachwedd 1950) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel beirniad llenyddol, newyddiadurwr ac awdur plant. Yn yr Almaeneg mae'n sgwennu fel arfer, ac weithiau mewn Lwcsembwrgeg.

Fe'i ganed yn Differdange (*Déifferdeng*) yn ne-orllewin Lwcsembwrg ar 28 Tachwedd 1950. 

Graddiodd Kartheiser o ysgol ferched *Lycée des jeunes filles* yn Ninas Lwcsembwrg. Rhwng 1971 a 1974, astudiodd lenyddiaeth Saesneg ac America ym Mhrifysgol Caint yng Nghaergaint (*Canterbury*). Ar ôl gweithio fel newyddiadurwr llawrydd, dysgodd Lwcsembwrgeg ym Mhrifysgol Sheffield ac yng Nghanolfan Ieithoedd, Lwcsembwrg hyd nes iddi ymddeol yn 2010. Cyfrannodd i eiriadur Ffrangeg-Lwcsembwrg-Saesneg - *Parler luxembourgeois – Esou schwätze mir  – Living Luxemburgish* a bu'n gyfrannwr rheolaidd i nifer o bapurau newydd Lwcsembwrg gan gynnwys *Lëtzebuerger Journal, Tageblatt* a *Le Jeudi*.

Er 1978 cyhoeddodd Kartheiser straeon byrion a thraethodau, barddoniaeth, dramâu,  beirniadaeth lenyddol a gweithiau ar gyfer plant.

## Cyhoeddiadau
;Llyfrau
*1978: *flirt mit fesseln*
*1989: *wenn schreie in mir wachsen*
*1981: *Linda*
*1988: *D’Lästermailchen*
*1989: *Luxembourg City*
*1993: *Wohlstandsgeschichten*
*1996: *Als Maisie fliegen lernte*
*2000: *Das Seepferdchen*
*2002: *Allein oder mit anderen*
*2004: *Cornel Meder. Ein Porträt*
*2005: *De Marc hätt gär Paangecher*
*2007: *Mäi léiwen Alen!*
*2009: *Hutt Dir och en Holiday Consultant?*
*2011: *Geld oder Liewen!?*
*2013: *Entführe nicht deines Nächsten Weib*
*2014: *Die Shabby Chic Tote*
*2014: *Gees de mat?*
*2015: *Kauf dir doch ein Leben!*

;Plant
*2004: *De Maxi an de Geschichtenerzieler*
*2012: *Dem Lou säin abenteuerleche Summer*

;Dramâu
*1983: *De Kontrakt*
*1985: *Härgottskanner*

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gyngor Parhaol Lwcsembwrg am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Differdange
Bob Hawke

Prif Weinidog Awstralia rhwng 1983 a 1991 oedd **Robert James Lee Hawke** AC, GCL (9 Rhagfyr 1929&nbsp;– 16 Mai 2019), mwy adnaddybus fel **Bob Hawke**.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Prif Weinidogion Awstralia
Cadair blygu

bawd| Cadair blygu (neu gadair gynfas) draddodiadol
Math penodol o gadair sydd fel arfer gyda ffrâm o bren neu ddeunydd arall, a sedd a chefn o ffabrig yw **cadair blygu** (neu **gadair gynfas**). Mae'r term fel arfer yn dynodi cadair blygu sy'n gludadwy, gyda stribed unigol o ffabrig neu finyl yn ffurfio'r cefn a'r sedd. Mae wedi'i fwriadu ar gyfer hamddena, yn wreiddiol ar fwrdd llong fawr. Mae'n hawdd ei chludo a'i bentyrru, er bod rhai mathau yn anodd eu plygu a'u hagor. Gall fersiynau gwahanol gynnwys rhai gyda sedd estynedig, er mwyn gorffwys y coesau arni, yn rhai y gellir addasu eu huchder, neu â mannau i orffwys y breichiau. 

Yng Ngogledd Ewrop, mae olion cadeiriau plygu i'w cael sy'n dyddio'n ôl i'r Oes Efydd. Defnyddiwyd cadeiriau plygadwy hefyd yn yr Hen Aifft, Gwlad Groeg a Rhufain. Yn ystod yr Oesoedd Canol, defnyddiwyd y gadair blygu'n helaeth fel darn dodrefn litwrgaidd. 

Yn yr Unol Daleithiau, rhoddodd John Cham batent ar gadair blygu yn 1855. Dechreuwyd defnyddio cadeiriau plygu pren gyda seddi a chefnau wedi'u gwehyddu neu gansen, o'r math a adwaenir bellach yn y DU fel "cadeiriau stemar" ar deciau llongau mawr o'r tua 1860au, ac roeddent yn hysbys ar y pryd fel "cadeiriau dec". Nid yw'n eglur a gawsant eu gwneud gyntaf yn yr Unol Daleithiau neu yng ngwledydd Prydain. Yn Lloegr, cymerodd John Thomas Moore (1864-1929) batent ar gyfer cadeiriau plygu addasadwy a chludadwy yn 1886, a dechreuodd eu gweithgynhyrchu yn Macclesfield. Gwnaeth Moore ddau fath: y Waverley, a ddisgrifiwyd fel "y gadair orau ar gyfer llong neu denis lawnt", a'r Hygienic, a oedd yn gadair siglo "oedd yn werthfawr i'r rhai sydd â choluddion araf a rhwystredig".  

Daeth cadair plygu yn boblogaidd iawn ar ddiwedd y 19eg ganrif a dechrau'r 20fed ganrif.  

Mae cadair haul hir yn debyg i cadair blygu, ond ar ffurf gwely. Gellir symud yr arwyneb cefn er mwyn i'r defnyddiwr allu eistedd a darllen, neu gellir ei ail-leinio i arwyneb gwastad er mwyn i'r defnyddiwr gysgu yn y safle llorweddol. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Dodrefn
Categori:Cadeiriau
Helena Blavatsky

Awdures o Ymerodraeth Rwsia a'r Unol Daleithiau oedd **Helena Blavatsky** (neu **Helena Petrovna Blavatsky**; 31 Gorffennaf 1831 - 26 Ebrill 1891) a oedd yn athronydd, newyddiadurwr ac ocwltydd. Fe'i ganed yn Dnipro, 4ydd dinas fwyaf Wcráin a  bu farw yn Llundain o'r ffliw. 

Yn 1875 cyd-sefydlodd y Gymdeithas Theosoffi (*the Theosophical Society*) yn Ninas Efrog Newydd. Roedd ganddi ddilynwyr ledled y byd, ac adnabyddwyd hi fel prif arweinydd y grefydd esoterig Theosoffi haniaethol, yn ei chyfnod.

Fe'i ganed i deulu aristocrataidd Rwsia-Almaenig yn Yekaterinoslav (Dnipro heddiw), a oedd yn rhan o Ymerodraeth Rwsia, teithiodd Blavatsky yn eang o amgylch yr Ymerodraeth Rwsia fel plentyn. Yn hunan-addysgiadol yn bennaf, datblygodd ddiddordeb mewn esoteriaeth Gorllewinol yn ystod ei harddegau. Honodd, yn ddiweddarach, iddi fynd ar gyfres o deithiau yn 1849 lle'r ymwelodd ag Ewrop, America, ac India, gan honni iddi ddod ar draws grŵp o bobl ysbrydol, "Meistr yr Hen Ddoethineb" yn Shigatse, Tibet, lle buont yn ei hyfforddi i ddatblygu dealltwriaeth ddyfnach o synthesis crefydd, athroniaeth a gwyddoniaeth. Mae beirniaid cyfoes a rhai bywgraffwyr diweddarach wedi dadlau bod rhai (neu bob un) o'r ymweliadau tramor hyn yn ffug, a'i bod wedi treulio'r cyfnod hwn yn Ewrop.

Erbyn dechrau'r 1870au, roedd Blavatsky yn ymwneud â'r mudiad Ysbrydolrwydd (*Spiritualism*). Er ei bod yn amddiffyn bodolaeth  ffenomenau Ysbrydolrwydd, dadleuodd yn erbyn y syniad fel prif ffrwd, mai ysbrydion y meirw oedd yr endidau y cysylltwyd â hwy. Ymfudodd i'r i Unol Daleithiau America yn 1873, a daeth yn gyfaill i Henry Steel Olcott a daeth i lygad y cyhoedd fel cyfryngydd i ysbrydion, sylw a oedd yn cynnwys cyhuddo rhai pob o dwyll.

Yn 1877 cyhoeddodd *Isis Unveiled*, llyfr a oedd yn amlinellu ei barn ar theosoffi.

## India
Disgrifiodd Blavatsky Theosophy fel "synthesis o wyddoniaeth, crefydd ac athroniaeth", gan ddatgan fod Theoso yn adfywiad o'r "Doethineb Hynafol", sy'n tanseilio holl grefyddau'r byd. Yn 1880 symudodd hi ac Olcott i India, lle cysylltwyd y Gymdeithas â'r Arya Samaj, mudiad diwygio Hindŵaeth. Yr un flwyddyn, yn Ceylon, honir mai hi ac Olcott oedd y bobl gyntaf o'r Unol Daleithiau i drosi'n ffurfiol i Fwdhaeth.

Dirywiodd ei hiechyd yn 1885 a dychwelodd i Ewrop, gan sefydlu'r *Blavatsky Lodge* yn Llundain. Yno y cyhoeddodd *The Secret Doctrine*, sylwebaeth ar yr hyn a honnodd hi oedd hen lawysgrifau Tibetaidd, yn ogystal â dau lyfr arall, *The Key to Theosophy* a *The Voice of the Silence*. Bu farw o'r ffliw.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Merched y 19eg ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Dnipro
Bad Cat

Ffilm Twrcaidd animeiddiedig i oedolion yw ***Bad Cat*** (Tyrceg: *Kötü Kedi Şerafettin*) a ryddhawyd yn 2016. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Mehmet Kurtulus ac Ayse Unal. Mae'r ffilm yn seiliedig ar stribed comig o 1996 o'r un enw *Kötu Kedi Şerafettin* ysgrifennwyd gan Bulent Ustun. Cafodd ei chynhyrchu gan Anima Istanbul, a'i dosbarthu gan Odin's Eye Entertainment. Rhyddhawyd gêm ar gyfer dyfeisiau symudol yn seiliedig ar y ffilm, hefyd, o'r enw *The Bad Cat*,  yn fuan ar ôl i'r ffilm gael ei rhyddhau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau comedi animeiddiedig
Categori:Ffilmiau Tyrceg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar gomics
Louisine Havemeyer

Ffeminist o'r Unol Daleithiau oedd **Louisine Havemeyer** (28 Gorffennaf 1855 - 6 Ionawr 1929) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel casglwr celf, swffragét a ffeminist.

Fe'i ganed yn Ninas Efrog Newydd ar 28 Gorffennaf 1855; bu farw yn Ninas Efrog Newydd. Bu'n briod i Henry Osborne Havemeyer ac roedd Electra Havemeyer Webb yn blentyn iddi. 
bawd|chwith|Louisine Havemeyer a'i merch Electra: gwaith olew gan Mary Cassatt  (1844–1926); paentiwyd yn 1895.

Noddodd y celfyddydau'n helaeth, gan gynnwys yr arlunydd Edgar Degas a'r ffeminist Alice Paul.

## Magwraeth
Ganed Louisine Waldron Elder yn Ninas Efrog Newydd ar Orffennaf 28, 1855, i'r masnachwr George W. Elder (1831-1873) a'i wraig, Matilda Adelaide Waldron (1834–1907). Hi oedd yr ail o bedwar o blant: Anne Eliza Elder, Mrs. Henry Norcross yn ddiweddarach (1853-1917), Adaline Mapings Elder, yn ddiweddarach Mrs Samuel Twyford Peters (1859-1943), a brawd George Waldron Elder (1860-1916 ).

Yn fuan ar ôl marwolaeth ei thad, teithiodd Louisine Elder a'i theulu i Ewrop am gyfnod o dair blynedd. Hwyliod y teulu ar 25 Mai 1873, ar fwrdd yr *S.S Calabria*, ynghyd â'u teulu estynedig: modryb Amanda McCready a'r teulu, a chefnder Mary Mapes Dodge, golygydd Cylchgrawn *St. Nicholas* ac awdur *Hans Brinker*. Yno, bu'r arlunydd  Mary Cassatt yn ddylanwad arni, ac awgrymodd ei bod yn buddsoddi mewn gwaith pastel gan Degas.

Wrth i amser fynd heibio, yn enwedig ar ôl i Louisine briodi Henry O. Havemeyer, daeth Cassatt yn ymgynghorydd i'r Havemeyers, gan helpu i adeiladu eu casgliad celf a hwyluso'r berthynas waith a fyddai rhngddynt a'r Artistiaid Argraffiadol (*Impressionist Artists*), gan gynnwys Edgar Degas, Edouard Manet, Camille Pissarro a Claude Monet. Datblygodd cyfeillgarwch gydol oes rhwng Louisine Havemeyer a Mary Cassatt, a wnaeth sawl pastel o Louisine a'i phlant.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Silent Sentinels am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

### Paentiadau o'i chasgliad, a adawodd i'r *Metropolitan Museum of Art*
## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1855
Categori:Marwolaethau 1929
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Benita Asas Manterola

Ffeminist o Wlad y Basg oedd **Benita Asas Manterola** (4 Mawrth 1873 - 21 Ebrill 1968) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel addysgwraig, swffragét ac ymgyrchydd dros fynnu'r bleidlais i ferched.

Fe'i ganed yn Donostia, Gwlad y Basg a bu farw yn Bilbo.

Hyfforddodd fel athrawes cyn symud i Madrid, Sbaen, lle gweithiai yn y system ysgolion cyhoeddus. Ynghyd â Pilar Fernández Selfa, sefydlodd Asas y cyfnodolyn deufisol *El Pensamiento Femenino*, a gyhoeddwyd rhwng 1913 a 1917. Hi oedd llywydd yr *Asociación Nacional de Mujeres Españolas* (ANME) o 1924 i 1932. Gan ddechrau yn 1925, bu'n cyfarwyddo papur newydd misol ANME, sef *Mundo Feminino*.

Yn 1929, cynrychiolodd ANME yng nghynhadledd ryngwladol Cynghrair y Merched dros Heddwch a Rhyddid. Roedd Asas hefyd yn un o sefydlwyr y *Lyceum Club Femenino Español*, Madrid, gyda Maria de Maeztu Whitney.

Yn 2017, cafodd stryd yn ninas Bilbo ei hailenwi ar ei hôl, i gydnabod cyfraniad Asas i amddiffyn hawliau menywod.

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gymdeithas Genedlaethol Menywod Sbaen am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Ffeministiaid o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Pobl o Donostia
Droylsden

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Droylsden**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Tameside. Saif tua 4 milltir (6.6 km) i'r dwyrain o ganol Manceinion a 2 milltir (3.5&nbsp;km) i'r gorllewin o Ashton-under-Lyne.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Droylsden boblogaeth o 24,134.

Yn hanesyddol yn Swydd Gaerhirfryn, yng nghanol y 19g ganrif tyfodd Droylsden oherwydd ei melinau a chamlas Ashton. Gan ddechrau yn y 1930au cynnar, ehangodd poblogaeth Droylsden yn gyflym wrth i'r dref ddod yn ardal dai ar gyfer Manceinion.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Tameside
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Alison Louise Kennedy

Llenor o'r Alban yw **Alison Louise Kennedy** (ganwyd 22 Hydref 1965) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel sgriptiwr, nofelydd, awdur, academydd ac yn ddigrifwr.

Fe'i ganed yn Dundee ar 22 Hydref 1965.

Mae hi'n ysgrifennu nofelau, straeon byrion a ffeithiol ac yn adnabyddus am ei naws dywyll, yn cyfuno realaeth a'i ffantasi, ac am ei hagwedd ddifrifol at ei gwaith. Mae'n sgwennu colofnau ac adolygiadau i bapurau newydd Ewropeaidd.

## Magwraeth
Ganwyd Kennedy 22 Hydref 1965 yn Dùn Dèagh (Dundee) i Edwardene Mildred, athro, a Robert Alan Kennedy, darlithydd mewn seicoleg. Ysgarodd ei rhieni pan oedd yn 13 oed. Aeth i Ysgol Uwchradd Dundee, ysgol breifat, ac aeth ymlaen i astudio am radd BA Anrhydedd mewn Astudiaethau Theatr a Chelfyddydau Dramatig ym Mhrifysgol Warwick.

## Coleg
O 1980 i 1989 roedd Kennedy yn weithiwr celfyddydau cymunedol i Gyngor Dosbarth Clydebank. Yna aeth ymlaen i fod yn Awdur Preswyl ar gyfer  Adran Gwaith Cymdeithasol Hamilton a Dwyrain Kilbride o 1989 i 1991. Rhwng 1989 a 1995 gweithiodd ar *Broject Ability*, sefydliad celfyddydau gweledol yn Glasgow. Yn 1995 roedd yn ddarlithydd rhan-amser ym Mhrifysgol Copenhagen.

Ar hyn o bryd mae Kennedy yn byw yn Wivenhoe, Essex, ac mae wedi bod yn Athro Cyswllt mewn Ysgrifennu Creadigol ym Mhrifysgol Warwick ers 2007, ar ôl dysgu ysgrifennu creadigol ym Mhrifysgol St Andrews o 2003 i 2007. Mae wedi perfformio fel digrifwr stand-yp yng Ngwyl Ymylol Caeredin ac mewn gwyliau llenyddol. Ei phrif glwb comedi lle mae'n perfformio fynychaf yw *The Stand Comedy Club* yng Nghaeredin.

## Aelodaeth 
Bu'n  aelod o Gymdeithas Frenhinol Llenyddiaeth am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Dundee
Doria Ragland

Mam Meghan Markle yw **Doria Loyce Ragland** (ganwyd 2 Medi 1956).

Cafodd ei geni yn Cleveland, Ohio, yn ferch i Jeanette Arnold (1929–2000) a'i priod Alvin Azell Ragland (1929–2011).

Mynychodd briodas ei merch i'r Tywysog Harri yn Windsor yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Pobl fusnes o'r Unol Daleithiau
Cystadleuaeth Cân Eurovision 2019

**Cystadleuaeth Cân Eurovision 2019** oedd y 64fed Cystadleuaeth Cân Eurovision. Cynheliwyd y gystadleuaeth yn Tel Aviv, Israel, ar ôl i Netta ennill y Gystadleuaeth Cân Eurovision 2012 gyda'i chân "Toy".

Enillodd Duncan Laurence o'r Iseldiroedd y gystadleuaeth gyda'r gân "Arcade". Canwyd y gân yn Saesneg. Ysgrifennwyd y gân gan Laurence, Joel Sjöö, Wouter Hardy a Will Knox.

Er gwaethaf ei enw Seisnig, mae Laurence yn Iseldirwr a aned yn Spijkenisse, a'i fagu yn Hellevoetsluis. Dechreuodd ei yrfa roc yn y Rock Academy yn Tilburg, gan chwarae i sawl band ysgol, gan gynnwys un ei hun, The Slick and Suited yn 2013. Aeth y band yma ymlaen i berfformio yn yr Eurosonic Noorderslag. Mae Laurence yn ddeurywiol.

## Manion
Cymerodd 41 gwlad ran yn y gystadleuaeth ond bu Bwlgaria a Iwcrain yn absennol. Tynnodd Bwlgaria eu ymgais yn ôl gan fod aelodau o'r grwp yn gweithio ar brosiectau eraill, tra bod Iwcrain wedi bwriadu cystadlu ond wedi tynnu nôl oherwydd anghydfod dros y ffeinal cenedlaethol.

Yn 2019 gwelwyd gweriniaeth Macedonia yn perfformio am y tro cyntaf o dan ei henw swyddogol newydd, "Gogledd Macedonia". Daeth hyn wedi dros dau ddegawd o anghytuno gyda Gwlad Groeg oedd yn gwrthwynebu i'r cyn-weriniaeth yn Iwgoslafia alw ei hun yn "Macedonia" gan fod hynny, yn ôl y Groegwyr, yn awgrymu perchnogaeth dros dalaith Macedonia yng Nghroeg a hefyd lladrata hunaniaeth Roegaidd yr enw.

## Cyfeiriadau
2019
Categori:2019 yn Ewrop
Aitch (cyfenw)

Cyfenw Saesneg yw **Aitch**. Mae pobl nodedig gyda'r cyfenw yn gynnwys:

*Iain Aitch, awdur a newyddiadurwr Saesneg
*Matt Aitch (1944–2007), chwaraewr pêl-fasged Americanaidd

Categori:Cyfenwau
Herman Wouk

Awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Herman Wouk** (27 Mai 1915 – 17 Mai 2019). Enillodd y Wobr Pulitzer am ei nofel *The Caine Mutiny* (1951).

Fe'i ganwyd yn y Bronx, yn fab i Esther (née Levine) ac Abraham Isaac Wouk.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Columbia
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Bronx
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Swyddogion Llynges yr Unol Daleithiau
Piast Gliwice

bawd|250px|Tu fewn Stadiwm Gliwice
Mae **Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice** ([ˈpʲast ɡlʲiˈvʲit͡sɛ], "Clwb Chwaraeon Piast Gliwice") neu **Piast** yn gyffredin ar lafar, yn glwb pêl-droed Pwyleg sydd chwarae yn ninas Gliwice yn nhalaith Silesia yn ne orllewin Gwlad Pwyl, dinas o rhyw 180,000 o drigolion oddeutu 25&nbsp;km i'r gorllewin o Katowice mewn ardal ddiwydiannol. Enillont bencampwriaeth yr Ekstraklasa (Uwch Gynghrair Gwlad Pwyl) yn 2018-19 am y tro cyntaf yn eu hanes. Lliwiau'r clwb yw coch a glas ac mae'r arfbais yn arddangos eryr a thŵr.

## Hanes
Sefydlwyd y clwb ar 18 Mehefin 1945 gan Bwyliaid a oedd wedi cael eu gorfodi i adael eu tir yn yr hyn sydd heddiw yng ngorllewin Wcráin ond a oedd, cyn yr Ail Ryfel Byd yn rhan o Wlad Pwyl. Y clwb yw'r un gyntaf erioed i esgyn o'r 7fed adran yn system byramid pêl-droed Gwlad Pwyl i'r Uwch Gynghrair ac yna ennill yr hawll i gystadlu yn Ewrop.

Bu'r clwb yn chwarae am 32 tymor yn yr ail adran Bwylaidd, cyn esgyn i'r Ekstraklasa am y tro cyntaf yn 2008. Llwyddodd y clwb i gyrraedd Cwpan Gwlad Pwyl ddwywaith (yn 1978 a 1983) gan golli ar y ddau achlysur.

Daw enw clwb o'r llinach *Piast*, teulu brenhinol oedd yn rheoli Gwlad Pwyl o flynyddoedd cyntaf annibyniaeth rhwng 970 ac 1360.

## Newid Enw
bawd|250px|Stadiwm Piast Gliwice
Mae'r clwb wedi newid ei henw sawl gwaith ers ei sefydlu yn y mis gyntaf wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd:

* (18.06.1945) - KS Piast Gliwice
* (23.05.1946) - KSM Piast Gliwice
* (Medi/Tachwedd 1947) - ZKSM Piast Gliwice
* (05.03.1949) - ZS Metal Piast Gliwice (fusionado con el ZKSM Huta Łabędy, ZKS Walcownia Łabędy, RKS Jedność Rudziniec, *RKS PZS Gliwice y ZKS Silesia Gliwice)
* (01.11.1949) - ZKS Stal Gliwice
* (11.03.1951) - ZKS Stal GZUT Gliwice
* (15.03.1955) - ZKS Piast Gliwice
* (20.01.1957) - KS Piast Gliwice
* (01.01.1961) - SKS Piast Gliwice
* (15.03.1964) - GKS Piast Gliwice (fusionado con el GKS Gliwice y el KS Metal Gliwice)
* (17.10.1983) - MC-W GKS Piast Gliwice
* (12.09.1989) - CWKS Piast-Bumar Gliwice
* (1989) - Fusionado con el ZTS Łabędy (Gliwice)
* (1990) - CWKS Bumar-Piast Gliwice
* (04.04.1990) - KS Bumar Gliwice
* (11.05.1990) - KS Bumar Łabędy (Gliwice)
* (01.07.1990) - KS Bumar Gliwice
* (1991) - KS Piast-Bumar Gliwice
* (01.07.1992) - MC-W GKS Piast Gliwice
* (01.08.1995) - KS Bojków Gliwice (fusionado con el KS Bojków Gliwice)
* (15.09.1995) - KS Piast Bojków Gliwice
* (02.09.1996) - GKS Piast Gliwice

## Anrhydedddau
### Cystadlaethau Cenedlaethol
***Ekstraklasa**
****Pencampwyr** (1): 2018–19
***I Liga (ail adran)**
****Pencampwyr** (1): 2011–12
***Cwpan Bêl-droed Gwlad Pwyl**
**Ail (2): 1978, 1983

## Ymddangosiadau yng nghystadlaethau UEFA 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol

Piast Gliwice
Cock and Ball Torture (band)

Band goregrind o'r Almaen yw **Cock and Ball Torture** (weithiau **CBT**), a ffurfiwyd ar 22 Chwefror 1997. Y grŵp yn hysbys am riffio a llais rhigol-drwm. Mae'r band yn enwog am ddefnyddio delweddaeth pornograffig yn eu caneuon sy'n perthyn i'r is-genre pornogrind fel y'i gelwir.

## Aelodau
* Sascha Pahlke – drymiau, lleisiau (1997-presennol)
* Timo Pahlke – bas, lleisiau (1997-presennol)
* Tobias Augustin – gitâr, lleisiau (1997-presennol)

## Discograffeg
### EPiau a cyd-albymau
* 1998: *Cocktales* (Shredded Records)
* 1999: *Veni, Vidi, Spunky* gyda Squash Bowels (Bizarre Leprous Productions)
* 2000: *Zoophilia* gyda Libido Airbag (Stuhlgang Records)
* 2000: *Anal Cadaver* gyda Grossmember (Noweakshit Records)
* 2001: *Barefoot and Hungry* gyda Disgorge (Lofty Storm Records)
* 2001: *Big Tits, Big Dicks* gyda Last Days of Humanity (Unmatched Brutality Records)
* 2001: Gyda Filth, Negligent Collateral Collapse, and Downthroat (Bizarre Leprous Productions)
* 2002: *Where Girls Learn to Piss on Command* (Stuhlgang Records)

### Albymau llawn
* 2000: *Opus(sy) VI* (Shredded Records)
* 2002: *Sadochismo* (Ablated Records)
* 2004: *Egoleech* (Morbid Records)

### Albymau casglu
* 2006: *A Cacophonous Collection* (Obliteration Records)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Wefan Swyddogol
* Cyfweliad gyda Cock and Ball Torture gan Diabolical Conquest Webzine

Categori:Bandiau Almaenig
Kinder Scout

Mae **Kinder Scout** yn fynydd a llwyfandir yn Ardal y Copaon yn Lloegr ac ar 636 metr ar ei bwynt uchaf, dyma'r mynydd uchaf yn Swydd Derby a Dwyrain Canolbarth Lloegr i gyd.

## Nodweddion
Mae'r llwyfandir dros 600 metr o uchder, sy'n gorchuddio llwyfandir rhostir ac rhostiroedd gydag oddeutu 2.5 cilometr o led yn ymestyn yn serth ar bob ochr, rhai gyda waliau craig. Yma mae rhaeadrau bychain, fel y mwyaf arwyddocaol o'r "Kinder Downfal" sydd tua 30 metr o uchder. Gan nad yw faint o ddŵr sy'n disgyn i lawr y nentydd yn fawr iawn, gall y rhaeadrau gael eu chwythu'n llwyr mewn gwyntoedd cryfion. Yn y gaeaf, defnyddir Kinder Downfall ar gyfer dringo iâ.

Gall llwybrau cerdded o Hayfield i'r gorllewin neu o Edale i'r de-ddwyrain gyrraedd y llwyfandir. Ar ei ymyl orllewinol mae Llwybr y Pennines, llwybr gerdded o 430 cilometr o Edale i Kirk Yetholm yn yr Alban. Wedi'i leoli'n uniongyrchol rhwng Manceinion a Sheffield, mae'r mynydd yn gyrchfan boblogaidd i gerddwyr.

Mae'r corsydd a'r rhostiroedd yn cael eu peryglu gan orbori gan ddefaid a gan y niferoedd mawr o gerddwyr sy'n cael eu herydu. O fewn radiws o tua 150 metr o amgylch y pwynt uchaf, mae'r pridd eisoes wedi'i erydu'n drwm.

## Protest Enwog Kinder Scout
Ar 24 Ebrill 1932, roedd y mynydd yn safle brotest rhwng cerddwyr a oedd yn galw am fynediad rhydd ac am ddim ar lwybrau cerdded a chiperiaid y tir. Daeth y digwyddiad yn enwog fel *the Mass trespass of Kinder Scout*. Dringodd dros 400 o gerddwyr ar y llwyfandir, a oedd yn eiddo preifat, fel bod ar y ffordd yn ôl arestiwyd hwy. O ganlyniad i hyn sefydlwyd y Ramblers, cymdeithas y cerddwyr a flynyddoedd yn ddiweddarach at basio deddfau a arweiniodd at sefydlu parciau cenedlaethol ac agor y tir i'r cyhoedd. Ym 1951, sefydlwyd Parc Cenedlaethol Ardal y Copaon fel y parc cenedlaethol gyntaf yn Lloegr.

## Etymoleg yr enw Kinder Scout
Does dim consensws bendant ar airdarddiad yr enw Kinder Scout. Ymysg rhai theoriau mae cyswllt gyda'r sant Cyndeyrn, y gair Cymraeg yn Ne Cymru, 'sgwd', am rhaeadr, geiriau Eingl-Sacsoneg a Norseg am bentir neu tir sydd wedi ei 'thorri' yn sydyn.

## Oriel

File:KinderScoutPlateau.jpg|Y llwyfandir o'r de
File:Kinder upfall.jpg|Rheadr ar Kinder Downfall mewn croeswynt cryf
File:Erosion control, Kinder Scout - geograph.org.uk - 211323.jpg|Ymgais atal erydu ar Kinder Scout
File:Icy Kinder Downfall.JPG|Dringwyr Iâ ar Kinder Downfall
File:Grindsbrook.jpg|Pegwn Grindsbrook

## Dolenni
* Kinder Scout ar wefan Peak District
* Y Panorama o'r pegwn (noder, nad yw'r panorama yn weladwy o'r pegwn yn llawn gan ei fod ar lwyfandir fawr, ac, felly rhaid cerdded ar hyd amgylchedd y tirwedd am yr olygfa lawn)

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Swydd Derby
Categori:Natur
Unigrwydd

Mae **unigrwydd** yn ymateb emosiynol cymhleth ac annymunol, fel arfer, i arwahanrwydd neu unigedd. Mae unigrwydd fel arfer yn cynnwys teimladau o bryderus am ddiffyg cysylltiad neu gyfathrebu â phobl eraill, yn y presennol ac yn y dyfodol. O'r herwydd, gall person deimlo'n unig hyd yn oed pan fyddant wedi'u hamgylchynu gan bobl eraill. Mae achosion unigrwydd yn amrywiol ac yn cynnwys ffactorau cymdeithasol, meddyliol, emosiynol a chorfforol.

Mae ymchwil wedi dangos bod unigrwydd yn gyffredin trwy'r gymdeithas, gan gynnwys pobl sy'n briod, mewn perthynas, rhai â theuluoedd, cyn-filwyr, a'r rhai sydd â gyrfaoedd llwyddiannus. Mae wedi bod yn thema a archwiliwyd ers amser maith mewn llenyddiaeth ers yr henfyd. Mae unigrwydd hefyd wedi cael ei ddisgrifio fel poen cymdeithasol — mecanwaith seicolegol i ysgogi unigolyn i geisio cysylltiadau cymdeithasol. Mae unigrwydd yn aml yn cael ei ddiffinio yn nhermau cysylltiad â phobl eraill, neu yn fwy penodol fel “y profiad annymunol sy'n digwydd pan fo rhwydwaith cysylltiadau cymdeithasol yn ddiffygiol mewn rhyw ffordd bwysig”.

Yng ngwledydd Prydain, mae ymchwil gan Age UK wedi dangos bod hanner miliwn o bobl dros 60 oed yn treulio pob dydd ar eu pennau eu hunain heb ryngweithio cymdeithasol ac mae bron i hanner miliwn arall yn gweld ac yn siarad â neb am 5 neu 6 diwrnod yr wythnos. Mewn arolwg o fywyd cymunedol yn 2016-17, canfu'r Swyddfa Ystadegau Gwladol y Deyrnas Gyfunol fod oedolion ifanc rhwng 16 a 24 oed yn Lloegr yn dweud eu bod yn teimlo'n unig yn amlach na'r rhai mewn grwpiau oedran hŷn.

Mae'n ymddangos bod unigrwydd wedi dwysáu ym mhob cymdeithas yn y byd wrth i foderneiddio ddigwydd. Mae'n ymddangos bod rhywfaint o'r unigrwydd hwn yn gysylltiedig â'r cynnydd mewn ymfudo, aelwydydd llai, mwy o ddefnydd o'r cyfryngau (er bod gan bob un ohonynt agweddau cadarnhaol hefyd ar ffurf mwy o gyfleoedd, mwy o ddewis o ran maint y teulu, a gwell mynediad - pob un ohonynt yn ymwneud â chyfalaf cymdeithasol.

O fewn gwledydd datblygedig, gwelwyd y cynnydd mwyaf mewn unigrwydd ymysg dau grŵp: pobl hŷn a phobl sy'n byw mewn maestrefi dwysedd isel. Mae pobl hŷn sy'n byw mewn ardaloedd maestrefol yn arbennig o agored i niwed, oherwydd gan eu bod yn colli'r gallu i yrru, maent yn aml yn cael eu gadael yn ynysig ac yn ei chael yn anodd cynnal perthnasoedd rhyngbersonol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Emosiwn
Categori:Materion cymdeithasol