open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bodelwyddan

Pentref bychan a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw **Bodelwyddan** (). Fe'i lleolir ar yr A55 hanner ffordd rhwng Abergele i'r gorllewin a Llanelwy i'r dwyrain. Saif Castell Bodelwyddan tua hanner cilometr o'r pentref. Mae'n gartref i Ysbyty Glan Clwyd, y prif ysbyty ar gyfer gogledd-ddwyrain Cymru. Mae'n fwyaf adnabyddus am Yr Eglwys Farmor (Eglwys Sant Marged), a godwyd ganol y 19g mewn marmor gwyn trawiadol.

I'r gogledd o'r pentref ceir gwlybdir eang Morfa Rhuddlan, safle brwydr waedlyd rhwng y Cymry a rhyfelwyr Mersia yn 797.

## Yr Eglwys Farmor
bawd|dim|Yr Eglwys Farmor
Eglwys y Santes Fererid, Bodelwyddan yw'r 'Eglwys Farmor', fel y caiff ei galw ar lafar gwlad. Mae'n nodwedd amlwg yn nhirwedd Dyffryn Clwyd a gellir ei gweld o bell. Mae'n gorwedd ger priffordd yr A55. Fe'i codwyd o farmor gwyn yn bennaf ac 14 math arall, gan gynnwys marmor Môn.

Codwyd yr eglwys gan yr Arglwyddes Willoughby de Broke er cof am ei gŵr, Henry Peyto-Verney, 16eg Barwn Willoughby de Broke. Gosododd hi'r garreg sylfaen ar 24 Gorffennaf 1856 a chafodd yr eglwys newydd, a gynlluniwyd gan y pensaer John Gibson, ei gysegru gan Esgob Llanelwy ar 23 Awst 1860. Costiodd y gwaith adeiladu £22,000. 

## Terfysg Gwersyll Parc Cinmel 
Ganllath neu ddau o'r pentref saif hen faes hyfforddi'r fyddin 'Brydeinig' ac yno yn 1919 y cafwyd Terfysg Gwersyll Bae Cinmel. Roedd 15,000 o luoedd Canada yn y gwersyll ym 1919 yn disgwyl llongau i'w cludo adref, ond oherwydd diffyg bwyd a chyflog, amgylchiadau budr a chreulon, cafwyd gwrthryfel bychan a therfysg, a bu 5 o filwyr farw. Dywedir eu bod yn cael eu trin yn wael, a'u gorfodi i wneud gwaith caled gan swyddogion o Loegr. Arestiwyd saith deg wyth o ddynion, a chafwyd 25 yn euog o wrthryfela; rhoddwyd dedfrydau iddynt yn amrywio o 90 diwrnod o garchar i ddeng mlynedd o gaethwasanaeth.

Ar 4–5 Mawrth 1919, bu terfysg ym Mharc Cinmel, lle mynegodd 20,000 o filwyr eu dicter at eu triniaeth cywilyddus. Cafwyd terfysg yn adran Ganadaidd y gwersyll, a pharhaodd am noson a diwrnod. Lladdwyd pump o ddynion, ac anafwyd 23.

Adroddodd y North Wales Chronicle ym mis Ebrill 1919: “Roedd un o’r milwyr Canadaidd yn chwifio baner goch, a’r dyrfa’n bwio a gwawdio milwyr o Loegr a'u swyddog.

Claddwyd pedwar o'r pum milwr o Ganada a laddwyd yn ystod y terfysg ym mynwent eglwys Bodelwyddan ymhlith cofebau eraill Comisiwn Beddau Rhyfel y Gymanwlad. Mae'r rhan fwyaf o'r beddau rhyfel yn cynnwys cyrff milwyr a fu farw o bandemig y ffliw Sbaenaidd.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Ddinbych
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Clwyd (y DU)
Nunavut

250px|bawd|Lleoliad Nunavut yng Nghanada
bawd|200px|Inuit yn Arviat
Mae **Nunavut** yn diriogaeth Arctig yng ngogledd Canada, gyferbyn â'r Ynys Las. Mae nifer o'r bobl sy'n byw yno yn bobl Inuit.

Ers refferendwm yn 1995, Iqaluit ("Frobisher Bay" gynt) ar Ynys Baffin, yw'r brifddinas. Mae cymunedau eraill yn cynnwys canolfannau rhanbarthol Cilfach Rankin a Bae Cambridge. Mae Nunavut yn cynnwys hefyd Ynys Ellesmere i'r gogledd, yn ogystal â rhannau dwyreiniol a denheuol Ynys Victoria yn y gorllewin. Nunavut yw'r mwyaf o daleithiau a thiriogaethau Canada ond gyda'r boblogaeth leiaf o lawer, gyda dim ond 29,474 o bobl mewn ardal o faint Gorllewin Ewrop. Mae'r dwysedd poblogaeth ymhlith yr isaf yn y byd. Mae gan hyd yn oed yr Ynys Las, sydd o'r un faint daearyddol, ddwywaith poblogaeth Nunavut.

Ystyr Nunavut yn yr iaith Inuktitut, yw 'Ein Tir Ni'. Gelwir y trigiolion yn Nunavummiut (unigol: Nunavummiuq). Ynghyd â'r iaith Inuktitut, mae'r Inuinnaqtun, Saesneg a Ffrangeg yn ieithoedd swyddogol.


Categori:Taleithiau a thiriogaethau Canada
Yupik

Yr **Yupik** neu, yn yr iaith frodorol (gweler Yup'ik (iaith)), '''Yup'ik''', yw'r pobloedd brodorol sy'n byw ar hyd arfordir gorllewin Alaska, yn arbennig ar ddelta Afon Yukon ac Afon Kuskokwim ac ar hyd Afon Kuskokwim (Yup'ik Canolbarth Alaska), yn ne Alaska (yr Alutiiq) a dwyrain pell Rwsia ac Ynys St. Lawrence yng ngorllewin Alaska (Yupik Siberia). Maent yn bobloedd Esgimo ac yn perthyn i'r Inuit.

Yup'ik Canolbarth Alaska yw'r grŵp mwyaf niferus o lawer. Mae'r rhai sy'n byw ar Ynys Nunivak yn galw eu hunain yn ''Cup'ig* (lluosog *Cup'it''). Mae'r rhai sy'n byw mewn pentrefi ar Bae Hooper a Chevak yn galw eu hunain yn ''Cup'ik* (lluosog *Cup'it'').

Yn draddodiadol mae teuluoedd yn arfer treulio'r gwanwyn a'r haf mewn gwersylloedd pysgota teuluol ac yn ymuno â theuluoedd eraill yn y pentrefi am y gaeaf. Hyd at heddiw mae nifer o deuluoedd yn dal i gynhaeafu bwyd traddodiadol, yn arbennig eogiaid a morloi.

Categori:Pobloedd brodorol Gogledd America
Categori:Llwythau brodorol Gogledd America
Categori:Grwpiau ethnig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Grwpiau ethnig yn Rwsia
Categori:Pobl o Alaska
Cúige Mumhan

Talaith fwyaf deheuol Iwerddon yw **Cúige Mumhan** neu **An Mhumhain** (Gymraeg:**Siroedd Mumhan**, Saesneg: *The Province of Munster* or *Munster*). Corc yw dinas fwyaf Mumhan.

200px|bawd|dim|Lleoliad Mumhan yn Iwerddon

## Siroedd Mumhan 

Categori:Taleithiau Iwerddon
Connachta

Talaith yng ngorllewin Iwerddon yw **Connachta** neu **Cúige Chonnacht**  (Saesneg:*Connacht* neu *Province of Connacht*).

200px|bawd|dim|Lleoliad Connacht yn Iwerddon

## Siroedd Connacht
## Cyfeiriadau 

Categori:Taleithiau Iwerddon
Dewi

Gallai'r enw personol Cymraeg **Dewi** gyfeirio at:

;Pobl
* Dewi Sant (bl. 6g), nawddsant Cymru

hefyd, fel enw barddol:
*Dewi Dywyll / Dewi Medi (Dafydd Jones) (1803-1868)
*Dewi Emlyn (David Davies) (1817-1888)
*Dewi Emrys (David Emrys James) (1881-1952)
*Dewi Haran (David Evans) (1812-1885)
*Dewi Havhesp (David Roberts) (1831-1884)
*Dewi Hefin (David Thomas) (1828-1909)
*Dewi Môn David Rowlands (m. 1907)
*Dewi Nantbrân (m. 1781)
*Dewi Wyn o Eifion (David Owen) (1784-1841)
*Dewi Wyn o Esyllt (Thomas Essile Davies) (1820-1891)

fel enw cyntaf:
*Dewi Bebb (1938–1996), chwaraewr rygbi
*Dewi 'Pws' Morris, digrifwr
*Dewi Prysor (g. 1967), awdur
*Dewi Zephaniah Phillips (1934-2006), athronydd
*R. Dewi Williams (1870-1955)

;Elfen mewn enwau lleoedd
* Capel Dewi (sawl lle)
* *Dewisland*, sef Pebidiog, Dyfed
* Llanddewi (sawl lle)
* Tyddewi, Sir Benfro
** Esgob Tyddewi
** Esgobaeth Tyddewi
* Ynys Dewi, Sir Benfro

;Mytholeg
*Dewi Shri, duwies ar ynys Java

;Arall
* Baner Dewi Sant
* *Buchedd Dewi*, bywgraffiad canoloesol Dewi Sant
* Dydd Gŵyl Dewi

Categori:Enwau personol Cymraeg
Elin Jones

Gwleidydd o Gymru ac aelod o Blaid Cymru yw **Elin Jones** (ganed 1 Medi 1966). Mae'n Aelod o'r Senedd dros etholaeth Ceredigion ers dyfodiad y Cynulliad yn 1999. Hi yw Llywydd y Senedd ers 11 Mai 2016.

## Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Elin Jones ar fferm yn Llanwnnen, ger Llanbedr Pont Steffan. Mynychodd Ysgol Gynradd Llanwnnen ac Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan, aeth ymlaen i Brifysgol Cymru, Caerdydd gan raddio gyda BSc mewn Economeg cyn dychwelyd i Geredigion i fynychu Prifysgol Cymru, Aberystwyth a dilyn ôl-radd MSc mewn Economeg Amaethyddol. Roedd Elin yn aelod o'r grwp 'Cwlwm'.

## Gyrfa
Cyflogwyd hi am gyfnod fel Swyddog Datblygu Economaidd i Fwrdd Datblygu Cymru Wledig a chyn-gyfarwyddwr Radio Ceredigion a chwmni cynhyrchu teledu Wes Glei Cyf..

Rhwng 1992 a 1999, roedd yn aelod o Gyngor Tref Aberystwyth, gan ddod yn Maer ieuengaf Aberystwyth yn nhymor 1997–1998.

### Y Cynulliad/Senedd
Etholwyd Elin yn Aelod Cynulliad Ceredigion yn etholiadau cyntaf y Cynulliad yn 1999, a bu'n Weinidog yr Wrthblaid dros Ddatblygu Economaidd yn ystod y tymor cyntaf. Aeth ymlaen i fod yn Gadeirydd Cenedlaethol Plaid Cymru rhwng 2000 a 2002. Deliodd yr un swyddi hyd 2006 pan benodwyd hi'n Weinidog yr Wrthblaid dros yr Amgylchedd, Cynllunio a Chefn gwlad. Apwyntiwyd Elin yn Weinidog dros Cefn gwlad ar 9 Gorffennaf 2007, pan ffurfiwyd Llywodraeth Cymru'n un. Yn Ebrill 2025 cyhoeddodd y byddai'n sefyll lawr fel Llywydd ar ôl yr etholiad nesaf yn Mai 2026.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 1999–2003
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Aelodau Senedd Cymru 2021-2026
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Meiri lleoedd yng Nghymru
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llanbedr Pont Steffan
Hey Ram

:''Erthygl am y ffilm 'Hey Ram' yw hon. Gweler hefyd Ram (gwahaniaethu).*
Ffilm Indiaidd yw ***Hey Ram**'', a gyhoeddwyd yn Tamileg a Hindi yn 2000. Ysgrifennwyd, cyfarwyddwyd a chynhyrchwyd y ffilm gan Kamal Haasan a oedd hefyd yn seren y ffilm. Mae'n ddarma cyfnod sy'n cael ei adrodd trwy gyfres o ôl-fflachiau, mae'r plot sy'n hanner ffuglen, hanner ffaith, yn canolbwyntio ar Dosraniad India a llofruddiaeth Mahatma Gandhi.

## Cast
*Kamal Haasan - *Saket Ram*
*Shah Rukh Khan - *Amjad Ali Khan*
*Hema Malini - *Ambujam Iyengar*
*Rani Mukerji - *Aparna Ram*
*Atul Kulkarni - *Shriram Abhayankar*
*Vasundhara Das - *Mythili Iyengar*
*Girish Karnad - *Uppilli Iyengar*
*Saurabh Shukla - *Lalwani*
*Kavignar Vaali - *Bhashyam Iyengar*
*Naseeruddin Shah - *Mahatma Gandhi*
*Shruti Haasan - *Shruti Patel*
* Ysgrifennwr a chyfarwyddwr: Kamal Haasan
* Cynhyrchwr: N.Chandrahasan, Kamal Haasan
* Cerddoriaeth: Ilaiyaraaja
* Cynhyrchwr gweithredol: D.N.Subramaniyan
* Sinematograffeg: Tirru
* Golygwyd gan: Renu Saluja
* Cyfarwyddwr celf: Sabu Cyril

Categori:Ffilmiau o India
Categori:Ffilmiau 2000
T. J. Morgan

Athro ac awdur oedd **Thomas John Morgan** (22 Ebrill 1907 – 9 Tachwedd 1986), neu **T. J. Morgan**. Roedd yn dad i'r gwleidydd Rhodri Morgan a'r hanesydd Prys Morgan.

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Ynys-y-mwn ym mhentref Y Glais, ger Abertawe, i deulu o weithwyr diwydiannol. Fe'i addysgwyd ym Mhrifysgol Abertawe, a Choleg Prifysgol, Dulyn. Priododd Huana Rees (ganwyd 21 Ebrill 1906) yng Nghapel Moriah, Ynystawe, Abertawe ar 7 Ebrill 1935. Ganwyd eu meibion, Rhodri a Prys yng Nghaerdydd.

Bu farw yn Bishopston yn 1986 a bu farw ei wraig yn Rhagfyr 2005.

## Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa academaidd yn ddarlithydd yn Adran y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd, Caerdydd, ac yna, wedi cyfnod yn was sifil yn ystod yr Ail Ryfel Byd, fe'i penodwyd yn Gofrestrydd Prifysgol Cymru ym 1951.

Dychwelodd i Abertawe ym 1961 yn Athro'r Gymraeg, a bu yn y swydd honno nes iddo ymddeol.

Ystyrir mai e waith ysgolheigaidd pwysicaf yw ei gyfrol ''Y Treigladau a'u Cystrawen*, a gyhoeddwyd ym 1952.

## Llyfryddiaeth
**Dal Llygoden ac Ysgrifau Eraill* (Dinbych: Gwasg Gee, 1937)
**Y Treigladau a'u Cystrawen* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1952)
**Peasant Culture* (Abertawe, 1962)
**Amryw Flawd: Ysgrifau ac Ystorïau'' (Llandybïe: Llyfrau'r Dryw, 1966)
**Dydd y Farn ac Ysgrifau Eraill* (Llandybïe: Llyfrau'r Dryw, 1969)
**W. J. Gruffydd* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1970), bywyd a gwaith W. J. Gruffydd
**Hirfelyn Tesog: Cyfrol o Ysgrifau* (Llandysul: Gwasg Gomer, 1971)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Gramadegwyr Cymraeg
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Vic Galloway

Cerddor a chyflwynydd radio o Albanwr yw **Michael "Vic" Galloway** (ganwyd 4 Awst, 1972).

Mae Galloway yn cyflwyno rhaglen Albanaidd BBC Radio 1 bob nos Iau a hefyd ar BBC Radio yr Alban pob nos Lun.

Categori:Cyflwynwyr radio
Categori:Genedigaethau 1972
Llannon

Gall **Llannon** (neu **Llanon**) gyfeirio at fwy nag un lle:

*Llan-non (hefyd 'Llanon'), pentref yng Ngheredigion
*Llan-non, pentref yn Sir Gaerfyrddin
Kathmandu

**Kathmandu** (Nepaleg: काठमाडौं, काठमान्डु) yw prifddinas Nepal a'r ddinas fwyaf yn y wlad. Gelwir trigolion gwreiddiol Kathmandu y Newar, sy'n siarad Nepal thasa, iaith sydd hefyd yn cael ei siarad gan lawer o drigolion eraill Kathmandu.

Saif y ddinas yn Nyffryn Kathmandu ar lannau Afon Bagmati, ar safle tua 4,265 troedfedd (1,300 m) o uchder. Mae'r boblogaeth tua 1.5 miliwn.

Ymhlith prif adeiladau'r ddinas mae teml Hindwaidd Pashupatinath a dau stwpa Bwdhaidd, Swayambhunath a Boudhanath. Mae Maes Awyr Rhyngwladol Tribhuvan rhyw 6&nbsp;km o ganol y ddinas.

Kathmandu-Ausblick-14-aus Vaishali-Hotel-Dachszene-Swayambhunath-2007-gje.jpg
Kathmandu-Asan-Annapurna-14-Nyalon-Fischstein-2015-gje.jpg
Kathmandu-Laden-74-Baby-Bananen-Ananas-2013-gje.jpg
Kathmandu-Rani Pokhari-04-2013-gje.jpg
Kathmandu-Old City-40-Altstadthaeuser-Kupfer-Messing-2014-gje.jpg
Kathmandu-Old City-18-Platz-2007-gje.jpg
Kathmandu-Basantapur Chowk-46-Basantapur Durbar-2015-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-16-Mahavishnu-Tauben-Vishnu-Pratapamalla-Jagannath-2013-gje.jpg
Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Lions, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Streets of Thamel.jpg
Kathmandu Durbar Square, Temple 2, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Kaathe Swyambhu, Buddhist monks.jpg

Categori:Dinasoedd Nepal

Categori:Prifddinasoedd Asia
Rhosyr

Gall **Rhosyr** gyfeirio at un o sawl lle ym Môn:

*Rhosyr, cantref ar Ynys Môn
*Llys Rhosyr, un o lysoedd Tywysogion Gwynedd, yn y cantref hwnnw.
*Rhosyr (cymuned), un o gymunedau llywodraeth leol yr ynys
----
Castell Aberlleiniog

Castell mwnt a beili Normanaidd ym Mhenmon, Môn, oedd **Castell Aberlleiniog** cyn ei ailgodi o garreg. Mae'n gorwedd ar ben bryn coediog isel hanner milltir o lan Afon Menai ac yn gwarchod y fynedfa iddi o'r dwyrain. Llifa Afon Lleiniog heibio i'r castell.

250px|bawd|dim|Traeth Aberlleiniog, lle glaniodd Gruffudd ap Cynan yn 1094. Mae adfeilion y castell yn y coed ar y bryn (de uchaf)

## Hanes
Codwyd y castell gan Huw Flaidd, Iarll Caer, yn y flwyddyn 1080 i 1099 fel rhan o ymgais Normaniaid Caer i oresgyn teyrnas Gwynedd. Pan ddychwelodd Gruffudd ap Cynan o Ddulyn yn 1094 casglodd fyddin yn Nefyn ac yna hwyliodd i Benmon ac ymosododd ar y castell yn llwyddiannus. Amddiffynnwyd y castell gan 80 o farchogion ac 14 ysgwier ifainc. Cipiwyd y castell a'i losgi a lladdwyd nifer o'r amddiffynwyr. Cofnodir y digwyddiad yn *Hanes Gruffudd ap Cynan*.

Yn ddiweddarach, rywbryd cyn canol yr 16g, codwyd castell cerrig ar y safle. Does fawr dim o'r castell mwnt a beili gwreiddiol ar ôl am fod y castell diweddarach yn gorchuddio'r safle. Mae hanes yr ail gastell yn dipyn o ddirgelwch. Yn fwy na thebyg mae'n perthyn i ddiwedd yr Oesoedd Canol neu ddechrau cyfnod y Tuduriaid. 

## Archaeoleg
Yn 2007 cafwyd ymchwiliad archaeolegol ar y safle. Mae muriau'r castell diweddarach wedi cael ei ailadeiladu ar y sylfeini gwreiddiol a'r castell diweddar hwn sydd i'w weld ar ben y bryn heddiw yn hytrach na'r castell canoloesol cyntaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1088
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Aberlleiniog
Aberlleiniog
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Afon Loire

bawd|300px|Llwybr yr afon Loire (neu Liger)

:*Gweler hefyd Loire (gwahaniaethu).*

Afon 1,020&nbsp;km o hyd, yr hiraf  yn Ffrainc, yw **Afon Loire** (Occitaneg, ***Léger / Leir***; Francoprovençal, ***Lêre***; Llydaweg a Lladin, ***Liger***, neu ***Stêr Liger*** yn Llydaweg hefyd, yn tarddu o'r enw Galeg).

Mae'n tarddu yn Ardèche (*Mont Gerbier de Jonc* yw enw'r mynydd) ac yn llifo ar draws Ffrainc o'r de-ddwyrain i'r gogledd-orlelwin cyn cyrraedd de Llydaw ac aberu yn yr Iwerydd.

Mae ei basn o 117&nbsp;000&nbsp;km² yn cynrychioli 20% o dir Ffrainc; gyda basn Afon Seine, basn neu dalgylch Afon Loire yw'r unig un o'r rhai afonydd mawr Ffrainc sy'n gorwedd yn gyfangwbl yn y wlad ei hun.

Mae dyffryn Val de Loire ymhlith y mwyaf hanesyddol yn Ffrainc ac mae'n enwog ledled Ewrop am ei gestyll trawiadol niferus a adnabyddir heddiw fel *Les chateaux de la Loire*. *Val de Bretagne* yw'r enw ar ddyffryn y Loire rhwng Ingrandes-sur-Loire a Nantes yn Pays de la Loire.

Mae hi'n aberu yng Nghefnfor Iwerydd yn *région* Loire-Atlantique (yn y Llydaw hanesyddol), ac mae ganddi foryd yno.

## Llednentydd
Ymhlith llednentydd Afon Loire mae:
* Afon Cher
* Afon Indre
* Afon Loiret
* Afon Maine
** Afon Mayenne
** Afon Sarthe
** Afon Loir
* Afon Vienne
* Afon Erdre

## Prif drefi ar Afon Loire
 ]]

*Brives-Charensac
*Le Puy-en-Velay
*Monistrol-sur-Loire
*Saint-Étienne
*Saint-Just-Saint-Rambert
*Roanne
*Digoin
*Decize
*Nevers
*La Charité-sur-Loire
*Cosne-Cours-sur-Loire
*Briare
*Gien
*Orléans
*Blois
*Tours
*Saumur
*Bouchemaine, ger Angers
*Naoned, yn Llydaw
*Sant-Nazer, yn Llydaw

Dyro'i henw ar:
* y *départements* canlynol:
** Indre-et-Loire (37)
** Loire (42)
** Haute-Loire (43)
** Loire-Atlantique (44), yn Llydaw hanesyddol,
** Maine-et-Loire (49)
** Saône-et-Loire (71)
* *Région* Pays de la Loire
* Val de Loire, rhan o ddyffryn yr afon, a Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO.

Loire
Loire
Categori:Pays de la Loire
Categori:Loire-Atlantique
Categori:Maine-et-Loire
Categori:Indre-et-Loire
Ysgol John Bright

Ysgol uwchradd cyfrwng Saesneg yn nhref Llandudno, sir Conwy, gogledd Cymru, yw **Ysgol John Bright**. Fe'i henwir ar ôl y gwleidydd a diwygiwr Radicalaidd Seisnig John Bright (1811–1889).

Tan ddechrau'r 1970au roedd yn ysgol ramadeg. Symudwyd yr ysgol i'w safle newydd yn 2004 ar ôl gorfod gwneud ffordd i archfarchnad newydd Asda ar gyrion y dref, symudiad a fu'n bwnc dadl boeth yn yr ardal ar y pryd.

Mae cyn-brifathrawon yr ysgol yn cynnwys y gwleidydd Gareth Jones, Aelod Cynulliad Aberconwy ers Mai 2007.

## Dolenni allanol
*  Gwefan yr ysgol

John Bright
John Bright
Categori:Llandudno
Loire

Gallai **Loire** gyfeirio at un o sawl lle yn Ffrainc:

*Afon Loire
*Loire (département)
*Loire-Atlantique
*Pays de la Loire, rhanbarth

Gweler hefyd:
*Haute-Loire
*Indre-et-Loire
*Maine-et-Loire
*Saône-et-Loire
Lyon

Dinas a *commune*  yn ne-ddwyrain Ffrainc yw **Lyon**. Saif ger y fangre lle mae afonydd Rhône a Saône yn cwrdd. Mae'n brifddinas *département* Rhône a *région* Auvergne-Rhône-Alpes. Ar ôl Paris a Marseilles, Lyon yw'r drydedd ddinas fwyaf yn Ffrainc o ran poblogaeth, ac ail ddinas weinyddol y wlad. 

Gelwir trigolion y ddinas yn *Lyonnais*.

## Hanes 
Mae gan Lyon hanes hir. Sefydlwyd hi gan y Celtiaid. *Lugdunum* (sef 'Dinas Lugh') oedd ei henw yng nghyfnod y Rhufeiniaid: roedd hi'n brifddinas talaith Gallia Lugdunensis yng Ngâl.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Eglwys Gadeiriol Saint-Jean 
* Eglwys Notre-Dame de Fourvière
* Gare de Lyon Saint-Exupéry
* Place Bellecour 
* Tŵr Crédit Lyonnais 
* Tŵr Incity
* Tŵr Oxygène

bawd|320px|dim|Afon Rhône, Cadeirlan St-Jean, Basilica Notre Dame de Fourviere, a Tour métallique de Fourvière

## Enwogion 
* Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus (10CC-OC54), Ymerawdr Rhufeinig
* Marcus Aurelius Antoninus Basianus (Caracalla) (186-217), Ymerawdr Rhufeinig
* Philippe V (1292-1322), brenin Ffrainc
* André-Marie Ampère (1775-1836), ffisegydd
* Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944), awdur
* Maurice Jarre (1924-2009), cyfansoddwr
* Jean Michel Jarre (g. 1948), cerddor

## Dolenni allanol 
* Gwefan Swyddogol Lyon


Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Ffrainc
Categori:Cymunedau Rhône
Categori:Enwau llefydd o darddiad Celtaidd
Paro, Bhutan

Mae **Paro** yn dref ac yn rhanbarth (*dzongkhag*) ym Mhwtan. Saif yn Nyffryn Paro, ar lan yr afon o'r un enw. Paro yw safle yr unig faes awyr rhyngwladol ym Mhwtan. Ymhlith y mannau o ddiddordeb o gwmpas y dref mae:

*Taktshang, neu *Nyth y Teigr*, y fynachlog enwocaf ym Mhwtan
*Kyichu Lhakhang, gyda Jambay Lhakhang yng nghanolbarth Bhwtan, y deml hynaf yn y wlad, yn dyddio o'r 7g
*Rinpung Dzong, neu **Paro Dzong**, caer a mynachlog sydd hefyd yn ganolfan weinyddol y dzonkhag. Ffilmiwyd rhan o'r ffilm *Little Buddha* o gwmpas y dzong yma.

Bhutan-Paro-Dzong-174-Fluss-gje.jpg|Paro
Bhutan-Paro-Dzong-144-Innenhof-Wachturm-gje.jpg|Dzong
Bhutan-Paro-Dzong-130-Innenhof-Moenche-gje.jpg|Dzong
Bhutan-Paro-Stadt-20-Museum-2015-gje.jpg|Paro Museum
Bhutan-Paro-Stadt-14-Haus-Moenche-2015-gje.jpg|Downtown Paro
Bhutan-Paro-136-Taktshang-Tigernest-gje.jpg|Taktshang

*Amgueddfa Genedlaethol Bhwtan

Categori:Daearyddiaeth Bhwtan
Llansadwrn, Sir Gaerfyrddin

:''Am y pentref o'r un enw yn Ynys Môn, gweler Llansadwrn, Ynys Môn.''

Pentref bychan, cymuned a phlwyf yn Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Llansadwrn**. Fe'i lleolir yng nghefngwlad Dyffryn Tywi tua hanner ffordd rhwng Llanymddyfri i'r gogledd-ddwyrain a Llandeilo i'r de-orllewin.  Yn ôl traddodiad fe'i sefydlwyd gan y sant cynnar Sadwrn (fl. tua 460).

Pedair milltir i'r gorllewin o'r pentref ceir adfeilion Abaty Talyllychau. Roedd yr uchelwr grymus Syr Rhys ap Gruffudd (c.1283-1356) yn frodor o Lansadwrn. Roedd ganddo blasdy ac ystad yn Abermarlais, o fewn y plwyf.

Cynrychiolir cymuned Llansadwrn yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Gaerfyrddin

Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Penmon

Llecyn a phlwyf eglwysig ar gongl de-ddwyreiniol Ynys Môn yw **Penmon** (*Pen* 'terfyn, diwedd' + *Môn*). Mae'n gorwedd i'r gogledd o Fiwmares ac i'r dwyrain o blwyf Llangoed. Mae ei arfordir dwyreiniol yn gorwedd ar Afon Menai. Yn yr Oesoedd Canol roedd yn rhan o cwmwd Dindaethwy, cantref Menai. Mae'n rhan o gymuned Llangoed a Phenmon.

Mae'r ardal yn cynnwys Priordy Penmon, Castell Aberlleiniog, a chymunedau bychain Trecastell ac Aberlleiniog. Trwyn Du yw enw'r penrhyn ar bwynt eithaf Penmon. Ceir goleudy, maes parcio a chaffi yno a chyferbyn mae Ynys Seiriol, gynt yn eiddo i briordy Penmon.

Mae yma fynachdy o'r 6g (Priordy Penmon) a gafodd ei ail-adeiladu wedyn yn y 12g. Mae dwy groes Geltaidd yn dyddio o tua'r 10g, oedd yn arfer sefyll y tu allan i'r mynachdy, yn awr i mewn yn yr eglwys.

Yn Oes y Tywysogion gorweddai Penmon yng nghwmwd Dindaethwy, cantref Rhosyr.

Ger priordy Penmon ceir colomendy i ddal bron i fil o nythod a deiladwyd  yn 1600.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Colomendy Penmon

## Cyfeiriadau 
## Oriel

Wpe2B.jpg|Yr abaty ar y chwith a'r colomendy ar y dde
Penmon or de.jpg|Yr abaty ar y dde, eglwys ar y chwith. Llun o gyfeiriad y de
Penmon grisiau eglwys.jpg|Golygfa o'r eglwys (dde) a'r hen fynachdy (chwith)
Penmon ffenast liw.jpg|Ffenest liw yr egwlys
Penmon croes.jpg|Y Groes Geltaidd yn yr eglwys
Penmon eglwys.jpg|Y tu fewn i'r eglwys
Penmon chwarel.jpg|Un o'r chwarel ym Mhenmon
Wpe2D.jpg|Ffynnon Seiriol, Penmon
Aberlleiniog Penmon.JPG|Traeth Aberlleiniog ar lan Afon Menai
Penmon gol.jpg|Y goleudy

Categori:Arfordir Ynys Môn
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llangoed
Categori:Plwyfi Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Ysgol Dyffryn Conwy

Ysgol uwchradd ddwyieithog ar gyfer Dyffryn Conwy, bwrdeistref sirol Conwy, gogledd Cymru, yw **Ysgol Dyffryn Conwy** gyda'r dalgylch yn ymestyn o Fetws-y-Coed i  Langernyw ac i GCerrigydrudion. Roedd oddeutu 800 o ddisgyblion rhwng 11-18 oed ar y gofrestr yn ystod yr arolwg diwethaf (Ionawr 2008), gyda 116 yn y Chweched dosabrth.). Y prfiathro yw Mr Paul Goronwy Stanley Matthews-Jones a'r dirprwyon yw Mr John Lloyd Roberts a Miss Elan Davies.

Mae'r ysgol ar safle newydd yn nhref farchnad Llanrwst ac o dan reolaeth cwmnni preifat Sodexo. Mae'r hen safle, fu'n gartref i'r hen ysgol ramadeg, Ysgol Rad Llanrwst, yn wag ers rhai blynyddoedd. Mae'r hen safle nawr wedi ei adnewyddu ac yn gartref i Feddygfa Gwydyr, Llanrwst.

## Cyn-ddisgyblion nodedig
* Glyn Wise
* Kai Owen
* Paul Griffiths
* Craig Ryder
* Yr Athro R. Gwynedd Parry
* Elfyn Llwyd
* Yr Archesgob Alwyn Rice Jones
* Yr Arglwydd Dafydd Elis Thomas

## Cyfeiriadau
Dyffryn Conwy
Dyffryn Conwy
Categori:Llanrwst
Gangkhar Puensum

**Gangkhar Puensum** yw'r mynydd uchaf ym Mhwtan a'r mynydd uchaf yn y byd sydd heb ei ddringo eto. Wedi i fynydda gael ei ganiatau ym Mhwtan yn 1983 gwnaed pedair ymgais aflwyddiannus yn 1985 a 1986. Ers 1994 gwaharddwyd dringo unrhyw fynydd dros 6000 medr ym Mhwtan.

Saif y mynydd ar y ffin rhwng Bhwtan a Tibet, er fod rhywfaint o ansicrwydd ynghylch union leoliad y ffin. Yn 1998 cafodd dringwyr o Japan ganiatad i ddringo'r mynydd o Tibet, ond tynnwyd y caniatad yn ôl wedi gwrthwynebiad gan Bhwtan. Dringodd y tîm gopa is ar y mynydd, Liankang Kangri (7535 m.) y flwyddyn ganlynol.

Categori:Mynyddoedd Bhwtan
Glo carreg

Mae **glo carreg** (hefyd **glo caled**) (Saesneg: *anthracite* o'r gair Groeg Ανθρακίτης, "math o lo", o *Anthrax* [Άνθραξ], glo) yn fath o lo caled, cryno, sy'n sgleiniog iawn. Mae ganddo'r gownt uchaf o gynnwys carbon a'r lleiaf o amhureddion o'r gloau i gyd. Roedd maes glo De Cymru yn enwog ar un adeg am ei lo carreg.

Categori:Glo
Categori:Tanwyddau
Categori:Creigiau metamorffig
Categori:Mwynau
Ysgol Gyfun Llangefni

Ysgol uwchradd yn Llangefni, Ynys Môn, yw **Ysgol Gyfun Llangefni**. Cafodd yr adeilad ei adeiladu yn 1953.

Y prifathro presennol yw Huw Davies. Y dirprwy yw Ffion Wyn Gough.  

## Cefndir
Mae tua 670 o blant yn mynychu’r ysgol a thua 50 o athrawon yn gweithio yno. Mae yna dros 30 o ystafelloedd dosbarth yn yr ysgol, gan gynnwys ystafelloedd cyfrifiaduron a’r campfeydd. Lliw’r wisg ysgol yw glas golau a glas tywyll gyda logo melyn arni, sy'n cynnwys llun llew, tarw, symbol fleur de lis a penwisg milwr. Arwyddair yr ysgol yw “Gorau Cynnydd, Cadw Moes”. Mae'r ysgol hefyd yn rhoi'r cynnig i ddisgyblion ddod yn ôl i'r ysgol ar ôl arholiadau TGAU i fynychu'r Chweched Dosbarth. Mae'r wisg yn cynnwys crys gwyn a siwmper ddu a tei glas a melyn. Mae nifer o bynciau amrywiol o ddewis i'r disgyblion eu hastudio fel pynciau lefel A.

Ceir nifer o dimau chwaraeon merched a bechgyn llwyddiannus iawn yn yr ysgol. Mae gwersi ymarfer corff hwyliog ddwywaith yr wythnos i ddisgyblion cyfnod allweddol tri, ac unwaith yr wythnos i ddisgyblion cyfnod allweddol pedwar. Os yw disgyblion yn dewis astudio Addysg Gorfforol ar gyfer TGAU, mae pedair gwers yr wythnos. Mae’r ysgol yn gweithio’n agos gyda chanolfan hamdden Plas Arthur, gyda’r disgyblion yn defnyddio llawer o gyfleusterau'r ganolfan ar gyfer Addysg Gorfforol.

Mae’r disgyblion wedi cael eu rhannu’n bedwar tŷ, Aethwy, Celyn, Menai a Mona. Yn ystod y Mabolgampau a’r Eisteddfod Ysgol, mae'r disgyblion yn eistedd yn eu tai ac yn cystadlu i wneud eu tai yn bencampwyr. Lliw tŷ Mona yw glas, Menai yn wyrdd, Aethwy yn felyn, a lliw Celyn yw coch. Mae hyn yn gyfle i'r disgyblion gystadlu yn erbyn ei gilydd mewn ffordd gyfeillgar.

Mae llawer o weithgareddau allgyrsiol yn cael eu cynnig yn yr ysgol, ac mae Plant mewn Angen yn uchafbwynt y flwyddyn wrth i'r ysgol godi llawer o bres yn flynyddol. Mae'r ysgol hefyd yn cymeryd rhan mewn diwrnod Trwyn Coch, a holl wiethgareddau'r Urdd.

Mae ei chyn-ddisgyblion enwog yn cynnwys yr arlunydd JacJones, y tenor opera Gwyn Hughes Jones, y cyflwynydd radio a theledu Hywel Gwynfryn;actores hollywood Naomi Watts, cerddor Pwyll ap sion a is -reolwr timpel-droed cymru Osian Roberts.

Roedd y Prif Lenor, Sonia Edwards yn athrawes Gymraeg yr ysgol.

## Ysgolion cynradd yn nalgylch yr ysgol
*Ysgol Bodffordd
*Ysgol Bodorgan
*Ysgol Dwyran
*Ysgol Esceifiog, Gaerwen
*Ysgol Llanbedrgoch
*Ysgol Corn Hir, Llangefni
*Ysgol y Graig, Llangefni
*Ysgol Henblas, Llangristiolus
*Ysgol Niwbwrch
*Ysgol Gynradd Talwrn
*Ysgol Llangaffo (Ysgol gynradd o dan reolaeth gwirfoddol)
*Ysgol Gymuned Bodorgan
Cyn i flwyddyn 6 yr ysgolion cynradd yma drosglwyddo i'r ysgol uwchradd, mae nosweithiau agored ar gael iddynt er mwyn cael gweld yr ysgol a chael blas ar beth sydd o'u blaenau. Maen nhw hefyd yn dod i'r ysgol am dri diwrnod cyn Mis Medi, i fyw tri diwrnod yn rwtin YGLl.

## Gweler hefyd
*Y Ddolen (Cylchgrawn Ysgol Gyfun Llangefni)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol yr ysgol 
*Manylion yr ysgol ar wefan y Cyngor Sir 

Llangefni
Categori:Llangefni
Tibet

bawd|250px|Tibet, y dalaith hunanlywodraethol a'r ardal hanesyddol
[250px|bawd|[Baner Tibet cyn 1950 a baner y llywodraeth alltud. Defnyddiwyd y fersiwn yma gyntaf gan y 13eg Dalai Lama yn 1912]]

Mae **Tibet** yn enw cyffredin ar dalaith hunanlywodraethol yng ngorllewin Gweriniaeth Pobl Tsieina, a adwaenir yn swyddogol fel Rhanbarth Ymreolaethol Tibet, a hefyd ar y wlad hanesyddol o'r un enw, oedd â ffiniau gwahanol. Y brifddinas yw Lhasa. Mae'r erthygl hon yn canolbwyntio ar y wlad hanesyddol.

## Daearyddiaeth 
Mae'r ardal yn fynyddig, ac yn cynnwys mynydd uchaf y byd, Mynydd Everest, ar y ffin â Nepal. Ond mae'n wlad o lwyfandiroedd uchel anferth hefyd, lled-anial, gyda nifer mawr o lynnoedd sy'n cynnwys llynnoedd sanctaidd fel Llyn Manasarovar a Llyn Rakshastal.

## Hanes 
Mae hanes hir Tibet yn adlewyrchu'r ffaith ei bod yn gorwedd yng nghanol Asia.

Yn 1959 meddiannwyd Tibet gan China, a sefydlodd y 14eg Dalai Lama lywodraeth mewn alltudiaeth yn Dharamsala yng ngogledd India.

## Israniadau hanesyddol 
Rhennid teyrnas Tibet yn dair rhanbarth hanesyddol, sef:
* Amdo (gogledd-ddwyrain)
* Kham (de-ddwyrain)
* Ü-Tsang (canolbarth a gorllewin)

O'r tair rhanbarth hyn dim ond Ü-Tsang a rhan o orllewin Kham sy'n cael eu cynnwys yn Rhanbarth Ymreolaethol Tibet. Mae Amdo wedi ei throi yn dalaith Qinghai.

## Diwylliant 
Bwdhaeth Tibet neu Fwdhaeth Dibetaidd yw'r enw a arferir am y gangen o Fwdhaeth a ddatblygodd i fod yn grefydd mwyafrif llethol y Tibetiaid. Yn ogystal ceir rhai pobl sy'n dal i ddilyn y grefydd Bön, cyn-Fwdhaidd, a cheir poblogaethau Mwslim mewn rhannau o'r wlad hefyd, yn enwedig yn y gogledd.

Tibeteg yw prif iaith yr ardal. Tafodiaith Lhasa (Ü-Tsang) yw'r *lingua franca* draddodiadol ac iaith llenyddiaeth Dibeteg.

## Gweler hefyd 
*Baner Tibet
*Bwdhaeth Tibet
*Dalai Lama
*Gweinyddiaeth Ganolog Tibet - llywodraeth alltud Tibet
*Rhanbarth Ymreolaethol Tibet - y rhanbarth fodern, yn Tsieina.


Categori:Gwledydd Asia
Categori:Gwledydd Canolbarth Asia
Lhasa

**Lhasa** yw prifddinas draddodiadol Tibet a phrifddinas Talaith Ymreolaethol Tibet dan lywodraeth Gweriniaeth Pobl Tsieina. Y ddinas yw canolfan draddodiadol y Dalai Lama ac mae Bwdhaeth Tibet yn ei hystyried y ddinas fwyaf sanctaidd yn Tibet.

Mae'r ddinas yn un o'r rhai uchaf yn y byd, tua 3,650 m (11,975 troedfedd). Mae'r boblogaeth tua 255,000.

Ymhlith yr adeiladau o ddiddordeb mae Palas Potala, Teml Jokhang a Mynachlog Sera.

Yn 2006 agorwyd y rheilffordd uchaf yn y byd yn cysylltu Lhasa a Beijing. Mae'n ddatblygiad dadleuol, gan fod nifer o Dibetwyr yn gweld bygythiad o gynyddu'r mewnlifiad o bobl Han i Dibet, proses sy'n araf droi'r Tibetwyr yn lleiafrif yn eu gwlad eu hunain.

Categori:Tibet
Categori:Dinasoedd Tibet
Categori:Dinasoedd sanctaidd
Ferdawsi

**Hakīm Abul-Qāsim Firdawsī Tūsī** (Perseg: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی), y trawslythrennir ei enw personol gan amlaf yn Firdawsi, Firdausi neu Ferdowsi (935–1020), yw efallai'r bardd mwyaf ei barch yn yr iaith Berseg ac un o brif ffigyrau diwyllianol Iran. Mae Firdawsi'n adnabyddus yn bennaf fel awdur yr arwrgerdd hir *Shāhnāma* (sef 'Llyfr y Brenhinoedd'), epig genedlaethol Persia (Iran heddiw).

Fe'i ganwyd ger Tus yn Khorasan, yng ngogledd-ddwyrain y wlad. Ysgrifennodd ei gampwaith yn llys Mahmud o Ghazni pan oedd tua 60 oed a'i orffen yn 1008. Cyfansoddodd nifer o gerddi byrrach yn ogystal, yn *kasidas* a *ghazals*. Cerdd arwrol arall a gyfansoddodd yw *Yusuf u Zulaykha*, seiliedig ar hanes Ioseff a gwraig Potiphar yn yr Hen Aifft.

Categori:Genedigaethau 935
Categori:Marwolaethau 1020
Categori:Beirdd y 10fed ganrif o Iran
Categori:Beirdd yr 11eg ganrif o Iran
Categori:Beirdd Perseg o Iran
Categori:Pobl a aned yn Iran
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Samaniaidd
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Ghasniaidd
Categori:Pobl fu farw yn Iran
Annapurna

Mae **Annapurna** (Sansgrit, Nepaleg, Nepal Bhasa: अन्नपूर्ण) yn gyfres o gopaon yn yr Himalaya yn Nepal, sy'n ffurfio cadwyn 55&nbsp;km o hyd. Y copa uchaf yw Annapurna I, sy'n 8,091 m (26,538 troedfedd), y 10fed copa yn y byd o ran uchder., ac yn un o'r 14 copa yn y byd dros 8,000 medr. Saif i'r dwyrain o ddyffryn Kali Gandaki, sy'n ei wahanu oddi wrth Dhaulagiri. Enw Sansgrit yw Annapurna, a'i ystyr yw "Duwies y Cynhaeaf".

Annapurna I oedd y cyntaf o'r copaon dros 8,000 medr i gael ei ddringo, gan Maurice Herzog a Louis Lachenal, aelodau o dîm o Ffrainc, a gyrhaeddodd y copa ar 3 Mehefin 1950. Ystyrir copaon Annapurna ymhlith y mynyddoedd peryclaf yn y byd i'w dringo. Hyd at 2005, dim ond 103 oedd wedi cyrraedd y copa, a 56 wedi eu lladd yn yr ymgais.

Categori:Copaon 8,000 metr
Categori:Himalaya
Categori:Mynyddoedd Nepal
Ysgol y Creuddyn

Ysgol uwchradd Gymraeg yn sir Conwy yw **Ysgol Y Creuddyn**. Fe'i lleolir ar safle pwrpasol ar gyrion Bae Penrhyn, rhwng Llandudno a Bae Colwyn. Fe'i henwir ar ôl Y Creuddyn, enw hanesyddol yr ardal a chwmwd yn yr hen gantref Rhos.

Roedd 658 o ddisgyblion yn Ysgol y Creuddyn yn 2015. Daw 77% o’r disgyblion o gartrefi lle nad yw’r Gymraeg yn brif iaith.

Daw disgyblion yr ysgol o ddalgylch eang sy'n ymestyn cyn belled a Llanfairfechan ac Eglwysbach yn y gorllewin ac Abergele a Llansannan yn y dwyrain.

## Hanes 
Daeth sefydlu Ysgol y Creuddyn wedi blynyddoedd o frwydro caled gan rieni, Cymdeithas yr Iaith ac eglwysi Cymraeg y dalgylch a Chymdeithas y Cymrodorion. Yn 1963 trefnwodd cell Bangor o'r Gymdeithas ddeiseb ac ymgyrch i gael dwy ysgol Gymraeg: y naill ym Mangor a'r llall yn ardal Llandudno. Gwrthwynebodd Pwyllgor Addysg Sir Gaernarfon y cynllun ar y sail nad oedd digon o ddisgyblion i gyfiawnhau ysgol ddwyieithog newydd yng nghyffiniau Llandudno. Parhaodd yr un agwedd yn nyddiau cynnar y Sir Gwynedd newydd wedi'r ad-drefnu ym 1974, ond parhaodd y rhieni i bwyso'n ddi-baid ar y Pwyllgor Addysg. Daeth datblygiad yn ffurf llythyr Cyfarwyddwr Addysg Clwyd at Gyfarwyddwr Addysg Gwynedd, yn gofyn am ystyriaeth i godi ysgol ddwyieithog newydd ar y cyd, ar neu yn ymyl ffin y ddwy sir. Cytunodd Pwyllgor Addysg Gwynedd i'r gwahoddiad, a bu cydweithio rhyngddynt. Penderfynwyd fod Gwynedd i weinyddu'r ysgol a bod cost ei chynnal i'w dalu yn ôl nifer y plant o'r ddwy sir. Nid siroedd Caernarfon a Gwynedd yn unig a wrthwynebodd y gofynion am ysgol ddwyieithog newydd. Roedd rhai unigolion lleol hefyd yn dymuno gohirio neu ddiddymu agor yr ysgol ar y sail nad oedd digon o ddisgyblion a theuluoedd Cymraeg yn y cyffiniau, a gwell byddai ychwanegu at ysgolion uwchradd lleol megis Ysgol John Bright yn Llandudno ac Ysgol Aberconwy yng Nghonwy.

Agorodd yr ysgol ddydd Mercher 2 Medi 1981 i 218 o ddisgyblion tra fo'r adeiladu'n parhau.  Agorwyd yr ysgol yn swyddogol Hydref 17, 1984 gan y cynghorydd O. M. Roberts; un o'r amlycaf o'r ymgyrchwyr a sicrhaodd fodolaeth yr ysgol a hefyd Cadeirydd cyntaf y Corff Llywodraethol.

## Logo 
Daw dyluniad a siâp logo'r ysgol o amlinelliad to neuadd ddrama'r ysgol.

## Dathliadau Chwarter Canrif Ysgol Y Creuddyn 2006

Delwedd:Mwy Nag Addysg.jpg|Mwy Nag Addysg - llyfr gyhoeddwyd ar gyfer dathlu 25 mlynedd Ysgol Y Creuddyn.
Delwedd:Bws mini.JPG|Mr Geraint Williams,Y Cyfarwyddwr Addysg, Dr Meirion Davies a Mr Arfon Williams gyda'r bws mini newydd a brynwyd yn ystod y dathlu.
Delwedd:Blodau.JPG|Dr Meirion Davies, Y Pennaeth, gyda Mr Arfon Williams, Cadeirydd Bwrdd y Llywodraethwyr.
Delwedd:Gyda Roland Jones.JPG| Seremoni o gyflwyno copi o'r llyfr i Mr Roland Jones a blodau i Mrs Jill Jones. O'r chwith: Dr Meirion Davies, Mrs Jill Jones, Mr Roland Jones, Mr Arfon Williams a Mr Emyr Williams

## Dolenni allanol
*Gwefan yr ysgol

## Cyfeiriadau 
Creuddyn
Creuddyn
Categori:Sefydliadau 1981
Nepaleg

**Nepaleg** (neu **Nepali**, **Khaskura** neu **Gorkhali**) yw iaith swyddogol Nepal. Mae'n iaith Indo-Ewropeaidd sy'n cynrychioli cangen ddwyreiniol Pahari (ieithoedd Indo-Ewropeaidd yr Himalaya), sydd yn ei thro yn perthyn i is-gangen yr ieithoedd Indo-Ariaidd (cangen o'r ieithoedd Indo-Iraneg) yn y teulu ieithyddol Indo-Ewropeaidd. Enwau amgen ar Nepaleg yw 'Gorkhali' neu 'Gurkhali', "iaith y Gurkhas", a 'Parbatiya', "iaith y mynyddoedd" (*parbat* 'mynydd'). Ond 'Khaskura' yw'r enw hynaf, yn llythrennol "iaith y Khas," ymsefydlwyr Indo-Ariaidd yn ardal basn Karnali-Bheri yng ngorllewin eithaf Nepal ers cyfnod cynnar. Erbyn heddiw ceir tua 40 miliwn o siaradwyr Nepaleg.

## Hanes
Daeth yr iaith i brif ardaloedd Nepal o'r gorllewin tua'r 12g. Erbyn y 14g roedd grwpiau o ymsefydlwyr yn ei siarad yn Nyffryn Kathmandu. Erbyn yr 17g roedd yr iaith yn cael ei defnyddio ochr yn ochr â'r iaith frodorol Newari gan y llywodraeth. Daeth yn iaith swyddogol y wlad, a chael ei galw'n 'Nepaleg' am y tro cyntaf, yn sgîl goresgyniad brenhiniaeth Newari Dyffryn Kathmandu gan y Gurkhas yn 1769 a chreu teyrnas Nepal.

Mae'r iaith wedi ymledu tu hwnt i ffiniau Nepal, yn bennaf yn nhaleithiau Indiaidd Assam a Sikkim ac yn arbennig yn rhanbarth Darjeeling, Gorllewin Bengal, lle mae'r mwyafrif yn ei siarad fel iaith gyntaf.

Mae llenyddiaeth Nepaleg yn llenyddiaeth fywiog sydd wedi gweld tyfiant mawr yn yr 20g wrth i lythrenedd ymledu. Ceir yn ogystal nifer o orsafoedd radio a rhai sianeli teledu yn y Nepaleg, yn Nepal ac India.

## Ymadroddion
Mae enghreifftiau o ymadroddion Nepaleg yn cynnwys:
* Namaste. नमस्ते — y "croeso" traddodiadol yn y diwylliant Hindŵ, sy'n gallu golygu "hwyl" yn ogystal â "helo."
* Tapāī̃ko/timro nām ke ho? तपाईंको/तिम्रो नाम के हो? - Be' di dy enw?
* Mero nām Siôn ho.मेरो नाम आलोक हो — Fy enw i yw Siôn.
* Tapāī̃lāī/timilāī kasto cha? तपाईंलाई/तिमीलाई कस्तो छ? — Sut 'da chi? (llai ffurfiol: Ke cha? के छ? mwy ffurfiol: Sañcai hunuhuncha? सञ्चै हुनुहुन्छ?)
* Kāthmāndaũ jāne bāṭo dherai lāmo cha. काठ्माडौँ जाने बाटो धेरै लामो छ — Mae'n ffordd hir i Kathmandu!
* Nepālmā baneko नेपालमा बनेको — Gwnaed yn Nepal.
* Ma nepālī hũ म नेपाली हूँ — Dwi'n Nepali.

## Darllen pellach 
### Cyrsiau a gramadeg
*Hutt, M. & Subedi, A., *Teach Yourself Nepali* (Llundain, 2003)

### Geiriaduron
* Schmidt, R. L. (1993) *A Practical Dictionary of Modern Nepali.*
* Turner, R. L. (1931) *A Comparative and Etymological Dictionary of the Nepali Language.*


Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd Gogleddol
Categori:Ieithoedd Nepal
Categori:Ieithoedd India
Senghennydd

Gall **Senghennydd** gyfeirio at:

*Senghennydd, cantref ym Morgannwg
*Senghennydd, pentref yn sir Caerffili
*Tanchwa Senghennydd, trychineb yng nglofa'r pentref
Sherpa

Mae'r **Sherpa** yn grŵp ethnig o un o rannau uchaf a mwyaf mynyddig Nepal, yn byw yn uchel yn yr Himalaya. Mewn Tibeteg, mae *shar* yn golygu "Dwyrain" a *pa* yn dynodi "pobl". Mewnfudodd y Sherpa i Nepal o ddwyrain Tibet o fewn y 500 mlynedd diwethaf.

Mae'r rhan fwyaf o'r Sherpa yn byw yn nwyrain Nepal: yn Solu, Khumbu a Pharak, er bod rhai yn byw ymhellach i'r gorllewin yn nyffryn Rolwaling ac yn ardal Helambu i'r gogledd o Kathmandu. Pangboche yw pentref hynaf y Sherpa yn Nepal. Mae iaith yn Sherpa yn bur debyg i dafodiaith o'r iaith Dibeteg. Yn ôl canlyniad Cyfrifiad 2001 yn Nepal, roedd 154,622 o'r Sherpa yn y wlad, 92.83% yn ddilynwyr Bwdhaeth, 6.26% yn ddilynwyr Hindwaeth, 0.63% yn Gristionogion a 0.20% yn ddilynwyr crefydd Bön.
, Sherpa, Thakali
Gurung
Kiranti, Rai, Limbu
Newari
Pahari
Tamang]]

Yn draddodiadol, mae llawer o enwau'r dynion ymysg y Sherpa yn dod o'r diwrnod o'r wythnos pan aned hwy:

Daeth y Sherpa i enwogrwydd yn gynnar yn hanes mynydda yn yr Himalaya. Credir fod eu hysgyfaint yn eu galluogi i berfformio'n well yn uchel yn y mynyddoedd na grwpiau eraill. Defnyddir y term 'sherpa' (gyda s bach) hefyd i ddynodi pobl leol a gyflogir i gynorthwyo mynyddwyr yn yr Himalyaya. Nid yw sherpa yn yr ystyr yma o anghenraid yn aelod o grŵp ethnig y Sherpa.

Y Sherpa enwocaf oedd Tenzing Norgay, a ddringodd Everest gyda Edmund Hillary am y tro cyntaf yn 1953. Yn ddiweddar, mae dau Sherpa, Pemba Dorjie a Lhakpa Gelu, wedi bod yn cystadlu i weld pwy allai ddringo Everest gyflymaf. Ar 23 Mai 2003 cyrhaeddodd Dorjie y copa mewn 12 awr a 46 munud. Tri diwrnod yn ddiweddarach, gwnaeth Gelu yr un peth mewn 10 awr 46 munud. Ar 21 Mai 2004 cyrhaeddodd Dorjie y copa mewn 8 awr a 10 munud. Ar 19 Mai 2006, dringodd Appa Sherpa Everest am yr 16eg tro, y nifer mwyaf gan un person.

Categori:Grwpiau ethnig yn Nepal
Categori:Grwpiau ethnig yn Asia
Categori:Himalaya
Senghennydd (pentref)

:*Gweler hefyd y dudalen gwahaniaethu, Senghennydd.*

Pentref yng nghymuned Cwm Aber, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru, yw **Senghennydd**. Mae'n adnabyddus fel lleoliad Tanchwa Senghennydd a laddodd 439 o lowyr ar 14 Hydref 1913.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwm Aber
Categori:Pentrefi Caerffili
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Caerffili (y DU)
Llan-non, Ceredigion

, 'Sglods', Llan-non (Awst 2024)]]
Pentref yng Ngheredigion ydy **Llan-non** (weithiau hefyd "Llan Non"; Seisnigiad: *Llanon*). Mae ar arfordir Bae Ceredigion ger Llansantffraid, tua 5 milltir i'r gogledd o Aberaeron ar yr A487. Ger y pentref y saif maen hir uchaf Sir Gaerfyrddin: 4.6 metr.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Traddodiadau
Enwir y plwyf a'r pentref ar ôl y santes Non, mam Dewi Sant. Ceir Capel Non ar lan Bae Sain Ffraid. Dywedir i Non ffoi yno ar ôl cael ei threisio ac esgor ar Ddewi yno; ffrydiodd ffynnon o'r tir yn y man. Erys yn ffynnon sanctaidd hyd heddiw.

Yn ôl traddodiad, roedd ynysoedd hud Plant Rhys Ddwfn i'w gweld allan yn y môr o Lan-non ar achlysur, ond nid gan bawb.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Enwogion
* Catrin Finch, telynores

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llansantffraid, Ceredigion
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Gasherbrum I

**Gasherbrum I** yw'r 11eg mynydd yn y byd o ran uchder. Weithiau cyfeirir ato fel **K5** neu **Hidden Peak**.

Cafodd Gasherbrum I yr enw K5 fel y pumed copa yn y Karakoram gan T.G. Montgomery yn 1856. Yn  1892, rhoddodd William Martin Conway yr enw **Hidden Peak** iddo, gan ei fod mor anghysbell.

Dringwyd y mynydd am y tro cyntaf ar 5 Gorffennaf 1958 pan gyrhaeddodd dau ddringwr o'r Unol Daleithiau, Pete Schoening ac Andy Kauffman, y copa. Yn 1975 cyrhaeddodd Reinhold Messner a Peter Habeler y copa ar hyd llwybr newydd o'r gogledd-orllewin.

Categori:Copaon 8,000 metr
Categori:Himalaya
Categori:Mynyddoedd Pacistan
Rhydwen Williams

Bardd a nofelydd yn y Gymraeg oedd **Rhydwen Williams** (29 Awst 1916 – 2 Awst 1997), a aned yn Y Pentre, Cwm Rhondda. Roedd yn awdur toreithiog. Mae'n adnabyddus am ei nofelau, yn arbennig y rhai sy'n portreadu cymunedau clos cymoedd De Cymru.

## Bywgraffiad
Cafodd Rhydwen ei addysg yn ysgolion elfennol ac uwchradd ei bentref genedigol cyn mynd yn ei flaen i astudio yng Ngholeg Prifysgol Abertawe a Choleg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor. Am ei fod yn genedlaetholwr Cymreig gwrthwynebodd gwasanaeth milwrol yn yr Ail Ryfel Byd ond ymunodd â'r gwasanaeth ambiwlans. Roedd yn gyfaill i'r awdur James Kitchener Davies ac yn aelod o Gylch Cadwgan.

## Gwaith llenyddol
Cyhoeddodd bum cyfrol o gerddi a chipiodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberpennar 1946 ac Abertawe 1964.

Fel nofelwr ysgrifennodd ar sawl bwnc, gan gynnwys dychan ar Orsedd y Beirdd (*Breuddwyd Rhonabwy Jones*), ond ystyrir ei nofelau am gymunedau glofaol y De fel ei waith gorau, yn arbennig y nofel hir *Cwm Hiraeth*, a gyhoeddwyd mewn tair rhan (*Y Briodas*, *Y Siôl Wen* a *Dyddiau Dyn*) a'r nofel rymus *Amser i Wylo* am Danchwa Senghennydd 1913.

## Llyfryddiaeth ddethol
### Cerddi
**Barddoniaeth* (1964)
**Y Ffynhonnau* (1970)
**Y Chwyldro Gwyrdd* (1972)
**Ystlumod* (1977)
**Dei Gratia* (1984)
**Ys Gwn i a Cherddi Eraill (1986)
**Pedwarawd (1986)

### Rhyddiaith
**Arswyd y Byd* (1949)
**Mentra Gwen* (1953)
**Cwm Hiraeth*
***Y Briodas* (1969)
***Y Siôl Wen* (1970)
***Dyddiau Dyn* (1973)
**Breuddwyd Rhonabwy Jones* (1972)
**The Angry Vineyard* (1975). Ei unig waith Saesneg.
**Amser i Wylo* (1986)
**Liwsi Regina* (1988)

## Astudiaethau
**Bro a Bywyd: Rhydwen Williams*, gol. Emyr Edwards (Cyhoeddiadau Barddas, 2002)

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Enillwyr Gwobr Goffa Daniel Owen
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Categori:Prifeirdd
Coleg y Drindod

Gall **Coleg y Drindod** gyfeirio at:

*Coleg Prifysgol y Drindod‎ (enw newydd Coleg y Drindod, Caerfyrddin)
*Coleg y Drindod, Caergrawnt
*Coleg y Drindod, Dulyn
*Coleg y Drindod, Rhydychen
*Coleg y Drindod, Toronto
Lluman sifil

Y faner genedlaethol a chwifir gan longau sifil (masnachol ac eraill) yw **lluman sifil**.

## Llumanau sifil gwledydd
Gall y llumanau sifil sy'n wahanol i'r faner genedlaethol cael eu rhannu i bum categori.

### Llumanau Cochion sy'n dilyn y dyluniad Prydeinig
Dyma faneri cochion sydd, gan amlaf, gyda'r faner genedlaethol briodol neu Faner yr Undeb yn y canton, yn dilyn dyluniad y Lluman Coch Prydeinig. Mae tiriogaethau tramor Prydeinig naill ai'n defnyddio'r Lluman Coch plaen neu Luman Coch gyda'r arfbais drefedigaethol briodol yn y *fly*.

### Llumanau sifil sy'n wahanol yn sylweddol i'r faner genedlaethol
Mae gan rai gwledydd llumanau sifil sydd yn wahanol iawn i'r faner genedlaethol.

### Llumanau sifil sy'n cynnwys y faner genedlaethol ag arwyddlun ychwanegol
Cafodd y mwyafrif o'r arwyddluniau yma eu hychwanegu i wahaniaethu rhwng y lluman a baneri tebyg gwledydd eraill.

### Baneri cenedlaethol symledig
Mewn nifer o wledydd (yn bennaf America Ladin) mae yna dau fersiwn o'r faner, un syml (gan amlaf yn rhesog) ac un goethach gyda'r arfbais genedlaethol. Defnyddir yr un symlach fel lluman sifil (ac mewn nifer o achosion fel baner sifil), a defnyddir y fersiwn â'r arfbais yn bennaf gan y llywodraeth a'r lluoedd milwrol. Yn Sbaen mae'r faner heb yr arfbais dim ond ar gyfer defnydd sifil; defnyddir y faner genedlaethol fel lluman sifil.

### Llumanau sifil sy'n wahanol i'r faner genedlaethol o ran cyfraneddau
Mae nifer o gyn-drefedigaethau Prydeinig yn defnyddio 1:2 fel cyfrannedd eu llumanau, ond 3:5 ar gyfer baneri ar dir. Mae hyn i'w wrthdroi yng ngwledydd y gyn Iwgoslafia: llumanau yn 2:3 a baneri ar dir yn 1:2.

## Cyfeiriadau
Sifil
Dhaulagiri

**Dhaulagiri** yw'r seithfed copa yn y byd yn ôl uchder, a'r mynydd uchaf sydd yn gyfangwbl o fewn Nepal. Daw'r enw o'r Sanscrit "Dhavali giri", sy'n golygu "Mynydd Gwyn". Am tua 30 mlynedd wedi i'r mynydd ddod i sylw Ewropeaid yn 1808, ystyried mai Dhaulagiri oedd y mynydd uchaf yn y byd.

Methodd saith ymgais i gyrraedd y copa rhwng 1950 a 1959, ond ar 13 Mai 1960 llwyddon tîm o Awstria a'r Swistir dan arweiniad Max Eiselin i roi nifer o ddringwyr ar y copa: Kurt Diemberger, Peter Diener, Nawang Dorje, Nima Dorje,  Ernst Forrer ac Albin Schelbert. Dringwyd y mynydd yn y gaeaf am y tro cyntaf gan dîm o Japan yn 1982; y tro cyntaf i gopa dros 8,000 medr gael ei ddringo yn y gaeaf.

Categori:Copaon 8,000 metr
Categori:Mynyddoedd Nepal
Categori:Himalaya
Meghalaya

Mae **Meghalaya** yn dalaith fechan yng ngogledd-ddwyrain India. Ystyr yr enw "Meghalaya" yn Hindi a Sanskrit yw "Cartref y Cymylau". Mae'r dalaith tua  300&nbsp;km o hyd o'r gorllewin i'r dwyrain a thua 100&nbsp;km o'r gogledd i'r de. Yn 2000 roedd y boblogaeth yn 2,175,000. Mae'r dalaith yn ffinio ar Assam yn y gogledd a  Bangladesh yn y de. Shillong yw'r brifddinas, gyda phoblogaeth o 260,000.

Mae tua thraean o'r dalaith yn goedwig, sy'n cynnal amrywiaeth ddiddorol o blanhigion, adar ac anifeiliaid.

Ffurfiwyd taliaith Meghalaya ar 21 Ionawr 1972 trwy gyfuno dwy ardal oedd cynt yn rhan o dalaith Assam: Bryniau Khasia a Jaintia Unedig a Bryniau Garo. Mae tua 85% o boblogaeth y dalaith yn bobl lwythol; y Khasi yw'r grŵp mwyaf. Cristionogaeth yw'r grefydd fwyaf yn y dalaith, sy'n un o dair talaith yn India lle mae Cristionogion yn y mwyafrif.

Meghalaya yw'r dalaith wlypaf yn India, gyda 1200&nbsp;cm o law y flwyddyn mewn ambell ardal. Tref Cherrapunji ym Mryniau Khasia sy'n dal record y byd am y cyfanswm mwyaf o law mewn mis.

200px|bawd|dim|Lleoliad Meghalaya yn India


Categori:Taleithiau India
The Rolling Stones

Grŵp roc byd-enwog o Loegr yw **The Rolling Stones**.

## Aelodau 
* Mick Jagger
* Keith Richards
* Charlie Watts
* Ron Wood

## Cyn-aelodau 
* Brian Jones
* Ian Stewart
* Mick Taylor
* Bill Wyman

Categori:Bandiau o Loegr