open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oblast Rostov

250px|bawd|Baner Oblast Rostov.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Rostov yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Rostov** (Rwseg: Росто́вская о́бласть, *Rostovskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Rostov-ar-Ddon (*Rostov-na-Donu*). Poblogaeth: 4,277,976 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Deheuol. Llifa Afon Don drwy'r oblast. Mae Oblast Rostov yn ffinio ag Wcráin i'r de. O fewn Rwsia, mae'n ffinio gyda Oblast Volgograd ac Oblast Voronezh i'r gogledd, Krasnodar Krai a Stavropol Krai i'r de, a Gweriniaeth Kalmykia i'r dwyrain.

Mae'r ardal yn gartref i'r Cosaciaid.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*
Oblast Ryazan

250px|bawd|Baner Oblast Ryazan.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Ryazan yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Ryazan** (Rwseg: Ряза́нская о́бласть, *Ryazanskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Ryazan. Poblogaeth: 1,154,114 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol. Mae Oblast Ryazan yn ffinio gyda Oblast Vladimir i'r gogledd, Oblast Nizhny Novgorod i'r gogledd-ddwyrain, Gweriniaeth Mordovia i'r dwyrain, Oblast Penza i'r de-ddwyrain, Oblast Tambov i'r de, Oblast Lipetsk i'r de-orllewin, Oblast Tula i'r gorllewin, ac Oblast Moscfa i'r gogledd-orllewin.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*
Oblast Orenburg

250px|bawd|Baner Oblast Orenburg.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Orenburg yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Orenburg** (Rwseg: Оренбу́ргская о́бласть, *Orenburgskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Orenburg. Poblogaeth: 2,033,072 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Volga. Llifa Afon Ural drwy'r oblast.

Sefydlwyd Oblast Orenburg ar 7 Rhagfyr, 1934, yn yr Undeb Sofietaidd. O 1938 hyd 1957, fe'i gelwid yn *Chkalov Oblast* (Чка́ловская о́бласть) er anrhydedd Valery Chkalov.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1934
Rosemary Brown

Cyfryngwraig ysbrydion o Sais oedd **Rosemary Isabel Brown** née Dickeson (27 Gorffennaf 1916 – 16 Tachwedd 2001) oedd yn honni ei bod yn medru cyfathrebu â chyfansoddwyr meirw.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfryngwyr ysbrydion
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Pobl o Stockwell
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Oblast Moscfa

250px|bawd|Baner Oblast Moscfa.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Moscfa yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Moscfa** (Rwseg: Моско́вская о́бласть, *Moskovskaya oblast*). Does dim canolfan weinyddol fel y cyfryw; lleolir y gwahanol adrannau llwyodraeth leol mewn sawl dinas, yn cynnwys Moscfa, prifddinas y wlad, yr enwir yr *oblast* ar ei hôl. Poblogaeth: 7,095,120 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol. Cafodd ei sefydlu yn 1929. Mae'n ffinio gyda Oblast Tver i'r gogledd-orllewin, Oblast Yaroslavl i'r gogledd, Oblast Vladimir i'r dwyrain, Oblast Ryazan i'r de-ddwyrain, Oblast Tula i'r de, Oblast Kaluga i'r de-orllewin ac Oblast Smolensk i'r gorllewin. Yng nhanol yr *oblast* saif dinas ffederal Moscfa, sy'n ddeiliad ffederal ar wahân. Mae'r *oblast* yn gartref i nifer o ddiwydiannau yn cynnwys meteleg, puro olew, peirianeg mecanyddol, prosesu bwyd, ynni, a diwydiannau cemegol.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*


Categori:Sefydliadau 1929
Oblast Oryol

250px|bawd|Baner Oblast Oryol.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Oryol yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Oryol** (Rwseg: Орло́вская о́бласть, *Orlovskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Oryol. Poblogaeth: 786,935 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol. Mae'n ffinio gyda Oblast Kaluga ac Oblast Tula yn y gogledd; Oblast Bryansk yn y gorllewin, Oblast Kursk i'r de, ac Oblast Lipetsk i'r dwyrain.

Sefydlwyd Oblast Oryol ar 27 Medi, 1937, yn yr Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1937
William Thomas Stead

Llenor a newyddiadurwr o Sais oedd **William Thomas Stead** (5 Gorffennaf 1849 - 15 Ebrill 1912) a arbenigai mewn newyddiaduraeth ymchwiliol a'r mwyaf dadleuol o'i oes. Cyhoeddodd sawl ymgyrch dylanwadol tra roedd yn olygydd y *Pall Mall Gazette*, ac fe'i cofir yn bennaf am ei gyfres o ysgrifau yn 1885, *The Maiden Tribute of Modern Babylon*, a oedd yn dadleu dros godi oed cydsynio o 13 i 16, ac a alwyd yn "The Stead Act."

Bu farw ar 15 Ebrill 1912 pan suddodd y *Titanic*.

## Cyfeiriadau
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1912
Categori:Pobl o Northumberland
Anomali Magnetig Kursk

[bawd|Lleoliad Anomali Magnetig Kursk o fewn [Rwsia.]]
Tiriogaeth yn Rwsia yw **Anomali Magnetig Kursk** (Rwseg: Курская магнитная аномалия) sy'n gyfoethog mewn creigiau haearn ac a leolir yn Oblast Kursk, Oblast Belgorod ac Oblast Voronezh yn ne-orllewin Canol Rwsia. Mae'n cynnwys rhan sylweddol o'r Rhanbarth Pridd Du Canolog (y rhanbarth *Chernozyom*). Cydnabyddir mai Anomali Magnetig Kursk yw'r anomali magnetig mwyaf ar y Ddaear.

## Cyfeiriadau
Categori:Daeareg Rwsia
Categori:Daearyddiaeth Rwsia
Categori:Geoffiseg
Categori:Oblast Belgorod
Categori:Oblast Kursk
Categori:Oblast Voronezh
Henry Paget, 7fed Ardalydd Môn

Arglwydd Prydeinig oedd **George Charles Henry Victor Paget, 7fed Ardalydd Môn** (8 Hydref 1922 – 13 Gorffennaf 2013). Mynychodd Ysgol Eton a gwasanaethodd yn y Gwarchodlu Ceffylau Brenhinol (y Gleision) yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a chafodd ei ddyrchafu'n uwchgapten ym 1946. Daeth yn Ardalydd Môn ym 1947 pan fu farw ei dad, Charles Paget. Roedd hefyd yn llenor ac yn hanesydd milwrol, ac mae ei gampwaith *A History of the British Cavalry* yn adrodd mewn wyth cyfrol hanes marchfilwyr y Fyddin Brydeinig o 1816 hyd 1919.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ardalyddion
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Hanesyddion milwrol
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Uwchgapteiniaid y Fyddin Brydeinig
Oblast Samara

250px|bawd|Baner Oblast Samara.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Samara yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Samara** (Rwseg: Сама́рская о́бласть, *Samarskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Samara. Poblogaeth: 3,215,532 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Volga.

Sefydlwyd yr oblast yn 1936 dan yr enw Kuybyshev Oblast (Ку́йбышевская о́бласть) yn yr Undeb Sofietaidd; newidiwyd yr enw i Samara yn 1990.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1936
Cors Vasyugan

**Cors Vasyugan** (Rwseg: Васюганские болота) yw'r gors fwyaf yn hemisffer y Gogledd. Fe'i lleolir yng ngorllewin Siberia, Rwsia, yn yr ardal eang a adnabyddir fel Gwastadedd Gorllewin Siberia.

Mae'r gors yn gorwedd ar wastadedd sy'n cynnwys rhannau o dri *oblast*, sef Oblast Novosibirsk, Oblast Omsk ac Oblast Tomsk. Tardda Afon Vasyugan ac Afon Om yn y gors, sy'n ffynhonnell dŵr croyw sylweddol sy'n bwydo sawl afon. Mae'n bwysig am ei bywyd gwyllt hefyd ond mae hynny dan bwysau oherwydd yr awydd i ddatblygu adnoddau olew a nwy yr ardal.

Ffurfwyd y gors tua 10,000 o flynyddoedd yn ôl ac mae wedi tyfu ers hynny; credir mai dim ond yn ystod y 500 mlynedd diwethaf y crewyd 75% o arwynebedd y gors.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Cors Vasyugan ar wefan UNESCO

Categori:Amgylchedd Rwsia
Vasyugan
Categori:Daearyddiaeth Oblast Novosibirsk
Categori:Daearyddiaeth Oblast Omsk
Categori:Daearyddiaeth Oblast Tomsk
Categori:Siberia
Acklington

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Acklington**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Acomb, Northumberland

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Acomb**

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,268.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Adderstone

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Adderstone**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Adderstone with Lucker.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Ian Parrott

Cyfansoddwr Eingl-Gymreig oedd **Horace Ian Parrott**, FRSA (5 Mawrth 1916 – 4 Medi 2012). Ganwyd yn Streatham, Llundain, a gwasanaethodd yng Nghorfflu Brenhinol y Signalau yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd yn Athro Cerdd Gregynog yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth o 1950 hyd 1983.

## Llyfryddiaeth 
* *Elgar* (Master Musicians Series; 1971)
* *The Music of Rosemary Brown* (1978)
* *Cyril Scott and His Piano Music* (1992)
* *The Crying Curlew: Peter Warlock: Family and Influences* (1994)
* *Parrottcisms* (hunangofiant; 2003).

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Pobl o Streatham
Apperley Dene

Pentref yn Northumberland, Gogledd Ddwyrain Lloegr, ydy **Apperley Dene**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Broomley and Stocksfield.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Ayle

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Ayle**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Knaresdale with Kirkhaugh.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Bardon Mill

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Bardon Mill**.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Gorsaf reilffordd
*Vindolanda (dinas Rhufeinig)
*Willimoteswick Manor

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Bamburgh

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Bamburgh**. Yn 2011 roedd ganddo boblogaeth o 454. Mae cysylltiad rhwng Bamburgh a'r arwres Grace Darling, a gladdwyd yma.

## Hanes
Adeiladwyd y castell cyntaf yma (Castell Bamburg) yma gan Ida, brenin Northumbria. Ers 1894 mae'n gartref i William Armstrong, Barwn 1af Armstrong, a'i deulu.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa Grace Darling
*Castell Bamburgh
*Eglwys Sant Aidan

200px|bawd|dim|Bedd Grace Darling yn y mynwent Bamburgh

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Bewick, Northumberland

Plwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Bewick**. Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 138.

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Beadnell

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Beadnell**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Oblast Sakhalin

250px|bawd|Baner Oblast Sakhalin.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Sakhalin yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Sakhalin** (Rwseg: Сахали́нская о́бласть, *Sakhalinskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Yuzhno-Sakhalinsk. Poblogaeth: 497,973 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir Oblast Sakhalin yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal y Dwyrain Pell. Mae'r oblast yn cynnwys ynys Sakhalin a'i hynysoedd llai, yn cynnwys Ynysoedd Kuril, oddi ar arfordir Dwyrain Pell Rwsia. I'r de-orllewin ceir Môr Okhotsk tra mae'r Cefnfor Tawel yn ymestyn i'r dwyrain. Ceir sawl llosgfynydd yn yr oblast.

Sefydlwyd yr oblast yn 1947 yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*


Categori:Sefydliadau 1947
Black Heddon

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Black Heddon**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Belsay.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Blanchland

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Blanchland**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 135.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Bolton, Northumberland

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Bolton (gwahaniaethu).''

Pentrefan yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Bolton**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Branch End

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Branch End**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Broomley and Stocksfield.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Broomley and Stocksfield

Plwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Broomley and Stocksfield**. Mae'n cynnwys pentrefi  Branch End, Broomley, Hindley, New Ridley, Painshawfield a Stocksfield.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,906.

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Carrawburgh

Safle o gyfnod y Rhufeiniaid yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Carrawburgh**.

## Cyfeiriadau
Categori:Safleoedd archaeolegol Northumberland
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid ym Mhrydain
Adam, Esgob Llanelwy

Diwinydd o Gymro oedd yn Esgob Llanelwy o 13 Hydref 1175 hyd ei farwolaeth oedd **Adam** (c. 1130 – 1181).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1130
Categori:Marwolaethau 1181
Categori:Clerigwyr y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion Cristnogol o Gymru
Categori:Esgobion Llanelwy
Categori:Llenorion y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Lladin o Gymru
Burradon, Northumberland

Pentrefan yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Burradon**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Netherton.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Adam o Balsham

Rhesymegydd a diwinydd o Loegr oedd **Adam o Balsham** neu **Adam de Parvo Ponte** (c. 1100/2 – c. 1157/69).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1100au
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Diwinyddion o Loegr
Categori:Llenorion y 12fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol Lladin o Loegr
Categori:Llenorion Lladin yr Oesoedd Canol
Categori:Rhesymegwyr o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Gaergrawnt
Categori:Pobl o Loegr o dras Ffrengig
Corsenside

Plwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Corsenside**.
Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 518.

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Oblast Saratov

250px|bawd|Baner Oblast Saratov.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Saratov yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Saratov** (Rwseg: Сара́товская о́бласть, *Saratovskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Saratov. Poblogaeth: 2,521,892 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Volga.

Cafodd Oblast Saratov ei sefydlu ar 5 Rhagfyr 1936, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1936
Oblast Tambov

250px|bawd|Baner Oblast Tambov.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Tambov yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Tambov** (Rwseg: Тамбо́вская о́бласть, *Tambovskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Tambov. Poblogaeth: 1,091,994 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol yng ngorllewin y wlad yn y Rhanbarth Pridd Du Canolog sy'n adnabyddus am ffrwythlondeb ei bridd.

Sefydlwyd Oblast Tambov ar 27 Medi 1937, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*


Categori:Sefydliadau 1937
Oblast Tver

250px|bawd|Baner Oblast Tver.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Tver yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Tver** (Rwseg: Тверска́я о́бласть, *Tverskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Tver. Poblogaeth: 1,353,392 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol yng ngorllewin y wlad. Mae Afon Volga ac Afon Dnieper yn tarddu yn yr oblast, sy'n cynnwys nifer o lynnoedd.

Sefydlwyd Oblast Tver yn 1935 wrth yr enw Oblast Kalinin (Кали́нинская о́бласть), ar ôl Mikhail Kalinin. Newidiwyd yr enw yn 1990.

## Prif ddinasoedd a threfi 
* Kalyazin
* Kashin
* Ostashkov 
* Torzhok
* Toropets
* Vyshny Volochyok
* Rzhev
* Staritsa
* Zubtsov

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1935
Mel Smith

Digrifwr, actor, sgriptiwr a chyfarwyddwr o Loegr oedd **Melvin Kenneth "Mel" Smith** (3 Rhagfyr 1952 – 19 Gorffennaf 2013). Roedd yn un o berfformwyr y sioe sgetshis ''Not the Nine O'Clock News* (1979–82) a chyd-weithiodd gyda Griff Rhys Jones ar *Alas Smith and Jones* (1984–98).

Bu farw yn ei gartref yn Llundain, o drawiad ar y galon.

## Teledu
**Not the Nine O'Clock News* (1979–82)
**Alas Smith and Jones* (1984–98)
**Colin's Sandwich* (1988)
**Hustle* (2006)
**Rock & Chips* (2010)
**Dancing on the Edge* (2013)

## Ffilmiau
**Morons from Outer Space* (1985) 
**The Wolves of Willoughby Chase* (1988) 
**Wilt* (1989)
**Father Christmas* (1991)
**Twelfth Night: Or What You Will'' (1996)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Chiswick
Categori:Sgriptwyr teledu o Loegr
Oblast Vladimir

250px|bawd|Baner Oblast Vladimir.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Vladimir yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Vladimir** (Rwseg: Влади́мирская о́бласть, *Vladimirskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Vladimir, 120 milltir i'r dwyrain o Moscfa. Poblogaeth: 1,443,693 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol yng ngorllewin y wlad. Mae'n ffinio gyda Oblast Moscfa, Oblast Yaroslavl, Oblast Ivanovo, Oblast Ryazan, ac Oblast Nizhny Novgorod.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*
Churnsike Lodge

Caban hela yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Churnsike Lodge**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Greystead. Fe'i hadeiladwyd ym 1850.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Northumberland
Oblast Ulyanovsk

250px|bawd|Baner Oblast Ulyanovsk.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Ulyanovsk yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Ulyanovsk** (Rwseg: Улья́новская о́бласть, *Ulyanovskaya oblast*). Ei ganolfan weinyddol yw dinas Ulyanovsk. Poblogaeth: 1,292,799 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Volga. Llifa Afon Volga drwy ei ganol. Mae'n ffinio gyda Gweriniaeth Chuvash (gog.), Gweriniaeth Tatarstan (gog-ddwy.), Oblast Samara (dwy.), Oblast Saratov (de), Oblast Penza (gor.), a Gweriniaeth Mordovia (gog-orll.).

Sefydlwyd Oblast Ulyanovsk ar 19 Ionawr 1943, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1943
Oblast Voronezh

250px|bawd|Baner Oblast Voronezh.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Voronezh yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Voronezh** (Rwseg: Воро́нежская о́бласть, *Voronezhskaya oblast*). Ei ganolfan weinyddol yw dinas Voronezh. Poblogaeth: 2,335,380 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol yng ngorllewin y wlad. Mae'r afonydd yn cynnwys Afon Don ac Afon Voronezh.

Sefydlwyd Oblast Voronezh ar 13 Mehefin 1934 yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1934
Richard Robert Jones

Amlieithydd hunanaddysgedig a chrwydryn o Gymro oedd **Richard Robert Jones** neu **Dic Aberdaron** (1780 – 18 Rhagfyr 1843).

Saer coed yn arbenigo mewn gwenud a thrwsio cychod oedd ei dad, ac o'r herwydd agadwodd y cartref yn gynnar iawn.
bawd|chwith|Bedd Dic Aberdaron ym mynwent Eglwys Llanelwy

Chafodd Dic ddim addysg ffurfiol ond roedd e'n adnabyddus am ddysgu hyd at 14 neu 15 iaith gan gynnwys y Gymraeg, Saesneg, Lladin, Groeg, Hebraeg, Ffrangeg, Eidaleg, Sbaeneg, a rhywfaint o'r Galdeeg a'r Syrieg. Gwyddys iddo ddysgu Lladin pan oedd yn ddim ond 12 oed, a'i fod wedi dysgu Groeg cyn ei fod yn ugain. Roedd yn Lerpwl yn 1804 ac yn Llundain yn 1807 ac arhosodd ym Mangor, Caernarfon ac Ynys Môn.

Ysgrifennodd William Roscoe gofiant amdano fe.

Ysgrifennodd R. S. Thomas, a oedd yn weinidog yn Aberdaron am gyfnod, gerdd amdano fe o'r enw "Dic Aberdaron". Ceir cerdd arall o'r un enw gan T. H. Parry-Williams sydd yn gorffen gyda'r frawddeg "Chwarae-teg i Dic - nid yw pawb yn gwirioni'r un fath".http://www.bbc.co.uk/blogs/cylchgrawn/2012/12/cofior_enigma_dic_aberdaron.shtml

Delwedd:The home of Richard Robert Jones (Dic Aberdaron, 1780-1843) NLW3362748.jpg|Ffotograff gan John Thomas o gartref Dic yn Aberdaron.
Delwedd:Dic Aberdaron (cropped) 2.jpg|bawd|dim|Paentiad olew o tua 1850, gan William Roos (1808–1878), ac a gedwir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Delwedd:First page of Dic Aberdaron's manuscript autobiography NLW3364277.jpg|Tudalen gyntaf ei fywgraffiad.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1780
Categori:Marwolaethau 1843
Categori:Amlieithyddion
Categori:Ieithyddion o Gymru
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Gymru
Yaroslavl

Dinas yn Rwsia yw **Yaroslavl** (Rwseg: Ярослáвль), ac sy'n ganolfan weinyddol Oblast Yaroslavl yn y Dosbarth Ffederal Canol. Fe'i lleolir 250 cilometer (160 miltir) i'r gogledd-ddwyrain o Moscfa. Mae canol hanesyddol y ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd, ac yn gorwedd ar gymer Afon Volga ac Afon Kotorosl. Poblogaeth: 606,703 (2016).

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol Yaroslavl 

Categori:Dinasoedd Oblast Yaroslavl
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Rwsia
Geoffrey Stern

Academydd o Loegr oedd **Geoffrey Howard Stern** (5 Chwefror 1935 – 3 Hydref 2005) oedd yn athro cysylltiadau rhyngwladol yn Ysgol Economeg Llundain (LSE). Roedd hefyd yn bersonoliaeth radio a chyflwynodd y rhaglen *24 Hours* ar y BBC World Service.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Academyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cyflwynwyr radio o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl o Loegr o dras Bwylaidd
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Ysgolheigion cysylltiadau rhyngwladol
Oblast Volgograd

250px|bawd|Arfau Oblast Volgograd
250px|bawd|Lleoliad Oblast Volgograd yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Volgograd** (Rwseg: Волгогра́дская о́бласть, *Volgogradskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Volgograd. Poblogaeth: 2,610,161 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Deheuol. Mae'n ffinio gyda Oblast Saratov, Oblast Rostov, Oblast Astrakhan, Oblast Voronezh, a Gweriniaeth Kalmykia o fewn Rwsia, a gyda Casachstan. Mae'r afonydd yn cynnwys Afon Volga ac Afon Don.

Sefydlwyd Oblast Volgograd ar 23 Medi 1937, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1937
Coupland, Northumberland

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Coupland**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Phil Woosnam

Pêl-droediwr a rheolwr pêl-droed o Gymro oedd **Phillip Abraham "Phil" Woosnam** (22 Rhagfyr 1932 – 19 Gorffennaf 2013).

Fe'i ganwyd yng Nghaersŵs. Roedd yn gefnder i'r golffiwr Ian Woosnam.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Rheolwyr pêl-droed
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Oblast Tyumen

250px|bawd|Baner Oblast Tyumen.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Tyumen yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Tyumen** (Rwseg: Тюме́нская о́бласть, *Tyumenskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Tyumen. Mae gan yr oblast reolaeth gyfreithiol ar ddau okrug ymreolaethaol, sef Ocrwg Ymreolaethol Khanty-Mansi ac Ocrwg Ymreolaethol Yamalo-Nenets, sy'n gorwedd i'r gogledd yn ardal Arctig Rwsia.  Poblogaeth: 3,395,755 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol Dosbarth Ffederal Ural, ond yn ddaearyddol mae'n rhan o orllewin Siberia.

Sefydlwyd Oblast Tyumen ar 14 Awst 1944, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1944
Oblast Vologda

250px|bawd|Baner Oblast Vologda.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Vologda yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Vologda** (Rwseg: Вологодская о́бласть, *Vologodskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Vologda. Poblogaeth: 1,202,444 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Gogledd-orllewinol. Mae'n ffinio gyda Oblast Arkhangelsk (gog.), Oblast Kirov (dwy.), Oblast Kostroma (de-ddwy.), Oblast Yaroslavl (de), Oblast Tver ac Oblast Novgorod (de-ddwy.), Oblast Leningrad (gor.), a Gweriniaeth Karelia (gog-orll.).

Sefydlwyd Vologda Oblast yn 1937 yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast* 


Categori:Sefydliadau 1937
Oblast Yaroslavl

250px|bawd|Baner Oblast Yaroslavl.
250px|bawd|Lleoliad Oblast Yaroslavl yn Rwsia.

Un o oblastau Rwsia yw **Oblast Yaroslavl** (Rwseg: Яросла́вская о́бласть, *Yaroslavskaya oblast*). Ei chanolfan weinyddol yw dinas Yaroslavl. Poblogaeth: 1,272,468 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir yr oblast yn ardal weinyddol y Dosbarth Ffederal Canol yng ngorllewin y wlad. Mae'n ffinio gyda Oblast Tver, Oblast Moscfa, Oblast Ivanovo, Oblast Vladimir, Oblast Kostroma, ac Oblast Vologda. Llifa Afon Volga drwy'r oblast.

Sefydlwyd Oblast Yaroslavl ar 11 Mawrth 1936, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol yr *oblast*


Categori:Sefydliadau 1936
Walt Whitman Rostow

Economegydd ac hanesydd economaidd Americanaidd oedd **Walt Whitman Rostow** (7 Hydref 1916 – 13 Chwefror 2003) a wasanaethodd fel Cynorthwy-ydd Arbennig dros Faterion Diogelwch Cenedlaethol dan yr Arlywydd Lyndon B. Johnson.

Ganwyd Rostow yn Ninas Efrog Newydd i deulu Iddewig-Rwsiaidd. Roedd yn ysgolhaig Rhodes ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd gwasanaethodd yn yr Office of Strategic Services (OSS), y rhagflaenydd i'r CIA. Addysgodd mewn nifer o brifysgolion yn yr Unol Daleithiau gan gynnwys y Massachusetts Institute of Technology. Roedd yn wrth-gomiwnydd cryf ac ysgrifennodd y llyfr *The Stages of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto* (1960) gan ddadlau yr oedd angen i ddarparu cyfalaf i wledydd tlawd i'w hannog i droi at gyfalafiaeth a democratiaeth ac nid comiwnyddiaeth.

Bathodd Rostow arwyddair ymgyrch arlywyddol John F. Kennedy ym 1960: ''Let's Get This Country Moving Again'', ac mae'n bosib bathodd hefyd y term *New Frontier* mewn araith Kennedy pan enillodd yr etholiad. Penododd yr Arlywydd Kennedy Rostow yn Ddirprwy Gynorthwy-ydd Arbennig dros Faterion Diogelwch Cenedlaethol ym 1961. Roedd Rostow yn gadeirydd cyngor cynllunio polisi yr Adran Dramor o 1961 hyd 1966, ac o 1966 hyd i'r Arlywydd Johnson adael y Tŷ Gwyn yn Ionawr 1969 roedd Rostow yn Gynorthwy-ydd Arbennig dros Faterion Diogelwch Cenedlaethol. Roedd Rostow yn un o gefnogwyr mwyaf brwd yng ngweinyddiaethau Kennedy a Johnson dros rôl yr Unol Daleithiau yn Rhyfel Fietnam, gan gredu yr oedd yn hanfodol er mwyn sicrhau moderneiddio economaidd yn Ne Ddwyrain Asia. Yn Rhagfyr 1963 lluniodd "osodiad Rostow", gan ddadlau bod angen dwysháu'r rhyfel trwy daro cefnogaeth allanol herwfilwyr y Fiet Cong (sef lluoedd Gogledd Fietnam) a niweidio'r gelyn yn seicolegol.

Ar ôl gadael y llywodraeth daeth Rostow yn athro economi wleidyddol yn Ysgol Materion Cyhoeddus Lyndon B. Johnson ym Mhrifysgol Texas ac ysgrifennod mwy na 30 o lyfrau.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Milne, David. ''America's Rasputin: Walt Rostow and the Vietnam War'' (Efrog Newydd, Hill and Wang, 2008).

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Cynghorwyr Diogelwch Cenedlaethol yr Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Economegwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion economaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl Rhyfel Fietnam
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Rwsiaidd
Crai Kamchatka

250px|bawd|Baner Crai Kamchatka.
250px|bawd|Lleoliad Crai Kamchatka yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Kamchatka** (Rwseg: Камча́тский край, *Kamchatsky kray*; 'Kamchatka Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Petropavlovsk-Kamchatsky. Poblogaeth: 322,079 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal y Dwyrain Pell, gan gynnwys gorynys Kamchatka rhwng Môr Okhotsk i'r gorllewin a'r Cefnfor Tawel i'r dwyrain.

Sefydlwyd Crai Kamchatka ar 1 Gorffennaf, 2007, pan unwyd Oblast Kamchatka ac Ocrwg Ymreolaethol Koryak.

## Gweler hefyd 
* Gorynys Kamchatka

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 2007
Siytni

Cyfwyd o goginiaeth Indiaidd ac  goginiaeth Pacistan  yw **siytni** (lluosog: siytnis) neu **catwad**

## Gweler hefyd 
* Jam
* Marmalêd
* Picl cymysg
* Relish

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Rysáit madarch mawr wedi eu stwffio gyda catwad ar wefan S4C

Categori:Bwyd a diod yn India
Categori:Cyfwydydd
Crai Altai

250px|bawd|Baner Crai Altai.
250px|bawd|Lleoliad Crai Altai yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Altai** (Rwseg: Алта́йский край, *Altaysky kray*; 'Altai Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Barnaul. Poblogaeth: 2,419,755 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Siberia, yng ngorllewin Siberia. Llifa Afon Ob drwy'r crai, sy'n gorwedd yn rhagfryniau Mynyddoedd Altai. Mae'n ffinio gyda Casachstan, Oblast Novosibirsk ac Oblast Kemerovo, a Gweriniaeth Altai.

Sefydlwyd Crai Altai ar 28 Medi, 1937, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Gweler hefyd 
* Altaeg
* Gweriniaeth Altai
* Mynyddoedd Altai

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 1937
Ysgol Gymraeg Rhyd-y-Grug

Ysgol gynradd Gymraeg yn Aberfan, bwrdeisdref sirol Merthyr Tudful, Cymru, ydy **Ysgol Gynradd Gymraeg Rhyd-y-Grug**. Agorwyd yr ysgol yn 1989. Dalgylch yr ysgol yw Bedlinog, Trelewis, Treharris, Mynwent y Crynwyr , Edwardsville, Merthyr Vale ac Aberfan. Lleolwyd yr ysgol yn Mynwent y Crynwyr am dros 30 mlynedd ond yn Medi 2010 symudodd yr ysgol i Aberfan ac fe dinistriwyd yr ysgol hen.

Mae yno Glwb *Tia a Fi*, adran o'r Urdd, clwb garddio a chlwb brecwast.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Estyn

Rhyd-y-Grug
Rhyd-y-Grug
Categori:Sefydliadau 1989
Mike Crowley

:''Erthygl am yr awdur Cymreig o Gaerdydd yw hwn. Am y chwaraewr hoci-iâ Americanaidd, gweler: Mike Crowley (hoci-iâ).

Mae **Mike Crowley** (ganwyd 1948 yng Nghaerdydd) yn ysgolor, yn awdur, yn gyfansoddwr ac yn ieithydd sy'n siarad Cymraeg, Sanskrit, Lladin, Ffrangeg, Tibeteg, Saesneg ac Almaeneg.

Mae'n chwarae nifer o offerynnau cerdd, ac wedi perfformio jazz, cerddoriaeth werin a cherddoriaeth glasurol dros y blynyddoedd gyda phobl megis Herbie Hancock a Wayne Shorter, Todd Rundgren a'r pibydd *uillean* - Paddy Keenan. Mae'n arbenigo mewn offerynnau hynafol, yn gynllunydd gwefanau ac yn "ddyn y Dadeni modern".

Mae'n byw yn Nghaliffornia ers 1988 ac mae'n  awdur llawer o lyfrau ynghylch Bwdhaeth. Ei lyfr diweddaraf yw *Secret Drugs of Buddhism*.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwdhaeth
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Côr Meibion Pontarddulais

Fel côr ieuenctid y cychwynodd **Côr Meibion Pontarddulais** a hynny yn 1960 o dan arweiniad Noel Davies MBE. Ers ei sefydlu mae'r côr wedi bod yn hynod lwyddiannus mewn cystadleuthau safonol, gan gynnwys ennill ei bumed fuddugoliaeth ar ddeg yn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd yn 2008 ac wedi teithio'n eang drwy Ewrop yn ogystal â Chanada ac Unol Daleithiau America.

Yn 2001 a 2004 enillodd y côr wobr gyntaf yng nghystadleuaeth y Corau Meibion yn Eisteddfod Ryngwladol Llangollen a thros y blynyddoedd cipiwyd deg gwobr gyntaf yn Eisteddfod Ceredigion, pump yn Eisteddfod Glowyr Porthcawl a dwywaith yn Eisteddfod Pantyfedwen, Pontrhydfendigaid (1965 a 1968).

## Hanes y Côr 
Sefydlwyd y côr ym 1960, dan arweiniad y Noel Davies a hynny fel "Côr Ieuenctid Pontarddulais" ac enillodd mewn Eisteddfodau Ieuenctid. Roedd yn un o nifer o gorau enwog mewn ardal cymharol fychan. O fewn ychydig fisoedd, tyfodd y côr i dros 80 o leisiau gan ei wneud yn gymwys i gystadlu fel côr meibion.

Roedd Eisteddfod Genedlaethol Llandudno yn 1963 yn garreg filltir bwysig i'r côr, pan wnaethant gipio'r brif wobr o dan drwyn ambell gôr llawer mwy profiadol. Ar bum achlysur mae'r côr wedi perfformio yn Neuadd Albert, Llundain.

## Noddwyr Anrhydeddus
* Shân Cothi
* Wyn Davies
* Ieuan Evans MBE
* Gareth Glyn
* Alun Guy
* Y Gwir Anrhydeddus Peter Hain AS
* Edwina Hart MBE, AM
* Brian Hughes
* H.M. Lord Lieutenant D Byron Lewis CStJ,FCA
* Dennis O'Neill
* Garry Owen
* Eirian Owen
* Elin Manahan Thomas
* Huw Tregelles Williams DL

## Cyfeiriadau
Categori:Corau Cymreig
Categori:Pontarddulais
Categori:Sefydliadau 1960
Byrfodd

Mae **byrfodd** yn ffurf byr o air neu ymadrodd. Fel arfer, ond nid bob tro, mae'n cynnwys llythyren, neu lythrennau, o'r gair neu ymadrodd. Mae llawer o fyrfoddau traddodiadol yn yr iaith lenyddol, ond mae llawer o rai newydd yn cael eu creu er mwyn ysgrifennu negeseuon byrrach ar ffonau symudol e.e. *ctl* sy'n tarddu o "caru ti lot".

## Llythrenw
Mae llythrenw yn fyrfodd sy'n cael ei greu o lythrennau cyntaf geiriau mewn ymadrodd. Yn y gorffennol, dim ond y llythrenwau oedd yn cael eu defnyddio yn gyffredinol (e.e. er enghraifft neu h.y. hynny yw) ond yn y ganrif gyntaf ar hugain, mae llawer mwy o lythrenw yn cael eu creu trwy gynnydd o ddefnyddio termau technoleg a thrwy dyfu'r defnydd mewn iaith testun ac ati.

## Byrfoddau rhifau
I ysgrifennu byrfodd ar gyfer ffurfiau trefnol defnyddir llythrennau diwethaf y rhan o'r rhif sy'n llai na chant, e.e. 131ain, sef yr unfed ar ddeg ar hug**ain** wedi'r cant.

## Iaith Testun
Mae llawer o eiriau ac ymadroddion Cymraeg wedi cael eu byrfoddu i ysgrifennu negeseuon byrion iawn ar ffônau symudol. Mae'r rhan fwyaf o fyrfoddau iaith testun yn anffurfiol trwy fyrhau geiriau, ond mae llawer o lythrenwau cyffredinol mewn defnyddio cyffredinol fel *ctl* "Caru ti lot" ac *yof* "Yn ôl yn fuan"

## Enwau Sefydliadau
Fel arfer, mae enwau sefydliadau a chwmnïau'n cael eu cyfieithu o'r geiriau llawn, yn achos byrfodd wahanol yn Gymraeg na'r iaith gwreiddiol.

Er gwaethaf y ffaith bod ganddynt enwau Cymraeg, dynodir enwau rhai sefydliadau ym myrfoddau eu henwau mewn ieithoedd eraill, e.e. Saesneg.

## Teitl personol
Categori:Byrfoddau
Categori:Geiriau
Cantorion Madrigalau Elisabethaidd

Côr a sefydlwyd ym 1950 ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth yw **Cantorion Madrigalau Elisabethaidd** Aberystwyth (Saesneg: The Aberystwyth Elizabethan Madrigal Singers), a adnabyddir ar lafar fel The Mads.[1]  Sefydlwyd y côr gan Walter Ryan, Llywydd Cymdeithas Gerddoriaeth y Coleg ar y pryd.  Credai Walter fod angen dewis arall ar gantorion y brifysgol heblaw Côr y Coleg.  Roedd Walter am i'r côr arbenigo yn y cyfnod cyn-glasurol; ac felly daeth Cantorion Madrigalau Elisabethaidd Aberystwyth i fod.  Maen nhw  bellach yn canu caneuon mor amrywiol â chyfansoddiadau Gorecki, Brahms, Mendelssohn, Messiaen, caneuon gwerin a chaneuon crefyddol, ac, wrth gwrs, madrigalau lu.

## Y Cyn-Fads 
Ochr yn ochr â’r côr mae cymdeithas o gyn-aelodau’n cwrdd ar gyfer aduniad blynyddol yn Aberystwyth i ddathlu hanes a dyfodol y côr gyda’r côr presennol.  Ceir penwythnos o weithdai canu o dan arweiniad cyn-aelod, cyn-arweinydd neu arweinydd profiadol arall o’r byd cerddorol, a swper mawreddog gydag areithiau a straeon o’r gorffennol gan gyn-aelodau ac aelodau newydd.
Mae gan y côr archif ar-lein yn http://mads.org.uk.
I ddathlu trigainmlwyddiant y côr yn 2010 ysgrifennodd cyn-aelod a chyn-lywydd y gymdeithas gyn-aelodau, Dr Dale Webb, lyfr am hanes y côr – Mads: A History / Hanes y Mads.

## Perfformiadau Nodedig 
Mae’r côr wedi canu mewn cyngherddau a chystadlaethau ledled y byd, ac yn 2011 cafodd y côr presennol a’r gymdeithas gyn-aelodau wahoddiad i uno i ganu’r anthemau cyn y gêm rygbi ryngwladol rhwng Cymru a De Affrica yn Stadiwm y Mileniwm.

## Cyn-aelodau adnabyddus 
* William Mathias - Cyfansoddwr
* Haydn James - Cyfarwyddwr Cerdd Undeb Rygbi Cymru a thîm rygbi’r Llewod
* Aneirin Hughes - Actor ac arweinydd corau

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Rhestr corau yng Nghymru

Madrigalau Elisabethaidd Aberystwyth
Categori:Aberystwyth
Categori:Prifysgol Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 1950
Barton, Swydd Gaer

Pentref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Barton**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Pentrefi Swydd Gaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Galarnad

Mynegiad o alar dwys yw **galarnad** a nodweddir gan deimlad o golled bersonol, cwynfan a hiraeth.

Mewn cerddoriaeth mae'n cymryd ffurf cân, sef **galargan**, ac mewn barddoniaeth mae'n gerdd sy'n mynegi gofid a thristwch am yr ymadawedig, sef **galargerdd** (math o alargerdd fwy ffurfiol a chlasurol yw'r farwnad).

Ym myd cerddoriaeth glasurol fodern, un o'r enghreifftiau mwyaf adnabyddus o alarnad ar gân yw Symffoni rhif 3 y cyfansoddwr Pwylaidd Henryk Górecki, sydd ar ffurf tair galargan annibynnol.

## Gweler hefyd 
* Marwnad

Categori:Emosiwn
Categori:Marwolaeth
Categori:Termau llenyddol
Cowpen

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Cowpen**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Craster

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Craster**.  Canolfan y diwydiant mygu sgadan yw'r bentref.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Denwick

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd Ddwyrain Lloegr, ydy **Denwick**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Petropavlovsk-Kamchatsky

Canolfan weinyddol a dinas fwyaf Crai Kamchatka, Rwsia yw **Petropavlovsk-Kamchatsky** (Rwseg: Петропа́вловск-Камча́тский). Mae'n borthladd mawr. Poblogaeth: 179,780 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y ddinas ar Fae Avacha yn rhan deheuol Gorynys Kamchatka, ar lan y Cefnfor Tawel. Ar draws y bae ceir Gwersyll Llongau Tanfor Niwcliar Rybachiy, a sefydlwyd yng nghyfnod yr Undeb Sofietaidd ac sy'n cael ei defnyddio o hyd gan Forlu Rwsia. Gorwedd y ddinas 6,766 cilometer (4,204 milltir) i'r dwyrain o'r brifddinas Moscfa a thua 2,220 cilometer (1,380 milltir) o Vladivostok. Ceir sawl llosgfynydd yn y mynyddoedd i'r gogledd o'r ddinas.

Sefydlwyd Petropavlovsk-Kamchatsky gan y fforwr o Ddenmarc, Vitus Bering, ar ddiwedd 1740, yng ngwasanaeth Morlu Ymherodrol Rwsia. Enwyd y ddinas yn *Petropavlovsk* ('Pedr a Paul') ganddo, ar ôl ei ddwy long, *St Peter* a *St Paul*.

Mae pysgota yn un o'r prif ddiwydiannau lleol.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd a threfi Crai Kamchatka
Categori:Sefydliadau 1740
East Ord

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **East Ord**. Saif ar gyrion Caerferwig ym mhlwyf sifil Ord.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Crookham, Northumberland

:''Am y pentref o'r un enw yn Berkshire gweler Crookham, Berkshire.''

Pentref yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Crookham**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Ford.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Crai Khabarovsk

250px|bawd|Baner Crai Khabarovsk.
250px|bawd|Lleoliad Crai Khabarovsk yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Khabarovsk** (Rwseg: Хаба́ровский край, *Khabarovsky kray*; 'Khabarovsk Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Khabarovsk. Poblogaeth: 1,343,869 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal y Dwyrain Pell. Mae'r rhan fwyaf o'r crai yn gorwedd yn rhan isaf basn Afon Amur yn Nwyrain Pell Rwsia gyda rhan sylweddol arall ar arfordir mynyddog Môr Okhotsk, sy'n fraich o'r Cefnfor Tawel. Mae'n ffinio gyda Oblast Magadan yn y gogledd, Gweriniaeth Sakha ac Oblast Amur yn y gorllewin, gyda'r Oblast Ymreolaethol Iddewig, Gweriniaeth Pobl Tsieina, a Crai Primorsky yn y de, a glan Môr Okhotsk yn y dwyrain. Ceir tirwedd *taiga* a twndra yn y gogledd a fforestydd coed collddail yn y de.

Sefydlwyd Crai Khabarovsk ar 20 Hydref, 1938, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai


Categori:Sefydliadau 1938
Mr. Olympia

Teitl a ddyfernir i enillydd cystadleuaeth corfflunio proffesiynol i ddynion ydy **Mr. Olympia**. Cynhelir y gystadleuaeth yn flynyddol gan y Ffederasiwn Corfflunio a Ffitrwydd Rhyngwladol. Crëwyd y gystadleuaeth gan Joe Weider er mwyn galluogi enillwyr Mr. Universe i barhau i gystadlu ac ennill arian. Cynhaliwyd y Mr. Olympia cyntaf ar 18 Medi 1965 yn Academi Cerddoriaeth Brooklyn, dinas Efrog Newydd a chafodd ei ennill gan Larry Scott.

## Enillwyr
## Gweler hefyd
* Ms. Olympia

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Mr. Olympia
* Hanes mewn lluniau o pob enillydd Mr. Olympia
* Enillwyr Mr. Olympia 

Categori:Corfflunio
Categori:Cystadlaethau
Crai Krasnoyarsk

250px|bawd|Baner Crai Krasnoyarsk.
250px|bawd|Lleoliad Crai Krasnoyarsk yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Krasnoyarsk** (Rwseg: Красноя́рский край, *Krasnoyarsky kray*; 'Krasnoyarsk Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Krasnoyarsk. Poblogaeth: 2,828,187 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Siberia, yng nghanol Siberia. Mae'n cynnwys 13% o diriogaeth Rwsia (2,339,700 cilometer sgwar - 903,400 milltir sgwar), gan ymestyn 3,000&nbsp;km o Fynyddoedd Sayan yn y de ac ar hyd Afon Yenisei i orynys Taymyr yn y gogledd. Mae'n ffinio gyda Oblast Tyumen, Oblast Tomsk, Oblast Irkutsk, ac Oblast Kemerovo, Gweriniaeth Khakassia, Gweriniaeth Tuva, a Gweriniaeth Sakha, a Môr Kara a Môr Laptev yng Nghefnfor yr Arctig yn y gogledd.

Sefydlwyd Crai Krasnoyarsk ar 12 Gorffennaf, 1934, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

Mae pobloedd brodorol y *crai* yn cynnwys y Cetiaid.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Môr Kara
Categori:Môr Laptev
Categori:Sefydliadau 1934
Crai Perm

250px|bawd|Baner Crai Perm.
250px|bawd|Lleoliad Crai Perm yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Perm** (Rwseg: Пе́рмский край, *Permsky kray*; 'Perm Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Perm. Poblogaeth: 2,635,276 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Volga, yn ne Rwsia, ar lethrau gorllewinol canol Mynyddoedd yr Wral. Mae'n ffinio gyda Gweriniaeth Komi yn y gogledd, Oblast Kirov yn y gogledd-orllewin, Gweriniaeth Udmurt yn y de-orllewin, Gweriniaeth Bashkortostan yn y de, ac Oblast Sverdlovsk yn y dwyrain.

Llifa Afon Kama, un o lednentydd Afon Volga, drwy'r crai. Mae afonydd mawr eraill yn cynnwys Afon Chusovaya ac Afon Sylva. Mae'n ardal sy'n gyfoethog ei hadnoddau naturiol, yn cynnwys olew, nwy, halen potasiwm ac aur.

Sefydlwyd Crai Perm ar 1 Rhagfyr, 2005 fel canlyniad i refferendwm 2004 ar uno Oblast Perm ac Ocrwg Ymreolaethol Komi-Permyak.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 2005
Crai Krasnodar

250px|bawd|Baner Crai Krasnodar.
250px|bawd|Lleoliad Crai Krasnodar yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Krasnodar** (Rwseg: Краснода́рский край, *Krasnodarsky kray*; 'Krasnodar Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Krasnodar. Poblogaeth: 5,226,647 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol y Dosbarth Ffederal Deheuol, yn ne-orllewin Rwsia. Llifa Afon Kuban drwy'r crai, sy'n gorwedd yn rhagfryniau Mynyddoedd y Cawcasws. Mae'n ffinio gyda Wcrain (gyda Culfor Kerch a Môr Azov yn gorwedd rhyngddynt), gyda Oblast Rostov, Crai Stavropol, a Gweriniaeth Karachay–Cherkess yn Rwsia, a gyda gweriniaeth Abkhazia a fu'n rhan o Georgia. mae tiriogaeth y crai'n amgylchynnu'n gyfan gwbl Gweriniaeth Adygea. Ar ffin ddeheuol Crai Krasnodar Krai's ceir y cwbl sy'n weddill o arfordir Rwsia ar y Môr Du, sy'n cynnwys porthladd mawr Novorossiysk a dinas wyliau Sochi.

Sefydlwyd Crai Krasnodar ar 13 Medi, 1937, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 1937
Crai Primorsky

250px|bawd|Baner Crai Primorsky.
250px|bawd|Lleoliad Crai Primorsky yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Primorsky** (Rwseg: Примо́рский край, *Primorsky kray*; hefyd ***Primorye*** ar lafar). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Vladivostok. Poblogaeth: 1,956,497 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal y Dwyrain Pell, ar arfordir Môr Siapan; ystyr y gair Rwseg *primorsky* yw "morol". Mae'n gorwedd ar y ffin rhwng Rwsia a Gweriniaeth Pobl Tsieina a Gogledd Corea, dros y môr i'r gorllewin o Siapan. Mae'n ardal mynyddig a gorchuddir tua 80% o'r tir gan goedwigoedd. Yn ddaearyddol, mae'n rhan o Manchuria.

Sefydlwyd Crai Primorsky ar 20 Hydref, 1938, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

Mae'r crai yn gartref i sawl rhywogaeth o anifeiliaid ac adar, yn cynnwys y boblogaeth fwyaf yn y byd o Deigrod Siberia ac Amur.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 1938
Crai Zabaykalsky

250px|bawd|Baner Crai Zabaykalsky.
250px|bawd|Lleoliad Crai Zabaykalsky yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Zabaykalsky** (Rwseg: Забайкальский край, *Zabaykalsky kray*). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Chita. Poblogaeth: 1,107,107 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Siberia, yn nwyrain Siberia. Mae'r crai yn ffinio gyda Gweriniaeth Pobl Tsieina (hyd: 998&nbsp;km) a Mongolia (hyd: 868&nbsp;km) gyda ffiniau mewnol gyda Oblast Irkutsk ac Oblast Amur, a gyda Gweriniaeth Buryatia a Gweriniaeth Sakha.

Sefydlwyd Crai Zabaykalsky ar 1 Mawrth, 2008, pan unwyd Oblast Chita ac Ocrwg Ymreolaethol Agin-Buryat yn sgil refferendwm ar 11 Mawrth, 2007.

## Gweler hefyd 
* Siberia

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 2008
Elsdon, Northumberland

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Elsdon**.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

Prifysgol fawr yn Cruz das Almas, Brasil, yw **Prifysgol Recôncavo da Bahia** (**Universidade Federal do Recôncavo da Bahia**).

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*Gwefan swyddogol Prifysgol Recôncavo da Bahia 

Categori:Bahia
Categori:Prifysgolion Brasil
Categori:Sefydliadau 2006
Featherstone, Northumberland

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Featherstone**. Saif tua 17 milltir (27&nbsp;km) i'r gorllewin o dref Hexham, a thua 3 milltir (2&nbsp;km) i'r de o bentref Greenhead.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 121.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Crai Stavropol

250px|bawd|Baner Crai Stavropol.
250px|bawd|Lleoliad Crai Stavropol yn Rwsia.

Un o ddeiliaid ffederal Rwsia yw **Crai Stavropol** (Rwseg: Ставропо́льский край, *Stavropolsky kray*; 'Stavropol Krai'). Canolfan weinyddol y crai (*krai*) yw dinas Stavropol. Poblogaeth: 2,786,281 (Cyfrifiad 2010).

Lleolir y crai yn rhanbarth gweinyddol Dosbarth Ffederal Gogledd y Cawcasws, yn ne Rwsia. Mae'n gorwedd yn rhan ogleddol Mynyddoedd y Cawcasws. Llifa Afon Kuma ac Afon Kuban drwy'r ardal ac mae mwyafrif y boblogaeth yn byw yn nyffrynnoedd y ddwy afon hyn. Mae'r crai yn ffinio gyda Oblast Rostov, Crai Krasnodar, Gweriniaeth Kalmykia, Gweriniaeth Dagestan, Gweriniaeth Tsietsnia, Gweriniaeth Gogledd Ossetia–Alania, Gweriniaeth Kabardino-Balkar, a Gweriniaeth Karachay–Cherkess.

Sefydlwyd Crai Stavropol ar 10 Ionawr, 1934, yn yr hen Undeb Sofietaidd.

## Gweler hefyd 
* Mynyddoedd y Cawcasws

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y crai 


Categori:Sefydliadau 1934
Bryn-mawr

Gall **Bryn-mawr** gyfirio at:

* Bryn-mawr, Blaenau Gwent, cymuned ym Mlaenau Gwent
* Bryn-mawr (copa), copa mynydd ger y Bala.

## Gweler hefyd
* Bryn Mawr (bryngaer), ger Llandysilio, Powys
* Bryn Mawr (mynydd), ger y Trallwng, Powys