open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Awyrenneg

[bawd|Peirianwyr yn trwsio Lockheed C-5 Galaxy a gafodd ei daro gan daflegryn yn [Rhyfel Irac. Mae profi, atgyweirio a chynnal a chadw yn rhan annatod o'r diwydiant awyrenneg.]]
bawd|dde|Dyluniad o beiriannau hedfan gan Leonardo da Vinci, tua 1490
[bawd|[Gwennol Ofod|Y Wennol Ofod Atlantis ar wennol-awyren gario.]]
Yr wyddor neu'r gelfyddyd o astudio, dylunio, a gwneud awyrennau yw **awyrenneg** (Saesneg: *Aeronautics*). Mae'r maes yn cynnwys: erodynameg, strwythurau awyrennau, systemau rheoli awyrennau, a dulliau gyrru.

Dechreuodd awyrenneg adeg y balŵn ysgafnach nag aer pan astudiwyd y dull hwn o godi corff i'r awyr drwy hynofedd. Yn hwyrach datblygwyd awyrennau trymach nag aer: gleiderau, yr eroplen, Amrodyr (*multirotors*) fel yr hofrennydd a rocedi.

## Meysydd ac agweddau 
Yn ei hanfod, mae awyrenneg yn ymwneud â rhagfynegi a rheoli'r grymoedd a'r momentau sy'n effeithio ar awyrennau a rocedi wrth iddynt deithio drwy atmosffer y Ddaear.

Maes rhyngddisgyblaethol yw awyrenneg, sy'n tynnu ar beirianneg, ffiseg, llywio, sgiliau'r peilot, a gwneuthuro. Ymhlith ei is-bynciau mae aerodynameg, dynameg hedfan, strwythurau, gyriant, electroneg a rocedeg. O ganlyniad i'w natur ryngddisgyblaethol, mae awyrenneg yn dibynnu ar wybodaeth, arbenigedd a datblygiadau o nifer o feysydd eraill. Er enghraifft, wrth ddylunio awyren bydd angen ystyried effeithiau aerodynamig ar gorff yr awyren, gyriant yr injan, defnyddiau a strwythurau'r awyren, a sut i sefydlogi a rheoli'r awyren o ran ei pheirianneg a'i electroneg.

Gwyddor debyg iawn yw astronoteg, sy'n ymwneud â'r un pethau ag awyrenneg ond y tu hwnt i atmosffer y Ddaear, hynny yw teithio i'r gofod. Term sy'n crybwyll y ddwy ddisgyblaeth yw awyrofod neu aerofod.

### Awyrennu 
Yr holl weithgaredd sydd ynghlwm wrth gludiant hedfan a'r diwydiant awyrennau yw awyrennu. Mae'n ymwneud yn enwedig â datblygiad a hedfan awyrennau sy'n drymach nag aer. Rhennir awyrennu'n ddau faes: awyrennu sifil ac awyrennu milwrol.

### Gwyddor awyrennol 
Astudiaeth egwyddorion gwyddonol hedfan yw gwyddor awyrennol. Er enghraifft, mae'n cwmpasu aerodynameg sef llifiad nwyon megis aer dros wynebau solid, sydd felly'n bwysig iawn wrth ystyried awyrennau'n hedfan drwy'r awyr.

### Peirianneg awyrennol 
bawd|Darluniau o ddyluniad yr awyren fomio Sofietaidd Bolkhovitinov DB-A.
Dylunio a chynhyrchu awyrennau sy'n teithio o fewn atmosffer y Ddaear yw peirianneg awyrennol. Mae cwmnïau sy'n creu awyrennau yn defnyddio timau o arbenigwyr mewn gwahanol feysydd i weithio ar yr holl agweddau sy'n berthnasol: aerodynameg, systemau gyriant, dyluniad strwythurol, defnyddiau, afioneg, a systemau sefydlogi a rheoli.

Ynghŷd â pheirianneg astronotegol mae peirianneg awyrennol yn ffurfio peirianneg awyrofod.

## Gweler hefyd 
* Astrodynameg
* Astronoteg
* Diwydiant awyrofod

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Cyrsiau Awyrenneg ac Astronoteg ar wefan MIT


Categori:Awyrennu
Categori:Gwyddoniaeth gymhwysol
Rhestr Detholion y Byd FIFA

Sustem safleoedd ar gyfer timau pêl-droed dynion ar lefel cenedlaethol yw **Safleoedd y Byd FIFA**. Fe drefnir safleoedd y timau sy'n aelodau o genhedloedd FIFA - corff rheoleiddio pêl-droed y Byd - yn seliedig ar ganlyniadau eu gemau, gyda'r timau mwyaf llwyddiannus yn cyrraedd y safleoedd uchaf.  Cyflwynwyd y sustem ym mis Rhagfyr 1992, ac y mae saith tîm (Yr Almaen, Yr Ariannin, Brasil, Yr Eidal, Ffrainc, Yr Iseldiroedd a Sbaen) wedi treulio amser ar frîg y rhestr.  O'r rhain, Brasil sydd wedi treulio'r amser hiraf yn y safle uchaf.  Ar hyn o bryd, Yr Ariannin sydd yn y safle 1af yn Safleoedd y Byd FIFA.  Llwyddodd Cymru i gyrraedd y deg uchaf yn Safleoedd y Byd FIFA am y tro cyntaf pan gyrrhaeddasant y 10fed safle yn y Byd ar 9fed Gorffennaf 2015.

Ar 3 Medi 2015, fe gododd Cymru yn uwch na thîm pêl-droed cenedlaethol Lloegr yn rhestr safleoedd FIFA am y tro cyntaf.

Ar 1 Hydref 2015, cododd Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru i'w safle uchaf erioed ar restr detholion y Byd pan gyrhaeddasant yr 8fed safle.

## Dull cyfrifo cyfredol
Ystyrir y ffactorau canlynol tra'n cyfrifo pwyntiau pob tîm a ddefnyddir i briodoli safle'r timau.:
*Canlyniad gêm
*Statws gêm
*Cryfder gwrthwynebwyr
*Cryfder rhanbarthol

Mae sgor tîm yn cael ei gyfrifo o gyfartaledd y pwyntiau a enillwyd dros gyfnod o flwyddyn calendr, gyda chanlyniadau gemau dros y bedair mlynedd flaenorol yn cael eu hystyried, a'r pwyslais mwyaf yn cael ei roi ar y canlyniadau mwyaf diweddar.

## Cyfeiriadau
Categori:FIFA
Castelo da Rocha Forte

bawd|450px|Fideo awyr o'r castell.

Saif adfail **Castell Rocha Forte** (***Castelo da Rocha Forte*** neu weithiau **Castelo dos Churruchaos**) yn ardal Santiago de Compostela, Galisia, sy'n wlad ymreolaethol yn Sbaen. Cafodd y castell ei adeiladu gan Juan Arias fel lloches i'r Archesgob Pabyddol yn 1240 ac fe'i dymchwelwyd yn y "Rhyfel Mawr" gan y chwyldroadwyr Galisiaidd - yr Irmandiña - yn nechrau chwyldro 1467. Bu'r castell hwn am gyfnod o tua 227 mlynedd yn symbol o gryfder a chyfoeth yr Eglwys Babyddol.

Saif 185m uwchlaw lefel y môr ar 'Yr Hen Graig', a heddiw, ceir rheilffordd wrth ei ochr. Mae arwynebedd y tir lle saif y castell oddeutu 4,000 metr sgwâr ac mae'n eiddo i Archesgob Pabyddol Santiago. Yr hyn sy'n wahanol iawn am y castell hwn yw ei leoliad: llawr y dyffryn yn hytrach na chopa bryn. Y rheswm dros hyn, mae'n debyg oedd er mwyn rheoli'r mynd-a'r-dod gan godi trethi wrth wneud hynny. Mae wedi'i leoli rhwng trefi Noia a Padrón, ar lan Afon Sar. 

Gerllaw, saif Castriño Conxo, heneb sy'n dyddio'n ôl o bosib i 300 CC.

## Rhyfel Mawr Irmandiña
Yng ngwanwyn 1467 y taniwyd y wreichionen gyntaf pan oedd y werin bobl, merched, morwyr a gwŷr yr eglwys wedi cael llond bol o afiechydon (e.e. epidemig 1466), newyn a chael eu trin yn wael gan uchelwyr y wlad. Ffurfiodd y werin frawdoliaeth sanctaidd (*Santa Irmandade*) a chynyddwyd eu niferoedd fel caseg eira oherwydd y teimladau dwfn eu bod wedi cael eu camdrin am gyhyd. Bron cyn gynted ag y ffurfiwyd y Frawdolaeth ymosodwyd ar Castelo da Rocha Forte a'i drechu.

Chwyldro cymdeithasol a chenedlaetholgar rhwng 1467 a 1469 gan bobl Galisia oedd 'Rhyfel Mawr Irmandiña'. Yr enw Galisieg ar y chwyldroadwyr oedd *Yr Irmadiños*, a chlensiwyd eu hymgyrch gan orthrwm Teyrnas Castilla arnynt.

Yn 1469 dechreuodd Pedro Madruga wrthymosodiad o Bortiwgal, gyda chefnogaeth llawer o'r uchelwyr a oedd yno ar ffo. Cefnogwyd ef hefyd gan frenhinoedd Portiwgal a Chastilla a byddin arfog archesgob Santiago de Compostela.

## Disgrifiad
chwith|bawd|400px|Ail-grewyd y castell yma, ar sail tystiolaeth ddiweddar.
Ers 2001 mae yma ymchwil archaeolegol ar y gweill, gan i'r heneb gael ei chofrestru fel un o bwysigrwydd cenedlaethol. Roedd naw tŵr i'r castell, mewn ffurf consentrig, nid yn annhebyg i Gastell Biwmares. Ymhlith y creiriau a ddarganfuwyd yma y mae darnau o serameg, arian y cyfnod a pheli canon. pezas de canles e pezas de elementos arquitectónicos, así como un bastión de forma trapezoidal que se apoia na roca en bo estado de conservación.

Castelo da rocha forte Cimentos muro noroeste.JPG|Wal y gogledd-orllewin
Basamento dun dos torreóns castelo da rocha.JPG|Gwaelod un o'r tyrau
Castelo da rocha forte muros do interior.JPG|Canol y castell
Castelo da rocha forte Escaleiras 2.JPG|Grisiau carreg i lawr i stordy
Proxectiles de catapulta do Castelo da Rocha.JPG|Cerrig a ddefnyddiwyd yn y canonau i ymosod ar y castell

## Gweler hefyd
*Castriño de Conxo - heneb o oddeutu 300 CC gyda sgythriadau ar wal ogof, luniau arfau gan fwyaf.

## Cyfeiriadau 
*
*
*
*

Categori:Henebion Galisia
Richard Simmons

Hyfforddwr ffitrwydd a seren deledu o'r Unol Daleithiau oedd **Milton Teagle "Richard" Simmons** (12 Gorffennaf 1948 – 13 Gorffennaf 2024). Roedd yn fwyaf cyfarwydd am ei gyfres fideo cadw'n heini ''Sweatin' to the Oldies''. Roedd yn gymeriad lliwgar, swnllyd a bywiog.

Cychwynnodd yn y maes cadw'n heini pan agorodd gampfa o'r enw 'Slimmons' yn Beverly Hills, California gan ganolbwyntio ar golli pwysau a chadw'n iach.

Yn y 2010au roedd yn hyrwyddo'r ymgyrch cadw'n heini a iach *"No Child Left Behind Act"* mewn ysgolion yn yr Unol Daleithiau.

Bu farw ddiwrnod ar ôl dathlu ei ben-blwydd yn 76.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Cyflwynwyr teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
James Bevan Bowen

Roedd **James Bevan Bowen** (21 Mai 1828 – 14 Tachwedd 1905) yn wleidydd Ceidwadol Cymreig a wasanaethodd Sir Benfro fel Aelod Seneddol rhwng 1866–1868 a 1876–1880.

## Bywyd Personol
Roedd yn fab i George Bowen, Llwyngwair a Sarah (née Thomas) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg y Brenin, Llundain lle graddiodd BA ym 1849 ac MA ym 1851 ac yna yng Ngholeg Worcester, Rhydychen.

Ym 1857 Priododd Harriet, merch  y Parch J Standley, Southoe, Hants

## Gyrfa
Cafodd ei alw i'r bar yn y Deml Fewnol ym 1856.

Eisteddodd ar fainc Sir Benfro fel Ynad Heddwch gan wasanaethu fel is gadeirydd  o 1870 ac yna'n Gadeirydd y llysoedd chwarter.

## Gyrfa Wleidyddol
Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Sir Benfro ym 1862 ac fel Dirprwy Raglaw Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin. Bu'n faer Trefdraeth yn y flwyddyn 1870-71

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Benfro ar ddau achlysur. Ar farwolaeth George Lort Phillips cafodd Bowen ei ethol yn ddiwrthwynebiad fel olynydd iddo yn isetholiad 1866, collodd yr enwebiad Ceidwadol ar gyfer etholiad cyffredinol 1868 er mwyn gwneud lle i John Henry Scourfield cyn aelod etholaeth Hwlffordd. Bu farw Scourfield ym 1876 a chafodd Bowen ei ethol yn yr isetholiad canlynol. Collodd ei afael ar y sedd wrth iddi syrthio i'r ymgeisydd Rhyddfrydol William Davies ym 1880

Safodd yn aflwyddiannus fel ymgeisydd yn ward Nanhyfer yn yr etholiad cyntaf i ethol cynghorwyr i Gyngor Sir Benfro ym 1888 a chael ei erlyn am y drosedd etholiadol o beidio â chynnwys manylion cyhoeddwr ar daflen etholiadol;  er gwaethaf hyn cafodd ei ddethol i wasanaethu ar y Cyngor fel henadur gan wasanaethu o 1888 i 1894.

## Marwolaeth
Bu farw yn ei gartref, Llwyngwair yn 77 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mhlot y teulu ym mynwent Eglwys Trefdraeth. Gosodwyd ffenestr  wydr lliw yn eglwys Trefdraeth ac adeiladwyd neuadd coffa Trefdraeth er cof amdano
## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig dros etholaethau Cymreig
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1905
Brendan O'Hara

Gwleidydd o'r Alban yw '''Brendan O'Hara''' (ganwyd 27 Ebrill 1963; Glasgow) a etholwyd yn Aelod Seneddol  yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Argyll a Bute; mae'r  etholaeth yn Argyll a Bute, yr Alban. Mae Brendan O'Hara yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn  Nhŷ'r Cyffredin. ef yw llefarydd yr SNP dros Amddiffyn.

Cafodd yrfa lwyddiannus fel cynhyrchydd rhaglenni teledu a chynigiwyd ei enw am wobr BAFTA'r Alban. Ef sgwennodd, cynhyrchodd a chyfarwyddodd y rhaglen ddogfen *"Road To Referendum"* a ddarlledwyd ar STV yn 2013. Mae wedi gweithio i STV, Sky Sports a'r BBC.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59  sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Brendan O'Hara 22959 o bleidleisiau, sef 44.3% o'r holl  bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +25.3 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 8473 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Glasgow
Phil Boswell

Gwleidydd o'r Alban yw **Phil Boswell** (ganwyd 23 Gorffennaf 1963) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Coatbridge, Chryston a Bellshill; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae Phil Boswell yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fel Syrfewr a pheiriannydd yn y diwydiant olew, mae'n credu nad yw Senedd Prydain yn gwasanaethu'r Alban yn ddigon da.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Phil Boswell 28696 o bleidleisiau, sef 56.6% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 39.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 11501 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
* 
* Proffil  ar wefan yr SNP

Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Thomas Phillips Price

Roedd **Thomas Phillips Price** (1844 – 28 Mehefin, 1932) yn fargyfreithiwr, yn dirfeddiannwr, ac yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol  Gogledd Sir Fynwy.

## Bywyd personol
Ganwyd Price yn Llanarth, Sir Fynwy, yn fab i'r Parchedig William Price, offeiriad y plwyf, a Mary ei wraig. Fe'i bedyddiwyd yn Eglwys Plwyf Llanarth ym mis Awst 1844. Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Caerwynt a Choleg y Brifysgol, Rhydychen.

Bu'n briod dair gwaith. Priododd Frances Anne Rowlett, merch y Parch. Ganon J. C. Rowlett, Caerwysg, ym 1882; bu hi farw ym 1897. Ym 1899 priododd Florence Cecilia Konstamm, merch Berman Konstam, marsiandwr o Pimlico, Llundain; bu hi farw ym 1926. Ym 1927 priododd Mary Elizabeth Swann, merch y Gwir Barch. Robert Swann, Deon Nassau.

## Gyrfa
Galwyd Price i'r Bar yn y Deml Fewnol  ym 1869.

Ym 1867 etifeddodd Price ffortiwn ei ewyrth Syr Thomas Phillips a rhan mewn mwyngloddiau yn Sir Gaerloyw a Dyffryn Aman. Ategodd at ei ddiddordebau mwynol trwy agor pyllau glo yn Llanhiledd ac Ebbw Fach. Fe adeiladodd rheilffordd a glanfa ym Mrynbuga a bu'n gyfrifol am ddatblygu ac ehangu ystâd Llys Triley yn y Fenni.

Bu'n gwasanaethu fel Capten ym Milisia Sir Fynwy hyd ymddiswyddo o'i gomisiwn ym 1883.

Ym 1898 brynodd Marks Hall, plasty Jacobiaid ac ystâd ger Coggeshall yn Essex; gwnaeth darpariaeth yn ei ewyllys i adael y stad i'r genedl er lles amaethyddiaeth, coedyddiaeth a choedwigaeth.

Bu'n gwasanaethu fel ynad heddwch yn Sir Fynwy ac Essex.

## Gyrfa wleidyddol
Ym 1882 gwasanaethodd Phillips fel Uchel Siryf Sir Fynwy. Bu yn weithgar dros yr achos Rhyddfrydol yn etholaeth Sir Fynwy yn etholiad cyffredinol 1880 a bu yn gweithredu fel Llywydd Cymdeithas Ryddfrydol Casnewydd; cafodd ei enwebu i sefyll fel yr ymgeisydd Rhyddfrydol yn sedd newydd Gogledd Sir Fynwy ar gyfer etholiad cyffredinol 1885, gan ennill y sedd a'i gadw hyd ei ymddeoliad o'r Senedd ym 1895.

Wedi ymneilltuo o'r senedd, symudodd i fyw i Essex lle fu'n gwasanaethu fel cynghorydd sir dros ward Coggeshall o 1903; fe fu hefyd yn aelod o'r awdurdod addysg y sir.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Rhyddfrydiaeth
Richard Arkless

Gwleidydd o'r Alban yw **Richard Arkless** (ganwyd 7 Gorffennaf 1975) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Dumfries a Galloway; mae'r etholaeth yn siroedd: Dumfries a Galloway, Gororau'r Alban a De Swydd Lanark, yr Alban. Mae'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Cafodd ei eni yn 1975 yn Stranraer (Gaeleg: 'An t-Sròn Reamhar'), yn swydd Dumfries a Galloway.

Mae ganddo radd BA mewn Arianneg, o Brifysgol Caledonian Glasgow a gradd yn y gyfraith (LLB) o Brifysgol Ystrad Clud.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Richard Arkless 23440 o bleidleisiau, sef 41.4% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 29.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 6514 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Stranraer
David Mundell

Gwleidydd o'r Alban yw **David Mundell** (ganwyd 27 Mai 1962) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2005 dros Swydd Dumfries, Clydesdale a Tweeddale; mae'r etholaeth yn Dumfries a Galloway, Gororau'r Alban a De Swydd Lanark, yr Alban. Mae David Mundell yn cynrychioli'r Ceidwadwyr yn Nhŷ'r Cyffredin. Ef yw'r unig Aelod Seneddol Ceidwadol yn yr Alban.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd David Mundell 20,759 o bleidleisiau, sef 39.8% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o +1.8 ers etholiad 2015 a mwyafrif o ddim ond 798 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon
*David Cameron

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Milton Keynes Dons F.C.

Clwb pêl-droed yn nrhef Milton Keynes yw **Milton Keynes Dons Football Club** (talfyrrir fel arfer i **MK Dons**).  Mae'r clwb yn chwarae ym Mhencampwriaeth Lloegr, yn ail-haen pêl-droed Lloegr.

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
George Williams

Pêl-droediwr o Gymru yw **George Christopher Williams** (ganwyd 7 Medi 1995) sy'n chwarae i Fulham ac i Gymru.

## Dolenni allanol
*Proffil Fulham F.C.
*Proffil Cymdeithas Bêl-droed Cymru

Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pobl o Milton Keynes
Chris Law

Gŵr busnes a gwleidydd o'r Alban yw **Chris Law** neu **Christopher Murray Alexander Law** (ganwyd 21 Hydref 1969); fe'i etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Orllewin Dundee, yr Alban. Mae Chris yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin. Cyn 2015 roedd y sedd wedi'i dal gan y Blaid Lafur am gyfnod o 65 mlynedd.

Hyfforddwyd Law fel cogydd mewn tŷ bwyta Ffrengig cyn iddo raddio yn y brifysgol, ac yna am 10 mlynedd bu'n rhedeg cwmni motobiecio yn yr Himalaya a deg mlynedd wedyn fel Ymgynghorydd Ariannol.

## Refferndwm Annibyniaeth yr Alban, 2015
Yn ystod yr ymgyrch, teithiodd o gwmpas yr Alban mewn hen frigad dân o'r enw 'Ysbryd Annibyniaeth', gan annog pobl i bleidleisio dros annibyniaeth i'w wlad; cafodd gryn sylw ac mae'n gymeriad lliwgar.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Chris Law 27684 o bleidleisiau, sef 61.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 33.0 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 17092 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Aberdeen
Siryfion Sir Ddinbych yn yr 16eg ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Ddinbych** rhwng 1541 a 1599

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.

## 1540au
[bawd|220px|Beddrod John Salusbury a'i wraig, yn yr Eglwys Wen, [Dinbych.]]
*1541: John Salusbury, yr hynaf, Neuadd Lleweni
*1542: John Salusbury, yr hynaf, Neuadd Lleweni
*1543: Syr John Puleston, Bers
*1544: John Puleston, Tir Mon
*1545: John Owen, Abergele
*1546: Roger Salusbury, Bachymbyd
*1547: John Edwards I, Chirkland
*1548: Cadwaladr Wynne
*1549: Robert Wynne ap Cadwalader, Foelas

## 1550au
*1550: Elis Prys, Plas Iolyn
*1551: John Lloyd, Iâl
*1552: Edward Abner
*1552: Robert Mostyn, Maes Glas
*1553: Robert Massie, Maesmynan
*1554: Edward Almer, Almer
*1555: Ffowc Lloyd, Foxhall, Henllan
*1556: Thomas Bylottes, Burton
*1557: Elis Prys, Plas Iolyn
*1558: Edward Almer, Pant Iocyn
*1559: Robert Puleston, Bers

## 1560au
*1560: Robert Fletcher, Llanfair Dyffryn Clwyd
*1561: Thomas Morris, Rhuthun
*1562: Robert ap Hugh, Plas Cefn y garlleg, Llansantffraid Glan Conwy a'r Creuddyn, Sir Gaernarfon
*1563: Jeffrey Holland, Eglwysbach
*1564: John Thomas ap William, Glan Conwy
*1565: Edward Conwy, Bryn Eithin
*1566: Hugh Puleston, Bers
*1567: Ffowc Lloyd, Foxhall, Henllan
*1568: Evan Lloyd, Iâl (Plas yn Iâl)
*1569: Elis Prys, Plas Iolyn

## 1570au
*1570: Robert Puleston, Bers
*1571: Edward Almer, Pant Iocyn
*1572: Simon Thelwall, Plas-y-Ward
*1573: Ellis Price, Foelas
*1574: Robert Wynne ap Cadwalader, Foelas
*1575: John Salusbury, yr hynaf, Neuadd Lleweni
*1576: Edward Jones, Cadwgan
*1577: John Wynne ap William, Melai
*1578: Pierce Holland, Abergele
*1579: Thomas Maurice Rhuthun

## 1580au
*1580: John Price, Derwen
*1581: Owen Brereton, Borras
*1582: Edward Hughes, Holt
*1583: Evan Lloyd, Iâl (Plas yn Iâl)
*1584: Pierce Owen, Garthymedd, Abergele
*1585: Henry Parry, Maes Glas
*1586: William Wynne, Melai
*1587: William Almer, Pant Iocyn
*1588: Owen Brereton, Borras
*1589: Edward Eyton, Wattstay

## 1590au
*1590: Edward Thelwall, Plas-y-Ward
*1591: Thomas Powell, Horsley
*1592: Fulk Lloyd, Foxhall, Henllan
*1593: Henry ap Evan Lloyd, Hafodunos
*1594: Griffith Wynne Llanrwst
*1595: Thomas Wynne ap Richard, Llanrwst
*1596: David Holland, Cinmel
*1597: Syr Robert Salusbury, Bachymbyd
*1598: Edward Brereton, Borras ddisodli gan Robert Sonlli, Sonlli
*1599: Thomas Price, Ysbyty Ifan

## Cyfeiriadau
*Annals and Antiquities, the Counties and County Families, Wales: Containing a Record, All Ranks, the Gentry with Many Ancient Pedigrees and Memorials, Old and Extinct Families, Cyfrol 1 Thomas Nicholas 1872 Tudalen 398 https://archive.org/stream/annalsantiquitie01nich#page/398/mode/2up

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
* 1500
Stewart Hosie

Gwleidydd o'r Alban yw **Stewart Hosie** (ganwyd 3 Ionawr 1963) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Ddwyrain Dundee; mae'r etholaeth yn Aberdeen a Swydd Aberdeen, yr Alban. Mae Stewart Hosie yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Un o Dundee ydy Hosie, ac i'r dref honno yr aeth i'r coleg i astudio cyfrifiadureg. Bu'n rhedeg cwmni cyfrifiadurol am 20 mlynedd. Bu'n Ysgrifennydd Cyffredinol y blaid am bedair mlynedd, cyn gael ei ethol i fod yn Drefnydd y Blaid yn 2003.

Mae ei wraig Shona Robison yn Aelod o Senedd yr Alban dros Ddwyrain Dinas Dundee.
 
## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stewart Hosie 28765 o bleidleisiau, sef 59.7% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 21.9 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 19162 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Stuart McDonald

Gwleidydd o'r Alban yw **Stuart McDonald** (ganwyd 2 Mai 1978) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Cumbernauld, Kilsyth a Dwyrain Kirkintilloch; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae Stuart McDonald yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin - y cyntaf i gynrychioli'r etholaeth hon ar ran yr SNP.

Fe'i magwyd mewn pentref bychan Milton of Campsie yn Nwyrain Swydd Dunbarton, ble mae'n dal i fyw. Graddiodd yn y Gyfraith ym Mhrifysgol Caeredin (a blwyddyn ym Mhrifysgol Leuven) cyn gweithio mewn practis o gyfreithwyr lleol ac yna i Swyddfa Cyfreithiol NHS yr Alban. Yn Nhachwedd 2005 cychwynodd McDonald weithio i'r *Immigration Advisory Service (IAS)* gan arbenigo mewn Hawliau Dynol a bu yno tan Tachwedd 2009. Yna, cychwynodd fel Ymchwilydd Uwch yn Senedd yr Alban. Yn Chwefror 2013 gweithiodd fel Ymchwilydd Uwch i'r ymgyrchwyr o blaid Refferendwm annibyniaeth i'r Alban, 2014. Ychydig cyn iddo gael ei ethol yn 2015 gweithiodd i elusen *Coalition for Racial Equality and Rights* yn Glasgow.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Stuart McDonald 29572 o bleidleisiau, sef 59.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 36.1 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 14752 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Neil Gray

Gwleidydd o'r Alban yw **Neil Gray** (ganwyd 16 Mawrth 1986) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Airdrie a Shotts; mae'r etholaeth yn Nwyrain Swydd Dunbarton a Gogledd Swydd Lanark, yr Alban. Mae'n cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Fe'i magwyd yn Kirkwall, Ynysoedd Erch. Graddiodd ym Mhrifysgol Stirling ble astudiodd y Gyfraith a Newyddiaduraeth ac wedi graddio, gweithiodd fel  cynhyrchydd a gohebydd BBC Radio'r Ynysoedd Erch rhwng 2003 hyd 2008. Wedi hynny, bu'n swyddog y wasg ac ymchwilydd i'r SNP yn Senedd yr Alban, cyn cael ei benodi'n rheolwr swyddfa i Alex Neil MSP - a bu yno hyd nes y cafodd ei ethol yn AS yn 2015.

Mae'n athletwr cryf, a chynrychiolodd yr Alban mewn cystadleuthau rhedeg 400m tan iddo niweidio'i ben-glin yn ddifrifol.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Neil Gray 23,887 o bleidleisiau, sef 53.9% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 30.4 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 8,779 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Castell Llanfleiddan

Lleolir **Castell Llanfleiddan** (hefyd **Castell Sain Quentin**) ym mhentref Llanfleiddan ym Mro Morgannwg. Mae'r enw amgen yn cyfeirio at y teulu St Quintin a oedd yn trigo yno cyn 1233. Cyn adeiladu'r gorthwr yn y 12g safai bryngaer hynafol o'r enw Caer Dynnaf ar y safle. Adeiladwyd y porthdy gan Gilbert III de Clare, mae'n debyg ym 1312, ond ni orffennwyd hyn oherwydd i Gilbert farw ym Mrwydr Bannockburn ym 1314. Mae'n debyg o ran arddull i borthdy Castell Caerffili, a godwyd gan Gilbert II de Clare, a phorthdy Llys yr Esgob yn Llandaf. Mae'r castell bellach yng ngofal Cadw.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Bro Morgannwg
Categori:Cadw
Llanfleiddan
Siryf Sir Ddinbych

**Siryf Sir Ddinbych** oedd cynrychiolydd sirol Coron Lloegr yn yr hen Sir Ddinbych.

## Rhestrau
Gweler:

*Siryfion Sir Ddinbych yn yr 16eg ganrif
*Siryfion Sir Ddinbych yn yr 17eg ganrif
*Siryfion Sir Ddinbych yn y 18fed ganrif
*Siryfion Sir Ddinbych yn y 19eg ganrif
*Siryfion Sir Ddinbych yn yr 20fed ganrif


Dinbych
Siryfion Sir Benfro yn yr 16eg ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Benfro** rhwng 1541 a 1599

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.*1540: Syr Thomas Jones, Harroldston
## 1540au
*1540: Thomas Jones
*1541: John Philipps, Castell Pictwn
*1542: Syr John Wogan, Castell Cas-wis (tymor 1af)
*1543: John Vaughan, Hendy-gwyn
*1544: Owain ab Owain, Pentre Ifan
*1545: John Sutton, Camrose
*1546: Morgan Jones, Milton
*1547: Henry Wyrriott, Orielton (tymor 1af)
*1548: Thomas Philipps, Castell Pictwn
*1548: Syr Thomas Jones, Harroldston
*1549: John Wogan, Castell Cas-wis

## 1550au
*1550: Syr John Perrot, Scotsborough
*1551: Syr John Perrot, Carew
*1552-1553: John Bowen, Trellwyn
*1554: Syr John Wogan, Castell Cas-wis (2il dymor)
*1555: John Vaughan, Hendy-gwyn
*1556: John Williams, Panthowell
*1557: William Rhys, Sandyhaven
*1558: Arnold Butler, Johnstone
*1559: Henry Wyrriott, Orielton (2il dymor)
## 1560au
*1560: John Bowen, Trellwyn
*1561: Griffith Gwyn, Henllan
*1562: John Barlow, Parc Slebets
*1563: William Philipps, Castell Pictwn
*1564: Rhys ap Owen, Castell Upton
*1565: Thomas Cadarn, Prendergast Place
*1566: John Wogan, Boulston
*1567: John Wogan, Castell Cas-wis (wyr, Syr John Wogan)
*1568: Francis Lacharn, Sain Ffraid
*1569: Thomas Bowen, Pentre Ifan
## 1570au
*1570: Griffith Gwyn, Henllan
*1571: John Bradshaw, Llandudoch
*1572: John Wogan, Castell Cas-wis
*1573: Alban Stepney, Prendergast
*1574: John Wogan, Boulston
*1575: John Barlow, Parc Slebets
*1576: Morgan Philipps, Castell Pictwn
*1577: George Wyrriott, Orielton
*1578: Francis Lacharn, Sain Ffraid
*1579: Thomas Revell, Coedwig, Cilgerran

## 1580au
*1580: Syr George Devereux, Llandyfái
*1581: Griffith Gwyn, Henllan
*1582: John ap Rhys, Rickeston, Breudeth
*1583: St Hugh Owen, Orielton
*1584: John Wogan, Boulston
*1585: John Elliot, Arberth
*1586: Rowland Laugharne, Sain Ffraid
*1587: George Owen, Henllys
*1588: Henry Adams, Paterchurch
*1589: Thomas Jones, Harroldston
## 1590au
*1590: Alban Stepney, Prendergast
*1591: Edmund Winstanley, Llandudoch
*1592: Henry White, Henllan
*1593: John ap Rhys, Rickeston
*1594: Walter Vaughan, Sain Ffraid a Gelli Aur, Sir Gaerfyrddin
*1595: John Philipps, Castell Pictwn
*1596: John Lloyd, Kilkiffeth
*1597: Thomas Parry, Llandudoch
*1598: John Wogan, Boulston
*1599: Hugh Butler, Johnstone

## Cyfeiriadau
*Annals and Antiquities, the Counties and County Families, Wales: Containing a Record, All Ranks, the Gentry with Many Ancient Pedigrees and Memorials, Old and Extinct Families, Cyfrol 2 Thomas Nicholas 1872 Tudalen 882

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
* 1500
Rheilffordd Dyffryn Hafren

|}
bawd|260px

Mae'r **Rheilffordd Dyffryn Hafren** yn rheilffordd dreftadaeth sy'n mynd o Kidderminster yn Swydd Gaerwrangon i  Bridgnorth yn Swydd Amwythig, tua 16 milltir o hyd ac o led safonol.

## Hanes
Adeiladwyd lein rhwng 1858 a 1862 yn cysylltu Hartlebury, Stourport, Bewdley, Arley, Highley, Hampton Loade, Bridgnorth, Coalport, Ironbridge, Buildwas, Cressage, Berrington ac Amwythig. Daeth y lein yn rhan Rheilffordd y Great Western ym 1870. Adeiladwyd lein o Bridgnorth i Kidderminster ym 1878.

Caewyd y lein ym 1963 yn rhan o doriadau Beeching.

## Atgyfodi
bawd|260px|Gorsaf reilffordd Kidderminster

Ffurfiwyd Cymdeithas Rheilffordd Dyffryn Hafren ar 6 Gorffennaf 1965. Daeth Syr Gerald Nabarro'n gadeirydd. Gwerthiwyd cyfrandaliadau a prynwyd y lein o Alveley, trwy Highley, Arley a Bewdley hyd at Parc Foley, yn ymyl Kidderminster oddi wrth Rheilffyrd Prydeinig am £74,000. Agorwyd y darn cyntaf rhwng Bridgnorth a Hampton Loade ym Mai 1970, y darn nesaf hyd at Highley yn Ebrill 1974, a hyd at Bewdley ym Mai 1974.

Prynwyd y lein o Parc Foley i Kidderminster ym 1982, a llogwyd safle'r iard nwyddau yn Kidderminster oddi wrth  Rheilffyrd Prydeinig. Adeiladwyd Gorsaf reilffordd Kidderminster, copi o orsaf reilffordd Y Rhosan ar Wy ac agorwyd or orsaf ar 30 Gorffennaf 1984, yn ailsefydlu cysylltiad efo'r rheilffyrdd cenedlaethol.

## Y ganolfan ymwelwyr ac addysg
Cwblhawyd y ganolfan yn Highley yn 2009.

## Locomotifau
### Locomotifau Stêm Gweithredol
## Locomotifau diesel
## Cyfeiriadau

Categori:Cludiant yn Swydd Amwythig
Categori:Cludiant yn Swydd Gaerwrangon
Dyffryn Hafren
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Siryfion Sir Gaerfyrddin yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Gaerfyrddin** rhwng 1900 a 1974

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.

## 1900au
*1900: Benjamin Evans, Llwynderw, West Cross, Abertawe
*1901: Ernest Trubshaw, Aelybryn, Llanelli
*1902: John Morgan Davies, Froodvale, Llanwrda
*1903: Richard Edward Jennings, Gellideg, Cydweli
*1904: Syr John Williams, Barwnig, y Plas, Llansteffan
*1905: Howard Meuric Lloyd, Delfryn, Llanwrda
*1906: Arthur Edmund Du Buisson, Glynhir, ger Llandeilo
*1907: Godfrey Evan Schaw Protheroe-Beynon, Plasty Trewern, Hendy-gwyn
*1908: Thomas Henry Dowdeswell, The Cottage, Llansteffan
*1909: Morgan Jones, Llanmiloe, Pentywyn

## 1910au
*1910: Alfred Robert Orton Gery, Royston Court, Glan y Fferi
*1911: Thomas Griffiths, Glanmor, Porth Tywyn
*1912: Thomas Jones, Llanelli
*1913: Joseph Williams, Llanelli
*1914: Henry Morton Glyn Evans, Llangennech
*1915: John Henry Thomas, Llundain
*1916: William Yalden Nevill, Felinfoel
*1917: David Williams, Llanelli
*1918: Thomas Lewis, Nantgaredig
*1919: Harry Dawkin Evans, Llanelli
## 1920au
*1920: Henry Coulson Bond, Margrave Court, Berkshire
*1921: David Richards, Rhydaman
*1922: Syr Alfred Stephens, Cydweli
*1923: Evan Williams, Glyndwr, Pontarddulais
*1924: William Nathaniel Jones, Dyffryn, Rhydaman
*1925: Henry Folland, Blackpill, Sir Forgannwg
*1926: John Waddell, Beenham, Berkshire
*1927: Lewis Davies Lewis, Rhydargaeau
*1928: Francis John Eees, Warborough, Llanelli
*1929: Uwchgapten John Maybery Bevan, Glyn-Clydach, Castellnedd

## 1930au
*1930: Daniel Daniel, Ffynone, Boncath, Sir Benfro
*1931: Joseph Pascoe Williams, Cefnbryn, Llanelli
*1932: Thomas Bevan, The Hendre, Llangennech, Llanelli
*1933: David Farr Davies, Gwernllwyn, Cross Hands, Llanelli
*1934: Owen Picton Davies
*1935: Timothy Evans, Gerddi Bracknell, Hampstead, Llundain
*1936:

## 1940au
## 1950au
*1952: Thomas Ellis Jones-Davies
*1953:

## 1960au
*1964: Yr Anrh. Hugh John Vaughan Campbell (Is-iarll Emlyn), Gelli Aur
*1965: David Courtenay Mansel Lewis, Castell Strade, Llanelli
*1966: William John Davies, Cyncoed, Llanymddyfri
*1967: Major William Kemmis Buckley, MBE, Brian Cottage, Glan y Fferi
*1968: Peter George Francis, Hafodneddyn, Llandeilo
*1969: Capten John Lionel Francis, Llwynhelig, Llandeilo

## 1970au
*1970: Yr Anrh. Mrs. Nesta Donne Fisher-Koch, TD, Plas Llansteffan
*1971: Mrs. Josephine Reene Thomas, Warborough, Hen Heol, Llanelli
*1972: Griffith William Philipps GRISMOND, Cwmgwili, Bronwydd Arms
*1973: David Joseph Harry Thomas, Paviland Manor, Rhosili, Gŵyr

*1974 ymlaen - Gweler Uchel Siryf Dyfed
## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Castell Pen-rhys

Lleolir **Castell Pen-rhys** ym Mhen-rhys ar Benrhyn Gŵyr. Priodolir y castell canoloesol i Robert de Penrice, a fu farw ym 1283. Roedd y castell ym meddiant y teulu Mansel erbyn y 15g. Yn hwyr yn yr oesoedd canol symudodd y teulu i Gastell Oxwich gan roi'r gorau i Ben-rhys, ac aeth yr adeilad yn sarn. Yn nyddiau hwyr preswyliaeth y teulu adeiladwyd colomendy, sydd bellach yn adeilad rhestredig Gradd II*. Difrodwyd y castell yn bellach gan Oliver Cromwell yn y Rhyfel Cartref, ac efallai eto yn y 18g er mwyn creu effaith pictiwrésg.

Adeiladwyd plasty Sioraidd islaw yr adfeilion canolesol ar gyfer Thomas Mansel Talbot ym 1773–7; Anthony Keck oedd y pensaer. Prynwyd dau o'r mentyll tân gan Talbot yn ystod ei deithiau yn yr Eidal. Cynlluniwyd y parc gan William Emes ym 1776.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Abertawe
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Abertawe
Pen-rhys
Categori:Pensaernïaeth Sioraidd yng Nghymru
Gweithdy Boston Lodge

Gweithdy'r Rheilffordd Ffestiniog, ac erbyn hyn Rheilffordd Eryri, ydy **Gweithdy Boston Lodge**, ond erbyn hyn mae'r gweithdy yn gwneud gwaith dros rheilffyrdd eraill yn y maes treftadaeth.

bawd|chwith|Y gweithdy, 1995
bawd|chwith|Golygfa o'r awyr

Adeiladwyd y gweithdy ar safle'r chwarel a ddefnyddiwyd tra adeiladu'r Cob dros aber Afon Glaslyn ym Mhorthmadog rhwng 1808 a 1811. Enwyd y safle ar ôl etholiaeth William Madocks, Boston yn Swydd Lincoln.

## Cyfeiriadau
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Categori:Gwynedd
Categori:Porthmadog
Siryfion Sir Gaerfyrddin yn yr 16eg ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Gaerfyrddin** rhwng 1516 a 1599.

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol roedd yn swydd o statws a grym ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.
## Cyn 1550
*1516: Syr Thomas Phillips
*1541: Jenkin Lloyd, Pwlldyfach
*1542: Syr William Thomas, Aberglasne
*1543: Syr Thomas Jones, Abermarlais 
*1544: William Morgan Donn, Mwdlwsgwm
*1545: James Williams, Pant Heol
*1546: John Philipps, Clogyfran 
*1547: Gruffydd Dwnn, Ystrad Merthyr ger Cydweli
*1548: Thomas Heli, Cenarth
*1549: Rhys ap William ap Thomas Goch, Ystradffin

## 1550au
*1550: David Gwyn ap Howel ap Rhydderch, Ystrad Wallter
*1551: Griffith Higgon, Caerfyrddin
*1552: Syr John Vaughan, Abaty Hendy-gwyn ar Daf
*1553: David Vaughan 
*1554: William Philipps, Castell Pictwn a Clogyfran 
*1555: David Griffith Leyson, Priordy Caerfyrddin 
*1556: Griffith Dwnn, Pibwr 
*1557: Walter Vaughan, Pen-bre, Pen-bre Court 
*1558: Griffith Higgon, Caerfyrddin 
*1559: David Vaughan, Cydweli 
## 1560au
*1560: Griffith Dwnn, Pibwr
*1561: David Gwynne ap Howel (Powell) ap Rhydderch, Ystrad Wallter
*1562: Rees ap William ap Thomas Goch, Ystradffin
*1563: John Vaughan, Gelli-aur
*1564: Syr John Vaughan, Abaty Hendy-gwyn ar Daf
*1565: Rhys Thomas, Aberglasne
*1566: Thomas Vaughan (tymor 1af), Llys Pen-bre
*1567: Griffith Rice, Newton 
*1568: David Parry, Ystrad Wallter
*1569: James Williams, Pant Heol
## 1570au
*1570: Thomas Vaughan (2il dymor), Llys Pen-bre
*1571: George Powell, Ystrad Wallter
*1572: Richard Vaughan, Abaty Hendy-gwyn ar Daf
*1573: Rhydderch Gwynne, Glanbran
*1574: Syr Henry Jones, Abermarlais 
*1575: Griffith Vaughan, Trimsaran
*1576: William Thomas, Aberglasne
*1577: Thomas ap Rhys William Goch, Ystradffin
*1578: Griffith Lloyd, Coedwig
*1579: Thomas Lloyd, Llansteffan

## 1580au
*1580: William Davies, Ystrad
*1581: Syr George Devereux, Ystrad Ffin 
*1582: William Thomas, Aberglasne
*1583: Griffith Rice, Newton, Llandefaison
*1584: Syr Henry Jones, Abermarlais 
*1585: Walter Vaughan, Gelli-aur 
*1586: Walter Rice, Newton, Llandefaison 
*1587: Griffith Vaughan, Trimsaran (bu farw); Thomas ap Rhys William Goch, Ystradffin
*1588: Edward Donne Lee, Abercynfor
*1589: Syr Thomas Jones, Parc Abermarlais a Chastell Newydd Emlyn

## 1590au
*1590: David Griffith Lloyd, Llanllawddog
*1591: Lewis Williams, Panthowel
*1592: Thomas ap Rhys William Goch, Ystradffin
*1593: William Gwyn, Cynghordy
*1594: Edward Donne Lee, Abercynfor
*1595: Francis Mansel, Mwdlwsgwm 
*1596: Francis Lloyd, Llanbedr
*1597: Alban Stepney, Prendergast, Sir Benfro 
*1598: Rowland Gwyn, Glanbran
*1599: James Prydderch, Nant-yr-Hebog

## Cyfeiriadau
*Annals and antiquities of the counties and county families of Wales; Thomas Nicholas, Llundain 1872; Cyfrol 1 t274 https://archive.org/stream/annalsantiquitie01nich#page/274/mode/2up adalwyd 16 Chwefror 2015

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
* 1500
Siryfion Sir Frycheiniog yn yr 20fed ganrif

Mae hon yn rhestr (anghyflawn) o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Frycheiniog** rhwng 1900 a 1974

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym, ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf
## 1900au
*1900: Howel John James Price, Glynllech, Bro Abertawe 
*1901: John Edwards Vaughan, Rheola, Castellnedd a Maesgronen 
*1902: Joseph Edward Moore-Gwyn, Ahercrave House, Ystradgynlais 
*1903: William David Davies, Cwmwysg, Pontsenni
*1904: William Bailey Partridge, Glowcoed, Sir Frycheiniog, a Bacton, Swydd Henffordd, 
*1905: John Atcherley Jebb, Watton Mount, Aberhonddu 
*1906: John Conway Lloyd, Dinas, Aberhonddu 
*1907: Edward Davies, Bwlch-y-waun, Sir Frycheiniog a Machen House, ger Casnewydd, Sir Fynwy 
*1908: Henry Edward Gray, Ynysowen, Merthyr, Sir Forgannwg
*1909: James Benjamin Garsed Price, Dylais Fach, ger Castellnedd Sir Forgannwg, a Glynllech

## 1910au
*1910: John James Watkins, Greenhill, Crucywel 
*1911: Roger Jeffreys Powell, Maespoth, Pontsenni
*1912: John David Douglas Evans, Ffrwdgrech 
*1913: Evan Evans-Bevan, Llangatwg, Castellnedd 
*1914: John James Jones, Fronheulog, Cefn 
*1915: David Jones, Pytindu, Aberhonddu 
*1916: Rees Llewellyn, Bwllfa House, Cwmdâr, Aberdâr 
*1917: Morgan Watkin Morgan, Bryn Tawe, Abercraf
*1918: David Powell, Caedryssu, Aberhonddu 
*1919: Rhys Davies, Cefn-y-Meusydd, Abercraf 
## 1920au
*1920: David Daniel
*1921: Thomas Picton Rose Richards, Caer-Beris, Llanfair-ym-Muallt 
*1922: Thomas Edwards Richards, Neuadd Bargoed, Bargod, Morgannwg 
*1923: Thomas Price Thomas, Bank House,Aberhonddu 
*1924: Henry Seymour Berry, Buckland, Bwlch 
*1925: Thomas James Davies, Maesyderi Abercraf
*1926:Robert McTurk, Cnewr, Crai
*1927: John Llywelyn Morgan, Brynderwen Llandaff 
*1928:William Morgan Llewellyn, Bwlfa House, Cwmdâr, Aberdâr 
*1929: David Martyn Evans Bevan, Cadoxton House, Glyn-nedd 
## 1930au
*1930: Howell Alfred Morgan, Maesycoed, Ystradgynlais 

## 1940au
*1943: John Murray, Loanriavach?, Llan-gors 
*1944
## 1950au
## 1960au
*1970: Mervyn Leigh Bourdillon, Llwyn Madoc, Llanwrtyd 
*1971: Arglwyddes Aberhonddu, Greenhill, Cross Oak 
*1972: Herbert Stanley Jones, Castell Madoc, Aberhonddu 
*1973: Uwchgapten John Lewis Harpur, Llanbrynean,Llanfrynach, Aberhonddu

*ar ôl 1974 - Gweler Uchel Siryf Powys

## Cyfeiriadau
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
* 1900
Douglas Chapman

Gwleidydd o'r Alban yw **Douglas Chapman** (ganwyd 5 Ionawr 1955) a etholwyd yn Aelod Seneddol yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 dros Dunfermline a Gorllewin Fife; mae'r etholaeth yn Fife, yr Alban. Mae Douglas Chapman yn cynrychioli Plaid Genedlaethol yr Alban yn Nhŷ'r Cyffredin.

Bu'n gynghorydd Sir ers 1987, gan sefyll fel aelod o'r SNP.

Fe'i magwyd yng Ngorllewin Lothian. Banciwr yw Chapman o ran galwedigaeth, ac fe'i cyflogwyd gan * TSB Scotland* a phersonél. Ei ddiddordebau yw coginio a darllen. Mae ganddo ddau o blant ac mae ei wraig yn athrawes yn Cowdenbeath.

## Etholiad 2015
Yn Etholiad Cyffredinol 2015 enillodd Plaid Genedlaethol yr Alban 56 allan o 59 sedd yn yr Alban. Yn yr etholiad hon, derbyniodd Douglas Chapman 28096 o bleidleisiau, sef 50.3% o'r holl bleidleisiau a fwriwyd, sef gogwydd o 39.6 ers etholiad 2015 a mwyafrif o 10352 pleidlais.

## Gweler hefyd
*Alex Salmond
*Margo MacDonald
*Margaret Ewing
*Nicola Sturgeon

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd yr Alban
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Gwleidyddion Albanaidd yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion Plaid Genedlaethol yr Alban
Categori:Pobl o Dunfermline
Categori:Pobl o Fife
Siryfion Sir Frycheiniog yn yr 16eg ganrif

Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd **Siryf Sir Frycheiniog** rhwng 1539 a 1599

Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin. Yn wreiddiol, roedd yn swydd o statws a grym ond bellach mae'n swydd seremonïol yn bennaf.
## Cyn 1550
*1539: Syr William Vaughan, Porthamal 
*1540: Watkin Herbert, Crucywel
*1541: Syr John Price, Priordy Aberhonddu
*1542: Lewis Gwyn, Gwenffrwd
*1543: Thomas Havard, Cwrt Sion Young
*1544:  Richard Herbert, Aberystruth( neu Aberystwyth?)
*1545: William Awbrey, Cantref
*1546: William Herbert, Crucywel
*1547: Christopher Vaughan, Tre'r Tŵr
*1548: Watkin Herbert, Crucywel
*1549: Thomas Havard, Pontwillim
## 1550au
*1550: Syr Roger Vaughan, Porthamal
*1551: Richard Herbert, Aberystruth( neu Aberystwyth?)
*1552: John Lloyd, Blantowy
*1553: Andrew Wynter, Aberhonddu
*1554: William John Prosser, Gaer
*1555: Thomas Havard, Pontwillim
*1556: Thomas Sollers, Porthamal Isaf
*1557: Rhys Vaughan Crucywel
*1558: Edward Games, Newton ac Aberhonddu
*1559: John Games, Aberbrân
## 1560au
*1560: Lewis Gwyn, Gwenffrwd
*1561: William John Prosser, Gaer
*1562: Gemau William, Aberbrân
*1563: James Gomond, Aberhonddu
*1564: Richard Price, Priordy Aberhonddu
*1565: Lewis Gunter, Chilston (Gileston)
*1566: Edward Herbert, Crucywel
*1567: William Watkins, Llangors
*1568: James Gomond Aberhonddu
*1569: Gemau William, Aberbrân
## 1570au
*1570: Richard Price, Priordy Aberhonddu
*1571: Charles Walcott, yr hynaf, Llanfair ym Muallt
*1572: John Awbrey, Abercynrig
*1573: Charles Awbrey, Cantref
*1574: John Games, Newton
*1575: Watkin Lloyd, Trewern yn Defynnog
*1576: Gemau William, Aberbrân
*1577: Thomas Vaughan, Peytyn-gwyn
*1578: Gemau Thomas, Aberbrân
*1579: Charles Walcott, Llanfair, Llanfair-ym-Muallt
## 1580au
*1580: Syr Henry Jones, Abermarlais
*1581: Hugh Powell, Talyllyn
*1582: Thomas Prees Williams, Ystrad-y-ffin
*1583: Syr Edward Awbrey, Kt, Tredomen
*1584: Roger Vaughan, Cleirwy, Sir Faesyfed
*1585: Gregory Price, Priordy Aberhonddu
*1586: John Awbrey, Abercynrig
*1587: John Games, Newton
*1588: William Watkins, Llangors
*1589: Syr Edward Awbrey, Tredomen

## 1590au
*1590: William Vaughan, Tre'r Tŵr
*1591: John Walbeoff, Llanhamlach
*1592: Walter Prosser, Trefeca
*1593: Gregory Price, Priordy Aberhonddu
*1594: Roger Vaughan, Cleirwy
*1595: William Watkins, Llangors
*1596: John Games, Newton
*1597: Richard Herbert, Pengelli
*1598: Charles Walcott, Ieu
*1599: Syr Edward Awbrey, Tredomen
## Cyfeiriadau
*Annals and Antiquities, the Counties and County Families, Wales: Containing a Record, All Ranks, the Gentry with Many Ancient Pedigrees and Memorials, Old and Extinct Families, Cyfrol 1 Thomas Nicholas 1872 Tudalen 104 https://archive.org/stream/annalsantiquitie01nichuoft#page/104/mode/2up

Categori:16eg ganrif yng Nghymru
* 1500