Y Pentan

Papur bro ardal Dyffryn Conwy a'r Glannau, yn sir Conwy, ydy ***Y Pentan***. Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym mis Tachwedd 1979. Argraffir y papur yn Llanrwst.

Yn rhifyn Tachwedd 2019 dathlodd 'Y Pentan' wasanaeth ddi-dor i'r ardal dros ddeugain mlynedd.

## Hanes Y Pentan
### Dechrau'r Daith
bawd|de|300px|Dalgylch gwreiddiol Y Pentan
Os edrychwch chwi ar y map fe welwch bod yna bapurau bro i’r de (Yr Odyn), dwyrain (Y Gadlas) a’r gorllewin (Llais Ogwan) o’r ardal ac ‘r oedd hynny’n dipyn o boendod!
Merched y Wawr sy’n cael y clod am wthio’r cwch i’r dŵr a hynny drwy drefnu cyfarfod yn ystod Chwefror 1979. Fe’i cynhaliwyd  yng Nghanolfan Athrawon Conwy oedd yn rhan o Ysgol Cadnant yn y dref, ac sydd bellach wedi ei dymchwel.  Penderfynwyd yn unfrydol i symud ymlaen i geisio sefydlu Papur Bro ar gyfer yr ardal o Lanrwst i Landudno ac o Abergwyngregyn  i Gyffordd Llandudno.
Cynhaliwyd cyfarfod pellach yn Ysgol Talybont o dan gadeiryddiaeth y diweddar  R.E. Jones a phenderfynwyd mai enw’r papur fyddai ‘Y Pentan’.

### Gwasg Gwynedd
bawd|chwith|300px|Hen Ysgol Nant Peris, cartref cyntaf Gwasg Gwynedd
Yn ystod y misoedd nesaf dewisiwyd Emyr Jones yn Olygydd (fe barhaodd yn y swydd am un mlynedd ar bymtheg) a Gareth Pritchard yn Is-Olygydd. Gwnaed trefniadau i Wasg Gwynedd oedd â’u swyddfa yn Nant Peris bryd hynny i argraffu’r papur ac mai rhifyn Tachwedd 1979 fyddai’r rhifyn cyntaf. Cofiwch nad oedd yna gyfrifiaduron gan y wasg yr adeg honno – teipiadur hefo peli oedd yn gwneud y gwaith!
bawd|chwith|200px| Alwyn Elis yn brysur yn paratoi rhifyn o'r Pentan

Llwyddwyd i gael gohebwyr ar gyfer y rhan helaethaf o’r trefi a’r pentrefi a chael Bwrdd Busnes i ofalu am yr ochr ariannol a’r hysbysebion.
Bore hanesyddol oedd y bore Sadwrn hwnnw pan gyfarfu nifer ohonom yn Ysgol Talybont, heb fawr o glem, i ‘osod’ y rhifyn cyntaf. Wrth lwc, daeth rhai o griw ‘Y Bedol’ (y papur bro, nid y dafarn, drws nesaf i'r ysgol!) i’n helpu.  Ysgol Talybont fu cartref  Y Pentan am y pum mlynedd cyntaf 
bawd|de|200px|Hunan bortread Nesta Hughes
R oedd y fformiwla o ddyddiad y rhifyn nesaf braidd yn gymhleth bryd  hynny ac fe gafwyd  gartwn gan Nesta Hughes, Gohebydd Penmaenmawr!

### Y Rhifyn Cyntaf
bawd|de|300px| Dyma fo! Rhifyn cyntaf Y Pentan
Dyma fo! Y rhifyn cyntaf a welodd olau dydd ganol Hydref (er bod y teitl yn dweud yn wahanol) 16 tudalen a’r gost yn 15 ceiniog
Y drefn bryd hynny oedd danfon y deunydd i Gaernarfon ar un penwythnos a’i adael yng nghartref Henry Lloyd Owen y naturiaethwr (tad Gerallt), yna rhywun yn nol y gwaith wedi ei deipio i Nant Peris, gosod y papur yn Nhalybont, ei ddychwelyd y penwythnos wedyn i Gaernarfon.
Diwedd y daith oedd cario’r tudalennau oedd wedi eu hargraffu o Nant Peris i gael eu plygu yn Ardal y Pentan. Tipyn o dasg!

### Lluniau'n Drafferthus
**Glan Llyn A**

**Glan Llyn B**

**Y CRIW CYNNAR!**

bawd|chwith|250px| Criw gosod cynnar-Rob Davies, Dafydd Alwyn Hughes, Gareth Pritchard, Peter Jones ac Emyr Jones

Rob (Golygydd Chwareon) Daydd Alwyn, Fi, Peter ac Emyr.

Robin dynnodd y llun – idiot proof!

### Yr Ail Rifyn
Helynt y Pafiliwn! Cyfraniad Robin
### Newid Mawr
bawd|chwith|200px|Myrddin gyda'i beiriant rotoprint gwreiddiol
Roedd gŵr ifanc o Lanrwst wedi dechrau busnes argraffu – Gwasg Carreg Gwalch ac roedd teimlas cryf y dylig ei gefnogi. Rhaid cyfaddef bod rhai yn bryderus gan mai hen beiriannau a daflwyd o’r neilltu gan y gweisg eraill oedd ganddo. Beth bynnag, fe wnaethpwyd y newid ym Medi, 1981, trefniant sydd wedi parhau hefo nhw ers hynny! Dyma fo Myrddin wrth ei beiriant rotoprint cyntaf.

### Adeilad Cyntaf y Wasg
bawd|de|250px|Adeilad gwreiddiol Carreg Gwalch
Yn weddol fuan fe brynodd Myrddin  dy teras yn Stryd Watling ac fe ddaeth Gwawr, ei chwaer ato a dechrau busnes ‘Bys a Bawd’. Erbyn Mawrth 1983   symudwyd y wasg i hen ficerdy Capel Garmon oedd wedi cael ei addasu ar gyfer y gwaith.
Yn Ionawr 1994 symudodd y wasg yn ôl i Lanrwst – i 12 Iard yr Orsaf

### Swyddfa'r Toriaid
bawd|de|300px|Disgrifiad o Swyddfa'r Toriaid
Wir Yr! 
Dros y  blynyddoedd bu'r Pentan yn ceisio cefnogi ymgyrchoedd. Un o'r rhain, yn ystod yr wythdegau, oedd protest yn erbyn prisiau uchel am ddŵr.
Trefnwyd protest un bore Sadwrn tu allan i Swyddfa'r aelod seneddol, Wyn Roberts, yn ystod y cyfnod pan oedd Elwyn Jones yn asiant y Toriaid.
Cytunodd yr aelod seneddol i weld dirprwyaeth ac yma mae disgrifiad o swyddfa'r Toriaid ar y pryd.

### Yr Ŵyl Ddrama
Dechreuwyd cynnal Gŵyl Ddrama yn fuan iawn – yn Neuadd y Dref Conwy. Gwahodd cwmnïau oedd ar y cychwyn ond yna trefnwyd cystadleuaeth perfformio drama fer.
Bu’r Wyl yn llwyddiant ysgubol am flynyddoedd gyda’r tocynnau wedi eu gwerthu i gyd a llawer o hwyl a chymdeithasu.
Rhaid cydnabod hefyd bod yr Wyl wedi ein helpu yn ariannol dros y blynyddoedd.
Siwr o fod mai Cwmni Glan Conwy fu un o’r cwmnïau mwyaf llwyddannus. Rhaid hefyd cydnabod cyfraniad amrhisiadwy Robin Jones i lwyddiant pob Gwyl.

Delwedd:Triawd gc.JPG|Cwmni Drama Glan Conwy- Gwynn Griffith, Hefin Jones ac Iorwerth Roberts
Delwedd:Bob -hefin.JPG|Hefin wedi ennill llu o wobrau am actor gorau’r Ŵyl.
Delwedd:Elfyn.JPG|Elfyn Williams o Gwmni Conwy yn codi ofn!
Delwedd:Robin drama.jpg|Robin Jones fu'n gyfrifol am lwyddiant y Gwyliau

### Symud i Ysgol Dyffryn Conwy i wneud y gosod
### Coffau'r Parchedig Lewis Valentine
Baner  Y Tabernacl – Glenys Williams

### Y Bwa
Eisteddfod Genedlaethol 1989 – cyhoeddi dau rifyn o bapur bro ‘Y Bwa’ yn ystod wythnos yr eisteddfod ar y cyd gyda chriw Yr Odyn. Tipyn o fenter, ond un a fu’n llwyddiannus iawn – yn enwedig i helpu’r coffrau.

### 1996  - Emyr Jones yn ymddeol
**Croesawu Mochdre  ym Medi–** yn dilyn newidiadau Merched y Wawr

**PWYLLGOR UNO 2001**

### NEWID Y DALGYLCH- MAP
### Newid Ffiniau
Yn 1996 ymunodd Mochdre â’r Pentan yn dilyn newidiadau yn nrhefniant Merched y Wawr. Braf, wedyn, fu cael croesawu Bae Colwyn, Hen Golwyn a Llandrillo yn rhos yn 2001.

**CROESAWU ARDAL BAE COLWYN**
bwd|chwith|250px|Ionawr 2001, croesaw Ardla Bae Colwyn
**HELYNT!**

Rhifyn Mawrth 2001

Sylw i broblemau tai

**YMGYRCH ARWYDDION CYMRAEG GWALLUS**
Mae'r Pentan, dros y blynyddoedd, wedi rhoi sylw i arwyddion Cymraeg gwallus, yn enwedig rhai cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy sy'n parhau'n bechaduriaid

Delwedd:Llithrfa rhos.JPG|Llestri!
Delwedd:Talwch a rhoddwch.JPG|Arwydd tu ol i Venue Cymru
Delwedd:3 amlosgfa dim troi yn ol.JPG|Diwedd y daith!
Delwedd:Ffydd.jpg| O, chwi o ychydig ffydd!
Delwedd:3 beiciau modus.jpg|Maes Parcio, Gyffin, Conwy
Delwedd:Croesfan serbs 2.jpg| Serbiaid a Seraffiaid?
Delwedd:Parcio lliw 45.jpg|Am unwaith mae'n fantais bod yn Gymro!

**CYFRANIAD ISLWYN WILLIAMS**

**Ddoe a Heddiw – ei gasgliad anhygoel o gardiau post**

**MELLTITH Y MELINAU GWYNT!** 
bawd|chwith|300x|Sylwer bod Melinau Gwynt y Môr yn uwch na'r Gogarth Fach
Bu cryn ddadlau o blaid ac yn erbyn datblygu rhyw 160o felinau gwynt oddi ar arfordir Gogledd Cymru gyda phob math o ddadlau o blaid ac yn erbyn y prosiect am gyfnod maith. Rhoddwyd cryn dipyn o sylw i'r mater yn 'Y Pentan' ar y pryd.
**CYMDEITHASU – Gwilym a’r treiffl**

**BLAENORIAID 2009**

**Gweld y Diafol**

**Ebrill 2007 – newid**  - Lowri Williams o Eglwysbach yn gwneud y rhan helaethaf o’r gwaith gosod,  ond roeddem yn parhau i gyfarfod bob mis i gludo tudalennau a gosod papur du yn lle’r lluniau

**DIWEDD TORRI A GLUDO (Festri Capel Carmel Conwy** 
Buom yn ffodus o gael  defnyddio Ysgoldy Capel Carmel, Conwy, am flynyddoedd a chael  croeso mawr drwy gysylltiadau Robin a phaned a theisen gan Victor Wlliams. Daeth hyn I ben yn 2006. Yna, bu newid arall gyda Lowri Williams o Eglwysbach yn gwneud llawer o’r gwaith teipio a gosod.

**Cymdeithas PAWB  - Gwledda!**

**Medi 2009 – y newid mawr!** 
bawd|chwith|250px|Lynwen a Mererid wrth eu gwaith
bawd|de|300px|Geraint, Phil a Robin o'r Adran Argraffu

Bu newid mawr yn y trefniadau yn 2009 pan   benderfynwyd cael Gwasg Carreg Gwalch i wneud y gwaith cysodi i gyd, ac mae Lynwen (a welir ar y peiriant Apple Mac)wedi gwneud y gwaith yn ardderchog dros y deng mlynedd. Hefyd, rhaid canmol Mererid fel yr un fu’n derbyn y cynnyrch i’r wasg, a pheidiwn ag anghofio cyfraniad yr adran argraffu! Geraint yn gyfrifol am y papur, Phil am y 'platiau' a Robin am yr argraffu.Golygydd y mis yn cadw golwg a threfnu’r dudalen flaen.

**CAU BETHANIA Rhagfyr 2009**

**DVD**
bawd|chwith|250px|Dechrau ar y gwaith o sganio pob copi
Rhaid fu symud gyda’r oes a chafwyd cymorth gan griw ‘Eco’r Wyddfa’ yn 2013 i sganio pob tudalen o bob copi o’r Pentan ers y cychwyn cyntaf a’u gosod ar ddwy ddisg DVD. Tasg anferthol!  Buom yn ddigon ffodus na chostiodd y  prosiect yr un geiniog a gwnaethom elw o £300. Ers 2013 mae'n bosib' derbyn copi digidol o bob rhifyn (ffeil pdf) drwy e-bost yn fisol. Mae hyn, wrth gwrs yn llawer rhatach na chopi drwy'r post ac yn cyrraedd yn llawer cynt. Seville yn Sbaen yw'r lle pellaf ar hyn o bryd.

**Ieir Russell**

### Ymgyrch y Tedis
Bu disgyblion yr Ysgol Sul Unedig yn Llandudno, eu teuluoedd a'u cyfeillion, yn brysur iawn yn ystod 2018 yn casglu tedis ar gyfer plant yn Syria a bu'r Pentan yn ceisio cefnogi'r prosiect dyngarol hwn drwy roi cyhoeddusrwydd ac anogaeth.

Delwedd:Tedis 2.jpg|Rhai o'r plant fu;n brysur yn casglu'r tedis
Delwedd:Dau dedi.jpeg| Cafwyd cefnogaeth gref gan Y Parchedigion Dylan Rhys a John Lewis Jones
Delwedd:Pedair hefo tedis.JPG|Pedair o ferched yn pacio'r tedis
Delwedd:John a tedis.jpg|Y tedis ar eu ffordd i Landrindod

### Hwyl a Throeon Trwstan
Dros y blynyddoedd bu tpyn o godi hwyl a thynnu coes yn y papor. Dyma rhai enghreifftiau.

Delwedd:Roger - pileri Solomon.jpg|Yr Arglwydd Roger Roberts yn dal un o bileri Solomon 
Delwedd:Hywel camlas 2.jpg|Hywel wedi syrthio i gamlas
Delwedd:Gwyn Llew.JPG|Gwyn Llewelyn yn recordio ar y traeth yn Llandudno
Delwedd:Ieir.jpg|Russell Jones wedi dod â ieir i gyfarfod Cymdeithas PAWB!

bawd|chwith|250px|Cofio cymwynaswr, Dafydd Thomas
bawd|de|250px| Enghraifft o Dudalen y Plant

**PLYGU OLAF – LLANDUDNO MAI**
bawd|canol|250px|Y plygu olaf yn Llandudno, Mai 2019
**MYRDDIN**
bawd|chwith|250px|Myrddin a'i beiriant lliw newydd
**PENTAN MEWN LLIW-CHWYLDRO YM MIS MEHEFIN 2019!**
Cafwyd tipyn o sioc pan gyhoeddodd Myrddin ap Dafydd yn  gynharach yn y flyddyn y byddai’r Pentan mewn lliw o rifyn  Mehefin ymlaen. Mae hyn wedi gwella diwyg y papur yn aruthrol, ond mae wedi golygu costau ychwanegol. Er mwyn parhau i gyhoeddi’r Pentan bydd yn rhaid  codi arian a chwtogi’r nifer o dudalennau.

Delwedd:Pent meh 19.jpg|Clawr Rhifyn Mehefin 2019
Delwedd:Pemnt gor 19.jpg|Clawr Rhifyn Gorffennaf 2019
Delwedd:Pent medi 19.jpg|Clawr Rhifyn Medi 2019
Delwedd:Pent hyd 19.jpg|Clawr Rhifyn Hydref 2019
Delwedd:Pent tach 19.PNG|Clawr Rhifyn Tachwedd 2019

## Cyfeiriadau
Categori:Papurau bro Conwy
Categori:Dyffryn Conwy
Categori:Sefydliadau 1979