Y Rhai a Lwydda

Drama lwyfan Gymraeg am ffurfio Undeb ymysg y Glowyr yw ***Y Rhai a Lwydda*** o waith Bernard Evans. Cafodd y ddrama ei llwyfannu ym 1972 gan "Y Theatr Ifanc" o dan adain Cwmni Theatr Cymru, yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro, cyn mynd ar daith.  Ni chafodd y ddrama ei chyhoeddi.

## Cefndir 
"Cwmni Genedlaethol o Fyfyrwyr" oedd disgrifiad arall o'r cwmni ifanc, a'r cyfarwyddwr oedd Wynford Ellis Owen.. Mae'r actor John Pierce Jones yn cofio'r cyfle gafodd o i ymuno â'r cynhyrchiad, yn ei hunangofiant:"Dywedodd [Wilbert Lloyd Roberts] wrtha i fod Cwmni Theatr Cymru yn dechrau cwmni newydd i bobl ifanc a oedd yn astudio drama mewn colegau. Gofynnodd a oedd gen i ddiddordeb mewn cael fy ystyried ar gyfer eu cynhyrchiad cyntaf yn Eisteddfod Hwlffordd yr haf hwnnw. [...] Cefais gyfarfod efo Wynford [Ellis Owen] a chynigiwyd y brif ran i mi. Ro'n i ar ben fy nigon, a'm troed bellach ar ris ysgol y byd actio. Roeddem i ddechrau cael ein hyfforddi fis Gorffennaf 1972 yn ystafelloedd ymarfer y Cwmni Theatr yn y Tabernacl ym Mangor. [...] Dechreuais ymarfer efo'r Cwmni ar y bore Llun canlynol. Y peth cyntaf i'w wneud oedd cyfarfod yr actorion eraill - yn eu plith roedd Elliw Haf, Ian Saynor, Siôn Eirian, Malcolm (Slim) Williams, Emyr Glasnant, Dilwyn Young Jones ac actor ifanc o Fôn o'r enw Mei Jones. Cawsom wybod ein bod i berfformio am wythnos yn yr Eisteddfod cyn teithio o amgylch Cymru drwy'r mis Medi. Roeddan ni'n cael aros mewn gwestai a'n trin fel actorion proffesiynol. Doedd dim amheuaeth bellach: actor fyddwn i."

## Cynyrchiadau nodedig 
Cafodd y ddrama ei llwyfannu ym 1972 gan "Y Theatr Ifanc" o dan adain Cwmni Theatr Cymru, yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Benfro, cyn mynd ar daith. "Cwmni Genedlaethol o Fyfyrwyr" oedd disgrifiad arall o'r cwmni ifanc, a'r cyfarwyddwr oedd Wynford Ellis Owen. Ymysg y cast roedd Gwen Ellis a John Pierce Jones.

Yn y golofn Gymraeg *Ar Y Bont,* yn *The Glamorgan Gazette* yn Hydref 1972, ceir adolygiad o'r cynhyrchiad :"ymwelodd Cwmni Theatr Cymru â Maesteg unwaith yn rhagor. Y ddrama y tro hwn oedd *Y Rhai a Lwydda,* drama newydd gan Bernard Evans, a dyna siom. Siom fod drama newydd a chwmni o bobl ifanc brwdfrydig a chylch eang, yn llwyddo i gael tua hanner cant o bobl i neuadd fawr Maesteg. [...] Yr oedd yn ddrama a fuasai wedi apelio at gynulleidfa yn y De. Rhoddai ddarlun o flynyddoedd cynnar Undeb y Gweithwyr ym Merthyr - cyfnod o siom ac aberth a chaledi a'r effaith a gafodd y gymdeithas hon ar yr unigolyn. Ond fel pob drama hanesyddol dda, yr oedd iddi apel gyfoes hefyd.[...] Gyda chyfuniad o gynhyrchu gwych ac actio diffuant cafwyd drama ddifyr a lliwgar ac ar rai adegau yn wefreddiol iawn."

## Oriel 

Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518062).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573082).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518072).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518092).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518066).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1571334).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518040).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573056).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573057).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573053).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573104).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573063).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518089).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518045).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573096).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573099).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518048).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518098).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518052).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518061).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573097).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573068).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573059).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518077).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518072).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518076).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518078).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518062).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573078).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1573079).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1518047).jpg
Delwedd:National Eisteddfod 1972, Haverfordwest (1571332).jpg

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Theatr Gymraeg y 1970au