open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhys Richards

Actor Cymraeg o'r Bala yw **Rhys Richards** (ganed 1963) a enillodd wobr yr actor gorau gan BAFTA Cymru ym 1994 am ei bortread o'r bocsiwr Emyr yn y ffilm *Cylch Gwaed.* Aeth ymlaen i ymddangos mewn nifer o gyfresi ar S4C gan gynnwys rhan Huw, un o brif gymeriadau'r gyfres *Iechyd Da*. Mae hefyd wedi ymddangos mewn cyfresi fel ''C'mon Midffild!'' a ddaeth a sylw pellach iddo am ei bortread o Hari, un o chwaraewyr gwaethaf Clwb Bryncoch, ac sy'n adnabyddus yn sgil y dywediad "Hari paid â chwarae fo hwnna". 

## Gyrfa 
Pan yn blentyn yn Y Bala, nododd bod ei dad "yn ddyn oedd yn actio lot yn y capel. O'n i wrth fy modd efo pethau fel *Steptoe and Son* a ''Dad's Army''. Roedd fy nhad isio i mi wylio John Le Mesurier yn chwarae Sergeant a'r ffordd mae o'n chwarae yn erbyn Captain Mainwaring ac yn tan-chwarae bob dim. Fydda'n nhad yn deud 'fel'na ti'n actio'". ond dychwelodd i actio yn y gyfres *Bariau*, ymhen dwy flynedd.

Nododd mewn un erthygl am ei salwch, ei fod yn dioddef o glefyd *"Perthes"* pan yn blentyn, "sef gormod o *play* yn y ddwy glun, wedyn ddaru nhw roi fi mewn *splint*. Fedrwn i ddim cychwyn cerdded nes i mi gael fy nyflwydd felly ro'n i'n hwyr yn dysgu cerdded. O'n i'n ffeindio hi'n anodd cerdded fyny elltydd pan o'n i'n hogyn bach a hynny am 'mod i wedi dysgu cerdded yn hwyrach mae'n siŵr."

Ym 1999, bu'n rhaid iddo ddysgu cerdded am yr ail-dro wedi iddo dorri ei goes "ar ôl disgyn drwy do asbestos". 

Er "cyfnodau prysur a digonedd o waith i bawb yn y diwydiant", ynghanol y 2000au, bu dirywiad sylweddol yn y gwaith actio felly bu'n rhaid i Rhys droi ei law at bethau eraill gan gynnwys gyrru lorri a labro.

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Theatr 
* *Y Cylch Sialc*
**Esther* 
*''The Druid's Rest*

### Ffilm a Theledu 
* *Y Wers Olaf* (1982)
* *Almanac* (1984)
* *Hywel Morgan* (1984-1986)
* *Penyberth* (1985)
* *Dinas* (1986)
* *Hufen a Moch Bach* (1988)
* *C'mon Midffîld!* (1988-1994)
* *Blodeuwedd* (1990)
* *Anturiaethau Jini Mê* (1991)
* *Midffîld - Y Mwfi* (1992)
* *Cylch Gwaed* (1992)
* *Pengelli* (1994-1995)
* *Brad* (1994)
* *Cylch Gwaed 2* (1994)
* *Brodyr a Chwiorydd* (1994)
* *Y Wisg Sidan* (1995)
* *A55* (1994-1997)
* *Iechyd Da* (1997 - 2002)
* *Heliwr* (1997)
* *Pum Cynnig i Gymro* (1997)
* *Amdani* (2000)
* *Talcen Caled* (2001)
* *Tywallt Inc* (2001)
* *Pen Tennyn* (2001-2003)
* *Treflan* (2002)
* *Eldra* (2002)
* *Rownd a Rownd* (2003)
* *C'mon Midffîld! a Rasbrijam* (2004)
* *Emyn Roc o Rôl* (2005)
* *Tipyn o Stad* (2007-2008)
* *Y Pris* (2007)
* *Cwcw* (2008)
* *Porthpenwaig* (2011)
* *Sombreros* (2011)
* *Gwaith/Cartref* (2013)
* *Organic* (2025)
* *Bariau'' (2025)

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o'r Bala
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Bawd Bach

[240px|bawd|Bawd Bach: darlun gan [Gustave Doré, 1867]]
bawd|240px|Darlun gan Heinrich Leutemann neu Carl Offterdinger
Chwedl werin ac arwr y chwedl honno, a gyhoeddwyd wrth y teitl *Le Petit Poucet* gan Charles Perrault yn y gyfrol ''Les Contes de ma mère l'Oye*, yn 1697 yw **Bawd Bach** (Ffrangeg *Petit Poucet*; Saesneg *Tom Thumb'').

Yn y chwedl mae'r wlad yn dioddef tlodi a newyn ofnadwy (adlewyrchiad o'r byd go iawn yng nghefn gwlad Ffrainc sawl gwaith yn yr 17g, fu'n gyfnod o aeafau caled). Mae coediwr a'i wraig heb ddim byd i fwydo ei saith fab. Un noswaith, yn nyfnder eu hanobaith, maent yn penderfynu gadael y plant yn y goedwig. Yn ffodus, mae'r mab ieuengaf, a lysenwir Bawd Fach am ei fod mor fychan, yn eu clywed yn trafod hyn. Mae'n cymryd cerrig bach gwyn yn ei boced fel y gall ef a'i frodyr ailddarganfod eu llwybr. Yn y bore mae'r tad a'r fam yn ceisio gweithredu'r cynllyn trist. Ond mae Bawd Bach a'i frodyr yn cael eu ffordd yn ôl adref diolch i'w ystryw. Mae'r rhieni wrth eu bodd, wedi edifarhau o'u gweithred, gan fod pennaeth y pentref wedi talu ei ddyledion iddynt a bod ganddynt rwan fodd cynhaliaeth.

Ond mae'r arian yn rhedeg allan ac mae'r rhieni yn penderfynu gadael y palnt yn y goedwig unwaith eto. Maent yn cau'r Bawd Bach i fyny fel na all adael cerrig ar y llwybr ac mae'r plant yn cael eu hunain ar goll yn y goedwig fawr. Crwydrant a dod i fwthyn a gofyn i aros yno. Ond mae'r wraig sy'n byw yno yn ceisio eu perswadio i fynd oddi yno am fod ei gŵr yn ellyll sy'n bwyta plant. Gwell gan y brodyr, sydd ar fin llwgu, siawnsio hynny nac aros yn y goedwig i newynu. Gyda'r nos mae'r wraig yn eu cuddio mewn gwely ond daw'r ellyll i mewn a'u darganfod. Y cwbl mae'r wraig yn medru wneud ydy perswadio'r ellyll i aros tan fory cyn eu bwyta. Yn y nos mae Bawd Bach yn cyfnewid capiau cysgu y brodyr am daleithiau aur saith ferch yr ellyll rhag ofn iddo geisio eu bwyta yn eu cwsg. Daw'r ellyll i mewn a bwyta'r saith ferch gan gredu ei fod yn bwyta'r brodyr. Dihangant wrth i'r ellyll wledda ar ei blant ei hun. Rhed ar eu holau, gan wisgo ei esgid uchel. Wedi blino ar ôl rhedeg, mae'n eistedd ar garreg y mae'r palnt yn cuddio o dani. Mae'r Bawd Bach yn perswadio ei frodyr i ddianc adref tra ei fod yn dwyn y sgidiau uchel ac yn rhedeg i fwthyn yr ellyll. Mae'n dweud wrth y wraig fod herwyr y coed wedi dal ei gŵr ac yn gofyn pridwerth amdano; esbonia fod yr ellyll wedi rhoi benthyg ei sgidiau iddo allu cyrraedd yn fuan. Mae'r wraig yn ei gredu ac yn rhoi'r trysor iddo ac aiff y Bawd Bach adre gyda'r cyfoeth, er mawr lawenydd ei frodyr a'i rieni.

## Ffilm a ffuglen 
Mae stori'r Bawd Bach wedi cael ei gyfieithu neu ei haddasu i sawl iaith. Yn Ffrangeg, ceir dwy ffilm o'r enw *Le Petit Poucet*.

## Dolenni allanol 
*  *Le Petit Poucet* Testun Charles Perrault

Categori:Llên gwerin
Categori:Llên gwerin Ffrainc
Categori:Cymeriadau ffuglen
339 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
380au CC 370au CC 360au CC 350au CC 340au CC - **330au CC** - 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC   
344 CC 343 CC 342 CC 341 CC 340 CC - **339 CC** - 338 CC 337 CC 336 CC 335 CC 334 CC

----

## Digwyddiadau
* Philip II, brenin Macedon yn ymgyrchu yn erbyn y Scythiaid. Mewn brwydr gerllaw safle Dobruja heddiw, gorchfygir y Scythiaid, a lleddir eu brenin, Ateas.
* Philip II yn cyhuddo dinasyddion Amfissa, yn Locris, o feddiannu tir cysegredig, ac yn ymosod arnynt. Mae Philip yn arwain byddin trwy fwlch Thermopylae, ac yn gorchfygu byddin Locraidd dan yr hurfilwr Athenaidd Chares.
* Xenocrates yn cael ei benodi'n bennaeth yr Academi yn Athen i olynu Speusippus.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Speusippus, pennaeth Academi Platon
* Ateas, brenin y Scythiaid

Categori:339 CC
Academi

Gallai **Academi** gyfeirio at un o nifer o sefydliadau:

* Yr Academi wreiddiol, a sefydlwyd gan yr athronydd Groegaidd Platon
* Yr Académie française, y corff sy'n gyfrifol am yr iaith Ffrangeg
* Yr Academi Gymreig
Academi (Platon)

Sefydlwyd yr ysgol athroniaeth a elwir yr **Academi** {Groeg: Ἀκαδημία) gan Platon tua 385 CC. Daw'r enw o'r lleoliad, Akademia, cysegr i'r dduwies Athena, i'r gogledd o ddinas Athen. Cyn sefydlu'r ysgol, roedd yno brllan santaidd o olewydd, wedi eu cysegru i Athena.

Olynwyd Platon fel pennaeth (*scholarch*) yr Academi gan Speusippus (347-339 CC), Xenocrates (339-314 CC), Polemon (314-269 CC), Crates (ca. 269-266 CC), ac Arcesilaus (ca. 266-240 CC). Penaethiaid eraill oedd Lacydes o Cyrene, Carneades, Clitomachus a Philo o Larissa. Roedd aelodau enwog eraill yn cynnwys Aristoteles, Heraclides Ponticus, Eudoxus o Cnidus, Philip o Opus, Crantor ac Antiochus o Ascalon.

Yn ddiweddarach sefydlwyd Academi ddiweddarch yma, yr Academi Neo-Blatonaidd, a barhaodd hyd 529 OC, pan gaewyd hi gan yr ymerawdwr Bysantaidd Justinian I.

Categori:Athroniaeth Groeg yr Henfyd
Categori:Geiriau ac ymadroddion Groeg
Categori:Safleoedd archaeolegol Gwlad Groeg
Categori:Sefydliadau addysg
DAX

Mynegai marchnad stoc safonol Yr Almaen yw'r **DAX**. Mae'n cymryd ei enw o system awtomateiddio cynnar y Frankfurt Bourse, sef y **Deutscher Aktienindex**. Mae'r mynegai yn cynrychioli mesur wedi'i bwyso yn ôl cyfaliaethiad o'r 30 cwmni uchaf.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan y DAX 

Categori:Mynegeion marchnad stoc
Categori:Economi'r Almaen
Paul Haggis

Sgriptiwr, cynhyrchydd a chyfarwyddwr ffilmiau o Ganada ydy **Paul Edward Haggis** (ganwyd 10 Mawrth 1952 yn Llundain, Ontario, Canada), sydd wedi ennill Gwobr yr Academi. Treuliodd ddyddiau cynnar ei yrfa ym myd y teledu, yn ysgrifennu, cynhyrchu a chyfarwyddo amrywiaeth o gyfresi teledu rhwydweithiol yn yr Unol Daleithiau ac yng Nghanada.

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ganada
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Ganada
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Sgriptwyr ffilm o Ganada
340 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
345 CC 344 CC 343 CC 342 CC 341 CC - **340 CC** - 339 CC 338 CC 337 CC 336 CC 335 CC

----

## Digwyddiadau
* Philip II, brenin Macedon yn ymosod ar ddinasoedd Perinthus a Byzantium. Mae Artaxerxes III, brenin Ymerodraeth Persia yn gyrru cymorth iddynt.
* Wedi i Philip orfod codi'r gwarchae ar Byzantium, mae'r Atheniaid yn rhoi pleidlais o ddiolgarwch i Demosthenes.
* Yn Sicilia, mae Timoleon yn gorchfygu byddin Carthago ym Mrwydr Crimissus.
* Ymerodraeth Persia yn cipio ynys Rhodos

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:340 CC
Catrin Dafydd

Gallai **Catrin Dafydd** gyfeirio at un o sawl person:

* Catrin Dafydd (actores)
* Catrin Dafydd (llenores)
Million Dollar Baby

Ffilm 2004 ydy ***Million Dollar Baby***. Cyfarwyddwyd gan Clint Eastwood ac yn actio ynddi mae Hilary Swank a Morgan Freeman. Adrodda hanes hyffroddwr bocsio na sydd yn cael ei werthfawrogi, ei orffennol amwys a'i ddyhead i wneud iawn trwy helpu bocswraig benywaidd amatur (prif gymeriad teitl y ffilm) i wireddu eu breuddwyd o fod yn brofesiynnol. Enillodd y ffilm bedair o Wobrau'r Academi gan gynnwyd y Ffilm Orau.

Ysgrifennwyd y ffilm gan Paul Haggis, yn seiliedig ar straeon byrion gan F.X.Toole, enw awdurol y trefnydd gornestau Jerry Boyd. Yn wreiddiol, cyhoeddwyd y llyfr o dan yr enw Rope Burns ond ers hynny ail-argraffwyd y llyfr o dan deitl y ffilm.

Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
There Will Be Blood

Mae ***There Will Be Blood*** yn ffilm o 2007 a gafodd ei hysgrifennu, ei chyfarwyddo a'i chynhyrchu gan Paul Thomas Anderson. Mae'r ffilm wedi ei seilio'n fras ar nofel Upton Sinclair *Oil!* (1927). Adrodda hanes cloddiwr-arian sy'n dechrau ym myd olew ar ei siwrnai ddidostur am gyfoeth yn ystod bŵm olew De California ar ddiwedd y 19g a dechrau'r 20g. Mae Daniel Day-Lewis a Paul Dano yn actio yn y ffilm. Dechreuwyd ar y broses ffilmio yng nghanol mis Mai ym Mecsico Newydd a Marfa, Texas gyda'r prif ffilmio'n dod i ben ym mis Awst 2006. Dangoswyd y ffilm am y tro cyntaf ar y 29ain o Fedi 2007, yn Fantastic Fest yn Austin, Texas. Rhyddhawyd y ffilm ar y 26ain o Ragfyr 2007 yn Efrog Newydd a Los Angeles, ac yna agorodd mewn nifer cyfyngedig o theatrau wedi hynny. Rhyddhawyd y ffilm yn swyddogol ar y 25ain o Ionawr, 2008.

Derbyniodd y ffilm glod uchel wrth y beirniaid ac fe'i henwebwyd am nifer o wobrau. Ymddangosodd y ffilm ar ddeg uchaf nifer o'r beirniaid am y flwyddyn, gan gynnwys y Gymdeithas Genedlaethol o Feirniaid Ffilm a Chymdeithas Beirniaid Ffilm Los Angeles. Enillodd Day-Lewis Oscar, BAFTA, Golden Globe, Screen Actors' Guild, NYFCC, a gwobr Actor Gorau IFTA am ei berfformiad. Enwebwyd y ffilm am wyth o Wobrau'r Academi gan ennill y teitl o Actor Gorau i Day-Lewis a'r Sinematograffeg Gorau i Robert Elswit.

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Disney
Ratatouille (ffilm)

Mae ***Ratatouille*** yn ffilm deuluol wedi'i hanimeiddio gan gyfrifiadur yn 2007. Cynhyrchwyd y ffilm gan Pixar a'i dosbarthu gan Ffilmiau Walt Disney. Dyma oedd yr wythfed ffilm i'w chynhyrchu gan Pixar a chafodd ei chyfarwyddo gan Brad Bird, a gymrodd drosodd o Jan Pinkava yn 2005. Rhyddhawyd y ffilm ar 29 Mehefin 2007 yn yr Unol Daleithiau i gymeradwyaeth fawr wrth y beirniaid a bu'n llwyddiannus yn y sinemau. Cyfeiria deitl y ffilm i bryd o fwyd Ffrengig - ratatouille - a arlywir yn y ffilm ond mae hefyd yn mwyseirio rhywogaeth y prif gymeriad.

## Cymeriadau
**Rémy* - Patton Oswalt
**Alfredo Linguini* - Lou Romano
**Colette Tatou* - Janeane Garofalo
**Skinner* - Ian Holm
**Anton Ego* - Peter O'Toole
**Auguste Gusteau* - Brad Garrett
**Django* - Brian Dennehy
**Emile* - Peter Sohn
**Mustafa* - John Ratzenberger

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Pixar
Categori:Ffilmiau a enillodd Wobr yr Academi
Take That

bawd|dde|Take That yn y dyddiau cynnar
Grŵp pop Seisnig ydy **Take That**. Aelodau'r grŵp yw Gary Barlow, Howard Donald, Jason Orange, Mark Owen, ac roedd Robbie Williams yn aelod gynt hefyd. Ar ôl llwyddiant ysgubol ar ddechrau tan ganol y 1990au fel grŵp pum aelod, ail-ffurfiwyd y band fel grŵp pedwar aelod yng nghanol y 2000au heb Williams.

Ffurfiwyd y band gan Nigel Martin Smith ym Manceinion ym 1990 a gwerthodd y band dros 30 miliwn o recordiau rhwng 1991–1996. Ers rhyddhau eu sengl cyntaf ym 1991 i'r cyfnod pan wahanodd y band ym 1996, disgrifiodd y BBC y grŵp fel "y band Prydeinig mwyaf llwyddiannus yn y Deyrnas Unedig ers The Beatles, sy'n apelio i'r hen a'r ifanc ar yr un pryd". Domineiddodd caneuon pop a chaneuon serch Take That y siartiau Prydeinig yn hanner cyntaf y 1990au, gan greu dwy o'r albymau a werthodd orau y degawd honno sef *Everything Changes* (a enwebwyd am Wobr Mercury ym 1994) a *Greatest Hits* yn 1996. Yn ôl Allmusic "roeddent yn serennau awr yn Ewrop ar y pryd, a'r unig gwestiwn oedd, nid a allent gael sengl llwyddiannus, ond faint ohonynt fuasai'n cyrraedd rhif un ar y siartiau."

Gwahanodd y band ym 1996, ond ar ôl rhaglen ddogfen yn 2005 a rhyddhau albwm o'u caneuon gorau, cyhoeddwyd yn swyddogol y byddent yn ail-ffurfio fel grŵp i wneud taith o amgylch y Deyrnas Unedig. Galwyd y daith yn *The Ultimate Tour*. Ar 9 Mai cyhoeddwyd bod Take That yn bwriadu recordio eu halbwm stiwdio cyntaf mewn dros deng mlynedd o'r enw *Beautiful World*. Aeth y band ymlaen i gynhyrchu taith arall yn 2007 sef *The Beautiful World Tour*, cyfres o gyngherddau a werthodd allan yn llwyr. Cafwyd ymateb cadarnhaol iawn wrth y beirniaid a dyma yw eu taith sydd wedi gwerthu orau hyd yn hyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bandiau Seisnig
Categori:Sefydliadau 1990
Brwydr Chaeronea (338 CC)

Ymladdwyd **Brwydr Chaeronea** a 2 Awst 338 CC, rhwng Philip II, brenin Macedon a'i gyngheiriaid a byddin dinas-wladwriaethau Athen a Thebai. Ymladdwyd y fwydr ger Chaeronea yn Boeotia. Cynorthwywyd y Macedoniaid gan rai cyngheiriaid Groegaidd, o Thessalia, Epirus, Aetolia ac eraill.

Bu'n frwydr galed, ond yn y diwedd llwyddodd Alecsander, mab Philip a chadfridog yr adain chwith, i dorri trwy rengoedd Thebai. Wrth weld hyn, gorchymynodd Philip ymosodiad ffyrnig ar yr Atheniaid, a'u gyrrodd o'r maes. Amgylchynwyd y Thebiaid, a diddefasant golledion trwm. Lladdwyd bron y cyfan o Gorfflu Cysegredig Thebai, milwyr gorau Thebai, wedi iddynt wrthod ffoi.

Gadawodd y frwydr yma Philip yn feistr ar Wlad Groeg, ac yn fuan wedyn sefydlodd Gynghrair Corinth dan arweiniad Macedon. Tua 300 CC, cododd dinas Thebai gerflun enfawr o lew ar faes y frwydr i nodi'r man lle claddwyd gwŷr y Corfflu Cysegredig. Cloddiwyd y safle yn 1890, a chafwyd hyd i 254 ysgerbwd.

Categori:338 CC
Chaeronea
Categori:Groeg yr Henfyd
Bābil

Un o daleithiau Irac yw **Bābil** (Arabeg: بابل‎).  Mae'n gorwedd i'r de o ddinas Baghdad.  Mae ganddi arwynebedd o 5,603 cilometr sgwar (2,163.3 milltir sgwar), ac amcangyfrifir fod tua 2,000,000 o bobl yn byw yno (2014).

200px|bawd|dim|Lleoliad Bābil yn Irac

Prifddinas y dalaith yw tref Al Hillah.  Lleolir dinas Al Musayyib a safle olion dinas hynafol Babilon (*Bābil*, sy'n rhoi ei henw i'r dalaith) yno hefyd.

Llifa Afon Ewffrates trwy'r dalaith.  Mae tua 60-70% o'r boblogaeth yn Fwslemiaid Sunni.

## Dinasoedd a threfi 
* Al Hillah (760,000)
* Al Askandariyah (270.000)
* Al latifiyah  (45.000)
* Salman Pak (170.000)
* Yousefiah (20.000)
* Musayyib (450.000)
* Jurf Al Sakhar (19.000)
* Al Muhaweel (212,000)

Categori:Taleithiau Irac
Rock Hudson

Roedd **Rock Hudson** (17 Tachwedd 1925 – 2 Hydref 1985) yn actor ffilm a theledu Americanaidd a chawsai ei adnabod fel y prif ran rhamantaidd yn ystod y 1960au a'r 1970au. Cafodd Hudson ei bleidleisio'n Seren y Flwyddyn, Hoff Brif Actor a nifer o deitlau tebyg gan amryw o gylchgronau ffilmiau ac yn ddi-os ef oedd un o'r actorion mwyaf adnabyddus a phoblogaidd ei gyfnod. Cwblhaodd yn agos at 70 o ffilmiau ac ymddangosodd ar nifer o gynhyrchiadau teledu mewn gyrfa a ymestynnodd dros bedwar degawd. Hudson hefyd oedd un o brif enwogion cyntaf Hollywood i farw o afiechyd a oedd yn gysylltiedig ag AIDS.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Actorion LHDT
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Pobl fu farw o AIDS
Al Hillah

Dinas hynafol yng nghanolbarth Irac yw **Al Hillah** (Arabeg: الحلة; hefyd **Al-Hillah**, **Al Ḩillah**; weithiau **Hillah** neu **Hilla**).  Mae'n gorwedd ar lannau Afon Ewffrates, 100&nbsp;km (62 milltir) i'r de o ddinas Baghdad, gyda phoblogaeth o tua 364,700 (ffigwr 1998).  Mae'n brifddinas talaith Bābil ac mae'n gorwedd yn agos i safleoedd hen ddinasoedd Babilon, Borsippa a Kish. Fe'i lleolir mewn ardal ffrwythlon, diolch i ddyfroedd yr Ewffrates; tyfud ffrwythau, grawnfwyd a chynhyrchu brethyn yw'r prif ddiwydiannau.

Sedydlwyd y ddinas yn 1101.  Yn y gorffennol bu Al Hillah yn ganolfan dysg Islamaidd. Lleolir beddrod honedig y proffwyd Eseciel mewn pentref gerllaw. Roedd yn ganolfan weinyddol dan Ymerodraeth yr Otomaniaid a dan reolaeth yr Ymerodraeth Brydeinig yn nes ymlaen. Pan gododd pobl Irac mewn gwrthryfel yn erbyn rheolaeth Prydain yn 1920 cafwyd ymladd ar raddfa sylweddol yno.

Dioddefodd y ddinas yn Rhyfel Irac; gwnaeth Brigâd Medina Gwarchodlu Gweriniaethol Irac wrthsafiad yno yn erbyn yr Americanwyr a bu frwydr fawr.  Ers hynny mae'r ddinas wedi dioddef sawl ymosododiad gan fomwyr.

Categori:Dinasoedd Irac
Andy Bell

**Andrew Ivan "Andy" Bell** (ganwyd 25 Ebrill 1964 yn Peterborough) yw prif leisydd y ddeuawd Synthpop Erasure.

Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Genedigaethau 1964
Ratatouille

:''Erthygl am y pryd o fwyd yw hon. Am y ffilm o'r un enw gweler Ratatouille (ffilm).''
200px|bawd|Ratatouille
Pryd o fwyd arbennig o ddinas Nice yn wreiddiol ond sy'n un o brydau bwyd traddodiadol Provence gyfan hefyd yw **ratatouille**.

Mae'n cynnwys llysiau wedi'u coginio, yn enwedig aubergines, nionod, courgettes, pupurau a thomatos. Does 'na ddim rysét safonol i'r pryd o fwyd gwerinol poblogaidd hwn, ond ceir dau ddull traddodiadol : coginio'r llysiau i gyd gyda'i gilydd mewn padell ffrio, neu eu coginio fesul un ac yna eu coginio gyda'i gilydd.

Mae'r Ffrancod yn bwyta ratatouille yn aml gyda reis neu basta.

Categori:Bwyd a diod yn Ffrainc
Categori:Seigiau llysiau
Freddie Mercury

Roedd **Freddie Mercury** (ganed **Farrokh Bulsara**) (5 Medi 1946 – 24 Tachwedd 1991) yn gerddor Prydeinig a anwyd yn Sansibar. Mae'n fwyaf adnabyddus fel prif leisydd a chyd-sefydlwr y band roc Queen. Roedd yn enwog am ei allu lleisiol, ei garisma a'i berfformiadau byw. Fel cyfansoddwr, cyfansoddodd nifer o ganeuon o fu'n lwyddiannau rhyngwladol gan gynnwys "Bohemian Rhapsody", "Killer Queen", "Somebody to Love", "Don't Stop Me Now", "We Are the Champions" a "Crazy Little Thing Called Love". Yn ogystal â'i waith gyda Queen, cafodd yrfa unigol gyda pheth llwyddiant ac yn achlysurol gweithiodd fel cynhyrchydd a cherddor gwâdd (piano neu leisiol) i artistiaid eraill. Cyfeiriwyd at Mercury, a oedd o dras Indiaidd Parsî ac a fagwyd yn yr India, fel "seren roc Asiaidd gyntaf Prydain." Bu farw o bronchopneumonia a achoswyd gan AIDS ar y 24ain o Dachwedd 1991, diwrnod yn unig ar ôl iddo gydnabod yn gyhoeddus fod ganddo'r clefyd. Yn 2006, enwodd Times Asia fel un o arwyr mwyaf dylanwadol Asia yn y 60 mlynedd diwethaf. Fodd bynnag, fe'i beirniadwyd ef am gadw ei dras ethnig, ynghyd â'i rywioldeb a'i statws HIV, yn gyfrinach o'r cyhoedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 1991
Categori:Pobl fu farw o AIDS
Christopher Biggins

Mae **Christopher Biggins** (ganed 16 Rhagfyr 1948) yn gyflwynydd teledu ac yn actor pantomeim Seisnig ac ef oedd y pumed enillydd gwrywaidd sioe deledu ITV ''I'm a Celebrity... Get Me Out of Here!''.

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Actorion LHDT
Derren Brown

Mae Derren Victor Brown (ganed 27 Chwefror 1971) yn gonsurwr, lledrithiwr seicolegol, meddyliaethwr, peintiwr a amheuwr hunan-gydnabyddedig pan mae'n dod i ffenomena goruwchnaturiol. Cafodd ei eni yn Croydon, De Llundain ac astudiodd y Gyfraith ac Almaeneg ym Mhrifysgol Bryste. Tra'n astudio yno, mynychodd sioe gan yr hypnotydd Martin Taylor a chafodd ei ysbrydoli i ddilyn gyrfa mewn hypnosis a lledrith. Pan oedd yn îs-raddedig, dechreuodd weithio fel consurwr, gan ddefnyddio'r sgiliau traddodiadol o hud agos-atoch. Ym 1996 dechreuodd berfformio sioeau llwyfan hypnosis ym Mhrifysgol Bryste o dan ei enw llwyfan Darren V.Brown.

Mae Brown hefyd wedi cynnal perfformiadau sy'n ymwneud â darllen meddyliau. Yn fuan ar ôl hyn, cafodd Brown ei gomisynnu i greu peilot ar gyfer ei gyfres deledu Sianel 4, Mind Control.

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bryste
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Hypnotyddion
Categori:Personoliaethau teledu LHDT
Tŵr Babel

Tŵr uchel anferth a godwyd ym Mesopotamia, yn ôl yr hanes a geir yn yr Hen Destament, oedd **Tŵr Babel**. Fel un o chwedlau mwyaf cyfarwydd y Gristnogaeth, mae'n ymgais i esbonio'r ffaith fod nifer o wahanol ieithoedd yn y byd. Yn symbolaidd, mae'n cynrychioli balchder a thraha dynolryw.

Ceir chwedl Tŵr Babel yn *Llyfr Genesis* yn yr Hen Destament ac yn y Torah Hebraeg. Roedd disgynyddion Noa (sef y Dynolryw) yn siarad yr un iaith yn gyffredin, ond yn eu balchder - ar anogaeth y brenin Nimrod yn ôl un fersiwn - penderfynasant godi tŵr a fyddai'n cyrraedd y nefoedd a dinas orwych. Enw'r ddinas honno oedd Babel (Babilon), sy'n mwyseirio'r gair Hebraeg *babel*, sef "drysu". Ond roedd Duw yr Hebreaid yn anfodlon ar y gwaith uchelgeisiol ac rhag ofn i bobl unedig yn siarad un iaith yn unig ddechrau ceisio efelychu ei waith Ef ei hun, parodd iddynt siarad ieithoedd eraill, yn ôl eu llwyth, a dryswyd y gwaith ar y tŵr, a adawyd heb ei orffen. Gwasgarodd y llwythau, am nad oeddent yn deall ei gilydd, a byth ers hynny mae'r ddynolryw wedi'i hymrannu.

Credir mai'r ziggurats, tyrau sanctaidd Mesopotamia, a ysbrydolodd y chwedl am Dŵr Babel.

Mae'r chwedl wedi cael dylanwad mawr ar ddiwylliant y Gorllewin. Ceir sawl darlun a phaentiad ohono ac mae ganddo le pwysig yn llenyddiaeth yr Oesoedd Canol hefyd.

Roedd hanes Tŵr Babel yn gyfarwydd i Gymry'r Oesoedd Canol. Mae'n chwarae rhan yn hanes y Taliesin chwedlonol: yn y gerdd boblogaidd "Hanes Taliesin" mae'r bardd hollwybodol yn datgan mai ef oedd pensaer gwaith Tŵr Babel (Tŵr Nimrod).

[250px|dim|Tŵr Babel: "Cymysgu'r Ieithoedd", darlun gan [Gustave Doré]]

Categori:Llyfr Genesis
Categori:Mesopotamia
Babel
341 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
346 CC 345 CC 344 CC 343 CC 342 CC - **341 CC** - 340 CC 339 CC 338 CC 337 CC 336 CC

----

## Digwyddiadau 
* Philip II, brenin Macedon yn meddiannu Thrace. Yn Athen, ystyrir fod hyn yn bygwth diogelwch y ddinas.
* Demosthenes yn traddodi ei Drydedd Philipig, yn galw am weithredu yn erbyn Philip II. Demosthenes yw'r ffigwr gwleidyddol amlycaf yn Athen erbyn hyn.
* Demosthenes yn trefnu cynghrair yn erbyn Philip II, yn cynnwys Byzantium a Thebai. Mae Cynulliad Athen yn gwrthod Heddwch Philocrates a gytunwyd a Macedon yn 346 CC.
* Y Rhyfel Samnitaidd Cyntaf yn diweddu gyda buddugoliaeth Gweriniaeth Rhufain dros y Samnitiaid. Daw Campania a'i phrifddinas, Capua, yn eiddo'r Rhufeiniaid.

## Genedigaethau 
* Epicurus, athronydd Groegaidd

## Marwolaethau 
Categori:341 CC
Tŵr CN

[300px|bawd|Y Tŵr CN yn Toronto o [Llyn Ontario|Lyn Ontario]]
Tŵr 553.33 metr (1,815.39 troedfedd) o uchder yn ninas Toronto, Ontario, Canada yw'r **Tŵr CN**. Wrth iddo gael ei adeiladu yn 1975, daeth yn dŵr uchaf y byd gan orddiweddu Tŵr Ostankino. Ar Fedi 12, 2007, ar ôl dal y record am 32 o flynyddoedd, cymerwyd mantell y Tŵr CN fel strwythur unigol uchaf y byd gan y Burj Dubai yn ninas Dubai yn yr Emiradau Arabaidd Unedig. Mae'n parhau i fod y y trydydd tŵr uchaf yn y bydm, a strwythur uchaf yr Amerig a hemisffêr y gorllewin ac yn eicon sy'n dominyddu awyrlinell Toronto, gan ddenu tua dwy filiwn o ymwelwyr yn flynyddol.

Mae'r CN yn yr enw yn cyfeirio at y cwmni rheilffordd Canadian National, ond yn answyddogol mae'n cael ei alw weithiau yn *Canadian National Tower* ers i'r cwmni rheilffordd gael ei breifateiddio yn 1996.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghanada
Categori:Toronto
CN
Guillaume Depardieu

bawd|dde|Guillaume Depardieu ym 1996

Actor o Ffrainc oedd **Guillaume Jean Maxime Antoine Depardieu** (7 Ebrill 1971 - 13 Hydref 2008). Cafodd ei eni ym Mharis, yn fab i'r actor Gérard Depardieu a'i wraig, yr actores Elisabeth Depardieu. Roedd yn frawd yr actores Julie Depardieu.

Yn 1995 cafodd ddamwain beic modur ac aethpwyd ag ef i ysbytu ble y daliodd veirws Staphylococcus aureus ar ei ben-glin; ymledodd yr haint a bu'n rhaid torri ei goes yn 2003. Bu farw o niwmonia yn 2008.

## Ffilmiau
* *Pas si méchant que ça* (1974)
* *Tous les matins du monde* (1992)
* *Cible émouvante* (1993)
* *Les apprentis* (1995)
* *Marthe* (1997)
* *Alliance cherche doigt* (1997)
* *Comme elle respire* (1998)
* *Le Comte de Monte-Cristo* (1998)
* *POLA X* (1999)
* *Elle et lui au 14e étage* (2000)
* *Les marchands de sable* (2000)
* *Aime ton père* (2000)
* *Amour, prozac* et autres curiosités (2001)
* *Les Misérables* (2001)
* ''Peau d'ange* (2002)
* *Le pharmacien* de garde (2002)
* *Après vous...* (2003)
* *Celibataires* (2006)
* *Ne touchez pas la hache* (2007)
* *De la guerre* (2008)
* *Versailles'' (2008)

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Baris
Marks & Spencer

Cwmni adwerthu o'r DU sydd erbyn hyn yn perchen 843 o siopau mewn mwy na 30 o wledydd ar draws y byd yw **Marks & Spencer Group plc** (hefyd **M&S**, **Marks and Spencers**; **Marks a Sparks** neu **Marks** ar lafar). Lleolir 600 o'r 843 siop yn y DU. Marks yw'r adwerthwr dillad mwyaf yn y DU a'r 43fed fwyaf o gwmnïau adwerthu'r byd cyfan. Mae'r rhan fwyaf o'i siopau stryd mawr yng ngwledydd Prydain yn gwerthu bwyd a dillad ac mae wedi dechrau ehangu yn ddiweddar i gynnwys gwerthu nwyddau fel dodrefn hefyd.

Sefydlwyd y cwmni gan Michael Marks, mewnfudwr o ddinas Minsk (prifddinas Belarws heddiw) yn 1884 fel stondin farchnad yn Leeds, Lloegr. Heddiw mae'r pencadlys yn Llundain.

Yn 1998 Marks oedd yr adwerthwr cyntaf yn y DU i wneud elw cyn treth o dros over £1 biliwn. Ar ôl tyfu'n bur sylweddol yn y 2000au, wynebodd argyfwng yn haf 2008 gyda gwerth ei rhanddaliadau yn cwympo i lai na 50% eu gwerth blwyddyn cyn hynny, wrth i M&S geisio ymdopi ag ymateb ei gwsmeriaid i'r argyfwng credyd.

## Safle'r Gymraeg 
Am flynyddoedd bu Marks yng Nghymru yn gyndyn iawn i gydnabod y Gymraeg a chynnig gwasanaeth dwyieithog.

Yn ei gerdd 'Trafferth mewn siop' (yn y gyfrol *Cilmeri*), mae'r prifardd Gerallt Lloyd Owen yn adrodd yn ysmala yr helynt pan wrthodwyd iddo dalu â siec yn y Gymraeg yn siop Marks a Spencers, Llandudno; mae'r gerdd yn adleisio cerdd adnabyddus Dafydd ap Gwilym, 'Trafferth mewn Tafarn'.

## Gweler hefyd 
* Percy Pig

Categori:Adwerthu
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1884
Categori:Siopau
342 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
347 CC 346 CC 345 CC 344 CC 343 CC - **342 CC** - 341 CC 340 CC 339 CC 338 CC 337 CC

----

## Digwyddiadau
* Philip II, brenin Macedonia, yn gwahodd yr athronydd Groegaidd Aristoteles i Pella i fod yn diwtor i'w fab, to tutor his son, Alecsander.
* Philip yn dechrau cyfres o ymgyrchoedd yn Thrace, gyda'r bwriad o'i wneud yn rhan o deyrnas Macedon.
* Y cadfridog Corinthaidd Timoleon yn ymestyn ei reolaeth dros ynys Sicilia, ac yn paratoi'r ynys ar gyfer ymosodiad gan y Carthaginiaid.

## Genedigaethau
* Menander, dramodydd Groegaidd

## Marwolaethau
Categori:342 CC
343 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC 
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 
348 CC 347 CC 346 CC 345 CC 344 CC - **343 CC** - 342 CC 341 CC 340 CC 339 CC 338 CC

----

## Digwyddiadau 
* Byddin Ymerodraeth Persia dan y brenin Artaxerxes III yn ymosod ar yr Aifft. Gorfodir brenin yr Aifft, Nectanebo II, i ffoi i Memphis, yna i Nubia. Daw'r Aifft yn rhan o Ymerodraeth Persia.
* Philip II yn ymgyrchu yn erbyn Cersobleptes, brenin Thrace, ac yn ei orchfygu mewn nifer o frwydrau.
* Yn yr Eidal, maer'r Samnitiaid yn ymosod ar Campania. Mae dinasyddion Capua yn apelio am gymorth Gweriniaeth Rhufain, gan ddechrau'r Rhyfel Samnitaidd Cyntaf.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Dionysius II, *tyrannos* Siracusa

Categori:343 CC
345 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
350 CC 349 CC 348 CC 347 CC 346 CC - **345 CC** - 344 CC 343 CC 342 CC 341 CC 340 CC

----

## Digwyddiadau
* Gyda chefnogaeth Thebai a Thessalia, mae Macedonia yn cymryd pleidleisiau  Phocis yn y Cynghrair Amphictyonaidd, cynghrair a drefnwyd i gynnal a chadw temlau Apollo a Demeter. Gorfodir Athen i dderbyn bod Philip II, brenin Macedon yn dod yn aelod o Gyngor y gynghrair; mae Demosthenes yn argymell hyn yn ei araith *Ar yr Heddwch*.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Nicochares, bardd Athenaidd

Categori:345 CC
The Queen

Ffilm ddrama Prydeinig ydy ***The Queen***, a ysgrifennwyd gan Peter Morgan ac a gyfarwyddwyd gan Stephen Frears. Helen Mirren sydd yn chwarae rôl y prif gymeriad sef y Frenhines Elizabeth II. Rhyddhawyd y ffilm bron i ddegawd ar ôl marwolaeth Diana, Tywysoges Cymru, ym 1997 ac mae'r ffilm yn darlunio'r cyfnod yn union wedi'r digwyddiad trychinebus. Dyma oedd y cyfnod hefyd pan oedd y Prif Weinidog Llafur y Deyrnas Unedig, Tony Blair newydd ddod i bŵer.

Mae'r ffilm yn canolbwyntio yn bennaf ar y safbwyntiau gwahanol ynglŷn â'r ffordd orau i ymdrin â marwolaeth Diana. Gwêl y Frenhines, yn ogystal â'i gwr a'i mam, ei marwolaeth fel mater preifat ac na ddylai ei marwolaeth gael ei drin fel marwolaeth Brenhinol swyddogol. Cyferbynia hyn gyda safbwynt y Prif Weinidog newydd, Tony Blair, a chyn-wr Diana, y Tywysog Charles sydd yn awyddus i geisio adlewyrchu dyheadau'r cyhoedd gyda ffordd gyhoeddus o ddangos galar. Caiff materion eu cymhlethu ymhellach gan y cyfryngau, protocol brenhinol ynglŷn â statws swyddogol Diana a safbwyntiau ehangach am Weriniaetholdeb. Trwy gydol y ffilm, dim ond trwy gymeriadau eraill y gwelwn ac y clywn am safbwyntiau meibion Diana.

## Actorion 
* Helen Mirren fel Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig
* Michael Sheen fel Tony Blair
* Alex Jennings fel Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru
* Sylvia Syms fel Brenhines Elizabeth, mam y Frenhines
* Helen McCrory fel Cherie Blair

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Nel

Ffilm Gymraeg yw ***Nel*** a sgriptiwyd gan Meic Povey ac a ddarlledwyd am y tro cyntaf ar S4C ar ddydd Gŵyl Dewi 1990. Mae Beryl Williams, Stewart Jones, Daniel Evans a Geraint Griffiths yn actio yn y ffilm. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Dic Lewis i Gwmni Opus. Enillodd Williams wobr BAFTA Cymru am ei phortread o Nel yn y ffilm yn y seremoni gyntaf yng Nghaerdydd ym 1991.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Chaz Bono

Mae **Chaz Salvatore Bono** (ganed **Chastity Sun Bono** 4 Mawrth 1969) yn ymgyrchydd Americanaidd dros hawliau LHDT,  sef pobol **L**esbiaidd, **H**oyw, **D**eurywiol, a **T**hrawsryweddol. Mae hefyd yn awdur, actor ac yn ganwr. Mae'n blentyn i'r adlonwyr Americanaidd Sonny Bono a Cher.

Ar y 13eg o Fehefin, 2009, cyhoeddodd Bono taw dyn traws yw e ac y byddai'n dechrau ar y broses o newid rhyw, i fod yn ddyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hawliau LHDT
Categori:Ymgyrchwyr hawliau LHDT
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Sbondonics

bawd|200px|Clawr rhifyn gyntaf *Sbondonics*, Hydref 1983.

Clwb llyfrau Cymraeg i blant yw ***Sbondonics***. Cyhoeddir catalog ar gyfer pob tymor yr ysgol gan Gyngor Llyfrau Cymru. Anelir y catalog at blant 7-11 oed ac mae nifer o'r llyfrau ar gael am brisiau gostyngol.

Cyhoeddwyd y rhifyn gyntaf ar ffurf cylchgrawn 16 tudalen yn Hydref 1983 gan y Cyngor Llyfrau Cymraeg, fel yr adnabyddwyd hwy ar y pryd. Roedd yn cynnwys sawl cartŵn, cyfweliadau a chystadlaethau. Dathlodd Sbondonics ei ben-blwydd yn 25 mlwydd oed yn 2008. Ers sefydlu'r clwb mae 302,315 o brynwyr ac mae cyfanswm y gwerthiant wedi cyrraedd £1.6 miliwn.

Cyhoeddwyd rhifyn olaf Sbondonics yn nhymor yr Haf 2009.

## Cyfeiriadau
Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
344 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
349 CC 348 CC 347 CC 346 CC 345 CC - **344 CC** - 343 CC 342 CC 341 CC 340 CC 339 CC

----

## Digwyddiadau
* Y gwladweinydd Athenaidd, Demosthenes, yn teithio i'r Peloponnesos i geisio gwrthweithio dylanwad Macedonia. Nid yw'n cael llawer o lwyddiant, gan fod llawer o ddinasoedd y Peloponnesos yn ffafrio Philip II, brenin Macedon dros Athen. Mae Demosthenes yn traddodi ei Ail Philipig, ymosodiad chwerw ar Philip.
* Uchelwyr dinas Siracusa ar ynys Sicilia yn apelio at y fam-ddinas, Corinth, yn erbyn eu *tyrannos* Dionysius II. Mae'r cadfridog Corinthaidd Timoleon yn glanio yn  Tauromenium (Taormina), yn gorchfygu Dionysius a'i gyngheiriad Hicetas, a gyrru  Dionysius i alltudiaeth.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Idrieus, brenin Caria

Categori:344 CC
346 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
351 CC 350 CC 349 CC 348 CC 347 CC - **346 CC** - 345 CC 344 CC 343 CC 342 CC 341 CC

----

## Digwyddiadau
* Heddwch Philocrates yn cael ei gytuno rhwng Athen a Philip II, brenin Macedon. Yn ôl y cytundeb, mae'r sefyllfa'n dychwelyd i'r hyn oedd cyn dechrau'r rhyfel, ond mae Philip yn cadw'r hawl i gosbi'r Phociaid.
* Mae Demosthenes yn condemnio telerau Heddwch Philocrates, ond yn dadlau fod rhaid cadw at y cytundeb.
* Byddin Philip II yn mynd trwy fwlch Thermopylae a goresgyn Phocis, heb i Athen ymyrryd.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:346 CC
Ysgol Baladeulyn

bawd|250px|Ysgol Baladeulyn, llun gan Eric Jones

Ysgol gynradd Nantlle, Gwynedd, yw **Ysgol Baladeulyn**. Mae'r ysgol yn nhalgylch Dyffryn Nantlle. Roedd yr ysgol ar y rhestr o ysgolion i'w cau a gyhoeddwyd ar 19 Hydref 2007. Mae rhieni disgyblion yr ysgol yn ymgyrchu yn erbyn y cynlluniau i'w chau. Roedd 27 disgybl yn yr ysgol ym mis Hydref 2007. Roedd 33 disgybl yn yr ysgol y flwyddyn gynt, gyda'r niferoedd yn weddol cysod drost y tair blynedd cynt yn ogystal. Ond nid yw hyn ddim llai nag yn ystod yr 1980au, roedd 24 o ddisgyblion yn llun yr ysgol ym 1986.

Cymraeg yw prif iaith yr aelwyd i 70% o’r disgyblion, ond mae’r disgyblion i gyd yn rhugl yn y Gymraeg.

## Ffynonellau
Baladeulyn
Baladeulyn
347 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
352 CC 351 CC 350 CC 349 CC 348 CC - **347 CC** - 346 CC 345 CC 344 CC 343 CC 342 CC

----

## Digwyddiadau
* Wedi buddugoliaeth Macedonia yn Olynthus, mae Athen yn ceisio cytundeb heddwch a Philip II, brenin Macedon. Gyrrir dirpwyaeth yn cynnwys Demosthenes,  Aeschines a Philocrats i drafod telerau a Philip yn Pella.
* Yn dilyn marwolaeth Platon, daw ei nai Speusippus yn bennaeth yr Academi yn Athen

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Platon, athronydd Groegaidd a sylfaenydd yr Academi yn Athen

Categori:347 CC
Sling

:*Erthygl am y pentref yw hon. Am yr arf (Saesneg: sling) gweler ffon-dafl.*

Pentref bychan bychan yng Ngwynedd yw **Sling** () .  Mae'n gorwedd uwchben Dyffryn Ogwen yn Arfon, rhwng Mynydd Llandygái a Thregarth.  Gan amlaf mae'n cael ei gyfrif yn rhan o bentref Tregarth, ond mae'n gorwedd ar wahân tua hanner milltir i fyny o'r pentref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Lleolir yr ysgol gynradd leol ar gyfer Tregarth a Mynydd Llandygai, Ysgol Bodfeurig, yn Sling.

Ystyr y gair benthyg o'r Saesneg *sling* yw "llain neu stribyn hirgul o dir, yn amlach na pheidio ar ymyl terfyn neu ffordd", a dyna yn union leoliad Sling, yn stribyn o bentref bychan ar hyd y ffordd rhwng Tregarth a Mynydd Llandygai.

Brodor o Sling yw'r actor John Ogwen.

250px|bawd|dim|Sling: mae'r hen gapel yn dŷ preifat erbyn hyn.

## Gweler hefyd 
*Beddrod siambr Sling

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Lleoedd yng Nghymru ag enwau o darddiad Saesneg
Prifysgol Sheffield

Prifysgol yn ninas Sheffield, gogledd Lloegr yw **Prifysgol Sheffield** (Saesneg: *Sheffield University*).

Dechreuodd y brifysgol fel 'Coleg Ffrith'. Bu'r Cymro John Viriamu Jones yn brifathro yno o 1881 hyd 1883.


Sheffield
Categori:Sheffield
338 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
380au CC 370au CC 360au CC 350au CC 340au CC - **330au CC** - 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC
343 CC 342 CC 341 CC 340 CC 339 CC - **338 CC** - 337 CC 336 CC 335 CC 334 CC 333 CC

----

## Digwyddiadau
* Llywodraethwr Ymerodraeth Persia, Bagoas, yn llofruddio'r brenin Artaxerxes III ac yn gwneud mab ieuengaf Artaxerxes, Arses, yn frenin fel  Artaxerxes IV.
* Athen yn trefnu cynghrair ag Euboea, Megara, Achaea, Corinth, Acarnania ac eraill i wrthwynebu Philip II, brenin Macedon. Mae'r arweinydd Athenaidd Demosthenes yn perswadio dinas Thebai i ymuno a'r cynghrair.
* 2 Awst — Philip II yn gorchfygu Athen a Thebai ym Mrwydr Chaeronea yng ngorllewin Boeotia. Mae mab Philip, Alecsander, yn gadfridog adain chwith byddin Macedon.
* Philip II yn ymgyrchu yn y Peloponnesos, gan orchfygu Thessalia a Sparta.
* Lleddir Archidamus III, brenin Sparta yn ne yr Eidal tra'n arwain byddin o hurfilwyr i gynorthwyo Tarentum yn erbyn y Lucaniaid. Olynir ef gan ei fab, Agis III.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Artaxerxes III, brenin Persia
* Archidamus III, brenin Sparta

Categori:338 CC
Daearyddiaeth Mali

250px|bawd|de|Map o Fali
Gwlad fawr yng Ngorllewin Affrica yw Mali, sy'n ffinio ag Algeria i'r gogledd, Senegal a Mauritania i'r gorllewin, Gini i'r de-orllewin, Bwrcina Ffaso ac Arfordir Ifori i'r de, a Niger i’r dwyrain.

[150px|bawd|chwith|Pysgota ar [Llyn Sélingué]]
Mae Mali yn wlad gyfandirol, heb fynediad i'r môr. Mae rhan helaeth o ogledd a chanolbarth y wlad yn dir anial, sy'n rhan o Anialwch y Sahara; yn y de ceir tir *savannah* sych (sy'n rhan o'r Sahel) a choedwigoedd trofaol. Mae bywyd gwyllt y de yn atyniad twristaidd heddiw. Mae Afon Niger yn rhedeg ar draws y wlad fel bwa o'r gorllewin i'r dwyrain ac mae'r prif drefi i'w cael ar hyd ei glannau. Rhwng Ségou a Tombouctou mae'r afon yn troi'n ddelta dŵr croyw sylweddol gyda gwelyau alwfial.

Mae dros 90% o'r boblogaeth yn byw yn y canolbarth a'r de. Ar wahân i'r brifddinas Bamako, y prif drefi a dinasoedd yw Sikasso, Ségou, Mopti, Tombouctou (Timbuktu), Gao a Tessalit.

## Rhanbarthau
Rhennir Mali yn wyth rhanbarth ac un ardal. Maen hw'n cael eu henwi ar ôl eu tref bwysicaf. Ceir tair rhanbarth yn y gogledd sy'n cynrychioli dau draean o arwynebedd tir y wlad ond dim ond 10% o'r boblogaeth sy'n byw yno:

: Gao,
: Kidal
: Tombouctou

Yn y de mae'r wlad yn cael ei rhannu'n bump rhanbarth, sef

: Kayes
: Koulikoro
: Mopti
: Ségou
: Sikasso

Yn ogystal ceir un ardal o gwmpas y brifddinas:
: Bamako

## Gweler hefyd
* Daearyddiaeth Affrica
* Gorllewin Affrica


Categori:Mali
Ségou

Dinas yn ne canolbarth Mali, gorllewin Affrica, sy'n gorwedd 235&nbsp;km (146 milltir) i'r gogledd-ddwyrain o Bamako ar afon Niger, tua hanner ffordd rhwng y ddinas honno a Mopti yw **Ségou** (hefyd *Seku*, *Segu* weithiau).  Mae'n ganolfan weinyddol y rhanbarth o'r un enw.  Sefydlwyd Ségou gan y bobl Bozo yn 1620, ar safle sy'n gorwedd tua 10&nbsp;km (6.2 milltir) y tu allan i'r ddinas bresennol.  Gyda phoblogaeth o tua 100,000, Ségou yw dinas drydedd fwyaf Mali.

Yn y gorffennol roedd Ségou yn brifddinas Ymerodraeth Bambara ac felly mae ganddi ran bwysig yn hanes Mali.  Cyfeirir ati weithiau fel dinas y “Balanzan”, ar ôl y goeden acesia leol, *acacia albida*.  Trwy gydol ei hanes mae Ségou wedi mwynhau perthynas masnachol agos â dinasoedd Djenné a Tombouctou (Timbuktu), ac mae'n aros yn ganolfan masnachu grawnfwyd a gwartheg er bod gwaith crochenwaith a physgota yn bwysig hefyd.

## Dolennau allanol
*Segou Tourisme (fr) 

Categori:Trefi Mali
Afon Bani

Afon fawr yn nwyrain Mali sy'n brif lednant Afon Niger yw **Afon Bani**.  Ei hyd yw tua 1100&nbsp;km.  Ffurfir afon Bani trwy gymeru afonydd Baoulé a Bagoé tua 160&nbsp;km i'r dwyrain o Bamako ; mae'n aberu yn afon Niger ger dinas Mopti.

Mae'r afon yn gorlifo yn flynyddol gan droi'r ardal o gwmpas dinas hynafol Djenné yn ynys dros dro.

Bani
Llyn Débo

Llyn mawr yng nghanolbarth Mali, gorllewin Affrica, a ffurfir gan orlifiad tymhorol Afon Niger yw **Llyn Débo**.

Ar ei fwyaf, ar ôl i'r Niger orlifo mae Llyn Débo yn gorwedd tua 80&nbsp;km o ddinas Mopti a thua 240&nbsp;km o Tombouctou (Timbuktu). Dyma'r mwyaf o sawl llyn tymhorol a gwlybdir ym Mali sy'n ffurfio Delta Mewndirol Afon Niger, a'r llyn mwyaf ym Mali. Mae ei arwynebedd yn lleihau yn sylweddol yn y tymor sych, o fis Medi hyd Mawrth.

Mae'r pobloedd Bozo yn pysgota ar y llyn yn y tymor gwlyb tra bod y bobl Fula yn arfer amaeth a hwsmonaeth ar ei lannau yn y tymor sych.

Mae'r llyn yn arosfan bwysig i adar mudol, ac mae wedi cael ei ddynodi yn safle arbennig i'r adar hynny gan UNESCO.

Debo
Categori:Cadwraeth ym Mali
Llyn Sélingué

Llyn artiffisial gyda arwynebedd o 409&nbsp;km² yn Rhanbarth Koulikoro ym Mali yw **Llyn Sélingué**.  Cafodd ei greu ar ôl i argae trydan dŵr Sélingué gael ei hadeiladau ar afon Sankarani.  Mae ei fraich de-orllewinol yn ffurfio'r ffin rhwng Mali a Gini.

Ers ei greu mae dyfroedd y llyn wedi gwella cyflwr amaethyddiaeth yn yr ardal.  Pysgotir y llyn gan tuag 8,000 o bobl leol gyda rhan helaeth y pysgod yn cael eu hanfon i'w werthu ym marchnad Bamako.

Selingue
Llyn Manantali

Llyn artiffisial a ffurfiwyd yn 1989 pan adeiladwyd Argae Manantali, ar afon Bafing ym Mali yw **Llyn Manantali**.  Gorwedd ei ben gogleddol tua 90&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Bafoulabé.  Mae ganddi arwynebedd o 477&nbsp;km².

Ers ei greu mae'r llyn wedi cael effaith niweidiol ar batrymau amaethyddiaeth ar lannau rhan uchaf afon Senegal ac afon Bafing, ond mae hefyd wedi creu diwydiant pysgota pwysig a rhyddhau dŵr i ddyfrhau'r tir amgylchynnol.

Manantali
Bafoulabé

Tref yn rhanbarth Kayes yng ngorllewin Mali yw **Bafoulabé**.  Mae ganddi boblogaeth o 24,870 o bobl ac mae'n gorwedd ar lan afon Senegal nepell o'r ffin â Senegal.

Gorwedd Llyn Manantali tua 90&nbsp;km i'r de-ddwyrain.

## Gefeilldref
* Lesquin, Ffrainc.

Categori:Trefi Mali
Teulu estynedig

Yn gyffredinol, grŵp deuluol sy'n cynnwys modrybedd, ewythredd, cefndryd a chyfnitherod, aelodau'r teulu-yng-nghyfraith, neiniau, a theidiau ac weithiau cyfeillion a chymdogion agos yw'r **teulu estynedig**.

## Gweler hefyd
* Ménage à trois
* Teulu niwclear

## Cyfeiriadau
Estynedig, Teulu
Categori:Trefniadau byw
Brwydr Chaeronea

Gallai **Brwydr Chaeronea** gyfeirio at un o ddwy frwydr a ymladdwyd ger Chaeronea yn Boeotia:

*Brwydr Chaeronea (338 CC)
*Brwydr Chaeronea (86 CC)
Saint-Louis, Senegal

Dinas yn Senegal sy'n brifddinas y rhanbarth o'r un enw yw **Saint-Louis**, neu **Ndar** yn yr iaith Wolof leol.  Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin eithaf Senegal ger y ffin a Mauritania, tua 25&nbsp;km o aber Afon Senegal, a 320&nbsp;km i'r gogledd o Dakar, prifddinas Senegal.  Mae ganddi boblogaeth o tua 176,000 (amcangyfrifiad 2005).  Saint-Louis oedd prifddinas gwladfa Ffrengig Senegal o 1673 hyd annibyniaeth y wlad yn 1960 ac mae dylanwad Ffrainc yn amlwg ar y bensaernïaeth arbennig, y diwylliant lleol a'r iaith.  O 1920 hyd 1957 bu'n brifddinas gwladfa Ffrengig Mawritania hefyd.

Mae gan y ddinas nifer o adeiladau hardd o'r cyfnod Ffrengig ac mae'r diwylliant lleol wedi cael ei ddisgrifio fel rhan o'r diwylliant Creol traws-Iwerydd, gan ei fod yn gorwedd ger lan Cefnfor Iwerydd ac yn rhannu llawer mewn cyffredin a dinasoedd Creol eraill fel Bahia, Havana a New Orleans.

Mae'n cynnal sawl digwyddiad cerddorol ac artistig ac yn denu twristiaid o bob man, ond yn enwedig o Ffrainc, i gael blas ar ei bywyd a diwylliant unigryw.

Mae Ynys Saint-Louis, lle lleolir yr hen ddinas yng nghanol Afon Senegal, ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd.

## Gefeilldrefi
* St. Louis, Missouri, Unol Daleithiau
* Fez, Moroco - (1979)
* Liège, Gwlad Belg
* Bologna, Yr Eidal - (1991)

## Dolenni allanol
*  saintlouisdusenegal.com: "*Le portail touristique et culturel de Saint-Louis du Senegal*"

Categori:Dinasoedd Senegal
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Senegal
Saint Louis

Gallai **Saint Louis** (**Saint-Louis**) neu **St. Louis** gyfeirio at un o sawl peth:

## Crefydd 
* Louis IX, brenin Ffrainc (Sant Catholig)
* Sant Louis o Toulouse

## Lleoedd
Ceir nifer sylweddol o leoedd o'r enw Saint[-]Louis neu St. Louis, yn cynnwys:

### Affrica
*Saint-Louis, Sénégal

### Canada
* Saint-Louis-du-Ha! Ha!, Québec

### Ffrainc
### UDA
*St. Louis, Missouri
Afon Jamuna

Gallai **Afon Jamuna** gyfeirio at un o ddwy afon fawr ar isgyfandir India, sef:

* Afon Jamuna (Afon Yamuna, Afon Jumna), un o brif afonydd gogledd India
* Afon Jamuna, yr enw ar brif sianel Afon Brahmaputra ym Mangladesh
Saint-Louis-du-Ha! Ha!

Plwyf (tref fechan) yn rhanbarth Témiscouata, Bas-Saint-Laurent, ger lan ddeheuol Afon Saint Lawrence yn Québec, Canada yw **Saint-Louis-du-Ha! Ha!**.  Fe'i lleolir i'r de-ddwyrain o Rivière-du-Loup ar Briffordd 185, tua hanner y ffordd i Edmundston yn New Brunswick. Mae ganddi boblogaeth o 1,471 sy'n dibynnu yn bennaf ar amaethyddiaeth.

Arwyddair Saint-Louis-du-Ha! Ha! yw "*Solidaire dans le labeur*".

Mae tarddiad yr enw yn ansicr.  Gallai dod o'r gair Ffrangeg hynafol *haha* "rhwystr", ac yn cyfeirio at rwystr i deithwyr cynnar efallai.

## Dolenni allanol
*  Gwefan Saint-Louis-du-Ha! Ha!
*  Saint-Louis-du-Ha! Ha!  ar wefan y *Commission de toponymie*, llywodraeth Quebec

Categori:Daearyddiaeth Québec
Flores (Indonesia)

Un o ynysoedd Indonesia yw **Flores**. Mae'n un o'r Ynysoedd Swnda Lleiaf, a saif i'r dwyrain o ynysoedd Sumbawa a Komodo ac i'r gorllewin o Lembata. Yn wleidyddol, mae'n rhan o dalaith Dwyrain Nusa Tenggara. Saif Timor i'r de-ddwyrain a Sumba i'r de, gyda Sulawesi i'r gogledd.

Mae poblogaeth yr ynys tua 1,600,000, y mwyafrif mawr yn Gatholigion o ran crefydd. Y dref fwyaf yw Maumere.

bawd|dim|250px|Lleoliad Flores yn Indonesia

Categori:Ynysoedd Indonesia
349 CC

5g CC - **4g CC** - 3g CC
390au CC 380au CC 370au CC 360au CC 350au CC - **340au CC** - 330au CC 320au CC 310au CC 300au CC 290au CC
354 CC 353 CC 352 CC 351 CC 350 CC - **349 CC** - 348 CC 347 CC 346 CC 345 CC 344 CC

----

## Digwyddiadau
* Byddin Ymerodraeth Persia yn gwarchae ar Sidon
* Philip II, brenin Macedon yn bygwth y dinasoedd dan reolaeth Athen ym Macedonia, yn enwedig dinas Olynthus. Mae'r Atheniaid yn paratoi i anfon cymorth.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:349 CC