Edward Lhuyd

Roedd **Edward Lhuyd** (hefyd **Llwyd** a **Lloyd**; 1660 – 30 Mehefin 1709) yn naturiaethwr, botanegwr, ieithydd, daearegydd a hynafiaethydd o Gymru. Ef ysgrifennodd y disgrifiad gwyddonol cyntaf o'r deinosor *Rutellum implicatum*. Etholwyd Lhuyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol, flwyddyn cyn ei farwolaeth ym 1709. Enwyd y lili a ddarganfuasai yn tyfu ar yr Wyddfa am gyfnod yn *Lloydia serotina* (a adnabyddir bellach fel *Gagea serotina*) ar ei ôl, yn ogystal â Chymdeithas Edward Llwyd, sef cymdeithas naturiaethol genedlaethol Cymru.

## Bywgraffiad
Ganwyd Edward Lhuyd yn fab gordderch i Edward Lloyd o Lanforda, ger Croesoswallt, aelod o deulu bonheddig y Llwydiaid, a pherthynas bell iddo, Bridget Pryse o Glanffraid, oedd yn perthyn i un o ganghennau teulu Gogerddan. Magwyd Lhuyd ym mhlwyf Lappington yn Swydd Amwythig. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Croesoswallt ac, o 1682 ymlaen, yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen, er iddo adael y coleg cyn iddo raddio. Ym 1684 penodwyd ef yn gynorthwyydd i Robert Plot fel Ceidwad Amgueddfa'r Ashmolean yn Rhydychen; bu yntau yn ddiweddarach yn Geidwad yr amgueddfa honno o 1690 hyd 1709.

Delwedd:Lloydia serotina.jpg|Lili'r Wyddfa a adnabyddid am ganrifoedd fel *Lloydia serotina*.
Delwedd:Edward Lhwyd 1660-1709 - Llyfryddiaeth a Chyfarwyddiadur - A Bibliography and Readers' Guide (llyfr).jpg|Llyfryddiaeth a Chyfarwyddiadur
Delwedd:Britan Nicae Descri Humphrey Lhuyd.JPG|*Britannicae Descriptionis Fragmentum avtore Humphrey Lhuyd, Denbyghiense, Cambro Britanno.* Llwyd, Humphrey (1527-1568); Cyhoeddwyd gan Apud Joannem Birckmannum, Coloniae Agrippinae

Teithiai Lhuyd ar hyd a lled Prydain yn ei waith. Aeth ar daith i Eryri ym 1688 er mwyn cofnodi planhigion lleol y fro ar gyfer *Synopsis Methodica Stirpium Britannicorum*, llyfr gan y botanegwr John Ray. Yna, wedi 1697, cychwynnodd Lhuyd ar daith o gwmpas pob sir yng Nghymru, yn ogystal â'r Alban, Iwerddon, Cernyw a Llydaw. Argraffwyd *Lithophylacii Britannici Ichnographia*, ei gatalog o ffosiliaid, a gasglwyd o amgylch ardal Rhydychen yn bennaf, ym 1699 gydag ychydig o gymorth ariannol gan Isaac Newton. Ym 1707 cyhoeddodd Lhuyd y gyfrol *Glossography*, y gyfrol gyntaf o'r *Archaeologia Britannica* arfaethedig a'r unig un a welodd olau dydd, sy'n astudiaeth o iaith a diwylliant y gwledydd Celtaidd ar seiliau gwyddonol. Roedd y llyfr yn garreg filltir bwysig yn y meysydd hynny; man cychwyn yr astudiaeth fodern o'r ieithoedd Celtaidd.

Enwyd cymdeithas naturiaethwyr Cymru, sef Cymdeithas Edward Llwyd ar ei ôl.

## Englyn coffhád
:Meini nadd y mynyddoedd - a gwaliau
::Ac olion dinasoedd
:A dail, dy fyfyrdod oedd
:A hanesion hen oesoedd.
::::John Morgan (c. 1688 - c. 1734)

## Llyfryddiaeth
*R.T. Gunther, *The Life and Letters of Edward Lhuyd* (1945)
*Frank Emery, *Edward Lhuyd* (1971)
*Brynley F. Roberts, *Edward Lhuyd, the Making of a Scientist* (1980)
*Edward Lhwyd 1660-1709 - Llyfryddiaeth a Chyfarwyddiadur (2009)

## Gweler hefyd
* '''Anwir Anwedhys y Mae yn i Ysgrivennv Ymma'''

## Cyfeiriadau
Categori:Botanegwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Daearegwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1660
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Ieithyddion o Gymru
Categori:Gwyddonwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1709
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion o Gymru