1899 yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1869** i Gymru a'i phobl .

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru — Albert Edward
* Tywysoges Cymru — Alexandra

## Digwyddiadau 
* 25 Ionawr—Adelina Patti yn priodi ei thrydydd gŵr, y Barwn Rolf Cederström, mewn gwasanaeth yn Aberhonddu
* 20 Mawrth—Collodd y bardd Eingl-gymreig W H Davies (Supertramp) ei goes wedi i'w droed dde gael ei mathru gan olwyn trên wrth geisio neidio ar drên yn Renfrew, Ontario.
* 3 Mehefin—Penodwyd Henry Morton Stanley yn farchog cadlywydd Urdd y Baddon yn rhestr anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines
* Rhagfyr—Windham Wyndham-Quin AS De Morgannwg yn codi catrawd o iwmyn yn Sir Forgannwg i ymladd yn Rhyfel y Bore yn Ne Affrica.

## Y Celfyddydau
bawd|Cofiant Daniel Owen
bawd
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. Ataliwyd y wobr yng nghystadleuaeth y gadair. Enillwyd y goron gan Richard Roberts (Gwylfa)

### Llyfrau newydd 
#### Cymraeg 
* John Hughes—*Ysgol Jacob*
** —''Gwanwyn Bywyd a'i Ddeffroad*
* James Morris—*Cofiant, Dywediadau a Phregethau y Diweddar Barch. Thomas Job, D.D., Cynwyl*
* Daniel Evan Jones—*Hanes Plwyfi Llangeler a Phenboyr*
* Thomas Rowland Roberts (Asaph)— *Barddoniaeth* *Edmund Prys*
* Evan Thomas Davies (Dyfrig)—*Pregethau ac Anerchiadau*
* John Owen, Y Wyddgrug—Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau
* Thomas Jones Humphreys—*Esboniad yr Efrydydd ar Luc*
* Owen Evans—*Yr Aberthau*
** —*Bywgraffiadau'r Beibl a Phregethau Eraill*
* John Owen Jones—*O Lygad y Ffynnon*,
* John Puleston Jones—*Esboniad ar Epistol Iago*
* John Owen Jones (Ap Ffarmwr) – Cofiant Gladstone
* James Morris – Cofiant Thomas Jones, Conwyl

#### Saesneg 
* William Retlaw Jefferson Williams—*The Parliamentary History of Oxford, 1213-1899*
** —*The History of the Great Sessions in Wales, 1542-1830, together with the Lives of the Welsh Judges*
* William James Lewis—*A Treatise on Crystallography*
* George Eyre Evans—*The Midland Churches*
* Syr Edward Anwyl—*A Welsh grammar for schools based on the principles and requirements of the Grammatical Society Part 2 Syntax*
* John Edward Southall—*Preserving and teaching the Welsh Language in English speaking districts*
* Samuel James Evans—*The Elements of Welsh Grammar*
* Evelyn Anna Lewes—*Picturesque Aberayron''
* Rhoda Broughton—Foes in Law
* Allen Raine—By Berwen Banks

### Cerddoriaeth 
* 11 Mawrth—The Gramophone Company yn gwneud y recordiad cyntaf yn yr iaith Gymraeg, gan gynnwys Madge Breese yn canu Hen wlad fy nhadau.

## Chwaraeon 
bawd|Billy Bancroft capten tîm rygbi Cymru
* Pêl-droed—
** Mae Cwpan Cymru yn cael ei hennill gan y "Derwyddon" am y seithfed tro.
** CPD Dinas Caerdydd yn cael ei sefydlu, dan yr enw "Riverside Reserves".
* Hwylio—Sefydlu Clwb Hwylio Afon Tywi.
* Rygbi
** Ar ddiwedd pencampwriaeth y pedair gwlad bu Cymru yn drydedd ar y tabl, gydag Iwerddon ar y brig yr Alban yn ail a Lloegr yn bedwaredd.

## Genedigaethau 
bawd|Llywelyn Morris Humphreys a'i wraig
* 1 Ionawr—Robert William Jones, (Erfyl Fychan), hanesydd, llenor, athro ac eisteddfodwr (m 1968)
* 16 Chwefror—Gladys May Jones, pianydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd rhaglenni ysgafn ar y radio
* 18 Chwefror—Mervyn Johns, actor (m 1992)
* 14 Ebrill—Arthur George Owens, Ysbïwr, (m 1957)
* 20 Ebrill—William Davies, botanegydd ac arbenigwr mewn gwyddor tir glas (m 1968)
* —Llewelyn Morris Humphreys (Murray the Hump), un o brif gynghreiriaid Al Capone.
* 28 Ebrill—Len Davies, pêl-droediwr (m 1945)
* 1 Mai—John Roberts (Jack Rwsia), glöwr, cynghorydd a chomiwnydd(m 1979)
* 18 Mai—David James Jones (Gwenallt) (m 1968)
** —Benjamin Bowen Thomas, addysgwr oedolion a gwas sifil
* 16 Mehefin—Jack Gore, chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru (bu farw 1971)
* 15 Gorffennaf—Idris Cox, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1989)
* 16 Gorffennaf—Ernie Finch, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (m 1983)
* 22 Medi—Richard Alan Morton, biocemegydd (m 1977)
* Tachwedd—Syr Daniel Thomas Davies, ffisigwr  (m 1966)
* 2 Tachwedd—Edward Owen Humphreys, addysgwr (m 1959)
* 12 Rhagfyr—Charlie Jones, pêl-droediwr (bu farw 1966)
* 19 Rhagfyr—Thomas Iorwerth Ellis, awdur a darlledwr (m 1970)
* 20 Rhagfyr—Y Parch Dr David Martyn Lloyd-Jones, meddyg ac efengylwr (m 1981)
* 25 Rhagfyr—Noëlle Davies, llenor, ymgyrchydd gwleidyddol (m 1983)
* 31 Rhagfyr—Idwal Jones, Athro prifysgol (m 1966)
* Dyddiad ansicr
** Alwena Roberts (Telynores Iâl) telynores ac athrawes y delyn (m 1981)

## Marwolaethau 
bawd|Thomas Roberts, Bethesda
bawd|ap Ffarmwr
* 15 Chwefror—William Jones (Ehedydd Iâl), bardd (g 1815)
* 18 Chwefror—Halswell Milborne Kemeys-Tynte, ustus heddwch a dirprwy-raglaw (g 1852)
* 2 Mawrth—John Owen Jones (Ap Ffarmwr), newyddiadurwr, ymgyrchydd dros hawliau gweision fferm (g 1861) 
* 31 Mawrth—Richard Humphreys Morgan, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd, llenor (g 1850)
* 1 Ebrill—Abraham Mathews, gweinidog a hanesydd y Wladfa (g 1832)
* 5 Ebrill—Thomas Edward Ellis, Aelod Seneddol Meirionnydd a phrif chwip y Blaid Ryddfrydol (g 1859)
* 16 Ebrill—Syr William Roberts, meddyg ac athro meddygaeth
* 10 Mai—William Jones, heddychwr (g 1826)
* 11 Mai—William Theophilus Thomas (Gwilym Gwenffrwd) gweinidog gyda'r Annibynwyr, a bardd
* 19 Mai—Elias Owen, offeiriad a hynafiaethydd (g 1833)
* 26 Mai—Henry Hicks, meddyg a daearegwr (g 1837)
* 29 Mai—John Jones (Eos Bradwen), cerddor a bardd (g 1831)
* 4 Awst—Daniel Lewis Lloyd, Esgob Bangor (g 1843)
* 18 Awst—Nicholas Bennett, cerddor a hanesydd (g 1823)
* 28 Awst—Owen Glynne Jones, mynyddwr ac athro ysgol (g 1867)
* 9 Medi—William Pamplin, llysieuegydd (g 1806)
* 11 Medi—John Ceulanydd Williams, gweinidog (B), llenor
* 27 Medi—Thomas James, gweinidog Methodistiaid Calfinaidd (g 1827)
* 12 Hydref—Owen Jones (1833 - 1899), gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor
* 13 Hydref—Charles Ashton, hanesydd llenyddiaeth Gymraeg a heddwas (g 1848)
* 8 Tachwedd—Robert Owen, Pennal, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (g 1834)
* 24 Tachwedd—Thomas Roberts, Bethesda, gweinidog y Methodistiaid Calfinaidd
* 10 Rhagfyr—John Edward Horatio Steegman, awdur llyfrau ar gelfyddyd a phensaernïaeth
* 11 Rhagfyr—Stephen William Williams, peiriannydd, pensaer, a hynafiaethydd

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru