Hywel Sele

Uchelwr o linach brenhinol oedd **Hywel Sele** (c.1345-1402), cefnder y Tywysog Owain Glyn Dŵr, a drodd yn ei erbyn ac a laddwyd gan Glyn Dŵr ei hun. Pery hanes Ceubren yr Ellyll yn fyw ar lafar gwlad yn Nolgellau ac mae'n stori hanner chwedlonol a hanner ffeithiol am Owain Glyn Dŵr yn lladd bradwr.

### Teulu 
Roedd un o gyndeidiau Owain Glyn Dŵr, Cadwgan ap Bleddyn, yn dywysog ar Powys yn yr 11g ac yn byw yn y Nannau, sef plasdy oddeutu 800 troedfedd i'r gogledd, ac yn uwch na'r Afon Wnion. Un o'r llinach pellach oedd Meurig ap Ynyr Fechan, sydd a delw carreg ohono yn eglwys Dolgellau

O'r herwydd roedd gan Glyn Dŵr ofn Sele ac yn ei ystyried yn ddyn peryglus.

## Hanes Ceubren yr Ellyll 
### Crynodeb o'r chwedl 
de|frameless|671x671px|Ceubren yr Ellyll (''"The Hobgoblin's Hollow Tree"'') gan Sir Richard Colt Hoare a dynnwyd yn 1813.
Yn 1402 tra'n hela ar dir plasdy'r Nannau ger Dolgellau fel rhan o gymodi gyda'i gefnder, Hywel Sele, cafodd Owain Glyn Dŵr ei fradychu gan ei gefnder; lladdwyd Hywel a chuddiwyd ei gorff mewn ceubren dderwen wag.  Credai pobl ardal Llanfachreth, ger Dolgellau, fod ellyll yn y ceubren am ganrifoedd tan iddi gwympo yn 1813. Yn ddiweddarach, defnyddiwyd pren o'r goeden i greu anrhegion i deulu brenhinol Lloegr.

### Ymweliad Hotspur â'r Nannau 
Henry Percy (1364-1403), neu Hotspur, oedd un o gyfeillion pennaf brenin Lloegr ac ym Mawrth 1402 apwyntiwyd Hotspur yn raglaw brenhinol yng ngogledd Cymru gan Harri IV..

Ychydig fisoedd yn ddiweddarach ymosododd Glyn Dŵr gyda nifer fechan o ddynion ar y Nannau gan ddal Hywel Sele'n garcharor.

Nid nepell o bont Llanelltyd roedd Abaty Cymer a daeth yr Abad a'i fyneich i dawelu'r ymladd ac i atal y lladd.  Rhoddodd Hywel addewid y byddai'n cefnogi gwrthryfel Glyndŵr o hynny ymlaen neu o leiaf na fyddai yn ei wrthwynebu

### Dial 
Aeth Glyndŵr a'i ddynion yn eu blaenau i ddial yn ddidrugaredd ar gyfeillion Hywel Sele.  Lladdwyd Gruffydd ap Gwyn o Ardudwy (Ganllwyd) a llosgwyd ei blasdai i'r llawr, sef y Berthlwyd a Cefn Coch.

Y noson honno bu drycin a storm a cwympodd y ceubren.

Y diwrnod canlynol cofnododd Robert Williames Vaughan y coeden.  Dywedodd fod y pren yn parhau'n fyw yn y canol a bod y goeden yn mesur 27.5 troedfedd o'i hamgylch llathen o'r ddaear..

Gwnaethpwyd blwch pren allan o bren Ceubren yr Ellyll a'i roi'n anreg priodas i'r Dywysoges Margaret.

## Llyfryddiaeth 
*Amgueddfa Cymru (2017) Art Collections Online.  https://museum.wales/art/online/?action=show_item&item=4635
*Barber, C. (1998) *In Search of Owain Glyndŵr.*  Blorenge Books.  Abergavenny
*Davies, R.R. (1995) *The Revolt of Owain Glyndŵr.*  Oxford University Press.  Oxford
*Ellis (1936) Dolgellau
*Fychan, C. (2007) *Pwy oedd Rhys Gethin.*  Cymdeithas Lyfrau Ceredigion.  Aberystwyth
*Gibbon, A. (2004)  *The Mystery of Jack of Kent & the Fate of Owain Glyndŵr.*  Sutton Publishing.  Stroud
*Henken, E.R. (1996) *National Redeemer - Owain Glyndŵr in Welsh Tradition.*  University of Wales Press.  Caerdydd
*Hodges, G. (1995) *Owain Glyndwr & the War of Independence in the Welsh Borders.*  Logaston Press.  Swydd Henffordd
*Jones, G.A. (1962) *Owain Glyndŵr.*  University of Wales Press.  Caerdydd
*Nannau.com (2016) Hollow Oak:  http://nannau.com/folklore/hollow-oak.html
*Owen, H.D. (2016) *Sesiwn yng Nghymru - Cymry, Cwrw a Chân.*  Y Lolfa.  Talybont
*Roberts, L.J. (1915) *Owen Glyndwr.*  Hughes a'i Fab.  Gwrecsam
*Skidmore, I. (1978) *Owain Glyndŵr Prince of Wales.*  Christopher Davies (Publishers).  Abertawe
**Y Cambro Brython* (1820) *Ceubren yr Ellyll.*  Rhydychen 18/1/1820

## Gweler Hefyd 
* Nannau
* Sycharth

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1402