Svetlana Yevgenyevna Savitskaya

Awdures a gofodwr o'r Undeb Sofietaidd yw **Svetlana Yevgenyevna Savitskaya** (Rwseg: Светла́на Евге́ньевна Сави́цкая; ganed 8 Awst 1948), sydd bellach wedi ymddeol. Hedfanodd ar fwrdd y Soyuz T-7 ym 1982, a hi oedd yr ail fenyw yn y gofod. Ar ei thaith i'r gofod yn 1984, hi oedd y fenyw gyntaf i hedfan am yr eildro, a'r fenyw gyntaf i derdded y tu allan i' llong ofod. Fel peilot, torrodd sawl record y *Fédération Aéronautique Internationale* (FAI). Mae Savitskaya yn briod, gydag un plentyn, mab a anwyd ym 1986.

Bu'n aelod o Blaid Gomiwnyddol Ffederasiwn Rwsia a Phlaid Gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd. Bu hefyd yn aelod o'r Academi Awyr a Gofod am rai blynyddoedd.

## Magwraeth a hyfforddiant
Ganwyd Svetlana Savitskaya yn Moscfa ar 8 Awst 1948 i deulu breintiedig, gyda'i thad, Yevgeny Savitsky, yn beilot rhyfel, wedi'i addurno'n fawr yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a ddaeth yn ddiweddarach yn Ddirprwy Bencadlywydd (*Deputy Commander-in-Chief*) yr Awyrlu Sofietaidd.

Heb i'w rhieni wybod, dechreuodd Savitskaya barasiwtio yn 16 oed. Pan ddeallodd ei thad, fe anogodd hi i fynd gam ymhellach. Ar ei phen-blwydd yn un ar bymtheg oed roedd ganddi 450 naid parasiwt dan ei belt. Dros y flwyddyn dilynol, torrodd ambell record o ran uchter y neidiau hyn: 13,800 m a 14,250 m. 

Ar ôl graddio yn 1966, cofrestrodd yn Sefydliad Hedfan y Wladwriaeth, Moscow (MAI), lle cymerodd wersi hedfan hefyd. Yn 1971 cafodd ei thrwyddedu fel hyfforddwr hedfan. Ar ôl graddio o'r MAI yn 1972, hyfforddodd fel peilot peilot yn Ysgol Beilot-Prawf Fedotov, gan raddio yn 1976. Ym mis Mai 1978 fe'i cyflogwyd i weithio i'r gwneuthurwr awyrennau Yakovlev, fel peilot-prawf.

Rhwng 1969 a 1977 roedd yn aelod o dîm cenedlaethol Sofietaidd ar gyfer aerobatics. Ym Mhencampwriaethau Aerobatig FAI y Byd yng Ngorffennaf 1970 yn Hullavington, hedfanodd Yak-18 ac enillodd bencampwriaeth y byd ynghyd â thîm benywaidd. Ym Mhencampwriaethau'r Byd 1972 yn Salon-de-Provence cyrhaeddodd y trydydd safle.

## I'r gofod
Ym 1979, cymerodd Savitskaya ran yn y broses o ddethol gofodwyr benywaidd ar gyfer yr ail grŵp o gosmoniaid benywaidd. Ar 30 Mehefin 1980, cafodd ei derbyn yn swyddogol i'r grŵp. Llwyddodd yn ei harholiadau ar 24 Chwefror 1982.

### Soyuz T-7 / T-5
Yn Rhagfyr 1981, paratôdd Savitskaya ar gyfer ei hediad gofod cyntaf: taith fer i'r orsaf ofod Salyut 7, gan gymryd drosod gwaith y criw gwreiddiol. Leonid Popov oedd pennaeth y daith hon; hwn hefyd oedd hedfaniad cyntaf y peiriannydd Alexander Serebrov.

Lansiwyd y Soyuz T-7 ar 19 Awst 1982. Golygai hyn mai Savitskaya oedd yr ail ferch yn y gofod, 19 mlynedd ar ôl Valentina Tereshkova.

Dociodd y tri gofodwr gyda'r orsaf ofod y diwrnod canlynol, lle cawsant eu croesawu gan Anatoly Berezovoy a Valentin Lebedev. Dyma'r tro cyntaf i orsaf ofod gael criw cymysg eu rhyw. Ar 27 Awst 1982, dychwelodd Popov, Savitskaya, a Serebrov i'r Ddaear yn Soyuz T-5.

### Soyuz T-12
Yn Rhagfyr 1983 fe'i henwyd ar gyfer ei hail hedfaniad, gan gynnwys EVA (*Extravehicular activity*, sef cerdded y tu fas i'r llong ofod), dair wythnos ar ôl i hedfaniad Kathy Sullivan (UDA), gael ei gyhoeddi. Y tro hwn gwaith y criw oedd mynd ag offer i'r orsaf-ofod fel y gallai'r trydydd criw preswyl, Salyut 7 E-3, atgyweirio llinell danwydd doredig.

Ar 17 Gorffennaf, 1984, lansiwyd Savitskaya ar fwrdd Soyuz T-12, ynghyd â'r Commander Vladimir Dzhanibekov ac ymchwilydd ymchwil Igor Volk. Ar 25 Gorffennaf 1984, daeth Savitskaya y fenyw gyntaf erioed i gerdded yn y gofod, gan gynnal EVA y tu allan i orsaf ofod Salyut 7 am 3 awr a 35 munud. Hyd yma (2019) hi yw'r unig fenyw Sofietaidd i gwneud hyn. 

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Pobl o Moscfa