open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carlota Joaquina o Sbaen

Roedd **Carlota Joaquina Teresa Cayetana o Sbaen** (25 Ebrill 1775 - 7 Ionawr 1830) yn Frenhines Portiwgal a Brasil. Roedd hi'n ffigwr dadleuol, oherwydd ei harferion rhyddfrydol a'i diddordeb mewn gwleidyddiaeth; ni chafodd dderbyniad da gan y llys ym Mhortiwgal. Ceisiodd gipio rheolaeth ar diroedd Sbaen yn yr Americas a hyd yn oed oddi wrth ei gŵr ei hun. Gadawodd y rhan fwyaf o'i theulu ac roedd cwestiynau ynghylch natur ei marwolaeth.

Ganwyd hi yn Aranjuez yn 1775 a bu farw yn Queluz yn 1830. Roedd hi'n blentyn i Siarl IV, brenin Sbaen a Maria Luisa o Parma. Priododd hi João VI, brenin Portiwgal.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Carlota Joaquina o Sbaen yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1830
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Brenhinoedd a breninesau Portiwgal
Categori:Infantas Sbaen
Auguste Viktoria o Schleswig-Holstein

Ymerodres olaf yr Almaen a brenhines Prwsia oedd **Auguste Viktoria o Schleswig-Holstein** (22 Hydref 1858 – 11 Ebrill 1921). Cafodd ei hystyried yn sant ac yn symbol o orffennol hiraethus yr Almaen gan y rhai a fu'n byw trwy'r Rhyfel Byd Cyntaf.

Ganwyd hi yn Lubsko yn 1858 a bu farw yn Huis Doorn yn 1921. Roedd hi'n blentyn i Friedrich VIII, dug Schleswig-Holstein, a'r Dywysoges Adelheid o Hohenlohe-Langenburg. Priododd hi Wilhelm II, ymerawdwr yr Almaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Auguste Viktoria o Schleswig-Holstein yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1921
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Ymerodresau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau
Eva Gabor

Actores a chymdeithaswraig Hwngareg-Americanaidd oedd **Eva Gabor** (hefyd: Gábor Éva) (11 Chwefror 1919 - 4 Gorffennaf 1995). Roedd hi'n fwyaf adnabyddus am ei rôl yn y comedi *Green Acres* fel Lisa Douglas, gwraig Eddie Albert, *Oliver Wendell Douglas*. Roedd Gabor hefyd yn fenyw fusnes, yn marchnata wigiau, dillad a chynhyrchion harddwch i ferched. Bu'n briod bum gwaith a chafodd berthynas hir dymor gyda'r actor Glenn Ford.

Ganwyd hi yn Budapest yn 1919 a bu farw yn Los Angeles yn 1995. Roedd hi'n blentyn i Vilmos Gábor a Jolie Gabor.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eva Gabor yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion
Categori:Actorion llais
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion teledu
Categori:Actorion ffilm
Margarita Teresa o Sbaen

Roedd **Margarita Teresa o Sbaen** (Almaeneg: Margarete Theresia; 12 Gorffennaf 1651 – 12 Mawrth 1673) yn briod â'i hewythr yr Ymerawdwr Glân Rhufeinig Leopold I. Roedd y pâr priod yn rhannu diddordebau mewn celf a cherddoriaeth. Dywedir bod Margaret wedi annog ei gŵr i ddiarddel yr Iddewon o Fienna, a chafodd y bai am sawl camesgoriad.

Ganwyd hi ym Madrid yn 1651 a bu farw yn Fienna yn 1673. Roedd hi'n blentyn i Felipe IV, brenin Sbaen, a Mariana o Awstria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margarita Teresa yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1651
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1673
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Infantas Sbaen
Billie Burke

Actores Americanaidd oedd **Billie Burke** (7 Awst 1884 - 14 Mai 1970) oedd yn enwog ar Broadway, ar y radio, ac mewn ffilmiau. Mae hi'n fwyaf adnabyddus i gynulleidfaoedd modern fel *Glinda the Good Witch of the North* yn y ffilm gerdd Metro-Goldwyn-Mayer, *The Wizard of Oz*(1939). Enwebwyd Burke am Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei pherfformiad fel *Emily Kilbourne* yn *Merrily We Live* (1938). Mae hi hefyd yn cael ei chofio am ei hymddangosiadau yn y gyfres ffilmiau *Topper*.

Ganwyd hi yn Washington, D.C. yn 1884 a bu farw yn Los Angeles yn 1970. Roedd hi'n blentyn i William Ethelbert "Billy" Burke a Blanche Beatty. Priododd hi Florenz Ziegfeld.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Billie Burke yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion teledu
Categori:Cyflwynwyr radio
Categori:Actorion
Caroline Bonaparte

Tywysoges o Ffrainc a brenhines Napoli oedd **Caroline Marie Annunciata Bonaparte** (25 Mawrth 1782 – 18 Mai 1839). Roedd hi'n chwaer i Napoleon Bonaparte a phriododd hi ag un o'i gadfridogion, Joachim Murat. Roedd Caroline yn ymwneud yn fawr â materion Teyrnas Napoli tra roedd ei gŵr yn Frenin. Pan orchfygwyd Napoleon yn 1815, ffodd Caroline i Ymerodraeth Awstria yn ferch alltud.

Ganwyd hi yn Ajaccio yn 1782 a bu farw yn Fflorens yn 1839. Roedd hi'n blentyn i Carlo Bonaparte a Letizia Ramallo. Priododd hi Joachim Murat ac wedyn Francesco Macdonald.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Caroline Bonaparte yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1782
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1839
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Teulu Bonaparte
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Breninesau Ewrop
Anne Sylvestre

Cantores a chyfansoddwraig o Ffrainc oedd **Anne Sylvestre** (20 Mehefin 1934 - 30 Tachwedd 2020) a oedd yn adnabyddus am ei gwaith mewn cabarets ac am ei gerddoriaeth i blant. Cyfansoddodd ganeuon ar amrywiaeth o bynciau, gan gynnwys cariad, tlodi, rhyfel, a ffeministiaeth. Bu Sylvestre yn weithgar yn y diwydiant cerddoriaeth ers y 1950au, ac mae ei gwaith wedi ei ganmol gan Georges Brassens a Serge Reggiani ymhlith eraill.

Ganwyd hi yn 6ed arrondissement Lyon yn 1934 a bu farw yn Neuilly-sur-Seine yn 2020. Roedd hi'n blentyn i Albert Beugras ac Alice Litolff. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anne Sylvestre yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Llenorion
Susannah York

Roedd **Susannah York** (9 Ionawr 1939 - 15 Ionawr 2011) yn actores o Loegr a oedd yn adnabyddus am ei gwaith yn y 1960au, gan gynnwys yn y ffilmiau *Tom Jones* a ''They Shoot Horses, Don't They?* Cafodd ei henwebu am  Wobr yr Academi am y ffilm yma, ac enillodd Wobr Gŵyl Ffilm Cannes am yr Actores Orau am *Images*. Ymddangosodd York hefyd mewn nifer o ffilmiau eraill, gan gynnwys *A Man for All Seasons*, *The Killing of Sister George*, a *Superman''. Yn ddiweddarach, roedd ganddi rôl gylchol yng nghyfres ddrama deledu'r BBC *Holby City*.

Ganwyd hi yn Chelsea yn 1939 a bu farw yn Chelsea yn 2011. Roedd hi'n blentyn i Simon William Peel Vickers Fletcher a Joan Nita Mary Bowring. Priododd hi Michael Wells.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Susannah York yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Arsinoe II

Roedd **Arsinoe II** (Iaith Roeg: Ἀρσινόη) (316 - 270?) yn frenhines Ptolemaidd ac yn gyd-lywodraethwr Teyrnas Ptolemaidd Yr Hen Aifft. Rhoddwyd y teitl Eifftaidd "Brenin yr Aifft Uchaf ac Isaf" iddi, gan wneud ei yn Pharo hefyd.

Ganwyd hi ym Memphis (Yr Aifft) yn 316 a bu farw yn Alexandria yn . Roedd hi'n blentyn i Ptolemi I Soter a Berenice I o'r Aipht. Priododd hi Lysimachus, Ptolemy Ceraunus a Ptolemy II Philadelphus.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Arsinoe II yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 316
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Merched y 4edd ganrif
Categori:Teyrnoedd
Eleanor o Bortiwgal

Roedd **Eleanor o Bortiwgal** (18 Medi 1434 - 3 Medi 1467) yn Frenhines Gydweddog Yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Roedd hi'n briod â Ffredrig III, a choronwyd y ddau yn ymerawdwr ac ymerodres yn 1452. Defnyddiwyd gwaddol Eleanor gan ei gŵr i leddfu ei broblemau ariannol a chadarnhau ei rym. Roedd gan y cwpl bump o blant gyda'i gilydd.

Ganwyd hi yn Torres Vedras yn 1434 a bu farw yn Wiener Neustadt yn 1467. Roedd hi'n blentyn i Edward I o Bortiwgal ac Eleanor o Aragon.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eleanor o Bortiwgal yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1434
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1467
Categori:Merched y 15fed ganrif
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Categori:Infantas Portiwgal
Elisabeth Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel

Roedd **Elisabeth Christine o Braunschwieg-Wolfenbüttel** (28 Awst 1691 – 21 Rhagfyr 1750) yn wraig i'r Ymerawdwr Glân Rhufeinig Siarl VI. Roedd hi'n gerddor medrus ac roedd ei hanel, gyda gwn, yn ardderchog. Roedd hi hefyd yn noddwr i Janseniaid, a dywedir ei bod yn crypto-Brotestant. Ni chaniataodd Siarl VI unrhyw ddylanwad gwleidyddol o gwbl iddi ar ôl iddi gyrraedd Awstria yn 1713. Er hynny, disgrifiwyd hi fel rhywun deallus a hunangynhaliol, a sefydlodd gysylltiadau gwleidyddol ymhlith y gweinidogion, yn enwedig Guido Starhemberg.

Ganwyd hi yn Braunschweig yn 1691 a bu farw yn Fienna yn 1750. Roedd hi'n blentyn i Ludwig Rudolf, dug Braunschweig-Lüneburg, a'r Dywysoges Christine Luise o Oettingen-Oettingen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elisabeth Christine yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Genedigaethau 1691
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1750
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Elizabeth Alexeievna

#Elizabeth Alexeievna''' (Rwsieg: Елизавета Алексеевна) (Almaeneg: Luise Marie Auguste von Baden) (24 Ionawr 1779 - 16 Mai 1826) oedd gwraig Alecsandr I o Rwsia. Roedd hi'n 14 oed iawn pan briododd ar 28 Medi 1793, ac nid oedd yn barod ar gyfer rôl o Dduges yn Llys y Brenin. Roedd hi'n swil ac yn naïf, a chafodd ei llethu gan yr ysblander. Cafodd ei brawychu hefyd gan yr ymddygiad rhywiol a oedd yn gyffredin yn y llys. Chwiliodd Elizabeth am gysur emosiynol yn rhywle arall, yn gyntaf mewn cyfeillgarwch agos ag iarlles lleol, ac yna mewn cysylltiad rhamantus â ffrind gorau Alecsander, sef tywysog o Wlad Pwyl.

Ganwyd hi yn Karlsruhe yn 1779 a bu farw yn Belyov yn 1826. Roedd hi'n blentyn i Charles Louis, Tywysog Etifeddol Baden ac Amalie Landgravine o Hesse-Darmstadt.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elizabeth Alexeievna yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Merched y 18fed ganrif
Y Dywysoges Marie Auguste o Thurn a Taxis

Tywysoges Gatholig oedd **y Dywysoges Marie Auguste o Thurn a Taxis** (hefyd: Duges Württemberg) (; 11 Awst 1706 – 1 Chwefror 1756) a oedd yn briod â Karl Alexander, Dug Württemberg-Winnental. Roedd gan y cwpl bedwar o blant, ac roedd eu priodas yn un gythryblus. Gorfodwyd Marie Auguste i aros ym Mrwsel am bum mis yn 1740 ar ôl i sïon ledaenu ei bod yn cael perthynas â chapten o'r fyddin. Erbyn 1744, roedd hi wedi adennill ei safle dylanwadol ac wedi trefnu gyrfaoedd milwrol i'w dau fab hynaf.

Ganwyd hi yn Frankfurt am Main yn 1706 a bu farw yn Göppingen yn 1756. Roedd hi'n blentyn i Anselm Francis, 2il Tywysog Thurn a Taxis a Maria Ludovika Anna o Lobkowicz.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Marie Auguste o Thurn a Taxis yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1706
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1756
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Gwleidyddion
Charlotte Greenwood

Actores, dawnsiwr a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Charlotte Greenwood** (25 Mehefin 1890 - 28 Rhagfyr 1977). Dechreuodd ei gyrfa yn 1913 yn y ddrama lwyfan *The Tik-Tok Man of Oz*, ac aeth ymlaen i serennu mewn nifer o ddramâu llwyfan, ffilmiau a rhaglenni radio llwyddiannus. Mae Greenwood yn cael ei chofio orau am ei rolau yn y ffilm *So Long Letty* o 1929 ac addasiad ffilm 1955 o *Oklahoma!* gan Rodgers a Hammerstein. Roedd hi'n eitha tal; tua 6 troedfedd ac yn fwyaf adnabyddus am ei choesau hir a'i chiciau uchel. Enillodd y ganmoliaeth unigryw o fod, yn ei geiriau hi, yr *unig fenyw yn y byd a allai gicio jiráff yn ei lygad.*

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1890 a bu farw yn Los Angeles yn 1977. Roedd hi'n blentyn i Frank Greenwood ac Annabelle Higgins. Priododd hi Cyril Ring a wedyn Martin Joseph Broons.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Charlotte Greenwood yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Maria Amalia o Napoli a Sisili

Brenhines olaf Ffrainc oedd **Maria Amalia o Napoli a Sisili** (26 Ebrill 1782 - 24 Mawrth 1866). Ymhlith ei hwyrion roedd y brenhinoedd Leopold II, brenin Gwlad Belg, yr Ymerodres Carlota o Fecsico, Ferdinand I, Tsar Bwlgaria, a brenhines Mercedes o Sbaen.

Ganwyd hi yn Caserta yn 1782 a bu farw yn Surrey yn 1866. Roedd hi'n blentyn i Ferdinand I o'r Ddwy Sisili a Maria Carolina o Awstria. Priododd hi Louis Philippe I.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Amalia o Napoli a Sisili yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1782
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ffrainc
Categori:Gwleidyddion
María Luisa o Sbaen

Ymerodres Glân Rhufeinig, brenhines yr Almaen, brenhines Hwngari a Bohemia, a duges Twsgani oedd **María Luisa o Sbaen** (24 Tachwedd 1745 – 15 Mai 1792). Roedd hi'n wraig i Leopold II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig. Daeth Maria Luisa yn boblogaidd yn ystod newyn 1765, pan ddarparodd fwyd a chymorth meddygol i'r tlawd a'r anghenus.

Ganwyd hi yn Portici yn 1745 a bu farw yn Fienna yn 1792. Roedd hi'n blentyn i Carlos III, brenin Sbaen, a Maria Amalia o Sacsoni.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i María Luisa yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1745
Categori:Marwolaethau 1792
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Gwleidyddion
Categori:Ymerodresau Glân Rhufeinig
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Dugesau
Categori:Infantas Sbaen

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Emmanuèle Bernheim

Roedd **Emmanuèle Bernheim** (13 Rhagfyr 1955 - 10 Mai 2017) yn sgriptiwr ac yn awdur o Ffrainc. Addaswyd ei chofiant ''Tout s'est bien passé'' yn ffilm o'r un enw gan François Ozon yn 2021.

Ganwyd hi yn Boulogne-Billancourt yn 1955 a bu farw yn 18fed arrondissement Paris yn 2017. Roedd hi'n blentyn i André Bernheim a Claude de Soria. Priododd hi Serge Tubiana.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Emmanuèle Bernheim yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Sgriptwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Nofelwyr o Ffrainc
Frédérique Hébrard

Roedd **Frédérique Hébrard** (g. Frédérique Chamson) (7 Mehefin 1927 - 7 Medi 2023) yn ysgrifennwr sgrin ac yn actores o Ffrainc. Cymerodd ffugenw gan ddefnyddio enw olaf ei mam-gu ar ochr ei mam, Jeannette Hébrard. Dechreuodd yn y Comédie-Française yn 1949 yn *Jeanne la Folle* o dan gyfarwyddyd Jean Meyer.

Ganwyd hi yn Nîmes yn 1927 a bu farw yn Île-de-France yn 2023. Roedd hi'n blentyn i André Chamson a Lucie Mazauric. Priododd hi Louis Velle.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Frédérique Hébrard yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Categori:Actorion
Categori:Sgriptwyr ffilm
Neerja Bhanot

Roedd **Neerja Bhanot** (7 Medi 1963 - 5 Medi 1986) yn gynorthwyydd hedfan o India a laddwyd wrth achub teithwyr rhag cael eu herwgipio gan derfysgwyr. Mae hi'n cael ei hystyried yn arwr ac wedi derbyn nifer o wobrau am ei dewrder.

Ganwyd hi yn Chandigarh yn 1963 a bu farw yn Karachi yn 1986. Roedd hi'n blentyn i Harish Bhanot a Rama Bhanot.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Neerja Bhanot yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Modelau
Sophie o Brwsia

Brenhines Gwlad Groeg o 1913 i 1917 ac o 1920 i 1922 oedd **Sophie o Brwsia** (14 Mehefin 1870 – 13 Ionawr 1932). Roedd ganddi fab, Siôr II, a ddaeth yn frenin yn 1922.

Ganwyd hi yn Potsdam yn 1870 a bu farw yn Frankfurt am Main yn 1932. Roedd hi'n blentyn i Friedrich III, ymerawdwr yr Almaen, a Victoria, y Dywysoges Reiol. Priododd hi Cystennin I, brenin y Groegiaid.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sophie o Brwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Breninesau Ewrop
Carmen Franco

Unig blentyn yr unben, Francisco Franco o Sbaen oedd **Carmen Franco** (neu **María del Carmen Franco y Polo**) (14 Medi 1926 - 29 Rhagfyr 2017). Cafodd ei harestio yn 1978 am geisio smyglo aur, gemwaith a medalau a oedd yn eiddo i’w thad. Hi oedd cadeirydd Sefydliad Cenedlaethol Francisco Franco, sy'n cael ei feirniadu am ei farn eithafol. Mae hi'n cael ei hystyried yn eicon gan weddill dilynwyr Ffranco a'i syniadau Ffasgiaidd.

Ganwyd hi yn Uviéu yn 1926 a bu farw yn calle de los Hermanos Bécquer yn 2017. Roedd hi'n blentyn i Francisco Franco a María del Carmen Polo Martínez-Valdés. Priododd hi Cristóbal Martínez-Bordiú, 10fed Marcwis Villaverde.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Carmen Franco yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Llenorion
Kay Summersby

Roedd **Kay Summersby** (23 Tachwedd 1908 - 20 Ionawr 1975) yn aelod o'r *Mechanised Transport Corps* yn ystod yr Ail Ryfel Byd a wasanaethodd fel gyrrwr ac yn ddiweddarach fel ysgrifennydd personol i Dwight D. Eisenhower yn ystod ei gyfnod fel Pencadlywydd Byddin Alldeithiol y Cynghreiriaid yn Ewrop. Cytunir yn gyffredinol i Summersby ac Eisenhower ddod yn hynod agos yn ystod y rhyfel, ac mae rhai awduron wedi awgrymu perthynas rywiol rhwng y ddau, er bod pobl a oedd yn adnabod y ddau ohonynt ar y pryd wedi gwrthod yr honiad hwnnw.

Ganwyd hi yn Ballydehob yn 1908 a bu farw yn Southampton, Efrog Newydd yn 1975. Roedd hi'n blentyn i Donald Florence MacCarthy-Morrogh a Vera Hutchinson.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kay Summersby yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Viktoria o Hessen-Darmstadt

Tywysoges Almaenig oedd **Viktoria o Hessen-Darmstadt** (ganwyd: Victoria Alberta Elisabeth Mathilde Marie of Hesse and by Rhine) (5 Ebrill 1863 - 24 Medi 1950) a anwyd yng Ngastell Windsor, Lloegr, ac a oedd yn fam i tsar olaf Rwsia, Nicholas II.

Ganwyd hi yng Nghastell Windsor yn 1863 a bu farw yn Llundain yn 1950. Roedd hi'n blentyn i Ludwig IV, archddug Hesse a Tywysoges Alice o'r Deyrnas Unedig. Priododd hi Tywysog Louis o Battenberg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Viktoria o Hessen-Darmstadt yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1950
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Pobl o Windsor
Categori:Teulu Battenberg
Categori:Tywysogesau
Adelheid o Awstria

Roedd yr Archdduges **Adelheid o Awstria** (; 3 Mehefin 1822 – 20 Ionawr 1855) yn frenhines gydweddog Sardinia. Roedd ganddi wyth o blant. Ychydig iawn o ddylanwad gwleidyddol oedd ganddi ond roedd yn ddynes dduwiol ac yn adnabyddus am ei gwaith elusennol.

Ganwyd hi ym Milan yn 1822 a bu farw yn Torino yn 1855. Roedd hi'n blentyn i Rainer Joseph o Awstria a'r Dywysoges Elisabeth o Safwy. Priododd hi Vittorio Emanuele, dug Safwy, ym 1842. Daeth yntau'n frenin Sardinia ym 1848 a hithau'n frenhines. Bu farw Adelheid yn 32 oed ym 1855, cyn i'w gŵr ddod yn frenin cyntaf yr Eidal unedig ym 1861.

## Gweler hefyd
*Tŷ Hapsbwrg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1822
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Awstria
Ludwika Karolina Radziwiłł

Roedd **Ludwika Karolina Radziwiłł** (27 Chwefror 1667 – 25 Mawrth 1695) yn dywysoges o Lithwania yn ystod cyfnod y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd, ac yn Galfinydd brwd. Treuliodd y rhan fwyaf o'i hoes ym Merlin a Königsberg, a rhoddodd lawer o sylw i'w thiroedd yn Lithwania. Sefydlodd Radziwiłł ysgoloriaethau ar gyfer myfyrwyr o Lithwania ym mhrifysgolion Königsberg, Frankfurt an der Oder a Berlin.

Ganwyd hi yn Königsberg yn 1667 a bu farw yn Brzeg yn 1695. Roedd hi'n blentyn i Bogusław Radziwiłł ac Anna Maria Radziwiłł. Priododd hi Ludwig von Brandenburg ac wedyn yr Etholydd Palatin Karl III Philipp.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ludwika Karolina Radziwiłł yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1667
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1695
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Pobl o Lithwania
Categori:Tywysogesau
Marie d'Agoult

Awdures a chymdeithaswraig o Ffrainc oedd '''Marie d'Agoult''' (Marie Cathérine Sophie, Comtesse d'Agoult; llysenw: **Daniel Stern**; 31 Rhagfyr 1805 - 5 Mawrth 1876) sy'n fwyaf adnabyddus am ei charwriaethau gyda dau o gyfansoddwyr enwocaf ei chyfnod, Franz Liszt a Frédéric Chopin. Cyflwynwyd rhai o'u gweithiau enwocaf iddi hi.

Ganwyd hi yn Frankfurt am Main yn 1805 a bu farw ym Mharis yn 1876. Roedd hi'n blentyn i Vicomte Alexandre Victor François de Flavigny ac Elisabeth de Flavigny. Priododd hi Charles Louis Constant d'Agoult.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie d'Agoult yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Hanesyddion o Ffrainc
Categori:Dyddiadurwyr o Ffrainc
Categori:Beirdd o Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o Ffrainc

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Maria Josepha o Sacsoni

Roedd **Maria Josepha o Sacsoni** (Maria Josepha Karolina Eleonore Franziska Xaveria; 4 Tachwedd 1731 – 13 Mawrth 1767) yn dywysoges o Ffrainc o 1747 ymlaen pan briododd y Dauphin. Roedd Maria Josepha'n Babydd selog, a cheisiai  wrthbwyso ymddygiad libertineaidd ei thad-yng-nghyfraith a'i lys. Caiff ei chofio orau am ei hymdrechion i warchod Cymdeithas yr Iesu (y Jeswitiaid) yn Ffrainc.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1731 a bu farw ym Mhalas Versailles yn 1767. Roedd hi'n blentyn i August III, brenin Gwlad Pwyl, a Maria Josepha o Awstria. Priododd hi Louis, Dauphin Ffrainc.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Josepha o Sacsoni yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1731
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1767
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Maria Cristina o Safwy, Brenhines y Ddwy Sisili

Roedd **Maria Cristina o Savoie, Brenhines y Ddwy Sisili** (14 Tachwedd 1812 – 31 Ionawr 1836) yn Brenhines Gydweddog o'r Ddwy Sisili. Cafodd ei gwynfydu gan y Pâb yn 2014.

Ganwyd hi yn Cagliari yn 1812 a bu farw yn Napoli yn 1836. Roedd hi'n blentyn i Vittorio Emanuele I o Sardinia a Maria Theresa o Awstria-Este. Priododd hi Ferdinand II o'r Ddwy Sisili.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Cristina o Safwy, Brenhines y Ddwy Sisili yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Breninesau Ewrop
Archdduges Maria Christina o Awstria

Roedd yr **Archdduges Maria Christina o Awstria** (17 Tachwedd 1879 – 16 Awst 1962) yn aelod o deulu'r Habsburg-Lorraine.

Ganwyd hi yn Kraków yn 1879 a bu farw yn Burg Anholt yn 1962. Roedd hi'n blentyn i'r Archddug Friedrich, Dug Teschen, a'r Dywysoges Isabella o Croÿ. Priododd hi Emanuel, Tywysog Etifeddol Salm-Salm.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Maria Christina yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau Awstria
Y Dywysoges Amalie o Saxony

Pendefiges o'r Almaen a oedd yn byw yn gynnar yn y 19g oedd **Y Dywysoges Amalie o Sacsoni** (10 Awst 1794 - 18 Medi 1870). Roedd hi wedi cael addysg dda ac yn cyfansoddi cerddoriaeth, yn ysgrifennu dramâu, ac yn canu. Bu'n rhaid iddi ffoi o'i chartref yn ystod Rhyfeloedd Napoleon. Cyfarfu â Napoleon ei hun sawl gwaith ac nid oedd yn ei hoffi. Ar ôl y rhyfeloedd, cyhoeddodd ddwy ddrama a chyfieithwyd chwech o'i dramâu i'r Saesneg.

Ganwyd hi yn Dresden yn 1794 a bu farw yn Pillnitz yn 1870. Roedd hi'n blentyn i Maximilian, Tywysog Coronog Sacsoni a'r Dywysoges Maria Carolina o Parma. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Amalie o Saxony yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1794
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Merched y 18fed ganrif o'r Almaen
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Dramodwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Tywysogesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Philippa Foot

Athronydd o Loegr oedd **Philippa Foot** (3 Hydref 1920 - 3 Hydref 2010) a fu'n ddylanwadol wrth adfywio moeseg Aristotelaidd yn y cyfnod modern. Addysgwyd hi yng Ngholeg Somerville, Rhydychen, lle enillodd radd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth, gwleidyddiaeth ac economeg. Bu'n ddarlithydd mewn athroniaeth yn Somerville o 1947 i 1950, ac yn gymrawd a thiwtor o 1950 i 1969. Yn y 1960au a'r 1970au, bu'n dal nifer o athrofeydd gwadd yn yr Unol Daleithiau.

Ganwyd hi yn Owston Ferry yn 1920 a bu farw yn Rhydychen yn 2010. Roedd hi'n blentyn i William Sidney Bence Bosanquet ac Esther Cleveland. Priododd hi M. R. D. Foot.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Philippa Foot yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Athronwyr
Categori:Moesegwyr
Categori:Llenorion benywaidd o Loegr
Elizabeth David

Roedd **Elizabeth David** (26 Rhagfyr 1913 - 22 Mai 1992) yn awdur coginio o Loegr a gafodd ddylanwad mawr ar y ffordd yr oedd pobl yn y DU a thu hwnt yn coginio ac yn meddwl am fwyd. Cyhoeddwyd ei chyfrol gyntaf, *A Book of Mediterranean Food* (1950), pan oedd yn ei 30au gan ei sefydlu yn awdurd ar y pwnc. Roedd Elizabeth David yn arloeswraig wirioneddol ym myd bwyd, ac mae ei hetifeddiaeth yn parhau i'w deimlo mewn ceginau ledled y byd.

Ganwyd hi yn Folkington yn 1913 a bu farw yn Llundain yn 1992. Roedd hi'n blentyn i Rupert Gwynne a Stella Ridley.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elizabeth David yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1913
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Cogyddion o Loegr
Maria Anna o Awstria, brenhines Portiwgal

**Maria Anna o Awstria** (7 Medi 1683 – 14 Awst 1754) oedd gwraig João V, brenin Portiwgal. Roedd hi'n adnabyddus am ei phleidiau ac am ei dylanwad ar uchelwyr Portiwgal. Roedd ganddi chwech o blant gyda João V, a goroesodd pedwar ohonynt eu babandod.

Ganwyd hi yn Linz yn 1683 a bu farw yn Lisbon yn 1754. Roedd hi'n blentyn i'r Ymerawdwr Leopold I ac Eleonor Magdalene o Neuburg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Anna o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1683
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1754
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Tywysogesau Awstria
Elena o Wlad Groeg a Denmarc

Roedd **Elena o Wlad Groeg a Denmarc** (3 Mai 1896 – 28 Tachwedd 1982) yn aelod o deulu brenhinol Gwlad Groeg a Denmarc. Cafodd ei thad Cystennin I, brenin y Groegiaid, ei ddiorseddu ym 1917, ac aeth hi a'r rhan fwyaf o'i theulu i'r Swistir i fyw mewn alltudiaeth. Priododd Carol, tywysog coronog Rwmania, ym 1920, a chawsant un mab, Mihai. Cafodd Carol lawer o berthnasau y tu allan i'w briodas, a gorfodwyd ef i ildio ei hawl i'r orsedd ym 1925. Daeth Mihai yn frenin ym 1927, a rhoddodd y teitl 'Mam Frenhines Rwmania' i'w fam Elena. Ysgarodd Elena a Carol ym 1928.

Roedd Elena'n nodedig am ei hymdrechion dyngarol i achub Iddewon Rwmania yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elena yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Breninesau Ewrop
Cokie Roberts

Newyddiadurwr ac awdur oedd **Cokie Roberts** (27 Rhagfyr 1943 - 17 Medi 2019) a gafodd yrfa hir gyda NPR, PBS, ac ABC News yn America. Fe'i hystyriwyd yn un o sefydlwr NPR ac roedd yn adnabyddus am ei sylw i wleidyddiaeth a'r Gyngres.

Ganwyd hi yn New Orleans yn 1943 a bu farw yn Washington, D.C. yn 2019. Roedd hi'n blentyn i Thomas Hale Boggs, Sr. a Lindy Boggs. Priododd hi Steven V. Roberts.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cokie Roberts yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Colofnwyr
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Cemile Sultan

Roedd **Cemile Sultan** (Twrceg: جمیله سلطان; "prydferth") (18 Awst 1843 - 7 Chwefror 1915) yn ferch i'r Swltan Otomaniaid Abdulmecid I a'i hoff wraig, Cemile Hanımsultan. Wedi i'w gŵr gael ei alltudio yn 1881, ymneilltuodd Cemile Sultan o'r gymdeithas am rai blynyddoedd. Ymhen hir a hwyr, ymododd â'i brawd, y Swltan Abdülhamid II, ac ailddechreuodd fynychu digwyddiadau cymdeithasol yn y palas.

Ganwyd hi yn Istanbul yn 1843 a bu farw yn Istanbul yn 1915.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cemile Sultan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Ellen Terry

Actores o Loegr oedd **Ellen Terry** (27 Chwefror 1847 - 21 Gorffennaf 1928). Roedd hi'n enwog o ddiwedd y 19g a dechrau'r 20g, enwedig am ei rolau mewn dramâu Shakespearaidd fel *Marsiandwr Fenis* a *Much Ado About Nothing*. Cafodd Ellen Terry yrfa lwyddiannus ym myd y ffilm hefyd, gan ymddangos mewn nifer o ffilmiau o 1916 i 1922.

Ganwyd hi yn Coventry yn 1847 a bu farw yn Small Hythe, Caint, yn 1928. Roedd hi'n blentyn i Benjamin Terry a Sarah Ballard. Priododd hi George Frederic Watts, James Carew, Edward William Godwin a Charles Clavering Wardell Kelly.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ellen Terry yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1928
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Actorion benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Brigitte Horney

Roedd **Brigitte Horney** (29 Mawrth 1911 - 27 Gorffennaf 1988) yn actores theatr a ffilm o'r Almaen sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel yr Ymerodres Catrin Fawr yn fersiwn ffilm 1943 o *Baron Münchhausen*. Roedd Horney yn ffrind da i'r actor Joachim Gottschalk a mynychodd ei angladd yn 1941, er gwaethaf y goblygiadau gwleidyddol o wneud hynny. Ar ôl y rhyfel, daeth Horney'n ddinesydd Americanaidd ond parhaodd i ymweld â'r Almaen yn aml.

Ganwyd hi ym Merlin yn 1911 a bu farw yn Hamburg yn 1988. Roedd hi'n blentyn i Oscar Horney a Karen Horney. Priododd hi Konstantin Tschet.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Brigitte Horney yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Amy Lowell

Bardd delweddol o'r Unol Daleithiau oedd **Amy Lowell** (9 Chwefror 1874 - 12 Mai 1925). Enillodd Wobr Pulitzer am Farddoniaeth yn 1926. Roedd yn alltud cyn gymdeithasol pan oedd yn ifanc, ac ni fynychodd y coleg erioed, ond roedd yn mwynhau darllen a chasglu llyfrau. Trodd at farddoniaeth yn ei hugeiniau hwyr, ar ôl cael ei hysbrydoli gan berfformiad o *Eleonora Duse*. Daeth Lowell yn brif hyrwyddwr barddoniaeth rydd ac mae'n adnabyddus am ei rhyddiaith bolyffonig. Roedd hi hefyd yn hyrwyddwr beirdd cyfoes a hanesyddol.

Ganwyd hi yn Brookline, Massachusetts yn 1874 a bu farw yn Brookline, Massachusetts yn 1925. Roedd hi'n blentyn i Augustus Lowell a Katherine Bigelow Lawrence.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Amy Lowell yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Beirdd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Archdduges Isabella o Awstria

Priododd yr **Archdduges Isabella o Awstria** (17 Tachwedd 1888 – 6 Rhagfyr 1973) am gyfnod byr â'r Tywysog Georg o Fafaria, cyn i'r briodas gael ei diddymu. Daeth Isabella yn nyrs yn ddiweddarach yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Sefydlodd grwp o staff nyrsio, a rhoddodd lawer o'i chyfoeth i brynu cyflenwadau meddygol.

Ganwyd hi yn Bratislava yn 1888 a bu farw yn La Tour-de-Peilz yn 1973. Roedd hi'n blentyn i'r Archddug Friedrich, Dug Teschen, a'r Dywysoges Isabella o Croÿ.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Isabella yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1888
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Tywysogesau Awstria
Joan Blondell

Actores Americanaidd oedd **Joan Blondell** (30 Awst 1906 - 25 Rhagfyr 1979) a berfformiodd yn y byd ffilm a theledu am 50 mlynedd. Dechreuodd ei gyrfa yn Vaudeville, ac ar ôl ennill mewn cystadleuaeth pasiant harddwch, dechreuodd ar yrfa ffilm. Roedd hi'n fwyaf gweithgar ym myd ffilm yn ystod y 1930au a'r 1940au cynnar, ac yn ystod y cyfnod hwnnw bu'n cyd-serennu â Glenda Farrell mewn naw ffilm. Parhaodd Blondell i actio ar ffilm a theledu am weddill ei hoes, yn aml mewn rolau ategol bach. Cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei pherfformiad yn *The Blue Veil* (1951).

Ganwyd hi ym Manhattan yn 1906 a bu farw yn Santa Monica, Califfornia yn 1979. Roedd hi'n blentyn i Lefi Bluestein a Kathryn Caine. Priododd hi George Barnes yn 1933, Dick Powell yn 1936 a Mike Todd yn 1947.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Joan Blondell yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion
Categori:Modelau
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm
Xenia Alexandrovna o Rwsia

#Xenia Alexandrovna o Rwsia''' (Rwsieg: Ксения Александровна Романова) (25 Mawrth 1875 - 20 Ebrill 1960) oedd merch hynaf Tsar Alexander III o Rwsia. Ar ôl cwymp y frenhiniaeth ym Chwefror 1917, ffodd o Rwsia, gan ymgartrefu yn y DU. Mae ei gor-ŵyr Alexis Romanoff wedi bod yn bennaeth y teulu Romanov ers Tachwedd 2021.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1875 a bu farw yn Llundain yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Alexander III, tsar Rwsia a Maria Feodorovna. Priododd hi Archddug Alexander Mikhailovich o Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Xenia Alexandrovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Y Dywysoges Maria Immacolata o'r Ddwy Sisili

Roedd '''Y Dywysoges Maria Immacolata o'r Ddwy Sisili''' (30 Hydref 1874 – 28 Tachwedd 1947) yn dywysoges o'r Eidal.

Ganwyd hi yn Cannes yn 1874 a bu farw ym Muri yn 1947. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Alfonso, Iarll Caserta a'r Dywysoges Maria Antonietta o Dŷ Bourbon–y Ddwy Sisili. Priododd hi Tywysog Johann Georg o Sacsoni.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Maria Immacolata o'r Ddwy Sisili yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau
Consuelo Vanderbilt

Ganed **Consuelo Vanderbilt** (cynt: Consuelo Spencer-Churchill, Duchess of Marlborough) (2 Mawrth 1877 - 6 Rhagfyr 1964) i deulu cyfoethog. Roedd hi'n ddyngarwr gweithgar ac yn fenyw gymdeithasol. Yn ddiweddarach yn ei bywyd adeiladodd dŷ yn Florida lle byddai'n aml yn croesawu Winston Churchill.

Ganwyd hi ym Manhattan yn 1877 a bu farw yn Southampton, Efrog Newydd yn 1964. Roedd hi'n blentyn i William Kissam Vanderbilt I a Alva Belmont. Priododd hi Charles Spencer-Churchill, 9fed Dug Marlborough yn 1895 a wedyn Jacques Balsan yn 1921.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Consuelo Vanderbilt yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1964
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Dyngarwyr
Y Dywysoges Anne Charlotte o Lorraine

Roedd **Y Dywysoges Anne Charlotte o Lorraine** (Ffrangeg: Anne-Charlotte de Lorraine) (17 Mai 1714 - 7 Tachwedd 1773) yn aelod o uchelwyr Gwlad Belg ac abades seciwlar Boneddigesau Sant Waltrudis o Fons. Hi hefyd oedd cydlynydd mynachlog Thorn. yn 1765, mynychodd briodas ei nai Léopold II â Infanta Maria Luisa o Sbaen yn Innsbrück.

Ganwyd hi yn Château de Lunéville yn 1714 a bu farw ym Mons yn 1773. Roedd hi'n blentyn i Leopold a Élisabeth Charlotte d'Orléans. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Anne Charlotte o Lorraine yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1714
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1773
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Maria Ana o Bortiwgal

Yr Infanta **Maria Ana o Bortiwgal** (13 Gorffennaf 1861 – 31 Gorffennaf 1942) oedd Archdduges Lwcsembwrg o 1908 hyd 1912. Roedd hi'n rhaglaw dros ei gŵr a'i merch ar wahanol adegau yn ystod y cyfnod hwn. Gadawodd Maria Ana a'i theulu Lwcsembwrg yn ystod yr Ail Ryfel Byd gan ymgartrefu yng Nghanada.

Ganwyd hi yn Bronnbach yn 1861 a bu farw yn Efrog Newydd yn 1942. Roedd hi'n blentyn i Miguel I ac Adelaide, brenin a brenhines Portiwgal. Priododd hi Guillaume IV, archddug Lwcsembwrg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Ana yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Infantas Portiwgal
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Y Dywysoges Isabella o Parma

Roedd **Y Dywysoges Isabella o Parma** (; 31 Rhagfyr 1741 – 27 Tachwedd 1763) yn blentyn egnïol a direidus, a gafodd ei addysgu i fod yn dywysoges. Unig blentyn oedd hi, ac mae ei phlentyndod wedi'i ddisgrifio fel 'un unig'. Roedd hi'n dda am ganu a chwarae'r ffidil a'r harpsicord. Roedd ganddi ddiddordeb hefyd mewn theori filwrol, hanes, a delfrydau'r Oleuedigaeth ar faterion addysgol.

Ganwyd hi ym Mhalas Buen Retiro yn 1741 a bu farw yn Fienna yn 1763. Roedd hi'n blentyn i Filippo I a Louise Élisabeth o Ffrainc. Priododd hi Joseff II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Isabella o Parma yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1741
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1763
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Wilhelmine Amalia o Brunswick-Lüneburg

Ymerodres Lân Rufeinig, Brenhines yr Almaenwyr, Brenhines Hwngari, Brenhines Bohemia a Archdduges Cydweddog Awstria oedd **Wilhelmine Amalia o Brunswick-Lüneburg** (21 Ebrill 1673 - 10 Ebrill 1742). Roedd hi, â'i mam-yng-nghyfraith, yn weithgar yn ymladd dros hawl eu merch i'r orsedd.

Ganwyd hi yn Hannover yn 1673 a bu farw yn Fienna yn 1742. Roedd hi'n blentyn i John Frederick, Dug Brunswick-Lüneburg a Benedicta Henrietta o'r Palatinate. Priododd hi Joseff I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Wilhelmine Amalia o Brunswick-Lüneburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1673
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1742
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Maria Vittoria dal Pozzo

Brenhines Sbaen rhwng 16 Tachwedd 1870 hyd at 11 Chwefror 1873 oedd **Maria Vittoria dal Pozzo** (Maria Vittoria Carlotta Enrichetta Giovanna dal Pozzo) (9 Awst 1847 - 8 Tachwedd 1876). Roedd yn wraig i'r Brenin Amadeo I. Fe'i gwnaed yn nodedig gan haneswyr modern am y trasiedïau niferus a ddigwyddodd iddi hi a'i gŵr ar ddiwrnod eu priodas, gan gynnwys hunanladdiad gwas Maria, marwolaeth gwas y briodas, y swyddog a luniodd eu cytundeb priodas ac o leiaf un gwestai arall.

Ganwyd hi ym Mharis yn 1847 a bu farw yn Sanremo yn 1876. Roedd hi'n blentyn i Carlo Emanuele dal Pozzo della Cisterna a Louise de Mérode. Priododd hi Amadeo I, brenin Sbaen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Vittoria dal Pozzo yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Kapiʻolani

**Kapiʻolani** (31 Rhagfyr 1834 – 24 Mehefin 1899) oedd brenhines olaf Hawäi, fel gwraig y Brenin (neu *Mōʻī*) Kalākaua. Chwaraeodd ran amlwg yng ngwleidyddiaeth ei theyrnas. Roedd hi'n eiriolwr cryf dros yr iaith Hawaieg a diwylliant Hawaiaidd, a helpodd i sefydlu Cartref Mamau Kapiʻolani; dyma ganolfan obstetreg fwyaf Hawäi erbyn hyn.

Ganwyd hi yn Hilo yn 1834 a bu farw yn Waikiki yn 1899. Roedd hi'n blentyn i Kūhiō Kalanianaole a Kinoiki Kekaulike. Priododd hi Benjamin Nāmākēha a Kalākaua.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kapiolani yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1899
Categori:Merched a aned yn y 1830au
Categori:Breninesau
Categori:Hanes Hawaii
Categori:Pobl o Hawaii
Cynthia Spencer, Iarlles Spencer

Roedd **Cynthia Spencer, Iarlles Spencer** (16 Awst 1897 - 4 Rhagfyr 1972) yn nain i Diana, Tywysoges Cymru. Roedd yr Iarlles Spencer yn anenwog y tu allan i'r llys a chylchoedd lleol yn ystod ei bywyd. Ond cafodd sylw, ugain mlynedd ar ôl ei marwolaeth, pan ysgrifennodd Andrew Morton fod Diana "yn credu bod ei mam-gu yn gofalu amdani ym myd yr ysbrydion."

Ganwyd hi yn Llundain yn 1897 a bu farw yn Althorp yn 1972. Roedd hi'n blentyn i James Hamilton, 3ydd Dug Abercorn a Rosalind Hamilton, Duges Abercorn. Priododd hi Albert Spencer.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cynthia Spencer, Iarlles Spencer yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Teulu Spencer
Y Dywysoges Cecilie o Wlad Groeg a Denmarc

Roedd **Y Dywysoges Cecilie o Wlad Groeg a Denmarc** (22 Mehefin 1911 - 16 Tachwedd 1937) yn aelod o deulu brenhinol Groeg. Treuliodd ei blynyddoedd cynnar yn dyst i Ryfeloedd y Balcanau, y Rhyfel Byd Cyntaf, a'r Rhyfel Groeg-Twrcaidd, a arweiniodd at alltudiaeth ei theulu i'r Swistir ac yna i Ffrainc. Roedd Cecilie a'i theulu'n dibynnu ar haelioni eu perthnasau tramor yn ystod y cyfnod hwn. Lladdwyd Cecilie a’i theulu mewn damwain awyren tra ar y ffordd i briodas ei brawd-yng-nghyfraith yn 1937.

Ganwyd hi yn Athen yn 1911 a bu farw yn Oostende yn 1937. Roedd hi'n blentyn i Andreas o Wlad Groeg a Denmarc ac Alis o Battenberg. Priododd hi Georg Donatus, Archddug Etifeddol Hesse.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Cecilie o Wlad Groeg a Denmarc yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Tywysogesau
Categori:Teulu Battenberg
Categori:Natsïaid
Vivica Bandler

Roedd **Vivica Bandler** (5 Chwefror 1917 - 30 Mehefin 2004) yn gyfarwyddwr theatr ac yn agronomegydd Ffindir-Swedeg a oedd yn adnabyddus am boblogeiddio theatr Avant-garde yn y Ffindir. Roedd ganddi hefyd berthynas agos â'r awdur Tove Jansson. Penderfynodd Bandler aros gyda'i gŵr, ond cadwodd y ddwy ddynes gyfeillgarwch gydol oes. Addasodd Bandler ddwy o straeon Moomin Jansson ar gyfer y theatr a chyfieithodd y tri llyfr Moomin cyntaf i'r Almaeneg hefyd.

Ganwyd hi yn Helsinki yn 1917 a bu farw yn Helsinki yn 2004. Roedd hi'n blentyn i Erik von Frenckell ac Ester-Margaret von Frenckell.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Vivica Bandler yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Cyfarwyddwyr theatr
Categori:Sgriptwyr ffilm
Solveig von Schoultz

Awdur ac athro o'r Ffindir oedd yn siarad Swedeg oedd **Solveig von Schoultz** (5 Awst 1907 - 3 Rhagfyr 1996). Ysgrifennodd farddoniaeth, nofelau plant, straeon byrion, dramâu, a dramâu teledu a radio. Gwnaeth ei hymddangosiad cyntaf yn ysgrifennu yn 1932 gyda'r llyfr plant *Petra och silverapan*. Yr oedd hi yn fwyaf adnabyddus, fodd bynnag, am ei barddoniaeth: cyhoeddodd 15 casgliad o gerddi rhwng 1940 a 1996. Ysgrifennodd hefyd nifer o straeon byrion, yn ymdrin yn bennaf â chariad a pherthynas, a gyhoeddwyd mewn blodeugerddi.

Ganwyd hi yn Porvoo yn 1907 a bu farw yn Helsinki yn 1996. Roedd hi'n blentyn i Knut Albert Segerstråle a Hanna Frosterus-Segerstråle. Priododd hi Erik Bergman.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Solveig von Schoultz yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Beirdd o'r Ffindir
Wanda Hjort Heger

Gweithiwr cymdeithasol o Norwy oedd **Wanda Hjort Heger** (née Wanda Maria von der Marwitz Hjort) (9 Mawrth 1921 - 27 Ionawr 2017) a helpodd garcharorion Norwyaidd a charcharorion eraill mewn gwersyll-garchdai Natsïaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd hi'n ferch i gyfreithiwr a gyd-sefydlodd y blaid ffasgaidd o Norwy Nasjonal Samling gyda Vidkun Quisling yn 1933, ond a adawodd y blaid yn ddiweddarach a daeth yn rhan o fudiad gwrthsafiad Norwy, y Motstandsbevegelsen. 
Arestiwyd Hjort a’i anfon i garchar ym Merlin, ond fe’i rhyddhawyd yn ddiweddarach a'i gwneud yn gaeth i'w thŷ ar ystâd deuluol yn yr Almaen. Tra yno, dysgodd am y boblogaeth gynyddol o garcharorion o Norwy yn Sachsenhausen a dechreuodd smyglo bwyd a chyflenwadau iddynt. Helpodd hefyd i lunio rhestrau o garcharorion o Norwy a anfonwyd at lywodraeth alltud Norwy yn Llundain. Yn ddiweddarach bu Hjort yn helpu gyda gweithrediad Bysus Gwyn y Groes Goch yn Sweden a Chroes Goch Denmarc, ac achubodd 15,345 o fywydau rhag y carchardai a'r gwersylloedd crynhoi Natsïaidd.

Ganwyd hi yn Oslo yn 1921 a bu farw yn Oslo yn 2017. Roedd hi'n blentyn i Johan Bernhard Hjort ac Anna Holst. Priododd hi Bjørn Heger.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Wanda Hjort Heger yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Maria Antonia o Awstria

Roedd **Maria Antonia o Awstria** (18 Ionawr 1669 - 24 Rhagfyr 1692) yn etholyddes o Bafaria. Fel nith Siarl II, brenin Sbaen, roedd Maria Antonia yn hynod o bwysig yn hanes olyniaeth gorsedd Sbaen, a oedd yn fater gwleidyddol o bwys yn Ewrop ar ddiwedd yr 17g. Roedd un o'i meibion, Joseph Ferdinand, o bwysigrwydd canolog i wleidyddiaeth Ewrop ar ddiwedd yr 17g fel hawliwr i orsedd Sbaen.

Ganwyd hi yn Fienna yn 1669 a bu farw yn Fienna yn 1692. Roedd hi'n blentyn i Leopold I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig a Margaret Theresa o Sbaen. Priododd hi Maximilian II Emanuel, Etholydd Bafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Antonia o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1669
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1692
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria