Parc Ynysangharad

alt=an octagonal structure with a red tiled roof|de|bawd| Y safle seindof yn y parc

Mae **Parc Coffa Ynysangharad** (weithiau adnabyddir fel **Parc Ynysangharad**, **Parc Pontypridd** neu **Parc Ponty**) yn nhref Pontypridd, Cymru. Cafodd yr ardal sydd bellach yn rhan o'r parc ei phrynu gan bobl Pontypridd yn 1919 ar ôl i weithwyr godi'r arian i sefydlu'r parc. Fe'i cynlluniwyd yn wreiddiol ar gyfer y rhai a oedd yn byw yn yr ardal gyfagos i gael rhywle i ymlacio o'u bywyd gwaith. Mae'r parc wedi'i ddynodi'n Radd II ar Gofrestr Cadw/ICOMOS o Barciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig yng Nghymru.

Oherwydd bod Afon Rhondda yn cwrdd ag Afon Taf ar un gornel o’r parc mae’n dueddol o orlifo. Yn 1929 cafwyd llifogydd difrifol gan adael y parc dan ddŵr ac arweiniodd hyn at newid cynllun gwreiddiol y parc i’r hyn sydd yn bodoli heddiw gyda'r cofebion yn cael eu gosod ymhell o Afon Taf. Mae cofebion y parc yn cynnwys y Gofeb Ryfel a cherfluniau Evan a James James, yn ogystal â rhai llai. Mae maes criced, Parc Ynysangharad, o fewn y parc. Mae yna hefyd lido a gafodd ei ailagor ar 31 Awst 2015 ar ôl iddo dderbyn nawdd, ar ôl bod ar gau am ddau ddegawd.

## Cofeb Rhyfel 
alt=a group of stone memorials including two low stone walls, a large rough hewn stone and a stone cross, with the bandstand on the background|bawd| Y cofebau rhyfel
Ym 1923 ailenwyd y parc yn barc Coffa Ynysangharad er cof am y milwyr a fu farw yn llinell eu dyletswydd yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym mis Tachwedd 2011 ail-agorwyd cofeb rhyfel yn y parc i gofio'r milwyr o ardal Pontypridd a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf a'r Ail Ryfel Byd, yn ogystal â rhyfeloedd llai mwy diweddar fel Argyfwng Suez a Rhyfel y Falklands. Roedd cofeb fechan yn barod yn y parc i gofio'r milwyr a fu farw, ond penderfynwyd hefyd y dylid codi rhestr anrhydedd er mwyn anrhydeddu enwau'r meirw gan y teimlwyd na ddylid anghofio'r enwau.  Mae'r gofeb yn cynnwys dwy wal gyfochrog gydag enwau'r meirw wedi'u harysgrifio ar blaciau gwenithfaen du a redai ar hyd pob wal. Mae cyfanswm o 1,319 enw ar y gofeb, sy'n cynnwys enwau 821 o bobl a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf, a 491 a fu farw yn yr Ail Ryfel Byd. Mae'r gofeb hefyd yn cynnwys enwau pob un o'r milwyr a fu farw yn y llinell ddyletswydd yn rhyfeloedd Palestina, Corea a Chamlas Suez (yr Aifft) a'r pedwar Gwarchodlu Cymreig yn ystod Rhyfel y Falklands. James ysgrifennodd y geiriau ac Evan gyfansoddodd y gerddoriaeth. Er mai Glan Rhondda oedd yr enw gwreiddiol arni fe'i hailenwyd yn gyflym yn Hen Wlad Fy Nhadau pan ddaeth yn boblogaidd iawn ar ôl cael ei pherfformio yn Eisteddfod Genedlaethol Llangollen 1858.

Yn wahanol i lawer o anthemau ni chafodd ei hysgrifennu i gynrychioli achlysur arbennig mewn hanes, ond erbyn 1905 fe'i derbyniwyd i raddau helaeth fel yr Anthem Genedlaethol gan boblogaeth Cymru dim ond drwy ei boblogrwyd. Mae hyn yn golygu, er bod Hen Wlad Fy Nhadau yn cael ei derbyn fel Anthem Genedlaethol Cymru, nid yw'n cael ei chydnabod yn swyddogol nac yn gyfreithiol fel hi yng Nghyfraith Prydain, Adeiladwyd y lido gyda dylanwad nodedig o Fôr y Canoldir, fel llawer o lidos eraill o amgylch Prydain, ac mae'n cynnwys ystafelloedd newid awyr agored a oedd yn rhedeg yn gyfochrog ag ymyl y lido.

Dim ond un pwll mawr oedd gan yr hen lido tra bod yr un newydd bellach yn cynnwys prif bwll ochr yn ochr â phwll gweithgareddau a phwll sblash i blant bach. Ailagorwyd y lido yn swyddogol ar 31 Awst 2015.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
*
*

## Dolenni allanol 
* Parc Coffa Ynysangharad  : Gwefan Cyngor Bwrdeistref RCT

Categori:Pontypridd
Categori:Rhondda Cynon Taf
Categori:Sefydliadau 1919
Categori:Parciau Cymru