Goronwy Owen

200px|bawd|Llyfr am Goronwy Owen

Roedd **Goronwy Owen** (1 Ionawr 1723 - Gorffennaf 1769) yn un o feirdd Cymraeg amlyca'r 18g.

## Ei fywyd
Cafodd ei eni ar Ddydd Calan 1723 ym mhlwyf Llanfair Mathafarn Eithaf yng ngogledd-ddwyrain Môn. Cafodd ei addysg ffurfiol yn Ysgol Friars, Bangor a Choleg Yr Iesu, Rhydychen er na arhosodd yn y coleg yn hir. Dysgodd lawer am farddoniaeth gan Lewis Morris. Yn Ionawr 1746 fe'i hordeiniwyd yn weinidog. Yn ddyn ifanc gadawodd Ynys Môn am y tro olaf, a chrwydro i Sir Ddinbych, Croesoswallt, Donnington ac Uppington ger Amwythig, Walton ger Lerpwl, a Northol yn Llundain. Ym mis Tachwedd 1757, hwyliodd gyda'i deulu ifanc i gymryd swydd yng Ngholeg William a Mary yn Brunswick County, Virginia, Unol Daleithiau America. Bu farw yno ym mis Gorffennaf 1769 heb ddychwelyd yn ôl i Gymru unwaith.

Yn ôl traddodiad ei ddisgynyddion fe'i claddwyd ger buarth ei gartref yn yr Old Trotter Plantation 6 milltir i'r gogledd ddwyrain o Lawrenceville, Brunswick County, Virginia mae yna lechen yno i nodi'r lleoliad. Ym 1958 cododd Cymdeithas Beirdd Virginia a Chymru America gofgolofn iddo ym mynwent Eglwys San Andreas Lawrenceville

### Caethwasiaeth 
Bu'n berchen ar o leiaf pedwar o gaethwaesion ac mae ei ewyllys yn eu rhestru ymysg ei eiddo: *‘A negro named Peg Old (£12/10s); A negro wench named Young Peg (£40); A [negro] boy, Bob (£30); A [negro] boy, Stephen (£15); A Desk Black Walnut (£3/10s); Six Walnut chairs (£3/10s)...’*

Enwir Ysgol Goronwy Owen a Chlwb Pêl-Droed Bro Goronwy ar ei ôl.

## Ei waith
Roedd yn fardd, yn fwyaf enwog am ei gerddi am Ynys Môn, er ei fod wedi gadael y Sir am y tro olaf yn 23 oed.

Henffych well, Fôn, dirion dir,
Hyfrydwch pob rhyw frodir.
Goludog, ac ail Eden
Dy sut, neu Baradwys hen:
Gwiwddestl y'th gynysgaeddwyd,
Hoffter Duw Nêr a dyn wyd,
Marian wyd ym mysg moroedd,
A'r dŵr yn gan tŵr it oedd,
Eistedd ar orsedd eursail
Yr wyd, ac ni weli ail,
Ac euraid wyt bob goror,
Arglwyddes a mesitres môr.
I'th irhau cyfoeth y rhod
A 'mryson â'r môr isod.
Gwyrth y rhos trwodd y traidd,
Ynysig unbenesaidd.

bawd|Fel bâd ar ôl llong―Arthur E. Elias

Mae tystiolaeth ei lythyrau niferus at aelodau o gylch y Morrisiaid yn dangos ei fod yn ysgrifennwr rhyddiaith campus yn ogystal. Dyma ei ddisgrifiad o berson Walton, er enghraifft:

Ymhlith y cwpledi sy'n dal i gael eu hadrodd heddiw mae:

Pwy a rif dywod llifon,
Pwy rydd i lawr wŷr mawr Môn?

a'r cwpled yn yr englyn canlynol:

Mae cystudd rhy brudd i’m bron – hyd f’wyneb
::Rhed afonydd heilltion;
:Collais Elin, liw hinon,
:Fy ngeneth oleubleth, lon.

## Llyfryddiaeth
### Gwaith y bardd
**Dewisol Ganiadau yr Oes Hon* (1759). Tair cerdd.
**Diddanwch Teuluaidd* (1763; arg. newydd, 1817). Bron y cwbl o'i gerddi.
**Corph y Gainc* (1810). Pump cerdd na cheir yn y *Diddanwch*.
*John Jones (gol.), *Gronoviana* (John Jones, Llanrwst, 1860). Y cerddi i gyd a sawl llythyr.
*Parch. Robert Jones (gol.), *Poetical Works of Goronwy Owen* (1876). 2 gyfrol.
*Isaac Foulkes (gol.), *Holl Waith Barddonol Goronwy Owen* (Lerpwl, 1878).
*John Morris-Jones (gol) *Llythyrau Goronwy Owen* (Lerpwl 1895)
*Owen Morgan Edwards (gol.), *Gwaith Goronwy Owen* (Cyfres y Fil, Bala, 1902). 2 gyfrol
*W. J. Gruffydd (gol.), *Cywyddau Goronwy Owen* (1907).
*J. H. Davies (gol.), *The Letters of Goronwy Owen* (Caerdydd, 1924).

### Bywgraffiad ac astudiaethau
*W.D. Williams, *Goronwy Owen* (Cyfres ddwyieithog Gŵyl Dewi, Caerdydd, 1951)
*Bedwyr Lewis Jones, yn *Gwŷr Môn*, gol. Bedwyr Lewis Jones (Cyngor Gwlad Gwynedd, 1979)
* Branwen Jarvis, *Goronwy Owen*, cyfres *Writers of Wales* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1986)
*Alan Llwyd, *Gronwy Ddiafael, Gronwy Ddu: Cofiant Goronwy Owen 1723-1769* (Cyhoeddiadau Barddas, 1997)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Cywydd Hiraeth
*Erthygl BBC

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1723
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Lladin o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1769
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor
Categori:Pobl o Llanfair Mathafarn Eithaf
Categori:Pobl o'r Tair Trefedigaeth ar Ddeg