Joseph Brown

Roedd **Y Wir Barchedig Esgob Thomas Joseph Brown** (2 Mai 1798 –12 Ebrill 1880) yn Offeiriad yr Eglwys Gatholig Rufeinig a wasanaethodd fel Esgob Catholig cyntaf Cymru ers y Diwygiad Protestannaidd.

## Cefndir 
Ganwyd Brown yng Nghaerfaddon yn fab i Thomas a Catherine Brown. Yn naw mlwydd oed dechreuodd mynychu ysgol Benedictiad a oedd wedi ei leoli yn Acton Burnell, Swydd Amwythig.

## Gyrfa 
Yn 14 mlwydd oed ymunodd Brown a chymuned fynachaidd Urdd Sant Bened St Gregory, Ampleforth, Swydd Efrog fel nofydd gan gymryd ei lwon mynachaidd blwyddyn yn niweddarach wedi i'r gymuned symud i Downside, Gwlad yr haf.  Cafodd ei ordeinio'n offeiriad yn Llundain ar 7 Ebrill 1823. Am y chwe blynedd nesaf bu'n byw bywyd distaw yn dilyn rheolau ei urdd a gan ddod yn athro mewn athroniaeth a diwinyddiaeth i'w gyd fynachod.

Ym 1823 penderfynodd Esgob ardal Orllewinol yr Eglwys Gatholig yng Nghymru a Lloegr, yr Esgob Baines, ei fod am ddefnyddio mynachdy Downside i ffurfio coleg hyfforddi offeiriaid, gan dorri'r cysylltiad rhwng Urdd y Benedictiaid a'r mynachdy a chael y mynachod oedd yno i weithio o dan ei awdurdod ef. Gwrthododd y mynachod. Ym 1829 cwynodd yr Esgob Baines i Rufain am safle Urdd y Benedictiaid yn Lloegr. Roedd yr Urdd wedi ffoi i Loegr rhag y chwildro Ffrengig ar frys a heb amser i geisio caniatâd. Dadleuodd yr Esgob bod hwn yn golygu nad oedd yr Urdd wedi ei sefydlu yn gywir o dan gyfraith eglwysig a gan hynny offeiriaid cyffredin o dan ei awdurdod ef, ac nid o dan awdurdod eu hurdd, oedd trigolion Downside. Cafodd mynachod Downside gwybod am gynlluniau Baines a siarsiwyd Brown i fynd i Rufain i ddadlau achos y mynachdy. Llwyddodd i ennill yr achos.

Wedi dychwelyd i Loegr roedd wedi dod yn ffigwr enwog ymysg Catholigion y wlad. Yn fuan wedyn daeth yn enwog ymysg Protestaniaid hefyd wedi iddo gytuno bod yn rhan o ddadl a gynhaliwyd dan nawdd y Gymdeithas Diwygio Protestaniaeth ar gae rasio ceffylau Cheltenham. Bu'r Protestaniaid a'r offeiriad Catholig yn dadlau ar y pynciau diwinyddol oedd yn gwahanu'r ddau draddodiad Cristionogol dros 5 niwrnod o flaen tyrfaoedd o 4 mil o wrandawyr. Ym 1834 bu'n rhan o ddadl dros gyfnod o 6 niwrnod gyda'r un gymdeithas a gynhaliwyd yn Downside ar fodolaeth y purdan.

Roedd ei esgobaeth newydd yn dalcen caled iawn i achos y Catholigion, ym 1800 doedd dim ond 7 *capel* (doedd dim hawl gyfreithiol i'w galw'n eglwysi) a thua mil o aelodau trwy Gymru gyfan. Wrth i bobl symud oherwydd y Chwildro Diwydiannol, roedd y sefyllfa wedi gwella ychydig. Roedd tua 700 yn cwrdd mewn llofft stabl dywyll ym Merthyr a stafell fach yn gwasanaethu fel capel yng Nghaerdydd.

O ganlyniad i *An Gorta Mór*, Newyn Mawr Iwerddon, rhwng 1845 a 1849, symudodd nifer fawr o Gatholigion Gwyddelig i Gymru, er bod hynny wedi chwyddo praidd yr Esgob Brown, roedd eu tlodi dim yn golygu bod yr arian angenrheidiol i'w bugeilio wedi cynyddu. Er hynny gwelodd ei gyfnod fel Esgob Cymru dyblu nifer o offeiriaid yn y wlad a sefydlu tua 50 o ysgolion Catholig.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref ger Henffordd yn 83 mlwydd oed.. Claddwyd ei weddillion yn Abaty Bellmont, Henffordd 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Esgobion Catholig o Gymru