1861 yng Nghymru

bawd|Canclwm Japan
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1861** i **Gymru** a'i **phobl**.

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward
* Tywysoges Cymru - yn *wag*

## Digwyddiadau 
bawd|GriffithJohn, China
* 30 Mai - Mewn isetholiad a achoswyd gan farwolaeth yr AS blaenorol, daw Richard Grosvenor yn AS Sir y Fflint, gan ddal y sedd ar ran y Rhyddfrydwyr.
* 10 Mehefin - Cwblheir Rheilffordd Croesoswallt a'r Drenewydd drwyddi draw trwy agor y darn rhwng Aber-miwl a'r Drenewydd 
* Gorffennaf - Baner ac Amserau Cymru yn dechrau cyhoeddi ddwywaith yr wythnos.
* dyddiad anhysbys
** Cofnodir Canclwm Japan ym Maesteg - y cofnod cyntaf ohono'n tyfu'n wyllt yn y DU.
** Mae cloddio Ogof Dwll Hir ym Morgannwg yn datgelu arteffactau callestr cyn hanesyddol.
** Mae Pryce Pryce-Jones yn cychwyn ei gwmni archebu trwy'r post yn y Drenewydd, Sir Drefaldwyn.
** John Dillwyn-Llewelyn yn priodi Caroline Hicks Beach.
** Griffith John yw'r cenhadwr Cristnogol cyntaf i dreiddio i ganol China.

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Gwobrau 
bawd|Llew Llwyfo
20–22 Awst - Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol gyntaf Cymru yn Aberdâr. Lewis William Lewis (Llew Llwyfo) sy'n ennill y gadair.

### Llyfrau newydd 
* *Autobiography and Correspondence of Mrs. Delaney*, gol. Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer
* Griffith Jones (Glan Menai) – *Hywel Wyn*
* John Jones (Vulcan) – *Athrawiaeth yr Iawn*
* David Owen (Brutus) - *Cofiant y Diweddar Barch. Thomas Williams* 
* Thomas Rees – *History of Protestant Nonconformity in Wales: From Its Rise to the Present Time*  (copi o'r llyfr ar Internet Archive)
* William Rees (Gwilym Hiraethog) – *Emmanuel* 
* Jane Williams (Ysgafell) – *The Literary Women of England* 
* Robert Williams (Trebor Mai) – *Fy Noswyl* 
*Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau gan William Davies (Gwilym Teilo) 

### Cerddoriaeth 
Hugh Jerman - *Deus Misereatur* 

## Chwaraeon 
### Criced 
18 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu MCC yn Lords.

## Genedigaethau 
bawd|Clara Novello Davies

* 1 Ionawr - John Owen Jones (ap Ffarmwr), newyddiadurwr (bu farw 1899) 
* 2 Ionawr - William Henry Griffith Thomas, clerigwr ac academydd (bu farw 1924) 
* 20 Chwefror - John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog), Gweinidog Wesleaidd (yr Eglwys Fethodistaidd o 1928); bardd, llenor ac emynydd.
* 22 Mawrth - Dick Kedzlie, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1920) 
* 7 Ebrill - Clara Novello Davies, cantores (bu farw 1943) 
* 5 Mai - John Edward Lloyd, hanesydd (bu farw 1947) 
* 31 Gorffennaf - Alfred William Hughes, llawfeddyg a sylfaenydd Ysbyty Cymru yn Ne Affrica 
* 27 Awst - Reginald Brooks-King, saethwr (bu farw 1936) 
* 10 Medi - Syr John Lynn-Thomas, llawfeddyg (bu farw 1939) 
* 19 Medi - Evan Roberts, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1927) 
* 26 Hydref - Richard Griffith (Carneddog), bardd a llenor (bu farw 1947) 
* 25 Rhagfyr - Abel Christmas Davies, meddyg a chwaraewr rygbi'r undeb a fu'n chware i Gymry Llundain, Llanelli a Chymru 
* 28 Rhagfyr - David Gwynn, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1897) 
* dyddiad anhysbys
** Buller Stadden, chwaraewr rygbi a llofrydd (bu farw 1906) 

## Marwolaethau 
bawd|Ellis Bryn Coch
* 6 Chwefror - Syr John Owen, Barwnig 1af, 84 
* 8 Mai - Thomas Lloyd -Mostyn, gwleidydd, 31 
* 17 Mai - Ellis Owen Ellis (Ellis Bryn Coch), arlunydd, 48? 
* 2 Awst - Sidney Herbert, Barwn Herbert 1af o Lea, gwladweinydd, 50 
* 26 Medi - Morris Davies (Meurig Ebrill), bardd, 71 
* 25 Hydref - Syr James Graham, 2il Farwnig, cyn AS Penfro, 69 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru