Roparz Hemon

Llenor ac ysgolhaig o Lydaw oedd **Roparz Hemon** (18 Tachwedd 1900 – 29 Mehefin 1978). Ei enw swyddogol oedd **Louis Paul Némo.**

Ysgrifennodd nifer o eiriaduron, erthyglau, gramadegau, nofelau, cerddi a storïau byrion. Ef oedd sylfaenydd y cylchgrawn llenyddol Llydaweg *Gwalarn*, lle cyhoeddodd nifer o awduron ieuanc eu gweithiau cyntaf yn y 1920au a'r 1930au. 

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu'n cyfarwyddo rhaglenni Llydaweg ar Radio Roazhon Breizh, a ariannwyd gan y Propagandastaffel, gwasanaethau propaganda y Natsïaid. Yn y 40au hefyd, bu'n golygu'r papur wythnosol Llydaweg *Arvor*. Ym mis Hydref 1942, cafodd ei ethol fel llywydd "Framm Keltiek Breizh" (Sefydliad Celtaidd Llydaw)" gan Leo Weisgerber, ieithydd Almaenig a oedd yn gweithio dros y Propagandastafell hefyd. Oherwydd hynny, ac erthyglau gwrth-semitig a fu yn y papur "Arvor", cafodd Hemon ei arestio ar gyhuddiad o gydweithredu â'r Natsïaid ar ôl y Rhyfel. 

Ar ôl blwyddyn yn y carchar, cafodd gosb deng mlynedd o "dégradation nationale". Pendefynodd fynd i Iwerddon. Treuliodd ei fywyd mewn alltudiaeth yn Nulyn, yn gweithio yn y Dublin Institute for Advanced Studies. Nid aeth yn ôl i Lydaw erioed.

## Gweithiau
* *An Den a netra* (*Un homme de rien*), drama 1927
* ''Plac'hig vihan ar Mor*, Kenta Mouladur Moulerez Brest - 1928, cyfieithiad o Hans Andersen.
* *Précis de grammaire bretonne''. Brest, Moulerez Stread ar C'hastell, 1928
* ''L'orthographe bretonne''. Brest, Moulerez Stread ar C'hastell, 1929
* *Cours élémentaire de breton*, Rennes, 1932,  ISBN B0000DV9R9,
* *Kleier Eured* Brest Gwalarn - 1934 ISBN 2-9511721-8-4
* *Grammaire bretonne, Suivie de la prononciation bretonne* Brest Gwalarn - 1941,
* *An Aotrou Bimbochet e Breiz*, Brest, Skridou Breizh, 1942,
* ''Les mots du breton usuel classés d'après le sens*, Editions de Bretagne, Brest, 1942, ISBN B0000DPLFZ,
* *Methode rapide de breton*, 1942, ISBN B0000DUM0V
* *La langue bretonne et ses combats*. La Baule, Edition de Bretagne, 1947
* *Alanig an tri roue'', 1950 Skridoù Breizh; cyfieithwyd i'r Gymraeg fel ''Alan a'r tri brenin* gan Zonia Bowen (1984.
* *Geriadur istorel ar brezhoneg* (geiriadur hanesyddol y Llydaweg) Preder, ISBN 2901383017- 36 llyfryn, 1959 tan 1979
* *Alc'hwez ar brezhoneg eeun*, ISBN 2868631266,
* *Yezhadur istorel ar brezhoneg*, Hor Yezh, ISBN 2910699366,
* *Mari Vorgan'', Al Liamm, 1962; cyfieithwyd i Ffrangeg fel "La Marie-Morgane", 1981, Les Presses d'aujourd'hui; cyfieithwyd i Gymraeg fel *Morforwyn*, Gwasg Prifysgol Cymru, Canolfan Astudiaethau Hanesyddol
* *A Historical Morphology and Syntax of Breton*, Dublin Institute for Advanced Studies,  1975,
* *Christmas Hymns in the Vannes Dialect of Breton* 1956,
* *Trois poèmes en moyen-breton traduits et annotés par R. Hémon. Tremenuan an ytron Maria - Pemzec leuenez Maris - Buhez mab den*, Dublin Institute for Advanced Studies,School of Celtic Studies, Dulyn, 1962, ISBN 1855000636,
* *Ar Varn diwezhañ*, Skol, 1998
* *Grammaire bretonne*, Al Liamm, 1963, ISBN B0000DOXNQ,
* *Les Fragments de la Destruction de Jerusalem et des Amours du Vieillard (Textes en Moyen-breton), Traduits et annotés*, Dublin Institute for Advanced Studies 1969,
* *Ho kervel a rin en noz ha marvailhoù all*. Brest, Al Liamm, 1970,
* *Tangi Kerviler*. Al Liamm, 1971, in-12, 169 p.
* *Cours élementaire de breton*, 1975, ISBN B0000DRE3H,
* *Doctrin an Christenien*, Dublin Institute for Advanced Studies,School of Celtic Studies, décembre 1977,
* *Troioù-kaer ar baron pouf*, An Here, 1986,  ISBN 2868430368,
* *Gaovan hag an den gwer*, An Here, 1988, ISBN 286843052X,
* *Furnez ha faltazi*, Hor Yezh, 1998, ISBN 2910699269,
* *An ti a drizek siminal*, Hor Yezh, 1998, ISBN 2910699277,
* *Nenn Jani*, Al Liamm, 1974 ; cyfieithiad i'r Ffrangeg, Coop Breizh, 1998, ISBN 2843460379,
* *Santez Dahud*, Hor Yezh, 1998, ISBN 2910699293,
* *Eñvorennoù*, Al Liamm, 1998, ISBN 2-7368-00-53-2
* *Barzhaz dianav ha barzhaz troet*, Hor Yezh, 1997, ISBN 2-910699-21-8

## Cysylltiadau Cymraeg
Cafodd Hemon ei erlid wedi’r rhyfel, ymhlith a dirprwyaeth a ddaeth o Gymru roedd yr Archdderwydd John Dyfnallt Owen a oedd a diddordeb mawr yn Llydaw ac ef a rhoddodd loches yn ei gartref yn Sir Gâr i Roparz Hemon, oedd wedi gorfod dianc o Lydaw.
Cyfieithwyd rhai o’i weithiau i’r Gymraeg, a chyfieithodd ef o'r Gymraeg hefyd.

* ‘’Gwaith Ap Vychan’’  detholiad a droswyd i'r Llydaweg gan  Roparz Hemon (Cylchgrawn  Ar Bed Keltiek, Rhif 91, Gorffennaf 1966)
* ‘’Alanig an tri roue’’, 1950 Skridoù Breizh; cyfieithwyd i'r Gymraeg fel ''Alan a'r tri brenin* gan Zonia Bowen (1984)
* ‘’Mari Vorgan’’, Al Liamm, 1962;  cyfieithwyd i Gymraeg fel *Morforwyn'' gan Rita Williams. Canolfan Astudiaethau Hanesyddol, Gwasg Prifysgol Cymru, 1995.
Ceir techneg tebyg i gynghanedd gydag odlau mewnol yn rhai o gerddi Hemon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Llydaweg o Lydaw
Categori:Cydweithredwyr â'r Natsïaid
Categori:Genedigaethau 1900
Categori:Llenorion straeon byrion Llydaweg o Lydaw
Categori:Marwolaethau 1978
Categori:Ysgolheigion Celtaidd
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Llydaweg o Lydaw