Karen Blixen

Awdures o Ddenmarc oedd y farwnes **Karen Christenze von Blixen-Finecke** neu fel arfer, **Karen Blixen**, (17 Ebrill 1885 - 7 Medi 1962) oedd yn gweithio fel awdur a hunangofiannydd. Ysgrifennai yn y Ddaneg a'r Saesneg; defnyddiai'r enw 'Isak Dinesen' ar lyfrau a gyhoeddwyd yn y gwledydd Almaeneg eu hiaith, ac ar adegau defnyddiai 'Osceola' a 'Pierre Andrézel'. 

Ymhlith y gwaith nodedig yr ysgrifennodd y mae: *Out of Africa* sy'n fywgraffiad o'r cyfnod pan roedd yn byw yn Cenia, a ''Babette's Feast''; troswyd y ddau lyfr ar gyfer y sgrin mawr.  Derbyniodd y ddwy ffilm, hefyd Wobr yr Academi. Yn Denmarc mae'n nodedig am ei chyfrol 'Saith Chwedl Gothig' (*Syv Fantastiske Fortællinger*; 1934).

Ystyriwyd Blixen sawl tro am Wobr Lenyddol Nobel.

## Magwraeth
Ganed **Karen Dinesen ** ym mhlasty Rungstedlund, gogledd Copenhagen ar 17 Ebrill 1885 a bu farw yno hefyd; fe'i claddwyd yn Rungstedlund.  Roedd ei thad, Wilhelm Dinesen (1845-1895), yn awdur, swyddog y fyddin o deulu a oedd yn dirfeddiannwyr cefnog yn ardal Jutland a oedd â chysylltiad agos â brenhiniaeth Denmarc, yr eglwys a gwleidyddiaeth geidwadol. Daeth ei mam, Ingeborg Westenholz (1856-1939), o deulu o fasnachwr *bourgeois* cyfoethog. Karen Dinesen oedd yr ail hynaf mewn teulu o dair chwaer a dau frawd. Tyfodd ei brawd iau, Thomas Dinesen, i ennill Croes Victoria yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

Dylanwadwyd ar y Dinesen ifanc gan ffordd hamddenol ei thad a'i gariad at yr awyr agored. Ysgrifennodd drwy gydol ei oes a daeth ei hunangofiant, *Boganis Jagtbreve* (Llythyrau o'r Helfa) yn glasur bach yn llenyddiaeth Daneg. Rhwng Awst 1872 a Rhagfyr 1873, roedd William wedi byw ymhlith Indiaid Chippewa yn Wisconsin, a thadogodd ferch gan un o'r indiaid. Ar ôl iddo ddychwelyd i Ddenmarc, dioddefodd o syffilis a arweiniodd at gyfnodau o iselder ysbryd dwfn. Er hyn, bu iddo dadogi merch gan y forwyn Anna Rasmussen, gan dorri ei addewid i fod yn ffyddlon i'w wraig. Crogodd ei hun ar 28 Mawrth 1895 pan oedd Karen bron yn ddeg oed.

Yn wahanol i'w brodyr, a fynychodd yr ysgol, cafodd ei haddysgu gartref gan ei mam-gu o ochr ei mam, a'i modryb Mary B. Westenholz, a fagodd hi yn nhraddodiad cadarn yr Undodiaid. Dylanwadwyd ar Dinesen gan Fodryb Bess, fel y galwai Westenholz. Roedd eu trafodaethau'n fywiog, eang a thwfn ar hawliau merched a'r berthynas rhwng dynion a merched.

Ym 1898, treuliodd Dinesen a'i dwy chwaer flwyddyn yn y Swistir, lle dysgodd siarad Ffrangeg. Yn 1902, aeth i ysgol gelf Charlotte Sode yn Copenhagen cyn parhau â'i hastudiaethau yn Academi Celfyddydau Cain Brenhinol Denmarc, o dan Viggo Johansen o 1903 i 1906. Yn ei chanol-oed, ymwelodd hefyd â Pharis, Llundain a Rhufain.
 
Bu'n briod i farwn Bror von Blixen-Finecke. Roedd Aage Westenholz (1859–1935) yn ewyrth i'r ddau ohonynt, ac awgrymodd y gallent sefydlu fferm goffi yn Siam, a buddsoddodd yn y fenter: 150,000 Coron Daneg. Yn gynnar ym 1913, gadawodd Bror Blixen-Finecke i Kenya. Dilynwyd ef gan ei ddyweddi ym mis Rhagfyr.

Bu farw Blixen, o ddiffyg maeth, yn Rungstedlund, yn 77 oed.

## Gwaith llenyddol
Mae archif Karen Blixen yn Llyfrgell Frenhinol Denmarc, ac mae'n cynnwys cerddi heb eu cyhoeddi, dramâu a straeon byrion. Yn ei harddegau ac yn ei hugeiniau cynnar, mae'n debyg iddi dreulio llawer o'i hamser hamdden yn ymarfer y grefft o ysgrifennu. Dim ond pan oedd hi'n 22 oed y penderfynodd gyhoeddi rhai straeon byrion mewn cylchgronau llenyddol, gan fabwysiadu'r enw-awdur Osceola, sef enw ci ei thad.

* *Eneboerne* (The Hermits), Awst 1907, cyhoeddwyd mewn Daneg yn *Tilskueren* dan yr enw Osceola)
* *Pløjeren* (The Ploughman), Hydref 1907, cyhoeddwyd mewn Daneg yn *Gads danske Magasin*, dan yr enw Osceola)
* *Familien de Cats* (The de Cats Family), Ionawr 1909, cyhoeddwyd mewn Daneg yn *Tilskueren* dan yr enw Osceola) 
* *Sandhedens hævn – En marionetkomedie*, Mai 1926, cyhoeddwyd mewn Daneg yn *Tilskueren*, dan yr enw Karen Blixen-Finecke; cyfieithwyd i'r Saesneg gan Donald Hannah dan y teitl*The Revenge of Truth: A Marionette Comedy* a argraffwyd yn *Performing Arts Journal* yn 1986
* *Seven Gothic Tales* (1934 yn yr Unol Daleithiau, 1935 yn Denmark)
* *Out of Africa* (1937 yn Denmarc a Lloger, 1938 yn yr Unol Daleithiau)
* ''Winter's Tales* (1942)
* *The Angelic Avengers* (1946)
* *Last Tales* (1957)
* *Anecdotes of Destiny'' (1958) (gan gynnwys Babette's Feast)
* *Shadows on the Grass* (1960 yn Lloegr a Denmarc, 1961 yn yr Unol Daleithiau)
* *Ehrengard* (1963, UDA)
* *Carnival: Entertainments and Posthumous Tales* (1977, UDA)
* *Daguerreotypes and Other Essays* (1979, United States)
* *On Modern Marriage and Other Observations* (1986, UDA)
* *Letters from Africa, 1914–1931* (1981, UDA)
* *Karen Blixen in Danmark: Breve 1931–1962* (1996, Denmarc)
* *Karen Blixen i Afrika. En brevsamling, 1914–31 i IV bind* (2013, Denmark)

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau Cain Bafaria am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot
## Gweler hefyd
*Rhestr llenorion Daneg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Hunangofianwyr o Ddenmarc
Categori:Llenorion Daneg o Ddenmarc
Categori:Llenorion Saesneg o Ddenmarc
Categori:Llenorion straeon byrion o Ddenmarc
Categori:Marwolaethau 1962
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Nofelwyr o Ddenmarc
Categori:Pobl o Copenhagen