open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ardal Bolsover

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Bolsover** (Saesneg: *Bolsover District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 160&nbsp;km², gyda 80,562 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Amber Valley i'r de, Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby a Bwrdeistref Chesterfield i'r gorllewin, De Swydd Efrog i'r gogledd, a Swydd Nottingham i'r dwyrain.

bawd|dim|Ardal Bolsover yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 16 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys ym mhentref Clowne. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Bolsover a Shirebrook.

## Cyfeiriadau 
Bolsover
Whitwell

Gallai **Whitwell** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
* Crugiau Whitwell, crug crwn o Oes yr Efydd yn Sir Wrecsam

### Lloegr
* Whitwell, pentref yng Ngogledd Swydd Efrog
* Whitwell, pentref yn Rutland
* Whitwell, pentref yn Swydd Derby
* Whitwell, pentref yn Swydd Hertford
* Whitwell, pentref yn Ynys Wyth
* Whitwell Common, pentref yn Swydd Derby
* Whitwell House, pentref yn Swydd Durham

### Unol Daleithiau America
* Whitwell, Tennessee, tref yn nhalaith Tennessee
Eglwys Sant Andreas, Mwynglawdd

Mae **Eglwys Sant Andreas** yn eglwys Gradd II ym Mwynglawdd, Coedpoeth, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, a adeiladwyd ym 1892 ar gyfer pobl Esclusham Uwch sef yr hen enw ar 'New Brighton'. Adeiladyd yr eglwys gyda haearn rhychiog ar ffrâm bren. Mae'r eglwys i'w chanfod tua 100 metr i'r de o Fferm y Wern ar y B5426 rhwng Minera ac Aber-oer.

Cofrestrwyd yr adeilad yn Radd II gan Cadw yn Ebrill 1998. Fe'i cofrestrwyd gan fod y math yma o bensaernïaeth (adeiladau haearn rhychiog) yn gymharol brin heddiw, er i lawer iawn ohonynt gael eu codi ar ddiwedd y 19g.

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwysi Wrecsam
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Wrecsam
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
Bwrdeistref Erewash

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Bwrdeistref Erewash** (Saesneg: *Borough of Erewash*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 110&nbsp;km², gyda 115,371 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal De Swydd Derby i'r de-orllewin, Dinas Derby i'r gorllewin, Bwrdeistref Amber Valley i'r gogledd, Swydd Nottingham i'r dwyrain, a Swydd Gaerlŷr i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Erewash yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 14 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Ilkeston, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Long Eaton a Sandiacre.

## Cyfeiriadau 
Erewash
Sir fetropolitan

Math o ardal llywodraeth leol yn Lloegr yw **sir fetropolitan** (Saesneg: *metropolitan county*). Crëwyd y chwe sir fetropolitan yn 1974 gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 a ddiwygiodd weinyddiaeth llywodraeth leol yng Nghymru a Lloegr yn drylwyr. Y chwe sir newydd oedd y cytrefi mwyaf y tu allan i Lundain Fwyaf, sef:

* De Swydd Efrog
* Glannau Merswy
* Gorllewin Canolbarth Lloegr
* Gorllewin Swydd Efrog
* Manceinion Fwyaf
* Tyne a Wear

Rhannwyd pob sir fetropolitan yn nifer o fwrdeistrefi metropolitan, gan rannu pŵer a chyfrifoldeb gyda nhw mewn ffordd debyg y mae'r siroedd an-fetropolitan a'r ardaloedd an-fetropolitan yn rhannu pŵer. Fodd bynnag, diddymwyd cynghorau y siroedd metropolitan gan Deddf Llywodraeth Leol 1985, ac wedyn daeth y bwrdeistrefi metropolitan yn awdurdodau unedol sy'n annibynnol ar y sir i bob pwrpas.

Categori:Llywodraeth leol yn Lloegr
Categori:Siroedd Lloegr
FK Sarajevo

Clwb pêl-droed ym mhrifddinas ngweriniaeth Bosnia a Hertsegofina, Sarajevo yw'r **FK Sarajevo**. Fe'i sefydlwyd ym 1946 ac mae'n anghytuno â'r Premijer Liga. FK Sarajevo yw'r clwb pêl-droed mwyaf poblogaidd yn y wlad, ynghyd â FK Željezničar, y mae'n rhannu cystadleuaeth gref ag ef sy'n amlygu ei hun yn y ddarbi Sarajevo.

Mae'r clwb yn chwarae ei gemau cartref yn Stadiwm Hase Asim Ferhatović, a enwyd ar ôl ymosodwr chwedlonol y clwb Asim Ferhatović. Mae gan y stadiwm le i 34,500.

## Hanes
Sefydlwyd FK Sarajevo ar 24 Hydref 1946, fel *SD Torpedo*, a hynny wedi uno'r clybiau FK Udarnik (Fangard) ac OFK Sloboda (Rhyddid). Cynhaliwyd gêm gyntaf y tîm ar 3 Tachwedd 1946.  Flwyddyn yn ddiweddarach, newidiwyd yr enw i *SD Metalaca Sarajevo* ac, ym 1949, mabwysiadwyd yr enw cyfredol. Mae enwau gwreiddiol yn adlewyrchu polisi plaid gomiwnyddol y Cadfridog Tito, rheolwyr Iwgoslafia wedi'r Ail Ryfel Byd o gynghreirio timau chwaraeon gyda diwydiannau neu sectorau penodol o'r wladwriaeth gomiwnyddol. Ymunodd y clwb â Chynghrair Gyntaf Iwgoslafia yn nhymor 1948-49, ac yn y pen draw fe wnaethant gystadlu ym mhob tymor ond dau yn yr haen uchaf.

Yn 1967, daeth FK Sarajevo y clwb gyntaf o Fosnia i ennill y bencampwriaeth Iwgoslafia - cystadleuaeth a ddominyddir yn draddodiadol gan dimau o Serbia a Chroatia. Yn 1985, enillodd y clwb ei hail deitl Iwgoslafia.

Ar ôl i Fosnia a Hertsegofina ennill annibyniaeth oddi wrth Iwgoslafia, daeth FK Sarajevo yn un o lysgenhadon mwyaf y wlad, gan adael ar daith fyd-eang yn ystod Rhyfel Bosnia gyda'r nod o ennill cefnogaeth ryngwladol i'r achos gwlad.

Yn 2007, enillodd y tîm ei deitl cenedlaethol cyntaf a gydnabuwyd gan UEFA.

## Cit ac Arfbais
Mae lliwiau traddodiadol y clwb yn marwn a gwyn, tra yn y blynyddoedd diwethaf mae du, llwyd ac aur hefyd wedi'u cynrychioli fel lliwiau clwb amgen. Wrth i'r stori fynd yn ei blaen, roedd sylfaenwyr y clwb eisiau creu gwahaniaeth gweledol rhwng yr ochr newydd a holl glybiau Iwgoslafia eraill yr oes. Dewison nhw marwn fel lliw nodwedd y clwb ac wrth wneud hynny fe wnaethant gadw hunaniaeth y clwb diffaith Šparta a oedd yn gweithredu yn ninas Sarajevo yn ystod blynyddoedd cynnar Teyrnas SHS.

## Teitlau
### Rhyngwladol
* Cwpan Sêr Glas / Ieuenctid FIFA: 1988

### Bosnia a Hertsegofina
* Premijer Liga (5): 1998-1999, 2006-2007, 2014-15, 2018-19, 2019-20
* Cwpan Pêl-droed Bosnia (7): 1996-1997, 1997-1998, 2001-2002, 2004-2005, 2013-2014, 2018-2019, 2020-2021

### Iwgoslafia
* Pencampwriaeth Pêl-droed Iwgoslafia (2): 1966-1967, 1984-1985

## Record Ewropeaidd
Last updated on 4 Chwefror 2022.**Pld** = Matches played; **W** = Matches won; **D** = Matches drawn; **L** = Colli gemau; **GG** = Goliau ganddynt; **GE** = Gôl yn erbyn. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Hafan y clwb

Categori:Pêl-droed ym Mosnia a Hertsegofina
Categori:Sefydliadau 1946
MNH Entertainment

**MNH Entertainment** (Coreeg: 엠엔에이치엔터테인먼트) yw grŵp adloniant rhygnwladol preifat a asiantaeth talent wedi'u seilio yn Seoul. Sefydlwyd yn Tachwedd 2014 gan Lee Ju-seop, rheolwr yn JYP Entertainment. Yn bresennol, mae'r cwmni yn rheoli artistiaid fel cyn-aelod I.0.I, Chungha. Wnaeth MNH cyflwyno eu grwp ferched cyntaf gyda BVNDIT yn 2019, a'u actor cyntaf gyda Yoon Jae-yong yn 2020.

## Hanes 
Ar Tachwedd 18, 2014 sefydlwyd y cwmni.

Yn 2016, waneth y hyfforddai Kim Chung-ha cael ei anfon i gymryd rhan yn y sioe teledu goroesi grŵp ferched, *Produce 101*. Wnaeth hi orffen yn bedwerydd felly roedd hi'n rhan o I.O.I. Ar ôl diddymiad I.O.I, wnaeth MNH cynllunio i cael Chungha parhau fel unawdydd.

Yn 2019, wnaeth MNH cyhoeddi eu grŵp ferched newydd, BVNDIT. Fyddai'r grŵp y grŵp ferched gyntaf gan MNH Entertainment. Mae gan y grŵp 5 aelod: Yiyeon, Songhee, Jungwoo, Simyeong, a Seungeun a wnaeth cael eu ymddangosiad cyntaf ar Ebrill 10, 2019 gyda *"Hocus Pocus"*. Ar 15 Mai  2019 wnaeth BVNDIT cyhoeddi eu ail gân *"Dramatic"*.

Ar Ionawr 28, 2020, fe'u ddatgelwyd cynlluniau MNH am prosiect cerddoriaeth newydd o'r enw *New.wav*, a fyddai'n bwriadu i hawlio artistiaid y cwmni i ryngweithio gyda'u cefnogwyr trwy cerddoriaeth mwy amrywiol, tu allan i'w cyhoeddiadau arferol. Yn 2020 wnaeth MNH cyflwyno eu actor cyntaf, Yoon Jae-yong, trwy ddrama *SBS*, *"Nobody Knows"*.

## Artistiaid 
### Artistiaid recordio 
**Groupiau**
* BVNDIT

**Unawdydd**
* Chungha

### Actorion/Actoresau 
* Yoon Jae-yong

## Discyddiaeth 
### Prosiectau 
* *New.wav* - Prosiect Cerddoriaeth

## Gwobrau ac Enwebiadau 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2014
Categori:De Corea
Categori:Labeli recordio
Sawley, Gogledd Swydd Efrog

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Sawley.''

Pentref a phlwyf sifil yn yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, ydy **Sawley**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Harrogate. Saif tua 4 milltir (6.4&nbsp;km) i'r gorllewin o Ripon.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 299.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Harrogate
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gogledd Swydd Efrog
Bwrdeistref High Peak

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Bwrdeistref High Peak** (Saesneg: *Borough of High Peak*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 539&nbsp;km², gyda 92,666 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby i'r de-ddwyrain, Swydd Stafford i'r de, Swydd Gaer a Manceinion Fwyaf i'r gorllewin, Gogledd Swydd Efrog i'r gogledd, a De Swydd Efrog i'r gogledd-ddwyrain.

bawd|dim|Bwrdeistref High Peak yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 22 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Buxton, lle mae ei phencadlys. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Chapel-en-le-Frith, Glossop, Hadfield, New Mills a Whaley Bridge.

## Cyfeiriadau 
High Peak
Bwrdeistref Chesterfield

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Bwrdeistref Chesterfield** (Saesneg: *Borough of Chesterfield*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 66&nbsp;km², gyda 104,900 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Bolsover i'r dwyrain ac Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby i'r de, i'r gorllewin ac i'r gogledd.

bawd|dim|Bwrdeistref Chesterfield yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir y fwrdeistref yn ddau blwyf sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Chesterfield. Mae aneddiadau eraill yn y fwrdeistref yn cynnwys tref Staveley.

## Cyfeiriadau 
Chesterfield
Bwrdeistref Amber Valley

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Bwrdeistref Amber Valley** (Saesneg: *Borough of Amber Valley*). 

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 265&nbsp;km², gyda 128,147 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Erewash, Dinas Derby ac Ardal De Swydd Derby i'r de, Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby i'r gorllewin, Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby ac Ardal Bolsover i'r gogledd, a Swydd Nottingham i'r dwyrain.

bawd|dim|Bwrdeistref Amber Valley yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir y fwrdeistref yn 35 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Ripley. Mae aneddiadau eraill yn y fwrdeistref yn cynnwys trefi Alfreton, Belper a Heanor.

## Cyfeiriadau 
Amber Valley
Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby** (Saesneg: *North East Derbyshire District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 276&nbsp;km², gyda 101,462 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Bolsover a Bwrdeistref Chesterfield i'r dwyrain, Bwrdeistref Amber Valley i'r de, Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby i'r gorllewin, a De Swydd Efrog i'r gogledd.

bawd|dim|Ardal Gogledd-ddwyrain Swydd Derby yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 24 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Cyn 2015 roedd pencadlys yr ardal yn nhref Chesterfield, sydd wedi'i lleoli mewn awdurdod arall, ond bellach mae'r pencadlys wedi symud i bentref Wingerworth. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Clay Cross, Dronfield, Eckington a Killamarsh.

## Cyfeiriadau 
Gogledd-ddwyrain Swydd Derby
Camborne a Redruth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **Camborne a Redruth** (Saesneg: *Camborne and Redruth*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Camborne and Redruth constituency.svg|Etholaeth Camborne a Redruth yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 2010.

## Aelodau Seneddol 
* 2010–2024: George Eustice (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Perran Moon (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Castleton

Gallai **Castleton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Cymru
*Castleton, enw Saesneg ar bentref Cas-bach, Casnewydd

### Lloegr
*Castleton, plwyf sifil yn Dorset
*Castleton, pentref yng Ngogledd Swydd Efrog
*Castleton, ardal yn Rochdale, Manceinion Fwyaf
*Castleton, pentref yn Swydd Derby

### Unol Daleithiau America
*Castleton, Vermont, tref yn nhalaith Vermont
*Castleton-on-Hudson, Efrog Newydd, pentref yn nhalaith Efrog Newydd

## Gweler hefyd
*Castletown (gwahaniaethu)

----
Llyn y Tri Greyenyn

Llyn bychan a oedd gynt ym mhlwyf Tal-y-llyn ym Meirionnydd, Gwynedd, nid nepell o Gadair Idris, oedd **Llyn y Tri Greyenyn**. Fe'i lleolid ym mlaen Cwm Rhwyddfor (neu  Gwm Rhwyddor) ar Fwlch Llyn Bach rhwng Minffordd a'r Cross Foxes; Llyn y Tri Greyenyn yw'r 'llyn bach' yn enw'r bwlch. Roedd y ffordd ar un adeg yn mynd heibio ochr y llyn. Yn ddiweddarach fe wellwyd y ffordd drwy lenwi'r rhan fwyaf o'r llyn ac erbyn heddiw mae'r A487 yn mynd trwy'r safle. Mae maes parcio bychan ar leoliad rhan o'r llyn hefyd (ar ochr ogledd-orllewinol y ffordd). Mae rhywfaint o olion yr hen lyn i'w gweld ar yr ochr dde-ddwyreiniol. Gan fod y maes parcio yn lle hwylus ar gyfer gwylio awyrennau milwrol ar 'Ddolen Mach', datblygodd yr enw diweddar 'Mach Loop Car Park'.

## Enwau a Thraddodiadau
Daw un o'r cyfeiriadau cynharaf at y llyn o tua 1700 pan anfonodd Edward Lhuyd holiadur at bob plwyf yng Nghymru i holi am nodweddion daearyddol, enwau lleoedd, traddodiadau ac ati (y *Parochialia*). Mae'r ymateb o Dal-y-llyn yn cynnwys y canlynol:Lhyn pen Morva als [alias] Lhyn y tri Grayenyn ym mlaen K. Rhwydhor ar dervun pl. Dol Gelhey.

Mae enw'r llyn yn gysylltiedig â chwedl am Idris Gawr. Dywedid i Idris sylwi ryw dro ar dri greyenyn (tri darn o raean) yn ei esgid. Tynnodd ei esgid a'u taflu i ffwrdd. Ond ac yntau'n gawr mor enfawr, roedd y tri greyenyn hwythau o faint meini anferth. Glaniodd y tri greyenyn ger safle'r llyn a hynny sy'n esbonio'r enw. Mae o leiaf un o'r cerrig hyn i'w gweld heddiw ar ochr yr A487.

Ceir fersiwn ar y stori hon gan Thomas Pennant yn ail gyfrol ei waith *A Tour of Wales* (1781):

On the left, is the rugged height of *Cader Idris*, pass near a small lake called, *Llyn y tri Graienyn*, or of the three grains; which are three vast rocks, the ruins of the neighbouring mountain, which sometime or other had fallen into the water. These, say the peasants, were the three grains which had fallen into the shoe of the great *Idris*, which he threw out here, as soon as he felt them hurting his foot.

Ceir stori ynghylch sut y llenwyd y llyn gan Lewis Morris mewn cerdd sy'n disgrifio ei daith o Geredigion yn 1750 i ymweld â William Vaughan o Nannau. Dywed fod y llyn – os gwir y chwedl – wedi ei greu gan 'widdon' (cawres neu wrach) a bisodd ei lond:

Galw ym Minffordd yn frau
i olchi trwm feddyliau
yfodd y tafarnwr y gorau
rhoes y gwaetha i ninnau
oddiyno dan graig ddibyn
trwy fwlch y tri graienyn
a rhyfedd Iawn (os gwir hyn)
lle pisodd gwiddon lonaid llyn

Ar gyrion map degwm Dolgellau (1842), nodir yr enw 'Llyn Tri Graienyn'. Ond mae mapiau diweddarach yr Arolwg Ordnans yn nodi 'Llyn Bach'.

## Cyfeiriadau
Tri Greyenyn
Categori:Llên gwerin Cymru
Categori:Meirionnydd
Julian Bream

Roedd **Julian Alexander Bream**, CBE (15 Gorffennaf 1933 – 14 Awst 2020) yn gitarydd clasurol Seisnig.

Cafodd ei eni yn Battersea, Llundain, yn fab i Henry George Bream a'i wraig, Violet Jessie (Wright). Roedd ei tad, Henry, yn arlunydd a cherddor. Cafodd ei addysg yn Y Coleg Cerdd Frenhinol. Priododd Margaret Williamson, merch i'r awdur Henry Williamson, ym 1968. Ar ôl ysgaru, priododd Isobel Sanchez.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2020
Y Gaseg Ddu

Casgliad o weithiau llenyddol gan D. J. Williams wedi'i olygu gan John Gwyn Griffiths yw ***Y Gaseg Ddu a Gweithiau Eraill***. Gwasg Gomer cyhoeddodd y gyfrol a hynnyn yn 1970, ychydig fisoedd ar ôl marwolaeth yr awdur. Mae'r cyfrol yn cynnwys ysgrifau, storïau cynnar, a phortreadau o nifer o gyfoedion yr awdur, yn ogystal â llyfryddiaeth gynhwysfawr o weithiau D. J. Williams gan Gareth O. Watts.
__NOTOC__
## Llyfryddiaeth
### I. Storïau Cynnar
*"Y Gaseg Ddu"
*"Mari Morgan"
*"Y Fan"
*"Cadw'r Mis"
### II. Portreadau
* "O.D. a Rhai o'i Gyfoedion"
* "Llywydd yr Undeb – Val"
* "Gyda'r Cadfridog Charles de Gaulle"
* "Bywiol Had y Genedl: Y Parch. Ben Owen"
* "Arwyddocâd Ymgeisiaeth Waldo Williams"
* "Coffáu'r Dr. D. J. Davies"
* "Gair o Goffa am Kichener Davies"
* "H.R. a Thraddodiad Plaid Cymru"
* "Beth petasai Goronwy Owen wedi ei wneud yn Esgob"
* "Arwyr Bore Oes: Cwrdd ag O.M. ac A.E."
* "Y Tywysog Gwynfor"
### III. Ysgrifau
* "Gweithgareddau Llys Aberteifi"
* "Yr Artist a'i Oes"
* "Myfyrion Dydd y Coroni (1953)"
* "Y Ddau Genedlaetholdeb yng Nghymru"
* "Sir Gaerfyrddin – ar ddiwrnod garw"
* "Bywyd y Wlad – Tynnu Hufen"
* "Cenedligrwydd a Chrefydd"
* "Y Gagendor"
* "Y Tri Hyn: Yr Ellmyn, Y Sinn Ffeiniaid, a'r Gwrthwynebydd"
* "Y Brifysgol a Chymru Fydd"

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:D.J. Williams
Categori:Llyfrau Cymreig 1970
Categori:Ysgrifau Cymraeg
St Ives (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yng Nghernyw, De-orllewin Lloegr, yw **St Ives**. Mae'n cynnwys nid yn unig ardal ar y tir mawr ond Ynysoedd Syllan hefyd. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - St Ives constituency.svg|Etholaeth St Ives yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd St Ives fel etholaeth fwrdeistrefol yn 1558. Dychwelodd ddau aelod seneddol tan 1832, ac ar ôl hynny dim ond un aelod. Daeth yn etholaeth sirol a ddychwelodd un aelod yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:
* 1885–1887: John St Aubyn (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1887–1900: Thomas Bedford Bolitho (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1900–1906: Edward Hain (Unoliaethol Ryddfrydol, wedyn Rhyddfrydol)
* 1906–1922: Clifford Cory (Rhyddfrydol)
* 1922–1923: Anthony Hawke (Ceidwadol)
* 1923–1924: Clifford Cory (Rhyddfrydol)
* 1924–1928: Anthony Hawke (Ceidwadol)
* 1928–1929: Hilda Runciman (Rhyddfrydol)
* 1929–1937: Walter Runciman (Rhyddfrydol, wedyn Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1937–1950: Alec Beechman (Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1950–1966: Greville Howard (Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1966–1983: John Nott (Rhyddfrydol Cenedlaethol, wedyn Ceidwadol)
* 1983–1997: David Harris (Ceidwadol)
* 1997–2015: Andrew George (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Derek Thomas (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Andrew George (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Dwyrain Bournemouth (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Dwyrain Bournemouth** (Saesneg: *Bournemouth East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Bournemouth East constituency.svg|Etholaeth Dwyrain Bournemouth yn Ne-orllewin Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1977: John Cordle (Ceidwadol)
* 1977–2005: David Atkinson (Ceidwadol)
* 2005–2024: Tobias Ellwood (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Tom Hayes (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Ardal De Swydd Derby

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  yw **Ardal De Swydd Derby** (Saesneg: *South Derbyshire District*). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 338&nbsp;km², gyda 107,261 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Ardal Dyffrynnoedd Swydd Derby, Bwrdeistref Amber Valley, Dinas Derby a Bwrdeistref Erewash i'r gogledd, Swydd Gaerlŷr i'r de-ddwyrain, a Swydd Stafford i'r de-orllewin.

bawd|dim|Ardal De Swydd Derby yn Swydd Derby

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 50 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys tref Swadlincote, lle mae ei phencadlys. 

## Cyfeiriadau 
De Swydd Derby
Christchurch (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Dorset, De-orllewin Lloegr, yw **Christchurch**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

South West England - Christchurch constituency.svg|Etholaeth Christchurch yn Ne-orllewin Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol yn 1572 a hyd at 1832 dychwelodd ddau aelod seneddol.  Ar ôl 1832 dychwelodd un aelod, ond fe'i diddymwyd yn 1918. Fe'i ailsefydlwyd fel etholaeth sirol yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1993: Robert Adley (Ceidwadol)
* 1993–1997: Diana Maddock (Y Democratiaid Rhyddfrydol)
* 1997–presennol: Christopher Chope (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Ne-orllewin Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Dwyrain Nottingham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir seremonïol Swydd Nottingham, Dwyrain Canolbarth Lloegr, yw **Dwyrain Nottingham** (Saesneg: *Nottingham East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East Midlands - Nottingham East constituency.svg|Etholaeth Dwyrain Nottingham yn Nwyrain Canolbarth Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth ym 1885, fe'i dilewyd ym 1955, ac fe'i ailsefydlwyd ym 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1895: Arnold Morley (Rhyddfrydol)
* 1895–1906: Edward Bond (Ceidwadol)
* 1906–1910: Henry Cotton (Rhyddfrydol)
* 1910–1912: James Morrison (Ceidwadol)
* 1912–1922: John Rees (Ceidwadol)
* 1922–1923: John Houfton (Ceidwadol Clymblaid)
* 1923–1924: Norman Birkett (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Edmund Brocklebank (Ceidwadol)
* 1929–1931: Norman Birkett (Rhyddfrydol)
* 1931–1945: Louis Gluckstein (Ceidwadol)
* 1945–1955: James Harrison (Llafur)
* 1955–1974: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1974–1983: Jack Dunnett (Llafur)
* 1983–1992: Michael Knowles (Ceidwadol)
* 1992–2010: John Heppell (Llafur)
* 2010–2019: Chris Leslie (Llafur-Cydweithredol, wedyn Change UK)
* 2019–presennol: Nadia Whittome (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa

Ffederasiwn ymreolaethol dan y Goron Brydeinig yn neheudir Affrica oedd **Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa** () neu **Ffederasiwn Canolbarth Affrica** (*Central African Federation*) a oedd yn cyfuno gwladfa ymreolaethol De Rhodesia â phrotectoriaethau Gogledd Rhodesia a Gwlad Nyasa. Sefydlwyd y ffederasiwn ar 1 Awst 1953, a chanddi statws yn debyg i ddominiwn yn yr Ymerodraeth Brydeinig, a daeth i ben ar 31 Rhagfyr 1963.

Ers y 1920au, bu setlwyr croenwyn yn Ne Rhodesia ac yng Ngogledd Rhodesia yn galw am uno'r ddwy diriogaeth er mwyn canoli grym y lleiafrifoedd Ewropeaidd. Gwrthwynebwyd yr ymdrechion hyn gan Swyddfa'r Trefedigaethau, wrth i'r awdurdodau geisio ymateb yn dringar i bryderon yr Affricanwyr croenddu. Wedi'r Ail Ryfel Byd, tyfodd yr economi o ganlyniad i ddiwydiannau eilradd yn Ne Rhodesia a'r diwydiant copr yng Ngogledd Rhodesia, a chynyddodd y niferoedd o fewnfudwyr croenwyn yn sylweddol. Dechreuodd gwleidyddion a diwydianwyr croenwyn ymgyrchu o ddifri dros integreiddio Rhodesia gyfan er mwyn elwa ar farchnadoedd mawr a llafurlu o weithwyr croenddu, gan gynnwys Gwlad Nyasa. Llwyddasant ddwyn perswâd ar lywodraeth y Deyrnas Unedig, a oedd yn bwriadu creu gwladwriaeth amlhiliol i wrthsefyll trefn apartheid yn Ne Affrica. Gwrthwynebwyd y ffederasiwn gan bobl dduon yng Ngogledd Rhodesia a Gwlad Nyasa, am iddynt ofni y byddai poblogaeth groenwen De Rhodesia yn rheoli'r llywodraeth.

Yn sgil terfysgoedd gan genedlaetholwyr croenddu yng Ngwlad Nyasa ym 1959, a'r ymateb llawdrwm gan yr awdurdodau, penderfynodd llywodraeth y Deyrnas Unedig ar bolisi o drosglwyddo grym gwleidyddol i'r mwyafrifoedd Affricanaidd. Dadsefydlwyd y ffederasiwn yn niwedd 1963, ac ym 1964 rhoddwyd annibyniaeth i Malawi (Gwlad Nyasa) a Sambia (Gogledd Rhodesia). Ym 1965 datganwyd annibyniaeth gan Dde Rhodesia heb ganiatâd y Deyrnas Unedig, a sefydlwyd Gweriniaeth Rhodesia.

## Llywodraeth 
; Rhestr Llywodraethwyr Cyffredinol
* John Llewellin, Barwn 1af Llewellin (4 Medi 1953 – 24 Ionawr 1957)
* Syr Robert Clarkson Tredgold (dros dro; 24 Ionawr 1957 – Chwefror 1957)
* Syr William Lindsay Murphy (dros dro; Chwefror 1957 – 8 Hydref 1957)
* Simon Ramsay, 16eg Iarll Dalhousie (8 Hydref 1957 – Mai 1963)
* Syr Humphrey Gibbs (dros dro; Mai 1963 – 31 Rhagfyr 1963)

; Rhestr Prif Weinidogion
* Godfrey Huggins (7 Medi 1953 – 2 Tachwedd 1956)
* Syr Roy Welensky (2 Tachwedd 1956 – 31 Rhagfyr 1963)

## Cyfeiriadau 
Categori:20fed ganrif ym Malawi
Categori:20fed ganrif yn Sambia
Categori:20fed ganrif yn Simbabwe
Rhodesia Gwlad Nyasa
Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1953
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1963
Categori:Hanes gwleidyddol Malawi
Categori:Hanes gwleidyddol Sambia
Categori:Hanes gwleidyddol Simbabwe
Hanna

Mae **Hanna**  Hebraeg: **חַנָּה** "ffafr, gras") yn un o wragedd Elcana a grybwyllir yn Llyfr Cyntaf Samuel. Yn ôl yr Hen Destament hi oedd mam Samuel.

## Naratif Beiblaidd 
Gellir darllen hanes Hanna yn 1 Samuel 1:2-2:21 . Ni chrybwlliir hi mewn unman arall yn y Beibl.

: *Ac yr oedd rhyw ŵr o Ramathaim-Soffim, o fynydd Effraim, a’i enw Elcana, mab Jeroham, mab Elihu, mab Tohu, mab Suff, Effratëwr: 2 A dwy wraig oedd iddo; enw y naill oedd Hanna, ac enw y llall Peninna: ac i Peninna yr ydoedd plant, ond i Hanna nid oedd plant.* 

Yn y naratif Beiblaidd, mae Hanna yn un o ddwy wraig i Elcana. Roedd y llall, Peninna, wedi rhoi genedigaeth i blant Elcana, ond arhosodd Hanna yn ddi-blant . Serch hynny, roedd yn well gan Elcana Hanna. Mae hyn yn tanlinellu safle’r menywod: Hanna yw’r brif wraig, ac eto mae Peninna wedi llwyddo i esgor ar blant. Mae statws Hanna fel prif wraig a'i  anffrwythlondeb yn dwyn i gof hanesion Sara yn Genesis 17  a Rebecca  yn Genesis 25 . Mae'r diwinydd Lillian Klein yn awgrymu bod Elcana wedi cymryd Peninna fel ail wraig oherwydd anffrwythlondeb Hanna.
de|bawd| *Gweddi Hanna*, toriad coed 1860 gan Julius Schnorr von Karolsfeld
Bob blwyddyn, byddai Elcana yn cynnig aberth yn y cysegr yn ninas Seilo, gan roi cyfran ar ran Pennina a'i phlant, ond rhoddodd dogn dwbl ar ran Hanna "*canys efe a garai Hanna, ond yr Arglwydd a gaeasai ei chroth hi*" . Un diwrnod aeth Hanna i fyny i'r deml, a gweddïo gydag wylo mawr , tra roedd Eli'r Archoffeiriad yn eistedd ar gadair ger y drws. Yn ei gweddi, gofynnodd i Dduw am fab ac yn gyfnewid addawodd roi'r mab yn ôl i Dduw fel gwasanaethydd iddo. Addawodd y byddai'n aros yn Nasaread holl ddyddiau ei fywyd. Yn ôl Lillian Klein, mae'n amlwg bod statws menyw yn cael ei wella gan ei gallu i esgor. Mae'r naratif yn trafod ei phoen yng nghyd-destun ei methiant personol hi ac yna'n ei dynnu allan mewn cyd-destun cymunedol. Mae anobaith adduned Hanna yn dangos y byddai esgor ar blentyn gwrywaidd yn dyrchafu hi yng ngolwg  y gymuned. “Canys gan yr Arglwydd y dymunais ef” . Mae rôl menywod yn rhoi enwau yn Israel cyn frenhinol yn awgrymu rôl gymdeithasol awdurdodol, o fewn y teulu o leiaf. Magodd hi'r bachgen hyd iddo gorffen bwydo ar y fron ac wedyn aeth ag ef i'r deml ynghyd ag aberth. Mae'n rhoi Samuel i Eli i'w fagu fel gweinidog y cysegr, gan ymweld ag o pob blwyddyn.

Mae Eli yn bendithio Hanna eto ac mae'n llwyddo i gael pum plentyn arall 3 mab a dwy ferch.

Mae hanes Hanna yn darfod gyda ei chan o diolchgarwch sydd yn cael ei atseinio gan Y Forwyn Fair wrth iddi canu can o glod ar adeg geni'r Iesu 

Roedd Hannah yn ffigwr pwysig i'r Protestaniaid gynnar, a oedd yn rhoi pwyslais ar bwysigrwydd gweddi breifat yn hytrach na gweddi offeiriad.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
::Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Proffwydi
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Cymdeithas Filwrol Belarws

bawd|200px|Arwyddlun y BZV

Roedd **Cymdeithas Filwrol Belarwsia** (Belarwsieg:*Беларускае згуртаваньне вайскоўцаў*, **BZV**; *Biełaruskaje Zhurtavańnie Vajskoŭcaŭ*) yn gorff yn ymgyrchu dros ennill ac amddiffyn Belarws annibynnol cyn ac wedi cwymp yr Undeb Sofietaidd. Bodolai rhwng 1991 a 2000.

## Sefydlu
Ffurfiwyd yr Undeb yn hydref 1989 gan dri o raddedigion yr Ysgol Amddiffyn Awyr Gwrth-Awyrennau a Thaflegrau Uwch yr Undeb Sofietaidd, dan arweiniad Mikola Statkevich, ym Minsk, prifddinas Belarws. Roedd Belarws ar y pryd yn dal i fod yn weriniaeth oddi fewn i'r Undeb Sofietaidd gomiwnyddol a oedd yn raddol dadfeilio wrth i'r gwahanol genheloedd oddi fewn i'r Undeb ymbellhau o reolaeth ganolog Moscfa o dan reolaeth Michail Gorbatchef. 

Ym mis Chwefror 1991, datganodd Statkevich yr angen i greu byddin genedlaethol yng nghyngres gyfansoddol Cymuned Ddemocrataidd Gymdeithasol Belarwsia, a sefydlwyd comisiwn ar faterion milwrol yn y blaid. Sefydlwyd cysylltiadau ag undebau Belarwsia yn nhiriogaeth gyffredinol yr Undeb Sofietaidd: ym Moscfa, Priozersk, Tver, Mordovia, Yakutia, Borisov, ac eraill.

Ar 20 Awst 1991, yn un o awditoriwm Prifysgol Wladwriaethaol Belarwsia, ar ail ddiwrnod *coup* Moscfa, penderfynwyd sefydlu sefydliad er mwyn sicrhau annibyniaeth. Ar 12 Hydref etholwyd Mikola Statkevich yn arweinydd cyntaf y BZV. Gan weithredu’n weithredol am y 4 blynedd gyntaf ar ôl ei greu, trefnodd weithredoedd stryd a chyhoeddodd adolygiad o hanes milwrol Belarws ym mhapurau newydd y wladwriaeth. Ar 8 Medi 1992, cymerodd y swyddogion lw teyrngarwch torfol i Belarus, gan eu bod yn dal i wasanaethu o dan lw'r Undeb Sofietaidd.

## Wedi annibyniaeth Belarws
Yn 1993, ar Ddiwrnod Rhyddid, gorymdeithiodd sawl mil o filwyr ar brif rhodfa Minsk, gan brotestio yn erbyn trafodaethau Kebich â Moscfa ar gyflwyno arian sengl. Wedi hynny, gwaharddwyd y fyddin rhag cymryd rhan mewn gweithgareddau cyhoeddus a gwleidyddol, fodd bynnag, daeth trafodaethau â Moscfa i ben.

Ar ôl ethol Mykola Statkevych yn arweinydd plaid Cymuned y Bobl, daeth Ales Stankevych yn arweinydd newydd y BZV.

Rhyddhawyd bron pob un o weithredwyr y gymdeithas o dan y Gweinidog Amddiffyn, y Cadfridog P. Kozlovsky, o'r fyddin, ac eithrio Viktor Sheiman, a wnaeth yrfa yn y cyfarpar Lukashenko.

Ar ddiwedd y 90au, nid oedd y gymdeithas yn gweithredu mewn gwirionedd. Yn 2000, methodd y sefydliad ag ailgofrestru a rhoddodd y gorau i weithrediadau de jure.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cofnod am y BZV ar wefan hanes Belarwsia (mewn Belarwsieg)
* Archif fideo o 1991

Categori:Gwleidyddiaeth Belarws
Categori:Belarws
Asuba

Mae **Asuba** (Hebraeg **עזובה**) yn enw ar ddwy fenyw yn yr Hen Destament. Ystyr yr enw yw *diffaith*, neu *anghyfannedd*.

Deiliad cyntaf yr enw oedd gwraig gyntaf Caleb mab Hesron. Daeth yn fam i dri mab Caleb, Jeser, Sobab, ac Ardon. Bu farw Asuba cyn ei gŵr ac fe ail briododd ag Effrath.

Asuba, merch Silhi oedd ail ddeiliad yr enw. Roedd hi'n wraig i Asa trydydd brenin Jwda ac yn fam i'w olynydd i'r orsedd Jehosaffat.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Ivonka Survilla

**Ivonka Survilla** (Belarwseg *Івонка Сурвілла*, née Ivonka Šymaniec, Belarwsieg: Івонка Шыманец; Pwyleg Szymaniec). Ganwyd 11 Ebrill 1936 yn Stoŭbcy, oedd ar y pryd yn rhan o Ail Weriniaeth Gwlad Pwyl (Gorllewin Belarws). Mae'n wleidydd alltud Belarwsieg sy'n byw yng Nghanada, er 1997 hi yw Cadeirydd Rada Gweriniaeth Ddemocrataidd Belarws, yn ffurfiol yn bennaeth y "wladwriaeth" yn alltud. 

## Bywyd
Ym 1940, ar ôl anecsiad yr Undeb Sofietaidd o Orllewin Belarus, arestiwyd ei thâd, Uladzimier Šymaniec, gan y Sofietiaid a'i ddedfrydu i bum mlynedd o garchar yn Gulag. Dihangodd oherwydd ymosodiad yr Almaenwyr ar yr Undeb Sofietaidd. 

Yn 1944 ffodd y teulu i'r Gorllewin trwy Ddwyrain Prwsia gyda'r miloedd o ffoaduriaid eraill a chyrraedd Denmarc yn y pen draw lle buont yn byw mewn gwersyll ffoaduriaid am sawl blwyddyn. Ar y ffordd bu farw chwaer iau Ivonka. Bu’n gweithio yno nes iddi ymddeol yn 1996.

Ynghyd â’i gŵr Janek Surwilla, bu’n weithgar ym mywyd cymuned émigré Belarwsia. Ym 1974, fe’i hetholwyd yn llywydd Sefydliad Gwyddoniaeth a Chelf Belarwsia yn Ottawa, a ddaliodd tan 1984. Ar ôl trychineb Chernobyl, daeth yn rhan o helpu ei ddioddefwyr. Ynghyd â’i gŵr a’i ffrindiau, sefydlodd Gronfa Cymorth Chernobyl Canada ym Melarws (CRFCVB), gan anfon meddyginiaethau a gwahodd plant Belarwsia i wyliau yng Nghanada.

Yn 1997 fe’i hetholwyd yn Arlywydd (Cadeirydd) Rada Gweriniaeth Ddemocrataidd Belarws, sef, llywodraeth alltud Belarws sy'n tyngu llŵ i'r senedd a gynullwyd yn 1918 fel parhad corfforol a deallusol Gweriniaeth Pobl Belarwsia 1918. Ym mis Ebrill 2010 cafodd ei hailethol i’r swyddfa hon.

## Arlywyddion Rada BNR
Survilla yw wythfed Cadeirydd Rada Gwerinaieth Genedlaethol Belarwus:
* Janka Sierada (9 Mawrth – 14 Mai 1918)
* Jazep Losik (14 Mai 1918 – 13 Rhagfyr 1919)
* Piotra Krečeŭski (13 Rhagfyr 1919 – 1928)
* Vasil Zacharka (1928–1943)
* Mikoła Abramčyk (1944–1970)
* Vincent Žuk-Hryskievič (1970–1982)
* Jazep Sažyč (1982–1997)
* Ivonka Survilla (ers 1997)

File:Ivan Syerada.jpg|Janka Sierada (Ян Середа) Arlywydd y Rada, 9 Mawrth - 14 Mai 1918
File:Jazep Losik.jpg|Jazep Losik (Язеп Лёсик) Arlywydd y Rada, 14 Mai 1918 - 13 Rhagfyr 1919
File:Zacharka.jpg| Vasil Zacharka  (Васіль Захарка), Arlywydd y Rada, 1928 - 1943

## Dolenni
* Nodyn bywgraffyddol ar wefan Cyngor Gweriniaeth Pobl Belarwsia alltud  
* Gwefan swyddogol y Rada
* Y Rada ar Facebook
* Rada ar Twitter, @radabnr

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth Belarws
Categori:Belarws
Categori:Genedigaethau 1936
Asnath

Mae **Asnath** (Hebraeg: **אָסְנַת‎**) yn fenyw ceir sôn amdani yn Llyfr Genesis yn yr Hen Destament fel gwraig Joseff yn yr Aifft. Mae llawer o'r hanesion amdani yn dod o ysgrifau apocryffaidd ac anghanonaidd.

## Yr enw 
Credir bod ei henw yn deillio o air mewn Eiffteg hynafol a oedd yn golygu "*perthyn i Nath*". Roedd Nath yn dduwies yr Aifft.

Mae *Asnath*, *Asenath* neu *Osnat* yn parhau i fod yn enw cyffredin ar ferched yn Israel.

## Hanes 
Mae'r unig gyfeiriadau at Asnath yn y Beibl i'w cael mewn tri adnod yn Llyfr Geneis. Mae'r adnodau yn adrodd ei bod hi'n hi'n ferch i Potiffera offeiriad On a rhoddwyd i Joseff i fod yn wraig iddo gan Pharo, a bod dau fab wedi eu geni o'r briodas – Manasse ac Effraim. Ceir adroddiad tebyg yn *Llyfr y Jiwbilïau*. Mae *Llyfr y Jiwbilïau* yn destun sy'n cael ei gyfrif yn ganonaidd gan Eglwys Uniongred Ethiopia ond yn anghanonaidd gan bob enwad arall. Dydy Genesis na *Llyfr y Jiwbilïau* ddim yn egluro os oedd Potiffera ei thad yr un dyn a Potiffar distain yr Aifft y cyhuddodd ei wraig Joseff ar gam o geisio ei threisio, ond tybia'r sylwebwyr anghydffurfiol nad ydynt.

Ceir cyfeiriadau at Asnath hefyd yn y *Midrash*, sy'n astudiaeth destunol o'r Talmud ac yn *Targum Ymhongar Jonathan*  sy'n gyfieithiad o'r Tora gyda nodiadau o eglurhad. Yn y ddau destun dywedir bod Asnath yn ferch i Dina, chwaer Joseff, a Sichem, a anwyd o undeb anghyfreithlon, a ddisgrifir fel rhyw cyn briodasol neu drais rhywiol, yn dibynnu ar y naratif.

Mae cyhoeddiad apocryffaidd diweddarach, a ysgrifennwyd mewn Groeg, y credir ei fod yn ddogfen Gristnogol, o'r enw *Joseff ac Asnath*, yn manylu ar eu perthynas. Ynddo ceir disgrifiad o Joseff yn gweld Asnath mewn breuddwyd yn cael rhodd o fêl gan angel, a thrwy hynny yn troi at Dduw Israel. Mae'n syrthio mewn cariad efo merch ei freuddwyd yn chwilio am dani ac yn ei phriodi. Wedi i Asnath priodi Joseff, y mae ei frodyr Dan a Gad yn cynllwynio i'w ladd ar ran mab Pharo, sydd am i Asnath fod yn wraig iddo. Mae eu hymdrechion yn cael eu rhwystro gan Benjamin a Lefi. Yn ystod yr ymosodiad, mae Benjamin yn taflu careg at ben mab Pharo ac yn ei glwyfo’n angheuol. Mae'r brodyr eraill yn lladd miloedd o ddynion â chleddyfau. Mae Asnath, yn gweddïo ar Dduw sy’n troi cleddyfau ei hymosodwyr yn llwch. Mae Gad a Dan yn cael eu hachub gan Asnath rhag cael eu lladd gan ddial brodyr eraill Joseff; mae hi'n ceryddu ei brodyr yng nghyfraith gan eu cynghori i beidio ag ymateb i ddrygioni gyda mwy o ddrygioni.

Ar ôl colli ei unig fab, mae Pharo, ar ôl marw, yn gadael ei deyrnas i Joseff, sy'n rheoli am 48 mlynedd.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones, 1871-1949

Bywgraffiad T. Gwynn Jones gan Alan Llwyd yw ***Byd Gwynn: Cofiant T. Gwynn Jones, 1871-1949***. 
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Rhagfyr 2019. Yn 2020 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cofiant cynhwysfawr ac arloesol am fywyd a gwaith y bardd, y llenor a'r ysgolhaig T. Gwynn Jones (1871-1949). Yn ôl broliant y llyfr hwn (2010):

T. Gwynn Jones oedd un o feirdd mwyaf yr ugeinfed ganrif yn y Gymraeg, ond cyfran yn unig o'i holl weithgarwch llenyddol oedd barddoni iddo. Roedd yn newyddiadurwr, yn nofelydd, yn feirniad, yn gyfieithydd ac yn ieithydd; dyma ŵr amryddawn ac amlochrog nad oedd terfynau i' alluoedd. Yn y cofiant hwn ceir portread arloesol wrth i'r awdur geisio tafoli ei gyfraniad i lenyddiaeth Gymraeg yn ei grynswth. Ac mae'r ymchwil trylwyr a wnaed wedi dadlennu llawer iawn o ffeithiau newydd am y cawr llenyddol hwn a fu farw union 70 mlynedd yn ôl.

Botwm Crys yn cadw lle
## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Jones, T. Gwynn
Categori:T. Gwynn Jones
Categori:Llyfrau Cymreig 2019
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 20fed ganrif
Kate: Cofiant Kate Roberts, 1891-1985

Bywgraffiad y llenor Kate Roberts (1891–1985) gan Alan Llwyd yw ***Kate: Cofiant Kate Roberts, 1891-1985***. 
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Rhagfyr 2019. Yn 2020 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn ôl broliant y llyfr hwn (2011):

Cofiant i "Gymraes fwyaf yr ugeinfed ganrif", fel y disgrifir Kate Roberts gan yr awdur, yw hwn. Y mae hefyd yn gofiant di-ofn o onest a hynod o ddadlennol, ac mae manylder ymchwil ac ehangder gwybodaeth yr awdur yn taflu goleuni newydd ar waith Kate Roberts, trwy ddangos y cysylltiad agos rhwng y gwaith a'r bywyd. Mae hwn yn gofiant anhepgor.

Botwm Crys yn cadw lle
## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Roberts, Kate
Categori:Kate Roberts
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 20fed ganrif
Streic Chwarel Penrhyn

alt=|bawd|250x250px|Chwarel y Penrhyn tua 1900.

Gweithred ddiwydiannol a barhaodd rhwng 1900 a 1903 oedd **Streic Chwarel y Penrhyn**.

Ar 22 Tachwedd 1900 aeth bron i dair mil o ddynion Chwarel y Penrhyn, a oedd yn eiddo i'r Arglwydd Penrhyn, ar streic.  Cafodd y chwarelwyr eu gwahardd o'r chwarel am dair blynedd ac ni fu ardal Bethesda, Gwynedd, yr un fath wedyn.  Hwn oedd anghydfod hiraf gwledydd Prydain.

## Achosion 
Yn 1896, cafodd y chwarelwyr eu gwahardd am oddeutu un mis ar ddeg oherwydd anghytundeb rhwng y meistr a'r gweithwyr ynglŷn ag isafswm cyflog. Bu’n rhaid i'r chwarelwyr ddychwelyd at eu gwaith bryd hynny heb ddatrys yr anghydfod. Yna ym mis Ebrill 1900 dywedodd rheolwr chwarel y Penrhyn, E. A. Young, na ddylid casglu tâl undebaeth yn y gweithle. Roedd yr Arglwydd Penrhyn, perchennog y chwarel, eisiau dileu dylanwad Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru yn y chwarel. Oherwydd y gwrthwynebiad i'r penderfyniad fe waharddwyd rhai o'r dynion rhag dychwelyd at eu gwaith, ac yn dilyn hyn aeth 2,800 o'r gweithwyr ar streic.  Roedd yr undeb yn cefnogi galwad y chwarelwyr am dâl gwell ac amodau gwaith mwy diogel, ond gwrthododd yr Arglwydd Penrhyn y cais hwn ac arweiniodd hyn at argyfwng cau allan y Penrhyn.
alt=|bawd|250x250px|Gosodwyd arwyddion yn ffenestri rhai o'r tai yn datgan '*Nid oes bradwr yn y tŷ hwn*'

## Terfysgoedd 1901 
Ar 11 Mehefin dychwelodd pedwar cant o'r dynion at eu gwaith, gan dderbyn sofren yr un ac addewid o 5% o godiad cyflog. Achosodd hyn chwerwder mawr yn yr ardal, a datblygodd y drwgdeimlad yn drais erbyn diwedd 1901 pan dorrwyd ffenestri tafarndai a thai'r gwŷr a oedd wedi dychwelyd i'r chwarel. Gosodwyd arwyddion yn ffenestri rhai o'r tai yn datgan '*Nid oes bradwr yn y tŷ hwn*'. Yn fuan wedyn, anfonodd Prif Gwnstabl Sir Gaernarfon filwyr i Fethesda, ac Ynad Heddwch gyda hwy i ddarllen y Ddeddf Derfysg i'r streicwyr.

## Diwedd y streic 
Dychwelodd y chwarelwyr at eu gwaith yn Nhachwedd 1903 heb ddatrys problem cydnabod hawliau undebol. Cafwyd colledion o £360,000 mewn cyflogau dros y tair blynedd ac ni ddychwelodd un rhan o dair o'r gweithlu fyth i'r Penrhyn. Yn dilyn buddugoliaeth yr Arglwydd Penrhyn, gwelwyd dechrau'r dirywiad yn y diwydiant llechi, diwydiant a oedd mor bwysig i gymdeithas yr ardal hon o Gymru. Rhannodd y streic y gymuned Gymraeg ei hiaith a gadawodd miloedd o bobl yr ardal, heb ddychwelyd byth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciAddysg
Categori:1900 yng Nghymru
Categori:1901 yng Nghymru
Categori:1902 yng Nghymru
Categori:1903 yng Nghymru
Categori:Anghydfodau llafur a streiciau 1900
Categori:Anghydfodau llafur a streiciau 1901
Categori:Anghydfodau llafur a streiciau 1902
Categori:Anghydfodau llafur a streiciau 1903
1900
Categori:Chwareli Gwynedd
O.M.: Cofiant Syr Owen Morgan Edwards

Bywgraffiad yr arolygwr ysgolion a llenor Syr O. M. Edwards (1858–1920) gan Hazel Walford Davies yw ***O.M.: Cofiant Syr Owen Morgan Edwards***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn Chwefror 2020. Yn 2020 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn ôl broliant y llyfr hwn (2020):

Dyma'r cofiant llawn cyntaf i ŵr a ddaeth, yn ystod ei oes ei hun, yn eilun ei genedl. Ynddo ceir portread tra gwahanol o O.M. i'r fytholeg gyfarwydd a grëwyd wedi ei farwolaeth, a gwelir ef yma yn ieuenctid ei ddydd ac yn anterth ei nerth. Rhoddir sylw dyledus i'w yrfa ac i'w fenter fawr i drawsnewid diwylliant, llenyddiaeth ac addysg Cymru. Cyflwynir yn ogystal y dyn preifat a gaethiwyd gan rym ei obsesiynau a chymhlethdodau ei gymeriad, ac o brofodd ergydion chwerw fel priod a thad. Clywir llais O. M. drwy'r gyfrol, yn ogystal â lleisiau ei wraig, ei deulu a'i ffrindiau.

Botwm Crys yn cadw lle
## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Edwards, Owen Morgan
Categori:Llyfrau Cymreig 2020
Angela Buxton

Roedd **Angela Buxton** (16 Awst 1934 &ndash; 14 Awst 2020) yn chwaraewraig tenis o Loegr.

Gyda'i phartner Althea Gibson, enillodd Buxton y Pencampwriaeth Parau ym Mhencampwriaethau, Wimbledon, ym 1956. Enillodd y ddwy chwaraewr y Pencampwriaeth Parau yn y Twrnamaint Agored yn Ffrainc, yn yr un flwyddyn.

Cafodd Buxton ei geni yn Lerpwl, yn ferch i Harry a Violet Buxton. Roedd ei thad yn berchennog sinema. Roedd ei theulu'n Iddewig. Cafodd Angela ei haddysg yn Ysgol Neuadd Gloddaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Chwaraewyr tenis o Loegr
Categori:Chwaraewyr Iddewig o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Lerpwl
Categori:Pobl fu farw yn Florida
Siba

Brenhines gydweddog y brenin Ahasia o Jwda, a mam y brenin Joas oedd **Sibia** (Hebraeg: צִבְיָה; Tsivyah, *"gafrewig"* ). Roedd hi'n dod o Beerseeba. Dim ond yn 2 Brenhinoedd 12:1 a 2 Cronicl 24:1  y sonnir amdani, y ddau gyfeiriad at esgyniad ei mab. Nid yw'r cyfeiriadau Beiblaidd yn rhoi unrhyw wybodaeth amdani heblaw am ei chysylltiad â Beerseeba a Joas.

Mae'r ffaith ei bod yn dod o Beerseeba yn dynodi strategaeth ddeheuol gan frenin Jwda, yn ceisio cydgrynhoi rheolaeth yr ardal.

## Gweler hefyd
* Rhestr o fenywod y Beibl

## Cyfeiriadau 
:: Lle fo cyfeiriad yn destun Beiblaidd, bydd dilyn y cysylltiad yn mynd at rifyn Beibl William Morgan Cymdeithas Feiblaidd Prydain a Thramor, 1992 ar wefan Bible Gateway. Am destun mwy cyfoes gellir chwilio am yr un adnodau ar dudalen chwilio Beibl Net

Categori:Merched y Beibl
Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Castleton, Gogledd Swydd Efrog

:''Am leoedd eraill o'r un enw gweler Castleton.''

Pentref a phlwyf sifil yn yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, ydy **Castleton**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Danby yn ardal an-fetropolitan Bwrdeistref Scarborough. Saif tua 7 milltir (11.5&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o Guisborough.

Yn yr Oesoedd Canol safai castell ar lechwedd gyfagos y credir iddo gael ei adael pan adeiladwyd Castell Danby.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Scarborough
Categori:Pentrefi Gogledd Swydd Efrog
Spider-Man: Far From Home

Mae ***Spider-Man: Far From Home*** yn ffilm Americanaidd o 2010 a seiliwyd ar y cymeriad Marvel Comics Spider-Man. Cyd-gynhyrchwyd y ffilm gan Columbia Pictures a Marvel Studios.

## Cast
*Tom Holland fel Peter Parker / Spider-Man

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau archarwyr
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 2019
Categori:Ffilmiau Disney
NSÍ Runavík

Clwb pêl-droed yn Ynysoedd Ffaro yw **NSÍ Runavík**, sy'n chware yn nhref Runavík. Sefydlwyd y clwb ar 24 Mawrth 1957. Yn 2003 cymerodd NSÍ ran am y tro cyntaf ar lwyfan gemau Ewropeaidd cystadlaethau UEFA.

Yn 2007, enillodd y clwb Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro am y tro cyntaf.

Mae'r clwb wedi ennill Cwpan Ynysoedd Ffaro ym 1986, 2002 a 2017. Ar wahân i'r achosion hyn, ymddangosodd NSÍ Runavík yn rowndiau terfynol twrnamaint 1980, 1985, 1988, 2004 a 2015.

## Cit a Stadiwm
 yn erbyn Runavik yn 2020]]
 lle bydd NSÍ yn chwarae nifer o'u gemau UEFA]]

Mae'r clwb yn chwarae mewn melyn a du. Mae gan eu stadiwm (Við Løkin) le i 2,000. Nid yw'n cael ei gymeradwyo gan UEFA ar gyfer chwarae rhyngwladol, felly mae Runavík yn chwarae eu gemau Cynghrair Europa UEFA yn Tórsvøllur yn y brifddinas, Tórshavn neu Svangaskarð yn Toftir. Prif noddwr NSÍ yw Bakkafrost, sydd wedi'i leoli yn Glyvrar ger Runavík a dyma'r cwmnïau ffermio eogiaid mwyaf yn Ynysoedd Ffaro ac mae'n un o'r cyflogwyr preifat mwyaf yn yr ynysoedd, os nad y mwyaf.

## Anrhydeddau 
***Uwch Gynghrair Ynysoedd Ffaro: 1**
** 2007
***Cwpan Ynysoedd y Ffaro: 3**
** 1986, 2002, 2017 
***Cwpan Super Ynysoedd y Ffaro: 1**
** 2008

## Record yn Ewrop 
### Trosolwg
### Gemau
;Allwedd
* **1R**: Rownd 1af
* **QR**: Rownd Cymwyso (qualifying)
* **PR**: Rownd Rhagbrofol (preliminary)
* **1Q**: Rownd Cymwyso 1af

## NSÍ Runavík a thimau Cymru
Achosodd buddugoliaeth Runavík yn erbyn Y Barri ym mis Awst 2020 i sawl cwestiwn gael ei ofyn am berfformiad y tîm Cymreig ac o safon pêl-droed yn Uwch Gynghrair Cymru. Galwyd y colliant yn "embaras" i'r tîm o Gymru a bu geiriau cryfion ar y cyfryngau cymdeithasol. Mewn cyfweliad hir a dwfn ar raglen Sgorio a ddarlledwyd ar Facebook derbyniodd y rheolwr, Kavin Chesterfield, yr holl feirniadaeth ond cododd hefyd y cwestiwn a ddylai Premiere Cymru symud ei thymor chwarae i chware yn yr haf yn hytrach na thros y gaeaf er mwyn rhoi mwy o gyfle ymarfer a ffitrwydd i'r chwarewyr Cymreig.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol
* Guliganz Fan Club 
* Twitter  @nsirunavikfc
* Bakkafrost&nbsp;– prif noddwyr NSÍ Runavík FC

Categori:Pêl-droed yn Ynysoedd Ffaro
Categori:Timau pêl-droed Ynysoedd Ffaro