Traeth Pentywyn

Mae **Traeth Pentywyn** () yn draeth  o hyd ar lannau Bae Caerfyrddin ar arfordir deheuol Cymru. O'r gorllewin i'r dwyrain mae'n ymestyn o Bwynt Gilman i Draeth Talacharn. Mae pentref Pentywyn yn agos at ben gorllewinol y traeth.
[bawd|Tlws rasys TT Cymru, a ddyfarnwyd yn wreiddiol ar gyfer rasys ar Draeth Pentywyn, yn ddiweddarach (tua 1950) ar gyfer rasys a gynhaliwyd ar ffyrdd caled [Mynydd Epynt]]
Yn gynnar yn y 1900au defnyddiwyd y traeth fel lleoliad ar gyfer rasys ceir a beiciau modur. O 1922 ymlaen cynhaliwyd digwyddiad beiciau modur TT blynyddol Cymru yma. Roedd gwyneb cadarn, gwastad y traeth yn creu trac rasio a oedd yn sythach ac yn llyfnach na llawer o brif ffyrdd y cyfnod. Disgrifiodd cylchgrawn *Motor Cycle* y traeth fel "y trac rasio naturiol gorau y gellir ei ddychmygu".

## Ymgeisiau record hanesyddol 
Yn y 1920au daeth yn amlwg nad oedd ffyrdd a thraciau rasio bellach yn leoliadau digonol ar gyfer ymdrechion i dorri record cyflymder tir y byd. Wrth i gyflymder y record agosáu at 150&nbsp;mya (240&nbsp;km/awr), roedd y gofynion ar gyfer cyflymu i'r cyflymder uchaf cyn y filltir a fesurwyd, a'r pellter brecio diogel wedi hynny, yn golygu bod angen arwyneb llyfn, gwastad, syth o leiaf  o hyd.

Y person cyntaf i ddefnyddio Traeth Pentywyn ar gyfer ymgais i dorri record cyflymder tir y byd oedd Malcolm Campbell. Ar 25 Medi 1924 gosododd record cyflymder tir y byd o 146.16&nbsp;mya (235.22&nbsp;km/awr) yn ei gar Sunbeam 350HP *Blue Bird*.
de|bawd|Campbell ym Mhentywyn ym 1927
Gwnaed pedwar rhediad arall yn torri recordiau ar y traeth, rhwng 1924 a 1927; dau arall gan Campbell, a dau gan y Cymro J. G. Parry-Thomas yn ei gar *Babs*. Yn gyntaf torrwyd drwy y garreg filltir o  gan Campbell. Ym mis Ebrill 1926, ychwanegodd Parry-Thomas tua 20&nbsp;mya i dorri'r record cyflymder tir sef 171.02&nbsp;mya (273.6&nbsp;km/awr). Cododd Campbell y record i 174.22&nbsp;mya (280.38&nbsp;km/awr) ym mis Chwefror 1927 gyda'i ail *Blue Bird*. Ar 3 Mawrth 1927, ceisiodd Parry-Thomas guro record Campbell. Ar ei rediad olaf wrth deithio tua  drylliwyd y car. Mae chwedl drefol anghywir yn honni bod y gadwyn yrru agored wedi torri a'i ddienyddio'n rhannol; yr hyn sy'n wybyddus yw fod *Babs* wedi mynd allan o reolaeth a rholio drosodd. Parry-Thomas oedd y gyrrwr cyntaf i gael ei ladd mewn ymgais i dorri record cyflymder tir y byd.

Cynlluniwyd un ymgais arall i dorri Record Cyflymder Tir gan Giulio Foresti yn y "Djelmo", ond cafodd Foresti ddamwain yn ystod prawf ar 26 Tachwedd 1927, gan ddinistrio'r car yn llwyr.

Ym 1933, esgynnodd Amy Johnson a'i gŵr, Jim Mollison, o Draeth Pentywyn mewn awyren de Havilland Dragon Rapide, *G-ACCV* "Seafarer", i hedfan yn ddi-stop i Efrog Newydd. Rhedodd eu hawyren allan o danwydd a bu'n rhaid iddynt lanio'n sydyn yn Bridgeport, Connecticut, ychydig cyn Efrog Newydd; anafwyd y ddau yn ddifrifol yn y ddamwain.

Ym mis Mehefin 2000, gosododd Donald Charles "Don" Wales, ŵyr Syr Malcolm Campbell a nai i Donald Campbell, record cyflymder tir gwledydd Prydain ar gyfer cerbyd trydan. Gwnaeth hynny yn y *Blue Bird Electric 2*, gan gyrraedd cyflymder o 137&nbsp;mya (220&nbsp;cilometr yr awr).

## Hanes diweddar 
Daeth Traeth Pentywyn i feddiant y Weinyddiaeth Amddiffyn (MOD) yn ystod yr Ail Ryfel Byd a'i ddefnyddio fel maes tanio. Mae'r traeth yn dal i fod yn eiddo i'r Weinyddiaeth Amddiffyn; mae arwyddion amlwg yn rhybuddio am beryglon arfau heb ffrwydro ac mae mynediad i'r cyhoedd yn gyfyngedig. O ddydd Llun i ddydd Gwener mae rhan o'r traeth ar gau oherwydd gweithrediadau'r MOD. Rhwng 9 Gorffennaf 2004 a Mai 2010 gwaharddwyd pob cerbyd rhag defnyddio y traeth oherwydd pryderon diogelwch, ond ers mis Mai 2010 mae ceir wedi cael mynediad eto.

bawd|*Babs* yn hen Amgueddfa Cyflymder Pentywyn
Claddwyd car Parry-Thomas yn y twyni tywod ger pentref Pentywyn ar ôl ei ddamwain. Ym 1969, derbyniodd Owen Wyn Owen, darlithydd peirianneg o Goleg Technegol Bangor, ganiatâd i gloddio *Babs*, a treuliodd y 16 mlynedd nesaf yn ei adfer. Cafodd y car ei arddangos yn Amgueddfa Cyflymder ym mhentref Pentywyn yn ystod misoedd yr haf, cyn i'r adeilad gael ei ddymchwel ar gyfer ailddatblygiad.

Yn 2011, hawliodd Aardman Animations set ffilm stop-symudiad fwyaf y byd ar gyfer eu ffilm fer Gulp. Defnyddiwyd y traeth fel 'cynfas' gyda rhai propiau a chymeriadau wedi'u cerflunio o'r tywod. Cafodd y ffilm ei ffilmio gan ddefnyddio Nokia N8, ffôn symudol gorau Nokia ar y pryd. Gosodwyd y camera ar blatfform codi ceirios telesgopig ar olwynion. 
Ar 21 a 22 Mehefin 2013, cychwynnodd Clwb Rasio Cyflymder Tir Pentywyn ddigwyddiadau rasio cyflymder tir eto ar y tywod.

Cynhaliodd Cymdeithas y Ceir 'Vintage Hot Rod' eu Rasys 'Amateur Hot Rod' cyntaf erioed ar Draeth Pentywyn ar 7 Medi 2013. Roedd y rasys ar agor i aelodau'r VHRA a'u ceir cyn-1949 a gwelwyd 80 o gerbydau'n cael eu rasio ar y tywod. Mae'r digwyddiad blynyddol hwn yn cynnwys cyfranogwyr o bob cwr o'r byd. Arweiniodd y digwyddiad at i'r VHRA ennill gwobr Digwyddiad Moduro'r Flwyddyn yng Ngwobrau Moduro Hanesyddol Rhyngwladol.

Ym mis Medi 2013, torrodd Guy Martin record cyflymder gwledydd Prydain am feic a oedd yn cael ei reidio yn llif cerbyd arall. Cyrhaeddodd gyflymder uchaf o 112.9&nbsp;mya wrth reidio y tu ôl i lori wedi'i haddasu a yrrwyd gan gyn-enillydd Pencampwriaeth Rasio Tryciau Prydain, Dave Jenkins. Cafodd y paratoadau ar gyfer yr ymgais i dorri'r record eu dogfennu ym Mhennod 1 o gyfres Channel 4 o'r enw *Speed with Guy Martin*, a ddarlledwyd gyntaf yn y DU ym mis Rhagfyr 2013.

Ar 7 Mai 2015, torrodd yr actor Idris Elba record cyflymder tir hanesyddol gwledydd Prydain, sef 'milltir hedfan', a osodwyd yn wreiddiol gan Malcolm Campbell, mewn Bentley Continental GT Speed. Y cyflymder a gofnodwyd oedd 180.361&nbsp;mya.
de|bawd|Sunbeam 350HP ar Draeth Pentywyn ar 90fed pen-blwydd record cyflymder tir Syr Malcolm Campbell
Ar 21 Gorffennaf 2015, ar draeth Pentywyn, ar 90fed pen-blwydd record cyflymder Syr Malcolm Campbell yn "Blue Bird" ail-grewyd y digwyddiad gan ei ŵyr, Don Wales, yn y car a adferwyd yn llawn. Wrth wneud sylwadau ar yr apêl adfer, dywedodd Wales: "Mae'r car hardd hwn wedi'i adfer a'i ofalu amdano'n gariadus gan Doug Hill a'r tîm ac mae'n deg bod car mor eiconig yn haeddu cael y darnau olaf yn eu lle i'w gwblhau!"'  Bydd y blwch gêr newydd yn rhan o brosiect hirdymor i adfer y car i'w fanylebau 1925. Byddai hyn hefyd yn gofyn am gynhyrchu dwy bibell wacáu hyd llawn, sedd a chlustogwaith newydd, ac ailgynhyrchu côn trwyn a sbatiau olwyn gefn sydd wedi'u gostwng ychydig.

Ar 12 Mai 2018, gosododd 'sied bren' (gan ddefnyddio injan turbo deuol Audi RS4, wedi'i gosod mewn ffrâm fetel gyda chladin sied bren) record cyflymder newydd, gan gyflawni , gan dorri ei record blaenorol ei hun o . Y diwrnod canlynol, gosododd Zef Eisenberg, dyn busnes 45 oed o Guernsey, record 'tywod' newydd o  ar ei feic modur Suzuki Hayabusa 350-marchnerth â gwefrydd uwch, y tro cyntaf i gyflymder o fwy na 200 milltir yr awr gael ei gyflawni ym Mhentywyn. Dyma'r cyflymder uchaf a gyflawnwyd erioed gan gerbyd â phŵer olwyn ym Mhentywyn. Yn 2019, gosododd Eisenberg record newydd o  mewn Porsche 911 wedi'i addasu. Torrodd y recordiau am hedfan milltir a hedfan chwarter ar yr un diwrnod.

Gan mlynedd ers torri'r record cyflymder, dychwelodd car y Blue Bird i'r traeth ar 19 Gorffennaf 2025. Gyrrwyd y car am bellter byr mewn seremoni gyda Don Wales.

Mae Traeth Pentywyn wedi cael ei ddefnyddio fel lleoliad ar gyfer ffilmio, gan gynnwys *Top Gear* y BBC a'r ddrama *Keeping Faith* ar BBC Cymru, gyda Eve Myles yn serennu ynddi.

## Cyfeiriadau 
**Nodiadau**

**Llyfryddiaeth**

*
*

## Dolenni allanol 
* Ffilm Pathé Brydeinig o *Babs* yn cael eu hadfer o Draeth Pentywyn ym 1969

Categori:Traethau Cymru
Categori:Arfordir Sir Gaerfyrddin