open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haf Bach Mihangel

Mae'r enw **Haf Bach Mihangel** yn cael ei ddefnyddio i ddisgrifio digwyddiad annisgwyl yn y tywydd, mewn cyfnod pan fydd yr haf wedi gorffen a'r hydref wedi cychwyn, lle mae tywydd yr haf yn dod yn ôl am gyfnod byr o rai diwrnodau. Fel arfer bydd yn digwydd yn y dyddiau o gwmpas Gŵyl San Mihangel ar 29 Medi, sy'n esbonio'r enw.

Mae'n tarddu yn wreddiol gwledydd Catholig, gan gyfeirio at San Mihangel a San Martin, er enghraifft:

Sbaeneg: "Veranillo de San Miguel"

Ffrangeg: "Été de la Saint-Martin"

Eidaleg: "L'estate di San Martino"

Daw'r term cyfatebol yn Saesneg "Indian Summer" o'r Unol Daleithiau yn wreiddiol, ac fe'i defnyddid yn Lloegr ers yr 19g cynnar.

## Cyfeiriadau 
Categori:Tymhorau
Prifysgol Versailles

Mae **Prifysgol Versailles** yn brifysgol cyhoeddus Ffrengig a sefydlwyd ym 1991 ac fe'i lleoli yn Versailles.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Prifysgol Versailles

Versailles
Categori:Sefydliadau 1991
Categori:Versailles
Reading in the Dark

Nofel a ysgrifennwyd gan Seamus Deane yn 1996 yw ***Reading in the Dark***. Mae'r nofel wedi'i gosod yn Derry, Gogledd Iwerddon ac yn rhychwantu mwy na pum mlynedd ar hugain (Chwefror 1945 drwy Orffennaf 1971).

## Plot
Mae'r stori yn cael ei adrodd o safbwynt fachgen dienw ifanc Catholig Gwyddelig. Mae'r nofel-yn-straeon yn ymwneud a'r bachgen yn dod i oed ac yr "Helyntion" yng Ngogledd Iwerddon o raniad yr ynys yn y 1920au cynnar drwy i adeg y trais "Bloody Sunday" yn y 1970au cynnar-canol. Cafodd Readin in the Dark ei ychwanegu at restr fer ar gyfer y Wobr Booker 1996.

Mae'r lleoliad yn ddrychau Derry yn ganol yr 20g sy'n arwain i mewn i'r Helyntion. Er bod y lleoliad o gwmpas yr adroddwr yn cynnwys trais, anhrefn, a rhannu sectyddol, mae Derry yn gwasanaethu fel lle i'r adroddwr i dyfu, yn gorfforol ac yn feddyliol. Er gwaethaf yr amgylchedd allanol, mae naws yr adroddwr byth yn llithro i mewn anobaith cyflawn, ond yn cynnal ymdeimlad o obaith a hiwmor drwyddi draw.

Prif ffocws y nofel yw'r adroddwr yn darganfod ei "cudd" deuluol o'r gorffennol a'r effaith y mae'r darganfyddiad yn ei gael ar ei hun a'i deulu.

Mae'r llyfr wedi'i adeiladu o straeon byrion dyddiedig sy'n cael eu casglu yn benodau mwy o faint, mae'r penodau hyn wedyn yn cael ei rhannu ymhellach i mewn i "achosion" llai gyda theitlau fel: "Feet"; "Father"; "Mother"; a "Crazy Joe". Mae'r strwythur yn rhoi i'r darllenydd cipolwg byr o wahanol agweddau o fywyd yr adroddwr. Mae'r straeon byrion yn rhannu thema gyffredin drwy gynnwys euogrwydd a chywilydd teulu'r adroddwr yn y gorffennol. Mae pwyslais cryf yn cael ei roi ar sut mae rhaniad Catholigion a'r Protestaniaid yn effeithio ar fywyd teuluol yn Derry. Mae cyfrinachau teulu, y gymuned, yr amgylchedd, straeon faer, ac anobaith economaidd, i gyd yn themâu canolog y nofel ac i gyd yn ffactorau sy'n cyfrannu at sut y mae'r adroddwr yn barnu'r byd o'u cwmpas.

Categori:Nofelau 1996
Categori:Nofelau Saesneg
American Rust

Nofel a ysgrifennwyd gan yr awdur Americanaidd Philipp Meyer a gyhoeddwyd yn 2009 yw ***American Rust***.

Categori:Nofelau 2009
Categori:Nofelau'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Cathays

Mae **gorsaf reilffordd Cathays** yn gorwedd ar linell Merthyr Tudful a Rhondda yn ardal Cathays o Gaerdydd, Cymru. Mae'r orsaf yn ddwy gilomedr (1 ¼ milltir) i'r gogledd o Gaerdydd Canolog.

Mae'r orsaf wedi ei lleoli y drws nesaf i Undeb Myfyrwyr Prifysgol Caerdydd 'a thaith gerdded fer oddi wrth Lywodraeth Cynulliad Cymru ac adeiladau dinesig eraill ym Mharc Cathays. Mae'r bont droed dros y rheilffordd yn cael ei defnyddio fel llwybr tarw rhwng Plas y Parc a Ffordd Senghennydd. Pan agorodd Cathays yn 1983 fe wnaeth e wrthdroi tueddiad i gau gorsafoedd trwy fod yn un o'r gorsafoedd cyntaf i'w hadeiladu yng Nghymru am 60 mlynedd.

Mae gorsaf Cathays wedi cael ei staffio yn ystod yr oriau brig, yn dilyn cyflwyniad system newydd rhwystr tocynnau awtomataidd yn Haf 2007. Mae gan yr orsaf ddau blatfform, y ddau gyda cysgodfan bychan a sgrin arddangos gwybodaeth. Mae maes parcio ar ochr Ffordd Senghennydd, sy'n eiddo i'r Brifysgol ac nid ar gyfer defnydd cyffredinol y cyhoedd.

## Gwasanaethau
Yn ystod y dydd, rhwng dydd Llun a dydd Sadwrn, mae fel arfer tua chwe thrên yr awr yn galw o Gaerdydd Canolog i gyrchfannau megis Aberdâr, Pontypridd, Treherbert a Merthyr Tudful. Mae rhai trenau yn parhau i deithio y tu hwnt i Gaerdydd: i Benarth, Ynys y Barri neu Ben-y-bont ar Ogwr drwy llinell Bro Morgannwg.

Mae cyfnewidfa bysiau tua'r gogledd.

Cathays
Gorsaf reilffordd Pwllheli

Mae **gorsaf reilffordd Pwllheli** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref arfordirol  Pwllheli ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru. Dyma derfynfa Rheilffordd Arfordir Cambria.

## Hanes
Cafodd yr orsaf wreiddiol ei hadeiladu ym 1869 gan Reilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru, un o gwmnïau Rheilffyrdd y Cambrian.

Yn dilyn adfer tir, cafodd y rheilffordd ei hymestyn i'r gorllewin, yn nes at ganol y dref, a gorsaf newydd yn cael ei hagor ar y safle presennol ym 1909. Roedd yr orsaf yn cynnwys dau blatfform a doc llwytho bychan, cynllun a oroesodd tan y cyfnod o "resymoli" ym 1976.

Cafodd iard nwyddau ei datblygu ar safle'r orsaf wreiddiol. Roedd y safle hefyd yn cynnwys trofwrdd sydd bellach ym meddiant Rheilffordd Gorllewin Gwlad yr Haf.

Dyblodd y Great Western Railway y linell rhwng yr orsaf a'r iard nwyddau er mwyn cynyddu cynhwysedd, ond cafodd yr arwyddion eu tynnu yn 1976 ac mae'r adran trac dwbl yn awr yn ffurfio *run-round loop* hir ar gyfer trenau siarter.

Cyn cau'r lein Afon Wen i Gaernarfon yn 1964, roedd dau wasanaeth cyflym  yn ystod yr haf rhwng Pwllheli a Llundain.

Ar 12 Medi 1976, cafodd y ddau flwch arwydd yn yr orsaf ei chau. Cafodd y nifer o lwyfannau eu lleihau i un. Mae archfarchnad wedi cael ei ddatblygu ar y tir diangen.

## Gwasanaethau
Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru ac yn gadael o Bwllheli i Fachynlleth, Amwythig a Birmingham. Mae pob gwasanaeth yn cael eu gweithredu gan ddefnyddio trenau Dosbarth 158. Mae gwasanaethau siarter hefyd yn achlysurol yn dod i ben yn yr orsaf.

Ers Tachwedd 2013, does dim o wasanaethu rhwng Harlech a Phwllheli gan gaeir y Bont Briwet ger Llandecwyn, tan gwblhad pont newydd yn 2015; ond oes gwasanaeth bysiau dros dro.

Pwllheli
Categori:Pwllheli
Gorsaf reilffordd Trefforest

Mae **Gorsaf reilffordd Trefforest** yn gwasanaethu pentref Trefforest, Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y llinellau Merthyr a Rhondda, tua 18&nbsp;km (11 ½ milltir) i'r gogledd orllewin o Gaerdydd Canolog. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Trefforest
Categori:Pontypridd
Gorsaf reilffordd Pontypridd

Mae **gorsaf reilffordd Pontypridd** yn gwasanaethu tref Pontypridd, Rhondda Cynon Taf, Cymru. Fe'i lleolir ar gyffordd rhwng llinell Merthyr a llinell Rhondda. 

Dyma'r unig orsaf yn y dref bellach, ond tan y 1930au, roedd gan Bontypridd ddwy orsaf yn ychwanegol. Roedd un y tu ôl i'r orsaf fodern, a elwir yn orsaf "Pontypridd Graig" a'r llall ar ben isaf "Broadway", a wasanaethai'r llinell Pontypridd i Gasnewydd.

bawd|dim|400px|Yr orsaf fel y gwelir oddi uchod

Pontypridd
Categori:Pontypridd
Gorsaf reilffordd Treherbert

Mae **gorsaf reilffordd Treherbert** yn gwasanaethu pentref Treherbert yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae'n derfynfa ogleddol y Llinell Rhondda 37&nbsp;km (23 milltir) i'r gogledd-orllewin o Gaerdydd Canolog.

Fe'i hagorwyd gyntaf ar y safle hwn gan y Taff Vale Railway yn 1901, ac roedd y pwynt cysylltu i'r Rheilffordd Rhondda a Bae Abertawe gyda phyllau glo'r Rhondda Fawr.

Treherbert
Categori:Treherbert
Gorsaf reilffordd Y Tyllgoed

Mae **Gorsaf reilffordd Y Tyllgoed** (Saesneg: *Fairwater railway station*) yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu ardal y Tyllgoed o Gaerdydd, Cymru. Cafodd yr orsaf ei adeiladu pan fydd y Llinell y Ddinas 5&nbsp;km (3 milltir) i'r gorllewin o Gaerdydd Canolog hailagor i wasanaethau teithwyr ym 1987.

Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu ar hyn o bryd gan Trafnidiaeth Cymru.

## Ffotos

Station_Fairwater_(april_2024).jpg|bawd|alt=Platfform.|Platfform.
Station_Fairwater_(april_2024)(2).jpg|bawd|alt=Trên ar y gorsaf reilffordd.|Trên ar y gorsaf reilffordd.
Station_Fairwater_(april_2024)(7).jpg|bawd|alt=Platfformiau.|Platfformiau.

Tyllgoed
Craig y Benglog (Moel Cae'r-defaid)

Mae **Craig y Benglog, copa dwyreiniol** yn gopa mynydd a geir yn Arenig rhwng Dolgellau a Llanuwchllyn, y Bala; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 492.7 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Enw arall ar Graig y Benglog ydy '''Moel Cae'r-defaid'''.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 525.2 metr (1723 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Dewey
Clwb Hwylio Pwllheli

Ty clwb|250px|bawd
Cafodd **Clwb Hwylio Pwllheli** ei sefydlu yn 1958 ac yn glwb hwylio ym Mhwllheli, Gwynedd. Dros y blynyddoedd mae'r clwb wedi symud y lleoliad ei chlwb sawl gwaith, ac mae wedi dod hefyd i fod yn drefnydd cenedlaethol a rhyngwladol hwylio a digwyddiadau hwylio dingi.

## Hanes
Cafodd y clwb ei sefydlu yn 1958 mewn adeiladau dros dro i'r dwyrain o Garreg yr Imbill (Saesneg: *Gimblet Rock*). Yn y dyddiau cynnar roedd aelodaeth yn cael ei rannu gyda'r Clwb Gimlet Rock, clwb cymdeithasol oedd yn caniatáu aelodau i yfed alcohol ar y Sul, ni chaniateir mewn tafarndai ar y pryd. Fel rhannodd aelodaeth o'r Clwb Gimlet Rock mudodd i mewn i estyniad i'r adeilad GRC, lle cawsant y defnydd o'r ystafelloedd cysgu ar y llawr cyntaf, lle roedd y "Bridge" i reoli rasys yn cael ei leoli hefyd.

Roedd aelodaeth yn gynnar yn cynnwys sawl Folkboats a Stellas, ac roedd rasys yn aml yn ffyrnig, gyda pherchnogion yn hwylio i o Glwb Hwylio De Sir Gaernarfon yn Abersoch i gystadlu yn rasys naill a'r llall.

Yn y 1970au cynnar roddwyd Les Caddick, un o'r aelodau cyntaf, Dell Cei Dory fach a allfwrdd, gan wneud y clwb yn hunangynhaliol ar gyfer ei chwch diogelwch. Er bod yr aelodaeth fawr oedd ar gyfer hwylio a rasio cychod hwylio, gyda llawer yn rasio yn gyfres Gymdeithas Môr Gwyddelig a Rasio Môr blynyddol, fe wnaeth yr ochr dingi dechrau cynyddu. Roedd Ras blynyddol Pellter Hir Dingis i Abersoch ac yn ôl, er enghraifft, ac roedd pencampwriaethau Merlin Rocket cenedlaethol yn cael ei chynnal - y bencampwriaeth dingi cyntaf o'r fath ym Mhwllheli.

Categori:Pwllheli
Categori:Sefydliadau 1958
Gorsaf reilffordd Trelluest

Mae **Gorsaf reilffordd Trelluest** (Saesneg: *Grangetown railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu'r ardal Trelluest yng Nghaerdydd, Cymru. Mae wedi ei leoli ar Lein Bro Morgannwg tua 1.5km (1 filltir) i'r de orllewin o Gaerdydd Canolog - tuag at Pen-y-bont ar Ogwr, drwy'r Barri, Penarth ac Ynys y Barri.

Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Agorwyd yr orsaf yn wreiddiol gan y Taff Vale Railway yn 1882, a'i ailgodi gyda "llwyfan ynys" yn 1904.

Trelluest
Categori:Grangetown
Gorsaf reilffordd Abererch

Mae **Gorsaf reilffordd Abererch** wedi ei lleoli ar lefel groesfan ar y ffordd fach o'r traeth i bentref Abererch ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir y Cambrian ac mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Abererch
Categori:Llannor
Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd

Mae **gorsaf reilffordd Bae Caerdydd** (Saesneg: *Cardiff Bay railway station*), a adnabyddid gynt fel "Caerdydd Heol Bute", yn orsaf sydd yn gwasanaethu Bae Caerdydd ac ardal Tre-Biwt. Mae'n derfyn deheuol Llinell Gangen Butetown un filltir (1.5&nbsp;km) i'r de o orsaf Heol y Frenhines.

Dim ond un llwyfan sydd bellach yn cael ei defnyddio, gydag adeilad yr orsaf ei hun wedi'i gadael i fynd a'i ben iddo i bob pwrpas. Mae adeilad yr orsaf yn gorwedd ar Stryd Bute, er bod gweddill yr orsaf yn parhau i fod yn weladwy o Rodfa Lloyd George.

Mae'r orsaf o fewn pellter cerdded i'r Cynulliad Cenedlaethol Cymru a Chanolfan Mileniwm Cymru.

Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

## Hanes 
Agorodd yr orsaf fel gorsaf "Dociau Caerdydd" ym 1840 gan y Taff Vale Railway (peiriannydd: Isambard Kingdom Brunel). Ail-enwyd yn orsaf "Stryd Biwt" gan Reilffordd y Great Western ym 1924, cyn newid i'w enw presennol ym 1994. Adnewyddwyd yr adeilad yn ystod yr 1980au a defnyddiwyd am gyfnod fel amgueddfa reilffordd gan Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru a Chymdeithas Reilffordd Hanesyddol Biwt (a symudodd ym 1997 i Reilffordd Bro Morgannwg).

## Gwasanaethau
Mae yna wasanaethau rhwng Heol y Frenhines a Bae Caerdydd bob 12 munud o ddydd Llun i ddydd Sadwrn (rhwng 0630 a 2330) a phob 12 munud ar ddydd Sul (rhwng 1100 a 1630). Mae'n cael ei redeg gan "car swigen" Dosbarth 121, a adeiladwyd ym 1960.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1840
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Caerdydd
Bae Caerdydd
Categori:Tre-biwt
Gorsaf reilffordd Penychain

Mae **gorsaf reilffordd Penychain**, a elwid gynt yn (ac yn dal yn cael ei chyfeirio at weithiau fel) **Gorsaf reilffordd Butlins Penychain** wedi ei lleoli ar y lefel groesfan Penychain ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru.

Er bod yr orsaf yn llawer llai o ran maint, ac erbyn hyn gyda dim ond un llwyfan, mae'n dal yn agored ac yn awr mae'n gwasanaethu Parc Gwyliau Haven a'r parc carafanau ar safle hen Butlins. Mae trenau yn galw ar gais yn unig.

Penychain
Gorsaf reilffordd Llysfaen a Draenen Pen-y-Graig

{{Gwybodlen lle | gwlad =  | ynganiad  =  }

Mae **gorsaf reilffordd Llysfaen a Draenen Pen-y-Graig** (Saesneg: *Lisvane and Thornhill*) yn gwasanaethu ardaloedd Llysfaen a Draenen Pen-y-Graig yng ngogledd Caerdydd.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Llysfaen a Draenen Pen-y-Graig
Gorsaf reilffordd Y Fenni

Mae **gorsaf reilffordd Y Fenni** (Saesneg: *Abergavenny*) wedi'i lleoli i'r de-ddwyrain o ganol tref y Fenni, Sir Fynwy. Mae'n rhan o system reilffyrdd Prydain Fawr *National Rail* dan berchnogaeth Network Rail ac mae'n cael ei rhedeg gan Trafnidiaeth Cymru. Mae'n gorwedd ar Linell y Mers rhwng Casnewydd a Henffordd.

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Fynwy
Fenni
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn y Fenni
Gorsaf reilffordd Rhiwbeina

Mae **gorsaf reilffordd Rhiwbeina** (Saesneg: *Rhiwbina railway station*) yn gwasanaethu cymuned Rhiwbeina, ger Caerdydd. Fe'i leolir 4.25 milltir (6.84&nbsp;km) i'r gogledd o Gaerdydd Canolog ar Llinell Coryton, rhan o rwydwaith Llwybrau Lleol y Cymoedd a Chaerdydd.

Agorwyd yr orsaf gan Reilffordd Caerdydd ym 1911. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu ar hyn o bryd gan Trafnidiaeth Cymru.

Rhiwbeina
Gorsaf reilffordd Maesteg

Mae **Gorsaf reilffordd Maesteg**, yn un o ddwy orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Maesteg yn Sir Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae'r orsaf bresennol wedi ei lleoli yng nghanol y dref, ger Archfarchnad Somerfield ac ar gilffyrdd blaenorol.

Maesteg
Gorsaf reilffordd Llanhiledd

Mae **gorsaf reilffordd Llanhiledd** yn gwasanaethu pentref Llanhiledd ym Mlaenau Gwent, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Glyn Ebwy ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Llanhiledd
Gorsaf reilffordd Parcffordd Glyn Ebwy

**Gorsaf reilffordd Parcffordd Glyn Ebwy** (Saesneg: *Ebbw Vale Parkway railway station*) yw terfynfa bresennol Rheilffordd Cwm Ebwy. Agorwyd yr orsaf ar y 6 Chwefror 2008 pan ddechreuodd gwasanaethau i Gaerdydd Canolog ac yn ôl ar ôl 46 mlynedd o fod yn llinell cludo nwyddau yn unig. Mae cynlluniau'r dyfodol yn cynnwys gwasanaethau sy'n ymestyn i dref Glyn Ebwy a gwasanaeth bob awr i Gasnewydd.

Glyn Ebwy
Gorsaf reilffordd Crosskeys

Mae **Gorsaf reilffordd Crosskeys** yn orsaf stop ar Reilffordd Glyn Ebwy yn gwasanaethu tref Crosskeys, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru.

Crosskeys
Gorsaf reilffordd Rhisga a Pont-y-meistr

Mae **Gorsaf reilffordd Rhisga a Pont-y-meistr** (Saesneg: *Risca and Pontymister railway station*) yn orsaf ar Reilffordd Glyn Ebwy yn ne-ddwyrain Cymru. Mae'n gwasanaethu pentref Pont-y-meistr a thref Rhisga, Bwrdeistref Sirol Caerffili. Mae wedi ei leoli tua ½ milltir i'r de o orsaf reilffordd wreiddiol Rhisga.

Rhisga a Pont-y-meistr
Gorsaf reilffordd Maesteg (Heol Ewenni)

Mae **Gorsaf reilffordd Maesteg (Heol Ewenni)** (Saesneg: *Maesteg (Ewenny Road) railway station*) yn un o ddwy orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Maesteg, Pen-y-bont ar Ogwr. Mae wedi ei leoli gerllaw Stad Ddiwydiannol Heol Ewenni i'r de o Faesteg ar Linell Maesteg o Gaerdydd trwy Pen-y-bont ar Ogwr.

Maesteg Heol Ewenni
Gorsaf reilffordd Casnewydd

**Gorsaf reilffordd Casnewydd** (Saesneg: *Newport*) yw'r orsaf reilffordd trydydd brysuraf yng Nghymru (ar ôl Caerdydd Canolog a Heol y Frenhines Caerdydd), sydd wedi'i lleoli yng nghanol dinas Casnewydd. Y perchnogion yw Network Rail ac mae'n cael ei weithredu gan Trafnidiaeth Cymru, er bod First Great Western a CrossCountry hefyd yn darparu gwasanaethau. Mae'r brif fynedfa'r orsaf wedi ei lleoli ar *Queensway*. Cafodd yr orsaf ei hagor yn wreiddiol yn 1850 gan Gwmni Rheilffordd De Cymru. Prif Beiriannydd y cwmni oedd Isambard Kingdom Brunel, ac roedd lled y trac saith troedfedd, yr un y defnyddiwyd gan Brunel ar Reilffordd Great Western. Newidiwyd lled y traciau i'r lled safonol ym Mai 1872, yr un maint a'r rheilffyrdd eraill yn yr ardal. a chafodd ei ehangu'n sylweddol yn 1928 ac eto yn 2010.

Mae'r Heddlu Trafnidiaeth Prydain yn cynnal presenoldeb yng Nghasnewydd.

bawd|chwith|260px|Yr orsaf yn y gaeaf.

## Cyfeiriadau
Casnewydd
Gorsaf reilffordd Aberdâr

Mae **gorsaf reilffordd Aberdâr** yn gwasanaethu tref Aberdâr yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Dyma derfynfa cangen Aberdâr o Linell Merthyr, sydd wedi'i lleoli tua 38&nbsp;km (23.5 milltir) i'r gogledd o Gaerdydd Canolog. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

## Hanes 
Cafodd yr orsaf yn y lleoliad hwn (yr hen *Lefel Uchaf Aberdâr*) ei hagor ym 1851 a chafodd ei gwasanaethu gan y trenau Vale of Neath, Great Western Railway yn ddiweddarach ar eu taith rhwng Castell-nedd a Ffordd Pont-y-pŵl. Agorwyd y llinell o Abercynon a Chaerdydd ym 1846 gan *Aberdare Railway Company* (amsugno yn ddiweddarach gan y Taff Vale Railway) - roedd hyn yn rhedeg i orsaf gyfagos ond ar wahân ar *Lefel Isel Aberdâr*. Cafodd y ddau lwybr eu cysylltu yn ddiweddarach pellter byr i'r gorllewin o'r dref wrth *Gyffordd Gadlys*.

Cafodd gwasanaethau i deithwyr i mewn i'r dref eu cau o ganlyniad yr *Beeching Axe* yn 1964, gyda'r trên olaf yn rhedeg ar y lein *Vale of Neath* ar 13 Mehefin a'r llinell cyn-TVR yn dioddef tynged debyg ar 30 Hydref. Fodd bynnag, parhaodd rhan o'r llinell *Vale of Neath* y dref ar gyfer trenau glo yn gwasanaethu Glofa'r Tŵr yn Hirwaun.

## Gorsaf presennol 
Roedd y ffaith bod y llinell trwy'r dref dal agored yn ei gwneud yn bosibl i adfer gwasanaethau i deithwyr i'r dref, a ddechreuodd eto yn Hydref 1988 gan ddefnyddio platfform newydd yn agos i'r hen un segur (mae adeilad yr orsaf Lefel Uchel hen dal i sefyll a gellir eu gweld o'r orsaf bresennol).

## Gwasanaethau 
Yn ystod y dydd o dydd Llun i dydd Sadwrn, mae'r gwasanaeth o Aberdâr yn wasanaeth bob hanner awr i Ynys y Barri, drwy Heol y Frenhines Caerdydd. Yn ystod y nos mae'n gostwng i bob awr a rhai trenau hwyr yn rhedeg i Benarth yn hytrach na Ynys y Barri. Ar y Sul mae yna wasanaeth bob 2 awr i Ynys y Barri.

Yn flaenorol roedd bws *rail linc* penodol a oedd yn cysylltu â'r trên a oedd ond ar gael i deithwyr trên a'u gweithredu i Penywaun, Hirwaun, Cefn Rhigos a Rhigos. Er nad yw y gwasanaeth hwn yn gweithredu, mae tocynnau yn dal yn ddilys i'w ddefnyddio ar wasanaethau *Stagecoach* i'r cymunedau uchod.

Categori:Aberdâr
Aberdâr
Gorsaf reilffordd Tŷ-du

Mae **gorsaf reilffordd Tŷ Du** (Saesneg: *Rogerstone*) yn orsaf ar Reilffordd Glyn Ebwy sy'n gwasanaethu cymuned Tŷ-du yng Nghasnewydd. Mae'r orsaf wedi ei lleoli hanner milltir i'r gogledd o'r orsaf wreiddiol ar y safle chilffyrdd rheilffyrdd blaenorol.

Tŷ-du
Gorsaf reilffordd Llandaf

Mae **gorsaf reilffordd Llandaf** wedi ei lleoli yn Ystum Taf yng Nghaerdydd, Cymru. Mae'n gwasanaethu ardaloedd Llandaf a'r Eglwys Newydd. Mae'n orsaf brysur i gymudwyr ac yn rhan o rwydraith y Cymoedd a'r Fro i ganol Caerdydd gan ei bod ar y brif linell i gymoedd Taf, Cynon a'r Rhondda. Mae'r orsaf nawr hefyd yn dod o dan cynlluniau newydd Metro De Cymru.

Agorodd yr orsaf ym 1840 gan y Taff Vale Railway. *Llandaff* oedd ei henw gwreiddiol; erbyn 1910 cafodd ei hailenwi yn *Llandaff for Whitchurch*; cafodd ei hailenwi eto (i’w henw cyfredol) ym 1980.

Yn 2015 dechreuwyd ar fuddsoddiad yn yr orsaf gan agor traphont newydd i hebrwng teithwyr dros y cledrau, canolfan docynnau a lifft newydd.

Er gwaethaf yr enw, dyma'r orsaf drên mwyaf cyfleus i'r rhan fwyaf o drigolion maestrefi yr Eglwys Newydd i'r gogledd o'r linell rheilffordd ac Ystum Taf i'r de o'r cledrau.

## Oriel

File:Llandaf Station Sign.jpg|Arwydd yr orsaf gyda brandio newydd Metro De Cymru
File:Old Llandaf Station Building.jpg|Hen adeilad yr orsaf

Llandaf
Gorsaf reilffordd Trehafod

Mae **gorsaf reilffordd Trehafod** yn gwasanaethu tref Trehafod yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Rhondda.

Fe'i hagorwyd yn gyntaf ar y safle hwn gan Reilffordd Cwm Taf yn 1893.

Trehafod
Categori:Trehafod
Gorsaf reilffordd Y Porth

Mae **Gorsaf reilffordd y Porth** yn gwasanaethu tref y Porth yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Rhondda.

Porth
Categori:Y Porth
Gorsaf reilffordd Merthyr Tudful

Gorsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Merthyr Tudful yw **Gorsaf reilffordd Merthyr Tudful** (Saesneg: *Merthyr Tydfil*). Mae'n ben taith y gangen Merthyr ar y Llinell Merthyr. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru. Mae gan yr orsaf un platfform sydd wedi ei leoli ger Archfarchnad Tesco yn y dref.

Mae gan yr orsaf hefyd faes parcio bychan, swyddfa docynnau, paneli arddangos a safle tacsis. Mae teithwyr sy'n dymuno defnyddio bysiau i gyrchfannau eraill yn gorfod cerdded dim ond 4 munud at y brif orsaf fysiau (agorwyd yn 2021).

Ers newid yr Amserlen yng ngwanwyn 2009, mae trenau yn gallu cyrraedd neu wyro o'r orsaf bob hanner awr ar ôl comisiynu dolen basio ger Ynysowen.

Merthyr Tudful
Categori:Merthyr Tudful
Gorsaf reilffordd Llwynypia

Mae **gorsaf reilffordd Llwynypia** yn gwasanaethu tref Llwynypia yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae'n gorwedd ar Reilffordd Glyn Ebwy ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Agorodd y Taff Vale Railway yr orsaf gyntaf ar y safle ym 1863.

Llwynypia
Categpri:Llwynypia
Gorsaf reilffordd Ystrad Rhondda

Mae **gorsaf reilffordd Ystrad Rhondda** yn gwasanaethu pentref Ystrad yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Rhondda.

Ystrad Rhondda
Categori:Ystrad Rhondda
Gorsaf reilffordd Tonpentre

Mae **gorsaf reilffordd Tonpentre** yn gwasanaethu pentref Tonpentre yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Rhondda.

Tonpentre
Categori:Pentre, Rhondda Cynon Taf
Gorsaf reilffordd Treorci

Mae **gorsaf reilffordd Treorci** (Saesneg: *Treorchy railway station*) yn  gwasanaethu tref Treorci a phentref Cwm-parc yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi'i lleoli ar Linell Rhondda.

Treorci
Categori:Treorci
Gorsaf reilffordd Abercynon

Mae **Gorsaf reilffordd Abercynon** yn gwasanaethu pentref Abercynon yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei lleoli ar Linell Merthyr.

Categori:Abercynon
Abercynon
Gorsaf reilffordd Mynwent y Crynwyr

Mae **gorsaf reilffordd Mynwent y Crynwyr** (Saesneg: *Quakers Yard*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu pentref Mynwent y Crynwyr ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Merthyr.

Mynwent y Crynwyr
Gorsaf reilffordd Ynysowen

Mae **gorsaf reilffordd Ynysowen** (Saesneg: *Merthyr Vale*) yn orsaf rheilffordd sydd yn gwasanaethu pentref Ynysowen ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Merthyr.

Ynysowen
Gorsaf reilffordd Troed-y-rhiw

Mae **gorsaf reilffordd Troed-y-rhiw** yn gwasanaethu cymuned Troed-y-rhiw ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful, Cymru. Mae wedi ei lleoli ar Linell Merthyr ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Troed-y-rhiw
Gorsaf reilffordd Cricieth

Mae **gorsaf reilffordd Cricieth** (Saesneg: *Criccieth*) yn gwasanaethu tref glan môr Cricieth ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru. Mae wedi ei leoli ar Reilffordd Arfordir y Cambrian.

Cricieth
Gorsaf reilffordd Porthmadog

chwith|bawd|260px
Mae **Gorsaf reilffordd Porthmadog** yn gwasanaethu tref Porthmadog ar Benrhyn Llŷn yng Ngwynedd, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Rheilffordd Arfordir y Cambrian.

Agorwyd yr orsaf ym 1867, yn rhan o Reilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru.

Porthmadog
Gorsaf reilffordd Minffordd

Mae **Gorsaf reilffordd Minffordd** yn gwasanaethu pentref Minffordd ger Porthmadog yng Ngwynedd, Cymru. Mae wedi ei leoli ar Reilffordd y Cambrian.

Mae gorsaf Rheilffordd Ffestiniog yno hefyd.

Minffordd
Categori:Rheilffordd Ffestiniog
Gorsaf reilffordd Penrhyndeudraeth

Mae **gorsaf reilffordd Penrhyndeudraeth** yn gwasanaethu tref fechan Penrhyndeudraeth yn ardal Meirionnydd yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf ar Reilffordd Arfordir Cymru.

Penrhyndeudraeth
Categori:Penrhyndeudraeth
Gorsaf reilffordd Llandecwyn

Mae **gorsaf reilffordd Llandecwyn** yn gwasanaethu ardal wledig Llandecwyn ar aber  Afon Dwyryd yng Ngwynedd, Cymru. Mae'r orsaf yn stop heb eu staffio ar Reilffordd Arfordir y Cambrian.

Llandecwyn
Categori:Talsarnau
Gorsaf reilffordd Dinas Rhondda

Mae **gorsaf reilffordd Dinas Rhondda** yn gwasanaethu ardaloedd Dinas, Pen-y-graig a Trealaw o Donypandy, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Rhondda.

Mae 'na ddwy blatfform ar yr orsaf yma, gyda chysgod yr un. Gallwch cyrraedd yr orsaf gan ddilyn rhewl fach. Mae yna maes parcio, er bod hi'n orsaf fach.

Cyn i'r orsaf cael ei huwchraddio o dan y brosiect Metro De Cymru, roedd yna dystiolaeth o'r hen ail blatfform. Dyma oedd y blatfform am y wasanaethau lan i Dreherbert, ond oherwydd y Doriadau Beeching, chafodd y blatfform ei adael yn anghyfannedd, a'r linell lan wedi'u dynnu lan. Chafodd y blatfform ei ddinistrio, ag ailadeiladu yn 2024, fel rhan o'r uwchraddiadau Metro De Cymru, ac yna, dychwelodd y linell lan i Dreherbert.

## Gwasanaethau 
Mae yna wasanaeth trên pob hanner awr i'r ddwy gyfeiriad, sef Gaerdydd Canolog (gwasanaeth lawr), a Threherbert (gwasanaeth lan), ar Ddyddiau Llun i Sadwrn. Mae hyn yn gollwng i bob awr yn y nosweithiau. Ar Ddyddiau Sul, mae yna un gwasanaeth i'r ddwy gyfeiriad pob awr.

### Amserlenni 
#### I lawr (i Gaerdydd Canolog) 
##### Llun - Sadwrn 
###### Yn ystod y dydd 
XX:00 ac XX:30

Trên cynta'r fore - 05:50

##### Yn ystod y noswaith 
Trên ola'r nos - 21:30

##### Sul 
XX:29

Trên ola'r nos - 21:29

#### I lan (i Dreherbert) 
##### Llun - Sadwrn 
###### Yn ystod y dydd 
XX:11 ac XX:41

Trên cynta'r fore - 07:11

##### Yn ystod y noswaith* 
21:10, 21:44, 22:44;

Trên ola'r nos - 23:43

'''*Mae'r gwasanaethau tipyn bach yn hwyrach ar nosau Sadwrn:'''

21:45, 22:45

Trên ola'r nos - 23:45

##### Sul 
XX:29

Trên ola'r nos - 22:46

Dinas Rhondda
Categori:Trealaw
Categori:Tonypandy
Categori:Pen-y-graig
Gorsaf reilffordd Harlech

chwith|bawd|260px|Yr orsaf o'r castell
Mae **gorsaf reilffordd Harlech** yn orsaf reilffordd sydd wedi ei lleoli ar groesfan ar yr A496 yng nghanol tref Harlech yng Ngwynedd, Gogledd Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Arfordir y Cambrian ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Maee Ysgol Ardudwy wedi mabwysiadu’r orsaf ac yn ei thacluso, er cof am Joshua Llwyd-Hopcroft, cyn-ddisgybl yr ysgol.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan National Rail

Harlech
Gorsaf reilffordd Llandanwg

Mae **gorsaf reilffordd Llandanwg** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Llandanwg yng Ngwynedd, Cymru. Agorwyd y rheilffordd ym 1867 ond agorwyd yr orsaf ym 1929, yn stop heb ei staffio ar Reilffordd Arfordir y Cambrian.

## Cyfeiriadau
Llandanwg
Categori:Llanfair, Gwynedd
Gorsaf reilffordd Machynlleth

Mae **gorsaf reilffordd Machynlleth** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref hanesyddol Machynlleth ym Mhowys, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Cambrian ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Daeth Rheilffordd y Cambrian yr rhan o Reilffordd y Great Western ym 1923. Mae depo ym Machynlleth i gynnal trenau, wedi moderneiddio yn 2007 gan Arriva.
Agorwyd gorsaf arall gerllaw ym 1859, yn gwasanaethu Rheilffordd Corris. Caewyd y rheilffordd ym 1948, ond mae adeilad yr orsaf yn goroesi gerllaw.

## Cyfeiriadau
500px|canol|bawd

## Dolen allanol
* Gwefan yr orsaf

Machynlleth
Gorsaf reilffordd Radur

Mae **gorsaf reilffordd Radur** (Saesneg: *Radyr railway station*) yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu ardal Radur yng Nghaerdydd, Cymru. Mae wedi ei leoli wrth droed y bryn ar ymyl ddwyreiniol y pentref, ar hyd Afon Taf ac yn gyfagos i'r Daith Taf (Saesneg: *Taff Trail*).

Radur
Gorsaf reilffordd Ffynnon Taf

Mae **gorsaf reilffordd Ffynnon Taf** (Saesneg: *Taffs Well railway station*) yn gwasanaethu pentref Ffynnon Taf yn Rhondda Cynon Taf, Cymru, yn ogystal â phentref cyfagos, Gwaelod-y-garth, Caerdydd. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Merthyr a'r Llinell Rhondda. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Ffynnon Taf
Ffynnon Taf
Wicipedia Lladin

bawd|Logo Wicipedia Lladin
Fersiwn Ladin o Wicipedia yw **Wicipedia Lladin** (Lladin: *Vicipaedia Latina*). Sefydlwyd yn 2002. Erbyn hyn (2018) mae ganddi fwy na 128,000 o dudalennau. Roedd ganddi 125,669 o ddalennau ar 12 Rhagfyr 2016 ac erbyn  , mae ganddi oddeutu  o erthyglau.

Er bod yr wybodaeth mewn Lladin, mae'r trafodaethau mewn sawl iaith: Saesneg, Eidaleg, Ffrangeg a'r Almaeneg, fel rheol.

Categori:Lladin
Categori:Prosiectau Wicimedia
Categori:Sefydliadau 2002
Lladin
Ponoka, Alberta

Tref yng nghanolbarth Alberta, Canada, yw **Ponoka**.  Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 6,576.

Sefydlwyd Ponoka ym 1905.

## Dolen allanol
*  Gwefan tref Ponoka 

Categori:Sefydliadau 1905
Categori:Trefi Alberta
Llenyddiaeth yn 2001

## Digwyddiadau
*10 Rhagfyr - Premiere y ffilm *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* yn Llundain.

## Gwobrau
*Llyfr y Flwyddyn:
**Cymraeg: Owen Martell - *Cadw dy ffydd, brawd* 
**Saesneg: Stephen Knight - *Mr Schnitzel*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: *neb yn deilwng*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Meleri Wyn James - *Gwendolin Pari P.I.*
*Owen Martell - *Cadw dy ffydd, brawd*
*Gareth Miles - *Llafur Cariad*

### Barddoniaeth
*Dic Jones - *Golwg Arall*
*Tudur Dylan Jones - *Adenydd*

### Eraill
*Angharad Tomos - *Cnonyn Aflonydd*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Sebastian Faulks – *On Green Dolphin Street*
*Yann Martel - *Life of Pi*
*Ian McEwan – *Atonement*
*Malcolm Pryce - *Aberystwyth Mon Amour*
*Alastair Reynolds - *Chasm City*

### Storiau
### Drama
*Hamish McColl, Sean Foley ac Eddie Braben - *The Play What I Wrote*
*Martin McDonagh - *The Lieutenant of Inishmore*

### Hanes
*Jeff Alden (ed.) - *Llanblethian: Buildings and People*
*J. L. Davies & D. P. Kirby (gol.) - *Cardiganshire County History Series:1. from the Earliest Times to the Coming of the Normans*
*Kenneth O. Morgan - ''Britain Since 1945: the People's Peace*
*J. Beverley Smith a Llinos Beverley Smith - *History of Merioneth: II. the Middle Ages*
*Ray Westlake - *First World War Graves and Memorials in Gwent: Volume 1*
*Gareth Williams - *Life on the Heath: The Making of a Cardiff Suburb*

### Cofiant
*Ma Yan - *The Diary of Ma Yan* (gol. Pierre Haski)

### Barddoniaeth
*Seamus Heaney - *Electric Light*

### Eraill
*Oriana Fallaci - *La Rabbia e l’Orgoglio*
*Jon Ronson - *Them: Adventures with Extremists*
*Alta Schreier - *Vamos a Cuba''

## Marwolaethau
*12 Mawrth – Robert Ludlum, nofelydd, 73
*26 Ebrill - Dafydd Rowlands, gweinidog, darlithydd a llenor, 69
*11 Mai - Douglas Adams, nofelydd, 49
*13 Mai - R. K. Narayan, nofelydd, 94
*27 Mehefin - Tove Jansson, awdur plant, 86
*23 Gorffennaf - Eudora Welty, nofelydd, 92
*Hydref - John Owen, awdur teledu
*10 Tachwedd – Ken Kesey, nofelydd, 66
*29 Tachwedd - Dafydd Parri, awdur plant, 75
*14 Rhagfyr - W. G. Sebald, awdur ac academydd, 57

2001
Categori:2001
Gorsaf reilffordd Ystâd Trefforest

Mae **gorsaf reilffordd Ystâd Trefforest** (Saesneg: *Treforest Estate railway station*) yn orsaf reilffordd fechan a adeiladwyd i wasanaethu gweithwyr Ystâd Ddiwydiannol Trefforest ger tref Trefforest yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae wedi ei leoli ar y Llinell Merthyr a Llinell Rhondda 14 cilomedr (9 milltir) i'r gogledd-orllewin o Gaerdydd Canolog.

Trefforest Ystâd
Categori:Pontypridd
Gorsaf reilffordd Trecelyn

Mae **gorsaf reilffordd Trecelyn** (Saesneg: *Newbridge (Caerphilly) railway station*) ar Reilffordd Glyn Ebwy sy'n gwasanaethu trefi Trecelyn a'r Coed Duon, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru.

Trecelyn
Occupy Wall Street

bawd|Protestwyr
Protest gwrth-gyfalafol yn Ninas Efrog Newydd ydy **Occupy Wall Street**. Sbardunwyd gan y cylchgrawn gwrth-gyfalafol *Adbusters*, gan ddenu ysbrydoliaeth o brotestiadau tebyg y *Los Indignados* yn Sbaen a'r Gwanwyn Arabaidd. Yn bennaf maent yn protestio yn erbyn anghydraddoldeb economaidd a chymdeithasol, bariaeth corfforaethau, grym cwmnïau a'u dylanwad dros y llywodraeth (yn enwedig y sector gwasanaethau ariannol) a lobïo. Arwyddair y mudiad yw *We are the 99%* ("Ni yw'r 99%") sy'n cyfeirio at yr anghydraddoldeb o ran incwm yn yr Unol Daleithiau: mae'r 1% cyfoethocaf yn rheoli tua 40% o gyfoeth y wlad.

Cychwynnodd y gwrthdystiad ar 17 Medi 2011 ac erbyn 9 Hydref bu protestiadau tebyg mewn 70 o ddinasoedd a thros 600 o gymunedau yn yr Unol Daleithiau. Mae protestiadau eraill gyda'r enw "Occupy" wedi eu cynnal mewn dros 900 o ddinasoedd ar draws y byd, er enghraifft Occupy London. Yng Nghymru cafwyd gwersyllfannau yng Nghaerdydd ac Abertawe.

## Cyfeiriadau
Categori:2011
Categori:Gweithredaeth wrth-gorfforaethol
Categori:Hanes Dinas Efrog Newydd
Categori:Protestiadau yn yr Unol Daleithiau
Hywel David Lewis

Diwinydd ac athronydd o Gymru oedd **Hywel David Lewis** (21 Mai 1910 – 6 Ebrill 1992). Roedd yn fwyaf adnabyddus am ei amddiffyniad o ddeuoliaeth y meddwl a'r corff a goroesiad personol.

## Llyfryddiaeth 
**Morals and the New Theology* (1947)
**Morals and Revelation* (1951)
**Gwybod am Dduw* (1952)
**Our Experience of God* (1959)
**Freedom and History* (1962)
**Clarity is Not Enough* (1963)
**World Religions: Meeting Points and Major Issues* [gyda Robert Lawson Slater] (1966)
**Dreaming and Experience* (1968)
**The Elusive Mind* (1969)
**Philosophy of Religion* (1969)
**The Self and Immortality* (1973)
**Persons and Life after Death* (1978)
**Persons and Survival: Essays by Hywel D. Lewis and Some of His Critics* (1978)
**Logic, Ontology and Action* (1979)
**Pwy yw Iesu Grist?* (1979)
**Jesus in the Faith of Christians* (1981)
**The Elusive Self* (1982)
**Freedom and Alienation* (1985)

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iesu, Rhydychen
Categori:Diwinyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Pobl o Landudno
Nolwenn Leroy

500ppx|bawd|Nolwenn yn 2010

Cantores Lydaweg yw **Nolwenn Leroy** (ganwyd 28 Medi 1982 ym Mhen-ar-Bed). Mae'n adnabyddus am ei dau sengl rhif un, *Cassé* a *Nolwenn Ohwo!*.

## Bywgraffiad
Yn ystod ei phlentyndod treuliodd ei theulu hamser yn byw ym Mharis, Lille a Gwengamp. Ar ôl i'w rhieni ysgaru ym 1992 ymgartrefodd Nolwenn gyda'i mam a'i chwair yn Saint-Yorre.

Astudiodd yn *College des Celestins* yn Vichy. Pan oedd hi'n unarddeg mlwydd oed, sylwodd ei hathro cerddoriaeth ar ei doniau cerddorol ac fe anogodd iddi ddysgu'r ffidil. Ym mis Gorffennaf 1998 fe enillodd ysgoloriaeth i deithio i Cincinnati yn Ohio fel myfyrwraig gyfnewid. Wedi dysgu siarad Saesneg yn rhugl, dychwelodd i Ffrainc ble fynychodd ddosbarthiadau canu clasurol. Yn 2002 daeth Nolwenn yn adnabyddus wedi iddi ennill ail-gyfres y rhaglen deledu Ffrengig *Star Academy*.

Mae wedi rhyddhau pedwar albwm gan gynnwys dau albwm rhif un; *Nolwenn* (2003) a *Bretonne* (2010). Albwm o ganeuon Celtaidd yw *Bretonne* sy’n cynnwys pedair cân yn Llydaweg a dreuliodd 7 wythnos ar brig y siartiau Ffrengig.

## Disgograffiaeth 
### Albymau 
### Senglau 
## Dolenni allanol
Categori:Cantorion Llydaweg
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Longford

Gallai **Longford** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Iwerddon
* Longford, enw Saesneg am An Longfort, tref yn nhalaith Laighin
* Swydd Longford, sir yn nhalaith Laighin

### Lloegr
* Longford, pentref ger Market Drayton, Swydd Amwythig
* Longford, pentref yn awdurdod unedol Telford a Wrekin, Swydd Amwythig
* Longford, pentref a phlwyf sifil yn Swydd Derby
* Longford, pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaerloyw
* Longford, pentref ym Mwrdeistref Llundain Hillingdon

## Pobl
* Frank Pakenham, 7fed Iarll Longford (1905–2001), gwleidydd a diwygiwr cymdeithasol

----
Gorsaf reilffordd Rhiwabon

Mae **Gorsaf reilffordd Rhiwabon** (Saesneg: *Ruabon railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Rhiwabon, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Amwythig i Gaer ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Rhiwabon
Gorsaf reilffordd Abertawe

Mae **gorsaf reilffordd Abertawe** (Saesneg: *Swansea*) yn gwasanaethu dinas Abertawe, Cymru. Mae'r orsaf yn un o bedair yn Ninas a Sir Abertawe a dyma'r bedwaredd gorsaf prysuraf yng Nghymru ar ôl Caerdydd Canolog, Heol y Frenhines Caerdydd a Chasnewydd.

Abertawe
Categori:Abertawe
Gorsaf reilffordd Wrecsam Cyffredinol

Gorsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Wrecsam yng ngogledd-ddwyrain Cymru
yw **gorsaf reilffordd Wrecsam Cyffredinol** (Saesneg: *Wrexham General*). Mae'n cael ei gweithredu gan Trafnidiaeth Cymru, ond mae gwasanaethau'n cael eu darparu hefyd gan Drenau Virgin sy'n gweithredu gwasanaeth drên unwaith y dydd i Lundain Euston ac yn ôl, sy'n mynd trwy Caer. Hyd at Ionawr 2011, roedd cwmni Wrecsam a Swydd Amwythig hefyd yn gweithredu oddi yma i Lundain Marylebone.

Mae trenau i'r Gogledd yn mynd i Gaer ac weithiau ymlaen i Gaergybi. Mae trenau i'r De yn mynd i Gaerdydd neu i Birmingham. Mae trenau Wrecsam (Canolog) – Bidston yn defnyddio platfform 4, rhan o'r hen orsaf reilffordd Cyffordd Wrecsam.

Adeiladwyd yr orsaf ym 1846 ac fe'i ailadeiladwyd ym 1912. Agorwyd caffi a phlatfformau newydd yn 2008. Yn 2011 ailadeiladwyd platform 4 a phont droed, ac yn 2012 estynnwyd y caffi.

Delwedd:Tren wrecsam a swydd amwythig01.jpg|Trên y Rheilffordd Wrecsam a Swydd Amwythig ar platfform 1
Delwedd:Wrecsam Cyffredinol01.jpg

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Wrecsam
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Wrecsam
Wrecsam Cyffredinol
Gorsaf reilffordd Y Drenewydd

Mae **Gorsaf reilffordd Y Drenewydd** (Saesneg: *Newtown railway station*) yn orsaf reilffordd ar Rheilffordd y Cambrian yng nghanolbarth Cymru, sy'n gwasanaethu tref Y Drenewydd ym Mhowys.

Drenewydd
Categori:Y Drenewydd
Gorsaf reilffordd Baglan

Mae **Gorsaf reilffordd Baglan** yn orsaf reilffordd bychan ym mhentref Baglan yng Nghastell-nedd Port Talbot, Cymru. Mae'n stop ar brif linell De Cymru, a wasanaethir gan Trafnidiaeth Cymru.

Baglan
DDL intercettazioni

Mesur a roddwyd o flaen Senedd yr Eidal yn 2011 yw ***DDL intercettazioni*** (Eidaleg am "Fesur Rhyng-gipio"). Bydd yn ceisio amddiffyn preifatrwydd dinasyddion trwy gyfyngu ar "dapio" ffonau gan y llysoedd.

Mae paragraff 29 o'r mesur wedi denu anghydfod. Bydd y darn hwn o'r ddeddfwriaeth yn galluogi unrhyw un sy'n credu ei fod wedi ei dramgwyddo, gan gynnwys gwefanau, i orfodi i gywiriad gael ei gyhoeddi ar yr un wefan o fewn 48 awr a heb unrhyw werthusiad o'r cais gan farnwr. Mewn ymateb i hyn, blanciodd y Wicipedia Eidaleg ei holl erthyglau rhwng 4 a 6 Hydref 2011.

Categori:Cyfraith yr Eidal
Categori:Deddfwriaeth arfaethedig
Categori:Sensoriaeth o'r rhyngrwyd
Gwilym Puw

Roedd y Capten **Gwilym Puw** (ffurf Seisnigaidd: **William Pugh**; c. 1618 - c. 1689) yn fardd Catholig a Brenhinwr o deulu o'r Creuddyn yng ngogledd Cymru.

Roedd yn awdur toreithiog o gerddi Cymraeg, yn bennaf yn amddiffyn y ffydd Pabyddol. Cyfieithodd hefyd gweithiau litwrgaidd o'r Lladin yn ogystal a'i gerddi Cymraeg brodorol.

Categori:Genedigaethau'r 1610au
Categori:Marwolaethau'r 1680au
Categori:Beirdd yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Catholig o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Milwyr yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Gonwy
Carcassonne (gêm fwrdd)

bawd|Blwch y gêm
Gêm fwrdd arddull Almaenig yw **Carcassonne**, ar gyfer 2 - 5 chwaraewr. Fe'i dyluniwyd gan Klaus-Jürgen Wrede a'i chyhoeddi yn 2000 gan Hans im Gluck mewn Almaeneg a gan Rio Grande Games yn Saesneg. Enillodd wobr *Spiel des Jahres* a'r *Spiele Deutscher Preis* yn 2001. Enwyd y gêm ar ôl y dref gaerog ganoloesol Carcassonne yn ne Ffrainc, sy'n ddinas enwog am ei muriau. Ceir sawl 'spin-off' o'r gêm, gan gynnwys fersiynau ar-lein ac ar ffonau llaw.

## Sut i chwarae
Mae bwrdd y gêm yn dirwedd canoloesol sy'n cael ei adeiladu gan y chwaraewyr wrth i'r gêm fynd yn ei blaen. Mae'r gêm yn dechrau gydag un teil tir wedi ei droi wyneb i fyny a'r 71 teilsen arall wedi eu troi wyneb i waered mewn pentwr. Pob tro chwaraewr, bydd y chwaraewr hwnnw'n tynnu teilsen tir newydd ac yn ei osod ger teils sydd eisoes yn wynebu i fyny. Mae'n rhaid i'r teils newydd gael eu gosod mewn ffordd sy'n ymestyn nodweddion ar y teils mae'n ei ffinio: rhaid i ffyrdd gysylltu â ffyrdd, caeau i gaeau a dinasoedd i ddinasoedd.

Mae'r gêm yn dod i ben pan fydd y teil diwethaf wedi cael ei osod. Pryd hynny, mae'r holl nodweddion (gan gynnwys caeau) yn sgorio pwyntiau i'r chwaraewyr sydd gyda'r mwyaf o ddilynwyr arnynt. Y chwaraewr gyda'r mwyaf o bwyntiau sy'n ennill y gêm.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau bwrdd
Gorsaf reilffordd Pont Rufeinig

Mae **gorsaf reilffordd Pont Rufeinig** (Saesneg: *Roman Bridge railway station*) yn orsaf reilffordd yn Nyffryn Lledr, ger Dolwyddelan ar Reilffordd Dyffryn Conwy o Gyffordd Llandudno i Flaenau Ffestiniog, a weithredir gan Trafnidiaeth Cymru. Mae adeilad yr orsaf yn cael ei gynnal yn dda mewn galwedigaeth breifat ac mae'r orsaf yn un llwyfan, heb ei staffio.

Categori:Dolwyddelan
Pont Rufeinig
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Gorsaf reilffordd Caergybi

Mae **gorsaf reilffordd Caergybi** (Saesneg: *Holyhead*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Caergybi ar Ynys Cybi, Ynys Môn. Hon yw'r orsaf orllewinol pellaf ar Lein Arfordir Gogledd Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru, er bod Virgin Trains hefyd yn gwasanaethu ar yr un linell.

Adeiladwyd yr orsaf gan Thomas Brassey. Cariwyd bron miliwn a hanner o deithwyr ym 1858, a chyrraeddodd tua 100 o drenau'n ddyddiol erbyn 1855.

260px|chwith|bawd|Platfform 3
Agorwyd yr orsaf bresennol gan Reilffordd Llundain a’r Gogledd-Orllewin ar 17 Ionawr 1866. Mae’r to gweiddiol wedi goroesi. Roedd 4 platfform, ond mae’r cledrau i blatfform 3 wedi mynd. Mae twr cloc rhestredig Gradd II tu allan i’r orsaf.

Mae platfform 1,defnyddir fel arfer gan drenau Avanti services i Lundain. Defnyddir platfform 2 gan fwyafrif y trenau [Trafnidiaeth Cymru]]. Mae platfform 3 tu allan o’r sied trên; defnyddir y platfform hwn gan y ‘Trên Premier' i Orsaf reilffordd Caerdydd (Canolog). Roedd Terminal Container drws nesaf i’r orsaf hyd at 1991, pan symudwyd i traffig i borthladd Lerpwl. Erbyn hyn, mae’n maes parcio i deithwyr Stena Line.

## Cyfeiriadu
Caergybi
Gorsaf reilffordd Llandudno

Mae **Gorsaf reilffordd Llandudno** yn gwasanaethu tref Llandudno yn sir Conwy, Cymru. Mae'n derfynfa'r linell gangen o Gyffordd Llandudno ar y linell Crewe i Gaergybi ac Arfordir Gogledd Cymru. Mae'n cael ei rheoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Yn 2012 datganwyd y bydd cynllun £5&nbsp;miliwn i newid golwg yr orsaf, gan gynnwys gweddnewid y cyntedd ac adeiladu swyddfa docynnau newydd. Mae disgwyl i'r gwaith fod wedi ei gwblhau erbyn 2014.

## Cyfeiriadau 
Llandudno
Categori:Llandudno
Categori:Rheilffordd Dyffryn Conwy
Prifysgol Concepción

Prifysgol yn Concepción, Tsile, yw **Prifysgol Concepción** (Sbaeneg: *Universidad de Concepción*). Mae ganddi tua 24,767 o fyfyrwyr (2011), a chafodd ei sefydlu yn 1919.

## Dolen allanol 
*  

Concepción
Categori:Sefydliadau 1919
Kirchhain

Tref yn ardal Marburg-Biedenkopf Hessen, yr Almaen yw **Kirchhain**, gyda phoblogaeth o 16,204.

Yn y 13fed ganrif, roedd Kirchhain yn perthyn i'r Landgrafau Hessen.

## Enwogion
* Eberhard Werner Happel (1657–1690), bardd
* Leo Strauss (1899–1973), athronydd

## Dolenni allanol 
* *Willkommen in Kirchhain*, Gwefan swyddogol y dref

Categori:Aneddiadau Hessen
Categori:Trefi'r Almaen
Wicipedia Eidaleg

bawd|Logo'r Wicipedia Eidaleg
Fersiwn Eidaleg o Wicipedia yw'r **Wicipedia Eidaleg** (). Fe'i crewyd ar 11 Mai 2001 ac fe'i golygwyd yn gyntaf ar 11 Mehefin 2001. Hi oedd y bedwaredd Wicipedia fwyaf o ran erthyglau, ar ôl y fersiynau Saesneg, Almaeneg, a Ffrangeg yn y 2010au cynnar.

Erbyn heddiw ( ), mae ganddi oddeutu  o erthyglau.

## Protest 2011 
bawd|de|Rhwng 4 a 6 Hydref 2011, ailgyfeirwyd holl dudalennau'r Wicipedia Eidaleg i'r maniffesto hwn.
Ar 4 Hydref 2011, o ganlyniad i benderfyniad gan y gymuned, cuddiwyd holl erthyglau'r prosiect a chafodd y wici ei flocio gan weinyddwyr (er bod y fersiwn ffôn symudol dal yn hygyrch). Mabwysiadwyd hyn fel protest yn erbyn paragraff 29 o'r *DDL intercettazioni* (Mesur Rhyng-gipio) oedd ar y pryd dan drafodaeth yn Siambr Dirprwyon Senedd yr Eidal.  Byddai'r mesur arfaethedig wedi awdurdodi unrhyw un sy'n credu ei fod wedi ei dramgwyddo gan gynnwys gwefan i'w orfodi i ymateb ar yr un wefan o fewn 48 awr, a heb unrhyw werthusiad o'r cais gan farnwr. Pe bai'r mesur wedi cael ei basio yna credir y byddai yn rhoi cyfyngiadau llym ar ryddid "llorweddol" o gyrchu a golygu sy'n gyffredin ym mhrosiectau Wicifryngau. Hwn oedd y tro cyntaf i un o brosiectau Wicipedia i flancio'i holl gynnwys er mwyn protestio.

Cefnogodd Sefydliad Wicifryngau penderfyniad y Wicipedia Eidaleg mewn datganiad swyddogol a ryddhawyd ar yr un diwrnod. Erbyn 5 Hydref 2011, cafodd y maniffesto sy'n cymryd lle'r Wicipedia Eidaleg ei weld tua 8 miliwn o weithiau. Ar 6 Hydref, ailagorodd y wefan.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwefannau Eidaleg
Categori:Prosiectau Wicimedia
Categori:Sefydliadau 2001
Eidaleg
Gronw ap Tudur (marw 1400)

Merthyr a ddedfrydwyd i farwolaeth ar y 28 Medi 1400 yn dilyn ymosodiad Owain Glyn Dŵr ar dref Rhuthun oedd **Gronw ap Tudur**. Crogwyd wyth arall o ddynion y dref am ochri gyda'r gwrthryfel, ond lladdwyd Gronw mewn dull ffiaidd a danfonwyd pedwar chwarter ei gorff i bedwar cornel o Gymru - i bedwar o drefi Coron Lloegr. Gwnaed hyn fel rhybudd i bob Cymro beth fyddai'r canlyniad pe baent yn ochri gyda Glyn Dŵr.

## Gweler hefyd 
* Adda o Frynbuga, croniclydd sy'n cofnodi llawer o fanylion am gwrs y gwrthryfel.
* Cenedlaetholdeb Cymreig
* Diwrnod Owain Glyn Dŵr
* Llwybr Glyn Dŵr

Categori:Marwolaethau'r 1410au
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Tywysogion Cymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Call for the Dead

Nofel gyntaf John le Carré yw ***Call for the Dead***, a gyhoeddwyd ym 1961. Hon yw'r nofel gyntaf â'r cymeriad George Smiley ynddi, yr enwocaf o gymeriadau le Carré. Cafodd ei haddasu'n ffilm o'r enw *The Deadly Affair* ym 1966, a gyfarwyddwyd gan Sidney Lumet ac yn serennu James Mason.

Categori:Nofelau 1961
Categori:Nofelau gan John le Carré
Categori:Nofelau ysbïo
Ymchwil mesurol

Yn y gwyddorau cymdeithas, ymchwil empirig yw **ymchwil mesurol** sy'n defnyddio technegau ystadegol, mathemategol, neu gyfrifiannol. Nod ymchwil mesurol yw i ddatblygu a defnyddio modelau mathemategol, damcaniaethau, a hypothesisau parthed ffenomenau. Mae proses mesur yn ganolog i ymchwil mesurol gan ei bod yn darparu'r cyswllt rhang arsylliad empirig a mynegiad mathemategol.

Categori:Methodoleg gwyddorau cymdeithas
Mesurol
Indo-Tsieina

bawd|300px|Indo-Tsieina (map o 1886)
Rhanbarth yn Ne Ddwyrain Asia yw **Indo-Tsieina** a leolir i dde-orllewin Tsieina ac i ddwyrain India. Mae'n cynnwys gwledydd Cambodia, Fietnam, Gwlad Tai, Laos, a Myanmar, ac yn ôl rhai diffiniadau Malaysia'r Orynys a Singapôr.

## Hanes 
* Indo-Tsieina Ffrengig
* Rhyfeloedd Indo-Tsieina

Categori:Rhanbarthau Asia