Strôc

Aflonyddwch yn y cyflenwad gwaed i'r ymennydd yw **strôc**. Os yw'r cyflenwad gwaed yn cael ei gyfyngu neu ei atal bydd celloedd yr ymennydd yn dechrau marw, a all arwain at niwed i'r organ a marwolaeth, o bosib.

Y ddau brif fath o strôc yw **strôc isgemig**, pan gaiff y cyflenwad gwaed ei atal oherwydd clot gwaed, a **strôc gwaedlifol**, pan fydd y gwaedlestri sy'n cyflenwi'r gwaed yn torri ac yn achosi niwed i'r ymennydd. Y math mwyaf cyffredin yw strôc isgemig, sy'n cyfrif am tua 70% o'r holl achosion.

## Arwyddion a symptomau
Mae symptomau strôc yn amrywio rhwng unigolion, gan fod gwahanol rannau o'r ymennydd yn rheoli gwahanol rannau o'r corff, ac maent yn dibynnu ar ba ran o'r ymennydd sydd wedi'i heffeithio a graddfa'r niwed. Fel arfer mae symptomau'n dechrau'n sydyn, a gallant gynnwys pendro, anhwaster wrth lyncu, cur pen difrifol, problemau cyfathrebu (e.e. anhwaster siarad a deall beth mae eraill yn ei ddweud), problemau cydbwysedd a chydsymud, gwendid yn y wyneb a all wneud i'r claf ddiferu poer, a fferdod neu wendid i lawr un ochr o'r corff (gan amrywio mewn difrifoldeb o wendid yn llaw y claf i barlys llwyr ar hyd un ochr o'r corff). Mewn achosion mwy difrifol gall y claf colli ymwybyddiaeth.

## Achosion
### Strôc isgemig
Achosir strociau isgemig gan glotiau gwaed sy'n rhwystro llif y gwaed i'r ymennydd. Gan amlaf ffurfir y clotiau gwaed gan atherosglerosis, y cyflwr lle caiff rhydwelïau eu culháu neu eu rhwystro mewn mannau gan blaciau, ddyddodion brasterog sy'n cynnwys colesterol. Wrth i fodau dynol heineiddio mae eu rhydwelïau'n culháu yn naturiol ond gall rhai ffactorau risg gyflymu'r broses yn beryglus, gan gynnwys ysmygu, gorbwysedd, gordewdra, lefelau colesterol uchel (a achosir yn aml gan ddeiet sy'n uchel mewn braster), a hanes teuluol o glefyd y galon neu ddiabetes. Gall ddiabetes fod yn ffactor risg difrifol yn enwedig os nad oes rheolaeth dda arno oherwydd gall y gormodedd o glwcos yn y gwaed niweidio rhydwelïau'r claf.

Gall strôc isgemig hefyd gael ei achosi gan ffibriliad atrïaidd, sef curiad calon afreolaidd, sy'n gallu achosi clotiau gwaed sy'n mynd yn gaeth yn yr ymennydd. Mae achosion ffibriliad atrïaidd yn cynnwys gorbwysedd, clefyd coronaidd y galon, clefyd y falf mitral, cardiomyopathi, pericarditis, gorthyroidedd, a goryfed alcohol neu yfed llawer o gaffein.

Cynhelir profion eraill, gan gynnwys prawf pwysedd gwaed, profion gwaed (e.e. lefel colesterol, diabetes, lefel glwcos), ac ecocardiogram, i geisio nodi achos y strôc.

#### Cyffuriau
Gall cymryd rhai cyffuriau cyfreithlon cynyddu'r risg o gael strôc. Mae ysmygu tybaco yn codi pwysedd gwaed ac yn gallu achosi croniad o blaciau brasterog yn y rhydwelïau. Gall goryfed alcohol achosi gorbwysedd a ffibriliad atrïaidd, dau ffactor risg mawr ar gyfer strôc. Argymhella GIG Cymru lefelau dyddiol i'w yfed o 3-4 uned o alcohol i ddynion a 2-3 uned i fenywod.

Dwy feddyginiaeth a ddefnyddir yn aml i drin gorbwysedd yw thiazide diuretic, sy'n lleihau faint o ddŵr sydd yng nghorff y claf ac sy'n ymestyn y gwaedlestri, gan ostwng pwysedd gwaed, ac atalyddion ensymau trawsnewid angiotensin (ACE), sy'n ymestyn y gwaedlestri ac sy'n gostwng pwysedd gwaed.

## Epidemioleg
Yng Nghymru a Lloegr mae mwy na 130,000 o bobl yn cael strôc bob blwyddyn, gan ei wneud yn y trydydd achos mwyaf o farwolaeth. Yn y Deyrnas Unedig, strociau yw'r prif achos am anabledd ymysg oedolion oherwydd eu heffaith niweidiol ar yr ymennydd.

Gall strociau digwydd i bobl o bob oedran, gan gynnwys plant, ond pobl dros 65 mlwydd oed sy'n wynebu'r risg fwyaf.

Mae'r nifer o bobl sy'n cael strociau yn uwch ymysg pobl o dras Affro-Caribïaidd nag unrhyw grŵp ethnig arall, oherwydd mae gan y grŵp hon ragdueddiad genetig o ddatblygu diabetes a chlefyd y galon, sef dau gyflwr sy'n gallu achosi strôc gwaedlifol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Y Gymdeithas Strôc  – tudalennau yn Gymraeg

Categori:Anhwylderau niwrolegol
Categori:Clefydau cardiofasgwlaidd