open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diwylliant te Prydain

bawd|BLW pot te
Dechreuodd **Diwylliant Te Prydain** yn ystod y 17g ac mae'n hysbys ymhell y tu hwnt i'r DU. Mae yfed te yn rhan o ffordd nodweddiadol Prydain o fyw ac yn rhan annatod o'r diwylliant yfed.

## Dolenni allanol 
* Diwylliant Te (Saesneg)
* United Kingdom Tea Council (Saesneg)

Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Categori:Te
France 24

Sianel teledu newyddion rhyngwladol Ffrengig yw **France 24** (sef *France vingt-quatre*) sy'n darlledu mewn tair iaith (Ffrangeg, Arabeg a Saesneg) 24 awr y dydd bob dydd o'r wythnos. Lleolir ei bencadlys yn Issy-les-Moulineaux.

Lawnswyd France 24 ar 6 Rhagfyr 2006. Prif gystadleuwyr y sianel yw CNN (UDA), BBC World (DU), Euronews (traws-Ewropeaidd), Deutsche Welle (yr Almaen) ac Al Jazeera (Qatar). Mae wedi cael ei alw "y CNN Ffrengig", chwedl Renaud Donnedieu de Vabres, cyn Weinidog Diwylliant Ffrainc.

Er 2008 mae'r sianel yn perthyn 100% i'r sefydliad cyfryngau cyhoeddus Ffrengig, y Société de l'audiovisuel extérieur de la France, a gymrodd drosodd randdaliadau y cwmnïau darlledu France Télévisions a TF1, a sefydlodd y sianel yn wreiddiol fel menter ar y cyd.

Mae'n darlledu trwy sawl cyfrwng ddigidol, yn cynnwys sawl gwasanaeth teledu lloeren, teledu cêbl, ac ar y rhyngrwyd hefyd trwy ei wefan.

## Gweler hefyd
* Organisation international de la Francophonie

## Dolenni allanol 
* Gwefan France 24   

Categori:Newyddion
Categori:Sefydliadau 2006
Categori:Sianeli teledu
Categori:Sianeli teledu Arabeg
Categori:Sianeli teledu Ffrangeg
Categori:Sianeli teledu Saesneg
Categori:Teledu yn Ffrainc
Sgïo traws gwlad

Mae **sgio traws gwlad** yn chwaraeon gaeaf llychlynnaidd lle rydych yn sgïo nid yn unig llif i lawr yr allt, ond symud trwy' eira neu i fyny'r bryn ar yr eira. Yn aml, mae llwybrau arbennig a baratowyd yn cael eu defnyddio.

Mae e'n cael ei ystyried yn dda yn feddygol gan fod bron pob grwpiau cyhyrau yn cael eu hysgogi.

bawd|Sgio traws gwlad i ymlacio
* Langlauf  auf der Seite der FIS (Fédération Internationale de Ski)
* Animierte Darstellung zum Diagonalschritt

Traws gwlad
Neidio sgi

Mae **neidio sgi** yn un o gampau Gemau Olympaidd y Gaeaf yr athletwyr sgio. Yn y gamp mae sgiwyr yn sgïo i lawr allt i neidio oddi ar ramp er mwyn ceisio hedfan cyn belled ag y bo modd. Caent eu hasesu yn ychwanegol at y darn a'r cyfnod hedfan a glanio.

bawd|dim|Fideo o sgïo awyr

## Dolenni allanol 
* Beschreibung der FIS Disziplin Skispringen 
* Web-Projekt von FIS Renndirektor Dr. Walter Hofer zum Thema Skispringen . Gwybodaeth.   

Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd y Gaeaf
Categori:Sgïo
Sawna

bawd|Sauna (Naturtherme Templin, Almaen)
bawd|Diwylliant sawna Anders Zorn, 1906

Mae **sawna** yn ystafell wresogi gyda thymheredd uchel iawn, lle mae pobl yn cymryd bath chwysu. Weithiau ceir sawnas ar safleoedd pyllau nofio cyhoeddus neu feysydd chwarae a gellir eu cyfuno â dyfeisiau eraill fel baddonau stêm, neu sawna bio.

Mae'r gair "sawna" yn air Ffinneg hynafol sy'n cyfeirio at y baddon Ffinneg traddodiadol ac at y tŷ bath ei hun.

## Dolenni allanol
* Sauna 
* Cymdeithas Sawna'r Ffindir 
* Kalle Hoffman's Sauna Building FAQ 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Diwylliant y Ffindir
Categori:Hylendid
Categori:Ystafelloedd
Mudiad Arafu

Mae'r **Mudiad Arafu** (Saesneg: ***Slow Movement***) yn argymell newid diwylliannol i gyfeiriad arafu cyflymder bywyd.

## Gweler hefyd 
*Slowfood
*Cittaslow
*Slowretail

## Dolenni allanol 
* slowdown.org  

Categori:Bywyd personol
Categori:Cymdeithas
Châteauroux

bawd|Eglwys Saint-André

**Châteauroux** yw prifddinas *département* Indre yn *région* Centre-Val de Loire yng nghanolbarth Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 47,127 yn 2007. Saif ger afon Indre.

## Enwogion
* Henri Gratien Bertrand (1773-1844), cadfridog ym myddin Napoleon
* Marcel Boussac (1889-1980), gŵr busnes (Christian Dior)
* Gérard Depardieu (1948), actor

Categori:Cymunedau Indre
Disg wedi llithro

bawd|Disg wedi llithro

Cyflwr meddygol sy'n effeithio'r asgwrn cefn yw **disg wedi llithro**, **disg llac** neu '''ddisg o'i le''' (). Mae rhannau o'r disg rhyngleiniol yn mynd i mewn i sianel yr asgwrn cefn - y man lle mae llinyn yr asgwrn cefn wedi'i leoli. Mae symptomau disg wedi llithro yn ddifrifol, yn aml yn boenus iawn ac weithiau'n achosi parlys.

Categori:Afiechydon
Categori:System nerfol
Wutbürger

Mae **Wutbürger** yn alwad tebyg i "I'r Gad!" ac yn deillio o bapurau newydd yr Almaen. Mae'n fynegiant o ddicter yn erbyn y wladwriaeth a chymdeithas oherwydd diffyg cyfleoedd i gyfranogi. Roedd "Wutbürger" yn Air y Flwyddyn yn 2010 yn yr Almaen.

center|bawd|1000px|Y Rali yn Erbyn Stuttgart; 13 Awst 2010
## Gweler hefyd
*Occupy Wall Street
*Occupy London

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*[http://www.thelocal.de/society/20101217-31883.html ]
*[http://www.toonpool.com/cartoons/Wutb%C3%BCrger_108673 ]

Categori:Geiriau ac ymadroddion Almaeneg
Categori:Gwleidyddiaeth yr Almaen
Coffi gyda llaeth poeth

bawd|Cafe-au-Lait
Mae **coffi gyda llaeth poeth** yn ddiod sy'n dod o Ffrainc yn wreiddiol, sef ***café au lait***.

## Dolenni allanol
* Cafe misto

Categori:Coffi
Torte

bawd|Donauwelle
Mae'r gair Almaeneg **Torte**, a ddaw ei hunan o'r Eidaleg *torta*, yn cyfeirio at fara wedi'i bobi neu gacen grwn. Gan amlaf cânt eu gwneud allan o wyau, siwgr a chnau wedi'u malu yn hytrach na blawd. Weithiau llenwir y toes gyda hufen a / neu ffrwythau a chaiff ei addurno wedyn. Mae tortes nodweddiadol yn cynnwys y Torte Sacher a'r Torte Linzer o Awstria, cacen y Fforest Ddu o'r Almaen a gateau St. Honoré.

Categori:Geiriau ac ymadroddion Almaeneg
Categori:Teisenni
Camembert

bawd|Camembert
Caws gwyn Ffrengig ydy **Camembert**. O dan yr enw *Camembert de Normandie AOC*, rhoddir iddo statws dynodiad a warchodir o darddiad. Yn ôl y sôn, arferai Napoleon III osod y Camembert ar y bwrdd llys. Yn ail hanner y 19g daeth Camembert i farchnadoedd Paris a rhannau eraill o Ffrainc o ganlyniad i ddatblygiad y rheilffyrdd.

## Dolenni allanol
* http://www.s4c.co.uk/dudley/rm/view_recipe/rid/209/language/wel/
* Gwefan Taste Camembert
* Camembert AOC 
* The story of Joseph Knirim's so amazing homage to Marie Harel and the camembert cheese
* Camembert on Tout Un Fromage 

Categori:Caws
Meinir Jones

Cyflwynydd teledu yw **Meinir Jones** (ganwyd 26 Rhagfyr 1985) sydd ar hyn o bryd yn cyflwyno rhaglen *Ffermio* ar S4C.

Magwyd Meinir ar fferm yng Nghapel Isaac ger Llandeilo, a *Ffermio* yw'r rhaglen gyntaf iddi ei chyflwyno, ar ôl pedair blynedd yn gweithio fel cyfarwyddwr ac ymchwilydd ar y gyfres.

Cafodd ei haddysg yn Ysgol yr Eglwys yng Nghymru Llanfynydd, ger Llandeilo, ac yna'n Ysgol Gyfun Tre-Gib, Ffairfach. Graddiodd mewn Cymraeg ac Astudiaethau Ffilm a Theledu o Brifysgol Aberystwyth yn 2007, gan dderbyn swydd fel ymchwilydd ar *Ffermio*.

Yn ogystal â gweithio ar *Ffermio*, mae’n gweithio ar fferm ddefaid a gwartheg ei rhieni a'i brawd.

Mae gan Meinir ddiadell ei hun o ddefaid Balwen Cymreig ac yn eu harddangos mewn sioeau. Mae Meinir hefyd yn aelod brwd o Glwb Ffermwyr Ifanc Llanfynydd.

Yn 2014, derbyniodd Wobr Goffa Bob Davies gan Undeb Amaethwyr Cymru am ei gwaith yn codi proffil cyhoeddus ffermio yng Nghymru drwy ei gwaith yn y cyfryngau. Cyflwynwyd y wobr idd, sef ffon fugail wedi ei cherfio yn arbennig gan wneuthurwr ffyn o Aberystwyth, Hywel Evans, gan Lywydd Undeb Amaethwyr Cymru, Emyr Jones.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Lons-le-Saunier

[bawd|Cerflun o [Claude Jacques Lecourbe, yn y Place de la Liberté]]

*Commune* yn nwyrain Ffrainc yw **Lons-le-Saunier**, sy'n brifddinas *département* Jura yn *région* Bourgogne-Franche-Comté.

Saif y dref ger troed y Massif du Jura, ar Afon Vallière. Mae rhwng 60 ac 80&nbsp;km o Besançon, Dijon, Bourg-en-Bresse a Genefa. I'r gogledd o Lons-le-Saunier, mae ardal sy'n nodedig am ei gwin.

## Enwogion
* Claude Joseph Rouget de Lisle (1760–1836), cyfansoddwr *La Marseillaise*

Categori:Cymunedau Jura
Prosecco

Gwin pefriol yw **prosecco**, a enwir ar ôl y grawnwin gwyn sydd ond mewn rhanbarth fach o dalaith Treviso yn Veneto yng ngogledd yr Eidal.

bawd|Prosecco di Conegliano

## Dolenni allanol
*Prosecco Consortium
*Some Type of Prosecco wine 

Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Gwin
Parlwr hufen iâ

[bawd|Parlwr hufen iâ yn [yr Eidal.]]
Math o fwyty ydy **parlwr hufen iâ** sy'n darparu sawl math o hufen iâ i'w gwsmwriaid. Agorwyd y parlwr hufen iâ cyntaf ym Mharis, Ffrainc yn 1668.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwytai
Categori:Hufen iâ
Israel Kamakawiwoʻole

Cerddor o Hawaii oedd '''Israel Kamakawiwo'ole'* (20 Mai 1959 – 26 Mehefin 1997). Daeth yn enwog y tu allan i Hawaii pan gafodd ei albwm *Facing Future'' ei ryddhau ym 1993. 
Dangoswyd ei ddetholiad o "Over the Rainbow" mewn nifer o ffilmiau, rhaglenni teledu, a hysbysebion. Trwy ei chwarae iwcalili ac ymgorffori ffurfiau llenyddol eraill (fel jas a reggae), mae e'n parhau i fod yn un o'r prif ddylanwadau mewn cerddoriaeth Hawaii dros gyfnod o 15 mlynedd.

## Cerddoriaeth (detholiad) 
* 1976 – "No Kristo"
* 1977 – "Kahea o Keale"
* 1978 – "Keala"
* 1981 – "Mahalo Ke Akua"
* 1984 – "Puana Hou Me Ke Aloha"
* 1991 – "Makaha Bash 3 Live"
* 1993 – "Facing Future"
* 1995 – "E Ala E"
* 1996 – "N Dis Life"
* 2000 – "Iz in Concert"
* 2001 – "Alone in Iz World"
* 2007 - "Wonderful World"
* 2011 - "Over the Rainbow"

## Dolenni allanol
* Israel Kamakawiwo'ole 
* Gwybodaeth / lluniau 
* Honolulu Advertiser: IZ  

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Lifft sgïo

bawd|Lifft sgïo

Mae **lifft sgïo** yn lifft i gludo sgiwyr. Yn wreiddiol, lifft i gludo sgiwyr â sgis yw e. Mae'r ystyr ehangach yn cynnwys lifft i gludo'r holl gyfleusterau ar gyfer sgiwyr a eirfyrddwyr. Gellir defnyddio'r lifftiau yn yr haf i gario offer chwaraeon eraill fel beiciau mynydd.

## Dolen allanol 
*   Hanes lifftiau sgio

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Eira
Categori:Sgïo
Vogue (cylchgrawn)

bawd|*Vogue*, mis Mai 1917
Cylchgrawn ffasiwn a ffordd o fyw ydy ***Vogue***. Caiff ei gyhoeddi mewn 18 gwlad gan Gyhoeddiadau Condé Nast bob mis. Daw enw'r cylchgrawn o'r Ffrangeg ac mae'n golygu "mewn ffasiwn". Mae'r cylchgrawn hefyd ar gael ar-lein ar wefan Vogue.com.

## Hanes
### Y Blynyddoedd cynnar
Yn 1892 sefydlodd  Arthur Turnure *Vogue* fel cyhoeddiad wythnosol yn yr Unol Daleithiau. Fe'i noddwyd gan Kristoffer Wright, a chyhoeddwyd ei rifyn cyntaf ar 17 Rhagfyr y flwyddyn honno. Bwriad Turnure oedd fod y cylchgrawn yn ddathliad o "ochr seremonïol o fywyd" a'i fod yn "denu'r call yn ogystal â'r debutante, dynion deallus yn ogystal â'r prydferth." O'r cychwyn cyntaf, cynulleidfa darged y cylchgrawn oedd cyfoethogion Efrog Newydd, a sefydlodd werthoedd cymdeithasol mewn gwlad nad oedd yn rhoi'i fryd ar ddosbarth a seremoni hanner cymaint a'r Deyrnas Unedig neu Ffrainc. Ar y pryd, prif gynnwys y cylchgrawn oedd ffasiwn, gyda rhai erthyglau am chwaraeon a materion cymdeithasol ar gyfer y darllenwyr gwrywaidd.

### Condé Nast
Prynodd Condé Montrose Nast *Vogue* yn 1905 rai blynyddoedd cyn marwolaeth Tenure a dechreuodd y cylchgrawn ddatblygu. Newidiodd y cylchgrawn i fod yn bythefnosol a dechreuodd *Vogue* dramor, gan ddechrau yn y 1910au. Aeth i Brydain i ddechrau yn 1916, lle dechreuoddd *Vogue*, cyn symud i Sbaen, ac yna i'r Eidal a Ffrainc yn 1920, lle roedd y cylchgrawn yn lwyddiant enfawr. Cynyddoedd cyhoeddiadau'r cylchgrawn a'i elw'n sylweddol o dan ei oruchwyliaeth. Erbyn 1911, roedd y brand *Vogue* wedi datblygu i fod yn fusnes lewyrchus, fel ag y mae heddiw, sy'n targedu cynulleidfa neilltuol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Prif wefan *Vogue*
* Vogue History Summary, Bookrags.com
* Hanes *Vogue* ar wefan Butterick 

Categori:Cylchgronau ffasiwn
Categori:Sefydliadau 1892
Stiwdio ffitrwydd

bawd|Stwdio ffitrwydd
Mewn **stiwdio ffitrwydd** ceir amryw o ddyfeisiau ar gyfer cadw'n heini, yn aml hefyd ceir sawna neu spa. Weithiau ceir hyfforddiant ar gyfarpar ffitrwydd a chyrsiau reoli gan y staff.

Bydd y gair campfa yn aml yn cael ei ddefnyddio i ddynodi Stiwfio neu ystafell ffitrwydd, ac fell arall hefyd.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Bywyd personol
Categori:Iechyd
Te Earl Grey

bawd|Yr Iarll Llwyd
bawd|Citrus bergamia

Math o de ydy **Te Earl Grey** neu **De Iarll Llwyd** sy'n gymysgedd te masnachol a oedd yn wreiddiol yn cynnwys te Tsieineaidd yn unig. Mae ganddo arogl olew o bergamot. Cafodd ei enwi ar ôl Charles Grey yn yr 1830; roedd yn Brif Weinidog gwledydd Prydain.

Ceir hefyd de o'r enw Lady Grey.

## Dolenni allanol
* Gwybodaeth

Categori:Te
Athrofa Chwaraeon Cymru

Sefydlwyd **Athrofa Chwaraeon Cymru** (Saesneg: *Welsh Institute of Sports*) yn 1972 i gynorthwyo yn natblygiad yr athletwyr gorau yng Nghymru. Mae gan y sefydliad neuaddau chwaraeon dan do wedi'u lleoli yng Ngerddi Sophia yng Nghaerdydd a elwir y Brif Neuadd ers 1972. Newidodd enw y sefydliad i Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru yn 2010.

## Cyfleusterau'r Brif Neuadd
*Gymnasteg
*Bwrdd Tennis
*Trampolîn
*Cyflwyniad
*Crefft Ymladd
*Badminton
*Pêl-droed dan do
*Pêl-rwyd
*Pêl-fasged

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Categori:Sefydliadau 1972
Al Arabiya

Sianel teledu newyddion Arabeg yw **Al Arabiya**, a sefydlwyd ar 3 Mawrth 2003. Mae'n perthyn i MBC a lleolir ei bencadlys yn Dubai, er bod y fam-gwmni yn perthyn i Sawdi Arabia.

Yn y byd Arabaidd Al-Arabiya yw prif gystadleuydd Al Jazeera. Mae'n cynnig gwasanaeth newyddion 24 awr y dydd. Mae'n ail o gryn dipyn i Al Jazeera yn ôl nifer ei wylwyr. Mae Al-Arabiya yn cyflogi 400 o bobl, yn cynnwys 120 newyddiadurwr.

## Dolenni allanol 
* Gwefan Al-Arabiya 
* Gwefan Saesneg Al-Arabiya 

Categori:Y cyfryngau yn Sawdi Arabia
Categori:Newyddion
Categori:Sianeli teledu Arabeg
Categori:Sefydliadau 2003
Categori:Yr Emiradau Arabaidd Unedig
The Social Network

Mae ***The Social Network*** yn ddrama 2010 ynghylch sefydlu'r safle rhwydweithio cymdeithasol Facebook. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan David Fincher ac mae'n serennu Jesse Eisenberg, Andrew Garfield, Justin Timberlake, Brenda Song, Armie Hammer, Max Minghella, Rashida Jones, Joseph Mazzello, a Rooney Mara. Mae'r ffilm wedi ennill y wobr am Ffilm Orau yn y Ngwobrau'r Golden Globes, yn ogystal ag ennill y wobr am y Cyfarwyddwr Gorau, Sgript Orau a Sgôr Gwreiddiol Gorau.

Yn 2003, cafodd y myfyriwr Mark Zuckerberg (Jesse Eisenberg) o Brifysgol Harvard y syniad i greu gwefan i ddenu merched israddedig Harvard.

bawd|chwith|150px|MarkZuckerberg

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 

Categori:Facebook
Categori:Ffilmiau 2010
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn coleg
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Sargent Shriver

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Robert Sargent Shriver, Jr** (9 Tachwedd 1915 – 18 Ionawr 2011) oedd yn gyfarwyddwr cyntaf y Corfflu Heddwch.

Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Teulu Kennedy
Saint-Lô

Dinas yng ngogledd-orllewin Ffrainc yw **Saint-Lô** (neu **Saint-Laud**).
Mae'n brifddinas *département* Manche yn *région* Normandie.

Yr hen enw Celteg ar y ddinas oedd **Briovère**, o enw Afon Vire. Dinistriwyd tua 97% o Saint-Lô yn ystod yr Ail Ryfel Byd, pan gipiodd yr Americanwyr hi o ddwylo'r Almaenwyr yn 1944. Dechreuwyd ail-adeiladu yn 1945.

## Enwogion
* Urbain Le Verrier (1811-1877), mathemategydd a seryddwr

Categori:Cymunedau Manche
MBC Group

Cwmni teledu i'r byd Arabaidd a'r Dwyrain Canol yw **MBC Group** (**Middle East Broadcasting Center** gynt), sy'n perthyn i Sawdi Arabia. Ceir sawl sianel teledu sy'n perthyn i grŵp MBC, yn cynnwys sianeli newyddion 24 awr y dydd a sianeli adloniant. Sefydlwyd pencadlys yr MBC yn Llundain ond fe'i symudwyd i Dubai yn 2002.

Mae'n darlledu yn Arabeg yn bennaf, gan ddefnyddio isdeitlau neu dybio ar gyfer ffilmiau a rhaglenni adloniant mewn ieithoedd eraill. Cyflwynwyd gwasanaeth Perseg yn ddiweddar. Mae'n perchen gorsaf radio Arabeg hefyd.

## Sianeli 
* MBC 2
* MBC 3
* MBC 4
* MBC Action
* MBC Max
* Al-Arabiya (newyddion 24 awr)
* MBC FM (radio)
* MBC Persia (Perseg)

## Dolenni allanol 
* MBC 1
* MBC 2
* MBC 3
* MBC 4 
* MBC 5
* 
* MBC Action
* MBC FM
* Al Arabiya

Categori:Cwmnïau teledu
Categori:Y cyfryngau yn Sawdi Arabia
Categori:Sianeli teledu Arabeg
MBC

Gallai **MBC** gyfeirio at:

* Malawi Broadcasting Corporation
* Mauritius Broadcasting Corporation
* Middle East Broadcasting Center 
* Munhwa Broadcasting Corporation (De Corea)
John Le Mesurier

Actor o Loegr oedd **John Le Mesurier** (ganwyd **John Elton Le Mesurier Halliley**) (5 Ebrill 1912 – 15 Tachwedd 1983).

Cafodd ei eni yn Bedford, yn fab y cyfreithiwr Charles Elton Halliley a'i wraig Amy Michelle Le Mesurier.

## Gwragedd
*June Melville (1939–47) (dyweddio)
*Hattie Jacques (1949–65) (dyweddio)
*Joan Malin (1965–83)

## Plant
*Robin (g. 1953)
*Kim (g. 1956

## Ffilmiau
*''Private's Progress* (1956)
**Brothers in Law* (1957)
**Carlton-Browne of the F.O.* (1959)
**I'm All Right Jack* (1959)
**The Hound of the Baskervilles* (1959)
**Doctor in Love* (1960)
**The Pure Hell of St Trinian's* (1960)
**The Wrong Arm of the Law* (1963)
**The Pink Panther* (1963)
**Our Man in Marrakesh* (1966)
**The Wrong Box* (1966)
**The Italian Job* (1969)

## Teledu
**Hancock's Half Hour* (1957-60)
**Pardon the Expression* (1966)
**George and the Dragon* (1966-68)
**Dad's Army* (1968-1977)
**Sykes* (1972)
**Black and Blue* (1973)
**Village Hall* (1975)
**Brideshead Revisited* (1981)
**A Married Man'' (1983)

Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1983
Laval, Mayenne

**Laval** yw prifddinas *département* Mayenne yn *région* Pays de la Loire yn Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 50,931 yn 2008.

Saif y ddinas ar Afon Mayenne. Dywedir i greiriau sant Tudwal gael eu trosglwyddo yma yn 870 neu 878. Roedd y ddinas o bwysigrwydd strategol oherwydd ei sefyllfa rhwng ardal Île-de-France a Llydaw, a datblygodd yn dref gaerog allweddol.

## Oriel 

Image:Laval Town 2007 01.jpg|Laval
Image:Laval F Town Hall.jpg|Neuadd y Dref

## Enwogion
* Ambroise Paré (1509 - 1590), llawfeddyg
* Henri Rousseau (1844 - 1910), (*le Douanier*), arlunydd

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Laval 

Categori:Cymunedau Mayenne
Laval

Gallai **Laval** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Canada
* Laval, Quebec, dinas yn Quebec

### Ffrainc
* Laval, Mayenne, dinas yn Mayenne
* Laval, Isère, dinas yn Mayenne
* Laval-Atger, dinas yn Lozère
* Laval-d'Aix, dinas yn Drôme
* Laval-d'Aurelle, dinas yn Ardèche
* Laval-de-Cère, dinas yn Lot
* Laval-du-Tarn, dinas yn Lozère
* Laval-en-Brie, dinas yn Seine-et-Marne
* Laval-en-Laonnois, dinas yn Aisne
* Laval-le-Prieuré, dinas yn Doubs
* Laval-Morency, dinas yn Ardennes
* Laval-Pradel, dinas yn Gard
* Laval-Roquecezière, dinas yn Aveyron
* Laval-Saint-Roman, dinas yn Gard
* Laval-sur-Doulon, dinas yn Haute-Loire
* Laval-sur-Luzège, dinas yn Corrèze
* Laval-sur-Tourbe, dinas yn Marne
* Laval-sur-Vologne, dinas yn Vosges
* Bonchamp-lès-Laval, dinas yn Mayenne
* Le Poët-Laval, dinas yn Drôme
* Magnac-Laval, dinas yn Haute-Vienne
* Mont-de-Laval, dinas yn Doubs
* Saint-Genis-Laval, dinas yn Rhône
* Saint-Germain-Laval, Loire, dinas yn Loire
* Saint-Germain-Laval, Seine-et-Marne, dinas yn Seine-et-Marne
* Saint-Pierre-Laval, dinas yn Allier
* Viols-en-Laval, dinas yn Hérault

## Enwau
* Pierre Laval, prif weinidog llywodraeth Vichy yn Ffrainc
----
Allen Welsh Dulles

Cyfreithiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Allen Welsh Dulles** (7 Ebrill 1893 – 29 Ionawr 1969). Y sifiliad cyntaf i wasanaethu fel Cyfarwyddwr Cudd-wybodaeth Ganolog (sef pennaeth *de facto* y CIA) a'r cyfarwyddwr a wasanaethodd am y cyfnod hwyaf oedd ef. Roedd yn aelod o Gomisiwn Warren ac yn gyfreithiwr corfforaethol a phartner yn ffyrm Sullivan & Cromwell. Ei frawd oedd John Foster Dulles, Ysgrifennydd Tramor yr Unol Daleithiau yn ystod gweinyddiaeth yr Arlywydd Eisenhower.

Taid Allen Welsh Dulles ar ochr ei dad oedd John Welsh Dulles (1823–1887) a oedd yn genhadwr a diwinydd Presbyteraidd.

Categori:Cyfarwyddwyr y CIA
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Washington, D.C.
Categori:Ysbiwyr
Cawl cyw iâr

bawd|Cawl cyw iâr
Cawl yw **cawl cyw iâr** a wneir drwy ferwi ac yna mudferwi rhannau cyw iâr neu esgyrn iâr mewn dŵr, gyda llysiau a chyflasynnau. Potes clir yw'r cawl cyw iâr clasurol gyda darnau o gyw iâr a llysiau, nwdls (neu fath arall o basta), twmplenni, neu rawn (er enghraifft reis neu haidd). Mae cawl cyw iâr yn feddyginiaeth werin boblogaidd ar gyfer annwyd a'r ffliw, ac mewn nifer o wledydd caiff ei ystyried yn fwyd cysur.

## Dolenni allanol 
* Rysáit  ar wefan Hoffi Bwyd Casâu Gwastraff
* Rysáit cawl cyw iâr a llysiau sbeislyd ar wefan NewidamOes
* Rysáit cawl cyw iâr a gwrd cnau menyn ar wefan Clic

Cyw iar
Categori:Seigiau cyw iâr
Alençon

Dinas a chymuned yng ngogledd Ffrainc yw **Alençon**.  Mae'n brifddinas *département* Orne yn *région* Normandie.

Saif Alençon 119&nbsp;km o Caen a 161&nbsp;km o Rouen, ger cymer afon Sarthe ac afon Briante.

Roedd y boblogaeth yn 27,942 yn 2007.

## Enwogion
* Thérèse de Lisieux, sant

Categori:Cymunedau Orne
Concepción, Tsile

bawd|Baner o Concepción, Tsile

Dinas yn nhalaith Bío-Bío yn Tsile yw **Concepción** (Sbaeneg: *Concepción* 
). Yn 2002 roedd ganddi boblogaeth o 216,061. Mae ei harwynebedd yn 221.6 km2. Sefydlwyd gan y sbaenwyr yn 1550.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, v.28

## Dolenni allanol
*  Concepción municipality 
*  *El Sur*, newspaper of Concepción 
*  *Viveconce*, Event schedule of Concepción  
*  *Octava*, Website directory  
*  *HelloChile - Spanish tutoring and tourism in and around the city of Concepción*, Information in English about the Chilean life and places to visit 

## Oriel 

Arco de Medicina UdeC.jpg|*Arco de Medicina* ("Arch Meddygaeth") ar gampws y Universidad de Concepción
Moderno Edificio en Concepción.jpg|y Tŵr Andes.
Desembocadura del Biobío.jpg|Genau o'r Bio-Bio gwagio'r i mewn i'r Cefnfor Tawel
Ex Catedral de Concepción.jpg|Eglwys Gadeiriol o Concepcion; yr oedd dymchwel ar ôl i ddaeargryn ar 1939.
Biobus01.jpg|BioBus, cludiant i orsaf drenau 
Hotel El Araucano.JPG|Araucano Gwesty
Plaza de Armas Concepción.jpg|*Plaza de la Independencia*, y Plaza de Armas o Concepcion 


Categori:Dinasoedd Tsile
Mynyddoedd y Grampians

Mae **Mynyddoedd y Grampian** (Gaeleg: **Am Monadh**) yn un o'r tri chlwstwr mwyaf o fynyddoedd yn yr Alban ac wedi'i leoli yng ngogledd-ddwyrain yr Ucheldir. Mae sianel deledu *Grampian Television* dros y blynyddoedd wedi creu dryswch mawr ynglŷn â pha fynyddoedd a restrir o dan y pennawd hwn, oherwydd fod eu hardal hwy ychydig yn wahanol i'r ardal ble ceir y clwstwr hwn o fynyddoedd.

bawd|canol|Mynyddoedd y Grampians yn yr Alban

Cofnodir y term yn gyntaf gan y Rhufeiniaid Cornelius Tacitus wrth gofnodi brwydr y Rhufeiniaid yn erbyn y Caledoniaid oddeutu 86 O.C.

Mae'r clwstwr hwn o fynyddoedd yn cynnwys Ben Nevis (sef mynydd uchaf gwledydd Prydain - 1,344 metr) a Ben Macdui (yr ail fynydd uchaf - 1,309 m).

bawd|220px|dim|Mynyddoedd y Grampians o Beinn a Ghlo

Categori:Daearyddiaeth Cyngor yr Ucheldir
Categori:Daearyddiaeth Moray
Categori:Daearyddiaeth Swydd Aberdeen

Grampians
Categori:Rhestrau mynyddoedd
Vesoul

**Vesoul** yw prifddinas *département* Haute-Saône, *région* Bourgogne-Franche-Comté, dwyrain Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 19,404 yn 2010. Saif y dref ar afon Durgeon ac afon Colombine.

Ceir cyfeiriad ati yn 899, dan yr enw *Castrum Vesulium*. Saif y castell ar fryn La Motte, a thyfodd y dref o'i amgylch.

## Enwogion
* Jean-Léon Gérôme (1824 – 1904), arlunydd

Categori:Cymunedau Haute-Saône
Settlers of Catan

Mae ***Settlers of Catan*** yn gêm fwrdd a gynlluniwyd gan Klaus Teuber. Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1995 yn yr Almaen gan Franckh-Kosmos Verlag (Kosmos) o dan yr enw ***Die Siedler von Catan***. Mae chwaraewyr yn cymryd rôl y gwladychwyr, pob un yn ceisio adeiladu a datblygu eu setliad tra'n masnachu ac yn caffael adnoddau. Maent yn ennill pwyntiau wrth i'w haneddiadau dyfu; y cyntaf i gyrraedd nifer penodol o bwyntiau sy'n ennill.

*Settlers of Catan* oedd un o'r gemau bwrdd cyntaf o arddull Almaenig i ddod yn boblogaidd y tu hwnt i Ewrop. Mae dros 15,000,000 copi o gemau yn y gyfres Catan wedi cael eu gwerthu, ac mae'r gêm wedi ei chyfieithu i ddeg ar hugain o ieithoedd o'r Almaeneg gwreiddiol. Cafodd ei galw'n "gêm fwrdd ein hamseroedd" gan *The Washington Post*. 

## Dollenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Gemau bwrdd
Auf Achse

Mae **Auf Achse** (yn llythrennol *Ar y ffordd*) yn gêm fwrdd, logisteg, a gynlluniwyd gan Wolfgang Kramer ac a gyhoeddwyd yn 1987.

## Dolen allanol
* (Saesneg) Gwefan am gemau bwrdd

Categori:Gemau bwrdd
Lebkuchen

[bawd|Lebkuchen gydag [almonau.]]
Bisged Almaenig sy'n debyg i gacen goch yw **Lebkuchen** a fwyteir adeg y Nadolig.

## Dolenni allanol 
*  Rysáit Lebkuchen ar wefan BBC Good Food

Categori:Bisgedi
Categori:Bwyd a diod yn yr Almaen
Categori:Bwyd a diod Nadoligaidd
Categori:Pwdinau
Fondue

bawd|Fondue o'r Swistir
Mae **Fondue** yn bryd bwyd o'r Swistir, Ffrainc a'r Eidal sef caws wedi'i doddi mewn pot cymunedol dros losgwr bach. Caiff ei fwyta trwy drochi ffyrc hir gyda bara i mewn i'r caws. Daw'r gair o'r ferf Ffrangeg *fondre* ('toddi').

Cafodd ei wneud yn bryd bwyd cenedlaethol gan Undeb Caws y Swistir yn ystod y 1930au.

## Dolenni allanol
* Ryseitiau ar gyfer fondue

bawd|Fondue cig

Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Bwyd a diod yn Ffrainc
Categori:Bwyd a diod yn y Swistir
Categori:Caws
Pysgodyn a sglodion

bawd|Pysgodyn a sglodion
]]

Mae **pysgodyn a sglodion** ("'sgodyn a sglods" neu "sgod a sglods" ar lafar) yn bryd bwyd sy'n cynnwys ffiled pysgodyn wedi'u ffrio mewn cytew a'r tatws wedi'u ffrio ffyn trwchus. Mae'n un o'r hoff brydau bwyd yng ngwledydd Prydain ac Iwerddon.

Mae pysgod a sglodion yn ddysgl boeth sy'n cynnwys pysgod wedi'u ffrio mewn cytew, wedi'i weini â sglodion. Tarddodd y dysgl yn Lloegr, lle'r oedd y ddwy gydran hyn wedi'u cyflwyno o ddiwylliannau mewnfudwyr ar wahân; Nid yw'n hysbys pwy wnaeth eu cyfuno. Yn aml yn cael ei ystyried yn ddysgl genedlaethol Prydain, mae pysgod a sglodion yn fwyd tecawê cyffredin mewn nifer o wledydd eraill, yn enwedig cenhedloedd Saesneg eu hiaith a Chymanwlad.

Ymddangosodd siopau pysgod a sglodion gyntaf yn y DU yn y 1860au, ac erbyn 1910 roedd dros 25,000 ohonyn nhw ledled y DU. Cynyddodd hyn i dros 35,000 erbyn y 1930au, ond gostyngodd yn y pen draw i oddeutu 10,000 erbyn 2009. [2] Diogelodd llywodraeth Prydain y cyflenwad o bysgod a sglodion yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ac eto yn yr Ail Ryfel Byd. Roedd yn un o'r ychydig fwydydd yn y DU nad oedd yn destun dogni yn ystod y rhyfeloedd, a gyfrannodd ymhellach at ei boblogrwydd.

## Y pysgod
Yn draddodiadol, defnyddir penfras, hadog, neu (yn anaml) leden i wneud pysgod a sglodion. O'r rhain, penfras yw'r mwyaf poblogaidd o bell ffordd. Gellir defnyddio pysgod eraill â chig gwyn hefyd, er enghraifft gwynad (whiting) neu lleden goch. Mae gan lawer o leoedd sy'n gweini pysgod a sglodion fwy nag un math o bysgod. Yna gall y cwsmeriaid ddewis pa fath o bysgod maen nhw eisiau.

Mae'r pysgod bob amser yn cael ei drochi mewn cytew, sy'n fath o gymysgedd hylif sy'n caledu wrth ffrio. Ar ôl hynny, bydd yn cael ei ffrio am gyfnod byr. Mae'r ymadrodd 'pysgod a sglodion' yn awgrymu y bydd yn cael ei ffrio mewn cytew; Wrth gwrs, mewn bwyty pysgod, byddai grilio neu ferwi yn ddewisiadau amgen. Nid oes gan bysgod sy'n cael eu coginio fel yna gytew. Yn nodweddiadol mae pysgod a sglodion yn cael eu bwyta gyda llawer o finegr a halen.

## Y sglodion
Mae'r sglodion wedi'u gwneud o datws wedi'u sleisio. Maent yn fwy trwchus na'r *fries* a ddaeth yn boblogaidd gyda bwydd cyflym o America megis McDonald's. Mae tafelli mawr o datws yn cael eu ffrio neu eu bod yn eurliw.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Catrin yn coginio Sgod a Sglods iach yn y gegin heddiw eitem ar raglen Prynhawn Da yn 2016

Categori:Bwyd cyflym
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Categori:Bwyd a diod yn Iwerddon
Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Categori:Seigiau pysgod
Categori:Bwyd a diod yn Awstralia
Euronews

Sianel teledu newyddion Ewropeaidd yw **Euronews** a lawnswyd yn 1993 ac a leolir yn Lyon, Ffrainc. Hwn oedd y sianel teledu newyddion amlieithog cyntaf yn y byd. Mae'n darlledu'n gyfochrog mewn 10 iaith, gan gyflwyno'r newyddion o safbwynt Ewropeaidd. Mae'n un o'r ychydig sianeli lle ni cheir cyflwynydd i ddarllen y newyddion yn y stiwdio.

Yn 2009, roedd Euronews ar gael mewn 300 miliwn o gartrefi mewn 151 gwlad. Gyda 6.5 miliwn o wylwyr bob dydd ar gyfartaledd, dyma'r sianel newyddion mwyaf yn Ewrop, gyda mwy o wylwyr na CNN International, BBC World News, CNBC Europe, a France 24.

Darlledir Euronews yn yr ieithoedd canlynol: Almaeneg, Arabeg, Eidaleg, Ffrangeg, Perseg, Portiwgaleg, Rwseg Saesneg, Sbaeneg, Twrceg. Yn 2011 bydd gwasanaethau Armeneg, Groeg, Iwcraineg a Rwmaneg yn cael eu cyflwyno.

## Dolenni allanol 
* Gwefan Euronews 

Categori:Sianeli teledu
Categori:Newyddion
Categori:Teledu yn Ffrainc
Categori:Sefydliadau 1993
Categori:Lyon
Lochnagar - Cac Carn Mor

Mae **Lochnagar - Cac Carn Mor** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Braemar i Monadh Rois (Montrose) ym mynyddoedd y Grampians yn yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa. Enw'r fam-fynydd ydy Lochnagar gyda'r brif gopa Cac Carn Beag wedi'i leoli hanner kilometr i'r gogledd o Cac Carn Mor.

Dosberthir mynyddoedd yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP.  Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.

## Gweler hefyd
*Lochnagar - Cac Carn Beag
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Mynyddoedd y Grampians
Goslar

bawd|400px|Goslar
Mae **Goslar** yn dref hanesyddol yn nhalaith Niedersachsen yn yr Almaen. Mae ganddi statws dinas annibynnol a hi yw prif dref weinyddol y rhanbarth. Mae hefyd wedi derbyn statws  Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO. Mae wedi'i lleoli wrth droed deheuol mynyddoedd Harz.

Y trefi mawr agosaf yw: Hildesheim, Salzgitter, Wolfenbüttel a Braunschweig.

## Dolenni allanol
* Unesco-Weltkulturerbe , mit RealVideo (14&nbsp;Min.)
* Interaktive Spurensammlung Goslarer Geschichte

Categori:Aneddiadau Niedersachsen
Categori:Trefi'r Almaen
Wolfenbüttel

Tref yn Niedersachsen, yr Almaen ydy **Wolfenbüttel** sydd wedi'i lleoli ar lan afon Oker, tua 13 km i'r de o Brunswick. Dyma dref weinyddol Dosbarth *Landkreis* . Dyma hefyd y dref mwyaf deheuol o 172 tref yng ngogledd yr Almaen sydd â'u henwau'n gorffen gyda *büttel*, sy'n golygu "trefedigaeth" neu "wladfa".

Sefydlwyd un o lyfrgelloedd cyntaf Ewrop yma ar ddiwedd y 18g, sef y *Herzog-August-Bibliothek*.

Poblogaeth y dref ydy tua 53,797.

## Gefeilldrefi
*  Sèvres, Ffrainc
*  Kenosha, Wisconsin, Unol Daleithiau America
*  Satu Mare, Rwmania
*  Kamienna Góra, Gwlad Pwyl

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Wolfenbüttel

Categori:Aneddiadau Niedersachsen
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Quora

Mae **Quora** yn farchnad ar-lein o wybodaeth a gwasanaeth cyfeirio digidol a sefydlwyd ym mis Mehefin 2009. Mae defnyddwyr yn gallu rhoi cyngor, awgrymiadau, llawer o faterion a chyfnewid profiadau gyda'i gilydd am ddim i gwestiynau unigol.

## Dolenni allanol 
* Gwefan
* Gwybodaeth

Categori:Gwefannau
Cymuned
Nofel dditectif

Math arbennig o nofel yw'r **nofel dditectif**. Fel rheol, mae'n disgrifio trosedd, llofruddiaeth gan amlaf, ac yn dilyn ymdrechion ditectif, ar ei ben ei hun neu fel aelod o dîm, i ddatrys yr achos a dwyn y troseddwr i'r ddalfa. Gall y ditectif fod yn aelod o'r heddlu neu yn unigolyn preifat.

Mae'r nofel dditectif yn genre llenyddol cydnabyddedig, a chynigir nifer o wobrau llenyddol am y math yma o nofel. Tra bod llawer o nofelau ditectif yn cyflwyno'r broses ddatgelu fel pôs, lle mae'r darllenydd yn cael yr un dystiolaeth â'r ditectif ac yn ceisio dyfalu'r person euog o'i flaen, mae eraill yn ymwneud ag agweddau seicolegol neu themâu megis euogrwydd.

## Awduron nofelau ditectif
*Arthur Conan Doyle, awdur nofelau a straeon byrion am Sherlock Holmes (Saesneg)
*Georges Simenon, awdur nofelau am Maigret (Ffrangeg)
*John Ellis Williams, nofelau Cyfres Hopcyn a Cyfres Parri (Cymraeg)

bawd|Sherlock Holmes a Dr Watson

## Dolenni allanol
*  Paul Collins, "The Case of the First Mystery Novelist"


Categori:Llenyddiaeth ffuglen dditectif
Ditectif
LinkedIn

Llwyfan a gwefan rhwydweithio cymdeithasol ydy **LinkedIn**, a hynny ar gyfer cysylltiadau busnes. Eu hamcan yw creu cysylltiadau newydd. Sefydlwyd LinkedIn yn 2003 yng Nghaliffornia ac mae ganddo, bellach, dros 83 miliwn  o ddefnyddwyr cofrestredig, y llwyfan mwyaf o'i fath.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* Gwybodaeth 

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2003
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Gwefannau
Melun

**Melun** yw prifddinas *département* Seine-et-Marne yn *région* Île-de-France. Gyda pgoblogaeth o 37,835 yn 2007, hi yw trydydd dinas Seine-et-Marne o ran poblogaeth, ar ôl Chelles a Meaux.

Saif Melun 41&nbsp;km i'r de-ddwyrain o ddinas Paris, ger afon Seine. Mae rhan o'r ddinas ar ynys yn y Seoune, yr île Saint-Étienne.

Ceir cogfnod o'r ddinas yn y cyfnod Galaidd fel *Melodunum*. Dyddia'r enw modern o'r 6g. Anrheithiwyd y ddinas gan y Llychlynwyr yn 845. Byddai'r brenhinoedd Capetaidd cynnar yn aros yn Melun yn aml, ac adeiladwyd castell yma. Daeth Abélard yma yn 1102, wedi iddo gael ei yrru o Baris. Yn 1420, cipiwyd y ddinas gan y Saeson a'r Bwrgwyniaid wedi gwarchae hir. O'r gwarchae yma y cafodd y ddinas ei harwyddair, *Fida muris usque ad mures* ("Ffyddlon i'r muriau hyd at lygod mawr", hynny yw, hyd at fwyta llygod mawr.)

Categori:Cymunedau Seine-et-Marne
John Ellis Williams

Gallai **John Ellis Williams** gyfeirio at:

* John Ellis Williams (1901-1975), nofelydd a dramodydd Cymraeg; awdur *Inc yn fy Ngwaed* a ''Haf a'i Ffrindiau''
* John Ellis Williams (1924-2008), nofelydd Cymraeg
* John Ellis Williams, (1872-1930), bardd Cymraeg enillodd Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1916.
* Yr ysgolhaig John Ellis Caerwyn Williams (1912-1999), y cyfeirir ato fel arfer fel J. E. Caerwyn Williams.
Bad Sooden-Allendorf

Mae Bad **Sooden Allendorf** yn dref ac yn dref sba yn Hessen yn yr Almaen ac mae'n rhan o'r Werra Meißner-Kreis.

bawd|Bad Sooden-Allendorf

## Dolenni allanol 
* Seite der Stadtverwaltung
* Seite über das Erntefest
* Seite des Vereins für Heimatkunde
* Seite der Märchenwoche
* Seite des Brunnenfestes
* Seite des Grenzmuseums

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Hessen
Tatort

Mae ***Tatort*** (sef "man trosedd"), a ddarlledir yn yr Almaen ac Awstria, a'r Swistir gynt, yn gyfres deledu a osodir mewn gwahanol barthau o'r gwledydd hyn. Mae'r sioe yn cael ei darlledu gan ARD yn yr Almaen ac ORF yn Awstria. Darlledwyd y bennod gyntaf ar 29ain Tachwedd 1970. Mae cynulleidfa graidd y gyfres hon wedi aros yr un fath dros y degawdau, rhywbeth hynod anarferol ar gyfer cyfres deledu gyfoes o'r fath sydd wedi rhedeg am amser hir.

Mae pob un o'r sianeli teledu rhanbarthol sy'n ffurfio ARD (ac ORF hefyd) yn cynhyrchu penodau, gyda rhai o arolygwyr yr heddlu ei hun (neu dîm o arolygwyr) yn dod yn eiconau diwylliannol, fel Schimanski (a bortreadir gan Götz George).

Ymddengys y sioe ar ARD ar y Sul 8.15 yh, ac ar hyn o bryd mae tua 30 o achosion yn cael eu trin bob blwyddyn. Cynhyrchwyd cyfanswm o tua 770 episodau hyd at fis Mawrth 2010.

## Dolenni allanol 
* Tatort-Spoiler 
* Tatort

Categori:Rhaglenni teledu Almaeneg
Categori:Teledu yn yr Almaen
Esgid sglefrio iâ

bawd|Sglefrio iâ

Esgid a wisgir er mwyn sglefrio ar iâ ydy **esgid sglefrio iâ**. Gwisgir esgid o'r math hwn hefyd mewn chwaraeon gwahanol ar iâ, fel sglefrio ffigur (gan gynnwys dawnsio iâ), hoci iâ a sglefrio cyflym.

## Dolenni allanol
* Amgueddfa sglefrio iâ
* Gŵyl y Gaeaf Caerdydd

Categori:Offer chwaraeon
Sglefrio iâ
Bwydlen

Mae **Bwydlen** yn drosolwg o'r hyn a geir i fwyta neu yfed mewn bwyty, yn ogystal â phrisiau'r cynnyrch hynny.

bawd|Bwydlen

Gall bwydlen gael ei rhannu'n ddwy fath sef a la carte, lle ceir rhestr o brydau gyda phris unigol; neu fwydlen ragosodedig (table d'hôte) lle ceir dechreubryd, prif gwrs a phwdin er enghraifft, wedi eu dewis gan y bwyty am un pris cyfun.

Gall bwydlenni hefyd gynnwys gwybodaeth ychwanegol megis faint o tip i'w roi, neu wybodaeth am y sefydliad.

Mewn sawl bwyty yng Nghymru ceir bwydlenni dwyieithog, ac mae cynllun gan Fwrdd yr Iaith Gymraeg sydd yn cynnig cyfieithu bwydlenni bwytai am ddim.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd
Sgïo Alpaidd

bawd|Werner Heel 2[bawd|Sgio Alpaidd o [San Carlos de Bariloche (Yr Ariannin)]]

Mae **Sgïo Alpaidd** yn chwaraeon ble ceir sgïo i lawr bryn wedi'i orchuddio gydag eira - a hynny gydag esgidiau sydd wedi'u rhwymo'n sownd i'r sodlau. Dyma'r hyn sy'n ei wneud yn wahanol i bob math arall o sgïo e.e. sgïo mynydd, sgïo Nordig neu draws gwlad, naid sgïo a Telemark, ble defnyddir esgidiau sydd heb eu rhwymo'n sownd i'r sodlau. 
bawd|chwith|Sgio Alpaidd

Mae sgïo Alpaidd yn boblogaidd iawn ble bynnag y daw'r cyfuniad canlynol i'r canlynol: strwythur twristaidd cryf, eira a llethrau mynydd; mae hyn yn digwydd mewn rhanau o Ewrop, Gogledd America, Awstralia, yr Andes, Dwyrain Asia a Seland Newydd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Alpine Ski Reviews & Descriptions
* Retro Ski - ski history  
* Alpine Ski Database

Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd y Gaeaf
Alpaidd
Bwyd canoloesol

bawd|Gwledd Charles V le Sage
Mae'r term ** bwyd canoloesol** yn disgrifio diwylliant bwyd yr Oesoedd Canol, hynny yw yr arferion bwyta yn Ewrop yn y cyfnod o tua'r 5g hyd at ddiwedd y 15g. Roedd uwd a gwenith yn rhan bwysig o'r ddeiet. Yn yr Oesoedd Canol cynnar, cafwyd gwahaniaethu cymdeithasol yn y ddeiet, pan gynyddwyd maint neu swmp y bwyd a fwytawyd a gostyngiad yn yr ansawdd. Heddiw mae'r wybodaeth am ddiwylliant bwyd canoloesol yn dod yn bennaf o ffynonellau ysgrifenedig.

Roedd coginio fel arfer yn agored ac ar dân agored, er mwyn lladd y germau a gwneud y bwyd yn haws ei dreulio.

## Dolenni allanol
*http://www.foodbooks.com/medieval.htm  
*http://www.bbc.co.uk/cymru/hanes/safle/themau/cyfnodau/9cymdeithas_diwylliant_i.shtml

Categori:Bwyd
Categori:Yr Oesoedd Canol
Bistro

bawd|Bistro ym Mharis, 1900.
Tŷ bwyta bychan gyda phrisiau rhesymol a bwyd gymharol syml ydy **bistro** gyda'i arddull yn Ffrengig. Efallai, fodd bynnag, mae'r nodwedd amlycaf o'r bistro yw ei fod yn coginio bwyd-cartref gyda prydau syml a gonest, megis *cassoulet* a phrydau eraill sydd wedi'u coginio'n araf. Mae'r fwydlen, os oes un, fel arfer yn fach.

Mae tarddiad y gair yn amwys; efallai mai o'r gair Rwsieg *bystro* (быстро), sef "yn gyflym" y daw.

Cysylltir y bistro gyda diodydd fel gwin, cwrw, coffi a cappuccino. Mae'r rhan ar gael yn y rhan fwyaf o'r bistros clasurol. Mae'r dodrefn hefyd yn syml, heb addurno ormodol. Yn hytrach, ceisir meithrin symlrwydd a'r ffordd o fyw Ffrengig.

## Dolenni allanol
* M-W.com Definition
* Paris Bistros: The Democratization of Excellence

Categori:Bwytai
Cappuccino

bawd|Cappuccino
bawd|Portread o Frawd Cycyllog (Paul von Colindres; 1696–1766) mewn abid frown yr urdd

Dull o wneud paned o goffi ydy **cappuccino** a ddaw o'r Eidal lle defnyddir rhannau cyfartal o espresso, stemio llaeth ac ewyn llaeth poeth.

Mae'r enw'n cyfeiro at abidau brown y Brodyr Cycyllog, yr urdd fynachaidd a elwir yn ffurfiol yn Urdd y Brodyr Lleiaf. *Cappuccino* yw'r gair Eidaleg am "gwfl bach" – ffordd anffurfiol i gyfeirio at aelod yr urdd. Ystyr y gair "coffi" yw "nerth".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Coffeegeek with how-to steam guide 
*  Italian Espresso National Institute 
*  International Institute of Coffee Tasters 
*  Coffee Taster

Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Coffi
Categori:Diodydd
Basilica San Marco

Mae **Basilica San Marco** (Eidaleg: **Basilica Cattedrale Patriarcale di San Marco**) yn Eglwys Gadeiriol Gatholig, yn Fenis ers 1807. Yn yr 11 Ganrif roedd yn cael ei alw'n "Eglwys Aur" ac yn cael ei gyfri fel symbol o bwer a chyfoeth yn Fenis.

## Dolenni allanol 
*Basilica San Marco, Fenis
*Amgueddfa San Marco 
*Saesneg 
*Satellite image from Google Maps

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Fenis
San Marco
Morlyn Fenis

Lagŵn yn Fenis gyda phentiroedd ac ynysoedd yng ngogledd y Môr Adria ydy **Morlyn Fenis**.

bawd|dim|Morlyn Fenis

## Dolenni allanol 
* Bibliografia della laguna di Venezia 
* Il sistema MOSE - Dal sito della Città di Venezia progetto e iter processuali, legislativi e cantieristici.  (ital.)
* Salvaguardia di Venezia  (ital./engl.)

Categori:Arfordiroedd Veneto
Categori:Fenis
Murano

Mae **Murano** yn grŵp o ynysoedd yng ngogledd-ddwyrain hen ddinas Fenis ym Morlyn Fenis. Roedd poblogaeth Murano yn 4,683 yn 2009. Mae'n enwog am ei ddiwydiant gwydr yn enwedig ar gyfer gwneud shêds lampau golau. Arferai fod yn gymuned annibynnol ond mae, bellach, yn *frazione* cymuned ehangach Fenis.

## Cyfeiriadau
bawd|dim|Map o Murano
bawd|dim|Murano Rio del Vetrai
bawd|dim|Millefioripendant

## Dolenni allanol
* Promovetro consortium 
* Regione del Veneto - Official owner of "Marchio Vetro Artistico® di Murano" 

Categori:Fenis
Categori:Gemwaith
Categori:Ynysoedd yr Eidal
Tŷ coffi

[bawd|Café Mélange, [Fienna, Awstria]]
[bawd|Tŷ coffi yn [Hamburg, yr Almaen]]

Mae **tŷ coffi** (neu "gaffi") yn adeilad lle cynigir lluniaeth a byrbrydoedd ac sy'n arbenigo mewn coffi ffres. Mae'r traddodiad tŷ coffi wedi cael ei gadw, yn enwedig yn Fienna a Thwrci.

Adeiladwyd y tai coffi cyntaf yn yr Ymerodraeth Ottoman, yn enwedig yn Nghairo, Damascus ac Aleppo. Y tŷ coffi cyntaf yn Istanbul oedd y tro cyntaf i'r math hwn o siop gyrraedd cyfandir Ewrop.

Sefydlwyd y caffi cyntaf yng ngorllewin Ewrop yn Fenis ym 1647 o dan arcedau Sain Marc. Dilynwyd hwn gan dŷ coffi yn Rhydychen yn 1650. Yn 1652, agorwyd tŷ coffi arall yn Llundain o'r enw "Virginia Coffee-House". Roedd rhai o'r tai coffi hyn yn llefydd poblogaidd iawn, ac yn llefydd cymdeithasol iawn i'r *bourgeois*. Agorwyd caffis cyffredin ar gyfer ysgolheigion, cyfreithwyr ayyb. Roedd y caffi hefyd yn cynnig gwasanaeth y system bost ("Penny Post") a'r blychau post cyntaf. Mae'r tai bwyta hyn hefyd yn enwog am eu cyfraniad i ddatblygiad y papur newydd. Mae'r *Spectator*, a gyhoeddwyd gan Joseph Addison a Reed, yn enghraifft gan iddo gael ei olygu yn Button's Coffee-house.

Cafodd tŷ coffi Edward Lloyd gryn ddylanwad ar fyd yswiriannau gwledydd Prydain, gan mai yno y cyfarfu'r dynion a ddaeth ynghŷd i sefydlu'r cwmni yswiriant Lloyd's of London a'r rhestr gychod enwog a elwir yn "Lloyd's Register". Does wnelo'r lle ddim oll a Banc Lloyds, fodd bynnag.

## Gweler hefyd
* Coffi - ceir rhestr o'r amrywiaeth o ddiodydd coffi sydd ar gael mewn caffes.

## Ffynonellau
* "The Character of a Coffee-House" (1673) a "Coffee-Houses Vindicated" (1675), yn *Selections from the Sources of English History, B.C. 55 – A.D. 1832*, gol. Charles W. Colby (Llundain: Longmans, Green, 1920)
* Ulrich Im Hof, *Das gesellige Jahrhundert. Gesellschaft und Gesellschaften im Zeitalter der Aufklärung* (München: Beck, 1982)
* Bryant Lillywhite, *London coffee houses: A reference book of coffee houses in the 17th, 18th and 19th century* (Llundain: Allen & Unwin, 1963)

Categori:Coffi
Categori:Bwytai
FBI

bawd|Sêl yr FBI
Asiantaeth o Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau sy'n gweithredu fel corff ymchwilio ffederal ac asiantaeth cudd-wybodaeth fewnol yw'r **Biwro Ymchwilio Ffederal** (Saesneg: *Federal Bureau of Investigation*) neu'r **FBI**. Lleolir ei bencadlys, Adeilad J. Edgar Hoover, yn Washington, D.C.

Categori:Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau
Categori:Asiantaethau cudd-wybodaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1908
Castell Riga

Lleolir **Castell Riga** yn Riga, Latfia a chafodd ei godi'n wreiddiol yn 1330.

Ers annibyniaeth Latfia, mae llywydd y wlad yn byw yng Nghastell Riga. Mae rhannau o'r castell yn cael eu defnyddio hefyd fel amgueddfeydd a sefydliadau diwylliannol.

## Darllen pellach
*Māra Caune: *Rīgas pils. Das Rigaer Schloß.* Jumava, Riga 2004, ISBN 9984-05717-8.

Riga
Categori:Riga
Jūrmala

bawd|Jurmala
bawd|Tŷ yn Jurmala
Mae **Jūrmala** yn ddinas a chyrchfan glan môr ar y Môr Baltig, Gwlff Riga yn Latfia. Poblogaeth: 55,603 (1 Ionawr 2005).

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 
* 360º QTVR fullscreen panoramas  of the Jurmala city
* Lluniau Jurmala  

Categori:Dinasoedd Latfia
Tagesschau

bawd|Stiwdio Tagesschau
Mae ***Tagesschau*** () yn rhaglen newyddion teledu Almaeneg, rhyngwladol, a gynhyrchir gan Norddeutscher Rundfunk (NDR) ers 1952.

## Dolenni allanol 
* *Tagesschau* ar wefan newyddion ARD
* Blog *Tagesschau*

Categori:Rhaglenni teledu Almaenaidd
Brie

**Brie** yw'r enw ar gyfer caws yn wreiddiol o'r rhanbarth o'r un enw yn Ffrainc sy'n gwneud caws meddal gyda llwydni gwyn.

bawd|Brie de Melun

## Ryseitiau
* Crusted Deep Fried Brie Cheese Salad in a Filo Cup, Raspberry Dressing    
* Deep Fried Pistachio Crusted Brie Cheese with Orange Honey Sour Cream Dip      
* Galettes Briardes or Hot Brie Cheese Patties       

Categori:Caws
Categori:Bwyd a diod yn Ffrainc
Afon Eure

Afon yn Ffrainc sy'n un o lednentydd afon Seine yw '**afon Eure**. Mae'n rhoi ei henw i *départements* Eure-et-Loir ac Eure, a hefyd yn llifo trwy *département* Orne.

Ceir ei tharddle yn Marchainville, gerllaw Longny-au-Perche yn *département* Orne, ac yn ymuno a'r Seine yn Martot. Mae'n 228.5&nbsp;km o hyd. Ymhlith y dinasoedd a threfi ar ei glannau mae Chartres, Maintenon, Pacy-sur-Eure a Louviers.

Eure
Categori:Eure
Categori:Eure-et-Loir
Categori:Orne
Roquefort

bawd|Caws *Feda Roquefort*.
bawd|Musée de Cornus. Deunydd cynhyrchu traddodiadol.

Caws o Ffrainc yw **Roquefort**. Mae'r caws lliw glas neu wyrdd hwn yn cael ei wneud o laeth dafad. Mae traddodiad hir o gynhyrchu caws Roquefort. Roedd y Rhufeiniaid yn gwybod am Roquefort; cyfeiriodd Plinius yr Hynaf at gaws o'r fath yn 79 CC. Yn ardal Aveyron mae'r Roquefort go iawn yn cael ei gynhyrchu. Gellir ei fwyta gyda seleri neu fara brown.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan y *Roquefort Societé*
*  Gwefan *Roquefort Papillon*

Categori:Aveyron
Categori:Bwyd a diod yn Ffrainc
Categori:Caws
Ffeta

bawd|Caws Feta
Caws o Wlad Groeg ydy **Feta** (Groeg (τυρί) φέτα; ynganiad IPA: (ti'ri) 'fɛta) sydd wedi'i wneud o laeth dafad neu weithiau: afr (hyd at 30%) a dafad. Mae'r sôn cynharaf am gaws Feta yn dyddio'n ôl i 1494. Mae "Salad Groegaidd" yn cynnwys y caws hwn.

## Sut i'w Fwyta
Cynhwysir caws ffeta mewn amrywiaeth eang o fwydydd yn enwedig o'r Dwyrain Canol a Môr y Canoldir. Ymysg y prydau sy'n cynnwys y caws yma mae:

* Ffelaffel
* Siacsiwca

## Dolenni allanol
*  Feta registered as Protected Designation of Origin 
*  Fetamania - Hanes caws Feta

Categori:Bwyd a diod yng Ngwlad Groeg
Categori:Caws
Categori:Geiriau ac ymadroddion Groeg
Edammer

bawd|Caws Edammer, Edam
Mae **Edammer** neu **Caws Edam** yn gaws sy'n dod yn wreiddiol o Edam yn yr Iseldiroedd.

Am ganrifoedd lawer, roedd caws Edam yn cael ei wneud o laeth amrwd. Yn Ffrainc yn yr 17g roedd yn fodel ar gyfer y caws Mimolette. Heddiw, mae'r caws llaeth amrwd wedi diflannu i raddau helaeth o'r farchnad, yn llawer mwy aml ceir yn awr 'Edam ffatri', sef caws llaeth pasteureiddiedig. Mae'r caws yn aeddfedu am chwech i wyth wythnos. Yn yr Iseldiroedd mae caws Edam o siâp pêl yn cael ei werthu yn bennaf gyda chroen naturiol. Mae gan yr Edammer gorau arogl sydd fymryn yn sbeislyd gyda blas pur, ysgafn.

Categori:Bwyd a diod yn yr Iseldiroedd
Categori:Caws
Caprese

Mae ***Caprese*** (Eidaleg: "yn perthyn i Capri") yn salad Eidalaidd o domatos, mosarela, basil ac olew olewydd. Mae ei liw coch-gwyn-gwyrdd yn cyfateb i liwiau baner yr Eidal. Yn yr Eidal mae *insalata caprese* yn boblogaidd yn enwedig yn ystod yr haf.

Categori:Bwyd a diod yn yr Eidal
Categori:Saladau