open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bou Salem

Dinas yng ngogledd-orllewin Tiwnisia yw **Bou Salem**. Mae'n gorwedd yn nyffryn afon Medjerda, ar lan ogleddol yr afon honno, yn nhalaith Jendouba, tua hanner ffordd rhwng dinasoedd Jendouba (i'r gorllewin) a Béja (i'r dwyrain). Mae ganddi boblogaeth o 20,098 (2004).

I'r gogledd o'r dref mae'r tir yn codi'n araf i fynyddoedd coediog y Kroumirie. Mae Bou Salem yn ganolfan amaethyddol a cheir nifer o ffermydd yn y wlad o'i chwmpas. Mae ganddi orsaf ar reilffordd Tiwnis-Ghardimaou a rhed y briffordd GP5 trwy'r dref. Ar ei chyrion ceir pont ar afon Bou Hertma, sy'n disgyn o'r Kroumirie i'w chymer ar afon Medjerda gerllaw.

Enwir y dref ar ôl sant lleol, Sidi Bou Salem.

## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol Bou Salem    

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Jendouba
Hammamet

250px|bawd|Medina Hammamet
Dinas a leolir yng ngogledd Tiwnisia ar arfordir de-ddwyreiniol Cap Bon tua 60&nbsp;km i'r de-ddwyrain o'r brifddinas, Tiwnis, yw **Hammamet** (Arabeg **الحمّامات**). Gorwedd ar lan Gwlff Hammamet, a enwir ar ei hôl.
Yn perthyn i *gouvernorat* Nabeul, mae'n ddinas o 63,116 o bobl (2004) sy'n ymestyn dros 3600 hectar o dir. Gyda Nabeul mae'n ffurfio ardal ddinesig o tua 185,000 o bobl.
Hammamet yw un o ganolfannau dwristiaeth bwysicaf Tiwnisia sy'n denu miloedd o ymwelwyr o wledydd Ewrop yn yr haf. Mae datblygiad diweddar
y marina Yasmine Hammamet moethus yn adlewyrchu ei phwysigrwydd i economi Tiwnisia. Yn ogystal â'r traethau hir tywodlyd mae gan y ddinas hen *medina* a nifer o barciau. Mae'n boblogaidd gan gyfoethogion Tuiwnisia hefyd, a cheir nifer o filas ar gyrion y ddinas.
Mae gan Hammamet orsaf, ar gyrion y ddinas, ar reilffordd Tiwnis-Sfax ac mae'r briffordd GP1 yn rhedeg heibio iddi.
I'r de o Hammamet mae ardal y Sahel yn dechrau a dominyddir y dirwedd gan blanhigfeydd olewydd. Mae'r tir o gwmpas yn ffrwythlon ac mae'r ardal yn adnabyddus am ei gynnyrch amaethyddol. Hanner ffordd rhwng y ddinas a Thiwnis ceir bryniau Dorsal Tiwnisia, a ddominyddir gan gopa Djebel Bou Kornine.

Categori:Dinasoedd Tiwnisia
Categori:Talaith Nabeul
Valens

Ymerawdwr Rhufeinig oedd **Flavius Iulius Valens** (Lladin: IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVLIVS VALENS AVGVSTVS; 328 – 9 Awst 378).

Ganed ef yn Cibalae (Vinkovci yn Serbia heddiw) yn fab i Gratian yr Hynaf. Credir iddo ymuno a'r fyddin yn y 360au, gan gymeryd rhan gyda'i frawd Flavius Valentinianus yn ymgyrch yr ymerawdwr Julian yn erbyn y Persiaid.

Pan lofruddwiyd yr ymerawdwr Jovianus, cyhoeddwyd Valentinianus yn Augustus ar 26 Chwefror 364. Cyhoeddodd yntau ei frawd Valens yn gyd-ymerawdwr ar 28 Mawrth. Rhoddwyd rhan ddwyreiniol yr ymerodraeth iddo i'w llywodraethu. Bu raid iddo ddelio ag ymgais gan berthynas i'r ymerawdwr Julian, Procopius, i hawlio'r orsedd, a dim ond yn 366 y gallodd Valens ei orchfygu a'i ddienyddio.

Bu Valens yn ymladd yn erbyn y Gothiaid ac yn erbyn y Persiaid. Roedd yn cynllunio ymgyrch yn y dwyrain pan symudodd nifer fawr o Fisigothiaid i mewn i'r ymerodraeth yn Moesia a of Dacia oherwydd fod yr Hyniaid yn ymosod arnynt. Ar y cyntaf fe'u derbyniwyd yn heddychlon, ond yn fuan dechreuodd ymladd. Enillodd y Gothiaid nifer o frwydrau lleol, ac yn 378 daeth Valens ei hun i'w gwrthwynebu. Roedd ei nai, Gratian, oedd wedi olynu Valentinianus, ar y ffordd gyda byddin i gynorthwyo, ond mynnodd Valens ymladd cyn iddo gyrraedd. Ym Mrwydr Adrianople ar 9 Awst 378, gorchfygwyd ef gan y Gothiaid a'u cyngheiriaid a'i ladd. Olynwyd ef gan Theodosius I.

Gwnanychwyd yr ymerodareth Rufeinig yn fawr gan ei cholledion ym Mrwydr Adrianople. Canlyniad arall y frwydr a marwolaeth Valens oedd gwanhau Ariadaeth yn yr ymerodraeth; roedd Valens yn Ariad ond roedd ei olynwyr yn dilyn Credo Nicea.

Categori:Genedigaethau 328
Categori:Marwolaethau 378
Categori:Ymerodron Rhufeinig
Brwydr Adrianople (378)

Ymladdwyd **Brwydr Adrianople** ar 9 Awst 378 gerllaw dinas Adrianople (Edirne yng ngorllewin Twrci heddiw) rhwng byddin yr Ymerodraeth Rufeinig yn y dwyrain dan yr ymerawdwr Valens a byddin y Gothiaid a'i cyngheiriaid.

Dechreuodd y problemau i'r ymerodraeth Rufeinig pan symudodd nifer fawr o'r Gothiaid dan Fritigern i mewn i'r ymerodraeth yn Moesia a Dacia oherwydd fod yr Hyniaid yn ymosod arnynt. Ar y cyntaf fe'u derbyniwyd yn heddychlon, ond yn fuan bu problemau; nid oedd bwyd ar gael iddynt ac roedd y trigolion lleol yn elyniathus iddynt. Heblaw y Gothiaid oedd wedi cael caniatad i groesi'r ffin, roedd miloedd eraill wedi dod i mewn i'r ymerodraeth heb ganiatad.

Enillodd y Gothiaid nifer o frwydrau lleol, ac yn 378 daeth yr ymerawdwr yn y dwyrain, Valens, i'w gwrthwynebu. Roedd yr ymerawdwr yn y gorllewin, ei nai Gratianus,  ar y ffordd gyda byddin i gynorthwyo, ond mynnodd Valens ymladd cyn iddo gyrraedd. Ar 9 Awst 378, gadawodd Valens a'i fyddin ddinas Adrianople a symud tua'r gogledd i ymosod ar wersyll y Gothiaid. Cyrhaeddasant tua 14:30, a dechrau'r ymosodiad. Roedd y Gothiaid wedi trefu eu wagenni mewn cylch amddiffynnol, a gofynnodd Fritigern am drafodaethau i geisio oedi'r ymosodiad Rhufeinig, gan wybod fod ei wŷr meirch allan o'r gwersyll.

Pan ddychwelodd y marchogion Gothaidd, ymosodasant ar ddwy ystlys y fyddin Rufeinig. Gorchfygwyd Valens a'i ladd. Credir i rhwng 10,000 ac 20,000 o filwyr Rhufeinig gael eu lladd yn y frwydr. Gwanychwyd yr ymerodraeth Rufeinig yn fawr gan ei cholledion ym Mrwydr Adrianople, ac mae rhai ysgolheigion yn ystyried mai'r frwydr hon oedd dechrau dirywiad terfynol yr ymerodraeth. Canlyniad arall y frwydr a marwolaeth Valens oedd gwanhau Ariadaeth yn yr ymerodraeth; roedd Valens yn Ariad ond roedd ei olynwydd, Theodosius I, yn dilyn Credo Nicea.

Adrianople (378)
Categori:Edirne
Categori:Hanes Twrci
Categori:378
Edirne

[bawd|250px|[Mosg Selimiye yn Edirne]]
Dinas yn Thrace, yng ngorllewin Twrci yw **Edirne**. Saif yn agos i'r ffin rhwng Twrci a Gwlad Groeg a Bwlgaria ar gyfandir Ewrop. Edirne yw prifddinas Talaith Edirne. Roedd y boblogaeth yn 2002 yn 128,400.

## Hanes
Hen enw'r ddinas oedd **Adrianople** neu **Hadrianopolis**, ar ôl yr ymerawdwr Rhufeinig Hadrian; defnyddir yr enw o hyd gan y Groegiaid. Saif y ddinas mewn lleoliad strategol pwysig, ar ffordd Rufeinig y *Via Egnatia*, a bu nifer o frwydrau yma. Ym 
Mrwydr Adrianople yn 313, gorchfygwyd Maximinus Daia gan Licinius; yna ym mrwydr 324, gorchfygwyd Licinius gan Cystennin Fawr. Yr enwocaf o'r brwydrau yma oedd Brwydr Adrianople (378), pan orchfygwyd yr ymerawdwr Valens gan y Gothiaid.

## Adeiladau
*Mosg Selimiye, a godwyd yn yr 16g yn ôl cynllun gan y pensaer Sinan

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Twrci
Categori:Edirne
Arcadius

Ymerawdwr Rhufeinig yn y dwyrain o 395 hyd 408 oedd **Flavius Arcadius** (377/378 – 1 Mai 408).

Arcadius oedd mab hynaf yr ymerawdwr Theodosius I ac Aelia Flaccilla. Cyhoeddodd ei dad ef yn *Augustus* yn Ionawr 383, a chyhoeddwyd ei frawd iau, Honorius, yn *Augustus* hefyd yn  393.

Wedi dod yn ymerawdwr, roedd Arcadius dan reolaeth un o'i uchel swyddogion, Rufinus, tra'r oedd Honorius yn y gorllewin dan reolaeth Stilicho. Llofruddiwyd Rufinus yn 395, ond yna daeth Arcadius dan reolaeth Eutropius, nes i wraig Arcadius, Aelia Eudoxia, ei berswadio i ddiswyddo Eutropius yn 399. Gallodd Eudoxia hefyd ddiswyddo Ioan Chrysostom fel Patriarch Caergystennin yn 404, ond bu hi farw yr un flwyddyn.

Am y gweddill o'i fywyd, Anthemius, pennaeth Gard y Paretoriwm, oedd a'r gwir rym. Bu farw Arcadius yn 408, a dilynwyd ef gan ei fab Theodosius II.

Categori:Ymerodron Rhufeinig
Categori:Marwolaethau 408
Tarsus

Dinas yn rhanbarth Mersin yn Nhwrci yw **Tarsus** (Groeg: Ταρσός), rhyw 40&nbsp;km o ddinas Adana. Mae'n fwyaf enwog fel dinas enedigol yr Apostol Paul.

Saif ar yr arfordir lle mae Afon Tarsus (Cydnus) yn llifo i'r Môr Canoldir. Yng nghyfnod yr Ymerodraeth Seleucaidd, roedd yn dref Roegaidd ac yn enwog am ei hysgolion, oedd yn cystadlu a rhai Athen ac Alexandria. Dan y Rhufeiniaid, daeth yn brifddinas talaith Cilicia (*Caput Ciliciae*). Gwnaed y trigolion yn ddinasyddion Rhufeinig yn 66 CC.

Heblaw Sant Paul, roedd yn ymerawdwr Rhufeinig Marcus Annius Florianus yn frodor o'r ddinas, a Tarsus oedd lleoliad rhan o'r garwriaeth rhwng Marcus Antonius a Cleopatra. Yma hefyd y claddwyd yr ymerawdwr Julian.

Categori:Dinasoedd Twrci
Oliver Twist (gwahaniaethu)

Nofel gan Charles Dickens yw ***Oliver Twist*** .

Gallai **Oliver Twist** gyfeirio at:
*Oliver Twist (cymeriad)

## Ffilmiau 
*Oliver Twist (ffilm 1922)
*Oliver Twist (ffilm 1948)
*Oliver Twist (ffilm 1974)
*Oliver Twist (ffilm teledu 1982)
*Oliver Twist (ffilm teledu 1985)
*Oliver Twist (ffilm 1997)
*The Adventures of Oliver Twist (ffilm 2001)
*Oliver Twist (ffilm 2005)

## Teledu 
*Oliver Twist (cyfres-byr teledu), 1999
*Oliver Twist (cyfres teledu), 2007

## Gweler hefyd 
*Oliver!, sioe gerdd
*Oliver!, ffilm sioe gerdd
*Oliver & Company, ffilm Disney
Byzantium (ffilm 2013)

Ffilm fampir llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Neil Jordan yw ***Byzantium*** a gyhoeddwyd yn 2013. Fe'i cynhyrchwyd gan Alan Moloney a Stephen Woolley yn Iwerddon, Unol Daleithiau America a'r Deyrnas Gyfunol. Lleolwyd y stori yn Lloegr a Iwerddon. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Moira Buffini a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Javier Navarrete. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Jonny Lee Miller, Saoirse Ronan, Gemma Arterton, Tom Hollander, Maria Doyle Kennedy, Thure Lindhardt, Kate Ashfield, Sam Riley, Uri Gavriel, Daniel Mays, Caleb Landry Jones a Gabriela Marcinková. Mae'r ffilm yn 118 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Sean Bobbitt oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Tony Lawson sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2012. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *12 Years a Slave* sef ffilm fywgraffyddol gan y cyfarwyddwr ffilm
Steve McQueen a oedd yn serennu Chiwetel Ejiofor, Michael Kenneth Williams a Michael Fassbender. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Neil Jordan ar 25 Chwefror 1950 yn Sligo. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1979 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn St Paul's College, Raheny.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Neil Jordan nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{

 ?item wdt:P57 wd:Q55428.           # P57 = film director
 OPTIONAL {
 ?item wdt:P136 ?genre.
 ?genre rdfs:label ?genre_label.
 FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Iwerddon
Categori:Ffilmiau fampir o Iwerddon
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Iwerddon
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Iwerddon
Categori:Ffilmiau 2013
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Tony Lawson
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Lloegr
Chalcedon

Dinas yn nhalaith Bithynia yn y cyfnod clasurol oedd **Chalcedon** (Groeg: Χαλκηδών). Roedd bron gyferbyn a dinas Caergystennin yr ochr arall i'r culfor, ac erbyn hyn mae'n rhan o Istanbul, Twrci.

Sefydlwyd y ddinas fel gwladychfa gan y Megariaid. Gadawodd Attalus III, brenin  Pergamum y ddinas i Weriniaeth Rhufain yn ei ewyllys yn 133 CC. Yn 361. yma y cynhaliwyd Tribwnlys Chalcedon, pan roddodd yr ymerawdwr Rhufeinig Julian ei elynion ar eu prawf. Yn 451 cynhaliodd yr Eglwys Gristnogol gyngor yma, Cyngor Chalcedon.

Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Categori:Yr Ymerodraeth Fysantaidd
Categori:Hanes Twrci
Categori:Asia Leiaf
Categori:Istanbul
Oran

:*Erthygl am y ddinas yn Algeria yw hon. Gweler hefyd Oran (gwahaniaethu).*

Dinas ar lan y Môr Canoldir yng ngogledd-orllewin Algeria yw **Oran** (Arabeg: **وهران**, ynganer *Wahran*; weithiau **Ouahran**, Sbaeneg: *Orán*). Daw'r enw "Oran" o enw  Twrceg sy'n golygu "caer hardd". Sefydlwyd y ddinas yn 903 gan fasnachwyr o Al-Andalus (Andalucía yn Sbaen heddiw). Dan Ymerodraeth yr Otomaniaid Oran oedd y ddinas fwyaf gorllewinol yn yr ymerodraeth honno.  Yn y cyfnod pan reolwyd Algeria gan Ffrainc, o ganol y 19g hyd y 1960au, bu Oran yn *préfecture* *département* o'r un enw. Heddiw mae'n brifddinas weinyddol *wilaya* (talaith) Oran. Mae gan y ddinas boblogaeth o tua 1 miliwn o bobl, ond os cynhwysir yr ardaloedd dinesig ceir poblogaeth o tua 2 miliwn, sy'n ei gwneud y ddinas ail fwyaf yn  Algeria. Mae Oran yn borthladd o bwys, ac ers y 1960au mae wedi bod yn ganolfan fasnachol, diwydiannol ac addysgol i orllewin Algeria. Efallai mai cerddoriaeth Rai yw cynnyrch diwylliannol enwocaf Oran.

## Dolenni allanol
*  Gwefan adran dwristiaeth Oran 

Categori:Dinasoedd Algeria
Siôr, Tywysog Denmarc

Milwr a phriod Anne, brenhines Prydain Fawr oedd **Siôr, Tywysog Denmarc** (2 Ebrill 1653 – 28 Hydref 1708).

Cafodd ei eni yng Nghopenhagen, mab Frederic III, brenin Denmarc. Priododd y tywysoges Anne y 28 Gorffennaf 1683.

Categori:Genedigaethau 1653
Categori:Marwolaethau 1708
Categori:Tywysogion
Nine Inch Nails

Mae **Nine Inch Nails** (wedi ei dalfyrru i **NIN**) yn grŵp Cerddoriaeth Ddiwydiannol, a sefydlwyd yn 1988 gan Trent Reznor yn Cleveland, Ohio, Unol Daleithiau America. Reznor yw'r unig aelod sydd wedi bod gyda'r band o'r dechrau a fel arfer fe yn unig sy'n gyfrifol am gyfansoddi a recordio'r gerddoriaeth, ond ei fod yn gwahodd cerddorion eraill i berfformio'n fyw gyda'g e. Mae cerddoriaeth NIN yn amrywiol iawn gyda dylanwad nifer o fathau cerddorol gwahanol.

Categori:Bandiau Americanaidd
Nine Inch Nails
Anastasius

Gallai **Anastasius** neu **Anastasios**, Groeg ***Ἀναστάσιος***, gyfeirio at un o'r canlynol:

Ymerodron Bysantaidd:
*Anastasius I—Ymerawdwr Bysantaidd 491-518
*Anastasius II—Ymerawdwr Bysantaidd 713-715

Pabau:
*Pab Anastasius I—399-401
*Pab Anastasius II—496-498
*Pab Anastasius III—911-913
*Pab Anastasius IV—1153-1154

Hefyd: 
* Sant Anastasius - merthyr dan yr ymerawdwr Nero.
* Sant Anastasius o Sinai - abad mynachlog Mynydd Sinai a diwinydd (7fed ganrif)
Anastasius I (ymerawdwr)

Ymerawdwr Bysantaidd rhwng 491 a 518 oedd **Flavius Anastasius** neu **Anastasius I**, hefyd **Anastasios I** (Groeg: Αναστάσιος Α'; c. 430 - 9 Gorffennaf 518).

Ganed Anastasius yn Dyrrhachium, rywbryd cyn 430. Roedd ganddo un llygad du ac un llygad glas, ac felly gelwid ef yn *Dicorus* (Groeg: Δίκορος).

Pan fu farw'r ymerawdwr Zeno yn 491, roedd Anastasius yn dal swydd *silentiarius* yn y llys. Dewisodd gweddw Zeno, yr ymerodres Ariadne, ei briodi, a thrwy hynny ei wneud yn ymerawdwr. Bu raid iddo ymladd yn erbyn cefnogwyr Longinus o Cardala, brawd Zeno, ac yn erbyn y Persiaid; wedi brwydro hir, gwnaed cytundeb heddwch a'r Persiaid yn 506. Roedd hefyd fygythiad yn y Balcanau oddi wrth y Slafiaid a'r Bwlgariaid, ac adeiladodd yr ymerawdwr Fur Anastasius i amddiffyn dinas Caergystennin.

O ran diwinyddiaeth, roedd Anastasius yn ddilynwr monoffisiaeth, a daeth yn amhoblogaidd yn rhai o rannau gorllewinol yr ymerodraeth o ganlyniad. Ail-drefnodd system ariannol yr ymerodraeth yn 498; dan y system newydd roedd tri darn aur gwahanol, y *solidus*, hanner solidus a thraean solidus, a phum darn arian copr, y *follis* a thannau o follis. Ar ddiwedd ei deyrnasiad, roedd trysorfa'r ymerodraeth yn gyfoethocach o 320,000 pwys o aur.

Nid oedd ganddo blant, ac olynwyd ef gan Justinus I.

Categori:Ymerodron Bysantaidd
Categori:Marwolaethau 518
Cystennin XI Palaiologos

Ymerawdwr olaf yr Ymerodraeth Fysantaidd oedd **Cystennin XI Palaiologos** (Groeg: Κωνσταντίνος ΙΑ' Δραγάσης Παλαιολόγος; 8 Chwefror 1405 - 29 Mai 1453).

Ganed ef yng Nghaergystennin, yn wythfed o ddeg plentyn yr ymerawdwr Manuel II Palaiologos a Helena Dragaš. Bu'n llywodraethu Caergystennin o 1437 hyd 1440, pan oedd ei frawd hŷn Ioan VIII Palaiologos yn yr Eidal. Daeth yn *despotes* Morea (y Peloponnesos) yn hydref 1443, gyda'i brifddinas yn Mistra.

Pan fu farw ei frawd Ioan VIII Palaiologos, bu ymryson am yr orsedd rhwng Cystennin a'i frawd Demetrios Palaiologos. Gogynnwyd i'r Swltan Ottomaniaidd Murad II benderfynu rhyngddynt, a Chystennin a ddewiswyd. Coronwyd ef yn Mistra ar 6 Ionawr, 1449.

Bu farw Murad yn 1451, a than ei fab Mehmed II gwaethygodd y berthynas rhwng yr Ottomaniaid a Chaergystennin. Yn ystod gaeaf 1451-52, adeiladodd Mehmed gaer Rumelihisari, ychydig i'r gogledd o ddinas Caergystennin, i baratoi am warchae. Apeliodd Cystennin am gymorth o'r gorllewin, ond ni chafodd lawer, yn rhannol oherwydd fod ei ddeiliad yn gryf yn erbyn ei ymdrech i uno'r Eglwys Uniongred Ddyreiniol a'r Eglwys Gatholig. Dechreuodd y gwarchae yng ngaeaf 1453. Gwrthododd Cystennin gynnig Mehmed II o roi Mistra iddo i'w rheoli pe bai'n ildio Caergystennin. Ar 29 Mai 1453 llwyddodd y fyddin Ottomaniaidd i gyrraedd i mewn i'r ddinas. Gwelwyd yr ymerawdwr yn taflu ei glogyn porffor ymaith ac yn arwain ei filwyr mewn ymosodiad olaf. Yn ôl rhai fersiynau o'r hanes, ni lwyddwyd i ddarganfod ei gorff wedi'r frwydr.

Ystyrir ef yn sant gan yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol, er na wnaed ef yn sant yn swyddogol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1405
Categori:Marwolaethau 1453
Categori:Ymerodron Bysantaidd
Hispania

**Hispania** oedd enw'r Rhufeiniaid ar Penrhyn Iberia, yn cynnwys rhan o dde Ffrainc yn ogystal â Sbaen a Portiwgal.

Yng nghyfnod Gweriniaeth Rhufain, rhennid Hispania yn ddwy dalaith: Hispania Citerior a Hispania Ulterior. Dan yr Ymerodraeth Rufeinig, rhannwyd Hispania Ulterior yn ddwy dalaith newydd, Baetica a Lusitania, ac ail-enwyd Hispania Citerior yn Hispania Tarraconensis. Yn ddiweddarch, daeth rhan orllewinol Tarraconensis yn dalaith Hispania Nova, a ail-enwyd wedyn yn Callaecia neu Gallaecia. Dan Diocletian, daeth rhan deheuol Tarraconensis yn dalaith Carthaginiensis.

bawd|dim|400 px|Theatr Rufeinig Mérida

Categori:Hanes Portiwgal
Categori:Hanes Sbaen
Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Ymerodraeth Trebizond

Sefydlwyd **Ymerodraeth Trebizond** (Groeg: Βασίλειον τής Τραπεζούντας, yn 1204, wedi i'r Ymerodraeth Fysantaidd ymrannu'n nifer o ddarnau yn dilyn cipio dinas Caergystennin.

Cipiwyd Caergystennin gan y croesgadwyr ar anogaeth Fenis yn ystod y Bedwaredd Groesgad yn 1204, a sefydlasant hwy eu hymerodraeth ei hunain, yr Ymerodraeth Ladin, yng Nghaergystennin a rhai o diriogaethau'r Ymerodraeth Fysantaidd. Un o'r rhannau yr ymrannodd yr Ymerodraeth Fysantaidd iddynt oedd Ymerodraeth Trebizond, gyda'r brifddinas yn Trebizond (Trabzon yn Nhwrci yn awr). Sefydlwyd yr ymerodraeth gan Alexius I, ŵyr yr ymerawdwr Bysantaidd Andronikos I Komnenos, a gymerodd feddiant ar ddinasoedd Groegaidd Trebizond a Sinope a Paphlagonia.

Wedi i ddinas Baghdad gael ei dinistrio gan Hulagu Khan yn 1258, Trebizond oedd pen dwyreiniol Ffordd y Sidan, ac yn ystod teyrnasiad Alexios III (1349 - 1390) daeth yn un o ganolfannau masnach pwysicaf y byd ac yn gyfoethog iawn. Parhaodd ymerodraeth Trebizond hyd 1461, pan gymerwyd meddiant ar ei thiriogaethau gan yr Ymerodraeth Otomanaidd.

[bawd|dim|270px|Ymerodraeth Trebizond, yr [Ymerodraeth Ladin, Ymerodraeth Nicea ac Unbennaeth Epirus yn 1204]]

Categori:Hanes Twrci
Categori:Yr Ymerodraeth Fysantaidd
Trebizond
Odoacer

Milwr Almaenaidd a ddaeth yn gadfridog Rhufeinig ac yn ddiweddarach yn frenin yr Eidal oedd **Odoacer** (435 – 493), hefyd **Odovacar** . Ef a diorseddodd yr ymerawdwr Rhufeinig olaf yn y gorllewin, Romulus Augustus, yn 476.

Credir fod Odoacer yn fab i Edeko, pennaeth y Sciriaid. Roedd y Sciriaid yn llwyth Almaenig oedd yn ddarostyngredig i'r Hyniaid dan Attila. Wedi Brwydr Nedao yn 454, daeth y llwythau Almaenig yn rhydd oddi wrth yr Hyniaid, ac ymrannodd y Sciraid, gyda rhai yn dod yn *foederati* neu filwyr hur i'r Rhufeiniaid, gyda Odoacer yn eu plith. Gyrrwyd hwy i'r Eidal gan Ricimer yn ystod teyrnasiad Anthemius yn 466.

Yn 470, apwyntiwyd Odoacer yn arweinydd y *foederati*. Yn 475, apwyntiwyd Orestes i swydd *Magister militum*, a gwrthryfelodd yn erbyn yr ymerawdwr Julius Nepos gyda chymorth y *foederati*, gan wneud ei fab ei hun, Romulus, yn ymerawdwr. Ni chadwodd Orestes ei addewidion i'r *foederati* wedi iddo ennill grym, a gwrthryfelasant yn ei erbyn, gan gyhoeddi Odoacer fel *rex Italiae* ("brenin yr Eidal"). Yn 476, cipiodd Odoacer ddinas Ravenna, gan gymeryd Romulus Augustus yn garcharor. Gorfododd ef i ildio'r orsedd ar 4 Medi, 476.

Gorchfygodd Odoacer y Fandaliaid yn Sicilia, a gorsegynnodd Dalmatia. Dechreuodd nerth cynyddol Odoacer boeni'r ymerawdr Zeno yng Nghaergystennin, a pherswadiodd yr Ostrogothiaid dan Theodoric Fawr i ymosod arno. Gorchfygwyd Odoacer gan yr Ostrogothiaid ger Aquileia yn 488 a ger Verona yn 489, gan roi Ravenna dan warchae yn 490. Ar 2 Chwefror, 493, arwyddwyd cytundeb rhwng Theodoric ac Odoacer, ond yn y wledd i ddathlu'r cytundeb, lladdodd Theodoric Odoacer a'i ddwylo ei hun.

Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Categori:Hanes yr Eidal
Categori:Genedigaethau 435
Categori:Marwolaethau 493
Latakia

[250px|bawd|Porth [Septimius Severus yn Latakia]]

Dinas hynafol yng ngogledd-orllewin Syria ar y Môr Canoldir sy'n borthladd pwysicaf y wlad honno yw **Latakia** neu **Latakiyah** (Arabeg, **اللاذقية**, *Al-Ladhiqiyah*; Groeg, ***Λαοδικεία***, trawslythrenir fel *Laodicea*, *Laodikeia* neu *Laodiceia*, Twrceg, *Lazkiye*; Lladin, *Laodicea ad Mare*). Mae'n brifddinas talaith Latakia, gyda phoblogaeth o tua hanner miliwn (amcangyfrif). Gorwedd ar lan y Môr Canoldir tua 120&nbsp;km i'r gorllewin o ddinas Aleppo, tua hanner ffordd rhwng Tartus i'r de ac Antakya i'r gogledd, yn Nhwrci. Ceir bryniau isel tu ôl i'r ddinas.

Mae gan y ddinas hanes hir. Cyfeiria Strabo ati yn ei lyfr *Daearyddiaeth* (xvi.2.9 *et seq.*) fel lle cryf gyda harbwr ardderchog, a'r tir o'i chwmpas yn cynhyrchu gwin a allforid i Alexandria. Ar wahanol gyfnodau bu'n gartref i'r Ffeniciaid, a gododd ddinas Ramitha yma, i'r Groegiaid fel dinas *Leuke Akte* ('penrhyn gwyn'), i'r Seleuciaid ac i'r Rhufeiniaid. Cafodd ei ailgodi a'i ailenwi yn ***Laodicea*** gan Seleucus I Nicator, ar ôl ei fam. Cyfeiria Josephus at y bont dŵr a godwyd yma gan Herod Fawr.

Categori:Dinasoedd Syria
Categori:Groeg yr Henfyd
Categori:Dinasoedd Rhufeinig
Y Marchog Crwydrad

Testun pabyddol yn perthyn i ysgol Morgannwg o ymlynwyr ac ysgolheigion Pabyddol ail hanner yr 16g yw ***Y Marchog Crwydrad***. Cyfieithiad ydyw o *The voyage of the wandering knight*, a gyfieithwyd yn ei dro gan William Goodyeare o waith Ffrangeg *Le voyage du chevalier errant* (1557) gan Jean de Cartigny. Mae'r testun ar glawr mewn nifer o gopïau mewn llawysgrif, y cynharach ohonynt, yn *Llawysgrif Llanstephan* 178, yn dyddio o tua 1585. Mae'n debyg iddo gael ei gyfieithu o argraffiad 1581 cyfieithiad Goodyeare.

## Llyfryddiaeth
Ceir rhan agoriadol y testun yn,
*T. H. Parry-Williams (gol.), *Rhyddiaith Gymraeg, Y Gyfrol Gyntaf[:] Detholiad o Lawysgrifau 1488-1609* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1954).

Cyhoeddwyd y testun llawn gyda astudiaeth arno a'i gefndir yn,
*D. Mark Smith, *Treigl y Marchog Crwydrad* (Gwasg Prifysgol Cymru, 2006)

Categori:Llenyddiaeth Gristnogol Cymru
Categori:Llyfrau'r 16eg ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau Cymraeg yr 16eg ganrif
Plaid Ifanc

Adain ieuenctid Plaid Cymru yw **Plaid Ifanc**.

## Gwreiddiau
Sefydlwyd rhagflaenydd Plaid Ifanc, sef Cymru X, yn 2005 gan griw o aelodau ifanc Plaid Cymru, yn cynnwys Mabon ap Gwynfor a Bethan Jenkins. Ei nod oedd "annog a rhoi'r gallu i bobl ifanc Cymru i chwarae rôl weithgar ym mhroses wleidyddol y wlad er mwyn creu Cymru flaengar, teg ac annibynnol o fewn y gymdeithas ryngwladol".

Newidiwyd enw'r mudiad i 'Plaid Cymru Ifanc' yn 2011 ac yn ogystal fe newidiwyd strwythur a chyfansoddiad y mudiad. Newidiwyd yr enw eto yn 2017 i 'Plaid Ifanc' er mwyn adlewyrchu'r enw roedd yr aelodau'n ei ddefnyddio ar lafar, yn Gymraeg ac yn Saesneg.

## Dolen allanol 
* Gwefan swyddogol Plaid Ifanc

Categori:Plaid Cymru
E'telaf-e Khedmatgozaran-e Mostaqel-e Iran

Plaid wleidyddol yn Iran yw '''E'telaf-e Khedmatgozaran-e Mostaqel-e Iran''' (Perseg, "Cynghrair Gwirfoddolwyr Annibynnol Iran"). Mae'n blaid geidwadol sy'n gadarn o blaid y Chwyldro Islamaidd ac yn erbyn diwygiadau rhyddfrydol a seciwlar. Ei arweinydd presennol a phrif lefarydd yw Emad Afruq.

## Cyfeiriadau
Categori:Islamiaeth
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Iran
Gallipoli

bawd|Penrhyn Gallipoli
:''Erthygl am yr ardal yw hon. Am y ddinas o'r un enw gweler Gelibolu.*
Penrhyn **Gallipoli** (Groeg: *Καλλίπολις*, *Kallipolis*, Twrceg: *Gelibolu'') yw'r enw modern am y penrhyn a elwid yn y cyfnod clasurol y Chersonesos Thraciaidd (Χερσόνησoς Θράκια). Mae'n gwahanu Môr Marmara a Bae Saros. Gelwir y ddinas fwyaf ar y penrhyn yn Gallipoli hefyd. Mae'n rhan o dalaith Çanakkale.

Defnyddiodd Alecsander Fawr y penrhyn fel man cychwyn ar gyfer ei ymgyrchoedd yn Asia yn 334 CC. Yn ddiweddarach, y penrhyn oedd y diriogaeth gyntaf i'r Ymerodraeth Otomanaidd ei gipio yn Ewrop, yn dilyn daeargryn mawr yn 1354.

Yn y Rhyfel Byd Cyntaf, bu Brwydr Gallipoli yma. Ceisiodd byddin yr Ymerodraeth Brydeinig, milwyr o Awstralia a Seland Newydd yn bennaf, gipio'r ardal yma yn Chwefror 1915, ond gorfododd y Twrciaid hwy i encilio yn Ionawr 1916. Gwnaeth y frwydr yma Mustafa Kemal Atatürk yn arwr cenedlaethol yn Nhwrci.

Categori:Çanakkale
Categori:Daearyddiaeth Twrci
Aleppo

Dinas hynafol yng ngogledd Syria yw **Aleppo** (Arabeg **حلب** ['*ħalab*]; Ffrangeg, *Alep*; hefyd *Halep* neu *Haleb*). Mae'n brifddinas talaith Aleppo sy'n ymestyn o gwmpas y ddinas am dros 16,000 km² gyda phoblogaeth o 4,393,000. Gall Aleppo hawlio fod yn un o'r dinasoedd hynaf yn y byd, gyda thystiolaeth fod pobl yn byw yno ers tua 11,000 CC. Roedd yn cael ei hadnabod yn yr Henfyd fel *Khalpe*, *Khalibon*, *Beroea (Veroea)* (i'r Groegiaid), a *Halep* (i'r Tyrciaid); *Alep* yw'r enw Ffrangeg. Gorwedd ar safle strategol ar groesffordd bwysig lle cwrdd hen lwybrau masnach rhwng India a'r Lefant, hanner ffordd rhwng Môr y Canoldir i'r gorllewin ac Afon Ewffrates i'r dwyrain; rhedai llwybr arall i Asia Leiaf i'r gogledd a Damascus i'r de. Rhed afon Quweiq (قويق) trwy'r ddinas.

Tyfodd y ddinas hynafol ar y bryniau isel o gwmpas y bryn dominyddol lle codwyd Caer Aleppo yn ddiweddarach. Yn yr Oesoedd Canol, roedd y gaer anferth honno yn ganolfan bwysig i'r Mwslimiaid yn ystod y Croesgadau ac fe'i defnyddiwyd gan Saladin ac eraill fel canolfan. Lleihaodd pwysigrwydd Aleppo fel canolfan fasnachol gyda datblygu llwybr arforol Penrhyn Gobaith Da ac agor Camlas Suez yn ddiweddarach, a effeithiodd ar y fasnach â'r Dwyrain, ac erbyn heddiw mae'n ganolfan allforio cynnyrch amaethyddol yr ardal amgylchynnol; gwenith, cotwm, cnau pistachios, ffrwyth olewydd, a defaid.

Ystyrir hen *bazaar* Aleppo yn un o ryfeddodau'r Dwyrain Canol, gyda rhwydwaith dan do o filltiroedd o strydoedd culion a *souks* o bob math. Mae Caer Aleppo yn Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO. Mae'r ddinas yn enwog yn y byd Arabaidd am ei byrth niferus hefyd ac fel canolfan ddiwylliannol unigryw.

## Pyrth Aleppo
* Bab al-Hadid (Y Porth Haearn)
* Bab al-Maqam (Porth y Gysegrfan)
* Bab Antakeya (Porth Antioch)
* Bab al-Nasr (Porth y Fuddugoliaeth)
* Bab al-Faraj (Porth y Rhyddhad)
* Bab Qinnasrin (Porth Qinnasrin)
* Bab al-Jnean (Porth y Gerddi)
* Bab al-Ahmar (Y Porth Coch)


Categori:Dinasoedd Syria
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Syria
Northwich

Tref a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Northwich** (**Yr Heledd Ddu** yn y Gymraeg). Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer, tua 18 milltir (29&nbsp;km) i'r dwyrain o ddinas Caer a 15 milltir (24&nbsp;km) i'r de o dref Warrington. Saif y dref ar Afon Weaver lle mae Afon Dane yn llifo i mewn iddi. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 19,924.

Mae Caerdydd 202.5 km i ffwrdd o Northwich ac mae Llundain yn 253.8&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caer sy'n 25.9&nbsp;km i ffwrdd.

Mae mwyngloddio halen wedi digwydd yn yr ardal ers y cyfnod Rhufeinig.

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Cyngor Tref Northwich 

Categori:Awdurdod unedol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaer
Categori:Trefi Swydd Gaer
Sark

Ynys fechan yn ne-orllewin y Môr Udd yw **Sark** (Ffrangeg: *Sercq*; Sercquiais: *Sèr*) neu yn Gymraeg **Sarc**. Un o Ynysoedd y Sianel a rhan o Feilïaeth Ynys y Garn yw hi. Mae tua 600 o bobl yn byw ar yr ynys sy'n ddi-geir. Sarc oedd y diriogaeth Ewropeaidd olaf i ddileu ffiwdaliaeth, yn Ebrill 2008.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y llywodraeth 
* Gwefan twristiaeth swyddogol 


Categori:Beilïaeth Ynys y Garn
Categori:Ynysoedd y Sianel
Killswitch Engage

bawd|Killswitch Engage - Rock im Park 2016
Band roc o dalaith Massachusetts, yr Unol Daleithiau (UDA), yw **Killswitch Engage**.

Categori:Bandiau Americanaidd
Ynys Gifftan

Ynys fechan yn aber afon Dwyryd, Gwynedd, yw **Ynys Gifftan**. Uchder ei phwynt uchaf yw 39m a'i hyd yw tua 400m. Gorwedd ar ochr ddeheuol y Traeth Bach tua milltir i'r de o Benrhyndeudraeth, ger Portmeirion.

Does neb yn byw ar yr ynys heddiw ond bu pobl yn ffermio yno yn y gorffennol. Ynys lanw ydyw, a gellir ei chyrraedd pan fo'r llanw allan ar hyd llwybr cyhoeddus dros y traeth, ond rhaid cymryd gofal. Mae'n ynys goediog a chreigiog gyda phorfa defaid.

## Dolenni allanol
*  BBC Wales Gogledd-orllewin Atgofion am fywyd ar yr ynys yn hanner cyntaf yr 20g

Categori:Talsarnau
Gifftan
Categori:Ynysoedd llanwol
Dinas Ashraf

Gwersyll neu ddinas a leolir i'r gogledd-ddwyrain o dref Khalis yn Irac, tua 20&nbsp;km o'r ffin ag Iran a 60&nbsp;km i'r gogledd o ddinas Baghdad, yw **Dinas Ashraf** neu **Gwersyll Ashraf**. Enwir y ddinas ar ôl Ashraf Rajavi, carcharor gwleidyddol enwog yng nghyfnod y Shah. Heddiw mae Dinas/Gwersyll Ashraf yn wersyll ffoaduriaid Iranaidd yn Irac.

Mae sefyllfa'r wersyll yn gymhleth. Dywedir fod tua 3,500 o bobl, aelodau o'r
Mujahideen-e-Khalq (MEK) neu'r PMOI a'u teuluoedd, yn byw yno ac mae wedi gwasanaethu fel pencadlys y mudiad ers 1986. Ystyrir y Khalq yn fudiad terfysgol gan lywodraeth yr Unol Daleithiau ac eraill. ond roedd un o wersylloedd byddinoedd y Cynghreiriaid yn Irac yn Ashraf (*Forward Operating Base Grizzly*) tan 2008. Bu'n cael ei rhedeg gan y UD ac wedyn gan uned o fyddin Bwlgaria, gyda chanolfan yno i dderbyn pobl oedd eisiau gadael y PMOI. Dan lywodraeth Saddam Hussein, roedd Ashraf yn un o chwech gwersyll yn Irac a roddwyd i'r PMOI. Rhoddywd arfau, yn cynnwys tanciau, i'r PMOI yn Ashraf, eu pencadlys. Ymladdodd oddi yno yn erbyn Iran yn Rhyfel Iran-Irac a hefyd yn erbyn y Cyrdiaid yn 1991.

Bu Ashraf dan ofal llywodraeth UDA tan fis Ionawr 2009 pan drosglwyddwyd y cyfrifoldeb i lywodraeth Irac ar ôl i'w grym gael ei ymestyn dan gytundeb â'r Americanwyr. Ar 28 Gorffennaf 2009, ymosododd lluoedd Irac ar Ddinas Ashraf. Lladdwyd saith o'r mujahideen ac anafwyd nifer o rai eraill. Cipwyd dwsinau o aelodau o'r Khalq i gael eu cwestiynu. Ofnir bydd llywodraeth Irac yn anfon y ffoaduriaid yn ôl i Iran lle maen nhw'n debyg o wynebu triniaeth hallt gan y llywodraeth gyda'u bywydau mewn perygl.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Dinas Ashraf 

Categori:Dinasoedd Irac
Categori:Gwersylloedd ffoaduriaid
Categori:Gwleidyddiaeth Irac
Categori:Gwleidyddiaeth Iran
Categori:Sefydliadau 1986
Sāzmān-e mojāhedin-e khalq-e irān

Plaid wleidyddol a mudiad chwyldroadol parafilwrol Iranaidd mewn alltudiaeth sy'n credu mewn sosialaeth Islamaidd yw'r **Sāzmān-e mojāhedin-e khalq-e irān** (Perseg **سازمان مجاهدين خلق ايران** "Mujahedin y Bobl Iran"), a adwaenir hefyd fel y PMOI (''People's Mojahedin of Iran'') neu'r MEK neu MKO. Ei nod yw dymchwel llywodraeth bresennol Iran. Ei arweinydd yw Maryam Rajavi, a
Seddigheh Hosseini yw'r Ysgrifennydd Cyffredinol. Lleolir ei phencadlys yn Ashraf, de Irac. Cyfeirir at y mudiad yn aml fel "(Mojahedin-e) Khalq".

Sefydlwyd y PMOI yn 1965 i ymladd yn erbyn llywodraeth y Shah Mohammad Reza Pahlavi, cyfalafiaeth, ac imperialaeth Orllewinol. Rhoddodd y mudiad orau i ymgyrchu arfog yn swyddogol yn 2001 ac erbyn heddiw y PMOI yw'r prif fudiad yng Nghyngor Cenedlaethol Gwrthsafiad Iran (*National Council of Resistance of Iran*: NCRI), mudiad ymbarel neu senedd-mewn-alltudiaeth sy'n honni gweithio am sefydlu llywodraeth ddemocrataidd, seciwlar yn Iran. Mae gan/bu gan y PMOI asgell arfog o'r enw *Byddin Rhyddhau Iran* (*National Liberation Army of Iran* NLA).  Cyfeiria llywodraeth Iran at y PMOI a'i cyngreiriaid fel *Monafeqin* (yn llythrennol, "Rhagrithwyr") yn hytrach na "Mojahedin", gan faentumio nad ydynt yn blaid Islamaidd mewn gwirionedd.

Ond yn ôl yr Unol Daleithiau, Canada, Irac, y DU, ac Iran, a'r Undeb Ewropeaidd, mae'r NCRI yn ffrynt yn unig i weithgareddau terfysgol y PMOI ac felly mae'r PMOI yn fudiad terfysgol Rhoddodd y PMOI a'r NCRI wybodaeth am raglen niwclear llywodraeth Iran yn 2002 a 2008 sydd wedi poeni rhai o wledydd y Gorllewin, yn enwedig yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*   Gwefan swyddogol y PMOI 

Categori:Gwleidyddiaeth Irac
Categori:Mudiadau Islamaidd
Categori:Mudiadau terfysgol
Categori:Pleidiau gwleidyddol yn Iran
Categori:Pleidiau sosialaidd
Categori:Sefydliadau 1965
Tehran (talaith)

Un o daleithiau cyfoes Iran yw talaith **Tehran** (Perseg: ***استان تهران*** ; **Ostān-e Tehrān**). Mae'n gorwedd yng ngogledd canolbarth y wlad gyda phrifddinas Iran, dinas Tehran, yn brifddinas iddi. Mae'n cynnwys 18,909 cilometr sgwâr o dir ac yn gorwedd ar lwyfandir canol Iran.

200px|bawd|dim|Talaith Tehran

Mae talaith Tehran yn ffinio â thalaith Māzandarān i'r gogledd, talaith Qom i'r de, Semnān i'r dwyrain, a Qazvīn i'r gorllewin. Mae'r dalaith yn cynnwys 13 treflan, 43 ardal ddinesig, ac 1358 pentref (Mehefin, 2005).

Daeth y dalaith i amlygrwydd pan gyhoeddwyd dinas Tehran yn brifddinas y wlad gan y frenhinllin Qajar yn 1778.

### Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y dalaith 

Categori:Taleithiau Iran
Mynydd Damavand

Mynydd uchaf Iran a'r Dwyrain Canol yw **Mynydd Damavand** (Perseg: **دماوند** ; **Kuh-e Damavand**), a elwir hefyd yn **Demavand** neu **Donbavand** weithiau. Mae'n llosgfynydd tawel gyda lle arbennig ym mytholeg a llên gwerin Persia. Wedi'i leoli yng nghanol cadwyn Mynyddoedd Alborz (neu Elborz/Elburz), ger copaon Varārū, Sesang, Gol-e Zard a Mīānrūd, Damavand yw'r copa uchaf yn y Dwyrain Canol a'r llosgfynydd uchaf yn Asia gyfan. Gorwedd y mynydd ger arfordir deheuol Môr Caspia, yn Swydd Āmol, talaith Māzandarān.

## Gweler hefyd 
* Rhestr mynyddoedd Iran

Damavand
Damavand
Christine Jorgensen

Yr unigolyn enwog cyntaf i dderbyn llawdriniaeth ailgyfeirio rhyw (yn ei hachos hi, gwryw i fenyw) oedd **Christine Jorgensen** (ganwyd **George William Jorgensen, Jr.** 30 Mai, 1926 yn The Bronx, Dinas Efrog Newydd, UDA; bu farw 3 Mai, 1989).

Ym 1950 teithiodd Jorgensen i Ddenmarc lle cafodd ei archwilio gan y Dr Christian Hamburger gyda'r nod o ddeiagnosio'i rhyw a rhoi triniaeth trawsrywiol. Yn dilyn llawdriniaeth i'w newid yn fenyw fiolegol, fe ddaeth Jorgensen dan sylw'r cyhoedd a chyfryngau Americanaidd, a dychwelodd i enwogrwydd yn yr Unol Daleithiau.

Am flynyddoedd darlithiodd Jorgensen ar ei phrofiad a hefyd ar drawsrywioldeb, yn enwedig ei statws fel ffenomen ar wahân i groeswisgo a chyfunrywioldeb. Ym 1967 cyhoeddwyd ei hunangofiant hi, *Christine Jorgensen: A Personal Autobiography*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Ffotograffau a chrynodeb o fywyd Jorgensen 
*  Erthygl am Christine Jorgensen ar GLBTQ.com 
*  Christine Jorgensen ar Find-A-Grave
*  Christine Jorgensen Reveals 
*  Gwefan Christine Jorgensen

Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn y Bronx
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw o ganser y bledren
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ddanaidd
Categori:Pobl Trawsrywedd
Yann-Bêr Thomin

Gwleidydd o Lydaw yw **Yann-Bêr Thomin**. Treuliodd gyfnod yn faer tref Landerne. Heddiw mae'n gweithio i Gynulliad Llydaw. Mae e'n siarad Cymraeg.

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Gwleidyddion o Ffrainc
Categori:Llydawyr
Ubuntu

220px|bawd|dde|Sgrînlun o Ubuntu 22.04 LTS
System gweithredu agored, am ddim wedi'i sefydlu ar Linux yw **Ubuntu**. Cafodd y fersiwn cyntaf ei rhyddhau ar 
yr 20fed o Tachwedd 2004. Mae Ubuntu wedi ei fwriadu i gael ei defnyddio ar cyfrifiaduron personol, ond mae yna fersiwn ar gyfer gweinyddion. Ubuntu ydi'r fersiwn mwyaf poblogaidd o Linux, gyda nifer amcangyfrifedig o 12 miliwn o pobl yn defnyddio Ubuntu.
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol
* Blog Cymraeg am Ubuntu 

Categori:Cyfrifiadureg
Dwyster

Mewn ffiseg, **dwyster** (*ρ*) gwrthrych yw'r gymhareb o'i fàs (*m*) i'w gyfaint (*V*), mae'n fesur o faint mor dyn mae'r mater oddi fewn i'r gwrthrych wedi ei wasgu at ei gilydd.. Unedau SI dwysedd yw cilogramau i medr ciwb (kg/m³). Weithiau rhoddir y mesur mewn unedau cgs o gramiau i centimdr ciwb (g/cm³).

Diffinnir dwysedd gan:

:  \rho = \frac{m}{V}

## Dwysedd amryw o fetelau 
## ffynonellau 
## Llyfrau 
**Fundamentals of Aerodynamics* Second Edition, McGraw-Hill, John D. Anderson, Jr.
**Fundamentals of Fluid Mechanics* Wiley, B.R. Munson, D.F. Young & T.H. Okishi
**Introduction to Fluid Mechanics* Fourth Edition, Wiley, SI Version, R.W. Fox & A.T. McDonald
**Thermodynamics: An Engineering Approach* Second Edition, McGraw-Hill, International Edition, Y.A. Cengel & M.A. Boles

## Dolenni Allanol
*Cyfrifiad Dwysedd Gwydr
*Rhestr elfennau'r Tabl Cyfnodol yn ôl dwysedd

Categori:Ffiseg
Dyffryn Edeirnion

Dyffryn ym mryniau de Sir Ddinbych yw **Dyffryn Edeirnion** (). Mae'n gorwedd i'r dwyrain o'r Bala. Rhed afon Dyfrdwy trwyddo. Rhed y B4401 trwy'r dyffryn.

bawd|Dyffryn Edeirnion: Afon Dyfrdwy ger Llandrillo

Mae'r dyffryn yn gorwedd wrth droed llethrau gorllewinol Y Berwyn. Mae'n dechrau yng nghyffiniau Llandderfel wrth i afon Dyfrdwy lifo i lawr o gyfeiriad Llyn Tegid a'r Bala ar gwrs gogledd-ddwyreiniol, ac yn ymestyn i gyffiniau Corwen a Charrog, lle mae'r afon yn troi i gyfeiriad y dwyrain ac yn llifo i lawr i Ddyffryn Llangollen.

Pentrefi yn y dyffryn (o'r gorllewin i'r dwyrain):
*Llandderfel
*Llandrillo
*Cynwyd
*Corwen

Yn yr Oesoedd Canol gorweddai'r dyffryn yng nghantref Edeirnion. Cysylltir yr ardal ag Owain Glyndŵr. Mae'n un o gadarnleoedd y Gymraeg ac yn rhan o ardal *Y Pethe*, chwedl Llwyd o'r Bryn.

## Gweler hefyd
* Edeirnion

Edeirnion
Carrog

:*Gweler hefyd Carrog (gwahaniaethu)*

Pentref bychan yn ne Sir Ddinbych, gogledd-ddwyrain Cymru, yw **Carrog**(). Gorwedd ar lan Afon Dyfrdwy tua 2 filtir i'r dwyrain o Gorwen, ar y ffordd i gyfeiriad Llangollen (). Mae Carrog 104 milltir (167.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 169.3 milltir (272.4&nbsp;km) o Lundain. Cyfeirwyd at y pentref fel Llansantffraid-Glyn Dyfrdwy hyd troad yr 20g, gan y safai o fewn plwyf hynafol Llansantffraid Glyndyfrdwy. Daw ei henw cyfoes o Orsaf Reilffordd Carrog yr ochr arall i Afon Dyfrdwy, ac enwyd hwnnw yn ei dro ar ôl ystad Carrog gerllaw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .
bawd|chwith|250px|Tai ar lannau'r afon
bawd|chwith|250px|Gorsaf Reilffordd Carrog

Mae'r pentref yn gorwedd ar groesffordd ar y B543 ar lan ogleddol Afon Dyfrdwy. Mae Pont Carrog yn croesi'r afon yma i gysylltu'r pentref â ffordd yr A5 yr ochr draw. Llifa Afon Morynion (Afon Morwynion) trwy'r pentref i ymuno yn Afon Dyfrdwy. Mae Gorsaf reilffordd Carrog yn ffurfio rhan o Reilffordd Llangollen erbyn hyn.

Yn y bryniau tua milltir i'r gorllewin, ceir safle hen fryngaer Caer Drewyn.

Mae ysgol gynradd gymunedol Ysgol Carrog dros 100 mlwydd oed.

## Gefeilldref
Gefeillwyd Carrog â phentref Plouyé, Llydaw yn 2005.

## Pobl o Garrog
*Iorwerth Goes Hir, bardd, llenor a gwleidydd
*Gwion Lynch, bardd, llenor a gwleidydd
*Peredur Lynch, llenor ac athro Cymreig
*Fiona Collins, Awdur llên gwerin, enillydd Dysgwr y Flwyddyn, 2019

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Val-d'Oise

*Département* yn *région* Île-de-France, Ffrainc, yw '''Val-d'Oise'''. Llifa Afon Oise, un o ledneintiau Afon Seine, trwy'r *département* gan roi iddo ei enw ("Dyffryn Oise"). Mae'n gorwedd i'r gogledd-orllewin o ganol dinas Paris ar lan ogleddol Afon Seine, gan ffinio â *départements* Yvelines, Eure, Oise, Seine-et-Marne, Seine-Saint-Denis a Hauts-de-Seine. Prifddinas weinyddol  y *département* yw Pontoise.

250px|bawd|canol|Lleoliad Val-d'Oise yn Ffrainc

Mae'r prif drefi yn cynnwys:
*Montmorency
*Pontoise
*Argenteuil

## Gweler hefyd
* Cymunedau Val-d'Oise

## Cyfeiriadau

Categori:Départements Ffrainc
Categori:Île-de-France
Rhestr mynyddoedd Iran

Dyma **restr o fynyddoedd Iran**.

## Mynyddoedd Canolbarth yr Alborz 
[250px|bawd|[Mynydd Damavand]]

## Mynyddoedd Gorllewinol yr Alborz 
## Mynyddoedd Takht-e Suleyman 
## Mynyddoedd Zagros 
## Mynyddoedd Azarbaijan 
*
Iran
Rhestr mynyddoedd Twrci

Dyma **restr mynyddoedd Twrci**.

## Rhestr 
## Oriel

Image:Turkey Aegean mountains.jpg|Ardal Egeaidd Twrci

Image:Demirkazik Crest of Aladag Mountains in Nigde Turkey.jpg|Demirkazık
Image:Mount_erciyes.jpg|Prif grib a chopa Mynydd Erciyes 
Image:Vulkan_Hasan_Bagi.jpg|Hasan Dağı, Aksaray
Image:KackarDagi_fromNorth_hory.jpg|Kaçkar Dağı
Image:Uludag_mountain.jpg|Mynydd Uludağ
Image:View_to_Mount_Nemrut.jpg|Mynydd Nemrut
Image:NEO_ararat_big.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Ararat konj.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Ararat sil.jpg|Ararat-Ağrı Dağı, 4700m i fyny.
Image:Ararat vrh1.jpg|Ararat-Ağrı Dağı, golygfa o 4900m.
Image:Ararat-Location.png|Ararat-Ağrı Dağı, lleoliad
Image:Ararat_ast_2002176_lrg.jpg|Ararat-Ağrı Dağı,
Image:Ararat_PIA03399_modest.jpg|Ararat-Ağrı Dağı,
Image:Ararat dalj5.jpg|Ararat-Ağrı Dağı, o 2700m
Image:Ararat dalj1.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Ararat vrh.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Ararat dalj2.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:MountArarat.jpg|Ararat-Ağrı Dağı
Image:Ararat.JPG|Ararat-Ağrı Dağı, o Armenia
Image:Armenia Khorvirap.jpg|Ararat-Ağrı Dağı, Mynachlog Khorvirap a'r mynydd
Image:Akilbaba-Dagi-Espiye-Giresun-1.JPG| Akilbaba Tepesi ger arfordir y Môr Du
Image:Nemrut17y.jpg|Copaon Nemrut Dagi 
Image:Termessos_solymos_200603.jpg|Golygfa o Termessos i fynydd Solymos (Güllük Dağı)
Image:Mount_olympos_turkey.jpg|Mynydd Olympos, ger Antalya

*
Twrci
Gwyneth Dunwoody

Gwleidydd o Loegr oedd **Gwyneth Patricia Dunwoody** (née **Phillips**) (12 Rhagfyr 1930 – 17 Ebrill 2008).

Cafodd ei geni yn Llundain, merch Morgan Phillips. Priododd a'r aelod seneddol John Dunwoody yn 1954. Roedd ei merch, Tamsin Dunwoody, yn Aelod Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Aelod seneddol Caerwysg (1966-1970), Crewe (1974-1983) a Crewe a Nantwich (ers 1983) oedd hi.

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Llawdriniaeth ailbennu rhyw

Llawdriniaeth i newid golwg gorfforol a swyddogaethau nodweddion rhywiol er mwyn iddynt ymddangos a gweithredu fel rhai'r rhyw arall yw **llawdriniaeth ailbennu rhyw** neu **lawdriniaeth ailbennu rhywedd**. Nod y fath driniaeth yw adlewyrchu hunaniaeth rhywedd yr unigolyn.

Bydd unigolyn trawsryweddol yn cael llawdriniaeth ailbennu rhyw fel rhan o'r broses ailbennu rhywedd neu drawsnewid, yn aml ar y cyd â thriniaethau meddygol eraill megis cwnsela, seicotherapi, a therapi hormonau. Gelwir triniaethau sydd yn newid nodweddion rhyw y frest drwy ychwanegu neu dynnu bronnau yn "llawdriniaeth uchaf", a thriniaethau sydd yn newid yr organau cenhedlu yn "llawdriniaeth isaf".

Rhai o'r unigolion cyntaf i dderbyn llawdriniaeth ailbennu rhyw oedd Lili Elbe a Christine Jorgensen.

## Cyfeiriadau 
Ailbennu rhyw
Categori:Trawsrywedd
Môr-hwyaden ddu

Hwyaden sy'n byw o gwmpas yr arfordir yw'r **Fôr-hwyaden ddu**. Mae'n nythu yng ngogledd Ewrop ac Asia, yn ymestyn i'r dwyrain hyd at Afon Olenyok yn Siberia. Mae'n hwyaden fawr, 43–54&nbsp;cm o hyd. Dim ond y ceiliog sy'n ddu, tra mae'r iâr yn frown.

Yn y gaeaf, mae'n symud tua'r de, gyda rhai yn cyrraedd cyn belled a Morocco. Nid yw'n nythu yng Nghymru, ond gellir gweld niferoedd sylweddol ger yr arfordir yn y gaeaf, yn enwedig ym Mae Caerfyrddin.

Categori:Hwyaid
Môr-hwyaden y Gogledd

Hwyaden sy'n byw o gwmpas yr arfordir yw **Môr-hwyaden y Gogledd** (*Melanitta fusca*). Mae'n nythu yng ngogledd Ewrop ac Asia. Ystyrir y ffurf yng Ngogledd America a dwyrain Asia yn rhywogaeth wahanol (Môr-hwyaden Adeinwen, *Melanitta deglandi*) yn aml. Dim ond y ceiliog sy'n ddu, tra mae'r iâr yn frown. Gellir gwahaniaethu rhwng y rhywogaeth yma a'r Fôr-hwyaden ddu yn hawdd os gellir gweld y darn gwyn sydd ar adain Môr-hwyaden y Gogledd ond sy'n absennol yn y Fôr-hwyaden ddu. Mae Môr-hwyaden y Gogledd hefyd yn aderyn mwy.

bawd|chwith|*Melanitta fusca*

Yn y gaeaf, mae'n symud tua'r de. Nid yw'n aderyn cyffredin yng Nghymru, ond gellir gweld ambell un yng nghanol y niferoedd llawer mwy o'r Fôr-hwyaden ddu sy'n gaeafu ger yr arfordir yn y gaeaf.

## Cyfeiriadau
Categori:Hwyaid
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i Chyffiniau 1981

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'i Chyffiniau 1981''' ym Machynlleth, Powys.

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod ym Maldwyn

Maldwyn 1981
Maldwyn a'i Chyffiniau
1981
Categori:1981 yng Nghymru
Categori:Machynlleth
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Lliw 1980** ger Tregwyr, Gorllewin Morgannwg (Sir Abertawe bellach).

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

Dyffryn Lliw 1980
Dyffryn Lliw 1980
1980
Categori:1980 yng Nghymru
Ynys Gwylan-fawr

Ynys fechan oddi ar arfordir Llŷn yng Ngwynedd yw **Ynys Gwylan-fawr**. Saif rhyw 2.5&nbsp;km i'r de-ddwyrain o bentref Aberdaron a rhyw 1&nbsp;km i'r de o Drwyn y Penrhyn. Saif ynys fechan arall, Ynys Gwylan-fach fymryn i'r de-orllewin o Ynys Gwylan-fawr.

Roedd y ddwy ynys yn perthyn i Ystad Plas Nanhoron, ac roedd yn arferiad gan y teulu gyfeirio'n ysmala at ddwy ynys Gwylan fel "the Empire overseas".

Nid oes neb yn byw ar yr ynys, sy'n warchodfa adar. Ceir nifer o rywogaethau o adar môr yn nythu yma, yn fwyaf arbennig y Pâl.

300px|bawd|dim|Ynysoedd Gwylan-fawr a Gwylan-fach, o Aberdaron

Categori:Aberdaron
Gwylan-fawr
Categori:Llŷn