open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baner Georgia

[bawd|250px|Baner Georgia [Delwedd:FIAV 110110.svg|23px]]
Maes gwyn gyda chroes goch a phedair croes goch lai yn y chwarteri yw **baner Georgia**. Gelwir y dyluniad yn "Faner y pum croes". Mae hanes y faner hon yn ymestyn yn ôl canrifoedd i oes ffiwdal Georgia. Hon yw baner y Mudiad Cenedlaethol Unedig, oedd ar flaen y gad yn ystod Chwyldro'r Rhosynnau, chwyldro heddychlon yn 2003 wnaeth llwyddo i ddisodli'r Arlywydd Eduard Shevardnadze. Arweinydd y Mudiad oedd Mikhail Saakashvili, a enillodd etholiad arlywyddol yn Ionawr 2004. Mabwysiadwyd faner y Mudiad fel baner genedlaethol Georgia ar 14 Ionawr, 2004.

## Cyn-faneri Georgia
### Gweriniaeth Ddemocrataidd Georgia (1918–1921)
Yn 1917 cynhaliwyd gystadleuaeth i ddewis baner wladwriaethol Georgia; mabwysiadwyd yr enillydd yn ystod ei gyfnod byr o annibyniaeth fel Gweriniaeth Ddemocrataidd Georgia rhwng 1918 a 1921.

Roedd gan y faner hon faes coch tywyll – lliw cenedlaethol Georgia (sy'n symboleiddio agweddau dedwydd hanes y wlad) – gyda'r canton wedi'i rannu'n ddau: yr hanner uwch yn ddu (i gynrychioli hanes trasig y wlad) a'r hanner is yn wyn (i gynrychioli gobaith am ddyfodol Georgia).

### Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Georgia (1921–1990)
Yn ystod y cyfnod Sofietaidd, mabwysiadwyd nifer o fersiynau o'r Faner Goch oedd yn cynnwys amrywiadau ar enw Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Georgia wedi'u hysgrifennu mewn aur ar faes coch.

Rhwng 1951 a 1990, defnyddiwyd dyluniad o faes coch gyda streipen las denau yn agos at frig y faner, a symbolau Comiwnyddol traddodiadol y morthwyl a'r cryman a'r seren yn y canton. Roedd y faner hon yn wahanol i faneri'r Gweriniaethau Sosialaidd Sofietaidd eraill oherwydd coch, nid aur, oedd lliw'r morthwyl, y cryman, a'r seren. Amlinellant y symbolau gan gylch glas gyda 24 o belydrau glas yn disgleirio ohono.

### Georgia (1990–2004)
Ar 14 Tachwedd, 1990, rhyw saith mis ar ôl ennill annibyniaeth ar yr Undeb Sofietaidd ar 9 Ebrill, ail-fabwysiadwyd baner 1918 ond gyda dimensiynau wedi'u haddasu rhywfaint. Dywed yn y cyfnod hyn yr oedd coch tywyll y maes yn symboleiddio llawenydd yn ogystal â hanes dedwydd y wlad, fel y dywed yng nghyfnod Gweriniaeth Ddemocrataidd Georgia.

Delwedd:Flag of Georgia (1918-1921).svg|Baner Gweriniaeth Ddemocrataidd Georgia, 1918–1921
Delwedd:Flag of Georgian SSR.svg|Baner Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Georgia, 1951–1990
Delwedd:Flag of Georgia (1990-2004).svg|Baner Georgia, 1990–2004

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)
*  *Flags of the World: Georgia*

Georgia
Categori:Georgia
Drachenfels

Mynydd ym mynyddoedd y Siebengebirge yn nhalaith Nordrhein-Westfalen yn yr Almaen yw'r **Drachenfels** ("Craig y Ddraig"). Saif y mynydd, sy'n 321 m (1053 troedfedd) o uchder, gerllaw Bonn. Ar ei gopa mae castell adfeiliedig sydd hefyd yn dwyn yr enw Drachenfels.

Yn chwedloniaeth yr Almaen, dywedir fod Siegfried, arwr y Nibelungenlied, wedi lladd draig oedd yn byw mewn ogof ar y mynydd. Wedi ymolchi yn ei gwaed, nid oedd modd ei niwedio ag unrhyw arf, heblaw mewn un lle.

Mae rheilffordd yn arwain o Königswinter i gopa'r Drachenfels.

Categori:Mynyddoedd yr Almaen
Categori:Daearyddiaeth Nordrhein-Westfalen
Categori:Llên gwerin yr Almaen
Worms

bawd|230px|Eglwys Gadeiriol Worms

Dinas yn nhalaith ffederal Rheinland-Pfalz yn yr Almaen yw **Worms**. Saif ar Afon Rhein rhwng Ludwigshafen a Mainz, ac roedd y boblogaeth yn 2004 yn 85,829.

Sefydlwyd Worms gan y Celtiaid dan yr enw *Borbetomagus*, a roddodd yr enw Lladin *Vormatia*. Ceir dadlau yn yr Almaen rhwng Worms, Cwlen a Trier pa un yw dinas hynaf y wlad.

Worms yw safle llawer o stori cerdd Almaeneg ganoloesol y Nibelungenlied, ac agorwyd amgueddfa y *Nibelungenmuseum* yma yn 2001. Mae'r eglwys gadeiriol hefyd yn nodedig. Yn Worms y cynhaliwyd *Reichstag* 1521 pan gyhoeddwyd Martin Luther yn herwr wedi iddo wrthod gwadu ei gredoau crefyddol.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol (Almaeneg neu Saesneg)

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Rheinland-Pfalz
Tywysogaeth Catalwnia

:''Mae'r erthygl yma yn trafod Tywysogaeth hanesyddol Catalwnia. Am y gynuned ymreolaethol bresennol, gweler Catalwnia.*

bawd|220px|Baner Catalwnia

**Tywysogaeth Catalwnia** (Catalaneg: *Principat de Catalunya*; Sbaeneg: *Principado de Cataluña'') yw tiriogaeth hanesyddol Catalwnia, y rhan fwyaf yn yr hyn sy'n awr yn ogledd-ddwyrain Sbaen ond gyda rhan hefyd yn ne Ffrainc.

Wedi diwedd y cyfnod Rhufeinig, gorchfygwyd y tiriogaethau hyn gan y Fisigothiaid, yna am gyfnod gan fyddinoedd Mwslimiaid al-Andalus. Wedi i'r Mwslimiaid gael eu gorchfygu gan Siarl Martel ym Mrwydr Tours yn 732, concrwyd y tiriogaethau yng ngogledd Catalwnia gan y Ffranciaid, a ffurfiodd Siarlymaen y Marca Hispanica, nifer o wladwriaethau bychain neu siroedd rhwng ymerodraeth y Ffranciaid ac al-Andalus. Roedd y rhain dan reolaeth Cownt Barcelona. Yn 987, gwrthododd Cownt Barcelona gydnabod y frenhinllin newydd ym mherson Hugh Capet, brenin Ffrainc, a daeth y Marca yn annibynnol ar y Ffranciaid i bob pwrpas. Yn 1137, daeth y dywysogaeth yn rhan o Goron Aragon, pan briododd Ramon Berenguer IV, Cownt Barcelona, a Petronila o Aragón.

## Cyfeiriadau 
Categori:Catalwnia
Categori:Hanes Catalwnia
Catalwnia
Categori:Yr Oesoedd Canol
Brwydr Tours

[bawd|250px|''Brwydr Tours yn Hydref 732, gan Charles de Steuben ([Palas Versailles|Amgueddfa Versailles, Ffrainc)]]

Brwydr a ymladdwyd rhwng Tours a Poitiers yn yr hyn sy'n awr yn Ffrainc ym mis Hydref 732 oedd **Brwydr Tours**, weithiau hefyd **Brwydr Poitiers**. Ymladdwyd y frwydr rhwng y Ffranciaid dan Siarl Martel a byddin Fwslimaidd dan reolwr Al-Andalus, Abdul Rahman Al Ghafiqi.

Diweddodd y frwydr mewn buddugoliaeth fawr i'r Cristionogion, gyda Abdul Rahman ei hun ymhlith y lladdedigion. Mae nifer o haneswyr yn ystyried i'r frwydr yma fod yn un o'r rhai mwyaf tyngedfennol yn hanes Ewrop, ac y gallai Ewrop oll fod wedi dod yn rhan o'r byd Islamaidd onibai am fuddugoliaeth Martel.

Categori:732
Categori:8fed ganrif yn Ffrainc
Tours
Gogledd y Cawcasws

bawd|250px|North Caucasus regions within the Russian Federation
Adran ogleddol rhanbarth y Cawcasws rhwng Ewrop ac Asia yw **Gogledd y Cawcasws**. Yn wleidyddol mae'n cynnwys rhannau o Georgia ac Aserbaijan a rhannau o Dalaith Ffederal Ddeheuol Ffederasiwn Rwsia: Kray Krasnodar, Kray Stavropol', a'r gweriniaethau Adygea, Karachay-Cherkessia, Kabardino-Balkaria, Gogledd Ossetia-Alania, Ingushetia, Chechnya, a Dagestan.

Categori:Y Cawcasws
Categori:Rhanbarthau Rwsia
Reichenau

Gallai **Reichenau** gyfeirio at:

* Ynys Reichenau, ynys yn rhan yr Almaen o'r Bodensee, safle mynachlog Fenedictaidd 
* Reichenau, Baden-Württemberg, tref ar Ynys Reichenau
* Reichenau, y Swistir, tref yn Grisons, y Swistir
* Reichenau, Carinthia, tref yn rhanbarth Carinthia, Awstria
* Reichenau an der Rax, tref yn Awstria
* Reichenau im Mühlkreis, tref yn Awstria

Hefyd:
* Walther von Reichenau, cadfridog Almaenig
Ynys Reichenau

Ynys yn rhan yr Almaen o'r Bodensee yw **Ynys Reichenau**. Saif i'r gorllewin o ddinas Konstanz, ac mae cob yn cysylltu'r ynys a'r tir mawr.

Cyhoeddwyd yr ynys yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 2000 oherwydd Abaty Reichenau a'i heglwys gadeiriol; ceir dwy eglwys nodedig arall ar yr ynys hefyd.

Sefydlwyd yr abaty Benedictaidd yn 724 gan Sant Pirmin, gyda nawdd Siarl Martel ac eraill. Daeth yn sefydliad pwysig dan yr Abad Waldo o Reichenau (740–814) ac yn ddiweddarach dan yr Abad Berno o Reichenau (1008–48). Cynhyrchwyd nifer o wethiau nodedig gan scriptorium yr abaty.

Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Almaen
Reichenau
Rhestr o Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Almaen

bawd|Map o'r safleoedd
Ar hyn o bryd mae gan yr Almaen 37 Safle Treftadaeth y Byd a rennir yn safleoedd naturiol a safleoedd diwylliannol:

*
Kabardino-Balkaria

300px|bawd|Map o Kabardino-Balkaria
200px|bawd|Baner Kabardino-Balkaria
Un o weriniaethau Rwsia a deiliad ffederal a leolir yng Ngogledd y Cawcasws yw **Gweriniaeth Kabardino-Balkar** (Rwseg: Кабарди́но-Балка́рская Респу́блика; Kabardieg: Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ; Balkareg: Къабарты-Малкъар Республика), neu Kabardino-Balkaria (Rwseg: Кабарди́но-Балка́рия neu *Kabardino-Balkarskaya Respublika*, neu *Kabardino-Balkariya*).

Sefydlwyd y weriniaeth ar 5 Ionawr 1936. Mae gan ddi boblogaeth o 901,494 (2002). Y brifddinas yw Nalchik.

Gyda arwynebedd o 12,500&nbsp;km², mae'r weriniaeth yn ffinio â Stavropol Krai, Gweriniaeth Gogledd Ossetia-Alania a Gweriniaeth Karachay-Cherkess yn Rwsia ei hun ac mae'n gorwedd hefyd ar y ffin rhwng Rwsia a Georgia, i'r de. Yma ceir mynyddoedd uchaf y Cawcasws, yn cynnwys Mynydd Elbrus (5,642 m), y mynydd uchaf yn Ewrop gyfan.

Arsen Kanokov yw'r arlywydd presennol.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Arlywydd y Weriniaeth 
*  Kabardino-Balkaria Online
*  BBC News: Proffeil y weriniaeth


Categori:Gweriniaethau Rwsia
Categori:Y Cawcasws
Adygea

Un o weriniaethau Rwsia a deiliad ffederal a amgylchynir yn gyfangwbl gan Krasnodar Krai yng ngorllewin Rwsia yw **Gweriniaeth Adygea** (Rwseg: Респу́блика Адыге́я, IPA: ''adɨ'ɟeja*; Adygheg: Адыгэ Республик, *Adyge Respublik*; *Respublika Adygeya''. Mae ffurfiau eraill o droslythrennu enw'r weriniaeth yn cynnwys **Adygeya** ac **Adyghea**.
bawd|382x382px|chwith|Baner Adygea
300px|bawd|chwith|Map o Adygea

Sefydlwyd y weriniaeth ar 27 Mai 1922. Mae ganddi boblogaeth o 447,109 (2002). Y brifddinas yw Maykop.

Gorwedd Adygea yn ne-ddwyrain Ewrop yn nhroedfryniau gogleddol mynyddoedd y Cawcasws; ceir gwastadeddau yn y gogledd a mynyddoedd yn y de, gyda 40% o'r diriogaeth wedi'i gorchuddio â choedwigoedd. Arwynebedd: 7,600&nbsp;km². Y pwynt uchaf yw Mynydd Chugush (3,238 m).

Aslan Tkhakushinov yw arlywydd y wlad ers 2007.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Adygea 
*  Amgueddfa Genedlaethol Gweriniaeth Adygea


Categori:Gweriniaethau Rwsia
Categori:Y Cawcasws
Nalchik

Prifddinas Gweriniaeth Kabardino-Balkaria, yn ardal Gogledd y Cawcasws, de Rwsia, yw **Nalchik**.

Gorwedd y ddinas ar uchder o 550 meter (1,804 tr) yn nhroedfryniau mynyddoedd y Cawcasws. Mae ganddi arwynebedd o 131&nbsp;km sgwar (50.6 milltir sgwar) a phoblogaeth o 274,974 (Cyfrifiad 2002).

Tyfodd Nalchik yn y 19g wrth i rym Rwsia ehangu yn y Cawcasws.

## Enwogion
* Katya Lel (g. 1974), cantores
* Elena Borshcheva (g.1981), actores, sgriptiwr, cynhyrchydd
* Kantemir Balashov (g.1991), cyfarwyddwr ffilm, sinematograffydd, sgriptiwr

Categori:Dinasoedd Rwsia
Categori:Kabardino-Balkaria
Afon Kura

:*Gweler hefyd Kura (gwahaniaethu).*
Afon ym mynyddoedd y Cawcasws yw **Afon Kura** (Twrceg: *Kura*, Aserbaijaneg: *Kür*, Georgieg: მტკვარი - **Mtkvari**). Yn tarddu yn nhalaith Kars yng ngogledd-ddwyrain Twrci (yng nghyn-dalaith Georgaidd Tao), mae'n llifo trwy'r rhan honno o Anatolia i Georgia, ac wedyn i Aserbaijan, lle mae Afon Aras yn llifo iddi, ac yn mynd yn ei blaen i aberu ym Môr Caspia. Ei hyd yw 1,364&nbsp;km.

Mae Tbilisi, prifddinas Georgia, yn gorwedd ar lannau Afon Kura (Afon Mtkvari).

, Georgia]]

Kura
Kura
Kura
Categori:Kars
Tbilisi

300px|bawd|Rhai o eglwysi niferus Tbilisi
Prifddinas a dinas fwyaf Gweriniaeth Georgia, ar lannau afon Kura (Mtkvari) yn nwyrain y wlad, yw **Tbilisi** (Georgeg: თბილისი). Daw'r ffurf bresennol ar yr enw o'r enw Georgeg *Tpilisi* sy'n tarddu o'r enw Armenieg *Teplis* a'r enw Groeg *Tiflis*; benthycwyd yr olaf i'r Rwseg ac o 1936 ymlaen ei henw swyddogol yn yr iaith honno yw Тифлис (*Tiflis*): mae'n dal i gael ei hadnabod felly weithiau heddiw mewn ieithoedd eraill. Mae gan y ddinas arwynebedd o 726&nbsp;km² (280.3 milltir sgwar) a phoblogaeth o 1,093,000.
bawd|300px|Llun panorama o'r ddinas

Sefydlwyd Tbilisi yn y 5g OC gan Vakhtang Gorgasali, Brenin Siorsaidd Kartli (*Iberia*), a daeth yn brifddinas y wlad yn y 6g. Heddiw mae Tbilisi yn ganolfan diwydiant a diwylliant bwysig sy'n gorwedd ar groesfan hanesyddol rhwng Ewrop ac Asia. Yn gorwedd ar un o ganghennau Llwybr y Sidan, mae Tbilisi wedi gweld sawl ymigprys am reolaeth arni yn ei hanes. Adlewychir hyn yn ei phensaernïaeth gyfoethog, gydag ardal fodern Rhodfa Rustaveli a'r cylch yn ymdoddi i strydoedd cul yr hen ardal ganoloesol Narikala.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Adeilad Gwasanaeth Fforddiau Tbilisi
* Eglwys Gadeiriol Sameba
* Eglwys Metekhi
* Narikala
* Senedd

## Enwogion 
* Alexander Orbeliani (1802-1869), bardd a dramodydd
* Rouben Mamoulian (1897-1987), cyfarwyddwr ffilm
* Boris Akunin (g. 1956), nofelydd

## Chwaraeon
* Clwb Pêl-droed Dinamo Tbilisi

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Tbilisi

Categori:Dinasoedd Georgia
Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Categori:Prifddinasoedd Asia
Goruwchnaturiol

Digwyddiadau neu bwerau sydd uwchlaw natur yw'r **goruwchnaturiol**. Ni all deddfau natur a gwyddoniaeth mo'u hesbonio.

Gellir dweud fod gwyrthiau crefyddol, melltithio a swyno pobol ac anifeiliaid yn perthyn i'r goruwchnaturiol. Felly hefyd, ym marn rhai, y gredo fod yna fywyd ar ôl marwolaeth.


Categori:Paranormal
Mtskheta

Tref yn Georgia yw **Mtskheta**. Gorwedd ym mynyddoedd y Cawcasws ar lan Afon Mtkvari (afon Kura) wrth ei chymer ag afon Aragvi. Mae ganddi boblogaeth o fymryn dros 7,000.

Mtskheta yw un o'r trefi mwyaf hynafol yn Georgia. Oherwydd ei diddoredeb hanesyddol a welir yn yr adeiladau canoloesol yn y dref a'r cyffiniau. cyhoeddwyd Mtskheta yn Safle Treftadaeth y Byd gan UNESCO yn 1994.

Mae'r adeiladau cynnar yn cynnwys Eglwys Gadeiriol Svetitskhoveli (11g, gweler y llun) a Mynachlog Jvari (6g). Ceir arysgrifiadau cynnar yn y ddau le sydd o gymorth mawr i arbenigwyr sy'n astudio datblygiad yr wyddor Georgieg.

Ar gyrion Mtskheta ceir adfeilion caer Armaztsikhe (3g CC), acropolis Armaztsikhe, , ac eglwysi a safleoedd archaeolegol eraill.

[200px|bawd|dim|Cymer afonydd Aragvi a [Afon Kura|Kura (Mtkvari), Mtskheta]]
200px|bawd|dim|Svetitskhoveli, Mtskheta

Categori:Trefi Georgia
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Georgia
Hermes Trismegistus

]]

Casgliad o athroniaeth a chredoau crefyddol  wedi'u seilio ar ysgrifau **Hermes Trismegistus** a arferai gyflwyno'i hun fel offeiriad Eifftaidd, yn benodol: y duw Eifftaidd Thoth

Mae'r credoau hyn wedi cael cryn ddylanwad ar ddewiniaeth Y Gorllewin.

Roedd y Cymro a'r mathemategydd John Dee (1527 – 1608) yn un o'i ddilynwyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Duwiau
Categori:Hermetigiaeth
Monas Hieroglyphica

[frame|[Glyph personol Dee, esboniodd ei ystyr yn fanwl yn ei lyfr *Monas Hieroglyphica*.]]
Symbol esoterig  wedi'i lunio gan y Cymro John Dee, astrolegydd, mathemategwr, ac athro i Elisabeth I o Loegr, yw'r **Monas Hieroglyphica** (neu *Hieroglyphic Monad*). Dyma hefyd deitl ei lyfr a gyhoeddodd ar 14 Chwefror 1564 lle mae'n ymhelaethu ar arwyddocad y symbol.

Yn debyg i Waldo Williams (a'i syniad o 'deulu dyn', ganrifoedd yn ddiweddarach) fe wêl Dee y Cosmos yn un yn y symbol astrolegol hwn.

Mae'r glyph yn cynrychioli (o'r brig i'r gwaelod): y lloer, yr haul, yr elfennau a thân. Ond, er iddo nodi rhai o gyfrinachau'r llyfr, ni chafwyd eglurhad ysgrifenedig lawn, a saif llawer o'i gynnwys yn ddirgelwch llwyr. Mae'r llyfr yn tanlinellu cyswllt Dee gyda'r mudiad cwlt Ewropeaidd *Rosicrucianism*. Rhoddai'r mudiad hwn drefn esoterig i'r byd a hawliai fod gwreiddiau'r trefn hwn yn rhan o gyfrinachau'r gorffennol. Taflai oleuni ar natur a natur ffisegol y bydysawd.

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
* *The Hieroglyphic Monad* gan John Dee. Weiser Books 1975. 
* *Monas Hieroglyphica* Dr Dee. Kessinger Publishing Co 2003. 

## Dolenni allanol
*  Testun y llyfr
*  Testun y llyfr yn y Ffrangeg

Categori:Sêr-ddewiniaeth
Alcemi

bawd|dde|"Renel the Alchemist", gan William Douglas, 1853

Daw'r gair **alcemi** (weithiau **alcemeg**) o'r gair Arabeg الخيمياء ''al-khīmiyā' '') sef yr astudiaeth cynnar o natur, athroniaeth a'r goruwchnaturiol ynghyd â chemeg. Sylwer ar y gair Arabeg, *al* + *khimiya*, sef "(Y) Cemeg": roedd yn llawer mwy na dim ond ceisio troi metalau megis plwm yn aur.

Roedd alcemi yn gyfuniad o'r disgyblaethau uchod a'r canlynol: metaleg, ffiseg, meddygaeth, astroleg, semioteg, cyfriniaeth, ysbrydaeth, a chelf. Roedd yn cael ei ymarfer ym Mesopotamia, Yr Aifft, Persia, India, Japan, Corea, Tsieina, Groeg a Rhufain, ac yna yn Ewrop hyd at y 19eg ganrif - cyfnod hir o dros 2500 o flynyddoedd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth naturiol
Categori:Aur
Categori:Esoteriaeth
Categori:Ffugwyddoniaeth
Categori:Hanes cemeg
Baner Tsiecia

[bawd|250px|Baner Tsiecia [Delwedd:FIAV 111110.svg|23px]]

Baner ddeuliw lorweddol gyda stribed uwch gwyn a stribed is coch gyda thriongl glas yn y *hoist* yw **baner Tsiecia**. Lliwiau herodrol Bohemia yw gwyn a choch, a glas yw lliw Morafia. Mae'r tebygrwydd i liwiau Pan-Slafaidd yn gyd-ddigwyddiad. Mabwysiadwyd ar 30 Mawrth 1920 gan Tsiecoslofacia, a chafodd ei chadw gan y Weriniaeth Tsiec fel ei baner genedlaethol yn dilyn diddymiad Tsiecoslofacia ar 1 Ionawr 1993 (mabwysiadodd Slofacia faner newydd).

Baner ddeuliw gyda stribed uwch gwyn a stribed is coch oedd baner gyntaf Tsiecoslofacia, ond ychwanegwyd y triongl glas er mwyn ei gwahaniaethu o faner Gwlad Pwyl.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

Tsiecia
Categori:Diwylliant Tsiecia
Russia Today

Sianel teledu newyddion rhyngwladol sy'n darlledu yn yr iaith Saesneg o Rwsia yw **Russia Today**. Sefydlwyd y sianel gan TV-Novosti, rhan o asiantaeth newyddion RIA-Novosti yn Ebrill 2005. Mae'n disgrifio ei hun fel "y sianel newyddion Saesneg 24/7 cyntaf i gyflwyno safbwynt Rwsia ar ddigwyddiadau yn Rwsia ac o gwmpas y byd".

Mae ar gael mewn sawl gwlad o gwmpas y byd, yn bennaf yn Ewrop ac Asia. Gellir ei gwylio ar Sky yng ngwledydd Prydain.

Mae tua 700 o bobl yn gweithio i'r sianel, yn cynnwys newyddiadurwyr rhyngwladol.

Er iddo fod yn sefydliad annibynnol ac yn cael ei alw weithiau yn "CNN Rwsia", mae'r sianel wedi derbyn beirniadaeth am adlewyrchu safbwynt llywodraeth Rwsia ar ddigwyddiadau'r dydd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan RT

Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn Rwsia
Categori:Sefydliadau 2005
Oude Rijn

Afon yn yr Iseldiroedd sy'n rhan o'r rhwydwaith cymhlwth o afonydd a chamlesi sy'n ffurfio delta afon Rhein yr **Oude Rijn** ("Yr Hen Rhein"). Llifa trwy daleithiau  Utrecht a Zuid-Holland.

Mae'r Oude Rijn yn barhad o'r Kromme Rijn a'r Leidse Rijn, ac yn dwyn yr enw Oude Rijn  o Harmelen hyd ar Fôr y Gogledd, pellder o tua 52&nbsp;km.

Categori:Afonydd yr Iseldiroedd
Weimar

[bawd|220px|de| Goethe a Schiller, o flaen y [Deutsches Nationaltheater]]

Dinas yn nhalaith ffederal Thüringen yn yr Almaen yw **Weimar**. Saif i'r gogledd o'r Thüringer Wald, i'r dwyrain o Erfurt, ac i'r de-orllewin o Halle a Leipzig. Mae'r boblogaeth tua 64,000.

Ceir y cofnod cyntaf am y ddinas yn 899. Yn ddiweddarach, daeth yn brifddinas Dugiaeth Saxe-Weimar. Bu Martin Luther a Johann Sebastian Bach yn byw yma, yna tua diwedd y 18g symudodd Goethe yma. Daeth y ddinas yn ganolfan ddiwylliannol yr Almaen; ymhlith y trigolion enwog mae Schiller, Herder, Hummel, Liszt, Friedrich Nietzsche ac Arthur Schopenhauer.

Rhoddodd y ddinas ei henw i Weriniaeth Weimar, y cyfnod rhwng 1919 a 1933 yn hanes yr Almaen. Daw'r enw oherwydd mai yma y drafftiwyd y cyfansoddiad ar gyfer y weriniaeth newydd, gan fod Berlin yn rhy beryglus ar y pryd. Weimar a Dessau oedd canolbwynt y mudiad Bauhaus.

Yn yr Ail Ryfel Byd, adeiladwyd gwersyll crynhoi yn Buchenwald, 8&nbsp;km o Weimar.

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Almaen
Categori:Aneddiadau Thüringen
Robert Croft

Cricedwr, Cymro Cymraeg ac aelod anrhydeddus o Orsedd y Beirdd ydy **Robert Damien Bale Croft** (ganwyd 25 Mai 1970 yn Abertawe). Chwaraeodd i dimoedd Morgannwg, Cymru a Lloegr. Bu'n gapten ar Forgannwg rhwng 2003 a 2006 a'r Cymro cyntaf i gymryd 1,000 o wicedi mewn gemau Dosbarth Cyntaf a sgorio 10,000 o rediadau a hynny ym Medi 2007.

Aeth i Ysgol Babyddol St. John Lloyd's yn Llanelli ac yna i Goleg Technegol Abertawe.

Chwaraeodd i dîm Lloegr a Chymru gyntaf yn erbyn Pacistan yn 1996 ac yna chwaraeodd yn Simbabwe a Seland Newydd. Yno, yn Christchurch cymerodd 5 wiced am 95 rhediad. Roedd ei sgôr dros y gaeaf hefyd yn arbennig: 182.1-53-340-18.

Chwaraeodd yn y Lludw yn 1997 ond cafodd ei adael allan o'r sgwad ar ôl cnocio cyfartaledd o 54 efo'r bêl. Ond yn nhrydydd prawf 1995 yn erbyn De Affrica achubodd y dydd i Loegr a Chymru pan sgoriodd 37 heb fod allan.

Roedd ei gêm genedlaethol (neu gêm brawf) olaf yn gemau'r Lludw yn Trent Bridge yn 2002. Bowliodd tair pelawd yn unig a chafodd wahoddiad i chwarae yn y prawf nesaf yn India. Gan fod hyn ychydig amser ar ôl 7/11 gwrthododd y cynnig ar sail diogelwch. Ni chwareodd chwaith yn Sri Lanca, a phan ddychwelodd oddi yno, cyhoeddodd ei ymddiswydiad o chwaraeon cenedlaethol er mwyn canolbwyntio ar gapteiniaeth Morgannwg.

Ym Medi 2006, wedi dim ond dwy fuddugoliaeth allan o 16 gêm, ymddiswyddodd fel capten Morgannwg.

## Lloegr: Teithiau 
Lloegr 'A'
* West Indies 1992
* De Africa 1993/94

Lloegr
* Simbabwe / Seland Newydd 1996/97
* Sharjah / West Indies 1997/98
* Awstralia 1998/99
* Sri Lanca 2000/01 and 2003/04.

## Anrhydeddau gyda'r Tîm 
Morgannwg (1989 – hyd yma)

Pencampwyr
* County Championship: 1997
* National League: 1993, 2002, 2004
* National League Division 2:  2001

## Anrhydeddau unigol 
* Morgannwg Capten: 1992
* Morgannwg Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn: 1990, 1992
* Morgannwg Chwaraewr y Flwyddyn: 1996, 2003, 2004, 2007
* St.Helen's Balconiers: Chwarewr y Flwyddyn: 2007
* Morgannwg tymor elwa: 2000
* Morgannwg capten: 2003-2006
* Gwobr Weatherall: 2004  (ar gyfer y chwaraewr amryddawn blaenaf yng ngêm dosbarth-cyntaf Cymru a Lloegr)

## Uchafbwyntiau 
* Y Cymro cyntaf i sgorio 10,000 o geisiadau a chymryd 1,000 o wicedi mewn criced dosbarth cyntaf (2007)
* Ei anrhydeddu'n dderwydd gwisg wen yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

## Llyfrau 
* Bennett, Androw and Croft, Robert (1995) “Dyddiadur Troellwr”  Y Lolfa, Talybont, Dyfed  ISBN 0862433584
* Steen, Rob with Croft, Robert and Elliott, Matthew (1997) “Poms and cobbers : the Ashes 1997 : an inside view”  Andre Deutsch, London  ISBN 0233992103

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Cricedwyr o Gymru
Baner Jersey

[bawd|250px|Baner Jersey [Delwedd:FIAV 110000.svg|23px]]
Croeslin coch ar faes gwyn gydag arfbais Jersey â choron uwch ei phen yn y pedrant uwch yw **baner Jersey**.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Jersey
Categori:Jersey
Baner Moldofa

[bawd|250px|Baner Moldofa [Delwedd:FIAV 111100.svg|23px]]
Baner drilliw gyda stribed chwith glas, stribed dde coch, a stribed canol melyn gydag arfbais Moldofa yn ei ganol yw **baner Moldofa**. Mae dyluniad y faner drilliw yn debyg iawn i faner Rwmania, sy'n adlewyrchu'r cysylltiadau diwylliannol a hanesyddol cryf sydd rhwng y ddwy wlad. Yn swyddogol ni ddylai arfbais ymddangos ar gefn baner Moldofa (mae'n debyg i faneri Paragwái a Sawdi Arabia yn yr achos nad yw cefn y faner yn unfath â'r blaen), ond weithiau defnyddir fersiynau o faner Moldofa gydag arfbais wrthdroëdig ar y cefn. Mabwysiadwyd ar 12 Mai 1990.

Delwedd:Drapel_fata.png|Dyluniad blaen baner Moldofa
Delwedd:Drapel_verso.png|Dyluniad cefn baner Moldofa
Delwedd:Cefn baner Moldofa.jpg|Enghraifft o faner Moldofa gydag arfbais wrthdroëdig ar y cefn

## Ffynonellau 
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Moldofa
Categori:Moldofa
Tskhinvali

250px|bawd|Cofeb i'r rhai fu farw yn y frwydr dros annibyniaeth, yn Tskhinvali
Prifddinas *de facto* gweriniaeth anghydnabyddedig De Ossetia yn y Cawcasws Deheuol sy'n cael ei chydnabod ar lefel ryngwladol fel rhan o Georgia yw **Tskhinvali** (sillefir hefyd fel **Cchinvali** neu **Cxinvali**; ynganiad 'Ts-cinfali') (Georgieg: ცხინვალი, Osseteg: Цхинвал neu Чъреба, *Chreba*). Yn ôl is-raniadau gweinyddol swyddogol Georgia, mae Tskhinvali yn ddinas yn rhanbarth Shida Kartli.

Mae'n gorwedd ar lan Afon Liakhvi Fawr tua 100&nbsp;km (62 milltir) i'r gogledd-orllewin o Tbilisi, prifddinas Georgian. Ei phoblogaeth yw tua 20,000.

Ceir sawl adeilad canoloesol yn y ddinas: Eglwys Kavt'i San Sior, sy'n dyddio o tua'r 9g, yw'r hynaf.

Yn ystod y nos ar 7 Awst 2008, ymosododd unedau o fyddin Georgia ar safleoedd ym meddiant gwrthryfelwyr Ossetiaidd yn y ddinas gan gychwyn Rhyfel De Ossetia. Ymledodd yr ymladd y diwrnod canlynol a daeth milwyr a thanciau Rwsiaidd yno i gynorthwyo lluoedd heddwch Rwsiaidd. Yn ôl adroddiadau ar 8 Awst, lladdwyd rhai cannoedd (hyd at 1400 efallai) yn yr ymladd a ffoes nifer o ddinesyddion o'r ddinas am noddfa dros y ffin.

Categori:Dinasoedd Georgia
De Osetia

250px|bawd|Lleoliad De Osetia ar fap o Georgia

Tiriogaeth ddadleuol yn y Cawcasws yw **De Osetia** (Oseteg: Хуссар Ирыстон, *Khussar Iryston*; Georgeg: სამხრეთ ოსეთი, *Samkhret Oseti*; Rwseg: Южная Осетия, *Yuzhnaya Osetiya*). Yn ôl cyfraith ryngwladol, mae'n rhan *de jure* o weriniaeth Georgia, ond mae'n weriniaeth annibynnol *de facto* gyda chysylltiadau agos â Gogledd Osetia, sy'n rhan o Ffederasiwn Rwsia. Yn hanesyddol, mae'n rhan o Osetia, un o sawl cenedl hanesyddol bychan yn y Cawcasws. Tskhinvali yw'r brifddinas. Cydnabyddir De Osetia gan ychydig o wledydd eraill yn unig.

Mae tua 60-70% o'r boblogaeth yn Osetiaid, ac yn Gristnogion sy'n siarad Oseteg, iaith sy'n debyg i Farsi.Ond ceir pryder am ddyfodol yr iaith Oseteg oherwydd diffyg addysg a hefyd gwahaniaethau tafodiaethol o fewn De a Gogledd Osetia. Mae gweddill y boblogaeth, yn bennaf yn y de, yn Georgiaid.

Cyhoeddwyd gweriniaeth annibynnol De Osetia gan wrthyfelwyr yn erbyn awdurdod Georgia yn 2001, ar ôl cyfnod o anghydfod a gwrthryfel. Erbyn heddiw mae tua 90% o boblogaeth y diriogaeth yn dal pasbortau Rwsiaidd, a hynny ar anogaeth Rwsia ei hun. Sefydlwyd llu heddwch yn y diriogaeth, yn cynnwys milwyr Rwsiaidd yn bennaf ac unedau o fyddin Georgia.

Yn ystod y nos ar 7 Awst 2008, ymosododd lluoedd arfog Georgia ar y gwrthryfelwyr a bomiwyd rhannau o ddinas Tskhinvali gan gychwyn Rhyfel De Osetia. Ymateb Rwsia, a oedd wedi bod yn crynhoi adnoddau milwrol ar y ffin am tua dau fis, oedd anfon ei milwyr i mewn i Dde Osetia.

Mae Oseteg a Rwseg yn ieithoedd swyddogol o fewn y tiriogaeth.

250px|bawd|dim|Cofeb yn Tskhinvali i'r rhai a syrthiodd yn y frwydr dros annibyniaeth

## Dolen allanol 
*  BBC News: Proffil De Osetia


Categori:Georgia
Categori:Gwleidyddiaeth Rwsia
Categori:Osetia
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Baner Malta

[bawd|250px|Baner Malta [Delwedd:FIAV 111011.svg|23px]]
Baner ddeuliw fertigol gyda stribed chwith gwyn a stribed dde coch yw **baner Malta**. Daw'r lliwiau o fathodyn Marchogion Malta. Yn y canton mae Croes Siôr wedi'i hamlinellu'n goch; rhoddwyd yr anrhydedd i bobl Malta gan George VI, brenin y Deyrnas Unedig am ddewrder yn yr Ail Ryfel Byd. Mabwysiadwyd ar 21 Medi, 1964.

Malta, Cymru a Bhwtan yw'r unig wledydd cyfredol sydd â draig ar eu baneri, er y bu ddraig ar faner Tsieina yn ystod Brenhinllin Qing. Mae'r ddraig yn ymddangos yn Nghroes Siôr sydd yn dangos San Siôr ar gefn ceffyl yn lladd draig.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Malta
Categori:Malta
Defnydd naturiol

Unrhyw gynnyrch neu ddefnydd materol sy'n dod o blanhigion, anifeiliaid, neu'r tir yw **defnydd naturiol** (**deunydd naturiol**). Ystyrir fod mwynau a metalau a geir o'r ddaear (heb eu newid o gwbl, e.e. trwy eu cymysgu) yn ddefnyddiau naturiol hefyd.

Mae defnyddiau naturiol yn cynnwys:
* Defnydd organig:
** Pren (rattan, bambŵ, rhusgl a.y.y.b.)
** Ffibrau naturiol (gwlan, cotwm, fflacs, hemp, iwt, kapok, kenaf, mwsogl, a.y.y.b.)
* Denfyddiau anorganig:
** Carreg (callestr, gwenithfaen, llechfaen, obsidian, tywodfaen, tywod, gemau, gwydr, a.y.y.b.)
** Metel (copr, efydd, haearn, aur, arian, a.y.y.b.)
** Defnyddiau naturiol cyfansawdd (clai, porslen, a.y.y.b.)
* Defnyddiau naturiol eraill.
** Pridd

## Gweler hefyd 
* Defnydd synthetig

*
Baner Gweriniaeth Iwerddon

[bawd|250px|Baner Gweriniaeth Iwerddon [Delwedd:FIAV 111111.svg|23px]]

Baner drilliw gyda stribed chwith gwyrdd (i gynrychioli Catholigion), stribed dde oren (i gynrychioli Protestaniaid), a stribed canol gwyn (i gynrychioli undeb a heddwch rhwng y ddwy grŵp) yw **baner Gweriniaeth Iwerddon**. Mabwysiadwyd ar 21 Ionawr 1919.

Mae gweriniaethwyr yn ne a gogledd yr ynys yn arddel y faner i gynrychioli Iwerddon gyfan, yn cynnwys Gogledd Iwerddon lle mae'r gymuned weriniaethol yn gwrthod Baner Gogledd Iwerddon yn llwyr.

## Hanes
Mae’r cyfeiriad hynaf y gwyddys amdano at ddefnyddio’r tri lliw gwyrdd, gwyn ac oren fel arwyddlun cenedlaetholgar yn dyddio o fis Medi 1830 pan wisgwyd cocâd trilliw mewn cyfarfod a gynhaliwyd i ddathlu Chwyldro Ffrainc y flwyddyn honno – chwyldro a adferodd y defnydd o y trilliw Ffrengig. Defnyddiwyd y lliwiau hefyd yn yr un cyfnod ar gyfer rhosedau a bathodynnau, ac ar faneri urddau masnachol. Fe'i hysbrydolwyd gan drilliw Ffrainc. Mae areithiau a wnaed ar y pryd gan Meagher yn awgrymu ei fod yn cael ei ystyried yn rhywbeth newydd ac nid fel adfywiad baner hŷn. Wrth gyfeirio at y trilliw o wyrdd, gwyn ac oren yr oedd Meagher wedi’i gyflwyno o Baris mewn cyfarfod diweddarach yn Nulyn ar 15 Ebrill 1848, dywedodd: “Rwy’n gobeithio gweld y faner honno’n chwifio un diwrnod, fel ein baner genedlaethol”.

Yn Ngwladwriaeth Rydd Iwerddon a fodolai rhwng 1922 a 1937, mabwysiadwyd y faner gan y Cyngor Gweithredol. Nid oedd cyfansoddiad y Wladwriaeth Rydd yn nodi symbolau cenedlaethol; gwnaed y penderfyniad i ddefnyddio'r faner heb droi at statud. Pan ymunodd y Wladwriaeth Rydd â Chynghrair y Cenhedloedd ym mis Medi 1923, fe wnaeth y faner newydd "greu llawer o ddiddordeb ymhlith y cyhoedd" yn Genefa. Roedd y gweriniaethwyr trechedig a oedd wedi ymladd yn erbyn lluoedd y Wladwriaeth Rydd yn Rhyfel Cartref 1922–23 yn ystyried y trilliw fel baner Gweriniaeth Iwerddon hunangyhoeddedig, a chondemniwyd ei feddiant gan y wladwriaeth newydd, fel y mynegir yn y gân "Take It Down From Y Mast". Roedd penderfyniad y Cyngor Gweithredol yn un dros dro.

Ym 1937, cadarnhawyd safle'r tair lliw fel y faner genedlaethol yn ffurfiol gan Gyfansoddiad newydd Iwerddon.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World* (Dorling Kindersley, 2002)

## Cyfeiriadau
Gweriniaeth Iwerddon
Categori:Baneri Iwerddon
Categori:Gweriniaeth Iwerddon
Gemau Olympaidd yr Haf 2008

Digwyddiad aml-chwaraeon rhyngwladol pwysig oedd **Gemau Olympaidd yr Haf 2008**, a adnabyddwyd yn swyddogol fel '''Gemau'r XXIX Olympiad''', cynhaliwyd yn Beijing, Tsieina o 8 Awst (gyda'r pêl-droed yn cychwyn ar y 6 Awst) hyd 24 Awst 2008. Dilynwyd y rhain gyda Gemau Paralympaidd yr Haf 2008 o 6 Medi hyd 17 Medi. Disgwylwyd i 10,500 o chwaraewyr gymryd rhan mewn 302 o gystadleuthau mewn 28 o chwaraeon, un cystadleuaeth yn fwy na gemau 2004. Roedd gemau 2008 Beijing hefyd yn nodi'r trydydd tro i'r cystadleuthau gael eu cynnal mewn tiriogaeth dau Pwyllgor Olympiadd Cenedlaethol gwahanol, gan cynhaliwyd y marchogaeth yn Hong Cong.

Enillodd Nicole Cooke y ras ffordd i ferched gan roi i Gymru y fedal aur gyntaf ers i Richard Meade ennill mewn marchogaeth yng Ngemau Olympaidd 1972. Enillodd dau Gymro arall fedalau aur: Geraint Thomas am seiclo a Tom James am rwyfo.

## Chwaraeon 
Cynhaliwyd y chwaraeon canlynol yn y gemau hyn, gyda'r nifer o gystadleuthau mewn cronfachau.
* Dyfrol
** Plymio (8)
** Nofio (34)
** Nofio cydamseredig (2)
** Polo Dŵr (2)
* Saethyddiaeth (4)
* Athletau (47)
* Badminton (5)
* Pêl fas (1)
* Pêl fasged (2)
* Paffio (11)
* Canŵio (16)
* Seiclo (18)
* Marchogaeth (6)
* Cleddyfaeth (10)
* Hoci cae (2)
* Pêl-droed (2)
* Gymnasteg (18)
* Pêl llaw (2)
* Jiwdo (14)
* Pentathlon modern (2)
* Rhwyfo (14)
* Hwylio (11)
* Saethu (15)
* Pêl feddal (1)
* Tenis bwrdd (4)
* Taekwondo (8)
* Tenis (4)
* Triathlon(2)
* Pêl foli (4)
* Codi pwysau (15)
* Ymgodymu (18)

## Medalau 
Dyma'r 10 cenedl a enillodd y nifer fwyaf o fedalau yn y Gemau yma:

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Gemau Olympaidd yr Haf 2008
*  Gwefan swyddogol Gemau Olympaidd yr Haf 2008 y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol.

Categori:Beijing

Categori:Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:2008 yn Tsieina
Simon Gray

Dramodydd oedd **Simon Gray** (21 Hydref 1936 - 7 Awst 2008).

Fe'i ganwyd ar Ynys Hayling, Hampshire, yn fab i'r meddyg James Gray a'i wraig Barbara (née Holliday). Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Westminster ac ym Mhrifysgol Dalhousie, Canada. Priododd  Beryl Kevern, ym 1965; ysgarodd 1997. Priododd  Victoria Katherine Rothschild ym 1997.

## Llyfryddiaeth
### Drama
**Wise Child* (1967)
**Butley* (1971)
**Otherwise Engaged* (1974)
**Dog Days* (1976)
**Stage Struck* (1979)
*''Quartermaine's Terms* (1981)
**The Common Pursuit* (1984)
**Cell Mates* (1995)
**Japes* (2000)
### Nofelau
**Colmain* (1963)
**Simple People* (1965)
**Little Portia* (1986)
**Breaking Hearts* (1997)
### Arall
**The Smoking Diaries'' (2004)

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Hampshire
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Regensburg

bawd|250px|Regensburg

Dinas yn nhalaith ffederal Bafaria yn ne yr Almaen yw **Regensburg**, hefyd **Ratisbon**, o'r Lladin *Ratisbona*. Saif lle mae afon Regen yn llifo i mewn i afon Donaw. Roedd y boblogaeth yn 2007 yn 131,000. Mae canol hanesyddol y ddinas yn Safle Treftadaeth y Byd.

Categori:Aneddiadau Bafaria
Categori:Dinasoedd yr Almaen

Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn yr Almaen
Sêr-ddewiniaeth

[bawd|300px|Naddiad pren [Flammarion 1888 wedi'i liwio â llaw]]
[bawd|dde|Arwyddion [y Sidydd ar naddiad pren o'r 16eg ganrif, Ewrop]]

Grŵp o systemau, traddodiadau a chredoau lle mae gwybodaeth o safle ymddangosiadol planedau a lloerenau'r gofod i'w weld yn ddefnyddiol wrth geisio deall a dehongli gwybodaeth am bersonoliaeth person yw **sêr-ddewiniaeth** neu **astroleg** (Groeg: ἄστρον, ἄστρου *ástron, ástrou* "seren" + λόγος, λόγου *lógos, lógou*, "astudiaeth").

Gelwir person sy'n ymarfer sêr-ddewiniaeth, yn sêr-ddewin neu'n astrolegydd. Mae cofnodion o'r arfer hwn yn mynd nôl i tua'r 3 CC. Ym Mesopotamia a'r Hen Aifft roedd dosbarth arbennig o offeiriaid yn astudio'r nefoedd er mwyn ceisio darogan y dyfodol.

Datblygodd seryddiaeth yn yr 17eg a'r 18g o'r hen wyddoniaeth a elwid yn astroleg. Seryddiaeth yw'r astudiaeth (parchus a gwyddonol) o'r gofod. Ond mae hen wyddoniaeth yr astrolegydd yn llawer mwy niwlog, cyfrin a heb ei dderbyn gan y byd gwyddonol modern. Mae'n perthyn yn agos at ddewiniaeth, yr horosgop, cyfriniaeth, ofergoeliaeth a darogan y dyfodol.

Er hyn, mewn holiadur yn 2005, dywedodd 25% o Americanwyr, 25% o Ganadiaid, a 24% o Brydeinwyr eu bod yn credu ynddo. Bu Madam Sera ar Radio Cymru yn mynd drwy rannau o'r horosgop. Fe welir hefyd ddamcaniaethau bron ym mhob un o'r papurau tabloid yn ddyddiol. Canodd Tecwyn Ifan am ofergoeliaeth.

## Yr anifail Tseiniaidd
Mae sêr-ddewiniaeth dwyreiniol yn cydnabod dylanwad yr awr Sidydd (ymhlith unrhyw un o 12 o gyfnodau cyfartal yn ystod y dydd - 2 awr yr un) pan fo person yn cael ei eni a phob un yn gysylltiedig ag un o 12 anifail. Y drafferth, wrth gwrs, yw fod angen gwybod yr union amser geni (o ran lleoliad yr haul):

* 23:00 - 00:59: Llygoden fawr
* 01:00 - 02:59: Ych
* 03:00 - 04:59: Teigr
* 05:00 - 06:59: Cwningen
* 07:00 - 08:59: Draig
* 09:00 - 10:59: Neidr
* 11:00 - 12:59: Ceffyl
* 13:00 - 14:59: Gafr
* 15:00 - 16:59: Mwnci
* 17:00 - 18:59: Ceiliog
* 19:00 - 20:59: Ci
* 21:00 - 22:59: Mochyn

Mae'rmser safonol yn dibynnu ar y parth amser a hydred o leoliad geni.

I berson a anwyd yng Nghaerdydd, eu harwydd Sidydd fesul awr yw:

## Cyfeiriadau
Ludwigshafen

bawd|250px|de|BASF Hochhaus.jpg

Dinas yn nhalaith ffederal Rheinland-Pfalz yng ngorllewin yr Almaen yw **Ludwigshafen**, yn llawn **Ludwigshafen am Rhein**. Saif ar lan afon Rhein, gyferbyn a Mannheim. Roedd y boblogaeth yn 163,560 yn 2007.

Ludwigshafen yw pencadlys BASF, cwmni cemegol mwyaf y byd.

## Pobl enwog o Ludwigshafen 
*Helmut Kohl, cyn-ganghellor yr Almaen
*Ernst Bloch, athronydd

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Rheinland-Pfalz
Brandenburg

Un o daleithiau ffederal (*Länder*) yr Almaen yw **Brandenburg**. Saif yn nwyrain y wlad, ac roedd y boblogaeth yn 2007 yn 2,537,800. Prifddinas y dalaith yw Potsdam. Mae'r dalaith yn amgylchynu Berlin, ond nid yw'r ddinas yn rhan o dalaith Brandenburg.

Mae'n un o'r taleithiau newydd a grewyd yn 1990 wedi ad-uno'r Almaen. Ar un adeg, roedd Marcgrafiaeth Brandenburg yn wladwriaeth annibynnol, a ddatblygodd i fod yn gnewyllyn Prwsia. Daeth tua thraean o'r Bandenburg hanesyddol yn rhan o Wlad Pwyl yn dilyn yr Ail Ryfel Byd. Ffinia'r dalaith ar Wlad Pwyl yn y dwyrain, gydag afon Oder yn ffurfio rhan o'r ffin. Mae afon Elbe yn ffurfio rhan o ffin y dalaith yn y gorllewin.


Categori:Taleithiau'r Almaen
Potsdam

[bawd|220px|[Sanssouci, palas haf Ffrederic Fawr.]]

Dinas yn nwyrain yr Almaen a phrifddinas talaith ffederal Brandenburg yw **Potsdam**. Saif ar afon Havel, i'r de-orllewin o ddinas Berlin. Roedd y boblogaeth yn 2008 tua 150,000.

Potsdam oedd trigfan brenhinoedd Prwsia hyd 1918. Ceir nifer o adeiladau nodededig yma, yn enwedig balasau a pharciau Sanssouci, sydd wedi ei gyhoeddi'n Safle Treftadaeth y Byd.

Mae Potsdam yn enwog am ei ran fel lleoliad Cynhadledd Potsdam ym mis Gorffennaf ac Awst 1945 lle roeddwyd trefn ar y byd wedi'r Ail Ryfel Byd ac ar ddyfodol yr Almaen gan y 'Tri Mawr' - arweinyddion UDA, yr Undeb Sofietaidd a'r Deyrnas Unedig.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa FLUXUS+
*Amgueddfa Potsdam
*Eglwys Ffrengig
*Eglwys Heddwch
*Eglwys Sant Niclas
*Gardd Karl Foerster
*Palas Babelsberg
*Palas Cecilienhof
*Palas Charlottenhof
*Palas y Ddinas
*Palas Newydd
*Palas Sanssouci
*Pont Glienicke
*Teml Pomona
*Tŵr Einstein
*Tŷ Jan Bouman
*Tŷ Mozart
*Villa Ingenheim
*Villa Schöningen

## Pobl enwog o Potsdam 
*Ernst Haeckel, biolegydd


Categori:Aneddiadau Brandenburg
Categori:Dinasoedd yr Almaen
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2008 - Ras ffordd merched

Cynhaliwyd **ras ffordd merched** **Gemau Olympaidd yr Haf 2008** ar 9 Awst ar y Cwrs Seiclo Ffordd Trefol. Roedd y ras yn 126.4 cilometr (78.29 milltir o hyd a gwblhawyd mewn amser o 3 awr 32' 24", sef 35.71 cilometr yr awr (22.19 milltir yr awr). Fe gymerodd 66 o ferched o 33 gwlad rhanyn y ras.

Fe ddisgynodd glaw trwm yn ystod y ras, gan greu amodau anodd ar gyfer y reidwyr. Ac er i nifer o reidwyr unigol ymosod oddiar flaen y maes fe dynnwyd pob un yn ôl yn eu tro. Fe dorrodd grŵp o chwech i ffwrdd ar y gylched olaf gan arod i ffwrdd hyd y diwedd lle profodd y Gymraes Nicole Cooke i fod y reidiwr cryfaf ar y dydd.

Roedd beirniadaeth hallt wedi sawl digwyddiad yn ystod y ras: fe gafodd un reidiwr fantais o ddau funud ar flaen y maes ond bu raid iddi stopio gan nad oedd y cwrs wedi ei farcio'n glir. Disgynodd Gu Sungeon o Dde Corea reolaeth ar ei beic mewn un o'r damweiniau gan ddodd ac eraill i lawr gyda hi a disgyn i ffôs concrid dwfn ar ymyl y ffordd.

Roedd y ras hefyd yn nodi'r seithfed tro i'r seiclwraig Ffrengig, Jeannie Longo ddechrau'r ras Olympaidd, a hithau'n 49 oed; fe orffennodd yn y 24ydd safle.

Roedd Maria Isabel Moreno o Sbaen i fod i gymryd rhan yn y ras, ond fe adawodd Beijing y diwrnod cynt. Datganwyd ar 11 Awst ei bod wedi profi'n bositif ar gyfer EPO, hwn oedd y prawf cyffuriau positif cyntaf yng Ngemau 2008.

## Canlyniadau 
## Ffynonellau 
* Canlyniadau'r ras

Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2008
Bremen

bawd|220px|Golygfa ar Bremen dros afon Weser

Dinas yng ngogledd-orllewin yr Almaen ac yn brifddinas talaith ffederal Bremen  yw **Bremen**. Mae'n borthladd pwysig; saif ar afon Weser tua 60&nbsp;km o'r môr. Yn 2005, roedd y boblogaeth yn 545,983, gyda 2.37 miliwn yn ardal ddinesig Bremen-Oldenburg. Bremen yw degfed dinas yr Almaen o ran poblogaeth.

Yn y cyfnod Rhufeinig, gelwid y ddinas yn *Fabiranum* neu *Phabiranum*; roedd yn yr ardal a breswylid gan lwyth y Chauci. Yn 1260, daeth Bremen yn aelod o'r Cynghrair Hanseataidd.

Bomiwyd y ddinas yn drwm yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Oriel 

Bremen-1240-Markt-West-2008-gje.jpg
Bremen-1310-Roland-2008-gje.jpg
Bremen-1480-Rathaus-2008-gje.jpg
Bremen-1550-Rathaus-Obere Halle-2008-gje.jpg
Bremen-1600-Bremer Stadtmusikanten dreifach-2008-gje.jpg
Bremen-1860-Boettcherstr-2008-gje.jpg
Bremen-2080-Waage-2008-gje.jpg
Bremen-2270-Ostertorviertel-2008-gje.jpg
Bremen-2450-Vegesack-Segelschulschiff Deutschland-2008-gje.jpg
Bremen-2170-Telekom-Turm und Haus-2008-gje.jpg

Categori:Y Cynghrair Hanseataidd
Categori:Dinasoedd yr Almaen

Categori:Aneddiadau Bremen (talaith)
Llywelyn Fardd I

Un o Feirdd y Tywysogion yn y 12g oedd **Llywelyn Fardd I** (fl. tua 1125 - 1200). Fe'i gelwir yn Llywelyn Fardd I gan ysgolheigion er mwyn gwahaniaethu rhyngddo â bardd arall o'r un enw (Llywelyn Fardd II) a ganai yn y 13g.

## Bywgraffiad
Ychydig iawn a wyddom am Llwyelyn Fardd ond ar sail ei farddoniaeth gellid cynnig ei fod yn blodeuo yn ail hanner y 12g (ceir cerdd ganddo i'r Abad Morfran o Dywyn a fu farw yn 1147). Ceir dwy gerdd ganddo lle mynegir ei gariad amlwg at gantref Meirionnydd ac mae hyn yn awgrymu ei fod yn frodor o'r cantref hwnnw. Mae'n bosibl mai gŵr o'r enw Cywryd oedd ei dad.

## Cerddi
Canodd Llywelyn Fardd i dywysogion Powys a Gwynedd. Ceir pum cerdd ganddo yn y llawysgrifau. Mae 'Canu Cadfan' yn awdl grefyddol i Sant Cadfan a cheir cerdd ar 'Arwyddion Dydd Brawd' hefyd. Cedwir tair cerdd i noddwyr seciwlar, sef dadolwch i Owain Fychan (m. 1187), un o feibion Madog ap Maredudd o Bowys; marwnad Cedifor ap Genillyn, uchelwr o Feirionnydd; arwyrain i Owain Gwynedd (m. 1170), brenin Gwynedd.

## Llyfryddiaeth 
* Catherine McKenna (gol.), 'Gwaith Llywelyn Fardd I', yn *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o Feirdd y Ddeuddegfed Ganrif*, gol. Kathleen Anne Bramley *et al.* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994). Y golygiad safonol o waith Llywelyn Fardd, yng 'Nghyfres Beirdd y Tywysogion'.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd y Tywysogion
Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Llenorion y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Teyrnas Gwynedd
Senedd Georgia

Corff deddfwriaethol goruchaf Georgia yw **Senedd Georgia** (Georgeg: *საქართველოს პარლამენტი*). Mae'n cynnal ei sesiynau yn Tbilisi, prifddinas Georgia.

## Dolenni allanol
*   Senedd Georgia

Categori:Gwleidyddiaeth Georgia
Georgia
Gwyach

Aelodau o urdd y ***Podicipediformes***, adar plymio a geir mewn sawl rhanbarth yn y byd, a rhai ohonyn nhw yn treulio amser ar y môr agored tra'n mudo ac yn ystod y gaeaf, yw'r **gwyachod** (unigol: **gwyach**). Mae'r urdd hon yn cynnwys un teulu yn unig, y *Podicipedidae*, sy'n cynnwys 22 rhywogaeth mewn 6 genera.

Mae aelodau o'r urdd yn cynnwys y Gwyach Fawr Gopog.

## Genera a rhywogaethau 
* Genws *Tachybaptus*
** Gwyach fach, *Tachybaptus  ruficollis*
** Gwyach Awstralasia *Tachybaptus novaehollandiae*
** Gwyach Madagascar, *Tachybaptus pelzelnii *
** Gwyach fach Delacour, *Tachybaptus rufolavatus*
** Gwyach leiaf, *Tachybaptus dominicus*
* Genws *Podilymbus*
** Gwyach ylfinfraith, *Podilymbus podiceps* (*Pied-billed Grebe*)
** Gwyach Atitlán, *Podilymbus gigas* — wedi darfod (1989)
* Genws *Rollandia*
** Gwyach Gudyn Gwyn, *Rollandia rolland *
** Gwyach Titicaca, *Rollandia microptera *
* Genws *Poliocephalus*
** Gwyach Benllwyd, *Poliocephalus poliocephalus *
** Gwyach Seland Newydd, *Poliocephalus rufopectus *
* Genws *Podiceps*
** Gwyach yddfgoch, *Podiceps grisegena*
** Gwyach fawr gopog, *Podiceps cristatus*
** Gwyach gorniog, *Podiceps auritus*
** Gwyach yddfddu, *Podiceps nigricollis*
** Gwyach Colombia, *Podiceps andinus* — wedi darfod (1977)
** Gwyach fawr, *Podiceps major *
** Gwyach Arianaidd, *Podiceps occipitalis *
** Gwyach Junín, *Podiceps taczanowskii *
** Gwyach Gycyllog, *Podiceps gallardoi*
* Genws *Aechmophorus*
** Gwyach y Gorllewin, *Aechmophorus occidentalis*
** Gwyach Clark, *Aechmophorus clarkii*

## Teuluoedd
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q21695 }
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:teulu,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=local
}}


Categori:Podicipediformes
Seisyll Bryffwrch

Un o Feirdd y Tywysogion a ganai yn y 12g oedd **Seisyll Bryffwrch** (fl. 1155 - 1175). Fe'i cofir yn bennaf am yr ymryson barddol rhyngddo â'r pencerdd enwog Cynddelw Brydydd Mawr am fod yn bencerdd yn llys Madog ap Maredudd, tywysog Powys (sylwer, fodd bynnag, fod rhai ysgolheigion yn amau dilysrwydd yr ymryson).

## Bywgraffiad
Ychydig iawn a wyddom am Seisyll Bryffwrch ar wahân i'r hyn y gellir casglu o dystiolaeth ei gerddi. Mae'n perthyn i'r un cyfnod â Chynddelw Brydydd Mawr. Yn ôl nodyn yn Llawysgrif Hendregadredd, cymerodd ran mewn ymryson â Chynddelw am benceirddiaeth (safle fel pencerdd yn y llys) Madog ap Maredudd, ac felly mae'n bosibl fod ganddo gysylltiadau â Powys (fel Cynddelw yntau). Mae cerdd ymryson ddiweddarach yn honni - yn watwarus - fod tad Seisyll "yn cadw defaid rhwng Gwynedd a Dyfi", h.y. yng nghantref Meirionnydd, ac felly mae'n eithaf posibl ei fod yn frodor o'r ardal honno.

## Cerddi
Cedwir tair awdl gan Seisyll yn y llawysgrifau: cyfanswm o 115 llinell. Canodd awdl foliant i'r Arglwydd Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth, mab Rhys ap Tewdwr, ac awdlau marwnad i Owain Gwynedd (m. 1175) a Iorwerth Drwyndwn, tad Llywelyn Fawr.

## Llyfryddiaeth 
* Morfydd E. Owen (gol.), "Gwaith Seisyll Bryffwrch", yn  *Gwaith Llywelyn Fardd I ac eraill o Feirdd y Ddeuddegfed Ganrif*, gol. Kathleen Anne Bramley *et al.* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994). Y golygiad safonol o waith Seisyll Bryffwrch, yng 'Nghyfres Beirdd y Tywysogion'.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd y Tywysogion
Categori:Genedigaethau'r 12fed ganrif
Categori:Llenorion y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Pobl o Feirionnydd
Plymio

[bawd|200px|[Arvid Spångberg (Gemau Olympaidd 1908)]]
bawd|200px|Tŵr plymio Pencampwriaethau Dyfrol Ewrop 2008

Chwaraeon yw **Plymio** sy'n ymwneud â perfformio acrobateg tra'n neidio neu ddisgyn i ddŵr o blatfform neu ffwrdd-sbring o uchder penodedig. Mae plymio yn chwaraeon a gaiff ei adnabod yn rhyngwladol ac yn cael ei gynnwys yn y Gemau Olympaidd. Mae deifio hefyd yn fath o adloniant anghystadleuol mewn rhai ardaloedd ble mae nofio yn boblogaidd.

Er nad yw'n arbennig o boblogaidd o ran cymryd rhan, mae plymio yn un o'r chwaraeon mwyaf poblogaidd ymysg y gwylwyr yn y Gemau Olympaidd. Mae'r chwraewyr llwyddiannus yn meddu'r un nodweddion a gymnastwyr a dawnswyr, gan gynnwys cryfder,  hyblygrwydd, beirniadaeth kinaesthetic  ac ymwybyddiaeth yn yr awyr.

Yn ddiweddar, mae llwyddiant ac amlygrwydd Greg Louganis wedi hybu cryfder Americanaidd yn y chwaraeon yn rhyngwladol. Y genedl mwyaf llwyddiannus yn ddiweddar yw China, a ddaeth i'r amlwg sawl degawd yn ôl pan gylchdrowyd plymio gan y hyfforddwr cenedlaethol, Liang Boxi, mewn astudiaeth ddwys o Louganis. Nid yw China wedi colli llawer o bencampwriaethau'r byd ers hynny. Mae'r cenhedloedd eraill sy'n gryf yn cynnwys Awstralia a Canada, sydd wedi cyflogi hyfforddwyr Chineaidd.

Yn dilyn Gemau Olympaidd Llundain 2012 a llwyddiant y plymiwr Tom Daley daeth y gamp yn fwy poblogaidd eto. Dangoswyd dau gyfres o raglen *Splash!* ar ITV yn dangos enwogion yn dysgu plymio. Enillodd Daley a Matty Lee y fedal aur yng nghystadleuaeth plymio cydamserol yng Ngemau Olympaidd 2020 yn Tokyo.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon dŵr