open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danuta Hübner

Gwyddonydd o Wlad Pwyl yw **Danuta Maria Hübner** (ganed 11 Ebrill 1948), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd, gwleidydd, diplomydd a gweinidog.

## Manylion personol
Ganed Danuta Hübner ar 11 Ebrill 1948 yn Nisko ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Ysgol Economeg Warsaw a X Liceum Ogólnokształcące im. Królowej Jadwigi w Warszawie. 
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Gomisiynydd Ewropeaidd ar gyfer Polisi Rhanbarthol, Comisiynydd Masnach Ewropeaidd, Aelod Senedd Ewrop.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Academyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Diplomyddion yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Diplomyddion yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Diplomyddion benywaidd o Wlad Pwyl
Categori:Economegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Economegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl a aned yng Ngwlad Pwyl
Brigitte van der Burg

Gwleidydd a daearyddwraig o'r Iseldiroedd yw **Brigitte van der Burg** (ganed 1 Mai 1961).

## Manylion personol
Ganed Brigitte van der Burg ar 1 Mai 1961 yn Tanga ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. 
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n aelod o Dŷ Cynrychiolwyr yr Iseldiroedd.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Daearyddwyr benywaidd o'r Iseldiroedd
Categori:Merched a aned yn y 1960au‎
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Lenka Kotková

Gwyddonydd o'r Weriniaeth Tsiec yw **Lenka Kotková** (ganed 26 Gorffennaf 1973), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr.

## Manylion personol
Ganed Lenka Kotková ar 26 Gorffennaf 1973 yn Dobřichovice ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Gwyddonwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Tsiecia
Categori:Gwyddonwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Tsiecia
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Seryddwyr yr 20fed ganrif o Tsiecia
Categori:Seryddwyr yr 21ain ganrif o Tsiecia
Categori:Seryddwyr benywaidd o Tsiecia
Frida Palmér

Seryddwraig o Sweden oedd **Frida Palmér** (14 Chwefror 1905 – 13 Hydref 1966), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr.

## Manylion personol
Fe'g ganwyd yn Blentarp, Sweden.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Seryddwyr benywaidd o Sweden
Yvonne Dold-Samplonius

Mathemategydd o'r Iseldiroedd oedd **Yvonne Dold-Samplonius** (20 Mai 1937 – 16 Mehefin 2014), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd, hanesydd mathemateg a hanesydd.

## Manylion personol
Ganed Yvonne Dold-Samplonius ar 20 Mai 1937 yn Haarlem ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Amsterdam a Phrifysgol Harvard. Priododd Yvonne Dold-Samplonius gydag Albrecht Dold. 
## Gyrfa
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
]]

Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2014
[Categori:Mathemategwyr o'r [Iseldiroedd
Elisabeth Isaksson

Gwyddonydd Swedaidd yw **Elisabeth Isaksson**, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel rhewlifegydd a daearegwr.

## Manylion personol
Ganed Elisabeth Isaksson yn yr 20g ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Stockholm a Phrifysgol Maine.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Daearegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Daearegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Rhewlifegwyr o Sweden
Categori:Prosiect Wici Môn
Margrete Auken

Gwyddonydd o Ddenmarc yw **Margrete Auken** (g. 6 Ionawr 1945), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd a diwinydd.

## Manylion personol
Ganed Margrete Auken ar 6 Ionawr 1945 yn Aarhus, Denmarc ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Copenhagen a Phrifysgol Kildegård. Priododd Margrete Auken gydag Erik A. Nielsen.

## Gyrfa
Am gyfnod bu'n offeiriad plwyf ac yna'n Aelod Senedd Ewrop.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Aelodau'r Folketing
Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Clerigwyr yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Clerigwyr yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Clerigwyr benywaidd o Ddenmarc
Categori:Clerigwyr Protestannaidd o Ddenmarc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Ddenmarc
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Pobl a aned yn Aarhus
Gabriella Tarantello

Mathemategydd o'r Eidal yw **Gabriella Tarantello** (ganed 15 Hydref 1958), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd.

## Manylion personol
Ganed Gabriella Tarantello ar 15 Hydref 1958 yn Pratola Peligna ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol L'Aquila a Sefydliad Cyrsiau'r Gwyddorau Mathemategol.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o'r Eidal
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1958

Categori:Prosiect Wici Môn
Klāra Hibšmane

Gwyddonydd o Latfia oedd **Klāra Hibšmane** (11 Ebrill 1878 – 19 Tachwedd 1946), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd.

## Manylion personol
Ganed Klāra Hibšmane ar 11 Ebrill 1878 yn Zaļenieki Parish.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Gwyddonwyr o Latfia
Kari Hag

Mathemategydd o Norwy yw **Kari Hag** (ganed 4 Ebrill 1941), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd ac athro emeritus.

## Manylion personol
Ganed Kari Hag ar 4 Ebrill 1941 yn Eidsvoll ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg Gwyddorau Cyffredinol Norwy, Prifysgol Oslo a Phrifysgol Michigan. 
## Gyrfa
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethur mewn Athrawiaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Norwy
Categori:Genedigaethau 1941

Categori:Prosiect Wici Môn
Lucrecia Covelo

Gwyddonydd o Wrwgwái oedd **Lucrecia Covelo** (12 Ionawr 1920 – 9 Mawrth 2000), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd a biolegydd.

## Manylion personol
Ganed Lucrecia Covelo ar 12 Ionawr 1920 yn La Paz ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Universidad de la República a Sorbonne.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Wrwgwái
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2000
Michèle Pierre-Louis

Gwyddonydd o Haiti yw **Michèle Pierre-Louis** (ganed 29 Hydref 1947), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd a prif weinidog.

## Manylion personol
Ganed Michèle Pierre-Louis ar 29 Hydref 1947 yn Jérémie ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Goleg y Frenhines, Efrog Newydd. 
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Rhestr Prif Weinidogion Haiti.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
]]

Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1947
[Categori:Gwyddonwyr o [Haiti
Kristalina Georgieva

Gwyddonydd o Fwlgaria yw **Kristalina Georgieva** (ganed 13 Awst 1953), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd ac academydd.

Yn sgil ymddiswyddiad Jim Yong Kim, gwasanaethodd Georgieva yn llywydd dros dro Banc y Byd yn 2019.

## Manylion personol
Ganed Kristalina Georgieva ar 13 Awst 1953 yn Sofia ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Economegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Fwlgaria
Categori:Economegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Fwlgaria
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl o Sofia
Categori:Prosiect Wici Môn
Inese Vaidere

Gwyddonydd o Latfia yw **Inese Vaidere** (ganed 17 Medi 1952), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Inese Vaidere ar 17 Medi 1952 yn Jelgava ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. 
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Aelod Senedd Ewrop, Dirprwy Saeima.
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethur Nauk mewn Economeg.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Gwyddonwyr o Latfia
Britta Schinzel

Mathemategydd o'r Almaen yw **Britta Schinzel** (ganed 10 Awst 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd, academydd a gwyddonydd cyfrifiadurol.

## Manylion personol
Ganed Britta Schinzel ar 10 Awst 1943. 
## Gyrfa
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1943
Jill Bolte Taylor

Gwyddonydd Americanaidd yw **Jill Bolte Taylor** (g. 15 Mai 1959), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel anatomydd, gwyddonydd mewn niwroleg, awdur a gwyddonydd.

## Manylion personol
Ganed Jill Bolte Taylor ar 15 Mai 1959 yn Terre Haute, Indiana.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
30au CC

2g CC - **1g CC** - 1g
80au CC 70au CC 60au CC 50au CC 40au CC - **30au CC** - 20au CC 10au CC 0au CC 0au 10au
39 CC 38 CC 37 CC 36 CC 35 CC 34 CC 33 CC 32 CC 31 CC 30 CC

----
## Marwolaethau 
* tua 35 CC: Sallust, hanesydd Rhufeinig
Eunice Newton Foote

Gwyddonydd Americanaidd oedd **Eunice Newton Foote** (17 Gorffennaf 1819 – 30 Medi 1888), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd, fferyllydd, optometrydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Eunice Newton Foote ar 17 Gorffennaf 1819.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Miranda Cheng

Mathemategydd o'r Iseldiroedd yw **Miranda Cheng** (ganed 6 Mehefin 1979), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a ffisegydd.

## Manylion personol
Ganed Miranda Cheng ar 6 Mehefin 1979 yn Taipei ac wedi gadael yr ysgol leol mynychoddBrifysgol Cenedlaethol Taiwan, Prifysgol Utrecht, Prifysgol Amsterdam a Phrifysgol Harvard.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
]]

Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1979
[Categori:Mathemategwyr o'r [Iseldiroedd
Joanne Johnson

Gwyddonydd o'r Deyrnas Unedig yw **Joanne Johnson** (ganed 1977), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr. Mae'n gweithio ar hyn o bryd ar gyfer Arolwg Antarctig Prydain yn y tîm 'Palaeoamgylcheddau, Taflenni Iâ a Newid yn yr Hinsawdd'. Ymunodd Johnson ag Arolwg Antarctig Prydain yn 2002 ac mae hi'n adnabyddus am ei gwaith ar adfail rhewlifol.

## Manylion personol
Ganed Joanne Johnson yn 1977 yn Birmingham ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd.

## Gyrfa
Yn 1998, enillodd Johnson BSc mewn daeareg (dosbarth 1af) ym Mhrifysgol Durham (Coleg Hatfield).

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Martha Roggenkamp

Gwyddonydd o'r Iseldiroedd yw **Martha Roggenkamp** (ganed 25 Mawrth 1955), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel ecoleg planhigion.

## Manylion personol
Ganed Martha Roggenkamp ar 25 Mawrth 1955 ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Academyddion o'r Iseldiroedd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Leiden
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Iseldiroedd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Iseldiroedd
Ainara Achurra

Gwyddonydd o Sbaen yw **Ainara Achurra** (ganed 1953, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd ac ymchwilydd.

## Manylion personol
Ganed Ainara Achurra yn 1953 ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Gwyddonwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Gwyddonwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Prosiect Wici Môn
Caterina Scarpellini

Gwyddonydd o'r Eidal oedd **Caterina Scarpellini** (29 Hydref 1808 – 28 Tachwedd 1873), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr.

## Manylion personol
Ganed Caterina Scarpellini ar 29 Hydref 1808 yn Foligno.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1808
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Meteorolegwyr benywaidd y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Umbria
Categori:Pobl o Daleithiau'r Babaeth
Categori:Pobl o Deyrnas yr Eidal
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Seryddwyr benywaidd y 19eg ganrif o'r Eidal

Categori:Prosiect Wici Môn
Nelly Hooper Ludbrook

Gwyddonydd o Awstralia oedd **Nelly Hooper Ludbrook** (14 Mehefin 1907 – 9 Mai 1995), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel paleontolegydd a daearegwr.

## Manylion personol
Ganed Nelly Hooper Ludbrook ar 14 Mehefin 1907 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Adelaide ac Ysgol Uwchradd Mount Barker.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Awstralia
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstralia
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1995
Christiane Taubira

Gwyddonydd Ffrengig yw **Christiane Taubira** (ganed 4 Chwefror 1952), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd a gweinidog.

## Manylion personol
Ganed Christiane Taubira ar 4 Chwefror 1952 yn Cayenne ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Panthéon-Assas, Prifysgol Paris-Sorbonne a Phrifysgol Pierre-and-Marie-Curie. 
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Weinidog Cyfiawnder, Aelod o Gynulliad Cenedlaethol Ffrainc, Aelod o'r cyngor rhanbarthol, Aelod Senedd Ewrop.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ffrainc
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1952

Categori:Prosiect Wici Môn
Mary Ellen Weber

Gwyddonydd Americanaidd yw **Mary Ellen Weber** (ganed 26 Awst 1962), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gofodwr, peiriannydd, gwyddonydd, cemegydd ac academydd.

## Manylion personol
Ganed Mary Ellen Weber ar 26 Awst 1962 yn Cleveland ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Califfornia, Berkeley, Prifysgol Fethodistaidd y De a Phrifysgol Purdue.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Tywysoges Mabel o Oranje-Nassau

Gwyddonydd o'r Iseldiroedd yw **Tywysoges Mabel o Oranje-Nassau** (ganed 11 Awst 1968), neu **Mabel van Oranje**, a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd.

## Manylion personol
Ganed Tywysoges Mabel o Oranje-Nassau ar 11 Awst 1968 yn Pijnacker, fel Mabel Martine Los, yn ferch i Hendrik Cornelis "Henk" Los a'i wraig Florence Malde Gijsberdina "Flos" Kooman. Priododd Mabel gyda Tywysog Friso o Oranje-Nassau (m. 2013).

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Iseldiroedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Tywysogesau
Categori:Ymgyrchwyr hawliau dynol
Gale Anne Hurd

Cynhyrchydd ffilm, sgriptiwr a gwyddonydd Americanaidd yw **Gale Anne Hurd** (g. 25 Hydref 1955), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel cynhyrchydd ffilm, sgriptiwr ac economegydd.

## Manylion personol
Ganed Gale Anne Hurd ar 25 Hydref 1955 yn Los Angeles ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd. Priododd Gale Anne Hurd gyda Jonathan Hensleigh.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Gwyddonwyr Americanaidd
Aušra Augustinavičiūtė

Gwyddonydd o Lithwania oedd **Aušra Augustinavičiūtė** (4 Ebrill 1927 – 19 Awst 2005), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seicolegydd, economegydd a cymdeithasegydd.

## Manylion personol
Ganed Aušra Augustinavičiūtė ar 4 Ebrill 1927 yn Cawnas ac wedi gadael yr ysgol dechreuodd ar yrfa academaidd.

## Gyrfa
Yn 1956 graddiodd o gyfadran economaidd Prifysgol Vilnius fel ariannwr. Bu'n gweithio yng Ngeinyddiaeth Gyllid Lithwania ac yn ddiweddarach fel athro economeg wleidyddol a chymdeithaseg mewn sefydliadau addysgol gwahanol yn Vilnius.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Gwyddonwyr o Lithwania
Marguerite Laugier

Gwyddonydd o Ffrainc oedd **Marguerite Laugier** (12 Medi 1896 – 10 Mehefin 1976), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr.

## Manylion personol
Ganed Marguerite Laugier ar 12 Medi 1896 yn Ffrainc.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1976

Categori:Prosiect Wici Môn
Licia Troisi

Gwyddonydd Eidalaidd yw **Licia Troisi** (ganed 20 Tachwedd 1980), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel awdur, seryddwr ac awdur ffuglen wyddonol.

## Manylion personol
Ganed Licia Troisi ar 20 Tachwedd 1980 yn Rhufain.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Astroffisegwyr o'r Eidal
Categori:Ffisegwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Eidal
Categori:Nofelwyr ffantasi Eidaleg o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Rhufain
Categori:Seryddwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Eidal
Stéphane Audran

Actores o Ffrainc oedd **Stéphane Audran** (ganwyd **Colette Suzanne Dacheville**; 8 Tachwedd 1932 – 27 Mawrth 2018).

## Ffilmiau
**Les Amants de Montparnasse* (1958)
**Landru* (1963)
**Le Charme discret de la bourgeoisie* (1972)
**Violette Nozière* (1978)
**The Big Red One* (1978)
*''Babette's Feast* (1987) 
**Arlette* (1997)

## Teledu
**Brideshead Revisited* (1981)
**Mistral's Daughter'' (1984)

Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Cymdeithas Bêl-droed Tsieina

**Cymdeithas Bêl-droed Gweriniaeth Pobl Tsieina**, neu gelwir hefyd yn **Cymdeithas Bêl-droed Tsieineaidd** (** CFA **), yw corff llywodraethu pêl-droed yn Gweriniaeth Pobl Tsieina. Ffurfiwyd y Gymdeithas yn y brifddinas, Beijing yn 1924, gan ymuno â chorff gweinyddu pêl-droed y byd, FIFA yn 1931 cyn symud i Taiwan yn dilyn diwedd Rhyfel Cartref Tsieina (gweler Cymdeithas Pêl-droed Taipei Tsieineaidd). 
[bawd|[Tîm pêl-droed cenedlaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina, 2011]] 
Yn 1955 yn Beijing, gwrthododd CFA ag ymuno â chymdeithas ryngwladol arall o bwys. Fel yna y bu nes iddynt ymuno â Chyd-ffederasiwn Pêl-droed Asiaidd yn 1974, ac yna ail-ymuno â FIFA unwaith eto yn 1979.. Ers ailymuno â FIFA, mae'r CFA yn honni ei fod yn sefydliad anllywodraethol a di-elw, ond mewn gwirionedd gweinyddir y CFA o'r un swyddfa â'r Ganolfan Reoli Pêl-droed, sy'n adran o Weinyddiaeth Gyffredinol Chwaraeon y weriniaeth.

Enillodd Tsieina Gwpan Dwyrain Asia (EAFE) ddwy waith yn 2005 ac yn 2010 ac maent wedi bod yn ail yng Nghwpan Asia (AFC Asian Cup) ddwywiaith, yn 1984 a'r AFC Asian Cup yn 1984 and 2004. Er i Tsieina fethu a sgorio gôl yn ei hymddangosiad gyntaf yng Nghwpan y Byd yn 2002, gan golli ei holl gemau, ystyriwyd cyrraedd y ffeinals yn gamp yn ei hun.

Er nad oes hanes hir o chwarae pêl-droed yn Tsieina, amcangyfrifir fod 250 miliwn person wedi gwylio Ffeinal Cwpan Asia AFC yn 2004. Collodd Tsieina 3-1 i'w prif elyn traddodiadol, Siapan. Dyma oedd y digwyddiad chwaraeon fwyaf yn hanes y wlad.

## Trefniadaeth 
Mae yna 44 cymdeithas bêl-droed taleithiol neu rhanbarthol sy'n aelodau o Gymdeithas Bêl-droed Tsieina.

## Cystadlaethau 
### Dynion
* Super League Tsieina
* Cynghrair Un Tsieina
* Cynghrair Dau Tsieina
* Cwpan Cymdeithas Bêl-droed Tsieina
* Super Cup y Gymdeithas Bêl-droed
* Cynghrair Pencampwyr Aelodau CBdT

### Ieuenctid
* Cynghrair Eilyddion
* Cynghrair D-19
* Cynghrair D-17 league
* Cynghrair D-15 league
* Cynghrair D-14 league
* Cynghrair D-13 league

### Menywod
* Super League Menywod Tsieina
* Cwpan Menywod y Cymdeithas Bêl-droed Tsieina
* Super Cup Menywod Cymdeithas Bêl-droed Tsieina

### Futsal
* Cynghrair Futsal
* Cwpan CBD Futsal

### Pêl-droed Traeth
* Pencampwriaeth Pêl-droed Traeth

## Cyfeiriadau 
Categori:Pêl-droed
Scatman John

Cerddor o'r Unol Daleithiau oedd **John Paul Larkin** (13 Mawrth 1942 – 3 Rhagfyr 1999) a oedd yn perfformio dan yr enw **Scatman John**. Cyfunodd cerddoriaeth dawns a chanu 'scat' a daeth i enwogrwydd byd-eang yn 53 oed am ei ganeuon "Scatman (Ski Ba Bop Ba Dop Bop)", "Scatman's World" yn 1995 ac "Everybody Jam!" yn 1997.

Roedd ganddo atal dweud difrifol pan yn blentyn a darganfyddodd ganu scat ar recordiau gan Ella Fitzgerald a Louis Armstrong, ymysg eraill.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Isabel Ice

Mae **Isabel Ice**, ganwyd **Claire Marsh** 15 Ebrill 1982 yng Nghaerdydd yn actores Cymreig sy'n arbenigo ym maes ffilmiau pornograffig.

## Bywgraffiad 
Ganwyd Isabel yng Nghaerdydd a chafodd ei magu ym Mro Morgannwg. Mynychodd ysgol uwchradd Gatholig yn y Fro cyn symud i goleg addysg drydyddol yng Nghaerdydd.

Wedi ymadael a'r coleg aeth Ice i Wlad Tai lle bu'n dysgu Saesneg fel iaith dramor am flwyddyn cyn dychwelyd i wledydd Prydain. Mynychodd Brifysgol Llundain gan ennill gradd anrhydedd ar y cyd mewn Troseddeg a Saesneg.

Wedi ei chyfnod coleg cafodd swydd yng Nghlwb y Windmill yn Soho. Cafodd ei gweld gan sgowt ar ran y diwydiant ffilmiau pornograffig a chafodd wahoddiad i fynd i Los Angeles, Califfornia i weithio fel actores ffilmiau oedolion yn 2003.  Mae Ice bellach wedi gweithio i gwmnïau ffilmiau *Red Light District, Platinum X Pictures*, a *Harmony Productions* a chwmni'r Cymro Dewi James *Vivid.*

## Gwobrau 
*2007 : Gwobr AVN – Olygfa Rhyw Gorau mewn Cynhyrchiad Tramor (Outnumbered #4)
*2007 : Gwobrau Ffilm a Theledu Oedolion y DU - Actores Brydeinig Gorau
*2008 : Gwobrau Ffilm a Theledu Oedolion y DU - Actores Gynorthwyol Gorau

## Ffilmyddiaeth 
Ymddangosodd Ice mewn dros 200 o ffilmiau pornograffig gan gynnwys:
* Baker's Dozen 9, 2005
* Carwash Angels - Wet 'N Wild, 2006
* Always On Fire, 2007
* Bondage Thoughts, 2008
* Chunky Butts, 2009
* Poker Room, 2010

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion pornograffig
Capel Nyth Clyd, Talwrn

Lleolir **Capel Nyth Clyd** ym mhentref Talwrn, Ynys Môn ond mae wedi cau.

## Hanes
Fe bregethodd yr enwog John Elias yn yr ardal yn 1799, wrth iddo bregethu yn yr awyr agored. Adeiladwyd y capel cyntaf yn 1806 ar dir o'r enw Nyth Clyd. Mae’r capel presennol bellach yno ers 1880, ac mae ysgoldy a thŷ capel wedi cael eu hychwanegu iddo, oedd yn costio £1,340; Richard Davies oedd y pensaer. Cafodd y capel hefyd ei ddefnyddio yng nghanol cyfnod y Diwygiad yn 1904–05 er mwyn cynnal cyfarfodydd. Nid oedd trydan yn y capel cyn 1961.

## Cyfeiriadau
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Diwygiad 1904–1905
Categori:Hanes crefydd yng Nghymru
Categori:Llanddyfnan
Categori:Prosiect Wici Môn
Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth

**Mae Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth** yn aelod o Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr ac UCM Cymru. Dyma un o'r undebau hynaf a mwyaf gweithgar yn y DU a chynhaliwyd cynhadledd genedlaethol UCM cyntaf y DU yno. Mae ganddi rôl weithgar o hyd wrth gynrychioli buddiannau myfyrwyr yn Aberystwyth, yng Nghymru ac ar draws y DU. Mae'r ganolfan cymorth i fyfyrwyr yn cynnig gwasanaethau i bob myfyriwr ar faterion amrywiol gan gynnwys straen, iechyd rhywiol a mewnfudo. 

Yn ogystal ag ymgyrchu ac ethol myfyrwyr i'r swyddi er mwyn cefnogi'r boblogaeth gyfan o fyfyrwyr, mae hefyd yn cynnig gwasanaethau masnachol – gan gynnwys siop, mae'n cynnal amryw o ddigwyddiadau cymdeithasol a Starbucks, becws a siop pizza. Trosglwyddwyd y gwasanaethau masnachol hyn o ddwylo'r undeb draw i'r Brifysgol yn 2016. Serch hynny, mae'r undeb yn cefnogi amrywiaeth eang o glybiau chwaraeon a chymdeithasau a'i diben yw cynrychioli myfyrwyr Aberystwyth. 

## Hanes 
Sefydlwyd rhagflaenydd yr Undeb, **Cyngor Cynrychioli Myfyrwyr Aberystwyth, **ym 1900 gan Herbert John Fleure, a ddaeth yn ddarlithydd ym maes botaneg, daeareg a sŵoleg yn y Brifysgol yn hwyrach. Sefydlwyd y Cyngor mewn ystafell gyffredin yn yr Hen Goleg. Roedd aelodau'r Cyngor yn cael eu hethol yn ddemocrataidd, ac roeddent yn cyhoeddi'r papur newyddion i fyfyrwyr, sef *The Dragon*, neu *The Courier *erbyn heddiw. Yn 1966, am y tro cyntaf, roedd cynrychiolaeth o blith y myfyrwyr ar bwyllgorau'r coleg. Gwnaeth hyn gynyddu nifer y myfyrwyr oedd yn rhan o waith gweinyddu'r coleg.

Yn 1923, prynwyd 10 Laura Place gan y coleg. Defnyddiwyd yr ystafelloedd yno i gofio am y myfyrwyr o Aberystwyth a fu farw yn ystod yr Rhyfel Byd Cyntaf, a daeth yn Undeb y Myfyrwyr newydd. Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 30 Hydref, 1923 gan dywysog Cymru ar y pryd, Edward. Fel rhan o waith y Brifysgol o ehangu, agorwyd rhan gyntaf adeilad newydd Undeb y Myfyrwyr yn 1970, ar safle presennol y Brifysgol ar neuadd Penglais.  Defnyddir adeilad Laura Place bellach fel ystafell gyfrifiaduron 24 awr. Ailenwyd yr undeb yn Urdd Myfyrwyr Aberystwyth yn 1972 ac yn 2012, daeth yn Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth.

## Gweithrediadau 
### Swyddogion 
Mae gan yr undeb bum swyddog sabothol llawn amser, ac 13 swyddog rhan-amser. Caiff yr holl swyddogion eu hethol mewn etholiad traws-campws bob gwanwyn. 

## Clybiau chwaraeon a chymdeithasau 
Ers 2016, ceir 56 o glybiau chwaraeon a thros 100 o gymdeithasau sydd wedi'u cofrestru gyda'r undeb. Mae'r rhain yn amrywio o chwaraeon mwy traddodiadol megis rygbi, pêl-droed a hoci, i ffrisbi eithafol a marchogaeth. Gellir cael rhestr lawn o'r holl glybiau chwaraeon a chymdeithasau ar wefan yr undeb. Mae'r rhan fwyaf o bobl yn ymuno â'r grwpiau hyn yn ystod y ffeiriau glas blynyddol a gynhelir yn wythnos gyntaf y tymor (ym mis Medi fel arfer). 

## Cyfeiriadau 
Categori:Prifysgol Aberystwyth
Categori:Undebau myfyrwyr
Play That Funky Music

Mae "**Play That Funky Music**" yn gân a ysgrifennwyd gan Rob Parissi ac a recordiwyd gan y band Wild Cherry. Roedd y perfformwyr ar y recordiad yn cynnwys y prif ganwr Parissi, y gitarydd Bryan Bassett, y basydd Allen Wentz a'r drymiwr Ron Beitle, ynghyd â chwaraewyr sesiwn Chuck Berginc, Jack Brndiar (trympedi), a Joe Eckert a Rick Singer (sacsoffonau) ar y riff sy'n rhedeg trwy gydol penillion y gân. Roedd y sengl yn rhif un ar y siart *Billboard* Hot 100 ar 18 Medi 1976, ac roedd hefyd yn rhif un ar y siart Hot Soul Singles. Dyfarnwyd y sengl yn sengl blatinwm gan y Recording Industry Association of America am werthu dros 2 filiwn o recordiau. Yn y pen draw, gwerthasant 2.5 o recordiau yn yr Unol Daleithiau.

Rhyddhaodd y rapiwr Americanaidd Vanilla Ice gân a oedd yn cynnwys dehongliad o felodi "Play That Funky Music". Yn seiliedig ar y sengl hon, rhoddwyd cytundeb recordio i Vanilla Ice, a rhyddhaodd yr albwm *Hooked* ym mis Ionawr 1989, a oedd yn cynnwys "Play That Funky Music" yn ogystal â'i 'B-side', "Ice Ice Baby".

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon 1976
VIA Rail

Mae **Via Rail Canada** yn gorfforaeth annibynnol y Goron gyda chefnogaeth ariannol Cludiant Canada, sydd yn cynnig gwasanaethau trên rhwng dinasoedd Canada. Mae gan VIA Rail (hyd at 11 Ebrill 2018) 73 locomotif, a 426 cerbyd ar gyfer teithwyr. Mae gan y reilffordd rwydwaith o 12,500 cilomedr a 121 o orsafoedd.

## Hanes VIA Rail
Hyd at 1967, roedd 2 cwmni yn rhedeg trenau ar gyfer teithwyr yng Nghanada, Rheilffordd y Canadian Pacific a Rheilffordd y Canadian National. Erbyn 1967 roedd y ddwy ohonynt yn awyddus i gael gwared o drenau i deithwyr, oherwydd diffyg cwsmeriaid, a phenderfynodd Llywodraeth Canada talu 80% o golled y rheilffyrdd ar y fath trenau. Ond doedd ddim buddsoddiad gan y 2 gwmni, a gostyngodd y nifer o deithwyr eto. Felly crewyd VIA Rail ym 1977 i redeg gwasanaethau i deithwyr.Ar 29 Hydref 1978 lansiwyd trên traws-gyfandirol cyntaf VIA Rail, ‘Y Super Continental’, rhwng Montréal a Vancouver. Yn ystod ei ddwy flynedd gyntaf, unodd VIA Rail hen rwydweithiau y Canadian Pacific a Canadian National. Caewyd y gorsaf CP yn Vancouver a defnyddiwyd yr orsaf CN. Aildrefnwyd gwasanaethau ar 1 Tachwedd 1981; collwyd 400 o swyddi. Agorwyd canolfan cynnal a chadw i drenau VIA Rail yn Ville St Pierre, Montréal yn Ebrill 1983. Aildrefnwyd rheolaeth y rheilffordd yn Awst 1983, a chollwyd 109 o swyddi. Agorwyd canolfan cynnal a chadw yn Nhoronto ym 1985. Daeth 1000 o gyn-weithwyr CN at VIA Rail. Ym mis Hydref, ail-agorwyd hen orsaf hanesyddol  Québec. Agorwyd sawl depo newydd yn Nhoronto, Montréal, Winnipeg, Vancouver a Halifax. Daeth 1000 o gyn-weithwyr eraill o CN, gan gynnwys gyrwyr trên a pheirianyddion. Ar 29 Mai 1986, lansiwyd "Canada's Classic Train Experience", taith trên moethus trwy Mynyddoedd y Rockies.Agorwyd depo newydd ym  Montréal ym 1987. Agorwyd canolfannau cynnal a chadw yn Ionawr 1989 yn Halifax, Nova Scotia ac yn Ebrill yn Vancouver. Cyhoeddwyd toriadau dros VIARail gan y llywodraeth yn Ionawr 1990, gyda cholled o 2,761 o weithwyr. Lleihawyd costiau gweinyddol ac anuniongyrchol gan 60% er bod cynnydd yn nifer o drenau rhwng Windsor a Quebec. Ym 1997, daeth y wasanaeth rhwng Montréal, Sherbrook a Halifax i ben. Yn 2000, buddsoddwodd y llywodraeth $402,000,000 o ddoleri yn VIARail, a phyrynwyd cerbydau a locomotifau newydd.

## Gwasanaethau  trên
Québec - Sainte-Foy – Montréal – Ottawa

Montréal – Alexandria – Ottawa – Fallowfield

Montréal – Kingston – Toronto – Aldershot

Toronto – Kingston - Ottawa

Toronto – London – Windsor

Toronto – London – Sarnia

Toronto – Rhaeadr Niagara – Efrog Newydd

Halifax – Montréal

Montréal – Jonquière

Montréal – La Tuque - Senneterre

Sudbury – White River

Toronto  - Winnipeg – Jasper – Vancouver

Jasper – Prince George – Prince Rupert

Winnipeg – Y Pas - Churchill

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan VIA Rail

## Oriel

Alberta01LB.jpg
Via02LB.jpg
QuebecLB03.jpg|Gorsaf reilffordd Quebec
Churchill05LB.jpg|Locomotifau yn Churchill, Manitoba

Categori:Cludiant yng Nghanada
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Categori:Rheilffyrdd Canada
Berfa

Cert fechan gydag olwyn ar un ochr a choesau a breichiau ar yr ochr arall yw **berfa** neu **wilber**. Defnyddir i godi a chludo llwythi, gan amlaf yn yr ardd neu ar safle adeiladu. Dodir y llwyth ynddi a chaiff y breichiau eu codi, gan dynnu'r coesau oddi ar y ddaear, i wthio'r ferfa ar ei ffordd. Pan cyrhaeddir y man dadlwytho, gellir symud y llwyth ymaith gan law neu drwy godi'r ferfa ar ei holwyn a thaflu'r llwyth allan.

Dyfeisiwyd y ferfa yn Tsieina, tua'r 1g CC. Mae'n bosib i'r ddyfais gyrraedd Ewrop trwy fasnachwyr Arabaidd, neu i'r Ewropeaid ei ddyfeisio hefyd, rhywbryd ar ôl y Tsieineaid.

Benthycwyd yr enw berfa o'r Saesneg Canol *barwe* neu *berwe*, sef trol neu gert ddwylo. Benthycwyd whilber neu wilber o'r enw Saesneg modern, *wheelbarrow*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dyfeisiau o Tsieina
Categori:Offer adeiladu
Categori:Offer garddio
Gwasgedd

Mesur o ba mor grynodedig yw grym ar wyneb gwrthrych yw **gwasgedd**.

Yr uned SI a ddefnyddir i fesur maint y gwasgedd ydy'r pascal sydd yn union yr un â newton y metr yr eiliad-sgwâr (N·m−2·s). Dyma ei fformiwla:

:Pa (N/m^2)
:P = F/A

## Cyfeiriadau
Categori:Ffiseg
Peiriant hydrolig

Peiriant sydd yn defnyddio gwasgedd hylif i weithio yw **peiriant hydrolig**.

Trosglwyddir yr hylif drwy bibelli i silindrau a motorau hydrolig. Rheolir y gwrthiant yn y peirianwaith, ac felly gwasgedd yr hylif, gan falfiau. Gellir trosglwyddo swm uchel o bŵer drwy bibelli bychain, hyblyg.

Enghraifft gyffredin o beirianwaith hydrolig yw'r brêc mewn car.

## Darllen pellach 
* Mei Zu-yan, *Mechanical Design and Manufacture of Hydraulic Machinery* (Aldershot, Hampshire: Avebury Technical, 1991).

Categori:Dynameg hylifol
Hydrolig
Elena Băsescu

Gwyddonydd o Rwmania yw **Elena Băsescu** (neu weithiau **EBA**; ganed 24 Ebrill 1980), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd a model. Mae Elena Bauescu, yn gyn-ysgrifennydd cyffredinol adain ieuenctid Plaid Rhyddfrydol Democrataidd Rwmania, a bu'n aelod o Senedd Ewrop rhwng 2009 a 2014. Hi yw merch ieuengaf Traian Băsescu, cyn Lywydd Rwmania a throdd at wleidyddiaeth yn 2007.

bawd|chwith|Elena Băsescu yn 2009

Ni chafodd fawr o lwc yn ei gyrfa fel model, a galwyd hi gan un gohebydd fe; *"an inflatable Barbie doll"*.

## Manylion personol
Ganed Elena Băsescu ar 24 Ebrill 1980 yn Constanța, Rwmania.

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwyddonwyr o Rwmania

Categori:Prosiect Wici Môn
Osgilosgop

bawd|chwith|300px|Osgilosgop analog yn dangos ton triongl a thon sgwâr ar yr un sgrin

Dyfais drydanol yw **osgilosgop** sydd yn dangos osgiliadau i gynrychioli signalau trydan. Gall hefyd arddangos ffenomenau eraill, er enghraifft sain, trwy eu trawsnewid yn signalau trydan. Defnyddir system tiwb pelydrau cathod gan osgilosgop pelydrau cathod i ddangos patrwm  o briodweddau trydan, er enghraifft foltedd neu gerrynt, ar sgrin.

Categori:Dyfeisiau trydanol
Categori:Offer gwyddonol
Magdalena Álvarez

Gwleidydd a gwyddonydd o Sbaen yw **Magdalena Álvarez** (ganed 15 Chwefror 1952), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fe academydd, economegydd ac fel Gweinidog Gweithfeydd Cyhoeddus Fomento o 2004 i 2009.

## Manylion personol
Ganed Magdalena Álvarez yn Ionawr 1951 yn San Fernando, yn Nhalaith Cádiz, ar 15 Chwefror 1952.  Mae hi'n AS dros Blaid Gweithwyr Sosialaidd Sbaeneg (PSOE) ar gyfer Talaith Malaga. Yn flaenorol, hi oedd y Gweinidog dros yr Economi yn y Junta de Andalucía.

## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Aelod Senedd Ewrop, Aelod o Senedd Andalusia, Aelod o Gyngres Dirprwyon Sbaen, Is-Lywydd Banc Buddsoddi Ewrop.
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Economegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Pobl o Andalucía
Categori:Prosiect Wici Môn
Hanner Marathon Caerdydd

Cynhelir **Hanner Marathon Caerdydd** (Marathon Caerdydd ynghynt) yn ystod mis Hydref bob blwyddyn, yng Nghaerdydd. Sefydlwyd y digwyddiad yn 2003, law yn llaw â marathon i gychwyn, gan yr elusen Barnardo’s i blant. Mae Prifysgol Caerdydd, Cyngor Bro Morgannwg, Llywodraeth Cymru ac Athletau Cymru mewn partneriaeth â'r digwyddiad. Bellach, dyma un o'r rasys ffordd mwyaf yn y DU.

Mae'r cwrs at ei gilydd wedi bod yn un gwastad o hyd, sy'n ei wneud yn ras gyntaf delfrydol i redwyr a rhedwyr proffesiynol (gall rhedwyr elitaidd gofrestru ar gyfer y ras yn rhad ac am ddim). Gall rhedwyr fanteisio ar rai o atyniadau Caerdydd wrth fynd o gwmpas y llwybr, megis Castell Caerdydd, Bae Caerdydd a Pharc Bute. 

Yn 2009, yn ystod ei phen-blwydd yn 10 oed, denodd y ras 11,000 o gystadleuwyr a gwnaethant godi arian ar gyfer dros 175 o elusennau. Mae'r ras wedi tyfu'n sylweddol dros y blynyddoedd ac mae bellach yn denu rhedwyr o'r DU a thramor. Dyma ail hanner marathon mwyaf y DU, a'r ras ffordd fwyaf yng Nghymru. Yn 2016, gwnaeth 22,000 o bobl redeg y cwrs. Erbyn hyn, caiff dros £2.4 miliwn ei godi ar gyfer 800 o elusennau ac achosion da bob blwyddyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon yng Nghaerdydd
Categori:Cystadlaethau athletaidd yng Nghymru
Capel Garmon (Gwynedd)

Saif murddyn a elwir yn **Gapel Garmon** tua chanllath i'r gorllewin o Ffynnon Garmon ar lethrau dwyreiniol Moel Smytho. Er i'r llecyn fod bellach ym mhlwyf Betws Garmon, Gwynedd, arferai fod ym mhlwyf Llanwnda, ac eglwys Betws Garmon yn weddol agos yr ochr arall i ffin Uwchgwyrfai. Dichon bod hyn yn awgrymu i'r cysylltiad ag enw Sant Garmon fynd yn ôl i gyfnod cyn sefydlogi ffiniau'r plwyfi, a ddigwyddodd, medd rhai, yn ystod y 13g.

Er nad oes sicrwydd bod yr adeilad wedi bod â diben crefyddol, mae'r enw traddodiadol a'r agosrwydd at ffynnon rinweddol os nad sanctaidd yn awgrymu defnydd o'r fath. Un drws yn unig sydd iddo a'i hyd yw 23' a'i led 12.5'. Roedd haneswyr eglwysi Eryri, Harold Hughes a H.L. North yn ystyried yr adeilad yn gapel o ryw fath, a'i ddyddio i'r 16g gynnar. Mae aliniad ac ansawdd da y gwaith adeiladu'n tueddu i gefnogi barn Hughes a North, ond mae Comisiwn Henebion Cymru wedi dewis ei gategoreiddio fel 'adeilad seciwlar'. Nodir yn ei restr o adeiladau ei fod yn gorwedd ar aliniad Gorllewin - Dwyrain, ar blatfform wedi ei lefelu ar ochr y bryn, gyda waliau tua 3 tr. o drwch. mae'r adeilad yn mesur 23 tr. wrth 12tr. 6 modfedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Eglwysi Gwynedd
Ffon barch Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth

bawd|Hywel Evans gyda 'ffon barch' Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
Cyflwynir **Ffon barch** Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth yn flynyddol i berson sydd wedi ei ddewis i fod yn *Tywysydd* yn nathliadau Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth.

Caiff y ffon ei chyflwyno fel arwydd o barch a gwerthfawrogriad i'r Tywysydd am ei gwaith dros y Gymraeg a'r gymuned lleol yn Aberystwyth. Mae'r Tywysydd hefyd yn gwisgo sash arbennig gyda'i enw arno ar gyfer yr orymdaith. Ond, tra bydd y sash yn cael ei ddychwelyd i drenwyr y Parêd, caiff y Tywysydd gadw y ffon am byth.

## Gwlad y Basg 
Yn ôl Siôn Jobbins, sylfaenydd y Parêd, seilir y *ffon barch* ar draddodiad y makila o Wlad y Basg. Yno fe gyflwynir makila fel arwydd o awdurdod a chyfrder. Ar y ffon Gymreig fe geir tarian fechan gydag enw'r Tywysydd a dyddiad y Parêd.

## Crefftwaith 
Cynhyrchir a naddir y ffon gan Hywel Evans o bentref Capel Dewi ger Aberystwyth.

## Cyfeiriadau
Categori:Aberystwyth
Categori:Dewi Sant
Categori:Paredau
Loch Long

Mae **Loch Long** yn estyn o aber Afon Clud i Arrochar, tua 20 milltir i’r gogledd. Mae lled y llen yn amrywio rhwng 1 a 2 filltir. Mae Loch Goil yn ymuno ‘r loch o’r gorllewin. Mae’r loch a’r mynyddoedd o’i gwmpas yn boblogaidd gyda thwristiaid.

Mae’r enw Long yn tarddu o’r gair Gaeleg ‘llong’.Ym 1263, glaniodd Llychlynwyr yn Arrochar a llusgasant eu llongau 2 filltir i Loch Lomond er mwyn ymosod â’r ardal.

bawd|dim|250px|Loch Long o'r gogledd

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Argyll a Bute
Long
Josep Lluís Alay

Catalan ac athro hanes Asia yng Nghyfadran Daearyddiaeth a Hanes Prifysgol Barcelona yw **Josep Lluís Alay** (g. Barcelona, 1966). Astudiodd Tibetoleg yn Athroniaeth Adran India ym Mhrifysgol Hiroshima, Japan, lle bu'n athro gwadd, ac mae wedi cyhoeddi nifer o lyfrau ar hanes a llenyddiaeth Tibet. Mae'n gyfarwyddwr Arsyllfa Tibet a Chanolbarth Asia ers ei sefydlu yn 2001 ac yn ddarlithydd mewn Hanes Cyfoes Tibet a Mongolia ac mae wedi cydlynu'r radd meistr mewn astudiaethau Asiaidd a'r Môr Tawel yn y brifysgol.

Ef oedd yr awdur Catalaneg cyntaf i gyfieithu testun a ysgrifennwyd yn iaith Tibetaidd ac roedd yn gyfrifol am gyhoeddi ''Les poesies d'amor del sisè dalai-lama del Tibet'' ('Cerddi Serch Chweched Dalai Lama Tibet'). Ef oedd y cyfieithydd ac awdur yr Argraff a'r Nodiadau. Yn 2002, adferodd waith ysgrifenedig y cenhadwr a'r Jeswit Jesuitiaid Antoni de Montserrat ac ailgreodd ei daith dair blynedd trwy diriogaethau sydd bellach yn cynnwys India, Pacistan ac Affganistan. Ers 2004 mae wedi arwain odeutu deg prosiect cydweithredol yn Tibet, gan weithio ym meysydd addysg ac iechyd. Mae wedi cyhoeddi'n helaeth ar gwestiwn llosg annibyniaeth Tibet, a'i weithiau mwyaf diweddar (2008) yw *Arrels del Tibet* (Pagès, 2009) a *Tibet, el país de la neu en flames* (Publicacions UB, 2010).

Yn 2010, derbyniodd ei Ph.D. mewn Hanes Cyfoes o Brifysgol Barcelona gyda thraethawd ymchwil ar y lama o'r enw: ''Khyung Sprul Rhine Po Che: y Tibetiad Fendigaid: ei fywyd a'i deithiau i Kinnaur a Thibet Gorllewinol*.

O fis Gorffennaf 2011 hyd fis Mehefin 2015, ef oedd Cyfarwyddwr Treftadaeth, Amgueddfeydd ac Archifau Cyngor Dinas Barcelona ac ers 2015, ef yw Comisiynydd Cysylltiadau Rhyngwladol y *Diputació de Barcelona''.

## Arestio
Ar 25 Mawrth 2018, teithiodd Alay gydag Arlywydd Catalwnia, Carles Puigdemont, o'r Ffindir i Frwsel. Wrth groesi'r ffin gyda'r Almaen, arestiwyd Puigdemont gan heddlu'r Almaen yn Neumünster. Tridiau yn ddiweddarach, ar Fawrth 28, arestiwyd Alai gan heddlu Sbaen gan ei fod wedi teithio gyda Puigdemont, er mwyn ei holi.

## Gweler hefyd
*Oriol Junqueras
*Cenedlaetholdeb Catalanaidd

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Barcelona
Categori:Ysgolheigion o Gatalwnia