open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serena Rossi

Actores o'r Eidal ydy **Serena Rossi**, (ganed Napoli; 31 Awst 1985).

Mae hi'n briod â'r actor Davide Devenuto, a ganed mab iddynt, Diego, yn 2016.

## Ffilmiau
* *Ho imparato a sognare*, dir. by Gianbattista Assanti (2005) 
* *Liberarsi - Figli di una rivoluzione minore*, dir. by Salvatore Romano (2007)
* ''La stagione dell'amore*, dir. by Antonio Silvestre (2012)
* *Il primo giorno di primavera*, dir. by Gabriele Pignotta (2012)
* *Il silenzio di Lorenzo*, dir. by Nicola Acunzo (2012)
* *Song'e Napule*, dir. by Manetti Bros. (2014)
* *Ti sposo ma non troppo]]*, dir. by Gabriele Pignotta (2014)
* *Troppo napoletano*, dir. by Gianluca Ansanelli (2016)
* *Al posto tuo*, dir. by Max Croci (2016)
* *Ammore e malavita*, dir. by Manetti Bros. (2017)
* *Caccia al tesoro*, dir. by Carlo Vanzina (2017)
* *Io sono Mia*, dir. by Riccardo Donna (2019)

## Theatr 
* *C'era una volta...Scugnizzi*, cyf. gan Gino Landi a Claudio Mattone (2002-2003)
* *Mal'aria*, cyf. gan Bruno Garofalo (2005)
* *Rugantino'', cyf. gan Enrico Brignano (2013)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Serena Rossi on IMDB

Categori:Actorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Pobl o Napoli
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Cofeb Ryfel Bryngwran

bawd|chwith|Cofeb ryfel Bryngwran

Mae **Cofeb Ryfel Bryngwran**, yn sefyll yng nghanol y stryd fawr ym Mryngwran, Ynys Môn a cheir chwech o enwau arni i goffáu dynion o'r pentraf a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Enwau ar y gofeb
bawd|chwith|Enwau ar Cofeb ryfel Bryngwran

*S.Ogwen Jones,
*John Evelyn Pritchard,
*Hugh Charles Williams,
*Robert Owen Williams,
*Owen Hugh Hughes,
*William Pritchard,

Categori:Bryngwran
Bryngwran
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Prosiect Wici Môn
Ada Hegerberg

Pêl-droedwraig proffesiynol o Norwy yw **Ada Martine Stolsmo Hegerberg** (ganwyd 10 Gorffennaf 1995) sy'n chwarae fel ymosodwraig i glwb Olympique Lyonnais yng Nghynghrair 1 Féminine.

Roedd hi'n arfer chwarae i Kolbotn a Stabæk yn Toppserien.
[bawd|chwith|Ada Hegerberg gyda [Olympique Lyonnais (Menywod)|Lyon yn 2014.]]

Mae Hegerberg wedi cynrychioli Norwy ar lefel rhyngwladol ifanc, ac ymddangosodd hi yn y tîm uwch yn 2011. Yn 2013, roedd hi'n rhan o dîm Norwy a enillodd yr wobr arian ym Mhencampwriaeth Menywod UEFA 2013.

Enillodd Hegerberg 2016 Wobr Pêl-droedwraig Orau yn Ewrop UEFA ar 25 Awst 2016, ac yn 2017 enillodd bêl-droedwraig y flwyddyn BBC. Yn 2018 hi oedd derbynnydd cyntaf y Ballon d'Or i fenywod.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pêl-droedwyr o Norwy
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Norwy
Cwpan Hwngari

bawd|150px|Tlws y *Magyar Kupa*, 2016
**Cwpan Hwngari**, (Hwngareg **Magyar Kupa**), yw'r gystadleuaeth gwpan genedlaethol ar gyfer timau clwb yn Hwngari. Trefnir hi gan Ffederasiwn Pêl-droed Hwngari (yn Magyar, Labdarúgó Szövetség) a sefydlwyd yn 1909-10, gyda'r ffeinal ym mis Medi 1019 rhwng MTK Budapest a Budapesti TC, gydag MTK yn ennill 4-1 yn y gêm ail-chwarae oherwydd mai 1-1 oedd sgôr y gêm gyntaf. Roedd hyn wyth mlynedd wedi i'r Ffederasiwn gynnal Cynghrair pêl-droed y wlad yn 1901.

Yn ogystal â chlybiau proffesiynol Hwngari, bydd nifer o glybiau amatur yn cymryd rhan yn y gystadleuaeth. Bydd rhaid i'r clybiau llai hyn ennill rowndiau lleol cyn cyrraedd cymalau cenedlaethol.

## Hanes
[bawd|Arfbais [Ferencvarosi T.C., tîm mwyaf llwyddiannus y Gwpan]]
Bu'n rhaid aros nes 1930 am y tro cyntaf i dîm o'r tu allan i'r brifddinas, Budapest ennill y ffeinal. Y tîm hwnnw oedd Bocskai FC o ddinas Debrecen.

Ar rhai adegau yn ei hanes, methwyd a chynnal y gystadleuaeth. Digwyddodd hyn yn 1956, oherwydd Gwrthryfel gwrth-Gomiwnyddol Hwngari y flwyddyn honno. Bu'n rhaid cynnal y rownd derfynol yn 1958 oherwydd hynny. Yn 1977 bu'n rhaid ail-chwarae'r ffeinal bedair gwaith. Rhwng 1993 ac 1997 ac yna eto yn 2008 a 2009 bu'n rhaid chwarae ail gêm oherwydd nid oedd enillydd y tro cyntaf.

## Cwpan Newydd
Yn 2017-08 cyflwynwyd cystadleuaeth cwpan newydd, sef y *Ligakupa* ("Cwpan y Gynghrair").

## Llwyddiant
Y clwb mwyaf llwyddiannus yn y gystadleuaeth hon yw Ferencvárosi T.C. sydd wedi ennill 23 gwaith. Yr ail dîm mwyaf llwyddiannus yw Budapest FC MTK gyda 12 teitl. Deiliad presennol y teitl (2018) yw Újpest Budapest.

### Rhestr Enillwyr Cwpan Hwngari 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Hungary - Rhestri Ffeinals y Cwpan, RSSSF.com
*Gwefan Ffederasiwn Pêl-droed Hwngari, yr MLSZ

Categori:Pêl-droed yn Hwngari
Ysgrifennydd Gwladol India

**Ysgrifennydd Gwladol India** neu **Ysgrifennydd India** oedd gweinidog yn y Cabinet Prydeinig a phennaeth gwleidyddol Swyddfa India yn gyfrifol am lywodraethu'r Raj Prydeinig (India), Aden a Burma. Crëwyd y swydd ym 1858 pan ddaeth rheol Cwmni Dwyrain India ym Mengal i ben. O 1858 daeth India, ac eithrio'r Gwladwriaethau Tywysogaidd, o dan weinyddiaeth uniongyrchol y llywodraeth yn Llundain, gan ddechrau cyfnod trefedigaethol swyddogol India o dan yr Ymerodraeth Brydeinig.

Ym 1937, ad-drefnwyd Swyddfa India trwy roi cyfrifoldeb dros Burma ac Aden i'r Swyddfa Burma newydd. Yr un Ysgrifennydd Gwladol oedd yn gyfrifol am y ddwy Adran a sefydlwyd teitl newydd o Ysgrifennydd Gwladol India a Burma. Diddymwyd Swyddfa India a'i Ysgrifennydd Gwladol ym mis Awst 1947, pan ddaeth India'n annibynnol o'r Deyrnas Unedig wedi pasio Deddf Annibyniaeth India, a greodd ddau ddominiwn annibynnol newydd, Dominiwn India a Dominiwn Pacistan. Yn fuan wedyn, daeth Myanmar (Burma) yn annibynnol hefyd yn gynnar ym 1948.

## Ysgrifenyddion Gwladol India, 1858–1937 
''Cyn sefydlu'r Ymerodraeth Brydeinig ar 2 Awst 1858, yr Arglwydd Stanley oedd Llywydd y Bwrdd Rheoli.''

## Ysgrifenyddion Gwladol India a Burma, 1937-1947 
## Ysgrifenyddion Gwladol Burma, 1947-1948 
## Cyfeiriadau 
Categori:Y Raj Prydeinig
India, Ysgrifennydd Gwladol
Tim Cook

Mae **Timothy Donald Cook** (ganwyd 1 Tachwedd 1960) yn beiriannydd diwydiannol a gweithredwr busnes Americanaidd. Cook yw Prif Swyddog Gweithredol Apple Inc., a gwasanaethodd fel Prif Swyddog Gweithredu y cwmni o dan ei chyd-sylfaenydd Steve Jobs.

Ymunodd Tim Cook ag Apple ym mis Mawrth 1998 fel uwch is-lywydd ar gyfer gweithrediadau ledled y byd, ac yna gwasanaethodd fel Is-lywydd Gweithredol ar gyfer gwerthu a gweithrediadau ledled y byd. Fe'i gwnaed yn Brif Weithredwr ar 24 Awst 2011, cyn marwolaeth Steve Jobs ym mis Hydref y flwyddyn honno.

Yn 2014, daeth Cook yn Brif Weithredwr cyntaf cwmni Fortune 500 i ddod allan yn gyhoeddus fel hoyw. Mae Cook hefyd wedi gwasanaethu ar fwrdd cyfarwyddwyr Nike, Inc., y National Football Foundation, ac mae'n ymddiriedolwr Prifysgol Duke.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Biliwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Gweithredwyr busnes o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr diwydiannol o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes LHDT

Categori:Prosiect Wici Môn
Pentre-poeth, Caerdydd

:''Ceir dalen gwahaniaethu yma, gan fod sawl lle gyda'r enw yma.*
Mae **Pentre-poeth** (Saesneg: *Morganstown'') yn faestref tua 5 milltir i'r gogledd-orllewin o ganol Caerdydd. Mae'n rhan o gymuned Radur a Phentre-poeth. Dros yr M4 yn ne'r faestref mae Radur. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Yr enw
Defnyddir yr enw 'Treforgan' gan rai sefydliadau, ond ceir tystiolaeth sy'n awgrymu mai "Pentre-poeth" oedd y ffurf lafar gan siaradwyr Cymraeg brodorol yr ardal, ac mae'r cofnod cynharaf hefyd ychydig yn gynharach na'r cofnod cynharaf o 'Dreforgan'. Nodir 'Pentre' yn 1845 a 'Phentre-poeth] yn 1850 ar gofnodion y Capel methodistaidd (gweler isod). Ni ddefnyddiwyd yr enw Treforgan (*Morgan’s Town*) tan 1855 neu efallai 1859. Pentre-poeth sy'n cael ei ddefnyddio gan Gyngor Caerdydd.

## Hanes
Mae hanes modern yr ardal yn cychwyn tua diwedd y 18g pan adeiladwyd dyrnaid o fythynod ar dir Morgan William (c.1765–1852) o "Fferm Tynyberllan", a chofnodir hynny yng Nghyfrifiad 1801. Ar fap y Degwm a ddyluniwyd yn y 1840au, gwelir rhagor o fythynod ar ochr orllewinol y ffordd a elwir heddiw yn "Ffordd Tŷ Nant", ynghyd â'r enw Tynyberllan. Mae' fwy na thebyg mai gwaith y tyddynwyr hyn oedd y diwydiannau glo a haearn. Gwelir yr un enwau a'r un teuluoedd ar gofrestr eglwys y plwyf rhwng 1840 a a'r 1870au, ond ni ddefnyddir yr enw "Tynyberllan", ond gyda'r enw Pentre yn 1845 a Phentre-poeth erbyn 1850.

Ceir hefyd gofnodion Capel y Methodiastiaid, sy'n dyddio i 1817. Caewyd yr adeilad presennol. Fe'i codwyd yn wreiddiol yn 1842 (gweler y plac ar y wal), a hynny ar dir Morgan William(s); mae bedd Morgan ym mynwent y capel (m. 1852). Ceir dwy garreg fedd arall yno, hefyd, i gofio dau lowr a fu farw yng Nglofa'r Lan (Gwaelod-y-garth) yn 1875; Moses Llewelyn oedd un o'r rhain, bachgen 13 oed a weithiai yn y lofa fel ceidwad y drysau.

Cymraeg oedd iaith y capel a'r ardal gyfan, ond erbyn 1928, gyda thwf yn nifer y tai, newidiwyd hynny a daeth y gwasanaethau Cymraeg i ben yn 1928.

## Gweler hefyd
*Radur a Threforgan

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Caerdydd (y DU)
Cofeb Ryfel Penysarn

bawd|Cofeb Penysarn

Mae **Cofeb ryfel Penysarn** wedi ei leoli ym Mhenysarn, Ynys Mon, ar ben y bryn wrth ymyl yr mynediad. Mae hyn yn meddwl bod yn weledol i pawb sydd yn ei basio. Codwyd llawer o'r cofebion hyn ar ôl y Rhyfel Byd Cyntaf, ac ar ôl yr Ail Ryfel Byd, cafodd enwau'r rhai a fu farw yn y rhyfel hwnnw eu hychwanegu at y gofeb hefyd.

## Hanes 
Ar y plac Coffa'r Ail Ryfel Byd, mae John Owen Roberts o Gerrigwinilan Bach, Penysarn. Roedd yn 24 oed ac yn fab i Owen a Maggie Roberts. Roedd John yn Morwr Galluog ar y llong fasnachwr 'Arfordir Trefynwy' pan gafodd ei suddo oddi ar Iwerddon gan dorpedo wedi tanio o'r U-Boats, U-1305 ar 24 Ebrill 1945. Roedd John yn un o dri o dynion o Ynys Môn i'w chwalu ar y llong, a gollodd 16 o'r 17 criw ar y bwrdd. Yr unig oroeswr oedd Derek Cragg, bachgen ystafell llanast. a gafodd ei godi gan gwch pysgota Iwerddon. Y ddau anaf arall yn Ynys Môn oedd Joseph Stanley Jones - Prif Swyddog - o Bull Bay, mab Owen a Catherine Jones, a Benjamin Davies - Ail Swyddog - o Landdona, mab Dafydd ac Ellen Davies.

## Enwau ar y gofeb 
### O'r Fyddin
*Hugh Arthur Hughes, Bryn Myfryr, Llanallgo
*Hugh jones, Yscubor Fawr Llaneucrad
*Griffith Owen, Craigfawr, Llaneucrad
*John Owen, Craigfryn, Llancrad
*Thomas Roberts, Ty Mawr, Llanfair M.E
*Llonel Sotheby, Parciau, Llaneucrad
*Robert Thomas, ponciau, Llaneucrad
*Evan Williams, Ty’n-y-coed, Llanallgo
*Jesse Williams, Stanley House, Llanallgo
### O’r Llynges
*William Jones, Clodofa, Llaneugrad
*Charles Mathews, Penlon, Llanallgo

Penysarn
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Cofeb Ryfel Pentraeth

bawd|chwith|Cofeb ryfel Pentraeth

Mae **Cofeb Ryfel Pentraeth** wedi'i lleoli ym Mhentraeth, Ynys Môn.
Mae’r gofeb wedi ei lleoli y tu allan i “Eglwys y Santes Fair” ac yn weledol i bawb sydd yn mynd heibio’r Capel.

## Hanes y Gofeb
Cofeb I goffau ymladd yn 1170 ym Mhentraeth yw hon. Yn anffodus, ar ôl marwolaeth Owain Gwynedd yn y flwyddyn 1170, dechreuodd frwydr rhwng feibion Owain Gwynedd drost pwy a oedd am etifeddu y hawl I rheoli teurnas Gwynedd. Digwyddodd y frwydyr cyntaf ym mhentref Pentraeth. Y canlyniad anffodus o’r frwydyr erchyll hon oedd y farwolaeth o Hywel Ab Owain Gwynedd, ochr yn ochr gyda’I chwe o’i frodyr maeth.

## Enwau ar y gofeb 
*Evans Edwards,
*Jones Frederick, (Fred)
*Jones Llewellyn,
*Jones Thomas,
*Jones Thomas,
*Owen John,
*Parry David John,
*Roberts Roberts James,
*Williams John,

## Arysgrifiad
Dyma’r geiriau sydd wedi cael eu naddu ar y gofeb.
ER GOGONIANT I DDUW, AC, ER COF A DIDRANC AM, To the glory of god, and, In eternal memory of, Y RHAI A RODDASANT EU, BYWYDAN I LAWR DROS EU BRENHIN A’U GWLAD,
YN Y RHYFEL MAWR 1914 – 1918, The ones who laid down their lives for their, King and Country, In the Great War 1914-1918, “MUR OEDDYNT HWY A NI NOS A DYDD”, “They were a wall unto us both by night and day”,  (1st Samuel XXV v.16)

Pentraeth
Categori:Pentraeth
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
James Lawrence

Mae **James Lawrence** (ganed 22 Awst 1992) yn chwaraewr pêl-droed ryngwladol i Gymru ac wedi chwarae i sawl tîm yn Lloegr ac yn Ewrop.

Mae ar hyn o'r bryd yn chwarae i Anderlecht yng nghyngrair Gyntaf, Adran A Gwlad Belg ond bu'n chwarae cyn hynny i AS Trenčín o Super Liga Slofacia a thimau ieuenctid Arsenal, Queens Park Rangers, Ajax a Sparta Rotterdam.

## Gyrfa clwb
### Gyrfa gynnar
Dechreuodd ei yrfa ieuenctid gyda chlybiau Enfield 1893 F.C., Arsenal a Queens Park Rangers. Yn 2008 symudodd ei deulu i'r Iseldiroedd lle ymunodd ag HFC Haarlem. Gadawodd Haarlen yn 2009 i ymuno ag Ajax gan ennill pencampwriaeth dan-19 Adran Gyntaf yr Iseldiroedd yn 2010-11. Cafodd wedyn gyfnodau gydag academïau ieuenctid Sparta Rotterdam a RKC Waalwijk tra'n ymaelodi ag Athrofa addysg yr Johan Cruyff Institute yn Amsterdam er mwyn ennill cymwyster academaidd. Chwareodd ei gêm gynghrair bedair diwrnod yn hwyrach wrth guro MFK Košice 4-2. Ar 1 Mai 2015 helpodd Lawrence ei dîm, AS Trenčín, i'w Cwpan Slofacia gyntaf wrth guro FK Senica yn y ffeinal. Ym Mai 2015 daeth AS Trenčín yn bencampwyr y Fortuna Liga am y tro cyntaf. Dyma oedd tymor llawn gyntaf Lawrence fel chwaraewr hŷn.

Tra yn Trenčín dioddefodd Lawrence o anaf ond daeth nôl i'r tîm gyntaf a bu'n rhan o'r tîm a enillodd ei hail Cwpan Slofacia a'i hail pencampwriaeth Fortuna Lifa o'r bron.

### RSC Anderlecht
Ar 29 Awst 2018, ymunodd Lawrence ag Anderlecht.

## Safle chwarae
Mae Lawrence yn chwarae ar ochr chwith y cae fel canol cefn neu fel chwaraewr canol cae amddiffynnol, neu arweinydd o'r cefn.

## Gyrfa ryngwladol
Ar 5 Tachwedd 2018, galwyd Lawrence i chwarae i Gymru am y tro cyntaf. Er iddo'i fagu yn Lloegr, galluogwyd iddo chware i Gymru gan fod mam-gu ganddo a aned yn Hwlffordd, Sir benfro. Dechreuodd ei gêm gyntaf i'r tîm cenedlaethol yn eu gêm yn erbyn Albania ar 20 Tachwedd 2018.

## Anrhydeddau
**AS Trenčín**
* Fortuna Liga (2): (2014–15), (2015-16)
*Cwpan Slofacia (2): (2014–15), (2015-16)

## Personol
Magwyd yn Henley-on-Thames yn Swydd Rydychen ond symudodd y teulu i'r Iseldiroedd yn 2008 ac yno dechreuodd chwarae i'r timau lleol. Mae'n siarad Iseldireg ond nododd anhawster dysgu Slofaceg. Enillodd radd mewn 'Rheoli Chwaraeon' tra roedd yn yr Iseldiroedd.

## Oriel

File:CORVOS19228-056.png|yn lliwau Sparta Rotterdam
File:James Lawrence 001.JPG|wedi ennill Cwpan Slofacia 2015

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*James Lawrence ar wefan UEFA
*Profile

Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Cofeb Ryfel Llanfechell

Mae **Cofeb ryfel Llanfechell** wedi'i lleoli yn Llanfechell, Ynys Môn.

Mae'r Gofeb o flaen eglwys Llanfechell. Megan Lloyd George a William Jones oedd wedi cyflwyno y gofeb.

## Enwau ar y gofeb 
*Frederick Pelham Trevor
*Richard Jones
*Roger Humphreys
*Robert Jones
*Owen Owen
*Evan Williams
*Owen Williams
*James Frederick Venmore
*John Oliver Williams
*John Owen Jones
*Thomas Pritchard Lewis
*Owen Roberts
*Thomas Jone
*William Lewis

bawd|dim|Arysgrif ar y gofeb

Llanfechell
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ynys Môn
Cofeb Ryfel Marianglas

bawd|Cofeb ryfel Marianglas

Mae **Cofeb Ryfel Marianglas** wedi'i lleoli ym Marianglas, Ynys Môn. Mae'r cofeb yn ddangos enwau dynion a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf.

## Enwau ar y gofeb 
Marianglas
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr

Roedd **Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr** yn swydd lefel Cabinet y Deyrnas Unedig. Roedd deiliad y swydd yn gyfrifol am Weinyddiaeth yr Awyr. Fe'i crëwyd ar 10 Ionawr 1919 i reoli'r Awyrlu Brenhinol. Ar 1 Ebrill 1964, ymgorfforwyd y Weinyddiaeth Awyr yn y Weinyddiaeth Amddiffyn, a diddymwyd swydd Ysgrifennydd Gwladol yr Awyr.

bawd|dim|Aelodau Cyngor yr Awyr mewn trafodaethau yng Ngweinyddiaeth yr Awyr, Gorffennaf 1940

## Cadeiryddion Cyd Bwyllgor Awyr y Rhyfel, 1916
## Llywyddion Bwrdd yr Awyr 1916–1917
## Llywyddion Cyngor yr Awyr, 1917–1919
## Ysgrifenyddion Gwladol yr Awyr, 1919–1964
## Cyfeiriadau
Categori:Swyddi Ysgrifennydd Gwladol y Deyrnas Unedig darfodedig
Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig
Categori:Hanes y Deyrnas Unedig
Andrew Benintendi

Mae **Andrew Sebastian Benintendi** (ganwyd 6 Gorffennaf 1994) yn chwaraewr pêl fas proffesiynol o Unol Daleithiau America sy'n chwarae i dîm y Boston Red Sox yn y Major League Baseball (MLB). Chwaraeodd pêl fas i'r Arkansas Razorbacks pan oedd yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Arkansas. Dewisodd y Red Sox Benintendi yn rownd gyntaf drafft yr MLB.

Mae'n enedigol o Madeira, Ohio, ac yno, yn y Madeira High School y bu'n ddisgybl, cyn mynychu Prifysgol Arkansas. Ymfudodd ei daid a'i nain, ar ochr ei dad, i'r Unol Daleithiau o'r Eidal.

## Dolenni allanol
*Bywgraffiad Arkansas Razorbacks
*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Arkansas
Categori:Chwaraewyr pêl-fas o'r Unol Daleithiau
Categori:Chwaraewyr y Boston Red Sox
Categori:Chwaraewyr y Chicago White Sox
Categori:Chwaraewyr y Kansas City Royals
Categori:Chwaraewyr y New York Yankees
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Dosbarth Safonol 9F Rheilffordd Brydeinig

bawd|250px|92214
Mae **Dosbarth Safonol 9F Rheilffordd Brydeinig** yn fath o Locomotif stêm 2-10-0 cynlluniwyd gan Robert Riddles yn Brighton yn ystod y 1950au ar gyfer trenau nwyddau.

Gweithiodd y locomotifau cynharaf o 1954 ymlaen. Pwysau’r locomotifau oedd 86 tunnell, 14 canbwys, a’r tendar dros 50 tunnell, er oedd amrywiaeth rhwng locomotifau gwahanol y dosbarth. Adeiladwyd 251 o locomotifau, 53 yn Swindon a 198 yng Nghryw. Roedd gan rhai o’r dosbarth gyfarpar ychwanegol; Roedd gan 10 ohonynyt, adeladwyd ym 1955, boeler Franco-Crosti. Tryfesur yr olwynion gyrru oedd 5 troedfedd, a physau’r boeler 250 pwys i’r modfedd sgwâr. Roedd ganddynt 2 silindr a gêr falfiau Walschaerts. Roedd gan rhai o’r dosbarth gyfarpar ychwanegol; roedd gan rhai o’r dosbarth  simne ddwbl, rhai ohonynt taniwr peiriannol, rhai ohonynt alldaflwr hirsgwar Giesl a rhai ohonynt cywasgwr awyr Westinghouse.

Evening Star, rhif 92220, oedd y locomotif stêm olaf adeiladwyd gan Rheilffordd Brydeinig. Gwelir 92220 yn yr Amgueddfa Genedlaethol Rheilffordd yn Efrog yn arferol, er bod o'n mynd i reilffyrdd treftadaeth bob hyn a hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Locomotifau stêm
Cofeb Ryfel Amlwch

bawd|Cofeb Amlwch
Mae **Cofeb ryfel Amlwch** wedi'i lleoli yn Amlwch, Ynys Môn.

Mae'r gofeb o flaen y Neuadd Goffa. Ceir 120 enw arni i goffáu dynion o'r plwyf a fu farw yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Y tu fewn i'r neuadd gwelir enwau gweddill y dynion a laddwyd yn y rhyfel.

## Enwau ar y gofeb 
*Cooper Frederick 
*Davis Roberts 
*Davis Roberts 
*Davis James 
*William J. Edwards 
*George Evans 
*John Evans
*John J. Evans 
*John Evans 
*Owen Evans 
*Richard Evans 
*H.Faulkner 
*John Francis 
*Robert Griffiths 
*Griffith E. Hughes 
*John E. Hughes 
*John R. Hughes 
*John Hughes 
*Huw Hughes 
*Williams H. Hughes 
*John R. Hughes 
*Hugh Hughes
*Henry Jones 
*John Jones 
*John Jones 
*John Jones 
*John A. Jones
*O. Price-Jones
*Richie Jones
*Owen Jones 
*Richard L. Jones
*Robert Jones
*O. Rowlie Jones
*Samuel Jones 
*Thomas Jones 
*William John Jones 
*Eillians Jones 
*Owen Jones 
*Richard Jones 
*Thomas Jones

*Thomas H. Jones 
*Thomas O.Jones 
*Richard Jones 
*John A.Jones 
*Harry Jones
*Hugh Jones 
*Hugh G. Jones 
*Thomas O .Jones 
*Frank Jones 
*Joseph Stanley Jones 
*William Lewis 
*Albert Macadam 
*Williams J.Massingham
*David Michael 
*Robert Michael
*Harry Newman 
*Thomas Dixon 
*David G. Owen 
*John Richard Owen 
*Thomas Owen
*Evan Owen
*John Owen 
*David Owen 
*Hugh Owen 
*John L. Owen 
*Edward Owen 
*David Owen
*David Parry 
*Owen Parry 
*Thomas L. Pritchard 
*Owen Pritchard
*Thomas Pritchard 
*William Pritchard 
*Owen Pritchard
*David Pritchard 
*Eric Pritchard 
*David Roberts 
*Elias Roberts 
*Thomas P. Roberts

*Evan Roberts
*Gruffudd Roberts 
*Hugh Roberts 
*James O. Roberts 
*Thomas Roberts 
*Willie Roberts 
*William Roberts 
*William Roberts 
*William Roberts 
*William Roberts 
*David Roberts
*Evan Roberts 
*Richard Roberts 
*William Roberts 
*Hugh Roberts 
*Hywel Roberts 
*Owen R. Roberts 
*William Rowland Roberts 
*Francis Thomas 
*Robert Thomas 
*Henry L. Thomas 
*Hughie Thomas 
*John Hughes Thomas
*William Thomas 
*Robert Tyrer 
*Owen Williams 
*Robert Williams 
*William I. Williams 
*Gruff Williams 
*Owen Williams 
*Hugh John Williams 
*Richard Williams 
*Robert E. Williams 
*John Williams 
*Thomas Williams 
*Richard Williams 
*William Williams 
*Thomas Edward Williamson 
*Richard Wolly 

## Cyfeiriadau
Categori:Amlwch
Amlwch
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Oleh Zujewskyj

Bardd, cyfieithydd, ac academydd Wcreinaidd a ymfudodd i'r Unol Daleithiau ac yna i Ganada oedd **Oleh Zujewskyj** neu **Oleh Zuievsky** (16 Chwefror 1920 – 27 Mawrth 1996).

Ganwyd ym mhentref Khomutets, ardal Myrhorod, yn nhalaith Poltava yng nghanolbarth Wcráin. Astudiodd newyddiaduraeth yn Kharkiv, yn gyntaf yn yr ysgol dechnegol ac yna yn y Sefydliad Newyddiaduraeth. Wedi iddo raddio yn 1941, gweithiodd am gyfnod fel newyddiadurwr. Cafodd ei ddadleoli yn ystod yr Ail Ryfel Byd, symudodd i'r Almaen yn 1944, ac ymfudodd i'r Unol Daleithiau yn 1950. Gweithiodd am gyfnod fel llafurwr yn Philadelphia, a derbyniodd ei ddoethuriaeth o Brifysgol Pennsylvania yn 1962. Addysgodd iaith a llenyddiaeth Rwseg yn ym Mhrifysgol Fordham, Efrog Newydd o 1960 i 1963 ac ym Mhrifysgol Rutgers o 1963 i 1966. Symudodd i Edmonton yn nhalaith Alberta, Canada, yn 1966 i weithio fel athro ieithoedd a llenyddiaethau Rwseg ac Wcreineg ym Mhrifysgol Alberta, ac yno y bu nes iddo ymddeol yn 1990.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Academyddion Prifysgol Alberta
Categori:Academyddion Prifysgol Rutgers
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Wcráin
Categori:Cyfieithwyr o Wcráin
Categori:Llenorion Wcreineg o Ganada
Categori:Llenorion Wcreineg o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Wcráin
Categori:Newyddiadurwyr Wcreineg o Wcráin
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o'r Unol Daleithiau i Ganada
Cyfiau cymhlyg

[right|bawd|Diagram Argand yn dangos mewn ffurf geometrig cynrychiolaeth o *z* a'i gyfiau (*conjugate*) *z̅* yn y [plân cymhlyg. Gellir canfod y cyfiau cymhlyg drwy adlewyrchu *z* ar draws yr echelin real.]]

Mewn mathemateg **cyfiau cymhlyg** (Saesneg: *complex conjugate*) unrhyw rif cymhlyg yw'r rhif gyda rhan real hafal, a rhan dychmygol sy'n hafal mewn maint, ond ag arwydd cyferbyniol. Er enghraifft, cyfiau cymhlyg 3&nbsp;+&nbsp;4*i* yw 3&nbsp;&minus;&nbsp;4*i*. h.y. cyfiau cyfiau y rif cymhlyg *z* yw *z*.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhifau cymhlyg
Call Of Duty Black Ops 4

bawd|Black Ops 4 insignia
Call Of Duty Black Ops 4 yw gem ar PS4,PC a Xbox 1. mae yna gem modd newydd or enw Black Out, Black Out uw rhiwbeth fatha Battle Royal yn fortnite ond maer Black Out yn efo graffeg well.

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Meddalwedd
Rachel Maddow

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Rachel Anne Maddow** (ganwyd 1 Ebrill 1973). Mae ei sioe deledu, *The Rachel Maddow Show*, sy'n trafod y newyddion, wedi bod yn rhedeg ers 2008. Dywed Maddow ei bod hi eisiau "cynyddu faint o wybodaeth ddefnyddiol sydd yn y byd".

Cafodd Maddow ei geni yn Castro Valley, Califfornia, yn ferch i Robert B. Maddow, peilot llu awyr UDA. Roedd ei mam, Elaine (ganwyd Gosse), yn weinyddwr mewn ysgol.

Yn wleidyddol, Maddow yn disgrifio ei hun fel rhyddfrydwr. Ym mis Medi 2019, ceisiodd rhwydwaith teledu o'r enw OAN ei siwio am $10 miliwn, ar ôl iddi gyfeirio at eu hallbwn fel "propaganda Rwsiaidd â thâl".

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Fallout76

Gêm fideo ar gyfer Microsoft Windows, PlayStation 4 ac Xbox1 yw **Fallout76** a lansiwyd ar 14 Tachwedd 2018; fe'i datblygwyd gan Bethesda Game Studios a'i gyhoeddi gan Bethesda Softworks fel rhan o'r gyfres *Fallout*.

Dyma gêm gyntaf Bethesda ar gyfer aml-chwaraewr, ar gyfer chwarae arlein. Mae ar ffurf 'byd agored' sy'n dilyn rhyfel niwclear.

### Gwerthiant
Pan gyhoeddwyd *Fallout 76* aeth yn syth i'r trydydd safle yn siartiau'r Deyrnas Unedig, yn syth o dan *Spyro Reignited Trilogy* a *Red Dead Redemption 2*. Syrthiodd pris y gêm yng Ngogledd America, llai nag wythnos wedi iddo gael ei lansio, gyda rhai'n nodi i'r gostyngiad ddigwydd gan nad oedd y gwerthiant yn fawr.

## Bwyd a Dŵr
Ceir sawl math o ddŵr yn Fallout76: dŵr wedi'i ferwi, dŵr budr a dŵr pur. Mae ymbelydredd ymhobman, yn ogystal â'r dŵr. Ar y tir gwastad, deuir o hyd i bethau i greu mathau gwahanol o ddiodydd fel te blodyn crameniat a sudd tato. Mae yna rai diodydd sydd yna cyn y rhyfel e.e. nuka cola, nuka cola cherry a nuka cola quantum.

Mae'r bwyd yn un or pethau bwysicaf sydd ei angen ar dir gwastraff.

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau fideo
Categori:Ffuglen
Categori:Prosiect Wici Môn
Robert Riddles

Roedd **Robert Riddles** CBE, MIMechE, MinstLE (23 Mai 1892 – 18 Mehefin 1983) yn beiriannydd o Loegr, yn cynllunio locomotifau stêm.

Roedd Riddles yn brentis gyda Rheilffordd Llundain a’r Gogledd Orllewin o 1909 ac wedi mynychu cwrs perianwaith trydanol, yn credu buasai pŵer trydanol yn bwysig yn y dyfodol. Ymunodd â’r Peirianyddion Brenhinol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn bennaf yn Ffrainc. Aeth yn ôl i  Reilffordd Llundain a’r Gogledd Orllewin ym 1919. Roedd o’n gyfrifol am aildrefnu gweithdai Cryw a Derby rhwng 1925-30, ac oedd yn gynorthwy-ydd i Syr William A Stanier FRS o 1933 ymlaen. Roedd o’n yrrwr trên yn ystod y Streic Cyffredinol ym 1926. Roedd o’n bennaeth y Bwrdd Cyfarwyddwr Cyfarpar Trafnidiaeth yn ystod yr Ail Ryfel Byd a chynlluniodd 3 locomotif ‘Darbodaeth’: y Dosbarth J69 0-6-0ST, Dosbarth Darbodaeth 2-8-0 a Dosbarth Darbodaeth 2-10-0. Roeddent yn hawdd ac yn rhad i’w hadeiladu a chynnal, gyda’r gallu i ddefnyddio glo israddol. Defnyddiwyd y tri dros Brydain ac Ewrop yn llwyddiannus, a defnyddiwyd yr 0-6-0ST a 2-8-0 (erbyn hyn Dosbarth O7 2-8-) yn ystod ac wedi’r rhyfel gan Reilffordd Llundain a’r Gogledd Ddwyrain. Daeth o’n is-lywydd Rheilffordd Llundain a’r Gogledd Orllewin, ac wedyn daeth yn Beirianydd Mecanyddol i’r Rheilffordd Brydeinig ym 1947 ar ôl gwladoli. Rhagwelodd drydaneiddio’r rheilffyrdd yn y tymor hir, ond cynlluniodd 12 dosbarth safonol o locomotifau ar gyfer y rhwydwaith gyfan. Fel ei locomotifau cynharach, roeddent yn hawdd ac yn rhad i’w hadeiladu a chynnal, gyda’r gallu i ddefnyddio glo israddol. Roedd y Dosbarth Safonol 9F Rheilffordd Brydeinig yn arbennig o lwyddiannus. Ymddiswyddodd ym 1953.

Bu farw Riddles ar 18 Mehefin 1983.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Peirianwyr o Loegr
Cyberman

Hil ffuglennol o seiborgiaid yw **Cybermen**, ac maen nhw ymhlith gelynion Doctor Who sydd wedi ymddangos droeon yn y rhaglenni teledu o'r un enw. Rhywogaeth o seiborgiaid di-emosiwn yw'r Cybermen sy'n teithio'r gofod ac yn ceisio dal bodau dynol neu rywogaethau tebyg a'u troi fel hwythau. Gan ymddangos gyntaf yn 1966, cafodd y Cybermen eu creu gan Dr. Kit Pedler (cynghorydd answyddogol i'r sioe) a golygydd y stori Gerry Davis.
bawd|369x369px|chwith|Ailddyluniad y Cybermen yn 2006

Mae'r Cybermen wedi newid eu dyluniad a'u gwisg lawer gwaith ers iddynt ymddangos gyntaf ar *Doctor Who*. Mae hefyd nifer o straeon ynghylch eu tarddiad. Yn eu hymddangosiad cyntaf, yn y bennod *The Tenth Planet* (1966), maent wedi'u creu gan ddynoliaeth o "efaill blaned" y Ddaear, Mondas, sydd wedi uwchraddio eu hunain i seiborgiaid mewn ymgais i ddiogelu eu dyfodol. Ddeugain mlynedd yn ddiweddarach, roedd y bennod "The Age of Steel" (2006) yn rhoi hanes eu tarddiad ar fersiwn o'r Ddaear mewn bydysawd cyfochrog. Mae'r dramau radio, nofelau a llyfrau comic *Doctor Who* hefyd wedi ymhelaethu ynghylch tarddiad y Cybermen, neu gyflwyno straeon tarddiad amgen.

Ym mhennod "The Doctor Falls" yn 2017, dywedir bod y Cybermen yw'r prif enghraifft o esblygiad cyfochrog y bydysawd, oherwydd ei bod yn anochel y bydd y ddynoliaeth a rhywogaethau tebyg eraill yn ceisio uwchraddio eu hunain gan ddefnyddio technoleg, sydd trwy hynny'n datrys tensiynau ynghylch cysondeb yn hanes y Cybermen.

## Cyfeiriadau
Categori:Doctor Who
Ken Page

Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a seren deledu o'r Unol Daleithiau yw **Kenneth "Ken" Page** (ganwyd 20 Ionawr 1954 a bu farw 30 Medi 2024).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Car llusg

bawd|250x250px|Bachgen ar gar llusg, 1945
bawd|250x250px|Car llusg wedi'i dynnu gan geffylau yn Wcráin
Cerbyd a chanddo waelod llyfn neu ddwy neu ragor o lyfrau llyfn a chymharol gul ar ei hyd ac sy'n teithio trwy lusgo dros arwyneb yw **car llusg** neu **sled**.

Mae ceir llusg gan amlaf yn cael eu defnyddio ar eira neu rew, ond mewn rhai achosion gellir eu defnyddio ar unrhyw arwynebau, yn arbennig rhai sydd ag ychydig iawn o ffrithiant, fel tywod neu borfa gwlyb. Mae ceir llusg fel arfer yn cael eu defnyddio ar eira gan ei fod yn lleihau'r ffrithiant ac yn hwyluso cludo llwythau trwm. Gellir eu defnyddio i gludo teithwyr, cargo, neu'r ddau.

Gall ceir llusg gael eu tynnu gan anifeiliaid, fel ceffylau neu geirw, neu trwy ddull arall, neu gael eu defnyddio ar oledd fel eu bod yn symud dan bwysau disgyrchiant.

Defnyddir y gair toboggan weithiau yn gyfystyr a char llusg neu sled, ond mae hwnnw fel arfer yn cyfeirio at fath penodol sydd heb lyfrau (darnau penodol o gar sy'n cyffwrdd â'r ddaear tra bod y gweddill ohono wedi'i godi yn uwch, hynny yw, nid cyfrolau â thudalennau).

Categori:Eira
Categori:Offer chwaraeon
Gareth H. Davies

Roedd y **Parch Gareth H. Davies** (1927 – 4 Mawrth 2005) yn bregethwr ac yn weinidog o Gymru.

## Cefndir a blynyddoedd cynnar 
Fe'i ganwyd yng Ngorslas yn Sir Gaerfyrddin ac âi'r teulu i gapel Bethel, Cross Hands. Dechreuodd weithio fel glowr yn bedair ar ddeg oed, ac yna'n ddiweddarach rhoes ei fryd ar fynd i'r weinidogaeth. Ar ôl mynd i Goleg Trefeca yn 1950 gwnaeth ffydd bersonol fywiog rhai o'i gydfyfyrwyr argraff ddofn arno, a daeth i fod o'r un perswâd â nhw; gan bwyso yn llwyr ar ras Duw yn hytrach na'i weithredoedd ei hunan. Roedd hwn yn gyfnod o gyffro ysbrydol yng Nghymru, ac arweiniodd hyn at sefydlu Mudiad Efengylaidd Cymru, mudiad y bu Gareth Davies yn arweinydd blaenllaw o'i fewn.

## Gyrfa yn y Weinidogaeth 
Yn 1957 priododd Eunice Morris,  a chael ei ordeinio. Ar ôl ei ordeinio treuliodd ei oes weinidogaethol o fewn Eglwys Bresbyteraidd Cymru.  Bu'n weinidog ar eglwysi Soar, Pontardawe a Siloh, Gwauncaegurwen (1957-1968); Triniti a Glenala, Llanelli (1968-1981) (gan ychwanegu Bryn Seion, Llangennech at yr ofalaeth yn ystod y cyfnod hwn), ac yna Bethani, Rhydaman, Capel Newydd y Betws ac Elim Tir-y-dail o 1981 hyd at ei ymddeoliad yn 1994.

## Ffynonellau 
**Y Cylchgrawn Efengylaidd*, Cyfrol 42, rhif 1, Gwanwyn 2005, Ysgrifau coffa gan Eifion Evans, Meirion Thomas a Rhys Llwyd (ŵyr i Gareth Davies)).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Diwinyddion o Gymru
Arthur Bottomley

Roedd **Arthur George Bottomley, Barwn Bottomley**, OBE, PC (7 Chwefror 1907 - 3 Tachwedd 1995) yn wleidydd Llafur Prydeinig, yn Aelod Seneddol ac yn weinidog y goron.

## Bywyd cynnar 
Roedd Bottomley yr hynaf o bum plentyn George Howard Bottomley, peiriannydd, ac Alice ei wraig. Mynychodd Ysgol Gynradd Gamuel Road, ac Ysgol Bechgyn Pretoria Avenue yn Walthamstow.

Ym 1936 priododd Bessie Ellen Wiles, ni fu iddynt blant.

Cyn ymuno a'r Senedd, roedd Bottomley yn drefnydd undeb llafur i Undeb Cenedlaethol y Gweithwyr Cyhoeddus (*NUPE*, a ddaeth yn rhan o UNSAIN yn ddiweddarach). O 1929 hyd 1949 roedd yn gynghorydd ar Gyngor Bwrdeistref Walthamstow, ac ym 1945-1946 bu'n Faer Walthamstow. Fe'i penodwyd yn Swyddog yn Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (OBE) yn Anrhydedd Pen-blwydd 1941.

## Gyrfa Seneddol 
Etholwyd Bottomley i'r senedd am y tro cyntaf yn etholiad cyffredinol 1945 fel yr aelod dros etholaeth Chatham, Swydd Caint ac fe'i cynhaliodd y sedd (a enwyd yn ddiweddarach yn Rochester a Chatham) hyd iddo ei golli yn etholiad cyffredinol 1959 i'r Ceidwadwr Julian Critchley. Dychwelodd i'r senedd trwy ennill yng Ngorllewin Middlesbrough mewn isetholiad yn 1962 a daliodd y sedd, a'i olynydd Middlesbrough, hyd iddo ymddeol yn 1983..

Gwasanaethodd Bottomley fel gweinidog iau yn llywodraethau Clement Attlee. Bu'n Is-ysgrifennydd Gwladol Seneddol ar gyfer Materion Dominiwn rhwng 1946 a 1947, ac yn Is-ysgrifennydd Gwladol Seneddol ar gyfer Cysylltiadau â'r Gymanwlad ym 1947.  Gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Masnach Dramor yn y Bwrdd Masnach o 1947 hyd 1951). Yn llywodraethau Harold Wilson gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad o 1964 i 1966). Yn ystod y cyfnod hwnnw roedd yn ceisio delio â chanlyniadau Datganiad Annibyniaeth Unochrog Rhodesia. Ym 1966 fe wnaed yn Weinidog dros Ddatblygu Tramor (1966-67).

Fe'i dyrchafwyd i Dŷ'r Arglwyddi fel Barwn am oes, *Y Barwn Bottomley, o Middlesbrough yn Swydd Cleveland* ar 31 Ionawr 1984.

## Marwolaeth 
Bu farw'r Arglwydd Bottomley ar 3 Tachwedd 1995 yn 88 oed.

## Cyhoeddiadau 
* *Why Britain should Join the Common Market, 1959;*
* *Two Roads to Colonialism, 1960;* 
* *The Use and Abuse of Trade Unions, 1961;* 
* *Commonwealth Comrades and Friends, 1986*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Cyfres Taylor

Taylor godi, mae'n dod yn nes ac yn nes at y ffwythiant cywir. Yn y diagram yma, gwelir fod:  a'i frasamcanion Taylor, polynomialau o radd **1**, **3**, **5**, **7**, **9**, **11** a **13**.]]

Mewn mathemateg, mae **cyfres Taylor** yn cynrychioli ffwythiant fel swm anfeidraidd o dermau a gyfrifir o werthoedd deilliannau'r ffwythiant (''the function's derivatives'') ar un pwynt.

Mae'r defnydd cyntaf o gyfres Taylor i'w ganfod yn India, yng ngwaith y mathemategydd Mādhava o Sangamagrāma (c. 1340 – c. 1425), gwaith sydd bellach ar goll. Dyfynnir llawer o'r gwaith gan fathemategwyr Indiaidd eraill, a gan Ysgol Seryddiaeth Kerala, a gwyddom iddo lunio rhywbeth agos iawn at yr hyn a adnabyddir heddiw fel "cyfres Taylor". Roedd ei ddefnydd o'r gyfres yn berthnasol i ffwythiannau trigonometrig sin, cosin, tangiad, a gwrthdangiad.

Lluniwyd y cysyniad modern o gyfres Taylor gan y mathemategydd Albanaidd James Gregory ond a gyflwynwyd yn ffurfiol gan y mathemategydd Saesneg Brook Taylor yn 1715. Os yw cyfres Taylor yn canolbwyntio ar sero, yna gelwir y gyfres honno hefyd yn "gyfres Maclaurin", a enwir ar ôl y mathemategydd Albanaidd Colin Maclaurin, a wnaeth ddefnydd helaeth o'r achos arbennig hwn o gyfres Taylor yn y 18g.

## Diffiniad
Yng nghyfres Taylor, y ffwythiant (real a chymhlyg)  sy'n ddifferol anfeidraidd (*infinitely differentiable*) ar rif real neu rif cymhlyg  yw'r gyfres isradd

:f(a)+\frac {f'(a)}{1!} (x-a)+ \frac{f*(a)}{2!} (x-a)^2+\frac{f*'(a)}{3!}(x-a)^3+ \cdots, 

a ellir ei sgwennu mewn ffurf mwy crynno (nodiant sigma) fel

: \sum_{n=0} ^ {\infty} \frac {f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^{n},

lle mae  yn dynodi ffactorial  a lle mae  yn dynodi'r fed deilliant o  a werthuswyd ar bwynt . Mae deilliant trefn sero  yn cael ei ddiffinio i fod yn  ei hun ac mae  a  ill dau yn cael eu diffinio i fod yn 1. Pan fo , yna gelwir y gyfres yn "gyfres Maclaurin".

## Cyfeiriadau
Categori:Dadansoddi
Categori:Calcwlws
Categori:Strwythurau mathemategol
Cynidr

Sant Cymreig cynnar o'r 6g oedd **Cynidr** a fu'n esgob ar y Clas-ar-Wy, ym Mhowys.

Yn ôl y *De Situ Brecheniauc* ei fam oedd Ceingair ferch Brychan, ond ni wyddom pwy oedd ei dad. Fodd bynnag, yn y *Generatio Sancti Egwini* dywedir mai Gwynllyw oedd ei dad a bod ganddo ddau frawd: Cadog ac Eigion. 
Yn ôl Breverton, roedd Cynidr yn fab i Gwladys, ac yn ŵyr i Brychan.

dim|bawd|Yr olygfa tuag at Llangynidr, pentref a gafodd ei enw gan Sant Cynidr. 

Mae'r Bywgraffiadur Arlein yn nodi tair mam posibl:
# Rhiant: Geingar ferch Brychan
# Rhiant: Gwladys ferch Brychan
# Rhiant: Gwynllyw

Ar wahân i Glas-ar-Wy, roedd ganddo gysylltiadau gydag eglwysi Aberysgir, Llan-y-wern, Cantref a
Llangynidr, i gyd ym Mrycheiniog. Credir fod ganddo hefyd gysylltiadau gydag lle a enwir yn Llyfr Llandaf yn 'Llanncinitir' yn Erging, hen deyrnas Gymreig a oedd a'i hanner ym Mynwy a hanner yn yr hyn a elwir heddiw yn Swydd Henffordd (*Archenfield* cyn hynny). Yng Nghlas-ar-Wy, ceir ffynnon hynafol i gofio amdano, a elwir yn "Ffynnon Gynydd".

Yng Nghlas-ar-Wy y bu farw ac yno y claddwyd ef. Mae ei Ŵyl Masant ar 27 Rhagfyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:6ed ganrif yng Nghymru
Categori:Genedigaethau'r 6ed ganrif
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
Calcwlws differol

(mewn du)  a llinell ar dangiad i'r ffwythiant hwnnw (mewn coch). Mae goledd y linell dangiad yn hafal i ddeilliant y ffwythiant, ar y pwynt a nodir gyda dotyn coch.]]

O fewn mathemateg mae **calcwlws differol** yn un o is-feysydd calcwlws, ac yn astudiaeth o'r raddfa mae meintiau'n newid.

Dau raniad clasurol sydd i galcwlws: calcwlws differol yw'r naill a  chalcwlws integrol, sef yr astudiaeth o'r ardal o dan cromlin, yw'r llall. Cysylltir y ddau raniad hyn gan theoremau ffwndamental calcwlws, sy'n mynnu mai differiad yw'r gwrthwyneb i'r integriad (*integration*).

Mesur o sut mae ffwythiant mathemategol yn newid wrth i'r mewnbynnau newid yw differu - y weithred o gyfrifo'r deilliant. Y prif wrthrychau, neu feysydd a astudir o fewn calcwlws differol yw deilliannau'r ffwythiant a syniadau perthnasol megis differynnau (*differential*) a sut maent yn cael eu cymhwyso ymhellach, ac o ddydd i ddydd.

Mae deillaint y ffwythiant, felly, o unrhyw werth a fewnbynir yn ddisgrifiad o raddfa newid y ffwythiant ger y fan honno (y gwerth mewnbwn). Gelwir y broses o ganfod y deilliant yn "ddifferiad" (*differentiation*).

O ran geometreg, y linell dangiad yw'r brasamcan gorau o'r ffwythiant ger gwerth y mewnbwn (gw. y diagram ar y dde, uchod). Oherwydd hyn, disgrifir y deilliant yn aml fel "graddfa'r newid ar un amrantiad o amser". O ran ffwythiant gwerth-real o newidyn real, deilliant y ffwythiant ar bwynt arbennig sydd fel arfer yn penderfynnu'r brasamcan gorau i'r ffwythiant ar y pwynt hwnnw.

## Deilliant 
Mae deilliant ffwythiant y newidyn real yn fesur o sensitifrwydd o newid gwerth y ffwythiant (gwerth allbwn) mewn perthynas â newid yn ei ymresymiad (gwerth mewnbwn). Mae'n weithred defnyddiol o fewn calcwlws.

Dyweder fod  a  yn rhifau real a bod  yn ffwythiant o , hynny yw, ar gyfer bob gwerth , ceir gwerth cyfatebol . Gellir sgwennu'r berthynas hon fel . Os mai  yw'r hafaliad am linell syth (h.y. hafaliad llinol), yna ceir dau rif real  a  fel bod . Yn y ffurf hwn (sef y "ffurf goledd-rhyngdorri" neu *"slope-intercept form"*) mae'r term  yn cael ei alw'n "oledd" ac yn cael ei bennu gan y fformiwla:

: m = \frac{\text{newid yn } y}{\text{newid yn } x} = \frac{\Delta y}{\Delta x},
lle mae'r symbol  yn gyfystyr ac yn ffurf crynno o "newid yn". Mae'n dilyn, felly, bod .

## Cyfeiriadau
Categori:Calcwlws differol
Deilliant

(mewn du)  a llinell ar dangiad i'r ffwythiant hwnnw (mewn coch). Mae goledd y linell dangiad yn hafal i ddeilliant y ffwythiant, ar y pwynt a nodir gyda dotyn coch.]]

Mae **deilliant** ffwythiant newidyn real yn fesur o sensitifrwydd o newid gwerth y ffwythiant (gwerth yr allbwn) mewn perthynas â newid yn ei ymresymiad (gwerth y mewnbwn). Mae'n weithred defnyddiol o fewn calcwlws.

Er enghraifft, 'deilliant' safle cerbyd neu wrthrych arall sy'n symud, o ran amser, yw cyflymder y cerbyd: 
mae hyn yn fesur o ba mor gyflym mae safle'r gwrthrych yn newid wrth i amser dreulio.

Yn y diagram ar y dde, y linell dangiad yw'r brasamcan gorau o'r ffwythiant ger gwerth y mewnbwn. Oherwydd hyn, disgrifir y deilliant yn aml fel "graddfa'r newid ar un amrantiad o amser".

## Differiant
Mesuriad o sut mae ffwythiant mathemategol yn newid wrth i'r mewnbynnau newid yw differu - y weithred o gyfrifo'r deilliant.

Nid dim ond *y* sy'n ffwythiant o *x*, mae graddiant y gromlin *y* = f(*x*) yn ffwythiant o *x* hefyd gan nad ydyw'n gyson. Y differiad yw'r ffwythiant hwn. Ystyriwch ddau bwynt sy'n agos iawn at ei gilydd ar y gromlin: (*x*,*y*) ac (*x* + Δ*x*, *y* + Δ*y*). Po leiaf yw Δ*x* yr agosaf y mae Δ*y*/Δ*x* at y graddiant ar y pwynt (*x*,*y*), a phan fo Δ*x* yn agosáu at 0, mae Δ*y*/Δ*x* yn agosáu at derfyn sy'n hafal i raddiant y gromlin ar y pwynt (*x*,*y*). Y differiad yw'r terfyn (*lim*) hwn ac fel arfer fe ddefnyddir y nodiant d*y*/d*x* i'w symboleiddio:

:\frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}=\lim_{\Delta x\to 0}\frac{(y + \Delta y)-y}{(x + \Delta x)-x} =\lim_{\Delta x\to 0}\frac{\Delta y}{\Delta x} 

## Nodiant 
### Nodiant Leibniz 
Cyflwynwyd y symbolau dx, dy, a \frac{dy}{dx} gan Gottfried Wilhelm Leibniz yn 1675. Mae'n dal i gael ei ddefnyddio pan fo'r hafaliad  yn cael ei weld fel perthynas ffwythiannol rhwng newidynnau dibynnol ac annibynnol. Bryd hyn, dynodir y deilliant cyntaf fel

: \frac{dy}{dx},\quad\frac{d f}{dx}, \text{  neu  }\frac{d}{dx}f,

Mae deilliannau uwch yn cael eu mynegi gan y nodiant

: \frac{d^ny}{dx^n},
\quad\frac{d^n f}{dx^n},
\text{  or  }
\frac{d^n}{dx^n}f

ar gyfer y'r *n*fed deilliant o y = f(x).

### Nodiant Lagrange 
Erbyn heddiw, dyma'r nodiant mwyaf cyffredin. Fe'i cyflwynwyd gan Joseph-Louis Lagrange (1736 – 1813), mathemategydd Eidalaidd. Yma, dynodir deilliant y ffwythiant f gan f'. Yn yr un modd, dynodir yr ail a'r trydydd eilliant

:(f')'=f* &emsp; a &emsp; (f*)'=f'''.

I ddynodi rhagor o ddeilliannau wedi'r pwynt hwn, defnyddir rhifolion Rhufeinig mewn uwch-sgript, ond mae rhai mathemategwyr yn rhoi'r rhif rhwng cromfachau:

:f^{\mathrm{iv}} &emsp; neu &emsp; f^{(4)}.

### Nodiant Newton 
Gelwir Nodiant Newton, weithiau'n 'Nodiant y Dotyn' (*dot notation*), gan y rhoddir dotyn bychan uwch ben enw'r ffwythiant, i gynrychioli deilliant amser. Os y = f(t), yna mae
:\dot{y} &emsp; a &emsp; \ddot{y}
yn dynodi'r deilliannau cyntaf ac ail y.

## Gweler hefyd
* Calcwlws differol

## Cyfeiriadau
Categori:Dadansoddi
Categori:Calcwlws
Categori:Gwrthrychau mathemategol
Categori:Cysyniadau mathemategol
Jay Leno

Actor, cynhyrchydd, sgriptiwr a chyflwynydd deledu o'r Unol Daleithiau yw **James Douglas Muir** "**Jay**" **Leno** (ganwyd 28 Ebrill 1950).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad

Roedd yr '''Ysgrifennydd Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad''' yn weinidog yng Nghabinet Prydain a oedd yn  gyfrifol am ddelio â chysylltiadau'r Deyrnas Unedig ag aelodau o Gymanwlad y Cenhedloedd (ei hen drefedigaethau). Adran y gweinidog oedd Swyddfa Cysylltiadau'r Gymanwlad.

Crëwyd y swydd ym 1947 allan o hen swydd yr Ysgrifennydd Gwladol Materion Dominiwn. Ym 1966, cyfunwyd y swydd ag un Ysgrifennydd Gwladol y Trefedigaethau i ffurfio Ysgrifennydd Gwladol Materion y Gymanwlad, a gyfunwyd yn ei dro â'r Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor ym 1968 i greu'r swydd Ysgrifennydd Gwladol newydd sef Yr Ysgrifennydd Gwladol dros Faterion Tramor a'r Gymanwlad.

## Ysgrifenyddion Gwladol dros Gysylltiadau â'r Gymanwlad 
## Cyfeiriadau 
* Gwefan y Swyddfa Dramor a'r Gymanwlad

Categori:Gweinidogion llywodraethol y Deyrnas Unedig
Categori:Hanes gwleidyddol y Deyrnas Unedig
Categori:Swyddi Ysgrifennydd Gwladol y Deyrnas Unedig darfodedig
Calcwlws integrol

[bawd|Gellir cynrychiolir integryn pendant o unrhyw [ffwythiant gan y ddwy ardal a nodir gan yr arwyddion **+** a **-** ar y graff.]]

Mewn **calcwlws integrol** mae'r integryn yn aseinio rhifau i ffwythiannau mewn modd a all ddisgrifio dadleoli, arwynebedd, cyfaint, a chysyniadau eraill sy'n codi trwy gyfuno data gorfychan (*infinitesimal*). Mae integreiddio yn un o'r ddau brif weithrediad o calcwlws, gyda'i weithrediad gwrthdro, gwahaniaethu, sef y llall.

Dau raniad clasurol sydd i galcwlws: calcwlws integrol a chalcwlws differol. Cysylltir y ddau raniad hyn gan theoremau ffwndamental calcwlws, sy'n mynnu mai differiad yw'r gwrthwyneb i'r integriad (*integration*).

O gael ffwythiant  newidyn real  a chyfwng  o'r linell real, yna mae'r **integryn pendant**

: \int_a^b f(x)\,dx

yn cael ei ddiffinio'n anffurfiol fel ardal sydd wedi'i arwyddo (gan **+** a **-**) o fewn ardal o'r plân- o fewn arffiniau'r graff o , yr echel- a'r llinellau fertigol (plwm)  a . Mae'r ardal uwchben yr echelin- yn cael ei ychwanegu i'r cyfanswm a'r ardal o dan yr echelin- yn cael ei dynnu o'r cyfanswm.

## Hanes
Cafodd egwyddorion integreiddio eu llunio'n annibynnol gan Isaac Newton a Gottfried Wilhelm Leibniz, ddiwedd y 17g, a oedd yn ystyried yr integryn fel swm anfeidraidd o betryalau o led anfeidraidd (gorfychan). Diffiniwyd yr integral yn drylwyr gan Bernhard Riemann, diffiniad sy'n seiliedig ar weithdrefn terfannol sy'n brasamcanu arwynebedd ardal gromlinog drwy ei dorri'n haenau fertigol. Erbyn dechrau'r 19g roedd syniadau llawer mwy soffistigedig am integrynnau'n cael eu cyflwyno, lle ystyriwyd y math o ffwythiant yn ogystal a'r parth, lle gweithredir yr integriad.

## Amrywiadau 
Mewn Arabeg modern, defnyddir adlewyrchiad o symbol yr integryn  yn hytrach na'r symbol , gan fod y sgript Arabeg a'r mynegiant mathemategol yn cyfeirio o'r dde i'r chwith.

Yn Ewrop, mae rhai awduron yn defnyddio "d" i ddynodi newidyn yr integriad h.y.  yn hytrach na ), gan nad yw, "d", i hollti blew, yn newidyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Calcwlws integrol
Categori:Gwrthrychau mathemategol
Categori:Dadansoddi
Categori:Rhesymeg mathemategol
Côr ABC

450px|bawd|Côr ABC, Eglwys Llanbadarn Fawr, Aberystwyth
Côr cymysg Cymraeg wedi ei leoli yn Aberystwyth yw **Côr ABC**.

## Hanes
Sefydlwyd y Côr yn 1995 fel côr ieuenctid Aelwyd Bro Ceredigion. Roedd y cyfarfod cyntaf ar 16 Chwefror 1995 yn Ysgol Gynradd Llwyn-yr-Eos, Penparcau gyda'r enw llawn, "Côr Aelwyd Bro Ceredigion". Ers hynny mae wedi datblygu i fod yn gôr cymysg cymunedol uchelgeisiol sy’n cefnogi bywyd cerddorol Aberystwyth a’r fro.

Mae’r côr wedi comisiynu a pherfformio darnau newydd, gan gynnwys ‘Aberystwyth’ gan Hector MacDonald a ‘Gosber’ a ‘Gosod fi megis sêl’ gan Andrew Cusworth. Gallwch glywed recordiad o berfformiad cyntaf ‘Gosber’ ar waelod y dudalen, a gallwch hefyd glywed y côr yn canu ar ffilm lwyddiannus Gideon Koppel, ‘Sleep Furiously’.

Mae’r côr wedi recordio cryno ddisg o emynau’r Pasg ar gyfer cyfres o ddetholiadau a gyhoeddir gan Curiad. Bydd yn cael ei gyhoeddi yn ddiweddarach yn 2018.

Yn 2025, comisiynodd y côr ddarn gan y cyfansoddwr o Gymro Nathan James Dearden i ddathlu penblwydd y côr yn 30 oed. Gosodiad o eiriau y prifardd Dafydd John Pritchard, sy'n aelod o'r côr, yw *Distiau*.

Bu'r côr yn gorws mewn perfformiad o opera ''Serch yw'r Doctor'' gan Arwel Hughes a Saunders Lewis yn ystod yr MusicFest Aberystwyth 2025.  Iwan Davies, sef cyfarwyddwr artistig Musicfest, oedd yr arweinydd, ac Opera Cenedlaethol Cymru oedd y gerddorfa.

## Trefniant y Côr
Mae'r Côr yn cwrdd i ymarfer ar nos Iau yng Capel y Morfa, Aberystwyth, Stryd Portland, Aberystwyth.

### Arweinydd y Côr
bawd|Gwennan Williams yn arwain Côr ABC

Arweinydd y côr yn 2024 oedd Louise Amery. Mae Louise yn Ddirprwy Gyfarwyddwraig yng Nghanolfan y Celfyddydau Aberystwyth. Mae hi'n gerddor amryddawn a chanddi radd anrhydedd mewn cerddoriaeth o Brifysgol Bangor. Bu’n cyfeilio i Gôr ABC ers 2000.

Arweinydd y Côr o 2013 tan 2024 oedd Gwennan Williams, cerddor sy’n frwd dros gerddoriaeth gorawl a cherddoriaeth gymunedol. Mae ganddi radd anrhydedd gyfun mewn cerddoriaeth ac Almaeneg o Brifysgol Birmingham. Enillodd dlws Arweinydd yr Ŵyl yng Ngŵyl Fawr Aberteifi yn 2018. 

Arweinyddion cyntaf y Côr oedd Jamie Medhurst ac yna Angharad Fychan.

### Y cyfeilydd
Yn 2024, cyfeilydd y Côr oedd Rachel Gregory. Cyfeilydd cyntaf y Côr oedd Branwen Evans, a aeth ymlaen i gyfeilio i Gôr Godre'r Garth. Olynwyd hi gan Louise Amery.

## Gwobrau
* Cystadleuaeth Côr Cymru S4C - cyrraedd rownd derfynol y corau cymysg yn 2007, 2011 a 2017
* Ennill cystadleuaeth y corau cymysg Gŵyl Fawr Aberteifi yn 2010, 2011 a 2018, gan gipio tlws Côr yr Ŵyl yn 2018.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Recordiadau o'r Côr yn canu, ar SoundCloud
*Instagram y Côr
*Perfformiad Côr ABC ar Youtube

Categori:Aberystwyth
Categori:Corau Cymreig
Categori:Corau