open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lynne Carol

Actores oedd **Lynne Carol** (29 Mehefin 1914 - 30 Mehefin 1990).

Daeth yn fwyaf adnabyddus am chwarae'r cymeriad Martha Longhurst yn opera sebon ITV *Coronation Street*. Yn ddisgynnydd i deulu actio, dechreuodd berfformio’n ifanc a daeth i enwogrwydd yn nyddiau cynnar *Coronation Street*. Roedd ei chymeriad yn rhan o driawd adnabyddus yn y Rovers Return. Er gwaethaf ei phoblogrwydd, cafodd y cymeriad ei ddileu yn 1964, gan achosi ymateb cryf gan y cyhoedd. Ymddangosodd yn ddiweddarach yn y gyfres *The Newcomers* a’r ffilm *Yanks*.

Ganwyd hi ym Mrynbuga yn 1914 a bu farw yn Blackpool yn 1990.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Maxine Evans

Actores, awdur a chyfarwyddwraig yw **Maxine Evans** (ganed 9 Tachwedd 1966).

Daeth yn fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Rhian yn y gyfres gomedi-ddrama *Stella*. Ymddangosodd hefyd yn *Torchwood* ac *Call the Midwife*. Tu ôl i’r llenni, bu’n ysgrifennu ac yn cyfarwyddo ar gyfer *Nuts and Bolts*, *Crossroads*, ac yn gweithio ar *Coronation Street*. Cafodd ei chynhyrchiad theatrig *The Revlon Girl* ei enwebu am Wobr Olivier. Hyfforddodd yn Ysgol Gerdd a Drama Guildhall ac aeth ati i actio gyda Theatr Ieuenctid Genedlaethol Cymru.

Ganwyd hi yng Nghymru yn 1966. Priododd â Neil Docking.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion teledu benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Myrtle Devenish

Actores o Lynebwy oedd **Myrtle Devenish** (1913 - 21 Ionawr 2007).

Daeth yn fwyaf adnabyddus am ei hymddangosiadau mewn ffilmiau a chyfresi teledu Prydeinig yn ystod yr 1980au. Ymhlith ei chredydau mae’r ffilmiau *Time Bandits* a *Brazil*, ynghyd â rolau yn *Crimewatch*, y ddrama *Together* ac yn y gyfres blant *Worzel Gummidge*.

Ganwyd hi yng Nglynebwy yn 1913 a bu farw yn Paignton yn 2007.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1913
Oliver Thornton

Actor llwyfan a chantor yw **Oliver Thornton** (ganed 10 Medi 1979).

Bu’n chwarae rolau blaenllaw yn *Rent*, *Les Misérables*, *The Phantom of the Opera* ac *Priscilla Queen of the Desert*. Mae’n raddedig o Academi Mountview ac mae wedi gweithio’n rhyngwladol, gan ymddangos hefyd mewn ffilmiau cerddorol a rhaglenni teledu. Roedd hefyd yn aelod o’r grŵp trawsgerddorol Teatro.

Ganwyd ef yn Y Fenni yn 1979.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Keiron Self

Actor ac awdur Prydeinig yw **Keiron Self** (ganed 1971).

Mae'n fwyaf adnabyddus am chwarae Roger Bailey Jr yn *My Family*. Fe weithiodd hefyd ar *High Hopes*, *Casualty*, a *Lucky Bag*, a rhoddodd ei lais i’r Prif Gwnstabl Llunos yn *Aberystwyth Mon Amour*. Fel awdur, bu’n gweithio ar *TV to Go*, *The Story of Tracy Beaker* ac eraill.

Ganwyd ef yng Nghasnewydd yn 1971.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q6383819 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q6383819 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Sgriptwyr teledu o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Oud-Heverlee Leuven (merched)

Mae **Oud-Heverlee Leuven** (; ), a elwir yn gyffredin yn **OH Leuven** neu **OHL**, yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Leuven, Brabant Fflandrysaidd. Dyma dîm merched Oud-Heverlee Leuven. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd yr Uwch Gynghrair y Merched Gwlad Belg (BWSL).

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Bwrdeistrefol Leuven yn Oud-Heverlee.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Gwlad Belg
Kate West

Mae **Kate West** (ganwyd 1957) yn awdures Brydeinig ac yn Archoffeiriades Wicaidd. Mae West yn ddylanwadol oherwydd ei gwaith gyda'r Ffederasiwn Paganaidd a Children of Artemis. Mae hefyd yn cynnal ei chwfen ei hun, *Hearth of Hecate*, ers y 1990au. Mae hi wedi ysgrifennu nifer lyfrau.

## Gweithiau ysgrifenedig a chydnabyddiaeth 
Mae West wedi ysgrifennu nifer o lyfrau, gan gynnwys sawl llyfr yn y gyfres ddylanwadol ''Real Witches' ...'', ac fe'i hystyrir yr awdur Prydeinig mwyaf llwyddiannus ar ddewiniaeth. Dechreuodd ysgrifennu pamffledi byrion i newydd-ddyfodiaid i'w chwfen yn wreiddiol ac yna dechreuodd ysgrifennu llyfrau i lenwi'r bwlch mewn llyfrau cryno a hawdd eu darllen ar ddewiniaeth.

### Llyfryddiaeth 
* *Born in Albion: Re-Birth of the Craft* (1996), with David Williams
* *Handfasting: The Wiccan Wedding*
* *Wiccaning: The Naming of the Child*
* *The Rites of Withdrawal: Saying Farewell to a Loved One*
* *The Rites of Age: Puberty, Coming of Age, Croning and Wizzening*
* *The Real Witches’ Handbook* (2001)
* *The Real Witches’ Kitchen* (2002)
* *A Spell in Your Pocket* (2002)
* *The Real Witches’ Coven* (2003)
* *The Real Witches’ Book of Spells and Rituals* (2003)
* *The Real Witches’ Garden* (2004)
* *The Real Witches’ Year* (2004)
* *The Real Witches’ Craft* (2008)

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion benywaidd o Loegr
Categori:Pobl o Ddyfnaint
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Wiciaid Prydeinig
Gareth Armstrong

Actor, cyfarwyddwr, athro ac awdur o Gymru yw **Gareth Armstrong** (ganed 28 Medi 1948).

Mae'n adnabyddus am ei waith helaeth ar y llwyfan mewn dramâu gan Shakespeare ac am rolau teledu mewn cyfresi megis Doctor Who ac EastEnders. Creodd y sioe un-dyn *Shylock*, a deithiodd yn rhyngwladol, ac arweiniodd nifer o berfformiadau unigol. Bu'n dysgu ac yn darlithio ledled y byd.

Ganwyd ef yn Nhredegar yn 1948.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol yr Esgob Gore
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Love in Plastic

Drama lwyfan Saesneg wedi'i gosod yng Nghymru yw ***Love in Plastic*** o waith y dramodydd o Gymro, Ian Rowlands. Llwyfannwyd y ddrama gan Theatr y Byd ym 1995 ynghyd â gosodiad  o waith celf gan Tim Davies, wedi'i gomisiynu gan Gyngor Celfyddydau Cymru. Cyhoeddwyd y ddrama ym 1999, yn y gyfrol *A Trilogy of Appropriation* gan wasg Parthian.

## Cymeriadau 
* Man
* Waiter
* Woman
* Agent

## Disgrifiad 
Ystyrir *Love in Plastic* fel "drama gyda sawl ystyr neu ddehongliad gwahanol"*,* sydd wedi'i lleoli mewn "tŷ bwyta gwag" gyda'r cyfarwyddiadau cyntaf yn nodi bod y perchennog yn berchen ar "chwydd-wydr" er mwyn ceisio canfod "adferiad economaidd". a'i hasiant "Garrie Bright", ynghyd â "Harold" [Man] sydd wedi'i wisgo mewn "gwisg / siwt i'r gofod". Er mai Harold yw enw "Y Dyn", mae'n gofyn i'r gweinydd ei alw'n "Harry Vernon Love-Jones". Mae Harold ar fin ymadael, gan fod y gweinydd ar y ffôn, ond mae'n cael ei berswadio i aros, wedi i'r gweinydd ei holi *"Have you got any money?"*. Ateb Harold yw ''"I've got plastic"'' sef cyfeiriad yng nghyfnod y 1990au at gerdyn credyd, er bod sawl ystyr posib arall i'w ateb, yng nghyd-destun y ddrama, a'i theitl.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Theatr yng Nghymru
Marriage of Convenience (drama)

Monolog o ddrama Saesneg ond Cymreig gan Ian Rowlands yw ***Marriage of Convenience*** oedd hefyd yn arddel yr is-deitl ***"Moments on Mountains"***. Llwyfannwyd y ddrama gan Theatr y Byd ym 1996 gyda Gareth Potter yn portreadu'r llanc o Gymro, sy'n cael ei adnabod fel "Man". Enillodd y cynhyrchiad Wobr Angel yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r wobr am y Ddrama Orau yng Ngŵyl Theatr Dulyn.

## Cymeriadau 
* Man [Alex]

## Crynodeb 
Mae'r ddrama wedi'i gosod yn y Rhondda yn y 1980au, gyda'r llanc ifanc [18 oed "Alex"] wedi mynychu ysgol Gymraeg, er gwaetha'r ffaith ei fod wedi'i fagu gan deulu di-Gymraeg, a gwrth-Gymreig ar adeg. Ar gychwyn y ddrama, cawn wybod fod ei feddwyn o dad "wedi marw", er y daw hi'n amlwg mai wedi ffoi rhag y teulu y mae, mewn gwirionedd. Noda'r traethydd *"its instinctive for a kid born in the shade to strive for the sun"*.

29 Gorffennaf 1981 ydi'r dydd dan sylw, sef diwrnod priodas "Tywysog Cymru" ar y pryd gyda'r Dywysoges Diana. Mae mam y llanc, fel gweddill y gymuned, yn paratoi i ddathlu'r dydd drwy gynnal parti stryd, ond nid yw'r llanc am fod yn rhan ohono, gan ddatgan ei fod am fynychu "picnic ar y mynydd", gyda'i "teulu" ei gyfaill ["Jez"] oedd yn Gymro Cymraeg. Mae hi hefyd wedi cwrdd â phartner newydd, "Andrew", sydd bellach yn lys-dad i'r llanc, ond *"I was buggered if I was going to call him by anything which made him human"*. Y bwriad cychwynol oedd llwyfannu dau gynhyrchiad, sef cyfieithiad o ddrama i 2 actor gan Michelle Tremblay. Ond teimlwyd y byddai cyfieithiad Gareth Miles o ddrama i 4 actor, sef *Cendres de Cailloux* gan Daniel Danis [''Lludw'r Garreg''] yn fwy buddiol. Oherwydd y newid yma, bu'n rhaid anghofio'r 4 actor ar gyfer y ddrama hon, a bron "tros-nos" y llwyddodd Ian i droi'r ddrama yn fonolog.

Ar y noson agoriadol ym mis Tachwedd 1996, roedd yr eira'n drwch yn Nolgellau, ac Ian a'i gyfaill o actor Dafydd Wyn Roberts yn sownd yn Llanfyllin, tra'n dosbarthu posteri'r cynhyrchiad. Cymerodd hi 10 awr i'r ddau deithio'r 40 milltir o Lanfyllin i Ddolgellau trwy Loegr, er mwyn cyrraedd y theatr, gwta 30 munud cyn i'r perfformiad gychwyn.

Yn wreiddiol, dim ond am 10 perfformiad y bwriadwyd llwyfannu'r cynhyrchiad ym mis Tachwedd 1996, ond 4 mlynedd wedi hynny, roedd y cwmni yn llwyfannu'r gwaith am y canfed tro.

Gyda'r ddrama hon y cychwynodd y cwmni berthynas gyda Theatr y Tron, yn Glasgow, Yr Alban.

## Cynyrchiadau nodedig 
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf gan Theatr y Byd yng Ngholeg Meirion Dwyfor, Dolgellau ar y 19 Tachwedd 1996. Cyfarwyddydd Ian Rowlands; cynllunydd David Roxburgh; rheolwr llwyfan Daryl James; cast:

* Man - Gareth Potter

Enillodd y cynhyrchiad sawl gwobr theatr mewn amrywiol ŵyliau gan gynnwys Gwobr Angel yng Ngŵyl Ymylol Caeredin a'r Ddrama Orau yng Ngŵyl Theatr Dulyn. Cafodd Gareth Potter ei enwebu fel yr actor gorau yng ngwobrau theatr *The Stage.*

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Theatr yng Nghymru yn yr 20fed ganrif
Categori:Theatr yng Nghymru
Blanca Nieves y... sus 7 amantes

Ffilm ddrama a chomedi gan y cyfarwyddwr Ismael Rodríguez yw **Blanca Nieves y... sus 7 amantes**  a gyhoeddwyd yn 1980. Fe'i cynhyrchwyd ym Mecsico. Ffilmiwyd y ffilm ar leoliad yn Ixtapa Zihuatanejo, Mecsico. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Sbaeneg a hynny gan Ismael Rodríguez.

Mae'r ffilm yn serennu Sasha Montenegro, Eric del Castillo, Rafael Inclán, a Raúl "Cóforo" Padilla. 

Categori:Ffilmiau comedi o Fecsico
Categori:Ffilmiau o Fecsico
Categori:Ffilmiau Sbaeneg
Categori:Ffilmiau 1980
Dillwyn Owen

Actor Cymraeg o Gymru oedd **Dillwyn Owen** (9 Medi 1922 – 30 Ionawr 1999) sy'n fwyaf adnabyddus am bortreadu'r cymeriad crintachlyd "Jacob Ellis" yn y gyfres *Pobol y Cwm* rhwng 1974 a 1993. Ond cyn hynny, roedd yn wyneb a llais cyfarwydd mewn ffilmiau teledu a'r sgrin fawr, ac ar y Radio yng Nghymru a thu hwnt ers y 1950au. Bu hefyd yn y ffilmiau *Tiger Bay*, *The Corn is Green* a *Grand Slam*.

## Gyrfa 
Ganwyd Dillwyn Owen yn Llanfairfechan, Gwynedd. Roedd ganddynt 2 o blant.

Bu farw yn Gwenfô, Caerdydd ar y 30 Ionawr 1999.

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Theatr 
* *Pippi Longstocking* (1979) - llais

### Radio 
* *The Indiscretions of Lady Cardigan* (1980) BBC Radio 4
* *Y Gŵr a Gariodd Groes* (1965) BBC Cymru
* *Under Milk Wood* - recordiad gwreiddiol y ddrama (1954)

### Teledu a Ffilm 
* ''Testament - Y Beibl Wedi'i Hanimeiddio* (1996)
* *Shakespeare - Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio* (1994)
* *We are Seven* (1989-1991)
* *The Magnificent Evans* (1984)
* *The Extremist* (1984)
* *The District Nurse* (1984)
* *Drama Difiau* (1983)
* *S.O.S yn Galw Gari Tryfan* (1983)
* *Deri Deg* (1983-1984) cyfres animeiddio
* *Nye* (1982)
* *Y Wers Rydd* (1982)
* *Eira Ddoe* (1981)
* *Gwen Tomos* (1981)
* *Y Gyfeillach* (1981)
* *The Life and Times of David Lloyd George* (1981)
* *How's Business?* (1979)
* *Fallen Hero* (1978)
* *Off to Philadelphia in the Morning* (1978)
* *Grand Slam* (1978)
* *Hawkmoor* (1978)
* *Ar y Brig* (1978)
* *Bus to Bosworth* (1976)
* *Pen ei Dennyn* (1975-1976)
* Blodeuwedd (1965) 
* *Fo a Fe* (1975)
* *Pobol y Cwm* (1974 - 1992)
* *Perils of Pendagon* (1974)
* *Enoc Huws* (1974)
* *Y Garej* (1974)
* *Y Rhandir Mwyn* (1973)
* *The Proposition* (1972)
* *Under Milk Wood* (1971)
* *Branwen* (1971)
* *Tresarn* (1971)
* *Y Stafell Ddirgel* (1971)
* *Lleifior* (1969)
* One of the Family (1969)
* *Brad* (1968)
* *Conqueror's Road* (1967)
* *The Wednesday Play* (1966)
* *Moulded in Earth* (1965)
* *Ring Out an Alibi* (1964)
* *Y Tad Afradlon* (1964)
* *Davy Jones* (1964)
* *Suspense* (1963)
* *Barbara in Black* (1962)
* *BBC Sunday-Night Play* (1960)
* *A Matter of Degree* (1960)
* *How Green Was My Valley* (1960)
* *A Car in a Thicket* (1959)
* *Saturday Playhouse* (1958-1959)
* *The Rescuers* (1956)
* *Jinny Morgan'' (1956)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1999
Garnon Davies

Actor o Gymru yw **Garnon Davies** (ganed 16 Rhagfyr 1982).

Mae'n adnabyddus am ei rôl fel Elliot Bevan yn *Hollyoaks* ac ymddangosodd mewn cyfresi teledu eraill megis *Doctors*, ''Da Vinci's Demons*, a *Holby City''. Bu hefyd yn gweithio fel athro yn Academi Celfyddydau Theatr Italia Conti ac yn cymryd rhan mewn ymgyrchoedd cyhoeddus.

Ganwyd ef yn Y Pîl yn 1982.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llanhari
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Porthcawl
Categori:Actorion o Gymru

Categori:Prosiect Wicifflics
How Green Was My Valley (cyfres deledu 1960)

Cyfres ddrama Saesneg i deledu gan BBC Cymru oedd y  ***How Green Was My Valley*** a ddarlledwyd yn wreiddiol ar BBC One mewn wyth pennod o 30 munud yn 1960 (1 Ionawr – 19 Chwefror). Dafydd Gruffydd oedd y cyfarwyddwr a'r cynhyrchydd; Barry Thomas a ysgrifennodd y sgript. Mae'r ddrama yn addasiad o'r nofel o'r un enw (1939) gan Richard Llewellyn sydd wedi'i lleoli mewn cymuned glofaol yng Nghymru.

Cafwyd addasiad ffilm o'r nofel gan John Ford yn 1941 yn ogystal.

## Cast 
* Eynon Evans fel Gwilym Morgan Sr. (8 pennod)
* Rachel Thomas fel Beth Morgan (8 pennod)
* Glyn Houston fel Davy Morgan (7 pennod)
* William Squire fel Parch. Merddyn Gruffydd (7 pennod)
* Sulwen Morgan fel Angharad Morgan (6 pennod)
* Margaret John fel Bronwen Morgan (5 pennod)
* Henley Thomas fel Huw Morgan (4 pennod)
* Islwyn Evans fel Huw Morgan (4 pennod)
* Anita Morgan fel Ceinwen Phillips (4 pennod)
* Michael Forrest fel Dai Bando (4 pennod)
* Hugh David fel Owen Morgan (3 pennod)
* Emrys James fel Gwilym Morgan Jr. (3 pennod)
* David Lyn fel Ivor Morgan (3 pennod)
* Dillwyn Owen
* Siôn Probert

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1960
Categori:Rhaglenni teledu drama o Gymru
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Ffederasiwn Paganaidd

Mae'r **Ffederasiwn Paganaidd** yn grŵp eirioli grefyddol sydd wedi'i leoli yn y DU. Ffurfiwyd ym 1971 fel y ***Pagan Front***, mae'r grŵp yn ymgyrchu dros hawliau crefyddol Neo-baganiaid gyda'r nod o addysgu cyrff dinesig a'r cyhoedd yn gyffredinol.

Mae'r Ffederasiwn Paganaidd yn sefydliad gwirfoddol cyfansoddiadol, wedi'i gofrestru fel Cwmni Preifat sydd yn gyfyngedig drwy warant, gydag eithriad rhag defnyddio 'cyfyngedig' gyda Thŷ'r Cwmnïau ar 22 Awst 2000, gyda'i natur wedi'i rhestru fel Sefydliad Crefyddol.

Cyhoeddodd ym mis Ebrill 2024 ei fod wedi cael statws elusen.

## Cyhoeddiad 
Mae'r Ffederasiwn Paganaidd yn cyhoeddi'r cylchgrawn chwarterol *Pagan Dawn*, sy'n cynnwys erthyglau, adolygiadau, ac ymchwil ar Baganiaeth fodern a hanesyddol.

## Credoau 
Mae'r Ffederasiwn Paganaidd yn credu mai Paganiaeth yw crefydd hynafol dynoliaeth gyfan.  Yn ôl y sefydliad, er mwyn i berson fod yn bagan, dim ond y canlynol sydd angen iddo ei gredu:

* Mae gan bob person yr hawl i ddilyn ei lwybr ei hun, cyn belled nad yw'n niweidio neb.
* Mae pŵer (neu bwerau) uwch.
* Rhaid parchu natur.

## Gweler hefyd 
* Paganiaeth fodern yn y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Prif wefan y Ffederasiwn Paganaidd
* Gwefan Ffederasiwn Paganaidd Rhyngwladol
* Gwefan Ffederasiwn Paganiaid yr Alban
* Gwefan Ffederasiwn Paganaidd Llundain 
* Gwefan PF Wessex 
* Nodwedd Sul y Guardian G2 `Mae Pawb yn Bagan Nawr' gan Cole Morton
* Newyddion y BBC `Ymgyrch y Paganiaid dros Lais y Cyfrifiad'
* Gwarchodwr Coedwig Epping "Mae paganiaid yn gwadu honiadau "chwerthinllyd" am gynllun herwgipio ar Ddydd Lammas"

Categori:Sefydliadau crefyddol a sefydlwyd ym 1971
Categori:Sefydliadau paganaidd modern wedi'u lleoli yn y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau yn y Deyrnas Unedig ym 1971
Categori:Sefydliadau paganaidd modern a sefydlwyd yn y 1970au
Under Milk Wood (ffilm Pip Broughton 2015)

Addasiad ffilm arbennig gan Pip Broughton o ddrama "i leisiau" Saesneg  Dylan Thomas, yw '''*Under Milk Wood* (ffilm Pip Broughton 2015)''' a ffilmiwyd i ddathlu canmlwyddiant geni'r awdur. Er bod dwy ffilm o'r ddrama wedi'i chynhyrchu yn y cyfnod 2014/2015 [y llall gan Kevin Allen] ffilmiwyd yr addasiad yma yn Efrog Newydd, Los Angeles, Llundain, Caerdydd a Thalacharn. Michael Sheen, Matthew Rhys, Siân Phillips, Ioan Gruffudd a Bryn Terfel.

## Cast 
## Cefndir 
Datblygwyd y ffilm gyda chefnogaeth National Theatre Wales. Cynhyrchydd y ffilm ydi Bethan Jones.

Defnyddiwyd gwahanol leoliadau o gwmpas y byd, lle bynnag 'roedd cartref yr actor, ar y pryd.

Rhyddhawd y ffilm ar DVD yr un flwyddyn.
## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2015
Categori:Ffilmiau drama Cymraeg o Gymru
George Benson

Gitarïdd jazz fusion, canwr ac awdur caneuon o'r Unol Daleithiau oedd **George Benson** (11 Ionawr 1911 - 17 Mehefin 1983).

Mae'n adnabyddus am ei yrfa amrywiol, gan gynnwys yr albwm *Breezin*' a senglau poblogaidd fel *Give Me the Night*. Recordiodd gyda *Miles Davis* a *Stevie Wonder*, ac enillodd ddeg Gwobr Grammy. Roedd ei waith yn cynnwys jazz, pop, R&B a chanu sgetso.

Ganwyd ef yng Nghaerdydd yn 1911 a bu farw yn Llundain yn 1983.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q5536905 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1911
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tîm pêl-droed cenedlaethol Cabo Verde

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol Cabo Verde** () yn cynrychioli Cabo Verde mewn pêl-droed rhyngwladol.

Mae'r wlad wedi cymhwyso ar gyfer Cwpan Cenhedloedd Affrica pedwar gwaith ac ar gyfer Cwpan y Byd Pêl-droed unwaith, ar ôl cymhwyso ar gyfer Cwpan y Byd Pêl-droed 2026.

Mae'r tîm yn cael ei hyfforddi gan y pêl-droediwr o Cabo Verde Bubista. Vozinha yw capten y tîm, tra bod Ryan Mendes wedi sgorio'r nifer fwyaf o goliau ac wedi gwneud y nifer fwyaf o ymddangosiadau i'r tîm.

Mae gan y tîm ddau stadiwm cartref: Stadiwm Cenhedlaethol Cabo Verde ym mhrifddinas Cabo Verde, Praia.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Cabo Verde

## Cyfeiriadau
*
Cabo Verde
Maldwyn John

Actor Cymraeg o Fodffordd, Ynys Môn ydi **Maldwyn John** (ganwyd 1965) enw bedydd **Maldwyn John Williams**, er ei fod wedi byw am ran helaeth o'i fywyd yn Bethel ger Caernarfon. Bu'n wyneb a llais cyfarwydd ar lwyfannau Cymru gyda Theatr Bara Caws, ac wedyn ar S4C mewn sawl cyfres fel *Rownd a Rownd*, *Jabas*, *Amdani!*, *9 tan 9*, ac yn fwyaf cofiadwy fel y cymeriad "John Albert" yn y gyfres *Pengelli*. Cafodd ei enwebu am wobr yr actor gorau gan BAFTA Cymru ym 1997, am ei ran yn y gyfres.https://www.bafta.org/awards/cymru/actor-cymru/

## Gyrfa 
Cafodd Maldwyn ei fagu ym Modffordd, Ynys Môn. Derbyniodd wersi actio yn Theatr Fach Llangefni, cyn mynychu Ysgol Gyfun Llangefni.

Mae'n briod gyda Manon. Mae ei dad yn frawd i'r actor Charles Williams.

* *Zwmba!* (1986)
* *Rhych Wlyb* (2003)
* *Lysh* (2004)
* *Camp a Rhemp* (2006)
* *Actus Reus* (2006)
* *Caffi Basra* (2007)
* *Un Fach Flewog* (2011)
* *Jac yn y Bocs* (2014)
* *No Wê* (2015)
* *Dulcie Donum*

**Cwmnïau eraill**

* *Jim Cro Crystyn* (1986) Hwyl a Fflag
* *Codi Stêm* (1987) Hwyl a Fflag
* *Jeli Bebis* (1996) Cwmni Theatr Gwynedd
* *Romeo a Juliet* (2003) Theatr Genedlaethol Cymru
* *The Grapes of Wrath* (2006) Clwyd Theatr Cymru
* *Bitch!* (2006) Frân Wen
* ''Y Gobaith a'r Angor* (2008) cyfarwyddydd

### Ffilm, Teledu a Radio 
* *Ac Eto Nid Myfi* (1987)
* *'Steddfod! 'Steddfod!* (1989)
* *Jabas* (1989)
* *Dyddiadur Dyn Dwad* (1989)
* *C'mon Midffîld!* (1990)
* *Blodeuwedd* (1990)
* *Shakespeare - Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio* (1994)
* *Dial* (1994)
* *Pengelli* (1994-2001)
* *Tylluan Wen* (1996)
* *Cerddwn Ymlaen*
* *Iechyd Da*
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)
* *Amdani!* (2001-2002)
* *9 tan 9* (2002-2004)
* *Talcen Caled* (2005)
* *Mae Sera'n Wag* (2006) Radio
* *Rownd a Rownd* (2007 - presennol)
* *Lili Wen Fach* (2008) Radio
* *Cerflun'' (2013) Radio

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Genedigaethau 1965
Siôn Probert

Actor o Abertawe a fu'n portreadu nifer o gymeriadau gwahanol ar lwyfan ac ar y sgrin yng Nghymru a thu hwnt, yw **Siôn Probert** (ganwyd 1946) enw bedydd **Gerald Siôn Probert**. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei bortread lliwgar o'r cymeriad "Maldwyn Novello-Pughe" yn y ffilm *Grand Slam* (1978). Bu hefyd yn y gyfres sebon *Crossroads* am 26 pennod ym 1979. Yn fwy diweddar, ef oedd yn portreadu'r cymeriad "Wayne Tucson" yn y gyfres radio hirdymor, *The Archers* ar BBC Radio 4 rhwng 2009-2010.

## Gyrfa 
Cafodd ei fagu yn ardal Ffynone, Abertawe. Cychwynodd actio pan yn 11 oed, pan lwyddodd ei athro gael rhan iddo mewn drama radio. Ym 1977, derbyniodd nawdd i deithio i 'Ogledd Nigeria i lwyfannu detholiad o waith Shakespeare.

Mae'n briod gyda'r actores Heather Bell ers 1974, ac mae ganddynt un ferch, Rebecca
* *Without Motive* (2000)
* ''Testament : Y Beibl wedi'i Hanimeiddio* (1996)
* *Our Friends in the North* (1996)
* *The Bill* (1992-1995)
* *Next of Kin* (1995)
* *Honey for Tea* (1994)
* *Bookmark* (1993)
* Playhouse (1993) BBC Radio 4
* *Thicker than Water* (1993)
* *Casualty* (1993)
* *Covington Cross* (1992)
* *Shakespeare - Y Dramâu wedi'u Hanimeiddio* (1992)
* *Natural Lies* (1992)
* *Under Milk Wood* (1992)
* *The War of the Roses* (1990-1991)
* *Screen One* (1990)
* *Gaucho* (1991) 
* *On the Black Hill* (1988)
* *Hafod Henri* (1985)
* *The Citadel* (1983)
* *Hi-de-Hi!* (1982)
* *The Unexpected Guest* (1981) Radio
* *Darts with the Boys* (1980) BBC Radio 4
* *Crossroads* (1979)
* *How's Business?* (1979)
* *Poems and Pints* (1978)
* *Mr Lollipop M.A* (1978)
* *The Sweeney* (1978)
* *Grand Slam* (1978)
* *Jackanory Playhouse* (1977)
* *The Government Inspector* (1976)
* *How Green Was My Valley* (1976)
* *Afternoon Theatre* (1975)
* *Perils of Pendragon* (1974)
* *The Man Outside* (1972)
* *The Vampire Lovers* (1970)
* *Groupie Girl'' (1970)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Genedigaethau 1946
Tîm pêl-droed cenedlaethol De Affrica

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol De Affrica**, llysenw **Bafana Bafana** (sy'n golygu 'Y Bechgyn' yn Swlŵeg), yn cynrychioli De Affrica mewn pêl-droed rhyngwladol.

Mae'r wlad wedi cymhwyso ar gyfer Cwpan Cenhedloedd Affrica 12 gwaith ac ar gyfer Cwpan y Byd Pêl-droed pedwar gwaith.

Mae'r tîm yn cael ei hyfforddi gan y pêl-droediwr Belgaidd Hugo Broos. Ronwen Williams yw capten y tîm, Benni McCarthy yw prif sgoriwr y tîm erioed, ac Aaron Mokoena sydd wedi gwneud y mwyaf o ymddangosiadau i'r tîm.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol merched De Affrica

*
De Affrica
Hapnod (cyfres deledu)

Cyfres deledu adloniant ysgafn o gychwyn y 1980au oedd ***Hapnod*** a grëwyd gan Cefin Roberts a'i wraig Rhian, Gwyn Vaughan Jones ac Ann Llwyd, merch y cyfarwyddwr drama a chyfarwyddwr Cwmni Theatr Cymru, Wilbert Lloyd Roberts. Cychwynodd y gyfres fel eitem ar raglen BBC Radio Cymru *Hywel Gwynfryn* ym 1981, cyn cael ei drosglwyddo i deledu S4C ym 1982 dan ofal Gareth Rowlands.

Cyfres o sgetsus doniol a chaneuon comig a gafwyd, gyda llawer ohonynt yn addasiadau o alawon a chaneuon gan gyfansoddwyr fel Scott Joplin, Ralph Siegel, Jonathan Cohen, Chuck Berry a John Kander, ymysg eraill.

## Cefndir 
Tra'n gweithio efo Theatr Crwban ar gychwyn 1980au y bu i Ann Llwyd a Cefin Roberts ddechrau meddwl am y greu grŵp canu. 

Cafwyd 2 gyfres o 8 rhaglen i S4C rhwng 1982 – 1984 a thaith theatr wedi hynny. Ail-ddarlledwyd y gyfres ym 1992.

Yn 2022, daeth y 4 ynghyd eto i hel atgofion ar BBC Radio Cymru.

Teithiodd y grŵp i Toronto, Canada i berfformio.

## Casét 
Rhyddhawyd casét o'u caneuon gan Gwmni Sain oedd yn cynnwys:

* *Comedi a Thrasiedi*
* *Gyrru a Gwibio*
* *Ascot*
* *Yr Hen Bazaar yn Cairo*
* *Cabaret*
* *Dr Roberts a Dr Vaughan*
* *Bell, Bell yn Ôl*
* *Pâr o Shŵs*
* ''Colli'r Dydd*
* *Ma, Ma Ma Rai' Ni*
* *Hangofer Blŵs*
* *Sgidie Sglefrio*
* *Tair Brenhines mewn Rhes*
* *Rwy'n Unig*
* *Awr o Hedd*
* *Aros am y Doctor*
* *Solffa*
* *Teledu''
## Cyfeiriadau 
Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Y Graith (cyfres deledu)

Addasiad Eigra Lewis Roberts o nofel Elena Puw Morgan o'r un enw, yw'r gyfres ddrama gyfnod Gymraeg, ***Y Graith.***  Ffilmiau Llifon fu'n gyfrifol am ei chynhyrchu ar gyfer S4C ym 1999, a hynny ar ôl llwyddiant eu cyfres gyfnod flaenorol *Y Wisg Sidan* ym 1995, sef addasiad o nofel arall gan Elena Puw Morgan. Gareth Lloyd-Williams oedd yn gyfrifol am gyfarwyddo'r ddwy gyfres.
bawd|Clawr y nofel o 2000

## Cast 
* Iola Gregory - Gwen Llwyd
* Glyn Pritchard - Edwart Llwyd
* Erin Wyn - Dori (ifanc)
* Manon Dewi - Lydia (ifanc)
* Dyfan Roberts - Meical Owen
* Mari Gwilym - Cati Jones
* Sioned Mair - Jân (Y Post)
* Phylip Hughes - John Lewis
* Rolant Prys - Jac (gwas yr Hendre)
* Mari Rowland Hughes - Mrs Bowen
* Grey Evans - Rhys Tudur
* Luned Dafydd - Mabel (10 oed)
* Iwan Williams - Elis (12 oed)
* Plant Ysgol Dyffryn Ogwen
* Catrin Fychan - Dori (hŷn)
* Buddug Povey - Lydia (hŷn)
* Marged Esli - Mrs Mac
* Marie Higham - Cwc
* Kate James - Ethel
* Andres Williams - Master Jac
* Lisabeth Miles - Margied Ffowc
* Arwel Gruffydd - Ifan Huw
* Nicola Berry - Ada
* Gwen Ellis - Modlen
* Nia Williams - Maggie
* J. O. Roberts - Meddyg
* Varina Shepherd - Beatrice
* Elsie Swindells - Amelia
* Emlyn Gomer - Deio'r Saer
* Mark Hayes - Bachgen
* Richard Elfyn - Tomos
* Dewi Rhys - Owain
* Wyn Bowen Harries - Jona
* Morien Phillips - Gweinidog
* W. Gerwyn Jones - Cofrestrydd
* Rhiannon Williams - Bydwraig
* Gerallt Roberts - Nathan (5 oed)
* James Whittaker - Nathan (9 oed)
* Rob Gaffey - Nathan (12 oed)
* Geraint Eckley - Cyfreithiwr
* Rhian Cadwaladr - Elin Jones
* Robin Eiddior - Trafeiliwr (Mr Morris)
* Anna Jones - Marged Jên
* Peter Griffiths - Pregethwr
* Bethan Gwilym - Cwsmer
* Elliw Williams - Emily

## Disgrifiad 
Hanes taith bywyd merch o’r enw "Dori" ar droad yr 20g yn ymgodymu ag amgylchiadau o dlodi a chreulondeb teuluol a geir yn y gyfres. Ar ei hwyneb, y mae’r graith yn nheitl y gyfres; y symbol o greulondeb ei mam, "Gwen Llwyd", creulondeb sy'n cael ei ymestyn at ei gŵr, "Edwart", yn ogystal. 

## Cynhyrchu 
* Gwisgoedd - **Jilly Thornley**
* Colur - **John Munro** - cafodd ei enwebu am wobr BAFTA Cymru am y coluro gorau 2000
* Cynllunydd - **Pauline Harrison** - cafodd ei henwebu am wobr BAFTA Cymru am y cynllunydd gorau 2000

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu sydd a'u stori wedi'i lleoli yng Nghymru
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1999
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 1990au
Gareth Lloyd-Williams

Cyfarwyddwr a chynhyrchydd teledu a ffilm oedd **Gareth Lloyd-Williams** (17 Mai 1941 – 22 Ionawr 2004) a fu'n gyfrifol am sefydlu Ffilmiau Llifon gyda'i wraig Iona. Ef fu'n cyfarwyddo a chynhyrchu rhai o gyfresi drama mwyaf cofiadwy S4C fel *Y Wisg Sidan*, *Y Graith*, *Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan, Y Stafell Ddirgel* a'r ffilm *Elenya.*

## Gyrfa 
Yn enedigol o Landegla, Sir Ddinbych.

Roedd yn dad i 2 o blant.

Nododd S4C wedi'r newyddion am ei farwolaeth, "Bu hwn yn ŵr hynod greadigol a wnaeth waith eithriadol i S4C yn y maes drama dros y blynyddoedd."

## Cynyrchiadau 
(detholiad)
* *Anturiaethau Syr Wynff a Plwmsan* (1982)
* *Elenya* (1991)
* *Y Wisg Sidan* (1994)
* *Y Ferch Dawel* (1997)
* *Y Graith* (1999)
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Cymru Premier 2025–26

**Cymru Premier 2025-26** (a elwir yn **JD Cymru Premier** am resymau nawdd) yw 34ain tymor y Cymru Premier (a elwid gynt yn Uwch Gynghrair Cymru), sef y gynghrair bêl-droed uchaf yng Nghymru ers ei sefydlu yn 1992.

## Timau 
Mae'r gynghrair yn cynnwys deuddeg tîm; y deg tîm gorau o'r tymor blaenorol, un tîm a ddyrchafwyd o'r Cymru North, ac un tîm a ddyrchafwyd o'r Cymru South. Dechreuodd y Seintiau Newydd y tymor fel deiliaid y gynghrair (am y bedwaredd tymor yn olynol). Dyma yw'r tymor olaf i gynnwys deuddeg tîm, gyda'r gynghrair i ehangu i un deg chwech o dimau o 2026 i 2027.

### Newidiadau timau 
Newidiodd y timau canlynol adran ers tymor 2024–25.

Y timau a gafodd ddyrchafiad oedd pencampwyr y Cymru North 2024–25 sef, Bae Colwyn (sy'n dychwelyd i'r adran uchaf ar ôl absenoldeb o un tymor), a phencampwyr y Cymru South 2024–25, sef Llanelli (yn dychwelyd i'r adran uchaf am y tro cyntaf ers 2018–19). Fe wnaethant gymryd lle'r ddau dîm ar waelod Cymru Premier 2024–25, sef y Drenewydd ac Aberystwyth (y ddau wedi cwympo o'r Cymru Premier am y tro cyntaf yn eu hanes).

### Newidiadau i'r rheolwyr 
#### Cyn y tymor 
#### Yn ystod y tymor 
### Canlyniadau 
## Ystadegau'r tymor 
### Prif Sgorwyr 
### Hat-tric 
## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Categori:Cynghreiriau pêl-droed Cymru
Categori:Pêl-droed yn Ewrop 2025–26
Robin Eiddior

Actor a chanwr Cymraeg o Ben-y-groes yw **Robin Eiddior** (ganwyd 1967) neu **Robert Eiddior Roberts** yn ôl ei enw bedydd. Portreadodd nifer o gymeriadau amrywiol mewn ffilmiau a dramâu ar S4C gan gynnwys y brif ran yn y ffilm *Y Weithred*, lle bu'n portreadu Owen (Now Gwynys) Williams. Pan yn fachgen ifanc, cafodd gyfle i actio yn y ffilmiau *Aderyn Papur* (1984) a *Stormydd Awst* (1988). Gwelwyd ef hefyd yn y cyfresi *Traed Mewn Cyffion*, *Lleifior* ac yn fwy diweddar fel "Rhys" yn *Rownd a Rownd*. 

## Gyrfa 
bawd|Robin Eiddior yn y grŵp *Maraca*
Wedi'i fagu ym Mhen-y-groes, Gwynedd, mynychodd Robin Ysgol Dyffryn Nantlle. Gadawodd yr ysgol yn 16 oed, a mynd yn syth i actio gyda Chwmni Red Rooster, yn y ffilm *Aderyn Papur* ym 1984.

Yn y 1980au, Robin oedd prif leisydd y band Cymraeg *Maraca,* a ryddhaodd 1 sengl, *I Uffern ac yn Ôl* ac albwm o'r enw ''Yr Ha' Bach.'' Ym 1987, canodd y gân 'Aros' yng nghystadleuaeth *Cân i Gymru.*  Rhwng 1999 a 2002, ef oedd prif leisydd y grŵp ''Ap Ted a'r Apostolion''.

Yn 2018, bu stori yn y papurau newydd ei fod wedi'i ddal yn yfed a gyrru yng Nghaernarfon. Roedd yn byw yn Y Groeslon ar y pryd, ac wedi gyrru ei gar i siop Tesco yng Nghaernarfon, pan nododd staff y siop bod arogl alcohol ar ei wynt.

Mae'n briod â'r actores Buddug Povey.

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Theatr 
* *Golff* (1993) Cwmni Theatr Gwynedd

* *Tri Chryfion Byd neu Pres Mawr Penna Bach* (1998) Cwmni Theatr Gwynedd

### Ffilm, Teledu a Radio 
* *Aderyn Papur* (1984)
* *Cysgodion Gdansk (1987)*
* *Anest*
* *Stormydd Awst* (1988)
* *Yr Alwad* (1988)
* *Deryn*
* *Traed Mewn Cyffion* (1991)
* *Lleifior* (1993)
* *Sgwâr y Sgorpion* (1994)
* *Y Weithred* (1995)
* *Y Mynydd Grug* (1997)
* *Amdani!* (1999-2002)
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)
* *Eldra* (2002)
* *Rownd a Rownd* (2004-presennol)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pobl o Gaernarfon
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Dyffryn Nantlle
Categori:Cantorion o Gymru
Buddug Povey

Actores sy'n enedigol o Garndoldenmaen, Eifionydd  yw **Buddug Povey** (ganed 1969) sy'n chwaer i'r dramodydd Meic Povey. Bu'n actio o oed ifanc iawn gan ymddangos yn y gyfres *Jabas* yn portreadu'r cymeriad 'Pegi' a sawl ffilm a chyfres deledu i S4C wedi hynny. Mae hi'n fwyaf adnabyddus erbyn hyn am bortreadu'r cymeriad "Kay" yn y gyfres *Rownd a Rownd*.

## Gyrfa 
Yn ffermdy Tŷ Cerrig, Garndolbenmaen, Eifionydd, y magwyd Buddug yn un o 10 o blant i Gruffydd John Povey (1922-1998) a Margaret Emma Povey (Thomas gynt) (1923-2006). Mynychodd yr Ysgol Gynradd lleol, ac yna Ysgol Eifionydd, Porthmadog.

Mewn cyfweliad â *Golwg* yn 2022, eglurodd mai tra yn yr "ail flwyddyn y chweched dosbarth [1987] yn Ysgol Eifionydd" y cafodd gynnig rhan "Pegi" yn y gyfres *Jabas*.

Astudiodd gwrs drama ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Mae'n briod â'r actor Robin Eiddior, ac yn 2018 roeddent yn byw yn Y Groeslon. Bu i'r ddau ddyweddio yn Albufeira, Portiwgal.

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Theatr 
* ''Tua'r Terfyn* (1996) Cwmni Theatr Gwynedd
* *Tyner yw'r Lleuad Heno* (2009) Theatr Genedlaethol Cymru

### Ffilm, Teledu a Radio 
* *Jabas* (1988)
* *Jabas Jones* (ffilm) (1990)
* *Dŵr a Thân* (1992)
* *I Dir Drygioni* (1992)
* *Lleifior* (1993)
* *Byd yn Grwn* (1994)
* *Brodyr a Chwiorydd* (1994)
* *Pengelli* (1994-2000)
* *Y Wisg Sidan* (1995)
* *Amdani!* (1999-2005)
* *Y Graith* (1999)
* *Rownd a Rownd'' (1999 - presennol)

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Eifionydd
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Cymru Leagues

Mae'r **Cymru Leagues** yn enw ymbarél ar gyfer dwy haen uchaf system pêl-droed Cymru. Mae'n cynnwys y Cymru Premier ar Haen 1, yn ogystal â'r Cymru North a'r Cymru South yn yr ail haen.

## Haen 1 
Y Cymru Premier yw cynghrair pêl-droed cenedlaethol Cymru. Mae ganddo glybiau proffesiynol a lled-broffesiynol ac mae ar frig system pêl-droed Cymru. Cyn 2002, enw'r gynghrair oedd **Cynghrair Cymru**, ond newidiiodd ei enw fel rhan o gytundeb nawdd i **Uwch Gynghrair Cymru**. Mae'r gynghrair wedi'i ail-frandio i'r **Cymru Premier** ar gyfer tymor 2019-20.

## Haen 2 
Y Cymru North a'r Cymru South yw'r ddwy gynghrair pêl-droed yng Nghymru sy'n ffurfio ail haen pêl-droed Cymru. Mae ganddynt glybiau lled-broffesiynol. Blwyddyn cyntaf eu gweithredu oedd 2019–20, gyda Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn berchen ar ac yn gweinyddu cynghreiriau Haen 2 am y tro cyntaf. Daeth y newidiadau hyn yn dilyn adolygiad o Byramid Pêl-droed Cymru, lle'r oedd yr Ail Haen yn cael ei alw'n **Bencampwriaeth CBDC**.

Mae'r haen wedi'i rannu'n ranbarthol, gyda'r Cymru North yn cynnwys clybiau sy'n chwarae yn y gogledd, a'r Cymru South yn cynnwys clybiau sy'n chwarae yn y de. Mae ennillwyr y ddau gynghrair yn gymwys am ddyrchafiad i'r Cymru Premier, yn amodol ar glybiau yn diwallu meini prawf CBDC am meysydd chwarae, cyfleusterau a gweithrediadau ariannol Haen 1.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynghreiriau pêl-droed Cymru
Nia Jeffreys

Gwleidydd o Gymru yw **Nia Wyn Jeffreys**. Hi yw arweinydd Cyngor Gwynedd. Mae hi'n aelod o Plaid Cymru. Fe'i gwnaed yn Ddirprwy Arweinydd y Cyngor yn 2022.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Wynedd
Liam Cullen

Chwaraewr pêl-droed proffesiynol o Gymru yw **Liam Jamie Cullen** (ganwyd 23 Ebrill 1999). Mae'n chwarae fel blaenwr neu chwaraewr canol cae ymosodol i Dinas Abertawe yn Y Bencampwriaeth ac i dîm cenedlaethol Cymru.

## Gyrfa 
### Gyrfa gynnar a chyfnodau ar fenthyg 
Ymunodd Cullen ag academi Dinas Abertawe yn wyth mlwydd oed, gan wneud ei ymddangosiad cyntaf dros y tîm dan 18 yn 13 mlwydd oed. Ar 28 Awst 2018, fe wnaeth ei ymddangosiad hŷn cyntaf fel eilydd mewn colled 1–0 yn erbyn Crystal Palace yng Nghwpan Cynghrair Lloegr. Sgoriodd ei gôl gyntaf dros y clwb mewn buddugoliaeth 4–1 dros Reading ar 22 Gorffennaf 2020, canlyniad a sicrhaodd safle gemau ail gyfle iddynt. Ar 13 Ionawr 2022, ymunodd â Lincoln City ar fenthyg am weddill y tymor. Daeth ei gôl gyntaf dros Lincoln yn erbyn Wycombe Wanderers ar 12 Chwefror.

### Dychwelyd i Abertawe 
Yn dilyn ei gyfnod ar fenthyg yn Lincoln, fe wnaeth Cullen ddychwelyd i Abertawe ond ei chael hi'n anodd cael munudau, tan iddo sgorio gôl oddi cartref i Coventry i ddod â'r Elyrch yn gyfartal, ar ôl i Abertawe fod yn colli 3–0 ar un adeg. Sgoriodd Cullen yn ei ddwy gêm nesaf a gorffen y tymor gyda naw gôl.

Yn dilyn ymadawiad Joël Piroe yn 2023, dechreuodd Cullen 30 gêm gynghrair yn nhymor 2023-24, gan sgorio saith gôl a chreu phump. Yn nhymor 2024-25, symudwyd Cullen i rôl dyfnach, yn dueddol o chwarae fel chwaraewr canol cae ymosodol. Er gwaethaf hyn, gorffennodd y tymor fel prif sgoriwr Abertawe gyda 12 gôl.

## Gyrfa rhyngwladol 
Ar ôl cynrychioli Cymru ar lefelau dan-17, dan-19 a dan-20, gwnaeth Cullen ei ymddangosiad dros y tîm dan-21 ar 12 Hydref 2018, gan chwarae 62 munud mewn colled o 2–0 i Rwmania.

Ym mis Mawrth 2023 cafodd ei enwi yng ngharfan hŷn Cymru ar gyfer y gemau i gyrraedd Ewro 2024 yn erbyn Croatia a Latfia. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf dros Gymru ar 11 Hydref 2023 mewn buddugoliaeth 4–0 yn erbyn Gibraltar mewn gêm gyfeillgar. Sgoriodd ei goliau gyntaf dros Gymru mewn buddugoliaeth 4–1 adref yn erbyn Gwlad yr Iâ ar 19 Tachwedd 2024 yng Nghynghrair y Cenhedloedd UEFA.

## Ystadegau gyrfa 
## Goliau rhyngwladol 
## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Abertawe
Categori:Genedigaethau 1999
Marlborough

Gall **Marlborough** gyfeirio at

*John Churchill, Dug 1af Marlborough (1650-1722), milwr
*Marlborough, Wiltshire
Dunster

Pentref a phlwyf sifil yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr, ydy **Dunster**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton. Saif ym mharc cenedlaethol Exmoor, 2.5 milltir (4&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o dref Minehead a 20 milltir (32&nbsp;km) i'r gogledd-orllewin o Taunton.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 863.

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Dunster

## Cyfeiriadau
Categori:Gorllewin Gwlad yr Haf a Taunton
Categori:Pentrefi Gwlad yr Haf
Categori:Plwyfi sifil Gwlad yr Haf
Coleg Bala-Bangor

Coleg hyfforddi diwinyddol oedd **Bala-Bangor** yn perthyn i Undeb yr Annibynwyr Cymraeg. Fe'i sefydlwyd ym 1841 yn Llanuwchllyn, yna symudodd i leoliad parhaol yn y Bala, Gwynedd ym 1842 dan brifathrawiaeth Michael Jones (1787–1853), a ddilynwyd gan ei fab Michael D. Jones (1822–1898).

Yn ystod prifathrawiaeth Michael D. Jones, torrodd ffrae allan rhwng dau garfan gystadleuol ynghylch cyfansoddiad yr athrofa – roedd Michael D. Jones a'i ddilynwyr eisiau cadw a glynu wrth yr hen gyfansoddiad ond roedd y Parch. John Thomas o Lerpwl a'i ddilynwyr eisiau gorfodi cyfansoddiad newydd ar yr athrofa. Dadl Michael D. Jones oedd y y byddai cynllun y Parch. John Thomas wedi arwain at bresbytereiddio'r athrofa ac eglwysi'r Annibynnwyr yn gyffredinol. Arweiniodd y ffrae hon at rwyg ac am gyfnod roedd gan yr Annibynwyr ddau athrofa yn y Bala, athrofa Thomas Lewis ym Mhlasyndre ac athrofa Michael D. Jones ym Modiwan. Ond erbyn 1886 roedd athrofa Thomas Lewis wedi symud i Fangor. Ymddeolodd Michael D. Jones ym 1892 a pharatoodd hyn y ffordd i uno'r ddau athrofa unwaith eto a'r tro hwn ym Mangor gan egluro'r enw eclectig: "Bala-Bangor".

Arhosodd y coleg ym Mangor tan iddi gau ym 1989 ac erbyn hynny roedd o dan brifathrawiaeth R. Tudur Jones, yr olaf yn y llinach nodedig o brifathrawon i wasanaethu eglwysi'r Annibynnwyr yng Nghymru. Caewyd y coleg yn bennaf oherwydd diffyg galw am ddau athrofa i'r Annibynnwyr yng Nghymru. Cynigiodd y Coleg Coffa (ar ôl symud o Aberhonddu i Abertawe ac yna i Aberystwyth) leoliad mwy canolog i Goleg Unedig wasanaethu eglwysi'r Annibynnwyr ledled Cymru. Drwy gydol y 1990au, arhosodd y Coleg Unedig yn Aberystwyth, tan iddo gau – symudodd y coleg yn ôl i Fangor dan oruchwyliaeth y Parch. Euros Wyn Jones (1950-2018).

## Cyn-fyfyrwyr 
* David Evan Jones (cenhadwr)
* Susannah Jane Rankin
* Tecwyn Ifan

## Cyfeiriadau 
Bala-Bangor
Categori:Sefydliadau 1841
Categori:Hanes crefydd yng Nghymru
Categori:Y Bala
Categori:Bangor
Categori:Dadsefydliadau 1989
Christian Norton

Mae **Christian Anthony Norton** (g. 21 Mai 2001) yn chwaraewr pêl-droed proffesiynol sy'n chwarae fel blaenwr i Dref y Bala yn y Cymru Premier. Cafodd ei eni yn Lloegr, ond mae wedi cynrychioli Cymru ar lefelau dan-19 a dan-21.

## Gyrfa 
### Stoke City 
Dechreuodd Norton ei yrfa yn Southampton a gwnaeth ei ymddangosiad hŷn cyntaf gyda'r tim dan-23 ar 9 Hydref 2018 yn Nhlws Cynghrair Lloegr yn erbyn Cambridge United. Cafodd ei ryddhau ar ddiwedd tymor 2019–20. Cafodd Norton gyfnod prawf gyda Stoke City yn Hydref 2020 ac ymunodd â'u carfan D23 yn Nhachwedd 2020. Gwnaeth Norton ei ymddangosiad cyntaf yng Nghynghrair Pêl-Droed Lloegr ar 16 Mawrth 2021 mewn gêm gyfartal 0–0 yn erbyn Dinas Caerdydd. Dechreuodd ei gêm am y tro cyntaf ar 17 Ebrill yn erbyn Preston North End.

Ar 31 Awst 2021, ymunodd Norton â Cheltenham Town o Gynghrair Un ar fenthyg tan Ionawr 2022. Gwnaeth Norton 14 ymddangosiad i'r Robiniaid cyn dychwelyd i Stoke. Cafodd ei ryddhau gan Stoke ar ddiwedd tymor 2021–22.

### Cheltenham Town 
Ar 12 Awst 2022, arwyddodd Norton gytundeb am flwyddyn gyda Cheltenham Town. Cafodd ei rhyddhau ar ôl un tymor gyda'r clwb.

### Caer 
Ar 9 Tachwedd 2023, ymunodd Norton â Chaer yng Nghynghrair Cenedlaethol y Gogledd.

## Cynghrair rhyngwladol 
Cafodd ei ddewis yng ngharfan dan-21 Cymru ar gyfer y gêm gyfeillgar yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon ar 25 Mawrth 2021.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Loegr o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 2001
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Elias (proffwyd)

Proffwyd a gŵr y gwyrthiau oedd **Elias** (Hebraeg:  אֵלִיָּהוּ ystyr "Fy Nuw yw Yahweh") fu'n trigo yng ngogledd teyrnas Israel  yn ystod teyrnasiad y Brenin Ahab yn y 9fed ganrif CC, yn ôl ''Llyfrau'r Brenhinoedd* yn y *Beibl Hebraeg.*

Yn *1 Brenhinoedd'' 18, amddiffynnodd Elias addoliad y duwdod Hebraeg Yahweh dros addoliad y duwdod Canaaneaidd Baal. Gweithredodd Duw lawer o wyrthiau hefyd trwy Elias, gan gynnwys atgyfodiad, dod â thân i lawr o'r awyr, ac esgyn i'r nefoedd yn fyw. Caiff hefyd ei bortreadu fel arweinydd ysgol o broffwydi a elwir yn "feibion ​​y proffwydi". Yn dilyn esgyniad Elias, cymerodd ei ddisgybl a'i gynorthwyydd ymroddedig Eliseus yr awenau fel arweinydd yr ysgol hon. Mae *Llyfr Malachi* yn proffwydo dychweliad Elias "cyn dyfodiad dydd mawr ac ofnadwy'r Arglwydd," gan ei wneud yn rhagflaenydd y Meseia a'r diwethafiaeth mewn amrywiol ffyddau sy'n parchu'r *Beibl Hebraeg*. Mae cyfeiriadau at Elias yn *Sirach*, y *Testament Newydd*, y *Mishnah* a'r *Talmwd*, *Y Corân*, *Llyfr Mormon*, ac ysgrifau ''Bahá'í''. Cytuna ysgolheligion, yn gyffredinol, bod ffigwr hanesyddol o'r enw Elias yn bodoli yn yr Israel hynafol, er bod cyfrifon beiblaidd ei fywyd yn cael eu hystyried yn fwy chwedlonol nac yn hanesyddol gywir.

## Mewn Llenyddiaeth 
Mae Cynan yn defnyddio hanes Elias fel symbyliad i'w ddrama *Hen Ŵr y Mynydd* (1949).

## Cyfeiriadau 
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Arabeg
Categori:Erthyglau sy'n cynnwys testun Hebraeg

Categori:Hanes Israel
Categori:Cymeriadau'r Hen Destament
Zwmba!

Fel "cyflwyniad newydd sbon (sydd yn arbennig ar gyfer y clybiau) yn ymwneud â'r byd rygbi a'i bethau" y disgrifiwyd y sioe theatr ***Zwmba!***, gan Theatr Bara Caws ym 1986. Ychwanegwyd hefyd bod y sioe yn "anaddas i blant". Llwyfannwyd y sioe am y tro cyntaf yn y Queens Function Centre, Hwlffordd, yn ystod wythnos Eisteddfod Genedlaethol Abergwaun. Yr actorion a greodd y sioe, ac a fu'n gyfrifol am ei llwyfannu oedd Bryn Fôn, Valmai Jones, Maldwyn John, Mair Tomos Ifans a Cefin Roberts.

## Cefndir 
Yn y gyfrol ''Theatr Bara Caws Caws : Dathlu'r Deugain'' [Carreg Gwalch 2017] nodir mai hon, o bosib, oedd y sioe glwb gyntaf i'r cwmni theatr, a ddaeth yn enwog dros yr ugain mlynedd wedi hynny [1986-2006] am eu sioeau clybiau beiddgar, "brwnt" ond yn llawn hwyl. Er "nad ydi pawb yn gytûn" ynghlych pa sioe ellid ei galw "yn gyntaf", bu i'r sioe hon "godi sawl gwrychyn".

Bryn Fôn gafodd y syniad, yn ôl Titus yn y gyfrol, sy'n dyfynnu geiriau Bryn wrth gofio am daith yn fan y cwmni theatr, wedi sioe yn ardal Corwen. Roedd Bryn, ynghyd â Valmai Jones a Cefin Roberts yn teithio gyda'i gilydd, a Bryn yn sôn am ei brofiadau o fod yn aelod o dîm rygbi Caernarfon ar y pryd. Noda Bryn "fod yna dipyn o stŵr ynglŷn â thîm rygbi Cymru yn mynd i dde Affrica" a'i fod o wedi codi'r peth mewn cyfarfod o'r clwb, gan gynnig "y dylian ni sgwennu llythyr i'r W.R.U yn deud na ddylan nhw ddim mynd 'lly". O'r fan hon, y tyfodd y sioe *Zwmba!.*"Fel sawl sioe glwb ddiweddarach roedd hi'n finiog o ran ei dychan, yn gwneud hwyl am ben pobol a phethau. Targedau *Zwmba!* oedd siofinistiaeth, bryntni cynhenid y gêm genedlaethol a thrafferthion De Affrica. Roedd hi hefyd felly yn wleidyddol, yn unol ag arddull y cwmni yn y cyfnod."Cafodd y sioe dderbyniad cymysg iawn, gyda'r cynnwys "yn ormod i rai". Wedi'r Eisteddfod, teithwyd y sioe o gwmpas y clybiau rygbi, "a byddai pobol yn cerdded allan, rhai ohonyn nhw'n ffrindia da i aelodau o'r cast". Mae'r gyfrol yn enwi Dafydd Hywel fel un, am nad oedd yn hapus bod y sioe "yn gwneud hwyl am y byd rygbi". 

Ond roedd y poster a gynlluniwyd gan Emyr Morris-Jones, hefyd wedi codi helynt cyn i'r cwmni gyrraedd y llwyfan, gyda llawer yn cwyno ei bod hi'n "anweddus". Aeth un mudiad, oedd yn glaw eu hunain yn "Mudiad Moes" ati i geisio atal nawdd y cwmni, yn sgil y posteri. Ond methiant fu eu hymdrechion, gan i'r cwmni fynd ati i gynhyrchu sawl sioe debyg, wedi hynny.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru