open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TV Globo

Mae'r **Rede Globo de Televisão** (**TV Globo**) yn rhwydwaith deledu o Frasil. Mae ei bencadlys yn ninas gorllewinol Rio de Janeiro. Fe'i sefydlwyd yn 1965 gan y newyddiadurwr Roberto Marinho. Dyma bedwerydd rhwydwaith teledu mwya'r byd a'r rhwydwaith adloniant mwyaf yn America Ladin. Mae nifer y gwylwyr oddeutu 140 miliwn.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol


Categori:Rhwydweithiau teledu Brasilaidd
Categori:Sefydliadau 1965
Pêl-feryn

bawd|Pêl-feryn
Mae **pêl-feryn** (hefyd *pelferyn* a *pelen draul*) yn fath o feryn gydag elfen rolio, sydd yn defnyddio peli i gynnal yr ysgariaeth rhwng rhannau mudol y beryn.

Fe'i ddyfeisiwyd yn wreiddiol yn 1794 gan y dyfeisiwr Cymreig, Philip Vaughan. Roedd Cymro arall yn flaengar iawn yn y maes hwn, sef Joseph Henry Hughes o Birmingham a gofrestrodd batent am bêl-feryn amgen yn 1877. Dywedodd papur newydd y *Times* ar y pryd fod ei batent yn hynod werthfawr (*"highly valued"*).

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeisiau 1869
Categori:Dyfeisiau o Gymru
Categori:Mecaneg
Credo

Cyflwr seicolegol lle mae gan unigolyn osodiad neu gynsail y mae ef neu hi o'r farn sydd yn wir ydy **credo**.

Yng Ngwlad Groeg Hynafol, defnyddiodd athronwyr ddau air i ddisgrifio'r cysyniad: "pistis" a "doxa".


Categori:Meddwl beirniadol
Categori:Seicoleg
Categori:Cysyniadau
Golwg (gwahaniaethu)

Gallai **golwg** gyfeirio at:

* Golwg, y gallu i weld
* Golwg (cylchgrawn)
* Golwg360

## Idiomau a defnydd eraill 
* mynd o'r golwg - diflannu
* "roedd golwg da arno" - yn edrych yn dda.
Troedfedd

bawd|Safon Imperialaidd Greenwitch
Uned fesur hyd yw **troedfedd**. Rhan isaf y goes ydy'r troed ac mae wedi rhoi ei enw i'r mesur hwn, sydd tua'r un faint a maint troed eitha mawr. Nid yw'r uned yn rhan o'r unedau safonol hynny a ddefnyddir yn fyd-eang, sef y System Ryngwladol o Unedau. Defnyddir "troedfedd" i fesur pellter sydd tua 30 centimetr, neu'n union 0.3048 metr. Ceir deuddeg modfedd mewn troedfedd ac mae tair troedfedd yn gwneud un llath.

## Hanes
Mae'n fesuriad eitha hen ac yn dod o nifer o wledydd gan gynnwys gwledydd Prydain a'r Eidal ac yn perthyn i'r grwp o unedau hynny a elwir yn Unedau imperial. Yn wreiddiol roedd troedfedd (uned hyd) yr un hyd a throed Rhufeiniwr. Yng Nghymru'r Oesoedd Canol roedd y droedfedd yn uned fesur sylfaenol a cheir cyfeiriadau ati yng Nghyfraith Hywel; ond naw modfedd yn hytrach na deuddeg oedd hyd y droedfedd Gymreig. Yn *Llyfr Iorwerth* a llyfrau cyfraith eraill defnyddir y droedfedd i ddiffinio maint yr erw Gymreig. Gan fod cyfartaledd maint y troed ychydig yn llai na 30&nbsp;cm, ymddengys fod y maint hwn hefyd yn cynnwys yr esgid. Er enghraifft, cyfartaledd maint troed person sy'n 180&nbsp;cm () ydy 275&nbsp;mm.

## Gweler hefyd
* Llath
* Modfedd

## Cyfeiriadau
Categori:Unedau mesur
Categori:System Imperial
Diffiniad

:*Am y grŵp cerddorol, gweler Diffiniad (band).*
Esboniad o ystyr term (gair, ymadrodd, neu set arall o symbolau) yw **diffiniad**.

Categori:Semanteg
Mudiad gwrth-globaleiddio

Mudiad eang ond wedi'i drefnu'n llac yw'r **mudiad gwrth-globaleiddio** sy'n gwrthwynebu globaleiddio cyfalafiaeth gorfforaethol. Mae'n gorgyffwrdd ac weithiau'n gyfystyr â'r mudiad cyfiawnder byd-eang a'r mudiad gwrth-neoryddfrydol. Yn gyffredinol, mae aelodau'r mudiad yn gwrthwynebu grym gwleidyddol gan gorfforaethau amlwladol mawrion o ganlyniad i ddadreoleiddio mewn meysydd masnach ryngwladol a marchnadoedd ariannol. Cyhuddir corfforaethau o fwyhau eu helw gan ddifrodi safonau hurio, iawndal, diogelwch yn y gweithle, yr amgylchedd, ac awdurdod ac annibyniaeth ddeddfwriaethol genedlaethol. Mae aelodau yn aml yn beirniadu sefydliadau rhyngwladol megis Banc y Byd a'r Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) hefyd.

Mae gweithredwyr gwrth-globaleiddio yn galw am integreiddio byd-eang er mwyn ennill cynrychiolaeth ddemocrataidd well, hawliau dynol, masnach deg, a datblygiad cynaliadwy, ac felly gall y term "gwrth-globaleiddio" fod yn gamarweiniol. Mae'r mudiad wedi bod yn graidd i nifer o brotestiadau, gan gynnwys y gwrthdystiadau yn erbyn Sefydliad Masnach y Byd yn Seattle ym 1999, ac wedi cynnal nifer o gynadleddau, megis Fforwm Cymdeithasol y Byd.

## Gweler hefyd 
* Anarchiaeth
* Democratiaeth uniongyrchol
* Gweithredaeth wrth-gorfforaethol
* Gwrth-brynwriaeth
* Gwrth-gyfalafiaeth

Categori:Globaleiddio
Categori:Gweithredaeth wrth-gorfforaethol
Categori:Gwleidyddiaeth yr adain chwith
Gwrth-globaleiddio
Ailddosrannu incwm a chyfoeth

Trosglwyddo cyfoeth, incwm, neu eiddo o unigolion i unigolion eraill yw **ailddosbarthu incwm a chyfoeth** trwy ddull cymdeithasol megis trethiant, polisïau ariannol, lles, gwladoli, elusen, ysgariad, neu gyfraith tort. Gan amlaf mae'n cyfeirio at ailddosrannu cynyddol, o'r cyfoethog i'r tlawd, er enghraifft trwy dreth gynyddol, ond gall hefyd gyfeirio at ailddosrannu atchwel, o'r tlawd i'r cyfoethog. Ceir nifer o wahanol safbwyntiau ar ailddosrannu gan ideolegau economaidd, gwleidyddol, crefyddol, moesol, a chymdeithasol.

Categori:Dosbarthiad incwm
Categori:Economeg gyhoeddus
Categori:Egalitariaeth
Polisi cyllidol

Polisi cyhoeddus sy'n defnyddio gwariant llywodraethol a threthiant i ddylanwadu'r economi yw **polisi cyllidol**.

## Gweler hefyd 
* Polisi ariannol
* Polisi economaidd

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyllid cyhoeddus
Cyllidol
Awdurdod Addysg Lleol

Awdurdod lleol yng Nghymru a Lloegr sy'n gyfrifol am addysg yn ei awrdudodaeth ydy **Awdurdod Addysg Lleol** (**AALl**). Ers Deddf Plant 2004 mae pob awdurdod addysg lleol hefyd yn awdurdod gwasanaethau plant ac mae'r cyfrifoldeb am y ddau gan y cyfarwyddwr gwasanaethau plant.

## Swyddogaethau
Mae gan awdurdodau addysg lleol gyfrifoldeb am holl ysgolion y wladwriaeth yn eu hardal hwy.
*Maent yn gyfrifol am ddosbarthu a monitro cyllid mewn ysgolion.
*Maent yn gyfrifol am gydlynnu'r polisi derbyn, gan gynnwys y nifer o blant sy'n medru mynychu pob ysgol.
*Nhw ydy cyflogwyr uniongyrchol yr holl staff mewn ysgolion cymunedol ac ysgolion a reolir yn wirfoddol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*DfES: The Role of the Local Education Authority in School Education 

Categori:Addysg yng Nghymru
Ayn Rand

Llenor ac athronydd Rwsiaidd-Americanaidd oedd **Ayn Rand** (ganwyd '''Alisa Zinov'yevna Rosenbaum'*, 2 Chwefror 1905 – 6 Mawrth 1982) sydd fwyaf enwog am ei nofelau *The Fountainhead* ac *Atlas Shrugged'' ac am ddatblygu system athronyddol Gwrthrychiaeth.

Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Athronwyr gwleidyddol o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion dystopaidd
Categori:Llenorion gwleidyddol o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn St Petersburg
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Rwsia i'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o'r Undeb Sofietaidd i'r Unol Daleithiau
Galwedigaeth (gwahaniaethu)

Gall **galwedigaeth** gyfeirio at:

* Addysg alwedigaethol
** Ysgol alwedigaethol
* Cyflogaeth
* Galwedigaeth neu broffesiwn
* Gyrfa
* Swydd
Diwygio tir

300px|bawd|de|Ffermwyr yn protestio dros ddiwygio tir yn Indonesia
Newid deddfau, rheolau, neu arferion parthed perchenogaeth tir yw **diwygio tir**. Yn aml mae'n ymwneud ag ailddosbarthu eiddo, yn enwedig tir amaethyddol.

;Yn ôl gwlad
* Diwygio tir yng Nghymru
* Diwygio tir yn Simbabwe


Tir
Categori:Hanes economaidd
Categori:Rheolaeth tir
Vitalia Diatchenko

Chwaraewraig tenis o Rwsia ydy **Vitalia Diatchenko** (Rwsieg: Виталия Анатольевна Дьяченко, ganwyd 2 Awst 1990). Bu'r 105ed ferch orau drwy'r byd yn ôl y WTA, a hynny yng ngorffennaf 2009. Mae'n 1.80 m o daldra a gall chwarae gyda'r llaw dde neu'r chwith.

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Chwaraewyr tenis o Rwsia
Harry Potter and the Chamber of Secrets

***Harry Potter and the Chamber of Secrets*** ("''Harri Potter a'r Siambr Gyfrinachau''") yw'r ail nofel yng nghyfres Harri Potter a ysgrifennwyd gan J. K. Rowling. Nid yw eto wedi'i gyfieithu i'r Gymraeg, ond cyfieithwyd y nofel gyntaf yn y gyfres, *Harri Potter a Maen yr Athronydd*, gan Emily Huws yn 2003.

Mae'r stori yn dilyn ail flwyddyn Harri yn Ysgol Hudoliaeth a Dewiniaeth Hogwarts, pan ymddangosai cyfres o negeseuon ar waliau coridorau’r ysgol yn rhybuddio bod y "Siambr Gyfrinachau" wedi ei agor, a bod "etifedd Slafennog" yn mynd i ladd holl ddisgyblion nad ydynt yn dod o deuluoedd dewinol. Dilynir y bygythiadau gan ymosodiadau sy'n gwneud trigolion yr ysgol yn "petrified" (hynny yw, wedi'u rhewi). Trwy gydol y flwyddyn, mae Harri a'i ffrindiau Ron Weasley ac Hermione Granger yn ymchwilio mewn i’r ymosodiadau, a daw Harri wyneb yn wyneb gyda’r Arglwydd Voldemort, sydd yn ceisio adennill grym cyflawn.

Cyhoeddwyd y llyfr yn y Deyrnas Unedig trwy’r Saesneg ar 2 Gorffennaf 1998 gan y cyhoeddwyr Bloomsbury. Er mae’n debyg bod Rowling wedi'i chael yn anodd gorffen y llyfr, enillodd clod uchel gan feirniaid, darllenwyr ifanc a'r diwydiant llyfrau. Er hynny, honnai rhai beirniaid bod y stori’n rhy frawychus ar gyfer plant iau. Mae rhai awdurdodau crefyddol wedi condemnio ei defnydd o themâu hudol, tra bod eraill wedi canmol ei phwyslais ar hunanaberth ac ar y ffordd mae cymeriad person yn ganlyniad i’w ddewisiadau.

Mae nifer o sylwebyddion wedi nodi bod hunaniaeth bersonol yn thema gref yn y llyfr, a'i fod yn mynd i'r afael â materion o hiliaeth trwy drin cymeriadau nad ydynt yn hudol, yn ddi-ddynol a rhai nad ydynt yn fyw. Mae rhai sylwebyddion yn ystyried y dyddiadur yn rhybudd rhag derbyn anfeirniadol o wybodaeth o ffynonellau mae eu cymhellion a dibynadwyedd ni ellir eu gwirio. Ceir bortread o Awdurdodau Sefydliadol fel  pethau hunan-gwasanaethu ac yn anghymwys.

Daeth y fersiwn ffilm (a chafodd ei rhyddhau yn 2002) i fod y drydedd ffilm erioed i ennill fwy na $600 miliwn mewn gwerthiannau'r swyddfa docynnau rhyngwladol.

## Dolenni allanol 
* Camgymeriadau yn *Harry Potter and the Chamber of Secrets*

Categori:Nofelau 1998

Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Categori:Ffilmiau wedi'u lleoli mewn ysgol
Polisi ariannol

Polisi cyhoeddus gan awdurdod ariannol cenedlaethol yw **polisi ariannol** i reoli'r cyflenwad arian, gan amlaf trwy osod cyfradd llog er mwyn hybu twf a sefydlogrwydd economaidd. Mae nodau polisi ariannol gan amlaf yn cynnwys prisiau sefydlog a diweithdra isel.

## Gweler hefyd 
* Arian
* Economeg arian
* Polisi cyllidol
* Polisi economaidd

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyllid cyhoeddus
Categori:Economeg arian
Ariannol
Tir amaethyddol

Tir a ddefnyddir at ddiben cynhyrchiad amaethyddol, gan gynnwys cnydau a da byw, yw **tir amaethyddol**. Gellir dosbarthu tir amaethyddol i'r mathau canlynol:
* Tir âr — tir a ddefnyddir i dyfu cnydau blynyddol, megis grawnfwydydd, cotwm, a llysiau.
* Perllannau a gwinllannau — tir a ddefnyddir i dyfu cnydau parhaol, megis ffrwythau a phlanhigfeydd.
* Dolydd a phorfeydd — tir â gweiriau naturiol a ddefnyddir i dda byw bori.

Categori:Amaeth
Categori:Rheolaeth tir
Mainc (dodrefnyn)

bawd|Mainc mewn gardd
Dodrefnyn y gall nifer o bobl eistedd arni yr un pryd ydy **mainc**. Gan amlaf mae meinciau wedi eu gwneud o bren, ond weithiau maent wedi'u gwneud o fetel, carreg neu ddeunyddiau synthetig. Mae gan nifer o feinciau le i osod eich breichiau neu'ch cefn tra bod meiciau eraill heb gefn. Yn aml mewn mannau cyhoeddus, gwelir meinciau a roddwyd fel rhodd gan berson neu gymdeithas.

## Gweler hefyd
*Gwasg fainc

Categori:Dodrefn
Oedolyn

bawd|270px|Criw o oedolion
Bod dynol neu organeb byw sydd o oed aeddfed ydy **oedolyn**. Gan amlaf cysylltir y term gydag aeddfedrwydd rhywiol a'r gallu i atgenhedlu. Yng nghyd-destun dynol, mae awgrymiadau eraill ymhlyg yn yr enw gyda chysyniadau cymdeithasol a chyfreithiol; er enghraifft, mae **oedolyn cyfreithiol** yn gysyniad cyfreithiol sy'n golygu person sydd wedi cyrraedd oedran lle caiff ei ystyried yn unigolyn annibynnol a chyfrifol am ei hun. Gellir diffinio bod yn oedolyn yn nhermau ffisoleg, datblygiad seicolegol oedolyn, y gyfraith, personoliaeth unigol neu statws gymdeithasol.

Categori:Datblygiad corfforol
Categori:Bioleg
Beinn Iutharn Mhor

Mae **Beinn Iutharn Mhor**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP.
Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr o Gopaon Cymru

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Categori:Copaon Corbett
Jon Voight

Actor o'r Unol Daleithiau ydy **Jonathan Vincent "Jon" Voight** (ganed 29 Rhagfyr 1938). Mae ef wedi derbyn Gwobr yr Academi allan o bedwar enwebiad, a thair gwobr Golden Globe allan o naw enwebiad. Ef yw tad yr actores Angelina Jolie.

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Genedigaethau 1938
Prosper Mérimée

Awdur, dramodydd, hanesydd, ac archaeolegydd o Ffrainc oedd **Prosper Mérimée** (28 Medi 1803 – 23 Medi 1870).

Fe'i ganwyd ym Mharis, wyr y cyfreithiwr François Mérimée.  Bu farw yn Cannes.

## Llyfryddiaeth
### Drama
**Cromwell* (1822)
**Le Carrosse du Saint Sacrement* (1829)
**La Chambre bleue* (1872)

### Nofelau
**La Chronique du temps de Charles IX* (1829)
**Les âmes du Purgatoire* (1834)
**Colomba* (1840)
**Carmen* (1845)

## Cyfeiriadau
Categori:Archaeolegwyr o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Hunan

:*Am y dalaith Tsieineaidd, gweler Hunan (talaith).*
Person unigol fel gwrthrych ei ymwybyddiaeth yw'r **hunan**.

## Gweler hefyd 
* Ego
* Hunaniaeth
Ayaan Hirsi Ali

Gweithredwr, llenor, gwleidydd, a ffeminist o'r Iseldiroedd o dras Somaliaidd yw **Ayaan Hirsi Ali** (Somaleg: *Ayaan Xirsi Cali* Arabeg: أيان حرسي علي; ganwyd **Ayaan Hirsi Magan**; 13 Tachwedd 1969) Sefydlodd yr AHA Foundation, sefydliad dros hawliau menywod. Ei thad yw'r ysgolhaig a'r gwleidydd Somaliaidd Hirsi Magan Isse. Mae hi'n feirniad blaenllaw o Islam ac ysgrifennodd sgript y ffilm *Submission* a arweiniodd at fygythiadau yn erbyn ei bywyd a llofruddiaeth y cyfarwyddwr Theo van Gogh.

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Anffyddwyr
Categori:Cyn-Fwslimiaid
Categori:Ffeministiaid o'r Iseldiroedd
Categori:Gwleidyddion o'r Iseldiroedd
Categori:Llenorion benywaidd o'r Iseldiroedd
Categori:Llenorion o Somalia
Categori:Pobl o Somalia
Categori:Ymgyrchwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Iseldiroedd
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Iseldiroedd
Conway Twitty

Canwr a cherddor gwlad o Americanwr oedd **Conway Twitty** (ganwyd **Harold Lloyd Jenkins**; 1 Medi 1933 - 5 Mehefin 1993). Ymhlith ei ganeuon mae "Lonely Blue Boy", "Hello Darlin'", ac "It's Only Make Believe".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Mississippi
Categori:Pobl o Arkansas
Categori:Pobl fu farw ym Missouri
Itamar Franco

Gwleidydd o Frasil ac Arlywydd Brasil rhwng 29 Rhagfyr 1992 a 1 Ionawr 1995 oedd **Itamar Augusto Cautiero Franco** (28 Mehefin 1930 – 2 Gorffennaf 2011).

Fe'i ganwyd ar long yn Nghefnfor yr Iwerydd.  Bu farw yn São Paulo.

Categori:Arlywyddion Brasil
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Gwleidyddion o Frasil
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl a aned ar y môr
Brwydr Stow-on-the-Wold

Digwyddodd **Brwydr Stow-on-the-Wold** yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr ger tref Stow-on-the-Wold, Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, ar 21 Mawrth 1646. Roedd Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban, yn ei chael yn fwy fwy anodd i gadw'r byddinoedd gyda'i gilydd fel yr oedd yn gorfod aros am gymorth o Iwerddon, yr Alban, a Ffrainc. Gwnaeth Syr Jacob Astley gasglu gweddillion y byddinoedd yn y Gorllewin at ei gilydd. a dechreuodd gasglu'r byddinoedd garsiynau a oedd yn bodoli o hyd yn y gorllewin. Erbyn hyn, roedd ysbryd y milwyr yn isel, ond roedd gallu Astley fel milwr profiadol, llwyddodd i ddod â byddin o 3,000 at ei gilydd.

## Y Frwydr 
Roedd Astley yn ceisio cyrraedd Rhydychen gyda'i fyddin pan glywodd Senedd Lloegr amdano. O ganlyniad, roedd brwydr ar hyd afon Avon wrth i Astley geisio efadu'r byddin arall. Yn y diwedd, nid oedd dim byd arall y gallai Astley wneud ond stopio i ymladd y byddin Roundhead a arweiniwyd gan y Cyrnol Thomas Morgan a Syr William Brereton. Dewisodd Astley fryn i'r gogledd-ddwyrain yn Stow-on-the-Wold, sydd bellach ar bwys yr A424.

## Llyfryddiaeth
*Max Hastings,  *The Oxford Book of Military Anecdotes* (Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1986)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Erthygl English Heritage
*Erthygl y Battlefield

Stow-On-The-Wold
Categori:Hanes Swydd Gaerloyw
Categori:Rhyfel Cartref Lloegr
Categori:1646
Cynaliadwyedd

[bawd|300px|de|"[Y Farblen Las": Bydd ennill cynaliadwyedd yn galluogi'r Ddaear i barhau i gynnal bywyd dynol.]]
Y gallu i barhau yw **cynaliadwyedd**. Yn ecoleg, disgrifia sut mae systemau biolegol yn aros yn amrywiol ac yn gynhyrchiol dros amser. Mae gwlypdiroedd a choedwigoedd iach a hir eu hoes yn enghreifftiau o systemau biolegol cynaliadwy. I fodau dynol, cynaliadwyedd yw'r potensial i gynnal lles tymor hir ym meysydd amgylcheddol, economaidd, a chymdeithasol.

Mae ecosystemau ac amgylcheddau iach yn darparu nwyddau a gwasanaethau hanfodol i fodau dynol ac organebau eraill. Ceir dwy brif ffordd o leihau effaith negyddol bodau dynol ar yr amgylchedd a gwella gwasanaethau ecosystemau. Y cyntaf yw rheolaeth amgylcheddol; mae'r dull hwn yn seiliedig yn bennaf ar wybodaeth a geir o wyddor daear, gwyddor yr amgylchedd, a bioleg cadwraeth. Yr ail ddull yw rheoli treuliant adnoddau gan fodau dynol, sy'n seiliedig yn bennaf ar wybodaeth economaidd.

Mae cynaliadwyedd yn rhyngwynebu ag economeg trwy ganlyniadau cymdeithasol ac ecolegol gweithgarwch economaidd. Mae economeg gynaliadwyedd yn ymwneud ag economeg ecolegol gan integreiddio elfennau cymdeithasol, diwylliannol, iechyd, ac ariannol. Mae symud tuag at gynaliadwyedd hefyd yn her gymdeithasol sy'n ymwneud â chyfraith genedlaethol a rhyngwladol, cynllunio trefol a chludiant, dulliau o fyw lleol ac unigol, a phrynwriaeth foesegol. Mae ffyrdd cynaliadwy o fyw yn cymryd nifer o ffurfiau gan gynnwys ad-drefnu amodau byw (e.e. ecobentrefi, ecofwrdeistrefi a dinasoedd cynaliadwy), ail-werthuso sectorau economaidd (permaddiwylliant, adeiladu'n wyrdd, amaethyddiaeth gynaliadwy) neu arferion gwaith (pensaernïaeth gynaliadwy), defnyddio gwyddoniaeth er mwyn datblygu technolegau newydd (technolegau gwyrdd, ynni adnewyddadwy), a newidiadau mewn bywydau unigol sy'n cynilo adnoddau naturiol.


Categori:Amgylchedd
Categori:Demograffeg
Categori:Economeg
Categori:Materion rhyngwladol
Dafydd Huws (gwleidydd a seiciatrydd)

Gwleidydd a seiciatrydd o Gymru oedd y Dr **Dafydd John Lewys Huws** (29 Tachwedd 1935 – 3 Gorffennaf 2011). Bu'n flaenllaw ym maes melinau gwynt Cymru hefyd.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Cafodd Dafydd Jones ei eni yn Aberystwyth a'i fagu yn Llandre. Treuliodd ychydig o'i flynyddoedd cynnar yn Cenia, lle yr oedd ei dad yn gweithio fel daearegwr yn y diwydiant mwyngloddio, a sicrhaodd ei rieni yr oedd athro i ddysgu'r Gymraeg iddo. Mynychodd Ysgol Ramadeg Ardwyn ac astudiodd yn Ysgol Feddygaeth Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd. Aeth ati i dreulio'i holl oedolaeth yng Nghaerdydd. Safodd Huws yn erbyn George Thomas am etholaeth Gorllewin Caerdydd yn etholiadau cyffredinol 1970, Chwefror 1974, ac Hydref 1974, a safodd am sedd Ceredigion ym 1979 ac eto yng Nghaerdydd ym 1983. Safodd am etholaeth De Cymru yn etholiad Senedd Ewrop ym 1984, gan ennill 13,201 o bleidleisiau (6.8&nbsp;y&nbsp;cant o'r cyfanswm). a bu'n gyfrifol am sefydlu un o ffermydd gwynt cyntaf yng Nghymru ar Fynydd Gorddu, ger Tal-y-bont, Ceredigion. Yn ôl Eryl Vaughan, Rheolwr Gyfarwyddwr Ynni Gwynt Cymru, "fe gyfrannodd yn aruthrol at ddatblygu ynni gwynt yng Nghymru" ac mae'r fferm wynt hon "yn waddol i'r genedl". Roedd Huws yn Gristion a addolodd mewn capeli Cymraeg trwy gydol ei fywyd. Erbyn diwedd ei oes roedd yn byw yn y Ffwrnes Blwm ger Caerffili, a bu farw o ganser yn 75 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Arloeswyr ynni
Categori:Cristnogion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Cynghorwyr Plaid Cymru
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Seiciatryddion o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ardwyn, Aberystwyth
Dothill

Ardal faestrefol yn nhref Telford yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Dothill**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Wellington yn awdurdod unedol Telford a Wrekin.

Bu Sir William Forester yn byw yn yr ardal hon yn yr 17g. Heddiw, mae Dothill yn ardal breswyl eang, oherwydd datblygu tai yn y 1960au. Prif ystad breswyl Dothill yw'r Brooklands Estate. Mae gan Dothill ysgolion, meysydd chwarae a llyn o'r enw *Dothill Pool*, lle mae hwyaid ac elyrch yn byw. Mae elyrch Dothill yn eitha enwog.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Categori:Telford a Wrekin
Glas Tulaichean

Mae **Glas Tulaichean**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Pitlochry i Braemar a Blairgowrie yn  Ucheldir yr Alban; , tua deunaw kilometr (11 milltir) i'r de o Braemar yn Sir Perth a Kinross. Ceir piler triongl yr OS ger y copa. Fel arfer caiff ei ddringo o Spittal of Glenshee drwy Glen Lochsie tua'r de. Munro ydyw mewn gwirionedd.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr o Gopaon Cymru

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Categori:Copaon Hump
Uwchgynhadledd NATO, 1999

[bawd|340px|Cynhadledd [Cyngor Gogledd yr Iwerydd yn Awditoriwm Mellon yn Washington, D. C. ar 24 Ebrill 1999 yn ystod Uwchgynhadledd Washington, 1999.]]
Pymthegfed uwchgynhadledd NATO oedd **Uwchgynhadledd Washington, 1999** a gynhaliwyd yn Washington, D.C. ar 24-25 Ebrill 1999. Cynhaliwyd yn ystod Ymgyrch Grym Cynghreiriol, ymgyrch fomio y cynghrair yn Iwgoslafia. Roedd yr uwchgynhadledd yn dathlu pen-blwydd NATO yn 50 mlwydd oed. Hon oedd yr uwchgynhadledd gyntaf ers esgyniad Hwngari, Gwlad Pwyl, a'r Weriniaeth Tsiec i'r cynghrair.

Categori:1999 yn yr Unol Daleithiau
NATO 1999
Categori:Hanes Washington, D.C.
1999 Washington
Athrawiaeth Truman

Athrawiaeth polisi tramor oedd **Athrawiaeth Truman** a sbardunwyd gan Harry S. Truman, Arlywydd yr Unol Daleithiau, ar 12 Mawrth 1947 pan ddatganodd y bydd yr Unol Daleithiau yn cefnogi Gwlad Groeg a Thwrci â chymorth economaidd a milwrol er mwyn eu hatal rhag ildio i gylch dylanwad yr Undeb Sofietaidd, sef y Bloc Dwyreiniol, yn ystod Rhyfel Cartref Groeg. Awgrymodd Truman bydd y polisi yn gosod cynsail i'r Unol Daleithiau gefnogi "pobloedd rydd" oedd yn gwrthsefyll "llywodraethau totalitaraidd".

Yn Chwefror 1947 derbyniodd Truman rybudd gan lywodraeth y Deyrnas Unedig na allai fforddio talu am gynnal ei milwyr yng Ngroeg mwyach. Pe bai lluoedd Prydain yn gadael, roedd gwir berygl y byddai Groeg yn disgyn i ddwylo gwrthryfelwyr comiwnyddol. Ni allai Prydain fforddio rhoi cymorth i Dwrci chwaith, a wynebai'r un bygythiad. Penderfynodd Truman lenwi'r bwlch. Anerchodd gyd-sesiwn o'r Gyngres, gan ofyn am $400&nbsp;miliwn ar gyfer Groeg a Thwrci a dadlau bod yr arian yn angenrheidiol os oedd democratiaeth am drechu totalitariaeth: "Ar y funud hon yn hanes y byd rhaid i bob cenedl, bron, ddewis rhwng dwy ffordd wahanol o fyw. Yn rhy aml, nid yw'n ddewis rhydd. Mae un ffordd o fyw wedi'i seilio ar ewyllys y mwyafrif, ac fe'i nodweddir gan sefydliadau rhydd, llywodraeth gynrychiadol, etholiadau rhydd, gwarantau yn cefnogi rhyddid yr unigolyn, rhyddid barn, rhyddid i addoli, a rhyddid rhag gormes gwleidyddol. Mae'r ail ffordd o fyw wed'i seilio ar ewyllys y lleiafrif yn cael ei gorfodi ar y mwyafrif. Mae'n dibynnu ar fraw a gormes, gwasg a radio dan reolaeth, etholiadau wedi'u trefnu ymlaen llaw, ac atal rhyddid personol. Credaf y dylai'r Unol Daleithiau arddel polisi o gefnogi pobl rydd sy'n gwrthsefyll ymdrechion lleiafrifoedd arfog neu bwysau o'r tu allan i'w darostwng."

Cytunodd y Gyngres i anfon $400 miliwn i'r ddwy wlad, ond dim lluoedd milwrol. Arweiniodd hyn at gwymp y bygythiad comiwnyddol yn y ddwy wlad, ac ymaelododd Groeg a Thwrci â NATO, cynghrair milwrol y Gorllewin, ym 1952. Dangosodd Athrawiaeth Truman newid mawr ym mholisi tramor yr Unol Daleithiau, gan ymroddi i wrthdaro â'r Undeb Sofietaidd. Mae nifer o hanesyddion felly yn nodi 12 Mawrth 1947 fel dechrau'r Rhyfel Oer. Daeth yr athrawiaeth yn sail i bolisi tramor yr Unol Daleithiau am bron 45 mlynedd, gan ehangu ar ffurf cyfyngiant, sef ymyrraeth i gyfyngu ar ymlediad comiwnyddiaeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:1947
Truman
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Y Rhyfel Oer
Categori:Harry S. Truman
Dafydd Huws

Gall **Dafydd Huws** gyfeirio at nifer o bobl wahanol:

*Dafydd Huws (awdur) awdur nofelau'r *Dyn Dwad*
*Dr Dafydd Huws Seiciatrydd, a chyn gadeirydd Plaid Cymru
Henrietta Maria

Gwraig Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban, oedd **Henrietta Maria** (25 Tachwedd 1609 - 10 Medi 1669). Bu'n Frenhines ar Loegr a'r Alban rhwng 1625 a 1649.

Cafodd ei geni yn Palais du Louvre, Paris, yn ferch i Harri IV, brenin Ffrainc.  Priododd Siarl I ar 13 Mehefin 1625.  Bu farw Siarl yn 1649.

## Plant
*Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban (1630-1685)
*Mari (1631-1660)
*Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban (1633-1701)
*Elisabeth (1635-1650)
*Ann (1637-1640)
*Harri, Dug Caerloyw (1640-1660)
*Henrietta (1644-1670)

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd a breninesau Lloegr
Categori:Genedigaethau 1609
Categori:Marwolaethau 1669
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Ymerodraeth Rwsia

Gwladwriaeth ymerodrol oedd **Ymerodraeth Rwsia** a fodolodd rhwng 1721 a Chwyldro Rwsia ym 1917. Roedd yn olynu Tsaraeth Rwsia ac yn rhagflaenu'r Undeb Sofietaidd. Roedd yn ymestyn ar draws Dwyrain Ewrop, y Cawcasws, Gogledd a Chanolbarth Asia, a gogledd y Dwyrain Pell, ac ar un pryd yn cynnwys Alaska yng Ngogledd America.

bawd|dim|Ymerodraeth Rwsia ym 1866

Categori:Cyn-wladwriaethau
Categori:Hanes Rwsia
Microwladwriaeth

[350px|bawd|Pum gwladwriaeth leiaf y byd: [Dinas y Fatican, Monaco, Nawrw, Twfalw a San Marino]]

Gwladwriaeth sofran sydd â phoblogaeth fach iawn neu arwynebedd tir bach iawn, yn aml y ddau, yw **microwladwriaeth**.

## Gweler hefyd 
* Dinas-wladwriaeth
* Microgenedl, e.e. Sealand
* Rhestr gwledydd yn nhrefn eu dwysedd poblogaeth
* Rhestr gwledydd yn nhrefn eu poblogaeth

Categori:Gwledydd
Sgurr nan Ceathreamhnan - Stuc Mor

Mae **Sgùrr nan Ceathreamhnan - Stuc Mor**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd fechan ar y copa. Y fam-fynydd yw Sgurr nan Ceathreamhnan.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr Copaon Cymru

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap
*ar wefan Get-a-map 

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Seremoni graddio

[dde|bawd|250px|Gorymdaith academaidd yn ystod seremoni graddio  [Prifysgol Caergaint.]]
Digwyddiad a gynhelir pan fo myfyrwyr yn derbyn gradd academaidd ac yn graddio ydy **seremoni graddio**. Yn aml gelwir dyddiad y seremoni graddio yn **ddiwrnod graddio**. Pan fo seremonïau'n cael eu cynnal, gan amlaf maent yn cynnwys gorymdaith gan yr ymgeiswyr a'r staff academaidd.

Categori:Addysg
Graddio
Otto von Habsburg

Tywysog Coron olaf Awstria-Hwngari o 1916 hyd diddymiad yr ymerodraeth ym 1918 oedd **Otto von Habsburg** (20 Tachwedd 1912 – 4 Gorffennaf 2011).

Categori:Aelodau Senedd Ewrop
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Catholigion o Awstria
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Tywysogion
Categori:Ymhonwyr
Jack Unterweger

Llofrudd cyfresol o Awstria oedd **Johann "Jack" Unterweger** (16 Awst 1950 – 29 Mehefin 1994) a lofruddiodd nifer o buteiniaid. Ym 1974 cafwyd ef yn euog o ladd Margaret Schäfer, Almaenes 18 mlwydd oed, trwy ei thagu â'i bronglwm ei hunan. Tra yn y carchar, bu Unterwger yn llenor cynhyrchiol. Daeth yn *cause célèbre* i ddeallusion Awstriaidd a bu deisebau i'w bardynu. Ym 1990 rhyddhawyd Unterweger a chyflwynodd raglenni teledu ar adferiad. Yn ystod ei flwyddyn gyntaf yn rhydd, lladdodd chwe phutain yn Awstria. Ym 1991 aeth i Los Angeles i ysgrifennu am droseddu a phuteindra ar gyfer cylchgrawn Awstriaidd ac yn ystod ei amser yng Nghaliffornia bu farw tair putain yn yr un modd ac y bu farw Schäfer. Pan gasglwyd digon o dystiolaeth i'w arestio, ffodd Unterweger ar draws Ewrop, Canada, a'r Unol Daleithiau. Cafodd ei arestio gan yr FBI ym Miami ym 1992 a'i anfon yn ôl i Awstria. Cafodd ei gyhuddo o 11 o lofruddiaethau. Wedi iddo gael ei ddedfrydu ym 1994 i garchar am oes heb bosibilrwydd parôl, cymerodd ei fywyd ei hunan.

Categori:Awstriaid
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Llofruddion cyfresol
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Rhwyf unionsyth

bawd|dde|300px|Rhwyf unionsyth yn cael ei berfformio ar beiriant cebl.
Ymarfer hyfforddi gyda phwysau a wneir drwy ddal barbel gyda gafael troslaw a'i godi i fyny'n syth i bont yr ysgwydd ydy **rhwyf unionsyth**. Ymarfer cyfansawdd ydyw sy'n defnyddio'r trapesiws, y deltoidiaid a'r cyhyryn deuben. Po gulaf yw'r gafael, mwyaf oll y caiff cyhyrau'r traesiws eu hymarfer, yn hytrach na'r deltoidiaid. Gellir defnyddio dymbels, bar cyrlio EZ, neu beiriant cebl yn hytrach na barbel cyffredin.

## Gweler hefyd
*Fflei
*Gwasg fainc
*Rhwyf plygedig

## Cyfeiriadau
Categori:Codi pŵer
Categori:Ymarferion hyfforddi gyda phwysau
Thien Duong

250px|bawd|Thien Duong, Parc Cenedlaethol Phong Nha-Ke Bang
250px|bawd|Thien Duong
Mae **Thien Duong** (Fietnameg: *Hang Thiên Đường*) yn ogof yn Fietnam, ym Mharc Cenedlaethol Phong Nha-Ke Bang. Mae'n Safle Treftadaeth y Byd ar restr UNESCO. Fe'i lleolir tua 500 km i'r de o Hanoi yn ardaloedd Bố Trạch a Minh Hóa yn nhalaith Quảng Bình (rhanbarth Bắc Trung Bộ) ar arfordir canolbarth Fietnam. Mae'r ardal yn adnabyddus am ei ogofâu niferus a'i ecoleg unigryw.

Cafodd ei darganfod yn 2005 gan ddyn lleol a'i archwilio gan wyddonwyr o gwledydd Prydain rhwng 2005 a 2010. Mae hyd yr ogof yn 31 kilometr sy'n ei gwneud yr ogof hiraf yn Asia. Mae'r ogof ar agor ar gyfer ymwelwyr ar 3 Medi 2010.

## Dolenni allanol
*  Thien Duong Cave 

Categori:Quang Binh
Categori:Ogofâu Fietnam
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Fietnam
Salva Kiir Mayardit

Arlywydd De Swdan yw **Salva Kiir Mayardit** (ganwyd 13 Medi 1951).

Categori:Arlywyddion De Swdan
Categori:Catholigion o Dde Swdan
Categori:Genedigaethau 1951
Dog Day Afternoon

Ffilm ddrama o 1975 yw ***Dog Day Afternoon*** a gyfarwyddwyd gan Sidney Lumet, ysgrifennwyd gan Frank Pierson, a chynhyrchwyd gan Martin Bregman. Mae'r ffilm yn serennu Al Pacino, John Cazale, Charles Durning, Chris Sarandon, Penny Allen, James Broderick, a Carol Kane. Cyfeiria'r teitl at "ddyddiau cŵn yr haf".

Ysbrydolwyd y ffilm gan erthygl gan P.F. Kluge o'r enw "The Boys in the Bank", sy'n adrodd stori debyg am ysbeiliad banc yn Brooklyn gan John Wojtowicz a Salvatore Naturile ar 22 Awst 1972. Cyhoeddwyd yr erthygl hon yng nghylchgrawn *Life* ym 1972. Pan ryddhawyd ym Medi 1975 gan Warner Bros. Pictures (sydd yn awr yn rhan o Time Warner), derbynodd y ffilm adolygiadau ffafriol ar y cyfan, â nifer ohonynt yn trafod ei naws gwrth-sefydliadol. Enwebwyd *Dog Day Afternoon* am nifer o Wobrau'r Academi a gwobrau Golden Globe, ac enillodd un Wobr yr Academi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1975
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Sidney Lumet
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau trosedd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Warner Bros.
Dyddiau'r cŵn

[bawd|Darluniad o gytser [Canis Major o'r 9fed ganrif, yn seiliedig ar waith Cicero.]]
Dyddiau poethaf a mwyaf llaith yr haf yw '''dyddiau'r cŵn'''. Daw'r enw o godiad heuligol Seren y Ci ar yr adeg hon o'r flwyddyn. Ceir dyddiau'r cŵn ym misoedd Gorffennaf, Awst, a Medi cynnar ar ledred tymherus yn hemisffer y gogledd. Roedd pobl yr henfyd hefyd yn credu bod cŵn yn fwy tebygol o gael y gynddaredd yn ystod y tymor hwn. Honnir i Seren y Ci gael effaith niweidiol ar ddynoliaeth gan fod pobl yn tueddu i golli eu hegni yn ystod dyddiau poetha'r flwyddyn.

## Gweler hefyd 
* *Dog Day Afternoon*, ffilm
* Llên y sêr
* Y tymor dwl

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
Categori:Calendr
Categori:Haf
Categori:Sêr-ddewiniaeth
Tam Cốc-Bích Động

bawd|dde|250px

Ogof ger tref Ninh Binh yng ngogledd Fietnam ydy **Tam Coc - Bich Dong** (Fietnameg: Tam Cốc - Bích Động) sydd yn boblogaidd iawn gan ymwelwyr. Mae'n dair awr at yr ogofâu ar hyd Afon Ngô Đồng mewn cwch o Van Lam. Mae'r daith hon yn cynnwys arnofio drwy dair ogof (Hang Cả, Hang Hai, a Hang Ba), gyda'r mwyaf yn 125m a'i nenfwd tua dwy fetr o wyneb y dŵr. Fel arfer, merched leol ydy'r rhwyfwyr, ac mae'n nhw'n aml yn gwerthu nwyddau wedi'u gwnïo.

Ystyr Tam Coc ydy “Tair Ogof”.

## Delweddau

Delwedd:Bich Dong1 tango7174.JPG|Ha Pagoda, Bich Dong
Delwedd:Tam Coc from above.jpg|Tam Coc
Delwedd:Tam Coc Sailing.jpg|Tam Coc 
Delwedd:Tam Cốc01.jpg|
Delwedd:Đường vào Tam Cốc - Ninh Bình.JPG|
Delwedd:Tam Coc taken by Harmony Hiro.jpg|

## Dolennau allanol
* Tam Coc - Bich Dong Tourism complex
* Bich Dong Pagoda
* Tam Coc

Categori:Ninh Binh
Categori:Ogofâu Fietnam
Categori:Safleoedd Treftadaeth y Byd yn Fietnam
A' Chralaig

Mae '''A'Chralaig** neu **A'Chralaig''' yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Affric i Glen Moriston yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd enfawr ar y copa. Y fam-fynydd yw Carn Eige. Fe'i leolir i'r gogledd o Loch Cluanie. Dyma fynydd uchaf Glen Shiel.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Categori:Copaon Hump
Michael Wood

Hanesydd a chyflwynydd teledu o Loegr yw **Michael David Wood** (ganwyd 23 Gorffennaf 1948).

Fe'i ganwyd ym Manceinion.  Cafodd ei addysg yn Ysgol Ramadeg Manceinion ac yng Ngholeg Oriel, Rhydychen.

## Teledu
* *Great Railway Journeys* ("Zambezi Express", 1980: "Slow Train to Olympia", 1983)
* *In Search of the Dark Ages* (1981)
* *Great Little Railways* (1983)
* *In Search of The Trojan War* (1985)
* *Domesday: A Search for the Roots of England* (1986)
* *Art of the Western World* (1989)
* *Legacy: A Search for the Origins of Civilization* (1992)
* *In the Footsteps of Alexander the Great* (1997)
* *Conquistadors* (2000)
* *In Search of Shakespeare* (2003)
* *In Search of Myths and Heroes* (2005)
* *The Story of India* (2007)
* *Christina: A Medieval Life* (2008)
* *In Search of Beowulf* (2009)
* ''Michael Wood's Story of England* (2010)
* *The Great British Story: A People's History* (2012)

## Llyfryddiaeth
* *In Search of the Dark Ages* (BBC Books, 1981)
* *In Search of the Trojan War* (1985)
* *Domesday: A Search for the Roots of England* (1988)
* *Legacy: A Search for the Origins of Civilization* (1992)
* *The Smile of Murugan: A South Indian Journey* (1995)
* *In the Footsteps of Alexander the Great* (1997)
* *In Search of England: Journeys Into the English Past* (1999)
* *Conquistadors* (2000)
* *Shakespeare* (2003)
* *In Search of Myths and Heroes* (2005)
* *India: An Epic Journey Across the Subcontinent* (2007)
* *The Story of England'' (2010)

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Pobl o Fanceinion
John Wojtowicz

Lleidr banc o Americanwr oedd **John Stanley Wojtowicz** (9 Mawrth 1945 – 2 Ionawr 2006) oedd yn ysbrydoliaeth i'r ffilm *Dog Day Afternoon*.

## Bywyd cynnar a phersonol
Ganwyd Wojtowicz yn Ninas Efrog Newydd ym 1945 yn fab i fewnfudwyr Pwylaidd. Priododd Carmen Bifulco, ym 1967, a chawsant ddau blentyn cyn eu hysgariad ym 1969. Ym 1971 cyfarfu Wojtowicz â Ernest Aron mewn gŵyl Eidalaidd yn Ninas Efrog Newydd, a phriododd y ddau ar 4 Rhagfyr 1971 yn Greenwich Village.

## Lladrad banc 
Ar 22 Awst 1972, ceisiodd Wojtowicz, Salvatore Naturile, a Robert Westenberg ysbeilio cangen o fanc Chase Manhattan ar gornel East Third Street ac Avenue P yn Gravesend, Brooklyn. Y bwriad oedd defnyddio'r arian a ladratwyd i dalu am lawdriniaeth ailgyfeirio rhyw ar gyfer Ernest Aron.

## Ar ôl y lladrad 
Yn ôl Wojtowicz, cafodd gynnig bargen i bledio'n euog, ond fe'i amharchwyd gan y llys, ac ar 23 Ebrill 1973 cafodd ei ddedfrydu i 20 mlynedd ym Mhenydfa Ffederal Lewisburg, a dreuliodd 10 mlynedd yno. Enillodd $7,500 trwy werthu'r hawliau ffilm i'w hanes a 1% o'i elw net, a defnyddiodd yr arian i gyllido llawdriniaeth ailgyfeirio rhyw Ernest Aron, a newidiodd ei henw i Elizabeth Eden. Rhyddhawyd Wojtowicz o'r carchar ar 10 Ebrill 1987. Bu farw Elizabeth Eden o niwmonia o ganlyniad i AIDS ar 29 Medi 1987 yn Rochester pan oedd yn 41 mlwydd oed. Bu farw Wojtowicz o ganser ar 2 Ionawr 2006.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Lladron banciau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Categori:Troseddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
News of the World

bawd|Y rhifyn cyntaf; 1 Hydref 1843.
Papur tabloid oedd ***News of the World*** a gyhoeddwyd yng ngwledydd Prydain rhwng 1843 a'r 10ed Gorffennaf 2011. Daeth i ben oherwydd y sgandal hacio ffonau. Roedd yn chwaer-bapur i'r Sun a'i berchennog oedd News Group Newspapers of News International sydd ym mherchnogaeth News Corporation Rupert Murdoch. Wythnosolyn ydoedd a gyhoeddwyd bob dydd Sul.

Arbenigodd mewn sgŵps gwleidyddol a sgandalau rhyw drwy waith ditectif y gohebyddion. Oherwydd hyn, cafodd y llysenw *News of the Screws*.

Ymddiswyddodd golygydd y papur Andy Coulson ar 26 Ionawr 2007 oherwydd y sgandal hacio ffonau. Cymerodd Colin Myler, cyn-olygydd y *Sunday Mirror* a oedd hefyd wedi gweithio ar y *New York Post* yr awenau. Mae cyn-olygyddion y papur yn cynnwys Piers Morgan a Rebekah Wade, a ddisodlodd Phil Hall yn 2000. Ar 7 Gorffennaf 2011, cyhoeddodd News International y byddai'r *News Of The World* yn gorffen yn barhaol yr wythnos honno, ac mai dydd Sul 10 Gorffennaf 2011 fyddai'r rhifyn diwethaf. Penderfynwyd diweddu'r papur fel ymateb i'r sgandal hacio ffonau, ar ôl i honiadau fod ditectif preifat wedi hacio ffôn yr arddegwraig Seisnig Milly Dowler a gafodd ei llofruddio. Ymysg yr honiadau, dywedwyd i'r ditectif preifat ddileu negeseuon o flwch llais (*voicemail*) Dowler, gan achosi ing i'w rhieni. Arweiniodd yr honiadau at ymateb chwyrn wrth y cyhoedd a chyhoeddodd nifer o gwmnïau na fyddent yn hysbysebu yn y papur o ganlyniad. Gwaethygodd y sgandal pan gyhoeddwyd honiadau fod y papur wedi hacio ffonau teuluoedd milwyr a laddwyd ar faes y gâd. O ganlyniad i'r sgandal, cyhoeddodd James Murdoch, Cadeirydd a Phrif Weithredwr News Corporation, Ewrop ac Asia, ar y 7 Gorffennaf 2011 mai rhifyn 10 Gorffennaf 2011 fyddai'r olaf.

Ar 8 Gorffennaf 2011, arestiodd yr heddlu cyn-olygydd y papur, Andy Coulson, fel rhan o'u hymchwiliadau i'r honiadau o hacio ffonau a llygru. Ar yr un diwrnod, arestiwyd cyn-olygydd brenhinol y NoW, Clive Goodman (a garcharwyd am hacio ffonau yn 2007), am honiadau tebyg o lygredigaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Is-gwmnïau News Corporation
Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Papurau newydd y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1821
Categori:Dadsefydliadau 2011
Betty Ford

Gwraig cyn-Arlywydd yr Unol Daleithiau Gerald Ford oedd **Elizabeth Ann Bloomer Warren Ford**, a oedd yn fwy adnabyddus fel **Betty Ford** (8 Ebrill 1918&nbsp;– 8 Gorffennaf 2011). Bu'n Brif Foneddiges yr Unol Daleithiau o 1974 tan 1977. Tra'r oedd yn Brif Foneddiges, bu'n weithgar o safbwynt polisi cymdeithasol a bu'n weithgar fel gwraig arlywyddol.

Bu'n boblogaidd iawn er gwaethaf ei safiad rhyddfrydol ar faterion cymdeithasol. Ymgyrchodd dros nifer o faterion sensitif y dydd gan gynnwys cancr y fron yn dilyn ei mastectomi yn 1974, hawliau merched, ffeministiaeth, erthyliad, cyffuriau, cyflog cyfartal a thrwy wneud sylwadau ar faterion y dydd - rhywbeth nad oedd unrhyw Brif Foneddiges wedi'i wneud cyn hynny. Cyhoeddodd yn y 1970 iddi frwydro'n galed yn erbyn alcoholiaeth a chyffuriau.

## Cyfeiriadau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Categori:Is-Brif Foneddigesau'r Unol Daleithiau
Pyeongchang

Sir yn nhalaith Gangwon yn Ne Corea yw **Pyeongchang** (*Pyeongchang-gun*). Bydd yn cynnal Gemau Olympaidd y Gaeaf 2018.

Categori:De Corea
Jenische

bawd|de|Jenische yn ystod y 15fed ganrif
Pobl nomadig Ewropeaidd yw'r **Jenische** sy'n byw yn bennaf yn yr Almaen, Awstria, y Swistir, a rhannau o Ffrainc.

## Gweler hefyd 
* Jenische (iaith)
* Sipsiwn

Categori:Grwpiau ethnig yn Ewrop
Categori:Nomadiaid
Loetran

Aros mewn man gyhoeddus am amser maith yw **loetran**, sydd yn waharddedig neu yn erbyn y gyfraith mewn rhai lleoedd.

## Gweler hefyd 
* Crwydraeth
* The Mosquito
* Ymddygiad gwrthgymdeithasol

Categori:Troseddau
Rebekah Brooks

Newyddiadurwraig a chyn-olygydd papur newydd Seisnig ydy **Rebekah Mary Brooks** (ganed **Wade**, 27 Mai 1968). Hi oedd prif weithredwr News International o 2009 a 2011, wedi iddi weithio fel golygydd ieuengaf ar bapur newydd Prydeinig pan oedd yn gweithio ar y News of the World
(o 2000 tan 2003) ac fel golygydd benywaidd cyntaf *The Sun* (o 2003 tan 2009). Priododd yr actor Ross Kemp yn 2002 (ond ni chymrodd ei gyfenw); yn 2009 ysgarodd y ddau, a phriododd y cyn-hyfforddwr rasio ceffylau a'r awdur Charlie Brooks.

Mae Brooks yn ffigur blaenllaw yn sgandal hacio ffonau News International, gan mai hi oedd golygydd News of the World pan haciwyd ffonau'n anghyfreithlon gan y papur newydd. Ar 15 Gorffennaf 2011, ymddiswyddodd Brooks fel prif weithredwr News International, yn sgil beirniadaeth o'i rôl hi yn y sgandal. Ar 17 Gorffennaf 2011, cafodd ei harestio ar amheuaeth o gynllwynio i rhyng-gipio cyfarthrebiadau ac ar amheuaeth o lygredigaeth - trwy roi taliadau anghyfreithlon i swyddogion cyhoeddus. Ar 13 Mawrth 2012, cafodd ei harestion unwaith eto ar amheuaeth o gynllwynio i wyrdroi cwrs cyfiawnder. Ar 15 Mai 2012, cyhuddwyd Brooks o gynllwynio i wyrdroi cwrs cyfiawnder.  Mewn ymateb i hyn, dywedodd Brooks ei bod ei "drysu" gan y penderfyniad hwn.

Ymddangosodd Brooks a'i gŵr yn Llys Ynadon San Steffan ar 13 Mehefin ar gyhuddiadau'n gysylltiedig â'r sgandal hacio ffonau. Dywedodd y Barnwr Ardal Howard Riddle y byddai'r achos yn erbyn y diffynyddion yn digwydd yn hwyrach yn Llys y Goron Southwark. Rhoddwyd fechnïaeth i Brooks a'i gŵr tan 22 Mehefin.

Ar 24 Gorffennaf 2012, cyhoeddodd Gwasanaeth Erlyn y Goron y byddai Brooks, ynghyd â chwech chyn-aelod o staff o'r News of the World, yn cael eu cyhuddo o gynllwynio i ryng-gipio cyfathrebiadau heb hawl cyfreithiol, rhwng 3 Hydref 2000 a'r 9 Awst 2006. Yn ogystal â'r cyhuddiad "generig" hwn, cyhuddwyd Brooks gyda phedwar achos penodol o gynllwynio i ryng-gipio cyfathrebiadau heb hawl cyfreithiol. Roedd y cyhuddiadau hyn yn ymwneud â hacio pheiriant ateb ffôn symudol y ferch ysgol a lofruddiwyd, Milly Dowler.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Golygyddion papurau newydd o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Newyddiadurwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Prif weithredwyr o Loegr
News International

Cyhoeddwr papurau newydd Prydeinig sy'n eiddo i gwmni Rupert Murdoch, News Corporation, ydy **News International Ltd**. Tan fis Mehefin 2002, ei enw oedd **News International ccc**.

Mae News International Ccc yn rhan o News Corporation. Cafodd rhan o'i hasedau, y News of the World ei lusgo i mewn i sgandal hacio ffonau ac o ganlyniad cafodd ei gau, gyda'r rhifyn olaf o'r papur yn cael ei gyhoeddi ar 10 Gorffennaf, 2011.

Cyhoeddir prif deitlau'r cwmni gan dri is-gwmni, **Times Newspapers Ltd**, **News Group Newspapers**

Rhwng 1987 a 1995, trwy ei is-gwmni *News (UK) Ltd*, roedd News International yn berchen ar *Today*, y papur newydd cyntaf yn y DU i gael ei argraffu mewn lliw.  ac eithrio *The London Paper* a lansiwyd yn 2006, sefydlwyd holl bapurau News International gan berchnogion eraill, gyda rhai ohonynt yn mynd yn ôl cannoedd o flynyddoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau cyfryngau
Categori:Is-gwmnïau News Corporation
Categori:Papurau newydd y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1981
Meteleg

[bawd|Helmed [Celtaidd o tua 350 CC a ganfuwyd yn Agris, gorllewin Ffrainc]]
Yr adran honno o wyddoniaeth deunyddiau sy'n ymwneud â metalau yw **Meteleg** neu *metaleg*' (Saesneg: metallurgy). Mae meteleg yn astudiaeth o gyfansoddion metelig a sut y maent yn cael eu cymysgu i greu aloi a hefyd yn ymwneud â thechnoleg h.y. sut mae metalau'n cael eu cymhwyso yn y byd mawr i bwrpas ymarferol. Mae'r gair yn tarddu o'r Groeg: μεταλλουργός, sef "y gweithiwr metel".

Mae gwaith metel yn adran ar wahân, sy'n ymwneud â hyn a gelwir y person sy'n gwneud y gwaith yn of.

Bathwyd y gair yn gyntaf yn 1593 gan alcemyddion megis y Cymro John Dee.

## Gweler hefyd 
* Metel
* Metel alcalïaidd
* Metel daear alcalïaidd

Categori:Metelau