Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010

bawd|250px|Logo Gemau Olympaidd y Gaeaf Vancouver 2010

Cynhaliwyd digwyddiad aml-chwaraeon **Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010**, a adnabuwyd yn swyddogol fel **Gemau Olympaidd y Gaeaf XXI**, yn Vancouver, British Columbia, Canada, o 12 Chwefror 2006 tan 28 Chwefror 2010. Cynhaliwyd rhai o'r chwaraeon yn nhref cyrchfan Whistler, British Columbia ac ym maestrefi Vancouver Richmond, West Vancouver a'r University Endowment Lands. Trefnir y Gemau hyn a'r Gemau Paralympaidd gan Bwyllgor Trefnu Vancouver (*Vancouver Organizing Committee* neu *VANOC*). Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 yw'r drydedd Gemau Olympaidd i gael ei chynnal yng Nghanada, a'r cyntaf yn nhalaith British Columbia. Y gemau a gynhaliwyd yng Nghanada yn flaenorol oedd Gemau Olympaidd yr Haf 1976 ym Montreal, Quebec a Gemau Olympaidd y Gaeaf 1988 yn Calgary, Alberta.

Yn ôl y traddodiad Olympiadd, codwyd y faner Olympaidd gan faer Vancouver, Sam Sullivan, yn ystod seremoni gloi Gemau Olympaidd y Gaeaf 2006 yn Torino, yr Eidal, ar 28 Chwefror 2006, a bu'r faner yn cael ei harddangos yn Neuadd Dinas Vancouver tan seremoni agoriadol Gemau 2010. Agorwyd y digwyddiad yn swyddogol gan Lywodraethwr Cyffredinol Canada, Michaëlle Jean.

## Cynigion a pharatoadau 
Dewisodd Cymdeithas Olympaidd Canada ddinas Vancouver fel yr ymgeisydd Canadiaidd yn hytrach na Calgary, a oedd eisiau ail-westeio'r gemau, a Dinas Quebec a gollodd y cynnig Olympiadd ar gyfer Gemau 2002 ym 1995. Wedi'r rownd gyntaf o belidleisio ar 21 Tachwedd 1998, roedd gan cynnig Vancouver-Whistler 26 plaidlais, roedd 25 pleidlais dros Dinas Quebec a 21 dros Calgary. Cynhaliwyd yr ail rownd, sef y rownd derfynol o bleidleisio ar 3 Rhagfyr 198, rhwng y ddau brif gystadleuydd, ac enillodd Vancouver gyda 40 pleidlais i gymharu â'r 32 pleidlais a dderbyniodd Dinas Quebec. Felly, dechreuodd Vancouver baratoi eu cynnig a lobïo rhyngwladol.

Newidiwyd nifer o'r rheolau yn ymwneud â'r broses cynigion ym 1999, wedi'r helynt llwgrwobrwyo a ddigwyddodd ym mhroses Gemau 2002 a enillwyd gan Salt Lake City (wedi hynny gofynnodd Dinas Quebec am tua $8 miliwn o iawndal am eu cynnig hwy a fethodd). Creodd y Pwyllgor Olympaidd Rhynglwadol Gomisiwn Gwerthuso a apwyntiwyd ar 24 Hydref 2002. Cyn cychwyn y broses cynigion ar gyfer Gemau Olympaidd yr Haf 2008, byddai dinasoedd yn aml yn hedfan aelodau o'r pwyllgor i'r ddinas gan roi taith o'r ddinas ac anrhegion iddynt. Arweiniodd y diffyg goruchwyliaeth a tryloywder at gyhuddiadau o gyfnewid arian am bleidleisiau. Cryfhawyd rheolau'r cynigion, gan wneud i'r broses ganolbwyntio yn fwy ar agweddau technegol y dinasoedd cais.

Enillodd Vancouver y broses cynigion i westeio'r Gemau Olympaidd mewn pleidlais y Pwyllgor Olympaidd Rhynglwadol ar 2 Gorffennaf 2003, yn 115fed Sesiwn y Pwyllgor a gynhaliwyd ym Mhrag, Gweriniaeth Tsiec. Cyhoeddwyd canlyniad y bleidlais gan Llywydd y PORh Jacques Rogge. Bu Vancouver yn erbyn dwy ddinas arall ar y rhestr fer, sef PyeongChang, De Corea, a Salzburg, Awstria. Pyeongchang a enillodd y nifer fwyaf o bleidleisiau yn y rownd gyntaf, pan gafodd Salzburg ei ddileu. Yn y rownd derfynol, pleidleisiodd pob un, heblaw dau, o'r aelodau a bleidleisiodd dros Salzburg, dros Vancouver. Hon oedd pleidlais agosaf y PORh ers i Sydney, Awstralia guro Beijing i gynnal Gemau Olympaidd yr Haf 2000, o ond 2 pleidlais. Daeth buddugoliaeth Vancouver bron i ddwy flynedd wedi i gais Toronto ar gyfer Gemau olympaidd yr Haf 2008 golli i Beijing mewn pleidlais tirlithriad.

Dywedodd llywodraeth British Columbia y buasent yn talu am uwchraddiad i'r Sea-to-Sky Highway ar gost o $600 miliwn er mwyn ymgymhwyso'r cynnydd yn y traffig rhwng Vancouver a Whistler.

Gwariodd Bwyllgor Olympaidd Vancouver (VANOC) $16.6 miliwn yn uwchraddio cyfleusterau Cypress Mountain, sy'n gwesteio'r holl gystadlaethau arddull-rhydd (aerials, moguls, ski cross) ac eirafyrddio. Adeiladwyd pentrefi ar gyfer yr athletwyr yn Whistler a Vancouver a phrif ganolfan cyfryngau adeilad y gorllewin yng Nghanolfan Cynhadledd Vancouver yn Coal Harbour, ac un arall yn Whistler.

Agorwyd Canolfan Olympaidd/paralympaidd Vancouver yn Hillcrest Park flwyddyn ymlaen llaw ym mis Chwefror 2009, costiodd $40 miliwn i'w hadeiladu, yma cynhelir y cystadlaethau cyrlio. Cwblhawyd pob adeilad mewn pryd o leiaf blwyddyn cyn cychwyn y gemau yn 2010.

## Costau 
Amcangyfrifwyd costau gweithredol Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 yn 2004, i fod yn $1.354 biliwn (doler Canadiaidd). Erbyn canol 2009, cyfrifwyd y byddai'n costio cyfanswm o $1.76 biliwn, y rhan fwyaf o gronfeydd an-llywodraethol, trwy noddiadau ac arwerthiant hawliau darlledu yn bennaf. Daeth $580 miliwn gan y trethdalwyr i adeiladu neu adnewyddu cyfleusterau yn Vancouver a Whistler, disgwyliwyd i $200 miliwn gael ei wario ar ddiogelwch o dan arweinyddiaeth y Royal Canadian Mounted Police (RCMP). Datgelwyd yn ddiweddarach fod y gwir ffigwr hwnnw'n agosach at $1 biliwn, dros bum gwaith beth amcangyfrifwyd yn wreiddiol. Erbyn dechrau mis Chwefror 2010, amcangyfrifwyd cyfanswm cost y Gemau i fod tua $6 biliwn, gyda $600 miliwn yn cael ei wario'n uniongyrchol ar westeio'r gemau. Amcangyfrifwyd y byddai'r buddion a'r elw  i'r ddinas a'r dalaith, a godir fel canlyniad o gynnal y gemau, tua $10 biliwn, a dangosodd adroddiad Price-Waterhouse y byddai'r elw anuniongyrchol tua $1 biliwn.

### Canolfannau 
[bawd|[Richmond Olympic Oval: lleoliad cynnal y sglefrio cyflymder trac hir.]]
Mae rhai canolfannau, gan gynnwys y Richmond Olympic Oval, wedi eu lleoli ar lefel y môr, sy'n anaml ar gyfer Gemau'r Gaeaf. Gemau 2010 hefyd oedd y Gemau Olympaidd cyntaf i gynnal eu seremoni agoriadol dan do. Vancouver yw'r ddinas mwyaf poblog i gynnal y gemau. Mae'r tymheredd yn Vancouver ym mis Chwefror ar gyfartaledd yn 4.8&nbsp;°C (40.6&nbsp;°F).

Cynhaliwyd y seremonïau agoriadol a cloi yn Stadiwm BC Place, a dderbyniodd adnewyddiadau gwerth $150 miliwn. Roedd y canolfannau cystadlu yn Vancouver Fwyaf yn cynnwys y Pacific Coliseum, Canolfan Olympaidd/Paralympaidd Vancouver, UBC Winter Sports Centre, Richmond Olympic Oval a Cypress Mountain. Cynhaliwyd y cystadlaethau hoci iâ yn General Motors Place, cartref Vancouver Canucks yr NHL, ond gan na ganiateir noddi corfforedig ar gyfer canolfannau Olympaidd, ailenwyd yn Canada Hockey Place ar gyfer ystod y Gemau. Roedd y canolfannau cystadlu yn Whistler yn cynnwys y cyrchfan sgio Whistler Blackcomb, Parc Olympaidd Whistler a Canolfan Llithro Whistler.

Cafodd defnydd egni y canolfannau Olympaidd ei ddilyn yn fyw am y tro cyntaf, gyda'r wybodaeth ar gael i'r cyhoedd. Casglwyd ddata'r egni o'r systemau mesur ac awtomeiddio adeiladau naw o'r canolfannau, a cafodd ei arddangos ar-lein drwy'r brosiect "Venue Energy Tracker".

### Marchnata 
bawd|Cerflun o Ilanaaq, wedi ei leoli ar Mynydd Whistler.
Gorychwilwyd a dyluniwyd rhan fwyaf o brif symbolau'r gemau gan y diweddar gyfarwyddwr dylunio Leo Obstbaum (1969–2009), gan gynnwys y mascots, medalau a chynllun y ffaglau Olympaidd.

Datgelwyd logo Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 ar 23 Ebrill 2005, ac enwyd yn Ilanaaq yr Inunnguaq. Ilanaaq yw'r gair Inuktitut am *gfaill*. Mae'r logo'n seiliedig ar gromlech Inukshuk, a adeiladwyd ar gyfer Pafiliwn y Northwest Territories yn Expo 86 a gafodd ei roddi i Ddinas Vancouver wedi'r digwyddiad. Erbyn hyn defnyddir fel tirnod ar English Bay Beach.

Cyflwynwyd mascots Gemau Olympaidd a Paralympaidd y Gaeaf 2010 ar 27 Tachwedd 2007. Ysbrydolwyd gan y creaduriaid traddodiadol First Nations, roedd y mascots yn cynnwys:
* *Miga* — Arth fôr chwedlonol, rhan orca a rhan arth kermode.
* *Quatchi* — Sasquatch yn gwisgo esgidiau ac *earmuffs*.
* *Sumi* — Ysbryd anifail gwarchod sy'n gwisgo het y morfil orca, ac yn hedfan gydag adenydd y Thunderbird ac yn rhedeg gyda choesau blewog cryf yr arth ddu.
* *Mukmuk* — Marmot Ynys Vancouver.

Miga a Quatchi oedd mascots y Gemau Olympaidd, Sumi oedd mascot y Gemau Paralympaidd. *Sidekick* oedd Mukmuk yn hytrach na mascot llawn.

Cynhyrchodd y Royal Canadian Mint gyfres o ddarnau arian coffaol yn dathlu gemau 2010, ac mewn partneriaeth gyda CTV, cafodd y cyhoedd gyfle i bleidleisio dros y *Top 10 Canadian Olympic Winter Moments*; a cafodd cynllunioau'n anrhydeddu'r tri uchaf eu ychwanegu at y gyfres o ddarnau arian.

Cafodd gêm fideo *Vancouver 2010* wedi ei seilio ar y Gemau Olympaidd yn Vancouver ei ryddhau ar 12 Ionawr 2010 er mwyn hybu'r gemau.

### Darlledu a'r cyfryngau 
Cafodd y Gemau Olympaidd eu darlledu'n fyd-eang gan nifer o ddarlledwyr teledu. Cafodd hawliau darlledu Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 eu gwerthu ynghyd â Gemau Olympaidd yr Haf 2012, felly roedd y darlledwyr yr un peth yn bennaf ar gyfer y ddau.

Y darlledwr gwesteio oedd Olympic Broadcasting Services Vancouver, is-gwmni o uned ddarlledu mewnol newydd  y PORh, yr Olympic Broadcasting Services (OBS). Gemau 2010 oedd y gemau cyntaf lle darparwyd y cyfleusterau darlledu gan yr OBS yn unig. Cyfarwyddwr gweithredol Olympic Broadcasting Services Vancouver oedd Nancy Lee, cyn-gynhyrchydd a swyddog gweithredol gyda CBC Sports.

## Cyfnewid y ffagl 
bawd|Y cloc yn Vancouver yn cyfrif lawr yr amser hyd agor y Gemau Olympaidd.
Yn ôl traddodiad, dechreuodd y ffagl Olympaidd ei daith yn Olympia, Gwlad Groeg, safle'r Gemau Olympaidd cyntaf, a cludwyd i'r stadiwm yn y ddinas lle bydd y Gemau'n cael eu cynnal mewn pryd ar gyfer y seremoni agoriadol.

Tanwyd fflam y ffagl ar gyfer Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010 ar 22 Hydref 2009. Teithiodd o Wlad Groeg, dros Begwn y Gogledd i Arctig Uwch Canada ac ar draws y West Coast i Vancouver. Teithiodd y ffagl tua 45,000 cilometr ar draws Canada mewn 106 diwrnod, gan wneud hon y daith gyfnewid hiraf o fewn un gwlad yn yr hanes Olympaidd. Cludwyd y ffagl Olympaidd gan tua 12,000 o Ganadiaid gan gyrraedd 1,000 o gymunedau.

Roedd y cludwyr ffagl enwog yn cynnwys Arnold Schwarzenegger, Steve Nash, Matt Lauer, Justin Morneau, Michael Buble, Bob Costas, Shania Twain, ac enwogion hoci gan gynnwys Sidney Crosby, Wayne Gretzky, a chapteiniau'r ddau dîm Vancouver Canucks a aeth i rowndiau derfynol y Cwpan Stanley: Trevor Linden (1994) a Stan Smyl (1982).

## Y gemau 
### Cyfranogwyr 
bawd|400px|Map y byd yn dangos y timau a gyfranogodd.
Anfonwyd timau i'r gemau gan 82 Pwyllgor Olympaidd Cenedlaethol. Cyfranogodd Ynysoedd Caiman, Colombia, Ghana, Montenegro, Pacistan, Periw a Serbia yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf am y tro cytaf y flwyddyn hon. Dychwelodd Jamaica, Mecsico a Moroco i'r gemau hefyd, wedi iddynt fethu Gemau Olympiadd y Gaeaf 2006. Ceisiodd Tonga gyfranogi am y tro cyntaf gan anfon un cystadleuwr ar gyfer y gystadleuaeth luge, gan ddenu sylw'r wasg, ond cafodd ddamwain yn y rownd olaf o gymhwyso. Cymhwysodd dau athletwr o Lwcsembwrg, ac anafwyd y llall cyn i'r gemau ddechrau.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Ond mynegodd rhai gwledydd Ewropeaidd bryder y buasai'r penderfyniad hwn yn rhoi mantais i'r chwaraewyr o Ogledd America a fu wedi tyfu i fyny'n chwarae ar y lloriau llai.

Cafodd nifer o gystadlaethau eu crybwyll i gael eu cynnwys yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf 2010. Ar 28 Tachwedd 2006, pleidleisiodd Bwrdd Gweithredol y PORh, yn eu cyfarfod yn Coweit, i gynnwys sgio traws gwlad yn y rhaglen swyddogol. Cymeradwywyd hyn yn ddiweddarach gan Bwyllgor Olympaidd Vancouver (VANOC).

Cafodd y cystadlaethau canlynol hefyd eu cynnig ond ni chawsant eu cynnwys:
* Biathlon ras gyfnewid gymysg
* Cyrlio parau cymysg
* Sgio Alpinaidd tîm
* Bobsled ac ysgerbwd tîm
* Luge tîm
* Naid sgio merched

Daeth y mater o eithrio naid sgio merched o'r gemau i Goruchaf Lys British Columbia yn Vancouver rhwng 21–24 Ebrill 2009, a dyfarnwyd ar 10 Gorffennaf 2009 i eithrio naid sgio merched o Gemau Olympaidd y Gaeaf 2010. Gwadwyd y cais am apêl i Goruchaf Lys Canada ar 22 Rhagfyr 2009, a daeth hyn a unrhyw obaith y byddai'r cystadleuaeth yn cael ei gynnal yn Vancouver yn 2010 i ben. Er mwyn ceisio lleddfu effaith yr eithriad, gwahoddodd drefnwyr VANOC ferched o Ganada i gystadlu ym Mharc Olympaidd Whistler ar gyfer cystadlaethau eraill, gan gynnwys y Cwmpan Cyfandirol ym mis Ionawr 2009.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogl Gemau Olympaidd a Paralympaidd y Gaeaf 2010, Vancouver 
* Vancouver 2010, Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol

Categori:Chwaraeon yng Nghanada

Categori:Vancouver
Categori:2010