Frieda Hempel

Roedd **Frieda Hempel** (26 Mehefin 1885 - 7 Hydref 1955) yn gantores soprano o'r Almaen o weithiau operatig a chyngerdd a gafodd yrfa ryngwladol yn Ewrop a'r Unol Daleithiau.

## Bywyd 
Ganwyd Hempel yn Leipzig ac astudiodd gyntaf yng Nghonserfatori Leipzig ac wedi hynny yng Nghonserfatori Stern, Berlin, lle'r oedd yn ddisgybl i Selma Nicklass-Kempner. Roedd ei hymddangosiadau cynharaf yn Worclaw, yn canu Violetta, Brenhines y Nos a Rosina. Gwnaeth ymddangosiad cyntaf yn Schwerin ym 1905, a bu yno am y ddwy flynedd nesaf, gan ganu hefyd Gilda, Leonora (Il trovatore) a Woglinde.

Gwnaeth gymaint o argraff bod Kaiser Wilhelm II wedi gofyn i awdurdodau Schwerin ei rhyddhau i ganu hefyd ym Merlin. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yno ym 1905 fel Frau Fluth (yn *Die lustigen Weiber von Windsor* gan Otto Nicola). Canodd yn Opera'r Llys Brenhinol, Berlin, rhwng 1907 a 1912, lle cafodd ei hedmygu hefyd fel Lucia, Marguerite de Valois a Marie .

### Gyrfa ryngwladol 
Ymddangos Hempel yn y Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, Llundain yn 1907 fel Bastienne yn *Bastien und Bastienne* gan Mozart, fel Gretel yn *Hänsel und Gretel* Humperdinck, fel Eva yn *Die Meistersinger von Nürnberg* gan Mozart ac Elsa yn *Lohengrin* Wagner. Atgyfododd ei rôl fel Frau Fluth gan fod Nellie Melba a Selma Kurz bellach yn cymryd ganol y llwyfan ar gyfer y rolau mwy poblogaidd bu gynt yn eiddo i Hempel.

Ym 1912 gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn yr Opera Metropolitan, Dinas Efrog Newydd fel Marguerite de Valois yn *Les Huguenots*. Canodd yn rheolaidd yn Efrog Newydd wedi hynny hyd at y 1920au. Hi oedd y cyntaf i ganu’r Marschallin yn *Der Rosenkavalier* yn Efrog Newydd ac ym Merlin, a chanodd y rôl yn Llundain ym 1913 hefyd. Roedd hi yn y Met ym 1913 yn chware rôl Oscar yn  *Un ballo in maschera*, gyda Caruso, Emmy Destinn, Margarete Matzenauer a Pasquale Amato. Ymddangosodd hefyd yn  *Le nozze di Figaro ym* 1916 gyda Matzenauer, Geraldine Farrar ac Antonio Scotti. Ym 1916 chwaraeodd rhan Leïla yn *Les Pêcheurs de Perles* yn y Met. Roedd gan Hempel ystod ddramatig eang iawn, o Rosina neu Frenhines y Nos i Eva Wagner ac Euryanthe Weber. 
[bawd|chwith| Portread o Frieda Hempel (1885-1955) o gyfres o wawdluniau a dynnwyd gan [Enrico Caruso, 1909, Llyfrgell Prifysgol Ghent ]]

### Datganiadau 
Ar ôl 1919 bu Hempel yn ymroi i ddatganiadau cyngerdd. Gwnaeth ail yrfa ar y platfform cyngerdd, gan ragori ym mherfformiad lieder Mozart, Schubert, Schumann, Brahms a Wolf, yn ariâu cyngerdd Mozart, ac ati. Daeth yn enwog am ddatganiadau lle ymddangosodd mewn gwisg fel y soprano enwog o'r 19g Jenny Lind. 

## Marwolaeth 
Bu farw ym Merlin ym 1955 yn 70 oed. Claddwyd ei gweddillion ym mynwent Waldfriedhof Heerstrasse, Berlin.

## Recordiadau 
Dechreuodd Hempel wneud recordiadau yn yr Almaen ar gyfer cwmni Odeon Records ym 1906 ac wedyn ar gyfer y Gramophone Company (HMV) yn Lloegr yn ogystal â'r Victor Talking Machine Company ac Edison Records yn yr UD. Mae'r mwyafrif trwy'r broses acwstig.

## Dysgu 
Ymhlith ei myfyrwyr lleisiol mae'r athrawes lais Americanaidd a'r ysgolhaig Bel canto Cornelius L. Reid.

## Ffynonellau 
* A. Eaglefield-Hull, *A Dictionary of Modern Music and Musicians* (Llundain: Dent,  1924)
* G. Kobbé, *The Complete Opera Book* (Llundain: Putnam, argrafiiad 1935)
* H. Rosenthal and J. Warrack, *The Concise Oxford Dictionary of Opera* (Llundain: OUP, argraffiad 1974)
* M. Scott, *The Record of Singing Volume I* (Llundain: Duckworth, 1977)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera
Categori:Cantorion o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1885
Categori:Marwolaethau 1955