Gerallt Lloyd Owen

[bawd|Wrth ei waith dyddiol yn [Nantperis yn argraffu'r *Hebog*.]]

Bardd a aned yn "Nhŷ Uchaf", fferm ym mhlwyf Llandderfel Sarnau, Sir Feirionnydd (de Gwynedd heddiw) oedd **Gerallt Lloyd Owen** (6 Tachwedd 1944 – 15 Gorffennaf 2014). Roedd yn un o brif feistri'r gynghanedd ac yn feuryn ymryson barddol Radio Cymru, *Talwrn y Beirdd*.

## Bywyd cynnar 
Gerallt oedd yr ail fab i Henry Lloyd Owen (1906-1982), amaethwr a Swyddog Pla Cyngor Sir Feirionnydd ac yna Gwynedd, a Jane Ellen (Jin, 1905-1989), athrawes a fu hefyd yn cadw siop a llythyrdy'r Sarnau wedi i'r teulu symud yno i fyw i'w hen gartref hi, "Broncaereini", yn 1945 pan benodwyd Henry i'w swydd gyda Chyngor Sir Feirionnydd.

Llwyd o'r Bryn a gyflwynodd y gynghanedd iddo, ei athro barddol cyntaf, a gallai Gerallt gyfansoddi englyn cywir yn ddeuddeg oed. Yna aeth at Ifan Rowlands y Gistfaen, Llandderfel i wella'i grefft.

Derbyniodd Gerallt ei addysg yn Ysgol Tŷ Tan Domen. Tra yn y chweched dosbarth dyrchafwyd y tad a symudodd y teulu i Gaernarfon, ond arhosodd Gerallt gyda'i fodryb yn y Sarnau i adolygu ar gyfer ei arholiadau 'lefel A', ond gwell ganddo astudio'r gynghanedd a darllen barddoniaeth ac ni chafodd y graddau angenrheidiol i fynd i'r brifysgol ac felly aeth i Goleg y Normal, Bangor lle derbyniodd Dystysgrif Athro yn 1966.*.* Sefydlodd Wasg Gwynedd ym 1972. Yn 1972 hefyd y priododd ag Alwena Jones o Ddeiniolen gan fyw yn Llandwrog, a chawsant dri o blant: Mirain, Bedwyr a Nest.

Bu'n rhan o'r ffilm ''Steddfod! 'Steddfod!'' (1989).

## Ei waith llenyddol
Er i'w gyfrol gyntaf, ''Ugain Oed a'i Ganiadau'' (Argraffty'r M.C., Caernarfon, 1966) gael ei gyhoeddi ym 1966, ni ddaeth yn ffigwr amlwg nes iddo gyhoeddi ''Cerddi'r Cywilydd'' ym 1972.

Nodweddir ei farddoniaeth gan ymdeimlad cryf am Gymreictod a phwyslais ar etifeddiaeth y Cymry a'r angen i'w hamddiffyn. Gwelir hyn yn arbennig o eglur mewn cerddi fel yr awdl *Cilmeri* , am dranc Llywelyn ap Gruffudd, a'r gerdd *Fy Ngwlad* (''Cerddi'r Cywilydd'') am yr arwisgiad yng Nghaernarfon yn 1969 sy'n agor efo'r llinellau cofiadwy,

:Wylit, wylit, Lywelyn,
:Wylit waed pe gwelit hyn.
:Ein calon gan estron ŵr,
:Ein coron gan goncwerwr,
:A gwerin o ffafrgarwyr
:Llariaidd eu gwên lle'r oedd gwŷr.

Ond mae gan ei awen agwedd bersonol hefyd, yn ei gerddi am gyfeillion a pherthnasau, a'i gariad amlwg at ei fro. Mae'n medru bod yn ffraeth yn ogystal, er enghraifft yn ei gerdd *Trafferth mewn siop* (yn y gyfrol *Cilmeri*) am gael gwrthod talu â siec yn y Gymraeg yn siop Marks and Spencers, Llandudno, sy'n adleisio cerdd adnabyddus Dafydd ap Gwilym *Trafferth mewn Tafarn*.

Cyhoeddodd hunangofiant ym 1999 dan y teitl *Fy Nghawl Fy Hun*.  Golygodd gylchgrawn y Coleg Normal (Y Normalydd), sawl cyfrol yn y gyfres *Talwrn y Beirdd*, a bu'n gyd-olygydd y cylchgrawn *Barddas* am gyfnod.

Enillodd y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975 gyda'i awdl *Yr Afon* ac yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982 gydai' awdl *Cilmeri*.

Dymuniad y teulu oedd bod rhoddion er cof am Gerallt i'w gyfrannu i ymgyrch ‘Ie’ yr Alban.

## Llyfryddiaeth
Gwasg Gwynedd gyhoeddodd ei ddwy gyfrol bwysicaf o farddoniaeth: ''Cerddi'r Cywilydd* yn 1972 a *Cilmeri a Cherddi Eraill* yn 1991, a hefyd ei hunangofiant *Fy Nghawl Fy Hun* yn 1999. Cafwyd 4 argraffiad o *Cerddi'r Cywilydd* ac enillodd *Cilmeri a Cherddi Eraill* wobr Llyfr y Flwyddyn, 1992.

**Ugain Oed a'i Ganiadau* (1966)
**Cerddi'r Cywilydd* (Gwasg Gwynedd, 1972)
**Cilmeri a cherddi eraill* (Gwasg Gwynedd, 1991)
**Y Gân Olaf* (Barddas, 2015)

### Hunangofiant
**Fy Nghawl Fy Hun'' (Gwasg Gwynedd, 1999)

## Oriel 

Delwedd:Urdd National Eisteddfod, Aberystwyth, 1969 (1528882).jpg
Delwedd:Urdd National Eisteddfod, Aberystwyth, 1969 (1528885).jpg
Delwedd:Gerallt Lloyd Owen and Alwyn Ellis producing the two comics 'Yr Hebog' and 'Llinos' on new machines (1579928).jpg
Delwedd:Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517631).jpg
Delwedd:Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517626).jpg
Delwedd:Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517625).jpg
Delwedd:Chaired bard and crowned bard at Eisteddfod Criccieth, 1975 (1517652).jpg
Delwedd:Fy Nghawl fy Hun (llyfr).jpg
Delwedd:Cilmeri a Cherddi Eraill (llyfr).jpg
Delwedd:Talwrn y Beirdd 11 - Pigion y Talwrn (llyfr).jpg

## Cyfeiriadau

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Prifeirdd