open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1660

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1655 1656 1657 1658 1659 - **1660** - 1661 1662 1663 1664 1665 

----

## Digwyddiadau
*25 Mai - Coroniad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban
* Adfer Cyngor Cymru, gyda Richard Vaughan, 2ail Iarll Carbery fel Arlywydd
### Llyfrau
*Nicolas Boileau-Despreaux - *Satires*
**Rowland Vaughan - *Evchologia: neu Yr Athrawiaeth i arferol weddio*
### Drama
*Molière - *Sganarelle, ou le Cocu imaginaire*
### Barddoniaeth
*Richard Lovelace - *Lucasta*
### Cerddoriaeth
*Giovanni Pandolfi - Sonata i fiolin

## Genedigaethau
*2 Mai - Alessandro Scarlatti, cyfansoddwr (m. 1725)
*28 Mai - George I, brenin Prydain Fawr (m. 1727)
*29 Mai - Sarah Churchill, Duges Marlborough a ffrind Anne, brenhines Prydain Fawr (m. 1744)
*Medi - Daniel Defoe, awdur (m. 1731)
**yn ystod y flwyddyn* - Edward Lhuyd, naturiaethwr, botanegwr, ieithydd, daearegydd a hynafiaethydd (m. 1709)

## Marwolaethau
*23 Chwefror - Siarl X, brenin Sweden, 37
*6 Awst - Diego Velázquez, arlunydd, 61
*17 Hydref - John Jones, Maesygarnedd, gwleidydd, 63
*24 Rhagfyr - Mair, Tywysoges Orange, merch Charles I, brenin Lloegr a'r Alban

## Cyfeiriadau
*
1656

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1651 1652 1653 1654 1655 - **1656** - 1657 1658 1659 1660 1661

----

## Digwyddiadau 
*17 Ionawr - Cytundeb Königsberg
*6 Tachwedd - Afonso VI yn dod yn frenin Portiwgal
*20 Rhagfyr - Cytundeb Labiau
* **Llyfrau**
**Morgan Llwyd - ''Gair o'r Gair*
**Blaise Pascal - *Lettres provinciales*
***Drama**
**Thomas Dekker & John Ford - *The Sun's Darling*
**Molière - *Le dépit amoureux*
***Barddoniaeth**
**Jean Chapelain - *La Pucelle d’Orléans*
**Andreas Gryphius - *Kirchlzofsgedanken*
* **Cerddoriaeth**
**Johann Jakob Froberger – *Libro quarto''

## Genedigaethau 
*29 Hydref - Syr Edmond Halley

## Marwolaethau 
*9 Mehefin - Thomas Tomkins, cyfansoddwr, 84
*6 Tachwedd - João IV, brenin Portiwgal, 53
1662

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1657 1658 1659 1660 1661 - **1662** - 1663 1664 1665 1666 1667 

----

## Digwyddiadau 
*23 Ionawr – Brwydr Nagyszőllős
*30 Mai – Priodas Siarl II, brenin Lloegr, a Catrin o Braganza
*15 Gorffennaf – Y Gymdeithas Frenhinol yn derbyn ei Siarter Frenhinol

### Llyfrau
*Llyfr Gweddi Gyffredin (diwygiedig);
*Robert Vaughan – *British Antiquities Revised*
### Drama
*Pierre Corneille – *Sertorius*
*Molière – ''L'École des femmes*
### Cerddoriaeth
*Giovanni Bontempi – *Il Paride in musica'' (opera)

## Genedigaethau 
*30 Ebrill &ndash; Mari II, Brenhines Lloegr a'r Alban (m. 1694)
*7 Mehefin &ndash; Celia Fiennes, awdures Saesneg (m. 1741)

## Marwolaethau 
*10 Ionawr – Honoré II, Tywysog Monaco, 57
*19 Awst – Blaise Pascal, mathemategwr, ffisegydd ac athronydd Ffrengig, 39

## Cyfeiriadau
*
1661

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1656 1657 1658 1659 1660 - **1661** - 1662 1663 1664 1665 1666 

----

## Digwyddiadau 
*23 Ebrill - Coroniad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban, yn Abaty Westminster
* Yr erledigaeth ar y Piwritaniaid ar ei gwaethaf yng Nghymru a Lloegr.

### Llyfrau
*Abraham Cowley - *The Advancement of Experimental Philosophy*
*Percy Enderbie - *Cambria triumphans*
### Drama
*Thomas Fuller - *Andronicus*
*Thomas Middleton - *Hengist, King of Kent*
### Cerddoriaeth
*Heinrich Schütz – *Psalmen Davids*

## Genedigaethau 
*9 Mehefin - Feodor III, tsar Rwsia (m. 1682)
*6 Tachwedd - Siarl II, brenin Sbaen (m. 1700)

## Marwolaethau 
*16 Awst - Thomas Fuller, hanesydd, *tua* 53
*4 Hydref - Jacqueline Pascal, lleian Ffrengig a chwaer Blaise Pascal, 36
**yn ystod y flwyddyn* - William Lewis, gwleidydd, AS dros Devizes, *tua* 35

## Cyfeiriadau
1599

15g - **16g** - 17g
1540au 1550au 1560au 1570au 1580au - **1590au** - 1600au 1610au 1620au 1630au 1640au
1594 1595 1596 1597 1598 - **1599** - 1600 1601 1602 1603 1604 

----

## Digwyddiadau 
*12 Mawrth &ndash; Mae Robert Devereux, 2ail Iarll Essex, yn Castell Cahir yn Iwerddon.
***Gorffennaf** &ndash; Siarl IX yn dod yn frenin Sweden.

### Llyfrau
*Mateo Alemán - *Guzmán de Alfarache*
*John Bodenham - ''Wits' Theater*
*Esgob William Morgan - *Llyfr Gweddi Gyffredin* (argraffiad newydd)
### Drama
*William Shakespeare - *Julius Caesar*
### Cerddoriaeth
*Anthony Holborne - *Pavans, Galliardes, ac Almaines*
*Philipp Nicolai - *Wie schön leuchtet der Morgenstern*

## Genedigaethau 
*13 Chwefror - Pab Alexander VII (m. 1667)
*22 Mawrth - Anthony van Dyck, arlunydd (m. 1641)
*25 Ebrill - Oliver Cromwell, gwleidydd a milwr (m. 1658)
*6 Mehefin - Diego Velázquez, arlunydd (m. 1660)

## Marwolaethau 
*13 Ionawr - Edmund Spenser, bardd, *tua'' 46
*10 Ebrill - Gabrielle d'Estrées, cariad Harri IV, brenin Ffrainc, 28
*11 Medi – Beatrice Cenci, llofrudd (wedi dienyddio)
*8 Tachwedd - Francisco Guerrero, cyfansoddwr, 70

## Cyfeiriadau
*
1664

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1659 1660 1661 1662 1663 - **1664** - 1665 1666 1667 1668 1669 

----

## Digwyddiadau 
* 24 Medi - Amsterdam Newydd (wedyn Dinas Efrog Newydd) yn ildio i'r llynges Brydeinig.

### Llyfrau
*René Descartes - ''Traité de l'homme et de la formation du foetus*
*Katherine Philips - *Poems*
### Drama
*Pierre Corneille - *Othon*
*Molière - *Tartuffe*
*Joost van den Vondel - *Adam in Ballingschap*
### Cerddoriaeth
*Antonio Bertali - *Pazzo amor'' (opera)

## Genedigaethau 
*6 Chwefror - Mustafa II, swltan yr Ymerodraeth Otomanaidd (m. 1703)
*6 Ebrill - Arvid Horn, milwr a gwleidydd (m. 1742)

## Marwolaethau 
*22 Mehefin - Katherine Philipps, awdures, 32/34
*16 Gorffennaf - Andreas Gryphius, ysgrifennwr Almaenaidd, 47
*27 Awst - Francisco Zurbarán, arlunydd Sbaenaidd, 65

## Cyfeiriadau
1665

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1660 1661 1662 1663 1664 - **1665** - 1666 1667 1668 1669 1670 

----

## Digwyddiadau 
*17 Medi - Siarl II yn dod yn frenin Sbaen.
*5 Hydref - Sylfaen y Prifysgol Kiel.

### Llyfrau
*John Bunyan - *The Resurrection of the Dead*
### Drama
*John Dryden - *The Indian Emperor*
*Molière - ''L'Amour médecin*

### Cerddoriaeth
**John Blow - *I will always give thanks*
**Andrea Mattioli - *Ciro* (opera)

## Genedigaethau 
*6 Chwefror - Anne, brenhines Prydain Fawr (m. 1714)
*4 Mawrth - Philip Christoph von Königsmarck, milwr (m. 1694)

## Marwolaethau 
*12 Ionawr - Pierre de Fermat, mathemategydd, 57
*Gorffennaf - Edward Morgan, milwr, *tua'' 55
*17 Medi - Felipe IV, brenin Sbaen, 60

## Cyfeiriadau
1659

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1654 1655 1656 1657 1658 - **1659** - 1660 1661 1662 1663 1664

----

## Digwyddiadau 
*14 Ionawr - Brwydr Elvas rhwng Sbaen a Portiwgal
* **Llyfrau**
**Thomas Hobbes - *De Homine*
**Jeremy Taylor - *Discourse on the Nature, Offices and Measures of Friendship*
***Drama**
**Pierre Corneille - *Oedipe*
**Molière - *Les précieuses ridicules*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Bertali - *Il rè Gelidoro* (opera)
**Giovanni Battista Granata - *Soavi concenti di sonate musicali per la chitarra spagnuola*

## Genedigaethau 
*3 Mehefin - David Gregory, awdur
*20 Gorffennaf - Hyacinthe Rigaud, arlunydd
*10 Medi - Henry Purcell, cyfansoddwr (m. 1695)

## Marwolaethau 
*3 Mehefin - Morgan Llwyd, cyfrinydd a llenor, 39
*Hydref - Abel Tasman, fforiwr, 56
1663

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1658 1659 1660 1661 1662 - **1663** - 1664 1665 1666 1667 1668 

----

## Digwyddiadau 
*3 Chwefror – Sylfaen yr Académie Royale des Inscriptions et Médailles yn Ffrainc (ailwnwyd yn Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 1716)
*5 Mawrth – Reigen yn dod yn ymerawdwr Japan
*8 Mehefin – Brwydr Ameixial rhwng Portiwgal a Sbaen
### Llyfrau
*Andreas Gryphius - *Horribilicribrifax*
*Baruch Spinoza - *Principia philosophiae cartesianae*
### Drama
*Syr William Davenant – *The Play-House to Be Let*
*John Dryden – *The Wild Gallant*
### Cerddoriaeth
*Kaspar Förster – *Der lobwürdige Cadmus* (opera)

## Genedigaethau 
*12 Chwefror – Cotton Mather, gweinidog (m. 1728)
*16 Hydref – Eugene, tywysog Savoie, cadfridog
**yn ystod y flwyddyn* – Erasmus Lewes, clerigwr (m. 1745)

## Marwolaethau 
*14 Ionawr – Herbert Price, gwleidydd, *tua* 57
*7 Medi – David Lloyd, deon Llanelwy, *tua* 66
*5 Rhagfyr – Severo Bonini, cyfansoddwr, 80
*28 Rhagfyr – Francesco Maria Grimaldi, mathemategwr a ffisegydd Eidalaidd, 45

## Cyfeiriadau
1668

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1663 1664 1665 1666 1667 - **1668** - 1669 1670 1671 1672 1673

----

## Digwyddiadau
*13 Chwefror - Cytundeb rhwng Afonso VI, brenin Portiwgal a Siarl II, brenin Sbaen
***Llyfrau**
**Johannes Hevelius - *Cometographia*
***Drama**
**John Dryden - ''An Evening's Love*
**Molière - *Tartuffe*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Cesti - *Il Pomo d’oro* (opera)

## Genedigaethau
*8 Mai - Alain-René Lesage, dramategydd yn dod o Ffrainc (m. 1747)
*10 Tachwedd - François Couperin, cyfansoddwr (m. 1733)
*11 Tachwedd - Johann Albert Fabricius
**tua'' - Thomas Mansel, Barwn 1af Mansel (m. 1723)

## Marwolaethau
*21 Chwefror - John Thurloe, ysgrifennydd, gwleidydd a bargyfreithiwr, 51
*7 Ebrill - Syr William Davenant, dramodydd, 62
*19 Medi - Syr William Waller, milwr, 70?

## Cyfeiriadau
1669

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1664 1665 1666 1667 1668 - **1669** - 1670 1671 1672 1673 1674

----

## Digwyddiadau
*11 Mawrth - Tardd Mynydd Etna ac anrhaith y dref Nicolosi; 20,000 o bobol yn colli ei bywydau.
* **Llyfrau**
**Hans von Grimmelshausen - *Der abenteuerliche Simplicissimus Teutsch*, nofel picaresque
**Blaise Pascal - *Pensees*
***Drama**
**John Dryden - *Tyrannic Love*
**Jean Racine - *Britannicus*
* **Cerddoriaeth**
**Giovanni Maria Bononcini - Op. 3
**Francesco Cavalli - *Coriolano* (opera)
* **Gwyddoniaeth**
** Darganfyddiad yr elfen gemegol Ffosfforws gan Hening Brand

## Genedigaethau
*Ionawr - Susanna Wesley, mam y brodyr Wesley (m. 1742)
*24 Awst - Alessandro Marcello, cyfansoddwr (m. 1747)

## Marwolaethau
*Chwefror
** (claddwyd ar 11 Chwefror) - Wiliam Phylip, bardd, 90
*10 Medi - Henrietta Maria, gwraig Charles I, brenin Lloegr a'r Alban, 59
*4 Hydref - Rembrandt, arlunydd, 63
*14 Hydref - Antonio Cesti, cyfansoddwr, 46
*9 Rhagfyr - Pab Clement IX, 69
1666

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1661 1662 1663 1664 1665 - **1666** - 1667 1668 1669 1670 1671

----

[200px|bawd|[Louis XIV, brenin Ffrainc, yn cyfarfod yr aelodau'r Académie des sciences]]
## Digwyddiadau 
*Gorffennaf - Tân mawr yn y dref Piteå, Sweden
*Medi - Tân Mawr Llundain yn dinistrio rhannau helaeth o'r ddinas.
*22 Rhagfyr - Sylfaen yr Académie des Sciences yn Ffrainc

### Llyfrau
*Nicolas Boileau-Despréaux - *Satires du Sieur D....*
*John Bunyan - *Grace Abounding*
*Gottfried Leibniz - *De Arte Combinatoria*
### Drama
*James Howard - *The English Monsieur*
*Molière - *Le Misanthrope*
### Cerddoriaeth
*Antonio Draghi - *La Mascherata* (opera)

## Genedigaethau 
*13 Awst - William Wotton, ysgolhaig Celtaidd (m. 1727)
*6 Medi - Ifan V, tsar Rwsia (m. 1696)

## Marwolaethau 
*20 Ionawr - Ann o Awstria, gwraig Louis XIII, brenin Ffrainc, a mam Louis XIV, brenin Ffrainc, 64
*22 Ionawr &ndash; Shah Jahan, Ymerawdwr India, 74
*26 Awst - Frans Hals, arlunydd, 80?
*Tachwedd &ndash; Edmund Meyricke, gwleidydd

## Cyfeiriadau
1670

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1665 1666 1667 1668 1669 - **1670** - 1671 1672 1673 1674 1675

----

## Digwyddiadau 
*29 Ebrill &ndash; Clement X yn dod yn Bab.
*2 Mai - Cwmni Bae Hudson yn cael ei sefydlu
### Llyfrau
**Blaise Pascal - *Pensées*
**Izaak Walton - *Life of George Herbert*
### Drama
**John Dryden - *The Conquest of Granada*
**Molière - *Le Bourgeois Gentilhomme*
**Jean Racine - *Bérénice*
### Cerddoriaeth
**Jacques Champion de Chambonnières - *Les Pieces de clavessin, Livre premier*
**Denis Gaultier - *Pièces de luth sur trois différens modes nouveaux*

## Genedigaethau 
*24 Ionawr - William Congreve, dramategydd (m. 1729)
*12 Mai - Frederic Awstws I, brenin Gwlad Pwyl (m. 1733)
*18 Gorffennaf - Giovanni Bononcini, cyfansoddwr (m. 1747)

## Marwolaethau 
*3 Ionawr - George Monck, milwr, 61
*19 Chwefror - Frederic III, brenin Denmarc, 60
*27 Hydref - Vavasor Powell, 53

## Cyfeiriadau
Categori:1670
1638

16g - **17g** - 18g
1580au 1590au 1600au 1610au 1620au - **1630au** - 1640au 1650au 1660au 1670au 1680au
1633 1634 1635 1636 1637 - **1638** - 1639 1640 1641 1642 1643

----

## Digwyddiadau
*3 Mawrth – Brwydr Rheinfelden
*5 Mawrth - Rhyfel Deng Mlynedd ar Hugain: Cytundeb Hamburg rhwng Ffrainc a Sweden
*20 Mehefin - Brwydr Kallo, ger Antwerp
### Llyfrau
*John Lilburne - *A Work of the Beast*
*John Milton - *Lycidas* 
### Drama
*Tirso de Molina - *Las Quinas de Portugal*
### Cerddoriaeth
*Nicolas Formé – *Ecce tu pulchra es*

## Genedigaethau
*6 Awst - Nicolas Malebranche, athronydd (m. 1715)
*5 Medi - Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1715)
*10 Medi - Maria Theresa o Sbaen, brenhines Louis XIV (m. 1683)
*25 Tachwedd - Catrin o Braganza, brenhines Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1705)

## Marwolaethau
*6 Mai &ndash; Cornelius Jansen, esgob Ypres, 52
*1 Hydref &ndash; Jan Snellinck, arlunydd, 89/90

## Cyfeiriadau
1673

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1668 1669 1670 1671 1672 - **1673** - 1674 1675 1676 1677 1678 

----

## Digwyddiadau
*7 Mehefin - Brwydr Gyntaf Schooneveld rhwng Lloegr a'r Iseldiroedd
*14 Mehefin - Ail Frwydr Schooneveld
*21 Awst - Brwydr Kijkduin
* **Llyfrau**
**Johannes Schefferus - *Lapponia*
***Drama**
**Aphra Behn - *The Dutch Lover*
**Molière - *Le Malade imaginaire*
* **Cerddoriaeth**
**Jean-Baptiste Lully - *Cadmus et Hermione* (opera)

## Genedigaethau
*30 Rhagfyr - Ahmed III, swltan (m. 1736)

## Marwolaethau
* 17 Chwefror - Molière, dramodydd o Ffrainc, 51
* 13 Hydref - Christoffer Gabel, gwleidydd, 56
1674

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1669 1670 1671 1672 1673 - **1674** - 1675 1676 1677 1678 1679 

----

## Digwyddiadau 
*19 Chwefror - Cytundeb San Steffan rhwng Lloegr a'r Iseldiroedd
*21 Mai - Jan III Sobieski yn dod brenin Gwlad Pwyl
*11 Awst - Brwydr Seneffe
* Yr Ymddiriedolaeth Gymreig yn agor eu hysgolion cyntaf yng Nghymru
* **Llyfrau**
**Samuel Chappuzeau - *Le Théâtre François*
**Thomas Ken - *Manual of Prayers for the use of the Scholars of Winchester College*
**Anthony Wood - *Historia et antiquitates Universitatis Oxoniensis*
* **Drama**
**Pierre Corneille - *Suréna*
**Jean Racine - *Iphigénie* 
* **Cerddoriaeth**
**Jean-Baptiste Lully - *Alceste* (opera)

## Genedigaethau 
*17 Gorffennaf - Isaac Watts, ysgrifennydd hymnau (m. 1748)
*2 Awst - Philippe II, Dug Orléans (m. 1723)
*18 Hydref - Beau Nash, arweinydd ffasiwn (m. 1761)
*Rhagfyr - Christmas Samuel, gweinidog (m. 1764)

## Marwolaethau 
*5 Medi - Philip Jones, milwr a gwleidydd, 56
*Hydref - Robert Herrick, bardd, 83
*8 Tachwedd - John Milton, bardd ac awdur, 65
*9 Rhagfyr - Edward Hyde, 1af Iarll Clarendon, gwleidydd, 65
1675

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1670 1671 1672 1673 1674 - **1675** - 1676 1677 1678 1679 1680 

----

## Digwyddiadau 
*5 Ionawr - Brwydr Turckheim rhwng Ffrainc ac Awstria

### Llyfrau
*Friderich Martens - *Spitzbergische oder Groenlandische Reise-Beschreibung, gethan im Jahre 1671*
*Marie-Catherine de Villedieu - *Les désordres de l’amour*
### Drama
*John Dryden - *Aureng-zebe*
*William Wycherley - *The Country Wife*
### Cerddoriaeth
*Christian Geist - *Laudet Deum mea*
*Alessandro Stradella - ''Qual prodigio è ch'io miri*

## Genedigaethau 
*31 Mawrth - Pab Benedict XIV (m. 1758)
**yn ystod y flwyddyn'' - William Jones, mathemategwr (m. 1749)

## Marwolaethau 
*23 Medi - Valentin Conrart, awdur, 72
*15 Rhagfyr - Johannes Vermeer, arlunydd, 43 (claddwyd)

## Cyfeiriadau
1677

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1672 1673 1674 1675 1676 - **1677** - 1678 1679 1680 1681 1682

----

## Digwyddiadau 
*1 Ionawr - Premiẻre y ddrama *Phèdre* yn y Hôtel de Bourgogne, Paris
*11 Ebrill - Brwydr Cassel
*14 Gorffennaf - Brwydr Landskrona rhwng Sweden a Denmarc
*4 Tachwedd - Priodas Y Tywysoges Mari (merch Iago II, brenin Lloegr a'r Alban) a Wiliam, Tywysog Oren
* **Llyfrau**
**John Milton - *The History of Britain*
**Baruch Spinoza - *Ethica*
* **Drama**
**Aphra Behn - *The Rover*
** Jean Racine - *Phèdre*
* **Cerddoriaeth**
** Jean-Baptiste Lully - *Te Deum*
** Alessandro Poglietti - *Rossignolo*

## Genedigaethau 
* 4 Chwefror - Johann Ludwig Bach, cyfansoddwr (m. 1731)
* 8 Chwefror - Jacques Cassini (m. 1756)
* 20 Hydref - Stanislaus I, brenin Gwlad Pwyl (m. 1766)

## Marwolaethau 
* 18 Ionawr - Jan van Riebeeck, sylfaenydd Tref y Penrhyn, 57
* 21 Chwefror - Baruch Spinoza, athronydd, 44
1658

16g - **17g** - 18g
1600au 1610au 1620au 1630au 1640au - **1650au** - 1660au 1670au 1680au 1690au 1700au 
1653 1654 1655 1656 1657 - **1658** - 1659 1660 1661 1662 1663

----

## Digwyddiadau 
*26 Chwefror - Cytundeb Roskilde rhwng Denmarc a Sweden
* **Llyfrau**
**Giambattista della Porta - *Magia Naturalis*
**Christiaan Huygens - *Horologium*
**Rhys Prichard - *Cannwyll y Cymru*
**Rowland Vaughan - *Prifannau Sanctaidd neu Lawlyfr o Weddiau*
***Barddoniaeth**
**Syr Thomas Browne - *Hydriotaphia, Urn Burial*
* **Cerddoriaeth**
**Jean-Baptiste Lully - *Alcidiane* (ballet)
**Johann Caspar von Kerll - *Applausi Festivi*

## Genedigaethau 
*22 Ebrill - Giuseppe Torelli, cyfansoddwr (m. 1709)
*5 Hydref - Mari o Modena, gwraig Iago II/VII, brenin Lloegr a'r Alban (m. 1718)

## Marwolaethau 
*3 Medi - Oliver Cromwell, gwleidydd a milwr, 59
*Medi - Lucy Walter, cariad Siarl II, brenin Lloegr a'r Alban, ?28
*23 Hydref - Thomas Pride, milwr

*
1679

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1674 1675 1676 1677 1678 - **1679** - 1680 1681 1682 1683 1684 

----

## Digwyddiadau 
*1 Mehefin – Brwydr Drumclog yn yr Alban
*22 Mehefin – Brwydr Pont Bothwell

**Llyfrau**
** Charles Blount - *Anima Mundi*
* **Drama**
** Thomas Otway - *The History and Fall of Caius Marius*
** Jacques Pradon - *La Troade*
* **Cerddoriaeth**
** Johann Pachelbel - * So ist denn dies der Tag*
** Alessandro Scarlatti - *Gli Equivoci nell’amore* (opera)

## Genedigaethau 
* 24 Ionawr - Christian Wolff, athronydd (m. 1754)
* 16 Hydref - Jan Dismas Zelenka, cyfansoddwr (m. 1745)

## Marwolaethau 
* 22 Gorffennaf
** Philip Evans (sant), merthyr
** John Lloyd (sant), merthyr
* 4 Rhagfyr - Thomas Hobbes, athronydd, 91
1681

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1676 1677 1678 1679 1680 - **1681** - 1682 1683 1684 1685 1686 

----

## Digwyddiadau 
*3 Ionawr - Cytundeb Bakhchisarai
* **Llyfrau**
** John Dryden - *Absalom and Achitophel*
* **Cerddoriaeth**
** Arcangelo Corelli - Op. 1
** Jean-Baptiste Lully - *Le Triomphe de l’Amour* (ballet)

## Genedigaethau 
* 14 Mawrth - Georg Philipp Telemann, cyfansoddwr (m. 1767)
* Awst - Vitus Bering, fforiwr (m. 1741)

## Marwolaethau 
* 25 Mai - Pedro Calderón de la Barca, dramodydd, 81
* 1 Gorffennaf - Oliver Plunkett, esgob a merthyr, 51
1680

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1675 1676 1677 1678 1679 - **1680** - 1681 1682 1683 1684 1685 

----

## Digwyddiadau 
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Syr William Williams (gwleidydd), Aelod Seneddol Caer, yn cael ei wneud yn 'Llefarydd' Tŷ'r Cyffredin.
### Llyfrau
* John Bunyan - *The Life and Death of Mr Badman*
* Sor Juana Inéz de la Cruz - *Neptuno alegórico*
### Drama
* Pedro Calderón de la Barca - *Hado y Divisa de Leonido y Marfisa*
* Bernard le Bovier de Fontenelle - *Aspar*
### Cerddoriaeth
* Marc-Antoine Charpentier - *Filius prodigus*
* Alessandro Scarlatti - *L’Honestà negli amori* (opera)

## Genedigaethau 
* John Addenbrooke, meddyg (m. 1719)

## Marwolaethau 
* 17 Mawrth - François de La Rochefoucauld, awdur, 66
* 25 Medi - Samuel Butler, bardd, 67
* 28 Tachwedd - Gian Lorenzo Bernini, pensaer a cherflunydd, 81

## Cyfeiriadau
1676

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1671 1672 1673 1674 1675 - **1676** - 1677 1678 1679 1680 1681 

----

## Digwyddiadau 
*29 Ionawr - Feodor III yn dod Tsar Rwsia
*26 Mai - Tân mawr yn Southwark, Llundain
*21 Medi - Innocent XI yn dod Pab
***Llyfrau**
**Robert Barclay - *Theses Theologiae*
***Drama**
**George Etherege - *The Man of Mode*
**Thomas Otway - *Don Carlos*
* **Cerddoriaeth**
**Nicolas Lebègue - ''1er Livre d'orgue''

## Genedigaethau 
*8 Mai - Frederik I, brenin Sweden (m. 1751)
*26 Awst - Robert Walpole, Prif Weinidog cyntaf y Deyrnas Unedig (m. 1745)

## Marwolaethau 
*29 Ionawr - Alexis I, ymerawdwr Rwsia, 46
*22 Gorffennaf - Pab Clement X, 86
1682

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1677 1678 1679 1680 1681 - **1682** - 1683 1684 1685 1686 1687 

----

## Digwyddiadau 
*14 Medi - Sylfaenwyd Ysgol Esgob Gore yn Abertawe.
*27 Hydref - Sylfaen y ddinas Philadelphia gan William Penn.
*17 Medi - Crynwyr o Gymru yn ymfudo yn y llong *Vine* i Bennsylvania (nid Gorffennaf)
* **Llyfrau**
**John Bunyan - *The Holy War*
**Ihara Saikaku - *好色一代男, Kōshoku Ichidai Otoko*
***Drama**
**Thomas Otway - ''Venice Preserv'd*
* **Cerddoriaeth**
**John Blow - *Ode for New Year's Day*
**Robert de Visée - *Livre di guittarre dédié au roy''

## Genedigaethau 
*27 Mehefin - Siarl XII, brenin Sweden (m. 1718)

## Marwolaethau 
*7 Mai - Feodor III, tsar Rwsia, 21
*23 Tachwedd - Claude Lorrain, arlunydd, tua 80
1685

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1680 1681 1682 1683 1684 - **1685** - 1686 1687 1688 1689 1690 

----

## Digwyddiadau
*Yr Aelod Seneddol cyntaf o etholaeth Cymreig yn cael ei wneud yn Llefarydd: Syr John Trefor.
*6 Gorffennaf - Brwydr Sedgemoor rhwng James Scott, Dug 1af Trefynwy, ac Iago II, brenin Lloegr a'r Alban
* **Llyfrau**
**Scipion Abeille - *Histoire des Os*
**Ihara Saikaku - *好色五人女, Kōshoku Gonin Onna*
***Drama**
**Thomas d'Urfey - *The Banditti*
* **Cerddoriaeth**
**Marc-Antoine Charpentier - *La Couronne de fleurs*
**Henry Purcell - *My heart is inditing*

## Genedigaethau
*23 Chwefror - George Frideric Handel, cyfansoddwr (m. 1759)
*21 Mawrth - Johann Sebastian Bach, cyfansoddwr (m. 1750)
* 26 Hydref - Domenico Scarlatti, cyfansoddwr (m. 1757)
*30 Mehefin - John Gay, bardd (m. 1732)

## Marwolaethau
*6 Chwefror - Y brenin Siarl II o Loegr a'r Alban, 54
*15 Gorffennaf - James Scott, Dug Mynwy, 36
*1 Medi - Syr Leoline Jenkins, 60

*
1683

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1678 1679 1680 1681 1682 - **1683** - 1684 1685 1686 1687 1688 

----

## Digwyddiadau 
*6 Mehefin - Agoriad yr Amgueddfa Ashmolean, Rhydychen
*16-17 Gorffennaf - Brwydr Penghu yn Tsieina
*12 Medi 
** Brwydr Wien
** Pedro II yn dod yn frenin Portiwgal
* **Llyfrau**
** Thomas Sydenham - *Tractatus de podagra et hydrope*
* **Cerddoriaeth**
** Michel Richard Delalande - *De profundis*
** Domenico Gabrielli - *Il Gige in Lidia*

## Genedigaethau 
* 1 Mawrth - Caroline o Ansbach, Tywysoges Cymru a brenhines Loegr (m. 1737)
* 25 Medi - Jean-Philippe Rameau, cyfansoddwr (m. 1764)
* 10 Tachwedd - Siôr II, brenin Prydain Fawr (m. 1760)
* 19 Tachwedd - Felipe V, brenin Sbaen (m. 1746)

## Marwolaethau 
* 30 Gorffennaf - Marie Thérèse, gwraig Louis XIV, brenin Ffrainc
* 12 Medi - Afonso VI, brenin Portiwgal, 40


Categori:1680au
1667

16g - **17g** - 18g
1610au 1620au 1630au 1640au 1650au - **1660au** - 1670au 1680au 1690au 1700au 1710au
1662 1663 1664 1665 1666 - **1667** - 1668 1669 1670 1671 1672

----

## Digwyddiadau 
*Chwefror - Agoriad y theatr cyntaf yn Sweden.
*6 Ebrill - Daeargryn yn Dubrovnik
*20 Mehefin - Clement IX yn dod yn Pab.
*31 Gorffennaf - Cytundeb Breda: diwedd y rhyfel rhwng Lloegr a'r Iseldiroedd
*18 Hydref - Yohannes I yn dod yn frenin Ethiopia
*25 Tachwedd - Daeargryn yn y Cawcasws
### Llyfrau
*John Dryden - *Annus Mirabilis*
*Charles Edwards - *Y Ffydd Ddi-ffuant*
### Drama
*Pierre Corneille - *Attila*
*Molière - *Tartuffe*
*Jean Racine - *Andromaque*
### Barddoniaeth
*John Milton - *Coll Gwynfa (Paradise Lost)*
### Cerddoriaeth
*Antonio Cesti - *Festa teatrale*

## Genedigaethau 
*2 Tachwedd - James Sobieski, Tywysog Gwlad Pwyl (m. 1737)
*5 Tachwedd - Christoph Ludwig Agricola, arlunydd (m. 1719)
*30 Tachwedd - Jonathan Swift, awdur (m. 1745)

## Marwolaethau 
*22 Mai - Pab Alexander VII, 68
*3 Awst - Francesco Borromini, arlunydd, 67
*13 Awst - Jeremy Taylor, diwinydd, 53
*18 Medi - Rowland Vaughan, llenor, *tua* 80
**Yn ystod y flwyddyn:*
*Robert Vaughan, hynafiaethydd

## Cyfeiriadau
*
1687

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1682 1683 1684 1685 1686 - **1687** - 1688 1689 1690 1691 1692

----

## Digwyddiadau 
*6 Mai - Higashiyama yn dod yn Ymerawdwr Japan.
*8 Tachwedd - Suleiman II yn dod yn Ymerawdwr yr Otomaniaid.
* **Llyfrau**
**Syr Isaac Newton - *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica*
**Charles Perrault - *Le Siècle de Louis le Grand*
***Drama**
**Aphra Behn - *The Emperor of the Moon*
***Barddoniaeth**
**John Dryden - *The Hind and the Panther*
* **Cerddoriaeth**
**Giuseppe Fabrini - *Lodovico* (opera)

## Genedigaethau 
*27 Ionawr - Balthasar Neumann, pensaer (m. 1753)
*7 Tachwedd - William Stukeley, hinafiaethwr (m. 1765)

## Marwolaethau 
*28 Ionawr – Johannes Hevelius, seryddwr 76
*22 Mawrth - Jean-Baptiste Lully, cyfansoddwr, 54
*14 Tachwedd - Nell Gwyn, actores, 35?

*
1688

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1683 1684 1685 1686 1687 - **1688** - 1689 1690 1691 1692 1693

----

## Digwyddiadau 
* 15 Tachwedd - Y "Chwyldro Ysblennydd" yn Lloegr; Wiliam III yn gyrraedd yn Lloegr.
* **Llyfrau**
** Bernard le Bovier de Fontenelle – *Digression sur les anciens et les modernes*
** Henry More - *Divine Dialogues*
* **Barddoniaeth**
** Aphra Behn - *A Congratulatory Poem to Her Most Sacred Majesty* (i Maria o Modena, gwraig Iago II, brenin Lloegr a'r Alban)
* **Cerddoriaeth**
** Marc-Antoine Charpentier – *David et Jonathas* (opera) 
** Giuseppe Torelli - *12 Concertino per camera*

## Genedigaethau 
* 29 Ionawr - Emanuel Swedenborg, athronydd (m. 1772)
* 4 Chwefror - Pierre de Marivaux, dramaodydd (m. 1763)
* 21 Ebrill - Alexander Pope, bardd (m. 1744)
* 10 Mehefin - Y Tywysog James Francis Edward Stuart ("Yr hen proffesswr") (m. 1766)
* 15 Awst - Frederic Gwilym I, brenin Prwsia (m. 1740)

## Marwolaethau 
* 26 Mehefin - Ralph Cudworth, athronydd, 70?
* 25 Awst - Syr Henry Morgan, preifatîr, 53?
* 31 Awst - John Bunyan, awdur, 59
1689

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1684 1685 1686 1687 1688 - **1689** - 1690 1691 1692 1693 1694 

----

## Digwyddiadau 
*11 Ebrill - Coroniad Wiliam III, brenin Lloegr a'r Alban, a Mari II, brenhines Lloegr a'r Alban
*25 Gorffennaf - Diddymu Cyngor Cymru
*27 Gorffennaf - Brwydr Killiecrankie yn yr Alban
*27 Awst - Cytundeb Nerchinsk rhwng Rwsia a Tsieina

***Llyfrau**
**John Locke - *A Letter Concerning Toleration*
**Vajkard Valvasor - *Die Ehre deß Hertzogthums Crain*
***Drama**
**Sor Juana - *Amor es más labertino*
**Nathaniel Lee - *The Massacre of Paris*
* **Cerddoriaeth**
**Jean-Henri d'Anglebert – *Pièces de clavecin*
**Henry Purcell – *Dido and Aeneas* (opera)

## Genedigaethau 
*18 Ionawr - Charles de Secondat, Baron de Montesquieu, awdur (m. 1755)
* 22 Hydref – João V, brenin Portiwgal (m. 1750)

## Marwolaethau 
*16 Ebrill - Aphra Behn, awdures, 48
*19 Ebrill - Cristin, brenhines Sweden, 62
*12 Awst - Pab Innocentius XI, 78
1690

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1685 1686 1687 1688 1689 - **1690** - 1691 1692 1693 1694 1695

----

## Digwyddiadau 
*12 Gorffennaf - Brwydr y Boyne, Iwerddon
***Llyfrau**
**John Locke - *Essay Concerning Human Understanding*
***Drama**
**John Bancroft - *King Edward III*
**Edmé Boursault - *Esope à la ville*
* **Cerddoriaeth**
**Marc-Antoine Charpentier – *Le Jugement de Paris* (opera)
**Alessandro Scarlatti – *La Rosaura* (opera)

## Genedigaethau 
*22 Ionawr - Nicolas Lancret, arlunydd (m. 1743)
*1 Chwefror - Francesco Maria Veracini, cyfansoddwr (m. 1768)
*20 Tachwedd - Charles Theodore Pachelbel, cyfansoddwr, mab Johann Pachelbel (m. 1750)

## Marwolaethau 
*22 Chwefror - Charles Le Brun, arlunydd, 70
*27 Mai - Giovanni Legrenzi, cyfansoddwr, 63
1691

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1686 1687 1688 1689 1690 - **1691** - 1692 1693 1694 1695 1696 

----

## Digwyddiadau 
*12 Gorffennaf
**Innocent XII yn dod yn Pab
**Brwydr Aughrim yn Iwerddon
* **Llyfrau**
**Adrien Baillet - *Vie de Descartes*
**Thomas Shadwell - *The Scowerers*
***Drama**
**David-Augustin de Brueys a Jean Palaprat - *Le Muet*
**Jean Racine - *Athalie*
* **Cerddoriaeth**
**John Blow - ''Ode for St Cecilia's Day*
**Henry Purcell - *King Arthur'' (opera)

## Genedigaethau 
*17 Mehefin - Giovanni Paolo Pannini, arlunydd (m. 1765)

## Marwolaethau 
*1 Chwefror - Pab Alexander VIII
*29 Mai - Cornelis Tromp, llyngesydd
*8 Rhagfyr - Richard Baxter
*30 Rhagfyr - Syr Robert Boyle, ffisegydd, 64
1686

16g - **17g** - 18g
1630au 1640au 1650au 1660au 1670au - **1680au** - 1690au 1700au 1710au 1720au 1730au
1681 1682 1683 1684 1685 - **1686** - 1687 1688 1689 1690 1691

----

## Digwyddiadau 
*22 Gorffennaf - Dinas Efrog Newydd yn dod ddinas.
* **Llyfrau**
**Bernard de Fontenelle - *Entrétiens sur la Pluralité des Mondes*
**Ihara Saikaku - *Koushoku Ichidai Onna?*
**Thomas Sydenham - *Schedula monitoria de novae febris ingressu*
* **Cerddoriaeth**
**Johann Kaspar Kerll – *Modulatio organica*
**Jean-Baptiste Lully – *Armide* (opera)

## Genedigaethau 
* 16 Mawrth - Sophia Dorothea o Hanover, merch y brenin George I, brenin Prydain Fawr
* 24 Mai - Gabriel Fahrenheit
* 19 Awst - Nicola Porpora, cyfansoddwr

## Marwolaethau 
* Ionawr - Carlo Dolci, arlunydd
* 10 Gorffennaf - Arthur Annesley, Iarll 1af Ynys Môn
*3 Rhagfyr - Richard Vaughan, 2il Iarll Carbery, milwr a gwleidydd Cymreig
1692

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1687 1688 1689 1690 1691 - **1692** - 1693 1694 1695 1696 1697 

----

## Digwyddiadau 
*13 Chwefror - Cyflafan Glencoe
* **Llyfrau**
**Richard Baxter - *Paraphrase on the Psalms of David*
**John Dryden - *Eleonara*
* **Drama**
**Thomas Southerne - ''The Maid's Last Prayer, or Any Rather Than Fail*
* **Cerddoriaeth**
**Heinrich Ignaz Franz Biber - *Requiem*
**Johann Kuhnau – *Neuer Clavier-Übung, anderer Theil''

## Genedigaethau 
*8 Ebrill - Giuseppe Tartini, cyfansoddwr (m. 1770)

## Marwolaethau 
*18 Mai - Elias Ashmole, 75
*4 Hydref - Charles Fleetwood, milwr a gwleidydd
1694

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1689 1690 1691 1692 1693 **1694** 1695 1696 1697 1698 1699 

----

## Digwyddiadau
*27 Gorffennaf - Sylfaen y Banc Lloegr
*Rhagfyr - Thomas Tenison yn dod yn Archesgob Caergaint.
* **Llyfrau**
**''Dictionnaire de l'Académie française* (argraffiad 1af)
***Y Dyddlyfr George Fox*
***Drama**
**William Congreve - *The Double-Dealer*
**John Dryden - *Love Triumphant*
* **Cerddoriaeth**
**Henry Purcell - *Te Deum & Jubilate''

## Genedigaethau
*4 Gorffennaf - Louis-Claude Daquin, cyfansoddwr (m. 1772)
*21 Tachwedd - Voltaire, athronydd (m. 1778)

## Marwolaethau
*25 Gorffennaf &ndash; Hishikawa Moronobu, arlunydd, 75 neu 76
*6 Awst – Antoine Arnauld, athronydd, 82
*28 Tachwedd &ndash; Matsuo Bashō, bardd, 50
*28 Rhagfyr &ndash; Mari II, Brenhines Lloegr a'r Alban, 32
**yn ystod y flwyddyn* &ndash; Siôn Dafydd Las, y bardd teulu olaf

## Cyfeiriadau
1695

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1690 1691 1692 1693 1694 - **1695** - 1696 1697 1698 1699 1700 

----

## Digwyddiadau 
*6 Chwefror - Mustafa II yn dod yn Ymerawdwr yr Otomaniaid.
*17 Gorffennaf - Sylfaen y Banc yr Alban.
* **Llyfrau**
**Richard Blackmore - *Prince Arthur, an Heroick Poem in X Books*
***Drama**
**William Congreve - *Love for Love*
* **Cerddoriaeth**
**Tomaso Albinoni - ''Il prodigio dell'innocenza* (opera)
**Johann Pachelbel - *Musikalische Ergötzung'', cyf. 2

## Genedigaethau 
*3 Medi - Pietro Locatelli, cyfansoddwr (m. 1764)

## Marwolaethau 
*6 Chwefror - Ahmed II o Twrci, 52
*13 Ebrill - Jean de la Fontaine, awdur, 73
*28 Ebrill - Henry Vaughan, bardd, 73
*8 Gorffennaf - Christiaan Huygens, seryddwr, 66 
*21 Tachwedd - Henry Purcell, cyfansoddwr, 36
*28 Tachwedd - Anthony Wood, awdur, 62
1672

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1667 1668 1669 1670 1671 - **1672** - 1673 1674 1675 1676 1677 

----

## Digwyddiadau
*Mawrth - Synod Jeriwsalem
*7 Mehefin - Brwydr Solebay rhwng yr Iseldiroedd a'r fyddin Lloegr a Ffrainc
*18 Hydref - Cytundeb Buchach
* **Llyfrau**
**John Milton - *Art of Logic*
***Drama**
**Molière - *Les femmes savantes*
**Jean Racine - *Bajazet*
* **Cerddoriaeth**
**Jean-Baptiste Lully - *Marche*
**Antonio Sartorio - *Adelaide* (opera)

## Genedigaethau
*1 Mai - Joseph Addison, awdur (m. 1719)
*9 Mehefin - Pedr I, ymerawdwr Rwsia (m. 1725)
*10 Awst - William Gambold, gramadegydd (m. 1728)

## Marwolaethau
*Awst - Peter Stuyvesant, gweinyddiwr
*6 Tachwedd - Heinrich Schütz, cyfansoddwr, 87
1697

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1692 1693 1694 1695 1696 - **1697** - 1698 1699 1700 1701 1702

----

## Digwyddiadau
*11 Medi - Brwydr Zenta
* **Llyfrau**
**Daniel Defoe - *An Essay Upon Projects*
**Charles Perrault - ''Histoires et contes du temps passé, avec des moralités. Contes de ma mère l'Oye.*
***Drama**
**Jacques Pradon - *Scipion*
***Shibaraku*
* **Cerddoriaeth**
**André Campra - *L'Europe galante* (opera-ballet)
**Alessandro Scarlatti - *La Caduta del Decemviri'' (opera)

## Genedigaethau
*30 Ionawr - Johann Joachim Quantz, fliwtydd a chyfansoddwr (m. 1773)
*1 Ebrill - Abbé Prévost, awdur (m. 1763)
*7 Hydref - Canaletto, arlunydd (m. 1768)
*10 Tachwedd - William Hogarth, arlunydd (m. 1764)

## Marwolaethau
*1 Mawrth - Francesco Redi, meddyg a bardd, 71
*19 Mawrth - Nicolaus Bruhns, cyfansoddwr, 31
*5 Ebrill - Siarl XI, brenin Sweden, 41
*Mehefin - John Aubrey, awdur, 71
1699

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1694 1695 1696 1697 1698 - **1699** - 1700 1701 1702 1703 1704 

----

## Digwyddiadau 
* Sefydlu Y Gymdeithas er Taenu Gwybodaeth Gristnogol (SPCK)
* **Llyfrau**
**William King a Charles Boyle - *Dialogues of the Dead*
***Drama**
**Colley Cibber - *Xerxes*
* **Cerddoriaeth**
**Antonio Caldara - *Trio Sonata*, op. 2

## Genedigaethau 
*25 Mawrth - Johann Adolf Hasse, cyfansoddwr (m. 1783)
*10 Rhagfyr - Cristian VI, brenin Denmarc (m. 1746)

## Marwolaethau 
*21 Ebrill - Jean Racine, dramodydd, 59
*25 Awst - Cristian V, brenin Denmarc, 53
1698

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1693 1694 1695 1696 1697 - **1698** - 1699 1700 1701 1702 1703

----

## Digwyddiadau 
*4 Ionawr - Tân mawr ym Mhalas Whitehall, Llundain.
* **Llyfrau**
**Jacques-Bénigne Bossuet - *Relation sur le quiétisme*
**John Bunyan - *The Heavenly Foot-Man*
***Drama**
**Thomas d'Urfey - *The Campaigners*
**Mary Pix - *Queen Catharine*
* **Cerddoriaeth**
**Johann Krieger - *Anmuthige Clavier-Übung*
**Giuseppe Torelli - *Concerti musicali a quattro*

## Genedigaethau 
*13 Ionawr - Metastasio, bardd
*cyn 30 Hydref - Bridget Bevan (Madam Bevan), noddwr yr Ysgolion Cylchynol Cymreig (m. 1779)
*24 Rhagfyr - William Warburton, esgob ac awdur

## Marwolaethau 
*Ionawr - Dáibhí Ó Bruadair, bardd
*16 Mawrth - Leonora Christina, merch Cristian IV o Ddenmarc, awdures
*28 Tachwedd - Louis de Buade de Frontenac, Arweinydd Quebec
1700

16g - **17g** - 18g
1650au 1660au 1670au 1680au 1690au - **1700au** - 1710au 1720au 1730au 1740au 1750au
1695 1696 1697 1698 1699 - **1700** - 1701 1702 1703 1704 1705 

----

## Digwyddiadau 
* 20 Tachwedd - Brwydr Narva rhwng Sweden a Rwsia
* **Llyfrau**
** Jeremy Collier - *A Second Defence of the Short View of the Profaneness and Immorality of the English Stage &c*
** Gatien de Courtilz - ''Mémoires de Monsieur d'Artagnan*
* **Drama**
** William Congreve - *The Way of the World*
** George Farquhar - *The Constant Couple*
* **Cerddoriaeth**
** Tomaso Albinoni - *Sinfonie e concerti*, op. 2
** Henry Purcell - *Dido and Aeneas'' (opera)

## Genedigaethau 
* 9 Chwefror - Daniel Bernoulli, mathemategydd (m. 1782)

## Marwolaethau 
* 12 Mai - John Dryden, bardd, 68
* 15 Medi - André Le Nôtre, garddwr a pensaer, 87
* 27 Medi - Pab Innocent XII, 85
* 1 Tachwedd - Siarl II, brenin Sbaen, 38

*
1701

17g - **18g** - 19g
1650au 1660au 1670au 1680au 1690au - **1700au** - 1710au 1720au 1730au 1740au 1750au
1696 1697 1698 1699 1700 - **1701** - 1702 1703 1704 1705 1706 

----

## Digwyddiadau 
*4 Awst - Cytundeb Montreal: Diwedd y rhyfel rhwng y genedl Iroquois a Ffrainc Newydd
* **Llyfrau**
**John Dennis - *The Advancement and Reformation of Modern Poetry*
**Ellis Wynne - *Rheol Buchedd Sanctaidd*
***Drama**
**Richard Steele - *The Funeral*
***Barddoniaeth**
**John Dryden - *Poems on Various Occasions*
* **Cerddoriaeth**
**Giovanni Henrico Albicastro - ''XII Suonate a tre, due violini et violoncello col basso per l'organo*
**Tomaso Albinoni - *12 Baletti di Camera''

## Genedigaethau 
*Tua mis Mawrth - Lewis Morris, llenor a hynafiaethydd (m. 1765)
*27 Tachwedd - Anders Celsius, gwyddonydd (m. 1744)

## Marwolaethau 
*23 Mai - Capten William Kidd, môr-leidr, 55?
*16 Medi - Iago II, brenin Lloegr a'r Alban, 67

*
H. G. Wells

bawd|Wells c. 1890.
Nofelydd yn yr iaith Saesneg oedd **Herbert George Wells** (21 Medi 1866 - 13 Awst 1946). Roedd yn fwy adnabyddus o dan yr enw H. G. Wells a chaiff ei ystyried fel un o'r llenorion gwyddonias cyntaf. Yn aml, cyfeirir at Wells a Jules Verne fel "Tadau Gwyddonias".

Roedd Wells yn heddychwr ac yn sosialydd blaengar, a daeth ei weithiau diweddarach yn fwyfwy gwleidyddol. Roedd ei nofelau o ganol y cyfnod yr ysgrifennai (1900-1920) yn fwy realistig; ymdrinient â bywydau'r bobl ar waelod y dosbarth canol (The History of Mr Polly) a'r 'New Woman' a'r Suffragettes (Ann Veronica). Roedd yn ysgrifennwr toreithiog mewn nifer o ffurfiau ysgrifennu gwahanol, gan gynnwys nofelau cyfoes, hanesyddol a sylwebaeth gymdeithasol.

## Llyfryddiaeth dethol 
bawd|chwith|H. G. Wells
* *The Time Machine* (1895)
* *The Island of Doctor Moreau* (1896)
* *The Invisible Man* (1897)
* *The War of the Worlds* (1898)
* *Kipps* (1905)
* *Ann Veronica* (1909)
* *The History of Mr Polly* (1910)
* *The Passionate Friends* (1913)
* *Mr Britling Sees It Through* (1916)

## Eraill
**The War That Will End War* (1914)
**An Englishman Looks at the World* (1914)
**A Short History of the World* (1922)

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd 
* The Red Room - stori fer 1894


Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Dyfodolwyr
Categori:Heddychwyr o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yng Nghaint
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Sosialwyr o Loegr
1696

16g - **17g** - 18g
1640au 1650au 1660au 1670au 1680au - **1690au** - 1700au 1710au 1720au 1730au 1740au
1691 1692 1693 1694 1695 - **1696** - 1697 1698 1699 1700 1701 

----

## Digwyddiadau 
*29 Gorffennaf - Cytundeb rhwng Louis XIV, brenin Ffrainc, a Victor Amadeus van Savoye
*22 Awst - Brwydr rhwng y Weriniaeth Fenis a'r Ymerodraeth yr Otomaniaid
### Llyfrau
*John Aubrey - *Miscellanies*
*William Penn – *Primitive Christianity Revived in the Faith and Practice of the People called Quakers*
*William Whiston - *New Theory of the Earth*
### Drama
*Colley Cibber - ''Love's Last Shift*
*Syr John Vanbrugh - *The Relapse*
### Barddoniaeth
*John Dryden – *An Ode on the Death of Mr Henry Purcell*
### Cerddoriaeth
*Dietrich Buxtehude &ndash; *Frische Klavierfrüchte*
*Bernardo Pasquini &ndash; *Radamisto'' (opera)

## Genedigaethau 
*Mawrth &ndash; Joseph Anton Feuchtmayer, cerflunydd (m. 1770)
*5 Mawrth &ndash; Giovanni Battista Tiepolo, arlunydd (m. 1770)

## Marwolaethau 
*17 Ebrill – Madame de Sévigné, awdures, 70
*10 Mai &ndash; Jean de La Bruyère, awdur, 50
*2 Mehefin &ndash; William Herbert, 1af Marcwes o Bowis, 69
*17 Mehefin &ndash; John III Sobieski, brenin Gwlad Pwyl, 66

## Cyfeiriadau
Voltaire

Athronydd ac awdur o Ffrainc oedd **François-Marie Arouet** a ysgrifenai dan yr enw **Voltaire** (21 Tachwedd 1694 &ndash; 30 Mai 1778). Cafodd Voltaire ei eni ym Mharis, Ffrainc. Ei waith enwocaf yw'r chwedl athronyddol ddychanol *Candide*.

## Gwaith Voltaire 
bawd|*Elémens de la philosophie de Neuton*, 1738
* *Œdipe*, 1718
* *La Henriade*, 1728
* *Histoire de Charles XII, 1730
* *Brutus*, 1730
* *Zaïre*, 1732
* *Le temple du goût*, 1733
* *Lettres anglaises ou Lettres philosophiques*, 1734
* *Adélaïde du Guesclin*, 1734
* *Mahomet*, 1736
* *Mondain*, 1736
* *Epître sur Newton*, 1736
* *Traité de métaphysique*, 1736
* *L’Enfant prodigue, 1736
* *Essai sur la nature du feu*, 1738
* *Eléments de la philosophie de Newton*, 1738
* *Zulime*, 1740
* *Le fanatisme ou Mahomet le prophète*, 1741
* *Mérope*, 1743
* *Zadig (ou La Destinée)*, 1748
* *Le monde comme il va*, 1748
* *Nanine, ou le Péjugé vaincu*, 1749
* *Le Siècle de Louis XIV*, 1751
* *Micromégas*, 1752
* *Poème sur le désastre de Lisbonne*, 1756
* ''Essai sur les mœurs et l'esprit des Nations*, 1756
* *Histoire des voyages de Scarmentado écrite par lui-même*, 1756
* *Candide ou l'Optimisme*, 1759
* *Tancrède*, 1760
* *Histoire d'un bon bramin*, 1761
* *La Pucelle d'Orléans*, 1762
* *Traité sur la tolérance*, 1763
* *Ce qui plait aux dames, 1764
* *Dictionnaire philosophique portatif*, 1764
* *Jeannot et Colin*, 1764
* ''De l'horrible danger de la lecture*, 1765
* *Petite digression*, 1766
* *Le Philosophe ignorant*, 1766
* *L'ingénu*, 1767
* *La Princesse de Babylone*, 1768
* *Canonisation de saint Cucufin*, 1769
* *Questions sur l'Encyclopédie*, 1770
* *Les lettres de Memmius*, 1771
* *Il faut prendre un parti*, 1772
* *Le Cri du Sang Innocent*, 1775
* *De l’âme*, 1776
* *Dialogues d’Euhémère*, 1777
* *Correspondance avec Vauvenargues'', établie en 2006

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Athronwyr o Ffrainc
Categori:Athronwyr yr Oleuedigaeth
Categori:Dramodwyr o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1694
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1778
Categori:Pobl o Baris
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Leoline Jenkins

Cyfreithiwr a diplomydd o Gymru oedd **Syr Leoline (Llewelyn) Jenkins** (1625 – 1 Medi 1685).

Cafodd ei eni yn y Bont-faen, Morgannwg. Ef oedd prifathro Coleg yr Iesu, Rhydychen rhwng 1661 a 1673. Bu'n Ysgrifennydd Gwladol yn Llywodraeth Prydain Fawr ac yn aelod o'r Cyfrin Gyngor. Roedd yn un o awduron y Statud Twyll a'r Statud Dosbarthu, dwy statud bwysig yn hanes cyfraith Loegr.

## Cyfeiriadau
Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Diplomyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1625
Categori:Gwleidyddion yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1685
Categori:Pobl o Fro Morgannwg
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Ramadeg y Bont-faen
Blaise Pascal

Athronydd a mathemategwr, ffisegydd a diwinydd o Ffrainc oedd **Blaise Pascal** (19 Mehefin 1623 – 19 Awst 1662).

Cafodd ei eni yn Clermont-Ferrand, Ffrainc, yn fab Étienne Pascal (1588–1651) ac yn frawd Jacqueline Pascal.

## Llyfryddiaeth 
* *Traité du triangle arithmétique*
* *Entretien avec M de Saci*
* *Lettres provinciales*
* *Pensées*

Categori:Genedigaethau 1623
Categori:Marwolaethau 1662
Categori:Athronwyr o Ffrainc
Categori:Diwinyddion yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion ffeithiol yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion ffeithiol Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Mathemategwyr yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Clermont-Ferrand
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Philippe II, brenin Ffrainc

Brenin Ffrainc o 1180 hyd ei farwolaeth yn 1223 oedd **Philippe II** (**Philippe Auguste** neu **Philip Augustus**) (21 Awst 1165 – 14 Gorffennaf 1223).

## Hanes
200px|bawd|Sêl fawr **Phillipe Augustus**
Cafodd ei eni yn Gonesse, Val-d'Oise.

Ynghyd â'r Ymerodr Glân Rhufeinig Frederick Barbarossa a Rhisiart Coeur de Lion o Loegr roedd Philippe yn un o arweinwyr y Drydedd Groesgad (1189 - 1192) yn erbyn y Saraseniaid yn y Dwyrain Canol.

Yn y flwyddyn 1212 cyfnewidiodd Llywelyn Fawr lythyrau ag Awgwstws. Mae llythyr Phillipe ar goll ond cedwir llythyr Llywelyn yn Archifdy Cenedlaethol Ffrainc, ym Mharis. Cynnwys y drafodaeth oedd cynnig gan frenin Ffrainc i dywysog Gwynedd ymgynghreirio ag ef yn erbyn John, brenin Lloegr.

## Teulu
### Gwragedd
*Isabelle o Hainaut (rhwng 1180 a 1193)
*Ingeborg o Ddenmarc (rhwng 1193 a 1196)
*Agnes o Meranie (rhwng 1196 a 1201)

### Plant
*Gan Isabelle:
**Louis VIII (1187–1226)
*Gan Agnes
**Marie (1198–1224)
**Philippe Hurepel (1200–1234)

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Ffrainc
Categori:Y Croesgadau
Categori:Genedigaethau 1165
Categori:Marwolaethau 1223
Categori:Pobl o Val-d'Oise
Categori:Teyrnoedd y 12fed ganrif
Categori:Teyrnoedd y 13eg ganrif
David James Jones (athronydd)

Athro, gweinidog ac athronydd o Gymru oedd **David James Jones** (22 Rhagfyr 1886 – 23 Gorffennaf 1947). Cafodd ei eni ym Mhontarddulais.

## Llyfryddiaeth
**Hanes Athroniaeth: Y Cyfnod Groegaidd* (1939)

Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Athronwyr o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Pab Bened XV

Pab yr Eglwys Gatholig Rufeinig o 3 Medi 1914 hyd ei farwolaeth oedd 
**Bened XV** (ganwyd **Giacomo della Chiesa**) (21 Tachwedd 1854 – 22 Ionawr 1922).

Bu farw o niwmonia.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Pabau
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Pobl o Liguria
1671

16g - **17g** - 18g
1620au 1630au 1640au 1650au 1660au - **1670au** - 1680au 1690au 1700au 1710au 1720au
1666 1667 1668 1669 1670 - **1671** - 1672 1673 1674 1675 1676 

----

## Digwyddiadau 
*Ebrill - Brwydr Saraighat yn India
*30 Rhagfyr - Sylfaen yr Académie royale d'architecture gan Louis XIV, brenin Ffrainc.
* **Llyfrau**
**Edward Bagshaw - *The Life and Death of Mr Vavasor Powell*
**Gottfried Leibniz - *Hypothesis Physica Nova*
***Drama**
**Pierre Corneille - *Tite et Bérénice*
**John Dryden - *The Assignation*
***Barddoniaeth**
**John Milton - *Samson Agonistes*
* **Cerddoriaeth**
**Johann Georg Ahle - *Neues Zehn geistlicher Arien*
**Antonio Draghi - ''L'avidità di Mida'' (opera)

## Genedigaethau 
*7 Mawrth - Ellis Wynne, llenor
*14 Mehefin - Tomaso Albinoni, cyfansoddwr
*11 Hydref - Frederic IV, brenin Denmarc

## Marwolaethau 
*31 Mawrth - Anne Hyde, gwraig cyntaf Iago II & VII, brenin Lloegr a'r Alban
*28 Rhagfyr - Johann Friedrich Gronovius

*