open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwirebau tebygolrwydd

Mae **gwirebau tebygolrwydd** yn rhan hanfodol o ddamcaniaeth tebygolrwydd Andrey Kolmogorov, ac fe'i gelwir yn aml yn **wirebau Kolmogorov**. Bodlonir y gwirebau hyn, fel arfer, pan ddiffinir tebygolrwydd *P* rhyw ddigwyddiad *E*, a ddynodir gan P(E).

Gellir crynhoi'r gwirebau hyn fel a ganlyn: Gadewch i (Ω,&nbsp;*F*,&nbsp;*P*) fod yn fesuriad o ofod, gyda *P*(Ω)&nbsp;=&nbsp;1. Yna, mae (Ω,&nbsp;*F*,&nbsp;*P*) yn ofod tebygolrwydd, gyda gofod y sampl (neu'r 'gofod sampl') Ω, gofod y digwyddiad *F* a mesuriad y tebygolrwydd yn *P*.

Dull arall o ffurfioli'r tebygolrwydd yw damcaniaeth Fox, a dyma'r dull a ddewisir gan gefnogwyr y meddylfryd Bayes.

## Y gwirebau
### Gwireb 1 
Mae'r tebygolrwydd o unrhyw ddigwyddiad yn rhif real nad yw'n negatif:

:P(E)\in\mathbb{R}, P(E)\geq 0 \qquad \forall E \in F

lle mae F yn ofod y digwyddiad. Yn fwy manwl, mae P(E) bob amser yn feidraidd, sy'n ei wneud yn wahanol iawn i'r ddamcaniaeth o fesuriad mwy cyffredinol.

### Gwireb 2 
Dyma'r dybiaeth o 'uned fesur': Y tebygolrwydd o leiaf un digwyddiad i ddigwyddiad, yn y gofod sampl yw 1.

: P(\Omega) = 1.

### Gwireb 3 
Dyma'r dybiaeth o ychwanegoldeb-&sigma;-: (sef 'ychwanegoldeb sigma'):

:Mae unrhyw gyfres rhifadwy o setiau digyswllt: E_1, E_2, \ldots yn bodloni 
::P\left(\bigcup_{i = 1}^\infty E_i\right) = \sum_{i=1}^\infty P(E_i).

## Cyfeiriadau
Categori:Damcaniaeth tebygolrwydd
Categori:Gwirebau mathemategol
Hafaledd

**Hafaledd**, oddi mewn i fathemateg, yw'r berthynas rhwng dau faint. Yn gyffredinol, dyma'r berthynas rhwng dau fynegiad sy'n hawlio fod gan y meintiau hyn yr un gwerth, neu fod y mynegiannau'n cynrychioli yr un gwrthrych mathemategol.

Caiff yr hafaledd rhwng  a  ei nodi gan , neu mewn iaith bob dydd, "Mae  yn hafal i " e.e. "Mae dwy afal a dwy afal arall yr un peth (yn hafal) a phedair afal". Gelwir y nodiant mathemategol "" yn "hafalnod".

Er enghraifft:
* mae x=y yn golygu fod  a  yn dynodi yr un gwrthrych.
* golyga (x+1)^2=x^2+2x+1 y canlynol: os yw  yn dynodi unrhyw rif, yna mae gan y ddau fynegiad yr un gwerth.
* mae \{x|P(x)\}=\{x|Q(x)\} os a dim ond os yw P(x) \Leftrightarrow Q(x). Mae'r honiad hwn yn golygu: os yw'r elfennau sy'n bodloni'r priodwedd (neu eiddo) P(x) yr un fath a'r elfennau sy'n bodloni Q(x), yna mae'r ddau ddefnydd o'r nodiant yn diffinio'r un set. Mynegir y briodwedd hon, yn aml, fel hyn: "Mae dwy set sydd gyda'r un elfennau yn hafal". Dyma un o wirebau'r ddamcaniaeth setiau ac fe'i gelwir yn "wireb yr estynoldeb" (*axiom of extensionality*).

## Cyfeiriadau
Categori:Rhesymeg mathemategol
Categori:Gweithrediadau deuaidd
Categori:Rhifyddeg sylfaenol
Baner Dominica

Baner Dominica. Cymesuredd 1:2]]
Mabwysiadwyd **baner Dominica** yn swyddogol ar 3 Tachwedd 1978 ond mae wedi cael y nodwedd neilltuol o gael ei ailwampio dair gwaith ers hynny. Ni ddylid cymysgu baner Dominica gyda baner Gweriniaeth Dominica, sef baner y genedl sy'n rhannu ynys Hispanola gydag Haiti. I ychwanegu at y drwswch, mae'r ddau genedl wedi eu lleoli ym Môr y Caribî, ond tra bod Dominica yn gyn-drefedigaeth Brydeinig, mae Gweriniaeth Dominica yn cyn-drefedigaeth Sbaeneg.

## Dyluniad a symboliaeth
Dyluniwyd y faner wreiddiol gan y dramodydd Alwin Bully yn gynnar yn 1978 wrth i'r wlad baratoi ar gyfer annibyniaeth.
Mae'r faner yn cynnwys maes werdd gyda chroes trilliw. Mae'r groes yn symbol o Gristnogaeth, sef crefydd y wladwriaeth. Mae'r groes hon yn cynnwys tri lliw (melyn, gwyn, du) sy'n cynrychioli y Drindod Sanctaidd ac mae gan bob un ohonynt ystyr:

: Melyn - cynrychioli'r Haul ac amaethyddiaeth (cynhyrchu llwynau neu bananas); mae hefyd yn arwyddlun yr Indiaid cyntaf, sef yr Arawciaid a'r Carib
: Gwyn - cynrychioli afonydd a ffynhonnau dwr, a phurdeb
: Du - cynrychioli'r tir cyfoethog ond hefyd y boblogaeth a deilliodd o'r fasnach gaethweision. Wrth i Dominica ddiddymu caethwasiaeth yn 1833, ffodd llawer o gaethweision o ynysoedd cyfagos i'r wlad
: Gwyrdd - symbol o'r llystyfiant ir

Yng nghanol y faner, ceir cylch coch gyda pharot Sisserou  sy'n unigryw i'r ynys ac yn cael ei chydnabod fel aderyn genedlaethol y gened. Mae'r aderyn yn brin iawn ac mewn perygl gyda dim ond oddeutu 250-300 pâr ar ôl. Mae'r aderyn yn ymgorffori'r awydd a'r ewyllys i godi mwy a mwy tuag at ddynodiad uchel. Mae ei ben, ei gwddf a'i frest yn las-fioled sy'n gwneud baner Dominica yr unig faner sy'n cynnwys y lliw porffor (ynghyd â baner dinas Malaga). Fodd bynnag, mae baner Nicaragwa yn cynnwys enfys ac felly, porffor, er nad yw'r un haen o borffor. Yn ei gylch, mae lliw coch y cylch yn symbol o gyfiawnder cymdeithasol.

Mae deg seren werdd pum pwynt yn amgylchynu'r anifail. Mae pob seren yn cynrychioli un o blwyfi'r wlad.

### Diwrnod y Faner
Diwrnod y faner yw 19 Hydref. Gelwir y diwrnod hefyd yn *Jounen Dwapo*. Mae'r gair diarth yma yn dyst i'r ffaith i'r ynys am gyfod yn yr 18g fod yn drefedigaeth Ffrengig ac i Creole Ffrangeg gael ei siarad ar yr iaith. Mae'r ynys hanner ffordd rhwng ynysoedd Ffrancoffôn Guadeloupe a Martinique.

## Baneri Hanesyddol
Yn 1978, enillodd Dominica ei hannibyniaeth ac mae ei faner wedi'i man-newid sawl gwaith ers hynny.

## Dolenni
*Baner Gweriniaeth Dominica yn Flags of the World
*Gwefan Flags.net

## Cyfeiriadau
Dominica
Categori:Dominica
Categori:Baneri De America
Categori:Baneri Gogledd America
Betty Garde

Actores radio, ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd **Katharine Elizabeth Garde**  (19 Medi 1905 – 25 Rhagfyr 1989). 

## Bywyd cynnar
Wedi'i eni yn Philadelphia, roedd Garde yn chwarae rhan mewn cynyrchiadau'r ''South Philadelphia's Broadway Players'' pan oedd yn 15 mlwydd oed. Bu'n mynychu Prifysgol Pennsylvania.
## Gyrfa
### Llwyfan
Wedi bod yn actor llwyfan ers dechrau'r 1920au, gwnaeth Garde ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn chware rhan Alma Borden yn *Easy Come, Easy Go* (1925-1926). Bu'n chware rolau cymeriad mewn nifer o gynyrchiadau gan gynnwys *The Social Register* (1931-1932) a *The Primrose Path* (1939). Gan ei fod yn ddynes dal yn sefyll 5'10",  rhoddwyd iddi rôl y cymeriad awdurdodol Modryb Eller yng nghynhyrchiad Broadway gwreiddiol 1943 o *Oklahoma!*. Bu hefyd yn portreadu Mrs. Gordon yn *Agatha Sue, I Love You* (1966).
### Radio
Ar ôl ymuno â chwmni radio CBS ym 1933,
### Ffilm
Mae tri chredyd ffilm Hollywood gyntaf Garde yn y "talkies" cynnar *The Lady Lies* (1929), *Damaged Love* (1930), a *Queen High* (1930).  Ymhlith ei pherfformiadau fwy nodedig diweddarach mae'r cynyrchiadau film noir *Call Northside 777* (1948), lle mae hi'n chwarae rhan tyst dros yr erlyniad sydd yn rhoi tystiolaeth sydd yn arwain at garcharu dyn diniwed; yn *Cry of the City* (1948) fel Miss Pruett; ac yn *Caged* (1950), fel carcharor llofruddiog. 
### Teledu
Mae ei chredydau teledu yn cynnwys ymddangosiadau ar *The Honeymooners* fel Thelma, morwyn y teulu Kramden; ar *The Real McCoys* fell y  ffermwr, Aggie Larkin; ac ar ddwy bennod o The Twilight Zone, gan gynnwys y bennod *The Midnight Sun* gyferbyn â Lois Nettleton.

## Marwolaeth
Bu farw Betty Garde mewn ysbyty yn Sherman Oaks, California ar ddydd Nadolig, 1989, yn 84 oed. Dychwelwyd ei chorff i'w chartref yn Pennsylvania a'i roi i orffwys ym Mynwent Westminster, Bala Cynwyd.

## Cynhyrchiadau (rhannol) 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
* Betty Garde Digital Gallery yn Llyfrgell Prifysgol Maryland 
* 

Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1989
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr gerdd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion radio o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wicipobl
Aldo Leopold

Amgylcheddwr, cadwraethwr, coedwigwr ac awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Rand Aldo Leopold** (11 Ionawr 1887 – 21 Ebrill 1948). Fe'i ystyrir yn aml yn un o dadau'r mudiad amgylchedol ac yn sefydlydd y gyfundrefn ardaloedd gwyllt yn yr Unol Daleithiau.

## Bywgraffiad 
Ganwyd yn Burlington, Iowa. Treuliodd ei fachgendod yn arsylwi ar fyd natur ac yn cadw dyddiadur a llyfr braslunio. Astudiodd yn yr Ysgol Goedwigaeth ym Mhrifysgol Yale. Wedi iddo ennill ei radd yn 1909, gweithiodd i Wasanaeth Coedwigoedd yr Unol Daleithiau hyd at 1928, yn bennaf yn nhaleithiau Arizona a New Mexico.

Cafodd ei benodi'n oruchwyliwr Coedwig Genedlaethol Carson yn New Mexico yn 1911. Leopold oedd un o arweinwyr y cynllun i reoli Coedwig Genedlaethol Gila, New Mexico, fel ardal naturiol, a daeth yn ardal wyllt gyntaf yr Unol Daleithiau yn 1924. Y flwyddyn honno, cafodd Leopold ei drosglwyddo i Madison, Wisconsin, i weithio yn swydd cyfarwyddwr cyswllt yn Labordy Cynnyrch Coedwig Adran Amaeth yr Unol Daleithiau.

Bu farw yn 61 oed o drawiad ar y galon. Mae ei ferch, Estella Leopold, yn baleobotanegydd.

## Syniadaeth amgylcheddol 
[bawd|chwith|Leopold ar un o'i deithiau i ranbarth Rio Gavilan yng ngogledd y [Sierra Madre (1936–7).]]
Arddelai "moeseg y tir" gan Leopold: dadleuodd bod yn rhaid i bob unigolyn fod yn stiward, ac i ymddwyn yn rhan o gyfundrefn bywyd yn hytrach na rheolwr dros yr amgylchedd.

## Ei ysgrifeniadau 
Ysgrifennod Leopold nifer fawr o erthyglau ar gyfer cyfnodolion academaidd a chylchgronau poblogaidd. Leopold oedd awdur y llyfr cyntaf ar bwnc rheolaeth bywyd gwyllt, *Game Management*, a gyhoeddwyd yn 1933. Ym 1949, wedi ei farwolaeth, cyhoeddwyd *A Sand County Almanac*, casgliad o'i ysgrifau sy'n galw am gadwraeth ecosystemau. Eglurodd gred Leopold y dylai dynolryw ddal mwy o barch moesol tuag at yr amgyclhedd a'i fod yn anfoesol i'w niweidio. Cyfeirir at y llyfr weithiau fel y llyfr mwyaf dylanwadol ar gadwraeth.

## Ei etifeddiaeth 
bawd|Leopold (trydydd o'r chwith) a sefydlwyr eraill y Wilderness Society.
Cafodd ei ynydu i'r Wisconsin Conservation Hall of Fame yn 1985. Ers 2015, dethlir wythnos gyntaf mis Mawrth yn Iowa er cof amdano.

## Gweler hefyd 
* John Muir
* Rachel Carson

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Wisconsin–Madison
Categori:Amgylcheddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cadwraethwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Coedwigwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Yale
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Iowa
Categori:Pobl fu farw yn Wisconsin
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Jeremy Hardy

Comediwr Seisnig oedd **Jeremy James Hardy** (17 Gorffennaf 1961 – 1 Chwefror 2019).

Cafodd ei eni yn Aldershot, yn fab i'r gwyddonydd Donald D. Hardy (1925–2016) a'i wraig Sheila Stagg (1924–2012). Cafodd ei addysg yng Ngholeg Farnham ac ym Mhrifysgol Southampton.

## Teledu
**Now – Something Else*
**Blackadder Goes Forth* (1989)
*''Jack and Jeremy's Real Lives* (1996), gyda Jack Dee
**If I Ruled the World* (1998–1999)

## Radio
**The News Quiz*
**I'm Sorry I Haven't a Clue*
**Just a Minute*
**Jeremy Hardy Speaks to the Nation*
**Unnatural Acts*
**At Home with the Hardys*
**You'll Have Had Your Tea''

Categori:Digrifwyr Seisnig
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Southampton
Categori:Pobl fu farw o ganser
Cloddio data

**Cloddio data** yw'r broses o ganfod patrymau mewn setiau enfawr o ddata, gan ddefnyddio dysgu peirianyddol, ystadegau a systemau cronfeydd data.

Y cam o ddadansoddi yw 'cloddio data' yn y broses o "ganfod gwybodaeth mewn cronfeydd data", sef KDD (*the "knowledge discovery in databases"*). Ar wahân i'r cam o ddadansoddi crai (*raw analysis*), mae cloddio data hefyd yn cynnwys cronfeydd data ac agweddau o reoli data, rhag-brosesu data, modelu a chasgliadol, ôl-brosesu, darlunio'r canlyniadau e.e. drwy graff a diweddaru arlein.

## Cyfeiriadau
Categori:Ystadegaeth
Categori:Algorithmau
Categori:Mathemateg gyfrifiadurol
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2019

**Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2019** yw'r 20fed yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraeir pymtheg gêm dros gyfnod o bum penwythnos rhwng 1 Chwefror a 16 Mawrth 2019. Caiff ei galw, hefyd, yn **"Gystadleuaeth NatWest y Chwe Gwlad"** oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc y National Westminster. Enillodd Cymru y bencampwriaeth gyda Camp Lawn, eu cyntaf ers 2012.

Y chwe gwlad yw Iwerddon, Lloegr, Cymru, Ffrainc, Yr Alban a'r Eidal. Os cyfrifir cyn-gystadlaethau (y Cystadlaethau Cartref a Phencampwriaeth y Pum Gwlad) yna dyma'r 125ain cystadleuaeth.

## Y timau 
## Tabl
**(P)** = Pencampwyr 
**(CL)** = Enillwyr Camp Lawn

### Rheolau
* Pedwar pwynt gornest ar gyfer ennill gêm.
* Dau bwynt gornest i'r ddau dîm mewn gêm gyfartal.
* Pwynt bonws i dîm sy'n colli gêm o saith pwynt neu lai, a/neu yn sgorio pedwar gwaith neu fwy mewn gêm.
* Tri pwynt bonws i'r tîm sy'n ennill pob gêm (Camp Lawn).
* Os oes dau neu fwy tîm yn gyfartal ar bwyntiau gornest, yna bydd y tîm sydd a'r gwahaniaeth pwyntiau gwell (cyfanswm pwyntiau sgorwyd minws y pwyntiau a gollwyd) yn codi'n uwch yn y tabl.
* Os nad yw hyn yn gwahanu timau cyfartal, bydd y tîm a sgoriwyd y nifer uchaf o geisiadau yn codi'n uwch.
* Wedi hyn, os bydd dau neu fwy tîm yn gyfartal ar gyfer y lle cyntaf ar ddiwedd y Bencampwriaeth, yna bydd y teitl yn cael ei rannu rhyngddynt.

## Cyfeiriadau 
Categori:2019
2019
Ewyn

de|bawd|Swigod ewyn sebon
Gwrthrych sydd wedi'i ffurfio trwy gaethiwo pocedi o nwy mewn hylif neu solid yw **ewyn** neu **ffôm**.
Mae sbwng bath a'r pen ar wydryn o gwrw yn enghreifftiau o ewyn. Mae ewyn y môr hefyd yn cael ei alw'n **brigwyn**. Yn y mwyafrif o ewynnau, mae cyfaint y nwy yn fawr, gyda ffilm denau o hylif neu solid yn gwahanu'r pocedi o nwy. Mae ewyn sebon hefyd yn cael ei alw'n **trochion**, **wabling** neu **wablin** yn ne orllewin Cymru, yn **trwyth** yn y de ddwyrain, ac yn **sicion** yn y gogledd orllewin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coloidau
Hindwstaneg y gegin

Enw ar Hindwstaneg clapiog neu sylfaenol, gan amlaf wedi ei chymysgu â Saesneg, yw **Hindwstaneg y gegin** (Saesneg: *kitchen Hindustani*). Roedd y fath bratiaith yn gyffredin ymhlith yr Eingl-Indiaid, yn bennaf y Prydeinwyr a ymsefydlasant yn India yng nghyfnod Raj yr Ymerodraeth Brydeinig. Daw'r enw o'r ffaith roedd nifer o Brydeinwyr ond yn dysgu digon o'r iaith frodorol i allu gweiddi gorchmynion ar weision a morynion y gegin yn eu cartrefi. Defnyddiai'r amser gorchmynnol yn unig. Mae'r geiriadur enwog *Hobson-Jobson*, a gyhoeddwyd gyntaf yn 1886, yn gasgliad o'r fath geiriau cyffredin a oedd yn gyfarwydd i'r gymuned Eingl-Indiaidd.

Dysgodd Rudyard Kipling Hindwstaneg sylfaenol oddi ar weision ei deulu yn ystod ei fagwraeth yn Bombay. Gellir dweud felly taw Hindwstaneg y gegin oedd ei iaith gyntaf.

## Enghreifftiau 
* *Aste* - arafwch
* [*Bahut*] *achcha* - diolch yn fawr
* *Ek dum* - ar unwaith
* *Kao hai?* - oes unrhywun yna? 
* *Lao* - dewch

## Gweler hefyd 
* Isikula (iaith cwli)
* *Kombuistaaltje* ("iaith y gegin", enw difrïol ar Afrikaans)
* *Lingua franca*
* Saesneg Indiaidd

## Cyfeiriadau 
Cegin
Rheoli data

Mae **rheoli data** (neu **rheoli gwybodaeth**) yn ymgorffori pob disgyblaeth academaidd parthed data fel adnodd defnyddiol.

## Cysyniad
Cododd y cysyniad o reoli data yn y 1980au, wrth i dechnoleg a thechnoleg gwybodaeth ddatblygu yn fwyfwy digidol. Yn sgil y gallu i gadw gwybodaeth ar ddisgiau a RAM, daeth rheoli data yn bwysicach na'i ragflaenydd, sef 'rheoli prosesau busnes'. Roedd hi bellach yn bosib archwilio data yn fyw, a newidiodd cyfeiriad y rheoli i ansawdd y data yn ogystal â chyflymder trin a thrafod yr wybodaeth.

## Pynciau o fewn rheoli data 
Ymhlith y pynciau academaidd a astudir o fewn rheoli data mae:

# Llywodraethiant data (*Data governance*) 
#* Asedau data
#* Llywodraethiant data
#* Ceidwad y data
#* Moeseg data
# Pensaernïaeth data 
#* Pensaernïaeth data
#* Llif data
# Modelu data a chynllunio
# Rheoli cronfeydd a storio data 
#* Cynnal a chadw data
#* Gweinyddiaeth data
#* Rheolaeth systemau cronfeydd data (*Database management system*)
#* Cynllunio parhad busnesau (*Business continuity planning*)
# Gwarchod data  
#* Mynediad at ddata
#* Dileu data
#* Preifatrwydd y data
#* Gwarchod data
#* Ffynhonnell y data 
#* Integreiddio data
#* Rheoli'r prif ddata (*Master data management*)
#* Cyfeiriadaeth
# Integreiddio data a'r gallu i ryngweithredu
#* Trosglwyddo data (echdynnu, trawsnewid, trosglwyddo a llwytho)
#* Y gallu i ryngweithredu data
# Dogfennaeth a chynnwys 
#* System rheoli dogfennau
#* Rheoli cofnodion
# Archifo data a deallusrwydd busnes (*Data warehousing and business intelligence*)
#* Deallusrwydd busnes
#* Dadansoddi data a Cloddio data
#* Archifo data a'r Farchnad ddata (*Data mart*)
# Metadata 
#* Rheoli metadata
#* Metadata
#* Canfod metadata
#* Cyhoeddi metadata
#* Cofrestrau o fetadata
# Ansawdd y data
#* Glanhau data
#* Cywirdeb y data
#* Cyfoeth y data
#* Ansawdd y data
#* Sicrhau dnsawdd data (*Data quality assurance*)

## Defnydd
O ddydd i ddydd, mae'r defnydd o'r term rheoli *data*, yn araf yn cael ei ddisodli gan reoli *gwybodaeth* (*information* a *knowledge*). Yn y 2010au, fodd bynnag, dychwelodd y gair 'data', yn ôl i'r ffasiwn, gyda *Wicidata*, *Metadata*, *Big data* a *Chloddio data*.

Ceir sawl canolfan rheoli data, bellach, a godwyd yn unswydd ar gyfer y gwaith hwn.

## Gweler hefyd
*Data agored

## Cyfeiriadau

Categori:Rheoli Technoleg Gwybodaeth
Wittenberg

Tref yn yr Almaen yw **Wittenberg**, neu **Lutherstadt Wittenberg** yn swyddogol. Mae Wittenberg wedi'i lleoli ar Afon Elbe, i'r gogledd o Leipzig ac i'r de-orllewin o Berlin. Yn 2008, roedd gan y dref boblogaeth o 48,501.

Mae Wittenburg yn enwog am ei chysylltiad agos â Martin Luther a'r Diwygiad Protestannaidd, ac am hynny y cafodd y dref ei hanrhydeddu fel *Lutherstadt*. Mae gan nifer o adeiladau Wittenburg gysylltiad â'r digwyddiadau, gan gynnwys rhan o'r mynachlog Awstinaidd ble roedd Luther yn byw, yn gyntaf fel mynach ac yn ddiweddarach fel perchennog gyda'i wraig Katharina von Bora a'u teulu. Mae'r mynachlog yn cael ei ystyried fel y prif amgueddfa sy'n coffáu bywyd a gwaith Luther. 

Heddiw, mae Wittenburg yn ganolfan ddiwydiannol a chyrchfan boblogaidd i dwristiaid.

Categori:Aneddiadau Sachsen-Anhalt
Categori:Trefi'r Almaen
Ffugysgrifeniadau

Testunau apocryffaidd a briodolir yn anghywir yw **ffugysgrifeniadau** (Groeg: *pseudepigraphos*). Defnyddir yr enw gan amlaf yng nghyd-destun y Beibl, i ddisgrifio'r testunau nas cynhwysir yng nghanon yr Hen Destament gan unrhyw o'r prif enwadau Cristnogol, na chan yr Iddewon yn y Beibl Hebraeg. Maent felly, ynghyd â'r gweithiau isganonaidd, yn ffurfio apocryffa'r Hen Destament. Priodolir y rhain i gyd i awduron a sonir amdanynt yng nghanon yr Hen Destament, ac maent yn dyddio o'r cyfnod rhyngdestamentaidd (2g CC i'r 2g OC), a ni cheir ffynonellau Hebraeg nac Aramaeg gwreiddiol ohonynt. Ysgrifennwyd yn Lladin, Groeg, Syrieg, Georgeg, Armeneg, Copteg, ac Ethiopeg. Cafwyd hyd i ragor o ffugysgrifeniadau, yn Hebraeg ac Aramaeg, yn Sgroliau'r Môr Marw.

Rhennir y ffugysgrifeniadau yn ddatguddiadau, testamentau, gweithiau sy'n ymhelaethu ar straeon canonaidd yr Hen Destament, llên ddoethineb, a gweddïau, salmau, a chaniadau. Mae'r mwyafrif o'r gweithiau, ar wahân i'r datguddiadau, yn ddienw, a bod yn fanwl gywir nid ydynt wedi priodoli ar gam i awdur Beiblaidd, er bod eu harddull a'u cynnwys yn ymhonni taw testunau Beiblaidd ydynt. Testunau Iddewig ydy'r mwyafrif ohonynt, ac mae ambell un yn cynnwys rhyngosodiadau o natur Gristnogol.

## Datguddiadau 
* Llyfr Cyntaf Enoch, neu Ddatguddiad Ethiopeg Enoch
* Ail Lyfr Enoch, neu Ddatguddiad Slafoneg Enoch
* Trydydd Llyfr Enoch, neu Ddatguddiad Hebraeg Enoch
* Oraclau'r Sibyl
* Traethawd Shem
* Apocryffon Eseciel
* Datguddiad Seffaneia
* Pedwerydd Llyfr Esra
* Datguddiad Groeg Esra
* Gweledigaeth Esra
* Cwestiynau Esra
* Datguddiad Esra
* Datguddiad Sedrach
* Ail Lyfr Baruch, neu Ddatguddiad Syrieg Baruch
* Trydydd Llyfr Baruch, neu Ddatguddiad Groeg Baruch
* Datguddiad Abraham
* Datguddiad Adda
* Datguddiad Elias
* Datguddiad Daniel

## Testamentau 
* Testamentau'r Deuddeg Patriarch
* Testament Job
* Testamentau'r Tri Phatriarch
* Testament Moses
* Testament Solomon
* Testament Adda

## Helaethiadau ar hanesion a chwedloniaeth yr Hen Destament 
* Llythyr Aristeas
* Llyfr y Jiwbilïau
* Merthyrdod a Dyrchafael Eseia
* Joseff ac Asenath
* Buchedd Adda ac Efa, a gyfieithwyd i'r Gymraeg fel Ystoria Adaf ac Efa y Wreic
* Ffug-Philo
* Bucheddau'r Proffwydi
* Ysgol Jacob
* Pedwerydd Llyfr Baruch
* Jannes a Jambres
* Hanes y Rechabiaid
* Eldad a Medad
* Hanes Joseff

## Llên ddoethineb 
* Ahiqar
* Trydydd Llyfr y Macabeaid
* Pedwerydd Llyfr y Macabeaid
* Gwirebau'r Ffug-Phocylides (gwirebau Iddewig a briodolir i'r bardd Ïonaidd Phocylides, c. 50 CC–100 OC)
* Brawddegau Menander o Syria

## Gweddïau, salmau, a chaniadau 
* Salmau 152–155, a briodolir i Ddafydd
* Gweddi Manasseh (a ystyrir hefyd yn waith isganonaidd)
* Salmau Solomon
* Gweddïau Synagogaidd Helenistaidd
* Gweddi Joseff
* Gweddi Jacob
* Salmau Solomon

## Cyfeiriadau 
Categori:Apocryffa'r Hen Destament
Joaquim Forn

Gwleidydd a chyfreithiwr o Gatalwnia yw **Joaquim Forn** (ganwyd 1 Ebrill 1964). Bu'n faer Barcelona ac yn Weinidog Cartref hyd at Gorffennaf 2017 yn dilyn Datganiad Annibynniaeth Catalwnia.

Graddiodd ym Mhrifysgol Barcelona, cyn ymuno â byd y gyfraith. Ymunodd â'r Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) pan oedd yn fyfyriwr, a bu'n lladmerydd dros annibyniaeth ei wlad ers yn ifanc. Etholwyd ef ar Gyngor Dinas Barcelona yn 1999 ac erbyn 2011 roedd wedi'i benodi'n Ddirprwy Faer, gan wasanaethu yn y swydd honno tan 2015. Yna, etholwyd ef yn Weinidog Cartref Catalwnia, yng Ngorffennaf 2017.

## Bywyd personol 
Mae'n briod â Laura Masvidal ac mae ganddynt ddwy ferch.

## Annibynniaeth 
Ar 1 Hydref 2017 cynhaliwyd Refferendwm ynghylch annibyniaeth Catalwnia, er i Lywodraeth Sbaen ddatgan y byddai hynny'n groes i gyfansoddiad Sbaen. Roedd 92% o'r bleidlais dros annibynniaeth. Cafwyd Datganiad o Annibynniaeth gan Lywodraeth Catalwnia ar 27 Hydref 2017 a chymerodd Llywodraeth Sbaen drosodd, gan weinyddu'n uniongyrchol a chael gwared o Lywodraeth Catalwnia, gan gynnwys Forn.

Ar 30 Hydref 2017, cyhuddodd Llywodraeth ac uchel lys Sbaen nifer o wleidyddion Catalwnaidd (gan gynnwys Forn) o gamddefnyddio arian ac annog gwrthryfel. Ffodd gyda Carles Puigdemont ac eraill i Wlad Belg ond dychwelodd ei hun ar 31 Hydref 2017 ac fe'i clowyd yn y ddalfa. Pan gynhaliwyd etholiad ar 21 Rhagfyr 2017, fe'i etholwyd i Lywodraeth Catalwnia, lle roedd mwyafrif o blaid annibyniaeth i Gatalwnia, er ei fod yn dal yn y carchar. Ymddiswyddodd o'r swydd hoinno, am resymau tachtegol, yn Ionawr 2018. Bu ar ympryd yn Rhagfyr 2018. Ar 1 Chwefror, fe'i trosglwyddwyd o garchar yng Nghatalwnia i garchar yn Madrid ar gyfer achos llys.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Genedigaethau 1964
Baner Sant Kitts-Nevis

bawd|350px|Baner Sant Kitts-Nevis
Mabwysiadwyd **baner Sant Kitts-Nevis** yn swyddogol ar 19 Medi 1983; fe'i dewiswyd ar ôl cystadleuaeth leol. Dyma'r faner ar gyfer Sant Kitts-Nevis, cyn-drefedigaeth Brydeinig yn y Caribî.

## Dyluniad
Mae'r baner yn cymryd y lliwiau africanaidd, er bod yr ystyr yn wahanol. Rhennir y petryal gyda dau driongl: triongl gwyrdd ar ochr dde uchaf y faner, sy'n symbol o ffrwythlondeb, a'r triongl goch islaw sy'n coffáu'r frwydr yn erbyn caethwasiaeth yn ystod y cyfnod trefedigaethol.

Mae band du llydan sydd â ffin melyn wedi'i leoli ar y groeslin; mae'r lliw du yn atgoffa i'r dreftadaeth Affricanaidd.

Yn olaf, gosodir dwy seren wen yng nghanol y band, symbol o obaith a rhyddid ond hefyd o'r ddwy ynys sy'n ffurfio'r wladwriaeth.

Mae'r dyluniad yn un anarferol a dim ond un neu ddau wlad sy'n arddel streipen yn codi o'r chwith waelod i'r dde top. Baner arall debyg i hon yw baner Tansanïa a Baner Gweriniaeth Ddemocrataidd Congo yn Affrica.

## Baner Morwrol a Rhanbarthol
Mae'r bathodyn morlweol wedi'i seilio ar y faner y White Ensign Prydain.

Naval Ensign of Saint Kitts and Nevis.svg|23px Cymuseredd y faner morwrwol, 1:2
Flag of Nevis.svg|Baner Nevis

## Baneri Hanesyddol
Wedi yn rhan o Ynysoedd Windward Prydain tan 1958, ymgorfforwyd Sant Kitts-Nevis yn Ffederasiwn Gorllewin y Caribî tan fis Mai 1962.

Gan ei bod yn dymuno peidio â bod yn perthyn i'r Goron Prydeinig, enillodd ynysoedd Sant Kitts, Nevis ac Anguilla ym mis Chwefror 1967 statws annibyniaeth i ffurfio perthynas cysylltiedig; Sant Kitts Nevis-Anguilla gan fabwysiadu baner trilliw newydd. Roedd y faner yn cynnwys tair stribed gwyrdd fertigol i gynrychioli Sant Kitts, melyn i Nevis a glas i Anguilla. Ychwanegwyd palmwydden wedi'i arddullio yn ei ganol dri mis yn ddiweddarach ym mis Mai 1967, fel symbol o dynged, gwendid a balchder y tair ynys.

Ym mis Gorffennaf 1967, ymreolodd Anguilla o'r undeb newydd gan fabwysiadu baner ei hun. Bu'n rhaid aros nes 19 Medi 1983, nes i Sant Kitts a Nevis yn datgan ei annibyniaeth a mabwysiadu'r faner bresennol.

Flag of St. Christopher-Nevis-Anguilla (1958-1967).svg|23px Baner Sant Kitts-Nevis—Anguilla o 1958 i 1967
Flag of West Indies.svg|23px Baner Ffederasiwn Gorllewin Caribî, 'West Indies Federation, o 1958 i 1962
Flag of Saint Christopher-Nevis-Anguilla (1967).svg|23px Baner Sant-Kitts-Nevis-Anguilla rhwng 27 Chwefror a 30 Mai 1967
Flag_of_Saint_Christopher-Nevis-Anguilla.svg|23px Baner Sant Kitts-Nevis-Anguilla rhwng 30 Mai a 11 Gorffennaf 1967, ac o Sant Kitts a Nevis rhwng 1967 a 1983

## Cyfeiriadau
Sant Kitts-Nevis
Categori:Sant Kitts-Nevis
Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Swydd Amwythig

Mae **Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Swydd Amwythig** yn ymddiriodolaeth sydd yn gwarchod bywyd gwyllt yn Swydd Amwythig, ac mae ganddi 42 o warchodfeydd dros y sir. Mae pencadlys yr ymddiriedolaeth yn Amwythig. Mae’n ganolfan gyda siop, gerddi ac ystafelloedd cyfarfod, ac yn agor i’r cyhoedd. Mae gan yr ymmdiriedolaeth 10 cangen dros y sir, yn Bridgnorth, Clun a Trefesgob, Ellesmere, Llwydlo, Market Drayton>, Newport, Croesoswallt, Bryniau Croesoswallt, Amwythig, Church Stretton ac Eglwyswen.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr ymddiriodolaeth

Categori:Mudiadau gwirfoddol
Categori:Mudiadau cadwraethol
Categori:Sefydliadau yn Swydd Amwythig
Y Ddraig Dderw

bawd|Y Ddraig Dderw

Cerflun pren o ddraig a leolir ar ochr ffordd yr A5 o Fethesda i Dregarth yng ngogledd Gwynedd yw ***Y Ddraig Dderw***. Cafodd ei gerfio o dderwen hollt gyda llif gadwyn gan Simon O'Rourke o'r Orsedd ger Wrecsam, ar gais y Dr Ben Alofs, perchennog y goedfa. Treuliodd y cerflunydd chwe diwrnod yn creu'r gwaith. Cafodd hyd y corff, o'r pen i'r gynffon, ei gerfio o'r boncyff fel y gorweddai, a chafodd yr adenydd a'r coesau eu torri o'r coed a'u codi i'w mannau priodol. Mae'n mesur rhyw  o hyd.

Disgrifiad y papur bro lleol, *Llais Ogwan*, ohoni oedd: "Pâr o lygaid, corff cyhyrog, adennydd urddasol, a dannedd miniocach na’r awel oer a’n hamgylchynna, a hyn oll yn ein gwylio’n gelfydd o noddfa gardd gyfagos."

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerfluniau o Gymru
Categori:Cerfluniau pren
Derw
Aravrit

Mae **Aravrit** yn wyddor ddyfeisiedig neu prosiect gelf sy'n cyfuno llythrennau'r wyddor Hebraeg a'r wyddor Arabeg. Dyfeisiwyd y wyddor hybrid, nad sy'n cael eu harddel na'i defnyddio, gan Liron Lavi Turkenich, dylunydd graffig o ddinas Haifa yn Israel. Mae'r gair yn gyfuniad o Aravit (*Evrit* - "Hebraeg" yn yr Hebraeg ac *Aravit* sef "Arabeg" yn Hebraeg).

## Cefndir
Nododd Turkenish ei bod yn sylwi iddi basio arwyddion swyddogol tair ieithog, Hebraeg, Arabeg, Lladin(Saesneg) yn ddyddiol fel dinesydd Israeli, ond nad oedd hi'n gallu darllen Arabeg. Wrth ymchwilio i waith yr opthamologydd Ffrengig, Louis Émile Javal (1839 – 1907) was darllennodd iddo nodi bod modd i bobl ddarllen rhan uchaf llythrennau yn y wyddor Lladin a deall beth oedd wedi eu hysgrifennu. Sylweddolodd nad oedd hyn yn bosib gyda'r wyddor Hebraeg, ond nododd ei bod yn bosib o ddarllen rhan waelod y llythrennau, gan mai yno oedd y prif gwahaniaethau yng nghyfansoddiad y llythrennau. Wrth ymchwilio ymhellach deallodd bod hyn ddim yn wir gyda'r wyddor Arabeg, ond fod y wyddor hwnnw, fel y Lladin, yn benthyg ei hun i ddarllen rhan uchaf y lythyren. Gyda hynny mewn cof, aeth ati i ysgrifennu geiriau Hebraeg gan ddefnyddio'r wyddor hybrid o aelod llythrennau Hebraeg a top y lythyren gyfatebol yn Arabeg.

## Nodweddion
Cyfunodd Turkenich dop lythrennau Arabeg a gwaelod llythrennau Hebraeg. Bu'n rhaid i Turkenich addasu'r llythrennau i blethu i'w gilydd gan greu 638 llythyren newydd i'r sgript. er mwyn cael llythyren newydd fyddai'n gweithio i'w ddau wyddor. a ceir enghreifftiau o arwyddion unigol, tatŵs a defnydd eraill o'r wyddor.

## Dolenni
*TEDx talks, Fienna 2018
*Eitem yn Hebraeg, gydag isdeitlau Saesneg
*Tudalen Facebook

## Cyfeiriadau
Categori:Israel
Categori:Hebraeg
Super Bowl

[de|bawd|Super Bowl XLVII yn [New Orleans.]]
Y **Super Bowl** yw gem bencampwriaeth flynyddol y National Football League (NFL). Mae'r gêm yn uchafbwynt i dymor sy'n dechrau ddiwedd haf y flwyddyn galendr flaenorol. Fel arfer, mae rhifolion Rhufeinig yn cael eu defnyddio i adnabod pob gêm yn unigol, yn hytrach na blwyddyn ei chynnal. Er enghraifft, chwaraewyd Super Bowl I ar 15 Ionawr 1967, yn dilyn tymor 1966. Yr unig eithriad i'r confensiwn hwn oedd Super Bowl 50, a chwaraewyd ar 7 Chwefror 2016, yn dilyn tymor 2015, ond dychwelwyd i'r rhifolion Rhufeinig LI ar ddiwedd y tymor canlynol.

Cafodd y gêm ei chreu fel rhan o'r cytundeb i uno'r NFL a'r American Football League (AFL). Cytunwyd y byddai enillwyr y ddwy gynghrair yn chwarae yn erbyn ei gilydd yn **Gêm Bencampwriaeth Byd** tan y byddai'r cyfuno yn dechrau yn swyddogol yn 1970. Ar ôl y cyfuno, cafodd y ddwy gynghrair eu galw'n ddwy "conference", a byddai ddau dim oedd wedi dod i'r brig yn wynebu ei gilydd i benderfynu pwy oedd pencampwyr yr NFL.

Mae diwrnod y Super Bowl yn cael ei alw'n "Super Bowl Sunday" ac yn cael eu ystyried gan lawer yn yr Unol Daleithiau fel gwyliau cenedlaethol answyddogol. Mae'r Super Bowl yn un o'r digwyddiadau chwaraeon sy'n cael ei wylio fwyaf yn y byd.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed Americanaidd
Dolors Bassa

Addysgwraig, seicolegydd addysgol a gwleidydd o Gatalwnia yw **Dolors Bassa** (ganed 1959). Roedd yn Weinidog yn Llywodraeth Catalwnia (y *Generalitat de Catalunya*) hyd at 27 Hydref 2017. Bu'n hynod o weithgar gydag undebau llafur y wlad, yn enwedig y *Unión General de Trabajadores*. Ers Mawrth 2018 fe'i carcharwyd wrandawiad llys, ar orchymyn Uchel Lys Sbaen (sy'n rhan o Lywodraeth Sbaen); y cyhuddiad yn ei herbyn yw gwrthryfela ac annog gwrthryfel.

## Y dyddiau cynnar 
Graddiodd mewn Addysg ym Mhrifysgol Girona yn 1979 a derbyniodd ail radd, mewn seicoleg, yn 2007. Bu'n athrawes catalaneg yn Palafrugell rhwng 1979 a 1986 ac yn Torroella de Montgrí rhwng 1986 a 2015.

Cychwynodd ei gyrfa wleidyddol pan etholwyd hi'n gynghorydd Torroella de Montgrí ar ran y Chwith Weriniaethol Catalwnia (*Esquerra Republicana de Catalunya*), rhwng 2007 a 2015. Yn 2000 bu'n weithgar gyda'r undeb llafur, y *Unión General de Trabajadores*, neu'r UGT ac etholwyd hi'n Ysgrifennydd Cyffredinol yn 2008, hyd at 2015.

Yn Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015 hi oedd y 6ed ymgeisydd ar y rhestr, ac etholwyd hi fel aelod o Junts pel Sí ar ran etholaeth Girona yn aelod o Senedd Catalwnia. Fe'i hetholwyd yn Weinidog yn y Llywodraeth honno (llywodraeth Carles Puigdemont) ar 13 Ionawr 2016.

## Annibynniaeth a charchar 
Cafodd hi, a phob aelod arall o Lywodraeth Catalwnia, ei diarddel o Lywodraeth Catalwnia gan Lywodraeth Sbaen, defnyddiodd Llywodraeth Sbaen Erthygl 55 o'r Cyfansoddiad er mwyn gwneud hyn.

Ar 2 Tachwedd 2017 danfonwyd hi i garchar yn Madrid (Sbaen), heb achos llys. Ar 1 Chwefror, trosglwyddwyd hi i garchar Alcalá-Meco ar gyfer gwrandawiad llys yn Chwefror 2019, ar gyhuddiad o gamddefnyddio arian cyhoeddus a gwrthryfela.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Pobl o Gatalwnia
Categori:Cenedlaetholdeb Catalanaidd
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Hufen Gwyddelig

bawd|Coffi a hufen Gwyddelig

Mae **Hufen Gwyddelig** yn wirodlyn hufen wedi'i seilio ar wisgi, hufen a blasau eraill. Yn nodweddiadol mae ganddi lefel ABV (alcohol yn ôl cyfaint) o 15 i 20% ac fe'i gweinir ar ei ben ei hun neu mewn diodydd cymysg, megis coffi Gwyddelig. Ei farchnadoedd mwyaf yw'r Deyrnas Unedig, Canada a'r Unol Daleithiau.

## Brandiau 
Ymhlith y brandiau gorau o hufen Gwyddelig mae Baileys, Kerrygold, Carolans a Saint Brendan's. Y gwneuthurwr mwyaf yw Diageo.

Mae cwmni Penderyn yn gwneud fersiwn Cymreig o'r hufen o'r enw Hufen Merlyn.

## Defnydd 
Mae Hufen Gwyddelig yn cael ei weini'n syth, dros rew, ac fel arfer, mewn diodydd cymysg, yn aml mewn cyfuniad â Kahlúa mewn coffi neu siocled poeth. Mae hefyd yn gyfuniad cyffredin yn y coctel Rwsiaid Gwyn. Mae rhai yn defnyddio Hufen Gwyddelig fel cynhwysyn mewn pwdinau a danteithion melys eraill.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coctels
Categori:Coffi
Categori:Bwyd a diod yn Iwerddon
Categori:Gwirodydd
Henry Golding

Mae **Henry Ewan Golding** (ganed 5 Chwefror 1987) yn actor, model a chyflwynydd rhaglenni teledu Prydeining-Maleieg. Mae'n cael ei adnabod am ei rôl fel Nick Young yn *Crazy Rich Asians* a Sean Townsend yn *A Simple Favor*.

## Bywyd Cynnar
Cafodd Golding ei eni yn Betong, Maleisia a chafodd ei fagu yn Nwyrain Maleisia yn Sarawak. Mae ei fam, Margaret Likan Golding o Faleisia tra bod ei dad, Clive Golding yn Sais.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pobl o Surrey
Categori:Actorion ffilm o'r Deyrnas Unedig
Categori:Prosiect Wici Môn
Pessach

bawd|250px|Bara croyw (*matzo*)

Gŵyl Iddewig pwysig yw ***Pessach*** (Hebraeg: פֶּסַח, "neidio"), sy'n dathlu ymadawiad yr Israeliaid o gaethwasiaeth yn yr Aifft, stori a adroddir yn Llyfr Exodus. Cedwir yr ŵyl yng ngymuned Iddewig y brif ffrwd, hyd yn oed ymhlith y rhai nad ydynt yn grefyddol. Para wythnos, ac mae'r dyddiadau yn amrywio yn ôl y calendr Hebreaidd. 

## Hanes 
Yn hanes beiblaidd, mae Duw yn anfon deg plast yn erbyn yr Aifft am beidio â chaniatáu i'r Iddewon adael, a oedd yn byw dan gaethwasiaeth .  Yn y pla olaf, mae ysbryd Duw yn gorffen gyda phlant cyntaf yr Eifftiaid, gan fynd heibio heb wneud unrhyw niwed ymysg tŷ'r Israeliaid ("eu neidio", felly enw'r blaid).  Ar ôl marwolaeth anedigion cyntaf yr Aifft, rhoddodd Pharo i'r Israeliaid adael. 

## Dyddio a hyd 
Mae'r Pasg yn dechrau ar y bymthegfed diwrnod o fis Nisan, sydd fel rheol yn cwympo ym mis Mawrth neu fis Ebrill o'r calendr Gregorian sy'n coffáu gwledd y gwanwyn, sef amser stonio'r orcsws, ond os am unrhyw reswm mae'r orso Nid oedd yn aeddfed o hyd, gan nodi nad oedd y gwanwyn ar fin digwydd, roedd ail fis Adar wedi ei gyfyngu er bod y dyddiad wedi'i osod yn fathemategol o leiaf o'r 4g. 

Un o brif symbolau'r blaid hon yw bara croyw.  Mae'n cael ei wahardd i fwyta bwydydd sy'n deillio o grawnfwydydd yn ystod y dyddiadau hyn.  Yn Israel, mae'r Pasg yn para am saith niwrnod, ac mae'r cyntaf a'r olaf yn wyliau swyddogol, ni chaiff y dyddiau eraill eu galw'n Chol HaMoed, mewn cymunedau uniongredol a cheidwadol, peidiwch â gweithio yn y dyddiau hynny.  Yn hanesyddol, yn y cymunedau Iddewig y diaspora, roedd y Pasg yn para am wyth diwrnod ac mae llawer yn dal i ddioddef yr arfer hwn. 

## Traddodiadau 
Gelwir cinio teulu y Pasg cyntaf yn *Seder Pessach* .  Yn ystod y cinio hwn, mae un o aelodau'r teulu, fel arfer tad y teulu, yn adrodd hanes yr Exodus, ar ôl pedwar cwestiwn traddodiadol y mab ieuengaf sy'n dechrau gyda'r traddodiadol "Pam ei fod heno'n wahanol i eraill?" 

Ynghyd â'r ŵyl Pentecost (*Shavout*) a Tabernacles (*Succot*), Iddewig Pasg oedd un o'r dathliadau traddodiadol y bu'r Deml Jerusalem yn bererindod iddi. 

## Pasg mewn crefyddau eraill 
Mae Cristnogaeth yn seiliedig ar ddathlu'r Pasg yn y Swper Ddiwethaf Iesu Grist.  Digwyddodd hyn, yn ôl y Beibl, yn ystod dathlu'r Pasg Iddewig, lle'r oedd Iesu yn newid ei ystyr, yn yr hyn a elwir yn "Gyfamod Newydd", yn hytrach na'r "Hen Gyfamod", gan gyfeirio at y pact o bobl Israel gyda Duw drwy'r Torah .  Mae dathliad y Pasg yn y grefydd Gristnogol yn gysylltiedig â chorff a gwaed Iesu Grist, trwy fara a gwin .  Mewn rhai cymunedau Cristnogol, dathlu'r Pasg yn y ffordd Iddewig i gofio ffordd o fyw Iesu. 

Mae Samariaethiaeth, chwaer grefydd Iddewiaeth, yn parhau i ddathlu'r Pasg mewn ffordd sy'n debyg iawn i'r Iddewig, gyda rhai naws. 

## Cyfeiriadau
Categori:Iddewiaeth
Categori:Pages with unreviewed translations
Clwb Rhwyfo Amatur Talkin Tarn

bawd|250px|Rhwyfwyr ar Talkin Tarn
Mae **Clwb Rhwyfo Amatur Talkin Tarn** yn glwb rhwyfo, sefydlwyd ym 1859, sydd yn rhywfo ar Talkin Tarn, yn ymyl Brampton, Cumbria. Mae'r clwb yn un o'r hynaf yng ngogledd Lloegr.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y clwb

## Gweler hefyd
* Parc Gwledig Talkin Tarn

Categori:Cumbria
Emiliano Sala

Pêl-droediwr  o'r Ariannin oedd **Emiliano Raúl Sala Taffarel** (31 Hydref 1990 – 21 Ionawr 2019). Bu farw mewn damwain awyren yn 28 mlwydd oed, ddiwrnodau ar ôl iddo arwyddo gyda Chlwb pêl-droed Dinas Caerdydd.

Fe'i ganwyd yn Nhalaith Santa Fe, yn fab i Horacio Sala a'i wraig Mercedes Taffarel.

## Diflaniad
Ar 19 Ionawr 2019 arwyddodd Sala gytundeb gyda chlwb Dinas Caerdydd. Byddai'n trosglwyddo o glwb FC Nantes i Gaerdydd am tua £15 miliwn, a oedd yn record i'r clwb. Dychwelodd i Nantes yr un diwrnod i ffarwelio a'i gyd-chwaraewyr cyn teithio nôl i Gaerdydd i wylio'r gêm yn erbyn Newcastle.

Ar ddydd Llun, 21 Ionawr teithiodd Sala yn ôl o Nantes i Gaerdydd er mwyn dechrau ymarfer gyda tîm Caerdydd. Roedd yn teithio mewn awyren fechan Piper Malibu gyda'r peilot David Ibbotson. Yn ystod y daith gadawodd neges llais i'w ffrindiau drwy WhatsApp gan ddweud ei fod yn ofn fod yr awyren am "cwympo yn ddarnau". Diflannodd yr awyren o'r radar dros Môr Udd, ger Ynysoedd y Sianel a daethpwyd o hyd i'r awyren ar waelod y môr ar 3 Chwefror .
Codwyd y corff o'r awyren ar 6 Chwefror a'i gludo i Portland, Dorset. Yn hwyr ar 7 Chwefror cyhoeddodd yr heddlu fod y corff wedi ei adnabod yn ffurfiol fel Emiliano.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Baner Sant Vincent a'r Grenadines

[bawd|350px|[Delwedd:FIAV 111111.svg|23px Baner Saint Vincent a'r Grenadines. Cymesuredd, 7:11]]

Mabwysiadwyd '''baner Saint Vincent a'r Grenadines''' ar 21 Hydref 1985. Mae'r genedl wedi ei lleol yn y Caribî a bu'r ynysoedd yn drefedigaeth Brydeinig a cafwyd dau newid i'r faner fel gwlad annibynnol cyn yr un cyfredol a fabwysiadwyd ym mis Hydref 1985.

## Dyluniad
Mae'n faner trilliw fertigol o aur, glas (lled dwbl), a gwyrdd gyda thair diamwnt gwyrdd wedi'i drefnu yn y patrwm V yn y band aur. Mae'r tair diamwnt yn cynrychioli'r Ynysoedd Grenadîn sy'n dod o dan lywodraeth Saint Vincent. Mae'r diemwntau hyn hefyd yn cofio llysenw Sant Vincent fel "gemau'r Antilles". Y cymuseredd yw 7:11 neu 2:3. 

Mae glas yn cynrychioli'r awyr trofannol a'r dyfroedd grisial, y melyn yn sefyll am y tywod Grenadine euraidd, ac mae gwyrdd yn sefyll am llystyfiant ysblennydd yr ynysoedd. Mae'r diamwntiau wedi'u gosod yn isel ar y band melyn, gan gofio lleoliad y genedl Saint Vincent a'r Grenadines yn yr rhes-ynysoedd yr Antilles ym Môr y Caribî.

Roedd gan y baneri blaenorol ddeilen ffrwyth bara (Artocarpus altilis) wedi ei lleoli lle mae'r deiamwntiau yn awr. Ar y ddeilen roedd arfbais Sant Vincent a'r Grenadiniaid. Roedd hefyd ffin wen rhwng y strepen las a melyn a melyn a gwyrdd. Gwaethpwyd hynny ar sail cyngor gan y College of Arms. Dydy'r ffin wen ddim yn bodoli ar y faner gyfredol. Penderfynwyd hefyd lledaenu'r golofn ganol ar ddyluniad newydd 21 Hydref 1985 pan gafwy wared ar yr symbol ffrwyth bara hefyd a rhoi'r tair deiamwnt steiliedig yn eu lle.

## Baneri Hanesyddol

File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1907-1979).svg|Y faner drefedigaethol (hyd at 1979)
File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1979-1985).svg|1979 i 1985
File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines (1985).svg|Mawrth i Hydref 1985
File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|bawd|Baner gyfredol - dim ffin wen rhwng y lliwiau, band canol lletach

## Dolenni
* Baner Saint Vincent a'r Grenadines

## Cyfeiriadau
Sant Vincent a'r Grenadines
Categori:Sant Vincent a'r Grenadines
Beni Baningime

Mae **Beni Tangama Baningime **(ganwyd 9 Medi 1998) yn peldroediwr sy'n chwarae i Everton F.C. Mae'n enedigol o Kinshasa, Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo.

## Gyrfa Clwb
### Everton
Ymunodd Baningime â Everton yn naw oed. Daeth trwy academi y clwb a enillodd anrhydedd fel 'Premier League 2' a Chwpan Dallas. Chwaraeodd Baningime ei gem Uwch Gynghrair gyntaf fel eilydd hanner amser yn erbyn Leicester City ar 29 Hydref 2017.

### Wigan Athletic
Ymunodd Baningime a Wigan Athletic ar 31 Ionawr 2019 ar benthynciad o Everton F.C. tan diwedd y tymor, yno mae'n chwarae gyda'i frawd, Divin Baninigime.

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1998
Rhyw ar y Traeth

bawd|Rhyw ar y traeth
Mae ***Rhyw ar y Traeth*** (Saesneg: *Sex on the Beach*) yn goctel alcoholaidd sy'n cynnwys fodca, schnapps blas eirin blewog, sudd oren a sudd llugaeron. Mae'r coctel yn cael ei hyfed fel arfer yn ystod misoedd yr haf. Mae'n Cocktail Swyddogol IBA.

## Hanes
Mae nifer o straeon sy'n honni adrodd tarddiad *Rhyw ar y Traeth*. Mae un yn honni bod y coctel yn tarddu o Florida, UDA yng ngwanwyn 1987 a oedd yn cyd-fynd â gwerthu schnapps plas eirin blewog am y tro cyntaf. Dyfeisiodd gwas bar yn Confetti's Bar y cymysgedd a rhoddodd yr enw *Sex on the Beach* iddi i gyfeirio at ymddygiad nifer o dwristiaid a oedd yn ymweld â thraethau Florida bob gwanwyn.

## Mathau cyffredinol 
Mae yna ddau fath cyffredinol o'r coctel:

Gwneir y math cyntaf allan o fodca, schnapps eirin blewog, sudd oren, a sudd llugaeron. Dyma rysáit Swyddogol y Gymdeithas Gweision Bar.

Mae'r ddiod yn cael ei hadeiladu dros iâ mewn gwydr uchel ac yn cael ei addurno â sleisen o oren. Weithiau mae'r cynhwysion yn cael eu cymysg mewn mesurau llai ac yn cael eu gweini fel siot .

## Amrywiadau 
Cyfeirir at amryw amrywiadau ar y rysáit fel Rhyw ar y Traeth hefyd:

* Mae rysáit yr Hard Rock Cafe wedi ei selio ar yr ail fath cyffredin gan ddefnyddio fodca, Midori, Chambord, sudd lemon, sudd pinafal a syryp siwgr wedi ei hysgwyd a chael ei thywallt dros rew i mewn i wydr Collins.
* Mae amrywiadau eraill yn defnyddio sudd oren a sudd pinafal.
* Weithiau bydd rym cneuen goco yn cael ei ddefnyddio yn lle'r fodca. Weithiau mae Grenadin yn cael ei ddefnyddio yn lle sudd llugaeron yn arbennig mewn lleoliadau lle nad yw llugaeron yn hawdd eu caffael.
* Weithiau defnyddir Amaretto i ychwanegu blas ychwanegol.
* Weithiau bydd Rhyw ar y Traeth yn cael ei wneud fel siot yn cynnwys hanner a hanner o schnapps a grenadine.

Mae gan rai amrywiadau eu henwau eu hunain:

* *Rhyw ar Dân* yw Rhyw ar y Traeth gyda wisgi sinamon *Pêl Tân* yn lle'r fodca.
* Mae Woo Woo yn Rhyw ar y Traeth heb sudd oren.
* Weithiau cyfeirir at yr amrywiad di-alcohol fel *Rhyw Ddiogel ar y Traeth* , *Cwtsh ar y traeth*  , neu *Gwyryf ar y Traeth* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Coctels
Metadata

, mae metadata'n cyfeirio at ffurfiau digidol, ond gellir dweud fod cardiau gyda chofnodion a sgwennwyd gyda llaw hefyd yn cynnwys metadata. Yn aml, defnyddid y rhain i gofnodi enwau llyfrau mewn llyfrgell: awdur, pwnc, ISBN ayb.]]

Gwybodaeth ar ffurf data sy'n ein goleuo mewn rhyw fodd a sy'n cysylltu â data arall yw **metadata**, h.y. data cysylltiedig. Ceir gwahanol fathau o fetadata, gan gynnwys metadata disgrifiadol, metadata strwythurol, metadata gweinyddol, metadata cyfeiriol a metadata ystadegol.

Daw'r rhagddodiad *meta* o'r Groeg **μετά-** sef "wedi" neu "ar ôl", ond o fewn gwybodeg gall olygu "ynglŷn â..." h.y. gellir diffinio metadata fel "data sy'n rhoi gwybodaeth ynglŷn â data arall; data am ddata.

* **Metadata disgrifiadol** - y ddau brif bwrpas i fetadata disgrifiadol yw darganfod ac adnabod e.e. allweddeiriau (*keywords*), enw'r awdur, testun disgrifiadol, dyddiadau geni.
* **Metadata strwythurol** - mae metadata strwythurol yn disgrifio cynwysyddion data, a sut y mae gwrthrychau cyfansawdd yn cysylltu â'i gilydd e.e. sut y mae tudalennau'n cael eu grwpio bob yn bennod.  
* **Metadata gweinyddol** - mae metadata gweinyddol yn disgrifio mathau, fersiynau a pherthynas deunydd digidol.
* **Metadata gweinyddol** - sy'n cynorthwyo'r gwaith o reoli'r adnodd, e.e. sut a pha bryd y cafodd ei greu, math o ffeil, gwybodaeth technegol tebyg a phwy sydd a'r hawl i gael mynediad iddo.
* **Metadata cyfeiriol** - sy'n cyfeirio at gynnwys a dibynadwyedd y data ystadegol.
* **Metadata ystadegol** - gall hwn hefyd ddisgrifio'r prosesau sy'm casglu, yn prosesu neu'n cynhyrchu data. Gellir hefyd ei alw'n "brosesu data".

## Enghreifftiau
Gall delwedd ('llun ffotograffig') gynnwys metadata sy'n disgrifio pa mor fawr yw'r ddelwedd, dyfnder y lliwiau, cydraniad, pa bryd y crewyd y llun, cyflymder y caead ayb. Mae'r rhain, fel arfer yn anweledig, oni bai fod y person yn chwilio amdanynt drwy edrych ar briodweddau'r ffeil.

Gall testun mewn dogfen megis *LibreOffice Writer* neu *Notepad* gynnwys llawer o fetadata: pa mor hir yw'r ddogfen, sawl gair sydd yn y testun, pa bryd y sgwennwyd y testun, pwy yw'r awdur, crynodeb o'r ddogfen ayb. Mae dalennau gwe hefyd yn cynnwys metadata, ac fel arfer yn cynnwys allweddeiriau cudd, ar gyfer y porwyr.

## Hanes 
Hyd at y 1980au, cardiau papur oedd mewn llyfrgelloedd i ddal gwybodaeth am lyfrau, cyn iddynt droi at dduliau digidol wrth i gyfrifiaduron gryfau o ran pwer a dod yn fwy poblogaidd. Yn y 2000au crewyd safonau er mwyn rheoli'r data digidol newydd, a sut i sicrhau ei fod yn gywir ac yn saff; erbyn y 2010au, roedd gan ddisgyblaethau gwahanol safonau unigryw, ar wahân e.e. amgueddfeydd, gwefannau, ffeiliau sain digidol.

Canolfan Gwybodaeth Ryngwladol MIT a ddefnyddiodd y term "metadata" am y tro cyntaf, hyd y gwyddys, a hynny gan David Griffel a Stuart McIntosh yn 1967, er na chyplyswyd y ddau air yn ei gilydd i greu gair cyfansawdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Metadata
Categori:Rheoli data
Categori:Rheoli Technoleg Gwybodaeth
Categori:Llyfrgellyddiaeth
Categori:Cyfathrebu technegol
Oumar Niasse

Mae **Oumar Niasse** (ganwyd 18 Ebrill 1990) yn beldroediwr sy'n chwarae i C.P.D. Dinas Caerdydd ar fenthynciad o Everton F.C. Mae'n enedigol o Ouakam, Senegal.

## Gyrfa Clwb
### Ouakam
Llofnododd ei gytundeb proffesiynol cyntaf gydag Ouakam yn 2008 ac yn nhymor 2008-09, helpodd ei dîm i ennill teitl yr Ail Gynghrair trwy sgorio 21 o nodau.

### Akhisar Belediyespor
Ymunodd â gwersyll haf Clwb Süper Lig Twrcaidd Akhisar Belediyespor a llofnodwyd ef yn barhaol gyda nhw ym mis Awst 2013. Sgoriodd Niasse ar ei gem gyntaf yn Nhwrci, a gorffenodd y tymor gyda 15 o goliau.

### Lokomotiv Moscow
Cyn tymor 2014-15, llofnododd Niasse â chlwb Rwsia Lokomotiv Moscow yng Ngorffennaf 2014 am ffi trosglwyddo o € 5.5 miliwn

### Everton
Ymunodd Niasse â chlwb Uwch Gynghrair Lloegr Everton F.C. ar 1 Chwefror 2016 am ffi drosglwyddo o tua £ 13.5 miliwn. Ym mis Hydref 2016, cafodd Niasse ei osod yn y sgwad dan 23 ac fe gafodd ei locer personol ei ddirymu.

### Hull City
Ar 13 Ionawr 2017, llofnododd Niasse gytundeb ar fenthyg gyda Hull City tan ddiwedd tymor 2016-17. Daeth ei gôl gyntaf i Hull ar 26 Ionawr yng nghystadleuaeth ail rownd derfynol Cwpan EFL yn erbyn Manchester United. Sgoriodd Niasse ei gôl Uwch Gynghrair gyntaf mewn buddugoliaeth 2-0 yn erbyn Lerpwl ar 4 Chwefror.

### Yn ol yn Everton
Ar ôl dychwelyd i Everton, gwnaeth Niasse ei ymddangosiad cyntaf ers iddo ddychwelyd, yn gêm drydedd rownd Cwpan EFL yn erbyn Sunderland ym Goodison Park ar 20 Medi 2017, gan sgorio trydydd nod Everton o ennill 3-0. Ar 23 Medi, sgoriodd Niasse ddau gôl yn erbyn AFC Bournemouth mewn ennill 2-1, gan helpu Everton i ddod yn ôl o nod i lawr. Ar 5 Tachwedd, sgoriodd Niasse gôl gyntaf Everton mewn ennill cartref 3-2 yn erbyn Watford.

### Caerdydd
Ar 18 Ionawr 2019, ymunodd Niasse â thîm yr Uwch Gynghrair C.P.D. Dinas Caerdydd ar fenthyciad am weddill y tymor.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1990