Brighton

[bawd|dde|250px|[17 Gorffennaf 2002. *The Big Beach Boutique II*, dros 250,000 yn gwylio Fatboy Slim yn chwarae'n fyw]]
[bawd|dde|250px|Arddangosfa [Mini ar ôl taith yrru o Lundain i Brighton]]
bawd|dde|250px|Pier Brighton yn ystod machlud

Tref ar arfordir sir seremonïol Dwyrain Sussex, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Brighton**, sydd ynghyd a'i Hove yn ffurfio Dinas Brighton a Hove. Brighton yw un o drefi glan-môr mwyaf ac enwocaf ym Mhrydain.

Mae anheddiad hynafol *Brighthelmston* yn dyddio o cyn Llyfr Dydd y Farn (1086), ond trodd yn gyrchfan iechyd yn ystod yr 18g a chyrchfan poblogaidd ar gyfer trip un diwrnod gyda dyfodiad y rheilffordd yn 1841. Profiadodd Brighton dŵf poblogaeth cyflym iawn gan gyrraedd uchafbwynt poblogaeth o 160,000 erbyn 1961. Mae Brighton cyfoes yn ffurfio rhan o glymdref Brighton, Worthing a Littlehampton sy'n ymestyn i lawr yr arfordir, gyda poblogaeth cyfan o tua 480,000.
[bawd|chwith|Lewes Crescent yn [Kemptown]]

Mae Brighton yn gyrchfan twristiaeth poblogaidd gyda nifer o westai, tai bwyta a chyfleusterau adloniant sydd hefyd yn helpu i weini diwydiant cynhadledd busnes. Mae dinas gyfoes Brighton a Hove hefyd yn ganolfan addysg pwysig gyda dwy brifysgol a nifer o ysgolion Seisnig.

## Hanes 
Yn Llyfr Dydd y Farn, gelwyd Brighton yn *Bristelmestune* a sefydlwyd rhent o 4,000 o benwaig. Ym mis Mehefin 1514, llosgwyd *Brighthelmstone* i'r ddaear gan yr ysbeilwyr Ffrengig yn ystod rhyfel rhwng Lloegr a Ffrainc. Dim ond rhan o Eglwys Sant Nicholas a phatrwm y strydoedd a adnabyddir heddiw fel y *Lanes* a  oroesodd yr ymosodiad. Cyflawnwyd y darlun cyntaf a wyddwn amdano o *Brighthelmstone* yn 1545, mae'n dangos beth a gredir yw ymosodiadau 1514.
Yn ystod yr 1740au a'r 1750au, dechreuodd y meddyg Richard Russell o Lewes, ddarnodi defnydd meddyginiaethol dŵr môr Brighton iw gleifion. Erbyn 1780, roedd datblygiad y terasau Rhaglywiaeth wedi dechrau a daeth y pentref yma'n fuan yn gylchfan ffasiynol  Brighton. Annogwyd tef y dref yn bellach yn dilyn nawddogaeth y Tywysog Rhaglyw (yn ddiweddarach Siôr IV) ar ôl ei ymweliad cyntaf yn 1783. Treuliodd lawer o'i amser hamdden yn y dref ac adeiladodd y Pafiliwn Brenhinol drud ac egsotig yn ystod ddyddiau cynnar ei raglywiaeth.

Gyda dyfodiad y rheilffordd yn 1841, daeth Brighton o fewn cyrraedd teithwyr un diwrnod o Lundain, a gwelodd dwf poblogaeth cyflym o tua 7,000 yn 1801 i dros 120,000 erbyn 1901. Gwelodd yr Oes Fictoraidd adeilad nifer o dirnodau enwog  yn Brighton gan gynnwys y Grand Hotel (1864), Pier y Gorllewin (1866) a Pier y Palas (1899).

## Enwogion
*Eleanor Vere Boyle (1825-1916), arlunydd
*Frederick Courtenay Morgan (1834-1909), gwleidydd
*Charles Hanbury-Tracy (1840-1922), gwleidydd
*Emily Gravett (g. 1972), darlunydd ac awdures
*Samantha Womack (g. 1972), actores
*Jordan (Katie Price) (g. 1978), model
*Stephanie Parker (1987-2009), actores

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwybodaeth twristiaeth ayb. ar city-of-brighton.com 
*  Gwybodaeth twristiaeth ar visitbrighton.com
* Llun Satellite o Brighton ar Google Maps
*  'Brighton Museum & Art Gallery' 
*  *History of Brighton and the Royal Pavilion palace*
*  Brighton & Hove mewn lluniau 


Categori:Dinas Brighton a Hove
Categori:Trefi Dwyrain Sussex