open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hypothermia

**Hypothermia** yw pan mae tymheredd y corff yn gostwng pan mae corff yn colli mwy o wres nag y mae'n ei dderbyn. Mewn bodau dynol, mae'n cael ei ddiffinio fel tymheredd craidd y croff sydd o dan . Mae symptomau yn dibynnu ar y tymheredd. Mewn hypothermia ysgafn ceir cryndod a phenbleth. Mewn hypothermia canolig mae'r crynu'n stopio a'r penbleth yn cynyddu. Mewn hypothermia dwys, gall fod dadwisgo paradocsaidd, ble mae'r person yn tynnu ei ddillad, a risg uwch o'r galon yn peidio a churo.

Mae gan hypothermia ddau brif achos. Mae'n digwydd gan amlaf pan fydd person wedi wynebu oerfel eithafol. Gall hefyd ddigwydd o ganlyniad i unrhyw gyflwr sy'n lleihau gallu'r corff i gynhyrchu gwres neu'n achosi cynnydd yn y gwres sy'n cael ei golli. Yn aml mae hyn yn cynnwys meddwdod ond gall hefyd gynnwys lefel isel o siwgr yn y gwaed, anorexia, a henaint. Mae tymheredd y corff fel arfer yn aros ar lefel gyson o 36.5–37.5&nbsp;°C (97.7–99.5&nbsp;°F)  trwy thermoreoleiddiad. Mae ymdrechion i gynyddu tymheredd y corff yn cynnwys crynu, cynnydd mewn gweithgaredd gwirfoddol, neu wisgo dillad mwy cynnes. Gall hypothermia gael ei adnabod naill ai drwy symptomau'r person neu trwy fesur eu tymheredd craidd.

Mae triniaeth ar gyfer hypothermia ysgafn yn cynnwys diodydd cynnes, dillad cynnes, a gweithgaredd corfforol. I'r rhai sy'n dioddef o hypothermia canolig, mae blancedi gwresogi a hylifau mewnwythiennol sydd wedi'u cynhesu yn cael eu hargymell. Mae ailgynhesu fel arfer yn parhau hyd nes y bydd tymheredd y person dros . 

Mae hypothermia yn achosi o leiaf 1,500 o farwolaethau y flwyddyn yn yr Unol Daleithiau. Mae'n fwy cyffredin ymhlith henoed a gwrywod. Un o'r lefelau tymheredd corff isaf ar gofnod ble mae rhywun gyda hypothermia damweiniol wedi goroesi yw  pan bu bron i ferch 7 oed yn Sweden foddi. Mewn achosion eithafol, ceir disgrifiadau o bersonau yn goroesi wedi dros chwe awr o CPR. O'r rhai sydd angen ECMO neu ddargyfeirio, mae tua 50% yn goroesi. Mae marwolaethau o ganlyniad i hypothermia wedi bod yn rhan bwysig o nifer o ryfeloedd. Daw'r term o'r Groeg ὑπο, *ypo*, sy'n golygu "o dan", a θερμία, *thermía*, sy'n golygu "gwres". Y gwrthwyneb i hypothermia yw hyperthermia, cynnydd yn nhymheredd y corff o ganlyniad i fethiant thermoreoleiddiad.

## Cyfeiriadau
## Rhybudd Cyngor Meddygol
Categori:Achosion marwolaeth
Categori:Argyfyngau meddygol
Categori:Ffisioleg
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Imiwneiddio

**Imiwneiddio** yw'r broses ble mae'r system imiwnedd unigolyn yn cael eu hatgyfnerthu yn erbyn asiant (a elwir yn immunogen).

Ceir imiwnedd gweithredol pan fod unigolion yn cynhyrchu gwrthgyrff yn eu llif gwaed eu hun. Gall hyn ddigwydd naill ai yn naturiol pan fydd y corff wedi cael ei heintio gan glefyd, neu yn artiffisial drwy frechiad. Bydd imiwneiddio’n digwydd ar wahanol bwyntiau drwy gydol oes unigolyn, ond yn bennaf byddant yn digwydd yn ystod plentyndod.

Gall rhaglenni imiwneiddio cyffredinol arwain at ddifa clefydau.

Gall imiwnedd heidiol hefyd chwarae rhan mewn atal haint. Pan fod cyfran sylweddol o'r boblogaeth wedi cael ei brechu gallant weithredu fel amddiffyniad neu rwystr i eraill a darparu amddiffyniad i'r rhai sy’n ddiamddiffyn, trwy arafu neu stopio'r gadwyn haint.

## Risgiau a buddion 
Fel gydag unrhyw beth, mae imiwneiddio'n dod â nifer o risgiau. Gallai rhai unigolion gael adweithiau alergaidd prin, ond yn y rhan fwyaf o achosion mae budd imiwneiddio'n gorbwyso’r risgiau wrth ddal y clefyd ei hun ac fel rheol bydd unigolyn ddim ond yn datblygu twymyn ysgafn.

Mae rhai o'r risgiau sy'n gysylltiedig â rhai imiwneiddiadau’n cynnwys:

*Risg un o bob 1000 o gael strociau gyda'r brechlyn MMR, ond gall y risg fod cyn uched ag 1 o bob 200 os yw unigolyn yn dal y frech goch.
*Mewn rhai achosion gall brechlyn y ffliw achosi parlys yr wyneb. Gelwir hyn yn barlys Bell. Fodd bynnag, gall y ffliw achosi marwolaeth..

## Cyfeiriadau
Categori:Iechyd
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Cyfangiad consentrig

Mewn **Cyfangiad consentrig** mae’r cyhyr yn byrhau o dan dyniant. Mae tarddiad a mewniad y cyhyr yn symud yn agosach at ei gilydd. 

## Gweler Hefyd 
*Cyfangiad isotonig
*Cyfangiad ecsentrig
*Adnoddau dysgu CBAC

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau CBAC
Anhwylder genetig

Mae **anhwylder genetig** yn digwydd oherwydd presenoldeb genyn annormal yng nghyfansoddiad genetig unigolyn. Gallai hyn gael ei etifeddu gan un rhiant neu'r ddau, ond nid ym mhob achos (fel syndrom Down)

Yn yr un ffordd ag y mae unigolion yn etifeddu nodweddion fel lliw llygaid gan eu rhieni, gallant etifeddu tueddiad i ddatblygu cyflyrau fel asthma a chlefyd y galon. Gall unigolion hefyd etifeddu genynnau diffygiol sy'n achosi afiechyd. Yn gynwysedig yn y categori hwn ceir anhwylderau fel:

* Ffibrosis y bledren 
* Haemoffilia 
* Dallineb lliw 
* Corea Huntington 
* Anaemia crymangell

## Cyfeiriadau
Categori:Afiechydon 

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Cyfangiad ecsentrig

mewn **Cyfangiad ecsentrig** mae’r cyhyr yn ymestyn o dan dyniant. Mae tarddiad a mewniad y cyhyr yn symud i ffwrdd oddi wrth ei gilydd. Mae cyfangiad ecsentrig yn rheoli symudiad yn y cymal i lawr ac mae’n gweithio i wrthsefyll grym disgyrchiant.

## Gweler Hefyd 
* Cyfangiad isotonig
* Cyfangiad consentrig
*Adnoddau dysgu CBAC

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau CBAC
Anabledd dysgu

Mae **anabledd dysgu** yn derm ambarél sy'n cwmpasu llawer o wahanol anableddau deallusol. Mae'n golygu bod gallu cynhenid person i ddysgu yn cael ei effeithio ac efallai nad ydynt yn dysgu pethau cyn gynted â phobl eraill. Gelwir anabledd dysgu hefyd yn anhawster dysgu, nam deallusol neu anabledd deallusol. Nid afiechyd yw anabledd dysgu. Mae rhai unigolion gydag anabledd dysgu hefyd yn cael problemau iechyd meddwl fel iselder ysbryd, ond nid yr un peth yw hynny.

Fel rheol mae gan unigolion anabledd dysgu ers eu geni neu weithiau ers eu plentyndod cynnar, fe'u hachosir gan ddigwyddiadau sy'n digwydd cyn neu yn ystod geni neu o bryd i'w gilydd oherwydd afiechyd mewn plentyndod. Er ei fod yn gyflwr parhaol, mae pobl gydag anabledd dysgu yn gallu, ac yn llwyddo, i ddysgu a datblygu gyda'r mathau cywir o gefnogaeth gan bobl eraill.

Yn aml caiff anableddau dysgu eu categoreiddio fel ysgafn, canolig neu ddifrifol. Dywedir bod gan rai unigolion anghenion cefnogaeth uchel. Efallai bod ganddynt anabledd dysgu difrifol, ymddygiad sydd weithiau'n heriol, nam ychwanegol ar y golwg neu’r clyw, awtistiaeth, salwch meddwl neu lawer o broblemau iechyd ychwanegol.

Mae pobl gydag anabledd dysgu yn amrywio'n fawr o ran y cymorth sydd ei angen arnynt er mwyn diwallu eu hanghenion sylfaenol. Er enghraifft, bydd angen cymorth gydag ymolchi a gwisgo ar rai pobl, tra bydd llawer o bobl eraill yn gallu byw'n eithaf annibynnol gyda llawer yn llai o gefnogaeth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Iechyd meddwl
Categori:Dysgu
Categori:Anabledd
Pwysedd gwaed

bawd|Cymryd pwysedd gwaed gyda sphygmomanometer
Wrth i gyhyrau’r galon gyfangu, caiff gwaed ei symud i’r pibellau gwaed, gan greu **pwysedd gwaed**.

Mae dau werth ar gyfer pwysedd gwaed. Os yw'r pwysedd gwaed yn *Systolig*  mae’r galon yn cyfangu, ac os  yw'r pwysedd gwaed yn *Diastolig* mae'n golygu bod y galon yn ymlacio. Y pwysedd gwaed nodweddiadol yw 120/80 mmHg, systolig/diastolig.

Mae pwysedd gwaed yn cael ei bennu gan Allbwn y Galon a’r gwrthiant i lif y gwaed yn y pibellau gwaed. Mae diamedr y pibellau gwaed hyn, sy’n gallu cael ei ddylanwadu gan ddeiet, yn ffactor pwysig mewn gwrthiant llif gwaed.

## Gweler Hefyd 
*Adnoddau dysgu CBAC

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau CBAC
Categori:Gwaed
Categori:Corff dynol
Catrin Powell

Actores o Gymraes yw **Catrin Powell** (ganwyd 18 Ebrill 1973) sy'n adnabyddus am chwarae'r cymeriad 'Cadno' yn y gyfres ddrama *Pobol y Cwm*. Roedd hefyd yn actio Tanya yn y gyfres *Belonging* ar BBC Wales.

Aeth i Goleg Rose Bruford yn Llundain.

## Bywyd personol
Mae'n llysferch i'r dramodydd ac actor Meic Povey. Mae'n gyn-bartner i'r actor Richard Mylan ac mae ganddynt blentyn gyda'i gilydd.

## Theatr 
(detholiad)

* *Tair* (Dalier Sylw)
* *Blue Heron in the Womb* (1998)

## Ffilmyddiaeth
### Teledu
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Rhestr o ddinasoedd, trefi a phentrefi Gweriniaeth Iwerddon

Dyma restr o **ddinasoedd**, **trefi** a **phentrefi** **Gweriniaeth Iwerddon**

Categori:Aneddiadau Gweriniaeth Iwerddon
Ymarfer anerobig

bawd|Ymarfer anerobig
**Ymarfer anerobig** yw ymarfer corff sydd yn ddigon dwys i achosi lactad i'w ffurfio.  Mae'r system yma yn effeithiol iawn ar gyfer ymarfer corff dwys, sef llai na 2 funud.

Mae dau fath o systemau egni anaerobig:

**System anaerobig creatin ffosffad (CP)** sydd yn cyflenwi egni’n gyflymach na phob system egni arall. Nid yw’n gallu cyflenwi egni am fwy na rhyw ddeg eiliad felly dim ond mewn cyfangiadau dwysedd uchel, ffrwydrol fel gwibio 100 metr neu daflu maen mae’n cael ei defnyddio.

**System anaerobig asid lactig** sydd yn cael ei defnyddio pan fydd y system CP wedi dod i ben. Nid yw’n cynhyrchu egni mor gyflym â’r system CP ac mae’n cynhyrchu’r rhan fwyaf o’r egni sydd ei angen ar gyfer gweithgareddau dwysedd uchel am ryw 1-2 munud e.e. rhedeg 400 metr.

Mae’r systemau ymarfer corff anaerobig yn aneffeithlon ac yn defnyddio egni’n gyflym. Mae’r diffyg defnydd o ocsigen a chrynhoad asid lactig yn achosi blinder. Mae angen ocsigen i’w hadfer sy’n achosi’r unigolyn i anadlu’n drwm ar ôl gorffen yr ymarfer corff - yr enw ar hyn yw ad-dalu’r ddyled ocsigen.

## Gweler Hefyd 
*Adnoddau dysgu CBAC

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau CBAC
Categori:Ymarfer corff
Categori:Bioleg
Capel Jerusalem, Llanfechell

Mae **Capel Jerusalem** yn gapel a leolir ym mhentref Llanfechell yn Ynys Môn.

## Hanes
Mewn tŷ o’r enw Hafod Las roedd Ysgol Sul yn bodoli yn ôl yn 1815. Adeiladwyd y capel cyntaf yn 1817. Mesuriadau'r capel oedd 24X21 troedfedd.
Roedd pulpud mawr yno ond nid oedd seddau. Helaethwyd y capel ac yn 1827 a gosodwyd seddau yno. 
bawd|chwith|Mynwent Capel Jerusalem, Llanfechell

Mae’r adeilad yn y dull lled-glasurol gyda mynediad talcen.

Mae’r capel yn parhau i fod yn agored.

## Cyfeiriadau
Categori:Amlwch
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Mechell
Categori:Prosiect Wici Môn
Norofeirws

Math o feirws peryglus ydy'r **norofeirws**, a adnabyddwyd cynt fel **Norwalk agent** ar ôl dinas Norwalk, Ohio, lle bu achos yn 1968. Mae'n perthyn i'r deulu o feirws o'r enw: feirws DNA ac mae'n achosi 90% o gastroenteritis ledled y byd, heb gyfri ymosodiadau gan facteria. Mae'n debygol ei fod yn achosi 50% o wenwyn bwyd yn Unol Daleithiau America. Mae'n effeithio pobol o bob oedran. Mae'n fwy tebygol i bobl gyda grwp-gwaed O gael eu heffeithio na grwpiau-gwaed B a AB. Bob blwyddyn mae'r Norofeirws yn effeithio ar rhwng 600,000 a miliwn o bobl o bob oedran yn y DU.

Mae'n feirws sy'n datblygu drwy'r amser gan newid y ffordd mae'n amddiffyn ei hun. Mae rhai mathau sydd bellach yn imiwn i sebon golchi dwylo gwrth-septig a gwrthseptig. Mae gwyddonwyr yn ceisio creu gwrth-firws i'w ddifa. Y llefydd gwaetha i'w ddal ydy mewn llongau pleser ac mewn ysbytai ac ysgolion.

## Symptomau 
Rydych chi'n debygol o gael norofirws os ydych chi'n cael y symptomau isod:

* teimlo'n sâl yn sydyn
* chwydu'n wael 
* dolur rhydd llawn dŵr

Mae rhai pobl hefyd yn dioddef o dwymyn, cur pen, crampiau poenus yn y stumog a chyrff difrifol.

Mae'r symptomau'n ymddangos un i ddau ddiwrnod ar ôl i chi fynd yn heintiedig ac fel arfer mae'n para am hyd at 2 neu 3 diwrnod.

## Atal 
Mae norofeirws yn cael ei drosglwyddo’n hawdd iawn rhwng y naill berson a’r llall. Gallwch ei ddal drwy ddod i gysylltiad â rhywun sydd wedi’i heintio, drwy gyffwrdd ag arwynebau neu bethau sydd wedi’u halogi â’r feirws neu drwy gymryd bwyd a diod sydd wedi’u halogi. Nad oes modd osgoi cael eich heintio bob tro ond mae camau syml ac ymarferol y gallwch chi eu cymryd er mwyn lleihau’r risg o ledaenu’r feirws:

* golchi’ch dwylo ar ôl bod i’r tŷ bach a chyn cyffwrdd â bwyd
* glanhau pob man lle mae bwyd yn cael ei baratoi, a’r holl offer a ddefnyddir i’w baratoi, cyn ac ar ôl iddynt gael eu defnyddio
* golchi a choginio bwyd yn drwyadl

## Cyfeiriadau 
Categori:Firysau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Organebau
Categori:Firoleg
Y Wanch

Mae **Y Wanch** yn glwb yn ardal Wan Chai, Hong Cong, yn cynnig cerddoriaeth bob nos gan artistiaid lleol a rhyngwladol. Agorwyd y clwb ym 1987. Mae ardal ganolog y bar yn seiliedig ar Fferi Star, a’r wal orllewinol ar dram Hong Cong.

Cynhelir Gŵyl H2 yn flynyddol yn y clwb.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y Wanch

Categori:Hong Cong
Faizon Love

bawd|Love, 2005

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Langston Faizon Santisima** a adnabyddir ar sgrin fel **Faizon Love** (ganwyd 4 Mehefin, 1968).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1968
Cymal synofaidd

Mae **cymal synofaidd**, a elwir hefyd yn *diarthrosis*, yn ymuno'r esgyrn â chapsiwl cymal ffibrog. Dyma'r math mwyaf cyffredin a mwyaf symudol o gymal yng nghorff mamal. Fel gyda'r rhan fwyaf o gymalau eraill, mae cymalau synofaidd yn cyflawni symudiad wrth bwynt cyswllt yr esgyrn ymgymalu.

## Strwythur 
* Cymal yw man lle mae dau neu fwy o esgyrn yn cyfarfod. Mae esgyrn wedi’u cysylltu o amgylch y cymal.
* Mae meinweoedd cysylltiol yn cynnwys gewynnau, cartilag a thendonau.
* Mae gewynnau’n dal y cymal gyda’i gilydd sy’n rhoi sefydlogrwydd i gymalau.
* Mae cartilag ar bennau’r esgyrn a lle mae cymalau’n cyfarfod. 
* Mae tendonau’n cysylltu cyhyrau â’r sgerbwd.

## Mathau 
Mae gwahanol fathau o gymalau synofaidd yn galluogi symudiadau i wahanol raddau, maent yn cynnwys:

* Colfach - y benelin a’r pen-glin. Mae cymalau colfach yn eich galluogi i symud y benelin a’r pen-glin mewn un cyfeiriad yn unig. Maen nhw’n galluogi’r cymal i gael ei blygu a’i estyn.
* Pelen a chrau - yn yr ysgwydd a’r glun ac yn galluogi symudiad ym mhob cyfeiriad bron iawn. Mewn cymal pelen a chrau, mae ochr crwn un asgwrn (pêl) yn ffitio ym mhant bach crwn asgwrn arall (crau).
* Colynnog - yn y gwddf, rhwng y ddau fertebra uchaf. Mae’n galluogi symudiad cylchdro yn unig, fel symud eich pen o un ochr i’r llall.

## Gweler hefyd 
* Adnoddau dysgu CBAC

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Cymalau
Categori:Erthyglau CBAC
Syr John Williams (portread)

Portread olew ar gynfas yw ***Syr John Williams, Bart, GCVO, MD*** gan yr arlunydd o Gymro Christopher Williams (1873–1934). Mae'r peintiad yn y casgliad Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Ganwyd yr arlunydd ym Maesteg, ond erbyn 1904 oedd wedi ymsefydlu yn Llundain; serch hynny, byddai’n aml yn ymweld â Chymru ac yn ystod un o'i ymweliadau galwodd ar Syr John Williams, meddyg, barwnig a sylfaenydd Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth yn ei gartref ym Mhlas Llansteffan, Sir Gaerfyrddin. Gadawodd gyda chomisiwn o 100 gini i greu’r portread yma. Fe’i dylanwadwyd yn drwm gan farn Syr John William ar Gymru a "Chymreictod" ac roedd yn benderfynol o fod yn beintiwr "Cymreig" a daeth yn rhan o'r hyn a elwir yn yr Ail Adfywiad Celtaidd.

## Europeana 280 
Yn Ebrill 2016 dewisiwyd y darlun fel un o ddeg llun eiconig i gynrychioli Cymru yn y prosiect "Gwaith Celf Europeana".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwybodaeth am y darlun ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru
*Cofnod celfwaith ar wefan Europeana

Categori:Gweithiau'r 1900au
Categori:Peintiadau'r 20fed ganrif
Categori:Peintiadau o Gymru
Cyfangiad isotonig

Mewn **Cyfangiad isotonig** mae’r cyhyr yn cynhyrchu tyniant ac yn rheoli cyflymder y cyfangiad 
cyhyrol. Gall y symudiad hwn fod yn gyfangiad cyhyrol consentrig neu ecsentrig.

## Gweler Hefyd 
*Adnoddau dysgu CBAC
*Cyfangiad consentrig
*Cyfangiad ecsentrig

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau CBAC
Blake Mere

bawd|250px
Mae **Blake Mere** yn llyn yn ymyl Ellesmere, Swydd Amwythig. Enw gwreiddiol y llyn oedd ‘Black mere’ oherwydd mawn yn lliwio’r dŵr. Does dim mynedfa gyhoeddus ond gellir ei weld o Gamlas Llangollen.

## Cyfeiriadau
Categori:Llynnoedd Swydd Amwythig
Clwb Rygbi Cymry Caerdydd

**Clwb Rygbi Cymry Caerdydd** neu CRCC sef Clwb Rygbi sydd wedi ei leoli yn y brif ddinas. Cafodd ei sefydlu'n 1967 ac yn bellach gyda thimoedd Ieuenctid, Merched a thimoedd Dynion 1XV, XV2 a XV3 a 'Hen Lawiau' yn achlysurol. Mae'r tîm gyntaf yn chwarae yng Nghynghrair 3 Canol, Dwyrain gyda'r Ail dîm yn cystadlu'n Cynghrair 1 'Cardiff & District'. Cartref y Clwb yw Caeau Pontcanna gyda'r Clwb Rygbi wedi lleoli'n Clwb Cameo ar hyn o bryd.

Yn nhymor 2016-17 dathlodd y Clwb Rygbi 50 mlwyddiant o fodolaeth gyda llu o ddigwyddiad gan gynnwys taith i Lydaw. Yn 2014 enillodd y Clwb Rygbi'r Fowlen Genedlaethol yn Stadiwm Mileniwm yn erbyn Llanilltud Fawr fel rhan o ddiwrnod  rowndiau terfynol SWALEC.

Yn ôl traddodiad mae'r Clwb yn cystadlu yn erbyn Pentyrch RFC ar gyfer y Cwpan y Mochyn Du, sydd wedi'i enwi ar ôl hen dafarn enwog y ddinas.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yng Nghaerdydd
Cymry Caerdydd
Jason Kouchak

Pianydd, cyfansoddwr a chanwr o Ffrainc yw **Jason Kouchak**. Hefyd yn 2012 roedd yn Gyfarwyddwr Cerdd yn Llundain a Chaeredin o'r ugeinfed ddathliad o ŵyl Ffilm Ffrainc a perfformiodd ar ddathliad Chopin yn y Llysgenhadaeth Prydeinig ym Mharis.

## Ymddangosiadau detholedig 
Ym 1990 i ddathlu penblwydd 60 Y Dywysoges Margaret, gwahoddwyd Jason i berfformio yng Ngwesty Ritz. Hefyd yn yr un flwyddyn gwahoddwyd ef i chwarae'r piano ar noson gyntaf o ddangosiad y ffilm Hamlet gan Franco Zeffirelli.

Perfformiodd Kouchak ei ddehongliad o “Sakura” o flaen Ymherodr Akihito yn Amgueddfa Victoria ac Albert yn Llundain a perfformiodd y darn yma hefyd yn 1995 ar amgylchiad elusen daeargryn Kobe. Cafodd y darn yma ei recordio yn 1999 gyda Julian Lloyd Webber ar ei albwm Cello Moods a'i gyflwyno gan sglefrwraig iâ Olympaidd Yuka Sato.

Rhwng 2011-2013 fe berfformiodd Kouchak y gân o Rwsia “Dark is the Night”.

Hefyd yn 2015 perfformiodd “Scheherazade” yn Seremoni Agoriadol Swyddogol yng Ngŵyl Llenyddiaeth Cwmni Hedfan Emirates  a chyfansoddodd cân destun Swyddogol yr Ŵyl yn 2016.

## Cyfraniadau cyhoeddus 
Mae cyfraniadau Kouchak yn cynnwys lansio dau set o wyddbwyll enfawr i blant ym Mharc Holland Llundain gyda Stuart Conquest yn 2010 ac yn Y Meadows (parc) Caeredin yn 2013 a set gwyddbwyll John Tenniel o Alys yng Ngwlad Hud. Hefyd cyfansoddodd cân destun swyddogol elusen gwyddbwyll “Moving Forward” i CSC.

Yn 2011 sylfaenodd Kouchak Côr Plant Tsubasa i agor Gŵyl Matsuri ac yn 2012 - blwyddyn Jiwbili Y Frenhines - perfformiodd Jupiter allan o Holst's Planets Suite yn Sgwâr Trafalgar, Llundain.

Yn 2016 cafodd ei waith cerddorol gwyddbwyll a bale ei berfformio yn yr Amgueddfa Brydeinig ac yn Efrog Newydd i ddathlu cymeriadau benywaidd fel Breninesau yng ngwyddbwyll.

## Recordiau 
* *Space Between Notes* (2017)
* ''Comme d'Habitude* (2011)
* *Midnight Classics* (2008)
* *Forever* (2001)
* *Watercolours* (1999)
* *Première Impression* – 1997
* *Cello Moods* (Sakura)*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* / Gwefan swyddogol

Categori:Cerddorion o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr o Ffrainc
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Westminster
Muhammad al-Badr

Arweinydd crefyddol, gwleidyddol a milwrol o Iemen oedd **Muhammad al-Badr bin Ahmad Hamid al-din** (15 Chwefror 1926 – 6 Awst 1996) a deyrnasodd yn frenin ar y Deyrnas Mutawakkilaidd (Gogledd Iemen) am gyfnod byr ym 1962.

Ganwyd yn Hajjah yng ngogledd-orllewin Iemen, yn fab i Sayf al-Islam Ahmad, llywodraethwr ar ran yr Imam Yahya, a Sharifa Safiyya bint Muhammad o'r teulu sayyid al-Issi o Shahara. Symudodd Muhammad i Taizz ym 1944, ac yno y bu ei dad yn ddirprwy yr Imam. Llofruddiwyd yr Imam Yahya ym 1948. Dychwelodd ei dad, Sayf al-Islam Ahmad, i Hajjah ac yno fe gasglodd y llwythau a datganodd ei hunan yn Imam al-Nasir. O fewn un mis o farwolaeth Yahya, llwyddodd al-Nasir i gipio'r brifddinas Sana'a a dienyddio'r gwrthryfelwyr. Cymerodd Muhammad yr enw Sayf al-Islam al-Badr, a chafodd ei benodi yn ddirprwy ei dad ym mhorthladd Hodeida ym 1949 a hefyd yn weinidog mewnwladol.  Ym 1955, chwaraeodd ran wrth gwastrodi gwrthryfel ei ewythr, Sayf al-Islam Abdullah, a chafodd al-Badr ei ddatgan yn Dywysog Coronog. Gwasanaethodd yn swyddi gweinidog materion tramor a dirprwy ei dad dros Sana'a. Cafodd yr Imam Ahmad ei anafu'n ddifrifol mewn ymgais i'w lofruddio ym Mawrth 1961, ac felly cymerodd ei fab yr awenau dros y llywodraeth. Bu farw yn Llundain yn 70 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Gwleidyddion o Iemen
Categori:Imamiaid Shiaidd
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Ymhonwyr
Categori:Shiaid o Iemen
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Yahya Muhammad Hamid ed-Din

Arweinydd crefyddol a gwleidyddol o Iemen oedd **Yahya Muhammad Hamid ed-Din** (18 Mehefin 1869 – 17 Chwefror 1948) a deyrnasodd yn imam ar y Deyrnas Mutawakkilaidd (Gogledd Iemen) o 1904 hyd ei farwolaeth.

Olynodd ei dad yn imam yr enwad Shia Zaidiyyah ym 1904. Arweiniodd gwrthryfel Iemenaidd yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid, ac ym 1911 llwyddodd i ennill ymreolaeth dros ei wlad. Yn sgil cwymp yr Otomaniaid wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf, cydnabuwyd Yahya yn arweinydd annibynnol Iemen. Brwydrodd gyda'r Ymerodraeth Brydeinig dros diriogaeth a ffiniau'r wlad. Rheolai tiroedd De Iemen (Aden) gan y Prydeinwyr.

Cafodd Yahya ei lofruddio ym 1948, a'i olynu gan ei fab hynaf Ahmad bin Yahya.

## Cyfeiriadau 
Categori:Brenhinoedd
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Gwleidyddion o Iemen
Categori:Imamiaid Shiaidd
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Pobl o Sana'a
Categori:Shiaid o Iemen
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Cofnodion Gwladol yr Alban

bawd|HM General Register House, Caeredin; Pencadlys Cofnodion Gwladol yr Alban

Adran anweinidogol Llywodraeth yr Alban ydy **Cofnodion Gwladol yr Alban** (Saesneg: *National Records of Scotland*). 
Mae'n gyfrifol am gofrestru sifil, y cyfrifiad yn yr Alban, ystadegau demograffig, hanes teuluol a'r archifau cenedlaethol a chofnodion hanesyddol.

Crëwyd Cofnodion Gwladol yr Alban ym mis Ebrill 2011 trwy gyfuno Swyddfa Gofrestru Gyffredinol yr Alban (Saesneg: *General Register Office for Scotland*) ac Archifau Gwladol yr Alban (Saesneg: *National Archives of Scotland*).

Pencadlys Cofnodion Gwladol yr Alban yw New Register House, Caeredin. Dyluniwyd yr adeilad gan Robert Adam, ac fe'i hagorwyd i'r cyhoedd ym 1788.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol
* Gwefan swyddogol Cofnodion Gwladol yr Alban

Categori:Sefydliadau 2011
Categori:Sefydliadau'r Alban
O Fim do Mundo (1996)

Drama deledu o gwahardd uchel dros telenovela o Frasil ydy ***O Fim do Mundo***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 6 Mai 1996. Hanes yn cael ei greu Dias Gomes ac yn y cyfeiriad Paulo Ubiratan.

## Cast 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Edu Coimbra

Pêl-droediwr o Brasil yw **Edu Coimbra** (ganed 5 Chwefror 1947). Cafodd ei eni yn Rio de Janeiro a chwaraeodd dwywaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Roberto Rivellino

Pêl-droediwr o Brasil yw **Roberto Rivellino** (ganed 1 Ionawr 1946). Cafodd ei eni yn São Paulo a chwaraeodd 91 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
José Oscar Bernardi

Pêl-droediwr o Brasil yw **José Oscar Bernardi** (ganed 20 Mehefin 1954). Cafodd ei eni yn Monte Siao a chwaraeodd 59 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Edivaldo Martins Fonseca

Pêl-droediwr o Brasil yw **Edivaldo Martins Fonseca** (ganed 13 Ebrill 1962; m. 13 Ionawr 1993). Cafodd ei eni yn Volta Redonda a chwaraeodd deirgwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Marwolaethau 1993
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Milton Queiroz da Paixão

Pêl-droediwr o Brasil yw **Milton Queiroz da Paixão** (ganed 1 Ebrill 1958). Cafodd ei eni yn Rio de Janeiro a chwaraeodd 31 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*National Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Márcio Amoroso

Pêl-droediwr o Brasil yw **Márcio Amoroso** (ganed 5 Gorffennaf 1974). Cafodd ei eni yn Brasília a chwaraeodd 19 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Carlos Renato Frederico

Pêl-droediwr o Brasil yw **Carlos Renato Frederico** (ganed 21 Chwefror 1957). Cafodd ei eni yn Morungaba a chwaraeodd 22 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Amgueddfa Reilffordd Genedlaethol, Port Adelaide

Mae’r **Amgueddfa Reilffordd Genedlaethol** yn amgueddfa ym  Mhorth Adelaide, De Awstralia.

## Hanes yr amgueddfa
Ym 1963, penderfynodd grŵp o bobl achub, trwsio a chadw rhai o gerbydau’r rheilffyrdd, ac agorwyd amgueddfa ym Mile End, Adelaide. Roedd awydd i gadw cerbydau dan do, ac ym 1988, derbynwyd grant o ddau filiwn o ddoleri, ac agorwyd Amgueddfa Reillffordd Gorsaf y De Dociau ar y safle bresennol ar 10 Rhagfyr 1988.

Ym 1999, derbynwyd grant arall i greu Amgueddfa Rheilffyrdd y Gymanlwad tu mewn yr amgueddfa; agorwyd honno, ac ailenwyd yr amgueddfa gyfan yn Amgueddfa Reilffordd Genedlaethol, Port Adelaide,  ar 21 Hydref 2001.

## Rhai o locomotifau'r amgueddfa

Delwedd:Adelaide01LB.jpg
Delwedd:Adelaide02LB.jpg
Delwedd:Adelaide03LB.jpg
Delwedd:Adelaide04LB.jpg
Delwedd:Adelaide05LB.jpg
Delwedd:Adelaide06LB.jpg
Delwedd:Adelaide07LB.jpg
Delwedd:Adelaide08LB.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr amgueddfa

Categori:Amgueddfeydd Awstralia
Categori:Amgueddfeydd cenedlaethol
Port Adelaide
Categori:Cludiant yn Awstralia
Categori:De Awstralia
Categori:Rheilffyrdd Awstralia
Categori:Sefydliadau 1988
Wellington Rocha

Pêl-droediwr o Ddwyrain Timor yw **Wellington Rocha** (ganed 4 Hydref 1990). Cafodd ei eni yn São Paulo, Brasil, a chwaraeodd 4 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pêl-droedwyr o Ddwyrain Timor
Murilo de Almeida

Pêl-droediwr o Dwyrain Timor yw **Murilo de Almeida** (ganed 21 Ionawr 1989). Cafodd ei eni yn Presidente Prudente a chwaraeodd 7 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pêl-droedwyr o Ddwyrain Timor
Wang Jingbin

Pêl-droediwr o Gweriniaeth Pobl Tsieina yw **Wang Jingbin** (ganed 9 Mai 1995). Cafodd ei eni yn Benxi a chwaraeodd dwywaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pêl-droedwyr o Weriniaeth Pobl Tsieina
Wan Zack Haikal

Pêl-droediwr o Faleisia yw **Wan Zack Haikal** (ganed 28 Ionawr 1991). Cafodd ei eni yn Pahang a chwaraeodd 25 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Pêl-droedwyr o Faleisia
Chan Vathanaka

Pêl-droediwr o Gambodia yw **Chan Vathanaka** (ganed 23 Ionawr 1994). Cafodd ei eni yn Kampot a chwaraeodd 28 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pêl-droedwyr o Gambodia
Nguyễn Tuấn Anh

Pêl-droediwr o Fietnam yw **Nguyễn Tuấn Anh** (ganed 16 Mai 1995). Cafodd ei eni yn Thái Bình a chwaraeodd 6 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Pêl-droedwyr o Fietnam
Stefano Lilipaly

Pêl-droediwr o Indonesia yw **Stefano Lilipaly** (ganed 10 Ionawr 1990). Cafodd ei eni yn Amsterdam a chwaraeodd 9 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pêl-droedwyr o Indonesia
Kim Grant

Pêl-droediwr o Ghana yw **Kim Grant** (ganed 25 Medi 1972). Cafodd ei eni yn Sekondi-Takoradi a chwaraeodd 7 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pêl-droedwyr o Ghana
Chanathip Songkrasin

Pêl-droediwr o Gwlad Tai yw **Chanathip Songkrasin** (ganed 5 Hydref 1993). Cafodd ei eni yn Sam Phran a chwaraeodd 33 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Pêl-droedwyr o Wlad Tai
Mihailo Petrović

Pêl-droediwr o Serbia yw **Mihailo Petrović** (ganed 18 Hydref 1957). Cafodd ei eni yn Loznica a chwaraeodd unwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Pêl-droedwyr o Serbia
Ivica Osim

Pêl-droediwr o Fosnia a Hertsegofina yw **Ivica Osim** (6 Mai 1941 – 1 Mai 2022). Cafodd ei eni yn Sarajevo a chwaraeodd 16 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pêl-droedwyr o Fosnia a Hertsegofina
Boško Gjurovski

Pêl-droediwr o Macedonia yw **Boško Gjurovski** (ganed 28 Rhagfyr 1961). Cafodd ei eni yn Tetovo a chwaraeodd 11 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Pêl-droedwyr o Macedonia
David Babunski

Pêl-droediwr o Macedonia yw **David Babunski** (ganed 1 Mawrth 1994). Cafodd ei eni yn Skopje a chwaraeodd 7 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pêl-droedwyr o Macedonia
Ivica Barbarić

Pêl-droediwr o Groatia yw **Ivica Barbarić** (ganed 23 Chwefror 1962). Cafodd ei eni yn Metković a chwaraeodd unwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pêl-droedwyr o Groatia
Abdeljalil Hadda

Pêl-droediwr o Moroco yw **Abdeljalil Hadda** (ganed 23 Mawrth 1972). Cafodd ei eni yn Meknes a chwaraeodd 41 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Pêl-droedwyr o Foroco
Alfredo Anderson

Pêl-droediwr o Banamâ yw **Alfredo Anderson** (ganed 31 Hydref 1978). Cafodd ei eni yn Colón a chwaraeodd 12 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Pêl-droedwyr o Banamâ
Pedro Rocha

Pêl-droediwr o Wrwgwái yw **Pedro Rocha** (3 Rhagfyr 1942 – 2 Rhagfyr 2013). Cafodd ei eni yn Salto a chwaraeodd 54 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pêl-droedwyr o Wrwgwái
Július Bielik

Pêl-droediwr o Slofacia yw **Július Bielik** (ganed 8 Mawrth 1962). Cafodd ei eni yn Vyškov a chwaraeodd 18 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pêl-droedwyr o Slofacia
Alfred Jermaniš

Pêl-droediwr o Slofenia yw **Alfred Jermaniš** (ganed 21 Ionawr 1967). Cafodd ei eni yn Koper a chwaraeodd 29 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pêl-droedwyr o Slofenia
Fellipe Bertoldo

Pêl-droediwr o Dwyrain Timor yw **Fellipe Bertoldo** (ganed 5 Ionawr 1991). Cafodd ei eni yn São Paulo a chwaraeodd 5 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Pêl-droedwyr o Ddwyrain Timor
William Llewelyn Williams

Roedd **W. Llewelyn Williams** (10 Mawrth 1867 – 22 Ebrill 1922), yn newyddiadurwr, bargyfreithiwr a llenor o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol Bwrdeistref Caerfyrddin rhwng 1906 a 1918

## Bywyd personol
Ganwyd Williams yn Brownhill, Llansadwrn, Sir Gaerfyrddin yn ail fab i Morgan Williams a Sarah (née Davies) ei wraig.

Roedd ei deulu yn un oedd wedi bod yn flaenllaw yn achos enwad Cristionogol yr Annibynwyr am flynyddoedd. Roedd tad-cu Williams, Morgan Williams, yn ddiacon yng Nghapel Isaac, Llandeilo. Roedd y Parchedigion John Williams (1819-1869) gweinidog Annibynnol Llangadog, Castellnewydd Emlyn a Chapel Iwan a Benjamin Williams (1830-1886) a fu'n gwasanaethu yn Nowlais, Dinbych ac Abertawe yn ewythrod iddo.

Addysgwyd Williams yng Ngholeg Llanymddyfri a Choleg y Trwyn Pres, Rhydychen. Yn Rhydychen, bu yn un o saith aelod cyntaf Cymdeithas Dafydd ap Gwilym, cymdeithas Cymraeg i fyfyrwyr prifysgolion y ddinas. Ymysg ei gyd-aelodau yn y cyfarfod cyntaf roedd O. M. Edwards, John Morris-Jones, Edward Anwyl, John Puleston Jones a Daniel Lleufer Thomas

Ar 30 Rhagfyr 1891 ymbriododd ag Elinor (Nelly) Jenkins, Glansawdde, merch James Jenkins, un o aelodau cyntaf Cyngor Sir Caerfyrddin.  Canodd Syr John Morris Jones Cywydd i ddathlu'r briodas.

## Gwybodaeth
*Golygydd cyntaf *The South Wales Post*, papur newydd Radicalaidd yn Abertawe, ydoedd, ond rhoes y gorau i newyddiaduraeth a throi at y gyfraith yn 1897.
*Diddordebau: hanes, cenedlaetholdeb Cymreig, gwleidyddiaeth Rhyddfrydol.
*Aelod Seneddol dros Fwrdeistrefi Caerfyrddin 1906-1918
*Bargyfreithiwr (1912) ac arweinydd cylchdaith De Cymru. Gofiadur Abertawe (1914-15) a Chaerdydd (1915-22).
*Fel gohebydd brwydrai yn erbyn barnwyr uniaith Saesneg a bu’n gynhaliwr brwd dros ddatgysylltu’r Eglwys a Hunanlywodraeth.

Heddychwr ond cefnogodd y Rhyfel yn 1914. Ond torrodd pob cysylltiad â David Lloyd George a’r Blaid Ryddfrydol. Safodd yn erbyn y Rhyddfrydwyr yn 1921.

## Gwaith llenyddol
**Gwilym a Benni Bach* (1894)
**Gŵr y Dolau* (1899)
**Slawer Dydd* (1918) (poblogaidd iawn ar ffurf cyfres yn y cylchgrawn *Y Beirniad*).
*Ysgrifau ar y Tuduriaid yn *Nhrafodion* Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion a chasglwyd yn y gyfrol *The Making of Modern Wales* (1919)

Gw. *Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1986), t.640

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Trwyn Pres, Rhydychen
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Pobl addysgwyd yng Ngholeg Llanymddyfri
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1922
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Branko Ilić

Pêl-droediwr o Slofenia yw **Branko Ilić** (ganed 6 Chwefror 1983). Cafodd ei eni yn Ljubljana a chwaraeodd 63 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pêl-droedwyr o Slofenia
Émerson Leão

Pêl-droediwr o Brasil yw **Émerson Leão** (ganed 11 Gorffennaf 1949). Cafodd ei eni yn Ribeirão Preto a chwaraeodd 80 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Toninho Cerezo

Pêl-droediwr o Brasil yw **Toninho Cerezo** (ganed 21 Ebrill 1955). Cafodd ei eni yn Belo Horizonte a chwaraeodd 57 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Víctor Ibarbo

Pêl-droediwr o Colombia yw **Víctor Ibarbo** (ganed 19 Mai 1990). Cafodd ei eni yn Tumaco a chwaraeodd 15 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pêl-droedwyr o Golombia
Achille Emaná

Pêl-droediwr o Gamerŵn yw **Achille Emaná** (ganed 5 Mehefin 1982). Cafodd ei eni yn Yaoundé a chwaraeodd 42 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Pêl-droedwyr o Gamerŵn
Horst Köppel

Pêl-droediwr o'r Almaen yw **Horst Köppel** (ganed 17 Mai 1948). Cafodd ei eni yn Stuttgart a chwaraeodd 11 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pêl-droedwyr o'r Almaen
Sigfried Held

Pêl-droediwr o'r Almaen yw **Sigfried Held** (ganed 7 Awst 1942). Cafodd ei eni yn Freudenthal a chwaraeodd 41 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Pêl-droedwyr o'r Almaen
Lukas Podolski

Pêl-droediwr o'r Almaen yw **Lukas Podolski** (ganed 4 Mehefin 1985). Cafodd ei eni yn Gliwice a chwaraeodd 128 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Pêl-droedwyr o'r Almaen
Tomasz Frankowski

Pêl-droediwr o Wlad Pwyl yw **Tomasz Frankowski** (ganed 16 Awst 1974). Cafodd ei eni yn Białystok a chwaraeodd 22 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Pêl-droedwyr o Wlad Pwyl
José Alberto Costa

Pêl-droediwr o Bortiwgal yw **José Alberto Costa** (ganed 31 Hydref 1953). Cafodd ei eni yn Porto a chwaraeodd 24 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Pêl-droedwyr o Bortiwgal
Milos Degenek

Pêl-droediwr o Awstralia yw **Milos Degenek** (ganed 28 Ebrill 1994). Cafodd ei eni yn Knin a chwaraeodd 5 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Pêl-droedwyr o Awstralia
Carlos Pachamé

Pêl-droediwr  o'r Ariannin yw **Carlos Pachamé** (ganed 25 Chwefror 1944). Cafodd ei eni yn Fortín Olavarría a chwaraeodd 9 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Steve Perryman

Pêl-droediwr o Lloegr yw **Steve Perryman** (ganed 11 Tachwedd 1951). Cafodd ei eni yn Ealing a chwaraeodd unwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig‎
Oliver Bozanic

Pêl-droediwr o Awstralia yw **Oliver Bozanic** (ganed 7 Ionawr 1989). Cafodd ei eni yn Sydney a chwaraeodd 7 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pêl-droedwyr o Awstralia
Juan Esnáider

Pêl-droediwr  o'r Ariannin yw **Juan Esnáider** (ganed 5 Mawrth 1973). Cafodd ei eni yn Mar del Plata a chwaraeodd deirgwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Osvaldo Ardiles

Pêl-droediwr  o'r Ariannin yw **Osvaldo Ardiles** (ganed 3 Awst 1952). Cafodd ei eni yn Córdoba a chwaraeodd 51 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Jorge Solari

Pêl-droediwr  o'r Ariannin yw **Jorge Solari** (ganed 11 Tachwedd 1941). Cafodd ei eni yn Buenos Aires a chwaraeodd 10 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Gordon Milne

Pêl-droediwr o Lloegr yw **Gordon Milne** (ganed 29 Mawrth 1937). Cafodd ei eni yn Preston a chwaraeodd 13 gwaith dros ei wlad.

## Tîm Cenedlaethol
## Dolenni Allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig‎
Friedrich Koncilia

Pêl-droediwr o Awstria yw **Friedrich Koncilia** (ganed 25 Chwefror 1948). Cafodd ei eni yn Klagenfurt a chwaraeodd 85 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Pêl-droedwyr o Awstria
Wim Jansen

Pêl-droediwr o'r Iseldiroedd yw **Wim Jansen** (ganed 28 Hydref 1946; m. 25 Ionawr 2022). Cafodd ei eni yn Rotterdam a chwaraeodd 65 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Pêl-droedwyr o'r Iseldiroedd
Carles Rexach

Pêl-droediwr o Sbaen yw **Carles Rexach** (ganed 13 Ionawr 1947). Cafodd ei eni yn Pedralbes a chwaraeodd 15 gwaith dros ei wlad.

## Tîm cenedlaethol
## Dolenni allanol
*Timau Pêl-droed Cenedlaethol

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Pêl-droedwyr o Sbaen
Heinz Wolff

Gwyddonydd a chyflwynydd radio a theledu oedd **Heinz Siegfried Wolff, FIEE, FRSA** (29 Ebrill 1928 – 15 Rhagfyr 2017).

Fe'i ganwyd yn Berlin, yr Almaen. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Prifysgol Llundain.

Yn gynnar yn ei yrfa roedd yn ymchwilydd yn Ysbyty Llandoch, Caerdydd.

## Teledu
**Young Scientists of the Year* (1966-1981)
**The Great Egg Race* (1979-1986)

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Gwyddonwyr Iddewig o'r Almaen
Categori:Gwyddonwyr Iddewig o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl a aned ym Merlin
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Deyrnas Unedig
Amgueddfa Celfyddyd Fodern, Efrog Newydd

Un o'r amgueddfeydd mwyaf o gelf fodern yn y byd yw **Amgueddfa Celfyddyd Fodern** (Saesneg: *Museum of Modern Art*, neu "MoMA"). Fe'i lleolir ar West 53rd Street ym Manhattan yn Ninas Efrog Newydd.

Fe'i sefydlwyd ym 1929, ac fe'i lleolwyd mewn nifer o adeiladau ym Manhattan cyn symud i'r safle presennol yn 1939.

## Dolenni allanol
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Amgueddfeydd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1929
Categori:Sefydliadau a leolir yn Ninas Efrog Newydd
Amgueddfa J. Paul Getty

Amgueddfa ac oriel celf wedi'i lleoli ar ddau gampws (y Getty Center a'r Getty Villa) yng Nghaliffornia yw **Amgueddfa J. Paul Getty** (Saesneg: *J. Paul Getty Museum* neu *The Getty*). Lleolir y Getty Center, y prif safle, yn yr ardal Brentwood yn Los Angeles; mae ganddo gasgliad o gelf y Gorllewin o'r Canol Oesoedd hyd heddiw. Lleolir y Getty Villa ym Malibu; mae ganddo gasgliad of gelf o Groeg yr Henfyd, Rhufain hynafol ac Etruria.

## Dolen allanol
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaliffornia
Categori:Amgueddfeydd yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1954
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghaliffornia
Categori:Teulu Getty
Saint-Rémy-de-Provence

Cymuned yn *département* Bouches-du-Rhône yn ne Ffrainc yw ** Saint-Rémy-de-Provence**. Fe'i lleolir tua  i'r de o Avignon, ychydig i'r Gogledd o'r Alpilles, cadwyn o fynyddoedd.

## Enwogion
* Nostradamus (1503–1566), meddyg a gweledydd honedig
* Vincent van Gogh (1853–1890), arlunydd

Categori:Bouches-du-Rhône
Hugh Davies (cricedwr)

Roedd **Hugh Daniel Davies** (23 Gorffennaf 1932 – 2 Rhagfyr 2017) yn cyn-gricedwr o Gymro. Roedd Davies yn fatiwr llaw dde a bowliwr braich dde canolig-i-gyflym. Fe'i ganwyd ym Mhen-bre, Sir Gaerfyrddin.

Yn y 1980au roedd yn ddadansoddwr ar gyfer BBC Radio Cymru yn ystod gemau y sir. Bu'n gweithio i Fwrdd Criced Cymru ers ei sefydlu yn 1997, a gwasanaethodd fel ei Gadeirydd rhwng 2002 a 2011.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Hugh Davies yn ESPNcricinfo
* Hugh Davies yn CricketArchive

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Cricedwyr o Gymru
Alpilles

Cadwyn o fynyddoedd isel yn Profens, de-ddwyrain Ffrainc, yw'r **Chaîne des Alpilles**. Fe'i lleolir tua  i'r de o Avignon.

bawd|500px|chwith|Map o Chaîne des Alpilles

Categori:Mynyddoedd Ffrainc
Émile Bernard

Arlunydd ôl-argraffiadol ac awdur o Ffrainc oedd **Émile Henri Bernard** (28 Ebrill 1868 – 16 Ebrill 1941). Roedd yn gyfaill i Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Eugène Boch, ac yn ddiweddarach Paul Cézanne. Chwaraeodd ran bwysig ym mudiad celf *Cloisonnisme* a ddylanwadodd yn fawr ar waith Gauguin.

## Oriel

Delwedd:Émile Bernard 1888-08 - Breton Women in the Meadow (Le Pardon de Pont-Aven).jpg|*Le Pardon: Les Bretonnes dans la prairie* (1888; casgliad preifat)
Delwedd:Émile Bernard African 1895.jpg|''L'Africaine* (1895; Amgueddfa Folkwang, Essen)
Delwedd:Émile Bernard Pietà 1890.jpg|*Pieta'' (1890; casgliad preifat)

Categori:Arlunwyr o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1868
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Ôl-argraffiadaeth
Cloisonnisme

bawd|*Y Crist Melyn* (1889) gan Paul Gauguin, un o'r enghreifftiau mwyaf adnabyddus o arddull Cloisonnisme

Arddull peintio  ôl-argraffiadol oedd ***Cloisonnisme*** (weithiau **Cloisonnisiaeth** yn Gymraeg). Yn nodweddiadol roedd yn defnyddio patrwm dau-ddimensiwn, yn cynnwys clytiau mawr o liw llachar wedi'u hamgylchynu o fewn amlinelliadau du, trwchus yn y modd o waith enamel cloisonné yr Oesoedd Canol neu wydr lliw.

Dechreuodd artistiaid fel Émile Bernard, Louis Anquetin, Paul Gauguin a Paul Sérusier beintio yn yr arddull hon yn y 1880au. Defnyddiwyd y gair "Cloisonnisme" am y tro cyntaf ym 1888 gan y beirniad celf Edouard Dujardin ar achlysur yr arddangosfa Salon des Indépendants.

## Oriel

Delwedd:Anquetin Avenue de Clichy.jpg|*Avenue de Clichy, cinq heures du soir* (1887) gan Louis Anquetin
Delwedd:Émile Bernard 1888-08 - Breton Women in the Meadow (Le Pardon de Pont-Aven).jpg|*Le Pardon: Les Bretonnes dans la prairie* (1888) gan Émile Bernard
Delwedd:Paul Gauguin 137.jpg|''La Vision après le Sermon (La Lutte de Jacob avec l'Ange)* (1888) gan Paul Gauguin
Delwedd:Serusier-averse.jpg|*L'averse'' (1893) gan Paul Sérusier

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*  Visual-Arts-Cork: Cloisonnism

Categori:Ôl-argraffiadaeth
Rheilffordd Foxfield

|}

Mae **Rheilffordd Foxfield** yn rheilffordd dreftadaeth ger Blythe Bridge yn Swydd Stafford.

## Y rheilffordd wreiddiol
Adeiladwyd y rheilffordd wreiddiol ym 1893 er mwyn cysylltu Glofa Foxfield, ger Dilhorne â’r Rheilffordd Gogledd Swydd Stafford yn Blythe Bridge. Mae;r rheilffordd yn cynnwys graddfa 1 i 19 am dros hanner filltir. Adeiladwyd y rheilffordd gan weithwyr y Rheilffordd Gogledd Swydd Stafford o dan arweiniaeth Noah Stanier.

## Atgyfodi
Cymerodd cwmni prosesu mwynau drosodd ym 1965 er mwyn cludo mwynau i’r brif reilffordd, ac yn gydamserol, ffurfiwyd cymdeithas i redeg trenau ar gyfer teithwyr dros penwythnosau. Ni ddechreuodd trenau nwyddau, ond prynodd y gymdeithas locomotif stêm ym 1967. Dechreuodd gwasanaeth i deithwyr ar 14 Mai 1967. Erbyn hyn (2017) mae gan y gymdeithas dros 30 o locomotifau, rhai ohonynt mewn amgueddfa yn y brif orsaf.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Foxfield02LB.jpg
Foxfield05LB.jpg
Foxfield01LB.jpg


Foxfield
Foxfield
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Uma Loucura de Mulher

Ffilm drama-gomedi yw ***Uma Loucura De Mulher*** a gyhoeddwyd yn 2016. Fe'i cynhyrchwyd ym Mrasil. Lleolwyd y stori yn Rio de Janeiro. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg. 

 Mae'r ffilm *Uma Loucura De Mulher* yn 100 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2016. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Fantastic Beasts and Where to Find Them* sef ffilm ffantasi gan J. K. Rowling. Hyd at 2022 roedd o leiaf tair mil o ffilmiau Portiwgaleg wedi gweld golau dydd.

## Cast 
* Mariana Ximenes - Lúcia
* Bruno Garcia - Gero
* Sergio Guizé - Raposo
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau lliw o Frasil
Categori:Dramâu-comedi o Frasil
Categori:Ffilmiau Portiwgaleg
Categori:Ffilmiau o Frasil
Categori:Dramâu-comedi
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Rio de Janeiro