Adar ffrigad

Teulu o adar morol yw'r **adar ffrigad** neu **aderyn ffrigad** (Saesneg: *Frigatebird*) a elwir yn Lladin yn **Fregatidae**, sydd yn urdd y *Suliformes* (cyn y 1990au, fe'i rhoddwyd yn urdd y *Pelecaniformes*). Ceir pum rhywogaeth o fewn y teulu, ac maen nhw'n cael eu grwpio mewn un genws, sef y Fregata.

Maent yn anifeiliaid o faint sylweddol, gyda lled yr adenydd agored yn aml yn fwy na 2.30 metr. Mae gan bob un o'r 5 rhywogaeth blu lliw du,  cynffonau hir a fforchiog a phigau tro. Er gwaethaf eu maint maent yn adar ysgafn iawn, gyda phwysau ychydig gannoedd gram. Mae gan y menywod foliau gwyn ac mae gan y gwrywod fagiau gwynt coch-llachar yn y gwddf er mwyn dennu'r fenyw. Gallant aros yn yr awyr am fwy nag wythnos a gallant gyrraedd 400&nbsp;km / h.

## Nodweddion
Gall aderyn y ffrigad esgyn am wythnosau ar gerhyntau gwynt, mae adar y ffrigad yn treulio'r rhan fwyaf o'r dydd yn hela am fwyd, ac yn clwydo ar goed neu glogwyni yn y nos. Eu prif ysglyfaeth yw pysgod a ystifflog/môr-lawes, wedi'u dal wrth i ysglyfaethwyr mawr fel tiwna eu dal ar wyneb y dŵr. Cyfeirir at adar Ffrigad fel kleptoparasitiaid gan eu bod weithiau'n dwyn oddi ar adar y môr eraill ar gyfer bwyd, ac yn wybyddus eu bod yn cipio cywion adar môr o'r nyth. Mae adar unffurf un -amous, frigateb yn nythu yn y wlad. Mae nyth garw wedi'i adeiladu mewn coed isel neu ar y ddaear ar ynysoedd anghysbell. Gosodir wy sengl bob tymor magu. Mae hyd gofal rhieni ymhlith yr un rhywogaeth adar hiraf; dim ond bob yn ail flwyddyn y gall adar frigateb fridio.

Mae'r Fregatidae yn chwaer grŵp i Suloidea sy'n cynnwys mulfrain, dartiau, huganod a bŵts. Mae tair o'r pum rhywogaeth o frigatebwyr sydd eisoes yn bodoli yn gyffredin, (yr adar godidog, mawr a llai o frigatebwyr) tra bod dau ohonynt mewn perygl (adar frigateb yr Ynys Nadolig ac Ynys y Dyrchafael) ac yn cyfyngu eu cynefin magu i un ynys fach yr un. Mae'r ffosilau hynaf yn dyddio o'r Eocene cynnar, tua 50 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Wedi'i ddosbarthu yn y genws *Limnofregata*,

Daeth Christopher Columbus i gyswllt gydag aderyn y ffrigad wrth basio Cabo Verde oddi ar gorllewin Affrica ar ei fordaith gyntaf ar draws yr Iwerydd yn 1492. Yn ei ddyddiadur mae'n nodi ar 29 Medi iddo weld *rabiforçado*, sef, mewn Sbaeneg cyfoes, "rabihorcado" neu 'cynffon fforchiog'. Defnyddiwyd y term Man-of-War birds  gan forwyr Saesneg ar adar ffrifad y Caribî hefyd.

## Canfod tir
Defnyddiwyd yr aderyn ffrigad er mwyn canfod tir. Oherwydd gallu'r ffrigar i hedfan am wythnos ar y tro a'i amharodrwydd i wlychu ei blu, gwyddai morwyr cynnar y byddai ffrigad a oedd yn dychwelyd i'r llong heb ganfod tir. Ond, os nad oedd ffrigad yn dychwelyd yna gellid ystyried bod tir wedi ei ganfod. Ceir tystiolaeth anecdotaidd o Polynesia a Micronesia yn y Môr Tawel. Roedd aderyn a fagwyd ar un ynys yn gallu ei chymryd ymaeth gan wybod y byddai'n dychwelyd i'w chynefin, ac felly gellid trosglwyddo neges gydag ef. Ceir tystiolaeth o'r arfer yma yn digwydd ar Ynysoedd Gilbert a Tuvalu.

## Baner
Mae darlun o'r aderyn ffrigad ar faner Citibari, y wladwarieth o gadwyn o ynysoedd yn y Môr Tawel.

## Dolenni
* Fideos, ffotos a sain Frigatebird  ar yr Internet Bird Collection

## Cyfeiriadau
Categori:Rhywogaethau o bryder lleiaf yn ôl Rhestr Goch yr IUCN
Categori:Fregatidae
Categori:Teuluoedd o adar