1863 yng Nghymru

bawd|300px|"Modryb Gwen": ysgythriad gan Hugh Hughes, bu farw 1863
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1863** i Gymru a'i phobl .

## Deiliaid 
* Tywysog Cymru - Albert Edward
* Tywysoges Cymru - Alexandra (ar ôl 10 Mawrth)

## Digwyddiadau 
bawd|Beirdd Geirionnydd

* 28 Gorffennaf - Mae Deddf Rheilffordd Ganolog Ynys Môn 1863 (26 a 27 Vict. C.cxxviii) yn esgor ar sefydlu Rheilffordd Ganolog Ynys Môn.
* 23 Hydref - Rheilffordd Ffestiniog yn cyflwyno locomotifau stêm i wasanaeth cyffredinol, y tro cyntaf i hyn gael ei wneud unrhyw le yn y byd ar reilffordd gyhoeddus o fesur mor gul (2tr (60&nbsp;cm)). 
* Daw Syr Hugh Owen yn ysgrifennydd anrhydeddus pwyllgor Llundain a ffurfiwyd i sefydlu Prifysgol Cymru .
* Daw Mesac Thomas yn Esgob cyntaf Goulburn, New South Wales, Awstralia.
* Cyhoeddi *A Walesi Bárdok*, a ysgrifennwyd gyntaf ym 1857 gan y bardd o Hwngari, János Arany, gan ddefnyddio stori concwest Edward I yng Nghymru i guddio beirniadaeth o'r ymerodraeth Awstro-Hwngari.
* Mae John Evans, a anwyd ym Machynlleth, yn cyrraedd British Columbia, Canada, gyda grŵp o lowyr eraill o Gymru. Wedi hynny mae'n dod yn ffigwr gwleidyddol o bwys yn y dalaith.
* Ystafell bwmpio sba yn cael ei hadeiladu yn Trefriw .
* Agorwyd Llyfrgell Goffa Guest yn Nowlais .
* Gwilym Cowlyd yn sefydlu Gorsedd Geirionnydd mewn gwrthwynebiad i Orsedd Beirdd Ynys Prydain 

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Gwobrau 
bawd|300px|Llinellau cyntaf yr Awdl *Albert dda*

* Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol Cymru yn Abertawe 
**John Jones (Talhaiarn) yn ennill y gadair am *Awdl er Coffadwriaeth am y diweddar Dywysog Cydweddog ‘Albert Dda’* 
* Dyfernir Gwobr Newdigate i Thomas Llewellyn Thomas .

### Llyfrau newydd 
#### Cymraeg 
* John Ceiriog Hughes - *Cant o Ganeuon*
* John Jones (Ioan Emlyn) - *Golud yr Oes*
* David William Nash - *Pharo yr Exodus*
* Ebenezer Thomas - *Cyff Beuno*

##### Saesneg 
* Thomas Owen Morgan - *The Aberdovey Guide and Hand-book for the Aberystwyth & Welsh Coast Line*  
* Rees Howell Gronow - *Recollections and Anecdotes* 
* Robert Owen - *The Pilgrimage to Rome* (prydyddiaeth) 

### Cerddoriaeth 
* John Thomas (Pencerdd Gwalia) - *Llewelyn* (cantata) 

## Chwaraeon 
* Criced
** 23 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu MCC yn Lord.
** 27 Gorffennaf - Clwb Criced De Cymru yn trechu Boneddigion Caint yn Cranbrook.

## Genedigaethau 
bawd|Arthur Machen
bawd|George Essex Evans
bawd|Rosina Davies

* 7 Ionawr - James Trainer, chwaraewr pêl-droed (bu farw 1915) 
* 15 Ionawr - James Webb, chwaraewr rhyngwladol rygbi Cymru (bu farw 1913) 
* 17 Ionawr - David Lloyd George, gwleidydd (bu farw 1945) 
* 3 Mawrth - Arthur Machen, ysgrifennwr (bu farw 1947) 
* 12 Mawrth - Alice Williams (Alys Meirion), arlunydd a gweithiwr lles (bu farw 1957) 
* 16 Mawrth - Dan Beddoe, tenor operatig (bu farw 1937) 
* 25 Mawrth - Owen Philipps, Barwn 1af Kylsant Gwleidydd a thwyllwr (bu farw 1937) 
* 12 Ebrill - William Jones (Gwilym Myrddin), prifardd (bu farw 1943) 
* 13 Ebrill - Walter E. Rees, Ysgrifennydd Undeb Rygbi Cymru (bu farw 1949) 
* 18 Ebrill - John Griffith, athro ysgol, a cherddor ( bu farw 1933) 
* 20 Ebrill - Evan Kenffig Jones, gweinidog gyda'r Bedyddwyr ac arweinydd cymdeithasol (bu farw 1950) 
* 3 Mai - Richard Jones (Dofwy), prydydd gwlad ( bu farw 1956) 
*8 Mai - Charles Taylor chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1915) 
* 11 Mai - William Rees Morgan Davies, barnwr ac Aelod Seneddol, (bu farw 1939) 
* 12 Mai - John Devonald, Cerddor (bu farw 1936) 
* 18 Mai - Lewis Davies (Lewis Glyn Cynon), nofelydd a hanesydd (bu farw 1951) 
* 21 Ebrill - William Jones Williams, swyddog yn y gwasanaeth gwladol, Ysgrifennydd Cwmni Kodak, Trysorydd Coleg Harlech ac Urdd Gobaith Cymru (bu farw 1949) 
* 11 Mehefin - Llewellyn Henry Gwynne, esgob swffragan cyntaf Khartoum (bu farw 1957) 
* 18 Mehefin - George Essex Evans, Cymro daeth yn un o feirdd amlycaf Awstralia (bu farw 1909) 
* 21 Mehefin - Maurice Jones, offeiriad a phrifathro coleg (bu farw 1957) 
* 2 Gorffennaf - Billy Douglas, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1943) 
* 7 Awst - Edward Perkins Alexander, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1931) 
* 8 Awst - John Herbert Roberts, Barwn Clwyd o Abergele, gwleidydd (bu farw 1955) 
*17 Awst - Joseph Harry, gweinidog, ysgrifennwr ac athro (bu farw 1950) 
* 29 Awst - Syr Daniel Lleufer Thomas, ynad (bu farw 1940) 
* 2 Medi - James Winstone, arweinydd y glowyr yn Neheudir Cymru (bu farw 1921) 
* 6 Medi - Owen Rhoscomyl, anturiwr ac awdur (bu farw 1919) 
* 10 Medi - Walter Rice Evans, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1909) 
* 2 Medi - Rosina Davies, efengyles (bu farw 1949) 
* 7 Hydref William Davies, newyddiadurwr, golygydd y Western Mail (bu farw 1935) 
* 15 Hydref - Hugh Hughes, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1944),
* 7 Tachwedd - Rowley Thomas, chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymru (bu farw 1949) 
* 21 Tachwedd - William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth), bardd (bu farw 1940) 
* 2 Rhagfyr - Thomas John Evans, newyddiadurwr (bu farw 1932) 
* 9 Rhagfyr - John John Evans, newyddiadurwr (bu farw 1942) 
*27 Rhagfyr - Syr Henry Haydn Jones, Aelod Seneddol Rhyddfrydol dros etholaeth Sir Feirionnydd. (bu farw 1950) 
*Dyddiad anhysbys
**Bob Gould, Blaenwr rygbi rhyngwladol Cymru a chwaraeodd rygbi clwb i Glwb Rygbi Casnewydd (bu farw 1931) 
** Daniel Mydrim Phillips, gweinidog (MC), addysgwr ac awdur 
**J. Edwal Williams, bardd a phrifathro (bu farw 1934)
**William Retlaw Williams, cyfreithiwr, achydd a hanesydd (bu farw 1944) 

## Marwolaethau 
bawd|bedd Eben Fardd
bawd|Hugh Hughes, ei wraig a'i blentyn
* 12 Chwefror - John Jones, clerigwr a hynafiaethydd (g. 1786) 
* 15 Chwefror - Richard Humphreys, Dyffryn; gweinidog MC (g. 1790) 
* 17 Chwefror - Ebenezer Thomas (Eben Fardd), bardd, 60 
* 28 Chwefror - David Williams (Alaw Goch), diwydiannwr, 53 
* 11 Mawrth - Hugh Hughes, arlunydd (g. 1790) 
*21 Mawrth - David Griffiths, cenhadwr, 71 
* 24 Mawrth - Thomas Powell, diwydiannwr, 84 
* 4 Ebrill - Evan Jenkins, emynydd (g. 1781) 
* 13 Ebrill - George Cornewall Lewis, gwladweinydd, 56 
* 21 Ebrill - Robert Gruffydd (Patrobas), bardd (g. 1832) 
* Mai / Mehefin - David Bevan Jones (Dewi Elfed), bardd, gweinidog gyda'r Bedyddwyr a'r Mormoniaid, 55 
*15 Gorffennaf - Edward Pryce Owen, arlunydd, 75 
* 3 Medi - David Lloyd, prifathro Coleg Caerfyrddin a gweinidog Undodaidd (g. 1805) 
* 6 Medi - Samuel Baldwin Rogers, werthwr llyfrau, cyhoeddwr, cemegydd metelegwr a dyfeisiwr Cymreig (g. c1778) 
*8 Tachwedd - Joseph Hughes (Carn Ingli), bardd, 60 
*13 Rhagfyr - Robert Saunderson, argraffydd, 83 
* 19 Rhagfyr - John Jones, gweinidog Undodaidd ac ysgolfeistr (g. 1802 -1863) 
*28 Rhagfyr - Thomas Bevan, Archddiacon Tŷ Ddewi, 63 
*Dyddiad anhysbys
** Robert Parry - bardd (g.?)

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru