Cyd-ddealltwriaeth

Mewn ieithyddiaeth, **cyd-ddealltwriaeth** yw'r gallu sydd gan siaradwyr un iaith neu dafodiaith i ddeall iaith neu dafodiaith arall yn gymharol eglur, hynny yw, eu bod yn **gyd-ddealladwy** Yn wahanol i gategoreiddio clasurol, gall ddigwydd bod idiom a ystyrir yn gyffredinol fel tafodiaith iaith yn llai dealladwy i'r ddwy ochr na math cysylltiedig o iaith sy'n cael ei chydnabod fel iaith ysgrifenedig annibynnol. Dull tebyg wedi'i seilio'n llwyr ar ddadansoddiadau cydamserol yw'r cysyniad o bellter ieithyddol a luniwyd gan Heinz Kloss.

Fodd bynnag, gwahaniaethir rhwng cyd-ddealltwriaeth llafar ac ysgrifenedig. Fodd bynnag, gall cyd-ddealltwriaeth yr ieithoedd hefyd fod yn anghymesur, fel bod un siaradwr yn deall mwy o'r hyn y mae'r person arall yn ei siarad nag y mae'r llall yn ei ddeall. Felly deellir bod dealltwriaeth cymesur yn golygu cyd-ddealltwriaeth cyfatebol. Yn aml mae gwahanol raddau o gyd-ddealltwriaeth mewn ieithoedd cysylltiedig neu ddaearyddol agos, yn aml yng nghyd-destun continwwm tafodiaith.

## Enghreifftiau
### Ffurfiau ysgrifenedig a llafar
 *Toll* a Daneg *Told* - mae'r ddwy iaith yn gyd-ddealladwy i raddau helaeth]]
Mae rhai ieithoedd sydd â chysylltiad agos, sydd hefyd yn defnyddio model ysgrifennu tebyg, yn ddealladwy i'r ddwy ochr ar lafar ac yn ysgrifenedig ("cyd-ddealladwy"). Mae hyn yn berthnasol i'r enghreifftiau canlynol, ymhlith eraill:

: Croateg, Bosnieg, Montenegreg, a Serbeg (os yw'r olaf yn cael ei siarad neu ei ysgrifennu gyda'r wyddor Ladin yn unig)
: Bwlgareg, Macedoneg a Torlak (os yw'r olaf wedi'i ysgrifennu gyda'r wyddor Gyrilig)
: Tsieceg a Slofaceg
: Rwseg, Belarwseg,ac Wcreineg
: Iseldireg ac Afrikaans
: Almaeneg (yn enwedig Moselle Franconian) a Lwcsembwrgeg
: Daneg a Norwyeg (yma yn enwedig Bokmål)
: Islandeg a Ffaröeg
: Galisieg a Portiwgaleg
: Galisieg a Sbaeneg
: Corseg ac Eidaleg
: Twrceg ac Aserbaijaneg (os yw'r olaf wedi'i ysgrifennu gyda'r wyddor Ladin)
: Bahasa Malaya a Bahasa Indonesia
: Arabeg Tiwnisia Malteg 
: Swlw, Ndebele (yn rhannol), Xhosa (yn rhannol),

## Perthynas anghymesur
Mae siaradwyr Portiwgaleg fel arfer yn deall Sbaeneg yn well na'r ffordd arall, gan eu bod yn defnyddio model ysgrifennu tebyg i Sbaeneg, ond mae'r ynganiad Portiwgaleg o'r un peth yn achosi problemau i siaradwyr Sbaeneg.

Mae'r Swistir-Almaeneg ac Awstriaid fel arfer yn deall Almaenwyr yn well na'r ffordd arall, gan eu bod yn dysgu Almaeneg safonol yn ychwanegol at eu tafodiaith a, thrwy ddefnyddio cyfryngau Almaeneg, â sgiliau iaith goddefol o leiaf mewn tafodieithoedd Almaeneg eraill.

Mae Lithwaniaid yn deall Latfiaid yn well na'r ffordd arall, gan fod yr iaith Lithwaneg yn fwy hynafol a chyfoethog o ffurfiau na'r iaith Latfieg.

Mae ymchwil yn dangos bod siaradwyr Iseldireg yn deall Almaeneg yn well na'r ffordd arall. Dangosodd astudiaethau gyda phlant Almaeneg ac Iseldireg rhwng 9 a 12 oed (heb wybodaeth o ieithoedd tramor) fod plant yr Almaen yn deall llai o eiriau Iseldireg na'r ffordd arall. O ran cyd-ddealltwriaeth, mae gwahaniaethau mawr hefyd gan ddibynnu a yw geiriau'n rhannu'r un tarddiad ai peidio. Mewn astudiaeth gan Brifysgol Groningen, roedd siaradwyr Iseldireg yn gallu cyfieithu 71% o gytrasau Almaeneg yn gywir (geiriau cysylltiedig, e.e. "boom" a "Baum" - coeden yn y Gymraeg), ond dim ond 26.6% o bobl nad oeddent yn gytras (er enghraifft "vaak" a " oft").  Ym mron pob astudiaeth ar gyd-ddealltwriaeth, cymharir yr ieithoedd safonol Almaeneg ac Iseldireg. Mae'r cyd-ddealltwriaeth rhwng tafodieithoedd Almaeneg ac Iseldireg Safonol (neu dafodieithoedd safonol Iseldireg ac Almaeneg) yn ddibwys.

## Cymraeg a Chyd-ddealltwriaeth gyda'r Lydaweg a Chernyweg
Er bod tebygrwydd amlwg rhwng y Gymraeg a'i chwaer-ieithoedd Llydaweg a Chernyweg o ran geirfa sylfaenol, strwythur brawddegau, a'r cysyniad o dreigliadau, dydy'r dair iaith o'r tarddiad Frythoneg ddim yn gyd-ddealladwy, heblaw mewn brawddegau syml a hynny ar lafar neu'n ysgrifenedig. Serch hynny, efallai bod hynny'n rannol oherwydd diffyg cyswllt a phrofiad ymhlith gymaint o siaradwyr yr ieithoedd fel bod rhaid dod i arfer gyda'r lleferydd a'r prif wahaniaethau amlwg syml (s ar ddiwedd gair lle ceir t neu d yn y Gymraeg, er enghraifft tavas - tafod; nans - nant) a z am dd yn y Lydaweg (hiziv - heddiw; menez - mynydd) i ddeall strwythur sylfaenol y chwaer ieithoedd. Mae hyn yn ffenomenon sy'n fwy tebygol mewn cyd-destun ieithoedd mwy cydnabyddedig a niferus megis Almaeneg ac Iseldireg; Norwyeg a Swedeg; Portiwgaleg a Sbaeneg; Wrdw a Hindi.

## Dolenni
* Harold Schiffman, "Linguists' Definition: mutual intelligibility". University of Pennsylvania
* 'Cyflwyniad i Ieithyddiaeth Golygyddion: Sarah Cooper a Laura Arman ar Porth Coleg Cymraeg Cenedlaethol
* Tudalen Ecolinguist sy'n trafod cyd-ddealltwriaeth siaradwyr ieithoedd, yn enwedig ieithoedd Slaf a Romanws
* [Cyflwyniad i Interslavic(https://cy.wikipedia.org/wiki/Interslavic)], iaith artiffisial sy'n datblygu ar gyd-ddealltwriaeth yr ieithoedd Slafaidd
* Sianel Bahador Alast sy'n trafod cyd-ddealltwriaeth ieithoedd, yn yr enghraifft hon, 'Can Uyghurs, Turks, and Uzbeks Understand Each Other?'
* Cyflwyniad ar Youtube

## Cyfeiriadau
Ewrop
Categori:Tafodieitheg