Rheilffordd Talyllyn

Mae **Rheilffordd Talyllyn** yn rheilffordd cledrau cul 2.3 troedfedd (686mm) sy'n rhedeg am 7.25 milltir neu 11.67&nbsp;km rhwng Tywyn a Nant Gwernol, ym Meirionnydd, Gwynedd, ger pentre Abergynolwyn. Roedd gynt yn gwasanaethu chwareli llechi Bryn Eglwys. Hon oedd y rheilffordd gul (gyda threnau stem) gyntaf a gafodd drwydded i gludo teithwyr, gan Ddeddf Seneddol, a hynny yng Ngorffennaf 1865. Er gwaethaf tanfuddsoddi difrifol, arhosodd y llinell ar agor, ac yn 1951 hi oedd y rheilffordd gyntaf yn y byd i gael ei chadw fel rheilffordd dreftadaeth gan wirfoddolwyr.

Penodwyd James Swinton Spooner (mab James Spooner a brawd i Charles Easton Spooner, sy wedi gweithio ar Reilffordd Ffestiniog) yn beirianydd i'r rheilffordd, gan deulu McConnel, perchnogion chwareli Bryn Eglwys.

Ar y dechrau doedd dim ond dwy orsaf: ym Mhendre ac Abergynolwyn. Yna adeiladwyd gorsafoedd Rhydyronen, Brynglas a Dolgoch. Mae amserlen 1867 yn cyfeirio at 'Orsaf King' yn Nhywyn, lle roedd llechi a theithwyr yn cael eu trosglwyddo i Reilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru, a elwid yn ddiweddarach yn 'Rheilffordd y Cambrian'. Enwyd Gorsaf King ar ôl cynberchennog. Erbyn 1911, arddangoswyd yr orsaf yn Amserlen Bradshaw gydag enw Saesneg newydd, 'Towyn (Wharf)', a ddefnyddir hyd at heddiw.

Ar ddiwedd y 19g, dirywiad yn y farchnad llechi, defnyddiwyd y rheilfordd i gludo twristiaid. Gwerthwyd y chwareli a chyfran reolaethol yn y rheilffordd i Syr Henry Haydn Jones, Aelod Seneddol i Sir Feirionydd.

Daeth y rheilffordd yn atyniad twristaidd mawr yn yr ardal ac yna cynlluniwyd ymestyn y cledrau o Abergynolwyn hyd at orsaf newydd Nant Gwernol ac o 1959 ymdrechwyd i ddarganfod perchnogion y tir, er mwyn ei brynu. Cwblhawyd y gwaith yno erbyn 1964, ac yna roedd angen Gorchymyn Rheilffordd Ysgafn i adeiladu ac agor estyniad. Derbyniwyd y Gorchymyn ym 1972, ac agorwyd yr estyniad ar 22 Mai 1976.

## Locomotifau
600px|bawd|Rheilffordd Talyllyn

## Cerbydau pedair olwyn
## Cerbydau bogi
Lle bydd 2 rhif yn ymddangos, mae'r un is yn cyfeirio at nifer o seddi ar drenau cyffredin, ac yr un uwch at seddi ar drenau prysurach.

## Llyfryddiaeth
*Adams, N. a Garvey, L. Sixty Years of Talyllyn Railway Volunteering
*Bate, J.H.L The Chronicles of Pendre Sidings cyhoeddwyd gan Rail Romances, 2001. isbn 1-900622-05-X
*Boyd, James I.C. Narrow Gauge Railways in Mid Wales cyhoeddwyd gan Oakwood, 1965 |isbn 0-85361-024-X
*Boyd James I.C. The Tal-y-llyn Railway cyhoeddwyd gan Wild Swan 1988 isbn 0-906867-46-0
*Castens, Simon On the Trail of The Titfield Thunderbolt cyhoeddwyd gan  Lifrau Thunderbolt  2001 isbn=0-9538771-0-8
*Cozens, Lewis The Tal-y-llyn Railway |argraffwyd yn bersonol, 1948
*Goddin, Geoff Whose Heritage Railway is it? A Study of Volunteer Motivation Japan Railway & Transport Review, cyfrol 32, Medi 2002 tudalennau 46–49, PDF 
*Holmes, Alan Talyllyn Revived cyhoeddwyd gan Reilffordd Talyllyn 2009 isbn 978-0-900317-07-1
*Household, H.G.W. Ac Eldson, O. 1926 The Tal-y-llyn Railway journal, Railway Magazine cyfrol 58, Mehefin. Tudalennau 431–435
*Huntley, John Railways in the Cinema 1969 cyhoeddwyd gan Ian Allan
*Johnson, Peter The Heyday of the Welsh Narrow Gauge 1997 cyhoeddwyd gan Ian Allan isbn=0-7110-2511-8
*Johnson, Peter Welsh Narrow Gauge: a view from the past 1999 cyhoeddwyd gan Ian Allan isbn 0-7110-2654-8
*Johnson, Peter ac Weaver, Rodney Great Preserved Locomotives: Talyllyn Railway No 1 Talyllyn & No 2 Dolgoch 1987 cyhoeddwyd gan Ian Allan  isbn 0-7110-1711-5
*Little, L. Carriages & Wagons of the Talyllyn Railway, cyhoeddwyd gan y Gymdeithas Rheilffyrdd Led Gul
*Mitchell, David J. ac Eyres, Terry The Talyllyn Railway 2005 cyhoeddwyd gan Past and Present Publishing isbn 1-85895-125-9
*Potter, D. The Talyllyn Railway 1990 cyhoeddwyd gan David St John Thomas isbn 0-946537-50-X
*Ransom P.J.G Narrow Gauge Steam: Its origins and world-wide development 1996 cyhoeddwyd gan  Oxford Publishing Co  isbn 0-86093-533-7
*Richards, Alun John The Slate Regions of North and Mid Wales, and their Railways 1999 cyhoeddwyd gan Carreg Gwalch isbn 0-86381-552-9
*Rolt, L.T.C Railway Adventure 1998 cyhoeddwyd gan Sutton |isbn 0-330-02783-2
*Rolt, L.T.C. (golygydd) Talyllyn Century 1965 cyhoeddwyd gan David & Charles
*Rheilffordd Talyllyn a chyfranwyr, Sixty Years of the First Preserved Railway cyhoeddwyd gan Reilffordd Talyllyn
*Thomas, Cliff The Narrow Gauge in Britain and Ireland 2002 cyhoeddwyd gan Atlantic Publishing isbn 1-902827-05-8
*Woodcock, G. George1938 The Tal-y-llyn Railway |journal, Railway Magazine, cyfrol 83 Medi 1938, tudalennau 197–200

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*Gwefan y rheilffordd 


Talyllyn
Talyllyn