Parc Phoenix

Parc dinas yw **Parc Phoenix** (Gwyddeleg: *Páirc an Fhionn-Uisce*, "Park Dŵr Clir/Llonnydd/Gwyn"), sydd wedi'i leoli 3km i'r gogledd-orllewin o ganol Dulyn, prifddinas Gweriniaeth Iwerddon. Nid oes gan yr enw ddim i'w wneud ag aderyn mytheolegol y ffenics. Mae'n gyfoethog mewn lawntiau a rhodfeydd coed, sy'n gorchuddio 712 hectar, mae mur perimedr 16km yn ei ffinio. Mae'r parc hefyd yn gartref i nythfa o geirw. 

Mae'n un o barciau caeëdig mwyaf Ewrop, yn fwy na Central Park yn Efrog Newydd a Hyde Park yn Llundain.

Heddiw, cynhelir cyngherddau niferus a hanes blynyddol Parc y Ffenics Motor Ra yn y parc. Mae Llywodraeth Iwerddon yn lobïo UNESCO i gael dynodiad Safle Treftadaeth y Byd i'r Parc.

## Hanes
Wedi concwest y Normaniaid o Ddulyn a'r cyffiniau yn y 12g, sicrhaodd Hugh Tyrell, Barwn 1af Castleknock, y byddai cyfran helaeth o dir heb ei drin, a oedd yn cynnwys Parc Ffenics heddiw, yn cael ei ildio i Farchogion Sant Ioan o Jerwsalem. Ymsefydlodd y ddau mewn abaty ym mhentref Kilmainham, ar safle'r Ysbyty Brenhinol erbyn hyn. Collodd y marchogion bob hawl i'w tiroedd pan atafaelodd Harri VIII yr holl eiddo mynachaidd yn 1537, ac 80 mlynedd yn ddiweddarach daeth y tiroedd yn eiddo i gynrychiolwyr Coron Lloegr yn Iwerddon. Yn ystod adferiad Siarl II, ei is-gadgell yn Nulyn, sefydlodd yr Arglwydd Ormonde Barc Helwriaeth Brenhinol yn cynnwys ffesantod a cheirw, a dyna pam yr oedd angen amgáu'r ardal â mur. Caewyd y stad hela gan Arglwydd Chesterfield yn 1747, gan adael mynediad agored i'r cyhoedd. Soniwyd am y parc sawl gwaith mewn dwy nofel gan James Joyce am Ddulyn: *Finnegans Wake* ac *Ulysses*.

### Llofruddiaethau Parc Phoenix
Ym 1882, y parc oedd lleoliad Llofruddiaethau Parc y Ffenics gan aelodau'r Irish National Invincibles. Cafodd Prif Ysgrifennydd Iwerddon (gweinidog Cabinet Prydain gyda chyfrifoldeb am faterion Gwyddelig), yr Arglwydd Frederick Cavendish ac Is-ysgrifennydd Iwerddon (prif was sifil), Thomas Henry Burke, eu trywanu i farwolaeth gyda chyllyll llawfeddygol wrth gerdded o Gastell Dulyn. Grŵp bychan o wrthryfelwyr o'r enw Irish National Invincibles oedd yn gyfrifol.

## Pwyntiau o ddiddordeb i dwristiaid
, Áras an Uachtaráin]]

### Áras an Uachtaráin
Mae Preswylfa Arlywydd Gweriniaeth Iwerddon (Áras an Uachtaráin) wedi'i leoli yn y parc.

### Sŵ
Un o atyniadau mwyaf y parc, yn enwedig i blant, yw Sw Dulyn. Fe'i sefydlwyd ym 1830 ac fe'i hagorwyd i'r cyhoedd ar 1 Medi 1831, a dyma'r trydydd sw hynaf yn y byd. Gall ymwelwyr weld mwy na 700 o rywogaethau anifeiliaid o bob rhan o'r byd, gan gynnwys casgliad o adar trofannol.

### Croes y Pab ym Mharc Phoenix
Codwyd Croes Pab yn dilyn ymweliad y Pab Ioan Pawl II ar 29 Medi 1979. Mynychodd mwy na miliwn o bobl yr offeren yn y parc, bron i draean o boblogaeth Iwerddon.

### Cofeb Wellington
Obelisg 62 metr o uchder yw Cofeb Wellington, er cof am Syr Arthur Wellesley, Dug 1af Wellington. Gallai'r obelisg hwn fod yn dalach ond oherwydd diffyg arian penderfynwyd cyrraedd ei uchder presennol. Ar y gwaelod mae 4 plât metel yn deillio o gyfuniad rhai canonau a ddefnyddiwyd yn ystod Brwydr Waterloo.

### Preswylfa Deerfield
Adeilad a ddefnyddiwyd unwaith fel cartref i Brif Ysgrifennydd Iwerddon yw Preswylfa Deerfield, ail swyddfa uchaf Teyrnas Iwerddon ar ôl yr Arglwydd Raglaw. Heddiw mae'n gartref swyddogol i lysgennad yr Unol Daleithiau yn Iwerddon.

### Cofeb y Ffenics
Mae'n gofeb sy'n darlunio colofn Corinthian ac ar ei phen mae ffenics yn dod allan o'i lludw. Codwyd ef yn 1747 gan Arglwydd Chesterfield.

### Canolfan Ymwelwyr Parc Phoenix a Chastell Ashtown
Yr adeilad hynaf yn y parc yw Castell Ashtown, cyfadeilad porthdy canoloesol sy'n tarddu o'r 17g. Mae wedi’i leoli drws nesaf i’r Ganolfan Ymwelwyr, lle gall y cyhoedd fwynhau 5,500 o flynyddoedd o adferiad ac astudiaeth hanesyddol o’r parc drwy’r oesoedd.

### Y Garda Síochána
Mae pencadlys Heddlu Gweriniaeth Iwerddon, y Garda Síochána, wedi'i leoli yn y parc. Mae cyfleuster chwaraeon go iawn hefyd wedi'i leoli yn yr un lle, gyda chaeau ar gyfer pêl-droed Gwyddelig, pêl-droed, criced a pholo.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y Parc]
* Architecture of key park buildings
* Map of greater Dublin showing the placement and size of the Phoenix Park. It is the large green area west of the city centre.
* Irish Grand Prix, 1929 Pathé News video

Categori:Hanes Iwerddon
Categori:Dulyn
Parc Phoenix