open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dinas Caerloyw

Ardal an-fetropolitan yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **Dinas Caerloyw** (Saesneg: *City of Gloucester*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 40.5&nbsp;km², gyda 129,285 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Lleolir yr ardal yng nghanol Swydd Gaerloyw; mae'n ffinio â dwy ardal arall, sef Bwrdeistref Tewkesbury ac Ardal Stroud.

bawd|dim|Dinas Caerloyw yn Swydd Gaerloyw

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974.

Mae'r ardal yn cynnwys dinas Caerloyw ei hun mewn ardal ddi-blwyf yn ogystal â thref Quedgeley.

## Gweler hefyd
* Caerloyw (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau

Caerloyw
Haycock Township, Pennsylvania

Treflan yn , yn nhalaith Pennsylvania,  yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|, }}  

 
## Poblogaeth ac arwynebedd
{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o| }} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||ac ar ei huchaf mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw:|; mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

## Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal Haycock Township, gan gynnwys:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?yob ?yod
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5;
    wdt:P19 wd:Q494192.
      OPTIONAL {  ?item wdt:P569 ?dob.              BIND(YEAR(?dob) AS ?yob)           }      # mae P569 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
  OPTIONAL {  ?item wdt:P570 ?dod.              BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)           }      # mae P570 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en". }
}
ORDER BY DESC (?item)
LIMIT 10
|sort=P569
|references=all
|columns=label:enw,P18,P106,P19,?yob:Bl geni,?yod:Bl marw
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Treflannau Bucks County, Pennsylvania
Gorsaf reilffordd Taunton

Mae **gorsaf reilffordd Taunton** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Taunton yng Ngwlad yr Haf, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Great Western ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 1 Gorffennaf 1842 gan Reilffordd Bryste a Chaerwysg.

## Gwasanaethau
Gwasanaethir yr orsaf gan drenau Great Western Railway a CrossCountry. Mae Great Western Railway yn darparu trenau uniongyrchol i Lundain Paddington tua'r dwyrain, Caerdydd Canolog tua'r gogledd a Plymouth a Chernyw tua'r de. Mae CrossCountry yn darparu trenau uniongyrchol i'r Alban tua'r gogledd a Plymouth, Paignton a Chernyw i'r de

Taunton
Taunton
Gorsaf reilffordd Parcffordd Caerdydd

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd Caerdydd** yn orsaf reilffordd yn y dyfodol a fydd yn gwasanaethu pentref Llaneirwg yng Nghaerdydd, Cymru.

## Hanes
Bydd yr orsaf yn agor yn 2022.

## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Caerdydd Parcffordd
Gorsaf reilffordd Parcffordd Tiverton

Mae **Gorsaf reilffordd Parcffordd Tiverton** (**Saesneg**: *Tiverton Parkway*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Sampford Peverell a thref Tiverton yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Great Western ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

## Hanes
## Gwasanaethau
Tiverton
Gorsaf reilffordd Caergrawnt

Mae **gorsaf reilffordd Caergrawnt** (**Saesneg**: *Cambridge railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Caergrawnt yn Swydd Gaergrawnt, Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Fen a linell Breckland ac fe'i rheolir gan Greater Anglia.

Caergrawnt
Caergrawnt
Gorsaf reilffordd Caerwysg Sant Thomas

Mae **Gorsaf reilffordd Caerwysg Sant Thomas** (Saesneg: *Exeter St Thomas railway station*) yn un o saith gorsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Caerwysg yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Riviera ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

## Hanes
## Gwasanaethau
Caerwysg Sant Thomas
Gorsaf reilffordd De Blackpool

Mae **gorsaf reilffordd De Blackpool** (**Saesneg**: *Blackpool South railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal South Shore yn nhref Blackpool yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Gangen De Blackpool ac fe'i rheolir gan Northern Trains.

## Hanes
## Gwasanaethau
Blackpool De
Maximilian II, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg oedd **Maximilian II** (31 Gorffennaf 1527 – 12 Hydref 1576) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1564 i 1576 ac yn Archddug Awstria o 1564 i 1576.

Ganed yn Fienna yn fab i Ferdinand, Archddug Awstria a Brenin Bohemia, Hwngari a Chroatia, a'i wraig Anne. Er iddo dderbyn ei addysg yn Sbaen, trodd Maximilian yn elyniaethus tuag at gyff Sbaenaidd y Hapsbwrgiaid a oedd yn cystadlu am olyniaeth yn erbyn Hapsbwrgiaid Awstria. Etholwyd Ferdinand yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig yn sgil ymddiorseddiad ei frawd hŷn Siarl V, ym 1556. Bu Maximilian yn cydymdeimlo â'r Lwtheriad ers ei ieuenctid, ac ym 1559 cafodd ei rybuddio gan ei dad rhag ymochri â gelynion crefyddol ei deulu. Er mwyn peidio ag ildio'i hawl i'r orsedd, cytunodd Maximilian i esgus fod yn Gatholig, er yr oedd yn breifat yn ddyneiddiwr Cristnogol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1527
Categori:Marwolaethau 1576
Categori:Pobl o Fienna
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Categori:Teyrnoedd yr 16eg ganrif
De Swydd Gaerloyw

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr, yw **De Swydd Gaerloyw** (Saesneg: *South Gloucestershire*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 497&nbsp;km², gyda 282,644 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Lleolir yr ardal yng ne-orllewin Swydd Gaerloyw; mae'n ffinio â dwy ardal arall, sef Ardal Stroud ac Ardal Cotswold yn ogystal â siroedd Bryste, Gwlad yr Haf a Wiltshire.

bawd|canol|De Swydd Gaerloyw yn Swydd Gaerloyw

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1996 o rhan ogleddol Swydd Avon, pan ddiddymwyd y sir honno.

Mae'r aneddiadau mwy yn ardal yr awdurdod yn cynnwys trefi Bradley Stoke, Chipping Sodbury, Filton, Patchway, Thornbury a Yate.

## Cyfeiriadau
De Swydd Gaerloyw

Categori:Sefydliadau 1996
Leopold I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg oedd **Leopold I** (9 Mehefin 1640 – 5 Mai 1705) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1658 i 1705, yn Frenin Hwngari o 1655 i 1705, yn Frenin Bohemia o 1656 i 1705, ac yn Archddug Awstria o 1657 i 1705.

Ganed yn Fienna yn fab i'r Ymerawdwr Ferdinand III a'i wraig Maria Anna, merch Felipe III, brenin Sbaen. Roedd ganddo frawd hŷn, Ferdinand, a felly disgwylid i Leopold gael ei hyfforddi ar gyfer yr eglwys yn hytrach na'r orsedd. Myfyriwr galluog oedd Leopold, a dysgodd yr ieithoedd Lladin, Eidaleg, a Sbaeneg yn rhugl. Ffynnodd Leopold hefyd yn llenyddiaeth, hanes ac hynafiaetheg, gwyddorau natur a seryddiaeth, a cherddoriaeth. Ei athro blaenllaw oedd Johann Ferdinand von Porcia, a ddyrchafwyd yn ddiweddarach gan Leopold yn arglwydd uchel ddistain. Er gwaethaf ei fedrusrwydd ieithyddol, nid oedd Leopold yn hoff o'r Ffrangeg, ac yn ddiweddarach fe waharddai'r iaith honno o'i lys ymerodrol. Ers ei ieuenctid, Catholig duwiol ydoedd, a thrwy gydol ei oes nid oedd yn barod i gyfaddawdu ar faterion enwadol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1640
Categori:Marwolaethau 1705
Categori:Pobl o Fienna
Categori:Teyrnoedd yr 17eg ganrif
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Gorsaf reilffordd Newton Abbot

Mae **Gorsaf reilffordd Newton Abbot** (**Saesneg**: *Newton Abbot railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Newton Abbot yn Nyfnaint, Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Riviera ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

Newton Abbot
Newton Abbot
South Versailles Township, Pennsylvania

Treflan yn , yn nhalaith Pennsylvania,  yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|, }}  

 
## Poblogaeth ac arwynebedd
{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}}{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf mae'n|yn uwch na lefel y môr.}}{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw:|; mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

## Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd o fewn ardal South Versailles Township, gan gynnwys:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?yob ?yod
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5;
    wdt:P19 wd:Q156291.
      OPTIONAL {  ?item wdt:P569 ?dob.              BIND(YEAR(?dob) AS ?yob)           }      # mae P569 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
  OPTIONAL {  ?item wdt:P570 ?dod.              BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)           }      # mae P570 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en". }
}
ORDER BY DESC (?item)
LIMIT 10
|sort=P569
|references=all
|columns=label:enw,P18,P106,P19,?yob:Bl geni,?yod:Bl marw
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Treflannau Allegheny County, Pennsylvania
Plaid Diddymu Cynulliad Cymru

Mae **Plaid Diddymu Cynulliad Cymru** (Saesneg: Abolish The Welsh Assembly Party) yn blaid wleidyddol un mater a lansiwyd yng Nghymru yn 2015. Enillodd y blaid 4.4% o'r bleidlais ar restrau rhanbarthol yn etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016.

## Hanes 
Cofrestrwyd y blaid yn ffurfiol gyda’r Comisiwn Etholiadol ym mis Gorffennaf 2015  ac fe’i lansiwyd yn gyhoeddus ym mis Tachwedd 2015 gyda’r nod o ddileu Senedd Cymru . Arweiniwyd y blaid i ddechrau gan ei chyd-sylfaenydd David Bevan., ac yn well na'r Democratiaid Rhyddfrydol mewn dau allan o'r pum rhanbarth.

Ar ôl etholiad Cynulliad cyhoeddwyd y Comisiwn Etholiadol ei bod yn archwilio mewn i'r blaid ar ôl gweld bod nhw heb gyflwyno adroddiad o'i gwariant yn ystod etholiad y Cynulliad. Dywedodd Jonathan Harrington, trysorydd y blaid pryd hynny: "Efallai bod mater clerigol wedi bod ond cyflwynwyd yr holl ffigurau perthnasol erbyn 27 Gorffennaf." 

Safodd Richard Suchorzewski yn Is-etholiad Casnewydd 2019, y tro cyntaf i'r blaid enwebu ymgeisydd am sedd yn San Steffan. Nododd Suchorzewski mai ei brif nod oedd codi ymwybyddiaeth o neges y blaid. Defnyddiodd yr ymgyrch i dynnu sylw at gost Cynulliad Cymru, gan ei ddisgrifio fel "gwastraff arian" a "haen ddiangen o wleidyddiaeth." Cwestiynodd hefyd ddefnydd Llywodraeth Cymru o arian trethdalwyr mewn perthynas â ffordd ryddhad yr M4 a'u methiant i'w adeiladu, a oedd yn fater allweddol yn ymgyrch yr isetholiad.

Daeth Jonathan Harrington yn arweinydd Plaid Diddymu Cynulliad Cymru ym mis Medi 2019.

Ym mis Tachwedd 2019, ymddiswyddodd Lee Canning fel Dirprwy Gadeirydd Ceidwadwyr Cymru ac ymuno â Plaid Diddymu Cynulliad Cymru.  Penodwyd Canning yn Bennaeth Gweithrediadau Gwleidyddol y blaid a'i nod yw sefyll 'mewn sedd darged allweddol' yn etholiad Senedd Cymru 2021.

Mewn polau opiniwn diweddar ar y mater o ddatganoli yng Nghymru mae'r safbwynt o ddiddymu wedi sefyll ar 24%. Mae'r athro Roger Awan-Scully o Ganolfan Lywdoraethiant Cymru yn darogan gall y blaid derbyn cefnogaeth yn yr etholiad Senedd Cymru nesaf ac ennill hyd yn oed seddi ar y rhestr rhanbarth.

Mae yna wrthwynebiad i'r syniad o ddiddymu'r Senedd hefyd ac mae'r canran gefnogodd (mwy o bwerau neu annibyniaeth) mwy na hanner ar 56%.

## Polisïau 
Unig nod Plaid Diddymu Cynulliad Cymru yw diddymu Senedd Cymru a gwrthdroi'r broses ddatganoli Cymru . Yn ei lle, mae'r blaid yn cynnig datganoli mwy o bwer i awdurdodau lleol yng Nghymru ac wedi gwrthod galwadau i leihau eu nifer.

## Perfformiad Etholiadol 
### Etholiadau Senedd Cymru 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Gorsaf reilffordd Heol Great Victoria Belffast

Mae **Gorsaf Reilffordd Fawr Victoria Road Belffast** (**Saesneg**: *Belfast Great Victoria Street railway station*) yn gyn -orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu prif ddinas Belffast yng Ngogledd Iwerddon. Rheolwyd yr orsaf gan Reilffyrdd Gogledd Iwerddon. Caeodd yr orsaf ym mis Mai 2024

## Hanes
Agorodd yr orsaf ar 12 Awst 1839.

Belffast Heol Great Victoria
Gorsaf reilffordd Alexandra Palace

Mae **gorsaf reilffordd Alexandra Palace** yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu ardal Wood Green ym Mwrdeistref Llundain Haringey, Lundain Fwyaf, Lloegr. Rheolir yr orsaf gan Great Northern.

## Hanes
## Gwasanaethau
Alexandra Palace
Alexandra Palace
Gorsaf reilffordd Newry

Mae **gorsaf reilffordd Newry** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Newry a phentref Bessbrook yn Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan NI Railways.

## Hanes
## Gwasanaethau
Newry
Gorsaf reilffordd Lisburn

Mae **gorsaf reilffordd Lisburn** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Lisburn yn Swydd Antrim, Gogledd Iwerddon. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan NI Railways.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 12 Awst 1839 gan Rheilffordd Ulster.

## Gwasanaethau
Lisburn
Gorsaf reilffordd Gorllewin Dorchester

Mae **gorsaf reilffordd Gorllewin Dorchester** (**Saesneg**: *Dorchester West railway station*) yn un o dau orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Dorchester yn Dorset, Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell Calon Wessex ac fe'i rheolir gan Great Western Railway.

Dorchester Gorllewin
Dorchester Gorllewin
Gwlad (plaid wleidyddol)

Plaid wleidyddol genedlaetholgar yng Nghymru yw **Gwlad**. Fe’i lansiwyd yn ystod haf 2018 fel **Ein Gwlad** a fe'i adwaenir hefyd fel **Gwlad Gwlad** cyn mabwysiadu'r enw cyfredol yn 2020. Sefydlwyd y blaid gan yr arweinydd presennol Gwyn Wigley Evans.

Disgrifia'r blaid ei hun fel corff sydd o blaid annibyniaeth i Gymru. Mae'n gwrthod labeli ideolegau ac yn ceisio efelychu gwleidyddiaeth syncretaidd Ewropeaidd, megis y Mudiad Pum Seren yn yr Eidal. Mae'r blaid yn gwrthod labeli asgell dde, chwith a'r canol.

Safodd tri ymgeisydd yn enw'r blaid yn etholiad cyffredinol 2019 y Deyrnas Unedig : Siân Caiach ar gyfer Canol Caerdydd; Gwyn Wigley Evans yn Sir Drefaldwyn, a Laurence Williams ar gyfer Bro Morgannwg. Y seddi hyn yw lle na safodd Plaid Cymru fel rhan o'r cytundeb Gynghrair Aros gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol a'r Blaid Werdd.  Mae'r blaid yn bwriadu ymgeisio am seddau yn Senedd Cymru yn etholiad 2021.

## Maniffesto 2026 
### Treth 
Mae Gwlad yn cefnogi torri treth i rai sydd yn ennill dros £125,140 o 45% i lawr i 40%.

### Mewnfudo 
Mae Gwlad yn cefnogi dileu polisi "Cenedl Noddfa" Llywodraeth Cymru a thynnu holl gyllid tuag ato. Maent hefyd yn gwrthod darapru llety i 'geiswyr lloches' a mewnfudwyr anghyfreithlon.

### Iechyd 
Mae Gwlad yn gwrthwynebu preifateiddio'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, ac yn argymell cyllido gofal iechyd drwy yswiriant gorfodol ar y cyd â threthiant, yn debyg i'r drefn yn Lwcsembwrg. Mae'r blaid yn bwriadu hyfforddi meddygon a nyrsys yng Nghymru yn hytrach na recriwtio o wledydd arall, ac yn awgrymu cyfuno meddygfeydd bychain yn bolyclinigau lleol.

### Cyfiawnder 
Mae'r blaid yn argymell sefydlu un heddlu cenedlaethol i Gymru. Maent o blaid adeiladu carchar i fenywod yng Nghymru, a lleihau'r niferoedd o garcharorion o wledydd eraill y Deyrnas Unedig a ddanfonir i garchardai Cymru.

### Tai 
Mae Gwlad yn dadlau taw'r ateb i'r diffyg tai yng Nghymru ydy'r stoc o dai gweigion ac ail gartrefi sydd eisoes, nid adeiladu "stadau cymudo" fel y mae'r Cynlluniau Datblygu Lleol yn gwneud. Maent yn bwriadu codi tâl ychwanegol o 500% ar dreth y cyngor ar ail gartrefi yng Nghymru, a hefyd codi gorbris "tir heb ei ddatblygu" ar dir sydd wedi derbyn caniatâd cynllunio ond heb ei ddatblygu ers dwy flynedd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 2018
Gorsaf reilffordd De Dorchester

Mae **gorsaf reilffordd De Dorchester** (**Saesneg**: *Dorchester South railway station*) yn un o ddwy orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Dorchester yn Dorset, Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Brif Linell y De Orllewin ac fe'i rheolir gan South Western Railway.

De Dorchester
De Dorchester
Ysbyty Calon y Ddraig

Ysbyty dros dro yng Nghaerdydd oedd **Ysbyty Calon y Ddraig**. Roedd yr ysbyty maes wedi'i leoli yn Stadiwm y Principality ac fe'i agorwyd ar 11 Ebrill 2020. Fe'i godwyd mewn ymateb i'r pandemig coronafirws er mwyn darparu gwelyau ar gyfer cleifion sy'n gwella, gan warchod gwelyau prin yn y prif ysbytai ar gyfer achosion mwy difrifol. Derbyniodd yr ysbyty ei enw yn dilyn cynigion gan aelodau'r cyhoedd. Fe’i hagorwyd yn swyddogol ddydd Sul y Pasg 2020.

O ran y nifer o welyau, dyma'r ysbyty mwyaf yng Nghymru a'r ail fwyaf yn y DU. Agorwyd yr ysbyty ar 11 Ebrill 2020 gyda lle ar gyfer 300 gwely gyda lle i ehangu i 2,000 o welyau.

Ar 5 Mehefin 2020 symudwyd y cleifion a staff i ysbytai eraill. Ar ei uchaf, roedd 34 claf yn cael eu trin yno. Y disgwyl oedd byddai'r ysbyty maes yn aros ar gael rhag ofn bydd ail don o COVID-19 yn taro.

Ym mis Medi 2020 cyhoeddwyd y byddai'r ysbyty dros dro yn cael ei ddadgomisiynu erbyn diwedd Hydref a dechrau Tachwedd.

### Logo Calon y Ddraig
Yn dilyn datblygiadau agor yr ysbyty dros dro a'r defnydd o'r logo benodol gyda Draig Goch arno, bu galw gan amryw ar cyfryngau cymdeithasol am fabwysiadu'r logo fel un newydd ar gyfer Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol Cymru yn hytrach na'r un swyddogol sy'n darlunio croes Geltaidd.

## Gweler hefyd
*COVID-19, y clefyd heintus
*Pandemig coronafirws 2019–20, y pandemig bydeang

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 2020
Calon y Ddraig
Stirling Moss

Gyrrwr Fformiwla Un o Loegr oedd **Syr Stirling Craufurd Moss** (17 Medi 1929 – 12 Ebrill 2020). Enillodd 212 o'r 529 ras y cystadlodd ynddynt.

Cafodd ei eni yn Llundain, yn fab i'r deintydd Alfred Moss a'i wraig Aileen (née Craufurd). Dechreuodd ei yrfa mewn chwaraeon modur ym 1948; ymddeolodd ym 1962.

## Cyfeiriadau
Categori:Gyrwyr rasio o Loegr
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Lundain
Propel (plaid wleidyddol)

Mae **Propel** yn blaid wleidyddol yng Nghymru sy'n cefnogi annibyniaeth i Gymru o'r Deyrnas Unedig. Cofrestrwyd y blaid ar 15 Ionawr 2020 dan yr enw Welsh National Party. Ei arweinydd yw Neil McEvoy, aelod o Senedd Cymru gynt o Plaid Cymru. mae McEvoy yn ei disgrifio fel "sofraniaeth unigol, mae pobl yng Nghymru yn cael eu dominyddu llawer gormod gan y wladwriaeth o ran tai, gwasanaethau plant, mae pobl yn cael eu bwlio gan y wladwriaeth mewn gwirionedd ac mae'n rhaid i hynny newid. Rydyn ni eisiau sofraniaeth gymunedol gyda refferenda fel nad yw pethau fel cynllun datblygu Caerdydd yn mynd ymlaen os yw cymunedau lleol yn dweud na. Ac wrth gwrs, sofraniaeth genedlaethol. Mae angen i Gymru sefyll ar ei thraed ei hun ".

Ffurfiodd Propel (gynt Welsh Nation Party Welsh National Party) ei grŵp cyngor cyntaf ym mis Chwefror 2020, pan gyhoeddodd pedwar Cynghorydd Annibynnol yng Nghaerdydd y byddent yn ymuno â'r blaid. Mae'r Blaid yn bwriadu rhoi ymgeiswyr ymlaen ar bob lefel o wleidyddiaeth Cymru - etholiadau cyngor lleol, y Senedd a San Steffan.

Ym mis Mai 2020 dywedodd Plaid Cymru ei fod yn ystyried mynd a'r Comisiwn Etholiadol i'r llysoedd dros enw Saesneg Welsh National Party. Dywedodd Plaid Cymru ei fod yn "afresymol" i gadw'r enw Saesneg pan fod y Comisiwn Etholiadol wedi gwrthod fersiwn Cymraeg yr enw. Ar 5 Mai, yn dilyn cwyn gan Blaid Cymru, dadgofrestrwyd yr enw gan y Comisiwn Etholiadol, a bydd yn rhaid gwneud ail gais i gofrestru'r enw. Cyhoeddodd Neil McEvoy ym mis Tachwedd gynlluniau i ail-frandio'r blaid ac ailgofrestru gan newid enw i Blaid y Genedl Gymreig (Welsh Nation Party) cyn etholiadau 2021, ni lwyddwyd i hyn ddigwydd gyda'r Comisiwn Etholiadol yn gwrthod. Wedyn ar 3 Mawrth 2021 fe wnaeth y Comisiwn Etholiadol cofrestru'r blaid o dan yr enw newydd, Propel.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Zoom Video Communications

Cwmni Americanaidd sy'n darparu gwasanaethau cynadledda o bell yw **Zoom Video Communications**. Mae ei bencadlys yn San Jose, Califfornia. Mae ei wasanaethau'n cynnwys cynadledda fideo, cyfarfodydd ar-lein, sgwrsio a chydweithio symudol.

Sefydlwyd Zoom yn 2011 gan Eric Yuan. Dechreuodd y gwasanaeth ym mis Ionawr 2013; erbyn mis Mai 2013 honnodd fod ganddo filiwn o gyfranogwyr.

Mae meddalwedd cynadledda Zoom yn boblogaidd mewn sawl gwlad ledled y byd am fod yn hawdd ei ddefnyddio ac yn ddibynadwy. Serch hynny, mae'r cwmni wedi bod yn destun dadlau sylweddol oherwydd nifer o wendidau diogelwch a geir yn ei feddalwedd, yn ogystal â honiadau yn ystod y pandemig coronafirws 2019–20 o breifatrwydd ac arferion diogelwch gwael.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau meddalwedd
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2011
Gorsaf reilffordd Coleraine

Mae **gorsaf reilffordd Coleraine** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Coleraine yn Swydd Londonderry, Gogledd Iwerddon. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan NI Railways.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 4 Rhagfyr 1855 gan Rheilffordd cyffordd Ballymena, Ballymoney, Coleraine a Portrush.

## Gwasanaethau
Coleraine
Parc Gwledig Colemere

Mae **Parc Gwledig Colemere** yn Barc Gwledig yn Swydd Amwythig]], nid yn bell o Ellesmere. Mae llyn, choetir a dolydd ac mae Camlas Llangollen yn ffurfio ffin gogleddol y parc. Gwelir Gylfinir, Gïach cyffredin, Hwyaden bengoch a Hwyaden lygad-aur ar y llyn.

Gwelir Tegeirian Cors y De, Pig Garan y Weirglodd a Blodyn Llefrith yn y dolydd. Gwelir hefyd Hebogwr a Mursen Las Gyffredin a Lili Ddŵr Fach. Mae’r parc yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig a hefyd Safle RAMSAR. Defnyddir y llyn gan Glwb Cychod Colesmere.

dim|bawd|260px|Machlud haul dros y llyn

## Cyfeiriadau
Categori:Llynnoedd Swydd Amwythig
Categori:Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig
Gorllewin Berkshire

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Gorllewin Berkshire**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 704&nbsp;km², gyda 158,257 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio Hampshire i'r de, Wiltshire i'r gorllewin, Swydd Rydychen i'r gogledd a Bwrdeistref Reading a Bwrdeistref Wokingham i'r dwyrain. 

bawd|dim|Gorllewin Berkshire yn Berkshire

Ffurfiwyd yr awdurdod ar 1 Ebrill 1998 o'r hen ardal an-fetropolitan Ardal Newbury, a oedd wedi bod o dan reolaeth yr hen sir an-fetropolitan Berkshire. Pan ddiddymwyd y cyngor sir yn ystod y flwyddyn honno, daeth pob un o'i chwe ardal an-fetropolitan cyfansoddol yn awdurdod unedol.

Lleolir pencadlys yr awdurdod yn Newbury. Mae aneddiadau eraill yn ardal yr awdurdod yn cynnwys trefi Thatcham, Hungerford, Pangbourne a Lambourn. 

## Cyfeiriadau

Categori:Awdurdodau unedol Berkshire
Categori:Sefydliadau 1998
Tim Brooke-Taylor

Roedd **Timothy Julian Brooke-Taylor** OBE (17 Gorffennaf 1940 &ndash; 12 Ebrill 2020) yn actor, awdur a digrifwr Seisnig.

Cafodd ei eni yn Buxton, Swydd Derby, yn fab i gyfreithiwr. Roedd ei fam yn chwaraewr rhyngwladol lacrosse.

## Bywyd personol
Priododd Christine Weadon ym 1968 ac roedd ganddynt ddau fab. Roedd yn byw yn Berkshire. Bu farw yn Ebrill 2020 wedi dal y clefyd COVID-19.

## Teledu
**On the Braden Beat*
**At Last the 1948 Show* (1967)
**How to Irritate People* (1968)
**Marty* (1968-69), gyda Marty Feldman
**Broaden Your Mind* (1968-69)
**The Goodies* (1970-1982), gyda Graeme Garden a Bill Oddie
**You Must Be The Husband* (1987-88)
**Beat the Nation* (2004)

## Radio
*''I'm Sorry, I'll Read That Again* (1964-73)
**Hello Cheeky* (1973-79)
**I'm Sorry I Haven't a Clue'' (1972-2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Digrifwyr Seisnig
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Penfro, Caergrawnt
Categori:Pobl fu farw o COVID-19
Matthias, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Uchelwr o Dŷ Hapsbwrg oedd **Matthias** (24 Chwefror 1557 – 20 Mawrth 1619) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1612 i 1619, yn Frenin Bohemia o 1611 i 1617, yn Archddug Awstria o 1608 i 1619, ac yn Frenin Hwngari a Chroatia o 1608 i 1618.

Ganed yn Fienna i Maximilian (mab hynaf Ferdinand I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig) a'i wraig Maria. Daeth Maximilian yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig ym 1564. Bu farw Maximilian ym 1576, a fe'i olynwyd gan frawd hŷn Matthias, Rudolf II. Aeth Matthias i'r Iseldiroedd Sbaenaidd ym 1577 i olynu Johann o Awstria yn llywodraethwr dros y taleithiau hynny. Nid oedd yn disgleirio wrth lywodraethu, a methodd i drefnu cyfaddawd rhwng lluoedd Catholig Sbaen a'r Protestaniaid dan Wiliam o Oren cyn iddo ddychwelyd i Awstria ym 1581.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Awstria
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Croatia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1557
Categori:Marwolaethau 1619
Categori:Pobl o Fienna
Categori:Teyrnoedd yr 17eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Gorsaf reilffordd Derry~Londonderry

Mae **gorsaf reilffordd Derry~Londonderry**, a elwir yn aml yn **orsaf reilffordd Waterside**, yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Deri yn Swydd Derry, Gogledd Iwerddon. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan NI Railways.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 29 Rhagfyr 1852 gan Steven Alfred John Campbell.

## Gwasanaethau
Londonderry
Bwrdeistref Wokingham

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Wokingham**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 179&nbsp;km², gyda 167,979 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Orllewin Berkshire a Bwrdeistref Reading i'r gorllewin, Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead
a Bwrdeistref Bracknell Forest i'r dwyrain, Swydd Rydychen a Swydd Buckingham i'r gogledd, a Hampshire i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Wokingham yn Berkshire

Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 1 Ebrill 1974 fel ardal an-fetropolitan o dan reolaeth yr hen sir an-fetropolitan Berkshire. Pan ddiddymwyd y cyngor sir ar 1 Ebrill 1998, daeth y fwrdeistref yn awdurdod unedol.

Lleolir pencadlys yr awdurdod yn nhref Wokingham. Mae aneddiadau eraill yn ardal yr awdurdod yn cynnwys trefi Earley a Woodley. 

## Cyfeiriadau
Wokingham
Crowthorne

Tref a phlwyf sifil yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Crowthorne**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bracknell Forest.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 6,902.

Mae Crowthorne yn gartref i Goleg Wellington, ysgol breswyl gyd-addysgiadol fawr ac ysgol annibynnol ddydd, a agorodd ym 1859, ac Ysbyty Broadmoor, un o dri ysbyty seiciatryddol diogelwch eithaf yn Lloegr.

## Enwogion
*Edward White Benson (1829-1896), Archesgob Caergaint
*E. F. Benson (1867-1940), awdur
*Malcolm Campbell-Johnston (1871-1938), gwleidydd

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bracknell Forest
Categori:Plwyfi sifil Berkshire
Categori:Trefi Berkshire
Gorsaf reilffordd Lanyon Place Belffast

Mae **gorsaf reilffordd Lanyon Place Belffast** (**Saesneg**: *Belfast Lanyon Place railway station*), gynt **Belffast Canolog**,  yn un o pedwar orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu prif dinas Belffast yng Ngogledd Iwerddon. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan NI Railways.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 26 Ebrill 1976 fel **Belffast Canolog**.

## Gwasanaethau
Belffast Lanyon Place
Gorsaf reilffordd Dwyrain Hertford

Mae **gorsaf reilffordd Dwyrain Hertford** (**Saesneg**: *Hertford East railway station*) yn un o dau orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Hertford, Swydd Hertford, Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar linell gangen Dwyrain Hertford ac fe'i rheolir gan Greater Anglia.

## Hanes
Agorwyd yr orsaf ar 27 Chwefror 1888 fel **Hertford**.

## Gwasanaethau
Hertford Dwyrain
Rhyfel Olyniaeth Sbaen

bawd|Darluniad o Gytundeb Utrecht (1713).
Gwrthdaro rhwng gwledydd Ewrop yn y cyfnod 1701–14 a sbardunwyd gan farwolaeth Siarl II, brenin Sbaen, yr olaf o frenhinllin Hapsbwrgiaid Sbaen, ym 1700 oedd **Rhyfel Olyniaeth Sbaen** (). Ymladdwyd y rhyfel rhwng Hapsbwrgiaid Sbaen a'r Ymerodraeth Lân Rufeinig, gyda chefnogaeth Taleithiau Unedig yr Iseldiroedd a Theyrnas Prydain Fawr, yn erbyn Bourboniaid Sbaen a Theyrnas Ffrainc. Hwn oedd y rhyfel olaf a ymladdwyd rhwng sawl clymblaid wahanol i wrthwynebu twf tiriogaethol Ffrainc dan y Brenin Louis XIV, wedi'r Rhyfel Datganoli (1667–68), Rhyfel Ffrainc a'r Iseldiroedd (1672–78), Rhyfel yr Aduniadau (1683–84), a'r Rhyfel Naw Mlynedd (1688–97). Bu Rhyfel Olyniaeth Sbaen yn gysylltiedig â sawl gwrthdaro arall, gan gynnwys Rhyfel Annibyniaeth Rákóczi yn Hwngari (1703–11), gwrthryfel y Camisardiaid yn ne Ffrainc (1702–10), Rhyfel y Frenhines Ann (1702–13), a Rhyfel Mawr y Gogledd (1700–21).

Er iddo briodi ddwywaith, ni chafodd Siarl II (t. 1665–1700) yr un plentyn, ac mae'n debyg nad oedd ganddo y gallu corfforol i gael plant. Ar ddiwedd ei deyrnasiad, problem yr olyniaeth oedd pwnc pwysicaf y llys. Ceisiodd yr Awstriaid (Tŷ Hapsbwrg) a'r Ffrancod (Tŷ Bourbon) i berswadio Siarl i ddewis un o'i berthnasau estynedig o'r llinachau hynny i'w olynu yn frenin Sbaen. Yn ei ewyllys, enwodd ei or-nai Philippe, Dug Anjou yn olynydd iddo. Yn sgil marwolaeth Siarl II yn 38 oed, aflonyddwyd y cydbwysedd grym yn Ewrop gan ddyfodol Ymerodraeth Sbaen. Cydnabuwyd hawl Siarl VI, Ymerawdwr Glân Rhufeinig, a oedd yn gefnder i Siarl II, i goron Sbaen gan Loegr (Prydain Fawr yn ddiweddarach), yr Iseldiroedd, a'r rhan fwyaf o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Er gwaethaf, llwyddodd Siarl i reoli Tywysogaeth Catalwnia yn unig. Ym 1711, etifeddodd Siarl holl diriogaethau'r Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd a choron yr Ymerodraeth Lân Rufeinig. Bellach, nid oedd ei gynghreiriaid yn fodlon iddo sicrhau Sbaen hefyd, a chafodd Philippe o Dŷ Bourbon ei gydnabod yn Felipe V, brenin Sbaen gan Gytundeb Utrecht ym 1713. Parhaodd y brwydro rhwng lluoedd y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd â'r Ffrancod nes Cytundeb Rastatt ym Mawrth 1714, a rhwng Ffrainc a'r Ymerodraeth Lân Rufeinig nes Cytundeb Baden ym Medi 1714.

## Darllen pellach 
* James Falkner, *The War of the Spanish Succession 1701–1714* (Barnsley, De Swydd Efrog: Pen & Sword Military, 2015).

Categori:1700au
Categori:1710au
Categori:18fed ganrif yn Ewrop
Olyniaeth Sbaen
Sbaen
Olyniaeth
Gorsaf reilffordd City Thameslink

Mae **gorsaf reilffordd City Thameslink** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Dinas Llundain yn ganol Lundain, prif ddinas Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar lwybr Thameslink ac fe'i rheolir gan Govia Thameslink Railway.

## Hanes
## Gwasanaethau
City Thameslink
City Thameslink
Bwrdeistref Reading

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Reading**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 40.4&nbsp;km², gyda 163,203 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Orllewin Berkshire i'r gorllewin, Bwrdeistref Wokingham i'r dwyrain, a Swydd Rydychen i'r gogledd. 

bawd|dim|Bwrdeistref Reading yn Berkshire

Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 1 Ebrill 1974 fel ardal an-fetropolitan o dan reolaeth yr hen sir an-fetropolitan Berkshire. Pan ddiddymwyd y cyngor sir ar 1 Ebrill 1998, daeth y fwrdeistref yn awdurdod unedol.

Mae'r fwrdeistref wedi'i chanoli ar dref Reading. Fodd bynnag, mae maestrefi y dref yn ymestyn i awdurdodau cyfagos Gorllewin Berkshire a Bwrdeistref Wokingham.

## Cyfeiriadau

Reading
Bwrdeistref Slough

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Slough**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 32.5&nbsp;km², gyda 149,112 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead i'r de, Surrey i'r de hefyd, Swydd Buckingham i'r gorllewin ac i'r gogledd, a Llundain Fwyaf i'r dwyrain. 

bawd|dim|Bwrdeistref Slough yn Berkshire

Ffurfiwyd y fwrdeistref ar 1 Ebrill 1974 fel ardal an-fetropolitan o dan reolaeth yr hen sir an-fetropolitan Berkshire. Pan ddiddymwyd y cyngor sir ar 1 Ebrill 1998, daeth y fwrdeistref yn awdurdod unedol.

Yn ogystal â thref Slough ei hun, sy'n sefyll mewn ardal ddi-blwyf, mae'r awdurdod yn cynnwys tri phlwyf sifil Britwell, Colnbrook with Poyle a Wexham Court.

## Cyfeiriadau
Slough
Avanti West Coast

bawd|260px
Mae **Avanti West Coast** yn gwmni gweithredu trenau Prydeinig sy'n eiddo i FirstGroup (70%) a Trenitalia (30%) sy'n gweithredu masnachfraint West Coast Partnership. Disodlodd y cwmni Virgin Trains ym mis Rhagfyr 2019. Ar hyn o bryd maent yn gweithredu gwasanaethau ar hyd Prif Linell Arfordir y Gorllewin, yn bennaf rhwng Llundain a'r Alban. Fodd bynnag, maent hefyd yn darparu gwasanaethau rheolaidd rhwng Llundain a Birmingham, Manceinion, Lerpwl, Blackpool, Amwythig, Caer a Chaergybi. Mae'n rheoli 15 o orsafoedd ac mae ei drenau'n galw ar 46.

## Cyfeiriadau
Categori:Egin cludiant
Categori:Cludiant rheilffordd
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Gorsaf reilffordd Stechford

Mae **gorsaf reilffordd Stechford** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Stechford yn ninas Birmingham, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

Stechford
Stechford
John Conway

Mathemategydd o Loegr oedd **John Horton Conway**  (26 Rhagfyr 1937 – 11 Ebrill 2020). Treuliodd hanner cyntaf ei yrfa hir ym Mhrifysgol Caergrawnt, a'r ail hanner ym Mhrifysgol Princeton, Unol Daleithiau America, lle'r oedd yn Athro Emeritws John von Neumann.

Yn ogystal â'i feysydd arbenigol ei hun, gwnaeth gyfraniadau i lawer o ganghennau ym maes mathemateg hamdden, ac mae'n fwyaf adnabyddus fel dyfeisiwr yr awtomatiaeth cellog o'r enw Gêm Bywyd.

Bu farw yn ei gartref yn New Jersey yn Ebrill 2020 wedi dal y clefyd COVID-19.

Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Mathemategwyr o Loegr
Categori:Pobl fu farw o COVID-19
Gorsaf reilffordd Marston Green

Mae **gorsaf reilffordd Marston Green** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Marston Green ym mwrdeistref Solihull, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

Marston Green
Marston Green
Gorsaf reilffordd Hampton-in-Arden

Mae **gorsaf reilffordd Hampton-in-Arden** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Hampton-in-Arden ym mwrdeistref Solihull, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

## Hanes
Adeiladwyd yr orsaf bresennol ym 1884.

Hampton-in-Arden
Hampton-in-Arden
Gorsaf reilffordd Canley

{{Gwybodlen lle | gwlad =  | ynganiad  =  | suppressfields = namedafter | dolennau = Manylion byw am drenau o'r orsaf a gwybodaeth gan National Rail Enquiries }}

Mae **gorsaf reilffordd Canley** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Canley yn ninas Coventry, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Canley
Gorsaf reilffordd Tile Hill

Mae **gorsaf reilffordd Tile Hill** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Tile Hill yn ninas Coventry, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

Tile Hill
Tile Hill
Gorsaf reilffordd Berkswell

Mae **gorsaf reilffordd Berkswell** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Berkswell a thref fechan Balsall Common ym mwrdeistref Solihull, Gorllewin Canolbarth Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

## Hanes
Pan agorodd yn y 19eg ganrif, galwyd yr orsaf "Docker's Lane". Cafodd ei enw newydd ym 1853.

Berkswell
Berkswell
Abel Christmas Davies

Roedd **Abel Christmas Davies** (25 Rhagfyr 1861 – 18 Mehefin 1914) yn feddyg a chwaraewr rygbi'r undeb a fu'n chware i Gymry Llundain, Llanelli a Chymru.

## Cefndir 
Ganwyd Davies yn Llandysul, Ceredigion yn blentyn i Thomas Crimea Davies, gwerthwr botymau a Mary (née Davies) ei wraig.. Cafodd ei addysgu ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth; Prifysgol De Cymru, Caerdydd a Choleg Prifysgol Llundain lle graddiodd MB ym 1884.

## Gyrfa 
Dechreuodd Davies i chware rygbi tra yn fyfyriwr yn Aberystwyth gan wasanaethu fel capten tîm y coleg. Wedi symud i Brifysgol Llundain daeth yn chwaraewr i dîm Cymru Llundain. Roedd yn rhan o dîm Cymry Llundain bu'n wynebu'r *New Zealand Natives* oedd ar daith ym mis Chwefror 1889. Er i Gymry Llundain golli o ddau gais i un sgoriodd Davies y cais yn erbyn y Maorïaid. Wrth chwarae i Gymry Llundain dewiswyd Davies i gynrychioli Cymru fel rhan o Bencampwriaeth y Gwledydd Cartref 1889. Chwaraeodd yn erbyn yr Iwerddon ar faes Sant Helen, Abertawe. Collodd Cymru o ddau gais i ddim, yn y gêm gyntaf i'r Iwerddon drechu Cymru gartref. Dyma oedd ei unig ymddangosiad rhyngwladol.

Wedi cymhwyso fel meddyg aeth Davies i gynorthwyo Dr Evans, Llanelli yn ei bractis meddyg teulu ym 1890 a dechreuodd chware rygbi i dîm Llanelli, gan wasanaethu fel capten y tîm ym 1891. Ym 1893 symudodd i Dre-gŵyr i agor ei bractis meddygol ei hun gan aros yno hyd ei farwolaeth.

Ym 1894 etholwyd Davies yn gynghorydd ar ran y Blaid Geidwadol ar Gyngor Plwyf Tre-gŵyr.

## Teulu 
Ym 1893 priododd Davies â Mary Catherine Williams, merch Henry Williams Albion House, Llanelli. Bu iddynt bedwar mab a dwy ferch.

## Marwolaeth 
Bu farw o waedlif yr ymennydd yn Nhre-gŵyr  yn 49 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Y Bocs Llanelli.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Clwb Rygbi Llanelli
Categori:Meddygon o Gymru
Gorsaf reilffordd Parcffordd Stratford-upon-Avon

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd Stratford-upon-Avon** (**Saesneg**: *Stratford-upon-Avon Parkway*) yn un o dau orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Stratford-upon-Avon yn Swydd Warwick, Lloegr.  Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

## Hanes
## Gwasanaethau
Gwasanaethir yr orsaf gan drenau West Midlands Trains i Birmingham Snow Hill tua'r gogledd a Stratford-upon-Avon tua'r de.

Mae Chiltern Railways yn darparu trenau uniongyrchol i Leamington Spa a Lundain Marylebone.
## Cyfeiriadau
Stratford-upon-Avon Parcffordd
Chiltern Railways

bawd|260px
Mae **Chiltern Railways** yn gwmni gweithredu trenau Prydeinig sy'n eiddo i Arriva sy'n gweithredu masnachfraint Chiltern Railways. Mae'n rheoli 32 o orsafoedd ac mae ei drenau'n galw ar 62. Ar hyn o bryd maent yn gweithredu gwasanaethau ar hyd Prif Linell Chiltern, yn bennaf rhwng Llundain a'r Birmingham. Fodd bynnag, maent hefyd yn darparu gwasanaethau rheolaidd rhwng Llundain ac Aylesbury, Bicester, Stratford-upon-Avon, Rhydychen a Kidderminster.

Enillodd trenau M40 gontract Chiltern ym 1996.

## Cyfeiriadau
Categori:Egin cludiant
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Categori:Cludiant rheilffordd
Gorsaf reilffordd Dinas Caerlwytgoed

Mae **gorsaf reilffordd Dinas Caerlwytgoed** (**Saesneg**: *Lichfield City railway station*) yn un o dau orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Caerlwytgoed yn Swydd Stafford, Lloegr. Mae'r orsaf fe'i rheolir gan West Midlands Trains.

Caerlwytgoed Dinas
Caerlwytgoed Dinas
Bwrdeistref King's Lynn a Gorllewin Norfolk

Ardal an-fetropolitan yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, yw '''Bwrdeistref King's Lynn a Gorllewin Norfolk'* (Saesneg: *Borough of King's Lynn and West Norfolk''). 

Mae gan yr ardal arwynebedd o 1,429&nbsp;km², gyda 151,811 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Mae ei harfordir gogleddol yn gorwedd ar Y Wash a Môr y Gogledd. Mae'n ffinio Ardal Gogledd Norfolk ac Ardal Breckland i'r dwyrain, Suffolk i'r de, a Swydd Lincoln a Swydd Gaergrawnt i'r gorllewin.

bawd|dim|Bwrdeistref King's Lynn a Gorllewin Norfolk yn Norfolk

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Dim ond "Gorllewin Norfolk" oedd ei henw gwreiddiol; cafodd ei henw presennol ym 1981.

Pencadlys yr awdurdod yw King's Lynn. Mae'r ardal yn cynnwys ardal drefol King Lynn ei hun, sy'n ddi-blwyf, ynghyd â 102 o blwyfi sifil o'i hamgylch.

## Cyfeiriadau 
King's Lynn a Gorllewin Norfolk
Gorsaf reilffordd Rotherham Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Rotherham Canolog** (**Saesneg**: *Rotherham Central railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Rotherham yn Ne Swydd Efrog, Lloegr.

Rotherham Canolog
Rotherham Canolog
Dadeni'r Gogledd

Y ffurf ar y Dadeni Dysg a ddigwyddodd yng ngwledydd Ewrop i ogledd mynyddoedd yr Alpau, yn enwedig yr Almaen, Ffrainc, y Gwledydd Isel, Lloegr, a Gwlad Pwyl, oedd '''Dadeni'r Gogledd'''. Cychwynnodd y Dadeni yn yr Eidal yn y 14g, ac ymledodd i Sbaen a Phortiwgal cyn iddo ddechrau dylanwadu ar ddiwylliant Gogledd Ewrop yn niwedd y 15g. Yn ogystal â mabwysiadu syniadau ac arddulliau o gelf, pensaernïaeth, llenyddiaeth, cerddoriaeth, ac ysgolheictod Eidalaidd, bu gwledydd Gogledd Ewrop yn datblygu mudiadau cenedlaethol a rhanbarthol eu hunain a chanddynt wahanol nodweddion a ffasiynau.

Yn Ffrainc, cyflwynodd y Brenin Ffransis I (t. 1515–47) arddulliau a themâu celf y Dadeni i'w deyrnas drwy brynu celfyddydweithiau o'r Eidal, comisiynu paentiadau gwreiddiol gan arlunwyr Eidalaidd, gan gynnwys Leonardo da Vinci, ac adeiladu palasau crand drudfawr. Yn y Gwledydd Isel, cynyddodd cysylltiadau diwylliannol â'r Eidal ar y cyd â thwf masnachol mewn dinasoedd porthladdoedd megis Brugge ac Antwerp. Er i artistiaid yng Ngogledd Ewrop dynnu yn fwyfwy ar fodelau'r Eidalwyr wrth i'r 15g a'r 16g fynd rhagddi, parhaodd dylanwadau'r Gothig Diweddar yn nodweddiadol o gelf, a phensaernïaeth yn enwedig, nes dyfodiad yr oes Faróc.

Hwyluswyd ymledu ysbryd yr oes ar draws Ffrainc, y Gwledydd Isel, a'r Ymerodraeth Lân Rufeinig, ac yna i wledydd Llychlyn ac ynys Prydain yn ail hanner yr 16g, gan y prifysgolion a'r wasg argraffu, a ddyfeisiwyd ym 1450 gan Johannes Gutenberg. Dylanwadwyd yn fawr ar lenorion ac ysgolheigion fel Rabelais, Pierre de Ronsard, a Desiderius Erasmus gan fodel y dyneiddwyr Eidalaidd ac roeddent yn rhan o'r un mudiad deallusol. Yn ystod y Dadeni Seisnig, a chyd-ddigwyddodd ag oes Elisabeth, blodeuai rhai o'r dramodwyr gwychaf yn hanes llenyddiaeth Saesneg, megis William Shakespeare a Christopher Marlowe. Daethpwyd â'r Dadeni i Wlad Pwyl yn uniongyrchol o'r Eidal gan arlunwyr o Fflorens a'r Gwledydd Isel.

Mewn rhai ardaloedd roedd Dadeni'r Gogledd yn wahanol i Dadeni'r Eidal gan iddo ganoli grym gwleidyddol. Tra yr oedd dinas-wladwriaethau annibynnol yn dominyddu'r Eidal a'r Almaen, dechreuodd y rhan fwyaf o wledydd Ewrop ddatblygu yn genedl-wladwriaethau neu hyd yn oed undebau amlwladol. Roedd gan Ddadeni'r Gogledd gysylltiad agos hefyd â'r Diwygiad Protestannaidd a'r gyfres hir o wrthdaro rhwng gwahanol grwpiau Protestannaidd a'r Eglwys Gatholig, a'r effeithiau parhaol a gafodd y cyfnod hwn ar gymdeithas a diwylliant Ewrop.

## Cyfeiriadau 
Categori:15fed ganrif yn Ewrop
Categori:16eg ganrif yn Ewrop
Categori:17eg ganrif yn Ewrop
Gogledd
Categori:Gogledd Ewrop
Gorsaf reilffordd Cyfnewidfa Meadowhall

Mae **Cyfnewidfa Meadowhall** (**Saesneg**: *Meadowhall Interchange*) yn orsaf reilffordd a bysiau sy'n gwasanaethu canolfan siopa Meadowhall yn ninas Sheffield, De Swydd Efrog, Lloegr.

Agorwyd y gyfnewidfa ym 1990 gan British Rail yn rhan o sector Rheilffyrdd Rhanbarthol, i wasanaethu canolfan siopa newydd Meadowhall, a agorodd ar yr un pryd ac sydd wedi'i chysylltu â'r gyfnewidfa gan bont droed i gerddwyr. Mae'r gyfnewidfa bellach yn eiddo i Network Rail ac yn cael ei gweithredu gan 'Northern', gyda gwasanaethau ychwanegol yn cael eu darparu gan TransPennine Express.

## Cyfeiriadau
Meadowhall Cyfnewidfa
Dreadnought

Y **dreadnought** oedd y prif fath o long ryfel ar ddechrau'r 20g. Cafodd y cyntaf o'r math, HMS *Dreadnought*, gymaint o effaith pan gafodd ei lansio ym 1906 gan y Llynges Frenhinol nes bod llongau rhyfel tebyg a adeiladwyd ar ei hôl yn cael eu galw'n "dreadnoughts" hefyd, a daeth llongau rhyfel cynharach i gael eu hadnabod fel "llongau a adeiladwyd cyn y dreadnought" (*pre-dreadnought*). Roedd gan ei dyluniad ddwy nodwedd chwyldroadol: dyluniad arfogaeth "gwn mawr", gyda nifer digynsail o ynnau o galibr trwm, a gyriant tyrbin stêm. Wrth i dreadnoughts ddod yn symbol hanfodol o bŵer cenedlaethol, gwnaeth dyfodiad y llongau rhyfel newydd hyn aildanio'r ras arfau rhwng y Deyrnas Unedig a'r Almaen. Dechreuodd rasys dreadnought yn dechrau cael eu cynnal ledled y byd, gan gynnwys yn Ne America, gan bara hyd at ddechrau'r Ail Ryfel Byd. Cafodd y rhan fwyaf o'r dreadnoughts gwreiddiol eu sgrapio ar ôl diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf o dan delerau Cytundeb Llynges Washington, ond parhaodd llawer o'r *super-dreadnoughts* mwy newydd i wasanaethu trwy gydol yr Ail Ryfel Byd.

Roedd gan bob dreadnought yn y Llynges Frenhinol y nodweddion canlynol: 
* 12 gwn mawr ar fwrdd pob un 
* 800 o bobl yn gweithio ar fwrdd pob dreadnought
* yn gallu cyrraedd cyflymder uchaf o 20 milltir yr awr
* 35 centimetr o arfwisg trwm yn gorchuddio’r llong

## Cyfeiriadau 
Categori:Llongau rhyfel
John Collins

Offeiriad Anglicanaidd o Loegr a oedd yn weithgar mewn sawl mudiad gwleidyddol radical yn y Deyrnas Unedig. Roedd **Lewis John Collins** (23 Mawrth 1905 – 31 Rhagfyr 1982).

Addysgwyd ef yn Ysgol Cranbrook, Caint, a Choleg Sidney Sussex, Caergrawnt, ordeiniwyd Collins yn offeiriad ym 1928 a gwasanaethodd fel caplan ei hen goleg a fel is-brifathro Westcott House, cyn dod yn gaplan Coleg Oriel, Rhydychen, ym 1937. Gwasanaethodd fel caplan yn y Llu Awyr Brenhinol yn ystod yr Ail Ryfel Byd a chafodd ei radicaleiddio gan y profiad. Yn 1946, ar ôl dychwelyd i Rydychen, sefydlodd y sefydliad Christian Action i weithio i gymodi â'r Almaen. Fe'i penodwyd yn ganon Eglwys Gadeiriol St Paul, Llundain ym 1948, swyddfa a ddaliodd am 33 mlynedd. Yn fuan wedi hynny cafodd ei aflonyddu gan y system apartheid a oedd yn ddatblygu yn Ne Affrica.

Ym 1951, roedd Collins yn un o bedwar sylfaenydd yr elusen War on Want sy'n brwydro yn erbyn tlodi byd-eang. Ym 1956, ymrwymodd Christian Action i godi arian ar gyfer amddiffyn gweithredwyr gwrth-apartheid a gyhuddwyd o frad yn Ne Affrica ac arweiniodd hyn at y Gronfa Amddiffyn a Chymorth ar gyfer De Affrica (Defence and Aid Fund for Southern Africa). Cododd y gronfa dros £75,000 i helpu i amddiffyn y sawl a gyhuddir yn ystod y *Treason Trial*.

Roedd Collins yn gryf yn erbyn lledaenu arfau niwclear ac roedd yn un o lawer ar y chwith ym Mhrydain a gredai ei bod yn ddiangen ac yn anghywir i Brydain fod yn berchen ar arfau o'r fath. Roedd yn un o sylfaenwyr y *Campaign for Nuclear Disarmament* (CND). Roedd hefyd yn aelod o'r Gymrodoriaeth Pacifist Anglicanaidd, gan weithio gyda'r Parchedig Sidney Hinkes ar ymgyrchoedd gwrth-niwclear.

## Cyfeiriadau 
* COLLINS, y Parch. Canon Lewis John, *Who Was Who*, A & C Black, 1920–2015; edn ar-lein, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 2014.  
* Collins, (Lewis) Geiriadur Bywgraffiad Cenedlaethol John Oxford rhifyn ar-lein  

Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Anglicaniaid o Loegr
Categori:Ymgyrchwyr o Loegr