X-Press Pearl

Roedd ***X-Press Pearl*** yn llong gynhwysydd dosbarth Super Eco 2700 a gofrestrwyd yn Singapore. Fe'i lansiwyd yn Chwefror 2021 ac roedd tua 186 metr (610 tr) o hyd. Fe'i gweithredwyd gan X-Press Feeders pan longddrylliwyd hi gan achosi trychineb ecolegol.

Ar 20 Mai 2021, aeth yr *X-Press Pearl* ar dân oddi ar arfordir Colombo, Sri Lanca. Erbyn 27 Mai roedd wedi llosgi'n ulw a datganwyd ei bod yn golled lwyr. Ar ôl llosgi am 12 diwrnod, suddodd y llong ar 2 Mehefin wrth iddi gael ei thynnu i ddyfroedd dyfnach. Ystyriwyd mai'r digwyddiad oedd y trychineb ecolegol morol gwaethaf yn hanes Sri Lanka oherwydd y cemegolion a lifodd ohoni ac i'r môr.

Yn ôl y perchnogion X-Press Feeders, dechreuodd y broses o'i hachub ac i gael gwared ar y sgerbwd llong yn Nhachwedd 2021. Fodd bynnag, amharwyd ar y gwaith achub yn ystod monsŵn y de-orllewin rhwng diwedd Ebrill a Thachwedd 2022.
bawd|chwith|Trychineb amgylcheddol y llong X-Press Pearl.

## Tân 
Roedd *X-Press Pearl* yn cario 1,486 o gynwysyddion, rhai'n cynnwys 25 tunnell o asid nitrig (y gellir ei ddefnyddio wrth gynhyrchu gwrtaith a ffrwydron), cemegau eraill, colur a phelenni polyethylen dwysedd isel (LDPE). Gadawodd y porthladd Hazira ar 15 Mai 2021, gan gyrraedd Colombo ar 19 Mai. Erbyn 11 Mai roedd y criw wedi darganfod bod cynhwysydd a lwythwyd yn Jebel Ali yn gollwng asid nitrig, ac wedi gofyn i borthladdoedd Hamad a Hazira ganiatáu iddo gael ei ddadlwytho, ond ni roddwyd caniatâd. Yn ôl X-Press Feeders, gwrthodwyd y ceisiadau gan “nad oedd unrhyw gyfleusterau arbenigol nac arbenigedd ar gael ar unwaith i ddelio â’r asid a oedd yn gollwng”, ac aeth y llong ymlaen ar ei thaith arfaethedig i Colombo.

Cyrhaeddodd y llong Colombo fin nos, ar 19 Mai a chafodd ei hangori yn yr harbwr allanol yn aros am angorfa. Ni ddatganodd y llong argyfwng ar gyfer y gollyngiad asid cargo. Ar 20 Mai gofynnodd asiantau'r llong am drwsio'r cynhwysydd. Dywedodd yr Harbwrfeistr Nirmal de Silva fod gan hwbcwmni-morol yng Ngholombo yr arbenigedd i helpu. Yna cyhoeddodd y llong ei bod ar dân, yr oedd y criw wedi'i ddiffodd gan ddefnyddio ei system ar fwrdd.

Adroddwyd bod y llong wedi mynd ar dân ar 20 Mai, 9.5 milltir morol 17.6 km; 10.9 milltir) i'r gogledd-orllewin o Borthladd Colombo. Roedd Llynges Sri Lanca, ynghyd ag Awdurdod Porthladdoedd Sri Lanca, a aeth ar fwrdd y llong er mwyn darganfod achos y tân, yn amau y gallai’r tân fod wedi cychwyn o ganlyniad i adwaith cemegau a oedd yn cael eu cludo ar y llong. Yn y cyfnod yma roedd gan y llong griw o 25 aelod ar fwrdd y llong.

Ar 25 Mai, bu ffrwydrad mawr y tu mewn i'r llong a chludwyd pob un o'r 25 aelod o'r criw o'r llong  Aethpwyd a dau aelod o'r criw a gafodd anafiadau yn ystod y ffrwydrad i Ysbyty Cenedlaethol Colombo yn Sri Lanca.

Parhaodd y tân yn ystod 25 Mai, ac erbyn diwedd y prynhawn roedd cynwysyddion i'w gweld yn arnofio ar wyneb y môr. Anfonodd India longau ymladd tân a llongau atal a rheoli llygredd, tynfad ac awyren  morwrol Dornier i helpu gyda mesurau cyfyngu, a gofynnwyd i bysgotwyr gadw'n bell o'r llong.

Dywedodd Cadeirydd MEPA Dharshani Lahandapura ar 26 Mai fod 378 tunnell o olew ar fwrdd y llong a gallai tua hanner hynny ollwng i’r môr ar ôl i’r tân ddiffodd. Ataliwyd gosod bwmau cyfyngu olew o amgylch y llong gan y tywydd, ond roedd awdurdodau'n barod i lanhau unrhyw olew a gyrhaeddodd y lan. Erbyn y bore, roedd malurion llosg a rhywfaint o gargo wedi disgyn i'w gweld ar arfordir Negombo Sri Lanka. Ar 29 Mai, roedd *X-Press Pearl* yn dal i fudlosgi a mygu, er bod y fflamau wedi'u diffodd.

## Difrod amgylcheddol 
Roedd llygredd pelenni resin plastig o gargo a gollwyd i'w canfod ar draethau Sri Lanca o 27 Mai. Daeth pelenni LDPE hefyd ar lannau cyfagos. Yn ôl MEPA, roedd tri chynhwysydd o belenni plastig ar fwrdd y llong, pob un yn pwyso 26,000 kg.

Disgrifiodd Laurel Wamsley o NPR y digwyddiad fel trychineb amgylcheddol ym Mehefin 2021.

Gwaharddodd awdurdodau Sri Lanka bysgota arfordirol o Kalutara i Negombo, oherwydd ofnau halogiad. Roedd tua 5,600 o gychod undydd yn methu mentro allan ac thalodd y llywodraeth iawndal i'w digolledu. Anogwyd pobl hefyd gan MEPA i beidio â chyffwrdd ag unrhyw falurion o'r llong gynhwysydd gan eu bod wedi'i halogi â sylweddau gwenwynig. 

O'r 1,486 o gynwysyddion, roedd 81 o'r rheini'n cael eu hystyried yn gynwysyddion peryglus niweidiol gwenwynig gan gynnwys pum tunnell o asid nitrig.  

Ym Mehefin 2021, adroddwyd bod y llong gynhwysydd wedi suddo, ac y byddai hyn yn  sbarduno effeithiau andwyol ar rywogaethau morol. Ar 2 Mehefin, ceisiwyd tynnu'r tynnu *X-Press Pearl* i ffwrdd o'r arfordir pan darodd y starn y creigiau, a rhoddwyd gorau i'r ymdrech. Dywedodd Capten Llynges Sri Lanca, Indika de Silva, nad oedd yn glir a oedd unrhyw olew heb ei losgi ar ôl yn y llong.

Ymddiheurodd Prif Weithredwr X-Press Feeders Shmuel Yoskovitz i bobl Sri Lanca am y digwyddiad. “Hoffwn fynegi fy edifeirwch ac fy ymddiheuriadau mwyaf dwys i bobl Sri Lanca am y niwed oherwydd y digwyddiad hwn i fywoliaeth ac amgylchedd Sri Lanca,” mewn cyfweliad â Channel News Asia yn Singapore. Parhaodd awdurdodau Sri Lanca i gasglu malurion a phelenni plastig. Roedd tua 34 o gynwysyddion wedi'u llenwi â malurion o *X-Press Pearl*. Roedd yr awdurdodau wedi casglu 1,075 tunnell o falurion, gan gynnwys tywod, a oedd yn cael eu storio mewn cynwysyddion erbyn 8 Mehefin.

Ar 15 Mehefin 2021, adroddwyd bod tua 40 o grwbanod marw wedi eu golchi ar y lan. Hefyd, roedd llawer o rywogaethau o bysgod, morfilod, ac o leiaf chwe dolffin hefyd, gyda marciau llosgi drostynt wedi cyrraedd y glannau. Credir fod llawer o rywogaethau dyfrol hefyd yn cael eu heffeithio'n ddifrifol gan wasgariad y pelenni plastig.

## Effaith economaidd 
Gorchmynnwyd pysgotwyr lleol yn Sri Lanca i aros ar y lan oherwydd y llygredd, gan effeithio ar mân economïau lleol. Dywedodd Denzil Fernando, pennaeth undeb pysgota rhanbarthol, y bydd y gwaharddiad pysgota yn effeithio ar 4,300 o deuluoedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llongddrylliadau
Categori:Sri Lanca
Categori:Tanau a ffrwydradau diwydiannol
Categori:Trychinebau 2021