open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Denis Leary

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Denis Colin Leary** (ganwyd 18 Awst 1957). Mae ei rieni'n dod o Killarney, Iwerddon.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1957
Bob Hoskins

Actor o Loegr oedd **Robert William** "**Bob**" **Hoskins** (26 Hydref 1942 – 29 Ebrill 2014).

## Ffilmiau
* *The Long Good Friday* (1980)
* *The Honorary Consul* (1983)
* *The Cotton Club* (1984)
* *Brazil* (1985)
* *Mona Lisa* (1986)
* *Who Framed Roger Rabbit* (1988)
* *Mermaids* (1990)
* *Hook* (1991)
* *Super Mario Bros.* (1993)
* *Nixon* (1995)
* *Spice World* (1997)
* *Enemy at the Gates* (2001)
* *Mrs Henderson Presents* (2005)

## Teledu
* *Shoulder to Shoulder* (1974)
* *Thick as Thieves* (1974)
* *On the Move* (1978)
* *Pennies from Heaven* (1978)
* *World War II – When Lions Roared* (1994)
* *David Copperfield* (1999)
* *The Lost World* (2001)

Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2014
Fred Stoller

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Frederick** "**Fred**" **Stoller** (ganwyd 19 Mawrth 1958).

Fe'i ganwyd yn Brooklyn, Efrog Newydd.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1958
H. Jon Benjamin

Actor, comediwr ac awdur Americanaidd yw **Henry Jon Benjamin** (ganwyd 23 Mai 1966).

Fe'i ganwyd yn Worcester, Massachusetts.

## Ffilmiau
**Wet Hot American Summer* (2001)
**Not Another Teen Movie* (2002)
**New York Minute* (2004)

## Teledu
**Sex and the City* (1998)
**Human Giant* (2007-2008)
**Important Things with Demetri Martin* (2009-2010)
**Jon Benjamin Has a Van* (2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1966
Daryl Sabara

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Daryl Christopher Sabara** (ganwyd 14 Mehefin 1992) sydd o darddiad Almaenig ac Iddewig.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1992
Joanne Whalley

Actores Seisnig yw **Joanne Whalley** (ganwyd 25 Awst 1961).

Priododd yr actor Americanaidd Val Kilmer yn 1988 (dyweddio 1995).

## Teledu
**A Kind of Loving* (1982)
**Edge of Darkness* (1985)
**The Singing Detective* (1986)
**Scarlett* (1994)
**The Virgin Queen* (2006)
**Flood* (2008)
**The Borgias* (2011)

## Ffilmiau
**Dance with a Stranger* (1985)
**Willow* (1988)
**Scandal* (1989)
**The Man Who Knew Too Little* (1997)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Bwrned yr Alban

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bwrned yr Alban**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''bwrnedau'r Alban'*; yr enw Saesneg yw *Scotch Burnet'', a'r enw gwyddonol yw *Zygaena exulans*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bwrned yr Alban yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Is-rywogaethau
**Zygaena exulans exulans*
**Zygaena exulans abruzzina* Burgeff, 1926
**Zygaena exulans apfelbecki* Rebel, 1910
**Zygaena exulans pyrenaica* Burgeff, 1926
**Zygaena exulans subochracea* White, 1872
**Zygaena exulans vanadis* Dalman, 1816

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Papillon (ffilm)

Ffilm Saesneg yn seiliedig ar hunangofiant y carcharor Ffrengig Henri Charriére yw ***Papillon***. Saethwyd y ffilm ym 1973 a'i chyfarwyddo gan Franklin J. Schaffner. Roedd Steve McQueen yn serenu fel Henri Charriére (Papillion) a Dustin Hoffman fel Louis Dega. Costiodd y ffilm $12 miliwn i'w chreu oherwydd y lleoliadau ecsotig, ond derbyniwyd dwywaith hynny yn ystod y flwyddyn gyntaf o'i dangos.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1973
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o Ffrainc
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar hunangofiannau
Nos Galan

**Nos Galan** yw'r enw ar gyfer 31 Rhagfyr, noson olaf y flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Mewn nifer o wledydd, bydd pobl yn cynnal noson gymdeithasol ar Nos Galan sy'n cyrraedd ei huchafbwynt gyda phawb yn cyfarch a dymuno blwyddyn newydd dda i'w gilydd am hanner nos.

Samoa, Tonga a Critimati (Ynys Nadolig), rhan o Ciribati, yw'r lleoedd cyntaf i groesawu'r Flwyddyn Newydd tra bod Samoa America ac Ynys Baker yn Unol Daleithiau America ymhlith yr olaf.

Mae gan wledydd o amgylch y byd wahanol draddodiadau ac arferion ar gyfer nodi neu groesawu'r flwyddyn newydd. Mewn nifer o ddathliadau, ac yn arbennig dinasoedd, bydd hanner nos yn cael ei ddynodi gyda thanio tân gwyllt.

Cynhelir Rasys Nos Galan, ras redeg 5 km, yn Aberpennar yng Nghwm Cynon bob blwyddyn. Mae'r ras yn dathlu bywyd a gorchestion y rhedwr Guto Nyth Brân.

Mae rhai rhannau o Gymru yn dal i ddathlu'r Hen Galan ar 12-13 Ionawr, yn unol â Chalendr Iŵl, sef y calendr oedd yn cael ei ddefnyddio tan iddo gael ei ddisodli gan Galendr Gregori yn 1752.

## Cyfeiriadau 
Categori:Gwyliau
Gorsaf reilffordd Altnabreac

Mae **gorsaf reilffordd Altnabreac** yn gwasanaethu Altnabreac yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

Altnabreac
Gorsaf reilffordd Forsinard

Mae **gorsaf reilffordd Forsinard** yn gwasanaethu pentref Forsinard yn yr Ucheldiroedd, Yr Alban.

Forsinard
Gorsaf reilffordd Kinbrace

Mae **gorsaf reilffordd Kinbrace** yn gwasanaethu pentref Kinbrace yn yr Ucheldiroedd, Yr Alban.

Kinbrace
Dukinfield

Tref fach ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Dukinfield**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Tameside.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Dukinfield boblogaeth o 20,909.

Mae Caerdydd 233.7 km i ffwrdd o Dukinfield ac mae Llundain yn 255.7&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Manceinion sy'n 11&nbsp;km i ffwrdd.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys Sant Ioan
*Neuadd y Dref

## Enwogion
*Kathy Staff (1928–2008), actores

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Tameside
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
David Copperfield

Nofel gan Charles Dickens yw ***The Personal History, Adventures, Experience and Observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery (Which He Never Meant to Publish on Any Account)***, neu ***David Copperfield***. Cyhoeddwyd y nofel am y tro cyntaf mewn penodau misol rhwng Mai 1849 a Tachwedd 1850.

Categori:Nofelau 1850
Categori:Nofelau Saesneg
Categori:Nofelau gan Charles Dickens
Dean Edwards

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Dean Edwards** (ganwyd 30 Gorffennaf 1970 yn y Bronx). Mae ganddo radd mewn cyfathrebu. Bu'n aelod o'r *U.S. Army reserves* am gyfnod o chwe mlynedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1970
Castan smotyn brown

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **castan smotyn brown**, sy'n enw bendywaidd; yr enw lluosog ydy **castanau  smotyn brown**; yr enw Saesneg yw *Brown-spot Pinion*, a'r enw gwyddonol yw *Agrochola litura*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r castan smotyn brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Keith Haring

Arlunydd ac ymgyrchydd cymdeithasol oedd **Keith Haring** (4 Mai 1958 – 16 Chwefror 1990).

## Gyrfa
Daeth Haring yn adnabyddus am ei ddarluniau sialc ar system drenau tanddaearol Efrog Newydd. Dyma oedd ei ddarluniau celf pop cydnabyddedig cyntaf. Ffilmiwyd yr arddangosfeydd gan y ffotograffydd Tseng Kwong Chi. Tua'r un cyfnod, y "Radiant Baby" oedd ei symbol. Roedd ei linellau cryfion, lliwiau llachar a chymeriadau bywiog yn cyfleu neges gref am fywyd ac undod. Ers iddo ddechrau ym 1980, trefnodd arddangosfeydd yn Club 57. Cymerodd ran yn Arddangosfa Times Square, a darluniodd wynebau pobl ac anifeiliaid am y tro cyntaf.

## Dolenni allanol
*Keith Haring Foundation
*Keith Haring Kids
*Tuttomondo  (o gyhoeddwyr ETS, Pisa)
*Tuttomondo  (o wefan Bwrdeistref Pisa)
*Keith Haring yn Melbourne .
*The Nakamura Keith Haring Collection  (Yr amgueddfa breifat gyntaf i arddangos gwaith Keith Haring)

Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Artistiaid LHDT
Categori:Pobl fu farw o AIDS‎
Maurice Sendak

Llenor ac arlunydd llenyddiaeth plant  o'r Unol Daleithiau oedd **Maurice Bernard Sendak**  (10 Mehefin 1928 – 8 Mai 2012) sy'n enwocaf am ei lyfr *Yng Ngwlad y Pethau Gwyllt* (; 1963). Cyfieithwyd y gwaith hwnnw i'r Gymraeg gan Eleri Rogers a'i cyhoeddwyd gan Wasg y Dref Wen yn 2013.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Gregory Maguire. *Making Mischief: A Maurice Sendak Appreciation* (Efrog Newydd: William Morrow, 2009).

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Darlunwyr llyfrau plant o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Categori:Pobl fu farw yn Connecticut
Categori:Pobl fu farw o strôc
Rheol trapesoid

O fewn y maes dadansoddiad rhifiadol, mae'r **rheol trapesoid** yn dechneg ledgywir ar gyfer cyfrifo integrynnau.

: \int_{a}^{b} f(x)\,dx.

Mae'r dull yma yn gweithio trwy frasamcanu'r ardal o dan graff ffwythiant
f(x) fel siâp trapesiwm. Mae'n dilyn bod

: \int_{a}^{b} f(x)\, dx \approx (b-a)\frac{f(a) + f(b)}{2}.

### Gweler hefyd
*Integryn
*Rheol Simpson
*Dull Romberg

Categori:Mathemateg
Categori:Calcwlws
Categori:Integryn
Dogni

[bawd|Llyfr o stampiau dogni ar gyfer teulu yn yr [Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd]]
Mae **dogni** yn ddull o rannu bwyd a hanfodion eraill pan fônt yn brin, fel arfer yn ystod cyfnod o argyfwng. Ceisir rhannu'r hanfodion i'w gwerthu mewn sypiau llai nag arfer er mwyn iddynt bara'n hirach.

Ceir nifer o resymau pam fod llywodraeth yn mynnu dogni pethau e.e. rhyfel neu brinder olew. Heb ddogni, byddai'r pris yn codi'n uchel iawn, ac mae'n ddull teg o rannu i bawb yn gyfartal. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, arferid dogni bwyd, olew a dillad - roedd sanau neilon yn brin iawn; byddai rhai merched yn peintio llinell ddu i lawr ochrau eu coesau iddynt edrych fel sanau neilon.

## Gweler hefyd 
* Prinder economaidd
* Prynu gwyllt

## Cyfeiriadau 
Categori:Logisteg filwrol
Categori:Parodrwydd am drychinebau
Categori:Polisi economaidd
Categori:Sifiliaid mewn rhyfel
Categori:Strwythur y farchnad a phrisio
Trpinja

Pentref yn Croatia yw **Trpinja** (Croateg:*Trpinja*, Serbeg:Трпиња/*Trpinja*, Hwngareg:*Terpenye*).

## Dolenni allanol 
*www.opcinatrpinja.hr

Categori:Aneddiadau Croatia
Stalybridge

Tref ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Stalybridge**. Fe'i lleolir mewn ardal di-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Tameside.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Stalybridge boblogaeth o 26,482.

Mae Caerdydd 235.3 km i ffwrdd o Stalybridge ac mae Llundain yn 255.5&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Manceinion sy'n 13&nbsp;km i ffwrdd.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Tameside
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Bwrdeistref Fetropolitan Tameside

Bwrdeistref fetropolitan ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, yw **Bwrdeistref Fetropolitan Tameside** (Saesneg: *Metropolitan Borough of Tameside*).

Mae gan y fwrdeistref arwynebedd o 103&nbsp;km², gyda 226,439 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Bwrdeistref Fetropolitan Stockport i'r de, Dinas Manceinion i'r gorllewin, Bwrdeistref Fetropolitan Oldham i'r gogledd, a Swydd Derby i'r dwyrain.

bawd|dim|Bwrdeistref Fetropolitan Tameside ym Manceinion Fwyaf

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Yn wreiddiol daeth o dan reolaeth cyngor sir fetropolitan Manceinion Fwyaf, ond ym 1986, fel yr holl fwrdeistrefi metropolitan eraill yn Lloegr, daeth yn awdurdod unedol i bob pwrpas.

Mae'r rhan fwyaf o'r fwrdeistref yn ddi-blwyf, gyda dim ond un plwyf sifil, sef Mossley. Mae ei phencadlys yn nhref Ashton-under-Lyne. Mae aneddiadau eraill ynddi'n cynnwys trefi Audenshaw, Denton, Droylsden, Dukinfield, Hyde, Mossley a Stalybridge.

## Cyfeiriadau 

Tameside
Markušica

Pentref yn Croatia yw **Markušica** (Croateg:*Markušica*, Serbeg:Маркушица/*Markušica*).

## Dolenni allanol 
*www.markusica.hr

Categori:Aneddiadau Croatia
Verne Troyer

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau oedd **Vernon Jay** "**Verne**" **Troyer** (1 Ionawr 1969 – 21 Ebrill 2018). Roedd yn enwog am ei fyrdra; roedd ganddo'r cyflwr *cartilage–hair hypoplasia* neu gorachedd. Roedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae Mini-Me yn nghyfres ffilmiau *Austin Powers*.

## Ffilmiau
* *Men in Black* (1997)
* *Fear and Loathing in Las Vegas* (1998)
* *The Wacky Adventures of Ronald McDonald: Scared Silly* (1998)
* *Austin Powers: The Spy Who Shagged Me* (1999)
* *Bubble Boy* (2001)
* *Austin Powers in Goldmember* (2002)
* *The Imaginarium of Doctor Parnassus* (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Corachod
Erdut

Pentref yn Croatia yw **Erdut** (Croateg:*Erdut*, Serbeg:Ердут/*Erdut*, Hwngareg:*Erdőd*).

## Dolenni allanol 
*www.opcina-erdut.hr

Categori:Aneddiadau Croatia
Prinder economaidd

Gwahaniaeth mewn pris cynnyrch neu wasanaeth a'r hyn sydd ar gael mewn marchnad yw **prinder economaidd**. Ei wrthwyneb yw gwarged economaidd.

## Ffynhonnell 
* 

Categori:Micro-economeg
Shane Dawson

Actor, canwr a digrifwr Americanaidd yw **Shane Lee Yaw** (ganwyd 19 Gorffennaf 1988 yn Long Beach, California). Cychwynodd ddanfon fideos ohono'i hun i You Tube pan oedd yn yr ysgol uwchradd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Genedigaethau 1988
Danielle Harris

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Danielle Andrea Harris** (ganwyd 1 Mehefin 1977).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ray Romano

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Raymond Albert** "**Ray**" **Romano** (ganwyd 21 Rhagfyr 1957) a serennodd yn y gomedi sefyllfa *Everybody Loves Raymond*.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1957
Danny Jacobs

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Daniel Charles** "**Danny**" **Jacobs, Jr.** (ganwyd 7 Gorffennaf 1968).

Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Actorion Americanaidd
Nick Nolte

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Nicholas King** "**Nick**" **Nolte** (ganwyd 1941).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1941
Keke Palmer

Cantores, cerddor ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Lauren Keyana** "**Keke**" **Palmer** (ganwyd 26 Awst 1993).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1993
Warwick Davis

Actor o Loegr yw **Warwick Ashley Davis** (ganwyd 3 Chwefror 1970). Mae'n enwog am chwarae'r prif gymeriadau yn y ffilmiau *Willow* a *Leprechaun* a chymeriadau yn *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi* a'r ffilmiau Harry Potter. Chwaraeodd ei hunan yn y comedi sefyllfa ''Life's Too Short'', a ysgrifennwyd a chyfarwyddwyd gan Ricky Gervais a Stephen Merchant. Oherwydd ei gorachedd, mae ganddo daldra o 1.07&nbsp;m.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Corachod
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Pobl o Surrey
Jagodnjak

Pentref yn Croatia yw **Jagodnjak** (Croateg:*Jagodnjak*, Serbeg:Јагодњак/*Jagodnjak*, Hwngareg:*Kácsfalu*).

## Dolenni allanol 
*www.jagodnjak.hr

Categori:Aneddiadau Croatia
Gorsaf reilffordd Frankfurt

Mae **Gorsaf reilffordd Frankfurt** (Almaeneg: *Frankfurt am Main Hauptbahnhof*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Frankfurt am Main yn Hessen, yng ngogledd Yr Almaen.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Frankfurt am Main
Frankfurt
Jeremy Renner

Actor o Americanwr yw **Jeremy Renner** (ganed 7 Ionawr 1971). Ers hynny mae wedi gweithio yn gyson mewn ffilmiau ac ar y teledu.

Ef yw mab hynaf Valerie a Lee Renner, a oedd yn rheoli canolfan bowlio deg. Priododd ei rieni pan oeddent yn arddegwyr ac ysgaru pan oedd Jeremy'n ddeg oed. Mae ganddo bump o blant.

## Ffilmiau
*''National Lampoon's Senior Trip* (1995)
**Dahmer* (2002)
**A Little Trip to Heaven* (2005)
**The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford* (2007)
**The Hurt Locker* (2009)
**Thor* (2011)
**The Avengers* (2012)

## Teledu
**Deadly Games* (1995)
**Strange Luck* (1996)
**House* (2007)
**The Unusuals'' (2009)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Actorion Americanaidd
Josh Duhamel

Actor o Americanwr yw **Josh Duhamel** (ganed 14 Tachwedd 1972) i deulu Pabyddol. Ers hynny mae wedi gweithio yn gyson mewn ffilmiau ac ar y teledu.

## Ffilmiau
**The Picture of Dorian Gray* (2004)
**Transformers* (2007)
**Ramona and Beezus* (2010)

## Teledu
**All My Children* (1999)
**Las Vegas* (2003)
**Crossing Jordan* (2004)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion Americanaidd
Vidal Sassoon

Dyn trin gwallt Seisnig oedd **Vidal Sassoon**, CBE (17 Ionawr 1928 – 9 Mai 2012).

Fe'i ganwyd yn Hammersmith, Llundain, yn fab i Nathan a Betty Sassoon.

## Cyfeiriadau
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o liwcemia
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Trinwyr gwallt
Buzz Aldrin

Mae **Buzz Aldrin** (sef **Edwin Eugene Aldrin, Jr.**, ganwyd 20 Ionawr 1930) yn enwog am fod yr ail ddyn i gerdded ar y Lleuad.  Glanodd Aldrin ar y Lleuad gyda Neil Armstrong ar 20 Gorffennaf 1969, fel rhan o'r perwyl ofod Apollo 11.  Hedfanodd i'r gofod dwywaith, unwaith yn Gemini 12 (1966), ac eto ar Apollo 11 yn 1969.  Ar ôl dychwelyd o'r Lleuad, gadawodd Aldrin NASA, a dioddefodd o iselder, ond derbynodd driniaeth effeithiol. Mae'n awdur saith o lyfrau ar y gofod.

Ganed ef yn Montclair, New Jersey, ac astudiodd ym Massachusetts Institute of Technology. 

Yn 2009, dywedodd na chredai fod dyn yn cael effaill newid yn hinsawdd y Ddaear:

''"I think the climate has been changing for billions of years. If it's warming now, it may cool off later. I'm not in favor of just taking short-term isolated situations and depleting our resources to keep our climate just the way it is today. I'm not necessarily of the school that we are causing it all, I think the world is causing it."''

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Peirianwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl sydd wedi cerdded ar y lleuad
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Swedaidd
Categori:Seiri Rhyddion
Cliradain dinfelen

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cliradain dinfelen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cliradenydd tinfelyn**; yr enw Saesneg yw *Orange-tailed Clearwing*, a'r enw gwyddonol yw *Synanthedon andrenaeformis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gliradain dinfelen yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i ganghennau a choesynnau'r wifwrnwydden a gwifwrnwydden y gors, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Crib

[bawd|200px|Crib bren [Pwnjabïaid|Pwnjabaidd.]]
Dyfais ddanheddog yw **crib** a ddefnyddir i sythu a glanhau gwallt neu ffibrau eraill. Mae cribau ymhlith yr offer hynaf a ddarganfyddir gan archeolegwyr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Trin gwallt
Mynediad i Eiriolaeth

Mae **Mynediad i Eiriolaeth** yn wasanaeth eirioli annibynnol sydd wedi'i leoli yn y Rhyl, Sir Ddinbych. Mae'n nhw'n cynorthwyo pobl dros 50 oed sy'n byw o fewn y sir; byddant yn y dyfodol agos, hefyd, yn cynorthwyo pobl ifanc 11-25 oed. Mae'r gwasanaeth yn ceisio sicrhau llais i'r bobl hyn ac yn eu cynorthwyo i sicrhau fod cwmnïau a gwasanaethau eraill yn gwrando arnynt; ceisiant hefyd eu harfogi fel y gallent wneud penderfyniadau, magu hyder a datrys problemau tebyg yn y dyfodol.
bawd|chwith|Logo Mynediad i Eiriolaeth

Gweithiant mewn partneriaeth gyda phobol sydd angen cymorth, gan eu cefnogi a chymeryd eu hochor. Mae'r math o broblemau maen nhw'n delio gyda o ddydd i ddydd yn amrywiol iawn:
* materion ariannol e.e. problemau dyled neu fusnes yn mynd i'r wal
* gofalaeth e.e. symud i mewn neu allan o gartref gofal neu dderbyn gofal gartref
* cynghori ynghylch nawdd e.e. nawdd cymdeithasol
* problemau yn y catref e.e. landlord yn bygwth eu taflyd allan o fflat
* darllen llythyrau a deall ffurflenni e.e. ymwneud â biliau trydan

Mae nhw'n cynnal cyfarfodydd ymgynghorol yn y Rhyl, Dinbych a Chorwen, ble mae gwirfoddolwyr sydd wedi'u hyfforddi'n ceisio deall y sefyllfa a chynghori'r person sydd angen cymorth. Mae'r staff hefyd yn ymweld â phobl yn eu cartrefi, neu adeilad arall, cyfleus. Mae'r gwasanaeth yn hollol ddibynnol ar ariannu allanol, sydd hyd at 2014 yn dod o nawdd gan y Loteri.

## Y cleient
Mae'r cleint yn cynnwys grwpiau amrywiol gan gynnwys: pobl hŷn, pobol ifanc, pobl â nam ar y clyw neu'r golwg, pobl gyda salwch meddyliol, ffoaduriaid a phobl na fedrant wneud penderfyniadau eu hunain. Grwp arall yw gofalwyr am bobl gydag anfantais neu afiechyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau Cymru
Geoffrey Henry

Gwleidydd o Ynysoedd Cook oedd Syr **Geoffrey Arama Henry** KBE (16 Tachwedd 1940 – 9 Mai 2012) oedd ddwywaith yn Brif Weinidog Ynysoedd Cook, o Ebrill 1983 hyd Tachwedd 1983 ac o 1989 hyd 1999. Ef oedd arweinydd Plaid Ynysoedd Cook (CIP) o 1979 hyd 2006. Roedd yn enwog am ei genedlaetholdeb ac am wrthwynebu arbrofi niwclear gan Ffrainc yn y Cefnfor Tawel. Daeth yn arweinydd yr CIP ym 1979 wedi i'w genfder Albert Henry ymddiswyddo yn dilyn sgandal. Gwasanaethodd yn y swydd am dymor byr cyn dod yn Arweinydd yr Wrthblaid. Dychwelodd i swydd y prif weinidog ym 1989. Cafodd ei urddo'n farchog ym 1992. Tua diwedd y 1990au roedd gan Ynysoedd Cook ddyled ragor na $100&nbsp;miliwn. Roedd aelodau'r CIP yn gwrthwynebu arweinyddiaeth Henry, ac felly ymddiswyddodd o'r brifweinidogaeth yng Ngorffennaf 1999 er mwyn atal ei blaid rhag chwalu.

Bu farw o ganser ar 9 Mai 2012. Talwyd teyrnged gan Brif Weinidog Seland Newydd John Key.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marchogion Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Prif Weinidogion Ynysoedd Cook
Horst Faas

Ffotonewyddiadurwr o'r Almaen oedd **Horst Faas** (28 Ebrill 1933&nbsp;– 10 Mai 2012) a enillodd ddwy Wobr Pulitzer. Mae'n enwocaf am ei ffotograffau o Ryfel Fietnam.

## Cyfeiriadau 
Categori:Enillwyr Gwobrau Pulitzer
Categori:Ffotograffwyr o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gohebyddion Rhyfel Fietnam
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Newyddiadurwyr o'r Almaen
Marathon (ras)

[bawd|300px|Cystadleuwyr ym [Marathon Berlin 2007.]]
bawd|dde|Marathon stryd
Ras redeg hirbell yw **marathon** gyda phellter o 42.195&nbsp;km (26 milltir a 385 llath) ac sydd fel arfer yn cael ei rhedeg ar dir caled. Caiff y ras ei henwi ar ôl y Groegwr Pheidippides a oedd, yn ôl y chwedl, yn negeswr ym Mrwydr Marathon yn 490 CC ac a redodd yr holl ffordd i Athen.

## Hanes
### Tarddiad
Daw'r enw "marathon" o chwedl Pheidippides, negesydd Groegaidd. Yn ôl y chwedl, cafodd ei ddanfon o faes y gad Brwydr Marathon i Athen er mwyn cyhoeddi fod y Persiaiaid wedi'u trechu yn Mrwydr Marathon (lle y bu'n ymladd), a gynhaliwyd yn Awst neu Fedi, 490 BC. Dywedir iddo redeg yr holl daith heb stopio unwaith, gan fynd i mewn i'r neuadd gan gyhoeddi νενικήκαμεν (nenikekamen, "rydym wedi ennill"), cyn syrthio'n farw. Ymddengys yr hanes am y daith o Marathon i Athen am y tro cyntaf ym *Moralia* gan Plutarch yn y ganrif gyntaf OC, a dyfynna un o weithiau coll Heraclides Ponticus, sy'n rhoi'r enwau Thersipus o Erchius neu Eucles i'r rhedwr. Adrodda Lucian o Samosata (yr 2g OC) yr hanes hefyd, ond rhydd yr enw Philippides (ac nid Pheidippides) i'r chwedl.

### Y Farathon Fodern
Cafodd y ras fodern gyntaf ei rhedeg yn 1896 yn y Chwaraeon Olympaidd. Rhedir dros 26 milltir 385 llath yn awr a hynny oherwydd i'r Frenhines Alexandra o Brydain yn 1904 fynnu bod y ras yn terfynnu yn yr union fan yr oedd hi yn sefyll.

## Gweler hefyd
* Hanner marathon

## Cyfeiriadau 
Categori:Athletau

Categori:Rhedeg
Daniella Monet

Actores, dawnswraig, a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Daniella Monet** (ganwyd 1 Mawrth 1989). Mae hi wedi serennu fel Trina Vega, y chwaer Tori Vega, yn y rhaglen deledu Nickelodeon *Victorious*.

## Ffilmiau
**Nancy Drew* (2007)
*''Rachel's Return* (2010)

## Teledu
**The Bernie Mac Show* (2004)
**The Suite Life of Zack & Cody* (2008)
**Fred 2: Night of the Living Fred'' (2011)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Don Rickles

Digrifwr ac actor Americanaidd oedd **Donald Jay** "**Don**" **Rickles** (8 Mai 1926 – 6 Ebrill, 2017).

## Ffilmiau
* *Toy Story*
* *Redux Riding Hood*
* *Quest for Camelot*
* *Toy Story 2*
* *Toy Story 3*
* *Zookeeper*

## Teledu
* *Toy Story Toons*
* *Toy Story of Terror*
* *Toy Story That Time Forgot*

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Queens
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Siampŵ

[bawd|275px|Poteli siampŵ a [golchdrwythau.]]

Cynnyrch trin gwallt yw **siampŵ** a ddefnyddir i gael gwared â sebwm, baw, cen ac ati o wallt. Daw'r gair o'r gair Hindi *chāmpo* (चाँपो).

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau ac ymadroddion Hindi
Categori:Hylendid
Categori:Trin gwallt
Cliradain felyngoes

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cliradain felyngoes**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cliradenydd melyngoes**; yr enw Saesneg yw *Yellow-legged Clearwing*, a'r enw gwyddonol yw *Synanthedon vespiformis*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r gliradain felyngoes yn lindysyn sydd yn bwydo tu fewn i foncyffion derw a choed eraill, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Peter Arnett

Newyddiadurwr o'r Unol Daleithiau a aned yn Seland Newydd oedd **Peter Gregg Arnett**, ONZM (ganwyd 13 Tachwedd 1934 – 17 Rhagfyr 2025) sy'n enwog fel gohebydd rhyfel. Gweithiodd Arnett dros gylchgrawn *National Geographic* ac yn hwyrach am nifer o sianeli teledu, yn bennaf CNN.

Gweithiodd fel gohebydd i'r Associated Press yn Fietnam yn y 1960au, gan adrodd ar yr argyfwng Bwdhaidd ac yn hwyrach Rhyfel Fietnam. Cafodd ei fwrw ar y trwyn yng Ngorffennaf 1963 mewn ffrae rhwng heddlu cudd Ngô Đình Nhu a charfan o newyddiadurwyr, gan gynnwys David Halberstam. Enillodd Wobr Pulitzer ym 1966 am ei adroddiadau o Fietnam. Yn Chwefror 1968 cyhoeddodd ei stori enwocaf o Bến Tre: "''It became necessary to destroy the town to save it,' a United States major said today. He was talking about the decision by allied commanders to bomb and shell the town regardless of civilian casualties, to rout the Vietcong.''" Dadleuol yw geirwiredd yr hyn a ddyfynnodd. Arhosodd yn Fietnam am weddill y rhyfel, ac ef oedd un o'r newyddiadurwyr olaf o'r Gorllewin yn Saigon hyd ei chwymp ym 1975.

Gweithiodd Arnett yn Affganistan yn ystod y rhyfel Sofietaidd ac yn Baghdad yn ystod Rhyfel y Gwlff, lle cafodd gyfweliad â Saddam Hussein. Ym 1997 cynhalodd gyfweliad ag Osama bin Laden. Ym 1998 roedd ganddo ran mewn adroddiad ar Operation Tailwind ar gyfer CNN a chylchgrawn *Time*, o'r enw *The Valley of Death*, a honnodd i Fyddin yr Unol Daleithiau ddefnyddio sarin yn erbyn milwyr ei hun yn Laos ym 1970. Cafodd manylion y stori eu gwrth-ddweud gan y Pentagon, a chynhalodd CNN ymchwiliad ei hun gan benderfynu fod y newyddiaduraeth yn wallus a thynnu'r stori yn ôl. Cafodd Arnett ei geryddu gan CNN, ac yn hwyrach ei ddiswyddo.

Aeth Arnett i Irac yn 2003 ar gyfer NBC a *National Geographic* i adrodd ar y goresgyniad Americanaidd. Rhoddodd gyfweliad i sianel deledu a redir gan lywodraeth Irac, gan roi ei farnau ar rôl newyddiadurwyr mewn rhyfel, ac am hyn cafodd ei ddiswyddo gan NBC, MSNBC, a *National Geographic*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seland Newydd
Categori:Gohebyddion Rhyfel Fietnam
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Edward Lear

bawd|Edward Lear, tua 1870

Arlunydd, awdur, a bardd o Loegr oedd **Edward Lear** (12 Mai 1812 – 29 Ionawr 1888) sy'n enwog am ei limrigau a'i gerddi digri. Roedd yr 21ain plentyn i Ann a Jeremiah Lear a chafodd ei fagu gan ei chwaer Ann a oedd yn 21 mlynedd yn hun nag ef. Dywedir ei bod wedi gwirioni arno cymaint nes iddi barhau i edrych ar ei ôl nes yr oedd tua 70 oed, pan farwodd.

Roedd yn dioddef o fronceitis, asma a ffitiau epileptig ers oedd yn chwech oed. Dioddefai, hefyd, o salwch meddwl, a alwai ef yn "the Morbids." 

Mewn llenyddiaeth Gymraeg, ceir cerddi nonsens wedi'u seilio ar yr Hen Benillion mewn cyfrol o'r enw *Hen Ffrindiau,* gan Edward Tegla Davies (Hughes a'i Fab, Wrecsam, yn 1927). Mae ar gael ar Wicidestun.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Darlunwyr llyfrau plant
Categori:Darlunwyr o Loegr
Categori:Dyfrlliw-wyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Llenorion plant o Loegr
Categori:Marwolaethau 1888
Categori:Pobl o Lundain
Jerry Sadowitz

Digrifwr ar ei sefyll a lledrithiwr Albanaidd yw **Jerry Sadowitz** (ganwyd 4 Tachwedd 1961) sy'n enwog am ei "hiwmor cyfoglyd".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Digrifwyr yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Digrifwyr yr 21ain ganrif o'r Alban
Categori:Digrifwyr Iddewig o'r Alban
Categori:Digrifwyr Saesneg o'r Alban
Categori:Lledrithwyr
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Pobl o Glasgow
The Deer Hunter

Ffilm ddrama o 1978 am ryfel gan y cyfarwyddwr Michael Cimino yw ***The Deer Hunter***.  Mae'n enwog am ei golygfeydd sy'n dangos y Vietcong yn gorfodi carcharorion rhyfel i chwarae rwlét Rwsiaidd. Enillodd pum Gwobr yr Academi, gan gynnwys y Ffilm Orau. 

Fe'i cynhyrchwyd gan Michael Cimino, Michael Deeley a Barry Spikings yn Unol Daleithiau America; roedd sawl cwmni cynhyrchu, gan gynnwys: Universal Pictures, EMI Films. Lleolwyd y stori yn Pennsylvania a chafodd ei ffilmio yn Gwlad Tai, Pittsburgh a Bangkok. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg, Saesneg a Rwseg a hynny gan Deric Washburn a chyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Stanley Myers. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Meryl Streep, Robert De Niro, George Dzundza, Christopher Walken, John Savage, Amy Wright, John Cazale, Joe Grifasi, Rutanya Alda, Pierre Segui, Shirley Stoler a Paul D'Amato. Mae'r ffilm yn 182 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1978. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Deer Hunter* sef ffilm ryfel sy'n adrodd stori tri chyfaill Americanaidd a'u gwasanaeth milwrol gorfodol yn Rhyfel Fietnam. Hyd at 2022 roedd o leiaf 10,700 o ffilmiau Ffrangeg wedi gweld golau dydd.
Vilmos Zsigmond oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Peter Zinner sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Michael Cimino ar 3 Chwefror 1939 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Los Angeles ar 3 Chwefror 2003. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1974 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Michigan State University.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Michael Cimino nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q59129.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Ffrangeg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1978
Categori:Ffilmiau a gynhyrchwyd gan Universal Pictures
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli ym Mhennsylvania
Categori:Ffilmiau am Ryfel Fietnam
Categori:Ffilmiau rhyfel Saesneg o'r Unol Daleithiau
Eric Freeman

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Eric Freeman** (ganwyd 13 Gorffennaf 1965).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1965
Francisco Lachowski

Model o Frasil o dras Bwylaidd yw **Francisco Lachowski** (ganwyd 13 Mai 1991). Mae ef wedi modelu ar gyfer Gucci, Dior Homme, Versace, Dolce & Gabanna, ac eraill.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Pobl o Frasil o dras Pwylaidd
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Modelau o Frasil
Larry the Cable Guy

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Daniel Lawrence** "**Larry**" **Whitney**, neu **Larry the Cable Guy** (ganwyd 17 Chwefror 1963).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1963
James Patrick Stuart

Actor a digrifwr Americanaidd yw **James Patrick Stuart** (ganwyd 16 Mehefin 1968).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1968
Andy Richter

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Paul Andrew** "**Andy**" **Richter** (ganwyd 28 Hydref 1966). Daw ei deulu o Sweden a'r Almaen.

## Ffilmiau
**Cabin Boy* (1994)
**The Thin Pink Line* (1998)
**Dr. Dolittle 2* (2001)
**Scary Movie 2* (2001)
**Run Ronnie Run* (2002)
**Elf* (2003)
**New York Minute* (2004)
**Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby* (2006)
**Aliens in the Attic* (2009)

## Teledu
*''Late Night with Conan O'Brien* (1993)
**Andy Richter Controls the Universe* (2000)
**The New Adventures of Old Christine'' (2006)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1966
Copor prin

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **copor prin**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **coprau prin**; yr enw Saesneg yw *Scarce Copper*, a'r enw gwyddonol yw *Lycaena virgaureae*.
bawd|250 px|chwith|Lycaenidae - Lycaena virgaureae - y fenyw batrymog

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r copor prin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Bodoni

Cyfres o deipiau yw **Bodoni** a ddyluniwyd yn wreiddiol gan Giambattista Bodoni ym 1798. Mae ganddo linellau trwchus ond seriffau meinion sy'n ei wneud yn anodd ei ddarllen pan yn fach, felly fe'i ddefnyddir yn aml mewn maint mawr ac yn agored ei ofod. Dyluniwyd fersiwn ar gyfer posteri gan Chauncey H. Griffith, a ddefnyddir er enghraifft ar boster y sioe gerdd *Mamma Mia!*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Teipiau
Giambattista Bodoni

Ysgythrwr, cyhoeddwr, argraffwr, a theipograffydd o Eidalwr oedd **Giambattista Bodoni** (16 Chwefror 1740 – 29 Tachwedd 1813). Mae'n enwocaf am ddylunio'r teipiau Bodoni. Fe'i elwir yn "frenin y teipograffwyr a thepiograffydd y brenhinoedd".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1740
Categori:Marwolaethau 1813
Categori:Argraffwyr o'r Eidal
Categori:Arlunwyr y 18fed ganrif o'r Eidal
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl a aned yn Piemonte
Categori:Pobl fu farw yn Emilia-Romagna
Categori:Pobl o Parma
Categori:Teipograffwyr o'r Eidal
Categori:Ysgythrwyr o'r Eidal
Futura

Teip sans-seriff yw **Futura** a ddyluniwyd gan Paul Renner ym 1927. Mae'n gynrychioliadol o'r arddull Bauhaus.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau 1927
Categori:Teipiau
Sgript Gothig

bawd
Sgript yw **sgript Gothig** a ddefnyddiwyd yng ngorllewin Ewrop o tua 1150 hyd y 17g. Defnyddiwyd yn yr iaith Almaeneg hyd at yr 20g. Yn nyddiau cynnar argraffu, sgript Gothig oedd y teip mwyaf cyffredin.

Gelwir y teip weithiau'n 'Blackletter' neu 'Fraktur'. Ceir amrywiaethau o ddulliau ysgrifennu oddi fewn i sgript Gothig gan gynnwys arddulliau llawysgrifen. Yn ei plith oedd Kurrent ac yna Sütterlin a fabwysiadwyd rhwng 1915 a diwedd yr Ail Ryfel Byd.

Bu dadlau chwyrn yn ystod y 19g yn y tiroedd Almaeneg ar ba sgript neu ffont i'w ddefnyddio wrth ysgrifennu ac argraffu - y Ddadl Antiqua-Fraktur. Antiqua oedd yr arddull 'Lladin' a fabwysiadwyd gan Ffrainc a'r rhan fwyaf o Ewrop erbyn y cyfnod hwnnw. Daeth yr ysgrifen Gothig (neu Fraktur, fel y gelwid hefyd) yn symbol o genedligrwydd ac arwahanrwydd yr iaith a'r diwylliant Almaeneg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Teipiau
Keith Ferguson

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Keith James Ferguson** (ganwyd 26 Chwefror 1972).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1972
Ice Cube

Actor a digrifwr Americanaidd yw '''O'Shea Jackson**, neu "**Ice Cube'''" (ganwyd 15 Mehefin 1969).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1969
Sythu gwallt

bawd|Gwallt dynes cyn ac ar ôl sythu.
Techneg i steilio gwallt yw **sythu gwallt** trwy fflatio a sythu'r gwallt i'w wneud yn llyfn. Defnyddir tongiau gwallt, cribau poethion, a chynnyrch eraill.

Categori:Trin gwallt
Pomâd

bawd|Tun o Royal Crown Hair Dressing
Cynnyrch trin gwallt yw **pomâd** sydd yn sylwedd seimllyd a ddefnyddir i steilio gwallt. Mae'n gwneud y gwallt yn sgleiniog. Daw'r gair o'r gair Ffrangeg *pommade*, sef eli.

## Gweler hefyd 
* Clai gwallt
* Cwyr gwallt
* Chwistrell wallt
* Gel gwallt
* Mousse gwallt
* Powdwr gwallt

## Cyfeiriadau 
Categori:Trin gwallt
Castell y Fenni

Saif **Castell y Fenni** yn nhref farchnad y Fenni, Sir Fynwy yn ne-ddwyrain Cymru. Cafodd y castell ei gofrestru fel Gradd l yng Ngorffennaf 1952.

Saif uwch ben Afon Wysg, gan edrych i lawr ar y dyffryn arferai ei warchod. Cafwyd hyd i gestyll cynharach yn dyddio’n ôl i'r Oes Efydd, yr Oes Haearn ac yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ym Mhrydain (Caer *Gobannium*) ychydig i'r gorllewin o safle'r castell.

## Codi'r castell
Mae'r castell presennol yn dyddio'n ôl i 1075 pan gafodd ei godi gan Hamelin de Balun ar orchymyn Gwilym y Gorchfygwr.

Am flynyddoedd wedyn, bu i'r castell newid dwylo rhwng y Cymry a'r Saeson. Cryfhawyd y castell yn y 13eg a'r 14g gan John Hastings, Barwn Cyntaf Hastings.

Cryfhawyd y fynedfa yn 1400 pan glywyd am chwyldro Owain Glyn Dŵr; ac er i'r dref ei hun gael ei losgi i'r llawr yn 1402, daliwyd y castell yn llwyddiannus yn erbyn ymosodiad 1402.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Rhestr cestyll Cymru
*Castell y Grysmwnt
*Y Castell Gwyn
*Castell Ynysgynwraidd
*Caer Rufeinig y Fenni

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Sir Fynwy
Fenni
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn y Fenni
Castell Ynysgynwraidd

Castell Normanaidd wedi'i ddadfeilio yw **Castell Ynysgynwraidd** (Saesneg: *Skenfrith Castle*) a leolir ym mhentref Ynysgynwraidd, Sir Fynwy.

Un o Dri Chastell Gwent (ynghyd â Chastell y Grysmwnt a’r Castell Gwyn) a sylfaenwyd gan y Normaniaid tua dechrau’r 12g yw'r castell hwn. Mae olion y castell a gellir eu gweld heddiw yn tarddu o gaer ddiweddarach a adeiladwyd yn y 13g gan Hubert de Burgh. Mae waliau’r castell, sydd mewn cyflwr da, yn amgylchynu gorthwr crwn, yn debyg i’r rheini a welir yng Nghastell Bronllys a Chastell Tretŵr. Fe’i hadeiladwyd ar domen bridd, ac roedd y strwythur cadarn hwn yn llinell amddiffyn olaf pe byddai’r castell dan ymosodiad.

Rhyngddynt, roedd y Tri Chastell yn rheoli ardal fawr o ffindir gwrthdrawiadol rhwng Afon Gwy a’r Mynydd Du. Mae Castell Ynysgynwraidd yn hawlio safle strategol ar lannau Afon Mynwy uwchben un o’r prif lwybrau rhwng Cymru a Lloegr.

## Cadwraeth
Cofrestrwyd y castell fel Gradd II* yn Nhachwedd 1953. Mae'r castell yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ac yng ngofal Cadw.

[bawd|200px|dim|Gwerin [gwyddbwyll (ar y chwith) a ddarganfuwyd yng Nghastell Ynysgynwraidd, yn dyddio o'r 12g. Mae'r darn a welir ar y dde yn dod o Gaerllion]]

## Gweler hefyd
* Castell y Grysmwnt
* Y Castell Gwyn

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Fynwy
Categori:Cadw
Ynysgynwraidd
Ynysgynwraidd
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Categori:Ynysgynwraidd
Toshirō Mifune

Actor o Japan oedd **Toshirō Mifune** (1 Ebrill 1920 - 24 Rhagfyr 1997). Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau'r cyfarwyddwr Akira Kurosawa.

## Ffilmyddiaeth 
Categori:Actorion o Japan
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1997
Telma Hopkins

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Telma Louise Hopkins** (ganwyd 28 Hydref 1948). Yn y 1970au roedd hi'n aelod o'r grwp pop Tony Orlando and Dawn, ac ymddangosodd yn ddiweddarach mewn cyfresi teledu megis *Bosom Buddies*, *Gimme a Break!*, *Family Matters*, *Getting By*, a *Half & Half*.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Corrach rhesog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **corrach rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **corachod rhesog**; yr enw Saesneg yw *Middle-barred  Minor*, a'r enw gwyddonol yw *Oligia fasciuncula*.

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r corrach rhesog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Bioleg
Mae'r gwyfyn yn hedfan mewn un genhedlaeth o ganol mis Mai i ddiwedd mis Gorffennaf. .

Mae lliw y larfa yn ddwl; y llinellau llwydaidd yn olau i ocraidd; y pen a'r plât thorasig yn frown golau. Mae'r larfa yn bwydo yng nghoesynnau gwahanol laswelltau, fel peiswellt y defaid *Festuca ovina*.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Cragen felen

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **cragen felen**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **cregyn melyn (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Yellow Shell*, a'r enw gwyddonol yw *Camptogramma bilineata*.
bawd|chwith

Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r cragen felen yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Camptogramma bilineata01.jpg|gwryw
Camptogramma bilineata02.jpg|benyw
Camptogramma.bilineata5.-.lindsey.jpg|Siani flewog

## Disgrifiad
===Yr Imago (oedolyn)===Mae'r rhychwant yr adenydd yn 20–25 mm. Mae lliw'r adenydd blaen a'r adenydd cefn yn felyn i frown ocr (weithiau'n ysgafn). Mae'r adenydd blaen a'r adenydd cefn wedi'u gorchuddio â chroesfariau danheddog brown neu wyn. Fel arfer mae tri neu bedwar croesfar gwyn amlwg, a all fod â llinell ddu ar eu hyd. Mae ymyl yr adenydd yn ddu ac yn donnog. 

### Yr Wy
Mae'r wyau melynaidd yn grwn, dim ond ychydig yn wastad wrth yn y pen. Mae'r wyneb yn dangos rhwyll fawr. Mae tyfiannau ar y croestoriadau. 

### Y Lindys
Mae'r lindys yn wyrdd i ychydig yn frown gyda thoriadau segment amlwg. Mae'r llinell dorsal yn dywyllach na lliw'r corff. Mae'r llinell ochrol, ar y llaw arall, yn aml yn fwy disglair. Mae'r pen fel arfer yn frown golau ac yn gymharol fach. 

### Y Chwiler
Mae'r chwiler yn frown cochlyd gyda chremaster byr, sy'n cynnwys dau flewyn bach. Mae gan yr ardal thorasig a'r adenydd liw brown-wyrdd.

## Bioleg
Nid yw'r rhywogaeth hon yn dangos unrhyw hoffterau am gynefin arbennig. Mae'n hedfan mewn coedwigoedd a thiroedd agored, yn ogystal ag mewn mannau gwlyb a sych. Ar ymylon coedwigoedd llysieuol, fodd bynnag, mae dwysedd uwch o wyfynod. Yn yr Alpau fe'i ceir hyd at 1,600 metr uwchben lefel y môr. Mae'n gyffredin, ond mewn niferoedd gwahanol iawn o flwyddyn i flwyddyn.

Mae'r gwyfynod yn hedfan o fis Mehefin i fis Awst..

Mae'r larfa yn bwydo ar amryw o blanhigion sy'n tyfu'n isel fel gwylyddyn y dom, tafol a rhywogaethau eraill o'r teulu Polygonaceae.

## Profiad unigolion
* Cragen felen (*Yellow Shell*), Clydach, Cwm Tawe 12.07.2025 Dewi Lewis

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau