Gabriel García Márquez

Awdur, sgriptiwr a newyddiadurwr yn enedigol o Golombia oedd **Gabriel José de la Concordia García Márquez**, yn ysgrifennu fel **Gabriel García Márquez** (ganed 6 Mawrth 1927 – 17 Ebrill 2014). Ystyrir ef yn un o brif awduron yr 20g yn yr iaith Sbaeneg.

Ganed ef yn Aracataca, yn rhanbarth Magdalena, yn fab i Gabriel Eligio García a Luisa Santiaga Márquez. Priododd Mercedes Barcha ym 1958.  Derbyniodd Wobr Ryngwladol Neustadt am Lenyddiaeth yn 1972 a rhoddwyd Gwobr Lenyddol Nobel iddo yn 1982.

Addysgodd ei hun ac o ganlyniad peidiodd ag astudio'r gyfraith a dechreuodd weithio fel newyddiadurwr. Bu'n barod iawn i feirniadu gwleidyddion Colymbaidd a thramor. Yn 1958 priododd Mercedes Barcha; cawsant ddau o feibion, Rodrigo and Gonzalo.
Mae García Márquez yn adnabyddus am boblogeiddio'r arddull 'Realaeth Hudol' (magic realism), sydd yn defnyddio elfennau hudol yn ochr ac ochr â sefyllfaoedd pob dydd. Lleolir rhai o'i weithiau ym mhentref dychmygol Macondo (wedi'i ysbrydol gan ei dref enedigol Aracataca). Mae llawer o'i lyfrau hefyd yn archwilio'r thema o unigrwydd.

Disgrifiodd Pablo Neruda ei lyfr *Cien años de soledad (Can Mlyedd o Unigrwydd)* fel "y mwyaf arwyddocal yn yr iaith Sbaeneg ers *Don Quijote*" (gan Miguel de Cervantes, 1547–1616).

Pan fu farw yn 2014 dywedodd lywydd Colombia ei fod y 'Colombianwr mwyaf mewn hanes'.

## Realaeth a realaeth hudol
Mae realaeth yn thema bwysig yn holl waith García Márquez. Dywedodd o'i waith cynnar - ''El coronel no tiene quien le escriba, ('Sneb yn Ysgrifennu i'r Cyrnol)* 1962, *Los funerales de la Mamá Grande, (Angladdau y Fam Fawr)* 1962 a *La mala hora (Yr Amser Drwg),* 1966: i gyd yn adlewyrchu realiti bywyd Columbia ac ei fod yn thema sydd yn gosod strwythur rhesymeg y llyfrau*. 'Dwi ddim yn difaru eu hysgrifennu, ond maent yn perthyn i fath o lenyddiaeth disgwyliadwy sydd yn cynnig gweledigaeth rhy lonydd a chyfyngedig o realiti."''

Yn ei weithiau eraill mae wedi arbrofi gydag arddulliau llai traddodiadol o realiti, y pethau mwyaf anarferol yn cael eu dweud fel eu bod yn gwbl ddi-nod. Un enghraifft a chyfeirir ato'n aml yw'r corff a'r ysbrydol yn esgyn i'r Nefoedd wrth hongian y dillad i'w sychu yn *Cien años de soledad, (Can Mlynedd o Unigrwydd)* 1967. Yn ôl yr ysgrifenwyr Cubaniadd Alejo Carpentier ''Mae arddull y gweithiau yn cyrraedd y 'deyrnas ryfeddol’ ''..

## Syniadaeth wleidyddol
Mae García Márquez wedi cefnogi mudiadau ac arweinwyr progresif De America fel mudiad y Sandanistas yn Nicaragwa ar ddechrau'r 1980au a bu'n gyfaill personol gyda Fidel Castro.

Yn ei araith "Unigrwydd America Ladin" a draddodwyd wrth dderbyn y wobr Nobel ym 1982 cyfeirir at hanes coloneiddio ac imperialaeth ac y modd mae'r gwledydd y cyfandir yn dioddef fel canlyniad polisi tramor yr Unol Daleithiau.

*Ni fynnai America Ladin na ganddi unrhyw rheswm chwaith, fod yn wystl heb awyllus ei hun.* -  "Unigrwydd America Ladin", Gabriel García Márquez, 1982 

## Llyfryddiaeth ddethol
* *La Hojarasca,* 1955. (Cwymp y dail)
* *Relato de un náufrago,* 1955. (Hanes y Llongddryllwr)
* *El canibal,* 1955. (Y Canibal)
* *Un día después del sábado,* 1955. (Un Diwrnod ar ôl Sadwrn)
* *El coronel no tiene quien le escriba,* 1962. ('Sneb yn Ysgrifennu i'r Cyrnol)
* *Los funerales de la Mamá Grande,* 1962. (Angladdau y Fam Fawr)
* *La mala hora,* 1966. (Yr Amser Drwg)
* *Un Señor Muy Viejo Con Unas Alas Enormes,* 1966. (Hen Ddyn gydag Adenydd Mawrion)
* *Cien años de soledad,* 1967. (Can Mlynedd o Unigrwydd)
* *Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo,* 1968. (Ymson Isabel yn Gwylio'r Glaw ym Macondo)
* *La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada,* 1972. (Hanes Anhygoel a Thrist Erendria Didwyll a'i Nain Dideimlad)
* *Cuando era feliz e indocumentado,* 1973. (Pan Roeddwn Llawen a heb Ddogfennau)
* *Chile,el golpe y los gringos,* 1974. (Chile, Ergyd y Gringos)
* *Ojos de perro azul,* 1974. (Llygaid y Ci Glas)
* *El otoño del patriarca,* 1975. (Hydref y Patriarch)
* *Todos los cuentos (1947-1972),* 1976. (Yr Holl Straeon)
* *Crónica de una muerte anunciada,* 1981. (Cronicl y Farwolaeth Hysbys)
* *Textos costeños,* 1981. (Straeon Glan y Môr)
* *Viva Sandino,* 1982. (Sandino am Byth)
* *El olor de la guayaba,* 1982. (Arogl yr Gwafa)
* *El secuestro,* 1982. (Y Herwgipio)
* *El asalto: el operativo con el que el FSLN se lanzó al mundo,* 1983. (Yr ymosodiad: yr ymgyrch a lansiodd yr F.S.L.N. i'r byd)
* *Erendira,* 1983.
* *El amor en los tiempos del cólera,* 1985 (Cariad yn Amser y Colera)
* *Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile,* 1986 (Anturiaethau Miguel Littin Cudd yn Chile)
* *El general en su laberinto,* 1989. (Y Cadfridog yn ei Labrinth)
* *Doce cuentos peregrinos,* 1992. (Deuddeg Hanes Pererinion)
* *Diatriba de amor contra un hombre sentado,* 1994. (Geiriau Hallt yn Erbyn Dyn Eistedd)
* *Del amor y otros demonios,* 1994. (Cariad a Chythreuliaid Eraill)
* *Noticia de un secuestro,* 1996. (Hanes y Herwgipio)
* *Vivir para contarla,* 2002. (Byw i'w Dweud)
* *Memoria de mis putas tristes,*  2004. (Cofio fy Mhuteiniaid Trist)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Golombia
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Golombia
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Golombia
Categori:Pobl a aned yng Ngholombia
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Mecsico