Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth

bawd|Y Senedd-dy; ysgythriad gan Edward Pugh, 1813.

Adeilad o'r 15g yw **Senedd-dy Owain Glyn Dŵr**, Machynlleth, Powys, a adeiladwyd ar safle pwysig iawn yn hanes Cymru, sef y fan lle y cyfarfu Senedd Cymru yn ystod teyrnasiad y Tywysog Owain Glyn Dŵr. Gwyddom yn sicr iddo gynnal ei Senedd cyntaf yma wedi iddo gael ei goronni yn Pennal, ychydig filltiroedd i'r gogledd-orllewin. Mae'n bosib fod rhan o'r adeilad yn wreiddiol, ac wedi'i wneud o ddefnydd yr hen senedd-dy, sef carreg lleol. Mae'n ddigon posibl, hefyd, mai i'r fan hon y teithiodd Harri Tudur ar ei daith drwy Gymru yn cywain byddin, cyn troi i'r dwyrain tua Maes Bosworth ac erwau breision Lloegr. Cynhaliwyd dau gyfarfod o'r Senedd hefyd yn Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Dolgellau yn ogystal ag yng Nghastell Harlech.

Prynnwyd y tir a'r adeilad gan David Davies (Llandinam), un o ddiwydiannwyr mwyaf llwyddiannus Cymru yng nghanrif 19 ac fe'i agorwyd i'r cyhoedd ar 20 Chwefror 1812, fel canolfan gymdeithasol y dref.

Ar draws y ffordd i'r senedd-dy, saif 'Sefydliad Glyn Dŵr', adeilad arall a luniwyd yn y 15C, o bosib gan yr un pensaer, sef Frank Shayler. Ceir gatiau a mynedfa cywain Plas Machynlleth wrth ei ochr. Heol Maengwyn yw enw'r ffordd rhwng y senedd-dy a'r sefydliad, ffordd sy'n arwain o ganol tref Machynlleth tua'r dwyrain.

Tua 1813 ymwelodd yr arlunydd Edward Pugh â Machynlleth ac yn 1816 cyhoeddodd lithograff lliw o'r senedd-dy. Gyda'r darlun hwn, dywedodd: 'Dyma'r fan lle y cynhaliodd Glyn Dŵr ei Senedd: ac mae'r tŷ lle y daeth ef a'i ymlynwyr at ei gilydd yn dal i fodoli. Mae'r lle o'r tu allan yn edrych yn debyg i ysgubor, a bellach caiff ei ddefnyddio fel granar (i ddal grawn) ayb, ar wahân i'r rhan ar y pen a gaiff ei ddefnyddio fel preswylfa tlawd. Mae'r tu fewn yn hen, hen iawn: yn y cefn ceir grisiau carreg, sydd wedi dechrau dadfeilio, ac sy'n arwain i'r neuadd anferthol, ble ceir asennau pren cerfiedig.'

## Dyddio dendrocronolegol 
Mae dyddio drwy gyfri modrwyau'r pren sy'n ffurffio asgwrn cefn yr adeilad yn dangos i'r coed gael eu torri yn 1470  sef dwy genhedlaeth wedi cyfarfodydd seneddol Cymru. Er hyn, credir fod rhanau carreg yr adeilad gryn dipyn yn hŷn na'r dyddiad hwn.

Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 51.JPG|Porth yn y ffrynt
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 48.JPG|Bwa o garreg, yn y cefn
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 39.JPG|Adeiladau yn y cefn
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 33.JPG|Grisiau
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 27.JPG|Cerflun ar y grisiau carreg
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 07.JPG|Un o'r ystafelloedd fyny'r grisiau
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 05.JPG|Cerflun o Tom Ellis (1859 -1899)
Senedd-dy Owain Glyn Dwr Glyndwr, Machynlleth Parliament House, Cymru Wales 16.JPG|Drws bwaog

## Gweler hefyd
*Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
*Brwydr Hyddgen, saif maes y gad tua 5 milltir i'r de-ddwyrain o Fachynlleth

## Cyfeiriadau
## Llenyddiaeth
*Scourfield R. a Haslam R. (2013), *The Buildings of Wales: Powys; Montgomeryshire, Radnorshire and Breconshire*, *Yale University Press*.

## Dolennau allanol
* Senedd-dy Owain Glyn Dŵr, Machynlleth - gwefan swyddogol
*CPAT Archwilio http://www.cofiadurcahcymru.org.uk/arch/cpat/english/cpat_interface.html 
*Coflein.http://www.coflein.gov.uk/en/site/32042/details/PARLIAMENT+HOUSE%2C+MAENGWYN+STREET%3BSENEDD-DY%2C+HEOL+MAENGWYN/ 
**British Listed Buildings* http://www.britishlistedbuildings.co.uk/wa-8429-owain-glyndwr-s-parliament-house-heol-maen

Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Powys
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Machynlleth