open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arlywydd Tansanïa

[bawd|[Samia Suluhu, arlywydd cyfredol y wlad]]

Pennaeth y llywodraeth, pennaeth y wladwriaeth, a phencadlywydd y lluoedd arfog yng Ngweriniaeth Unedig Tansanïa yw **Arlywydd Tansanïa**. Mae'r Arlywydd yn arwain adran weithredol y llywodraeth genedlaethol, sydd hefyd yn cynnyws yr Is-arlywydd, Arlywydd Sansibar, y Prif Weinidog, a gweinidogion y cabinet.

## Gweler hefyd 
* Rhestr Arlywyddion Tansanïa

## Cyfeiriadau 

Categori:Llywodraeth Tansanïa
HMS Victory

Llong ryfel â 104 gwn oedd '*HMS *Victory''''' a adeiladwyd rhwng 1759 a 1765. Cafodd ei hadeiladu ym Chatham, a'i lansio ar 7 Mai 1765. Mae'n enwog am fod yn brif long Arglwydd Nelson yn ystod Brwydr Trafalgar yn 1805.

Mae'r llong yn 227.5 troedfedd o ran hyd, a 52tr o led ac yn pwyso 2,142 tunnell BM.  Yn 1922 fe'i symudwyd i ddoc sych yn Portsmouth, Lloegr i'w gwarchod a'i chadw fel amgueddfa. Hi yw'r llong hynaf sy'n parhau i fod mewn comisiwn yn y Llynges Frenhinol.

## Cyfeiriadau
Categori:Llongau rhyfel
Jakaya Kikwete

Gwleidydd Tansanïaidd yw **Jakaya Mrisho Kikwete** (ganwyd 7 Hydref 1950) a fu'n Arlywydd Tansanïa rhwng 2005 a 2015. Cyn hynny roedd yn Weinidog Tramor y wlad o 1995 hyd 2005. Mae'n aelod o Chama Cha Mapinduzi, plaid lywodraethol Tansanïa ers ei hannibyniaeth.

Mae Jakaya Kikwete yn Fwslim.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Arlywyddion Tansanïa
Categori:Milwyr o Dansanïa
Categori:Mwslimiaid o Dansanïa
Tanganica

bawd|Baner Tanganica
Gwladwriaeth yn Nwyrain Affrica oedd **Tanganica** a enillodd annibyniaeth ar y Deyrnas Unedig ar 9 Rhagfyr 1961 dan statws un o deyrnasoedd y Gymanwlad. Ynghynt yr oedd dan reolaeth Brydeinig fel Tiriogaeth Tanganica, sef tiriogaeth ymddiriedol y Cenhedloedd Unedig o 1946 i 1961 a mandad Cynghrair y Cenhedloedd o 1922 i 1946, a chyn hynny yr oedd yn wladfa Almaenig. Daeth yn weriniaeth ar 9 Rhagfyr 1962, gan aros yn aelod o'r Gymanwlad. Unodd Tanganica â Gweriniaeth Pobl Sansibar a Pemba ar 26 Ebrill 1964 i ffurfio Gweriniaeth Unedig Tanganica a Sansibar, a elwir heddiw yn Weriniaeth Unedig Tansanïa.

Julius Nyerere oedd Prif Weinidog Tanganica yn ystod ei blwyddyn gyntaf o annibyniaeth, ac yna'n Arlywydd y wlad pan ddaeth yn weriniaeth.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1961
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1964
Categori:Hanes Tansanïa
David Selwyn

Ysgolhaig llenyddol ac athro o Loegr oedd **David Selwyn** (21 Tachwedd 1951 – 9 Ebrill 2013) oedd yn arbenigwr ar nofelau Jane Austen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Addysgwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Jane Austen
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Categori:Pobl o Fryste
Categori:Ysgolheigion llenyddol
Categori:Ysgolheigion o Loegr
In the Line of Fire

Ffilm gyffro Americanaidd o 1993 yw ***In the Line of Fire*** a gyfarwyddwyd gan Wolfgang Petersen gyda sgript gan Jeff Maguire. Mae Clint Eastwood yn chwarae asiant o Wasanaeth Cudd yr Unol Daleithiau ac mae John Malkovich yn chwarae cymeriad sy'n ceisio bradlofruddio Arlywydd yr Unol Daleithiau. Cafodd Malkovich ei enwebu am Wobr yr Academi ac am BAFTA am ei ran gefnogol yn y ffilm, a chafodd Maguire ei enwebu am Wobr yr Academi ac am BAFTA am ei sgript.

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau cyffro Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Rhestr Arlywyddion Tansanïa

Dyma **restr Arlywyddion Tansanïa** ers sefydlu Tansanïa ym 1964 yn sgil uniad Tanganica a Sansibar a Pemba.

Categori:Arlywyddion Tansanïa
Tansania
Cyngor Sir y Fflint

**Cyngor Sir y Fflint** (Saesneg: *Flintshire County Council*) yw'r corff awdurdod lleol sy'n gweinyddu Sir y Fflint yng ngogledd-ddwyrain Cymru. Crëwyd y cyngor sir presennol pan ad-drefnwyd llywodraeth leol yng Nghymru yn 1996. Lleolir pencadlys y cyngor yn Ewlo.

## Gweler hefyd 
* Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y Cyngor

Sir y Fflint
Categori:Sir y Fflint
Categori:Sefydliadau 1996
Cofnod Cyf

[bawd|Y [Cwcwll rhesog; disgrifir y cwmni fel "Gwasanaeth Gwybodaeth Amgylcheddol Gogledd Cymru. Maent yn casglu cofnodion o ba bryd ac ym mhle y gwelir pob anifail a phlanhigyn yng Nghymru.]]
Mae **Cofnod Cyf** yn sefydliad di-elw ac yn un o bedair Canolfan Gofnodion Leol (CGL) yng Nghymru. Mae'n ffurfio rhan o'r rhwydwaith cenedlaethol cyntaf o CGLau yng ngwledydd Prydain. Mae'r enw'n ddisgrifiad o'u gwaith: arsylwi a chofnodi bywyd gwyllt, a chreu 'cofnod' yw'r man cychwyn ar gyfer y holl ddata a gynhelir gan y cwmni. Cesglir yr holl gofnodion unigol - o wahanol ffynonellau - mewn un bas data canolog er mwyn gwella'r wybodaeth am yr amgylchedd yng Nghymru. Mae nodau ac amcanion y cwmni'n cynnwys darparu gwybodaeth o safon am fioamrywiaeth a geoamrywiaeth drwy gefnogi'r rhai sy'n cofnodi bywyd gwyllt ac i weithwyr amgylcheddol proffesiynol.

Mae swyddfa'r cwmni ym Mharc Menai, Bangor ac mae eu gwaith yn ymestyn drwy ogledd Cymru gan gynnwys Parc Cenedlaethol Eryri. Mae hon yn ardal fawr ac amrywiol yn ddaearyddol (6342&nbsp;km²) gyda'r nifer fwyaf o safleoedd dan warchodaeth (312 o Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ledled 1263&nbsp;km²) o holl ranbarthau CCLl Cymru.

## Partneriaid
Ymhlith y partneriaid sy'n darparu data ac yn ei ddefnyddio y mae: Cyngor Bwrdeisdref Conwy, Cyngor Sir Ddinbych, Cyngor Sir y Fflint, Cyngor Sir Gwynedd, Cyfoeth Naturiol Cymru, Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru, Parc Cenedlaethol Eryri a Llywodraeth Cymru.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Dolen allanol
* Hafan Gwefan swyddogol Cofnod

Categori:Amgylchedd Conwy
Categori:Amgylchedd Gwynedd
Categori:Amgylchedd Sir y Fflint
Categori:Amgylchedd Ynys Môn
Categori:Bangor
Categori:Byd natur Cymru
Categori:Cwmnïau gwasanaethau Cymru‎
Categori:Economi Gwynedd
Stephen Rees

bawd|260px|Stephen Rees yn canu yng Ngŵyl Tegeingl; llun gan Llinos Lanini www.llinoslanini.com
bawd|chwith|260px|Stephen Rees yn perfformio efo'r Glerorfa yng Ngŵyl Tegeingl; llun gan Llinos Lanini www.llinoslanini.com
bawd|260px|Crasdant yng Ngŵyl Tegeingl; llun gan Llinos Lanini www.llinoslanini.com

Cerddor o Gymru yw **Stephen Rees** (ganwyd 1963).  Ganed Stephen yn Rhydaman ac aeth i Ysgol Gyfun Dyffryn Aman. Mae o'n ddarlithydd ym Mhrifysgol Bangor. Astudiodd yng Ngholeg Cerdd a Drama Cymru a Choleg Selwyn, Caegrawnt. Mae'n weithgar ym myd cerddoriaeth werin Cymru ac wedi teithio'n helaeth dros y Deyrnas Unedig, Ewrop a Gogledd America efo Ar Log a Chrasdant.

Roedd yn o'r sylfaenwyr CLERA a TRAC ac mae o wedi arwain llawer o weithdai ffidil ar gyfer CLERA. Mae o un o'r cyfarwyddwyr – efo Robin Huw Bowen - o'r Glerorfa.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
Tudalen Crasdant ar wefan Sain 

Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cerddoriaeth Geltaidd
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Dyffryn Aman
Categori:Feiolinwyr
Y Llynges Frenhinol

bawd|Logo'r Llynges Frenhinol

Prif gangen morwrol Lluoedd Arfog y Deyrnas Unedig ydy'r **Llynges Frenhinol**. Fe'i ffurfiwyd yn y 16g ac felly hi yw'r gangen hynaf a chaiff ei galw ar adegau yn *the Senior Service*. O ddiwedd yr 17g hyd at yr 20g hi hefyd oedd llynges fwyaf pwerus y byd
, ac yn gyfrifol i raddau helaeth iawn am sefydlu'r Ymerodraeth Brydeinig. Oherwydd hyn cyfeirir ati drwy'r byd fel "y Llynges Frenhinol" heb ddisgrifiad daearyddol pellach.

Yn dilyn ei llwyddiant honedig yn y Rhyfel Mawr cafodd ei chwtogi gryn dipyn, er ei bod yn parhau i fod y llynges fwyaf yn y byd ar gychwyn yr Ail Ryfel Byd. Ar ddiwedd y rhyfel hwn roedd Llynges yr Unol Daleithiau wedi'i goddiweddu i fod y mwyaf. Dros gyfnod y Rhyfel Oer cafodd ei chwtogi ymhellach gan ganolbwyntio ar adnabod a difa llongau tanfor yr Undeb Sofietaidd yn bennaf, a hynny ym Môr y Gogledd. Cyn Datgyfannu'r Undeb Sofietaidd yn y 1990au dychwelwyd at hwylio holl gefnforoedd y byd.

310px|bawd|HMS Ocean: un o longau tir-a-môr ymosodol y Llynges Frenhinol

Mae'r llynges heddiw'n cynnwys llongau technegol soffistigedig iawn sy'n cynnwys llong cludo awyrennau, llong tir-a-môr ymosodol (*amphibious assault ship*), dwy long docio tir-a-môr symudol (*amphibious transport dock*), pedair llong danfor gyda thaflegrau balistig (gyda gallu niwclear, saith llong tanfor niwclear, chwech llong ddistryw gyda thaflegrau (*guided missile destroyers*), 13 ffrigad, 15 llong clirio ffrwydron morwrol a 24 cwch patrôl. Yng ngwanwyn 2013 roedd gan y Llynges 79 llong wedi'u comisiynnu (neu ar waith) yn y *Royal Fleet Auxiliary* (RFA), 13 llong gomisiwn a 6 llong fasnachol a gaiff eu hurio. Caiff llongau'r Llynges Frenhionol eu cyflenwi gyda thanwydd, bwyd ac arfau gan dri llong lanio a docio.

File:BattleofSluys.jpeg|Llun allan o Groniclau Jean Froissart, 15g; Brwydr Sluys
File:HMS Illustrious 1.jpg|HMS Illustrious; llong cludo awyrennau
File:HMS Bulwark midships.jpg|HMS Bulwark; llong docio tir-a-môr symudol
File:HMS Vanguard April 1994.jpg|HMS Vanguard; llong danfor gyda thaflegrau balistig
File:Astute2cropped.jpg|HMS Astute 2; llong danfor niwclear
File:HMS Dauntless-1.jpg|HMS Dauntless; llong ddistryw gyda thaflegrau
File:HMS Somerset (F82).jpg|HMS Somerset; ffrigad
File:H M S "Bangor" at Bangor - geograph.org.uk - 211560.jpg|HMS Bangor; llong clirio ffrwydron morwrol
File:45151352-HMS-Tracker-Puncher-Blazer.jpg|HMS Tracker; cwch patrôl gyda HMS Puncher a HMS Blazer yn y cefndir.
File:RN Flotilla 45154692.jpg|HMS Cardigan Bay; llong gomisiwn yn arwain nifer o longau clirio ffrwydron morwrol.

## Cyfeiriadau

Categori:Y Lluoedd Arfog Prydeinig
Brenhinol
Sadwrn Barlys

Ers y 19g mae dydd Sadwrn olaf mis Ebrill, sef **Sadwrn Barlys**, yn ddiwrnod gŵyl yn Aberteifi, Ceredigion.

Dyma'r diwrnod pan y byddai ffermwyr y cylch yn dod i’r dref i gyflogi gweithwyr ac archwilio meirch ar gyfer eu magu; dyma'r dydd i ddatgan bod y tir wedi'i baratoi, yr hadau yn y pridd a chyfle i'r gweision ddathlu hynny. Erbyn hyn, fodd bynnag, rhoddir mwy o sylw i'r ceffylau a gaiff eu beirniadu, cânt eu gorymdeithio drwy’r dref ynghyd â hen dractorau a beiciau modur gyda thorf yn sefyll ar hyd y strydoedd yn cymeradwyo.

## Cyfeiriadau
Categori:Aberteifi
Categori:Diwylliant gwerin Cymru
Categori:Ebrill
Categori:Gwyliau Cymru
Categori:Hanes Ceredigion
Y Blaid Geidwadol (British Columbia)

Mae'r **Blaid Geidwadol British Columbia** (Saesneg:***British Columbia Conservative Party***; Ffrangeg: ***Parti conservateur de la Colombie-Britannique***) yn blaid wleidyddol yn nhalaith British Columbia, Canada.  Arweinydd y blaid yw John Cummins.

## Dolen allanol
 Gwefan Swyddogol

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghanada
Cyfoeth Naturiol Cymru

Sefydlwyd **Cyfoeth Naturiol Cymru** (Saesneg: *Natural Resources Wales*) sy'n gorff a gaiff ei ariannu gan Lywodraeth Cymru ar 1 Ebrill 2013
bawd|Cynllun atal llifogydd Pontarddulais Mae'n Gorff Cyhoeddus Anadrannol.
[bawd|Fideo gan GNC yn dangos peth o'u gwaith yn [Niwbwrch.]]

Honnodd Llywodraeth Cymru y byddai'r corff newydd hwn arbed £158 miliwn dros gyfnod o ddeg mlynedd.

### Cadeiryddion
Yr Athro Peter Matthews oedd cadeirydd cyntaf y corff 

## Polisi drws agored
Yn 2016, newidiodd ei bolisi trwyddedu adnoddau megis fideos i drwydded agored Comin Creu (CC-BY-SA).

## Gweithdrefnau rheoli
Mae gorchwyl gwaith CNC yn cynnwys dros 40 math o orchwylion rheoli sydd wedi'u hetifeddu ganddynt. Maent yn cynnwys:

* clustnodi a chaniatáu Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSIs)
* deunydd ymbelydrol: niwclear ac fel arall
* trwyddedu rhywogaethau a warchodir dan ddeddfau Ewropeaidd
* trwyddedu morwrol
* trwyddedu torri coed
* rheoli'r defnydd o ddŵr a llifogydd
* rheoli gwastraff a phacio yn sgil cynlluniau cyfnewid Ewropeaidd
* pysgodfeydd masnachol: llysywod, eog a physgod cregyn
* rheoli cyfyngiadau a nodi lleoliadau tir agored dan Ddeddf Hawliau Tramwyo, 2000
* diwydiant trwm

## Gweler hefyd
* Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru
* gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru
* Coedwig Genedlaethol i Gymru
* NatureScot

## Cyfeiriadau
Categori:Cyrff a Noddir gan Lywodraeth Cymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Categori:Sefydliadau 2013
Cordit

[bawd|Ffyn cordit o [cetrisen|getrisen reiffl ".303 British".]]
Powdwr di-fwg yw **cordit** a ddefnyddir fel tanwydd am fwledi a theflynnau eraill. Cafodd ei ddyfeisio gan y cemegwyr Frederick Augustus Abel a James Dewar ym 1889 a mabwysiadodd y llywodraeth Brydeinig cordit i gymryd lle powdwr gwn yn lluoedd arfog y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau 1889
Categori:Dyfeisiau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffrwydron rhyfel
The Spy Who Came in from the Cold

Nofel ysbïo gan John le Carré yw ***The Spy Who Came in from the Cold*** a gyhoeddwyd ym 1963. Dywedodd Graham Greene taw hon oedd "y nofel ysbïo wychaf rwyf erioed wedi ei darllen". Yn ôl William Boyd roedd cyhoeddiad *The Spy Who Came in from the Cold* yn drobwynt i'r genre ysbïo.

Ysgrifennodd le Carré y nofel pan oedd yn swyddog cudd-wybodaeth yn Llysgenhadaeth y Deyrnas Unedig yn Bonn, Gorllewin yr Almaen.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  John le Carré yn trafod y nofel ar *The Merv Griffin Show* (1965)

Categori:Nofelau 1963
Categori:Nofelau gan John le Carré
Categori:Nofelau ysbïo
Timothy McFarland

Ysgolhaig o Seland Newydd oedd **Timothy Duffus McFarland** (28 Mai 1936 – 16 Chwefror 2013) oedd yn arbenigwr ar lenyddiaeth ganoloesol yr Almaen.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Hamilton, Seland Newydd
Categori:Ysgolheigion llenyddol
Coláiste Feirste

Ysgol uwchradd Wyddeleg ym Melffast, Gogledd Iwerddon, ydy **Coláiste Feirste**.

Arferid ei galw'n *Méanscoil Feirste*, a lleolir y *gaelscoil* hon yng ngorllewin y ddinas yn y Falls Road. Fe'i sefydlwyd yn 1991 gyda dim ond naw disgybl; heddiw mae 530 o ddisgyblion a 47 o athrawon.

## Cyfeiriadau
Categori:Belffast
Categori:Addysg yn Swydd Antrim
Categori:Ysgolion Gwyddeleg Gogledd Iwerddon
Gwrach y Rhibyn

Creadur neu rith sy'n cyfateb â chyhyraeth (*bean sí,* banshee) Iwerddon yng Nghymru yw **Gwrach y Rhibyn**. Nid oes llawer o wybodaeth amdani hi yng Nghymru, ond mae'r ychydig wybodaeth amdani yn dod o ardal Ceredigion, wedi ei chysylltu â Chors Bochno ger Borth. Yn ôl T. Gwynn Jones, mae "Gwrach y Rhibyn" yn gysylltiedig ag ardal Morgannwg, “*is said to be the death omen in Glamorgan.*”

## Gweler hefyd
* Tylwyth Teg

## Cyfeiriadau
Categori:Llên gwerin Cymru
Llwybr Dyffryn Clywedog

bawd|260px|Yr Hydref yn Nyffryn Clywedog
Mae **Llwybr Dyffryn Clywedog** yn nadreddu o byllau plwm y Mwynglawdd at Felin y Brenin, Wrecsam.

## Hanes y Dyffryn
Yn ystod y 18g, roedd 17 melin amrywiol yn y dyffryn – melinau i baratoi brethyn, i falu ŷd a bragu, a melinau papur, ac olwynion yn gweithio'r fegin yng ngwaith haearn y Bers, ac i bwmpio dŵr o'r pyllau plwm. Ond cymerodd pŵer stêm drosodd yn y 19g, ac yn raddol, symudodd diwydiant o'r dyffryn.

## Y Mwynglawdd
Mae'r llwbr yn dechrau yn y Mwynglawdd, sydd yn Barc Gwledig erbyn hyn, sydd yn cynnwys amgueddfa. Roedd y calchfaen yno'n llawn o fwynau metel, yn arbennig plwm. Rhwng 1819 a 1919 archwiliwyd yr ardal gan dros 30 o gwmnïau am blwm, gan lunio 50 siafft, a thynnu plwm a oedd yn werth dros £4 miliwn. Crewyd  sianeli draenio, ac mae'r dyfnaf ohonynt, Boncen Ddydd Ddofn, yn ymddangos yn ymyl Melin y Nant. Mae'n debyg bod y Rhufeiniaid wedi ymchwilio'r tir cyn hyn; mae enw Saesneg y Mwynglawdd – Minera – yn tarddu o'r Lladin.

## Melin y Nant
Mae'r llwybr yn arwain i lawr y nant at Felin y Nant. Mae'n debyg mai ar gyfer pannu gwlân oedd y felin wreiddiol, ond adeiladwyd melin ŷd ar y safle ym 1832. Ceir ystlum pedol lleiaf yn byw mewn twnnel o dan y ffordd a oedd yn draenio dŵr o'r olwyn bwll yn ôl i'r afon ac ystlum pipistrelle llai yn clwydo yn y to. Y tu hwnt i'r felin ceir llwybr yn dirwyn drwy goed Plas Power sy'n rhan o stad Plas Power. Mae'r coetir yn cynnwys coed brasddeiliog a chonifferaidd, gan gynnwys y ffawydden, yr onnen, y dderwen a'r gollen. Mae'r afon yn llifo dros Gored Coed Fawr a adeiladwyd, mae'n debyg, gan deulu Wilkinson o'r Bers i gyflenwi dŵr i bwll glo bychan ar draws y ffordd. Crëwyd Caeau Weir i reoli llif y dŵr i waith dur Y Bers. Gwelir mwyeilch brown tywyll a gwyn yn y dyffryn, ac mae brithyll a llysywod yn  ffynnu o dan y Gored Fawr.

## Y Bers
Mae safle Gwaith y Bers ar lan ogleddol yr afon, ac fe'i hadeiladwyd gan John 'Iron Mad' Wilkinson. Heibio'r A483 mae Canolfan Treftadaeth y Bers a hen safle Melin Bapur Twrci.

## Melin Puleston, Erddig a Melin y Brenin
Ar ôl pontydd y rheilffordd a'r prif ffordd rhwng Wrecsam a Rhostyllen saif Melin Puleston, sydd erbyn hyn yn ganolfan addysgiadol. Mae'r afon yn ymlwybro trwy ffermdir sydd yn rhan o Stad Erddig. Erbyn hyn mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn berchen y stad. Mae'r llwybr yn mynd trwy coetir y stad hyd at [[Melin y Brenin| a gafodd y monopoli i falu blawd yn Wrecsam am dros 600 mlynedd..

## Galeri lluniau

Delwedd:Dyffryn Clywedog LB02.jpg|Yr Haf yn Nyffryn Clywedog
Delwedd:Mwynglawdd01.jpg|Mwynglawdd
Delwedd:Cerddwyr yn Nyffryn Clywedog.jpg|Cerddwyr yn Nyffryn Clywedog
Delwedd:Gaeaf yn Nyffryn Clywedog (Wrecsam).jpg|Gaeaf yn Nyffryn Clywedog

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Manylion ar wefan Cyngor Bwrdeistref Wrecsam 

Categori:Cludiant yn Wrecsam
Dyffryn Clywedog
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013

Cynhaliwyd '''Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013''' ar 2 - 10 Awst 2013 ger tref Dinbych.

Roedd y Maes ar dir Fferm Kilford, ar yr union safle lle cynhaliwyd Eisteddfod Dinbych 2001. () Roedd y maes pebyll a'r carafanau ar yr un tir. Cynhaliwyd gigs Cymdeithas yr Iaith yng nghanol tref Dinbych, yn Neuadd y Dref a Thafarn y Gild.

## Prif Gystadlaethau 
## Paratoi
Targed y Gronfa Leol oedd £300,000 ac erbyn wythnos yr Eisteddfod, roedd y Gronfa wedi pasio £330,000.

## Cyngherddau'r Pafilwin
Roedd y cyngerdd agoriadol yn deyrnged i gyfansoddwr lleol: Robat Arwyn ac ymhlith y perfformwyr roedd Rhys Meirion a Chôr Rhuthun. Ar y nos Sadwrn bu Côr yr Eisteddfod yn perfformio'r Meseia gan Handel a bu Elin Manahan Thomas, Gwyn Hughes Jones, Leah-Marian Jones a Gary Griffiths yn cymryd rhan gyda Nicholas Kraemer yn arwain Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC. Noson Lawen oedd ar y nos Lun. Amrywiodd pris y tocynnau i'r cyngherddau fin nos rhwng £10 ac £19 yr oedolyn a'r pris i'r maes yn £18 i oedolyn.

## Y Lle Celf
Thema'r Lle Celf oedd Ysbyty Meddwl Dinbych.

## Pafiliwn Gwyddoniaeth a Thechnoleg
Roedd oddeutu 40 o unedau gwahanol o fewn y pafiliwn, gyda "cansar" yn thema gyffredin gan nifer ohonyn nhw.

## Tywydd
Dyma’r pennawd a gafwyd ar un papur dyddiol poblogaidd yn y gogledd dydd Llun yr Eisteddfod yn Ninbych a’r Fro:
:*Flash flood alert  Eisteddfod visitors, commuters and tourists face week of fierce rainstorms*
Do mi gafwyd fflach-lifogydd dros y
penwythnos ond rhagolygon “swyddogol” da iawn ar gyfer gweddill wythnos Eisteddfod Dinbych a’r Fro. Ond doedd hynny ddim yn ddigon da i ohebydd y papur. Roedd ymwelwyr yr Eisteddfod eleni yn wynebu cenllifau a curlaw ffyrnig drwy’r wythnos meddai. Gan na ddigwyddodd hynny, gellir gofyn beth a gymhellodd y papur i ddarogan y fath dywydd a brofodd yn anghywir?

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych – achlysuron eraill pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Ninbych

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Eisteddfod 2013 y BBC 
*Llais y Maes Blog gan fyfyrwyr newyddiaduraeth o Brifysgol Caerdydd

Categori:Dinbych
Sir Ddinbych a'r Cyffiniau 2013
2013
Sir Ddinbych 2013
Categori:Sir Ddinbych
Categori:2013 yng Nghymru
Richard LeParmentier

Actor Americanaidd oedd yn byw yn Lloegr oedd **Richard LeParmentier** (16 Gorffennaf 1946 – 15 Ebrill 2013). Ei ran enwocaf yw Admiral Motti yn y ffilm *Star Wars*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl o Austin, Texas
Richie Havens

Canwr a cherddor o'r Unol Daleithiau oedd **Richard Pierce "Richie" Havens** (21 Ionawr 1941 – 22 Ebrill 2013).

## Albymau
**A Richie Havens Record* (1965)
**Electric Havens* (1966)
**Mixed Bag* (1967)
**Something Else Again* (1968)
**Richard P. Havens, 1983* (1969)
**Stonehenge* (1970)
**Alarm Clock* (1971)
**Portfolio* (1973)
**Mixed Bag II* (1974)
**The End of the Beginning* (1976)
**Mirage* (1977)
**Connections* (1980)
**Common Ground* (1983)
**Simple Things* (1987)
**Now* (1991)
**Cuts to the Chase* (1994)
**Wishing Well* (2002)
**Grace of the Sun* (2004)
**Nobody Left to Crown* (2008)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2013
Michael Herr

Newyddiadurwr ac awdur Americanaidd oedd **Michael David Herr** (13 Ebrill 1940 – 23 Mehefin 2016). Roedd yn ohebydd yn Rhyfel Fietnam ac ysgrifennodd y llyfr *Dispatches* (1977) am ei brofiad. Cyd-ysgrifennodd y sgriptiau am *Apocalypse Now* a *Full Metal Jacket*.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd yn Lexington, Kentucky, yn fab i Donald Herr a Muriel Herr, Jacobs gynt, ac roedd ganddo frawd, Steven, a chwaer, Judy. Mynychodd Prifysgol Syracuse ac ysgrifennodd i'r cylchgrawn llenyddol a olygwyd gan Joyce Carol Oates. Gadawodd y brifysgol yn fuan i deithio'r byd gan efelychu ei hoff lenorion megis Ernest Hemingway.

## Newyddiadurwr a gohebydd 
Ar ôl crwydro Ewrop am flwyddyn, cafodd Herr ei gyflogi'n feirniad ffilm gan y cylchgrawn adain-chwith *New Leader*. Collodd ei swydd, yn ôl ei gyffes ei hun, "am hoffi pob un ffilm anghywir". Gwasanaethodd yn y Fyddin Wrth Gefn a ysgrifennodd adroddiadau taith i'r cylchgrawn *Holiday*. Awgrymodd i'w gyfaill Harold Hayes, golygydd y cylchgrawn *Esquire*, iddo ysgrifennu colofn fisol o Fietnam. Teithiodd i ardal y brwydro ar hofrenyddion y fyddin, gan holi'r milwyr yn y maes ac hyd yn oed ymladd yn erbyn y Vietcong yn Aberdir Mekong. Ei drefn wrth ddychwelyd o ymgyrch hir oedd i aros yn ei ystafell ac ysmygu canabis ac ysgrifennu nodiadau am ei brofiadau. Nid oedd yn ohebydd cynhyrchiol a ni chyhoeddid lawer o'i waith.

Cyhoeddwyd *Dispatches* ym 1977, dwy mlynedd wedi diwedd y rhyfel, gan ddenu clod eang. Roedd yn un o'r ychydig o lyfrau i ymdrin â phrofiad diweddar, crai Rhyfel Fietnam ar gyfer y cyhoedd Americanaidd. Canmoliaeth y nofelydd John le Carré sy'n addurno argraffiadau hwyrach o'r llyfr: "*the best book I have ever read on men and war in our time*". Barn y beirniad toreithiog John Leonard oedd fel a ganlyn: "*beyond politics, beyond rhetoric, beyond ‘pacification’ and body counts and the ‘psychotic vaudeville’ of Saigon press briefings. . . . It is as if Dante had gone to hell with a cassette recording of Jimi Hendrix and a pocketful of pills: our first rock-and-roll war, stoned murder.*" Er yr oedd Herr yn fodlon o lwyddiant ei gampwaith, nid oedd yn hoff o'i enwogrwydd newydd ac am weddill ei oes ceisiodd osgoi trafod ei brofiadau ymhellach. Ystyrir y llyfr yn un o'r croniclau gorau ar bwnc rhyfel ac yn enghraifft o gelfyddyd newyddiadurol. ond dychwelodd i'r Unol Daleithiau ym 1990. Roedd yn dilyn Bwdaeth Dibetaidd, gan fyfyru er mwyn ymdopi â'i gofion o Fietnam. Bu farw Michael Herr ger ei gartref yn Delhi, Efrog Newydd, yn 76 oed.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Ysgrif goffa yn *The Paris Review*

Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Bwdhyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gohebyddion Rhyfel Fietnam
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Kentucky
Categori:Pobl o Syracuse, Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw yn Efrog Newydd
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Stanley Kauffmann

Beirniad ffilm a theatr o Americanwr oedd **Stanley Jules Kauffman** (24 Ebrill 1916 – 9 Hydref 2013).

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Cyfweliad gyda Stanley Kauffmann  yn *The Missouri Review* (2002)

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Beirniaid ffilm Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirniaid theatr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Manhattan
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Distawydd (dryll)

[bawd|Distawydd ar ffroen [gwn isbeiriant Uzi.]]
Dyfais a ddodir ar ffroen y  ar ddryll yw **distawydd** neu **dawelydd** i ddistewi sŵn yr ergyd gwn. Mae'r mwyafrif o ddistawyddion yn gweithio trwy arafu'r nwyau a ryddheir gan y taniad.

## Cyfeiriadau 
Categori:Drylliau
Categori:Sŵn
Distawydd

Gall **distawydd** neu **ddistewydd** gyfeirio at rywbeth sy'n , er enghraifft:

* Distawydd (cerbyd)
* Distawydd (dryll)
Sŵn

Sain diangen neu annymuniedig yw **sŵn**, er enghraifft y sŵn a gynhyrchir gan beiriant tanio mewnol.


Categori:Sain
Martin Ritt

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau oedd **Martin Ritt** (2 Mawrth 1914 – 8 Rhagfyr 1990). Yn ôl y beirniad Stanley Kauffmann, roedd Ritt yn "un o'r cyfarwyddwyr Americanaidd nas gwerthfawrogid ddigon, yn wych ei hyder ac yn llawn dychymyg tawel".

## Ffilmyddiaeth ddethol 
**Edge of the City* (1957)
**No Down Payment* (1957)
**The Long Hot Summer* (1958)
**The Black Orchid* (1958)
**The Sound and the Fury* (1959)
**5 Branded Women* (1960)
**Paris Blues* (1961)
*''Hemingway's Adventures of a Young Man* (1962)
**Hud* (1963)
**The Outrage* (1964)
**The Spy Who Came in from the Cold* (1965)
**Hombre* (1967)
**The Brotherhood* (1968)
**The Great White Hope* (1970)
**The Molly Maguires* (1970)
**Sounder* (1972)
**Pete 'n' Tillie* (1972)
**Conrack* (1974)
**The Front* (1976)
**Casey's Shadow* (1978)
**Norma Rae* (1979)
**Back Roads* (1981)
**Cross Creek* (1983)
**Murphy's Romance* (1985)
**Nuts* (1987)
**Stanley & Iris'' (1990)

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Pobl fu farw o glefyd cardiofasgwlaidd
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Alfredo Guevara Valdés

Gwneuthurwr ffilm a deallusyn Marcsaidd o Giwba oedd **Alfredo Guevara Valdés** (31 Rhagfyr 1925 – 19 Ebrill 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marcswyr o Giwba
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o La Habana
Edward R. Murrow

Newyddiadurwr a darlledwr o'r Unol Daleithiau oedd **Edward R. Murrow**, ganwyd **Egbert Roscoe Murrow** (25 Ebrill 1908 – 27 Ebrill 1965).

Cafodd Murrow ei eni yn Greensboro, Gogledd Carolina, yn fab i Roscoe Conklin Murrow a'i wraig Ethel F. Murrow (ganwyd Ethel F. Lamb); Crynwyr oeddynt. Ar ôl graddio o'r ysgol uwchradd ym 1926, cofrestrodd Murrow ym Mhrifysgol Talaith Washington. Priododd Janet Huntington Brewster ar 12 Mawrth 1935.

Bu Murrow yn gweithio i CBS a gwneud darllediadau o'r Deyrnas Unedig yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd Winston Churchill eisiau ei wneud yn gyd-Gyfarwyddwr Cyffredinol y BBC, ond gwrthododd Murrow. 

Yn y 1950au, helpodd ei raglen teledu, *See It Now*, i danseilio cefnogaeth Joseph McCarthy yn yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Darlledwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser yr ysgyfaint
Categori:Pobl o Ogledd Carolina
Tocsin

Gwenwyn a gynhyrchir yn fiolegol gan organeb byw yw **tocsin**. Defnyddir y term yn enwedig i ddisgrifio sylweddau gwenwynig a gynhyrchir gan micro-organebau megis bacteriwm, dinofflangellogion, ac algâu. Cynhyrchir mycotocsinau gan ffyngau, phytotocsinau neu lyswenwynau gan blanhigion fasgwlaidd, a söotocsinau gan anifeiliaid.

Rhennir tocsinau yn endotocsinau ac ecsotocsinau. Sylwedd polysacarid a ffosffolipid yw'r endotocsin a geir mewn cellfuriau. Rhyddheir endotocsin pan mae'r gell yn marw neu'n chwalu. Tocsin a secretir gan gell fyw i mewn i'w hamgylchedd yw ecsotocsin. Grŵp amrywiol o broteinau hydawdd yw'r rhain.

Tocsoid yw'r enw ar docsin protein sydd wedi ei wresogi neu ei drin yn gemegol er mwyn atal ei wenwyn, ond ni effeithir ar ei allu i achosi'r corff i greu gwrthgyrff.

## Swyddogaeth 
Mae'n bosib bod rhai tocsinau yn chwarae rhan anhysbys mewn metabolaeth yr organeb sy'n eu cynhyrchu, ac eraill yn gynnyrch gwastraff sydd heb bwrpas o gwbl. Ond mae'n amlwg bod gan nifer o docsinau eraill swyddogaethau pwysig a esblygodd er mwyn iddynt oroesi'r gystadleuaeth ecolegol. Gwyddys am filoedd o phytotocsinau sy'n amddiffyn y planhigyn yn erbyn anifeiliaid, yn enwedig pryfed. Cyhyrchir secretiadau tocsig gan nifer o anifeiliaid, naill ai ar draws holl feinwe'r corff (e.e. croen neu allsgerbwd) neu ar ran arbennig o'r corff, megis drwy bigau, drain neu'r dannedd. Modd o lonyddu neu ladd ysglyfaeth ac i amddiffyn yn erbyn ysglyfaethwyr yw gwenwyn anifeiliaid megis corynnod a nadroedd.

## Meddygaeth 
Yn y corff dynol, mae tocsin yn ymddwyn fel antigen ac yn peri ymateb y system imiwnedd. Achosir symptomau nifer o afiechydon gan docsinau a ryddheir i mewn i'r corff gan facteria. Daw'r geri marwol o'r tocsin *Vibrio cholera*, a thetanws o *Clostridium tetani*. Cynhyrchir tetrodotocsin gan afu ac wyfeydd y chwyddbysgodyn. Daw'r afflatocsin o ffwng sy'n tyfu ar gnau daear, a gall hwn achosi gwenwyn yr afu. Mae'n bosib i bysgod a physgod cregyn bwytadwy droi'n wenwynig os ydynt yn bwyta planhigion neu algâu tocsig. Trosglwyddir y tocsinau i'r bod dynol sy'n ei fwyta, gan effeitho ar y system nerfol ac o bosib achosi *ciguatera*.
 
## Cyfeiriadau 

Categori:Gwenwyn
Yvonne Brill

Gwyddonydd o Ganada oedd **Yvonne Madelaine Brill**, Claeys gynt (30 Rhagfyr 1924 – 27 Mawrth 2013).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ganada
Categori:Gwyddonwyr roced
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Pobl fu farw o ganser y fron
Categori:Pobl o Manitoba
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ganada
Cerddoriaeth yr enaid

Math o gerddoriaeth Affricanaidd-Americanaidd yw **miwsig yr enaid** neu **soul** a ddatblygodd yn y 1950au o'r genres canu'r hwyl (neu ganu'r efengyl) a jazz. Mae cantorion yr enaid o'r 1950au a'r 1960au yn cynnwys Clyde McPhatter, Ray Charles, James Brown, Otis Redding, Aretha Franklin, a Stevie Wonder.

## Cyfeiriadau 

Enaid
Enaid
Enrico Letta

Prif Weinidog yr Eidal ers 28 Ebrill 2013 i 21 Chwefror 2014 ydy **Enrico Letta** (ganwyd 20 Awst 1966). Ef hefyd yw ysgrifennydd Plaid Ddemocrataidd yr Eidal ac mae'n aelod o Siambr y Dirprwyon. Bu'n Weinidog dros Faterion Ewropeaidd rhwng 1998 a 1999 ac yna'n Weinidog dros Ddiwydiant rhwng 1999 a 2001; bu'n Ysgrifennydd Cyngor y Gweinidogion rhwng 2006 a 2008.

Fe'i ganwyd yn Pisa, Toscana (Saesneg: *Tuscany*), ble roedd ei dad, Giorgio Letta, yn Athro Prifysgol ac yn arbenigydd mewn tebygolrwydd ac yn aelod o'r Accademia nazionale delle scienze.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Prif Weinidogion yr Eidal
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o'r Eidal
Sharon Penman

Nofelydd hanesyddol o'r Unol Daleithiau oedd **Sharon Penman**, neu **Sharon Kay Penman** (13 Awst 1945 – 22 Ionawr 2021). Cafodd ei geni yn Ninas Efrog Newydd a chafodd ei haddysg ym Mhrifysgol Texas sydd wedi'i leoli yn Austin.

Mae ei nofelau wedi'u lleoli, fel arfer, yng Nghymru, Lloegr a Ffrainc ac yn ymwneud â thuluoedd brenhinol Cymru a Lloegr. Symudodd i Gymru yn y 1980au i sgwennu *Here be Dragons* ac roedd yn dal i ymweld a'r wlad, i dyddyn anghysbell, ar ei gwyliau.

## Nofelau
* *The Sunne in Splendour* (1983) ISBN 0-333-34463-4

### Y Tywysogion Cymreig
* *Here Be Dragons* (1986) ISBN 0-00-222960-9
* *Falls the Shadow* (1988) ISBN 0-7181-2923-7
* *The Reckoning* (1991) ISBN 0-7181-2948-2

### Cyfres Plantagenet
* *When Christ and His Saints Slept* (1994) ISBN 0-7181-3585-7
* *Time and Chance* (2002) ISBN 0-7181-4308-6
* ''Devil's Brood* (2009) ISBN 0-7181-5465-7
* *Lionheart* (2011) ISBN 978-0-399-15785-1
* *A King's Ransom* (2014) ISBN 978-0-399-15922-0

### Cyfres Justin de Quincy
* *The Queen's Man* (1996) ISBN 0-7181-3981-X
* *Cruel as the Grave* (1998) ISBN 0-7181-4307-8
* *Dragon's Lair* (2005) ISBN 0-14-025098-0 
* *Prince of Darkness'' (c2005) ISBN 0-399-15256-3

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
R (iaith raglennu)

Mae **R** yn iaith raglennu sy'n gôd agored ac yn amgylchedd meddalwedd ar gyfer cyfrifiadura ystadegol a graffeg. Defnyddir yr iaith 'R' yn eang gan ystadegwyr a gwyddonwyr trin data i ddatblygu meddalwedd pellach sy'n ymwneud ag elfennau o ystadegaeth

Dengys ymchwiliad i ieithoedd ymdrin a data gan ''Rexer's Annual Data Miner Survey* fod R wedi cynyddu cryn dipyn o ran poblogrwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Un o brosiectau GNU ydy R. Y côd agored a ddefnyddir yw C a Fortran. Mae R yn rhydd ac am ddim ac ar gael ar drwydded GNU (*General Public License''), a cheir fersiynnau gwahanol ar gyfer gwahanol fathau o systemau gweithredu.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Swyddogol

Categori:Ieithoedd rhaglennu
Cyfamodwyr

Gallai **Cyfamodwyr** gyfeirio at fwy nag un mudiad. Gallai gyfeirio at:
* Aelodau Cymdeithas Cyfamod y Cymry Rhydd, mudiad o Gymry cenedlaetholgar a sefydlwyd ym 1987
* Y Cyfamodwyr, mudiad gwleidyddol a chrefyddol yn yr Alban yn yr 17g
Willem-Alexander, brenin yr Iseldiroedd

Brenin yr Iseldiroedd ers 30 Ebrill 2013 yw **Willem-Alexander Claus George Ferdinand** (ganwyd 27 Ebrill 1967).

Fe'i ganwyd yn Utrecht, yn fab i Beatrix, brenhines yr Iseldiroedd, a'i priod, Tywysog Claus.  Priododd Máxima Zorreguieta Cerruti yn 2002.

Ym mis Mai 2023, daeth y brenin Willem-Alexander i Coleg yr Iwerydd, ger Llanilltud Fawr, lle'r oedd ei ferch, Tywysoges Alexia, wedi cwblhau ei haddysg uwchradd yn ddiweddar.

## Plant
* Tywysoges Catharina-Amalia (g. 7 Rhagfyr 2003)
* Tywysoges Alexia (g. 26 Mehefin 2005)
* Tywysoges Ariane (g. 10 Ebrill 2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd yr Iseldiroedd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg yr Iwerydd
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
John Fogerty

Canwr, cyfansoddwr a gitarydd Americanaidd yw **John Cameron Fogerty** (ganwyd 28 Mai 1945).  Daeth i ymlygrwydd fel un o aelodau'r band "Creedence Clearwater Revival". Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: *Proud Mary* a *Born on the Bayou*.

## Disgograffiaeth 
### Gyda Creedence Clearwater Revival 
* *Creedence Clearwater Revival* (1968)
* *Willie and the Poor Boys* (1969)
* *Green River* (1969)
* ''Cosmo's Factory* (1970)
* *Pendulum* (1970)
* *Mardi Gras* (1972)

### Gwaith Unigol 
* *Blue Ridge Rangers* (1973)
* *John Fogerty* (1975)
* *Hoodoo* (1976)
* *Centerfield* (1985)
* *Eye of the Zombie* (1986)
* *Blue Moon Swamp* (1997)
* *Premonition* (1998)
* *Deja Vu* (2004)
* *The Long Road Home: The Ultimate John Fogerty – Creedence Collection* (2005)
* *The Long Road Home: In Concert* (2006)
* *Revival* (2007)
* *Blue Ridge Rangers Rides Again* (2009)
* *Comin' Down the Road - The Concert at Royal Albert Hall* (2009)
* *Centerfield 25th Anniversary* (2010)
* *Wrote A Song For Everyone'' (2013)

## Dolen allanol
* Gwefan Swyddogol 

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Pobl o California
The Spy Who Came in from the Cold (ffilm)

Ffilm ddrama a ffilm am ysbïwyr gan y cyfarwyddwyr Martin Ritt, Paul Dehn a Guy Trosper yw ***The Spy Who Came in from the Cold*** a gyhoeddwyd yn 1965. Fe'i cynhyrchwyd gan Paul Dehn a Guy Trosper yn y Deyrnas Unedig. Lleolwyd y stori yn yr Iseldiroedd, Berlin a Llundain. Mae'r ffilm hon wedi’i seilio ar y nofel *The Spy Who Came in from the Cold* gan John le Carré a gyhoeddwyd yn 1963. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Guy Trosper. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Sol Kaplan. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Walter Gotell, Peter van Eyck, Oskar Werner, Richard Burton, Claire Bloom, Bernard Lee, Robert Hardy, Esmond Knight, Philip Madoc, Michael Hordern, Jiří Voskovec, Cyril Cusack, Rupert Davies, Sam Wanamaker, Niall MacGinnis, Richard Marner, David Bauer, George Mikell a Warren Mitchell. Mae'r ffilm yn 112 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. 

Oswald Morris oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Anthony Harvey sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1965. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *The Sound of Music* sef ffilm fiwsical rhamantus gan Robert Wise. Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Martin Ritt ar 2 Mawrth 1914 yn Ninas Efrog Newydd a bu farw yn Santa Monica ar 8 Rhagfyr 1999. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1950 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn DeWitt Clinton High School.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Martin Ritt nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q287451.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau du a gwyn o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau  am ysbïwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau 1965
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Anthony Harvey
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Isaac Asimov

Llenor toreithiog o'r Unol Daleithiau oedd **Isaac Asimov** (2 Ionawr 1920 – 6 Ebrill 1992) sydd yn nodedig am ei ffuglen wyddonol.

Ganed ym mhentref Petrovichi, Rwsia, i deulu Iddewig, a symudodd i Unol Daleithiau America pan oedd yn 3 oed. Cafodd ei fagu yn Brooklyn, Efrog Newydd, a graddiodd o Brifysgol Columbia ym 1939. Gwasanaethodd yng Ngorsaf Arbrofion Awyrennol Llynges yr Unol Daleithiau yn Philadelphia yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi iddo ennill ei ddoethuriaeth mewn cemeg o Brifysgol Columbia ym 1948, ymunodd â chyfadran Prifysgol Boston i addysgu biocemeg.

Dechreuodd ysgrifennu yn ystod ei arddegau, a chyhoeddwyd ei straeon cynnar mewn cylchgronau gwyddonias megis *Amazing Stories* ac *Astounding Science-Fiction*. Cesglir ei straeon am robotiaid yn y gyfrol *I, Robot* (1950), sydd yn cynnwys ei "dair deddf roboteg" enwog. Ei gampwaith yw'r gyfres "Foundation" (cyhoeddwyd fel triawd ym 1951–3), sydd yn dilyn cwymp yr Ymerodraeth Alaethol, ac ymdrech y cymeriad Hari Seldon i achub y gwareiddiad hwnnw drwy gynllun daroganol "seicohanes".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Biocemegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Columbia
Categori:Gwyddonwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion straeon byrion gwyddonias Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr gwyddonias Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Oblast Smolensk
Categori:Pobl o Brooklyn
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Rwsiaidd
Categori:Pobl fu farw o AIDS
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Pobl fu farw o fethiant y galon
Categori:Ymfudwyr o'r Undeb Sofietaidd i'r Unol Daleithiau
Deanna Durbin

Actores a chantores o Ganada oedd **Deanna Durbin** (ganwyd **Edna Mae Durbin**; 4 Rhagfyr 1921 – tua 17 Ebrill 2013).

## Ffilmiau
**Every Sunday* (1936), gyda Judy Garland
**Three Smart Girls* (1936)
**One Hundred Men and a Girl* (1937)
**Three Smart Girls Grow Up* (1939)
**Spring Parade* (1940)
**It Started with Eve* (1941)
**Show Business at War* (1943)
*''His Butler's Sister* (1943)
**Can't Help Singing* (1944)
**I'll Be Yours* (1947)
**For the Love of Mary'' (1948)

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Cantorion o Ganada
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Beeston, Swydd Bedford

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr,  ydy **Beeston**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Linus Pauling

Cemegydd, awdur ac ymgyrchydd dros heddwch o'r Unol Daleithiau oedd **Linus Carl Pauling** (28 Chwefror 1901 – 19 Awst 1994) a gaiff ei gyfrif fel un o gemegwyr mwyaf yr 20g. Ef sy'n bennaf gyfrifol am sefydlu'r meysydd cemeg cwantwm a bioleg moleciwlaidd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cemegwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Cemeg Nobel
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Marwolaethau 1994
Categori:Pobl o Portland, Oregon
Categori:Ymgyrchwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr heddwch
Billington, Swydd Bedford

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Billington**.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Etholiad Cyngor Sir Ynys Môn, 2013

Cynhaliwyd **Etholiad Cyngor Sir Ynys Môn, 2013** ar 2 Mai. Er mai pob 4 mlynedd cynhelid etholiadau llywodraeth leol, rhain oedd yr etholiadau cyntaf ers 2008, wedi i bŵerau'r cyngor gael eu atal yn 2011. Collodd cyn-arweinydd y Cyngor, y gwleidydd Annibynnol Bryan Owen, ei sedd.

Roedd Cyngor Sir Ynys Môn yr unig awddurdod yng Nghymru a etholydd yn 2013; yr oedd yr etholiad wedi cael ei ohirio gan y Llywodraeth Cymru i ganiatáu archwiliad etholiadol.

Yn dilyn yr etholiadau, dyma oedd sefyllfa'r cyngor:
* Annibynnol 14
*Plaid Cymru 12
*Llafur 3
*Y Democratiaid Rhyddfrydol 1

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad

|}

## Canlyniadau Etholiad yn ôl Ward
## Cyfeiriadau
Ynys Môn 2013
Categori:Ynys Môn
Categori:2013
Bromham, Swydd Bedford

:''Am y pentref o'r un enw yn Wiltshire, gweler [[Bromham, Wiltshire].''

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Bromham**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,932.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford
Carlton, Swydd Bedford

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Carlton.''

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Carlton**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Carlton and Chellington yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
George Jones

Canwr gwlad Americanaidd oedd **George Glenn Jones** (12 Medi 1931 – 26 Ebrill 2013).  Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: *He Stopped Loving Her Today* (1980), *White Lightning* (1959), *Tender Years* (1961) a *She Thinks I Still Care* (1962).

### Y blynyddoedd cynnar
Ganed Glenn Jones ar 12 Medi 1931 yn Saratoga, Texas, ac fe'i maged yn Colmesneil, Texas, gyda'i frawd a'i bump chwaer. Gweithio mewn iard longau oedd ei dad, a chwaraeai'r organ geg a'r gitar ac roedd ei fam yn canu'r piano yn yr eglwys. Ar ddydd ei eni, gollyngwyd ef gan un o'r doctoriaid a thorwyd ei fraich.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr efengyl o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfansoddwyr caneuon Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion yr efengyl o'r Unol Daleithiau
Categori:Gitaryddion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yn Nashville, Tennessee
Arthur Koestler

Llenor  a gohebydd papur newydd Hwngaraidd-Brydeinig oedd **Arthur Koestler**, CBE (5 Medi 1905 – 1 Mawrth 1983) a ysgrifennodd *Darkness at Noon*. Fe'i ganwyd yn Budapest ond cafodd ei addysg fwy neu lai'n gyfangwbwl yn Awstria. Ym 1931 ymunodd gyda Phlaid Gomiwnyddol yr Almaen, nes iddo gael ei siomi gan athroniaeth Joseph Stalin, ac ymddiswyddo ym 1938. Ym 1940 cyhoeddodd ei nofel *Darkness at Noon*, nofel gwrth-dotalitaraidd, a gafodd sylw rhyngwladol.

Bu'n briod gyda Dorothy Ascher (1935–50), Mamaine Paget (1950–52) a Cynthia Jefferies a (1965–83).

Ym 1979 clywodd fod ganddo liwcemia. ac ym 1983 cyflawnodd ef a'i wraig hunan-laddiad yn eu cartref yn Llundain.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**The Gladiators* (1939)
**Darkness at Noon* (1940)
**Arrival and Departure* (1943)
**Thieves in the Night* (1946)
**The Age of Longing* (1951)
**The Call-Girls: A Tragicomedy with a Prologue and Epilogue* (1972)

## Hunangofiant
**Spanish Testament* (1937)
**Scum of the Earth* (1941)
**Dialogue with Death* (1942)
**Arrow In The Blue: The First Volume Of An Autobiography, 1905–31* (1952)
**The Invisible Writing: The Second Volume Of An Autobiography, 1932–40* (1954)

## Eraill
**Von weissen Nächten und roten Tagen* (1934)
*''L'Espagne ensanglantée* (1937)
**The Act of Creation* (1964)
**The Ghost in the Machine* (1967)
**The Roots of Coincidence* (1972)
**The Thirteenth Tribe'' (1976)

## Cyferiadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Hwngari
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenorion Almaeneg o Hwngari
Categori:Llenorion Almaeneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Llenorion Saesneg o Hwngari
Categori:Llenorion Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl o Budapest
Gig-l

Cyfres deledu comedi llwyfan (neu standup) yw ***Gig-l***.  Fe'i darlledwyd rhwng Ionawr a Chwefror 2013.

Cyfarwyddwyd y gyfres gan Siôn Llwyd a chynhyrchwyd y gyfres gan Siôn Llwyd ac Alaw Roberts.  Y cwmni cynhyrchu yw *Little Lamb Media*.  Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Steffan Rhys Williams.

## Fformat
Cyflwynwyd pob pennod gan Frank Honeybone, gyda sawl digrifwr yn perfformio ym mhob un, ac ambell bennod yn cynnwys person yn perfformio comedi am y tro cyntaf mewn slot meic agored.

## Rhestr o'r penodau
## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu S4C‎
Sewell, Swydd Bedford

Pentref yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Sewell**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Canol Swydd Bedford.

## Cyfeiriadau
Categori:Canol Swydd Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Aldermaston

Pentref a phlwyf sifil yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Aldermaston**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Gorllewin Berkshire.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,121.

## Cyfeiriadau
Categori:Gorllewin Berkshire
Categori:Pentrefi Berkshire
Categori:Plwyfi sifil Berkshire
Aldermaston Wharf

Pentref yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Aldermaston Wharf**.

## Cyfeiriadau
Categori:Gorllewin Berkshire
Categori:Pentrefi Berkshire
Amen Corner, Berkshire

Maestref Bracknell yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Amen Corner**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Bracknell yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bracknell Forest.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bracknell Forest
Categori:Pentrefi Berkshire
Arborfield

Pentref yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Arborfield**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Arborfield and Newland yn awdurdod unedol Bwrdeistref Wokingham.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Wokingham
Categori:Pentrefi Berkshire
Ascot, Berkshire

Tref yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Ascot**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Sunninghill and Ascot yn awdurdod unedol Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Frenhinol Windsor a Maidenhead
Categori:Trefi Berkshire
Ashmore Green

Pentref yn Berkshire, De-ddwyrain Lloegr, ydy **Ashmore Green**. Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Cold Ash yn awdurdod unedol Gorllewin Berkshire.

## Cyfeiriadau
Categori:Gorllewin Berkshire
Categori:Pentrefi Berkshire
Oakley, Swydd Bedford

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Oakley.'' 

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, ydy **Oakley**. Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Bwrdeistref Bedford.

Yng Nghyfrifiad 2021 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 2,509.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Bedford
Categori:Pentrefi Swydd Bedford
Categori:Plwyfi sifil Swydd Bedford