Cyntafanedigaeth

**Cyntafanedigaeth**  (Saesneg: *primogeniture* o'r Lladin am "cyntaf-anedig") yw'r system o etifeddiaeth gan y cyntafanedig, fel arfer y mab hynaf. Yn Lloegr ffiwdal (yn wahanol i'r drefn o dan Cyfraith Hywel yng Nghymru) a systemau cyfreithiol eraill, y mab cyntaf-anedig cyfreithlon sy'n cael yr hawl gyntaf i etifeddu eiddo. Mae ei hawliad yn gryfach na phob merch, mab iau a hyd yn oed meibion ​​hynaf anghyfreithlon. Y rheol yw y bydd yr hynaf bob amser yn cael yr hawliad cyntaf. Os nad oes mab, bydd pob un o'r merched yn etifeddu cyfran gyfartal o'r ystâd.

## Cyd-destun
Mae'r arferion yn cael eu defnyddio amlaf gan bobloedd amaethyddol, yn enwedig y rhai sydd â phoblogaethau cynyddol ond symiau cyfyngedig o dir. Mewn achosion o'r fath mae'n aml yn bwysig atal rhannu tir yn barseli sy'n rhy fach i gynnal ffermio.

## Gwahanol fathau o gyntafanedigaeth
### Cyntafanedigaeth absoliwt
Mae'r term ‘cyntafanedigaeth absoliwt’ yn dynodi math o gyntafanedigaeth lle nad yw rhyw y person yn ffactor perthnasol at ddiben olyniaeth. Ers 1980, mae bron pob brenhiniaeth Ewropeaidd wedi defnyddio'r math hwn o gyntafanedigaeth.

Ceir sawl enghraifft:
* **Basgtir** - Yn ôl Poumarede (1972), roedd Basgiaid Teyrnas Navarra fel arfer yn trosglwyddo teitlau ac eiddo i'r cyntafanedig heb ystyried rhyw. Mae gwreiddiau'r traddodiad hwn yn yr Oesoedd Canol. ond diddymwyd y frenhiniaeth yn 2008 ac ni ellid dilyn y gwelliant hwn.

* **Y Gymanwlad** - Yn 2011 cyhoeddodd Llywodraeth y Gymanwlad Gytundeb Perth, cynllun i newid y gyfraith tuag at gyntafanedigaeth absoliwt. Daeth y ddeddfwriaeth i rym ar 26 Mawrth 2015.

* **Siapan** - Bu dadlau yn Japan a ddylid mabwysiadu cyntafanedigaeth absoliwt ai peidio, gan mai'r Dywysoges Aiko yw unig ferch Tywysog y Goron Naruhito. Fodd bynnag, ataliodd genedigaeth y Tywysog Hisahito, mab y Tywysog Akishino (brawd iau y Tywysog Naruhito) y ddadl.

### Cyntafanediaeth agnodol
Ar sail cyntafanedigaeth agnodol, neu dadlinachol, olynydd brenhines (gwryw neu fenyw) yw ei fab cyntaf-anedig a'i holl ddisgynyddion (agnodion), ac wedi hynny mae'r olyniaeth yn disgyn i'r ail-anedig a'i ddisgynyddion. ac yn y blaen , ac eithrio'r holl fenywod.

### Cyntafanediaeth gytras
Mae cyntafanediaeth gytras hefyd yn derbyn merched benywaidd i'r olyniaeth, sydd fel arfer yn israddol i'r plentyn gwryw olaf.

### Cyntafanedigaeth ffafriaeth gwrywaidd
Mae cyntafanediaeth ffafriaeth gwrywaidd yn darparu bod yr olyniaeth i'r orsedd yn cael ei roi yn ffafriol i aelod gwrywaidd o'r teulu (yn uniongyrchol neu os nad oes unrhyw frawd gwrywaidd wedi cael etifeddion gwrywaidd) a dim ond yn ail i'r ferch fenyw hynaf.

Roedd yr arfer hwn yn gyffredin ar gyfer gorsedd Brenhiniaeth Lloegr a'r Alban yn y Deyrnas Unedig tan 2015, pan newidiwyd y gyntafanediaeth hon o blaid deddfwriaeth newydd.

Ar hyn o bryd yn Ewrop dim ond gorseddau Monaco a Sbaen sydd ar ôl i gynnal y gyntafanediaeth hon.

Tra'n cydymffurfio â'r ddeddfwriaeth a gyhoeddwyd, mae barwnïau'r Deyrnas Unedig yn parhau i ddilyn cwrs naturiol eu olyniaeth hanesyddol oherwydd ar farwolaeth y deiliad gwryw olaf mae'r teitl yn dod yn ddiflanedig ag ef hyd yn oed os oes ganddo berthnasau yn y llinach fenywaidd.

## Gweler hefyd
* Cyfraith Salig

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Primogeniture trafodaeth ar a ddylai merched boneddigion etifeddu ystâd cyn ei brodyr iau, 2013

Categori:Cyfraith
Categori:Brenhiniaeth
Categori:Etifeddiaeth