Intifada Cyntaf Palesteina

Roedd **Intifada Cyntaf Palesteina**, **Intifada Cyntaf y Palesteiniaid**, neu'r **Intifada Gyntaf** neu "intifada") yn  wrthryfel gan Arabiaid Palestinaidd yn erbyn meddiant Israel o diriogaeth Palestina ac yn enwedig y Lan Orllewinol, a barhaodd o fis Rhagfyr 1987 tan Gynhadledd Madrid 1991. Mae'r gair Arabeg 'intifada' ei hun yn derm am wrthryfel a dynodir i sawl gwrthryfel torfol.

## Hanes
Dechreuodd y gwrthryfel ar 9 Rhagfyr 1987, yng ngwersyll ffoaduriaid Jabalia yn ôl y math o fesurau a marwolaeth yn cynyddu. Ar ochrau Palestina ac Israel, fe gyrhaeddodd y tensiynau rhwng dinasyddion ferwbwynt pan ddamwain byddin Israel i mewn i gar gyda thryc, gan ladd pedwar Palesteiniad. Roedd sibrydion bod y drychineb yn weithred a gyflawnwyd yn fwriadol wedi lledaenu’n gyflym ledled Gaza, y Lan Orllewinol, ac ar draws Dwyrain Jerwsalem (rhan Arabaidd y ddinas).

Mewn ymateb cafwyd streic gyffredinol, boicot sefydliadau gweinyddol sifil Israel yn Gaza a’r Lan Orllewinol, anufudd-dod sifil ar ffurf gorchmynion milwrol a’r boicot economaidd, a arweiniodd at wrthod cynhyrchion Israel, gwrthod talu trethi, gwrthod gyrru ceir Palestina gyda platiau trwydded Israel, graffiti, a barricadau. Yn ychwanegol at y boicot, taflwyd cerrig a choctêls Molotov (poteli gwydr yn llawn petrol gyda chlwtyn yn y ceg wedi ei danio) at fyddin Israel a'i seilwaith o fewn tiriogaethau Palestina.

Anfonodd Israel 80,000 o filwyr i chwalu'r gwrthryfel. Yn y ddwy flynedd gyntaf, yn ôl sefydliad Achub y Plant y Cenhedloedd Unedig, cafodd tua 7% o’r holl Balesteiniaid o dan 18 oed anafiadau o ganlyniad i saethu a churiadau. Fe wnaethant fabwysiadu polisi o “dorri esgyrn Palestiniaid” trwy ddefnyddio bwledi go iawn yn erbyn sifiliaid, rhwygo nwy.

## Effaith Dynol
Ymhlith Israeliaid, lladdwyd 100 o sifiliaid a 60 o bersonél IDF  yn aml gan filwriaethwyr y tu hwnt i reolaeth UNLU (Arweinyddiaeth Genedlaethol Unedig y Gwrthryfel, Arabeg *al-Qiyada al Muwhhada*) yr Intiffada, ac anafwyd mwy na 1,400 o sifiliaid Israel a 1,700 o filwyr. Roedd trais o fewn Palestina hefyd yn nodwedd amlwg o'r Intifada, gyda dienyddiad o amcangyfrif o 822 o Balesteiniaid wedi'u lladd fel cydweithredwyr honedig Israel (1988-Ebrill 1994). Ar y pryd, yn ôl pob sôn, cafodd Israel wybodaeth gan ryw 18,000 o Balesteiniaid a oedd dan fygythiad, er bod gan lai na hanner unrhyw gyswllt profedig ag awdurdodau Israel. Cynhaliwyd yr Ail Intifada i ddod rhwng Medi 2000 a 2005.

## Canlyniad a Gwaddol
 a natur 'di-rym' dulliau'r Arabiaid ifainc o ymladd]]
* Cydnabuwyd yr Intiffada fel achlysur lle gweithredodd y Palestiniaid yn gydlynol ac yn annibynnol ar eu harweiniad neu gymorth gan wladwriaethau Arabaidd cyfagos.
* Torrodd yr Intifada ddelwedd Jerwsalem fel dinas unedig Israeli. Cafwyd sylw rhyngwladol digynsail, a beirniadwyd ymateb Israel mewn allfeydd cyfryngau a fforymau rhyngwladol.
* Rhoddodd llwyddiant yr Intifada yr hyder yr oedd ei angen ar Arafat a'i ddilynwyr i gymedroli eu rhaglen wleidyddol: Yng nghyfarfod Cyngor Cenedlaethol Palestina yn Algiers ganol mis Tachwedd 1988, enillodd Yasser Arafat fwyafrif am y penderfyniad hanesyddol i gydnabod cyfreithlondeb Israel; derbyn yr holl benderfyniadau perthnasol gan y Cenhedloedd Unedig sy'n mynd yn ôl i 29 Tachwedd 1947; a mabwysiadu egwyddor datrysiad dwy wladwriaeth.
* Torrodd Gwlad yr Iorddonen ei gysylltiadau gweinyddol ac ariannol gweddilliol â'r Lan Orllewinol yn wyneb cefnogaeth boblogaidd ysgubol i'r PLO. Achosodd bolisi draddodiadol "Dwrn Haearn" Israel (athroniaeth sy'n deillio o ysgrifau'r Seionydd, Ze'ev Jabotinsky, o ymateb yn chwyrn ac yn galed yn erbyn yr Arabiaid er mwyn iddynt, yn ôl yr athroniaeth, ddeall bod Israel yno i aros a bod rhaid i'r Arabiaid gydnabod a pharchu/ofni hyn a gwneud heddwch o rhyw fath gyda'r Iddewon), danseilio a niweidio delwedd ryngwladol Israel. Torrodd yr Gwlad yr Iorddonen gysylltiadau cyfreithiol a gweinyddol â'r Lan Orllewinol, a chydnabyddiaeth yr Unol Daleithiau o'r PLO fel cynrychiolydd pobl Palestina i Yitzhak Rabin geisio rhoi diwedd ar y trais trwy gyd-drafod a deialog â'r PLO.
* Yn y maes diplomyddol, roedd y PLO yn gwrthwynebu Rhyfel y Gwlff yn erbyn Irac yr unben Saddam Hussein. Wedi hynny, ynyswyd y PLO yn ddiplomyddol, gyda Coweit a Saudi Arabia yn torri cymorth ariannol i ffwrdd, a ffodd 300,000-400,000 o Balesteiniaid neu eu diarddel o Coweit cyn ac ar ôl y rhyfel. Arweiniodd y broses ddiplomyddol at Gynhadledd Madrid a Chytundebau Oslo (Oslo Accords).
* Roedd yr effaith ar sector gwasanaethau Israel, gan gynnwys diwydiant twristiaeth pwysig Israel, yn hynod negyddol.

## Llinell Amser
Graff gyda chyfodau llywodraethu Prif Weindiogion Israel a chyfnodau'r ddau intiffada fel llinell lliw lelog *Første Intifada* (Intiffada Cyntaf), gwyrdd *Andre Intifada* (ail intiffada).

Dilynwyd hyn gan yr **Ail Intiffada**, a ddigwyddodd rhwng Medi 2000 a 2005.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* ''Erthygl Intiffada yn Gymraeg - Symudiad Milwriaethus Arabaidd. Beth Yw'r Intifada''

Categori:Palesteina
Categori:Cenedlaetholdeb
Categori:Israel
Categori:Cenedlaetholdeb Arabaidd
Categori:Wicibrosiect Palesteina