Cylchgrawn

[bawd|180px|Clawr y cylchgrawn materion cyfoes *[Barn (cylchgrawn)|Barn* (Mehefin 2007)]]

Cyhoeddiad sy'n dod allan fel arfer yn rheolaidd (ynwythnosol neu'n fisol), ac sy'n cynnwys ystod o bynciau gan fwy nag un awdur yw **cylchgrawn**. Mae'r gost o'i gynhyrchu fek arfer yn dod o bris y gwerthiant a'r hysbysebion, neu gan nawdd cyhoeddus.

Yr cylchgrawn cyntaf i'w argraffu oedd y *Erbauliche Monaths Unterredungen*, a oedd yn ymwneud â llenyddiaeth ac athroniaeth ac a werthwyd yn yr Almaen yn 1663. Y cylchgrawn cyntaf a oedd yn ymwneud â diddordebau cyffredinol oedd ''The Gentleman's Magazine*, a argraffwyd yn Llundain yn 1731 ac a olygwyd gan Edward Cave, dan y ffugenw "Sylvanus Urban", ac ef a fathodd y term Saesneg *magazine''.

## Cylchgronau yng Nghymru
Y cylchgrawn hynaf i gael ei gyhoeddi, sy'n para i gael ei gyhoeddi heddiw, (a hynny mewn unrhyw iaith yn y byd) ydy'r *Gwyliedydd* sef cylchgrawn y mudiad Wesleaidd.

Mae cylchgronau o bob math wedi cael eu cyhoeddi yng Nghymru ers diwedd y 18g. Un o'r cynharaf oedd *Y Cylch-grawn Cynmraeg neu Drysorfa Gwybodaeth*, chwarterolyn a gyhoeddwyd am gyfnod byr yn 1793-1794. Cofnodir y gair "cylchgrawn" ei hun am y tro cyntaf yng ngeiriadur Saesneg-Cymraeg John Walters, yr *English-Welsh Dictionary* (1770-1794).

Roedd cylchronau Cymraeg y 19g yn tueddu i fod naill ai'n ymwneud â llenyddiaeth a hynafiaethau Cymru neu'n gyhoeddiadau crefyddol enwadol. Enghraifft dda o'r cyntaf yw *Y Greal*. Ond roedd hyd yn oed y cylchgronau enwadol yn cynnwys pytiau o newyddion a oedd bron yr unig ffynhonnell am ddigwyddiau'r dydd i'r werin bobl am gyfnod.

Bu rhaid aros yn hir i gael deunydd tebyg i'r cylchgronau amrywiol a gyhoeddid mewn gwledydd eraill yn y Gymraeg. Yn Lloegr roedd cylchgronau dychanol fel *Punch* yn hynod poblogaidd, er enghraifft, ac er y cafwyd fersiwn Cymraeg ni pharhaodd am hir.

I gryn raddau, llenyddiaeth sy'n dominyddu hanes y cylchgrawn yn yr 20g yng Nghymru. Gellid nodi *Y Llenor* a *Taliesin*. Digideiddiwyd llawer o gylchgronau Cymraeg a Chymreig gan y Llyfrgell Genedlaethol mewn prosiect a elwir yn Cylchgronau Cymru Ar-lein.

### Cylchgronau Cymraeg yn 2011
## 2012 - 2016
*Barddas £24,000
*Barn £80,000
*CIP £26,000
*Cristion £4,800
*Fferm a Thyddyn £2,000
*Gair y Dydd £2,400
*Golwg £73,000
*Lingo Newydd £18,000
*Llafar Gwlad £7,000
*Taliesin £28,500
*WCW £36,000
*Y Cymro £18,000
*Y Neuadd £6,000
*Y Selar £12,000
*Y Traethodydd £8,000
*Y Wawr £10,000

### 2016-2021
Yn 2016 dosbarthwyd tua 29 o gylchgronau o Gymru yn Gymraeg ac yn Saesneg (am Gymru) i'r siopau trwy Ganolfan Ddosbarthu'r Cyngor Llyfrau. Mae rhain yn cynnwys: *Barddas*, *Barn*, *Bore Da*, *Cambria*, *Cip*, *Cristion*, *Cylchgrawn Efengylaidd*, ''Cymru a'r Môr*, *Fferm a Thyddyn*, *Gair y Dydd*, *Iaw*, *Lingo Newydd*, *Lol*, *Llafar Gwlad*, *Natur Cymru* / *The Nature of Wales*, *Y Naturiaethwr*, *New Welsh Reader (NWR)*, *Ninnau*, *Planet*, *Poetry Wales*, *WCW*, *Welsh Country*, *Welsh Football*, *Welsh History Review*, *Y Casglwr*, *Y Faner Newydd*, *Y Gwyliedydd*, *Y Traethodydd*, *Y Wawr'' a'r *Enfys*.

Mae papurau wythnosol a gyhoeddir gan yr enwadau crefyddol hefyd i'w cael a darperir gwasanaeth newyddion ar-lein Cymraeg Cymru Fyw gan y BBC a Golwg 360 gan gwmni Golwg Newydd Cyf.

Daeth *Taliesin* i ben yng ngwanwyn 2016 a disgwylir rhifyn cyntaf cylchgrawn llenyddol newydd o'r enw ''O'r Pedwar Gwynt* ym mis Awst 2016 dan olygyddiaeth Sioned Puw Rowlands ac Owen Martell. Bydd comic newydd i blant hŷn hefyd yn ymddangos ym mis Mai 2016 wedi ei greu gan y cartwnydd Huw Aaron ac yn cael ei gyhoeddi gan Y Lolfa.

Yn 2016 cyhoeddodd y Cyngor Llyfrau Cymraeg y bydd y cylchgronau canlynol yn derbyn nawdd am y cyfnod 2016-1, tra pery nawdd Llwodraeth Cymru:

*Barddas  £24,000 
*Barn  £80,000 
*Cristion  £4,800 
*Golwg  £73,000 
*Lingo  £18,000 
*Y Cymro  £18,000 
*Y Wawr  £10,000 
*CIP  £27,500 
*Mellten  £14,000 
*Fferm a Thyddyn  £1,500 
*Llafar Gwlad  £7,000 
*Melin  £5,000 
*WCW  £30,000 
*Y Selar  £10,000 
*Y Traethodydd  £6,000
:Cyfanswm: £391,446

## Gweler hefyd
*Rhestr o gylchgronau Cymraeg
*Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach 
* Jeff Jarvis, *Magazine'' (Efrog Newydd: Bloomsbury, 2024).

## Dolenni allanol
* Gwefan Cylchgronau Cymru Ar-lein


Categori:Termau llenyddol