open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gullfoss

Rhaeadr yng Ngwlad yr Iâ yw **Gullfoss** ("Rhaeadr Aur"; ). Fe'i lleolir mewn canyon ar Afon Hvítá yn ne-orllewin y wlad.

bawd|canol|Lleoliad Gullfoss yng Ngwlad yr Iâ

Gullfoss yw un o atyiadau twristaidd mwyaf poblogaidd Gwlad yr Iâ. Mae'n rhan o gylchdaith enwog y 'Golden Ring' sy'n cynnwys y Þingvellir a geyser Haukadalur sy'n boblogaidd gyda thwristiaid.

Mae Afon Hvítá lydan yn rhuthro i'r de a, tua cilomedr cyn y rhaeadr ystumio'n dynn i'r dde gan lifo lawr bwa tair-gris cyn cwympo'n sydyn mewn dau gymal (, a ) mewn i hollt  o ddyfnder. Mae'r hollt oddeutu  o led a  o hyd. Bydd, ar gyfartaledd, tua  o ddŵr yn llifo lawr y rheadr yr eiliad yn yr haf a  yr eiliad yn y gaeaf. Roedd y llif uchaf a nodwyd yno yn   yr eiliad.

Yn ystod hanner cyntaf 20g ac am rai blynyddoedd yn hwyr yn yr 20g bu sôn am ddefnyddio Gullfoss er mwyn cynhyrchu trydan. Ond methiant bu hyn, yn rannol oherwydd diffyg arian. Gwerthwyd y rhaeadr maes o law i wladwriaeth Gwlad yr Iâ. Mae bellach wedi ei warchod.

Roedd Sigríður Tómasdóttir, merch un o berchnogion Gullfoss, Tómas Tómasson, yn benderfynol o gadw'r rhaeadr, er iddi fygwth daflu ei hun mewn iddo fel hunanladdiad. Er bod nifer yn dal i gredu mai Sigríður achubodd y rhaeadr i'w warchod, dydy'r stori ddim yn wir. Ond mae cofeb carreg iddi uwchlaw'r rhaeadr sy'n dangos ei proffil.

## Gullfoss mewn diwylliant poblogaidd
* Mae Gullfoss yn ymddangos ar glawr albwm "Porcupine" gan y grŵp  Seisnig, Echo and the Bunnymen.  
* Sonir am y rhaeadrau yn y nofelig, *The Odd Saga of the American and a Curious Icelandic Flock*; yn ystod cinio noda Snorri ei hoffter o raeadr Gullfoss, tra bod Dr. Gustafsson yn ffafrio Glymur.

* Ymddangosa Gullfoss yn fideo pop "Heaven" gan y band Live.

## Cyfeiriadau
## Oriel

Gullfoss2.jpg|Wrth edrych lawr y dyffryn
Gullfoss 2005.jpg|Gullfoss yn y niwl, 30 Mehefin 2005
Gullfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 123.JPG|Gullfoss yn yr haul, Mai 2006
Gullfoss March07-1.JPG|Gullfoss yn hwyr, Mawrth 2007
Gullfoss Iceland.ogv|Gullfoss, Awst 2013
Gullfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 119.JPG|Haf 2014
Gullfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 125.JPG|Golygfa o'r ffin
Iceland - 2017-02-22 - Gullfoss - 3684.jpg|Gullfoss ar 22 Chwefror 2017

Categori:Rhaeadrau Gwlad yr Iâ
Grau

bawd|Grau
Mae **Grado** (Sbaeneg: Grado) yn ddinas ac yn ardal weinyddol yn Asturias. Mae'n ffinio yn y gogledd gyda Candamu (Candamo) a Las Regueras, yn y dwyrain gyda Proaza, Santo Adriano ac Uviéu (Oviedo), yn y de gan Teverga a Yernes y Tameza, ac yn y gorllewin gan Balmonte a Salas.

Saif yn rhanbarth Comarca d'Uviéu, un o wyth rhanbarth yn Asturias.

Ceir nifer o israniadau (neu 'blwyfi') o fewn Grau:
*Ambás
*Báscones
*Bayo
*Berció
*Cabruñana
*Castañedo
*Coalla
*El Fresno
*Grado
*Gurullés
*La Mata
*Las Villas
*Peñaflor
*Pereda
*Rañeces
*Restiello
*Rodiles
*Rubiano
*Sama de Grado
*Santa María de Grado
*Santa María de Villandás
*Santianes de Molenes
*Santo Adriano del Monte
*Sorribas
*Tolinas
*Vigaña
*Villamarín
*Villapañada

Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
The Crown (cyfres deledu)

Mae ***The Crown*** yn ddrama hanesyddol ar ffurf cyfres deledu a grëwyd ac ysgrifennwyd yn bennaf gan Peter Morgan a chynhyrchwyd gan Left Bank Pictures a Sony Pictures Television ar gyfer Netflix. Stori fywgraffyddol yw'r rhaglen am deyrnasiad Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig.

Canolbwyntia'r gyfres gyntaf ar y cyfnod o'i phriodas i'r Tywysog Philip, Dug Caeredin yn 1947 i chwaliad dyweddïad ei chwaer y Dywysoges Margaret i Peter Townsend yn 1955. Yn yr ail gyfres, y canolbwynt i ddechrau yw Argyfwng y Suez yn 1956 ac wedyn ymddeoliad trydydd Prif Weinidog y Frenhines, Harold Macmillan, yn 1963 a daw'r gyfres i ben gyda genedigaeth y Tywysog Edward yn 1964. Parheuiff y drydedd gyfres o 1964 yn canolbwyntio ar dau dymor Harold Wilson fel y Prif Weinidog tan 1976, tra bydd y bedwaredd gyfres yn gweld prifweinidogaeth Margaret Thatcher a ffocws ar Diana, Tywysoges Cymru.

Portreada Claire Foy y Frenhines yn y ddwy gyfres gyntaf, gyda Matt Smith fel y Tywysog Philip, a Vanessa Kirby fel y Dywysoges Margaret. Ar gyfer y drydedd a'r bedwaredd gyfresi, cymer Olivia Colman y rôl fel y Frenhines, gyda Tobias Menzies fel y Tywysog Philip, a Helena Bonham Carter fel y Dywysoges Margaret.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu Netflix
Categori:Rhaglenni teledu o'r Deyrnas Unedig
Categori:Rhaglenni teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg
Claire Foy

Mae **Claire Elizabeth Foy** (ganed 16 Ebrill 1984) yn actores Seisnig. Yn 2016 a 2017, portreadodd y Frenhines Elisabeth II ifanc ar y gyfres Netflix, *The Crown*.

Cafodd Foy ei geni yn Stockport, yn ferch i Caroline. Astudiodd Drama ym Mhrifysgol Lerpwl John Moores.

Priododd â'r actor Stephen Campbell Moore yn 2014, ond mae'r cwpl wedi gwahanu. 

## Ffilmiau
**	The Lady in the Van* (2015)
**First Man* (2018)
*''The Girl in the Spider's Web* (2018)

## Teledu
**Little Dorrit* (2008)
**Upstairs Downstairs* (2010-2012)
**Wolf Hall* (2015; fel Ann Boleyn)
**A Very British Scandal'' (2021)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Þingvellir

bawd|dde|Canyon Nikulasargja yn Þingvellir.
bawd|Þingvellir
Mae'r **Thingvellir**, neu, o'i roi ei sillafiac gywir, **Þingvellir** (Islandeg: "Þing", senedd, a "vellir", tir gwastadedd) yn rhan o barc cenedlaethol yn Gwlad yr Iâ a leolir yn rhan dde-orllewinol yr ynys, ger penrhyn Reykjanes ac ardal folcanig Hengill. Oherwydd ei arwyddocâd diwylliannol yn 2004, daeth Þingvellir yn rhan o Restr Treftadaeth y Byd UNESCO.

## Ystyr yr Enw
Ynganir yr enw *Þingvellir* fel "thingvelir", mae'r lythyren Þ ('thorn') yn cyfateb i 'th' yn y Gymraeg.

Mae'r gair Þingvellir dod o'r gair Proto-Norseg Þingvǫllr o Þing ('cynulliad', 'senedd') a vǫllr (gwastadedd", tir gwastad), gan ddynodi "gwastadedd y senedd." Mae'r gair Þing yn gytras mewn nifer o seneddau ar diroedd lle bu'r Llychlynwyr yn byw a lle siaradwyd Norseg megis: Dingwall a Tingwall yn yr Alban; Thingwall yn Lloegr; Tynwald yw Senedd Ynys Manaw; a Tingvoll yn Norwy. Gelwir senedd gyfoes Gwlad yr Iâ yn Alþing (Althing).

## Hanes
bawd|dde|darlun rhamantaidd o senedd Þingvellir.
Yma, yn y flwyddyn 930, y sefydlwyd yr Althing, un o'r cyntaf (os nad y cyntaf) o seneddau yn y byd. Cyfarfu'r Althing unwaith y flwyddyn yn agos at "hemicycle" lafa sydd wedi ei ffinio gan ddau clogwyn creigiog gyfochrog. Sesiynau seneddol hyn yn ystod y Lögsögumenn ("y Deddfwyr") lledaenu cyfreithiau newydd, dirimevano anghydfodau a phartïon hyd yn oed yn drefnus ac cystadlaethau chwaraeon. Er gwaethaf cael y Althing ups natur anwastad, yna profiadol, roedd Þingvellir bob amser yn lle o werth symbolaidd iawn, at y pwynt bod yma mewn 1000 Icelanders dyfarnu bod Cristnogaeth oedd yr unig grefydd yn y wlad; cyhoeddwyd annibyniaeth y wlad yn 1944. Mae swyn y parc wedi gadael ei farn lenyddiaeth Islandeg hefyd. Lleolir nofel *Íslandsklukkan* 'Cloch Gwlad yr Iâ'' (1943) gan Halldór Laxnes yma a hefyd nofel dditectif Arnaldur Indriðason 'Hypothermia' (2010).

## Daeareg
Yn daearyddol gorwedd y Þingvellir ar hollt drifft cyfandirol, y gellir ei gydnabod yn glir yn y ceunentydd a rhwygiadau sy'n rhedeg drwy'r rhanbarth. Y mwyaf ohonynt, yw'r Almannagjá, syd yn canyon go iawn. Mae'r drifft cyfandirol yma hefyd yn achosi nifer fawr o ddaeargrynfeydd yn y rhanbarth hwn. Mae'r rhanbarth yn cyffwrdd â glannau gogleddol Þingvallavatn, llyn fwyaf Gwlad yr Iâ. Mae'r afon Öxará yn llifo drwy'r parc cenedlaethol ac yn ffurfio rhaeadr yr Almannagjá, o'r enw Öxaráfoss. Ynghyd â rhaeadr Gullfoss a geiserau Haukadalur, mae Þingvellir yn creu drindod o safleoedd mwyaf enwog o Gwlad yr Iâ, a elwir 'Y Cylch Aur'.

## Oriel 

Cañón Flosagja, Parque Nacional de Þingvellir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 040.JPG
Cañón Flosagja, Parque Nacional de Þingvellir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 042.JPG
Öxarárfoss, Parque Nacional de Þingvellir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 029.JPG
"Þingvellir in Iceland" - Apr 2015.jpg

## Cyfeiradau
Categori:Gwlad yr Iâ
Haukadalur

bawd|Geyser Strokkur, Haukadalur
bawd|Ynganiad o'r enw *Haukadalur*
Enw dyffryn yng Ngwlad yr Iâ yw **Haukadalur** (yr ystyr mewn Islandeg yw *Ddyffryn yr Hebog*, cymharer â 'hawk dale 'yn Saesneg). Mae'n gorwedd i'r gogledd o lyn Laugarvatn yn ne-orllewin Gwlad yr Iâ ar .

## Cartref y Geyser
Haukadalur yw cartref rhai o uchafbwyntiau naturiol Gwlad yr Iâ: y geyser a nodweddion geothermal eraill sydd wedi datblygu ar hyd dôm y Laugarfjall rhyolitic. Geysers mwyaf Haukadalur yw Strokkur a'r Geysir ei hun - a dyma roddodd y gair 'geyser' (neu 'giser') i ni. Mae *Strokkur* yn ddibynadwy iawn ac yn ymarllwys bob 5 i 10 munud, tra bod y *Geysir* ei hun, sydd yn fwy, yn ymarllwys yn llawer llai aml. Ceir hefyd mwy na 40 ffynnon boeth, mwd byw a fumarolau ger llaw.

Ceir y cofnod ysgrifenedig cynharaf o ardal geothermal Haukadalur yn 1294, pan sbardunwyd y ffynhonau poeth lleol gan ddaeargryn. Gwyddys i ddeargrynfeydd hefyd sbarduno giserau eraill gerllaw yn y gorffennol. Mae'r rhain yn cynnwys daeargrynfeydd a ddigwyddodd ar 17 a 21 Gorffennaf 2000. O ganlyniad i'r giserau, mae'r dyffryn yn atyniad boblogaidd gyda thwristiaid ers y 18g.

## Atyniadau Cyfagos
Mae rhaeadr Gullfoss oddeutu 10&nbsp;km i'r gogledd tuag at ucheldiroedd Gwlad yr Iâ ar hyd ffordd Kjölur. Yn ogystal â Gullfoss a'r Þingvellir, mae Haukadalur yn rhan o'r drindod sy'n creu cylchdaith enwog 'Y Cylch Aur' (*Golden Ring*) sy'n boblogaidd iawn gydag ymwelwyr a thwristiaid.

## Oriel

Image:Haukadalur_geyser_area,_Iceland_-_Eric_Marchese.jpg|Haukadalur ym Medi 2017
Image:Haukadalur by hellbird.se.jpg|Haukadalur ym Mai 2016
Image:Haukadalur.jpg|Haukadalur
Área geotérmica de Geysir, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 079.JPG|Ardal geothermal y Geysir
Image:Litli Geysir 4890510240.jpg|Litli Geysir, Haukadalur
|Ardal Ffynnon Boeth Geysir
Valle Haukadalur desde Laugarfjall, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 100.JPG|Golygfa o Haukadalur o Laugarfjall
File:Geysir (20).JPG|bawd|Geysir 
File:GOTMANDER'S HOUSE, HAUKEDAL (1850).jpg|bawd|Tŷ'r Gotmander, Haukedal, 1850 -twristiaeth cynnar

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Gwlad yr Iâ
Cylch Fienna

Carfan o athronwyr, mathemategwyr, a gwyddonwyr oedd yn cyfarfod ym Mhrifysgol Fienna yn y 1920au a'r 1930au oedd **Cylch Fienna** (). Ymhlith yr aelodau oedd Rudolf Carnap, Otto Neurath, Kurt Gödel, Friedrich Waismann, Herbert Feigl, Hans Hahn, Philipp Frank, a Karl Menger. Cysylltir yn bennaf ag athroniaeth positifiaeth resymegol.

Cyfarfu'r grŵp yn gyntaf ym 1924 dan arweiniad Moritz Schlick. Ymgynulliodd gylch tebyg ym Merlin, dan Hans Reichenbach. Cyhoeddwyd cyfnodolyn o'r enw *Erkenntnis* ar y cyd gan y ddau gylch.

Bu farw Schlick ym 1936, a chwalodd y cylch yn sgil yr *Anschluss* ym 1938. Er hynny, parhaodd syniadau a dylanwad ei aelodau mewn gwledydd eraill.

## Darllen pellach 
* V. Kraft, *The Vienna Circle* (Efrog Newydd, 1969).

Categori:Athroniaeth ddadansoddol
Categori:Athroniaeth y gwyddorau
Categori:Fienna
Categori:Hanes Awstria
Democratiaeth gymdeithasol

Ideoleg economaidd a gwleidyddol sydd yn gysylltiedig â sosialaeth a'r mudiad llafur yw **democratiaeth gymdeithasol** sydd yn cydnabod strwythur ddemocrataidd y wladwriaeth ac yn dadlau dros ei newid drwy ddiwygio yn lle chwyldro.

Mae democratiaeth gymdeithasol a chomiwnyddiaeth yn rhannu'r un gwreiddiau, sef sosialaeth y 19g ac ysgrifau Karl Marx a Friedrich Engels. Mae democratiaeth gymdeithasol yn osgoi'r ysbryd milwriaethus a llywodraeth dotalitaraidd sydd yn nodweddion o gomiwnyddiaeth. Yn hytrach, dadleuodd dros drawsnewidiad heddychlon o gyfalafiaeth i sosialaeth drwy'r broses wleidyddol ac ymgyrchoedd cymdeithasol.

Yn ail hanner yr 20g, datblygodd athrawiaeth gymedrol o ddemocratiaeth gymdeithasol sydd yn arddel rheoleiddio yn hytrach na pherchenogaeth gan y wladwriaeth. Mae'r ffurf hon felly yn derbyn y system gyfalafol ond yn ceisio ei rheoli. Y prif nodwedd arall ohoni yw'r bwriad i gynnal y boblogaeth drwy'r wladwriaeth les. Mae democratiaeth gymdeithasol yn wahanol i sosialaeth ddemocrataidd, sydd yn debyg i Farcsiaeth-Leniniaeth yn ei gwrth-gyfalafiaeth ond nid yn ei agwedd tuag at ddemocratiaeth.

## Darllen pellach 
* J. Vaizey, *Social Democracy* (Llundain, 1971).

Cymdeithasol
Categori:Sosialaeth
Ruth Westheimer

Therapydd rhyw a chyflwynydd sioeau siarad oedd **Ruth Westheimer** (4 Mehefin 1928 – 12 Gorffennaf 2024) a adnabyddir yn well fel **Dr Ruth**. Roedd yn Almaenes Iddewig a dreuliodd rhan fwyaf o'i bywyd yn yr Unol Daleithiau. Daeth yn adnabyddus yn yr 1980au am drafod rhyw a rhywioldeb ar radio a theledu cebl.

Ganwyd Karola Ruth Siegel yn Wiesenfeld (ger Karlstadt am Main), Yr Almaen yn unig blentyn i Iddewon uniongred. Yn Ionawr 1939, wedi i'w thad gael ei gymeryd y Natsiaid, fe'i danfonwyd i gartref plant yn y Swistir. Dysgodd yn 1945 fod ei rhieni wedi marw yn Yr Holocost, efallai yn Auschwitz. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau yn 1956 lle astudiodd a dysgodd Seicoleg.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr radio o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Llanes

bawd|Llanes
bawd|Lleoliad Llanes
Mae **Llanes** (Sbaeneg: Llanes) yn dref ac yn ardal weinyddol yn Asturias. Mae ardal y cyngor yn ymestyn am tua 30&nbsp;km ar hyd yr arfordir. Mae Llanes yn ffinio i'r dwyrain gyda Ribadeva, i'r gorllewin gyda Ribeseya ac i'r de gyda Cabrales yng nghrib uchel y galchfaen Sierra del Cuera, sy'n codi i dros 1,100 m. Saif yn rhanbarth Comarca d'Oriente, un o wyth rhanbarth yn Asturias.

Mae'r ardal yn rhan o'r Costa Verde (yr Arfordir Gwyrdd) sy'n adnabyddus am ei golygfeydd arfordirol ysblennydd, gyda 32 o draethau tywod gwyn. Mae Llanes i'r gogledd o'r Picos de Europa, mynyddoedd a wnaed bron yn gyfan gwbl o garst galchfaen.

Mae'r rhan fwyaf o drigolion yr ardal yn byw ger yr arfordir; y dref fwyaf yw Llanes ei hun, gyda phoblogaeth o tua 4,000 allan o'r cyfanswm ar gyfer yr ardal o oddeutu 13,000. Mae'r draffordd A-8 yn croesi'r cyngor o'r dwyrain i'r gorllewin ar hyd yr arfordir. Mae lein rheilffordd un-trac yn cario dur a nwyddau eraill yn ogystal â theithwyr. Mae'n rhan o'r lein rhwng Uviéu a Santander. Ac mae Llwybr Santiago yn croesi'r ardal o'r dwyrain i'r gorllewin; llwybr yr arfordir neu lwybr y gogledd yw hwn.

Mae canol tref Llanes yn dal i ddilyn y patrwm strydoedd cul canoloesol, ac mae rhan o furiau'r dref (13g) o hyd i'w gweld uwchben traeth Sablon. Tŵr Llanes yw'r adeilad canoloesol mwyaf pwysig. Mae llên gwerin, bwyd a ffiestas y rhanbarth yn enwog am eu lliw a'u hanes.

## Gwaith
Porthladd pysgota traddodiadol yw Llanes, gyda harbwr prysur. Dim ond saith cwch pysgota llawn-amser sydd ar ôl ym mhorthladd Llanes, ond yn ystod tymor prysur, fel tymor y mecryll, bydd hyd at 20 o gychod o Wlad y Basg a Galiza hefyd yn dadlwytho yma. Twristiaeth y'r brif ddiwydiant: mae'r traethau a gweithgareddau cefn gwlad yn denu miloedd o ymwelwyr o rannau eraill o Sbaen. Mae hefyd yn atynfa i gyfarwyddwyr ffilm, a mae sawl un wedi ei recordio yma, gan gynnwys El Orfanato (Cartref y Plant Amddifad), Juan Antonio Bayone, 2007.

Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Seltjarnarnes

[bawd|Lleoliad Seltjarnarnes mewn coch o fewn [Reykjavík Fawr]]
bawd|Seltjarnarnes, 2017
Mae **Seltjarnarnes** yn fwrdeistref yng Ngwlad yr Iâ sydd yn rhan o Ranbarth y Brifddinas, Reykjavík Fawr. Mae'n gorwedd i'r gogledd orllewin o ganol Reykjavík ar benrhyn. Sefydlwyd ei ffiniau gwleidyddol yn fuan wedi'r Ail Ryfel Byd yn 1947. ei phoblogaeth yn 2017 oedd 4,590. Ei maint yw 2&nbsp;km swgâr - dyma fwrdeistref leiaf y wlad.

## Gorolwg a Hanes
bawd|dde|250px|Y "Grótta"
bawd|Nesstofa
I'r gogledd o'r penrhyn lle saif Seltjararness ceir ynys fechan, Grotta. Adeiladwyd goleudy yma yn 1897 ac mae'n fan nythu i sawl rhywogaeth o adar. Cysylltir yr ynys i'r penrhyn gan bibell a foddir o dan llanw uchel. Awgrymir bod ymwelwyr yn cadarnhau amseroedd y llanw cyn ceisio cerdded i weld y goleudy.

Lleolir Amgueddfa Moddion Nesstofa ar ochr orllewinnol y dref. Codwyd yr adeilad oddeutu 1763 a dyma oedd safle'r Coleg Feddygol nes 1876.

Ceir dwy ysgol in Seltjarnarnes, Mýrarhúsaskóli a Valhúsaskóli.

Mae un plaid, Plaid Annibyniaeth Gwlad yr Iâ, wedi rheoli'r dref ers i etholiadau llawn gychwyn yn 1962. Y pleidiau eraill a gynrychiolir ar gyngor y dref yw Samfylkingin a Neslistinn

Yn 2007 daeth Seltjarnarnes y dref gyntaf yn y byd lle cafodd pob dinesydd fynediad i ffeibr optig.

## Chwaraeon
Y tîm pêl-droed lleol yw Íþróttafélagið Grótta sy'n cystadlu yn ail haen y wlad. Mae tîm pêl-llaw Grótta's yn chwarae yn y gynghrair gyntaf. Tîm menywog Grótta oedd pencampwyr y genedl yn 2015 a 2016. Mae gan Grótta hefyd timau gymnasteg a chodi pwysau. Mae'r gymnast enwog, Magnús Scheving a greodd sioe deledu, LazyTown yn byw yn y bwrdeisdref.

## Gefeilldrefi 
*  Herlev, Denmarc
*  Höganäs, Sweden
*  Lieto, Y Ffindir
*  Nesodden, Norwy

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Gwefan swyddogol Seltjarnarnes

Categori:Cymunedau Gwlad yr Iâ
Rhestr o Siroedd Illinois

bawd|300px|Siroedd Illinois
Dyma '''restr o'r 102 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn Nhalaith Illinois''' yn yr Unol Daleithiau, yn nhrefn yr wyddor

* Adams 
* Alexander
* Bond
* Boone
* Brown
* Bureau
* Calhoun
* Carroll 
* Cass
* Champaign
* Christian
* Clark
* Clay 
* Clinton
* Coles
* Cook
* Crawford
* Cumberland
* DeKalb
* DeWitt
* Douglas
* DuPage 
* Edgar
* Edwards
* Effingham
* Fayette
* Ford
* Franklin
* Fulton
* Gallatin
* Greene
* Grundy
* Hamilton
* Hancock
* Hardin
* Henderson
* Henry
* Iroquois
* Jackson
* Jasper
* Jefferson 
* Jersey
* Jo Daviess 
* Johnson
* Kane
* Kankakee
* Kendall
* Knox
* LaSalle 
* Lake
* Lawrence
* Lee
* Livingston
* Logan 
* Macon
* Macoupin
* Madison
* Marion
* Marshall
* Mason
* Massac
* McDonough
* McHenry
* McLean
* Menard
* Mercer
* Monroe
* Montgomery
* Morgan
* Moultrie
* Ogle
* Peoria
* Perry
* Piatt
* Pike
* Pope
* Pulaski
* Putnam
* Randolph
* Richland
* Rock Island
* Saline
* Sangamon
* Schuyler
* Scott
* Shelby
* St. Clair
* Stark
* Stephenson
* Tazewell
* Union
* Vermilion 
* Wabash
* Warren
* Washington
* Wayne
* White
* Whiteside
* Will
* Williamson
* Winnebago
* Woodford


Illinois
T. Harri Jones

Bardd o Gymru a ysgrifennodd yn Saesneg a darlithydd ym Mhrydain ac Awstralia oedd **Thomas Henry "Harri" Jones** (21 Rhagfyr 1921 – 29 Ionawr 1965). Fe'i ganed yng Ngwm Crogau ger Llanafan Fawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 1965
Categori:Pobl o Frycheiniog
Mission: Impossible - Rogue Nation

Mae ***Mission: Impossible - Rogue Nation*** yn ffilm ysbïo acsiwn Americanaidd 2015 a'r pumed yng nghyfres y ffilmiau *Mission: Impossible*. Fe'i chyd-ysgrifennwyd a chyfarwyddwyd gan Christopher McQuarrie. Serenna Tom Cruise, Simon Pegg, Jeremy Renner, Rebecca Ferguson, Alec Baldwin, Sean Harris, Ving Rhames, Simon McBurney a Tom Hollander yn y ffilm, gyda Cruise, Renner, Pegg a Rhames yn ailgydio yn eu rolau o'r ffilmiau blaenorol. Cynhyrchwyd Rogue Nation gan Cruise, J. J. Abrams a David Ellison o Skydance Productions.

Yn y ffilm, mae'r gweithredwr y Llu Cenadaethau Amhosibl Ethan Hunt yn ceisio dianc rhag yr Asiantaeth Gwybodaeth Ganolog yn dilyn chwalu'r llu wrth iddo weithio i brofi bodolaeth y Syndiciaeth, consortiwm terfysgol rhyngwladol dirgel.

Yn ogystal â'r pumed ffilm hon, cynhwysa'r gyfres y ffilmiau canlynol: *Mission: Impossible* (1996), *Mission: Impossible II* (2000), *Mission: Impossible III* (2006), *Mission: Impossible - Ghost Protocol* (2015) a *Mission: Impossible - Fallout* (2018).

## Cast
* Tom Cruise fel Ethan Hunt, gweithredwr y Llu Cenadaethau Amhosibl
* Simon Pegg fel Benji Dunn, gweithredwr maes technegol y Llu Cenedaethau Amhosibl
* Jeremy Renner fel William Brandt, Cyfarwyddwr Gweithredoedd Maes y Llu Cenedaethau Amhosibl
* Rebecca Ferguson fel Ilsa Faust, cudd-weithredwr MI6 yn y Syndiciaeth
* Alec Baldwin fel Alan Hunley, Cyfarwyddwr yr Asiantaeth Gwybodaeth Ganolog
* Sean Harris fel Solomon Lane, cyn-weithredwr MI6 a aeth yn ddrwg a daeth yn arweinydd goruchaf ar y Syndiciaeth
* Ving Rhames fel Luther Stickell, gweithredwr y Llu Cenedaethau Amhosibl ac arbenigwr cyfrifiaduron
* Simon McBurney fel Atlee, Pennaeth y Gwasanaeth Cudd-wybodaeth
* Tom Hollander fel Prif Weinidog y Deyrnas Unedig
* Zhang Jingchu fel Lauren, dadansoddwraig yr Asiantaeth Gwybodaeth Ganolog
* Jens Hultén fel Janik Vinter, cyn-weithredwr y KGB a dirprwy i Lane
* Hermione Corfield fel gweithredwr y Llu Cenedaethau Amhosibl sy'n chwarae rhan fel siopwriag siop recordiau yn Llundain

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2015
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar raglenni teledu
Gwilym Bowen Rhys

Mae **Gwilym Bowen Rhys** (ganwyd 23 Hydref 1992) yn ganwr a chyfansoddwr o Gymru sy'n dod o bentref Bethel ger Caernarfon.

Cafodd fagwraeth Gymraeg a Chymreig, yn cystadlu ar lwyfan eisteddfodau lleol. Yn 14 oed yn 2007, ymunodd gyda’i ddau gefnder a chyfaill i ffurfio’r band roc Y Bandana. Yn 2012 sefydlodd grŵp gwerin amgen, Plu gyda'i ddwy chwaer; Elan a Marged.

## Gyrfa
### Cerddoriaeth
 Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth yn 2014]]

Yn ogystal â cherddoriaeth, mae ganddo hefyd ddiddordeb angerddol mewn hanes a diwylliannau cynhenid, ac felly yn ddigon naturiol, fe dyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth traddodiadol ein gwlad. Cychwynodd astudio Hanes ym Mhrifysgol Aberystwyth. Mae wedi cael y fraint o deithio ledled y byd yn perfformio gyda phrosiectau NEXO yn yr Ariannin a TOSTA yng Nghymru, Iwerddon, Yr Alban, Cernyw, Fryslân, Galisia a Gwlad y Basg.

Ers rhai blynyddoedd bellach mae wedi bod yn canu ac ymchwilio mewn i ganeuon ac alawon traddodiadol o Gymru a cheisio codi ymwybyddiaeth o'n cerddoriaeth a’n llenyddiaeth gynhenid.

Cyrhaeddodd cystadleuaeth *Cân i Gymru* ddwy waith gan gyfansoddi gyda ei fam Siân.

‘'O Groth y Ddaear’' yw ei albwm unigol gyntaf a lansiwyd yn Eisteddfod Genedlaethol y Fenni, 2016.

Enillodd y wobr am yr Artist Unigol Gorau yng Ngwobrau Gwerin Cymru 2019. Derbyniodd enwebiad ar gyfer gwobr yr Artist Unigol Gorau yng Ngwobrau Gwerin BBC Radio 2 2019.

Mae diddordeb Gwilym yn cwmpasu cerddoriaeth pop Cymraeg a hefyd cerddoriaeth draddodiadol Cymru. Mae'n canu'r Pibgod a bu'n bibydd yn arwain Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth yn 2014.

### Clocsiau
Yn Ebrill 2014 cychwynnodd ddysgu y grefft o wneud clocsiau. Roedd y crefftwr Trefor Owen o Griccieth wedi bwriadu ymddeol o'i waith yn gwneud clocsiau ond doedd neb i gymeryd yr awenau. Cynigiodd y Tywysog Charles wneud cyfraniad er mwyn hyfforddi crefftiwr newydd a bu Gwilym yn cael hyfforddiant yn y grefft. Yn 2016 aeth i rownd derfynol Gwobrau Prentisiaethau Cymru yn yr adran Prentis Sylfaen y Flwyddyn.

### Cydweithio Celtaidd
Bu Gwilym yn perfforio yng Gŵyl Ryng-Geltaidd An Oriant yn Llydaw yn haf 2022. Fel rhan o'r cyfnod bu iddo recordio ffilmig gan sianel gerddoriaeth ar-lein S4C, Lŵp, gyda'r gantores Llydwig, Azenor Kallag, yn cymharu geiriau Cymraeg a Llydaweg. Bu i'r ffilm fer dderbyn ymateb dda a llawer yn ei rannu.

## Teulu
Rhieni Gwilym yw Rhys Harris, cyn-aelod o'r Trwynau Coch a Siân Harris.  Mae'n ŵyr i'r diweddar brifardd ac archdderwydd Geraint Bowen. Ei famgu ar ochr ei fam yw Zonia Bowen.

## Disgyddiaeth 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* 
* Tudalen Facebook Gwilym Bowen Rhys

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Cyfansoddwyr o Gymru
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Gitaryddion o Gymru
Ed Holden

Mae **Ed Holden** (ganed tua 1984) neu i roi ei enw llwyfan, **Mr Phormula** yn rapiwr, bît-bocsiwr, perfformiwr yng Nghymru ac y Deyrnas Unedig. Mae'n rhedeg ei stiwdio recordio ei hun, Stiwdio Panad yn Llanfrothen, Gwynedd.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd Holden yn Llanelwy a magwyd yn Llanerchymedd ac yna Amlwch, Ynys Môn ac aeth i Ysgol Syr Thomas Jones. Yn 21 oed rhoddodd gorau i'w swydd mewn canolfan alwadau er mwyn mynd yn gerddor, cynhyrchydd a pherfformiwr llawn amser. Bydd hefyd yn rhoi gwersi rapio a bît bocsio mewn ysgolion a chlybiau.

## Gyrfa 
Mae Holden/Mr Phormula wedi chwarae rhan flaenllaw yn y Sîn Roc Gymraeg ers canol yr 2000au.

Dechreuodd ei ddiddordeb yn y Sîn Roc Gymraeg pan oedd yn 17 oed a cyflwynodd Aaron Elias o'r grŵp Pep Le Pew, gasét o fiwsig Cymraeg iddo. Dyma oedd y tro cyntaf i Holden glywed rap yn y Gymraeg. Yn ôl wefan Llywodraeth Cymru fel rhan o ymgyrch Dydd Miwsig Cymru 2018, "Wnes i wrando ar y cassette a clywed rap yn yr iaith Gymraeg am y tro cynta’ erioed, wow! Felly wnes i ymuno efo’r band a dyna be gychwynodd fy ngyrfa yn y diwydiant cerddoriaeth Cymraeg." Wedi'r profiad yma, ymunodd Holden gyda grŵp Pep le Pew o Borthmadog ar ddechrau'r Mileniwm.

Roedd yn aelod o grŵp rap chwaraeus, Genod Droog oedd yn cynnwys unigolion sydd wedi mynd ymlaen i chwarae rhan amlwg ym mywyd cerddoriaeth a diwylliant Cymru gan gynnwys y prifardd Aneirin Karadog, y cyflwynydd a chynhyrchydd radio, Dyl Mei, a'r cyflwynydd ar Radio Cymru, Gethin Evans.

Mae hefyd wedi perfformio efo Derwyddon Dr Gonzo - band boblogaidd a dylwanwadol arall.

Ers diwedd y Genod Droog, mae ef wedi parhau i berfformio a chyfansoddi. Ef yw pencampwr Lwpio Cymru ar hyn o bryd, ac yn 2013, bu’n is-bencampwr Lwpio’r DU.

Yn 2012 daeth y person gyntaf i berfformio yn y Gymraeg yng ngwobrau MOBO yn y Liverpool Arena.
*2022 – Mr Phormula / Lord Willin – *Roads* (sengl) – ar label Bard Picasso
*2017 – Mr Phormula – *Llais / Voice*
*2017 – Mr Phormula – *Cwestiynau / Questions* (sengl)
*2016 – Mr Phormula – *Llwybrau* EP
*2016 – Mr Phormula – *Un Ffordd* EP
*2014 - Mr Phormula – *Be ti’n Gweld* EP
*2014 - Mr Phormula – *Cymud* (albuwm)
*2013 - Sleepbeggar – *Me leaving me* EP (prosiect ar y cyd)
*2012 - Mr Phormula – *Minority* EP
*2011 - Y Bwgan – *Recordiau coch* (cynhyrchu trac a chasgliad)
*2010 - Mr Phormula – *Forward thinking* albwm
*2009 - Pen-Ta-Gram – *Twisted Tongues* abwm (prosiect ar y cyd)
*2009 - Barddoniaeth boced-din – Raps heddiw publication
*2008 - Genod Droog – *Ni oedd Y Genod Droog* albwm
*2008 - Dybl L - ''Gesha pwy sy nôl?' (prosiect ar y cyd)
*2008 - Y Diwygiad – *HYMN 808* albwm (prosiect ar y cyd)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* 
* Gwefan Mr Phorumla
*Mr Phormula ar Bandcamp
*Fideo Hyrwyddo Gwaith
*Bît Bocsio yn y car
*Alys Williams, Mr Phormula a Cherddorfa y Welsh Pops yn perfformio Gweld y Byd Mewn Lliw yn Gig y pafiliwn 2017

Categori:Genedigaethau'r 1980au
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Amlwch
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Syr Thomas Jones
Categori:Rapwyr o Gymru
James Ball

Para-seiclwr o Gymru yw **James Ball** (ganwyd 24 Mehefin 1991). Ganwyd ym Mhont-hir.

Enillodd Ball y fedal arian yn y men's B&VI 1,000m time trial yng Nghemau'r Gymanwlad 2018, a hefyd yng Nghemau'r Gymanwlad 2022, gyda'i beilot Matthew Rotherham. Enillodd fedal aur gyntaf Cymru yn yr un gemau'r Gymanwlad.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau'r Gymanwlad 2022
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Pobl o Dorfaen
Categori:Seiclwyr o Gymru
Mission: Impossible - Fallout

Mae ***Mission: Impossible 6: Fallout*** yn ffilm ysbïo acsiwn Americanaidd 2018 a'r chweched yng nghyfres y ffilmiau *Mission: Impossible*. Fe'i hysgrifennwyd, cyfarwyddwyd a chynhyrchwyd gan Christopher McQuarrie. Serenna Tom Cruise, Rebecca Ferguson, Ving Rhames, Simon Pegg, Michelle Monaghan, Alec Baldwin a Sean Harris sydd i gyd yn ailgydio yn eu rolau o'r ffilmiau blaenorol. Ymuna Henry Cavill, Vaness Kirby, Sian Brooke ac Angela Bassett â'r fasnachfraint.

Rhyddhawyd y ffilm ar 27 Gorffennaf 2018.

Yn ogystal â'r chweched ffilm hon, cynhwysa'r gyfres y ffilmiau canlynol: *Mission: Impossible* (1996), *Mission: Impossible II* (2000), *Mission: Impossible III* (2006), *Mission: Impossible - Ghost Protocol* (2011) a *Mission: Impossible - Rogue Nation* (2015).

## Cast 
* Tom Cruise fel Ethan Hunt
* Rebecca Ferguson fel Ilsa Faust
* Ving Rhames fel Luther Stickell
* Simon Pegg fel Benjamin "Benji" Dunn
* Alec Baldwin fel Secretary Alan Hunley fel August Walker
* Vanessa Kirby
* Sian Brooke
* Frederick Schmidt
* Angela Bassett
* Wes Bentley

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar raglenni teledu
Friedrich Engels

Athronydd a sosialydd o'r Almaen oedd **Friedrich Engels** (28 Tachwedd 1820 – 5 Awst 1895). Cyd-ysgrifennodd *Y Maniffesto Comiwnyddol* (1848) gyda Karl Marx.

Ganwyd yn Barmen, talaith y Rhein, ym Mhrwsia. Cychwynnodd ar yrfa fusnes yn Bremen, ac yn ei amser hamdden fe fagodd ddiddordeb yng ngweithiau'r "Almaenwyr Ifainc" (gan gynnwys Ludwig Börne, Karl Gutzkow, a Heinrich Heine) ac, yn ddiweddarach, yr "Hegeliaid Ifainc" (megis Bruno Bauer a Max Stirner). Trodd Engels yn anffyddiwr ac yn chwyldroadwr yn athroniaeth y dilechdid Hegelaidd, a chyhoeddodd erthyglau dan yr enw Friedrich Oswald. Gwasanaethodd am un flwyddyn mewn catrawd fagnelau ym Merlin, ac yno fe fynychodd ddarlithoedd yn y brifysgol.

Gadawodd y fyddin ym 1842. Bu'n cwrdd â Moses Hess, a chafodd Engels ei berswadio ganddo i droi'n gomiwnydd a symud i Loegr. Treuliodd ei ddyddiau ym Manceinion yn y swyddfa fusnes, a'i nosweithiau yn y llyfrgell yn ymchwilio i'r amodau economaidd a gwleidyddol yn Lloegr. Cyfranodd erthyglau i gylchgronau yn Lloegr ac ar y cyfandir, gan gynnwys y *Deutsch-Französische Jahrbücher* dan olygyddiaeth Karl Marx ym Mharis. Cafodd berthynas glos â'r Wyddeles Mary Burns, er na phriodasant. Yn sgil ei marwolaeth ym 1863, cafodd berthynas â'i chwaer Lizzy Burns, a phriodasant ym 1878 ychydig oriau cyn ei marwolaeth hi.

Dychwelodd Engels i Bremen a chyhoeddodd ei lyfr *Die Lage der arbeitenden Klasse in England* (1845). Cafodd gyfarfodydd â Marx ym Mharis, Brwsel, ac yn Lloegr. Roedd Engels yn un o sefydlwyr y Gynghrair Gomiwnyddol yn Llundain ym 1847.

Wedi marwolaeth Marx ym 1883, Engels a gyflawnodd y gwaith o olygu a chyhoeddi'r ail gyfrol a'r drydedd gyfrol o *Das Kapital* (1885, 1894). Bu farw Engels o ganser yn 74 oed.

## Athroniaeth ddadleuol
Ymysg un o ddaliadau mwyaf dadleuol Engels oedd *Völkerabfälle* sef cyfeirio at rai pobloedd fel "gwaddod-bobl" neu "sbwriel-bobl" gan ddibynu ar y cyfieithiad. Dadleuoedd Engels yn 1848 bod rhaid pobloedd megis y Llydawyr, Gaeliaid yr Alban a'r Serbiaid yn eu hanfod yn annatblygiedig ac adweithiol a bod angen eu difa neu traflyncu o fewn cenhedloedd neu ddiwylliannau mwy datblygedig megis yr Almaenwyr neu'r Hwngariaid er mwyn gallu cymryd rhan gweithredol yn y chwyldro dros hawliau unigolion a gweithwyr.

Categori:Anffyddwyr o'r Almaen
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Athronwyr gwleidyddol o'r Almaen
Categori:Comiwnyddion o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Llenorion ffeithiol y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Llenorion ffeithiol Almaeneg o'r Almaen
Categori:Llenorion gwleidyddol o'r Almaen
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Pobl o Nordrhein-Westfalen
Categori:Sosialwyr o'r Almaen
Akranes

bawd|Map Akraneskaupstadur
bawd|Map o'r ardal
bawd|Ynghanu'r enw Akranes
Mae **Akranes** (IPA:ˈaːkraˌnɛːs) yn borthladd a bwrdeisdref ar arfordir orllewinnol Gwlad yr Iâ ac yn gorwedd oddeutu  i'r gogledd o'r brifddinas, Reykjavík. Mae Akranes yn Rhanbarth Vesturland. Ar 1 Ionawr 2017 poblogaeth y dref oedd 7,051. Hi yw'r dref fwyaf yng ngorllewin Gwlad yr Iâ.

Gwladychwyd Akranes yn y 9g ond bu'n rhaid aros nes 1942 cyn i'r dref dderbyn siarter bwrdeisdref.

## Hanes
Sonia'r Landnámabók i Akranes gael ei gwladychu yn y 9g gan y brodyr Þormóður a Ketill, meibion Bresi. Daethont o'r Iwerddon. Dechreuodd y lle ymffurfio'n dref yng nghanol y 17g a hynny fel pentref bysgota. Yn 1942 fe roddwyd siarter iddi ac yn y blynyddoedd a ddilynodd cododd poblogaeth y dref yn sydyn iawn.

Ceir sawl diwydiant a chydlogwr yn y dref. Agorwyd ffatri sment yn yr 1950au a gorsaf mwyndoddi alwminiwm yn 1998.

## Akranes Gyfoes
Mae'r diwydiant bysgota yn parhau i fod yn un o brif gyflogwyr y dref ond mae masnach hefyd yn gyflogwyr sylweddol arall wrth i Akranes weithredu fel canolfan wasanaethu ar gyfer ardal wledig y tu cefn iddi.

Disgwylir i'r dref i dyfu ymhellach yn sgil gwella trafnidiaeth gydag ardal Reykjavík Fawr yn dilyn adeiladu Twnnel Hvalfjörður sydd  o hyd yn 1998. Dyma un o dwneli tan-ddŵr hiraf y byd.

## Poblogaeth 
Mae'r dref wedi gweld tŵf cyson a a di-dor ers degawdau.

## Chwaraeon
Mae'r dref yn gartref i glwb chwaraeon, Íþróttabandalag Akraness.

Mae gan Akranes draddodiad pêl-droed hir. Mae'r tîm lleol, ÍA Akranes, wedi bod ymysg timau gorau'r wlad ers blynyddoedd. Ganed cyn chwaraewr Sheffield Wednesday ac Arsenal, y chwaraewr canol cae, Siggi Jonsson yn Akranes a bu'n chwarae gydag ÍA ar dri cyfnod gwahanol.

## Amgueddfa Werin
Lleolir Amgueddfa Werin Akranes yn y dref. Mae'r (Byggðasafnið í Görðum Akranesi) yn Garðar. Mae'n cynnwys arddangosfeydd ac arteffactau tu fewn a hefyd fel amgueddfa awyr agored yn debyg i Amgueddfa Werin Cymru. Sefydlwyd yr Amgueddfa yn 1953.

## Enwogion
Jón Óskar - bardd

## Gefeilldrefi
Mae Akranes wedi gefeillio â'r trefi isod:

*  Bamble, Norwy 
*  Närpes, Y Ffindir
*  Qaqortoq, Yr Ynys Las
*  Sörvágur, Ynysoedd Ffaro
*  Tønder, Denmarc 
*  Västervik, Sweden

## Oriel

Akranes loftmynd.jpg|Akranes o'r awyr
Akranes 16.05.2008 17-02-41.jpg|miniatur|Tŷ yn Akranes
Langisandur6.jpg|bawd|250px|Langisandur yn Akranes
Montaña volcánica Akrafjall, Akranes, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 003.JPG|Akrafjall, gerllaw
Balas de paja, Akranes, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 019.JPG|Bêls gwair ger Akranes
Antiguo faro de Akranes, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 008.JPG|Hen Oleudy Akranes
Faros de Akranes, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 017.JPG|Goleudy newydd Akranes
Akranes-pjt4.jpg|bawd|Akranes o'r hen Oleudy

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Bwrdeisdref Akranes
* Akranes Gwefan yr Amgueddfa Werin

Categori:Cymunedau Gwlad yr Iâ
Knox County, Illinois

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Knox County, Illinois
*Knox County, Indiana
*Knox County, Kentucky
*Knox County, Maine
*Knox County, Missouri
*Knox County, Nebraska
*Knox County, Ohio
*Knox County, Tennessee
*Knox County, Texas

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q494552;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Illinois
Lewis Oliva

Seiclwr o Gymru yw **Lewis Oliva** (ganwyd 23 Awst 1992). Fe'i ganwyd yn Sir Fynwy.

Enillodd Oliva y fedal arian yn y Keirin yng Ngemau'r Gymanwlad 2018, trydedd fedal Cymru yng nghystadleuaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Trefynwy
Categori:Pobl o Sir Fynwy
Vanessa Kirby

Mae **Vanessa Nuala Kirby** (ganed 18 Ebrill 1988) yn actores lwyfan, teledu a ffilm Seisnig. Serennodd fel Stella yn addasiad y BBC o *Great Expectations* yn 2011 a fel Joanna yng nghomedi rhamantus Richard Curtis *About Time* yn 2013. O 2016 i 2017, chwaraeodd Kirby y Dywysoges Margaret yng nghyfres Netflix Peter Morgan *The Crown* a fe'i derbyniwyd enwebiad ar gyfer Gwobr BAFTA ar gyfer yr Actores Gefnogol Orau. Fe'i hadnabyddir yn bennaf am ei gwaith ar y llwyfan; ac yn 2016 dywedodd *Variety* mai hi "yw'r actores lwyfan rhagorol ei chenhedlaeth."

Ymddangosa Kirby yn *Mission: Impossible - Fallout* yn 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Jeremy Northam

Mae **Jeremy Phillip Northam** (ganed 1 Rhagfyr 1961) yn actor Seisnig. Mae wedi ymddangos yn y ffilmiau *Gosford Park*, *Amistad*, *The Winslow Boy*, *Enigma*, *Martin and Lewis*, yn ogystal â rhai eraill. Fe'i gofir orau fel Mr. Knightley yn yr addasiad ffilm 1996 o *Emma* Jane Austen. Chwaraeodd hefyd Thomas More yng nghyfres Showtime *The Tudors*. O 2016 i 2017 ymddangosodd fel Anthony Eden yng nghyfres Netflix *The Crown*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Pobl o Gaergrawnt
Castrillón

Mae **Castrillón** yn ardal weinyddol (tebyg i gynghor) yn rhanbarth Avilés, Asturias; hi hefyd yw 7fed tref fwyaf Asturias. Mae'n un o 78 ardal debyg a elwir yn Astwrieg yn *conceyos* ac yn Sbaeneg yn 'comarcas' ond a gyfieithir i'r Gymraeg fel 'ardal weinyddol'.

300px|bawd|canol|Lleoliad Xixón yn Astwrias

Mae ganddi arwynebedd o 56.70&nbsp;km² a phoblogaeth o 22,361 (2005) a cheir wyth israniad oddi fewn iddi a elwir yn 'blwyfi':
:Bayas
:Naveces
:Piarnu
:El Puertu
:Salinas
:Samartín de L'Aspra
:Samiguel de Quiloñu
:Santiagu'l Monte

Y prif ganolfanau o ran poblogaeth yw Piedrasblancas, sef prifddinas Castrillón a Salines.

## Hinsawdd
Mae ei hinsawdd cefnforol yn golygu nad oes fawr o amrywiad yn y tymheredd. Mae ganddi dymheredd cyfartalog blynyddol o 13&nbsp;°C, haf cymedrol a gaeafau mwyn ond gyda glaw yn aml. Mae felly'n debyg i'r rhanbarthau cyfagos.

## Hanes
Mae'r dystiolaeth gyntaf o fodau dynol yn Castrillón yn Astur o'r cyfnodau Celtaidd a Rhufeinig.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Eric Bristow

Chwaraewr dartiau Seisnig oedd **Eric John Bristow, MBE** ("The Crafty Cockney") (25 Ebrill 1957 – 5 Ebrill 2018). Roedd yn Bencampwr y Byd ym 1980, 1981, 1984, 1985 a 1986.

Fe'i ganwyd yn Hackney, Llundain. Bu farw o drawiad ar y galon yn Lerpwl.

Categori:Chwaraewyr dartiau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Pobl o Hackney
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Afon Buffalo (Arkansas)

Mae **Afon Buffalo** yn 153 milltir o hyd. Mae ey tharddiad yn y Mynyddoedd Ozark, 2576 troedfedd uwch lefel y môr, ac mae o’n llifo trwy Arkansas cyn ymuno â’r Afon White, erbyn hyn 351 troedfedd uwchben y môr. Daeth yr afon yn swyddogol  yn un  genedlaethol ym 1972.

## Cyfeiriadau
Buffalo
Gareth Evans (codi pwysau)

Codwr pwysau o Gymru ydy **Gareth Irfon Evans** (ganed 18 Ebrill 1986) sydd wedi cynrychioli Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad a Phrydain Fawr yn y Gemau Olympaidd. Llwyddodd i ennill medaul aur y Codi Pwysau categori 69&nbsp;kg yng Ngemau'r Gymanwlad 2018 ar yr Arfordir Aur, Awstralia.

## Gyrfa codi pwysau
Dechreuodd Evans godi pwysau pan yn 12 mlwydd oed ar ôl ymuno â chlwb Codi Pwysau Caergybi lle cyfarfodd â'i hyfforddwr Ray Williams enillodd fedal aur dros Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 1986 yng Nghaeredin..

Cynrychiolydd Prydain Fawr ym Mhencampwriaethau Codi Pwysau Ewrop ym Minsk, Belarws yn 2010 yn y categori dan 62&nbsp;kg gan orffen yn 13eg cyn cystadlu yn fest coch Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2010 yn Delhi Newydd lle gorffennodd yn y 12fed safle.

Camodd i'r categori 69&nbsp;kg ar gyfer Pencampwriaethau'r Byd ym Mharis yn 2011 a cafodd ei ddewis yn nhîm Prydain Fawr ar gyfer Gemau Olympaidd 2012 yn Llundain, Lloegr.

Yn 2014 cymerodd ran yng Ngemau'r Gymanwlad yn Glasgow, Yr Alban yn y categori 62&nbsp;kg cyn camu yn ôl i'r categori 69g ar gyfer y tymor canlynol. Yn 2015 llwyddodd i dorri record Prydain yn y cipiad, pont a hwb a'r record cyfanswm yn ystod Pencampwriaethau Ynysoedd Prydain ond er gwaethaf ei gampau, ni chafodd ei ddewis ar gyfer Gemau Olympaidd 2018 yn Rio de Janeiro, Brasil.

Llwyddodd i gipio'r fedal aur yng Ngemau'r Gymanwlad ar yr Arfordir Aur, Awstralia yn 2018 Dyma oedd y fedal aur cyntaf i Gymru yn ystod y Gemau..

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Categori:Pobl o Gymru yn y Gemau Olympaidd
Cymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2018

Roedd 214 aelod yn nhîm Cymru yn cystadlu yng Ngemau'r Gymanwlad 2018 ar yr Arfordir Aur, Awstralia rhwng 4 Ebrill a 15 Ebrill 2018.

Y triathletwraig Non Stanford oedd capten y tîm, gyda'r nofwraig, Jazz Carlin, yn cludo'r Ddraig Goch i'r Seremoni Agoriadol a'r codwr pwysau Gareth Evans gludodd y Ddraig Goch yn y seremoni cloi.

James Ball gipiodd fedal cyntaf Cymru gydag arian yn y ras tandem 1000m yn erbyn y cloc i feicwyr dall neu â nam golwg cyn i Gareth Evans ennill medal aur cyntaf Cymru yn y codi pwysau categori 69&nbsp;kg.

Yn cystadlu yn ei bumed Gemau'r Gymanwlad, llwyddodd David Phelps i ennill y fedal aur yn y gystadleuaeth 50m Reiffl tra'n gorwedd a sefydlu record y Gymanwlad newydd. Dyma'r ail dro iddo ennill y fedal aur gan iddo ennill yr un gystadleuaeth yng Ngemau'r Gymanwlad 2006 ym Melbourne, Awstralia.

## Cystadleuwyr
Aelodau tîm Cymru ym mhob camp

## Medalau'r Cymry
Llwyddodd athletwyr Cymru i ennill 36 o fedalau - 10 medal aur, 12 medal arian a 14 medal efydd - cyfanswm medalau sydd gystal â'r nifer uchaf erioed o'r Gemau yn Glasgow yn 2014, ond yr adeg hynny dim ond pum medal aur gafodd y tîm. Gyda 10 medal aur yn cael eu hennill yn 2018, mae'r Gemau yn cael eu hystyried fel y Gemau gorau erioed i Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:2018
Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Chwaraeon yn Awstralia
Categori:Gemau'r Gymanwlad
Gozón

300px|bawd|Gozón
300px|bawd|Lleoliad Gozón
Mae **Gozón** yn dref ac yn ardal weinyddol yn rhanbarth Avilés, Asturias. Y brifddinas yw tref Lluanco (Sbaeneg: Luanco). Mae'n ffinio gyda'r Môr Cantabri yn y gogledd, gyda Corvera yn y de, i'r gorllewin ceir Avilés, ac i'r dwyrain Carreño.

Porthladd pysgota yw'r fwrdeistref, ac yma y lleolir Cabo de Peñas ("Arfordir y Creigiau Mawrion").

Ar wahân i Lluanco mae'n rhaid i holl arwyddion yr ardal fod mewn Astwrieg; yr eithriad yw 'Lluanco/Luanco' a ganiateir yn y ddwy iaith.

## Hinaswdd
Fel gyda gweddill ardaloedd poblogaidd Asturias, mae gan Gozón hinsawdd morol gydag ystod tymheredd uchel cyffredin o rhwng 13 °C (55 °F) – 23 °C (73 °F).

## Plwyfi
Ceir sawl is-raniad pellach:
:Ambiedes
:Bañugues
:Bocines
:Cardo
:Heres
:Laviana
:Luanco
:Manzaneda
:Nembro
:Podes

Categori:Ardaloedd gweinyddol Asturias‎
Categori:Trefi a dinasoedd Asturias
Mick Jackson

Mae **Mick Jackson** (ganed 4 Hydref 1943) yn gyfarwyddwr ffilm a chynhyrchydd teledu o Loegr. Rhwng 1973 a 1987, cyfarwyddodd Jackson nifer a raglenni dogfen a chynhyrchiadau drama ar gyfer y BBC a Channel 4. Wedi iddo adleoli yn Hollywood, cyfarwyddodd ffilmiau, gan gynnwys *The Bodyguard* a serennodd Kevin Costner a Whitney Houston.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bryste
Denial (ffilm 2016)

Mae ***Denial*** yn ffilm ddrama hanesyddol Brydeinig-Americanaidd 2016 a gyfarwyddwyd gan Mick Jackson ac ysgrifennwyd gan David Hare, fe'i seiliwyd ar lyfr Deborah Lipstadt *History on Trial: My Day in Court with a Holocaust Denier*. Dramateiddia'r ffilm yr achos *Irving yn erbyn Penguin Books Ltd*, lle erlynwyd Lipstadt, ysgolhaig yr Holocost, gan wadwr yr Holocost David Irving am enllib. Serenna Rachel Weisz, Tom Wilkinson, Timothy Spall, Andrew Scott, Jack Lowden, Caren Pistorius ac Alex Jennings.

Ymddangoswyd *Denial* yng Ngŵyl Ffilmiau Ryngwladol Toronto ar 11 Medi 2016. Fe'i rhyddhawyd mewn sinemâu yn yr Unol Daleithiau gan Bleecker Street ar 30 Medi 2016 ac yn y Deyrnas Unedig gan Entertainment One ar 27 Ionawr 2017.

## Cast
* Rachel Weisz fel Deborah Lipstadt
* Tom Wilkinson fel Richard Rampton
* Timothy Spall fel David Irving
* Andrew Scott fel Anthony Julius
* Jack Lowden fel James Libson
* Caren Pistorius fel Laura Tyler
* Alex Jennings fel Syr Charles Gray
* Mark Gatiss fel Robert Jan van Pelt
* Andrea Deck fel Leonie
* Sally Messham fel Meg
* Sean Power fel Mitch
* John Sessions fel Yr Athro Richard Evans
* Nikki Amuka-Bird fel Lilly Holbrook
* Harriet Walter fel Vera Reich

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2016
Categori:Ffilmiau drama Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau drama Saesneg
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar lyfrau
Rachel Weisz

Mae **Rachel Hannah Weisz** (ganed 7 Mawrth 1970) yn actores o Loegr sydd wedi ennill Gwobr yr Academi am ei gwaith.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Actorion Iddewig o Loegr
Categori:Modelau benywaidd o Loegr
Naz Ball

Mae **Naldra "Naz" Ball** yn gyn ergydiwr pêl-droed o Gymru. Bu'n cynrychioli Cymru fel chwaraewr rhyngwladol ac yn chware i dimau Arsenal a Wembley yn Uwch-gynghrair Lloegr. Fe'i ganwyd ym 1961 ym Mhwllheli.

## Gyrfa clwb 
Ym 1991-92, tymor cyntaf strwythur cynghrair genedlaethol Lloegr ar gyfer pêl-droed i ferched sgoriodd Ball 23 gôl i gynorthwyo Arsenal i gael dyrchafiad i'r Gynghrair Genedlaethol. Bu hefyd yn gyfrifol am sgorio'r gôl rhoddodd  buddugoliaeth 1-0 i Arsenal dros Millwall Lionesses yn ffeinal cyntaf Cwpan yr Uwch-gynghrair ym 1992.

Yn y tymor canlynol enillodd Arsenal trebl domestig. Sgoriodd Ball ym mhob rownd o Gwpan Cynghrair Pêl-droed y Merched a'i pheniad wrth i Arsenal curo Doncaster Belles 3-0 oedd ei 38ain gôl mewn ymgyrch cynhyrchiol.

Ym mis Ebrill 1995 daeth Ball ymlaen am y ddwy funud olaf ym muddugoliaeth 3-2 Arsenal dros Ferched Lerpwl yng Nghwpan y merched. Ym 1995 a 1996 bu Ball yn chware i dîm Merched Wembley gan ennill gôl gosb munud olaf bu'n gyfrifol am fuddugoliaeth ei thîm dros y Doncasrer Bells yn ffeinal cwpan yr Uwch-gynghrair ar 10 Mawrth 1996.

Bu Ball yn rhan o dîm Wembley wrth iddynt golli 1-0 i Millwall Lionesses yn ffeinal Cwpan y Merched.

Yn ogystal â chware pêl-droed roedd gan Ball gyrfa llawn amser fel stiwardes yn y Llu Awyr Brenhinol.

## Gyrfa ryngwladol 
Cafodd Ball ei chapio ar y lefel rhyngwladol gan Gymru. Yng ngemau cymhwyso ar gyfer Pencampwriaeth merched UEFA sgoriodd Ball ddwywaith yn ei phum ymddangosiad dros ei gwlad.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr benywaidd rhyngwladol Cymru