Mortimer J. Adler

Athronydd, addysgwr, gwyddoniadurwr, a golygydd  o'r Unol Daleithiau oedd **Mortimer Jerome Adler** (28 Rhagfyr 1902 – 28 Mehefin 2001). Yn ystod ei oes hir, ysgrifennai nifer o lyfrau poblogaidd am athroniaeth, llenyddiaeth glasurol a'r dyniaethau a gweithiodd i hyrwyddo addysg gynhwysfawr yn y traddodiad Gorllewinol i bawb, yn bennaf trwy gyfrwng y rhaglen "Great Books" mewn cyswllt â'i waith i'r *Encyclopædia Britannica*.

## Bywyd cynnar ac addysg 
Ganed Mortimer Jerome Adler yn Ninas Efrog Newydd, Efrog Newydd, Unol Daleithiau America, yn fab i ymfudwyr Iddewig o'r Almaen. Gwerthwr gemwaith o'r enw Ignatz Adler oedd ei dad a chyn-athrawes o'r enw Clarissa Manheim oedd ei fam. Mynychodd Uwchysgol DeWitt Clinton yn y Bronx, ac er iddo ragori ar ei astudiaethau, gadawodd yr ysgol yn 15 oed i reoli addysg ei hun. Cafodd ei ysbrydoli gan hunangofiant yr athronydd John Stuart Mill, a oedd yn arddel hunanaddysg. Ceisiodd Adler gychwyn ar yrfa ym myd newyddiaduraeth i ennill ei damaid, ac aeth i weithio yn was copi ac yn ysgrifennydd i olygydd *The Sun*, papur newydd a gyhoeddwyd yn Efrog Newydd.

Enillodd ysgoloriaeth i astudio ym Mhrifysgol Columbia, a chwblhaodd gwrs athroniaeth pedair-blynedd o fewn tair blynedd. Serch hynny, gadawodd Columbia heb ei radd, am iddo wrthod mynychu'r gwersi addysg gorfforol ac ennill ei farc am brawf nofio. Byddai'r brifysgol yn newid anghenion y cwrs ym 1983, ac yn gwobrwyo diploma Adler iddo am radd baglor yn y celfyddydau.

Er iddo beidio ag ennill ei radd yn swyddogol, caniatawyd i Adler barhau â'i astudiaethau ôl-raddedig ym Mhrifysgol Columbia, a fe'i penodwyd yn hyfforddwr seicoleg ym 1923.

Yn y 1980au, cafodd y Prosiect Paideia ei greu gan Adler gyda chynllun i ddarparu addysg ddyneiddiol draddodiadol mewn ysgolion cyhoeddus, gan ddefnyddio'r dull Socrataidd. Ysgrifennodd Adler dri llyfr at ddiben y prosiect hwnnw. Yn ei henaint, dychwelodd Adler i'r byd academaidd gan ddal swydd athro ym Mhrifysgol Carolina yn Chapel Hill, Gogledd Carolina, o 1988 i 1991. Sefydlwyd y Center for the Study of Great Ideas yn Chicago gan Adler a Max Weismann ym 1990.

Bu farw yn ei gartref yn San Mateo, Califfornia, ar 28 Mehefin 2001, yn 98 oed.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *Art and Prudence: A Study in Practical Philosophy*.
* *What Man Has Made of Man: A Study of the Consequences of Platonism and Positivism in Philosophy.*
* *How to Think About War and Peace* (1944).
* *The Conditions of Philosophy* (1965).
* *The Time of Our Lives: The Ethics of Common Sense* (1970).
* *The Common Sense of Politics* (1971).
* *Philosopher at Large: An Intellectual Autobiography* (1977).
* *Aristotle for Everybody: Difficult Thought Made Easy* (1978).
* *How to Think About God: A Guide for the 20th-Century Pagan* (1980).
* *Six Great Ideas* (1981).
* *The Paideia Proposal: An Educational Manifesto* (1982).
* *Paideia Problems and Possibilities* (1983).
* *The Paideia Program: An Educational Syllabus* (1984).
* *Ten Philosophical Mistakes* (1985).
* *We Hold These Truths: Understanding the Ideas and Ideals of the Constitution* (1987).
* *Intellect: Mind Over Matter* (1990).
* *The Great Ideas: A Lexicon of Western Thought* (1992).
* *A Second Look in the Rearview Mirror* (1992).
* *Haves Without Have-Nots: Essays for the 21st Century on Democracy and Socialism* (1991).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion Prifysgol Chicago
Categori:Academyddion Prifysgol Columbia
Categori:Athronwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Columbia
Categori:Golygyddion llyfrau o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwyddoniadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Ysgolheigion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgolheigion Saesneg o'r Unol Daleithiau