Brynmor John

Roedd **Brynmor Thomas John** (18 Ebrill, 1934 – 13 Rhagfyr, 1988) yn gyfreithiwr o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol y Blaid Lafur dros etholaeth Pontypridd yn Senedd y Deyrnas Unedig.

## Cefndir 
Ganwyd John yn ardal cofrestru genedigaethau Pontypridd   yn blentyn i William Henry John, paentiwr ac addurnwr a Sarah Jane (née Williams) ei wraig. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Pontypridd a Choleg Prifysgol, Llundain lle enillodd gradd LlB (Baglor y Gyfraith) ym 1954. Ar ôl ymadael a'r coleg aeth i astudio i fod yn gyfreithiwr gan gymhwyso ym 1957.

## Gyrfa 
Ar ôl i'r Ail Ryfel Byd dod i ben hyd 1957 roedd yn orfodol i bob bachgen oedd yn cyrraedd 17 mlwydd oed gwneud *Gwasanaeth Cenedlaethol*. Roedd Gwasanaeth Cenedlaethol yn gyfnod o wasanaeth milwrol gorfodol yn y lluoedd arfog am gyfnod o ddwy flynedd. Roedd modd gohirio ymuno a'r lluoedd er mwyn cwblhau cyrsiau addysgol. Gohiriwyd gwasanaeth John hyd iddo gymhwyso yn gyfreithiwr. Er bod Gwasanaeth Cenedlaethol i fechgyn 17 mlwydd oed wedi dod i ben ym 1957, roedd disgwyl i'r sawl a chafodd ohiriad i gyflawni'r gwasanaeth a ohiriwyd. Cyflawnodd John ei wasanaeth fel swyddog yn adran addysg yr Awyrlu Brenhinol.

Ar ôl ymadael a'r awyrlu ym 1960 bu John yn gweithio fel cyfreithiwr damweiniau diwydiannol ym mhartneriaeth Morgan, Bruce a Nicholas, Pontypridd gan barhau yn y swydd hyd ei ethol i San Steffan.

## Gyrfa wleidyddol 
Bu John yn gefnogol i'r Blaid Lafur ers ei ieuenctid cynnar gan ymuno fel aelod cyflawn yn 18 oed. Daeth yn ysgrifennydd cangen ei brifysgol o'i blaid.

Pan ymddeolodd Arthur Pearson o'r fel AS Pontypridd ar adeg etholiad cyffredinol 1970, dewiswyd John i sefyll fel yr ymgeisydd Llafur i'w olynu yn y sedd Lafur saff. Llwyddodd i gadw'r sedd i Lafur gyda 58.6% o'r pleidleisiau (er hynny gyda -16% o ganlyniad ei ragflaenydd yn etholiad 1966, gyda'r Rhyddfrydwyr yn sefyll am y tro cyntaf ers 1950 yn cipio 14% a Phlaid Cymru yn sefyll am y tro cyntaf erioed yn cipio 10% o'r bleidlais) 

Daeth John i sylw'r cyhoedd yn fuan wedi ei ethol am gondemnio Tîm Hoci Cymru am fynd ar daith i Rhodesia a oedd, fel De Affrica yn ymarfer Apartheid ar y pryd. Roedd yn un o'r aelodau Llafur bu'n alw am ddiswyddo tri uwch swyddog yn y fyddin oedd wedi awgrymu dylai'r fyddin cael defnyddio grym angheuol i dorri streiciau a phrotestiadau ym 1972.

Pan ffurfiwyd Llywodraeth Lafur o dan arweiniad Harold Wilson ar ôl etholiad Chwefror 1974 penodwyd John i swydd Is Ysgrifennydd yr Awyrlu yn y weinyddiaeth amddiffyn  Yn fuan wedi ei apwyntio cafodd ei ddanfon i Giprus gan y llywodraeth i arolygu ac adrodd ar ddiogelwch aelodau'r lluoedd arfog a sifiliaid Prydain wedi i Dwrci oresgyn rhannau o'r ynys. Cafodd ei feirniadu'n hallt gan yr wrthbleidiau am doriadau i gyllideb yr awyrlu a arweiniodd at dros 6,000 o ddiswyddiadau.. Bu John yn gefnogol i'r achos o blaid Datganoli yn ystod refferendwm 1974. Yn refferendwm Y Farchnad Gyffredin ym 1975 roedd John yn gefnogol i'r ochr ymadael.

Wedi i Harold Wilson ymddeol o fod yn brif weinidog ym 1976, rhoddodd James Callaghan, ei olynydd, swydd Gweinidog Gwladol yn y Swyddfa Gartref i John. Swydd a daliodd hyd gwymp y llywodraeth ym 1979.. Fel y gweinidog oedd a chyfrifoldeb am fewnfudo, John fu'n gyfrifol am ymateb y llywodraeth i ymgyrch Enoch Powell a'i gefnogwyr i alltudio pobl o gefndiroedd Caribî, Affricanaidd ac Asiaidd o wledydd Prydain.

Ym 1979 fu John yn llefarydd yr wrthblaid ar Ogledd Iwerddon. Ym 1980 fe symudodd i fod yn llefarydd yr wrthblaid ar amddiffyn. Yn ei gyfnod fel y llefarydd ar amddiffyn bu anghydfod rhyngddo a nifer mawr o aelodau cyffredin ei blaid. Roedd aelodau a changhennau Y Blaid Lafur yn dueddol o fod yn gefnogol i'r Ymgyrch Dros Ddiarfogi Niwclear (CND) tra fo John a'r mwyafrif o'r Blaid Seneddol am i Brydain i barhau i fod yn wladwriaeth niwclear. Bu yn arbennig o hallt ei feirniadaeth o gefnogwyr CND pan wrthodwyd caniatâd iddo siarad mewn dadl ar y pwnc, yn rhinwedd ei swydd fel llefarydd amddiffyn, yng Nghynhadledd y Blaid Lafur ym 1981. Ym 1981 symudodd o fod yn llefarydd ar amddiffyn i fod yn llefarydd ar wasanaethau cymdeithasol o 1981 i 1983, ac wedyn yn llefarydd yr wrthblaid ar amaethyddiaeth o 1984 i 1987. Bu drwgdeimlad rhwng John a Neil Kinnock ers amser y refferendwm ar ddatganoli a gwrthododd John roi ei gefnogaeth i ymgyrch Kinnock i ddod yn arweinydd Llafur ym 1983. Wedi i Kinnock ennill yr arweinyddiaeth diswyddodd John o'r cabinet cysgodol ym 1987. Gwasanaethodd fel cadeirydd y Grŵp Llafur Cymreig rhwng 1983 a 1984.

## Teulu 
Priododd Anne Pryce, merch David L. Hughes, Pentre'r Eglwys ym 1960 bu iddynt fab a merch.

## Marwolaeth 
Bu John yn dioddef o Syndrom Blinder Cronig llethol am rai blynyddoedd. Yn ei eiriau ei hun: 

Cafodd cyngor (ffug) meddygol bod ymarfer yr ymennydd yn foddion i liniaru'r afiechyd a dechreuodd ysgrifennu traethawd MA ar Hanes yr Unol Daleithiau fel myfyriwr allanol Prifysgol Llundain, ond bu farw cyn ei gyflawni. Cafodd ffug cyngor, hefyd, i ddefnyddio ymarfer corff fel moddion i liniaru effaith y salwch. Wedi bod yn gweithio allan yng nghampfa Tŷ'r Cyffredin cafodd trawiad ar ei galon, aed ag ef i Ysbyty St Thomas gerllaw lle fu farw ychydig wedyn yn 54 mlwydd oed.

Claddwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys St Illtyd, Llanilltud Fawr. Enwyd Stryd ym Mhentre'r Eglwys yn *Heol Brynmor John* er anrhydedd iddo.

## Cyfeiriadau 
'

Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)