open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linda Nolan

Cantores, actores a phersonoliaeth teledu o Iwerddon oedd **Linda Nolan** (23 Chwefror 1959 – 15 Ionawr 2025). 

Cafodd ei geni yn Nulyn, yn ferch i Tommy a Maureen Nolan.Symudodd Linda gyda’i theulu i Blackpool yn dair oed ym 1962. Daeth yn enwog fel aelod o’r grŵp merched The Nolans yn 1974, ynghyd â’i chwiorydd Anne, Denise, Maureen, Bernie (m. 2013) a Coleen.  

Ar ôl gadael y grŵp, cefnogodd Nolan Gene Pitney ar ei daith drwy wledydd Prydain yn 1984. Aeth ymlaen i berfformio yn y theatr yn Blackpool rhwng 1986 a 1995. Yn 2014, cymerodd ran yn y drydedd gyfres ar ddeg o *Celebrity Big Brother*. Yn 2018, roedd hi'n banelydd gwadd cyson ar *Loose Women*.

Bu farw o ganser y fron yn 65 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Pobl o Ddulyn
Categori:Pobl fu farw o ganser y fron
2025 mewn llenyddiaeth

## Perigloriaid
* Bardd Cenedlaethol Cymru – Hanan Issa

## Digwyddiadau
## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
### Barddoniaeth
### Cofiant
*Myrddin ap Dafydd (golygydd) – ''Diolch Dewi! - Ffrindiau'n Cofio* (cofiant Dewi Pws)

### Hanes
### Eraill
## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Lindsey Davis – *There Will Be Bodies*

### Cofiant
*Jacinta Ardern – *A Different Kind of Power*
*Pab Ffransis – *Hope* (*Gobaith*)
*Dick Van Dyke – *100 Rules for Living to 100*
*Leo Varadkar – *Speaking My Mind*

### Hanes
*Alice Roberts – *Domination*
 
### Drama
*Ava Pickett *1536*

### Eraill
## Gwobrau 
### Cymru
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: Iola Ynyr, *Camu*
** Saesneg: 
* Gwobr Dylan Thomas: 
* Gwobr Goffa Daniel Owen: 

### Gwledydd eraill
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel:
* Gwobr Booker: David Szalay, *Flesh*
* Gwobr Ryngwladol Booker: Banu Mushtaq, *Heart Lamp: Selected Stories'' ಎದೆಯ ಹಣತೆ 

## Marwolaethau
* 7 Ionawr – Geraint H. Jenkins, hanesydd, 78
* 22 Ionawr – Michael Longley, bardd, 85
* 6 Ebrill – John Heywood Thomas, athronydd, 98
* 13 Ebrill – Mario Vargas Llosa, nofelydd, gwleidydd, 89
* 9 Mehefin – Frederick Forsyth, nofelydd, 86
* 26 Medi – Tony Harrison, bardd, 88
* 5 Hydref – Jilly Cooper, nofelydd, 88
* 19 Tachwedd – Alun Gibbard, awdur, 65

## Cyfeiriadau
Rhodio

**Rhodio** yw'r gair am yr arfer o grwydro mewn ardal benodol yn chwilio am ryw. Mae'n rhan o ddiwylliant hoyw a'i wreiddiau mewn cyfnod pan oedd bod yn hoyw yn anghyfreithlon a'r cyfle i gwrdd â chymar o'r herwydd yn gyfyngedig. Daw'r term gwreiddiol (**cruising** yn Saesneg) o slang hoyw a'r awydd ar y pryd i ddefnyddio gair fyddai'n ddealledig i'r rhai oedd yn rhan o'r diwylliant, ond yn gudd i bawb arall. Mae'r term Cymraeg mwy diweddar **rhodio** yn defnyddio'r un syniad o ailbwrpasu gair diniwed, ond mewn ffordd fwy chwareus mewn oes fwy rhyddfrydig.

## Cyfeiriadau
Categori:Geirfa LHDT
Categori:Diwylliant LHDT
Categori:Isddiwylliannau
Parc Prenton

Mae **Parc Prenton** yn stadiwm pêl-droed yn Prenton, Penbedw, Glannau Merswy. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Tranmere Rovers.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Nglannau Merswy
Categori:Tranmere Rovers F.C.
Cofeb y Tywysog Albert

Cofadail fawr ym Mwrdeistref Frenhinol Kensington a Chelsea, Llundain, yw **Cofeb y Tywysog Albert**. Saif yng Ngerddi Kensington, yn union i'r gogledd o Neuadd Frenhinol Albert. Fe'i comisiynwyd gan y Frenhines Fictoria er cof am ei gŵr y Tywysog Albert, a fu farw ym 1861. 

Wedi marwolaeth y tywysog cynhaliwyd cystadleuaeth am gofeb yn 1862. Y dyluniad buddugol oedd tŵr pigfain yn arddull yr Adfywiad Gothig gan Syr George Gilbert Scott. Mae ei gynllun yn cynnwys canopi 176 troedfedd (54 m) o uchder,  wedi'i gynnal gan bedwar piler, ac oddi tano mae delw efydd euraidd o'r tywysog  sy'n 4 metr o daldra. Yn llaw y tywysog y mae catalog yr Arddangosfa Fawr a gynhaliwyd yn Llundain ym 1851. Fel Llywydd Cymdeithas y Celfyddydau, roedd Albert wedi bod yn hyrwyddwr pwysig i'r syniad o'r Arddangosfa Fawr, a gynhaliwyd yn Hyde Park cyfagos. Defnyddiwyd elw'r Arddangosfa Fawr i adeiladu llawer o'r amgueddfeydd yn Ne Kensington, y mae delw Albert yn awr yn edrych drostynt. 

Ar gorneli'r adeiladwaith mae dwy gyfres o gerfluniau alegorïaidd. Mae pedwar grŵp yn darlunio celfyddydau a gwyddorau diwydiannol Fictoraidd (amaethyddiaeth, masnach, peirianneg a chynnyrch), a phedwar grŵp arall yn cynrychioli’r pedwar cyfandir: Affrica, America, Asia ac Ewrop. Mae pob cyfandir yn cynnwys nifer o ffigurau ethnograffig ac anifail mawr: camel i Affrica, bual i'r America, eliffant i Asia a tharw i Ewrop. Mae gan y gofeb lawer o addurniadau eraill, gan gynnwys gatiau a rheiliau goreurog, grisiau, ffris hir a mosaigau.

Roedd angen deng mlynedd i gwblhau'r prif strwythur. Talwyd y gost o £120,000 (sy'n cyfateb i tua £17,000,000 yn 2025) drwy danysgrifiad cyhoeddus. Agorwyd y gofeb ym mis Gorffennaf 1872 gan y Frenhines Victoria. Gosodwyd y cerflun o Albert yn ei le yn ddiweddarach, yn 1876.

## Oriel

Albert Memorial, Kensington Gardens - geograph.org.uk - 3068589.jpg|Golygfa gyffredinol o'r gofeb gan gynnwys y grisiau
Albert Memorial west.jpg|Golygfa yn dangos y ffris o amgylch y gwaelod
Albert Memorial - geograph.org.uk - 115036.jpg||Delw Albert yng nghanol y cerfluniau alegorïaidd

Agriculture group (Albert Memorial).jpg|"Amaethyddiaeth"
Commerce group (Albert Memorial).jpg|"Masnach"
Engineering group (Albert Memorial).jpg|"Peirianneg"
Manufactures group (Albert Memorial).jpg|"Cynnyrch"

Albert Memorial statue.JPG|"Affrica"
Albert Memorial - Americas Group.jpg|"America"
Elephant sculpture London.jpg|"Asia"
Europe group (Albert Memorial).jpg|"Ewrop"  

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1872
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Categori:Cofebion
Categori:Pensaernïaeth Gothig
Y Tair Trefedigaeth ar Ddeg

bawd|280px|Y Tair Trefedigaeth ar Ddeg (a ddangosir mewn coch) ym 1775 gyda ffiniau modern wedi'u gorchuddio

Grŵp o drefedigaethau ar arfordir dwyreiniol Gogledd America yn y 17g a'r 18g oedd **Y Tair Trefedigaeth ar Ddeg**. Gan weithredu gyda'i gilydd, fe wnaethant dorri i ffwrdd oddi wrth reolaeth Teyrnas Prydain Fawr yn Rhyfel Annibyniaeth America (1775–1783), a ffurfio Unol Daleithiau America.

Y Tair Trefedigaeth ar Ddeg yn eu grwpiau traddodiadol oedd:
* Trefedigaethau Lloegr Newydd 
** Connecticut
** Massachusetts
** New Hampshire
** Rhode Island

* y Trefedigaethau Canol
** Efrog Newydd
** New Jersey
** Pennsylvania
** Delaware

* y Trefedigaethau Deheuol 
** Maryland
** Virginia
** Gogledd Carolina
** De Carolina
** Georgia

Roedd y trefedigaethau hyn yn rhan o America Brydeinig, a oedd hefyd yn cynnwys tiriogaeth sydd heddiw yn ffurfio rhannau o Ganada,  Fflorida, a'r Caribî.

Roedd gan bob un o'r Tair Trefedigaeth ar Ddeg ei gweinyddiaeth ei hun, ond roedd eu systemau gwleidyddol, cyfansoddiadol, a chyfreithiol yn debyg, ac roedd pob un yn cael ei dominyddu gan Brotestaniaid Saesneg eu hiaith. Sefydlwyd y cyntaf o'r trefedigaethau, Virginia yn 1607. Cafodd Trefedigaethau Lloegr Newydd yn ogystal â Maryland a Pennsylvania eu gyrru ymlaen gan bryderon eu sylfaenwyr yn ymwneud â rhyddid crefyddol. Sefydlwyd y trefedigaethau eraill at ddibenion busnes ac economaidd. Datblygwyd y Trefedigaethau Canol o'r hen wladfa Iseldiraidd.

Rhwng 1625 a 1775, tyfodd y boblogaeth o 2,000 i 2.4 miliwn, gan ddisodli brodorion gwreiddiol y rhanbarth i raddau helaeth. Roedd y boblogaeth yn cynnwys pobl a oedd yn destun system o gaethwasiaeth, a oedd yn gyfreithlon ym mhob un o'r trefedigaethau. Roedd gan y 13 trefedigaeth rywfaint o hunanlywodraeth a ffurf gyfyngedig o ddemocratiaeth ac roeddent yn gynyddol wrthsefyll galwadau am fwy o reolaeth gan lywodraeth Llundain. Erbyn y 1750au roedd y trefedigaethau yn cydweithio â'i gilydd yn lle delio'n uniongyrchol â Phrydain. Roedd galwadau cynyddol am amddiffyn "Hawliau fel Saeson" y trigolion, yn enwedig yr egwyddor o "ddim trethiant heb gynrychiolaeth". Yn y pen draw arweiniodd y sefyllfa hon at Ryfel Annibyniaeth America, a ddechreuodd yn 1775, a Datganiad Annibyniaeth yr Unol Daleithiau (1776).

## Cyfeiriadau

Categori:Dadsefydliadau 1776
Categori:Cyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-wladwriaethau Gogledd America
Stadiwm Sant Andreas

Mae **Stadiwm Sant Andreas**, yn adnabyddus am resymau nawdd fel **Sant Andreas @ Parc Knighthead**, yn stadiwm pêl-droed yn Bordesley, Birmingham, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Birmingham City.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Birmingham
Categori:Birmingham City F.C.
Stadiwm Molineux

Mae **Stadiwm Molineux** yn stadiwm pêl-droed yn Wolverhampton, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Wolverhampton Wanderers.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
Categori:Wolverhampton Wanderers F.C.
Leigh Sports Village

Mae **Leigh Sports Village** yn stadiwm pêl-droed yn Leigh, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb rygbi'r cynghrair Cynghrair Super Leigh Leopards, clwb pêl-droed Uwch Gynghrair y Merched Manchester United Women a chlwb pêl-droed Uwch Gynghrair 2 Manchester United Reserves.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Manchester United W.F.C.
Stadiwm Academi

Mae **Stadiwm Academi**, a elwir yn **Stadiwm Joie** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed yn Bradford, Manceinion. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair y Merched Manchester City Women. Yn ogystal, mae'r stadiwm hefyd yn cael ei ddefnyddio gan Manchester City EDS and Academy.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion
Categori:Manchester City W.F.C.
Parc Edgeley

Mae **Parc Edgeley** yn stadiwm pêl-droed yn Edgeley, Stockport, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Stockport County.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Stockport County F.C.
Stadiwm Cymuned The Brick

Mae **Stadiwm Cymuned The Brick** yn stadiwm pêl-droed yn Wigan, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb pêl-droed Cynghrair Un Wigan Athletic a chlwb rygbi'r cynghrair Cynghrair Super Wigan Warriors.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Wigan Athletic F.C.
Parc Villa

Mae **Parc Villa** yn stadiwm pêl-droed yn Aston, Birmingham, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Aston Villa. Yn ogystal, mae'r glwb Uwch Gynghrair y Merched Aston Villa Women yn chwarae eu gemau cynghrair yn Parc Villa.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Birmingham
Categori:Aston Villa F.C.
Categori:Aston Villa W.F.C.
Stadiwm Bescot

Mae **Stadiwm Bescot**, yn adnabyddus am resymau nawdd fel **Stadiwm Bescot Poundland**, yn stadiwm pêl-droed yn Bescot, Walsall, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Walsall. Yn ogystal, mae'r glwb Uwch Gynghrair y Merched Aston Villa Women yn chwarae eu gemau cwpan yn Stadiwm Bescot.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
Categori:Aston Villa W.F.C.
Categori:Walsall F.C.
Moor Lane

Mae **Moor Lane**, a elwir yn **Stadiwm Peninsula** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed yn Salford, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Salford City.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Salford City F.C.
Stadiwm Cymuned Toughsheet

Mae **Stadiwm Cymuned Toughsheet** yn stadiwm pêl-droed yn Horwich, Bolton, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Bolton Wanderers.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Bolton Wanderers F.C.
Petronius

Seneddwr Rhufeinig oedd **Titus Petronius Arbiter** (tua 27 OC – 66 OC), a adnabyddir hefyd dan yr enwau **Gaius Petronius**, **Gaius Petronius Arbiter** a **Publius Petronius Niger**, ond gan amlaf yn syml fel **Petronius**. Ef oedd awdur y nofel ddychanol *Satyricon*. Nid etifeddodd y *cognomen* (enw teuluol) "Arbiter"; yn lle hynny enillodd yr enw hwnnw fel *elegantiae arbiter* (hynny yw, "beirniad chwaeth") yn llys yr ymerawdwr Nero.

Ychydig a wyddys am ei fywyd y tu hwnt i'r hyn a adroddir gan Tacitus yn ei *Annales* XVI:18-19, er enghraifft:

Byddai'n treulio'r dydd mewn cwsg, y nos yn nyletswyddau a phleserau bywyd. Ac fel yr oedd diwydiant wedi dod ag enwogrwydd i eraill, felly yr oedd ei ddiogi wedi dod ag enwogrwydd iddo, ac nid oedd yn cael ei ystyried yn glwth ac yn warth, fel y rhan fwyaf o'r rhai sy'n ymbleseru, ond yn hytrach yn ddyn o foethusrwydd dysgedig. A pho fwyaf hamddenol a hunan-foddhaol oedd ei eiriau a'i weithredoedd, mwyaf ffafriol a gawsant fel ymddangosiad o symlrwydd.

Mae Tacitus hefyd yn adrodd hanes ei farwolaeth. Ac yntau wedi’i gyhuddo o frad yn erbyn Nero, mae Petronius yn galw ei ffrindiau at ei gilydd i giniawa ac i drafod barddoniaeth a materion cain cyn iddo ladd ei hun trwy hollti ei arddyrnau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 20au
Categori:Gwleidyddion Rhufeinig
Categori:Llenorion Rhufeinig
Categori:Marwolaethau 66
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Yeovil Town F.C.

Mae **Yeovil Town Football Club** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Yeovil, Gwlad yr Haf. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Cenedlaethol.

Ers 1990, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Parc Huish.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
AFC Fylde

Mae **AFC Fylde** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Medlar-with-Wesham, Swydd Gaerhirfryn. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Cynghrair Cenedlaethol.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn Mill Farm Sports Village.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Parc Damson

Mae **Parc Damson** yn stadiwm pêl-droed yn Solihull, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Solihull Moors.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (sir)
Categori:Solihull Moors F.C.
Parc Ffin

Mae **Parc Ffin** yn stadiwm pêl-droed yn Oldham, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Oldham Athletic.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Oldham Athletic A.F.C.
Stadiwm Spotland

Mae **Stadiwm Spotland**, a elwir yn **Crown Oil Arena** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed ym maestref Spotland yn Rochdale, Manceinion Fwyaf. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Rochdale.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Manceinion Fwyaf
Categori:Rochdale A.F.C.
Stadiwm The Hive

Mae **Stadiwm The Hive** yn stadiwm pêl-droed yn Edgware, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Barnet a chlwb Cynghrair Cenedlaethol Deheuol y Merched London Bees.

Ar y safle mae canolfan hyfforddi a chanolfan ragoriaeth Barnet, **The Hive**.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Barnet
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Barnet F.C.
Grosvenor Vale

Mae **Grosvenor Vale** (neu **The Vale**) yn stadiwm pêl-droed yn Ruislip, Llundain. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Cenedlaethol Sutton United a chlwb Cynghrair Cenedlaethol Deheuol y Merched Watford Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Hillingdon
Categori:Meysydd chwaraeon yn Llundain
Categori:Wealdstone F.C.
Pyramid pêl-droed Lloegr

250px|iawn|bawd|Diagram o'r pyramid pêl-droed.
Mae pyramid pêl-droed Lloegr yn gyfres o gynghreiriau pêl-droed rhyng-gysylltiedig â dyrchafiad a diraddio yn Lloegr, gan gynnwys pum tîm o Gymru ac un yr un o Jersey, Ynys Manaw a Ynys y Garn.

## Clybiau o'r tu allan i Loegr
## Pyramid
### Pyramid dynion
Yn y wythfed haen ac is, mae clybiau'n cael eu rhannu ymhellach yn gynghreiriau rhanbarthol tan yr 20fed a'r haen olaf.

### Pyramid merched
Yn y pumed haen ac is, mae clybiau'n cael eu rhannu ymhellach yn gynghreiriau rhanbarthol tan yr 12fed a'r haen olaf.

## Nodynau
## Cyfeiriadau
Lloegr
Bryn Du

Gall **Bryn Du** gyfeirio at y canlynol:

* Bryn Du, Powys, bryn
* Bryn Du (Y Fawnen), bryn ym mwrdeistref sirol Wrecsam
* Bryn-du, Sir Gaerfyrddin, pentref
* Bryn-du, Ynys Môn, pentref

## Gweler hefyd
* Bryn Celli Ddu, siambr gladdu cynhanesyddol ar Ynys Môn
Padarn Beisrudd

Roedd **Padarn Beisrudd** neu **Padarn Beisrudd ap Tegid** yn daid i sefydlydd Teyrnas Gwynedd, Cunedda ac yn debygol o fod yn byw yn Manaw Gododdin.

## Hanes 
Rhestrir Padarn Beisrudd fel taid i Cunedda yn Achresau Harley ac felly mae'n debygol yr oedd yn byw yn ystod canol y 4g. Mi roedd o bosib yn teyrnasu yn Manaw Gododdin. Mae'r enw Beisrudd o bosib yn awgrymu statws Rhufeinig neu arwyddlun ei swydd.

Yn ôl un ffynhonnell, roedd yn esgob; yn feudwy (yn cadw at ei hun); ac yn fab i Tegid ap Iago.

## Llinach 
Yn ol un dehongliad o Achresau Harley, MS 3859 a briodolir i Nennius neu Gronicl y Chwech Oes, roedd llinach Padarn fel y ganlyn:

* **Padarn Beisrydd ap Tegid**
* Tegid ap Cain
* Cain ap Gwrgain
* Gwrgain ap Doli
* Doli ap Gwrddoli
* Gwrddoli ap Dwvyn
* Dwvyn ap Gorddwvyn
* Gorddwvyn ap Anwerid
* Anwerid ap Dirwe
* Dirwe ap Brychwyn
* Brychwyn ap Owain
* Owain ap Afallach
* Afallach ap Amalech
* Amalech ap Beli (neu Lludd fab Beli)
* Beli Mawr

## Cyfeiriadau 
Categori:Llinach Cunedda
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Yr Hen Ogledd
City Ground

Mae'r **City Ground** yn stadiwm pêl-droed yn West Bridgford, Swydd Nottingham. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Nottingham Forest a Nottingham Forest Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Swydd Nottingham
Categori:Nottingham Forest F.C.
Categori:Nottingham Forest W.F.C.
Gretna Green

Pentref yn awdurdod unedol Dumfries a Galloway, yr Alban, yw **Gretna Green**. Saif i'r gogledd o dref Gretna, yn agos i'r ffin â Lloegr. Yn hanesyddol roedd Gretna Green ar y tollffordd rhwng Caerliwelydd yn Lloegr a Glasgow yn yr Alban, llwybr pwysig a gysylltai'r ddwy wlad.

## Priodasau ar ffoi
Daeth Gretna Green yn adnabyddus am gyfnod hir am ei "priodasau ar ffo".  Dechreuodd y priodasau hyn yn 1754 pan ddaeth *Clandestine Marriages Act 1753* i rym yng Nghymru a Lloegr. O dan y Ddeddf, a gaeodd amryw o fylchau cyfreithiol ynghylch priodas, roedd gan riant llanc neu llances dan 21 oed hawl gyfreithiol i wahardd priodas y plentyn. 

Fodd bynnag, byddai rhai barai'n osgoi bwriad y Ddeddf trwy redeg ymaith i'r Alban, lle nad oedd yn gweithredu – yn wir, lle roedd y gofynion cyfreithiol ynghylch priodas yn llawer llai llym. Daeth amryw o bentrefi yn agos at y ffin â Lloegr yn cael eu hadnabod fel lleoedd addas i briodi y cyfle cyntaf a gafodd pâr a ffo. Ond yn y 1770au pan adeiladwyd tollffordd newydd trwy Gretna Green, y gyrchfan fwyaf dymunol y daeth y pentref hwnnw, ac yn y pen draw roedd yn gyfystyr â phriodasau ar ffo ac antur ramantus. Un arferiad a ddatblygodd yn draddodiad arbennig oedd priodi mewn gefail, gydag addunedau'n cael eu cymryd dros einion y gof.

Gydag amser, roedd newidiadau yn y gyfraith ar ddwy ochr y ffin yn golygu bod yr angen cyfreithiol am briodasau o'r fath wedi diflannu. Serch hynny, mae'r rhamant yn parhau, ac mae'r pentref yn parhau i fod yn gyrchfan poblogaidd ar gyfer seremonïau priodas.

## Rheilffordd
Mae gorsaf reilffordd Gretna Green yn gwasanaethu Gretna Green a Gretna. Digwyddodd trychineb rheilffordd Quintinshill, y ddamwain reilffordd waethaf yn hanes Prydain, lle bu farw dros 220, ger Gretna Green ym 1915.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Dumfries a Galloway
Categori:Priodasau, uniadau, a phartneriaethau yn y Deyrnas Unedig
Stadiwm Santes Fair

Mae **Stadiwm Santes Fair** yn stadiwm pêl-droed yn Southampton, Hampshire. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Southampton a chlwb Pencampwriaeth y Merched Southampton Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Hampshire
Categori:Southampton F.C.
Categori:Southampton F.C. Women
Parc Fratton

Mae **Parc Fratton** yn stadiwm pêl-droed yn Portsmouth, Hampshire. Dyma stadiwm cartref clwb Pencampwriaeth Portsmouth.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Hampshire
Categori:Portsmouth F.C.
Dean Court

Mae **Dean Court**, a elwir ar hyn o bryd yn **Stadiwm Vitality** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed ym maestref Boscombe yn Bournemouth, Dorset. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Bournemouth.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Dorset
Categori:A.F.C. Bournemouth
Portman Road

Mae **Portman Road** yn stadiwm pêl-droed yn Ipswich, Suffolk. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Ipswich Town.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Suffolk
Categori:Ipswich Town F.C.
Edern ap Padarn

Roedd **Edern** (neu Edeyrn; 4ydd ganrif &ndash; 5ed ganrif) yn dad i Cunedda Wledig ac roeddganddo wraig o'r enw Gwawl. Roedd ei fab Cunedda yn byw mewn ardal sydd heddiw yng ngogledd Lloegr tua 540.

Symudodd ei fab, Cunedda ap Edern i Wynedd o Manaw Gododdin.

Dywedir fod Cunedda yn wyr i Padarn Beisrudd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 4edd ganrif
Categori:Llinach Cunedda
Categori:Teyrnas Gwynedd
Categori:Yr Hen Ogledd
Parc Kingston

Mae **Parc Kingston** yn stadiwm ym maestref Kingston Park yn Newcastle upon Tyne, Tyne a Wear. Dyma stadiwm cartref clwb rygbi'r undeb Premiership Rugby Hebogiaid Newcastle a chlwb pêl-droed Pencampwriaeth y Merched Newcastle United Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Newcastle upon Tyne
Categori:Hebogiaid Newcastle
Categori:Newcastle United W.F.C.
Maiden Castle (canolfan chwaraeon)

Mae **Maiden Castle** yw'r prif gyfadeilad chwaraeon ym Mhrifysgol Durham yn Durham, Swydd Durham. Mae'n gartref i lawer o dimau chwaraeon y brifysgol.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Swydd Durham
Categori:Prifysgol Durham
Categori:Durham W.F.C.
Stadiwm y Goleuni, Sunderland

Mae **Stadiwm y Goleuni** yn stadiwm pêl-droed ym maestref Monkwearmouth yn Sunderland, Tyne a Wear. Dyma stadiwm cartref clwb Pencampwriaeth Sunderland.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Tyne a Wear
Categori:Sunderland A.F.C.
Stadiwm y Goleuni

Gall **Stadiwm y Goleuni** gyferirio at sawl lle:

* Stadiwm y Goleuni, Lisbon (stadiwm cartref S.L. Benfica)
* Stadiwm y Goleuni, Sunderland (stadiwm cartref Sunderland A.F.C.)
Stadiwm Glan yr Afon

Mae **Stadiwm Glan yr Afon** yn stadiwm pêl-droed ym maestref Middlehaven ym Middlesbrough, Gogledd Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb Pencampwriaeth Middlesbrough.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngogledd Swydd Efrog
Categori:Middlesbrough F.C.
Wetherby Road

Mae **Wetherby Road**, a elwir ar hyn o bryd yn **Stadiwm Exercise** am resymau nawdd, yn stadiwm pêl-droed yn Harrogate, Gogledd Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Harrogate Town.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngogledd Swydd Efrog
Categori:Harrogate Town A.F.C.
Parc St James

Mae **Parc St James** yn stadiwm pêl-droed yn Newcastle upon Tyne, Tyne a Wear. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Newcastle United.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Newcastle upon Tyne
Categori:Newcastle United F.C.
Stadiwm Kirklees

Mae **Stadiwm Kirklees**, a elwir ar hyn o bryd yn **Stadiwm John Smith** am resymau nawdd, yn stadiwm yn Huddersfield, Gorllewin Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb pêl-droed Cynghrair Un Huddersfield Town a chlwb rygbi'r gynghrair Cynghrair Super Huddersfield Giants.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Swydd Efrog
Categori:Huddersfield Town A.F.C.
Valley Parade

Mae **Valley Parade**, a elwir yn bresenol yn **Stadiwm Prifysgol Bradford**, yn stadiwm pêl-droed yn Bradford, Gorllewin Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Bradford City. Yr oedd golwg tân Valley Parade.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Swydd Efrog
Categori:Bradford City A.F.C.
Crá

Cyfres deledu Gwyddeleg am lofruddiaeth yw  ***Crá*** ("Dicter"), neu ***CRÁ*** fel y mae'n ymddangos yn y rhaglen ei hun. Darlledwyd hi am y tro cyntaf ar TG4 (Teledu Gwyddelig Pedwar) ar 11 Tachwedd 2024, ac yna ar BBC Gogledd Iwerddon a BBC 4 ar 11 Ionawr 2025.

## Crynodeb 
Mae corff yn cael ei ddarganfod mewn cors ac yn cael ei adnabod fel corff mam Conall, aelod o'r Garda Síochána. Roedd hi wedi diflannu 15 mlynedd ynghynt. Mae Conall eisiau ymuno â'r ymchwiliad, ond nid yw'n cael gwneud hynny. Mae newyddiadurwr yn cychwyn podlediad i ymchwilio i'r drosedd.

## Cynhyrchu 
Ysgrifennwyd y gyfres chwe-rhan gan Doireann Ní Chorragáin a Richie Conroy a'i chyfarwyddo gan Philip Doherty. Fe'i cynhyrchir gan Fíbín Media a Zoogon ar gyfer BBC Gaeilge a TG4. Y cynhyrchwyr gweithredol yw Darach Ó Tuairisg ar gyfer Fíbín Media, Karen Kirby ar gyfer BBC Gogledd Iwerddon a Máire Ní Chonláin ar gyfer TG4. Mae Ciarán Charles yn gynhyrchydd i TG4. 

Mae Dónall Ó Héalai, Alex Murphy, Hannah Brady, Barry McGovern, Róisín Murphy, Tara Breathnach, Caoimhe Farren ac Alan Mahon yn ymddangos yn y gyfres.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2024
Gwyddeleg
Stadiwm MKM

Mae **Stadiwm MKM** yn stadiwm yn Kingston upon Hull, Dwyrain Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb pêl-droed Pencampwriaeth Hull City a chlwb rygbi'r gynghrair Cynghrair Super Hull.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Nwyrain Swydd Efrog
Categori:Hull City A.F.C.
Meadow Lane

Mae **Meadow Lane** yn stadiwm pêl-droed yn Nottingham, Swydd Nottingham. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Notts County.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Swydd Nottingham
Categori:Notts County F.C.
Iwrch

Rhywogaeth o geirw yw'r **iwrch** ( *Capreolus capreolus* ), a elwir hefyd yn iwrch, iwrch gorllewinol, neu iwrch Ewropeaidd. 
Carw bach, cochlyd a llwyd-frown, sydd wedi'i addasu'n dda i amgylcheddau oer. Mae'r rhywogaeth yn gyffredin yn Ewrop, o Fôr y Canoldir i Sgandinafia, o'r Alban i'r Cawcasws, ac i'r dwyrain cyn belled â gogledd Iran.

Categori:Ceirw
Elland Road

Mae **Elland Road** yn stadiwm pêl-droed ym maestref Beeston yn Leeds, Gorllewin Swydd Efrog. Dyma stadiwm cartref clwb Uwch Gynghrair Lloegr Leeds United.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yng Ngorllewin Swydd Efrog
Categori:Leeds United F.C.
Trychineb rheilffordd Abergele

250px|bawd|Y gofeb i'r rhai a laddwyd yn y ddamwain.
Digwyddodd **damwain drên Abergele** ger tref Abergele, Conwy (Sir Ddinbych bryd hynny) ar 20 Awst 1868. Ar y pryd, dyma’r trychineb rheilffordd gwaethaf i’w weld yn y Deyrnas Unedig: lladdwyd 33 o bobl pan fu gwrthdrawiad rhwng trên post a wageni a oedd wedi 'rhedeg yn rhydd'. Roedd y wageni yma'n llawn tanwydd. Ceisiodd gweithwyr y rheilffordd a phobl eraill ddiffod y tân drwy ffurfio cadwyn a llenwi bwcedi â dŵr o'r môr. Fel canlyniad i'r ddamwain - mabwysiadwyd rheolau diogelwch llymach ar reilffyrdd.

Claddwyd y meirw ym mynwent Abergele a chodwyd cofeb iddynt.

## Gweler hefyd
*Damwain drên Sir Drefaldwyn

## Cyfeiriadau
Categori:1868 yng Nghymru
Categori:19eg ganrif yng Nghymru
Categori:Abergele
Abergele
Categori:Hanes Conwy
Abergele
Abergele
Ynys yr Eliffant

Ynys fynyddig wedi'i gorchuddio â rhew oddi ar arfordir Antarctica yw **Ynys yr Eliffant**. Mae'n rhan allanol o Ynysoedd Shetland y De, yng Nghefnfor y De. Saif yr ynys  i'r gogledd-ogledd-ddwyrain o flaen y Penrhyn yr Antarctig, 1,253km i'r gorllewin-dde-orllewin o Ynys De Georgia, 935&nbsp;km i'r de o Ynysoedd y Falkland, a 885km i'r de-ddwyrain o benrhyn Yr Horn. Mae'r ynys yn rhan o hawliadau tiriogaethol Yr Ariannin, Tsile a'r Deyrnas Unedig.  Mae Rhaglen Antarctig Brasil yn cadw lloches ar yr ynys, sef Lloches Emílio Goeldi, ac yn flaenorol roedd ganddo un arall, sef Lloches Wiltgen, a oedd yn cefnogi gwaith hyd at chwe ymchwilydd yr un yn ystod yr haf. Cafodd Wiltgen ei ddatgymalu yn ystod hafau 1997 a 1998. 

## Enw ac enw amgen
Priodolir enw Ynys yr Eliffant i'w olwg pen eliffant a'r ffaith i'r Capten George Powell weld eliffantod môr yno ym 1821, sef un o'r achlysuron cyntaf iddynt gael eu gweld. Yn Rwsia, mae'r ynys yn dal i gael ei hadnabod wrth yr enw a roddwyd gan ei ddarganfyddwyr yn 1821 - Ynys Mordvinov.

## Shackleton ac Ynys yr Eliffant
Roedd yr ynys yn lloches anghyfannedd i'r fforiwr Prydeinig Ernest Shackleton a'i griw yn 1916 ar ôl iddynt golli eu llong Endurance ym mhac iâ Môr Weddell. Cyrhaeddodd y criw o 28 Cape Valentine ar Ynys yr Eliffant ar ôl treulio misoedd yn drifftio ar  iâ arnofiol a chroesiad dirdynnol o'r cefnfor agored mewn badau achub bychain. Ar ôl gwersylla yn Cape Valentine am ddwy noson, symudodd Shackleton a'i griw i'r gorllewin i lecyn bach creigiog ar derfyn rhewlif, oedd yn cael ei alw’n Point Wild, ac a oedd yn cynnig gwell amddiffyniad rhag sgydau creigiau a'r môr. Gan sylweddoli nad oedd unrhyw wir siawns o achubiaeth gan neb arall, penderfynodd Shackleton hwylio i South Georgia, lle gwyddai fod sawl gorsaf hela morfilod. Hwyliodd Shackleton gyda Tom Crean, Frank Worsley, Harry "Chippy" McNish, Tim McCarthy, a John Vincent – y ddau olaf yn forwyr profiadol – ar fordaithyn y bad achub *James Caird* gan cychwyn ar ddydd Llun y Pasg, 24 Ebrill 1916, ac yn cyrraedd De Georgia 16 diwrnod yn ddiweddarach. Gadawyd ei ddirprwy, Frank Wild, ar ôl i fod yn gyfrifol am weddill y parti ar Ynys yr Eliffant, yn aros i Shackleton ddychwelyd gyda llong achub. Roedd llawer o waith i'r dynion a arhosai ar yr ynys. Gan nad oedd gan yr ynys gysgod naturiol. Fe wnaethon nhw adeiladu cwt a rhwystrau gwynt o'r ddau fad achub oedd yn weddill a darnau o bebyll cynfas. Defnyddiwyd lampau saim morlo ar gyfer goleuo. Roeddent yn hela am bengwiniaid a morloi, er nad oedd digon ohonynt yn yr hydref na'r gaeaf. Roedd Shackleton wedi cyfarwyddo Wild i fynd oddi yno gyda gweddill y criw a cheisio cyrraedd Deception Island os na fyddai’n dychwelyd i’w hachub erbyn dechrau’r haf. Ar ôl pedwar mis a hanner, ar 30 Awst 1916, daeth llong, y tynfad *Yelcho*, o Punta Arenas, Tsile, gyda Shackleton ar ei bwrdd ac achub y dynion.

## Cyfeiriadau
Categori:Yr Antarctig
Categori:Ynysoedd unghyfannedd
Ashton Gate (stadiwm)

Mae **Ashton Gate** yn stadiwm yn Ashton Gate, Bryste. Dyma stadiwm cartref clwb pêl-droed Pencampwriaeth Bristol City, clwb pêl-droed Uwch Gynghrair y Merched Bristol City Women a chlwb rygbi'r undeb Premiership Rugby Eirth Bryste.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Mryste
Categori:Bristol City F.C.
Categori:Bristol City W.F.C.
Categori:Eirth Bryste
Zinaida Pronchenko

Mae **Zinaida Pronchenko** (Rwseg: Зинаи́да Про́нченко; ganwyd Medi 11, 1981, Leningrad) yn hanesydd ffilm, beirniad ffilm a newyddiadurwr o Rwsia.

Yn frodor o Leningrad, graddiodd Pronchenko o Gyfadran Hanes a Theori y Celfyddydau yn St. Academi Celfyddydau Petersburg. Astudiodd yn y Cyrsiau Uchel i Sgriptwyr a Chyfarwyddwyr Ffilm (gweithdy Pyotr Todorovsky a Natalya Ryazantseva). Astudiodd astudiaethau celf gymharol yn yr Ysgol Uwch Diwylliannau Ewropeaidd ym Mhrifysgol Talaith Rwsia ar gyfer y Dyniaethau. Fel cyfarwyddwr, saethodd sawl ffilm fer. Bu'n byw yn Ffrainc am nifer o flynyddoedd.

Mae Pronchenko yn gyfrannwr cyson i nifer o gyhoeddiadau ag enw da ar ffilm a diwylliant.

Ym mis Mawrth 2022, llofnododd apêl gyfunol o feirniaid ffilm, haneswyr ffilm a newyddiadurwyr ffilm o Rwsia yn erbyn Goresgyniad Wcráin gan Rwsia yn 2022.

## Llyfryddiaeth
* Alain Delon (2021) ISBN 978-5-604-27950-2
* The Protagonist. Biography of Leonardo DiCaprio (2025) ISBN 978-5-04-200473-5

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirniaid ffilm
Categori:Genedigaethau 1981
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:Colofnwyr
Categori:Blogwyr
Categori:Newyddiadurwyr o Rwsia
FC Shakhtar Donetsk

Mae ***Futbolʹnyy klub «Shakhtar» Donetsʹk*** (, ''Fwtbol'nî clwb 'Siachtar' Donetsc*), a elwir yn gyfreddin ***Shakhtar Donetsk**'' (trawslythreniad Cymraeg: **Siachtar Donetsc**) neu **Siachtar**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Donetsc, Oblast Donetsc. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd Uwch Gynghrair yr Wcráin.

Fel arfer, mae'r clwb yn chwarae ei gemau cartref yn y Donbas Arena yn Donetsc. Fodd bynnag, oherwydd y rhyfel Rwsia ac Wcráin, mae'r clwb wedi chwarae ei gemau yn Arena Lfif yn Lfif. Ar hyn o bryd mae'r clwb yn chwarae ei gemau cartref Ewropeaidd yn Veltins Arena yn Gelsenkirchen, Gogledd Rhein a Westfalen yn yr Almaen.

## Cyferiaidau
Shakhtar Donetsk
BSC Young Boys

Mae **Berner Sport Club Young Boys**, talfyrir yn aml fel **YB**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Bern, y Swistir. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Swiss Super League.

Ers 2005, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Wankdorf.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Y Swistir
AC Sparta Praha

Mae **Athletic Club Sparta Praha**, a elwir yn gyffredin yn **Sparta Prag**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Prag, Tsiecia. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Tsiecia.

Ers 1917, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Letná.

Mae Sparta Prag yw'r clwb pêl-droed mwyaf llwyddiannus yn y Weriniaeth Tsiec.

Prif gystadleuwyr Sparta Prag yw Slavia Prag, y maent yn ymladd yn eu herbyn yn Narbi Prag.

## Cyferiaidau
Sparta Praha
Parc Brunton

Mae **Parc Brunton** yn stadiwm pêl-droed yn Carlisle, Cumbria. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Dau Carlisle United.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon yn Cumbria
Categori:Carlisle United F.C.
C.P.D. Barcelona Merched

Mae **Futbol Club Barcelona Femení**, a elwir yn gyffredin yn **Barça Femení** neu **Barça** yn unig, yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Barcelona, Catalwnia. Dyma dîm merched Barcelona. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Liga F.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Johan Cruijff yn Sant Joan Despí, ac yn achlysurol yn Camp Nou.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Sbaen
Stadiwm Coffa (Bryste)

Mae'r **Stadiwm Coffa** yn stadiwm pêl-droed yn Horfield, Bryste. Dyma stadiwm cartref clwb Cynghrair Un Bristol Rovers a chlwb Cynghrair Cenedlaethol y Merched Adran Un De-gorllewin Bristol Rovers Women.

## Cyfeiriadau
Categori:Meysydd chwaraeon ym Mryste
Categori:Bristol Rovers F.C.
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Sbaen

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched Sbaen** () yn cynrychioli Sbaen mewn pêl-droed merched rhyngwladol.

Mae'r tîm yn cael ei reoli gan reolwr Sbaen a chyn bêl-droediwr Montse Tomé. Capten y tîm yw Irene Paredes a'u prif sgoriwr erioed yw Jenni Hermoso.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Sbaen

*
Sbaen
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Ffrainc

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched Ffrainc** () yn cynrychioli Ffrainc mewn pêl-droed merched rhyngwladol.

Mae'r tîm yn cael ei reoli gan reolwr Ffrainc a chyn bêl-droediwr Laurent Bonadei. Capten y tîm yw Wendi Renard a'u prif sgoriwr erioed yw Eugénie Le Sommer.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Ffrainc

*
Ffrainc
OL Lyonnes

Mae **OL Lyonnes**, a elwid gynt yn **Olympique Lyonnais Féminin** (a elwir yn gyffredin wedyn fel **Lyon Féminin** neu **OL Féminin**) ac yn dal i gael ei adnabod yn gyffredin fel **Lyon** neu **OL** yn unig, yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Lyon, Auvergne-Rhône-Alpes. Dyma dîm merched Olympique Lyonnais. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Première Ligue.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn Parc Olympique Lyonnais, y stadiwm a ddefnyddir hefyd gan dîm y dynion.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Ffrainc
ŠK Slovan Bratislava

Mae **Športový klub Slovan Bratislava futbal** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Bratislava, Slofacia. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Slofacia.

Ers 2019, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Pêl-droed Cenedlaethol.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Slofacia
Olympique Lyonnais

Mae **Olympique Lyonnais**, a elwir yn gyffredin Lyon a talfyrir yn aml fel **OL**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Lyon, Auvergne-Rhône-Alpes. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Ligue 1.

Ers 2016, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Parc Olympique Lyonnais.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed Ffrainc
SK Sturm Graz

Mae **Sportklub Sturm Graz** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Graz, Styria. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Bundesliga Awstria.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Liebenbauer.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Awstria
S.L. Benfica

Mae **Sport Lisboa e Benfica**, a elwir yn gyffredin fel **Benfica** neu **Benfica Lisbon**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Lisbon, Portiwgal. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Portiwgal.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm y Goleuni.

Mae Benfica yn un o glybiau'r Tri Mawr ym Mhortiwgal, ochr yn ochr â Porto a Sporting Lisbon, y ddau yn gystadleuwyr Benfica. Benfica yn cystadlu O Clássico gyda Porto a'r Darbi Lisbon gyda Sporting.

Gyda 392,202 o aelodau, mae gan Benfica fwy o aelodau nag unrhyw glwb chwaraeon arall yn y byd.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed Portiwgal
PSV Eindhoven

Mae **Philips Sport Vereniging** (; **PSV**) neu **PSV Eindhoven** () yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Eindhoven, Gogledd Brabant. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Eredivisie.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Philips.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed yr Iseldiroedd
Girona FC

Mae **Girona Futbol Club** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Girona, Catalwnia. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd La Liga.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Montilivi.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Sbaen
Bologna FC 1909

Mae **Bologna Football Club 1909** () yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Bologna, Emilia-Romagna. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Serie A.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Renato Dall'Ara.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed yr Eidal
Bayer Leverkusen

Mae **Bayer 04 Leverkusen Fußball GmbH** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Leverkusen, Gogledd Rhein a Westfalen. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Bundesliga yr Almaen.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y BayArena.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed yr Almaen
Categori:Leverkusen
Lille OSC

Mae **Lille Olympique Sporting Club** (**LOSC**) yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Lille, Hauts-de-France. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Ligue 1.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Pierre Mauroy.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Ffrainc
Club Brugge KV

Mae **Club Brugge Koninklijke Voetbalvereniging** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Brugge, Gorllewin Fflandrys. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Gwlad Belg.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Jan Breydel.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Gwlad Belg
Cwm Alltcafan

Saif Cwm Alltcafan ychydig i'r gogledd o Bentrecwrt, ar y ffin rhwng Sir Gaerfyrddin a Cheredigion. Cafodd y lle ei anfarwoli yng ngherdd enwog T. Llew Jones, sy'n dechrau gyda'r cwestiwn,

:''Fuoch chi yng Nghwm Alltcafan
:lle mae'r haf yn oedi'n hir...?''

Bu unwaith ffatri wlân a siop yno, ond mae'r rhain wedi cau bellach. Y bont sy'n croesi Afon Teifi yng Nghwm Alltcafan yw'r bont uchaf dros yr afon honno.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffrynnoedd Sir Gaerfyrddin
Categori:Afonydd Sir Gaerfyrddin
VfL Wolfsburg (merched)

Mae **Verein für Leibesübungen Wolfsburg e. V.**, a elwir yn gyffredin **Wolfsburg Frauen** neu **Wolfsburg**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Wolfsburg, Sacsoni Isaf. Dyma dîm merched VfL Wolfsburg. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Frauen-Bundesliga.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm AOK.

## Cyferiaidau

Wolfsburg
Anastasia Starchenkova

Mae **Anastasia Starchenkova** (Rwseg: Анастасия Старченкова); a anwyd 31 Awst 1983) yn feirniad ffilm o Rwsia ac yn ffigwr nodedig o fewn y diwydiant ffilm. Mae hi'n arbenigwr cydnabyddedig yn y diwydiant.

Cafodd ei geni yn Kaluga yn yr Undeb Sofietaidd. Yn 2009 ymunodd ag adran astudiaethau ffilm Sefydliad Cinematograffeg Gerasimov (VGIK), lle graddiodd. Gweithiodd am tua blwyddyn yng Nghlwb Sinema Winzavod. Fel cyfieithydd, cydweithiodd â'r cyhoeddwr Amphora, gan weithio'n arbennig ar y llyfrau *The Monster Show: A Cultural History of Horror* (gan David J. Skal) a *Michael Jackson. An Illustrated Biography*.

Ers Gorffennaf 2014, bu'n Gyfarwyddwr Gweithredol cwmni dosbarthu Exponenta Film ac yn un o arweinwyr y farchnad sinema yn Rwsia a gwledydd y Gymanwlad y Gwladwriaethau Annibynnol (CIS).

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirniaid ffilm
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Cyfieithwyr o Rwsia
Categori:Pobl o Kaluga
Categori:Llysieuwyr
F.C. Bayern München (merched)

Mae **Football Club Bayern München**, a elwir yn gyffredin **Bayern Munich**, **Bayern Frauen** neu **Bayern**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Munich, Bafaria. Dyma dîm merched Bayern Munich. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Frauen-Bundesliga.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y FC Bayern Campus.

## Cyferiaidau

Bayern München
Beşiktaş J.K.

Mae **Beşiktaş Jimnastik Kulübü**, a elwir yn gyffredin fel **Beşiktaş** neu **BJK** yn unig, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Beşiktaş, Istanbwl. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Süper Lig.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Stadiwm Beşiktaş.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Twrci
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched yr Almaen

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched yr Almaen** () yn cynrychioli yr Almaen mewn pêl-droed merched rhyngwladol.

Mae'r tîm yn cael ei reoli gan reolwr yr Almaen a chyn bêl-droediwr Christian Wück. Capten y tîm yw Giulia Gwinn a'u prif sgoriwr erioed yw Birgit Prinz.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol yr Almaen

*
Almaen, Yr
SK Slavia Praha

Mae **Sportovní klub Sparta Praha – fotbal**, a elwir yn gyffredin yn **Slavia Prag**, yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Prag, [[Tsiecia]. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Tsiecia.

Ers 2008, mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Fortuna Arena.

Prif gystadleuwyr Slavia Prag yw Sparta Prag, y maent yn ymladd yn erbyn Darbi Prag.

## Cyferiaidau
Slavia Praha
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Twrci

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched Twrci** () yn cynrychioli Twrci mewn pêl-droed merched rhyngwladol.

Mae'r tîm yn cael ei reoli gan reolwr Twrci Necla Güngör. Capten y tîm yw Didem Karagenç a'u prif sgoriwr erioed yw Yağmur Uraz.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Twrci

*
Twrci
IF Elfsborg

Mae **Idrottsföreningen Elfsborg** yn glwb pêl-droed sydd wedi'i leoli yn Borås, Gorllewin Götaland. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd yr Allsvenskan.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Borås Arena.

## Cyferiaidau
Categori:Timau pêl-droed Sweden
Galatasaray S.K. (pêl-droed merched)

Mae **Galatasaray Spor Kulübü**, a elwir yn gyffredin **Galatasaray** neu **Gala**, yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Istanbwl, Twrci. Dyma dîm merched Galatasaray. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Uwch Gynghrair Twrci y Merched.

Mae'r clwb yn chwarae eu gemau cartref domestig yn y Gyfleusterau Florya Metin Oktay a'u gemau cartref Ewropeaidd yn y Stadiwm Olympaidd Atatürk.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Twrci
Hammarby Fotboll (merched)

Mae **Hammarby IF Fotbollförening** yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Södermalm, Stockholm, Sir Stockholm. Dyma dîm merched Hammarby. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd y Damallsvenskan.

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn Hammarby IP yn Skanstull.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched Sweden
Celtic F.C. Women

Mae **Celtic Football Club Women** () yn glwb pêl-droed merched sydd wedi'i leoli yn Glasgow, yr Alban. Dyma dîm merched Celtic. Mae'r clwb yn cystadlu mewn ar hyn o bryd yr Uwch Gynghrair yr Alban y Merched (SWPL).

Mae'r clwb wedi chwarae eu gemau cartref yn y Parc Douglas Newydd.

## Cyferiaidau

Categori:Timau pêl-droed merched yr Alban
Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Sweden

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol merched Sweden** () yn cynrychioli Sweden mewn pêl-droed merched rhyngwladol.

Mae'r tîm yn cael ei reoli gan reolwr Sweden a chyn bêl-droediwr Peter Gerhardsson. Captenau y tîm yw Kosovare Asllani a Magdalena Eriksson a'u prif sgoriwr erioed yw Lotta Schelin.

## Gweler hefyd
* Tîm pêl-droed cenedlaethol Sweden

*
Sweden
Llofruddiaethau Southport

Achos o drywanu torfol yn Southport, Glannau Merswy, Lloegr, oedd **llofruddiaethau Southport** a gyflawnwyd gan Axel Rudakubana ar 29 Gorffennaf 2024, gan ladd tair merch ifanc ac anafu wyth merch arall a dau oedolyn.

Bachgen 17 oed ar y pryd oedd Axel Muganwa Rudakubana, a aned yng Nghaerdydd i rieni o Rwanda, ac a drigodd ym mhentref Banks, Swydd Gaerhirfryn, ar gyrion Southport. Cynlluniodd i dargedu'r Hart Space, stiwdio ddawns yn ardal Meols Cop, Southport, a oedd yn cynnal gweithdy ioga a dawns gyda cherddoriaeth Taylor Swift ar gyfer 26 o blant. Cyrhaeddodd yr adeilad mewn tacsi, ac aeth ati i drywanu'r merched yn gyflym ac yn ddi-ball. Ymosododd hefyd ar ddau oedolyn a geisiodd amddiffyn y plant: Leanne Lucas, un o drefnwyr y gweithdy, a Jonathan Hayes, gweithiwr swyddfa yn yr un adeilad. Bu farw dwy ferch yn y fan, ac un wedi diwrnod yn yr ysbyty. Wedi i'r heddlu gyrraedd, cafodd Rudakubana ei arestio a'i gyhuddo o dair llofruddiaeth, deg ymgais i lofruddio, a meddiant ar wrthrych miniog. Yn hwyrach cafodd ei gyhuddo o dorri Deddf Arfau Biolegol 1974 drwy feddu ar risin, a Deddf Terfysgaeth 2000 am feddu ar astudiaeth filwrol o ddogfen hyfforddi al-Qaeda. Plediodd Rudakubana yn euog i bob un o'r 16 o gyhuddiadau yn ei erbyn ar 20 Ionawr 2025, pan oedd disgwyl i'w dreial gychwyn. Tridiau'n ddiweddarach, cafodd ei ddedfrydu i garchar am oes ac i fwrw o leiaf 52 mlynedd yn y carchar. Datganodd y barnwr nad oedd modd iddo roi tariff llawn oes i Rudakubana oherwydd nad oedd eto yn 18 oed pan gyflawnwyd y troseddau.

Trannoeth y drosedd, ymgynulliodd torf yn Southport a wrthdarodd â'r heddlu, a chafodd mosg yn y dref ei ddifrodi yn sgil camwybodaeth am hunaniaeth y llofrudd. Yn yr wythnos i ddod, ymledodd protestiadau a therfysgoedd ar draws Lloegr, ac ym Melffast yng Ngogledd Iwerddon.

## Cyfeiriadau 
Categori:2024 yn Lloegr
Categori:Hanes Glannau Merswy
Southport
Southport
Categori:Southport