Sefydliad Seionyddol y Byd

Mae **Sefydliad Seionyddol y Byd** (Hebraeg: הַהִסְתַּדְּרוּת הַצִּיּוֹנִית הָעוֹלָמִיתs; Saesneg: *World Zionist Organisation*, talfyriad cyffedin, *WZO*) yn hyrwyddo sefydliad anllywodraethol, Zionaidd, Haz-Oz, Haz-Hazion a HaHition a Hahition a Hahition. Fe'i sefydlwyd fel y *Sefydliad Seionyddol* (ZO; 1897–1960) ar fenter Theodor Herzl yn y Gyngres Seionaidd Gyntaf, a gynhaliwyd ym mis Awst 1897 yn Basel, y Swistir. Gosodwyd uchelgeisiau'r Seionaidd yn *Rhaglen Basel*.

Yn gweithredu o dan adain WZO mae sefydliadau sy'n diffinio eu hunain fel Seionaidd, megis WIZO, Hadassah, B'nai B'rith, Maccabi, y Ffederasiwn Sephardic Rhyngwladol, Undeb Myfyrwyr Iddewig y Byd (WUJS), a mwy.

Mae'r Asiantaeth Iddewig (Jewish Agency for Israel) yn sefydliad cyfochrog, gyda nodau, priodoleddau ac arweinyddiaeth wedi'u cydblethu'n agos â rhai'r Sefydliad Seionaidd yn ystod y blynyddoedd cyn sefydlu Gwladwriaeth Israel, ac i raddau amrywiol ar ôl hynny. Cafwyd newidiadau sylweddol i statudau'r ddau sefydliad ym 1952, 1970 a 1979.

## Hanes
 sylfaenydd y WZO,  Basle, 1901]]
Fe'i sefydlwyd fel y Sefydliad Seionaidd (Hebraeg: הַהִסְתַּדְּרוּת הַצִּיּוֹנִית; HaHistadrut HaTsionit), neu ZO, yn 1893, yn y Gyngres Basel, Swistir a gynhaliwyd rhwng 29-31 Awst 1893. Sefydlwyd papur newydd y ZO, *Die Welt* ('Y Byd'), yn yr un flwyddyn. Newidiodd ei enw i Sefydliad Seionyddol y Byd ym mis Ionawr 1960.

Gwasanaethodd y ZO fel sefydliad ymbarél ar gyfer y mudiad Seionaidd, a'i nod oedd creu mamwlad Iddewig yn Eretz Yisrael - bryd hynny o dan yr Ymerodraeth Otomanaidd ac yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf, Mandad Palestina o dan Brydain. Pan ddatganwyd Gwladwriaeth Israel 51 mlynedd yn ddiweddarach ar 14 Mai 1948, roedd llawer o'i sefydliadau gweinyddol newydd eisoes yn eu lle, ar ôl esblygu yn ystod Cyngresau Seionaidd rheolaidd y degawdau blaenorol. Erys rhai o'r sefydliadau hyn hyd heddiw.

Cynhaliwyd cyllid y WZO gan y Jewish Colonial Trust (a sefydlwyd ym 1899), a chaffaelwyd tir gan y Gronfa Genedlaethol Iddewig (Jewish National Fund, a sefydlwyd ym 1901). Ariannodd Keren Hayesod (sefydlwyd 1920) weithgareddau Seionaidd ac Yishuv cyn i greu gwladwriaeth Israel trwy fentrau megis y Palestine Electric Company, y Palestine Potash Company a'r Anglo-Palestina Bank.

Roedd aelodaeth yn y ZO yn agored i bob Iddew, a sicrhawyd yr hawl i bleidleisio i gynrychiolwyr i'r cyngresau trwy brynu'r Siecel Seionaidd. Cymerodd cynrychiolwyr o bob rhan o'r byd, ac o lawer o wahanol gefndiroedd gwleidyddol a thraddodiadau crefyddol, ran ym mhob Cyngres; cafodd dirprwyaethau/partïon eu grwpio yn ôl ideoleg yn bennaf, yn hytrach na daearyddiaeth.[angen dyfynnu]

### Newid enw
Yn 1960 newidiodd y ZO ei enw i Sefydliad Seionyddol y Byd a mabwysiadodd gyfansoddiad newydd lle mae unigolion yn anghymwys ar gyfer aelodaeth, a gedwir ar gyfer sefydliadau.

Yn 2010 cyhoeddodd y rabbi Yosef Shalom Elyashiv lythyr yn beirniadu'r Shas Party am ymuno â'r WZO. Ysgrifennodd fod y Blaid "yn troi ei chefn ar hanfodion Charedi Jewry y can mlynedd diwethaf. Yng ngeiriau Gedolei Yisroel: 'Zu Neveilah she'ein kamosa'." Cymharodd y symudiad hwn â phenderfyniad mudiad Mizrachi i ymuno â'r WZO [dros gan mlynedd yn ôl] sef y ffactor a benderfynodd eu gwahanu oddi wrth "Iddewiaeth Torah ddilys."

## Cyngres Seionyddol y Byd
Cyngres Seionyddol y Byd a sefydlwyd gan Theodor Herzl, yw organ oruchaf Sefydliad Seionyddol y Byd a'i awdurdod deddfwriaethol. Mae'n ethol y swyddogion ac yn penderfynu ar bolisïau'r WZO a'r Asiantaeth Iddewig. Cynhaliwyd y Gyngres Seionaidd Byd gyntaf yn Basel, y Swistir ym 1897.

## Prosiectau a mentrau
Mae Sefydliad Seionyddol y Byd yn cynnwys sawl adran. Nod yr Adran Materion ar Wasgar yw adeiladu pontydd rhwng Iddewon ym mhobman a chryfhau hunaniaeth Seionaidd ymhlith Iddewon ifanc.

Nod Adran Hyrwyddo Aliyah yw ysgogi a chynorthwyo Iddewon yn y broses o fewnfudo i Israel, deffro diddordeb mewn dysgu Hebraeg a chryfhau'r cysylltiadau rhwng y Diaspora Iddewig a Gwladwriaeth Israel.

Mae'r Adran Gweithgareddau yn Israel a Gwrth-Semitiaeth yn ceisio cryfhau hunaniaeth Seionaidd Iddewig ymhlith Israeliaid a brwydro yn erbyn gwrth-semitiaeth.

Mae'r Adran Addysg yn gweithio i gryfhau hunaniaeth Iddewig-Seionaidd a'r cysylltiad â Gwladwriaeth Israel a'r Alltudion trwy'r iaith Hebraeg a chynnwys addysgol yn y systemau addysg ffurfiol ac anffurfiol yn Israel a'r Alltud.

## Gwobr Herzl
Ers 2004, mae Adran Gweithgareddau Seionyddol Sefydliad Seionyddol y Byd yn dyfarnu *Gwobr Herzl* flynyddol am gydnabod ymdrechion gwirfoddol eithriadol ar ran Israel a'r achos Seionyddol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol y WZO
* Cyfansoddiad, diweddarwyd ym mis Tachwedd 2019 y WZO
* Sianel Youtube y WZO 

Categori:Israel
Categori:Iddewiaeth
Categori:Sefydliadau 1897
Categori:Cenedlaetholdeb
Categori:Y Dwyrain Canol