Uwch Gynghrair Croatia

Y **Prva Hrvatska Nogometna Liga**, **Uwch Gynghrair Croatia** neu Prif Gynghrair Croatia (a elwir hefyd yn Prva HNL, 1. HNL neu MAXtv Prva Liga am resymau noddi) yw'r gystadleuaeth categori uchaf yn system cynghreiriau pêl-droed yng ngweriniaeth Croatia. Fe'i trefnir gan Ffederasiwn Pêl-droed Croasia. Mae enillwyr y Prva HNL yn cystadleu yn Cynghrair y Pencampwyr UEFA ('Champion's Leagueg).

Fe'i crëwyd pan ddaeth Croatia yn annibynnol o Iwgoslafia yn 1991 a cynhaliwyd ei thymor gyntaf yn 1992. Mae'r Prva HNL yn cynnwys 16 tîm, sy'n chwarae eu gemau rhwng mis Gorffennaf a mis Mai.

Drwy gydol ei hanes, dim ond pedwar tîm sydd erioed wedi ennill y gynghrair, Dinamo Zagreb gydag 20 o gynghreiriau, Hajduk Split gyda chwech, NK Zagreb a HNK Rijeka ill dau gydag un. Noddwr y gynghrair ers 2017 yw T-Hrvatski Telekom, sy'n is-gwmni i Deutsche Telekom.

## Hanes
Cyn creu'r Prva HNL, roedd gan Croatia gynghrair rhwng 1941 a 1945, pan oedd yn wladwriaeth byped i'r Natsiaid Almaenig yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cyn gynted ag y daeth y Rhyfel i ben, ail-unwyd Iwgoslafia a chafodd y clybiau Croateg eu hintegreiddio i'r bencampwriaeth wladwriaethol newydd.

Gydag ymwahanu Iwgoslafia yn yr 1990au daeth Cynghrair Gyntaf Iwgoslafia i ben yn 1992. Cydnabyddwyd annibyniaeth Croatia yn ryngwladol ar 12 Ionawr 1992, (er i'r wlad ddatgan annibyniaeth ar 26 Mehefin 1991) ac roedd y rhan fwyaf o glybiau Croatia yn cydnabod Ffederasiwn Pêl-droed Croatia, a gafodd y gwaith i sefydlu twrnamaint cynghrair newydd cyn gynted â phosibl. Ar 29 Chwefror 1992, dechreuodd tymor cyntaf y Prva HNL, gyda 12 tîm yn cael eu gwahodd gan y ffederasiwn. Yn eu plith roedd y ddau glwb gorau o bêl-droed Croateg yn ystod oes yr Iwgoslafia: Dinamo Zagreb - a ailenwyd yn HAŠK Građanski- a Hajduk Split. Y pencampwyr cyntaf oedd Hajduk Split. Oherwydd rhyfel annibyniaeth, cafodd y prosesau eu cyflymu i ffurfio'r twrnamaint ei hun, gyda chalendr o fis Chwefror i fis Mehefin yn hytrach na'r system Ewropeaidd arferol, ac ni allai llawer o glybiau chwarae yn eu meysydd arferol oherwydd bod eu dinasoedd yn cael eu ymosod. Ni ddisgynodd unrhyw dîm o'r gynghrair yn y tymor cyntaf yma oherwydd amgylchiadau tymhestlog a by-rybudd ffurfio'r Gynghrair newydd. Bu i'r tymor cyntaf hwnnw gael ei chwarae yn gyfangwbl i mewn blwyddyn galendr 1992.

Gyda chydnabyddiaeth gan UEFA, tymor 1992-93 oedd yr un gyntaf i dimau  Prva HNL chwarae mewn cystadlaethau Ewropeaidd. Ehangwyd y twrnamaint i 16 o dimau, a blwyddyn yn ddiweddarach tyfodd i 18. Ni chafwyd unrhyw ddirywiad i gategorïau eraill tan dymor 1994-95, pan gyfunwyd system ranbarthol pêl-droed Croateg. Dros y blynyddoedd, defnyddiodd Prva HNL gwahanol fformatau, a arweiniodd at is-adran gyda 12 clwb. Er mai yn ystod y flwyddyn 2009-10 y cafwyd yr ehangu diwethaf i 16 o glybiau, achosodd problemau economaidd yr endidau i'r Ffederasiwn ddychwelyd i 12 o 2012 ymlaen.

## Dominyddiaeth Dau Dîm
Drwy gydol ei hanes, mae Dinamo Zagreb a Hajduk Split wedi dominyddu Prva HNL. Y tîm cyntaf a'r unig dîm a enillodd y gynghrair ar wahân y ddau glwb yma yw NK Zagreb, a lwyddodd i ennill yn nhymor 2001-02 gyda staff lle'r oedd Ivica Olić, prif sgoriwr y flwyddyn, a'i hyfforddi gan Zlatko Kranjčar a HNK Rijeka.

## Fformat
Cynhelir tymor cynghrair Croateg rhwng mis Gorffennaf a mis Mai, y dyddiadau safonol ar gyfer pêl-droed Ewropeaid, gydag, ar hyn o'r bryd, 12 tîm yn y Gynghrair. Er mwyn lleihau'r nifer o dimau o 16 i 12 yn nhymor 2011-12, disgynodd bum clwb i'r adran is er mwyn lleihau nifer y cyfranogwyr i 12 y flwyddyn olynnol. Ers 2013-14 ceir 10 tîm yn y Prva HNL.

Rhaid i'r timau sy'n esgyn i Prva HNL fodloni cyfres o ofynion economaidd i ennill dyrchafiad, a chymeradwyaeth i'r Ffederasiwn. Os na wnânt hynny, mae'r tîm sydd safle yn is nag nhw yn gallu dyrchafu. Yn 2011-12 er enghraifft, dim ond un tîm, NK Lučko, a gafodd ei dyrchafu, gan nad oedd y lleill yn cyflwyno eu gwarantau mewn pryd.

Mae pedair tîm, Dinamo Zagreb, Hajduk Split, Osijek a Rijeka, erioed wedi disgyn o'r Uwch Gynghrair.

## Tabl Pencampwyr 
* † Equipo desaparecido.

## Gweler Hefyd
* Cwpan Croatia - Hrvatski nogometni kup

## Dolenni
* Gwefan Swyddogol y Prva HNL  
* Prva HNL ar UEFA.com
* - Canlyniadau'r Prva HNL ar RSSSF

## Cyfeiriadau
Croatia
Categori:Pêl-droed yng Nghroatia