14 Ionawr

**14 Ionawr** yw'r undeg pedwerydd 14ydd dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori. Erys 351 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn (352 mewn blwyddyn naid).

## Digwyddiadau 
[bawd|130px|dde|[Aconcagua]]
* 1539 - Sbaen yn cyfeddiannu Ciwba.
* 1639 - Mabwysiadu cyfansoddiad ysgrifenedig (y 'Fundamental Orders'), a oedd yn sefydlu llywodraeth, yn Connecticut: y tro cyntaf i lywodraeth gael ei sefydlu drwy gyfansoddiad ysgrifenedig.
* 1897 - Matthias Zurbriggen yn dringo Aconcagua, sewf mynydd uchaf yn Andes.
* 1907 - Daeargryn Kingston, Jamaica.
* 1953 - Josip Broz Tito, yn dod yn Arlywydd Iwgoslafia.
* 1954 - Marilyn Monroe yn priodi Joe DiMaggio.
* 1972 - Margrethe II yn dod yn frenhines Denmarc.
* 2011 - Gwanwyn Arabaidd: Zine el-Abidine Ben Ali yn ymddiswyddo fel Arlywydd Tiwnisia.
* 2015 - Giorgio Napolitano yn ymddiswyddo fel Arlywydd yr Eidal.
* 2024 - Frederik X yn dod yn frenin Denmarc yn dilyn ymddiswyddiad ei fam, y Frenhines Margrethe.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Berthe Morisot]]
[bawd|130px|dde|[Faye Dunaway]]
[bawd|130px|dde|[Jess Fishlock]]
* 83 CC - Marcus Antonius, gwleidydd (m. 30 CC)
* 1741 - Benedict Arnold (m. 1801)
* 1804 - Syr Hugh Owen, addysgwr (m. 1881)
* 1841 - Berthe Morisot, arlunydd (m. 1895)
* 1875 - Albert Schweitzer, diwinydd, cerddor, athronydd, meddyg (m. 1965)
* 1892
**Martin Niemöller, ddiwinydd a gweinidog (m. 1984) 
**Hal Roach, cynhyrchydd ffilm (m. 1992)
* 1904 - Cecil Beaton, ffotograffydd (m. 1980)
* 1905 - Sterling Holloway, actor (m. 1992)
* 1913 - Motoo Tatsuhara, pêl-droediwr (m. 1984)
* 1919 - Giulio Andreotti, gwleidydd (m. 2013)
* 1921 - Alice Psacaropulo, arlunydd (m. 2018)
* 1926
**Mahasweta Devi, awdures (m. 2016) 
**Warren Mitchell, actor (m. 2015)
* 1931 - Caterina Valente, cantores (m. 2024)
* 1934 - Richard Briers, actor (m. 2013)
* 1938 - Allen Toussaint, cerddor (m. 2015)
* 1941 - Faye Dunaway, actores
* 1943 - Mariss Jansons, arweinydd cerddorfa (m. 2019)
* 1946 - Harold Shipman, llofrudd (m. 2004)
* 1960 - Nick Smith, gwleidydd
* 1968 - LL Cool J, cerddor
* 1969
**Jason Bateman, actor a chyfarwyddwr ffilm 
**Dave Grohl, cerddor, canwr a chyfansoddwr (Nirvana, Foo Fighters)
* 1987 - Jess Fishlock, pêl-droediwraig
* 1999 - Declan Rice, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Humphrey Bogart]]
[bawd|130px|dde|[Alan Rickman]]
* 1301 - Andrew III, brenin Hwngari
* 1753 - George Berkeley, athronydd, 67
* 1867 - Jean Auguste Dominique Ingres, arlunydd, 86
* 1892 - Albert Victor, Dug Clarence, mab Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig, 28
* 1898 - Lewis Carroll (Charles Dodgson), awdur a mathemategwr, 65
* 1953 - Johanna Hipp, arlunydd, 79
* 1957 - Humphrey Bogart, actor, 57
* 1962 - Clara Harnack, arlunydd, 84
* 1964 - Thea Schleusner, arlunydd, 84
* 1967 - Colette Bonzo, arlunydd, 49
* 1968 - Henry Lewis, athro iaith a llenyddiaeth Gymraeg, 78
* 1973 - Hanna Klose-Greger, arlunydd, 80
* 1974 - Louise Meyer-Strasser, arlunydd, 79
* 1977 - Anthony Eden, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, 79
* 1978 - Harold Abrahams, athletwr, 78
* 2007 - Peter Prendergast, arlunydd, 60
* 2009 - Ricardo Montalbán, actor, 88
* 2010
**P. K. Page, arlunydd, 93 
**Manina Tischler, arlunydd, 91
* 2012 - Txillardegi, sgriptiwr a gwleidydd, 82
* 2013 - Conrad Bain, actor, 89
* 2016 - Alan Rickman, actor, 69
* 2022 - Alice von Hildebrand, gwyddonydd, 98
* 2023 - Les Barker, bardd, 75
* 2025 - Tony Slattery, actor a digrifwr, 65

## Gwyliau a chadwraethau 
* Hen Galan
* Diwrnod Rhesymeg y Byd
* Diwrnod Gadarnhau (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod Chwyldro ac Ieuenctid (Tiwnisia)

0114
Ionawr, 14