open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etholiadau yng Nghanada

Mae'r erthygl hon, **Etholiadau yng Nghanada**, yn rhoi gwybodaeth ynglŷn ag etholiadau a chanlyniadau etholiadau yng Nghanada.

Mae gan Senedd Canada (*Parliament of Canada* neu *Parlement du Canada*) ddwy siambr. Mae gan Dŷ'r Cyffredin (*House of Commons* neu *Chambre des Communes*) 308 o aelodau, wedi'u hethol am gyfnod o bum mlynedd ar ei uchaf mewn etholaethau (Saesneg *ridings* neu *constituencies*, Ffrangeg *circonscriptions* neu *comtés*) un sedd. Defnyddir system fwyafrifol 'y cyntaf i'r felin' i ethol yr aelodau hyn.

Mae gan y Senedd (*Senate* neu *Sénat*) 105 o aelodau wedi'u penodi gan y Governor General ar sail cyngor y prif weinidog.

bawd|de|250px|Adeilad tai'r senedd yn Ottawa
Yn gyffredinol, cynhelir etholiadau naill ai yn yr hydref neu yn y gwanwyn. Mae hyn yn osgoi problemau o ymgyrch gaeaf, pryd mae'n fwy anodd cynnal cyfarfodydd yn yr awyr agored. Mae hefyd yn osgoi problemau'r haf, pryd mae llawer o Ganadiaid ar wyliau. Yn anarferol, cynhaliwyd yr etholiad ffederal diweddaraf ym mis Ionawr (23 Ionawr 2006) am i'r llywodraeth golli pleidlais o hyder ym mis Tachwedd y flwyddyn gynt.

Gellir cynnal is-etholiadau rhwng etholiadau cyffredin, os yw sedd yn dod yn wag. Dewis y prif weinidog yw galw isetholiad neu beidio. Gall y llywodraeth ffederal hefyd cynnal refferenda ar gyfer materion pwysig. Cynhaliwyd y refferendwm diweddaraf yn 1992 ar newidiadau cyfansoddiadol bwriadol yn sgil Cydsyniad Charlottetown. Ambell waith, bydd pwnc neu fater arbenigol yn dominyddu etholiad, ac mi fydd yr etholiadau mewn gwirionedd yn refferendwm. Yr enghraifft ddiweddaraf o hyn oedd etholiad 1988, a ystyrid gan lawer yn refferendwm ar gytundeb masnach rydd â'r Unol Daleithiau.

Cynhaliwyd  yr etholiad diweddaraf ar 23 Ionawr 2006. Y canlyniad oedd Tŷ'r Cyffredin crog, a'r Ceidwadwyr fel y blaid fwyaf.

## Dolenni allanol
*BBC Newyddion - Mewn grym o drwch blewyn *(pledlais Senedd 20 Mai, 2005)*


Canada
Categori:Gwleidyddiaeth Canada
Etholiadau yn y Ffindir

Ceir pedwar math o **etholiadau yn y Ffindir**, sy'n ethol y canlynol: yr Arlywydd, y Senedd, Aelodau Senedd Ewrop a chyngorau lleol. Gall dinasyddion dros 18 oed bleidleisio.

Ar lefel genedlaethol mae'r Ffindir yn ethol pennaeth gweriniaethol - yr arlywydd - a'r senedd. Etholwyd yr arlywydd am dymor chwe-mlynedd gan y bobl. Mae gan y **Senedd** (*Eduskunta/Riksdag*) 200 o aelodau, wedi'u hethol am dymor pedair-mlynedd gan gynrychiolaeth cyfraneddol yn etholaethau aml-sedd. Mae gan y Ffindir gyfundrefn mwy na un blaid, efo tair plaid gref, lle fel arfer nad oes gan un blaid siawns o ennill pŵer ar ei hunan, ac mae angen i bleidiau weithio a'i gilydd i ffurfio llywodraethau clymblaid.

Ffindir, Y
Categori:Gwleidyddiaeth y Ffindir
Traethmelyn

Cymuned ym Mhort Talbot yw **Traethmelyn** (Saesneg: **Sandfields**). Hon yw'r ardal i'r Gogledd Ddwyrain o Draeth Aberafan. Enw a ddefnyddid yn aml am ran ogleddol Traethmelyn yw Baglan Moors oherwydd mae'n dir gwastad rhwng hen bentref Baglan a'r môr.

Mae yna hefyd ardal yn Abertawe o'r enw Sandfields ac mae rhai (yn cynnwys y swyddfa bost) yn cymysgu'r ddwy.

## Llywodraeth
Mae'r ardal yn cynnwys wardiau etholiadol Gorllewin Traethmelyn a Dwyrain Traethmelyn, sy'n rhan o fwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot.

## Amodau cymdeithasol
Caiff y ddwy ward sy'n cynnwys ardal Traethmelyn eu rhestru ymysg y 50 ward mwyaf amddifad yng Nghymru yn y Mynegai Cymreig o Amddifadiad Amryfal yn 2000. Ym mynegai 2005, roedd Gorllewin Traethmel yn un o'r 10% o wardiau mwyaf amddifad yng Nghymru.

## Chwaraeon
Oherwydd natur tywodlyd y tir nid oedd llawer yn yr ardal cyn i ystâd fawr o dai gael ei hadeiladu ar ôl yr ail ryfel byd.  Adeiladwyd y tai ar ben cwrs golff oedd yna yn barod. Oherwydd hynny mae yna glwb golff yn Nhraethmelyn sydd wedi bod heb gwrs am 40 mlynedd.

Treathmelyn yw safle canolfan chwaraeon Lido Afan, a agorwyd gan Elizabeth II ym 1965. Arferai'r ganolfan gynnwys pwll nofio maint cystadleuaeth 50m, a dröwyd yn ddiweddarach yn bwll hamdden 25m gyda sleid dŵr pan ailwampwyd y ganolfan yn ystod yr 1990au. Mae gan y Lido hefyd spa, gym, a neuadd gyngerdd lle mae nifer o fandiau enwog wedi chwarae, gan gynnwys McFly, All Saints, Stereophonics, Manic Street Preachers a'r Lostprophets.

Bu tân mawr ar safle'r Lido ar 16 Rhagfyr 2009 a ddechreuodd yn yr Aquadome. Cafodd trigolion strydoedd cyfagos eu symud o achos ofnau am ddiogelwch cemegion yn y tân a dorrodd trwy to'r ganolfan. Mae nifer o chwaraewyr llwyddiannus wedi mynychu'r ysgol gan gynnwys Allan Martin a Brian Flynn.

### Archifau Cymunedol Cymru
Mae Port Talbot Historical Society ac Archifau Cymunedol Cymru yn cyfarfod yn llyfrgell Traethmelyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Castell-nedd Port Talbot
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Castell-nedd a Dwyrain Abertawe (y DU)
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberafan Maesteg (y DU)
Etholiadau ym Mhortiwgal

bawd|200px|Palas São Bento, Cartref y Senedd Portiwgal

Mae'r erthygl hon yn rhoi gwybodaeth ynglŷn ag etholiadau a chanlyniadau etholiadau ym Mhortiwgal.

Ar lefel genedlaethol mae Portiwgal yn ethol yr Arlywydd a'r Senedd genedlaethol, Cynulliad y Weriniaeth. Caiff yr Arlywydd ei ethol am derm o bum mlynedd gan y bobl ac mae gan y Senedd 230 o aelodau, wedi'u etholu am term pedair mlynedd trwy system cynrychiolaeth gyfranol yn etholaethau aml-sedd, y dosbarthiadau. Hefyd, ar lefel genedlaethol, mae Portiwgal yn ethol 24 aelod i'r Senedd Ewropeaidd.

Portiwgal
Categori:Gwleidyddiaeth Portiwgal
Penweddig

Cantref yng Ngheredigion oedd **Penweddig**. Fe'i lleolir yng ngogledd yr hen deyrnas a'r sir bresennol o'r un enw. Roedd yn cynnwys yn ei ffiniau tri chwmwd, sef:

* Genau'r Glyn
* Creuddyn
* Perfedd

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Ysgol Gyfun Penweddig - ysgol Gymraeg yn Aberystwyth

Categori:Cantrefi Cymru
Categori:Daearyddiaeth Ceredigion
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Teyrnas Ceredigion
Craig Thomas

Nofelydd o Gymru oedd **Craig David Owen Thomas** (24 Tachwedd 1942 – 4 Ebrill 2011). Dyfeisiwr y "techno-thriller" oedd ef.  Bu farw yng Ngwlad yr Haf, Lloegr.

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni yng Nghaerdydd yn fab i J.B.G. Thomas colofnydd rygbi i'r Western Mail. Mynychodd Ysgol Uwch Caerdydd a graddio yng Ngholeg Prifysgol Caerdydd cyn cael M.A. am thesis ar Thomas Hardy. Bu yn athro mewn amryw o ysgolion yng nghanolbarth Lloegr a bu'n bennaeth Saesneg yn Shire Oak School, Walsall Wood.

## Llyfryddiaeth
* *Rat Trap* (Llundain: Michael Joseph, 1976)
* *Firefox* (Llundain: Michael Joseph, 1977)
* *Wolfsbane* (Llundain: Michael Joseph, 1978)
* *Moscow 5000* (Llundain: Michael Joseph, 1979) (dan yr enw David Grant)
* *Snow Falcon* (Llundain: Michael Joseph, 1980)
* *Emerald Decision* (Llundain: Michael Joseph, 1980) (dan yr enw David Grant)
* *Sea Leopard* (Llundain: Michael Joseph, 1981)
* *Jade Tiger* (Llundain: Michael Joseph, 1982)
* *Firefox Down* (Llundain: Michael Joseph, 1983)
* ''The Bear's Tears* (Llundain: Michael Joseph, 1985)
* *Winter Hawk* (Llundain: Collins, 1987)
* *All the Grey Cats* (Llundain: Collins, 1988)
* *The Last Raven* (Llundain: Collins, 1990)
* *A Hooded Crow* (Llundain: HarperCollins, 1992)
* *Playing with Cobras* (Llundain: HarperCollins, 1993)
* *A Wild Justice* (Llundain: HarperCollins, 1995)
* *A Different War* (Llundain: Little Brown, 1997)
* *Slipping into Shadow'' (Llundain: Little Brown, 1999)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Llenorion Saesneg 1o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Nofelwyr Saesneg
Categori:Pobl o Gaerdydd
Hwyaden lydanbig

Mae'r **Hwyaden lydanbig**, (*Anas clypeata*), yn un o deulu'r hwyaid. Mae'n nythu trwy rannau helaeth o Ewrop, gorllewin Asia a gogledd America.

Mae'r Hwyaden Lydanbig yn aderyn mudol sydd fel rheol yn symud tua'r de neu tua'r gorllewin tros y gaeaf. Nid ydynt yn casglu at ei gilydd mewn heidiau mawr yn y gaeaf fel rhai o'r hwyaid eraill, ond ambell dro gellir gweld rhai cannoedd gyda'i gilydd. Mae'n nythu gerllaw corsydd neu lynnoedd ac yn bwydo ar blanhigion yn bennaf, gyda phryfed ac anifeiliad bychain eraill yn y tymor nythu.

200px|chwith|bawd|Iâr

Gellir adnabod y ceiliog yn hawdd gyda'i ben gwyrdd, bron wen a lliw browngoch ar yr ochrau a'r bol. Pan mae'n hedfan gellir gweld darn glas golau ar flaen yr adenydd. Mae'r pig yn anarferol o fawr a llydan. Nid yw'r iâr mor hawdd ei hadnabod gan ei bod yn lliw brown golau, yn bur debyg i iâr Hwyaden wyllt, ond mae'r pig yn llawer mwy.

Nifer cymharol fychan o barau o'r Hwyaden lydanbig sy'n nythu yng Nghymru, heblaw ar Ynys Môn lle mae poblogaeth sylweddol. Gellir gweld niferoedd mwy yn y gaeaf pan mae adar o wledydd eraill yn dod yma i aeafu.

bawd|canol|Dosbarthiad yr Hwyaden Lydanbig yn Ewrop. Gwyrdd golau - nythu; glas - gaeafu; gwyrdd tywyll - trwy'r flwyddyn.

Categori:Hwyaid
Conrad Black

Awdur, colofnydd, cyhoeddwr, buddsoddwr, ac aelod o Dŷ'r Arglwyddi y Deyrnas Unedig a aned yng Nghanada yw **Conrad Moffat Black, Barwn Black o Crossharbour**, OC, PC (Can.),  KCSG (ganwyd 25 Awst 1944) oedd am bryd yn fogwl papurau newydd trydydd fwyaf y byd. Rheolodd Hollinger International, Inc. Trwy gwmnïau cyswllt, cyhoeddodd y cwmni nifer o bapurau newydd mawr gan gynnwys *The Daily Telegraph* (y DU), *Chicago Sun Times* (UDA), *Jerusalem Post* (Israel), *National Post* (Canada), a channoedd o bapurau cymunedol yng Ngogledd America. Ganwyd Black ym Montreal, ond ildiodd ei ddinasyddiaeth Ganadaidd yn 2001 er mwyn dod yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Mae'n briod i'r colofnydd ceidwadol Barbara Amiel.

Cafwyd yn euog o dwyll gan lys Americanaidd yn 2007 a dedfrydwyd i chwe mlynedd a hanner yn y carchar. Ar 19 Gorffennaf 2010 cafodd Black ei fechnïo. Gwrthdrowyd dau o'r tri chyhuddiad olaf o dwyll post ym mis Hydref 2010 gan Lys Apêl 7fed Gylchdaith yr Unol Daleithiau. Ar 24 Mehefin 2011 ailddedfrydwyd ar y cyhuddiad olaf o dwyll post ac un gyhuddiad o rwystro cyfiawnder gan dderbyn 42 mis yn y carchar a dirwy o $125,000 (USD). Cynhwysir y 29 mis y mae Black wedi gwasanaethu'n barod yn y ddedfryd hon, ac felly mae'n rhaid iddo ddychwelyd i'r carchar am 13 mis arall. Wedi iddo ddychwelyd i garchar ym Miami ym mis Medi, cafodd ei ryddhau'n gynnar ar 4 Mai 2012 am ymddygiad da.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  BBC News: Business – The rise and fall of Citizen Black

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Bywgraffyddion
Categori:Catholigion o Ganada
Categori:Catholigion o'r Deyrnas Unedig
Categori:Colofnwyr o Ganada
Categori:Colofnwyr o'r Deyrnas Unedig
Categori:Cyhoeddwyr papurau newydd
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Hanesyddion yr 20fed ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Hanesyddion yr 21ain ganrif o'r Deyrnas Unedig
Categori:Hanesyddion Saesneg o Ganada
Categori:Hanesyddion Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Ganada
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o rwystro cyfiawnder
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o dwyll
Categori:Pobl fusnes o Ganada
Categori:Pobl fusnes o'r Deyrnas Unedig
Categori:Pobl o Montréal
Categori:Pobl o Toronto
Categori:Troseddwyr o Ganada
Arf gemegol

[200px|de|bawd|[Taflegryn "Honest John" yn cynnwys sarin]]
Arf sy'n defnyddio priodweddau gwenwynig cemegion i ladd, anafu neu analluogi'r gelyn yw **arf gemegol**.

Categori:Arfau
Categori:Cemeg
Categori:Rhyfela cemegol
Alarch Bewick

Mae **Alarch Bewick** (*Cygnus columbianus bewickii* neu *Cygnus bewickii*) yn aelod o'r teulu Anatidae (elyrch, gwyddau a hwyaid). Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a rhannau gorllewinol o Asia. Cafodd ei enwi ar ôl yr arlunydd Thomas Bewick.

Alarch Bewick yw'r lleiaf o'r tri alarch sy'n nythu yn Ewrop, yn mesur 115–127&nbsp;cm a 170–195&nbsp;cm ar draws yr adenydd. Mae'n edrych yn debyg i Alarch y Gogledd, ond mae'n llai a'i wddf yn fyrrach. Fel Alarch y Gogledd, mae patrwm o ddu a melyn ar y pig, ond mae mwy o ddu nag o felyn ar big Alarch Bewick, tra mae Alarch y Gogledd yn dangos mwy o felyn nag o ddu.

Mae yn nythu yn yr Arctig ar draws gogledd Rwsia, ar wlyptiroedd. Mae'r elyrch yma yn paru am oes. Yn y gaeaf mae'r adar sy'n nythu yn y gorllewin yn symud tua'r de a'r gorllewin i aeafu yn yr Iseldiroedd a Phrydain. Mae'r adar sy'n nythu yn y dwyrain yn gaeafu yn Japan a Tsieina.

Nid yw Alarch Bewick yn nythu yng Nghymru, a nifer fechan sy'n gaeafu yma fel rheol. Weithiau gellir gweld rhai ymysg heidiau o Alarch y Gogledd.

## Enwau yn yr ieithoedd Celtaidd
Dyma enw'r aderyn hwn mewn rhai o'r ieithoedd Celtaidd eraill:
* [[]]: Eala Bhewick
* [[]]: Alarc'h Bewick

## Cyfeiriadau
Categori:Elyrch
Mike Ruddock

Bu **Mike Ruddock** (ganwyd 5 Medi 1959) yn hyfforddwr tîm rygbi cenedlaethol Cymru o Fawrth 2004 tan 13 Chwefror 2006. Dan ei hyfforddiant bu'r tîm cenedlaethol yn hynod o lwyddiannus gan ennill y Gamp Lawn yn 2005.

Cafodd ei eni ym Mlaenau a'i addysg yn Ysgol Gyfun Nantyglo.

Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Hyfforddwyr rygbi'r undeb
Categori:Hyfforddwyr o Gymru
Categori:Hyfforddwr tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru
Petrisen

bawd|*Perdix perdix*

Mae'r **Betrisen** (***Perdix perdix***) yn aelod o deulu'r Phasianidae, y ffesantod. Mae'n nythu ar draws Ewrop a gorllewin Asia ond mae hefyd wedi ei ollwng yn fwriadol mewn rhannau eraill o'r byd, megis Gogledd America oherwydd ei fod yn boblogaidd gyda saethwyr.

Ar lawr y mae'r Betrisen yn nythu, yn aml ger ymylon caeau ŷd. Dodwyir hyd at 20 ŵy. Nid yw'r Betrisen yn aderyn mudol ac mae'n casglu yn heidiau yn y gaeaf, er nad yw'r niferoedd yn yr haid yn fawr fel rheol. Hadau yw'r prif fwyd, ond mae'r cywion yn cael eu bwydo ar bryfed.

Gellir adnabod y Betrisen yn weddol hawdd os ceir golwg dda arni. Mae'n aderyn canolig o ran maint, 28–32&nbsp;cm o hyd, felly yn llai na'r Ffesant, gyda brown ar y cefn a llwyd ar y bol, wyneb oren a darn browngoch ar y bol. Nid oes fawr o wahaniaeth rhwng yr iâr a'r ceiliog.

Mae niferoedd y Betrisen wedi gostwng yn sylweddol yng Nghymru yn yr hanner can mlynedd diwethaf, yn ôl pob tebyg oherwydd newidiadau amaethyddol. Erbyn hyn mae'n aderyn eithaf prin mewn llawer o ardaloedd.

## Hanesyddol
Pan oeddwn yn fachgen ifanc yn y chwedegau ac yn mynd i saethu gyda fy nhad roeddwn yn gweld yr aderyn yma yn aml ond bellach mae yn
aderyn gweddol brin yng Nghymru. Nid oeddwn yn disgwyl gweld yr aderyn yma wrth i mi deithio i Lanrwst ar draws fynydd Hiraethog. Mawrth 28, 2012. SH842550

Dyma gofnodion o ddyddiadur DO Jones, Padog o’r un ardal:
:Awst 20fed 1934: Torri gwair hefo pladur yn Nghae Tan Ty. Cael andros o fraw — petrisen yn ymosod arnaf. Honno hefo nyth a llawer iawn o gywion bach yn y gwair. Dechrau torri gwair yn pen arall i'r cae. Dipio wyn a defaid yn twb dipio Ty Nant yn y Foty.

## Ecoleg a chadwraeth
Mae y rhan fwyaf o’r adar sy’n ddibynol ar gynefinoedd amaethyddol yng Nghymru wedi bod yn prinhau yn gyflym ers degawdau. Er engraifft, mae y **Betrisen lwyd** (Perdix perdix) a ystyrir yn ddanghosydd amlwg o gynefinoedd tir ȃr ecolegol iach, eisoes wedi mynd i
ddifodiant fel aderyn gwyllt sy’n magu yng Nghymru. Felly hefyd y Durtur (*Streptopelia turtur*),
sydd bellach ond yn aderyn prin ac achlysurol, ac mae Bras yr ŷd (*Emberiza calandra*) yn fridiwr
prin iawn ar y gororau erbyn hyn. Anaml iawn y gwelir Cornchwiglen (*Vanellus vanellus*) yn magu y tu allan i wlyptiroedd gaiff eu gwarchod, ac mae Golfan y mynydd (Passer montanus) a’r Bras Melyn (Emberiza citronella) yn prysur ddiflannu o’n tir amaeth.

Yn Sir Benfro mae’r Bras melyn wedi lleihau >99% o gymharu ȃ’i boblogaeth yn 1988, gyda’r
ychydig sydd ar ȏl yn dibynnu ar orsafoedd bwydo i fedru goroesi dros y gaeaf, yn aml mewn
gerddi. Mae’r Ehedydd (*Alauda arvensis*) a’r Ydfran (Corvus frugilegus) hefyd yn lleihau. Tybir
mai prinder bwyd i’r cywion dros yr haf a phrinder hadau dros y gaeaf sydd i gyfrif am hyn 

## Cyfeiriadau
Categori:Phasianidae
Edward o Westminster

Tywysog Cymru oedd **Edward o Westminster**, a adnabyddwyd hefyd fel **Edward o Gaerhirfryn** (13 Hydref 1453 – 4 Mai 1471), ac unig fab brenin Harri VI a'i wraig Marged o Anjou. Bu farw Edward ym Mrwydr Tewkesbury.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1453
Categori:Marwolaethau 1471
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Loegr
Categori:Tywysogion Cymru
John Rhys-Davies

Actor ffilm o Gymro yw **John Rhys-Davies** (ganed 5 Mai 1944). Mae'n adnabyddus am chwarae'r cymeriad Gimli yng nghyfres ffilmiau *The Lord of the Rings* a'r cloddiwr carismataidd Sallah yn ffilmiau Indiana Jones.

## Bywyd cynnar
Cafodd ei eni yng Nghaersallog ac fe'i magwyd yno ynghyd â chyfnodau yn Tanganica a Rhydaman.
Roedd ei fam, Mary Margaretta Phyllis Jones, yn nyrs, a'i dad, Rhys Davies, yn  beiriannydd mecanyddol  ac yn Swyddog Trefedigaethol. Yn y 1950au cynnar bu'r teulu yn byw am sawl blwyddyn yn Kongwa, Dar es Salaam, Moshi a Mwanza Tansanïa, tra roedd ei dad yn gwasanaethu yno fel Heddwas trefedigaethol. Fe'i addysgwyd yn Ysgol Truro a Phrifysgol Dwyrain Anglia lle roedd yn un o'r 87 myfyriwr cynta i'w derbyn, a lle ffurfiodd y Gymdeithas Ddrama. Ar ôl dysgu yn Ysgol Uwchradd Watton yn Norfolk enillodd le yn Academi Frenhinol y Celfyddydau Dramatig.

## Gyrfa
(detholiad)

### Teledu 
* *Heliwr* (1996)

### Ffilmiau 
* *The Black Windmill* (1974)
* *I, Claudius* (1976)
* *Raiders of the Lost Ark* (1981)
* *Victor Victoria* (1982)
* *Ivanhoe* (1982)
* *Sahara*  (1983)
* ''King Solomon's Mines*  (1985)
* *The Living Daylights* (1987)
* *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989)
* *The Lost World* (1992)
* *The High Crusade*  (1994)
* *Glory Daze*  (1996)
* *The Great White Hype*  (1996)
* *Cats Don't Dance*  (1997) (llais)
* *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* (2001)
* *The Lord of the Rings: The Two Towers* (2002)
* *Sabretooth*  (2002)
* *The Lord of the Rings: The Return of the King* (2003)
* *The Medallion* (2003)
* *The Princess Diaries 2: Royal Engagement* (2004)
* *The King Maker* (2005)
* *Chupacabra: Dark Seas* (2005)
* *The Game of Their Lives* (2005)
* *The Legend of Sasquatch* (2006)
* *One Night with the King* (2006)
* *Catching Kringle* (2007) (llais)
* *The Ferryman* (2007)
* *In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale* (2007)
* *Prisoners of the Sun* (2008)
* *Fire & Ice: The Dragon Chronicles* (2008)
* *Anaconda 3: Offspring* (2008)
* *31north62east* (2009)
* *Reclaiming The Blade* (2009)
* *Kröd Mändoon and the Flaming Sword of Fire* (cyfres deledu 2009)
* *Anacondas: Trail of Blood'' (2009)

## Cyfeiriadau
## Nodiadau
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Pobl o Rydaman
Elinor Bennett

Telynores o Gymru yw **Elinor Bennett Wigley** (ganwyd 17 Ebrill 1943), sydd wedi gweithio yng ngwledydd Prydain, Ewrop a'r Unol Daleithiau.

## Bywyd cynnar
Ganed Elinor Bennett Owen yn Llanidloes ac yn chwe blwydd oed symudodd gyda'i theulu i Lanuwchlyn ger y Bala, i dŷ oedd yn rhan o hen gartref O.M. Edwards, y Neuadd Wen. Aeth hi a'i chwaer i ysgol gynradd leol cyn symud ymlaen i Ysgol Ramadeg y Bala i Ferched (Ysgol y Berwyn erbyn hyn).

Yn ôl Bennett, nid oedd hi'n siwr beth oedd am wneud ar ôl gadael ysgol, ac nid oedd wedi astudio cerddoriaeth yn yr ysgol. Roedd athro'r gyfraith, Syr David Huws Parry yn byw drws nesaf yn y Neuadd Wen, am ei fod yn briod â merch O.M. Edwards. Felly penderfynodd fynd i astudio'r gyfraith yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth. Ar ôl graddio, aeth Bennett i weithio mewn swyddfa gyfreithiol yn Llundain, oedd yn ei geiriau ei hun yn "waith digon diflas". Penderfynodd ymgeisio am ysgoloriaeth i astudio yn Academi Gerdd Frenhinol Llundain gydag Osian Ellis. Enillodd yr ysgoloriaeth a threuliodd dair blynedd yn byw yn y brifddinas.

## Bywyd personol
Bennett yw gwraig y gwleidydd a chyn-arweinydd Plaid Cymru, Dafydd Wigley. Bu farw dau o bedwar plentyn y cwpl, gan farw o gyflwr genetig etifeddol.

## Oriel 

Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1960, Caerdydd (1467035).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol 1960, Caerdydd (1467034).jpg
Delwedd:February 1974's general election result in Arfon constituency, with Dafydd Wigley being triumphant (1581874).jpg
Delwedd:February 1974's general election result in Arfon constituency, with Dafydd Wigley being triumphant (1581875).jpg
Delwedd:February 1974's general election result in Arfon constituency, with Dafydd Wigley being triumphant (1581880).jpg
Delwedd:February 1974's general election result in Arfon constituency, with Dafydd Wigley being triumphant (1581879).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1979, Caernarfon (1515629).jpg
Delwedd:Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1979, Caernarfon (1515628).jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol y Berwyn
Categori:Telynorion o Gymru
Geirfa hanes

## A 
* Archaeoleg

## B 
* Bilain

## C 
* Cyfnod Modern Cynnar
* Cyfrin Gyngor
* Cyn Crist
* Cynhanes

## Ch 
* Chwech Oes y Byd
* Chwyldro

## D 
* Datrefedigaethu
* Dugiaeth

## E 
* Eifftoleg

## Ff 
* Ffiwdaliaeth

## G 
* Gwareiddiad

## H 
* Hanes traddodiadol
* Hanesyddiaeth
* Yr Henfyd
* Herodraeth

## I 
* Imperialaeth

## M 
* Marchog

## O 
* Oed Crist
* Yr Oesoedd Canol
* Yr Oesoedd Tywyll

## P 
* Protohanes

## S 
* Sifalri

## T 
* Taeog
* Teyrnas
* Trefedigaethrwydd
* Tywysogaeth

## Y 
* Ymerodraeth


Hanes
Categori:Hanes
Deddf Goruchafiaeth 1559

Deddf yn trosglwyddo awdurdod dros yr Eglwys a materion crefyddol oddi wrth y Pab i ddwylo Brenin neu Frenhines Lloegr oedd **Deddf Goruchafiaeth 1559**. Yn ôl ei thelerau, daeth y frenhines Elisabeth yn Llywodraethwr Goruchaf ar Eglwys Loegr, a bu raid i bawb a gymerai swydd cyhoeddus neu grefyddol gymryd Llw Goruchafiaeth yn tyngu teyrngarwch iddi. Cymerodd le Deddf Goruchafiaeth 1534 oedd wedi cael ei diddymu ym 1554 gan Mari Tudur. Diffiniodd yn fwy benodol ystyr gyfreithiol heresi.

## Cyfeiriadau
Categori:1559
Categori:16eg ganrif yn Lloegr
Categori:Anglicaniaeth
Goruchafiaeth 1559
The Simpsons

Mae ***The Simpsons*** ("*Y Simpsonau*") yn gomedi sefyllfa animeiddiedig Americanaidd a greuwyd gan Matt Groening ar gyfer y sianel Fox. Mae’r gyfres deledu yn deillio o gyfres o gartwnau byrion a ddarlledwyd yn wreiddiol ar *The Tracey Ullman Show*.

## Cymeriadau 
### Teulu Simpson 
* *Homer Simpson*
* *Marge Simpson*
* *Bart Simpson*
* *Lisa Simpson*
* *Maggie Simpson*
* ''Abraham 'Grampa' Simpson*
* *Mona Simpson*
* *Jacquline Bouvier*
* *Patty Bouvier*
* *Selma Bouvier*
* *Ling Bouvier*

### Pobol Arall 
* *Milhouse Van Houten*
* *Louanne Van Houten*
* *Kirk Van Houten*
* *Ralph Wiggum*
* *Clancy Wiggum*
* *Sarah Wiggum*
* *Apu Nahasapeemapetilon*
* *Manjula Nahasapeemapetilon*
* *Sanjay Nahasapeemapetilon*
* *Principal Seymour Skinner*
* *Agnes Skinner*
* *Edna Krabappel*
* *Rev. Timothy Lovejoy*
* *Helen Lovejoy*
* *Moe Syzlak*
* *Barney Gumble*
* *Carl Carlson*
* *Groundskeeper Willie*
* *Lunchlady Doris*
* *Lenny Leonard*
* *Charles Montgomery Burns*
* *Weylon Smithers*
* *Jeff Albertson/Comic Book Guy*
* *Snake*
* *Mayor Joe Quimby*
* *Lionel Hutz*
* *Troy McClure*
* *Nelson Muntz*
* *Jimbo Jones*
* *Kearney Zzyzwicz*
* *Dolphin 'Dolph' Starbeam*
* *Martin Prince*
* *Krusty The Klown*
* *Ned Flanders*
* *Maude Flanders*
* *Rod Flanders*
* *Todd Flanders*
* *Sideshow Bob*
* *Milhouse Vanhouten*
* *Cletus Spuckler*
* *Brandine Spuckler*
* *Sideshow Mal*
* *Cecil Terwilliger*
* *Dr Nick Riviera*
* *Sherry*
* *Terry*
* *Janey*
* *Database*
* *Wendell*
* *Otto Mann*
* *Ruth Powers*
* *Sarah Powers*
* *Jasper*
* *Dr Marvin Monroe*
* *Eddie*
* *Lou*
* *Professor John Frink*
* *Kang*
* *Kodos*
* *Duffman*
* *Luigi*
* *Reinier Wolfcastle*
* *Constance Harm*
* *Judge Schneider*
* *Hans Moleman*
* *Kent Brockman*
* *Artie Pie In The Sky"
* *Miss Hoover*
* *Drederick Tatum*
* *Gerald*
* *Captain Macallister*
* *Disco Stu*
* *Fat Tony*
* *Super-Intendant Chalmers*
* *Artie Ziff*
* *Itchy*
* *Scratchy*
* *Snowball II*
* *Mr Teeny*

## Penodau 
## Dolenni allanol 
*Y Simpsons Wici - Fandom


Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Comedïau sefyllfa animeiddiedig
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1989
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu animeiddiedig Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu dychanol
Categori:Rhaglenni teledu Fox
Ariel Sharon

Prif Weinidog Israel o Chwefror 2001 i Ebrill 2006 oedd **Ariel "Arik" Sharon** (Hebraeg: אריאל "אריק" שרון;&lrm; 26 Chwefror 1928 - 11 Ionawr 2014). Ef oedd unfed Prif Weinidog ar ddeg Israel.

Roedd Sharon yn Weinidog Amddiffyn Israel yn ystod Rhyfel Libanus 1982. Yn ôl Comisiwn Kahan, Sharon oedd yn gyfrifol am gyflafan ym mis Medi 1982 pan laddwyd sifiliaid Palesteinaidd gan filisiâu Libanaidd yng ngwersylloedd ffoaduriaid Sabra a Shatila.

Ar 4ydd Ionawr 2006 cafodd strôc difrifol a'i adawodd mewn cyflwr diymateb parhaol hyd at ei farwolaeth ar 11eg Ionawr 2014, yn 85 oed.

Yn 2009 penderfynodd dinas Ariel, treflan Israeli ar y Lan Orllewinol yn Llywodraethiaeth Salfit ail-ddehongli'r enw dref er anrhydedd i Ariel Sharon. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Cadfridogion o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Israel
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Israel
Categori:Prif Weinidogion Israel
Penderyn

Pentref ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Penderyn**. Fe'i lleolir yng nghymuned Hirwaun yng Nghwm Cynon. Saif ar yr A4059 rhwng Hirwaun ac Aberhonddu, cyn cyrraedd y ffin rhwng Rhondda Cynon Tâf a Phowys a Bannau Brycheiniog.

Dyma gartref y Cwmni Wisgi Cymreig.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

bawd|dim| Capel Siloam, Penderyn (lle bu Dewi Cynon yn godwr canu am 50 mlynedd)

## Llyfryddiaeth
* David Davies (Dewi Cynon), *Hanes Plwyf Penderyn* (Aberdâr, 1905; ail argraffiad 1924)

## Cyfeiriadau
Categori:Hirwaun
Categori:Pentrefi Rhondda Cynon Taf
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Merthyr Tudful ac Aberdâr (y DU)
Eglwys y Gwir Iesu

Mae **Eglwys y Gwir Iesu** yn eglwys annibynnol a sefydlwyd yn Beijing, Tsieina ym 1917. Heddiw mae yna oddeutu 1.5 miliwn o aelodau ym 45 gwlad . Perthyn yr eglwys i'r gangen Brotestanaidd Bentecostaidd of Gristnogaeth a ymddangosodd yn ystod yr 20g gynnar  . Ers y 1980au sefydlwyd yr eglwys yma yn y DU. Ni ddethlir y Nadolig na'r Pasg gan yr eglwys .

## Dyma ddeg athrawiaeth sylfaenol 
Dyma ddeg athrawiaeth sylfaenol yr eglwys:

### Ysbryd Glân 
"Cred yr eglwys bod "siarad mewn tafodau" yn dystiolaeth o dderbyn yr Ysbryd Glân. Mae derbyn yr Ysbryd Glân yn hanfodol er mwyn dod i'r nefoedd. Mae'n tystio eich bod yn fab i Dduw. Yr Ysbryd Glân ydy'r Cymhorthydd a'r Cysurydd yr eich taith nefol."

### Bedydd 
"Bedyddio mewn dŵr ydy'r sagrafen ar gyfer maddeuant pechodau ac ar gyfer adfywiad. Gweithredir y bedydd yn enw'r Iesu mewn dŵr naturiol a byw gyda'r sawl a fedyddir â'i ben tua lawr i efelychu marwolaeth yr Iesu. Dylai'r person sydd yn derbyn y bedydd fod wedi'i drochi'n llwyr mewn dŵr a'i ben wedi'i blygu a'i wyneb tuag i lawr."

### Cymundeb Sanctaidd 
"Y Cymun Sanctaidd ydy'r sagrafen sy'n coffau marwolaeth yr Alglwydd Iesu Grist ar yr groes. Wrth i aelodau dderbyn cnawd a gwaed yr Arglwydd maent mewn cymundeb ysbrydol â fe - gyda'r gobaith am fywyd tragwyddol ac atgyfodiad ar Ddydd y Farn. Dim ond un bara croyw a sudd grawnwin a ddefnyddir a'i rannu ymysg y gynulleidfa."

### Golchi traed 
"Galluoga'r sagrafen o olchi traed rywun i gyfranogi yn yr Arglwydd; ac mae'n dysgu sancteiddrwydd, gostyngeiddrwydd, gwasanaeth a maddeuant. Gweithredir e yn enw'r Iesu ar bob aelod sy newydd ei fedyddio."

### Dydd Saboth 
"Mae dydd Saboth, seithfed dydd yr wythnos (dydd Sadwrn), yn ddydd sanctaidd wedi'i fendithio a'i sancteiddio gan Dduw. Mae rhaid ei gadw o dan ras Duw
er mwyn coffâd cread a iachawdwriaeth Duw a chyda'r gobaith am orffwys tragwyddol yn y bywyd sydd i ddod."

### Iesu Grist 
"Bu farw Iesu Grist, y Gair a ddaeth yn gnawd, ar y groes er mwyn prynedigaeth pechaduriaid, atgyfodwyd ar y trydydd dydd ac esgynnodd i'r nefoedd. Efe yw unig Waredwr dynoliaeth, Creawdur y nefoedd a'r ddaear, a'r unig wir Dduw."

### Beibl Sanctaidd 
"Mae'r Beibl Sanctaidd, sy'n cynnwys yr Hen Destament a'r Testament Newydd, wedi'i ysbrydoli gan Dduw, yr unig wirionedd ysgrythurol, a'r safon ar gyfer byw'n Gristnogol."

### Iachawdwriaeth 
"Rhoddir iachawdwriaeth gan ras Duw drwy ffydd. Mae rhaid i gredinwyr ddibynnu ar yr Ysbryd Glân i fynd ar drywydd sancteiddrwydd, i anrhydeddu Duw, ac i garu dynoliaeth."

### Eglwys 
"Gwir eglwys y cyfnod apostolaidd wedi'i hadfer yw Eglwys y Gwir Iesu, a sefydlwyd gan ein Harglwydd Iesu Grist, trwy'r Ysbryd Glân yn ystod y 'teyrnasiad olaf'."

### Y Farn Olaf 
"Bydd Ail Ddyfodiad yr Arglwydd yn digwydd ar y Dydd Olaf pan ddisgyna E o'r nefoedd i farnu'r byd: Caiff y cyfiawn fywyd tragwyddol, tra condemnir yr anghyfiawn am byth."

## Cyfeiriadau
Categori:Cristnogaeth
Uchel Islandeg

Iaith artiffisial wedi'i seilio ar fersiwn eithafol bur o Islandeg fodern yw **Uchel Islandeg** (Háfrónska). Fe’i henwyd ar ôl "høgnorsk" (Uchel Norwyeg), ffurf geidwadol o’r Norwyeg. Deillia "frónska" o’r gair "fron", yr enw barddonol am Wlad yr Iâ, un o’r enwau am yr ynys a grybwyllir yn yr Edda. Yn Uchel Islandeg mae pwyslais ar “málgjörhreinsun” (purdeb eithafol), y ffurf fwyaf eithafol o burdeb ieithyddol. Pétur Þorsteinsson yw cadeirydd mudiad iaith Uchel Islandeg. Nid oes gan yr iaith unrhyw statws swyddogol yng Ngwlad yr Iâ, ac nid oes ganddi ddim siaradwyr rhugl.

## Dolenni allanol
* Canolfan Iaith Uchel Islandeg 

Categori:Ieithoedd artiffisial
Categori:Islandeg
Etholiadau yn Tsile

Mae **Tsile yn cynnal etholiadau** arlywyddol, seneddol a bwrdeistrefol.

Mae etholiadau arlywyddol yn ethol arlywydd, am dymor o bedair mlynedd (chwech mlynedd cyn i 2005). Mae etholiadau seneddol yn ethol 38 o seneddwyr (dau i bob etholaeth) a 120 o ddirprwyon, (dau i bob etholaeth). Mae etholiadau bwrdeistrefol yn ethol un maer a nifer o gynghorwyr i bob bwrdeistref.

Mae gan Tsile system dwy-blaid, sy'n golygu bod yno ddwy brif blaid.

Tsile
Categori:Gwleidyddiaeth Tsile
David Irving

Awdur o lyfrau hanesyddol o Loegr yw **David John Cawdell Irving** (ganwyd 24 Mawrth 1938). Mae'n honni bod yn "hanesydd" Ail Ryfel Byd.  Ar adegau gwahanol, mae wedi ei wahardd o'r Almaen, Awstria, Canada, Awstralia, a Seland Newydd. Yn y 1970au roedd Irving yn cael ei dderbyn fel hanesydd awdurdodol ond yn dilyn yr achos hwn profwyd fod ei dystiolaeth yn wallus ac fe ddaethpwyd i ddeall fod ganddo agenda hiliol wrth ysgrifennu.

Yn 1998, dechreuodd achos o enllib yn erbyn Deborah Lipstadt a'r cyhoeddwr Penguin am iddi ddweud yn ei llyfr bod Irving yn gwadu bodolaeth  yr Holocost. Bu'r achos yn aflwyddiannus. Yn ystod yr achos, fe ddisgrifiodd Irving yr hanesydd a thyst Richard J. Evans, sydd o dras Gymreig, yn "*little dumpy scowling Welshman*" a "*that horrid little Welshman*".

Ar 20 Chwefror, 2006, dedfrydwyd Irving i dair blynedd o garchar yn Awstria am wadu bodolaeth yr Holocost, ond cafodd ei ryddhau ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Ffug-hanes
Categori:Gwrth-Semitiaeth
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yn ymwneud â'r Holocost
Rhyfel Cartref Cyntaf y Traeth Ifori

Rhyfel cartref a ffrwydrodd o ganlyniad i ansefydlogrwydd gwleidyddol, tensiynau ethnig a dirywiad economaidd yn y Traeth Ifori yn nechrau'r 2000au oedd **Rhyfel Cartref Cyntaf y Traeth Ifori**.

Enillodd y Traeth Ifori ei hannibyniaeth ar Ffrainc ym 1960, ac yn ystod arlywyddiaeth Félix Houphouët-Boigny datblygodd yn un o wledydd cyfoethocaf a sefydlocaf Affrica. Yn sgil marwolaeth Houphouët-Boigny ym 1993, cychwynnodd y frwydr wleidyddol dros rym yn y wlad, yn bennaf rhwng Henri Konan Bédié (arlywydd o 1993 i 1999), Alassane Ouattara (prif weinidog o 1990 i 1993), y Cadfridog Robert Guéï, a Laurent Gbagbo. Gwaethygodd yr ansefydlogrwydd yn ystod arlywyddiaeth Gbagbo, a ddaeth i rym yn 2000, ac ar 19 Medi 2002 lansiwyd ''coup d'état'' yn ei erbyn. Methiant a fu'r ymgais, a lladdwyd y cyn-arlywydd Guéï. Echdorrodd rhyfel cartref rhwng y gwrthryfelwyr, a reolai gogledd y wlad, a'r llywodraeth gyda'i chadarnle yn y de. Ffurfiwyd cylchfa ragod rhwng y ddwy ochr gan luoedd Ffrainc ac ECOWAS i geisio datrys y sefyllfa. Er i'r llywodraeth a'r gwrthryfelwyr gytuno i heddwch yn Ionawr 2003, parhaodd y tensiynau a ni daethpwyd i delerau ynghylch y pynciau llosg a achosodd y gwrthdaro yn y lle cyntaf. Cynyddodd gelyniaeth rhwng y brwydrwyr a chododd cyrchoedd ar luoedd tramor a sifiliaid. Sefydlwyd Ymgyrch y Cenhedloedd Unedig yn y Traeth Ifori (UNOCI) yn Ebrill 2004 i geisio cadw'r heddwch.

Yn Nhachwedd 2004, torrodd y llywodraeth y cadoediad drwy fomio ardaloedd y gwrthryfelwyr yn y gogledd. Lladdwyd lluoedd Ffrengig mewn un o'r cyrchoedd, ac ymatebodd Ffrainc drwy ddinistrio holl awyrennau'r lluoedd arfog Iforaidd. Ysgogwyd gwrthdystiadau a therfysgoedd yn erbyn y Ffrancod, gan waethygu'r sefyllfa, a chyhoeddodd Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig waharddiad ar fewnforio arfau i'r Traeth Ifori.

Cynhaliwyd rhagor o drafodaethau heddwch yn Ne Affrica yn Ebrill 2005, a chytunwyd i gadoediad newydd. Fodd bynnag, ni gweithredai'r llywodraeth delerau'r cytundeb, ac aildaniodd yr ymladd. Gohiriwyd yr etholiadau a ddisgwylid yn Hydref 2005, ac estynnwyd tymor swydd Gbagbo yn yr arlywyddiaeth. Arwyddwyd cytundeb i rannu grym gan y ddwy ochr ym Mwrcina Ffaso ym Mawrth 2007, a ffurfiwyd llywodraeth drawsnewidiol gyda Gbagbo o hyd yn arlywydd a Guillaume Soro, un o arweinwyr y gwrthryfelwyr, yn brif weinidog.

Dilynwyd y gwrthdaro hwn gan Ail Ryfel Cartref y Traeth Ifori yn 2010–11.

Categori:21ain ganrif yn y Traeth Ifori
Categori:Hanes milwrol y Traeth Ifori
Traeth Ifori, Rhyfel Cartref 1
Traeth Ifori, Cartref 1
Traeth Ifori 1
Umm Kulthum

Cantores fawr y byd Arabaidd oedd **Umm Kulthum**. Sillafiad arall ar ei henw yw **Oum Kalsoum** (hefyd **Om Kalthoum** a sillafiadau eraill). (Yn ôl yr Arabeg أم كلثوم y cynaniad yw *"ym cylthwm"*, a gellir dadlau felly fod y sillafiaeth gyntaf yn fwy cywir, ond mae'r ynganiad ar lafar yn amrywio rywfaint yn ôl gwlad a rhanbarth hefyd). Eu henw llawn oedd **Umm Kulthum Ibrahim al-Sayyid al-Baltaji**. Ganwyd hi yn Tamay-az-Zahayra, rhyw 100&nbsp;km. (60 milltir) i'r gogledd o Cairo yn yr Aifft. Dydy dyddiad eu geni ddim yn sicr, efallai 4 Mai, 1904. Bu farw yn Cairo ar y 3 Chwefror, 1975.

Ei llysenw yn Arabeg yw *"as-sit"*, "Y Foneddiges". Gelwir hi "Y Pedwerydd Byramid", "Seren y Dwyrain" a "Duwies y Gân Arabeg" hefyd. Mae hi wedi gwerthu dros 120 miliwn o recordiau. Mae ei cherddoriaeth yn gyfarwydd i bobl o bob oedran ar draws y byd Arabaidd ac yn cyfuno elfennau clasurol a dylanwadau newydd ar y pryd.

## Disgyddiaeth 
Fel yn achos ei henw, sylwer fod trawslythreniad y teitlau Arabeg yn y rhestr hon yn amrywio. Mae eu caneuon wedi cael eu rhyddhau gan sawl cwmni dros y blynyddoedd a daw argraffiadau a chasgliadau newydd allan o hyd.

* Amal Hayati ("Gobaith fy mywyd")
* Enta Omri ("Ti yw fy nghariad")........ maqam kurd
* Fat el Mead ("Rhy Hwyr") .......maqam sikah
* Hagartek ("Gadewais Ti")
* Alif Leila wa Leila ("Mil ac Un o Nosweithiau")
* Sirat el Hob ("Cân Cariad").......maqam sikah
* Arouh li Meen ("At bwy ddylswn i droi?").......maqam rast
* Raq il Habeeb ("Atebodd fy Nghariad")
* Lessa Faker ("Ti'n cofio o hyd").......maqam ajam
* Hathehe Laylati ("Dyma fy noson")......maqam bayyati
* Al Atlal ("Yr Adfeilion")......maqam huzam
* Betfaker fi Meen ("Am bwy wyt ti'n feddwl?").....maqam bayati
* Hayarti Qalbi Ma'ak ("Rwyt ti wedi drysu fy nghalon")......maqam nahwand
* El Hobb Kolloh ("Cariad i gyd").......maqam rast
* Ental Hobb ("Ti yw Cariad").......maqam nahwand
* Leilet Hobb ("Noson o garu")
* Othkorene ("Cofia fi")
* Yali Kan Yashqiq Anini
* Es'al Rouhak ("Gofynna dy hun")
* Enta Fein Well Hobbi Fein ("Ble wyt ti a ble mae Cariad?")......maqam bayyati
* Dhikrayatun (Qessat Hobbi)
* Lel Sabr Hedod ("Mae terfyn i amynedd")......maqam sikah
* Baeed Anak ("Hebot ti").......maqam bayyati
* Hadeeth el Rouh ("Ymgom yr Enaid")......maqam kurd
* Gharibun Ala Bab el Raga
* Fakarouni ("Cefais fy argoffa").......maqam rast
* Zalamna El Hob ("Pechod yn erbyn Cariad")
* Ya Zalemny
* We Maret El-Ayam ("Aeth y dyddiau heibio").......maqam nahwand
* Hobb Eih ("Pa gariad?").....maqam bayyati
* Rubaiyat Al-Khayyam ("Penillion Omar Khayyam").......maqam rast
* Ya Msaharny ("Ti sy'n cadw fi'n effro y nos")

## Dolen allanol 
* Umm Kulthum

Categori:Genedigaethau 1904
Categori:Marwolaethau 1975
Categori:Cantorion Arabeg o'r Aifft
Categori:Cantorion benywaidd o'r Aifft
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o'r Aifft
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Aifft
Gemau Olympaidd y Gaeaf 2006

bawd|de|230px|Logo Torino 2006

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd y Gaeaf 2006**, a adnabyddwyd yn swyddogol fel **Gemau Olympaidd y Gaeaf XX**,   yn Torino, yr Eidal, o 10 Chwefror 2006 tan 26 Chwefror 2006. Cynhaliwyd y gemau yn yr Eidal am y tro cyntaf ym 1956 yn Cortina d'Ampezzo. Cynhaliwyd hefyd yn yr Eidal, Gemau Olympaidd yr Haf ym 1960 yn Rhufain. Dewiswyd Turin i gynnal Gemau 2006 ym 1999.

Ymddangosodd logo swyddogol y gemau gyda'r ffurf "Torino" o'r enw, sef y ffurf Eidaleg; adnabyddir fel **Turin** yn yr iaith leol, Piemonteg. Mascot Olympaidd **Torino 2006** oedd Neve ("eira" yn Eidaleg), sef pelen eira benywaidd, a Gliz, ciwb iâ gwrywaidd. Arwyddair swyddogol y gemau oedd "Yma mae nwyd yn byw".

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon yn yr Eidal

Categori:Torino
Categori:2006 yn yr Eidal
Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig

Ysgol uwchradd gyfun gymunedol cyfrwng Cymraeg yn nhref glan-môr Aberystwyth yw **Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig** ac fe'i henwyd ar ôl yr hen gantref o'r un enw (Penweddig). Sefydlwyd yr ysgol yn 1973 fel ysgol ddwyieithog i blant gogledd Sir Ceredigion, ond ysgol Gymraeg yw hi bellach. Noda Prospectws yr ysgol mai'r 'Gymraeg yw iaith bob dydd yr ysgol a hi hefyd yw cyfrwng y rhan fwyaf o’r gwersi. Mae cynnal Cymreictod o fewn yr ysgol, y gymuned leol a thu hwnt yn rhan ganolog o waith yr ysgol.' Nodir hefyd fod gwaith dyngarol yn elfen amlwg o waith a thraddodiad yr ysgol. Mae gan yr ysgol tua 600 o ddisgyblion ar y gofrestr.

Mae canlyniadau arholiadau allanol, ar bob lefel, yn sylweddol uwch na chanlyniadau cyfartalog Cymru ac mae'r ysgol ymhlith yr ugain ysgol orau yng Nghymru. Yn 2005, roedd bron traean o’r disgyblion yn derbyn gwersi offerynnol neu leisiol a cheir adnoddau da, gyda 7 labordy a 7 gweithdy celf a dylunio a thechnoleg.

## Penaethiaid 
* Gerald Morgan (1973-1989)
* Arwel George (1989-2009)
* Gwenallt Llwyd Ifan (2009-2018)
* Dr Rhodri Thomas (2020-2022)
* Clive Williams (2024-)

## Adeiladau 
Adeiladwyd drwy ddull Menter Cyllid Preifat (PFI) gan gwmni Atkins. Nhw sy'n berchen ar adeilad yr ysgol, ac mae'n cael ei logi i'r Cyngor Sir i'w ddefnyddio fel ysgol.

Agorodd yr ysgol mewn hen adeilad ar Ffordd Dewi, Aberystwyth, adeilad roedd y cyngor yn berchen arno. Ym mis Hydref 2001 symudwyd yr ysgol i'w chartref presennol ar Ffordd Llanbadarn.

## Gwerthoedd 
*Parchu eich hunain ac eraill
*Parchu eiddo ac amgylchedd
*Parchu'r ysgol
*Defnyddio'r iaith Gymraeg hyd eithaf eich gallu.
*Parchu rygbi

## Cyn-ddisgyblion nodedig 
*Aled Haydn Jones - cynhyrchydd ar The Chris Moyles Show
*Esyllt Sears - comediwraig
*Georgia Ruth - cantores
*Gwyneth Keyworth - actores
*Daniel Gwydion Williams
*Damian Walford Davies
*Jason Walford Davies
*Lleucu Roberts - awdures plant
*Sioned Puw Rowlands - llenor
*Iola Wyn - Newyddiadurwraig
*Jacob Ifan - actor
*Telor Gwyn - darlunydd llyfrau
*Aled Llyr - actor
*Rhys ap Hywel - actor
*Aelodau Race Horses - band a berfformiodd yng Ngŵyl Glastonbury yn 2007
*Aelodau Sorela - triawd o chwiorydd sy'n canu caneuon yn Gymraeg
*Dylan Ebenezer - darlledwr
*Huw Thomas - gwleidydd
*Geraint Morgan - actor
*Gaenor Howells - cyflwynydd
*Deian Gwynne - chwaraewr rygbi

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan yr ysgol 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Sefydliadau 1973
Penweddig
Penweddig
Deborah Lipstadt

Hanesydd o'r Unol Daleithiau yw **Deborah Esther Lipstadt** (ganwyd 18 Mawrth 1947). Mae'n athro Iddewiaeth Fodern ac Astudiaethau ar yr Holocost ym Mhrifysgol Emory. Hi yw awdur y llyfr *Denying the Holocaust*.

Daeth David Irving ag achos o enllib yn ei herbyn, ar ôl iddi ei gyhuddo o wadu'r Holocaust. Dyfarnodd y llys yn Llundain yn erbyn Irving.

Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Hanesyddion yr Holocost
Categori:Hanesyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Rhyfel Cartref Nepal

bawd|Tri gwrthryfelwr maoist yn ardal Rolpa
Dechreuwyd **Rhyfel Cartref Nepal**, gwrthdaro rhwng gwrthryfelwyr Maoaidd a llywodraeth Nepal, gan Blaid Gomiwnyddol Nepal (y Maoiaid) ar 13 Chwefror, 1996. Mae'r gwrthryfelwyr comiwnyddol, sy'n galw'r gwrthdaro yn "Rhyfel Gwerin Nepal" ac yn bwriadau sefydlu "Gweriniaeth Pobl Nepal", yn rheoli nifer o ardaloedd y wlad, yn arbennig yn y de a'r gorllewin.

Yn 2001, dechreuodd brenin Nepal defnyddio'r lluoedd arfog yn hytrach na'r heddlu i ymladd yn erbyn y fyddin Maoaidd. Mae mwy na 11,500 o bobl wedi cael eu ladd yn y gwrthdaro, ac amgangyfrifir fod 100,000 i 150,000 o bobl wedi'u dadleoli yn y wlad. Mae'r gwrthdaro wedi llesteirio'r rhan fwyaf o'r gwaith datblygu gwledig yn y wlad, ac wedi arwain i drawsffurfiad dwfn a chymhleth mewn cymdeithas Nepal. Ar 21 Tachwedd, 2006 arwyddwyd cadoediad gan y gwrthryfelwyr a'r llywodraeth ddemocrataidd newydd.

## Dolenni allanol
*  United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs on Nepal's decade of Conflict
*  BBC Q&A on Conflict

Categori:Gwleidyddiaeth Nepal
Categori:Hanes Nepal
Nepal, Cartref
Nepal, Cartref
Nepal
Nepal, Cartref
Hwyaden goch yr eithin

bawd|*Tadorna ferruginea*
Mae **Hwyaden goch yr eithin** (***Tadorna ferruginea***) yn aelod o deulu'r Anatidae, yr hwyaid, gwyddau ac elyrch. Mae'n nythu yn ne-ddwyrain Ewrop a chanolbarth Asia hyd at ogledd India (lle mae'n cael ei adnabod fel **Hwyaden Brahminy**) a Tsieina, gyda nifer bychan yng ngogledd-orllewin Affrica. Mae'n berthynas i Hwyaden yr eithin.

Fel rheol mae'r hwyaden yma yn aderyn mudol, yn gaeafu yn ne Asia. Mae'n nythu mewn tyllau yn y ddaear neu dyllau mewn coed, yn aml ymhell o'r dŵr. Dodwyir 6-16 o wyau. Nid yw'n ymgasglu'n heidiau mawr fel rheol, er y gellir gweld cryn nifer lle mae digonedd o fwyd.

Mae Hwyaden goch yr eithin yn aderyn hawdd ei adnabod. Mae'n weddol fawr, 58–70&nbsp;cm o hyd a 110–135&nbsp;cm ar draws yr adenydd, gyda'r corff i gyd yn liw oren a'r pen ychydig yn fwy gwelw. Gwyn yw'r adenydd, gyd a plu hedfan du. Gellir gwahaniaethu rhwng y ddau ryw trwy edrych an y dorch ddu o gwmpas gwaelod gwddf y ceiliog yn y tymor nythu, ac mae gan yr iâr yn aml ddarn gwyn ar yr wyneb.

Nid yw Hwyaden goch yr eithin yn nythu yng Nghymru ac mae'n aderyn gweddol brin, er bod ambell un yn cael ei gweld bob blwyddyn. Mae'n ansicr faint o'r rhain sy'n adar gwyllt wedi crwydro o dde Ewrop a faint sydd wedi dianc o gasgliadau adar.

bawd|dim|Tadorna ferruginea

Categori:Hwyaid
Ysgol uwchradd

Sefydliad addysg y mae plant yn ei fynychu yn ystod cyfnod olaf eu haddysg cyn gadael addysg ffurfiol neu cyn addysg uwch yw **ysgol uwchradd**. Mae'n dilyn yr addysg a geir mewn ysgol gynradd. Mae systemau ysgolion uwchradd yn amrywio'n sylweddol rhwng un wlad a'r llall, ond yn gyffredinol mae ar gyfer disgyblion rhwng 11 ac 16-18 oed.

Yng Nghymru ceir sawl math o ysgol uwchradd:
*Ysgolion Uwchradd Naturiol eu hiaith (e.e. bron pob ysgol yng Ngwynedd
*Ysgolion Cymraeg
*Ysgolion dwyieithog

## Gweler hefyd
* Rhestr ysgolion uwchradd yng Nghymru

Uwchradd
Daneg

Iaith sydd yn perthyn i'r ieithoedd Germanaidd gogleddol yw **Daneg** (Daneg: *dansk*:). Fe'i siaredir gan rhyw 5.5 miliwn o bobl yn bennaf yn Nenmarc, ond hefyd gan ryw 50,000 o siaradwyr yn rhannau gogleddol Schleswig-Holstein yn yr Almaen. Mae hi'n iaith swyddogol a phwnc gorfodol mewn ysgolion yn yr Ynys Las ac Ynysoedd Ffaro. Roedd Gwlad yr Iâ o dan goron Denmarc hyd 1944, ac fe'i siaredir yn helaeth yno fel ail iaith.


Categori:Ieithoedd yr Almaen
Categori:Ieithoedd Denmarc
Categori:Ieithoedd Germanaidd Gogleddol
Categori:Ieithoedd yr Ynys Las
Categori:Ieithoedd Ynysoedd Ffaro
Ysgol Gyfun y Strade

Ysgol uwchradd gyfun Gymraeg yn Llanelli, Sir Gaerfyrddin yw **Ysgol Gyfun y Strade**. Ysgol categori 2A ydyw, yn ôl diffiniad Llywodraeth Cymru. Mewn ysgol o'r fath addysgir o leiaf 80% o’r pynciau ac eithrio’r Gymraeg a’r Saesneg drwy gyfrwng y Gymraeg yn unig i bob disgybl ac mae un neu ddau o bynciau yn cael eu haddysgu i rai o’r disgyblion yn Saesneg neu yn y naill iaith a’r llall.

## Hanes
Sefydlwyd yr ysgol ym 1977, hon oedd yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yn Llanelli. Mae'r ysgol yn derbyn disgyblion o'r ardal amgylchynol, mae'r dalgylch yn cynnwys ysgolion cynradd Dewi Sant, Llangennech, Trimsaran, Felinfoel, Heol Goffa, Parc y Tywyn, Brynsierfel Llwynhendy, Ysgol Gynradd yr Hendy a Ysgol Gymunedol Ffwrnes.

Ar y cychwyn roedd yn ysgol weddol fach, ond mae wedi tyfu'n sylweddol bellach. Mae gan yr ysgol chweched dosbarth hefyd; y Strade yw'r unig ysgol uwchradd y wladwriaeth yn nhref Llanelli sydd wedi cadw ei chweched dosbarth, gan fod y disgyblion o bob ysgol arall o'r dref yn mynychu Coleg Sir Gaerfyrddin ar gyfer eu haddysg ôl-16, drwy gyfrwng y Saesneg.

Mr Desmond Jones oedd pennaeth cyntaf yr ysgol, gyda Mr John Rees a Ms Megan Evans yn ddirprwyon. Yna daeth Ms Nesta Thomas yn ddirprwy. Daeth Mr Geraint Roberts yn bennaeth, olynwyd ef gan Mrs Heather Lewis ym mis Medi 2009. Ers 2005 mae'r ysgol wedi gweithio mewn cydweithrediad gyda Ysgol Gyfun Bro Myrddin ac Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa i gynnig pynciau megis Sbaeneg a Ffrangeg i'w disgyblion, trwy gyfrwng y Gymraeg, ar gyfer TGAU a Lefel A.

## Cyn-ddisgyblion enwog
:''Gweler hefyd y categori Pobl addysgwyd yn Ysgol y Strade
* Nicholas Daniels, awdur plant
*   Liam Davies, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets
*   Deiniol Evans, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets
*   Garan Evans, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets a thîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru.
*   Gavin Evans, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets a thîm rygbi'r undeb cenedlaethol Cymru.
*   Steven Francis, bardd
* Emyr Huws, pêl-droediwr Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru
*   Phil John, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets.
*   Ceiron Thomas, chwaraewr rygbi i'r Sgarlets.
* Imogen Thomas, model a chyflwynydd teledu
* Trystan Gravelle, actor
*Josh Adams, chwaraewr rygbi i Gymru

## Cyfeiriadau 
Strade
Strade
Categori:Sefydliadau 1977
Richard Trevithick

Peiriannydd ac adeiladwr y peiriant stêm cyntaf ar gledrau a oedd yn gweithio, oedd **Richard Trevithick** (13 Ebrill 1771 – 22 Ebrill 1833). Fe'i ganwyd yn Tregajorran, Cernyw.

Roedd yn fab i beiriannydd mwyngloddio a phan yn blentyn arferai weld peiriannau stêm yn sugno dŵr o'r pyllau tun a chopor dwfn yng Nghernyw.

Tynnodd cerbyd Trevithick ddeg tunnell o haearn a 70 o ddynion, o waith haearn Penydarren, Merthyr Tudful, hyd at Abercynon, pellter o 9.75 milltir, ar 12 Chwefror 1804. Ond yr oedd yn rhy drwm i'r trac oddi tano ac felly ddim yn effeithiol nac yn llwyddiannus iawn.

Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Cernywiaid
Categori:Dyfeiswyr o Loegr
Categori:Peirianwyr y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Peirianwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yng Nghernyw
Categori:Pobl fu farw yng Nghaint
Etholiadau yn Cabo Verde

Cynhelir **etholiadau yn Cabo Verde**, gorllewin Affrica, yn rheolaidd.

Mae Cabo Verde yn ethol pennaeth gwladwriaeth, yr arlywydd, ynghyd â senedd ar lefel genedlaethol. Etholir yr arlywydd am dymor o bum mlynedd gan y bobl. Mae gan y Cynulliad Cenedlaethol (*Asembleia Nacional*) 72 o aelodau, wedi'u hethol am dymor o bum mlynedd dan system cynrychiolaeth gyfrannol.

Mae gan Cabo Verde system dwy blaid, sy'n achosi anhawsterau eithafol i unrhyw un sy'n ceisio llwyddiant etholiadol dan faner unrhyw blaid arall.

Cabo Verde
Categori:Gwleidyddiaeth Cabo Verde