Instytut Polski

bawd|250px|Logo Instytut Polski, Paris

Rhwydwaith o sefydliadau sy'n adrodd i Weinyddiaeth Materion Tramor Gwlad Pwyl yw'r **Instytut Polski** neu **Sefydliad Pwylaidd**. O 2020 ymlaen ceir 25 ohonyn nhw. Disgrifiodd eu cenhadaeth fel "creu delwedd gadarnhaol o Wlad Pwyl dramor" trwy hyrwyddo diwylliant Pwylaidd, hanes, gwyddoniaeth, iaith a threftadaeth genedlaethol. Mae tasgau eraill yn cynnwys cefnogi cyfnewid diwylliannol, yn arbennig, o fewn fframwaith Sefydliadau Cenedlaethol dros Ddiwylliant yr Undeb Ewropeaidd, yn ogystal â gweithredu rhaglenni diwylliannol rhyngwladol amrywiol.

Mae sefydliadau Pwylaidd yn cydweithio â sefydliadau lleol a chyrff anllywodraethol i drefnu digwyddiadau amrywiol.

Gall yr enwau ychydig yn wahanol mewn rhai gwledydd. Er enghraifft, yn Llundain ac Efrog Newydd, gelwir y sefydliad yn "Sefydliad Diwylliannol Pwyleg". Gweler hefyd stiwt Pwyleg arall, Instytut Adama Mickiewicza.

## Hanes
Mae gwaith y Sefydliadau Pwylaidd yn mynd yn ôl i gynrychiolaeth ddiwylliannol yr 2il Weriniaeth Bwylaidd ar ôl i Wlad Pwyl adennill ei ghannibyniaeth o ganlyniad i Gytundeb Versailles a chyhoeddiad y Weriniaeth yn 1919. Dechreuodd yn raddol yn y 1920au a'r 1930au o fewn fframwaith y llysgenadaethau priodol, a safai'n groes i'r "Ymchwil Dwyreiniol" Almaenig a oedd yn dod i'r amlwg a oedd yn canolbwyntio fwyfwy ar Almaenaeth alltud. Yn ystod Gweriniaeth Weimar, yn ei hanfod dim ond Undeb y Pwyliaid yn yr Almaen oedd yn gwneud gwaith diwylliannol i Wlad Pwyl, a drefnwyd fel cymdeithas o 1922 i 1939. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, daeth diwylliant Pwylaidd yn rhan o'r enw yn yr hen Dwyrain yr Almaen gomiwnyddol o dan y arwydd o gyfeillgarwch sosialaidd rhwng pobloedd ac yn *Kulturbund* y GDdA. Yng Gweriniaeth Ffederal yr Almaen (Gorllewin yr Almaen), roedd diwylliant Pwylaidd wedi'i neilltuo'n bennaf i'r Eglwys Gatholig, yn ogystal â chylchoedd celf a llenyddiaeth. Gwnaeth Sefydliad Almaeneg Gwlad Pwyl yn Darmstadt, a sefydlwyd ym 1980 ar fenter y cyfieithydd Karl Dedecius, gyfraniad arbennig i'w waith cyfryngu ar ôl gwrthwynebiadau cychwynnol, er enghraifft gan bobl o Silesia.

## Strwythur a gweithrediad
Yn debyg i'r Goethe-Institut yn yr Almaen, nod y Sefydliad Pwylaidd yw gwneud diwylliant a gwyddoniaeth Pwyleg yn hysbys yn eang. Mae sefydliadau eraill yn cefnogi'r sefydliadau Gwlad Pwyl yn rhannol:

* Sefydliad Adam Mickiewicz (tua 2000)
* Sefydliad Fryderyk Chopin (sefydlwyd yn 2001)
* Sefydliad Książki (sefydlwyd yn 2004)
* Sefydliad Celfyddydau Ffilm Gwlad Pwyl (est. 2005)
* Sefydliad Theatr Zbigniew Raszewski (a sefydlwyd yn 2006)

Mae'r ffrâm lydan hon wedi'i symboleiddio gan logo Sefydliad Gwlad Pwyl, sy'n dangos person yn cerdded i'r chwith, h.y. tua'r gorllewin, gyda ffrâm llun wedi'i godi.

Mae'r Sefydliad yn eilradd i Weinyddiaeth Materion Tramor Gweriniaeth Gwlad Pwyl, y mae'n cael ei hariannu ohoni. Penodir y cyfarwyddwyr gan Weinidog Materion Tramor Gwlad Pwyl. O bryd i'w gilydd, maent hefyd yn gweithredu fel atodiadau diwylliannol ar gyfer llysgenhadaeth Gwlad Pwyl yn y wlad berthnasol.

O'r 25 cangen Sefydliad Pwylaidd sy'n bodoli ar hyn o bryd, mae 20 yn Ewrop. Y tu allan i Ewrop, cynrychiolir y Sefydliad Pwylaidd yn Delhi, Efrog Newydd, Tbilisi, Tel Aviv a Tokyo . Yn yr Almaen, fel yr unig wlad, mae'r Sefydliad Pwylaidd yn cael ei gynrychioli deirgwaith oherwydd rhaniad cynharach yr Almaen, yr agosrwydd a'r hanes cyffredin: yn Berlin, Leipzig a Düsseldorf. Mae'r Sefydliadau Pwylaidd yn gweithio'n agos gyda sefydliadau diwylliannol lleol, cenedlaethol a byd-eang a sefydliadau diwylliannol.

## Lleoliadau
## Sefydliadau tebyg
Mae'r Sefydliadau Pwylaidd yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr (gydag Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gydag Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Instytut Polski

Categori:Diwylliant Gwlad Pwyl
Categori:Gwlad Pwyl
Categori:Pwyleg
Categori:Sefydliadau rhyngwladol