open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sophie El Goulli

Awdures yn yr iaith Ffrangeg o Diwnisia oedd **Sophie El Goulli** (4 Chwefror 1931 – 10 Hydref 2015). Cafodd ei geni yn Sousse. Astudiodd ym Mharis a dychwelodd i Diwnisia yn 1956, pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth, i ddysgu fel Athrawes Ffrangeg ym Mhrifysgol Tiwnis.

Ysgrifennodd sawl cyfrol o farddoniaeth Ffrangeg, chwedlau i blant, bywgraffiad o Ammar Farhat (un o arwyr y frwydr dros annibyniaeth) a dwy nofel, yn ogystal â chyfrannu i'r wasg, gan ennill sawl gwobr academaidd a phoblogaidd, yn Nhiwnisia ei hun ac yn Ffrainc hefyd. Ei chyfrol ddiweddaraf oedd *Hashtart[:] à la naissance de Carthage*, sy'n adrodd hanes un o lawforwynion y frenhines lled-chwedlonol Elissa, sefydles dinas Carthago.

## Llyfryddiaeth
### Cerddi
**Signes*
**Vertige solaire*
**Lyriques*
**Cantate*
### Straeon
*''Le joueur d'échecs*
**Le soleil et la pluie*
**Le roi qui s'ennuyait
### Nofelau
**Les mystères de Tunis*
**Hashtart: à la naissance de Carthage* (Tiwnis, 2004)
### Bywgraffiad
**Ammar Farhat*

Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Beirdd Ffrangeg o Diwnisia
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Diwnisia
Categori:Llenorion Ffrangeg o Diwnisia
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Diwnisia
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Diwnisia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Diwnisia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Diwnisia
689

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
684 685 686 687 688 - **689** - 690 691 692 693 694 

----

## Digwyddiadau 
*Brwydr Coronate: Byddin Cunincpert, brenin y Lombardiaid, yn gorchfygu byddin Alahis
*Brwydr Dorestad: Y Ffranciaid dan Pippin o Herstal, Maer y Llys, yn gorchfygu'r Ffrisiaid dan eu brenin Radbod. Mae'r Ffranciaid yn meddiannu aberoedd Afon Rhein.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:689
688

6g - **7g**  - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au  
683 684 685 686 687 - **688** - 689 690 691 692 693 

----

## Digwyddiadau
*Yr Ymerawdwr Bysantaidd Justinian II yn gorchfygu'r  Bwlgariaid

## Genedigaethau
* (Tua'r flwyddyn yma) Siarl Martel (bu farw 741), Maer y Llys teyrnas y  Ffranciaid

## Marwolaethau
*Perctarit, brenin y Lombardiaid

Categori:688
687

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
682 683 684 685 686 - **687** - 688 689 690 691 692 

----

## Digwyddiadau 
*15 Rhagfyr - Pab Sergius I yn olynu Pab Conon fel y 84ydd pab
*Pepin o Herstal, Maer y Llys teyrnas Austrasia, yn gorchfygu Theuderic III brenin Neustria ym Mrwydr Tertry gerllaw Péronne. Daw Pepin yn reolwr *de facto* y ddwy deyrnas Ffrancaidd.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*21 Medi - Conon, Pab
*Cuthbert o Lindisfarne, Sant
*Erwig, brenin y Fisigothiaid.

Categori:687
686

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
681 682 683 684 685 - **686** - 687 688 689 690 691 

----

## Digwyddiadau 
* 22 Hydref - Pab Conon yn olynu Pab Ioan V fel y 83ydd pab
*Yr Ymerodres Jitō yn dod yn ymerodres Japan

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*2 Awst - Pab Ioan V
*Ymerawdwr Temmu, ymerawdwr Japan

Categori:686
Western Mail

Mae'r ***Western Mail*** yn bapur newydd beunyddiol yn yr iaith Saesneg a gyhoeddir gan y cwmni Media Wales Ltd yng Nghaerdydd sydd yn berchen i Trinity Mirror un o gwmnïau newyddion mwyaf y DU. Fe'i sefydlwyd yn 1869. Mae'n disgrifio ei hun fel "papur cenedlaethol Cymru". Cawsai ei gyhoeddi yn fformat argrafflen hyd 2004, pan newidiodd i fformat *compact*.

Yn ogystal â newyddion Cymru a gwledydd eraill Prydain a rhywfaint o newyddion tramor, mae'r papur yn rhoi llawer o le i newyddion rygbi, pêl-droed ac athletau Cymreig.

## Hanes
Yn hanesyddol, yr oedd cysylltiad cryf rhwng y *Western Mail* a'i berchnogion, meistri'r diwydiant glo a haearn yn ne Cymru. Arweiniai hyn at agwedd lai na diduedd tuag at anghydfod diwydiannol yn y diwydiannau hynny, yn arbennig yn achos streiciau mawr y glowyr, agwedd a gofir hyd heddiw gan rai. Yn ogystal mae wedi dilyn gogwydd digon Prydeinig dros y blynyddoedd, yn arbennig tuag at teulu brenhinol Lloegr a'r mudiad cenedlaethol yng Nghymru.

Yn ddiweddar fodd bynnag, ac yn arbennig ers datganoli a sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru, mae'r papur wedi mabwysiadu safbwynt mwy poblogaidd, Cymreigaidd.

Ei brif gystadleuydd yn y farchnad Gymreig yw'r *Daily Post* yn y gogledd. Ers tro byd mae'r *Daily Post* wedi rhoi'r gorau i gystadlu llawer yn y De â'r *Western Mail* ac yn canolbwyntio bron yn llwyr ar y Gogledd, ond mae'r *Western Mail* yn cael ei weld fel papur i Dde Cymru gan nifer o bobl yn y Gogledd o hyd. Mae'n debyg fod rhaniad ffocws daearyddol y ddau bapur yn deillio o'r ffaith eu bod yn rhannu'r un perchennog, sef cwmni Trinity Mirror ccc. Byddai'r cynllun arfaethedig i gyhoeddi papur newydd beunyddiol Cymreig arall yn y dyfodol agos, *The Welsh Globe* yn cynyddu'r gystadleuaeth mae'r papur yn ei wynebu.

Prin yw'r defnydd o'r Gymraeg yn y *Western Mail*. Ar un adeg roedd yr ysgolhaig Bedwyr Lewis Jones yn sgwennu colofn iddo ar eirdarddiad geiriau Cymraeg.

Yn 2016 penodwyd y golygydd benywaidd cyntaf ers i'r papur gychwyn. Cychwynodd Catrin Pascoe ar ei swydd ar 1 Mawrth 2016 gan olynu Alan Edmunds, a symudodd i swydd cyfarwyddwr rhanbarthol gyda Trinity Mirror.

## Gwefan
Cychwynodd gwmni y *Western Mail* eu gwefan gynta yn 1997 o dan y brand 'Total Wales' gan ddefnyddio deunydd o'r papur newydd a nodweddion eraill o gylchgronau y cwmni.. Datblygodd hyn dros y blynyddoedd gyda ail-lansiad o dan y brand 'Wales Online' yn 2008. Erbyn hyn mae'r wefan yn cynnwys storiau sy'n diweddaru drwy'r dydd, erthyglau o'r papur newydd a erthyglau arbennig i'r wefan. Mae yna newid pwyslais wedi digwydd gyda cynnydd mawr mewn erthyglau 'rhestr', yn yr arddull a boblogeiddwyd gan wefan *Buzzfeed*, er mwyn denu darllenwyr i ddilyn dolenni o wefannau cymdeithasol. Mae nifer wedi beirniadu y strategaeth yn cynnwys undeb y newyddiadurwyr yr NUJ.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Newyddion 'Wales Online', gan Media Wales

Categori:Y cyfryngau yng Nghaerdydd
Categori:Papurau newydd Saesneg Cymru
Categori:Sefydliadau 1869
Cenedl-wladwriaeth

Math o wladwriaeth sy'n bodoli i ddarparu tiriogaeth sofranaidd ar gyfer cenedl yw **cenedl-wladwriaeth**. Mae'r wladwriaeth yn fro wleidyddol a daearwleidyddol, a'r genedl yn fro ddiwylliannol ac/neu ethnig; awgrymir y cysyniad o'r genedl-wladwriaeth eu bod yn cyd-ddigwydd yn ddaearyddol, yn wahanol i fathau eraill o'r wladwriaeth a fodolont ers talwm.

Yn ymarferol, mae dinasyddion cenedl-wladwriaeth yn rhannu iaith, diwylliant, a dull o fyw tebyg. Byddai byd o genedl-wladwriaethau yn gweithredu'r hawl i annibyniaeth ac ymreolaeth ar gyfer pob genedl, cysyniad craidd yn ideoleg cenedlaetholdeb.

Gwladwriaeth
Categori:Daearyddiaeth wleidyddol
Categori:Gwyddor gwleidyddiaeth
Categori:Mathau o wladwriaethau
685

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
680 681 682 683 684 - **685** - 686 687 688 689 690 

----

## Digwyddiadau 
*Abd al-Malik ibn Marwan (685-705) yn olynu Marwan I (684-685) fel califf yr Umayyad.
*Justinianus II yn olynu Cystennin IV fel Ymerawdwr Bysantaidd
*20 Mai – Brwydr Dun Nechtain rhwng y Pictiaid a'r Northumbriaidd 
*23 Gorffennaf - Pab Ioan V yn olynu Pab Bened II fel yr 82il pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
*20 Mai - Ecgfrith, brenin Northumbria (lladdwyd ym Mrwydr Dun Nechtain)
* Medi - Cystennin IV, Ymerawdwr Bysantaidd

Categori:685
Jean Anouilh

Dramodydd o Ffrainc oedd **Jean Anouilh** (23 Mehefin 1910 - 3 Hydref 1987), a ystyrir yn un o ddramodwyr mwyaf yr 20g yn y Ffrangeg.

## Llyfryddiaeth
* ''L'Hermine* (1931)
* *Mandarine* (1933)
* *Y avait un prisonnier* (1935)
* *Le voyageur sans bagage* (1937)
* *La sauvage* (1938)
* *Le Bal des Voleurs* (1938)
* *Léocadia* (1940)
* *Eurydice* (1941)
* *Le Rendez-vous de Senlis* (1941)
* *Antigone* (1942) (cyfieithiad Cymraeg gan Roy Owen ym 1996)
* *Roméo et Jeannette* (1946)
* *L'Invitation au Château* (1947)
* *Ardèle ou la Marguerite* (1948)
* *La répétition ou l'amour puni* (1950)
* *Colombe* (1951)
* *La valse des toréadors* (1952)
* *L'Alouette* (1952)
* *Ornifle ou le courant d'air* (1955)
* *Pauvre Bitos ou le dîner de têtes* (1956)
* *L'hurluberlu ou le réactionnaire amoureux* (1959)
* *La petite Molière* (1959)
* *Becket ou l'honneur de Dieu* (1959)
* *La Grotte* (1961)
* *Le boulanger, la boulangère et le petit mitron* (1968)
* *Cher Antoine; ou l'amour raté* (1969)
* *Les poissons rouges; ou Mon père, ce héros* (1970)
* *Tu étais si gentil quand tu étais petit* (1972)
* *Monsieur Barnett* (1974)
* *L'Arrestation* (1975)
* *Chers zoizeaux* (1976)
* *Vive Henri IV* (1978)
* *La Culotte* (1978)
* *La Foire d'empoigne* (1979)
* *Le Nombril'' (1981)

## Cyfeiriadau

Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Pobl o Bordeaux
The Magician's House

Pedwarawd o nofelau gan William Corlett yw '''''The Magician's House'''* ("*Tŷ y Dewin*") (1990 - 1992).

## Nofelau
#*The Steps up the Chimney*
#*The Door in the Tree*
#*The Tunnel Behind the Waterfall*
#*The Bridge in the Clouds''

Categori:Nofelau 1990
Categori:Nofelau Saesneg
684

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
679 680 681 682 683 - **684** - 685 686 687 688 689 

----

## Digwyddiadau 
*Wu Ze Tian yn ennill grym yn Tsieina
*Marwan I yn olynu Muawiya II fel califf yr Umayyad
*26 Mehefin - Pab Bened II yn olynu Pab Leo II fel yr 81fed pab
*10 Ionawr - K'inich Kan B'alam II yn dod yn reolwr Palenque

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:684
Z (ffilm)

[250px|bawd|[Yves Montand yn rhan Gregoris Lambrakis yn *Z*]]

Ffilm Ffrangeg gan y cyfarwyddwr o Roegwr Costa-Gavras yw ***Z*** (1969).

Ffilm iasoer wleidyddol yw hi. Mae'n ffilm sy'n cyfuno dulliau realaethyddol, newyddiadurol ac arddull aflonydd y *cinema verité*. Mae'n serennu Yves Montand fel y gwleidydd Gregoris Lambrakis sy'n cael ei asasineiddio er mwyn cael *coup* fel adwaith i hynny ac yn seiledig ar ddigwyddiadau cyfoes gyda chyfeiriadau at y cynllwyn i lofruddio Charles de Gaulle a ''coup d'état'' gan y cyrnelau yng Ngwlad Groeg. Enillodd Oscar am y ffilm orau mewn iaith dramor.

Er iddi gael ei beirniadau gan rai beirniaid am fod â gormod o ddeialog ynddi mae'n aros yn ffilm rymus gyda diweddglo cofiadwy iawn.

Categori:Ffilmiau 1969
Categori:Ffilmiau Ffrangeg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Nikiforos Diamandouros

Academydd o Roegwr yw **Nikiforos P. Diamandouros** (Groeg: Νικηφόρος Π. Διαμαντούρος) (ganed 25 Mehefin, 1942, yn Athen, Gwlad Groeg). Er 2003 ef yw'r Ombwdsman Ewropeaidd.

Ombwdsmyn Ewropeaidd
Categori:Groegiaid
Categori:Genedigaethau 1942
Ian Paisley

Gwleidydd unoliaethol a gweinidog Protestannaidd o Ogledd Iwerddon oedd **Ian Richard Kyle Paisley** (6 Ebrill 1926 – 12 Medi 2014). Cydsefydlodd Blaid yr Unoliaethwyr Democrataidd a bu'n arweinydd arni; bu hefyd yn Aelod Seneddol Gogledd Antrim (18 Mehefin 1970 - 6 Mai 2010) ac yn aelod o Gynulliad Gogledd Iwerddon dros yr un etholaeth rhwng Mehefin 1998 – 25 Mawrth 2011. Daeth yn Brif Weinidog Gogledd Iwerddon ar 8 Mai 2007 hyd 5 Mehefin 2008. Ei nodwedd pennaf oedd ei allu i areithio'n uchel, yn ymfflamychol ac o'r galon; roedd hyn yn troi llawer yn ei erbyn, ac eraill (fel y 'Paisleyites') o'i blaid.

Ganwyd Ian Richard Kyle Paisley yn Armagh, Swydd Armagh, Gogledd Iwerddon ac fe'i magwyd yn nhref Ballymena, Swydd Antrim, ble roedd ei dad James Kyle Paisley yn weinidog Protestannaidd a oedd hefyd wedi gwasanaethu fel aelod o'r Ulster Volunteers o dan Edward Carson. Astudiodd ddiwinyddiaeth yn Ysgol Efengylaidd y Barri ym Mro Morgannwg ac yna am flwyddyn yn Neuadd Diwinyddol Belfast.

## Y Pamffletîr
Sefydlodd bapur newydd yn Chwefror 1966 y *Protestant Telegraph*, fel llais efengylaidd, unoliaethol iddo ef ei hun. Ceir ei enw'n awdur ar sawl llyfr a phamffled a hynny ar faesydd gwleidyddol a chrefyddol gan gynnwys *Epistle to the Romans*.

## Ei ymgyrch gwrth-hoywon
Pregethodd dro ar ôl tro yn erbyn hoywon a chefnogodd ddeddfau i'w gwahardd. Roedd *"Save Ulster from Sodomy"* yn ymgyrch gwrth-hoywon a sefydlodd yn 1977 fel gwrthwynebiad i'r ymgyrch *Campaign for Homosexual Law Reform (Northern Ireland)*, yn 1974. Methodd yn ei ymdrech.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Cynulliad Gogledd Iwerddon
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Pobl o Swydd Antrim
Categori:Presbyteriaid
Siop

Adeilad lle yr adwerthir nwyddau neu/a gwasanaethau yw **siop**. Daw'r gair Cymraeg o'r Saesneg Canol *shop[pe]*, ond ceir hefyd fathiad Cymraeg: *masnachdy*, a *maelfa*. Ceir sawl math o siop ac maen nhw'n chwarae rhan annatod o fywyd yn y cyfnod modern. Ond ni cheir siopau ymhob cyfnod o hanes. Datblygodd siopau gyda thyfiant cylchrediad arian bath a datblygu'r fasnach economaidd yn nhrefi a dinasoedd yr Henfyd. Erbyn heddiw ceir amrywiaeth eang o siopau mawr a bach, o'r siop gornel mewn pentrefi i archfarchnadoedd anferth sy'n gwerthu pob dim dan haul bron.

## Mathau o siopau
*Archfarchnad
*Siop adrannol
*Siop Gymraeg
*Siopau Cymraeg Arlein
*Siop bwtsiar
*Siop bwydydd iach neu 'siop bwydydd naturiol'
*Siop bapur-newydd
*Siop gadwyn
*Siop groser
*Siop ddillad
*Siop elusen
*Siop fferins
*Siop wystl (*pawnshop*)
*Siop lyfrau
*Siop teganau
*Siop trin gwallt neu 'siop farbwr'
*Siop ryw
*Siop sgidiau
*Siop Sgod a Sglods neu 'siop tsips' neu siop sglods

## Dywediadau
*"Siop siafins" - llanast
*"Siop siarad" - *talking shop*

## Gweler hefyd
*Marchnad
*Maelfa
*Canolfan siopa


Categori:Economeg
Categori:Adwerthu
Cipio aelodau o'r Llynges Frenhinol gan Iran, 2007

[bawd|290px|Tri o'r morwyr Prydeinig ar [Rhwydwaith Newyddion Al-Alam|Rwydwaith Newyddion Al-Alam]]
Dechreuodd yr anghydfod am '''gipio aelodau o'r Llynges Frenhinol gan Iran, 2007'* ar 23 Mawrth 2007 pan gafodd bymtheg o bersonél y Llynges Frenhinol, o HMS *Cornwall'', eu hamgylchynu a'u cipio gan Lynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol ger arfordir Irac-Iran. Bu'r criw o wyth morwr a saith môr-filwr o ddau gwch gwynt anhyblyg yn chwilio llong fasnachol pan cafon nhw eu caethiwo am 10:30 amser lleol Irac (07:30 GMT, 11:00 amser lleol Iran) gan chwe chwch Llynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol. Wedyn cafon nhw eu cymryd i ganolfan Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol yn Nhehran i gael eu holi.

Yn dilyn hyn bu ymdrechion diplomyddol dwys i sicrhau rhyddhad y personél. Ar 28 Mawrth dangosodd sianeli teledu ar draws y byd deunydd fideo a ddarparwyd gan yr awdurdodau Iranaidd yn dangos rhai o'r 15 morwr Prydeinig, gan gynnwys datganiad gan Faye Turney a llythyr a honnir ei ysgrifennwyd ganddi, yn ymddiheurio am dresmasiad y Deyrnas Unedig yn nyfroedd Iran. Ar 30 Mawrth dangoswyd tri aelod o'r criw ar deledu yn Iran a ryddhawyd dau lythyr arall a honnir ei ysgrifennwyd gan Turney, eto yn cyfaddef roedd y cwch Prydeinig yn nyfroedd Iranaidd.

Dywed llywodraeth Prydain bod y criw yn cynnal arolygiad cydymffurfiad ar long fasnach, dan rwymedigaeth Penderfyniad 1723 Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig. Cododd y masnachwr drwgdybiaeth wrth hwylio ar hyd ddyfrffordd Shatt al-Arab. Roedd *HMS Cornwall* yn rhan o'r cyfraniad Prydeinig i luoedd y glymblaid a weithredir ymgyrchoedd diogelwch arforol yn dilyn Rhyfel Irac.

Ar 4 Ebrill, cyhoeddodd Arlywydd Iran Mahmoud Ahmadinejad, er yn ailadrodd yr haeriad y cafodd dyfroedd Iran eu goresgyn, y byddai'r morwyr yn cael eu rhyddhau fel "rhodd" i Brydain. Pan daethant yn ôl i'r DU dywedodd y criw cawsant eu rhoi o dan "bwysau seicolegol cyson" gan awdurdodau Iran.

Datganodd y Weinyddiaeth Amddiffyn ar 7 Ebrill dechreuad "ymchwiliad manwl" i'r amgylchiadau ag arweiniodd at gipiad y criw o 15 gan Iran. Cafodd yr ymchwiliad ei arwain gan yr Is-gadfridog Syr Robert Fulton, Llywodraethwr Gibraltar (a chyn-Comander Cyffredinol y Môr-filwyr Brenhinol).

## Y personél Prydeinig
Y canlynol oedd y 15 o aelodau'r Llynges a Môr-filwyr Brenhinol a gipiwyd ar 23 Mawrth 2007:
*Is-gapten Felix Carman RN
*Capten Christopher Air RM
*Prif Is-swyddog Gavin Cavendish
*Sarsiant Actio Dean Harris
*Pen-llongwr Christopher Coe
*Pen-llongwr Dros Dro Faye Turney
*Is-gorporal Mark Banks
*Llongwr Abl Arthur Batchelor
*Llongwr Abl Andrew Henderson
*Llongwr Abl Simon Massey
*Llongwr Abl Nathan Summers
*Môr-filwr Paul Barton
*Môr-filwr Daniel Masterton
*Môr-filwr Adam Sperry
*Môr-filwr Joe Tindell

## Cyfeiriadau 
Categori:2007
Categori:Anghydfodau diplomyddol
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol Iran
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol y Deyrnas Unedig
Llynges Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd

150px|bawd|Arwydd y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd
**Llynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd** yw Morlu neu Lynges Corfflu y Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd (Llynges y Gwarchodlu Chwyldroadol) yn Iran. Mae'n llynges atodol i'r llynges arferol (Llynges Iran) gyda tua 20,000 o aelodau a tua 1,500 o gychod a chychod cyrch cyflym sy'n gweithredu'n gyfochrog i'r llynges arferol ac yn aml iawn yn annibynnol arni. Mae'r ffigyrau hyn yn amcangyfrif yn unig. Mae llawer o'r cychod yn rhai bach iawn.

Gwyddys fod gan llynges y corfflu hofrenyddion yn ogystal.

## Gweithrediadau nodedig
### Ymarferion rhyfel
Yn Ebrill 2006 cynhaliodd ei ymarfer rhyfel neu "gêm ryfel" mwyaf erioed, pan arbrofiwyd pump o arfau newydd, gan gynnwys yr *Hoot* ('Morfil'), y torpedo cyflymaf yn y byd.
### Cipio aelodau o'r Llynges Frenhinol
Ar 23 Mawrth 2007, cafodd pymtheg morwyr o HMS *Cornwall* eu cipio gan aelodau o Lynges y Corfflu yn yr Shatt al-Arab, yng Ngwlff Persia.

## Cyfeiriadau
Categori:Corfflu'r Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd
Corfflu Gwarchodlu Chwyldroadol Islamaidd
Categori:Sefydliadau 1985
683

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
678 679 680 681 682 - **683** - 684 685 686 687 688 

----

## Digwyddiadau 
*Muawiya II ibn Yazid (683 - 684) yn olynu Yazid I (680 - 683) fel califf Umayyad
*Diwedd teyrnasiad Pacal Fawr, rheolwr Palenque

## Genedigaethau 
*Ymerawdwr Mommu, ymerawdwr Japan
*I Sin, seryddwr Tsieinaeaidd

## Marwolaethau 
*Pab Leo II
*Tang Gao Zong, ymerawdwr Tsieina
*Yazid I, califf Umayyad

Categori:683
Brwydr Marathon

bawd|250px|Marathon heddiw

Ymladdwyd **Brwydr Marathon** ym mis Medi 490 CC. rhwng yr Ymerodraeth Bersaidd a'r Atheniaid, ar wastadedd Marathon, ychydig i'r gogledd-ddwyrain o Athen. Daw'r wybodaeth am y frwydr yn bennaf o waith yr hanesydd Groegaidd Herodotus.

Roedd dinas-wladwriaethau Groegaidd Ionia wedi gwrthryfela yn erbyn yr Ymerodraeth Bersaidd, ac wedi derbyn cymorth gan Athen. Penderfynodd Darius I, brenin Persia yrru byddin i gosbi'r Atheniaid ac i ymgorffori Groeg yn yr ymerodraeth. Gyrrodd fyddin dan Datis ac Artaphernes gyda llynges, i gipio ynysoedd y Cyclades ac yna ymosod ar Eretria ac Athen. Gyda hwy roedd Hippias, cyn-unben Athen, oedd wedi ei alltudio ac yn gobeithio cael ei enwi'n rheolwr y ddinas wedi iddi gael ei gorchfygu gan y Persiaid. Cipiwyd Eretria, ac yna defnyddiwyd y llynges i lanio'r fyddin Bersaidd, oedd yn ôl barn haneswyr diweddar rhwng 45,000 a 60,000 o filwyr, ym mae Marathon, heb fod ymhell o Athen.

Gwrthwynebwyd hwy gan fyddin o tua 10,000 o Atheniaid a 1,000 o wŷr o ddinas Plataea. Yn ôl Herodotus yr oedd y rhedwr Pheidippides wedi ei yrri i Sparta i ofyn am gymorth. Dychwelodd gyda'r neges na allai'r Spartiaid ddod ar unwaith oherwydd gŵyl grefyddol, ond y byddent yn gyrru byddin cyn gynted ag y byddai'r ŵyl wedi gorffen. Ar y ffordd cafodd weledigaeth o'r duw Pan, a ddaroganodd fuddugoliaeth i'r Groegwyr yn erbyn Persia.

Ymladdwyd y frwydr cyn i'r Spartiaid gyrraedd, gyda'r Groegiaid dan arweiniad Miltiades a'r polemarch Callimachus. Bu'r frwydr yn fuddugoliaeth fawr i'r Groegiaid; yn ôl Herodotus lladdwyd 6,400 o Bersiaid. Llwyddodd y gweddill i ffoi i'w llongau a hwylio ymaith. Dywed Herodotus mai dim ond 192 o Atheniaid ac 11 o wŷr Plataea a laddwyd, yn ei plith Callimachus y polemarch. Ymhlith y milwyr yn y fyddin Athenaidd roedd y dramodydd enwog Aeschulos.

bawd|370px|chwith|Y sefyllfa ar ddechrau brwydr Marathon; safle'r Groegiaid mewn glas, y Persiaid mewn coch.
bawd|370px|dde|Mae asgell dde ac asgell chwith y fyddin Roegaidd (glas) yn troi i mewn i amgylchynu'r fyddin Bersaidd (coch).

Claddwyd y Groegiaid a laddwyd yn y frwydr ar faes y gad, a chodwyd tomen uwch eu bedd. Ar y bedd rhoddwyd epigram gan y bardd Simonides:

:Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι
:χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν

:(Yr Atheniaid, amddiffynwyr y Groegiaid, ym Marathon
:a ddinistriodd rym y Mediaid eurwisg)

Mae traddodiad diweddarach (nid yw Herodotus yn sôn amdano) fod Pheidippides wedi rhedeg o faes y frwydr i Athen gyda'r newyddion am y fuddugoliaeth, ac yna wedi cwympo'n farw wedi dweud ei neges. O'r stori yma y rhoddwyd yr enw Marathon i'r ras fodern.

Rhoddodd y frwydr yma ddiwedd ar ymdrech gyntaf yr Ymerodraeth Bersaidd i orchfygu Gwlad Groeg. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach daeth mab Darius, Xerxes I gyda byddin a llynges lawer mwy i wneud ail ymgais.

Marathon
Categori:Groeg yr Henfyd
682

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
677 678 679 680 681 - **682** - 683 684 685 686 687 

----

## Digwyddiadau 
* Idwal ap Cadwallon (Idwal Iwrch) yn olynu Cadwaladr ap Cadwallon fel brenin Gwynedd.
* 17 Awst - Pab Leo II yn olynu Pab Agatho fel yr 80fed pab.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Cadwaladr ap Cadwallon, brenin Gwynedd

Categori:682
681

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
676 677 678 679 680 - **681** - 682 683 684 685 686

----

## Digwyddiadau 
* Cofnod cyntaf *Brut y Tywysogion*.
* 9 Awst - Y Bwlgariaid yn gorchfygu yr Ymerodraeth Fysantaidd; ystyrir y cytundeb heddwch sy'n dilyn fel dyddiad sefydlu Bwlgaria.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 10 Ionawr - Pab Agatho
* Ebroin, Maer y Llys teyrnas Ffrancaidd Neustria

Categori:681
680

6g - **7g** - 8g 
630au 640au 650au 660au 670au - **680au** - 690au 700au 710au 720au 730au 
675 676 677 678 679 - **680** - 681 682 683 684 685 

----

## Digwyddiadau 
* 10 Hydref - Brwydr Karbala, lladd Husayn bin Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad
* Pippin o Herstal yn dod yn Faer y Llys

## Genedigaethau 
* Bonifas, cenhadwr Yr Almaen
* Ymerodres Genshō, ymerodres Japan

## Marwolaethau 
* 10 Hydref - Husayn bin Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad

Categori:680
679

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
674 675 676 677 678 - **679** - 680 681 682 683 684 

----

## Digwyddiadau 
* Adamnan yn dod yn abad mynachlog Iona.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Cenn Fáelad mac Aillila, ysgolhaig Gwyddelig.
* Æthelthryth, gwraig Ecgfrith brenin Northumbria, ac yn ddiweddarach yn santes.

Categori:679
678

6g - **7g** - 8g
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
673 674 675 676 677 - **678** - 679 680 681 682 683 

----

## Digwyddiadau 
* 27 Mehefin - Pab Agatho yn olynu Pab Donus fel y 79fed pab.
* Diwedd gwarchae cyntaf Caergystennin gan yr Arabiaid.

## Genedigaethau 
* K'inich Ahkal Mo' Naab III, rheolwr Palenque

## Marwolaethau 
Categori:678
Bom llythyr

Dyfais ffrwydrol a anfonir trwy'r post a fwriedir i ffrwydro pan caiff ei hagor yw **bom llythyr** (weithiau **bom post** neu **fom parsel**). Nod bom llythyr yw i anafu neu ladd y derbynnydd, gan amlaf. Danfonir at unigolion neu grwpiau penodol, neu i gyfeiriadau ar hap fel rhan o gyrch derfysgol.

## Digwyddiadau 
* Anfonwyd y bom llythyr cyntaf, bocs llawn bwledi a ffrwydron, gan Swediad o'r enw Martin Ekenberg ar 20 Awst, 1904 i'r brif weithredwr Karl Fredrik Lundin yn Stockholm
* O hwyr y 1970au i'r 1990au cynnar, lladdwyd tri ac anafwyd 23 yn yr Unol Daleithiau gan yr anarchydd Theodore Kaczynski (y "*Unabomber*")
* Yn ystod yr ymgyrch llosgi tai haf yng Nghymru yn o 1979 i 1993 yr unig aelod o Feibion Glyndŵr a garcharwyd oedd Siôn Aubrey Roberts (yn 1993) am anfon dyfais ffrwydrol trwy'r post
* Lladdwyd pedwar ac anafwyd pymtheg gan fomiau llythyr Franz Fuchs yn Awstria yng nghanol y 1990au
* Yn Ionawr a Chwefror 2007, bu fomiwr yn galw ei hunan yn "The Bishop" yn anfon nifer o fomiau di-weithiol i gwmnïau ariannol yn yr Unol Daleithiau (bu'n anfon llythyron bygythiol ers 2005)
* Yn y Deyrnas Unedig yn Chwefror 2007 arestiwyd a chyhuddwyd Miles Cooper yn dilyn cyfres o fomiau llythyr a anafodd naw person

## Cyfeiriadau 
Llythyr
Categori:Gwasanaethau post
Categori:Terfysgaeth
676

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
671 672 673 674 675 - **676** - 677 678 679 680 681 

----

## Digwyddiadau 
* 2 Tachwedd - Pab Donus yn olynu Pab Adeodatus fel y 78fed pab.
* Cuthbert o Lindisfarne yn mynd yn feudwy

## Genedigaethau 
* Ioan o Ddamascus, Sant (tua'r dyddiad yma)

## Marwolaethau 
Categori:676
675

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
670 671 672 673 674 - **675** - 676 677 678 679 680 

----

## Digwyddiadau 
* Æthelred yn olynu ei frawd Wulfhere fel brenin Mersia

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Sant Colman, esgob Lindisfarne
* Wulfhere, brenin Mersia
* Sant Amand

Categori:675
673

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
668 669 670 671 672 - **673** - 674 675 676 677 678

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
* Beda, clerigwr a hanesydd Seisnig (neu 672)

## Marwolaethau 
* Childeric II, brenin Ffrancaidd Austrasia, Neustria a Bwrgwyn
* Domangart mac Domnaill, brenin Dál Riata

Categori:673
Ideoleg

Casgliad neu system o gysyniadau, syniadau a chredoau yw **ideoleg** neu **ddelfrydeg**. Bathwyd y term *idéologie* gan yr athronydd o Ffrancwr Antoine Destutt de Tracy ym 1796 i ddiffinio "gwyddor syniadau". Maent yn gysyniad unigryw i wleidyddiaeth; sonir am ideolegau economaidd, ond mae'r rhain ynghlwm wrth farnau a chredoau gwleidyddol a chymdeithasol, ac nid o reidrwydd damcaniaeth economaidd.

Cyfuniad o syniadaeth ddisgrifiadol a normadol, neu wleidyddeg a gwleidydda, yw ideoleg. Tair nodwedd sylfaenol sydd i'r ideoleg benodol: beirniadaeth ar y drefn sy'n bod, gweledigaeth o gymdeithas y dyfodol, a damcaniaeth o newid gwleidyddol. Amlinellir casgliad o farnau a syniadau, yn aml yn seiliedig ar egwyddorion a gwerthoedd personol a chymdeithasol, gan ysbrydoli gweithredu gwleidyddol er mwyn ennill amcanion i roi'r agenda ddelfrydol ar waith.

Nid yw pawb yn gytûn ar ddiffiniad y gair ideoleg a pha syniadau ac agweddau gwleidyddol sy'n dod o dan y label hon. Er enghraifft, dadleua nifer o geidwadwyr pragmataidd taw tuedd neu agwedd meddwl yw ceidwadaeth, ac nid ideoleg.

## Hanes y cysyniad 
Daw'r cysyniad modern o ideoleg o waith Karl Marx, Yn ôl Marx, cyfundrefnau ffug o gysyniadau gwleidyddol, cymdeithasol a moesol a ddyfeisir a chynhalir gan y dosbarthau llywodraethol am hunan-les yw ideolegau, e.e. bydd hierarchaethau crefyddol yn cefnogi cyfundrefnau bydd yn cadw'r arweinwyr yn gyfoethog.

Yn yr ugeinfed ganrif datblygodd nodwedd eithafol mewn ideolegau. Mae eu hymlynwyr yn credu bod eu system o theorïau gwleidyddol yn gwbwl anghytûn ag ideolegau eraill – y brif enghraifft o hyn yw comiwnyddiaeth a ffasgiaeth. Tuedda cysyniadau gwleidyddol eraill, megis sosialaeth, democratiaeth, a cheidwadaeth, i fod yn llai gyfyngedig; mae eu dilynwyr yn anghytuno ar rai faterion ond yn cytuno ar eraill.

Datblygodd ideolegau neilltuol yn sgil gwrthdaro penben yr Ail Ryfel Byd a'r Rhyfel Oer. Mudiadau megis ffeministiaeth, amgylcheddaeth, ffwndamentaliaeth grefyddol ac amlddiwylliannaeth sy'n diffinio'r byd ôl-ddiwydiannol, ôl-gomiwnyddol yn oes globaleiddio.

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth wleidyddol
Categori:Gwyddor gwleidyddiaeth
Sparta

Roedd **Sparta** neu **Sbarta** (Hen Roeg *Sparte* ), neu **Lacedaimon** (Hen Roeg *Lakedaimon* ) yn ddinas-wladwriaeth yn hen wlad Groeg. "Sparta" oedd enw'r ddinas ei hun, a "Lacedaimon" neu "Laconia" enw y ddinas-wladwriaeth, ond yn aml defnyddir y ddau enw fel pe baent yn gyfystyr. Erbyn hyn mae Sparta yn  enw y dref a saif gerllaw safle'r hen ddinas.

Saif Sparta ar benrhyn y Peloponesos, gerllaw Afon Eurotas. Sefydlwyd y ddinas ar ôl concwest Mesenia gan drigolion Laconia rhwng 730 CC. a 710 CC.. Doriaid oedd y trigolion yn y cyfnod hanesyddol. Tyfodd y ddinas yn raddol, yn enwedig ar ôl y newidiadau a gyflwynwyd gan Licurgus yn y 7c CC.. Amcan y newidiadau oedd cryfhau Sparta yn filwrol, ac ystyrid mai gan Sparta yr oedd y fyddin gryfaf  o ddinas-wladwriaethau Groeg.

Ymhlith yr enwocaf o frwydrau Sparta mae Brwydr Thermopylae yn 480 CC., pan laddwyd 300 o Spartiaid dan eu brenin Leonidas, ynghyd â 700 o Thesbiaid, wrth amddiffyn bwlch Thermopylae yn erbyn byddin enfawr Ymerodraeth Persia dan y brenin Xerxes. Y flwyddyn ganlynol gorchfygwyd y Persiaid yn derfynol ym Mrwydr Platea gan fyddin o Roegiaid dan arweiniad Pausanias, brenin Sparta.

Wedi gorfchfygu'r Persiaid, roedd grym cynyddol Athen yn bryder i'r Spartiaid a'u cyngheiriaid, yn enwedig Corinth. O ganlyniad dechreuodd Rhyfel y Peloponesos, a barhaodd am dros ugain mlynedd. Yn 404 CC. bu raid i Athen ildio i Sparta a'i cyngheiriaid, ac am gyfnod nid oedd amheuaeth nad Sparta oedd y grym pennaf yng Ngroeg.

Yn 371 CC. gorchfygwyd y Spartiaid ym Mrwydr Leuctra gan fyddin Thebes dan eu cadfridog Epaminondas. Yn dilyn y frwydr yma, collodd Sparta ei safle fel dinas-wladwriaeth gryfaf Groeg. Yn 188 CC ymosododd Philopoemen, cadfridog Cynghrair Achaia, ar Laconia, dinistrio'r mur oedd wedi ei adeiladu o amgylch Sparta, a diddymu cyfraith Sparta gan roi'r gyfraith Achaeaidd yn ei lle.

Yn 192 CC ymatebodd Cynghrair Achaia i ymgais Sparta i adennill tiriogaethau coll trwy yrru llysgenhadaeth i Weriniaeth Rhufain. Yr un pryd ymosododd byddin Achaiaidd dan Philopoemen a llynges dan Tiso ar Gythium. Llwyddodd y Spartiaid i orchfygu'r llynges, ac wedi brwydr yn erbyn byddin Sparta tu allan i Gythium gorfodwyd Philopoemen i encilio i Tegea. Roedd ail ymosodiad Philopoemen ar Sparta yn fwy llwyddiannus; gorchfygodd fyddin Nabis, *tyrannos* Sparta. Apeliodd Nabis i Gynghrair Aetolia am gymorth, ond pan gyrhaeddodd 1,000 o ŵyr meirch Aetolaidd dan Alexamenus, llofruddiwyd Nabis a meddiannwyd Sparta gan yr Aetoliaid. Llwyddodd pobl Sparta i'w gorfodi i encilio o'r ddinas, ond manteisiodd Philopoemen a'r fyddin Achaiaidd ar y cyfle i gipio Sparta, a'i gorfodi i ymuno â Chynghrair Achaia. Daeth y cynghrair yn feistr ar y cyfan o'r Peloponnesos, a rhoddwyd diwedd ar annibyniaeth Sparta.

Categori:Groeg yr Henfyd
Mynyddog Mwynfawr

**Mynyddog Mwynfawr** (Hen Gymraeg, Cymraeg Canol: **Mynyddawg Mwynfawr**) oedd brenin, yn ôl traddodiad, teyrnas Gododdin yn yr Hen Ogledd, rywbryd rhwng 500 a 600 OC.  Cyfeirir ato hefyd fel **Mynyddawg Eiddin** (e.e. Trioedd Ynys Prydain, gwaith y cywyddwyr). Ni wyddys ym mha le roedd ei lys - efallai Din Eiddyn (Dùn Èadainn), efallai Caer Eiddyn (ger Bo'ness ar yr Iwdew Moryd Forth), efallai Tref Pren (Traprain Law, ger East Linton).

Mae o'n enwog am ei fod yn bennaeth y Gododdin a anfonodd ei osgordd o arwyr dethol i ymosod ar yr Eingl yn Nghatraeth (ger Richmond, Gogledd Swydd Efrog), lle cawsant eu difetha bron yn llwyr gan y Deifr. Fe goffheir hyn yn *Y Gododdin*, cerdd arwrol a briodolir i'r bardd Aneirin:

:Gwyr a aeth Gatraeth oed fraeth eu llu.    *Y gwŷr a aeth i Gatraeth oedd yn llu barod*
:glasved eu hancwyn a gwenwyn vu.    *Medd newydd eu pleser - a gwenwyn fu*
:trychant trwy beiryant en catau.    ''Tri chant yn marchogaeth i'r frwydr*
:a gwedy elwch tawelwch vu.    *Ac wedi'r dathliad bu tawelwch.*
:ket elwynt lanneu e benydu.     *Er yr aethant i'r eglwys i gael maddeuant,*
:dadyl dieu agheu y eu treidu.    *mae'n ddi-au mai angau oedd eu ffawd.''

Ni chyfeirir at Fynyddog yn yr achau traddodiadol. Ymddengys ei fod yn bennaeth ar y rhan ogleddol o diriogaeth Gododdin a elwid yn Eiddyn (o gwmpas Caeredin heddiw. Galwodd ato arwyr a rhyfelwyr o sawl rhano diriogaeth y Brythoniaid, yn cynnwys gogledd Cymru, Elmet a Dyfnaint. Bu'r arwyr hyn yn gwledda yn llys Mynyddog am flwyddyn cyn mynd i ymladd yng Nghatraeth. Caent eu moli a'u galaru yn *Y Gododdin*.

*Y Gododdin* yw ein prif ffynhonnell am Fynyddog, ond dydi'r gerdd honno (sy'n destun anodd ac efallai'n anghyflawn) ddim yn rhoi unrhyw fanylion hanesyddol amdano. Ond roedd ganddo le yn nhraddodiadau'r Cymry yn yr Oesoedd Canol. Mae'r gerdd 'Hirlas Owain', a briodolir i Owain Cyfeiliog, yn llawn o gyfeiriadau at gyrch gosgordd Mynyddog ar Gatraeth. Gan fod 'Hirlas Owain' yn dathlu cyrch gan osgordd Owain Cyfeiliog i ryddhau ei frawd Meurig o garchar, mae rhai ysgolheigion yn cynnig y ddamcaniaeth mai cyrch i ryddhau Mynyddog o garchar yng Nghatraeth oedd y cyrch a ddisgrifir yn *Y Gododdin* (yn y gerdd, dydi Mynyddog ei hun ddim yn cymryd rhan yn y cyrch, ond mae'n bosibl ei fod yn rhy hen i gymryd rhan ei hun neu fod ganddo resymau eraill dros beidio gwneud).

Yn Nhrioedd Ynys Prydain, cyfeirir at osgordd Mynyddog fel un o "Tair Gosgordd Addwyn Ynys Prydain", gyda gosgordd Melyn fab Cynfelyn a gosgordd Dryon fab Nudd (Nudd Hael).

## Ffynonellau
*Rachel Bromwich (gol.), *Trioedd Ynys Prydein* (Caerdydd, 1978; argraffiad newydd diwygiedig, 1991)
*Ifor Williams (gol.), *Canu Aneirin* (Caerdydd, 1958)

Categori:Yr Hen Ogledd
Categori:Yr Hengerdd
Categori:Marwolaethau'r 6ed ganrif
672

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
667 668 669 670 671 - **672** - 673 674 675 676 677 

----

## Digwyddiadau 
* 11 Ebrill - Pab Adeodatus II yn olynu Pab Vitalian fel y 77fed pab.
* Y Saraseniaid yn gwerthu gweddillion Colossus Rhodes i fasnachwr Iddewig o Edessa.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* 27 Ionawr - Vitalian, Pab
* Ymerawdwr Tenji, ymerawdwr Japan
* Ymerawdwr Kōbun, ymerawdwr Japan
* Reccaswinth, brenin y Fisigothiaid.

Categori:672
674

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
669 670 671 672 673 - **674** - 675 676 677 678 679 

----

## Digwyddiadau 
* Dagobert II a Theuderic I yn olynu Childeric II fel brenhinoedd y Ffranciaid
* Gwarchae cyntaf yr Arabiaid ar ddinas Caergystennin yn dechrau

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Wulfhere, brenin Mersia

Categori:674
Abbas ibn al-Ahnaf

Bardd Arabeg canoloesol oedd **Abba ibn al-Ahnaf** (750-809). Roedd Al-Ahnaf yn un o'r cynharaf o'r beirdd Abbasid. Roedd yn frodor o Faghdad a gysylltir â'r Califf Harun al-Rashid. Daeth yn ewnog am ei gerddi serch synhwyrus ond eironig, nifer ohonyn' nhw ar ffurf y ''qit'a'', ffurf delesgopig, gryno iawn, sy'n debyg i'r englyn Cymraeg a'r *haiku* Siapaneg.

Dyma enghraifft o un o'i gerddi byr mewn cyfieithiad:

:''Pan gerdda hi â'i llawforwynion ifainc*
:*Lleuad yn siglo rhwng llusernau ydyw.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Arabeg
Categori:Genedigaethau 750
Categori:Llenorion Arabeg o Irac
Categori:Marwolaethau 809
671

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
666 667 668 669 670 - **671** - 672 673 674 675 676 

----

## Digwyddiadau 
* I-Ching, mynach Bwdhaidd o Tsieina ym ymweld a Palembang ar ynys Sumatera, prifddinas teyrnas Srivijaya. Adroddodd fod dros 1000 o fynaich Bwdhaidd yno.
* Perctarit yn dychwelyd o alltudiaeth i fod yn frenin y Lombardiaid
* Ecgfrith, brenin Northumbria yn gorchfygu'r Pictiaid ym Mrwydr y Ddwy Afon

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Grimuald, brenin y Lombardiaid

Categori:671
Aderyn mudol

200px|bawd|Môr-wennol y Gogledd

**Aderyn mudol** yw aderyn sy'n teithio'n rheolaidd i wahanol ardaloedd yn ôl y tymhorau. Mae llawer o adar yn symud cannoedd neu filoedd o filltiroedd, er enghraifft mae llawer o adar y tir yn nythu yn y gogledd, rhai cyn belled a'r Arctig, ac yn hedfan tua'r de i dreulio'r gaeaf. Er enghraifft mae llawer o adar sy'n nythu yng ngogledd Ewrop yn treulio'r gaeaf yn Affrica. Mae rhywfaint o adar sy'n nythu ymhellach i'r de, er enghraifft rhan ddeheuol De America ac Awstralasia, yn mudo tua'r gogledd i ardaloedd cynhesach at y gaeaf, ond nid yw hyn mor gyffredin.

Mae'n fanteisiol i'r adar nythu yn y gogledd, gan fod y dyddiau'n hirach yn yr haf a mwy o gyfle i gael bwyd i'r cywion. Fel mae'r dyddiau'n byrhau maent yn paratoi i fudo tua'r de. Mae rhai rhywogaethau yn fudol neu'n sefydlog yn ôl y rhan o'r byd lle maent yn byw; er enghraifft mae'r Fwyalchen yn mudo tua'r de neu tua'r gorllewin o wledydd Llychlyn, ond nid yw'r Mwyeilch sy'n byw ymhellach i'r de yn Ewrop yn mudo.

Gall adar fudo dros bellteroedd llawer llai hefyd, er enghraifft rhywogaethau sy'n nythu yn y mynyddoedd yn symud i dir is ar gyfer y gaeaf.

Mae rhai adar y môr yn aml yn mudo dros filoedd o filltiroedd. Dywedir fod Môr-wennol y Gogledd yn gweld mwy o olau dydd nag unrhyw beth byw arall, gan ei bod yn medru mudo o gyrion yr Arctig i gyrion yr Antarctig. Modrwywyd un o'r rhywogaeth yma ar Ynysoedd y Farne ar arfordir dwyreiniol Lloegr pan yn gyw, a thri mis ar ôl hedfan am y tro cyntaf roedd yn Melbourne, Awstralia, pellter o dros 22,000&nbsp;km (14,000 milltir). Credir bod Aderyn drycin Manaw a fodrwywyd ar Ynys Enlli yn 1957 wedi teithio dros 8 miliwn km (5 miliwn o filltiroedd) yn ystod ei fywyd hyd yma; roedd yr aderyn yma yn dal yn fyw yn 2004.

Categori:Adar
Bro Morgannwg (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru yw **Bro Morgannwg** o fewn Rhanbarth Canol De Cymru, sy'n cynnwys y rhan fwyaf o'r ardaloedd ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yw .

Jane Hutt (Llafur) oedd Aelod Cynulliad cynta'r etholaeth, ers ei sefydlu yn 1999. Daeth Hutt yn Weinidog Iechyd llywodraeth y Cynulliad.

Mae Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd yn yr etholaeth, ynghyd â chanolfan atgyweirio awyrennau yn Sain Tathan.

## Yn grynno
* 1999 - Jane Hutt (Llafur)

## Etholiadau
### Canlyniad Etholiad 2016
### Canlyniadau Etholiad 2011
### Canlyniadau Etholiad 2007
### Canlyniadau Etholiad 2003
### Canlyniad etholiad 1999
## Gweler Hefyd
*Bro Morgannwg (etholaeth seneddol)
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Bro Morgannwg
670

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
665 666 667 668 669 - **670** - 671 672 673 674 675 

----

## Digwyddiadau 
* Ar farwolaeth ei frawd Clotaire, daw Childeric II yn frenin pob un o'r teyrnasoedd Ffrancaidd: Austrasia, Neustria a Bwrgwyn.
* Sefydlu dinas Kairouan yn Tiwnisia

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Oswiu, brenin Northumbria, Bretwalda
* Clotaire III, brenin Neustria a Bwrgwyn
* Al-Khansa, bardd Arabaidd

Categori:670
Abdullah ibn al-Mu'tazz

Bardd Arabeg canoloesol oedd '''Abdullah ibn al-Mu'tazz''' (861 - 908). Roedd yn aelod o'r frenhinllin Abbasid, califfiaid Baghdad.

Cafodd ei eni yn Samarra (yng ngogledd Irac heddiw), yn or-or-ŵyr i'r califf mawr Harun al-Rashid. Roedd yn gyfnod o gynllwyniau yn y llys brenhinol a phan lofruddiwyd ei dad ffoes yr al-Mu'tazz ifanc i Fecca am noddfa gyda'i nain. Dychwelodd i Faghdad a thyfodd i fyny i fod yn llenor disglair ac ysgolhaig llenyddol, gan osgoi gwleidyddiaeth y llys. Ond roedd rhai pobl eisiau iddo fod ar yr orsedd i geisio rhoi diwedd ar yr ansefydlogrwydd yn y deyrnas. Cytunodd al-Mu'tazzi yn y diwedd, yn erbyn ei ewyllys, yn 908. Rheolodd am ddiwrnod a noson yn unig cyn ffoi am ddiogelwch. Cafodd ei ddal a'i lindagu.

Roedd yn fardd medrus a edmygid yn fawr gan ei gyfoeswyr. Ysgrifennodd astudiaeth ar farddoniaeth Arabeg glasurol, y *Kitab al-Badi*. Yn ei gerddi mae crefft al-Mu'tazz yn dwyllodrus o syml. Mae'n canolbwyntio ar gyfuno delweddau trawiadol â metaffor annisgwyl. Mwynheai fywyd i'r eithaf a does ganddo ddim cywilydd mewn canu pleserau'r cnawd a gwin, a gwneud hynny yn y modd mwyaf soffistigedig, bydol a chraff. Eironi a llygad am harddwch a lliw sy'n nodweddu ei farddoni.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Arabeg
Categori:Califfiaid Abbasid
Categori:Genedigaethau 861
Categori:Llenorion Arabeg o Irac
Categori:Marwolaethau 908
Categori:Ysgolheigion Arabeg
Abu al-Ala al-Ma'arri

Un o'r mwyaf o'r beirdd Arabeg yn yr Oesoedd Canol oedd '''Abu al-Ala al-Ma'arri** (Arabeg: أبو العلاء أحمد بن عبد الله بن سليمان التنوخي المعري) neu **al-Ma'arri** (hefyd **al-Maarri''' a ffurfiau tebyg) (26 Rhagfyr, 973 - 10 Mai neu 21 Mai, 1057). Cafodd ei eni yn nhref Ma'rrah, yn Syria (ystyr 'al-Ma'aari' yw 'Y Ma'rriad'). Ac yntau'n blentyn pedair oed dioddefodd y frech wen ac aeth yn ddall.

Yn ddyn ifanc aeth al-Ma'arri ar daith astudio dwys o gwmpas dinasoedd Syria, fel Aleppo ac Antioch, gan wrando nifer o ddarlithoedd gan ysgolheigion gorau'r dydd. Dychwelodd i'w gartref ym Ma'rrah yn ugain oed a dechreuodd farddoni.

Yn 1008 aeth i ddinas Baghdad, prifddinas fawr y byd Arabaidd ac Islamaidd. Ond byr fu ei arosiad, efallai am ei fod yn ymddwyn yn ddirmygus tuag at ei noddwyr. Dychwelodd i'w dref enedigol a cheisiai fyw fel meudwy ond ni allai am fod cynifer o edmygwyr yn galw i'w weld, a dechreuodd roi darlithoedd ar hanes llenyddiaeth Arabeg a rhethreg.

Sgeptig agored yw al-Ma'arri. Nid oedd yn meddwl llawer o grefydd uniongred a dogmatiaeth a doedd ganddo ddim gair da o gwbl am offeiriaid a chlerigwyr, boed yn Fwslemiaid neu'n Gristnogion. Ond tymherer ei sgeptigaeth gan elfen foesol a dymuniad i ddarganfod y gwir mewn bywyd.

### Ffynhonnell
*G. B. H. Wightman a A. Y. al-Udhari (cyf.), *Birds Through a Ceiling of Alabaster[:] Three Abbasid poets* (Penguin, Llundain, 1975)

al-Ma'arri
al-Ma'arri
al-Ma'arri
al-Ma'arri
Blaenau Gwent (etholaeth Senedd Cymru)

Etholaeth Senedd Cymru Senedd Cymru yw **Blaenau Gwent** Mae'r etholaeth yn cynnwys trefi Glyn Ebwy a Thredegar (gweler Sir Blaenau Gwent). Mae'n ardal sydd wedi dioddef o ddirywiad y diwydiant glo a dur yn y cymoedd, ac mae diweithdra yn uchel yma. Mae'r sedd oddi fewn i Ranbarth Dwyrain De Cymru.

Cynrychiolodd Peter Law o'r Blaid Lafur etholaeth Blaenau Gwent yn y Cynulliad o'i sefydlu ym 1999 hyd ei farwolaeth yn Ebrill, 2006. Yr aelod presennol dros yr etholaeth yn y Senedd yw , oedd yn aelod annibynnol rhwng 19 Ionawr a 23 Chwefror 2021 pryd cafodd ei wahardd ar ôl honiad ei fod wedi torri rheolau COVID, cafodd ei ail-dderbyn.

## Aelodau Cynulliad 
* 1999 – 2006: Peter Law (Llafur, *1999-2005*, Annibynnol, *2005-2006*)
* 2006 – 2011: Trish Law (Annibynnol)
* 2011 - 2020: Alun Davies

Newidiwyd yr enw i 'Senedd Cymru' ym Mai 2020.

## Aelodau o'r Senedd 
* 2021 - presennol: Alun Davies

## Etholiadau
### Canlyniad Etholiad 2016
### Canlyniad Etholiad 2011
### Canlyniadau Etholiad 2007
### Canlyniadau Is-etholiad Blaenau Gwent 2006
### Canlyniadau Etholiad 2003
### Canlyniadau Etholiad 1999
|- style="background-color:#F6F6F6"
! style="background-color: " |
| colspan="2"   | **Etholaeth newydd:** [[Y Blaid Lafur (DU)|]] **yn ennill**.
| align="right" | **Swing**
| align="right" | 
||
|-

## Gweler hefyd
*Blaenau Gwent (etholaeth seneddol)
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd Cymru
Categori:Blaenau Gwent
668

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
663 664 665 666 667 - **668** - 669 670 671 672 673 

----

## Digwyddiadau 
* Yn dilyn llofruddiaeth Constans II, cyhoeddir Mezezius yn Ymerawdwr Bysantaidd gan ei filwyr yn Syracuse.
* Cystennin IV, mab Constans II, yn dod yn Ymerawdwr Bysantaidd, ac yn trefnu ymgyrch yn erbyn Mezezius.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Constans II, Ymerawdwr Bysantaidd (llofruddiwyd)

Categori:668
677

6g - **7g** - 8g 
620au 630au 640au 650au 660au - **670au** - 680au 690au 700au 710au 720au 
672 673 674 675 676 - **677** - 678 679 680 681 682 

----

## Digwyddiadau 
* Brwydr Syllaeum: llynges Arabaidd yn cael ei drinistrio gan yr Ymerodraeth Fysantaidd

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Agatho, Patriarch Coptig Uniongred Alexandria

Categori:677
Trinny Woodall

Cyflwynydd  o Loegr yw **Sarah-Jane "Trinny" Woodall** (ganwyd 8 Chwefror 1964, Marylebone, Llundain). Mae hefyd yn ddylunwr ffasiwn ac yn awdures. Bu'n cyflwyno'r rhaglen *What Not to Wear* gyda Susannah Constantine ar BBC One ond nawr mae hi’n cyflwyno *Trinny and Susannah Undress* ar ITV1.

## Bywgraffiad
Magwyd Woodall mewn teulu cyfoethog ac addysgwyd hi mewn ysgolion preifat. Ar ôl brwydr yn erbyn alcohol a cyffuriau a barhaodd deng mlynedd a gweithio yn marchnata, cyfarfu â Susannah Constantine yn 1994. Ymunodd y ddwy i ysgrifennu colofn ffasiwn wythnosol gyda'i gilydd ar gyfer  *The Telegraph*. Arweiniodd hyn at sefydlu eu busnes cyngor-ffasiwn ar y wê, a chyhoeddi eu llyfr cyngor-ffasiwn cyntaf; roedd y ddau brosiect yn drychineb.

Commisiynwyd hwy gan y BBC i gyflwyno *What Not to Wear* yn 2001. Y flwyddyn ganlynol, rhyddhaodd Woodall a Constantine eu hail lyfr, *What Not to Wear*, a enillodd iddynt wobr yn y *British Book Awards* ac mae wedi gwerthu dros 670,000 copi. Aeth Woodall ymlaen i gyd-ysgrifennu nifer o lyfrau cyngor-ffasiwn gyda Constantine, ac mae nifer wedi dod yn werthwyr gorau yn y Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau, gan werthu dros 2.5 miliwn copi ar draws y byd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Trinny a Susannah 

Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Cyflwynwyr teledu o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Merched ym myd ffasiwn
Categori:Newyddiadurwyr ffasiwn
669

6g - **7g** - 8g 
610au620au 630au 640au 650au - **660au** - 670au 680au 690au 700au 710au 
664 665 666 667 668 - **669** - 670 671 672 673 674

----

## Digwyddiadau 
* Theodore o Tarsus yn cael ei benodi'n Archesgob Caergaint.

## Genedigaethau 
* Justinian II, Ymerawdwr Bysantaidd

## Marwolaethau 
* Hasan ibn Ali, ŵyr y Proffwyd Muhammad ac ail Imam y Shia

Categori:669
Pontypridd (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yw **Pontypridd**, a gynrychiolir yn San Steffan gan un person. Yr Aelod Seneddol presennol yw .

## Ffiniau
Newidiwyd y ffiniau ar gyfer etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2024 ym Mehefin 2024 ond cadwyd yr enw.

Gellir rhannu etholaeth Pontypridd yn ddwy ran, rhan ogleddol yn cynnwys y dref ei hun, a rhan ddeheuol yn canolbwyntio ar Lantrisant. 

Yn nhrefgordd Pontypridd ei hun y wardiau yw:
* Y Dref, Trefforest, Rhondda ( yn cynnwys Trehopcyn, Maesycoed, Pantygraigwen, Trehafod, a Phwllgwaun), y Graig, Y Trallwng, Canol Rhydyfelin a'r Ilan, a'r Ddraenen Wen, Ffynnon Taf, Beddau, Pentre'r Eglwys, Ton-teg, Llanilltud Faerdref, Llantrisant, Rhondda Cynon Taf, Pont-y-clun, Tonysguboriau, Dwyrain Tonyrefail a Gorllewin Tonyrefail.

## Aelodau Seneddol 
* 1918 – 1922: Thomas Arthur Lewis (Ryddfrydol Clymblaid, wedyn Plaid Ryddfrydol Genedlaethol)
* 1922 – 1931: Thomas Isaac Mardy Jones (Llafur)
* 1931 – 1938: David Lewis Davies (Llafur)
* 1938 – 1970: Arthur Pearson (Llafur)
* 1970 – 1988: Brynmor John (Llafur)
* 1989 – 2010: Kim Howells (Llafur)
* 2010 – 2019 Owen Smith (Llafur)
* 2019 – Presennol Alex Davies-Jones (Llafur)

## Etholiadau
###### Etholiadau yn y 2020au
### Etholiadau yn y 2010au
### Canlyniadau Etholiad 2005
Pontypridd

### Etholiadau yn y 1990au
### Etholiadau yn y 1980au
### Etholiadau yn y 1970au
### Etholiadau yn y 1960au
### Etholiadau yn y 1950au
### Etholiadau yn y 1940au
### Etholiadau yn y 1930au
### Etholiadau yn y 1920au
### Etholiadau yn y 1910au
## Gweler hefyd
*Pontypridd (etholaeth Cynulliad)

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Nghymru
Categori:Pontypridd
Categori:Sefydliadau 1918
Premiership Rugby

Y **Premiership Rugby**, a elwir yn **Gallagher Premiership Rugby** am resymau nawdd, yw'r brifadran rygbi'r undeb ar gyfer clybiau o Loegr.

## Timau
Isod mae rhestr o glybiau fydd yn chwarae yn nhymor 2024–25.

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadlaethau rygbi'r undeb
Categori:Rygbi'r undeb yn Lloegr
Bicini

Math o gostiwm ymdrochi i ferched yw **bicini** (neu **bikini**).

Gall **bicini/bikini** gyfeirio at:

* Bicini, costiwm nofio/dilledyn isaf i ferched
* Cystadleuaeth bicini, cystadleuaeth costiwm ymdrochi

**Bandiau**:

* Bikini, band roc Hwngaraidd
* Bikini Kill, band pync Americanaidd

Gall hefyd gyfeirio at:

* Atol Bikini, ynys ym Micronesia
* Cyflwr BIKINI, cyflwr argyfwng a ddefnyddir gan y llywodraeth Brydeinig
* **Bikini Bottom**, dinas yn SpongeBob SquarePants