Piet Mondrian

Roedd **Pieter Cornelis Mondriaan** (7 Mawrth 1872 – 1 Chwefror 1944), neu **Piet Mondrian**, yn beintiwr avant-garde o'r Iseldiroedd ac yn aelod blaenllaw o'r mudiad De Stijl a sefydlwyd gan Theo van Doesburg.

Mondrian hefyd oedd sylfaenydd y grŵp a'r mudiad *Neo Plasticism*. Fe ddatblygodd ei waith o arddull Naturoliaeth a Symbolaeth i 'gelfyddyd haniaethol' a bu'n un o'i arloeswyr, gyda'r Rwsiaid Wassily Kandinsky a Kazimir Malevich. Mae syniadaeth ac esthetig Mondrian wedi dylanwadu’n gryf ar gelf, pensaernïaeth, cerfluniaeth a dylunio ail hanner yr 20g.

## Gyrfa gynnar
Fe'i ganwyd yn Amersfoort, yr Iseldiroedd. O 1892 tan 1908 astudiodd yn Academi Celf Gain, Amsterdam, yn ddisgybl i August Allebé.

Dechreuodd weithio fel athro ysgol gynradd, gan beintio yn ei amser hamdden. Roedd y rhan fwyaf o'i waith yn ystod y cyfnod yma'n dirweddau arddull Naturoliaeth neu Argraffiadaeth (*Impressionist*). Roedd y delweddau yma o'r Iseldiroedd yn cynnwys melinau gwynt, caeau a chamlesi yn steil *Ysgol yr Hague*, ac wedyn mewn amryw o arddulliau a thechnegau wrth chwilio am steil personol. Mae'r gwaith hwn o'i gyfnod cynnar yn dangos dylanwad sawl mudiad fel Pwyntiliaeth (*pointillism*) a *Fauvism*.

Mewn arddangosfa yn amgueddfa *Gemeentemuseum Den Haag* gwelir nifer o ddarluniau o'r cyfnod yma sy'n cynnwys arddull *Post Impressionist*, paentiadau fel *Y Felin Goch* a ''Choed wrth olau'r lleuad*. Mae darlun arall *Avond'' (Hwyr) (1908), yn dangos coeden wrth iddi nosi ac mae'r dewis o liwiau'n gyfyngedig i goch, melyn a glas, er nad yw'r llun, ar y cyfan, yn haniaethol, *Avond* yw'r cyntaf o ddarluniau Mondrian i ddibynnu ar liwiau cysefin.

Mewn cyfres o ddarluniau o 1905-1907, sy'n seiliedig ar Naturoliaeth gyda choed annelwig ac adlewyrchiadau, canfyddir symudiad tuag at waith haniaethol - sy'n sail i'w waith diweddarach.

## Dylanwad Ciwbiaeth
Dylanwadwyd yn gryf ar waith Mondrian gan waith y grŵp Ciwbaidd y *Moderne Kunstkring* (Cylch Celfyddyd Fodern) a welodd mewn arddangosfa yn Amsterdam ym 1911. Mae ei ymdrechion i geisio symleiddio elfennau i'w weld yn y ddau ddarlun *Stilleven met gemberpot* ('Bywyd Llonydd' gan Jar Sinsir). Yn y fersiwn ciwbaidd, 1911 a'r fersiwn haniaethol, 1912 mae'r ffurfiau'n cael eu lleihau i gylchoedd, trionglau a sgwariau.

## De Stijl
bawd|Cylchgrawn De Stijl
Rhwng 1914 a 1914 bu ym Mharis, ble dylanwadwyd arno ymhellach gan Giwbiaeth. Wrth ddychwelodd i Amsterdam yn 1915 fe gyfarfu â Theo van Doesburg ac fe sefydlwyd y grŵp *De Stijl* (Y Steil) gan y ddau ym 1917  Yn Efrog Newydd yn y 1940au fe ddatblygodd ei waith yn wrthgyferbyniad rhythmig o liwiau llachar dan ddylanwad cerddoriaeth Jazz a phatrwm strydoedd y ddinas, gan ddewis teitlau fel *Broadway Boogie-Woogie* i'r darnau.

## Athroniaeth ac Esthetig
Roedd celfyddyd Mondrian o hyd yn perthyn yn agos i'r ysbrydol a'r athronyddol. O 1908 fe ymddiddorodd yn y mudiad Theosoffi a sefydlwyd gan Helena Petrovna Blavatsky ar ddiwedd y 19g.

Trwy geometreg haniaethol roedd Mondrian yn chwilio am strwythur sylfaenol y bydysawd a daeth Mondrian i'r casgliad nad oedd pwrpas i gelf ceisio creu copïau o bethau sydd yn bod yn ein byd pob dydd ond i ymchwilio i realiti dyfnach gan ddod o hyd i 'gelf pur'.

Pan ddechreuodd Theo Van Doesburg arbrofi a defnyddio elfennau ar onglau cam yn ei ddarluniau, fe adawodd Mondrian y grŵp De Stijl.

## Efrog Newydd 
Yn 1937 cafodd lawer iawn o artistiaid a llenorion eu gwahadd gan y Natsïaid. Cafodd eu gwaith ei alw'n *Entartete Kunst* - 'Celf Ddirywiedig'. Trefnodd y Natsïaid arddangosfeydd o waith 'dirywiedig' gan rhoi cyfle i'r cyhoedd chwerthin ar ei ben. Fel llawer o arlunwyr, iddewon a gwrthwynebyr y Natsïad yn gyffredinol, roedd rhaid i Mondiran dianc Ewrop rhag ofn iddo gael ei garcharu neu ladd. Symudodd i Efrog Newydd ble roedd wrth ei fodd gyda cherddoriaeth Jazz a phensaernïaeth y ddinas fawr sydd i'w gweld yn ei weithfeydd olaf fel *Broadway Boogie-Woogie* (1942-43).

## Teyrngedau yn steil Mondrian 
 
Image:Piet mondrian, composizione con bianco e rosso, 1936.JPG|Piet Mondrian.
Image:Piet Mondrian Victory Boogie Woogie.jpg|Piet Mondrian*Victory Boogie Woogie*
Image:Gray Tree 1911.jpg|Piet Mondrian.
Image:Mondriaan Compositie XIV.jpg|Piet Mondrian.

## Cyfeiriadau 
Categori:Arlunwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl fu farw o niwmonia