open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caroll Spinney

Actor Americanaidd yw **Caroll Edwin Spinney** (26 Rhagfyr 1933 – 8 Rhagfyr 2019).
Fe'i ganwyd yn Waltham, Massachusetts, UDA.

## Teledu
* *Sesame Street* (fel "Big Bird")

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2019
Jessica Barth

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Jessica Barth** (ganwyd 13 Gorffennaf 1978).

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Matt Walsh

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Matthew Paul** "**Matt**" **Walsh** (ganwyd 13 Hydref 1964).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1964
Alex Borstein

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Alexandrea** "**Alex**" **Borstein** (ganwyd 15 Chwefror 1973).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1973
Gwyn rhesog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn rhesog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion rhesog**; yr enw Saesneg yw *Common  White Wave*, a'r enw gwyddonol yw *Cabera pusaria*.

Mae i'w ganfod yn y Palearctig a'r Dwyrain Agos. 32–35&nbsp;mm ydy lled yr adenydd ac mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Mai ac Awst; ceir dwy neu dair cenhedlaeth, yn ddibynol ar leoliad. Lliw porffor-frown ydy lliw'r siani flewog ac mae'n bwyta rhannau o goed a pherthi gan gynnwys y wernen, yr aethnen, coed bedw, derwen a helygen. Mae'r wyn resog yn treulio'r gaeaf fel chwiler.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn rhesog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
James Caan

Actor o'r Unol Daleithiau oedd **James E. Caan** (26 Mawrth 1940 – 6 Gorffennaf 2022).

Yn dilyn rhannau cynnar yn *El Dorado* (1966), *Countdown* (1967) a *The Rain People* (1969), daeth i amlygrwydd am ei ran nodedig fel Sonny Corleone yn *The Godfather* (1972), ac fe'i enwebwyd am wobrau Actor Cefnogol Gorau ar gyfer Gwobrau'r Academi a Gwobr y Golden Globe. Ailgydiodd yn rhan Sonny Corleone yn *The Godfather Part II* (1974) gydag ymddangosiad cameo ar y diwedd.

Cafodd Caan rannau sylweddol mewn ffilmiau fel ''Brian's Song* (1971), *Cinderella Liberty* (1973), *The Gambler* (1974), *Rollerball* (1975), *A Bridge Too Far* (1977), a *Comes a Horseman'' (1978). Bu'n gweithio yn achlysurol mewn ffilm yn y 1980au, gyda rhannau nodedig yn *Thief* (1981), *Gardens of Stone* (1987), *Misery* (1990), *Dick Tracy* (1990), *Bottle Rocket* (1996), *The Yards* (2000), *Dogville* (2003), ac *Elf* (2003).

Bu farw Caan yn Los Angeles, yn 82 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2022
Giât dro

[bawd|Teithwyr yn mynd trwy giatiau tro [TransMilenio, system fws Bogotá.]]
Math o giât yw **giât dro** neu **lidiart tro** sy'n caniatáu mynediad i un berson ar y tro. Yn aml, defnyddir i sicrhau bod hawl gan y person i fynd trwy'r giât trwy roi arian, ticed neu drwydded i mewn i'r peiriant.

Defnyddir giatiau tro mewn gorsafoedd cludiant cyhoeddus, stadia, a pharciau thema.

Tro
Seientiaeth Gristnogol

Crefydd sy'n seiliedig ar weithiau Mary Baker Eddy a'r Beibl yw **Seientiaeth Gristnogol**.


Categori:Enwadau Cristnogol
Categori:Mudiadau crefyddol newydd
Jon Lovitz

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Jonathan M.** "**Jon**" **Lovitz** (ganwyd 21 Gorffennaf 1957).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1957
John Evans (glöwr)

Glöwr o ardal Coedpoeth, Wrecsam, oedd **John Evans** (tua 1792 - 27 Ebrill 1865) a ddihangodd o drychineb wedi deuddeg diwrnod wedi'i gaethiwo o dan y ddaear.

Digwyddodd y ddamwain ar 27 Medi 1819 ym Mhwll Glo Pentre Fron yng Nghoedpoeth. Roedd pwll glo arall yn ffinio gyda Phentre Farm, rhannau ohono yn llawn dŵr. Ymddengys fod llawer o'r glöwyr yn bur bryderus ynglŷn â hyn a'u bod wedi rhybuddio'r stiwardiaid ynglŷn â'r peryglon fwy nag unwaith, ond i ddim pwrpas.

Ar fore'r 27ain aeth 19 o löwyr i lawr y pwll fel arfer. Dihangodd 12 ohonynt yn syth pan ddaeth dŵr i'r pwll, ac achubwyd 4 arall a oedd yn nes at lygad y pwll. Roedd Edward Salisbury, John Taylor a John Evans yn dal ar goll. Pwmpiwyd dŵr o'r pwll am wythnos ac ar yr wythfed diwrnod, aeth glöwyr i lawr y pwll, lle canfuwyd cyrff Taylor a Salisbury. Paratowyd eirch ac amdoeau ar gyfer y tri, a thorrwyd eu henwau ar eu heirch. Ar ddiwedd y deuddegfed diwrnod clywyd llais John Evans. Cliriwyd llwybr tuag ato a daeth o'n ôl i'r wyneb. Roedd wedi treulio deuddeg diwrnod heb olau neu fwyd ar wahân i ddŵr a o oedd yn dripian o'r to a chanhwyllau. Daeth â'r arch adref, lle defnyddiwyd ef fel cwpwrdd.

Bu farw ar 27 Ebrill 1865 a chladdwyd ef ym mynwent Capel yr Adwy, yng Nghoedpoeth.

## Cyfeiriadau
* *Y Cymro*, 25 Medi 1979
* Gwefan MinerAncestry (Saesneg)

## Dolenni allanol
* Casgliad Y Werin Cymru

Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Hanes Wrecsam
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Pobl o Wrecsam
Categori:Trychinebau diwydiannol
Categori:Trychinebau yng Nghymru
Gwyn y coed

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn y coed**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion y coed**; yr enw Saesneg yw *Wood White*, a'r enw gwyddonol yw *Leptidea sinapis*. Fe'i canfyddir ledled Ewrop a rhannau o Asia, Casachstan a de Siberia.

(MHNT)_Leptidea_sinapis_-_Foret_de_Bouconne,_France_-_male dorsal.jpg|*Leptidea sinapis* ♂ 	
(MHNT)_Leptidea_sinapis_-_Foret_de_Bouconne,_France_-_male ventral.jpg|*Leptidea sinapis* ♂   △
(MHNT) Leptidea sinapis - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|*Leptidea sinapis*   ♀  
(MHNT) Leptidea sinapis - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|*Leptidea sinapis*   ♀ △
Leptidea sinapis egg.jpg||Ŵy

Caiff yr isrywogaethau canlynol eu cydnabod:
spp. *sinapis* (Linnaeus, 1758)  Ewropeaidd (Lleoliad: Sweden, W. Siberia, de Altai; ssp. *pseudodiniensis* (Pfeiffer, 1927) y Cawcasws, Kopet-Dagh; ssp. *melanoinspersa* Verity, 1911  de a gorllewin Tian-Shan, Dzhungarsky Alatau a Mynyddoedd Alay.

Ei gynefin yw caeau gwair ac ymylon coedwigoedd a hynny hyd at 2,500 m yn uwch na lefel y môr. Dros y 150 mlynedd diwethaf mae ei niferoedd wedi gostwng yn enbyd. Ceir enghreifftiau prin ohonyn nhw mewn rhai siroedd yn ne Lloegr, fodd bynnag, gan gynnwys: Swydd Henffordd, Swydd Gaerwrangon, Swydd Northampton, Swydd Buckingham, Dyfnaint, Surrey a Gwlad yr Haf. Dyma löyn byw lliw gwyn prinaf gwledydd Prydain, ond mae'r rhywogaeth debyg gwyn coed Real yn bur gyffredin yn Iwerddon.

Ceir un cenhedlaeth ohono: rhwng diwedd Mai a Mehefin; ond ar adegau, pan fo'r hafau'n hir a chynnes, ceir ail genhedlaeth a hynny yn Awst.

## Wyau a bwyd
Mae'r fenyw yn dodwy ei hwyau ar ddail teulu'r pys a hynny ar ddiwedd Mai neu ddechrau Mehefin. Mae'n eu dodwy yn fynych ar: *Lathyrus pratensis*, *Lathyrus linifolius*, *Vicia cracca* a *Lotus corniculatus*. Mae'r siani flewog wedi'i gorchuddio mewn cuddliw effeithiol o wyrdd. Try'n chwiler ar ddiwedd Gorffennaf ac fel hyn mae'n cysgu'r gaeaf. 

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwyn y coed yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Gwyrdd mawr

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r [[Nolidae]] yn urdd y Lepidoptera yw **gwyrdd mawr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyrddion mawr**; yr enw Saesneg yw *Scarce Silver-lines*, a'r enw gwyddonol yw *Bena bicolorana*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop.

Prif fwyd y lindysen ydy dail y dderwen.

40–50&nbsp;mm ydy led adenydd yr oedolyn ac mae i'w weld yn hedfan rhwng Mai ac Awst.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyrdd mawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Rhywogaeth tebyg
Gwyrdd godre pinc *Pseudoips prasinana*

## Cofnodion unigol
* Gwyrdd mawr (*Scarce silver-lines*). Clydach, Cwm Tawe 15.07.2025. Trap gyda golau actinic 13w. Tymheredd oddeutu 9 gradd-noson wyntog gyda chawodydd trwm ysbeidiol. Dim ond 27 o wahanol wyfynod yn y trap.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Gwyrdd y Burren

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyrdd y Burren** (neu **wyrdd y Boireann**), sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyrddion y Burren**; yr enw Saesneg yw *Burren Green*, a'r enw gwyddonol yw *Calamia tridens*. Mae i'w ganfod yn Ewrop. Daw'r enw o ardal yng ngogledd-orllewin Swydd Clare, sef un o siroedd traddodiadol Iwerddon; ystyr yr enw yn y Gaeleg yw "y graig fawr". Dyma'r unig ran o ynysoedd Prydain lle gellir ei weld. Arferid defnyddio'r enw *Claddagh* amdano ar un adeg.

37–42&nbsp;mm ydy lled ei adenydd ac mae hyd yr adain blaen yn 17–18&nbsp;mm. Un genhedlaeth sydd ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Mehefin a Medi.

Cafodd ei ddarganfod gyntaf yn 1949 gan William Stuart Wright a ddanfonodd y gwyfyn i'r naturiaethwr Eric William Classey a ddosbarthodd ef a'i gofrestru.

Prif fwyd y siani flewog ydy gwair o deulu'r *Molinia caerulea*.
bawd|chwith|Y planhigyn *Molinia caerulea*

## Gwyfyn tebyg
Mae'r Gwyrdd godreog yn eitha tebyg iddo.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyrdd y Burren yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Gwyrdd yr Aifft

Gwyfyn bychan sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyrdd yr Aifft**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyrddion yr Aifft**; yr enw Saesneg yw *Egyptian Bollworm*, a'r enw gwyddonol yw *Earias insulana*. Mae i'w ganfod yn: y rhan fwyaf o Africa, de Europe, y Dwyrain agos a'r Dwyrain Canol, Japan, Taiwan, the Pilipinas, Awstralia a Hawaii. Mae hefyd yn ymwelydd prin â gwledydd Prydain.

Dim ond 20–22&nbsp;mm ydy lled ei adenydd. Ceir dwy genhedlaeth gyda'r cyntaf o liw gwyrdd llachar a'r ail yn felyngoch.

## Bwyd
Ymhlith y bwydydd mae'n ei fwyta y mae: ocra, cotwm a *hibiscus*, ond gwelir ef ar adegau hefyd ar blanhigion reis siwgwr ac India corn. Ar y dechrau mae'r siani flewog yn gwledda ar egin y planhigyn ac yna'n troi at y dail. Mae'r siani flewog yn 13–18&nbsp;mm..
bawd|chwith|Blodyn *hibiscus*

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyrdd yr Aifft yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Joe Maggard

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Joseph** "**Joe**" **Maggard** (ganwyd 8 Rhagfyr 1955) sy'n fwyaf adnabyddus am chwarae rhan Ronald McDonald yn hysbysebion McDonald's a lleisio Ronald yng nghartŵn  *Wacky Adventures of Ronald McDonald* rhwng 1995 a 2007.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1955
Gwyn smotiog

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn smotiog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion smotiog**; yr enw Saesneg yw *Bath White*, a'r enw gwyddonol yw *Pontia daplidice*. Tiriogaeth y gwyn smotiog ydy canolbarth a de Ewrop, er ei fod yn hedfan i'r gogledd mor bell a Sgandinafia ac weithiau de Lloegr yn yr haf.
bawd|chwith|200px|Siani flewog
bawd|chwith|200px|Darlun gan John Curtis yn ei lyfr *British Entomology*, Cyfrol 5

Lled ei adenydd ydy 52–56&nbsp;mm.

(MHNT) Pontia daplidice - St Foy d'Aigrefeuille - France - female dorsal.jpg|*Pontia daplidice* ♀ 
(MHNT) Pontia daplidice - St Foy d'Aigrefeuille - France - female ventral.jpg| *Pontia daplidice*♀ △

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyn smotiog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Hen wrach (gwyfyn)

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **hen wrach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **hen wrachod**; yr enw Saesneg yw *Mother Shipton*, a'r enw gwyddonol yw *Callistege mi* (neu *Euclidia mi*). Cafodd ei adnabod a'i ddosbarthu gyntaf gan Carl Alexander Clerck yn 1759. Mae ei diriogaeth yn cwmpasu llawer o Ewrop, Siberia, y Dwyrain Pell ac Asia Leiaf. Yn ynysoedd Prydain, mae'n eitha niferus yn Lloegr a Chymru; a cheir heidiau bychan yn yr Alban ac Iwerddon.
bawd|200 px|left
Yn ystod y dydd mae'n hedfan: teithiau byr a chwim fel arfer a hynny ar dir gwastraff, agored.

Rhwng Mai a Medi mae'r wyau'n cael eu dodwy. O Fehefin i Fedi fe'i gwelir ar ffurf siani flewog a rhwng Gorffennaf a Mai fel chwiler. Rhwng Mai a Gorffennaf, yn ddibynol ar leoliad, daw'r oedolyn allan o'i blisg. Fel chwiler mae'n cysgu'r gaeaf a hynny ar lafn o laswellt neu yn y pridd.

## Bwyd
Y prif fwyd ydy teulu'r meillionen.

## Yr enw
Mae'r patrwm ar adenydd yr oedolyn yn symbol eiconig o  Ursula Southeil, a adnabyddwyd hefyd dan yr enw "Mother Shipton", hen wrach chwedlonol. Yn ôl y traddodiad fe ragwelodd hi farwolaeth  Thomas Wolsey yn 1530.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r hen wrach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Northern Calloway

Actor, canwr a digrifwr Americanaidd oedd **Northern James Calloway** (ganwyd 10 Medi 1948 – 9 Ionawr 1990) , oedd yn fwyaf adnabyddus am chwarae rhan David ar *Sesame Street* rhwng 1971 a 1989.

## Teledu
**Sesame Street*

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 1990
Gorsaf reilffordd Spa Caerfaddon

Mae **gorsaf reilffordd Spa Caerfaddon** (Saesneg: *Bath Spa*) yn gwasanaethu dinas Caerfaddon yng Ngwlad yr Haf, De-ddwyrain Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Caerfaddon
Isadain felen fach

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **isadain felen fach**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **isadenydd melyn bach**; yr enw Saesneg yw *Lesser Yellow Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Noctua comes*. fe'i ceir ledled Ewrop a chafodd ei gyflwyno i wledydd eraill megis *British Columbia* a Chanada.
bawd|240 px|chwith|Isadain felen fach o'r ochr
38–48&nbsp;mm ydy lled ei adenydd ac mae ei liw'n amrywio o frown golau i frown tywyll.

## Rhai bwydydd
**Betula* – Bedwen
**Calluna* – Grug
**Cirsiu* – Ysgall
**Crataegus* – Draenen wen
**Digitalis* – Bysedd y cŵn
**Fragaria* – Mefus
**Plantago*
**Prunus* – Draenen ddu
**Rumex*
**Salix* – Helygen

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r isadain felen fach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Interstate

Gall **Interstate** gyfeirio at:

* Interstate Highway System
* Interstate (cyfnodolyn)
* Interstate (teip)
Gorsaf reilffordd Kirkby

Mae **gorsaf reilffordd Kirkby** yn gwasanaethu tref Kirkby yng Nglannau Merswy, Lloegr.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Kirkby
Kirkby
Isadain felen amryliw

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **isadain felen amryliw**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **isadenydd melyn amryliw**; yr enw Saesneg yw *Broad-bordered Yellow Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Noctua fimbriata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop, Anatolia, y Cawcasws a Gogledd Affrica.

45–55&nbsp;mm ydy lled yr adenydd gyda'r adain flaen rhwng 22–27&nbsp;mm o hyd. Tua diwedd Mehefin hyd at fis Medi mae'r oedolyn yn hedfan.

## Lindysen (larfa)
Mae'r larfae yn ocraidd cochlyd, yn olau ar yr ochrau a gyda smotiau brown; llinell dorsal yn olau; bar tywyll ag ymyl golau ar draws y 12fed segment; sbiraclau'n olau ar smotiau tywyll.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r isadain felen amryliw yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Gwynfannog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwynfannog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynfanogion**; yr enw Saesneg yw *White-marked*, a'r enw gwyddonol yw *Cerastis leucographa*. Caiff ei weld yn y rhan fwyaf o Ewrop, ac i'r dwyrain hyd at Rwsia ac ymlaen i Asia hyd at Japan.

35–39&nbsp;mm ydy lled yr adenydd a gwelir yr oedolyn ar ei adain rhwng Mawrth a Mehefin, yn ddibynol ar ei leoliad.

## Bwyd
Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta: *Vaccinium myrtillus*, *Prunus spinosa* a dail yr helygen (*Salix*), *Rumex*, *Rhinanthus* a theulu'r *Galiwm*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwynfannog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Teisen Battenberg

300px|bawd|Teisen Battenberg
Teisen sbwnj ysgafn yw **teisen Battenberg** sy'n boblogaidd ym Mhrydain. Mae ganddi haen o farsipán ac mae ei chroestoriad yn dangos patrwm sgwarog yn debyg i fwrdd gwyddbwyll o ddau sgwâr pinc a dau sgwâr melyn. Defnyddir jam i gysylltu rhannau'r deisen.

Mae ryseitiau Seisnig am "deisen ffenestr eglwys" yn dyddio yn ôl i ddechrau'r 19g. Yn draddodiadol dywedir i'r deisen fodern gael ei chreu gan gogyddion y teulu brenhinol Prydeinig i ddathlu priodas y Dywysoges Viktoria o Hessen-Darmstadt a'r Tywysog Louis o Battenberg ym 1884.

## Gweler hefyd 
* Marciau Battenburg

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Rysáit ar wefan y BBC
* "Cacen Battenberg", englyn

Categori:Bwyd a diod yn y Deyrnas Unedig
Battenberg
Charles Adler

Actor llais o'r Unol Daleithiau yw **Charles** "**Charlie**" **Adler** (ganwyd 2 Hydref 1956). Ymhlith y rhannau mae wedi cymryd rhan ynddynt mae: *The Smurfs*, *Tiny Toon Adventures*, *SWAT Kats: The Radical Squadron*, *Cow and Chicken*, *I Am Weasel*, *Aaahh!!! Real Monsters* a ''Rocko's Modern Life''.

Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1956
Y Gors

:*Am y Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ym Mhowys, gweler Y Gors, Powys.*

Pentref yng Ngheredigion yw **Y Gors** (). Fe'i leolir ar y B4340 rhwng Southgate i'r gogledd-orllewin ac Abermagwr i'r de-ddwyrain. Mae'n cynnwys ychydig o dai a ffermydd, tafarn, modurdy, a Pharc Gwyliau Pen Y Wern. Mae'n rhan o gymuned Trawsgoed.

bawd|dim|Tafarn y Gors ar ochr y B4340.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Trawsgoed
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Ionia (gwahaniaethu)

Ardal hanesyddol yn ne-orllewin Anatolia oedd **Ionia**.

Gall **Ionia** hefyd gyfeirio at:
* Môr Ionia
* Yr Ynysoedd Ionaidd
Teisen 'Berffro

Teisen frau o Aberffraw, Ynys Môn, yw '''teisen 'Berffro'''. Cymysgir menyn a siwgr ac yna blawd i wneud y toes. Pobir y bisgedi mewn cregyn bylchog yn ôl traddodiad Aberffraw ond gellir defnyddio torrwr yn lle.

Maent yn debyg i'r teisen frau mwy enwog o'r Alban a elwir yn "shortbread".

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Rysáit 

Categori:Aberffraw
Categori:Bisgedi
Categori:Bwyd a diod yng Nghymru
Aberffraw
Crwban tir

Teulu o ymlusgiaid sy'n byw ar y tir yw **crwbanod tir** (*Testudinidae*), sy'n rhan o'r urdd  *Testudines*, sef crwbanod.

## Rhywogaeth 
Dyma restr o ambell rywogaeth:
* Crwban cramwyth (*Malacochersus tornieri*)
* Crwban y Galapagos (*Chelonoidis nigra*)
* Crwban Hermann (*Testudo hermanni*)
* Crwban Horsfield (*Agrionemys horsfieldii*)
* Crwban sbardunog (*Testudo graeca*)

Tir
Categori:Teuluoedd o ymlusgiaid
Gavin

Enw personol Saesneg o darddiad Celteg yw **Gavin**. Mae'n debyg ei fod yn tarddu o'r gair Cymraeg "gwalchgwyn", ac yn perthyn i'r enw Gawain. Gan amlaf mae'n enw bedydd i fechgyn, ond gall hefyd fod yn gyfenw.

## Pobl 
* Gavin Henson, chwaraewr rygbi

## Cyfeiriadau 
Categori:Enwau personol Saesneg
Eglwys Fetteresso

bawd|230px|Eglwys Fetteresso
Eglwys drawiadol yn Stonehaven, Swydd Aberdeen, Yr Alban, yw **Eglwys Fetteresso**. Adeiladwyd yr eglwys bresennol rhwng 1810-1812 gan gostio 2,000 gini. Ehangwyd yr eglwys ym 1878, ac ychwanegwyd neuadd ar yr ochr orllewinol ym 1970. Lleolwyd yr hen eglwys (a gysegrwyd i Ciaran (sant Gwyddelig o'r 6g) gan David de Birnam, Esgob St Andrews ym 1246) yn Kirktown of Fetteresso. Daeth y lleoliad yno'n anghyfleus i boblogaeth gynnyddol Stonehaven, ac roedd yr hen adeilad wedi dirywio. Cynigiwyd cynllun eglwys newydd gan y pensaer John Paterson ym 1808. Yn ystod 1808, gweithiodd ar estyniadau i Gastell Fetteresso, sydd wedi dylanwadu ar gynllun yr eglwys.

Daeth y gloch, a phanel pren y gadair gymun (sy'n coffáu John Milne, gweinidog episcopalaidd) o'r hen eglwys. Goroesodd panel arall, sy'n dangos moch yn chwarae bagbibau ac yn dawnsio, yn y castell cyfagos, hyd at y pumdegau. Gwnaethpwyd y gloch yn Whitechapel ym 1736 a chostiodd £25. Ceir yma hefyd organ a wnaethpwyd gan gwmni Willis ym 1876, anrheg o'r teulu Baird o Dŷ Ury. Roedd gwrthwynebiad gan rai o'r cynulleidfa ei derbyn.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* http://www.fetteresso.org/

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Swydd Aberdeen
Categori:Eglwysi'r Alban
Gorsaf Reilffordd Llanfair Caereinion

bawd|chwith|200px|Yr orsaf
bawd|chwith|200px|Countess a Chattenden
**Gorsaf Reilffordd Llanfair Caereinion**. yn Llanfair Caereinion, Powys, yw terminws gorllewinol Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion. Cedwir yr injans yna dros nos, ac  mae'r gwasanaeth dyddiol yn dechrau ac yn terfynu yna. Mae caffi yno sy'n gwerthu lluniaeth ysgafn.

Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Llanfair Caereinion
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
Comiwn Paris

Llywodraeth werinol Paris, Ffrainc, rhwng misoedd Mawrth a Mai 1871 oedd **Comiwn Paris** (, IPA: [la kɔmyn də paʁi]). Roedd hyn cyn i'r hollt ymddangos rhwng marcsiaeth ac anarchiaeth, ac mae rhai sy'n arddel y naill athroniaeth neu'r llall yn cofio'r digwyddiad fel y tro cyntaf i'r dosbarth gweithiol cael grym gwleidyddol yn ystod y Chwyldro Diwydiannol.

## Cyfeiriadau
Categori:1871
Categori:19eg ganrif yn Ffrainc
Categori:Anarchiaeth
Categori:Comiwnyddiaeth
Categori:Dadsefydliadau 1871
Categori:Gweriniaetholdeb yn Ffrainc
Categori:Hanes gwleidyddol Ffrainc
Categori:Paris
Categori:Sefydliadau 1871
Bruce Springsteen

Canwr a cherddor roc o'r Unol Daleithiau yw **Bruce Frederick Joseph Springsteen** (ganwyd 23 Medi 1949), a elwir yn **"The Boss"**. Mae'n blaenu'r E Street Band.

## Disgyddiaeth 
* *Greetings from Asbury Park, N.J.* (1973)
* *The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle* (1973)
* *Born to Run* (1975)
* *Darkness on the Edge of Town* (1978)
* *The River* (1980)
* *Nebraska* (1982)
* *Born in the U.S.A.* (1984)
* *Tunnel of Love* (1987)
* *Human Touch* (1992)
* *Lucky Town* (1992)
* *The Ghost of Tom Joad* (1995)
* *The Rising* (2002)
* *Devils & Dust* (2005)
* *We Shall Overcome: The Seeger Sessions* (2006)
* *Magic* (2007)
* *Working on a Dream* (2009)
* *Wrecking Ball* (2012)
* *High Hopes* (2014)
* *Western Stars* (2019)
* *Letter to you* (2020)
* *Only the Strong Survive* (2022)

Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion roc
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Pobl o New Jersey
Syrcas

[bawd|[Eliffantod Syrcas y Brodyr Robert yn perfformio yn y Trallwng, 1956.]]
Cwmni o berfformwyr sy'n teithio yw **syrcas** (gair benywaidd, lluosog: syrcasau) sy'n aml yn cynnwys clowniaid, acrobatiaid, anifeiliaid, cerddorion, jyglwyr ac ati.

## Geirdarddiad 
Daw'r gair "syrcas" neu "syrcws" o'r gair Saesneg *circus*, a chafodd ei ddefnyddio'n gyntaf yn Gymraeg ym 1923. Mae gan y gair Saesneg yr un wreiddyn â'r geiriau *circle* (cylch) a *circumference* (cylchedd), ac felly'n dynodi'r cylch y mae'r syrcas yn digwydd ynddo gyda'r gynulleidfa o'i gwmpas.

## Gweler hefyd 
* Aerobateg
* Cirque du Soleil
* Ffair

## Cyfeiriadau 

Categori:Y celfyddydau perfformio
Gorsaf reilffordd Heniarth

bawd|chwith|300px|Gorsaf Reilffordd Heniarth
Gorsaf ar gais yw **Gorsaf Reilffordd Heniarth**, a leolir rhwng Cyfronydd a Llanfair Caereinion ar lein Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion, Powys. Dim ond yr arwydd sydd yno i nodi'r lleoliad.

Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Heniarth
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
Zichyújfalu

Mae **Zichyújfalu** yn bentref yn sir Fejér yn Hwngari yn agos i Székesfehérvár. Yn 2011 roedd poblogaeth y pentref yn 944.

## Lleoliad 
Mae priffyrdd yr 62 yn arwain yn agos i'r bentref ac mae'r bentref wedi ei lleoli ar y rheilffordd 44 (Pusztaszabolcs–Székesfehérvár).

## Hanes 
Daw'r cofnod ysgrifenedig cyntaf am fodolaeth y pentref o 1239.

bawd|250px|dim|Zichyújfalu

## Cyfeiriadau 
Categori:Aneddiadau Hwngari
W. G. Sebald

Awdur ac academydd oedd **W. G. (Winfried Georg) "Max" Sebald** (18 Mai 1944 – 14 Rhagfyr 2001). Fe'i anwyd yn Wertach im Allgäu, yr Almaen, a bu farw yn Norfolk, Lloegr. Roedd yn byw yn Norfolk, ond yn ysgrifennu yn Almaeneg.

## Llyfrau
*1988 – *Nach der Natur. Ein Elementargedicht*
*1990 – *Vertigo*
*1992 – *Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen* (cyhoeddwyd yn Saesneg fel *The Emigrants* ym 1996)
*1995 – *Die Ringe des Saturn* (yn Saesneg fel *The Rings of Saturn* ym 1998)
*1999 – *Luftkrieg und Literatur: Mit einem Essay zu Alfred Andersch* (yn Saesneg fel *On the Natural History of Destruction* yn 2003)
*2001 – *Austerlitz*
*2001 – *For Years Now*
*2003 – *Unerzählt, 33 Texte* (yn Saesneg fel *Unrecounted London* 2004)
*2003 – *Campo Santo*
*2012 – *Across the Land and the Water: Selected Poems, 1964–2001*

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Marwolaethau 2001
Colofnydd clecs

Newyddiadurwr sy'n ysgrifennu **colofn glecs** mewn papur newydd neu gylchgrawn yw **colofnydd clecs**. Ysgrifennir mewn arddull anffurfiol, ac yn cynnwys newyddion, achlust, a barnau ar fywydau enwogion.

Cychwynnodd y golofn glecs ym mhapurau newydd Llundain yn y 19eg ganrif.

## Cyfeiriadau 

Clecs
Nigel Dempster

Newyddiadurwr ac awdur Seisnig oedd **Nigel Richard Patton Dempster** (1 Tachwedd 1941 &ndash; 12 Gorffennaf 2007). Roedd yn golofnydd clecs enwog ac yn un o newyddiadurwyr mwyaf dylanwadol y wasg Brydeinig yn ystod ail hanner yr 20g.

O 1969 hyd 1985, Dempster oedd awdur y golofn "Grovel" yn *Private Eye*. Ysgrifennodd golofn glecs ddyddiol i'r *Daily Mail* o 1971 hyd 2003. Dempster oedd y cyntaf i gyhoeddi nifer o straeon, gan gynnwys dyweddïad y Tywysog Andrew i Sarah Ferguson.

Bu'n briod i'r Iarlles Emma Magdalen de Bendern, ac i'r Fonesig Osborne, merch Dug Leeds.

## Llyfryddiaeth 
* *H. R. H. Princess Margaret: A Life Unfulfilled*, Macmillan/Quartet, 1981
* *Heiress: Story of Christina Onassis*, Grove Press, 1989
* *Behind Palace Doors*, Orion, 1993

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Willis, Tim. *Nigel Dempster and the Death of Discretion* (Llundain, Short Books, 2010).

Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2007
Categori:Colofnwyr clecs
Categori:Cyn-ddisgyblion Ysgol Sherborne
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Presio

[bawd|300px|Gwawdlun (1779) gan [James Gillray yn darlunio presgang yn gweithio yn Ninas Llundain]]
Gorfodi dynion i ymuno â llu milwrol, gan amlaf y llynges, yw **presio** (ar ffurf enw: **y près**). Y presgang oedd y criw a gipiodd dynion ar gyfer y près.

Cafodd ei ddefnyddio gan y Llynges Frenhinol ar adegau o ryfel o 1664 hyd 1814. Cafodd dynion arferol eu cipio o dafarndai, a chafodd morwyr eu cymryd o longau masnachol. Roedd tua hanner o holl griw y Llynges yn ddynion a bresiwyd. Wrth i amodau a chyflog yn y Llynges wella yn y 18g, nid oedd presio bellach yn angenrheidiol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Rhyfela morol
Gorsaf Reilffordd Cyfronydd

bawd|chwith|300px|Gorsaf Cyfronydd
Gorsaf reilffordd cledrau cul yw **Gorsaf Reilffordd Cyfronydd**, sy'n orsaf ar gais (*halt*) sy'n gwasanaethu pentref Cyfronydd ar lein Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion, Powys. Saif ger pentrefan Cyfronydd.
bawd|chwith|Hen arwydd

Categori:Gorsafoedd rheilffordd cledrau cul
Cyfronydd
Categori:Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion
CeeLo Green

Actor, rapiwr a chynhyrchydd recordiau o'r Unol Daleithiau yw **CeeLo Green** (ganwyd **Thomas DeCarlo Callaway**; 30 Mai 1974).

## Ffilmiau
* *Hotel Transylvania* (2012)

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Rapwyr o'r Unol Daleithiau
Colostygia

Genws o wyfynod yn y teulu Geometridae yw ***Colostygia***.

## Rhywogaethau 
* *Colostygia aptata* (Hübner, 1813)
* *Colostygia aqueata* (Hübner, 1813)
* *Colostygia austriacaria* (Herrich-Schäffer, 1852)
* *Colostygia corydalaria* (Graeser, 1889)
* *Colostygia cyrnea* (Wehrli, 1925)
* *Colostygia fitzi* (Schawerda, 1914)
* *Colostygia hilariata*
* *Colostygia kitschelti* (Rebel, 1934)
* *Colostygia kollariaria* (Herrich-Schäffer, 1848)
* *Colostygia laetaria* (La Harpe, 1853)
* *Colostygia multistrigaria* (Haworth, 1809)
* *Colostygia olivata* (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Colostygia pectinataria*(Knoch, 1781)
* *Colostygia pragmatica* Viidalepp, 1988
* *Colostygia puengeleri* (Stertz, 1902)
* *Colostygia sericeata* (Schwingenschuss, 1926)
* *Colostygia stilpna* (Prout, 1924)
* *Colostygia tempestaria* (Herrich-Schäffer, 1852)
* *Colostygia turbata* (Hübner, 1799)
* *Colostygia wolfschlaegerae* (Pinker, 1953)
* *Colostygia zaprjagaevi* Viidalepp, 1988

## Cyfeiriadau 
* *Colostygia* at funet.fi
* Natural History Museum Lepidoptera genus database

Categori:Cidariini
Rose Marie

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Rose Marie** (ganwyd **Rose Marie Mazzetta**; 15 Awst 1923 – 28 Rhagfyr 2017). Fel plentyn cafodd yrfa ganu llwyddiannus fel Baby Rose Marie. Yn oedolyn, daeth yn un o'r sêr cyntaf i gael ei adnabod gan ei enwau cyntaf yn unig.

Daeth yn adnabyddus iawn am ei rhan ar y gomedi sefyllfa CBS *The Dick Van Dyke Show* (1961–1966), fel yr awdur comedi teledu
Sally Rogers. Yn ddiweddarach chwaraeodd Myrna Gibbons ar *The Doris Day Show* a roedd yn banelydd am 14 mlynedd

## Ffilmiau
* *Baby Rose Marie the Child Wonder* (1929)
* *Top Banana* (1954)
* *Lunch Wagon* (1981)
* *Psycho* (1998)
* *Shriek If You Know What I Did Last Friday the Thirteenth* (2000)

## Teledu
* *Gunsmoke* (1957)
* *The Dick Van Dyke Show* (1961–1966)
* *The Virginian* (1967)
* *The Monkees* (1967)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Adam Sandler

Actor, cerddor a chynhyrchydd ffilm Americanaidd yw **Adam Richard Sandler** (ganwyd 9 Medi 1966).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1966
Steve Buscemi

Actor a digrifwr o'r Unol Daleithiau yw **Steven Vincent** "**Steve**" **Buscemi** (ganwyd 13 Rhagfyr 1957).

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1957
Trwydded yrru

[bawd|Trwydded yrru o [Rwmania.]]
Dogfen swyddogol sy'n profi hawl unigolyn i yrru cerbyd ar ffyrdd cyhoeddus yw **trwydded yrru**.

## Y Deyrnas Unedig 
Yn y Deyrnas Unedig, mae'n rhaid cael trwydded yrru dros dro cyn mynd ar ffyrdd cyhoeddus i ddysgu sut i yrru. Mae trwydded yrru dros dro am gar, beic modur neu moped yn costio £50. Os yw'r gyrrwr newydd yn pasio prawf theori a phrawf ymarferol, mae'n derbyn trwydded yrru lawn. Nid oes ffi wrth gyfnewid trwydded dros dro am drwydded lawn, ond mae'n rhaid talu i sefyll y profion gyrru.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cludiant ffordd
Gyrru
Wendy Schaal

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Wendy Schaal** (ganwyd 2 Gorffennaf 1954) sy'n lleisio Francine Smith yn y gyfres deledu animeiddiedig *American Dad!*.

Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o Chicago
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Corey Burton

Actor llais Americanaidd yw **Corey Burton** (ganwyd **Corey Gregg Weinberg**, 3 Awst 1955).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1955
Steve Oedekerk

Actor, cyfarwyddwr a golygydd Americanaidd yw **Steven** "**Steve**" **Oedekerk** (ganwyd 27 Tachwedd 1961).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1961
Scott Grimes

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Scott Richard Grimes** (ganwyd 9 Gorffennaf 1971).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1971
Verna Felton

Actores a digrifwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Verna Felton** (20 Gorffennaf 1890 – 14 Rhagfyr 1966). Mae'n adnabyddus am ei llais fel y cymeriad Pearl Slaghoople (mam-yng-nghyfraith Fred Flintstone) yn y gyfres *The Flintstones*. Hi hefyd oedd Mrs. Dayyn *The Jack Benny Program* a Hilda Crocker yn *December Bride*.

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Edward Brophy

Actor a digrifwr Americanaidd oedd **Edward S. Brophy** (27 Chwefror 1895 – 27 Mai 1960). Yn ddyn bach oedd yn moeli, gyda llais cras, yn aml roedd yn portreadu plismyn a gangsters twp, mewn rhannau ddifrifol a digri.

Cofir yn fwyaf am ei rannau yng nghyfres ffilm Falcon, wedi ei seilio ar y ditectif ffuglennol o'r un enw, ac am leisio Timothy Q. Mouse yn *Dumbo* (1941).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Marwolaethau 1960
Eilun corniog

Rhywogaeth o bysgodyn yw'r **Eilun corniog** (lluosog: eilunod corniog; *Zanclus cornutus*). Hon yw'r unig rywogaeth yn y genws *Zanclus* a'r teulu *Zanclidae*. Mae'n byw mewn riffiau a morlynnoedd trofannol ac isdrofannol yn y Cefnfor Tawel a Chefnfor India.

Mae nifer o bysgod-gloyn byw (o'r genws *Heniochus*) yn debyg iawn i'r Eilun corniog. Mae'n perthyn o bell i *Eozanclus brevirostris* o'r Cyfnod Eosen Canol, sydd bellach wedi darfod.

Cant eu cadw mewn tanc pysgod yn aml, ond ar y cyfan, mae'n bysgodyn ffysi ac yn bysgodyn anwes digon anodd i'w gadw.

## Cyfeiriadau
Maria Bamford

Actores llais a digrifwraig o'r Unol Daleithiau yw **Maria Bamford** (ganwyd 3 Medi 1970).

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp Saesneg o'r Unol Daleithiau
Sterling Holloway

Actor Americanaidd oedd **Sterling Price Holloway, Jr.** (4 Ionawr 1905 – 22 Tachwedd 1992). Mae'n enwog am leisio cymeriadau mewn ffilmiau Disney, gan gynnwys y Gath Caer yn *Alice in Wonderland* (1951), Kaa yn *The Jungle Book* (1967), a  Winnie-the-Pooh yn *The Many Adventures of Winnie the Pooh* (1977).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Georgia (talaith UDA)
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Isadain felen fawr

Gwyfyn eitha mawr sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **isadain felen fawr**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **isadenydd  melyn mawr (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Large Yellow Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Noctua pronuba*. Fe'i ceir drwy Ewrop ac yn eitha cyffredin; fe'i ceir hefyd o Ogledd Affrica hyd at India. Mae'n hoff iawn o deithio'n bell ar adegau.

Mae hyd ei adenydd yn 50–60&nbsp;mm. Mae'n cael ei atynnu at olau ac at flodau megis *Buddleia*, *Senecio*, a *Valeriana officinalis*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r isadain felen fawr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Enwau
*Noctua pronuba* yw’r enw a roes Linneaus arno, a hynny am reswm ychydig yn *risqué*. Mae’r adennydd pwl, gwinau yn cuddio flach o isadain oren trawiadol (i ddychryn aderyn sy’n ceisio’i ddal mae’n debyg). Ond ffansi Linneaus oedd bod yr isadain liwgar yn ei atgoffa o bais merched yn yr oes sedét a phiwritanaidd yr oedd yn byw ynddo... *pronuba*, *pronuptial*, morwyn briodas - oes rhaid dweud mwy? Y syniad oedd bod y fflach o liw ar bais y merched hyn yn ddigon i gynhyrfu dyn. Enwodd eraill o deulu’r isadennydd melyn wrth enwau awgrymog tebyg, ee. *Noctua comes* (=gwraig byw tali).

Large Yellow Underwing moth.jpg|Ar lawr y goedwig yn Gatineau Park, Quebec
Noctua pronuba caterpillar - Keila.jpg|

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Isadain felen Langmaid

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **isadain felen Langmaid**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **isadenydd  melyn Langmaid**; yr enw Saesneg yw *Lesser Broad-bordered Yellow Underwing*, a'r enw gwyddonol yw *Noctua janthina*. Mae i'w ganfod yng nghanol a de Ewrop a de Sweden.

Maint yr adenydd o'r naill i'r llall ydy 34–44&nbsp;mm. Mae'r oedolyn i'w weld ar ei adain rhwng diwedd Gorffennaf ac Awst. Cânt eu dennu at olau ac at siwgwr a neithdar.

bawd|chwith|upright 1.3|* Noctua janthina *

## Bwyd y siani flewog 
**Arum*
**Crataegus*
**Hedera* – Eiddew
**Primula*
**Prunus* – Draenen ddu
**Rubus*
**Rumex*
**Salix* – Helygen
**Ulmus*
**Urtica* – Danadl poethion

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r isadain felen Langmaid yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Double Indemnity

Nofel fer yn y genre *hardboiled* gan James M. Cain yw ***Double Indemnity***. Cyhoeddwyd fel cyfres o wyth pennod yn y cylchgrawn *Liberty* ym 1936, a chyhoeddwyd ar ffurf nofel ym 1943.

## Plot 
Yn y nofel mae'r adroddwr, asiant yswiriant o'r enw Walter Huff, yn cwympo mewn cariad â'r *femme fatale* Phyllis Nirdlinger, ar ôl iddi ofyn am ei gyngor i yswirio bywyd ei gŵr. Mae Phyllis yn ceisio perswadio Walter i gymryd rhan mewn cynllun i ladd ei gŵr a'i wneud i edrych fel damwain, ac yna casglu'r yswiriant ar bolisi o indemniad ddwbl, hynny yw dwbl ei werth os yw'r yswiriwr yn marw mewn damwain.

## Technegau a themâu 
Dau o *romans noirs* (neu nofelau *hardboiled*) gorau'r 1930au oedd *Double Indemnity* a nofel gynt Cain, *The Postman Always Rings Twice* (1934). Maent yn straeon trosedd sy'n cynnwys prif nodweddion y genre *hardboiled*: moesoldeb dadleuol a thor-cyfraith, yn enwedig llofruddiaeth, ''l'amour fou* (cariad rhywiol ac obsesiynol) a godineb, a dialog plaen a slic. Yn wahanol i straeon eraill y genre, yn bennaf nofelau Raymond Chandler, mae gan *Double Indemnity'' naws fwy pesimistaidd a llai rhamantaidd. Defnyddia Cain hefyd arddull cwta sy'n brin o ddisgrifiadau, ond eto yn ddarluniadol oherwydd y naws. Yn debyg i weithiau eraill Cain, mae'r erotiaeth a'r trais corfforol a seicolegol yn *Double Indemnity* yn ei gwahaniaethu o straeon awduron eraill y genre megis Chandler a Dashiell Hammett.

Mae'r nofel yn symboleiddio anfodlonrwydd y dosbarth canol Americanaidd yn ystod y 1930au. Mae gan y prif gymeriadau ymddygiad nihilaidd, sydd bron yn ddirfodol. Mae dirfodaeth y nofel yn fwy amlwg wrth gofio yr oedd yn ysbrydoliaeth i Albert Camus wrth iddo ysgrifennu ''L'Étranger''.

## Addasiad ffilm 
bawd|Barbara Stanwyck mewn rhan Phyllis Dietrichson yn y ffilm.
Cafodd y nofel ei haddasu'n ffilm ym 1944 a gyfarwyddyd gan Billy Wilder ac yn serennu Fred MacMurray a Barbara Stanwyck. Cafodd ei sgriptio gan Wilder a Raymond Chandler. Enwebwyd y ffilm am saith Oscar, ac heddiw fe'i hystyrir yn un o glasuron *film noir*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Nofelau 1943
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau gan James M. Cain
Categori:Nofelau trosedd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg
Phyllis Diller

Actores a chomediwraig Americanaidd oedd **Phyllis Diller** (ganwyd **Phyllis Ada Driver**; 17 Gorffennaf 1917 – 20 Awst 2012).

## Ffilmiau
* ''A Bug's Life'' (1998)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Ohio
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Amphipyra

Genws o wyfynod ydy ***Amphipyra***, yr unig genws bellach yn yr isdeulu **Amphipyrinae**; diddymwyd y gweddill e.e. i ideulu'r Hadenae.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r ac eraill yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Selected species
* *Amphipyra acheron* Draudt, 1950
* *Amphipyra albicilia* Hampson, 1894
* *Amphipyra albolineola* Yoshimoto, 1993
* *Amphipyra alpherakii* (Staudinger, 1888)
* *Amphipyra anophthalma* Boursin, 1963
* *Amphipyra averna* Hreblay & Ronkay, 1997
* *Amphipyra berbera* &ndash; Svensson's Copper Underwing Rungs, 1949
* *Amphipyra boursini* Hacker, 1998
* *Amphipyra brunneoatra* Strand, 1916
* *Amphipyra cancellata* Warren, 1911
* *Amphipyra charon* Draudt, 1950
* *Amphipyra cinnamomea* (Goeze, 1781)
* *Amphipyra costiplaga* Draudt, 1950
* *Amphipyra cupreipennis* Moore, 1882
* *Amphipyra deleta* Draudt, 1950
* *Amphipyra deletaiwana* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra effusa* Boisduval, 1829
* *Amphipyra erebina* Butler, 1878
* *Amphipyra formosana* Hacker & Ronkay, 1998
* *Amphipyra fuscusa* Chang, 1989
* *Amphipyra glabella* (Morrison, 1874)
* *Amphipyra herrichschaefferi* Hacker & Peks, 1998
* *Amphipyra herzigi* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra horiei* Owada, 1996
* *Amphipyra jankowskii* Oberthür, 1884
* *Amphipyra kautti* Hacker, 2002
* *Amphipyra livida* (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Amphipyra magna* Walker, 1865
* *Amphipyra marmorea* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra micans* Lederer, 1857
* *Amphipyra microlitha* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra molybdea* Christoph, 1867
* *Amphipyra monochroma* Yoshimoto, 1993
* *Amphipyra monolitha* Guenée, 1852
* *Amphipyra okinawensis* Sugi, 1982
* *Amphipyra owadai* Hreblay, Peregovits & Ronkay, 1999
* *Amphipyra pallidipennis* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra perflua* (Fabricius, 1787)
* *Amphipyra porphyrea* Hreblay & Ronkay, 1998
* *Amphipyra pyramidea* &ndash; Copper Underwing (Linnaeus, 1758)
* *Amphipyra pyramidoides* Guenée, 1852
* *Amphipyra schrenckii* Ménétriés, 1859
* *Amphipyra sergei* (Staudinger, 1888)
* *Amphipyra shyrshana* Chang, 1989
* *Amphipyra stix* Herrich-Schäffer, 1850
* *Amphipyra striata* Bremer & Grey, 1853
* *Amphipyra strigata* Fletcher, 1968
* *Amphipyra subtrigua* Bremer & Grey, 1853
* *Amphipyra suryai* Yoshimoto, 1993
* *Amphipyra tetra* (Fabricius, 1787)
* *Amphipyra tragopoginis* &ndash; Mouse Moth (Clerck, 1759)
* *Amphipyra tripartita* Butler, 1878

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
* *Amphipyra* ar funet.fi
* Basdata *Natural History Museum* genws y Lepidoptera genus

Categori:Gwyfynod
Robert Morris (diwydiannwr)

Diwydiannwr o Drefesgob, Swydd Amwythig, oedd **Robert Morris** (bu farw 1768). Prynodd waith copr yng Nglandŵr, Abertawe. Fe adeiladodd ar gyfer ei weithwyr y bloc o fflatiau cyntaf yng Nghymru, sef Castell Graig neu *Gastell Morris*. Roedd y Castell yn lletya deugain teulu yn ogystal â theilwr a chrydd. Yn dilyn ei lwyddiant fe gododd blasty moethus ger Llangyfelach a'i alw'n Clasemont. Roedd Syr John Morris yn fab iddo. 

## Cyfeiriadau
Categori:Marwolaethau 1768
Categori:Diwydianwyr o Loegr
Categori:Diwydiant copr Cymru
Categori:Pobl fusnes y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Robert Morris

Gall **Robert Morris** gyfeirio at:

* Robert Morris (diwydiannwr) (- 1768)
* Syr John Morris (1745 - 1819) Mab Robert Morris y diwydiannwr