Pietro Bembo

Beirniad, ysgolhaig, a bardd Eidalaidd oedd **Pietro Bembo** (20 Mai 1470 – 18 Ionawr 1547) a hefyd yn gardinal, un o Farchogion yr Ysbyty, ac un o ffigurau blaenllaw y Dadeni Dysg. Fel meistr y delyneg a'r soned Betrarchaidd, Bembo oedd llenor blaenaf yr Eidal yn y 16g ac fe ddalai'r ffyniant llenyddol a sbardunwyd gan Dante, Petrarch, a Boccaccio yn y cyfnod cynt. Yn anad dim, beirniad chwaeth a safonwr y llên genedlaethol ydoedd, a thrwy ei ddylanwad llewyrchodd mudiad y Dadeni ar draws cyfandir Ewrop. Câi barddoniaeth Bembo ei hanwybyddu gan y mwyafrif o feirniaid diweddarach. Serch hynny, roedd yn un o lenorion dyneiddiol a llyswyr dysgedig amlycaf ei oes ac fe gafodd effaith barhaol ar ddatblygiad yr iaith Eidaleg. Bu farw yn 1547, yn 76 oed. Cyhoeddwyd ei hanes Fenis, 1487–1513 ar ôl ei farwolaeth (Lladin, 1551; Eidaleg, 1552).

## Bembo'r bardd 
Cychwynnodd Bembo'r llenor drwy gyfansoddi barddoniaeth delynegol yn Lladin, ac hynny mewn mesur caeth o safon uchel. Fe drodd yn hwyrach at iaith lafar Tysgani, gan fabwysiadau cerddi Petrarch yn batrwm i'w waith. Bembo oedd dynwaredwr enwocaf Petrarch, a gelwir yr arfer lenyddol honno yn *bembismo*. Ysgrifennodd hefyd ymdriniaeth ymddiddanol ar bwnc serch platonig, *Gli Asolani* (1505), a'i ysbrydolid gan *Symposiwm* Platon. Honno oedd y rhyddiaith gyntaf yn y Dysganeg gan awdur nad oedd yn hanu o Dysgani. Cyhoeddwyd casgliad o'i delynegion dan y teitl *Rime* ym 1530.

## Bembo'r beirniad a safonwr iaith 
Mae'n debyg taw *Prose della volgar lingua* (1525; "Rhyddiaith yn iaith y werin") yw'r gramadeg Eidaleg cynharaf. Yn y gwaith hwnnw, gwnai Bembo ddefnydd o'r ymgom wrth gyfundrefnu orgraff a gramadeg yr iaith genedlaethol i osod normau ar gyfer cywair lenyddol Eidaleg ar batrwm barddoniaeth Petrarch a rhyddiaith Boccaccio. Dadleuodd dros sefydlu Tysganeg y 14g – iaith Petrarch – yn sail i'r Eidaleg lenyddol, a chyda nodweddion tafodiaith Fflorens yn enwedig. Nodai'r llyfr hwn drobwynt yn nadl hir yr iaith genedlaethol (*questione della lingua*). Gwrthwynebai safbwynt Bembo gan y tra-Ladinwyr, a hefyd y llu o blaid cywair fodernach. Llwyddodd safonau Bembo i ennill y ddadl erbyn diwedd y 16g.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Cian, Vittorio. *Un decennio della vita di M. Pietro Bembo, 1521–1531*. Twrin: Loescher, 1885.
* Cian, Vittorio. "Pietro Bembo: Quarantun anno dopo." *Giornale storico della letteratura italiana* 88 (1926): tt. 225–255.
* Dionisotti, Carlo. "Pietro Bembo." *Dizionario biografico degli Italiani* 8 (1966): tt. 133–151.
* Kidwell, Carol. *Pietro Bembo: Lover, Linguist, Cardinal*. Montréal: McGill-Queen’s University Press, 2004.
* Mazzacurati, Giancarlo. "Pietro Bembo." Yn *Storia della cultura veneta: Dal primo Quattrocento al Concilio di Trento*. Cyfrol 4. Golygwyd gan Gianfranco Folena, tt. 1–59. Fenis: N. Pozza, 1980.
* Meneghetti, Gildo. *La vita avventurosa di Pietro Bembo, umanista, poeta, cortigiano*. Fenis: Tipografia commerciale, 1961.
* Santoro, Mario. *Pietro Bembo*. Napoli: Alberto Morano, 1937.
* Vecce, Carlo. "Pietro Bembo." Yn *Centuriæ Latinæ: Cent une figures humanistes de la Renaissance aux Lumières offertes à Jacques Chomarat*. Golygwyd gan Colette Nativel, tt. 97–107. Travaux d’Humanisme et Renaissance 314. Genefa: Librairie Droz, 1997.

Categori:Genedigaethau 1470
Categori:Marwolaethau 1547
Categori:Beirdd y 15fed ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd yr 16eg ganrif o'r Eidal
Categori:Beirdd Eidaleg o'r Eidal
Categori:Beirniaid llenyddol Eidaleg o'r Eidal
Categori:Cardinaliaid
Categori:Gramadegwyr Eidaleg
Categori:Llenorion Eidaleg y Dadeni
Categori:Marchogion yr Ysbyty
Categori:Pobl o Weriniaeth Fenis
Categori:Pobl a aned yn Fenis
Categori:Pobl fu farw yn Rhufain
Categori:Sonedwyr Eidaleg