Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru

[bawd|260px|Cymru yn erbyn Gwlad Belg, [Stadiwm Dinas Caerdydd, 12 Mehefin 2015]]
**Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru** () yw'r tîm sy'n cynrychioli Cymru mewn pêl-droed dynion ar lefel ryngwladol. Rheolir y tîm gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru.

Tîm Cymru yw'r trydydd hynaf o holl dimau pêl-droed cenedlaethol y byd. Chwaraeodd ei gêm ryngwladol gyntaf yn erbyn yr Alban ar 25 Mawrth 1876 yn Glasgow. Chwaraewyd y gêm ryngwladol gyntaf yng Nghymru ar y Cae Ras, Wrecsam ar 5 Mawrth 1877, eto yn erbyn yr Alban.

Mae Cymru wedi llwyddo i gyrraedd rowndiau terfynol prif bencampwriaethau'r byd pêl-droed ddwywaith, sef Cwpan y Byd Pêl-droed 1958 a phencampwriaeth Ewro 2016. Llwyddodd Cymru hefyd i gyrraedd rownd yr wyth olaf o Bencampwriaethau Ewrop 1976, sef y flwyddyn olaf y cafodd y gystadleuaeth honno ei chynnal dros ddau gymal. Yn 2022, curodd Cymru dîm Wcráin, gan gyrraedd Cwpan y Byd am y tro cyntaf ers 1958, cyfnod o 64 o flynyddoedd. 

Yn Ebrill 2013, agorodd Parc y Ddraig, Canolfan Datblygu Pêl-droed Cenedlaethol Cymru, yng Nghasnewydd.

## Hanes
### Y Blynyddoedd Cynnar
Chwaraeodd Cymru ei gêm gystadleuol gyntaf ar 25 Mawrth 1876 yn erbyn yr Alban yn Glasgow gan ei gwneud y trydydd tîm pêl-droed rhyngwladol hyna'n y byd. Yr Alban enillodd y gêm gyntaf 4-0. Trefnwyd gêm gyfatebol yng Nghymru y flwyddyn ganlynol ac felly y cafwyd y gêm bêl-droed ryngwladol gyntaf ar dir Cymru, ar Gae Ras Wrecsam ar 5 Mawrth 1882. Enillodd yr Alban eto, 2-0 y tro hwn. Roedd y gêm gyntaf yn erbyn Lloegr yn 1879 pan welwyd Cymru'n colli 2-1 yn Kennington Oval, Llundain ac yn 1882 wynebodd Cymru Iwerddon am y tro cyntaf gan ennill 7-1 yn Wrecsam.

Cyfarfu cynrychiolwyr y pedair gwlad ym Manceinion ar 6 Ragfyr 1882 i greu rheolau a thrwy hyn sefydlwyd Bwrdd y Cymdeithasau Pêl-droed Rhyngwladol. Yn 1883-84 ffurfiwyd Pencampwriaeth Cartref Prydain, twrnameint a chwaraewyd yn flynyddol rhwng Lloegr, yr Alban, Iwerddon a Chymru hyd 1983-84. Bu Cymru'n bencampwr 12 gwaith.

### Gemau Rhagbrofol Cwpan y Byd Pêl-droed 2014
Gosodwyd Cymru yng Ngrŵp A ar gyfer gemau Rhagbrofol Cwpan y Byd 2014 ynghyd â Croatia, Serbia, Gwlad Belg, yr Alban a Macedonia.  Ni lwyddodd Cymru i gyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd, gan orffen yn bumed yn y grŵp rhagbrofol.

### Gemau Rhagbrofol Ewro 2016
Gosodwyd Cymru yng Ngrŵp B ar gyfer gemau Rhagbrofol Ewro 2016 ynghyd ag Andorra, Gwlad Belg, Bosnia-Hertsegofina, Cyprus ac Israel.  Ar 10 Hydref 2015, er colli yn erbyn Bosnia-Hertsegofina, llwyddodd Cymru i gyrraedd rowndiau terfynol Ewro 2016, gan fod Cyprus wedi curo Israel.  Dyma'r tro cyntaf i Gymru gyrraedd rowndiau terfynol twrnamaint pêl-droed rhyngwladol ers Cwpan y Byd Pêl-droed 1958.  Gorffennodd Cymru yn ail yn y grŵp ar ôl curo Andorra o 2-0 yng Nghaerdydd ar 13 Hydref 2015.

### Rowndiau Terfynol Ewro 2016
Ar 12 Rhagfyr 2015, tynnwyd enwau y timau i chwarae yn rowndiau terfynol Ewro 2016.  Gosodwyd Cymru yng ngrŵp B, ynghyd â Lloegr, Rwsia a Slofacia.

Ar 20 Mehefin 2016, llwyddodd Cymru i ennill Grŵp B, a chyrraedd rownd yr 16 olaf yng nghystadleuaeth Ewro 2016 wedi iddynt guro Rwsia o dair gôl i ddim.

[bawd|Ar ôl cyrraedd rownd gyn-derfynol pencampwriaeth [Pencampwriaeth UEFA Euro 2016|UEFA Euro 2016, dychwelodd Tîm Pêl-droed Cymru i Gymru gan fynd ar daith bws agored drwy ganol dinas Caerdydd.]]
Ar 22 Mehefin, cyhoeddwyd y byddai Cymru yn wynebu Gogledd Iwerddon ym Mharis ar 25 Mehefin 2016 yn rownd yr 16 olaf.  Enillodd Cymru y gêm 1-0, gan sicrhau eu lle yn y rownd go-gynderfynol.  Enillodd Cymru'r rownd honno o 3-1 yn erbyn Gwlad Belg, gan sicrhau eu lle yn rownd gynderfynol cystadleuaeth bêl-droed ryngwladol am y tro cyntaf erioed.  Portiwgal oedd gwrthwynebwyr Cymru yn y rownd gynderfynol. Nid oedd Ben Davies nac Aaron Ramsey yn gallu chwarae oherwydd gwaharddiad, wedi iddynt dderbyn dau gerdyn melyn yr un yn ystod y gystadleuaeth.  Cafwyd gêm agos, ond colli 2-0 fu hanes Cymru, gan roi terfyn ar y freuddwyd o gyrraedd y rownd derfynol.

Dychwelodd carfan Cymru a'r tîm hyfforddi i Gymru ar 8 Gorffennaf 2016.  Ar ôl glanio ym Maes Awyr Caerdydd, teithiodd y garfan i Gastell Caerdydd, lle roedd torfeydd o filoedd yn aros i'w croesawu.  Teithiodd y chwaraewyr ar fws to agored drwy ganol y brifddinas, gan orffen yn Stadiwm Dinas Caerdydd, lle cynhaliwyd cyngerdd gan amrywiol artistiaid, gan gynnwys y Manic Street Preachers a Kizzy Crawford.

### Gemau Rhagbrofol Cwpan y Byd Pêl-droed 2018
Yn dilyn eu llwyddiant yng Ngemau Rhagbrofol Ewro 2016, gosodwyd Cymru ymhlith y deg tîm gorau yn y Byd yn rhestr safleoedd FIFA am y tro cyntaf erioed ym mis Gorffennaf 2015. Golygodd hynny fod Cymru ymhlith y detholion uchaf ar gyfer dewis y grwpiau ar gyfer Gemau Rhagbrofol Cwpan y Byd Pêl-droed 2018.  Fe dynnwyd enwau'r timau ar 25 Gorffennaf 2015 yn St Petersburg, Rwsia.  Gosodwyd Cymru yng Ngrŵp D ynghyd ag Awstria, Serbia, Gweriniaeth Iwerddon, Moldofa a Georgia.

### Cynghrair y Cenhedloedd UEFA 2018-19
Fe osodwyd Tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru yng Ngrŵp 4, Cynghrair B y gystadleuaeth gychwynnol Cynghrair y Cenhedloedd UEFA yn 2018-19.  Ynghyd ag Gweriniaeth Iwerddon a Denmarc.

### Gemau Rhagbrofol Ewro 2020
Gosodwyd Cymru yng Ngrŵp E ar gyfer gemau Rhagbrofol Ewro 2020 ynghyd ag Aserbaijan, Croatia, Hwngari a Slofacia.  Fe fydd y ddau dîm fydd ar frîg y tabl ar ddiwedd y rowndiau rhagbrofol yn symud yn uniongyrchol i rowndiau terfynol Ewro 2020.

*Cywir ar 19 Tachwedd 2019*

## Canlyniadau Diweddar a Gornestau'r Dyfodol
## Chwaraewyr
### Carfan ddiweddaraf
Enwodd Craig Bellamy y tîm ar gyfer y gêmau yn erbyn Casachstan a Canada ym mis Awst 2025.

*Capiau a goliau yn dilyn 9 Mehefin 2025*

 

### Chwaraewyr eraill a alwyd i'r garfan yn ddiweddar
INJ

INJ

 

INJ
 INJ
INJ 

INJ

INJ Anaf

### Prif sgorwyr
Cywir ar *21 Gorffennaf 2025* (Mae'r chwaraewyr sy'n dal i chwarae mewn **print trwm**):

### Mwyaf o Gapiau
*Cywir ar 10 Mehefin 2025* (Mae'r chwaraewyr sy'n parhau i chwarae mewn **print trwm**):

### Chwaraewyr Eraill gyda 50 neu fwy o gapiau
*Cywir ar 2 Chwefror 2025* (Mae'r chwaraewyr sy'n parhau i chwarae mewn **print trwm**):

## Rheolwyr
:Rhestrir rheolwyr dros dro yn *italig*.
Cyn 1954 roedd tîm Cymru yn cael ei ddewis gan banel o ddewiswyr, gyda'r capten yn chwarae rôl hyforddwr.

*  Walley Barnes (1954–1955)
*  Jimmy Murphy (1956–1964)
*  Dave Bowen (1964–1974)
*  *Ron Burgess* (1965)
*  Mike Smith (1974–1979)
*  Mike England (1979–1987)
*  *David Williams* (1988)
*  Terry Yorath (1988–1993)
*  John Toshack (1994)
*  Mike Smith (1994–1995)
*  Bobby Gould (1995–1999)
*  *Neville Southall* (1999)
*  Mark Hughes (1999–2004)
*  John Toshack (2004–2010)
*  *Brian Flynn* (2010)
*  Gary Speed (2010–2011)
*  Chris Coleman (2012–2017)
*  Ryan Giggs (2018–2022)
*  Robert Page (2020–2024)
*  Craig Bellamy (2024-)

**Nodiadau**

## Delwedd y tîm 
### Darlledu yn y cyfryngau 
Mae hawliau darlledu teledu byw yn nwylo S4C (sylwebaeth yn y Gymraeg) a BBC Cymru Wales (sylwebaeth yn y Saesneg).

### Lliwiau a logo 
Ers tro, mae'r prif git wedi bod yn goch i gyd. Mae bathodyn Cymdeithas Bêl-droed Cymru yn cynnwys Draig Goch ar ei thraed ôl ar darian wen. O 1920 ymlaen, cafodd yr arfbais ei hamgylchynu gan ymyl goch, ac ychwanegwyd y llythrennau “FAW” yn 1926. Ailgynlluniwyd y bathodyn yn 1951, gan ychwanegu ymyl werdd gydag 11 cennin Pedr, ynghyd â’r arwyddair “Gorau Chwarae Cyd Chwarae”. Cafodd yr arwyddair ei hepgor dros dro yn 1984, ond arhosodd y bathodyn yn debyg iawn hyd at 2010, pan newidiwyd y darian i gynnwys ochrau crwn, a newidiwyd lliw’r faner ar yr arwyddair o wyn i goch a gwyrdd. Cafodd yr arwyddair ei dynnu eto yn 2019, yn dilyn ailgynllun mawr arall ar y bathodyn, a welodd frig y darian yn cael ei wastatáu a’r ochrau’n cael eu newid fel nad oeddent yn cromlinio allan; cafodd yr ymyl werdd ei deneuo a thynnwyd y cennin Pedr hefyd.

### Darparwr cit 
### Enw 
Weithiau, cyfeirir at y tîm ac fe’i brandir yn un-enwol fel “Cymru” yn y ddwy iaith gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru, gan fod y Gymdeithas yn defnyddio’r term yn ei chyfathrebiadau mewnol ac allanol. Ym mis Hydref 2022, cyhoeddodd y Gymdeithas ei bod yn ystyried ail-frandio’r tîm i ddefnyddio dim ond enw Cymraeg y wlad, gan hepgor y term “Wales”, yn dilyn Cwpan y Byd FIFA 2022. Dywedodd y Gymdeithas ei bod mewn trafodaethau gydag UEFA ynghylch sut i newid yr enw, ac iddi gael ei hysbrydoli gan ail-frandio Twrci i Türkiye, a pheidio bod y wlad olaf yn nhrefn yr wyddor mewn rhai digwyddiadau pêl-droed. Dywedodd yr Athro Owen Worth o Brifysgol Limerick fod y cynnig hwn yn enghraifft o’r cysylltiad rhwng clybiau cefnogwyr y tîm a grwpiau o blaid annibyniaeth i Gymru megis YesCymru ac AUOB Cymru.

### Trefn llun y garfan cyn gêm 
[bawd|Llun cyn gêm Cymru yn erbyn [Tîm pêl-droed cenedlaethol Awstria|Awstria mewn gêm i gyrraedd Cwpan y Byd FIFA 2018]]

Yn ystod pencampwriaeth Ewro 2016, aeth lluniau cyn gêm y garfan yn feiral oherwydd trefniad anarferol a lletchiwth y chwaraewyr ynddynt. Ar y pryd, nododd Joe Ledley nad oeddent yn dda ar gael tynnu eu lluniau, ond roedd peidio â chymryd llun go iawn yn dod a lwc iddynt. Yn 2025, ar ôl i dîm merched Cymru wneud yr un peth yn ystod pencampwriaeth Ewros y Merched 2025, dyweoddd llefarydd ar ran tîm Cymru ei fod wedi dechrau ar ddamwain ond ers hynny mae wedi dod yn draddodiad i osod eu hunain mewn modd anghonfensiynol i'r ddau dîm. Nodwyd hefyd bod trefniad lletchwith llun cyn gêm y Cymru yn mynd yn ôl mor bell â 2002.

## Gweler hefyd 
* Tîm pêl-droed cenedlaethol merched Cymru
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 21 Cymru
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 20 Cymru
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 19 Cymru
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 18 Cymru
* Tîm pêl-droed cenedlaethol dan 17 Cymru
* Tîm futsal cenedlaethol Cymru

## Cyfeiriadau

Cymru
* Cymru
Categori:Pêl-droed yn Ewrop