Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd

Sefydlodd **Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd** (**UNFCCC**) gytundeb amgylcheddol rhyngwladol i frwydro yn erbyn "ymyrraeth pobl â'r system hinsawdd", er mwyn ceisio sefydlogi crynodiadau nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer. Fe'i llofnodwyd gan 154 o wledydd yng Nghynhadledd y Cenhedloedd Unedig ar yr Amgylchedd a Datblygiad (UNCED), a elwir yn anffurfiol yn Uwchgynhadledd y Ddaear, a gynhaliwyd yn Rio de Janeiro rhwng 3 a 14 Mehefin 1992. Roedd ei hysgrifenyddiaeth wreiddiol yn Genefa ond symudodd i Bonn ym 1996. Daeth i rym ar 21 Mawrth 1994.

Galwodd y cytundeb am ymchwil wyddonol barhaus a chyfarfodydd rheolaidd, trafodaethau, a chytundebau polisi yn y dyfodol er mwyn i ecosystemau addasu'n naturiol i effaith newid hinsawdd, i sicrhau nad yw cynhyrchu bwyd yn cael ei fygwth ac i alluogi datblygiad economaidd i fynd rhagddo mewn modd cynaliadwy.

Llofnodwyd Protocol Kyoto ym 1997 a rhedodd rhwng 2005 a 2020 dyma oedd gweithrediad cyntaf mesurau'r UNFCCC. Disodlwyd Protocol Kyoto gan Gytundeb Paris, a ddaeth i rym yn 2016. Erbyn 2022 roedd gan yr UNFCCC 198 o bartïon (llofnodwyr). Mae ei brif gorff gwneud penderfyniadau, sef Cynhadledd y Partïon (COP), yn cyfarfod yn flynyddol i asesu cynnydd wrth ymdrin â newid hinsawdd. Caiff yr UNFCCC eigan rai am fethu â lleihau allyriadau carbon deuocsid ers mabwysiadu'r protocol.

Sefydlodd y cytundeb gyfrifoldebau gwahanol ar gyfer tri chategori o wledydd:

# gwledydd datblygedig,
# gwledydd datblygedig â chyfrifoldebau ariannol arbennig, a 
# gwledydd sy'n datblygu. Ar 12 Mehefin 1992, llofnododd 154 o genhedloedd yr UNFCCC, a oeddyn eu hymrwymo i leihau crynodiadau atmosfferig o nwyon tŷ gwydr gyda'r nod o "atal ymyrraeth anthropogenig (gan ddyn) beryglus â system hinsawdd y Ddaear". 
[bawd|320px|Llun a drefnwyd gan [Greenpeace, wrth fynedfa'r Cenhedloedd Unedig, gyda baner yn darllen "We Will Move Ahead"]]

Byddai'r ymrwymiad hwn yn gofyn am ostyngiadau sylweddol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr. yn nodi y dylai Partïon weithredu i amddiffyn y system hinsawdd ar sail “cyfrifoldebau cyffredin ond gwahaniaethol a galluoedd priodol”, ac y dylai Partïon gwledydd datblygedig “arwain” a thalu llawer o'r costau, wrth fynd i’r afael â newid hinsawdd gan mai nhw sy'n gyfrifol am y rhan fwyaf o'r llygredd a'r nwyon hyn. O dan Erthygl 4, mae pob Parti yn gwneud ymrwymiadau cyffredinol i fynd i’r afael â’r newid hinsawdd drwy, er enghraifft, liniaru newid yn yr hinsawdd ac addasu i effeithiau newid hinsawdd. Mae erthygl 4(7) yn nodi:Bydd i ba raddau y bydd Partïon gwledydd sy’n datblygu yn gweithredu eu hymrwymiadau o dan y Confensiwn yn dibynnu ar i Bartïon gwledydd datblygedig weithredu  eu hymrwymiadau nhw’n effeithiol o dan y Confensiwn sy’n ymwneud ag adnoddau ariannol a throsglwyddo technoleg, ac a byddant yn rhoi ystyriaeth lawn i’r datblygiad economaidd a chymdeithasol hwnnw gan wneud dileu tlodi y blaenoriaeth cyntaf a phwysicaf y gwledydd sy'n datblygu.Mae'r Confensiwn Fframwaith yn pennu nod i Bartïon Atodiad I, sef i sefydlogi eu hallyriadau nwyon tŷ gwydr (carbon deuocsid a nwyon tŷ gwydr anthropogenig eraill nad ydynt yn cael eu rheoleiddio o dan Brotocol Montreal) ar y lefel yr oedd yn 1990, a hynny erbyn 2000.

"UNFCCC" hefyd yw enw Ysgrifenyddiaeth y Cenhedloedd Unedig sy'n gyfrifol am gefnogi gwaith y confensiwn, gyda swyddfeydd yn Haus Carstanjen, a Champws y Cenhedloedd Unedig (a elwir yn Langer Eugen) yn Bonn, yr Almaen. O 2010 i 2016 pennaeth yr ysgrifenyddiaeth oedd Christiana Figueres. Yng Ngorffennaf 2016, fe'i holynwyd hi gan Patricia Espinosa. Nod yr Ysgrifenyddiaeth, a ychwanegwyd trwy ymdrechion cyfochrog y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC), yw cael consensws trwy gyfarfodydd a thrafod amrywiol strategaethau. Ers llofnodi cytundeb UNFCCC, mae Cynadleddau'r Partïon (COPs) wedi trafod sut i gyflawni nodau'r cytundeb.

#### Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE) 
Mae Gweithredu dros Rymuso Hinsawdd (ACE) yn derm a fabwysiadwyd gan yr UNFCCC yn 2015 i gael enw gwell ar y pwnc hwn nag "Erthygl 6". Mae'n cyfeirio at Erthygl 6 o destun gwreiddiol y confensiwn (1992), gan ganolbwyntio ar chwe maes blaenoriaeth: addysg, hyfforddiant, ymwybyddiaeth y cyhoedd, cyfranogiad y cyhoedd, mynediad cyhoeddus at wybodaeth, a chydweithrediad rhyngwladol ar y materion hyn. Mae gweithredu pob un o’r chwe maes wedi’i nodi fel un ffactor hollbwysig i bawb ddeall a chymryd rhan mewn datrys yr heriau a gyflwynir gan newid hinsawdd. 

Mae ACE yn galw ar lywodraethau i ddatblygu a gweithredu rhaglenni addysgiadol ac ymwybyddiaeth y cyhoedd, hyfforddi personél gwyddonol, technegol a rheoli, meithrin mynediad at wybodaeth, a hyrwyddo cyfranogiad y cyhoedd wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd a'i effeithiau. Mae hefyd yn annog gwledydd i gydweithredu yn y broses hon, trwy gyfnewid arferion da a gwersi a ddysgwyd, a chryfhau sefydliadau cenedlaethol. Mae’r cwmpas eang hwn o weithgareddau'n cael ei arwain gan amcanion penodol sydd, gyda’i gilydd, yn cael eu hystyried yn hanfodol ar gyfer gweithredu camau addasu a lliniaru hinsawdd yn effeithiol, ac ar gyfer cyflawni amcan terfynol yr UNFCCC.

### Protocol Kyoto 
Penderfynodd Cynhadledd 1af y Partïon (COP-1) fod nod Partïon Atodiad I i sefydlogi eu hallyriadau ar lefelau 1990 erbyn 2000 “ddim yn ddigonol”, ac arweiniodd trafodaethau pellach mewn cynadleddau diweddarach at Brotocol Kyoto ym 1997. Daeth Protocol Kyoto i ben a sefydlodd rwymedigaethau cyfreithiol o dan gyfraith ryngwladol, i wledydd datblygedig leihau eu hallyriadau nwyon tŷ gwydr yn y cyfnod 2008-2012. Roedd gan Brotocol Kyoto ddau gyfnod-ymrwymiad, a pharhaodd y cyntaf o 2008 i 2012. Diwygiwyd y Protocol yn 2012 i gynnwys yr ail ar gyfer y cyfnod 2013-2020 yng 'Ngwelliant Doha'.

### Cytundeb Paris 
Cyfarfu'r pleidiau yn Durban, De Affrica yn 2011 a mynegwyd "pryder difrifol" bod ymdrechion i gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2 neu 1.5&nbsp;°C, o'i gymharu â'r lefel cyn-ddiwydiannol, yn ymddangos yn annigonol. Ymrwymodd y gwledydd i ddatblygu "canlyniad y cytunwyd arno gyda grym cyfreithiol o dan y Confensiwn sy'n berthnasol i bob Parti" (hy pob gwlad).

Yng Nghynhadledd Newid Hinsawdd y Cenhedloedd Unedig ym Mharis yn 2015  cytunodd y 196 gwlad i anelu at gyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2.&nbsp;°C, a cheisio gyfyngu'r cynnydd i 1.5&nbsp;°C. Daeth Cytundeb Paris i rym ar 4 Tachwedd 2016 yn y gwledydd hynny oedd wedi cadarnhau'r Cytundeb.

## Gweler hefyd
* Cyfiawnder newid hinsawdd
* Colled a difrod
* Dyled hinsawdd
* Menter y Ddaear i Bawb

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Ystafell Newyddion UNFCCC
* Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd
* Cadarnhadau
* Bwletin Trafodaethau'r Ddaear  Archived   : crynodebau manwl o bob COP a SB
* Road to Doha, prosiect yn dilyn COP18 yn Qatar gan Carboun
* UNFCCC ar Borth Amgylchedd India 
* Cynhadledd y Pleidiau (COP)
* Nodyn rhagarweiniol gan Laurence Boisson de Chazournes, nodyn hanes gweithdrefnol a deunydd clyweledol ar *Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid Hinsawdd* yn Archifau Hanesyddol Llyfrgell Clyweled y Cenhedloedd Unedig ar Gyfraith Ryngwladol
* Testun yr UNFCCC

Categori:Cytundebau amgylcheddol
Categori:Cytundebau'r Deyrnas Unedig
Categori:Cytundebau'r Eidal
Categori:Cytundebau'r Almaen
Categori:Cytundebau Ffrainc
Categori:Newid hinsawdd