open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Les Charlots

Roedd **Les Charlots** yn grŵp o gerddorion, cantorion, digrifwyr ac actorion ffilm Ffrengig, a oedd yn boblogaidd yn y 1960au, y 1970au, a'r 1980au cynnar.

Y pum aelod oedd Gérard Rinaldi (llais / sacsoffon / acordion), Jean Sarrus (bas / llais cefndir), Gérard Filippelli, a.k.a. "Phil" (gitâr / llais cefndir), Luis Rego (gitâr rhythm / piano / llais cefndir) a Jean-Guy Fechner (drymiau / lleisiau cefndir). Cafodd Filippelli y llysenw "Phil" ac roedd dau "Gérards" yn y grŵp.

## Ffilmiau 
* *La Grande Java* (1970)
* *Les Bidasses En Folie* (1971)
* *Les Fous du stade* (1972)
* ''Les Charlots Font L'espagne* (1972)
* *Le Grand Bazar* (1973)
* *Je sais rien, mais je dirai tout* (1973)
* *Les Quatre Charlots Mousquetaires* (1974)
* *À Nous Quatre, Cardinal !* (1974)
* *Les Bidasses s'en vont en guerre* (1974)
* *Trop C'est Trop* (1975)
* *Bons Baisers De Hong Kong* (1975)
* *Et vive la liberté !* (1978)
* *Les Charlots en délire* (1979)
* *Les Charlots Contre Dracula* (1980)
* *Le Retour des bidasses en folie* (1983)
* *Charlots Connection* (1984)
* *Le Retour des Charlots* (1992)
* Ffilm ddogfen *La Douce Folie Des Bidasses* (2005)
* Ffilm ddogfen *Les Charlots documentaire inédit'' (2021)

## Cyfeiriadau 
Categori:Bandiau Ffrengig
Mynwent Aberfan

bawd| Golygfa o'r awyr o Fynwent Aberfan
bawd| Mynwent y Plant, lle mae'r plant a lladdwyd yn nhrychineb Aberfan wedi'u claddu.
Mae **Mynwent Aberfan** ger pentref Aberfan, Merthyr Tudful. Mae’n un o bum mynwent ym Mwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, ac mae’n adnabyddus am feddi 144 o bobl a bu farw yn ystod trychineb Aberfan ym 1966, pan lithrodd tomen pwll glo gan ladd llawer o bobl ym mhentref Aberfan.

## Hanes 
Agorwyd y fynwent yn 1876, ac mae'n cynnwys Mynwent Bryntaf, estyniad a agorwyd yn 1913. Mae'n gorchuddio tua 8 erw(3 hectar).

Yn ogystal â chofeb i ddioddefwyr trychineb Aberfan, mae cofeb filwrol hefyd i saith milwr a foddwyd ym Môr Hafren yn 1888.

## Cyfeiriadau
Categori:Mynwentydd Cymru
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig yng Nghymru, 2019

**Cafwyd etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig 2019** ar 12 Rhagfyr 2019 gan ethol 650 aelod o Dŷ’r Cyffredin yn San Steffan gan gynnwys y 40 sedd Gymreig.

Er i'r blaid Lafur ennill y nifer fwyaf o bleidleisiau yng Nghymru, y Ceidwadwyr enillodd ar draws y DU.

## Hanes 
Yn Etholiadau Ewropeaidd Cymru ym Mehefin 2019, roedd Plaid Brexit newydd ei ffurfio ac wedi ennill 32.5% o’r pleidleisiau a dwy sedd. Daeth Plaid Cymru yn ail gyda 20% ac un ASE (MEP), Jill Evans. Daeth Llafur yn drydydd, gyda 15.3% gyda un ASE, Jackie Jones.

## Seddi targed 
### Llafur 
* Arfon, Plaid Cymru (Cadwyd gan Blaid Cymru)
* Preseli Sir Benfro, Ceidwadwr (Cadwyd gan y Ceidwadwyr)

### Plaid Cymru 
* Ynys Môn, Llafur (Cadwyd gan y Ceidwadwyr)
* Llanelli, Llafur (Cadwyd gan Llafur)

## Cyfeiriadau
Categori:2019 yng Nghymru
Rhewl, Swydd Amwythig

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Rhewl.''

Pentref yn sir seremonïol  Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Rhewl**.  Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Selattyn and Gobowen yn awdurdod unedol Swydd Amwythig.

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Unbennaeth Prydain

**Unbennaeth** neu **Unbeinyaeth Prydein** oedd hen anthem neu gerdd genedlaethol yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol Cynnar. Yr oedd yn ofynnol yn ôl y gyfraith i feirdd llysoedd brenhinol Aberffraw, Dinefwr, Mathrafal, a Chaerllion i ddilyn y fyddin ac i adrodd y gân cyn ac ar ôl pob brwydr. 

Am y gwasanaeth hwn, derbyniodd y bardd yr ail anifail gorau o'r ysbail ar ôl y brenin

Mae'n debygol fod y gân yn cyfeirio'n agosach at Faterion Prydain (Trioedd Ynyd Prydain) a Sieffre o Fynwy nag at gofnodion y beirdd cynnar fel Taliesin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Yr Oesoedd Canol yng Nghymru
Cyfraith y Mers

**Cyfraith y Mers** oedd cyfraith y Mers neu'r Gororau yn ystod yr Oesoedd Canol hwyr. 

**Hanes**

Ceir y cyfeiriad swyddogol cyntaf at gyfraith benodol y Mers yng nghymal 56 o *Magna Carta* 1215, sy'n darllen (Lladin): "os cyfyd anghydfod ... fe'i setlir ... ar gyfer tenementau yn Lloegr yn ôl cyfraith Lloegr, am denementau yng Nghymru yn ôl cyfraith Cymru, am denementau yn y Mers yn ôl cyfraith y Mers." Ailgadarnhawyd hawl y rhai yn y Gororau i sefyll eu prawf dan gyfraith y Mers yng Nghytuniad Aberconwy yn 1277.

Ni chafodd cyfraith y Mers erioed ei chodeiddio ac nid oedd ganddi ffurf ddiffiniol. Fe'i beirniadwyd, cyn hynt Deddfau Cyfreithiau Cymru 1535 a 1542, am ei gyfyngu'n rhannol i'r cof yn unig.

## Nodiadau 
## Llyfryddiaeth 
 
*

Categori:Hanes cyfreithiol Cymru
Categori:Hanes cyfreithiol Lloegr
Categori:Cyfraith ryngwladol
Palaeontoleg Cymru

[bawd|300x300px| Model maint llawn o [Dracoraptor yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]]
Dyma grynhoad o ymchwil palaeontoleg Cymru.

## Cyfnod Cambriaiaidd 
* Genws o drilobitau yw *Anebolithus* a ddarganfuwyd ym Mryn Gilwern, Powys, Cymru. Roedd *Anebolithus*, fel trinwclidau eraill, yn ddall.
* Genws o drilobit yn yr urdd Agnostida yw *Homagnostus*, a fodolai yng ngogledd Cymru. Cafodd ei ddisgrifio gan Howell yn 1935. Yn wreiddiol, ystyriwyd bod y genws yn *Agnostus pisiformis var. obesus* (Belt, 1867).

## Cyfnod Ordofigaidd 
* Genws o drilobitau o ddiwedd Ordofigaidd Cymru yw *Lloydolithus*.bawd|136x136px| *Ffosil Ogygiocarella debuchii, Cymru.*
* Genws o drilobitau asaphid yw *Ogygiocarella* Brongniart, 1822,. Bodolodd yn ystod y Canol Ordofigaidd. 

## Deinosoriaid triasig 
### *Pantydraco* 
bawd|185x185px| *Caducus Pantydraco*
Genws o ddeinosor sauropodomorff gwaelodol oedd ''Pantydraco. Mae'r "Panty"''  yn cyfeirio at Pant-y-ffynnon, yn Nhresimwn yn Ne Cymru lle dargafuwyd y ffosil.

Mae'r Pantydraco yn dod o gyfnod Triasig diweddwddar Cymru. Mae'n seiliedig ar sgerbwd rhannol ifanc, a dim ond un rhywogaeth o *Bantydraco* a gydnabyddir, sef  Pantydraco caducus***.***

## Cymru Jwrasig 
### *Paceyodon* 
Genws diflanedig o forganucodontan o ddyddodion Jwrasig Cynnar de Cymru yw *Paceyodon* . Mae *Paceyodon* yn hysbys o molariform ynysig sy'n sylweddol fwy nag unrhyw folariform morganucodontan a ddarganfuwyd eto. Fe'i casglwyd yn Chwarel y Pant, Bro Morgannwg. Cafodd ei henwi gyntaf gan William A. Clemens yn 2011 a'r math o rywogaeth yw *Paceyodon davidi* . 

### *Dracoraptor* 
[bawd|250x250px| *[Dracoraptor hanigani*]]
Genws o ddeinosor coelophysoid yw *Dracoraptor* (sy'n golygu "lleidr ddraig") a oedd yn byw yn ystod cyfnod Hettangaidd y Cyfnod Jwrasig Cynnar yng Nghymru. Mae'n dyddio tua 201.3 ± 0.2 miliwn o flynyddoedd oed.

Cafodd y ffosil ei ddarganfod am y tro cyntaf yn 2014 gan Rob a Nick Hanigan a Sam Davies yn Ffurfiant Blue Lias ar arfordir De Cymru. Daw'r enw genws *Dracoraptor* o Draco sy'n cyfeirio at y ddraig Gymreig, a "raptor" sy'n golygu lleidr. Enw'r rhywogaeth penodol yw *Dracoraptor hanigani*. Dyma'r deinosor Jwrasig hynaf y gwyddys amdano a dyma sgerbwd deinosor cyntaf o gyfnod Jwrasig Cymru.

## Gweler hefyd 
* Daeareg Cymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Byd natur Cymru
Categori:Daeareg Cymru
Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg yng Nghymru
Cyfansoddiadaeth

Athrawiaeth neu ddamcaniaeth o'r gyfraith yw **cyfansoddiadaeth** sy'n seiliedig ar yr egwyddor taw corff cyfreithiol sylfaenol—hynny yw, cyfansoddiad ysgrifenedig—sydd yn cyfreithloni ac yn cyfyngu ar awdurdod y llywodraeth. Dan drefn gyfansoddiadol, y cyfansoddiad ydy cyfraith gwlad a'r awdurdod goruchaf yn y wladwriaeth, a châi grym y llywodraeth ei gyfyngu gan reolau a dulliau gweithredu sefydledig.

Yn y bôn, mae cyfansoddiadaeth yn dal taw rheol y gyfraith sydd yn llywodraethu: mae pob un dinesydd, gan gynnwys aelodau'r llywodraeth a swyddogion y wladwriaeth, yn ddarostyngedig i'r gyfraith. Mae cyfansoddiadaeth hefyd yn cynnwys rhaniad pwerau rhwng gwahanol ganghennau'r llywodraeth—yr adran weithredol, y ddeddfwrfa, a'r farnwrfa—i gydbwyso grym ac atal unrhyw un adran rhag gorbwyso ar y lleill. Gallai hefyd arddel dwysiambraeth yn y ddeddfwrfa, a ffederaliaeth neu ddatganoli.

Mae cyfansoddiadaeth yn pwysleisio hawliau sifil a gwleidyddol, megis rhyddid mynegiant a rhyddid crefydd, yn ogystal â threfn briodol y gyfraith a chydraddoldeb gerbron y gyfraith. Câi cyfansoddiadaeth ei hystyried yn agwedd bwysig o lywodraethiant democrataidd, gan ei bod yn sefydlu fframwaith ar gyfer llywodraethu atebol ac eglur sydd yn cynrychioli'r bobl ac yn ymatebol i'w hanghenion a'u buddiannau.

## Gweler hefyd 
* Brenhiniaeth gyfansoddiadol
* Deddfoldeb
* Llywodraeth gyfyngedig

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith gyfansoddiadol
Categori:Damcaniaethau'r gyfraith
Jerry Springer

Darlledwr, newyddiadurwr, actor, cynhyrchydd, cyfreithiwr a gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Gerald Norman Springer** (13 Chwefror 1944 – 27 Ebrill 2023).  Cafodd Springer ei eni yn Llundain yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cafodd ei fagu yn Queens, Dinas Efrog Newydd, UDA.

Fel gwleidydd, gwasanaethodd Springer fel 56fed Maer Cincinnati rhwng 1977 a 1978. Bu'n gweithio fel newyddiadurwr yn Cincinnati. Roedd Springer yn fwyaf adnabyddus am y sioe siarad tabloid a oedd weithiau’n ddadleuol, *Jerry Springer*, rhwng 1991 a 2018. Roedd e'n gyflwynydd ''America's Got Talent'' o 2007 i 2008.

Cafodd Springer ei eni yng ngorsaf Underground Highgate tra roedd yr orsaf yn cael ei defnyddio fel lloches., yn fab i Margot (née Kallmann) a Richard Springer.

Bu farw Springer yn ei gartref yn Evanston, Illinois, yn 79 oed, o ganser y pancreas.

## Cyfeiriadau 
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser y pancreas
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Pobl o Lundain
Ysbyty Cyffredinol Glangwili

Ysbyty cyffredinol yng Nghaerfyrddin yw **Ysbyty Cyffredinol Glangwili** (Saesneg: *Glangwili General Hospital*), a elwid gynt yn **Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru**. Mae'n cael ei reoli gan Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda ac yn derfynnol, Llywodraeth Cymru.

## Hanes
Agorodd yr ysbyty fel Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru ym 1949. Newidiodd ei enw i Ysbyty Cyffredinol Glangwili yn dilyn pleidlais yn 2010. Roedd yn rhan o Ymddiriedolaeth GIG Sir Gaerfyrddin hyd nes i'r corff hwnnw ddod i ben a chael ei lyncu i greu Ymddiriedolaeth Hywel Dda.

## Datblygiadau
Ym mis Medi 2014, agorwyd uned dialysis arennol newydd sy'n cael ei redeg gan Fresenius Medical Care Renal Services Ltd yn yr ysbyty, gyda chontract i'w rhedeg am o leiaf 7 mlynedd.
Fel rhan o ad-drefnu gwasanaethau acíwt yng Nghymru, bydd gwasanaeth pediatrig cleifion mewnol 24/7 yn Glangwili o fis Hydref 2014. 

Buddsoddwyd £25m mewn uned famolaeth a genedigaeth newydd yn yr ysbyty  wedi i adroddiad yn 2018 ddarganfod nad oedd yr uned ar y pryd "ddim yn ffit i'w bwrpas". Ers y buddsoddiad mae'r ddarpariaet wedi "gwella'n sylweddol".

Yn 2022 lansiwyd Canolfan Ymchwil Glinigol yn yr Ysbyty. Roedd y buddsoddiad o £250,000 wedi arwain at ddatblygu ystafelloedd clinigol pwrpasol i drin a monitro cleifion a labordy amlddefnydd gyda chyfleusterau o’r radd flaenaf i alluogi prosesu samplau yn annibynnol o adrannau prysur eraill.

Yn 2022 adroddwyd ar gynlluniau i adeiladu ysbyty fawr newydd yn ardal San Clêr a Arberth erbyn 2029 i wasanaethau gorllewin Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro. Byddai hyn yn effeithio ar waith Ysbyty Glangwili.

## Gwasanaethau eraill
Bu Radio Glangwili yn rhan bwysig o wead yr ysbyty a hefyd Llyfrau Llafar Cymru a ddatblygwyd gyda chydweithrediad gwirfoddolwyr yr orsaf radio i ddatblygu llyfrau llafar i bobl ddall a gwan eu golwg.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Ysbyty Cyffrednnol Glangwili ar wefan Bwrdd Iechyd Hywel Dda 
* Fideo o adeilad ac adrannau Ysbyty Glangwili ar sianel Youtube Bwrdd Iechyd Hywel Dda

Categori:Sefydliadau 1947
Gorllewin Cymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Gaerfyrddin
Categori:Caerfyrddin
Categori:Sir Gaerfyrddin
Lockheed Martin

Corfforaeth awyrofod, arfau, amddiffyn, diogelwch gwybodaeth a thechnoleg Americanaidd gyda buddiannau byd-eang yw **Lockheed Martin**. Fe'i ffurfiwyd trwy uno Lockheed Corporation â Martin Marietta ym mis Mawrth 1995.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau awyrofod yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1995
Robert David Rowland (Anthropos)

Gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, bardd a llenor oedd **Robert David Rowland (Anthropos)** (1853? – 21 Tachwedd 1944).

Fe'i ganwyd tua 1853; nid oes sicrwydd yngylch y dyddiad na'r lle. Fe'i mabwysiadwyd gan Robert a Beti Rowland, a oedd yn byw ym mhentref Tyn-y-cefn, yn agos i Gorwen. Fe'i prentisiwyd yn deiliwr. Dechreuodd bregethu yn 1873 ac yn 1874 aeth i goleg y Bala. Bu'n athro ysgol yno am gyfnod, a chyhoeddodd ei lyfr cyntaf,  *Y Blodeuglwm*, yn 1877. O'r Bala aeth i Gaernarfon, gan ymuno â staff *Yr Herald Cymraeg* ac wedyn *Y Genedl Gymreig*; daeth yn olygydd yr olaf o 1881 hyd 1884. Bu hefyd yn cynorthwyo Evan Jones gyda'r *Amseroedd*. Wedi ei ordeinio yn 1887 daeth yn weinidog yng Nghaernarfon, lle y bu hyd 1933. Yn 1912 dilynodd Thomas Levi fel golygydd ''Trysorfa'r Plant''. 

Roedd yn adnabyddus ledled Cymru fel llenor a bardd. Cyhoeddodd dros 20 o lyfrau.
Ysgrifennodd lawer iawn i'r wasg, gan gynnwys *Y Herald Cymraeg*, *Y Genedl Gymreig*, *Y Faner*,  *Y  Goleuad, Y Traethodydd*, *Y Geninen*, a'r *Dinesydd Cymreig*. 

## Gweithiau
* *Y Blodeuglwm* (Y Bala, 1878)
* *Gwroniaid y Ffydd a Brwydrau Rhyddid* (Caernarfon, 1897)
* *Oriau yn y Wlad: neu, Gydymaith Gwyliau Haf* (Caernarfon, 1898)
* *Y Frenhines Victoria : Ei Hanes, ei Nodweddion, ei Dylanwad* (Caernarfon, 1901)
* *Awel a Heulwen* (Caernarfon, 1901)
* *Gwlad yr Iesu* (Caernarfon, 1903)
* *Oriau gygag Enwogion* (Wrecsam, 1903)
* ''Y Faner Wen: Ystori Arbenig i Blant y 'Band of Hope'” (Caernarfon, 1903)
* *Y Porth Prydferth* (Wrecsam, 1904)
* *Telyn Bywyd* (Caernarfon, 1904)
* *Tŷ Capel y Cwm* (Wrecsam, 1905)
* ''Perlau'r Diwygiad* (Caernarfon, 1906)
* *Oriau Hamdden: Yng Nghwmni Awduron a Llyfrau* (Wrecsam, 1907)
* *Y Ffenestri Aur: Oriau yn Nghwmni Natur, Awduron, a Llyfrau* (Dinbych, 1907)
* *Cadeiriau Enwog* (Caernarfon, 1908)
* *Camrau Llwyddiant: Trem ar Fywyd Dewi Arfon* (Wrecsam, 1909)
* *Jim: Yr Arlunydd Bach* (Caernarfon, 1909)
* *Y Golud Gwell: Adlais o'r Dyddiau Gynt* (Wrecsam, 1910)
* *Merch y Telynor: Rhamant Gymreig* (Wrecsam, 1911)
* *Bugail y Cwm* (Wrecsam, 1913)
* *Y Pentre Gwyn: Ystori Bore Bywyd* (Wrecsam, 1915)
* *Stryd Ni: Stori Newydd i'r Plant* (Caernarfon, 1920)
* *Un o Blant y Wlad: Stori i'r Plant* (Caernarfon, 1921)
* *Pentre'r Plant: Atgofion Bore Bywyd'' (Caernarfon d.d. ?1922)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1853
Categori:Gweinidogion Methodist o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1944
Dwight F. Davis

Gwleidydd a chwaraewr tenis o'r Unol Daleithiau oedd **Dwight Filley Davis** (5 Gorffennaf 1879 – 28 Tachwedd 1945). Mae *"Cwpan Davis"*, twrnamaint blynyddol y Ffederasiwn Tenis Rhyngwladol, wedi'i enwi er anrhydedd iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr tenis o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1945
Coedwig Dyfnant

bawd|250px| Golygfa ar draws tir fferm i Goedwig Dyfnant
bawd|250px|Pont droed yng Nghoedwig Dyfnant

Mae **Coedwig Dyfnant** yn goedwig anghysbell yng ngogledd-ddwyrain canolbarth Powys, heb fod ymhell o bentref Llangadfan. Ers 2020 bu'n rhan o Goedwig Genedlaethol i Gymru sy'n rhwydwaith o goedtiroedd a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru.

## Lleoliad 
[bawd|250px|Tafarn y Cann Office, [Llangadfan sydd gerllaw'r Goedwig]]
Saif Coedwig Dyfnant i'r gorllewin o ffordd y B4395, ffordd sy'n rhedeg i'r gogledd o ffordd yr A458 ac sydd rhwng dyffrynnoedd Afon Twrch i'r gorllewin ac Afon Efyrnwy i'r dwyrain, i'r gogledd o bentref Llangadfan. Fe'i disgrifir gan Lonely Planet fel "lle mae drysfa o lwybrau coedwigaeth ag arwyddion da yn cyrraedd uchafbwynt gydag un bryn enfawr cyn disgyn yn syfrdanol i Lyn Efyrnwy " (pum milltir i ffwrdd). Mae gan Goedwig Dyfnant arwynebedd o 2,430 hectar (6,000 erw)  ar gyrion Mynyddoedd Cambria, ychydig i’r de o Lyn Efyrnwy.

## Daearyddiaeth 
Plannwyd y goedwig wreiddiol gan y Comisiwn Coedwigaeth. Gellir cyrraedd ato o ffordd wledig o Langadfan, sy'n ymestyn i  trac troed. Mae'n cael ei wasanaethu'n dda gan  o lwybrau coedwig. Mae'r llwybrau coedwig yn cynnwys Llwybrau'r Enfys, a sefydlwyd gan bartneriaeth rhwng Comisiwn Coedwigaeth Cymru a Chymdeithas Marchogion a Gyrwyr Cerbydau Dyfnant a Fyrnwy; Wedi'u gosod mewn amgylchedd coedwig heddychlon mae'r llwybrau'n cynnwys pum llwybr marchogaeth.

## Bywyd gwyllt 
Mae'r goedwig yn goedwig weithiol fawr, o goed conwydd yn bennaf gyda phocedi o goed collddail brodorol. Mae gan y goedwig dyfiant cyfoethog o blanhigfeydd cymysg sy'n cynnwys conwydd fel cypreswydden, cedrwydd coch gorllewinol, pinwydden y porthdy, ffynidwydd Douglas, sbriws Norwy a ffynidwydd mawreddog, yn ogystal â choed collddail.

Mae rhywogaethau adar nodedig yn y goedwig yn cynnwys gweilch, croesbig a grugieir du yn arbennig. Mae'r gwalch glas wedi ymddangos yn gynyddol ers yr 1980au. gan achosi dadlau ymysg y gymuned lleol oherwydd ei anghydnawsedd â datblygiad y llwybrau ar gyfer marchogaeth, gyrru cerbydau ac ati.

Cwmni Dŵr Severn Trent sy’n gyfrifol am reoli’r goedwig. Mae'n cydweithio â Chyngor Cefn Gwlad Cymru a’r Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar, a’r dasg o warchod y coedwigoedd hyn ynghyd ag ystâd Efyrnwy, fel gwarchodfa natur genedlaethol.

Fe'i defnyddiwyd fel llwyfan arbennig yn ystod digwyddiad Rali Cymru Prydain Fawr (rali rasio ceir) 2013.

## Gweler hefyd
* Coedwig Genedlaethol i Gymru

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan Coedwig Dyfnant ar dudalen Cyfoeth Naturiol Cymru
* Coedwig Genedlaethol Cymru: safleoedd coetiroedd rhestr o goedtiroedd sy'n rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru ar wefan swyddogol Llywodraeth Cymru

Dyfnant
Gordon Lightfoot

Cyfansoddwr a gitarydd o Ganada oedd **Gordon Meredith Lightfoot Jr.** (17 Tachwedd 1938 &ndash; 1 Mai 2023). Cafodd Lightfoot lwyddiant rhyngwladol mewn canu gwerin a chanu gwlad. Roedd e'n helpu i ddiffinio sain pop-gwerin y 1960au a'r 1970au. Roedd yn cael ei ystyried gan lawer fel cyfansoddwr caneuon gorau Canada. 

Cafodd Lightfoot ei eni yn Orillia, Ontario,   yn fab i Jessie Vick Trill Lightfoot a Gordon Lightfoot Sr. Roedd e'n o dras Albanaidd. Perfformiodd yn gyhoeddus gyntaf yn yr ysgol, gan ganu’r hwiangerdd Wyddelig-Americanaidd “ Too Ra Loo Ra Loo Ral ”, a ddarlledwyd dros system annerch cyhoeddus ei ysgol 

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Cantorion Saesneg o Ganada
Categori:Cantorion gwerin o Ganada
Categori:Cantorion gwlad o Ganada
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 20fed ganrif o Ganada
Categori:Cyfansoddwyr caneuon yr 21ain ganrif o Ganada
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Gitaryddion o Ganada
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Pobl o Ontario
Fernando VI, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 9 Gorffennaf 1746 hyd ei farwolaeth oedd **Fernando VI** (23 Medi 1713 – 10 Awst 1759). Fe'i dilynwyd gan ei hanner brawd, Siarl III.

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1713
Categori:Marwolaethau 1759
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Felipe V, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 1 Tachwedd 1700 hyd 14 Ionawr 1724, ac unwaith eto o 6 Medi 1724 hyd ei farwolaeth oedd **Felipe V** (19 Rhagfyr 1683 – 9 Gorffennaf 1746).

Fe'i ganwyd i deulu brenhinol Ffrainc (fel **Philippe, Dug Anjou**) yn ystod teyrnasiad ei daid, Louis XIV. Roedd yn ail fab i Louis, Grand Dauphin, ac yn drydydd yn llinell olyniaeth i goron Ffrainc. Nid oedd disgwyl iddo ddod yn frenhin, ond roedd ei hen-ewythr Siarl II, brenin Sbaen yn ddi-blant. Oherwydd bod disgwyl i'w dad a'i frawd hynaf etifeddu gorsedd Ffrainc, enwyd Philip gan Siarl II fel etifedd tebygol gorsedd Sbaen. Esgynnodd Philippe orsedd Sbaen yn 1700 ar ôl marwolaeth Siarl, a daeth yn aelod cyntaf o Dŷ Bourbon i deyrnasu fel brenin Sbaen. Roedd gwledydd eraill Ewrop yn ystyried y posibilrwydd o uno Ffrainc a Sbaen o dan un teyrn fel bygythiad i gydbwysedd pŵer ar y cyfandir, a chymerasant gamau i'w atal. Ysgogodd esgyniad Philippe i Sbaen Ryfel Olyniaeth Sbaen a barhaodd am dros 13 mlynedd (1701–15).

Ym 1724 ymwrthododd Felipe â'r orsedd o blaid ei fab hynaf, Luis. Bu farw'r brenin newydd yn ddiweddarach y flwyddyn honno, a chymerodd Felipe yr orsedd eto am 21 mlynedd arall. Dilynwyd ef gan ei fab hynaf a oedd wedi goroesi, sef Ferdinand VI.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Marwolaethau 1746
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Siarl IV, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 14 Rhagfyr 1788 hyd 19 Mawrth 1808 oedd **Siarl IV** (11 Tachwedd 1748 – 20 Ionawr 1819).

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1748
Categori:Marwolaethau 1819
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Fernando VII, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 19 Mawrth 1808 hyd 6 Mai 1808 ac unwaith eto o 11 Rhagfyr 1813 hyd ei farwolaeth oedd **Fernando VII** (14 Hydref 1784 – 29 Medi 1833).

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1784
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Amadeo I, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 16 Tachwedd 1870 hyd 11 Chwefror 1873 oedd **Amadeo I** (30 Mai 1845 – 18 Ionawr 1890).

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Alfonso XII, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 29 Rhagfyr 1874 hyd ei farwolaeth oedd **Alfonso XII** (28 Tachwedd 1857 – 25 Tachwedd 1885).

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Isabel II, brenhines Sbaen

Brenhines Sbaen o 29 Medi 1833 hyd 30 Medi 1868 oedd **Isabel II** (10 Hydref 1830 – 9 Ebrill 1904). Hi yw'r unig frenhines sydd wedi rheoli Sbaen ers i'r wlad gael ei huno.

Cafodd ei geni ym Mhalas Madrid, yn ferch i Fernando VII a María Cristina, brenin a brenhines Sbaen. Priododd Francisco de Asís, dug Cádiz (1822–1902), ei chefnder. Bu iddynt amryw o blant:

* Yr Infanta María Isabel (1851–1931) 
* Alfonso XII, brenin Spain (1857–1885)  
* Yr Infanta María del Pilar (1861–1879)
* Yr Infanta María de la Paz (1862–1946) 
* Yr Infanta María Eulalia (1864–1958) 

Ym 1852, ceisiodd llofrudd ei lladd. Dienyddiwyd yr ymosodwr yn ddiweddarach. Ym 1868, bu chwyldro, a diorseddwyd Isabel.

## Cyfeiriadau
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl o Fadrid
Categori:Teyrnoedd Sbaen
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Joseph Bonaparte

Gwladweinydd, cyfreithiwr a diplomydd o Ffrancwr oedd **Joseph-Napoléon Bonaparte** (ganwyd **Giuseppe di Buonaparte**; 7 Ionawr 1768 – 28 Gorffennaf 1844). Yn ystod Rhyfeloedd Napoleon fe'i penodwyd yn Frenin Napoli (fel **Joseph I** neu **Guiseppe I**; 1806–1808), ac wedyn yn Frenin Sbaen (fel **Joseph I** neu **José I**; 1808–1813) gan ei frawd hŷn, Napoleon Bonaparte. Ar ôl cwymp Napoleon, ymfudodd i'r Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1768
Categori:Marwolaethau 1844
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Categori:Teulu Bonaparte
Siarl III, brenin Sbaen

Brenin Sbaen o 10 Awst 1759 hyd ei farwolaeth oedd **Siarl III** (20 Ionawr 1716 – 14 Rhagfyr 1788).

Categori:Brenhinoedd Sbaen
Categori:Genedigaethau 1716
Categori:Marwolaethau 1788
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Elitiaeth

Y grêd y dylai cymdeithas gael ei harwain gan elît—grŵp bach o bobl ddethol—yw **elitiaeth**. Yn aml defnyddir y gair yn ddifrïol, i ddisgrifio agwedd neu ymddygiad ffroenuchel, snobyddlyd, neu i gyhuddo credoau neu bolisïau penodol o fod yn annheg neu'n wahaniaethol. Yn ei ystyr ysgolheigaidd, cyfeirir y term hefyd at ddamcaniaethau sydd yn ymwneud â'r rhai sydd yn rheoli cymdeithasau a llywodraethau ac sydd yn ceisio deall pam fod grym a rheolaeth yn cael eu crynhoi mewn dwylo carfan fechan o bobl.

## Elitiaeth normadol 
Cred neu ideoleg wleidyddol yw elitiaeth normadol sydd yn dal taw trefn ddymunol ydy rheolaeth gan yr elît, fel arfer ar sail y ddadl y dylai grym cael ei ymddiried i leiafrif o bobl ddoeth neu oleuedig. Mae elitiaeth normadol yn groes i ddemocratiaeth. Enghraifft o'r ddamcaniaeth hon yw llywodraeth yr athronwyr-frenhinoedd a argymhellir gan Platon yn *Y Wladwriaeth*.

## Damcaniaeth yr elît 
### Elitiaeth glasurol 
Mae elitiaeth glasurol yn honni ei bod yn ddisgrifiadol yn hytrach na normadol, hynny yw, damcaniaeth empiraidd, realaidd, sydd yn cydnabod natur anochel rheolaeth elitaidd. Yn ôl y safbwynt hwn, rhithiau yw syniadau egalitaraidd megis democratiaeth a sosialaeth, Datblygwyd y ddamcaniaeth hon gan feddylwyr megis Vilfredo Pareto, Gaetano Mosca, a Robert Michels yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g.

### Elitiaeth fodern 
Damcaniaeth ddisgrifiadol hefyd yw elitiaeth fodern, sydd yn haeru dadansoddi rheolaeth elitaidd trwy ddulliau mwy beirniadol nag elitiaeth glasurol. Bu ysgolheigion yn yr 20g megis C. Wright Mills yn trin a thrafod achosion rheolaeth elitaidd yn nhermau strwythurau economaidd a gwleidyddol penodol yn hytrach na chymdeithas neu natur ddynol yn gyffredinol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Damcaniaethau cymdeithasol
Categori:Damcaniaethau gwyddor gwleidyddiaeth
Categori:Ffurfiau llywodraeth
Categori:Ideolegau gwleidyddol
Louis IV, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 20 Hydref 1314 hyd ei farwolaeth oedd **Louis IV**, ganwyd **y Bafariad** (1 Ebrill 1282 – 11 Hydref 1347).

Categori:Genedigaethau 1282
Categori:Marwolaethau 1347
Categori:Teyrnoedd y 14eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Arwyddion ffyrdd Cymru

[bawd|Arwydd ffordd [Llanelwedd|153x153px]]
Mae arwyddion ffyrdd Cymru yn ddwyieithog, gyda'r Gymraeg yn ymddangos gyntaf. Mae cynllun a ffurf yr arwyddion fel arall yn dilyn yr un ffurf a glwedydd eraill o fewn y Deyrnas Unedig.

__TOC__
## Protestio 
[bawd|172x172px|Protestiwr yn gollwng arwyddion ffordd wrth risiau [Y Swyddfa Gymreig ym Mharc Cathays, Caerdydd]]
Yn ol Cymdeithas yr Iaith, buant yn ymgyrchu dros arwyddion ffyrdd dwyieithog yn yr 1960au. Yn ol y canwr Meic Stevens, bu'r gymdeithas wrthi yn paentio arwyddion ffyrdd yn eu hymgyrch a bu'r canwr Dafydd Iwan a'r ymgyrchydd Ffred Ffransis yn arwain ymgyrchoedd.

Bu'r hanesydd John Davies wrthi hefyd. Ar ôl i gynghorydd Sir Benfro wrthod awgrym-gywiriad Dr Davies o newid arwydd "Trevine" i Trefin, cyfnewidiodd Dr Davies yr arwydd ei hun gyda'r sillafiad "Tre-fin" ynghyd a chyorth Meic Stevens. Arddangosodd Davies yr arwydd "Trevine" yn Eisteddfod Abertawe o flaen pabell y Gymdeithas ac fe ddaeth plismon i'w arestio.  Gwrthododd yr heddwas ei ddadl fod Davies wedi darparu rhywbeth gwell i'r cyngor, ond gadael wnaeth yr heddwas ar ôl i gannoedd ymgasglu o'u cwmpas.

Yn ôl John Davies, yn dilyn adroddiad Roderic Bowen ar arwyddion dwyieithog yng Nghymru, dyma oedd buddugoliaeth bwysicaf Cymdeithas yr Iaith oherwydd gwnaed y Gymraeg yn amlwg yn mhob rhan o Gymru.

Bu Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 yn gyfrifol am sicrhau'r egwyddor y dylid trin y Gymraeg a’r Saesneg yn gyfartal mewn busnes cyhoeddus yng Nghymru. Mae Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 yn cynnwys darpariaeth am statws swyddogol y Gymraeg ac yn sicrhau nad yw’r Gymraeg yn cael ei thrin yn llai ffafriol na’r Saesneg.

## Gweler hefyd 
* Arwyddion dwyieithog

## Cyfeiriadau
Categori:Cymraeg
Categori:Ffyrdd Cymru
Linda Lewis

Cantores, cyfansoddwr caneuon a gitarydd o Loegr oedd **Linda Ann Fredericks** (27 Medi 1950 &ndash; 3 Mai 2023), sy'n fwy adnabyddus fel **Linda Lewis**. Mae ei recordiau yn cynnwys albymau unigol, *Lark* (1972), *Not a Little Girl Anymore* (1975), *Woman Overboard* (1977), a'r *Second Nature* diweddarach (1995), a'r senglau "Rock-a-Doodle-Doo" (1973), “Sideway Shuffle” (1973), a’i fersiwn hi o "Shoop Shoop Song (It’s in His Kiss)".  Daeth hi'n llwyddiannus mewn gwledydd eraill fel Japan. 

Cafodd Lewis ei geni yn West Ham. Mynychodd hi  ysgol lwyfan,  ac ymddangosodd mewn ffilmiau fel *A Taste of Honey* (1961) ac fel cefnogwr sgrechian yn ffilm gyntaf y Beatles ''A Hard Day's Night'' (1964). Ymunodd â The Q Set, band Prydeinig a berfformiodd gerddoriaeth ska a bît glas. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Cantorion roc o Loegr
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gitaryddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Gitaryddion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Gitaryddion roc o Loegr
Categori:Marwolaethau 2023
Categori:Pobl o Lundain
Coedwig Dyfi

bawd|250px|Map yn dangos safeoedd Coedwig Dyfi (2019)

Mae **Coedwig Dyfi** rhwng tref Machynlleth a Dolgellau a gorwedd yng nghysgod Cader Idris gyda'r rhanfwayf o'r coetir yn gorwedd o fewn ffiniau Parc Cenedlaethol Eryri. Mae Coedwig Dyfi yn goedwig eang o dros 5,000 hectr, i'r gogledd o brif Afon Dyfi ym mhen deheuol Parc Cenedlaethol Eryri. Mae'n cynnwys ardaloedd o goedwigoedd o amgylch aneddiadau Pantperthog, Ceinws, Corris, Aberllefenni yn y gorllewin ac Aberangell a Dinas Mawddwy yn y dwyrain. Mae'n rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2020.

## Hanes
Dechreuodd y Comisiwn Coedwigaeth blannu'r coed yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf ar ôl i’r rhyfel ddisbyddu holl goed Prydain.

Parhaodd y plannu drwy’r Ail Ryfel Byd gyda Merched Byddin y Tir, a elwid yn “Timber Jills”, yn plannu’r coed.
* **Nant Gwernol** - Grid OS: SH 681 067 ar gyrion Abergynolwyn. Ceir sawl llwybr; *Llwybr y Gorsafoedd* (1 filltir/1.7km), *Llwybr y Rhaeard* (1 filltir/1.6km), *Llwybr y Chwarelwyr* (3¼/5.1km)

### Beicio Mynydd
Datlblygwyd cynlluniau ar gyfer datblygu beicio mynydd mewn ffordd gynaliadwy ac yn fasnachol o fewn Coedwig Dyfi. Daw hyn gan Beicio Mynydd Dyfi MTB.

Ceir llwybr beicio mynydd *Ceinws Climachx* sydd ger pentref Ceinws ger Machynlleth ond yng nghanol Coedwig Dyfi. Mae'r llwybr beicio mynydd yma yn 15km o hyd gyda chyfanswm yr esgyniad (neu ddisgyniad wrth fynd lawr) yn 450 medr ac yn denu ymwelwyr i fwynhau'r golygfeydd a'r antur o seiclo ar lwybrau coediog a mynyddig. Dyma'r disgyniad gwaith dynol hwyaf yng Nghymru gyda'r llwybr yn cael ei chynnal a chadw gan weithwyr ac mae'n atyniad i seiclwyr mynydd profiadol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Coedwig Dyfi - Tan y Coed, ger Machynlleth gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru
* Ffoto o Hen ganolfan hyfforddi, Coedwig Dyfi, ger Ceinws / Esgairgeiliog gwefan Casgliad y Werin 

Categori:Daearyddiaeth Cymru
Dyfi
Categori:Machynlleth
Categori:Dolgellau
Categori:Economi Gwynedd
Coedwig Bwlch Nant yr Arian

Mae **Coedwig Bwlch Nant yr Arian** yn ganolfan natur ac awyr agored sy'n enwog am ei hamserlen bwydo barcutiaid coch sydd yn atyniad i ymwelwyr. Mae'n cynnwys sawl llwybr cerdded, beicio mynydd a marchogaeth yn ogystal â chaffi a manau chwarae antur.
Ers 2020 bu'n rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru.

## Lleoliad
 un o nodweddion enwog y safle yw iddi fod yn sbardun ar gyfer ailgyflwyno'r barcutiaid i'r ardal. Ceir sesiynau bwydo'r adar yn ddyddiol sy'n boblogaidd gydag ymwelwyr]]

 dros Gwm Melindwr gyda'i dyffryn siâp u-bedol]]
Lleolir canolfan ymwelwyr Bwlch Nant yr Arian 9 milltir i'r dwyrain o Aberystwyth ar hyd y briffordd, A44. Mae'r canolfan ar gopa garth sy'n edrych lawr tua'r gorllewin dros Cwm Melindwr a thuag at Bae Ceredigion. Gan deithio o'r gorllewin o Aberystwyth, mae Bwlch Nant yr Arian yn gweithredu fel porth i fynyddoedd Pumlumon.
* *Llwybr Arian* - hyd 7.9km, cyfanswm y dringo: 160 medr (graddiant mwyaf: 12%). Mae’r Llwybr Arian yn eich arwain at lyn Blaenmelindwr.
* *Llwybr Melindwr*- hyd oddeutu 5km gyda graddiant dringo o 110m.
* *Llyn Pendam* - hyd 10.2km, dringfa 220m. Mae Llwybr Pendam yn cyfuno rhannau o Lwybrau Summit a Syfydrin.
* *Llwybr Summit* - hyd 18.5km, dringfa 515m. 
* *Llwybr Syfydrin* - hyd 36km gyda dringfa 670m.

### Llwybrau rhedeg
Ceir dau lwybr rhedeg pwrpasol. Enwyd llwybrau Y Fuwch a’r Llo ar ôl pâr o feini hirion trawiadol yn yr ardal sy’n dyddio’n ôl i’r Oes Efydd.
* *Y Llo* - hyd 3 milltir, 4.9km, cymhedrol.
* *Y Fuwch* - 6½ milltir, 10.5 cilometr, anodd. 

## Llwybr Marchogaeth
Ceir llwybr benodol ar gyfer marchogaeth.
* *Llwybr Mynydd March* - hyd 6½ milltir, 10.7km. Mae’r llwybr wedi ei arwyddo ac sydd wedi ei enwi ar ôl bryn lleol (Mynydd March). Mae golygfeydd godidog o Fae Ceredigion a Phumlumon Fawr, mynydd uchaf y Canolbarth.

## Gweler hefyd
* Bwlch Nant yr Arian

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Bwlch Nant yr Arian fel rhan o wefan Cyfoeth Naturiol Cymru
* Bwlch Nant yr Arian tudalen Facebook

Categori:Daearyddiaeth Cymru
Bwlch Nant yr Arian
Penny Mordaunt

Gwleidydd o Loegr yw **Penelope Mary Mordaunt**  () ; ganwyd 4 Mawrth 1973), yn fwyaf adnabyddus fel **Penny Mordaunt**. Mae hi'n Arweinydd Tŷ'r Cyffredin ac yn Arglwydd Lywydd y Cyngor ers mis Medi 2022. Mae hi'n aelod o’r Blaid Geidwadol, ac yn Aelod Seneddol (AS) dros Ogledd Portsmouth ers mis Mai 2010.

Cafodd Mordaunt ei geni yn Torquay, Dyfnaint, yn ferch i John Mordaunt, gyn-aelod Y Gatrawd Barasiwt. Bu farw ei  mam, Jennifer ( *née* Snowden; m. 1988), athrawes anghenion arbennig mewn sawl ysgol yn Purbrook. Trwy ei mam mae Mordaunt yn berthynas i Philip Snowden, Canghellor Llafur cyntaf y Trysorlys. Roedd yr actores y Fonesig Angela Lansbury yn gyfnither i'w nain, ac felly mae hi'n perthyn o bell i'r cyn arweinydd Llafur George Lansbury. 

Fel Arglwydd Lywydd y Cyfrin Gyngor a chludwr y Cleddyf Gwladol , cymerodd Mordaunt ran yng Nghoroniad, Siarl III, brenin y Deyrnas Unedig ar 6 Mai 2023, gan gyflwyno Cleddyf yr Offrwm Tlysog. Hi oedd y fenyw gyntaf erioed i gyflawni'r rôl.

Yn refferendwm aelodaeth yr Undeb Ewropeaidd yn y Deyrnas Unedig yn 2016, cefnogodd Mordaunt Brexit. Yn ystod ymgyrch y refferendwm, dywedodd Mordaunt nad oedd gan y Deyrnas Unedig feto i Dwrci ymuno â’r Undeb Ewropeaidd. O ystyried bod hwn yn ddarpariaeth yn y Cytuniad ar yr Undeb Ewropeaidd, cafodd Mordaunt ei gyhuddo o 'ddweud celwydd' dros y mater.  

Comisiynwyd Mordaunt i'r Llynges Wrth Gefn Frenhinol, gan wasanaethu o 2010 tan 2019. 

Cyfarfu Mordaunt â Paul Murray pan oedd y ddau ohonynt yn fyfyrwyr ym Mhrifysgol Reading a phriodi ag ef ym 1999, ond daeth hyn i ben mewn ysgariad yn 2000. Roedd hi mewn perthynas hirdymor gyda dyn busnes Ian Lyon. Mae hi wedi byw yn Portsmouth ar hyd ei hoes.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl o Loegr o dras Wyddelig
Categori:Swyddogion y Llynges Frenhinol
Navneet Aditya Waiba

Cantores werin o India sy'n canu'n bennaf yn yr iaith Nepaleg yw **Navneet Aditya Waiba**. Mae'n ferch i'r diweddar Hira Devi Waiba, arloeswr cerddoriaeth werin Nepali.  Navneet a'i frawd iau Satya Aditya Waiba (cynhyrchydd / rheolwr) yw'r unig artistiaid yn y genre cerddoriaeth werin Nepali sy'n canu ac yn cynhyrchu caneuon gwerin Nepali traddodiadol dilys heb eu difwyno na'u moderneiddio gan ddefnyddio offerynnau cerdd Nepali organig a thraddodiadol yn bennaf.   

## Bywyd cynnar 
Ganed Navneet Aditya Waiba i'w fam Hira Devi Waiba a'i thad Ratan Lal Aditya, ac fe'i magwyd yn nhref fynydd Kurseong yn Darjeeling, Gorllewin Bengal, India . Tyfodd Nanveet a Satya i fyny mewn amgylchedd cerddorol oherwydd eu mam a'u taid Sri Singh Man Singh Waiba a oedd hefyd yn digwydd bod yn fentor / hyfforddwr cerddorol eu mam.   

## Addysg a gyrfa flaenorol 
Enillodd Navneet ei gradd Meistr Saesneg (MA) o Brifysgol Gogledd Bengal, Gorllewin Bengal, India.   Bu'n gweithio fel uwch bwriwr hedfan gyda Cathay Pacific Airlines, Hong Kong .    

Ar ôl marwolaeth y fam Hira Devi Waiba yn 2011, ymunodd Navneet a Satya a dechrau gweithio i adfywio, amddiffyn a phoblogeiddio Cerddoriaeth Werin draddodiadol Nepali gan gadw etifeddiaeth gerddorol genhedlaethol oesol y teulu yn fyw. Mae eu caneuon yn adlewyrchu yn bennaf ar faterion merched, gwrthdaro ac anawsterau yn y gymdeithas Nepali.   

Fe wnaeth y ddeuawd brawd a chwaer aildrefnu ac ail-recordio caneuon Hira Devi Waiba ac yn 2015 dewiswyd caneuon mwyaf eiconig a phoblogaidd Hira Devi Waiba â llaw. Fe wnaethon nhw enwi'r albwm ' Ama Lai Shraddhanjali - Teyrnged i Fam ' a'i ryddhau ar 3 Tachwedd 2017 yn y lleoliad hanesyddol, Amgueddfa Patan yn Kathmandu, Nepal .      

"Hoffwn ysbrydoli’r genhedlaeth iau i fynd yn ôl i’r gwreiddiau rydyn ni’n perthyn iddyn nhw. Rwy’n teimlo y bydd y caneuon yn dod â’r atgofion hynny yn ôl.” - Navneet Aditya Waiba

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion o India
Gorsafoedd danddaearol Bank a Monument

Dwy orsaf gysylltiedig Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf Bank** a **gorsaf Monument**. Fe'u lleolir yn Ninas Llundain yng nghanol Llundain. Saif Monument ar y Circle Line a'r District Line; saif Bank ar y Central Line, y Northern Line a'r Waterloo & City Line yn ogystal â Rheilffordd Ysgafn Docklands.

Mae cyfadeilad yr orsaf yn un o'r rhai prysuraf ar rwydwaith Rheilffordd Danddaearol Llundain. Mae'r orsaf yn gymhleth iawn ac yn hynod o anodd i deithwyr ddod o hyd i'w ffordd drwyddi. Cwblhawyd uwchraddiad sylweddol yn 2023 ar ôl 7 mlynedd o adeiladu. Mae gan yr orsaf 27 grisiau symudol, y mwyaf o unrhyw orsaf ar y rhwydwaith.

## Cyfeiriadau
Bank
Bank
Categori:Dinas Llundain
Maes Awyr Luton

Maes awyr rhyngwladol yn Swydd Bedford, Dwyrain Lloegr, yw **Maes Awyr Luton Llundain** (IATA: **LTN**, ICAO: **EGGW**). Fe'i leoli 1.5 milltir (2.5&nbsp;km) i'r dwyrain o dref Luton, a 28 milltir (45&nbsp;km) i'r gogledd o ganol Llundain.

Luton
Categori:Cludiant yn Swydd Bedford
Luton
Rheilffordd Ysgafn Docklands

Rheilffordd ysgafn sy'n gwasanaethu Docklands Llundain, sef ardal y dociau a ailddatblygwyd yn Llundain yn y 1980au, yw **Rheilffordd Ysgafn Docklands** (Saesneg: *Docklands Light Railway*; DLR). Mae'n darparu cysylltiad uniongyrchol rhwng dwy brif ardal ariannol Llundain, sef Dinas Llundain a Canary Wharf. Fe'i hagorwyd ar 31 Awst 1987. Mae wedi cael ei hymestyn sawl gwaith, gan roi cyfanswm hyd o 38&nbsp;km (24 milltir). Mae llinellau bellach yn cyrraedd y gogledd i Stratford, i'r de i Lewisham, i'r gorllewin i Tower Gateway a Bank yn ardal ariannol Dinas Llundain, ac i'r dwyrain i Beckton, Maes Awyr Dinas Llundain a Woolwich Arsenal.

Gweithredir y gwasanaeth yn awtomatig, felly ychydig iawn o staff sydd ar y 149 trenau (sydd heb gabiau gyrru) ac mewn gorsafoedd cyfnewidfa mawr.

## Map
bawd|canol|600px|Llwybr daearyddol gywir Rheilffordd Ysgafn Docklands 

## Cyfeiriadau
Trafnidiaeth Cymru Trenau

Mae **Trafnidiaeth Cymru Trenau** yn gwmni sy'n gweithredu trenau cyhoeddus Cymru, ac yn is-gwmni i Trafnidiaeth Cymru (TrC), sef cwmni sy’n perthyn i Lywodraeth Cymru. 

Dechreuodd weithredu gwasanaethau dydd i ddydd Masnachfraint Cymru a’r Gororau ar 7 Chwefror 2021, fel gweithredwr gan gymryd lle KeolisAmey Cymru.

Mae Trafnidiaeth Cymru Trenau yn rheoli 248 o orsafoedd "National Rail" gan gynnwys pob un o’r 223 yng Nghymru ac yn gweithredu’r holl wasanaethau prif reilffordd i deithwyr yn gyfan gwbl yng Nghymru, ac yn gwasanaethau o Gymru, Caer, Amwythig i Lerpwl, Manceinion, Maes Awyr Manceinion, Crewe, Birmingham, Bidston a Cheltenham.

## Hanes 
Ym mis Mai 2018, dyfarnwyd masnachfraint Cymru a'r Gororau gan Trafnidiaeth Cymru i KeolisAmey Cymru. Wedi'i amserlennu i redeg am 15 mlynedd, dechreuodd ym mis Hydref 2018.

Yn dilyn cwymp mewn refeniw, a gostyngiad sylweddol yn nifer y teithwyr o ganlyniad i bandemig COVID-19, roedd y fasnachfraint wreiddiol wedi dod yn anhyfyw yn ariannol. Ar 7 Chwefror 2021, cymerodd Trafnidiaeth Cymru Trenau le KeolisAmey Wales fel gweithredwr masnachfraint Cymru a’r Gororau. Bydd KeolisAmey a Thrafnidiaeth Cymru yn parhau â phartneriaeth ar welliannau pellach ar y rhwydwaith, gydag Amey Infrastructure Wales (AIW) yn parhau i chwarae rhan yn y gwaith o gyflawni rhai prosiectau allweddol megis Llwybrau Lleol y Cymoedd a Chaerdydd.
## Cerbydau presennol 
Etifeddodd Trafnidiaeth Cymru gan KeolisAmey Wales fflyd o unedau lluosog diesel Dosbarth 143, 150, 153, 158, 170 a 175, unedau lluosog diesel-batri-trydan Dosbarth 230, unedau lluosog deufodd Dosbarth 769 a setiau Mark 4 a DVT gyda dyraniad o locomotifau Dosbarth 67.

### Fflyd y dyfodol 
Mae holl fflyd dros dro KeolisAmey Trafnidiaeth Cymru a etifeddwyd gan Drafnidiaeth Cymru, Cymru, i gael ei disodli erbyn 2023 (ac eithrio'r locomotifau Dosbarth 67).

#### Crynodeb fflyd y dyfodol 
### Fflyd gorffennol 
Rhwng mis Medi 2021 a mis Tachwedd 2022, trosglwyddwyd pob un o’r dosbarthiadau dau gar Dosbarth 170 i East Midlands Railway 

## Cyfeiriadau
Categori:Rheilffyrdd Cymru
Mae Muller

Cantores a chyfansoddwraig o Loegr yw **Holly Mae Muller** (ganwyd 26 Awst 1997). 

Daeth Muller yn adnabyddus am ei sengl "Better Days" (2021), a ysgrifennodd ar y cyd â Neiked a Polo G. Mae hi’n cynrychioli’r Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2023 yn Lerpwl, gyda’r gân “ I Wrote a Song ”.  Gorffennodd y gân yn y 25ain safle.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Cantorion Iddewig o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Maes Awyr Dinas Llundain

Maes awyr rhanbarthol yn nwyrain Llundain Fwyaf, Lloegr, yw **Maes Awyr Dinas Llundain** (IATA: **LCY**, ICAO: **EGLC**). Datblygwyd y maes awyr gan y cwmni peirianneg Mowlem yn 1986–87. Fe'i lleolir yn yr hen Ddociau Brenhinol ym Mwrdeistref Llundain Newham, tua 6 milltir (10&nbsp;km) i'r dwyrain o Ddinas Llundain a 3 milltir (5&nbsp;km) i'r dwyrain o Canary Wharf. Dyma'r ddwy brif ganolfan ariannol yn Llundain, a nhw yw prif ddefnyddwyr y maes awyr.

Dyma'r pumed maes awyr prysuraf o ran teithwyr ac awyrennau sy'n gwasanaethu ardal Llundain — ar ôl Heathrow, Gatwick, Stansted a Luton.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Llundain Newham
Dinas Llundain
Dinas Llundain
Coed y Bont

Mae **Coed y Bont** yn goetir cymunedol wedi’i leoli ar gyrion pentref Pontrhydfendigaid, Ceredigion. Mae’n cynnwys dwy goedwig gyffiniol, *Coed Dolgoed* a *Choed Cnwch*.

* **Coed Dolgoed** - coetir isel, gwastad, yn llawn o goed llydanddail brodorol, yn bennaf helyg a bedw llwyd gyda chriafol, cyll, aethnenni a deri.

* **Coed Cnwch** - coetir hynafol wedi’i leoli ar y llethr cyfagos, yn cynnwys hen goed derw ac ardaloedd o goed cyll a rhai coed conwydd. Mae Coed Cnwch i'r de o Goed Dolgoed.

Mae amrywiaeth o gyfleusterau ar gael i ymwelwyr yng Nghoed y Bont, gan gynnwys dau lwybr cerdded trwy Goed Dolgoed sy’n wastad.

Bu'r goedwig yn rhan o rwydwaith Coedwig Genedlaethol i Gymru a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2020.

## Lleoliad
 (1990)]]
Mae Coetir Cymunedol Coed y Bont B4343 o rhyw 6 milltir o Dregaron tuag at Bontrhydfendigaid heb fod yn bell o Abaty Ystrad Fflur.

## Hanes
Roedd coetiroedd Coed y Bont unwaith o fewn tiroedd abaty Sistersaidd Ystrad Fflur, un o’r abatai mwyaf ym Mhrydain.

Mae Coed y Bont ar Lwybr Ystrad Fflur ac mae byrddau gwybodaeth am hanes yr abaty yn y maes parcio. Mae adfeilion yr Abaty gerllaw, ac maent ar agor i’r cyhoedd.

Mae peth darnau o larwydd a ffynidwydden Douglas yn parhau i fod ar y safle ers i’r Comisiwn Coedwigaeth eu plannu yn y 1970au. Bydd y coed conwydd yn cael eu gwaredu’n raddol, fel rhan o raglen i adfer coetir hynafol. 

Sefydlwyd *Cymdeithas Coetir Cymunedol Coed y Bont* yn helpu i ofalu am y coetiroedd, mewn partneriaeth gyda Cyfoeth Naturiol Cymru, o fewn termau’r cytundeb rheoli.

## Hamdden
 (2012)]]
### Llwybrau cerdded
Mae dau lwybr coed wedi’u creu’n bwrpasol yng nghoetir is a gwastad Coed Dolgoed.

* *Llwybr Coed Aethnen* - Gradd: Hawdd, pellter: ¼ milltir/0.4km.
* *Llwybr Coed Bedw* - Gradd: Hawdd, pellter: ½ milltir/0.9km. Mae’r llwybr yn dychwelyd i’r man cychwyn ar hyd ffordd y goedwig o ble ceir golygfeydd o Pen y Bannau, bryn trawiadol tua’r gogledd.
* *Llwybr Coetir Cnwch Coch* - ceir rhwydwaith o lwybrau mwy garw a mwy serth trwy goetir hynafol Coed Cnwch, sydd wedi’i leoli ar lethr y bryn.

### Safle Darganfod Awyr Dywyll
Mae Coed y Bont wedi’i leoli ym Mynyddoedd Elenydd, lle mae’r awyr dros nos ymhlith y rhai mwyaf tywyll yn Ewrop.

Coed y Bont yw un o’r lleoedd gorau yn lleol i weld y sêr ac mae wedi’i ddynodi’n Safle Darganfod Awyr Dywyll.

Mae Safleoedd Darganfod Awyr Dywyll: i ffwrdd o’r gwaethaf o unrhyw lygredd golau lleol; yn fannau lle gellir gweld yr awyr yn glir; yn hygyrch i’r cyhoedd, gan gynnwys daear gadarn i gadeiriau olwyn, ac yn gyffredinol gellir mynd atynt drwy’r amser.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Coed y Bont fel rhan o wefan Cyfoeth Naturiol Cymru
* Gwefan Coed y Bont 
* Coed y Bont ar wefan Croeso Cymru (Saesneg)
* Partneriaeth Awyr Dywyll Prydain Gwefan Dark Sky Discovery

Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Coedwigoedd Cymru
Categori:Ceredigion
Coroni'r Brenin Siarl III a'r Frenhines Camilla

Cynhaliwyd y seremoni i goroni'r Brenin Siarl III a'r Frenhines Camilla ar 6 Mai 2023 yn Abaty Westminster, Llundain, y Deyrnas Unedig. Esgynnodd Siarl i'r orsedd ym mhymtheg teyrnas y Gymanwlad yn sgil marwolaeth ei fam, Elisabeth II, ar 8 Medi 2022, a chynhaliwyd y seremoni ffurfiol i dderbyn Siarl yn frenin yn symbolaidd, a'i wraig yn frenhines gydweddog, a'u harwisgo â theyrndlysau a choronau, yn unol â thraddodiadau brenhinol y Deyrnas Unedig.

Cynlluniwyd y seremoni ar sail gwasanaeth Anglicanaidd y Cymun Bendigaid. Cafodd Siarl ei eneinio gydag olew sanctaidd, derbyniodd dlysau'r goron, a dodwyd y goron ar ei ben, defod urddo sydd yn pwysleisio ei swyddogaeth ysbrydol fel Amddiffynnydd y Ffydd—hynny yw, penlywodraethwr Eglwys Loegr—a'i chyfrifoldebau seciwlar. Datganwyd teyrnged iddo gan gynrychiolwyr o Eglwys Loegr a'r teulu brenhinol, a gwahoddwyd deiliaid y teyrnasoedd i wneud hynny hefyd. Coronwyd Camilla hefyd, mewn seremoni fyrrach a symlach. Wedi'r gwasanaeth, teithiodd aelodau o'r teulu brenhinol mewn gorymdaith wladol i Balas Buckingham, ac ymddangosant ar y balconïau yn y blaen a'r cefn. Cafodd nifer o agweddau'r coroniad eu newid o'r arfer hanesyddol, gyda'r nod o gynrychioli crefyddau a diwylliannau ar draws y Deyrnas Unedig, a chwtogwyd ar hyd y seremoni o gymharu â choroni Elisabeth II ym 1953. Hwn oedd y tro cyntaf i'r iaith Gymraeg gael ei chlywed wrth goroni teyrn yn Abaty Westminster: canodd Syr Bryn Terfel a Chôr Abaty Westminster weddi'r *Kyrie* yn Gymraeg, wedi ei cyfansoddi gan Paul Mealor.

Cynhaliwyd dathliadau i nodi'r coroniad ar draws y Deyrnas Unedig, a theyrnasoedd eraill y Gymanwlad, gan gynnwys partïon stryd, ymgyrchoedd gwirfoddoli, gwasanaethau eglwysig, a chyngerdd yng Nghastell Windsor ar 7 Mai. Yn ôl arolygon o Ebrill 2023, amwys oedd barn y cyhoedd am y coroniad, a rhannwyd y boblogaeth yn gyffredinol yn ôl oedran: yr oedd y cenedlaethau hŷn yn gefnogol o'r coroni, tra bo'r ieuenctid yn ddifater neu yn wrthwynebol iddo. Aeth torfeydd mawr i Lundain i wylio'r orymdaith ac i sbïo ar y brenin a'r frenhines, ac ymgynulliodd eraill ar draws y wlad i wylio darllediadau o'r digwyddiadau. Aeth eraill i Lundain i brotestio, a chafwyd gwrthdystiadau gan weriniaethwyr mewn nifer o ddinasoedd, gan gynnwys Caerdydd. Cynhaliwyd hefyd dathliadau yng Nghanada, Awstralia, Seland Newydd, Antiga a Barbwda, a gwledydd eraill. Defnyddiodd rhai yr achlysur i dynnu sylw at hanes gwladychiaeth gan yr Ymerodraeth Brydeinig a'i effaith ar gyn-drefedigaethau heddiw.

Hwn oedd y coroniad cyntaf o deyrn Prydeinig yn yr 21g, a'r 40fed i'w gynnal yn Abaty Westminster ers coroni Wiliam I ym 1066.

## Cyfeiriadau 
Categori:2023 yn y Deyrnas Unedig
Categori:Brenhiniaeth y Deyrnas Unedig
Siarl III Camilla
Categori:Seremonïau yn y Deyrnas Unedig