open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brian David Josephson

Ffisegydd o Gymru yw'r **Athro Brian David Josephson** (ganwyd 4 Ionawr 1940), sydd yn arbenigo mewn tra-ddargludedd a hefyd yn ddadleuwr amlwg dros y posibilrwydd o fodolaeth ffenomena paranormal. Ganwyd ef yng Nghaerdydd lle y mynychodd Ysgol Uwchradd y Bechgyn Caerdydd cyn mynd i Goleg y Drindod, Caergrawnt.

Yng Nghaergrawnt, pan oedd yn 22 oed, darganfu Effaith Josephson, sef y ffenomenon o lif cerynt ar draws dau dra-ddargludwr a wahenir gan ynysydd tenau iawn. O ganlyniad i'r darganfyddiad, enillodd Wobr Ffiseg Nobel yn 1973 ar y cyd â Leo Esaki ac Ivar Giaever.

Ar hyn o bryd, mae'n athro ym Mhrifysgol Caergrawnt lle mae'n bennaeth ar y prosiect uniad meddwl a mater o fewn grŵp ymchwil Theori Mater Cyddwysedig.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Tudalen Gartref Brian Josephson ar wefan Prifysgol Caergrawnt
* Gwobr Ffiseg Nobel 1973 

Categori:Enillwyr Gwobr Ffiseg Nobel
Categori:Enillwyr y Wobr Nobel o Gymru
Categori:Ffisegwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Caerdydd
Categori:Pobl o Gaerdydd
Arfbais Irac

bawd|Arfbais Irac|145px
Mae **arfbais Irac**, sy'n dyddio yn ôl i gyfnod Saladin, yn dangos aderyn ysglyfaethus gyda chorff lliw aur ac adenydd du. Mae tarian ar ei flaen sy'n dangos baner Irac, ac oddi tanddo mae'n dweud *جمهورية العراق*, sef yr Arabeg am "Weriniaeth Irac". Mae'n debyg iawn i arfbais yr Aifft.

Hyd at i Irac ddod yn weriniaeth yn 1959 roedd arfbais teyrnas Irac yn dilyn dyluniad tebyg i arfbais Gwlad Iorddonen gyfredol. Roedd hyn yn cynnwys rhoi'r brif arfbais megis ar lwyfan wedi ei fframio gan leni naill ochr. Gan fod y ddwy deyrnas yn cael eu rheoli gan ganghenau o'r brenhinllin Hashimitaidd dydy hyn ddim yn syndod.
 Irac hyd nes 1959]]

Irac
Categori:Irac
Kenneth Griffith

Actor a gwneuthurwr ffilmiau dogfen o Gymru oedd **Kenneth Ewen Griffith** (12 Hydref 1921 – 25 Mehefin, 2006). Cafodd ei eni yn Ninbych-y-Pysgod ac mae wedi ei gladdu ym mynwent Penalun, Sir Benfro.

## Actor
Ymddangosodd mewn dwsinau o ffilmiau.  Ef oedd y cymeriad 'Jack Phillips' a oedd yn gweithio'r radio ar y Titanic yn y ffilm "A Night to Remember", ac ef oedd 'Whitey' y meddyg hoyw yn "Wild Geese" (1978). Gwerthfawrogir ei waith ar y rhaglen teledu "The Prisoner" gan feirniaid ffilm. Ef yw'r 'hen ddyn dwl' yn "Four Weddings and a Funeral" (1994), y Parch Jones yn "The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain" (1995) a'r 'gweinidog' yn "Very Annie Mary" (2001).

## Gwneuthurwr ffilmiau dogfen
O'r chwedegau ymlaen daeth yn adnabyddus am greu ffilmiau dogfen, rhai ohonoynt yn ddadleuol iawn. Gwnaeth ffilm ddogfen am fywyd a marwolaeth y gweriniaethwr Gwyddelig Michael Collins o'r enw *Hang up your Brightest Colours*; mae'r teitl yn tarddu o linell allan o lythyr oddi wrth George Bernard Shaw at un o chwiorydd Collins. Gwaharddwyd y ffilm am 20 mlynedd.

Dogfen arall a gynhyrfodd y dyfroedd oedd dogfen am Zola Budd, y rhedwraig o Dde Affrica.

Galwodd ei dŷ yn Llundain yn "Michael Collins House"

### Ffilmiau
**Blue Scar* (1949)
*''Private's Progress* (1956)
**A Night to Remember* (1958)
**I'm All Right Jack* (1959)
**Only Two Can Play* (1962)
**The Wild Geese* (1978)
**The Sea Wolves* (1980)
**Four Weddings and a Funeral* (1994)
**The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain* (1995)
**Very Annie Mary* (2001)

### Teledu
**Buddenbrooks* (1965)
**The Prisoner* (1968)
**Hang Up Your Brightest Colours*
**Curious Journey*
**The Perils of Pendragon'' (1974)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* erthygl BBC
* rhestr marwolaethau BBC
* Ceir erthyglau am Kenneth Griffith yn rhifyn Gorffennaf / Awst 2006 o'r cylchgrawn Cymreig Saesneg ei hiaith, Cambria 

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gwneuthurwyr ffilmiau dogfen
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Methodistiaid o Gymru
Baner Wcráin

[bawd|250px|Baner Wcráin [Delwedd:FIAV 111110.svg|23px]]
Baner ddeuliw lorweddol gyda stribed uwch glas i gynrychioli'r awyr a stribed is melyn i gynrychioli caeau grawn y wlad yw **baner Wcráin**. Baner swyddogol y wlad oedd hi yn 1918 a 1919 yn ystod cyfnod byr o annibyniaeth. Ar ôl goresgyniad y Fyddin Goch daeth y wlad yn weriniaeth Sofietaidd a chafodd y faner ei gwahardd nes meddiannaeth Almaenig o 1941 i 1944. Gwaharddwyd eto gan yr Undeb Sofietaidd yn dilyn y rhyfel; mabwysiadwyd ar 4 Medi, 1991 pan enillodd y wlad annibyniaeth unwaith eto.

## Ffynonellau
**Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Wcrain
Categori:Diwylliant Wcráin
Amedeo Avogadro

bawd|dde|*Mémoire*
Cemegydd o'r Eidal oedd **Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregna e Cerreto** (9 Awst 1776 – 9 Gorffennaf 1856).

Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Academyddion Prifysgol Torino
Categori:Cemegwyr y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Ffisegwyr y 19eg ganrif o'r Eidal
Categori:Pobl o Torino
Categori:Pobl o Deyrnas Sardinia
Llanddeusant

Ceir dau bentref o'r enw **Llanddeusant** yng Nghymru:

* Llanddeusant, Ynys Môn
* Llanddeusant, Sir Gaerfyrddin

## Gweler hefyd 
*Llantrisant
*Llanpumsaint
----
Rhyfeloedd y Gwlff

Gall **Rhyfel y Gwlff** cyfeirio at unrhyw o'r canlynol:

*Rhyfel Iran-Irac
*Goresgyniad Kuwait
*Rhyfel y Gwlff
Dielw

Band rap Cymraeg yw **Dielw**, o'r dref chwedlonol Abergwaed. Ffurfiwyd y band yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dinbych 2001. Mae eu dilynwyr yn cynnwys y DJ Huw Stephens a'r newyddiadurwraig Gwen Harri.

## Gweithiau'r band
Mae eu gwaith hyd yn hyn yn cynnwys y senglau "Iâr mewn Car", "V methi llysafu" ,"Rhwng Gwaith a Gwely", a'r rap hynod arbrofol "Sud mae dy Bid". Maent ar fin cwblhau albwm dwbl.

## Aelodau
Rhestrwyd aelodau'r band ar *Myspace* fel a ganlyn: Bryn Oerfel, Quail X, D.Enw, Gwen Harri, Dielw Jones, MC Cadair Olwyn, Dic Pric.

## Dolen allanol
Tudalen rhwydweithio'r band 

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bandiau Cymreig
Mitocondria

[de|bawd|200px|
Strwythur mitocondrion''':
1) [Pilen fewnol
2) Pilen allanol
3) Cristâu
4) Matrics
]]

Organyn allgnewyllol sfferig neu hirfaith yn sytoplasm bron pob gell ewcaryotig yw mitocondrion (lluosog: mitocondria).

Swyddogaeth y mitocondria yw i greu egni (ATP) o fwyd trwy resbiradaeth – ac maent yn gwneud hyn trwy adweithiau cymhleth biocemegol. Wedi ei ddosbarthu o amgylch y corff, mae nifer y mitocondria yn dibynnu ar faint o egni sydd angen ar y gell hwy. Er enghraifft, ar gell gyhyr mae angen mwy o fitocondria am ei fod yn cael ei ddefnyddio trwy’r amser, weithiau o dan straen mawr, nid oes angen gymaint o fitocondria ar gell storio braster, er enghraifft, gan nad yw’r gell dan straen i wneud gymaint o bethau.

Categori:Organynnau
Stuart Burrows

Canwr opera tenor o Gymru oedd **Stuart Burrows** OBE (7 Chwefror 1933 – 29 Mehefin 2025). Daeth yn fyd-enwog am ganu oratorios ac operâu, yn enwedig darnau clasurol Puccini, Verdi, Donizetti a Mozart. Gelwid ef 'y tenor Mozart gorau erioed' gan Rhys Meirion.

## Gyrfa 
Cychwynnodd ei yrfa fel athro mewn ysgol gynradd ym Margoed. Yn 1963 pasiodd glyweliad ar gyfer Opera Cenedlaethol Cymru a throdd yn gantor broffesiynol. Yn 1978 perfformiodd am y tro cyntaf yn nhŷ opera byd-enwog La Scala ym Milan. 

Teithiodd y Dwyrain Pell gyda'r Opera Cenedlaethol yn 1979 a chanodd gyda'r cwmni yn yr Ŵyl Olympaidd yn Los Angeles yn 1984. 

Yn ystod ei yrfa perfformiodd yn y tai opera mwyaf yn cynnwys Opera San Francisco a Covent Garden. 

Cyhoeddwyd recordiau yn canu yn Gymraeg a ieithoedd eraill.

Yn ogystal a'i waith ar lwyfan, perfformiodd ar sioeau radio a theledu hefyd. Daeth â chanu operatig at gynulleidfa ehangach gyda'i gyfres teledu *Stuart Burrows Sings* ar BBC Two a redodd am 8 cyfres. Yn yr 1980au cafodd gyfres ei hun ar S4C o'r enw *Gwlad y Gân*.

### Anrhydeddau 
Derbyniodd Ddoethuriaeth Anrhydeddus o Brifysgol Cymru ym 1981, Cymrodoriaeth Coleg y Drindod, Caerfyrddin, ym 1989, ac fe dderbyniodd Gymrodoriaeth Anrhydeddus gan Brifysgol Aberystwyth hefyd.

Yn 2007 fe dderbyniodd OBE am ei wasanaeth i gerddoriaeth.

## Bywyd personol 
Roedd yn byw ym mhentre Sain Ffagan.

bawd|Elen Fwyn - Stuart Burrows

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* 
* 

## Gweler hefyd
*Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Stuart Burrows

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Cantorion opera o Gymru
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Michael Moritz

Dyn busnes o Gymru yw Syr **Michael Moritz** (ganwyd 12 Medi 1954)), mae'n gyfalafwr menter *(venture capitalist)* gyda chwmni Sequoia Capital, Menlo Park, Califfornia, yn Nyffryn Silicon.

Mae ganddo arbenigedd yn y sector dechnoleg gwybodaeth, ac mae'n adnabyddus am ei fuddsoddiadau mewn cwmnïau rhyngrwyd yn UDA, gan gynnwys Google, Yahoo!, PayPal, Webvan, PlanetRx, ac eToys.

Cyn ymuno â Sequoia ym 1986, treuliodd gyfnod fel newyddiadurwr i gylchgrawn *Time* ac ysgriefnnodd lyfr ym 1984 o'r enw *The Little Kingdom: the Private Story of Apple Computer*. Roedd hefyd yn gyd-sylfaenydd Technologic Partners, cwmni cyhoeddi cylchlythyrau a threfnu cynadleddau technoleg.

Ganwyd Moritz yng Nghaerdydd lle mynychodd Ysgol Uwchradd Howardian. Enillodd radd MA mewn hanes o goleg Eglwys Crist, Rhydychen, ac ym 1978 derbyniodd radd Athro mewn Gweinyddu Busnes *(MBA)* gan Ysgol Fusnes Wharton, Prifysgol Pennsylvania.

Mae'n briod â'r nofelydd Americanaidd Harriet Heyman ac mae ganddynt ddau fab.

Cafodd ei urddo'n farchog ar 30 Hydref 2013.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Biliwnyddion o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl fusnes Iddewig o Gymru
Categori:Pobl fusnes ym myd technoleg gwybodaeth
Categori:Pobl a aned yng Nghaerdydd
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Richard Bebb

Actor oedd ** Richard Bebb (Richard Bebb Williams)** (12 Ionawr, 1927 - 12 Ebrill, 2006).  Priododd yr actores Gwen Watford ym 1952.

## Gwaith
### Radio
**Under Milk Wood* (1954)

### Teledu
**A Time of Day* (1957)
**Compact* (1962)
**Blakes 7* (1979)
**The Barchester Chronicles* (1982)

### Ffilmiau
**Pope Joan* (1972)
**King Ralph* (1991)

Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion radio'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion theatr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Coweit

Gwlad Arabaidd yng ngorllewin Asia a'r Dwyrain Canol ar arfordir Gwlff Persia yw **Coweit** (Arabeg: الكويت‎). Yn swyddogol, ei henw yw "Gwladwriaeth Coweit" (*Dawlat al-Kuwayt*). Fe'i lleolir rhwng de-orllewin Irac a gogledd-ddwyrain Sawdi Arabia yng ngorllewin Asia, ar ben eithaf Gwlff Persia.

Mae'r enw'n tarddu o'r Arabeg  *ākwāt*,  *kūt*, sy'n golygu "Caer a godwyd ar fin y dŵr". Mae ei harwynebedd yn 17,820 cilometr sgwâr (6,880milltir sgwâr) ac mae ei phoblogaeth fymryn yn llai na Chymru: 2.8 miliwn.

## Rhyfel y Gwlff
Enwau eraill ar y rhyfel yw "Rhyfel Irac 1" neu *"Operation Desert Storm"* a gafodd ei ymladd gan 34 o genhedloedd yn erbyn Irac rhwng 2 Awst 1990 a 28 Chwefror 1991. Unwyd y gwledydd hyn gan y Cenhedloedd Unedig o dan arweiniad Unol Daleithiau America. Digwyddodd y rhyfel fel ymateb i ymosodiad Irac ar Goweit ar 2 Awst 1990. Ar unwaith digwyddodd dau beth: symudodd yr Unol daleithiau ei llynges arfog i'r ardal ac yn ail ymatebodd nifer o genhedloedd gyda sancsiynau economaidd yn erbyn Irac.

## Cyfeiriadau

Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig
Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cynghrair Arabaidd
Categori:Aelod-wladwriaethau OPEC
Categori:Emiradau
Categori:Gwledydd Asia
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Arabeg
Categori:Gwledydd y Dwyrain Canol
Huw Wheldon

Roedd Syr **Huw Wheldon** (7 Mai 1916 – 14 Mawrth 1986) yn ddarlledwr a chynhyrchydd ar rwydwaith cenedlaethol y BBC yn ystod y 1950au a'r 1960au. Ganwyd ef ym Mhrestatyn ac fe'i magwyd ym Mangor, lle y mynychodd Ysgol Friars.

Yn ffigwr blaenllaw ym myd darlledu'r celfyddydau yn ystod y cyfnod, dechreuodd ei yrfa ddarlledu fel cyflwynydd ar y rhaglen i blant, *All Your Own*. O 1958 i 1964 roedd yn olygydd ar y rhaglen gelfyddydau, *Monitor*, lle yr ymddangosodd fel y prif gyfwelydd, yn arwain tîm a oedd y cynnwys David Jones, Ken Russell a Melvyn Bragg.

Ym 1962 daeth yn bennaeth rhaglenni dogfen y BBC, rôl a ehangodd i fod yn bennaeth cerddoriaeth a rhaglenni dogfen y flwyddyn ganlynol. Ym 1965 apwyntiwyd ef yn reolwr rhaglenni a cafodd ei ddyrchafu i swydd rheolwr gyfarwyddwr Teledu'r BBC ym 1968. Parhaodd yn y swydd hon hyd ei ymddeoliad ym 1975. Oherwydd ei oed, ni chafodd olynu Charles Curran fel cyfarwyddwr cyffredinol y BBC.

Cafodd ei urddo'n farchog ym 1976 am ei wasanaethau i'r byd darlledu. Roedd Wheldon yn briod â'r nofelydd Jacqueline Wheldon ac roedd ganddynt dri o blant.

Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Friars, Bangor
Categori:Pobl o Brestatyn
Huw Garmon

Actor o Ynys Môn yw **Huw Garmon** (ganwyd 15 Hydref 1966) neu **Huw Garmon Hughes** yn ôl ei enw beddydd, a adnabyddir yn bennaf am actio'r brif ran yn y ffilm lwyddiannus *Hedd Wyn*. Bu hefyd yn un o'r cymeriadau sefydlog ar *Pobol y Cwm* am gyfnod. Mae'n fab i'r hanesydd Richard Cyril Hughes.

## Cynyrchiadau
(detholiad)

### Teledu a Ffilm 
**Noson yr Heliwr* (1991)
**Hedd Wyn*
**Pum Cynnig i Gymro*
**Rhodd Mam* (1995)
**Rownd a Rownd*
**Pobol y Cwm*
**Brodyr a Chwiorydd*
**Y Wisg Sidan* (1995)
**Heliwr* (1996)

Categori:Actorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1966
Twin Town

Ffilm gomedi dywyll o 1997 yw ***Twin Town***. Lleolwyd y ffilm yn Abertawe a defnyddiwyd y ddinas honno ar gyfer y gwaith ffilmio, ynghyd â thref Port Talbot. Cafodd y ffilm ei chyfarwyddo gan Kevin Allen a'r bwriad gwreiddiol oedd enwi'r ffilm yn *Hot Dog*, oherwydd bod fan cwn poeth yn cael ei weld mewn nifer o olygfeydd y ffilm.

Mae'r ffilm yn serennu Rhys Ifans, Llŷr Evans, Dougray Scott, Keith Allen, Brian Hibbard, Huw Ceredig, Dorien Thomas, Ronnie Williams. Mae Rhys Ifans yn chwarae cymeriad Jeremy Lewis a'i frawd Llŷr Evans yn actio rhan ei frawd, Julian Lewis. Gan ddefnyddio techneg sy'n atgoffa'r gwyliwr o ffilmiau Hitchcock, mae'r cyfarwyddwr i'w weld yn y ffilm fel cyflwynydd ar set deledu, yn y garafan lle mae'r efeilliaid yn byw.

Ym mis Ebrill 2009 fe ddwedodd y cyfarwyddwr ei fod yn bwriadu gwneud 'Twin Town 2'.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 1997
Categori:Ffilmiau comedi dywyll
Categori:Ffilmiau comedi Saesneg o Gymru
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Abertawe
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Wetzlar

Dinas yn yr Almaen yw **Wetzlar**, gyda phoblogaeth o 51,000. Saif y ddinas ar lan Afon Lahn yn nhalaith Hesse.

200px|dim|bawd|Hen Dref Wetzlar
200px|dim|bawd|Wetzlar

Categori:Dinasoedd yr Almaen
Categori:Aneddiadau Hessen
Oslo

bawd|Oslo
250px|bawd|Golygfa ar Oslo o Holmenkollen
Prifddinas Norwy yw **Oslo** (hen enw: **Christiania**). Oslo yw dinas fwyaf y wlad o ran ei phoblogaeth, gyda 541,822 o drigolion (1 Ebrill, 2006).

Yma yn Oslo y cychwynodd y negydu cyfrinachol rhwng Mudiad Rhyddid Palesteina a Llywodraeth Israel a roddodd fodolaeth i'r Gytundebau Oslo.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Abaty Hovedøya 
*Amgueddfa Fram
*Amgueddfa Ibsen
*Amgueddfa Kon-Tiki
*Dinas Akershus
*Eglwys gadeiriol
*Tŷ Opera Oslo

## Enwogion
*Trygve Lie (1896-1968), gwleidydd
*Mariella Frostrup (g. 1962), cyflwynwr teledu

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Norwy

Categori:Prifddinasoedd Ewrop
Wiciadur

bawd|de|200px|Logo Wiciadur
Un o brosiectau Sefydliad Wicifryngau gyda'r nod o greu geiriadur wici rhydd ym mhob iaith yw **Wiciadur** sy'n eiriadur Cymraeg - Saesneg. Erbyn Medi 2012 roedd gan y Wiciadur dros 17,000 o gofnodion mewn 65 o ieithoedd gwahanol. Gyda'r Wiciadur Cymraeg, darperir diffiniadau o ystyron geiriau ac ymadroddion Cymraeg eu hiaith tra bod cyfieithiadau o eiriau mewn ieithoedd eraill yn cael eu darparu.

Geiriadur
The Automatic

Band roc o'r Bontfaen ym Mro Morgannwg yw ***The Automatic***, ond mae'r grwp nawr wedi symud i Gaerdydd.

## Gwaith cerddorol 
* *Not Accepted Anywhere* (albwm) (2006)

## Cyfeiriadau
Automatic
Categori:Y Bont-faen
Cwymp Wall Street

[de|270px|bawd|[Llawr masnach Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd yn fuan ar ôl gwymp 1929.]]
Cwymp marchnad stoc Cyfnewidfa Stoc Efrog Newydd (NYSE) yn Hydref 1929 oedd **Cwymp Wall Street**. Daeth hyn ag ymchwydd economaidd Unol Daleithiau America yn y 1920au i ben, ac arweiniodd at y Dirwasgiad Mawr.

Dechreuodd y cwymp ar 24 Hydref (Dydd Iau Du) a pharhaodd nes 29 Hydref (Dydd Mawrth Du).

## Achosion
### Ymchwydd y Cyfranddaliadau
300px|bawd|Graff yn dangos y miliynau o gyfranddaliadau a werthwyd yn ystod y 1920au.
Yn ystod yr ychwydd economaidd, wrth i elw cwmnïau'r Unol Daleithiau gynyddu, gwelwyd prynu cyfranddaliadau fel ffordd di-risg o wneud arian, sef hapfasnachu. Cyn bo hir, roedd gan yr holl wlad obsesiwn gyda'r farchnad stoc, a dechreuodd banciau dderbyn cyfranddaliadau fel gwariant am fenthyciadau. Wrth i fuddsoddwyr golli hyder a gwerthu'u cyfranddaliadau, effeithiodd hyn ar economi'r Unol Daleithiau i gyd.

### Gorgynhyrchu
Roedd polisïau'r llywodraeth Weriniaethol o hybu diwydiant yr Unol Daleithiau, trwy ddefnyddio polisi laissez-faire a chwtogi ar gynnyrch tramor, yn un o brif achosion ychwydd yr 1920au, ond arweiniodd hyn at orgynhyrchu a llai o alw am gynnyrch. Wrth i elw cwmnïau gwympo a swm y stoc heb ei werthu gynyddu, rhuthrodd pobl i werthu eu cyfranddaliadau.

## Gweler hefyd
* Y Dirwasgiad Mawr

## Darllen pellach 
* Galbraith, John Kenneth. *The Great Crash 1929* (Llundain, Penguin, 2009 [1954]).

Categori:1929 yn yr Unol Daleithiau
Wall Street
Categori:Y Dirwasgiad Mawr
Isomer

300px|de|bawd|Isomerau C3H8O.

Mewn Cemeg, **isomerau** yw molecylau sydd â'r un fformiwla foleciwlaidd ganddynt ond adeiledd cemegol gwahanol. Hynny yw, mae cyfansoddiad y molecylau'n unfath, ond mae trefniant yr atomau yn wahanol. Mae hyn yn medru achosi molecylau sy'n debyg i'w gilydd o ran fformiwla i gael nifer o briodweddau ffisegol a chemegol gwahanol.

### Gweler Hefyd
*Isomeredd geometrig

Categori:Cemeg
Edmund Blunden

Bardd ac awdur Saesneg oedd **Edmund Charles Blunden, MC** (1 Tachwedd 1896 – 20 Ionawr 1974).  Ffrind yr awdur Siegfried Sassoon oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Llundain, yn fab i'r athrawon Charles Edmund Blunden (1871–1951) a'i wraig, Georgina Margaret née Tyler.  Cafodd ei addysg yn Christ's Hospital ac yng Ngholeg y Frenhines, Rhydychen.

Ef oedd yn briod tair gwaith:
#Mary Daines 1913-31
#Sylvia Norman 1933-45
#Claire Margaret Poynting 1945-1974

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**The Harbingers* (1916)
**The Shepherd and Other Poems of Peace and War* (1922)
**Near and Far* (1929)
**An Elegy and Other Poems* (1937)
**A Hong Kong House* (1962)
**The Midnight Skaters* (1968)

### Arall
**Christ’s Hospital: a Retrospect* (1923)
**Undertones of War* (1928)
**Leigh Hunt* (cofiant) (1930)
**Cricket Country* (1944)
**Charles Lamb* (cofiant) (1954)

Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Academyddion Prifysgol Rhydychen
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Beirdd Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Bywgraffyddion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Bywgraffyddion Saesneg o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Frenhines, Rhydychen
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion yn ymwneud â chriced
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Milwyr y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl addysgwyd yn Christ's Hospital
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Suffolk
Categori:Swyddogion y Fyddin Brydeinig
Traian Băsescu

Gwleidydd o Rwmania yw **Traian Băsescu** (ganwyd 4 Tachwedd 1951). Ef yw arlywydd cyfredol Rwmania. Enillodd etholiad arlywyddol 2004 a chafodd ei urddo ar 20 Rhagfyr 2004.

## Gyrfa wleidyddol 
Cyn dod yn wleidydd, roedd Băsescu yn gapten llongau masnachol llwyddiannus, yn gweitho i gwmni llongau'r wladwriaeth *Navrom* o 1976 tan y 1990au cynnar. 
Roedd e'n aelod o'r Blaid Gomiwnyddol yr adeg honno, ond mae wedi gwadu nifer o weithiau iddo weithio i'r Securitate, yr heddlu cudd, yn ystod y cyfnod hwn. Ymunodd â'r Blaid Ddemocrataidd amser ei sefydliad ym 1992. Cyn dod yn arlywydd, roedd yn Weinidog Cludiant o 1991 tan 1992 ac o fis Tachwedd 1996 tan mis Mehefin 2002, ac roedd yn Faer Bucureşti o Fehefin 2000 nes Rhagfyr 2004.  Roedd ei benderfyniad ym mis Awst 2006 i agor ffeiliau'r Securitate yn ddadleuol iawn.

## Dolenni allanol 
*  Basescu.ro: Gwefan ymgeisyddiaeth swyddogol 
*  Bywgraffiad Traian Băsescu ar wefan Arlywyddiaeth Rwmania

Categori:Arlywyddion Rwmania
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Meiri Bwcarést
Pab

200px|de|bawd|Arwyddlun y Babaeth

Y **Pab** (o'r Eidaleg *papa* "tad") yw arweinydd yr Eglwys Gatholig Rufeinig. Preswylfa'r Pab yw Dinas y Fatican, yn Rhufain.

## Gweler hefyd
*Rhestr Pabau

Categori:Cristnogaeth yn yr Eidal
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Categori:Hanes y Pabaeth

Categori:Teitlau eglwysig
Arlywydd Rwmania

Pennaeth gwladwriaeth Rwmania yw **Arlywydd Rwmania**. Yr arlywydd cyfredol (2020) yw Nicușor Dan, sydd yn y swydd ers 2025. Ion Iliescu oedd yr arlywydd cyntaf o dan y drefn bresennol, gydag Emil Constantinescu a Traian Băsescu wedi cael cyfnodau wrth y llyw hefyd.

## Gweler hefyd
*Rhestr Arlywyddion Rwmania

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol arlywyddiaeth Rwmania


Categori:Llywodraeth Rwmania
Rhestr Arlywyddion Rwmania

Dyma restr **Arlywyddion Rwmania**:

DS: Nid oedd swyddogaeth "Arlywydd Rwmania" yn bod yn swyddogol hyd at 29 Mawrth 1974. Cyn hynny, llywydd Pwyllgor y Wladwriaeth oedd pen y wladwriaeth.


Arlywyddion
Rwmania
Honoré de Balzac

Llenor o Ffrainc oedd **Honoré de Balzac** (20 Mai 1799 – 18 Awst 1850) a arbenigai yn y ddrama a'r nofel. Ei ' fagnwm opws' oedd nofel-ddilyniant o storiau byrion a nofelau a gasglwyd ynghyd dan y teitl *La Comédie humaine*, sy'n cynnig panorama o fywyd Ffrengig yn dilyn marw Napoleon Bonaparte yn 1815.

Roedd Balzac yn hoff o'r manylyn lleiaf a disgrifiadau cignoeth o gymdeithas, gelwir ef yn un o bobl blaenllaw'r mudiad 'Realaeth' o fewn llenyddiaeth Ewropeaidd. Mae sawl ochr i'w gymeriadau, haenau o gymhlethdodau - sy'n aml yn bobl ag iddynt foesau amwys, anghonfensiynol. Dylanwadodd ar lawer, gan gynnwys y nofelwyr: Marcel Proust, Émile Zola, Charles Dickens, Anthony Trollope, Edgar Allan Poe, Eça de Queirós, Fyodor Dostoyevsky, Oscar Wilde, Gustave Flaubert, Benito Pérez Galdós, Marie Corelli, Henry James, William Faulkner, Jack Kerouac, a Italo Calvino, a'r athronwyr Friedrich Engels a Karl Marx. Trowyd llawer o'i waith yn ffilmiau ac fe'i cyfieithwyd i nifer o ieithoedd.

## Llyfryddiaeth ddethol 
### Nofelau 
* *La Peau de chagrin* (1831)
* *Eugénie Grandet* (1833)
* *Le Père Goriot* (1835)
* *Les Illusions perdues* (I, 1837; II, 1839; III, 1843)
* *La Cousine Bette* (1846)
* *Splendeurs et misères des courtisanes* (1847)
### Dramâu 
* *Cromwell* (1820)
* *Ressources de Quinola* (1842)
* *Paméla Giraud* (1843)
* *La Marâtre* (1848)
* *Mercadet ou le Faiseur* (1848)

## Dolenni allanol 
* Testun Ffrangeg *Le Père Goriot* 

Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1799
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1850
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Tours
Libanus

:*Am y pentref yng Nghymru, gweler Libanus, Powys; am ddefnyddiau eraill, gweler Libanus (gwahaniaethu)*.

Gwlad fach fynyddig yn y Dwyrain Canol ar lan ddwyreiniol y Môr Canoldir yw **Gweriniaeth Libanus** neu **Libanus** (Arabeg: الجمهورية اللبنانية; Saesneg: *Lebanon*). Mae'n ffinio â Syria i'r gogledd a'r dwyrain a gydag Israel i'r de. Mae baner Libanus yn cynnwys delwedd cedrwydden Libanus yn wyrdd yn erbyn cefndir gwyn gyda stribed coch llorweddol ar y brig a'r gwaelod.

Cafodd y wlad ei henw oddi wrth gadwyn Mynydd Libanus, sy'n ymestyn o'r gogledd i'r de am tua 160&nbsp;km i'r dwyrain o'r arfordir. Mae "*Laban*" yn golygu "gwyn" mewn Aramaeg.

## Prif ddinasoedd 
* Beirut, y brifddinas
* Tripoli
* Sidon
* Tyrus

## Hanes Ddiweddar 
Cyhoeddodd Libanus ei hanibyniaeth 22 Tachwedd 1943, gan gadw ffiniau Libanus Fawr (1920 - 1926), wedi misoedd o brotestio. Ymddangosodd arweinwyr megis Béchara el-Khoury a Riad El Solh, a datblygodd y syniad o gyfamod cenedlaethol ble fyddai'r system wleidyddol yn gweithio'n drawsgymunedol, gyda'r Arlywydd yn dod o'r gymuned fwslemaidd a'r Prif Weinidog o'r gymuned gristnogol er enghraifft.

Cyfeirid at y wlad fel "Swistir y Dwyrain Canol" rhwng y 1950au a'r 1970au, oherwydd presenoldeb nifer o fanciau, wrth i economi Libanus ddatblygu'n gyflym ochr yn ochr ag isadeiladwaith a'r wladwriaeth, yng nghyfnodau Camille Chamoun a Fouad Chéhab yn arlywyddion.

Ar yr un pryd, roedd Libanus hefyd yn wynebu tensiynau cymdeithasol, ynghyd â chanlyniadau creu gwladwriaeth Israel. Mudodd 120,000 o Balesteiniaid i'r wlad o 1948 ymlaen. Tynnwyd Libanus fesul dipyn i'r Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd, yn enwedig wedi diwedd y 1960au gyda Chytundeb Cairo a Mis Medi Du. Ystyrir i'r cytundeb gwthio'r wlad tua'r rhyfel cartref a barodd rhwng 1975 a 1990, gyda chymysgedd o ffactorau gwleidyddol, crefyddol a'r maffia.

Meddianwyd Libanus gan Syria wedi Cytundeb Taëf ym 1989, gan barhau felly nes 2005. Ansefydlog bu hanes cynnar Ail Weriniaeth Libanus, gyda'r gwrthdaro yn 2007 a 2008, ac eto yn 2014-2016 cyn ethol Michel Aoun yn arlywydd. Ochr yn ochr â hynny, mae'r wlad yn parhau i wynebu problemau sylweddol o'i hamgylch, gan gynnwys rhyfel gydag Israel yn 2006 yn ogystal â Gwrthryfel Syria.

## Diwylliant 
Arabeg yw'r brif iaith gyda Ffrangeg yn ail iaith swyddogol. Mae Libanus yn adnabyddus yn y Dwyrain Canol am ei chymdeithas gymysg, ond mae'n wlad a rwygir gan wahaniaethau crefyddol hefyd, gyda tua hanner y boblogaeth yn Gristnogion o sawl enwad a'r hanner arall yn Fwslimiaid.

Ar un adeg cyfeirid at Beirut fel "Paris y Lefant" a nodweddid gan ei bywyd cosmopolitaidd, soffistigedig. Mae'n aros yn un o ganolfannau diwylliannol pwysicaf y Byd Arabaidd, yn enwedig ym myd llenyddiaeth, cerddoriaeth a newyddiaduraeth.

Mae coginio a bwyd Libanus yn enwog hefyd.

## Gweler hefyd 
* Crefydd yn Libanus
* Mynydd Libanus
* Senedd Libanus
* Rhyfel Libanus 2006
* Gwrthdaro Gogledd Libanus 2007

## Cyfeiriadau
Categori:Lefant

Categori:Gwledydd Asia
Categori:Gwledydd y Dwyrain Canol
Victoria, Gozo

300px|bawd|Golygfa o Victoria, **Gozo**, o'r eglwys gadeiriol
**Victoria** yw prif ddinas Gozo, ynys sy'n rhan o ynysfor Malta ym Môr y Canoldir ac roedd ganddi boblogaeth o 6,414 yn 2005.

Mae Mdina a Rabat (Malta) yn bentref yng nghanolbarth Malta ac roedd ei phoblogaeth yn 2005 yn 11,462.

Categori:Aneddiadau Malta
Categori:Gozo
Rasputin (band)

Band Cymraeg o Landysul, Ceredigion yw **Rasputin**.  Aelodau'r band aelod:

*Ifan Rees (llais, gitâr)
*Dafydd Driver (gitâr flaen, llais, organ geg)
*Deiniol Glyn (gitâr, hammond)
*Rhys Ifans (bas)
*Dylan Jones (drymiau)

Enw eu EP cyntaf oedd *Popeth Yn Hynci-Dori* (Rasp, 2005).  Mae'n cynnwys y traciau canlynol:
#'Yr Estron'
#'Sycamorwydden'
#'Dannedd Miniog'
#'Sharabang'

## Dolenni allanol
*BBC Cymru - Rasputin y Band Roc

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Prosiect Wicipop
Super RTL

Sianel teledu i blant yn bennaf yn yr iaith Almaeneg sy'n rhan o grwpiau RTL a'i hanner ym meddiant Disney yw **Super RTL**. Cychwynodd ar 28 Ebrill 1995 yng Nghwlen.

Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn yr Almaen
RTL5

Sianel Iseldireg sy'n rhan o grŵpiau RTL yw **RTL5**. Fe'i hanelir at bobl ifainc 20-49 oed.

Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn yr Iseldiroedd
VOX

Sianel teledu yn yr iaith Almaeneg o'r Almaen sy'n dangos ffilmiau a rhaglenni dogfen yw **VOX**.

Mae'n darlledu yn y Swistir ac Awstria yn ogystal.

Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn yr Almaen
Categori:Teledu yn y Swistir
Categori:Teledu yn Awstria
RTL (Hwngari)

Sianel teledu Hwngareg ar gyfer pobol ifanc (pobl yn eu harddegau i 49 oed), sy'n rhan o grŵpiau RTL yw **RTL KLUB**.

Categori:Sianeli teledu
Categori:Hwngari
RTL Television

**RTL Television** (**RTL plus** gynt) yw sianel teledu masnachol mwyaf yr Almaen. Mae ei bencadlys yng Nghwlen, yr Almaen, ac mae'n rhan o Grŵp RTL.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn yr Almaen
Yorin

Sianel deledu Iseldireg ar gyfer pobol ifanc rhwng 20-34 oedd **Yorin**. Daeth y sianel i ben yn 2005, gyda'r rhan fwyaf o'r rhaglenni'n cael eu symud i sianel RTL 5. Symudwyd y rhan fwyaf o raglenni RTL 5 i sianel newydd RTL 7.

Daeth sianel Yorin i fod fel deilliedig y sianel deledu cyntaf masnachol Veronica (Holland Media Groep), a oedd yn fenter ar y cyd rhwng Veronica Vereniging a RTL, perchnogion sianeli RTL 4 a RTL 5. Pan adawodd Veronica y fenter, ail-enwyd y sianel yn Yorin, a chadwyd y rhan fwyaf o'r rhaglenni ar yr awyr; roedd gan Veronica hawliau i ond ychydig o'r rhaglenni. Ar y pryd, roedd Veronica yn agos at arwyddo cytundeb gyda SBS broadcasting (roedd 20th Century Fox yn rhannol berchen arni ar y pryd) i lansio sianel deledu Veronica TV gyda rhaglenni SBS ac ymelwad masnachol. Ni ddaeth y cytundeb i fodolaeth, felly cadwyd y sianel, a oedd i fod yn gartref i Veronica, o dan yr enw **v8** heb unrhyw frandiau Veronica am gryn amser.

Mae'r gair "Yorin" yn chwarae ar eiriau Saesneg "you're in" (ac enw fersiwn Iseldiraidd *The Price is Right*, *Cash en Carlo*, dywedodd Eddy Keur wrth y cystadleuwyr "Yorin the game!"). Ar y pryd, ystyriwyd yr enw "Me" (*Fi*) hefyd.

Roedd ocsiwn i werthu'r amleddau radio FM o'r enw ZeroBase. Prynodd yr Holland Media Group lawer ohonynt gan eu galluogi i ddarlledu gorsaf radio cerddoriaeth boblogaidd, bron yn genedlaethol. Galwyd yr orsaf yn Yorin FM, y DJs mwyaf adnabyddus oedd Rob Stenders, Robert Jensen a Henk Westbroek. Yn 2006, oherwydd ymateb siomedig, gwerthodd Holland Media Group yr orsaf i SBS Broadcasting, a'i ailenwodd hi'n Caz! a newidiwyd y math o gerddoriaeth a chwaraewyd i fod yn fwy cymhedrol ac apelgar i gynulleidfa ehangach.

## Dolenni allanol 
*Hen wefan Yorin
*Gwefan swyddogol Caz ''

Categori:Dadsefydliadau 2005
Categori:Sefydliadau 2001
Categori:Sianeli teledu
Categori:Teledu yn yr Iseldiroedd
Robert Recorde

Mathemategydd a meddyg o Gymru oedd **Robert Recorde** (tua 1512 – 1558). Ef oedd y cyntaf i ddefnyddio'r hafalnod '=', a hynny yn  1557. Ef hefyd oedd y cyntaf i gyflwyno'r symbol 'adio' neu 'plws' (**+**) i siaradwyr Saesneg, hefyd yn 1557.

Fe'i ganwyd i deulu parchus yn Ninbych-y-Pysgod, Sir Benfro, ac fe aeth ymlaen i astudio ym mhrifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt.

Ymgartrefodd yn Llundain fel meddyg a dywedir fod y brenin a'r frenhines ymhlith ei gleifion. Cafodd ei benodi'n bennaeth y bathdy ym Mryste yn 1549. Roedd yn gyfaill i'r mathemategydd, alcemydd ac athronydd Cymreig John Dee.

Bu farw yng Ngharchar Mainc y Brenin yn Southwark, wedi iddo fynd i ddyled.

## Llyfrau
**The Grounde of Artes, teachings the Worke and Practise, of Arithmeticke, both in whole numbers and fractions (c. 1540)
**The Pathway to Knowledge, containing the First Principles of Geometry ... bothe for the use of Instrumentes Geometricall and Astronomicall, and also for Projection of Plattes* (Llundain, 1551)
**The Castle of Knowledge, containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.* (Llundain, 1556)
**The Whetstone of Witte, which is the second part of Arithmetike, containing the Extraction of Rootes, the Cossike Practice, with the Rules of Equation, and the workes of Surde Numbers.'' (Llundain, 1557). Dyma'r llyfr a gyflwynodd yr hafalnod a'r llyfr Saesneg cyntaf ar algebra.
**The Urinal of Physick*; Reynolde Wolfe; Llundain (1548).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1512
Categori:Marwolaethau 1558
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Categori:Meddygon o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Aneirin Talfan Davies

Bardd, darlledwr, a beirniad llenyddol oedd **Aneirin Talfan Davies** (**Aneurin ap Talfan**; 11 Mai 1909 – 14 Gorffennaf 1980).

## Bywgraffiad
Cafodd ei eni yn Nhrefach Felindre, Sir Gaerfyrddin, lle roedd ei dad yn weinidog, ac yna mynychodd Ysgol Ramadeg Tre-gŵyr wedi i'r teulu symud i Dre-gŵyr. Yn ystod y tridegau aeth i weithio i Lundain fel fferyllydd cyn dychwelyd ac ymsefydlu yn Abertawe.  Yn ystod yr Ail Ryfel Byd dechreuodd weithio i'r BBC yn Abertawe, ac yn ddiweddarach  daeth yn Rheolwr y BBC yng Nghymru, ac fe gynhyrchodd rhai o weithiau cynnar Dylan Thomas. Yn dilyn marwolaeth Dylan ysgrifennodd astudiaeth o'i waith fel bardd crefyddol. Cyfieithodd farddoniaeth Christina Rossetti i'r Gymraeg, a golygu llythyron David Jones a fu'n ddylanwad pwysig ar Aneirin Talfan.

Roedd yn frawd i'r Barnwr Alun Talfan Davies. Gyda'i frawd sefydlodd y wasg a'r tŷ cyhoeddi Llyfrau'r Dryw yn Llandybie, a ddaeth yn ddiweddarach yn Christopher Davies. Sefydlodd hefyd y cylchgrawn Heddiw a gyda'i frawd y cylchgrawn *Barn*.

Ei fab yw Geraint Talfan Davies sydd wedi dal sawl swydd o bwys yng Nghymru

## Llyfryddiaeth
**Y Ddau Lais* (1937). Cerddi.
**Yr Alltud* (1944). Astudiaeth o waith James Joyce.
**Y Tir Diffaith* (1946). Astudiaeth o waith T. S. Eliot.
**Eliot, Pwshcin, Poe* (1948). Astudiaeth.
**Gwŷr Llên* (1948). Beirniadaeth lenyddol.
*(golygydd) *Blodeugerdd o Englynion* (1950)
*(golygydd) ''Munudau gyda'r beirdd* (1954)
**Crwydro Sir Gâr*, Cyfres Crwydro Cymru (1955)
**Sylwadau* (1957)
**Pregethau a Phregethu'r Eglwys* (1957)
*(golygydd) *Englynion a Chywyddau* (1958)
**Dylan: Druid of the Broken Body* (1964)
**Yr Etifeddiaeth Dda* (1967)
**Gyda Gwawr y Bore* (1970)
**Crwydro Bro Morgannwg*, 2 gyfrol, Cyfres Crwydro Cymru (1972, 1976)
**Diannerch Erchwyn a Cherddi Eraill* (1976). Cerddi.
**David Jones: Letters to a Friend* (1979). Astudiaeth.

### Astudiaethau
* Ifor Rees (gol.), *Bro a Bywyd: Aneirin Talfan Davies 1909-1980'' (Cyhoeddiadau Barddas, 1992)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1980
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion Cymraeg
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
IUPAC

**IUPAC** yw'r corff rhyngwladol sy'n gyfrifiol am ddatblygu safonau cemegol. Mae'r enw yn dalfyriad o'r enw Saesneg **International Union of Pure and Applied Chemistry** ac yn rhyngwladol defnyddir y talfyriad hwn neu'r talfyriad Ffrangeg UICPA (L'Union internationale de chimie pure et appliquée).

Crëwyd IUPAC fel corff annibynnol rhyngwladol ym 1919 gan gymdeithasau cemegol cenedlaethol nifer o wledydd. Ers hynny mae'r nifer o gymdaithasau cemegol sy'n rhan o IUPAC wedi cynyddu, ac mae IUPAC yn ceisio sicrhau cysondeb ymysg y termau ac unedau defnyddir gan yr holl wledydd hyn. Datblygodd system enwi systematig ar gyfer cemeg er mwyn hybu cemeg yn rhyngwladol, gyda'r rheolau ar gael i'w lawrlwytho yma. Mae IUPAC hefyd yn hybu'r defnydd o unedau safonol, gan pwysleisio sut gall cymysgu unedau fod yn broblem sylweddol i wyddoniaeth, ac roedd hwn yn amlwg pan gollwyd lloeren atmosfferig y blaned Mawrth.

## Gweler hefyd 
* Elfen gemegol
* Tabl Cyfnodol

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol

Categori:Cemeg
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Cemegydd

250px|de|bawd|Cemegydd
Mae **cemegydd** yn wyddonydd sy'n arbenigo mewn cemeg. Mae'n astudio ffurfiant a phriodweddau sylweddau sydd wedi eu ffurfio o atomau, a dulliau i'w trawsnewid mewn adweithiau cemegol.
Celyn Jones

Mae **Celyn Jones** (ganwyd 4 Mehefin, 1979) yn actor sydd wedi ymddangos ar y llwyfan, teledu ac mewn ffilmiau. Ei enw iawn yw **Barry Jones** a magwyd ef yng Nghaergybi lle y mynychodd Ysgol Parch. Thomas Ellis ac Ysgol Uwchradd Caergybi. Bu'n fyfyriwr yn Adran Celfyddydau Perfformio Coleg Menai cyn mynd i astudio yn Ysgol Ddrama Rhydychen.

Yn 2003 a 2004, ymddangosodd yng nghyfres deledu'r BBC i blant, *Grange Hill*, yn chwarae rhan athro Saesneg a Hanes o'r enw Mr Steve Green, ac yn fwy diweddar, chwaraeodd ran *Snickers* yn y ffilm *Lassie*.

Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Actorion o Gymru
Tymheredd a Gwasgedd Safonol

Er mwyn sicrhau cysondeb mewn mesuriadau gwyddonol, defnyddir **Tymheredd a Gwasgedd Safonol** ar gyfer pob broses. Mae'r rhain yn set o werthoedd ar gyfer amodau unrhyw mesuriad sy'n cael eu diffinio gan IUPAC ar gyfer prosesau cemegol. Y gwerthoedd safonol yw gwasgedd o un bar (100 kPa) a thymheredd o 273.15K (0&nbsp;°C). Mae'r gwasgedd yn agos iawn at wasgedd un atmosffer (101.325 kPa), gan mai hwn oedd yr hen wasgedd safonol.

Defnyddir gwerthoedd gwahanol gan gyrff safonol gwahanol, ac mae'r BSI (Athrofa Safonau Prydeinig), yr ISO (Athrofa Safonau Rhyngwladol) a'r NIST (Athrofa Cenedlaethol Safonau a Thechnoleg UDA) oll yn defnyddio mwy nag un set o werthoedd tymheredd a gwasgedd safonol ar gyfer pwrpasau gwahanol.

Categori:Gwyddoniaeth
Categori:Ffiseg
Categori:Cemeg
Goronwy Rees

Newyddiadurwr ac awdur o Gymru oedd **Goronwy Rees** (29 Tachwedd 1909 – 12 Rhagfyr 1979). Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Rhydychen.

Yn ystod y 1930au roedd yn ddeallusyn Marcsiaidd, gyda chysylltiadau ag ysbïwyr y *Cambridge Five* yng Nghaergrawnt drwy un o'u haelodau, Guy Burgess. Ym 1953 etholwyd ef yn bennaeth ar Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, ond bu'n rhaid iddo ymddeol o'r swydd pedair mlynedd yn ddiweddarach pan daeth natur ei berthynas â Guy Burgess i'r amlwg.

Yn ei flynyddoedd diwethaf y bu i Goronwy Rees gyfaddaef ei fod yntau wedi bod yn ysbïwr i'r Undeb Sofietaidd.

## Llyfryddiaeth
**The Summer Flood* (1932)
**Where No Wounds Were* (1950)
**A Bundle of Sensations: Sketches in Autobiography* (1961)
**Multimillionaires: Six Studies In Wealth* (1961)
**The Rhine* (1967)
**St Michael: A History of Marks & Spencer* (1969)
**The Great Slump: Capitalism in Crisis 1929-1933* (1970)
**Conversations with Kafka by Gustav Janouch* (1970) (cyf.)
**A Chapter of Accidents* (1972)
**Brief Encounters* (1974)

## Gweler hefyd
*Arthur George Owens

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd Caerdydd
Dafydd y Garreg Wen

Cân werin yn Gymraeg, gan David Owen (telynor) yw **"Dafydd y Garreg Wen"** Pan oedd ar ei wely angau, yn ôl y traddodiad, galwodd Dafydd am ei delyn a chyfansoddodd yr alaw enwog a enwir yn *Dafydd y Garreg Wen* ar ei ôl. Bu farw yn 29 mlwydd oed.

Gan mlynedd yn ddiweddarach yn 1873, ysgrifennodd John Ceiriog Hughes y geiriau a gysylltir yn arferol â'r gân.

:'Cariwch', medd Dafydd, 'fy nhelyn i mi,
:Ceisiaf cyn marw roi tôn arni hi.
:Codwch fy nwylaw i gyraedd y tant;
:Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!

:Neithiwr mi glywais lais angel fel hyn:
:"Dafydd, tyrd adref, a chwarae trwy'r glyn!"
:Delyn fy mebyd, ffarwel i dy dant!
:Duw a'ch bendithio fy ngweddw a'm plant!'

## Yr alaw *Dafydd y Garreg Wen*
Dafydd Owen a ysgrifennodd yr alaw, a rhoddwyd geiriau arni gan Ceiriog.

Dafydd y garreg wen (David of the white rock, or The dying bard to his harp) 01.jpg|bawd|Tud 1–2 o *Welsh Melodies for the Harp* gan John Thomas
Dafydd y garreg wen (David of the white rock, or The dying bard to his harp) 02.jpg|bawd|Tud 3–4 
Dafydd y garreg wen (David of the white rock, or The dying bard to his harp) 03.jpg|bawd|Tud 5–6 
Dafydd y garreg wen (David of the white rock, or The dying bard to his harp) 04.jpg|bawd|Tud 7

*
## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon gwerin Cymraeg
Llandaf

Un o faesdrefi a chymuned yn ninas Caerdydd, Cymru, yw **Llandaf** (). Cafodd ei ymgorffori yn y ddinas ym 1922. Mae hefyd yn rhoi ei henw i un o esgobaethau'r Eglwys yng Nghymru, a fu yn hanesyddol gyda'r rhai tlotaf yng Nghymru a Lloegr, ond sydd erbyn hyn yn cwmpasu'r ardal fwyaf poblog yn ne Cymru. Dominyddir Llandaf gan yr Eglwys Gadeiriol, a gerllaw mae adfeilion Llys yr Esgob, a'i dinistriwyd gan Owain Glyndŵr.

Ymhlith yr enwogion a enwyd yno y mae'r awdur Roald Dahl a'r gantores Charlotte Church; cawsant hefyd eu haddysgu yn ysgolion bonedd Llandaf. Mae pencadlys y BBC yng Nghymru yn Llandaf. Gwasanaethir yr ardal gan orsaf trenau Llandaf, sydd mewn gwirionedd yn ardal Ystum Taf.

[200px|bawd|dim|[Eglwys Gadeiriol Llandaf]]

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Y Gymraeg
Yng nghyfrifiad 2011 nodwyd bod 15.3% o'r boblogaeth dros dair blwydd oed yn medru'r Gymraeg, sef 1337 o bobl. Roedd hyn yn gwymp bach ar ffigyrau cyfrifiad 2001, sef 15.4%.

Mae pencadlys BBC Cymru ac Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf ymysg y sefydliadau Cymraeg pwysig yn y ward.

Mae ymchwil Owen John Thomas yn dangos cryfder y Gymraeg yn Llandaf yn hanesyddol. Yn ôl ei lyfr *Yr Iaith Gymraeg yng Nghaerdydd c.1800–1914*, roedd Eglwys anghydffurfiol yn Heol Caerdydd yn Gymraeg ei hiaith yn 1813.

Mae ei waith yn dangos mai Cymraeg oedd iaith arferol y stryd yn Llandaf yn yr 17eg canrif.

## Hanes 
Ymwelodd Gerallt Gymro â Llandaf yn ystod ei daith trwy Gymru yn 1188.

### Tsunami 1607
Y drasiedi fwyaf a ddioddefodd Gwastadeddau Gwent a'r cyffiniau oedd llif enfawr 20 Ionawr 1607. (Ddechrau’r 17g, y cyntaf o Fawrth oedd diwrnod cyntaf y flwyddyn, ac felly ar y pryd, ystyrid mai ym mis olaf ond un 1606, ac nid ym mis cyntaf 1607, y bu’r llif).
:*Mistress Mathews of Llandaffe dwelling some foure miles from the sea is said to have lost foure hundred English ewes. Much corne is likewise there destroyed in that country, many houses ruinated and many other kind of cattle perished so violent and swift were the outrageous waves that in less than five hours space most parts of those countreys (especially the places which lay lowe) were all overflown and many hundreds of people, both men & women and children were then quite devoured by the outrageous waters. A great part of the church next the waterside beaten down with water* [Eglwys Santes Fair a roes yr enw i St Mary’s Street heddiw, ond ni fu eglwys yno ar ôl hynny].*

Boddwyd ardal o Barnstaple, Bryste, i Gaerloyw, mor bell â Cheredigion. Boddwyd Gwastadeddau Gwent, gan ladd 2000, gan yr ymchwydd.

## Gweler hefyd 
* Eglwys Gadeiriol Llandaf
* Esgob Llandaf
**Llyfr Llandaf''
* Croes Llandaf: croes eglwysig yn dyddio'n ôl i'r 13g.

## Cyfeiriadau
## Oriel 

Delwedd:Landaf.jpeg|Llandaf
Delwedd:Landaff castle, Glamorganshire.jpeg|Castell Llandaf, Sir Forgannwg
Delwedd:
Delwedd:Landaff cathedral.jpeg|Eglwys Gadeiriol Llandaf
Delwedd:Landaff Cathedral.jpeg|Eglwys Gadeiriol Llandaf
Delwedd:Landaff.jpeg|Llandaf

Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gorllewin Caerdydd (y DU)
Hiraeth

bawd|170px|*Saudade* (1899), gan Almeida Júnior
Teimlad o alar, gofid a cholled am fod oddi cartref neu o golli rhywun yw **hiraeth** (, , Hen Wyddeleg: ''''). Gair cyfansawdd ydyw: "hir" ac "aeth". Ynghlwm yn y gair hefyd mae'r elfen o ddymuniad neu ddyhead dwys. Ceir geiriau tebyg mewn Galisieg ('**) ac mewn Portiwgaleg (**').

Cofnodwyd y gair am y tro cyntaf yn y 13g yn Y Gododdin: *Blwydyn hiraether gwyr gatraetham maeth ysmeu*.

Mae *Hiraeth* hefyd yn ffilm gan Graham Bowers, ac yn enw ar sawl darn o farddoniaeth.

## Dyfyniadau
Hen bennill:

Hiraeth mawr a hiraeth creulon,
Hiraeth sydd yn torri 'nghalon,
Pan fwy' dryma'r nos yn cysgu
Fe ddaw hiraeth ac a'm deffry

## Gweler hefyd
*Hiraethog
*Cwm Hiraeth; nofel hir gan Rhydwen Williams mewn tair rhan
*Hiraeth (albwm); albwm gan Endaf Emlyn (1974)
*Hiraeth am Yfory; Angharad Tomos (2002)
*Galarnad
*Emosiwn

## Cyfeiriadau
Categori:Diwylliant Cymru
Categori:Emosiwn
Jakokoyak

Roedd **Jakokoyak** yn brosiect cerddoriaeth lo-fi pop o Gymru, gydag elfennau seicadelic gwerin ac arbofi electroneg.

Pensaer y prosiect electroneg arbofol **Jakokoyak** oedd Rhys Edwards. Roedd yn canu yn y Gymraeg a'r Saesneg. Yn wreiddiol o'r Wyddgrug ond wedi ei fagu ar Ynys Môn, dechreuodd Edwards recordio pan oedd yn y Brifysgol. Gan weithio a recordio ar ei ben ei hun, fe arbrofodd gyda hen allweddellau a phedalau effeithiau. Mae'r unigrwydd yma yn dod drosodd yn gryf yn ei gerddoriaeth ac yn rhan o sain unigryw Jakokoyak. Rhyddhaodd ei albym cyntaf, *Am Cyfan Dy Pethau Prydferth* (cafodd y teitl ei gymryd oddi ar boster a gyfieithwyd yn wael ar furiau Undeb Prifysgol Caerdydd) yn 2003 ac fe gafodd ei ail-ryddhau yn Japan yn 2004. Teithiodd gyda'r Super Furry Animals yn Japan a bu'n perfformio yn stiwdios Maida Vale gyda Mogwai. Cafodd yr EP *Flatyre* ei ryddhau yn 2006 ac roedd y gan "Eira" yn record yr wythnos ar orsaf radio Xfm.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *Am Cyfan Dy Pethau Prydferth* (Awst 2003, Recordiau Peski)
* *Am Cyfan Dy Pethau Prydferth* (ail-rhyddhau yn Siapan, Awst 2004, Macaroni Records)
* *Aerophlot* (Awst 2010)

### Senglau ac EPs
*''Look Away Now (If You Don't Want to Know the Score)* (Tachwedd, 2008)
* *Flatyre*, (EP) (Mawrth 2006), (Recordiau Peski)

### Crynoddisgiau Amlgyfrannog
* *Respond (Amgueddfa Cymru)* (Mawrth 2009)
* "Rallye Cloak 03: Goodbye Blue Monday (Rallye Records, JAPAN)" (Hydref 2008)
* *Folk Off!* (Gorffennaf 2006)
* *Dan y Cownter* (Awst 2005)
* *Gigs, Chips a 'Trip' Mewn Tacsi!* (Awst 2004)
* *New Welsh Talent 2003 - Music Week Magazine* (Awst 2003)
* *A Step In The Left Direction'' (Awst 2001, Boobytrap)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*jakokoyak.com - gwefan swyddogol
*BBC Minisite
*myspace.com/jakokoyak

Categori:Bandiau o Gymru
Flensburger Pilsener

Bragdy Cwrw Almaenig enwog **Flensburger Pilsener** yw Emil Petersen Flensburger Brauerei GmbH. Mae ar gael yn Nenmarc hefyd. Sefydlwyd ar 6 Medi 1988 fel cwmni i allforio cwrw Flensburger Brauerei. Umgangssprachlich yw enw cwrw pils y cwmni.

Mae'n un o'r ychydig iawn o fragdai sydd ddim yn rhan o grŵp mwy megis Interbrew, mae'n dal i gael ei berchen gal y teulu.

Categori:Cwrw
Categori:Sefydliadau 1988
YouTube

Cwmni cynnal a rhannu fideos ar-lein ydy **YouTube** a grëwyd gan dri cynweithwyr cwmni bancio digidol PayPal yn Chwefror 2005. Gall defnyddwyr uwchlwytho a lawrlwytho fideos. Yn San Bruno, California, y lleolwyd pencadlys y cwmni a defnyddia Adobe Flash Video a thechnoleg HTML5 i arddangos ystod eang iawn o fideos a gynhyrchwyd gan y defnyddwyr neu wylwyr gan gynnwys clipiau byr, tameidiau o raglenni teledu a cherddoriaeth yn ogystal â ffilmiau a chlipiau amtaur a blogiau fideo.

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol 
*  YouTube


Categori:Google
Categori:Gwefannau rhwydweithio cymdeithasol
Categori:Sefydliadau 2005
Hysbysebu

Hyrwyddiad nwyddau, gwasanaethau, cwmnïau, siopau a syniadau yw **hysbysebu**, fel arfer gan noddwr. Ceir hysbysebu trwy gyfryngau cylchgronau, papurau newydd, byrddau biliau, teledu, radio a'r ryngrwyd.


Categori:Y cyfryngau torfol
Categori:Diwydiannau gwasanaethau
Categori:Marchnata