open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Narva

Dinas yn Estonia yw **Narva**. Saif ger arfordir dwyreiniol y wlad, ger y ffin â Rwsia, ar lan Afon Narva.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Castell Hermann
*Caer Ivangorod
*Stadiwm Narva Kreenholmi

## Enwogion
*Evert Horn (1585-1615), llywodraethwr Narva
*Emmanuel Steinschneider (1886-1970), ymchwilwr clefyd
*Albert Üksip (1886-1966), botanegydd
*William Kleesman Matthews (1901-1958), ieithydd, cyfieithwr a llenor
*Friedrich Lustig (1912-1989), mynach Bwdhaidd
*Kersti Merilaas (1913-1986), bardd a dramodydd
*Nikolai Stepulov (1913-1968), bocsiwr Olympaidd
*Paul Keres (1916-1975), chwaraewr gwyddbwyll
*Paul Felix Schmidt (1916-1984), chwaraewr gwyddbwyll
*Ortvin Sarapu (1924-1999), chwaraewr gwyddbwyll
*Valeri Karpin (g. 1969), chwaraewr pêl-droed Rwsaidd
*Maksim Gruznov (g. 1974), chwaraewr pêl-droed
*Tatyana Izotova (g. 1975), cantores
*Jelena Juzvik (g. 1976), cantores
*Reinar Hallik (g. 1984), chwaraewr pêl-fasged
*Leo Komarov (g. 1987), chwaraewr hoci

## Gefeilldrefi

* : Ivangorod
* : Karlskoga
* : Lahti
* : Tinglev
* : Donetsk

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Narva

Categori:Dinasoedd Estonia
De Morgannwg (etholaeth seneddol)

Roedd **De Morgannwg** yn etholaeth seneddol a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin Senedd y Deyrnas Unedig rhwng 1885 a 1918.

## Cefndir
Crëwyd yr etholaeth o dan Ddeddf Ailddosbarthu Seddi 1885 ar gyfer etholiad cyffredinol 1885, a chafodd ei diddymu ar gyfer etholiad cyffredinol 1918. O holl seddi Morgannwg a grëwyd trwy ailddosbarthu 1885, De Morgannwg oedd yr unig un lle na allai'r Blaid Ryddfrydol fod yn sicr o fuddugoliaeth. Roedd teuluoedd Bute a Dunraven yn ddylanwad pwerus yn yr etholaeth. Roedd ardaloedd glofaol y Rhondda a thref gosmopolitan y Barri yn gefnogol i'r Rhyddfrydwyr ond roedd ardaloedd mwy llewyrchus Bro Morgannwg, Penarth a Llandaf yn dueddol o gefnogi'r Ceidwadwyr.

## Ffiniau
Crëwyd yr etholaeth allan o ran o hen etholaeth Sir Forgannwg a oedd wedi bod mewn bodolaeth ers 1541. Roedd ffiniau'r sedd newydd yn cynnwys Pen-y-bont ar Ogwr, Porthcawl, Coety, Ewenni, Ogwr, Llanhari, Llanharan, Y Bont-faen, Llanilltud Fawr, Dinas Powys, Pendeulwyn, Tresimwn, Y Barri, Penarth, yr Eglwys Newydd, Llys-faen, Radur, Sain Ffagan, Llanisien, Llantrisant, Tonyrefail, Pontyclun, a'r Beddau.

## Aelodau Seneddol
## Canlyniad etholiadau
### Etholiadau yn y 1910au
200px|bawd|William Brace ym 1906

### Etholiadau yn y 1900au
### Etholiadau yn y 1890au
bawd|Arthur J Williams AS Cartŵn Papur Pawb 1893

### Etholiadau yn y 1880au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Y nifer a bleidleisiodd mewn etholiad

[bawd|Paratoi i bleidleisio yn [Refferendwm Catalwnia 2014.]]
**Y nifer a bleidleisiodd mewn etholiad** yw canran y pleidleiswyr cymwys sy'n bwrw pleidlais mewn etholiad. Mae pwy sy'n gymwys yn amrywio yn ôl gwlad, ac ni ddylid ei gymysgu gyda chyfanswm y boblogaeth sy'n oedolion, er enghraifft, mae rhai gwledydd yn gwahaniaethu ar sail rhyw, hil, a / neu grefydd; oedran a dinasyddiaeth, fel arfer yw'r prif feini prawf o gymhwysedd. Ystyrir canran isel yn beth drwg a chanran uchel yn beth da.

Ceir gwahaniaethau enbyd rhwng gwahanol wledydd. Er enghraifft, yn yr etholiad am Arlywydd yn yr Unol Daleithiau yn 2008, pleidleisiodd 61% o'r etholaeth, sy'n ffigwr isel. Ym Malta, ar y llaw arall mae'r ganran fel arfer oddeutu 95%; yn Refferendwm yr Alban, 2014, roedd y nifer a bleidleisiodd (ar gyfartaledd) yn 84.6%, sef y nifer uchaf a gafwyd mewn unrhyw etholiad mewn unrhyw ran o wledydd Prydain erioed.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth
Categori:Systemau etholiadol
Evert Horn

bawd|Evert Horn
Milwr Swedaidd oedd **Evert Horn** (11 Mehefin 1585 – 30 Gorffennaf 1615).

Fe'i ganwyd yng Nghastell Haapsalu, yn fab i'r gwleidydd Carl Henriksson Horn af Kanckas (1550–1601) a'i wraig Agneta von Dellwig.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1585
Categori:Marwolaethau 1615
Categori:Milwyr
Pidyn-y-gog porffor

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen (*monocotyledon*) yw **Pidyn-y-gog porffor** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Dracunculus vulgaris* a'r enw Saesneg yw *Dragon arum*. Yng Ngwlad Groeg, gelwir rhai mathau o'r teulu'n **Drakondia**, gan fod y pidyn (neu'r golofn) yn edrych fel draig fechan yn cuddio. Yng Nghymru, gwelir y golofn yn debyg i bidlen.
bawd|chwith|Y blodyn gwrywaidd (top; a'r benywaidd (isod)

Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

Ei chynefin delfrydol yw tir ffrwthlon llawn humws, e.e mynwent, ychydig o ddyfrio bob yn hyn a hyn a lleoliad yn llygad yr haul.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Abertyleri (etholaeth seneddol)

Roedd **Abertyleri** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1918 hyd at 1983.

## Ffiniau
Roedd yr etholaeth yn cynnwys dosbarthiadau trefol Abercarn, Abertyleri, Nantyglo a'r Blaenau

## Aelodau Seneddol 
## Canlyniadau Etholiadau
### Canlyniadau Etholiadau yn y 1910au 
200px|bawd|William Brace ym 1906

### Canlyniadau Etholiadau yn y 1920au 
bawd|George Hay Morgan

### Canlyniadau Etholiadau yn y 1930au 
### Canlyniadau Etholiadau yn y 1940au 
### Canlyniadau Etholiadau yn y 1950au 
Bu farw George Daggar a chynhaliwyd isetholiad ar 30 Tachwedd 1950

### Canlyniadau Etholiadau yn y 1960au
Bu farw'r Parch Ll. Williams a chynhaliwyd isetholiad ar 1 Ebrill 1965

### Canlyniadau Etholiadau yn y 1970au
## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Llinad crythog

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen ('*monocotyledon*) yw **Llinad crythog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Lemna gibba* a'r enw Saesneg yw *Fat duckweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llinad y Dŵr Crythog, Llinhad y Dwfr Crythog.

Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

Mae'r Llinad crythog yn eithaf cyffredin yng ngwledydd Prydain; yn wir, hwn yw'r planhigyn mwyaf cyffredin mewn gwlyptiroedd, lle mae i'w weld fel haen werdd mewn merwddwr. Mae'n blanhigyn hynod o syml, ac mae ganddo dalws sy'n arnofio ac mae'n mesur hyd at 5&nbsp;mm mewn diametr. Mae ganddo hefyd un gwreiddyn sy'n ei angori i wely'r pwll dŵr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Pidyn-y-gog Eidalaidd

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen ('*monocotyledon*) yw **Pidyn-y-gog Eidalaidd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Arum italicum* a'r enw Saesneg yw *Italian Lords and Ladies*.

Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

Mae'n frodorol o diroedd y Y Môr Canoldir, gogledd Affrica, y dwyrain Canol a Phrydain a llawer o wledydd eraill Ewrop. Mae hefyd wedi hen sefydlu yn yr Ariannin.

Gall dyfu i uchder o 1–1.5 tr (30–46&nbsp;cm) a'i led tua'r un faint. Yn y gwanwyn mae'n blodeuo, gyda blodau gwynion heirdd sy'n troi'n ffrwythau cochion.

## Gweler hefyd
*Pidyn y gog
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Llinad y dŵr

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen ('*monocotyledon*) yw **Llinad y dŵr** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Lemna minor* a'r enw Saesneg yw *Common duckweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llinad, Bwyd Hwyaid, Bwyd-hwyaid Bychan, Llinad y Dŵr Lleiaf, Llinhad y Dŵr Lleiaf, Llinos y Dwfr a Llinos y Dŵr.

Mae ganddo ddwy neu dair o ddail ac wrth i ychwaneg dyfu mae'r planhigyn yn ymrannu. Mae ganddo hefyd wreiddyn sy'n ei angori i wely'r pwll. Mae'r gwreiddyn gwyrdd golau yn 1–2&nbsp;cm o hyd, yn ofal ac yn 0.6–5&nbsp;mm o led. Mae yn y dail gwagleoedd, er mwyn iddynt arnofio.

Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Võru

Tref yng ngogledd-ddwyrain Estonia yw **Võru**. Hi yw prifddinas Swydd Võru.

## Enwogion
*Moses Wolf Goldberg, fferyllydd

## Gefeilldrefi
* : Laitila
* : Iisalmi
* : Landskrona
* : Härryda
* : Alūksne
* : Joniškis
* : Bad Segeberg
* : Suwałki
* : Chambray-lès-Tours
* : Smolyan
* : Kaniv

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Võru Town Gwefan Swyddogol
*gŵyl werin Võru 
*Võro Institute
*Hanes Võru mewn llyniau

Categori:Trefi Estonia
Bundesliga yr Almaen

Y **Fußball-Bundesliga** (Cymraeg: "y Gynghrair Bêl-droed Ffederal"), a elwir yn gyffredin yn y **Bundesliga** neu'r **1. Bundesliga**, yw prif adran bêl-droed yr Almaen.  Mae 18 tîm yn cystadlu yn y gynghrair gyda timau yn disgyn i – ac yn esgyn o – 2. Bundesliga. Mae'r tymor yn rhedeg rhwng Awst a Mai.

Mae 54 clwb gwahanol wedi cystadlu yn y Bundesliga ers y tymor cyntaf ym 1963 a FC Bayern München yw'r tîm mwyf llwyddiannus ar ôl ennill 26 o bencampwriaethau.

## Hanes
Ffurfiwyd y Deutscher Fußball Bund (Cymraeg: *Cymdeithas Bêl-droed yr Almaen*) (DFB) ar 28 Ionawr 1900 yn Leipzig gydag 86 o glybiau yn aelod. Cyn sefydlu'r Bundesliga roedd pêl-dreod yn yr Almaen yn cael ei chwarae mewn sawl cynghrair amatur gyda'r pencampwyr yn cystadlu mewn gemau ail gyfle am yr hawl i chwarae yn y rownd derfynol a chael eu coroni'n bencampwyr. Y pencapwyr swyddogol cyntaf oedd VfB Leipzig drechodd DFC Prague 7–2 mewn gêm chwaraewyd yn Altona ar 31 Mai 1903.

Wedi'r Ail Ryfel Byd a buddugoliaeth annisgwyl Gorllewin yr Almaen yng Nghwpan y Byd 1954 daeth galw am gynghrair genedlaethol gan hyforddwr y tîm, Sepp Herberger ond bu rhaid disgwyl tan 1962 a pherfformiad siomedig y tîm cenedlaethol yng Nghwpan y Byd 1962 cyn i glybiau'r DFB bleidleisio o blaid sefydlu'r Bundesliga.

### Y tymor cyntaf
Yr 16 tîm cafodd eu dewis i fod yn y Bundesliga ar gyfer y tymor cyntaf oedd Borussia Dortmund, Eintracht Braunschweig, Eintracht Frankfurt, Hamburger SV, Hertha BSC, 1. FC Kaiserslautern, Karlsruher SC, 1. FC Köln, Meidericher SV Duisburg, 1860 München, 1. FC Nürnberg, 1. FC Saarbrücken, FC Schalke 04, VfB Stuttgart a Werder Bremen gydag 1. FC Köln yn dod y pencampwyr cyntaf a Preußen Münster a 1. FC Saarbrücken yn dod y clybiau cyntaf i gwympo allan o'r Bundesliga.

## Clybiau presennol
Isod mae rhestr o glybiau fydd yn chwarae yn nhymor 2025–26.

## Pencampwyr
## Cyfeiriadau
Almaen
Categori:Pêl-droed yn yr Almaen
Pärnu

bawd|Fideo drone o Pärnu 2022
Dinas yn ne-orllewin Estonia yw **Pärnu**. Mae wedi'i lleoli'n agos at Gwlff Riga yn y Môr Baltig. Mae'n gyrchfan gwyliau poblogaidd.

## Enwogion
*Gustav Fabergé (1814-1893), gemydd
*Johann Voldemar Jannsen (1819-1890), newyddiadurwr a bardd
*Paul Keres (1916-1975), chwaraewr gwyddbwyll
*Lydia Koidula (1843-1886), bardd
*Friedrich Martens (1845-1909), cyfreithiwr
*David Oistrakh (1908-1974), feiolinydd
*Georg Wilhelm Richmann (1711-1753), ffisegydd
*David Samoylov (1920-1990), bardd
*Olev Siinmaa (1881-1948), pensaer
*David Shrayer-Petrov (g. 1936), bardd, awdur ffuglen, cyfieithwr a gwyddonydd meddygol
*Maxim D. Shrayer (1967), awdur ac ysgolhaig llenyddol

## Poblogaeth
## Gefeilldrefi

* : Šiauliai
* : Jelgava
* : Gran
* : Helsingborg
* : Södertälje
* : Oskarshamn

* : Vaasa
* : Helsingør
* : Siófok
* : Ocean City, Maryland
* : Portsmouth, New Hampshire
* : Sochi

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Gwefan twristiaeth swyddogol Pärnu
* http://www.nwi.ru/id=6/city_id=11/lang=1/city.cgi 
* Llun lloeren o Mai 2004 
* Gweld Golygfeydd ar ben eich hun
* Gwefan sswyddogol y ddinas

Categori:Dinasoedd Estonia
Frederick Paget

Roedd y Cyrnol **Frederick Paget** (9 Mawrth 1807 – 4 Ionawr 1866) yn filwr ac yn wleidydd Cymreig.

## Cefndir
Roedd y Cyrnol Paget yn fab i'r Anrhydeddus Berkeley Paget, a Sophia, merch y Anrhydeddus William Bucknall. Roedd yn nai i Henry William Paget, Ardalydd 1af Môn ac i Syr Arthur Paget, Syr Edward Paget a Syr Charles Paget.

## Gyrfa filwrol a gwleidyddol 
Gwasanaethodd Paget yn Gwarchodlu'r Coldstream. Ym 1832 cafodd ei ddychwelyd i'r senedd fel cynrychiolydd Biwmares, gan dal y sedd hyd 1847 pan gafodd ei olynu gan ei gefnder yr Arglwydd George Paget.

## Bywyd personol
Priododd Paget a Maria Georgiana, merch Charles Grenfell, ym 1856. Bu ef farw ym mis Ionawr 1866 yn 58 mlwydd oed. Bu farw ei wraig ym 1900.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Aelodau Seneddol Cymru 1832-1835
Categori:Marwolaethau 1866
Categori:Milwyr o Gymru
Narberth, Pennsylvania

Bwrdeistref ym Montgomery County, talaith Pennsylvania, Unol Daleithiau America, yw **Narberth, Pennsylvania**. Daeth yn fwrdeistref ym 1895. Fe'i lleolir ar dir oedd yn eiddo Edward Rees. Daeth o o Gymru ym 1682. Daeth rhan o'i dir yn eiddo Edward R Price. Sefydlodd o Elm ym 1881, a newidiwyd yr enw i Narberth ym 1983.

Mae Gorsaf reilffordd Narberth, Pennsylvania yn orsaf ar Lein Paoli-Northdale o'r rhwydwaith SEPTA, sydd yn mynd o Northdale i ganol dinas Philadelphia.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Bwrdeistref Narberth

## Oriel

Delwedd:Narberth12LB.jpg|Sinema gyda'r enw 'Narberth' yn Narberth, Pennsylvania
Delwedd:Narberth16LB.jpg|Arwydd 'Merion Rd', Narberth
Delwedd:Narberth15LB.jpg|Arwydd 'Anthwyn Rd' a 'Montgomery Ave', Narberth
Delwedd:Narberth14LB.jpg|Arwydd 'Haverford Rd' a 'Montgomery Ave', Narberth
Delwedd:Narberth13LB.jpg|Arwydd'Iona Ave', Narberth
Delwedd:Narberth12LB.jpg|Sinema Narberth, Narberth
Delwedd:Narberth11LB.jpg|Haverford Ave' a 'N Narberth Ave', Narberth
Delwedd:Narberth09LB.jpg|Arwydd bwrddeistref Narbeth
Delwedd:Narberth08LB.jpg|Car heddlu Narberth
Delwedd:Narberth07LB.jpg|Gorsaf dân Narberth, Pennsylvania
Delwedd:Narberth06LB.jpg|Adeilad Bwrdeistrefol, Narberth
Delwedd:Narberth05LB.jpg|Arwyddion 'Conway Ave' a 'Haverford Ave'
Delwedd:Narberth04LB.jpg|Gorsaf reilffordd Narberth
Delwedd:Narberth01LB.jpg|Bwrdd arwyddion cymunedol

Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Bwrdeistrefi Montgomery County, Pennsylvania
Categori:Philadelphia
Notepad++

Mae **Notepad++** yn feddalwedd cod-agored ac am ddim i olygu testun a chod ffynhonnell. Mae rhyngwyneb y rhaglen ar gael mewn nifer o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg. Cafodd fersiwn 6.7.2 ei ryddhau ar 27 Rhagfyr 2014.

Yn Notepad++, mae'n bosib amlygu cystrawennau a phlygu adrannau wrth olygu dros 50 o ieithoedd rhaglennu, sgriptio a thagio. Mae hefyd yn bosib creu macros ac ategolion i'r rhaglen ac mae nifer eisoes ar gael.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol
* NpWiki++  Safle wici Notepad++

Categori:Meddalwedd
Categori:Meddalwedd Cymraeg
VLC

Mae **chwaraeydd VLC** (hefyd **VLC**) yn feddalwedd côd rhydd, agored ac am ddim sydd ar gael ar gyfer nifer o blatfformau a dyfeisiau i chwarae cyfryngau o wahanol fformatau. Mae ar gael mewn 93 o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg.

## Cyfeiriadau
Categori:Meddalwedd
Categori:Meddalwedd Cymraeg
Y Dyn ar Omnibws Clapham

Mae'r **Dyn ar Omnibws Clapham** yn berson rhesymol damcaniaethol, a ddefnyddir gan y Llysoedd yng Nghyfraith Lloegr a Chymru lle mae angen penderfynu a yw parti mewn achos wedi gweithredu fel person rhesymol - er enghraifft, mewn achos sifil am esgeulustod. Cyfieithiad ydyw'r term, a gwell efallai fyddai defnyddio'r term a fabwysiadwyd (mae'n debyg) gan y Cyn-Archdderwydd, Dr Robyn Léwis, sef ''Y dyn ar y bws i'r Bala''.

## Y Dyn ar yr Omnibws
Mae'r Dyn ar Omnibws Clapham yn berson rhesymol, addysgedig, deallus a chyffredinol, yr hwn y gall ymddygiad y diffynnydd cael ei fesur yn ei herbyn, mewn achos llys.

Daw'r gair *Omnibws* o air Lladin sy'n golygu *at ddefnydd pawb*. Cerbyd at ddefnydd pawb oedd cerbydau omnibws y 19g, fel y mae eu disgynyddion Y Bysiau bellach.

## Hanes Gyfreithiol
Cafodd y cysyniad ei ddefnyddio mewn dyfarniad gan yr Arglwydd Ustus Greer yn achos *Hall v. Brooklands Auto-Racing Club (1933)*  i ddiffinio'r safon o ofal y mae'n rhaid i ddiffynnydd cyflenwi, er mwyn osgoi cael ei ddyfarnu'n esgeulus. Dyma'r defnydd sy'n cael ei ddefnyddio fel Blaenoriaeth (Precedence) ym myd y gyfraith hyd heddiw.

Mae yna ansicrwydd pa bryd y cafodd yr ymadrodd ei ddefnyddio gyntaf at iws cyfreithiol. Mae rhai yn honni bod Y Barnwr Syr Richard Henn Collins wedi ei ddefnyddio'n gyntaf wrth roi ei ddyfarniad mewn achos enllib *McQuire v. Western Morning News* ym 1903. Ond roedd Syr Richard yn honni iddo glywed yr ymadrodd gan yr Arglwydd Bower wrth iddo sôn am achos y bu ef yn amddiffyn yn y 1870au.

Ond mae'r cysyniad o ddefnyddio *barn y dyn cyffredin* fel mesur am *resymoldeb* yn llawer hŷn. Roedd cyfraith Rhufain yn cyfeirio at *bonus paterfamilias*- pennaeth y teulu da a pharchus fel safon resymegol.

## Termau Tebyg
Mae Cyfraith Awstralia yn defnyddio'r termau tebyg *Y Dyn ar Dram Bondi* a'r *Dyn ar y tram i Bourke Street*

Yn Hong Cong, yr ymadrodd cyfatebol yw *Y Dyn ar y Tram i Shaukiwan*

Tu allan i fyd y gyfraith mae'r term Gymraeg *Mrs Jones Llanrug* yn cael ei ddefnyddio am wyliwr / wrandäwr Cymraeg cyffredin ar ddarllediadau teledu a radio.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfraith
Categori:Stereoteipiau
OneDrive

System storfa gwmwl a weithredir gan Microsoft yw **Microsoft OneDrive**. Fe'i rhyddhawyd gyntaf ym mis Awst 2007. Mae'n caniatáu i ddefnyddwyr cofrestredig storio, rhannu a chydamseru eu ffeiliau. Mae OneDrive hefyd yn gweithio fel backend storio fersiwn gwe Microsoft 365.

Mae'r ap wedi'i gynnwys â Microsoft Windows ac mae ar gael ar gyfer macOS, Android, iOS, Windows Phone, Xbox ac Xbox 360. 

Categori:Cyflwyniadau 2007
Categori:Gwasanaethau ar-lein
Categori:Microsoft
Categori:Rheoli data
Donetsk

Dinas yn nwyrain Wcráin yw **Donetsk** (hen enwau: **Hughesovka**, **Aleksandrovka**, **Yuzovka**, **Stalin**; trawslythrennu: **Donetsc**), sydd â phoblogaeth o . Saif ar afon Kalmius. Cafodd y ddinas ei sefydlu wrth i ddyn busness Cymreig John Hughes godi ffatri a nifer o byllau glo yn yr ardal. Ers Ebrill 2014 mae'n brifddinas ar Weriniaeth Pobl Donetsk dan reolaeth gwrthryfelwyr yn erbyn y llywodraeth newydd yn Kyiv.

## Enwogion 
* Rinat Akhmetov, dyn busnes cyfoethocaf Wcráin
* Emma Andijewska, bardd
* Zalman Aran, gwleidydd gymdeithasol-ddemocrataidd yn Israel, gweinidog addysg (1955-1960 a 1963-1969)
* Serhiy Arbuzov, pennaeth banc
* Mykola Azarov, cyn-Brif Weinidog Wcráin
* Fyodor Berezin, awdur ffuglen wyddonol
* Volodymyr Biletskyy, gwyddonydd
* Serhiy Bubka, athletwr Olympaidd
* Nikita Khruschev, ysgrifennydd cyffredinol plaid gomiwnyddol yr Undeb Sofietaidd

## Gefeilldrefi 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Canllaw teithio Donetsk

Categori:Dinasoedd Wcráin
Categori:Oblast Donetsk
LibreOffice

Mae **LibreOffice** yn gasgliad o feddalwedd i olygu amrywiaeth o ddogfennau swyddfa. Mae'n feddalwedd côd-agored ac mae ar gael am ddim mewn dros gant o ieithoedd, gan gynnwys y Gymraeg.

Sefydlwyd y *Document Foundation* gan rai o ddatblygwyr OpenOffice wedi i'r casgliad yno cael ei drosglwyddo gan Oracle i'r *Apache Software Foundation* yn 2010. Ers hynny, mae'r Apache OpenOffice a LibreOffice wedi parhau i ddatblygu'n annibynnol. Yn wahanol i Apache OpenOffice, mae'r gymuned o wirfoddolwyr tu gefn i  LibreOffice yn cynnwys rhai sy'n parhau i gadw pob fersiwn newydd o'r meddalwedd ar gael yn Gymraeg.

350px|bawd|center|Llinell amser o brif deilliaid StarOffice ac OpenOffice.org. Mae LibreOffice mewn gwyrdd.

## Y gwahanol raglenni cynwysedig
Mae LibreOffice yn gasgliad o wahanol raglenni sy'n cydweithio'n agos gyda'i gilydd i ddarparu'r nodweddion sydd i'w cael mewn casgliad arferol o feddalwedd swyddfa:

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
*Gwefan swyddogol

Categori:Meddalwedd
Categori:Meddalwedd Cymraeg
Charles Whitley Deans Dundas

Roedd **Charles Whitley Deans Dundas** (18 Ionawr 1811 – 11 Ebrill 1856) yn filwr ac yn wleidydd Prydeinig.

## Cefndir
Roedd Dundas yn fab i'r Llyngesydd Syr James Whitley Deans Dundas a Janet Dundas etifeddes ystâd Aston Hall, Sir y Fflint.

## Gyrfa filwrol
Yn 17 mlwydd oed ymunodd â Chatrawd y *Black Watch* fel *ensign* (safle sy'n cyfateb i Is-gapten, bellach). Ym 1830 fe symudodd i Warchodlu'r Coldstream lle fu'n gwasanaethu hyd 1837.. Ar ôl ymddeol o'r fyddin llawn amser bu'n gwasanaethu fel Capten ym Militia Sir Gaerhirfryn.

## Gyrfa Seneddol
Ym 1837 cafodd ei ethol yn Aelod Seneddol dros Bwrdeistrefi Fflint gan wasanaethu hyd 1841.

## Personol
Priododd Janet Lindsey Jardine (ei gyfnither) ym 1837 a bu iddynt un mab Charles Amesbury Whitley Deans Dundas, a daeth yn etifedd Aston Hall ar farwolaeth ei daid ym 1862.

Bu farw Charles Dundas yng Nghaeredin 11 Ebrill 1856.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1856
George Augustus Frederick Paget

Roedd y Cadfridog yr Arglwydd **George Augustus Frederick Paget** KCB (16 Mawrth 1818 - 30 Mehefin 1880), yn filwr Prydeinig yn ystod Rhyfel y Crimea a chymerodd ran yng nghyrch enwog  *The Charge of the Light Brigade*.

## Cefndir
Roedd  George yn fab ieuengaf Henry William Paget, Ardalydd 1af Môn gan ei ail wraig y Fonesig Charlotte, merch Charles Cadogan, Iarll 1af Cadogan.

## Gyrfa filwrol
bawd|chwith| Paget yn y Crimea
Gwasanaethodd Paget yn Rhyfel y Crimea gan ymladd ym mrwydrau Alma a Balaclava. Mae'n cael ei ddyfynnu yn aml am ei gyfeiriad at sïon parhaus bod ymosodiadau gan Rwsia ar Benrhyn y Crimea ar fin digwydd: ''Mae pob ffŵl yn y canolfannau allanol, sydd yn ffansïo ei fod wedi clywed rhywbeth, dim ond yn gorfod gwneud ffws, ac yno yr ydym i gyd yn Gadfridogion a phawb ... Wel mae'n debyg bod 500 o alwadau ffug yn well nag un syndod''. A hynny toc cyn i'r Rwsiaid ymosod ar eu gwersyll. Mae o hefyd yn enwog am fynd ar gyrch y Light Brigade wrth ysmygu cheroot (math o sigâr fach oedd yn cael ei ffafrio gan filwyr a wasanaethodd yn yr India).

## Aelod Seneddol
Ar wahân i'w yrfa filwrol bu Paget yn cynrychioli etholaeth Biwmares fel Aelod Seneddol rhwng 1847 a 1857. Fe'i gwnaed yn Farchog Cadlywydd Urdd y Baddon (KCB) ym 1870.

## Priodasau
Priod cyntaf Paget oedd ei gyfnither Agnes Charlotte, merch Syr Arthur Paget, bu iddynt briodi ym 1854. Bu iddynt ddau fab. Ar ôl ei marwolaeth hi ym mis Mawrth 1858, chwe diwrnod ar ôl genedigaeth eu plentyn ieuengaf. Ei ail briod oedd Louisa Elizabeth, merch Charles Fieschi Heneage, bu iddynt briodi ym 1861. Bu farw Paget ym mis Mehefin 1880 yn 62 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1880
Categori:Milwyr o Gymru
Anialwch Danakil

Anialwch yn nwyrain Affrica yw **Anialwch Danakil** sy'n ymestyn dros ran o ogledd-ddwyrain Ethiopia, de Eritrea, a gogledd-orllewin Jibwti. Wedi'i leoli yn Nhriongl Afar, mae'n ymestyn dros 100,000 cilometr sgwar (10,000,000 ha) o dir sych iawn ar lan y Môr Coch. Mae'r ardal yn adnabyddus am ei losgfynyddoedd a gwres eithafol, gyda thymheredd yn ystod y dydd yn codi i dros 50&nbsp;°C (122&nbsp;°F).

Mae Anialwch Danakil yn un o'r lleoedd isaf a phoethaf ar wyneb y ddaear. Dim ond ychydig o Affariaid sy'n byw yno, sy'n ennill eu bywiolaeth trwy gloddio am halen.

Ymhlith y llosgfynyddoedd ceir Maraho, Dabbahu, Afdera ac Erta Ale.

## Cyfeiriadau
Categori:Amgylchedd Eritrea
Categori:Amgylchedd Ethiopia
Categori:Amgylchedd Jibwti
Categori:Anialwch Affrica
Categori:Daearyddiaeth Eritrea
Categori:Daearyddiaeth Ethiopia
Categori:Daearyddiaeth Jibwti
Bara Mawr

:*Am y mynydd yng Ngwynedd gweler Bera Mawr; gweler hefyd bara.*

Anialwch yn ne Jibwti yw'r **Bara Mawr**. Mae'n cynnwys ardaloedd eang o wastadeddau tywod lle ceir rhywfaint o weirau anialdirol a lled-anialdirol a llystyfiant tir ymylol (*scrub*). Mae ffordd a adeiladwyd yn 1981 yn mynd trwy'r anialwch, gan gysylltu Dinas Jibwti, prifddinas y wlad, â'r de.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Anialwch Danakil

Categori:Amgylchedd Jibwti
Categori:Anialwch Affrica
Categori:Daearyddiaeth Jibwti
John Hanmer, Barwn 1af Hanmer

Roedd **John Hanmer, Barwn 1af Hanmer** (22 Rhagfyr 1809 - 8 Mawrth 1881), (**Syr John Hanmer Bt** rhwng 1828 a 1872), yn Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Fflint.

## Cefndir ac addysg 
Roedd Hanmer yn fab i Thomas Hanmer, mab hynaf Syr Thomas Hanmer, 2il Farwnig. Ei fam oedd Arabella Charlotte, merch T S D Bucknell. Addysgwyd ef yng Ngholeg Eton a Choleg Christ Church, Rhydychen. Yn 1828, olynodd ei daid fel y trydydd Barwnig.

## Gyrfa wleidyddol 
Eisteddodd Hanmer fel Aelod Seneddol Yr Amwythig rhwng 1832 a 1837, ar gyfer Kingston upon Hull rhwng 1841 a 1847 a Bwrdeistrefi'r Fflint rhwng 1847 a 1872. Bu hefyd yn gwasanaethu fel Uchel Siryf Sir y Fflint ym 1832. Ym 1872 fe'i dyrchafwyd i Dŷ'r Arglwyddi fel y Barwn Hanmer, o Hanmer a'r Fflint, yn Sir y Fflint.

## Teulu 
Priododd Georgiana Chetwynd, merch Syr George Chetwynd, 2il Barwnig, ym 1833. Nid oedd plant o'r briodas. Bu farw Arglwyddes Hanmer ym Mawrth 1880. Bu farw'r Arglwydd Hanmer ym Mawrth 1881, yn 71 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1881
Robert Alfred Cunliffe

Roedd Syr** Robert Alfred Cunliffe**, 5ed Barwnig (17 Ionawr, 1839 – 18 Mehefin, 1905) yn wleidydd Rhyddfrydol a fu'n Aelod Seneddol ar ddau gyfnod rhwng 1872 a 1885.

## Bywyd oersonol
Ganwyd Cunliffe yn Patna, yr India ym 1839 lle'r oedd ei dad Robert Ellis Cunliffe yn gweithio i wasanaeth sifil yr Ymerodraeth Brydeinig.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eton
Bu'n Briod ddwywaith y tro cyntaf ag Eleanor Sophia merch hynaf Y Cadfridog Egerton Leigh cyn Aelod Seneddol Caer, bu iddynt bump o blant; bu'r hynaf ohonynt Foster Cunliffe yn gricedwr o fri a fu'n chware i Middlesex ar MCC. Ar ôl marw Elinor ym 1896, priododd Cecilie Victoria Sackville-West, merch yr Anrhydeddus W. E. Saekville West ym 1901.

## Gyrfa
Ymunodd a'r fyddin fel aelod o'r Gwarchodlu Albanaidd ym 1857 gan ymadael a hi yn gapten ym 1861. O 1872 fu yn Is Gyrnol yn drydedd fataliwn Cartreflu'r Gatrawd Gymreig (sef milisia o filwyr rhan amser)

## Gyrfa wleidyddol
Ar ddyrchafiad Syr John Hanmer Aelod Seneddol Bwrdeistrefi Fflint i Dŷ'r Arglwyddi ym 1872 cafodd Cunliffe ei ethol yn olynydd iddo yn ddiwrthwynebiad ar ran y Blaid Ryddfrydol. Gan ei fod wedi ymddangos yn llugoer, os nad yn hollol wrthwynebus, i achos Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru cafodd ei herio yn etholiad 1874 gan aelod arall o'r Blaid Ryddfrydol Peter Ellis Eyton a oedd yn frwdfrydig iawn dros achos datgysylltu; collodd ei sedd.

Ym 1880 cafodd ei ethol yn aelod Rhyddfrydol dros Bwrdeistrefi Dinbych ond cafodd ei drechu gan y Ceidwadwyr yn yr etholiad canlynol ym 1885.

Wedi'r rhwyg yn y Blaid Ryddfrydol dros achos hunain lywodraeth i'r Iwerddon safodd Cunliffe yn aflwyddiannus fel Unoliaethwr yn etholaeth Sir y Fflint.

Ar ôl ei gyrfa yn y senedd bu'n aelod o Gyngor Sir Ddinbych. Bu hefyd yn gwasanaethu fel Ynad Heddwch yn Sir Dinbych ac fel dirprwy Raglaw'r Sir. Roedd yn Stiward Arglwyddiaeth Brwmffild a Iâl, a bu'n Uchel Siryf Sir Ddinbych ym 1868.

## Marwolaeth
Bu farw o niwmonia yn Llundain ym 1905 a chafodd ei gladdu yn Wrecsam. Etifeddodd Foster, ei fab hynaf, y farwnigaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1839
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Rhyddfrydiaeth
Luise Rainer

Actores ffilm o'r Almaen oedd **Luise Rainer** (12 Ionawr 1910 – 30 Rhagfyr 2014)

Cafodd Rainer ei eni yn Düsseldorf, yr Almaen, yn ferch i Heinrich and Emilie (née Königsberger) Rainer.  Priododd Robert Knittel ym 1944.

## Ffilmiau
**Sehnsucht 202* (1932)
**Madame hat Besuch*
*''Heut' kommt's drauf an* (1933)
**Escapade* (1935)
**The Great Ziegfeld* (1936)
**The Good Earth*
**The Emperor's Candlesticks*
**Big City* (1937) 
**The Toy Wife*
**The Great Waltz*
**Dramatic*
**Hostages*
**The Gambler'' (1997)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Šibenik

Dinas yng Nghroatia yw **Šibenik**, a leolir ar arfordir Môr Adria yn ardal Dalmatia. Mae'n brifddinas rhanbarth Sibenik-Knin gyda 46.372 o drigolion.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Dinas Sant Niclas
*Eglwys Gadeiriol Sant Iago

## Enwogion 
* Roberto Ferruzzi (1853-1934), arlunydd peintio

## Gefeilldrefi 
## Llyfryddiaeth 
* Dario Alberi, *Dalmazia, storia, arte, cultura* (Trieste: Lint Editoriale, 2008)

## Dolenni allanol 
* Llywodraeth Dinas Šibenik

Categori:Dinasoedd Croatia
Asa Koma

250px|bawd|Crochenwaith hynafol o Asa Koma
Safle archaeolegol yn Jibwti yw **Asa Koma** (sy'n golygu "Bryn Coch").

## Arolwg
Mae Asa Koma yn ardal llyn mewndirol ar Wastadedd Gobaad. Mae crochenwaith sy'n dyddio o'r cyfnod cyn yr 2il fileniwm CC, sef yn Oes Newydd y Cerrig, wedi ei darganfod ar y safle. Nodweddir y crochenwaith hwnnw gan batrymau geometrig sy'n debyg i'r patrymau a geir ar grochenwaith Cyfnod 1 y Diwylliant Sabir o Ma'layba yn Ne Arabia. Yn ogystal, darganfuwyd yno waith ceramig tebyg i grochenwaith o Sihi ar arfordir Sawdi Arabia a Subr ger arfordir Iemen.

Mae esgyrn gwartheg cyrn-hir wedi eu darganfod yn Asa Koma hefyd, sy'n awgrymu bu gwartheg dof yn bresennol yn yr ardal hon o Jibwti tua 3,500 mlynedd yn ôl.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Hanes Affrica

Categori:Celf gynhanesyddol
Categori:Cynhanes Affrica
Categori:Hanes Jibwti
Categori:Oes Newydd y Cerrig
Categori:Safleoedd archaeolegol Jibwti
Pidyn-y-gog Americanaidd

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen (neu 'fonocotyledon') yw **Pidyn-y-gog Americanaidd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Lysichiton americanus* a'r enw Saesneg yw *American skunk-cabbage*.

Mae i'w gael yng ngogledd-orllewin y Y Cefnfor Tawel, a hynny mewn gwlyptiroedd. Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

Maen Anghyfreithlon i dyfu y planhigyn yma ym mhrydain, gan ei fod yn Rhywogaeth Ymledol.

Gallwch riportio planhigion amheus, YMA:

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur
*Gwefan Asiantaeth Planhigion ac Anifeiliaid (Saesneg)

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Llinad di-wraidd

Planhigyn blodeuol dyfrol ag uddo un had-ddeilen (*monocotyledon*) yw **Llinad di-wraidd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Wolffia arrhiza* a'r enw Saesneg yw *Rootless duckweed*. Mae i'w gael yn Ewrop, Asia ac Affrica.

Sffer yw'r rhan gwyrdd o'r planhigyn a elwir yn 'ffrond'', ac nid oes ganddo wraidd. Mae'r ffrond hwn yn mesur tuag un milimetr a gall arnofio ar wyneb y dŵr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Aralia Japan

Planhigyn blodeuol o faint llwyn bychan ydy **Aralia Japan** sy'n enw gwrywaidd. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aralia elata* a'r enw Saesneg yw *Japanese angelica-tree*.

Mae'n perthyn o bell i'r un urdd a'r foronen, y seleri, y persli a'r eiddew.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion blodeuol
Lili'r pasg

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen (*monocotyledon*) yw '''Lili'r pasg''' sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Zantedeschia aethiopica* a'r enw Saesneg yw *Altar-lily*.

Mae'n frodorol o Lesotho, De Affrica, a Gwlad Swasi.

Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Esgorlys

Planhigyn blodeuol, blynyddol ydy **Esgorlys** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aristolochiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Aristolochia clematitis* a'r enw Saesneg yw *Birthwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Afal Daear, Esgorllys Bychan, Esgorllys Crwn a'r Henllydan.

Mae'r dail wedi'u gosod bob yn ail.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aristolochiaceae
Roberto Ferruzzi

Arlunydd o'r Eidal oedd **Roberto Ferruzzi** (16 Rhagfyr 1853 – 12 Chwefror 1934). Mae'n fwyaf adnabyddus am y llun *Madonnina* (*Madonna Fach*) a enillodd yr ail *Biennale Fenis* yn 1897.

## Bywgraffiad
Cafodd Roberto Ferruzzi ei eni yn Šibenik yn Dalmatia, yn 1853 i rieni Eidalaidd. Astudiodd y clasuron a phaentio fel *autodidactic*.

Wedyn, symudodd i Torreglia, lle bu'n paentio y *Madonnina* yn 1897.
 
Bu farw Ferruzzi ar 12 Chwefror 1934 yn Fenis a chafodd ei gladdu ym mynwent fechan Luvigliano ym mhlot ei deulu, wrth ymyl ei wraig Esther Sorgato a'i ferch Mariska.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Erthygl am y *Madonnina* gyda llun

Categori:Arlunwyr o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1853
Categori:Marwolaethau 1934
Gwreiddiriog

Planhigyn blodeuol ydy **Gwreiddiriog** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Apiaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Pimpinella saxifraga* a'r enw Saesneg yw *Burnet-saxifrage*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Gwraiddiriog Cyffredin, Gwreiddiriog Cyffredin, Tormaen Burnet a Thormaen Bwrned.

Fe'i ceir ym Mhrydain a gwledydd cynnes Ewrop ac Asia. Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae gan y blodyn 5 petal.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Apiaceae
Reinecia

Planhigyn blodeuol bychan sy'n hanu o Japan a Tsieina ydy **Reinecia** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asparagaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Reineckea carnea* a'r enw Saesneg yw *Reineckea*.

Mae'n frodorol o Tsieina a Japan.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Asparagaceae
Duegredynen arfor

Rhedynen yw **Duegredynen arfor** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aspleniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Asplenium marinum* a'r enw Saesneg yw *Sea spleenwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Duegredynen arfor.

Mae i'w ganfod ar yr arfordir rhwng yr Eidal yn y de a Norwy yn y Gogledd.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aspleniaceae
Duegredynen y muriau

Rhedynen yw **Duegredynen y muriau** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aspleniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Asplenium ruta-muraria* a'r enw Saesneg yw *Wall-rue*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Duegredynen y Marian, Gorddawn y Muriau, Rhedyn y Mur, Rhyw'r Muriau.

Mae i'w ganfod yn Ewrop a Gogledd America, a hynny ar garreg calch yn unig.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aspleniaceae
Duegredynen fforchog

Rhedynen yw **Duegredynen fforchog** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aspleniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Asplenium septentrionale* a'r enw Saesneg yw *Forked spleenwort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Duegredynen Fforchog, Rhedyn Gaflachrog, Rhedyn y Clogwyn a Rhedyn y Graig.

Mae'n frodorol o Ogledd America, Ewrop ac Asia, ble mae'n tyfu ar greigiau. Mae'n edrych yn fwy fel glaswellt nag i redyn.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aspleniaceae
Duegredynen gefngoch

Rhedynen yw **Duegredynen gefngoch** sy'n enw benywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aspleniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Ceterach officinarum* a'r enw Saesneg yw *Rustyback*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Rhedynen Gefngoch, Dueg-redynen Feddygol a Rhedyn yr Ogofâu.

Mae'n cael ei ddefnyddio ar gyfer meddyginiaeth.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aspleniaceae
Ystrewlys

Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy **Ystrewlys** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Achillea ptarmica* a'r enw Saesneg yw *Sneezewort*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Distrewlys, Tafod yr ŵydd, Ystrewlys.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Asteraceae
Tafod yr hydd

Rhedynen yw **Tafod yr hydd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Aspleniaceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Phyllitis scolopendrium* a'r enw Saesneg yw *Hart`s-tongue*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Tafod yr Hydd, Dail Llosg y Tân, Duegredynen Feddygol, Rhedyn y Gogofau, Tafod y Carw, Tafod yr Elain a Thafod yr Hydd Cyffredin.

Mae'n frodorol o Ewrop a Gogledd America.

## Ffeithiau diddorol
Dyma gasgliad o waith ymchwil plant Ysgolion Llangoed a Biwmares (Bro Seiriol), Ynys Môn[8]:

*Mae'r planhigyn yn liw gwyrdd cyfoethog.
*Mae'n blanhigyn bythwyrdd.
*Hyd y ddeilen yw 30 – 75&nbsp;cm.
*Mae'r planhigyn yn cymryd 5 i 10 mlynedd i dyfu i'w faint ac uchder eithaf.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Aspleniaceae
Peter Ellis Eyton

Roedd **Peter Ellis Eyton** (1827 - 19 Mehefin 1878) yn gyfreithiwr, yn wleidydd Rhyddfrydol Cymreig ac yn Aelod Seneddol dros Bwrdeistrefi Fflint

## Bywyd personol
Ganwyd Eyton ym 1827 yn y Fflint yn fab i James Eyton, cyfreithiwr a Mary (née Parry) ei wraig. Does dim sicrwydd o'i union ddyddiad geni ond cafodd ei fedyddio yn Eglwys Llanynys 8 Hydref 1827.

Cafodd ei addysgu yn y Wyddgrug a'r Liverpool Institute

Roedd yn ddibriod.

## Gyrfa
bawd|Cadair Caerfaddon
Wedi cymhwyso yn y gyfraith yn Lerpwl aeth i weithio yn siambrau cyfreithiol y teulu yn y Fflint. Yn ogystal â gweithio fel cyfreithiwr teuluol bu hefyd yn cyflawni nifer o ddyletswyddau cyfreithiol dinesig megis Clerc Cyngor Tref y Fflint, Clerc Ynadon Sir y Fflint a Chofrestrydd Llys Sirol y Wyddgrug.

Tua 1869 cafodd ei daro gan salwch a achosodd parlys yn ei ddwy goes a'i fraich dde, bu yn gaeth i gadair Caerfaddon (math o gadair olwynion o'r 19g) am weddill ei oes.

## Gyrfa wleidyddol
Ar ôl dyrchafiad yr Aelod Rhyddfrydol Syr John Hanmer i Dŷ'r Arglwyddi ym 1872 etholwyd Syr Robert Alfred Cunliffe fel olynydd iddo yn ddiwrthwynebiad; penderfyniad nad oedd wrth fodd pawb yn y Blaid Ryddfrydol leol. Roedd Syr Robert yn fonheddwr o Sais, doedd o ddim yn byw yn yr etholaeth, ac roedd yn llugoer at achos Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru. Penderfynodd Peter Ellis Eyton ei herio am y bleidlais Ryddfrydol yn etholiad cyffredinol 1874. Cafodd ei ethol gan wthio Syr Robert i'r trydydd safle a chrafu i'r brig gyda dim ond 4 pleidlais o fwyafrif dros yr ymgeisydd Ceidwadol.

Roedd honiadau yn y wasg bod Eyton wedi prynu ei sedd trwy roi yn hael i achosion megis clybiau gweithwyr, ysgolion Sul, capeli a chymdeithasau dirwest. Dwywaith yn ystod ei gyfnod yn y Senedd cafodd ei erlyn yn y llysoedd am beidio talu dyledion; yr oedd y wasg Dorïaidd yn honni ei fod wedi mynd i ddyled oherwydd iddo wario ei holl arian ar lwgrwobrwyo'r etholwyr; ond gan iddo adael dros £4000 yn ei ewyllys dim ond pedair blynedd ar ôl ei ethol mae'n annhebygol bod yr honiadau yn wir.

Pan gafodd ei ethol yr oedd yn un o ddau aelod o'r Tŷ Cyffredin a oedd yn defnyddio cadair olwyn, y llall oedd Arthur Kavanagh AS Ceidwadol Swydd Carlow. Roedd agwedd y wasg tuag at ei anabledd yn gymysglyd. Roedd papurau Torïaidd fel y North Wales Express yn ddilornus o'r ffaith bod yr etholaeth yn cael ei chynrychioli gan *helpless cripple*, tra fo'r wasg Ryddfrydol yn ei glodfori am fod yn aelod mor weithgar er gwaethaf ei anawsterau.

## Marwolaeth
chwith|bawd|Cofeb yn Eglwys Sant Saeran, Llanynys
Bu Peter Ellis Eyton farw yn ysbyty'r Rhyl ym 1878 a'i gladdu ym mynwent Eglwys Sant Saeran, Llanynys, mae cofeb iddo ar wal yr Eglwys..

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Rhyddfrydiaeth
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Llinad dail eiddew

Planhigyn blodeuol ag un had-ddeilen (**monocotyledon**) yw **Llinad dail eiddew** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Araceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Lemna trisulca* a'r enw Saesneg yw *Ivy-leaved duckweed*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llinad Eiddew, Bwyd Hwyaid, Dail Meillion y Dwfr, Llinad y Dŵr Eiddewddail a Llinhad y Dŵr Eiddewddail.

Mae'n byw mewn corsydd a gwlyptir eraill mewn hinsawdd oer. Mae'r casgliad byw mwyaf o'r teulu hwn yn cael ei gadw yn *Missouri Botanical Gardens*.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Araceae
Michael Copper

Actor, canwr a digrifwr Americanaidd yw **Michael Kittrell** (ganwyd 1992 yn Grayson, Georgia). Cychwynodd ddanfon fideos ohono'i hun i You Tube pan oedd yn yr ysgol uwchradd.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1992
Amgwyn

Perlysieuyn lluosflwydd o deulu blodau'r haul (*Asteraceae*) yw **amgwyn** neu **taragon** (*Artemisia dracunculus*). Tyfir amgwyn yn wyllt ar draws Asia, Ewrop, a Gogledd America, a chredir ei fod yn tarddu o Siberia. Defnyddir ei ddail a blodau sych i roi blas sawrus i seigiau pysgod a chyw iâr, stiwiau, sawsiau, a bwydydd erail. Defnyddir hefyd fel llysieuyn meddyginiaethol.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Asteraceae
Categori:Fflora Asia
Categori:Fflora Ewrop
Categori:Fflora Gogledd America
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Perlysiau
Y feidiog lwyd

Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy'r **Feidiog Lwyd** (Lladin: *Artemisia vulgaris,* Saesneg: *Mugwort)*. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yn ôl Geiriadur Prifysgol Cymru, ceir nifer o enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn, gan gynnwys y Fydiog Lwyd, Canwraidd Lwyd, yr Wrysgen Lwyd, Llwydlys, Llys leuan, Llys Ifan, Llysiau leuan, Llysiau Ifan, Llysiau Llwyd, a Llysiau Llwydion.

Gall dyfu hyd at 2.5m o daldra neu'n fwy a gall ei dail dyfu rhwng 5–20cm o hyd ac yn wyrdd tywyll.

Daw'r gair *Asteraceae*, sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair *Aster*, y genws mwyaf lluosog o'r teulu, ac mae'n tarddu o'r gair Groeg *ἀστήρ*, sef 'seren.'

## Rhinweddau
Darganfuwyd bod trwyth o'r Feidiog Lwyd yn gallu amddiffyn cnwd o datws rhag y malltod hwyr.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Asteraceae
Cornelis de Witt

Gwleidydd o'r Iseldiroedd oedd **Cornelis de Witt** (15 Mehefin 1623 – 20 Awst 1672).

Fe'i ganwyd yn Dordrecht, yn fab i Jacob de Witt.

Categori:Genedigaethau 1623
Categori:Marwolaethau 1672
Priodas

[bawd|Y priodfab a'r briodferch ym [Bwlch-y-cibau|Mwlch-y-cibau. Ffotograff gan Geoff Charles (1954).]]

Uniad ffurfiol rhwng dau berson neu ragor fel arfer er mwyn byw gyda'i gilydd ac yn aml i gael plant yw **priodas** (neu weithiau mewn cyd-destun cyfreithiol **y stad briodasol**). Mae cyfraith briodasol yn rheoli'r hawliau a dyletswyddau sydd gan barau priod, ac eu statws cyfreithiol parthed ei gilydd a'u plant.

Mae'r cysyniad o briodas yn gyffredin i gymdeithasau ar draws y byd, gan ei fod yn darparu strwythur ar gyfer sylfaen gymdeithasol a phersonol, sy'n cynnwys anghenion rhywiol a chariadol, rhannu llafur rhwng y ddau rywedd, ac annog cenhedlu a magu plant.

Gelwir dyn priod yn ŵr a menyw briod yn wraig. Gelwir y ddefod sy'n nodi dechrau priodas hefyd yn briodas neu'n seremoni briodas. Mae nifer yn gweld priodas fel uniad rhwng dau deulu er mwyn creu teulu newydd, hynny yw y teulu niwclear sy'n cynnwys rhieni a'u plant. Gelwir teulu'r priod yn deulu-yng-nghyfraith. Mewn rhai diwylliannau mae priodas yn uniad am weddill oes na ellir ei derfynu, ond mewn cymdeithasau eraill mae modd dod â phriodas i ben drwy ymwahaniad, dirymiad, neu ysgariad.

Mewn rhai diwylliannau mae'n bosib i unigolion briodi mwy nag un gŵr neu wraig, ond mewn diwylliannau eraill mae amlbriodas yn drosedd. Yn draddodiadol ar draws y byd, uniad rhwng dyn a menyw yw priodas. Yn yr 21g mae nifer o wledydd wedi cyfreithloni priodas gyfunryw sy'n caniatáu priodas rhwng dau ddyn neu ddwy fenyw.

## Gweler hefyd 
* Priodas gyfraith gyffredin

## Cyfeiriadau 

Categori:Teulu
Categori:Traddodiadau
Melyn-Mair yr ŷd

bawd|*Calendula arvensis*

Planhigyn blodeuol o deulu llygad y dydd a blodyn haul ydy **Melyn-Mair yr ŷd** sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu *Asteraceae*. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw *Calendula arvensis* a'r enw Saesneg yw *Field marigold*. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Melyn Mair yr Âr.

Mae'n frodorol o dde a chanol Ewrop.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

## Gweler hefyd
*Y Bywiadur Gwefan Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Planhigion
Categori:Asteraceae
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Duran Duran

bawd|230px|Duran Duran (2005)

Band new wave a ffurfiwyd ym Birmingham, Lloegr ydy **Duran Duran** ac roeddynt yn boblogaidd iawn yn y 1980au. Mae aelodau'r band yn cynnwys: Simon Le Bon (llais), Nigel John Taylor (bâs, gitâr), Nick Rhodes (allweddell) a Roger Taylor (drymiau) yw yr aelodau gwreiddiol, ond gadawodd Andy Taylor y band yn 2006.

## Aelodau 
* Simon Le Bon
* Nick Rhodes
* Nigel John Taylor
* Roger Taylor
* Andy Taylor

Categori:Bandiau o Loegr
Dynes ar ei heistedd Çatalhöyük

bawd|Y cerflun yn Amgueddfa Gwareiddiadau Anatolia, Ankara

Cerflun cynhanesyddol o fenyw yn eistedd ar gadair neu orsedd yw **Dynes ar ei heistedd Çatalhöyük** (hefyd **Çatal Höyük** neu **Çatalhüyük**). Mae'n gerflun o glai wedi'i danio o fenyw noeth sy'n eistedd ar gadair neu orsedd o ryw fath rhwng dwy fraich sy'n terfynu mewn pennau llewod. Tybir yn gyffredinol ei bod yn cynrychioli Mam-dduwies dew a ffrwythlon sydd ar ganol esgor ar blentyn. Darganfuwyd y cerflun ar safle dinas hynafol Çatalhöyük yn Nhwrci.

Dyma'r mwyaf adnabyddus o sawl cerflun cyffelyb o'r un safle, a gysylltir gan archaeolegwyr â cherfluniau eraill o'r cyfnod Neolithig (Oes Newydd y Cerrig) sy'n cynrychioli mam-dduwiesau tew, er enghraifft 'Gwener Willendorf'. Mae'r perthynas iconograffig rhwng y cerflun Anatolaidd hwn â'r cerfluniau diweddarach o'r Fam-dduwies Anatolaidd Cybele, sy'n dyddio o'r Fileniwm 1af CC, yn drawiadol.

Credir fod y cerflun yn dyddio o tua 6,000 CC. Fe'i darganfuwyd gan yr archaeolegydd James Mellaart tra'n cloddio yn Çatalhöyük yn 1961. Erbyn hyn mae 'Dynes ar ei heistedd Çatalhöyük' yn rhan o gasgliadau Amgueddfa Gwareiddiadau Anatolia yn Ankara, prifddinas Twrci.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  When the Goddesses Ruled - Çatal Hüyük 

Categori:Archaeoleg Twrci
Categori:Asia Leiaf
Categori:Celf gynhanesyddol
Categori:Cerfluniau
Categori:Duwiesau
Categori:Oes Newydd y Cerrig
Ligue 1

**Ligue 1** (Cymraeg: *Cynghrair 1*) yw prif adran bêl-droed Ffrainc. Mae 20 tîm yn cystadlu yn y gynghrair gyda timau yn disgyn i - ac yn esgyn o - Ligue 2. Mae'r tymor yn rhedeg rhwng Awst a Mai. Ffurfiwyd Ligue 1 ar 11 Medi 1932 o dan yr enw National cyn newid i Adran 1 wedi blwyddyn o fodolaeth. Newidiwyd enw'r gynghrair i Ligue 1 yn 2002.

## Hanes
Cyn 1930 dim ond timau amatur oedd yn bodoli yn Ffrainc, ond yng Nghyngres Blynyddol Ffederasiwn Pêl-droed Ffrainc ym 1930 cafwyd pleidlais i sefydlu cynghrair genedlaethol i glybiau proffesiynol. Yr 20 clwb gwreiddiol yn y *National* oedd Antibes, CA Paris, Cannes, Club Français, Excelsior AC Roubaix, Fives, Hyères, Marseille, Metz, Mulhouse, Nice, Nîmes, Olympique Alès, Olympique Lillois, Racing Club de France, Red Star Olympique, Rennes, Sochaux, Sète, a SO Montpellier.

Gosodwyd yr 20 clwb mewn dwy adran o 10 tîm gyda'r tri isaf ym mhob adran yn cwympo i'r Ail Adran gyda buddugwyr y ddwy adran yn cwrdd mewn gêm i benderfynu'r pencampwyr. Cafwyd y rownd derfynol cyntaf ar 14 Mai 1933 gyda pencapwyr Grŵp A, Olympique Lillois, yn curo'r tîm orffennodd yn ail yng Ngrŵp B, Cannes, a hynny wedi i Antibes, pencampwyr Grŵp A, gael eu gwaharadd o'r gystadleuaeth oherwydd llwgrwobrwyo.

## Clybiau presennol
Isod mae rhestr o glybiau fydd yn chwarae yn nhymor 2024–25.

## Pencampwyr
Categori:Cynghreiriau pêl-droed cenedlaethol
Categori:Pêl-droed yn Ffrainc