open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sophie Tucker

Cantores, digrifwr, actores a chyflwynydd radio o Rwsia oedd **Sophie Tucker** (13 Ionawr 1884 - 9 Chwefror 1966).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflwyniad pwerus o ganeuon doniol a risqué, gan ddod yn un o'r adloniantwyr mwyaf poblogaidd yn yr UD yn ystod hanner cyntaf yr 20fed ganrif. Dechreuodd ei gyrfa trwy ganu yn nhŷ bwyta ei rhieni ac yn ddiweddarach symudodd i Ddinas Efrog Newydd i ddilyn gyrfa adloniant yn broffesiynol. Nodweddwyd ei bywyd cynnar gan ymfudiad ei theulu o Ymerodraeth Rwsia i'r Unol Daleithiau, lle ymgartrefasant yn Boston cyn symud i Hartford, Connecticut.

Ganwyd hi yn Tulchyn, Wcráin yn 1886 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 1966.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q152520 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Iddewig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1884
Ann Dowd

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Ann Dowd** (ganed 30 Ionawr 1956).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith helaeth mewn ffilm a theledu, gan gynnwys rolau yn *Green Card*, ''Lorenzo's Oil*, *Philadelphia*, *Garden State*, *The Manchurian Candidate*, *Marley & Me*, *Compliance*, *Side Effects*, *St. Vincent*, *Captain Fantastic*, *Hereditary*, a *Mass*. Am ei pherfformiad yn *Compliance*, enillodd Wobr Bwrdd Adolygu Cenedlaethol am Actores Gefnogol Orau. Roedd Dowd yn ymmddangos yn rheolaidd ar y gyfres HBO *The Leftovers'', gan ennill enwebiad Gwobr Emmy Primetime. Mae hi'n chwarae Aunt Lydia Clements ar y gyfres Hulu ''The Handmaid's Tale'', ac am hyn cafodd Gwobr Emmy Primetime am Actores Gefnogol Orau mewn Cyfres Ddrama.

Ganwyd hi yn Holyoke, Massachusetts yn 1956.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2558129 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2558129 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Linda Hamilton

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Linda Hamilton** (ganed 26 Medi 1956).

Mae hi'n adnabyddus am bortreadu cymeriadau caled a gwydn, gan gynnwys ei rôl eiconig fel Sarah Connor yn *The Terminator* (1984) a'i dilyniannau *Terminator 2: Judgment Day* (1991) a *Terminator: Dark Fate* (2019). Mae ei chredydau ffilm hefyd yn cynnwys *Children of the Corn* (1984), *Black Moon Rising* (1986), *King Kong Lives* (1986), *Mr. Destiny* (1990), ''Dante's Peak* (1997), a *The Kid & I* (2005). Ar deledu, serennodd fel Catherine Chandler yn *Beauty and the Beast* (1987–1989) ac roedd ganddi rôl ailadroddus ar *Chuck* (2010–2012). Mae ei gwaith llwyfan yn cynnwys *Laura* (Theatr Tiffany, 2000) a *The Night of the Iguana'' (Theatr Berkshire, 2006). Roedd yn cyn priod â'r actor Bruce Abbott a'r cyfarwyddwr James Cameron, gyda phlentyn o bob priodas.

Ganwyd hi yn Salisbury, Maryland yn 1956. Roedd hi'n blentyn i Barbara Kyle Holt. Priododd â Bruce Abbott a James Cameron.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q208214 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q208214 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Tamar Braxton

Cantores, cyfansoddwr caneuon, actores a phersonoliaeth deledu o'r Unol Daleithiau yw **Tamar Estine Braxton** (ganed 17 Mawrth 1977).

Mae hi'n adnabyddus am fod yn aelod sylfaenol o'r grŵp R&B The Braxtons, a ryddhaodd yr albwm *So Many Ways* yn 1996. Lansiodd Braxton ei gyrfa unigol gyda'i halbwm hunan-deitlog yn 2000 a chafodd lwyddiant sylweddol gyda'i hail albwm, *Love and War* (2013), a gyrhaeddodd rif dau ar siart Billboard 200. Rhyddhaodd albymau ychwanegol, gan gynnwys *Calling All Lovers* (2015) a *Bluebird of Happiness* (2017). Serennodd Braxton yn y gyfres realiti *Braxton Family Values* a chyd-gyflwynodd y sioe sgwrsio *The Real*. Enillodd ail dymor *Celebrity Big Brother* yn 2019. Trwy gydol ei gyrfa, derbyniodd sawl enwebiad gwobr ac enillodd Wobr BET a thair Gwobr Cerddoriaeth Soul Train.

Ganwyd hi yn Severn, Maryland yn 1977. Priododd â Vincent Herbert.

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q437375 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Cindy Crawford

Model o'r Unol Daleithiau yw **Cynthia Ann Crawford** (ganed 20 Chwefror 1966).

Mae hi'n enwog am fod yn un o'r swpermodelau mwyaf poblogaidd yn ystod yr 1980au a'r 1990au, gan ymddangos ar nifer o gloriau cylchgronau, llwyfannau, ac mewn ymgyrchoedd ffasiwn. Estynnodd hefyd i fyd actio a mentrau busnes. Roedd bywyd cynnar Crawford yn DeKalb, Illinois, yn cynnwys hanes teuluol gydag achau Almaeneg, Saesneg, a Ffrangeg, ac mae'n ddisgynnydd i'r setlwr Piwritanaidd Seisnig Thomas Trowbridge. Dechreuodd ei gyrfa modelu yn yr ysgol uwchradd pan bu'n moledu ar gyfer ffotograffiau ffasiwn ar gyfer siop leol. Ymddangosodd yn ddiweddarach mewn pennod o *Who Do You Think You Are?*, gan ddarganfod ei bod yn ddisgynnydd i fonedd Ewropeaidd, gan gynnwys Siarlymaen.

Ganwyd hi yn DeKalb, Illinois yn 1966. Roedd hi'n blentyn i Jennifer Sue Walker a John Dan Crawford. Priododd â Rande Gerber ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q199801 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q199801 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1966
Da Brat

Rapiwr o'r Unol Daleithiau yw **Da Brat** (ganed 14 Ebrill 1974).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniad arloesol fel yr unigolyn hip hop benywaidd cyntaf i gael albwm ardystiedig platinwm, gyda'i halbwm stiwdio gyntaf *Funkdafied* (1994). Cyrhaeddodd prif sengl yr albwm, hefyd o'r enw *Funkdafied,* rif chwech ar y Billboard Hot 100. Mae cydweithrediadau nodedig Da Brat yn cynnwys ei hymddangosiad gwadd ar sengl Lil' Kim *Not Tonight* yn 1997, a gyrhaeddodd rif tri ar siart Billboard Hot Rap Songs. Sefydlodd ei halbymau dilynol, *Anuthatantrum* (1996) ac *Unrestricted* (2000), ei gyrfa ymhellach, gyda'r olaf yn cyrraedd rhif pump ar y Billboard 200. Drwy gydol y 1990au hwyr a'r 2000au, cydweithiodd â artistiaid fel Mariah Carey a Dem Franchize Boyz. Mae Da Brat wedi derbyn dwy enwebiad Gwobr Grammy.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1974. Priododd â Jesseca Dupart.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q449634 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q449634 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1974
Loretta Devine

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Loretta Devine** (ganed 21 Awst 1949).

Mae hi'n adnabyddus am nifer o rolau ar lwyfan ac ar sgrîn, gan gynnwys ei phortread o Lorrell Robinson yn y cynhyrchiad Broadway gwreiddiol o *Dreamgirls*, Gloria Matthews yn y ffilm *Waiting to Exhale*, a'i rôl ailadroddus fel Adele Webber ar y ddrama feddygol ''Grey's Anatomy'', y cafodd Wobr Emmy Primetime am yr Actores Wadd Eithriadol mewn Cyfres Ddrama. Roedd hi'n weithgar mewn theatr o oedran ifanc gan dilyn addysg ffurfiol mewn llefaru, drama, a theatr. Mae Devine yn aelod o'r sororiti Alpha Kappa Alpha ac mae wedi gweithio'n helaeth ar Broadway, gan ddal sylw gyda'i pherfformiadau mewn cynyrchiadau fel ''Comin' Uptown* a *Dreamgirls''.

Ganwyd hi yn Houston yn 1949.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q257271 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q257271 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Brandeis
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1949
Tessa Thompson

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Tessa Lynne Thompson** (ganed 3 Hydref 1983).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilmiau annibynnol a phrif ffrwd, gan gynnwys *Mississippi Damned* a *For Colored Girls*. Enillodd Thompson gydnabyddiaeth bellach am ei pherfformiadau yn *Dear White People* ac fel Diane Nash yn *Selma*. Cyrhaeddodd lwyddiant prif ffrwd gyda'i rolau fel Bianca Taylor yn y gyfres *Creed* a Valkyrie ym mhyd Marvel, gan gynnwys *Thor: Ragnarok* a *Thor: Love and Thunder*. Serennodd Thompson hefyd yn *Men in Black: International* a ffilmiau annibynnol fel *Sorry to Bother You* ac *Annihilation*. Mae ei gwaith teledu yn cynnwys rolau yn *Copper* a *Westworld*. Mae hi wedi derbyn enwebiadau am ddwy Wobr Ffilm Academi Brydeinig a Gwobr Emmy Primetime.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1983. Roedd hi'n blentyn i Marc Anthony Thompson.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271500 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271500 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Michelle Rodriguez

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Michelle Rodríguez** (ganed 12 Gorffennaf 1978).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl dorcalonnus fel bocsiwr trafferthus yn y ffilm *Girlfight* (2000), a enillodd ganmoliaeth feirniadol iddi. Enillodd Rodríguez gydnabyddiaeth bellach am ei rolau fel Letty Ortiz yn y gyfres *Fast & Furious* a Rain Ocampo yn y gyfres *Resident Evil*.Cafodd ei pherfformiad yn *Widows* (2018) ganmoliaeth feirniadol. Ymddangosodd Rodríguez hefyd yn y gyfres deledu Lost ac yn lleisio cymeriadau mewn gemau fideo a chyfresi animeiddiedig amrywiol.

Ganwyd hi yn San Antonio, Texas yn 1978.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q184219 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q184219 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Judith Malina

Awdur, cyfarwyddwr ac actores o dras Almaenig oedd **Judith Malina** (4 Mehefin 1926 - 10 Ebrill 2015).

Mae hi'n adnabyddus am gyd-sefydlu The Living Theatre, cwmni theatr radical gwleidyddol, gyda'i gŵr Julian Beck. Daeth y cwmni i amlygrwydd yn Ninas Efrog Newydd a Pharis yn ystod y 1950au a'r 1960au. Cafodd Malina ddylanwad gan ei rhieni, yn enwedig profiadau ei thad gyda gwrth-Semitiaeth yn yr Almaen, a arweiniodd at ei diddordeb mewn theatr wleidyddol. Astudiodd theatr dan Erwin Piscator yn Ysgol Newydd ar gyfer Ymchwil Gymdeithasol, gan fabwysiadu ei athroniaeth o theatr fel cyfathrebu gwleidyddol. Fodd bynnag, gwahanodd Malina oddi wrth Piscator yn ei hymrwymiad i anghyflafareddu ac anarchiaeth. Canolbwyntiodd The Living Theatre ar gynhyrchu gweithiau anghonfensiynol gan awduron Americanaidd ac Ewropeaidd, ond wynebodd heriau, gan gynnwys cau ei lleoliadau yn Efrog Newydd gan yr awdurdodau.

Ganwyd hi yn Kiel yn 1926 a bu farw yn Englewood, New Jersey yn 2015. Priododd â Hanon Reznikov a Julian Beck.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213844 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213844 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Debbie Gibson

Cantores, cyfansoddwr caneuon ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Deborah Ann Gibson** (ganed 31 Awst 1970).

Mae hi'n adnabyddus am ei halbwm cyntaf *Out of the Blue* (1987), a ryddhaodd yn 16 oed, gan ysgrifennu a chynhyrchu'r deunydd yn bennaf. Roedd yr albwm yn cynnwys sawl hit rhyngwladol ac fe'i ardystiwyd yn driphlyg platinwm. Gibson oedd yr artist benywaidd ieuengaf i ysgrifennu, cynhyrchu, a pherfformio sengl rhif un y Billboard Hot 100 efo'r sengl *Foolish Beat*. Cyflawnodd ei hail albwm, *Electric Youth* (1989), hit rhif un arall yn UDA gyda *Lost in Your Eyes.* Parhaodd i ryddhau cerddoriaeth i mewn i'r 2000au, gyda hits nodedig fel *Say Goodbye* ac *I Am Peaceman.* Yn ogystal, mae hi wedi cael rolau ar Broadway ac mewn cerddorfreithiau teithiol, gan gynnwys *Les Misérables* a *Grease*, yn ogystal â gwaith mewn teledu a ffilmiau annibynnol.

Ganwyd hi yn Brooklyn yn 1970.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233817 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233817 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q233817 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1970
Dorothy Lamour

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Dorothy Lamour** (10 Rhagfyr 1914 - 22 Medi 1996).

Mae hi'n cael eu hadnabod am eu hymddangosiadau yn y ffilmiau ''Road to.', *cyfres o ffilmau gomedi lwyddiannus gyda Bing Crosby a Bob Hope. Dechreuodd Lamour ei gyrfa yn y 1930au fel canwr band mawr cyn symud i Hollywood yn 1936, lle arwyddodd gyda Paramount Pictures. Daeth ei rôl fel Ulah yn *The Jungle Princess* (1936) â chlod iddi. Erbyn y 1950au, dirywiodd ei gyrfa sgrîn, a symudodd i waith llwyfan a theledu. Yn y 1970au, adfywiodd ei gweithred clwb nos a chyhoeddodd ei hunangofiant, *My Side of the Road'', yn 1980. Gwnaeth ei hymddangosiad ffilm olaf yn 1987.

Ganwyd hi yn New Orleans yn 1914 a bu farw yn Hollywood yn 1996.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q166420 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q166420 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1914
Maria Bello

Actores a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau yw **Maria Bello** (ganed 18 Ebrill 1967).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau amrywiol mewn ffilm a theledu, gan gynnwys perfformiadau nodedig mewn ffilmiau fel *Permanent Midnight*, *Payback*, *Coyote Ugly*, *The Cooler*, *Secret Window*, *A History of Violence*, *World Trade Center*, *The Jane Austen Book Club*, *The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor*, *Grown Ups*, *Prisoners*, a *Lights Out*. Mae Bello hefyd yn cael ei chydnabod am ei rolau teledu, yn enwedig fel Anna Del Amico yn y ddrama feddygol *ER* a Jacqueline *Jack* Sloane yn y ddrama weithdrefnol heddlu *NCIS*. Derbyniodd enwebiad Gwobr Emmy Primetime ac enillodd Wobr Judges' Choice am ei pherfformiad yn y gyfres gyfyngedig *Beef*. Yn 2009, cafodd ei henwi gan The Guardian fel un o'r actorion gorau nad oedd erioed wedi derbyn enwebiad Gwobr yr Academi.

Ganwyd hi yn Norristown, Pennsylvania yn 1967. Priododd â Dominique Crenn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229220 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229220 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Bwylaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Fantasia (cantores)

Cantores ac actores o'r Unol Daleithiau yw **Fantasia Monique Barrino-Taylor** (ganed 30 Mehefin 1984).

Mae hi'n adnabyddus am ennill trydydd tymor *American Idol* yn 2004, lle cafodd ei pherfformiad o *Summertime* ganmoliaeth sylweddol. Yn dilyn ei buddugoliaeth, aeth ei sengl gyntaf *I Believe* i mewn i'r Billboard Hot 100 yn rhif un, gan ddod yn sengl orau werthir yn yr Unol Daleithiau y flwyddyn honno. Cafodd ei halbwm cyntaf *Free Yourself* ei ardystio'n blatinwm a derbyniodd dri enwebiad Grammy. Rhyddhaodd Barrino sawl albwm llwyddiannus, gan gynnwys *Back to Me* a *Side Effects of You*, a gyrhaeddodd rif dau ar y Billboard 200. Hefyd, ysgrifennodd hunangofiant llwyddiannus, *Life Is Not a Fairy Tale*, a addaswyd yn ffilm deledu. Portreadodd Barrino Celie Johnson yn y sioe gerdd Broadway *The Color Purple* ac ailadroddodd y rôl yn yr addasiad ffilm 2023, gan ennill clod beirniadol.

Ganwyd hi yn High Point, Gogledd Carolina yn 1984.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232288 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232288 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q232288 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr enaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1984
Amy Irving

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Amy Irving** (ganed 10 Medi 1953).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith mewn ffilm, llwyfan, a theledu, gan gynnwys ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm nodwedd yn *Carrie* gan Brian De Palma (1976) a rôl flaenllaw yn *The Fury* (1978). Cafodd ei henwebu am Wobr yr Academi am ei pherfformiad yn *Yentl* gan Barbra Streisand (1983). Derbyniodd hefyd Wobr Obie am ei pherfformiad oddi ar Broadway yn *The Road to Mecca* a chafodd ei henwebu am wobr Golden Globe am *Crossing Delancey* (1988). Ymddangosodd yn y cynhyrchiad gwreiddiol o *Broken Glass* ar Broadway (1994) ac ailgychwyniad *Three Sisters* (1997). Mae ei chredydau ffilm yn cynnwys *Deconstructing Harry* (1997), *The Rage: Carrie 2* (1999), a *Traffic* (2000). Serenodd yn y cynhyrchiad o *The Coast of Utopia* ar Broadway (2006-2007) ac ymddangosodd yn *Unsane* gan Steven Soderbergh (2018).

Ganwyd hi yn Palo Alto, Califfornia yn 1953. Roedd hi'n blentyn i Priscilla Pointer a Jules Irving. Priododd â Bruno Barreto ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235020 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235020 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Lois Smith

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Lois Smith** (ganed 3 Tachwedd 1930).

Mae'n adnabyddus am eu gwaith helaeth mewn ffilm, teledu, a theatr, gan gynnwys perfformiadau nodedig yn *East of Eden*, *Five Easy Pieces*, *Fried Green Tomatoes*, a *Lady Bird*. Derbyniodd Smith ganmoliaeth feirniadol am ei rôl flaenllaw yn *Marjorie Prime*, gan ennill sawl enwebiad gwobr a Gwobr Satellite. Ymddangosodd mewn cyfresi teledu fel *True Blood* a *The Americans*. Yn y theatr, cafodd Smith in enwebu am Gwobr Tony tair gwaith, gan ennill yn 2020 am yr Actores Orau mewn Chwarae am *The Inheritance*. Derbyniodd ganmoliaeth hefyd am ei rôl yn *The Trip to Bountiful*, gan ennill sawl gwobr. Mae Smith yn aelod ensemble o Steppenwolf Theatre Company ac fe'i derbyniwyd i Oriel Anfarwolion Theatr America yn 2007.

Ganwyd hi yn Topeka, Kansas yn 1930. Priododd â Wesley D. Smith.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q258246 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q258246 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Elisabeth Shue

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Elisabeth Shue** (ganed 6 Hydref 1963).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn ffilmiau fel *The Karate Kid* (1984), *Adventures in Babysitting* (1987), *Cocktail* (1988), a *Leaving Las Vegas* (1995). Am ei pherfformiad yn *Leaving Las Vegas*, cafodd ei henwebu am sawl gwobr fawreddog, gan gynnwys Gwobr yr Academi, BAFTA, Golden Globe, a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn am yr Actores Orau. Ar y teledu, chwaraeodd Julie Finlay yn y gyfres *CSI: Crime Scene Investigation* (2012–2015) a Madelyn Stillwell yn y gyfres Amazon Prime Video *The Boys* (2019–2020). Mae hi hefyd yn arwain y gyfres ddrama-gomedi Netflix *On the Verge* (2021).

Ganwyd hi yn Wilmington, Delaware yn 1963. Roedd hi'n blentyn i Anne Brewster Wells. Priododd â Davis Guggenheim ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207852 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q207852 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1963
Sean Young

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Mary Sean Young** (ganed 20 Tachwedd 1959).

Mae hi'n adnabyddus am ei gwaith mewn ffilmiau ffuglen wyddonol, gan gynnwys ei rôl dorri tir newydd fel Rachael yn *Blade Runner* (1982). Portraiodd  Chani yn *Dune* (1984) a chwaraeodd rolau blaenllaw yn *No Way Out* (1987) a *Fatal Instinct* (1993). Mae ei pherfformiad yn y gomedi *Ace Ventura: Pet Detective* (1994) hefyd yn nodedig. Dechreuodd Young ei gyrfa ffilm gyda *Jane Austen in Manhattan* (1980) a chyflawnodd lwyddiant masnachol gyda *Stripes* (1981). Mae ei gwaith teledu yn cynnwys rôl flaenllaw yn *Under the Biltmore Clock* (1986). Cyn actio, bu'n gweithio fel model a dawnswraig.

Ganwyd hi yn Louisville, Kentucky yn 1959. Priododd â Robert Lujan.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230736 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230736 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Claire Trevor

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Claire Trevor** (8 Mawrth 1910 - 8 Ebrill 2000).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth mewn ffilm, llwyfan, radio, a theledu, gan ymddangos mewn 65 o ffilmiau nodwedd o 1933 i 1982. Enillodd Trevor Wobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am ei rôl yn *Key Largo* (1948) a derbyniodd enwebiadau am ei pherfformiadau yn *The High and the Mighty* (1954) a *Dead End* (1937). Bu'n sereni efo John Wayne yn *Stagecoach* (1939). Yn aml, chwaraeodd Trevor rôl y *blonde caled* a gwahanol rolau fel ffieidd-dra. Roedd ei gyrfa actio'n ymestyn dros saith degawd, gan ddechrau gyda'i ymddangosiad cyntaf ar y llwyfan yn 1929. Astudiodd ym Mhrifysgol Columbia a'r Academi Ddramatig Americanaidd cyn gwneud ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *Whistling in the Dark* yn 1932.

Ganwyd hi yn Bensonhurst, Dinas Efrog Newydd yn 1910 a bu farw yn Newport Beach yn 2000. Priododd â Milton H. Bren.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233850 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Columbia
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1910
Linda Lavin

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Linda Lavin** (15 Hydref 1937 - 29 Rhagfyr 2024).

Roedd hi'n adnabyddus am ei rolau ar y lwyfan a sgrin, gan dderbyn sawl gwobr, gan gynnwys tair Gwobr Drama Desk, dwy Wobr Golden Globe, dwy Wobr Obie, a Gwobr Tony. Daeth yn enwog am chwarae'r brif rôl yn y gyfres gomedi CBS *Alice* (1976–1985). Roedd Lavin hefyd yn serennu yn y gyfres gomedi NBC *Sean Saves the World* a *9JKL ar CBS*, ac roedd ganddi rolau ailadroddus yn *The Good Wife* a *B Positive*. Ar y llwyfan, enillodd Wobr Tony am ei rôl yn *Broadway Bound* a chafodd ei henwebu am sawl un arall. Roedd ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn *The Muppets Take Manhattan*, ac ymddangosodd mewn ffilmiau eraill, gan gynnwys *Being the Ricardos*. Cafodd Lavin ei derbyn i Neuadd Enwogion Theatr America yn 2010.

Ganwyd hi yn Portland, Maine yn 1937 a bu farw yn Los Angeles yn 2024. Priododd â Ron Leibman a Kip Niven.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q468443 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q468443 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Michelle Branch

Cantores, cyfansoddwr caneuon a gitarydd o'r Unol Daleithiau yw **Michelle Branch** (ganed 2 Gorffennaf 1983).

Mae hi'n adnabyddus am ei chydweithredu a enillodd Wobr Grammy gyda Santana ar gyfer y sengl *The Game of Love* yn 2002. Fel artist unigol, rhyddhaodd Branch ei halbwm cyntaf *Broken Bracelet* yn 2000, ac yna *The Spirit Room* yn 2001, a oedd yn cynnwys y senglau *Everywhere* ac *All You Wanted.* Rhyddhawyd ei thrydedd albwm, *Hotel Paper*, yn 2003. Yn 2005, ffurfiodd y ddeuawd wlad The Wreckers gyda Jessica Harp, gan gynhyrchu'r sengl a enwebwyd am Grammy *Leave the Pieces.* Datododd The Wreckers yn 2007, a pharhaodd Branch â'i gyrfa unigol.

Ganwyd hi yn Phoenix, Arizona yn 1983. Priododd â Teddy Landau a Patrick Carney.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234685 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q234685 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Gwen Verdon

Awdur a dawnsiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Gwen Verdon** (13 Ionawr 1925 - 18 Hydref 2000).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol mewn comedi gerddorol, gan gynnwys creu rolau mewn sioeau Broadway fel Lola yn *Damn Yankees*, y cymeriad teitl yn *Sweet Charity*, a Roxie Hart yn *Chicago*. Enillodd Verdon bedair Gwobr Tony am ei pherfformiadau a gwasanaethodd fel cynorthwyydd coreograffydd heb ei chredydu a hyfforddwr dawns arbenigol ar gyfer theatr a ffilm. Cydweithiodd yn helaeth gyda'i hail ŵr, y cyfarwyddwr-coreograffydd Bob Fosse, ar amryw o brosiectau. Ar ôl marwolaeth Fosse, ymroddodd i gadw ei etifeddiaeth. Nodwyd bywyd cynnar Verdon gan oresgyn heriau corfforol oherwydd y llechau, a reolodd trwy hyfforddiant dawns. Dechreuodd berfformio yn ifanc ac astudiodd amryw o ffurfiau dawns, gan ymddangos yn fel ballerina unigol yn y ffilm *The King Steps Out*.

Ganwyd hi yn Culver City, Califfornia yn 1925 a bu farw yn Woodstock, Vermont yn 2000. Priododd â Bob Fosse ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q508843 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q508843 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1925
Marian Seldes

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Marian Hall Seldes** (23 Awst 1928 - 6 Hydref 2014).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa nodedig yn y theatr, gan ennill pum enwebiad am Wobr Tony, gan enill y gwobr am *A Delicate Balance* yn 1967. Mae ei chredydau Broadway nodedig yn cynnwys ''Father's Day*, *Deathtrap*, *Ring Round the Moon*, a *Dinner at Eight*. Enillodd Seldes hefyd Wobr Drama Desk am *Father's Day''. Cafodd ei derbyn i Oriel Enwogion Theatr America yn 1995 a derbyniodd Wobr Arbennig Tony am Gyflawniad Oes yn 2010. Yn ogystal â'i gwaith llwyfan, ymddangosodd Seldes ar teledu,mewn ffilm, a dramâu radio, a recordiodd albymau o weithiau llenyddol. Dechreuodd ei gyrfa gyda'i ymddangosiad Broadway cyntaf yn 1948 yn *Medea*, a pharhaodd i gyfrannu'n sylweddol i'r celfyddydau hyd at ei marwolaeth.

Ganwyd hi ym Manhattan yn 1928 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 2014. Roedd hi'n blentyn i Gilbert Seldes. Priododd â Garson Kanin a Julian Claman.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q431564 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Addysgwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1928