open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
26 Tachwedd

**26 Tachwedd** yw'r trichant a thridegfed (330fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (331fed mewn blynyddoedd naid). Erys 35 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1805 - Traphont Pontcysyllte yn agor; mae hon yn dwyn Camlas Llangollen dros y Ddyfrdwy.
* 1865 - Cyhoeddi Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud gan Lewis Carroll.
* 1922 - Darganfod trysorau ym meddrod Tutankhamun yn 'Nyffryn y Brenhinoedd' yn yr Aifft.
* 2004 - Agor Canolfan Mileniwm Cymru ym Mae Caerdydd.
* 2008 - Ymosodiadau Mumbai.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Emlyn Williams (actor)|Emlyn Williams]]
[bawd|130px|dde|[Tina Turner]]
* 1847 - Maria Feodorovna, ymerodres Rwsia (m. 1928)
* 1857 - Ferdinand de Saussure, leithydd (m. 1913)
* 1869 - Maud, brenhines Norwy (m. 1938)
* 1905 - Emlyn Williams, dramodydd ac actor (m. 1987)
* 1909 - Eugène Ionesco, dramodydd (m. 1994)
* 1910
**Cyril Cusack, actor (m. 1993)
**Aileen Meagher, athletwraig ac arlunydd (m. 1987)
* 1918 - Patricio Aylwin, Arlywydd Chile (m. 2016)
* 1919 - Frederik Pohl, nofelydd (m. 2013)
* 1922 - Charles M. Schulz, arlunydd (m. 2000)
* 1937 - Boris Yegorov, meddyg a gofodwr (m. 1994)
* 1939 - Tina Turner, cantores ac actores (m. 2023)
* 1946 - Brian Hibbard, actor a chanwr (m. 2012)
* 1947 - Victoria Ann Funk, botanegydd (m. 2019)
* 1954 - Velupillai Prabhakaran, arweinydd Teigrod Rhyddhau Tamil Eelam (m. 2009)
* 1959 - Satoshi Miyauchi, pêl-droediwr
* 1971 - Akira Narahashi, pêl-droediwr
* 1972 - Keiji Kaimoto, pêl-droediwr
* 1975 - DJ Khaled, cynhyrchydd recordiau
* 1976 - Maialen Lujanbio, bertsolari
* 1984 - Antonio Puerta, pêl-droediwr (m. 2007)
* 1988 - Shu Kurata, pêl-droediwr
* 1990 - Rita Ora, cantores

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Stephen Sondheim]]
* 1504 - Isabel, brenhines Castile, 53
* 1855 - Adam Mickiewicz, bardd a dramodydd, 56
* 1952 - Sven Hedin, fforiwr, 87
* 1980 - Rachel Roberts, actores, 53
* 1981 - Max Euwe, chwaraewr gwyddbwyll, 80
* 1996 - Michael Bentine, comedïwr, 74
* 2013 - Stan Stennett, actor, comediwr a cherddor, 88
* 2018
**Bernardo Bertolucci, cyfarwyddwr ffilm, 77
**Stephen Hillenburg, actor a digrifwr, 57
* 2019 - Gary Rhodes, cogydd, 59
* 2021 - Stephen Sondheim, cyfansoddwr, 91
* 2022 - Doddie Weir, chwaraewr rygbi'r undeb, 52

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod cyfansoddiad (India)
* Diwrnod weriniaeth (Mongolia)
* Diwrnod Diolchgarwch (yr Unol Daleithiau), pan fydd disgyn ar ddydd Iau

1126
Tachwedd, 26
27 Tachwedd

**27 Tachwedd** yw'r trichant trideg unfed (331fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (332ain mewn blynyddoedd naid). Erys 34 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* Blynyddol: Dydd Gŵyl Allgo (neu 'Gallgo')
* Blynyddol: Dydd Gŵyl Cyngar

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Jimi Hendrix]]
[bawd|130px|dde|[Kathryn Bigelow]]
* 1701 - Anders Celsius, seryddwr (m. 1744)
* 1809 - Fanny Kemble, actores (m. 1893)
* 1857 - Charles Scott Sherrington, meddyg a patholegydd (m. 1952)
* 1871 - Robert Evans, llenor a hanesydd (m. 1956)
* 1877 - Leigh Richmond Roose, pêl-droediwr  (m. 1916)
* 1908 - Tameo Ide, pêl-droediwr (m. 1998)
* 1910 - Ingeborg Thygesen, arlunydd (m. 1986)
* 1913 - Adelina Labrador, arlunydd (m. 1999)
* 1918 - Hanny Fries, arlunydd (m. 2009)
* 1923 - Simona Ertan, arlunydd (m. 2016)
* 1925
**Ernie Wise, actor a chomediwr (m. 1999)
**John Maddox, cemegydd (m. 2009)
* 1932 - Elsa G. Vilmundardóttir, gwyddonydd (m. 2008)
* 1935 - Les Blank, gwneuthuwr ffilmiau dogfen (m. 2013)
* 1937 - Rodney Bewes, actor (m. 2017)
* 1938 - Rotraut, arlunydd
* 1940 - Bruce Lee, actor (m. 1973)
* 1942 - Jimi Hendrix, cerddor (m. 1970)
* 1943 - Ida Laila, cantores (m. 2019)
* 1945 - James Avery, actor (m. 2013)
* 1951 - Kathryn Bigelow, cyfarwyddwraig ffilm
* 1953 - Steve Bannon, cyfarwyddwr ffilm, newyddiadurwr a gwleidydd
* 1957 - Caroline Kennedy, awdures a diplomydd
* 1960 - Yulia Tymoshenko, gwleidydd
* 1969 - Hernán Gaviria, pêl-droediwr (m. 2002)
* 1974 - Wendy Houvenaghel, seiclwraig
* 1977 - Alyssa Monks, arlunydd
* 1982 - Tatsuya Tanaka, pêl-droediwr
* 1990 - Josh Dubovie, canwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Gary Speed]]
* 8 CC - Horas, bardd, 56
* 1852 - Ada Lovelace, mathemategydd, 36
* 1860 - Richard Richards (AS Meirionnydd), gwleidydd, 73
* 1953 - Eugene O'Neill, dramodydd, 65
* 1955 - Arthur Honegger, cyfansoddwr, 63
* 2006 - Resia Schor, arlunydd, 95
* 2011 - Gary Speed, pêl-droediwr, 42 
* 2014
**P. D. James, nofelydd, 94
**Phillip Hughes, cricedwr, 25
* 2019 - Syr Jonathan Miller, cyfarwyddwr a chynyrchydd theatr, 85
* 2023 - Helen Lucas, arlunydd, 92

## Gwyliau a chadwraethau
*Dydd Gŵyl y seintiau Cyngar ac Allgo
*Diwrnod Sir Gaerhirfryn
*Diwrnod Diolchgarwch (yr Unol Daleithiau), pan fydd disgyn ar ddydd Iau
*Dechrau'r Adfent, pan fydd disgyn ar ddydd Sul

## Cyfeiriadau
1127
Tachwedd, 27
24 Tachwedd

**24 Tachwedd** yw'r wythfed dydd ar hugain wedi'r trichant (328ain) o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (329ain mewn blynyddoedd naid). Erys 37 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1642 - Abel Tasman yn gweld Tasmania.
* 1859 - Cyhoeddwyd *The Origin of Species* gan Charles Darwin.
* 1963 - Jack Ruby yn saethu a lladd Lee Harvey Oswald.
* 1991 - Marwolaeth Freddie Mercury.
* 2017
**Emmerson Mnangagwa yn dod yn Arlywydd Simbabwe.
**Sooronbay Jeenbekov yn dod yn Arlywydd Cirgistan.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Henri de Toulouse-Lautrec]]
[bawd|140px|dde|[Billy Connolly]]
* 1632 - Baruch Spinoza, athronydd (m. 1677)
* 1655 - Siarl XI, brenin Sweden (m. 1697)
* 1713 - Laurence Sterne, nofelydd (m. 1768)
* 1774 - Thomas Dick, seryddwr (m. 1857)
* 1784 - Zachary Taylor, 12fed Arlywydd yr Unol Daleithiau (m. 1850)
* 1826 - Carlo Collodi, awdur (m. 1890)
* 1858 - Marie Bashkirtseff, arlunydd (m. 1884)
* 1864 - Henri de Toulouse-Lautrec, arlunydd (m. 1901)
* 1868 - Scott Joplin, cyfansoddwr a phianydd (m. 1917)
* 1884 - Jack Jones, nofelydd (m. 1970)
* 1923 - Ursula Koschinsky, arlunydd (m. 2016)
* 1925 - William F. Buckley, Jr., sylwebydd gwleidyddol (m. 2008)
* 1934
**Dewi Zephaniah Phillips, athronydd (m. 2006) 
**Sven-Bertil Taube, actor a chanwr (m. 2022)
* 1942
** Craig Thomas, nofelydd (m. 2011)
** Syr Billy Connolly, digrifwr, comediwr ac actor
* 1943 - Takaji Mori, pêl-droediwr (m. 2011)
* 1946 - Minoru Kobata, pel-droediwr
* 1951 - Graham Price, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1955 - Syr Ian Botham, cricedwr
* 1961 - Arundhati Roy, awdures
* 1965 - Shirley Henderson, actores
* 1978 - Katherine Heigl, actores
* 1979 - Tom Shanklin, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1984 - Naoya Kikuchi, pel-droediwr
* 1990 
**Sarah Hyland, actores
**Tom Odell, canwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Freddie Mercury]]
* 1572 - John Knox, diwygiwr crefyddol, tua 59
* 1830 - Bungaree, fforiwr ac arweinydd cymuned Awstraliaidd Ofer, tua 55
* 1855 - Henryka Beyer, arlunydd, 73
* 1922 - Robert Erskine Childers, awdur a chenedlaetholwr, 52
* 1929 - Georges Clemenceau, Prif Weinidog Ffrainc, 88
* 1957 - Diego Rivera, arlunydd, 70
* 1963 - Lee Harvey Oswald, lleiddiad, 24
* 1990 - Dorothy Gladys "Dodie" Smith, nofelydd a dramodydd, 94
* 1991 - Freddie Mercury, canwr roc (Queen), 45
* 2003 - Gladwyn Bush, arlunydd, 89
* 2010 - Jeanne Wesselius, arlunydd, 79
* 2012 - Emilia Ortiz, arlunydd, 95
* 2019 - Clive James, awdur, beirniad, cyfieithydd a chofianydd, 80
* 2024 - Barbara Taylor Bradford, awdures, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Lachit Divas (Assam)
* Diwrnod Diolchgarwch (yr Unol Daleithiau), pan fydd disgyn ar ddydd Iau

## Cyfeiriadau
1124
Tachwedd, 24
3 Medi

**3 Medi** yw'r dau-gant pedwar-deg chweched (246ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (247fed mewn blynyddoedd naid). Erys 119 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 301 - Annibyniaeth San Marino.
* 1933 - Sefydlu Fine Gael.
* 1939 - Prydain, Ffrainc, Awstralia a Seland Newydd yn cyhoeddi rhyfel yn erbyn yr Almaen.
* 1971 - Annibyniaeth Catar.

## Genedigaethau 
* 1499 - Diane de Poitiers, cariad y brenin Harri II o Ffrainc (m. 1566)
* 1695 - Pietro Locatelli, cyfansoddwr (m. 1764)
* 1741 - Owen Jones, hynafiaethydd (m. 1814)
* 1812 - John Williams (Ioan Madog), bardd a gof (m. 1878)
* 1859 - Jean Jaurès, gwleidydd (m. 1914)
* 1869
**Fritz Pregl, fferyllydd (m. 1930)
**Helene Funke, arlunydd (m. 1957)
* 1875
**Ferdinand Porsche, gwneuthurwr ceir (m. 1951)
**Kate Freeman Clark, arlunydd (m. 1957)
* 1900 - Urho Kekkonen, Arlywydd y Ffindir (m. 1986)
* 1909 - Nina Barr Wheeler, arlunydd (m. 1978)
* 1910 - Kitty Carlisle, actores (m. 2007)
* 1918 - Ada Zevin, arlunydd (m. 2005)
* 1926 - Alison Lurie, awdures (m. 2020)
* 1931 - Martha Edelheit, arlunydd
* 1935 - Illo von Rauch-Wittlich, arlunydd
* 1936 - Zine el-Abidine Ben Ali, Arlywydd Tiwnisia (m. 2019)
* 1940 - Eduardo Galeano, newyddiadurwr, awdur a nofelydd (m. 2015)
* 1945 - Johanna Schoenfelder, arlunydd (m. 2011)
* 1965
**Rachel Johnson, newyddiadurwraig 
**Charlie Sheen, actor
* 1970
**Maria Bamford, actores
**Gareth Southgate, pêl-droediwr
* 1971 - Kiran Desai, nofelydd
* 1977 - Stephen Laybutt, pel-droediwr

## Marwolaethau 
* 1658 - Oliver Cromwell, gwladweinydd, 59
* 1827 - Ludovike Simanowiz, arlunydd, 68
* 1868 - John Prydderch Williams, bardd a llenor, 37
* 1883 - Ivan Turgenev, sgriptiwr, 64
* 1916 - Birgitte Levison, arlunydd, 84
* 1924 - Maria Thompson Daviess, arlunydd, 51
* 1947 - Marie Tuck, arlunydd, 81
* 1949 - Ilse von Heyden-Linden, arlunydd, 66
* 1962 - E. E. Cummings, bardd ac awdur, 58
* 1966 - Elisabeth Ahnert, arlunydd, 80
* 1991 - Frank Capra, cyfarwyddwr ffilm, 94
* 1994 - Berta Hansson, arlunydd, 84
* 1996 - Emily Kngwarreye, arlunydd, 86
* 2003 - Marianne Rousselle, arlunydd, 83
* 2007 - Jane Tomlinson, 43
* 2012
**Michael Clarke Duncan, actor, 54
**Sun Myung Moon, 92
* 2017 - Walter Becker, canwr, 67
* 2018 - Jacqueline Pearce, actores, 74

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod cenedlaethol (San Marino)
* Diwrnod annibyniaeth (Catar)
* Dagen-H (Sweden)

0903
Medi, 03
29 Tachwedd

**29 Tachwedd** yw'r trichant trideg trydydd (333ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (334ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 32 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 2013 - Damwain hofrennydd Glasgow 2013: 10 o bobol yn colli eu bywydau.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Louisa May Alcott]]
[bawd|130px|dde|[Chadwick Boseman]]
* 1797 - Gaetano Donizetti, cyfansoddwr (m. 1848)
* 1800 - David Griffith, bardd (m. 1894)
* 1803 - Christian Doppler (m. 1853)
* 1825 - Jean-Martin Charcot, meddyg a seicolegydd (m. 1893)
* 1832 - Louisa May Alcott, awdures (m. 1888)
* 1835 - Ymerodres Cixi (m. 1908)
* 1840 - Rhoda Broughton, nofelydd (m. 1920)
* 1843 - Gertrude Jekyll, arlunydd a fotanegydd (m. 1932)
* 1874 - Francis Dodd, arlunydd (m. 1949)
* 1898 - C. S. Lewis, awdur (m. 1963)
* 1912 - Fay Kleinman, arlunydd (m. 2012)
* 1918 - Madeleine L'Engle, awdures (m. 2007)
* 1919 - Joe Weider, corffluniwr (m. 2013)
* 1924 - Jane Freilicher, arlunydd (m. 2014)
* 1932 - Jacques Chirac, Arlywydd Ffrainc (m. 2019)
* 1947 - George Kobayashi, pêl-droediwr
* 1949 - Garry Shandling, actor, cynhyrchydd a sgriptiwr (m. 2016)
* 1953 - Rosemary West, llofrudd cyfresol
* 1957 - Tetsuo Sugamata, pêl-droediwr
* 1959 - Rahm Emanuel, gwleidydd
* 1962 - Ronny Jordan, gitarydd, cyfansoddwr a chynhyrchydd recordiau (m. 2014)
* 1964 - Don Cheadle, actor
* 1970 - Mark Pembridge, pêl-droediwr
* 1973 - Ryan Giggs, pêl-droediwr
* 1976 - Chadwick Boseman, actor (m. 2020)
* 1979 - Simon Amstell, digrifwr a chynhyrchydd teledu
* 1982 - Imogen Thomas, model a chyflwynydd teledu
* 1991 - Becky James, seiclwraig

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Giacomo Puccini]]
[bawd|130px|dde|[George Harrison]]
* 1268 - Pab Clement IV
* 1314 - Philippe IV, brenin Ffrainc, 46
* 1530 - Thomas Wolsey, gwladweinydd a chardinal, tua 57
* 1643 - Claudio Monteverdi, cyfansoddwr, 76
* 1682 - Rupert, tywysog y Rhein, 62
* 1857 - Marie Ommeganck, arlunydd, 73
* 1924 - Giacomo Puccini, cyfansoddwr, 65
* 1962 - Rena Maverick Green, arlunydd, 88
* 1974 - Derek Boote, actor a chanwr, 31
* 1981 - Natalie Wood, actores, 43
* 1986 - Cary Grant, actor, 82
* 2001 - George Harrison, cerddor, 58
* 2002 - Mary Louise Boehm, arlunydd, 78
* 2004 - Jonah Jones, arlunydd a nofelydd, 85
* 2007 - Erna Roder, arlunydd, 91
* 2010 - Bella Akhmadulina, bardd, 73
* 2017 - Mary Lee Woods, mathemategydd, 93
* 2020 - Ben Bova, awdur, 88
* 2021 - Arlene Dahl, actores, 96
* 2023
**Carol Byrne Jones, athrawes, darlithydd a bardd, 80 
**Henry Kissinger, Ysgrifennydd Gwladol yr Unol Daleithiau, 100

## Gwyliau a chadwraethau
* Gŵyl Mabsant Sadwrn
* Noswyl Sant Andreas
* Diwrnod Rhyngwladol Uniongred gyda Phalesteiniaid
* Sul cyntaf Adfent, pan fydd disgyn ar ddydd Sul

1129
Tachwedd, 29
4 Medi

**4 Medi** yw'r dau-gant pedwar-deg seithfed (247fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (248fed mewn blynyddoedd naid). Erys 118 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*1282 - Pedr III, brenin Aragon, yn dod yn frenin Sisili.
*1781 - Sefydlu Los Angeles, Califfornia.
*1839 - Brwydr Kowloon rhwng y Deyrnas Unedig a Tsieina.
*1947 - Castell Caerdydd yn cael ei roi i drigolion y ddinas, gan deulu'r Bute.
*1948 - Wilhelmina, brenhines yr Iseldiroedd yn ymddiswyddo.

## Genedigaethau 
* 1241 - Alexander III, brenin yr Alban (m. 1286)
* 1666 - Anna Maria Ehrenstrahl, arlunydd (m. 1729)
* 1824 - Anton Bruckner, cyfansoddwr (m. 1896)
* 1855 - Eva Acke, arlunydd (m. 1929)
* 1874 - Frieda Blell, arlunydd (m. 1951)
* 1879 - Marguerite Henriette Tedeschi, arlunydd (m. 1970)
* 1883 - Jeane Saliceti, arlunydd (m. 1959)
* 1892 - Darius Milhaud, cyfansoddwr (m. 1974)
* 1896 - Antonin Artaud, dramodydd, actor a cyfarwydwr (m. 1948)
* 1897 - Nanna Levison, arlunydd (m. 1970)
* 1905 - Mary Renault, nofelydd (m. 1983)
* 1911 - J. R. Jones, athronydd a chenedlgarwr (m. 1970)
* 1921 - Ariel Ramirez, cyfansoddwr (m. 2010)
* 1924
**Joan Aiken, awdures (m. 2004) 
**Anita Snellman, arlunydd (m. 2006)
* 1925 - Ruth Sobotka, arlunydd (m. 1967)
* 1929 - Anne Dunn, arlunydd
* 1934 - Clive Granger, economegydd (m. 2009)
* 1958 - Satoshi Tezuka, pêl-droediwr
* 1968 - John Di Maggio, actor a digrifwr
* 1975 - Mark Ronson, cynhyrchydd cerddoriaeth
* 1981 - Beyoncé Knowles, cantores

## Marwolaethau 
* 1809 - Margarethe Geiger, arlunydd, 26
* 1907 - Edvard Grieg, cyfansoddwr, 64
* 1911 - John Francon Williams, dyfeisiwr, 57
* 1924 - Constance Gordon-Cumming, arlunydd, 87
* 1931 - David Robert Daniel, llenor, 72
* 1963 - Robert Schuman, gwladweinydd, 77
* 1989 - Georges Simenon, nofelydd, 86
* 2006 - Steve Irwin, cyflwynydd teledu, 44
* 2012 - Lola Bosshard, arlunydd, 90
* 2014 - Joan Rivers, actores, 81

## Gwyliau a chadwraethau 
* Gŵyl Mabsant Santes Rhuddlad

0904
Medi, 04
7 Medi

**7 Medi** yw'r dau-gant pum-degfed (250fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (251fed mewn blynyddoedd naid). Erys 115 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1191 - Brwydr Arsuf (Y Drydedd Groesgad)
* 1812 - Brwydr Borodino rhwng Ffrainc a Rwsia
* 1818 - Siarl III, brenin Norwy yn cael ei goroni
* 1822 - Annibyniaeth Brasil
* 1986 - Esgob Desmond Tutu yn cael ei ddewis i arwain Esgobaeth Anglicanaidd Cape Town: y dyn du cyntaf i wneud hynny.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Elisabeth I, brenhines Lloegr]]
[bawd|130px|dde|[Grandma Moses]]
[bawd|130px|dde|[Elinor Barker]] 
* 1524 - Thomas Erastus, diwiynydd (m. 1583)
* 1533 - Elisabeth I, brenhines Lloegr (m. 1603)
* 1826 - Sophie Madsen, arlunydd (m. 1856)
* 1836 - Henry Campbell-Bannerman, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1908)
* 1859 - Laura Coombs Hills, arlunydd (m. 1952)
* 1860 - Grandma Moses, arlunydd (m. 1961)
* 1862 - Ava de Lagercrantz, arlunydd (m. 1938)
* 1876 - Cornelia Ellis Hildebrandt, arlunydd (m. 1962)
* 1883 - Laura Evans-Williams, cantores opera (m. 1944)
* 1887 - Edith Sitwell, bardd (m. 1964)
* 1893 - Hanna Bekker vom Rath, arlunydd (m. 1983)
* 1897 - Hilde Goldschmidt, arlunydd (m. 1980)
* 1906 - Norma Bull, arlunydd (m. 1980)
* 1909 - Elia Kazan, cyfarwyddwr a chynhyrchydd theatr (m. 2003)
* 1914 - Anneliese Bilger-Geigenberger, arlunydd (m. 2000)
* 1920 - Harri Webb, bardd (m. 1994)
* 1924 - Daniel Inouye, gwleidydd (m. 2012)
* 1925 - Laura Ashley, cynllunydd ffasiwn (m. 1986)
* 1930 - Baudouin I, brenin Gwlad Belg (m. 1993)
* 1931 - Bruce Reynolds, lleidr (m. 2013)
* 1936 - Buddy Holly, canwr (m. 1959)
* 1940 - Abdurrahman Wahid, Arlywydd Indonesia (m. 2009)
* 1943 - Max Boyce, canwr a chomediwr
* 1956 - Byron Stevenson, pel-droediwr (m. 2007)
* 1959 - Toshihiko Okimune, pêl-droediwr
* 1962 - Jennifer Egan, nofelydd
* 1969 - Diane Farr, actores
* 1981 - Natalie McGarry, gwleidydd
* 1994 - Elinor Barker, seiclwraig
* 1999
**Gracie Abrams, cantores 
**Michelle Creber, actores, dawnsiwraig a chantores

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Morfydd Llwyn Owen]]
* 1548 - Catrin Parr, gweddw Harri VIII, brenin Lloegr, a gwraig Syr Thomas Seymour, 36
* 1655 - François Tristan l'Hermite, dramodydd
* 1847 - Anna Kobell, arlunydd, 56
* 1910
**Emily Blackwell, meddyg a geinecolegydd, 83
**William Holman Hunt, arlunydd, 83
* 1918 - Morfydd Llwyn Owen, cyfansoddwr, pianydd a chantores, 26
* 1942 - Cecilia Beaux, arlunydd, 87
* 1962 - Karen Blixen, awdures Danaidd, 77
* 1984 - Liam Ó Flaitheartaigh, llenor Gwyddelig, 88
* 1995 - Elfyn John Richards, ffisegydd, 80
* 1999 - Adelina Labrador, arlunydd, 85
* 2012 - Katja Meirowsky, arlunydd, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Annibyniaeth (Brasil)

## Cyfeiriadau
0907
Medi, 07
10 Medi

**10 Medi** yw'r dau-gant pum-deg trydydd (253ain) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (254ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 112 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1897 - George Smith, gyrrwr tacsi yn Llundain, yn euog o yrru tra'r oedd yn feddw, a'i ddirwyo £1 wedi iddo yrru ar hyd palmant Stryd Bond. Ef oedd y cyntaf i'w gael yn euog o yrru tra'r oedd yn feddw, yng ngwledydd Prydain.
* 1915 - Y gangen gyntaf o Sefydliad y Merched yn cael ei sefydlu yn Llanfair Pwllgwyngyll.
* 1974 - Annibyniaeth Gini Bisaw.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Christopher Hogwood]]
[bawd|130px|dde|[Colin Firth]]
* 1487 - Pab Iŵl III
* 1659 - Henry Purcell, cyfansoddwr (m. 1695)
* 1831 - Jeremiah O'Donovan Rossa gweriniaethwr Gwyddelig (m. 29 Mehefin 1915)
* 1839 - Charles Sanders Peirce (m. 1914)
* 1890 - Franz Werfel, awdur (m. 1945)
* 1897 - Georges Bataille, athronydd, llenor a beirniad (m. 1962)
* 1903 - Uichiro Hatta, pel-droediwr (m. 1989)
* 1914 - Terence O'Neill, gwleidydd (m. 1990)
* 1915 - Geraint Bowen, bardd (m. 2011)
* 1926 - Beryl Cook, arlunydd (m. 2008)
* 1929 - Arnold Palmer, golffiwr (m. 2016)
* 1933 - Karl Lagerfeld, dylunydd ffasiwn (m. 2019)
* 1939 - Cynthia Lennon, arlunydd (m. 2015)
* 1941 - Christopher Hogwood, arweinydd (m. 2014)
* 1960
**Colin Firth, actor
**Margaret Ferrier, gwleidydd
* 1962 - Wayne Pivac, hyfforddwr rygbi'r undeb
* 1966 - Akhrik Tsveiba, pel-droediwr
* 1972 - Takeshi Watanabe, pel-droediwr
* 1975 - Nobuhisa Yamada, pel-droediwr
* 1976 - Gustavo Kuerten, chwaraewr tenis
* 1985 - Laurent Koscielny, pêl-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Mary Wollstonecraft]]
[bawd|130px|dde|[Michaela DePrince]]
* 954 - Louis IV, brenin Ffrainc
* 1167 - Yr Ymerodres Matilda, merch Harri I, brenin Lloegr a mam Harri II, brenin Lloegr, 65
* 1604 - Yr Esgob William Morgan, cyfieithydd y Beibl, 59
* 1669 - Henrietta-Maria de Bourbon, gwraig Charles I, brenin Lloegr, 59
* 1797 - Mary Wollstonecraft, awdures, 38
* 1898 - Elisabeth o Awstria, 60
* 1920 - Olive Thomas, actores, 25
* 1935 - Huey Long, gwleidydd, 42
* 1948 - Ferdinand I, tsar Bwlgaria, 87
* 1979 - Agostinho Neto, Arlywydd Angola, 56
* 1985
**Ernst Julius Öpik, seryddwr, 92
**Jock Stein, rhoelwr pêl-droed, 62
* 2007
**Anita Roddick, gwraig fusnes, sylfaenydd y Body Shop, 64
**Jane Wyman, actores, 90
* 2008 - Vernon Handley, arweinydd cerddorfa, 77
* 2014 - Richard Kiel, actor, 74
* 2020 - Fonesig Diana Rigg, actores, 82
* 2024 - Michaela DePrince, dawnsiwraig, 29

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Gibraltar
* Diwrnod Rhyngwladol Atal Hunanladdiad
* Diwrnod y Plant (Hondwras)
* Diwrnod yr Athro (Gweriniaeth Pobl Tsieina)

0910
Medi, 10
9 Medi

**9 Medi** yw'r dau-gant pum-deg deufed (252fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (253ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 113 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
[bawd|130px|dde|Baner [Califfornia]]
* 1087 - Wiliam II yn dod yn frenin Lloegr.
* 1513 - Iago IV o'r Alban yn cael ei glwyfo'n angheuol ym Mrwydr Maes Flodden.
* 1543 - Mari, brenhines yr Alban yn cael ei choroni yn Stirling.
* 1850 - Califfornia yn dod yn 38ed talaith yr Unol Daleithiau.
* 1976 - Marwolaeth Mao Zedong.
* 1991 - Annibyniaeth Tajicistan.
* 2015 - Elisabeth II yw'r frenhines Brydeinig sydd wedi teyrnasu hiraf.
* 2022 - Y Tywysog Wiliam yn cael ei wneud yn Dywysog Cymru gan ei dad.

## Genedigaethau
[bawd|130px|dde|[Lev Tolstoy]]
[bawd|130px|dde|[Dennis Ritchie]]
bawd|130px|dde|Michael Buble
* 214 - Aurelian, Ymerawdyr Rhufain (m. 275)
* 384 - Flavius Augustus Honorius, Ymerawdwr Rhufain (m. 423)
* 1349 - Albrecht III, Dug Awstria (m. 1395)
* 1737 - Luigi Galvani, meddyg a ffisegydd (m. 1798)
* 1789 - William Cranch Bond, seryddwr (m. 1859)
* 1828 - Lev Tolstoy, nofelydd (m. 1910)
* 1850 - Elizabeth Coffin, arlunydd (m. 1930)
* 1857 - Alice Ronner, arlunydd (m. 1957)
* 1885 - Greta Welamson, arlunydd (m. 1946)
* 1890 - Cyrnol Sanders, dyn busnes, sefydlu Kentucky Fried Chicken (m. 1980)
* 1891 - Ida Eise, arlunydd (m. 1978)
* 1908 - Aurora Reyes Flores, arlunydd (m. 1985)
* 1914 - Alexander Cordell, nofelydd (m. 1997)
* 1916 - Tatjana Lietz, arlunydd (m. 2001)
* 1919 - Tahia Halim, arlunydd (m. 2003)
* 1922 - Grace Renzi, arlunydd (m. 2011)
* 1930 - Dixie Browning, arlunydd (m. 2024)
* 1932 - Alice Thomas Ellis, nofelydd (m. 2005)
* 1935
**Nadim Sawalha, actor 
**Chaim Topol, actor (m. 2023)
* 1939 - Reuven Rivlin, Arlywydd Israel
* 1941 - Dennis Ritchie, cyfrifiadurwr (m. 2011)
* 1949 - Susilo Bambang Yudhoyono, Arlywydd Indonesia
* 1951 - Tom Wopat, actor a chanwr
* 1952 - David A. Stewart, cerddor
* 1960 - Hugh Grant, actor
* 1966 - Adam Sandler, actor
* 1967 - Elina Merenmies, arlunydd
* 1968 - Julia Sawalha, actores
* 1971 
**Eric Stonestreet, actor
**Henry Thomas, actor
* 1974 - Claudia Zuriato, arlunydd
* 1975 - Michael Bublé, canwr
* 2000 - Rabbi Matondo, pel-droediwr

## Marwolaethau
[bawd|130px|dde|[Iago IV, brenin yr Alban]]
* 1087 - Gwilym I, brenin Lloegr, tua 50
* 1513 - Iago IV, brenin yr Alban, 40
* 1569 - Pieter Bruegel yr Hynaf, arlunydd, 44
* 1898 - Michaela Pfaffinger, arlunydd, 35
* 1901 - Henri de Toulouse-Lautrec, arlunydd, 36
* 1960 &ndash; Jussi Björling, canwr opera Swedaidd, 49
* 1966 - Frieda Hunziker, arlunydd, 57
* 1974 - Lily Hildebrandt, arlunydd, 86
* 1976 - Mao Zedong, gwladweinydd, 82
* 1978 - Jack Warner, cyfansoddwr ffilm, 86
* 1997 - Burgess Meredith, actor, 89
* 2014 - Howell Evans, actor, 86
* 2020 - Shere Hite, ffeminist, 77
* 2024
**James Earl Jones, actor, 93
**Caterina Valente, cantores, 93

## Gwyliau a chadwraethau
* Dydd Gŵyl Aelrhiw
* Diwrnod annibyniaeth (Tajicistan)
* Diwrnod Derbyn (Califfornia)

## Cyfeiriadau
0909
Medi, 09
11 Medi

**11 Medi** yw'r dau-gant pum-deg pedwerydd (254ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (255ed mewn blynyddoedd naid). Erys 111 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
[bawd|140px|dde|[2001: Ymosodiadau 11 Medi]]
* 1297 - Brwydr Pont Stirling
* 1709 - Brwydr Malplaquet
* 1777 - Brwydr Brandywine
* 1973 - ''Coup d'état'' Augusto Pinochet yn  Tsile yn dod i rym.
* 1997 - Senedd Albanaidd newydd yn cael ei gymeradwyo mewn refferendwm.
* 1999 - Tenis: Serena Williams yn ennill teitl Agored UDA y merched.
* 2001 - Ymosodiadau 11 Medi 2001 yn erbyn Unol Daleithiau America, yn Efrog Newydd ac yn Washington, D.C.
* 2009 - Y Prif Weinidog Gordon Brown yn ymddiheuro'n swyddogol am y modd "gwarthus" y cafodd Alan Turing ei drin.
* 2021 - Tenis: Emma Raducanu yn ennill teitl Agored UDA y merched.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Daphne Odjig]]
[bawd|130px|dde|[Sviatlana Tsikhanouskaya]]
* 1524 - Pierre de Ronsard, bardd (m. 1585)
* 1611 - Henri de La Tour d'Auvergne, vicomte de Turenne (m. 1675)
* 1771 - Mungo Park, fforiwr (m. 1806)
* 1847 - Mary Watson Whitney, seryddwraig (m. 1921)
* 1885 - D. H. Lawrence, nofelydd (m. 1930)
* 1903 - Theodor W. Adorno, athronydd (m. 1969)
* 1917
**Ferdinand Marcos, gwleidydd (m. 1989)
**Herbert Lom, actor (m. 2012)
* 1919 - Daphne Odjig, arlunydd (m. 2016)
* 1934 - R. Gerallt Jones awdur a darlithydd (m. 1999)
* 1945 - Franz Beckenbauer, pêl-droediwr
* 1950 - Eijun Kiyokumo, pêl-droediwr
* 1962 - Julio Salinas, pêl-droediwr
* 1965
**Moby, cerddor, DJ a ffotograffiaid
**Graeme Obree, seiclwr
**Bashar al-Assad, Arlywydd Syria
* 1967
**Sung Jae-ki, ymgyrchwyr hawliau dynol (m. 2013)
**Harry Connick, Jr., cerddor
* 1977 - Matthew Stevens, chwaraewr snwcer
* 1982 - Sviatlana Tsikhanouskaya, gwleidydd
* 1987 - Tyler Hoechlin, actor
* 2004 - Andrea Spendolini-Sirieix, plymwraig

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Salvador Allende]]
* 1767 - Theophilus Evans, hynafieithydd ac awdur *Drych y Prif Oesoedd*
* 1823 - David Ricardo, economegydd, 50
* 1948 - Muhammad Ali Jinnah, sefydlu a Brif Weinidog Pacistan, 72
* 1950 - Jan Smuts, gwladweinydd, 80
* 1971 - Nikita Khrushchev, gwladweinydd, 77
* 1973 - Salvador Allende, Arlywydd Chile, 65
* 1987 - Peter Tosh, cerddor, 42
* 1988 - Roger Hargreaves, awdur, 53
* 1994 - Jessica Tandy, actores, 85
* 1996 - Koichi Oita, pel-droediwr, 82
* 2003
**Anna Lindh, gwleidydd, 46
**John Ritter, actor, 54
* 2011 - Andy Whitfield, actor, 39
* 2014 - Donald Sinden, actor, 90
* 2019 - Bacharuddin Jusuf Habibie, Arlywydd Indonesia, 83

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd gŵyl Deiniol Sant
* Diwrnod genedlaethol (Catalwnia)
* Diwrnod y gwladgarwr (yr Unol Daleithiau)
* Blwyddyn newydd Ethiopeg

## Cyfeiriadau
0911
Medi, 11
2 Medi

**2 Medi** yw'r du-gant pedwar-deg pumed (245ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (246ed mewn blynyddoedd naid). Erys 120 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1666 - Tân Mawr Llundain
* 1945 - Annibyniaeth Fietnam.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Liliuokalani]]
[bawd|130px|dde|[Victor Spinetti]]
[bawd|130px|dde|[Salma Hayek]]
* 1838 - Liliuokalani, brenhines Hawaii (m. 1917)
* 1853 - Wilhelm Ostwald, cemegydd (m. 1932)
* 1857 - Vilhelmina Carlson-Bredberg, arlunydd (m. 1943)
* 1858 - Alice Russell Glenny, arlunydd (m. 1924) 
* 1867
**Hermine Munsch, arlunydd (m. 1904)
**Siri Schotte, arlunydd (m. 1951)
* 1871 - Paula Sedana Schiff-Magnussen, arlunydd (m. 1962)
* 1875 - Olga Della-Vos-Kardovskaya, arlunydd (m. 1952)
* 1888 - Dorothy Stevens, arlunydd (m. 1966)
* 1893 - Mary Cecil Allen, arlunydd (m. 1962)
* 1898 - Helene Meyer-Moringen, arlunydd (m. 1965)
* 1917 - Toni Mau, arlunydd (m. 1981)
* 1922 - Sarai Sherman, arlunydd (m. 2013)
* 1924 - Daniel arap Moi, Arlywydd Cenia (m. 2020)
* 1929 - Victor Spinetti, actor (m. 2012)
* 1934 - Chuck McCann, actor a digrifwr (m. 2018)
* 1936 - Iran Darroudi, arlunydd (m. 2021)
* 1937 - Derek Fowlds, actor (m. 2020)
* 1952 - Jimmy Connors, chwaraewr tennis
* 1953 - Keith Allen, actor
* 1956 - Doria Ragland, mam Meghan Markle
* 1961 - Toshinobu Katsuya, pêl-droediwr
* 1962 - Syr Keir Starmer, bargyfreithiwr a gwleidydd
* 1964 - Keanu Reeves, actor
* 1965 – Lennox Lewis, paffiwr
* 1966 - Salma Hayek, actores
* 1976 - Momodu Mutairu, pêl-droediwr
* 1978 - Matthew Watkins, chwaraewr rygbi rhyngwladol (m. 2020)

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[J. R. R. Tolkien]]
[bawd|130px|dde|[Mikis Theodorakis]]
* 421 - Constantius III, Ymeradwr Rhufain
* 1834 - Thomas Telford, peiriannydd, 77
* 1842 - Mariane Stub, arlunydd, 52
* 1907 - Nina Ahlstedt, arlunydd, 54
* 1910 - Henri Rousseau, arlunydd, 66
* 1926 - Jeanne Malivel, arlunydd, 31
* 1937 - Pierre de Coubertin, sylfaenydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol, 74
* 1958 - Alis Guggenheim, arlunydd, 62
* 1966 - Sibylle Ascheberg von Bamberg, arlunydd, 78
* 1969 - Ho Chi Minh, gwleidydd, 79
* 1973 - J. R. R. Tolkien, awdur, 81
* 1982 - Greta Thiis, arlunydd, 85
* 2012 - Loes van der Horst, arlunydd, 92
* 2013 - Frederik Pohl, awdur, 93
* 2019 - Gyoji Matsumoto, pêl-droediwr, 85
* 2021
**Liliana Cano, arlunydd, 96 
**Mikis Theodorakis, cyfansoddwr, 96
* 2022 - Frank Drake, seryddwr ac astroffisegydd, 92

## Gwyliau a chadwraethau 
* Dydd Annibyniaeth (Fietnam)

0902
Medi, 02
8 Medi

**8 Medi** yw'r dau-gant pum-deg unfed (251fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (252fed mewn blynyddoedd naid). Erys 114 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
*  617 - Brwydr Huoyi: dechreuad y Brenhinllin Tang yn Tsieina
* 1258 - Buddugoliaeth fawr i'r Cymry yn erbyn y Saeson ym Mrwydr Cilgerran
* 1483 - Edward o Middleham yn dod yn Dywysog Cymru
* 1761 - Priodas Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig, a Charlotte o Mecklenburg-Strelitz
* 1936 - Yr Ysgol Fomio ym Mhenyberth yn cael ei llosgi gan Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams (Tân yn Llŷn)
* 1944 - Priodas Betty Garrett a Larry Parks
* 1966 - Pont Hafren, y bont ffordd gyntaf dros aber Hafren, yn cael ei hagor.
* 1997 - Rhediad cyntaf *Ally McBeal.*
* 2022 - Marwolaeth Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig; Siarl III, o Loegr yn dod yn frenin.

## Genedigaethau 
[bawd|140px|dde|[Peter Maxwell Davies]]
[bawd|140px|dde|[Bernie Sanders]]
[bawd|140px|dde|[Gary Speed]]
* 1157 - Rhisiart I, brenin Lloegr (m. 1199)
* 1413 - Caterina de' Vigri, lleian, arlunydd a sant (m. 1463)
* 1806 - Pauline Freiin von Koudelka, arlunydd (m. 1849)
* 1830 - Frédéric Mistral, bardd (m. 1914)
* 1840 - Thomas Evans (m. 1865)
* 1841 - Antonin Dvorak, cyfansoddwr (m. 1904)
* 1862 - Célestin Hennion, swyddog heddlu (m. 1915)
* 1884 - Emmy Hiesleitner-Singer, arlunydd (m. 1980)
* 1886
**Marguerite Jeanne Carpentier, arlunydd (m. 1965)
**Siegfried Sassoon, bardd (m. 1967)
* 1897 - Many Jost, arlunydd (m. 1992)
* 1901 - Hendrik Frensch Verwoerd, gwleidydd (m. 1966)
* 1909 - Muriel Pemberton, arlunydd (m. 1993)
* 1919 - Maria Lassnig, arlunydd (m. 2014)
* 1921 - Syr Harry Secombe, diddanwr (m. 2001)
* 1923 - Joy Laville, arlunydd (m. 2018)
* 1924 - Mimi Parent, arlunydd (m. 2005)
* 1925 - Peter Sellers, actor (m. 1980)
* 1930 - Mario Adorf, actor
* 1932 - Patsy Cline, cantores (m. 1963)
* 1933 - Feliza Bursztyn, arlunydd (m. 1982)
* 1934 - Syr Peter Maxwell Davies, cyfansoddwr (m. 2016)
* 1941 - Bernie Sanders, gwleidydd
* 1943 - Anne Claire, arlunydd
* 1969 - Gary Speed, pêl-droediwr (m. 2011)
* 1971 - Martin Freeman, actor
* 1979 - Pink, cantores
* 1981
**Teruyuki Moniwa, pêl-droediwr
**Daiki Takamatsu, pêl-droediwr
* 1989 
**Avicii, cerddor (m. 2018)
**Gylfi Sigurdsson, pel-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig|Elisabeth II (Senedd Cymru, Hydref 2021)]]
*  701 - Pab Sergiws I
* 1645 - Francisco de Quevedo, bardd, 64
* 1846 - Friederike Leisching, arlunydd, 79
* 1858 - Matilde Meoni Malenchini, arlunydd, 78
* 1949 - Richard Strauss, cyfansoddwr, 85
* 1969 - Alexandra David-Néel, awdures, 100
* 1977 - Zero Mostel, actor, 62
* 2003 - Leni Riefenstahl, dawnsiwraig, actores a chyfarwyddwraig ffilm, 101
* 2005 - Edeltraut Klapproth, arlunydd, 96
* 2021 - Amy Hawkins, canmlwyddiant, 110
* 2022 
**Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig a Realmau'r Gymanwlad, 96
**Mavis Nicholson, awdures a darlledwraig, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod annibyniaeth (Gogledd Macedonia)
* Diwrnod cenedlaethol (Andorra)

0908
Medi, 08
5 Medi

**5 Medi** yw'r dau-gant pedwar-deg wythfed (248fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (249ed mewn blynyddoedd naid). Erys 117 diwrnod hyd diwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1725 - Priodas y brenin Louis XV, brenin Ffrainc a'r dywysoges Maria Leszczyńska
* 1914 - Brwydr Gyntaf y Marne
* 1962 - Enillodd tîm pêl-droed Bangor 2-0 yn erbyn AC Napoli o'r Eidal yng nghystadleuaeth Cwpan Enillwyr Cwpanau Ewrop.
* 1972 - Athletwyr o Israel yn cael eu cymeryd yn wystlon gan derfysgwyr y *Black September* o Balesteina yn ystod Gemau Olympaidd München.
* 2024 - Michel Barnier yn dod yn Brif Weinidog Ffrainc hyd at 13 Rhagfyr 2024.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Louis XIV, brenin Ffrainc]]
[bawd|130px|dde|[Raquel Welch]]
[bawd|130px|dde|[Freddie Mercury]]
* 1187 - Louis VIII, brenin Ffrainc (m. 1226)
* 1638 - Louis XIV, brenin Ffrainc (m. 1715)
* 1651 - William Dampier, fforiwr (m. 1715)
* 1735 - Johann Christian Bach, cyfansoddwr (m. 1782)
* 1774 - Caspar David Friedrich, arlunydd (m. 1840)
* 1820 - Evan Jones, bardd ac ysgrifwr (m. 1852)
* 1847 - Jesse James, herwr (m. 1882)
* 1866 - Marie Tuck, arlunydd (m. 1947)
* 1874 - Helene Gries-Danican, arlunydd (m. 1935)
* 1879 - Jacoba Surie, arlunydd (m. 1970)
* 1885 - Jenkin Alban Davies, chwaraewr rygbi (m. 1976)
* 1888 - Syr Rhys Hopkin Morris, gwleidydd (m. 1956)
* 1898 - Mary B. Schuenemann, arlunydd (m. 1992)
* 1902 - Darryl F. Zanuck, cynhyrchydd ffilm (m. 1979)
* 1905 - Arthur Koestler, llenor (m. 1983)
* 1908 - Cecilia Seghizzi, arlunydd (m. 2019)
* 1912 - John Cage, cyfansoddwr (m. 1992)
* 1914 - Nicanor Parra, bardd (m. 2018)
* 1921 - Farida of Egypt, arlunydd a brenhines yr Aifft (m. 1988)
* 1927 - Paul Volcker, banciwr (m. 2019)
* 1929 - Bob Newhart, actor a seren ffilm
* 1930 - Ken Naganuma, pêl-droediwr (m. 2008)
* 1939 - George Lazenby, actor
* 1940 - Raquel Welch, actores (m. 2023)
* 1942 - Werner Herzog, cyfarwyddwr ffilm
* 1946 - Freddie Mercury, canwr roc (m. 1991)
* 1951 - Michael Keaton, actor
* 1959 - Mike Ruddock, chwaraewr rygbi
* 1965 
**Osamu Maeda, pêl-droediwr
**Chris Morris, dychanwr
* 1969 - Leonardo Araújo, pêl-droediwr
* 1974 - Ivo Ulich, pêl-droediwr
* 1978 - Chris Hipkins, gwleidydd, Prif Weinidog Seland Newydd
* 1980 - Marianna Madia, gwleidydd
* 1991 - Stuart Donaldson, gwleidydd

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Camille Doncieux]]
* 1629 - Domenico Allegri, cyfansoddwr
* 1803 - Pierre Choderlos de Laclos, llenor, 61
* 1857 - Auguste Comte, awdur, 59
* 1877 - Thasuka Witco, arweinydd y Sioux Lakota, tua 30
* 1879 - Camille Doncieux, arlunydd, 32
* 1922 - Georgette Agutte, arlunydd, 55
* 1975 - Antonietta Raphael, arlunydd, 80
* 1991 - Fahrelnissa Zeid, arlunydd, 90
* 1995 - Gerhild Diesner, arlunydd, 80
* 1997
**Syr Georg Solti, arweinydd cerddorfa, 84
**Y Fam Teresa, lleian ac enillydd Gwobr Nobel dros Heddwch, 87
* 2018 - Rachael Bland, newyddiadurwraig, 40
* 2022 - Eva Zeller, bardd a nofelydd, 99

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod yr Athro (India)

0905
Medi, 05
13 Medi

**13 Medi** yw'r dau-gan pum-deg chweched (256ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (257fed mewn blynyddoedd naid). Erys 109 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1902 - Tystiolaeth o olion bysedd yn cael ei defnyddio am y tro cyntaf i erlyn achos llys yn llwyddiannus, yn Llundain.
* 2001 - Iain Duncan Smith yn dod yn arweinydd y Blaid Geidwadol.

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Clara Schumann]]
[bawd|130px|dde|[Roald Dahl]]
[bawd|130px|dde|[Shane Warne]]
* 1087 - Ioan II Komnenos, Ymerawdwr Bysantaidd (m. 1143)
* 1780 - Lucile Messageot, arlunydd (m. 1803)
* 1819 - Clara Schumann, pianydd (m. 1896)
* 1860 - John J. Pershing, cadfridog (m. 1948)
* 1868 - Catharine Carter Critcher, arlunydd (m. 1964)
* 1874 - Arnold Schoenberg, cyfansoddwr (m. 1951)
* 1903 - Claudette Colbert, actores (m. 1996)
* 1908 - Lili Pancu, arlunydd (m. 2006)
* 1912 - Marian Cannon Schlesinger, arlunydd (m. 2017)
* 1913 - Tadao Horie, pêl-droediwr (m. 2003)
* 1916 - Roald Dahl, nofelydd plant (m. 1990)
* 1924 - Maurice Jarre, cyfansoddwr ffilm (m. 2009)
* 1925 - Ian Hamilton, bargyfreithiwr ac ymgyrchydd Annibyniaeth yr Alban (m. 2022)
* 1938 - John Smith, gwleidydd (m. 1994)
* 1941 - Ahmet Necdet Sezer, Arlywydd Twrci
* 1943 - Linda Stein, arlunydd
* 1944
**Domitila Stabile de Oliveira, arlunydd
**Jacqueline Bisset, actores
* 1946 - Adelheid Hanselmann, arlunydd
* 1951 - Salva Kiir Mayardit, Arlywydd De Swdan
* 1954 - Shigeharu Ueki, pêl-droediwr (m. 2024)
* 1959 - Chris Hansen, actor
* 1960 - Greg Baldwin, actor a digrifwr
* 1963 - Jane Dodds, gwleidydd
* 1969 - Shane Warne, cricedwr (m. 2022)
* 1971 
**Goran Ivanišević, chwaraewr tennis
**Stella McCartney, dylunydd ffasiwn
* 1980 - Gilberto Ribeiro Gonçalves, pêl-droediwr
* 1982 - Alison Thewliss, gwleidydd
* 1989 - Thomas Müller, pêl-droediwr

## Marwolaethau 
[bawd|130px|dde|[Michel de Montaigne]]
[bawd|130px|dde|[Tupac Shakur]]
* 81 - Titus, Ymerawdwr Rhufain, 51
* 1321 - Dante Alighieri, bardd, 56
* 1592 - Michel de Montaigne, athronydd, 59
* 1598 - Felipe II, brenin Sbaen, 71
* 1872 - Ludwig Feuerbach, athronydd, 68
* 1930 - Jehoiada Hodges, chwaraewr rygbi, 53
* 1949 - Madeleine Carpentier, arlunydd, 84
* 1951 - Dorrit Black, arlunydd, 59
* 1953 - Mary Brewster Hazelton, arlunydd, 84
* 1987 - Mervyn LeRoy, cyfarwyddwr ffilm, 86
* 1996 - Tupac Shakur, rapiwr, 25
* 1999 - Miriam Davenport, arlunydd, 84
* 2001 - Fayga Ostrower, arlunydd, 80
* 2021
**Antony Hewish, astroffisegwr, 97
**Charlotte Johnson Wahl, arlunydd (mam Boris Johnson), 79
* 2022 - Jean-Luc Godard, cyfarwyddwr ffilm, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Siocled Rhyngwladol
* Diwrnod Roald Dahl

0913
Medi, 13
12 Medi

**12 Medi** yw'r dau-gant pum-deg pumed (255ed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (256ed mewn blynyddoedd naid). Erys 110 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1213 - Brwydr Muret
* 1908 - Priodas Winston Churchill a Clementine Hozier yn Llundain.
* 1953 - Priodas John F. Kennedy a Jacqueline Bouvier.
* 2012 - Gweddillion Rhisiart III, brenin Lloegr yn dod i'r wyneb, wedi iddyn nhw gael eu claddu o dan maes parcio ceir lle gynt y safodd Abaty Greyfriars yng Nghaerlŷr gan archeolegwyr o Brifysgol Caerlŷr ac eraill.
* 2015 - Jeremy Corbyn yn dod yn arweinydd y Blaid Lafur.

## Genedigaethau 
[bawd|120px|dde|[Irène Joliot-Curie]]
[bawd|120px|dde|[Jesse Owens]]
[bawd|120px|dde|[Desmond Llewelyn]]
[bawd|120px|dde|[Bertie Ahern]]
* 1494 - Ffransis I, brenin Ffrainc (m. 1547)
* 1852 - Herbert Henry Asquith, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1928)
* 1861 - Elizabeth Fearne Bonsall, arlunydd (m. 1958)
* 1888 - Maurice Chevalier, canwr ac actor (m. 1972)
* 1897 - Irène Joliot-Curie, gwyddonydd (m. 1956)
* 1902 - Juscelino Kubitschek, Arlywydd Brasil (m. 1976)
* 1904 - Euros Bowen, bardd (m. 1988)
* 1912 - Frances Lennon, arlunydd (m. 2015)
* 1913 - Jesse Owens, athletwr (m. 1980)
* 1914 - Desmond Llewelyn, actor (m. 1999)
* 1926 - Bona, arlunydd (m. 2000)
* 1931
**Syr Ian Holm, actor (m. 2020)
**George Jones, canwr (m. 2013)
* 1933 - Len Allchurch, pêl-droediwr (m. 2016)
* 1939 - Nobuyuki Oishi, pêl-droediwr
* 1942 - Delme Thomas, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1944
**Barry White, canwr (m. 2003)
**Yoshio Kikugawa, pêl-droediwr
* 1945 - Richard Thaler, economegwr
* 1951 
**Bertie Ahern, Prif Weinidog Iwerddon
**Ray Gravell, chwaraewr rygbi'r undeb (m. 2007)
* 1954 - Syr Michael Moritz, dyn busnes
* 1959 - Hisashi Kaneko, pêl-droediwr
* 1968 - Paul F. Tompkins, actor
* 1973 - Paul Walker, actor (m. 2013)
* 1981 - Jennifer Hudson, actores a cantores
* 1983 - Sergio Parisse, chwaraewr rygbi'r undeb
* 1985 - Hiroki Mizumoto, pêl-droediwr
* 1986
**Yuto Nagatomo, pêl-droediwr
**Emmy Rossum, actores
* 1994 - Mhairi Black, gwleidydd

## Marwolaethau 
bawd|120px|dde|Blanche o Lancaster
bawd|120px|dde|Steve Biko
* 1362 - Pab Innocent VI
* 1368 - Blanche o Lancaster, mam Harri IV o Loegr, tua 28 
* 1683 - Afonso VI, brenin Portiwgal, 40
* 1733 - François Couperin, cyfansoddwr, 65
* 1764 - Jean-Philippe Rameau, cyfansoddwr, 81
* 1977 - Steve Biko, ymgyrchydd gwrth-apartheid, 30
* 1981 - Eugenio Montale, bardd a gwleidydd, 84
* 1994 - Boris Yegorov, meddyg a gofodwr, 56
* 2003 - Johnny Cash, cerddor, 71
* 2014 - Ian Paisley, gwleidydd, 88
* 2015 - Bryn Merrick, cerddor, 56
* 2019 - Ida Laila, cantores, 75
* 2020 - Barbara Jefford, actores, 90
* 2021 - Owain Williams, chwaraewr rygbi'r undeb, 57
* 2023 - Jean Boht, actores, 91

## Gwyliau a chadwraethau 
* Blwyddyn Newydd Ethiopeg

## Cyfeiriadau

0912
Medi, 12
16 Medi

**16 Medi** yw'r dau-gant pum-deg nawfed (259fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (260fed mewn blynyddoedd naid). Erys 106 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau
* 1400 - Owain Glyn Dŵr yn cael ei gyhoeddi'n Dywysog Cymru yng Nglyndyfrdwy, Corwen, gan ddechrau gwrthryfel yn erbyn coron Lloegr.
* 1810 - Miguel Hidalgo yn dechrau brwydr Mecsico am annibyniaeth oddi wrth Sbaen.
* 1902 - Alagoas yn dod yn dalaith Brasil.
* 1975 - Annibyniaeth Papua Gini Newydd.
* 2009 - Yukio Hatoyama yn dod yn Brif Weinidog Japan.
* 2010 - Y Pab Bened XVI yn ymweld â'r Deyrnas Unedig.
* 2020 - Yoshihide Suga yn dod yn Brif Weinidog Japan.

## Genedigaethau
[bawd|140px|dde|[Lauren Bacall]]
[bawd|140px|dde|[B. B. King]]
[bawd|140px|dde|[Peter Falk]]
* 1387 - Harri V, brenin Lloegr (m. 1422)
* 1852 - Annie Cornelia Shaw, arlunydd (m. 1887)
* 1853 - Albrecht Kossel, gwyddonydd (m. 1927)
* 1858 - Andrew Bonar Law, Prif Weinidog y Deyrnas Unedig (m. 1923)
* 1887 - Nadia Boulanger, cyfansoddwraig, arweinydd ac athrawes (m. 1979)
* 1893 - Albert Szent-Györgyi, gwyddonydd (m. 1986)
* 1910 - Else Alfelt, arlunydd (m. 1974)
* 1914 - Gina Roma, arlunydd (m. 2005)
* 1922 - Guy Hamilton, cyfarwyddwr ffilm (m. 2016)
* 1923 - Lee Kuan Yew, gwleidydd (m. 2015)
* 1924 
**Lauren Bacall, actores (m. 2014)
**Coralie de Burgh, arlunydd (m. 2015)
* 1925
**Charles Haughey, Prif Weinidog Iwerddon (m. 2006)
**B. B. King, cerddor (m. 2015)
* 1927 - Peter Falk, actor (m. 2011)
* 1934 - Ronnie Drew, canwr (m. 2008)
* 1950 - Loyd Grossman, beirniad bwyd
* 1952 - Mickey Rourke, actor
* 1955 - Janet Ellis, cyflwynydd teledu
* 1958 - Neville Southall, pêl-droediwr
* 1970 - Yuriy Nikiforov, pel-droediwr
* 1971 - Amy Poehler, actores
* 1974 - Mario Haas, pel-droediwr
* 1979
**Keisuke Tsuboi, pêl-droediwr 
**Flo Rida, rapiwr ac canwr
* 1981 - Alexis Bledel, actores
* 1984 - Katie Melua, cantores

## Marwolaethau
[bawd|140px|dde|[Maria Callas]]
[bawd|140px|dde|[Edward Albee]]
* 1087 - Pab Victor III
* 1380 - Charles V, brenin Ffrainc, 42
* 1498 - Tomás de Torquemada, arch-chwilyswr, ± 78
* 1701 - Brenin Iago, yr II ar Loegr a'r VII ar yr Alban, 68
* 1824 - Louis XVIII, brenin Ffrainc, 68
* 1894 - Louise Henriette von Martens, arlunydd, 66
* 1913 - Hermine Waterneau, arlunydd, 51
* 1932 - Peg Entwistle, actores, 24
* 1977
**Marc Bolan, canwr, 29
**Maria Callas, cantores opera, 53
* 1990 - Luisa Palacios, arlunydd, 67
* 1992 - Dicky Rogmans, arlunydd, 67
* 1993 - Maxa Nordau, arlunydd, 96
* 2016
**Edward Albee, dramodydd, 88 
**Carlo Azeglio Ciampi, Arlywydd yr Eidal, 95
* 2018 - Maartin Allcock, cerddor, 61
* 2019 - Leah Bracknell, actores, 55
* 2021
**Jane Powell, actores, 92
**Syr Clive Sinclair, dyfeisiwr, 81
* 2025 - Robert Redford, actor, 89

## Gwyliau a chadwraethau
* Diwrnod Owain Glyn Dŵr
* Diwrnod Annibyniaeth (Mecsico, Papua Gini Newydd)
* Diwrnod Maleisia
* Diwrnod Arwyr Cenedlaethol (Sant Kitts-Nevis)

0916
Medi, 16
17 Medi

**17 Medi** yw'r dau-gant chwe-degfed (260fed) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (261fed mewn blynyddoedd naid). Erys 105 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1684 - Crynwyr o Gymru'n ymfudo ar y *Vine* i Bennsylvania (nid Gorffennaf)
* 1787 - Cyfansoddiad Unol Daleithiau America yn cael ei arwyddo

## Genedigaethau 
[bawd|130px|dde|[Hank Williams]]
[bawd|130px|dde|[Warren Gatland]]
[bawd|130px|dde|[Jazz Carlin]]
* 879 - Charles III, brenin Ffrainc (m. 929)
* 1271 - Wenceslas II, brenin Bohemia a Gwlad Pwyl (m. 1305)
* 1550 - Pab Pawl V (m. 1621)
* 1790 - Anna Kobell, arlunydd (m. 1847)
* 1826 - Bernhard Riemann, mathemategydd (m. 1866)
* 1874 - Ben Turpin, comedïwr (m. 1940)
* 1879 - Clara Porges, arlunydd (m. 1963)
* 1883 - William Carlos Williams, bardd (m. 1963)
* 1916 - Mary Stewart, nofelydd (m. 2014)
* 1921 - Phyllis Wiener, arlunydd (m. 2013)
* 1922 - Agostinho Neto, Arlywydd Angola (m. 1979)
* 1923 - Hank Williams, canwr (m. 1953)
* 1928 - Roddy McDowall, actor (m. 1998)
* 1929 - Syr Stirling Moss, cyn-yrrwr (m. 2020)
* 1931 - Anne Bancroft, actores (m. 2005)
* 1935 - Ken Kesey, awdur (m. 2001)
* 1940 - Patricia Tobacco Forrester, awdur (m. 2011)
* 1944 - Reinhold Messner, mynyddwr
* 1947 - Tessa Jowell, gwleidydd (m. 2018)
* 1948 - John Ritter, actor (m. 2003)
* 1950 - Narendra Modi, Prif Weinidog India
* 1960
**Damon Hill, gyrrwr Fformiwla Un
**Kevin Clash, pypedwr
* 1962 - Baz Luhrmann, cyfarwyddwr ffilm
* 1963 - Warren Gatland, chwaraewr y hyfforddwr rygbi
* 1968 - Anastacia, cantores
* 1969
**Bismarck Barreto Faria, pêl-droediwr
**Keith Flint, canwr (m. 2019)
* 1988 - Michael Fitzgerald, pêl-droediwr
* 1990 - Jazz Carlin, nofwraig

## Marwolaethau 
[bawd|140px|dde|[Hildegard von Bingen]]
* 1179 - Hildegard von Bingen, cyfrinydd, 81
*1665 - Felipe IV, brenin Sbaen, 60
* 1734 - Sophia Holt, arlunydd, 76
* 1771 - Tobias Smollett, nofelydd, 50
* 1863 - Alfred de Vigny, llenor, 66
* 1907 - Mary Rogers Williams, arlunydd, 49
* 1982 - Vera de Bosset, arlunydd, 93
* 1985 - Laura Ashley, cynllunydd ffasiwn, 60
* 1994
**Gego, arlunydd, 82 
**Karl Popper, athronydd, 92
* 1996 - Spiro Agnew, gwleidydd, 77
* 1997 - Red Skelton, actor, 84
* 1999 - Liane Collot d'Herbois, arlunydd, 91
* 2004 - Galina Rumiantseva, arlunydd, 77
* 2018 - Enzo Calzaghe, tad y paffiwr Joe Calzaghe, 69
* 2021 - Abdelaziz Bouteflika, Arlywydd Algeria, 84

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod Cyfansoddiad (yr Unol Daleithiau)
* Diwrnod yr Arwyr (Angola)

## Cyfeiriadau
0917
Medi, 17
20 Medi

**20 Medi** yw'r dau-gant chwe-deg trydydd (263ydd) dydd o'r flwyddyn yng Nghalendr Gregori (264ydd mewn blynyddoedd naid). Erys 102 diwrnod arall hyd ddiwedd y flwyddyn.

## Digwyddiadau 
* 1066 - Ym Mrwydr Fulford, mae Harald Hardrada, brenin Norwy, yn trechu yr ieirll Morcar ac Edwin.
* 1854 - Brwydr Alma

## Genedigaethau 
* 1486 - Arthur Tudur, Tywysog Cymru (m. 1502)
* 1809 - Sterling Price, gwleidydd (m. 1867)
* 1842 - Syr James Dewar, cemegydd (m. 1923)
* 1853 - Chulalongkorn, Brenin Siam (m. 1910)
* 1878 - Upton Sinclair, awdur a gwleidydd (m. 1968)
* 1890 - Jelly Roll Morton, cerddor (m. 1941)
* 1895 - Adda Kesselkaul, arlunydd (m. 1969)
* 1898 - Elisabeth Scott, pensaer (m. 1972)
* 1905 - Anna-Lisa Thomson, arlunydd (m. 1952)
* 1927
**Rachel Roberts, actores (m. 1980)
**Syr John Dankworth, cerddor a chyfansoddwr jazz (m. 2010)
* 1929 - Anne Meara, actores (m. 2015)
* 1934 - Sophia Loren, actores
* 1936 - Andrew Davies, awdur
* 1939 - Ryozo Suzuki, pêl-droediwr
* 1940 - Barbara Rossi, arlunydd (m. 2023)
* 1946 - John Mahoney, pêl-droediwr
* 1948 - George R. R. Martin, nofelydd
* 1967 - Kristen Johnston, actores
* 1969 - Richard Witschge, pêl-droediwr
* 1974 - Owen Sheers, bardd, awdur ac actor
* 1980 - Judith Schalansky, awdures

## Marwolaethau 
* 1586 - Syr Thomas Salusbury, gwleidydd, 22
* 1597 - Willem Barentsz, fforiwr, 47
* 1710 - Margherita Caffi, arlunydd, 63
* 1714 - Anna Waser, arlunydd, 35
* 1804 - Josiah Rees, pregethwr, 59
* 1947 - Fiorello La Guardia, gwleidydd, Maer Dinas Efrog Newydd, 64
* 1957 - Jean Sibelius, cyfansoddwr, 92
* 1981  
**Janina Ipohorska, arlunydd, 67
**Marcelle Cahn, arlunydd, 86
* 2000 - Mona Moore, arlunydd, 83
* 2003 - Gareth Wyn Williams, Arglwydd Williams o Mostyn, gwleidydd, 62
* 2005 - Simon Wiesenthal, 96
* 2013
**Carolyn Cassady, arlunydd, 90
**Friedel Jenny Konitzer, arlunydd, 97
* 2018 - John Cunliffe, awdur, 85

## Gwyliau a chadwraethau 
* Diwrnod cyfansoddiad (Nepal)

## Cyfeiriadau
0920
Medi, 20