open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tabled cyfrifiadurol

bawd|Tabled Samsung Galaxy

Dyfais symudol, electronig yw'r **tabled cyfrifiadurol**, neu'n syml: **tabled** neu **llechen**. Mae'n defnyddio system weithredu (OS) symudol (fel y ffôn llaw) a sgrin gyffwrdd LCD a batri gwefrol (ailwefradwy) mewn un pecyn tenau, fflat. Gall faint y tabled amrywio, ond ar gyfartaledd maent yn 18 cm (7 modfedd) yn groesgornel, gyda gallu wi-fi yn unig, ar wahân i'r tabledi drytaf sydd a chysylltiad cellog i'r we.

Mae'r tabled yn fath o gyfrifiadur, ond gyda llai o fewnbwn / allbwn oherwydd ei faint (e.e. dim cysylltiad USB); defnyddir stylws, pensil neu fysedd i fforio o gwmpas y sgrin yn hytrach na'r llygoden arferol. Gellir hefyd ei reoli gydag ystumiau e.e. symudiadau'r dwylo neu'r llaw, neu gydag chyfarwyddiadau lleisiol. Mae rhan fwyaf o'r dyfeisiau yma yn defnyddio rhith-fysellfwrdd ar y sgrîn, ond gellir cysylltu un real drwy Bluetooth diwifr, os oes angen.

Lansiwyd un o'r tabledi cyntaf, sef yr iPad gan Apple Inc. yn 2010, a daeth yn boblogaidd iawn dros nos. Cyrhaeddwyd anterth y gwerthiant yng nghanol y ddegawd honno, gyda'r prisiau rhwng chwarter a hanner y gliniadur.

## Cyfeiriadau
Categori:Dyfeisiau o Japan
Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Mathau o gyfrifiaduron
Categori:Cyfrifiaduron symudol
Darfudiad

bawd|Mae'r schlieren liw hon yn dangos darfudiad gwres o law ddynol i'r atmosffer o'i hamgylch.
**Darfudiad** yw trosglwyddiad gwres o ganlyniad i symudiad llwyth o foleculiwlau o fewn i nwyon a hylifau, gan gynnwys carreg dawdd. Mae darfudiad yn cynnwys is-fecanweithiau llorfudiad a gwasgariad.

Ni cheir darfudiad yn y rhan fwyaf o solidau am nad yw llifoedd cerrynt na gwasgariad mater yn gallu digwydd ynddynt. Mae dargludiad gwres i'w gael mewn solidau sefydlog, ond gelwir hynny'n  ddargludiad. Gall darfudiad ddigwydd mewn solidau meddal neu gymysgeddau ble gall gronynnau solid symud heibio i'w gilydd. 

Gellir arddangos darfudiad gwres trwy osod ffynhonnell wres (e.e. llosgwr Bunsen) wrth ochr gwydr wedi'i lenwi â hylif, a sylwi ar y newid yn nhymheredd y gwydr sy'n cael ei achosi gan yr hylif cynhesach yn symud i rannau oerach.

Categori:Mecaneg hylifol
Categori:Cysyniadau ffiseg
John Lyly

Dramodydd a rhyddieithwr o Loegr oedd **John Lyly** (tua 1554 – Tachwedd 1606). Un o Ffraethebwyr y Prifysgolion yn Oes Elisabeth ydoedd, a chafodd ddylanwad pwysig ar arddulliau rhyddiaith a chomedi'r theatr Saesneg.

Ganwyd yng Nghaint, a mae'n sicr iddo dreulio rhywfaint o'i fachgendod yng Nghaergaint, lle'r oedd ei dad yn gofrestrydd yng ngwasanaeth yr archesgobaeth. Aeth i Rydychen yn 1569 i astudio am raddau baglor (1573) a meistr (1575) yng Ngholeg Magdalen. Symudodd i Lundain tua 1576, ac ymunodd â gosgordd Edward de Vere, Iarll Rhydychen, yn 1578.

Daeth yn adnabyddus am ei ddwy ramant epistolaidd *Euphues: The Anatomy of Wit* (1578) ac *Euphues and His England* (1580). Gellir ystyried cylch Euphues yn ffurf gynnar ar y nofel Saesneg ac yn esiampl o gomedi foesau. Rhoddir y gwaith hwn ei enw i "ewffiwyddiaeth", arddull cymhleth sy'n defnyddio gwrthgyferbyniadau, cyflythrennu, a chwestiynau rhethregol.

Wedi 1580, ysgrifennodd Lyly gomedïau yn bennaf: *Campaspe* a *Sapho and Phao* (1583–84), *Gallathea* (1585–88), *Endimion* (1588), *Midas* (1589), *Love’s Metamorphosis* (1590), *Mother Bombie* (1590), a *The Woman in the Moon* (1595). Cawsant eu perfformio gan gwmni Children of Paul's, ac eithrio *The Woman in the Moon*.

Priododd Beatrice Brown yn 1583 a chawsant wyth o blant. Gadawodd Lyly osgordd Iarll Rhydychen tua 1588, a gwasanaethodd yn Aelod Senedd Lloegr o 1589 i 1601. Roedd yn un o wŷr llys y Frenhines Elisabeth, a fe'i benodwyd yn ysgrifennydd yn swyddfa Meistr y Gyfeddach. Er i ddramodwyr eraill megis Thomas Kyd, Christopher Marlowe, a William Shakespeare efelychu ei gomedïau rhamant, bu llai o lewyrch ar Lyly nah a fu, a chafodd ei anwybyddu pan ofynnodd i'r Frenhines am gymorth ariannol. Bu farw yn Llundain, yn ddyn tlawd.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Joseph W. Houppert, *John Lyly* (Boston: Twayne, 1975).

Categori:Genedigaethau'r 1550au
Categori:Marwolaethau 1606
Categori:Aelodau Senedd Lloegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Magdalen, Rhydychen
Categori:Dramodwyr yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 16eg ganrif o Loegr
Categori:Gwleidyddion yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Gaint
Tabled

Gall **tabled** gyfeirio at fwy nag un peth:

## Meddygol 
* Tabled (meddygol)

## Technoleg gwybodaeth 
* Tabled cyfrifiadurol (weithiau: **llech**) : dyfais fechan i gysylltu i'r we, sydd hanner ffordd rhwng y cyfrifiadur a'r ffôn clyfar mawr
* Tabled graffig: dyfais sy'n caniatau i'r defnyddiwr fewnbynnu gwyboidaeth gyda phensil electronig.
USB

**USB** (byrfodd o'r Saesneg: *Universal Serial Bus*) yw'r safon rhyngwladol a ddefnyddir yn aml i gysylltu teclynnau electronig â'i gilydd. Fel arfer, fe'i ceir ar gebl i gysylltu dau ddyfais cyfrifiadurol neu i wefru teclyn ymylol, cyfrifiadurol fel y llygoden, yr allweddell neu gamera digidol. Fe'i rhyddhawyd gyntaf yn Nhachwedd 1994 a chedwir y safonnau (2019) gan Fforwm yr *IF* (*USB Implementers Forum*). Hyd at 2019 cafwyd tair cenhedlaeth o fanylebau: USB 1.x a ddaeth allan yn 1994, USB 2.0 yn Ebrill 2000, ac USB 3.x yn 2009.

bawd|dim|Chwith: dau 'dderbynydd' (*receptacle*) USB 3.0 Standard-A  a (dde) dau dderbynydd USB 2.0 Standard-A wedi eu lleoli ar banel cyfrifiadur

[bawd|dim|[Co bach y cwmni SanDisk a ryddhawyd yn 2009: SanDisk Cruzer Micro, 4GB]]

Yn 2019 roedd y fforwm yr USB IF yn gweithio ar safon ar gyfer fersiwn di-wifr, gan ddefnyddio'r un gweithdrefnau (*protocolau*), sef technoleg *ultra-wideband* gyda graddfa trosglwyddo data o hyd at 480 Mbit.

Datblygwyd yr *Universal Serial Bus* i symleiddio a gwella'r cysylltiad rhwng cyfrifiaduron personol a dyfeisiau ymylol, o'i gymharu â chysylltiadau an-safonol neu ad-hoc a oedd eisoes yn bodoli eisoes.

O safbwynt y defnyddiwr y cyfrifiadur, roedd yr USB yn haws i'w defnyddio mewn sawl ffordd. Mae'r USB yn cysylltu'n otomatig, felly nid oes angen i'r defnyddiwr addasu gosodiadau ar y ddyfais a rhyngwyneb y cyfrifiadur ar gyfer cyflymder neu fformat y data ayb. Ar y pryd roedd hyn yn gam sylweddol i'r cyfeiriad iawn, ac yn hwyluso'r gwaith i'r defnyddiwr. Mae safoni'n digwydd ar ochr y gwesteiwr (neu 'host'), felly gall unrhyw declyn ymylol ddefnyddio unrhyw dderbynydd; gelwir hyn yn "hot pluggable" - nid oes raid ailgychwyn y cyfrifiadur er mwyn iddo adnabod y ddyfais ymylol.

Gan fod y ddyfais ymylol yn derbyn ei gwefr o'r rhyngwyneb (y cyfrifiadur), yna nid oes yn rhaid i'r ddyfais ymylol fod â'i chyflenwad trydan ei hun, yn enwedig pan fo'r teclyn yn un bychan.

Ar gyfer cynhyrchwyr caledwedd a datblygwyr meddalwedd, mae'r safon USB yn dileu'r angen i ddatblygu rhyngwynebau perchnogol i declynau ymylol newydd. Mae'r ystod eang o gyflymder trosglwyddo sydd ar gael o ddyfeisiadau addas ar gyfer rhyngwyneb USB yn amrywio o'r allweddellau a'r llygoden syml i fyny i ffrydio rhyngwynebau fideo cymhleth.

### Adnabod y derbynyddion (y socedi) 
## Logos

Certified USB.svg|*Certified USB*
USB icon.svg|"Y Tryfer", sy'n nodi fod y ddyfais wedi cyrraedd safon USB.
Certified Hi-Speed USB.svg|Logo *Hi-Speed USB*; Rhagfyr 2013
Computer-USB2-card.jpg|Cerdyn ehangu o un i 4 slot; 2010
SuperSpeed USB.svg|*SuperSpeed USB*; 2011
USB Wireless certified Logo.svg|Logo'r fersiwn di-wifr; heb ei lansio yn 2019.

## Cyfeiriadau
Non Evans

Athletwraig a chwaraewraig o Gymru yw **Non Evans** MBE (ganwyd 20 Mehefin 1974)  sydd wedi cystadlu'n rhyngwladol mewn pedair camp gwahanol - rygbi undeb, jiwdo, codi pwysau a reslo rhydd.

## Gyrfa chwaraeon
### Rygbi 
bawd|Nicole Beck yn cymryd ergyd oddi wrth Non Evans, wrth iddi sgorio cais i'r Aussies yn erbyn Cymru yn 2010

Chwaraeodd Evans am y tro cyntaf i Gymru yn erbyn yr Alban ym 1996 a chwaraeodd 84 gwaith ar gyfer ei gwlad hyd at ddechrau Cwpan Rygbi'r Byd 2010 (87 cap yn dilyn Cwpan y Byd). Hi yw'r sgoriwr pwyntiau uchaf yng Nghymru a'r byd.

Cyhoeddodd ei bod wedi ymddeol o Rygbi Rhyngwladol ym mis Rhagfyr 2010. Sgoriodd 64 o geisiadau rhyngwladol i Gymru, sef record byd ar gyfer rygbi Dynion a Merched.

### Jiwdo 
Enillodd fedal arian ym Mhencampwriaethau Jiwdo'r Gymanwlad yn 1992 a 1996 a chystadlodd dros Gymru yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 .

### Codi Pwysau 
Gorffennodd Evans yn 9fed o dan 63&nbsp;kg yng Ngemau'r Gymanwlad 2002 lle daeth y ferch gyntaf i gystadlu mewn dau gamp yn yr un Gemau.

### Reslo 
Yn 2010, fe'i rhoddwyd yn 2il yn y dosbarth dan-59&nbsp;kg ym Mhencampwriaethau Prydain ac fe'i dewiswyd i ymuno â thîm Cymru ar gyfer Gemau'r Gymanwlad yn 2010. Hi oedd y ferch gyntaf i gystadlu mewn tair camp yng Ngemau'r Gymanwlad.  Yn 2012, roedd Evans yn sylwebydd ar y BBC yng nghystadlaethau codi pwysau a reslo Gemau Olympaidd Llundain.

## Gladiators (1997) 
Yn 1997 cystadlodd Evans yn chweched cyfres y rhaglen deledu *Gladiators* ond cafodd ei gorchfygu cyn y rownd gogynderfynol oherwydd penderfyniad gan y dyfarnwr John Anderson 

## Bywyd personol
Yn 2019 dywedodd ei bod wedi dioddef o iselder ar ôl ymddeol o fyd chwaraeon, heb unrhyw byd i anelu eto. Symudodd o Gaerdydd nôl i'w chynefin a chychwyn fel hyfforddwr ffitrwydd personol.
Yng Ngorffennaf 2020 ysgrifennodd neges ar Twitter yn dweud ei bod yn hoyw a'i bod wedi aros 30 mlynedd cyn medru dweud hynny.

## Anrhydeddau 
Penodwyd Evans yn Aelod o Orchymyn Ymerodraeth Brydeinig (MBE) yn Anrhydeddau Pen-blwydd 2011 am wasanaethau i chwaraeon, a dyma'r chwaraewr rygbi benywaidd cyntaf erioed i dderbyn y wobr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
*
* Proffil RWC Merched 2010

Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb benywaidd o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Rhestr o warchodfeydd Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru

bawd|300px|Aberogwen
bawd|300px|Chwarel Minera
*Abercorris
*Aberduna
*Aberogwen
*Blaen-y-Weirglodd
*Bryn Pydew
*Caeau Tan y Bwlch
*Caeau Pen y Clip
*Cemlyn
*Coed Cilygroeslwyd
*Coed Crafnant
*Coed Porthamel
*Coed Pwll Mawr
*Coed Trellyniau
*Coed y Felin
*Cors Bodgynydd
*Cors Goch
*Cors y Sarnau
*Chwarel Marford
*Chwarel Minera
*Chwarel Pisgah
*Dolydd Allington
*Eithinog
*Gogarth
*Gors Maen Llwyd
*Greenacres
*Gwaith Powdr
*Maes Hiraddug
*Mariandyrys
*Morfa Bychan
*Nantporth
*Porth Diana
*Rhiwledyn
*Traeth Glaslyn
*Y Ddol Uchaf
*Y Graig

## Gweler hefyd
Ymddiriedolaeth Natur Gogledd Cymru

## Dolen allanol
* Gwefan yr ymddiriedolaeth

Categori:Gwarchodfeydd natur yng Nghymru
Tremorfa

Ardal a chymuned yng Nghaerdydd yw **Tremorfa** (*tref* + *morfa*). Mae o fewn ward Sblot yng Nghaerdydd.

## Cludiant 
Mae Tremorfa yn cael ei wasanaethu gan lwybr bws rhif 61 sy'n gweithredu o Pengam Green i Bentrebane trwy ganol y ddinas.  Fe'i gwasanaethir hefyd gan wasanaeth City Circle rhifau 1 a 2. 

## Cyflogaeth 
Mae'r gyfradd ddiweithdra yn Nhremorfa yn uwch na'r cyfartaledd ar gyfer Caerdydd ac yn uwch na'r cyfartaledd cenedlaethol, gan awgrymu y gallai dod o hyd i swydd yn yr ardal hon fod yn anodd.  Mae'r gyfradd o hawlio unrhyw fudd-dal (sy'n cynnwys manteision gwaith) yn fwy na 10% yn is yn Nhremorfa na'r cyfartaledd cenedlaethol, sy'n awgrymu fod cyflogau'n uwch na'r cyfartaledd yn yr ardal.

### Gradd cymdeithasol ac ystadegau galwedigaeth 
Mae gradd gymdeithasol yn ddosbarthiad yn seiliedig ar alwedigaeth ac mae'n galluogi aelwyd a'i holl aelodau i'w dosbarthu yn ôl swydd y prif enillydd incwm.  Mae gan Tremorfa 20% o aelwydydd gyda swyddi rheoli, gweinyddol neu broffesiynol sy'n uwch na'r cyfartaledd cenedlaethol.  Mae'r ysgol bellach wedi gwella'n sylweddol ac nid oes angen gwelliant sylweddol bellach.  Ymddangosodd Willows High yn rhaglen ddogfen Channel 4,  yn 2015.  Un o'r ysgolion cynradd ochr draw y ffordd o STAR HYB yw Ysgol Gynradd Baden Powell.

## Llywodraeth 
bawd|250x250px| Lleoliad cymuned Tremorfa (ôl-2016) yng Nghaerdydd

## Digwyddiadau 
Ym mis Rhagfyr 2015, cynhaliwyd 'Pugfest' Nadolig yng nghanolfan chwarae Action Petz yn Nhremorfa, gyda mwy na 1,500 o ymwelwyr a thua 400 o gemau .  Roedd yn un o'r digwyddiadau hwyliog ar gyfer cystadleuwyr a sefydlwyd yn genedlaethol gan Rob Clowes er cof am ei gi, Poppy.  Yn 2017 ymwelodd y Tywysog Harry a'i wraig, Megan Markle, yn STAR HYB,  Daeth tua 2000 o bobl yn unswydd i'w gweld.

## Gweler hefyd 
* John Brooks, Barwn Brooks o Tremorfa (1927-2016), a oedd yn offerynnol yn ailddatblygu ardal Dociau Caerdydd sydd bellach yn cael ei adnabod fel Bae Caerdydd . 
* RAF Pengam Moors, am hanes yr aerodrom rhwng 1905 a 1954.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Gwthfwrdd

bawd|275x275px|Gêm o gwthfwrdd yn cael ei pharatoi ar fwrdd llong
Gêm yw **gwthfwrdd** ble mae chwaraewyr yn gwthio disgiau pwysedig fel eu bod llithro i lawr cwrt cul gyda'r nod o'u cael i aros o fewn i ardal sgorio benodol. Mewn **gwthfwrdd llawr**, mae ciwiau yn cael eu defnyddio i wthio'r disgiau neu gnapiau, ond ceir math hefyd sy'n cael ei chwarae ar ben bwrdd gyda'r cnapiau yn cael eu gwthio â llaw.

Nid yw hanes cyflawn gwthfwrdd yn hysbys. Er bod peth gwybodaeth am ei ddatblygiad, mae'r tro cyntaf iddo gael ei chwarae, y lleoliad a'r dyddiad, yn ddirgelwch. Yn sicr, o Ewrop y tarddodd ac mae ei hanes yn ymestyn yn ôl dros o leiaf 500 o flynyddoedd.

Gwyddom hefyd bod y gwthfwrdd wedi'i chwarae tan Frenin Harri VIII o Loegr a'i fod wedi gwahardd y werin bobl rhag ei chwarae. Ceir cofnod yn y treuliau brenhinol ar gyfer 1532 bod £9 wedi'i dalu i 'Lord William' am ennill gêm o 'shovelboard'.

O ran ei amcanion, ei ffurf a'i offer, mae gwthfwrdd yn rhannu nifer o nodweddion â gemau eraill, gan gynnwys hoci aer, bowliau, cwrlo, croce, coets a biliards.

Categori:Chwaraeon manwl
Cynhadledd San Remo

bawd|320px|Dirprwyaeth Cynhadledd San Remo

Roedd **Cynhadledd San Remo** yn ddigwyddiad pwysig ac yn garreg filltir wrth ail-lunio map Ewrop wedi'r Rhyfel Mawr. Cynhaliwyd y gynhadledd gan y Cynghreiriaid buddugol rhwng 19 a 26 Ebrill 1920 y nhref Sanremo, yr Eidal. Bwriad y Gynhadledd oedd cadarnhau a chyfreithloni y drefn diriogaethol a oedd yn rhan o ymraniad Ymerodraeth yr Otomaniaid, a gytunwyd rhwng Ffrainc a'r Deyrnas Unedig yng Nghytundeb Versailles a gynhaliwyd y flwyddyn gynt, yn 1919. Ers canol yr 20g, arddelwyd y sillafiad Sanremo.

## Prif nodweddion
Deliodd Cynhadledd San Remo gyda thiriogaeth Ymerodraeth yr Otomoan yn y Dwyrain Canol.

* I Ffrainc - Dyfarnwyd Syria a Libanus o dan reolaeth Ffrainc, tra'u bod wedi'u gwahanu oddi ar ei gilydd. Bu cryn ymladdd gan Ffrainc i feddiannu Syria fel mandad.
* I Brydain - Dyfarfnwyd Irac i Brydain.

Daeth Irac, a drefnwyd fel brenhiniaeth sofran o dan deyrnasiad Feysal I yn hytrach o dan fandad Prydeinig fel Mesopotamia. Gwahanwyd Palesteina, oddi ar Syria (yr hen drefn o dan yr Otomoaniaid lle adnabwyd y rhan fwyaf o'r diriogaeth fel 'De Syria'). Cadarnhwyd ymrwymiad Prydain i Ddatganiad Balfour, gan greu Mandad Palesteina o dan reolaeth Prydain. Roedd y tiriogaeth newydd yn cynnwys Gwlad yr Iorddonen i gychwyn fel rhan o'r un wlad, ond ymranwyd Gwlad yr Iorddonen oddi ar Balesteina rhai blynyddoedd yn ddiweddarach. Ar 24 Ebrill 1920 pleidleisiodd Cynghrair y Cenhedloedd o blaid Mandad Prydain ym Mhalesteina a gan hynny sefydlu beth ddaeth yn egin wladwriaeth Iddewig - gelwir y dyddiad yma, a Chytundeb San Remo gan yr Iddewon fel 'Magna Carta' sefydlu a chydnabod tiriogaeth Iddewig.

## Cefndir
Yn ystod y cyfarfodydd y 'Cyngor y Pedwar Mawr' (Prydain, Ffrainc, Siapan a'r Eidal gyda'r Unol Daleithiau fel arsylwr niwtral) yn 1919, cyhoeddodd y Prif Weinidog Prydain, David Lloyd George yr ohebiaeth a fu rhwng Husayn a McMahon yn gytundeb rhwymol ac mae'r cytundeb gyda Husayn ibn Ali, Sharif Mecca, a Chytundeb Sykes-Picot a cynigiodd wladwriaeth Arabaidd neu conffederasiwn o wladwriaethau Arabaidd. Ym mis Gorffennaf 1919 gwrthododd senedd Syria Fawr (gwladwriaeth newydd gwrth-drefedigaethol Arabaidd) dderbyn unrhyw ddatganiad gan y Llywodraeth Ffrainc ar unrhyw ran o diriogaeth y wlad newydd.

Ar 30 Medi 1918 datganodd cefnogwyr gwrthryfel Arabaidd yn Damascus ei cefnogaeth i lywodraeth Husayn, a enwyd yn "Brenin arweinwyr crefyddol Arabiaid ym Meca." ar 6 Ionawr 1920, yna tywysog Faisal I o Irac dechreuodd cytundeb gyda Phrif Weinidog Ffrainc, Georges Clemenceau, a oedd yn cydnabod "hawl Syriaid i lywodraethu fel cenedl annibynnol" Gyngres Genedlaethol Syria, yn cyfarfod yn Damascus, datganodd yn wladwriaeth annibynnol Syria ar 8 Mawrth1920.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Dadansoddiad Iddewig o'r Gynhadledd
* Dadansoddiad Arabaidd o'r Gynhadledd

Categori:Cynadleddau diplomyddol
Categori:Hanes y Dwyrain Canol
Categori:Hanes Israel
Categori:Hanes Palesteina
Categori:Hanes Libanus
Categori:Hanes Syria
Categori:Hanes Gwlad Iorddonen
Categori:Hanes Irac
Categori:1920 yn yr Eidal
Lock n' Load with R. Lee Ermey

Cyfres deledu realaeth oedd '''''Lock n' Load with R. Lee Ermey'''''. Y prif gyflwynwyr oedd R. Lee Ermey.

## Rhestr episodau
* Rhestr Penodau Lock n' Load with R. Lee Ermey

## Dolen Allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2009
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Geirfa economeg

## A 
* arian
* arian cyfred
* arianneg
* arianyddiaeth

## B 
* banc
* busnes

## C 
* cost
* credyd
* cyfalaf
* cyflenwad a galw
* cyfranddaliad
* cymhorthdal

## Ch 
* chwyddiant

## D 
* diffyndollaeth
* diweithdra
* diwydiant
** diwydiant cynradd
** diwydiant eilaidd
** diwydiant trydyddol
* dyled

## E 
* elw

## G 
* gorchwyddiant
* gwladoli

## I 
* incwm

## L 
* laissez-faire

## Ll 
* llafur

## M 
* mantais gymharol
* marchnad
** marchnad rydd
** marchnad stoc
* masnach
** masnach deg
** masnach rydd
* mercantiliaeth
* monopoli

## P 
* preifateiddio

## S 
* stoc

## T 
* tariff


Categori:Economeg
Economeg
Llenyddiaeth Normaneg Lloegr

Llenyddiaeth a ysgrifennid yn Eingl-Normaneg, tafodiaith Seisnig yr iaith Normaneg, o'r 11g i'r 15g yw **llenyddiaeth Normaneg Lloegr** neu **lenyddiaeth Eingl-Normaneg**. Daeth yr iaith i Loegr yn sgil goresgyniad y Normaniaid yn 1066. Normaneg oedd iaith swyddogol y llys brenhinol o deyrnasiad Harri I hyd at farwolaeth Harri IV yn 1413, ac felly'n iaith y gyfraith a dogfennau swyddogol. Fel mamiaith y frenhiniaeth, enillodd statws mawreddog ymhlith yr uchelwyr. Er hynny, parhaodd Saesneg Canol yn iaith y werin a'r bonedd, a Ffrangeg a Lladin yn ieithoedd y prifysgolion hyd at ganol y 14g.

Ar wahân i ddeddfau a dogfennau'r llywodraeth, hanes a llên grefyddol oedd y rhan fwyaf o'r hyn a ysgrifennid yn Eingl-Normaneg. Y prif weithiau hanesyddol a bywgraffyddol yw croniclau mydryddol Geffrei Gaimar, *Histoire des Bretons* ac *Estorie des Engles*, ac amryw fucheddau'r saint. Cyfieithwyd rhai ohonynt o Ladin, er enghraifft bucheddau Edward Gyffeswr a Thomas Becket. Ysgrifennwyd hefyd nifer o homilïau, ac ambell ramant, cerdd alegorïaidd (er enghraifft *Bestiaire* gan Philip de Thaun), a *fabliau*. O ran gweithiau anghrefyddol, nodir y bardd Thomas d'Angleterre am ei fersiwn o chwedl Trystan ac Esyllt yn y 12g.

Wedi Pedwerydd Cyngor y Lateran yn 1215 a Chyngor Rhydychen yn 1222, cynhyrchwyd llawer o weithiau defosiynol, moesol, a didactig i addysgu Cristnogion drwy gyfrwng yr Eingl-Normaneg.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Jean Blacker, *The Faces of Time: Portrayal of the Past in Old French and Latin Historical Narrative of the Anglo-Norman Regnum* (Austin: University of Texas Press, 1994).
* M. Dominica Legge, *Anglo-Norman Literature and Its Background* (Rhydychen: Clarendon Press, 1963).


Normaneg
Lloegr
Categori:Yr iaith Normaneg yn Lloegr
Geirfa athroniaeth

## A 
* a posteriori
* a priori
* Aristoteliaeth

## C 
* canlyniadaeth

## D 
* defnyddiolaeth
* delfrydiaeth
* dilechdid
* dirfodaeth

## E 
* empiriaeth
* enwoliaeth
* epistemoleg
* esboniadaeth

## Ff 
* ffenomen
* ffenomenoleg

## H 
* Hegeliaeth

## M 
* materoliaeth
* metaffiseg
* moeseg
* moesoldeb

## O 
* ontoleg

## P 
* penderfyniaeth
* perthynolaeth
* Platoniaeth
* positifiaeth
** positifiaeth resymegol
* pragmatiaeth

## R 
* realaeth

## Rh 
* rheswm
* rhesymeg
* rhesymoledd
* rhesymoliaeth

## S 
* Stoiciaeth

## T 
* trosgynoliaeth

## Y 
* ysgolaeth


Categori:Athroniaeth
Athroniaeth
Geirfa seicoleg

## C 
* canfyddiad
* cwnsela
* cyflyru

## D 
* dibyniaeth

## Ff 
* ffobia

## G 
* gorbryder
* gwybyddiaeth

## I 
* iselder ysbryd
* isymwybod

## P 
* paraffilia
* personoliaeth

## Rh 
* rhithdyb

## S 
* seicdreiddiad
* seicosis
* seicotherapi
* sgitsoffrenia

## Y 
* ymddygiadaeth
* ymwybyddiaeth ofalgar


Seicoleg
Categori:Seicoleg
Rhestr seicolegwyr

* Hans Eysenck
* Sigmund Freud
* William James
* Carl Jung
* Ivan Pavlov
* Jean Piaget
* Carl Rogers
* Burrhus Skinner
* John B. Watson
* Wilhelm Wundt

Seicolegwyr
Categori:Seicolegwyr
Lifft cychod Anderton

Mae ‘’’Lifft cychod Anderton’’’ yn loc lifft ger Anderton, Swydd Gaer, yn cysylltu Camlas Trent a Merswy â Dyfrffordd Weaver, sydd 50 troedfedd yn is na'r gamlas.

Cynlluniwyd y lifft, agorwyd ym 1875, gan Edwin Clark. Cost y lifft oedd £48,428. Caewyd y lifft, oherwydd rhydu, ym 1983, ond codwyd £7,000,000 i’w atgyweirio, ac ailagorwyd y lifft yn 2002.

Mae’r Ymddiriedolaeth Camlas ac Afon wedi agor canolfan ymwelwyr gerllaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Camlesi
Categori:Cludiant yn Swydd Gaer
Geirfa cymdeithaseg

## C 
* cymuned

## D 
* dosbarth cymdeithasol

## E 
* ethnigrwydd

## G 
* grŵp

## M 
* mudoledd cymdeithasol

## S 
* statws economaidd-gymdeithasol

## Y 
* ymddiwylliannu


Categori:Cymdeithaseg
Cymdeithaseg
Rhestr cymdeithasegwyr

* Theodor W. Adorno
* Louis Althusser
* Auguste Comte
* Emile Durkheim
* Friedrich Engels
* Erich Fromm
* Antonio Gramsci
* Max Horkheimer
* Edmund Husserl
* Ivan Illich
* Thomas Kuhn
* Karl Mannheim
* Herbert Marcuse
* Karl Marx
* George Herbert Mead
* Robert Michels
* C. Wright Mills
* Talcott Parsons
* Karl Popper
* Frederick W. Taylor
* Ferdinand Tönnies
* Max Weber

Categori:Cymdeithasegwyr
Cymdeithasegwyr
Richard Bell

Undebwr llafur a gwleidydd o Gymru oedd **Richard Bell** (27 Tachwedd 1859 - 1 Mai 1930).	Prif bwysigrwydd Bell oedd ei wrthwynebiad i sefydlu Plaid Lafur annibynnol.	

Cafodd ei eni yn Merthyr Tudful yn 1859 a bu farw yn Llundain.			

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.		

## Cyfeiriadau 
*Richard Bell - Y Bywgraffiadur Cymreig	
*Richard Bell - Gwefan Hansard	
*Richard Bell - Bywgraffiadur Rhydychen		

 
		

Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Morton Peto

Peiriannydd, gwleidydd a pheiriannydd sifil o Loegr oedd y Barwnig **Samuel Morton Peto** (4 Awst 1809 - 13 Tachwedd 1889).

Cafodd ei eni yn Woking yn 1809. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig.		

## Cyfeiriadau 
*Samuel Morton Peto - Gwefan Hansard	
*Samuel Morton Peto - Bywgraffiadur Rhydychen		

	

Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Williams (gwleidydd)

Gwleidydd o Gymru oedd **William Williams** (12 Chwefror 1788 - 26 Ebrill 1865). Efo Joseph Hume, Williams oedd y radical mwyaf blaenllaw yn Nhŷ’r Cyffredin. Roedd yn gweithio i ddiwygio'r senedd gan gynnwys y balot a helaethu'r etholfraint.	

Cafodd ei eni yn Llanpumsaint yn 1788.	

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.		

## Cyfeiriadau 
*William Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig	
*William Williams - Gwefan Hansard	
*William Williams - Bywgraffiadur Rhydychen	

 
	

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1865
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Amherst, 3ydd Iarll Amherst

Gwleidydd o Loegr oedd **William Amherst, 3ydd Iarll Amherst** (26 Mawrth 1836 - 14 Awst 1910).

Cafodd ei eni yn Mayfair yn 1836 a bu farw yn Barc Montreal. Roedd yn fab i William Amherst. Addysgwyd ef yn Coleg Eton.	

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig.		

## Cyfeiriadau 
*William Amherst, 3ydd Iarll Amherst - Gwefan Hansard	

 
			

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1836
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Enoch Salisbury

Gwleidydd o Gymru oedd **Enoch Salisbury** (7 Tachwedd 1819 - 17 Hydref 1890) a aned ym Magillt, Sir y Fflint. Roedd yn adnabyddus fel cyfreithiwr, Aelod Seneddol Rhyddfrydol, a chasglwr llyfrau. Mae ei gasgliad llyfrau nawr yn ffurfio *Llyfrgell Salisbury* ym Mhrifysgol Caerdydd.			

Yn ystod ei yrfa bu'n Aelod Seneddol dros Dinas Caer (1857 – 1859).		

## Cyfeiriadau 
*Enoch Salisbury - Y Bywgraffiadur Cymreig		
*Enoch Salisbury - Gwefan Hansard	
*Enoch Salisbury - Bywgraffiadur Rhydychen	

 
	

Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1890
Harold Finch

Gwleidydd o Gymru oedd	**Syr Harold Josiah Finch** (2 Mai 1898 - 16 Gorffennaf, 1979). Roedd yn undebwr a gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Llafur Bedwellte  rhwng 1950 a 1970.

## Bywyd Personol
Cafodd Finch ei eni yn Y Barri yn 1898 yn fab i Josiah Coleman Finch, arolygwr rheilffyrdd, ac Emmie (née Keedwell) ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn ysgol elfennol y Barri, gan ymadael a'r ysgol yn 14 mlwydd oed.

Ym 1922 priododd  Gladys, merch Arthur Hinder, bu iddynt un mab ac un ferch.

## Undebwr llafur
Wedi ymadael a'r ysgol cafodd swydd fel clerc gyda Chwmni Rheilffyrdd y Barri. Wedi cyfnod yn y Coleg Llafur Canolog  dechreuodd ei gysylltiad â Ffederasiwn Glowyr de Cymru ym 1919 pan benodwyd ef yn ysgrifennydd ardal Tredegar o'r Ffederasiwn. Ym 1935 fe'i penodwyd yn ysgrifennydd i ardal De Cymru o Undeb Cenedlaethol y Glowyr. Rhwng 1951 a 1960 roedd yn aelod o Bwyllgor Gwaith Undeb Cenedlaethol y Glowyr.

## Gyrfa Wleidyddol
Etholwyd Finch i Gyngor Mynyddislwyn ym 1922, gan wasanaethu fel cadeirydd y cyngor am dymor 1932-1933.
Wedi i Syr Charles Edwards ymddeol o'r senedd ar adeg etholiad cyffredinol 1950 dewiswyd Finch yn olynydd iddo fel ymgeisydd Llafur ar gyfer sedd Bedwellte. Cadwodd y sedd gyda 83% o'r bleidlais.

Yn y senedd gwasanaethodd fel llefarydd yr wrthblaid ar ynni ac egni rhwng 1959 a 1960. Roedd yn  ysgrifennydd Grŵp Seneddol y Glowyr rhwng 1964 a 1966, a fu'n cadeirydd y Blaid Seneddol Gymreig. Fe'i penodwyd yn weinidog pan sefydlwyd y Swyddfa Gymreig ym mis Hydref 1964. Ymddeolodd o'r Senedd ar adeg etholiad cyffredinol 1970.

Cafodd ei ddyrchafu yn farchog yn rhestr anrhydeddau pen-blwydd y frenhines ym 1969 am ei wasanaeth cyhoeddus yng Nghymru.

## Marwolaeth
Bu farw yn Ysbyty Sant Gwynllŵg Casnewydd o grebachiad cerebrol yn 81 mlwydd oed.

## Cyhoeddiadau
**Memoirs of a Bedwellty M.P.*, Starling Press Limited 1 Mai 1972 (Hunangofiant)

## Cyfeiriadau 
*Harold Finch - Y Bywgraffiadur Cymreig		
*Harold Finch - Gwefan Hansard	

 
	

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Syr William Williams

Milwr a gwleidydd o Loegr oedd **Syr William Williams, Barwnig 1af o Kars** (4 Rhagfyr 1800 - 26 Gorffennaf 1883).		

Cafodd ei eni yn Annapolis Royal yn 1800 a bu farw yn Llundain.			

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Urdd y Baddon ac Uwch Groes y Lleng Anrhydedd.		

## Cyfeiriadau 
*Syr William Williams, Barwnig 1af, o Kars - Gwefan Hansard	
*Syr William Williams, Barwnig 1af, o Kars - Bywgraffiadur Rhydychen		

			

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
A. J. Mundella

Gwleidydd o Loegr oedd	**Anthony John Mundella** (28 Mawrth 1825 - 21 Gorffennaf 1897).		

Cafodd ei eni yng Nghaerlŷr yn 1825 a bu farw yn Queen's Gate.			

Yn ystod ei yrfa bu'n Llywydd y Bwrdd Masnach, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig ac yn aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.		

## Cyfeiriadau 
*A. J. Mundella - Gwefan Hansard	
*A. J. Mundella - Bywgraffiadur Rhydychen		

 
			

	

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1825
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Twmpath (dawns)

[bawd|Twmpath dawns, o flaen [Castell Caerffili]]

Digwyddiad Cymreig, ble mae pobl yn dod ynghyd i ddawnsio gwerin yw **twmpath dawns** neu **twmpath dawnsio**. Mae'r gair 'twmpath' yn golygu 'cynulliad o bobl', ac yn hanesyddol mae wedi'i ddefnyddio hefyd i gyfeirio at achlysuron pan fyddai pobl yn dod at ei gilydd i chwarae gemau, mewn 'twmpath chwarae'. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r gair 'twmpath' yn cael ei ystyried yn gyfystyr â thwmpath dawns. Yn yr 20g bu Urdd Gobaith Cymru yn noddwr brwd o'r twmpathau, yn enwedig yng ngwersylloedd Nglan Llyn a Llangrannog.

Mae'r twmpath fel arfer yn ddigwyddiad anffurfiol ac ni fydd y bobl sy'n cymryd rhan wedi ymarfer o flaen llaw nac yn brofiadol fel dawnswyr gwerin. Bydd y twmpath yn cynnwys nifer o ddawnsfeydd unigol sy'n cael eu dysgu ar y pryd. Yn ystod y noson, mae rhyddid i ddawnswyr adael neu ymuno â dawnsfeydd unigol fel y mynnant, yn hytrach na bod disgwyl iddynt gymryd rhan yn yr holl ddawnsfeydd o'r dechrau i'r diwedd.

Bydd person neu bersonau penodol yn cael y dasg o 'alw' y twmpath, sef cyflwyno'r ddawns i'r rhai sy'n bwriadu cymryd rhan ynddi ac yna'u helpu i gyflawni'r ddawns i gyfeiliant sydd naill ai'n fyw neu wedi'i recordio. Ymhlith y galwyr mwyaf nodedig yng Nghymru mae Dei Tomos.

Erbyn yr 21g roedd twmpath dawns yn aml yn cael ei gynnal i ddathlu Gŵyl Dewi neu fel rhan o ddathliad priodas.

## Gweler hefyd
* Dawnsie Twmpath: casgliad o 55 dawns werin boblogaidd Gymreig gan Eddie Jones
* Cymdeithas Ddawns Werin Cymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Dawns werin yng Nghymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Hugh Childers

Gwleidydd o Loegr oedd	**Hugh Childers** (25 Mehefin 1827 - 29 Ionawr 1896) a aned ac a fu farw yn Llundain.		

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a Choleg Wadham, Rhydychen.	

Yn ystod ei yrfa bu'n Aelod Seneddol, Canghellor y Trysorlys, Canghellor Dugiaeth Caerhirfryn, aelod o Gyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig, aelod o Gyngor Deddfwriaethol Victoria, aelod o Gynulliad Deddfwriaethol Victoria, Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel ac Ysgrifennydd Cartref. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.		

## Cyfeiriadau 
*Hugh Childers - Gwefan Hansard	
*Hugh Childers - Bywgraffiadur Rhydychen		

 
			

Categori:Pobl o Lundain
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Cân i Gymru 2019

Cynhaliwyd **Cân i Gymru 2019** ar 1 Mawrth 2019 yng Nghanolfan y Cefyddydau, Aberystwyth.  Roedd y gystadleuaeth hon yn nodi hanner can mlynedd ers cystadleuaeth cyntaf Cân i Gymru nôl yn 1969 pan enillodd Margaret Williams gyda'r gân *Y Cwilt Cymreig*. Cyflwynwyd y rhaglen gan Elin Fflur a Trystan Ellis Morris a darlledwyd y sioe yn fyw ar S4C.

Y beirniaid eleni oedd Kizzy Crawford, Geraint Lovgreen, Non Parry a Ryland Teifi.

Yr enillydd oedd Elidyr Glyn, Bangor am ei gân ''Fel Hyn 'da Ni Fod''. Roedd yn derbyn gwobr o £5,000 a bydd yn cynrychioli Cymru yn yr Ŵyl Ban Geltaidd. Cynhyrchwyd y rhaglen gan gwmni Avanti.

## Cystadleuwyr 
*

## Dychan
Cafwyd adolygiad ddychannol o'r gystadleuaeth a'r rhaglen gan gymeriad DJ Bry ar Hansh (gwasanaeth ar-lein S4C i gynulleidfa iau a llai traddodiadol y Sianel.

## Arddangosfa
Cafwyd arddangosfa yn amlinellu hanes y gystadleuaeth yn ardal bwyty Canolfan y Celfyddydau Aberystwyth i gyd-fynd gyda'r gystadleuaeth. Dangosau'r arddangosfa luniau a dyfyniadau gan gyn berfformwyr a threfnwyr.

## Cyfeiriadau
2019
Categori:2019 yng Nghymru
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Digwyddiadau blynyddol yng Nghymru
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Cerddoriaeth boblogaidd
Categori:Diwylliant poblogaidd
Dŵr tonig

bawd|Mae'r cwinin mewn potel o ddŵr tonig yn fflworoleuol o dan olau uwchfioled.

Diod feddal garbonedig sy'n cynnwys cwinin yw **dŵr tonig** (neu **ddŵr tonig Indiaidd**). Roedd yn wreiddiol yn cael ei ddefnyddio fel meddygaeth ataliol yn erbyn malaria. Erbyn hyn mae gan ddŵr tonig lefel sylweddol is o cwinin ac mae'n cael ei yfed oherwydd ei flas chwerw nodweddiadol. Mae'n aml yn cael ei ddefnyddio mewn diodydd cymysg, yn arbennig mewn coctel, fodca tonig a jin a thonig. Mae dŵr tonig gyda lemon neu leim yn cael ei alw'n lemon chwerw neu leim chwerw. Yn 1858 y cynhyrchwyd y dŵr tonig masnachol cyntaf.

Mae'r cwinin mewn dŵr tonig yn fflworoleuo dan olau uwch-fioled. Mae sensitifrwydd cwinin i olau uwchfioled mor uchel fel bod modd ei weld yn fflworoleuol yng ngolau dydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diodydd meddal
Categori:Cymysgwyr diodydd
Cadarnwedd

Mewn systemau electronig a chyfrifiadura, mae **cadarnwedd** (Saesneg: *firmware*)  yn fath penodol o feddalwedd sy'n darparu rheolaeth lefel-isel ar gyfer caledwedd y ddyfais. Gall cadarnwedd naill ai ddarparu amgylchedd gweithredu safonol ar gyfer meddalwedd mwy cymhleth y ddyfais, neu ar gyfer dyfeisiau llai cymhleth, gall y cadarnwedd gyflawni swydd system weithredu'r ddyfais, gan reoli, monitro a thrin data. Mae bron pob dyfais electronig y tu hwnt i'r symlaf yn cynnwys peth.

Ymhlith yr enghreifftiau nodweddiadol o ddyfeisiau sy'n cynnwys cadarnwedd mae:
* systemau wedi'u mewnosod (*embedded systems*)
* offer defnyddwyr e.e. teclyn sain, ffôn llaw, peiriant golchi dillad, y car, zapyr y teledu
* cyfrifiaduron e.e. ar y ROM
* dyfeisiau cyfrifiadurol, ymylol: y cerdyn graffig, y sganiwr, y disg caled, y gyrrwr DVD, yr allweddell, y sgrin gyffwrdd / TFT ayb.
bawd|chwith|Gosodir cadarnwedd mewn llawer o ddyfeisiadau pob-dydd ee y zapyr hwn.

Lleolir y cadarnwedd, fel arfer, ar ddyfais storio, neu gof ROM, neu ers y 2010au ar y fflachgof. Hyd at y 2010au, unwaith yn unig y llwythid y cadarnwedd ar ROM y teclyn. Dim ond yn araf y gellid newid y data a storiwyd yn y ROM, a hynny gyda chryn anhawster neu ddim o gwbl. Er enghraifft, mae BIOS y cyfrifiadur, fel arefr, wedi'i roi yn y ROM, a dim ond yn achlysurol iawn y caiff ei uwchraddio.

Bathwyd y term *firmware* gan Ascher Opler a hynny yn 1967.

## Flachio 
**Fflachio** yw'r weithred o drosysgrifo'r cadarnwedd neu ddata, a leolir yn yr EPROM neu fodiwlau'r fflachgof - o fewn dyfais electronig, gyda data newydd. Gwneir hyn er mwyn uwchraddio'r ddyfais Er enghraifft, gellir newid y gwasanaethwr neu ddarparwr y ffôn, drwy'r broses o fflachio. I wneud hyn, defnyddir rhaglen gyfrifiadurol syml gan y darparwr.

Yr hawddaf yw hi i fflachio, y mwyaf tebygol yw hi i haciwr dorri i mewn i'r system a chymeryd drosodd y ddyfais. Lle mae bywyd yn y fantol, e.e. 'cyfrifiadur' y car - mae'n hanfodol mai dim ond gwneuthurwr y car all uwchraddio cadarnwedd y car.

## Hacio'r cadarnwedd 
Yn 2015 darganfu Kaspersky Lab fod grwp o'r enw "the Equation Group" wedi addasu disgiau caled sawl cwmni rhyngwladol, gan osod yn ddiarwybod i'r cwmnïau (hyd y gwyddus) eu bod wedi gosod ceffyl Trojan ar rannau o'r ddisg na chant eu dileu pan gaiff y ddisg ei fformadu, neu pan fo'r data'n cael ei ddileu. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu'n gryf iawn mai'r *National Security Agency* (NSA) Unol Daleithiau America oedd yn gyfrifol am yr ymdrech yma i ysbio ar wybodaeth ar ddisgiau caled llywodraethau a chwmniau'r byd. Yn ôl Kaspersky Lab, dyma'r achos waethaf o hacio a fu erioed, gyda dros 500 o ddyfeisiadau wedi'u hacio mewn 42 gwlad.

## Cyfeiriadau
Categori:Systemau cyfrifiadurol
Categori:Meddalwedd system
Geffrei Gaimar

Hanesydd a bardd o Loegr yn yr iaith Eingl-Normaneg oedd **Geffrei Gaimar** a flodeuai yn y 1130au. Fe'i nodir am ei groniclau mydryddol *Histoire des Bretons* ac *Estorie des Engles*, y cyntaf o'r rhain yn gyfieithiad coll o *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy.

Ni wyddys llawer am fywyd Geffrei Gaimar. Un o wŷr llys Hugh d'Avranches, Iarll 1af Caer ydoedd. Mae'n bosib yr oedd yn gyfeillgar â Dafydd y Sgotyn (Esgob Bangor, 1120–38). Cyfansoddai *Estoire des Engles* ar ffurf 6526 o linellau wythsill wedi eu trefnu'n gwpledi odli. Dyma'r gwaith hynaf wedi ei ysgrifennu mewn unrhyw ffurf werinol ar yr iaith Ffrangeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Marwolaethau'r 12fed ganrif
Categori:Beirdd y 12fed ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Normaneg o Loegr
Categori:Cyfieithwyr o Loegr
Categori:Hanesyddion y 12fed ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion Normaneg o Loegr
Yr Eisteddfod Ryng-golegol

**Yr Eisteddfod Ryng-Golegol** yw un o uchafbwyntiau cymdeithasol calendr myfyrwyr Cymraeg Cymru. Caiff ei chynnal yn flynyddol yn un o brifysgolion Cymru, tua diwedd Chwefror. Mae'r myfyrwyr yn cystadlu ar ran eu prifysgol i ennill y mwyaf o farciau, a chwpan yr Eisteddfod, mewn cystadlaethau llwyfan a gwaith cartref.

Cynhelir yr Eisteddfod ar ddydd Sadwrn, a cheir gig gyda'r nos. Arhosai'r myfyrwyr o'r prifysgolion gwadd sy'n bell i ffwrdd, mewn ystafell gyffredin neu ffreutur ar y nos Wener. Dychwelant adref ar fwsiau hwyr ar ôl y gig nos Sadwrn.

Yn wahanol i Eisteddfodau traddodiadol mae hon yn fwy swnllyd, gyda nifer o gystadlaethau cellweirus megis "Bing Bong". Bydd myfyrwyr pob prifysgol yn cynhyrchu crysau-T yn arbenning i'r digwyddiad, fel arfer gyda phennill ddoniol ar y cefn.

## Cyfranogwyr 
* Prifysgol Abertawe
* Prifysgol Aberystwyth
* Prifysgol Bangor
* Prifysgol Caerdydd
* Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant
* Prifysgol Lerpwl (2017-2022)
* Prifysgol Manceinion (2024)

## Lleoliadau 
* 1960 - Prifysgol Bangor
* 1961 - Prifysgol Aberystwyth
* 1964 - Prifysgol Bangor
* 1968 - Prifysgol Bangor
* 1971 - Prifysgol Bangor
* 1985 - Prifysgol Aberystwyth
* 2003 - Prifysgol Bangor
* 2004 - Prifysgol Abertawe
*2005 - Prifysgol Aberystwyth
* 2006 - Prifysgol Caerdydd
* 2007 - Prifysgol Bangor
* 2008 - Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (yng Nghaerfyrddin)
* 2009 - Prifysgol Abertawe
* 2010 - Prifysgol Aberystwyth
* 2011 - Prifysgol Caerdydd
* 2012 - Prifysgol Bangor
* 2013 - Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant (yng Nghaerfyrddin)
* 2014 - Prifysgol Abertawe
* 2015 - Prifysgol Aberystwyth
* 2016 - Prifysgol Caerdydd
* 2017 - Prifysgol Bangor
* 2018 - Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant (yn Llanbedr Pont Steffan)
* 2019 - Prifysgol Abertawe
* 2020 - Prifysgol Aberystwyth
* 2021 - *Gohiriwyd Eisteddfod Ryng-golegol Caerdydd oherwydd Pandemig COFID-19*
* 2022 - Prifysgol Bangor
* 2023 - Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant (yn Llanbedr Pont Steffan)
* 2024 - Prifysgol Abertawe
* 2025 - Prifysgol Aberystwyth
* 2026 - Prifysgol Caerdydd

## Prifysgol fuddigol 
* 2014 - Prifysgol Bangor
* 2015 - Prifysgol Aberystwyth
* 2016 - Prifysgol Bangor
* 2017 - Prifysgol Bangor
* 2018 - Prifysgol Bangor
* 2019 - Prifysgol Bangor
* 2020 - Prifysgol Bangor
* 2021 - Prifysgol Bangor
* 2022 - Prifysgol Bangor
* 2023 - Prifysgol Bangor
* 2024 - Prifysgol Aberystwyth
* 2025 - Prifysgol Aberystwyth 
* 2026 - Prifysgol Aberystwyth

## Gweler hefyd 
* Y Ddawns Ryng-Golegol

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Casglu'r Cadeiriau: Enillwyr *(yn cynnwys lleoliadau.1921-presennol; anghyflawn)*

Categori:Prifysgol Cymru
Categori:Eisteddfodau
Mail Call

Cyfres deledu Americanaidd oedd ***Mail Call***. Y prif gyflwynwyr oedd R. Lee Ermey.

## Dolen Allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2002
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 2009
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
TFT LCD

bawd|ASUS Eee PC, gliniadur a oedd yn cynnwys y sgrin TFT LCD
Math o sgrin (neu 'ddangosydd') grisial-hylif yw **TFT LCD**  (*thin-film-transistor liquid-crystal display*) a ddefnyddir mewn gliniaduron, y set deledu, dyfeisiadau llaw fel y cyfrifiannell, monitorau cyfrifiaduron, ffonau symudol, taflunyddion, satnafs ayb.

Dechreuwyd gwerthu TFTs yn fasnachol yn 1986. Olynodd yr LCD a ddaeth allan yn 1971
 a rhagflaenodd yr OLED *Organic light-emitting diode display * a lansiwyd yn 2003.

## Gwneuthuriad 
Gosodir yr elfennau (neu gelloedd y sgrin) mewn colofnau a rhesi. Gan y gellir gyrru foltedd yn uniongyrchol i bob cell nid yw'r trydan yn amharu a chelloedd eraill. Cysylltir pob colofn a phob rhes i switsis ar ffurf transistor: un ar gyfer pob cell. Gan mai un ffordd yn unig y gall y cerrynt lifo drwy'r transistor, nid yw'r gwefr a roddir i bob picsel, felly, yn cael ei wagio'n llwyr. Mae pob picsel yn gynhwysydd (*capacitor*) gyda haen o hylif ynysol rhwng yr haenau.
bawd|chwith|Diagram sy'n dangos sut y gellir pweru pob elfen unigol o'r sgrin.

Yn wahanol i'r lled-ddargludydd a wneir o silicon grisialaidd, defnyddir haen denau o silicon amorffaidd ar haen o wydr sy'n haws i'w gynhyrchu, ac felly'n rhatach.

## Gwneuthurwyr
Ychydig iawn o wneuthurwyr dangosyddion TFT LCD sydd, oherwydd y gost anferthol o godi ffatri pwrpasol. Yn y rhestr ganlynol, nodir y math o ddangosydd mewn cromfachau. Ym mhlith y gwneuthurwyr mae: 
* Panasonic (IPS-Pro)
* LG Display (H-IPS & P-IPS)
* Hannstar a Chunghwa Picture Tubes, Ltd. (S-IPS)
* AU Optronics (A-MVA)
* Chi Mei Optoelectronics (S-MVA)
* Samsung/Sony (S-PVA)
* Samsung (AFFS)
* Sharp Corporation (ASV ac MVA)

## Cyfeiriadau
Categori:Technoleg dangosyddion
Cig oen

Cig dafad yw **cig oen**, ac yn gyffredinol mae disgwyl bod y ddafad dan flwydd oed i'w hystyried yn oen.  Os yw'r ddafad dros flwydd ond heb ddefnyddio dau ddant blaen, bydd ei chig yn cael ei alw'n hesbin neu hesbwrn. Unwaith mae dau ddant yn cael eu defnyddio gan y ddafad, mae'r cig yn cael ei alw'n gig mollt neu gig gwedder. Cig oen yw'r drytaf i'w brynu o'r tri math.

Mae cig oen yn aml yn cael ei weini gyda saws mint ac fel rhan o ginio rhost. Mae hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn cawl Cymreig.

Gwerth cig oen a defaid fel allbwn amaethyddol o Gymru yn 2016 oedd £240 miliwn, 16.9% o gyfanswm gwerth allbwn amaethyddol Cymru. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwyd
Categori:Cig
Categori:Defaid
Set deledu

Dyfais electronig yw'r **set deledu** (neu fel arfer, yn syml, **teledu**) a ddefnyddir mewn cartrefi i wylio'r hyn sy'n cael ei ddarlledu neu ei lawrlwytho o'r we: rhaglenni dogfen, ffilmiau, newyddion y dydd ayb. Cyflwynwyd y teledu analog yn fasnachol ar ddiwedd y 1920au, a daeth yn hynod o boblogaidd wedi'r Ail Ryfel Byd gyda'r tiwb pelydrau catod yn rhan hanfodol ohono. Du a gwyn oedd y lluniau tan y 1960au ac roedd y teledu yr adeg honno, o ran siâp, yn debyg i giwboid; mewn rhai llefydd galwyd ef yn **focs**. Ystyrir y teledu yn un o brif nwyddau traul y byd.

Pan ddyfeisiwyd Betamax, VHS a DVD, defnyddid y teledu er mwyn gwylio'r cynnwys: ffilmiau ayb. A'r teledu hefyd oedd y ddyfais a ddefnyddiwyd ar gyfer y cyfrifiadur personol, pan ddaeth hwnnw i olau dydd yn ei ffurf cynharaf e.e. Timex Sinclair 1000, a'r consol gemau e.e. Atari, yn nechrau'r 1980au. Yn y 2010au gwelodd y 'llen deledu' olau dydd ar ffurf LED LCD, a daeth oes y tiwb pelydrau catod i ben. Mae datblygiadau diweddar ym myd teledu yn cynnwys teledu digidol a ddaeth ar ddechrau'r 21g, teledu 3D, a theledu cadraniad uchel (HDTV: 720p, 1080i a 1080p).

Bathwyd y term Cymraeg "teledu" gan Cassie Davies, Dan Richards ac Urien Wiliam yn 1953 a hynny ar wahân i'w gilydd.

## Hanes y set deledu 
bawd|Y teledu cyntaf i gael ei fasgynhyrchu oedd yr RCA 630-TS, a werthwyd rhwng 1946–1947
bawd|Cefn y teledu, gan ddangos y tiwb pelydrau catod.
Ar ôl datblygiad radio fe weithiodd sawl dyfeisiwr i ddatblygu ffordd o ddarlledu lluniau gyda sain. Un o'r rhain yng ngwledydd Prydain oedd yr Albanwr John Logie Baird. Yn gyffredinol fe gyfrir at Philo T Farnsworth o Rigby, Idaho yn yr Unol Daleithiau fel dyfeisydd y system fodern o deledu ym 1928. Roedd teledu ar gael i'r cyhoedd o'r 1930au hwyr ymlaen ac mae nawr yn rhan allweddol o fywydau pobl trwy'r byd.

Fel atodiad i'r radio y daeth y set deledu cyntaf i olau dydd: rhoddwyd tiwb neon y tu ôl iddo a oedd yn creu llun symudol maint stamp, gyda chwyddwydr yn dyblu ei faint. Gwerthwyd "Televisor" Baird rhwng 1930 a 1933 yng ngwledydd Prydain, sef y set deledu masnachol cyntaf a gwerthodd y cwmni 1,000 o unedau.

Lansiodd y gwyddonydd Kenjiro Takayanagi o Japan ddyfais a oedd yn cynnwys y tiwb pelydrau catod cyntaf yn 1926 mewn ysgol. Gelwir ef yn dad y teledu gan fod yn y teledu hwn hefyd ddyfais a oedd yn derbyn tonnau a ddarlledwyd, a'u trosglwyddo'n llun a llais. Ond weddi'r rhyfel, ataliwyd ef rhag ymchwilio ymhellach gan Unol Daleithiau America.

Du a gwyn oedd y lluniau cyntaf ond newidiwyd i luniau lliw yn y 1960au. Yn y 1970au fe ddatblygwyd ffurf fasnachol i'r cyhoedd recordio rhaglenni teledu - y recordydd caset fideo (neu VCR) - a defnyddiwyd y casetiau hyn i werthu ffilmiau i'r cyhoedd i wylio gartref. Erbyn y 200au defnyddid DVDau i wylio ffilmiau ac erbyn y 2010au lawrlwythwyd ffilmiau 'r we e.e. Netflix. Mae datblygiadau diweddar ym myd teledu yn cynnwys teledu digidol, teledu 3D, a theledu cadraniad uchel (HDTV).

[bawd|dim|Dwy set deledu a gynhyrchwyd yn [De Corea|Ne Corea yn 2012]]

## Cyfeiriadau
Categori:Cynnyrch electronig
Categori:Darlledu
Categori:Nwyddau traul
Categori:Terminoleg teledu
Funko

Mae cwmni **Funko Inc**. yn gwmni Americanaidd sy'n cynhyrchu casgliadau diwylliant pop trwyddedig, sy'n fwyaf adnabyddus am ei ffigurau finyl trwyddedig a bobbleheads. Yn ogystal, mae'r cwmni'n cynhyrchu teganau ac eitemau electronig megis gyriannau USB, lampau a chlyffonau. cafodd ei werthu yn 2005, ac bellach mae'n cael ei arwain gan Prif Swyddog Gweithredol Brian Mariotti. [3] Ers hynny, mae'r cwmni wedi cynyddu cwmpas ei linellau teganau a llofnodi cytundebau trwyddedu gyda chwmnïau mawr megis Marvel, DC Comics, WWE, Lucasfilm, Sony Pictures, Paramount Pictures, Nickelodeon, DreamWorks, Hasbro, CBS, Fox, Warner Bros. , Disney, HBO, Peanuts Worldwide, BBC, MLB, NFL, Ubisoft, NBCUniversal, Cartoon Network, Netflix, Mattel, Gemau 2K,Bethesda games, The Pokémon Company, Sega, Activision, Capcom, The Jim Henson Company a Sesame Workshop. Mae eu teganau a chynhyrchion eraill bellach wedi eu dosbarthu ledled y byd. mae yna podcast swyddogol ar eu wefan.

## Hanes
Fe'i sefydlwyd ym 1998 gan Mike Becker, fe'i cychwynnwyd yn wreiddiol fel prosiect bach i greu amrywiol deganau thema-dechnoleg uchel-dechnoleg. Roedd bobblehead gweithgynhyrchydd cyntaf y cwmni o'r eicon hysbysebu bwyta adnabyddus, y masgot Big Boy.

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1988
Categori:Prosiect Wici Môn