open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iestyn George

Newyddiadurwr o Gymro yw **Iestyn Dyfed George** (ganwyd Ionawr 1966) a fu'n gweithio fel golygydd newyddion ar gylchgronau *NME* a *GQ* a sydd nawr yn ddarlithiwr ym Mhrifysgol Brighton.

Fe'i magwyd yn ardal Mayals, Abertawe ac aeth i Ysgol Gyfun Ystalyfera ac yna Prifysgol Westminster lle graddiodd gyda BA mewn Astudiaeth'r Cyfryngau.

## Gyrfa 
Yn ystod y 1990au, roedd George yn ysgrifennu ar gyfer cylchgrawn y *NME*, a daeth yn olygydd newyddion.
Roedd yn rheolwr marchnata ar gyfer y band Manic Street Preachers rhwng 1999 a 2003. Erbyn 2001, roedd George hefyd yn olygydd cerddoriaeth ar gyfer cylchgrawn *GQ*, , a daeth yn ddirprwy olygydd ar gylchgrawn *Golf Punk*.

Symudodd i Gaerdydd yn 1999 a helpodd i lansio clwb cerddoriaeth Barfly yn y ddinas. Rhwng 2000 a 2003 cyflwynodd y rhaglen gerddoriaeth *Y Sesiwn Hwyr* ar S4C. Rhwng 2012 a 2014 bu'n ddarlithydd Newyddiaduraeth Cerddoriaeth ym Mhrifysgol Southampton Solent.

## Bywyd personol 
Mae Iestyn yn fab i'r ddarlledwraig Beti George. Mae'n frawd-yng-nghyfraith i gyd-sylfaenydd cylchgronau Loaded a *Golf Punk, *Tim Southwell.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Ystalyfera
Maximilian I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Roedd **Maximilian I** (22 Mawrth 1459 – 12 Ionawr 1519) yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1486 hyd ei farwolaeth.

Priododd â Mari, Duges Bwrgwyn, ym 1477; bu farw Mari ym 1482.

Priododd (trwy ddirprwy) â Anne o Lydaw ym 1490. Gorfodwyd Anne i dorri'r briodas i ffwrdd gan Charles VIII, brenin Ffrainc. Priododd Maximilian â Bianca Maria Sforza ym 1494.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1459
Categori:Marwolaethau 1519
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 16eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Cynghrair Cymru (Y De)

**Cynghrair Bêl-droed Cymru** sydd, am resymau nawdd, yn cael ei hadnabod fel **Cynghrair Bêl-droed Cymru NathanielCars.co.uk** (Saesneg: *NathanielCars.co.uk Welsh Football League*) oedd prif gynghrair pêl-droed de Cymru. Mae'r gynghrair yn ffurfio'r drydydd rheng Pyramid pêl-droed Cymru ac yn bwydo Cymru South sydd yna'n bwydo Uwch Gynghrair Cymru.

## Ad-drefn - sefydlu Cymru South
O dymor 2019/20 ymlaen, yn sgil ad-drefnu i system byramid cyngheiriau Cymru newidiwyd y Gynghrair Undebol gan Bencampwriaeth De CBDC dan y brand newydd, **Cymru South** sy'n cynnwys y rhan fwyaf o dimau Cynghrair Cymru (Y De). Mae Cynghrair Cymru (Y De) yn cadw ei hunaniaeth ond bellach yn 3ydd lefel pyramid pêl-droed Cymru.

## Tiriogaeth a Threfniadaeth
Mae tair adran yng Nghynghrair Cymru (Y De) ar gyfer timau pêl-droed siroedd Gwent, Morgannwg, Sir Gaerfyrddin, Sir Benfro, Ceredigion a Brycheiniog. Yn ogystal â'r dair brif adran mae'r Gynghrair yn trefnu adran i Ail dimau ac i dimau Ieuenctid.

## Hanes
Ym mis Ebrill 1904 cyhoeddodd papur newydd y *Merthyr Express* y byddai **Cynghrair Cwm Rhymni** yn cael ei sefydlu ar gyfer tymor 1904-05 i redeg ochr yn ochr â Chynghrair De Cymru oedd wedi ei sefydlu ym 1891. Gyda 25 o glybiau yn ymaelodi cafwyd tair adran gydag Athletig Aberdâr yn sicrhau'r bencampwriaeth cyntaf.

## Pencampwyr Adran 1 Cynghrair Cymru y De
## Tymor Cyfredol
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan y Gynghrair Gymreig 
*Cymdeithas Bêl-droed Cymru Gwefan CBD Cymru

Categori:Cynghreiriau pêl-droed Cymru
Categori:De Cymru
Mill Bay, British Columbia

Tref ar Ynys Vancouver yn nhalaith British Columbia, Canada, yw **Mill Bay**. Mae gan BC Ferries yn wasanaeth o’r dref i Fae Brentwood ar Benrhyn Saanich.

bawd|dim|250px|Fferi yn cyrraedd Mill Bay

## Hanes
Sefydlwyd Mill Bay yn y 1860au, ar ôl cyrhaeddiad o HMS *Hecate* yn ardal Bae Cowichan o Loegr. Adeiladwyd melyn lifio tno, ac oedd yr ardal yn ganolfan i’r diwydiant.

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi British Columbia
Oswaldo (cyfres)

Drama deledu o Frasil ydy ***Oswaldo***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Cartoon Network a chafodd ei rhyddhau ar 11 Hydref 2017.

## Cast
* Joel Vieira - Oswaldo
* Melissa Garcia - Léia
* Vini Wolf - Tobias
* Vagner Fagundes - Geovan
* Tatiana de Marca - Sandra
* Alfredo Rollo - Medeiros
* Carol Valença - Glauciana
* Pedro Eboli - Ian
* Nestor Chiesse - Vanderson
* Glauco Marques - Draglock

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Teledu ym Mrasil
Cynghrair Cymru (Ardal Wrecsam)

Cynghrair bêl-droed ar gyfer clybiau yn ardal Wrecsam yw **Cynghrair Cymru (Ardal Wrecsam)** (Saesneg: *Welsh National League (Wrexham Area)*). Fe'i ffurfiwyd ym 1945 gan gymryd drosodd rhag Cynghrair Amatur Wrecsam a'r Fro ddaeth i ben ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd ym 1939.

## Cyfeiriadau
Wrecsam
Mandy Jones (gwleidydd)

Mae **Mandy Jones** yn wleidydd a oedd yn aelod Plaid Annibyniaeth y DU (UKIP) o'r Cynulliad Cenedlaethol Cymru dros rhanbarth Ogledd Cymru yn rhwng 27 Rhagfyr 2017 a Mai 2021.

## Cefndir 
Gweithiodd Jones fel contractwr fferm a bugail yng ngogledd ddwyrain Cymru. Bu'n astudio Amaethyddiaeth a Gofal Anifeiliaid Bach yng Nholeg Llysfasi. Magodd ei theulu yn ardal Corwen.

## Gyrfa wleidyddol 
Sefodd Jones dros UKIP yn etholaeth De Clwyd yn Etholiad Cyffredinol 2015. Sefodd hefyd dros UKIP yn Ne Clwyd yn Etholiad Cynulliad Cenedlaethol 2016, gan ddod yn bedwaredd tu ôl i Lafur, y Ceidwadwyr a Phlaid Cymru. Fel y trydydd ymgeisydd UKIP ar rhestr rhanbarthol Gogledd Cymru, methodd sicrhau sedd yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru.

Yn dilyn ymddiswyddiad cyn Aelod Cynulliad UKIP Nathan Gill ym mis Rhagfyr 2017  cafodd Jones ei chadarnhau ar 27 Rhagfyr fel yr AC newydd (am mai hi oedd yr ymgeisydd UKIP nesaf ar y rhestr ranbarthol). Cymerodd ei dyletswyddau yn dilyn seremoni cymryd llw, a gynhaliwyd ar 29 Rhagfyr yn adeiladau y Cynulliad ym Mae Colwyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Mark Moseley

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw **Mark Moseley** (ganwyd 2 Awst 1961).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1961
Rosie Harris

Nofelydd o Gymru yw **Marion Rose Harris** (ganed **Marion Rose Young** yng Nghaerdydd, 12 Gorffennaf 1925). Mae'n ysgrifennu defnyddio'r enwau **Marion Harris** a **Rosie Harris**. Mae hi'n awdur helaeth o ffuglen ramantus lleolir yn bennaf yng Nghaerdydd a Lerpwl o'r 1920au a'r 1930au.

## Llyfryddiaeth
### Fel Marion Harris
* ''Soldiers' Wives* (1986)
* *Officers' Ladies* (1987)
* *Amelda* (1989)
* *Heart of the Dragon* (1988)
* *Just a Handsome Stranger* (1990)
* *Nesta* (1999)
* *Sighing for the Moon* (1999)
* *Captain of Her Heart* (2000)

### Fel Rosie Harris
**Turn of the Tide* (2002)
**Troubled Waters* (2002)
**Patsy of Paradise Place* (2002)
**One Step Forward* (2003)
**Looking for Love* (2003)
**Winnie of the Waterfront* (2004)
**Pins and Needles* (2004)
**The Cobbler's Kids* (2005)
**Sunshine and Showers* (2005)
**At Sixes and Sevens* (2005)
**Megan of Merseyside* (2006)
**The Power of Dreams* (2006)
**Sunshine and Shadows* (2006)
**A Mother's Love* (2006)
**Sing for Your Supper* (2007)
**Waiting for Love* (2007)
**Love Against All Odds* (2007)
**A Dream of Love* (2008)
**A Love Like Ours* (2008)
**Love Changes Everything* (2009)
**The Quality of Love* (2009)
**Whispers of Love* (2010)
**Ambitious Love* (2010)
**The Price of Love* (2011)
**A Brighter Dawn* (2011)
**Hell Hath No Fury* (2013)
**Stolen Moments* (2013)
**Love or Duty* (2014)
**Guarded Passions* (2014)
**Moving On* (2015)
**The Mixture As Before* (2015)
**Heartbreak and Happiness'' (2016)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
John Alun Pugh

Roedd Ei Anrhydedd Syr **John Alun Pugh**, (23 Ionawr 1894 – 24 Tachwedd 1971) yn farnwr yn y llysoedd sirol ac yn un o gefnogwyr cynnar Plaid Cymru

## Bywyd personol
Ganwyd Syr Alun yn Brighton yn unig blentyn i Dr John Williamson Pugh, meddyg teulu a Margaret (née Evans ) ei wraig. Roedd ei ddau riant yn hanu o Llansantffraid, Ceredigion

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Brighton a Choleg y Frenhines, Rhydychen lle fu'n astudio hanes.

Ym 1915 Priododd Kathleen Mary, (bu hi farw 1970), merch T. Edward Goodyear o Bromley, Swydd Caint; bu iddynt tair merch ac un mab. Ei ferch ieuengaf oedd Bronwen, Is-iarlles Astor

## Gyrfa 
Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf bu Syr Alun yn gwasanaethu fel is-gapten yn y Gwarchodlu Cymreig o 1915 i 1918 a chafodd ei anafu yn ei goes wrth frwydro yn Ffrainc ym 1916.

Fe'i galwyd i'r Bar yn y Deml Ganol ym 1918 ; a bu'n ymarfer fel bargyfreithiwr ar gylchdaith De Cymru. Fe'i codwyd yn farnwr ym 1944 a fu'n llywyddu dros achosion llysoedd y goron Swydd Norfolk rhwng 1944 a 1946; Gorllewin Llundain 1947 i 1948; Bow 1948-1950 a Bloomsbury o 1950 hyd ei ymddeoliad ym 1966.

Ym 1924 gwasanaethodd fell llywydd yr Hardwicke Society

Bu'n is olygydd *Butterworth’s Workmen’s Compensation Cases*, o 1927 i 1939 ac yn olygydd o 1939 i 1942, sef cyfnodolyn a oedd yn cynnwys adroddiadau o bob achos a glywyd yn Nhŷ'r Arglwyddi a Llys Apêl, Lloegr yn ymwneud â deddfau iawndal i weithwyr

Roedd yn aelod o Bwyllgor Rheolau Llysoedd y Goron o 1937  i 1944 ac eto o 1947 i 1966 gan wasanaethu fel cadeirydd y pwyllgor rhwng 1947 a 1966.

Rhwng 1958 a 1959 bu'n llywydd Comisiwn Ymchwil i heddlu Brenhinol y Bahamas.

Fe'i urddwyd yn farchog ym 1959.

## Y Cenedlaetholwr
Er bod ei rieni yn Gymry Cymraeg iaith gyntaf magwyd Alun yn uniaith Saesneg. Wedi ei gyfnod yn gyd wasanaethu efo Cymry eraill yn Ffrainc, teimlai nad oedd ei wybodaeth o'i gwreiddiau yn ddigonol. Ar anogaeth ei wraig aeth ati i ddysgu'r iaith Gymraeg ac i astudio hanes Cymru. Bu ganddo ddiddordeb mawr yn Neddfau'r Cyfreithiau yng Nghymru, mewn darlith a draddodwyd yn ystod Ysgol Haf Plaid Genedlaethol Cymru 1936, Pugh oedd y cyntaf i gyfeirio atynt fel y Deddfau Uno.

Ymunodd â Phlaid Cymru yn fuan wedi ei sefydlu a fu 'n gyfrannwr ariannol hael i'r achos. Pugh fu'n gyfrifol am ddrafftio polisïau cyfansoddiadol cyntaf y blaid.

Roedd yn cefnogi ac yn hyrwyddo'r Ddeiseb Genedlaethol ar Statws Cyfreithiol yr Iaith Gymraeg 1938-1942.

## Marwolaeth
Bu farw yn *The London Clinic*, ysbyty preifat yn Harley Street, Llundain yn 77 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Bargyfreithwyr
Categori:Barnwyr o Gymru
Categori:Cyfreithwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Plaid Cymru
Hank Aaron

Chwaraewr pêl fas o Unol Daleithiau America oedd **Henry Lewis** "(Hank)" **Aaron** (5 Chwefror 1934 – 22 Ionawr 2021). Mae'n cael ei ystyried gan rai o fod ymysg y batwyr pêl fas gorau erioed. Yn faeswr batio llaw dde fe gurodd bron pob record yn ei yrfa 23 mlynedd efo'r Milwaukee Braves a'r Milwaukee Brewers.

## Bywyd personol
Fe'i ganed yn Mobile, Alabama, yn fab i Herbert Aaron, rhybedwr llongau ac Estelle (née Pritchet ei wraig).

Cafodd ei addysgu yn ysgol uwchradd ganolog Mobile cyn graddio o'r Josephine Allen Institute ym 1951.

Ym 1953 Priododd Barbara Lucas a bu iddynt 5 o blant; bu iddynt ysgaru ym 1971. Ym 1973 priododd Aaron ei ail wraig, Billy Suber Williams.

## Gyrfa
Dechreuodd ei yrfa trwy chware yn lled broffesiynol i dîm y *Mobile Black Bears* cyn symud i chware i'r *Indianapolis Clowns*, dau dîm mewn cynghrair i bobl groenddu yn unig. Ym 1952 arwyddodd contract gyda'r *Boston Braves* ac yna'r *Milwaukee Braves* ym 1954, gan chware iddynt hyd 1975 (ym 1966 newidiodd y tîm ei enw i'r *Atlanta Braves*). Ym 1975 ymunodd a'r *Milwaukee Brewers* gan chware iddynt hyd iddo ymddeol fel chwaraewr ym 1976.

Yn ystod ei 23 mlynedd fel chwaraewr proffesiynol fe dorrodd 12 record yn ei gamp. Mae'n cael ei gofio yn bennaf am dorri record Babe Ruth o 714 Rhediad Gartref. Ymysg ei recordiau eraill bu: yr un i chware'r nifer mwyaf o gemau (3,298), y chware i fatio'r nifer fwyaf o weithiau (12,364) y nifer fwyaf o fasiau (6,856) a'r nifer fwyaf o ergydion bas ychwanegol (1,477).

Wedi rhoi'r gorau i chware aeth Aaron yn ôl i'r Atlanta Braves lle fu'n gwasanaethu fel hyfforddwr ac yn aelod o'r tîm rheoli.

## Anrhydeddau
Ym 1956 cafodd Aaron ei enwi'n Chwaraewr Mwyaf Gwerthfawr (MVP), wedi iddo arwain y Braves i Gyfres Pencampwriaeth y Byd. Cafodd ei urddo'n aelod o Neuadd Enwogion Pêl Fas ym 1982. Ym 1999, creodd yr MLB Wobr Hank Aaron, sy'n cael ei rhoi yn flynyddol i'r ergydwyr pêl fas mwyaf effeithiol ym mhob cynghrair.

Yn 2001, cyflwynodd yr Arlywydd Bill Clinton Medal Dinasyddion yr Arlywydd iddo ac yn 2002 derbyniodd Medal Rhyddid yr Arlywydd, gwobr sifil uchaf ei genedl, gan yr Arlywydd George W. Bush.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Chwaraewyr Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Chwaraewyr pêl-fas o'r Unol Daleithiau
Categori:Chwaraewyr yr Atlanta Braves
Categori:Chwaraewyr y Milwaukee Braves
Categori:Chwaraewyr y Milwaukee Brewers
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Pobl a aned yn Alabama
Categori:Pobl fu farw yn Georgia (talaith UDA)
Ivar Aasen

Roedd **Ivar Andreas Aasen**, (5 Awst 1813 – 23 Medi 1896) yn ieithegwr, geiriadurwr a llenor Norwyaidd, a aned yn Ørsta yn fab i Ivar Jonsson, gwerinwr tlawd.

Roedd yn genedlaetholwr driw, ac ef oedd creawdwr *iaith genedlaethol* o'r enw *landsmålet* (Nynorsk Norwyeg newydd), yn seiliedig ar dafodieithoedd Norwyaidd orllewinol. Cyhoeddodd yn 1836 ei fod am gynllunio 'iaith annibynnol a chenedlaethol' wedi selio ar gyfuniad o dafodieithoedd gwledig a oedd yn disgyn o'r Hen Norseg, i gymryd lle'r iaith Dano-Norwyaidd Riksmål (iaith y wlad). Yn y pen draw, enillodd ei iaith newydd gydnabyddiaeth ochr yn ochr â Riksmål ym 1885. Cyhoeddodd Gramadeg y Tafodieithoedd Norwyaidd ym 1848, ac yna Geiriadur y Tafodieithoedd Norwyaidd ym 1850. Bu farw yn Christiania (Oslo), a chladdwyd ef gydag anrhydeddau cyhoeddus.

## Cyhoeddiadau
Cyhoeddodd Aasen ystod eang o ddeunydd, a rhyddhawyd peth ohono ar ôl ei farwolaeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Geiriadurwyr
Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1896
Daeargrynfeydd Kamchatka

bawd|400x400px|Delwedd o ddaeargrynfeydd a gofnodwyd yn, ac o amgylch Rwsia ers 1900. Noder fod y rhan fwyaf o'r seismigedd hyn yn ardal Kamchatka.
Roedd tri daeargryn a ddigwyddodd oddi ar arfordir  Penrhyn Kamchatka yn nwyrain pell Rwsia yn 1737, yn 1923 ac yn 1952, yn ddaeargrynfeydd eithafol a achosodd tsunamis. Digwyddent lle roedd  Plât y Môr Tawel yn islithro o dan y Blât Okhotsk  at Ffôs Kuril-Kamchatka. Dyfnder y ffôs at bwynt y daeargrynfeydd oedd 7,000–7,500 m. Gorweddai gogledd Kamchatka ym mhen gorllewinol y  ffawt Bering, rhwng Plât y Môr Tawel  a Phlât Gogledd America, neu blât Bering Mae llawer mwy o ddaeargrynfeydd a tsunamis yn tarddu o Kamchatka, y mwyaf diweddar oedd yn  naeargryn Kamchatka 1997 gyda tswnami'n tarddu ger Penrhyn Kronotsky.

## Daeargryn 1737 
Lleoliad uwchganolbwynt daeargryn 1737 oedd . Digwyddodd y ddaeargryn ar ddyfnder o 40&nbsp;km. Amcangyfrifir mai maint y ddaeargryn oedd 8.3 Ms (9.0 Mw).

## Daeargrynfeydd 1923 
Ar Chwefror 4ydd, 1923, amcangyfrifir i ddaeargryn maint 8.3–8.5 Mw  gyda lleoliad yn fras o  sbarduno  tsunami o 8 medr o uchder a  achosodd cryn ddifrod yn Kamchatka, gan ladd nifer o bobl. Roedd yr un tsunami, pan gyrrhaeddodd  Ynysoedd Hawai'i yn dal i fod yn 6 medr o uchder, a achosodd o leiaf un marwolaeth. Roedd daeargryn arall ym mis Ebrill 1923, a achosodd tsunami uchel yn lleol uchel  ger Ust' Kamchatsk, a adawodd dyddodion a astudwyd gan Minoura ac eraill.

## Daeargryn 1952 
 Tarodd y brif ddaeargryn am 16:58 GMT (04:58 amser lleol) ar y 4ydd o Dachwedd, 1952. Yn wreiddiol nodwyd y ddaeargryn yn faint o 8.2Mw, ond mewn blynyddoedd yn ddiweddarach fe'i hail ddynodwyd yn 9.0 Mw . Yn y tsunami mawr a ddilynnodd y ddaeargryn hon, achoswyd dinistr a marwolaethau o amgylch penrhyn Kamchatka ac Ynysoedd Kuril. Fe darwyd Hawai'i hefyd, gydag amcangyfrif o ddifrod hyd at US$1 miliwn a cholledion da byw, ond ni chofnodwyd unryw anafiadau i bobl. Ni adroddwyd unrhyw anafiadau na difrod yn Siapan, a chyrrhaeddodd y tsunami cyn belled a glannau  Alaska, Chile a Seland Newydd.

Roedd canolbwynt (hypocentre) y ddaeargryn wedi ei lleoli yn Cyfesurynnau: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Daeargrynfeydd_Kamchatka&params=52.75_N_159.5_E_type:event 52°45′N 159°30′E﻿ / ﻿52.75°N 159.5°E﻿ / 52.75; 159.5]
, ar ddyfnder o 30&nbsp;km. Hyd  rhwyg y parth islithriad oedd 600&nbsp;km. Cofnodwyd ôl-gryniadau mewn ardal o tua  247,000&nbsp;km2, at ddyfnderoedd rhwng 40 a 60&nbsp;km. Mae dadansoddiad diweddar o ddosbarthiad rhediad y tsunami yn seiliedig ar gofnodion hanesyddol a daearegol  yn rhoi rhywfaint o syniad i ddosbarthiad llithriad y rhwyg.

## Gweler hefyd 
* Daeargryn Kamchatka 1959
* Daeargrynfeydd Kamchatka 2006 
* Daeargryn eithafol

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* (Rwseg) Землетрясения на Командорских островах.
* (Rwseg) Землетрясения на Камчатке: информация, впечатления жетелей Камчатки.

Categori:Webarchive template errors
Categori:Coordinates not on Wikidata
Paul F. Tompkins

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Paul Francis Tompkins** (ganwyd 12 Medi, 1968).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1968
Magdalena Abakanowicz

Roedd **Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska**, (20 Mehefin 1930 – 20 Ebrill 2017) yn arlunydd o wlad Pwyl.

## Cefndir
Ganed yn Falenty, ger Warsaw. Roedd ei theulu yn fonheddig ond torrwyd ei magwraeth freintiedig yn fyr gan ymosodiad y Natsïaid ar Wlad Pwyl a'i "rhyddhad" gan yr Undeb Sofietaidd.

Derbyniodd ei addysg yn Academi'r Gelfyddyd Gain, Warsaw (1950-55) yn ystod y cyfnod gormesol o *Realistiaeth Sosialaidd*. Roedd Realistiaeth Sosialaidd yn set o reolau celfyddydol a grëwyd gan Joseff Stalin yn y 1930au, lle bu raid i gelfyddyd bod yn '*genedlaethol ei ffurf*' a '*sosialaidd ei chynnwys*'. Roedd dulliau celf eraill a oedd yn cael eu hymarfer yn y Gorllewin ar y pryd, megis Moderniaeth, wedi'u gwahardd. Er mwyn ceisio osgoi sensoriaeth realaeth sosialaidd rhoddodd y gorau i arddulliau darluniadol mwy confensiynol gan droi at wehyddu.

Ym 1956 priododd Jan Kosmowski.

Yn y 1960au daeth i fri rhyngwladol gyda'i gosodiadau ffibr haniaethol anferth o'r enw ‘*Abakans*‘. Yn niweddarach rhoddodd gorau i wehyddu gan droi at greu grwpiau ffigurol cyntefig ac aflonyddus allan o sachliain bwrlap. Ar ddiwedd y 1980au dechrau'r 1990au, dechreuodd Abakanowicz ddefnyddio metelau, fel efydd, ar gyfer ei cherfluniau, yn ogystal â phren, carreg a chlai.

Bu'n athro yn Academi Celfyddydau Cain yn Poznań, Gwlad Pwyl o 1965 i 1990 ac yn athro ymweld ym Mhrifysgol California, Los Angeles ym 1984.

## Marwolaeth
Bu farw yn Warsaw wedi cystudd hir yn 86 mlwydd oed.

## Galeri

00 Abakanowicz&Pijarowski.jpg|Abakanowicz & Pijarowski
Abakany Cytadela Poznan 2.jpg|Cytadela Poznan
Europos parkas 1.jpg|Lle o Dwf Anhysbys

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Arlunwyr Pwylaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Walter Baade

Seryddwr o'r Almaen a weithiodd yn yr Unol Daleithiau o 1931 i 1959 oedd **Wilhelm Heinrich** (*Walter*) **Baade** (24 Mawrth 1893 – 25 Mehefin 1960). Trwy ei waith bu modd gwella'r amcangyfrif o oedran a maint y bydysawd. 

Wedi ei eni yn Schréttinghausen, bu'n astudio ym Mhrifysgolion Münster a Göttingen, a bu'n gweithio yn arsyllfa Hamburg rhwng 1919 a 1931. Ymfudodd i'r Unol Daleithiau ym 1931 gan wario gweddill ei yrfa yn arsyllfeydd Mount Wilson (1931-58) a Palomar (1948-58). Sigl effaith y blacowt adeg yr Ail Ryfel Byd oedd lleihau llygredd golau trwy'r byd; bu hyn o gymorth i arsylwadau Baade gan ganiatáu iddo ganfod a dosbarthu sêr mewn ffurf newydd a defnyddiol. Llwyddodd i wella gwerthoedd Hubble parthed maint ag oedran y bydysawd. Bu hefyd yn gweithio ar uwchnofâu ac ar radio-sêr. Bu'n athro yn Göttingen o 1959 i 1960

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Seryddwyr o'r Almaen
Categori:Ymfudwyr o'r Almaen i'r Unol Daleithiau
Découvertes Gallimard

Gasgliad gwyddoniaduron o fwy na saith gant lyfrau darluniadol a grëwyd gan y cyhoeddwr Ffrengig Éditions Gallimard
yw **Découvertes Gallimard** (fersiwn Prydeinig: ‘**New Horizons**’ series). Mae'r llyfrau poced hyn yn cael eu rhyddhau mewn cyfrolau olynol, heb gynllun systematig, pob un wedi'i strwythuro fel llyfr ar wahân.

Ers 21 Tachwedd 1986 pan ryddhawyd y llyfr yn gyntaf,  (yn llythrennol “Chwilio am yr Aifft anghofiedig”), mae'r llyfrau wedi ennill poblogrwydd. Ers Ionawr 1999, mae'r gasgliad o lyfrau wedi gwerthu dros 20 miliwn o gopïau, yn ogystal â chael ei chyfieithu i 24 iaith.

Y gyfrol 158eg am y Celtiaid gan Christiane Éluère yw  a gyhoeddwyd yn 1992. Yr argraffiad Saesneg cyntaf yn 1993 yw *The Celts: First Masters of Europe*.

## Oriel 

Delwedd:Découvertes Gallimard (les dos) Ⅰ.jpg|Argraffiad cyntaf
Delwedd:Images used on Découvertes Gallimard book covers.jpg|Collage o ddelweddau glawr llyfrau
Delwedd:Images in The Celts, pp. 24–25.jpg|Dwy dudalen yn *The Celts: First Masters of Europe*, pp.&nbsp;24–25.
Delwedd:Edward Burne-Jones.The last sleep of Arthur.jpg|Dwy dudalen yn *King Arthur: Chivalry and Legend*, pp.&nbsp;64–65.

## Gweler hefyd 
* *The Celts: First Masters of Europe*
* *King Arthur: Chivalry and Legend*

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*
Ulrike Meinhof

Roedd **Ulrike Marie Meinhof** (7 Hydref 1934 - 9 Mai 1976) yn derfysgwr adain chwith eithafol o Orllewin yr Almaen. Cydsefydlodd *Rote Armee Fraktion* (Carfan y Fyddin Goch) ym 1970. Fe'i ganed yn Oldenburg, yn ferch i gyfarwyddwr amgueddfa. Tra'n myfyriwr ym Mhrifysgol Marburg bu'n arweinydd ymgyrch i greu Almaen Unedig di niwclear. Wedi cyfnod coleg fe ddaeth yn newyddiadurwr adain chwith uchel ei pharch. Ym 1961 priododd yr ymgyrchydd Comiwnyddol Klaus Rainer Rohl bu iddynt ddwy efaill cyn ysgaru ym 1968. Wedi gwneud cyfweliad efo, Andreas Baader a oedd yn y carchar am losgi canolfannau siopa cafodd ei pherswadio bod angen defnyddio dulliau trais i sicrhau newid cymdeithasol radical. Ym mis Mai 1970 bu'n rhan o weithred i gynorthwyo Badder i ffoi o'r carchar. Wedi i Badder ffoi o'r carchar ffurfiodd ef a Meinhof Carfan y Fyddin Goch, grŵp o filwyr gorila dinesig tanddaearol a oedd hefyd yn cael ei adnabod fel *Grŵp Baader-Meinhof*. Cyflawnodd y garfan nifer o lofruddiaethau gwleidyddol a gweithredoedd terfysg. Cafodd ei harestio ym 1972 ac ym 1974 cafodd dedfryd o 8 mlynedd o garchar am drefnu grŵp terfysg. Tra yn y carchar cafodd ei chyhuddo o droseddau eraill gan gynnwys pedwar cyfrif o lofruddiaeth, a phum deg pedwar cyfrif o geisio llofruddio. Cyn i'r achos newydd yn ei herbyn cael ei gwblhau canfyddid hi'n crogi yn ei chell yng ngharchar Stammheim. Y farn swyddogol oedd ei bod wedi cyflawni gweithred o hunanladdiad, er bod rhai yn honni iddi gael ei llofruddio gan gyd aelodau o Garfan y Fyddin Goch ac eraill ei bod wedi ei llofruddio gan yr awdurdodau.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Terfysgaeth
Butlins Pwllheli

bawd|Butlins Pwllheli tua 1961

Roedd **Butlins Pwllheli** yn wersyll wyliau wedi ei leoli ger tref Pwllheli, Gwynedd. Mae'r safle bellach yn cael ei ddefnyddio gan gwmni *Haven Holidays* ar gyfer parc carafanau statig o'r enw Hafan y Môr.

## Cefndir
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cymerodd y weinyddiaeth amddiffyn meddiant o wersylloedd gwyliau Butlins ar gyfer eu defnyddio fel gwersylloedd milwrol. Cynigiodd Billy Butlin, perchennog y gwersyllodd, canfod safleoedd eraill i'r weinyddiaeth ar gyfer gwersylloedd ac i'w hadeiladu o dan gontract, ar yr amod ei fod o'n cael eu prynu yn rhad wedi i'r rhyfel darfod. Un o'r gwersylloedd iddo adeiladu ar gyfer y Morlys oedd HMS *Glendower* ar 150 cyfer o dir ger Afon Wen ar Benrhyn Llŷn tua hanner ffordd rhwng Cricieth a Phwllheli. Ym 1946 prynodd Butlins y safle oddi wrth y Morlys ac ym 1947 agorodd Gwersyll Gwyliau Butlins Pwllheli i'r cyhoedd.

## Darpariaeth i ymwelwyr
bawd|chwith|Y Cotiau Cochion
Roedd Butlins Pwllheli yn cynnig yr un ddarpariaeth a gwersylloedd eraill y cwmni. Y Cotiau Cochion, reidiau ffair, neuadd fwyd, pyllau nofio, neuadd ddawns, llyn cychod bach, cyrtiau tenis, maes chwaraeon gwirion megis ras tri choes, ras wy ar lwy ac ati, byrddau ping pong a billiards, neuadd peiriannau slot, trên bach ac ati

## Y trip Ysgol Sul
Er eu bod wedi gwrthwynebu anniweirdeb moesol y *bathing beauties* hanner noeth a gwerthu alcohol ar y safle a'r ymosodiad ar ddiwylliant Cymreig a'r iaith Gymraeg gan ymwelwyr o Loegr cyn agor y gwersyll; daeth y gwersyll yn boblogaidd ymysg pobl gogledd Cymru ar gyfer tripiau dydd hefyd, ac yn arbennig tripiau Ysgol Sul y capeli anghydffurfiol Cymraeg.

## Eisteddfod Butlins
bawd|Pwllheli Butlins Eisteddfod (25686243770)|Côr yn disgwyl cystadlu, Eisteddfod Butlins 1959
Nodwedd Gymreig arall i Butlins Pwllheli oedd ei Eisteddfod flynyddol. Cynhaliwyd yr eisteddfod ym mis Medi, ar ôl i'r plant dychwelyd i'r ysgol, fel modd i ymestyn y tymor. Roedd Eisteddfod Butlins yn eisteddfod o bwys. Gan wybod nad oedd modd iddi gystadlu ag eisteddfodau mawr eraill o ran braint ac anrhydedd ennill, roedd eisteddfod Butlins yn cynnig gwell gwobrau ariannol na hyd yn oed y Genedlaethol, gan ddenu prif gorau ac unawdwyr Cymru i gystadlu am y cribddail. Gan nad oedd rheol iaith yn perthyn i'r eisteddfod bu hefyd yn denu corau, bandiau pres ac unawdwyr o ardaloedd diwydiannol Swydd Gaerhirfryn, a chanolbarth Lloegr i gystadlu.

## Diwedd Butlins
Yn ystod tymor yr haf 1989 trawyd y gwersyll gan drowynt, bu'n rhaid i'r 3,500 westai oedd yn aros yn y gwersyll ar y pryd ymadael, gan ofyn am ad-daliad ac iawndal. Gwnaed gwerth £2 miliwn o ddifrod i'r safle. Wedi lled adfer y safle ail agorwyd y gwersyll ym 1990 o dan yr enw newydd *Starcoast World*.  Ni fu'r ail frandio'n llwyddiant a phenderfynodd cwmni Butlins gwerthu'r gwersyll i gwmni Haven ym 1999.

## Gweler hefyd
*Hafan y Môr
*Gorsaf reilffordd Penychain *Gorsaf Bytlins*

## Cyfeiriadau
Categori:Pwllheli
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Jim Nabors

Actor digrif a chanwr o'r Unol Daleithiau oedd **James Thurston** "**Jim**" **Nabors** (12 Mehefin 1930 – 30 Tachwedd 2017) a ddaeth yn enwog am bortreadu'r cymeriad Gomer Pyle yn y rhaglenni teledu comedi *The Andy Griffith Show* (1962–64) a *Gomer Pyle, U.S.M.C.* (1964–69). Bu hefyd yn ganwr poblogaidd, gan amlaf baledi rhamantaidd, canu'r efengyl ac emynau, canu gwlad, a chaneuon o sioeau cerdd.

Ganed ef yn Sylacauga, Alabama, yn fab i blismon. Yn ystod ei ddyddiau ysgol, canai yn y clwb *glee* a chôr yr eglwys, a chanai'r clarinét yng ngherddorfa'r ysgol. Derbyniodd radd mewn busnes o Brifysgol Alabama, a symudodd i Efrog Newydd i geisio am swydd ym myd y theatr, tra'n gweithio fel teipydd ym mhencadlys y Cenhedloedd Unedig. Ni lwyddodd i gael ei gyfle ar y llwyfan, felly symudodd i Tennessee i weithio fel torrwr ffilm i sianel deledu yn Chattanooga. Erbyn diwedd y 1950au bu'n dorrwr ffilm i NBC yn Los Angeles.

Yn Santa Monica, Califfornia, perfformiodd Nabors ei ymsonion digrif a'i unawdau operatig yn ddi-dâl mewn clwb *cabaret* o'r enw The Horn. Yno, cafodd ei wahodd gan yr actor comig Bill Dana i roi clyweliad i *The Steve Allen Show*, ac ymddangosodd Nabors sawl gwaith ar y sioe honno cyn iddi ddod i'w therfyn ym 1961. Bu farw Jim Nabors yn ei gartref yn Honolulu, Hawaii, yn 87 oed.

## Ffilmiau / Teledu
* *The Andy Griffith Show*

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilmiau comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr efengyl
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Alabama
Categori:Digrifwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Alabama
Categori:Pobl fu farw yn Hawaii
Paranoia

Ffurf o anhwylder meddwl yw **paranoia**. Mae unigolion â pharanoia yn credu bod eraill yn eu herbyn mewn rhyw ffordd. Boed hynny oherwydd eu bod credu eu bod yn hel straeon amdanynt, yn ceisio eu brifo’n gorfforol neu’n ceisio’u twyllo o’u harian. Gall paranoia eich argyhoeddi’n llwyr ac felly anodd yw gwybod pryd i ymddiried yn yr hyn rydych yn ei gredu.

Dyma rai enghreifftiau o feddyliau paranoiaidd:
* ‘Mae fy nghyd-letywyr yn siarad yn fy nghefn i o hyd’.
* ‘Bydd fy athro’n rhoi marciau isel i mi ar fy arholiad yn fwriadol, gan nad yw’n fy hoffi i’.
* ‘Mae'r Llywodraeth yn ceisio fy lladd i.’
Yr hyn sy’n gwneud y meddyliau uchod yn ‘baranoiaidd’ yn hytrach na’n feddyliau gwir yw nad oes ffeithiau neu dystiolaeth i gefnogi’r meddyliau hyn. Felly, *os ydych* yn clywed eich cyd-letywyr yn siarad yn eich cefn, nid ydych yn profi paranoia ac mae eich cyd-letywyr yn bod yn gas.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Gorsaf reilffordd Croes y De, Melbourne

bawd|250px
Mae **Gorsaf reilffordd Croes y De** un o brif orsafoedd rheilffordd Melbourne, Awstralia, ac mae hi hefyd yn cynnwys gorsaf bysiau ar gyfer talaith Victoria a Maes awyr rhyngwladol Melbourne.

Mae trenau rhyngdaleithiol i Adelaide a Sydney yn defnyddio’r orsaf.

Mae trenau V-Line yn mynd o’r orsaf i Ballarat, Geelong, Bendigo, Gippsland a Seymour, i gyd yn nhalaith Victoria.

Mae’r orsaf ar gylch canolog system Metro Melbourne, felly mae hi’n gwasanaethu pob un o linellau’r Metro. Mae hi hefyd ar gylch canolog  rhwydwaith Tramiau Yarra.

## Hanes
Yr orsaf wreiddiol ar y safle oedd gorsaf reilffordd Batman’s Hill. Newidiwyd enw’r orsaf i Heol Spencer. Dechreuodd gwasanaethau i drenau ym 1859 gyda un platfform. Ycchwanegwyd un arall ym1874. Gosodwyd un trac ar gyfer  trenau nwyddau rhwng Heol Spencer a Gorsaf reilffordd Stryd Flinders ym 1879.  Ychwanegwyd platfform arall erbyn 1880. Adeiladwyd cysylltiad newydd rhwng y 2 orsaf ym 1891, a dechreuodd trenau i deithwyr rhyngddynt ym 1894. Ychwanegwyd 4 platfform arall rhwng 1918 a 1924. Creuwyd prif adeilad newydd ym 1960, ac adeiladwyd prif blatfform newydd, 413 medr o hyd ar gyfer gwasanaeth newydd ar draciau lled safonol i Sydney. Ail-adeiladwyd ac ail-enwyd  yr orsaf Southern Cross yn 2006

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr orsaf

Croes y De, Melbourne
Categori:Melbourne
Andreas Baader

Roedd **Berndt Andreas Baader** (6 Mai 1943 - 18 Hydref 1977) yn un o arweinwyr cyntaf y mudiad milwrol adain chwith, *Rote Armee Fraktion* (Carfan y Fyddin Goch), a elwir hefyd yn *Grŵp Baader-Meinhof*.

## Cefndir
Ganed Baader ym München i deulu dosbarth canol, yn unig blentyn i'r hanesydd ac archifydd Dr Berndt Phillipp Baader. Bu Berndt Baader yn gwasanaethu efo lluoedd arfog yr Almaen yn yr Ail Ryfel Byd, cafodd ei ddal gan fyddin yr Undeb Sofietaidd ym 1945 ac ni ddychwelodd adref. Cafodd Andreas ei fagu gan ei fam, ei fodryb a'i nain.

## Carfan y Fyddin Goch
Gadawodd Baader yr ysgol heb unrhyw gymwysterau ac ef oedd un o'r ychydig prin ymysg aelodau Carfan y Fyddin Goch i beidio â derbyn addysg brifysgol. Er hynny daeth yn gysylltiedig â mudiad protest myfyrwyr y 1960au a chafodd ef a'i gariad ar y pryd, Gudrun Ensslin, eu carcharu am roi siopau adrannol yn Frankfurt ar dân ym 1968. Yn feirniadol o fateroliaeth yr Almaen wedi'r Ail Ryfel Byd a goruchafiaeth filwrol yr Unol Daleithiau, ffurfiodd Garfan y Fyddin Goch gyda Ulrike Meinhof, grŵp o filwyr gorila dinesig tanddaearol. Llwyddodd y garfan i gynorthwyo Baader i ffoi o'r carchar ym 1970. Cyflawnodd y garfan nifer o lofruddiaethau gwleidyddol a gweithredoedd terfysg. Cafodd Baader ei ddal a'i garcharu am oes ym 1977.

## Marwolaeth
chwith|bawd|Bedd Baader, Raspe, Ensslinyn Stuttgart
Ym mis Hydref 1977 cafodd awyren Lufthansa ei herwgipio ym Mogadishu, Somalia gan aelodau'r Garfan mewn ymgais i ddwyn pwysau ar yr awdurdodau i ryddhau Baader a deg aelod arall o'r Garfan oedd hefyd yn y carchar. Ar ôl sawl wythnos, rhyddhawyd teithwyr yr awyren wedi ymosodiad a gynhaliwyd gan heddluoedd GSG 9 yr Almaen yn ystod oriau mân 18 Hydref 1977. Y bore wedyn, canfuwyd Andreas Baader a'i gyd carcharor Jan-Carl Raspe yn eu celloedd carchar wedi marw o glwyfau gwn. Canfuwyd Gudrun Ensslin yn crogi a chafwyd hyd i aelod arall o'r garfan Irmgard Möller wedi ei thrywanu sawl gwaith yn ei brest, ond fe oroesodd hi. Daeth ymholiadau swyddogol i'r casgliad fod Baader a'r ddau arall wedi cyflawni hunanladdiad. Roedd Möller yn mynnu bod y marwolaethau a'i hanafiadau hi yn weithrediadau o ddienyddiad anghyfreithiol.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Terfysgaeth
Categori:Pobl o München
Hunan-ofal

Mae technegau **hunan-ofal** yn newidiadau cyffredinol i’n ffordd o fyw a allai helpu ymdrin â symptomau o nifer o broblemau iechyd meddwl, yn ogystal â helpu cynnal a gwella ein lles yn gyffredinol. Mae hunan-ofal yn ddull sy’n ein helpu i fodloni ein hanghenion corfforol, emosiynol, seicolegol a chymdeithasol.

Mae Jayne Hardy, sefydlwr *The Blurt Foundation,* yn dadlau mai dyma’r ffordd ataliol orau o frwydro yn erbyn gorflino, straen a salwch, yn ein bywydau prysur heddiw. Ar ôl gweithio drwy’r dydd, astudio, neu ofalu am ein plant, mae’n iawn i deimlo bod angen egwyl arnoch. Gyda’r holl ddyletswyddau hyn, mae’n hawdd anghofio bod angen gofalu am ein hunain hefyd.

Mae nifer ohonom yn teimlo’n euog wrth dreulio amser arnom ni’n hunain, naill ai drwy wneud rhywbeth rydym yn ei fwynhau neu wrth ymlacio, ond mae hyn yn hanfodol er mwyn rheoli symptomau iechyd meddwl, yn ogystal â gwarchod ein lles yn gyffredinol.

Mae yna gysyniad niweidiol sy’n bodoli bod hunan-ofal yn rhywbeth diangen a bod blaenoriaethu ein hunain yn hunanol. Ond mewn gwirionedd, mae’r weithred o benodi amser i ofalu am eich hun yn eich galluogi i ddianc y cylch cythreulig o deimlo’n rhwystredig, ac yn gallu gwneud byd o wahaniaeth i’ch lles meddyliol.

## Dolenni allanol 
* www.mind.org.uk - Sut i gynyddu eich hunan-barch 
* www.blurtitout.org - Self care  Saesneg.

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Kae Tempest

Bardd a rapiwr o Loegr ydy **Kae Tempest** (ganwyd Kate Esther Calvert, 22 Rhagfyr 1985).

## Gweithiau 
### Cerddi 
* 2012: *Everything Speaks in its Own Way*
* 2014: *Hold Your Own*

### Perfformiad gair llafar 
* 2012: *Brand New Ancients* – Gwobr Ted Hughes 2013 (2014 yn cael ei ryddhau ar CD)

### Dramau 
* 2013: *Wasted*
* 2014: *Glasshouse*
* 2014: *Hopelessly Devoted*

### Nofel 
* 2016: *The Bricks That Built The Houses*, Bloomsbury Circus, Llundain

### Discograffi 
**Albymau stiwdio**
* 2011: *Balance* (gyda "Sound of Rum")
* 2014: *Everybody Down* – enwebwyd am Wobr Prize 2014
* 2016: *Let Them Eat Chaos* - rhestr fer Gwobr Mercury Prize 2017

**Senglau**
* 2014: *Our Town*
* 2015: *Bad place for a Good Time*

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
*"Kate Tempest – Interview With Huey Morgan", BBC, 29 Ionawr 2012 (Fideo, 7 munud)
**The Spectator* "Shelf Life: Kate Tempest" , 12 Medi 2012. Cyfweliad
*"Writing your own protest song" , *The Guardian* Teacher Network.

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Rapwyr o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Low Moor, Virginia

bawd|250px

Lle cyfrifiad-dynodedig yn Alleghany County, Virginia, Unol Daleithiau America, ydy **Low Moor**. Roedd poblogaeth y pentref 258 yn ôl cyfrifiad 2010.

Cynhyrchwyd haearn gan Gwmni Haearn Low Moor rhwng 1872 a 1930. Roedd gan y gwmni byllau haearn lleol.

## Cyfeiriadau
Categori:Lleoedd cyfrifiad-dynodedig Alleghany County, Virginia
Capel Cildwrn, Llangefni

Mae **Capel Cildwrn** wedi ei leoli yn nhref Llangefni ar Ynys Môn.

## Hanes
Mae'r capel yn dyddio o 1782. Cildwrn oedd un o'r capeli cyntaf y Bedyddwyr yn Ynys Môn. Mae hi nawr yn gapel efengylaidd.

Mae'r capel wedi bod drwy sawl newidiad, yn 1819, 1815, 1849, 1866 a 1838.

Roedd Christmas Evans yn weinidog yno o 1791 hyd 1826. Mae'r capel yn adeilad rhestredig gradd II*. Mae'r tu mewn yn ei gyflwr gwreiddiol.

## Llyfryddiaeth
*Owen, D. Huw, *Capeli Cymru* (Talybont: Y Lolfa, 2005), tt.110–11

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Ynys Môn
Categori:Capeli Bedyddwyr Cymru
Categori:Capeli Ynys Môn
Categori:Llangefni
Categori:Prosiect Wici Môn
Anhwylder Straen Wedi Trawma

Casgliad o symptomau y bydd rhai unigolion yn eu datblygu yn dilyn digwyddiad trawmatig yw **Anhwylder Straen Wedi Trawma (PTSD)**. Weithiau, bydd y digwyddiad yn achos unigol neu gallent fod yn gasgliad o ddigwyddiadau sy’n cymryd lle dros nifer o fisoedd neu flynyddoedd.

Gall ystod o wahanol ddigwyddiadau achosi PTSD; damweiniau ffordd difrifol, cam-driniaeth neu drais rhywiol, trais domestig neu gorfforol arall, poenydio, genedigaeth drawmatig, bod yn dyst i farwolaeth neu unrhyw sefyllfa arall arbennig o fygythiol neu drychinebus sy’n debygol o achosi trallod i bron unrhyw un.

## Symptomau 
* Ail-fyw’r digwyddiad drwy ôl-fflachiadau neu hunllefau
* Osgoi lleoliadau neu phethau sy’n ymwneud â’r digwyddiad
* Problemau cysgu
* Diffyg gallu canolbwyntio
* Pyliau o banig
* Pryder ac anniddigrwydd
* Teimlo’n euog neu â chywilydd

## Triniaeth 
Ystyrir mai therapïau seicolegol yw’r mwyaf effeithiol wrth drin PTSD.  Yn benodol, dengys tystiolaeth bod dau fath penodol o’r therapïau hyn yn effeithiol; Therapi Ymddygiad Gwybyddol â Ffocws ar Drawma (TFCBT) a Dadsensiteiddio ac Ailbrosesu Symudiadau’r Llygaid (EMDR).

### Therapïau Ymddygiad Gwybyddol â Ffocws ar Drawma 
Mae’r rhain yn cynnwys sawl ffurf ar Therapi Ymddygiad Gwybyddol (CBT).  Gall y triniaethau hyn helpu’r unigolyn i wynebu eu hatgofion trawmatig drwy siarad ac ysgrifennu am y digwyddiad.  Gall hefyd fod o gymorth i herio ac adnabod meddyliau negyddol, yn cynnwys teimladau megis euogrwydd, anniddigrwydd neu chywilydd. Gall hefyd annog rywun i fynd yn ôl a gwneud gweithgareddau y buont yn eu hofn oherwydd eu cysylltiad â’r trawma.

### Dadsensiteiddio ac Ailbrosesu Symudiadau’r Llygaid 
Gall y technegau’n y therapi yma hefyd helpu unigolion i wynebu eu hatgofion trawmatig.  Wrth dderbyn therapi, byddent yn canolbwyntiau ar deimladau a meddyliau sy’n gysylltiedig â’r trawma, tra’n canolbwyntio ar rywbeth arall ar yr un pryd.  Yn aml, defnyddir y weithgaredd o ddilyn symudiadau bys y therapydd.

## Dolenni allanol 
* PTSD – Sut alla’i helpu? - Gwefan Meddwl.org
* Anhwylder Straen Wedi Trawma : NCMH (pdf) 

Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Erthyglau Meddwl.org
Categori:Iechyd meddwl
Rheilffordd Puffing Billy

chwith|bawd|250px|Pont Nant Monbulk
bawd|250px
Rheilffordd treftadaeth yn Victoria, Awstralia, yw **Rheilffordd Puffing Billy**. Lled y trac yw 2 droedfedd 6 modfedd. Mae’r rheilffordd yn mynd o Belgrave (ger Gorsaf reilffordd Belgrave ar Metro Melbourne) hyd at Gemsbrook, 18 milltir i ffwrdd ym Mryniau Dandenong.

## Hanes
|}

Agorwyd  y rheilffordd, gyda’r enw Rheilffordd Gembrook, ar 18 Rhagfyr 1900, un o bedair rheilffordd cledrau cul yn y dalaith. O’r 30au ymlaen, roedd rhedeg y rheilffordd yn gostus i Reilffyrdd Victoria. Mae rhannau’r rheilffordd yn syrth, ac oedd cyfnewid nwyddau yn Upper Ferntree Gully – oherwydd lled gwahanol y traciau ymlaen i Felbourne - yn ddrud; a wedyn daeth bysiau a loriau i gystadlu am draffig.

Caewyd y rheilffordd oherwydd colledion ar ôl tirlithriad yn ystod 1953.

## Ail-enedigaeth
chwith|bawd|250px|Locomotif diesel oherwydd tywydd sych
Oherwydd diddordeb David Burke, newyddiadurwr gyda phapur newydd Melbourne ‘The Sun’, trefnwyd teithiau rhwng Upper Ferntree Gully a Belgrave ar 11 Rhagfyr 1954 i ddweud farwel i’r rheilffordd, a daeth 30,000 o bobl. Trefnwyd teithiau eraill ar 27 Rhagfyr

## Locomotifau stêm
#### Yn wreiddiol o reilffyrdd Victoria 
#### Locomotifau stêm eraill 
## Cyfeiriadau
chwith|bawd|250px|Patrol tân
chwith|bawd|250px|Storfa locomotifau

## Dolen allanol
* Gwefan y rheilffordd 

Puffing Billy
Categori:Rheilffyrdd treftadaeth Awstralia
Categori:Twristiaeth yn Awstralia
Categori:Victoria
Swprematiaeth

|bawd|*Cyfansoddiad Swprematyddol* gan Kazimir Malevich (1915).
Mudiad celf o ddechrau'r 20g yw **Swprematiaeth** (, Saesneg: Suprematism) sydd yn canolbwyntio ar ffurfiau geometrig sylfaenol, fel cylchoedd, sgwariau a llinellau, wedi'u paentio mewn ystod gyfyngedig o liwiau.

Fe'i sefydlwyd gan Kazimir Malevich yn Rwsia, tua 1913, ac chynhaliwyd arddangosfa yn St. Petersburg ym 1915, lle dangoswyd gwaith Malevich ac 13 o artistiaid eraill gyda gwaith mewn arddull debyg.

Mae'r term "swprematiaeth" yn cyfeirio at gelfyddyd haniaethol yn seiliedig ar "oruchafiaeth deimlad artiffisial pur" yn hytrach nag ar ddarluniau gweledol o wrthrychau.

## Rhestr Swprematyddion 
*Kazimir Malevich
*El Lissitzky
*Ilya Chashnik
*Lazar Khidekel
*Alexandra Exter
*Lyubov Popova
*Sergei Senkin

## Oriel

File:Malevich.black-square.jpg|Kazimir Malevich, *Sgwâr Du*, tua.1923
File:Black circle.jpg|Kazimir Malevich, *Cylch Du*, 1915,
Kazimir Malevich, *Cyfansoddiad
Swprematyddol, 1915
File:Kazimir malevich, quadrato rosso (realismo del pittore di una campagnola in due dimensioni), 1915.JPG|Kazimir Malevich, *Sgwâr Goch: Realaeth ddarluniol o ferch werinol mewn dau ddimensiwn*, 1915.
File:Suprematist Composition - Kazimir Malevich.jpg|Kazimir Malevich, *Cyfansoddiad Swprematyddol*, 1916
File:Malevich-Suprematism..jpg|Kazimir Malevich, *Darlun Swprematyddol: Wyth Hirsgwar Coch*, 1915
File:Malevici06.jpg|Kazimir Malevich, *Suprematism*, 1916
File:Malevitj.jpg|Kazimir Malevich, *Swprematiaeth*, 1921-1927

## Cyfeiriadau
* Andrei Nakov *Kasimir Malevich, Catalogue raisonné*, Paris, Adam Biro, 2002
* Andrei Nakov vol. IV of *Kasimir Malevich, le peintre absolu'', Paris, Thalia Édition, 2007

Categori:Arlunwyr Rwsiaidd
Categori:Mudiadau celf
Cerdd Anacreonaidd

Barddoniaeth sydd yn ymdrin â charu , hwyl ac yfed, yn nhraddodiad y bardd Groeg hynafol Anacreon, yw **cerdd Anacreonaidd**. Pennill byr ydyw fel rheol, gan amlaf o linellau saith neu wyth sillaf.

Ymdrinia Anacreon, a flodeuai yn y 6g&nbsp;CC, â phleserau bywyd, yn enwedig serch a gwin, yn ei gerddi. Dynwaredwyd ei waith gan feirdd diweddarach o'r 1g&nbsp;CC i'r 6g&nbsp;OC, a chesglir eu hymdrechion yn yr *Anacreontea*, blodeugerdd a briodolir yn ffug yn hanesyddol i Anacreon. Fel rheol, cyfansoddwyd y penillion hyn mewn mesur sy'n cyfuno sillafau hirion (–) a byrion (˘) ar batrwm ˘ ˘ – ˘ – ˘ – –. Cedwid yr *Anacreontea* mewn llawysgrifau, a chyhoeddwyd y casgliad gyda chyfieithiad Lladin ym 1554 gan y Ffrancwr Henri Estienne.

## Cyfeiriadau 
Categori:Barddoniaeth Groeg yr Henfyd
Categori:Ffurfiau barddonol
Categori:Genres barddonol
Anacreon

Bardd Groeg hynafol oedd **Anacreon** (tua 582 CC – 485 CC). Cyfansoddodd delynegion yn y dafodiaith Ïoneg mewn sawl mesur ac ar amrywiaeth o bynciau, ond fe'i cofir yn bennaf am ei gerddi am serch ac yfed gwin. Gelwir y fath farddoniaeth yn "Anacreonaidd" ers cyfnod y Dadeni.

Ganwyd yn Teos, Ïonia (heddiw Siğacık, Twrci), a symudodd i Abdera, ar arfordir Thracia, yn sgil gorchfygiad y Persiaid yn 546 CC. Treuliodd ei yrfa yn llysoedd y teiraniaid, megis Polycrates o Samos a Hipparchus o Athen. Mae'n bosib fe symudodd Anacreon i Thessalia wedi llofruddiaeth Hipparchus yn 514 CC, a dywed i'w fedd gael ei ganfod yn Teos.

Dim ond dernynnau o'i waith sydd yn goroesi. Cyhoeddodd Aristarchus gasgliad o'i farddoniaeth yn Alecsandria yn yr 2g CC. Efelychwyd ei waith gan lenorion Helenistaidd a Bysantaidd, a chesglir tua 60 o'r fath gerddi yn yr *Anacreontea* a gyhoeddwyd gyntaf yn yr 16g.

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Groeg
Categori:Genedigaethau'r 580au CC
Categori:Marwolaethau'r 480au CC
TV Excelsior

Rhwydwaith deledu ym Mrasil oedd **TV Excelsior** (**Rede Excelsior**) gyda'i bencadlys yn Rio de Janeiro a São Paulo. Fe'i sefydlwyd yn 1960 a daeth i ben yn 1970.

## Teledu
* *O Grande Segredo*
* *O Morro dos Ventos Uivantes*
* *Abnegação*
* *Os Tigres*
* *Legião dos Esquecidos*
* *Mais Forte que o Ódio*

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol


Categori:Rhwydweithiau teledu Brasilaidd
Categori:Sefydliadau 1960
Categori:Dadsefydliadau 1970
Dernyn y Computus

Darn o lawysgrif memrwn yn Hen Gymraeg yw **Dernyn y Computus** sydd yn dyddio o 850–910. Esboniad ydyw ar waith gwyddonol Beda sydd yn ymwneud â chyfrifo dyddiad y Pasg. Cedwir yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Testun y dernyn

Categori:Yr Eglwys Geltaidd
Categori:Llawysgrifau Cymreig
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg
Syrieg

bawd|Llawysgrif Syrieg o'r 11g
Iaith Semitaidd yw **Syrieg**. Deilliodd o dafodiaith ddwyreiniol yr Aramaeg yn Edessa, Osroene (heddiw Şanlıurfa, Twrci), un o ganolfannau'r Cristnogion cynnar. Siaredid yn Syria hyd y 13g. Defnyddir hyd heddiw fel iaith litwrgïaidd mewn rhai eglwysi dwyreiniol gan gynnwys Eglwys Asyriaidd y Dwyrain, yr Eglwys Uniongred Syrieg, yr Eglwys Gatholig Galdeaidd a'r Eglwys Faronaidd.

Categori:Ieithoedd Irac
Categori:Ieithoedd Libanus
Categori:Ieithoedd Semitaidd
Categori:Ieithoedd Syria
Llwchaiarn

Sant gwrywaidd o'r 7g oedd **Llwchaiarn** neu **Llwchayarn** (g. 580) a nawddsant eglwysi Sant Llwchaiarn, Llanmerewig a Llanllwchaiarn, ill dau yn hen gantref Cedewain, Powys, a Llanychaearn a Llanllwchaearn yng Ngheredigion. Daw'r enw 'Llamerewig' o 'Llam yr ewig', a chysylltir stori am naid y carw ifanc â Llwchaiarn. Dethir ei ddydd gŵyl ar naill ai 11 neu 12 o Ionawr.

Dywedir ei fod yn fab i Hygarfael ap Cyndrwyn o Gaereinion, Powys a’i fod yn frawd i’r seintiau Aelhaiarn (neu Aelhaearn) a Chynhaiarn (nawddsant Eglwys Sant Cynhaiarn, Ynys Ystumllyn ger Cricieth, Gwynedd). Roedd o bosib yn gefnder i Sant Beuno. Noda *Bonedd y Saint* ei fod yn fab i Cerfael a'i gysylltiad gyda Chedewain, Powys. Dywedir mewn llawysgrif arall (Peniarth MS.100; 16g) ei fod yn fab i 'Cerfael' neu 'Kynfael'

Mewn Hen Gymraeg, gall y gair 'llwch' olygu 'llyn'.

Sgwennodd y bardd Sion Ceri (fl. c. 1500 - c.1530) gywydd i Llwchaearn lle gelwir y sant yn 'Llwchayarn, Filwr a Sant, o Lamerewig'.

## Eglwysi
{{Wikidata list
|sparql=#defaultView:Map
SELECT ?item ?coor ?image ?itemLabel
WHERE
{
	?item wdt:P825\u007Cwdt:P138 wd:Q47179942 .
	OPTIONAL { ?item wdt:P625 ?coor }
	OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?image } 
  	SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en" }
}
|links=text
|sort=label
|columns=number:#,label:Eglwys neu Gymuned,P18:Delwedd,P625:Cyfesurynnau,P131:Lleoliad,item:Wicidata
|thumb=128
}}

## Gweler hefyd
*Rhestr o seintiau Cymru
*Hen gantref Cedewain, Powys

## Cyfeiriadau
Categori:Seintiau o Gymru
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 7fed ganrif o Gymru
Categori:Teyrnas Powys
Gorsaf reilffordd Hamilton, Seland Newydd

Mae **Gorsaf reilffordd Hamilton** yn gwasanaethu dinas Hamilton yn ardal Waikato ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Erbyn hyn mae dim ond 6 trên yn wythnosol o Auckland i Wellington a 6 o Wellington i Auckland.

Lleolir yr orsaf ym maestref Frankton, ac enwyd yr orsaf Cyffordd Frankton yn wreiddiol.

Categori:Cludiant yn Seland Newydd
Hamilton
Categori:Ynys y Gogledd
John O'Hurley

Actor a seren teledu a fideo o'r Unol Daleithiau yw '''Jonathan George O'Hurley** a adnabyddir ar sgrin fel **John O'Hurley''' (ganwyd 9 Hydref, 1954).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1954
Prifysgol Washington

Prifysgol gyhoeddus a leolir yn Seattle, Washington, UDA, yw **Prifysgol Washington** (). Fe'i sefydlwyd ym 1861.

## Cyfeiriadau 

Categori:Addysg yn Washington
Washington
Categori:Seattle
Categori:Sefydliadau 1861
Gorsaf reilffordd Masterton

Mae **Gorsaf reilffordd Masterton** yn orsaf un platfform sy'n gwasanaethu Masterton yn ardal y dinesig Wairarapa ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Mae trenau'n mynd i Wellington ac yn cymeryd awr a tri-deg-saith munud. Ceir tair gorsaf yn nhref Masterton; y ddwy arall yw Renall Street a Solway.

bawd|dim|250px

## Cyfeiriadau
Categori:Cludiant yn Seland Newydd
Masterton
Categori:Ynys y Gogledd