open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles Warren (ysgythrwr)

Ysgythrwr o o Loegr oedd **Charles Warren** (4 Mehefin 1762 - 21 Ebrill 1823). Cafodd ei eni yn Llundain yn 1762 a bu farw yn Wandsworth.

## Oriel
Dyma ddetholiad o weithiau gan Charles Warren:

File:View_of_Caernarvon_Castle_in_Wales_(1133532).jpg
File:View_of_Caernarvon_Castle_in_Wales.jpeg
File:Portrait_of_Sir_Watkin_Lewes_(4671599).jpg
File:Portrait_of_Sir_Watkin_Lewes_(4671600).jpg
File:Portrait_of_John_Lord_Cardiff_(4672036).jpg
File:Portrait_of_Sir_Watkin_Lewes_(4672949).jpg
File:Portrait_of_John_Lord_Cardiff_(4673186).jpg
File:Portrait_of_John_Lord_Cardiff_(4673187).jpg
File:Portrait_of_John_Lord_Cardiff_(4673188).jpg
File:Portrait_of_John_Lord_Cardiff_(4673189).jpg

## Cyfeiriadau
*  **Oxford Dictionary of National Biography** - Charles Warren

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1762
Categori:Marwolaethau 1823
Categori:Ysgythrwyr o Loegr
Tai (iaith)

**Tai** (ภาษาไทย), neu'n hanesyddol **Siameg**, yw iaith genedlaethol Gwlad Tai a'i hiaith swyddogol de jure. O'r dros 60 o ieithoedd sy'n cael eu siarad yng Ngwlad Tai, Tai sydd â'r nifer uchaf o siaradwyr. Mae'n cael ei chydnabod fel iaith leiafrifol hefyd yn Indonesia, Myanmar, Cambodia a Laos. Mae gan yr iaith Dai gysylltiad agos â Laoseg, iaith swyddogol Laos; yn wir, mae rhai o dafodieithoedd Tai a Laoseg yn ddealladwy i rai o siaradwyr yr iaith arall.

Defnyddir sgript Dai i ysgrifennu'r iaith, sy'n cael ei hysgrifennu o'r chwith i'r dde. Mae gan yr wyddor Dai 44 o gytseiniaid: ก ข ฃ ค ฅ ฆ ง จ ฉ ช ซ ฌ ญ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ณ ด ต ถ ท ธ น บ ป ผ ฝ พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ศ ษ ส ห ฬ อ ฮ. Iaith donyddol a dadansoddol yw Tai.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Asia
Categori:Ieithoedd Kra-Dai
Lladin Prydeinig

Y ffurf ar Ladin llafar fel y'i siaredir ym Mhrydain yn yr oesoedd Rhufeinig (1g i'r 5g OC) ac ôl-Rufeinig (5g i'r 7g) yw **Lladin Prydeinig**. Pan adawodd y Rhufeiniaid Brydain tua 410, roedd trigolion addysgedig de Prydain yn medru Lladin a Brythoneg, ac yn y 6g roedd trigolion Dyfed a Brycheiniog hefyd yn siarad Gwyddeleg. Bu farw'r iaith yn nechrau'r 8g, ac ymledodd Eingl-Sacsoneg ar draws Lloegr. Ceir nifer o fenthyceiriau Lladin yn y Frythoneg a'r Hen Saesneg, sydd yn goroesi heddiw yn y Gymraeg, y Gernyweg, y Llydaweg, a'r Saesneg modern. Nid yw ysgolheigion yn gwybod cymaint am Ladin Prydeinig ag y maent am ffurfiau Lladin llafar y Cyfandir a oedd yn sail i'r ieithoedd Romáwns.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid ym Mhrydain
Prydeinig
Prydeinig
Prydeinig
Gweyllen

de|bawd|250x250px|Gweill yn cael eu defnyddio wrth weu.
Teclyn sy'n cael ei ddefnyddio wrth weu i gynhyrchu deunydd yw **gweyllen** (lluosog: **gwëyll** neu **gweill**), **gweillen** neu **gwiallen**. Mae fel arfer ganddyn nhw baladr hir sy'n meinhau ar y pen, ond nid ydynt yn agos at fod mor finiog â nodwyddau nodwyddau gwnïo.  Mae dau bwrpas iddynt. Mae'r paladr hir yn dal y pwythau sy'n cael eu gweu i'w hatal rhag datod, ac mae'r pen main yn cael ei ddefnyddio i ffurfio pwythau newydd. Mae pwyth newydd fel arfer yn cael ei greu trwy roi'r pen main trwy bwyth arall, gan ddal dolen o edau a'i dynnu trwy'r pwyth; mae hyn yn dal y pwyth gwreiddio yn ei le ac yn ffurfio pwyth newydd yn ei le.

Mae maint gweyllen yn cael ei ddisgrifio yn ôl ei ddiamedr yn gyntaf, ac yna ei hyd. Mae maint y pwyth newydd yn cael ei bennu i raddau helaeth gan ddiamedr y gweill a ddefnyddir i'w ffurfio, gan fod hyn yn effeithio ar hyd y ddolen edau sy'n cael ei thynnu trwy'r pwyth blaenorol.  Mae hyd y gweyllen yn penni nifer y pwythau sy'n gallu cael eu dal ar yr un pryd.

Defnyddir y term 'ar y gweill' i ddisgrifio tasg sydd wedi'i dechrau, ond heb ei chwblhau.

Categori:Gwniadwaith
Baner Saint Martin

bawd|dde|200px|Baner answyddogol, ansicr ei defnydd
bawd|dde|200px|Baner Ffrainc a ddefnyddir yn swyddogol

**Baner Cymuned Saint Martin Ffrengig** Ffrengig yw baner Ffrainc. Mae Cymuned Saint Martin Ffrengig yn rhan o gymuned Ffrainc fel ''collectivité d'outre-mer'' (COM). Mae'r gymuned Ffrangeg yn rhannu Ynys Saint Martin gyda Sint Maarten, sy'n rhan o Deyrnas yr Iseldiroedd. Mae'r ynys wedi ei lleoli yn yr Antilles ym Môr y Caribî.

Ceir dwy baner answyddogol, un sy'n arddangos arfbais y gymuned ar faes gwyn. Ceir hefyd baner mwy gyfoes sydd, ymddengys wedi ei defnyddio ers yr 1900au ond mae gwybodaeth amdanni'n annelwig. Mae'r faner yn arddel maes glas gyda triongl gwyn yn disgyn o'r brig ac yn cyffwrdd gwaelod y faner i greu siâp 'Y'. Yn y canol ceir triongl coch ac uwchlaw hanner disg melyn sy'n dybiedig yno i ddarlunio haul yn codi ar y gorwel.

bawd|dde|Map o ynys Saint Martin

Ceir hefyd faner, sydd mewn gwirionedd yn logo wedi ei rhoi ar luman, ar gyfer ''Collectivité' de Saint-Martin'', sef y llywodraeth leol. Mae'n cynnwys enw'r ynys a'r geiriau "Saint-Martin Caraïbe Français French Caribbean" gyda rhuban yn rhannol amgylchynu'r geiriau. Mae rhan uchaf y rhuban yn dilyn siâp arfordir gogleddol yr ynys ac mewn gwyrdd, tra fod gweddill y rhuban mewn glas gan amlinellu yn fras, ochr orllewinnol yr ynys.

Bydd rhai hefyd yn defnyddio Arfbais Saint Martin fel baner o fath i'r Gymuned.

## Cyd-destun
Bu Saint Martin am flynyddoedd yn *commune* Ffrengig ac yn rhan o lywodraethiant Guadeloupe a oedd yn région a département tramor o Ffrainc. Yn 2003 pleidleisiodd y boblogaeth dros  ymwahanu oddi ar Guadeloupe er mwyn creu cymuned ''collectivité d'outre-mer'' arwahân fel rhan o Ffrainc. Ar 9 Chwefror 2007 pasiodd cynulliad Ffrainc bil yn rhoi statws COM i Saint Martin ac un arall i'r ynys Ffrengig gyfagos, Saint Barthélemy. Mae Saint Martin yn rhan o'r Undeb Ewropeaidd gan ei fod yn rhan o Ffrainc.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Baner Saint Martin

Saint Martin
Categori:Cymuned Saint Martin Ffrengig
Rosamunde Pilcher

Nofelydd o Gernyw oedd **Rosamunde Pilcher**, OBE (née **Scott**; 22 Medi 1924 – 6 Chwefror 2019)

Cafodd ei geni yn Lelant, Cernyw, yn ferch i Helen a Charles Scott.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
#### Fel Jane Fraser
**Half-Way To The Moon* (1949)
**The Brown Fields* (1951)
**Dangerous Intruder* (1951)
**Young Bar* (1952)
**A Day Like Spring* (1953)
**Dear Tom* (1954)
**Bridge of Corvie* (1956)
**A Family Affair* (1958)
*''The Keeper's House* (1963)
**A Long Way from Home* (1963)

#### Fel Rosamunde Pilcher
**A Secret to Tell* (1955)
**On My Own* (1965)
**Sleeping Tiger* (1967)
**Another View* (1969)
**The End of Summer* (1971)
**Snow in April* (1972)
**The Empty House* (1973)
**The Day of the Storm* (1975)
**Under Gemini* (1976)
**Wild Mountain Thyme* (1978)
**The Carousel* (1982)
**Voices in Summer* (1984)
**The Shell Seekers* (1988)
**September* (1990)
**Coming Home* (1995)
**The Key* (1996)
**Shadows* (1999)
**Winter Solstice'' (2000)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Nofelwyr o Loegr
Categori:Llenorion o Gernyw
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Iso (cwmni ceir)

bawd|Iso Grifo 7 Litri o 1968|alt=rhfvhjfdvgydgfgre
Cychwynnwyd y cwmni yn y 50'au yn yr Eidal yn adeiladu beiciau modur. Ei car cyntaf oedd yr Iso Isseta, sef car bychain iawn ar gyfer 2 berson yn. Defnyddiwyd y cynllun gan y cwmni Almaeneg BMW gan greu un o'r ceir swigod mwyaf poblobaidd erioed. Ar ol y llwyddiant yma, aeth y cwmni ymlaen i gynllunio ei car nesaf, yr Iso Rivolta. Roedd hyn yn gychwyn newydd i'r cwmni, cychwyn ei oes ceir cyflym.

## Ceir cyflym 
Ar ol y Rivolta, cynhyrchwyd nifer o geir yn defnyddio pwerdai Cheverolet . Yr enwocaf oedd yr Iso Grifo. Roedd o'n gar moethus a chyflym iawn a oedd yn cynnwys 4 sedd ac Injan 7.0 litr a oedd hefyd yn cael ei ddefnyddio mewn Cheverolet Corvette. Nid oedd y cwmni yn ofnadwy o lwyddiannus, ond roedd rhai pobl yn ffyddlon iawn i'r cwmni ac yn ei prynu.

## Yr Iso mwyaf enwog 
Un o'r pethau enwocaf am yr Iso oedd y model gan Matchbox rhwng 1968 ac1972. Roedd fersiwn Superfast ac un a olwynion a teiars rwber cyn y fersiwn yma.

Categori:Gwneuthurwyr ceir
Categori:Sefydliadau 1953
Categori:Dadsefydliadau 1974
Categori:Prosiect Wici Môn
Baner Ynysoedd Americanaidd y Wyryf

bawd|dde|300px|Baner Ynysoedd Americanaidd y Wyryf
Mabwysiadwyd **baner Ynysoedd Wyryf yr Unol Daleithiau** ar 17 Mai 1921 ar gyfer Ynysoedd Americanaidd y Wyryf. Mae'n cynnwys fersiwn symlach o arfbais yr Unol Daleithiau rhwng y llythrennau V a I (llythrennau cyntaf "Virgin Islands"). Mae'r eryr aur yn dal sbrigyn o lawryf mewn un crafanc, a thair saeth yn y llall. Mae'r lliw glas yn y tarian ar fron yr eryr yr un lliw â tharian yr Unol Daleithiau.

## Ynysoedd Denmarc
bawd|Baner Drefedigaethol Denmarc a ddefnyddiwyd yn 'India'r Gorllewin Denmarc' hyd at 1917
Rhwng 1754 a 1916, ffurfiai'r ynysoedd ran o India'r Gorllewin Denmarc, rhan o ymerodraeth Denmarc. Yn swyddogol, nid oedd unrhyw faner ynghlwm wrthynt heblaw am faner Denmarc.

Fodd bynnag, mae sôn am faner syml wedi'i modelu ar y Blue Ensign Brydeinig gyda baner Denmarc yn y canton. Mae'n bresennol ar baentiadau a darluniau, lle gwelir yn chwifio nid o'r brif bolyn lle mae faner genedlaethol Denmarc y chwifio ond yn hytrach ar flaen y llong. Roedd baner ar y polyn blaen yma yn dangos tarddiad y perchennog neu gyrchfan y llong. Byddai llongau oedd yn ei chwifio yn dangos unai ei bod yn hwylio yn nyfroedd Denmarc a Norwy, neu eu bod ynghlwm wrth borthladdoedd Ewrop. Daethpwyd i'r casgliad, er bod ansafonol, bod hon yn faner cwrteisi wedi'i briodoli i India'r Gorllewin Denmarc.

Gwerthodd Denmarc yr ynys i UDA yn 1916 am $25 miliwn, gwerth $575.61 miliwn mewn arian 2018. Trosglwyddwyd yr ynysoedd yn 1917 wedi refferendwm ar y cytundeb yn Nenmarc.

## Ynysoedd Unol Daleithiau America
Dechreuodd y syniad o faner Ynysoedd Virgin UDA o dan weinyddiaeth Rear Admiral Summer Ely, Whitmore Kitelle, a wnaethpwyd yn llywodraethwr yr ynysoedd ar 26  Ebrill 1921. Aeth at Mr. White, capten llong y Grib ac at Percival Wilson Sparks, a gofynnodd iddynt am awgrymiadau ar gyfer dyluniad baner. Tynnodd Sparks, a oedd yn gartwnydd, ddyluniad ar bapur. Wedi hynny, trosglwyddwyd dyluniad Sparks ar ddeunydd cotwm trwm, a gofynnodd i'w wraig, Grace, a'i chwaer, Blanche Joseph, frodio'r dyluniad.

## Dolenni
* 
*CIA - The World Factbook - Virgin Islands 

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd ynysol yr Unol Daleithiau
Ynysoedd Americanaidd y Wyryf
Categori:Baneri'r Unol Daleithiau
Americanaidd
Cwli

bawd|Cwli Tsieineaidd ym Mheriw (1881).
Enw ar weithiwr di-grefft, gan amlaf llafurwr neu borthor, o Dde neu Ddwyrain Asia yn y 19g yw **cwli**.

## Geirdarddiad 
Daw'r gair naill ai o'r enw llwythol Hindi *Kuli*, neu'r gair Tamileg *kuli* sy'n golygu "cyflog".

## Y fasnach gwli 
Dechreuodd y fasnach gwli yn y 1840au i gyflenwi'r prinder llafur o ganlyniad i ymdrechion ar draws y byd i ddiddymu caethwasiaeth. Daeth y mwyafrif ohonynt o Tsieina, a nifer ohonynt wedi eu hallforio o borthladdoedd Xiamen (Amoy) a Macau. Cawsant eu danfon i weithio mewn trefedigaethau Ewropeaidd megis Hawaii, Seilón, Maleia, a'r Caribî, yn bennaf dan reolaeth yr Ymerodraeth Brydeinig ac i raddau llai Ymerodraeth Ffrainc ac Ymerodraeth Sbaen.

Statws amrywiol ac ansicr oedd gan y cwlis. Cytunodd y mwyafrif ohonynt i werthu eu llafur heb orfodaeth, am gyfnod pennodol, am dâl ac am gostau'r daith. Cafodd nifer hefyd eu herwgipio, eu twyllo, neu eu hannog ar gam gan fasnachwyr Ewropeaidd. Fe'u cedwid mewn corlannau cyn eu hallforio, mewn amodau creulon a chyfyng arnynt, ac o'r herwydd bu farw rhai ohonynt o afiechyd ar y fordaith. Ni wnaeth llywodraethau Ewrop fawr o ymdrech i atal camdriniaeth y cwlis, ac er i lywodraeth Tsieina gwahardd allfudo yn swyddogol hyd at 1859, ni chafodd y fasnach ei rhwystro gan yr awdurdodau. Roedd yr amodau yn arbennig o wael yn y cyfnod 1845–1860, pryd bu farw miloedd ar filoedd o gwlis yng Nghiwba a Pheriw. Cytunodd Guangzhou yn 1859 i adael gweithwyr ar gytundebau pum-mlynedd i ymfudo i India'r Gorllewin i weithio yn nhrefedigaethau Prydeinig, ac yn ddiweddarach lluniwyd rheolau tebyg rhwng y Tsieineaid â gwledydd Ewropeaidd eraill. Rhoddwyd cyfyngiadau ar longau Prydeinig gan Ddeddf Teithwyr Tsieineaidd (1885), ac wedi hynny daeth y fasnach yn bennaf dan reolaeth Ymerodraeth Portiwgal.

## Defnydd cyfoes o'r enw 
Mewn nifer o wledydd, ystyrir yr enw bellach yn air difrïol i ddisgrifio pobl o Dde a Dwyrain Asia.

## Gweler hefyd 
* Isikula (cymysgiaith y cwlis)

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Llafur
Categori:Trefedigaethrwydd
Siandi

Cwrw wedi'i gymysgu â diod blas lemwn clir a phefriog yw **siandi**. Yn Ewrop, Seland Newydd ac Awstralia, mae'r diod lemwn yn cael ei alw'n "lemonêd". Mae faint sy'n cael ei roi o'r ddau gynhwysyn yn cael ei amrywio yn ôl chwaeth y sawl sy'n ei yfed, ond mae siandi yn aml yn hanner cwrw a hanner lemonêd. Mae siandi yn boblogaidd yng Ngorllewin Ewrop, Awstralia, Seland Newydd, a De Affrica.

Mae mathau o siandi yn cynnwys: portergaff, cwrw monaco, refajo, fanschop,  disel, panaché, russ, radler a biermischgetränke.

Mae 'lager top' yn fath o siandi, ond gydag ychydig bach o lemonêd wedi ei roi ar ben y lager. Mae yfed trwy'r lemonêd yn tyneru blas y lager.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diodydd alcoholaidd
Engrafio

[bawd|Engrafiad gan Albert Dürer o *Sant [Sierôm yn ei Fyfyrgell* (1514).]]
Proses brintio drwy endorri'r ddelwedd gyda phwyntil torri (o'r enw biwrin) ar wyneb metel, copr gan amlaf, yw **engrafio** neu **engrafu**. Gelwir y broses weithiau'n **llin-engrafio**, gan ei bod ond yn ailgynhyrchu marciau llinellog, er y gellir creu awgrym o arlliw a graddliw drwy dechnegau megis tynnu llinellau cyfochrog, croeslinellau, a smotiau mân.

Gelwir proses debyg, sy'n defnyddio asid i endorri'r ddelwedd ar wyneb metel, yn ysgythru.

## Hanes 
Dyfeisiwyd llin-engrafio yn y Rheindir ac yng ngogledd yr Eidal tua'r un pryd, yng nghanol y 15g. Gofaint aur oedd yr engrafwyr Almaenig cyntaf, a llofnodasant eu gwaith gyda blaenlythrennau eu henwau neu ffugenwau. Yr engrafwr cyntaf o'r Almaen yr ydym yn gwybod amdano'i fywyd yw'r gof aur a phaentiwr Martin Schongauer. Yn yr Eidal, mi oedd yr engrafwyr yn ofaint aur a hefyd yn weithwyr metel nielo. Un o'r cyntaf oedd Maso Finiguerra o Fflorens. Yn fuan cofleidiwyd dulliau engrafio gan baentwyr Eidalaidd, megis Andrea Mantegna ac Antonio Pollaiuolo. Erbyn yr 16g, ailgynhyrchu paentiadau oedd prif ddiben yr engrafwyr yn yr Eidal, ac yn wir mae meistr enwocaf y grefft o'r wlad honno, Marcantonio Raimondi yn adnabyddus yn bennaf am ei gopïau o baentiadau Raffael.

Y tu hwnt i'r Eidal, ymledodd dulliau engrafio ar draws y gwledydd Almaeneg, y Gwledydd Isel, a mannau eraill yng Ngogledd Ewrop. Ymhlith meistri'r grefft yn y 16g oedd Albrecht Dürer ac Hendrik Goltzius. Yn yr 17g a'r 18g datblygwyd technegau dotweithio ac engrafio creon, hynny yw britho'r wyneb metel gyda rhiciau mân. Dyfeisiwyd mesotintio yn yr 17g gan Ludwig von Siegen. Adferwyd yr hen lin-engrafio yn yr 20g  gan yr arlunydd Ffrengig Jacques Villon a'r Saeson Eric Gill a Stanley William Hayter.

## Cyfeiriadau 

Categori:Printio
Hypatia

Roedd **Hypatia**, a aned tua 350-370 ac a fu farw 415 OC yn athronydd Helenistaidd a Phlatonaidd ac yn seryddwraig a mathemategydd, a oedd yn byw yn Alexandria, yr Aifft.

Roedd hi'n feddyliwr amlwg o ysgol athroniaeth y Plato Newydd yn Alexandria, lle bu'n dysgu athroniaeth a seryddiaeth.

Hi yw'r mathemategydd benywaidd cyntaf y mae ei bywyd wedi'i gofnodi'n eithaf trylwyr. Roedd Hypatia'n enwog yn ei oes ei hun fel athro gwych a chynghorydd doeth. Mae'n hysbys ei bod wedi ysgrifennu sylwebaeth ar waith Diophantus, sef *Arithmetica*.

Er mai Pagan ydoedd, roedd hi'n oddefgar tuag at Gristnogion gan ddysgu llawer o fyfyrwyr Cristnogol, gan gynnwys Synesius, a ddaeth yn esgob Ptolemais. Mae ffynonellau hynafol yn cofnodi bod Hypatia yn cael ei pharchu gan Baganiaid a Christnogion fel ei gilydd a bod hi ganddi ddylanwad mawr dros uchelwyr elitaidd, gwleidyddol Alexandria. Tua diwedd ei hoes, rhoddodd Hypatia gyngor i Orestes, rhaglaw Rhufeinig Alexandria, a oedd yng nghanol brwydr wleidyddol â Cyril, esgob Alexandria. Lledaenodd sibrydion yn ei chyhuddo o atal Orestes rhag cymodi â Cyril ac, ym Mawrth 415 OC, llofruddiwyd Hypatia gan dorf o Gristnogion a arweiniwyd gan ddyn o'r enw Pedr.

Syfrdanwyd yr ymerodraeth Rufeinig gan farwolaeth Hypatia, a'i thrawsnewid yn "ferthyr i athroniaeth", gan ddylanwadu ar y athronwyr y Plato Newydd i fod yn fwy gwrth-Gristnogol. Yn ystod yr Oesoedd Canol, ystyriwyd Hypatia yn symbol o rinweddau Cristnogol.

[lang=cy|bawd|dim|Sgwennodd Hypatia esboniad o waith [Perga ar drychiadau conig]]

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr Groeg yr Henfyd
Categori:Genedigaethau'r 4edd ganrif
Categori:Llenorion y 5ed ganrif
Categori:Mathemategwyr Groeg yr Henfyd
Categori:Merched y 5ed ganrif
Categori:Merched y 4edd ganrif
Categori:Seryddwyr Groeg yr Henfyd
Albert Finney

Actor o Loegr oedd **Albert Finney Jr **(9 Mai 1936 – 7 Chwefror 2019).

### Ffilmiau
## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2019
Dave Dave

Artist o'r Unol Daleithiau oedd **David Rothenberg** (18 Mehefin 1976 – 15 Gorffennaf 2018).

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Arlunwyr Americanaidd
Categori:Pobl o Brooklyn
Ynysoedd Andaman

[bawd|Map o leoliad Ynysoedd Andaman yn [De-ddwyrain Asia|Ne Ddwyrain Asia.]]
Ynysfor ym Mae Bengal yng ngogledd ddwyrain Cefnfor India yw **Ynysoedd Andaman**. Lleolir ef rhwng isgyfandir India i'r gorllewin a'r gogledd orllewin, Byrma i'r gogledd a'r dwyrain, a Gorynys Maleia a Sumatra i'r de ddwyrain. Gelwir y corff o ddŵr rhwng yr ynysfor a de Byrma yn Fôr Andaman. Ynghyd ag Ynysoedd Nicobar, sy'n gorwedd rhwng yr Andaman a Sumatra, maent yn ffurfio tiriogaeth Ynysoedd Andaman a Nicobar yng Ngweriniaeth yr India. Mae'r ynysfor yn cynnwys mwy na 300 o ynysoedd a chanddynt arwynebedd cyfunedig o 6,408&nbsp;km2. Y tair ynys fwyaf ydy Gogledd Andaman, Andaman Ganol, a De Andaman, a elwir gyda'i gilydd yn Andaman Fawr. Port Blair yn Ne Andaman yw prifddinas Ynysoedd Andaman a Nicobar.

Poblogaeth yr ynysoedd yn 2011 oedd  343,125. . Pobloedd brodorol yw'r mwyafrif o'r trigolion, ac mae tri ohonynt – y Sentinal, y Jarawa, a'r Onge – yn dal i fyw fel helwyr-gasglwyr. Amaeth yw prif diwydiant yr ynysoedd, a thyfir ŷd, codlysiau, cnau coco, cnau betel, ffrwythau, casafa, tsilis, a thyrmerig. O ran cludiant, De Andaman ydy'r unig ynys a chanddi ffyrdd, ac mae agerlong yn cysylltu Port Blair ag ynysoedd Gogledd Andaman, Andaman Ganol, De Andaman, ac Andaman Fach.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ynysforoedd
Andaman
Andaman
Baner Belîs

[bawd|208px|[Delwedd:FIAV_111111.svg|20px Baner Belîs, cymesuredd, 2:3]]
bawd|Lleoliad Belîs yng Nghanolbarth America
bawd|
Mabwysiadwyd **baner Belîs** (**baner Belize**) ar 21 Medi 1981 yn dilyn annibyniaeth y wlad yng Nghanolbarth America o'r Deyrnas Unedig. Cyn annibyniaeth adnabwyd y wlad fel Hondwras Brydeinig. Mae'n cael ei ffinio i'r gorllewin gan wlad Gwatemala sy'n hawlio hanner tiriogaeth ddeheuol Belîs.

## Dyluniad
Mae baner Belîs yn las, gyda dwy stribed llorweddol coch ar y pennau a disg gwyn yn y canol. Lleolir yr arwyddlun genedlaethol o fewn y ddisg gwyn. Mae'r faner yn ddatblygiad o'r faner Honduras Prydeinig flaenorol (enw'r enw Belice ar y blaen), a sefydlwyd yn 1950 pan enillodd Honduras Prydain peth hunanlywodraeth oddi ar Brydain. Ychwanegwyd y ddau stribedi coch i'r dyluniad gwreiddiol yn dilyn yr olaf.

Mae arfbais Belîs yn cynnwys delwedd o ddau ddyn, un mestizo ac un o dras Affricanaidd yn cefnogi'r darian. Dyma unig faner i gynnwys delwedd o ddau ddyn arni, er, ceir baneri eraill ag un dyn arni, megis baneri Malta, threfedigaethau Brydeining Montserrat a Baner Ynysoedd Virgin Prydain a Polynesia Ffrengig hefyd â dynion neu fynywod arnynt. Ceir y geiriau Lladin, *Sub Umbra Floreo*, sef "Ffynnaf o dan y Cysgod".

## Baner Cyfleustra
Caiff y faner ei chwifio fel baner cyfleustra gan longau ar draws y byd.

## Baneri Eraill

Flag of the Belize United Democratic Party.svg|bawd|Baner y Belize United Democratic Party
Flag of Belize City.svg|bawd|Baner Belize City, cyn-prifddinas y wlad
Flag of the Belize People's United Party.svg|bawd|Baner Belize People's United Party

## Hen Faneri

File:Flag of British Honduras (1870–1919).svg|Baner Hondwras Brydeinig, 1870–1919
File:Civil Ensign of British Honduras (1870–1919).svg|Baner morol Hondwras Brydeinig, 1870–1919
File:Flag of British Honduras (1919–1981).svg|Baner Honduras Brydeinig, 1919–1981
Civil Ensign of British Honduras (1919–1981).svg|Baner morol Hondwras Brydeinig 1919–1981
File:Flag of the Governor of British Honduras (1884–1981).svg|Ystondard Rhaglaw Hondwras Brydeinig
File:Flag of Belize (1950-1981).svg|Baner answyddogol Balize 1950–1981.Dyma oedd sail y faner gyfredol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Baner Belîs  
* Baner Belîs 
* Vexilla-Mundi

Belîs
Categori:Belîs
Anton Raphael Mengs

Arlunydd o'r Almaen a anwyd ym Mohemia oedd **Anton Raphael Mengs** (22 Mawrth 1728 – 29 Mehefin 1779). Paentiodd portreadau a lluniau hanesyddol yn bennaf, ac roedd yn hynod o ddylanwadol ym mudiad newydd-glasuriaeth.

Ganwyd yn Aussig, Teyrnas Bohemia, sydd heddiw yn Ústí nad Labem yn y Weriniaeth Tsiec, yn fab i'r mân-ddarluniwr Ismael Israel Mengs. Paentiwr i lys y Brenin Friedrich August II yn Dresden, Etholyddiaeth Sacsoni, oedd Ismael. Astudiodd Anton dan ei dad yn Dresden. Teithiodd y ddau ohonynt i Rufain yn 1741 i Anton barhau â'i addysg gyda'i gyd-ddisgyblion Marco Benefial a Sebastiano Conca hyd at 1744. Athro hynod o lym oedd Ismael, ac yn ôl y sôn bu'n cloi ei fab mewn Ystafelloedd Raffael ym Mhalas y Fatican dros nos er mwyn iddo gopïo lluniau'r hen feistr.

Teithiodd yn ôl i'r Eidal yn 1751 i barhau â'i astudiaethau o gelf yr Henfyd a'r Dadeni, gan adael Dresden am y tro olaf a threulio'r deng mlynedd nesaf yn Rhufain a Napoli. Yn Rhufain fe drodd yn Babydd ac yn un o arlunwyr amlycaf y ddinas. Cyflawnodd hefyd allorluniau, lluniau cabinet, a lluniau hanesyddol ar gomisiwn, megis *Octavian a Cleopatra* (1760) ar gyfer Richard Colt Hoare a *Perseus ac Andromeda* (1771) ar gyfer Syr Watkin Williams-Wynn.

Fe'i alwyd i lys Madrid yn 1761 a daeth yn arlunydd dan Siarl III, brenin Sbaen. Yn y cyfnod hwn fe baentiodd ffresgoau ar gyfer palasau Madrid ac Aranjuez, a hefyd nifer o weithiau crefyddol, lluniau damhegol, a rhagor o bortreadau. Bu'n rhaid iddo gael seibiant o'i waith yn 1768 o ganlyniad i'w flinder. Dychwelodd i Rufain yn 1769 a phaentiodd ffresgo *Hanes yn drech nag Amser* (1772) ar nenfwd y Camera dei Papiri yn Llyfrgell y Fatican. Aeth Mengs yn ôl i Fadrid yn y cyfnod 1773–77 i orffen ei ffresgoau ym Mhalas Brenhinol Madrid.

Ymhlith ei ddisgyblion oedd Johann Zoffany yn Rhufain a Francisco Goya ym Madrid. Roedd ei ferch, Anna Maria Mengs, hefyd yn arlunydd.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Dieter Honisch, *Anton Raphael Mengs und die Bildform des Frühklassizismus* (Recklinghausen, 1965).
* Thomas Pelzel, *Anton Raphael Mengs and neoclassicism* (Efrog Newydd: Garland, 1979).
* Steffi Röttgen, *Anton Raphael Mengs, 1728–1779: Das malerische und zeichnerische Werk* (München, 1999).

Categori:Genedigaethau 1728
Categori:Marwolaethau 1779
Categori:Pastelwyr o'r Almaen
Categori:Peintwyr y 18fed ganrif o'r Almaen
Categori:Peintwyr olew o'r Almaen
Categori:Peintwyr portreadau o'r Almaen
Categori:Pobl o Fohemia
Categori:Pobl o Sacsoni
Categori:Pobl fu farw o dwbercwlosis
Llywodraethiant data

Un o gysyniad rheoli data yw **llywodraethiant data** sy'n sicrhau fod ansawdd y data yn dda drwy gydol cylch bywyd y data. Oddi fewn y pwnc ceir is-adrannau megis argaeledd y data, defnyddioldeb, cysondeb, cywirdeb a diogelwch y data ac mae hefyd yn cynnwys sefydlu prosesau i sicrhau rheolaeth data effeithiol e.e. fel atebolrwydd os yw ansawdd y data yn wael, a sicrhau y gellir defnyddio'r data drwy'r cwmni neu'r sefydliad cyfan.

Gwaith stiward y data yw sicrhau fod prosesau llywodraethiant Data yn cael eu dilyn, argymhellion yn cael eu dilyn ac awgrymu gwelliannau i'r prosesau hyn.

## Trosolwg
Yn grynno: mae llywodraethiant data yn cynnwys y bobl sydd ynghlwm wrth y gwaith, y prosesau a'r technoleg gwybodaeth sydd eu hangen i greu a thrin y data mewn modd cyson a chywir ar draws y fenter. Mae'n gosod sylfaen gadarn ac yn darparu ymarfer da, y strategaeth a'r strwythur angenrheidiol sydd eu hangen i sicrhau bod data'n cael ei reoli fel ased a'i drawsnewid yn wybodaeth ystyrlon. Gellir diffinio nodau ar bob lefel o'r fenter fel bod y prosesau hyn yn cael eu defnyddio. Ymhlith y nodau pwysicaf mae:

* Gwella cysondeb wrth wneud penderfyniadau
* Gostwng y posibilrwydd o ddirwyon rheolaethol
* Gwella diogelwch y data 
* Gwella'r incwm a gynhyrchir a'r incwm potensial
* Dynodi atebolrwydd am ansawdd y wybodaeth
* Galluogi gwell cynllunio gan y staff sy'n goruchwylio'r gwaith
* Lleihau, neu ddileu'r angen i ail-wneud rhai prosesau heb fod eu hangen
* Gwella effeithiolrwydd y staff
* Gwella prosesau perfformiad
* Cydnabod y camau da sy'n cael eu creu.

Gwireddir y nodau hyn trwy weithredu rhaglenni (neu fentrau) llywodraethu data, gan ddefnyddio technegau Rheoli Newid.

Pan fydd cwmnïau'n dymuno neu'n cael eu gorfodi i reoli data, yna maent yn grymuso eu staff, yn sefydlu prosesau ac yn cael cymorth gan dechnoleg i wneud hyn.

Mae llywodraethiant data, felly, yn fath o reoli ansawdd er mwyn asesu, rheoli, defnyddio, gwella, monitro, cadw ac amddiffyn gwybodaeth oddi fewn i gwmni neu sefydliad. Mae'n creu model sy'n nodi pwy gaiff wneud beth: pa staff sy'n cymryd y camau angenrheidiol, pa ran o'r data a ddefnyddir, dan ba amgylchiadau a pha ddulliau a ddefnyddir.

### Enghreifftiau 
Llywodraethiant data agored:
* OpenStreetMap
* Wicidata

Eraill:
* DAMA International
* Data Governance Professionals Organization (DGPO)
* The Data Governance Society
* The Data Governance Council
* Enterprise Data Management Council (EDM Council)
* IQ International—the International Association for Information and Data Quality
* The Compliance Governance and Oversight Council

## Cyfeiriadau
Categori:Rheoli Technoleg Gwybodaeth
Categori:Rheoli data
Siwan Davies

Athro prifysgol mewn Daearyddiaeth Ffisegol yw’r **Athro Siwan Davies**. Ar hyn o bryd mae’n bennaeth yr adran Ddaearyddiaeth ym Mhrifysgol Abertawe.

Daw Siwan yn wreiddiol o Drefdraeth yn Sir Benfro, ac mae’n gyn-ddisgybl o Ysgol y Preseli. Bu’n astudio Daearyddiaeth yng Ngholeg Iesu, Rhydychen cyn mynd ymlaen i wneud gradd meistr a doethuriaeth yn Royal Holloway, Prifysgol Llundain.

Bu’n gweithio fel ymchwilydd ym Mhrifysgol Stockholm a Phrifysgol Copenhagen, cyn ymuno â Phrifysgol Abertawe fel darlithydd yn 2004. Cafodd gadair prifysgol yn 2012 ac fe’i penodwyd yn bennaeth yr adran Ddaearyddiaeth yno yn 2018.

Ei maes ymchwil yw newid hinsawdd. Mae hefyd wedi cyflwyno cyfres *Her yr Hinsawdd* ar S4C.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Sir Benfro
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol y Preseli
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Sgwter

bawd|Sgwter Razor gydag olwynion 98mm
Cerbyd stryd a chanddo gyrn, bwrdd ac olwynion, ac sy'n cael ei bweru gan berson yn ei wthio, yw **sgwter**. Mae'r sgwteri mwyaf cyffredin heddiw wedi'u gwneud o alwminiwm, titaniwm a dur. Mae rhai mathau yn plygu i'w gwneud yn haws i'w cario pan nad ydynt yn cael eu defnyddio. Mae gan rai sgwteri ar gyfer plant iau dair neu bedair olwyn, a maent wedi'u gwneud o blastig neu ddim yn plygu.

Mae sgwteri â motor, a oedd yn arfer cael eu pweru gan injan nwy, ac yn fwy diweddar gan foduron trydan, yn gallu cyrraedd cyflymder o tua 19mya (30 cilomedr yr awr).

Roedd sgwteri yn cael eu gwneud â llaw mewn ardaloedd trefol yn Ewrop a'r Unol Daleithiau o leiaf yn hanner cyntaf yr 20g, fel arfer ar gyfer plant.

Mae'n debyg bod rhai yn cael eu defnyddio a hyd yn oed eu rasio yn Paris, Berlin a Leipzig in 1930au a'r 1940au.

## Cyfeiriadau
Categori:Offer chwaraeon
Categori:Cerbydau olwynog
Pensaernïaeth data

Mewn technoleg gwybodaeth, mae **pensaernïaeth data** yn cynnwys modelu data, polisïau, rheolau neu safonau'r data a gesglir, a sut y caiff ei gasglu, ei storio, ei drefnu, ei integreiddio, a'i ddefnyddio mewn systemau data o fewn cwmnïau a sefydliadau.

Fel arfer, mae pensaernïaeth data yn gosod y safonau ar gyfer holl systemau data fel model o'r rhyngweithio rhwng y systemau data hynny. Dylai integreiddio data, er enghraifft, ddibynnu ar safonau pensaernïaeth data gan fod integreiddio data yn gofyn am ryngweithio data rhwng dwy system ddata neu ragor. Mae pensaernïaeth data, yn rhannol, yn disgrifio'r strwythurau data a ddefnyddir gan feddalwedd busnes a'i rhaglenni cyfrifiadurol. Mae pensaernïaeth data yn mynd i'r afael â data a storiwyd a data a ddefnyddir o ddydd i ddydd. Disgrifia hefyd sut sut mae data'n cael ei brosesu, ei storio a'i ddefnyddio mewn system wybodaeth. Mae'n darparu meini prawf ar gyfer gweithrediadau prosesu data er mwyn ei gwneud hi'n bosibl dylunio llif data a hefyd rheoli llif y data o fewn y system.

Gelwir y person sy'n gyfrifol am weithredu y drefn bensaernïol hon yn "bensaer data". Ystyrir tri pheth allweddol:

# y cysyniad gwreiddiol y tu ôl i amryw endidau'r cwmni neu'r sefydliad
# y rhesymeg y tu ôl i sut mae'r gwahanol rannau'n perthyn i'w gilydd, ac
# agwedd ffisegol y gwahanol nodweddion.

## Cyfeiriadau 
Categori:Data cyfrifiadurol
Categori:Rheoli data
Categori:Saernïaeth meddalwedd
Y Byd Newydd

[bawd|Map [Sebastian Munster o'r Amerig (1561).]]
Enw a roddwyd ar diroedd hemisffer y gorllewin, hynny yw cyfandir yr Amerig, yn Oes y Darganfod yw'r **Byd Newydd**. Mae'n cyferbynnu'r tiroedd a ddarganfuwyd gan Ewropeaid yn y 15g a'r 16g â'r Hen Fyd, sef Ewrop, Asia, ac Affrica (neu Affrica-Ewrasia). Defnyddir yr enw hefyd yn ddiweddarach i grybwyll ynysoedd y Cefnfor Tawel a chyfandir Awstralia, a ddarganfuwyd gan fforwyr Ewrop o'r 16g i'r 18g. Daeth yr enw yn boblogaidd o ganlyniad i'r pamffled *Mundus Novus*, a briodolir i'r Eidalwr Amerigo Vespucci, yr un a roddai ei enw i'r Amerig.

Cychwynnodd Oes Aur Fforio yn y 15g pryd teithiodd morwyr o Bortiwgal ar hyd arfordir gorllewinol Affrica ac i ynysoedd dwyrain yr Iwerydd. Sefydlwyd môr-lwybrau masnach o Ewrop i Asia, ac ymdrechai ambell fforiwr i ganfod llwybrau gorllewinol i gyrraedd yr India a Tsieina drwy hwylio i ochr draw'r Iwerydd. Priodolir darganfyddiad yr Amerig yn draddodiadol i Christopher Columbus, a laniodd yn y Caribî yn gyntaf yn 1492, er i'r Llychlynwyr sefydlu gwladfeydd yn yr Ynys Las a Newfoundland rhyw 500 mlynedd cyn hynny. Yn y canrifoedd wedi mordeithiau Columbus, sefydlwyd trefedigaethau Ewropeaidd ar draws yr Amerig, a gafodd effeithiau dinistriol ar y bobloedd frodorol.

Defnyddir y termau Byd Newydd ac Hen Fyd o hyd i ddisgrifio anifeiliaid, planhigion, a gwinoedd.

Categori:Fforio
Categori:Hanes yr Amerig
Categori:Hanes Oceania
Categori:Rhanbarthau diwylliannol
Canolfan dringo Beacon

bawd|Canolfan dringo Beacon, Ceunant - geograph.org.uk - 217682

Mae **Canolfan Ddringo Beacon**, Caernarfon  wedi ei leoli yn Stad Cibyn, Caernarfon. Mae’r Ganolfan Ddringo yma yn addas i blant o 6 oed i fyny. Mae’r Ganolfan hefyd yn addas i oedolion.

Ceir 15  wal wahanol i’w dringo. Mae’r Ganolfan yn darparu offer priodol.  Mae’r ganolfan ddringo yma yn un o’r ganolfan ddringo fwyaf yng Cymru.

## Dolenni allanol
* y cwmni

Categori:Caernarfon
Categori:Prosiect Wici Môn
Clwb Hoci Merched Caernarfon

Clwb hoci i ferched yw **Clwb Hoci Merched Caernarfon** a sefydlwyd yn 1978.

Mae'n parhau i hyfforddi plant ifanc hyd yma. Mae’r ymarferion yn wythnosol ar nosweithiau Mercher ar gae aml-dywydd Ysgol Brynrefail, Llanrug.

Mae  cyfleoedd i blant cael ei ysbrydoli gan yr hyfforddwyr cymwysedig i fynd ymlaen i chwarae hoci i dimau profiadol yn y dyfodol.

Categori:Chwaraeon yng Nghaernarfon
Categori:Hoci
Categori:Prosiect Wici Môn
Ysgol yr Hendre

Ysgol cyfrwng Cymraeg yw **Ysgol Yr Hendre** a leolir yng Nghaernarfon, Gwynedd.

Cafodd yr Ysgol Hendre newydd ei adeiladu rhwng 2011-2012. Mae'r ardal yma yng Ngwynedd ac mae plant 3-11 oed yn cael mynd yno. Mae'r Ysgol Hendre newydd yn fodern. Mae'r ysgol yma yn gyfuniad i ferched a bechgyn. Iaith yr ysgol yma yw y Gymraeg ond pan mae yn dod i wersi Saesneg mha nhw yn gorfod siarad Saesneg.Dysgir yr holl bynciau yn Ysgol yr Hendre, megis Cymraeg, Saesneg, Hanes, Mathemateg, Cerdd ac Addysg Gorofforol. Fel arfer, mae’r adran Babanod wedi ei leoli ar un ochr a’r adran Iau wedi ei leoli mewn safle yr ochr arall i'r adeilad. Mae tua cyfanswm o tua 15 dosbarth yn yr ysgol.

Y prifathro'r ysgol yw Kyle Jones a'r clerc yw Mrs Lindy Steel. Mae yna 415 o ddisgyblion yn yr ysgol hon.Mae yno 2 dosbarth yn phob blwyddyn

## Hanes
Cyn 2011 roedd Ysgol yr Hendre yn ysgol eithaf bach ac roedd o ar lon hendre. Ond yn 2010&nbsp;mi wnaeth yr llywydroeth pendrefyny fod mae yna llawer o flant yno ac mae'r ysgol rhu fach, felly wnaeth nhw adeiladu ysgol sydd yn werth £6.5Milliwn. Felly yn 2011 roedd yr ysgol newydd sbon wedi cael ei adeiladu ac roedd plant yr ysgol wedi mynd yno am y tro gyntaf i ddysgu.

Categori:Caernarfon
Categori:Ysgolion Gwynedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Caryl Hughes

Soprano o Gymru  o Aberdaron, Pen Llŷn, yw **Caryl Hughes** sydd wedi perfformio ar lwyfannau'r byd. Yn ddiweddar, perfformiodd yng nghynhyrchiad byd-eang Y Tŵr ar gyfer Theatr Cerdd Cymru.

## Hyfforddiant
Hyfforddwyd Caryl mewn astudiaethau lleisiol ac opera yn yr Academi Gerdd Frenhinol. Yna, aeth ymlaen i astudio yn Academi Llais Caerdydd. Mae wedi ennill llawer o wobrau; fel W. Towyn Roberts yn yr Eisteddfod Genedlaethol a gwobr llais rhyngwladol Stuart Burrows. Hefyd, bu’n cystadlu yng nghystadleuaeth Cantorion Cymru yn 2006 a chystadleuaeth canu ryngwladol Les Azuriales yn 2010.

## Perfformiadau
Mae canu mewn cyngerdd gyda Bryn Terfel ar gyfer Raymond Gubbay ymhlith yr uchafbwyntiau gyrfaol. Uchafbwynt arall yn ei yrfa yw perfformio yn y Parc Grange a Gŵyl y Gelli. Wedi perfformio caneuon Caberet Britten yn gwyliau Aix-en-Provence ac Aldeburgh yn 2009, rhyddhaodd Caryl ddisg yn ddiweddarach gyda Malcolm Martineau.

Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Lŷn
Categori:Cantorion opera o Gymru

Categori:Prosiect Wici Môn
Ysgol Maesincla

**Ysgol Gynradd Maesincla**
Mae Ysgol Maesincla yn ysgol gynradd i blant rhwng dwy ac un ar ddeg mlwydd oed. Plant o ardal Caernarfon sydd yn mynychu’r ysgol. Ysbyty oedd ar y safle yn wreiddiol yna fe’i newidiwyd i fod yn ysgol gynradd yn y flwyddyn 2000. Mae yno rhwng 300 a 400 o blant yn yr ysgol. Pennaeth yr ysgol yw Mr Owain L. Roberts a’r dirprwy yw Mrs Manon Gwynedd.

## Athrawon
Athrawon Cylch Meithrin - Mrs Cheryl Whithead a’r cymhorthydd yw Mrs Ffion Jones.

Athrawes y dosbarth Derbyn – Mrs Manon Edwards a’r cymorthyddion yw Mrs Karen Hughes-Parry, Miss Ffion Williams, Miss Rebecca Campbell a Mrs Sian Thomas.

Mae tri dosbarth gwahanol ym mlwyddyn 1 a 2 sef; Mrs Christine Williams a’r cymorthyddion yw Mrs Angela Lawson, Miss Lynne Jones a Miss Ffion Cottrell. Athrawes arall yw Miss Awen Jones a’r cymorthyddion yw Mrs Karen Owen, Miss Llinos Roberts, Mrs Stephaine Roberts-Oliver a Miss Claire Williams. Yr Athrawes olaf yw Miss Lowri Jones a’r cymorthyddion yw Mrs Nicola Viney, Mrs Bethan Jones-Davies, Mrs Jenniffer Williams a Miss Sarha Drummond.

Ym Mlwyddyn 3 a 4 mae yno hefyd dri dosbarth gwahanol sef Mr Dylan Wyn Evans a’r Cymorthyddion yw Ms Tracy Jones a Mr Arua Hughes - Jones, y dosbarth nesaf yw Miss Anna Eifion Hughes a’r cymorthyddion yw Miss Michelle Roberts a Miss Amiee Jones. A’r dosbarth olaf yw Miss Hanna Williams a’r cynhorthwy yw Miss Alaw Evans a Miss Ceril Jones.

Hefyd ym mlwyddyn 5 a 6 mae tri dosbarth dan ofal Ms Nia Wyn Dukes a’r cymhorthydd yw Mrs Brenda Williams, y dosbarth ail yw Mr Dan Pyrs a’r dosbarth olaf yw Mr Huw Lloyd Williams a’r cymhorthydd yw Miss Non Jones.

## Gwyliau'r Ysgol
29 Hydref – 2 Tachwedd (Hanner – tymor) 
24 Rhagfyr – 4 Ionawr (Gwyliau Nadolig) 
25 Chwefror – 1 Mawrth (Hanner – tymor) 
15 Ebrill – 26 Ebrill ( Gwyliau Pasg) 
6 Mai (Calan Mai) 
27 Mai – 31 Mai (Hanner Tymor) 
23 Gorffennaf – 30 Awst ( Gwyliau’r Haf)

## Clwb Brecwast
Mae Clwb Brecwast Ysgol Maesincla yn costio 80c os rydych yn mynd draw cyn 8:25, ond os rydych yn mynd ar ôl 8:25 mae’r clwb am ddim. Yn y clwb Brecwast mae yno dost, grawnfwyd o’ch dewis chi, a diod o sudd oren/sudd afal neu ddŵr. Mae yno ddigon o gemau i ddifyrru’r plant.

## Staff Clwb Brecwast
Mrs Bethan Owen 
Mrs Anwen Williams 
Mrs Avril Williams 
Miss Sandra Lewis 
Mrs Elizabeth Evans 
Mrs Pearl Williams

## Cinio Ysgol
 Mae cinio ysgol yn costio £12.50 yr wythnos neu £2.50 y diwrnod.
## Dolenni allanol
* Gwefan yr ysgol
* 
* 

Categori:Caernarfon
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion cynradd Gwynedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Chris Roberts

Cogydd o Gymro yw **Chris Roberts** (ganwyd 26 Mawrth 1985). Mae'n enwog am ei rhaglen teledu coginio *Bwyd Epic Chris* ar S4C. Mae ganddo hefyd dudalen coginio ar-lein sydd efo miloedd o ddilynwyr.

Ganwyd Chris ym Mangor, Gwynedd i Colin a Lynda Roberts. Symudodd o Landwrog i Gaernarfon yn 14 mlwydd oed.

Roedd gan Chris ddiddordeb mewn coginio erioed ond cymerodd ef o ddifri ar ôl gwylio dogfen coginio yn 2017 am Francis Mallman (cogydd enwog sydd yn coginio drwy ddefnyddio tân o Batagonia). Fe'i hatgoffwyd gan y ddogfen am straeon ei dad, Colin Roberts, pan oedd yn mynd i'r Ariannin i bysgota, byw a choginio *asado* (ffordd mae’r Gauchos yn yr Ariannin yn coginio dros dân). Ar ôl hyn penderfynodd Chris adeiladu ‘Asado pit’ a choginio oen Cymreig ar yr haearn croesi dros dân.

Dechreuodd roi lluniau o’r bwyd ar wefannau cymdeithasol fel Facebook ac wedyn aeth ymlaen i roi fideos ohono a’i gi, Roxy, yn coginio efo cynhwysion lleol o gwmpas Gogledd Cymru gyda thân a mwg. Mae un fideo o Chris yn coginio byrger yn defnyddio rysáit ei hun wedi cael ei wylio dros 320,000 o weithiau!

Ar  ôl mis neu ddau, cysylltodd Hybu Cig Cymru a Chris a gofynasant nhw iddo fod yn ‘wyneb cyfarwydd’ i alluogi’r cwmni i hyrwyddo cig Cymreig o gwmpas y Deyrnas Unedig mewn sioeau mawr. Mae Chris wedi cael llawer o gyfleoedd arbennig ers cychwyn coginio yn cynnwys ei raglen deledu, ei ŵyl bwyd ’Chrisfest’ a llawer mwy.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Cogyddion o Gymru
Categori:Pobl o Gaernarfon

Categori:Prosiect Wici Môn
Aelwyd Caernarfon-Yr Urdd

Mae **Aelwyd Caernarfon** yn sefydliad sydd wedi ei leoli yn nhref Caernarfon yng Ngwynedd.

Nod yr Aelwyd yw cystadlu mewn Eisteddfodau a phrofiad o derbyn cyfrifoldeb a fynychu teithiau yn gyfrwng y Cymraeg. Cafwyd adeilad yr Aelwyd ei adnewyddu yn 1950 yn bwrpasol i sefydlu’r Aelwyd ar gyfer pobl ifanc.

Categori:Caernarfon
Categori:Mudiadau Cymraeg
Categori:Mudiadau ieuenctid
Categori:Prosiect Wici Môn
Pont yr Aber

Mae **Pont yr Aber** (Saesneg: *Aber Swing Bridge*) yn bont droi i gerddwyr yng Nghaernarfon, Gwynedd, sy’n gallu agor i adael cychod allan ac yn ôl i'r harbwr. Mae'r bont droed hon yn mynd dros Afon Seiont ac mae’n croesi o fynedfa "Watergate", Castell Caernarfon i flaendraeth a Choed Helen.

Adeiladwyd y bont bresennol yn 1974 ac mae wedi eu gwneud o goncrid a dur ac mae'n cael ei bweru gan drydan.

Mae'r bont bresennol yn cymryd lle pont droi a agorodd ar 1 Mawrth 1900 ond a ddinistrwyd yn 1969. Roedd y bont hon wedi ei wneud o bren a metel. Roedd ceir a phobol yn gallu defnyddio'r bont. Cyn hyn, roedd yna bont fferi yn mynd a phobl dros yr afon am hanner ceiniog yna ac yn nôl.  Am ychydig o amser ar ôl hynny roedd pont Bailey yno i adael pobl groesi.

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1974
Categori:Pontydd Gwynedd
Palas Print

Mae **Palas Print** yn siop llyfrau Cymraeg ar Stryd Palas yng Nghaernarfon, Gwynedd. Mae'r siop yn gwerthu llyfrau, cryno-ddisgiau a chardiau ar gyfer bob achlysur yn Gymraeg ac yn Saesneg. 
  
## Beth sydd ar gael yn y siop?
Ceir darpariaeth dda o ffuglen, llyfrau teithio, cofiannau a llenyddiaeth i gerddwyr a dringwyr. Mae cerddoriaeth (y rhan fwyaf yn gerddoriaeth Cymraeg neu werin gyfoes ysbeidiol) yn cael ei chwarae yn y siop i greu awyrgylch cynnes a chroesawgar.

## Perchnogion
Mae Eirian James a'i phartner Selwyn Jones yn gynghorwyr arbenigol, gyda brwdfrydedd arbennig dros ffuglen gyfoes a throseddau rhyngwladol. Hefyd, os nad oes ganddynt eitem mewn stoc, byddant yn ei archebu i chi erbyn y diwrnod canlynol.

## Digwyddiadau
Ymhlith yr ymwelwyr rheolaidd mae Carol Anne Duffy a Gillian Clarke. Yn aml maent yn darllen eu gwaith ac yn cymryd rhan mewn digwyddiadau. Yn aml mae copïau o’i llyfrau barddoniaeth (wedi eu llofnodi) mewn stoc i'w dosbarthu.

## Busnes ym Mangor
Am bum mlynedd roedd Eirian James a’i phartner Selwyn Jones yn berchnogion ar siop Palas Print ym Mangor. Yn anffodus roedd rhaid cau y siop oherwydd nad oedd “yn gynaliadwy” felly gwnaed hyn Ddydd Sadwrn,  Ionawr y pedwerydd ar hugain.

## Dolen allanol
*  Gwefan Swyddogol

Categori:Caernarfon
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Siopau llyfrau Cymraeg
Margaret Tisdale

Firolegydd clinigol o Gymru oedd **Margaret Tisdale** (née **Breeze**; 10 Medi 1950 – 29 Ebrill 2015). Roedd yn adnabyddus am ei hastudiaethau o wrthsafiad HIV a firws influenza i gyffuriau gwrthfiraol, ac am gydlynu datblygiad y cyffur gwrth-ffliw zanamivir.

## Bywgraffiad 
Yn enedigol o'r Trallwng, cafodd Tisdale ei haddysg yn Ysgol Trefnanney ac Ysgol Gyfun y Trallwng, cyn mynychu Prifysgol Guildford.

Bu farw yn 64 oed yn Wrestlingworth, Swydd Bedford.

## Detholiad o'i chyhoeddiadau 
* M Tisdale, SD Kemp, NR Parry, BA Larder (1993). Rapid in vitro selection of human immunodeficiency virus type 1 resistant to 3'-thiacytidine inhibitors due to a mutation in the YMDD region of reverse transcriptase. *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* 90: 5653–56
* M Tisdale, T Alnadaf, D Cousens (1997). Combination of mutations in human immunodeficiency virus type 1 reverse transcriptase required for resistance to the carbocyclic nucleoside 1592U89. *Antimicrobial Agents and Chemotherapy* 41: 1094–98
* M Tisdale (2000). Monitoring of viral susceptibility: new challenges with the development of influenza NA inhibitors. *Reviews in Medical Virology* 10: 45–55

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Gymru
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Clwb pêl-droed Bontnewydd

Mae **Clwb Peldroed Y Bontnewydd** yn clwb pêl-droed o Bontnewydd, Arfon.

Ceir sawl tîm, yn dibynnu ar oedran. Yr hyfforddwr presennol ar gyfer y tîm ‘dan 14 ydi Mr Dylan Jones. Mae’r tîm o dan 14 yn hyfforddi bob nos Iau ar Gae Stanley, gyferbyn a Gypsy Wood ym Mhontnewydd. Mae hefyd yn chwarae yn Ganolfan Hamdden yn y Gaeaf.

## Y Tîm Presennol
Gol Geidwad = Gethin Humphreys ac Osian Griffiths

Amddiffynwyr = Max Element, Tomos Jones, Elis Jones, Owain Dafydd, Cynan Jones a Sion Dafydd

Canolwyr = Harri Jones, Michael Pritchard, Carl Smith, Dylan Jones, Cian Hughes a Kieran Hughes

Ymosodwyr = Noa Roberts, Gethin Williams, Joseff Thomas, Nedw Prys a Luka Sandham.

Categori:Bontnewydd, Arfon
Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Prosiect Wici Môn
Gwesty’r Celt

Gwesty tair seren yw '''Gwesty'r Celt** neu’r **Celtic Royal Hotel''' yng Nghaernarfon, Gwynedd. Cafodd ei adeiladu ym 1794 ac mae'n parhau ar y safle ers hynny. Yn ôl yn y 18g ymwelodd y Frenhines Victoria â'r gwesty sawl tro. Mae gan y gwesty ystafelloedd cysgu, ystafelloedd bwyd a diod, canolfan ffitrwydd a phwll nofio. Cynhelir priodasau a chynadleddau yno hefyd. Mae’r gwesty wedi derbyn llawer o wobrau.  

## Hanes
Enw gwreiddiol y gwesty oedd *The Uxbridge Arms Hotel*. Cafodd ei adeiladu o gwmpas 1794 gan ail iarll Uxbridge sy’n enwog am ymladd ym Mrwydr Waterloo. Enillodd ei le mewn hanes am ei ran yn y frwydr honno.

Ar y pryd roedd y gwesty yma yn un o’r goreuon yn y dalgylch. Cynhaliwyd llawer o ddawnsfeydd nosweithiol ac adloniant i'r Gymdeithas Adelphi. Yn 1832 pan ymwelodd Frenhines Victoria newidiodd enw’r gwesty yn ei anrhydedd i'r *Royal Hotel*.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Ngwynedd
Categori:Caernarfon
Celt
Categori:Prosiect Wici Môn
Ysgol Ddawns Anti Karen

Mae **Ysgol Ddawns Anti Karen** yn rhoi cyfle i blant a phobl ifanc ddysgu dawnsio hip hop ac stryd, a hefyd yn rhoi cyfle i blant i wneud ffrindiau newydd. Mae yna dros dri chant o ferched yn dawnsio yn y clwb. Sydd yn mwynhau pob eiliad gyda gwaith caled mae Karen yn ei wneud.

Mae Anti Karen wedi llwyddo i ennill llawer iawn o gystadleuaeth, medalau a tarian. Hefyd mae hi wedi trafeilio i lawer iawn o lefydd gwahanol fel, Blackpool, Paris, Warrington, Liverpool ac yr Eisteddfod yr Urdd a wedi curo sawl gwaith. Hefyd mae rhai o’r genod sydd yn rhan o’r clwb wedi gael y cyfle i fynd i Rwsia i ddawnsio gyda Manw Lili, mi oedd yn rhan o’r “Junior Eurovision”.

Mae ganddi hefyd rhaglen ei hun ar S4C, o’r enw “Ysgol Ddawns Anti Karen” mae yna ddwy gyfres o’r rhaglen. Mae’r rhaglen yn dilyn Karen ar criw i bob math o gystadlaethau gwahanol.

## Hanes
Mae Karen yn dod o Gaernarfon yn wreiddiol ac wedi disgyn mewn cariad gyda dawnsio ers mi oedd hi’n ifanc, mae hi’n 52 erbyn hun felly mae hi wedi cael llawer iawn o brofiad yn dawnsio. Penderfynodd wneud clwb dawnsio, mae ei chlwb wedi mynd ym mlaen ers dros ugain mlynedd. Felly wnaeth hi gwffio i drio cael lle i'r genod ddawnsio. Rŵan mae ganddi le ei hun yn Cibyn ers tua dwy flynedd ac mae hi wrth ei bodd yno!

Mae gan Karen 4 plentyn gyda Dei Pritchard, Sioned,Awen,Ffion a Dylan. Dechreuodd Karen ddysgu pan oedd Ffion yn eu harddegau felly doedd gan Ffion ddim diddordeb yno ond mi wnaeth Awen ddisgyn maen cariad gyda dawnsio ac wedi llwyddo i ennill lawer iawn o gystadleuthau yn dawnsio mewn grŵp ac yn unigol. Erbyn hun mae Awen wedi gorffen dawnsio gyda Karen ac wedi mynd yn mlaen I'r brif ysgol i ddysgu fwy am ddawnsio, mi oedd hi’n help mawr i Karen oherwydd y bod hi wedi cymryd blwyddyn allan o’r brifysgol i helpu Karen ar chriw.

Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Caernarfon
Categori:Pobl o Gaernarfon
Alys Williams

Cantores o Gymraes yw **Alys Mair Williams** (ganwyd 1987). Mae'n canu caneuon pop gyda dylanwadau gwerin a jazz ac mae'n cynnwys riffiau byrfyfyr wrth ganu.

## Bywgraffiad
Magwyd Alys yng Nghaernarfon ond cafodd ei geni yn Llanelwy. Stephen John Williams yw ei thad a gafodd ei fagu yn Llandudno ac Ann Llwyd Williams yw ei mam a gafodd ei magu ym Mangor, Mae gan Alys un brawd iau o’r enw Ifan Rhys Williams. Mae gan Alys efeilliaid ac mae wedi dyweddïo gyda Sion Jones ac yn priodi ym mis Gorffennaf 2019.
bawd|chwith|Alys yn Eiseddfod Caerdydd, 2018.
bawd|chwith|Alys yn Eiseddfod Caerdydd, 2018.

Aeth Alys i Ysgol Gynradd Y Gelli, Caernarfon ac yna i Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon. Astudiodd lefel A yng Ngholeg Menai, Bangor ac aeth ymlaen i astudio Therapïau Amgen yn Lerpwl.

Mae Alys yn hoff iawn o ysgrifennu caneuon a hefyd yn hoff o goginio a chael ffrindiau draw am fwyd. Mae hefyd yn hoffi cadw yn heini a mynd i'r gampfa a mynd â’i chi Mati Mw am dro. Mae hefyd yn hoffi siopa hen ddillad ‘Vintage’ a tydi hi byth yn gadael y tŷ heb ruban yn ei gwallt.

## Ymddangosiad ar *The Voice*
Aeth Alys ar raglen *The Voice* yn 2012 ond ni aeth drwodd i'r 'clyweliadau dall' oherwydd nerfau - teimlodd nad oedd wedi canu’n dda iawn. Aeth yn ôl y flwyddyn ganlynol, 2013 i brofi ei bod hi yn gallu gwneud yn well na’r flwyddyn gynt. Y flwyddyn honno fe wnaeth y pedwar barnwr droi ond dewisodd Alys y canwr Tom Jones fel ei mentor. Gwnaeth Alys lawer o ffrindiau ar raglen *The Voice* a daeth ymlaen yn dda iawn gyda'i mentor Tom Jones. Roedd Alys yn arfer bod yn nerfus iawn cyn canu ond ar ôl ymddangos ar y rhaglen llwyddodd i  goresgyn ei nerfau gan fynd ymlaen i ganu ar raglenni a oedd yn cael eu darlledu yn fyw i filiynau o bobl, ac ennill bywoliaeth drwy ganu.

## Caneuon
Dros ei gyrfa mae Alys wedi ysgrifennu sawl cân:

*Dim ond
*Llwytha'r gwn
*Fy mhlentyn i
*Pan for nos yn hir
*Cymylau
*Gweld y byd mewn lliw
*Gerfydd fy nwylo gwyn
*Synfyfyrio
*Lle ma dy galon
*Un seren
*Don't mind
*Llonydd
*Celwydd
*Do wrong
*Multigold
*Lliwiau
*Hawl i fyw
*Is this love
*Blodau papur
*Llygad Ebrill
*Tyrd ata i

Yn 2019 roedd yna albwm newydd ar ei ffordd. Cyhoeddwyd y caneuon yma ar gael ar wefannau Youtube, Spotify, Google play music ac Deezer.

## Dolenni allanol
*
*

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Prosiect Wici Môn