Aberhonddu (etholaeth seneddol)

Roedd **Aberhonddu** yn etholaeth seneddol i Dŷ'r Cyffredin yn Senedd y Deyrnas Unedig o 1542 hyd at 1885.

## Hanes yr Etholaeth
Roedd Aberhonddu yn etholaeth seneddol yng Nghymru a oedd yn dychwelyd un Aelod Seneddol i Dŷ'r Cyffredin o 1542 hyd iddo gael ei ddiddymu ar gyfer etholiad cyffredinol 1885.

Yn wreiddiol roedd yr Aelod yn cynrychioli rhydd-ddeiliaid holl fwrdeistrefi Sir Frycheiniog, sef tref Aberhonddu, Llywel, Talgarth,  Y Gelli Gandryll a Chrucywel, ond erbyn i etholiadau cael eu cystadlu yn y 19eg ganrif dim ond bwrdeiswyr tref Aberhonddu ei hun oedd yn cael pleidleisio, does dim sicrwydd pendant pa bryd y collodd y bwrdeiswyr eraill eu hetholfraint ond tybir ei fod rhywbryd rhwng 1603 a 1715.

Hyd 1727 yr oedd holl ryddfreinwyr Aberhonddu yn cael pleidleisio, lle bynnag yr oeddynt yn byw, ond ym 1727 dyfarnodd Tŷ Cyffredin mai dim ond y rhyddfreinwyr oedd yn byw yn Nhref Aberhonddu oedd yn cael pleidleisio.

Ystyrid nifer o etholaethau bach yn *eiddo*  teuluoedd bonheddig arbennig, *perchnogion* etholaeth Aberhonddu oedd Teulu Morgan Parc Tredegar.

Diddymwyd yr etholaeth ar gyfer Etholiad cyffredinol 1885 a chynhwyswyd Aberhonddu yn rhan o etholaeth sirol Brycheiniog

## Aelodau Seneddol
*1542 - 1554 Edward Games 
*1554 - 1555 Meredith Games 
*1555 -1558 anhysbys
*1558 – 1559 William Aubrey 
bawd|William Aubrey AS 1558-1559
*1559 - 1567 Roland Vaughan 
*1567 – 1571  Syr Roger Vaughan 
*1571 - 1572 Richard Price 
*1572 - 1583 Walter Games 
*1584 - 1593 David Williams 
*1593 - 1597  Syr Matthew Morgan 
*1597 - 1601 David Williams 
*1601 -1614 Syr Henry Williams 
*1614 - 1620  Syr John Crompton 
*1620 - 1626  Syr Walter Pye 
*1626 - 1628  Syr Henry Lynde 
*1628 – 1640 Walter Pye 
*1640 - 1653 Herbert Price 
* 1647 - 1653 Ludovic Lewis
*1653 – 1658 Dim Cynrychiolydd
*1658 - 1659 Samuel Wightwick
*1659 - 1660 anhysbys
*1660 - 1661  Syr Henry Williams  
*1661 – 1678 Syr Herbert Price  
*1678 - 1679 Thomas Mansel  
*1679 – 1689 John Jeffreys  
*1689 Thomas Morgan (Wig)
*1690 - 1698 Jeffrey Jeffreys  
*1698 - 1701 Thomas Morgan (Wig ) (Hefyd wedi ei ethol dros Sir Fynwy)
*1701 - 1709 Syr Jeffrey Jeffreys  
*1709 – 1713 Edward Jeffreys  
*1713 – 1722 Roger Jones  
*1722 William Morgan   (Hefyd wedi ei ethol dros Sir Fynwy)
*1723 – 1734 Thomas Morgan  
*1734 – 1754 Yr Anrhydeddus  John Talbot  
*1754 Thomas Morgan (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
*1763 Charles Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Frycheiniog)
*1769, John Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
*1772 -1778 Charles Van  
*1778 Syr Charles Gould  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Frycheiniog)
bawd|Syr Charles Morgan
*1787 Syr Charles Gould Morgan  (Ymddiswyddodd er mwyn sefyll yn Sir Fynwy)
*1796 - 1812 Syr Robert Salusbury (Tori)
*1812 - 1818  Charles Morgan Robinson Morgan (Wig)
*1818 - 1830 George Gould Morgan (Tori)
*1830 - 1832 Charles Morgan Robinson Morgan (Wig)
*1832 – 1835 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
*1835 – 1847 Charles Morgan Robinson Morgan (Ceidwadwr)
*1847 - 1852 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
*1852 - 1854 Charles Rodney Morgan (Ceidwadwr)
*1854 – 1866 John Lloyd Vaughan Watkins (Rhyddfrydwr)
*1866  Chwefror – Hydref John Pratt, Iarll Aberhonddu (Rhyddfrydwr)
*1866 - 1869 Howel Gwyn (Ceidwadwr) (etholwyd Howel Gwyn eto ym 1868 ond diddymwyd canlyniad yr etholiad)
*1869 - 1870 Edward, yr Arglwydd Hyde (Rhyddfrydwr)
bawd|Edward Hyde Villiers, Vanity Fair, 1901-01-10
*1870 - 1880 James Price William Gwynne-Holford (Ceidwadwr)
*1880 – 1885 Cyril Flower (Rhyddfrydwr)
1885 Diddymwyd yr etholaeth

## Etholiadau
### Etholiadau yn y 1830au
### Etholiadau yn y 1840au
### Etholiadau yn y 1850au
Bu farw Charles Rodney Morgan ym 1854 a chynhaliwyd isetholiad ar 6 Chwefror 1854 pan ail-etholwyd John Lloyd Vaughan Watkins yn ddiwrthwynebiad gan gipio'r sedd yn ôl i'r Blaid Ryddfrydol. Ail-etholwyd Watkins yn ddiwrthwynebiad eto yn etholiadau cyffredinol 1857 a 1859.

### Etholiadau yn y 1860au
Etholwyd J Ll V Watkins yn ddiwrthwynebiad yn Etholiad cyffredinol 1865 ond bu farw yn gynnar ym 1866. Fe'i olynwyd ar ran y Blaid Ryddfrydol gan Iarll Brycheiniog, eto'n ddiwrthwynebiad, mewn isetholiad a gynhaliwyd ar 27 Chwefror 1866. Dyrchafwyd Iarll Brycheiniog i Dŷ'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad Ardalydd Camden gan achosi isetholiad arall a gynhaliwyd  ar 3 Hydref 1866.

Yn dilyn etholiad 1868 danfonwyd deisebau  yn erbyn dychwelyd 54 o Aelodau Seneddol oherwydd cyhuddiad o lwgrwobrwyaeth ym mysg y rhain yr oedd deiseb yn erbyn Howel Gwyn. Dyfarnwyd yn erbyn Gwyn a chafodd canlyniad yr etholiad ei ddileu gan achosi isetholiad a gynhaliwyd ar 24 Ebrill 1869 

### Etholiadau'r 1870au
Ym 1870 dyrchafwyd Edward, Yr Arglwydd Hyde i Dy'r Arglwyddi ar farwolaeth ei dad Iarll Clarendon a chynhaliwyd isetholiad ar 19 Gorffennaf 1870.

### Etholiadau yn yr 1880au
## Cyfeiriadau
Categori:Aberhonddu
Categori:Etholaethau hanesyddol yng Nghymru
Categori:Hanes Powys