Alexander Rodchenko

bawd|dde|Alexander Rodchenko *Dawns, Cyfansoddiad Heb Wrthrych*, 1915

Peintiwr, cerflunydd, ffotograffydd a dylunydd o Rwsia
oedd **Aleksander Mikhailovich Rodchenko** (; (5 Tachwedd 1891 – 3 Rhagfyr 1956). Roedd yn un o gyd-sylfaenwyr y mudiad celfyddydol lluniadaeth *(constructivist)*. Roedd yn briod i'r arlunydd Varvara Stepanova.
Roedd Rodchenko yn un o'r arlunwyr lluniadaethol mwyaf amlddoniog i ymddangos wedi Chwyldro Rwsia 1917. Gweithiodd fel peintiwr a dylunydd graffig cyn troi at *photomontage* a ffotograffiaeth. Roedd ei ffotograffiaeth ddyfeisgar, yn arloesol ac yn tynnu'n groes i esthetegb peintio draddodiadol. Gan geisio creu ffotograffau i'w dogfenni a'u dadansoddi roedd yn aml yn tynnu ei ffotograffau o onglau cam neu safbwyntiau anarferol o isel neu uchel er mwyn rhoi sioc a'i wneud yn anoddach i adnabod ar unwaith testun y llun.

Ysgrifennodd Rodchenko: "''Rhaid tynnu sawl llun o'r testun, o safbwyntiau a sefyllfaoedd gwahanol, fel petai rhywun yn ei archwilio yn ei gyfanrwydd yn hytrach nag edrych trwy'r un twll y clo drosodd a throsodd.''"

## Bywyd a gyrfa 
Fe'i ganed yn St. Petersburg i deulu dosbarth gweithiol a symudodd i Kazan yn dilyn marwolaeth ei dad, ym 1909. Fe ddaeth yn arlunydd heb fod yn rhan o'r byd celfyddydol, yn cael ei ysbrydoli gan gylchgronau celf. Dechreuodd astudio yn Ysgol Gelf Kazan ble y cyfarfu â Varvara Stepanova a briododd yn ddiweddarach.

Ar ôl 1914, astudiodd gelf yn Sefydliad Stroganov ym Moscow, ble yn 1915 fe wnaeth ei ddyluniadau haniaethol cyntaf, wedi'i ddylanwadu gan Kazimir Malevich a'i *Suprematism* gyda'u ffurfiau geometrig yn erbyn cefnir gwyn. Yn y flwyddyn ganlynol cymerodd ran mewn arddangosfa a drefnwyd gan Vladimir Tatlin, dylanwad mawr arall arno.

Rodd gwaith Rodchenko hefyd wedi'i ddylanwadu'n gryf gan Ciwbiaeth *(Cubism)* a Dyfodoliaeth *(Futurism)*.

Fel cynorthwyydd i Tatlin, ymbellhaodd o waith ffigurol ac fe ddechreuodd arbrofi gydag elfennau dylunio gan ddefnyddio cwmpawd a phren mesur gan obeithio cael gwared â gwaith brwsh mynegiannol.
 
Fe benodwyd Rodchenko yn gyfarwyddwr Biwro Amgueddfeydd a Chronfa Prynu gan y Llywodraeth Bolsiefic ym 1920, yn gyfrifol am ad-drefnu amgueddfeydd ac ysgolion celf. Yn ddiweddarach daeth yn ysgrifennydd Undeb Arlunwyr Moscow ac fe sefydlodd adran gelf cain Comisariaeth Addyg y Bobl, ac fe gynorthwyodd yng nghychwyn y Sefydliad Diwylliant Celfyddydol.

O 1920 i 1930 dysgodd yn Stiwdio Dechnegol-Artistig Uwch, sefydliad Bauhaus a gaewyd yn 1930 Cyhoeddwyd ei *photomontage* cyntaf ym 1923 yn ddyluniad o gerdd Vladimir Mayakovsky "Am Hwn" .

O 1923 i 1928 roedd Rodchenko a Mayakovsky yn cydweithio'n agos ar *LEF,* cylchgrawn lluniadaethol *(constructivist)*. Ymddangosodd llawer o ffotograffau Rodchenko yn *LEF* ac fe dynnodd sawl portread o Mayakovsky yn ystod y cyfnod hwn. Roedd ei ddelweddau'n rhydd o fanylder di-angen, gyda phwyslais ar elfennau ar onglau a'u lleoliad a symudiad o fewn y ffrâm.

bawd|Poster ar gyfer drama Vladimir Mayakovsky
Rhwyg 1923 a 1925 fe weithiodd gyda Mayakovsky hefyd i greu cynlluniau ar gyfer hysbysebion i'r llywodraeth a chwmnïau preifat. Roedd Mayakovsky yn ysgrifennu’r testun a Rodchenko yn eu cynllunio. Arwyddwyd y gwaith yn ‘’Mayakovsky-Rodchenko Adeiladwyr Hysbysebion’’ yn ymwybodol o’r paradocs o wneud hysbysebion steil cyfalafol i hybu comiwnyddiaeth a gwerthu cynnyrch.

Trwy'r 1920au roedd gwaith Rodcheno yn haniaethol, ond yn y 1930au bu raid iddo'i newid er mwyn cydymffurfio â pholisïau'r llywodraeth gormesol Stalin ac fe ganolbwyntiodd ar ffotograffiaeth chwaraeon a delweddau o orymdeithiau a digwyddiadau wedi'u trefnu.

Ym 1933 cafodd ei gomisiynau i dynnu lluniau cyhoeddusrwydd o waith adeiladu'r Gamlas rhyng Y Môr Baltig a'r Môr Gwyn, oedd i fod yn brosiect arwrol. Wrth edrych yn agos mae'r lluniau hefyd yn dangos gweithwyr trist a oedd wedi dioddef amodau erchyll. Bu farw miloedd o weithwyr a orfodwyd i weithio ar y gamlas.

Bu rhaid i Rodchenko peintio dros wynebau pobl yn ei gasgliad o ffotograffau pan drowyd Llywodraeth Stalin yn eu herbyn a'u carcharu neu ladd. Cynlluniodd Rodchenko glawr i Lywodraeth Stalin ar gyfer adroddiad am achos llys Shakhti, 1928 pan gafodd pum deg tri o weithwyr eu lladd a thros bedwar deg arall eu carcharu'n yn dilyn cyhuddiadau o 'droseddau' dychmygol.

Ymunodd Rodchenko a'r grŵp celfyddydol 'Cylch Hydref ' ym 1928 ond cafodd ei ddiarddel tair blynedd yn ddiweddarach, wedi'i gyhuddo o 'ffurfioldeb'. Dychwelodd i beintio ar ddiwedd y 1930au. Parhaodd i drefnu arddangosfeydd ar ran y llywodraeth ar ddiwedd ei fywyd. Bu farw ym Moscow ym 1956.

## Dylanwad
Dylanwadwyd ar lawer o waith dyluno graffig yr 20g gan Rodchenko a lluniadaeth.

Mae ei bortread o Lilya Brik ynghyd â phoster yn hysbysebu llyfrau yn defnyddio'r portread wedi ysbrydoli nifer fawr o gopïau gan gynnwys cloriau recordiau fel The Ex a Franz Ferdinand.

## Llyfrau ffotograffiaeth
* *Alexander Rodchenko*, gol. National Center of Cinematography and the moving image (Efrog Newydd: Pantheon, 1987)
* *Rodchenko - Photography - 1924–1954*, gol. Alexander Lavrentiev (Könemann, 1995)
* *Rodchenko*, gol. Peter MacGill (Göttingen: Steidl, 2012)

## Ffynonellau
*
*Dabrowski, Magdalena, Leah Dickerman, Peter Galassi, A. N. Lavrentʹev, and V. A. Rodchenko. Aleksandr Rodchenko (Efrog Newydd: Museum of Modern Art, 1998)
*
*
*
*Hugh Adams, "Alexander Rodchenko: The Simple and the Commonplace", *Artforum*, Haf 1979, t.28

## Cyfeiriadau
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Rwsia
Categori:Arlunwyr o'r Undeb Sofietaidd
Categori:Cerflunwyr o Rwsia
Categori:Dylunwyr o Rwsia
Categori:Ffotograffwyr o Rwsia
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Marwolaethau 1956
Categori:Pobl o St Petersburg
Categori:Pobl o Ymerodraeth Rwsia