Mynydd Twr

**Mynydd Twr**, pwynt uchaf Ynys Gybi, yw'r bryn uchaf ym Môn. Mae'n gorwedd tua 3&nbsp;km i'r gorllewin o dref Caergybi, gan godi'n syth o Fôr Iwerddon ar ddwy ochr. Ar ei ochr ddwyreiniol ceir tŵr gwylio, neu oleudy, sy'n perthyn i gyfnod y Rhufeiniaid. Yn ogystal ceir grŵp o gytiau, Cytiau Tŷ Mawr, wedi eu hamgylchynu gan fur sy'n dyddio i Oes yr Haearn. Chwarelwyd y cerrig ar gyfer morglawdd Caergybi o'r mynydd yn ogystal; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 0metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

## Enw 
Mae'r gair *twr* yn yr enw yn golygu 'pentwr, crug'. Mae tuedd weithiau i dybio mai'r gair *tŵr* sydd yma, a gwelir y ffurfiau anghywir 'Mynydd Tŵr' a 'Mynydd y Tŵr' o bryd i'w gilydd.

## Caer y Twr
Ar ben Mynydd Twr ceir bryngaer neu bentref caerog a elwir yn Gaer y Twr. Mae'n dyddio i tua'r 2g OC ac yn amgáu tua 17 acer o dir. Garw ac anwastad yw'r tir oddi mewn a does dim olion o'r cytiau heddiw. Ceir caeau bychain ar ffurf terasau i'r gogledd-orllewin, tu allan i'r gaer. Mae'r mur amddiffynnol i'w gweld ar ei orau ar yr ochr ogleddol, gyda thrwch o 13 troedfedd a mur allanol sy'n cyrraedd 19 troedfedd o uchder gyda cherddedfa i'r amddiffynwyr tua llathen yn uwch na'r llawr mewnol.

## Hamdden
Mae Mynydd Twr yn denu nifer o ymwelwyr, yn arbennig yn yr haf. Tuag 1 filltir i'r gorllewin ceir goleudy Ynys Lawd a daw nifer o bobl i weld yr adar sy'n nythu ar hyd y clogwyni rhwng Ynys Lawd a Mynydd Tŵr.

## Y copa
Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 220m (722tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

## Oriel

Main entrance to the Celtic fort on the summit of Mynydd Twr (Holyhead Mountain), Wales15.jpg

A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 05.jpg
 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 06.jpg
 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 07.jpg

 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 08.jpg
 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 09.jpg

Holyhead from the summit of Mynydd Twr (Holyhead Mountain), Wales, where lies a wonderful Celtic fort 05.jpg
 
Holyhead from the summit of Mynydd Twr (Holyhead Mountain), Wales, where lies a wonderful Celtic fort 11.jpg
 
Holyhead Mountain - Mynydd Twr, not far from Holyheard itself in May 2021 01.jpg
 
Holyhead Mountain - Mynydd Twr, not far from Holyheard itself in May 2021 02.jpg
 
Holyhead Mountain - Mynydd Twr, not far from Holyheard itself in May 2021 07.jpg

Holyhead Mountain - Mynydd Twr, not far from Holyheard itself in May 2021 08.jpg
 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 16.jpg
 
A walk from Ynys Lawd (South Stack) to Mynydd Twr (Holyhead Mountain) 17.jpg

## Gweler hefyd
*Llyn Twrglas
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map 

Categori:Cadw
Categori:Caergybi
Categori:Copaon Marilyn
Twr
Categori:Safleoedd archaeolegol Ynys Môn
Categori:Trearddur