Jesse Jackson

Ymgyrchydd hawliau sifil i Americanwyr Affricanaidd, gweinidog y Bedyddwyr, a gwleidydd o Unol Daleithiau America oedd **Jesse Louis Jackson** (ganed Jesse Louis Burns; 8 Hydref 1941 – 17 Chwefror 2026). Ymunodd â'r Mudiad Hawliau Sifil yn y 1960au ac esgynnodd dan adain Martin Luther King a James Bevel i ddod yn un o arweinwyr amlycaf y gymuned Affricanaidd-Americanaidd yn niwedd yr 20g a dechrau'r 21g. Rhwng 1991 a 1997, gwasanaethodd yn ddirprwy cysgodol a seneddwr cysgodol dros Ardal Columbia (sef y brifddinas, Washington), gan gynrychioli'r Blaid Ddemocrataidd. Roedd yn dad i Jonathan Jackson, Aelod o Dŷ'r Cynrychiolwyr, a Jesse Jackson Jr., cyn-aelod o'r Tŷ hwnnw.

Ganed Jesse Louis Burns yn Greenville, De Carolina, yn fab i Helen Burns (1923–2015), myfyrwraig ysgol uwchradd, a Noah Louis Robinson, dyn priod 33 oed. Ar ôl graddio o'r ysgol uwchradd ym 1959, astudiodd Jesse Jackson ym Mhrifysgol Illinois, ar ysgoloriaeth bêl-droed Americanaidd. Trosglwyddodd i North Carolina A&amp;T, prifysgol ddu hanesyddol yn Greensboro, Gogledd Carolina. Yn A&T, cafodd Jackson ei ethol yn llywydd corff y myfyrwyr. Graddiodd gyda gradd BSc mewn cymdeithaseg ym 1964, yna mynychodd y Chicago Theological Seminary ar ysgoloriaeth.

Daeth yn weithgar ym myd gwleidyddiaeth yn y 1960au a sefydlodd y cyrff a fyddai'n cyfuno ym 1971 i ffurfio clymblaid Rainbow/PUSH. Wrth ehangu ei waith i gynnwys materion rhyngwladol yn y 1980au, daeth yn feirniad amlwg o weinyddiaeth yr Arlywydd Ronald Reagan a lansiodd ymgyrch arlywyddol ym 1984. Er et fod yn cael ei ystyried yn ymgeisydd ymylol i ddechrau, gorffennodd yn drydydd ar gyfer enwebiad y Blaid Ddemocrataidd, y tu ôl i'r cyn Is-Arlywydd Walter Mondale a'r Seneddwr Gary Hart. Parhaodd â'i weithredu gwleidyddol a lansiodd ail ymgyrch arlywyddol ym 1988, gan orffen yn ail i Lywodraethwr Massachusetts, Michael Dukakis.

Ni cheisiodd Jackson yr arlywyddiaeth eto, ond ym 1990 fe'i hetholwyd yn seneddwr cysgodol dros Ardal Columbia, gan wasanaethu un tymor o 1991 i 1997. Er iddo feirniadu'r Arlywydd Bill Clinton ar y cychwyn, daeth yn gefnogwr iddo'n ddiweddarach. Cyflwynodd Jackson y rhaglen deledu *Both Sides with Jesse Jackson* ar CNN o 1992 i 2000. Roedd yn aml yn lladd ar greulondeb yr heddlu, y Blaid Weriniaethol, a pholisïau ceidwadol. Fe'i hystyriwyd yn un o arweinwyr Affricanaidd-Americanaidd mwyaf dylanwadol ei oes ac yn eicon o ryddfrydiaeth flaengar yn yr Unol Daleithiau.

Bu farw Jesse Jackson yn 84 oed, wedi dioddef o glefyd Parkinson a pharlys uwchgnewyllol cynyddol (PSP) am sawl blwyddyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2026
Categori:Clerigwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Clerigwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Categori:Gweinidogion Bedyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Pobl a aned yn Ne Carolina
Categori:Pobl fu farw yn Chicago
Categori:Pobl gyda clefyd Parkinson
Categori:Ymgyrchwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymgyrchwyr hawliau sifil o'r Unol Daleithiau