open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Richard Burbage

Actor llwyfan o Loegr oedd **Richard Burbage**  (6 Ionawr 1567 - 13 Mawrth 1619).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1567 a bu farw yn Llundain. Ystyrir yn eang mai burbage oedd un o actorion mwyaf enwog y Theatr Globe.

## Cyfeiriadau
*Richard Burbage - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Actorion Shakespeareaidd
Categori:Genedigaethau 1567
Categori:Marwolaethau 1619
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Joseph Leycester Lyne

Diwinydd a chlerigwr o Loegr oedd **Joseph Leycester Lyne**  (23 Tachwedd 1837 - 16 Hydref 1908).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1837. Roedd yn fynach Benedictaidd Anglicanaidd a ddechreuodd symudiad i gyflwyno mynachaidd i Eglwys Loegr.

Addysgwyd ef yn Ysgol Sant Paul.

## Cyfeiriadau
*Joseph Leycester Lyne - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1908
Categori:Diwinyddion
Categori:Offeiriaid
John Manners, Ardalydd Granby

Milwr a gwleidydd o Loegr oedd **John Manners, Ardalydd Granby**  (2 Ionawr 1721 - 18 Hydref 1770).

Cafodd ei eni yn Kelham yn 1721 a bu farw yn Scarborough.

Roedd yn fab i John Manners, 3ydd Dug Rutland ac yn dad i Charles Manners.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt a Choleg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr.

## Cyfeiriadau
*John Manners, Ardalydd Granby - Gwefan History of Parliament 
*John Manners, Ardalydd Granby - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Manners, Ardalydd Granby - Gwefan The Peerage

Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Genedigaethau 1721
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1770
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Shenstone

Awdur, bardd a garddwr o Loegr oedd **William Shenstone**  (18 Tachwedd 1714 - 11 Chwefror 1763).

Cafodd ei eni yn Halesowen yn 1714 a bu farw yn Halesowen. Ef oedd un o'r ymarferwyr cynharaf o wlad arddwriaeth trwy ddatblygu ei stâd, *The Leasowes*.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Penfro, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*William Shenstone - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1714
Categori:Marwolaethau 1763
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Mace

Cyfansoddwr, canwr, cerddor, damcaniaethwr cerddoriaeth, feiolydd a liwtiwr o Loegr oedd **Thomas Mace**  (1613 - 1709).

Cafodd ei eni yng Nghaergrawnt yn 1613. Mae ei lyfr ''Musick's Monument'' (1676) yn darparu disgrifiad gwerthfawr o ymarfer cerddorol yn y 17g.

## Cyfeiriadau
*Thomas Mace - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cerddorion o Loegr
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1613
Categori:Marwolaethau 1709

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Roberts (gweinidog)

Gweinidog ac emynydd o Gymru oedd **Robert Roberts**  (1774 - 14 Awst 1849).

Cafodd ei eni yn Llanelwy yn 1774. Cyfansoddodd Roberts lawer o emynau a rhai cerddi, ac fe'u cyhoeddwyd yn Y Traethodydd.

## Cyfeiriadau
*Robert Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Gweinidogion Protestannaidd o Gymru
Categori:Emynwyr Cymraeg

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henrietta Ponsonby, Iarlles Bessborough

Cymdeithaswr ac athrawes o Loegr oedd **Henrietta Ponsonby, Iarlles Bessborough**  (16 Mehefin 1761 - 11 Tachwedd 1821).

Fe'i ganed yn Wimbledon yn 1761 a bu farw yn Fflorens. Mae hi'n adnabyddus am gael cyfres o berthnasau gyda ffigurau gwleidyddol proffil uchel, gan gynnwys yr Iarll Granville 1af.

Roedd yn ferch i John Spencer, Iarll Spencer 1af a Georgiana Spencer ac yn Fam i John Ponsonby.

## Cyfeiriadau
*Henrietta Ponsonby, Iarlles Bessborough - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henrietta Ponsonby, Iarlles Bessborough - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1761
Categori:Marwolaethau 1821
Categori:Addysgwyr o Loegr
Categori:Merched y 18fed ganrif
Thomas Howard, Iarll Suffolk 1af

Gwleidydd o Loegr oedd **Thomas Howard, Iarll Suffolk 1af**  (3 Medi 1561 - 28 Mai 1626).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1561 a bu farw yn Charing Cross.

Roedd yn fab i Thomas Howard, 4ydd Dug Norfolk a Margaret Howard ac yn dad i Thomas Howard.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Thomas Howard, Iarll Suffolk 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*Thomas Howard, Iarll Suffolk 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1561
Categori:Marwolaethau 1626
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Henry Stuart, Dug Caerloyw

Mab ieuengaf Siarl I, brenin Lloegr a'r Alban, oedd **Henry Stuart, Dug Caerloyw**  (8 Gorffennaf 1640 – 18 Medi 1660).

Cafodd ei eni ym Mhalas Oatlands, Surrey, Lloegr, yn 1640. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Urdd y Gardas. Bu farw ym Mhalas Whitehall, Llundain, ac fe'i gladdwyd yn Abaty Westminster.

## Cyfeiriadau
*Henry Stuart, Dug Caerloyw - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1640
Categori:Marwolaethau 1660
Categori:Dugiaid ym Mhendefigaeth Lloegr
Categori:Stiwartiaid
Categori:Tywysogion Seisnig
Thomas Browne

Athronydd, awdur, meddyg a meddyg ac awdur o Loegr oedd **Thomas Browne**  (19 Hydref 1605 - 19 Hydref 1682).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1605 a bu farw yn Norwich. Roedd yn polymath ac yn awdur o weithiau amrywiol sy'n datgelu ei ddysgu eang mewn meysydd amrywiol gan gynnwys gwyddoniaeth a meddygaeth, crefydd a'r esoteric.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Caerwynt, Coleg Penfro, Rhydychena Phrifysgol Leiden.

## Cyfeiriadau
*Thomas Browne - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1605
Categori:Marwolaethau 1682
Categori:Athronwyr yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Penfro, Rhydychen
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Leiden
Categori:Esoteryddion o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o Loegr
Categori:Meddygon yr 17eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Norwich
Edmund Kean

Actor llwyfan o Loegr oedd **Edmund Kean**  (17 Mawrth 1787 - 15 Mai 1833).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1787 a bu farw yn Richmond upon Thames. Roedd yn actor llwyfan enwog Shakespearaidd. Roedd yn braidd yn enwog am ei chorffolaeth fer, ei fywyd personol trawiadol, ac ysgariad dadleuol.

Cafodd Edmund Kean blentyn o'r enw Charles Kean.

## Cyfeiriadau
*Edmund Kean - Bywgraffiadur Rhydychen
*Edmund Kean - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1787
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Matthew Gregory Lewis

Awdur, bardd, gwleidydd, dramodydd a nofelydd o Loegr oedd **Matthew Gregory Lewis**  (9 Gorffennaf 1775 - 14 Mai 1818).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1775 a bu farw yn Cefnfor yr Iwerydd.

Roedd yn fab i Matthew Lewis.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Westminster. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr, aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*Matthew Gregory Lewis - Gwefan History of Parliament
*Matthew Gregory Lewis - Bywgraffiadur Rhydychen
*Matthew Gregory Lewis - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1818
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Dramodwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Hutchinson

Awdur, o Loegr oedd **William Hutchinson**  (1715 - 11 Chwefror 1801).

Cafodd ei eni yn Newcastle upon Tyne yn 1715 a bu farw yn Lerpwl. Datblygodd adlewyrchyddion parabolig ar gyfer goleudai a helpu i sefydlu, o bosib, yr orsaf bad achub cyntaf yn y byd.

## Cyfeiriadau
*William Hutchinson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1715
Categori:Marwolaethau 1801
Categori:Llenorion Prydeinig
John Rees

Pregethwr o Gymru oedd **John Rees**  (20 Ebrill 1770 - 6 Ionawr 1833).

Cafodd ei eni yng Nghaerfyrddin yn 1770 a bu farw yn Soho. Roedd Rees yn bregethwr poblogaidd yn Llundain a threfi eraill.

## Cyfeiriadau
*John Rees - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1770
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Sancroft

Offeiriad o Loegr oedd **William Sancroft**  (30 Ionawr 1617 - 24 Tachwedd 1693).

Cafodd ei eni yn Suffolk yn 1617 a bu farw yn Suffolk.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Emmanuel, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Archesgob Caergaint a Deon St Paul .

## Cyfeiriadau
*William Sancroft - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1617
Categori:Marwolaethau 1693
Categori:Offeiriaid
Benjamin Ingham

Cenhadwr o Loegr oedd **Benjamin Ingham**  (11 Mehefin 1712 - 1772).

Cafodd ei eni yn Ossett yn 1712. Arweiniodd cysylltiadau Methodistiaid o Rydychen at genhadaeth gytrefol yn America lle datblygodd ddiddordeb brwd yn yr eglwys Morafiaidd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Frenhines, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Ingham - Bywgraffiadur Rhydychen
*Benjamin Ingham - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1712
Categori:Marwolaethau 1772
Categori:Cenhadon o Loegr
Richard Whittington

Gwleidydd o Loegr oedd **Richard Whittington**  (1354 - Ionawr 1423).

Cafodd ei eni yn Swydd Gaerloyw yn 1354.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr. Bu farw yn Llundain.

## Cyfeiriadau
*Richard Whittington - Gwefan History of Parliament 
*Richard Whittington - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1354
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1423

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Nathaniel Bagshaw Ward

Botanegydd o Loegr oedd **Nathaniel Bagshaw Ward**  (1791 - 4 Mehefin 1868).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1791 a bu farw yn Sussex.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Nathaniel Bagshaw Ward - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1791
Categori:Marwolaethau 1868
Categori:Botanegwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Francis Atterbury

Offeiriad a bardd o Loegr oedd **Francis Atterbury**  (6 Mawrth 1663 - 22 Chwefror 1732).

Cafodd ei eni yn Milton Keynes yn 1663 a bu farw ym Mharis.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen ac Ysgol Westminster. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Rochester.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Francis Atterbury - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1663
Categori:Marwolaethau 1732
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Benbow

Swyddogion milwrol o Loegr oedd **John Benbow**  (10 Mawrth 1653 - 4 Tachwedd 1702).

Cafodd ei eni yn Amwythig yn 1653 a bu farw yn Port Royal. Ymladdodd Benbow yn erbyn Ffrainc yn ystod y Rhyfel Naw Mlynedd (1688-97), yn gwasanaethu ac yn ddiweddarach yn arwain nifer o longau Saesneg a chymryd rhan yn y brwydrau Beachy Head a Barfleur a La Hogue ym 1690 a 1692.

## Cyfeiriadau
*John Benbow - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1653
Categori:Marwolaethau 1702
Categori:Swyddogion milwrol
Gilbert Burnet

Offeiriad, hanesydd a diwinydd o'r Alban oedd **Gilbert Burnet**  (18 Medi 1643 - 17 Mawrth 1715).

Cafodd ei eni yng Nghaeredin yn 1643 a bu farw yng Nghaersallog.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caersallog. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Gilbert Burnet - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1643
Categori:Marwolaethau 1715
Categori:Offeiriaid
Categori:Hanesyddion
Categori:Diwinyddion
John Dunning, Barwn 1af Ashburton

Gwleidydd o Loegr oedd **John Dunning, Barwn Ashburton 1af**  (18 Hydref 1731 - 18 Awst 1783).

Cafodd ei eni yn Ashburton, Dyfnaint yn 1731 a bu farw yn Exmouth.

Addysgwyd ef yn Y Deml Ganol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr.

## Cyfeiriadau
*John Dunning, Barwn 1af Ashburton  - Gwefan History of Parliament
*John Dunning, Barwn 1af Ashburton - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Dunning, Barwn 1af Ashburton - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1731
Categori:Marwolaethau 1783
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Robert Rainy

Gweinidog o'r Alban oedd **Robert Rainy**  (1826 - 22 Rhagfyr 1906).

Cafodd ei eni yn Glasgow yn 1826 a bu farw yn Melbourne. Mae Neuadd Rainy yn y Coleg Newydd, Caeredin, wedi ei enwi ar ei ôl.

Roedd yn fab i Harry Rainy.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Robert Rainy - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Marwolaethau 1906
Categori:Gweinidogion Protestannaidd
Cuthbert Collingwood, Barwn Collingwood 1af

Gwleidydd a swyddog o Loegr oedd **Cuthbert Collingwood, Barwn Collingwood 1af**  (26 Medi 1748 - 7 Mawrth 1810).

Cafodd ei eni yn Newcastle upon Tyne yn 1748 a bu farw yn Maó-Mahón.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cyfeiriadau
*Cuthbert Collingwood, Barwn Collingwood 1af - Gwefan Hansard
*Cuthbert Collingwood, Barwn Collingwood 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1748
Categori:Marwolaethau 1810
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Frances Abington

Actores a chantores o Loegr oedd **Frances (Fanny) Abington (née Barton)** (1737 - 4 Mawrth 1815).

## Cefndir
Ganwyd Fanny Barton mewn tlodi yn crafu byw ar y strydoedd o hofelau o amgylch Drury Lane, Llundain. Roedd ei thad yn cadw stondin crydd mewn marchnad ger Theatr Drury Lane, bu ei mam farw pan oedd hi'n ifanc.

## Gyrfa
Roedd Fanny yn gwerthu blodau ac yn canu yn strydoedd Covent Garden o oedran ifanc. Byddai'n mynd ar fyrddau tafarndai Covent Garden, ac yn adrodd darnau o Shakespeare; yn y gobaith byddai'r cwsmeriaid yn taflu ffyrling neu ddwy ati am ei pherfformiad. Mae'n debyg ei bod hi hefyd yn gwneud rhywfaint o buteinio.

Daeth Fanny yn forwyn i felinydd Ffrengig yn Cockspur Street, y cafodd ei blas mewn gwisg a gwybodaeth o Ffrangeg oddi wrtho. Wedi hynny bu'n gwasanaethu fel morwyn cegin. Roedd hi'n benderfynol o addysgu ei hun a gwneud gyrfa ar y llwyfan. Yn ogystal â'r Ffrangeg roedd hi wedi'i ddysgu gan y melinydd, gallai sgwrsio yn Eidaleg hefyd.

Ym 1755 cychwynnodd Theophilus Cibber, rheolwr Theatr yr Haymarket, gwmni o actorion newydd i berfformio drama Susannah Centlivre *The Busy Body*. Dewiswyd Fanny yn un o'r actorion newydd. Yna bu'n chware nifer o rolau bach ar gyfer dramâu yn Llundain, Caerfaddon a Swydd Efrog. Dychwelodd i Lundain ac ymuno â chwmni Drury Lane, perfformiodd ychydig o gymeriadau eilradd i'r cwmni, ond gorffennodd y tymor fel Lucy yn ''The Beggar's Opera'' gan John Gay.

Wedi iddi briodi ym 1759, cafodd ei bilio fel Mrs Abington. Gadawodd Fanny a'i gŵr Drury Lane ar ôl anghytuno â'r rheolwyr, ac aethant i Ddulyn i ymuno â chwmni Brown's. Yn Nulyn cafodd llwyddiant mawr yn chware rhan Lady Townley yn *The Provoked Husband *gan Colly Cibber a Lucinda yn *The Englishman in Paris *gan Samuel Foote*. *Ar ôl pum mlynedd yn Nulyn, ar wahoddiad taer David Garrick, dychwelodd i Drury Lane. Ym 1759. Yn ôl yn Llundain sefydlodd Abington ei hun fel un o brif actoresau comedi ei chenhedlaeth. Ymysg ei rolau comedi mwyaf nodedig oedd: Widow Belmour yn *The Way to Keep Him* gan Arthur Murphy; Lady Betty Modish yn *The Careless Husband* gan Colly Cibber; Beatrice yn *Much Ado about Nothing*; Millamant yn *The Way of the World* gan Congrev a Miss Walsingham yn *The School for Wives* gan Hugh Kelly

Ymddeolodd o'r llwyfan ym 1790, gan ddychwelyd yn achlysurol am berfformiadau budd.

## Bywyd personol 
Ym 1759, priododd Fanny â James Abington, un o drwmpedwyr y brenin; a oedd hefyd yn chwarae yn Drury Lane. Doedd y briodas ddim yn un hapus a gwahanodd y cwpl ychydig ar ôl cyrraedd Dulyn. Cafodd Abington perthynas efo gwleidydd cyfoethog o'r enw Mr Needham. Wedi i Needham marw a gadael ei ffortiwn iddi bu'n feistres i William Petty Ardalydd cyntaf Lansdown.

## Marwolaeth 
Bu farw Frances Abington yn ei chartref yn Pall Mall yn 78 mlwydd oed, a chladdwyd ei gweddillion ym mynwent St James's, Piccadilly.

## Cyfeiriadau 
*Frances Abington - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1737
Categori:Marwolaethau 1815
Categori:Actorion benywaidd o Loegr
Categori:Merched y 18fed ganrif

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Fuller

Hanesydd o Loegr oedd **Thomas Fuller**  (1608 - 16 Awst 1661).

Cafodd ei eni yn Swydd Northampton yn 1608 a bu farw yn Llundain. Cofiwyd am ei ysgrifau, yn enwedig ei Worthies of England, a gyhoeddwyd ym 1662 ar ôl ei farwolaeth.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sidney Sussex, Caergrawnt a Choleg y Breninesau, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Thomas Fuller - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1608
Categori:Marwolaethau 1661
Categori:Hanesyddion
Samuel Rush Meyrick

Hanesydd, hynafiaethydd a chasglwr celf o Loegr oedd **Samuel Rush Meyrick**  (26 Awst 1783 - 2 Ebrill 1848).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1783 a bu farw yn Llys Gwydris. Cyfraniad pwysicaf Meyrick i Gymru oedd ei gyhoeddiad 'Heraldic Visitations of Wales and Part of the Marches'.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Frenhines, Rhydychen.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Samuel Rush Meyrick - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Samuel Rush Meyrick - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Marwolaethau 1848
Categori:Hanesyddion
Richard Porson

Academydd, ysgolhaig clasurol, mesurwr ac ieithegydd clasurol o Loegr oedd **Richard Porson**  (25 Rhagfyr 1759 - 25 Medi 1808).

Cafodd ei eni yn North Walsham yn 1759 a bu farw yn Llundain. Ef oedd darganfyddwr Cyfraith Porson.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt.

## Cyfeiriadau
*Richard Porson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1808
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Ysgolheigion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Amelia Opie

Bardd, awdur, cofiannydd a nofelydd o Loegr oedd **Amelia Opie**  (ganwyd **Amelia Alderson**; 12 Tachwedd 1769 - 2 Rhagfyr 1853).

Fe'i ganed yn Norwich yn 1769 a bu farw yn Norwich. Cyhoeddodd nifer o nofelau yn y Cyfnod Rhamantaidd o ddechrau'r 19eg ganrif. Hefyd roedd hi'n diddymwr blaenllaw yn Norwich.

## Cyfeiriadau
*Amelia Opie - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Beirdd benywaidd o Loegr
Categori:Diddymwyr
Categori:Genedigaethau 1769
Categori:Llenorion benywaidd y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1853
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Roberts (Y Sgolor Mawr)

Clerigwr ac ysgolhaigo Gymru oedd **Robert Roberts**  (12 Tachwedd 1834 - 15 Ebrill 1885).

Cafodd ei eni yn Llangernyw yn 1834. Ysgrifennodd Roberts ei hunan-gofiant, sy'n cynnwys darlun nodedig o fywyd cymdeithasol Cymru yng nghanol y 19eg ganrif.

## Cyfeiriadau
*Robert Roberts - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Clerigwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Ysgolheigion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Madden

Awdur o Iwerddon oedd **Samuel Madden**  (23 Rhagfyr 1686 - 31 Rhagfyr 1765).

Cafodd ei eni yn Nulyn yn 1686. Roedd hefyd yn annog diwygiad amaethyddol yn Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*Samuel Madden - Bywgraffiadur Rhydychen
*Samuel Madden - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1686
Categori:Marwolaethau 1765
Categori:Llenorion yr 17eg ganrif o Iwerddon

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Minnie Warren

Perfformiwr mewn syrcas o Unol Daleithiau America oedd **Minnie Warren**  (2 Mehefin 1849 - 23 Gorffennaf 1878).

Fe'i ganed yn Middleborough yn 1849 a bu farw yn Middleborough. Roedd hi'n dwarff cymesur ac yn ddiddanwr gysylltiedig â P. T. Barnum. Roedd ei chwaer Lavinia Warren yn briod â General Tom Thumb. Roeddent yn adnabyddus iawn yn y 1860au yn America ac roedd eu cyfarfod gyda Abraham Lincoln wedi'i gynnwys yn y wasg.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1849
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Perfformwyr syrcas
Categori:Merched y 19eg ganrif
John Davies (cyfreithiwr)

Cyfreithiwr, bardd a gwleidydd o Loegr oedd **John Davies**  (16 Ebrill 1569 - 8 Rhagfyr 1626).

Cafodd ei eni yn Lloegr yn 1569 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Caerwynt, a Choleg y Frenhines, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, Llefarydd Tŷ'r Cyffredin Iwerddon ac yn aelod Seneddol yn Senedd Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*John Davies - Gwefan History of Parliament
*John Davies - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1569
Categori:Marwolaethau 1626
Categori:Cyfreithwyr o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr
George Colman yr Ieuengaf

Awdur, bardd a dramodydd o Loegr oedd **George Colman yr Ieuengaf**  (21 Hydref 1762 - 17 Hydref 1836).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1762 yn fab i'r dramodydd George Colman yr Hynaf, a bu farw yn Llundain. Ysgrifennodd ef comediwdau yn bennaf a ystyriwyd yn anghyson yn ei ddydd.

Addysgwyd ef yn Eglwys Crist, Rhydychen, Prifysgol Aberdeen  ac Ysgol Westminster.

## Cyfeiriadau
*George Colman yr Ieuengaf - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1762
Categori:Marwolaethau 1836
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Dramodwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Elijah Waring

Awdur o Loegr oedd **Elijah Waring**  (1788 - 29 Mawrth 1857).

Cafodd ei eni yn Alton, Hampshire yn 1788. Mae Waring yn fwyaf adnabyddus am gyhoeddi cofiant enwog o Iolo Morganwg. Tad Anna Laetitia Waring oedd ef.

## Cyfeiriadau
*Elijah Waring - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Llenorion Seisnig
John Okey

Gwleidydd o Loegr oedd **John Okey**  (1606 - 19 Ebrill 1662).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1606 a bu farw yn Dŵr Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr.

## Cyfeiriadau
*John Okey - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1606
Categori:Marwolaethau 1662
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Paulus Pontius

Ysgythrwr ac arlunydd o Iseldiroedd oedd **Paulus Pontius**  (27 Mai 1603 - 6 Ionawr 1658).

Cafodd ei eni yn Antwerp yn 1603 a bu farw yn Antwerp.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Antwerp Guild of Saint Luke.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1603
Categori:Marwolaethau 1658
Categori:Arlunwyr
George MacDonald

Llenor, bardd, nofelydd, newyddiadurwr a gweinidog o'r Alban oedd **George MacDonald**  (10 Rhagfyr 1824 - 18 Medi 1905).

Cafodd ei eni yn Huntly, Swydd Aberdeen yn 1824 a bu farw yn Ashtead, Surrey. Roedd yn ffigwr arloesol ym maes llenyddiaeth ffantasi a mentor I'r awdur Lewis Carroll.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Aberdeen.

## Cyfeiriadau
*George MacDonald - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Beirdd Saesneg o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1824
Categori:Gweinidogion Annibynnol o'r Alban
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Marwolaethau 1905
Categori:Newyddiadurwyr o'r Alban
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
George Brinton McClellan

Swyddogion milwrol o Unol Daleithiau America oedd **George Brinton McClellan**  (3 Rhagfyr 1826 - 29 Hydref 1885).

Cafodd ei eni yn Philadelphia yn 1826 a bu farw yn Orange.

Roedd yn fab i George McClellan.

Addysgwyd ef yn Academi Filwrol yr Unol Daleithiau. Yn ystod ei yrfa bu'n Llywodraethwr New Jersey.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Swyddogion milwrol
George Campbell

Cyfieithydd, diwinydd, athronydd ac ieithydd o Gymru oedd **George Campbell**  (25 Rhagfyr 1719 - 6 Ebrill 1796).

Cafodd ei eni yn Aberdeen yn 1719 a bu farw yn Aberdeen. Roedd gan Campbell ddiddordeb mawr mewn rhethreg, gan ei fod yn credu y byddai ei astudiaeth yn galluogi ei fyfyrwyr i ddod yn bregethwyr gwell.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen.

## Cyfeiriadau
*George Campbell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1719
Categori:Marwolaethau 1796
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Symington

Peiriannydd a dyfeisiwr o'r Alban oedd **William Symington**  (1 Hydref 1763 - 22 Mawrth 1831).

Cafodd ei eni yn Leadhills, De Swydd Lanark, yn 1763 a bu farw yn Llundain. Ef oedd yr adeiladwr y steamboat ymarferol cyntaf, y *Charlotte Dundas*.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*William Symington - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1763
Categori:Marwolaethau 1831
Categori:Peirianwyr o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Peter Collinson

Botanegydd o Loegr oedd **Peter Collinson**  (28 Ionawr 1694 - 11 Awst 1768).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1694 a bu farw yn Brentwood, Essex.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Gwyddorau Prwsaidd, Academi Frenhinol Gwyddoniaeth Sweden a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Peter Collinson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1694
Categori:Marwolaethau 1768
Categori:Botanegwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Tywysog Frederick, Dug Efrog ac Albany

Milwr o Loegr oedd **Tywysog Frederick, Dug Efrog ac Albany**  (16 Awst 1763 – 5 Ionawr 1827).

Cafodd ei eni ym Mhalas Sant Iago yn 1763 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i'r brenin Siôr III a'r frenhines Charlotte o Mecklenburg-Strelitz.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Urdd Sant Andreas, Urdd Aleksandr Nevsky a Marchog Uwch Groes Urdd Maria Theresa.

## Cyfeiriadau
*Tywysog Frederick, Dug Efrog ac Albany – Gwefan Hansard
*Tywysog Frederick, Dug Efrog ac Albany – Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Dugiaid Efrog
Categori:Genedigaethau 1763
Categori:Hanoferiaid
Categori:Marwolaethau 1827
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Tywysogion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Raikes

Banciwr a dyddiadurwr o Loegr oedd **Thomas Raikes**  (3 Hydref 1777 - 3 Gorffennaf 1848).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1777. Mae cylchgrawn Raikes yn nodedig am gynnwys gwybodaeth am ei ffrindiau, rhai o ddynion mwyaf dylanwadol ei ddydd, gan gynnwys Beau Brummell, Dug Wellington, Barwn Alvanley, a Talleyrand.

Roedd yn fab i Thomas Raikes.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton.

## Cyfeiriadau
*Thomas Raikes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1777
Categori:Marwolaethau 1848
Categori:Bancwyr o Loegr
Categori:Dyddiadurwyr o Loegr
Frederick John Falding

Pennaeth ysgol o Loegr oedd **Frederick John Falding**  (14 Mehefin 1818 - 29 Rhagfyr 1892).

Cafodd ei eni yn Ecclesfield yn 1818 a bu farw yn Folkestone. Yn 1876 cyhoeddodd lyfr o'r enw *Notes of a Journey Round the World - Made in 1875*

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1892
Thomas Phillips (awdur)

Cyfreithiwr, gwleidydd a dyn busnes o Gymru oedd **Syr Thomas Phillips** (1801 - 26 Mai 1867). Roedd yn amddiffynnwr o'r iaith Gymraeg ac addysg Gymreig. Gwasanaethodd fel Maer Casnewydd ar adeg Terfysg Casnewydd ym 1839.

## Cefndir
Ganwyd Phillips yn Llanelli, Sir Frycheiniog yn fab hynaf i Thomas Phillips a'i wraig, Ann, (née James) 

## Gyrfa 
Aeth Phillips i bractis cyfreithiol Thomas Prothero fel clerc erthyglau. Wedi cyflawni ei erthyglau a dod yn gyfreithiwr hyfforddedig daeth yn bartner yn y busnes ym 1824. Yn ystod etholiad cyffredinol 1820 bu'n gweithio fel ymgynghorydd cyfreithiol i Syr Charles Gould Morgan, yr ymgeisydd Ceidwadol. Bu Philips yn amlwg ym mywyd cyhoeddus Casnewydd ac ym mis Tachwedd 1838 daeth yn Faer y dref. Roedd yn tynnu i derfyn ei flwyddyn o wasanaeth fel Maer pan dechreuodd Terfysg y Siartwyr a'r ymosodiad ar Westy'r Watergate ar 4 Tachwedd 1839. Cafodd Phillips ei anafu yn y cythrwfl ac fe'i wahoddwyd gan y Frenhines Victoria i aros yng Nghastell Windsor i ymadfer o'i glwyfau. Ar 9fed Rhagfyr cafodd ei urddo'n farchog gan y Frenhines. Ym 1840 fe'i gwnaed yn rhyddfreiniwr Dinas Llundain.

Gan nad oedd bod yn gyfreithiwr bach trefol yn swydd addas i farchog y goron, rhoddodd Phillips heibio i'w bractis ym 1840 gan fynd i'r Deml Ganol i ddyfod yn fargyfreithiwr. Cafodd ei alw i'r bar ym 1842 gan arbenigo fel bargyfreithiwr achosion y Llys Siawnsri (achosion yn ymwneud â busnes, eiddo tir, ewyllysiau ac ati). Fe'i dyrchafwyd yn Gwnsler y Frenhines  ac yn Feinciwr y Deml Ganol ym 1865. Cafodd gryn gyfoeth o'i waith cyfreithiol a phrynodd fwyngloddiau yn Ne Cymru.

Teimlai Phillips bod y llyfrau gleision, (adroddiadau'r comisiynwyr ar addysg yng Nghymru, a gyhoeddwyd ym 1847) yn gwneud cam difrifol ar amodau cymdeithasol yng Nghymru, ac ym 1849, ar ôl teithio ledled Cymru i gasglu deunydd, cynhyrchodd ymateb manwl iddynt:*Wales: the language, social condition, moral character, and religious opinions of the people, considered in their relation to education: with some account of the provision made for education in other parts of the kingdom.*  Y flwyddyn ganlynol cyhoeddodd llyfr o'r enw *The Life of James Davies, a Village Schoolmaster*  bywgraffiad i athro gwledig yn Sir Fynwy a oedd hefyd yn rhoi enghraifft o ba mor ymroddedig oedd athrawon Cymru i'r gwaith o addysgu plant o gefndiroedd difreintiedig.

## Marwolaeth 
Ar ôl annerch pwyllgor o Dŷ’r Cyffredin ym 1867, cafodd Phillips ei daro â pharlys a bu farw bum niwrnod yn ddiweddarach yn ei gartref yn Llundain. Claddwyd ei weddillion ym mynwent eglwys St Helen, Llanelen, Sir Fynwy. Roedd yn ddibriod, ac etifeddwyd ei ffortiwn gan fab ei chwaer, Thomas Phillips Price, a wasanaethodd fel AS Gogledd Sir Fynwy rhwng 1885 a 1895.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Elliot

Diplomydd o'r Deyrnas Unedig oedd **Syr Henry Elliot**  (30 Mehefin 1817 - 30 Mawrth 1907).

Cafodd ei eni yn Genefa yn 1817.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad Deyrnas Unedig i Awstria-Hwngari, llysgennad y Dyernas Uneidg i Twrci, llysgennad Deyrnas Unedig i Deyrnas y Ddwy Sisili, llysgennad Deyrnas Unedig i'r Eidal, llysgennad Deyrnas Unedig i Denmarc ac yn aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig. Roedd hefyd yn aelod o Hellenic Philological Society of Constantinople. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Henry Elliot - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1907
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
John Griffiths (arlunydd)

Arlunydd o Gymru oedd **John Griffiths**  (29 Tachwedd 1837 - 1 Rhagfyr 1918).

Cafodd ei eni yn Llanfair Caereinion yn 1837. Cyfraniad gwerthfawrocaf Griffiths oedd cadw, a dwyn i oleuni, hen gelfyddyd yr oesau gynt yn India.

Addysgwyd ef yn Y Coleg Celf Brenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Griffiths - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1837
Categori:Marwolaethau 1918

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Dick

Seryddwr o'r Alban oedd **Thomas Dick**  (24 Tachwedd 1774 - 29 Gorffennaf 1857).

Cafodd ei eni yn Dundee yn 1774 a bu farw yn Broughty Ferry. Mae'n enwog am ei waith ar seryddiaeth ac athroniaeth ymarferol, gan gyfuno gwyddoniaeth a Christnogaeth.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Thomas Dick - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1774
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Seryddwyr o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Harrison Ainsworth

Awdur, newyddiadurwr a nofelydd o Loegr oedd **William Harrison Ainsworth**  (4 Chwefror 1805 - 3 Ionawr 1882).

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1805 a bu farw yn Reigate. Wrth gwblhau ei astudiaethau cyfreithiol yn Llundain, cyfarfododd y cyhoeddwr John Ebers, rheolwr The King's Theatre, Haymarket. Cyflwynodd Ebers Ainsworth i gylchoedd llenyddol a dramatig, ac at ei ferch, a ddaeth yn wraig iddo.

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Manceinion.

## Cyfeiriadau
*William Harrison Ainsworth - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1882
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Matthews

Tirfesurydd o Loegr oedd **John Matthews**  (1773 - 9 Ionawr 1848).

Cafodd ei eni yn Yr Wyddgrug yn 1773. Roedd Matthews yn fesurydd tir, a bu'n gomisiynydd ar gominoedd Arwystli.

## Cyfeiriadau
*John Matthews - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1773
Categori:Marwolaethau 1848
Charles Hanbury Williams

Gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **Charles Hanbury Williams**  (8 Rhagfyr 1708 - 2 Tachwedd 1759).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1708 a bu farw yn Llundain. Cofir Hanbury Williams yn bennaf am y gyfres o deithiau llysgenhadol a ddechreuodd yn 1746.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr a llysgennad.

## Cyfeiriadau
*Charles Hanbury Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Charles Hanbury Williams - Gwefan History of Parliament 
*Charles Hanbury Williams - Bywgraffiadur Rhydychen
*Charles Hanbury Williams - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1708
Categori:Marwolaethau 1759
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
James Perry

Newyddiadurwr o Gymru oedd **James Perry**  (30 Hydref 1756 - 4 Rhagfyr 1821).

Cafodd ei eni yn Aberdeen yn 1756 a bu farw yn Brighton. Ym 1790 llwyddodd i ddod yn berchennog a golygydd y Morning Chronicle.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Aberdeen.

## Cyfeiriadau
*James Perry - Bywgraffiadur Rhydychen
*James Perry - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Marwolaethau 1821
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Davies

Athro o Gymru oedd **James Davies**  (23 Awst 1765 - 2 Hydref 1849).

Cafodd ei eni yn Y Grysmwnt yn 1765. Cofir Davies yn bennaf am agor a chynnal ysgol yn Devauden.

## Cyfeiriadau
*James Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1765
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Philip

Diwinydd o'r Alban oedd **John Philip**  (14 Ebrill 1775 - 27 Awst 1851).

Cafodd ei eni yn Kirkcaldy yn 1775 a bu farw yn Hankey. Roedd yn genhadwr ac yn diddymwr pwysig yn Ne Affrica.

## Cyfeiriadau
*John Philip - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Diddymwyr
Categori:Diwinyddion
Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1851
Robert Bloomfield

Bardd o Loegr oedd **Robert Bloomfield**  (3 Rhagfyr 1766 - 19 Awst 1823).

Cafodd ei eni yn Honington yn 1766 a bu farw yn Shefford, Swydd Bedford. Fel bardd y dosbarth gweithiol, mae ei waith yn darparu disgrifiadau o fywyd gwledig ar ei fwyaf anodd.

## Cyfeiriadau
*Robert Bloomfield - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1766
Categori:Marwolaethau 1823
Categori:Beirdd o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Samuel Clegg

Peiriannydd, cemegydd a pheiriannydd sifil o Loegr oedd **Samuel Clegg**  (2 Mawrth 1781 – 8 Ionawr 1861).

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1781. Fe'i cofir yn bennaf am ei ddatblygiad o'r broses gwaith nwy.

## Cyfeiriadau
*Samuel Clegg - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cemegwyr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Marwolaethau 1861
David Thomas (pregethwr)

Pregethwr a chyhoeddwr o Gymru oedd **David Thomas**  (1813 - 30 Rhagfyr 1894).

Cafodd ei eni yn Ninbych-y-pysgod yn 1813. Roedd Thomas yn esboniwr Beiblaidd mwyaf poblogaidd ei gyfnod.

## Cyfeiriadau
*David Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

*David Thomas - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1813
Categori:Marwolaethau 1894
Categori:Pregethwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Armstrong

Meddyg a bardd o'r Alban oedd **John Armstrong**  (1709 - 7 Medi 1779).

Cafodd ei eni yn Swydd Roxburgh yn 1709 a bu farw yn Covent Garden. Fe'i cofiwyd fel ffrind James Thomson, David Mallet, ac enwogion llenyddol eraill yr amser, ac fel awdur y gerdd *The Art of Preservation Health*, a ymddangosodd ym 1744.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*John Armstrong - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1709
Categori:Marwolaethau 1779
Categori:Meddygon o'r Alban
Categori:Beirdd o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ivor Bertie Guest, Barwn 1af Wimborne

Gwleidydd ac entrepreneur o Loegr oedd **Ivor Bertie Guest, Barwn 1af Wimborne**  (29 Awst 1835 - 22 Chwefror 1914).

Cafodd ei eni yn Hovingham yn 1835 a bu farw yn Ysgol Canford.

Roedd yn fab i John Josiah Guest a Charlotte Guest ac yn dad i Ivor Churchill Guest.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cyfeiriadau
*Ivor Bertie Guest, Barwn 1af Wimborne - Gwefan Hansard

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1835
Categori:Marwolaethau 1914
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
John Pratt, Ardalydd Camden 1af

Gwleidydd o Loegr oedd **John Pratt, Ardalydd Camden 1af**  (11 Chwefror 1759 - 8 Hydref 1840).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1759 a bu farw yn Seale, Surrey.

Roedd yn fab i Charles Pratt, Iarll Camden 1af.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon, Arglwydd Lywydd y Cyngor, aelod o Senedd Prydain Fawr, Arglwydd Raglaw yr Iwerddon ac Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel a'r 'Colonies'.

## Cyfeiriadau
*John Pratt, Ardalydd Camden 1af - Gwefan History of Parliament 
*John Pratt, Ardalydd Camden 1af - Gwefan Hansard
*John Pratt, Ardalydd Camden 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*John Pratt, Ardalydd Camden 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1840
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
John Lambert

Gwleidydd o Loegr oedd **John Lambert**  (1619 - 1683).

Cafodd ei eni yn Kirkby Malham yn 1619 a bu farw yn Swnt Plymouth.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr ac Arglwydd Raglaw yr Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*John Lambert - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1619
Categori:Marwolaethau 1683
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
George Monck, Dug Albemarle 1af

Milwr a gwleidydd o Loegr oedd **George Monck, Dug Albemarle 1af**  (6 Rhagfyr 1608 - 3 Ionawr 1670).

Cafodd ei eni yn Merton yn 1608 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr ac yn aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*George Monck, Dug Albemarle 1af - Gwefan History of Parliament 
*George Monck, Dug Albemarle 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*George Monck, Dug Albemarle 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1608
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1670
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Hunter

Geinecolegydd ac anatomydd o'r Alban oedd **William Hunter**  (23 Mai 1718 - 30 Mawrth 1783).

Cafodd ei eni yn East Kilbride yn 1718 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Glasgow. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi y Gwyddorau Ffrainc a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*William Hunter - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1718
Categori:Marwolaethau 1783
James King

Seryddwr a fforiwr o Loegr oedd **James King**  (1750 - 1 Hydref 1784).

Cafodd ei eni yn Clitheroe yn 1750 a bu farw yn Nice.

Roedd yn fab i James King.

Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Frenhinol Clitheroe. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*James King - Bywgraffiadur Rhydychen
*James King - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1750
Categori:Marwolaethau 1784
Categori:Seryddwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Algernon Sidney

Awdur, gwleidydd a diplomydd o Loegr oedd **Algernon Sidney** (14/15 Ionawr 1623 - 17 Rhagfyr 1683).

Cafodd ei eni yn Gastell Baynard yn 1623 a bu farw yn Tower Hill.

Roedd yn fab i Robert Sidney, 2ail Iarll Caerlŷr a Dorothy Sidney, Iarlles Caerlŷr.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr.

## Cyfeiriadau
*Algernon Sidney - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1623
Categori:Marwolaethau 1683
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Gwleidyddion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Butler

Esgob o Loegr oedd **John Butler**  (1717 - 1802).

Cafodd ei eni yn Hamburg yn 1717.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Henffordd ac Esgob Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*John Butler - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1717
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Esgobion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Francis Godwin

Awdur, offeiriad, hanesydd ac awdur ffuglen wyddonol o Loegr oedd **Francis Godwin**  (1562 - 1 Ebrill 1633).

Cafodd ei eni yn Swydd Northampton yn 1562 a bu farw yn Henffordd. Bu Godwin yn esgob Henffordd ac yn esgob Llandaf.

Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Henffordd.

## Cyfeiriadau
*Francis Godwin - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Francis Godwin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1562
Categori:Marwolaethau 1633
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Hanesyddion o Loegr
Washington Irving

Awdur, cyfreithiwr, gwleidydd, diplomydd, dramodydd, newyddiadurwr a chofiannydd o'r Unol Daleithiau oedd **Washington Irving**  (3 Ebrill 1783 - 28 Tachwedd 1859).

Cafodd ei eni yn Ninas Efrog Newydd yn 1783 a bu farw yn Tarrytown.

Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethwyr America ac Academi Celf a Gwyddoniaeth America.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1783
Categori:Marwolaethau 1859
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Benjamin Franklin Butler

Cyfreithiwr, gwleidydd a swyddog o'r Unol Daleithiau oedd **Benjamin Franklin Butler**  (5 Tachwedd 1818 - 1 Ionawr 1893).

Cafodd ei eni yn Deerfield yn 1818 a bu farw yn Washington.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Colby. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ Cynrycholwyr Massachusetts, aeold o Sened Talaith Massachusetts, Llywodraethwr Massachusetts a Chynrychiolydd yr Unol Daleithiau.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1893
Categori:Cyfreithwyr o'r Unol Daleithiau
Richard Kempenfelt

Milwr ac emynydd o Loegr oedd **Richard Kempenfelt**  (1718 - 29 Awst 1782).

Cafodd ei eni yn Westminster yn 1718 a bu farw yn Spithead. Fel ôl-lyngesydd Prydain fe enillodd enw da fel arloeswr llynges.

## Cyfeiriadau
*Richard Kempenfelt - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Emynwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1718
Categori:Marwolaethau 1782
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John T. Arundel

Person busnes o Loegr oedd **John T. Arundel**  (1 Medi 1841 - 1 Rhagfyr 1919).

Cafodd ei eni yn Lloegr yn 1841 a bu farw yn Bournemouth. Roedd yn allweddol wrth ddatblygu mwyngloddio creigiau ffosffad ar ynysoedd y Môr Tawel yn Nauru a Banaba.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Marwolaethau 1919
Categori:Pobl fusnes o Loegr
John Tillotson

Offeiriad o Loegr oedd **John Tillotson**  (10 Hydref 1630 - 22 Tachwedd 1694).

Cafodd ei eni yn Sowerby, Gorllewin Swydd Efrog yn 1630 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Clare. Yn ystod ei yrfa bu'n Deon St Paul, Deon Caergaint ac Archesgob Caergaint. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Tillotson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1630
Categori:Marwolaethau 1694
Categori:Offeiriaid
Thomas Guthrie

Llenor o'r Alban oedd **Thomas Guthrie**  (12 Gorffennaf 1803 - 24 Chwefror 1873).

Cafodd ei eni yn Brechin yn 1803. Ef oedd un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd yn yr Alban.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Thomas Guthrie - Bywgraffiadur Rhydychen
*Thomas Guthrie - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
James Anderson (awdur)

Llenor, gwleidydd ac academydd o'r Alban oedd **James Anderson**  (1680 - 23 Mai 1739).

Cafodd ei eni yn Aberdeen yn 1680 a bu farw yn Llundain. Roedd yn fwyaf adnabyddus am ei gysylltiad â'r Seiri Rhyddion.

## Cyfeiriadau
*James Anderson - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1680
Categori:Marwolaethau 1739
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af

Gwleidydd, milwr a chapten morwrol o Loegr oedd **Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af**  (19 Ebrill 1757 - 23 Ionawr 1833).

Cafodd ei eni yn Dover yn 1757 a bu farw yn Teignmouth.

Addysgwyd ef yn Ysgol Cadeirlan Truro. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi ac yn aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Marchod Uwch Groes Urdd Milwrol Wiliam a Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af - Gwefan History of Parliament 
*Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af - Gwefan Hansard
*Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*Edward Bellew, Is-iarll Exmouth 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Llyngeswyr y Llynges Frenhinol
Categori:Marwolaethau 1833
Categori:Milwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Bates

Llawfeddyg o Loegr oedd **Thomas Bates**  (1700 - 1800).

Cafodd ei eni yn Lloegr yn 1700 a bu farw yn Lloegr.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Thomas Bates - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1700
Categori:Marwolaethau 1800
Categori:Llawfeddygon o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Hugh Robert Hughes

Achrestrydd o Gymru oedd **Hugh Robert Hughes**  (6 Mehefin 1827 - 29 Ebrill 1911).

Cafodd ei eni yn Barc Cinmel yn 1827. Fel awdurdod ar achyddiaeth a hynafiaethau Cymraeg y cofir ei enw yn fwyaf arbennig.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Hugh Robert Hughes - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1911
George Henry Lewes

Awdur, newyddiadurwr, beirniad llenyddol, athronydd ac adolygydd theatr o Loegr oedd **George Henry Lewes**  (18 Ebrill 1817 - 30 Tachwedd 1878).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1817 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi y Gwyddorau Hwngari.

## Cyfeiriadau
*George Henry Lewes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Beirniaid llenyddol o Loegr
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Edmund Cartwright

Peiriannydd o Loegr oedd **Edmund Cartwright**  (5 Mai 1743 - 30 Hydref 1823).

Cafodd ei eni yn Nottingham yn 1743 a bu farw yng Nghaint.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brifysgol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Edmund Cartwright - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1743
Categori:Marwolaethau 1823
Categori:Peirianwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Georgiana Cavendish, Duges Dyfnaint

Llenor, nofelydd, cymdeithaswraig a pherchennog salon o Loegr oedd **Georgiana Cavendish, Duges Dyfnaint**  (7 Mehefin 1757 - 30 Mawrth 1806).

Fe'i ganed yn Althorp, Swydd Northampton, yn 1757 a bu farw yn Llundain. Roedd hi'n trefnwr gwleidyddol, eicon ffasiwn, awdur ac actifydd.

Roedd yn ferch i John Spencer, Iarll Spencer 1af a Georgiana Spencer ac yn Fam i Georgiana Howard.

## Cyfeiriadau
*Georgiana Cavendish, Duges Dyfnaint - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Llenorion benywaidd y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1806
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl