Noëlle Ffrench Davies

Roedd **Noëlle Ffrench**, yn hwyrach, wedi priodi, **Noëlle Ffrench Davies** (25 Rhagfyr 1889 - 14 Chwefror 1983) yn Wyddeles o fardd, economegydd, llenor, addysgydd ac ymgyrchydd gwleidyddol.

Mewn erthygl ar wefan the Irish Women's Writing (1880-1920) Network, disgrifia'r awdur, Dr Deidre Flynn, Noëlle fel a ganlyn; "... this ‘Irish university woman’ who became atypical through her transnationalism. Her pioneering work on the theory and practice of education is the direct result of personal experiences as an ecumenical, nationalist, Protestant, woman teacher challenged by the hegemony of denominational schooling in the Irish Free State." 

## Magwraeth
Ganed Noëlle i gefndir ffermio cyfoethog yn Swydd Roscommon, roedd ei thâd yn hanu o Swydd Galway a siaradai Gwyddeleg ond roedd yn Unoliaethwr tra bod ei mam yn Gatholig a mwy chenedlaethol Wyddelig ei golwg. Gallai fod wedi dewis bywyd hamddenol on roedd ganddi uchelgais: i ddysgu am system Ysgol Uwchradd Werin Denmarc ac i sefydlu un debyg yn Iwerddon. Astudiodd a phrswyliodd yn yr Ysgol Ffrangeg yn Bré (Bray), Swydd Wicklow o 1914 i 1918, yna mynychodd Goleg y Drindod, Dulyn, gan raddio gyda gradd gyntaf ddwywaith yn y Clasuron ac Ieithoedd Modern yn 1922. Roedd yn adnabod Michael Collins yr arweinydd gweriniaethol enwog.

## Amlochrog
Gallai Noëlle siarad ac ysgrifennu mewn o leiaf bum iaith ac roedd ei hysgrifau cyhoeddedig yn cwmpasu ystod eang o bynciau gan gynnwys addysg, hanes, materion ar ôl y rhyfel a materion gwleidyddol ac economaidd Cymreig. Roedd hi hefyd yn fardd. Er iddi ysgrifennu'n helaeth, dim ond un casgliad llawn o'i cherddi, *Middle Country* (1936), a gyhoeddwyd ganddi erioed.
Roedd ei chwaer, Rosamund, wedi cymryd rheolaeth o'r ffarm wedi marwolaeth eu tâd ond, gyda marwolaeth Rosamund yn 1965 symudodd Noëlle i Bushypark yn yr 1970au lle bu iddi farw ar 14 Chwefror 1983.

## Llyfryddiaeth
### Cyhoeddiadau yn eu henw ei hun
* *Education for Life, A Danish Pioneer* (1936)
* *Middle Country* cerddi Noëlle Ffrench Davies (1936)
* *Grundtvig of Denmark* (1944) cyhoeddiad Plaid Cymru
* *Connolly of Ireland: Patriot & Socialist* (1946)
* *Pencader Poems* (gol. detholiad o gerddi ar gyfer Plaid Cymru) (1952)
* *DJD: Some Memories of Our Life Together* - hunangofiant nas cyhoeddwyd, ceir copi yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Defnyddia hi'r term Ffrangeg, mémoire, gyda'r acen ddyrchafedig i ddangos eu gallu yn yr iaith hwnnw.

### Cyhoeddiadau ar y cyd â D.J. Davies
Cydnabu DJ Davies mewn llythyr at Saunders Lewis ym Mehefin 1931 (llawysgrif NLW Ref.99/36.) bod Noëlle yn gallu darlithio ar Economeg a bron unrhyw bwnc arall, os oes angen, ac roeddynt ill dau [Dai a Noëlle] yn astudio gyda'n gilydd. Gellid tybio bod nifer o'r cyhoeddiadau isod, er yn enw D.J. wedi i raddau helaeth iawn fod yn gyd-awduriad gyda Noëlle.

* *The Economics of Welsh Self-Government* (1931)
* *The Economy of South Wales Before 1800* (1933)
* *Deddf Uno 1536* (nd) Ambrose Bebb (gol.)
* *Monmouthshire: The Case for Wales* (1938) (gol. Dafydd Jenkins)
* *Wales, Land of Our Children?* (1941)
* *Diwydiant a Masnach* (1945), 
* *Memorandum: Welsh Coal Industry* (nd) (gyda HP Richards)
* *The Welsh Coal Industry* (1948) (gyda HP Richards)
* *Towards An Economic Democracy* (1949)

## Archif
Mae Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn cynnwys llawer iawn o bapurau a dogfennau a ysgrifennwyd gan Noelle rhwng 1926 a 1979 ac mae pedwar ar bymtheg o focsys o ddeunydd ar gael i'w gweld yn y llyfrgell. Ysgrifennai hi yn Saesneg, Cymraeg a Gwyddeleg. Rhoddwyd y deunydd mewn tri grŵp: Yr Athro A. O. H. Jarman, Caerdydd, ym mis Tachwedd 1983; gan Helga Mullins o Bushy Park ym mis Mawrth 1987; a chan Dr Ceinwen Thomas, Caerdydd.

## Gweler hefyd
* David James Davies - gŵr Noëlle, economegydd a chenedlaetholwr

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Noëlle Ffrench Davies erthygl gan Syd Morgan ar Y Bywgraffiadur Cymreig (2021)
* Noêlle Ffrench Davies: A Transnational Irish Polymath erthygl ar wefan Irish Women's Writing (1880-1920) Network gan Dr Deirdre Flynn (2018)
* N.F.S. Grundtvig and Nationalism in Wales erthygl gan Arthur Macdonald Allchin (1992)

Categori:Cenedlaetholwyr Cymreig
Categori:Cenedlaetholwyr Gwyddelig
Categori:Genedigaethau 1889
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Addysg yng Nghymru
Categori:Economi Cymru