open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hélène Grimaud

Pianydd clasurol o Ffrainc yw **Hélène Grimaud** (ganwyd 7 Tachwedd 1969) sydd hefyd yn awdur. Sefydlodd Ganolfan Gadwraeth y Blaidd yn Ne Salem, Efrog Newydd, gyda'i phartner, y ffotograffyd J. Henry Fair.

Fe'i ganed yn Aix-en-Provence, Ffrainc ar 7 Tachwedd 1969. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Cerdd a Dawns Cenedlaethol, Conservatoire de Paris a Phrifysgol Rhanbarthol de Marseille. 

## Magwraeth
Disgrifiodd genhedligrwydd ei theulu mewn cyfweliad â New Rock Times gyda John Rockwell: "Daeth fy nhad o gefndir Iddewon Sephardig yn Affrica, ac roedd cyndeidiau fy mam yn Berberiaid Iddewig o Corsica." Mabwysiadwyd ei thad fel plentyn gan deulu Ffrengig a daeth yn diwtor prifysgol yn dysgu ieithoedd.

Mae hi wedi dweud ei bod yn aml yn “gynhyrfus”, pan oedd yn blentyn. Darganfu'r piano pan oedd yn saith oed. Ym 1982, fe'i derbyniwyd i'r *Conservatoire de Paris*, lle bu'n astudio gyda Jacques Rouvier.

## Gyrfa
Yn 1987, lansiodd ei gyrfa broffesiynol gyda datganiad unigol ym Mharis a pherfformiad gyda'r *Orchestre de Paris* dan arweinyddiaeth Daniel Barenboim. Perfformiodd dro ar ôl tro yn *Proms* y BBC, gan gynnwys 'Noson Ola'r Proms' ym Medi 2008, gan chwarae y Choral Fantasia gan Beethoven ar y piano.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Pianyddion o Ffrainc
Categori:Pobl o Aix-en-Provence
Carlos Martínez Moreno

Nofelydd, ysgrifwr, beirniad llenyddol, a golygydd o Wrwgwái yn yr iaith Sbaeneg oedd **Carlos Martínez Moreno** (1 Medi 1917 – 21 Chwefror 1986) a oedd yn aelod o *La Generación del 45*.

Ganwyd yn Colonia del Sacramento, Wrwgwái. Yn y 1960au fe olygydd yr ail gyfres o'r cylchgrawn llenyddol *Número*.

Nodir ei waith gan fydolwg besimistaidd ynghylch perthnasau dynol a chynnydd cymdeithasol. Defnyddiodd gyfeiriadau rhyngdestunol yn ei ffuglen, a chyfeiriadau dychanol at arlunwyr a llenorion eraill. Ysgrifennodd ysgrifau am Montevideo, *La Generación del 900*, yr *avant-garde* yn llên America Ladin, a beirniadaeth theatr.

Bu farw yn Ninas Mecsico yn 68 oed.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* K. V. Stone, *Utopia Undone: The Fall of Uruguay in the Novels of Carlos Martínez Moreno* (Lewisburg, Pennsylvania: Bucknell University Press, 1994)

Categori:Beirniaid llenyddol Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Beirniaid theatr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Golygyddion o Wrwgwái
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Wrwgwái
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Nofelwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Sbaeneg o Wrwgwái
Eglwys Sant Brothen, Llanfrothen

Eglwys ym mhentrefan Llanfrothen, Gwynedd, yw **Eglwys Sant Brothen, Llanfrothen**. Mae wedi bod dan ofal yr elusen Cyfeillion Eglwysi Digyfaill ers 2002. Fe'i cofrestrwyd yn adeilad cofrestredig Gradd I.

Adeiladwyd yr eglwys ar lethr a safai ar lan y môr tan ddechrau'r 19g. Roedd hyn yn agos at ddechrau'r llwybr peryglus ar draws y tywod y Traeth Mawr o Ardudwy i Eifionydd. (Safai Eglwys Sant Beuno, Penmorfa ar y pen arall.) 
Ar ôl cwblhau'r Cob, Porthmadog, fel arglawdd ar draws aber Afon Glaslyn ym 1811, cafodd y tir hwn ei ddraenio, ac mae'r eglwys bellach tua 4 milltir o'r môr.

Cysegrwyd yr eglwys i Sant Brothen, a oedd yn un o feibion Helig ap Glannog yn ôl traddodiad. Dywedir y claddwyd y sant yno. Ceir nifer o nodweddion pensaernïol yn yr eglwys yn cynnwys ffenestr o'r 13g.

Yn 1888 bu helynt enwog *Achos claddu Llanfrothen* ynghylch hawl i gladdu ym mynwent yr eglwys, a'r achos hwn a ddaeth â David Lloyd George i amlygrwydd am y tro cyntaf.  Mae bedd Mary Jones o Minffordd, a lofruddiwyd gan yr Hwntw Mawr yma.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Cofnod yr eglwys yng nghronfa ddata Church Heritage Cymru 
*  Cofnod yr eglwys yng nghronfa ddata Coflein
*  Cofnod yr eglwys ar wefan Friends of Friendless Churches 

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Gwynedd
Categori:Eglwysi Gwynedd
Categori:Eglwysi yng Nghymru a gedwir gan Gyfeillion Eglwysi Digyfaill
Categori:Llanfrothen
Cystadleuaeth Cân Eurovision 2021

**Cystadleuaeth Cân Eurovision 2021** oedd y 65ain Cystadleuaeth Cân Eurovision. Cynhaliwyd y gystadleuaeth yn yr Iseldiroedd, ar ôl i Duncan Laurence ennill Cystadleuaeth Cân Eurovision 2019 gyda'i gân "Arcade".

Gohiriwyd y gystadleuaeth yn 2020 oherwydd y cyfyngiadau a gyflwynwyd ar draws Ewrop yn sgîl Pandemig COVID-19. Nid oedd hi'n bosib i wledydd gystadlu gyda'r un gân a ddewiswyd ar gyfer 2020, ond penderfynodd sawl gwlad ddanfon yr un artist gyda chân newydd.

## Canlyniad
Enillodd y grŵp roc Måneskin o'r Eidal y gystadleuaeth gyda'r gân "Zitti e buoni".

## Cyfeiriadau
2021
Categori:2021 yn Ewrop
Penllech

Pentref bychan ar Penrhyn Llŷn, Gwynedd, Cymru, yw **Penllech**.
Roedd Penllech gynt yn blwyf sifil, ond diddymwyd hyn ym 1934, a'i ymgorffori yn Tudweiliog.

## Cyfeiriadau
Categori:Llŷn
Categori:Pentrefi Gwynedd
Cyfeillion Eglwysi Digyfaill

Elusen gofrestredig yw **Cyfeillion Eglwysi Digyfaill** (Saesneg: *Friends of Friendless Churches*). Mae'n ymgyrchu yng Nghymru a Lloegr i achub eglwysi hanesyddol nad ydynt bellach yn cael eu defnyddio, ac sydd perygl o gael eu dymchwel, eu dadfeilio neu eu haddasu'n amhriodol. Fe'i ffurfiwyd ym 1957, ac erbyn 2019 roedd yn gyfrifol am 27 o eglwysi yng Nghymru a 26 yn Lloegr.

Mae gan yr elusen rôl arbennig yng Nghymru. Ers 1999 cydnabuwyd ei fod yn cyfateb i'r Churches Conservation Trust ("Ymddiriedolaeth Cadwraeth Eglwysi") yn Lloegr. I'r perwyl hwnnw, ariennir 70% o gostau gofalu am eglwysi Anglicanaidd rhagorol yng Nghymru gan Cadw; darperir y 30% o gostau sy'n weddill gan yr Eglwys yng Nghymru.

## Eglwysi yng Nghymru a gedwir gan Gyfeillion Eglwysi Digyfaill
### Ceredigion
* Tremain, Eglwys Sant Mihangel

### Gwynedd
* Brithdir, Eglwys Sant Marc
* Llanfaglan, Eglwys Sant Baglan
* Llanfrothen, Eglwys Sant Brothen
* Penllech, Eglwys y Santes Fair
* Penmorfa, Eglwys Sant Beuno
* Ynyscynhaearn, Eglwys Sant Cynhaiarn

### Powys
* Llananno, Eglwys Sant Anno
* Llanelieu, Eglwys Sant Ellyw

### Sir Benfro
* Y Beifil, Eglwys Sant Andreas
* Castellmartin, Eglwys San Mihangel a'r Holl Anghylion
* Eglwyswrw, Eglwys Sant Dogfael, Meline
* Hodgeston, Eglwys y plwyf
* Llandeloy, Eglwys Sant Eloi
* Maenordeifi, Hen Eglwys Dewi Sant
* Rhoscrowdder Eglwys Sant Degyman

### Sir Ddinbych
* Derwen, Eglwys y Santes Fair

### Sir Gaerfyrddin
* Llan-dawg, Eglwys Sant Odoceus

### Sir Fynwy
* Gwernesni, Eglwys San Mihangel a'r Holl Anghylion
* Llanfair Cilgedin, Eglwys y Santes Fair
* Llanfihangel Rogiet, Eglwys San Mihangel a'r Holl Anghylion
* Llangyfiw, Eglwys Dewi Sant
* Llan-gwm, Eglwys Sant Sierôm

### Ynys Môn
* Llanbeulan, Eglwys Sant Peulan
* Llanfigael, Eglwys Figel Sant
* Llantrisant, Hen Eglwys Sant Afran, Sant Ieuan a Sant Sannan
* Eglwys y Santes Fair, Tal-y-llyn, ger Aberffraw

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  (Opsiwn Cymraeg ar gael) 

Categori:Cadwraeth yn y Deyrnas Unedig
Categori:Elusennau
Categori:Sefydliadau 1957
Llanelieu

Pentref  yng nghymuned Talgarth, Powys, Cymru, yw **Llanelieu**. Fe'i lleolir ar ymyl ogleddol y Mynydd Du ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yng nghymuned Talgarth, tua 2.5 milltir (4&nbsp;km) o'r dref.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Talgarth
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Uwch Gynghrair Lwcsembwrg

Yr **Adran Genedlaethol** (Lwcsembwrgeg: *Nationaldivisioun*; Ffrangeg: *Division Nationale*; Almaeneg: *Nationaldivision*) yw'r gynghrair bêl-droed dynion uchaf yn Lwcsembwrg. Yr enw swyddogol gyfredol yn 2019 oedd ** BGL Ligue** wedi'r prif noddwyr, Banque Générale du Luxembourg.

## Hanes
Mae'r Adran wedi derbyn sawl enw ers ei sefydlu dros ganrif yn ôl.

Yn ystod cyfnod cyntaf y gynghrair rhwng 1909 a 1912, gelwid hi yn *Klasse A* neu *Lëtzebuerger Championnat* (Lwcsembwrgeg) a *Championnat Luxembourgeois* (Ffrangeg). Yn 1913, fe'i hailenwyd yn *Erste Division* ("Adran Gyntaf"), *Éischt Divisioun* (Lwcsembwrgeg) a *Première Division* (Ffrangeg). Rhwng 1932 i 1957 fe'i galwyd yn *Eherendivision* ("Yr Adran Anrhydedd") *Éirendivisioun* (Lw.), ''Division d'Honneur* (Ffr.) nes iddi wedyn gael ei hailenwi *Nationaldivision'' ("Adran Genedlaethol"). Ers tymor 2007/08 mae hi'n arddel teitle y prif noddwr BGL, ("Banque Générale du Luxembourg"). Bydd y cyhoedd a'r cyfryngau hefyd yn defnyddio'r termau 'Oberste Division*  ("Prif" neu "Uwch" Adran) ac *Nationaldivion* ar lafar.

Yn ystod meddiannaeth yr Almaen o Lwcsembwrg yn yr Ail Ryfel Byd o 1940 i 1944, diddymwyd y strwythur. Ymgorfforwyd cymdeithasau Lwcsembwrg gan y *Fachamt Fußball'' i mewn i'r *Gauliga Moselland Gruppe West* a'i is-gynghreiriau oedd yn cynnwys timau o'r Almaen ei hun.

## Strwythur yr Uwch Gynghrair
O 1946 chwaraeodd 12 tîm yn y gynghrair uchaf. Ar gyfer tymor 1988/89, gostyngwyd nifer y cyfranogwyr i ddeg a 1994 eto cynyddodd i ddeuddeg. Ers tymor 2006/07, mae BGL Ligue yn chwarae gyda 14 o dimau. Yn y gynghrair sylfaenol, mae'r ddyrchafiad er anrhydedd, hefyd yn chwarae 14 o dimau.

Mae'r tymor yn cynnwys 26 gêm, wedi'u rhannu'n ddau cymal. Bydd pob tîm sy'n cymryd rhan yn chwarae dwy gêm (adref ac oddi cartref) yn erbyn pob tîm arall.

Mae'n rhaid i'r timau, sy'n gorwedd yn y 13eg a'r 14eg safle, ddisgyn i'r adran islaw. Mae'n rhaid i'r tîm o'r ddeuddegfed safle chwarae gêm yn erbyn y drydedd safle ar ddeg er mwyn penderfynu pa un sy'n disgyn. Mae'r enillydd yn codi neu'n aros yn yr uwch gynghrair.

Yn y gorffennol, cynhaliwyd rownd ail gyfle i bennu'r pencampwr a'r disgyniad ar ddiwedd y tymor rheolaidd. Fodd bynnag, cafodd y dull hwn ei ollwng o dymor 2006/07.

## Timau
Jeunesse Esch yw'r clwb mwyaf llwyddiannus yn yr adran

## Tabl Pencampwyr
Rhestr o'r pencampwyr:

* Noder bod 'Racing Union' a 'CA Spora Luxembourg' bellach yn rhan o 'Racing FC Union Luxembourg'.
* Noder bod Stade Dudelange yn rhan o F91 Dudelange
* Noder bod FA Red Boys Differdange yn rhan o Dudelange 03
* Noder i US Hollerich Bonnevoie  ymunod ag Union Luxembourg a bellach Racing FC Union Luxembourg

## Dolenni
* GWefan Ffederasiwn Pêl-droed Lwcsembwrg (Ffrangeg)
* League  ar fifa.com
* Gwefan breifat am bêl-droed Lwcsembwrg gydag ystadegau

## Cyfeiriadau
Lwcsembwrg
Categori:Pêl-droed yn Lwcsembwrg
Akimi Yoshida

:''Yn yr enw Japaneaidd hwn, Yoshida yw'r enw teuluol.''

Awdures ac artist o Japan yw **Akimi Yoshida** (吉田 秋生 Yoshida Akimi; ganwyd 12 Awst 1956) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel arlunydd a darlunydd manga.

Fe'i ganed yn Tokyo ac wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Celf Musashino a Tokyo. Gwnaeth ei hymddangosiad proffesiynol cyntaf ym 1977 yng nghylchgrawn *neu gomic) *Bessatsu Shōjo* gyda gwaith o'r enw *Chotto Fushigi na Geshukunin* ('Cymydog Ychydig yn Rhyfedd').

Mae Yoshida yn fwyaf adnabyddus am y gyfres drosedd shōjo *バナナフィッシュ* ('Y Sgodyn Banana') a addaswyd yn anime a gynhyrchwyd gan MAPPA yn 2018.

## Anrhydeddau
Mae hi wedi derbyn Gwobr Shogakukan Manga deirgwaith: am *Kisshō Tennyo* yn 1983, *Yasha* yn 2001 yng nghategori Shōjo ac am *Ddyddiadur Umimachi* yn 2015 yn y categori Cyffredinol.

Yn 2007, gwobrwywyd hi gyda Gwobr am Waith Ardderchog mewn manga yn yr 11eg Gwyl Gelf Japan, a hynny am *Ddyddiadur Umimachi*, a addaswyd yn ddiweddarach yn ffilm nodwedd o'r enw *Our Little Sister*. Yn 2013, derbyniodd y 6ed Gwobr Manga Taishō, eto am *Ddyddiadur Umimachi*.

* 
Cadw lle i'r bot

## Gweithiau
* , 1977
* , 1978–1981
* , 1983
* , 1983–1984
* , 1985–1986
* , 1985–1994
* , 1995–1996
* , 1996–2002
* , 2003–2005
* , 2006–2018
* , 2019–presennol

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Llenorion o Japan
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Japan
Categori:Pobl o Tokyo
Cwarantin

bawd|260px|Baner signal "Lima" sy'n golygu bod llong o dan gwarantin pan fydd wedi ei chodi yn yr harbwr

Defnyddir **cwarantin** (neu **cwarantîn**) i wahanu a chyfyngu ar symudiad pobl; mae'n ataliad ar weithgareddau neu gyfathrebu pobl neu gludo nwyddau am gyfnod penodol o amser mewn ymgais i atal lledaeniad clefydau neu blâu. Mae hyn yn aml yn cael ei ddefnyddio mewn cysylltiad â chlefyd a salwch, fel y rhai a allai fod wedi dod i gysylltiad â chlefyd trosglwyddadwy, ond nad oes diagnosis meddygol wedi'i gadarnhau. Mae'r term yn aml yn cael ei gam-ddefnyddio wrth ddisgrifio neilltuo meddygol, sef gwahanu pobl sâl sydd â chlefyd trosglwyddadwy oddi wrth y rhai sy'n iach, ac sy'n cyfeirio at gleifion y cadarnhawyd eu diagnosis.

Daw'r gair cwarantin o amrywiad Eidalaidd (tafodiaith Fenisaidd o'r 17g) o'r term 'quaranta giorni', sy'n golygu deugain diwrnod, y cyfnod y bu'n ofynnol i bob llong gael ei hynysu cyn y gallai teithwyr a chriw fynd i'r lan yn ystod epidemig y Pla Du. Gellir rhoi cwarantin ar bobl, ond hefyd ar anifeiliaid o wahanol fathau, ac fel rhan o reoli ffin yn ogystal ag o fewn gwlad.

Mae cwarantin yn aml yn codi cwestiynau am hawliau sifil, yn enwedig mewn achosion o gaethiwo neu arwahanu o gymdeithas am gyfnod hir, fel yn achos Mary Mallon oedd yn cael ei hamau o gludo teiffoid yn 1907. Cafodd ei harestio a threuliodd yr 24 mlynedd a 7 mis olaf ei bywyd wedi'i arwahanu yn Ysbyty Riverside ar Ynys North Brother, Efrog Newydd.

Gall cyfnodau cwarantin hefyd fod yn fyr iawn, fel yn achos amheuaeth o ymosodiad anthracs, lle mae pobl yn cael gadael cyn gynted ag y byddant wedi tynnu dillad a allai fod wedi'u halogi a chael cawod i'w diheintio.

Mae baneri melyn, gwyrdd a hyd yn oed du wedi'u defnyddio i symboleiddio clefyd ar llongau ac mewn porthladdoedd. Y lliw melyn sydd â'r cynsail hanesyddol hiraf, fel lliw i ddynodi tai a oedd wedi'u heintio, cyn iddo gael ei ddefnyddio fel arwydd ar longau ac mewn phorthladdoedd. Y faner a ddefnyddir erbyn hyn yw baner "Lima" (**L**), sy'n gymysgedd o'r baneri melyn a du a ddefnyddiwyd o'r blaen. Weithiau fe'i gelwir yn y "jack melyn" ond roedd hwn hefyd yn enw ar gyfer y dwymyn felen, sy'n debyg o fod wedi cael ei enw gan liw'r faner yn hytrach na lliw'r dioddefwyr (roedd llongau colera hefyd yn defnyddio baner felen). Mae'n debyg symbol llythyren y faner felen blaen ("Quebec" neu **Q** mewn baneri signal morol rhyngwladol) yn deillio o'i defnydd gwreiddiol mewn cwarantin gan mai 'q' yw'r llythyren gyntaf yn y gair 'quarantine', ond mae'r faner hon yn golygu'r gwrthwyneb erbyn hyn — llong sy'n datgan ei hun yn rhydd o glefyd sy'n galw am gwarantin, ac sy'n gwneud cais i gael ei harchwilio yn yr un modd ag arfer menw porthladdoedd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Clefydau heintus
Marilyn Ferguson

Awdures Americanaidd oedd **Marilyn Ferguson** (5 Ebrill 1938 - 19 Hydref 2008) a oedd hefyd yn siaradwr cyhoeddus a golygydd. Fe'i cofir yn bennaf am ei llyfr *The Aquarian Conspiracy* a'i chysylltiad gyda'r *New Age Movement* o fewn dilwylliant pop.

Fe'i ganed yn Grand Junction, Colorado a bu farw yn Banning. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Colorado a Phrifysgol Colorado Mesa. 

Cyd-sefydlodd y Gymdeithas Seicoleg Ddyneiddiol (*Association of Humanistic Psychology*), cyhoeddodd a golygodd Ferguson y cylchlythyr gwyddoniaeth *Brain / Mind Bulletin* o 1975 i 1996. Enillodd sawl gradd anrhydeddus, a gwasanaethodd ar fwrdd cyfarwyddwyr y 'Sefydliad y Gwyddoniaeth Noetic', a daeth yn gyfaill i'r dyfeisiwr a'r damcaniaethwr Buckminster Fuller, awdur ysbrydol *Ram Dass*, yr enillydd Gwobr Nobel Ilya Prigogine a'r biliwnydd Ted Turner. Dylanwadodd gwaith Ferguson hefyd ar yr Is-lywydd Al Gore, a gymerodd ran yn ei rhwydwaith anffurfiol tra oedd yn seneddwr ac a gyfarfu â hi yn ddiweddarach yn y Tŷ Gwyn.

Yn ystod ei phriodas gyntaf, i Don Renzelman, gweithiodd fel ysgrifenyddes gyfreithiol a daeth yn awdur nifer o straeon byrion a barddoniaeth mewn cylchgronau cenedlaethol fel *Cosmopolitan*. Yn ddiweddarach ysgrifennodd erthyglau fel llawrydd ar gyfer cyhoeddiadau fel *Time*. Yn 1968 ar ôl byw am gyfnod byr yn Houston, Texas, symudodd i California gyda'i hail ŵr, Mike Ferguson. Y flwyddyn honno, cyhoeddodd ei llyfr cyntaf, ar economeg y cartref, gyda'i gŵr fel cyd-awdur.

## Llyfryddiaeth
**The Brain Revolution: The Frontiers of Mind Research* (Taplinger Publishing, 1973) , , , 
**The Aquarian Conspiracy: Personal and Social Transformation in Our Time* (J.P. Tarcher, 1980; 1987) , , , , , ,  
**PragMagic: Ten Years of Scientific Breakthroughs, Exciting Ideas, and Personal Experiments That Can Profoundly Change Your Life* (Pocket Books, 1990) , , , 
**Aquarius Now: Radical Common Sense and Reclaiming Our Personal Sovereignty* (Red Wheel/Weiser, 2005) 
*"Brain/Mind Bulletin"

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Grand Junction
Donna Tartt

Nofelydd o'r Unol Daleithiau yw **Donna Tartt** (ganwyd 23 Rhagfyr 1963). Enillodd Tartt y Wobr Pulitzer Ffuglen yn 2014 am ei nofel *The Goldfinch*.

Cafodd Tartt ei geni yn Greenwood, Mississippi. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Mississippi ac yng Ngholeg Bennington.

## Nofelau
* *The Secret History* (1992)
* *The Little Friend* (2002)
* *The Goldfinch* (2013)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Donatella Versace

Dylunydd ffasiwn o'r Eidal yw **Donatella Francesca Versace** (ganwyd 2 Mai 1955). Chwaer y dylunydd enwog Gianni Versace (m. 1997) yw hi.

Cafodd ei geni yn Reggio di Calabria, yn ferch Antonio a Francesca Versace. Priododd y fodel Americanaidd Paul Beck; cawsant ysgariad yn 2000. Etifeddodd ei brawd, Santo Versace, a'i merch, Allegra Versace, gyfran o'r busnes Versace.

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Dylunwyr ffasiwn o'r Eidal
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Eidal
Katja Riemann

Awdures Almaenig yw **Katja Riemann** (ganwyd 1 Tachwedd 1963) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel peroriaethwr, canwr ac actor ffilm.

Ganed **Katja Hannchen Leni Riemann** yn Weyhe (Weyhe-Kirchweyhe) yng ngorllewin yr Almaen, yn ferch i ddau athro. Wedi gadael Ysgol Gyfun Gydweithredol (KGS) Leeste yn 1983 mynychodd Brifysgol Cerdd, Drama a'r Cyfryngau, Hanover, gan astudio cerddoriaeth a theatr, ac yna mynychodd, Goleg Cerddoriaeth a Theatr Hannover rhwng 1984 a 1986 ac o 1986 i 1987, Ysgol Otto Falckenberg ym Munich.

Rhwng 1990 a 1998 bu'n byw gyda Peter Sattmann, yr oedd hi wedi'i gyfarfod wrth ffilmio'r ffilm deledu *Von Gewalt keine Rede*. Gyda hi fe saethodd gyfanswm o naw ffilm deledu. Mae'r actores Paula Riemann yn blentyn iddi a Peter Sattmann. 

## Ffilmyddiaeth ddethol
* ''* (TV miniseries, 1987)
* *Regina auf den Stufen* (TV miniseries, 1992)
* ** (1993, a gyfarwyddwyd gan )
* *Abgeschminkt!* (1993, a gyfarwyddwyd gan Katja von Garnier)
* *Der bewegte Mann* (1994, a gyfarwyddwyd gan Sönke Wortmann)
* *Over My Dead Body* (1995, a gyfarwyddwyd gan )
* *Talk of the Town* (1995, a gyfarwyddwyd gan Rainer Kaufmann)
* *Nur aus Liebe* (1996, a gyfarwyddwyd gan Dennis Satin)
* *Bandits* (1997, a gyfarwyddwyd gan Katja von Garnier)
* *The Pharmacist* (1997, a gyfarwyddwyd gan Rainer Kaufmann)
* *Comedian Harmonists* (1997)
* ** (TV film, 1999)
* *Rosenstrasse* (2003, a gyfarwyddwyd gan Margarethe von Trotta)
* *Agnes and His Brothers* (2004)
* ** (2006, a gyfarwyddwyd gan Margarethe von Trotta)
* *Blood & Chocolate* (2007)
* *Runaway Horse* (2007)
* *The Foster Boy* (2011)
* *Fack ju Göhte* (2013, a gyfarwyddwyd gan Bora Dagtekin)
* *Er ist wieder da* (2015, a gyfarwyddwyd gan David Wnendt)
* *Fack ju Göhte 2* (2015, a gyfarwyddwyd gan Bora Dagtekin)
* *Too Hard to Handle* (2016)
* *SMS für Dich* (2016)
* *Fack ju Göhte 3* (2017, a gyfarwyddwyd gan Bora Dagtekin)
* *Forget about Nick* (2017)
* *Subs'' (2018, a gyfarwyddwyd gan Oskar Roehler)

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Pobl o Weyhe
Uwch Gynghrair Estonia

Y **Meistriliiga**, a elwir yn **A. Le Coq Premium Liiga** am resymau noddi yw Uwch Gynghrair pêl-droed Cymdeithas Bêl-droed Estonia. Sefydlwyd y gynghrair ym 1992, ac mae'n lled-broffesiynol gyda chlybiau amatur yn cael cystadlu.

Fel yn y rhan fwyaf o wledydd â thymheredd isel yn ystod y gaeaf, mae'r tymor yn dechrau ym mis Mawrth ac yn dod i ben ym mis Tachwedd. Mae Meistriliiga yn cynnwys deg clwb, pob tîm yn chwarae ei gilydd bedair gwaith. Ar ôl pob tymor mae'r tîm gwaelod yn cael ei ailosod ac mae'r ail dîm olaf yn chwarae gêm ail gymal am le yn y Meistriliiga.

Ym mis Chwefror 2013, llofnododd A. Le Coq, cwmni bragdy Estonia, gytundeb cydweithredu pum mlynedd gyda Chymdeithas Bêl-droed Estonia, a oedd yn cynnwys hawliau enwi Meistriliiga.

## Hanes
Mae'r bencampwriaeth pêl-droed Estonia gyntaf yn dyddio'n ôl i 1921, gyda chyfranogiad pedwar clwb yn cael eu dileu yn uniongyrchol: y rownd derfynol yn wynebu dau glwb yn y brifddinas, gyda buddugoliaeth Tallinna Sport dros Tallinna JK. Cafodd y fformat hwn ei gynnal nes i'r system gynghrair gael ei chyflwyno ym 1929, yn gyntaf i un parti ac o 1936 i daith gron. Fodd bynnag, cafodd ei ddatblygiad ei gwtogi gan yr Ail Ryfel Byd.

Ar ôl i'r Undeb Sofietaidd atodi Estonia ym 1944, bu'n rhaid i glybiau Estonia symud i system gynghrair yr Undeb Sofietaidd. Roedd yr hyn a elwir yn "Gynghrair SSR Estonia" yn adran ranbarthol wedi'i hintegreiddio i'r categorïau is. Am 47 mlynedd, yr unig glwb Estonia i gyrraedd yr uchafbwynt Sofietaidd oedd JK Tallinna Kalev yn 1960 a 1961.

Gydag annibyniaeth Estonia yn 1991, ffurfiodd y Gymdeithas Bêl-droed Estonia newydd gynghrair genedlaethol o 1992, sef Norma Tallinn, yr enillydd cyntaf. Dathlwyd y chwe rhifyn nesaf gyda chalendr pêl-droed Ewrop, o'r hydref i'r haf. Fodd bynnag, o ganlyniad i dywydd oer y wlad, o 1999 ymlaen, bydd pob tymor yn digwydd rhwng mis Mawrth a mis Tachwedd. Mae'r twrnamaint wedi'i nodi gan ddyfodiad dau glwb yn y brifddinas: Flora Tallin - a sefydlwyd gan Aivar Pohlak ac a noddwyd gan y ffederasiwn - a'r FCI Levadia.

### Enillwyr Teitlau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan Swyddogol
*Estonia - Rhestr Pencampwyr

Estonia
Categori:Pêl-droed yn Estonia
Diwrnod mabolgampau

[bawd|[Ras ŵy ar lwy ar ddiwrnod mabolgampau Ysgol Gynradd Harlescott, ger Amwythig, yn 1952.]]
Mae **diwrnodau mabolgampau** neu **ddiwrnodau maes** yn ddigwyddiadau a drefnir gan lawer o ysgolion lle mae pobl yn cymryd rhan mewn gweithgareddau chwaraeon cystadleuol, yn aml gyda'r nod o ennill tlysau neu wobrau. Er eu bod gan amlaf yn cael eu cynnal ar ddechrau'r haf, gellir eu cynnal yn nhymor yr hydref neu'r gwanwyn hefyd, yn enwedig mewn gwledydd lle mae'r haf yn galed iawn. Mae ysgolion yn cynnal nifer o ddiwrnodau chwaraeon lle mae plant yn cymryd rhan yn y digwyddiadau chwaraeon.

Mewn nifer o ysgolion, mae'r gystadleuaeth rhwng timau (neu lysoedd) yn nodwedd bwysig o'r mabolgampau. Bydd llysoedd yn aml yn cael eu henwi ar ôl pethau sy'n perthyn i'w hardal a bydd ganddynt bob un ei liw unigryw.

Gall gemau sy'n cael eu chwarae ar ddiwrnodau mabolgampau fod yn eang ac amrywiol. Gallant gynnwys rasys rhedeg syml a rasys hirach ar gyfer pob grŵp oedran yn ogystal â rasys wyau a llwyau. Mae rasys tair coes yn cael eu rhedeg yn ogystal â rasys sach, rasys berfa, a rasys rhieni a phlant.

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraeon
Categori:Ysgolion
Jean Stafford

Awdures Americanaidd oedd **Jean Stafford** (1 Gorffennaf 1915 - 26 Mawrth 1979) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am nofelau a'i storiau byrion.

Fe'i ganed yn California a bu farw yn White Plains, Efrog Newydd. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Colorado Boulder a Phrifysgol Colorado. Bu'n briod i A. J. Liebling ac yna i Robert Lowell. Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *The Mountain Lion* a *The Collected Stories of Jean Stafford*. 

## Yr awdur 
Enillodd ei chyfrol *The Collected Stories of Jean Stafford* Wobr Pulitzer am Ffuglen yn 1970.

Roedd ei nofel gyntaf, *Boston Adventure*, yn werthwr-gorau, gan ennill clod cenedlaethol. Ysgrifennodd ddwy nofel arall yn ei gyrfa, ond ei phrif gyfrwng oedd y stori fer: cyhoeddwyd ei gweithiau yn *The New Yorker* ac amrywiol gylchgronau llenyddol.

## Bywyd personol
Roedd bywyd personol Stafford yn llawn anhapusrwydd. Bu'n briod deirgwaith. Gadawodd ei phriodas gyntaf, i'r bardd ansefydlog Robert Lowell, greithiau emosiynol a chorfforol cyson. Cafodd ei hanafu'n ddifrifol mewn damwain car gyda Lowell wrth y llyw, trawma a ddisgrifiodd yn un o'i straeon mwyaf adnabyddus, *The Interior Castle*, ac roedd yr anffurfiad corfforol a ddioddefodd o ganlyniad i'r ddamwaith yn drobwynt yn ei bywyd. Daeth ail briodas - i un o olygyddion y cylchgrawn *Life*, Jensen, i ben mewn ysgariad hefyd. Mwynhaodd Stafford gyfnod byr o hapusrwydd domestig gyda'i thrydydd gŵr, A. J. Liebling, awdur blaenllaw ar gyfer *The New Yorker*. Ar ôl ei farwolaeth, rhoddodd y gorau i ysgrifennu ffuglen.

## Yr alcoholig
Am nifer o flynyddoedd roedd Stafford yn dioddef o alcoholiaeth, iselder, a chlefyd yr ysgyfaint. Erbyn iddi fod yn 65 oed, yn 1979, roedd hi bron wedi rhoi'r gorau i fwyta a bu farw o ataliad y galon yn White Plains, Efrog Newydd.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Covina
Sharon Mesmer

Pwyles-Americanaidd yw **Sharon Mesmer** (ganwyd 5 Rhagfyr 1960) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel awdur ffuglen, awdur traethodau a bardd. Bu'n athro prifysgol mewn ysgrifennu creadigol am rai blynyddoedd.

Fe'i ganed yn Chicago, Illinois yn Unol Daleithiau America. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Columbia a Choleg Brooklyn. 

Mae hi'n dysgu yn y rhaglenni israddedig a graddedig ym Mhrifysgol Efrog Newydd a'r Ysgol Newydd. Mae hi wedi byw yn Brooklyn, Efrog Newydd ers 1988 ac mae'n berthynas bell i Franz Anton Mesmer, cynigydd y syniad o fagnetedd anifeiliaid (neu *mesmerism*) ac Otto Messmer, yr animeiddiwr Americanaidd sydd fwyaf adnabyddus am greu *Felix the Cat*.

Derbyniodd Mesmer B.A. mewn Ysgrifennu / Saesneg o Goleg Columbia, lle daeth i gysylltiad â myfyrwyr benywaidd eraill, yn arbennig Lydia Tomkiw a Deborah Pintonelli, symbylwyr cysylltiadau rhwng barddoniaeth Chicago a golygfeydd cerddoriaeth pync (beirdd lleol amlwg eraill ar y pryd Elaine Equi a Jerome Sala). Cyhoeddodd Mesmer, Pintonelli a'r bardd Connie Deanovich y cylchgrawn llenyddol *B City*, ac yn ddiweddarach cyhoeddodd Mesmer, Pintonelli, a'r bardd / awdur ffuglen Carl Watson *letter eX*.

## Gweithiau
Ymlith ei chasgliadau o farddoniaeth y mae: *Annoying Diabetic Bitch* (Combo Books, 2008), *The Virgin Formica* (Hanging Loose Press, 2008), *Vertigo Seeks Affinities* (Belladonna Books, 2007), *Half Angel, Half Lunch* (Hard Press, 1998) a *Crossing Second Avenue* (ABJ Press, Tokyo, 1997). 
Mae ei chyfrolau o ffuglen yn cynnwys: *Ma Vie à Yonago* (Hachette Littératures, Paris, 2005), *In Ordinary Time* (Hanging Loose Press, 2005) a *The Empty Quarter* (Hanging Loose Press, 2005).

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Chicago
Kiran Desai

Awdures o India yw **Kiran Desai** (ganwyd 3 Medi 1971) sy'n cael ei hystyried yn nodigedig am ei gwaith fel nofelydd ac awdur.

Enillodd ei nofel *The Inheritance of Loss* Wobr Man Booker 2006 a *National Book Critics Circle Fiction Award*. Ym mis Ionawr 2015, roedd *The Economic Times*, prif gyhoeddiad busnes India, yn ei rhestru fel un o 20 o fenywod Indiaidd "mwyaf dylanwadol", yn fyd-eang.

## Magwraeth
Fe'i ganed yn Delhi Newydd ar 3 Medi 1971. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Columbia, Prifysgol Bennington ac Ysgol Gelf Columbia. 

Mae Kiran Desai yn ferch i Anita Desai, a fu ar y rhestr fer ar gyfer Gwobr Booker deirgwaith. Cafodd ei geni yn Delhi, yna treuliodd flynyddoedd cynnar ei bywyd yn Pune a Mumbai. Astudiodd yn yr Eglwys Gadeiriol ac Ysgol John Connon. Gadawodd India yn 14 oed, ac yna bu hi a'i mam yn byw yn Lloegr am flwyddyn, cyn symud i'r Unol Daleithiau, lle bu'n astudio ysgrifennu creadigol yng Ngholeg Bennington, Prifysgol Hollins, a Phrifysgol Columbia.

## Yr awdur
Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, *Hullabaloo in the Guava Orchard*, yn 1998 a derbyniodd ganmoliaeth gan bobl fel Salman Rushdie. Enillodd y nofel Wobr Betty Trask, gwobr a roddir gan 'Gymdeithas yr Awduron' am y nofelau newydd gorau gan ddinasyddion y Gymanwlad sydd dan 35 oed.

Canmolwyd ei hail gyfrol, *The Inheritance of Loss,* (2006) gan feirniaid llenyddol drwy Ewrop, Asia ac UDA, gan ennill y Wobr Man Booker, yn ogystal a'r *National Book Critics Circle Fiction Award* yn 2006.

Yn Awst 2008, bu Desai yn westai ar y rhaglen *Private Passions*, pan gafodd ei holi gan Michael Berkeley ar BBC Radio 3.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Llenorion benywaidd o India
Categori:Merched a aned yn y 1970au
Categori:Pobl o Delhi
Julie Otsuka

Nofelydd o dras Japaneaidd, a anwyd yn Unol Daleithiau America yw **Julie Otsuka** (ganwyd 15 Mai 1962).

Fe'i ganed yn Palo Alto, California ar 15 Mai 1962. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Columbia a Phrifysgol Yale.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *When the Emperor was Divine*.

Mae Otsuka yn adnabyddus am ei nofelau ffuglen hanesyddol sy'n delio ag Americanwyr Japaneaidd. Rhoddodd ei llyfrau gryn sylw i sefyllfa Americanwyr Japaneaidd yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Nid oedd yn byw trwy gyfnod Interniaeth y Japaneaid, pan roddwyd rhwng 110,000 a 120,000 o Japaneaid a anwyd neu a oedd yn ail neu drydydd cenhedlaeth Japaneaidd mewn gwersylloedd crynhoi yng ngorllewin yr Unol Daleithiau. Fodd bynnag, roedd wedi clywed llawer am brofiadau ei rhieni yn y gwersylloedd hyn, gan roi persbectif unigryw a phersonol i Otsuka ar y mater. Yn ei nofel *When the Emperor was Divine* mae'n trafod y gwersylloedd hyn. Gyda chefndir fel peintiwr, mae sylw Julie Otsuka i fanylder yn rhoi delweddau byw o wahanol sefyllfaoedd drwy gydol ei nofelau i'r darllenydd. Mae hi wedi derbyn Gwobr yr Albatros Literaturpreis.

## Magwraeth
Ganwyd Otsuka ym 1962, yn Palo Alto, California. Gweithiai ei thad fel peiriannydd yn y diwydiant awyrofod, tra gweithiai ei mam fel technegydd labordy, cyn iddi roi genedigaeth i Otsuka. Roedd y ddau o'i rhieni o dras Jaapaneaidd, gyda'i thad yn issei ac roedd ei mam yn nisei. Pan oedd yn naw oed, symudodd ei theulu i Palos Verdes, California. Mae ganddi ddau frawd, ac mae un ohonynt, Michael Otsuka, ar hyn o bryd yn dysgu yn Ysgol Economeg Llundain (LSE).

## Anrhydeddau
*2004 *Guggenheim Fellowship*
*2003 *Asian American Literary Award*, *When the Emperor Was Divine*
*2003 *Alex Award*, *When the Emperor Was Divine*
*2011 *National Book Award*, *The Buddha in the Attic*
*2011 *Los Angeles Times Book Prize*, *The Buddha in the Attic*
*2011 *Langum Prize for American Historical Fiction*, *The Buddha in the Attic*
*2011 *New York Times* a'r *San Francisco Chronicle*, bestseller, *The Buddha in the Attic*
*2012 *PEN/Faulkner Award for Fiction*, *The Buddha in the Attic*
*2012 *American Academy of Arts and Letters* "Arts and Letters Award in Literature"
*2012 Prix Femina Étranger, *The Buddha in the Attic*
*2014 *Albatros Literaturpreis* am *Wovon wir träumten* (*The Buddha in the Attic*) cyd-enillydd gyda'r cyfieithydd Almaeneg Katja Scholtz.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Palo Alto, Califfornia
Matlask

Plwyf sifil yn Norfolk, Dwyrain Lloegr, ydy **Matlask**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gogledd Norfolk. Mae'n cynnwys y pentref Matlaske. (Mae sillafu swyddogol enwau'r pentref a'r plwyf ychydig yn wahanol.) 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 139.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gogledd Norfolk
Categori:Plwyfi sifil Norfolk
Gwyneth Keyworth

Actores o Gymraes yw **Gwyneth Anjuli Keyworth** (ganwyd 15 Medi 1990). Fe'i ganwyd yn Aberystwyth a cychwynnodd actio mewn grŵp theatr Cymraeg lleol i bobl ifanc. Aeth ymlaen i ymddangos gyda'r National Youth Theatre.

Ers graddio o'r Academi Gelf Ddramatig Frenhinol, daeth yn fwyaf adnabyddus am ei rolau ar raglenni teledu Prydeinig, gan gynnwys *Misfits* a *The Great Outdoors*. Mae hi wedi cael rolau ffilm, gan gynnwys y ffilm arswyd canibalaidd *Elfie Hopkins* (2012) a drama gomedi 2014 *Closer to the Moon*. Mae hefyd wedi ymddangos mewn sioeau llwyfan, gan gynnwys cynhyrchiad y Globe o The Heresy of Love (2015) gan Helen Edmundson a chynhyrchiad o *Little Shop of Horrors*. Yn 2014, bu'n serennu yn y *Vodka Diaries* fel Periel ac, yn 2015, chwaraeodd Clea yn Nhymor 5 o gyfres HTC *Game of Thrones*.

Yn 2025 serennodd yn y ddrama drosedd *Death Valley*, a leolwyd a ffilmiwyd yng Nghymru.

## Ffilmyddiaeth
### Teledu
### Ffilm
## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Gymunedol Penweddig
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Lorem ipsum

de|bawd|337x337px| Defnyddio lorem ipsum i ganolbwyntio sylw ar elfennau graffig wrth ddylunio tudalen we

Mewn cyhoeddi a dylunio graffeg, mae **Lorem ipsum** yn destun sy'n cael ei ddefnyddio i ddangos ffurf weledol dogfen heb ddibynnu ar gynnwys ystyrlon (a elwir hefyd yn 'groegio'). Mae defnyddio'r math hwn o destun yn rhoi cyfle i ddylunwyr ddylunio ffurf y cynnwys cyn i'r cynnwys ei hun gael ei gynhyrchu.

Mae testun y lorem ipsum fel arfer yn tarddu o *De finibus bonorum et malorum*, testun Lladin o'r 1g gan Cicero, gyda'r geiriau wedi'u newid, eu hychwanegu, a'u symud i wneud Lladin diystyr, amhriodol.

Mae amrywiad o destun lorem ipsum cyffredin wedi'i ddefnyddio i gysodi ers y 1960au neu ynghynt, pan gafodd ei boblogeiddio gan hysbysebion ar gyfer taflenni trosglwyddo Letraset. Fe'i cyflwynwyd i'r oes wybodaeth yng nghanol y 1980au gan Aldus Corporation, a'i defnyddiodd mewn templedi graffeg a phrosesu geiriau ar gyfer ei raglen PageMaker.

## Testun enghreifftiol 
Mae ffurf gyffredin o *lorem ipsum* yn edrych fel hyn:  *Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.* 

## Darganfod 
Mae testun "lorem ipsum" yn deillio o adrannau 1.10.33 o *De finibus bonorum et malorum* gan Cicero.

Nid yw'n hysbys pryd yn union y cafodd y testun ei ffurf safonol gyfredol; efallai ei fod wedi bod mor hwyr â'r 1960au. Darganfu Dr. Richard McClintock, ysgolhaig Lladin a oedd yn gyfarwyddwr cyhoeddiadau yng Ngholeg Hampden-Sydney yn Virginia, ffynhonnell y testun rywbryd cyn 1982 wrth chwilio am enghreifftiau o'r gair Lladin "''*" (yn golygu "y mae [ef/hi] yn mynd ar drywydd"), a ddefnyddir yn anaml mewn llenyddiaeth glasurol. Efallai mai ffynhonnell ffisegol y testun *lorem ipsum yw* Argraffiad 1914 Llyfrgell Glasurol Loeb o *De Finibus'', lle mae'r testun Lladin, a gyflwynir ar y tudalennau chwith, yn torri i ffwrdd ar dudalen 34 gyda " *Neque porro quisquam est qui do-* " ac yn parhau ar dudalen 36 gyda " *lorem ipsum ...* ", sy'n awgrymu teip y dudalen honno wedi'i chymysgu i wneud y testun ffug heddiw.

## Amrywiadau 
Erbyn heddiw, mae llawer o broseswyr geiriau poblogaidd yn defnyddio'r fformat lorem ipsum yn y modd hwn. Mae meddalwedd Pages a Keynote Apple yn defnyddio testun cymysg o'r fath. Mae lorem ipsum hefyd yn ymddangos ar Joomla!, Google Docs, a rheolwyr cynnwys gwe WordPress. Mae Microsoft Word a BBEdit hefyd yn cynhyrchu lorem ipsum. Mae sawl pecyn LaTeX cynhyrchu testun mewn ffurf lorem ipsum.

## Cyfeiriadau 
## Nodiadau 
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Edward Wingfield Humphreys

Roedd **Edward Wingfield Humphreys** (Rhagfyr 1841 - 27 Ebrill 1892) yn aelod o Senedd Seland Newydd yn cynrychioli etholaeth Christchurch North o 1889 i 1890. Roedd hefyd yn ffermwr yn Otago, ac roedd ei deulu estynedig yn cynnwys nifer o ffigurau gwleidyddol.

## Bywyd cynnar
Ganed Humphreys yn 1841  yng Ngarthmyl, Aberriw, Sir Drefaldwyn. Roedd yn ail fab i Erskine Humphrey, bargyfreithiwr yn Lincoln's Inn ac Eliza (née Johnes) ei wraig. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Harrow, Llundain.

Ymfudodd i Seland Newydd gan ymgartrefu yn ardal Strath Taieri lle fu'n ffermio. Prynodd sawl darn o dir (*Six Mile, Garthmyl* a Gladbrook), a oedd yn rhan o rediadau 213 a 213A.

Priododd Alice Hawdon, ail ferch yr Anrh. Joseph Hawdon MLC ar 22 Ebrill 1869 yn Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr yn Christchurch. Ni fu iddynt blant  Felly daeth yn frawd yng nghyfraith i Robert Campbell, a oedd wedi priodi Emma Josephine, merch hynaf Hawdon, ar 2 Rhagfyr 1868 yn Christchurch. Roedd Humphreys hefyd yn gefnder cyfan i Frederic Jones, a gynrychiolodd etholaeth Heathcote o 1887 i 1890.

## Gyrfa wleidyddol
Ar ôl gosod ei eiddo ar rent, ymddeolodd Humphreys i Christchurch ym 1888.

### Aelod o Gyngor Dinas Christchurch
Etholwyd Charles Gray yn Faer Christchurch ychydig ddyddiau cyn yr etholiad cyffredinol, a daeth ei sedd yn ward Gogledd Orllewin Cyngor Dinas Christchurch yn wag. Datganodd Humphreys ei ymgeisyddiaeth ar gyfer ward cyngor y ddinas ar 10 Rhagfyr. Er i Humphreys ac W I Ballinger gael eu henwebu ar 15 Rhagfyr ar gyfer etholiad ar 30 Rhagfyr, tynnodd Ballinger yn ôl a chymerodd Humphreys ei sedd yng nghyfarfod y cyngor ar 23 Rhagfyr 1890. Cadwodd ei sedd ar y cyngor y ddinas nes iddo adael am wledydd Prydain ym mis Medi 1891.

## Marwolaeth
Dychwelodd Humphreys i Brydain gan fod ganddo ganser, a chafodd y cyngor fod gwybodaeth feddygol arbenigol well ar gael yn ei hen wlad. Trefnwyd parti gadael iddo gan y *Cambrian Society* ar 1 Medi 1891, oedd â phresenoldeb mawr.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Rhyddfrydiaeth
Marina Lewycka

Nofelydd o Loegr, sy'n dod o dras Wcreinaidd yw **Marina Lewycka** (ganwyd 1946). 
Bu'n ddarlithydd mewn astudiaethau cyfryngau ym Mhrifysgol Sheffield Hallam nes iddi ymddeol ym Mawrth 2012.

Fe'i ganed yn Kiel yn Schleswig-Holstein sef y dalaith mwyaf gogleddol o 16 talaith yr Almaen. Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog, Prifysgol Keele a Choleg y Brenin, Llundain.

## Magwraeth
Ganwyd Lewycka mewn gwersyll ffoaduriaid yn Kiel ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Wedi hynny symudodd ei theulu i Loegr; mae hi bellach yn byw yn Sheffield, De Swydd Efrog. Mynychodd Ysgol Uwchradd Gainsborough i Ferched yn Gainsborough, Swydd Lincoln, yna Witney Grammar School yn Witney, Swydd Rydychen. Graddiodd o Brifysgol Keele ym 1968 gyda BA mewn Saesneg ac athroniaeth, ac o Brifysgol Efrog gyda BPhil mewn Llenyddiaeth Saesneg ym 1969. Dechreuodd, ond ni chwblhaodd, PhD yng Ngholeg y Brenin, Llundain.

## Yr awdures
Enillodd nofel gyntaf Lewycka, *A Short History of Tractors in Ukrainian* Wobr Bollinger Everyman Wodehouse (2005) am ysgrifennu comig yng ngŵyl lenyddol y Gelli, Gwobr Darllen Da Waverton 2005/6, a Gwobr Saga 2005 am Ddoniolwch; fe'i rhestrwyd ar gyfer Gwobr Man Booker 2005 ac ar restr fer Gwobr Ffuglen Orange, 2005. Erbyn 2019 roedd y nofel wedi ei chyfieithu i 35 o ieithoedd.

Cyhoeddwyd ei hail nofel *Two Caravans* mewn clawr caled ym Mawrth 2007 gan Fig Tree (argraffiad o Penguin Books) ar gyfer marchnad y Deyrnas Unedig, ac fe'i rhoddwyd ar restr fer Gwobr Orwell 2008 am ysgrifennu gwleidyddol. Yn Unol Daleithiau America a Chanada fe'i cyhoeddir o dan y teitl *Strawberry Fields*.

Yn ogystal â'i ffuglen, mae Lewycka wedi ysgrifennu nifer o lyfrau sy'n rhoi cyngor ymarferol i ofalwyr pobl oedrannus, gwaith a gyhoeddwyd gan yr elusen Age Concern.

## Anrhydeddau
* 
Cadw lle i'r bot

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion benywaidd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Pobl o Kiel
Hayley Pearce

Cyflwynydd teledu o Gymru yw **Hayley Pearce** (ganwyd 28 Tachwedd 1990). Roedd hi'n arfer gweithio fel menyw gwneud te mewn canolfan alwadau yn Abertawe.

Ymddangosodd ar y sgrin am y tro cyntaf yn y gyfres BBC 3 *The Call Centre*.

Mae hi'n gyflwynydd y gyfres *Hayley* (2017-) lle mae'n edrych ar bynciau sy'n berthnasol i'w chenhedlaeth.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* *Hayley* ar BBC iPlayer

Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 1990au
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Shane Summers

Gyrrwr rasio o Gymru oedd **Shane Lister Summers** (23 Mehefin 1936 - 1 Mehefin 1961), a aned yn Yr Orsedd, Sir Ddinbych. Er ei fod wedi rasio mewn Fformiwla Un, ni wnaeth erioed gymryd rhan mewn digwyddiad Pencampwriaeth y Byd. Roedd yn fab i'r gwleidydd Ceidwadol Spencer Summers .

Ym 1960, cafodd Summers tymor rasio llwyddiannus mewn car rasio Lotus 15 a baratowyd gan Terry Bartram, ac am y tymor canlynol, penderfynodd Bartram ac ef roi cais ar rasio Fformiwla Un gyda char Cooper T53 newydd, rhif siasi F1-8-61.

Yn ras agoriadol y tymor, Tlws Lombank, nad oedd yn rhan o'r Bencampwriaeth, fe wnaeth Summers, 24 oed, cymhwyso yn y ddegfed lle allan o 14 ymgeisydd, gan orffen yr wythfed safle, sef y safle cymhwyso olaf. Yr wythnos ganlynol fe gwblhaodd ras y Tlws Glover ar ôl cymhwyso eto yn y ddegfed safle. Wedi teithio i Ewrop ar gyfer y ddwy ras nesaf, gwrthodwyd iddo ddechrau ar Grand Prix Brwsel 1961 er iddo gyraedd y 12fed amser cyflymaf wrth gymhwyso, ond dechreuodd o'r rhes flaen yn Grand Prix Fienna. O'r ail safle ar y grid, rhedodd yn agos at y tu blaen nes i hongiad y car methu.

Gan ddychwelyd i'r DU, cystadleuodd Summers yn yr Aintree 200, gan gymhwyso 13eg o 28 o ddechreuwyr, a gorffen yn 12fed safle. Mis yn ddiweddarach enillodd ei ganlyniad gorau, gan orffen yn bedwerydd yn Nhlws Llundain. Fodd bynnag, yn ystod ymarfer yn y glaw ar gyfer ras Tlws y Silver City yn Brands Hatch, lladdwyd Summers pan aeth ei gar allan o reolaeth ar Gornel Paddock Hill trwy gael gwrthdrawiad a wal goncrit wrth fynedfa twnnel y pwll.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Gymru
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau chwaraeon
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau ffordd
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Fanny Mendelssohn

Pianydd a chyfansoddwraig o'r Almaen oedd **Fanny Mendelssohn**, wedyn **Fanny Mendelssohn Bartholdy**, ac ar ôl ei phriodas **Fanny Hensel** (14 Tachwedd 1805 – 14 Mai 1847).

Roedd hi'n chwaer hynaf y cyfansoddwr Felix Mendelssohn. Fel plentyn, dangosodd hi ddawn cerddorol aruthrol a dechreuodd ysgrifennu cerddoriaeth.
Fodd bynnag, roedd hi wedi'i gyfyngu gan yr agwedd gyffredinol tuag at fenywod yn ystod y cyfnod. Er gwaetha'r canmoliaeth a gafodd gan gerddorion nodedig, roedd ei thad, y bancwr Abraham Mendelssohn, yn oddefgar, yn hytrach na chefnogol, o'i gweithgareddau fel cyfansoddwr. Yn 1820 ysgrifennodd ei thad ati: "Gall y gerddoriaeth ddod yn broffesiwn iddo [sef ei brawd Felix], tra mai addurn yn unig ydyw i ti&nbsp;…"

Cyfansoddodd hi dros 460 darn o gerddoriaeth, y mwyafrif ohonynt yn ganeuon a darnau ar gyfer piano. Ar hyd ei hoes, arhosodd mewn cysylltiad â'i brawd mwyaf amlwg, ac fe wnaethant ymgynghori â'i gilydd ar faterion cerddorol. Cyhoeddwyd rhai o'i chaneuon yn wreiddiol o dan enw ei brawd, ac ymddangosodd nifer fach o dan ei henw ei hun yn ystod ei hoes hefyd.

Yn 1829 priododd Fanny yr arlunydd Wilhelm Hensel a'r flwyddyn ganlynol cafodd ei hunig blentyn, Sebastian Hensel.

Bu farw o strôc ym Merlin ym Mai 1847, chwe mis cyn i'w brawd Felix farw o'r un achos.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1847
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Pobl o Hamburg
Oona King

Gwleidydd ac awdures yw'r Farwnes **Oona King** a anwyd yn Sheffield, Lloegr ar 22 Hydref 1967. Ei theitl llawn yw'r Farwnes King of Bow, ac fel aelod o'r Blaid Lafur, bu'n Aelod Seneddol dros etholaeth Bethnal Green and Bow rhwng 1997 a 2005 pan drechwyd hi gan George Galloway, Respect Party. Cyn mynd yn wleidydd, roedd yn swyddog amrywiaeth yn Sianel 4.

Wedi gadael yr ysgol mynychodd Brifysgol Efrog, Prifysgol Califfornia, Berkeley.

## Magwraeth
Ganwyd Oona King yn Sheffield, West Riding of Yorkshire, i Preston King, academydd Affricanaidd-Americanaidd, a'i wraig Iddewig-Seisnig, Murreil Hazel (g. Stern), ymgyrchydd dros gyfiawnder cymdeithasol. Modryb mamol Oona King yw'r meddyg Miriam Stoppard ac mae'r actor Ed Stoppard yn gefnder. Ar ochr ei thad, daw o linell o ymgyrchwyr hawliau sifil Americanaidd ac entrepreneuriaid llwyddiannus. Roedd ei thaid, ar ochr ei thad, yn ymgyrchydd hawliau sifil, sef Clennon Washington King, a'i wraig a'i hewyrth yw C.B. King, twrnai (neu 'gyfreithiwr') hawliau sifil arloesol yn Albany, Georgia.

Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Uwchradd Haverstock, Crogsland Road yn Chalk Farm, Bwrdeisdref Camden. Cyd-ddisgyblion idd yno oedd y ddau frawd David Miliband a'i frawd Ed.

Yn ei blwyddyn gyntaf fel myfyriwr israddedig ym Mhrifysgol Efrog, roedd King yn aelod am gyfnod byr o Blaid y Gweithwyr Sosialaidd. Yn ystod ei hail flwyddyn (1988–89), enillodd ysgoloriaeth i Brifysgol Califfornia, Berkeley a graddiodd gyda gradd dosbarth cyntaf mewn Gwleidyddiaeth yn 1990.

## Y gwleidydd
Cyn dod yn aelod seneddol, roedd King yn ymchwilydd yn Senedd Ewrop. Bu hefyd yn gweithio fel cynorthwyydd gwleidyddol i Glyn Ford ASE, Arweinydd y Blaid Lafur yn Senedd Ewrop, ac yn ddiweddarach i Glenys Kinnock ASE.

## Anrhydeddau
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Sheffield
Gwyntyll (peiriant)

de|bawd|300x300px|Gwyntyll sy'n cael ei osod ar nenfwd.
Peiriant wedi'i bweru yw **gwyntyll** (neu **ffan**) sy'n cael ei ddefnyddio i greu llif o fewn hylif, nwy fel aer gan amlaf. Mae gwyntyll yn cynnwys gwiail neu lafnau sy'n cylchdroi ac yn amharu ar yr aer. Gelwir y cyfuniad o lafnau a'r canolbwynt yn bwlsadur, rotor, neu'n rhedwr. Fel arfer, mae wedi'i osod mewn rhyw fath o amgaead neu gasyn. Gall hwn gyfeirio'r llif aer neu gynyddu diogelwch trwy atal gwrthrychau rhag cysylltu â'r llafnau. Mae'r rhan fwyaf o wyntyllau yn cael eu pweru gan foduron trydan, ond gellir defnyddio ffynonellau pŵer eraill, gan gynnwys moduron hydrolig, cranc llaw, peiriannau tanio mewnol, a phŵer solar.

Yn fecanyddol, gall gwyntyll fod yn unrhyw  neu  sy'n cylchdroi i gynhyrchu cerrynt aer. Mae gwyntyllau yn cynhyrchu llif aer gyda chyfaint uchel a phwysedd isel (er yn uwch na phwysedd amgylchynol), yn wahanol i gywasgyddion sy'n cynhyrchu pwysedd uchel ar gyfaint cymharol isel. Bydd llafn ffan yn aml yn cylchdroi pan fydd yn agored i ffrwd hylif aer, a bydd dyfeisiau sy'n manteisio ar hyn, fel anemomedrau a thyrbinau gwynt, yn aml ar ddyluniad tebyg i wyntyll.

Mae defnydd o wyntyllau yn cynnwys systemau rheoli hinsawdd a chysur thermol personol (ee gwyntyll trydan a osodir ar fwrdd, ar y nenfwd neu sy'n sefyll ar y llawr), systemau oeri injan cerbyd (ee o flaen rheiddiadur), systemau oeri peiriannau (ee mewn cyfrifiaduron a chwyddseinyddion pŵer), systemau awyru neu echdynnu mwg, nithio (ee gwahanu'r us o'r grawn ), cael gwared ar lwch (ee sugno fel mewn sugnwr llwch), sychu (fel arfer wedi'i gyfuno â ffynhonnell wres) a darparu drafft ar gyfer tân.

Er bod gwyntyllau yn aml yn cael eu defnyddio i oeri pobl, nid ydynt yn oeri'r aer mewn gwirionedd (gall gwyntyllau ei gynhesu ychydig oherwydd gwres eu moduron), ond maent yn gweithio drwy oeri trwy anweddu chwys a chynyddu ddarfudiad gwres i'r aer amgylchynol oherwydd llif yr aer gan y gwyntyllau. Felly, gall gwyntyllau ddod yn aneffeithiol fel dull o oeri'r corff os yw'r aer amgylchynol yn agos at dymheredd y corff ac yn cynnwys lefel uchel o leithder. Yn ystod cyfnodau o wres a lleithder uchel iawn, mae llywodraethau'n cynghori yn erbyn defnyddio gwyntyllau.

Categori:Aerodynameg
Categori:Dynameg hylifol
Categori:Thermodynameg
Categori:Peirianneg fecanyddol
Categori:Technoleg oeri