1833 yng Nghymru

bawd|Clogyn aur yr Wyddgrug
Mae'r erthygl hon yn ymwneud ag arwyddocâd penodol y flwyddyn **1833** i **Gymru** a'i **phobl**

## Digwyddiadau
bawd|Plasty Hafod Uchtryd 
* Thomas Price (Carnhuanawc) yn sefydlu Cymdeithas Cymreigyddion Y Fenni 
* John Blackwell (Alun) yn cael ei benodi'n rheithor Maenordeifi
* Gwerthu ystâd Hafod Uchtryd i Ddug Newcastle
* Y Fonesig Charlotte Bertie  a John Josiah Guest yn priodi 
* Deiseb seneddol yn cael bod Charles Paget wedi ei ethol fel AS Bwrdeistrefi Caernarfon yn anghyfreithiol ac mae Owen Jones Ellis Nanney oedd yn wir fuddugol. Paget yn ad ennill y sedd wedi apêl.
* Syr John Nicholl yn cael ei benodi yn farnwr Uchel Lys y Morlys 
* Hugh Pugh yn sefydlu Cymdeithas Gwŷr ieuaingc Penllyn ac Edeyrnion 

## Celfyddydau a llenyddiaeth 
### Hynafiaethau
bawd|Man darganfod Clogyn aur yr Wyddgrug
* Canfod Clogyn aur yr Wyddgrug

### Llyfrau newydd 
* Eliza Constantia Campbell - *Stories from the History of Wales*
* Azariah Shadrach -
::*Cangen o rawn camphir* 
::*Myrr Dyferol* 
::*Meditations on Jewels*.
* William Owen - *Hanes Owain Glandwr*
*Daniel Evans - *Cawell y Bara Croyw*
*Evan Davies (Eta Delta) - *Iachawdwriaeth Babanod*
*Syr Harford Jones-Brydges, Barwnig 1af - *The Dynasty of the Kajars, translated from the original Persian manuscript*
*John William Thomas (Arfonwyson) - *Geiriadur Cymraeg a Saesneg*
*Hugh Pugh - *Catecism yr Ymneillduwr* 
* 23 Ionawr, Lewis Morris - bardd (bu farw 1907) 
* 11 Mawrth, John Clough Williams-Ellis - ysgolhaig, clerigwr, bardd a'r Cymro cyntaf i esgyn un o fynyddoedd uchaf yr Alpau (bu farw 1913) 
* 15 Mawrth, William James - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1905) 
* 10 Ebrill, John Peter (Ioan Pedr) - ysgolhaig Celtaidd, ieithydd a gweinidog (bu farw 1877) 
* 5 Mai, John (Rufus) Williams - gweinidog gyda'r Bedyddwyr, ac awdur (bu farw 1877) 
* 6 Mehefin, D. H. Jones - gweinidog (MC), ysgolfeistr a bardd (bu farw 1869) 
* 23 Mehefin, Llewellyn Ioan Evans - ysgolhaig Beiblaidd (bu farw 1892) 
* 12 Gorffennaf, John Hugh Evans - gweinidog Wesleaidd (bu farw 1886) 
* 10 Awst, Thomas Jerman Jones - cenhadwr i'r Methodistiaid Calfinaidd (bu farw 1890) 
* 20 Awst, James Hills-Johnes - cadfridog (bu farw 1919) 
* 3 Medi, John Lloyd - diwygiwr gwleidyddol a hynafiaethydd (bu farw 1915) 
* 5 Medi, Thomas Pryce - hynafiaethydd (bu farw 1904) 
* 12 Hydref, Owen Jones - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a llenor (bu farw 1899) 
* 21 Tachwedd, Abel Jones Parry - pregethwr, diwinydd, a llenor (bu farw 1911) 
*25 Tachwedd, James Price William Gwynne-Holford - Alod Seneddol (bu farw 1916) 
* Rhagfyr, William John Hughes - cerddor ac ysgolfeistr (bu farw 1879) 
* 2 Rhagfyr, Elias Owen - clerigwr a hynafiaethydd (bu farw 1899) 
* 7 Rhagfyr, John Williams, Biwmares - hynafiaethydd a chyfreithiwr (bu farw 1872) 
* **Dyddiad anhysbys**
** John Owen - clerigwr a llenor (bu farw 1896)
** David Thomas - clerigwr a hanesydd (bu farw 1916) 
** Henry Bailey Hughes - offeiriad Catholig (bu farw 1887) 

## Marwolaethau
bawd|William Morgan
* 6 Ionawr, John Rees - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd (g 1770) 
* 8 Ionawr, Ruben Davies (Reuben Brydydd y Coed) – bardd ac ysgolfeistr (g 1808) 
* 9 Ionawr, Thomas Foley - llyngesydd (g. 1757) 
* 29 Ionawr, Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi) - gweinidog Undodaidd (g. 1766) 
* 4 Chwefror, William Eddowes - llyfrwerthwr, argraffydd a rhwymwr llyfrau (g. 1754) 
* 6 Chwefror, Robert Waithman - arglwydd faer Llundain (g. 1764) 
* 26 Chwefror, Richard Jones (Cymro Gwyllt) - gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd a llenor (g 1772) 
* 4 Mai, William Morgan - Ffisegydd, apothecari ac ystadegydd (g. 1750) 
* 24 Ebrill, Richard Trevithick - peiriannydd (g. 1771) 
* 27 Mehefin, Samuel Evans - gweinidog gyda'r Annibynwyr (g. 1777) 
* 31 Gorffennaf, Jonathan Catherall - diwydiannwr a dyngarwr (g 1761) 
* 30 Tachwedd, Gwyllym Lloyd Wardle - anturwr (g. 1762) 
* **Dyddiad anhysbys**
** Thomas Beynon - archddiacon Ceredigion, noddwr llenyddiaeth ac eisteddfodau Cymru (g. 1745) 

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Rhestrau Cymru

Categori:Prosiect WiciLlên