Seyðabrævið

Y **Seyðabrævið** yw'r ddogfen hynaf mewn bodolaeth o Ynysoedd Ffaro. Mae Seyðabrævið yn golygu **Llythyr y Defaid** mewn Ffaröeg;. Yr enw Hen Norseg yw *sauðabréfit*. Gellir deall pwysigrwydd y Ddogfen sy'n ymwneud â defaid i'r bobl a'u hunaniaeth pan ystyrir mai ystyr yr enw Ynysoedd Ffaro yw 'Ynysoedd y Defaid' mewn Ffaröeg.

Mae'r ddogfen yn Orchymyn Brenhinol a ddaeth i rym ar 28 Mehefin 1298 gan y Dug Haakon, a ddaeth, maes o law, yn Frenin Norwy. Mae'n delio gan mwyaf gyda chadw defaid ond mae hefyd yn delio gyda materion eraill a daeth i fod yn rywfath o gyfansoddiad gan dynnu'r rhan fwyaf o'r grymoedd gweinyddol oddi ar y 'Thing' (cynulliad lleol Ffaro, a ddaeth, maes o law i fod y Løgting - senedd genedlaethol yr Ynysoedd) i'r brenin a'i gynrychiolwyr. Fe'i drafftiwyd ar gyngor Esgob Erlend yn Kirkjubøur a a Sigurd, Cyfreithiwr Shetland, roedd Haakon wedi ei ddanfon i Ynysoedd Ffaro i ystyried gwendidau yn y gyfraith amaeth.

Yn wahanol i'r Saga Færeyinga sydd o Wlad yr Iâ, mae Llythyr y Defaid wedi ei hysgrifennu ar Ynysoedd Ffaro. Mae felly yn rhoi gwell disgrifiad o gymdeithas Ffaröeg ar y pryd. Mae hefyd yn dangos y newidiadau cynnar roedd yr iaith Ffaröeg wedi dechrau datblygu wrth iddi ddatblygu oddi ar Hen Norseg.

Mae'r llythyr wedi ei chadw mewn dau gopi; un yn Archifau Cenedlaethol Ynysoedd Ffaro yn Tórshavn ac un yn y llyfrgell ym Mhrifysgol Lund, yn Sweden.

## Yr 16 pwynt Cyfreithiol a nodir yn Llythyr y Defaid
bawd|Y lythyren 's' o'r Seyðabrævið
# Parthed sut mae angen prawf o berchnogaeth cyn lladd defaid
# Parthed trespasu ar dir eraill
# Parthed pori defaid ar dir dyn arall.
# Parthed cymysgu defaid gwyllt - rhan I
# Parthed marcio defaid (clust). Fe'i gwneir yn glir iawn pe bai'r marc cyntaf yn cael ei newid yna fe'i hystyrir yn lladrad
# Parthed cŵn defaid sy'n brathu a difrod defaid, rheolau ar gyfer ad-dalu a'r nifer o ddefaid a ganiateir ar dir pori
# parthed sut caiff dyddiadau cau yn cael eu trin pan fydd awdurdodau'n rhoi rhybudd
# Parthed dyletswydd cyflwyno adroddiad pan fydd defaid yn troseddu ar dir dieithriaid
# Parthed dofi defaid gwyllt - rhan II
# Parthed rhentu tir
# Parthed ymwelwyr diangen ac hawliau'r tlawd
# Parthed tystiolaeth
# Parthed talu am ymwelwyr sy'n aros
# Parthed cartrefi a thenantiaid
# Parthed darganfod morfilod a'r gyfran o gig a bloneg
# Parthed broc-môr

## Drych o'r Gymdeithas Ganoloesol
Mae'r Llythyr yn rhoi cipolwg ar gymdeithas ganoloesol Ynysoedd Ffaro. Ar frig y gymdeithas, safai'r *Landdrottar*, y tirfeddianwyr (ffermwyr mawr). Fe allent roi rhannau o'u tir i'r *leigulendingar*, y tenantiaid. Yna, roedd yn rhaid i'r tenantiaid ddosrannu cyfran benodol o'u hincwm, y *landskyld*, i'r tirfeddianwyr. Pe na bai tenant yn gallu fforddio'r landskyld, gallai'r tirfeddiannwr atafaelu yn ei gynhaeaf cyfan.

Roedd yna hefyd ddosbarth o'r di-eiddo. Ymhlith y rhain roedd llafurwyr, merched/merched di-briod??, a chardotwyr. Gwaherddwyd iddynt adeiladu tŷ oni bai bod ganddynt o leiaf digon o dir i gadw tri buwch arno. Fe'i gwaharddwyd hefyd i roi i rhywun tir nad oedd yn ddigon i'r person gynnal ei hun. Yn ôl y Llythyr y Defaid, dim ond y dynion hynny a allai ofalu eu hunain a'u teuluoedda ganiateir i adeiladu tŷ.

Mae'r Llythyr yn adlewyrchu cymdeithas wedi'i nodweddu gan anghydraddoldeb cymdeithasol a phroblemau mawr. Mae'r angen i greu deddfau sy'n rheoli'r dosbarthiadau is a diogelu hawliau'r cyfoethog yn arwydd bod y boblogaeth tua 1300 wedi tyfu y tu hwnt i'r lefelau y gallai cymdeithas amaethyddol ei chefnogi. Mae yna arwyddion o wrthryfel ac aflonyddwch yn y cyfnod hwn, yn enwedig yn erbyn grym yr Eglwys. Ymddengys mai'r anghydfod hwn oedd y rheswm dros dynnu'n ôl Esgob Erlend o esgobaeth Ynysoedd Ffaro.

## Dolenni
* Archif Genedlaethol Ynysoedd Ffaro

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Ynysoedd Ffaro