open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juneau, Alaska

Prifddinas talaith Alaska, Unol Daleithiau America, yw **Dinas a Bwrdeistref Juneau**. Mae wedi bod yn brifddinas Alaska ers 1906, pan symudodd llywodraeth o Sitka fel a basiwyd gan Gyngres yr Unol Daleithiau yn 1900.

Galwyd y lle'n Juneau ar ôl darganfyddwr aur o'r enw Joe Juneau; yr enw cyn hynny am gyfnod byr oedd "Rockwell" ac yna "Harrisburg" ar ôl darganfyddwr aur arall o'r enw Richard Harris. Yr enw gan y brodorion, sef y Tlingit ydy '''Dzántik'i Héeni'''.

## Gweler hefyd
* Taleithiau'r Unol Daleithiau

## Gefeilldrefi Juneau 
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Juneau

Categori:Dinasoedd Alaska
Cap Trefynwy

[bawd|Dyma'r unig enghraifft o'r cap sydd wedi goroesi; mae'n dyddio nôl i'r 16eg ac i'w weld yn [Amgueddfa Trefynwy.]]
Cap o wlân yw **Cap Trefynwy** a arferid ei wisgo yn y 15fed ganrif hyd at y 18ed ganrif gan filwyr a llongwyr. Arferent, hefyd, gael eu hallforio. Ym mhentref Llangua ger Trefynwy, Sir Fynwy ceir tŷ o'r un enw - ar y ffin rhwng Swydd Henffordd a Swydd Amwythig.

## Tarddiad y cap
bawd|chwith|Cap Trefynwy
Arfeid creu gwlân o ansawdd uchel iawn i'r gogledd o Drefynwy, yn yr ardal a arferai fod yn yr hen Teyrnas Gymreig Erging, yn *Archenfield*. Roedd y gwlân yn cael ei greu o gnu defaid Ryeland. Gwnaed ffelt allan o'r gwlân ac roedd lleoliad Trefynwy'n ei wneud yn hawdd i'w allforio, gan ei bod yn agos at o aber Afon Hafren. Erbyn y 15g roedd y diwydiant gweu yn yr ardal wedi'i sefydlu a dengys cofnodion y llys lleol fod "Capper" yn gyfenw eithaf poblogaidd yn yr ardal.

Dynion oedd y gwehyddion fel arfer, ac roeddent yn perthyn i gymdeithas o wehyddwyr gyda Chyngor yr Uwch-grefftwyr yn eu rheoli. Roedd y diwydiant yn ei anterth yn ardal y Clawdd Du (neu *Overmonnow*) a dyma'r ardal a oedd yn cael i galw'n "Cappers' town".

## Llenyddiaeth
Dywed Shakespeare yn ei ddrama *Harri V*, a sgwennwyd tua 1599:Fluellen:  "Your majesty says very true: if your majestie is remembered of it, the Welshmen did good service in a garden where leeks did grow, wearing leeks in their Monmouth caps; which, your majesty knows, to this hour is an honourable badge of the service; and I do believe your majesty takes no scorn to wear the leek upon Saint Davy's day." 

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Tam o' Shanter
*Tuque

Categori:Dillad Cymru
Categori:Hetiau
Categori:Trefynwy
Moby

Cerddor, DJ a ffotograffydd Americanaidd yw **Melville Richard Hall** (ganwyd 11 Medi 1965), sy'n fwy adnabyddus wrth ei enw llwyfan **Moby**.

## Disgyddiaeth
### Albymau Stiwdio
* *Moby* (1992)
* *Ambient* (1993)
* *Everything Is Wrong* (1995)
* *Animal Rights* (1996)
* *Play* (1999)
* *18* (2002)
* *Hotel* (2005)
* *Last Night* (2008)
* *Wait for Me* (2009)
* *Destroyed* (2011)
* *Innocents* (2013)
* *Long Ambients 1: Calm. Sleep.* (2016)
* *These Systems Are Failing* (2016)
* *More Fast Songs About the Apocalypse* (2017)
* *Everything Was Beautiful, and Nothing Hurt* (2018)
* *Long Ambients 2* (2019)
* *All Visible Objects* (2020)
* *Live Ambients – Improvised Recordings Vol. 1* (2020)
* *Reprise* (2021)
* *Ambient 23* (2023)
* *Resound NYC* (2023)
* *Always Centered at Night* (2024)

### Senglau
* "Make Love Fuck War" (2004)

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Cantorion Americanaidd
Fairbanks, Alaska

Dinas yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Fairbanks North Star Borough, yw **Fairbanks**. Mae gan Fairbanks boblogaeth o 31,535. ac mae ei harwynebedd yn 84.6&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1903.

## Gefeilldrefi Fairbanks 
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Fairbanks 

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Alaska
Idwal Jones (1910-1985)

Roedd **Idwal Jones** (1 Awst 1910 – 31 Mai 1985) yn bregethwr, dramodydd, awdur a darlledwr Cymraeg. Fe'i ganwyd yn Nhalysarn, Arfon Gwynedd. Mae'n enwog yn bennaf am ei bregethu nodweddiadol, a'i ddramâu radio a nofelau yng nghyfres "SOS Galw Gari Tryfan".

## Cefndir
Roedd yn fab i Dafydd a Mary Jones, Brynteg, Cavour Street, Talysarn. Addysgwyd yn ysgol gynradd Talysarn, y County ym Mhenygroes a Choleg yr Annibynwyr Bala Bangor.

## Pregethu
Bu'n gweinidogaethu'r eglwysi canlynol - Capel yr Annibynwyr Llanrhaeadr ym Mochnant 1933-1936; Saron (A) Rhydyfro 1936-1944; Tywyn Meirionydd 1944-1948; Tabernacl Pencader 1948-1953 a'r Tabernacl Llanrwst a Nant y Rhiw, Dyffryn Conwy  1953 tan iddo ymddeol yn 65 oed yn 1975.

Penderfynodd mai pregethwr oedd eisiau bod yn ifanc iawn. Cychwynodd bregethu yn bymtheg oed. Pregethodd ei bregeth gyntaf yng nghapel bach Drws y Coed ym mhen pella Dyffryn Nantlle. Yn ystod ei yrfa daeth yn adnabyddus fel un o brgethwyr mawr cyfarfodydd pregethu ei enwad.

## Llenor a darlledwr
Hefyd, roedd ganddo y ddawn o ysgrifennu dramau. Y mwya adnabyddus oedd y ddrama radio i blant, sef  "SOS Galw Gari Tryfan". Daeth y ddrama yn ffefryn gan blant Cymru am ddau degawd.
Cyfrannodd yn ddi-dor am flynyddoedd i'r rhaglen BBC Cymru.
Roedd ganddo ddiddordeb ym myd argraffu a cychwynnodd gwmni cyhoeddi Gwasg yr Arad, Pencader a Llanrwst.

Ym 1951 pregethodd ar BBC Welsh Home Service (cyn bodolaeth Radio Cymru). Bu cynnwrf drwy Gymru a bu siarad am y bregeth hon am flynyddoedd. Y testun oedd  Tomos Didymus,  ac adnabyddir hi fel pregeth Twm Bach.

Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Pregethwyr o Gymru
Anchorage, Alaska

Dinas fwyaf talaith Alaska, Unol Daleithiau America, yn ôl poblogaeth yw **Anchorage**. Cofnodir 291 826 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1914.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Canolfan Dimond (siopa)
*Imaginarium
*Snowzilla (dŷn eira)
*Sŵ Alaska
*Tŷ Oscar Anderson (amgueddfa)

## Enwogion
*Anthony Dimond (1881-1953), gwleidydd
*Traci Dinwiddie (g. 1973), actores

## Gefeilldrefi Anchorage 
## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Anchorage

Categori:Dinasoedd Alaska
Les Claypool

Cerddor ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Leslie Edward "Les" Claypool** (ganwyd 29 Medi 1963) sy'n enwog fel prif leisydd a chwaraewr bas yn y band Primus.

Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1963
Matilde Camus

Bardd o Sbaen oedd **Aurora Matilde Gómez Camus** (26 Medi 1919 – 28 Ebrill 2012).  Cafodd ei geni yn Santander, Cantabria.

## Barddoniaeth 
* *Voces* (1969).
* *Vuelo de estrellas* (1969).
* *Manantial de amor* (1972).
* *Bestiario poético* (1973).
* *Templo del Alba* (1974).
* *Siempre amor* (1976).
* *Cancionero de Liébana* (1977).
* *Corcel en el tiempo* (1979).
* *Perfiles* (1980).
* *He seguido tus huellas* (1981).
* *Testigo de tu marcha* (1981).
* *Testimonio* (1982).
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982).
* *Tierra de palabras* (1983).
* *Coral montesino* (1983).
* *Raíz del recuerdo* (1984).
* *Cristales como enigmas* (1985).
* *Sin teclado de fiebre* (1986).
* *Santander en mi sentir* (1989).
* *Sin alcanzar la luz* (1989).
* *El color de mi cristal* (1990).
* *Tierra de mi Cantabria* (1991).
* *Amor dorado* (1993).
* *Ronda de azules* (1994).
* *Vuelo de la mente* (1995).
* *Reflexiones a medianoche* (1996).
* *Mundo interior* (1997).
* *Fuerza creativa* (1998).
* *Clamor del pensamiento* (1999).
* *Cancionero multicolor* (1999).
* *La estrellita Giroldina* (1999).
* *Prisma de emociones* (2000).
* *Vivir, soñar, sentir* (2005).
* *Cancionero de Liébana* (2006).
* *Motivos alicantinos*.

## Dolenni allanol 
* Matilde Camus

Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Beirdd Sbaeneg o Sbaen
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Sbaen
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Sbaen
Categori:Swrealaeth
Nome, Alaska

bawd|265px|Porthladd Nome o'r awyr
Dinas yn nhalaith Alaska, Unol Daleithiau America yw **Nome**. Yn ôl cyfrifiad 2010, poblogaeth y ddinas oedd 3,598.

## Tarddiad yr enw
Ceir cryn ddadlau am darddiad yr enw "Nome". Mae'n bosib mai sylfaenydd y ddinas a roddodd yr enw iddi, sef Jafet Lindeberg, gan fod dyffryn o'r un enw o fewn tafliad carreg i'w gartref yn Norwy, ble treuliodd ei blentyndod.

Dywed eraill mai camgymeriad oedd yr enw. Dywedir fod morwr o wledydd Prydain wedi ysgrifennu "? Name" ar ei fap, ger pentir dienw, a bod y cartograffydd wedi ei gopio'n anghywir fel "Cape Nome".

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Alaska
Veritas Language Solutions

Mae **Veritas Language Solutions Limited** (yn masnachu fel ‘Veritas’) yn gwmni cyfieithu a sefydlwyd yn 2009. Mae’n gwmni cyfyngedig wedi’i gofrestru yn y DU.

## Hanes a throsolwg o’r cwmni
Sefydlwyd Veritas ar 1 Mehefin 2009 gan raddedigion cyfieithu Sharon Stephens a Rachel Bryan. Graddiodd y ddwy sylfaenydd gydag Anrhydedd Dosbarth Cyntaf o Brifysgol Abertawe yn 2009. Dechreuodd y cwmni fasnachu o gartref Stephens, ond mae bellach wedi ei leoli yn natblygiad SA1 Glannau Abertawe. Penododd Veritas Gyfarwyddwr Cyllid yn 2011, ac erbyn hyn mae gan y cwmni 30 o weithwyr yn eu prif swyddfa yn y Deyrnas Unedig a 5,500 o gyfieithwyr ledled y byd.

## Gwobrau
Cyhoeddwyd Veritas fel y ‘Best International Business’ yn y ‘HSBC Startup Stars awards 2010’, ‘Most Promising New Business’ yn y ‘Swansea Bay Business Awards 2011’, a ‘Best Welsh Enterprise’ yn y ‘Lloyds TSB Enterprise Awards 2012’ Mae Veritas wedi cyrraedd y rownd derfynol mewn nifer o wobrau, gan gynnwys y ‘ShellLiveWIRE 'Hot 40' 2010’, ‘Start-ups Women in Business awards 2010’, ‘NatWest Everywoman 2011’, ‘Swansea Women in Business 2011’, ‘South Wales Business Awards 2011’ a ‘Mumpreneur 2011’.
Yn 2010 enwyd Rachel Bryan ymysg y 100 o ferched mwyaf ysbrydoledig yn y DU ac ymunodd â ‘Modern Muse’, sef menter a gynlluniwyd i ysbrydoli’r genhedlaeth nesaf o arweinwyr busnes benywaidd drwy arddangos menywod llwyddiannus heddiw ym mhob agwedd o fywyd busnes.

## Cystadleuaeth cyfieithu
Pob blwyddyn mae Veritas yn cynnal cystadleuaeth cyfieithu pan-Ewropeaidd ar gyfer myfyrwyr prifysgol, a elwir yn Veritas University Challenge. Mae'r gystadleuaeth yn ceisio dod o hyd i gyfieithwyr talentog ledled Ewrop. Yn 2011 derbyniwyd dros 10,000 o geisiadau mewn 8 o ieithoedd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan Veritas Language Solutions 
* HSBC Business Thinking - Mind your language, an Interview with Sharon Stephens 
* Unemployment figures down for second month in a row 
* Swansea University - Success stories  

Categori:Cwmnïau Cymru
Categori:Cyfieithu
Cyngor Sir Powys

**Cyngor Sir Powys** (Saesneg: *Powys County Council*) yw'r corff awdurdod lleol sy'n gweinyddu Powys yng nghanolbarth Cymru. Crëwyd y cyngor sir presennol pan ad-drefnwyd llywodraeth leol yng Nghymru yn 1996.

## Gweler hefyd 
* Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y Cyngor

Powys
Categori:Powys
Categori:Sefydliadau 1996
Maureen O'Hara

Actores o Iwerddon oedd '''Maureen O'Hara** (17 Awst 1920 – 24 Hydref 2015). Cafodd ei geni yn Nulyn fel **Maureen FitzSimons'*. Bu farw yn Boise, Idaho, UDA.

## Ffilmiau
**My Irish Molly* (1938)
**Jamaica Inn* (1939)
**The Hunchback of Notre Dame* (1939)
**How Green Was My Valley* (1941)
**The Black Swan* (1942)
**Miracle on 34th Street* (1947)
**Rio Grande* (1950)
**The Quiet Man* (1952)
**Our Man in Havana* (1959)
**McLintock!* (1963)
**Big Jake* (1971)
**Only the Lonely'' (1991)

Bu farw yn 95 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl o Ddulyn
Blake Clark

Actor a digrifwr Americanaidd yw **Blake Clark** (ganwyd 2 Chwefror 1946).

Ef yw llais y *Ci Slinky Dog* yn y ffilm *Toy Story 3*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Actorion Americanaidd
Jim Varney

Actor, digrifwr, ac awdur Americanaidd oedd **James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (15 Mehefin 1949 – 10 Chwefror 2000), sy'n fwyaf adnabyddus am ei ran fel Ernest P. Worrell mewn nifer o hysbysebion teledu a ffilm. MAe hefyd yn cael ei adnabod am chwarae Jed Clampett yn fersiwn ffilm 1993 o *The Beverly Hillbillies*. Ef hefyd oedd llais gwreiddiol y *Ci Slinky* yn *Toy Story* a *Toy Story 2*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1949
Categori:Marwolaethau 2000
Categori:Actorion Americanaidd
Gwyfyn bwâu arian

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn bwâu arian**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  bwâu arian**;  yr enw Saesneg yw *Silvery Arches*, a'r enw gwyddonol yw *Polia hepatica*. Mae i'w ganfod yn ardaloedd cynhesaf Ewrop ac Asia. Nid yw i'w gael yn yr Eidal na Gwlad Groeg, na Japan.

Lled yr adenydd ar eu heithaf ydy 39–47&nbsp;mm ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng diwedd Mai a chychwyn Awst, mewn un cenhedlaeth.

Prif fwyd y siani flewog ydy dail *Vaccinium*, *Rubus* a *Betula*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn bwâu arian yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

39–47&nbsp;mm yw hyd yr adenydd ac fe welir yr oedolyn yn hedfan ar ddechrau Awst.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Bwau arian
Gwyfyn arian y drain

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn arian y drain**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod arian y drain**;  yr enw Saesneg yw *Chinese Character*, a'r enw gwyddonol yw *Cilix glaucata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop a Gogledd Affrica.

Mae lled yr adenydd ar ei eithaf rhwng 18–22&nbsp;mm ac mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Ebrill ac Awst, yn ddibynol ar ei leoliad.

(MHNT) Cilix glaucata - Sorel (Eure-et-Loir) France - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Cilix glaucata - Sorel (Eure-et-Loir) France - male ventral.jpg|△ ♂ 

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwyfyn arian y drain yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
* Geiriadur enwau a thermau ar Wefan Llên Natur.

Arian drain
Gwyfyn bwâu Kew

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn bwâu Kew**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod bwâu Kew**; yr enw Saesneg yw *Kew Arches* neu *Lily Borer* neu *Crinum borer*, a'r enw gwyddonol yw *Brithys crini*.
[chwith|bawd|*Brithys crini*, [Noctuidae, siani flewog]]
Fe'i gwelir yng ngwledydd y môr canoldir, de Affrica, Japan a rhannau o Awstralia.

Mae adenydd yr oedolyn (ar ei eithaf) tua 40&nbsp;mm: yr un maint a'r siani flewog, sy'n wenwynig.

## Bwyd
Cofnodwyd y canlynol yn fwyd i'r siani flewog: *Crinum*, *Clivia* a *Hippeastrum*, gan gynnwys *Crinum angustifolium* a mathau o *Haemanthus*, *Hippeastrum procerum*, *Pancratium maritimum*, *Zephyranthes candida*, *Crocus tommasinianus*, *Narcissus* spp., ac *Amaryllis belladonna*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn bwâu Kew yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Bwau Kew
Sen Segur

bawd
bawd
Band roc seicedelig o Benmachno, Bwrdeisdref Sirol Conwy, a greuwyd yn 2010 oedd **Sen Segur**. Prif aelodau'r band oedd George (y basydd), Ben (y gitarydd a'r prif leisydd), a Gethin (y drymiwr). Ymunodd Dafydd Evans (gitarydd ac allweddau) â'r band ar ôl rhyddhau ei EP gyntaf o'r enw *Pen Rhydd*. Wedyn ymunodd Alex Morrison o'r band Memory Clinic â Sen Segur i deithio dros Haf 2014, yr haf olaf i'r fand deithio.

Diwrnod ar ôl rhyddau ei albwm cyntaf wnaeth Sen Segur roi neges ar Facebook i gyhoeddi fod y band wedi gorffen.

## Disgograffi
* 7 Mai 2015: Albwm cyntaf 'Ffilms' https://sensegur.bandcamp.com/album/films
* 21 Ionawr 2012: 'Sudd Sudd Sudd' EP. 
* 8 Mai 2011: *Pen Rhydd* (EP) http://sensegur.bandcamp.com/album/pen-rhydd
* 25 Gorffennaf 2011: *Y Record Goch* (finyl 10" gyda Cowbois Rhos Botwnnog, Y Bwgan a Dau Cefn) http://recordiaulliwgar.com/
* 16 Chwefror 2012: *Sarah/Nofa Scosia* (sengl dwbl) http://ikaching.bandcamp.com/album/sarah-nofa-scosia 

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Bro Machno
Gwyfyn nod gwelw

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn nod gwelw**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  nod gwelw**; yr enw Saesneg yw *Pale Stigma*, a'r enw gwyddonol yw *Mesogona acetosellae*. Fe'i ceir yng nghanol a de Ewrop, twrci, Armenia ac o ddwyrain Siberia i fynyddoedd Altai.

Mae'r adenydd rhwng 40–44&nbsp;mm a gwelir yr oedolyn yn hedfan rhwng Awst a Medi, yn ddibynol ar ei leoliad. Un cenhedlaeth a geir yn flynyddol.

## Bwyd
Prif fwyd y siani flewog ydy: *Prunus spinosa*, *Quercus*, *Crataegus* a *Populus*.

## Isrywogaethau
**Mesogona acetosellae acetosellae *
**Mesogona acetosellae anatolica* (Twrci)

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn nod gwelw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Nod gwelw
Gwyfyn teires borffor

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn teires borffor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod teires porffor**; yr enw Saesneg yw *Purple Treble-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Aplocera praeformata*. Mae i'w ganfod yng ngorllewin Ewrop hyd at Rwsia ac i'r gogledd mor bell a Ffindir a'r Gwledydd Baltig. Mae'r isrywogaeth *Aplocera praeformata urbahni* i'w gael yng Ngwlad Groeg. Yn yr Alpau, mae i'w ganfod i uchder o hyd at 2,000 metr, sydd cyfuwch a'r Wyddfa.

34–44&nbsp;mm ydy hyd yr adenydd a gwelir yr oedolyn yn hedfan rhwng Mehefin ac Awst; ceir un genhedlaeth yn unig.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn teires borffor yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Isrywogaethau
*Aplocera praeformata gibeauxi Leraut, 1995
*Aplocera praeformata praeformata (Hübner, 1826)
*Aplocera praeformata urbahni Dufay, 1981

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Teires borffor
Gwyfyn teires y Gogledd

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Geometridae yn urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn teires y Gogledd**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod teires y Gogledd**;  yr enw Saesneg yw *Manchester Treble-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Carsia sororiata*. Ei diriogaeth yw canol a gogledd Ewrop, Mynyddoedd yr Wral, Siberia, y Dwyrain Pella gogledd Mongolia; mae hefyd i'w gael yng Ngogledd America.

Lled yr adenydd ydy 20–30&nbsp;mm, ar ei eithaf. Mae'r oedolyn yn hedfan rhwng Gorffennaf ac Awst.

## Bwyd
Prif fwyd y siani flewog ydy mathau o *Vaccinium*, gan gynnwys *Vaccinium uliginosum*, *Vaccinium oxycoccos* a *Vaccinium myrtillus*) ynghyd â *Rubus arcticus*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn teires y Gogledd yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Teires Gogledd
Gwyfyn gwythïen goch

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn gwythïen goch**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod gwythien goch (-ion)**; yr enw Saesneg yw *Blood-vein*, a'r enw gwyddonol yw *Timandra comae*.

Ceir clystyrau ohonyn nhw yma ac acw drwy orllewin a chanol Ewrop. Yng ngwledydd Prydain, caiff ei weld mewn rhannau o Gymru a Lloegr.

Mae'r adenydd rhwng 30–35&nbsp;mm a cheir dau swp o wyau pob blwyddyn gyda'r oedolion ar adenydd ym Mai a Mehefin ac eto rhwng Awst a Medi. Yn y nos y maen nhw'n hedfan ac mae'n nhw'n cael eu denu gan oleuni.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn gwythïen goch yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd

## Cyfeiriadau
Gwythien goch
Gwyfyn teires leiaf

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn teires leiaf**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod teires lleiaf**; yr enw Saesneg yw *Lesser Treble-bar*, a'r enw gwyddonol yw *Aplocera efformata*. Mae i'w ganfod yn Ewrop, Morocco ac Anatolia.

Mae'r adenydd yn mesur rhwng 35 a 41&nbsp;mm a cheir dwy (neu weithiau dair) cenhedlaeth a welir yn hedfan rhwng Ebrill a chanol Tachwedd.

## Bwyd
Prif fwyd y siani flewog ydy *Hypericum perforatum* ac mae'n parhau ar ffurf siani flewog rhwng Mehefin ac Awst a rhwng Medi a Mai, gan mai ar y ffurf hwn mae'n trulio'r gaeaf - yn y pridd.

## Isrywogaethau
*Aplocera efformata efformata
*Aplocera efformata britonata Leraut, 1995

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn teires leiaf yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Teires leiaf
Adain brin

Pryf sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **adain brin**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **adenydd prin**; yr enw Saesneg yw *Nonconformist*, a'r enw gwyddonol yw *Lithophane lamda*. Mae i'w ganfod drwy Ewrop, ar wahân i de Ewrop (Penrhyn Iberia), y Balcanau, Iwerddon, Gwlad yr Iâ a'r Eidal.

Lled yr adenydd ar eu heithaf ydy 39–44&nbsp;mm. Mae'r oedolyn i'w weld yn hedfan rhwng Medi a chychwyn Tachwedd ac eto o Chwefror i Fai.

Prif fwyd y siani flewog ydy *Myrica gale*, *Vaccinium myrtillus*, *Vaccinium uliginosum*, *Chamaedaphne calyculata* a *Ledum palustre*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod.

Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r adain brin yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Adain welw

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **adain welw**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **adenydd gwelw (-on)**; yr enw Saesneg yw *Pale Pinion*, a'r enw gwyddonol yw *Lithophane socia* neu *Lithophane hepatica*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop, gan gynnwys Waunfawr, Caernarfon.

38–46&nbsp;mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'n hedfan yn Hydref a Thachwedd, yn ddibynol ar ei leoliad, ac eto'n y gwanwyn am yr ail genhedlaeth, pan maen nhw'n paru.

Prif fwyd y lindys ydy llwyni a choed: rhywogaethau o *Salix* (gan gynnwys *Salix caprea* a *Salix myrsinifolia*); mae'r siansi blewog  hŷn hefyd yn bwyta: mathau o *Rumex*. Cofnodwyd y canlynol hefyd: *Betula* (gan gynnwys *Betula pubescens*), *Rubus idaeus*, *Malus domestica*, *Sorbus aucuparia*, *Prunus padus*, rhywogaethau o *Tilia* (gan gynnwys *Tilia cordata*), *Vaccinium myrtillus*, *Syringa vulgaris* a *Viburnum opulus*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r adain welw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Hed PE

bawd|265px
Band roc Americanaidd o Huntington Beach, Califfornia yw **Hed Pe**, a elwir hefyd yn **(hed) Planet Earth**, ac weithiau wedi arddullio fel **(həd) pe**.

## Disgyddiaeth
* *Hed PE* (1997)
* *Broke* (2000)
* *Blackout* (2003)
* *Only in Amerika* (2004)
* *Back 2 Base X* (2006)
* *Insomnia* (2007)
* *The D.I.Y. Guys* (2008)
* *New World Orphans* (2009)
* *Truth Rising* (2010)
* *Ascension* (2012)

Categori:Bandiau Americanaidd
Argws brown y gogledd

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **argws brown y gogledd**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **argysau brown y gogledd**; yr enw Saesneg yw *Northern Brown Argus*, a'r enw gwyddonol yw *Aricia artaxerxes*. Mae i'w ganfod ledled Ewrop gan gynnwys yr Alban a gogledd Lloegr yng ngwledydd Prydain, er ei fod yn eitha prin ar yr ynysoedd hyn. Ystyriwyd y boblogaeth o'r argws brown yng Ngogledd Cymru yn is-rywogaeth o argws brown y gogledd hyd yn ddiweddar.

25 - 31mm ydy lled yr adenydd agored ac mae'n hedfan ym Mehefin a Gorffennaf, yn ddibynol ar ei leoliad.

Prif fwyd y lindys ydy'r *Helianthemum nummularium*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r argws brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Argws brown

bawd|250px|chwith|Oedolyn yn yr Eidal

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **argws brown**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **argysau brown**; yr enw Saesneg yw *Brown Argus*, a'r enw gwyddonol yw *Aricia agestis*. Mae i'w ganfod yng Nghymru a Lloegr mor ogleddol â Swydd Efrog. Mae i'w weld hefyd ledled Ewrop: o dde Sweden i Sbaen ac i'r dwyrain hyd at Siberia.

## Bwyd
Hoff fwyd yr Argws brown ydy mathau o fynawyd y bugail, ar dir calchog.

## Wyau ac oedolion
Caiff yr wyau eu dodwy ar y tu isaf i ddail, a hynny'n unigol. Mae'r siani flewog yn debycach i wlithen a cheir morgrug o'i chwmpas yn aml. Yng ngwledydd Prydain un cenhedlaeth a geir ac fe'i gwelir ar adenydd ym Mehefin a Gorffennaf.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r argws brown yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw brown
Categori:Gloynnod byw oren
Bachadain raeanog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **bachadain raeanog**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **bachadenydd graeanog**; yr enw Saesneg yw *Pebble Hook-tip*, a'r enw gwyddonol yw *Drepana falcataria falcataria*.
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bachadain  raeanog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

(MHNT) Drepana falcataria - Gajary Slovaquie - male dorsal.jpg|♂  	
(MHNT) Drepana falcataria - Gajary Slovaquie - male ventral.jpg|♂  △ 	
(MHNT) Drepana falcataria - Nové Zámky Slovaquie - female dorsal.jpg|♀ 
(MHNT) Drepana falcataria - Nové Zámky Slovaquie - female ventral.jpg|♀ △  

## Y larfa
bawd|160px|chwith|larfa
Mae'r wy yn felyn wedi'i farcio ag oren ar un pen. Mae'r lindysyn instar olaf yn wyrdd, y cefn yn frown cochlyd, ac eithrio tuag at y pen melynaidd sydd wedi'i farcio'n ddu. Mae dwy 'ddafaden' amlwg ar gylchoedd dau a phump, a smotiau llai amlwg wedi'u codi ar y cylchoedd eraill, pob un yn dwyn blew. Yn y cyfnodau iau mae'n ddu, gyda marciau gwyn ar y pedwerydd a'r seithfed cylch; yn ddiweddarach mae'n dod yn wyrdd islaw, ac mae'r marciau ar gefn cylchoedd pedwar, saith, wyth, a deg yn wyn neu'n hufennog.

## Cofnodion unigolion
* Bachadain raeanog (*Pebble hook-tip*), Clydach, Cwm Tawe 13.07.2025. 
Daliwyd y gwyfyn mewn trap a osodwyd ar nos Sadwrn 12 o Orffennaf 2025. Trap wedi ei lunio gartref trwy ddefnyddio bwcad blastig wedi haddasu. Y golau yw bylb actinic 13w. Yn ystod y nos roedd y tymheredd yn amrywio o 22 gradd a 17 gradd gydag awyr glir a lleuad yn isel yn nen. Roedd awel ysgafn o gyfeiriad y Dwyrain. Byddaf yn gosod y trap mewn gardd fechan maestrefol rhwng 10 y nos a 4 y bore. Mae'r ardd yng nghanol stad o dai sydd yn dyddio o 'r 1960au. Yn y blynyddoedd diwethaf mae nifer o'r gerddi gwreiddiol wedi eu haddasu i greu safleoedd parcio. Mae yna gamlas 100 llath o'r ardd a choed deri oddeutu 150 llath i ffwrdd. Ceir cymysgedd o blanhigion/blodau sydd wedi eu plannu i ddenu peillwyr yn bennaf. Hyd yma (ers diwedd Ebrill) cofnodwyd dros gant o rywogaethau gwahanol. Mae nifer o rywogaethau "cyffredin" a oedd yn cael eu trapio yn rheolaidd wedi bod yn absennol. Efallai y dont yn ystod yr wythnosau nesaf. Mae amodau tywydd wedi bod yn newidiol gydag awel gref ar rai adegau a glaw dros nos. Mae na ystlumod yma hefyd sydd yn gwneud y mwyaf o'r sefyllfa ac mae'n rhaid bod yn ofalus wrth ystyried lle yn union i osod y trap. 
Dewi Lewis 

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Bachadain y derw

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Drepanidae yn urdd y Lepidoptera yw **bachadain  y derw**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **bachadenydd y derw**; yr enw Saesneg yw *Oak Hook-tip*, a'r enw gwyddonol yw *Watsonalla binaria*. Fe'i ceir yn y rhan fwyaf o Ewrop, ar wahân i'r gogledd eithaf. Mae'n eitha cyffredin hefyd yn Lloegr a Chymru.

Mae'n nhw'n dodwy ddwywaith y flwyddyn a gwelir yr oedolyn ar ei adain ym Mai ac ym Mhefefin. Ar adegau cânt eu gweld yn hedfan yn ystod y dydd, ond yn y nos fel arfer; cânt eu denu at olau.

Prif fwyd y siani flewog ydy gwernen, bedwen a ffawydden.

Mae'r rhywiau'n amrywio o ran maint (hyd adenydd y gwryw tua 30 mm, y fenyw tua 35 mm), ond maent yn debyg o ran lliw. Mae'r adenydd blaen yn oren-frown gyda thri fascia melyn cul (yr un allanol yn wan ac weithiau'n absennol) gyda dau smotyn disg tywyll rhwng y ddau fascia mewnol. Weithiau, mae'r rhain yn digwydd, ond yn wannach, ar yr adenydd cefn. Mae apig yr adenydd blaen ar siâp bachyn, gan roi ei enw i'r rhywogaeth. Mae'r adenydd cefn yn oren ysgafnach, eto gyda thri fascia melyn. Fel arfer cynhyrchir dau epil bob blwyddyn, gyda'r oedolion yn hedfan ym mis Mai a mis Mehefin ac eto ym mis Awst. Mae gwyfynod yr ail genhedlaeth yn llawer llai ac ychydig yn ysgafnach o ran lliw na rhai'r cyntaf. Maent yn debyg iawn i *Watsonalla cultraria* sydd hefyd â lliw melynfrown. Dau nodbwynt du ar yr adenydd blaen yw'r gwahaniaethwr cliriaf. Mae'r rhywogaeth weithiau'n hedfan yn ystod y dydd, ond fel arfer mae'n hedfan yn y nos ac yn cael ei denu at olau. 
Mae'r larfa yn frown gyda marciau melyn ac yn dangos y siâp drepanid nodweddiadol gyda chynffon taprog. Fel arfer mae'n bwydo ar dderw, ond mae hefyd wedi'i gofnodi ar wern, ffawydd, a bedw. Mae'r rhywogaeth yn gaeafu fel chwiler.

## Cofnodion Unigol
* Bachadain y deri (‘’Oak Hook-tip’’), Clydach, Cwm Tawe 24.07.2025 Dewi Lewis

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bachadain  y derw yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Rhestr gwyfynod a gloÿnnod byw

Pryfed sy'n perthyn i'r urdd Lepidoptera ydy gloÿnnod byw a gwyfynod. Dyma restr o rai ohonyn nhw yn nhrefn yr wyddor; mae gan dros 1,050 ohonyn nhw enwau Cymraeg; dyma nhw:

[bawd|[Argws brown]]
[bawd|[Coediwr|Gwyfyn y coediwr]]
[bawd|[Chwimwyfyn aur]]
[bawd|[Seffyr Rannoch]]
[bawd|[Ermin gwyn]]
[bawd|[Britheg Sbaen]]
[bawd|[Glöyn cynffon gwennol rhesog|Glöyn cynffon gwennol rhesog: y fenyw]]
[bawd|[Crwbach arian y bedw]]
[bawd|[Cliradain danllyd]]
[bawd|[Crynwr cyffredin|Crynwr cyffredin: siani flewog]]
[bawd|[Cwcwll rhesog|Cwcwll rhesog: siani flewog]]
[bawd|[Copor bach]]
[bawd|[Cliradain dywyll]]
[bawd|[Gwalchwyfyn y fflamgoed|Wyau Gwalchwyfyn y fflamgoed]]
[bawd|[Dad-ddeiliwr|Dad-ddeiliwr: siani flewog]]
[bawd|[Gwibiwr mawr]]
[bawd|[Gwregys y gors]]
[bawd|[Gwyrdd godre pinc]]
[bawd|[Gwyrdd godreog]]
[bawd|[Llabed]]
[bawd|[Llewpart]]
[bawd|[Llwydfelyn]]
[bawd|[Llwydfelyn gwelw]]

[bawd|Y glöyn byw: [Mantell fapadeiniog]]
[bawd|Lindys [Melyn mannog]]
[bawd|Lindys [Melyn y drain]]
[bawd|Oedolyn [Melyn y drain]]
[bawd|[Melyn y rhafnwydd]]
[bawd|[Ôl-adain goch]]
[bawd|[Ôl-adain las]]
[bawd|[Ôl-adain oren]]
[bawd|[Ôl-adain wellt|Ôl-adain wellt: siani flewog]]
[bawd|[Pansi las]]
[bawd|[Rhiain y pin]]
[bawd|[Rhisglyn y Gogledd]]
[bawd|[Rhisglyn y morfa: benyw ddiadain]]
[bawd|[Seffyr y ffyrch]]
[bawd|[Siobyn|Wyau Siobyn]]
[bawd|[Siobyn|Siobyn benywaidd (ddiaden) a'i chwiler]]
[bawd|[Siobyn|Siobyn: siani flewog]]
[bawd|[Siobyn cynffon felen]]
[bawd|Lindys [Teigr bach]]
[bawd|Siani flewog iawn: [Teigr llwydfelyn]]
[bawd|Gwyfyn [Teigr ôl-adain goch]]
[bawd|[Troedwas brith]]
[bawd|[Troedwas brithgoch]]
[bawd|[Troedwas gwridog]]
[bawd|[Troedwas gyddfgoch]]
[bawd|[Chwiler Troedwas llwydfelyn]]
[bawd|[Tusw cleisiog]]
[bawd|Nyth o sianis blewog y [Wylun bach]]
[bawd|['''Wylun y derw]]
[bawd|Prosesiwn lindysau [Ymdeithiwr y pinwydd]]
[bawd|Pen siani flewog [Ymerawdwr y gellyg]]

	
											
## Cyfeiriadau


Gwyfynod a gloÿnnod byw
Bidog y drain

Gwyfyn sy'n perthyn i deulu'r Noctuidae yn urdd y Lepidoptera yw **bidog y drain**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''bidogau'r  drain'*; yr enw Saesneg yw *Marsh Dagger'', a'r enw gwyddonol yw *Acronicta strigosa*. Ei diroiogaeth yw'r cyfan o Ewrop, hyd at y Cawcasws yn y dwyrain, i fyny i ogledd Tsieina, Corea a Japan.

Tua 32&nbsp;mm ydy lled adenydd yr oedolyn, ar gyfartaledd. Yng ngwledydd Prydain fe'u gwelir yn hedfan o Fehefin hyd Gorffennaf. Mae'n nhw'n cael eu denu gan olau. Y Ddraenen wen a'r Ddraenen ddu yw eu hoff fwyd.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r bidog y drain yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyfynod
Britheg Affrodite

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg Affrodite**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion  Affrodite**; yr enw Saesneg yw *Aphrodite Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Speyeria aphrodite* neu *Issoria aphrodite*. Gogledd America yw ei diriogaeth.

51–73&nbsp;mm ydy lled yr adenydd ar ei fwya.

## Isrywogaethau
Rhestrwyd yn nhrefn yr wyddor
**S. a. alcestis* (Edwards, 1876)
**S. a. byblis* (Barnes & Benjamin, 1926)
**S. a. columbia* (H. Edwards, 1877)
**S. a. ethene* (Hemming, 1933)
**S. a. manitoba* (F. & R. Chermock, 1940)
**S. a. whitehousei* (Gunder, 1932)
**S. a. winni* (Gunder, 1932)

## Gloynnod byw tebyg o ran golwg
* *Speyeria atlantis*
* *Speyeria cybele*
* *Speyeria hesperis*

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae britheg Affrodite yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
Gorsaf reilffordd Muir of Ord

Mae **gorsaf reilffordd Muir of Ord** yn gwasanaethu pentref Muir of Ord yn yr Ucheldiroedd, yr Alban.

Muir of Ord
Primus

bawd|265px
Band roc Americanaidd o El Sobrante, Califfornia yw **Primus**.

## Disgyddiaeth
**Suck On This* (1989)
**Frizzle Fry* (1990)
**Sailing the Seas of Cheese* (1991)
**Pork Soda* (1993)
**Tales from the Punchbowl* (1995)
**Brown Album* (1997)
**Antipop* (1999)
**Green Naugahyde* (2011)
* *Primus & the Chocolate Factory with the Fungi Ensemble* (2014)
* *The Desaturating Seven* (2017)

Categori:Bandiau Americanaidd
Britheg arian

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg arian**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion  arian**; yr enw Saesneg yw *Silver-washed  Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Argynnis paphia*.

Mae i'w ganfod yn Algeria, Ewrop, Asia cynnes a Japan.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.
Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg arian yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Galeri

Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Dorsal.jpg|♂ 
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 PONT GERENDOINE Male Ventral.jpg|△ ♂ 
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Dorsal.jpg|♀
Argynnis paphia MHNT CUT 2013 3 24 Cabrerets 46 Female Ventral.jpg|△ ♀

Argynnis paphia - Kaisermantel.ogv|Ffilmiwyd yn 2009 ger Burgwald, Hesse, yr Almaen.
Argynnis-paphia (Kaisermantel).jpg|Gwryw
Orange butterfly bgiu.jpg|Benyw
Argynnis paphia f. valezina.jpg|*Argynnis paphia* b. *valesina*
Argynnis paphia - Kaisermantel Virgental 2.jpg|

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw melyn
Britheg berlog

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg berlog** (neu'r **Brith Perlog**), sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion  perlog**; yr enw Saesneg yw *Pearl-bordered  Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Boloria euphrosyne*. Mae'r fritheg berlog yn löyn byw prin iawn, sy'n lleihau o ran niferoedd, ond mae ef, bellach, wedi'i ail-sefydlu'n llwyddiannus ym mryniau Pumlumon, Powys, yng Nghraig-Adwy-Wynt, Dyffryn Clwyd ac yn nwyrain Cymru..

Hoff fwyd y siani flewog ydy blodau'r fioled.

Daw enw'r glôyn hwn o'r "perlau" gwynion o liw a welir ar ymylon ochr isaf (neu o dan) ei adenydd. *Chevrons* duon sydd gan y fritheg berlog fach, fodd bynnag, yn hytrach na rhai coch. Mae gan y fenyw adenydd fwy crwn na'r gwryw, ac mae ei lliw ychydig yn dywyllach. Du a gwyn ydy lliw'r siani flewog, gyda llinellau arian ar hyd ei chefn. Mae gan y gwryw chwarenau arogl ar ei adenydd er mwyn dennu cymar. Caiff ei gymysgu gyda'r fritheg berlog fach yn aml iawn.

Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Dos.jpg| Britheg berlog
Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Ventre.jpg| △ Britheg berlog

## Tiriogaeth
Fe'i ceir ledled Ewrop: o'r gwledydd Sgandinafaidd hyd at ogledd Sbaen, ac o Iwerddon hyd at Rwsia a rhan o Asia.

## Bwyd
Ar ôl cyplysu, mae'r fenyw yn dodwy ei hwyau ar ddail rhedynen marw - y *Pteridium aquilinum* a dail y fioled (neu '"sodlau'r gwcw", sef *Viola riviniana*, y *Viola canina* neu'r *Viola palustris*). Cânt eu dodwy yn unigol rhwng canol Mai a diwedd Mehefin. Lliw hufen sydd i'r wyau hyn ac maen nhw'n deor ar ôl 10-14 diwrnod.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r fritheg berlog yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur
* Britheg berlog fach
* Britheg frown

Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw oren
Categori:Gloynnod byw melyn
Britheg borffor

Glöyn byw bychan sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg borffor**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion  porffor**; yr enw Saesneg yw ''Weaver's  Fritillary'', a'r enw gwyddonol yw *Boloria dia*. Daw'r enw Saesneg *Weaver* o enw'r person (Richard Weaver) a gofnododd fodolaeth y glöyn byw am y tro cyntaf yn y 19eg ganrif. Credir, bellach, mai wedi'u mewnforio i wledydd Prydain oedd y gwyfyn hwn, ar gychod efallai. Mae i'w ganfod yn Ewrop hyd at Dwrci a Mongolia.
bawd|upright 1.35|chwith|Glöyn byw: y * Boloria dia *

16–17&nbsp;mm ydy hyd yr adenydd blaen.

Yn Ewrop mae'r siani flewog yn gloddesta ar fathau o: fioled (*Viola odorata*, *Viola hirta*, *Viola canina*, *Viola reichenbachiana*, *Viola tricolor*), a'r tu allan i Ewrop ei phrif fwyd yw mathau o *Prunella vulgaris* a *Rubus idaeus*.

## Isrywogaethau
* *Clossiana dia dia* gorllewin Europe.
* *Clossiana dia alpina* (Elwes, 1899) ;
* *Clossiana dia calida* (Jachontov, 1911)
* *Clossiana dia disconota* (Krulikovsky, 1909) canol Ewrop a gorllewin Siberia.
* *Clossiana dia semota* Tuzov, 2000 ;
* *Clossiana dia setania* (Fruhstorfer, 1909)

## Oriel luniau

File: Petite violette - dos MHNT.jpg |Gwryw
File: Petite violette - ventre MHNT.jpg |Gwryw
File: Boloria dia.jpg|O'r ochr

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r britheg borffor yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw
HMS Monmouth (1772)

Llong 64 gwn oedd **HMS** ***Monmouth*** a adeiladwyd rhwng 1768 a 1772. Cafodd ei hadeiladu ym Mhenfro, a'i lansio ar 18 Ebrill 1772.

Roedd y llong yn 159tr o ran hyd, a 44tr o led ac yn pwyso 1,162 38/94 tunnell BM.

## Cyfeiriadau
Categori:Llongau rhyfel
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Britheg Glanville

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **britheg Glanville**, sy'n enw benywaidd; yr enw lluosog ydy **brithegion Glanville**; yr enw Saesneg yw *Glanville Fritillary*, a'r enw gwyddonol yw *Melitaea cinxia*. Mae i'w gael yng nghanol a de Ewrop a rhannau o Asia a Gogledd Affrica. Dim ond ar arfordir Ynys Wyth y mae i'w chael yng ngwledydd Prydain, er fod olion iddi fyw mor bell i'r gogledd â Swydd Lincoln yn y 19g. Daw ei enw o enw yr Arglwyddes Eleanor Glanville, naturiaethwraig o'r 17fed a'r 18g o Swydd Lincoln.

Yn flynyddol, gwelir gostyngiad yn y niferoedd. Ceir un genhedlaeth yn unig ac mae'n gaeafgysgu fel siani flewog. Ei phrif fwy ydy *Plantago* a *Veronica*.
bawd|chwith|Ochr isaf

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae britheg Glanville yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw