Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin

Mae **Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin** (Wcrainegː Національний музей народної архітектури та побуту Україниyn) yn amgueddfa awyr agored 133.5 hectar wedi'i lleoli yn 1 Akademika, Stryd Tronka, yng nghymdogaeth Pyrohiv yn Ardal Holosiivskyi, Kyiv, Wcráin. Yn gyfuniad o bensaernïaeth a thirwedd sy'n cynrychioli prif ranbarthau hanesyddol ac ethnograffig Wcrain, ei nod yw cadw ffordd o fyw gwerinol rhanbarthol Wcrain a'i astudio.

## Lleoliad 
Crybwyllwyd anheddiad *Pyrohivka* gyntaf yn 1627, fel parth ffiwdal Kyiv Pechersk Lavra, er bod tystiolaeth archeolegol ar y safle yn cadarnhau bod tiriogaeth Pyrohiv wedi'i setlo mor gynnar â'r Oes Efydd. Mae cofnodion 1720 yn sôn am bentref *Pyrozhov*.

Cafodd y diriogaeth ei gynnwys o fewn ffiniau gweinyddol Kyiv yn 1957.

## Hanes 
### Sefydlu o dan y gyfundrefn Sofietaidd 
Ar 6 Chwefror, 1969, cafodd penderfyniad Rhif 105 Cyngor Gweinidogion Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin "i sefydlu Amgueddfa Genedlaethol Pensaernïaeth a Bywyd Gwerin Wcráin" ei fabwysiadu. Rhagflaenwyd hyn gan nifer o fentrau cyhoeddus, dadleuol ar y pryd, ac yn arbennig, cyhoeddi llythyr agored gan y pensaer S. Verhovsky, ynghyd â ffigurau ym myd gwyddoniaeth a diwylliant Wcráin a oedd yn awyddus i gynnal bywyd diwylliannol rhanbarthol Wcráin. Datblygwyd rhaglen y llywodraeth, a gymeradwywyd gan arweinyddiaeth GSS Wcráin, o ganlyniad i gam cyntaf a chyfranogiad rhannol Dirprwy Gadeirydd Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin ar y pryd (1961-1978), pennaeth Cymdeithas Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol Wcráin (1967–1988, a nodir o hyn ymlaen fel 'y Gymdeithas') Petro Timofiyovych Tronko (1915–2011), a ystyrir fel sylfaenydd yr amgueddfa.
chwith|bawd|175x175px| Petro Tronko (nd)
Yn ei hunangofiant, dywedodd Cadeirydd Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin, O. Lyashko, mai nid cymryd y cam cyntaf yn unig wnaeth Tronko, ond ef hefyd oedd yr enaid o y tu cefn i greu'r amgueddfa. Dewisodd Tronko leoliad yr amgueddfa yn bersonol a sicrhaodd gaffael y tir. Seiliwyd lleoliad yr amgueddfa ar y rhagdybiaethau canlynol:

* Cadw ac atgynhyrchu Wcráin draddodiadol 
* Poblogeiddio crefftau gwerin
* Ymchwil i gelf werin trwy ranbarthau hanesyddol ac ethnograffig Wcrain, gan ganolbwyntio'n benodol ar ranbarth Canol Dnieper ( Slobozhanshchyna, Polissia, Podillia, Carpathians, Pensaernïaeth Ddeheuol Wcráin )

O fewn tir yr amgueddfa, byddai rhanbarthau'n cael eu gosod yn ôl penodoldeb daearyddol yn y parthau ethnograffig, tirweddol a naturiol cyfatebol.

### Gweinyddu drwy Gymdeithas Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol Wcráin 
bawd|263x263px| Melin wynt, Pyrohiv
Hyd at 1971, arhosodd yr amgueddfa o dan weinyddiaeth Gweinyddiaeth Ddiwylliant Wcráin. Roedd penderfyniad Rhif 159 Cyngor Gweinidogion GSS Wcráin, dyddiedig 31 Mawrth, yn trosglwyddo Pyrohiv i weinyddiaeth y Gymdeithas Wcreineg er Gwarchod Henebion Hanesyddol a Diwylliannol. Gellir galw’r blynyddoedd hyn y rhai mwyaf ffrwythlon yn y gwaith o greu’r amgueddfa ac ehangu ei hamlygiad, er bod yn rhaid i staff yr amgueddfa oresgyn anawsterau’n ymwneud nid yn unig â dewis arddangosion, ond hefyd â chynllwynion parti a chamddealltwriaeth ynghylch graddau’r gwaith adfer a fyddai’n angenrheidiol i ailgyfansoddi llawer o’r adeiladau hanesyddol bregus hyn. Disgrifiodd Tronko, mewn cyfweliad, rai o'r materion hyn:"Er mwyn creu arddangosfa, cludwyd melin wynt wedi'i datgymalu ar gefn lori ar hyd Stryd Ordzhonikidze, heibio i adeilad Pwyllgor Canolog Plaid Gomiwnyddol Wcráin. Efallai gwelodd Volodymyr Vasyliovych Shcherbytskyi hi drwy'r ffenestr, neu, yn fwy tebygol, bu i 'ddymunwyr da' roi gwybod i'r Patriarchaeth am y casgliad. Galwodd prif weinidog y Pwyllgor Canolog fi a dweud: "Petro Tymofiyovych, pam wyt ti'n cario sothach yno? Fe wnes i ateb yn dawel: "Byddwch yn diolch i mi am y sothach hwn ryw ddydd."Agorwyd yr amgueddfa ei ddrysau i ymwelwyr ym 1976. Parhaodd y Gymdeithas i ariannu gweithgareddau'r amgueddfa a'r gweithdy adfer tan 1989, pan drosglwyddwyd yr amgueddfa i un ganghenau Academi Gwyddorau Wcráin, ac yn ddiweddarach i Weinyddiaeth Gwyddorau a Diwylliannau Wcráin.

### Annibyniaeth Wcráin 
Ar 5 Gorffennaf 2004, yn unol â gorchymyn Rhif 417 Cabinet Gweinidogion Wcráin, dyddiedig 21 Gorffennaf 2008, trosglwyddwyd yr amgueddfa i Academi Genedlaethol Gwyddorau Wcráin. Drwy ei Archddyfarniad Rhif 644/2008, rhoddodd Viktor Yushchenko statws Cenedlaethol i'r amgueddfa o fewn hierarchaeth sefydliadol amgueddfeydd Wcrain yn ystod y cyfnod. Cymeradwywyd y ddogfennaeth sy'n rheoleiddio gweithgareddau'r amgueddfa, yn enwedig y Statud, gan orchymyn Rhif 305,Presidiwm Academi Genedlaethol Gwyddorau Wcráin, dyddiedig 14 Mai 2009, ac ar 2 Mehefin cofrestrwyd y Statud newydd yn gyfreithiol.

## Casgliad 
bawd|209x209px| Eglwys bren yn Amgueddfa Pyrohiv
Mae'r amgueddfa'n cynnwys dros 300 o ddarnau o bensaernïaeth werin o bob prif ranbarth yn Wcráin ac wedi'u hail-godi yn ofalus. Mae'r casgliad yn cynnwys 40,000 o eitemau o ddiwylliant y cartref a thraddodiadol megis gwisgoedd, hen decstilau, brodwaith, carpedi, cerameg, crefftau metel, gwaith coed a gwydr yn ogystal ag offerynnau cerdd, paentiadau a llestri tŷ.

## Oriel

Delwedd:Kiev_Museum_of_Folk_Architecture_and_Folkways_of_Ukraine_IMG_6441_1725.jpg|alt=Pyrohiv Folkways Museum| Amgueddfa Bywyd Gwerin Pyrohiv
Delwedd:80-361-0956_Вітряк_з_хутору_Кудрявий_Сумщина.jpg|alt=Windmill (Sumy Oblast)| Melin Wynt (Oblast Sumy)
Delwedd:2019-07-16_Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv_01.jpg|alt=Cottages (Polissia)| Bythynnod (Polissia)
Delwedd:2018-07-15_St_Mykolai_(Nicholas)_Church.jpg|alt=St. Nicholas Church| Eglwys Sant Nicolas
Delwedd:Пирогів_2.jpg|alt=Painted outbuilding| Adeilad allanol wedi'i baentio
Delwedd:Pyrohiv-museii-08.JPG|alt=Interior| Tu Mewn
Delwedd:Національний_музей_Пирогів_DSC_8131.jpg|alt=Thatched-roof cottage| Bwthyn to gwellt
Delwedd:Pyrohiv-museii-57.JPG|alt=Wooden church| Eglwys bren
Delwedd:2019-07-15_Beehive,_Museum_of_Folk_Architecture_and_Ethnography_in_Pyrohiv.jpg|alt=Beehive| Cwch gwenyn
Delwedd:Pyrohiv-museii-108.JPG|alt=Traditional well| Ffynnon draddodiadol
Delwedd:Національний_музей_Пирогів_DSC_8012.jpg|alt=Farm buildings| Adeiladau fferm
Delwedd:Пирогів_3621.jpg|alt=Windmills (Chernihiv Oblast)| Melinau Gwynt (Oblast Chernihiv)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* (Wcraineg) Museum of Folk Architecture and Life  at Wiki WWW-Encyclopedia of Kyiv 
* (in Ukrainian) Pyrohiv  at Wiki WWW-Encyclopedia of Kyiv 
* Museum of Folk Architecture and Life. Photo gallery
* (Wcraineg a Rwsieg) Natalya Blyznyuk, *The Pyrohiv museum is in danger*, *Ukrayina i Svit*, 3 Mawrth 2006, in Russian, in Ukrainian.
* (Rwsieg) Vladimir Kaminsky, *Is the Pyrohiv museum in danger?*, *Sevodnya*, 3 Mawrth 2006
* (Rwsieg) The Pyrohiv museum in Kyiv was almost burnt, *Gazeta po-kievski*, Awst 16, 2006
* (Wcraineg a Rwsieg) *"The scientists think that the fires in Pyrohiv are used to cover the theft from the museum"*, Medi 26, 2006, Korrespondent.net, in Russian, in Ukrainian 
* (Rwsieg) *"The damage from Pyrihiv fire is estimated at 4 mln UAH"*, Medi 25, 2006, Glavred.info.
* Video from Pyrohiv (4k, UltraHD)

Categori:Amgueddfeydd Wcráin