open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shohreh Aghdashloo

Actores Iranaidd ac o'r Unol Daleithiau yw **Shohreh Aghdashloo** (ganed 11 Mai 1952).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol, gan gynnwys enill Gwobr Emmy Primetime a chydnabyddiaeth Gwobrau'r Academi. Gwnaeth Aghdashloo ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn *Chess of the Wind* (1976) a derbyniodd ganmoliaeth feirniadol gyda *The Report* (1977) a *Sooteh Delan* (1977). Symudodd i Loegr yn ystod Chwyldro Iran a wedyn i'r Unol Daleithiau, gan ddod yn ddinesydd Americanaidd. Enillodd ei pherfformiad yn *House of Sand and Fog* (2003) sawl gwobr beirniaid ffilm. Mae Aghdashloo hefyd yn cael ei chydnabod am ei rolau teledu, yn arbennig fel Dina Araz yn *24* a Chrisjen Avasarala yn *The Expanse* (2015–2022). Enillodd Emmy Primetime am ei rôl yn *House of Saddam* (2008). Yn ogystal, mae hi wedi rhoi llais i gymeriadau yn *Arcane* ac ''Assassin's Creed Mirage''.

Ganwyd hi yn Tehran yn 1952. Priododd â Aydin Aghdashloo a Houshang Tozi.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229766 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229766 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Dakota Johnson

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Dakota Johnson** (ganed 4 Hydref 1989).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl dorri tir newydd yn y gyfres ffilmau *Fifty Shades* (2015–2018). Gwnaeth Johnson ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn ddeg oed gyda rôl fechan yn *Crazy in Alabama* (1999), a gyfarwyddwyd gan ei hen-lys-dad Antonio Banderas. Cafodd ei gyrfa hwb gyda rolau yn *The Social Network* (2010), *Black Mass* (2015), *A Bigger Splash* (2015), *How to Be Single* (2016), *Suspiria* (2018), *Bad Times at the El Royale* (2018), *The Peanut Butter Falcon* (2019), *The Lost Daughter* (2021), *Cha Cha Real Smooth* (2022), a *Materialists* (2025). Mae anrhydeddau Johnson yn cynnwys Gwobr Ysbryd Annibynnol ac enwebiad am Wobr Ffilm Academi Brydeinig. Derbyniodd hefyd enwebiad Gwobr Rising Star BAFTA ac fe'i nodwyd ar restr Forbes 30 Dan 30.

Ganwyd hi yn Austin yn 1989. Roedd hi'n blentyn i Melanie Griffith a Don Johnson.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2315802 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q2315802 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Rashida Jones

Actores a chyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Rashida Jones** (ganed 25 Chwefror 1976).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn cyfresi teledu, gan gynnwys Louisa Fenn ar y ddrama Fox *Boston Public*, Karen Filippelli ar y gomedi NBC *The Office*, Ann Perkins ar y gomedi NBC *Parks and Recreation*, a'r brif rôl yn y gomedi TBS *Angie Tribeca*. Ymddangosodd Jones hefyd mewn ffilmiau fel *I Love You, Man*, *The Social Network*, *Our Idiot Brother*, *The Muppets*, a *Celeste and Jesse Forever;* a bu'n gyd-awdur ar yr olaf. Bu hi'n gyd-awdur hefyd ar y stori ar gyfer *Toy Story 4* ac yn gynhyrchydd ac yn gyfarwyddwr ar weithiau sy'n archwilio'r diwydiant rhyw, gan gynnwys *Hot Girls Wanted* a *Hot Girls Wanted: Turned On*. Cynhyrchodd raglen ddogfen *Quincy*, am ei thad Quincy Jones, i Netflix ac enillodd Wobr Grammy am y Ffilm Gerddoriaeth Orau.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1976. Roedd hi'n blentyn i Peggy Lipton a Quincy Jones.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q540608 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q540608 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Awduron comics o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1976
Sonja Henie

Sglefriwr ffigurau a seren ffilm o Norwy oedd **Sonja Henie** (8 Ebrill 1912 - 12 Hydref 1969).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau nodedig mewn sglefrio ffigyrau, gan gynnwys bod yn bencampwraig Olympaidd deirgwaith (1928, 1932, 1936) mewn senglau merched, pencampwraig y byd deg gwaith (1927–1936), a phencampwraig Ewrop chwe gwaith (1931–1936). Enillodd Henie fwy o deitlau Olympaidd a Byd na neb arall mewn sglefrio ffigyrau merched ac mae hi'n un o ddau sglefriwr yn unig i amddiffyn teitl Olympaidd senglau merched. Ar anterth ei gyrfa actio roedd yn un o sêr â'r tâl uchaf yn Hollywood, gan serennu mewn ffilmiau llwyddiannus fel *Thin Ice* (1937), *Happy Landing* (1938), *My Lucky Star* (1938), *Second Fiddle* (1939), a *Sun Valley Serenade* (1941).

Ganwyd hi yn Oslo yn 1912 a bu farw yn Oslo yn 1969. Roedd hi'n blentyn i Wilhelm Henie. Priododd â Dan Topping a Niels Onstad.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q204205 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Pobl fu farw o liwcemia
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Julianne Hough

Dawnswraig, chantores, actores a phersonoliaeth deledu o'r Unol Daleithiau yw **Julianne Hough** (ganed 20 Gorffennaf 1988).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau ar *Dancing with the Stars*, lle enillodd ddwy dymor fel dawnswraig broffesiynol ac yn ddiweddarach gwasanaethodd fel beirniad. Mae ei gyrfa actio yn cynnwys rolau yn *Burlesque* (2010), *Footloose* (2011), *Rock of Ages* (2012), a *Safe Haven* (2013). Portreadodd Sandy yn y cynhyrchiad teledu byw o *Grease* yn 2016. Gwasanaethodd Hough hefyd fel beirniad ar ''America's Got Talent* a gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn *POTUS: Or, Behind Every Great Dumbass Are Seven Women Trying to Keep Him Alive'' yn 2022. Cyd-gyflwynodd y Tony Awards: Act One yn 2022.

Ganwyd hi yn Orem, Utah yn 1988. Roedd hi'n blentyn i Bruce Robert Hough. Priododd â Brooks Laich.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232646 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q232646 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q232646 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnslunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Dawnswyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Jennifer Ehle

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Jennifer Ehle** (ganed 29 Rhagfyr 1969).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa lwyfan a sgrin nodedig, gan gynnwys perfformiadau nodedig yn *The Real Thing* a *The Coast of Utopia.* Ymddangosodd Ehle hefyd mewn ffilmiau poblogaeth fel ''The King's Speech*, *Contagion*, a *Zero Dark Thirty*. Mae ei gwaith teledu yn cynnwys rolau yn y gyfres BBC *Pride and Prejudice*, lle enillod hi Wobr BAFTA, yn ogystal â ymddangosiadau yn *The Blacklist*, *The Looming Tower*, a *The Good Fight''. Dechreuodd gyrfa Ehle ar y llwyfan yn y Deyrnas Unedig, ac mae hi wedi parhau i berfformio mewn cynyrchiadau llwyfan a sgrin, gan ennill clod beirniadol.

Ganwyd hi yn Winston-Salem, Gogledd Carolina yn 1969. Roedd hi'n blentyn i Rosemary Harris a John Ehle.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235721 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q235721 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1969
June Lockhart

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **June Lockhart** (25 Mehefin 1925 – 23 Hydref 2025). Gyda gyrfa yn ymestyn dros bron i 90 mlynedd, roedd Lockhart yn un o'r actorion olaf i oroesi o Oes Aur Hollywood. 

## Bywgraffiad 
Ganwyd hi yn Ninas Efrog Newydd yn 1925. Roedd hi'n blentyn i Kathleen Lockhart a Gene Lockhart. Roedd ganddi ddau ferch, yn cynnwys yr actores Anne Lockhart.

Bu farw yn 100 mlwydd oed yn ei chartref yn Santa Monica.

## Gyrfa 
Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar y llwyfan yn 8 oed, a chafodd sylw sylweddol gyda'i pherfformiad yn *For Love or Money* ar Broadway.

Roedd yn adnabyddus am ei gyrfa helaeth mewn ffilm, teledu, ac ar y lwyfan, gan gynnwys rolau nodedig yn *A Christmas Carol* (1938) a *Meet Me in St. Louis*. 

Enillodd Lockhart gydnabyddiaeth eang am ei rolau fel mam yn y gyfres deledu *Lassie* a *Lost in Space*, yn ogystal â chwarae Dr. Janet Craig ar y comedi sefyllfa CBS *Petticoat Junction*. Cafodd ei henwebu ddwywaith am Wobr Emmy ac ennillodd wobr Tony.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q259536 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q259536 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Frances Sternhagen

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Frances Hussey Sternhagen** (13 Ionawr 1930 - 27 Tachwedd 2023).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa helaeth fel actores gymeriad ar Broadway, mewn ffilmiau, ac ar deledu am dros chwe degawd. Enillodd Sternhagen glod am ei pherfformiadau ar Broadway, gan dderbyn dau Wobr Tony am *The Good Doctor* a *The Heiress*. Cafodd hefyd enwebiadau am sawl drama arall, gan gynnwys *Equus* ac *On Golden Pond*. Ar deledu, cafodd ei chydnabod am ei rolau fel Esther Clavin yn *Cheers* a Bunny MacDougal yn *Sex and the City*, gan ennill enwebiadau Gwobr Emmy Primetime. Ymddangosodd Sternhagen hefyd mewn ffilmiau fel *The Hospital*, *Misery*, a *Julie & Julia*.

Ganwyd hi yn Washington, D.C. yn 1930 a bu farw yn New Rochelle, Efrog Newydd yn 2023. Roedd hi'n blentyn i Gertrude F. Hussey Sternhagen a John M. Sternhagen. Priododd â Thomas A. Carlin.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q272412 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q272412 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kate Smith

Cantores o'r Unol Daleithiau oedd **Kate Smith** (1 Mai 1907 - 17 Mehefin 1986).

Mae hi'n adnabyddus am ei datganiaidau o *God Bless America* a *When the Moon Comes Over the Mountain.* Daeth yn adnabyddus yn genedlaethol fel *The Songbird of the South*, teitl a fabwysiadodd yn niwedd y 1920au wrth berfformio ar lwyfan, er iddi dreulio'r rhan fwyaf o'i bywyd yn ardal Washington, D.C. Roedd ei gyrfa'n cynnwys serennu mewn nodwedd fer Vitaphone o'r enw *Songbird of the South*, lle perfformiodd ganeuon fel *Bless You Sister* a *Carolina Moon.* Dechreuodd Smith ganu yn ifanc, gan berfformio i filwyr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Yn rhyfeddol, ni dderbyniodd wersi canu ffurfiol ond cafodd ei nodi am ei chyfaint lleisiol cyfoethog o ddwy a hanner octaf.

Ganwyd hi yn Greenville, Virginia yn 1907 a bu farw yn Raleigh, Gogledd Carolina yn 1986.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q297442 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q297442 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Darlledwyr radio o'r Unol Daleithiau
Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1907
Molly Ringwald

Actores, awdur a chyfieithydd o'r Unol Daleithiau yw **Molly Kathleen Ringwald** (ganed 18 Chwefror 1968).

Mae hi'n adnabyddus am ei chyflawniadau allweddol fel eicon ieuenctid yn y 1980au, gan gynnwys ei rolau yn ffilmiau John Hughes *Sixteen Candles*, *The Breakfast Club*, a *Pretty in Pink*. Fe ymddangosodd hefyd yn *The Pick-up Artist*, *For Keeps*, a *Fresh Horses*. Yn y 1990au, ymddangosodd Ringwald yn ''Betsy's Wedding* a *Teaching Mrs. Tingle'', ac fe weithiodd mewn ffilmiau Ffrengig ar ôl symud i Baris. Dychwelodd i'r teledu gyda rolau yn *The Stand* a *Townies*. Yn y 2000au, fe serennodd yn *The Secret Life of the American Teenager*.

Ganwyd hi yn Roseville, Califfornia yn 1968. Roedd hi'n blentyn i Bob Ringwald. Priododd â Panio Gianopoulos a Valery Lameignère.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231460 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q231460 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Albymau

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q482994.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P175 ?st .
  ?st ps:P175 wd:Q231460 .
OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?date .}
BIND(YEAR(?date) AS ?year) 
} 
  Group by ?item
|sort=P577
|columns=label:Albwm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1968
Ming-Na Wen

Actores a model o'r Unol Daleithiau yw **Ming-Na Wen** (ganed 20 Tachwedd 1963).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau amrywiol mewn ffilm a theledu, gan gynnwys ei rôl dorri tir newydd fel June Woo yn *The Joy Luck Club* (1993). Enillodd Wen gydnabyddiaeth bellach am ei phortread o Dr. Jing-Mei *Deb* Chen yn y gyfres ddrama feddygol *ER* ac am roi llais i Fa Mulan yn y ffilm Disney glasurol *Mulan*. Ymddangosodd hefyd yn y fersiwn fyw o *Mulan* (2020). Mae Wen yn adnabyddus am chwarae Agent Melinda May yn y gyfres Marvel ''Agents of S.H.I.E.L.D.' ''ac mae wedi ymddangos yn y fasnachfraint Star Wars fel Fennec Shand. Cafodd ei hanrhydeddu fel Chwedl Disney yn 2019 a derbyniodd seren ar y Hollywood Walk of Fame yn 2023.

Ganwyd hi yn Coloane, Gweriniaeth Pobl Tsieina yn 1963. Priododd â Eric Michael Zee a Kirk Aanes ac mae ganddi 1 plentyn.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q254205 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q254205 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Bwdhyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Gabourey Sidibe

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Gabourey Sidibe** (ganed 6 Mai 1983).

Mae hi'n enwog am ei rôl cyntaf yn y ffilm *Precious* yn 2009, rôl a enillodd iddi Wobr Ysbryd Annibynnol am Arweinydd Benywaidd Gorau, yn ogystal â enwebiadau am wobr Golden Globe a Gwobr yr Academi am Actores Orau. Mae ei rolau ffilm eraill yn cynnwys *Tower Heist* (2011), *White Bird in a Blizzard* (2014), *Grimsby* (2016), ac *Antebellum* (2020). Roedd hi'n aelod o brif cast y gyfres Showtime *The Big C* rhwng 2010 a 2013. Mae hi'n darparu llais Francis ar y gyfres animeiddiedig Disney Channel *Stugo* (2025–presennol).

Ganwyd hi yn Bedford–Stuyvesant, Dinas Efrog Newydd yn 1983. Roedd hi'n blentyn i Alice Tan Ridley.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230113 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230113 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Senegalaidd
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Evan Rachel Wood

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Evan Rachel Wood** (ganed 7 Medi 1987).

Mae hi'n adnabyddus am ei gyrfa actio amrywiol, gan gynnwys rolau nodedig mewn teledu a ffilm. Dechreuodd Wood ei gyrfa yn y 1990au gyda chyfresi teledu fel *Once and Again* a throsglwyddodd i ffilm gyda *Digging to China*. Enillodd ganmoliaeth feirniadol am ei rôl yn *Thirteen*, gan ennill enwebiad Golden Globe. Ymddangosodd Wood mewn ffilmiau prif ffrwd fel *The Wrestler*, *Whatever Works*, a *The Ides of March*. Dychwelodd i deledu gyda rôl ailadroddus yn *True Blood* a serennodd yn y gyfres fer HBO *Mildred Pierce*. Mae Wood yn fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Dolores Abernathy yn *Westworld*, lle enillodd Wobr Judge's Choice. Hefyd, rhoddodd ei llais i gymeriad yn *Frozen II* a phortreadodd Madonna yn *Weird: The Al Yankovic Story*.

Ganwyd hi yn Raleigh, Gogledd Carolina yn 1987. Roedd hi'n blentyn i Ira David Wood III. Priododd â Jamie Bell.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229230 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229230 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Yvette Nicole Brown

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Yvette Nicole Brown** (ganed 12 Awst 1971).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau mewn teledu, gan gynnwys serennu fel Shirley Bennett ar y gomedi sefyllfa NBC *Community*, Dani yn *The Odd Couple (2015)* ar CBS, a Dina Rose ar y gomedi sefyllfa ABC *The Mayor*. Roedd gan Brown rôl fel Helen Dubois yn *Drake & Josh* a rolau gwadd mewn sioeau fel ''That '70s Show*, *The Office*, *Boston Legal*, *Chuck*, *The Soul Man*, *Mom*, a *Big Shot*. Yn 2021, derbyniodd enwebiad Gwobr Emmy Primetime am ei rôl yn *A Black Lady Sketch Show*. Yn ogystal â theledu, mae hi wedi cael rolau cefnogol mewn ffilmiau fel *(500) Days of Summer*, *Tropic Thunder*, *Repo Men*, *Percy Jackson: Sea of Monsters*, ac *Avengers: Endgame*. Mae hi wedi rhoi lleisiau i gymeriadau mewn gemau fideo a chyfresi animeiddiedig, wedi cyflwyno *Cosplay Melee'', ac wedi ymddangos fel cyd-gyflwynydd gwadd ar sioeau sgwrsio.

Ganwyd hi yn East Cleveland, Ohio yn 1971.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q444344 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q444344 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1971
Maryse Mizanin

Personoliaeth deledu, model, actores a chystadleuydd reslo proffesiynol o Ffrainc a Chanada yw **Maryse Mizanin** (ganed 21 Ionawr 1983).

Mae'n adnabyddus am ei chyflawniadau yn World Wrestling Entertainment (WWE), gan gynnwys ennill Pencampwriaeth Divas WWE ddwywaith; y fenyw gyntaf i ddal y teitl fwy nag unwaith. Dechreuodd Mizanin ei gyrfa fel model, gan ennill Miss Hawaiian Tropic Canada yn 2003, cyn ymuno â WWE yn 2006. Treuliodd amser mewn tiriogaethau datblygu cyn cael ei phenodi i'r brand SmackDown yn 2008. Ar ôl ei chyfnod cychwynnol yn WWE, dychwelodd yn 2016 fel rheolwr ei gŵr, *The Miz*, ac ymunodd â'r sioe realiti *Total Divas*. Yn 2018, serennodd yn y sioe spin-off WWE *Miz & Mrs.*', lle bu hi a'i gŵr yn gwasanaethu fel cynhyrchwyr gweithredol.

Ganwyd hi ym Montréal yn 1983. Priododd â The Miz.

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229689 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Modelau benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Ganada i'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Angen prawf-ddarllen
Naya Rivera

Actores, cantores a model o'r Unol Daleithiau oedd **Naya Rivera** (12 Ionawr 1987 - 8 Gorffennaf 2020).

Mae'n cael eu hadnabod am eu rôl fel Santana Lopez yn y gyfres gomedi-gerddorol boblogaidd *Glee*, gan ennill clod beirniadol a gwobrau amrywiol. Dechreuodd Rivera ei gyrfa fel actores a model plentyn, gan ymddangos mewn hysbysebion teledu cenedlaethol a'r gyfres gomedi CBS *The Royal Family*. Cafodd ei llofnodi i Columbia Records fel artist unigol a rhyddhaodd y sengl *Sorry* yn 2013. Ymddangosodd Rivera hefyd mewn ffilmiau fel ''At the Devil's Door* a *Mad Families''. Y tu hwnt i'w pherfformiadau, roedd hi'n eiriolwr dros hawliau LHDT, hawliau mewnfudwyr, a hawliau menywod, a chyhoeddodd hunangofiant o'r enw *Sorry Not Sorry: Dreams, Mistakes, and Growing Up*. Roedd Rivera yn ffigwr amlwg mewn cynrychiolaeth Afro-Latino ac LHDT ar deledu. Yn 2020, boddodd Rivera tra ar daith cwch gyda'i mab pedair oed yn Llyn Piru, cronfa ddŵr yng Nghoedwig Genedlaethol Los Padres.

Ganwyd hi yn Valencia, Los Angeles County yn 1987 a bu farw yn Llyn Piru yn 2020. Priododd â Ryan Dorsey.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229364 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q229364 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Cantorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1987
Elsa Lanchester

Actores Brydeinig oedd **Elsa Lanchester** (28 Hydref 1902 - 26 Rhagfyr 1986).

Maent yn adnabyddus am ei gyrfa helaeth mewn theatr, ffilm, a theledu, gan gynnwys ei rôl fel y cymeriad teitl yn *Bride of Frankenstein* (1935). Dechreuodd Lanchester ei gyrfa mewn theatr a chabaret ar ôl astudio dawns fel plentyn. Ymddangosodd mewn ffilmiau Prydeinig, yn arbennig *The Private Life of Henry VIII* (1933), cyn symud i Hollywood. Roedd ei gyrfa ffilm Americanaidd yn cynnwys rolau blaenllaw fel yn *Passport to Destiny* (1944) a rolau cefnogol yn y 1940au a'r 1950au. Cafodd ei henwebu ar gyfer Gwobr yr Academi am yr Actores Gefnogol Orau am *Come to the Stable* (1949) a *Witness for the Prosecution* (1957). Ar ôl marwolaeth ei gŵr, Charles Laughton, parhaodd ei gyrfa gyda ymddangosiadau mewn ffilmiau Disney fel *Mary Poppins* (1964) a'r ffilm arswyd *Willard* (1971).

Ganwyd hi yn Metropolitan Borough of Lewisham yn 1902 a bu farw yn Woodland Hills yn 1986. Roedd hi'n blentyn i Edith Lanchester. Priododd â Charles Laughton.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q233009 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o Loegr
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Anffyddwyr o Loegr
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Pamela Adlon

Actores o Brydeinig-Americanaidd yw **Pamela Adlon** (ganed 9 Gorffennaf 1966).

Mae hi'n enwog am roi llais i Bobby Hill yn y gyfres gomedi animeiddiedig *King of the Hill*, y cafodd hi Wobr Primetime Emmy amdani. Fe wnaeth hi hefyd roi lleisiau i gymeriadau yn *Jungle Cubs*, cyfres gemau fideo *Pajama Sam*, *101 Dalmatians: The Series*, *Pepper Ann*, *Recess*, *Time Squad*, rhyddfraint *Tinkerbell*, a ''Milo Murphy's Law*. Mae Adlon hefyd yn adnabyddus am ei rolau yn y gyfres ddrama-gomedi *Californication* a *Louie*. Enillodd ei gwaith llais a cynhyrchu ar *Louie* bedair enwebiad Gwobr Emmy Primetime iddi. O 2016 i 2022, serennodd Adlon yn, a gyd-grewyd, y gyfres FX *Better Things''.

Ganwyd hi yn Albany, Efrog Newydd yn 1966. Roedd hi'n blentyn i Don Segall. Priododd â Felix O. Adlon ac mae ganddi 3 o blant.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271426 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q271426 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1966
Chelsea Handler

Digrifwr, actores, awdur, cyflwynydd teledu a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau yw **Chelsea Handler** (ganed 25 Chwefror 1975).

Mae'n adnabyddus am gyflwyno'r sioe sgwrs hwyr y nos *Chelsea Lately* ar rwydwaith E! o 2007 i 2014 ac am ryddhau'r gyfres ddogfen *Chelsea Does* ar Netflix yn Ionawr 2016. O 2016 i 2017, cyflwynodd Handler y sioe sgwrs *Chelsea* ar Netflix. Yn 2012, enwyd hi gan Time fel un o'r 100 o bobl fwyaf dylanwadol yn y byd ar restr flynyddol Time 100. Cafodd Handler ei magu mewn teulu gyda chefndir crefyddol cymysg, gan uniaethu â Iddewiaeth Diwygiedig. Darganfu hanes ei thaid mamol yn y fyddin Almaenig yn ystod yr Ail Ryfel Byd ar y gyfres hanes teulu *Who Do You Think You Are?* yn 2013. Symudodd Handler i Los Angeles yn 19 oed i ddilyn gyrfa actio ac yn ddiweddarach penderfynodd ddilyn comedi stand-yp.

Ganwyd hi yn Livingston, New Jersey yn 1975.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q262502 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q262502 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr sgetshis o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1975
Rose McGowan

Actores a chyfarwyddwr o'r Unol Daleithiau yw **Rose Arianna McGowan** (ganed 5 Medi 1973).

Mae hi'n adnabyddus am ei rôl dorri tir newydd yn y ffilm arswyd *Scream* (1996) a'i pherfformiad yn y gomedi dywyll *The Doom Generation* (1995), a enillodd enwebiad Gwobr Ysbryd Annibynnol iddi. Roedd McGowan hefyd yn brif actores mewn ffilmiau fel *Going All the Way* (1997), *Devil in the Flesh* (1998), a *Jawbreaker* (1999). Daeth yn adnabyddus ar deledu am ei rôl fel Paige Matthews yn y gyfres ddrama goruwchnaturiol *Charmed* (2001–2006). Serenodd McGowan yn *Grindhouse* (2007), gan dderbyn enwebiadau ar gyfer Gwobr Saturn a Gwobr Scream. Yn 2017, cafodd ei henwi fel un o Ddiddymwyr Tawelwch gan Time am ei rôl yn y mudiad #MeToo. Cyhoeddodd gofiant, *Brave*, a serennodd yn y gyfres ddogfen *Citizen Rose* yn 2018.

Ganwyd nhw yn Certaldo, Toscana yn 1973. Priododd nhw â Davey Detail.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q211040 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q211040 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Kate Mulgrew

Actores ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Kate Mulgrew** (ganed 29 Ebrill 1955).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau fel Capten Kathryn Janeway yn *Star Trek:Voyager* a Red yn *Orange Is the New Black*. Daeth hi i sylw gyntaf fel Mary Ryan yn opera sebon y dydd ''Ryan's Hope''. Mae cyflawniadau Mulgrew yn cynnwys derbyn Gwobr Dewis y Beirniaid, Gwobr Saturn, a Gwobr Obie, ynghyd â enwebiadau am Wobrau Golden Globe a Primetime Emmy. Mae hi'n aelod o Gyngor Ymgynghorol Cenedlaethol Cymdeithas Alzheimer ac yn llais System Iechyd Metro Cleveland. Gan ddechrau yn 2021, ailgydiodd Mulgrew yn ei rôl fel Janeway yn y gyfres animeiddiedig *Star Trek: Prodigy*.

Ganwyd hi yn Dubuque, Iowa yn 1955. Priododd â Tim Hagan a Robert H. Egan.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230038 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q230038 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1955
Marlee Matlin

Actores, actifydd ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Marlee Matlin** (ganed 24 Awst 1965).

Mae hi'n adnabyddus am ei phortreadau o ferched byddar a'i hymgyrchu dros unigolion byddar yn Hollywood a diwydiannau eraill. Mae ei chyflawniadau allweddol yn cynnwys ennill Gwobr yr Academi a Golden Globes. Gwnaeth Matlin ei ymddangosiad cyntaf mewn ffilm yn *Children of a Lesser God* (1986), gan ddod yn berfformiwr byddar cyntaf i ennill Gwobr yr Academi a'r enillydd ieuengaf yn y categori Actores Orau. Cafodd ei henwebu am sawl Gwobr Emmy Primetime am ei rolau yn *Seinfeld*, *Picket Fences*, *The Practice*, a *Law & Order: Special Victims Unit*. Gweithiodd Matlin yn bennaf ar y teledu, gan ymddangos mewn cyfresi fel *The West Wing*, *The L Word*, a *Switched at Birth*. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf ar Broadway yn adfywiad 2015 o *Spring Awakening* ac enillodd Wobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn am ei rôl yn y ffilm *CODA* (2021).

Ganwyd hi ym Morton Grove, Illinois yn 1965.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213287 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q213287 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Madeline Kahn

Actores, comedïwraig a chantores o'r Unol Daleithiau oedd **Madeline Kahn** (29 Medi 1942 - 3 Rhagfyr 1999).

Mae hi'n adnabyddus am ei rolau comig mewn ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Peter Bogdanovich a Mel Brooks, gan gynnwys ''What's Up, Doc?*, *Young Frankenstein*, *High Anxiety*, a *History of the World, Part I''. Derbyniodd Kahn enwebiadau Gwobrau'r Academi am ei pherfformiadau yn *Paper Moon* a *Blazing Saddles*. Gwnaeth ei ymddangosiad Broadway cyntaf yn ''Leonard Sillman's New Faces of 1968* ac enillodd enwebiadau Gwobr Tony am *In the Boom Boom Room* a *On the Twentieth Century*. Serenodd yn y gyfres gomedi *Oh Madeline* ac enillodd Wobr Emmy Dydd ar gyfer Afterschool Special ar ABC. Derbyniodd enwebiad Tony arall am *Born Yesterday* ac enillodd Wobr Tony 1993 am *The Sisters Rosensweig*. Roedd ei hymddangosiadau ffilm eraill yn cynnwys *The Cheap Detective*, *Yellowbeard*, *City Heat*, *Clue*, a *Nixon''.

Ganwyd hi yn Boston yn 1942 a bu farw yn Ninas Efrog Newydd yn 1999.

## Ffilmyddiaeth

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) WHERE {
   ?item wdt:P31 wd:Q11424.  
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234068 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P577 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
} 
  Group by ?item
|sort=?oneyear
|columns=label:Ffilm,?oneyear:Blwyddyn
}}

## Teledu

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (SAMPLE(?year) AS ?oneyear) (SAMPLE(?year1) AS ?endyear) WHERE {
 ?item wdt:P31 wd:Q5398426.
  ?item wdt:P31 ?type .
  ?item p:P161 ?st .
  ?st ps:P161 wd:Q234068 .
OPTIONAL  { ?item wdt:P580 ?date .}
  BIND(YEAR(?date) AS ?year)
 OPTIONAL  { ?item wdt:P582 ?date1 .}
  BIND(YEAR(?date1) AS ?year1)
} 
  Group by ?item
|sort=P580
|columns=label:Cyfres,?oneyear:Cychwyn,?endyear:Gorffen
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect Wicifflics
Categori:Angen prawf-ddarllen
Categori:Genedigaethau 1942