Y Gynghrair Geltaidd

[bawd|250px|Clawr [Carn (cylchgrawn)|Carn, cylchgrawn yr Undeb Celtaidd]]
Mae'r **Undeb Celtaidd** yn fudiad gwleidyddol sydd yn cefnogi ac yn lledaenu gwybodaeth am ymgyrchoedd mudiadau cenedlaethol a mudiadau iaith y chwe gwlad Geltaidd sef Cymru, Yr Alban, Llydaw, Iwerddon, Cernyw, a Manaw. Fe'i sefydlwyd ym 1961, yn Eisteddfod Genedlaethol Rhosllannerchrugog. Mae'r Undeb yn cyhoeddi'r cylchgrawn chwarterol 'Carn'. Enw'r mudiad yn Saesneg yw'r *Celtic League*.

Ni ddylid drysu rhwng yr Undeb Celtaidd, a'r Gyngres Geltaidd, sydd yn fudiad diwylliannol, na'r Cynghrair Celtaidd, sydd yn gystadleuaeth rygbi.

Mae'n enghraifft o fudiad Pan-Geltaidd.

## Hanes
Wedi'i sefydlu ym 1961, tyfodd yr Undeb Celtaidd bresennol allan o wahanol sefydliadau pan-Geltaidd eraill, yn enwedig y Gyngres Geltaidd, ond gyda phwyslais mwy gwleidyddol. Cyn hynny, roedd y bardd Albanaidd, Hugh MacDiarmid ac eraill wedi awgrymu rhywbeth tebyg.

Cychwynnwyd y Gynghrair Geltaidd yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1961. Dau o'r aelodau sefydlol oedd Gwynfor Evans a J. E. Jones, a oedd yn eu tro yn llywydd ac ysgrifennydd cyffredinol plaid wleidyddol genedlaetholgar Plaid Cymru ar y pryd. Mynegwyd diddordeb gan bleidiau Albanaidd, a hefyd gan genedlaetholwyr Llydewig.

## Amcanion
Mae’r Undeb Celtaidd yn cyflwyno ei hamcanion fel a ganlyn:

* "Meithrin cydweithrediad rhwng pobloedd Celtaidd."
* “Datblygu’r ymwybyddiaeth o’r berthynas arbennig a’r undod rhyngddynt.”
* “Gwneud ein brwydrau a’n cyflawniadau cenedlaethol yn fwy adnabyddus dramor.”
* "Ymgyrchu i gymdeithas ffurfiol o genhedloedd Celtaidd ddigwydd unwaith y bydd dau neu fwy ohonyn nhw wedi cyflawni hunanlywodraeth."
* “Pleidleisio’r defnydd o adnoddau cenedlaethol pob un o’r gwledydd Celtaidd er lles ei holl bobl.”
* "Mae pob cenedl Geltaidd wedi'i chyflyru gan hanes gwahanol ac felly rhaid i ni beidio â disgwyl unffurfiaeth meddwl, ond yn hytrach yn caniatáu i amrywiaeth fynegi ei hun o fewn yr UNdeb Celtaidd. Yn y modd hwn, efallai y byddwn yn cydnabod yn well y meysydd hynny o gydweithio posibl ac yn y pen draw yn llunio polisi cyffredin manwl. Gyda hyn gallwn weithio allan pa fath o berthynas rhwng ein cymunedau fydd yn eu galluogi i fwynhau rhyddid a rhyddid ar lefel unigol a chymunedol."

## Canghennau 
Mae cangen ym mhob un o'r chwe gwlad Geltaidd, a hefyd canghennau yn UDA, yn Lloegr/Llundain, ac mae cangen ryngwladol. Yn Saesneg, mae'n arfer defnyddio enwau'r gwledydd yn yr ieithoedd Celtaidd wrth gyfeirio at y canghennau cenedlaethol.

*25px|Yr Alban Alba
*25px|Llydaw Breizh
*25px|Cymru Cymru
*25px|Iwerddon Éire
*25px|Cernyw Kernow
*25px|Manaw Mannin

### Ysgrifenyddion Cyffredinol yr Undeb Celtiadd 
:Alan Heusaff†: (1961-84), **B→É**
:J. Bernard Moffat: (1984-88), **M**
:Davyth Fear: (1988-90), **K→C**
:Séamas Ó Coileáin†: (1990-91), **É**
:J. Bernard Moffat: (1991-2006), **M**
:Rhisiart Tal-e-bot: (2006 - pres.), **C→K**

### Golygyddion *Carn* (Sefydlwyd 1973) 
:Frang MacThòmais: (1973-74), **A**
:Padraig Ó Snodaigh: (1974-77), **É**
:Cathal Ó Luain: (1977-81), **É**
:Pedyr Pryor: (1981-84), **K**
:Pat Bridson: (1984 - pres.), **M→É**

(Mae'r llythrennau ar ôl y dyddiadau yn dangos eu cenhedloedd - mae → yn dangos yr rhai oedd wedi mynd i fyw i wlad Geltaidd arall.)

## Gweler hefyd
* Carn

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Safle we yr Undeb Celtaidd 
*Gwefan yr Undeb Celtaidd 
*Undeb Celtaidd, Cangen America 
*Undeb Celtaidd, Cangen Ryngwladol 
*Undeb Celtaidd, Cangen yr Alban 

Categori:Gwledydd Celtaidd
Categori:Cenedlaetholdeb Celtaidd
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Mudiadau diwylliannol