open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C.P.D. Glyn Ebwy

Roedd **Clwb Pêd-droed Glyn Ebwy** (*Ebbw Vale FC*) yn dîm pêl-droed yn nhref Glyn Ebwy, Blaenau Gwent.

## Hanes
Chwaraeodd Glyn Ebwy yn nhymor hanesyddol gyntaf Cynghrair Genedlaethol Cymru (a enwir nawr yn Uwch Gynghrair Cymru) yn 1992–93. Gorffennodd y clwb yn 11eg y tymor hwnnw ond daethant yn 3ydd yn 1996-97 ac 1997-98. Roedd y brodyr David Giles (cyn chwaraer ryngwladol i Gymru) a Paul yn rhan anatod o'r llwyddiant hynny a'r Rheolwr oedd John Lewis.

Roedd y clwb yn chwarae ar faes Eugene Cross yn y dref.

Chwaraeodd y Clwb yn Ewrop sawl gwaith ond diarddelwyd hwy o'r Gynghrair cyn dechrau tymor 1998–99 gan ddod i ben fel busnes yn fuan wedyn. Eu gêm ddiwethaf oedd yn erbyn Kongsvinger o Norwy yng nghystadleuaeth 1998 Cwpan Intertoto UEFA.

### Clwb Newydd
Sefydlwyd Clwb newydd, C.P.D. Tref Glyn Ebwy (*Glyn Ebbw Town FC*) yn 2008 ond daeth hwnnw i ben yn haf 2018 oherwydd diffyg arian. er cedwir cyfrif trydar @EbbwValeFC yn enw'r clwb.

## Gwobrau
### *Southern Football League* (Lloegr)
Pencampwyr (1): 1922–23
Pencampwyr Rhan Cymru (2): 1921–22, 1922–23

### Cynghrair Cymru (Y De)
Pencampwyr (2): 1952–53, 1987–88

### Cwpan Cymru
Enillwyr (1): 1925–26

### Cwpan Cynghrair Cymru
Ail (1): 1996

### Cwpan Cynghrair Cymru (Y De)
Enillwyr (3): 1927, 1956, 1957
Ail (1): 1929

Aelodau Sefydlol o: Cynghrair Hŷn De Cymru (*South Wales Senior League*); Cynghrair Cwm Rhymni (*Rhymney Valley League*) ac Uwch Gynghrair Cymru

## Record yn Ewrop
## Dolenni
*Twitter @EbbwValeFC

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yng Nghymru
Diwinyddiaeth Gatholig

Diwinyddiaeth sydd yn seiliedig ar ddysgeidiaeth ac athrawiaeth yr Eglwys Gatholig Rufeinig yw **diwinyddiaeth Gatholig**. Ei phrif ffynhonnell ydy'r Ysgrythur Lân, hynny yw testunau'r Beibl Cristnogol a gydnabyddir yn ganonaidd gan yr Eglwys Gatholig, ynghyd â'r hyn a elwir y traddodiad sanctaidd. Dywedir bod gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig, yn rhinwedd yr olyniaeth apostolaidd a hawliai'r Pab, awdurdod arglwyddol () i ddehongli'r Beibl.

Cytunwyd ar brif ddysgeidiaeth yr Eglwys Fore mewn cynghorau eglwysig, megis Cyngor Cyntaf Nicaea (325), a chrynhoid credoau'r grefydd mewn cyffesion ffydd, yn enwedig Credo'r Apostolion a Chredo Nicaea. Yn yr Oesoedd Canol, datblygodd diwinyddiaeth Gatholig ar y cyd ag athroniaeth ysgolaeth ym mhrifysgolion Cristnogol Ewrop. Yn sgil Cyngor Trent (1545–63), datblygodd diwinyddiaeth amddiffynnol ymhlith Catholigion mewn ymateb i'r Diwygiad Protestannaidd. Ers yr 16g, cyhoeddir catecismau sydd yn amlinellu athrawiaeth grefyddol yr Eglwys Gatholig Rufeinig.

## Diwinyddiaeth systematig 
## Diwinyddiaeth foesol a dysgeidiaeth gymdeithasol 
## Diwinyddiaeth ysbrydol a chyfriniaeth 
## Eglwyseg 
## Cyfeiriadau 

Catholig
Categori:Yr Eglwys Gatholig Rufeinig
Richarlison de Andrade

Mae **Richarlison de Andrade** neu, fel arfer, **Richarlison** (ganwyd yn Brasil, 10 Mai 1997) yn bêl-droediwr sy'n chwarae i Tottenham Hotspur a thîm cenedlaethol Brasil.

Enillodd ei gap cyntaf i uwch-dîm Brasil yn 2018 - yn erbyn Unol Daleithiau America, a phedwar diwrnod wedyn, sgoriodd ei gôl cyntaf yn erbyn El Salvador.

## Gyrfa Clwb
Roedd Richarlison yn chwarae i Fluminese yn Brasil ac roedd yn dangos llawer o addewid gan chwarae tymor llawn yn Uwch Gynghrair Brasil gan sgorio 8 gôl yn 12 gêm. Yn Awst 2017 arwyddodd Watford Richarlison am ffi o £12 miliwn. Rheolwr Watford ar yr pryd oedd Marco Silva a dyfynnodd Richarlison fod oedd Silva fel tad iddo, gan ddod yr holl ffordd allan i Frasil er mwyn ei arwyddo. Chwaraeodd Richarlison pob gem i Watford yn yr Uwch Gynghrair yn 2017-18 gan sgorio pum gôl.

Yng Ngorffennaf 2018, symudodd Richarlison i Everton am ffi o £35 miliwn - gan ailgyfuno'r chwaraewr hefo'i cyn-rheolwr Marco Silva. Mae o'n gwisgo rhif 30 ar gefn ei grys. Sgoriodd ei gôl cyntaf i Everton yn erbyn Wolverhampton Wanderers mewn gem cydradd o 2-2. Sgoriodd Richarlison y ddwy gôl i Everton yn y gêm yma.

## Bywyd personol
Mae Richarlison wedi'i llofnodi hefo Nike am cyfnod o dri mlynedd yn 2015. Er bod o'n chwarae yn Lloegr dydy o ddim yn siarad Saesneg ac felly mae o wedi dechrau dysgu Saesneg ac mae'n cael tri gwers pob wythnos. Mae'n chwaraewr frwd o'r gem Counter-Strike ac mae'n chwarae'r gem hefo'i ffrindiau o Frasil.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Pêl-droedwyr Brasilaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Ffractal

Set fathemategol yw ***ffractal*** sy'n ail-adrodd mewn modd anfeidraidd. Fe'u gwelir yn aml ym myd natur oherwydd eu tueddiad i ymddangos yn debyg ar bob graddfa, fel y gwelir wrth chwyddo'r Set Mandelbrot yn fwy ac yn fwy, ar y dde. Mae ffractalau yn dangos patrymau tebyg ar raddfeydd gynyddol fychan, sydd hefyd yn cael ei ddisgrifio fel 'cymesuredd ehangol' neu 'gymesuredd datblygol'; os yw'r dyblygiad hwn yn union yr un fath ar bob graddfa, fel gyda'r sbwng Menger, fe'i gelwir yn "batrwm hunan-debygol" (*self-similar pattern*).

Mae ystyr wahanol i'r gair "ffractal" ar lawr gwlad ag i'r mathemategwr: o ddydd i ddydd, caiff ei ddefnyddio i ddisgrifio patrwm celfyddydol, yn hytrach na'r fathemateg sydd wrth gefn y gwaith. Mae'n anodd diffinio'r cysyniad mathemategol yn ffurfiol, hyd yn oed ar gyfer mathemategwyr, ond gellir deall rhai nodweddion allweddol gydag ychydig o gefndir mathemategol. Gellir nodi yma ei fod yn debyg i'r sbeiral mewn rhai agweddau: mae'n ailadrodd, ac yn anfeidraidd yn y ddau ben - wrth fynd i mewn o'r  sbeiral ac wrth iddo chwyddo'n fwy.

Mae'r elfen o "raddfa" a "hunan-debygrwydd" yn dod yn fwy eglur pan feddyliwn am gamera'n zwmio i fewn, gan chwyddo'r llun, fel y gwelir y manylion lleiaf. Ond gyda lens, ceir terfyn i'r chwyddo; gyda ffractaliaeth gellir parhau i chwyddo i mewn i'r llun yn ddiddiwedd, gyda'r patrwm yn ailadrodd drosodd a throsodd.

## Cyfeiriadau
Categori:Strwythurau mathemategol
Categori:Topoleg
Llinell rif

Mewn mathemateg sylfaenol, mae **llinell rif** yn ddarlun o linell geometrig, syth, graddedig sy'n cynrychioli rhifau real, ac a ddynodir gan \mathbb{R}. Tybir bod pob pwynt are y linell yn cyfateb i rif real, a phob rhif real yn cyfateb i bwynt.

Mae'r cyfanrifau yn aml yn cael eu dangos fel pwyntiau wedi'u marcio'n arbennig a'u gosod yn drefnus gyda'r gofod rhyngddynt yn gyfartal.
Er nad yw'r ddelwedd hon ond yn dangos yr holl gyfanswm o -9 i 9, mae'r llinell mewn gwirionedd yn cynnwys yr holl rifau real, gan barhau am byth ym mhob cyfeiriad. Mae hefyd yn cynnwys y rhifau sydd heb eu marcio rhwng y cyfanrifau e.e. 1.5 neu 1.57. Fe'i defnyddir yn aml fel cymorth wrth addysgu adio a thynnu syml, yn enwedig fel canllaw er mwyn egluro rhifau negyddol. Canllaw tebyg yw'r thermomedr.

center

Mewn mathemateg pellach, mae'r termau *llinell rif real*, neu *linell real* yn cael eu defnyddio fel arfer i nodi'r cysyniad uchod fod pob pwynt ar linell syth yn cyfateb i un rhif real, a'r gwrthwyneb.

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemateg elfennol
Categori:Systemau cyfesurynnol
Renia Spiegel

Awdur dyddiadur a barddoniaeth o gyfnod yr Holocost oedd **Renia Spiegel** (18 Mehefin 1924 – 30 Gorffennaf 1942). Fe'i ganwyd yn ferch i Rose a Bernard Spiegel ac yn chwaer hŷn i Ariana yn Uhryńkowcach yr hyn a oedd ar y pryd ardal (powiat) o fewn talaith Ternopil, bellach sy'n rhan Wcráin ac fe'i elwir yn Uhrynkivtsi. Fe fu farw'n ifanc, newydd droi ei phenblwydd yn 18 mlwydd  yng nghetto Przemysl oherwydd ei thras Iddewig. Roedd wedi ysgrifennu dyddiadur a oedd yn cynnwys barddoniaeth ymysg adroddiadau eraill o'i bywyd o fewn y ghetto'n ystod cyfnod yr Holocost.

## Bywgraffiad 
Cafodd ei magu yn Uhryńkowcach lle roedd ei thad yn dir feddiannwr. Bu i'w chwaer iau Arianna, dyfu i fod yn actores yn ystod yr ugain mlynedd rhwng y rhyfeloedd, ac fe'i gelwir gan y wasg yn "y Shirley Temple o Wlad Pwyl". Ym mis Ionawr 1939, aeth Renia i fyw gyda'i nain a'i thaid yn Przemysl, lle bu'n ddisgybl yn yr ysgol i ferched y dref sef Ysgol Marii Konopnickiej, a bu'n cyhoeddi ei barddoniaeth ym mhapur newydd yr ysgol.

Dechreuodd ysgrifennu ei dyddiadur ar 31 Ionawr 1939 a oedd erbyn ei ddiwedd wedi cyrraedd bron i 700 tudalen o hyd. Yn dilyn Rhyfel Amddiffynnol 1939 (Wojna obronna 1939 roku) a'r  ymosodiad Sofietaidd ar Wlad Pwyl ym mis Medi 1939. Arhosodd Renia Spiegel ac Ariana'n y dref, a oedd yn o fewn y ffiniau  parth tiriogaeth yr Undeb Sofietaidd a oedd wedi ei gytuno gan yr Almaen â'r Undeb Sofietaidd yng Nghytundeb Ffiniau Almaenig-Sofietaidd 06.10.39. Yn dilynymddygiad ymosodol y drydedd Reich ar yr Undeb Sofietaidd a gorchfygaeth gyfan yNatsïaid o Przemysla, fe orfodwyd Renia a holl Iddewon yr ardal i symud i ghetto o fewn y dref. Fe saethwyd Renia Spiegel yn farw gan y Natsïaid yn y ghetto ddyddiau'n unig ar ôl cyrraedd ei phenblwydd yn ddeunaw oed ar 30 Gorffennaf 1942.

## Coffâd 
Yn 2015, cychwynnodd Elizabeth Bellak (Ariana) sefydliad a enwyd ar ôl ei chwaer sef Sefydliad Renee Spiegel, ac yn yr un flwyddyn trefnwyd gan y sefydliad i gael y cystadleuaeth barddoniaeth. Mae  Sefydlaid Renee Spiegel ar gyfer annog pobl ifanc hyd at 20 oed o amgylch y byd i farddoni yn yr iaith Bwyleg. Cyhoeddwyd  rhifyn cyntaf o ddyddiadur Reina Spiegel ym Mhwyleg ym Mehefin 2016. Mae cynlluniau ar y gweill i wneud ffilm am Renia ac Ariana Spiegel gan Tomas Magierskiego, sef awdur y sgript, *Dyddiadur Renia Spiegel *a chyfarwyddir gan Barbara Płocice. Datgannwyd y cynlluniau fel rhan o'r 8fed Dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Cofio o Dioddefwyr yr Holocost yn y Carpathians, yn ogystal ag yn y Teatrze Kamienica w Warszawie ar 14 Medi 2016.

## Gweler hefyd 
* Anne Frank
* Hana Goldszajd
* Rutka Laskier
* David Rubinowicz

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Sefydliad Renia Spiegel

Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Yr Holocost
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Merched yr 20fed ganrif
John Edward Jones (Nevada)

Roedd **John Edward Jones** (5 Rhagfyr 1840 – 10 Ebrill 1896) yn wleidydd o'r Unol Daleithiau. Ef oedd wythfed Llywodraethwr Talaith Nevada. Roedd yn aelod o'r Blaid Arian (cyn blaid yn yr UD oedd yn cefnogi mwy o ryddid i fathu arian) .

## Bywgraffiad 
Ganed Jones yn Llanfihangel yng Ngwynfa, Sir Drefaldwyn, yn fab i Edward Jones a Mary ei wraig. Fodd bynnag symudodd ei deulu i Iowa ym 1856. Derbyniodd ei addysg elfennol yn ysgolion cyffredin ei Gymru frodorol. Graddiodd o Brifysgol Talaith Iowa ym 1865. Priododd Elizabeth Weyburn ar 25 Tachwedd, 1880, bu iddynt ddau o blant, Edith ac Arvin.

## Gyrfa 
Fel dyn ifanc, bu Jones yn gweithio fel glowyr, ffermwr ac athro. Ym 1867, bu'n gweithio ar adeiladu'r Rheilffordd Union Pacific. Wrth ymgartrefu yn Eureka, Nevada ym 1869, bu'n chware ran wrth drefnu milisia Nevada ym 1876 gan gael ei ddyrchafu'n uwchgapten.

Bu Jones yn gweithio ym meysydd mwyngloddio ac amaethyddiaeth hyd 1883, pan gafodd ei benodi'n Ddirprwy Gasglwr Refeniw Mewnol Nevada. O 1886 i 1894, roedd yn Syrfëwr Cyffredinol Nevada, gan wasanaethu am ddau dymor.

Ymddiswyddodd Jones o swydd y Syrfëwr Cyffredinol, ym 1894 er mwyn sefyll fel ymgeisydd yn yr etholiad ar gyfer penodi Llywodraethwr Nevada ar docyn y Blaid Arian (*The Silver Party*). Enillodd yr etholiad gan gychwyn ar ei waith fel Llywodraethwr ym mis Ionawr 1895. Yn ystod ei ddaliadaeth, cefnogodd rhaglenni dyfrhau a sefydlodd llyfrgell gyhoeddus gyntaf y wladwriaeth yn Reno, Nevada. Yn ystod ei gyfnod fel llywodraethwr bu'n fyw yn Carson City, Nevada. Wedi derbyn diagnosis meddygol o ganser yn nhymor yr Hydref 1895, cymerodd gyfnod o absenoldeb, gan roi cyfrifoldebau'i swydd i'r Is lywodraethwr Reinhold Sadler. Teithiodd i San Francisco, California i geisio gwellhad.

## Marwolaeth 
Bu farw Jones, wedi colli ei frwydr gyda chanser, ar 10 Ebrill 1896, yn San Francisco yn 55 mlwydd oed. Claddwyd ei weddillion ym Mynwent Lone Mountain, Carson City, Nevada.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Dydd y Cofio

**Dydd y Cofio** neu **Ddydd y Coffa **yw'r diwrnod a ddynodir i goffau diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, a'r rhai a laddwyd yn y gwrthdaro hwnnw, yn arbennig y rhai a oedd yn gwasanaethu mewn lluoedd arfog. Tarddodd Dydd y Cofio o Ddydd y Cadoediad, sy'n cael ei gynnal ar 11 Tachwedd am mai ar y dyddiad hwnnw y daeth y Rhyfel Byd Cyntaf i ben yn 1918. Peidiodd yr ymladd yn ffurfiol "ar yr unfed awr ar ddeg, ar yr unfed diwrnod ar ddeg, ar yr unfed mis ar ddeg", yn unol a'r cadoediad a arwyddwyd gan gynrychiolwyr yr Almaen a'r Entente rhwng 5ː12 a 5ː20 y bore hwnnw. Daeth y Rhyfel Byd Cyntaf i ben yn swyddogol gydag arwyddo Cytundeb Versailles ar 28 Mehefin 1919.
bawd|Nodi Sul y Cofio yn Senedd Cymru, 2009.

Cynhaliwyd y digwyddiad cyntaf i gofnodi'r dyddiad gan frenin Lloegr George V. Cynhaliwyd gwledd ym Mhalas Buckingham ar 10 Tachwedd 1919 i anrhydeddu Arlywydd Ffrainc, a Dydd y Cadoediad ar dir y palas y bore canlynol. Mae'n cael ei weld fel achlysur sy'n cael ei nodi yng ngwledydd y Gymanwlad yn benodol. Yn Iwerddon, er enghraifft, cynhelir Diwrnod Cenedlaethol o Goffhad ym mis Gorffennaf. Er i nifer o Wyddelod ymladd ym myddin Prydain, mae Dydd y Cofio wedi bod yn destun dadleuol yno. Yng Nghymru, mae Sul y Cofio yn cael ei gynnal ar y dydd Sul agosaf at 11 Tachwedd. Cynhelir gwasanaethau coffa ar y dyddiad hwnnw, yn aml wrth gofebau. Bydd munud neu ddau funud o ddistawrwydd yn aml yn cael ei gynnwys mewn gwasanaethau, gyda'i ddechrau a'i ddiwedd yn cael eu nodi gan swn penodol.

Daeth y pabi coch yn arwydd Dydd y Cofio oherwydd y gerdd "In Flanders Fields" gan y meddyg o Ganada Lefftenant-Cyrnol John McCrae. Ar ôl darllen y gerdd, ysgrifennodd yr Athro Moina Michael o Brifysgol Georgia y gerdd "We Shall Keep the Faith," a gwneud adduned i wisgo'r pabi coch ar y dyddiad hwnnw. Ymledodd yr arferiad trwy Ewrop a gwledydd yr Ymerodraeth Brydeinig a'r Gymanwlad o fewn tair blynedd. Bu Madame Anne E. Guerin yn hyrwyddo'r arferiad yn ddiflino yn Ewrop a gwledydd y Gymanwlad. Yng ngwledydd Prydain, aeth yr Uwch-gapten George Howson ati i feithrin yr achos gyda chefnogaeth y Cadfridog Haig. Gwisgwyd pabi am y tro cyntaf yn seremoni 1921. Gwisgwyd pabi go iawn i ddechrau. Roedd y pabi yn blodeuo ar draws rhai o'r meysydd a welodd frwydro ffyrnig yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Daeth y lliw coch yn symbol o'r gwaed a dywalltwyd yn y rhyfel.

## Gweler hefyd
* Pabi gwyn
* Cymdeithas y Cymod

## Cyfeiriadau
Categori:Cofebion rhyfel
Categori:Heddwch
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
The Vampire Diaries

Cyfres deledu drama goruwchnaturiol o'r Unol Daleithiau yw ***The Vampire Diaries*** a ddatblygwyd gan Kevin Williamson a Julie Plec, yn seiliedig ar y gyfres lyfrau poblogaidd o'r un enw a ysgrifennwyd gan L. J. Smith. Cafodd y gyfres ei ddangos ar The CW rhwng 10 Medi 2009 a 10 Mawrth 2017, gan gynhyrchu 171 pennod dros wyth tymor.

## Trosolwg
Mae'r gyfres wedi'i gosod yn nhref ffuglennol Mystic Falls, Virginia, tref sy'n gyfrifol am hanes rhyfeddol ers ei setliad o ymfudwyr o Loegr Newydd ddiwedd y 19eg ganrif. Mae'n dilyn bywyd Elena Gilbert (Nina Dobrev), merch yn eu harddegau sydd newydd golli'i rhieni mewn damwain car, wrth iddi syrthio mewn cariad â fampir 162 oed, o'r enw Stefan Salvatore (Paul Wesley). Mae eu perthynas yn dod yn fwy cymhleth wrth i frawd hyfryd Stefan, Damon Salvatore (Ian Somerhalder) ddychwelyd, gyda chynllun i ddod o hyd i'w hen gariad Katherine Pierce, fampir sy'n edrych yn union fel Elena. Er bod Damon yn groes a'i frawd i ddechrau oherwydd ei fod wedi ei orfodi i fod yn fampir, mae'n cysoni â Stefan yn ddiweddarach ac yn cwympo mewn cariad ag Elena, gan greu triongl cariad ymhlith y tri. Mae'r ddau frawd yn amddiffyn Elena gan eu bod yn gwynebu eu gelynion a bygythiadau amrywiol i'w tref, gan gynnwys Katherine. Mae hanes y brodyr a mytholeg y dref yn cael eu datgelu trwy gefnogaeth fras wrth i'r gyfres fynd rhagddo.

## Prif gymeriadau
* Nina Dobrev- Elena Gilbert
* Ian Somerhalder- Damon Salvatore
* Paul Wesley- Stefan Salvatore
*Candice King - Caroline Forbes
*Matthew Davis  - Alaric Saltzman 
*Kat Graham  - Bonnie Bennet
*Zach Roerig - Matt Donovan 
*Michael Trevino - Tyler Lockwood 
*Steven R. McQueen - Jeremy Gilbert

## Cyfeiriadau
Categori:Rhaglenni teledu'r 2000au
Categori:Rhaglenni teledu'r 2010au
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Rhaglenni teledu The CW
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Beauty and the Beast (ffilm 2017)

bawd|Dan Stevens yn Premiere *Beauty and the Beast*, 2 Mawrth 2017
Ffilm ffantasi gerddorol Americanaidd yw ***Beauty and the Beast***  a ysgrifennwyd gan Bill Condon o sgrin sgript a ysgrifennwyd gan Stephen Chbosky ac Evan Spiliotopoulos, a chyd-gynhyrchwyd gan Walt Disney Pictures a Mandeville Films, **Beauty yw Beauty and the Beast**.

## Prif Gast
Mae'r ffilm yn ail-lunio ffilm animeiddiedig Disney o'r un enw, yn ei hun, yn addasiad o stori ffeithiol 18g Jeanne-Marie Leprince de Beaumont. Mae'r ffilm yn cynnwys cast ensemble sy'n cynnwys Emma Watson a Dan Stevens fel y cymeriadau enwog gyda Luke Evans, Kevin Kline, Josh Gad, Ewan McGregor, Stanley Tucci, Audra McDonald, Gugu Mbatha-Raw, Ian McKellen, ac Emma Thompson mewn rolau ategol .

## Ymateb
Cafodd y ffilm adolygiadau ffafriol yn gyffredinol, gyda llawer yn canmol y perfformiadau a'i ffyddlondeb i'r ffilm animeiddiedig wreiddiol, yn ogystal ag elfennau o gerddorol, arddull weledol, gwerthoedd cynhyrchu a sgôr Broadway, er ei fod yn derbyn beirniadaeth ar gyfer rhai o'r dyluniadau cymeriad a ei gormod o debygrwydd i'r gwreiddiol.  Gostiodd y ffilm dros $1.2 biliwn yn fyd-eang, gan ddod yn ffilm gerddorol fyw-weithredol uchaf, a'i gwneud yn ffilm ail-gyflym o 2017, y ffilm degfed uchaf erioed yng Ngogledd America a'r 14eg uchaf- ffilm gros o bob amser. Derbyniodd y ffilm bedwar enwebiad yn y 23ain Gwobr Gwobrau Beirniaid a dau enwebiad yn y 71ain Gwobr Ffilm Academi Brydeinig. Derbyniodd hefyd enwebiadau Gwobrau'r Academi ar gyfer y Dylunio Cynhyrchu Gorau a'r Dylunio Gwisgoedd Gorau yn y 90fed Gwobr Academi.

## Plot
Mae yna enchantress hardd sy'n cael ei chuddio fel hen ddyngarw yn cyrraedd castell yn ystod bêl ac yn cynnig y llu, tywysog a dynol, rhosyn yn gyfnewid am gysgod rhag storm. Pan fydd yn gwrthod, mae'n datgelu ei hunaniaeth. Er mwyn cosbi y tywysog am ei ddiffyg tosturi, mae'r enchantress yn ei drawsnewid i anifail a'i weision i mewn i wrthrychau cartref, yna yn diddymu'r castell, y tywysog a'i weision o atgofion eu hanwyliaid. Mae hi'n colli sillafu ar y rhosyn ac yn rhybuddio'r tywysog y bydd y melltith yn cael ei dorri dim ond os yw'n dysgu caru un arall, ac yn ennill eu cariad yn ôl, cyn i'r petal olaf ddod i ben.

## Ymateb
Cafodd y ffilm ymateb ffafriol gan y beirniaid a'r cyhoedd. Nododd y wefan *Rotten Tomoatoes* sgôr cymharol uchel o 71% i'r ffilm, tra cafodd y ffilm sgôr o 81% gan y gynulleidfa.

## Dolenni
*Beauty and the Beast ar IMDb
*Gwefan Disney 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Prosiect Wici Môn
Grenville Morris

Roedd **Arthur Grenville Morris** (13 Ebrill 1877 - 27 Tachwedd 1959) yn chwaraewr pêl droed rhyngwladol o Gymru a enillodd 21 cap rhyngwladol i Gymru. Ef yw'r sgoriwr gyda'r nifer o goliau a sgoriwyd erioed ar gyfer Nottingham Forest gyda 217 o goliau. Chwaraeodd hefyd ar gyfer tîm Swindon Town.

## Cefndir
Ganwyd Morris yn Llanfair-ym-muallt yn fab i Philip S Morris, fferyllydd a Jane ei wraig.

Cafodd rhywfaint o addysg yn Ellesmere College, Swydd Amwythig rhwng Ma1 1892 a Rhagfyr 1893.

Ym 1902 priododd Hariet Marian (Minnie) Scrimgeour (1880 - 1950) yn Nottingham, bu iddynt un ferch. Roedd Mrs Morris hefyd yn amlwg yn y byd chwaraeon. Yn chwarae golff a thenis, bu'n capten ar dîm tenis merched swydd Nottingham am gyfnod o bum mlynedd 

## Gyrfa clwb
### Aberystwyth a Swindon Town
Cychwynnodd ei yrfa pêl-droed yn chware i dîm Aberystwyth, yno llwyddo i sgorio dros 100 o goliau mewn dim ond 75 o gemau. Symudodd o Aberystwyth i Swindon Town yn gynnar ym 1897, wedi ei lofnodi fel chwaraewr amatur. Gwnaeth ei ymddangosiad gyntaf mewn gem a enillwyd 4-0 oddi gartref yn Northfleet ar 6 Chwefror, 1897.  Aeth ymlaen i chwarae 50 gêm i Swindon gan sgorio 44 o goliau i'r clwb. Cafodd cytundeb proffesiynol gan y clwb ym mis Hydref 1897. Roedd yn un o chwaraewyr gorau ei genhedlaeth ac fe'i gelwid yn *dywysog y mewnwyr*.
### Nottingham Forest
Cafodd Morris ei drosglwyddo i Nottingham Forest ym 1898  am swm o £200, arian mawr ar y pryd, bron cymaint o arian ag oedd Swindon yn casglu wrth y giât mewn tymor lawn.. Mewn saith o'r deg tymor bu'n chwarae efo'r tîm ef oedd y sgoriwr uchaf. Sgoriodd ddwywaith ym muddugoliaeth fwyaf erioed y clwb pan gurwyd tîm Leicester Fosse 12-0 ym 1909 mewn gêm dyngedfennol i osgoi darostyngiad i'r ail adran.

## Gyrfa ryngwladol
Enillodd ei gap lawn Gymreig gyntaf yn 18 oed ym 1896 mewn gêm yn erbyn Iwerddon yn y Cae Ras, Wrecsam. Enillodd Cymru 6 - 0 gyda Morris yn sgorio'r bedwaredd gôl trwy beniad. Roedd ei ail ymddangosiad yn erbyn Lloegr  yn y gêm bêl droed cyntaf i'w chware ar Barc yr Arfau  yn drychineb i Gymru  gyda'r ymwelwyr yn ennill o 9 gôl i 1. Aeth ymlaen i chwarae 21 gwaith dros ei wlad.

Daeth ei gap Cymreig olaf ar 11 Mawrth 1912 yn erbyn Lloegr. Sgoriodd gyfanswm o naw gôl mewn pêl-droed rhyngwladol.

## Ystadegau
### Clwb
### Rhyngwladol
bawd|300px|Tîm Cymru v Lloegr 1896 (Morris yw rhif 4 yn y llun)

## Tu allan i bêl droed
bawd|chwith|Hysbyseb i fusnes cludo glo Morris
Wrth chware fel amatur yn Aberystwyth a Swindon bu Morris yn ennill ei damaid trwy weithio fel peiriannydd trydanol.. Wedi priodi prynodd iard gwerthu a chludo glo yn Nottingham .

Yn ogystal â chware pêl-droed roedd Morris yn cael ei ystyried yn chwaraewr tenis penigamp, ac yn un o obeithion mawr Gymru i ragori yn Wimbeldon. Wedi troi yn chwaraewr proffesiynol trwy dderbyn tâl am chware pêl-droed roedd yn rhaid iddo roi'r gorau i denis a oedd yn cael ei hystyried yn gamp amatur ar y pryd. Ond parhaodd i fod yn hyfforddwr tenis hyd at doriad yr Ail Ryfel Byd 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Marwolaethau 1959
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Mamma Mia! Here We Go Again

***Mamma Mia! Mae Here We Go Again*** yn ffilm gomedi ramantus gerddorol jukebox 2018 a ysgrifennwyd ac a gyfarwyddwyd gan Ol Parker, o stori gan Parker, Catherine Johnson, a Richard Curtis. Mae'n ddilyniant i ffilm 2008 Mamma Mia !, sydd yn ei dro yn seiliedig ar gerddoriaeth yr un enw gan ddefnyddio cerddoriaeth ABBA. Mae'r ffilm yn cynnwys cast ensemble, gan gynnwys Lily James, Amanda Seyfried, Christine Baranski, Julie Walters, Pierce Brosnan, Andy García, Dominic Cooper, Colin Firth, Stellan Skarsgård, Jessica Keenan Wynn, Alexa Davies, Jeremy Irvine, Josh Dylan, Hugh Skinner , Cher, a Meryl Streep. Cyngerdd a dilyniant, mae'r plot yn cael ei osod ar ôl digwyddiadau'r ffilm gyntaf, ac mae hefyd yn cynnwys darluniau fflach i 1979, gan ddweud stori Donna Sheridan yn cyrraedd arys Kalokairi a'i chyfarfodydd cyntaf gyda thri thad posib Sophie ei merch.

## Plot
Mae Sophie Sheridan yn paratoi ar gyfer ailagor mawr gwesty ei mam Donna, yn dilyn marwolaeth Donna flwyddyn yn gynharach. Mae hi'n ofidus am nad yw dau o'i thadau, Harry a Bill, yn gallu ei gwneud hi'n ailagor ac mae hi'n cael trafferth yn ei pherthynas ag Sky, sydd ym Efrog Newydd, dros ei bod yn cofio bywyd ei mam.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Prosiect Wici Môn
Riverdale

Cyfres deledu dramatig Americanaidd yw ***Riverdale*** sy'n seiliedig ar gymeriadau o'r Archie Comics.

Cafodd y gyfres ei addasu ar gyfer The CW gan brif swyddog creadigol Archie Comics, Roberto Aguirre-Sacasa, ac fe'i cynhyrchir gan Warner Bros. Television a CBS Studios Studios, mewn cydweithrediad â Berlanti Productions ac Archie Comics. Wedi'i greu'n wreiddiol fel addasiad ffilm nodweddiadol ar gyfer Warner Bros. Pictures a chafodd y syniad ei ail-ddychmygu fel cyfres deledu ar gyfer Fox. Yn 2015, symudodd y datblygiad ar y prosiect i The CW, lle archebwyd y gyfres ar gyfer peilot. Cynhelir y ffilmio yn Vancouver, British Columbia.

## Cymeriadau
Mae'r gyfres yn cynnwys cast yn seiliedig ar gymeriadau Archie Comics, gyda KJ Apa yn rôl Archie Andrews; Lili Reinhart fel Betty Cooper, Camila Mendes fel Veronica Lodge, a Cole Sprouse fel Jughead Jones, adroddwr y gyfres. Mae'r cast hefyd yn cynnwys Madelaine Petsch fel Cheryl Blossom, Ashleigh Murray fel Josie McCoy, Casey Cott fel Kevin Keller, Charles Melton a Ross Butler fel Reginald "Reggie" Mantle a Vanessa Morgan fel Toni Topaz. Mae cymeriadau eraill yn y gyfres yn cynnwys rhieni'r prif gymeriadau: Luke Perry fel Fred Andrews, Mädchen Amick fel Alice Cooper, Marisol Nichols a Mark Consuelos fel Hermione a Hiram Lodge, a Skeet Ulrich fel FP Jones.

Cychwynodd y gyfres ar 26ain o Ionawr, 2017 i adolygiadau cadarnhaol. Cynhaliwyd premiwm 22-bennod ail-raglen ar yr 11eg o Hydref, 2017, a ddaeth i ben ar yr 16eg o Fai, 2018. Ar yr 2ail o Ebrill, 2018, adnewyddodd The CW y gyfres am drydedd tymor, a gynhaliwyd ar y 10fed o Hydref, 2018.

Categori:Cyfresi teledu
Categori:Prosiect Wici Môn
Jordan Pickford

Mae **Jordan Pickford** (ganwyd 7 Mawrth 1994) yn chwaraewr pêl-droed sy'n chwarae i Everton ac Lloegr. Chwaraeodd Pickford mewn timau academi, ieuenctid a hefyd yr uwch-dim yn Sunderland. Yn 2017 ymunodd ag Everton am ffi o £25 miliwn. Mae Pickford wedi cynrychioli Lloegr ar lefelau dan-16, dan-17, dan-18, dan-19, dan-20 a hefyd dan-21. Derbyniodd ei alwad cyntaf i'r tîm cyntaf yn Rhagfyr 2017 lle dechreuodd mewn gêm gyfeillgar yn erbyn Yr Almaen. Pickford oedd dewis Gareth Southgate am y prif gôl-geidwad i dwrnament Cwpan y Byd 2018.

## Ystadegau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1994
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Egin pêl-droedwyr
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Cellfur

Haen strwythurol o gwmpas rhai mathau o gelloedd yw **cellfur**, ychydig y tu allan i'r gellbilen. Gall fod yn wydn, yn hyblyg, ac weithiau'n anhyblyg. Mae'n cefnogi'r gell, yn strwythurol ac yn ei hamddiffyn. Mae hefyd yn gweithredu fel hidlydd. Mae cellfuriau'n bresennol yn y rhan fwyaf o brocariotau (heblaw am facteria mycoplasma), algâu, planhigion a ffwng, ond anaml iawn mewn ewcaryotau eraill gan gynnwys anifeiliaid.

Un o brif swyddogaethau'r gellfur yw i weithredu fel cynhwysydd gwasgedd, gan atal gor-ehangiad y gell pan ddaw dŵr i mewn, drwy osmosis.

Mae cyfansoddiad cellfuriau'n amrywio rhwng rhywogaethau a gall ddibynnu ar y math o gell a'r cam o fewn ei datblygiad. Ffurfir cellfuriau cynradd celloedd planhigion tir o'r polysaccharidau seliwlos, hemiseliwlos a phectin. Yn aml, mae polymerau eraill fel lignin, suberin neu cutin yn ymsefydlu o fewn waliau'r gellfur. Mae cellfuriau algâu yn cynnwys glycoproteinau a polysacaridau (e.e. carageenan ac agar), ond ni cheir y rhain mewn planhigion y tir. Mewn bacteria, mae'r gellfur wedi'i wneud o beptidoglycan ac mewn ffwng, N-acetylglucosamin polymer chitin yw deunydd y gellfur.

## Gweler hefyd
*Cellbilen
## Cyfeiriadau
Categori:Organynnau
Categori:Anatomeg planhigion
Categori:Egin bioleg
Categori:Prosiect Wici Môn
Shelley Hennig

Mae **Shelley Catherine Hennig** (ganed 2 Ionawr 1987) yn actor a model o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Malia Tate ar rhaglen deledu MTV *Teen Wolf* ac am ennill y teitl "Miss Teen USA" yn 2004.

## Bywyd cynnar
Ganed Hennig yn Metairie, Louisiana. Enillodd y teitl "Miss Louisiana Teen USA" yn 2004.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
### Fideos cerddoriaeth
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Proffil Shelley Hennig  ar MTV
* Gwefan swyddogol Miss Teen USA 

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif

Categori:Prosiect Wici Môn
Modrwy (mathemateg)

Mewn mathemateg, mae **modrwy** yn un o'r strwythurau algebraidd sylfaenol a ddefnyddir mewn algebra haniaethol. Mae'n cynnwys set sydd â dau weithred deuaidd sy'n cyffredinoli gweithrediadau rhifyddol adio a lluosi. Trwy'r cyffredinoli hwn, mae theoremau rhifyddeg yn cael eu hymestyn i wrthrychau nad ydynt yn rhifiadol megis polynomialau, cyfresi, matricsau a ffwythiannau.

Mae'r fodrwy yn perthyn i "grŵp Abelaidd", gydag ail gweithrediad deuol, cysylltiol - a dosbarthol dros y weithrediadau'r grŵp Abelaidd. Mae gan y fodrwy, fel arfer, elfen unfathiant (*identity element*), ond nid gan bob awdur. Drwy estyniad o'r cyfanrifau, gelwir y gweithrediadau grŵp Abelaidd yn "adio" ac enw'r ail weithrediad deuaidd yn "lluosi".

Datblygwyd y cysyniad o fodrwy rhwng y 1870au a'r 1920au. Mae'r cyfranwyr allweddol yn cynnwys Dedekind, Hilbert, Fraenkel, ac Emmy Noether.  Ffurfiolwyd y cysyniad yn gyntaf o fewn damcaniaeth rhifau, a modrwyau polynomial o fewn geometreg algebraidd a damcaniaeth sefydlynnau (*invariant theory*). Wedi hynny, bu'r cysyniad yn ddefnyddiol mewn canghennau  eraill o fathemateg, megis geometreg a dadansoddiad mathemategol.

## Diffiniad 
Yr enghraifft enwocaf o fodrwy yw'r set o bob cyfanrif, \mathbb{Z}, sy'n cynnwys y rhifau

:.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;, −5, −4, −3, −2, −1, 0, 1, 2, 3, 4, 5,&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.

Mae nodweddion cyfarwydd ar gyfer adio a lluosi cyfanrifau yn gweithredu fel model ar gyfer gwirebau'r modrwyau.

Mae **modrwy** yn set *R* sydd a dau gweithrediad euaidd + ac **·** sy'n bodloni'r tri set o wirebau canlynol, a elwir yn **"wirebau modrwy"**

1. Mae *R* yn grŵp Abelaidd, dan adio, sy'n golygu fod:
:* (*a* + *b*) + *c* = *a* + (*b* + *c*) i bob *a*, *b*, *c* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, mae + yn gysylltiol).
:* *a* + *b* = *b* + *a* i bob *a*, *b* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, mae + yn gymudol (*commutative*).
:* Ceir yr elfen 0 o fewn *R* fel bod *a* + 0 = *a* am bob *a* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, 0 yw'r ychwanegyn unfathiant (*additive identity*)).
:* Am bob *a* yn *R* ceir −*a* yn *R* fel bod *a* + (−*a*) = 0&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, −*a* yw'r ychwanegyn gwrthdro (*additive inverse*) o *a*).
2. Monoid yw *R*, mewn lluosi, sy'n golygu fod:
:* (*a* · *b*) · *c* = *a* · (*b* · *c*) am bob *a*, *b*, *c* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, mae · yn gysylltiol).
:* Ceir yr elfen 1 yn *R* fel bod *a* · 1 = *a* a 1 · *a* = *a* am bob *a* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(hynny yw, 1 yw'r *multiplicative identity*).
3. Mae lluosi yn ddosbarthol, o ran adio:
:* *a* ⋅ (*b* + *c*) = (*a* · *b*) + (*a* · *c*) am bob *a*, *b*, *c* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(chwith-ddosbarthol).
:* (*b* + *c*) · *a* = (*b* · *a*) + (*c* · *a*) am bob *a*, *b*, *c* yn *R*&nbsp;&nbsp;&nbsp;(dde-ddosbarthol).

## Cyfeiriadau
Categori:Strwythurau mathemategol
Categori:Algebra haniaethol
Daniel Sharman

Mae **Daniel Andrew Sharman** (ganed 25 Ebrill 1986) yn actor o Sais o Hackney, yn Llundain. Mae'n mwyaf adnabyddus am ei rolau fel Troy Otto ar *Fear The Walking Dead*, Isaac Lahey ar *Teen Wolf* a Kaleb ar *The Originals*.

## Gyrfa
Dechreuodd Sharman actio fel plentyn pan oedd o'n naw oed. Aeth am glyweliad gyda'r Royal Shakespeare Company a cafodd ei ddewis allan o gannoedd o blant. Aeth Sharman i ysgol Mill Hill a hefyd yr ysgol addysg gelfyddol. Yn ystod ei flynyddoedd ysgol, perfformiodd Sharman yn y sioe *Kvetch* yn Ngŵyl Edinburgh Fringe.

Rhwng 2004 a 2007, astudiodd Sharman yn y London Academy of Music and Dramatic Art, lle enillodd radd BA.

Dechreuodd Sharman actio fel Isaac Lahey yn rhaglen MTV *Teen Wolf* yn 2012, a gadawodd y rhaglen ar ôl y trydydd cyfres i weithio ar brosiectau eraill.

Darllenodd y fersiwn clywedol o lyfr Cassandra Clare, *Clockwork Princess*.

## Bywyd personol
Roedd Sharman mewn perthynas gyda'i gyd-seren ar *Teen Wolf*, Crystal Reed, rhwng 2011 a 2013.

Mae Sharman yn cefnogi tîm pêl-droed Seisnig Arsenal.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
### Cynhyrchydd
### Fideos cerddoriaeth
## Gwobrau ac enwebiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Prosiect Wici Môn
Linden Ashby

Mae **Clarence Linden Garnett Ashby III** (ganed 23 Mawrth 1960) yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôlau fel Johnny Cage yn y ffilm *Mortal Kombat*, Dr. Brett Cooper ar *Melrose Place* a fel Sheriff Noah Stilinski yng nghyfres MTV *Teen Wolf*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Melissa Ponzio

Mae **Melissa Ponzio** (ganed 3 Awst 1972) yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Melissa McCall yng nghyfres MTV *Teen Wolf* a fel Karen ar *The Walking Dead*. Yn diweddar, mae Ponzio wedi serennu fel Donna Robbins yn *Chicago Fires*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
JR Bourne

Mae **David Bourne** (ganed 8 Ebrill 1970), a adnabwyd yn broffesiynol fel **JR Bourne**, yn actor o Ganada sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôlau fel Martouf yn *Stargate SG-1* a Chris Argent ar raglen MTV *Teen Wolf*. Ers haf 2017, roedd Bourne yn ymddangos wrth ochr Paula Patton ar gyfres ddrama ABC *Somewhere Between*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Prosiect Wici Môn
Ian Bohen

Mae **Ian Stuart Bohen** (ganed 24 Medi 1976) yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Peter Hale yn y cyfres MTV *Teen Wolf*. Mae Bohen hefyd wedi ymddangos fel Roy Hazelitt ar raglen AMC *Mad Men*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Potel chwyth

bawd|Cerddorion yn chwarae poteli chwyth

Offeryn cerddorol yw **potel chwyth** sy'n cynhyrchu sain pan fydd cerddor yn chwythu aer dros agoriad botel. Mae poteli chwyth, fel y jwg cerddorol, weithiau yn cael eu defnyddwyr gan berfformwyr cerddoriaeth werin.

Mae poteli chwyth yn cynhyrchu sain trwy golofn o aer sy'n dirgrynu, a gellir eu twinio trwy ychwanegu dwr neu dywod iddynt. Mae'r nodyn rhif 76 (neu 77 os yw'r rhifo yn dechrau gydag 1) ym manyleb General MIDI wedi ei aseinio i'r botel chwyth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aeroffonau
Ryan Kelley

Mae **Ryan Jonathan Kelley** (ganed 31 Awst 1986) yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôlau fel Jordan Parrish yn y rhaglen MTV *Teen Wolf* a fel Ben Tennyson yn *Ben 10*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Gofod un dimensiwn

]]
Mewn ffiseg a mathemateg, gall dilyniant o rifau nodi lleoliad mewn gofod n-ddimensiwn. Pan , gelwir y set o bob lleoliad o'r fath yn **"ofod un-dimensiwn"**. Fe'i hysgrifennir hefyd fel **gofod 1D** a **gofod un dimensiwn**. Mae'r llinell rif yn enghraifft o ofod un-dimensiwn, lle gellir disgrifio lleoliad pob pwynt arno gan un rhif.

Mewn geometreg algebraidd mae sawl strwythur sy'n dechnegol un-dimensiwn ond cyfeirir ato mewn termau eraill. Mae maes *k* yn ofod fector un-dimensiwn dros ei hun. Yn yr un modd, mae'r linell dafl (*projective line* neu "dafluniad y llinell") dros *k* yn ofod un-dimensiwn. Yn benodol, os yw k = ℂ, y rhifau cymhlyg, yna mae'r linell dafl cymhlyg P1(ℂ) yn un-dimensiwn mewn perthynas ag ℂ, er ei bod hefyd yn cael ei alw'n "sffêr Riemann".

Mae'r system gyfesurynol un dimensiwn yn cynnwys y linell rif a'r ongl.

Image:Coord NumberLine.svg|Llinell rif
Image:Coord Angle.svg|Ongl

Yn fwy cyffredinol, mae modrwy yn fodiwl un-hyd drosto'i hun. Yn yr un modd, mae'r linell dafl (neu "dafluniad y llinell") dros y fodrwy yn ofod un-dimensiwn dros y fodrwy.
Pan fo'r fodrwy yn algebra dros faes, mae'r gofod yn un-dimensiwn mewn perthynas â'r algebra, hyd yn oed os yw'r algebra o ddimensiwn uwch.

## Polytop
Yr unig bolytop rheolaidd mewn gofod un-dimensiwn yw'r linell segment, gyad'r symbol Schläfli {&nbsp;}.

## Hypersffêr
Mae'r hypersffêr mewn 1 dimensiwn yn bâr o bwyntiau, a elwir weithiau'n "0-sffêr", gan fod ei arwyneb yn sero-dimensiwn. Ei hyd yw
:L = 2r
lle mae r yn radiws.

## Cyfeiriadau
Categori:Dimensiwn
Categori:1 (rhif)
Cody Christian

Mae **Cody Allen Christian** (ganed 15 Ebrill 1995) yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei rôl fel Mike Montgomery yn y rhaglen Freeform *Pretty Little Liars* ac am ei rôl fel Theo Raeken yn y rhaglen MTV *Teen Wolf*. Mae o hefyd yn arddangos fel Asher yn y rhaglen CW newydd All-American.

## Bywyd personol
Mae Christian yn fab i fam Americanwr brodorol sy'n dod o genedl Penobscot. Mae ei fam hefyd yn oroeswr cancr y fron ac mae wedi ymgyrchu i godi arian tuag at ymchwil cancr y fron.

## Ffilmyddiaeth
### Ffilm
### Teledu
## Gwobrau ac enwebiadau
## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1995
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Cwmwl siwgwr

Ffurf o siwgr sydd wedi'i droelli yw **cwmwl siwgwr**, **cwmwl candi**, neu **blew siwgwr** (Saesneg ː *Candy-floss*). Siwgr yw'r prif gynhwysyn, gydag ychydig o flas neu liw bwyd yn aml wedi'i ychwanegu.

Mae cwmwl siwgwr yn cael ei greu trwy dwymo siwgr a'i droi'n hylif, ac yna ei droelli allan o dyllau man. Mae'n caledu eto mewn edafedd tenau o "wydr siwgr".. Aer yw'r rhan fwyaf o'r cwmwl, ac mae 1 owns neu 28 gram yn cael ei ystyried yn ddigon i un person. Mae'n aml yn cael ei werthu mewn ffeiriau, carnifalau, syrcasau a gwyliau Siapaniaidd, a hynny naill ai ar ffon neu mewn bag plastig.
bawd|250px|Cymylau siwgwr blas masarn ar werth yn Pakenham, Canada

## Dyfeisio'r cwmwl siwgr
), y Bala, 1953, ffoto Geoff Charles]]
Mae nifer o lefydd yn hawlio mai yno y tarddodd y cwmwl siwgwr, gyda rhai ffynonellau yn ei olrhain yn ol i ffurf o siwgr wedi'i droelli oedd i'w gael yn Ewrop yn y 19g. Bryd hynny, roedd siwgr wedi'i droelli yn ddrud, yn lawer o waith i'w wneud ac ddim ar gael i'r person cyffredin. Mae eraill yn awgrymu bod fersiynau o siwgr wedi'i droelli yn tarddu o'r Eidal mor gynnar a'r 15g.

Cafodd y cwmwl siwgr sydd wedi'i droelli a pheiriant ei ddyfeisio yn 1897 gan y deintydd William Morrison a'r cyffeithiwr John C. Wharton, a'i gyflwyno i gynulleidfa eang am y tro cyntaf yn Ffair y Byd 1904 fel "Fairy Floss" gyda llwyddiant mawr; gwerthwyd 68,655 o focsys am 25¢ yr un (swm cyfatebol i $6 heddiw).

Dyfeisiodd Joseph Lascaux, deintydd o New Orleans, Louisiana, beiriant cwmwl siwgr tebyg yn 1921. Yn wir, roedd patent Lascaux yn galw'r cynnyrch yn "cotton candy” ac felly diflannu wneuth "fairy floss", er ei fod yn dal i gael ei ddefnyddio Awstralia hyd heddiw. Yn y 1970au, crewyd peiriant cwmwl siwgwr awtomatig a oedd yn creu'r cynnyrch a'i becynnu. Roedd hyn yn ei wneud yn haws i'w gynhyrchu a'i werthu mewn carnifalau, ffeiriau a siopau o'r 1970au ymlaen.

## Cwmwl siwgr - 'Siwgr candi' mewn diwylliant Gymraeg
Caiff Cymreigiad o'r gair Saesneg, *Candi-Fflos* yn deitl ar gyfieithiad Gymraeg o nofel i blant yn ei harddegau, 'Candyfloss', gan Jacqueline Wilson. Gellid awgrymu *cwmwl candi* fel enw Cymraeg arall i'r melysyn.

## Enwau mewn ieithoedd tramor
Gelwir y cwmwl siwgr yn wahanol enwau mewn gwahanol iaithoedd wrth iddynt geisio disgrifio'r melysyn.

:Ffrangeg - *barbe à papa* - losin cotwm
:Almaeneg - *Zuckerwatter* - wadin siwgr
:Eidaleg - *Zucchero filato* - losin cotwm
:Gwyddeleg - *Scamall siúcra* - cwmwl siwgr 
:Afrikaans - *spookasem* - anadl ysbryd/bwgan
:Bengaleg - হাওয়াই মিঠাই - losin Hawai'i

## Oriel

File:Picswiss BS-55-16.jpg
File:Barbe à papa.jpg
File:Girls enjoying cotton candy.jpg
File:Zuckerwatte.jpg

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*fideo sut mae gwneud Cwmwl Siwgwr (Saesneg)
*fideo Gwneud a gwerthu Cwmwl Siwgwr, Bangkok

Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
Categori:Melysfwydydd
Isaac Lahey

[bawd|[Daniel Sharman, sy'n chwarae Lahey]]

Mae Isaacy Lahey yn cymeriad ar yr rhaglen MTV Teen Wolf.
Mae'r actor Saesneg Daniel Sharman yn ei chwarae.
Mae Lahey yn cymeriad sy'n aildwymo yn cyfres 2 a 3 o'r rhaglen.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau teledu
Categori:Prosiect Wici Môn
Derek Hale

bawd|Tyler Hoechlin (Tyler Hoechiln sydd yn chwarae Derek Hale)

Mae **Derek Hale** yn gymeriad yn y rhaglen deledu *Teen Wolf*.

Tyler Hoechlin sy'n chwarae rhan Derek Hale yn y rhaglen. Mae Derek yn fleidd-ddyn sy'n helpu Scott McCall a chwareir gan yr actor Tyler Posey. Hyd at tymor 4 roedd yn brif gymeriad ac yn actor gwâdd yn nhymor 6. Chwaraewyd y rhan yma hefyd gan Ian Nelson yn tymor 3 a 4 am 3 pennod gan iddo gael ei droi'n ôl yn arddegwr. Mae'n gadel yn tymor 5 ond yn dod yn ôl i helpu pawb hefo Stiles Stilinski (Dylan O'Brien) yn tymor 6.

Mae Derek Hale a Scott McCall wedi dod yn ffrindiau gorau wrth i'r rhaglen fynd yn ei blaen, gyda Scott ceisio cymorth Derek ac yn ymddiried ynddo. Dychwela Derek i Beacon Hills yn y ddwy bennod olaf o dymor 6 i helpu ymladd yr helwyr. Yn y fflach derfynol - ddwy flynedd yn ddiweddarach - mae'n dal i fod yn gysylltiedig â Scott's Pack.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Cymeriadau ffilm
Douglas Rain

Actor o Ganada oedd** Douglas Rain **(13 Mawrth 1928 – 11 Tachwedd 2018). Er mai actor llwyfan oedd yn bennaf, roedd yn fwy enwog am ddarparu llais y cyfrifiadur HAL 9000 ar gyfer y ffilm *2001: A Space Odyssey* (1968) a'i ddilyniant, *2010: The Year We Make Contact* (1984).

## Bywyd a gyrfa 
Ganwyd Rain yn Winnipeg, Manitoba, yn fab i Mary, nyrs, a James Law, switsiwr iard rheilffordd. Roedd ei rieni yn hanu o Glasgow, yr Alban. Astudiodd actio yn Ysgol y Celfyddydau Gain Banff yn Banff, Alberta, a Theatr yr Old Vic ym Mryste, Lloegr. Roedd yn aelod sefydlol o Ŵyl Stratford yng Nghanada ym 1953 a fu'n gysylltiedig ag ef fel actor llwyfan tan 1998. Bu farw Rain ar 11 Tachwedd 2018, yn 90 oed yn Ysbyty Coffa St Marys yn St Marys, Ontario, o achosion naturiol. Gadawodd tri o blant ac un wyres ar ei ôl.

Perfformiodd mewn amrywiaeth eang o rannau theatrig, megis cynhyrchiad o *Henry V* a lwyfannwyd yn Stratford, Ontario, a addaswyd ar gyfer y teledu yn 1966. Yn 1972, enwebwyd Rain ar gyfer Gwobr Tony am y Actor Cefnogol neu Nodwedd Orau (Dramatig) am ei berfformiad yn *Vivat! Vivat Regina!*

### 2001 
I gychwyn dewiswyd Rain gan Kubrick fel adroddwr ar gyfer y ffilm 2001 ar ôl clywed ei droslais yn y rhaglen ddogfen "Universe" ac yn ddiweddarach dewiswyd ef fel llais anghynnes HAL.

## Ffilmyddiaeth 
* *Oedipus Rex* (1957)&nbsp;— Creon
* *Just Mary* (1960, Cyfres deledu) — (llais)
* *The Night They Killed Joe Howe* (1960, Drama deledu, yn cyd-serennu Austin Willis a James Doohan)&nbsp;— Joseph Howe
* *Universe* (1960, short film)&nbsp;— Adroddwr
* *One Plus One* (1961)&nbsp;— The Divorcee segment
* *William Lyon Mackenzie: A Friend to His Country* (1961, Ffilm fer)&nbsp;— William Lyon Mackenzie
* *Robert Baldwin: A Matter of Principle* (1961, Ffilm fer)&nbsp;— William Lyon Mackenzie
* *The Other Man* (1963, Cyfres deledu fer)&nbsp;— David Henderson
* *Twelfth Night* (1964, Ffilm deledu)
* *Fields of Sacrifice* (1964)&nbsp;— Adroddwr
* *Henry V* (1966, Ffilm deledu)&nbsp;— Henry V
* *2001: A Space Odyssey* (1968)&nbsp;— HAL 9000 (llais)
* *Talking to a Stranger* (1971, Cyfres deledu fer)&nbsp;— Alan
* *Sleeper* (1973; voice)&nbsp;— Evil Computer / Various Robot Butlers (llais, heb gydnabyddiaeth)
* *The Man Who Skied Down Everest* (1974)&nbsp;— Adroddwr (llais)
* *One Canadian: The Political Memoirs of the Rt. Hon. John G. Diefenbaker* (1976; Cyfres deledu fer; llais)
* *2010: The Year We Make Contact* (1984)&nbsp;— HAL 9000 (llais)
* *Love and Larceny* (1985, Ffilm deledu)&nbsp;— Ashton Fletcher
* *The Russian-German War* (1995, Video documentary)&nbsp;— Adroddwr (llais) (rhan ffilm olaf)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
*
*

Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Actorion theatr o Ganada
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Stiles Stilinski

[bawd|[Dylan O'Brien, yr actor sy'n bortreadu Stiles Stilinski)]]

Mae **Stiles Stilinski** yn brif cymeriad ar y rhaglen teledu MTV Teen Wolf. Mae'n cael ei bortreadu gan Dylan O'Brien a mae'n ymddangos yn bob cyfres o'r rhaglen.

Mae Stilinski yn ffrind gorau Scott McCall (a bortreadwyd gan Tyler Posey), sef y blaidd-ddyn mae'r cyfres wedi ei enwi ar ôl ac yn fab i Noah Stilinski (Linden Ashby). Yn ystod y cyfresi, mae Stilinski yn cael nifer o berthynasau cariadol ond y brif ddwy yw y rhai gyda Malia Tate (Shelley Hennig) a Lydia Martin (Holland Roden).

## Cyfeiriadau
Categori:Cymeriadau teledu
Categori:Prosiect Wici Môn
Makaton

Rhaglen iaith sydd wedi'i dylunio i roi dull o gyfathrebu i unigolion nad ydynt yn gallu cyfathrebu'n effeithlon ar lafar yw **Makaton**. Mae'r rhaglen iaith Makaton wedi'i defnyddio gydag unigolion sydd a namau gwybyddol, awtistiaeth, syndrom Down, nam iaith penodol, nam amlsynhwyraidd a anhwylderau niwrolegol caffael sydd wedi effeithio yn negyddol ar y gallu i gyfathrebu, yn cynnwys cleifion stroc.

Mae'r enw "Makaton" yn deillio o lythrennau cyntaf enwau y tri therapydd iaith a lleferydd a helpodd i lunio'r rhaglen yn y 1970au: yr ymchwilydd Margaret Walker, a Katharine Johnston a Tony Cornforth, cydweithwyr o'r Gymdeithas Frenhinol i Bobl Byddar.

Mae Makaton yn nod masnach cofrestredig The Makaton Charity, a sefydlwyd yn 2007. Cafodd y cais nod masnach gwreiddiol ar gyfer Makaton ei ffeilio yn y DG ar 28 Awst 1979, a'r cofrestriad ei gymeradwyo o'r dyddiad hwnnw o dan gofrestriad nod masnach y DG rhif 1119745.

Yn 2004 cafodd Makaton ei gynnwys yn yr Oxford English Dictionary fel gair oedd yn cael defnydd cyffredin. Mae'r cofnod yn disgrifio Makaton fel rhaglen iaith sy'n integreiddio lleferydd, arwyddion llaw a symbolau graffigol, a ddatblygwyd i gynorthwyo pobl sy'n ei chael yn anodd iawn i gyfathrebu, yn arbennig pobl gydag anawsterau dysgu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ieithoedd arwyddion
Eglwys Sant Tudwal, Abermaw

Eglwys blwyf Gatholig Rufeinig yn Abermaw, Gwynedd yw **Eglwys Sant Tudwal**. Fe'i lleolir ar Ffordd y Brenin Edward sy'n arwain o'r Bermo i Lanaber. Fe'i hadeiladwyd ym 1905 ac mae yn neoniaeth Dolgellau ac Esgobaeth Wrecsam.

## Hanes 
Cychwynnwyd yr achos Catholig Rhufeinig yn Abermaw yn niwedd y 1880au pan ddaeth offeiriad o'r enw Y Tad Donovan i fyw i'r dref er mwyn gwasanaethu tua hanner dwsin o Gatholigion oedd yn byw yn y dref yn barhaol a'r niferoedd mawr oedd yn ymweld yn yr haf. Cynhaliwyd gwasanaethau mewn ystafelloedd tai lleol i gychwyn. Roedd y trefniant yn ddigonol i'r Catholigion lleol ond nid ar gyfer yr ymwelwyr.  Penderfynwyd agor capel bach ar Park Road.  Agorwyd hwn ar 11 Medi 1891 ac fe'i cysegrwyd i Sant Tudwal. Gan fod cyn lleied o eglwysi Catholig yng ngogledd Cymru ar y pryd bu'r capel newydd o dan weinyddiaeth Esgobaeth Amwythig. Ym 1895, daeth eglwysi'r gogledd o dan reolaeth Ficeriaeth Apostolaidd Cymru, a daeth yn Esgobaeth Menevia ym 1898.

Erbyn troad y ganrif roedd yr Eglwys yn Park Road yn rhy fychan a phenderfynwyd codi arian ar gyfer eglwys newydd. Bu'r ymgyrch codi arian yn cael ei arwain gan offeiriad newydd y dref y Tad C. B. Wilcock  a symudodd i'r Bermo o St Helens, Glannau Merswy. Gosodwyd y garreg sylfaen ar 14 Awst 1904 gan Francis Mostyn, Esgob Menevia. Mae'r ysgythriad ar y garreg sylfaen yn ddweud (yn Lladin):

::: ''Ym mlwyddyn ein Harglwydd Ymgnawdoledig, y pymthegfed o Awst 1904. Ar Ŵyl Dyrchafiad Mam Sanctaidd Duw, y Forwyn Fair, bu i'n Harglwydd Francis, trwy ras Duw a'r Esgobaeth Apostolaidd, Esgob Menevia, gosod y garreg gyntaf hon mewn anrhydedd i'r un gogoneddus Morwyn Fair a Sant Tudwal''.

Costiodd £5000 i adeiladu'r eglwys ac fe'i hagorwyd gan yr Esgob Francis bron i flwyddyn i'r diwrnod o osod y garreg sylfaen ar 14 Awst 1905 gyda myfyrwyr Jeswit Coleg Beuno Sant, Tremeirchion yn darparu côr.

## Gwasanaethau 
Mae plwyf Abermaw hefyd yn cynnwys Eglwys Dewi Sant yn Seion, Harlech. Adeiladwyd Capel Seion fel Capel Methodistaidd Wesleaidd ym 1814. Wedi i'r capel cau fe'i trosglwyddwyd i'r Eglwys Gatholig erbyn 1998.

Mae Eglwys Dewi Sant yn Seion yn cynnal offeren pob Dydd Sul am 9:00 y bore. Mae Eglwys Sant Tudwal yn cynnal offeren am 11:00 pob bore Sul gydag offerennau Llun i Wener am 10:00 y bore ac offeren Dydd Sadwrn am 9:00 y bore.

## Cyfeiriadau 
## Oriel

Delwedd:St Tudwal's Church, Barmouth Front Entrance.JPG| Golwg o'r ffordd
Delwedd:Tower of St Tudwal's Church, Barmouth.JPG| Tŵr
Delwedd:Statue on top of St Tudwal's Church, Barmouth.JPG| Cerflun Mair yn y tŵr
Delwedd:St Tudwal's Church, Barmouth Front sign.JPG|Arwydd yr Eglwys
Delwedd:Y Goron PH and Capel Seion Wesleyan Methodist Chapel - geograph.org.uk - 1030911.jpg |Eglwys St Mair yn Seion, Harlech

Categori:Abermaw
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 1900au
Categori:Eglwysi Gwynedd
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru