Aromatherapi

Mae **aromatherapi** yn fath o feddyginiaeth amgen sy'n defnyddio deunydd planhigion anweddol o'r enw olewau hanfodol - a chyfansoddion aromatig eraill - at ddibenion newid meddyliau, hwyliau a swyddogaethau gwybyddol pobl. neu eich iechyd. Gellid cynnig **therapi sawr** fel cyfieithiad Cymraeg o'r term.

Mae gan rai olewau hanfodol fel rhai'r planhigyn Melaleuca alternifolia (Coeden De) briodweddau gwrthficrobaidd profedig ac fe'u cynigiwyd ar gyfer defnydd mewnol ar gyfer trin clefydau heintus; ond mae tystiolaeth o effeithiolrwydd aromatherapi mewn cyflyrau meddygol yn parhau i fod yn wael gydag ychydig o astudiaethau gwyddonol trwyadl ar y pwnc.

## Hanes
Dechreuwyd aromatherapi yn yr hen amser gydag olewau aromatig a gafwyd trwy drwytho planhigion sych mewn olew ac yna eu gwresogi a'u hidlo. Disgrifir llawer o'r olewau hyn gan Dioscorides Pedaci, ynghyd â chredoau ei amser am ei weithgaredd iachau. Mae olewau hanfodol a geir trwy ddistylliad wedi'u defnyddio fel meddyginiaethau ers yr 11eg ganrif, gydag Avicenna.

Tua 1937, bathwyd y term aromatherapi. Defnyddiodd y llawfeddyg Ffrengig, Jean Valnet, olewau hanfodol fel antiseptig yng nghlwyfau milwyr yr Ail Ryfel Byd.

## Systemau cais
Mae ffyrdd o gymhwyso aromatherapi yn cynnwys:

* Trylediad aer: oherwydd persawr amgylcheddol neu ddiheintio aer.
* Anadlu'n uniongyrchol : trwy ddiheintio anadlol, datgywasgiad, disgwyliad a hefyd effeithiau seicolegol.
* Cymhwysiad amserol: ar gyfer tylino cyffredinol, baddonau halen, cywasgu, gofal croen therapiwtig.

## Defnyddiau
Rhai o'r deunyddiau a ddefnyddir yw:

* Olewau hanfodol: olewau persawrus a echdynnwyd o blanhigion yn enwedig trwy ddistyllu - er enghraifft ewcalyptws - neu drwy fynegiant. Fodd bynnag, efallai y bydd olewau hanfodol a echdynnwyd â thoddyddion hefyd yn cael eu cynnwys o dan y term hwn.

* Absolutes : olewau persawrus a echdynnwyd yn bennaf o flodau gyda thoddyddion neu echdynnu hylif supercritical; mae'r term yn cynnwys defnyddio ethanol i echdynnu olew o fenyn neu eli.

* Ffytonicidau : cyfansoddion planhigion amrywiol y credir eu bod yn lladd microbau; mae llawer ohonynt o'r genws Nionyn a Garlleg .

* Distylladau llysieuol neu hydrosolau: er enghraifft dŵr rhosyn.

* Arllwysiadau : er enghraifft trwyth camri.

* Olewau gwefru: fel arfer yn seiliedig ar driglyseridau, sy'n gwanhau olewau hanfodol i'w defnyddio ar y croen; er enghraifft olew almon melys.

* Perlysiau amrwd wedi'u stemio: yn nodweddiadol planhigion â chynnwys olew uchel trwy anadliad uniongyrchol.

## Damcaniaeth
Nod aromatherapi yw bod yn driniaeth ataliol, oherwydd effeithiau ffarmacolegol uniongyrchol olewau hanfodol. Nid yw effeithiolrwydd aromatherapi wedi'i brofi, ond mae'n ymddangos y gallai wella'r system imiwnedd.

## Defnydd poblogaidd
* Ystyrir bod olew hanfodol lemwn yn gwrth-straen/gwrth-iselder a gymhwysir wrth anweddu, yn ôl astudiaeth yn Siapan ar lygod labordy. Yn ôl astudiaeth o Brifysgol Ohio, mae arogl lemwn yn codi'r ysbryd ac yn eu llacio.

* Dywedir bod gan olew hanfodol teim - mewn geiriau eraill teim - briodweddau gwrthficrobaidd.

## Cymru ac aromatherapi
Ceir sawl busnes sy'n cynhyrchu nwyddau a chynnig gwasanaethau aromatherapi. Yn eu mysg mae cwmni fel Ynys o'r Barri sy'n cyhyrchu canhwyllau ac olewau unigryw. Bu i ddau frawd, Marc and Benjamin Shipman, a fagwyd yng Nghymru cyn symud i Sweden ac yna dychwelyd i'r DU, lansio brand *GO2* sy'n ffroenell (inhaler stick) sy'n cynnwys sawl sawr lleddfu. Mae'r ystod cynnyrch yn cynnwys pedwar cyfuniad, pob un yn defnyddio cyfuniadau olew aromatherapi profedig: *Sleep, Focus, Energy* a *B.Calm* gellir eu hanadlu yn syth i'r ffroen.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cyflwyniad i Aromatherapi gydag Eleri Hunt rhaglen Heno ar S4C 15 Mehefin 2016

Categori:Iechyd
Categori:Meddygyniaeth