Yann-Fañch Kemener

Roedd **Yann-Fañch Kemener** (7 Ebrill 1957 – 16 Mawrth 2019) yn ganwr ac yn gasglwr caneuon traddodiadol o Lydaw. Ganed ef yn Sant-Trifin, yn *département* Aodoù-an-Arvor, Llydaw.

Chwaraeodd ran bwysig yn atgyfodiad y traddodiad canu gwerin Llydaweg, *Kan-ha-diskan* ('cân a gwrthgan') yn yr 1970au ac 1980au, yn enwedig gydag Erik Marchand. Bu'n casglu caneuon ei hun o draddodiad llafar yr iaith Lydaweg.

Roedd yn berfformiwr a chanwr mynych mewn Festoù Noz ar draws Llydaw.

Bu farw Kemener yn Tremeven-Kemperle, *département* Penn-ar-Bed, ar 16 Mawrth 2019 yn 61 oed. Dywedodd Maer Tremeven fod ei farwolaeth 'yn golled enfawr i'r byd diwylliannol Llydewig, ac i Lydaw.'

## Bywyd
Bedyddiwyd Yann-Fañch Kemener yn Jean-François Quémener yn Sant-Trifin sydd yn ardal Kreiz-Breizh ('Craidd Llydaw, hynny yw, canol y wlad). Bu'n gwrando ar dreftadaeth gerddorol Llydaw o oedran ifanc iawn. Trosglwyddwyd y traddodiad iddo drwy linach ei fam o genhedlaeth i genhedlaeth. Roedd ei fam, Maria, yn gantores ac yn ddawnswraig eithriadol a magodd hi ef gyda chariad at y *gwerz*, math o faled a ysbrydolid gan chwedlau Llydaweg, ac at *Kan-ha-diskan*, canu dawnsio *a* *cappella*. Bu Yann-Fañch yn canu fel rhan o'r teulu i gychwyn ac yn 15 oed dechreuodd berfformio ar y llwyfan, gan deithio trefi a phentrefi Llydaw i boblogeiddio'r *repertoire* hwn. Yn y 1970au, yn ymwybodol o'r bygythiad i dreftadaeth gerddorol draddodiadol Llydaw, dechreuodd wneud casgliad ethnogerddorol gyda'r henoed er mwyn achub y caneuon cyn iddynt fynd ar ddifancoll.

Roedd ei wybodaeth am *repertoire* traddodiadol Llydaw a'i lais eithriadol yn agor drysau i wyliau a digwyddiadau rhyngwladol. Yn ystod gyrfa o 45 mlynedd, yn cynnwys deg ar hugain o recordiadau a chant o gyngherddau, poblogeiddiodd Yann-Fañch gerddoriaeth draddodiadol Llydaw ledled y byd. Roedd yn westai rheolaidd yn y llu o wyliau rhyngwladol, ac yn 2005 cymerodd ran yn y 'Noson Geltaidd' yn y Stade de France, Paris o flaen torf o 100,000 o bobl.

## Marwnad
[bawd|Yann-Fañch Kemener yn perfformio yn [Gwenrann gyda'r grŵp Barzaz]]
Cyfansoddwyd marwnad i Yann-Fañch Kemener gan y bardd, Aneirin Karadog.

::'''Canu'r Daith'''
:
:A weli di 'i geffyl, dwed,
:a ddaw, a ddaw, cyn ddued
:â brain boreuau Annwfn?
:A glywi di ei lais dwfn
:yn dod i ganu ei dân,
:gwae'r cof, i losgi'r cyfan?
:Llosga Ysgolan gynghanedd
:ein byd a'i gollwng mewn bedd.
:Ai llwch düwch yw'r diwedd?

:Na! Yann-Fañch! Cana a ffo
:o'i afael hyd nes safo
:dy lais yn fflam hyd y wlad
:yn alawon o oleuad.
:Nid mewn lludw mae'n Llydaw;
:ti'r bardd, fe'i llusgaist o'r baw
:a'i chanu yn iach unwaith
:eto. *Kenavo*, gof iaith
:ceni di amcan dy daith.

## Disgograffi 
[bawd|Yann-Fañch Kemener ac ar y dde, [Erik Marchand yn Villarceaux, Ffrainc, 2011]]
* *Chants profonds et sacrés de Bretagne*, 1977
* *Chants profonds et sacrés de Bretagne 2*, 1978
* *Chants profonds et sacrés de Bretagne 3*, 1982
* *Kan ha diskan*, 1982, with Marcel Guilloux
* *Chants profonds et sacrés de Bretagne 4*, 1983
* *Chants profonds de Bretagne*, 1983
* *Dibedibedañchaou*, 1987, golygwyd eto gan Dastum yn 1999 (caneuon Llydaweg i blant)
* *Gwerziou et soniou*, 1988
* ''Ec'honder*, 1989, yn y band, Barzaz
* *Chants profonds de Bretagne*, 1991
* *Un den kozh dall*, 1992, yn band, Barzaz
* *Roue Gralon Ni Ho Salud *, 1993, gyda Anne Auffret
* *Chants profanes et sacrés de Bretagne - Roue Gralon ni ho salud*, 1993
* *Enez eusa*, 1995, gyda Didier Squiban
* *Ile-exil*, 1996, gyda Didier Squiban
* *Karnag / Pierre Lumière,*, 1996
* *Carnet de route*, 1996 (casglwyd ymysg yr henoed)
* *Kan ha diskan'', 1997, gyda Valentine Collecter, Erik Marchand, Marcel Guilloux, Annie Ebrel, Claudine Floc'hig, Patrick Marie, Ifig Troadeg
* *Kimiad*, 1998, gyda Didier Squiban
* *Barzaz Breiz*, 1999, gyda La Maîtrise de Bretagne
* *An Eur Glaz*, 2000, gyda Aldo Ripoche
* *An dorn*, 2004, gyda Aldo Ripoche
* *Dialogues*, 2006, gyda Aldo Ripoche a Florence Pavie
* ''Si je savais voler, chants de Bretagne et d'Occitanie*, 2010, avec Laurent Audemard, François Fava and Renat Sette
* *Requiem d'Anne de Bretagne*, 2011, CD gyda recordiad o Renaissance Requiem, gydag Ensemble Doulce Mémoire a Denis Raisin-Dadre
* *YFK~2016'', 2016, gyda'r band ba.fnu
* 2008 : Noël en Bretagne, gyda Aldo Ripoche Buda Musique
* 2008 : Bientôt l'été / Tuchant e erruo an hañv, gyda Aldo Ripoche, Florence Rouillard a Ruth Weber Buda Musique
* 2009 Dièse 3
* 2009 : livre Comptines et berceuses de Bretagne 
* 2010 : Si je savais voler gyda Laurent Audemard, François Sava a Renet Sette Buda Musique
* 2011 : Vive la liberté gyda Eric Menneteau 
* 2012 : Toujours l'hiver / Gouañv Bepred, gyda Damien Cotty, Aldo Ripoche et Hervé Merlin. Buda Musique
* 2013 ar Roue Pri
* 2015 Kan ar Basion, les chants de la Passion 
* 2016 YFK~2016, avec groupe ba.fnu
* 2017 Yann-Fañch Kemener trio, Dañs ! gyda Erwann Tobie a Heikki Bourgault 
* 2017 Ar Baradoz, chants sacrés de Basse-Bretagne, avec Aldo Ripoche et Florence Rousseau, prix de l’académie Charles-Cros
* 2019 Roudennoù / Traces, hommage à la poésie bretonne, barzhoniezh Breizh.

### Digwyddiadau
* 1977 : Euroskol Diwan, 33T
* 1989 : ''C'hoazh ha Adane*, Brazaz Breizh
* 1989 : *Les Sources du Barzaz Breiz Aujourd'hui* de Donatien Laurent
* 1991 : *Kerzh'Ba'n Dañs* de Skolvan
* 1991 : *La Passion Celtique* de Christian Desbordes
* 1991 : *An Tri Breur* gyda Erik Marchand
* 1993 : *Again* gydag Alan Stivell
* 1994 : *Swing and tears* de Skolvan
* 1994 : *Héritage des Celtes* de Dan Ar Braz
* 1995 : *l'Heritage des Celtes en Concert* de Dan Ar Braz
* 1995 : *La Seule Aventure'' d'Yvon le Men
* 1996 : *Brest 96* de Didier Squiban a An Tour Tan
* 1997 : *An Tour Tan live* de Didier Squiban a An Tour Tan
* 1997 : *La Broella* / Finisterres de Dan ar Braz et L'Héritage des Celtes
* 1998 : *Le Grand Encrier* d'Alain Genty
* 1999 : *Skoulad ar Gouroug* de Marthe Vassallo
* 1999 : ''L'Archipel des Musiques Bretonnes'' cydymaith i lyfr d'Yves Defrance
* 2000 : *Autre Chemins * tome 1 et 2 de Cœur de Celte
* 2000 : ''Chenchet n'eus an Amzer* de Skolvan
* 2000 : *Les Grands Airs Celtiques*
* 2004 : *Le Petite Lanterne'' d'Alain Genty
* 2008 : *Ar Bisig Kollet* cydymaith i lyfr de Natacha
* 2008 : *Istorioù Rozenn ha Fanch al Laer* de Maryvonne Berthou
* 2011 : ''Requiem d'Anne de Bretagne'' d'Antoine de Févin
* 2016 : *Participation* CD y grŵp Ossian

## Dolenni
* Gwefan Swyddogol
* Blog Bersonal
* *Yann-Fañch Kemener : Tremen en ur ganañ/Passer en chantant ha Bali Breizh*, rhaglen am Yann-Fañch Kemener (yn Llydaweg) gyda Ronan Hirrien

## Cyfeiriadau
Categori:Llydaw
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Aodoù-an-Arvor
Categori:Cantorion Llydaweg
Categori:Cerddoriaeth Geltaidd
Categori:Llydawyr