Viktor Yushchenko

Gwleidydd o Wcráin, cyn Arlywydd Wcráin 2005 i 2010, arweinydd y Glymblaid Wleidyddol, 'Ein Wcráin' (Nasha Ukrajina) yw **Viktor Andryovich Yushchenko**, (Wcreineg:**Віктор Андрійович Ющенко**) a aned ar 23 Chwefror 1954.

Mae Yushchenko yn economegydd ym myd addysg. Mae wedi gweithio o'r blaen yng nghanghennau Wcreineg Banc Gwladol yr Undeb Sofietaidd. Yn 1993, dechreuodd weithio yn y banc wladwriaeth Wcreineg newydd, y daeth yn bennaeth arno yn 1997. Roedd felly yn ffigwr allweddol yn ffurfio Wcráin arian cyfred cenedlaethol newydd, y hryvnia, yn ogystal ag yn sefydlu system reoleiddio ar gyfer bancio masnachol. Mae wedi’i gyhuddo o ddwyn symiau sylweddol o’r banc.

Ym mis Rhagfyr 1999, penodwyd Yushchenko yn Brif Weinidog gan Arlywydd Wcráin, Leonid Kuchma. Bu'n rhaid iddo adael y swydd yn 2001 ar ôl i gynnig diffyg hyder gael ei ffeilio yn ei erbyn oherwydd gwrthdaro ag arweinwyr diwydiant o byllau glo a chwmnïau nwy naturiol.

Chwaraeodd protestiadau cyhoeddus a ysgogwyd gan y twyll etholiadol ran fawr yn yr etholiad arlywyddol hwnnw ac arweiniodd at Chwyldro Oren Wcráin.

## Cefndir
Ganed Yushchenko ar 23 Chwefror 1954, yn Khoruzhivka, Oblast Sumy, Gweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Wcráin (SSR Wcráin), Undeb Sofietaidd, i mewn i deulu o athrawon. Ymladdodd ei dad, Andriy Andriyovych Yushchenko (1919–1992) yn yr Ail Ryfel Byd, ei ddal gan luoedd yr Almaen a’i garcharu fel carcharor rhyfel mewn cyfres o wersylloedd crynhoi yn y Reich Almaenig, gan gynnwys Auschwitz-Birkenau. Goroesodd ei dad y ddioddefaint, ac ar ôl dychwelyd adref bu'n dysgu Saesneg mewn ysgol leol.

Roedd mam Viktor, Varvara Tymofiyovna Yushchenko (1918-2005), yn dysgu ffiseg a mathemateg yn yr un ysgol. Mae rhanbarth Oblast Sumy lle cafodd ei fagu yn yr Wcreineg yn bennaf, ac roedd hyn yn ei wahaniaethu yn ddiweddarach yn ei fywyd oddi wrth ei gymheiriaid gwleidyddol, yr oedd Rwsieg yn famiaith iddynt.

: Adfer sefydlogrwydd ariannol yn y wlad trwy weithredu diwygiadau'r Gronfa Ariannol Ryngwladol a chyllideb gytbwys
: Diddymu imiwnedd seneddol
: System bensiwn deg yn seiliedig ar nifer y blynyddoedd o waith a chyflog a dderbyniwyd
: Adfywio ardaloedd gwledig trwy ddileu ymyrraeth y wladwriaeth mewn cynhyrchu amaethyddiaeth
: Aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd a mwy o fasnachu tra ar yr un pryd yn gwella cysylltiadau a masnach â Rwsia
: Diwygiadau i ethol seneddwyr a chynghorwyr lleol a throi'r Rada yn ddeddfwriaeth ddeusiambr
: Roedd o blaid aelodaeth NATO ar gyfer yr Wcráin
: Roedd yn erbyn hyrwyddo Rwsieg fel ail iaith gwladwriaeth Wcráin.

Roedd Yushchenko hefyd yn argymell ffurfio un Eglwys Uniongred genedlaethol i Wcráin, a thrwy hynny uno tair cangen bresennol yr eglwys Uniongred yn yr Wcráin (Eglwys Uniongred Wcráin Patriarchiaeth Mosgo, yr unig un a gydnabyddir gan gymuned uniongred y byd, Eglwys Uniongred Wcreineg Patriarchiaeth Kyiv, ac Eglwys Uniongred Awtoseffalaidd Wcráin.

### Tafoli a Chronoleg
, Lisbon 18 October 2007]]
Nodwedwyd llywodraeth gyntaf Yushchenko gan diswyddiadau ac anghydfod. Bu iddo ddiswyddo ei Brif Weindiog, Yulia Tymoshenko oedd yn aelod o'r un blaid ag e ac un o brif ffigurau'r Chwyldro Oren. Dechreuwyd gyda llawer o ewyllys da.

Roedd 100 diwrnod cyntaf tymor Yushchenko, sef 23 Ionawr 2005 hyd at 1 Mai 2005, wedi'u nodi gan nifer o ddiswyddiadau a phenodiadau ar bob lefel o'r gangen weithredol. Penododd Yulia Tymoshenko yn Brif Weinidog a chadarnhawyd y penodiad gan y senedd. Penodwyd Oleksandr Zinchenko yn bennaeth yr ysgrifenyddiaeth arlywyddol gyda theitl enwol yr Ysgrifennydd Gwladol. Penodwyd Petro Poroshenko (a ddaeth yn Arlywydd maes o law), cystadleuydd ffyrnig o Tymoshenko ar gyfer swydd y Prif Weinidog, yn Ysgrifennydd y Cyngor Diogelwch ac Amddiffyn.

Ym mis Mai 2005, cynhaliodd yr Wcráin yr Eurovision yn Kyiv. Cyhuddodd rhai Yushchenko o geisio ennill cyfalaf gwleidyddol o'r digwyddiad, gyda'i ymddangosiad ar y llwyfan ar y diwedd yn cael ei feirniadu fel 'anurddasol' gan rai sylwebwyr.[29] Yn ystod 2005, roedd Yushchenko mewn hwyliau hyderus, gan wneud addewidion fel datrys achos Gongadze i gael gwared ar Fflyd Môr Du Rwsia.

Ym mis Awst 2005, ymunodd Yushchenko â’r Arlywydd Georgia Mikheil Saakashvili i lofnodi Datganiad Borjomi, a oedd yn galw am greu sefydliad cydweithredu rhyngwladol, y Gymuned o Ddewis Democrataidd, i ddwyn ynghyd y democratiaethau a’r democratiaethau cychwynnol yn y rhanbarth o amgylch y Baltig, Môr Du, a Môr Caspia. Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf o lywyddion ac arweinwyr i drafod y CDC ar 1-2 Rhagfyr 2005 yn Kyiv.

Diddymodd y Verkhovna Rada (Senedd Wcráin) yn 2007 a ceisiodd wneud eto y 2009 ond dyfarnwyd hyn yn anghyfansoddiadol. Bu i'w lywodraeth gael ei nodi gan gwrthdaro rhyngo a Yulia Tymoshenko.

Yn etholiad gyffredinol 2010 bu i Yushchenko ennill dim ond 5.45% o'r bleidlais genedlaethol yn y rownd gyntaf - y canran isaf gan unrhyw ymgeisydd Arlywyddol mewn lle.  Dywedodd Yushchenko ei fod am amddiffyn democratiaeth a'i fod eisiau bod yn arlywydd eto.

Ar 22 Ionawr 2010, fel Arlywydd ymadawedig, rhoddodd Yushchenko gydnabyddiaeth swyddogol i un o ffigurau mwyaf dadleuol Wcráin, yr arweinydd cenedlaetholgar o'r Ail Ryfel Byd, Stepan Bandera, gan roi gwobr Arwr Wcráin arno. Bu i Gorff Cenedlaetholwyr Wcreineg hefyd sefydlu cynulliadau aml-genedl cenhedloedd darostyngedig yr Undeb Sofietaidd, oedd yn cynnwys 12 o Weriniaethau Sofietaidd megis Kazakhstan, Belarus, Uzbekistan, Rwsia ac eraill.

## Cyfnod wedi Arlywyddiaeth
Ar 2 Mawrth 2022, yn ystod Rhyfel Rwsia ar Wcráin yn, galwodd Viktor Yushchenko Rwsia yn "junta Mosgo a regime ffasgaidd Rwsia". Dywedodd am Putin (a geisiodd ei ladd wrth ei wenwyno), "mae'r Arlywydd Putin roeddwn i'n ei nabod - dydy e ddim yno mwyach, mae wedi mynd. A phan dwi'n edrych ar y dyn yma dwi'n gweld y Führer y Reich Rwsiaidd. Dyma rhyfel goresgynnol rhif 7 yn Nwyrain Ewrop ar ôl Karabagh, De Ossetia, Abkhazia, Crimea, Transnstria, Donbas ... mae holl ryfeloedd Dwyrain Ewrop dros y 30 mlynedd ddiwethaf wedi eu trefnu gan Putin.

## Personol
Bu Yushchenko yn briod ddwy waith. Mae ei ail wraig, Katerina Yushchenko o gefndir Wcreineg-Americanaidd, wedi'i geni yn Chicago, a chyn hynny bu'n gweithio yng Ngweinyddiaeth Talaith yr UD.

## Anrhydeddau
Mae Viktor Yushchenko wedi bod yn Gomander Croes Fawr Urdd y Tair Seren ers Ebrill 24, 2006.

Mae'n aelod anrhydeddus o'r mudiad ieuenctid genedlaethol Wcreinaidd, Plast.

## Dolenni
* Proffil ar BBC News
* *Who poisoned Viktor Yushchenko?*  (o'r Times Online)
* *Approval of Yekhanurov: The Price of the Deal* (erthygl feirniadol yn *Ukrayinska Pravda* o gytundeb rhwng Yushchenko a Yanukovych; Medi 2005) (Saesneg)
*

## Cyfeiriadau
Categori:Wcráin
Categori:Gwleidyddion o Wcráin
Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Pobl o Oblast Sumy