Cytundeb Paris (1947)

]]
Cytundeb heddwch oedd **Cytundeb Paris** a lofnodwyd ym mhrifddinas Ffrainc ar 10 Chwefror 1947 ac a oedd yn ganlyniad terfynol y gynhadledd heddwch a gynhaliwyd yn yr un ddinas rhwng 29 Gorffennaf a 15 Hydref 1946. Gan y bu y trafodaethau i gyd yn 1946 cyfeirir ato mewn rhai mannau fel *Cytundeb Paris 1946*. Ei henw llawn yw **Cytundeb Heddwch Paris**. Y gwladwriaethau a lofnododd y Cytundeb oedd:

* Cynghreiriaid buddugol yr Ail Ryfel Byd: Yr Unol Daleithiau, yr Undeb Sofietaidd, y Deyrnas Unedig, Ffrainc, Iwgoslafia, Gwlad Pwyl, Gwlad Groeg, Tsiecoslofacia ac eraill.
* Gwledydd oedd wedi'u cynghreirio gyda'r Almaen yn ystod y gwrthdaro byd a elwir yn bwerau Echel (er i nifer ohonynt newid eu hochr wrth i'r Rhyfel fynd yn ei flaen): Yr Eidal, Rwmania, Hwngari, Bwlgaria a'r Ffindir. Ni allai'r Almaen gymryd rhan oherwydd iddi gael ei meddiannu gan bedwar pŵer buddugol y rhyfel ac nid oedd yn cael ei hystyried yn destun cyfraith ryngwladol.

Roedd gan y cytuniadau gymalau tiriogaethol, cymalau economaidd fel gwneud iawn am ryfel ac yn olaf cymalau gwleidyddol. Y nod oedd dadwneud y newidiadau tiriogaethol a orfodwyd neu a ysbrydolwyd gan yr Almaen Natsïaidd er 1938.

## Cymalau tiriogaethol
1) Collodd yr **Eidal** y tiriogaethau a ganlyn:

*yn Iwgoslafia, y rhan fwyaf o benrhyn Istria, gan gynnwys cyn-dalaith Fiume/Cattaro a chyda hi ynysoedd Gwlff Carnaro (Bae Kvarner erbyn hyn) a Llywodraeth Dalmatia, fel y'i gelwir. Roedd yn cynnwys dinasoedd Zadar, Hollti, a Kottor (neu Cattaro yn Eidaleg), ac ynysoedd Adriatig hefyd.
*yng Ngwlad Groeg, ynysoedd Dodecanese yn y Môr Adriatig, a feddiannwyd er 1912 o ganlyniad i'r Rhyfel Italo-Twrcaidd yn Libya.
*yn Ffrainc, trefi Tende (neu Tenda) a La Brigue.

Tiriogaethau ei hen ymerodraeth drefedigaethol a oedd ganddi yn Affrica: Libya, Eritrea a Somalia Eidalaidd.

Daeth Trieste a'r ardal gyfagos yn Diriogaeth Rydd tan 1954.

Yn ogystal, derbyniodd dalu iawndaliadau amrywiol i wledydd fel yr Undeb Sofietaidd, Iwgoslafia, Gwlad Groeg, Abyssinia ac Albania.

2) **Hwngari**, yn dychwelyd i ffiniau 1 Ionawr 1938, hynny yw y rhai a sefydlwyd gan Gytundeb Trianon 1919, allan o dair ardal sydd wedi'u lleoli yn sir Györ-Moson-Sopron sy'n cael eu cadw i Tsiecoslofacia. Felly, cyhoeddwyd bod yr enillion tiriogaethol a gyflawnwyd rhwng 1939 a 1940 yn yr hyn a elwir yn Gyflafareddiadau Fienna  a lofnodwyd gyda'r Almaen Natsïaidd yn ddi-rym.

3) Dychwelodd **Rwmania** i'r ffiniau ar 1 Ionawr 1940 gan adfer y rhan o ogledd Transylfania a gollodd yr un flwyddyn er budd Hwngari o dan y Cyflafareddiadau Fienna, fel y'u gelwir. Ond ar y llaw arall mae'n cadarnhau bod rhanbarthau Bessarabia a Bwcofina, sydd ar hyn o bryd yn rhannau annatod o Moldofa, wedi cael eu rhoi i'r Undeb Sofietaidd gan Gytundeb Craiova ym mis Medi 1940. Trosglwyddwyd rhan ddeheuol Dobrudja i Fwlgaria. Collwyd, felly, y diriogaeth a adweinir weithiau fel Rwmania Fawr.

 o'r Cytundeb Heddwch yn ymwneud â'r wlad]]
4) Dychwelodd y **Ffindir** i ffiniau dechrau 1941 gan gadarnhau colledion tiriogaethol Rhyfel Gaeaf 1939-1949 yn erbyn yr Undeb Sofietaidd.

5) Dychwelodd **Bwlgaria** i'w ffiniau ar 1 Ionawr 1941, gan golli Vardar Macedonia i Iwgoslafia a Dwyrain Macedonia a Thrace i Wlad Groeg. Fodd bynnag, daliodd ymlaen i ran ddeheuol Dobrudja. Gydag hynny, mae Bwlgaria yn wlad unigryw i'r Echel wrth gynnal tiriogaeth a gafwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

## Cymalau economaidd
Gosodwyd nifer o feintiau economaidd ar aelod-wledydd yr hen Echel gyda'r Almaen Natsïaidd ar gyfer gwneud iawn am ryfel. Mae'r symiau sefydledig, mewn doleri gwerth 1938 fel a ganlyn:

1) Bu'n rhaid i'r Eidal dalu $360,000,000:
$ 125,000,000 yn Iwgoslafia;
$ 105,000,000 yng Ngwlad Groeg
$ 100,000,000 yn yr Undeb Sofietaidd
$ 25,000,000 yn Ethiopia;
$ 5,000,000 yn Albania.

2) Rhaid i'r Ffindir drosglwyddo $300,000,000 i'r Undeb Sofietaidd.

3) Hwngari, $300,000,000:
$ 200,000,000 i'r Undeb Sofietaidd
$ 100,000,000 yn Tsiecoslofacia ac Iwgoslafia

4) Rwmania, $300,000,000, pob un ohonynt ar gyfer yr Undeb Sofietaidd

5) Bwlgaria, $70,000,000:
$ 45,000,000 i Wlad Groeg
$ 25,000,000 ar gyfer Iwgoslafia

## Cymalau gwleidyddol
Yn unol â'r maen prawf hwn, ymrwymodd y gwledydd a lofnododd y Cytuniad i barchu hawliau dynol a rhyddid sylfaenol y wasg, mynegiant, crefydd a chysylltiad. Yn ogystal, ni fyddai unrhyw berson yn cael ei wahaniaethu ar sail hil, rhyw, iaith na chrefydd.

Nodir hefyd na fydd unrhyw ormes yn cael ei gymhwyso yn erbyn yr unigolion hynny a gymerodd ran mewn gweithredoedd pleidiol yn ystod gwrthdaro’r byd. Yn olaf, ymrwymodd llywodraethau i gymryd mesurau priodol i atal cydnabod sefydliadau ffasgaidd neu'r rhai a geisiodd ddiddymu hawliau democrataidd y bobl.

## Gwaddol Heddiw
Yn dilyn arwyddo'r Cytundeb sefydlwyd Tiriogaeth Rydd Trieste. Ym 1954 arwyddwyd Memorandwm Llundain yn cadarnhau'r ffiniau rhwng Yr Eidal ac Iwgoslafia a cafwyd cadarnhad terfynol o'r ffin hwnnw yn 1975 gydag arwyddo Cytundeb Osimo.

Ni wnaeth cwymp yr Undeb Sofietaidd ac Iwgoslafia yn yr 1990au cynnar arwain at unrhyw ail-negodi Cytundebau Heddwch Paris. Serch hynny, yn 1990, fe wnaeth y Ffindir ddileu y cyfyngiadau ar ei lluoedd arfog a oedd yn rhan o'r Cytundeb. Bu newid o fewn ffiniau'r gwladwriaethau a drafodwyd yng Nghytundeb Paris ond ni bu newid rhwng y ffiniau hynny. Felly, er i Iwgoslafia ddadfeilio, ni newidiwyd ei ffiniau allanol gyda'r Eidal, Awstria na Hwngari.

## Cynadleddau Pwysig Blaenorol
* Cytundeb Potsdam, 18 Gorffennaf - 2 Awst 1945
* Cynhadledd Yalta, 4 - 11 Chwefror 1945
* Ail Gynhadledd Quebec, 12 - 16 Medi 1944
* Cynhadledd Tehran, 28 Tachwedd - 1 Rhagfyr 1943
* Cynhadledd Cairo, 22 - 26 Tachwedd 1943
* Cynhadledd Casablanca, 14 - 24 Ionawr 1943

## Darllen Pellach
* Erthygl ar agofion Jacques J. Reinstein ar y trafodaethau

## Dolenni
* Cyflwyniad gyda mapiau o brif hanfodion tiriogaethol Cytundeb Paris
* ffilm Movie Tone, 1946 ar ddechrau'r trafodaethau
* ffilm newyddion Movie Tone 1946
* ffilm newyddion British Pathé am chwarter gyntaf 1947 yn cyfeirio at Gytundeb Paris

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes Rwmania
Categori:Hanes Hwngari
Categori:Hanes Bwlgaria
Paris 1947
Paris 1947
Categori:Hanes yr Undeb Sofietaidd
Categori:Hanes y Ffindir
Categori:Hanes Iwgoslafia
Paris 1947
Categori:Hanes Ewrop
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Paris 1947