Gwarchodfa Natur Conwy

Gwarchodfa Natur wedi ei lleoli yng Nghyffordd Llandudno ar ochr ddeheuol yr A55 yw **Gwarchodfa Natur Conwy**. Agorwyd y Warchodfa ar y 14  Ebrill 1995 a cheir yno ganolfan ymwelwyr gyda siop, caffi a thri chuddfan sef: Tal y Fan, Carneddau a Benarth.

Pan adeiladwyd Twnnel Afon Conwy a’r A55 rhwng 1986 a 1991 dinistriwyd cynefin bywyd gwyllt ar ochr ddwyreiniol yr afon. I wneud iawn am hyn penderfynwyd datblygu gwarchodfa natur ar  y safle gan yr RSPB ac fe gariwyd y gwastraff a gafwyd ar ôl crafu wyneb y tir, a’i ddefnyddio i greu dau bwll enfawr o ddŵr a nifer o byllau bach a thirluniwyd y cyfan.

## Lleoliad
bawd|chwith|250px|Yr arwydd dwyieithog wrth y brif fynedfa.
Mae'r Warchodfa Natur wedi ei lleoli yng Nghyffordd Llandudno ar yr ochr ddeheuol wedi chwi ddod oddi ar yr A55 a dilynwch yr arwyddion brown. O dref Gonwy, pentref  Deganwy neu dref Landudno dilynwch yr A546/A547 heibio Archfarchnad Tesco a chroesi'r gylchfan dros yr A55, eto'n dilyn yr arwyddion brown.

## Agor y Warchodfa
bawd|de|300px|JCB yn brysur yn clirio'r safle ddechrau’r nawdegau
Agorwyd y Warchodfa ar 14 Ebrill 1995 ac erbyn 2017 roedd yno ganolfan ymwelwyr sy’n cynnwys siop, caffi a thri chuddfan sef Tal y Fan, Carneddau a Benarth, yn ogystal â Thŷ Gwylio.

Dŵr croyw sydd yn y pyllau, dŵr sy'n cael ei gymryd o Afon Ganol. Yn 2010 amharodd cyfnod o sychder yn ddifrifol ar lefel y dŵr yn y pyllau ac ni wellodd y sefyllfa er gwaetha'r holl law a syrthiodd yng Ngorffennaf.

## Gwahanol Adar
bawd|de|300px|Nifer o grehyrod bach gyda'i gilydd.
Hyd at 2017, cofnodwyd dros 240 o wahanol adar  ar y safle yn cynnwys cornchwiglen, cwtiad torchog bach, ehedydd, telor y cyrs, y pibydd hirgoes a’r rhegen fraith.

Ni ddechreuodd y crëyr bach nythu yng Nghymru hyd 2002 ond erbyn 2017 roedd yn eithaf cyffredin. Mae ganddo wddf hir tenau, pig fain ddu ac wyneb llwyd a gwelir hyd at dwsin ohonynt yno gyda’i gilydd. Golygfa ryfeddol yw honno pan fydd  cannoedd ar gannoedd o ddrudwennod yn cyrraedd fel mae’n nosi, i glwydo yn y gaeaf, fel arfer mae mwy i'w gweld ar ôl y Nadolig.

## Y Ganolfan ymwelwyr
bawd|chwith|400px|Staff yn sefyll o flaen y Ganolfan Ymwelwyr 
Ceir telesgopau ar fenthyg yno i gael gwell golwg ar yr adar tra’n mwynhau paned a chacen! 
bawd|de|300px|Tu mewn i'r siop

## Dyma fyddwch yn ddisgwyl ei weld yn y Warchodfa
bawd|canol|700px|Dyma fyddwch yn ddisgwyl ei weld yn y Warchodfa.

## Rhai uchafbwyntiau
*Y drudwennod yn ymgasglu cyn clwydo dros nos yn y Warchodfa.Fel arfer wedi'r Nadolig maent yno'n fwy aml.
*Y gwahanol fathau o Degeirian Gwenyn sy'n tyfu yno.
*Yn y gwanwyn gweld Teloriaid yr hesg, yn enwedig felly yn ystod misoedd Ebrill a Mai.
*Yn yr haf gweld yr holl Wenoliaid, Gwenoliaid y bondo a Gwenoliaid y glennydd.
bawd|chwith|400px|Drudwennod yn ymgasglu cyn clwydo yn y Warchodfa.
bawd|ede|200px|Un o'r mathau o Degeirian gwenyn sy'n tyfu yn y Warchodfa.

## Problemau sychder
Gan mai dŵr croyw o Afon Ganol sydd yn y pyllau, gall y lefelau'r dŵr ostwng yn sylweddol pan fo sychder.
bawd|chwith|350px|Bu'r Warchodfa yn dioddef llawer oherwydd y sychder yn 2010
bawd|de|350px|Braf gweld bod digonedd o ddŵr yn y pyllau a'r alarch yn nofio'n braf.

## Y cuddfanau
Ceir tair cuddfan: Tal y Fan, Carneddau a Benarth.

Delwedd:Cuddfan Tal-y-fan 1.jpg|Cuddfan Tal-y-fan.
Delwedd:Cuddfan Carneddau.jpg|Cuddfan y Carneddau.
Delwedd:Benarth tu mewn.JPG|Tu mewn i Guddfan Benarth.
Delwedd:Ty gwylio.JPG|Y Tŷ Gwylio gweddol newydd.

## Bywyd gwyllt arall
Mae’r bywyd gwyllt ar y safle’n amrywiol ac yn cynnwys y carlwm, gwenci, llwynog ac o bryd i’w gilydd y dyfrgi. Gwelir 16 o fathau o was neidr a mursennod a 28 o wahanol ieir bach yr haf. Erbyn 2017 roedd 356 o wahanol fathau o blanhigion yn tyfu yno ac o leiaf naw math o ystlumod yn cynnwys ystlum Natterer, yr ystlum mawr ac ystlum y dŵr.

Defnyddir Merlod y Carneddau i bori glaswellt y warchodfa.

Mae'r warchodfa ar agor bob dydd ar wahân i Ddydd Nadolig, rhwng 10 y bore a 5 y prynhawn.

## Dathliadau penblwydd Gwarchodfa Natur Conwy yn 20 oed
Bu prysurdeb mawr yng Ngwarchodfa Natur Conwy dros y penwythnos Gorffennaf 25 a 26, 2015, gydag Iolo Williams yn cymryd rhan yn y gweithgareddau ac yn arwain teithiau natur.
Bu’r cerflunydd Simon O’Rouke yn brysur yn ddiweddar yn creu cerfluniau o gwmpas y safle, ac, ar y Sadwrn, dadorchuddiwyd un o’i gampweithiau gan Iolo Williams
bawd|chwith|350px|Iolo Williams, Simon O’Rouke a Julian Hughes (Rheolwr y Warchodfa) yn dadorchuddio.
bawd|de|350px|Iolo Williams yn torri'r deisen arbennig i ddathlu.

Hefyd, ar y nos Iau, i gyd-fynd â’r dathliadau, recordiwyd rhifyn arbennig o ‘Galwad Cynnar’ gan Radio Cymru gyda Gerallt Pennant wrth y llyw.

Delwedd:Plant prysur 2.jpg|Plant (ac oedolion) yn brysur yn arbrofi.
Delwedd:Pond dipping 2.jpg|Cafwyd hwyl fawr wrth chwilio yn y pwll.
Delwedd:Gyda gerallt.JPG|Gerallt Pennant wrthi'n trafod gyda rhai aelodau o'r Panel.
Delwedd:Galwad Cynnar 2.jpg|Mwy o drafod- Galwad Cynnar.

## Tipyn o bopeth

Delwedd:Creyr glas busneslyd.jpg| Creyr glas busneslyd ger Cuddfan Tal y fan.
Delwedd:Creyr bach a corhwyaden.jpg|Creyr bach a Corhwyaden yn pasio'i gilydd.
Delwedd:Rhostog gynffon ddu.JPG|Rhostog gynffon ddu.
Delwedd:Cymysgedd un wylan.JPG|Un Wylan benwaig ynghanol nifer fawr o Gylfinirod.
Delwedd:Pioden mor.JPG|Piod y môr wedi ymgasglu gyda'i gilydd.
Delwedd:Y safle diweddar.jpg|Safle'r Warchodfa wedi datblygu.
Delwedd:Gwarchodfa conwy 2.jpg|Cynllun y Warchodfa.
Delwedd:Nant y Coed llwybr darganfyddiad.JPG|Disgyblion Ysgol Nant y Coed ar agoriad swyddogol y Llwybr Darganfod.
File:RSPBConwy01LB.jpg|bawd|Cornchwiglen
File:RSPBConwy02LB.jpg|bawd|Robin goch
File:RSPBConwy03LB.jpg|bawd|Merlod
File:RSPBConwy04LB.jpg|bawd|Pili palod
File:RSPBConwy05LB.jpg|bawd|Gylfinir

## Cyhoeddiadau eraill
Cyhoeddwyd yr erthygl hon mewn dwy ran gan Gareth Pritchard yn 'Y Pentan', papur bro yr ardal rhwng Llanrwst a Llandudno, Llanfairfechan a Hen Golwyn.

Delwedd:Gwarchodfa Pentan.jpg|Yr erthygl wreiddiol Gorffennaf, 2010.
Delwedd:Rspb 20.jpg|Cyhoeddi dathliadau yn 2015.

## Gweler hefyd
* Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar
*RSPB Ynys-hir

## Cyfeiriadau
Conwy
Categori:RSPB