Marceseg

Casgliad o dafodieithoedd Polynesaidd Canolog-Ddwyreiniol yw **Marceseg** (Marceseg, *‘Te Eo ‘Enana* (Marceseg y Gogledd) a *Te ‘Eo ‘Enata* (Marceseg y De)  a siaredir yn Ynysoedd Marquesas sy'n rhan o Polynesia Ffrengig. Maen nhw'n perthyn i'r ieithoedd Marcesaidd, grŵp ehangach sy'n cynnwys Hawaieg. Fe'u dosberthir fel arfer yn ddau grŵp, Marceseg y Gogledd a Marceseg y De, yn fras ar hyd llinellau daearyddol. Mae niferoedd y siaradwyr yn isel iawn; oddeutu 5,700 yn siarad gwahanol dafodieithoedd Marceseg y Gogledd ac ond oddeutu 2,700 o siaradwyr tafodiaith Marceseg y De.

## Hanes
 (2018)]]
Yn ôl damcaniaethau ail-greu hanesyddol mae Marceseg y Gogledd a Marceseg y De yn rhannu nifer o arloesiadau ffonolegol sy'n digwydd yn y 10g OC sy'n eu gwahaniaethu fel is-grŵp annibynnol o Proto-Tahitic (hynny yw, Tahitïeg, Tuamotuan, Rarotongeg (iaith Ynys y Pasg) a Maori). Yr ieithoedd Polynesaidd Dwyreiniol sy'n perthyn agosaf i Marceseg y Gogledd a'r De yw Hawaieg a Mangarefeg (Mangarevan) sy'n ffurfio'r is-grŵp Proto-Marceseg.

## Amrywiaeth tafodieithol
 sy'n rhan o Bolynesia Ffrangig]]
Siaredir Marceseg y Gogledd yn yr ynysoedd gogleddol (Nuku Hiva, Ua Pou, a Ua Huka ), a Marceseg y De yn ynysoedd y de (Hiva Oa, Tahuata, a Fatu Hiva). Yn Ua Huka, a gafodd ei ddiboblogi bron yn gyfan gwbl yn y 19g ac a ailboblogwyd gyda phobl o'r Gogledd a'r De, mae'r iaith yn rhannu nodweddion Marceseg y Gogledd a Marceseg y De. Ceir data cymharol ar dafodieithoedd amrywiol yn y *Linguistic Atlas of French Polynesia* (Charpentier & François 2015).

Y gwahaniaethau mwyaf amlwg rhwng y mathau yw bod gan Marceseg y Gogledd /k/ mewn rhai geiriau lle mae gan Marceseg y De /n/ neu /ʔ/ (ataliad glotal), a /h/ ym mhob gair lle mae gan Marceseg y De /f/.

## Cyd-destun
Mae Marceseg yn amlwg yn gwahaniaethu oddi wrth Tahitïeg (50% cyd-ddealltwriaeth, geirfa debyg rhwng 45 a 67%) neu Paumotu (29%).

Mae gan Marceseg berthynas agos ag ieithoedd Polynesaidd dwyrain Polynesia, gan gynnwys iaith Maori Ynysoedd Cook, Maori yn Seland Newydd, iaith Rapa Nui, ac yn fwy arbennig yr Hawaieg, a dywedir bod ffurf gynnar ar y Farceseg wedi esgor ar yr Hawaieg.

## Statws
Sefydlwyd Academi Marceseg gan Gynulliad Polynesia Ffrengig (y senedd) yn sgil pasio deddf 2000-19 APF, 27 Ionawr 2000. Ei enw yw "''Tuhuna 'Eo Enata''" yn Marceseg a'r "*Académie marquisienne*" yn Ffrangeg. Ei chenhadaeth yn benodol yw diogelu a chyfoethogi'r iaith Farceseg.

Mae'r iaith o dan fygythiad. Mae nifer bychan y siaradwyr yn her a'r gwahaniaethau rhwng y ddau brif dafodiaith yn amharu ar undod y gymuned ieithyddol. Ond nodir hefyd ers yr 1980au gellir arsylwi ar lefelu tafodiaith (hynny yw, cyd-ddealltwriaeth a rhannu geirfa neu lleihau gwahaniaethau) yn barhaus. Mae benthyg geiriau brodorol o'r naill dafodiaieth i'r llall wedi creu llawer o eiriau cytras gyda dwy ffurf neu fwy weithiau (er enghraifft ko'aka - 'o'aka - ko'ana "canfod"; maha'e - ma'a'e - tuha'e " anghofio”). Mae hin yn groes i'r defnydd eang ond ansicr weithiau o'r defnydd o'r ocina, sy'n edrych fel atalnod ac yn cael ei ddefnyddio i ddangos yr ataliad glotal (IPA: /ʔ/) yn ieithoedd eraill y cefnfor tawel, er enghraifft, y gair ''Hawai'i'' sy'n dangos yr ataliad rhwng y ddwy /i/. 

## Dolenni allanol
* The Marquesan languages: ‘Eo ‘Enana and ‘Eo ‘Enata gwefan DOBES 
* South Marquesian ar wefan Omniglot
* Marquesan Language ar sianel Youtube LangShack (2024)
* Te huaahaè ffilm cartŵn fer yn cyflwyno'r iaith ar sianel Youtube Te Èo Ènana (2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Iaith
Categori:Ynysoedd y Cefnfor Tawel
Categori:Polynesia Ffrengig
Marquesas
Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Categori:Ieithoedd Ffrainc