Romeo a Juliet

bawd|200px|Clawr y *Quatro* cyntaf, 1597
Trasedi gan William Shakespeare yw ***Romeo a Juliet*** (Teitl gwreiddiol Saesneg: *The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet* neu *Romeo and Juliet)* am y berthynas rhwng dau Eidalwr ifanc o deuluoedd gelyniaethus gwahanol.  Roedd hi ymhlith dramâu mwyaf poblogaidd Shakespeare yn ystod ei oes ac, ynghyd â *Hamlet,* yn un o'r rhai a berfformiwyd amlaf. Dyma'r ddrama olaf o waith Shakespeare i J. T. Jones ei chyfieithu i'r Gymraeg, a hynny cyn ei farw yn Nhachwedd 1975. Cafodd y cyfieithiad ei chyhoeddi gan Wasg Gwynedd ym 1983, ar y cyd â'i gyfieithiad o *Bid Wrth Eich Bodd*.

## Cymeriadau 
**Tylwyth llywodraethol Verona**

**Tylwyth Cápwlet**

**Tylwyth Móntagiw**

**Eraill**

## Crynodeb 
''"Yn nhre' Verona gynt, lle dodwn ni*

*'R olygfa hon, fe dry'r genfigen faith*

*Cyd-rhwng dau dylwyth o gyfartal bri*

*Yn gweryl gwaedlyd am y ganfed waith".

Mae *Romeo a Juliet* yn perthyn i draddodiad o ramantau trasig sy'n ymestyn yn ôl i'r henfyd. Mae'r plot yn seiliedig ar stori Eidalaidd a ysgrifennwyd gan Matteo Bandello, ac a gyfieithwyd ar gân farddonol gan Arthur Brooke ym 1562 fel *The Tragical History of Romeus and Juliet.* Benthycodd Shakespeare yn helaeth o'r plot trwy ddatblygu nifer o gymeriadau cefnogol, yn enwedig Mercŵtio a Paris. Cyhoeddwyd y ddrama gyntaf ym 1597, ond roedd y testun o ansawdd gwael, a chywirwyd fersiynnau diweddarach i gydymffurfio'n agosach â gwaith gwreiddiol Shakespeare.

Canmolwyd defnydd Shakespeare o strwythur dramatig barddonol (gan gynnwys effeithiau fel newid rhwng comedi a thrasiedi i gynyddu tensiwn, ehangu cymeriadau cefndir, a nifer o is-blotiau i addurno'r stori) fel arwydd cynnar o'i sgil dramatig. Mae'r ddrama'n priodoli gwahanol ffurfiau barddonol i wahanol gymeriadau, gan newid y ffurf weithiau wrth i'r cymeriad ddatblygu. Mae Romeo, er enghraifft, yn dod yn fwy medrus yn y soned dros gyfnod y ddrama.

## Cynyrchiadau nodedig 
Ystyrir *Romeo a Juliet*, ynghyd â *Hamlet*, yn un o ddramâu mwyaf poblogaidd Shakespeare. Hyd yn oed yn oes Shakespeare ei hun, roedd hi'n hynod boblogaidd. Mae'r ysgolhaig Gary Taylor yn gosod y ddrama fel y chweched mwyaf poblogaidd o ddramâu Shakespeare, yn y cyfnod ar ôl marwolaeth Christopher Marlowe a Thomas Kyd ond cyn goruchafiaeth Ben Jonson, pan oedd Shakespeare yn cael ei ystyried fel dramodydd mwyaf blaenllaw Llundain.

Nid yw dyddiad y perfformiad cyntaf yn hysbys. Nodwyd yn argraffiad 1597 bod y ddrama wedi'i llwyfannu'n gyson : *"it hath been often (and with great applause) plaid publiquely"*, gan osod y perfformiad cyntaf cyn y flwyddyn honno. Mae'n eithaf sicr mai Cwmni Gŵyr yr Arglwydd Siambrlen oedd y cyntaf i'w llwyfannu. Ar wahân i'w cysylltiadau cryf â Shakespeare, mae un argraffiad yn enwi un o actorion y cwmni, Will Kemp, yn hytrach na Pitar, mewn llinell yn Act V. Mae'n debyg mai Richard Burbage oedd y Romeo cyntaf, gan mai ef oedd prif drasiediwr y cwmni; a Robert Goffe (bachgen) fel y Juliet gyntaf. Tybir mai yn Y Theatr y cafwyd y cynhyrchiad cyntaf, gyda chynyrchiadau cynnar eraill yn y Theatr y Curtain.

Yn ystod Yr Adferiad, cafodd ei hadfywio a'i diwygio'n helaeth gan William Davenant. Cadwodd fersiwn John Gielgud ym 1935 yn agos iawn at destun Shakespeare a defnyddiodd wisgoedd a llwyfannu Elisabethaidd i wella'r ddrama.

### Cyfieithiad Cymraeg 
bawd|Poster cynhyrchiad 2003
Wedi i gyfieithiad J. T. Jones gael ei chyhoeddi ym 1983, bu'n rhaid aros tan 2003 i Theatr Genedlaethol Cymru ei chyflwyno am y tro cyntaf o dan gyfarwyddyd Cefin Roberts; cynllunydd Guy O'Donnell; goleuo Mark Satchell; cyfansoddwr John Quirk; coreograffi Frances Newman; cast

[bawd|Clawr *[Golwg (cylchgrawn)|Golwg* [25 Medi 2025] yn hysbysebu cynhyrchiad 2025]]
Ail lwyfannwyd y ddrama gan yr un cwmni yn 2025, dan gyfarwyddyd Steffan Donnelly, ynghyd â'i nifer o gyd-gyfarwyddwyr. Hysbysebwyd y cynhyrchiad fel un "arloesol" gan eu bod am gyflwyno'r ddrama yn ddwy-ieithog, yn union fel ag y gwnaeth y cynhyrchiad blaenorol yn 2003.

## Addasiadau 
Cafodd y ddrama ei haddasu sawl gwaith ar gyfer llwyfannau amrywiol fel ffilmiau, sioeau cerdd ac operâu. Yn yr 20fed ganrif ac i mewn i'r 21ain ganrif, mae'r ddrama wedi'i haddasu ar ffilm gan George Cukor (1936), Franco Zeffirelli (1968), *Romeo + Juliet* gan Baz Luhrmann (1996), a *Romeo and Juliet* gan Carlo Carlei (2013).

## Gweler hefyd
* *Romeo a Juliet a Bid wrth eich Bodd*
## Ffynonellau 
* William Shakespeare, *Romeo a Juliet. Bid wrth eich bodd*, cyfieithiwyd gan T. J. Jones (Caernarfon: Gwasg Gwynedd, 1983).

Categori:Dramâu Saesneg
Categori:Dramâu 1595
Categori:William Shakespeare