Per- a sylweddau polyfluoroalkyl

Mae **sylweddau per- a polyfflworoalkyl** (PFASau) yn gyfansoddion cemegol organofluorin, synthetig sydd a nifer o atomau fflworin ynghlwm wrth gadwyn alcyl. Roedd diffiniad cynnar, o 2011, yn mynnu eu bod yn cynnwys o leiaf un moiety perfflworoalcyl, –C n F 2n+1 –. Gan ddechrau yn 2021, ehangodd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) ei derminoleg, gan nodi bod "PFASau yn cael eu diffinio fel sylweddau fflworinedig sy'n cynnwys o leiaf un atom o garbon methyl neu methylen wedi'i fflworeiddio'n llawn (heb unrhyw atom o H / Cl / Br / ynghlwm wrtho), hy gydag ychydig o eithriadau a nodwyd, mae unrhyw gemegyn sydd ag o leiaf grŵp methyl perfflworinedig (–CF 3) neu grŵp methylene perfflworinedig (–CF 2 –) yn PFAS."

Yn ôl yr OECD, mae o leiaf 4,730 o PFAS gwahanol wedi eu hadnabod, sy'n cynnwys o leiaf dri atom carbon perfflworinedig. Mae cronfa ddata gwenwyndra Asiantaeth Diogelu'r Amgylchedd yr Unol Daleithiau (EPA), DSSTox, yn rhestru 14,735 o gyfansoddion cemegol PFAS unigryw; mae PubChem yn rhestru tua 6 miliwn. Mae gan yr is-grŵp *syrffactyddion fflworinedig* neu *fflwor-arwynebwyr* "gynffon" fflworinedig a "phen" hydroffilig ac felly fe'u hystyrir yn syrffactyddion. Mae'r rhain yn fwy effeithiol wrth leihau tensiwn arwyneb dŵr na syrffactyddion hydrocarbon tebyg. Maent yn cynnwys yr asidau perfflworosulfonig, fel asid perfflworooctanesulfonig (PFOS) a'r asidau perfflworocarbocsilig fel asid perfflworooctanoic (PFOA).

Defnyddiwyd llawer o PFASau yng nghanol yr 20g mewn cynhyrchion ac ar ddeunyddiau oherwydd eu priodweddau gwrth-ddŵr gwell, megis o fewn Teflon neu ewyn dyfrllyd sy'n ffurfio ffilm. Dim ond ers dechrau'r 21g yr astudiwyd yr effaith amgylcheddol a'r gwenwyndra i fywyd dynol a mamalaidd yn fanwl. Disgrifir PFOS, PFOA a PFASau eraill yn gyffredin fel llygryddion organig parhaus neu "gemegau am byth" oherwydd eu bod yn aros yn yr amgylchedd am gyfnodau hir o amser. 

Mae gweddillion (cemeg) wedi'u canfod mewn bodau dynol a bywyd gwyllt, gan ysgogi pryder am yr effaith ar iechyd. Yn ôl Academïau Gwyddorau Cenedlaethol, Peirianneg a Meddygaeth, mae amlygiad PFAS yn gysylltiedig â risg uwch o ddyslipidemia (colesterol anarferol o uchel), ymateb gwrthgyrff is-optimaidd, llai o dwf mewn babanod a ffetws, a chyfraddau uwch o ganser yr arennau.

Mae pryderon iechyd sy'n ymwneud â PFASau wedi arwain at lawer o ymgyfreitha. Yn 2021, daeth Maine y dalaith gyntaf yn yr Unol Daleithiau i wahardd y cyfansoddion hyn ym mhob cynnyrch erbyn 2030, ac eithrio achosion a ystyrir yn “anorfod ar hyn o bryd”.
bawd| Strwythur ysgerbydol PFOS, fflworo-arwynebydd effeithiol, parhaus a biogronnol
bawd| Model llenwi-gofod o PFOS

## Rôl economaidd 
Mae PFASs yn chwarae rhan economaidd allweddol i gwmnïau fel DuPont, 3M, a WL Gore &amp;amp; Associates oherwydd eu bod yn cael eu defnyddio mewn emwlsiwn polymeiddio  i gynhyrchu fflworopolymerau . Mae ganddynt ddwy brif farchnad: marchnad flynyddol gwerth $1 biliwn o ymlidyddion staen, a marchnad flynyddol o $100 miliwn ar gyfer llathryddion, paent, ayb. Yn 2022, cyhoeddodd 3M y bydd yn dod â chynhyrchu PFAS i ben erbyn 2025.

## Pryderon iechyd ac amgylcheddol 
### Pryderon iechyd dynol sy'n gysylltiedig â PFASs 
Wrth eu cyflwyno yn y 1940au, ystyriwyd bod sylweddau per- a polyfflworoalkyl (PFASau) yn anadweithio (). Mewn gwirionedd, datgelodd astudiaethau galwedigaethol cynnar lefelau uchel o fflworocemegion yng ngwaed gweithwyr yn y diwydiant, ond ni chyfeiriwyd at unrhyw effeithiau afiechyd. Roedd y canlyniadau hyn yn gyson â chrynodiadau serwm mesuredig PFOS a PFOA mewn gweithwyr planhigion 3M yn amrywio o 0.04 i 10.06 ppm a 0.01 i 12.70&nbsp;ppm yn y drefn honno, ymhell islaw'r lefelau gwenwynig a charsinogenig a ddyfynnir mewn astudiaethau anifeiliaid. Mewn dadansoddiad ar gyfer cysylltiadau rhwng PFASau a biomarcwyr clinigol dynol ar gyfer anaf i'r afu, ystyriodd yr awduron effeithiau PFASau ar fiomarcwyr afu a data histolegol o astudiaethau arbrofol cnofilod a daethant i'r casgliad bod tystiolaeth yn bodoli sy'n dangos bod PFOA, asid perfluorohexanesulfonic (PFHxS), ac asid perfflworonanoig (PFNA) yn wenwynig i bobl.

## Ffilm 
* ''Y Diafol Rydyn ni'n ei Adnabod'' (2018)

## Darllen pellach 
* 
* 
* 
 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS);  National Toxicology Program
* Per- and Polyfluoroalkyl Substances and Your Health at the Agency for Toxic Substances and Disease Registry
* Per- and Polyfluoroalkyl Substances (PFAS); United States Environmental Protection Agency
* Per- and polyfluoroalkyl substances (PFASs); European Chemicals Agency
* PFAS Contamination  in the U.S.; Environmental Working Group
* Per- and Polyfluoroalkyl substances; National Institute for Occupational Safety and Health
* The Forever Pollution Project – Journalists tracking PFAS across Europe
* PFAS contamination in Queensland, Australia; State Library of Queensland

Categori:Gwlychwyr
Categori:Llygredd aer
Categori:Llygredd
Categori:Iechyd cyhoeddus
Categori:Amgylchedd