Wadi Qelt

Dyffryn gyda nant ddofn yw **Wadi Qelt** (; ) neu **Qilt** a **Kelt,** a elwid gynt yn **Naḥal Faran** (Nant Pharan) yn y Lan Orllewinol, Palesteina. Mae'r nant yn tarddu ger Jeriwsalem ac yn llifo i Afon Iorddonen ger Jericho, ychydig cyn iddi aberu yn y Môr Marw .

Mae'r wadi (sef gair Hebraeg Arabeg am nant) a'i amgylchedd naturiol a'i safleoedd archaeolegol yn denu twristiaid, yn enwedig y cyfoeth o adar sydd ar hyd ei glannau.

## Daearyddiaeth 
bawd|Mynachlog San Siôr, Wadi Qelt
bawd|Dringo clogwyni yn Wadi Qelt
Mae gan y nant sy'n llifo tua'r dwyrain i lawr y dyffryn yn torri trwy garreg calchfaen Mynyddoedd Jwdea, dri tharddiad, sef tair nant fechan:

1 Ayn Farah yr un fwyaf ym mhen y dyffryn ;

2. Ayn Fawar yn y canol; a

3. nant y Qelt, ychydig ymhellach i lawr.

Mewn Arabeg mae gan bob rhan ei henw ei hun: Wadi Fara ar gyfer y rhan uchaf, Wadi Fawar ar gyfer yr un ganol, a Wadi Qelt ar gyfer y rhan isaf.

## Perthnasedd crefyddol 
Mae'r Wadi wedi'i chysylltu â'r Perath Beiblaidd a grybwyllir yn Jeremiah 13:5, yn ol rhai.

### Traddodiad Cristnogol 
Dywed traddodiad bod Joachim tad y Forwyn Fair wedi gweddïo yn Wadi Qelt i gael ei fendithio â phlentyn. Mae Ogof Santes Anne, lle bu meudwyon tan ychydig ddegawdau yn ôl, yn gysylltiedig â'r traddodiad hwn.

Mae Mynachlog San Siôr,

### Cyfnodau Hellenistig a Rhufeinig 
Cafwyd hyd i sawl dyfrbont ar hyd y nant, gyda'r hynaf yn dyddio i'r cyfnod Hasmonaidd (2g CC).

Safai palasau gaeaf brenhinoedd Hasmonaidd a Herod Fawr ym mhen isaf y dyffryn, lle mae'n cyrraedd Gwastadedd Jericho. Credir bellach bod strwythur o fewn palasau gaeaf brenhinol Hasmonaidd, yn ol yr archaeolegydd, Ehud Netzeryn synagog, ac fe'i adnabyddir heddiw fel Synagog Wadi Qelt, un o'r synagogau hyna'r byd. Yn ol haneswyr eraill, nid synagog mohono.

### Mynachod Rufeinig a Bysantaidd hwyr 
Mae Wadi Qelt yn cynnwys mynachlogydd a hen leoliadau Cristnogol. ardal a adwaenir i'r Eglwys Uniongred Roegaidd fel Dyffryn Pharan.

Sefydlwyd Mynachlog Saint George gan John o Thebes tua 480 OC, a daeth yn ganolfan ysbrydol bwysig yn y 6g o dan Saint George o Choziba . Byddai meudwyon sy'n byw mewn ogofâu mewn clogwyni cyfagos yn cwrdd yn y fynachlog i gael offeren wythnosol a phryd cymunedol.

Cloddiwyd mynachlog Bysantaidd arall ar y safle a elwir yn Arabeg fel Khan Saliba. Daeth archeolegwyr o hyd i fosaigau Bysantaidd coeth ar hen safle'r bererindod.

### 1967 ac ar ôl 
Meddiannwyd yr ardal gan Israel ym 1967 .

Ar 20 Rhagfyr, 1968, lladdwyd is-gapten-Cyrnol Zvi (Tzvika) Ofer, cadlywydd uned elitaidd Haruv, cyn-Lywodraethwr Milwrol Nablus a derbynnydd medal falchder Israel, wrth ymladd yn Wadi Qelt wrth geisio ymlid arabiaid oedd wedi croesi'r Iorddonen.

## Twristiaeth 
bawd|Wadi Qelt
Cyhoeddodd Israel rannau uchaf y wadi fel ardal warchodedig o dan yr enw Gwarchodfa Natur Ein Prat.

## Bedwin 
Defnyddir y wadi gan lawer o fugeiliaid Bedwin. Mae rhai Bedwiniaid a thrigolion Jericho hefyd yn ennill eu bywoliaeth ger Mynachlog San Siôr, trwy gynnig reidiau asyn i bererinion a gwerthu diodydd a chofroddion iddynt.

## Gweler hefyd 
* Chariton the Confessor, sylfaenydd mynachlog tebyg i lavra yn y 3edd ganrif yn Nyffryn Pharan (Wadi Qelt uchaf)
* Dyffryn Jordan

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Mae parc cenedlaethol Israel yn gorchuddio rhan uchaf y dyffryn ac mae wedi'i ganoli ar wanwyn Ein Fara / En Prat; angen tâl mynediad.
* Lleoedd Beibl 
* Y Ffordd gan Jericho
* Heicio yn Wadi Qelt
* Arolwg o Balesteina'r Gorllewin, Map 18: IAA , comin Wikimedia

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mhalesteina
Categori:Daearyddiaeth Palesteina
Categori:Hanes Palesteina
Categori:Wicibrosiect Palesteina