Parc Trelái

Mae **Parc Trelái** yn barc a man natur agored ar ochr orllewinnol Caerdydd ym maestref Caerau. Agorwyd y parc ym 1933 ond bu'n lleoliad rasio ceffylau pwysig o 1855 hyd ganol yr 20g. Mae’r parc nawr yn un o gaeau chwarae mwyaf Caerdydd, ac mae yno faes parcio mawr ac ystafelloedd newid a chlwb bocsio ger llaw. Yng nghanol y parc mae safle fila (plasty) Rhufeinig sy’n dyddio o’r ganrif gyntaf OC. Mae llwybrau trwy’r parc yn arwain i Goed Lecwydd.

## Lleoliad
I'r de o’r parc lleoliad Coed Lecwydd. Gellir cyrraedd yno ar hyd isffordd dan y ffordd osgoi A432 sy'n cysylltu de Caerdydd â'r M4. Ffin ddwyreiniol y Parc yw'r Afon Elái tu hwnt i'r rhandiroedd ac yna Parc Sanitoriwm yn ardal Treganna. Mae Llwybr Elái, sydd yr ochr arall i’r afon, yn gysylltiad i gerddwyr a beicwyr rhwng y wlad yn ardal Sain Ffagan a Bae Caerdydd.

Crëwyd y parc fel parc trefol pwrpasol ym 1933.

Mae Prosiect Treftadaeth Ailddarganfod Caerau a Threlái (CAER, Caerau and Ely Rediscovering (CAER) Heritage Project) , sef partneriaeth rhwng Prifysgol Caerdydd, Gweithredu yng Nghaerau a Threlái (ACE), ysgolion lleol, trigolion a phartneriaid treftadaeth, bellach wedi troi ei sylw at Barc Trelái, hanner milltir o  Fryngaer Caerau, sef safle treftadaeth o arwyddocâd cenedlaethol lle daeth archeolegwyr o Brifysgol Caerdydd ac aelodau o'r gymuned o hyd i wreiddiau’n ddiweddar sy’n dyddio o’r cyfnod Neolithig, Oes yr Haearn a’r cyfnod Rhufeinig a chanoloesol.

### Olion Rhufeinig
 ym Mharc Trelái]]
Yn yr ardal o laswelltir garw ar ochr ddwyreiniol y parc, cloddiwyd fila Rufeinig gan archeolegwyr ym 1894 ac yn ddiweddarach. Daethant hefyd o hyd i ben saeth fflint Neolithig, o tua 3000-2500CC.

Daethant i'r casgliad bod y fila wedi'i adeiladu tua 150AD a'i fod yn parhau i gael ei ddefnyddio tan c.325AD. Roedd ganddo do teils a chwrt. Roedd rhan ganolog yr adeilad yn mesur tua 21x18 metr.

Roedd adeilad tair ystafell ar wahân gerllaw. I'r gogledd, darganfuwyd sgerbwd dynol. Gorweddai ar yr echel dwyrain-gorllewin, sy'n dynodi claddedigaeth Gristnogol. Darganfuwyd olion ffowndri haearn hefyd, gan gynnwys slag (gwastraff gwaith haearn). Ymhlith y gwrthrychau bach a ganfuwyd yno roedd darnau arian, pinnau efydd ac asgwrn, crochenwaith a hidlydd wedi'i wneud o blwm.

Yn 1894 darganfuwyd mortariwm, powlen hemisfferig fawr gyda graean wedi'i fewnosod i'r wyneb mewnol i'w ddefnyddio mewn ceginau Rhufeinig ar gyfer pwnio a chymysgu bwyd. Mae’n debyg bod yr enghraifft hon wedi’i gwneud rhywle yn yr hyn sydd bellach yn Ne-ddwyrain Cymru.

## Oriel

File:2010 Wales Cardiff Community Caerau map.svg|Cymuned Caearau fel rhan o Gyngor Caerdydd (2010)
File:The A4232, Cardiff - geograph.org.uk - 1819391.jpg|Traphont dros ffordd osgoi Caerdydd, yr A4232, sy'n estyn o Barc Trelái i dir Lecwydd
File:A4232 near Trelai Park - geograph.org.uk - 5249102.jpg|Ffordd osgoi gorllewin Caerdydd, yr A4232, ger Parc Trelái
File:River Ely, from Ely Bridge, Cardiff - geograph.org.uk - 1923745.jpg|yr Afon Elái o Bont Elái, Caerdydd, ffin ddwyreiniol y Parc

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Oldest house in Cardiff discovered under city park Ffilm ar Wales Online ar waith archeolegol ym Mharc Trelái (2023)
* THIS IS ELY - CAERAU (APRIL 23) DYMA TRELAI - CAERAU (EBRILL 23) Fideo ar yr ardal gan gynnwys wedi ffilmio ar y Parc (2023)

Categori:Caerau
Categori:Parciau Caerdydd