open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bylchau (cyfrol)

Casgliad o ysgrifau gan Ioan Bowen Rees yw ***Bylchau: Ysgrifau Mynydd a Thaith***.
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Dyma ail gasgliad Ioan Bowen Rees o ysgrifau yn y traddodiad Alpaidd hwnnw sy'n cyfuno mynydda gyda sylwebaeth, myfyrdod a pheth gwamalrwydd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Chwarter Canrif Fesul Pum Munud

Detholiad o sgyrsiau radio gan John Roberts Williams yw ***Chwarter Canrif Fesul Pum Munud: Dros Sbectol John Roberts Williams***. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Detholiad o sgyrsiau radio John Roberts Williams, un o ddarlledwyr a gohebwyr mwyaf profiadol Cymraeg yn ystod chwarter olaf yr 20g, yn cynnwys sylwadau treiddgar ar bynciau amrywiol yn ymwneud â Chymru a gweddill y byd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Clust y Wenci

Detholiad o erthyglau byrion gan Hafina Clwyd yw ***Clust y Wenci***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Detholiad o erthyglau byrion ar amrywiaeth eang o bynciau a gyhoeddwyd yn y Western Mail rhwng 1990 a 1996.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Cell Gymysg o'r Genedlaethol

Cyfrol yn cynnwys deg darlith gan amryw o awduron yw '''''Cell Gymysg o'r Genedlaethol'''''. 

Amrywiol a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn cynnwys deg darlith gan ddarlithwyr amlwg ar bynciau'n ymwneud â llenyddiaeth, hanes a gwyddoniaeth a draddodwyd i'r Gymdeithas Feddygol mewn Eisteddfodau Cenedlaethol rhwng 1976 ac 1987.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Consýrn am y Genedl

Casgliad o nodiadau golygyddol gan Olive Jones (Golygydd) yw ***Consýrn am y Genedl***. 

Gwasg y Sir a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Detholiad o nodiadau golygyddol treiddgar Jennie Eirian Davies yn 'Y Faner' rhwng 1979 a 1982, gyda nodiadau golygyddol eglurhaol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Cyfrol Deyrnged Dewi Z. Phillips

Casgliad o ysgrifau gan amryw o lenorion dan olgygyddiaeth Gwynn Matthews yw ***Cred, Llên a Diwylliant: Cyfrol Deyrnged Dewi Z. Phillips***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o ysgrifau teyrnged i'r diweddar Athro Dewi Z. Phillips gan gyfeillion a chydweithwyr yw *Syniadau a Chysyniadau*. Yn ei deyrnged i Dewi dywed Dr Meredydd Evans, 'mi sefydlodd ei hun fel athronydd o bwys cydwladol'.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Crefydd a Gwyddor - Myfyrdodau

Casgliad o ysgrifau gan Dafydd Wynn Parry yw ***Crefydd a Gwyddor: Myfyrdodau***. 
Dafydd Wynne Parry a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o fyfyrdodau ac ysgrifau ar wyddoniaeth a chrefydd. Gwyddonydd graddedig yw'r awdur, ond mae hefyd yn Grisiton o argyhoeddiad.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Cwpanaid o De a Diferion Eraill

Casgliad o ysgrifau gan R. T. Jenkins wedi'i olygu gan Emlyn Evans yw ***Cwpanaid o De a Diferion Eraill***. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o ysgrifau, anerchiadau a sgyrsiau ar amrywiol bynciau gan y diweddar hanesydd a llenor R.T. Jenkins, nas cyhoeddwyd mewn casgliad o'i waith o'r blaen.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Cyfaredd Eifionydd

Casgliad o ysgrifau y llenor a'r arlunydd Elis Gwyn Jones yw ***Cyfaredd Eifionydd***. Golygwyd y gyfrol gan Dyfed Evans. 

Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Casglu'r Briwsion

Casgliad o ysgrifau gan Joan Davies yw '''''Casglu'r Briwsion'''''. 
Gwasg Pantycelyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn ogystal â chip ar fannau amrywiol megis Inisheer, Enlli ac Awstria.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Ati, Wŷr Ifainc

Casgliad o ysgrifau gan Saunders Lewis wedi'i olygu gan Marged Dafydd a R.M. Jones (Bobi Jones) yw ***Ati, Wŷr Ifainc***.
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1986. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Detholiad o ysgrifau pwysicaf Saunders Lewis ym maes iaith, addysg a chrefydd. Yn y gyfrol hon, cawn gyflwyniad eang i'w feddwl ef mewn meysydd a brofodd yn arwyddocaol ym mywyd Cymru.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1986
Cof ac Arwydd

Cyfrol o ddeg ysgrif gan Damian Walford Davies a Jason Walford Davies (Golygyddion) yw ***Cof ac Arwydd: Ysgrifau Newydd ar Waldo Williams***. 
Cyhoeddiadau Barddas a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o ddeg ysgrif sy'n cynnig darlleniadau ffres, annisgwyl ac heriol o fywyd a gwaith Waldo Williams (1904-71). Ceir cydbwysedd rhwng trafodaethau testunol-fanwl ac ymdriniaethau cysyniadol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Waldo Williams
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Taliesin a Brwydr y Coed

Darlith ar y gerdd ganoloesol enwog, 'Cad Goddau' neu 'Brwydr y Coed' gan Marged Haycock yw ***Taliesin a Brwydr y Coed***. 

Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Pwnc Darlith Goffa J.E. Caerwyn a Gwen Williams am 2005 yw'r gerdd ganoloesol enwog, 'Cad Goddau' neu 'Brwydr y Coed', a geir yn Llyfr Taliesin yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
'Anwir Anwedhys y Mae yn i Ysgrivennv Ymma'

Casgliad o nodiadau ar lyfrau Edward Lhwyd gan Brynley F. Roberts yw ''''''Anwir Anwedhys y Mae yn i Ysgrivennv Ymma': Rhai o Ymylnodau Edward Lhwyd'''''. Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr 
Mae ar gael tua 63 o lyfrau sy'n dwyn nodau perchenogaeth Edward Lhwyd, a cheir nodiadau ymyl y ddalen ganddo mewn 13 o'r rhain.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd 
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau 
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Cwrt Cosbi

Casgliad o ysgrifau gan John Hardy yw ***Cwrt Cosbi***. 

Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn cynnwys ymsonau radio a glywyd gyntaf ar Radio Cymru ynghyd â rhai ymsonau newydd sbon yn trafod amrywiaeth o bynciau gan ddarlledwr a sylwebydd chwaraeon . 27 ffotograff a llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Cylch Cyflawn

Cyfrol o ysgrifau gan seiciatrydd gan Huw Edwards yw ***Cylch Cyflawn***. 

Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1994. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol ar bynciau amrywiol yn ymwneud â meddygaeth wedi eu cyflwyno ar gyfer lleygwyr. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1994
Dal i Frygowthan

Casgliad o 22 o ysgrifau gan William Owen yw ***Dal i Frygowthan***. 

Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o 22 o ysgrifau amrywiol yn ymwneud â theithio, portreadau o gymeriadau, atgofion ieuenctid a gweithgareddau gwahanol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Cynheiliaid y Gân

Casgliad o draethodau a cherddi gan Sally Harper a Wyn Thomas (Golygyddion) yw ***Cynheiliaid y Gân***. 
Gwasg Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol yn cael ei ystyried i'w adargraffu.

## Disgrifiad byr
Cagliad o draethodau a cherddi yn ymwneud ag astudiaeth gerddoriaeth Gymreig, a gyflwynir fel teyrnged i Meredydd Evans a Phyllis Kinney. Mae'r holl ddeunydd yn ymddangos yn y Gymraeg a'r Saseneg, a cheir nifer o esiamplau cerddorol a darluniau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Byw Ynghanol Chwyldro

Asesiad o'r chwyldro digidol presennol ym myd y cyfryngau gan Euryn Ogwen Williams yw ***Byw Ynghanol Chwyldro***. 
Eisteddfod Genedlaethol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae fersiwn Saesneg o'r ddarlith yn gynwysedig yn y llyfryn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Ceidwadaeth a'r Gymru Newydd

Ysgrif ar Geidwadwyr Cymru gan Simon Brooks yw '''''Ceidwadaeth a'r Gymru Newydd'''''. 
Eisteddfod Môn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Asesiad o'r cyfraniad y gellid ac y dylid ei ddisgwyl gan Geidwadwyr i osod seiliau'r Gymru Newydd. Mae fersiwn Saesneg o'r ddarlith yn gynwysedig yn y llyfryn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Edmyg Dinbych

Astudiaeth fanwl o'r gerdd "Edmyg Dinbych" wedi'i golygu gan R. Geraint Gruffydd yw ***"Edmyg Dinbych": Cerdd Lys Gynnar o Ddyfed***. 
Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2002. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith Goffa J. E. Caerwyn Williams a Gwen Williams, sef astudiaeth fanwl o 'Edmyg Dinbych', cerdd gynnar a ddyddir tua 895 ac a gysylltir â llys brenhinol Dinbych-y-pysgod, Sir Benfro.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2002
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Lle i Enaid Gael Llonydd...?

Astudiaeth o dwf twristiaeth yn Llŷn ac Eifionydd gan Robert M. Morris yw ***Lle i Enaid Gael Llonydd...?***.

Clwb y Bont a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith Flynyddol Clwb y Bont, Pwllheli 2007; traddodwyd yn wreiddiol yn Ysgol Cymerau, Pwllheli, 17 Mai 2007. Astudiaeth gan Robert M. Morris o dwf twristiaeth yn Llŷn ac Eifionydd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Canu'r Werin yng Ngogledd-Ddwyrain Cymru

Cyfrol gan Aled Lloyd Davies yw '''''Canu'r Werin yng Ngogledd-Ddwyrain Cymru'''''. 
Cymdeithas Alawon Gwerin a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Golwg ar ganeuon gwerin gogledd-ddwyrain Cymru, sef Darlith Goffa Amy Parry-Williams a draddodwyd ym Mhabell Lên Eisteddfod Genedlaethol Bro Ogwr 1998.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Dafydd Ap Gwilym - Y Gŵr wrth Gerdd

Darlith am fywyd a gwaith Dafydd ap Gwilym gan Gwyn Thomas yw ***Dafydd Ap Gwilym: Y Gŵr wrth Gerdd***. 
Canolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith Goffa J. E. Caerwyn a Gwen Williams sef darlith am fywyd a gwaith Dafydd ap Gwilym (bl. 1320-70), bardd natur a serch unigryw, ei arddull a'i ddelweddau, ei grefydd ac arferion yr oes.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Groeg

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Gwlad Groeg** (Groeg: *Εθνική Ελλάδος, Ethniki Ellados*) yn cynrychioli Gwlad Groeg yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth y Ffederasiwn Pêl-droed Helenaidd (HFF), corff llywodraethol y gamp yn Groeg. Mae'r HFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae Gwlad Groeg wedi cyrraedd rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar dair achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop yn 2004.

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed yng Ngwlad Groeg
Gwlad Groeg
Wynebu Llewod

Darlith ar ymweliadau gwahanol Howell Harris â Llŷn gan Geraint Tudur yw ***Wynebu Llewod***. 

Clwb y Bont a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith ar ymweliadau gwahanol Howell Harris â Llŷn yn ystod y 18g, lle y cafodd wrthwynebiad pendant i'w syniadau Methodistaidd ymhlith y boblogaeth yno.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Tîm pêl-droed cenedlaethol Croatia

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Croatia** (Croateg: *Hrvatska nogometna reprezentacija*) yn cynrychioli Croatia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Croatia (HFF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r HFF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Chwaraeodd Croatia 19 gêm cyfeillgar rhwng 1940 a 1944 fel gwlad annibynnol cyn dod yn weriniaeth ffederal o Iwgoslafia ym 1945. Ffurfiwyd y tîm presennol ym 1991, cyn i Croatia gael annibyniaeth o Iwgoslafia, a daethant yn aelodau o UEFA a FIFA ym 1993.

Mae Croatia wedi ymddangos yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar bedwar achlysur gan orffen yn drydydd ar eu hymddangosiad cyntaf ym 1998.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yng Nghroatia
Croatia
Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Meistres 'Graianfryn' a Cherddoriaeth Frodorol yng Nghymru (1999)

Cyfrol gan Wyn Thomas yw '''''Meistres 'Graianfryn' a Cherddoriaeth Frodorol yng Nghymru'''''. 
Cymdeithas Alawon Gwerin a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Gwerthfawrogiad o gyfraniad pwysig Grace Gwyneddon Davies, 1879- 1944, i waith Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru fel cantores, beirniad, casglwr a threfnydd alawon gwerin. 6 llun du-a-gwyn ac adargraffiad o'r pedair alaw a gyflwynwyd yn ystod y ddarlith.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Traddodiadau Cerdd Cymru (2000)

Darlith am draddodiadau cerdd Cymru gan Stephen Rees yw ***Traddodiadau Cerdd Cymru (2000)***. 

Cymdeithas Alawon Gwerin a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Darlith goffa Amy Parry-Williams 2000 a draddodwyd gan Stephen Rees am draddodiadau cerdd Cymru gan dynnu cymariaethau â Sweden ac annog ei gynulleidfa i sicrhau parhad y traddodiad gwerin byrfyfyr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Epil Gwiberod yr Iwnion Jac

Homilïau ar amrywiol destunau gan Geraint Jones yw ***Epil Gwiberod yr Iwnion Jac***. 

Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Homilïau ar amrywiol destunau a ymddangosodd o dan y pennawd 'Sêt y Gornel' yn *Y Cymro* yn ystod 2005 a 2006. Gyda chyflwyniad gan Ieuan Wyn a cherdd gan Dafydd Glyn Jones.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgrifau Cymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Tîm pêl-droed cenedlaethol y Traeth Ifori

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol y Traeth Ifori** () yn cynrychioli'r Traeth Ifori yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed y Traeth Ifori (*Fédération Ivoirienne de Football*, FIF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FIF yn aelodau o gydffederasiwn pêl-droed Affrica, (CAF).

Mae *Les Éléphants* (yr eliffantod) wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar dri achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Affrica unwaith.

Categori:Pêl-droed yn y Traeth Ifori
Peldroed cenedlaethol
Traeth Ifori, Y
Tîm pêl-droed cenedlaethol Costa Rica

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Costa Rica** (Sbaeneg: *Selección de fútbol de Costa Rica*) yn cynrychioli Costa Rica yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Bêl-droed Costa Rica (FCF), corff llywodraethol y gamp yn Costa Rica. Mae'r FMF yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Gogledd a Chanol America a'r Caribî (CONCACAF) (Saesneg: *Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football*).

Mae'r *Ticos* (pobl o Costa Rica) wedi ymddangos yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar bedwar achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth CONCACAF dair gwaith.

Costa Rica
Tîm pêl-droed cenedlaethol Tsile

Mae **tîm pêl-droed cenedlaethol Tsile** (Sbaeneg: *Selección de fútbol de Chile*) yn cynrychioli Tsile yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Tsile (FFC), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FFC yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed De America, CONMEBOL (Sbaeneg: *Confederación Sudamericana de Fútbol*, Portiwgaleg: *Confederação Sul-Americana de Futebol*).

Mae *La Roja* (yr un coch), wedi ymddangos yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar naw achlysur gan orffen yn drydydd ym 1962 pan cynhaliwyd y bencampwriaeth ar eu tomen eu hunain.

Categori:Pêl-droed yn Tsile
Tsile
Tîm pêl-droed cenedlaethol Colombia

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Colombia** (Sbaeneg: *Selección de fútbol de Colombiana*) yn cynrychioli Colombia yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Colombia (FCF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r FCF yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed De America, CONMEBOL (Sbaeneg: *Confederación Sudamericana de Fútbol*, Portiwgaleg: *Confederação Sul-Americana de Futebol*).

Mae *Los Cafeteros* ("y gwneuthurwyr coffi"), wedi ymddangos yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar bump achlysur ac wedi ennill y Copa America unwaith yn 2001 pan cynhaliwyd y bencampwriaeth ar eu tomen eu hunain.

* Cenedlaethol
Colombia
Tîm pêl-droed cenedlaethol y Bahamas

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol y Bahamas** yn cynrychioli y Bahamas yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed y Bahamas (BFA), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r BFA yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Gogledd a Chanol America a'r Caribî (CONCACAF) (Saesneg: *Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football*).

Categori:Pêl-droed yn y Bahamas
Bahamas, y
Tîm pêl-droed cenedlaethol Mawrisiws

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Mawrisiws** (Ffrangeg: *Équipe de Maurice de football*) yn cynrychioli y Mawrisiws yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Mawrisiws (MFA), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r MFA yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Affrica (CAF).

Mawrisiws
Tîm pêl-droed cenedlaethol Algeria

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Algeria** (Arabeg: منتخب الجزائر لكرة القدم) yn cynrychioli Algeria yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Algeria (Ffrengig: *Fédération Algérienne de Football*) (FAF), corff llywodraethol y gamp yn Algeria. Mae'r FAF yn aelod o gonffederasiwn pêl-droed Affrica, (CAF) ac o'r UAFA (Undeb Cymdeithasau Pêl-droed Arabaidd).

Mae *Les Fennecs* (corlwynogod) wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar bedwar achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Affrica unwaith.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed yn Algeria
Algeria
Neymar

Pêl-droediwr o Frasil ydy **Neymar** (ganwyd **Neymar da Silva Santos Júnior**, 5 Chwefror 1992) sy'n chwarae i glwb Santos yn y Série A Brasil a thîm pêl-droed cenedlaethol Brasil.

Dechreuodd ei yrfa gyda chlwb Santos ym Mrasil gan wneud ei ymddangosiad cyntaf i'r tîm cyntaf yn 2009. Enillodd Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn y Campeonato Paulista, prif bencampwriaeth bêl-droed São Paulo yn 2009 a Chwaraewr y Flwyddyn yn 2010 wrth i Santos ennill y bencampwriaeth a'r Copa do Brasil.

Ar 27 Mai 2013, cyhoeddwyd fod Neymar wedi ymuno â Barcelona am €57m.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Frasil yn 18 mlwydd oed ar 10 Awst 2010 yn erbyn Unol Daleithiau America a sgoriodd wrth i *A Seleção* ennill 2-0.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pêl-droedwyr o Frasil
Tîm pêl-droed cenedlaethol Ghana

250px|bawd|Tîm Ghana yn y 1960au
Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Ghana** (Acaneg: *Gaana adehyeman nan-bɔɔl tiim*) yn cynrychioli Ghana yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Ghana (GFA), corff llywodraethol y gamp yn y wad. Mae'r GFA yn aelodau o gonffederasiwn pêl-droed Affrica, (CAF).

Mae'r *Black Stars* (sêr du) wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar dri achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth Pêl-droed Affrica pedair gwaith.

Ghana
Tîm pêl-droed cenedlaethol Bosnia a Hertsegofina

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Bosnia a Hertsegofina** (Bosnieg/Croateg/Serbeg: *Nogometna/Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine*; Yr Wyddor Gyrilig: *Ногометна/Фудбалска репрезентација Боснe и Херцеговинe*) yn cynrychioli Bosnia a Hertsegofina yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Pêl-droed Bosnia a Hertsegofina (N/FSBiH), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r N/FSBiH yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Hyd nes 1992 roedd chwaraewr o Fosnia a Hertsegofina yn cynrychioli Iwgoslafia ond wedi i'r wlad sicrhau annibyniaeth, daeth Bosnia a Hertsegofina yn aelodau o FIFA ac UEFA ym 1996.

Mae'r tîm, a thimau eraill y wladwriaeth, yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Bosnia a Hertsegofina.

Gwnaeth Bosnia a Hertsegofina eu hymddangosiad cyntaf yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd yn 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droed ym Mosnia a Hertsegofina
Bosnia a Hertsegofina
Tîm pêl-droed cenedlaethol Hondwras

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Hondwras** (Sbaeneg: *Selección de fútbol de Honduras*) yn cynrychioli Hondwras yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Ffederasiwn Bêl-droed Awtonomaidd Cenedlaethol Hondwras (Sbaeneg: *Federación Nacional Autónoma de Fútbol de Hondwras*) (FENAFUTH), corff llywodraethol y gamp yn Hondwras. Mae'r FENAFUTH yn aelodau o gonffederasiwn Pêl-droed Gogledd a Chanol America a'r Caribî (CONCACAF) (Saesneg: *Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football*).

Mae'r *Catrachos* (pobl o Hondwras) wedi ymddangos yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd ar dri achlysur ac wedi ennill Pencampwriaeth CONCACAF unwaith.

Hondwras
1914: the First World War at Sea in Photographs

Llyfr ffotograffau gan yr hanesydd Phil Carradice yw ***1914: the First World War at Sea in Photographs***.

Fe'i cyhoeddwyd gan wasg Amberley ym mis Mai 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Saesneg 2014
Felix Powell

Cerddor o Gymru oedd **Felix Powell** (23 Mai 1878 - 10 Chwefror 1942).

Ganwyd ef yn Llanelwy; cafodd ei addysg yn y dref ac roedd yn aelod o gôr y gadeirlan. Priododd Mabel Florence ar 11 Mehefin 1911.. Roedd yn rhan o'r Harlequinaders, yn gweithio'n llwyddiannus yn neuaddau cerdd. Cyfansoddodd gerddoriaeth y gân "Pack Up Your Troubles in Your Old Kit-Bag" ym 1915. Roedd ei frawd, George Henry Powell wedi ysgrifennu'r geiriau. Doedd y brodyr ddim yn hoff iawn o'r gân, ond pan drefnwyd cystadleuaeth gan y cyhoeddwyr cerddoriaeth Francis, Day a Hunter i greu cân addas i'r milwyra oedd yn mynd i'r rhyfel, anfonasant y gân, ac enillodd y gân yr ornest, a daeth y gân yn llwyddiant ysgubol.

Er daeth George yn heddychwr a gwrthwynebydd cydwybodol, aeth Felix dros y Sianel i ddiddanu'r milwyr efo grŵp newydd, y White Knights. Cadwyd gan y brodyr eu hawliau i'r gân, sydd yn boblogaidd iawn hyd at heddiw, yn arbennig yn amserau rhyfel, ac nid yn unig ym Mhrydain. Aeth y brodyr i Peacehaven i fyw ar ôl y rhyfel, lle daeth Felix yn asiant tai. Roedd y brodyr hefyd yn berchnogion y Peacehaven Gazette ac wedi agor theatr, y Lureland.

Ym 1933 ac eto ym 1936, cynhyrchodd ei sioe ei hun, Rubicund Castle yn Theatr y Pafiliwn, Peacehaven. Yn y 30au, ysgrifennodd sioe gerddorol, Primrose Time. Agorodd y sioe ynTheatr Brenhinol, Brighton ond nid aeth y sioe i Lundain oherwydd problemau ariannol. Lladdwyd Felix ei hun ar 10 Chwefror, 1942 ar lwyfan y Lureland, yn gwisgo lifrai'r Gartreflu  .

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Pobl o Lanelwy
Wilfried Bony

Pêl-droediwr o Arfordir Ifori ydy **Wilfried Bony** (ganwyd **Wilfried Guemiand Bony** 10 Rhagfyr 1988) sy'n chwarae i glwb Manchester City yn Uwch Gynghrair Lloegr a thîm pêl-droed cenedlaethol Arfordir Ifori.

Dechreuodd Bony ei yrfa gyda chlwb Issia Wazi yn Uwch Gynghrair Arfordir Ifori a llwyddodd i ddenu sylw Lerpwl lle cafodd gyfnod ar brawf yn 2007. Ond ar ôl methu sicrhau cytundeb, ymunodd Bony â Sparta Prague o'r Weriniaeth Tsiec ar fenthyg cyn sicrhau cytundeb parhaol yn 2008.

Ar ôl sgorio 17 gôl yn hanner cyntaf tymor 2010/11 gan gynnwys pum gôl mewn chwe ymddangosiad yng Nghynghrair Europa, ymunodd Bony â chlwb Vitesse yn Eredivisie, Yr Iseldiroedd ym mis Ionawr 2011.

Yn nhymor 2012/13 llwyddodd i rwydo 31 gôl mewn 30 gêm i fod yn brif sgoriwr yr Eredivisie a chafodd ei urddo fel Chwaraewr y Flwyddyn yn Yr Iseldiroedd cyn ymuno ag Abertawe am £12m - record i'r clwb Cymreig ym mis Gorffennaf 2013.

Ym mis Ionawr 2015 symudodd Bony i Manchester City am ffi o £25m - all godi i £28m, fyddai'n golygu mai Bony fydai'r chwaraewr drytaf erioed o Affrica.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pêl-droedwyr o'r Traeth Ifori
CAF

**CAF** (Saesneg: *Confederation of African Footballl*; Ffrangeg: Confédération Africaine de Football; Arabeg: الإتحاد الأفريقي لكرة القدم‎) yw'r corff llywodraethol ar bêl-droed yn Affrica. Mae'n un o chwe conffederasiwn FIFA ac mae ganddo 56 aelod.
Er bod Réunion a Sansibar yn aelodau o CAF, nid yw'r ddwy wlad yn aelodau o FIFA.

## Aelodau CAF
* 
*  
* 
*  
*  
*  
* 
*  
* 
* 
*  
*  
* 
*   
*  
* 
*  
*  
*  
*  
*   
* 
*  
* 
*  
*  
* 
*  
*  
*  
* 
* 
*   
* 
*  
*  
*  
* 
*  
* 
* 
* 1
*  
* 1
*  
* 
*  
*  
*  
* 
*  
*  
* 
*  
*  
* 

1. Aelod cyswllt o CAF ond ddim yn aelod o FIFA

Categori:FIFA
Categori:Pêl-droed yn Affrica
Categori:Sefydliadau chwaraeon
Kersti Juva

Un o gyfieithwyr llenyddol pwysicaf y Ffinneg ydy **Kersti Anna Linnea Juva** (g. 17 Medi 1948 yn Helsinki). Graddiodd ym Mhrifysgol Helsinki mewn llenyddiaeth ac athroniaeth. Mae'n treulio llawer o'i hamser yn byw yng Ngorllewin Cymru. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei chyfieithiad o weithiau J. R. R. Tolkien gan gynnwys The Lord of the Rings, The Silmarillion a The Hobbit. Ymhlith ei gweithiau eraill mae Winnie-the-Pooh a *The Mystery of Edwin Drood* gan Charles Dickens.

Ers 1975 mae wedi ennill nifer o wobrau fel cyfieithydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Cyfieithwyr o'r Ffindir
Categori:Pobl o Helsinki
Pathfinder RPG

bawd|Y Rheolau
Gêm chwarae rôl ar gyfer ydy **Pathfinder Roleplaying Game**, a ddaeth allan yn 2009 gan *Paizo Publishing*; mae'n gêm ffantasi. Mae'n ddatblygiad o'r gêm Dungeons & Dragons (D&D) (3ydd fersiwn) a gyhoeddwyd gan Wizards of the Coast, ar Drwydded Gemau Agored (*Open Game License*). Mae'n edrych tuag yn ôl (*backward-compatible*) gyda D&D, hyd at Fersiwn 3.5.

Cyhoeddwyd ym Mawrth 2008 y gall chwaraewyr bostio eu sylwadau dros gyfnod o flwyddyn ar wefan Paizo; er mwyn profi'r côd agored.

Mae PFRPG wedi mynd o nerth i nerth ers 2008, ac yn parhau i greu rheolau ychwanegol.

## Cyfeiriadau
Categori:Dungeons & Dragons
Categori:Ffantasi
Arjen Robben

Pêl-droediwr o'r Iseldiroedd ydy **Arjen Robben** (ganwyd 23 Ionawr 1984) sy'n chwarae i glwb Bayern Munich yn y Bundesliga yn Yr Almaen ac i dîm pêl-droed cenedlaethol Yr Iseldiroedd.

Dechreuodd ei yrfa broffesiynol gyda Gronningen lle roedd yn Chwaraewr y Flwyddyn yn yr Eredivisie yn 2000/01 cyn symud i PSV Eindhoven am €3.9m yn ystod haf 2002. Llwyddodd i ennill pencampwriaeth gyda PSV yn 2003 ac roedd ei berfformiadau yn ddigon i ddenu sylw sawl clwb, ond cytunodd i ymuno â Chelsea ar ddiwedd tymor 2003/04 am £12m.

Casglodd ddau bencampwriaeth Uwch Gynghrair Lloegr ond, wedi tymor rhwystredig oherwydd anafiadau, symudodd i Sbaen a Real Madrid am €35m ym mis Awst 2007 ac enillodd y bencampwriaeth yn ei dymor cyntaf yn y Santiago Bérnabeu.

Ym mis Awst 2009 symudodd Robben i Bayern Munich am ffi oddeutu €25 million ac mae wedi casglu tair pencampwriaeth yn 2009/10, 2012/13 a 2013/14 yn ogystal â sgorioi'r gôl fuddugol yn rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr yn 2012/13.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pêl-droedwyr o'r Iseldiroedd
Y Deml Heddwch

Adeilad rhestredig Gradd II ym Mharc Cathays, canolfan ddinesig Caerdydd, yw'r **Deml Heddwch ac Iechyd**. Mae pwrpas yr adeilad yn adlewyrchiad o ddau ddiddordeb pennaf ei sylfaenydd, yr Arglwydd David Davies, sef "yr ymgyrch Gymreig yn erbyn y darfodedigaeth... a'r groesgad dros heddwch cydwladol".

Ar ei hagor ym 1938, gan fam a oedd wedi colli ei phlant yn y Rhyfel Byd Cyntaf, a Iechyd Cyhoeddus Cymru, un o ymddiriedolaethau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol.

Y pensaer Percy Thomas a gynlluniodd y Deml Heddwch, mewn arddull glasurol syml. Noda sawl awdur yr eironi fod yr arddull yn un debyg i bensaernïaeth Ffasgaidd yr Almaen a'r Eidal yn y 1930au.

Ar 4 Tachwedd 1967 ffrwydrodd bom y tu allan i'r Deml Heddwch, bom a blannwyd gan Fudiad Amddiffyn Cymru. Protest oedd hyn yn erbyn cyfarfod mewn adeilad gerllaw i drefnu Arwisgiad Tywysog Cymru; amserwyd y taniad fel na fyddai neb yn cael ei anafu.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru 
* Iechyd Cyhoeddus Cymru

Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Caerdydd
Lionel Messi

Pêl-droediwr o'r Ariannin ydy **Lionel Messi** (ganwyd **Lionel Andrés Messi** 24 Mehefin 1987) sy'n chwarae i glwb Inter Miami yn y MLS ac i dîm pêl-droed cenedlaethol Yr Ariannin.

Pan yn 11 cafwyd fod Messi yn dioddef o ddiffyg hormon tyfiant a cytunodd Barcelona i dalu'r $900 oedd ei angen am y triniaeth ar yr amod ei fod yn symud i Sbaen ac yn ymuno ag Academi'r clwb.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Barcelona yn erbyn Espanyol ar 16 Hydref 2004 yn 17mlwydd ac 114 diwrnod oed gan ddod y trydydd chwaraewr ieuengaf i chwarae dros y clwb yn La Liga, record fyddai'n cael ei dorri gan Bojan Krkić ym Medi 2007.

Yn 21 mlwydd oed cafodd ei enwebu ar gyfer gwobrau'r Ballon d'Or a Chwaraewr y Flwyddyn FIFA ac yn 2009 casglodd y cyntaf o'i wobrau Ballon d'Or cyn ennill y wobr eto yn 2010, 2011 a 2012.

Daeth yn brif sgoriwr yn holl hanes Barcelona ar 16 Mawrth 2014 pan sgoriodd hat-tric yn erbyn Osasuna.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i'r Ariannin yn 2005 yn 18 mlwydd oed yn erbyn Hwngari, ond wedi dod i'r maes fel eilydd wedi 63 munud, cafodd ei hel o'r maes dau funud yn ddiweddarach am drosedd a chasglodd fedal aur yng Ngemau Olympaidd 2008 yn Beijing.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pêl-droedwyr o'r Ariannin
Trojany

Mae **Trojany** yn bentref yng Ngwlad Pwyl, rhwng Warsaw a Wołomin, ger Dąbrówka. Yn 2014 roedd y boblogaeth yn 490.

Categori:Trefi a phentrefi Gwlad Pwyl
Martha Hughes Cannon

Roedd **Martha Hughes Cannon** (1 Gorffennaf 1857 – 10 Gorffennaf 1932) a anwyd yn Llandudno, Gogledd Cymru, yn ffisegydd a Swffraget amlwg yn Unol Daleithiau America. Bu hefyd yn seneddwraig yn nhalaith Utah: y cyntaf drwy UDA i gyd, pan gafodd ei hethol yn 1895, gan drechu ei gŵr ei hun a oedd hefyd yn ymgeisydd. Ei llysenw oedd "Mattie". Ceir nifer o gerfluniau enfawr iddi yn UDA, gan gynnwys un yn Nhalaith Utah.

Peter ac Elizabeth Evans Hughes oedd ei thad a'i mam ac roedd y teulu'n aelodau o Eglwys Iesu Grist Saint y Dyddiau Diwethaf. Ar 30 Mawrth 1860 daliodd y teulu long o'r enw *Underwriter* yn Lerpwl a chyrhaeddodd Efrog Newydd ar ddydd Calan.

Ym 1882 derbyniodd radd mewn Fferylliaeth gan Ysgol Feddygol Prifysgol Pennsylvania yn ogystal â diploma.

Ceir cerflun wyth troedfedd yn Utah i'w choffáu ac enwyd *The Martha Hughes Cannon Health Building* yn Salt Lake City, Utah ar ei hôl. Dychwelodd i Salt Lake City gan weithio fel fferyllydd yn Ysbyty'r Paith rhwng 1882 a 1886.

Cafodd ei chladdu yn *Salt Lake City* ().

Salt Lake City, Utah (2021) - 057.jpg|Cerflun yn y ddinas
File:Suffragists meet at 1895 Rocky Mountain convention.jpg|Gyda Swffragetiaid eraill (ch. eithaf, yn sefyll)

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*
* Teyrnged i Martha Hughes Cannon ar y 'Salt Lake Tribune' 
* Angus M Cannon: teyrnged gan ei ŵyr a hanesydd Donald Q. Cannon 
* Teyrnged i Angus M. Cannon 
* Arddangosfa 'Women of the West' 
* Utah Capitol rotunda gyda gwybodaeth oddi wrth cerflyn Martha 
* Martha Hughes Cannon  Dogfennau KUED

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1932
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Landudno
Categori:Ymfudwyr o Gymru i'r Unol Daleithiau
Kickstarter

Llwyfan ariannu torfol ydy **Kickstarter**. Nod y cwmni yw rhoi hwb i brosiectau creadigol.  Dywed Kickstarter eu bod wedi derbyn dros $1 biliwn mewn addewidion ariannol a hynny gan 5.7 miliwn o fuddsoddwyr ar gyfer 135,000 o brosiectau cerdd, ffilm, sioeau llwyfan, comics, newyddiadaeth, gemau fideo a phrosiectau yn ymwneud â bwyd.

Mae'r 'buddsoddwyr' yn eu tro'n derbyn gwobrau am gefnogi'r mentrau. Gellir olrhain y cysyniad gwreiddiol sydd y tu ôl i'r noddi celfyddydol hwn i fodel lle mae noddwyr yn tanysgrifio'n uniongyrchol gyda'r artist neu'r artistiaid er mwyn eu cefnogi'n ariannol.

## Hanes
Sefydlwyd Kickstarter ar 28 Ebrill 2009 gan Perry Chen, Yancey Strickler, a Charles Adler. Galwodd *Time* y gwasanaeth "y dyfeisiad gorau yn 2010" a'r "Wefan orau yn 2011". Ymhlith y cefnogwyr mae Union Square Ventures ac "angylion" fel Jack Dorsey, Zach Klein a Caterina Fake. Yn Greenpoint, Brooklyn mae pencadlys y cwmni.

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau a leolir yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Sefydliadau 2009
Thomas Müller

Pêl-droediwr o'r Almaen yw **Thomas Müller** (ganwyd 13 Medi 1989) sy'n chwarae dros glwb Bayern Munich yn y Bundesliga yn Yr Almaen ac i dîm pêl-droed cenedlaethol Yr Almaen.

Ymunodd â Bayern yn 10 mlwydd oed ac ymddangosodd yn gyntaf i'r tîm cyntaf ar 15 Awst 2008 yn 18 mlwydd oed fel eilydd yn erbyn Hamburger SV. Sefydlodd ei hun yn rhan allweddol o'r garfan yn ystod tymor 2009/10 gan ymddangos 52 gwaith a sgorio 19 gôl ym mhob cystadleuaeth..

Chwaraeodd yn gyntaf dros Almaen yn erbyn Yr Ariannin ym mis Mawrth 2008 cyn cael ei ddewis yn aelod o garfan Yr Almaen ar gyfer Cwpan y Byd 2010 yn Ne Affrica.

Llwyddodd i ennill yr Esgid Aur fel prif sgoriwr Cwpan y Byd 2010 ar ôl sgorio pum gôl a chreu tair a chafodd ei ddewis fel Chwaraewr Ifanc y Twrnament.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Pêl-droedwyr o'r Almaen
Pont filwrol

Pont dros dro a adeiladir gan beirianwyr milwrol yw **pont filwrol**. Pont ysgraffau neu bont gychod yw'r math amlaf o bont filwrol, ond ceir hefyd y bont gyplog, pont Bailey, a'r bont siswrn.

## Cyfeiriadau 
Categori:Peirianneg filwrol
Milwrol
Robin van Persie

Pêl-droediwr o'r Iseldiroedd ydy **Robin van Persie** (ganwyd 6 Awst 1983) sy'n chwarae i glwb Manchester United yn Uwch Gynghrair Lloegr ac i dîm pêl-droed cenedlaethol Yr Iseldiroedd.

Dechreuodd ei yrfa gyda chlwb Excelsior cyn symud i Feyenoord pan yn 15 mlwydd oed lle yr ymddangosodd yn gyntaf yn 17 mlwydd oed yn ystod tymor 2001/02. Wedi cyfnod tymhestlog gyda Feyenoord a'u rheolwr Bert van Marwijk ymunodd ag Arsenal am £2.75m yn 2004.

Wedi wyth mlynedd gydag Arsenal ymunodd van Persie gyda Manchester United am £22.5m ar 17 Awst 2012.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i'r Iseldiroedd yn erbyn Rwmania ar 4 Mehefin 2005.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Pêl-droedwyr o'r Iseldiroedd
Categori:Pobl o Rotterdam
A Game of Thrones

Nofel ffantasi gan George R. R. Martin yw ***A Game of Thrones*** a gyhoeddwyd gyntaf ar 6 Awst 1996. Hon yw'r nofel gyntaf yn y gyfres *A Song of Ice and Fire*. Fe'i henwebwyd am Wobr Nebula yn 1997

Enillodd y nofelig (dan y teitl *Blood of the Dragon*), sef y penawdau am Daenerys Targaryen, Wobr Hugo yn 1997 am y nofel gorau. Erbyn Ionawr 2011 daeth ar restr llyfrau gorau'r *New York Times*, gan gyrraedd y brig yng Ngorffennaf 2011.

Disgrifir digwyddiadau'r nofel drwy lygad sawl cymeriad, a thrwy hynny cyflwynir y plot a sawl is-blot y gwahanol dai: Westeros, y Wal a'r Targaryens.

Canlyniad cyhoeddi'r nofel oedd cenhedlu amryw o bethau eraill ar yr un thema - gan gynnwys gemau cyfrifiadurol, cyfres deledu (a gychwynodd yn Ebrill 2011), ffilm ac ailgyhoeddiad (heb yr 'A' yn y teitl) clawr meddal.

## Gweler hefyd
*Game of Thrones - y gyfres deledu

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau 1996
Categori:Nofelau ffantasi
Categori:Nofelau gan George R. R. Martin
Tim Cahill

Pêl-droediwr o Awstralia ydy **Tim Cahill** (ganwyd **Timothy Filiga Cahill**, 6 Rhagfyr 1979) sy'n chwarae i'r Shanghai Shenhua yng Nghynghrair *Chinese Super League* yn y Tsieina ac i dîm pêl-droed cenedlaethol Awstralia. Cyn symud i Efrog Newydd roedd yn chwarae ei bêl-droed yn Lloegr i Millwall ac Everton.

Ganed Cahill yn Sydney, Awstralia i dad Seisnig o dras Wyddelig a mam o Samoa.

O'r herwydd, roedd yn gymwys i chwarae pêl-droed i Awstralia, Lloegr, Samoa a Gweriniaeth Iwerddon a phan yn 14-mlwydd-oed cafodd ei alw i garfan dan 20 Samoa ar gyfer Pencampwriaeth dan 20 Oceania. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf fel eilydd mewn colled 3-0 yn erbyn Seland Newydd a chwaraeodd ei ail gêm yn y golled 3-0 erbyn Fanwatw ochr yn ochr â'i frodyr Sean, oedd yn golwr, a Chris, aeth ymlaen i fod yn gapten ar Samoa.

Yn 2002 cafodd Cahill gynnig i ymuno â charfan Gweriniaeth Iwerddon ond oherwydd ei ddwy gêm i dîm dan 20 Samoa, nid oedd yn gymwys, ond newidiwyd rheolau cymhwyster FIFA yn 2004 a penderfynodd Cahill ddewis cynrychioli Awstralia.

Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i'r *Socceroos* mewn gêm gyfeillgar yn erbyn De Affrica ar 30 Mawrth 2004 yn Loftus Road, Llundain a bellach, Cahill yw prif sgoriwr yn holl hanes pêl-droed Awstralia gyda 31 gôl ar ôl iddo rwydo dwywaith mewn gêm gyfeillgar yn erbyn Ecwador ar 5 Mawrth 2014.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Pêl-droedwyr o Awstralia
Categori:Pobl o Sydney
Urdd Calatrava

[bawd|Bathodyn Urdd Calatrava: [croes Roeg goch gyda fflŵr-dy-lis ar y pennau]]
Urdd filwrol a chrefyddol yn Sbaen oedd **Urdd Calatrava** (yn llawn: Urdd Filwrol Calatrava; ).

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanes Sbaen
Calatrava
Manuel de Falla

Cyfansoddwr Sbaenaidd oedd ** Manuel de Falla y Matheu** (23 Tachwedd 1876 – 14 Tachwedd 1946).

Fe'i ganwyd yn Cádiz, yn fab i José María Falla y Franco a María Jesús Matheu y Zabal.  Cafodd ei addysg yn y Real Conservatorio de Música y Declamación ym Madrid, fel disgybl José Tragó.

## Gweithiau cerddorol
### Ballet
**El amor brujo*
**El sombrero de tres picos* (1919)

### Zarzuela
**La Juana y la Petra* (1900)
**Limosna de amor* (1901-2)
**Los amores de la Inés* (1902)
**Prisionero de guerra* (c.1904)

### Eraill
**Noches en los jardines de España* (c. 1909–1916)
**Fantasía Bética* (1919)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1876
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Cyfansoddwyr y 19eg ganrif o Sbaen
Categori:Cyfansoddwyr yr 20fed ganrif o Sbaen
Gerry Goffin

Ysgrifennwr caneuon o'r Unol Daleithiau oedd **Gerald "Gerry" Goffin** (11 Chwefror 1939 – 19 Mehefin 2014).  Priod y cerddor/chantores Carole King rhwng 1959 a 1968 oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Brooklyn, Newydd Efrog.  Cafodd ei addysg yng Ngholeg Queens.  Priododd Carole King ym 1959, a chafodd ddwy ferch, Louise a Sherry, cyn ysgaru.

## Caneuon gan Gerry Goffin a Carole King
*"Will You Love Me Tomorrow" (1960) 
*"Take Good Care of My Baby" (1961)
*"Halfway to Paradise" (1961)
**The Loco-Motion" (1962)
*"When My Little Girl Is Smiling" (1962)
*"Go Away Little Girl" (1962)
*"It Might As Well Rain Until September" (1962)
*"One Fine Day" (1963)
*"Oh No Not My Baby" (1964)
*"Don't Bring Me Down" (1966)
*"Pleasant Valley Sunday" (1967)
*"(You Make Me Feel Like) A Natural Woman" (1967)

## Caneuon gan Gerry Goffin a Michael Masser
*"Theme from Mahogany (Do You Know Where You're Going To)" (1975)
*"Saving All My Love for You" (1978)
*"Tonight, I Celebrate My Love" (1983)
*"Nothing's Gonna Change My Love for You" (1984)
*"Miss You Like Crazy" (1989)

Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Awduron geiriau caneuon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Brooklyn
Luis Suárez

Pêl-droediwr o Wrwgwái ydy **Luis Suárez** (ganwyd **Luis Alberto Suárez Díaz** ar 24 Ionawr, 1987) sy'n chwarae i Lerpwl yn Uwch Gynghrair Lloegr ac i Wrwgwái.

Ymunodd Suárez â thîm ieuenctid Nacional yn 14 mlwydd oed gan ymddangos i'r tîm cyntaf am y tro cyntaf ym Mai 2005 pan yn 18 mlwydd oed yn erbyn Junior de Barranquilla o Colombia yng nghystadleuaeth y Copa Libertadores. Roedd Suárez yn flin a daeth ag achos ger bron pwyllgor cyfamodi Cymdeithas Bêl-droed Yr Iseldiroedd (KNVB) er mwyn ceisio sicrhau ei drosglwyddiad.

Yn ei bedwar tymor gydag Ajax llwyddodd i orffen yn brif sgoriwr yr Eredivisie yn 2009-10 gyda 35 gôl mewn 33 gêm a chafodd ei enwi'n Chwaraewr y Flwyddyn Yr Iseldiroedd yn 2009 a 2010.

Yn Ionawr 2011, symudodd Suárez i Lerpwl am £22.8m.

Gwnaeth Suárez ei ymddangosiad cyntaf i Wrwgwái ar 8 Chwefror, 2007 mewn buddugoliaeth 3-1 dros Colombia, ond cafodd ei hel o'r maes wedi 85 munud am dderbyn ail gerdyn melyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pêl-droedwyr o Wrwgwái
Tavo Burat

Awdur o'r Eidal a newyddiadurwr ydy **Tavo Burat** (ganwyd *Gustavo Buratti Zanchi*; 22 Mai 1932 - 8 Rhagfyr 2009).

Fe'i ganwyd yn Stezzano, Lombardia.  Treuliodd Burat lawer o'i fywyd yn amddiffyn iaith Piedmont sef Piemonteg. Penodwyd ef yn 1964 yn ysgrifennydd cymdeithas ryngwladol er amddiffyn ieithoedd a diwylliannau sydd dan fygythiad o ddiflannu. Mae'n canolbwyntio'n benodol ar amddiffyn  Piemonteg a Ffranco-Brofensaleg.

Sefydlodd y cylchgrawn *La Slòira* a bu'n golygu'r *ALP* ym 1974 a *Centro Studi Fra Dolcino* rhwng 1974 a 2009. Roedd yn aelod o'r eglwys Waldensaidd.

Bu farw yn Biella, Piemonte.

## Gweithiau 
### Eidaleg 
* 1957: *Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni*
* 1974: *La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia*, dins *I diritti delle minoranze etnico-linguistiche*
* 1976: *In difesa degli altri*, dins U. Bernardi, *Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica*
* 1981: *Decolonizzare le Alpi*, dins ''Prospettive dell'arco alpino*
* 1989: *Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni*
* 1997: *Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni*
* 2000: *Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi*
* 2002: *L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita* (Ed. Leone & Griffa)
* 2004: *Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità* (Ed. DeriveApprodi)
* 2006: *Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene* (Ed. Lampi di Stampa)

### Piemonteg 
* 1979: *Finagi* (Ca dë studi piemontèis)
* 2005: *Lassomse nen tajé la lenga*, (ALP) 
* 2008: *Poesìe'', (Ca dë studi piemontèis)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Llenorion o'r Eidal
Categori:Newyddiadurwyr o'r Eidal
Categori:Llenorion o'r Eidal
Categori:Beirdd o'r Eidal
Categori:Pobl o Piemonte
Pont Erasmus

Pont yn Rotterdam, yr Iseldiroedd, yw **Pont Erasmus** (). Mae'n rhychwantu afon Nieuwe Maas yn y ddinas honno. Fe'i henwir ar ôl yr athronydd a diwinydd Desiderius Erasmus, a aned yn Rotterdam. Mae'r bont yn mesur 802-metr (2,631 tr) a gorffennwyd y gwaith o'i hadeiladu yn 1996 ar gost o € 165 miliwn.

## Cyfeiriadau
Erasmus
Categori:Rotterdam
Wrinstwn

Pentref ger Gwenfô, Bro Morgannwg, yw **Wrinstwn**.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  a'r Aelod Seneddol yw .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Bro Morgannwg
Tîm pêl-droed cenedlaethol Sweden

Mae **Tîm pêl-droed cenedlaethol Sweden** (Swedeg: *Svenska Fotbollslandslaget*) yn cynrychioli Sweden yn y byd pêl-droed ac maent yn dod o dan reolaeth Cymdeithas Bêl-droed Sweden (SvFF), corff llywodraethol y gamp yn y wlad. Mae'r SvFF yn aelod o gonffederasiwn Pêl-droed Ewrop (UEFA).

Mae Sweden wedi chwarae yn rowndiau terfynol Cwpan y Byd unarddeg o weithiau gan gynnal y gysatdleuaeth ym 1958. Gorffenodd Sweden yn ail yn y gystadleuaeth ar eu tomen eu hunain ac yn drydydd yn 1950 a 1994. Maent hefyd wedi cipio'r fedal aur yng Ngemau Olympaidd Llundain 1948.

Categori:Pêl-droed yn Ewrop
Categori:Pêl-droed yn Sweden
Sweden
Gwlad Nyasa

Protectoriaeth Brydeinig yn Affrica oedd **Gwlad Nyasa** (). Sefydlwyd ym 1907 o'r hen Ganolbarth Affrica Brydeinig. O 1953 hyd 1963 roedd yn rhan o Ffederasiwn Rhodesia a Gwlad Nyasa. Daeth Gwlad Nyasa yn annibynnol ar y Deyrnas Unedig ar 6 Gorffennaf 1964 dan yr enw Malawi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyn-wladwriaethau Affrica
Categori:Hanes Malawi
Categori:Cyn-drefedigaethau'r Ymerodraeth Brydeinig
Tri deg sy'm mis Ebrill a Medi heb weddill

Rhigwm cofeiriol i gofio hydau'r misoedd yw '''''Tri deg sy'm mis Ebrill a Medi heb weddill,''''' ar fesur y tri-thrawiad:

:Tri deg sy'm mis Ebrill a Medi heb weddill
:A Thachwedd er cynnull ei bennill i ben;
:Mehefin fis hyfryd 'run gyfrif mae'n gymryd,
:I eraill un arall a rifen.
:Ond Chwefror fis chwerw dau ddeg ac wyth hoyw
:A gymer i lanw 'rwy'n bwrw er budd;
:Ond blwyddyn naid hynod mynn chwaneg un diwrnod,
:Yn barod i'w bennod ef beunydd.

Ceir penillion tebyg, gan gynnwys:

:Ebrill, Mehefin, Medi, Tachwedd,
:Deg ar hugain yw eu diwedd;
:Yn y gweddill un yn rhagor
:Ac wyth ar hugain ym mis Chwefror;
:Ond naw ar hugain sydd yn rhaid
:Pan ddigwyddo blwyddyn naid.

Cyfansoddodd y Parchedig O. M. Lloyd y pennill hwn:
:Deg dydd ar hugain yw rhifedi
:Ebrill, Mehefin, Tachwedd a Medi.
:Mae i'r gweddill ddydd yn rhagor,
:Ar wahân i'r mis bach Chwefror,
:Rhoi wyth ar hugain i hwnnw sydd raid,
:Ond naw ar hugain bob blwyddyn naid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cofeiriau
Categori:Misoedd