Gymerwch Chi Sigaret?

Drama gan Saunders Lewis ydy ***Gymerwch Chi Sigaret?*** a gyhoeddwyd gyntaf ym 1956 gan Lyfrau'r Dryw . Mae'r ddrama wedi'i gosod mewn dau leoliad ym 1948 - "mewn fflat ym mhrif ddinas un o wledydd Dwyrain Ewrop" ac "mewn fflat yn Fienna." Y Rhyfel Oer yw cefndir y ddrama, ac mae'n seiliedig ar stori wir mewn papur newydd "am weithred o aberth arbennig iawn".

## Disgrifiad byr 
Fel ei ddramâu eraill, merch yw prif gymeriad y ddrama, a merch go anghyffredin yw'r 'Iris' Babyddol ddewr, sy'n dewis aberthu ei bywyd a'i babi, dros gyfiawnder. Mae hi'n briod â'r Comiwnydd 'Marc', ond daw'r gorffennol yn ôl i ddrysu eu bywydau a'u cynlluniau. "Ni all dyn lai na chael ei symud wrth wylio'r awdur yn datguddio "mawredd rhyfedd ac enbyd y natur ddynol," wrth ddirwyn i'r pen bellen trasiedi a oddiweddodd deuddyn ieuanc ar ddechrau eu bywyd priodasol."

## Crynodeb 
### Act Un 
Dialog rhwng Iris a'i gŵr Marc, yw'r Act Gyntaf, wrth iddi ddatgelu ei bod hi'n feichiog, ers dau fis. Mae Marc wedi dychwelyd o'i waith yn gynnar, a hynny "am y tro cyntaf ers chwe mis". 

Erbyn i'r ddrama gael ei llwyfannu am y tro cyntaf ym Medi 1955, roedd Saunders Lewis eisioes wedi profi llwyddiant mawr gyda'i ddrama flaenorol *Siwan,* y flwyddyn cynt. Ond "croeso cymysg" a gafodd y "ddrama go ddadleuol" hon, yn ôl M. Rhiannon Thomas yn rhaglen cynhyrchiad Cwmni Theatr Gwynedd, ym 1987.

Addaswyd y ddrama ar gyfer y Radio yn yr un flwyddyn.

**1970au**

Cyflwynodd Theatr yr Ymylon y ddrama ym 1978. Cyfarwyddwr; Wynfford Ellis Owen.

* Iris - Eluned Jones
* Marc - Michael Povey
* Calista - Christine Pritchard
* Phugas - Stewart Jones
* Y Capten Christopher - John Pierce Jones
* Swyddog - 

Mae Stewart Jones yn sôn am y profiad yn ei hunangofiant, a bod Norman Florence wedi mynnu mai cynhyrchiad dwyieithog fyddai hon o waith Theatr yr Ymylon. "I ba ddiben, Duw â ŵyr. Eleanor Roberts, oedd yn gweithio i'r cwmni fel rheolwr llwyfan, gymrodd y cyfrifoldeb o gyfieithu'r ddrama, ac mi wnaeth gyfieithiad ardderchog", cofia Stewart. Ond yn anffodus, wedi cychwyn ymarfer a dysgu, cyffesa "nad oedden ni ddim hyd yn hyn wedi cael sêl bendith Saunders Lewis ei hun ar y cyfieithiad Saesneg. Felly bu rhaid i gynrychiolwyr y cwmni deithio i'w gartref ym Mhenarth i ymweld â'r gwron. Doedd o ddim yn ymweliad llwyddiannus. Yr ateb gawson nhw oedd bod yna gyfieithiad o *Gymerwch chi Sigarét?* yn bod yn barod ac mai hwnnw, a dim ond hwnnw, fyddai'n cael sêl bendith y dramodydd”, ychwanegodd.

**1980au**

Ail-lwyfannwyd y ddrama gan Gwmni Theatr Gwynedd ym 1987, yn fuan wedi marwolaeth Saunders Lewis. Cyfarwyddwr William R. Lewis; cynllunydd Martin Morley; goleuo Tony Bailey Hughes; cast:

* Iris - Judith Humphreys
* Marc - Richard Elfyn
* Calista - Maureen Rhys
* Phugas - J.O. Roberts
* Y Capten Christopher - Trefor Selway
* Swyddog - Amlyn Hedd

[bawd|Teitl y ffilm *[Sigaret?* 1991]]

## Addasiadau ffilm 
Cafodd y ddrama lwyfan ei addasu ar gyfer y sgrin fawr gan Harri Pritchard Jones ym 1991, a'i ryddhau gan Ffilmiau Tŷ Gwyn o dan yr enw *Sigaret?* Morfudd Hughes ac Eryl Huw Phillips oedd yn portreadu'r ddau gariad. Ymysg yr actorion eraill roedd John Ogwen, Marged Esli, Wyn Bowen Harries, Dewi Rhys ac Alun Elidyr.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Dramâu 1956
Categori:Gweithiau Saunders Lewis
Categori:Llyfrau Cymreig 1967
Categori:Dramâu Cymraeg gan ddramodwyr o Gymru