open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sgrwtsh!

Casgliad lliwgar o gerddi i blant gan Eurig Salisbury yw ***Sgrwtsh!***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o gerddi i blant gan y bardd Eurig Salisbury. Dyma ei gyfrol wreiddiol gyntaf i blant er iddo addasu'r straeon  ''Pobl y Pants o'r Gofod* a *Rhyfel Mawr y Pants''.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Slumyn Dwl

Stori i blant gan Jeanne Willis (teitl gwreiddiol Saesneg: *Daft Bat*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Dylan Williams yw ***Slumyn Dwl***. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori ddoniol am yr holl anifeiliaid ifanc gwyllt yn dod i sylweddoli - wrth iddynt ddod i adnabod ystlum bod pawb yn gweld y byd mewn ffordd wahanol, i blant 3-5 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Sosban Fach (cyfrol)

Casgliad o ganeuon gan Anne Brooke yw ***Sosban Fach***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1995. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ganeuon meithrin ar gyfer y gaeaf, y gwanwyn a'r haf. Cyhoeddwyd casét i gyd-fynd â'r gyfrol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1995
Beersheba

Dinas fwyaf diffeithdir y Negev, de Israel, yw **Beersheba**, a chyfeirir ati'n fynych fel *prifddinas y Negev* yn y cyswllt hwn. Hyhi yw seithfed dinas fwyaf Israel gyda phoblogaeth o 206, 000 o bobl.

Daeth yn bwysig yn y 19g pan adeiladwyd gan yr Otomaniaid orsaf heddlu rhanbarthol yno. Cyn sefydlu gwladwriaeth Israel yn swyddogol, bwriadwyd i Feersheba bod yn rhan o wladwriaeth Balesteinaidd ar wahân. Ond wedi datgan bodolaeth swyddogol Israel gan y CU, meddianwyd y ddinas gan luoedd arfog yr Aifft, gan ysgogi Brwydr Beersheba. Fis Hydref 1948, gorchygwyd y ddinas gan Lu Amddiffyn Israel. Ers hynny, mae'r ddinas wedi ffynnu a thyfu'n sylweddol.

Ystyr yr enw yw 'y saith ffynnon', am fod ''be'er* yn yr Hebraeg yn golygu *ffynnon*, a *sh'va'', saith.

bawd|dim|Neuadd y Dref, Beersheba

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Israel
Cwrw gwenith

bawd|Cwrw gwenith Bafaraidd, sy'n naturiol gymylog oherwydd y burum ynddo na hidlir, yn wahanol i fathau eraill o gwrw
Cwrw a fregir gyda chyfran uchel o wenith ynghyd â haidd brag yw **cwrw gwenith**. Mathau mwyaf cyffredin y math hwn o gwrw yw weissbier (yn cynnwys hefeweizen), witbier a mathau chwerw ohono megis Berliner Weisse.

Gwenith
Categori:Gwenith
Albert Memmi

Llenor ac ysgrifwr o Diwnisia yw **Albert Memmi** (Arabeg: ألبرت ميمي‎;  15 Rhagfyr 1920 – 22 Mai 2020).

Cafodd ei eni yn Nhiwnisia, trefedigaeth Ffrengig ar y pryd, i deulu Arabeg ei iaith. Mae'n fab i François Memmi, crefftwr o dras Iddewig-Eidalaidd, a Marguerite Sarfati, Iddewes Seffardi. Dilynodd addysg Ffrengig, yn gyntaf yn lycée Carnot yn Nhiwnis ac ym Mhrifysgol Algiers, lle astudiodd athroniaeth. Aeth wedyn i'r Sorbonne, ym Mharis. Darganfu Memmi ei hyn ar groesffordd ddiwylliannol, ac adlewyrchir hyn yn ei waith ysgrifennedig.

Er iddo gefnogi'r symudiad cenedlaetholgar a'u hamcan o annibyniaeth i Diwnisia, teimlai'n aniddig yn y gyfundrefn Fwslemaidd newydd.

Cyhoeddodd ei nofel led-hunangofiannol, *La Statue de Sel* ("Cerflun halen"), yn 1953, gyda rhagair gan Albert Camus. Traethawd damcaniaethol dan yr enw *Portrait du colonisé, précédé du portrait du colonisateur publié* yw ei lyfr mwyaf adnabyddus. Fe'i gyhoeddwyd yn 1957 gyda rhagair gan Jean-Paul Sartre. Amlinella'r traethawd y modd y mae'r berthynas rhwng trefedigaethwyr a brodorion cynhenid y drefedigaeth yn cyflyru ymddygiad y naill a'r llall.

Categori:Athronwyr gwleidyddol
Categori:Athronwyr o Diwnisia
Categori:Damcaniaeth feirniadol
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Llenorion Ffrangeg o Diwnisia
Categori:Ysgolheigion ôl-drefedigaethol
Gwas neidr glas

Gwas y neidr mawr o deulu'r Aeshnidae yw'r **gwas neidr glas** (*Aeshna juncea*). Fe'i ceir yn Ewrasia a Gogledd America. Ym Mhrydain, mae'n fwyaf cyffredin mewn rhanbarthau gogleddol a gorllewinol.

Mae'n 75&nbsp;mm o hyd ac mae'r adain blaen yn mesur 40–50&nbsp;mm. Mae gan y gwryw linellau melyn, cul ar y thoracs. Ceir smotiau glas a melyn ar abdomen y gwryw a smotiau melyn, gwyrdd neu weithiau glas ar abdomen y fenyw.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  British Dragonfly Society: Common Hawker

Categori:Pryfed
Siwan yn Mynd i Sglefrio

Stori i blant gan Ian Whybrow (teitl gwreiddiol Saesneg: *Bella Gets her Skates*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Elin Meek yw ***Siwan yn Mynd i Sglefrio***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae'r llyn wedi rhewi ac mae yna gyffro mawr wrth i'r teulu fentro sglefrio ar yr iâ. Mae Bedwyr a Dwynwen yn edrych ymlaen yn fawr at gael mynd i sglefrio. Ond dyw Siwan, eu chwaer fach, ddim mor frwd; mae hi'n ofni y bydd hi'n disgyn ac yn brifo.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Sam Tân - Tân Gwyllt

Stori i blant gan Diane Wilmer a Nia Ceidiog yw ***Sam Tân - Tân Gwyllt***.

Hughes a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1988. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

Anturiaethau Sam Tan mewn print! Lluniau lliw-llawn.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1988
Categori:Sam Tân
Adolfo Suárez

Gwleidydd a chyfreithiwr o Sbaen oedd **Adolfo Suárez González, Dug Suárez** (25 Medi 1932 – 23 Mawrth 2014) oedd yn Brif Weinidog Sbaen rhwng 1976 a 1981, y prif weinidog etholedig cyntaf wedi marwolaeth Francisco Franco.

Fe'i anwyd yn Cebreros yn nhalaith Ávila, yn fab i Hipólito Suárez Guerra a'i wraig Herminia González Prados. Cafodd ei addysg ym Mhrifysgol Salamanca.

Bu farw ym Madrid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Prif Weinidogion Sbaen
Cymun (albwm)

Albwm o gerddoriaeth werin gan Siân James ydy ***Cymun***, a gyhoeddwyd yn 2012.

## Cyfranwyr
* *Telyn, Piano a Llais*: Siân James
* *Drymiau a Bâs*: Gwyn Jones
* *Allweddellau*: Geraint Cynan
* *Gitârau Acwstig a Bâs*: Wyn Pearson

## Traciau
#*Ffarwel i Aberystwyth* (Traddodiadol, Trefniant Siân James)
#*Nant yr Eira* (Geiriau Iorwerth Peate, Cerddoriaeth Siân James)
#*Os Daw Fy Nghariad* (Traddodiadol, Trefniant Siân James)
#*Dawel Disgyn* (Geriau a Cherddoriaeth Gareth Bonello)
#*Y Plentyn Amddifad* (Traddodiadol, Trefniant Siân James)
#*Gweld Sêr* (Traddodiadol, Trefniant Siân James)
#*Yr Eneth Glaf* (Geriau Arwyn Davies, Trefniant Siân James)
#''Mae Nghariad i'n Fenws* (Traddodiadol, Trefniant Siân James)
#*Er Mai Cwbwl Croes i Natur* (Geiriau Ann Griffiths, Cerddoriaeth Siân James)
#*Y Wasgod* (Geiriau Angharad Jones, Cerddoriaeth Siân James)
#*Y Llyn* (Geiriau Angharad Jones, Cerddoriaeth Siân James)
#*Cymun'' (Cerddoriaeth Siân James)

## Cyfeiriadau
Categori:Albymau 2012
Categori:Albymau Cymraeg
Categori:Siân James
Categori:Albymau'r 21ain ganrif gan artistiaid o Gymru
Buarth Mawr

Ardal yng nghymuned Aberystwyth, Ceredigion, Cymru, yw **Buarth Mawr**, sydd 75.1 milltir (120.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.4 milltir (288.7&nbsp;km) o Lundain.

Ffiniau'r ardal fechan, glos yn fras yw'r twmpyn sydd rhwng Stryd y Dollborth i'r gogledd, Ffordd Llanbadarn i'r dwyrain a Stryd Thespis i'r gorllewin. Mae'n cynnwys tai teras a thai pâr gyda cyfuniad o fyfyrwyr a phreswylwyr tymor hir a theuluoedd yn byw yn yr ardal. Ar gornel Ffordd Llanbadarn a Stryd y Dollborth, (lle mae'r A44 a'r A470 yn cwrdd) lleolir tafarn enwog, Y Cŵps.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Aberystwyth
Penglais, Ceredigion

:*Am y mynydd gweler Penglais*

Ardal yng nghymuned Faenor, Ceredigion, Cymru yw **Penglais**, sydd 75.1 milltir (120.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 179 milltir (288&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Faenor
Dolau-Arth

Ardal o Aberarth yng nghymuned Dyffryn Arth, Ceredigion, Cymru yw **Dolau-Arth**, sydd 69.7 milltir (112.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 182.2 milltir (293.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Dyffryn Arth
Maffia

Cynghrair o bobl sydd ynghlwm â throseddau wedi'u trefnu ydy'r **Maffia**. Maent yn fwyaf enwog am lwgr-fasnachu amddiffynnol sef defnyddio bygythiadau o drais er mwyn manteisio ar weithgarwch economaidd lleol; delio mewn cyffuriau a thwyll ariannol. Caiff aelodau'r grŵp eu huno gan gôd anrhydedd, yn benodol y côd o dawelwch (neu'r omertà yn ne'r Eidal), ac mae hyn yn amddiffyn y Maffia rhag ymyrraeth allanol gan heddluoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Troseddau
Dyffryn, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Dyffryn (gwahaniaethu).''

Ardal o Aber-porth yng nghymuned Aber-porth, Ceredigion, Cymru, yw **Dyffryn**. Saif 73.6 milltir (118.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 193.4 milltir (311.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Aber-porth
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Siocled Poeth a Marshmalos

Casgliad o gerddi gan Caryl Parry Jones yw ***Siocled Poeth a Marshmalos***. 

Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o gerddi am greaduriaid rhyfedd, ysbrydion, plant bach direidus, geiriau gwallgof a chyflythrennu cracyrs gan Caryl Parry Jones, yn seiliedig ar ei blwyddyn fel Bardd Plant Cymru, 2007-08. Mae'r teitl yn awgrymu danteithion, melys, cynnes siocled poeth a malws melys sy'n apelio at bawb.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Odonata

Yr urdd o bryfed sy'n cynnwys gweision y neidr a mursennod yw **Odonata**. Mae'n cynnwys tua 5,900 o rywogaethau. Mae ganddynt ddau bâr o adenydd mawr, coesau pigog, teimlyddion byr a llygaid cyfansawdd mawr. Mae'r larfâu'n byw mewn dwr lle maent yn bwydo ar infertebratau gan fwyaf. Mae'r oedolion yn hela pryfed wrth hedfan.

## teuluoedd
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q25375 }
LIMIT 15
|sort=label
|columns=label:teulu,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  British Dragonfly Society

Categori:Urddau o bryfed
Tracy Chapman

Cantores Americanaidd yw **Tracy Chapman** (ganed 30 Mawrth 1964 yn Cleveland, Ohio, UDA). Mae elfen wleidyddol i'w chaneuon fel yn y gân "Talkin' 'Bout a Revolution" sy'n tanlinellu pwysigrwydd gwrthsefyll yn erbyn anghyfiawnder.

Mae hi wedi gwerthu dros 40&nbsp;miliwn o recordiau ar draws y byd.

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Pobl o Cleveland, Ohio
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Trefechan, Ceredigion

Ardal o Aberystwyth yng nghymuned Aberystwyth, Ceredigion, Cymru, yw **Trefechan**. Saif 75 milltir (120.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.6 milltir (289.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Aberystwyth
Bont-goch

Pentref yng nghymuned Ceulanamaesmawr, Ceredigion, Cymru, yw **Bont-goch** () neu **Bont Goch**, a weithiau **Elerch**. Saif yng ngogledd y sir, tua 2.5 milltir (4&nbsp;km) i'r de-ddwyrain o Dal-y-bont.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Ceulan-a-Maesmor
Borth Uchaf

Pentref yng nghymuned Y Borth, Ceredigion, Cymru yw **Borth Uchaf** (), sydd 78.4 milltir (126.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.9 milltir (289.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Borth
Dôl-dre

Ardal o Dregaron yng nghymuned Tregaron, Ceredigion, Cymru yw **Dôl-Dre**, sydd 60.3 milltir (97.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 169.6 milltir (273&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Tregaron
Llain-y-gawsai

Ardal o Aberystwyth yng nghymuned Llanbadarn Fawr, Ceredigion, Cymru yw **Llain-y-gawsai**, sydd 74.6 milltir (120.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.8 milltir (287.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llanbadarn Fawr
Bryngwyn, Ceredigion

:*Erthygl am le yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Bryngwyn (gwahaniaethu).*

Pentref bychan yng nghymuned Beulah, Ceredigion, Cymru yw **Bryngwyn**, sydd 69.3 milltir (111.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 190.1 milltir (305.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Beulah, Ceredigion
Brongest

bawd|Capel Salem (MC) Brongest, Troed-yr-aur
Pentref bychan yng nghymuned Troedyraur, Ceredigion, Cymru yw **Brongest** (), sydd 68.4 milltir (110.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 188.9 milltir (303.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Troedyraur
Dole, Ceredigion

Pentref bychan  yng nghymuned Tirymynach,  Ceredigion, yw **Dole**, sydd 76.3 milltir (122.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 177.7 milltir (286&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Tirymynach
Gorsgoch

Pentref bychan yng nghymuned Llanwenog, Ceredigion, Cymru yw **Gorsgoch** (), sydd 63.2 milltir (101.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.8 milltir (289.4&nbsp;km) o Lundain.

Gerllaw ceir Cors Gorsgoch, cors fechan sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig.

## Cynrychiolaeth etholaethol
Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanwenog
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Llandygwydd

Pentref bychan yng nghymuned Beulah, Ceredigion, Cymru yw **Llandygwydd**, sydd 71.8 milltir (115.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 193.6 milltir (311.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Pobl o'r ardal
*Tad Theophilus Evans (Chwefror 1693 – 11 Medi 1767), awdur *Drych y Prif Oesoedd*. Ganed Theophilus ei hun yng Nghwm-cou.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Beulah
Pennant, Ceredigion

:*Erthygl am le yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Pennant (gwahaniaethu).*

Pentref yng nghymuned Dyffryn Arth, Ceredigion, Cymru, yw **Pennant**. Saif 68.1 milltir (109.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 180.2 milltir (289.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffryn Arth
Categori:Pentrefi Ceredigion
Penmorfa, Ceredigion

:''Am y pentref o'r un enw yng Ngwynedd, gweler Penmorfa.''

Pentref bychan yng nghymuned Penbryn, Ceredigion, Cymru yw **Penmorfa**, sydd 71.9 milltir (115.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 190.7 milltir (306.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Penbryn
Aber, Ceredigion

Pentrefan yng nghymuned Llanwenog, Ceredigion, Cymru yw **Aber**() , sydd 62.5 milltir (100.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.9 milltir (289.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llanwenog
Blaengeuffordd

Pentrefan yng nghymuned Melindwr, Ceredigion, Cymru yw **Blaengeuffordd**(), sydd 72.7 milltir (117.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 175.8 milltir (282.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Melindwr
Aberleri

Pentrefan yng nghymuned Y Borth, Ceredigion, Cymru, yw **Aberleri**(), sydd 80.3 milltir (129.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 180.7 milltir (290.8&nbsp;km) o Lundain.

Arferai Afon Leri lifo i Fae Ceredigion yn Aberleri, ond cafodd ei chwrs ei ddargyfeirio ym 1824 i ddarparu harbwr ar gyfer y diwydiant adeiladu cychod.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Borth
Brithdir, Ceredigion

:*Erthygl am le yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Brithdir (gwahaniaethu).*

Pentrefan yng nghymuned Penbryn, Ceredigion, Cymru, yw **Brithdir** (), sydd 68.4 milltir (110.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 188 milltir (302.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Penbryn
Brongwyn

Pentrefan yng nghymuned Beulah, Ceredigion, Cymru yw **Brongwyn** (), sydd 69.5 milltir (111.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 190.7 milltir (306.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Beulah, Ceredigion
Brynog

Pentrefan yng nghymuned Nancwnlle, Ceredigion, Cymru, yw **Brynog**, sydd 64.7 milltir (104.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.2 milltir (286.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Nancwnlle
Bronwydd, Ceredigion

:''Am y pentref o'r un enw yn Sir Gaerfyrddin, gweler Bronwydd, Sir Gaerfyrddin.''

Pentrefan yng nghymuned Troedyraur, Ceredigion, Cymru, yw **Bronwydd** ().

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Troedyraur
Bwlchyfadfa

Pentrefan yng nghymuned Llandysiliogogo, Ceredigion, Cymru, yw **Bwlchyfadfa**. Fe'i lleolir yng nghymuned Llandysiliogogo. Mae'n 64.9 milltir (104.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 182.5 milltir (293.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysiliogogo
Categori:Pentrefi Ceredigion
Caemorgan

Pentrefan yng nghymuned Aberteifi, Ceredigion, Cymru yw **Caemorgan**, sydd 75.5 milltir (121.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 196.8 milltir (316.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Aberteifi
David Lange

Gwleidydd a chyfreithiwr o Seland Newydd oedd **David Russell Lange** () (4 Awst 1942 – 13 Awst 2005) oedd yn Brif Weinidog Seland Newydd o 1984 hyd 1989.

Bu farw yn Auckland o fethiant yr aren.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfreithwyr o Seland Newydd
Categori:Gwleidyddion o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Prif Weinidogion Seland Newydd
Cwmerfyn

Pentrefan yng nghymuned Trefeurig, Ceredigion, Cymru yw **Cwmerfyn**, sydd 72.7 milltir (117&nbsp;km) o Gaerdydd a 173.3 milltir (278.9&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Trefeurig
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Dollwen

Pentrefan yng nghymuned Melindwr, Ceredigion, Cymru, yw **Dollwen**. Saif 72.1 milltir (116&nbsp;km) o Gaerdydd a 173.6 milltir (279.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Melindwr
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Glan-y-wern, Ceredigion

:*Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am y pentref yng Ngwynedd gweler Glan-y-wern.*

Pentrefan yng nghymuned Y Borth, Ceredigion, Cymru, yw **Glan-y-wern** (). Saif 78.2 milltir (125.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.6 milltir (289&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Y Borth
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Glynarthen

Pentrefan yng nghymuned Penbryn, Ceredigion, Cymru, yw **Glynarthen** (), sydd 70.3 milltir (113.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 190 milltir (305.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Penbryn
Categori:Llwybrau Byw
Glyncaled

Pentrefan yng nghymuned Llandyfrïog, Ceredigion, Cymru yw **Glyncaled** (), sydd 64.8 milltir (104.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 185.8 milltir (299&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llandyfrïog
Lletem-ddu

Pentrefan yng nghymuned Tregaron, Ceredigion, Cymru yw **Llettem-ddu**, sydd 61.3 milltir (98.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 171.7 milltir (276.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Tregaron
Maes-bangor

Pentrefan yng nghymuned Melindwr, Ceredigion, Cymru yw **Maes-bangor**, sydd 72.2 milltir (116.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 174.9 milltir (281.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Bangor

Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Melindwr
Maestir

Pentrefan yng nghymuned Llanwnnen, Ceredigion, Cymru, yw **Maestir**, sydd 59.9 milltir (96.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 175.5 milltir (282.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llanwnnen
Rala La La

Ugain o ganeuon i blant bach gan Mair Tomos Ifans yw ***Rala La La: Caneuon o Wlad y Rwla***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1991. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Ugain o ganeuon i blant bach am Rwdlan, Ceridwen, y Llipryn Llwyd a'r lleill i gyd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1991
Moriah

Pentrefan yng nghymuned Llanfarian, Ceredigion, Cymru, yw **Moriah**. Saif 73 milltir (117.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 177.1 milltir (285&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd yng Nghymru o darddiad Beiblaidd
Categori:Llanfarian
Categori:Pentrefi Ceredigion
Mynydd Bach, Ceredigion

Pentrefan yng nghymuned Pontarfynach, Ceredigion, Cymru yw **Mynydd Bach**, sydd 68.5 milltir (110.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 170.7 milltir (274.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Pontarfynach
Pen-y-lan, Ceredigion

Pentrefan yng nghymuned Beulah, Ceredigion, Cymru, yw **Pen-y-lan**. Saif 72.1 milltir (116.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 193.9 milltir (312&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Beulah, Ceredigion
Logau-las

Pentrefan yng nghymuned Ysbyty Ystwyth, Ceredigion, Cymru yw **Logau-Las** (). Saif 65.4 milltir (105.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 168.3 milltir (270.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Ysbyty Ystwyth
Pisgah, Ceredigion

Pentrefan yng nghymuned Melindwr, Ceredigion, Cymru yw **Pisgah**, sydd 70.2 milltir (113&nbsp;km) o Gaerdydd a 173.3 milltir (278.8&nbsp;km) o Lundain.

Prin gellid galw Pisgah yn bentref, ond yn hytrach, trefnlan neu casgliad o dai. Mae'n ardal amaethyddol ond gyda nifer o'r trigolion yn gweithio yn Aberystwyth, y dref fwyaf cyfagos.

Fel mae'r enw'n awgrymu, (mynydd a enwir yn y Beibl yw Pisgah (פִּסְגָּה) - credir mai'r enw cyfredol, mynydd Nebo, yw'r lleoliad cyfeirir ati yn Deuteronomium 34:1–4), mae'r pentref yn sefyll ar ben garth sydd uwchlaw Afon Rheidol. I nifer o bobl lleol tafarn yr 'Halfway' ar ffordd y briffordd A4120 yw prif atyniad y pentref.

Yn 2020 daeth bachgen lleol 16 oed o'r pentref, Lloyd Warburton i amlygrwydd Cymreig am iddo greu gwefan hawdd ei deall yn cofnodi lledaeniad haint COVID-19 yng Nghymru.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd yng Nghymru o darddiad Beiblaidd
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Melindwr
Pendre

Pentrefan yng nghymuned Llanbadarn Fawr, Ceredigion, Cymru yw **Pendre** (), sydd 73.9 milltir (118.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.1 milltir (286.6&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llanbadarn Fawr
Pentrefelin, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Pentrefelin (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Llanfair Clydogau, Ceredigion, Cymru yw **Pentrefelin**, sydd 57.3 milltir (92.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 171.9 milltir (276.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanfair Clydogau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Tai-gwynion

Pentrefan yng nghymuned Geneu'r Glyn, Ceredigion, Cymru, yw **Tai-gwynion**, sydd 76.8 milltir (123.6&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.1 milltir (286.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Geneu'r Glyn
Ty'n-yr-eithin

Pentrefan yng nghymuned Tregaron, Ceredigion, Cymru yw '''Ty'n-yr-eithin''', sydd 62.4 milltir (100.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 171.2 milltir (275.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Tregaron
Ynyslas

Pentrefan yng nghymuned Y Borth, Ceredigion, Cymru yw **Ynyslas**. Saif 80.4 milltir (129.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 180.5 milltir (290.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Y Borth
Ysbyty Cynfyn

Pentrefan yng nghymuned Blaenrheidol, Ceredigion, Cymru yw **Ysbyty Cynfyn**, sydd 69.1 milltir (111.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 169.3 milltir (272.4&nbsp;km) o Lundain.

Lleolir Eglwys Sant Ioan Fedyddiwr yn y pentref. Adeiladwyd yr eglwys bresennol ar ddechrau’r 19eg ganrif, ond bu o leiaf un arall ar y safle hwn cyn hynny.

Byddai'r mynachod Sistersaidd yn cerdded rhwng Llanbadarn ac Ystrad Fflur yn croesi Afon Rheidol dros Pompren Offeiriad, sydd 400 metr i'r dwyrain o'r eglwys.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*erthygl ar wefan Llefydd Llonydd.  

Categori:Blaenrheidol
Categori:Pentrefi Ceredigion
Crynfryn

Pentrefan yng nghymuned Nancwnlle, Ceredigion, Cymru yw **Crynfryn**, sydd 64.6 milltir (104&nbsp;km) o Gaerdydd a 175.7 milltir (282.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Nancwnlle
Bancydarren

Pentrefan yng nghymuned Trefeurig, Ceredigion, Cymru yw **Bancydarren** neu **Banc-y-Darren** (). Saif 73.2 milltir (117.7&nbsp;km) o Gaerdydd a 174.5 milltir (280.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Trefeurig
Categori:Pentrefi Ceredigion
Llangorwen

Pentref bychan  yng nghymuned Tirymynach,  Ceredigion, yw **Llangorwen** (), sydd 75.9 milltir (122.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.1 milltir (288.2&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd
*Corwen

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Tirymynach
Bryngolau

Pentref bychan yng nghymuned Llandysul, Ceredigion, Cymru, yw **Bryngolau** (). Saif 62.2 milltir (100.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 181.5 milltir (292.1&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llandysul
Bontnewydd, Ceredigion

:*Erthygl am bentref yng Ngheredigion yw hon. Gweler hefyd Bontnewydd (gwahaniaethu).*

Pentrefan yng nghymuned Lledrod, Ceredigion yw **Bontnewydd** Saif i'r dwyrain o bentref Bronant ar odre'r Mynydd Bach wrth ymyl Afon Ddu. Lleolir Llyn Eiddwen, sy'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, gerllaw.

## Cyfeiriadau
Categori:Lledrod
Categori:Pentrefi Ceredigion
Garth, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Garth.''

Pentrefan yng nghymuned Trefeurig, Ceredigion, Cymru, yw **Garth** (), sydd 74.6 milltir (120.1&nbsp;km) o Gaerdydd a 176.3 milltir (283.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Trefeurig
Glasgoed, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r enw "Glasgoed" neu "Glascoed", gweler Glasgoed.''

Pentrefan yng nghymuned Penbryn, Ceredigion, Cymru yw **Glasgoed** (), sydd 69.5 milltir (111.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 188.8 milltir (303.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Penbryn
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Henllys, Ceredigion

:*Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am y pentref yn Nhorfaen gweler Henllys.* 

Pentrefan yng nghymuned Geneu'r Glyn, Ceredigion, Cymru, yw **Henllys** (), sydd 77.5 milltir (124.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.5 milltir (287.2&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Geneu'r Glyn
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Moelfryn, Ceredigion

Pentref bychan yng nghymuned Dyffryn Arth, Ceredigion, Cymru yw **Moelfryn**, sydd 65.4 milltir (105.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 176.2 milltir (283.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Dyffryn Arth
Categori:Pentrefi Ceredigion
Newbridge, Ceredigion

Pentrefan yng nghymuned Ciliau Aeron, Ceredigion, Cymru yw **Newbridge**, sydd 66.4 milltir (106.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 179.8 milltir (289.4&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Ciliau Aeron
Pentre, Ceredigion

:''Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am ddefnydd arall o'r enw gweler Pentre (gwahaniaethu).''  
Ardal yng nghymuned Tregaron, Ceredigion, Cymru yw **Pentre**, fel mae'r gair yn awgrymu; ac sydd 60.4 milltir (97.2&nbsp;km) o Gaerdydd a 169.5 milltir (272.8&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Tregaron
Penybont, Ceredigion

:''Am leoedd eraill o'r enw "Penybont" neu "Pen-y-bont", gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu).''

Pentrefan yng nghymuned Geneu'r Glyn, Ceredigion, Cymru, yw **Penybont**, sydd 77.6 milltir (124.9&nbsp;km) o Gaerdydd a 178.8 milltir (287.7&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Geneu'r Glyn
Categori:Pentrefi Ceredigion
Glanyrafon, Ceredigion

:''Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am ddefnydd arall o'r enw gweler Glanrafon.''

Pentrefan yng nghymuned Llanfarian, Ceredigion, Cymru yw **Glanyrafon** (), sydd 73.6 milltir (118.4&nbsp;km) o Gaerdydd a 177.7 milltir (286&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llwybrau Byw
Categori:Llanfarian
Newyddion Mynwy

Papur bro sy'n gwasanaethu ardal Sir Fynwy yw ***Newyddion Mynwy***, a sefydlwyd yn Hydref 2011 pan ddaeth Newyddion Gwent i ben. Y Golygydd a'r sefydlydd yw Robin Davies.

## Gweler hefyd
* Rhestr Papurau Bro

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* *Newyddion Gwent* ar wefan BBC Cymru

Categori:Papurau bro
Categori:Y cyfryngau yn Sir Fynwy
Ernst Georg Ravenstein

Roedd **Ernst Georg Ravenstein** (30 Rhagfyr 1834 - 13 Mawrth 1913) yn ddaearyddwr a chartograffydd Almaeneg a ddatblygodd y ddamcaniaeth am fudo. Yng Nghymru mae'n enwog oherwydd papur ystadegol am yr ieithoedd Celtaidd a gyhoeddwyd ganddo yn 1879. Roedd y papur hwn yn ffrwyth ymchwil i ymatebion a gafwyd i 1,200 o holiaduron a anfonodd at gofrestrwyr genedigaethau, clerigwyr ac ysgolfeistri. Hwn oedd yr arolwg cyntaf o'i fath am leoliad y siaradwyr Cymraeg.

Fe'i ganed yn Frankfurt am Main, yr Almaen i deulu o fapwyr. Er iddo dreuilio'r rhan fwyaf o'i oes yn Lloegr, bu farw yn yr Almaen ar 13 Mawrth.

## Gweithiau a gyhoeddodd
Cofnododd lawer o'i syniadau yn ei lyfr *Systematic Atlas* (1884) a chynhwyswyd llawer o'i fapiau a'i ystadegau yn *World Atlas* Philips am ddegawdau. Ei gyfrol *Map of Equatorial Africa* (1884) oedd y mwyaf cynhwysfawr yn y cyfnod hwnnw a chadwodd yr wybodaeth yn gyfoes fel y darganfuwyd rhannau newydd  o Affrica. 

Cyhoeddodd Ravenstein hefyd:  
* ''Vasco da Gama's First Voyage* (1898) 
* *The Russians on the Amur* (1861) (Testun llawn).
* *Handy Volume Atlas* (1895; seithfed rhifyn, 1907)
* *Martin Behaim. Ei waith a'i Globe* (1908)
* *A Life's Work* (1908)
* *The New Census Physical, Pictorial, and Descriptive Atlas of the World* (1911)
* *Philips' Handy-Volume Atlas of the World containing seventy seven New and Specially Engraved Plates with Statistical Notes & Complete Index'' 
* Hanes cartograffeg yn yr erthygl gyfatebol yn Encyclopædia Britannica 1911 .

## Cyfeiriadau
Categori:Hanes siaradwyr, tiriogaeth a statws y Gymraeg
Cymdeithas Gymraeg Trefynwy a'r Cylch

Sefydlwyd '''Cymdeithas Gymraeg Trefynwy a'r Cylch'* yn Nhrefynwy yn 2008. Prif nod y gymdeithas yw *hybu'r iaith a'r diwylliant Cymraeg yn Nhrefynwy a'r Cylch'' trwy weithgareddau megis teithiau cerdded, darlithoedd a chyfleoedd eraill lle gellir ymarfer y Gymraeg yn gymdeithasol. Yr Ysgrifennydd (ac un o brif sefydlwyr) y gymdeithas yw Robin Davies. Mae aelodau'r gymdeithas yn ymweld ag Ysgol Gyfun Trefynwy yn wythnosol er mwyn hybu'r Gymraeg mewn gwahanol ffyrdd. fel arfer, cynhelir cyfarfodydd y gymdeithas ym Mhriordy Trefynwy.

Mae'r gymdeithas yn noddi Eisteddfod y Fenni yn flynyddol ac yn cynnal stondin yn Sioe Sir Fynwy hefyd yn flynyddol ac yn trefnu teithiau i lefydd hanesyddol a diddorol e.e. Maenordy Llancaiach Fawr ac yn cydweithio gyda Choleg Gwent i drefnu cymanfa ganu'n flynyddol yng nghapel y Bedyddwyr yn Rhaglan. Codwyd arian tuag at Ysgol Gyfun Trefynwy a thuag at Menter Iaith Blaenau gwent, Torfaen a Mynwy.

## Gweler hefyd
*Cymdeithas Cymreigyddion Y Fenni
*Cymdeithas y Gwyneddigion

Categori:Diwylliant Cymraeg
Categori:Hanes y Gymraeg
Categori:Sefydliadau 2008
Categori:Trefynwy
Priodas gyfunryw yn y Deyrnas Unedig

bawd|{}|{}|
**Deddfau parthed partneriaethau cyfunryw yn Ewrop** 

----


Mae priodas yn fater sydd wedi'i ddatganoli yn y Deyrnas Unedig ac o ganlyniad mae statws priodas gyfunryw yn wahanol yng Nghymru a Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

* Pasiwyd Deddfwriaeth yn caniatáu priodas gyfunryw yng **Nghymru a Lloegr** gan Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorffennaf 2013 a daeth i rym ar 1 Mawrth 2014. Cynhaliwyd y priodasau cyfunryw cyntaf ar 29 Mawrth 2014.
* Pasiwyd Deddfwriaeth yn caniatáu priodasau cyfunryw yn yr **Alban** gan Senedd yr Alban yn Chwefror 2014 a derbyniodd Cydsyniad Brenhinol ar 12 Mawrth 2014. Disgwylir i'r priodasau cyfunryw cyntaf gael eu cynnal yn hydref 2014.
* Mae Adran Weithredol Gogledd Iwerddon wedi datgan nad yw'n bwriadu cyflwyno deddfwriaeth yn caniatáu priodas gyfynryw yng **Ngogledd Iwerddon**, ond caiff priodasau cyfunryw o awdurdodau eraill eu trin fel partneriaethau sifil.

## Gweler hefyd
* LHDT yng Nghymru

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
*

Categori:Hawliau LHDT yn y Deyrnas Unedig
Categori:Priodasau, uniadau, a phartneriaethau yn y Deyrnas Unedig
Dyma Gerallt

Stori i blant gan Ann Tegwen Hughes yw ***Dyma Gerallt***.
Gwasg Dwyfor a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1989. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori gyda lluniau lliw, i blant bach.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1989
Storïau Cornel yr Ardd

Stori i blant gan Alys Jones yw ***Storïau Cornel yr Ardd***. 
Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2009. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Saith stori i'w darllen i blant 5-6 oed. Straeon am rai o gymeriadau Stryd y Briallu yn y cae bach cefn ar fferm Mr Puw. Yma mae Caradog Cwningen yn byw gyda rhai o'i ffrindiau Margiad Llygoden, Deio'r Draenog a Tomos Twrch Daear.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Datganoli yn y Deyrnas Unedig

Cyfeiria **datganoli yn yr Deyrnas Unedig** at roddi pŵerau yn statudol wrth Senedd y Deyrnas Unedig i Senedd yr Alban, Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Cynulliad Gogledd Iwerddon a chynulliad Llundain ac i'w cyrff llywodraethol sef Llywodaeth yr Alban, Llywodraeth Cymru, Adran Weithredol Gogledd Iwerddon ac Awdurdod Llundain Fawr.

Mae datganoli'n wahanol i ffederaliaeth am fod y pŵerau a ddatganolir i'r awdurdodau is-genedlaethol yn gyfrifoldeb ar y llywodraeth ganolog yn y pen draw, ac felly mae'r wladwriaeth yn parhau, *de jure* yn unedol. Gall llywodraeth ganolog ddiddymu neu ddiwygio deddfwriaeth sy'n creu seneddau neu cynulliadau yn yr un modd ag y gellir gwneud gydag unrhyw statud.
bawd|350px|Y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon

## Gweler  hefyd
* Datganoli yn yr Alban
* Annibynniaeth yr Alban

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
*

## Dolenni allanol
* Swyddfa'r Cabinet: Canllawiau am ddatganoli

Categori:Datganoli yn y Deyrnas Unedig
Storïau Llynnoedd Cymru

Casgliad o storiau i blant gan Margaret Isaac yw ***Storïau Llynnoedd Cymru: Cysgodion yn y Dyfroedd***. 
Apecs Press a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Pum stori ysbrydol ac arallfydol. Cyfeirir at bump o lynnoedd yn y gyfrol hon - Llyn Cwm Llwch (ym Mannau Brycheiniog); Llyn Safaddon (Llangors); Llyn Cynffig, Margam; Llyn Llech Owain (Gorslas); a Llyn y Fan Fach (Mynydd Du, ger Myddfai).

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Storïau o'r Beibl - Peintio Hud

Stori i blant gan Juliet David (teitl gwreiddiol Saesneg: *Puddle Pen Bible Stories*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Angharad Llwyd-Jones yw '''''Storïau o'r Beibl - Peintio Hud'''''. 
Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr bwrdd Beiblaidd sy'n cynnwys rhai o brif storïau'r Beibl, ynghyd â phum llun mewn waled pwrpasol a beiro ddŵr i liwio'r lluniau. Gellir eu lliwio dro ar ôl tro, gan ailddefnyddio'r cardiau lliwio pwrpasol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Storïau'r Anifeiliaid

Stori i blant gan Nick Butterworth a Mick Inkpen (teitl gwreiddiol: *Animal Tales*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Edmund T. Owen yw '''''Storïau'r Anifeiliaid'''''. 
Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2005. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol llun-a-stori lliwgar yn cynnwys pedair stori Feiblaidd, wedi eu hadrodd o safbwynt tystion sy'n anifeiliaid, sef genedigaeth Iesu, troi'r dwr yn win yn y briodas yng Nghana, Iesu a Sacheus a Iesu'n tawelu storm ar y môr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Straeon ac Arwyr Gwerin Cymru

Casgliad o chwedlau gwerin wedi'u haddasu i blant gan John Owen Huws yw ***Straeon ac Arwyr Gwerin Cymru***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ddwsin o chwedlau gwerin am gymeriadau a lleoliadau amrywiol o bob rhan o Gymru. 36 llun pin-ac-inc du-a- gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Llên gwerin Cymru
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Straeon am Iesu i Blant Bach

Casgliad o storiau i blant gan Delyth Wyn yw ***Straeon am Iesu i Blant Bach***. 

Cyhoeddiadau'r Gair a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Addasiad Cymraeg o lyfr bwrdd a lliwgar i blant ifanc yn cyflwyno un ar bymtheg o storïau am Iesu o'i enedigaeth hyd ei atgyfodiad.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Rhydroser

Pentrefan yng nghymuned Llanrhystud, Ceredigion, Cymru, yw **Rhydroser**, sydd 68.5 milltir (110.3&nbsp;km) o Gaerdydd a 178 milltir (286.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llanrhystud
Straeon Dau Funud

Casgliad o storiau i blant gan Gill Guile (teitl gwreiddiol: *Bedtime: Two Minute Tales*) wedi'i addasu i'r Gymraeg gan Emily Huws yw ***Straeon Dau Funud***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae yma gasgliad o 42 o straeon byrion. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Straeon Gwydion

Casgliad o storiau i blant gan Dewi Tomos yw ***Straeon Gwydion***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1990. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o storiau a chwedlau gwerin Dyffryn Nantlle a'r cylch i bobl ifainc, yn cael eu hailadrodd yma gan frodor o'r ardal. Lluniau du-a-gwyn gan Angharad Tomos.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1990
Rhydcolomennod

Pentrefan yng nghymuned Llangrannog, Ceredigion, Cymru yw **Rhydcolomennod** (), sydd 71.8 milltir (115.5&nbsp;km) o Gaerdydd a 189.9 milltir (305.5&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Llangrannog
Storïau Munud Neu Ddwy

Casgliad o storiau i blant gan Olwen Exell wedi'u cyfieithu gan Eifion Williams yw ***Storïau Munud Neu Ddwy***. 
Gwasg Dinefwr a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1979. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Llyfr o storïau i blant wedi'u trosi i'r Gymraeg gan Eifion Williams. Print bras a darluniau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1979
Straeon Morgan Wyn

Casgliad o storiau i blant gan Marian Jones, Eirlys Eckley, Aled O. Richards ac Afryl Davies wedi'u golygu gan Gordon Jones yw ***Straeon Morgan Wyn***. 

Atebol/Awen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Pedair stori sydd yn cludo Morgan Wyn i fyd dychmygol. Mae'n cwrdd â chawr caredig ac yn  hedfan rhwng y sêr gyda Nain Aberdaron, cyn glanio ar blaned ryfedd. Yna, yn ôl adref at Mam a Dad, lle mae syrpreis arbennig ar gyfer Morgan Wyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg

Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Teithiau Odysews

Addasiad o stori epig Homer gan Sally Humble-Jackson wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Meinir Pierce Jones yw ***Teithiau Odysews***. 
Adran Addysg BBC Cymru a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Stori epig Homer am anturiaethau rhyfeddol Odysews ac aelodau ei lynges wrth iddynt oresgyn Caerdroea, ac yn ddiweddarach wrth iddynt wynebu gelynion a pheryglon mawr wrth hwylio'r moroedd ar eu taith adref i Ithaca.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Ti a Fi, Arth Bach

Stori ar gyfer plant gan Martin Waddell (teitl gwreiddiol Saesneg: *You and Me, Little Bear*) wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Claire Eluned Richards yw ***Ti a Fi, Arth Bach***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori wedi ei darlunio am y diwrnod y treuliodd Arth Bach ac Arth Mawr gyda'i gilydd yn gweithio a chwarae; i blant 3-5 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Tic Toc! Amser Cinio

Llyfr i blant gan Sue Hendra (teitl gwreiddiol Saesneg: *Time for Lunch*) wedi'i addasu i'r Gymraeg yw ***Tic! Toc! Amser Cinio***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr bwrdd llun-a-gair ar ffurf oriawr bychan i blentyn ei wisgo am yr arddwrn, yn cynnwys ugain o luniau a geiriau'n ymwneud ag amser bwyd; i blant 3-5 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Ti'n Siŵr o Dyfu, Alecs

Stori i blant gan Andrea Shavick (teitl gwreiddiol: ''You'll Soon Grow, Alex'') wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Menna Davies yw '''''Ti'n Siŵr o Dyfu, Alecs'''''. 
Cymdeithas Lyfrau Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori ddoniol a theimladwy am fachgen bach sy'n dyheu am fod yn dal, ond sy'n dysgu mai tyfu mewn cymeriad yn hytrach na thyfu'n gorfforol fydd yn sicrhau hapusrwydd; i blant 7-9 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Tomi a'i Ffrind Newydd

Stori i blant gan Sally Chambers (teitl gwreiddiol: ''Toffee's New Friends'') wedi'i haddasu i'r Gymraeg gan Hedd ap Emlyn a Non ap Emlyn yw '''''Tomi a'i Ffrind Newydd'''''. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Stori gyda darluniau lliw yn adrodd hanes Tomi'r gath yn canfod ffrind newydd pan ddaw cath fach fusneslyd i fyw drws nesaf; i blant 3-6 oed.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Tomos a Persi yn Achub y Dydd

Addasiad Cymraeg gan Elin Meek o *Thomas and Percy to the Rescue*, lyfr  gan y Parch. W. Awdry, yw ***Tomos a Persi yn Achub y Dydd***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Addasiad Cymraeg o *Thomas and Percy to the Rescue* sy'n seiliedig ar y gyfres drenau gan y Parch. W. Awdry. Mae Tomos a Persi yn dod o hyd i Hen Goets yn yr iard sgrap ac yn cael syniad sut i'w helpu.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llenyddiaeth plant Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006