open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harriet Jones

Mae **Harriet Jones** (ganwyd 27 Mai 1997) yn nofiwr o Gymru, sy'n dod o Dresimwn, Bro Morgannwg. Cystadlodd yn y rasys steil pili-pala (glöyn byw) 100 metr y merched yng Ngemau'r Gymanwlad 2018 ac ym Mhencampwriaethau Dŵr Ewrop 2020, yn Budapest, Hwngari, gan gyrraedd y rownd gynderfynol. Enillodd fedal aur fel aelod o dîm Prydain yn y ras gyfnewid medli ym Mhencampwriaeth Ewrop 2020 (roedd hi'n cystadlu yn y rhagbrofion).

Jones a ddaeth yn ddeilydd record 50m pili pala Gymreig yn 2021. Enillodd hi'r 100m o dreialon Olympaidd pili pala, a chafodd ei henwi fel aelod o dîm Prydain i fynd i’r Gemau Olympaidd 2020,  gyda'i hamser cymhwyso yn 57.92 eiliad  yn y ras pili pala 100m, ond ni chyrhaeddodd hi'r rownd derfynol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1997
Categori:Nofwyr o Gymru
Gorfodi'r heddwch

Defnyddio grym milwrol i atal brwydrwyr mewn gwrthdaro rhag ymladd â'i gilydd, mewn ymgais i fynnu heddwch rhyngddynt, yw '''gorfodi'r heddwch'''. Mae'n galw ar osod lluoedd arfog yn ardal y brwydro. Yn ôl y gyfraith ryngwladol, rhoddir mandad gan Bennod VII Siarter y Cenhedloedd Unedig i'r Cenhedloedd Unedig orfodi'r heddwch drwy foddion milwrol er mwyn cynnal heddwch ar draws y byd. Mae'n rhaid i'r fath ymgyrchoedd gael eu hawdurdodi gan Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Geirfa cysylltiadau rhyngwladol
Categori:Geirfa filwrol
Categori:Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig
Categori:Gwyddor filwrol
Categori:Heddwch
Cwtigl

Mae **cwtigl** (ll. cwtiglau ), neu '''*cuticula*,''' yn unrhyw un o amrywiaeth o orchuddion cryf ond hyblyg, allanol organeb, sy'n ei amddiffyn. Ceir gwahanol fathau o gwtiglau i'w cael gyda rhai nad ydynt yn  homologaidd, a cheir gwahaniaethau yn eu tarddiad, eu strwythur, eu swyddogaeth, a'u cyfansoddiad cemegol.

## Anatomeg ddynol 
[bawd| Anatomeg o rannau sylfaenol [Ewin|ewin bys]]
Mewn anatomeg ddynol, gall "cwtigl" gyfeirio at sawl strwythur, ond fe'i defnyddir yn gyffredinol a hyd yn oed gan weithwyr meddygol proffesiynol wrth siarad â chleifion i gyfeirio at yr haen drwchus o groen o amgylch ewinedd y bysedd a'r bodiau traed (yr *eponychium*). Caiff ei ddefnyddio i gyfeirio at yr haen arwynebol o gelloedd sy'n gorchuddio'r siafft gwallt (cuticula pili) sy'n cloi'r gwallt yn ei ffoligl, ac sy'n cynnwys celloedd marw. Gellir ei ddefnyddio hefyd fel cyfystyr ar gyfer yr epidermis, sef haen allanol y croen.

## Cwtigl mewn infertebratau 
Mewn sŵoleg, mae'r cwtigl neu'r cwtigwla infertebrataidd yn adeiledd aml-haenog y tu allan i epidermis llawer o infertebratau, yn enwedig llyngyr ac arthropodau, lle mae'n ffurfio allsgerbwd.

Prif gydrannau strwythurol y cwtigl nematod yw proteinau, colagenau traws-gysylltiedig iawn a phroteinau anhydawdd arbenigol a elwir yn "cuticlins", ynghyd â glycoproteinau a lipidau.

Prif gydran strwythurol cwtigl arthropod yw citin, polysacarid sy'n cynnwys unedau N- acetylglucosamine, ynghyd â phroteinau a lipidau. Mae'r proteinau a'r citin wedi'u croesgysylltu. Daw'r anhyblygedd o'r mathau o broteinau a maint y citin. Credir bod y celloedd epidermaidd yn cynhyrchu protein a hefyd yn monitro amseriad a maint y protein i'w ymgorffori yn y cwtigl.

## Botaneg 
Mewn botaneg, mae cwtiglau planhigion yn orchuddion amddiffynnol, hydroffobig, cwyraidd a gynhyrchir gan gelloedd epidermaidd megis dail, egin ifanc a holl organau planhigion awyr eraill. Mae cwtiglau yn lleihau'rbroses o golli dŵr ac yn lleihau mynediad pathogenau yn effeithiol oherwydd eu secretiad cwyraidd. Prif gydrannau strwythurol cwtiglau planhigion yw'r cwtiglau polymerau unigryw neu'r cwtan, wedi'u trwytho â chwyr. Mae cwtiglau planhigion yn gweithredu fel rhwystrau rhag athreiddio dŵr ac mae'r ddau yn atal arwynebau planhigion rhag mynd yn wlyb ac yn helpu i atal planhigion rhag sychu. Mae gan blanhigion seroffytig fel cacti gwtiglau trwchus iawn i'w helpu i oroesi mewn cynefinoedd sych. Mae gan blanhigion sy'n byw o fewn cyrraedd ewyn tonnau'r môr hefyd gwtiglau mwy trwchus sy'n eu hamddiffyn rhag effeithiau gwenwynig halen.

Mae "cwtigl" yn derm a ddefnyddir ar gyfer haen allanol madarchen (y meinwe basidiocarp). Efallai y byddai'r term amgen "pileipellis", Lladin am "groen y cap" (sy'n golygu "madarchen") yn derm gwell. Dyma'r rhan o'r fadarchen sy'n cael ei blicio a'i daflu cyn ei goginio. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Anatomeg anifeiliaid
Categori:Madarch
Categori:Gwallt
Categori:Celloedd
Categori:Meinweoedd
Jacques Chapou

Athro a ddiswyddwyd gan lywodraeth Vichy oedd **Jacques Chapou** (10 Ebrill 1909 &ndash; 16 Gorffennaf 1944). Roedd yn wrthwynebol gyda rheng capten yr FFI yn y Lot, y Corrèze a'r Creuse. Cafodd ei eni yn Montcuq a bu farw ger Bourganeuf.

Yn ystod gaeaf 1941-1942, dechreuodd Jacques Chapou drefnu'r Resistance yn yr adran. Ym mis Medi 1942, roedd yn bennaeth adrannol y mudiad Liberation-South ar gyfer y Lot o dan yr enw "Philippe" gan gymryd lle Édouard Valéry, a ddaeth yn gomisiynydd gweithrediadau yn y Dordogne. Mae'n un o'r arweinwyr sy'n gorchymyn cipio Tulle. Fodd bynnag, fe'i hailgipiwyd y diwrnod wedyn, yn dilyn dyfodiad atgyfnerthiadau o golofn yn 2il Adran SS Das Reich. Bydd y llawdriniaeth hon a'i chanlyniadau yn drychinebus ac yn ei nodi'n ddwfn i Gyflafan Tulle. Bu farw ar 16 Gorffennaf 1944 ger Bourganeuf (Creuse). Wedi'i ddal mewn cuddwisg gan elfen o frigâd Jesser, wedi'i glwyfo, mae'n gwagio ei gylchgrawn ar ei ymosodwyr cyn lladd ei hun yn hytrach nag ildio.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1944
Édouard Valery

Roedd Édouard Valéry, a aned Chwefror 29, 1924 yn La Coquille (Dordogne), a fu farw Medi 15, 2010 yn Sarlat-la-Canéda, yn ymladdwr gwrthiant yn y Resistance tu mewn Ffrainc. Roedd ei frawd Henri hefyd yn wrthwynebol.

Mae François Valéry, tad Édouard Valéry, a aned yn Pageas, cyn-filwr y Rhyfel Byd Cyntaf yn gweithredu fferm yn La Coquille. Édouard Valéry, yw'r ieuengaf o'r teulu ar ôl ei frawd Henri. Ymsefydlodd rhieni Édouard Valéry yn Châlus i agor siop groser a oedd yn cael ei rhedeg gan ei fam o 1929 i 1931. Gadawodd ei dad a'i fam y busnes a dychwelyd i'r wlad, gan gymryd drosodd fferm yn Saint-Priest-les-Fougères, o 1931 i 1933 , yn fuan ar ôl iddo symud i Saint-Pierre-de-Frugie, yna Firbeix nad oeddent bellach yn gyfran-grychwyr ond ffermwyr. Aeth y teulu Valéry i fyw i Corrèze ac ni adawodd Brive o 1941 ymlaen. Ar ddechrau meddiannaeth yr Almaen, cymerodd Édouard Valéry ran mewn gweithgareddau dirgel ond hefyd yn y mudiad gwrthiant a sefydlwyd gan Edmond Michelet. Mae ef a'i frawd yn cael eu harestio wrth ddosbarthu'r papur newydd tanddaearol Combat. 

Ar Awst 24, 1944, cynhaliwyd yr orymdaith ryddhau yn Périgueux, lle cymerodd ran, gyda llawer o ymladdwyr eraill, yn enwedig Yves Péron a Roger Ranoux yn Hercule. Torrodd Perigueux yn rhydd heb i un ergyd gael ei danio. Ond ddau ddiwrnod cyn rhyddhau'r ddinas, saethwyd 45 o garcharorion a dynnwyd o garchardai ardal Daumesnil gan yr Almaenwyr yn y 35ain gatrawd magnelau parasiwt, cyn gadael y ddinas gan eu bod wedi derbyn y gorchymyn. Ymbelydrodd brawd Edouard, Henri, yn y cysylltiadau a'r gefnogaeth i logisteg y maquis yn y parth deheuol, llwyddodd i ddianc rhag y Gestapo, o Lyon, a'i arweinydd Klaus Barbie, a oedd wedi arestio Jean Moulin. dychwelodd i Corrèze ar ôl y rhyddhad. Priododd yn Périgueux ym 1945 â Solange Sanfourche, a aned yn 1922 yn Carsac-Aillac a bu farw yn 2013 yn Sarlat, a oedd yn wrthwynebol (nom de guerre: Marie-Claude) fel ysgrifennydd teipydd a swyddog cyswllt. Cariodd hi'r post i Olivier, meddai André Dufour. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2010
Guy Laporte

Chwaraewr rygbi'r undeb o Ffrainc oedd **Guy Laporte** (15 Rhagfyr 1952 yn Beaufort - 28 Ionawr 2022 yn Toulouse). Chwaraeodd yn rhyngwladol dros Ffrainc rhwng 1981 a 1987, yn arbennig mewn clybiau gyda SC Graulhet.

Roedd yn un o sgorwyr mwyaf toreithiog ei genhedlaeth. Mae hefyd yn adnabyddus am ei feistrolaeth fawr ar y gôl adlam. 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Ffrainc
Alix Popham

Cyn-chwaraewr rygbi o Gymru yw **Alix Popham** (ganed 8 Rhagfyr 1979).

## Cyfeiriadau
Categori:Clwb Rygbi Llanelli
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1979
Strwdel

bawd|Strwdel afalau

Crwst o ddalennau teneuon o does o amgylch llenwad meddal yw **strwdel** (, sef trobwll) sydd yn tarddu o goginiaeth Canolbarth Ewrop. Gwneir fel rheol ar ffurf rhôl hir, yn aml wedi ei phlygu mewn siâp pedol neu dorch, ac wedi pobi câi'r strwdel ei dorri'n sleisiau er mwyn ei fwyta, naill ai yn boeth neu'n oer.

Cymysgir blawd, wyau, ychydig o fenyn, a chymhareb uwch na'r arfer o ddŵr i wneud toes sidanaidd a ellir ei rolio neu dynnu'n denau iawn. Dodir y toes ar liain, gydag ychydig o flawd, ar fwrdd mawr er mwyn ei dynnu gyda'r dwylo, ac yn draddodiadol dywedir bod yn rhaid ei ymestyn cymaint fel bod modd darllen papur newydd trwyddi. Er mwyn troi'r toes yn rhôl hir, caiff ei frwsio gyda menyn toddi a thaenir briwsion bara arno cyn gosod y llenwad ar hyd ben y ddalen. Codir y lliain fel bo'r toes yn rholio i fyny ar ochr arall y bwrdd. Câi'r rholyn ei droi'n siâp droelleg, fel arfer, a rhoddir rhagor o fenyn toddi arno cyn ei roi yn y ffwrn i'w bobi.

Esiampl nodweddiadol yw'r *Apfelstrudel*, sydd yn boblogaidd yn Awstria a'r Almaen, sydd yn cynnwys afalau ac weithiau rhesins. Mae llenwadau eraill yn cynnwys cnau Ffrengig mâl, hadau'r pabi gwyn wedi eu berwi, ceirios a sinamon, a chaws ceulaidd gyda sbeisys a melysyddion. Mae strwdel yn debyg i felysfwydydd eraill a wneir o grwst tenau megis ffilo sydd yn boblogaidd yn y Balcanau a'r Dwyrain Agos, er enghraifft baclafa.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth yr Almaen
Categori:Coginiaeth Awstria
Categori:Coginiaeth yr Eidal
Categori:Coginiaeth Hwngari
Categori:Crystiau
Kimigayo

Anthem genedlaethol Japan yw **Kimigayo** (). Hon yw'r anthem genedlaethol fyrraf ac mae'n un o'r hynaf yn y byd.

## Geiriau
Mae ystyr y geiriau ymhlith y mwyaf dadleuol yn y byd oherwydd hanes Japan ar ôl y rhyfel.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Japaneaidd
Categori:Anthemau cenedlaethol
Sint Maarten

250px|iawn|bawd|Baner Sint Maaerten

Gwlad gyfansoddol o Frenhiniaeth yr Iseldiroedd ym Môr y Caribî yw **Sint Maarten**. Saif tua 300 km (190 milltir) i'r dwyrain o Puerto Rico.  Fe'i lleolir yn rhan ddeheuol  ynys Sant Martin (tua 40% o'r ardal, arwynebedd o 44.44 cilometr sgwâr); mae rhan ddeheuol yr ynys yn ffurfio cymuned tramor Ffrainc Sant Martin. Prifddinas Sint Maarten yw Philipsburg. Ar 1 Ionawr 2009 roedd poblogaeth yr ynys gyfan yn 77,741 o drigolion: 40,917 yn y rhan Iseldiraidd a 36,824 yn y rhan Ffrengig. Ym mis Ionawr 2019, roedd gan y rhan Iseldiraidd o 41,486.

Mae ganddi arwynebedd o 95.83&nbsp;km² (37 milltir sgwâr) wedi'i rhannu'n fras mewn cyfrannedd 3:2 rhwng Gweriniaeth Ffrainc (54.39&nbsp;km², 21 milltir sgwâr) a Brenhiniaeth yr Iseldiroedd (41.44&nbsp;km², 16.00 milltir sgwâr), ond mae'r ddwy ran yn fras gyfartal o ran poblogaeth. Mae rhaniad yr ynys yn dyddio yn ôl i 1648. 

Ynys yng ngogledd-ddwyrain Môr y Caribî yw **Saint Martin** (Ffrangeg: *Saint-Martin*; Iseldireg: *Sint Maarten*). Saif tua 300 km (190 milltir) i'r dwyrain o Puerto Rico. Mae ganddi arwynebedd o 95.83&nbsp;km² (37 milltir sgwâr) wedi'i rhannu'n fras mewn cyfrannedd 3:2 rhwng Gweriniaeth Ffrainc (54.39&nbsp;km², 21 milltir sgwâr) a Brenhiniaeth yr Iseldiroedd (41.44&nbsp;km², 16.00 milltir sgwâr), ond mae'r ddwy ran yn fras gyfartal o ran poblogaeth. Mae rhaniad yr ynys yn dyddio yn ôl i 1648. Mae rhan ogleddol yn cynnwys Cymuned Saint Martin Ffrengig, sy'n ''collectivité d'outre-mer'' Ffrainc. Fel rhan o Ffrainc, mae'n rhan o'r Undeb Ewropeaidd hefyd. Mae rhan ddeheuol yr ynys yn cynnwys Sint Maarten. Mae rhan ogleddol yn cynnwys Cymuned Saint Martin Ffrengig, sy'n ''collectivité d'outre-mer'' Ffrainc. Fel rhan o Ffrainc, mae'n rhan o'r Undeb Ewropeaidd hefyd.  

Ar 6 a 7 Medi 2017 cafodd yr ynys ei tharo gan Categori 5+ Gorwynt Irma, a achosodd ddifrod eang a sylweddol i adeiladau a seilwaith. 4 o bobl wedi colli eu bywydau. Ar ôl yr ystorm, ymwelodd Willem-Alexander, brenin yr Iseldiroedd, a chafodd sioc gan yr hyn a welodd.

Mae'n aelod o'r Taalunie - corff uno'r iaith Iseldireg.

## Cyfeiriadau
Categori:Antilles Leiaf
Categori:Antilles yr Iseldiroedd
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Iseldireg
Categori:Ynysoedd y Caribî
Reg Thomas

Roedd **Reginald "Reg" Heber Thomas** (11 Ionawr 1907 – 14 Mawrth 1946) yn athletwr cystadleuol o Gymru a gynrychiolodd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd 1928 yn Amsterdam ac yng Ngemau Olympaidd 1932 yn Los Angeles. Llwyddodd i ennill medal aur yn y ras dros filltir a medal arian yn y ras dros 880 llath yng Ngemau Ymerodraeth Prydain 1930 yn Hamilton, Canada ond gan na chafodd Gymru wahoddiad i yrru tîm athletau i oherwydd diffyd corff athletau cenedlaethol ar y pryd, bu rhaid iddo gystadlu fel aelod o dîm Lloegr. 

Ym 1931 llwyddodd i dorri record y Deyrnas Unedig ar gyfer y ras dros filltir wrth orffen ag amser o 4 munud 13.4 eiliad. Llwyddodd hefyd i ennill pencampwriaeth y Gymdeithas Athletau Amaturaidd dair gwaith ym 1930, 1931 a 1933, gan hefyd ennill pencampwriaeth Cymru dros yr un pellter wyth o weithiau rhwng 1929 a 1936.

Llwyddodd i ennill fest Cymru ym 1939 wrth orffen yn c hweched ym Mhencampwriaethau Traws Gwlad Cymru a sicrhau ei le i gynrychioli Cymru ym Mhencampwriaethau Traws Gwlad Rhyngwladol yn Nhrelái, Caerdydd. Gorffennodd yn 44in.. Ym 1946 bu farw wedi damwain wrth i'r awyren roedd yn ei hedfan daro cartref preswyl yn Swydd Rydychen. Cafodd ei gladdu ym Mynwent Haycombe yng Nghaerfaddon

## Cyfeiriadau
Categori:Athletwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yng Ngemau'r Gymanwlad
Gemau Olympaidd yr Haf 1928

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1928** *(Iseldireg: Olympische Zomerspelen 1928)*, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel '''Gemau'r IX Olympiad''' rhwng 28 Gorffennaf a 12 Awst yn ninas Amsterdam, Yr Iseldiroedd. Roedd Amsterdam wedi gwneud cais i gynnal Gemau Olympaidd 1920 a 1924 ond wedio colli allan i Antwerp, Gwlad Belg ym 1920 ac i Baris, Ffrainc ym 1924.

## Y Gemau
Cafwyd 2,883 o athletwyr - 2,606 o ddynion a 277 o ferched - o 46 o wledydd gwahanol yn cystadlu mewn 14 o gampau gwahanol.
 Cafwydd cystadlaethau athletau a gymnasteg i ferched am y tro cyntaf yn ystod y Gemau. Caniatawyd i ferched gystadlu yn y 100 metr, 800 metr, naid uchel, disgen a'r 400 metr dros y clwydi ac oherwydd y diffyg cystadlaethau i ferched, gwrthododd merched athletwyr benywaidd o Ynysoedd Prydain a chystadlu.

Cafywd Fflam Olympaidd ei gynnau am hyd y Gemau am y tro cyntaf; traddodiad sydd yn parhau hyd heddiw ac am y tro cyntaf dechreuodd yr orymdaith o wledydd gyda Gwlad Groeg a gyda'r wlad oedd yn cynnal y gemau, Yr Iseldiroedd, yn olaf yn yr orymdaith, traddodiad arall sydd yn parhau hyd heddiw.

Cafodd Yr Almaen wahoddiad i gystadlu yng Ngemau Olympaidd yr Haf am y tro cyntaf ers y Rhyfel Byd Cyntaf.

Wrth cael ei ddewis yn nhîm Polo dŵr Prydain Fawr daeth y Cymro, Paolo Radmilovic, y person cyntaf i gynrychioli Prydain mewn pum Gemau Olympaidd yr Haf.

## Cyfeiriadau
Categori:Amsterdam

Categori:1928 yn yr Iseldiroedd
Gemau Olympaidd yr Haf 1924

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1924** ''(Ffrangeg: Jeux olympiques d'été de 1924)*, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel *'Gemau'r VIII Olympiad'''. Cynhaliwyd y Seremoni Agoriadol ar 5 Gorffennaf ond roedd rhaid cystadlaethau wedi cychwyn ers 4 Mai. Dyma'r ail Gemau Olympaidd yr Haf i'w cynnal ym Mharis yn dilyn Gemau 1900 yn golygu mai dyma'r ddinas cyntaf i gynnal Gemau Olympaidd yr Haf ar fwy nag un achlysur.

## Y Gemau
Cafwyd 3,089 o athletwyr - 2,954 o ddynion a 135 o ferched - o 44 o wledydd gwahanol yn cystadlu mewn 17 o gampau gwahanol.

Defnyddiwyd yr arwyddair *Citius, Altius, Fortius*, sy'n Lladin am "Cyflymach, Uwch, Cryfach" am y tro cyntaf yn ystod Gemau 1924 a cafodd yr athletwyr eu lleoli mewn Pentref Olympaidd am y tro cyntaf.

Enillodd yr athletwyr Harold Abrahams ac Eric Liddell y 100m a'r 400m ar ran Prydain Fawr. Gwrthododd Liddell a chystadlu yn y 100m gan fod y ras yn cael ei gynnal ar ddydd Sul ac yntau yn Gristion ymroddedig. Cafodd yr hanes ei adrodd yn y ffilm *Chariots of Fire* ym 1981.

Cafodd Gweriniaeth Iwerddon ei chydnabod fel gwlad annibynnol o fewn y Mudiad Olympaidd am y tro cyntaf ym Mharis gyda 49 o athletwyr yn cystadlu o dan faner y wlad yn ystod y Gemau.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffrainc

Categori:Paris
Categori:1924 yn Ffrainc
Hambyrgyr

Mae **hambyrgyrs** yn fath o fyrgyr. Nid ydynt yn cynnwys ham neu borc; cânt eu henwi ar ôl dinas Hambwrg yng ngogledd yr Almaen. Mae hambyrgyrs wedi dod yn eitem boblogaidd mewn unrhyw fwytai bwyd cyflym ledled y byd, megis yn McDonald's, Burger King a Wendy's. Cig eidion yw'r math o gig a ddefnyddir ar fyrgyrs. Yn nodweddiadol, mae hambyrgyr yn cynnwys letys, tomato, caws a chynhwysion ychwanegol, megis bacwn, saws, picls, winwns a moron wedi'i rwygo.

## Gweler hefyd
* Mac Mawr

## Cyfeiriadau
Categori:Bwyd a diod
Gwaith Islwyn (Cyfres y Fil)

***Gwaith Islwyn*** oedd yr wythfed gyfrol yng Nghyfres y Fil gan Gyhoeddiadau Ap Owen, Llanuwchllyn. Argraffwyd y llyfr gan gwmni R E Jones a'i Frodyr, Conwy ym 1903. Owen Morgan Edwards yw golygydd y llyfr.

## Cefndir 
### Islwyn 
*Islwyn* oedd enw barddol y Parch William Thomas (1832-1878). Ganwyd Islwyn yn yr Ynys Ddu yn nyffryn Sirhywi, Sir Fynwy, (Bwrdeistref Sirol Caerffili bellach). Mae'r Ynys Ddu yn sefyll ar odre Mynydd Islwyn, o'r mynydd y daeth ei enw barddol. Ac eithrio cyfnod o dan hyfforddiant yn Abertawe treuliodd Islwyn y cyfan o'i oes yn ardal ei enedigaeth. Yn Abertawe cyfarfu Islwyn ag Ann Bowen a dyweddïwyd y pâr ifanc. Bu farw Ann yn sydyn ym mis Hydref 1853 ychydig cyn eu diwrnod priodas arfaethedig. Cafodd marwolaeth Ann effaith mawr ar Islwyn. Trodd at grefydd i gael cysur. Dechreuodd pregethu i'r Methodistiaid ym 1854 a chafodd ei ordeinio yn weinidog ym 1859. Mae ei alar hefyd i'w gweld fel thema gyson yn ei ganu, mae hynny'n amlwg iawn yn y gyfrol yma gan fod y cyfan o'r cerddi yn y gyfrol wedi eu cyfansoddi rhwng 1854 ac 1856.

### Y gyfrol 
Ym 1897 cyhoeddodd O M Edwards, yr hyn yr oedd yn tybied oedd casgliad cynhwysfawr o farddoniaeth Islwyn *Gwaith Barddonol Islwyn 1832-1878. *Casglodd deunydd o lyfrau, cylchgronau, trafodion eisteddfodau ac o lawysgrifau i greu llyfr 872 dudalen o hyd oedd yn cynnwys tua 300 o gerddi. Ychydig wedi ysgrifennu ei lyfr cynhwysfawr

 

Felly atodiad i *Gwaith barddonol Islwyn* o tua 85 o gerddi ychwanegol sydd yn *Gwaith Islwyn (Cyfres y Fil)*. Mae llawysgrif gwreiddiol bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol 

## Cynnwys 
Mae'r llyfr wedi ei rannu i bedwar adran:

# *Dyffryn Galar*. Mae'r adran yn cynnwys  cerddi lle mae'r bardd yn canu am ei drallod, ei alar a'i ing.
# *Y Storom ar y Bryniau*. Yn yr adran hon mae'r bardd yn ceisio ymdopi gyda'r storm bersonol mae o'n byw drwyddo, gan chwilio am gysur o weld presenoldeb gras Duw yng nghanol ystormydd eraill megis Adda ac Efa yn colli paradwys Eden, Diluw Noah, Dioddefaint Crist a stormydd eraill.
# *Lloffion o Dywesennau*. Casgliad o gerddi oedd ddim yn y llawysgrif sydd ddim yn rhan o'i brif thema. Rhai ohonynt yn ymddangos fel gweithiau anorffenedig neu bigion wedi eu rhoi o'r neilltu.
# *Nefol Wlad*. Mae'r adran olaf yn dangos y bardd yn ceisio cymorth yn ei drallod o'i gariad at Grist, ei gariad am Gymru a'i gariad at natur.

## Oriel

Revd William Thomas (Islwyn, 1832-78) NLW3365372.jpg
Galar y Blodau 01.jpg
Galar y Blodau 02.jpg
Galar y Blodau 03.jpg
Galar y Blodau 04.jpg
Galar y Blodau 05.jpg
Galar y Blodau 06.jpg

## Gweler hefyd 
Rhestr o gerddi yng Ngwaith Islwyn (Cyfres y Fil)

## Cyfeiriadau 
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg o Gymru
Categori:Cyfres y Fil
Categori:Llyfrau 1903
Categori:Llyfrau Cymraeg yr 20fed ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Proffiterol

bawd|Proffiteroliau hufen gyda saws siocled

Pelen neu fynen fechan a wneir o grwst *choux* yw **proffiterol** (, sef ffurf fachigol ar *profit*, "elw") sydd yn tarddu o goginiaeth Ffrainc. Gellir ei ystyried yn ffurf fer, gron ar yr *éclair*. Melysfwyd ydyw gan amlaf yn cynnwys hufen neu gwstard, ond ceir hefyd proffiterolau gyda llenwad sawrus megis cig neu gaws.

Fel arfer câi proffiterolau eu chwistrellu gyda hufen chwip neu gwstard (*crème pâtissière*), neu weithiau hufen iâ, a'u gweini gyda saws siocled poeth a siwgr eisin. Gellir hefyd torri'r proffiterolau mewn hanner er mwyn eu llenwi. Weithiau dodir caen o siocled neu garamel ar ben pob un proffiterol.

Adeiladir tŵr o broffiterolau i wneud *croquembouche*, pwdin poblogaidd i ddathlu priodasau yn Ffrainc. Defnyddir proffiterolau hefyd i wneud teisen o'r enw *saint-honoré*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Coginiaeth Ffrainc
Categori:Crystiau
Gemau Olympaidd yr Haf 1916

Roedd **Gemau Olympaidd yr Haf 1916** (Almaeneg: *Olympische Sommerspiele 1916)*, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel '''Gemau'r VI Olympiad''' i fod i'w cynnal yn Berlin, yr Almaen, ond fe'u canslwyd am y tro cyntaf yn hanes y Gemau oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf. Roedd Berlin wedi ei dewis yn ystod 14eg Sesiwn yr IOC yn Stockholm ar 4 Gorffennaf 1912 gan drechu ceisiadau gan Alexandria, Amsterdam, Brussels, Budapest a Cleveland..

## Y Gemau
Bu'r paratoadau yn parhau er gwaethaf dechrau'r Rhyfel Byd Cyntaf ym 1914 gan nad oedd y trefnwyr yn disgwyl i'r rhyfel barhau am sawl blwyddyn.  Fel rhan o'r trefniadau roedd cynlluniau ar gyfer wythnos o gampau'r gaeaf gyda sglefrio cyflymder, sglefrio ffigyrau, hoci iâ a sgïo Nordig a byddai hyn yn arwain at sefydlu Gemau Olympaidd y Gaeaf am y tro cyntaf ym 1924.

## Cyfeiriadau
Categori:Berlin
Categori:1916 yn yr Almaen
Hirdre-Faig

Ardal yng nghymuned Llanddyfnan, Ynys Môn, yw **Hirdre-Faig**. Saif tua 180 milltir o Gaerdydd a 270 milltir o Lundain.  

Roedd arglwyddi'r faenor, y teulu Lloyd, yn disgyn o Bleddyn ap Cynfyn 

## Cyfeiriadau 
Categori:Llanddyfnan
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ynys Môn (y DU)
Rhestr o gerddi yng Ngwaith Islwyn (Cyfres y Fil)

Dyma **restr** o'r holl gerddi sydd yn y llyfr ***Gwaith Islwyn (Cyfres y Fil)***

Mae ***Gwaith Islwyn (Cyfres y Fil)*** yn gyfrol o gerddi gan William Thomas (Islwyn) (1832 –1878) a gyhoeddwyd gan gwmni Ap Owen ym 1903

I. DYFFRYN GALAR.

*Rwyf ar ddihun
*Mae deigryn ar y rhosyn hardd
*Gwel, Uwchlaw Cymylau Amser
*Anadla'r Gwanwyn
*Arwain fi
*Matilda
*I gyfeilles hoff
*Hir, hir
*Y Croeshoeliad
*Gwirfoddolrwydd
*Ceisio Gloewach Nen
*Wyt yn dawel
*Ei weled fel y mae
*Simon o Cyrene
*Affrig
*Ofnadwy Riw
*Nid Hwn, ond Barabas
*O pam yr wylem
*Mae'n myned i Bethania
*Mae seren lawn
*Cofiadwy Dydd
*Glan Ebbwy
*O leied a feddyli
*Yr oedd dy gylch
*Paham y cofiem
*Y dawel nos
*Adgof
*Cariad
*Pa le y maent

II Y Storom ar y Bryniau

*Deffro, fwyn Awen
*Ewch rhagoch, ystormydd
*Ateba y cefnfor
*Tro yn ol
*Y Llongdrylliad
*Mor y Nos
*Cyngherdd Natur
*Eden
*Coll Gwynfa
*Hiraeth Efa
*Nefol leisiau Eden
*Uffern
*Fel o'r blaen
*Ymgrymodd hyd y ddaear
*Nis gall y fflam
*Ai gwir y cwyd
*Ddyn, edrych i fyny
*Yr oedd awelig fwyn
*Ystorm Tiberias
*Pa le ceir bedd i Dduw
*Ymagor fedd
*Ar ben y mynyddoedd
*Fel y môr tua'r lan
*Pwy all edrych, Gymru
*Efryda wedd natur
*Mae llwybr y storm
*Nid yw hwnnw mwy
*Pwy a ddengys
*Gwalia fy ngwlad
*Y Diluw
*Y Diluw Tân
III LLOFFION O DYWESENNAU

*Tyrd, egwyl
*Ar lanw o adgofion
*Mae gan y nos ei gwersi ter
*Morgan Howel
*Tlws ond tlysach
*Gwawria canrifoedd
*Cân y Gwaredigion
*Yr eang berl-feusydd
*Bydd tramwyfa fawr o ser
*Englynion gnodau
*Y Dadguddiad newydd
*Pont Glandŵr
*Bydd nos y bydoedd mawr
*Ail godir muriau Salem befr
*Myddfai
*A greulawn fedd!
*Ar gefnfor amser
*Lluoedd y Storm
*Mynwent ystormus
*Y Blaned goll
*Machlud haul
*Archangylion
*Alarwr athrist
*Dieithr law
*Blodeuyn Adgof

IV. NEFOL WLAD

*O Natur
*Daeth y prudd
*Tragwyddol a diderfyn
*Ynnom mae y ser
*Ddedwydd ddyn
*Nefol wlad
*Fflachiadau eu dychymyg 
*Clywaf lais breninfardd Israel
*Anghofied araul for

Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg o Gymru
Categori:Llyfrau ar Wicidestun
Categori:Cyfres y Fil
Categori:Rhestrau cynnwys llyfrau Cymraeg
Jurga Šeduikytė

Cantores, cyfansoddwraig ac actores Lithwaneg yw **Jurga Šeduikytė** (enw llwyfan **Jurga**, a anwyd ar 10 Chwefror 1980 yn Klaipėda  ) - .Yn  2009 priododd Vidu Bareikis. Daeth yn enwog yn 2005 ar ôl cyrraedd rownd derfynol y gystadleuaeth cerdd ar y teledu, Fizz Superstar. Wedyn daeth yn lleisydd y band roc merched Muscat, daeth yn enwog yn 2005. Yn haf 2005 cafodd hit gyda'r gân "Nebijok" (*Peidiwch â bod ofn)*. Rhyddhawyd albwm gyntaf Jurga "Aukso pieva"  (Dol euraidd) yn hydref yr un flwyddyn.

## Ieuenctid 
Fe'i ganed yn Klaipeda i deulu o gerddorion, ac fe'i magwyd yn Šiluva, Telšiai, Yn ddiweddarach symudodd i Palanga, lle graddiodd o'r ysgol uwchradd a'r ysgol gerddoriaeth ar ôl astudio piano . Aeth i Brifysgol Vilnius, lle enillodd radd baglorloriaeth mewn newyddiaduraeth a gradd meistr mewn cysylltiadau cyhoeddus.

## Gyrfa 
Yn 2002 cymeroddd rhan yn llwyddiannus yn y gystadleuaeth i gantorion ifainc "Fizz Superstar". Yn yr un flwyddyn, dechreuodd Jurga berfformio gyda'r band roc merched Muscat o dan y ffugenw Dingau. Yn 2004 chwaraeodd Jurga rolau allweddol yn y sioeau cerdd  "Ugnies medžioklė su varovais“ a "Tadas Blinda“ rhwng 2004 a 2006, Wedyn  cymerodd ran yn sioe gerddoriaeth LRT " Lietuvos dainų titukas " a gweithiodd fel rheolwr dethol cenedlaethol ar gyfer Eurovision ynghyd â Rolandas Vilkončius .

Yn 2005 dechreuodd yrfa gerddoriaeth unigol o dan yr enw llwyfan Jurga. Y gân "Nebijok", a ryddhawyd yng ngwanwyn yr un flwyddyn, oedd y darn a chwaraewyd fwyaf ar donnau awyr gorsafoedd radio Lithwania, a daeth Jurga yn un o'r perfformwyr mwyaf poblogaidd.  Rhyddhawyd albwm cyntaf Jurga " Aukso pieva ", a gynhyrchwyd gan Andrius Mamontovas, yn 2006. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth a geiriau'r albwm gan Jurga ei hun, ac eithrio "Kai pamirši tu mane" (Pan wnei di anghofio amdanaf fi) a "Laisvė" (Rhyddid) gan Andrius Mamontovas.

Yn 2006 enillodd Jurga Šeduikytė mwy owobrau ar gyfer 2005 yng Ngwobrau Cerddoriaeth Lithwania na neb arall. 

Ar Ebrill 19, 2007 cyflwynwyd a dosbarthwyd ail albwm Jurga " Instrukcija ", a ddaeth yn record aur mewn 2 wythnos. Yn mis Gorffennaf yr un flwyddyn enillodd Jurga y brif wobr yng Ngŵyl Gerddoriaeth Ryngwladol y Baltig yn Karlshamn, Sweden . Cân fuddugol yr artist oedd y trac Saesneg "5th Season" o'r albwm "Instrukcija" (Instruction).  Ym mis Tachwedd 2007 cydnabuwyd Jurga yng Ngwobrau Cerddoriaeth MTV Europe 2007 ym Munich . Derbyniodd wobr MTV am yr Act Baltig Orau gan Justin Timberlake, a enwebwyd am y Perfformiad Gorau yn 2007. 

Rhyddhawyd ei halbwm " Not Perfect " yn 2017. 

## Bywyd personol 
Ym mis Awst 2008, cafodd Jurga a'i ffrind, Vidu Bareikis (sef lleisydd Suicide DJs) , fab Ado. Priododd Jurga a V. Bareikis yn 2009.  Ar ôl deng mlynedd o briodas, ysgarodd y ddau.

## Disgograffi 
### Albymau 
# *Aukso pieva]]*2005 m. rugsėjo 16 d.M.P.3
#*Instrukcija*2007 m. balandžio 19 d.M.P.3
#*+37° (Goal of Science)*2009 m. rugsėjo 30 d.M.P.3
#*Metronomes*2011 m. rugsėjo 21 d.
#*Breaking the Line*2013 m. gegužės 1 d.Creative Industries
#*Giliai vandeny*2015 m. spalio 15 d.Creative Industries, Mind the Groove

### Senglau radio
Diniweidrwydd Mwslemiaid

Mae ***Diniweidrwydd Mwslemiaid*** (, ) yn ffilm fer Islamoffobig dadleuol a ysgrifennwyd gan Nakoula Basseley Nakoula, cyfarwyddwr ffilm Cristnogol o'r Aifft. Roedd y ffilm yn wreiddiol yn Saesneg ac yn ddiweddarach fe'i trosleisiwyd i Arabeg. Uwchlwythwyd dwy fersiwn o'r ffilm i YouTube yng Ngorffennaf 2012, *Bywyd Go Iawn Muhammad* a *Trelar Ffilm Muhammad*. Rhyddhawyd y fideos Arabeg yn gynnar ym  Medi 2012, gyda chynnwys gwrth-Islamaidd yn cael ei ychwanegu ar ôl ei gynhyrchu, trwy ddybio a throsleisio heb yn wybod i'r actorion. Achosodd y ffilmiau brotestiadau treisgar ar draws y Dwyrain Canol, Gogledd Affrica, Maleisia, Awstralia, y Deyrnas Unedig, Ffrainc a'r Iseldiroedd.

## Dadl
Mae'r ffilm yn cynnwys cynnwys sy'n feirniadol o Islamiaid a'r proffwyd Muhammad. O ganlyniad, digwyddodd protestiadau treisgar mewn nifer o wledydd lluosog; tywalltwyd nwy dagrau gan heddlu yn Sydney ar y protestwyr. Tra bod y protestiadau'n parhau i fod yn wrth-Americanaidd a phro-Islamaidd iawn, targedodd y protestwyr lysgenadaethau UDA, y DU a'r Almaen. Dywedodd y ffilm fod Muhammad yn gyfunrywiol, yn  fastard, yn dwp, yn gelwyddog, yn hel merched, yn gamdriniwr plant ac yn unben. Rhwystrodd YouTube y fideo yn yr Aifft, Libia, Indonesia, Sawdi Arabia, Maleisia, India a Singapôr, yn wirfoddol, oherwydd deddfau lleol, tra bod Rwsia, Twrci a Brasil wedi cychwyn camau i rwystro'r fideo yn eu gwledydd. Ym Medi 2012, rhwystrodd llywodraethau Affganistan, Bangladesh, Swdan, Pacistan, Dagestan a Chechnya hefyd YouTube nes nes fod y fideo'n cael ei dileu.
 
Cyhoeddodd Iran hefyd ei bod wedi rhwystro YouTube, Gwgl a Gmail yn y wlad. Holodd y Tŷ Gwyn YouTube a ddylai barhau i gynnal y fideo ai peidio. Gorchmynnodd nifer o Fwslimiaid radical ladd pobol a oedd yn rhan o gynhyrchiad y ffilm. Yn yr Aifft, cafodd saith o Gristnogion Coptig sy'n gysylltiedig â'r fideo eu dedfrydu i farwolaeth a threuliodd y cyfarwyddwr amser yn y carchar yn Los Angeles am dorri gorchymyn prawf. Mae'r cyfarwyddwr ei hun bellach yn byw yn yr Unol Daleithiau.

## Protestiadau mewn cenadaethau diplomyddol
Cenadaethau diplomyddol fel llysgenadaethau a chonsyliaethau oedd prif darged y protestiadau. Llosgodd protestwyr faneri America ac Israel ger llysgenhadaeth yr Unol Daleithiau yn Llundain a llosgwyd protestwyr yn Antwerp faner America hefyd. Mae map rhyngweithiol o'r protestiadau ar gael yma (ar Mapiau Gwgl yn Saesneg).

## Marwolaethau ac anafiadau fesul gwlad
## Gweler hefyd
* 2012 ymosodiad Benghazi
* Dadl cartwnau Muhammad Jyllands-Posten
* Dadleuon South Park#Darluniau o Muhammad
* Eithafiaeth Islamaidd
* Islamoffobia 
* Protest Diniweidrwydd Mwslemiaid yn Sydney
* Saethu mosg Christchurch
* Ymatebion i Ddiniweidrwydd Mwslemiaid 
* Ymosodiadau 11 Medi 2001

## Cyfeiriadau
Categori:Islamoffobia
Almaeneg Pensylfania

[250px|iawn|bawd|Map yn dangos dosbarthiad siaradwyr Almaeneg Pensylfania yn yr [Unol Daleithiau.]]
Mae **Almaeneg Pensylfania** neu **Iseldireg Pensylfania** (*Deitsch*, *Pennsylvaniadeutsch*) yn iaith a siaredir gan Almaenwyr Pensylfania, grŵp ethnig Almaenig yn Pensylfania.

## Cymhariaeth ag Almaeneg Safonol
Isod mae cymhariaeth ysgrifenedig o Weddi'r Arglwydd yn Almaeneg Pensylfania, Almaeneg Safonol (cyfieithiad Martin Luther) a Chymraeg.

Categori:Ieithoedd yr Unol Daleithiau
Pensylfania
Rhestr o wledydd sydd â masnachfreintiau KFC

250px|iawn|bawd|Map o wledydd gyda allfeydd KFC.
Dyma **restr o wledydd sydd â masnachfreintiau KFC** (Kentucky Fried Chicken). O 2021 ymlaen, roedd drosa 25,000 o allfeydd KFC ledled y byd. Agorodd yr allfa gyntaf yn yr Unol Daleithiau ym 1952, yn ninas Louisville, Kentucky. 

Mae'r marchnadoedd mwyaf ar gyfer KFC yn cynnwys Tsieina (dros 7,900 o siopau), yr Unol Daleithiau (4,062 o siopau), Japan (1,131 o siopau), Rwsia (dros 1,000 o siopau), De Affrica (914 o siopau), y Deyrnas Unedig (909 o siopau), Maleisia (718 o siopau), Gwlad Thai (717 o siopau), Awstralia (653 o siopau) a Chanada (639 o siopau). Y rhanbarth ehangu diweddaraf ar gyfer KFC yw Affrica, lle mae'r cwmni'n targedu poblogaeth dosbarth canol cynyddol y wlad.

Yn Japan, mae wedi dod yn draddodiad Nadolig cyffredin i fwyta KFC i ginio Nadolig, gan wasanaethu fel dewis arall i dwrci Americanaidd.

## Marchnadoedd cyfredol
### Affrica
[iawn|bawd|Bwyty KFC yn [Cairo|Gairo, yr Aifft.]]
[250px|iawn|bawd|Bwyty KFC yn [Marrakesh, Morocco.]]
[250px|iawn|bawd|Bwyty KFC yn [Walvis Bay, Namibia.]]
[250px|iawn|bawd|Bwyty yn [Ilorin, Nigeria.]]
[250px|iawn|bawd|Bwyty KFC yn [Pretoria, De Affrica.]]

### Asia
, Tsieina.]]
, India.]]
, Indonesia.]]
, Japan.]]
, Maleisia.]]
, Pacistan.]]
, Y Philipinau.]]
, Sri Lanca.]]
, Taiwan.]]

### Caribïaidd, America Canolbarth ac America Ladin
### Ewrop
### Gogledd America
### Oceania
[250px|iawn|bawd|Bwyty KFC yn [Hobart, Tasmania, Awstralia.]]

## Lleoliadau blaenorol
## Marchnadoedd y dyfodol
Er nad oes cadwyni bwyd cyflym yn Ynysoedd Cook, adroddwyd bod pobl yn dod â bwyd cyflym (fel McDonald's a KFC) i'r ynysoedd wrth ddychwelyd o dramor (yn enwedig Seland Newydd neu Awstralia).

## Cyfeiriadau
Gwledydd
KFC
Gemau Olympaidd yr Haf 1932

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1932**, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel '''Gemau'r X Olympiad''' rhwng 3 Gorffennaf a 14 Awst yn ninas Los Angeles, Unol Daleithiau America. Los Angeles oedd yr unig ddinas i wneud cais i gynnal y Gemau ac fe wanethpwyd y penderfyniad i gyflwyno'r gemau yn ystod 23in Sesiwn yr IOC yn Rhufain, Yr Eidal ar 9 Ebrill 1923.

## Y Gemau
Adeiladwyd Pentref Olympaidd pwrpasol am y tro cyntaf yn ardal Baldwin Hills yn ne Los Angeles ar gyfer athletwyr gwrywaidd. Lleolwyd yr athletwyr benywaidd yng ngwesty'r Chapman Park Hotel.

Defnoddiwyd podiwm am y tro cyntaf yng Ngemau'r Haf ar gyfer seremoni'r medalau. Roedd podiwm wedi ei ddefnyddio yn gynharach yn y flwyddyn yng Ngemau Olympaidd y Gaeaf yn Lake Placid

Cynhaliwyd y Gemau yn ystod Dirwasgiad Mawr ac o'r herwydd cafwyd llai o wledydd yn gyrru timau i Los Angeles. Dim ond 37 o wledydd fu'n cystadlu o gymharu â'r 46 fu'n cystadlu yn Amsterdam ym 1928.

## Medalau i'r Cymry
Llwyddodd Valerie Davies, Cymraes o Gaerdydd i ennill medal efydd yn y 100m dull nofio ar y cefn ac yn y ras gyfnewid 4x100m dull rhydd.

## Cyfeiriadau

Categori:Los Angeles
Categori:Unol Daleithiau America
Categori:1932 yn yr Unol Daleithiau
Gemau Olympaidd yr Haf 1920

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1920** (Ffrangeg: ''Jeux olympiques d'été de 1920*, Iseldireg: *Olympische Zomerspelen van 1920*, Almaeneg: *Olympische Sommerspiele 1920*), digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel *'Gemau'r VII Olympiad''' rhwng 14 Awst a 12 Medi yn Antwerp, Gwlad Belg.

Dyma oedd y Gemau Olympaidd cyntaf yn dilyn y Rhyfel Byd Cyntaf a cafodd y Gemau eu cynnal yng Ngwlad Belg fel teyrnged i bobl Gwlad Belg. Ohewrwydd sancsiynau yn erbyn y gwledydd cafodd eu beio am gychwyn y rhyfel ni chafodd Yr Almaen Awstria, Bwlgaria, Hwngari na'r Ymerodraeth Otomanaidd wahoddiad i gystadlu. Penderfynodd Yr Undeb Sofietaidd nad oedden nhw am gystadlu. 

## Y Gemau
Dyma'r Gemau Olympaidd cyntaf lle cafodd Y Llw Olympaidd ei gyhoeddi a'r cyntaf lle cafofdd colomennod gwyn eu rhyddhau yn ystod y Seremoni Agoriadol fel symbol o heddwch. Datgelwyd y Faner Olympaidd am y tro cyntaf hefyd gyda'r pum cylch yn symboleiddio undod y pum cyfandir.

Cafwyd wythnos o chwaraeon y gaeaf gyda Sglefrio ffigyrau yn ymddangos am y tro cyntaf ers 1908 a gyda hoci iâ yn ymddangos am y tro cyntaf yn y Gemau.

## Medalau'r Cymry
Llwyddodd John Ainsworth-Davis a Cecil Griffiths i ennill medal aur yn y ras gyfnewid 4 x 400m a casglodd Paolo Radmilovic ei bedwaredd medal aur wrth sgorio'r gôl fuddugol yn rownd derfynol y Polo dŵr yn erbyn Gwlad Belg gyda Chymro arall, Christopher Jones, hefyd yn yr un tîm.

## Cyfeiriadau
Categori:1920
Categori:Antwerp

Categori:Gwlad Belg
Cyrnol Sanders

250px|iawn|bawd|Cyrnol Sanders yn 1974
Dyn busnes Americanaidd oedd y **Cyrnol Harland David Sanders** (9 Medi 1890 &ndash; 16 Rhagfyr 1980), sy'n fwyaf adnabyddus am sefydlu Kentucky Fried Chicken a gweithredu fel llysgennad ac eicon y brand. Mae ei enw a'i ddelwedd yn dal i fod yn symbolau o'r cwmni. Mae'r teitl "Cyrnol" yn deitl anrhydeddus, yr uchaf o'i fath yn Kentucky, yn hytrach na rheng filwrol.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:KFC
Categori:Marwolaethau 1980
Ysbyty Frenhinol Hamadryad

Roedd **Ysbyty Frenhinol Hamadryad** (ar lafar, talfyrrir i **Ysbyty Hamadryad**) yn ysbyty morwyr ac yn ddiweddarach yn ysbyty seiciatrig yn ardal y dociau Caerdydd. Roedd wedi disodli llong ysbyty, yr hen HMS *Hamadryad*, ym 1905. Ar ôl iddi gau yn 2002 cafodd y safle ei ailddatblygu ar gyfer defnydd preswyl.

## Hanes
### Llong ysbyty
Ym 1866 cafodd ffrigad 43 oed, HMS *Hamadryad*, ei thynnu o Dartmouth i Gaerdydd a'i gosod fel llong ysbyty ar gost o £2,791. Gosodwyd y garreg sylfaen ar 7 Awst 1902 gan 4ydd Ardalydd Bute, mab yr ewyllysiwr. Cafodd yr adeilad newydd, a enwyd yn Ysbyty Brenhinol Hamadryad, ei agor gan yr Ardalydd ar 29 Mehefin 1905.

Ar ôl i'r 30 o gleifion iechyd meddwl sy'n weddill gael eu trosglwyddo i Ysbyty Dewi Sant yn Nhreganna oedd newydd agor, caewyd yr ysbyty o'r diwedd yn 2002. ond symudodd i adeilad newydd ar y safle ym mis Ionawr 2019.

## Dr Gary Jenkins
Roedd y Dr Gary Jenkins yn gweithio fel seiciatrydd yn yr Ysbyty. Lladdwyd Dr Jenkins mewn ymosodiad homoffobig yn Mharc Bute yn haf 2021.

## Gweler hefyd
* Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad

## Darllen pellach
*
*
*

## Cyfeiriadau
Categori:Tre-biwt
Hamadryad
Gemau Olympaidd yr Haf 1944

Roedd **Gemau Olympaidd yr Haf 1944**, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel '''Gemau'r XIII Olympiad''', i fod i'w cynnal yn Llundain, Y Deyrnas Unedig yn dilyn pleidlais gan yr IOC ym mis Mehefin 1939.

Llwyddodd Llundain i ennill y bleidlais yn erbyn Rhufain, Detroit, Lausanne, Athen, Budapest, Helsinki and Montreal. The selection was made at the 38th IOC Session in London in 1939.

Oherwydd yr Ail Ryfel Byd ni chafwyd Gemau Olympaidd yr Haf ym 1940 nac ym 1944 a canslwyd Gemau Olympaidd y Gaeaf ym 1940 a 1944 hefyd.

Cafodd Llundain yr hawl i gynnal y Gemau Olympaidd ym 1948, y gemau cyntaf wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd.

## Cyfeiriadau

Categori:Llundain
Categori:1944 yn Lloegr
Rhestr o wledydd gyda masnachfreintiau Burger King

[250px|iawn|bawd|Map o wledydd gyda bwytai [Burger King. Mae gwledydd (ac eithrio Awstralia) sydd â lleoliadau cyfredol wedi'u lliwio'n goch. Yn Awstralia, gelwir Burger King yn Hungry Jack's (wedi'i arlliwio mewn melyn tywyll). Mae lleoliadau'r dyfodol mewn glas, mae lleoliadau milwrol mewn gwyrdd a lleoliadau blaenorol mewn oren.]]
Dyma restr o wledydd sydd â masnachfreintiau Burger King. Mae Burger King (BK) yn gadwyn bwyd cyflym Americanaidd sy'n gwasanaethu hambyrgyrs yn bennaf. Yn Awstralia, gelwir Burger King yn Hungry Jack's. Ochr yn ochr â lleoliadau cyhoeddus, mae gan bron bob canolfan filwrol yr Unol Daleithiau fwyty Burger King.

## Marchnadoedd cyfredol
### Affrica
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Affrica gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]] 

### Asia
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Asia gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]

### De America
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [De America gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]

### Ewrop
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Ewrop gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]

### Gogledd America
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Gogledd America gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [y Caribî gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]

### Oceania
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Oceania gyda bwytai Burger King, wedi'i ddangos mewn gwyrdd.]]

## Cyfeiriadau
Gwledydd
Categori:Rhestrau o fwytai
Eisingrug

Pentref bychan yng nghymuned Talsarnau, Gwynedd, Cymru, yw **Eisingrug**. Saif ar is-ffordd tua 1 filltir i'r de o bentref Talsarnau.

Roedd y llenor Gwyneth Vaughan (1852–1910) yn byw yn Bryn y Felin yn y pentref. Ar gyrion y pentre mae Maes y Neuadd; prif gartref teulu enwog Wynn ar un adeg. Yn fwy diweddar, mae wedi bod yn westy sydd bellach ar gau. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Gwynedd
Categori:Talsarnau
Rhestr o wledydd gyda bwytai Jollibee

[250px|iawn|bawd|Map o wledydd gyda bwytai [Jollibee. Mewn coch mae'r lleoliadau presennol, mewn pinc mae'r lleoliadau sydd ar ddod ac mewn glas mae'r lleoliadau blaenorol.]] 

Dyma restr o wledydd sydd â bwytai Jollibee. Mae Jollibee yn gadwyn fwyd cyflym Ffilipinaidd sy'n gwerthu byrgyrs, cyw iâr wedi'i ffrio a hufen iâ. Mae Jollibee yn gadwyn fwyd gyflym sy'n tyfu ledled y byd, gydag ehangu'n canolbwyntio'n bennaf ar ardaloedd â chymunedau mawr o Ffilipiniaid.

## Lleoliadau presennol
## Lleoliadau wedi'u cynllunio
## Lleoliadau i ddod
## Lleoliadau blaenorol
[250px|iawn|bawd|Map o wledydd yn [Asia gyda bwytai Jollibee. Mae cyn-farchnadoedd wedi'u lliwio mewn eirin gwlanog ac mae marchnadoedd cyfredol wedi'u lliwio'n goch.]]

## Cyfeiriadau
Jollibee
Dinas Quezon

Y ddinas fwyaf poblog yn y Philipinau yw **Dinas Quezon** (Tagalogeg: *Lungsod Quezon*; , ). Mae tua 3,000,000 o bobl yn byw yn Ninas Quezon. Fe'i sefydlwyd ar 12 Hydref 1939 a chafodd ei enwi ar ôl Manuel L. Quezon, ail arlywydd y Philipinau. Yn wreiddiol, roedd yn mynd i fod yn brifddinas y Philipinau, fodd bynnag y brifddinas a ddewiswyd ar gyfer y genedl oedd Manila (sydd wedi'i lleoli ar yr un ynys â Dinas Quezon, sef Ynys Luzon).

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd y Philipinau
Categori:Luzon
Gemau Olympaidd yr Haf 1904

Cynhaliwyd **Gemau Olympaidd yr Haf 1904**, digwyddiad aml-chwaraeon a adnabyddir yn swyddogol fel '''Gemau'r III Olympiad''' rhwng 1 Gorffennaf a 23 Tachwedd yn St. Louis, Missouri, Unol Daleithiau America. Cynhaliwyd y Gemau ar gampws Prifysgol Washington yn St. Louis. Dyma'r tro cyntaf i'r Gemau Olympaidd gael eu cynnal tu allan i Ewrop.

Chicago oedd wedi eu dewis yn wreiddiol gan yr IOC ond gan fod St. Louis yn cynnal Ffair y Byd gwnaeth y ddinas gais i gynnal y Gemau Olympaidd hefyd ac ym mis Rhagfyr 1902 pleidleisiodd yr IOC o blaid y newid.

Oherwydd tensiynau yn dilyn y rhyfel rhwng Ymerodraethau Rwsia a Siapan a thrafferthion teithio i St. Louis dim ond 62 o'r 651 vathletwr oedd yn ddim yn dod o America neu Canada. Mae dryswch dros faint o wledydd fu'n cystadlu gydag athletwyr oedd wedi mudo i America yn cael eu cyfri fel Americanwyr er eu bod dal yn ddinasyddion o'u mamwlad. 

## Y Gemau
Gwnaeth paffio ei ymddangosiad cyntaf yn y Gemau Olympaidd yn St. Louis gyda'r Unol Daleithiau yn ennill pob un o'r medalau oedd ar gael a cafodd golff ei gynnwys yn y Gemau Olympaidd am y tro olaf hyd nes 2016 yn Rio de Janeiro.

## Cyfeiriadau
Categori:1904 yn yr Unol Daleithiau

Categori:St. Louis, Missouri
Categori:Unol Daleithiau America
HMS Hamadryad

Roedd '*HMS *Hamadryad*** neu, rhag dryswch, **HMS *Hamadryad* (1823)*' yn llong y Llynges Frenhinol. Roedd yn ffrigad o'r pumed dosbarth â 46 gwn a gafodd ei lansio yn 1823. Yn ddiweddarach daeth yn llong ysbyty yng Nghaerdydd. Bod mytholegol Groegaidd sy'n byw mewn coeden yw *hamadryad* (/hæməˈdraɪ.æd/; Hen Groeg: Ἁμαδρυάδες, wedi'i Ladineiddio: Hamadryádes).

## Llongau o'r un enw
Ceir dau long arall o'r enw HMS *Hamadryad*: 

* Y ffrigad Sbaenaidd *Ninfa*, wedi’i chipio gan y Prydeinwyr ar 26 Ebrill 1797 a’i chymryd i wasanaeth fel HMS *Hamadryad*. Cafodd ei dryllio oddi ar arfordir Portiwgal ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn.

* HMS *Hamadryad* (1804), hen ffrigad 38 gwn Sbaenaidd *Santa Matilda*, a adeiladwyd yn Havanna ym 1778 ac a ddaliwyd gan ffrigadau *Donegal* a *Medusa* yn y Llynges Frenhinol ym 1804 oddi ar Cadiz. Cafodd ei hailenwi'n HMS *Hamadryad* a'i ostwng i 36 o ynnau ym 1810, gwasanaethodd yng ngorsaf y Baltig a Newfoundland. Gwerthwyd yn Woolwich am £2,610 ar 9 Awst 1815.

## Hanes
Fe'i gorchmynnwyd ar 25 Ebrill 1817 yn Iard Longau Penfro yn Sir Benfro, lle gosodwyd ei cilbren ym mis Medi 1819. Lansiwyd hi ar 25 Gorffennaf 1823, a hwyliodd o gwmpas ar 8 Awst i Iard Longau Plymouth i'w chwblhau.

## Llong ysbyty
Ym mis Chwefror 1866 fe'i penodwyd i'w throsglwyddo i'r Meistri Marshall, y torwyr llongau, i'w chymryd yn ddarnau, ond yn lle hynny ar 9 Mawrth 1866 penderfynwyd ei rhoi ar fenthyg fel ysbyty arnofiol i forwyr sâl yng Nghaerdydd. Cafodd ei thynnu ar draws o Devonport a'i hagor fel llong ysbyty yn Nociau Caerdydd ym mis Tachwedd 1866. Erbyn y 1880au, roedd 500 o gleifion mewnol yn cael eu trin bob blwyddyn.

Yn olaf ym 1900, dychwelwyd hi i reolaeth y llynges a'i throsglwyddo i Portsmouth, lle gwerthwyd hi am dorri i fyny ar 11 Gorffennaf 1905.

Roedd ffrigad dosbarth Leda segur arall, HMS *Thisbe*, hefyd wedi’i hangori yng Nghaerdydd a’i defnyddio fel eglwys arnofiol gan y Missions to Seamen o 1863 i 1891.

### Gwaddol
Agorwyd ysbyty brics a morter, o'r enw Ysbyty Brenhinol Hamadryad, yn Nociau Caerdydd ym 1905.

## Darllen pellach 
* 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Gwefan Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad 

Categori:Ysbytai Cymru
Categori:Y Llynges Frenhinol
Categori:Sefydliadau 1866
Categori:Caerdydd
Rhestr o wledydd sydd â siopau IKEA

[250px|iawn|bawd|Map o wledydd gyda siopau [IKEA, wedi'u lliwio yn lliwiau nod masnach IKEA (sydd yr un fath â'r rhai ar faner Sweden). Mewn glas mae gwledydd sydd â lleoliadau cyfredol ac mewn melyn mae gwledydd sydd â lleoliadau  i ddod.]]
Dyma restr o wledydd sydd â siopau IKEA. Siop Swedaidd yw IKEA sy'n gwerthu cynhyrchion amrywiol, yn enwedig dodrefn parod i'w cydosod. 

## Affrica
## Asia
## Ewrop
## Gogledd America
## Oceania
## Cyfeiriadau
Categori:Rhestrau gwledydd
Ffrigad

Math o long ryfel fechan, ysgafn, ond cyflym ac ystwyth yw **ffrigad**). Dychwelwyd llong, o ran maint o leiaf, a oedd, fwy neu lai, yn debyg (y Dosbarth Sirol "County Class") i'r dinistriwyr yn Lloegr wedi'i threfnu.

Dosbarthwyd llongau hebrwng niwclear newydd Llynges yr UD, y Truxtun ,y Bainbridge, a'r dosbarthiadau Virginia a California, hefyd fel ffrigadau. Mewn gwirionedd, roedd y diffiniad hwn o ffrigad yn llawer agosach at ei ystyr oed hwylio gwreiddiol na'r defnydd o'r term yng Ngorllewin Ewrop.

Fodd bynnag, ym 1975 penderfynodd Llynges yr Unol Daleithiau ailddosbarthu ei llongau rhyfel i fod yn debycach i wledydd Gorllewin Ewrop. Ailddosbarthwyd y rhan fwyaf o'u ffrigadau gynt yn llongau mordaith, a'u llongau dinistr yn ffrigadau.

## Ffrigad yn erbyn ymladdwr
Oherwydd y defnydd o'r un mathau o systemau electronig ac arfau yn bennaf, yn ymarferol nid oes unrhyw wahaniaeth mwyach gyda helwyr. Mae llynges yr Unol Daleithiau a'r Deyrnas Unedig yn dal i wneud gwahaniaeth.

Gwneir y gwahaniaeth yn yr Unol Daleithiau ar sail maint. Gyda 7,800 o dunelli, mae'r ymladdwyr dosbarth Spruance (dinistriwyr  yn sylweddol fwy na'r ffrigadau dosbarth Perry (tua 3,500 tunnell). Hefyd, mae'r diffoddwyr yn gyflymach (cyflymder dylunio 33 vs. 27 not) ac mae ganddyn nhw ddau llafn gwthio, tra mai dim ond un sydd gan y ffrigadau weithiau.

Mae’r gwahaniaeth yn y DU yn fwy seiliedig ar arfau: mae llongau â thaflegrau gwrth-awyrennau ystod hwy (Math 82, Math 42, Math 45 ) yn perthyn i ddosbarthiad y dinistriwr. Mae'n rhyfeddol, er enghraifft, fod ffrigadau'r Math 22 ( dosbarth Broadsword ), swp 3 gyda 4850 tunnell yn fwy na diffoddwyr y Math 42, Swp 3 (dosbarth Manceinion, 4775 tunnell) a rhai'r Math 42, Swp 1 a Swp 2 (dosbarth Sheffield , 4250 tunnell).

## Ffrigadau a Chymru
Defnyddiwyd hen ffrigad, HMS *Hamadryad* fel llong-ysbyty yn nociau Caerdydd o 1866 ymlaen. Daeth y llong, maes o law, yn ddiangen pan adeiladwyd Ysbyty Frenhinol Hamadryad yn 1905 ac enwyd Ysgol Gynradd Gymraeg Hamadryad ar ei ôl.

Ceir y cyfeiriad cynharaf i'r gair ffrigad, yn hytrach **ffreigad** yn y Gymraeg o 1773 yng ngeiriadur John Walters. Disgfrifiwyd fel "llong ryfel ysgafn".

## Oriel

File:La Boudeuse.jpg|*Boudeuse*, ffrigad Ffrengig o'r 18g, capteiniwyd gan Louis Antoine de Bougainville
File:USS Pensacola.jpg|*USS Pensacola*, ffrigad ager gan yr Unol Daleithiau, 1859
File:HMS Chelmer 1943 IWM FL 7968.jpg|*HMS Chelmer*, ffrigad Dosbarth 'River', y Llynges Frenhinol, 1943
File:German frigate Hamburg (F220) in the Mediterranean Sea 2013.jpg|*F220 Hamburg* ffrigad Almaenig, lansiwyd yn 2004
File:Model-Belle-Poule-1828.jpg|*Belle Poule*, ffrigad Ffrengig, 60 canon o'r flwyddyn 1834

## Gweler hefyd
* Adar ffrigad

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Fideo, 'Firgate v Destroyer: What is the Difference Between the Two Warships'
*Frigates from battleships-cruisers.co.uk – history and pictures of United Kingdom frigates since World War II
*Frigates from Destroyers OnLine – pictures, history, crews of United States frigates since 1963
*The Development of the Full-Rigged Ship From the Carrack to the Full-Rigger

Categori:Llongau rhyfel
Categori:Llongau yn ôl math