Whakaata Māori

[bawd|250px|Cerbyd gyda brandio *Māori Television* ym mhorthladd [Auckland, 2014]]
Gorsaf deledu yn Aotearoa yw **Whakaata Māori** sy'n ceisio adfywio'r iaith Māori, "Te Reo Māori", a diwylliant Māori, "Tikanga Māori". Gyda chyllid gan Lywodraeth Seland Newydd, sefydlwyd yr orsaf yn Auckland a dechreuodd ddarlledu ar 28 Mawrth 2004. Mae pencadlys yr orsaf yn 433 East Tāmaki Road, sy'n faestref o ddinas Auckland ar Ynys y Gogledd yn Seland Newydd.

Lansiwyd y sianel yn dilyn Deddf Gwasanaeth Teledu Maori 2003 (Maori Television Service Act) a ddywedodd, “Prif swyddogaeth y Gwasanaeth yw hyrwyddo te reo Maori me nga tikanga Maori [Iaith Maori a diwylliant Maori] trwy ddarparu gwasanaeth teledu Maori cost-effeithiol o ansawdd uchel, yn y Maori a’r Saesneg, fel ei gilydd. yn hysbysu, yn addysgu ac yn diddanu cynulleidfa eang, ac, wrth wneud hynny, yn cyfoethogi cymdeithas, diwylliant a threftadaeth Seland Newydd".

### Cyllideb
Mae'r sianel yn gweithredu ar gyllideb gyfyngedig y rhwydwaith, sef NZ$34.7m yn 2016 (oddeutu £16.3m, tua chwarter cyllideb flynyddol S4C yng Nghymru) gyda’r mwyafrif helaeth yn dod gan y llywodraeth.

## Enw
Mae'r enw "Whakaata Māori" wedi bod yn swyddogol ers 2022, ond mae wedi cael ei ddefnyddio fel enw de facto Māori ar y sianel ers ei sefydlu. Hyd at 2022, **Māori Television**, yr enw Saesneg, oedd enw swyddogol de jure ar y sianel.

Mae'r gair "Whakaata" yn golygu "i adlewyrchu" ac "i arddangos". Defnyddir "Whakaata" hefyd fel rhan o'r cyfansoddyn "pouata whakaata", sy'n llythrennol yn golygu "blwch arddangos", yn ei dro, "teledu". Mewn cyferbyniad â'r brif sianel, mae'n rhydd o hysbysebion ac yn gyfan gwbl yn yr iaith Māori (heb is-deitlau). Mae Te Reo yn cynnwys rhaglenni llwythol arbennig gyda ffocws arbennig ar raglenni newydd ar gyfer aelodau rhugl ei gynulleidfa.

Darlledir rhaglenni Channel 1 rhwng 6:30a.m. a 11:30p.m. ac mae llawer o'i raglenni yn Māori. Darlledir y rhaglen newyddion, Te Kaea, am 5:30 p.m. gydag ailddarllediadau gydag isdeitlau Saesneg. Mae'r rhaglen oriau brig yn Saesneg.

## Gwasanaeth Newyddion
Yn 2021, lansiodd Māori TV wasanaeth newyddion o'r enw **Te Ao Māori News** ac ap ffrydio o'r enw **MĀORI+** i ymestyn eu cynulleidfa a gwneud eu cynnwys yn fwy hygyrch i wylwyr.

## Rhaglenni
Ymhlith arlwy'r sianel mae:
* *Te Kaea*: Newyddion bob nos
* *Homai Te Paki Paki*: doniau gwych, cerddoriaeth wych
* *Ma Tatou*: Sioe Iwi-tainment ("iwi" = llwyth)
* *Korero Mai*: Opera sebon yn iaith Māori
* *Tau Ke*: Rhaglen i blant
* *Haa, Tu Wera*: Rhaglenni ieuenctid
* *Ora*: Sioe goginio
* *kapa haka*: Dawns traddodiadol
* *What’s up with the Tumoanas* (fersiwn Maori o gyfres Americanaidd am dylwyth or-gyfoethog y Kardashian) Dair blynedd yn ddiweddarach, ym mis Ebrill 2007, cyrhaeddodd Teledu Māori 722,000 o wylwyr, cynnydd o 140 y cant. Rhwng mis Mawrth 2004 a diwedd 2007, gwyliodd mwy na 1.7 miliwn o Seland Newydd raglenni'r sianel.

Mae 70 y cant o bobl Māori dros 5 oed wedi gwylio Teledu Māori; 73 y cant o holl Ynyswyr Cefnforol; 43 y cant o Seland Newydd Pākehā (pobl wyn); a 32 y cant o Seland Newydd Asiaidd. Mae mwy na 97 y cant o boblogaeth Seland Newydd yn ymwybodol o Deledu Māori, mae 67 y cant o'r boblogaeth gyfan wedi gweld y rhaglen, ac mae 82 y cant o'r boblogaeth gyfan yn cefnogi Teledu Māori fel rhan barhaol o'r dirwedd deledu leol.

## Cynnal Traddodiadau
Nodweddwyd lansiad darllediad y sianel newydd gan llafar-ganu cyfarchion yn y dull traddodiadol. Gwisgau'r mynychwyr, ddaeth yn actorion a chynulleidfa i'r darllediad byw ar doriad gwawr yn rhan o'r digwyddiad. Daliwyd fflangellau tân yn y lawnt y tu allan i'r stiwdio oedd hefyd yn bencadlys ac yna gorymdeithiodd y mynychwyr i'r adeilad. Gwisgai rhai pobl wisg traddodiadol neu gwn draddodiadol fel rhan o'r achlysur hanesyddol.

Bob bore yn Teledu Maori, bydd cloch yn cael ei chanu a'r staff yn ymgynnull ar gyfer y *karakia* dyddiol. Wrth i weithwyr blygu eu pennau, darllenir swynganeuon yn yr iaith Maori am arweiniad ysbrydol ac amddiffyniad i ddechrau'r diwrnod. Daw’r seremoni i ben gyda chân cyn i bawb ddychwelyd i’w gwaith a’r gohebwyr baratoi ar gyfer cyfarfod golygyddol y bore.

Hyd at 2024 nid oedd perthynas swyddogol rhwng y sianel Māori ac S4C.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Māori Television
* @MaoriTelevision tudalen Whakaata Māori  ar Facebook
* @WhakaataMaori cyfrif Whakaata Māori ar Instagram
* Māori Television Launch recordiad o'r 30 munud gyntaf ar yr awyr yn 2004
* Maori TV Collection Archif o raglenni Maori 
* Spreading the Word erthygl ar y sianel ar wefan Monocle magazine

Categori:Teledu

Categori:Sefydliadau 2004