open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
María de las Mercedes, Tywysoges Asturias

#María de las Mercedes, Tywysoges Asturias''' (María de las Mercedes de Borbón y Habsburgo-Lorena) (11 Medi 1880 - 17 Hydref 1904) oedd yr etifedd tybiedig i orsedd Sbaen am 24 mlynedd. Roedd Mercedes yn ferch swil a difrifol.

Ganwyd hi ym Madrid yn 1880 a bu farw ym Madrid yn 1904. Roedd hi'n blentyn i Alfonso XII, brenin Sbaen a Maria Christina o Awstria. Priododd hi Tywysog Carlos o'r Ddwy Sisili.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i María de las Mercedes, Tywysoges Asturias yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1880
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Yr Ymerodres Teimei

Ymerodres  Japaneaidd oedd **Yr Ymerodres Teimei** (九条節子, Kujō Sadako) (25 Mehefin 1884 - 17 Mai 1951). Roedd hi'n  Fwdhydd a oedd â ffydd y Lotus Sutra ac a oedd yn gweddïo gyda seremonïau defodol Shinto ym Mhalas Imperial Tokyo. Roedd yr Ymerodres Sadako yn weithgar mewn gwaith elusennol, yn enwedig ar ôl daeargryn mawr Kanto yn 1923. Cefnogodd a hyrwyddodd addysg i ferched a rhyddfreinio merched. Pan fu farw'r Ymerawdwr Taishō yn 1926 daeth yn Ymerodres weddw.

Ganwyd hi yn Nishikichō yn 1884 a bu farw yn Balas Ōmiya yn 1951. Roedd hi'n blentyn i Kujō Michitaka ac Ikuko Noma. Priododd hi Ymerawdwr Taishō.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Ymerodres Teimei yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1884
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Ymerodresau
Linda Christian

Roedd **Linda Christian** (g. Blanca Rosa Henrietta Stella Welter Vorhauer; 13 Tachwedd 1923 - 22 Gorffennaf 2011) yn actores Mecsicanaidd a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei rolau yn y ffilmiau *Up in Arms*, *Holiday in Mexico*, *Green Dolphin Street*, a *Tarzan and the Mermaids*. Hi hefyd oedd y ferch Bond gyntaf i ymddangos ar y sgrin, gan chwarae rhan Valerie Mathis yn addasiad teledu 1954 o *Casino Royale*.

Ganwyd hi yn Tampico yn 1923 a bu farw yn Palm Springs, Califfornia yn 2011. Roedd hi'n blentyn i Gerard Welter a Blanca Alvarez. Priododd hi Tyrone Powell yn 1949 ac Edmund Purdom yn 1962.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Linda Christian yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Actorion
Categori:Actorion ffilm
Categori:Actorion teledu
Y Dywysoges Christina o'r Iseldiroedd

Roedd '''Y Dywysoges Christina o'r Iseldiroedd''' (Maria Christina van Oranje-Nassau) (18 Chwefror 1947 – 16 Awst 2019) yn aelod o deulu brenhinol Yr Iseldiroedd. Ymwrthododd â'i chais i'r orsedd yn 1975 pan briododd ddyn Catholig; trodd at Gatholigiaeth ei hun yn 1992. Roedd gan y pâr priod dri o blant ac ysgarodd yn 1996. Roedd y Dywysoges Christina yn gefnogwr pybyr o Sefydliad Cerddoriaeth yr Ieuenctid yn yr Iseldiroedd, a bu hefyd yn gweithio efo therapi sain a dawns i'r deillion. Yn gynnar yn 2019, bu yn y newyddion am werthu sawl darn o gelf a etifeddwyd gan ei hen daid, William II o'r Iseldiroedd.

Ganwyd hi ym Mhalas Soestdijk yn 1947 a bu farw ym Mhalas Noordeinde yn 2019. Roedd hi'n blentyn i'r Tywysog Bernhard o'r Iseldiroedd a Juliana o'r Iseldiroedd. Priododd hi Jorge Guillermo.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Christina o'r Iseldiroedd yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Tywysogesau
Categori:Cantorion
Y Dywysoges Alexandra o Saxe-Coburg a Gotha

Roedd **Y Dywysoges Alexandra o Saxe-Coburg a Gotha** (Alexandra Louise Olga Victoria) (1 Medi 1878 - 16 Ebrill 1942) yn aelod o deulu brenhinol Lloegr. Mae ei phapurau personol yn cael eu cadw yn archif teulu Hohenlohe-Langenburg.

Ganwyd hi yn Coburg yn 1878 a bu farw yn Schwäbisch Hall yn 1942. Roedd hi'n blentyn i Alfred, Dug Saxe-Coburg a Gotha a Maria Alexandrovna o Rwsia. Priododd hi Ernst II, Tywysog Hohenlohe-Langenburg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Alexandra o Saxe-Coburg a Gotha yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1942
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Natsïaid
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau Lloegr
Maria Sofia o Neuburg

Tywysoges o'r Almaen a ddaeth yn Frenhines Portiwgal oedd **Maria Sofia o Neuburg** (; 6 Awst 1666 – 4 Awst 1699). Wedi'i geni i deulu pwerus o'r Almaen, trefnwyd i Maria Sophia priodi Brenin Portiwgal yn 1687 mewn ymdrech i gryfhau'r gynghrair rhwng y ddwy wlad. Cawsant un ar bymtheg o blant gyda'i gilydd, ond dim ond tri a oroesodd i fod yn oedolion. Roedd hi'n ymwneud yn aml ag elusennau a oedd yn cefnogi gweddwon a phlant amddifad ac yn caniatáu i gleifion gwael gael mynediad at ofal meddygol yn y palas brenhinol. Roedd hi'n boblogaidd gyda'r bobl, ond roedd ei chefndir Almaeneg yn ei gwneud hi'n amhoblogaidd ymhlith uchelwyr Portiwgal.

Ganwyd hi ym Mhalas Benrath yn 1666 a bu farw ym München yn 1699. Roedd hi'n blentyn i Philipp Wilhelm, Etholydd Palatin, a'r Diriarlles Elisabeth Amalie o Hessen-Darmstadt.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Sofia o Neuburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1666
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1699
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Grete Prytz Kittelsen

Gof aur a dylunydd o Norwy oedd **Grete Prytz Kittelsen** (28 Mehefin 1917 - 25 Medi 2010). Astudiodd yn yr Academi Genedlaethol Celf, Crefftau a Dylunio, a bu'n gweithio i J. Tostrup cyn priodi. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu'n rhaid iddi ffoi i Stockholm, lle cyfarfu â'r penseiri Danaidd Jørn a Lis Utzon. Cymerodd Kittelsen ran yn yr arddangosfa "Dylunio yn Sgandinafia" yn y 1950au, ac roedd ei gwaith yn boblogaidd mewn cartrefi yn Norwy. Dyluniodd emwaith wedi’u hysbrydoli gan gelf haniaethol, a gweithiodd hefyd ar ymchwil wyddonol yn ymwneud â chynhyrchu enamel.

Ganwyd hi yn Vestre Aker yn 1917 a bu farw yn Oslo yn 2010. Roedd hi'n blentyn i Jacob Prytz ac Ingrid Juel. Priododd hi Arne Korsmo a wedyn Sverre Loe Kittelsen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Grete Prytz Kittelsen yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Eurychiaid
Categori:Dylunwyr
Y Dywysoges Clémentine, Tywysoges Koháry

Tywysoges o Ffrainc oedd **y Dywysoges Clémentine, Tywysoges Koháry** (Ffrangeg: Marie Clémentine Léopoldine Caroline Clotilde d'Orléans; 3 Mehefin 1817 – 16 Chwefror 1907) a oedd yn adnabyddus am ei harddwch a'i natur uchelgeisiol, mai hi oedd yn gwisgo'r trowsus yn y briodas. Gweithiodd yn ddiflino i adennill yr asedau a gymerwyd gan ei theulu trwy archddyfarniad yn ystod y Chwyldro Ffrengig, ac ymgyrchodd yn ddiflino i'w mab Ferdinand gael ei ethol yn Dywysog Bwlgaria.

Ganwyd hi yn Neuilly-sur-Seine yn 1817 a bu farw yn Fienna yn 1907. Roedd hi'n blentyn i Louis Philippe I a Maria Amalia o Napoli a Sisili. Priododd hi Tywysog Awst, 3ydd Tywysog Koháry.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Clémentine, Tywysoges Koháry yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1907
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Categori:Dyfrlliw-wyr
Edda Mussolini

Roedd **Edda Mussolini** (1 Medi 1910 - 9 Ebrill 1995) yn ferch i'r unben o'r Eidal Benito Mussolini. Priododd â Gweinidog Materion Tramor yr Eidal, Galeazzo Ciano. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gwirfoddolodd Edda i wasanaethu gyda'r Groes Goch o'r Eidal. Roedd hi ar llong ysbyty gafodd ei suddo gan awyrennau o Loegr ond goroesodd a pharhaodd i weithio i'r Groes Goch tan 1943. Yng Ngorffennaf 1943, pleidleisiodd ei gŵr, Galeazzo Ciano, yn erbyn Mussolini yn y Prif Gyngor Ffasgaidd. Cafodd ei arestio, ei roi mewn llys barn, a'i ddienyddio am frad. Dihangodd Edda Ciano i'r Swistir gan smyglo oddi yno ddyddiaduron ei gŵr a sgwennwyd yn ystod y rhyfel. Cafodd ei harestio a'i chadw yn y carchar ar Ynys Lipari ar ôl dychwelyd i'r Eidal. Ar 20 Rhagfyr 1945, fe'i dedfrydwyd i ddwy flynedd o garchar am gynorthwyo Ffasgaeth.

Ganwyd hi yn Forlì yn 1910 a bu farw yn Rhufain yn 1995. Ei priod oedd Galeazzo Ciano.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Edda Mussolini yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1995
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Gwleidyddion
Charlotte Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel

Tywysoges o'r Almaen oedd **Charlotte Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel** (Charlotte Christine Sophie) (28 Awst 1694 – 2 Tachwedd 1715). Hi hefyd oedd hen fodryb Marie Antoinette, brenhines Ffrainc. Ar ôl marwolaeth Charlotte yn 21 oed, datblygodd chwedl na fu farw o gwbl, ond yn hytrach iddi ffoi i Louisiana gan briodi swyddog o Ffrainc o'r enw d'Auban. Roedd fersiynau diweddarach o'r chwedl yn nodi iddi fyw ym Mharis neu Frwsel ar bensiwn gan ei nith, Maria Theresa, ymerodres Awstria. Ysgrifennodd Heinrich Zschokke a Charlotte Birch-Pfeiffer weithiau yn seiliedig ar y chwedl. Ysgrifennodd y Dug Ernst o Sachsen-Coburg opera hefyd am Charlotte Christine o'r enw *Santa Chiara*.

Ganwyd hi yn Wolfenbüttel yn 1694 a bu farw yn St Petersburg yn 1715. Roedd hi'n blentyn i Ludwig Rudolf, Dug Braunschweig-Lüneburg, a'r Dywysoges Christine Luise o Oettingen-Oettingen. Priododd hi Alexei Petrovich.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Charlotte Christine o Braunschweig-Wolfenbüttel yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1694
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1715
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Tywysogesau Rwsia
Larisa Flamenbaum

Gwleidydd o Rwsia oedd **Larisa Flamenbaum** (neu **Larisa Kuzhugetovna Shoigu**) (Rwsieg: Лариса Кужугетовна Шойгу) (21 Ionawr 1953 - 10 Mehefin 2021) a wasanaethodd fel Dirprwy Dwma'r Wladwriaeth am ei 5ed, 6ed a 7fed cynulliad. Roedd yn aelod o blaid Rwsia Unedig a hi oedd dirprwy gadeirydd y Pwyllgor Rheolaeth a Rheoliadau. Shoigu oedd prif enillydd y bleidlais yn rhagetholiadau Rwsia Unedig i sefyll dros Tuva yn yr etholiad a drefnwyd ar gyfer mis Medi. Cyd-awdurodd 17 o fentrau deddfwriaethol a diwygiadau wrth ddrafftio cyfreithiau ffederal.

Ganwyd hi yn Chadan yn 1953 a bu farw ym Merlin yn 2021. Roedd hi'n blentyn i Kuzhuget Shoigu ac Alexandra Shoygu. Priododd hi Konstantin Flamenbaum.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Larisa Flamenbaum yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Categori:Gwleidyddion o Rwsia
Categori:Seiciatryddion o Rwsia

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Eileen Gray

Peintiwr a dylunydd Albanaidd oedd **Eileen Gray** (9 Awst 1878 - 31 Hydref 1976) sy'n fwyaf adnabyddus am ei gwaith yn yr arddull Art Deco. Ganed Gray i deulu cyfoethog a chafodd ei haddysg gan lywodraethwyr ac yn Ysgol Gelf y Slade yn Llundain. yn 1902, symudodd i Baris i barhau â'i hastudiaethau, ac yno cyfarfu â'r adferwr dodrefn Dean Charles, a gyflwynodd hi i waith lacr. Yn fuan wedyn, dechreuodd Gray gynhyrchu darnau lacr ar gyfer rhai o gleientiaid cyfoethocaf Paris, ac yn 1917 cafodd ei chyflogi i ailgynllunio fflat Juliette Lévy. Bu’r prosiect yn llwyddiant, ac aeth Gray ymlaen i agor ei siop ei hun, *Jean Désert*, yn 1922. Gwerthodd y siop, ei rygiau geometrig haniaethol a’i dodrefn, a daeth Gray yn adnabyddus am ei chynlluniau syml, modern.

Ganwyd hi yn Enniscorthy yn 1878 a bu farw yn 14ydd arrondissement Paris yn 1976. Roedd hi'n blentyn i James Maclaren Smith-Llwyd ac Eveleen Smith-Gray, 19eg Arglwyddes Grey.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eileen Gray yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1976
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Penseiri
Categori:Dylunwyr
Eleanor Anne Ormerod

Entomolegydd arloesol o Loegr oedd **Eleanor Anne Ormerod** (11 Mai 1828 - 19 Gorffennaf 1901) a oedd yn un o'r rhai cyntaf i ddiffinio maes entomoleg amaethyddol. Cyhoeddodd gyfres o erthyglau dylanwadol ar bryfed a phlâu defnyddiol. Bu hefyd yn darlithio ar entomoleg wyddonol yn y Coleg Amaethyddol Brenhinol yn Cirencester.

Ganwyd hi yn Sedbury yn 1828 a bu farw yn St Albans yn 1901. Roedd hi'n blentyn i George Ormerod a Sarah Mayer Latham. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eleanor Anne Ormerod yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1901
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Categori:Botanegwyr o Loegr
Categori:Golygyddion o Loegr

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Anne de Rochechouart de Mortemart

Uchelwraig gyfoethog o Ffrainc oedd **Anne de Rochechouart de Mortemart** (Marie Adrienne Anne Victurnienne Clémentine; 10 Chwefror 1847 – 3 Chwefror 1933). Etifeddodd ffortiwn fawr gan ei hen fam-gu, sylfaenydd cwmni siampaen Veuve Clicquot, a defnyddiodd ei chyfoeth i gefnogi achosion amrywiol. Roedd yn adnabyddus am ei rhan mewn achosion ffeministaidd, elusennau, gwleidyddiaeth, a'r celfyddydau. Roedd hi hefyd yn awdur a cherflunydd medrus.

Ganwyd hi ym Mharis yn 1847 a bu farw yn Château de Dampierre yn 1933. Roedd hi'n blentyn i Louis de Rochechouart de Mortemart a Marie Clémentine de Chevigné. Priododd hi Emmanuel de Crussol d'Uzès.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anne de Rochechouart de Mortemart yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Llenorion o Ffrainc
Categori:Cerflunwyr o Ffrainc
Categori:Pobl fusnes o Ffrainc
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Y Dywysoges Irene o Hessen und bei Rhein

Tywysoges o'r Almaen oedd **Y Dywysoges Irene o Hessen und bei Rhein** (Irene Luise Marie Anne; 11 Gorffennaf 1866 – 11 Tachwedd 1953) a gludai'r genyn hemoffilia. Collodd Irene cysylltiadau â'i chwiorydd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a roddodd hwy ar ochrau gwrthwynebol y rhyfel. Pan ddaeth y rhyfel i ben, cafodd wybod fod ei chwaer Alix, ei gŵr a'i phlant, a'i chwaer Elizabeth wedi cael eu lladd gan y Bolsieficiaid.

Ganwyd hi yn Neues Palais yn 1866 a bu farw yn Gut Hemmelmark yn 1953. Roedd hi'n blentyn i Ludwig IV, archddug Hesse a Tywysoges Alice o'r Deyrnas Unedig. Priododd hi Tywysog Harri o Prwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Irene o Hessen und bei Rhein yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1953
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau
Y Dywysoges Mary o'r Deyrnas Unedig

'''Y Dywysoges Mary o'r Deyrnas Unedig''' (25 Ebrill 1776 - 30 Ebrill 1857) oedd trydydd plentyn y Brenin Siôr III, o Loegr a'r Frenhines Charlotte o Mecklenburg-Strelitz. Roedd hi'n agos at ei brawd hynaf, ac roedd yn rhannu ei atgasedd tuag at ei wraig, Caroline o Braunschweig. Yn y diwedd priododd Mary â'i chefnder, Dug Caerloyw a Chaeredin, rhywbeth y mae rhai haneswyr yn awgrymu a ysgogwyd gan ei hatgasedd at gartref cyfyngol y Frenhines Charlotte. Roedd ganddyn nhw ddau o blant.

Ganwyd hi yn Balas Buckingham yn 1776 a bu farw yn Gloucester House, Llundain yn 1857.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Mary o'r Deyrnas Unedig yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Hanoferiaid
Categori:Tywysogesau Lloegr
Susan Strasberg

Actores Americanaidd oedd **Susan Strasberg** (22 Mai 1938 - 21 Ionawr 1999) a gafodd ei henwebu am Wobr Tony yn 18 oed am ei rôl yn *The Diary of Anne Frank*. Ymddangosodd ar gloriau *LIFE* a *Newsweek* yn 1955. Roedd yn ffrind agos i Marilyn Monroe a Richard Burton ac ysgrifennodd ddau lyfr bywgraffiadol llwyddianus. Roedd ei gyrfa diweddarach yn bennaf yn cynnwys ffilmiau slasher ac arswyd, a chymerodd rolau teledu, erbyn yr 1980au.

Ganwyd hi yn Ddinas Efrog Newydd yn 1938 a bu farw yn Ddinas Efrog Newydd yn 1999. Roedd hi'n blentyn i Lee Strasberg a Paula Strasberg. Priododd hi Christopher Jones.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Susan Strasberg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Actorion
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion teledu
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm
Caroline Amalie o Augustenburg

**Caroline Amalie o Augustenburg** (a adnabyddwyd hefyd fel Caroline Amalie o Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg; 28 Mehefin 1796 – 9 Mawrth 1881) oedd brenhines Denmarc rhwng 1839 a 1848. Roedd Caroline yn gyfansoddwraig a ysgrifennodd nifer o ddarnau piano. Yn 1839, pan fu farw’r Brenin Frederik VI, daeth Caroline Amalie yn frenhines Denmarc. Fe'i hystyriwyd yn allweddol yn y blaid a oedd o blaid yr Almaen ar fater dugiaethau Schleswig-Holstein. Sefydlodd gartref i blant amddifad.

Ganwyd hi yng Nghopenhagen yn 1796 a bu farw yn Amalienborg yn 1881. Roedd hi'n blentyn i Frederik Christian II, dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg, a'r Dywysoges Louise Augusta o Ddenmarc. Priododd hi Christian VIII, brenin Denmarc.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Caroline Amalie o Augustenburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1796
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1881
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Categori:Cyfansoddwyr
Dorothea Sophie o Neuburg

Yr Iarlles Balatin **Dorothea Sophie o Neuburg** (5 Gorffennaf 1670 – 15 Medi 1748) oedd Duges Parma o 1695 i 1727. Gwasanaethodd fel Rhaglaw Dugiaeth Parma i'w hŵyr Siarl III, brenin Sbaen, rhwng 1731 a 1735.

Ganwyd hi yn Neuburg an der Donau yn 1670 a bu farw ym Mharma yn 1748. Roedd hi'n blentyn i'r Etholwr Palatin Philipp Wilhelm, a'r Diriarlles Elisabeth Amalie o Hessen-Darmstadt. Priododd hi Odoardo Farnese, Tywysog Etifeddol Parma, ac wedyn Francesco Farnese.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Dorothea Sophie o Neuburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1670
Categori:Marwolaethau 1748
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Gwleidyddion
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Clementine van België

Roedd **Clementine van België** (Ffrangeg: Clémentine Albertine Marie Léopoldine) (30 Gorffennaf 1872 - 8 Mawrth 1955) yn aelod o deulu brenhinol Gwlad Belg. Pan ddechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf, cymerodd loches yng ngwledydd Prydain gyda'i theulu. Ar ôl y rhyfel, dychwelodd i Wlad Belg a bu'n ymroi i weithgareddau elusennol.

Ganwyd hi yng Nghastell Brenhinol Laeken yn 1872 a bu farw yn Nice yn 1955. Roedd hi'n blentyn i Leopold II, brenin Gwlad Belg a Marie Henriette o Awstria. Priododd hi Victor, Tywysog Napoléon.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Clementine o Wlad Belg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau
Archdduges Maria Pavlovna o Rwsia

Duges Rwsiaid oedd yr **Archdduges Maria Pavlovna o Rwsia** (Rwsieg: Великая Княгиня Мария Павловна; 6 Ebrill 1890 – 13 Rhagfyr 1958). Cafodd ei halltudio o Rwsia ar ôl i’w gŵr gael ei lofruddio yn 1905. Ymsefydlodd Maria ym Mharis yn 1920, lle agorodd fusnes brodwaith llwyddiannus. yn 1923, ysgarodd ei hail ŵr ac ymfudodd i'r Unol Daleithiau. Tra'n byw yn Efrog Newydd, cyhoeddodd ddau lyfr o atgofion.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1890 a bu farw yn Konstanz yn 1958. Roedd hi'n blentyn i Paul Alexandrovich o Rwsia a Grand Duges Alexandra Georgievna o Rwsia. Priododd hi Tywysog Wilhelm, Dug Södermanland yn 1908 a Sergei Mikhailovich Poutiatine yn 1917.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Archdduges Maria Pavlovna o Rwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Categori:Nyrsys
Categori:Arlunwyr
Y Dywysoges Marie, Iarlles Fflandrys

Ystyriwyd **y Dywysoges Marie, Iarlles Fflandrys** (17 Tachwedd 1845 – 26 Tachwedd 1912) fel darpar wraig i Edward VII, brenin y Deyrnas Unedig, ond roedd ei chrefydd Gatholig Rufeinig yn ei gwahardd rhag bod yn gymar addas i bennaeth yr Eglwys Anglicanaidd. Roedd y Dywysoges Marie yn artist medrus ac roedd ganddi salon llenyddol a fu’n fan ymgynnull i lawer o awduron ac a fu’n nodwedd o fywyd cymdeithasol Brwsel am ddeugain mlynedd.

Ganwyd hi yn Sigmaringen yn 1845 a bu farw ym Mrwsel yn 1912. Roedd hi'n blentyn i Karl Anton, Tywysog Hohenzollern, a'r Dywysoges Josephine o Baden. Priododd hi'r Tywysog Philippe, Cownt Fflandrys.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Marie yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1845
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1912
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau
Sarah Grimké

Diddymwr caethwasaeth o America, ac eiriolwr dros hawliau menywod oedd **Sarah Grimké** (26 Tachwedd 1792 - 23 Rhagfyr 1873). Fe'i ganed i deulu cyfoethog a oedd yn berchen ar gaethweision yn Ne Carolina, ond daeth yn feirniad di-flewyn-ar-dafod o gaethwasiaeth ar ôl bod yn dyst i greulondeb at bobl ddu. 

Yn 1821, symudodd i Philadelphia ac ymuno â'r Crynwyr. Daeth yn eiriolwr dros addysg a phleidlais i Americanwyr Affricanaidd a menywod. yn 1868, darganfu fod gan ei diweddar frawd dri mab hil-gymysg anghyfreithlon gan gaethwas benywaidd. Croesawyd hi i'r teulu a gweithiodd Grimké i ddarparu cyllid i'w haddysgu. Roedd Grimké a'i chwaer Angelina'n wynebu beirniadaeth am eu hareithiau cyhoeddus yn eiriol dros ddiddymiad caethwasaeth a hawliau menywod.

Ganwyd hi yn Charleston, De Carolina yn 1792 a bu farw yn Balas Sant Iago yn 1873. Roedd hi'n blentyn i John Faucheraud Grimké a Mary Smith Grimké.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sarah Grimké yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1792
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1873
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Duges Mathilde Ludovika, Iarlles Trani

Roedd **Duges Mathilde Ludovika, Iarlles Trani** (30 Medi 1843 – 18 Mehefin 1925) yn briod â Thywysog o Sisili. Honnir bod Mathilde wedi cael perthynas, â merch diplomydd o Sbaen Salvador Bermúdez de Castro y Díez. Gorchfygwyd y Ddwy Sisili gan *Alldaith y Mil* o dan Giuseppe Garibaldi yn 1861 a diswyddwyd Mathilde a'i theulu. Goroesodd ei gŵr am gyfnod o naw mlynedd ar hugain ond ni ailbriododd.

Ganwyd hi yn Possenhofen yn 1843 a bu farw ym München yn 1925. Roedd hi'n blentyn i Dug Maximillian Joseph ym Mafaria a'r Dywysoges Ludovika o fafaria. Priododd hi'r Tywysog Louis, Iarll Trani.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Duges Mathilde Ludovika, Iarlles Trani yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1843
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Diana Rowden

Roedd **Diana Rowden** (llysenw yn Ffrainc: Juliette Thérèse Rondeau) (31 Ionawr 1915 - 6 Gorffennaf 1944) yn aelod o Awyrlu Ategol y Menywod a Gweithrediadau Arbennig y Deyrnas Gyfunol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Cafodd ei harestio gan y Gestapo a'i dienyddio yng ngwersyll crynhoi Natzweiler-Struthof.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1915 a bu farw yn Tirana yn 1944. Roedd hi'n blentyn i Aldred Clement Rowden a Muriel Christian Maitland Makgill Crichton. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Diana Rowden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Ysbiwyr
Y Dywysoges Cecilia o Sweden

Uchelwraig o Sweden oedd **Y Dywysoges Cecilia o Sweden** (Swedeg: Cecilia Gustavsdotter Vasa) (22 Mehefin 1807 - 27 Ionawr 1844). Roedd ganddi ddiddordeb mewn diwylliant ac roedd yn gyfrifol am alaw'r emyn *Heil dir, o Oldenburg*. Roedd hi hefyd yn cefnogi sefydlu'r Oldenburgisches Staatstheater. Enwir pont, sgwâr, a ffordd ar ei hôl, yn ogystal ag ysgol.

Ganwyd hi yn The Royal Court Parish yn 1807 a bu farw yn Oldenburg yn 1844. Roedd hi'n blentyn i Gustav IV Adolf o Sweden a Frederica o Baden. Priododd hi Augustus, Archddug Oldenburg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Cecilia o Sweden yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1807
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1844
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Tywysogesau
Categori:Cyfansoddwyr
Maria Teresa, Cymar Duges Parma

Duges Cydweddog Parma a Piacenza, trwy briodas, oedd **Maria Teresa, Cymar Duges Parma** (Maria Teresa Fernanda Felicitas Gaetana Pia; 19 Medi 1803 – 16 Gorffennaf 1879). Roedd Maria Teresa yn fenyw hynod grefyddol tra bod gan ei gŵr fwy o ddiddordeb mewn byw er pleser.

Ganwyd hi yn Rhufain yn 1803 a bu farw yn Buda yn 1879. Roedd hi'n blentyn i Vittorio Emanuele I o Sardinia a Maria Theresa o Awstria-Este. Priododd hi Siarl II, Dug Parma.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Teresa, Cymar Duges Parma yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Dugesau
Categori:Genedigaethau 1803
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Merched a aned yn y 1800au

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Cecilia Nina Cavendish-Bentinck

Iarlles o Brydain oedd **Cecilia Nina Cavendish-Bentinck** (Iarlles  Strathmore a Kinghorne) (11 Medi 1862 - 23 Mehefin 1938) ac yn nain i'r Frenhines Elisabeth II, o Loegr. Roedd Cecilia yn gwesteiwr medrus, a hi oedd yn gyfrifol am ddylunio'r Ardd Eidalaidd yng Nghastell Glamis. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cymerodd ran weithredol mewn rhedeg ysbyty ymadfer yng Nghastell Glamis. Ym Ionawr 1923, dyweddïodd ei merch ieuengaf Elizabeth (Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon) â'r Tywysog Albert, Dug Efrog, sef y brenin Siôr VI yn ddiweddarach.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1862 a bu farw yn Llundain yn 1938. Roedd hi'n blentyn i Charles Cavendish-Bentinck a Louisa Burnaby. Priododd hi Claude Bowes-Lyon.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Cecilia Nina Cavendish-Bentinck yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1938
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Y Dywysoges Tenagnework

Tywysoges Ethiopaidd oedd **y Dywysoges Tenagnework Haile Selassie** (ganwyd **Fikirte Mariam**; 12 Ionawr 1912 – 6 Ebrill 2003). yn 1935, yn dilyn goresgyniad Ethiopia gan yr Eidal, gorfodwyd y teulu brenhinol i ffoi i Fairfield House, Caerfaddon yn Lloegr. yn 1941, gyda chymorth Llywodraeth Prydain, adferwyd yr Ymerawdwr Haile Selassie i'w orsedd, a dychwelodd y Dywysoges Tenagnework a'i phlant i Ethiopia. Ar ôl marwolaeth ei mam, Menen Asfaw yn 1961, daeth y Dywysoges Tenagnework y fenyw fwyaf gweladwy a mwyaf blaenllaw yn y llys imperialaidd a chwaraeodd rôl ymgynghorol gynyddol i'r frenhines. Yn bersonoliaeth gref gyda safbwyntiau ceidwadol, yn bennaf, roedd yn cael ei hystyried gan lawer fel ceidwad y frenhiniaeth. Hi oedd arweinydd traddodiadol o fewn y pendefigaeth, a gwrthwynebai'r uchelwyr hynny a oedd yn gwrthwynebu diwygio cyfansoddiadol a newid daliadaeth y tiroedd. Cafodd ei charcharu gyda gweddill y teulu yn 1974 a diorseddwyd y frenhiniaeth, ond yn 1989 cafodd ei rhyddhau a'i halltudio. Bu’n byw am nifer o flynyddoedd yn Washington, D.C. cyn dychwelyd i Ethiopia yn 1999.

Ganwyd hi yn Harar yn 1912 a bu farw yn Addis Ababa yn 2003. Roedd hi'n blentyn i Haile Selassie a Menen Asfaw. Priododd hi Desta Damtew a wedyn Andargachew Messai.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Tenagnework yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Tywysogesau
Henriette o Nassau-Weilburg

Cafodd **y Dywysoges Henriette o Nassau-Weilburg** (Henriette Alexandrine Friederike Wilhelmine o Nassau-Weilburg; 30 Hydref 1797 – 29 Rhagfyr 1829) y clod am ddod a sylw'r byd at y goeden Nadolig gyntaf, yn Fienna.

Ganwyd hi yn Eremitage yn 1797 a bu farw yn Fienna yn 1829. Roedd hi'n blentyn i Friedrich Wilhelm, Tywysog Nassau a Burgravine Louise Isabelle o Kirchberg. Priododd hi Archdug Charles o Teschen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Henrietta o Nassau-Weilburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1797
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Gwleidyddion
Categori:Tywysogesau Awstria
Marie o Hessen-Kassel

**Marie o Hessen-Kassel** (Marie Sophie Frederikke; 28 Hydref 1767 – 22 Mawrth 1852) oedd brenhines Denmarc a Norwy. Gwasanaethodd fel rhaglyw Denmarc yn ystod absenoldeb ei phriod yn 1814–1815. Roedd ganddi ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth, hel achau a hanes, a daeth yn fwy cyfarwydd â'r Daniaid brodorol yn ystod ei blynyddoedd fel brenhines.

Ganwyd hi yn Hanau yn 1767 a bu farw ym Mhalas Frederiksberg yn 1852. Roedd hi'n blentyn i'r Tywysog Karl o Hessen-Kassel a'r Dywysoges Louise o Ddenmarc. Priododd hi Frederik VI, brenin Denmarc.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie o Hessen-Kassel yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1767
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1852
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop
Isabel Maria o Bortiwgal

Tywysoges oedd yr Infanta **Isabel Maria o Bortiwgal** (enw llawn: Isabel Maria da Conceição Joana Gualberta Ana Francisca de Assis Xavier de Paula de Alcântara Antónia Rafaela Micaela Gabriela Joaquina Gonzaga de Bragança e Bourbon; 4 Gorffennaf 1801 – 22 Ebrill 1876) a wasanaethodd fel rhaglaw Portiwgal rhwng 1826 a 1828. Pan ymwrthododd ei thad a gorsedd Portiwgal o blaid ei chwaer iau Maria da Glória (y Frenhines Maria II yn ddiweddarach), daeth Isabel Maria yn rhaglyw. Cafodd ei dymchwel mewn rhyfel cartref rhwng 'diamodwyr' (a oedd yn cefnogi ei hewythr Miguel) a rhyddfrydwyr (a gefnogodd Maria II).

Ganwyd hi yn Lisbon yn 1801 a bu farw yn Benfica yn 1876. Roedd hi'n blentyn i João VI a Carlota Joaquina, brenin a brenhines Portiwgal.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Infanta Isabel Maria yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1801
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1876
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Gwleidyddion
Categori:Infantas Portiwgal
Maria Beatrice d'Este, Duges Massa

Roedd '''Maria Beatrice d'Este''', duges Massa a thywysoges Carrara (7 Ebrill 1750 – 14 Tachwedd 1829) yn aelod o Dŷ Awstria-Este. Pan fu farw mam Maria Beatrice yn 1790, olynodd hi fel Duges Massa a Carrara, ond, er iddi ddod yn weinyddwr gofalus, ni symudodd i'w dugaeth newydd. Ar ôl concwest Ffrainc ar Ogledd yr Eidal, treuliodd ei bywyd yn bennaf yn Awstria, ac wedi hynny yn llys ei nai-yng-nghyfraith, yr Ymerawdwr Ffransis II, yn Fienna.

Ganwyd hi ym Modena yn 1750 a bu farw yn Fienna yn 1829. Roedd hi'n blentyn i Ercole III d'Este, dug Modena, a Maria Teresa Cybo-Malaspina, duges Massa. Priododd hi Ferdinand o Awstria-Este.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Beatrice d'Este, Duges Massa, yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1750
Categori:Marwolaethau 1829
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau Awstria
Categori:Dugesau
Categori:Gwleidyddion

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Eleanor Sayre

Curadur, hanesydd celf, ac arbenigwr ar weithiau Francisco Goya oedd **Eleanor Sayre** (26 Mawrth 1916 - 12 Mai 2001). Hi oedd y fenyw gyntaf i wasanaethu fel curadur adrannol yn Amgueddfa'r Celfyddydau Cain, Boston.

Ganwyd hi yn Philadelphia yn 1916 a bu farw yn Cambridge, Massachusetts yn 2001. Roedd hi'n blentyn i Francis Bowes Sayre a Jessie Woodrow Wilson Sayre. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Eleanor Sayre yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Hanesyddion celf
Categori:Curaduron
Gloria DeHaven

Actores a chantores Americanaidd oedd **Gloria DeHaven** (23 Gorffennaf 1925 - 30 Gorffennaf 2016) a oedd yn seren i Metro-Goldwyn-Mayer (MGM). Dechreuodd ei gyrfa fel actor plant gyda rhan fechan yn *Modern Times* gan Charlie Chaplin (1936). Ymddangosodd DeHaven yn aml yn y 1950au yn yr El Rancho Vegas, y casino-gwesty gwasanaeth llawn cyntaf yn Las Vegas. Yn ystod y 1960au cynnar, recordiodd DeHaven ar gyfer y label bach Seeco, lle ymddangosodd ar yr albwm *Gloria Lynne and Her Friends*.

Ganwyd hi yn Los Angeles yn 1925 a bu farw yn Las Vegas yn 2016. Roedd hi'n blentyn i Carter DeHaven a Flora Parker DeHaven. Priododd hi John Payne yn 1944, Martin Kimmel yn 1953 a wedyn John Payne yn 1957.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Gloria DeHaven yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Actorion
Categori:Cantorion
Mary Bailey

Awyrennwr Eingl-Wyddelig oedd **Mary Bailey** (1 Rhagfyr 1890 - 29 Gorffennaf 1960) a oedd yn adnabyddus am ei hedfan bywiog a'i hysbryd anturus. Gosododd sawl record y byd, gan gynnwys un ar gyfer yr ehediad unigol hiraf gan fenyw, ac un am fod y fenyw gyntaf i hedfan ar draws Môr Iwerddon. Cymerodd ran hefyd yn y *Challenge International de Tourisme*, sef digwyddiad cystadleuol ar gyfer hedfanwyr pellter hir. Yn ogystal â'i llwyddiannau hedfan, roedd y Fonesig Bailey hefyd yn ffotograffydd medrus, a defnyddiodd ei thalentau i ddogfennu safleoedd archaeolegol pwysig.

Ganwyd hi yng Nghastell Rossmore yn 1890 a bu farw yn Kenilworth yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Derrick Westenra, 5ed Barwn Rossmore a Mittie Naylor. Priododd hi Abe Bailey.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mary Bailey yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Awyrenwyr o Iwerddon
Categori:Peirianwyr o Iwerddon
Helen Gwynne-Vaughan

Roedd **Helen Gwynne-Vaughan** (Y Fonesig Helen Charlotte Isabella Gwynne-Vaughan) (21 Ionawr 1879 - 26 Awst 1967) yn fotanegydd a mycolegydd o Loegr a wasanaethodd yn Byddin Corfflu Cynorthwyol y Merched a Llu Awyr Brenhinol y Merched Lloegr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ac  Auxiliary Territorial Service (ATS) Lloegr yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Hi oedd y fenyw gyntaf i dderbyn DBE milwrol, ac roedd hefyd yn weithgar mewn gwleidyddiaeth a'r Girl Guides. Wedi ei hymddeoliad yn 1944, gwasanaethodd fel ysgrifennydd mygedol llawn amser cangen Llundain o Gymdeithas y Milwyr, Morwyr a'r Awyrlu hyd 1962. Priododd â David Thomas Gwynne-Vaughan, Cymro a oedd yn berchen ar Blas Cynghordy, ger Llanymddyfri.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1879 a bu farw yn Storrington yn 1967. Roedd hi'n blentyn i Arthur Hay David Fraser a Lucy Jane Fergusson.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Helen Gwynne-Vaughan yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Botanegwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Microbiolegwyr o Loegr
Categori:Mycolegwyr o Loegr
Maria Francisca o Bortiwgal

Roedd yr *Infanta* **Maria Francisca o Bortiwgal** (enw llawn: Maria Francisca de Assis da Maternidade Xavier de Paula e de Alcântara Antónia Joaquina Gonzaga Carlota Mónica Senhorinha Sotera e Caia de Bourbon e Bragança; 22 Ebrill 1800 – 11 Medi 1834) yn aelod o deulu brenhinol Portiwgal.

Ganwyd hi ym Mhalas Queluz ger Lisbon yn 1800, yn ferch i João VI a Carlota Joaquina, brenin a brenhines Portiwgal. Ym 1816 priododd Maria Francisca ei hewythr, yr *infante* Sbaenaidd Carlos, Conde de Molina. Wedi marwolaeth ei dad Fernando VII ym 1833 roedd Carlos yn ymhonwr i orsedd Sbaen; Carliaeth oedd enw'r mudiad a oedd o'i blaid.

Ym 1833 alltudiwyd Maria Francisca, ei gŵr a'i phlant am iddynt wrthod cydnabod Isabel II fel brenhines Sbaen. Aethant yn gyntaf i Bortiwgal ac yna i Alverstoke yn Hampshire, Lloegr. Bu farw Maria Francisca yn Alverstoke yn 34 oed. Cynhaliwyd ei hangladd yn Eglwys Gatholig y Santes Fair yn Gosport, ger Alverstoke. Trosglwyddwyd ei gweddillion yn ddiweddarach i Gadeirlan Trieste yn yr Eidal, lle mae'r ymhonwyr Carlaidd a'u gwragedd wedi'u claddu.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Francisca yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Carliaeth
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Infantas Portiwgal
Categori:Infantas Sbaen
Kathleen Simon

Roedd **Kathleen Simon** (23 Medi 1869 - 27 Mawrth 1955) yn actifydd gwrth-gaethwasiaeth Eingl-Wyddelig. Cafodd ei hysbrydoli i ymchwilio i gaethwasiaeth ar ôl byw yn Tennessee gyda’i gŵr cyntaf, ac ymunodd â’r mudiad diddymwyr pan ddychwelodd i Lundain ar ôl ei farwolaeth. Gyda’i hail ŵr, Syr John Simon, bu’n ymgyrchu yn erbyn pob math o gaethwasanaeth. Gan deithio a siarad trwy gydol ei hoes, roedd yn enwog am ei hymrwymiad i roi terfyn ar gaethwasiaeth a gwahaniaethu ar sail hil.

Ganwyd hi yn Swydd Wexford yn 1869 a bu farw yn Golders Green yn 1955. Roedd hi'n blentyn i Francis Eugene Harvey a Frances Elizabeth Pollock. Priododd hi Thomas Manning a wedyn John Simon, Is-iarll 1af Simon.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kathleen Simon yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1869
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1955
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Nyrsys
Vivianna Torun Bülow-Hübe

Gof arian a gemydd o Sweden oedd **Vivianna Torun Bülow-Hübe** (4 Rhagfyr 1927 - 3 Gorffennaf 2004) a oedd yn weithgar yng nghanol yr 20g. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei chynlluniau ar gyfer Georg Jensen, gan gynnwys mwclis Mobius a wat Vivianna.

Ganwyd hi ym Malmö yn 1927 a bu farw yn Blankenburg yn 2004. Roedd hi'n blentyn i Erik Bülow-Hübe a Runa Bülow-Hübe.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Vivianna Torun Bülow-Hübe yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Dylunwyr
Catherine Drinker Bowen

Roedd **Catherine Drinker Bowen** (1 Ionawr 1897 - 1 Tachwedd 1973) yn awdur o'r Unol Daleithiau sy'n fwyaf adnabyddus am ei bywgraffiadau. Enillodd y National Book Award am lyfrau ffeithiol yn 1958, am ei bywgraffiad i'r cyfreithiwr amlwg o Loegr Syr Edward Coke. Yn ogystal â'r gwobrau a dderbyniodd am ysgrifennu, roedd Ms Bowen hefyd yn chwaraewr cerddoriaeth siambr amatur gweithgar ac yn un o sylfaenwyr yr *Amateur Chamber Music Players*.

Ganwyd hi yn Haverford, Pennsylvania yn 1897 a bu farw yn Haverford, Pennsylvania yn 1973. Roedd hi'n blentyn i Henry Sturgis Drinker ac Aimee Ernesta Beaux.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Catherine Drinker Bowen yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Feiolinwyr
Categori:Feiolinwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Bywgraffyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Gunilla Palmstierna-Weiss

Dylunydd gwisgoedd, dylunydd set, actores a cherflunydd o Sweden oedd **Gunilla Palmstierna-Weiss** (28 Mawrth 1928 - 1 Tachwedd 2022). Dechreuodd Palmstierna-Weiss ei gyrfa fel ceramydd ar ddiwedd y 1940au a'r 1950au, ac yn ddiweddarach dechreuodd ymddiddori mewn actio a dylunio ar ôl cyfarfod â'i darpar ŵr.

Ganwyd hi yn Lausanne yn 1928 a bu farw yn 2022. Roedd hi'n blentyn i Kule Palmstierna a Vera Harriette Maria Herzog. Priododd hi Mark Sylwan a wedyn Peter Weiss.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Gunilla Palmstierna-Weiss yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Cerflunwyr o Sweden
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Llenorion o Sweden
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Elsie Inglis

Meddyg, llawfeddyg, athrawes, a swffragét  o'r Alban oedd **Elsie Inglis** (16 Awst 1864 - 26 Tachwedd 1917) a sylfaenydd Ysbytai Merched yr Alban. Hi oedd y fenyw gyntaf i ddal Urdd Serbaidd yr Eryr Gwyn. Roedd Inglis yn anfodlon â safon y gofal meddygol oedd ar gael i fenywod ac arweiniodd hyn at weithredu gwleidyddol drwy'r mudiad etholfraint, a fynnasi yr hawl i fenywod gael pleidleisio. O 1906, a sefydlu Ffederasiwn Cymdeithasau Pleidlais i Fenywod yr Alban, bu Inglis yn ysgrifennydd mygedol a pharhaodd yn y rôl hon hyd at 1914. Roedd wedi troi’n 50 ar ddechrau’r gwrthdaro, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Er gwaethaf gwrthwynebiad y llywodraeth, sefydlodd Inglis Bwyllgor Ysbytai Merched yr Alban ar gyfer Gwasanaeth Tramor, sefydliad a dderbyniodd arian gan y mudiad pleidlais i fenywod i ddarparu pob ysbyty wrth gefn â staff benywaidd ar gyfer ymdrech rhyfel y Cynghreiriaid, gan gynnwys meddygon a staff technegol (cyflogedig) ac eraill gan gynnwys nyrsys a gweithwyr cludiant. 

Ganwyd hi yn Nainital yn 1864 a bu farw yn Newcastle upon Tyne yn 1917. Roedd hi'n blentyn i John Inglis a Harriet Lowis Thompson. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elsie Inglis yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Meddygon o'r Alban
Archdduges Elisabeth Amalie o Awstria

Roedd yr **Archdduges Elisabeth Amalie o Awstria** (7 Gorffennaf 1878 – 13 Mawrth 1960) yn adnabyddus am ei chasgliad mawr o geir modur. Roedd hi'n cael ei hystyried yn fodurwraig frwdfrydig iawn ac roedd yn adnabyddus am ei myfyrgarwch o ran ei diddordebau.

Ganwyd hi yn Reichenau an der Rax yn 1878 a bu farw yn Sigmaringen yn 1960. Roedd hi'n blentyn i'r Archddug Karl Ludwig o Awstria a'r Infanta Maria Theresa o Bortiwgal. Priododd hi'r Tywysog Aloys o Liechtenstein.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Elisabeth Amalie yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau Awstria
Y Dywysoges Isabelle o Orléans

Roedd **Y Dywysoges Isabelle o Orléans** (Isabelle Marie Laure Mercédès Ferdinande) (7 Mai 1878 - 21 Ebrill 1961) yn aelod o deulu brenhinol Ffrengig-Orleaneg.

Ganwyd hi yn Eu yn 1878 a bu farw yn Larache yn 1961. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Philippe, Iarll Paris a'r Dywysoges Marie Isabelle o Orléans. Priododd hi Tywysog Jean d'Orléans.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Isabelle o Orléans yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Helene Costello

Roedd **Helene Costello** ('Miss Helene') (21 Mehefin 1906 - 26 Ionawr 1957) yn actores lwyfan a ffilm o America, yn fwyaf nodedig yn ystod cyfnod y ffilmiau mud. Bu'n cyd-serennu yn y ffilm hyd-llawn gyntaf gyda sain, sef y *Lights of New York* yn 1928. Dirywiodd ei gyrfa ar ôl dyfodiad sain, yn ôl pob sôn oherwydd nad oedd ei llais yn recordio'n dda. Bu'n briod bedair gwaith, gyda phob priodas yn gorffen mewn ysgariad.

Ganwyd hi yn Ddinas Efrog Newydd yn 1906 a bu farw yn San Bernardino yn 1957. Roedd hi'n blentyn i Maurice Costello a Mae Costello. Priododd hi Lowell Sherman.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Helene Costello yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion
Categori:Actorion theatr
Categori:Actorion ffilm

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Y Dywysoges Elisabeth o Saxe-Altenburg

Roedd **Y Dywysoges Elisabeth o Saxe-Altenburg** (Y Dywysoges Elisabeth Auguste Marie Agnes of Saxe-Altenburg; 25 Ionawr 1865 – 24 Mawrth 1927) yn aelod o'r teulu Saxe-Altenburg. Daeth yn Dduges Rwsiaidd trwy briodas. Roedd yr Archdduges Elizaveta Mavrikovna, neu "Mavra" o fewn y teulu Romanov, yn ffigwr poblogaidd yn Rwsia, a daeth ymlaen yn eithaf da gyda'i nai Niclas II, tsar Rwsia.

Ganwyd hi ym Meiningen yn 1865 a bu farw yn Leipzig yn 1927. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Moritz o Saxe-Altenburg a'r Dywysoges Augusta o Saxe-Meiningen. Priododd hi Archddug Konstantin Konstantinovich o Rwsia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Elisabeth o Saxe-Altenburg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Merched a aned yn y 1860au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Y Dywysoges Elisabeth o Prwsia

Roedd **Y Dywysoges Elisabeth o Prwsia** (hefyd: Y Dywysoges Charles o Hesse a ger y Rhine; 18 Mehefin 1815 – 21 Mawrth 1885) yn aelod o deulu brenhinol yr Almaen. Bu'n fyw i weld ei mab yn esgyn i'r orsedd fel yr 'Archddug Hesse a ger y Rhein' ar 13 Mehefin 1877. 

Ganwyd hi yn Balas Berlin yn 1815 a bu farw yn Twickenham yn 1885. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Wilhelm o Brwsia a'r Dywysoges Maria Anna o Hesse-Homburg. Priododd hi Tywysog Karl, Archddugiaeth Hesse.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Elisabeth o Prwsia yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1885
Categori:Merched a aned yn y 1810au
Categori:Tywysogesau
Clara Kimball Young

Roedd **Clara Kimball Young** (Edith Matilda Clara Kimball) (6 Medi 1890 - 15 Hydref 1960) yn actores boblogaidd yn nyddiau cynnar ffilm. Roedd hi dan gontract gyda Vitagraph Studios ac yn ddiweddarach gyda Selznick Productions. Priododd actor a chyfarwyddwr, James Young, a chafodd y ddau yrfa ffilm lwyddiannus iawn gyda'i gilydd. Fodd bynnag, daeth eu priodas i ben mewn ysgariad, ar ôl iddi gael llawer o gyhoeddusrwydd. Er iddi barhau i fod yn boblogaidd yn y 1920au cynnar, ymddeolodd o actio yn 1941.

Ganwyd hi yn Chicago yn 1890 a bu farw yn Woodland Hills yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Edward Kimball a Pauline Garrette Kimball. Ei gwr oedd James Young.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Clara Kimball Young yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Actorion
Categori:Cynhyrchwyr ffilm
Categori:Actorion ffilm
Elisabeth Therese o Lorraine

Roedd **Elisabeth Therese o Lorraine** (15 Hydref 1711 – 3 Gorffennaf 1741) yn dywysoges o linach Lorraine.

Ganwyd hi yn Lunéville yn 1711 a bu farw yn Torino yn 1741. Roedd hi'n blentyn i Leopold, dug Lorraine, ac Élisabeth Charlotte d'Orléans. Priododd hi Carlo Emanuele III, brenin Sardinia.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Elisabeth Therese o Lorraine yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1711
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1741
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Breninesau Ewrop