open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charles Dyer

Dramodydd, actor a sgriptiwr o Loegr oedd **Charles Raymond Dyer** (7 Gorffennaf 1928 – 23 Ionawr 2021). Fe'i ganed yn Amwythig, a dechreuodd ei yrfa fel actor. Cyfansoddodd 11 o ddramâu a gyflwynwyd mewn theatrau ymylol yn Llundain.

## Bywyd a gyrfa 
Ym 1948 y gwelodd ei waith olau'r llwyfan am y tro cyntaf, a hynny yn Theatr Whitehall. Cyhoeddwyd ei ddrama gyntaf *Who On Earth* ym 1953. 

*Rattle of a Simple Man [Persi Rygarug]* (1963) oedd ei 12fed drama a enillodd iddo sylw rhyngwladol yn Efrog Newydd, Berlin, Paris, Amserdamn a Madrid. Llwyfannwyd ei waith gan y Royal Shakespeare Company yn ogystal.

"Gesyd Dyer ei gymeriadau mewn sefyllfaoedd dynol syml a wneir yn ddiddorol gan eu perthynas â'i gilydd. Archwilia eu meddyliau, eu hadweithiau, a'u teimladau amrywiol heb roi'r argraff o ymyrryd â hwy. Dywed : "Credaf yn fy nghymeriadau; fe'u cerais nhw; ac 'roeddan nhw'n real, yn real iawn y tu mewn i mi". 

Bu farw ym mis Ionawr 2021 yn 92 oed. 

## Theatr 
* *Clubs Are Sometimes Trumps* (1948)
* *Who on Earth?* (1951)
* *Turtle in the Soup* (1953)
* *Jovial Parasite* (1954)
* *Single Ticket to Mars* (1955)
* *Wanted, One Body!* (1956)
* *Time, Murderer, Please* (1956)
* *Poison in Jest* (1957)
* *Prelude to Fury* (1959)
* *Red Cabbage and Kings* (1960)
* *La Crécelle (Rattle of a Simple Man)* (1962) - addaswyd i'r Gymraeg gan W. S. Jones a'i galw'n *Persi Rygarug* (1976)
* *Gorillas Drink Milk* (1964)
* *Staircase* (1966) ysbrydolodd yr addasiad Ffrengig ''L'Escalier'' Jean Poiret i gyfansoddi'r ddrama gomig *La Cage aux Folles*
* *Mother Adam* (1971)
* *A Hot Godly Wind* (1975)
* *Futility Rites* (1980)
* *Lovers Dancing* (1983)

## Filmograffi 
; Sgriptiwr

* 1964: *Rattle of a Simple Man* cyfarwyddydd Muriel Box
* 1965: *The Knack ...and How to Get It -*  cyfarwyddwr Richard Lester
* 1969: *Staircase* gan Stanley Donen, addasiad o'i ddrama lwyfan 
* 1974: *La Crécelle* (teledu) gan Roger Kahane

; Actor

* 1964: *Rattle of a Simple Man* gan Muriel Box

* 1964: *A Christmas Night with the Stars* (TV)
* 1965: *The Knack ... and how to get it*  Richard Lester
* 1967: *How I won the war* (*How I Won the War*) by Richard Lester:

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* The Playwrights Database  Archived 2017-06-26 at the Wayback Machine
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Genedigaethau 1928
Wales West Light Railway

Mae **Wales West Light Railway** yn rheilffordd dwristaidd 1.6 cilomedr (1 mi) o hyd  narrow gauge yn Silverhill, Alabama sy'n eiddo i Ann a Ken Zadnichek. Mae'r rheilffordd a'r parc RV cysylltiedig yn croesawu dros 30,000 o ymwelwyr bob blwyddyn. a adeiladwyd gan gwmni adeiladu injanau Prydeinig Motor Rail yng nghanol y 1960au. Prynuwyd y ddwy fil o bunnoedd o Alan Keef Ltd i'w ddefnyddio wrth adeiladu'r Wales West Light Railway. Roedd gan *Gareth* yn wreiddiol gorff llinell nwy stêm ac roedd wedi cael ei ddefnyddio i ddringo trên car sengl yn yr Alban. Disodlwyd corff llinell nwy stêm gan berchnogion newydd â chorff wedi'i ddylunio ar ôl y diesels math Simplex a gynhyrchwyd gan Alan Keef yn y 1980au.

## Cerbydau teithwyr
Cerbydau pasynner ar y reilffordd yn gopïau sy’n seiliedig ar gynlluniau sy’n dyddio o’r 19eg ganrif. Maent wedi'u hadeiladu o bren dros fframiau dur gyda olwynion a fewnforiwyd o Loegr, ac maent wedi'u cyfarparu â breciau aer modern breciau aer.

## Rheilffordd 7.5 modfedd
Mae'r reilffordd hefyd yn gweithredu rheilffordd fachach gyda mesur 7.5 modfedd, rheilffordd feintiol y gellir ei cherdded arni.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Amgueddfeydd yr Unol Daleithiau
Categori:Cludiant yn Alabama
Categori:Rheilffyrdd treftadaeth yr Unol Daleithiau
Enid Morgan

Mae’r Parchedig Ganon **Enid R Morgan** yn offeiriad yn yr Eglwys yng Nghymru. Yr oedd ymhith y grwp cyntaf o wragedd i gael eu hordeinio’n offeiriaid ar Ŵyl Ystwyll 1997. Gwasanaethodd fel diacon â gofal plwyfi gwledig  1986 -1993 pryd yr apwyntiwyd hi yn Gyfarwyddydd Cenhadu’r Eglwys i gydweithio â’r fainc esgobion, y swydd uchaf i’w chynnal gan wraig tan hynny.''* Yn 1979 dechreuodd ar radd ddiwinyddol yn y Coleg Diwinyddol yn Aberystwyth. Fe’i hordeiniwyd yn ddiacon yn haf 1984 gan weithio ym mhlwyfi gwledig yng Ngheredigion.

## Bywyd personol 
Ym 2023 dathlodd ei phriodas ddeiamwnt (60 mlynedd) gyda Gerald. Mae ganddynt dri mab (Rhys, Geraint a Deiniol) chwech ŵyr ac un gorŵyr. Fe’i gwnaed yn Ganon Anrhydeddus Eglwys Gadeiriol Llandaf gan yr Archesgob Barry Morgan yn 2003. Ers ymddeol yn 2005 rhoddodd lawer o’i hamser i fudiad Cristnogaeth21, mudiad a sefydlwyd i ddehongli’r ffydd i ganrif newydd.  Bu’n olygydd ar y cylchgrawn *Agora* ar wefan C21.

## Llyfryddiaeth 
**Llyfrau**

*Cyfoeth o’i Drysor: Gweddiau Hen a Newydd* (Gwasg yr Eglwys yng Nghymru, 1992)

*Y Dioddefus sy’n Maddau,* dwy gyfrol, addasiad i’r Gymraeg o *Jesus the Forgiving Victim* gan James Alison (Cyhoeddiadau’r Gair, 2001)

*Llythyrau o Salvador: Pynciau Efengyl a Diwylliant'' (Bwrdd Cenhadu’r Eglwys yng Nghymru, 1997)

**Penodau**

'Revenge and Reconciliation: A Girardian Reading of the Four Branches of the Mabinogi', *Studia Celtica* XLVI, (2013), 140-166

'The Church and the Welsh Language', yn *A New History of the Church in Wales,* gol. Norman Doe (Cambridge University Press, 2020), t.275

**Pamffledyn**

*Emrys ap Iwan: Garddwr Geiriau* (Astudiaethau Theatr Cymru. Rhif 2, 1980)

**Erthyglau**

Erthyglau yn *Yr Haul a’r Gangell* 1968-72

Colofnau Golygyddol yn *Y Llan* 1972-79

Colofnau golygyddol ac erthyglau yn *Agora*, cylchgrawn C21 ar  wefan

Cristnogaeth21 (2018-2022)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1940au
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Rhydychen
Categori:Anglicaniaid o Gymru
Bryn Williams (actor)

Actor a chanwr bariton Cymraeg yw **Bryn Williams**, sy’n fwyaf adnabyddus am fod yn rhan o'r gyfres *Ryan a Ronnie* ar BBC Cymru yn y 1970au. Ymddangosodd ar lwyfan ac ar y sgrin yn Nghymru, gyda chwmnïau fel Cwmni Theatr Cymru ym 1976 pan fu iddo bortreadu'r tywysog Madog, ym mhantomeim blynyddol y cwmni, *Madog*. Rhyddhaodd nifer o recordiau cerddorol yn Gymraeg a Saesneg.

## Gyrfa 
Bu'n un o gymeriadau amlwg y cyfresi *Ryan a Ronnie* rhwng 1971 a 1973, gan ffilmio 20 pennod gyda Ryan Davies a Ronnie Williams.

## Gwaith 
### Theatr 
[bawd|Bryn Williams a [Valmai Jones yn y panto *Madog*]]
* *Madog* (1976)

### Ffilm a Theledu 
* *Ryan a Ronnie* (1971-1973)
* *Under Milk Wood* (1971)
* *Hawkmoor* (1978)
* *Joni Jones* (1982)
* *Lena* (1982)

### Recordiau 
* *Bryn Williams with the Benny Litchfield Orchestra* (1969) Wren
* *Addola Dduw* (1970) BBC
* ''Bryn ac Alun Williams - Rhai o'r Hen Ganiadau* (1972) Cambrian
* *On a Clear Day* (1975) Cambrian
* *Yr Hen Gapel Bach* (1998) Tryfan
* *Caneuon Bryn Williams'' (2012) Tryfan  

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion Cymraeg
Categori:Actorion Cymraeg
Sarah Lianne Lewis

Cyfansoddwr o Gymru yw **Sarah Lianne Lewis** (ganwyd 1988).  Yn wreiddiol o Aberystwyth, astudiodd ym Mhrifysgol Caerdydd gan ennill gradd BA mewn Cerddoriaeth a Hanes, ac MA mewn Cyfansoddi. Mae ei cherddoriaeth hefyd wedi cael ei pherfformio ar gyfandir Ewrop, Canada ac Awstralia. Hi oedd y fenyw gyntaf erioed i fod yn gyfansoddwyr preswyl gyda Cherddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC yn 2020. 

Enillodd hi wobr Cyfansoddi "Chamber-Scale" yng ngwobrau’r Gymdeithas Ffilharmonig Frenhinol]] (RPS) 2025 am ei gwaith *Letting the Light In*. Mae'n ddarn ar gyfer y piano. 

Sarah oedd enillydd Medal y Cyfansoddwr yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2025. Roedd hi'n un o dri artist a gafodd eu dewis i gydweithio gyda Pwyll ap Siôn a thriawd llinnynol o Sinfonia Cymru. Thema'r gystadleuaeth oedd "Cymru Fydd" i gydnabod canmlwyddiant ers geni Islwyn Ffowc Elis, ac fe enillodd hi'r gystadleuaeth gyda'i darn *Cysgodion Bywiog*.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan Sarah Lianne Lewis

Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfansoddwyr clasurol o Gymru
David Welch (actor)

Fel "Actor, canwr, cyfansoddwr a bardd" y disgrifir **David Welch** o Gydweli, Cymru yn *The Stage* ym 1968. Nodwyd hefyd ei fod wedi cyflwyno nifer o "sioeau-un-dyn" drwy'r wlad ac wedi teithio a pherfformio yn Awstralia, India a Seland Newydd. Dechreuodd ei yrfa yn canu yn y capel.

Ymunodd â Chwmni Theatr Cymru ym 1969, a bu'n rhan o gynyrchiadau fel *Cilwg yn Ôl* (1969) ac *Y Ffordd* (1970).

Symudodd i fyw yng Nghaernarfon yn y 1970au.

## Gwaith 
### Theatr 
**Llundain**

* ''King's Rhapsody* (1950au) Palace Theatr [sioe Ivor Novello]

**Cwmni Theatr Cymru**

* *Cilwg yn Ôl* (1969)
* *Y Ffordd* (1970)

### Teledu 
* *Adar y Nos* (1960)

### Radio 
* *When Day is Done*
* *Souvenirs*
* *Welsh Rarebit''

## Oriel 

Delwedd:David Welsh joining Cwmni Theatr Cymru (1516542).jpg
Delwedd:David Welsh joining Cwmni Theatr Cymru (1516543).jpg
Delwedd:David Welsh joining Cwmni Theatr Cymru (1516546).jpg
Delwedd:David Welsh joining Cwmni Theatr Cymru (1516548).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing T Rowland Hughes' drama, Y Ffordd, for the Flint Eisteddfod 1969 (1551781).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing T Rowland Hughes' drama, Y Ffordd, for the Flint Eisteddfod 1969 (1551719).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing T Rowland Hughes' drama, Y Ffordd, for the Flint Eisteddfod 1969 (1551760).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing T Rowland Hughes' drama, Y Ffordd, for the Flint Eisteddfod 1969 (1551729).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing T Rowland Hughes' drama, Y Ffordd, for the Flint Eisteddfod 1969 (1551720).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565805).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565892).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565738).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565798).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565737).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565806).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565894).jpg
Delwedd:Cwmni Theatr Cymru rehearsing John Gwilym Jones' translation of Look Back in Anger-Cilwg yn ôl (1565901).jpg

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion o Gymru
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Fflora a Portread

Cynhyrchiad gan Theatr Antur o dan adain Cwmni Theatr Cymru oedd ***Fflora a Portread*** a fu ar daith yng Nghymru ym 1976. Nododd Wyn Bowen Harries mai cynhyrchiad "wedi'i greu a'i brynu gan Goleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru" oedd y cynhyrchiad, wedi i'r actorion [myfyrwyr] ei llwyfannu hi'n wreiddiol ar faes Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976. Teithwyd y cynhyrchiad o dan adain Theatr Antur ym mis Tachwedd a Rhagfyr 1976. Yr actorion a enwir ar yr hysbyseb oedd Siân Morgan, Elinor Roberts, Cefin Roberts, Wyn Bowen Harries, [[Mei Jones|Myrddin [Mei] Jones]], Iestyn Garlick a Siôn Eirian.

## Cymeriadau 
### *Fflora* 
* Arianrhod / Rhoda
* Lleu / Llew
* Gwydion / Gwyn
* Blodeuwedd / Fflora
* Rhagnell / Rita
* Gronw Pebr / Ronnie Pope
* Penteulu Penllyn / Peter Lakehead

### *Portread* 
* Y Dyn
* Cymeriadau eraill

## Disgrifiad 
Dau gyflwyniad unigol wedi'u plethu at ei gilydd oedd y cynhyrchiad, un o'r enw *Fflora* sef  "cabarê o ffantasiau yn seiliedig [...] ar un o hen chwedlau y Cymry" ac "astudiaeth o unigrwydd" yn yr ail gyflwyniad, *Portread*. Does ryfedd felly mai'r geiriau agoriadol yn Rhaglen y cynhyrchiad oedd : "Mae'n rhaid i theatr iach fod yn aflonydd amrywiol ac yn ddiddorol fyw. I fod yn gyflawn, mae gofyn iddi geseilio traddodiad un ochr, ac ymestyn at y newydd a'r cynhyrfus yr ochr arall. Ffurfiwyd Adran Antur o fewn Theatr Cymru i grisialu'r awydd i ymestyn". ac wedyn ar faes Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberteifi 1976.

### *Fflora* 
* Arianrhod / Rhoda - Cefin Roberts
* Lleu / Llew - [[Mei Jones|Myrddin [Mei] Jones]]
* Gwydion / Gwyn - Wyn Bowen Harries
* Blodeuwedd / Fflora - Siân Morgan
* Rhagnell / Rita - Elinor Roberts
* Gronw Pebr / Ronnie Pope - Iestyn Garlick
* Penteulu Penllyn / Peter Lakehead - Siôn Eirian

### *Portread* 
* Y Dyn - Wyn Bowen Harries
* Cymeriadau eraill - yr actorion eraill

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1970au
GeneCards

Cronfa ddata o enynnau dynol yw **GeneCards**. Mae'n darparu gwybodaeth genetig ar bob genyn dynol hysbys a rhagweledig. Mae'n cael ei ddatblygu a'i gynnal gan Ganolfan Genom Dynol yn Sefydliad Gwyddoniaeth Weizmann, Rehovot, Israel. Defnyddir GeneCards yn helaeth yn y meysydd biolegol a biofeddygol.

Nod y gronfa ddata yw darparu golwg gynhwysfawr ar y wybodaeth fiofeddygol sydd ar gael am unrhyw enyn unigol. Mae'n darparu mynediad at adnoddau am ddim ar y We am fwy na 350,000 o enynnau dynol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Entrez

Peiriant chwilio ar gyfer cronfeydd data biofeddygol yw **Entrez**. Mae'n cynnwys ystod eang o wybodaeth yn y maes biofeddygol. Mae Entrez yn cael ei gydlynu gan Ganolfan Genedlaethol Gwybodaeth Biotechnoleg yr Unol Daleithiau (*United States National Center for Biotechnology Information*, NCBI), rhan o'r Llyfrgell Feddygaeth Genedlaethol (*National Library of Medicine*, NLM), sy'n adran o'r Sefydliadau Iechyd Cenedlaethol (National Institutes of Health, NIH).

Bwriad yr enw "Entrez" (cyfarchiad sy'n golygu "Dewch i mewn" yn Ffrangeg) oedd dangos bod croeso i'r cyhoedd chwilio cynnwys y system.

## Dolenni allanol
* Peiriant chwilio NLM (Entrez)
* Llawlyfr cymorth Entrez

Categori:Cronfeydd data ar-lein
Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Categori:Sefydliadau 1993
Den skyldige

Ffilm gyffro gan y cyfarwyddwyr Gustav Möller ac Emil Nygaard Albertsen yw ***Den skyldige*** (Saesneg: *The Guilty*) a gyhoeddwyd yn 2018. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Daneg a hynny gan Gustav Möller ac Emil Nygaard Albertsen.

Mae'n ddrama sy'n datblygu'n gyfan gwbl o fewn cyfyngiadau canolfan alwadau brys, gyda Jakob Cedergren yn chwarae y rhan ganolog fel swyddog heddlu o Copenhagen mewn trallod sydd â gwrandawiad llys ar y gweill am ddefnyddio grym angheuol, sy'n delio â galwadau brys 112. Mae tensiwn a drama'r ffilm yn cael eu cyfleu i raddau helaeth trwy'r sgyrsiau ffôn y mae'r heddwas yn cymryd rhan ynddynt.

Mae'r ffilm yn 85 munud o hyd. 

Dyma oedd ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno. Cafodd ei ail-wneud fel ffilm Saesneg, *The Guilty* yn 2021.

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau cyffro o Ddenmarc
Categori:Ffilmiau Daneg
Categori:Ffilmiau o Ddenmarc
Categori:Ffilmiau 2018
Superman (ffilm 2025)

Mae ***Superman*** yn ffilm uwcharwr Americanaidd o 2025 yn seiliedig ar y cymeriad o'r un enw o DC Comics. Wedi'i hysgrifennu a'i chyfarwyddo gan James Gunn, dyma'r ffilm gyntaf yn y Bydysawd DC (DCU) ac ailgychwyn o gyfres ffilmiau Superman. Mae David Corenswet yn serennu fel Clark Kent / Superman, ochr yn ochr â Rachel Brosnahan, Nicholas Hoult, Edi Gathegi, Anthony Carrigan, Nathan Fillion, ac Isabela Merced. Yn y ffilm, mae Superman yn wynebu canlyniadau anfwriadol ar ôl iddo ymyrryd mewn gwrthdaro rhyngwladol a drefnwyd gan y biliwnydd Lex Luthor (Hoult). Rhaid i Superman adennill cefnogaeth y cyhoedd gyda chymorth ei ohebydd a'i gydweithwyr uwcharwr. Cynhyrchwyd y ffilm gan Gunn a Peter Safran o DC Studios.

Dechreuodd datblygu dilyniant i'r ffilm *Man of Steel* (2013) o'r Bydysawd Estynedig DC (DCEU) erbyn mis Hydref 2014, gyda Henry Cavill i ddychwelyd fel Superman. Newidiodd cynlluniau ar ôl cynhyrchiad trafferthus *Justice League* (2017) ac nid oedd dilyniant *Man of Steel* yn symud ymlaen mwyach erbyn mis Mai 2020. Dechreuodd Gunn weithio ar ffilm Superman newydd tua mis Awst 2022. Ym mis Hydref, daeth yn gyd-Brif Swyddog Gweithredol DC Studios gyda Safran a dechreuon nhw weithio ar Fydysawd DC newydd. Datgelwyd yn gyhoeddus mai Gunn fyddai'n ysgrifennu'r ffilm ym mis Rhagfyr. Cyhoeddwyd y teitl Superman: Legacy y mis canlynol, cadarnhawyd mai Gunn fyddai'n cyfarwyddo ym mis Mawrth 2023, a chastiwyd Corenswet a Brosnahan (Lois Lane) ym mis Mehefin. Gollyngwyd yr is-deitl erbyn diwedd mis Chwefror 2024, pan ddechreuodd ffilmio yn Svalbard, Norwy. Cynhaliwyd y cynhyrchiad yn bennaf yn Trilith Studios yn Atlanta, Georgia, gyda ffilmio ar leoliad o amgylch Georgia ac Ohio. Daeth y ffilmio i ben ym mis Gorffennaf. Mae dylanwadau'r ffilm yn cynnwys y llyfr comig *All-Star Superman* (2005–2008) gan Grant Morrison a Frank Quitely.

Dangoswyd *Superman* am y tro cyntaf yn Theatr Tsieineaidd TCL ar Orffennaf 7, 2025, a chafodd ei rhyddhau gan Warner Bros. Pictures yn yr Unol Daleithiau ar Orffennaf 11. Dyma'r ffilm gyntaf ym Mhennod Un: Duwiau ac Anghenfilod y DCU. Mae'r ffilm wedi gwneud $612.7 miliwn ledled y byd, gan ei gwneud y seithfed ffilm fwyaf proffidiol yn 2025, a derbyniodd adolygiadau cadarnhaol yn bennaf. Roedd beirniaid yn ei chael yn hwyl, yn lliwgar, ac yn ddifrifol, er bod rhai'n teimlo ei bod wedi'i gorlenwi, tra bod perfformiadau Corenswet, Brosnahan, a Hoult wedi'u canmol. Mae dilyniant, *Man of Tomorrow*, wedi'i drefnu i'w ryddhau ar Orffennaf 9, 2027.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2025
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
UniProt

Cronfa ddata o wybodaeth ynghylch proteinau pob organeb fyw a firysau yw **UniProt**. Mae'n cynnwys gwybodaeth am swyddogaeth a strwythur proteinau yn ogystal â dolenni i gronfeydd data perthnasol eraill. 

Fe'i crëwyd trwy gyfuno cronfeydd data Swiss-Prot, TrEMBL a PIR-PSD. Fe'i cynhelir gan gonsortiwm UniProt a ffurfiwyd yn 2002, sy'n cynnwys sawl sefydliad biowybodeg Ewropeaidd a sefydliad o Washington, D.C., Unol Daleithiau America.

## Dolenni allanol
* 

Categori:Cronfeydd data ar-lein
Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Categori:Sefydliadau 2002
HomoloGene

Gwasanaeth a ddarperir gan y United States National Center for Biotechnology Information (NCBI) yw **HomoloGene**, sy'n cyflenwi gwybodaeth am homologau sy'n bodoli ar gyfer genyn penodol mewn gwahanol rywogaethau. 

Peidiodd yr adnodd hwn â gwneud diweddariadau yn 2014. Mae HomoloGene bellach allan o ddyddiad.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* HomoloGene 

Categori:Cronfeydd data ar-lein
Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Categori:Geneteg
Protein Data Bank

Cronfa ddata ar gyfer data strwythurol tri dimensiwn moleciwlau biolegol mawr fel proteinau ac asidau niwclëig yw **Protein Data Bank** (**PDB**). Mae'n cael ei oruchwylio gan y Worldwide Protein Data Bank (wwPDB). Ceir y data strwythurol hwn o ddulliau arbrofol fel crisialograffeg pelydr-X, sbectrosgopeg NMR, a microsgopeg electron cryogenig. Caiff yr holl ddata a gyflwynir ei adolygu, ac unwaith y bydd wedi'i gymeradwyo, caiff ei ddarparu am ddim ar y We. Darperir mynediad byd-eang i'r data gan wefannau sefydliadau sy'n aelodau o wwPDB.

## Dolenni allanol
* 

Categori:Cronfeydd data ar-lein
Categori:Cronfeydd data gwyddonol
Parasite (ffilm 2019)

Ffilm ddrama-gomedi llawn cyffro gan y cyfarwyddwr Bong Joon Ho yw ***Parasite*** a gyhoeddwyd yn 2019. Fe'i cynhyrchwyd gan Kwak Sin-ae, Moon Yang-kwon, Bong Joon Ho a Jang Young-hwan yn Ne Corea. Lleolwyd y stori yn Seoul. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Coreeg a hynny gan Bong Joon Ho
a Han Jin-won. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan Jung Jae-il. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw 	Song Kang-ho, Lee Sun-kyun, Cho Yeo-jeong, Choi Woo-shik, Park So-dam a Jang Hye-jin. Mae'r ffilm yn 110 munud o hyd. 

Hong Kyung-pyo oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Yang Jin-mo.

Cafodd y ffilm ei dangos am y tro cyntaf ar 21 Mai 2019 yng Ngŵyl Ffilm Cannes, lle daeth y ffilm gyntaf o Gorea i ennill ei phrif wobr, y ''Palme d'Or''.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2019. Dyma oedd y ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno.

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau comedi o Dde Corea
Categori:Ffilmiau llawn cyffro o Dde Corea
Categori:Ffilmiau Coreeg
Categori:Ffilmiau o Dde Corea
Categori:Ffilmiau 2019
Categori:Ffilmiau a olygwyd gan Yang Jin-mo
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Seoul
ArXiv

Storfa ddigidol ar gyfer cyfnewid erthyglau gwyddonol yw **arXiv**, sy'n cyflwyno canlyniadau ymchwil ym meysydd ffiseg, mathemateg, cyfrifiadureg, ystadegaeth, mathemateg ariannol, bioleg, peirianneg drydanol a gwyddor systemau, ac economeg. Mae'r papurau'n cael eu cymeradwyo i'w postio ar ôl eu cymedroli, er nad ydynt yn cael eu hadolygu gan gymheiriaid. Sefydlwyd arXiv.org ar 14 Awst 1991. Roedd wedi cyrraedd dwy filiwn o bapurau erbyn diwedd 2021. Erbyn Tachwedd 2024 roedd cyflwyniadau wedi cyflawni cyfradd o 24,000 o erthyglau newydd y mis.

Mae'r gair "arXiv" yn cael ei ynganu fel "archif"—mae'r X yn cynrychioli'r llythyren Roeg *chi* ⟨χ⟩.

Ers Medi 2011 mae Llyfrgell Prifysgol Cornell wedi cymryd cyfrifoldeb gweinyddol ac ariannol am weithredu a datblygu arXiv.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Dogfennau electronig
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Categori:Llyfrgelloedd digidol
Categori:Llyfrgelloedd yr Unol Daleithiau
Categori:Prifysgol Cornell
Categori:Sefydliadau 1991
Guardians of the Galaxy Vol. 3

Mae ***Guardians of the Galaxy Vol. 3*** (a farchnatawyd fel *Guardians of the Galaxy Volume 3*) yn ffilm archarwr Americanaidd o 2023 yn seiliedig ar dîm archarwyr Marvel Comics, Guardians of the Galaxy, a gynhyrchwyd gan Marvel Studios a'i dosbarthu gan Walt Disney Studios Motion Pictures. Dyma'r dilyniant i *Guardians of the Galaxy* (2014) a *Guardians of the Galaxy Vol. 2* (2017), a'r 32ain ffilm yn y Bydysawd Sinematig Marvel (MCU). 

Wedi'i ysgrifennu a'i gyfarwyddo gan James Gunn, mae'n cynnwys cast ensemble sy'n cynnwys Chris Pratt, Zoe Saldaña, Dave Bautista, Karen Gillan, Pom Klementieff, Vin Diesel, Bradley Cooper, Will Poulter, Sean Gunn, Chukwudi Iwuji, Linda Cardellini, Nathan Fillion, a Sylvester Stallone. 

Yn y ffilm, mae'r Guardians eraill yn rasio i achub bywyd Rocket (Cooper) rhag ei ​​greawdwr, yr High Evolutionary (Iwuji), sy'n wyddonydd estron sy'n ceisio perffeithio'r bydysawd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2023
Categori:Ffilmiau lliw
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Newid Aelwyd (sioe)

Sioe gerdd a grëwyd gan Gruffudd Jones a Catrin Edwards ar gyfer Hwyl a Fflag ym 1987 ydi ***Newid Aelwyd***. Llwyfannwyd y sioe yn yr un flwyddyn gyda Richard Elfyn, Morfudd Hughes, Sioned Mair, Olwen Medi, Tom Richmond, Beth Robert a Gwyn Vaughan yn rhan o'r cast. Cyfarwyddwyd y sioe gan Wyn Bowen Harries. Roedd y sioe wedi'i selio ar lwybrau'r sipsi Cymraeg, y Romani.

## Caneuon 
# *Medde Nhw*
# *Fôt ffor Jean*
# *Newid Aelwyd*
# *Melltith!*
# ''Yn yr hen fyd 'ma*
# *Mam wyt ti yna?*
# *Duw Cariad Yw*
# *Cymer Hwn*
# *Yng Nghanol y Nos*
# *Dwy Chwaer''

Cyfansoddwyd y caneuon a'r geiriau gan Catrin Edwards, onibai am *Duw Cariad Yw,* geiriau gan Catrin Edwards a Dyfan Roberts. Trefniant cerddorol a chynhyrchu Catrin Edwards a Geraint Cynan. Cerddorion : Geraint Cynan, Dafydd Dafis, Catrin Edwards, Richard Eldridge a Ray Jones.

## Cefndir 
"Dan ni'n hoff o feddwl bod elfen o'r sipsiwn ynom i gyd, ond anaml iawn y mae'n rhaid i ni wynebu'r dewis rhwng glynu i'n rhigolau saff neu ddilyn llwybrau'r Romani. Dyma'r dewis a ddaw i ran un o gymeriadau *Newid Aelwyd* a chaiff flas hefyd ar ragfarnau cymdeithas ynglŷn â'r sipsiwn."

## Cynyrchiadau nodedig 
Bu'r sioe ar daith gyda Hwyl a Fflag rhwng 29 Ebrill a 26 Mai 1987. Cyfarwyddo Wyn Bowen Harries; cynllunydd Jacqueline Gunn; goleuo Peter Zygadlo; coreograffi Dylan Davies; rheolaeth llwyfan Wyn Ifan Williams, Amlyn Hedd; sain Graham Jones; gwisgoedd Frances Bryant; seiri Buckley Wyn Jones, Andrew Davies; cyhoeddusrwydd Elwyn Williams.

## Casét 
Rhyddhawyd casét o'r sioe gan Sain yn yr un flwyddyn o dan yr un enw, *Newid Aelwyd*.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Cerdd Cymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1980au
Android

:''Mae'r erthygl yma am y bod dynol artiffisial. Am ystyron eraill, gweler Android (gwahaniaethu).

Robot neu greadur artiffisial arall sydd ag ymddangosiad bod dynol yw **android**. Yn hanesyddol, dim ond ym maes ffuglen wyddonol yr oedd androidau'n bodoli ac fe'u gwelwyd yn aml fel cymeriadau mewn ffilm a theledu, ond mae datblygiadau diweddar mewn technoleg robotiaid wedi caniatáu dylunio robotiaid dynol swyddogaethol a realistig.

Categori:Robotiaid
Android (gwahaniaethu)

Gallai **Android** gyfeirio at:

* Android, robot sydd ag ymddangosiad bod dynol
* Android, system weithredu ar gyfer ffonau symudol a thabledu

* *Android*, ffilm gwyddonias 1982

----
Blade Runner 2049

Ffilm wyddonias sy'n cynnwys elfennau o *film noir* gan y cyfarwyddwr Denis Villeneuve yw ***Blade Runner 2049*** a gyhoeddwyd yn 2017. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan Hampton Fancher a Michael Green. Cyfansoddwyd y cerddoriaeth gan Hans Zimmer a Benjamin Wallfisch.

Mae'r ffilm yn ddilyniant i *Blade Runner* (1982), ac yn darlunio digwyddiadau pellach mewn dyfodol dystopiaidd lle mae androidau yn gyffredin.

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Ryan Gosling, Harrison Ford, Ana de Armas, Sylvia Hoeks, Robin Wright, Mackenzie Davis, Carla Juri, Lennie James, Dave Bautista a Jared Leto. 

Roger Deakins oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan Joe Walker sydd ymhlith y golygyddion mwyaf toreithiog.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 2017. Dyma oedd y ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Denis Villeneuve ar 3 Hydref 1967 yn Bécancour. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1994 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Université du Québec à Montréal.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Denis Villeneuve nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q548823.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 2017
Nansi Pritchard

Nofelydd a dramodydd Cymraeg o ardal y Sarnau, Bala, yw **Nansi Pritchard**. Cyhoeddodd nifer o nofelau a dramâu Cymraeg, yn ogystal ag addasu a throsi llyfrau i blant ac oedolion. Bu hefyd yn rhan o'r tîm gwirfoddol a gychwynodd Awen Meirion yn y 1970au.

## Cyhoeddiadau 
* *Celwyddau Distawrwydd*
* *Pwy wnaeth y bore?*
* *Y Bwgarth*
* *Y Fisgeden Fawr*
* *A Gwrandawodd y Môr*
* *Hunllef Huws* (1981) (drama Cyfres y Llwyfan)
* *Dros Ben Llestri* (1984) (drama Cyfres y Llwyfan)

* *Salŵn Sal* (1985) (drama Cyfres y Llwyfan)
## Cyfeiriadau
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelwyr Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o'r Bala
Mamie Noel Jones

Cerddor, pianydd a chyfeilydd Triawd y Coleg oedd **Mamie Noel Jones** (20 Rhagfyr 1912 – 2003) yn enedigol o’r Felinheli. Ei henw llawn oedd **Mary J. O. Jones** ond roedd yn cael ei hadnabod gan ei henw llwyfan. Ar wahân i gyfeilio i Driawd y Coleg roedd hi hefyd yn chware rhan blaenllaw yn natblygiad teledu trwy gyfrwng y Gymraeg. Roedd hi'n cyfeilio ar lawer o raglenni plant cynnar y BBC megis *Tedi Twt* ac ar raglenni cerddorol i rai o unawdwyr blaenaf Cymru. Enillodd raddau cerddorol y LRAM [Licentiate of the Royal Academy of Music] a'r ARCM [Associate of the Royal College of Music]. Hi hefyd oedd un o gyfeilyddion swyddogol Eisteddfod Ryngwladol Llangollen ac yn hyfforddi plant i ganu'r piano. 

## Bywyd personol 
Priododd Robert G Wilson Roberts ym 1944, er iddi barhau i gael ei hadnabod fel "Miss Mamie Noel Jones".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Cerddorion o Gymru
Categori:Pobl o Arfon
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Uncle Tom's Cabin (ffilm 1913)

Ffilm ddrama heb sain (na llais) gan y cyfarwyddwr Otis Turner yw '''''Uncle Tom's Cabin''''' a gyhoeddwyd yn 1913. Fe'i cynhyrchwyd yn Unol Daleithiau America. Lleolwyd y stori yn Kentucky. Sgwennwyd y sgript wreiddiol gan Allan Dwan. 

Y prif actorion yn y ffilm hon yw Harry A. Pollard, Iva Shepard, Margarita Fischer a Gertrude Short. Cafodd ei ffilmio mewn du a gwyn. Gan fod y ffilm wedi ei chyhoeddi dros 95 mlynedd yn ôl, mae yn y parth cyhoeddus.

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1913. Ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn honno oedd *Raja Harishchandra* sef ffilm fud o India gan Dadasaheb Phalke.

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm Otis Turner ar 29 Tachwedd 1862 yn Oakford a bu farw yn Los Angeles ar 9 Mawrth 2014.

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd Otis Turner nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{

 ?item wdt:P57 wd:Q2467839.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,P364:Iaith wreiddiol,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd
Categori:Ffilmiau du a gwyn o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau drama o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau mud o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1913
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Kentucky
Etifedd y Glyn

Nofel gan Emyr Humphreys yw '''''A Man's Estate''''' a gyhoeddwyd ym 1955, ac a gyfieithwyd i'r Gymraeg fel ***Etifedd y Glyn*** ym 1981 gan W. J. Jones (Gwilym Fychan). Addaswyd y nofel i gyfres deledu ar S4C ym 1994, o dan yr enw *Brodyr a Chwiorydd*, a'i chyfarwyddo gan fab yr awdur, Siôn Humphreys a'i gwmni cynhyrchu, Ffilmiau Bryngwyn. Saga teuluol sydd yma rhwng brodyr a chwiorydd dros etifeddiaeth ystad eu tad, "Y Glyn".

## Disgrifiad 
Un o brif gymeriadau'r nofel yw'r wraig ddi-briod 35 oed Hannah Ellis, sy'n dal i fyw ar fferm y teulu, "Y Glyn", yng Nghymru, lle cafodd ei magu gan ei mam a'i llysdad, dyn gormesol â gafael bwerus ar y gymdogaeth. Gan garu ei gwlad, ond eto'n ddig at egotistiaeth ei theulu, mae hi'n hiraethu am ddychweliad ei brawd Philip, sydd wedi'i alltudio ers amser maith, gan gredu y bydd yn ei hachub o'r bodolaeth drist hon. Ond ychydig a sylweddola Hannah fod dyfodiad Philip ar fin digwydd, a'i fod i gyhoeddi newidiadau enfawr wrth iddo, heb yn wybod iddo, danio nwydau a chryfderau cymuned anarferol o gydblethedig.

## Addasiadau 
Addaswyd y nofel Gymraeg yn gyfres deledu i S4C ym 1994 o'r enw *Brodyr a Chwiorydd*. Darlledwyd ar S4C rhwng 3 a 24 Ebrill 1994.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o nofelau i'r Gymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1955
Categori:Nofelau 1955
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymraeg am Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1981
Brodyr a Chwiorydd (cyfres deledu)

Cyfres ddrama 4 pennod gan Ffilmiau Bryngwyn yw ***Brodyr a Chwiorydd*** a ddarlledwyd ar S4C ym 1994. Mae'r gyfres yn addasiad o'r nofel *Etifedd y Glyn* gan Emyr Humphreys, a mab y llenor Siôn Humphreys oedd yn cynhyrchu a chyfarwyddo'r ffilm. Saga teuluol a geir yn y gyfres rhwng brodyr a chwiorydd un teulu, sy'n cwffio dros etifeddiaeth ystad eu tad, "Y Glyn". Yn wahanol i'r nofel, roedd y gyfres yn dilyn 4 cymeriad, [Philip, Hannah, Alis a Mary] un ymhob pennod, gyda'r cyfan yn cyd-blethu er mwyn egluro cymhlethdod y teulu. 

## Cymeriadau 
* Philip - Bryn Fôn
* Mary - Elliw Haf
* Alis - Nia Williams
* Hannah - Bethan Dwyfor
* Vavasor - John Ogwen
* Gwendoline - Sian Wheldon
* Idris - Huw Garmon
* John Nead - Arwel Gruffydd
* Margaret - Buddug Povey
* Milwr - Gerallt Llywelyn
* Dr Prichard - Dafydd Dafis
* Winnie - Gwenno Elis Hodgkins
* Ffrankie - Rhys Richards
* Bill - Gwyn Vaughan
* Miss Aster - Rhian Cadwaladr
* Kate - Llinos Clwyd
* Doris - Manon Prysor
* Richard Dafis - Guto Roberts
* Meistr - Michael Povey
* Mr Mannie - Yoland Williams
* Hannah 6 oed - Victoria Steadman

## Cynhyrchu 
Ffilmiwyd llawer o'r golygfeydd ym mhlasdy'r Faenol, ger Y Felinheli, lleoliad poblogaidd iawn o ran ffilmio dramâu a ffilmiau ar gyfer S4C.

* Colur - Meinir Jones Lewis
* Gwisgoedd - Maria Price
* Cynllunydd - Jock Scott
* Sain - Simon Fraser / Mike Turner.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu teledu Cymraeg y 1990au
Categori:Cyfresi drama S4C
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Ali Kent

Mae **Alison Elizabeth Kent** (ganwyd yn Abertawe, 13 Tachwedd 1960) yn aelod o Gynulliad Deddfwriaethol Gorllewin Awstralia (*Western Australian Legislative Assembly*) ar gyfer ardal etholiadol Kalgoorlie dros Blaid Lafur Awstralia. Enillodd ei sedd yn etholiad talaith Gorllewin Awstralia yn 2021 gyda gogwydd o 18.9% yn erbyn ymgeisydd presennol y Blaid Ryddfrydol. Cafodd ei hailethol yn etholiad 2025. Ei sedd hi oedd y sedd olaf ond un i'w chyhoeddi.

Hi oedd Llefarydd Dros Dro'r Cynulliad Deddfwriaethol o 4 Mai 2021 i 17 Rhagfyr 2024 ac roedd yn Ddirprwy Lefarydd o 8 Ebrill 2025.

Ymfudodd Ali Kent i Awstralia o Abertawe, Cymru ar 26 Ebrill 1989. Cyn ei hethol, roedd Caint yn llywydd Canolfan Gofal Iechyd Merched Goldfields.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Gwleidyddion o Awstralia
Categori:Ymfudwyr o Gymru i Awstralia
Alice Jane Jones

Roedd **Alice Jane Jones** (23 Hydref 1908 – 27 Mai 1971) yn ddyddiadurwraig Gymreig, a aned yn Nylife, Powys. Mae ei dyddiaduron yn cwmpasu cyfnod o'r 1960au yn bennaf, ac wedi'u cadw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru fel rhan o gasgliad *Papurau Alice a Glyn Jones*.

Mae ei gwaith ysgrifenedig yn cynnwys dyddiaduron personol, gohebiaeth, a sylwadau ar fywyd bob dydd yng Nghymru yn ystod yr 20g.

## Personol
Roedd hi'n briod â'r awdur Glyn Jones a sgwennai yn Saesneg, ac fe'i gelwid hi weithiau wrth y llysenw *Alsie*. Ganed Glyn ar 28 Chwefror 1905 ym Merthyr Tudful. Roedd yn un o sylfaenwyr llenyddiaeth "Anglo-Welsh" ac ysgrifennodd sawl gwaith nodedig gan gynnwys *The Valley, The City, The Village* (1956), *The Learning Lark* (1960) a *The Island of Apples* (1965). Bu'n dysgu yn ysgolion lleol ac yn byw yn ardaloedd Roath a Cathays. Roedd yn aelod gweithgar o gymuned lenyddol y ddinas ac yn ffrind i awduron fel Dylan Thomas.

Bu farw ar 27 Mai 1971 a chafodd ei chladdu ym mynwent Eglwys Sant Tegfan, Llandegfan, Ynys Môn.

### Gweler hefyd 
* Glyn Jones (awdur)
* Llyfrgell Genedlaethol Cymru
* Dyddiaduron Cymreig

### Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Dyddiadurwyr
Ffilmiau Eryri

Cwmni cynhyrchu rhaglenni a ffilmiau ar gyfer S4C a BBC Cymru oedd **Ffilmiau Eryri**, wedi'i sefydlu gan Norman Williams, John Ogwen a Dafydd Huw Williams ym 1982. Lleolwyd y cwmni yn wreiddiol ym Mron Castell, Bangor cyn symud i Hen Ysgol Aberpwll, Y Felinheli. Bu'n weithredol hyd nes i'r cwmni gyfuno gyda chwmni cynhyrchu Tonfedd ynghanol y 1990au, i greu Tonfedd Eryri. Yn 2005, unodd Tonfedd Eryri gyda Cwmni Da yng Nghaernarfon. Ffilmiau Eryri fu'n cynhyrchu rhai o raglenni, ffilmiau a chyfresi drama cynnar mwyaf llwyddiannus S4C megis *O.M*, *Jabas*, *Traed Mewn Cyffion, Lois, A55, Tydi Bywyd yn Boen* a *Minafon* i enwi ond ychydig. 

## Cefndir 
bawd|Logo cynnar y cwmni
Wedi sefydlu S4C ym mis Tachwedd 1982, roedd angen am gynyrchiadau Cymraeg i lenwi'r sianel. Gwelwyd sawl Cynhyrchydd a Chyfarwyddydd oedd wedi arfer gweithio i BBC Cymru a HTV yn mynd ati i sefydlu eu cwmnïau cynhyrchu unigol, er mwyn derbyn comisiynau i gynhyrchu rhaglenni ar gyfer y sianel.

## Cynyrchiadau 
* *Tra bydd Rygarug yn Nythu* (1983) - comedi gan Huw Roberts ''*
* *Y Wers Nofio* (1983) gan Ifor Wyn Williams *
* *Ar Lan y Môr (1985)
*
* *Minafon'' (1985-1989) (4 cyfres) gan Eigra Lewis Roberts - [cyfres 1 dan ofal Alan Clayton cyn i Ffilmiau Eryri gymeryd yr awennau o'r ail gyfres ymlaen]
* *Ffair Dan Gap* (1986) - cwis
* *Jabas* (1988-1991) (2 gyfres a ffilm) gan Penri Jones - ennill Gwobr *Ysbryd yr Ŵyl* yn yr Ŵyl Ffilm Geltaidd 1989
* *Tywyll Heno* (1986) addasiad John Ogwen o nofel Kate Roberts
* *Abwyd* (1986) gan Eurig Wyn 
* *O.M* (1990) - cyfarwyddwr Emlyn Williams
* *Traed Mewn Cyffion* (1991) *- addasiad John Ogwen o nofel Kate Roberts*
* *Tydi Coleg yn Gret*  (1992-1994) (2 gyfres) - cyfarwyddwr Tim Lyn
* *Sgwâr y Sgorpion* (1993) ffilm yn seiliedig ar waith gan Dafydd Huws
* *I Dir Drygioni* (1993) (2 gyfres) - dramâu unigol.
** *Y Nawfed Ach* 

** *Tawel Fan* (1993)
** *Cegin y Cythral* (1993) [enw gwreiddiol *Y Bitsh*] gan Dafydd Huws
** *British Guiana 1856* [enw gwreiddiol *Stamp*]

* *A55* (1994-1996) (3 cyfres) gan Geraint Jones
* *Breuddwyd Roc a Rôl* (1995) ffilm
* *Phwoar!* (1997) - cyfres ddogfen
* *Lois* (1998) gan Dewi Wyn Williams 

## Cyfeiriadau 
Categori:Cwmnïau cyfryngau Cymru
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn yr 1980au
Categori:Sefydliadau 1982
Categori:Dadsefydliadau 2005
Angela Rayner

Mae **Angela Rayner** (ganwyd  **Bowen,** 28 Mawrth 1980) yn wleidydd ac undebwr llafur o Loegr a wasanaethodd fel Dirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig ac Ysgrifennydd Gwladol dros Dai, Cymunedau a Llywodraeth Leol o Orffennaf 2024 i Fedi 2025. Hi oedd dirprwy Arweinydd y Blaid Lafur o 2020 i 2025. Mae hi'n Aelod Seneddol (AS) Llafur a Chydweithredol dros Ashton-under-Lyne ers 2015. 

Cafodd Rayner ei geni yn Stockport, lle mynychodd Ysgol Gyfun Avondale.  Cafodd ei magu ar ystâd gyngor. Roedd ei mam, Lynn, yn un o 12 o blant i rieni di-waith. Gadawodd Angela yr ysgol yn 16 oed tra'n feichiog a heb unrhyw gymwysterau. Yn ddiweddarach, hyfforddodd mewn gofal cymdeithasol yng Ngholeg Stockport a gweithiodd fel gweithiwr gofal. Yn y diwedd, daeth yn gynrychiolydd undeb llafur o fewn Unison. Cafodd ei dewis yn ymgeisydd yn etholaeth Ashton-Under-Lyne yn 2014. Cafodd ei hethol i'r sedd yn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015. 

Safodd yn llwyddiannus i fod yn ddirprwy arweinydd y Blaid Lafur yn 2020. Mae hi ar asgell chwith y blaid. Yn 2022 gwrthododd ymddiheuro am alw aelod seneddol o Geidwadwr yn "scum". Newidiodd ei meddwl yn ddiweddarach ac ymddiheurodd. Yn dilyn buddugoliaeth Llafur yn etholiad cyffredinol 2024, ymunodd Rayner â'r llywodraeth a chafodd ei phenodi'n Ddirprwy Brif Weinidog, hi oedd yr ail fenyw yn unig i ddal y swydd. Daeth hi hefyd yn Ysgrifennydd Gwladol dros Dai, Cymunedau a Llywodraeth Leol gan Starmer yn ei lywodraeth. Ymddiswyddodd o'r Llywodraeth ar 5 Medi 2025 ar ôl i adroddiad ddod i'r casgliad nad oedd hi wedi talu digon o dreth stamp wrth brynu tŷ.  

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Katharine, Duges Caint

Roedd **Katharine, Duges Caint** (ganwyd **Katharine Lucy Mary Worsley**; 22 Chwefror 1933 – 4 Medi 2025) yn aelod o deulu brenhinol Prydain. Roedd hi'n briod â'r Tywysog Edward, Dug Caint, ŵyr i Siôr V. Roedd hi'n gweithio i elusen ac roedd hi'n un o aelodau mwyaf poblogaidd y teulu brenhinol.  Roedd hi'n adnabyddus am ei steil perffaith.

Cafodd Katharine Lucy Mary Worsley ei geni yn Neuadd Hovingham, Swydd Efrog, y pedwerydd plentyn a'r unig ferch i Syr William Worsley, 4ydd Barwnig, a'i wraig Joyce Morgan Brunner (1895–1979), unig ferch Syr John Brunner, 2il Farwnig.   Bedyddiwyd hi yn Eglwys yr Holl Saint, Hovingham. 

Cafodd Worsley ei haddysg yn Ysgol y Frenhines Margaret, Efrog, ac yn Ysgol Runton Hill yng Ngogledd Norfolk. Yn yr ysgol yna, cyflwynwyd cerddoriaeth iddi, a dysgwyd iddi chwarae'r piano, yr organ a'r ffidil . Drwy gydol ei bywyd fel oedolyn, cerddoriaeth oedd un o'i diddordebau arbennig.  

Roedd ei haddysg ffurfiol yn gyfyngedig iawn. Yn ddiweddarach, gweithiodd am gyfnod mewn cartref plant yn Efrog a gweithiodd mewn ysgol feithrin yn Llundain.  Aeth i Rydychen i astudio yn Ysgol Miss Hubler, 22 Stryd Merton,  lle roedd hi'n un o wyth disgybl. 

Cyfarfu Worsley â'r Tywysog Edward, mab hynaf y Tywysog George, Dug Caint, a'r Dywysoges Marina o Wlad Groeg a Denmarc, tra roedd yn byw yng Ngwersyll Catterick .  Ar 8 Mehefin 1961, priododd y cwpl yn Eglwys Gadeiriol Efrog.  (Roedd y Dywysoges Anne yn un o'r morwynion priodas.)
* Yr Arglwydd Nicholas Windsor (ganwyd 25 Gorffennaf 1970)

Roedd ganddi ddeg o wyrion ac wyresau.

Cafodd y Dduges gamesgoriad ym 1975    Wedi hynny, dioddefodd o iselder difrifol. Dywedodd ei fod wedi ei helpu i ddeall menywod eraill oedd wedi dioddef yr un colledion  gan ddod y cyntaf o aelodau teulu brenhinol Prydain i wneud hynny mewn dros 300 mlynedd.  Cafodd ganiatâd y Frenhines, Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig. 

Penderfynodd y Dduges yn 2002 beidio â defnyddio'r arddull "Ei Huchelder Brenhinol". Gostyngodd ei dyletswyddau brenhinol hefyd. O hynny ymlaen, roedd hi'n cael ei hadnabod yn anffurfiol fel Katharine Kent, neu Katharine, Duges Caint, er bod ei steil ffurfiol yn parhau i fod yn Ei Huchelder Brenhinol Duges Caint.  Parhaodd hi i ymddangos mewn digwyddiadau mawr gan gynnwys priodas y Tywysog William a Catherine Middleton yn 2011 a phriodas y Tywysog Harry a Meghan Markle yn 2018.   Ni fynychodd angladd y Frenhines Elisabeth II yn 2022 na choroni'r Brenin Siarl III yn 2023. 

Bu farw'r Dduges ym Mhalas Kensington ar 4 Medi 2025, yn 92 oed. 

## Cyfeiriadau 
Categori:Tŷ Windsor
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Genedigaethau 1933
William Owen (Gwilym Gwyrfai)

Llenor Cymraeg ac enillydd Y Fedal Ryddiaith ddwywaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol oedd **William Owen** (ganwyd 1891). Yn enedigol o Bangor, bu'n byw yn Stockport, Manceinion ac yr oedd yn gyn deithiwr masnachol. Derbyniodd ei addysg yn Ysgol Glanadda. Symudodd i Fanceinion pan oedd yn 16 oed. Bu'n aelod o Y Ford Gron yn y ddinas.

Enillodd Y Fedal Ryddiaith am y tro cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959 ac yna'n Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelli 1962 pan oedd yn 71 oed.

Roedd ganddo un ferch, Margaret oedd hefyd yn llenor.

## Cyhoeddiadau 
* *Bu farw Ezra Bebb* (1963)
**Pen y Dalar* (1960)
## Cyfeiriadau
Categori:Dramodwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1891
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Tegwared y Bais Wen

Arglwydd Trefdraeth, Ynys Môn, a mab naturiol Llywelyn Fawr, Tywysog Aberffraw oedd **Tegwared y Bais Wen ap Llywelyn** neu **Tegwared y Baiswen** (tua 1195 - wedi 1235) Ei fam oedd merch o'r enw Crysten. Ganwyd ef rhwng 1195 a 1210, a bu'n gadfridog ym Myddin Cymru yn oes aur Llywelyn Fawr. Mae'r enw 'Y bais wen' yn cyfeirio at ei arfbais (fel y dangosir i'r dde). Mae'r enw 'pais' fel arfer yn cyfeirio at ddilledyn ond yma mae'n cyfeirio at arfbais ('arf-bais') y teulu.

Daliodd Arglwyddiaeth Trefdraeth, Ynys Môn, lle bu ei ddisgynyddion yn byw am y 600 mlynedd nesaf. 

Cofnodir iddo gael ei fagu gan Ednyfed Fychan, Distain (Saesneg: *Seneschal*) ei dad. Roedd y system hon o fagu plant mewn grwpiau teuluol (a elwir yn *fod*) yn arfer cyffredin ymhlith uchelwyr Cymru yn yr Oesoedd Canol. Ceir cofnodion sy'n dangos i hyn ddigwydd ymhlith teuluoedd fferm hyd at y 1700au mewn rhannau o Eryri. Priododd Tegwared merch Ednyfed, sef Gwenlian ferch Ednyfed Fychan yn ddiweddarach a chawsant y plant canlynol:

* Hywel ap Tegwared
* Angharad ferch Tegwared
* Arddun ap Tegwared
* Tegwared Fychan ap Tegwared (ganwyd tua 1250)

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Llinach Aberffraw
Categori:Oes y Tywysogion
Categori:Pobl y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Swyddogion ym Myddin Cymru
Arwel Jones

Actor, canwr, cyfansoddwr, athro ac un o aelodau'r grŵp Hogia'r Wyddfa yw **Arwel Jones **(ganwyd 29 Medi 1942) [neu **Griffith Arwel Jones**]. Fel actor, ymddangosodd mewn amrywiaeth o ddramâu ar S4C gan gynnwys **Pobol y Cwm* *a'r ffilm gomedi '''Steddfod!, 'Steddfod!''. Cyfansoddodd y gerddoriaeth ar gyfer nifer o ganeuon Hogia'r Wyddfa gan gynnwys rhai o glasuron y grŵp fel 'Aberdaron' a 'Hwiangerddi' ar farddoniaeth Cynan a chaneuon poblogaidd fel 'Hen Bentre' Bach Llanbêr' a 'Llanc Ifanc o Lŷn.  Mae'n dad i'r cyn-gyflwynydd ac un o benaethiaid BBC Cymru, Dafydd Meredydd, a'r cynhyrchydd teledu Olwen Meredydd.

## Gyrfa 
Ganwyd a magwyd Arwel yn Gwenallt, Stryd Newton, Llanberis yn fab i Richard a Katie Jones. O Laniestyn yr hanai teulu ei dad, a symud oddi yno i Lanrug ble y sefydlodd y cwmni bysus Moduron Peris. Roedd ei fam yn gantores adnabyddus o Bethel, a chrwydrai'r teulu i ganu mewn eisteddfodau a chyngherddau drwy'r wlad, gan gynnwys rhaglenni cynnar y BBC ym Mangor a thaith i’r Unol Daleithiau America, pan oedd Arwel yn 9 oed.

Mynychodd Ysgol Dolbadarn, Llanberis ac yna Ysgol Brynrefail, Llanrug. Aeth i'r coleg yng Nghaerdydd i astudio ymarfer corff, ond bu'n rhaid iddo newid yn sgil gwaeledd, a dilyn cwrs mewn Cymraeg. Tra yn y coleg, ymwelai Myrddin Owen ac Elwyn Jones yn gyson â Chaerdydd, tra bod Arwel yn dychwelyd adref i Ddyffryn Peris, er mwyn bod yn rhan o driawd cychwynol ei gyfeillion, Triawd yr Wyddfa.

Bu'n athro yn Ysgol Llywelyn, Y Rhyl ac yn ei hen ysgol gynradd, Ysgol Dolbadarn, cyn ei benodi'n is-brifathro yn Ysgol Pen-y-bryn, Bethesda. Bu hefyd yn brifathro Ysgol Gynradd Gaerwen ac Ysgol y Bontnewydd ger Caernarfon.

Priododd â Carys, a ganwyd iddynt 2 o blant, ac yn 2025 roeddent yn byw ym Mhenisa'r Waun ers nifer o flynyddoedd.

Fel aelod o Hogia'r Wyddfa, mae Arwel wedi teithio'r byd gan ymweld ag Awstralia, Nigeria ac Unol Daleithiau America ac wedi canu ar rhai o lwyfannau amlwg Lloegr fel Neuadd Frenhinol Albert yn Llundain. Bu'n rhan o gynyrchiadau gyda Cwmni Theatr Cymru a sawl drama gerdd yn ardal Pwllheli.

## Oriel 

Delwedd:Hogia'r Wyddfa near the Llanberis village sign (1586559).jpg
Delwedd:Cemlyn Williams, Mayor of Caernarfon, presenting a special plaque to Hogia'r Wyddfa (1518157).jpg
Delwedd:Cemlyn Williams, Mayor of Caernarfon, presenting a special plaque to Hogia'r Wyddfa (1518149).jpg
Delwedd:Hogia'r Wyddfa near the Llanberis village sign (1586562).jpg
Delwedd:Y Casgliad Llawn, album cover.jpg
Delwedd:Record Cofio Cynan Hogia'r Wyddfa.PNG

## Cyfeiriadau 
Categori:Actorion Cymraeg
Categori:Cantorion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Pobl o Ddyffryn Peris