Ampersand

[bawd|250px|Yr ampersand wedi'i arddangos mewn arferol (chwith) ac [italig ffont. Yn y fersiwn italig gellir cydnabod y llythrennau * e * a * t *, yn y fersiwn arferol prin ddim.]]
bawd|250px|Tudalen o werslyfr 1863 yn arddangos yr wyddor. Sylwch ar y & fel y 27ain cymeriad.

Yr **ampersand** yw'r clymiad sy'n cynrychioli'r gair "a"/"ac", sef **&**.

## Hanes
Yn wreiddiol roedd yr arwydd yn cynnwys y llythrennau "et", sef Lladin am "a". Arferai’r llythrennau hyn fod yn amlwg yn yr arwydd, ond mae wedi esblygu dros amser yn symbol lle prin y gellir gwahaniaethu rhwng y llythrennau unedig. Mae'r enw "ampersand" yn deillio o'r geiriau "et per se &", a ddefnyddir ar ddiwedd llinynnau'r wyddor, sy'n golygu "a chan ei hun &"; defnyddiwyd y drefn "& per se et" hefyd; mae'r & yna ar unwaith yn dilyn cymeriadau eraill yr wyddor ac felly fe wnaethant chwarae gyda'r amwysedd: "ac mae hynny ynddo'i hun yn golygu" neu "ac ynddo'i hun et". Pasiwyd hyn gan y Saeson yng nghefn eu rhigymau wyddor i blant ar ffurf ac fel y cyfryw, a gafodd ei lygru yn ei dro yn "ampersand".

Ampersand Evolution.png|Datblygiad yr ampersand
Historical ampersand evolution.svg|Esblygiad yr ampersand dros hanes ysgrifennu

## Llawysgrifen
Prin iawn y'i defnyddir yn y Gymraeg gan fod y gair 'a' ond yn un nod, ond mae'n gyffredin yn yr iaith Saesneg ar gyfer y gair "and". Defnyddir yn fynych yn Saesneg fel talfyriad mwen arwyddion a logos, ond prin iawn mewn llawysgrifen bob-dydd gan ei fod yn anodd ei lunio. Gan fod yr arwydd awdurodol yn anodd i'w lunio, bydd unigolion, wrth ysgrifennu â llaw, yn symleiddio'r dyluniad i rhywbeth yn debyg i epsilon is-ddrôr ("lower case") fawr (**Ɛ**) neu'r rhifolyn **3** am yn ôl, gyda llinell fertigol ar ei ei hyd drosto. Dangosir yr ampersand hefyd fel **3** tu chwith gyda llinell fertigol uwch ei ben, neu islaw iddo, neu dot uwch ben neu islaw.

Ampersand Handwriting 1.jpg|Enghraifft 1af o ffordd gyffredin o ysgrifennu'r ampersand mewn llawysgrifen

Ampersand Handwriting 3.jpg|Ail enghreifft o lawysgrifen ampersand

Ampersand Handwriting 2.jpg|Esiampl o'r arwydd "plws" yn cael ei defnyddio fel ampersand, i olygu 'and' ('does dim angen defnyddio'r ampsersand yn y Gymraeg)

## Defnydd mewn gwyddoniaeth gyfrifiadurol
* Mewn Cyfrifiadureg, defnyddir yr ampersand mewn sawl ffordd, fel arfer mae'n gysylltiedig â'r ystyr wreiddiol.

* Mewn rhai ieithoedd rhaglennu, defnyddir ampersand sengl neu ddwbl i ffurfio perthynas resymegol ("Logical conjunction"). Felly mae'r ymadrodd
::x >= 10 && x   
: yn golygu bod x yn fwy na neu'n hafal i 10 ac yn llai nag 20.

* Yn yr ieithoedd C, Objective-C, C++ a C#, defnyddir yr ampersand i nodi cyfeiriad cof newidyn penodol ("memory address").

* Wrth ysgrifennu symbolau mewn tudalennau HTML, defnyddir yr ampersand fel rhagddodiad mewn endid HTML ("Numeric character reference") Felly mae
::`&amp;copy; &amp;euro; &amp;auml;`
: yn arddangos fel © € ä

* Gellir fformatio'r ampersand ei hun yn HTML:
:"Numeric character reference": `&amp;amp;` (degol: `&amp;#38;`hecsadegol: `&amp;#x26;`)

* Ar rai systemau cyfrifiadurol hŷn (er enghraifft microgyfrifiadur y BBC) defnyddiwyd yr ampersand fel rhagddodiad ar gyfer rhifau hecsadegol. Yr ymadrodd `&00FF` yna sefyll am y rhif 255.

* Yn yr Iaith tagio TeX, defnyddir yr ampersand i nodi tabiau. Gellir fformatio'r ampersand ei hun yn TeX gyda `\&`.

* Defnyddir yr ampersand yn aml yn Access fel mwgwd mewnbwn. Mae ampersand yn yr achos hwn yn golygu bod yn rhaid i chi nodi cymeriad neu le ar hap gorfodol.

## Cyfeiriadau
Categori:Clymlythrennau
Categori:Symbolau rhesymeg
Categori:Symbolau teipograffeg