open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helen Oxenbury

Darlunydd llyfrau plant Seisnig yw **Helen Gillian Oxenbury** (ganed 2 Mehefin 1938). Mae'n adnabyddus am ei gwaith ar nifer helaeth o lyfrau ac am ennill nifer fawr o wobrau am ei darlunio.

Magwyd Oxenbury yn Ipswich, Suffolk, Lloegr, Mae wedi mwynhau darlunio ers bu'n ifanc iawn, ac aeth ymlaen i fynychu coleg celf yn ei harddegau a gweithiodd yn Ipswich Repertory Theatre Workshop, yn cymysgu paent yn ei hamser sbar. Dechreuodd yrfa mewn theatr, ffilm a theledu. 
Priododd y darlunydd llyfrau plant John Burningham, a throdd hithau ei llaw at ddarlunio llyfrau plant hefyd. Mae'r pâr yn byw yng ngogledd Llundain.

Ym 1988, crëodd Oxenbury gyfres o lyfrau am fachgen bach drygionus o'r enw Tom, a'i gyfaill, tegan mwnci meddal o'r enw Pippo. Mae wedi dweud fod cymeriad Tom yn debyg iawn i gymeriad ei mab pan yr oedd ef yr oed hwnnw. Bu ei mab yn aml yn rhoi'r bai am ei ddrygioni ar y ci, yn yr un modd a byddai Tom yn rhoi'r bai ar Pippo. Mae gyrfa Oxenbury yn ymestyn dros 40 o flynyddoedd, ac mae'n dal i ddarlunio llyfreu plant hyd heddiw. Ei gwaith diweddaraf yw *The Growing Story* yn rhifyn Medi 2008 o gylchgrawn StoryBox a gyhoeddir gan Bayard Presse.

## Llyfryddiaeth 
Mae rhestr hir o'i gweithiau'n cynnwys:
*''The Quangle Wangle's Hat*, gan Edward Lear (enillydd Medal Kate Greenaway, 1969)
**The Dragon of an Ordinary Family*, gan Margaret Mahy (enillydd Medal Kate Greenaway, 1969)
**Cakes and Custard*, casgliad o rigymau plant a gasglwyd gan Brian Alderson, 1975
**We’re Going on a Bear Hunt*, by Michael Rosen (enillydd Nestlé Smarties Book Prize, 1989)
**Farmer Duck'', by Martin Waddell (enillydd Nestlé Smarties Book Prize, 1991; Illustrated Children's Book of the Year, British Book Awards, 1992)
**The Three Little Wolves and the Big Bad Pig*, gan Eugene Trivizas, 1993
**So Much*, by Trish Cooke (enillydd Nestlé Smarties Book Prize, 1994; Gwobr Kurt Maschler, 1994)
**I Can*, by Helen Oxenbury, 1995 (llyfr bwrdd i fabanod)
**Tickle, Tickle*, by Helen Oxenbury (enillydd Gwobr Booktrust Early Years, 1999)
**Alice’s Adventures in Wonderland*, gan Lewis Carroll (enillydd Medal Kate Greenaway, 1999)
**Big Momma Makes the World*, gan Phyllis Root (enillydd Boston Globe-Horn Book Award, 2003)
**Ten Little Fingers and Ten Little Toes*, gan Mem Fox, 2008

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan ei cyhoeddwyr, StoryBox 

Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Darlunwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Darlunwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Darlunwyr benywaidd o Loegr
Categori:Darlunwyr llyfrau plant o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion plant Saesneg o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Pobl a aned yn Suffolk
Cysyniad

Uned gwybyddol o *ystyr* - syniad haniaethol neu symbol meddyliol a ddiffinir weithiau fel "uned o wybodaeth", a grëir gan unedau eraill sy'n gweithredu fel ei nodweddion, yw **cysyniad**. Gan amlaf cysylltir cysyniad gyda chynrychiolaeth mewn iaith neu symbolaeth  megis ystyr unigol term.

Ceir damcaniaethau mewn athroniaeth gyfoes sy'n ceisio esbonio natur cysyniadau. Cynigia'r ddamcaniaeth gynrychioladol y meddwl fod cysyniadau yn gynrychioliadau meddyliol, tra bod damcaniaethau semantig o gysyniadau (sy'n tarddu o wahaniaeth Frege rhwng  cysyniad a gwrthrych) yn credu eu bod yn wrthychau haniaethol. Ystyrir syniadau yn gysyniadau, er nid yw cysyniadau o reidrwydd yn ymddangos yn y meddwl fel delweddau fel y gwna rhai syniadau. Ystyria rhai athronwyr cysyniadau yn gategori ontolegol hanfodol o fod.

## Cyfeiriadau

Categori:Meddwl
Categori:Metaffiseg
Categori:Rhesymeg
Categori:Semanteg
Idwal Robling

Pêl-droediwr amatur a sylwebydd chwaraeon o Gymro oedd **Idwal Robling** (1927 – 9 Mehefin 2011) a fu'n gweithio i'r BBC am dros 40 mlynedd yn sylwebu ar bêl-droed, rygbi'r gynghrair, pêl fas, a phaffio.

Dechreuodd ei yrfa gyda BBC Cymru yn y 1960au ac fe enillodd cystadleuaeth i fod yn rhan o'r tîm sylwebu ar gyfer Cwpan y Byd Pêl-droed 1970 gan guro Ian St John yn y rownd derfynol. Chwaraeodd Robling i dîm pêl-droed Olympaidd Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd 1952 yn Helsinki. Roedd hefyd yn gapten ar dîm pêl-droed amatur Cymru, a chwaraeodd i Lovell’s Athletic F.C. yng Nghasnewydd.

Yn y 1970au a'r 1980au roedd yn gyflwynydd rhaglenni fel *Sports Line UP* a *Sportfolio*, ac yn fwy diweddar roedd yn aelod o dîm cynhyrchu *Scrum V* ac *Y Clwb Rygbi*.

Bu ei ŵyr, Lewis Robling, yn chwarae rygbi i Ddreigiau Casnewydd Gwent.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Sylwebyddion chwaraeon
Lauren Harries

[280px|dde|bawd|Harries yn ymddangos ar *[After Dark (cyfres deledu)|After Dark* ar 23 Mawrth 1991, yn 12 oed]]
Gwraig sy'n enwog ar y cyfryngau yn y Deyrnas Unedig ydy **Lauren Harries** (ganed **James Charles Harries**  1978 yn Surrey, Lloegr). Pan yn blentyn fel James Harries, fe'i ystyriwyd yn arbenigwr ym maes hen greiriau, gan ymddangos ar nifer o raglenni teledu gan gynnwys *Wogan*.  Yn hwyrach yn ei bywyd, daeth Lauren Harries yn fwy adnabyddus fel dynes trawsrywiol. Mae hi bellach yn byw yng Nghaerdydd.

Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Pobl o Surrey
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl LHDT
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ron Nyswaner

Cyfarwyddwr ffilm a sgriptiwr o'r Unol Daleithiau ydy **Ronald L. Nyswaner** (ganed 5 Hydref 1956 yn Clarksville, Pennsylvania).

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol 
* Yahoo UK Movies

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr LHDT
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Sgriptwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Rhwyf plygedig

Ymarfer hyfforddi gyda phwysau sy'n targedu amrywiaeth o gyhyrau'r cefn yw'r **rhwyf plygedig** (Saesneg: *bent-over row*). Mae pa gyhyrau a ddefnyddir yn dibynnu ar ffurf. Yn aml, defnyddir y rhwyf plygedig er mwyn corfflunio a chodi pŵer. Fe'i ystyrir yn ymarfer da er mwyn cynyddu cryfder a maint.

## Offer
[bawd|Rhwyf plygedig un-fraich gyda [dymbel gan ddefnyddio mainc am gynhaliaeth.]] 
Ceir amrywiaethau i'r ymarfer hwn, yn dibynnu ai dymbel neu barbel a ddefnyddir:
**Rhwyf blygedig deulaw gyda barbel:* Defnyddia'r fersiwn hwn y ddwy fraich i godi barbel oddi ar y llawr i'r stumog mewn safle plygedig. Cedwir y dwylo yn bronodedig a'r cefn yn syth.
**Rhwyf blygedig deufraich gyda dymbel*: Newidir y barbel am ddau ddymbel, un ar gyfer bob llaw.
**Rhwyf blygedig unllaw gyda dymbel*: Yn aml gwneir yr ymarfer hwn gyda un llaw ac un pen-glin o'r un ochr o'r corff ar fainc gyda'r cefn yn syth ac yn gyfochrog i'r llawr, tra bod y llaw arall yn dal pwysau gyda'r fraich wedi'i hymestyn. Codir y pwysau i fyny tua'r clun nes fod y penelin yn plygu dros 90° ac mae'r hwmerws yn gyfochrog gyda'r cefn, yna fe'i ostyngir i'r safle gwreiddiol.
**Rhwyf plygedig unllaw gyda barbel*: Gwneir hyn bron yn yr un modd a'r dymbel unllaw, ond gydag ansefydlogrwydd bar hir.

 
## Cyfeiriadau
Categori:Codi pŵer
Categori:Ymarferion hyfforddi gyda phwysau
Palme d'Or

[bawd|''Palme d'Or* a roddir i *[Apocalypse Now* yng Ngŵyl Ffilm Cannes 1979]]
Y *'''Palme d'Or''''' yw'r wobr fwyaf a roddir yng Ngŵyl Ffilm Cannes ac fe'i rhoddir i gyfarwyddwr y ffilm orau yn y gystadleuaeth swyddogol. Cafodd ei sefydlu ym 1955 gan y gweithgor trefnu. Rhwng 1939 a 1954, y wobr uchaf oedd y **Grand Prix du Festival International du Film**. O 1964 tan 1974, cafodd ei newid unwaith eto am y **Grand Prix du Festival**.

## Enillwyr y ''Palme d'Or''
### Palme d'Or
* 1955 *Marty*
* 1556 *Le Monde du silence*
* 1958 Летят журавли (*Letyat zhuravli*; "Mae'r garannod yn hedfan")
* 1959 *Orfeu Negro*
* 1960 *La dolce vita*
* 1961 *Une aussi longue absence* a *Viridiana*
* 1962 *O Pagador de Promessas*
* 1963 *Il gattopardo*
### Grand Prix du Festival International du Film
* 1964 *Les Parapluies de Cherbourg*
* 1965 *The Knack … and How to Get it*
* 1966 *Un homme et une femme* a *Signore e signori*
* 1967 *Blowup*
* 1968 Dim gwobr oherwydd Terfysg Paris 1968
* 1969 *If …*
* 1970 *MASH*
* 1971 *The Go-Between
* 1972 *La classe operaia va in paradiso* a *Il caso Mattei*
* 1973 *The Hireling* a *Scarecrow*
* 1974 *The Conversation''
### Palme d'Or
* 1975 *Chronique des années de braise*
* 1976 *Taxi Driver*
* 1977 *Padre Padrone*
* 1978 ''L'albero degli zoccoli*
* 1979 *Apocalypse Now* a *Die Blechtrommel
* 1980 *All That Jazz* a *Kagemusha*
* 1981 *Człowiek z żelaza* ("Dyn o haearn")
* 1982 *Missing* a *Yol* ("Y Ffordd")
* 1983 *Narayama bushikō*
* 1984 *Paris, Texas*
* 1985 *Otac na službenom putu / Отац на службеном путу* ("Pan oedd Tad oddi cartref ar fusnes")
* 1986 *The Mission*
* 1987 *Sous le soleil de Satan*
* 1988 *Pelle erobreren*
* 1989 *Sex, Lies, and Videotape*
* 1990 *Wild at Heart*
* 1991 *Barton Fink*
* 1992 *Den goda viljan*
* 1993 *Bàwáng bié jī* ("Ffarwel fy ngordderch") a *The Piano*
* 1994 *Pulp Fiction*
* 1995 *Podzemlje / Подземље* ("Dan ddaear")
* 1996 *Secrets & Lies*
* 1997 ''Ta'm-e gīlā* ("Blas ceirios") a *Unagi* ("Y llysywen")
* 1998 Μια αιωνιότητα και μια μέρα (*Mia aioniotita kai mia mera*; "Eterniaeth a diwrnod")
* 1999 *Rosetta*
* 2000 *Dancer in the Dark*
* 2001 *La stanza del figlio*
* 2002 *The Pianist*
* 2003 *Elephant*
* 2004 *Fahrenheit 9/11*
* 2005 *L'Enfant
* 2006 *The Wind that Shakes the Barley*
* 2007 *4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile* ("4 mis, 3 wythnos a 2 ddiwrnod")
* 2008 *Entre les murs*
* 2009 *Das weiße Band, Eine deutsche Kindergeschichte*
* 2010 *Lung Bunmi Raluek Chat* ("Ewythr Boonmee sy'n gallu cofio ei fywydau blaenorol")
* 2011 *The Tree of Life*
* 2012 *Amour*
* 2013 ''La Vie d'Adèle*
* 2014 *Kış Uykusu'' ("Cysgu'r Gaeaf")
* 2015 *Dheepan*
* 2016 *I, Daniel Blake*
* 2017 *The Square*
* 2018 *Shoplifters*
* 2019 *Parasite
* 2020 dim gwobrau yn ystod Pandemig COVID-19
* 2021 *Titane*
* 2022 *Triangle of Sadness*
* 2023 *Anatomie d'une chute*
* 2024 *Anora*
* 2025 *It Was Just an Accident''

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilm yn Ffrainc
Categori:Gwobrau ffilm
Childs

Cyfenw yw **Childs**, a all gyfeirio at:

## Pobl
* Barney Childs (1926 - 2000), cyfansoddwr o'r Unol Daleithiau
* Barry and Sally Childs-Helton, cantor a cherddor o'r Unol Daleithiau
* Brevard Childs (1923 - 2007), ysgolhaig y Beibl
* Chris Childs (chwaraewr pêl-fasged) (ganed 1967), chwaraewr pêl-fasged o'r Unol Daleithiau
* Chris Childs (chwaraewr gitâr fâs) (ganed 1958), chwaraewr gitâr fâs Prydeinig
* Cupid Childs (1867 - 1912), chwaraewr pêl-fas o'r Unol Daleithiau
* David Childs (ganed 1941), pensaer a dylunydd o'r Unol Daleithiau
* David H Childs (ganed 1933), Athro ac Academydd Prydeinig
* Derrick Greenslade Childs (1918 - 1987), cyn-esgob Mynwy
* Earle Childs (1893 - 1918), swyddog yn Llynges yr Unol Daleithiau yn y Rhyfel Byd Cyntaf
* Euros Childs (ganed 1975), cerddor Cymreig
* George William Childs (1829 - 1894), cyhoeddwr o'r Unol Daleithiau
* Jeremy Childs, actor a llenor o'r Unol Daleithiau
* John Childs (hedfanwr), hedfanwr arloesol o'r Unol Daleithiau
* John Childs (cricedwr) (ganed 1951), cricedwr  o Loegr
* Joseph Childs (1787 - 1870), milwr a gweinydd  o Loegr
* Marquis Childs (1903 - 1990), o'r Unol Daleithiau
* Mary Ellen Childs (ganed 1957), o'r Unol Daleithiau
* Mary Louise Milliken Childs (1873 - 1936), o'r Unol Daleithiau
* Ozro W. Childs (1824 - 1890), garddwr o'r Unol Daleithiau
* Roy Childs (1949 - 1992), beirniad a traethodwr o'r Unol Daleithiau
* Thomas Childs (1796 - 1853), milwr o'r Unol Daleithiau yn Rhyfel Mecsico a'r Unol Daleithiau
* Toni Childs (ganed 1957), cerddor o'r Unol Daleithiau
* Tracey Childs (ganed 1963), actores  o Loegr
* William Edward Childs (ganed 1957), cyfansoddwr a chwaraewr piano jazz o'r Unol Daleithiau

## Lleoliadau
;Y Deyrnas Unedig
* Childs Hall yn Whiteknights Park, prif gampws Prifysgol Reading
* Childs Hill, Llundain

;Yr Unol Daleithiau
*Childs, Maryland
*Childs, Minnesota

## Llongau
* USS *Childs* (DD-241)
* USS *A. Childs*

## Gweler hefyd
* Child
* Chiles
----
Chiles

Cyfenw yw **Chiles**, a all gyfeirio at:

* Adrian Chiles (ganed 1967), cyflwynydd teledu Seisnig
* Eddie Chiles (1910 – 1993), dyn busnes Americanaidd
* Jackie Chiles, cymeriad yng nghyfres deledu Americanaidd *Seinfeld*
* Colonel Joseph Chiles, (1810 – 1885), arloeswr a thywyswr cynnar o Galiffornia
* Lawton Chiles (1930 – 1998), gwleidydd Americanaidd
* Lois Chiles (ganed 1947), actores a model Americanaidd
* Marcellus H. Chiles (bu farw 1918), milwr Americanaidd
* Walter Chiles (bu farw 1653), gwleidydd trefedigaethol Virginia

## Gweler hefyd
* Chiles (volcano), llosgfynydd marw yn Ecuador
* Chiles Valley AVA, ardal yn Napa Valley, Califfornia

Categori:Cyfenwau
Meall an Araich

Mae **Meall an Araich**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn  Ucheldir yr Alban; .

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr copaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)
*Rhestr o gopaon Cymru

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Graham
Child

Cyfenw yw **Child** a all gyfeirio at:

* Arthur Child, dyn busnes Canadaidd
* Desmond Child, cerddor Americanaidd
* Francis James Child, ysgolhaig Americanaidd
* Fred Child, cyflwynydd radio Americanaidd
* George Child-Villiers, 5ed Iarll Jersey
* George Child-Villiers, 6ed Iarll Jersey
* George Child-Villiers, 9fed Iarll Jersey
* Jane Child, cerddor Canadaidd
* Jeremy Child, actor Seisnig
* Joan Child, gwleidydd Awstralaidd
* Syr John Child, Barwnig 1af
* John Child (athletwr), chwarawr pêl-foli traeth Canadaidd
* Jonathan Child, maer Rochester, Efrog Newydd
* Josiah Child, marchnatwr ac economegwr Seisnig a llywodraethwr yr East India Company
* Charles Judson Child, Jr., esgob Americanaidd
* Julia Child, cogydd ac awdur Americanaidd
* June Child, cerddor Seisnig, prif ganwr T.Rex
* Kirsty Child, actores Awstralaidd
* Lee Child, llenor Seisnig
* Lauren Child, darlunydd ac awdur plant Seisnig
* Lincoln Child, llenor Americanaidd
* Lydia Maria Child, actifydd hawliau merched Americanaidd
* Phoebe Child, arloeswr Seisnig Method Montessori
* Syr Smith Child, Barwnig 1af
* Syr Smith Child, 2il Farwnig
* Tim Child, cynhyrchydd teledu Seisnig
* Victor Child, darlunydd, peintiwr ac ysgrythrwr ar gyfer papur newydd Canadaidd
* Victor Child-Villiers, 7fed Iarll Jersey
* William Child, cyfansoddwr Seisnig

## Gweler hefyd
* Childs
* Chiles

Categori:Cyfenwau
Arthur Balfour

bawd|Mosiaf Balfouria
Gwleidydd a gwladweinydd o'r Alban a oedd yn aelod o'r Blaid Geidwadol oedd **Arthur James Balfour,** KG, OM, PC, DL (25 Gorffennaf 1848 – 19 Mawrth 1930). Bu'n Brif Weinidog y Deyrnas Unedig o Orffennaf 1902 tan Rhagfyr 1905, ac fel Arweinydd y Blaid Geidwadol o pan gafodd ei apwyntio'n Brif Weinidog tan fis Tachwedd 1911. Bu'n Aelod Seneddol o 1874–1922 a gwasanaethodd fel Ysgrifennydd Tramor yn llywodraeth glymbeidiol David Lloyd George rhwng 1916-1919. 

Ym 1917, ysgrifennodd Datganiad Balfour oedd yn rhoi cefnogaeth i gartref i'r Iddewon ym Mhalesteina.  Nid yw'r rhesymau dros gefnogaeth Balfour i Seioniaeth yn gwbl amlwg.  Yn 1905, pan gyfarfu am y tro cyntaf â'r arweinydd Seionaidd Chaim Weizmann i drafod Seioniaeth a dyfodol Palesteina, rhoddodd Balfour ei gefnogaeth i'r Ddeddf Estroniaid *(Aliens Act)* ei nod oedd rhwystro'r mewnlifiad o Iddewon o ddwyrain Ewrop yn sgil y pogromau. Wrth geisio perswadio arweinwyr ym Mhrydain a'r Almaen o rinweddau Seioniaeth, byddai Theodor Herzl yn dadlau y byddai sefydlu gwladwriaeth Iddewig ym Mhalesteina yn datrys y "broblem Iddewig" drwy ddargyfeirio'r llif o Iddewon o ddwyrain Ewrop i orllewin Ewrop i Balesteina. Cyfarfu Weizmann a Balfour eto yn 1906 ac yn ôl Weizmann, nid ymdrechodd Balfour i guddio ei wrthsemitiaeth, ond deallodd Weizmann hynny fel gelyniaeth at fathau penodol o Iddew - teimlad roedd Weizmann ei hun yn ei rannu.

Ar sail y Datganiad enwog, cafodd Balfour ei anrhydeddu yn Israel drwy enwi gwladychfa (Balfouria) ym Marj ibn Amir / dyffryn Jezreel ar ei ôl ac mae nifer o strydoedd yn Israel wedi eu henwi ar ei ôl e.e. yn Tel Aviv.

Categori:Arweinwyr y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Hen Etoniaid
Categori:Marwolaethau 1930
Categori:Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Freddie Welsh

Paffiwr o Gymru oedd **Freddie Welsh** (ganwyd **Frederick Hall Thomas**; 5 Mawrth 1886 – 29 Gorffennaf 1927).

Fe'i ganwyd ym Mhontypridd, yn fab i John Thomas a'i wraig Elizabeth (née Hall). Cafodd Freddie ei addysg yng Ngholeg Long Ashton, Bryste.

## Gweler hefyd 
* Pencampwyr bocsio y byd o Gymru

Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Paffwyr o Gymru
Categori:Pobl o Bontypridd
Angladd

Seremoni er mwyn dathlu, sancteiddio neu gofio bywyd person sydd wedi marw yw **angladd** (weithiau **cynhebrwng**). Mae traddodiadau angladdol yn amrywio yn seiliedig ar gredoau ac arferion diwylliannau gwahanol wledydd er mwyn cofio eu meirw, o'r hyn a wneir i'r corff i'r amryw gofadeiladau, gweddïau a'r defodau a wneir er côf amdanynt.

[bawd|chwith|Angladd y [Pab John Paul II]]
Mae defodau angladdol mor hen â diwylliant dynol ei hun, yn rhagddyddio *Homo sapiens* modern, i o leiaf 300,000 o flynyddoedd yn ôl.  Er enghraifft, yn yr ogof Shanidar yn Irac, Ogof Bontnewydd ger Llanelwy yng Nghymru a hefyd yn y Dwyrain Agos,

*Ar fôr tymhestlog teithio’r wyf
*Arglwydd, gad im dawel orffwys
*Cyduned seintiau daear lawr
*Dal fi’n agos at yr Iesu
*Mae ’nghyfeillion adre’n myned
*Mae ffrydiau ’ngorfoledd yn tarddu
*Mae’n hyfryd meddwl ambell dro
*Mi glywaf dyner lais
*Nac wyled teulu Duw
*Trwy ddirgel ffyrdd mae’r uchel Iôr

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan yr Institute of Civil Funerals 
* Hysbysiadau Angladdau Arlein 


Categori:Marwolaeth
Categori:Seremonïau
Pasbort (gwahaniaethu)

Gall **pasbort** gyfeirio at:

*Pasbort, dogfen teithio rhyngwladol
*Pasbort mewnol, dogfen teithio mewnol
*Pasbort biolegol, neu '*Basbort Gwaed*, dogfen gwrth-amhureddu
Casein

Enw ar deulu o broteinau ffosffobrotein (αS1, αS2, β, κ) ydy **Casein** (o'r Lladin *caseus*, "caws"). Gellir dod o hyd i'r proteinau hyn mewn llaeth mamaliaid, am ei fod yn creu 80% o'r proteinau mewn llaeth buwch a rhwng 60% a 65% o'r proteinau mewn llaeth dynol.
Mae gan casein amrywiaeth o ddefnyddiau gwahanol, o fod yn rhan angenrheidiol mewn caws, i gael ei ddefnyddio fel ychwanegyn i fwyd, i fod yn rhwymwr mewn matsys diogelwch. Fel ffynhonnell fwyd, mae casein yn darparu asidau amino angenrheidiol yn ogystal â carbohydradau a'r elfennau anorganig calsiwm a ffosfforws.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynnyrch llaeth
Categori:Proteinau
Pensiwn

Yn gyffredinol, trefniant i dalu incwm cyson i bobl yn eu henaint sydd ddim yn ennill cyflog bellach yw **pensiwn**. Mae hyn yn wahanol i tâl datgysylltiad sydd yn cael ei dalu mewn un swm.

Mae'r term cynllun pensiwn neu gynllun ymddeol yn cyfeirio at pensiwn a roddir pan fydd person yn ymddeol. Caiff cynlluniau pensiwn eu sefydlu gan gyflogwyr, cwmnioedd ysiwrans, llywodraeth neu gymdeithas arall megis undeb llafur.

Categori:Buddsoddiad
Categori:Cyflogaeth
Categori:Ymddeoliad
Seremoni

bawd|dde|300px|Swyddogion sydd newydd eu comisiynu yn dathlu eu swyddi newydd drwy daflu eu capiau i'r awyr.

Digwyddiad sydd ag arwyddocad defodol yw **seremoni**, a chânt eu perfformio ar achlysuron arbennig.

## Digwyddiad seremonïol
Gall seremoni ddynodi defod newid byd mewn bywyd person, gan ddynodi arwyddocaol digwyddiad fel:

* genedigaeth (penblwydd)
* derbyniad (coleg wythnos gyfeiriadaeth)
* glasoed
* Dod yn oedolyn yn gymdeithasol (Bar (neu Bat) Mitzvah)
* seremoni graddio
* priodas
* ymddeoliad
* marwolaeth (Diwrnod y Meirw)
* claddedigaeth (angladd)
* ysbrydol (bedydd, cymundeb)


Categori:Arferion cymdeithasol
Categori:Digwyddiadau
The Great Escape (ffilm)

Ffilm Americanaidd am griw o garcharorion rhyfel yn dianc o wersyll carcharorion rhyfel Almaenig yn ystod yr Ail Ryfel Byd ydy ***The Great Escape*** (1963). Mae'n serennu Steve McQueen, James Garner a Richard Attenborough.

Seiliwyd y ffilm ar y llyfr o'r un enw gan Paul Brickhill. Hanes dihangfa gwirioneddol o wersyll Stalag Luft III yn Żagań, a oedd bryd hynny yn rhan o'r Almaen ydyw. Mae'r cymeriadau'n seiliedig ar bobl go iawn. Gwnaed y ffilm gan Mirisch Company, ei rhyddhau gan United Artists, a'i chynhyrchu a'i chyfarwyddo gan John Sturges.

Categori:Ffilmiau 1963
Categori:Ffilmiau am yr Ail Ryfel Byd
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn
FIFA 12

Gêm fideo bêl-droed gan Electronic Arts yw ***FIFA 12*** (***FIFA Soccer 12*** yng Ngogledd America). Datblygwyd gan EA Canada, a cyhoeddwyd gan Electronic Arts yn fyd eang o dan y label EA Games. Mae'n ddatblygiad o'u gemau cynt yng nghyfres FIFA.

Bydd "Ultimate Edition" o'r gêm ar gael drwy siopau Game a Gamestation. Mae'n cynnwys pecynnau misol Ultimate Gold Team, a phob un o'r deuddeg yn cynnwys eitemau gan gynnwys chwaraewyr, contractau, stadia, rheolwyr, staff, ffitrwydd, iachau, peli troed, pecynnau a bathodynnau. Mae pob pecyn yn cynnwys un eitem prin, megis priodoleddau chwaraewyr gwell a'u contractau.

## Nodweddion newydd
Bydd y gêm yn cael nodweddion newydd a gwell, megis:
* **Peiriant effaith chwaraewr newydd**: Mae'r peiriant yn gwella'r effeithiau, yr amrywiaeth, gwrthdrawiad, cywirdeb a chadwraeth momentwm.
* **Amddiffyn tactegol**: Amddiffyn tactegol newydd sbon, gyda newid sylweddol yn y dull amddiffyn, drwy roi pwyslais yr un mor bwysig ar leoliad y chwaraewr, rhyng-gipio tocynnau a mynd i'r afael.
* **Perffeithrwydd driblo**: Bydd cywirdeb y driblo yn fwy manwl.
* **Lleoleiddio**: *FIFA 12* fydd y cyntaf yn y gyfres i gael ei rhyddhau yn Arabeg, gyda Essam El Shawaly ac Abdullah Mubarak Al-Harby darparu'r sylwebaeth.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*

Categori:Gemau fideo
Treth y pen

Treth o swm penodol ar gyfer pobl unigolyn yw **treth y pen**, yn hytrach na chanran o incwm yr unigolyn.

Categori:Trethiant
Meall nan Eun 928m

Mae **Meall nan Eun** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Etive i Glen Lochy yn Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Munro Top, Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Fflei

Ymarfer hyfforddi gyda phwysau lle mae'r llaw a'r fraich yn symud drwy'r awyr ar siâp bwa tra bod y penelin yn aros ar yr un ongl ydy **fflei** (Saesneg: *flye* neu *fly*).
Defnyddir fflei er mwyn ymarfer cyhyrau rhan uchaf y corff. Am fod yr ymarferion hyn yn defnyddio'r breichiau fel liferi pan maent wedi'u hymestyn hyd eu heithaf, mae faint o bwysau y gellir ei symud yn cael ei leihau'n sylweddol o'i gymharu â ymarferion gwasgu tebyg ar gyfer yr un cyhyrau (er enghraifft gellir defnyddio'r gwasg filwrol ar gyfer yr ysgwyddau a gwasg fainc ar gyfer y frest).

## Gweler hefyd
*Gwasg fainc
*Rhwyf plygedig
*Rhwyf unionsyth

 
## Cyfeiriadau
Categori:Codi pŵer
Categori:Ymarferion hyfforddi gyda phwysau
Alice: Madness Returns

Gêm fideo i Microsoft Windows, PlayStation 3, ac Xbox 360 yw ***Alice: Madness Returns***. Cynlluniodd McGee, dylunydd y gêm gwreiddiol, y dilyniant hwn ar ôl i EA ddod yn bartner i stiwdio McGee, Spicy Horse. Ar 20 Ebrill 2011, cadarnhaodd EA sïon y byddent yn rhyddhau cod lawrlwytho gyda'r gêm i ddarparu cyrchiad i'r gêm gwreiddiol. Gall pobl heb y cod lawrlwytho'r gêm trwy'r prif ddewislen *Madness Returns* am 800 Microsoft Points ar Xbox Live neu $9.99 ar PlayStation Network. Rhyddhawyd *Alice: Madness Returns* ar 14 Mehefin 2011 yng Ngogledd America ac ar 16 Mehefin 2011 yn Ewrop.

bawd|Clawr y gêm

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau fideo
Wogan

Sioe siarad ar deledu'r Deyrnas Unedig oedd ***Wogan***. Cyflwynwyd y sioe gan Terry Wogan. Dilynodd y rhaglen fformat cyfres o'r enw ''What's on Wogan?'' ym 1980, ond aflwyddiannus fu'r rhaglen hon i ddenu gwylwyr. Yn wreiddiol, darlledwyd sioe *Wogan* ar nosweithiau Mawrth ar BBC1 ym 1981 ac yna o 1982 tan 1984 cafodd ei symud i'r slot *Parkinson* ar nosweithiau Sadwrn. Yn ddiweddarach, cafodd ei symud i nosweithiau'r wythnos am 7yh, lle'r arhosodd, deir gwaith yr wythnos, o 1985 tan 1992. Cafodd y rhaglen ei disodli gan yr opera sebon *Eldorado*.

Categori:Rhaglenni teledu'r 1980au
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Categori:Rhaglenni teledu'r BBC
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Mewnfudiad anghyfreithlon

Pobl yn mudo i wlad pan nad oes ganddynt y gofynion cyfreithiol i fod yn y wlad honno ydy **mewnfudiad anghyfreithlon**. Trwy fyned i mewn i'r wlad, mae'r mewnfudwyr anghyfreithlon yn torri deddfau mewnfudiad y wlad honno. Mae gan fewnfudiad anghyfreithlon achosion niferus a chymhleth, ond yn gyffredinol, gwelir â phobl o wledydd tlawd yn ceisio cael gwella eu bywydau mewn gwledydd mwy datblygedig. Mae mewnfudiad anghyfreithlon yn effeithio ar faterion gwleidyddol, economaidd, cymdeithasol a moesol.


Anghyfreithlon
Categori:Troseddau
Gottlob Frege

Mathemategwr o'r Almaen a ddaeth yn rhesymegwr ac athronydd oedd **Friedrich Ludwig Gottlob Frege** (8 Tachwedd 1848 – 26 Gorffennaf 1925). Fe'i ystyrir yn un o sylfaenwyr rhesymeg fodern, a mawr oedd ei gyfraniad i sylfeini mathemateg. Fel athronydd, fe'i ystyrir yn un o gonglfeini athroniaeth ddadansoddol, am ei waith ar athroniaeth iaith a mathemateg. Pan gyhoeddodd ei weithiau fodd bynnag, cafodd ei anwybyddu i raddau helaeth gan y byd deallusol, ond cyflwynodd Giuseppe Peano (1858–1932) a Bertrand Russell (1872–1970) ei waith i genhedlaethau diweddarach o resymegwyr ac athronwyr.

Categori:Athronwyr o'r Almaen
Categori:Athronwyr dadansoddol
Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1925
Categori:Mathemategwyr o'r Almaen
Categori:Rhesymegwyr o'r Almaen
Cyhyryn deuben

Mewn anatomeg dynol, cyfeiria'r **cyhyryn deuben** (Saesneg:*biceps brachii* neu *biceps* yn unig) at gyhyryn gyda dau ben, sydd wedi'i leoli ar ran uchaf y fraich. Cwyd y ddau ben ar badell yr ysgwydd gan ymuno i ffurfio cyhyryn unigol sydd wedi ei gysylltu â rhan uchaf yr elin. Er bod y cyhyryn deuben yn croesi cymalau'r ysgwyddau a'r penelin, gwna ei brif swyddogaeth gyda'r penelin lle mae'n ystwytho'r penelin ac yn dyleddfu'r elin. Defnyddir y symudiadau hyn pan yn gwneud rhywbeth fel pan yn agor botel gyda chorcsgriw: yn gyntaf bydd y cyhyryn deuben yn dadsgriwio'r corcyn (swpinadiad), ac yna mae'n tynnu'r corcyn allan (ystwythiad).

Categori:Cyhyrau
Llenyddiaeth yn 2004

## Digwyddiadau
## Gwobrau
*Llyfr y Flwyddyn
**Cymraeg: Jerry Hunter, *Llwch Genhedloedd*
**Saesneg: Niall Griffiths, *Stump*
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Robin Llywelyn - *Un Diwrnod yn yr Eisteddfod*

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Nofelau
*Dafydd Huws - *Walia Wigli*
*Eurig Wyn - *Dyn yn y Cefn Heb Fwstash*

### Barddoniaeth
*Ceri Wyn Jones - *Dwli o Ddifri*

### Eraill
*Mary Aris - *Coffadwriaeth Ffotograffig: Gwynedd ac Ynys Môn*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*J. J. Connelly - *Layer Cake*
*Niall Griffiths - *Stump*
*Jon Ronson – *The Men Who Stare at Goats*
*Michel Thaler - *Le Train de Nulle Part*

### Drama
*Alan Bennett - *The History Boys*
*Neil Brand - *Stan* (radio)

### Hanes
### Cofiannau
*Owen Sheers - *The Dust Diaries*

### Barddoniaeth
*Gillian Clarke - *Making the Beds for the Dead*
*Seamus Heaney - *Beacons of Bealtaine*
*Derek Walcott - *The Prodigal*

### Eraill
*Peter Finch - *Real Cardiff*
*Mererid Hopwood – *Singing in Chains: Listening to Welsh Verse*
*Rhys Hughes – *A New Universal History of Infamy* (storiau)
*Desmond Tutu - *God Has a Dream: A Vision of Hope for Our Time*
*Chris Wigginton - *Modernism from the Margins: The 1930s Poetry of Louis MacNiece and Dylan Thomas*
*Rowan Williams - *Silence and Honey Cakes: The Wisdom of the Desert*

## Marwolaethau
* 22 Ionawr - Islwyn Ffowc Elis, awdur, 79
* 27 Chwefror - Ifor Rees (awdur)|Ifor Rees]], awdur, golygydd a phregethwr, 82
* 30 Mawrth - Alistair Cooke, newyddiadurwr, 95
* 25 Ebrill - Eurig Wyn, awdur, 53
* 1 Mehefin - Marlon Brando, actor, 80
* 2 Mehefin - Alun Richards, nofelydd, 74
* 14 Awst - Czesław Miłosz, bardd ac awdur, 93
* 18 Medi - Norman Cantor, hanesydd, 74
* 24 Medi - Françoise Sagan, nofelydd, 69
* 9 Hydref - Jacques Derrida, athronydd, 74
* 13 Hydref - Bernice Rubens, nofelydd, 76
* 27 Hydref - John Roberts Williams, newyddiadwr a darlledwr, 90 
* 9 Tachwedd - Stieg Larsson, newyddiadurwr a nofelydd, 50
* 24 Tachwedd - Arthur Hailey, nofelydd, 84

## Gweler hefyd
*:Categori:Llyfrau Cymreig 2004

2004
Categori:2004
Ymladdwr gwn

[bawd|dde|300px|Ymladdwr gwn o "[The Great Train Robbery (ffilm)|The Great Train Robbery"]]
Term a ddaw o'r 20g ac a ddefnyddiwyd i gyfeirio at ddynion yn Hen Orllewin America a oedd yn enwog am fod yn beryglus gyda'i wn yw **ymladdwr gwn**.

Categori:Stereoteipiau
Categori:Ymladd
Ystyr

Gallai **ystyr** gyfeirio at:
* Ystyr (ieithyddiaeth), ystyr a gyfathrebir trwy ddefnyddio iaith
* Ystyr (afieithyddiaeth), *ystyr ieithyddol-ychwanegol* (cyfathrebu bwriadol heb ddefnyddio iaith), ac *ystyr naturiol*, lle nad oes unrhyw fwriadau o gwbl
* Ystyr (semiotig) sy'n ymwneud â'r dosbarthiad o arwyddion mewn perthnasau arwyddo
*Ystyr yng nghyd-destun perthynas ontoleg a gwirionedd
* Ystyr (athroniaeth iaith)
* Ystyr (dirfodol), fel yr ystyrir mewn dirfodaeth cyfoes
* Ystyr bywyd, syniad sy'n ymwneud â phwrpas bodolaeth dynol

## Gweler hefyd
* Semanteg am erthygl gyffredinol am astudio ystyr
* Hermeniwteg
* Ieithyddiaeth
* Logotherapi
Stereoteip

Cred boblogaidd am grŵp penodol neu fath arbennig o unigolion yw **stereoteip**. Mae'n gysyniadaeth safonedig a symledig sy'n seiliedig ar ragdybiau.

## Gweler hefyd 
* Archdeip
* Buch dihangol
* Gwarthnod
* Rhagdybiaeth
* Rhagfarn
* Stereoteipiau o'r Cymry
* Ystrydeb


Categori:Diwylliant poblogaidd
Categori:Seicoleg gymdeithasol
Meall nan Ceapairean

Mae **Meall nan Ceapairean** yn gopa mynydd a geir ar y daith o Applecross i Achnasheen yn Ucheldir yr Alban; .

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Graham
Codi Bwganod (llyfr gan Rhiannon Wyn)

Nofel i blant gan Rhiannon Wyn ydy ***Codi Bwganod***. 
Cyhoeddwyd y llyfr gan wasg Y Lolfa ym mis Ionawr 2009. 
Yn 2010 enillodd y llyfr Wobr Tir na n-Og.

Categori:Llyfrau Cymreig 2009
Categori:Nofelau 2009
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau i bobl ifanc
Dirgelwch y Bont

Nofel i blant gan Hywel Griffiths ydy ***Dirgelwch y Bont***. 
Cyhoeddwyd y llyfr gan Gwasg Gomer ym mis Hydref 2010. 
Enillodd y nofel Wobr Tir na n-Og yn 2011.
Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Yn 2013 cyhoeddwyd *The Secret Bridge*, addasiad Saesneg y llyfr gan yr awdur, gan Pont Books.

## Disgrifiad byr
Holl gyffro cyfnod Owain Glyn Dŵr mewn nofel i blant. Cawn hanes ymweliad criw o blant o Gaerdydd a Lerpwl ag ardal yng nghanolbarth Cymru. Bachgen amddifad o'r enw Owain yw'r prif gymeriad, ac wrth grwydro'r bryniau gyda rhai o'i ffrindiau newydd, mae'n syrthio i fyd ffantasi hanesyddol ac yn cael ei hun yn ôl yng nghyfnod Glyn Dŵr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Council on Foreign Relations

bawd|Pencadlys y CFR yn Ninas Efrog Newydd

Melin drafod Americanaidd yw'r **Council on Foreign Relations** (**CFR**) sy'n canolbwyntio ar bolisi tramor yr Unol Daleithiau a materion rhyngwladol. Ystyrid yn felin drafod fwyaf dylanwadol yr Unol Daleithiau ym maes polisi tramor, ac yn gyffredinol mae ganddi agweddau realaidd.

Mae rhai pobl yn credu damcaniaeth gydgynllwyniol sy'n honni bod y CFR yn ceisio creu llywodraeth fyd.

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau
Categori:Melinau trafod
Categori:Realaeth (damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol)
Categori:Sefydliadau 1921
Categori:Sefydliadau a leolir yn Ninas Efrog Newydd
Hywel Griffiths

Bardd, awdur, darlithydd ac ymgyrchydd gwleidyddol yw'r **Prifardd Ddr Hywel Meilyr Griffiths** (ganed 18 Mawrth 1983) .

## Bywgraffiad
Ganed Hywel Griffiths yng Nghaerfyrddin ac fe'i magwyd ar fferm ger Llangynog. Ei dad yw'r newyddiadurwr adnabyddus Tweli Griffiths. Mynychodd Ysgol Gynradd Llangynog, Ysgol Gyfun Bro Myrddin a Phrifysgol Aberystwyth. Mae'n gweithio fel darlithydd yn Sefydliad Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear y Brifysgol erbyn hyn. Mae hefyd yn gyn Gadeirydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Hywel oedd Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith am flwyddyn a hanner rhwng Mawrth 2007 a Hydref 2008.

Enillodd Gadair Eisteddfod yr Urdd yn 2004 (Ynys Môn) ac yn 2007 (2007), a Choron Eisteddfod Caerdydd 2008 gyda'i ddilyniant o gerddi rhydd ar y testun "Stryd Pleser" dan yr enw *Y Tynnwr Lluniau*. Enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Gororau yn 2015.

Cyrhaeddodd ei gasgliad unigol cyntaf o gerddi, *Banerog*, restr fer Llyfr y Flwyddyn yn 2009. Enillodd Wobr Tir na n-Og 2011 yng nghategori Llyfrau Cymraeg ar gyfer y sector cynradd gyda'i nofel gyntaf i blant, sef *Dirgelwch y Bont*.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
* *Crap ar Farddoni* (gyda Catrin Dafydd, Eurig Salisbury, Aneirin Karadog, Iwan Rhys) (Gwasg Carreg Gwalch, 2006)
* *Banerog* (Y Lolfa, 2009)
* *Llif Coch Awst* (Cyhoeddiadau Barddas, 2017)

### Llyfrau plant
* *Dirgelwch y Bont*, Cyfres Strach (Gwasg Gomer, 2010)

### Erthyglau
* "Geomorffoleg afonol Cymru: heddiw, ddoe ac yfory", *Gwerddon* 2(3) (2008): tud. 40-83)

## Gwobrau ac anrhydeddau
* 2004 – Y Gadair, Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd
* 2007 – Y Gadair, Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd
* 2008 – Y Goron, Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 2008 – *Y Tynnwr Lluniau*
* 2011 – Gwobr Tir na n-Og, Llyfrau Cymraeg ar gyfer y sector cynradd – *Dirgelwch y Bont*
* 2015 - Y Gadair, Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn a'r Gororau 2015

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Addysgwyr o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig
Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Categori:Prifeirdd
Cysyniad a gwrthrych

Mewn athroniaeth iaith, priodolir y gwahaniaeth rhwng **cysyniad a gwrthrych** i'r athronydd Almaenig Gottlob Frege.

Yn ôl Frege, mae unrhyw frawddeg sy'n mynegi syniad unigol yn cynnwys mynegiant (enw priod neu derm cyffredinol gyda'r fannod amhenodol) sy'n dynodi Gwrthrych gyda phriodoledd (y cyplad "yn", a therm cyffredinol gyda'r fannod amhenodol neu ansoddair) Cysyniad. Felly mae "Mae Socrates yn athronydd" yn cynnwys "Socrates", sy'n cynrychioli'r Gwrthrych *Socrates*, a "Mae ...yn athronydd", sy'n dynodi'r Cysyniad o *fod yn athronydd*.

Categori:Athroniaeth iaith
Categori:Athroniaeth y meddwl
Gwynfor: Rhag Pob Brad

Cofiant am y gwleidydd a'r cenedlaetholwr o Gymro, Gwynfor Evans ydy ***Gwynfor: Rhag Pob Brad***. Cafodd ei gyhoeddi gan wasg Y Lolfa a'i gyhoeddi ar 3 Tachwedd 2005. Mae fersiwn Saesneg ar gael: *Gwynfor: Portrait of a Patriot*.

## Disgrifiad byr
Cofiant dadansoddol am un o'r ffigurau mwyaf dylanwadol ac allweddol yng ngwleidyddiaeth Cymru yn yr 20g; yn cynnwys llawer o ffeithiau newydd am ei fywyd personol a'i yrfa.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Bywgraffiadau Cymraeg
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Gwynfor Evans
Categori:Llyfrau Cymreig 2005
Categori:Llyfrau am yr 20fed ganrif yng Nghymru
Dauwynebog (cyfrol)

Cyfrol o gerddi i oedolion gan y prifardd Ceri Wyn Jones ydy ***Dauwynebog***. Cafodd ei chyhoeddi gan Wasg Gomer ym mis Hydref 2007. Gwnaed ail argraffiad ym mis Ebrill 2008. Mae'r gyfrol yn cynnwys yr awdl 'Gwaddol' a enillodd Gadair Eisteddfod Genedlaethol y Bala, 1997.

Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Lladd Duw

Nofel gan yr awdur Cymraeg Dewi Prysor ydy ***Lladd Duw***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg Y Lolfa yn Nhachwedd 2010. Cyrhaeddodd Rhestr Fer Llyfr y Flwyddyn yn 2011, gan ennill Gwobr Barn y Bobl Golwg 360.

Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Nofelau 2010
Categori:Nofelau Cymraeg
Caersaint

Nofel i oedolion gan yr awdures Gymraeg Angharad Price ydy ***Caersaint***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg Y Lolfa ym mis Chwefror 2010. Roedd ar restr fer cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn yn 2011.

Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Nofel hirddisgwyliedig yr awdures Angharad Price, a enillodd y Fedal Ryddiaith yn 2002 gydag *O! Tyn y Gorchudd*.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Cymundeb (gwahaniaethu)

Term crefyddol gyda nifer o ystyron gwahanol ydy **cymundeb**. Er nad yw'n unigryw i Gristnogaeth, mae ganddo lawer o gysylltiadau gyda thraddodiadau Cristnogol. Gallai gyfeirio at:

*Cymundeb (Cristnogol), y berthynas rhwng Cristnogion fel unigolion neu Eglwysi
*Cymundeb llawn, term a ddefnyddir pan fo dau (neu fwy) o Eglwysi Cristnogol penodol yn dweud eu bod yn rhannu'r un cymundeb
* Cymundeb y Saint, athrawiaeth Gristnogol y sonir amdano yng Nghredo'r Apostolion. 
* Grŵp o eglwysi Cristnogol perthnasol neu enwad Gristnogol 
* Ewcharist, defod Gristnogol lle ail-berfformir y Swper Olaf
* Y Ddefod cymundeb, y rhan o'r ddefod Ewcharist lle mae bara a gwin cysegredig yn cael eu dosbarthu yn yr Eglwys Gatholig
* Cymundeb (llafargan), y llafargan Gregoraidd sy'n cyd-fynd a'r ddefod hon
Elin Haf

Nyrs a chwaraewraig o Gymru yw **Elin Haf Davies**, a adnabyddir gan amlaf fel **Elin Haf**. Mae'n gyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol dros Gymru a chlwb London Wasps. Ar y hyn o bryd mae'n gweithio fel Gweinyddwr Gwyddonol ar gyfer Asiantaeth Gwerthuso Moddion Ewrop.

Yn un sy'n mwynhau sialens, mae wedi codi bron i £250,000 ar gyfer elusennau drwy gyflawni amryw o gampau. Ysgrifennodd gyfrol yn dilyn hanes ei anturiaethau yn rhwyfo ar draws Gefnfor yr Iwerydd, sef *Ar Fôr Tymhestlog*. Cyrrhaeddodd hwn restr hir gwobr Llyfr y Flwyddyn yn 2011.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan bersonol Elin Haf - nurseelin.co.uk 

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Nyrsys o Gymru
Categori:Pobl o Feirionnydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Planet

bawd|Clawr cylchgrawm Planet (rhif 232)

Cylchgrawn Cymreig a gyhoeddir pob chwarter yw ***Planet***, *"The Welsh Internationalist"*, sy'n ymdrin â'r celfyddydau, chwaraeon, diwylliant a gwleidyddiaeth yng Nghymru a thu hwnt, o afbwynt Cymreig. Cyhoeddir barddoniaeth a straeon byrion ym mhob rhifyn o'r cylchgrawn.

## Hanes
Sefydlwyd *Planet* fel cylchgrawn a gyhoeddwyd pob yn ail mis, gan Ned Thomas, a fu hefyd yn olygydd cyntaf y cylchgrawn, a chyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym mis Awst 1970. Dilynodd hyn benderfyniad ym 1967 i ddatganoli gweithrediad Cyngor Celfyddydau Prydain Fawr yng Nghymru i Gyngor Celfyddydau Cymru. Dywedodd Thomas fod gan gyfarwyddwr llenyddiaeth cyngor y celfyddydau ar y pryd, Meic Stephens, weledigaeth o greu canolfan cyhoeddi yng Nghymru, nad oedd wedi bodoli gynt.

Ar noswyl Refferendwm datganoli i Gymru, 1979, gan ragweld pleidlais "na", penderfynodd Thomas i ddod â'r cylchgrawn i ben gan y credodd fod y bleidlais yn arwydd o fethiant ideoleg y cylchgrawn. Perswadwyd ef i ail-lawnsio'r cylchgrawn ym 1985, gyda ariannu gwell a chyflogwyd  John Barnie fel cynorthwyydd llawn amser cyn iddo ddod yn olygydd ym 1990. Olynwyd Barnie gan ei wraig, Helle Michelsen, yn 2006. Dathlodd y cylchgrawn ei benblwydd yn 40 oed gyda chyhoeddiad ei 200fed rhifyn, cyn newid i ddod yn gylchgrawn chwarterol o dan arweiniaeth ei olygydd newydd, Jasmine Donahaye.

## Golygyddion
*1970–1990 Ned Thomas
*1990–2006 John Barnie
*2006–2010 Helle Michelson
*2010–2012 Jasmine Donahaye
*2012- Emily Trahair

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan y cylchgrawn

Categori:Sefydliadau 1970
Categori:Cylchgronau Saesneg Cymru
Categori:Aberystwyth
Cân yr Alarch

Casgliad o ysgrifau amrywiol gan William Owen yw ***Cân yr Alarch: Ysgrifau William Owen***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg Y Lolfa ym mis Gorffennaf 2010. Cyrhaeddodd y llyfr restr hir cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2011.

## Dolenni allanol
*William Owen: Ei ysgrifau olaf - Adolygiad o ''Cân yr Alarch', Cylchgrawn Cymru BBC

Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Ysgrifau Cymraeg
Naw Mis

Nofel gan yr awdures Gymraeg Caryl Lewis ydy ***Naw Mis***. Cafodd ei chyhoeddi gan wasg y Lolfa ym mis Rhagfyr 2009. Cyrhaeddodd y nofel restr fer cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2010.

## Dolenni allanol
* Adolygiad o *Naw Mis* ar wefan Gwales.com
* Llun o'r awdures yn darllen o'r nofel.

Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Nofelau 2010
Categori:Nofelau Cymraeg
William Owen

Gall **William Owen** gyfeirio ar sawl person:

*William Owen, Custos Rotulorum Sir Drefaldwyn yn 17g
*William Owen, awdur (1890–1964); enillydd y Fedal Ryddiaith yn 1959
*Wiliam Owen Roberts, awdur 
*William David Owen, nofelydd Cymraeg (1874–1925)
Dirgelwch yr Ogof

Nofel i blant gan T. Llew Jones yw ***Dirgelwch yr Ogof***. Cafodd ei chyhoeddi gan Wasg Gomer ym 1977. Addaswyd y nofel fel ffilm yn 2002.

## Dolenni allanol
*- Adolygiad o ''Dirgelwch yr Ogof', Gwefan Gwales.com

Categori:Llyfrau plant Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1977
Categori:Nofelau 1977
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Nofelau gan T. Llew Jones
Barti Ddu o Gasnewy' Bach

Nofel i blant gan T. Llew Jones yw '''''Barti Ddu o Gasnewy' Bach''''' sy'n seiliedig ar fywyd y môr-leidr Bartholomew Roberts. Cafodd ei chyhoeddi am y tro cyntaf gan Wasg Gomer ym 1973. Cafwyd argraffiad newydd dan y teitl ***Barti Ddu*** gan Gwasg Christopher Davies yn 1995. Cyhoeddodd Gwasg Gomer argraffiad clawr meddal yn 2004; cyhoeddiad diweddaraf: Mai 2009.

## Dolen allanol
*- Adolygiad o ''Barti Ddu', Gwefan Gwales.com

Categori:Llyfrau plant Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1973
Categori:Nofelau 1973
Categori:Nofelau Cymraeg i blant a phobol ifanc
Categori:Nofelau am fôr-ladron
Categori:Nofelau gan T. Llew Jones
Planed (gwahaniaethu)

Gall **Planed** gyfeirio at:

*Planed, corff sy'n cylchdroi o amgylch seren
**Planed allheulol, planed sydd y tu allan i Gysawd yr Haul
**Planed gorrach, corff nefol o fewn Cysawd yr Haul
**Gwener (planed)
**Iau (planed)
**Mawrth (planed)
**Mercher (planed)
**Neifion (planed)
**Plwton (planed gorrach)
**Sadwrn (planed)
**Wranws (planed)

## Eraill
*Planed Plant, rhaglen deledu

## Gweler hefyd
*Planet (gwahaniaethu)
Cyffesion Geordie Oddi Cartref

Cyfrol o straeon byrion Cymraeg gan y llenor Tony Bianchi ydy ***Cyffesion Geordie Oddi Cartref***. Cafodd ei chyhoeddi gan Wasg Gomer ym mis Mehefin 2010. Cyrhaeddodd y llyfr restr hir cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2011.

Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Hugh Griffith (llyfr)

Cofiant gan Hywel Gwynfryn i'r actor ffilm a llwyfan Hugh Griffith ydy ***Hugh Griffith***. Cafodd ei gyhoeddi gan Wasg Gomer ym mis Tachwedd 2010. Cyrhaeddodd restr hir cystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn 2011.

Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau 2010
Planet (gwahaniaethu)

Gall **Planet** gyfeirio at:

## Y celfyddydau ac adloniant
*Planet, cylchgrawn Cymreig 1970–
**Planet Stories*, cylchgrawn ffuglen wyddonol 1939–1955
**Planet Magazine*, cylchgrawn ffuglen wyddonol
* *Planetes, manga ffuglen wyddonol gan Makoto Yukimura
* *Planète*, cylchgrawn Ffrengig 1961–1972
* *Planète+*, sianel deledu Ffrengig
* The *Daily Planet'', papur newydd ffuglenol ym mydysawd Superman
* Planet killer, rhywbeth sy'n dinistrio planed mewn ffuglen wyddonol

### Ffilm
* *The Planets* (cyfres deledu), 1999 BBC

### Cerddoriaeth
* *The Planets*, gan Gustav Holst
* Digable Planets, band alt hip-hop Americanaidd
* The Planet Smashers, band ska Canadaidd
* *Planets* (albwm), gan Adema
* *Out of the Silent Planet* (albwm) gan King's X
* *Out of the Silent Planet* cân ar albwm *Brave New World* gan Iron Maiden
* "Planet"  cân ar *Here Today, Tomorrow, Next Week!* gan fand o Wlad yr Iâ, The Sugarcubes
* *Planet Rock*, albwm a chân 1986 gan Afrika Bambaataa & Soulsonic Force
* "The Planets Bend Between Us", sengl 2009 gan Snow Patrol

Labeli recordio:
* Planet Dog
* Planet Mu
* Planet Pimp Records

### Cyfrifiadureg
* Planet (meddalwedd)
* VGA Planets, gêm strategaeth ar gyfer PC
* Little Big Planet, gêm Playstation 3

## Gweler hefyd
*Planed (gwahaniaethu)
Cofio

Gallai **Cofio** gyfeirio at:
* Cofio (berf) - y weithred o alw gwybodaeth i gof
* Cofio (cyfres deledu) - cyfres deledu ar S4C
Rhestr sefydliadau cysylltiadau rhyngwladol

Dyma '''restr sefydliadau sy'n ymwneud â phwnc cysylltiadau rhyngwladol''', gan gynnwys melinau trafod, rhwydweithiau, sefydliadau ymchwil, cyrff gwarchod, a chymdeithasau.

## Cyrff gwarchod 
* Global Policy Forum

## Melinau trafod 
* Council on Foreign Relations
* Chatham House

## Sefydliadau ymchwil 
* Center for International Relations

## Gweler hefyd 
* Rhestr sefydliadau anlywodraethol
* Rhestr sefydliadau rhynglywodraethol
* Rhestr ysgolion cysylltiadau rhyngwladol

Categori:Cysylltiadau rhyngwladol
Cysylltiadau rhyngwladol
Gwrthrych haniaethol

Gwrthrych na sydd yn bodoli mewn unrhyw amser neu fan penodol ydy **gwrthrych haniaethol**, ond yn hytrach mae'n bodoli mewn math o beth (fel syniad, neu haniaeth). Mewn athroniaeth, mae a yw gwrthrych yn **haniaethol** neu'n **ddiriaethol** yn bwysig.

## Mewn athroniaeth
Yn aml cyflwynir y gwahaniaeth rhwng yr haniaethol a'r diriaethol gydag esiamplau paradeimatig o wrthrychau o'r naill a'r llall.

Categori:Haniaeth
Categori:Cysyniadau