open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norwich City F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol yn Norwich, Lloegr ydy **Norwich City Football Club**,

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Norwich
Richard Francis Burton

Daearyddwr, fforiwr, cyfieithydd, llenor, milwr, dwyreinydd, cartograffydd, ethnolegydd, ysbïwr, ieithydd, bardd, cleddyfwr, a diplomydd o Loegr oedd y Capten **Syr Richard Francis Burton** KCMG FRGS (19 Mawrth 1821 – 20 Hydref 1890). Roedd yn enwog am ei deithiau yn Asia, Affrica a'r Amerig yn ogystal â'i wybodaeth eang o ieithoedd a diwylliannau. Yn ôl un gyfrif, yr oedd yn medru siarad 29 o ieithoedd Ewropeaidd, Asiaidd ac Affricanaidd.

Ymhlith ei gampau enwocaf yw teithio mewn cuddwisg i Mecca, cyfieithu'r *Mil ac un o nosweithiau* o'r Arabeg i'r Saesneg mewn argraffiad heb ei sensro, cyhoeddi'r *Kama Sutra* yn Saesneg, a theithio â John Hanning Speke dan arweiniad y tywysydd Sidi Mubarak Bombay i ymweld â Llynnoedd Mawr Affrica wrth chwilio am darddiad  Afon Nîl. Beirniadodd Burton bolisïau trefedigaethol Lloegr yn ei waith, er anfantais i'w yrfa. Roedd yn awdur toreithiog a dysgedig ac ysgrifennodd nifer o lyfrau ac erthyglau ysgolheigaidd ar bynciau gan gynnwys ymddygiad dynol, teithio, hebogyddiaeth, cleddyfa, ymddygiad rhywiol, ac ethnograffeg. Nodwedd unigryw o'i lyfrau yw'r troednodion ac atodiadau helaeth sy'n cynnwys sylwadau nodedig a gwybodaeth gyflawn.

Roedd yn gapten ym myddin Cwmni Prydeinig India'r Dwyrain a gwasanaethodd yn India, ac am gyfnod byr yn Rhyfel Crimea. Wedi hyn cafodd ei gyflogi gan y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol i fforio arfordir dwyreiniol Affrica a daeth yn yr Ewropead cyntaf i weld Llyn Tanganyika. Yn hwyrach gwasanaethodd fel conswl dros Brydain yn Fernando Po, Santos, Damascus a Trieste. Roedd yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol a chafodd ei urddo'n farchog (KCMG) ym 1886.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1821
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Amlieithyddion
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Capteiniaid y Fyddin Brydeinig
Categori:Cartograffwyr o Loegr
Categori:Cyfieithwyr o'r Arabeg i'r Saesneg
Categori:Cyfieithwyr o Loegr
Categori:Daearyddwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Diplomyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Ethnolegwyr
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Ieithyddion o Loegr
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith Saesneg o Loegr
Categori:Milwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Ddyfnaint
Categori:Pobl fu farw yn Trieste
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Ysbiwyr
Brighton & Hove Albion F.C.

Clwb pêl-droed o Loegr yw **Clwb Pêl-droed Brighton & Hove Albion** (Saesneg: Brighton & Hove Albion Football Club) o ddinas arfordirol Brighton a Hove, yn Nwyrain Sussex.

Prif gystadleuwyr Brighton yw Crystal Palace, er bod y clybiau bron i 40 milltir (64 cilometr) oddi wrth ei gilydd. Gelwir y gystadleuaeth weithiau yn Darbi M23 (ar ôl traffordd yr M23) neu Darbi'r A23 (ar ôl ffordd yr A23).

## Cyfeiriadau

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Peterborough United F.C.

Clwb pêl-droed Saesneg proffesiynol yn Peterborough yw **Clwb Pêl-droed Peterborough Unedig** (Saesneg: *Peterborough United Football Club*).

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Hanes tiriogaethol Cymru

Newidiadau mewn tiriogaeth a gororau Cymru trwy ei hanes yw **hanes tiriogaethol Cymru**. Mae Cymru yn ffinio â'r môr i'r gogledd, i'r gorllewin, ac i'r de, ac mae'n ffinio â Lloegr i'r dwyrain. Mae hanes tiriogaethol Cymru felly yn ymwneud â newidiadau ar ei oror â'i hunig gymydog ar dir, Lloegr.

Yn hanesyddol, roedd teyrnasoedd Cymru yn cynnwys tir sydd bellach yn rhan o Loegr, yn enwedig rhannau o Orllewin Canolbarth Lloegr.

Rhwng y 16g a'r 20g roedd statws Sir Fynwy yn ne-ddwyrain Cymru yn ddadleuol. Cafodd ei hystyried yn rhan o Loegr gan rai, neu'n ardal trawsgenedlaethol. Cadarnhawyd Sir Fynwy yn rhan o diriogaeth Cymru gan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, a daeth yn rhan o sir Gwent ym 1974. Ffurfiwyd sir newydd Sir Fynwy ym 1996.

Bellach, goror Cymru a Lloegr sydd yn dynodi ffiniau tiriogaethol swyddogol Cymru.

## Gweler hefyd 
* *Cambria irredenta*
* Clawdd Offa
* Cymru a Lloegr
* Y Deddfau Uno
* Llywodraeth leol yng Nghymru
* Y Mers


Tiriogaethol
Tiriogaethol
Cymru
Carnedd y Filiast (y Migneint)

Mae **Carnedd y Filiast** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r gogledd o Gapel Celyn; , yn ne-ddwyrain Parc Cenedlaethol Eryri yng Ngwynedd. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 354 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Saif ar ochr ddwyreiniol y Migneint, i'r gogledd o Lyn Celyn a'r briffordd A4212 rhwng Trawsfynydd a'r Bala, gyda chopa Arenig Fach i'r de-orllewin. Gellir ei ddringo o'r A4212, heibio copa is Foel Boeth. Saif Llyn Hesgyn ar ei ochr ddwyreiniol.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 669 metr (2195 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Yr enw
Mae'r enw yn tarddu o lên gwerin. Mae enwau henebion cynhanesyddol sy'n cynnwys yr elfennau miliast neu ast yn cynnwys Llety'r Filiast (Y Gogarth, Llandudno), Llety'r Filiast (ger Rowen), Llech y Filiast (Morgannwg), Carnedd y Filiast (ger Ysbyty Ifan) a Llech yr Ast (Llangoedmor, Ceredigion). Yn chwedl *Culhwch ac Olwen* mae Gast Rhymni, sef merch yn rhith bleiddast, yn cael ei hela gan y Brenin Arthur. Mae'r filiast yn un o ymrithiadau Ceridwen yn y chwedl *Hanes Taliesin*.

## Gweler hefyd 
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Rhestr o gopaon Cymru
* Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Clwb Mynydda Cymru
* Lleoliad ar wefan Streetmap 
* Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Cerrigydrudion
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Categori:Ysbyty Ifan
Ysgarmesu awyrennau

[bawd|[Ôl anwedd|Olion anwedd awyrennau ymladd yn ystod Brwydr Môr y Pilipinas, 19 Mehefin 1944.]]
Brwydr awyrennol rhwng awyrennau ymladd yw **ysgarmes awyrennau** neu **ysgarmes awyr**, yn enwedig ysgarmesu sy'n cynnwys manwfro o fewn graddfa agos rhwng awyrennau gwrthwynebol sy'n ymwybodol o'i gilydd. Ymddangosodd yn gyntaf yn y Rhyfel Byd Cyntaf. Mae ysgarmeswyr awyr enwog yn cynnwys yr archbeilotiaid Adolphe Pégoud, Max Immelmann, Oswald Boelcke, Manfred von Richthofen, ac Erich Hartmann.

Categori:Rhyfela awyrennol
Carreg y Diocyn

Mae **Carreg y Diocyn** yn gopa mynydd a geir yn Arenig i'r de o Lyn Celyn, ger y Bala; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 659metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid yw'r copa hwn, bellach, wedi'i gofrestru. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 673 metr (2208 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Y Bala
Ysgol Genedlaethol Hedfan Sifil

**Ysgol Genedlaethol Hedfan Sifil** yn Brifysgol Awyrennol Ffrangeg cyhoeddus a sefydlwyd ym 1949 ac yn seiliedig yn Toulouse. Ers 1 Ionawr 2011, yw'r brifysgol fwyaf yn hedfan Ewropeaidd.

Mae'r ysgol yn rhan o *France AEROTECH*.

Ym mis Mehefin 2025, creodd yr ysgol y Toulouse School of Aviation and Aerospace Engineering mewn partneriaeth ag ISAE-SUPAERO.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Ysgol Genedlaethol Hedfan Sifil
* Fondation ENAC
* ENAC Alumni  

Categori:Haute-Garonne
Categori:Ysgolion hedfan
Institut Polytechnique des Sciences Avancées

Mae **IPSA**, **Institut Polytechnique des Sciences Avancées** ("Athrofa Polytechnig Uwch Wyddoniaeth"), yn ysgol ofod ac awyrfordwyol breifat, Ffrengig a leolir yn Ivry-sur-Seine, Lyon, Marseille a Toulouse. Fe'i hardystir gan y Wlad ers 2010, a chrëwyd yr ysgol ym 1961. Mae hi hefyd yn rhan o Grŵp Addysg IONIS. Derbyniwyd yr ysgol wobr GIFAS yn 2011 ar gyfer her awyrofod myfyrwyr.

## Cyn-ddisgyblion
*Eric Boullier (1999), Prif Swyddog Tîm Renault F1
*Christian Gras (1983), Is-lywydd Gweithredol "cwsmeriaid" Eurocopter
*Philippe Harache (1976), cyn Is-lywydd Gweithredol "cwsmeriaid" Eurocopter

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Gwefan IPSA 
*Alwmni IPSA

Categori:Lyon
Categori:Marseille
Categori:Sefydliadau 1961
Categori:Toulouse
Categori:Ysgolion hedfan
Doncaster Rovers F.C.

Mae **Doncaster Rovers Football Club ** yn glwb pêl-droed yn Doncaster, De Swydd Efrog.

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Huddersfield Town F.C.

Mae **Clwb Pêl-droed Tref Huddersfield** (Saesneg: Huddersfield Town Football Club) yn glwb pêl-droed Seisnig a ffurfiwyd yn 1908 ac yn ymgartrefi yn Huddersfield, Gorllewin Sir Efrog. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Pencampwriaeth.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Tour of Britain 2006

[bawd|200px|Roger Hammond yn Tour of Britain 2006 yn [Llundain]]
Cynhaliwyd **Tour of Britain 2006** ar 29 Awst hyd 3 Medi 2006. Hon oedd y trydydd rhifyn o'r Tour of Britain. Roedd yn ras UCI categori 2.1, dros chwe cymal a chyfanswm o 870.5&nbsp;km (541 milltir). Dechreuodd y ras yn Glasgow a gorffennodd ar The Mall, Llundain. Enillodd  Martin Pedersen ddosbarthiad cyffredinol y ras a cipiodd Andy Schleck o Dîm CSC gystadleuaeth brenin y mynyddoedd. Enillodd  Mark Cavendish (T-Mobile) y gystadleuaeth bwyntiau a cipiodd Johan Van Summeren (Davitamon-Lotto) y gystadleuaeth sbrint.

## Canlyniadau
### Cymalau
### Canlyniad terfynol
Categori:Tour of Britain
Categori:2006
Tour of Britain 2007

Cynhaliwyd **Tour of Britain 2007** ar 9 hyd 15 Medi 2007. Hon oedd y pedwerydd rhifyn o'r Tour of Britain. Roedd yn ras UCI categori 2.1, ymestynwyd y ras i saith diwrnod yn 2007, defnyddiwyd y seithfed diwrnod ar gyfer cymal yn Ngwlad yr Haf am y tro cyntaf. Roedd y ras yn gyfanswm o 953&nbsp;km (592.2 milltir).

Dechreuodd ras 2007 yn Llundain a gorffenodd yn Glasgow, a ddefnyddiodd y digwyddiad fel hwb iw cais ar gyfer lleoliad Gemau'r Gymanwlad yn 2014.

Enillodd Romain Feillu y Tour, a cipiodd Mark Cavendish y gystadleuaeth  bwyntiau a Ben Swift gystadleuaeth brenin y mynyddoedd.

## Canlyniadau
### Cymalau
#### Canlyniad terfynol
Categori:Tour of Britain
Categori:2007
Tour of Britain 2005

Cynhaliwyd **Tour of Britain 2005** ar 30 Awst hyd 4 Medi 2005. Hon oedd yr ail rifyn o'r Tour of Britain. Roedd yn ras UCI categori 2.1, dros chwe cymal a chyfanswm o 768&nbsp;km (477 milltir). Dechreuodd y ras yn Glasgow a gorffennodd yn Llundain. Enillwyd y dosbarthiad cyffredinol gan y seiclwr Belgaidd Nick Nuyens. Cipiodd yr Eidalwr Luca Paolini y grys werdd ar gyfer y gystadleuaeth bwyntiau.

## Canlyniadau
### Cymalau
### Canlyniad terfynol
Categori:Tour of Britain
Categori:2005
Graham Dorrans

Pêl-droediwr o'r Alban yw **Graham Dorrans** (ganwyd 5 Mai 1987 yng Nglasgow, Yr Alban). Ar hyn o bryd mae'n chwarae fel chwaraewr canol cae i glwb Pencampwriaeth Lloegr, Dinas Norwich a thîm cenedlaethol yr Alban.

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pêl-droedwyr o'r Alban
Tour of Britain 2008

Cynhaliwyd **Tour of Britain 2008** ar 7 hyd 14 Medi 2008. Hon oedd y bumed rhifyn o'r Tour of Britain. Roedd yn ras UCI categori 2.1 ac yn rhan o'r UCI Europe Tour 2007–2008, ymestynwyd y ras i wyth cymal yn 2008. Roedd y ras yn gyfanswm o 1,175&nbsp;km (730 milltir). Dechreuodd y ras yn Llundain a gorffenodd yn Lerpwl.

Enillodd Geoffroy Lequatre y dosbarthiad cyffredinol, enillodd Edvald Boasson Hagen y gystadleuaeth sbrint, cipiodd Matthew Goss y gystadleuaeth  bwyntiau ac enillodd Danilo Di Luca gystadleuaeth brenin y mynyddoedd.

#### Canlyniad terfynol
Categori:Tour of Britain
Categori:2008
Queens Park Rangers F.C.

Clwb Pêl-droed proffesiynol a leolir yn Sheppard's Bush, Hammersmith a Fulham, Gorllewin Llundain yw **Queens Park Rangers Football Club**, cyfeirir ato fel arfer fel ***QPR***. Mae'r clwb fel arfer yn ymryson oddi fewn i Uwchgynghrair Lloegr. Ymhlith y gwobrau maent wedi'u hennill y mae Cwpan Cynghrair Lloegr yn 1967 a dod yn ail yn yr hen Brif Adran (*First Division*) yn 1975–76.

Fe'i ffurfiwyd yn 1882 wedi i ddau glwb un: Christchurch Rangers a St. Judes Institute; eu lliwuau arferol ydy glas a gwyn. Queen's Park oedd yr ardal o Lundain lle leolwyd y clwb yn wreiddiol cyn symud i Loftus Road. Ceir sawl clwb pêl-droed cyfagos, a cheir cryn gystadleuaeth rhyngddynt e.e. Chelsea, Fulham a Brentford, a gelwir y gemau hyn yn *West London Derbies*. Y tu allan i Lundain, eu harchelynion yw Watford, Luton a Chaerdydd.

## Cyfeiriadau

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Chris Brunt

Mae **Christopher Brunt** (ganwyd 14 Rhagfyr, 1984 yn Belfast, Gogledd Iwerddon) yn bêl-droediwr Gwyddelig sy'n chwarae yn Uwchgynghrair Lloegr, i dim West Bromwich Albion. Mae'n chwarae fel asgellwr chwith ac yn fwy diweddar safle mwy ymosodol yng nghanol y cae. Mae hefyd yn gapten Albion.

Categori:Pêl-droedwyr o Ogledd Iwerddon
Notts County F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol Seisnig (a elwir yn aml yn *Notts* neu *County* neu drwy eu llysenw *Y Piod*) o Nottingham yw **Clwb Pêl-droed Notts County** (Saesneg: Notts County Football Club). Maent yr hynaf o holl glybiau'r byd sydd bellach yn broffesiynol, ar ôl cael ei ffurfio yn 1862.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Shrewsbury Town F.C.

bawd|260px|Y Ddôl Newydd

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Tref Amwythig** (Saesneg: *Shrewsbury Town Football Club*). Lleolir y clwb yn Amwythig, Swydd Amwythig.

Ffurfiwyd y clwb ym 1886, ac etholwyd i’r Gynghrair Bêl-droed ym 1950. Mae Shrewsury Town wedi ennill Cwpan Cymru ar chwech achlysur. Chwareuodd y clwb yn Gay Meadow, ar lan Afon Hafren rhwng 1910 a 2007, cyn symud i’w cartref presennol, sy’n dal 9,875 o bobl.

## Carfan Bresennol
*ar 18 Gorffennaf 2021*

## Dolen allanol
* Gwefan y clwb

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Amwythig
Barnsley F.C.

Mae **Clwb Pêl-droed Barnsley** (Saesneg: Barnsley Football Club) yn glwb pêl-droed proffesiynol Saesneg sydd wedi eu lleoli yn nhref Barnsley, De Sir Efrog.

**Cysylltiadau â Chymru**

Bu'r blaenwr Kieffer Moore yn chwarae i'r clwb rhwng 2018-19.

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Hanes demograffig Cymru

Agwedd o hanes Cymru yw **hanes demograffig Cymru** sy'n ymwneud â newidiadau hanesyddol mewn demograffeg y wlad, gan gynnwys crefydd, iaith, ac ethnigrwydd a hefyd mudo dynol o, i, ac o fewn Cymru. Mae Cyfrifiad y Deyrnas Unedig wedi bod yn ffynhonnell hollbwysig wrth astudio demograffeg Cymru ers y cyfrifiad cyntaf ym 1801.

## Poblogaeth 
Prin yw'r dystiolaeth ar ddemograffeg y Gymru gynhanesyddol;  mae ystadegau a gynigiwyd yn cynnwys 250,000 o drigolion yng Nghymru adeg y goresgyniad Rhufeinig. Prin hefyd yw tystiolaeth ar ddemograffeg Cymru yn yr Oesoedd Canol. Yn ôl John Davies, gallwn defnyddio haeriad Gerallt Gymro y dylai'r Pab dderbyn o Gymru 200 marc mewn Ceiniogau Pedr, sef 32,000 o geiniogau, i gyfrifo poblogaeth y wlad tua'r flwyddyn 1200: ceiniog y teulu oedd y dreth, felly os cymrwn fod pump mewn teulu, yna 160,000 oedd y boblogaeth. Credir i nifer o drigolion y wlad gostwng o o leiaf 300,000 ym 1300 i o dan 200,000 ym 1400.

Amcangyfrifir i boblogaeth Cymru gynyddu o 360,000 ym 1620 i 500,000 ym 1770.

Casglwyd ystadegau ar ddemograffeg Cymru ar ddechrau'r unfed ganrif ar hugain gan Gyfrifiad 2001. Roedd hanner o'r 2,903,085 o drigolion y wlad yn byw o fewn 40&nbsp;km i'r brifddinas Caerdydd.

## Mudo 
### Mewnfudo i Gymru 
Cafwyd effaith ar ddemograffeg ethnigrwydd yng Nghymru o ganlyniad i fewnfudo yn yr 20fed ac 21goedd. Heddiw, mae tua 0.25% o boblogaeth Cymru yn ddu a 0.88% yn Dde Asiaidd, a mwy o dras gymysg. Ceir cymunedau sylweddol o fewnfudwyr du ac Asiaidd yn y tair dinas fawr yn Ne Cymru, sef Caerdydd, Abertawe a Chasnewydd. Mae cymunedau eraill, hanesyddol a modern, yn cynnwys Ffleminiaid de Penfro, yr Eidalwyr, y Pwyliaid, a'r Tsieineaid.

Yn ôl Cyfrifiad 2001, cafodd 20.32% o boblogaeth Cymru ei eni yn Lloegr, 0.84% yn yr Alban, 0.27% yng Ngogledd Iwerddon, a 0.44% yng Ngweriniaeth Iwerddon.

### Ymfudo o Gymru 
Ceir y Cymry ar wasgar mewn nifer o wledydd ar draws y byd, gan gynnwys gweddill y Deyrnas Unedig (yn enwedig Lloegr), yr Unol Daleithiau, Canada, Awstralia, a'r Ariannin. Bu cymuned Gymreig yn Llundain ers y 18g, a gelwir Cymry Llundain yn "yr hynaf a'r fwyaf o'r holl gymunedau o alltudion o Gymru". Ym 1865 teithiodd tua 160 o Gymry i'r Ariannin gan sefydlu'r Wladfa.

### Mudo o fewn Cymru 
## Gweler hefyd 
* Mudo o fewn y Deyrnas Unedig

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* Davies, J. *Hanes Cymru* (2006).

## Dolenni allanol 
* BBC Cymru - Hanes Mudo


Categori:Demograffeg Cymru
Demograffig
Cymru
Tour of Britain 2004

Cynhaliwyd **Tour of Britain 2004**, sef y ras gyntaf o'r fersiwn diweddaraf o'r Tour of Britain dros bum diwrnod yn nechrau mis Medi 2004. Trefnwyd hi gan SweetSpot ynghyd â British Cycling. Cefnogwyd y ras gan drefnwyr Cais Llundain ar gyfer Gemau Olympaidd 2012. Hysbyswyd y ras yn eang iawn, a chafodd timau adnabyddus megis T-Mobile (Yr Almaen) a U.S. Postal Service (UD) eu denu i gymryd rhan. Roedd hyn yn rhannol oherwydd bod y ras yng nghategori 2.3 ar galendar rasio'r Union Cycliste Internationale (UCI).

Gorffenodd taith 2004 gyda criterium 45 milltir (72&nbsp;km) yn Llundain, gwyliodd degoed o filoedd o bobl brêc hir gan y Llundeiniwr Bradley Wiggins, tan y lap cyn yr un olaf, a chymerodd Enrico Degano o dîm Tîm Barloworld y sbrint ar y linell. Enillodd y Colombiwr Mauricio Ardila, o dîm Chocolade Jacques, y Tour.

## Canlyniadau
### Cymalau
### Canlyniad terfynol
Categori:Tour of Britain
Categori:2004
Trychineb Glofa'r Tarenni Gleision

Digwyddodd '''Trychineb Glofa'r Tarenni Gleision'* (neu *Glofa'r Gleision'') ar 15 Medi 2011; lleolir y lofa ger pentref Cilybebyll, Cwm Tawe. Roedd saith glöwr wrth eu gwaith yn trin ffrwydron, mewn gwythïen o lo, ac o ganlyniad i ffrwydrad, am 09.21, llifodd dŵr trwy'r creigiau; bu farw pedwar. Glofa Gleision ydy un o’r ychydig byllau glo sydd ar ôl yng Nghymru sy'n defnyddio dulliau hen ffasiwn a dyma'r drychineb waethaf mewn glofa am 30 blynedd. Cyfansoddodd y bardd Gwyneth Lewis gerdd "Gleision" am y drychineb ar ôl ymweld â'r pentref.

Wedi'r ffrwydriad, dihangodd tri o'r saith glöwr am eu bywydau i fyny i'r wyneb. Cymerwyd un o'r rhain yn syth i uned gofal dwys Ysbyty Treforys yn Abertawe a chychwynodd y tîm achub ar y gwaith o ganfod y pedwar a oedd yn weddill.

## Yn dilyn y drychineb
Cyrhaeddodd y gwasanaethau brys y pwll yn gyflym iawn a gweithiodd y Frigâd Dân a Thîm Achub y Glöwyr (gydag aelodau o Gymru a Lloegr) ar y cyd 90m (300tr) o dan yr wyneb.  Ar 16 Medi 2011 cadarnhaodd llefarydd ar ran Heddlu De Cymru fod cyrff pedwar glöwr wedi'u darganfod, dyma'r drefn y cawsant eu nôl:- Charles Breslin, 62; David Powell, 50; Garry Jenkins, 39; a Phillip Hill, 45. Ar 16 Medi cyhoeddodd Cheryl Gillan, Ysgrifennydd Gwladol Cymru, y cynhelid ymchwiliad gan Heddlu De Cymru (a Gweithgor Iechyd a Diogelwch y Cynulliad ychydig wedyn) a bod gwersi i'w dysgu; cytunodd Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones gyda hyn.

Ar 17 Medi datganodd yr Aelod Seneddol lleol dros Gastell-nedd ei fod wedi cysylltu gyda phob un o deuluoedd y glowyr hyn ac nad oedd unrhyw un ohonynt wedi nodi unrhyw gonsyrn am iechyd a diogelwch y lofa. Dywedodd hefyd, "Mae'r drychineb hon yn gyllell drwy galon y gymuned... ac mae wedi cyffwrdd bywydau miloedd o bobl ym Mhrydain ac ar draws y byd."

## Llys
Ar 18 Hydref 2011 arestiwyd Malcolm Fyfield, rheolwr Tarenni Gleision, ar amheuaeth o ddynladdiad. yn dilyn ymchwiliad pellach gan Heddlu De Cymru, cafodd ei gyhuddo o ddynladdiad ac esgeulustod difrifol. Gwysiwyd perchennog y lofa (sef MNS Mining Ltd) hefyd i ymddangos o flaen y llys ar yr un diwrnod.

Ar 19 Mehefin 2014, yn dilyn achos yn Llys y Goron Abertawe, a gymerodd bron i dri mis, cafwyd Malcolm Fyfield yn ddieuog o bedwar cyhuddiad o ddynladdiad drwy esgeulustod dybryd, a chafwyd MNS Mining, hefyd yn ddieuog o'r pedwar cyhuddiad o ddynladdiad corfforaethol drwy esgeulustod dybryd. Bu'r rheithgor yn ystyried am lai na dwy awr.

## Geirdarddiad
'Man lle bydd dŵr, olew, ayb yn codi ac yn ffrydio o'r ddaear, (llygad) ffynnon, tarddle' yw ystyr 'taren' (neu 'taddell' yn wreiddiol). Mae "gleision" yn ansoddair lluosog y gair "glas".

## Cyfeiriadau
Categori:2011 yng Nghymru
Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Hanes Castell-nedd Port Talbot
Glofa'r Tarenni Gleision
Glofa'r Tarenni Gleision
Glofa'r Tarenni Gleision
Glofa'r Tarenni Gleision
Y Golfa

Mae **Y Golfa** yn gopa mynydd a geir i'r de o Fynyddoedd y Berwyn, tua cilometr neu ddau i'r gorllewin o'r Trallwng, Powys; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 176metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 341 metr (1119 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Blocâd

[bawd|de|275px|Paentiad gan [Thomas Luny sy'n dangos blocâd Prydain yn erbyn porthladd Toulon yn Ffrainc rhwng 1810 a 1814.]]
Ymgais i dorri cyflenwad bwyd, adnoddau rhyfela, neu gyfathrebu rhag ardal benodol gan ddefnyddio grym ar y môr yw **blocâd** neu **fôr-warchae**. Caiff eu gorfodi yn aml gan lyngesau. Weithiau defnyddir y term "blocâd" i gyfeirio hefyd at y fath ymgeision ar dir neu yn yr awyr.

## Gweler hefyd 
* Embargo
* Gwaharddiad hedfan
* Gwarchae
* Sancsiynau


Categori:Cyfraith y môr
Categori:Rhyfela economaidd
Categori:Sancsiynau
Crewe Alexandra F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb Pêl-droed Crewe Alexandra** (Saesneg: Crewe Alexandra Football Club).
Lleolir y clwb yn Crewe, Sir Gaer. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Adran 2 Cynghrair Lloegr.

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Aristides Pereira

Arlywydd cyntaf Cabo Verde oedd **Aristides Maria Pereira** (17 Tachwedd 1923 - 22 Medi 2011).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1923
Categori:Gwleidyddion
Categori:Marwolaethau 2011
Rhyfel De Osetia

Gall **Rhyfel De Osetia** gyfeirio at:

* Rhyfel Georgia ac Osetia (1918–1920)
* Rhyfel De Osetia (1991–1992)
* Rhyfel De Osetia (2008)
The SpongeBob SquarePants Movie

Mae ***The SpongeBob SquarePants Movie*** yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 2004, a seilir ar gyfres deledu boblogaidd Nickelodeon o'r enw *SpynjBob Pantsgwâr*. Mae'r ffilm yn serennu lleisiau Tom Kenny, Bill Fagerbakke, Clancy Brown, Rodger Bumpass, Doug Lawrence, Scarlett Johansson, Alec Baldwin, Jeffrey Tambor, gan gynnwys David Hasselhoff fel ef ei hun. Fe'i rhyddhawyd ar 19 Tachwedd 2004, ac fe'i chynhyrchwyd a'i dosbarthwyd yn yr Unol Daleithiau gan Paramount Pictures a Nickelodeon Movies. Cyflwynwyd y ffilm i Jules Engel.

Cafodd y ffilm arolygon cadarnhaol gan adolygwyr ac mae trac sain ei hunan ganddo, yn ogystal â gêm addasiad. Roedd y ffilm yn enwog am fod yr addasiad olaf o'r gyfres i'w darlledu yn Oes Hillenburg (1999-2004).

## Plot 
Wedi dwyn coron Brenin Neifion (), roedd Al-gi () yn fframio Mr. Cranci (), ac anfonodd e'r goron i Dinas Cragen (), sy'n lle peryglus i fywyd morol. Yn sydyn, cyrhaeddodd Brenin Neifion i'r Cranedy () ac gofynnodd e'r cwsmeriaid a yw Mr. Cranci yn berson neis a charedig. Wedyn, dechreuodd SpynjBob PantsGwâr () yn y Cranedy a thremygodd Mr. Cranci oherwydd rhoddodd Mr. Cranci'r swydd rheolwr o'r Cranedy 2. Mr. Cranci ei fod yn rhewi gan Brenin Neifion ac mae SpynjBob a Padrig () yn angen ffeindio'r goron cyn Mr. Cranci cael ei chyflawni.

## Cymeriadau a'r Sêr 
Categori:Ffilmiau 2004
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:SpynjBob Pantsgwâr
Diwydiant Cymru

O'r 19g ymlaen yr oedd diwydiannau trwm yn sail economi Cymru, ac yr oedd Caerdydd yn borthladd prysuraf y byd ar un adeg. Bellach mae mwyngloddio, amaeth, a gweithgynhyrchu wedi crebachu, a'r sector gwasanaethau wedi tyfu.

;Diwydiannau
* Diwydiant copr Cymru
* Diwydiant glo Cymru
* Diwydiant gwlân Cymru
* Diwydiant haearn Cymru
* Diwydiant llechi Cymru


Categori:Economi Cymru
Cymru
Cymreigio

Y broses o wneud rhywbeth yn Gymreig neu'n Gymraeg yw **Cymreigio**, yn enwedig o ran iaith.

Cofnodwyd y defnydd cyntaf o'r gair *Cymreigio* (G. Geiriadur Prifysgol Cymru) gan Thomas Baddy yn ei lyfr *Pasc y Christion* yn y flwyddyn 1703, er bod defnydd o'r gair tebyg *cymreigu* yn 1595 yn y llyfr Deffynniad Ffydd Eglwys Loegr a gyfieithwyd o lyfr yn Lladin gan Morris Kyffin.

Bellach mae'r gair *Cymreigio*'n cael ei ddefnyddio mewn sawl maes gan gynnwys ymgyrchu iaith, meddalwedd a'r we, mathau eraill o dechnoleg, a gwyddoniaeth.

## Gweler hefyd 
* Benthyg geiriau i'r Gymraeg

## Cyfeiriadau
Categori:Cymhathiad diwylliannol
Categori:Diwylliant Cymru
Cymry Eidalaidd

Cymry sydd â llinach hollol neu'n rhannol Eidalaidd yw'r **Cymry Eidalaidd**. Digwyddodd y mwyafrif o ymfudo o'r Eidal i Gymru yn y 19eg ganrif a dechrau'r 20g, ac ymgartrefodd y nifer fwyaf ohonynt yn Sir Forgannwg a Chasnewydd.

## Hanes yr ymfudo 
Daw nifer o fewnfudwyr Eidalaidd i Gymru o'r Apenninau, yn enwedig tref Bardi, a sefydlon nhw rhwydwaith o gaffis, parlyrau hufen iâ, a siopau pysgod a sglodion yng Nghymru o'r 1890au ymlaen. Yn y Rhondda cafodd eu galw'n "Bracchis" ar ôl perchennog caffi o'r adeg gynnar o fewnfudo.

## Cymry Eidalaidd enwog 
* Victor Spinetti, actor
* Joe Calzaghe, paffiwr
* Enzo Maccarinelli, paffiwr
* Pino Palladino, cerddor
* David D'Auria, pêl-droediwr
* Donato Nardiello, pêl-droediwr
* Daniel Nardiello, pêl-droediwr
* Robert Sidoli, chwaraewr rygbi
* Peter Sidoli, chwaraewr rygbi
* Andrew Vicari, arlunydd

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Amici Val Ceno Galles
* BBC Cymru – Eidalwyr yng Nghymru


Eidalaidd
Categori:Pobl o dras Eidalaidd
A.F.C. Bournemouth

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Bournemouth** (Saesneg: Association Football Club Bournemouth).
Lleolir y clwb yn Bournemouth, Dorset. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Pencampwrieath Lloegr.

Prif gystadleuwyr Bournemouth yw Southampton, y maent yn ymladd yn erbyn y Darbi'r Goedwig Newydd.

## Chwaraewyr
### Chwaraewyr Cymreig
Mae Bournemouth wedi cael nifer o chwaraewyr Cymreig ar hyd y blynyddoedd. Fodd bynnag, nid oes gan Bournemouth unrhyw chwaraewyr Cymreig ar hyn o bryd.

## Cyfeiriadau

Bournemouth
Rhyfel De Osetia (2008)

bawd|380px|Map o'r rhyfel
Rhyfel ym mis Awst 2008 oedd **Rhyfel De Osetia** a ymladdwyd gan Georgia ar yr un ochr a Rwsia a llywodraethau ymwahanaidd De Osetia ac Abcasia ar yr ochr arall.

Yn sgîl Rhyfel 1991–1992 yn Ne Osetia yr oedd tua hanner o Dde Osetia dan reolaeth de facto llywodraeth anghydnabyddedig a gafodd ei chefnogi gan Rwsia. Gosodwyd heddgeidwaid Georgiaidd, Rwsia, ac Osetaidd yn y diriogaeth. Bu sefyllfa debyg yn Abcasia wedi Rhyfel 1992–1993 yn y diriogaeth honno.

Yn ystod noson 7–8 Awst 2008, lansiodd Georgia ymgyrch ymosodol ar raddfa fawr yn erbyn De Osetia er mwyn ceisio ailgipio'r diriogaeth. Honodd yr oedd yn ymateb i ymosodiadau ar ei heddgeidwaid a phentrefi Georgiaidd yn Ne Osetia a bod Rwsia yn symud lluoedd i mewn i'r wlad nad oeddent yn heddgeidwaid. Er cafodd yr ymgyrch ei gwrthsefyll gan heddgeidwaid Rwsiaidd ac aelodau milisia Osetaidd, llwyddodd Georgia i gipio'r mwyafrif o Tskhinvali o fewn oriau. Ymatebodd Rwsia trwy ddanfon lluoedd i Dde Osetia a lansio cyrchoedd awyr yn erbyn lluoedd Georgia yn Ne Osetia ac yn erbyn targedau milwrol a logistaidd yn Georgia, gan honni yr oedd yn gweithredu yn achos ymyrraeth ddyngarol a gorfodi'r heddwch. Brwydrodd lluoedd Rwsia a'r Osetiaid yn erbyn Georgia yn Ne Osetia am bedwar diwrnod. Ar 9 Awst, dechreuodd llynges Rwsia blocâd ar ran o arfordir Georgia, a gosodwyd môr-filwyr ar arfordir Abkhazia. Ceisiodd llynges Georgia i ymyrryd ond cafodd ei threchu mewn ysgarmes yn y Môr Du. Agorodd lluoedd Rwsia ac Abkhazia ail ffrynt i'r rhyfel gan ymosod ar Geunant Kodori, oedd dan reolaeth Georgia. Enciliodd lluoedd Georgia o Dde Osetia wedi pum diwrnod o frwydro, gan alluogi'r Rwsiaid i dreiddio i dir Georgia a meddiannu dinasoedd Poti, Gori, Senaki, a Zugdidi.

Cytunwyd ar gadoediad cychwynnol ar 12 Awst dan gyflafareddiad Ffrainc, oedd yn dal arlywyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd ar y pryd, ac arwyddwyd gan Georgia ar 15 Awst yn Tbilisi ac gan Rwsia un ddiwrnod wedyn ym Moscfa. Wythnosau wedi i'r cadoediad gael ei arwyddo, enciliodd Rwsia y mwyafrif o'i lluoedd o Georgia, ond sefydlodd gwahandiroedd o gwmpas Abcasia a De Osetia.

Categori:2008
Categori:De Osetia
Categori:Hanes Georgia
Categori:Hanes Rwsia
De Ossetia (2008)
Leicester City F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol yn Lloegr yw **Leicester City F.C.** (*Clwb pêl-droed Dinas Caerlŷr*), a elwir yn gyffredin **Caerlŷr** (). Lleolir y clwb yn ninas Caerlŷr, dinas sirol Swydd Gaerlŷr. Maent ar hyn o bryd (2015) yn chwarae yn Uwchgynghrair Lloegr.

Categori:Caerlŷr

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Sefydliadau 1884
Leeds United F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Leeds Unedig** (Saesneg: Leeds United Football Club).
Lleolir y clwb yn Leeds, Gorllewin Swydd Efrog. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn y Pencampwriaeth.

Bu iddynt guro Ferencvárosi T.C. o Hwngari yn ffeinal Cwpan Ffeiriau (*Fairs Cup*) yn 1968.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Ysgol Dyffryn Aman

Ysgol ddwyieithog yw **Ysgol Dyffryn Aman** a chanddi VI Dosbarth dwyieithog (Cymraeg a Saesneg).

## Cyflwyniad
Mae ganddi oddeutu 1700 o fyfyrwyr. Lleolwyd ar *Stryd Marged*, Rhydaman, Sir Gaerfyrddin yng Nghymru. Mae'n ysgol bob rhyw heb iddi unrhyw gysylltiad crefyddol penodedig.

Lleolwyd yng ngogledd y dref wrth droed y Mynydd Du ac mae'r dref ychydig filltiroedd i ddiwedd yr M4.

## Hanes
Roedd yr ysgol yn ysgol ramadeg ac yn un o ddwy ysgol uwchradd yn y dref cyn 1970. Ond fe unwyd y ddwy ysgol ar yr un safle, ac felly ceir Ysgol Uwchradd Dyffryn Aman. Cafwyd enw ddwyieithog ar yr ysgol newydd, Ysgol Dyffryn Aman - Amman Valley School, ond fe bleidleisiodd Llywodraethwyr yr ysgol yn unfrydol o blaid newid yr enw i enw uniaith Gymraeg yn 2011 yn sgil diwygio ysgolion Uwchradd Dinefwr. Bydd yr ysgol o hyn allan yn cael ei hadnabod fel Ysgol Dyffryn Aman yn unig ar bob ffurflen swyddogol, pob arwydd a phob dogfen.

### Ymosodiad trywanu, 2024 
Ar 24 Ebrill 2024, rhoddwyd yr ysgol dan glo ar ôl i dri o bobl gael eu hanafu mewn ymosodiad trywanu. Arestiwyd un person gan Heddlu Dyfed-Powys mewn cysylltiad â'r digwyddiad, ac anfonwyd dau ambiwlans awyr ac ambiwlans i'r lleoliad am 11:30yb. Rhyddhawyd disgyblion yr ysgol am 3:20yp i'w rhieni, llawer ohonynt wedi bod yn aros y tu allan i'r ysgol.

Ysgrifennodd Prif Weinidog y Deyrnas Unedig Rishi Sunak a Phrif Weinidog Cymru Vaughan Gething ar Twitter eu bod wedi cael “sioc” o glywed y newyddion gan diolch i’r gwasanaethau brys a fynychodd y lleoliad. Dywedodd cyn-fyfyriwr a chyn-arweinydd Plaid Cymru Adam Price fod e *"Byth wedi dychmygu hyn yn digwydd yn Rhydaman"* 'a bod ei "*feddwl, fel y gweddill ohonom, gyda chymuned yr ysgol*".

## Cyn-ddisgyblion
* Josh Griffiths, rhedwr marathon
* Emyr Wyn Lewis, chwaraewr rygbi
* Adam Price, AS Plaid Cymru 2001-10 ar gyfer  etholaeth Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr
* Shane Williams, chwaraewr rygbi

### Ysgol Ramadeg Dyffryn Aman
* Prof Donald Arthur,
* John Cale, cerddor a chyn-aelod o'r band The Velvet Underground
* Sir Goronwy Daniel CB, Is-ganghellor Prifysgol Cymru 1977-9, a phennaeth Prifysgol Aberystwyth o 1969-79
* Albert Davies, 
* Dai Davies, peldroediwr
* Neil Hamilton, AS Ceidwadol 1983-97 ar gyfer Etholaeth Tatton
* Dr Alun Jones OBE, 
* Prof Derec Llwyd Morgan, Is-ganghellor Prifysgol Aberystwyth o 1995 - 2004
* Roy Noble OBE, darlledwr
* Vernon Pugh
* Don Tarr, chwaraewr rygbi
* Dr Roger Thomas, AS Llafur o 1979-87 ar gyfer Etholaeth Caerfyrddin 
* Ben Gould 
* Alan Watkins, newyddiadurwr
* Dr Wynford Williams CB,

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol yr ysgol (fersiwn Cymraeg) 
* Hanes yr ysgol (yn Saesneg)
* EduBase 

Categori:Ysgolion Sir Gaerfyrddin
Tacsidermi

[bawd|[Blaidd wedi'i fowntio.]]
Mowntio neu ailgynhyrchu anifeiliaid meirw er mwyn eu harddangos yw **tacsidermi**. Rhoddir croen yr anifail dros fodel a defnyddir llygaid gwydr. Caiff y cynnyrch gorffenedig ei arddangos fel troffi hela, enghraifft wyddonol, neu fath arall o gelficyn.

Mae tacsidermyddion enwog yn cynnwys y teulu Hutchings o Aberystwyth.

## Gweler hefyd 
* Liofilizatio

## Cyfeiriadau 
Categori:Anifeiliaid
Categori:Celf a chrefft
Categori:Marwolaeth
Trefesgob

Gallai **Trefesgob** gyfeirio at un o ddau le:

* Trefesgob, Casnewydd, Cymru
* Trefesgob, Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr
----
Oxford United F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb Pêl-droed Rhydychen Unedig** (Saesneg: Oxford United Football Club).
Lleolir y clwb yn Rhydychen. 

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Categori:Rhydychen
Sheffield United F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb Pêl-droed Sheffield Unedig** (Saesneg: Sheffield United Football Club).
Lleolir y clwb yn Sheffield, De Swydd Efrog. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Adran 1 Cynghrair Lloegr.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Millwall F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Millwall** (Saesneg: *Millwall Football Club*).
Lleolir y clwb yn Millwall, De-Ddwyrain Llundain. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn y Bencampwriaeth.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Coventry City F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Dinas Coventry** (Saesneg: *Coventry City Football Club*).
Lleolir y clwb yn Coventry, yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Brwydr Ynys Môn

Brwydr rhwng y Rhufeiniaid a brodorion Môn, a ymladdwyd yn 61 O.C. oedd **Brwydr Ynys Môn** lle lladdwyd miloedd o Dderwyddon.

Yn 59 penodwyd Gaius Suetonius Paulinus yn llywodraethwr Prydain yn lle Quintus Veranius, oedd wedi marw tra'n llywodraethwr. Bu'n ymladd am ddwy flynedd yn erbyn llwythi Cymru ac yn 61 ymosododd ar Ynys Môn. Roedd yr ynys yn amlwg o bwysigrwydd arbennig, nid yn unig yn noddfa i ffoaduriaid oddi wrth y Rhufeiniaid ond yn gadarnle y Derwyddon. Croesodd y Rhufeiniaid Afon Menai mewn cychod, ond er bod cryn dipyn o drafod wedi bod nid oes sicrwydd ymhle y croesodd. Mae'r hanesydd Rhufeinig Tacitus yn rhoi disgrifiad byw o'r olygfa ar lannau Môn, gyda'r Derwyddon a merched Môn yn gymysg a'r rhyfelwyr. Cipiodd Paulinus yr ynys a thorri coed y llennyrch sanctaidd.

Categori:61
Categori:Afon Menai
Mon
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Categori:Hanes Gwynedd
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llwythau Celtaidd Cymru
Walsall F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Walsall** (Saesneg: *Walsall Football Club*).
Lleolir y clwb yn Walsall, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Adran Un Cynghrair Lloegr.

Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Crystal Palace F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Crystal Palace** (Saesneg: *Crystal Palace Football Club*).Lleolir y clwb yn South Norwood, Llundain.

## Anrhydeddau 
### Cwpanau 
* Cwpan Lloegr - Enillwyr 2024–25


Categori:Chwaraeon yn Llundain
Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Hanes morwrol Cymru

Agwedd ar hanes Cymru yw **hanes morwrol Cymru** sy'n ymwneud â pherthynas Cymru a'r Cymry â'r môr o'u hamgylch, gan gynnwys cludiant llongau, porthladdoedd, fforio, masnach morwrol, a môr-ladrad. Mae gan Gymru dros 1,180&nbsp;km o arfordir, ac mae'n ffinio â Môr Iwerddon i'r gogledd a'r gorllewin, Sianel San Siôr a'r Môr Celtaidd i'r de-orllewin a Môr Hafren i'r de. Mae nifer o ddinasoedd a threfi mwyaf Cymru ger y môr, gan gynnwys Caerdydd, Abertawe, Casnewydd, Caernarfon, ac Aberystwyth. Ymysg y llongddrylliadau enwocaf ger arfordiroedd Cymru mae'r *Rothsay Castle* a'r *Royal Charter*. Ar 15 Chwefror 1996 tarodd y tancer olew *Sea Empress* y creigiau ger Sir Benfro gan arllwyso 72,000&nbsp;tunnell fetrig o olew crai. Ar y pryd, hwn oedd yr arllwysiad olew trydydd fwyaf yn y byd.

## Môr-ladrad 
Ymhlith y môr-ladron o Gymry yn ystod Oes Aur y Môr-Ladron roedd Bartholomew Roberts (Barti Ddu), Hywel Davies, a Harri Morgan.

## Gweler hefyd 
* Goleudai Cymru
* Rhestr moroedd, baeau a phentiroedd Cymru
* Rhestr ynysoedd Cymru

## Darllen pellach 
* Eames, Aled; Lloyd, Lewis; Parry, Bryn a Stubbs, John. ''Cymru a'r Môr/Maritime Wales'' (Archifau Gwynedd, 1979).

## Dolen allanol 
* Adnoddau Ymchwil: Hanes morwrol Cymru ar wefan Amgueddfa Cymru


Categori:Arfordiroedd Cymru
Morwrol
Cymru
Cymru
The Great Gatsby

Nofel gan F. Scott Fitzgerald yw ***The Great Gatsby***. Cyhoeddwyd ym 1925, ac fe'i lleolir ar Arfordir Gogleddol Long Island ac yn Ninas Efrog Newydd o wanwyn i hydref 1922. Fe'i ystyrid yn enghraifft o'r Nofel Americanaidd Fawr ac yn ddisgrifiad teilwng o'r Dauddegau Gwyllt a'r Oes Jazz.

Categori:Nofelau 1925
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelau Saesneg o'r Unol Daleithiau
Cyfreitheg

bawd|de|250px
Damcaniaeth ac athroniaeth y gyfraith yw **cyfreitheg**, **deddfeg** neu **athroniaeth gyfreithiol**. Mae damcaniaethwyr y gyfraith yn ceisio deall natur y gyfraith, ymresymiad cyfreithiol, systemau cyfreithiol, a sefydliadau cyfreithiol. Y bedair brif ysgol feddwl yng nghyfreitheg yw cyfraith naturiol, positifiaeth gyfreithiol, realaeth gyfreithiol, ac astudiaethau beirniadol y gyfraith.

## Gweler hefyd 
* Cyfansoddiad
* Cyfiawnder
* Cyfraith gyfansoddiadol
* Cyfraith ddwyfol
* Cyfreithegwr
* Dehongliad barnwrol
* Dehongliad statudol
* Rheol y gyfraith

## Cyfeiriadau 

Cyfraith
Cyfraith
Categori:Cyfraith
Trefesgob, Swydd Amwythig

Tref farchnad fechan a phlwyf sifil yn sir seremonïol Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, ydy **Trefesgob** (Saesneg: ''Bishop's Castle''). Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Swydd Amwythig. Saif tua 1.5 milltir (2.4 km) i'r dwyrain o'r ffin rhwng Cymru a Lloegr. I'r de mae pentref Clun ac i'r dwyrain mae Church Stretton.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,893.

Tardd yr enw o gastell mwnt a beili a godwyd yma yn 1087 gan Esgob Henffordd i amddiffyn y dre rhag y Cymry cyfagos.

Ceir dau fragdy bychan yma a Gŵyl Gwrw a gynhelir yn flynyddol yn niwedd Medi.

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau 
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Plwyfi sifil Swydd Amwythig
Categori:Trefi Swydd Amwythig
Masnach

[bawd|de|285px|Marchnad San Juan de Dios yn [Guadalajara, Jalisco, Mecsico]]

Cyfnewid perchenogaeth nwyddau neu wasanaethau o un berson neu endid i un arall yw **masnach**. Gelwir rhwydwaith sy'n galluogi masnach trwy brynu a gwerthu yn farchnad.

## Gweler hefyd 
* Adwerthu
* Cyfanwerthu
* Dosbarthu
* Siop


Categori:Economeg
C.P.D. Pwllheli

Clwb pêl-droed rhan amser o Gymru yw **Clwb pêl-droed Pwllheli** (Saesneg: *Pwllheli Football Club*).
Lleolir y clwb ym Mhwllheli, Gwynedd. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yng Nghynghrair Undebol y Gogledd

Ceir hefyd C.P.D. Merched Pwllheli sy'n cynrychioli'r dref yn Adran y Gogledd, sef ail haen pêl-droed merched Cymru.

Pwllheli
Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Pwllheli
Hinamatsuri

bawd|200px|Gŵyl y Doliau
Gŵyl flynyddol yn Japan yw **Hinamatsuri**, neu **Gŵyl y Doliau**, neu **Dydd y Merched**, a gynnhelir ar 3 Mawrth.

Categori:Gwyliau Japan
Chwyldro Hwngari (1956)

Gwrthryfel yn erbyn llywodraeth Gweriniaeth Pobl Hwngari oedd **Chwyldro Hwngari, 1956** a barhaodd o 23 Hydref hyd 10 Tachwedd 1956. Cychwynnodd fel gwrthdystiad gan filoedd o fyfyrwyr a orymdeithiodd trwy ganol Budapest i adeilad y Senedd. Ceisiodd carfan o'r myfyrwyr ddarlledu eu gofynion o tu fewn i'r adeilad radio, ond cawsant ei rhwystro a'u dal. Pan fynnodd y torfeydd tu allan i'r myfyrwyr gael eu rhyddhau, dechreuodd Heddlu Diogelwch y Wladwriaeth (ÁVH) saethu ar y torfeydd tu allan o tu fewn i'r adeilad. Ymledodd y newyddion yn gyflym gan esgor ar anhrefn a thrais trwy'r brifddinas.

Ymledodd y gwrthryfel yn gyflym ar draws Hwngari, a chwympodd y llywodraeth. Trefnwyd y bobl yn filisiâu, gan frwydo yn erbyn yr ÁVH a lluoedd Sofietaidd. Daeth llywodraeth newydd i rym a ddatganodd ei bwriad i encilio o Gytundeb Warsaw ac ail-sefydlu etholiadau rhydd. Erbyn diwedd mis Hydref daeth y brwydro i ben bron.

Wedi iddynt ddatgan parodrwydd i drafod enciliad gan luoedd Sofietaidd, newidiodd y Politburo ei feddwl a dechreuodd dinistrio'r chwyldro. Ar 4 Tachwedd, goresgynnwyd Budapest ac ardaloedd eraill o'r wlad gan yr Undeb Sofietaidd. Parhaodd gwrthsafiad Hwngaraidd hyd 10 Tachwedd. Bu farw dros 2,500 o Hwngariaid a 700 o luoedd Sofietaidd yn y gwrthdaro, a bu ffoi 200,000 o Hwngariaid fel ffoaduriaid.

Categori:1956 yn Hwngari
Hwngari 1956
Categori:Digwyddiadau'r 20fed ganrif yn Hwngari
Categori:Gwleidyddiaeth Hwngari yn yr 20fed ganrif
Categori:Protestiadau myfyrwyr
Categori:Y Rhyfel Oer
Inland Empire

Ffilm ddirgelwch gydag elfennau o arswyd yw ***Inland Empire*** (2006), a ysgrifennwyd a chyfarwyddwyd gan David Lynch. Dyma ffilm gyntaf Lynch ers Mulholland Drive yn 2001, ac mae llawer o debygrwydd rhwng y ddwy ffilm. Cafodd y ffilm ei rhyddhau yn gyntaf yn yr Eidal yng Ngŵyl Ffilm Fenis ar 6 Medi 2006. Gwnaeth y ffilm gymryd dwy flynedd a hanner i'w chwblhau, a dyma ffilm gyntaf Lynch i gael ei saethu yn gyfan gwbl mewn fideo digidol diffiniad safonol. Mae'r ffilm yn gyd-gynhyrchiad o Ffrainc, Gwlad Pwyl, a'r Unol Daleithiau.

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau dirgelwch
Categori:Ffilmiau Saesneg
Sheffield Wednesday F.C.

Clwb pêl-droed proffesiynol o Loegr yw **Clwb pêl-droed Sheffield Wednesday** (Saesneg: Sheffield Wednesday Football Club).
Lleolir y clwb yn Sheffield, De Swydd Efrog. Maent ar hyn o bryd yn chwarae yn Pencampwriaeth Lloegr.


Categori:Timau pêl-droed Lloegr
Aaron Ramsey

Pêl-droediwr o Gymru yw **Aaron James Ramsey** (ganwyd 26 Rhagfyr 1990) sy'n chwarae i Dinas Caerdydd yn yr EFL Championship a thîm Cenedlaethol Cymru.

Dechreuodd Ramsey ei yrfa broffesiynol gyda Dinas Caerdydd. Ymunodd â'r clwb yn wyth mlwydd oed ar ôl denu sylw sgowtiaid y clwb mewn cystadleuaeth bêl-droed a drefnwyd gan yr Urdd yng Nghaerdydd. Llwyddodd i dorri record John Toshack fel y chwaraewr ieuengaf erioed i chwarae i dîm cyntaf Caerdydd ym mis Ebrill 2007 pan yn 16 mlynedd a 124 o ddyddiau oed.

Symudodd i Arsenal F.C. yn 2008 am ffi o £5 miliwn. Enillodd wobr Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru yn 2009 a 2010.

Ar 11 Chwefror 2019 arwyddodd i glwb Juventus ar gytundeb o bedair blynedd, ac ymunodd yn swyddogol ar 1 Gorffennaf 2019.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Caerdydd
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Cwm Rhymni
De Asia

Rhanbarth deheuol cyfandir Asia yw **De Asia** sy'n cynnwys y gwledydd i dde'r Himalaya, ac yn ôl rhai diffiniadau y gwledydd cyfagos yn y gorllewin a'r dwyrain. Yn dopograffaidd fe'i dominyddir gan Blât India, sef isgyfandir India i dde'r Himalaya a'r Hindu Kush. Mae De Asia yn ffinio â Gorllewin Asia i'r gorllewin, Canolbarth Asia i'r gogledd, Dwyrain Asia (Tsieina) i'r gogledd, De Ddwyrain Asia i'r dwyrain, a Chefnfor India i'r de. Yn ôl y Cenhedloedd Unedig mae'r rhanbarth yn cynnwys Affganistan, Bangladesh, Bhwtan, India, Iran, Maldives, Nepal, Pacistan, a Sri Lanca. Weithiau cynhwysir Myanmar a Tibet.

200px|bawd|canol|De Asia

## Cyfeiriadau 

Categori:Rhanbarthau Asia
Krzeszowice

Dinas ddiwydiannol yn ne Gwlad Pwyl yw **Krzeszowice**. Amcangyfrifir bod ganddi boblogaeth o tua 10,050 (2009).

Categori:Dinasoedd Gwlad Pwyl
Daniel O'Donnell

Mae '''Daniel O'Donnell''' (12 Rhagfyr 1961) yn ganwr a chyflwynydd teledu Gwyddelig. Daeth O'Donnell i sylw'r cyhoedd yn 1983 ac ers hynny mae dod yn enw cyfarwydd yn Iwerddon ac yn y DU. Mae hefyd wedi cael cryn lwyddiant yn yr Unol Daleithiau.  Mae ei gerddoriaeth wedi cael ei ddisgrifio fel cymysgedd o ganu gwlad a cherddoriaeth gwerin Gwyddelig, ac mae wedi gwerthu dros ddeng miliwn o recodriau hyd yn hyn.

## Disgograffi 
**The Boy From Donegal* (1984)
**Two Sides Of* (1985)
**I Need You* (1986)
*''Don't Forget To Remember* (1987)
**From The Heart* (1988) #56 UK
**Thoughts Of Home* (1989) #43 UK
**The Last Waltz* (1990) #46 UK
**Favourites* (1990) #61 UK
**The Very Best Of Daniel O'Donnell* (1991) #34 UK
**Follow Your Dream* (1992) #17 UK
**A Date With Daniel Live* (1993) #21 UK
**Especially For You* (1994) #14 UK
**Christmas With Daniel* (1994) #34 UK
**The Classic Collection* (1995) #34 UK
**Timeless: Daniel O'Donnell and Mary Duff* (with Mary Duff – 1996) #13 UK
**Irish Collection* (1996) #35 UK
**Songs Of Inspiration* (1996) #11 UK
**I Believe* (1997) #11 UK
**Love Songs* (1998) #9 UK
**Greatest Hits* (1999) #10 UK
**Faith and Inspiration* (2000) #4 UK
**Heartbreakers* (2000)
**Live, Laugh, Love* (2001) #27 UK
**Yesterdays Memories* (2002) #18 UK
**The Irish Album* (2002)
**The Daniel O'Donnell Show* (2002)
**Dreaming* (2002)
**Songs of Faith* (2003)
**Daniel In Blue Jeans* (2003) #3 UK
**At The End Of The Day* (2003) #11 UK
**The Jukebox Years* (2004) #3 UK
**Welcome To My World* (2004) #6 UK
**Teenage Dreams* (2005) #10 UK
**The Rock' N' Roll Show* (2006)
**From Daniel With Love* (2006) #5 UK
**Until the Next Time* (2006)
**Together Again* ( Mary Duff) (2007) #6 UK
**Country Boy* (2008) #6 UK
**Peace in the Valley* (2009) #8 UK
**O Holy Night* (2010) #21 UK
**Moon Over Ireland'' (2011) #9 UK

## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Aelodau Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Cantorion gwerin o Iwerddon
Categori:Cantorion gwlad o Iwerddon
Categori:Cantorion Gwyddeleg o Iwerddon
Categori:Cantorion Saesneg o Iwerddon
Categori:Cyflwynwyr teledu o Iwerddon
Categori:Pobl o Swydd Donegal
Craig Ddrwg

Mae **Craig Ddrwg** yn gopa mynydd a geir yn y Rhinogydd, ychydig i'r gogledd-ddwyrain o gopa Clip ac i'r de-orllewin o Drawsfynydd, Gwynedd; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 546metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Roedd yma chwarel fanganîs ers stalwm.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 596 metr (1955 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 10 Mawrth 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Dewey
Categori:Talsarnau
Categori:Trawsfynydd
Nacer

Rhywun sy'n gweithio yn y fasnach rendro anifeiliaid nad ydynt yn addas i'w bwyta gan fodau dynol, megis ceffylau nad ydynt yn gweithio rhagor ydy **nacer** (). Yn Saesneg, dyma darddiad yr ymadrodd slang "knackered" sy'n golygu wedi blino chwps/lan, neu "barod am iard nacer", lle lladdir hen geffylau a chânt eu troi'n fwyd ci a glud. Mae iard nacer, neu "nacerfa", yn wahanol i ladd-dy, lle lladdir anifeiliaid at gymeriant dynol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Galwedigaethau amaethyddol