open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwallter Brut

Awdur gweithiau crefyddol yn yr iaith Lladin a Lolard o Gymro oedd **Gwallter Brut** neu **Walter Brut** (hefyd **Walter Brute**) (fl. diwedd y 14g). Roedd yn frodor o Ororau Cymru. Mae'r prawf llys a sefyllodd yn 1391 yn ddigwyddiad o bwys yn hanes Lolardiaeth.

## Ei hanes
Mae Gwallter yn disgrifio ei hun fel "pechodwr, lleygwr, ffermwr a Christion" yn ei brawf am heresi, a gynhaliwyd yn Henffordd o flaen Thomas Trefnant, Esgob Henffordd. Un o'r twrneiau a'i holodd yn y prawf oedd y croniclydd Cymreig Adda o Frynbuga.

Yn ei dystiolaeth haerai Gwallter mai'r Cymry oedd "dewis offeryn Duw" i ddymchwel y Pab a oedd, yn ôl rhai o'r Lolardiaid, yn neb llai na'r Gwrth-Grist (cred sy'n seiliedig ar ddarlleniad o *Llyfr y Datguddiad*). Yn nes ymlaen, yn 1402, byddai'n ymuno yng ngwrthryfel Owain Glyn Dŵr.

O ran ei ddiwinyddiaeth, roedd yn ddilynwr i William Swinderby, un o ddisgyblion John Wycliffe. Un o syniadau "heretig" dadleuol Gwallter oedd ei gred fod gan ferched yr hawl i fod yn offeiriad.

Cyfeirir at Wallter Brut yn y gerdd Saesneg Canol adnabyddus *Piers Plowman*.

Mae Gwallter Brut yn gymeriad yn y nofel Saesneg *Owen Glendower* gan John Cowper Powys: ynddi mae'n ffoi am noddfa i Ddinas Brân, ger Llangollen.

## Gweithiau
* *Diwynyddiaeth Sagrafen yr Allor*

## Cyfeiriadau
* "Text and Controversy from Wyclif to Bale: Essays in Honour of Anne Hudson".  *English Historical Review*, 2007, vol CXXII
* *Registrum Johannis Trefnant Episcopi Herefordensis*, gol. by W.W. Capes. Canterbury and York Society 20 (1916).

Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Marwolaethau'r 15fed ganrif
Categori:Diwinyddion y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Diwinyddion Cristnogol o Gymru
Categori:Ffermwyr o Gymru
Categori:Gwrthryfelwyr o Gymru
Categori:Lolardiaid
Categori:Llenorion y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Lladin o Gymru
Kafi

Ffurf o farddoniaeth Swffi yw **Kafi** (Wrdw: **کافی**), â'i thardd yn nhalaith Sindh ym Mhacistan. Ymysg beirdd enwoca'r Kafi yw Bulleh Shah, Shah Abdul Latif Bhittai, a Sachal Sarmast.

Gall y term **kafi** hefyd gyfeirio at yr arddull o gerddoriaeth glasurol ysgafn sy'n defnyddio penillion o waith beirdd kafi megis Bulleh Shah a Shah Hussein. Mae elfen crefyddol gref i'r cerddi, sy'n au cysylltu ag urddau Swffïaidd yn Ne Asia. Mae'r arddull yn ymdebygu â Qawwali and Ghazal, ond dim ond un harmoniwm, un tabla, un dholak ac un llais a ddefnyddir.

Mae'r gantores Abida Parveen wedi codi ymwybyddiaeth o Kafi yng ngwledydd y gorllewin.

Categori:Cerddoriaeth Swffi
Categori:Barddoniaeth Swffi
Categori:Barddoniaeth Wrdw
Thomas Trefnant

Esgob Henffordd ar ddiwedd y 14g a throad y 15g oedd **Thomas Trefnant** neu **Thomas Trevenant** (bu farw 29 Mawrth, 1404). Roedd yn Gymro o'r Gororau.

Treuliodd gyfnod fel Canon Llanelwy a Lincoln.  Cafodd ei enwebu i fod yn esgob Henffordd ar 5 Mai 1389 a'i gysegru yn y swydd ar 20 Mehefin 1389, gan olynu John Gilbert. Bu farw yn y swydd ar 29 Mawrth 1404. Ei olynydd oedd Robert Mascall.

Cynhaliwyd prawf llys Gwallter Brut, y Lolard o Gymro a gyhuddwyd o heresi, dan ofal Thomas Trefnant yn Henffordd yn 1390. Un o'r twrneiod ar ran yr eglwys yn yr achos oedd Adda o Frynbuga, sy'n enwog am ei *Gronicl*.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Henffordd
Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1404
Michael Keaton

Actor Americanaidd yw **Michael John Douglas** neu **Michael Keaton** (ganwyd 5 Medi 1951).

## Ffilmiau
* *Night Shift*
* *Mr. Mom*
* *Beetlejuice*
* *Batman*
* *Batman Returns*
* *Jack Frost*
* *Cars*

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1951
Batman Returns

Ffilm ffantasi sy'n serennu Michael Keaton, Michelle Pfeiffer a Danny DeVito yw **Batman Returns** (1992).
## Cymeriadau
* *Batman / Bruce Wayne* - Michael Keaton
* *The Penguin / Oswald Cobblepot* - Danny DeVito
* *Catwoman / Selina Kyle* - Michelle Pfeiffer
* *Max Shreck* - Christopher Walken
* *James Gordon* - Pat Hingle
* *Alfred Pennyworth* - Michael Gough

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Categori:Batman
Categori:Ffilmiau Pinewood Studios
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Batman Forever

Ffilm ffantasi sy'n serennu Val Kilmer, Nicole Kidman a Jim Carrey yw ***Batman Forever*** (1995).

## Cymeriadau
* *Batman / Bruce Wayne* - Val Kilmer
* *Two-Face / Harvey Dent* - Tommy Lee Jones
* *The Riddler / Edward Nygma* - Jim Carrey
* *Chase Meridian* - Nicole Kidman
* *Robin / Dick Grayson* - Chris O'Donnell
* *Sugar* - Drew Barrymore
* *Spice* - Debi Mazar
* *James Gordon* - Pat Hingle
* *Alfred Pennyworth* - Michael Gough

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Ace Ventura: Pet Detective

Ffilm gomedi sy'n serennu Jim Carrey yw ***Ace Ventura: Pet Detective*** (1994).
## Cast
* *Ace Ventura* - Jim Carrey
* *Melissa Robinson* - Courtney Cox
* *Lois Einhorn / Ray Finkle* - Sean Young
* *Dan Marino* - Dan Marino
* *Emilio* - Tone Luc

Categori:Ffilmiau 1994
Michelle Pfeiffer

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Michelle Pfeiffer** (ganwyd 29 Ebrill 1958).

## Ffilmiau
* Grease 2
* Scarface (ffilm 1983)
* Ladyhawke
* Sweet Liberty
* The Witches of Eastwick
* Dangerous Liaisons
* The Fabulous Baker Boys
* The Russia House
* Frankie and Johnny
* Batman Returns
* Love Field
* Dangerous Minds
* Up Close & Personal
* To Gillian on Her 37th Birthday
* The Prince of Egypt
* A Midsummer Night's Dream (ffilm 1999)
* The Story of Us
* What Lies Beneath
* I Am Sam
* White Oleander
* Sinbad: Legend of the Seven Seas
* Hairspray

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Pobl o Galiffornia
The Pagemaster (ffilm)

Ffilm ffantasi yw **The Pagemaster** (1994).

## Cymeriadau 
* *Richard Tyler* - Macaulay Culkin
* *Mr. Dewey / Pagemaster* - Christopher Lloyd
* *Fantasy* - Whoopi Goldberg
* *Adventure* - Patrick Stewart
* *Horror* / *Draig* - Frank Welker
* *Alan Tyler* - Ed Begley, Jr.
* *Claire Tyler* - Mel Harris
* *Dr. Jekyll / Mr. Hyde* - Leonard Nemoy
* *Long John Silver* - Jim Cummings
* *Capten Ahab* - George Hearn

Pagemaster, The
The Flintstones (ffilm)

Ffilm sy'n seiliedig ar y gyfres deledu animeiddiedig yw ***The Flintstones*** (1994).

## Cymeriadau 
* *Fred Flintstone* - John Goodman
* *Wilma Flintstone* - Elizabeth Perkins
* *Barney Rubble* - Rick Moranis
* *Betty Rubble* - Rosie O'Donnell
* *Cliff Vandercave* - Kyle MacLachlan
* *Rosetta Stone* - Halle Berry
* *Pearl Slaghoople* - Elizabeth Taylor
* *Mr. Slate* - Dann Florek
* *Hen ddyn* - Jonathan Winters
* *Dictabird* - Harvey Korman (llais)

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau Saesneg
Brigitte Bardot

Actores o Ffrainc ac ymgyrchydd dros hawliau anifeiliaid oedd **Brigitte Anne-Marie Bardot**, a adnabyddir fel rheol fel **Brigitte Bardot** (28 Medi 1934 – 28 Rhagfyr 2025).

Ganed hi yn ninas Paris. Gyrrodd ei mam hi a'i chwaer Marie-Jeanne i wersi dawnsio. a phenderfynodd Brigitte fynd yn ddawnswraig bale. Aeth i'r Conservatoire de Paris yn 1947, ac astudiodd fale dan y Rwsiad Boris Knyazev. Wedi gadael y Conservatoire, daeth yn fodel, yna cafodd ran mewn ffilm wedi i'r cyfarwyddwr Roger Vadim sylwi arni. Ymddangosodd yn ei ffilm gyntaf, *Le Trou Normand*, yn 1952, a'r un flwyddyn priododd Vadim.

Yn y 1950au a'r 1960au, ymddangosodd mewn nifer fawr o ffilmiau, yn Ffrangeg a Saesneg, a daeth yn fyd-enwog. Mewn ffilmiau poblogaidd fel *Et Dieu crea la femme*, gwnaeth lawer i boblogeiddio'r bicini. Ysgarodd Vadim yn 1957, ac yn 1959 priododd yr actor Jacques Charrier. Yn ddiweddarach, bu'n briod a Gunter Sachs a Bernard d'Ormale.

Ymddeolodd o ffilmiau yn y 1970au. Yn y 1990au daeth Bardot yn adnabyddus fel ymgyrchydd dros hawliau anifeiliaid, a daeth hyn a hi i wrthdrawiad ag Islam. Cafodd ei dirwyo nifer o weithiau am sylwadau a ystyrid yn hiliol.

Bu farw yn 91 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2025
Categori:Pobl a aned ym Mharis
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Cantorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Derbynwyr Légion d'honneur
Categori:Modelau'r 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Modelau benywaidd o Ffrainc
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ymgyrchwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Ymgyrchwyr hawliau anifeiliaid o Ffrainc
The Brady Bunch Movie

Ffilm gomedi sy'n serennu Shelley Long a Gary Cole yw ***The Brady Bunch Movie*** (1995). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y gyfres deledu *The Brady Bunch.*

## Cast
* *Carol Brady* - Shelley Long
* *Mike Brady* - Gary Cole
* *Marcia Brady* - Christine Taylor
* *Greg Brady* - Christopher Daniel Barnes
* *Jan Brady* - Jennifer Elise Cox
* *Peter Brady* - Paul Sutera
* *Cindy Brady* - Olivia Hack
* *Bobby Brady* - Jesse Lee
* *Alice Nelson* - Henriette Mantel
* *Sam Franklin* - David Graf
* *Mr. Larry Dittmeyer* - Michael McKean
* *Mrs. Dena Dittmeyer* - Jean Smart
* *Eric Dittmeyer* - Jack Noseworthy
* *Donna Leonard* - Megan Ward
* *Noreen* - Alanna Ubach
* *Doug Simpson* - Shane Conrad
* *Charlie Anderson* - R.D. Robb
* *Holly* - Marissa Ribisi
* *Mrs. Cummings* - RuPaul
* *Davy Jones* - Davy Jones
* *Mr. Phillips* - Steven Gilborn
* *Mr. Steve Yeager* - James Avery
* *Miss Lynnely* - Elisa Gabrielli
* *Missy Dittmeyer* - Moriah 'Shining Dove' Snyder
* *Shultzy* - Ann B. Davis
* *Mam-gu* - Florence Henderson

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Toki pona

Iaith artiffisial yw **toki pona** (â llythrennau bychain yn swyddogol) a gyhoeddwyd gyntaf ar y we yn 2001. Fe'i dyluniwyd gan Sonja Lang, sy'n ieithydd o Toronto, Canada.

Iaith fechan yw toki pona. Fel pidgin, mae'n canolbwyntio ar amodau ac elfennau syml sy'n perthyn i ddiwylliannau gwahanol. Dyluniodd Sonja Lang yr iaith i gyfleu popeth mewn ffordd syml. Mae gan yr iaith 14 ffonem a 120 o wreiddeiriau yn ôl y llyfr cyntaf Lang *Toki Pona: The Language of Good*, ond cyflwynodd y llyfr hwyrach Lang *Toki Pona Dictionary* 137 o eiriau sylfaenol. Cafodd ei hysbrydoli gan athroniaeth Tao, ymysg pethau arall.

## Dolenni allanol
* 

Categori:Ieithoedd artiffisial
Categori:Sefydliadau 2001
A Very Brady Sequel

Ail ffilm sy'n seiliedig ar *The Brady Bunch* gyda'r actorion o *The Brady Bunch Movie* yw ***A Very Brady Sequel*** (1996).

## Cast
* *Carol Brady* - Shelley Long
* *Mike Brady* - Gary Cole
* *Roy Martin / Trevor Thomas* - Tim Matheson
* *Marcia Brady* - Christine Taylor
* *Greg Brady* - Christopher Daniel Barnes
* *Jan Brady* - Jennifer Elise Cox
* *Peter Brady* - Paul Sutera
* *Cindy Brady* - Olivia Hack
* *Bobby Brady* - Jesse Lee
* *Alice Nelson* - Henriette Mantel
* *Dr. Whitehead* - John Hillerman
* *Mrs. Cummings* -  RuPaul
* *Kathy Lawrence* - Jennifer Aspen
* *Warren Mulaney* - Brian Van Holt
* *Mr. Phillips* - Steve Gilborn
* *Gwr Marw* - Whip Hubley
* *George Glass* - Michael Lundberg
* *Sergio* - David Spade
* ''Rosie O'Donnell'' - Rosie O'Donnell
* *Zsa Zsa Gabor* - Zsa Zsa Gabor
* *Jeannie* - Barbara Eden

Very Brady Sequel, A
Categori:Ffilmiau sy'n cynnwys llosgach
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Federico Fellini

Cyfarwyddwr ffilmiau Eidalaidd oedd **Federico Fellini** (20 Ionawr 1920 - 31 Hydref 1993). Ystyrir ef yn un o wneuthurwyr ffilm mwyaf dylanwadol yr 20g. Enillodd bedwar Oscar, y ''Palme d'Or* yn Ngŵyl Ffilmiau Cannes a gwobrwyon eraill.

Ganed Fellini yn Rimini. Sumudodd i Rufain yn 1939, a phriododd Giulietta Masina yn 1943.

## Ffilmiau gyda Fellini fel cyfarwyddwr 
* *Luci del varietà* (1950) (gydag Alberto Lattuada)
* *Lo sceicco bianco* (1952)
* *I vitelloni* (1953)
* *L'amore in città* (1953) (darn *Un'agenzia matrimoniale*)
* *La strada* (1954)
* *Il bidone* (1955)
* *Le notti di Cabiria* (1957) Oscar
* *La dolce vita* (1960)
* *Boccaccio '70* (1962) (darn *Le tentazioni del Dottor Antonio*)
* *8½* (1963)
* *Giulietta degli spiriti* (1965)
* *Histoires extraordinaires* (1968) (segment *Toby Dammit*)
* *Satyricon* (1969)
* *Block-notes di un regista* (1969)
* *I clowns* (1970)
* *Roma* (1972)
* *Amarcord* (1973)
* *Il Casanova di Federico Fellini* (1976)
* *Prova d'orchestra* (1978)
* *La città delle donne* (1980)
* *E la nave va* (1983)
* *Ginger e Fred* (1986)
* *Intervista* (1987)
* *La voce della Luna'' (1990)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm yr 20fed ganrif o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 1993
Baner y Fatican

[bawd|250px|Baner y Fatican [Delwedd:FIAV 111000.svg|23px]]
Baner ddeuliw fertigol o stribedi melyn a gwyn yw **baner y Fatican**. Yng nghanol y stribed gwyn mae arwyddlun y Babaeth, sef allweddi Sant Pedr gyda choron y pab uwch eu pennau.

Cynrychiola'r lliwiau melyn a gwyn lliwiau allweddi'r arwyddlun, sef aur ac arian. Defnyddiwyd fersiwn o'r faner heb yr arwyddlun o 1808 tan 1870, pan gafodd y Babaeth ei huno â gweddill yr Eidal. Mabwysiadwyd y faner gyfredol ar 7 Mehefin, 1929, pan enillodd y Fatican ei hannibyniaeth.

## Ffynonellau
* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley (2002)

Fatican, Y
Categori:Y Fatican
Lemon

Ffrwyth sitrws yw **lemon** neu **lemwn** (*Citrus × limon*). Mae'n tyfu mewn hinsawdd gynnes. Fe'i tyfir yn bennaf am y sudd, er bod gweddill y ffrwyth yn aml yn cael ei ddefnyddio ar gyfer coginio. Mae tua 5% o asid citrig yn y sudd, sy'n rhoi pH o 2 i 3.

Nid oes sicrwydd o ble y daeth y lemon, ond credir bod y goeden yn tyfu'n wyllt yn India a China. Roedd y lemon wedi cyrraedd de Ewrop erbyn 1g OC.

## Cyfeiriadau 
chwith|bawd|Dau lemon.

Categori:Ffrwythau
Categori:Coed
Categori:Rutaceae
Jean Delannoy

Cyfarwyddwr ffilm ac actor o Ffrainc oedd **Jean Delannoy** (12 Ionawr 1908 - 18 Mehefin 2008).

Cafodd ei eni ym Noisy-le-Sec, Paris.

## Ffilmiau 
**Paris-Deauville* (1934)
*''La Vénus de l'or* (1937)
**Macao, l'enfer du jeu* (1942)
**L'Eternel Retour* (1943)
**La Part de l'ombre* (1945)
**La symphonie pastorale* (1946)
**Les jeux sont faits* (1947)
**Aux yeux du souvenir* (1948)
**Le Secret de Mayerling* (1949)
**Dieu a besoin des hommes* (1950)
**La Minute de vérité* (1952)
**Marie-Antoinette reine de France* (1956)
**Notre Dame de Paris* (1957)
**Maigret tend un piège* (1958)
**Venere Imperiale* (1963)
**Les amitiés particulières* (1964)
**Le Lit a Deux Places* (1965)
**Le Majordome* (1965)
**Le Lit à deux places* (1966)
**Les Sultans* (1966)
**Le Soleil des Voyous* (1967)
**La Peau de torpedo* (1970)
**Pas folle la guêpe* (1972)
**Bernadette* (1988)
**La Passion de Bernadette* (1989)
**Marie De Nazareth'' (1995)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o Ffrainc
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Ffrainc
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Pobl o Baris
228 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC **220au CC** 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 170au CC
233 CC 232 CC 231 CC 230 CC 229 CC **228 CC** 227 CC 226 CC 225 CC 224 CC 223 CC

----
## Digwyddiadau
* Y cadfridog Carthaginaidd Hamilcar Barca yn cael ei ladd mewn brwydr yn Sbaen. Daw ei frawd yng nghyfraith, Hasdrubal, yn arweinydd y fyddin yn ei le.
* Hasdrubal yn sefydlu dinas Carthago Nova, Cartagena heddiw..

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Hamilcar Barca, cadfridog Carthaginaidd
* Archidamus V, brenin Sparta

Categori:228 CC
Hasdrubal

Gallai **Hasdrubal**, trawslythreniad Lladin o'r enw Ffenicaidd '''Azruba'al''' ("Cymorth Baal"), gyfeirio at un o nifer o gadfridogion  Carthaginaidd:

* Hasdrubal Hardd, mab-yng-nghyfraith Hamilcar Barca
* Hasdrubal Barca, mab Hamilcar Barca a brawd Hannibal a Mago 
* Hasdrubal Gisco, cadfridog yn yr Ail Ryfel Pwnig
Hasdrubal Hardd

Cadfridog Carthaginaidd oedd **Hasdrubal Hardd** (bu farw 221 CC).

Roedd Hasdrubal yn fab-yng-nghyfraith i Hamilcar Barca, a bu'n ymladd dan Hamilcar yn Sbaen, lle enillasant lawer o diriogaethau newydd i Carthago. Pan laddwyd Hamilcar mewn brwydr yn 228 CC, daeth Hasdrubal yn arweinydd y fyddin Garthaginaidd yn Sbaen.

Llwyddodd i ymestyn terfynnau'r ymerodraeth Garthaginaidd yn Sbaen, a sefydlodd ddinas Carthago Nova, Cartagena heddiw. Gwnaeth gytundeb a Gweriniaeth Rhufain i gymeryd Afon Ebro fel y ffin rhwng tiriogaethau Carthago a Rhufain yn Sbaen.

Llofruddiwyd ef yn 221 CC, a chyhoeddodd y fyddin fab Hamilcar, Hannibal, yn arweinydd yn ei le.

Categori:Carthago
Bae Bengal

Bae o siâp trionglog yng ngogledd-ddwyrain Cefnfor India sy'n gorwedd rhwng isgyfandir India (India a Sri Lanca) i'r gorllewin a Myanmar ac Ynysoedd Andaman a Nicobar (a rhan o dde Gwlad Tai yn ôl rhai diffiniadau) i'r dwyrain yw **Bae Bengal**. Gellid dweud fod ei derfyniad deheuol yn cael ei ddiffinio gan linell ddychmygol rhwng Penrhyn Dondra yn Sri Lanca a phen gogleddol ynys Sumatra. Fe'i enwir ar ôl rhanbarth Bengal. Fe'i nodweddir gan ddau fonsŵn tymhorol mawr sy'n effeithio ar fordeithio a bywyd yr arfordir, sef y monsŵn gaeaf gogledd-ddwyreinol a'r monsŵn haf de-orllewinol.

200px|bawd|canol|Lleoliad Bae Bengal

Mae pen gogleddol y bae yn fas, yn rhannol am ei fod yn derbyn llawer o ddeunydd afonol a gludir gan Afon Ganga, sy'n llifo i'r bae trwy sawl aber (Aberoedd y Ganga) yn ardal y Sundarban, yng Ngorllewin Bengal (India) a Bangladesh. Pysgota yw'r prif ddiwydiant traddodiadol gan bobl yr arfordir.

Mae gan Fae Bengal arwynebedd o tua 2,172,000&nbsp;km². Mae sawl afon fawr – Afon Ganga, Afon Brahmaputra, Afon Ayeyarwady, Afon Godavari, Afon Mahanadi, Afon Krishna ac Afon Kaveri – yn llifo i mewn iddo. Mae'r prif borthladdoedd ar ei lannau yn cynnwys Cuddalore, Chennai, Kakinada, Machilipatnam, Vishakapatnam, Paradip, Kolkata, Chittagong, a Yangon.

Categori:Baeau Asia
Categori:Baeau India
Categori:Cefnfor India
Categori:Gorllewin Bengal
Categori:Cyrff dŵr Bangladesh
Categori:Cyrff dŵr Indonesia
Categori:Cyrff dŵr Myanmar
Categori:Cyrff dŵr Sri Lanca
Cyfryngau Cymru

thumb|Canolfan Ddarlledu Newydd BBC Cymru Wales
Ceir amrywiaeth o **gyfryngau yng Nghymru**, yn y Gymraeg a'r Saesneg. Y brifddinas Caerdydd yw canolfan cyfryngau'r wlad.

## Darlledu
### Radio
### Teledu
## Y wasg
### Cylchgronau
### Papurau newydd
## Rhyngrwyd
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* BBC Cymru'r Byd
*  WalesOnline.co.uk
*  NewsWales.co.uk


Categori:Cyfathrebu yng Nghymru
Cymru
+Cymru
Cymru
Categori:Diwylliant Cymru
229 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
270au CC 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC - **220au CC** - 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 170au CC
234 CC 233 CC 232 CC 231 CC 230 CC - **229 CC** - 228 CC 227 CC 226 CC 225 CC 224 CC

----

## Digwyddiadau
* Senedd Rhufain yn gyrru byddin dan y ddau gonswl Lucius Postumius Albinus a  Gnaeus Fulvius Centumalus i Illyria.
* Ar farwolaeth Demetrius II, brenin Macedonia, daw Philip V i'r orsedd, ond gan nad yw ond deg oed, rheolir y deyrnas gan Antigonus III.

## Genedigaethau
* Lucius Aemilius Paullus Macedonicus, cadfridog a chonswl Rhufeinig

## Marwolaethau
* Demetrius II, brenin Macedonia

Categori:229 CC
Kālidāsa

[bawd|180px|dde|Golygfa o'r [Abhijñānaśākuntalam; Shakuntala yn troi'n ôl i edrych ar Dushyanta. Darlun gan Ravi Raj Varma.]]

Bardd a dramodydd yn yr iaith Sansgrit oedd **Kālidāsa** (Devanāgarī: कालिदास, "gwas Kali"). Ystyrir mai ef yw ffigwr pwysicaf mewn llenyddiaeth Sansgrir glasurol.

Nid oes sicrwydd pryd nag ymhle roedd yn byw; credir ei fod yn byw yng ngyfnod Gupta, efallai rywbryd yn y 4g neu'r 5g OC. Ceir cyfeiriad ato gan yr Aihole Prashasti yn 634, felly ni all fod yn ddiweddarach na hyn. Cred rhai ysgolheigion ar sail cyfeiriadau yn ei weithiau ei fod yn byw un ai ger yr Himalaya neu ger Ujjain.

## Gweithiau llenyddol 
### Dramâu 
* ***Mālavikāgnimitra*** ("Mālavikā ac Agnimitra"), yn adrodd stori'r brenin Agnimitra, sy'n syrthio mewn cariad a morwyn wedi ei halltudio o'r enw Mālavikā.
* ***Abhijñānaśākuntalam*** ("Adnabod Shakuntala"), yn adrodd stori'r brenin Dushyanta, sy'n cyfarfod Shakuntalā tra allan yn hela ac yn ei phriodi. Mae gŵr doeth yn rhoi melltith ar Shakuntala, sef y bydd Dushyanta yn ei hanghofio'n llwyr nes iddo weld y fodrwy a adawodd ef gyda hi. Cyll Shakuntala y fodrwy, ac nid yw Dushyanta yn ei hadnabod nes i bysgotwr gael hyd i'r fodrwy.
* ***Vikramōrvaśīya*** ("Ynghylch Vikrama ac Urvashi"), hanes y brenin Pururavas a'r dduwies Urvashi, sy'n sythio mewn cariad.

### Barddoniaeth 
Kālidāsa yw awdur dwy gerdd epig, y *Raghuvamsa* ("Brenhinllin Raghu") a *Kumārasambhava* ("Genedigaeth Kumāra"). Mae ei farddoniaeth delynegol yn cynnwys *Meghadūta* ("Negesydd y Cymylau") a *Ṛtusamhāra* ("Disgrifiad o'r Tymhorau").

Categori:Beirdd Sansgrit
Categori:Dramodwyr o India
Bahá'í

[bawd|320px|Pencadlys Tŷ Cyffredinol Cyfiawnder, corff llywodraethol y Bahá'í, yn [Haifa, Israel]]

Crefydd a sefydlwyd yn y 19g yw'r '''grefydd Bahá'í''' neu'r '''Ffydd Bahá'í**; mae "**Bahá'í'''" (Farsi: بهائی) mewn gwirionedd yn ansoddair yn disgrifio'r grefydd yn hytrach nag enw'r grefydd ei hun, gall hefyd ddisgrifio unigolyn sy'n ddilynwr Bahá'u'lláh. Sefydlwyd hi gan Bahá'u'lláh ym Mhersia, ac erbyn hyn mae ganddi bump neu chwe miliwn o ddilynwyr trwy'r byd.

Pwysleisia dysgeidiaeth Bahá'í undod ysbrydol dynoliaeth, ac undod sylfaenol yr holl brif grefyddau. Ystyrir fod olyniaeth o negeseuwyr, yn cynnwys Abraham, Moses, Zoroaster, y Buddha, Krishna, Iesu, Muhammad a'r diweddaraf, y Báb a Bahá'u'lláh. Credant fod bob negesydd wedi datgan y bydd y negesydd nesaf yn ei ddilyn.

## Gweler hefyd 
* Crefyddau Abrahamig
* Y Grefydd Bahá'í yng Nghymru

## Dolenni allanol 
* Cyngor Baha'i Cymru: "Y Ffydd Baha'i


Baha'i
Baha'i
Baha'i
Baha'i
The Sandlot

Ffilm am blant sy'n chwarae pêl fas yw ***The Sandlot*** (hefyd ***The Sandlot Kids***) (1993).

## Cast a chymeriadau
***Scotty "Smalls" Smalls** (Tom Guiry)
***Benjamin Franklin "Benny the Jet" Rodriguez** (Mike Vitar)
***Hamilton "Ham" Porter** (Patrick Renna)
***Michael "Squints" Palledorous** (Chauncey Leopardi)
***Alan "Yeah-Yeah" McClennan** (Marty York)
***Kenny DeNunez** (Brandon Quintin Adams)
***Bertram Grover Weeks** (Grant Gelt)
***Tommy "Repeat" Timmons** (Shane Obedzinski)
***Timmy Timmons** (Victor DiMattia)
***Bill** (Denis Leary)
***Mom** (Karen Allen)
***Mr. Mertle** (James Earl Jones)
***Wendy Peppercorn** (Marley Shelton)
***Babe Ruth** (Art LaFleur)
***Phillips** (Wil Horneff)
***Billie Jean** (Gretchen Hill)
***Hercules AKA The Beast** (Ch. Mountain Oaks Gunner)

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Star Wars Episode IV: A New Hope

Ffilm wyddonias gan George Lucas sy'n serennu Mark Hamill, Carrie Fisher a Harrison Ford yw ***Star Wars Episode IV: A New Hope*** (1977). Teitl gwreiddiol y ffilm oedd ***Star Wars*** ac fe'i cynhyrchwyd gan George Lucas, Rick McCallum a Gary Kurtz yn Unol Daleithiau America; y cwmni cynhyrchu oedd Lucasfilm. Lleolwyd y stori yn Death Star, Tatooine a Yavin IV a chafodd ei ffilmio yn Califfornia, Gwatemala, Arizona a Tiwnisia. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Saesneg a hynny gan George Lucas. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan John Williams. Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw. Mae'r ffilm yn 121 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o 2.35:1. 

Fel y nodwyd, cyhoeddwyd y ffilm yn 1977. Hon oedd ffilm fwyaf poblogaidd y flwyddyn yn 1977. Er gwaetha'r teitl, dyma'r ffilm gyntaf yng nghyfres ffilm Star Wars a phedwerydd pennod gronolegol y "Skywalker Saga". Hyd at 2022 roedd o leiaf 66,300 o ffilmiau Saesneg wedi gweld golau dydd.

Gilbert Taylor oedd sinematograffydd ('cyfarwyddwr ffotograffi') y ffilm hon a chafodd ei golygu gan George Lucas, Paul Hirsch, Marcia Lucas a Richard Chew sydd ymhlith y golygyddion lleiaf toreithiog.

## Cymeriadau 
* *Luke Skywalker* – Mark Hamill
* *Han Solo* – Harrison Ford
* *Y Dywysoges Leia* – Carrie Fisher
* *Darth Vader* – David Prowse; James Earl Jones (llais)
* *Obi-Wan Kenobi* – Alec Guinness
* *C3PO* – Anthony Daniels
* *R2D2* – Kenny Baker
* *Chewbacca* – Peter Mayhew
* *Grand Moff Tarkin* – Peter Cushing

## Cyfarwyddwr
bawd|chwith|110px
Ganwyd y cyfarwyddwr ffilm George Lucas ar 14 Mai 1944 ym Modesto. Roedd yn fwyaf cynhyrchiol yn 1964 ond ni ellir dweud fod y gwaith wedi cyrraedd enwogrwydd byd-eang. Derbyniodd ei addysg yn Downey High School.
Ymhlith y gwobrau mae wedi'u hennill y mae: 

## Derbyniad
## Gweler hefyd
Cyhoeddodd George Lucas nifer o ffilmiau gan gynnwys y canlynol:
 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?itemLabel (GROUP_CONCAT(DISTINCT ?genre_label; SEPARATOR = " ") AS ?genres)
 (MIN(?publicationDate) AS ?firstPublication)
WHERE
{
?item wdt:P57 wd:Q38222.                        # P57 = film director
 OPTIONAL {
  ?item wdt:P136 ?genre.
  ?genre rdfs:label ?genre_label.
  FILTER((LANG(?genre_label)) = "en")
 }
 OPTIONAL { ?item wdt:P577 ?publicationDate. }
 SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
GROUP BY ?item ?itemLabel 
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:Ffilm,P18:Delwedd,P495:Gwlad,?firstPublication:dyddiad
|thumb=100
|links=
}}

## Cyfeiriadau
4
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Saesneg
Categori:Ffilmiau lliw o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1977
Categori:Ffilmiau gyda dros 10 o actorion lleisiol
Austin Powers: International Man of Mystery

Ffilm gomedi sy'n serennu Mike Myers yw **Austin Powers: International Man of Mystery** (1997).

## Cast 
* Mike Myers - *Austin Powers* / *Dr. Evil*
* Elizabeth Hurley - *Vanessa Kensington*
* Seth Green - *Scott Evil*
* Mindy Sterling - *Frau Farbissina*
* Michael York - *Basil Exposition*
* Mimi Rogers - *Mrs. Kensington*
* Robert Wagner - *Number Two*
* Fabiana Udenio - *Alotta Fagina*
* Will Ferrell - *Mustafa*
* Carrie Fisher - *Therapydd*

Categori:Ffilmiau 1997
Mary Steenburgen

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Mary Steenburgen** (ganwyd 8 Chwefror 1953).

## Gwaith ffilm a theledu
* Melvin and Howard
* Romantic Comedy
* Faerie Tale Theatre: Little Red Riding Hood
* One Magic Christmas
* Back to the Future Part III
* Back to the Future (cyfres deledu)
* What's Eating Gilbert Grape
* Philadelphia
* Clifford (ffilm 1994)
* My Family
* Powder
* Nixon
* Gulliver's Travels
* Ink
* Life as a House

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Diwydiant eilaidd

**Diwydiant eilaidd** yw'r term a ddefnyddir mewn economeg i gyfeirio at y rhan o ddiwydiant sy'n defnyddio'r deunyddiau crau a geir o'r ddaear, e.e. trwy fwyngloddio neu amaeth, i gynhyrchu nwyddau neu bethau eraill, fel arfer mewn ffatrioedd.

Categori:Diwydiant
Diwydiant cynradd

**Diwydiant cynradd**, neu'r **sector cynradd**, yw'r term a ddefnyddir gan economegwyr i ddisgrifio'r gwaith o gael deunyddiau crai o'r ddaear, e.e. trwy fwyngloddio neu ffermio. Fe'i gelwir yn ddiwydiant *cynradd* am fod pob sector arall mewn diwydiant ac felly'r economi cyfan yn deillio ohono yn y pen draw, yn uniongyrchol - fel yn achos diwydiant eilaidd fel cynhyrchu ceir - neu'n anuniongyrchol, fel yn achos diwydiant trydyddol (gwasanaethau, er enghraifft). Mae'n ddiwydiant *cynradd* hefyd yn yr ystyr ei fod wedi datblygu'n gyntaf yn hanes y ddynolryw; ar un ystyr roedd yr helwyr cynhanesyddol a ddygai gig a chroen anifeiliaid yn ôl i'w tylwyth yn enghreifftiau cyntefig o ddiwydiant cynradd.

Mae enghreifftiau o ddiwydiant cynradd yn cynnwys
* Amaeth a ffermio yn gyffredinol,
* Mwyngloddio, e.e. diwydiant llechi Cymru,
* Pysgota

Categori:Diwydiant
Cytundeb Paris

:*Noder: dalen wahaniaethu yw hon.*
Dros y canrifoedd mae sawl cytundeb wedi cael ei drafodi a'i arwyddo yn ninas Paris, Ffrainc, yn cynnwys:
 
* Cytundeb Paris (1229), a ddaeth â'r Groesgad Albigensaidd i ben
*Cytundeb Paris (1259), rhwng Harri III o Loegr a Louis IX o Ffrainc
* Cytundeb Paris (1303), rhwng Philip IV o Ffrainc ac Edward I o Loegr
* Cytundeb Paris (1323), Cownt Louis o Fflandrys yn ildio hawliau Fflandrys i Zeeland
* Cytundeb Paris (1355), rhwng Ffrainc a Savoy
* Cytundeb Paris (1623), rhwng Ffrainc, Savoy, a Fenis yn erbyn lluoedd Sbaen yn Valtelline
* Cytundeb Paris (1657), yn seilio cynghrair milwrol rhwng Ffrainc a Lloegr yn erbyn Sbaen
* Cytundeb Paris (1763), yn dod â Rhyfel y Saith Mlynedd/Rhyfel Ffrainc ac India i ben
* Cytundeb Paris (1783), yn dod â Rhyfel Chwyldro America i ben
* Cytundeb (Heddwch) Paris (1783), yn dod â'r 4ydd Rhyfel rhwng Prydain Fawr a'r Iseldiroedd i ben
* Cytundeb Paris (1796), yn dod â Rhyfel Ffrainc a Theyrnas Piedmont-Sardinia i ben
* Cytundeb Paris (1810), yn dod â Rhyfel Ffrainc a Sweden i ben
* Cytundeb Paris (1814), yn dod â Rhyfel Ffrainc a'r Chweched Cynghrair i ben
* Cytundeb Paris (1815), yn dilyn trechu Napoleon yn Waterloo
* Cytundeb Paris (1856), yn dod â Rhyfel Crimea i ben
* Cytundeb Paris (1857), yn dod â Rhyfel y DU a Persia i ben
* Cytundeb Paris (1898), yn dod â Rhyfel Sbaen ac America i ben
* Cytundeb Paris (1900), yn datrys yr anghydfod rhwng Ffrainc a Sbaen dros Río Muni
* Cynhadledd Heddwch Paris, 1919, yn gosod amodau ar y pwerau a gollodd y Rhyfel Byd Cyntaf
* Cytundeb Paris (1920), yn uno Bessarabia a Rwmania
* Cytundebau heddwch Paris, 1947, yn sefydlu heddwch swyddogol rhwng Cynghreiriaid buddugol yr Ail Ryfel Byd a Bwlgaria, Hwngari, yr Eidal, Rwmania, a'r Ffindir
* Cytundeb Paris (1951), yn sefydlu'r Gymuned Glo a Haearn Ewropeaidd ; un o gytundebau sylfaenol yr Undeb Ewropeaidd
* Cytundebau heddwch Paris, 1973, yn dod â rhyfel America yn Fietnam i ben
* Cytundeb Paris (2016) - Cytundeb Amgylchedd y Byd parthed cynhesu byd eang.

## Gweler hefyd 
* Cytundeb Versailles: cytundebau a arweinwyd yn Versailles, ger Paris
* Treaty of Paris, band roc pync o Chicago

Paris
Categori:Paris
Caersallog

250px|bawd|*Poultry Cross*, sy'n dyddio o'r 15fed ganrif, ym Marchnad Caersallog

Dinas hanesyddol a phlwyf sifil yn sir seremonïol Wiltshire, De-orllewin Lloegr, yw **Caersallog** (Saesneg: *Salisbury*). Fe'i lleolir yn awdurdod unedol Wiltshire. Mae'n gorwedd yn ne Wiltshire ar gymer afonydd Avon a Wylye. Mae'n adnabyddus am ei heglwys gadeiriol Gothig gyda'r tŵr eglwys uchaf ym Mhrydain, 123 medr (403 troedfedd) o uchder. Mae'r gadeirlan yn gartref i Esgob Caersallog.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 40,181.

## Hanes 
Lleolir Hen Sallog (Old Sarum) ger y ddinas. Bu bryngaer ar y safle yn Oes yr Haearn a chodwyd eglwys gadeiriol gyntaf Caersallog yno; symudwyd y gadeirlan i Sallog Newydd (*New Sarum*: Salisbury) yn y 13g.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Croes Dofednod 
* Eglwys Gadeiriol Caersallog
* Tŷ Brenin (amgueddfa)

## Enwogion 
* Dave Dee (1941-2009), canwr
* Michael Crawford (g. 1942), actor a chanwr
* John Rhys-Davies (g. 1944), actor

## Gweler hefyd 
*Ardalydd Caersallog ac Iarll Caersallog
*Gwastadedd Caersallog (*Salisbury Plain*), lle ceir Cor y Cewri
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau 
Categori:Awdurdod unedol Wiltshire

Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Plwyfi sifil Wiltshire
Categori:Trefi Wiltshire
230 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC **230au CC** 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC
235 CC 234 CC 233 CC 232 CC 231 CC **230 CC** 229 CC 228 CC 227 CC 226 CC 225 CC

----
## Digwyddiadau 
* Y Galatiaid, Celtiaid sy'n byw yng nghanolbarth Anatolia, yn ymosod ar ddinas Pergamum. Gorchfygir hwy gan Attalus I Soter, sy'n cymryd yr enw Soter a theitl brenin yn dilyn ei fuddugoliaeth.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Adherbal, llynghesydd Carthaginaidd
* Aristarchus o Samos, seryddwr Groegaidd

Categori:230 CC
Clara Schumann

Pianydd a gwraig y cyfansoddwr Robert Schumann oedd **Clara Schumann** (née **Clara Josephine Wieck**) (13 Medi 1819 - 20 Mai 1896).

Priododd Robert Schumann (m. 1856) yn 1840.

Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Merched y 19eg ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl o Leipzig
232 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC - **230au CC** - 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 
237 CC 236 CC 235 CC 234 CC 233 CC - **232 CC** - 231 CC 230 CC 229 CC 228 CC 227 CC

----

## Digwyddiadau 
* Seleucus II Callinicus, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn ceisio adfeddiannu Parthia ond yn methu. Yn ôl rhai ffynonellau, cymerir ef yn garcharor gan Arsaces I, brenin Parthia

## Genedigaethau 
* Xiang Yu, cadfridog o Tsieina

## Marwolaethau 
* Ashoka Fawr, ymerawdwr Ymerodraeth Maurya yn India
* Cleanthes o Assos, athronydd Stoicaidd

Categori:232 CC
231 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC 
280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC - **230au CC** - 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC 
236 CC 235 CC 234 CC 233 CC 232 CC - **231 CC** - 230 CC 229 CC 228 CC 227 CC 226 CC 

----

## Digwyddiadau 
* Demetrius II, brenin Macedonia, yn gofyn am gymorth gan Agron, brenin Illyria, yn erbyn yr Aetoliaid. Gorchfygir yr Aetoliaid gan yr Illyriaid
* Gweriniaeth Rhufain yn gyrru llysgenhadon i Massilia i drafod gyda'r cadfridog Carthaginaidd Hamilcar Barca

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
Categori:231 CC
Hamilcar Barca

Cadfridog a gwladweinydd Carthaginaidd oedd **Hamilcar Barca** (c. 270 - 228 CC). Ef oedd tad Hannibal.

Daeth i amlygrwydd yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf yn erbyn Gweriniaeth Rhufain. Yn 247 CC. gwnaed ef yn gadfridog y fyddin yn Sicilia, oedd bron yn hollol yn nwylo'r Rhufeiniaid. Bu'n ymladd yno hyd 241 CC, pan wnaed cytundeb heddwch.

Pan ddychwelodd i ddinas Carthago, gwrthododd ei elynion gwleidyddol, dan arweiniaid Hanno Fawr, dalu i'w filwyr hur. Gwrthryfelodd y milwyr yn erbyn Carthago, ond llwyddodd Hamilcar i'w gorchfygu. Arweiniodd fyddin i Sbaen yn 236 CC, i geisio sefydly ymerodraeth newydd i gymeryd lle'r tiriogaethau roedd Carthago wedi eu colli yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf. Bu'n ymgyrchu yno am wyth mlynedd, gan feddiannu llawer o diriogaeth. Lladdwyd ef mewn brwydr yn 228 CC, a daeth ei fab-yng-nghyfraith, Hasdrubal Hardd, yn arweinydd y fyddin yn ei le. Pan lofruddiwyd Hasdrubal, daeth mab hynaf Hamilcar, Hannibal, yn arweinydd y fyddin. Roedd gan Hamilcar nifer o feibion eraill hefyd, Hasdrubal Barca, Hanno a Mago.

Yn ôl un hanes, ef a sefydlodd ddinas Barcino, Barcelona yn awr.

Categori:Pobl o Garthago
Categori:Genedigaethau 270 CC
Categori:Marwolaethau 228 CC
Carrie Fisher

Actores, sgriptiwr ac awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Carrie Fisher** (21 Hydref 1956 - 27 Rhagfyr 2016). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei phortread o gymeriad Princess Leia yn y gyfres ffilm *Star Wars* wreiddiol ac am ei nofel *Postcards from the Edge*.

## Bywyd personol 
Roedd gan Carrie Fisher anhwylder deubegwn. Roedd hi'n ferch i'r actores Debbie Reynolds a'r canwr Eddie Fisher.

Priododd y canwr Paul Simon yn Awst 1983; ysgarodd ym 1984.

## Gwaith ffilm a theledu
* *Star Wars*
* *Come Back, Little Sheba*
* *The Star Wars Holiday Special*
* *Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back*
* *The Blues Brothers*
* *Under the Rainbow*
* *Star Wars Episode VI: Return of the Jedi*
* *Faerie Tale Theatre: Thumbelina*
* ''The 'burbs*
* *When Harry Met Sally...*
* *Drop Dead Fred*
* *Austin Powers: International Man of Mystery''

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1956
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Actorion ffilm  benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu  benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Jeff Daniels

Actor Americanaidd yw **Jeffrey Warren "Jeff" Daniels** (ganwyd 19 Chwefror 1955).

## Ffilmiau
* Terms of Endearment
* Arachnophobia
* Gettysburg
* Speed
* Dumb and Dumber
* Fly Away Home
* 101 Dalmatians
* Pleasantville
* My Favorite Martian
* RV
* State of Play (2009)

**Teledu**

Daniels, Jeff
Daniels, Jeff
William H. Macy

Actor Americanaidd yw **William H. Macy** (ganwyd 13 Mawrth 1950).

## Ffilmiau
* Benny & Joon
* Searching for Bobby Fischer
* The Client
* Mr. Holland's Opus
* Down Periscope
* Fargo
* Air Force One
* Wag the Dog
* Pleasantville
* Mystery Men
* Jurassic Park III
* The Cooler
* In Enemy's Hands
* Sahara
* Thank You for Smoking
* Doogal
* Wild Hogs

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion Americanaidd
John Maynard Keynes

[bawd|250px|John Maynard Keynes (ar y dde) a [Harry Dexter White yng nghynhadledd Bretton Woods]]

Economegydd o Loegr oedd **John Maynard Keynes, Barwn 1af Keynes** (5 Mehefin 1883 – 21 Ebrill 1946). Cafodd ei syniadau, Economeg Keyenes, ddylanwad mawr ar theori economeg ac ar bolisïau economaidd llawer o lywodraethau. Credai y dylai'r llywodraeth ymyrryd yn yr economi i wrthweithio effeithiau mwyaf eithafol y cylch economaidd. Ystyrir ef fel un o sylfaenwyr macroeconomeg.

Ganed Keynes yng Nghaergrawnt. Roedd ei dad, John Neville Keynes, yn ddarlithydd mewn economeg ym Mhrifysgol Caergrawnt. Aeth i ysgol Eton ac yna i Goleg y Brenin, Caergrawnt yn 1902. Yn ddiweddarach daeth yn ddarlithydd yng Nghaergrawnt. Apwyntiwyd ef yn ymgynghorydd i'r Trysorlys yng Nghynhadledd Heddwch Paris yn 1919 a arweiniodd at Gytundeb Versailles Cyhoeddodd ddau lyfr ar y mater, *The Economic Consequences of the Peace* yn 1919, a *A Revision of the Treaty* yn 1922, gan ddadlau fod y taliadau a orfodid ar yr Almaen yn ormod, ac y byddai'n difetha economi'r Almaen ac yn arwain at ryfel pellach.

Cyhoeddodd ei lyfr pwysicaf, *General Theory of Employment, Interest and Money*, yn 1936, gan herio economeg glasurol.

## Llyfryddiaeth 
* *The Economic Consequences of the Peace* (1919)
* *Tract on Monetary Reform* (1923)
* *A Treatise On Probability*
* *Essays in Persuasion* (1931)
* *The General Theory of Employment, Interest, and Money* (1936)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Caergrawnt
Categori:Economegwyr o Loegr
Categori:Grŵp Bloomsbury
Categori:Hen Etoniaid
Poliomyelitis

bawd|300px|Polio yn 2006♦&nbsp;Endemig♦&nbsp;Rhai achosion♦&nbsp;Perygl o achosion

Haint a ledaenir gan firws yw **Poliomyelitis**, a elwir yn **polio** fel rheol. Daw'r enw o'r Groeg πολίός, ("llwyd") a µυελός, yn cyfeirio at fadruddyn y cefn.

Nid yw tua 90% o'r bobl sy'n cael feirws polio yn teimlo unrhyw effaith o gwbl. Os yw'r firws yn cyrraedd y gwaed, gwelir amrywiol effeithiau. Mewn tua 1% o'r achosion mae'r firws yn cyrraedd y system nerfau, ac yna gwelir effeithiau megis parlys, yn aml ar y coesau.

Y cyntaf i adnabod yr afiechyd oedd Jakob Heine yn 1840. Daeth polio yn fwy cyffredin yn yr 20g, hyd nes i Jonas Salk ddarganfod brech ar ei gyfer yn 1952. Erbyn hyn mae bron wedi diflannu o'r gwledydd datblygedig, ond yn parhau'n broblem mewn rhannau o'r trydydd byd.

Categori:Clefydau heintus
Eiffteg

**Eiffteg** oedd yr iaith a siaredid yn yr Hen Aifft. Roedd yn iaith Affro-Asiaidd, yn perthyn i'r ieithoedd Berberaidd a'r ieithoedd Semitaidd. Ceir cofnodion ysgrifenedig mewn Eiffteg yn dyddio o tua 3200 CC, un o'r cofnodion hynaf mewn unrhyw iaith.

Parhaodd yr iaith hyd y 5g OC fel Eiffteg Demotig, ac hyd ddiwedd y 17g fel Copteg. Erbyn hyn, yr Arabeg yw mamiaith yr Aifft, ond defnyddir y Copteg yn litwrgi yr Eglwys Goptaidd.

Categori:Yr Hen Aifft
Categori:Ieithoedd Affrica
Ptolemi I Soter

Cadfridog Macedonaidd dan Alecsander Fawr a sylfaenydd brenhinllin y Ptolemiaid yn yr Hen Aifft oedd **Ptolemi I Soter** (Groeg: , *Ptolemaios Soter*, "Ptolemi y Gwaredwr", 367 CC—283 CC).

Roedd Ptolemi yn un o gadfridogion mwyaf blaenllaw Alecsander, ac yn gyfaill iddo o'u bachgendod. Bu ganddo ran amlwg yn ymgyrchoedd Alecsander yn Affganistan ac India, a chofnodir iddo briodi tywysogers Bersaidd, Artakama, yn Susa.

Wedi marwolaeth Alecsander yn 323 CC, daeth Ptolemi yn satrap yr Aifft. Ymladdodd yn llwyddiannus yn erbyn un arall o gadfrodogion Alecsander, Perdiccas, pan ymosododd ef ar yr Aifft, ac yn 305/4 CC cyhoeddodd ei hun yn frenin. Yn 285 CC, gwnaeth ei fab, Ptolemi II Philadelphus, yn gyd-frenin.

## Llyfryddiaeth 
* Walter M. Ellis, *Ptolemy of Egypt* (Routledge, 1993)

Categori:Genedigaethau 367 CC
Categori:Marwolaethau 283 CC
Categori:Yr Hen Aifft
Gŵyl

[bawd|Llawysgrif gan Gutun Owain a sgwennwyd rhwng 1488 a 1489 yn cofnodi gwyliau ar ffurf calendr. Cedwir y llawysgrif hon yn [Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Gwelir, mewn coch: Dydd Calan Ionawr, Dydd Ystwyll... ]]
Diwrnod dathlu yw **gŵyl**. Tardda'r gair "*gŵyl*" o'r Lladin "*vigilia*"  a allai olygu anhunedd, cadw gwyliadwraeth neu gadw gwylnos.

## Gwyliau Celtaidd
Ceir llawer o wyliau yn ystod y flwyddyn, e.e.

*Alban Hefin
*Alban Arthan
*Alban Eilir
*Alban Elfed
*Gŵyl Cadi Ha
*Gŵyl Calan Gaeaf
*Gŵyl Calan Mai
*Gŵyl Ddewi
*Gŵyl Fair
*Gŵyl Fair y Canhwyllau
*Gŵyl Galan Awst
*Gŵyl gynhaeaf
*Gŵyl Mabsant
*Gŵyl San Steffan

## Gwyliau cerddorol
* Rhestr Gwyliau yng Nghymru

## Gwyliau eraill
*Gŵyl banc
*Diwrnod Prydeindod

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyliau
Warwick

Tref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr a chanolfan weinyddol Swydd Warwick yw **Warwick**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Warwick. Saif ar lan Afon Avon tua 11 milltir o ddinas Coventry a 2.5 milltir o Leamington Spa. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 29,625.

Mae'n dref hanesyddol gyda chastell canoloesol enwog ar gyrion y dref a fu'n gartref i Ieirll Warwick. Sefydlwyd Prifysgol Warwick yn y dref yn 1965. 

Mae Caerdydd 141.4 km i ffwrdd o Warwick ac mae Llundain yn 132.9&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Coventry sy'n 13.9&nbsp;km i ffwrdd.

[300px|bawd|dim|[Castell Warwick, ar gyrion tref Warwick]]

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Warwick
* Gorsaf reilffordd Parcffordd Warwick

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Warwick
Categori:Plwyfi sifil Swydd Warwick
Categori:Trefi Swydd Warwick
Canolbarth Lloegr

Rhanbarth daearyddol sy'n gorwedd yng nghanol Lloegr yw **Canolbarth Lloegr**.

At bwrpasau gweinyddol fe'i rhennir yn ddau ranbarth swyddogol, sef:
* Dwyrain Canolbarth Lloegr
* Gorllewin Canolbarth Lloegr

Categori:Daearyddiaeth Lloegr
Hull

Gallai **Hull** gyfeirio at un o sawl peth:

## Daearyddiaeth
* Hull, dinas yng ngogledd-ddwyrain Lloegr
* Hull, Canada

## Pobl
* Cordell Hull (1871-1955), gwleidydd Americanaidd
Annibynnol

Gallai **annibynnol** neu **annibynnwr** gyfeirio at:

* Annibyniaeth
* Annibynnwr (gwleidydd)
* Eglwys yr Annibynwyr
Ethnoleg

Maes academaidd rhyngddisgyblaethol sy'n astudio diwylliannau cyfoes neu hanesyddol - diwylliannau grwpiau ethnig, er enghraifft - yw **ethnoleg**. Fe'i hystyrir fel rheol yn rhan o anthropoleg ac fe'i gelwir weithiau yn 'anthropoleg ddiwylliannol'. Gelwir rhywun sy'n arbenigo mewn ethnoleg yn **ethnolegydd** neu **ethnolegwr/wraig**.

## Gweler hefyd 
* Anthropoleg
* Ethnograffeg
* Rhestr ethnolegwyr

## Dolenni allanol 
*  Disgrifiad o ieithoedd a grwpiau ethnig o gwmpas y byd, yn ôl gwladwriaeth
*  Division of Anthropology, American Museum of Natural History - Drod 160,000 o wrthrychau o gasgliadau ethnograffegol yr amgueddfa, o'r Cefnfor Tawel, Gogledd America, Affrica gyda disgrifiadau manwl a nifer o luniau.


Categori:Anthropoleg gymdeithasol
Categori:Anthropoleg ddiwylliannol
Categori:Ethnigrwydd
Kingston upon Hull

:*Erthygl am y ddinas yn Lloegr yw hon. Gweler hefyd Hull (gwahaniaethu).*

Dinas, awdurdod unedol, a phorthladd yn Nwyrain Swydd Efrog, rhanbarth Swydd Efrog a Humber, yng ngogledd-ddwyrain Lloegr yw **Kingston upon Hull** neu **Hull**. Saif ar lan Afon Hull, yn y man lle mae'n ymuno ag Afon Humber, tua 25 milltir o arfordir Môr y Gogledd.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Kingston upon Hull boblogaeth o 284,321.

Pysgota yw'r prif ddiwydiant traddodiadol.

Cafodd ei enwi yn "Kings town upon Hull" ("Kingston upon Hull") gan y brenin Edward I o Loegr yn 1299. Ymladdwyd sawl brwydr yno yn ystod Rhyfeloedd Cartref Lloegr. Er bod Hull yn ddinas, does dim eglwys gadeiriol yno. Dioddedfod y ddinas yn drwm yn ystos yr Ail Ryfel Byd ac mae ei diwydiant wedi dioddef hefyd ers hynny. Ond yn ddiweddar mae rhaglen o adfywio wedi cychwyn gyda sawl prosiect diwylliannol a phrosiectau chawaraeon.

Ganed William Wilberforce yn Hull yn 1759 a cheir amgueddfa iddo yn y ddinas.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* Castell Hull
* Gerddi'r Brenhines
* Guildhall
* Stadiwm KC
* Theatr Newydd

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Lloegr
Categori:Dinas Kingston upon Hull

Categori:Porthladdoedd Lloegr
Categori:Trefi Dwyrain Swydd Efrog
233 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
280au CC 270au CC 260au CC 250au CC 240au CC - **230au CC** - 220au CC 210au CC 200au CC 190au CC 180au CC
238 CC 237 CC 236 CC 235 CC 234 CC - **233 CC** - 232 CC 231 CC 230 CC 229 CC 228 CC

----

## Digwyddiadau 
## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Han Fei, athronydd o Tsieina

Categori:233 CC
ISO

**ISO** (Cymraeg: **Sefydliad Rhyngwladol er Safoni**; Ffrangeg: *Organisation internationale de normalisation*; Saesneg: *International Organization for Standardization*), yw'r corff rhyngwladol o'r Swistir a gosodir safonau. Daw'r enw o'r Roeg ἴσος, yn golygu *hafal*. Mae 157 o'r 195 gwledydd yn y byd yn aelodau o ISO.


Categori:Sefydliadau 1947
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Claude Lévi-Strauss

Anthropolegydd ac ethnolegydd Ffrengig oedd **Claude Lévi-Strauss** (28 Tachwedd 1908 - 30 Hydref 2009).

Fe'i ganwyd ym Mrwsel, yn fab i deulu Ffrangeg-Iddewig.  Cafodd ei addysg yn Sorbonne.  Priododd Dina Dreyfus ym 1932.

Enillodd Wobr Erasmus ym 1973.

## Llyfryddiaeth 
* *Les Structures élémentaires de la parenté* (1949)
* *Race et histoire* (1952)
* *Tristes tropiques* (1955)
* *Anthropologie structurale* (1958)
* *Le Totemisme aujourdhui* (1962)
* *La Pensée sauvage* (1962)
* *Mythologiques I-IV*
** *Le Cru et le cuit* (1964)
** *Du miel aux cendres* (1966)
** ''L'Origine des manières de table* (1968)
** *L'Homme nu* (1971)
* *Anthropologie structurale deux* (1973)
* *La Voie des masques* (1972)
* *Paroles donnés* (1984)
* *Le Regard éloigne* (1983)
* *La Potière jalouse* (1985)
* *Histoire de lynx* (1991)
* *Regarder, écouter, lire'' (1993)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Aelodau'r Académie française
Categori:Anthropolegwyr o Ffrainc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Paris
Categori:Enillwyr Gwobr Erasmus
Categori:Ethnolegwyr
Categori:Gwyddonwyr cymdeithas yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Gwyddonwyr cymdeithas yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion Iddewig o Ffrainc
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Charyapada

Blodeugerdd o gerddi cyfrinol Bwdaidd o ddwyrain India a gyfansoddwyd rhwng yr 8g a dechrau'r 12g yw'r **Charyapada** (Bengaleg: চর্যাপদ, Asameg: চৰ্যাপদ). Maent yn bwysig i ieithegwyr fel enghreifftiau cynnar o'r ieithoedd Asameg, Oriya a Bengaleg. Enw arall ar y *Charyapada* yw *Charyageeti*, am eu bod yn *padas* (pennillion/cerddi) i'w canu. Roedd y beirdd a gyfansoddodd y Charyapadas, sy'n cael eu hadnabod fel Siddhas neu *Siddhacharyas* (math o seintiau neu ddoethion), yn byw yn Assam, Bengal (sy'n cynnwys Bangladesh heddiw), Orissa a Bihar.

## Llawysgrifau
Llawysgrif o ddail palmwydden yn cynnwys 47 *pada* gyda sylwebaeth Sansgrit yw'r testun cynharaf o'r *Charyapadra* a wyddys; cafodd ei darganfod yn Llyfrgell Llys Brenhinol Nepal yn 1907. Cafodd ei golygu gan Shastri fel rhan o'r gyfres *Hajar Bacharer Purano Bangala Bhasay Bauddhagan O Doha* yn 1916 dan y teitl *Charyacharyavinishchayah*. Yn ddiweddarach cyhoeddodd Prabodhchandra Bagchi gyfieirhiad Tibeteg cynnar gyda 50 pennill. 

Mae'r cyfieithiad Tibeteg yn rhoi inni wybodaeth ychwanegol. Ysgrifennwyd y nodiadau Sansgrit - *Charyageetikoshavritti* - gan un *Munidatta*; enw'e cyfieithydd oedd Chandrakirti.

bawd|dim|500px|Tudalennau o'r *Charyapada*

## Beirdd y *Charyapada*
Priodolir y cerddi i'r beirdd canlynol yn y cyfieithiad Tibeteg:

 
Ond mae rhai ysgolheigion diweddar yn meddwl mai Munidatta ei hun sy'n gyfrifol am yr enwau hyn ac yn amau eu dilysrwydd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Y Charyapada yn y sgript Bangla/Bengaleg gwreiddiol 
*  Cyfieithiad Saesneg o 48 Charyapada
*  ''Writing at Twilight: "O' Shariputra, the sandhaa-bhashya of the Tathaagatas is very difficult."'' gan Layne Little 

Categori:Blodeugerddi
Categori:Llenyddiaeth Asameg
Categori:Llenyddiaeth Fengaleg
Categori:Llenyddiaeth India
Categori:Testunau Bwdhaidd