open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Calanais

Cylch cerrig cynhanesyddol a phentref ar ochr orllewinol ynys Leòdhas yn Ynysoedd Allanol Heledd yn yr Alban yw **Calanais**, **Clachan Chalanais** neu **Tursachan Chalanais** (Saesneg *Callanish*). Gair Gaeleg yw Calanais. Fe'i lleolwyd ar hyd yr A858, rhwng Breasclete a Garynahine.

Credir i'r safle gael ei hadeiladu rhwng 3,000 a 2,000 CC. Ymddengys i'r defnydd o'r safle ddod i ben rhwng 2000 CC a 1700 CC. Y brif elfen yw cylch cerrig a elwir yn *Callanish 1* gan archaeolegwyr, gyda 13 o feini yn ffurfio cylch tua 13 medr ar draws. Mae uchder y meini rhwng 1m a 5m , 4m ar gyfartaledd. Ceir beddrod dan garnedd yma hefyd.

Ceir canolfan i ymwelwyr o fewn tafliad carreg i'r cerrig.

dim|bawd|250px|Cylch cerrig Callanish I

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Ynysoedd Allanol Heledd
Categori:Cylchoedd cerrig yr Alban
Categori:Safleoedd archaeolegol yr Alban
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Ffilm yn 2008

Cafodd sawl ffilm newydd eu rhyddhau led-led y byd yn 2008, gan gynnwys nifer o ffilmiau poblogaidd megis ''Rambo, The Chronicles of Narnia: Prince Caspian, Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull, Hellboy II: The Golden Army, The Dark Knight, The X-Files: I Want to Believe, The Mummy: Tomb of the Dragon Emperor, Star Wars: The Clone Wars, High School Musical 3: Senior Year, Saw V, Quantum of Solace, Madagascar: Escape 2 Africa a The Sisterhood of the Traveling Pants 2.

## Y ffilmiau a wnaeth fwyaf o arian 
Sylwer yn dilyn traddodiad y diwydiant ffilm Saesneg, dyma restr o'r ffilmiau a wnaeth fwyaf o arian ac a gafodd eu rhyddhau gyntaf yn yr Unol Daleithiau yn 2008. Y deg ffilm uchaf yn 2008, yn ôl cyfanswm crynswth mewn $UDA, yn ogystal â Chanada, y DU ac Awstralia oedd:

''Daw'r ystadegau hyn o Box Office Mojo, gan gynnwys 2008 Canlyniadau Swyddfa Docynnau Blynyddol.*

Yn gyfangwbl, rhyddhawyd pumdeg wyth ffilm a wnaeth fwy na $100 miliwn yn 2008. Roedd deuddeg ffilm wedi gwneud dros $400 miliwn, tra bod *The Dark Knight* wedi gwneud dros $1 biliwn, gan wneud y ffilm y pedwerydd ffilm mwyaf llwyddiannus yn fasnachol erioed. Ar 4 Awst cyrhaeddodd *The Dark Knight* cyfanswm crynswth o $400 mewn cyfnod o 18 niwrnod yn unig. Daliwyd y record blaenorol gan *Shrek 2'', a gyrhaeddodd $400 miliwn mewn 43 niwrnod. Ar 31 Awst, 45 niwrnod ar ôl i'r ffilm gael ei rhyddhau, cyrhaeddodd *The Dark Knight* $500 miliwn, gan ei gwneud yr ail ffilm erioed ar ôl *Titanic* i groesi'r trothwy hanner biliwn o ddoleri. *Mamma Mia!* oedd y ffilm a wnaeth fwyaf o arian erioed yn y Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau yn ôl blwyddyn
Categori:Ffilmiau'r 21ain ganrif
Pelagius

Diwinydd Brythonig oedd **Pelagius** neu yn Gymraeg **Pelagiws** neu **Peleg** Er hyn, mae ffynonellau eraill yn awgrymu roedd yn anodd  dileu'r heresi. Er enghraifft, mae Gildas yn cyhuddo'r Brenin Maelgwn Gwynedd o fod yn Belagydd. Yn ôl *Buchedd Dewi*, llyfr canoloesol sy'n honni adrodd hanes bywyd Dewi Sant, cynhaliwyd synod Llanddewi Brefi yn y chweched ganrif a galwyd ar Dewi i gondemnio 'Pelagiaeth' a oedd wedi dychwelyd eto i Gymru. Mae cenhadaeth gwrth-Belagaidd yn nodweddu bucheddau seintiau eraill hefy. 

Cynhaliwyd y gondemniaeth Gymraeg ar Pelagius gan Richard Davies yn 'Epistol at y Cembru' a ragflaena'r cyfieithiad o'r Testament Newydd a wnaethpwyd gan William Salesbury yn 1567. Mae haneswyr Cymru fel Humphrey Llwyd, Charles Edwards, a Theophilus Evans, sy'n traethu amdano'n estynedig yn *Drych y Prif Oesoedd,* hefyd yn condemnio Pelagiaeth. Er eu bod yn unfrydig yn gwrthwynebu Pelagiaeth maent yn mynnu mai gŵr dysgedig a galluog oedd Pelagius ei hun.

Yn ddiweddar mae Ali Bonner wedi dadlau mai myth yw Pelagiaeth a grëwyd er mwyn creu uniongrededd i'r eglwys yn y bumed ganrif. Dywed hi i 'Belagiaeth' gynnwys camddehongliadau twyllodrus o'r hyn roedd Pelagius yn ei ddysgu, ac mewn gwirionedd ni fyddai Pelagius yn credu'r hyn a elwir yn 'Belagiaeth'. Mae'r farn hon yn ddadleuol ac nid yw wedi cael derbyniad ffafriol.

## Gweler hefyd 
* Y Brython Sisilaidd

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* Brinley R. Rees, *Pelagius: A Reluctant Heretic* (Woodbridge, 1988)

Categori:Genedigaethau'r 350au
Categori:Marwolaethau'r 410au
Categori:Athronwyr o Gymru
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru
Categori:Cyfnod y Rhufeiniaid ym Mhrydain
Categori:Diwinyddion
Categori:Llenorion Lladin
Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Merched yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina

bawd|Merch yn Muyuan, Jiangxi.
Ers 1949, mae'r llywodraeth Gweriniaeth Pobl Tsieina wedi bod yn hybu gweithgaredd cymdeithasol, economaidd, a'r rôl mae menywod yn cymryd yn y gymdeithas. Wrth i'r llywodraeth wneud cynnydd yn ei nodau, mae'r ymdrechion yma yn cael ei gwrthod gan hen draddodiadau'r gymdeithas ynglŷn â statws uwchraddol dynion.

## Safbwynt hanesyddol
Yn draddodiadol, mae'r gymdeithas wedi'i chanoli o gwmpas y dyn. Roedd cael mab yn cael ei ystyried yn well na chael merch, tra bod gwraig efo llai o awdurdod o fewn teulu. Roedd yna lawer llai o fenywod yn cael ei addysgu na dynion, ac roedd yr addysg yn seiliedig ar bwysigrwydd y dyn. Mae tystiolaeth ddemograffig hefyd yn ymddangos roedd yna dueddiad i dynion goroesi yn fwy na menywod, roedd hyn yn rhannol oherwydd mewn rhai ceisiadau eithafol roedd rhai merched yn dioddefa babanladdiadau.

Categori:Cymdeithas Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Hanes Gweriniaeth Pobl Tsieina
Gweriniaeth Pobl Tsieina
Monte-Carlo

300px|bawd|de|Monte-Carlo a Harbwr Monaco
Cymdogaeth (*quartier*) fwyaf Tywysogaeth Monaco yw **Monte-Carlo**. Mae'n enwog ar draws y byd am ei casino a'i gwestai moethus ac fel lleoliad Rali Monte-Carlo. Saif ar lan y Môr Canoldir gan ffinio â'r Eidal i'e dwyrain. I'r gorllewin ceir Harbwr Monaco (*Port de Monaco*), sydd fel rheol yn llawn o gychod moethus.

Ceir traethau braf ym Monte-Carlo sy'n boblogaidd gan dwristiaid. Nodweddir y gymdogaeth hefyd gan ei sinemau a'i chanolfannau siopa, yr amgueddfeydd, y neuadd arddangosfa, a chlybiau chwaraeon niferus.

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Monte-Carlo

Categori:Aneddiadau Monaco
Dafydd (Michelangelo)

[250px|bawd|Y cerflun *Dafydd* gan [Michelangelo]]

Cerflun enwog gan Michelangelo yw ***Dafydd*** (Eidaleg: *David*), sy'n bortread delfrydol yn y dull clasurol o'r brenin Dafydd, gorchfygwr Goliath yn yr Hen Destament a brenin Israel. Cafodd ei gerfio o farmor gan Michelangelo yn y cyfnod o 1501 i 1504. Fe'i ystyrir yn un o gampweithiau mawr byd celf ac yn un o uchafbwyntiau celf y Dadeni.

Mae'r cerflun, sy'n mesur 540&nbsp;cm, yn portreadu Dafydd fel dyn ifanc athletaidd ond ymlaciedig o gymesuredd berffaith, yn gwbl noeth yn ôl yr arfer clasurol wrth bortreadu arwyr. Roedd yn arfer gan artistiaid ddangos Dafydd yn dal pen y cawr Goliath, ond dewisodd Michelangelo ei bortreadu fel ffigwr delfrydol sy'n ymgnawdoli ieuenctid gwrywaidd a chyfianwder. Cerfiodd yr artist *Ddafydd* ar ôl cyfnod yn Rhufain lle astudiodd gerfluniau o'r cyfnod Helenistaidd ac mae dylanwad yr arddull Groegaidd ar y gwaith yn amlwg. Ac eto ni ellir ei gamgymryd am gerflun Clasurol; mae ysbryd y Dadeni yn ei lenwi ac mae'n cychwyn pennod newydd yn hanes cerfluniaeth yn hytrach nag edrych yn ôl fel dynwarediad marw.

Cafodd Michelangelo ei gomisiynu i'w gerfio yn 1501, pan oedd yn 26 oed. Y bwriad oedd ei osod yn uchel ar un o archau eglwys gadeiriol Fflorens (*Il Duomo*), ond penderfynodd Tadau'r Ddinas ei osod o flaen y Palazzo Vecchio fel arwyddlun o ysbryd dinesig a brogarol Gweriniaeth Fflorens. Erbyn heddiw mae'r cerflun gwreiddiol yn cael ei gadw a'i arddangos yn amgueddfa'r Accademia yn Fflorens a cheir copi ohono o flaen y Palazzo Vecchio.

## Cyfeiriadau
Categori:Cerfluniaeth yr Eidal
Categori:Cerfluniau
Categori:Fflorens
Aber-bîg

Pentref bychan  yng nghymuned Llanhiledd, Blaenau Gwent, Cymru, yw **Aber-bîg** neu **Aberbîg** (Saesneg: *Aberbeeg*). Bu'n gymuned lofaol tan yn ddiweddar. Mae pentrefi ar bwys Aber-bîg yn cynnwys Llanhiledd a Chwe Chloch.

Caeodd orsaf reilffordd Aber-bîg ar 30 Ebrill 1962. Er i'r rheilffordd gael ei hailagor, mae'r trên yn rhedeg drwyddi unwaith eto, ond nid yw'n aros.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llanhiledd
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Uibhist a Deas

Un o ynysoedd Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Uibhist a Deas** (Saesneg: *South Uist*).

bawd|250px|canol|Lleoliad Uibhist a Deas

Saif Uibhist a Deas i'r de o ynys Beinn na Faoghla (*Benbecula*), gyda chob gerllaw Carnan yn cario'r briffordd A865 i'w cysylltu, ar draws culfor *Bagh nam Faoilean*. Yn y de, mae Uibhist a Deas ers 2003 wedi ei chysylltu ag ynys Eirisgeidh (*Eriskay*) gerllaw Ludag, lle mae hefyd fferi yn ei chysylltu ag ynys Barraigh.

Yn fras, rhennir yr ynys yn dair rhan: *Taobh a Tuath* yn y gogledd, *Ceann a Deas* yn y de a *Na Meadhanan* rhyngddynt. Y prif bentref yw Loch Baghasdail (*Lochboisdale*), ger y llyn o'r un enw. Oddi yma, mae fferi yn hwylio i Oban a Mallaig ar dir mawr yr Alban.

Mae'r boblogaeth tua 1,800, gyda'r mwyafrif yn siarad Gaeleg. Yn 2006, prynwyd yr ynys gan y trigolion.

bawd|dim|260px|Loch Druidibeag
bawd|dim|260px|Yr arfordir deheuol

Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Beinn na Faoghla

Un o ynysoedd Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Beinn na Faoghla** neu **Beinn nam Faoghla** (Saesneg: *Benbecula*). Saif rhwng Uibhist a Tuath, o'r gogledd. ac Uibhist a Deas, i'r de. Mae priffordd yr A865 yn ei chysylltu a'r ynysoedd hyn.

bawd|canol|250px|Lleoliad Beinn na Faoghla yn yr Alban

Tir isel yw'r ynys, gyda'r copa uchaf, Ruibheal, 124 medr uwch lefel y môr. Mae tua 10&nbsp;km o'r gogledd i'r de. Prif bentref yr ynys yw Baile a Mhanaich (*Balivanich*); mae maes awyr bychan ychydig i'r gogledd-ddwyrain ar benrhyn An Tom. Ymhlith y pentrefi eraill mae Griminis, Cnoc a Monach, Torlum, Dun Gammhich, Uachdar a Gramsdal. Mae gan Lionacleit ysgol uwchradd (sydd hefyd yn ganolfan i’r gymuned) gyda llyfrgell, pwll nofio, caffi ac amgueddfa. Mae hefyd campws Coleg Castell Lews yn Lionacleit. Mae archfarchnad yn Creagorry.

Yn 1958, sefydlwyd canolfan filwrol ar Beinn na Faoghla, sydd wedi cael rhywfaint o effaith ar boblogaeth yr ynys. Erbyn hyn mae tua 1,300 o drigolion, gyda 56% yn siaradwyr Gaeleg yng ngyfrifiad 2001.

Cynhelir Gŵyl Eilean Dorcha ar yr ynys, yn denu bron 4,000 o bobl yn 2019.

bawd|250px|dim|Tirwedd nodweddiadol yr ynys
bawd|dim|250px|Loch Olabhat

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Beàrnaraigh

Un o ynysoedd llai Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Beàrnaraigh** neu **Bearnaraigh** (Saesneg: *Berneray*). Saif ychydig i'r gogledd o ynys Uibhist a Tuath.

bawd|250px|canol|Lleoliad Beàrnaraidh

Adeiladwyd cob ar draws culfor *Caolas Bheàrnaraigh*, sy'n gwahanu Beàrnaraidh
ac Uibhist a Tuath. Y pwynt uchaf ar yr ynys yw Beinn Shleibhe, 93 medr uwch lefel y môr. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 130. Mae gan yr ynys swyddfa’r post, siop, neuadd y gymuned a chaffi ym mhentref Backhill, ac mae clwb rhwyfo a cymdeithas hanesyddol. Mae gwasanaeth fferi Calmac o’r cob i An Tòb ar Na Hearadh.

Berneray Harbour.jpg|Harbwr Beàrnaraigh
Berneray01LB.jpg|Backhill o'r harbwr

Berneray02LB.jpg|Traeth ar arfordir dwyreiniol yr ynys

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y gymuned

Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Gwilym Ellis Lane Owen

Athronydd o Gymru oedd **Gwilym Ellis Lane Owen** (18 Mai 1922 - 10 Gorffennaf 1982) a arbenigodd mewn hanes athroniaeth y Groegiaid. Cyfeirir ato gan amlaf fel **Gwil Owen** neu **G. E. L. Owen**.

Bu'n athro prifysgol yn Harvard a Rhydychen. O 1973 hyd ei farw, ef oedd y pedwerydd i ddal cadair Athro mewn Athroniaeth Hynafol Laurence ym Mhrifysgol Caergrawnt. Cafodd ei ethol yn Gymrawd o'r Academi Brydeinig (*FRA*) yn 1969.

Mae Gwil Owen yn adnabyddus am ei waith ar ddatblygiad athroniaeth Aristotlys a syniadaeth Platon, a gafodd ddylanwad mawr ar yr astudiaeth o athroniaeth yr Henfyd ar draws y byd. Rhoddai blwyslais mawr ar ddull (method) ac ymresymiad (*argument*) yn lle damcaniaeth ac athrawiaeth.

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
* G. E. L. Owen, *Logic, Science and Dialectic* (Llundain, 1986).

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Athronwyr o Gymru
Cywilydd

Emosiwn yw **cywilydd** sy'n codi o'r ymwybyddiaeth o dorri ymddiried neu werth gymdeithasol. Mae ganddo le canolog mewn sawl athroniaeth, Gorllewinol ac an-Orllewinol. Ni ddylid ei gymysgu gyda euogrwydd (y teimlad), sydd â lle canolog yn nysgeidiaeth y crefyddau Abrahamig; mae euogrwydd yn rhywbeth a deimlir gan unigolyn ynddo ei hun tra bod cywilydd yn 'emosiwn gymdeithasol' sy'n dod o 'adael y lleill i lawr' fel petai.

Dywedir gan athronwyr fod y gallu i deimlo cywilydd yn sylfaenol i'r rhinweddau oll, a cheir dihareb Ethiopaidd sy'n crynhoi hynny: "does dim anrhydedd heb gywilydd".

Ystyrir fod gwneud rhywbeth drwg heb deimlo cywilydd yn un o nodweddion pennaf dihiryn, sef cymeriad drwyadl ddrygionus.

## Cyfeiriadau
Categori:Emosiwn
Categori:Moeseg
Categori:Seicoleg
Uibhist a Tuath

chwith|bawd|260px
chwith|bawd|260px|Y traeth, Gwarchodfa Natur Balranald
Un o ynysoedd Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Uibhist a Tuath** (Saesneg: *North Uist*).

Uibhist a Tuath yw'r ynys fwyaf gogleddol o'r grŵp deheuol o Ynysoedd Allanol Heledd. Enw arall arni yw **Tir an Eòrna**, "Tir yr Haidd". Mae tua 30&nbsp;km o hyd a 20&nbsp;km o led, gyda llynnoedd yn ffurfio tua traean o'i harwynebedd. Tir cymharol isel yw'r rhan fwyaf o'r ynys, gyda'r copa uchaf, Maireabhal (Saesneg: *Marrival*) yn 230 metr uwch lefel y môr. Ceir nifer o ynysoedd llai o'i chwmpas, yn cynnwys Beàrnaraigh, Orosaigh, Baile Siar a Griomasaigh. I’r gogledd, mae sarn yn cario’r ffordd i Beàrnaraigh, lle mae fferi Calmac (talfyriad o Caledonian MacBrayne) i Leverburgh ar Na Hearadh (“Harris”). I'r de, mae'r briffordd A865 yn ei chysylltu ag ynys Beinn na Faoghla (*Benbecula*). Mae'r boblogaeth tua 1,500, gyda'r mwyafrif yn siarad Gaeleg. Y pentref mwyaf yw Loch na Madadh.

Rhoddwyd yr ynys gan y brenin James IV o’r Alban i’r teulu McDonald o Sleat (Mae Sleat ar An t-Eilean Sgitheanach - Saesneg:*Skye* - ym 1495. Cliriwyd mwyafrif y preswylwyr o’r tir cyn iddynt wedi gwerthu’r ynys ym 1855.

Mae gan Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar warchodfa ar yr ynys, sef Gwarchodfa Natur Balranald.

Mae fferi CalMac yn cysylltu Loch na Madadh ag Ynys Skye.
bawd|chwith|260px|Lleoliad Uibhist a Tuath

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Loch nam Madadh

260px|chwith|bawd|Terminal Fferi Loch nam Madadh
bawd|240px|Cearsabhagh, ym mae Loch nam Madadh

**Loch nam Madadh**, hefyd **Loch na Madadh** (Saesneg: *Lochmaddy*) yw pentref mwyaf ynys Uibhist a Tuath yn Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban.

Saif Loch na Madadh ar arfordir dwyreiniol yr ynys. Yma mae'r fferi yn cyrraedd o is Uig ar ynys Skye ac o Tairbeart ar ynys Na Hearadh. Mae'r *Taigh Chearsabhagh* yn cynnwys amgueddfa, swyddfa wybodaeth i dwristiaid, banc, llys barn a hostel ieuenctid.

Roedd pysgota’n bwysig i’r gomuned pan oedd penwaig yn doreithog, ac roedd pysgotfa frenhinol yno yn ystod cyfnod Siarl I.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ynysoedd Allanol Heledd
L'Étranger

Nofel Ffrangeg gan Albert Camus yw '''''L'Étranger''''' (1942), sef "Y Dieithryn". Mae'n un o nofelau Ffrangeg enwocaf o'r 20g sydd ag abswrdiaeth y fodolaeth ddynol mewn bydysawd dihid yn thema ganolog iddi. Mae'n nofel ddirfodaethol er nad oedd Camus yn ystyried ei hun yn ddirfodaethwr fel y cyfryw.

Meursault, y prif gymeriad, yw'r "Dieithryn", Ffrancwr unig - heb fawr o gysylltiad efo'r gymdeithas o'i gwmpas - sy'n llofruddio dyn Arabaidd lleol, heb wybod yn iawn pam, ar draeth yn Algiers yng nghyfnod rheolaeth Ffrainc ar Algeria. Mae'n cael ei ddal gan yr awdurdodau ac yn cael ei roi ar brawf am lofruddiaeth. Mae'r erlyniad yn ei ddisgrifio fel llofrydd caled heb gywilydd nac edifeirwch am ei weithred; fe'i bernir yn euog ac mae'n aros i gael ei ddienyddio. Yn ei fyfyrdod yn y carchar mae Meursault yn derbyn ei ffawd am nad oes ganddo ddewis amgenach - nid yw hunanladdiad na chred mewn Duw yn opsiynau unwaith mae'n deall abswrdiaeth y byd y mae'n byw ynddo. Mae Meursault yn sylweddoli taw Angau yw'r unig wir derfyn ac nad oes ystyr i ddigwyddiadau a gweithredoedd ym mywyd yr unigolyn ac eithrio yn yr eiliadau pan y'u profir. Lleolir y nofel gyfan yn ninas Algier, cyn yr Ail Ryfel Byd, cyfnod pan fu Camus ei hun yn byw yno.

bawd|chwith|Clawr - Y Dieithryn gan Albert Camus, Trosiad Bruce Griffiths, 1972
## Gweler hefyd 
* Abswrdiaeth
* Dirfodaeth
* Nihiliaeth

Categori:Albert Camus
Categori:Dirfodaeth
Categori:Llyfrau am Algeria
Categori:Nofelau 1942
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Algeria
Categori:Nofelau Ffrangeg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau Ffrangeg o Algeria
Boraraigh

Gallai **Boraraigh** gyfeirio at un o ddwy ynys yn Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban:

*Boraraigh (Sant Kilda), un o ynysoedd Sant Kilda
*Boraraigh (Uibhist a Tuath), ynys gerllaw Uibhist a Tuath
Pelagius (gwahaniaethu)

Gallai **Pelagius** gyfeirio at:

* Pelagius (tua 350 - tua 418), diwinydd dylanwadol
* Pab Pelagius I (teyrnasodd 556-561)
* Pab Pelagius II (teyrnasodd 579-590)
La Cham des Bondons

Gwastadedd calchog ger llethrau de-orllewinol Mynydd Lozère, yn *département* Lozère yn ne Ffrainc yw'r **Cham des Bondons**. Mae rhyw 12&nbsp;km o dref Florac.

Mae'n nodedig am y casgliad o 154 o feini hirion a geir yma o fewn tua 10&nbsp;km sgwar. Dyma'r nifer mwyaf o feini hirion mewn un lle yn Ewrop ag eithio Karnag yn Llydaw. Credir eu bod yn dyddio o ddiwedd y cyfnod Neolithig a dechrau Oes yr Efydd. Nid yw'r meini, o garreg gwenithfaen,  wedi eu trefnu mewn patrwm megis rhai Carnac.

Mae archaeolegwyr yn dosbarthu'r meini mewn sawl grŵp:

***La Fage** (dau grŵp)
*'''La Baraque de l'air**
***La Vaissière**
***Colobrières'''

250px|bawd|chwith|Tri maen hir yng ngrŵp Chabusse

Categori:Oes Newydd y Cerrig
Categori:Safleoedd archaeolegol Ffrainc
Categori:Lozère
R. K. Narayan

Awdur o India oedd **Rasipuram Krishnaswami Ayyar Narayanaswami** neu **R. K. Narayan** (10 Hydref 1906  13 Mai 2001). Cafodd ei eni yn Chennai, India.

## Llyfryddiaeth 
### Nofelau 
* *Mr Sampath - The Printer of Malgudi*
* *Waiting for the Mahatma*
* *The Dark Room*
* *The Financial Expert*
* *Swami and Friends*
* *The Guide*
* *The Man-Eater of Malgudi*
* *The Vendor of Sweets*
* *The Painter of Signs*
* *A Tiger for Malgudi*
* *Gods, Demons and Others*
* *The Ramayana*
* *The Mahabharata*
* *The World of Nagaraj*
* *The Bachelor of Arts*
* *Talkative Man*
* *The English Teacher*

### Arall 
* *Dodu and Other Stories* (1943)
* *Cyclone and Other Stories* (1945)
* ''An Astrologer's Day and Other Short Stories* (1947)
* *Lawley Road and Other Stories* (1956)
* *A Horse and Two Goats* (1970)
* *Malgudi Days* (1982)
* *Forty-Five a Month*
* *Under the Banyan Tree and Other Stories* (1985)
* *The Grandmother's Tale and Selected Stories* (1993)
* *The Watchman*
* *Fruition at Forty*
* *Indian Thought* (1941)
* *The Missing Mail*
* *Next Sunday* (1960)
* *My Dateless Diary* (1964)
* *My Days* (1974)
* *The Emerald Route* (1980)
* *A Writer's Nightmare* (1988)
* *Like The Sun*
* *Gods, Demons and Others* (1965)
* *The Ramayana* (1972)
* *The Mahabharata'' (1972)

Categori:Genedigaethau 1906
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o India
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Nofelwyr Saesneg o India
Mende

bawd|240px|Mende o'r awyr, gyda'r eglwys gadeiriol yn y canol

Dinas yn ne canolbarth Ffrainc yw **Mende**. Mae'n phrifddinas *département* Lozère, *région* Ocsitania. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 12,378.

Saif y ddinas ar Afon Lot, yn ardal Gévaudan ac yng nghysgod mont Mimat. Mae tua hanner y ffordd rhwng Clermont-Ferrand a Montpellier, a rhwng Lyon a Toulouse.

Categori:Cymunedau Lozère
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Maen hir

Defnyddir y term **maen hir** am faen o faint sylweddol wedi ei gosod ar ei sefyll yn y tir yn ystod y cyfnod cynhanesyddol, yn aml tua diwedd y cyfnod Neolithig a dechrau Oes yr Efydd. Fe'i ceir ar draws ardaloedd helaeth o orllewin Ewrop, a cheir meini hirion tebyg mewn rhai rhannau eraill o'r byd. Nid oes sicrwydd am eu pwrpas.

Mewn nifer o ieithoedd defnyddir y term *Menhir*, term a fabwysiadwyd i'r Ffrangeg o'r Llydaweg, er mai'r enw Llydaweg modern ar faen hir yw *peulvan*.

Ceir y casgliad mwyaf o feini hirion yn Karnag, Llydaw, lle maent wedi eu trefnu yn rhesi. Ceir casgliad ail-fwyaf Ewrop o feini hirion yn La Cham des Bondons yn *département* Lozère yn ne Ffrainc, lle nad ydynt wedi eu trefnu yn ôl patrwm arbennig. Gallant hefyd fod mewn grwpiau bychain, neu yn unigol, a gall maint y maen amrywio'n sylweddol. Maen hir mwyaf yw'r un yn Locmariaquer, Llydaw, sydd yn awr wedi torri'n bedwar darn, ond a fyddai wedi bod bron yn 20 medr o uchder pan yn gyfan. Maen hir Kerloas, 9.5 medr o uchder, yw'r maen hir talaf sy'n dal yn sefyll yn Llydaw. Maent hefyd yn gyffredin yn Iwerddon a rhannau o wledydd Llychlyn. Weithiau, ceir meini hirion wedi eu trefnu i ffurfio cylch cerrig.

Ceir nifer fawr o feini hirion yng Nghymru. Un enghraifft yw'r ddau faen hir sy'n rhoi ei enw i Bwlch y Ddeufaen yn y Carneddau. Yn Llanfechell ar Ynys Môn, ceir tri maen wedi eu trefnu yn driongl.
## Meini hirion Cymru

Bryn-gwyn Stones - geograph.org.uk - 978290.jpg|Bryn Gwyn, Ynys Môn
Penrhosfeilw Standing Stones. - geograph.org.uk - 1164637.jpg|Penrhos Feilw, Ynys Môn
The Llanfechell Triangle - geograph.org.uk - 1260817.jpg|Llanfechell, Ynys Môn
Mynydd Mallaen Standing Stone - geograph.org.uk - 488271.jpg|Maen Hir Mynydd Mallaen, ger Llambed
Maen Hir Llangwnnadl Standing Stone - geograph.org.uk - 532427.jpg|Llangwnnadl, Gwynedd
Harold's Stones in Trellech.jpg|Tryleg, Sir Fynwy
Carreg Bica - geograph.org.uk - 342077.jpg|Carreg Bica, Castell-nedd Port Talbot
Between the Standing Stones - geograph.org.uk - 1041038.jpg|Gors Fawr, Sir Benfro
Standing Stone at Bonymaen - geograph.org.uk - 550718.jpg|Bôn-y-maen, Abertawe
Waen Lleuci Standing Stone - geograph.org.uk - 12969.jpg|Waen Lleucu, Powys

## Gweler hefyd 
* Meini Neolithig wedi eu haddurno


Categori:Archaeoleg yr Alban
Categori:Archaeoleg Cymru
Categori:Archaeoleg Ffrainc
Categori:Archaeoleg Iwerddon
Categori:Archaeoleg Lloegr
Categori:Archaeoleg Llydaw
Categori:Cerrig
Categori:Oes Newydd y Cerrig
Categori:Oes yr Efydd
Afon Swat

Afon yng ngogledd Pacistan yw **Afon Swat** (Wrdw: دریائے سوات) sy'n llifo o'i tharddle ym mynyddoedd yr Hindu Kush trwy ddyffryn Swat i ymuno ag Afon Kabul, yn Khyber Pakhtunkhwa.

Mae'r afon yn dyfrhau rhan fawr o ddyffryn Swat. Cyfeirir ati yn y *Rig Veda* (8.19.37) fel Afon *Suvastu*. Cred rhai haneswyr fod Alexander Fawr a'i fyddin wedi croesi'r afon.

Mae dinasoedd a threfi ar ei glan yn cynnwys Mingora, dinas fwyaf Swat.

Swat
Categori:Daearyddiaeth Khyber Pakhtunkhwa
Angels & Demons (ffilm)

Mae ***Angels & Demons*** yn addasiad ffilm o nofel Dan Brown o'r un enw. Disgwylir i'r ffilm gael ei rhyddhau ar y 15fed o Fai 2009. Dyma'r ffilm ddilynol i *The Da Vinci Code*, a oedd hefyd yn addasiad o un o weithiau Dan Brown, er cafodd y nofel Angels & Demons ei chygoeddi cyn *The Da Vinci Code*. Digwyddodd y ffilmio yn Rhufain ac yn Stiwdios Sony Pictures yn Los Angeles. Ail-gymrodd Tom Hanks prif rôl y cymeriad Robert Langdon, tra bod y cyfarwyddwr Ron Howard, cynhyrchydd Brian Grazer a'r sgriptiwr Akiva Goldsman wedi dychwelyd i'r ffilm.

## Plot 
Galwa CERN Robert Langdon (Tom Hanks) i ymchwilio i lofruddiaeth
gwr sydd wedi cael ei frandio gan ambigram yr Illuminati. Darganfydda Langdon gynllwyn y gymdeithas gudd i ladd pedwar Cardinal Catholig a dinistrio Basilica Sant Pedr gyda gwrth-fater a ddygwyd yn ystod y cyfrin-gyngor pabol.

## Cast 
* Tom Hanks fel yr Athro Robert Langdon, athro mewn symboliaeth o Brifysgol Harvard.
* Ayelet Zurer fel Vittoria Vetra, gwyddonydd CERN. Ei gwrth-fater hi a ddygwyd gan yr Illuminati er mwyn ei ddefnyddio fel bom.
* Ewan McGregor fel Camerlengo yr Eglwys Gatholig, Carlo Ventresca.
* Stellan Skarsgård fel Commander Rocher, pennaeth Byddin y Swistir.
* Pierfrancesco Favino fel Ernesto Olivetti.
* Nikolaj Lie Kaas fel yr Hassassin.
* Armin Mueller-Stahl fel Cardinal Strauss.

Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Swat

250px|bawd|Map o ogledd Pacistan sy'n dangos lleoliad Swat (melyn)

Dyffryn a dosbarth gweinyddol yw **Swat** a leolir yn Khyber Pakhtunkhwa (NFWP gynt), Pacistan, i'r dwyrain o'r Hindu Kush ac i'r de o'r Karakoram. Gorwedd gwaelod y dyffryn tua 60&nbsp;km/100 milltir i'r gogledd-orllewin o Islamabad, prifddinas Pacistan. Tref Saidu Sharif yw'r ganolfan weinyddol, prifddinas y dosbarth, ond Mingora yw'r dref fwyaf. Roedd Swat yn dywysogaeth yn NWFP hyd 1969. Pashto yw prif iaith y mwyafrif o'r boblogaeth o 1,257,602.

Mae Swat yn rhan o ranbarth hanesyddol Malakand. Mae'n ardal o fynyddoedd uchel, gweirgloddiau gwyrdd, coedwigoedd a llynnoedd gydag Afon Swat yn rhedeg trwyddi; mewn canlyniad bu'n gyrchfan boblogaidd gan dwristiaid, o Bacistan a thramor, tan yn ddiweddar. Ond yn Rhagfyr 2008 cipwyd rhan helaeth Swat gan wrthryfelwyr y Taliban ym Mhacistan. Mae llawer o'r ardal yn cael ei rheoli y gwrthryfelwr Islamig Maulana Fazlullah a'i grŵp y Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi, sydd wedi cymryd camrau llym i gyflwyno cyfraith Sharia. Cafwyd cadoediad tri mis ar ddechrau 2009. Ar ddiwedd mis Ebrill 2009, ar ôl dod dan bwysau gan yr Unol Daleithiau, anfonodd llywodraeth Pacistan y fyddin i ymladd y Taliban yn Swat.

Dwyshaodd yr ymladd ar ddechrau mis Mai 2009. Adroddwyd fod miloedd o bobl yn ceisio ffoi o'r dyffryn wrth i Fyddin Pacistan ymosod o'r awyr ac ar dir ar rai o gadarnleoedd y Taliban. Ofnwyd bod "rhyfel agored" ar fin torri allan ac y byddai rhai cannoedd o filoedd yn gorfod ffoi. Mae'r ymladd agored yma rhwng y fyddin a'r Taliban, yn Swat a rhannau eraill o'r NWFP, yn fygythiad pellach i sefydlogrwydd Pacistan.

[250px|bawd|dim|[Afon Swat yn llifo trwy'r dyffryn]]

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Malakand
* Rhyfel Gogledd Orllewin Pacistan

Categori:Daearyddiaeth Pacistan
Categori:Khyber Pakhtunkhwa
Oban

''Mae'r erthygl yma am y dref yn yr Alban. Am ystyron eraill, gweler Oban (gwahaniaethu)*

Tref yn Argyll a Bute ar arfordir gorllewinol yr Alban yw **Oban** (Gaeleg yr Alban: *An t-Oban''). Er mai dim ond 12,467 yw'r boblogaeth, hi yw'r dref fwyaf rhwng Helensbrugh a Fort William. Mae Caerdydd 569.5 km i ffwrdd o Oban ac mae Llundain yn 648.4&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Glasgow sy'n 97.7&nbsp;km i ffwrdd.:

Mae'n gyrchfan boblogaidd i dwristiaid, a gellir cael fferi oddi yma i nifer o Ynysoedd Heledd. Mae'n adnabyddus am adeilad McCaig's Tower, ffoledd sy'n ddynwarediad o'r Colosseum. Cynhyrchir wisgi Oban yma ers 1794.

Categori:Trefi Argyll a Bute
Oban, Seland Newydd

Y pentref mwyaf ar Ynys Stewart, yr ynys fwyaf deheuol yn Seland Newydd y ceir trigolion arni, yw **Oban**.

Saif Oban ar yr arfordir, ar fae Half Moon Bay, a ddefnyddir weithiau fel enw arall ar y pentref. Yn 2001, roedd 387 o bobl yn byw ar yr ynys, 80% ohonynt yn Oban. Cynydda'r boblogaeth yn yr haf, gan fod llawer o dai haf yma. Ceir Canolfan Wybodaeth Ynys Stewart yma,

Categori:Trefi Seland Newydd
Categori:Ynys Stewart
Barraigh

Un o Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Barraigh** (Saesneg: *Barra*).

Saif yr ynys, sy'n un gymharol fechan, yn rhan ddeheuol Ynysoedd Allanol Heledd, i'r de-orllewin o ynys fwy Uibhist a Deas, gyda chulfor *Caolas Bharraigh* yn eu gwahanu. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,078, y rhan fwyaf ohonynt yn siaradwyr Gaeleg ac yn Gatholigion.

Ceir nifer o ynysoedd llai o'i chwmpas, yn cynnwys Eiriosgaigh a Bhatarsaigh. Tir isel yw'r rhan fwyaf o Barraigh, gyda chopa *Beinn Eolaigearraidh* yn cyrraedd 102 m. Mae fferi i bobl ar droed yn unig ym mhentref bychan Eolaigearraidh yn y gogledd-ddwyrain, yn cysylltu a Ludag ar Uibhist a Deas. Saif maes awyr bychan ar draeth 
*Tràigh Mhòr* ar ochr ddwyreiniol yr ynys, gyda'r awyrennau yn glanio ar y traeth ei hun. Y prif bentref yw Bagh a' Chaisteil ("Bae'r Castell"); y castell yw Ceiseamul, eiddo'r clan MacNeil, rheolwyr Barraigh am ganrifoedd. Oddi yma mae fferi i Loch Baghasdail, Oban a Mallaig.

bawd|250px|chwith|Lleoliad Barraigh
bawd|dim|240px|Bagh a' Chaisteil

Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Wisgi

bawd|240px|Wisgi o'r Alban

Gwirod a wneir o wahanol fathau o rawn, ond yn arbennig barlys, yw **wisgi** neu **chwisgi** (Gaeleg yr Alban: *uisge-beatha*, Gwyddeleg: *uisce-beatha*, Saesneg: *whisky* neu *whiskey*). Daw'r gair yn wreiddiol o'r Aeleg, lle mae â'r ystyr "dŵr bywyd".

Ceir llawer o wahanol fathau o wisgi, wedi eu cynhyrchu mewn nifer o wledydd. Wisgi yr Alban yw'r enwocaf, a chynhyrchir nifer fawr o wahanol fathau, yn enwedig yn Ucheldiroedd yr Alban. Ceir nifer o wahanol fathau o Iwerddon hefyd, tra mae wisgi Penderyn yn cael ei gynhyrchu yng Nghymru. Ymhlith gwledydd eraill sy'n cynhyrchu diodydd a ddisgrifir fel "wisgi", mae'r Unol Daleithiau a Siapan.

Categori:Bwyd a diod yn yr Alban
Categori:Bwyd a diod yn Iwerddon
Categori:Gwirodydd
Oban (gwahaniaethu)

Gall **Oban** gyfeirio at:

*Oban, tref yn Argyll a Bute yn yr Alban
*Oban, pentref ar Ynys Stewart yn Seland Newydd
Du Fu

Roedd **Du Fu** (Tsieineeg: 杜甫; pinyin: Dù Fǔ; Wade-Giles: Tu Fu, 712–770) yn fardd Tsieinaidd blaenllaw yn y Brenhinlin Tang. Ynghyd â Li Bai (Li Po), fe'i ystyrir yn aml fel y bardd gorau ymysg beirdd Tsieina. Ei brif uchelgais oedd i wasanaethu ei wlad fel gwas sifil llwyddiannus, ond ni fedrodd wneud hynny. Dinistriwyd ei fywyd, a'r wlad gyfan, gan Wrthryfel An Lushan yn 755, ac roedd 15 mlynedd olaf ei fywyd yn gyfnod o drafferthion a gwrthdaro parhaus.

I ddechrau, nid oedd yn adnabyddus i lenorion eraill, ond daeth ei weithiau yn hynod ddylanwadol yn niwylliant llenyddol Tsieina a Japan. O'i holl weithiau barddonol, cadwyd yn agos i 1,500 o'i gerddi ar hyd y canrifoedd. Mae ef wedi cael ei alw'n Fardd-Hanesyddol gan feirniaid llenyddol Tsieniaidd, tra bod ei ystod o weithiau wedi ei alluogi i gael ei gyflwyno i ddarllenwyr Gorllewinol fel y "Virgil, Horas, Ofydd, Shakespeare, Milton, Burns, Wordsworth, Béranger, Hugo neu'r Baudelaire Tsieniaidd".

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Rhestr llenorion Tsieineeg

Categori:Genedigaethau 712
Categori:Marwolaethau 770
Categori:Beirdd Tsieineeg
Effaith ffotodrydanol

Yr effaith ffotodrydanol yw allyriad electronau pan fydd ymbelydredd electromagnetig, fel golau, yn taro deunydd. Gelwir electronau a allyrrir yn y modd hwn yn ffotoelectronau. Astudir y ffenomen mewn ffiseg mater cyddwys, a chemeg cwantwm a chyflwr-solet, i ddod i gasgliadau am briodweddau atomau, moleciwlau a solidau. Cymhwysir yr effaith mewn dyfeisiau electronig sy'n arbenigo mewn canfod golau ac allyriadau electronau wedi'u hamseru'n fanwl gywir.

Mae electronau mewn metel yn rhydd ond mae yna rymoedd electrostatig yn glynu nhw i'r metel. Er mwyn i'r electronau ddianc mae'n rhaid iddynt weithio yn erbyn y grymoedd atynnol hyn. I wneud hyn mae angen y cyfanswm gywir o egni.

Ffwythiant gwaith- **Ф** yw'r swm o egni minimwm sydd angen i electron i fedru dianc o arwyneb y metel.

Darganfodd Albert Einstein bod un ffoton yn medru taro electron mewn arwyneb metel. Os yw'r egni ffoton yn hafal a'r ffwythiant gwaith sef yr egni minimwm, mae egni'r ffoton yn cael ei drosglwyddo i'r electron i'r electron ddianc i'r arwyneb. Wrth i'r electron cyrraedd yr arwyneb, mae'r holl egni wedi cael ei drosglwyddo i'r electron ac nid yw'n bodoli mwyach.

## Sefyllfaoedd Gwahanol 
### Pan mae Egni'r ffoton yn hafal i'r ffwythiant gwaith 
* Mae egni'r ffoton yn ddigon i allyrru'r electron i arwyneb y metel.
* Nid oes gan y ffoton egni cinetig.
* Mae amledd y ffoton ar ei finimwm, gelwir hyn yn amledd trothwy- **f0**.
chwith|300px

### Pan mae Egni'r ffoton yn fwy na'r ffwythiant gwaith 
* Mae gan y ffoton digon o egni i achosi allyriad.
* Mae'r ffotoelectron yn dianc gyda gweddill egni'r ffoton yn cael ei drosglwyddo i egni cinetig.
* Gelwir yr egni cinetig sydd ar ôl yn **EKmacs**.

chwith|300px

### Pan mae'r Egni ffoton yn llai na'r ffwythiant gwaith 
* Nid oes yna digon o egni i allyrru electron.
* Amledd y ffoton yn llai na'r amledd trothwy- **f0**.
350px|chwith

Categori:Ffiseg
De Beers

Mae **De Beers** a'r amryw gwmnïau sy'n gysylltiedig â'r Theulu Cwmnïol De Beers yn fforio a chloddio am ddeiamwntiau ac yn eu gwerthu deiamwntiau a'u cynhyrchu ar lefel ddiwydiannol.

Mae De Beers yn weithredol ymhob agwedd o gloddio am ddeiamwntiau'n ddiwydiannol: pwll-agored, tanddaearol, llifwaddodol ar raddfa eang, arfordirol ac yn nyfnder y mor hefyd. Digwydda'r cloddio hyn ym Motswana, Namibia, De Affrica a Chanada.

## Teulu Cwmnïol De Beers
Mae Teulu Cwmnïol De Beers ynghlwm â'r mwyafrif o agweddau yn y broses cynhyrchu deiamwntiau. Mae'r cwmnïau'n cynnwys y canlynol:

* De Beers Canada - cloddio
*De Beers Consolidated Mines - cloddio
* De Beers Diamond Jewellers - gwerthu
*Debswana - cloddio
* Diamdel - masnachu
*Diamond Trading Company - masnachu
* Diamond Trading Company Botswana - masnachu
* Diamond Trading Company South Africa - masnachu
*Element Six - Deunyddiau Datblygedig / deiamwntiau diwydiannol
* Forevermark - gwerthu
* Namdeb - cloddio
* Namibia Diamond Trading Company - masnachu

## Siopau gemau deiamwntiau De Beers
[bawd|dde|Siop De Beers ar [Rodeo Drive yn Beverly Hills, Califfornia]]
Yn 2001, dechreuodd De Beers fenter masnachu ar y cyd gyda'r cwmni nwyddau moethus Ffrengig, Louis Vuitton Moet Hennessy er mwyn i LVMH sefydlu cwmni gemwaith deiamwntiau De Beers annibynnol.

Roedd y fenter ar y cyd, a alwyd yn De Beers Diamond Jewellers Ltd, yn gwerthu gemwaith deiamwntiau. Agorwyd y siop De Beers gyntaf ar Old Bond Street yn Llundain a bellach mae gan De Beers siopau yn y lleoliadau canlynol:

*London at Bond Street, Royal Exchange, Harrods  and Westfield
*Dinas Efrog Newydd ar Fifth Avenue
*Beverly Hills ar Rodeo Drive
*Las Vegas yn Forum Shops|The Forum Shops
*Houston yn Houston Galleria
*McLean, Virginia yn Tysons Galleria
*Dallas yn NorthPark Center
*San Francisco yn Sgwâr yr Undeb
*Naples, Florida yn Siopau Waterside
*Costa Mesa yn Plaza South Coast Plaza
*Bal Harbour yn Siopau Bal Harbour Shops
*Paris yn Le Printemps
*Moscfa yn Rwsia
*Kyiv yn Wcrain
*Japan - Tokyo, Osaka, Hakata, Yokohama, Kyoto, Kobe
*Taiwan yn Taipei
*Korea yn Seoul
*Hong Cong
*Waikiki
*Dubai yn Mall of the Emirates, International Financial Center, a Wafi City

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau De Affrica
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1888
Categori:Creigiau gwaddod
Gilgit–Baltistan

250px|bawd|Israniadau Gilgit–Baltistan
bawd|Lleoliad Gilgit–Baltistan
Un o diriogaethau gweinyddol Pacistan yw **Gilgit–Baltistan** (Wrdw: گلگت بلتستان, Balti: གིལྒིཏ་བལྟིསྟན). **Ardaloedd y Gogledd** (Wrdw: شمالی علاقہ جات, *Shumālī Ilāqe Jāt*) neu, yn swyddogol, **Ardaloedd y Gogledd dan Weinyddiaeth Ffederal** (*Federally Administered Northern Areas*: FANA) oedd ei henw tan 2009. Mae Gilgit–Baltistan yn ffurfio'r endid mwyaf gogleddol o fewn y rhan o gyn-deyrnas Jammu a Kashmir sydd dan reolaeth Pacistan yn hytrach nag India. Mae'n ffinio ar ddarn bychan o Affganistan i'r gogledd-orllewin, Gweriniaeth Pobl Tsieina i'r gogledd a'r gogledd-ddwyrain, talaith Bacistanaidd Jammu a Kashmir Azad (AJK) i'r de, a thalaith Indiaidd Jammu a Kashmir i'r de-ddwyrain. Ffurfiwyd yr Ardaloedd yn 1970 pan unwyd Asiantaeth Gilgit, Dosbarth Baltistan (Ladakh Wazarat), a Hunza a Nagar. Gyda chanolfan weinyddol yn nhref Gilgit, mae gan Gilgit–Baltistan arwynebedd o 72,971&nbsp;km² (28,174&nbsp;mi²) a phoblogaeth o tua 1,800,000.

Mae Gilgit–Baltistan yn rhan o ranbarth Kashmir sy'n diriogaeth ddadleuol yr hawlir rhannau ohoni gan India, Pacistan a Gweriniaeth Pobl Tsieina. Mewn canlyniad mae'r tensiynau ar hyd y ffin yn fawr ac mae milwyr Pacistan ac India yn saethu at ei gilydd dros y 'LOC' (*Line of Control*, chwedl cyfryngau India) o bryd i'w gilydd.

Yng ngogledd a dwyrain Gilgit–Baltistan ceir y Karakoram a'r Himalaya Gorllewinol, sy'n cynnwys pump o'r mynyddoedd uchaf yn y byd, dros 8,000 medr, yn cynnwys K2 a Nanga Parbat, a thros hanner cant sydd dros 7000 medr. O drefi uchel Gilgit a Skardu mae sawl taith fynydda wedi cychwyn i'w dringo.

Rhed Traffordd y Karakoram, un o'r ffyrdd uchaf yn y byd, trwy Gilgit–Baltistan i gysylltu Pacistan a Tsieina.

[250px|dim|bawd|[K2 o Concordia]]

Categori:Taleithiau Pacistan
Categori:Tiriogaethau dadleuol
Malakand (dosbarth)

Ardal weinyddol yw Dosbarth **Malakand** yn Khyber Pakhtunkhwa, Pacistan. Mae'n cynnwys rhan o'r ardal draddodiadol, Malakand, ond yn llai o gryn dipyn.

250px|bawd|canol| Lleoliad Dosbarth Malakand ym Mhacistan

Mae gan Malakand arwynebedd o 952 km2 ac mae tua 567,000 o bobl yn byw yno (amcangyfrif 2004-05). Mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn bobl Pashtun sy'n siarad Pashto.

Yn Ebrill a Mai 2009 gwelwyd ymladd difrifol rhwng Byddin Pacistan a'r Taliban a'u cefngowyr yn y dosbarth ac ar draws rhanbarth Malakand, sy'n cynnwys Dir a Swat. Dros yr ardal gyfan roedd rhai cannoedd o filoedd o bobl wedi cael eu disodli gan yr ymladd ac roedd cyrffiw yn cael ei weithredu.

## Gweler hefyd 
* Malakand (yr ardal hanesyddol)
* Rhyfel Gogledd Orllewin Pacistan
* Khyber Pakhtunkhwa

## Cyfeiriadau 
Categori:Khyber Pakhtunkhwa
Malakand

:''Am yr ardal weinyddol o'r un enw gweler Malakand (dosbarth). Gweler hefyd Bwlch Malakand.''
Rhanbarth hanesyddol yw **Malakand** (Wrdw: مالاکنڈ) a leolir yn Khyber Pakhtunkhwa, Pacistan. Mae'n cynnwys tua traean o diriogaeth y dalaith ac yn cyfateb yn fras i'r hen Asiantaeth Malakand o gyfnod y Raj. Rhennir y rhanbarth yn sawl dosbarth ac ardal, yn cynnwys Dir, Swat, Buner, Shangla, Dosbarth Malakand, Muhmand, a hefyd Chitral (yn draddodiadol: ond prin y cyfeirir ato fel rhan o Falakand ym Mhacistan heddiw),

Yn ddiweddar mae rhan fawr o Falakand wedi dod dan reolaeth y gwrthryfelwyr Islamig Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi, cynghreiriaid y Taliban. Sefydlwyd cyfraith Sharia ym Malakand gan y Taliban a chadarnheuwyd hynny gan y ddeddf Nizam-e-Adl 2009, a basiwyd fel rhan o gytundeb rhwng y llywodraeth ganolog a'r gwrthryfelwyr, i wneud Sharia yn gyfreithlon ym Malakand.

Yn Ebrill a Mai 2009 gwelwyd ymladd difrifol rhwng Byddin Pacistan a'r Taliban a'u cefngowyr ar draws rhanbarth Malakand, yn enewdig yn Dir a Swat. Dros yr ardal gyfan roedd rhai cannoedd o filoedd o bobl wedi cael eu disodli gan yr ymladd ac roedd cyrffiw yn cael ei weithredu.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Dosbarth Malakand
* Rhyfel Gogledd Orllewin Pacistan
* Khyber Pakhtunkhwa

Categori:Daearyddiaeth Pacistan
Categori:Khyber Pakhtunkhwa
Orosaigh, Ynysoedd Allanol Heledd

Ynys fechan yn Ynysoedd Allanol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **Orosaigh** (Saesneg: *Oronsay*).

Saif y rhan fwyaf deheuol, sef ''Rubh' an Fhaing'', tua hanner kilometr o arfordir ynys fwy Uibhist a Tuath, a gellir cerdded iddi ar lanw isel. Mae'r ynys fwy neu lai ar ffurf triongl, tuag un km a hanner o'r gorllewin i'r dwyrain ac 1&nbsp;km o'r de i'r gogledd. Nid oes neb yn byw arni.

Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Orosaigh

Gall **Orosaigh** (Saesneg: *Oronsay*) gyfeirio at un o nifer o ynysoedd yn yr Alban:

* Orosaigh yn Ynysoedd Allanol Heledd
* Orosaigh yn Ynysoedd Mewnol Heledd
Ynysoedd Mewnol Heledd

Ynysoedd ger arfordir gogledd-orllewinol yr Alban yw **Ynysoedd Mewnol Heledd** (Gaeleg: *Na h-Eileanan a-staigh*, Saesneg: *Inner Hebrides*).

bawd|280px|dim|Ynysoedd Mewnol Heledd mewn coch

Yn draddodiadol. fe'i rhennir yn ynysoedd gogleddol ac ynysoedd deheuol:

**Ynysoedd gogleddol**
* An t-Eilean Sgitheanach (*Skye*)
* Raasay
* Scalpay
* Rona
* Yr Ynysoedd Bach
** Canna
** Eigg
** Muck
** Rùm
** Sòdhaigh

**Ynysoedd deheuol**
* Coll
* Colbhasa (*Colonsay*)
* Iona
* Islay
* Jura
* Muile (*Mull*)
* Oronsaigh
* Staffa
* Tiree
* Ulva


Mewnol Heledd
Peshawar

Dinas yng ngogledd-orllewin Pacistan yw **Peshawar** (Pashto: پېښور; Wrdw: پشاور) sy'n brifddinas Khyber Pakhtunkhwa a chanolfan weinyddol yr Ardaloedd Llwythol dan Weinyddiaeth Ffederal ym Mhacistan. Ystyr "*Peshawar*" yn yr iaith Berseg yw 'Y Gaer Uchel' ac fe'i gelwir yn *Pekhawar* yn Pashto (Pukhto). Mae'n gorwedd ar uchder o 510 m (1.673 troedfedd) ar y ffordd hanesyddol sy'n arwain i Fwlch Khyber, am y ffin ag Affganistan, ac mae'n groesffordd a chanolfan fasnach ers canrifoedd lawer. Poblogaeth: tua 2,955,254.

## Hanes
250px|bawd|Golygfa yn 'Hen Beshawar'
Sefydlwyd dinas hynafol Purushpur ar neu ger safle Peshawar gan Kanishk Fawr, un o frenhinoedd y Kushan o Ganolbarth Asia. Bu'n ganolfan dysg Fwdhaidd ryngwladol hyd y 10g ac yn brifddinas teyrnas Indo-Roeg hynafol Gandhara. Dyma pryd codwyd Stupa Fawr Kanishka ar gyrion Peshawar, y dywedir iddo fod yr adeilad uchaf y byd yn ei gyfnod gydag uchder o 700 troedfedd. Sefydlwyd y ddinas bresennol gan yr ymerawdwr Akbar yn yr 16g.

Oherwydd goresgyniad Affganistan gan yr Undeb Sofietaidd yn 1979, ffoes nifer o Affganiaid yno a daeth yn ganolfan wleidyddol i'r Mujahideen gwrth-Sofietaidd. Am fod y sefyllfa yn Affganistan mor fregus mae nifer o'r ffoaduriaid hyn wedi aros ym Mheshawar ac yn byw mewn gwersylloedd ar gyrion y ddinas. Daeth Peshawar i gymryd lle Kabul a Kandahar fel canolfan bwysicaf y bobl Pakhtun yn y cyfnod yma. Mae'n dal i fod yn ddinas sy'n gorwedd yn y canol fel petai rhwng Affganistan a Chanolbarth Asia ar y naill law a gweddill Pacistan ac isgyfandir India ar y llall. Mae hi hefyd yng nghanol y tensiynau rhwng y Taliban gyda'u cynghreiriaid Islamig a chefnogwyr gwleidyddiaeth ryddfrydig a chenedlaetholwyr Pakhtun. Mae o bwys strategol mawr i lywodraeth Pacistan, yn enwedig wrth i'r gwrthdaro yn y rhanbarth waethygu.

## Gweler hefyd
*Bwlch Khyber
*Cyflafan ysgol Peshawar, 16 Rhagfyr 2014
*Khyber Pakhtunkhwa

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Sarhad Tourism Corporation, Llywodraeth Khyber Pakhtunkhwa 

Categori:Dinasoedd Pacistan
Brian Grazer

Mae **Brian Grazer** (ganed 12 Gorffennaf 1951, yn Los Angeles, Califfornia) yn gynhyrchydd ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau a sefydlodd y cwmni Imagine Entertainment gyda'i bartner Ron Howard. Gyda'i gilydd, maent wedi cynhyrchu nifer o ffilmiau nodedig, gan gynnwys *A Beautiful Mind* ac *Apollo 13*.

Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Mingora

Dinas fwyaf dosbarth Swat, Khyber Pakhtunkhwa, Pacistan yw **Mingora** (hefyd **Mangora** neu **Mingaora** weithiau) (Pashto: مینگورہ) . Gorwedd 984 metr (3231 troedfedd) i fyny yn rhan isaf Swat, ar lan Afon Swat, 2&nbsp;km o Saidu Sharif, prifddinas weinyddol Swat. Yn 1998, roedd gan Mingora boblogaeth o tua 175,000. Ym Mawrth 2009 daeth y ddinas dan reolaeth y Taliban a'u cynghreiriad.

Ceir sawl safle archaeolegol ger Mingora, yn cynnwys safleodd a gysylltir â gwareiddiad Bwdhaidd hynafol Gandhara.

Yn nechrau mis Mai 2009 dechreuodd Byddin Pacistan ymosodiad ar y Taliban yn Swat ac roedd miloedd o bobl yn ceisio ffoi o'r ddinas i ddiogelwch rhag ofn iddi ddod dan ymosodiad yn y gwrthdaro sy'n rhan o ryfel ehangach yn y gogledd-orllewin.

## Pobl o Mingora
*Malala Yousafzai (1997-), ymgyrchydd, Gwobr Heddwch Nobel 2014

Categori:Dinasoedd Pacistan
Categori:Aneddiadau Khyber Pakhtunkhwa
Tinchy Stryder

Mae **Tinchy Stryder** (enw iawn **Kwasi Danquah**, ganed 14 Medi 1986), yn artist cerddoriaeth grime o Loegr.

Daw o gefndir Ghanaidd ond cafodd ei fagu yn ardal Bow, Llundain (E3) yn Nwyrain Llundain. Mae ef hefyd yn aelod o'r grŵp grime Ruff Sqwad. Cafodd Tinchy Stryder ei rif un cyntaf yn siart senglau'r DU ar y 26ain o Ebrill, 2009, gyda chân o'r enw "Number 1", a oedd yn gydweithrediad gyda N-Dubz.

## Disgograffiaeth
## Albymau
**Star In the Hood* (2007)
**Catch 22* (27 Gorffennaf 2009)

## Dolenni allanol 
*Tinchy Stryder ar y Grimepedia
*Discogs: Tinchy Stryder
*Adolygiad o'r albwm *Star In The Hood*

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Cantorion o Loegr
Categori:Rapwyr o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
La Roux

Mae **La Roux** yn ddeuawd pop trydanol Seisnig sy'n cynnwys y canwr a chwaraewr synth Eleanor Jackson, a adnabyddir fel Elly, a'r cyd-ysgrifennwr a chyd-gynhyrchydd Ben Langmaid. Mae Elly Jackson yn ferch i'r actores Trudie Goodwin, sy'n enwog am ei rôl yn y gyfres deledu *The Bill*. Mae eu cerddoriaeth yn drwm o dan ddylanwad cerddoriaeth pop y 1980au gan gynnwys yr Eurythmics, Depeche Mode, The Human League, Yazoo a Prince.

## Disgograffiaeth
### Albymau
### Senglau
### Fideos cerddorol
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Seisnig
Categori:Sefydliadau 2007
Robert Langdon

Mae **Robert Langdon** ("ganed" 22 Mehefin, 1964 yn Exeter, New Hampshire, yr Unol Daleithiau) yn gymeriad ffuglen sy'n athro mewn eiconyddiaeth a symboliaeth yn Mhrifysgol Harvard. Ymddangosodd y cymeriad yn nofelau Dan Brown, *Angels & Demons* (2000) a *The Da Vinci Code* (2003). Bwriedir ei ddefnyddio yn y drydedd nofel hefyd o'r enw *The Lost Symbol*.

Portreadwyd cymeriad Robert Langdon gan yr actor Tom Hanks yn yr addasiad ffilm o *The Da Vinci Code* (2006), ac ef hefyd sy'n chwarae'r rhan yn yr ail ffilm *Angels & Demons*.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol Robert Langdon
An t-Eilean Sgitheanach

chwith|bawd|260px|Loch na Cairidh
chwith|bawd|260px|Loch Ainort
bawd|240px|Y bont sy'n cysylltu An t-Eilean Sgitheanach a't tir mawr

Un o Ynysoedd Mewnol Heledd yng ngogledd-orllewin yr Alban yw **An t-Eilean Sgitheanach** (Saesneg: *Skye*). Hi yw'r fwyaf o Ynysoedd Mewnol Heledd a'r fwyaf gogleddol. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 8,748.

bawd|250px|dim|Lleoliad An t-Eilean Sgitheanach

Gydag arwynebedd o 1700&nbsp;km² hi yw'r ail-fwyaf o ynysoedd yr Alban; dim ond ynys *Leòdhas a Na Hearadh* sy'n fwy. Yn ne yr ynys, ceir mynyddoedd y Cuillin. Yn y de-orllewin, ceir sawl penrhyn, megis Sleat, Strathaird, Minginish a Duirinish, tra mae dau benrhyn, Waternish a Trotternish yn y gogledd-ddwyrain. Ymhlith yr ynysoedd llai o'i hamgylch mae Raasay, Scalpay a Rona yn y gogledd-orllewin, a Sòdhaigh, Canna, Rum ac Eigg yn y de.

Mae'r ganran o'r boblogaeth sy'n siarad Gaeleg wedi gostwng yn y degawdau diwethaf, ond mae'n parhau yn sylweddol, 31% yn ôl cyfrifiad 2001. Ceir coleg Sabhal Mòr Ostaig, sy'n dysgu trwy gyfrwng yr Aeleg, ar benrhyn Sleat gerllaw Armadale. Ymhlith adeiladau nodedig yr ynys mae Castell Dunvegan, pencadlys Clan MacLeod.

Yn 1995, agorwyd pont i gysylltu'r ynys a'r tir mawr, o Kyleakin i Kyle of Lochalsh. Bu llawer o brotestio am y tollau ar y bont yma, ac yn 2004, gwnaed i ffwrdd a hwy. Mae gwasanaeth fferi yn cysylltu Uig ag An Tairbeart ar Na Hearadh (*Harris*) a Lochmaddy ar Uibhist a Tuath (*North Uist*), a fferi yn cysylltu Sconser ag ynys fechan Raasay.  O Mallaig ar y tir mawr (a gwasanaeth rheiffordd i Glasgow) mae fferi i Armadale.  Mae'r briffordd A87 yn cysylltu Portree, Sconser a Broadford yn y gogledd-ddwyrain ag Uig yn y gogledd-orllewin.

## Pentrefi 
* Armadal / Armadale
* Bernisdale, Borreraig, Broadford
* Carbost
* Duntulm
* Dunvegan
* Edinbane, Elgol
* Fiskavaig, Flodigarry
* Glendale
* Isleornsay
* Kilmaluag, Kilmore, Kilmuir, Kyleakin, Kylerhea
* Milovaig
* Portnalong, Port Rìgh (*Portree*, pentref mwyaf yr ynys)
* Sconser, Skeabost, Staffin, Stein, Struan
* Talisker, Tarsgabhaig, Teangue, Torrin
* Ùige / Uig,
* Uilfhini / Ullinish
chwith|bawd|260px|Tarsgabhaig

## Gweler hefyd
*Ross, Skye a Lochaber (etholaeth seneddol y DU)

## Dolennau allanol 
* Sabhal Mor Ostaig (Gaeleg a Saesneg)

Categori:Ynysoedd Mewnol Heledd