Chicago 'L'

bawd|260px|Trên ynghanol Chicago
Rhwydwaith o reilffyrdd sy'n gwasanaethu Chicago yn yr Unol Daleithiau yw'r **Chicago L**.

## Hanes
Rhwydwaith o reilffyrdd yn gwasanaethu Chicago yw'r 'L'. Adeiladwyd yr 'L' gan sawl cwmni. Unwyd y system ym 1924, er cadwyd y leiniau gwahanol fel rhannau y gyfundrefn. In 1947, Daeth y system yn un cyhoeddus ym 1947.

### Cwmnïau gwreiddiol
#### South Side "L"
Ffurfiwyd y Chicago and South Side Rapid Transit Railroad Company ym 1888 ac agorwyd lein, 3.6 milltir o hyd, o  Congress St – ar gyrion yr ardal fusnes -  i 39eg St, ym 1892. Defnyddiwyd locomotifau stêm hyd at 1898, pan osodwyd trydydd cledr ar gyfer trydan. Adeiladwyd sawl cangen, gan gynnwys un i Ashland, sydd erbyn hyn y Lein Goch. Caewyd y gweddill. Roedd effaith y 'Loop' yn un drawiadol ar ganol y ddinas ac ar y leiniau eraill.

#### Northwestern "L"
Ffurfiwyd y Northwestern Elevated Railroad Company ym 1893 ond methodd ddechrau gwasanaeth tan 1900 oherwydd problemau cyllidol a chyfreithiol. Aeth y lein o 5ed (Wells) a Lake  ar y 'loop' i Wilson Avenue. Ym 1907, agorwyd cangen o Clark Street i Lawrence a Kimball. Estynnwyd y brif lein o Wilson St wrth defnyddio cledrau y Rheilffordd Chicago, Milwaukee & St. Paul. Trydanwyd yr estyniad a dechreuodd gwasanaeth i Central Street yng ngogledd Evanston ym Mai 1908. Wedyn crëwyd  estyniad arall o Central Street  i Linden Avenue yn Wilmette wrth ddefnyddio traciau'r Rheilffordd Chicago North Shore a Milwaukee. - y llall o dan Milwaukee Avenue a Dearborn Street. Aeth trenau o Evanston a Skokie o dan State Street, ac ymlaen i'r De. Dyma'r Lein Goch heddiw. Cysylltwyd 2 gangen y Metropolitan West Side "L", i Logan Square ac i Garfield/Douglas Park, gan y dwnnel arall. Agorwyd y twnnel Milwaukee/Dearborn ar  25 Chwefror, 1951 ar ôl cyfyngiadau cyllidol yr ail ryfel byd.

Caewyd 6 lein bach a mwy 'na 100 o orsafoedd, a thorrodd y gweithlu gan 50%, er mwyn datrys y problemau ariannol ac i ddechrau addasu i'r problemau wedi achosi gan gyrhaeddiad y car. Doedd y rhwydwaith ddim wedi newid llawer ers degawdau, ac roedd rhaid dechrau'r proses.

Ym 1948, caewyd y lein rhwng Howard a Skokie a throsglwyddodd y traffig i fysiau. Yr un flwyddyn, dechreuodd gwasanaethau 'A/B skip stop'; penodwyd gorsafoedd 'A' neu 'B' neu 'AB'. Mae trenau 'A' yn stopio yng ngorsafoedd 'A' ac 'AB', trenau 'B' yng ngorsafoedd 'B' ac 'AB' ac mae trenau 'All Stops' yn stopio ym mhob un ohonynt. Cymerodd gwasanaeth bws lle'r cangen Westchester, ac erbyn 1960 roedd y canghennau Humboldt Park, Normal Park, Stock Yards, a Kenwood wedi cau, ac roedd chwarter y rhwydwaith wedi mynd.

Dechreuwyd gwaith creu rhwydwaith o draffyrdd yn y ddinas ym 1949. Adeiladwyd y “Congress Expressway” - ailenwyd yn ddiweddarach yr “Eisenhower Expressway” rhwng 1949 a 1960, yn dilyn trwyth hen gangen Garfield Park o'r Metropolitan “L”, yn cynnwys lein newydd rhwng y ddau rhan o'r ffordd newydd. Dinistriodd y lein wreiddiol, felly adeiladwyd lein dros-dro ar ochr Stryd Van Buren. Aeth y lein newydd trwy twnnel Milwaukee/Dearborn i'r lein i Logan Square; dyma'r Lein Las erbyn heddiw.

## Leiniau
Mae gan yr 'L' 8 lein. Mae pob un ohonynt, heblaw'r Lein Felen, yn mynd ar ddolen canol ddinas.

### Lein Las
O Faes Awyr O'Hare trwy ganol y ddinas i Forest Park.

### Lein Frown
O Kimball i ganol y ddinas.

### Lein Werdd
O Harlem/Lake trwy ganol y ddinas i Cottage Grove.

### Lein Oren
O faes awyr Midway i ganol y ddinas.

### Lein Binc
O 54eg/Cermak i ganol y ddinas.

### Lein Borffor
O Linden i Howard. Rhwng Dydd Llun a dydd Gwener, yn ystod yr oriau brig, mae trenau yn mynd ymlaen o Howard i ganol y ddinas.

### Lein Goch
O Howard i Ashland/63eg trwy ganol y ddinas. Mae'n gwasanaethu Bryn Mawr a Berwyn.

### Lein Felen
O Dempster-Skokie i Howard.

## Llyfryddiaeth
* Bruce G. Moffat, ''The 'L': The Development of Chicago's Rapid Transit System, 1888-1932''

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan Chicago Transit

Categori:Chicago
Categori:Illinois
Categori:Rheilffyrdd yr Unol Daleithiau
Categori:Rheilffyrdd tanddaearol