Gorbysgota

) mewn rhwyd ​​cwch pysgota o Tsile]]
 o orbysgota yn y 1970au a'r 1980au gyda chwymp ym 1992]]
 a niweidio cynefin cwrel. Mae pysgod creigresi cwrel yn ffynhonnell fwyd sylweddol i dros biliwn o bobl ledled y byd.]]
Mae **gorbysgota** yn digwydd pan fo pysgotwyr yn lleihau stociau pysgod yn is na’r gyfradd adennill, gan wneud y boblogaeth bysgod yn anghynaladwy. Gall hyn ddigwydd mewn dyfroedd morol ac mewn llynnoedd neu afonydd.

Gall gorbysgota ddisbyddu’r adnodd yn y pen draw mewn achosion o bysgota â chymhorthdal, cyfraddau twf biolegol isel a lefelau hynod isel o fiomas. Er enghraifft, mewn siarcod, mae gorbysgota wedi effeithio ar yr ecosystem forol gyfan. Datgelodd un astudiaeth fod stociau o'r rhywogaethau rheibus mwyaf, gan gynnwys tiwna a chleddbysgod, wedi gostwng 90% ers y 1950au.

Mae gallu ardal bysgota i ymadfer ar ôl gorbysgota yn dibynnu ar ba un a all amodau ecosystem adfer. Gall yr ecosystem gael ei heffeithio'n fawr neu gall rhywogaethau eraill fynd i mewn iddi. Er enghraifft, gall gorbysgota brithyll y nant ddod â'r carp i mewn a'i gwneud yn amhosibl i frithyll y nant dyfu eto.

## Math
Mae tri math cydnabyddedig o orbysgota biolegol: gorbysgota twf, gorbysgota recriwtio, a gorbysgota ecosystemau.

* **Gorbysgota twf** - Gall gorbysgota ddisbyddu rhywogaethau creigresi allweddol a niweidio cynefin cwrel. Mae pysgod creigresi cwrel yn ffynhonnell fwyd sylweddol i dros biliwn o bobl ledled y byd.

Mae gorbysgota twf yn digwydd pan fo pysgod yn cael eu cynaeafu ar faint cyfartalog sy'n llai na'r maint a fyddai'n cynhyrchu'r cnwd mwyaf fesul recriwt. Mae recriwt yn unigolyn sy'n cyrraedd aeddfedrwydd, neu i mewn i'r terfynau a bennir gan bysgodfa, sydd fel arfer o ran maint neu oedran. Mae hyn yn gwneud cyfanswm y cnwd yn llai nag y byddai pe caniateid i'r pysgod dyfu i faint priodol. Gellir ei wrthbwyso trwy leihau marwolaethau o bysgota i lefelau is a chynyddu maint cyfartalog pysgod wedi'u cynaeafu i faint a fydd yn caniatáu'r cynnyrch mwyaf posibl fesul recriwt.

* **Gorbysgota recriwtio** - Mae gorbysgota o ran recriwtio yn digwydd pan fydd poblogaeth yr oedolion aeddfed (biomas silio) yn cael ei disbyddu i lefel lle nad oes ganddi’r gallu atgenhedlu i ailgyflenwi ei hun mwyach—nid oes digon o oedolion i gynhyrchu epil.

## Darllen pellach
* Allan, J David; Abell, Robin; Hogan, Zeb; Revenga, Carmen; Taylor, Brad W; Welcomme, Robin L; Winemiller, Kirk (2005) *Overfishing of inland waters.* BioScience, 5 December.
* Clover, Charles (2004) *End of the Line: How overfishing is changing the world and what we eat*. Ebury Press, London. 
* Costello, Christopher; Gaines, Steven D and Lynham, John (2008) *Can Catch Shares Prevent Fisheries Collapse?*  Science Vol 321, No 5896, pp 1678–1681.
* Hogan, C.Michael. (2010) *Overfishing*, Encyclopedia of earth, topic ed. Sidney Draggan, ed. in chief C. Cleveland, National Council on Science and the Environment (NCSE), Washington DC
* Kurlansky, Mark. (1997). Cod: A Biography of the Fish That Changed the World. New York: Walker. .
* Loder, Natasha. 2005. Point of No Return . *Conservation in Practice* 6(3):28-34. On overfishing as an evolutionary force and the "Darwinian debt" for future generations.
* Jacquet, J (2007) *Silent water: a brief examination of the marine fisheries crisis*  Environment, Development and Sustainability. Springer.
* Moustakas, A., Silvert, W. and Dimitromanolakis, A. (2006) *A spatially explicit learning model of migratory fish and fishers for evaluating closed areas*  Ecological Modelling, 192: 245-258.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* We’ve removed 90% of all large fish from the oceans. Just 10% to go. Australian Broadcasting Corporation. 13 Chwefror 2021
*'Gorbysgota' ar daflen Cyd-bwyllgor Addysg Cymru

Categori:Amgylchedd
Categori:Pysgod
Categori:Natur