open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adeileddaeth (damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol)

Damcaniaeth ym maes cysylltiadau rhyngwladol yw **adeileddaeth** sydd yn pwysleisio natur adeiladol, neu ryngymwybodolrwydd, y system ryngwladol ac yn mynnu mai lluniadau hanesyddol a chymdeithasol ydy ei phrif nodweddion yn hytrach na gwirioneddau anochel o ganlyniad i natur ddynol. Caiff adeiliadau cymdeithasol, syniadau, normau, ac hunaniaethau eu hystyried yn hollbwysig wrth siapio ymddygiad gwladwriaethau a gweithredyddion eraill yn y system ryngwladol. Yn wahanol i ddamcaniaethau traddodiadol o gysylltiadau rhyngwladol, sy'n canolbwyntio'n bennaf ar ffactorau materol megis nerth milwrol neu rym economaidd, mae adeileddaeth yn dadlau mai agweddau hanfodol ydy credoau, canfyddiadau, ac hunaniaethau gweithredyddion wrth ddeall eu gweithredoedd a'u rhyngweithiadau.

Trafodir cysylltiadau rhyngwladol o'r safbwynt adeileddol yn nhermau gweithredyddion (gan gynnwys gwladwriaethau, sefydliadau goruwchgenedlaethol a rhynglywodraethol, sefydliadau anlywodraethol, cwmnïau amlwladol, a mudiadau trawswladol) a "sefydliadau" sylfaenol y system ryngwladol—hynny yw, nid yn unig cysyniadau ac arferion megis y gyfraith ryngwladol, diplomyddiaeth, a sofraniaeth, ond hefyd cyfundrefnau rhyngwladol cyfoes. Yn ôl yr adeileddwyr, mae gan sefydliadau rhyngwladol o'r fath swyddogaethau rheoliadol a chyfansoddol: mae normau rheoliadol y sefydliadau yn gosod rheolau a safonau sylfaenol o ymddwyn, ac mae normau cyfansoddol yn diffinio gwahanol ymddygiadau ac yn pennu rhesymau dros weithredoedd ac yn priodoli ystyron iddynt. Yn aml, cymharir normau cyfansoddol â rheolau gêm, sy'n galluogi'r chwaraewyr (gweithredyddion rhyngwladol) i gymryd rhan yn y gêm ac ymateb yn bwrpasol i weithredoedd ei gilydd.

Ymddangosodd adeileddaeth yn namcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol yn y 1980au, ac enillodd ei haeddiant yn sgil diwedd y Rhyfel Oer. Daeth i herio'r ddadl ddeuol rhwng neo-realaeth a neo-ryddfrydiaeth a oedd yn nodi'r maes yn niwedd yr 20g. Mae damcaniaethau adeileddol yn ymwneud â'r effeithiau sydd gan syniadau ar y strwythur ryngwladol, sut mae'r strwythur honno yn pennu diddordebau gwladwriaethau, a'r moddion mae gwladwriaethau a gweithredyddion anwladwriaethol yn cynnal at atgynhyrchu'r strwythurau. Prif elfen adeileddaeth ydy'r gred taw syniadau dylanwadol, gwerthoedd cyfunol, diwylliant, ac hunaniaethau cymdeithasol sydd yn siapio hynt a helynt, trefn ac anhrefn gwleidyddiaeth ryngwladol. Dadleuir taw peth gwneud yw'r realiti ryngwladol, a bennir gan strwythurau cymdeithasol a gwybyddol sydd yn rhoi ystyr i'r byd materol. Ymddangosodd y ddamcaniaeth yn sgil dadleuon ynghylch y dull gwyddonol ym maes cysylltiadau rhyngwladol a'r rhan sydd gan damcaniaethau wrth greu a siapio grym gwleidyddol rhyngwladol. Dywed Emanuel Adler bod adeileddaeth yn meddu'r tir canol rhwng damcaniaethau rhesymolaidd a dehongliadol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Adeileddaeth
Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Walkers' Wood

Cerdd Gymraeg gan Myrddin ap Dafydd yw '''"Walkers' Wood"'''. Cerdd am tad a mab yn mynd am dro yng Nghoed Llugwy ydyw. Wrth i'r ddau fynd am dro yng nghanol tymor yr Hydref, maent yn cael gweld y lliwiau hyfryd sydd o'u cwmpas. Mae'r gerdd yn canolbwyntio ar y iaith Gymareg a sut mae twristiaeth yn gallu difetha' byd natur Cymru. Mae twristiaeth yn bwysig iawn i ddiwydiant Cymru. Mae nifer o bentrefi fel Betws-y-Coed yn dibynnu ar dwristiaeth ar gyfer eu bywoliaeth a busnesau.

## Myrddin ap Dafydd
Magwyd Myrddin yn Llanrwst. Addysgwyd ef yn Ysgol Dyffryn Conwy a Choleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Mae'n fab i'r awdur llyfrau plant Dafydd Parri ac i'r werthwraig llyfrau Arianwen Parri.

## Iaith ac arddull
Mae themâu o fyd-natur yn y gerdd wrth i'r fardd sôn am liwiau'r Hydref yn "wledd ar hyd y llawr". Hefyd mae'r iaith Gymraeg yn cael sylw wrth i Myrddin ap Dafydd roi'r enw Saesneg ar Goed Llugwy sef Walkers' Wood fel teitl i'r gerdd.
Cerdd rydd mewn mydr ac odl yw Walkers' Wood ac mae'r bardd yn odli geiriau Cymraeg gyda geiriau Saesneg i ddangos dylanwad twristiaid ar Gymru.

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Anita Brookner

Roedd **Anita Brookner**, CBE (16 Gorffennaf 1928 – 10 Mawrth 2016) yn nofelydd a hanesydd celf Seisnig.

Cafodd Brookner ei geni yn Herne Hill, Llundain, yn ferch i Newson Bruckner a'i wraig, y cantores Maude Schiska. Dwedodd Brookner: “I am one of the loneliest women in London”.

Cafodd ei addysg yn Ysgol James Allen ac yng Ngholeg y Brenin, Llundain. Hi oedd y fenyw gyntaf i fod yn Athro Celf Gain Slade ym Mhrifysgol Caergrawnt. Roedd hi'n Gymrawd Coleg y Brenin.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau
**A Start In Life* (1981) 
**Providence* (1982) 
**Look at Me* (1983) 
**Hotel du Lac* (1984)  (enillydd Gwobr Booker)
**Family and Friends* (1985) 
**A Misalliance* (1986) 
**A Friend from England* (1987) 
**Latecomers* (1988) 
**Lewis Percy* (1989) 
**Brief Lives* (1990) 
**A Closed Eye* (1991) 
**Fraud* (1992) 
**A Family Romance* (1993) 
**A Private View* (1994) 
**Incidents in the Rue Laugier* (1995) 
**Altered States* (1996) 
**Visitors* (1997) 
**Falling Slowly* (1998) 
**Undue Influence* (1999) 
**The Bay of Angels* (2001) 
**The Next Big Thing* (2002)
**The Rules of Engagement* (2003) 
**Leaving Home* (2005) 
**Strangers* (2009)  
**At The Hairdressers* (2011)

### Hanes celf
**Greuze: 1725–1805: The Rise and Fall of an Eighteenth-century Phenomenon* (1972)   
**Jacques-Louis David* (1980) 

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Academyddion Coleg y Brenin, Llundain
Categori:Academyddion Prifysgol Caergrawnt
Categori:Academyddion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Llundain
Categori:Hanesyddion celf
Categori:Nofelwyr Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelwyr Saesneg yr 21ain ganrif
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Y Genhedlaeth Goll

Cerdd Gymraeg gan Alan Llwyd yw **"Y Genhedlaeth Goll"**. Mae Alan Llwyd yn myfyrio ar dristwch y Rhyfel Byd Cyntaf yn y gerdd wrth iddo edrych drwy hen bapurau newydd sy'n cynnwys lluniau a gwybodaeth am y milwyr diniwed. Gwelir themau o ryfel, brawdgarwch a heddwch drwy gydol y gerdd.

## Alan Llwyd
Pryderon am anghofio y milwyr hyn a frwydrodd dros Gymru sydd yn lliwio cerdd Alan Llwyd.

Mae Y Genhedlaeth Goll yn canolbwyntio ar y genhedlaeth o ddynion a laddwyd yn y rhyfel ac y ffaith fod ein cenhedlaeth ni heddiw ond yn eu defnyddio am ein gwaith ymchwil. Mae'r bardd yn mynd ati i leoli'r gerdd o'n blaenau. Er enghraifft, mae'r bardd yn defnyddio'r geiriau 'yma' a 'fan hyn' i bwysleisio'r ffaith nad peth pell, o ran amser ydyw.
Mae Alan Llwyd yn fardd ac arbenigwr ar hanes y Rhyfel Byd Cyntaf a dylanwad y rhyfel Mawr ar lenyddiaeth Gymraeg. Hefyd ef oedd awdur y sgript Hedd Wyn (ffilm)

## Iaith ac arddull
Cerdd benrhydd yw hi, mae ganddi linellau hir ym mhob pennill sy'n gwneud iddi edrych fel colofn papur newydd. Gall y ffaith nad oes odl yn y gerdd gyfleu'r tristwch sydd yn cael ei bortreadu a mae'r iaith yn eithaf syml a llafar.

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Preseli (cerdd)

Cerdd Gymraeg gan Waldo Williams yw ***Preseli***. Lluniodd y gerdd pan oedd yn byw yn Lloegr, felly'n edrych ar y Preseli o'r tu allan. Ceir bortread o bobl Y Preseli fel pobl sy'n deall sut i weithio hefo'i gilydd heddychlon, ac mai 'her' Waldo Williams i'r byd ydy i bawb yn y byd bod fel pobl Y Preseli. Hefyd daeth her i fro'r Preseli a daeth o dan fygythiad o du Swyddfa'r Rhyfel. Roedd y weinyddiaeth eisiau cymryd tiroedd y Preseli er mwyn ymarfer y fyddin, ond cododd y bobl leol mewn protest effeithio yn erbyn hyn, gyda Waldo Williams yn cyfrannu yn y brotest gyda'r gerdd yma. Yn y gerdd mae Waldo Williams yn datgan ei gariad at fro ei febyd, ac rydym yn cael darlun o'r tirlun a'r gymdeithas. Gwelir themâu cenedlgarwch, brogarwch, gwerthoedd cymdeithasol, rhyfel a heddwch.

## Waldo Williams
Waldo (Goronwy) Williams oedd un o beirdd enwocaf y Gymraeg (Medi 30fed 1904 - 20 Mai 1971) yr 20g. Roedd yn heddychwr, yn grynwr, yn genedlaetholwr ac yn sosialydd.

## Mesur y gerdd 
Penillion pedair llinell yn odli yn y ffurf 'a/b/c/b' sydd yn y Preseli. Mae nifer y sillafau ym mhob llinell yn amrywio, gyda llinellau 1 a 3 yn hirach na linellau 2 a 4 ym mhob pennill. Nid yw hi'n gerdd gynganeddol, ond mae ambell gynghanedd ynddi.

## Iaith ac arddull
Rhestrai Waldo Williams mynyddoedd yn ardal Y Preseli, sef "Foel Drigarn, Carn Gyfrwy, Tal Mynydd". Cyfeiriai'r gerdd at un o 'Eiriau Mawr' Waldo, sef Tŷ, er enghraifft "Mur fy mebyd". Ceir symbolaeth o oleuni yn y gerdd, fel y dyfyniad "estyn yr haul i'r plant o'u plyg" sy'n awgrymu fod pobl Y Preseli yn gweithio'n galed i roi gobaith i eu plant.

Mae'r gerdd yn ymddangos yn y flodeugerdd *O Fôn i Fynwy*

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Judith Schalansky

Awdures o'r Almaen yw **Judith Schalansky** (ganwyd 20 Medi 1980) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, golygydd a dylunydd graffig.

Ganwyd Judith Schalansky yn Greifswald, yr Almaen. Mae'n awdur, dylunydd llyfrau a chyhoeddwr. Mae gan Schalansky radd mewn hanes celf a dylunio cyfathrebu. Cyhoeddodd bum cyfrol hyd yma, yn Almaeneg ac yn Saesneg. Enillodd ei chyfrol *Atlas of Remote Islands* wobr am lyfr Almaenaidd prydferthaf y flwyddyn yn 2009. Derbyniodd ei chyfrol ''The Giraffe's Neck* yr un wobr ddwy flynedd yn ddiweddarach. Cafodd *asteroid 95247 Schalansky'' ei henwi ar ei hôl yn 2011. Mae'n byw ar hyn o bryd yn Berlin gyda'i phartner, yr actores Bettina Hoppe.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Merched a aned yn y 1980au
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o'r Almaen
Categori:Nofelwyr Almaeneg o'r Almaen
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Almaen
Rhestr o warchodfeydd natur Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Swydd Lincoln

bawd|260px|Far Ings
* Barrow Blow Wells
* Bonciau Heol Great Casterton
* Bryn Coch (Swydd Lincoln)
* Bryn Furze
* Bryn Hafan Barrow
* Bryn Toby
* Cae Robert
* Cangen Reilffordd Willoughby
* Cei'r Dôl
* Clos Twll Hesg
* Coed Bloxholm
* Coed Cornel Gosling
* Coed Decoy Friskney
* Coed Dole
* Coed Hopland
* Coed Langholme
* Coed Lawn a dolydd Bottleneck a Jackson
* Coed Legbourne
* Coed Muckton
* Coed Rigsby
* Coed Rhos Roughton
* Coed Swinn
* Coed Tortoiseshell a Dolydd y Porthordy
* Coed Tunman
* Coed Watts
* Comin Scotton
* Cornel Digby
* Cors Anderby
* Cors Baston
* Cors Fiskerton
* Cors Frampton
* Cors Haxey
* Corslwyn Wolla Bank
* Cors Moulton
* Cors yr Heligen
* Cwningar Linwood
* Cwningar Rauceby
* Chwarel Bryn Candleby
* Chwarel Fir Hill
* Chwarel Tywod Messingham
* Chwarel Mill Hill
* Dôl Arnold
* Dôl Pickering
* Dôl Willoughby
* Dolydd Bottleneck a Jackson
* Dolydd Hatton
* Dolydd Heath
* Dolydd Nant Kingerby
* Dolydd y Rhos
* Dolydd Silverines
* Dolydd Sotby
* Dolydd Spendluffe
* Donna Nook
* Duke’s Covert a Bryn Copor
* Dyffryn Ancaster
* Dyffrynoedd Snipe
* Dyffryn Sow
* Far Ings
* Fferm Moore
* Gwarrau De Witham
* Keal Carr
* Llyn Boultham
* Llynnoedd Deeping
* Maes Awyr Woodhall Spa
* Mawndir Epworth
* Pant Greetwell
* Parc Natur Whisby
* Penrhyn Gibraltar
* Plas Banovallum
* Y Prysglwyni
* Pwll Bonc Huttoft
* Pwll Capel
* Pwll Fairfield
* Pwll Sandilands
* Pwll Stanton
* Pwll Wolla Bank
* Pyllau Brics Ffordd Boston
* Pyllau Gro Kirkby
* Pyllau Clapgate
* Pyllau Dinas Dawson
* Pyllau Hafan Killingholme
* Rheilffordd Horbling
* Rhos Crowle
* Rhos Kirkby
* Slipe Cors Thurlby
* Slipe Pinchbeck
* Surfleet Lows
* Tetney Blow Wells
* Twnnel Toft
* Twyni Thaddlethorpe, Saltfleetby
* Welton-le-Wold
* Ystaden Rush

## Gweler hefyd
* Gwefan yr Ymddiriedolaeth

Categori:Gwarchodfeydd natur yn Lloegr
Dymphna Cusack

Awdures o Awstralia oedd **Dymphna Cusack** (22 Medi 1902 – 19 Hydref 1981) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur, dramodydd, cofiannydd a nofelydd.

Ganwyd Dymphna Cusack yn Wyalong, New South Wales. Roedd ei brawd, John hefyd yn awdur a chyhoeddodd y nofel, *They Hosed Them* o dan y ffugenw John Beede yn 1965. Chwaraeodd Cusack ran allweddol yn hyrwyddo traddodiadau democrataidd, blaengar ei hoff wlad, ac roedd yn boblogaidd iawn fel siaradwraig yn Awstralia ac fel sylwebydd diwylliannol yn ystod y cyfnodau hir y bu'n aros yn Ewrop o'r 1940au i'r 1970au.

Graddiodd Dymphna Cusack yn y Celfyddydau o Brifysgol Sydney ac yno hefyd yr enillodd ddiploma mewn addysg. Bu'n gweithio fel athrawes hyd nes iddi ymddeol yn 1944 oherwydd rhesymau iechyd. Ysgrifennodd Cusack ddeuddeg o nofelau ac un-ar-ddeg o ddramau; cafodd ei nofel *Come in Spinner* ei chynhyrchu fel cyfres deledu gan Gorfforaeth Ddarlledu Awstralia yn 1989, ac fe'i darlledwyd ym mis Mawrth 1990. A hithau'n frwd dros ddiwygio cymdeithasol roedd disgrifio'r angen am ddiwygio yn nodwedd gyffredin yn ei gweithiau. Derbyniodd gydnabyddiaeth *Member of the Order of Australia* yn 1961 am ei chyfraniad i lenyddiaeth Awstralia. Roedd hefyd ymhlith yr awduron a sefydlodd yr *Australian Society of Authors* yn 1963, ac ymhlith yr un-ar-ddeg o awduron, yn cynnwys Elizabeth Jolley a Manning Clarke i gael eu cydnabod gyda phlac pres ar Rodfa'r Awduron yn Sydney.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Y Ferch wrth y Bar yng Nghlwb Ifor

Cerdd Gymraeg gan Rhys Iorwerth yw **"Y Ferch yn y Bar yng Nghlwb Ifor"**.Yn y gerdd hon mae’r bardd, Rhys Iorwerth, yn gweld merch yn y clwb ac mae hi’n tynnu ei lygad yn syth. 
Cerdd ar ffurf rhydd yw hi.

Categori:Cerddi Cymraeg
Categori:Cerddi Cymraeg yr 21ain ganrif
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Prosiect WiciLlên
Crusades

Mae ***Crusades*** yn gyfres deledu dogfen 1995 am Y Croesgadau. Awdur a chyflwynydd y cyfres oedd Terry Jones.

## Penodau
#Pilgrims in Arms
#Jerusalem
#Jihad
#Destruction

Ysgrifennwyd llyfr gan Jones i gyd-fynd â'r gyfres.

## Cyfeiriadau
Categori:1995
Categori:Rhaglenni teledu'r 1990au
Mary Higgins Clark

Nofelydd o'r Unol Daleithiau oedd **Mary Theresa Eleanor Higgins Clark** (24 Rhagfyr 1927 – 31 Ionawr 2020), neu **Mary Higgins Clark**. Roedd ei llyfrau i gyd yn werthwyr gorau.

Cafodd ei geni yn Y Bronx, Efrog Newydd, yn ferch i Nora C. (Durkin) a Luke Joseph Higgins.

## Nofelau
* 1968 *Aspire to the Heavens*  
* 1975 *Where Are the Children?*
* 1977 * A Stranger is Watching *
* 1980 *The Cradle Will Fall*
* 1982 * A Cry in the Night *
* 1984 *Stillwatch*
* 1986 *Murder in Manhattan*(gyda Thomas Chastain)
* 1987 *Weep No More, My Lady*
* 1988 *Caribbean Blues*
* 1989 *While My Pretty One Sleeps*
* 1991 *Loves Music, Loves to Dance]*
* 1992 *All Around the Town*
* 1992 *Missing in Manhattan* (gyda Thomas Chastain)
* 1993 ''I'll Be Seeing You*
* 1994 *Remember Me*
* 1995 *Let Me Call You Sweetheart*
* 1995 *Justice in Manhattan* (gyda Thomas Chastain)
* 1995 *Silent Night*
* 1995 *Bad Behavior*
* 1996 *Moonlight Becomes You*
* 1996 *Mother*
* 1998 *You Belong to Me*
* 1999 *We'll Meet Again*
* 1999 *The Night Awakens*
* 2000 *Before I Say Good-Bye*
* 2001 *On the Street Where You Live*
* 2001 *He Sees You When You're Sleeping* (gyda Carol Higgins Clark)
* 2002 *Daddy's Little Girl*
* 2002 *Murder in the Family*
* 2003 *The Second Time Around*
* 2004 *Nighttime Is My Time*
* 2005 *No Place Like Home*
* 2006 *Two Little Girls in Blue*
* 2007 *Ghost Ship: A Cape Cod Story*
* 2007 *I Heard That Song Before*
* 2008 *Where Are You Now?*
* 2009 *Just Take My Heart*
* 2010 *The Shadow of Your Smile*
* 2011 *I'll Walk Alone*
* 2011 *The Magical Christmas Horse* 
* 2012 *The Lost Years*
* 2013 *Daddy's Gone a Hunting*
* 2013 *Plot Thickens*
* 2015 *The Melody Lingers On*
* 2018 *I've Got My Eyes on You*
* 2019 *Kiss the Girls and Make Them Cry*

### Cyfres Alvirah a Willy
* 1987 *Weep No More, My Lady*
* 1992 *Plumbing For Willy*
* 1994 *The Lottery Winner and Other Stories*
* 1998 *All Through the Night*
* 2000 *Deck the Halls* (gyda Carol Higgins Clark, merch Mary)
* 2004 *The Christmas Thief* (gyda Carol Higgins Clark)
* 2006 *Santa Cruise: A Holiday Mystery at Sea* (gyda Carol Higgins Clark)
* 2008 *Dashing Through the Snow* (gyda Carol Higgins Clark)
* 2011 *I'll Walk Alone*
* 2012 *The Lost Years*
* 2016 *As Time Goes By*
* 2017 *All By Myself, Alone*

### Cyfres Under Suspicion
* 2014 *I've Got You Under My Skin*
* 2014 *The Cinderella Murder* (gyda Alafair Burke)
* 2015 *All Dressed in White* (gyda Alafair Burke)
* 2016 *The Sleeping Beauty Killer* (gyda Alafair Burke)
* 2017 *Every Breath You Take* (gyda Alafair Burke)
* 2018 *You Don't Own Me'' (gyda Alafair Burke)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Prosiect WiciLlên
Gweinidog yr Efengyl

[bawd|[William Griffith, Gweinidog yr Efengyl yng Nghaergybi]]
Yn yr enwadau Cristionogol mae **Gweinidog yr Efengyl**  yn berson sydd wedi'i awdurdodi gan eglwys neu sefydliadau crefyddol eraill i gyflawni swyddogaethau megis dysgu credoau; arwain gwasanaethau nodedig fel gwasanaethau cymun, priodas, bedydd ac angladd; neu fel arall ddarparu arweiniad ysbrydol i'r gymuned.

Gall yr ymadrodd Gweinidog yr Efengyl cael ei ddefnyddio yn ei ystyr cyffredinol i gyfeirio at arweinydd unrhyw eglwys. Yng Nghymru tueddir defnyddio swydd deitlau penodol ar gyfer gweinidogion yr eglwysi esgobaethol, er enghraifft offeiriad, ficer, rheithor, esgob, tad, pab ac ati gan ddefnyddio'r term gweinidog i gyfeirio at arweinwyr yr enwadau anghydffurfiol.

* Roedd John Ellis yn **Rheithor** Eglwys St Mair, Dolgellau
* Roedd Francis Scalpell yn **offeiriad** Eglwys Ein Morwyn o'r Saith Gofid, Dolgellau
* Roedd Cadwaladr Jones yn **weinidog** Capel y Tabernacl, Dolgellau

Yn dibynnu ar yr enwad mae'r gofynion ar gyfer cael mynediad i'r weinidogaeth yn amrywio. Mae pob enwad yn mynnu bod gan y gweinidog ymdeimlad o alwedigaeth (hynny yw, bod Duw wedi ei alw ef neu hi i ymgymryd â gwaith y weinidogaeth). O ran hyfforddiant, mae enwadau yn amrywio yn eu gofynion, o'r rhai sy'n pwysleisio rhoddion naturiol i'r rhai sydd hefyd angen cymwysterau addysg drydyddol uwch, er enghraifft, o athrofa, coleg diwinyddol neu brifysgol.

Wedi cyflawni'r hyfforddiant angenrheidiol bydd unigolyn yn cael ei godi i'r weinidogaeth mewn gwasanaeth ordeinio arbennig. Ordeiniad yw'r ddefod y mae eglwysi yn ei defnyddio i:

* gydnabod a chadarnhau bod unigolyn wedi cael ei alw gan Dduw i'r weinidogaeth,
* gydnabod bod yr unigolyn wedi mynd trwy gyfnod o ddirnadaeth ysbrydol a hyfforddiant sy'n gysylltiedig â'r alwad
* ac yn awdurdodi'r unigolyn i ymgymryd â swydd y weinidogaeth.

Yn y rhan fwyaf o enwadau mae gweinidog yn cael defnyddio'r teitl Y Parchedig (neu Y Parch.). Mewn eglwysi sydd â hierarchaeth o weinidogion defnyddir gwahanol raddau o'r term parch ar gyfer gwahanol lefelau o'r weinidogaeth. Er enghraifft yn yr Eglwys Anglicanaidd mae deon yn defnyddio'r teitl *Y Mwyaf Parchedig*, mae esgob yn *Wir Barchedig* a defnyddir *Y Parchedicaf* ar gyfer Archesgob. Pan fo gan weinidog mwy nag un teitl defnyddir y Parchedig gyntaf yn ei restr o deitlau: Y Parchedig Brifathro Robert Tudur Jones; Y Parchedig Ddr R. Alun Evans; Y Parchedig a Gwir Anrhydeddus Arglwydd Roberts o Landudno; Y Parchedig Archdderwydd Syr Cynan Evans Jones.

## Cyfeiriadau
Categori:Clerigwyr Cristnogol
Categori:Defodau Cristnogol
Categori:Geirfa Cristnogaeth

Categori:Prosiect WiciLlên
Terry Hands

Cynhyrchydd theatr o Loegr oedd **Terence David Hands**, CBE (9 Ionawr 1941 – 4 Chwefror 2020). Roedd Hands yn Cyfarwyddwr Artistig Theatr Clwyd rhwng 1997 a 2015.

Cafodd Hands ei eni yn Aldershot. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Rhamadeg Woking ac ym Mhrifysgol Birmingham. 
Ef oedd sylfaenydd y Theatr Everyman yn Lerpwl. Ymunodd â'r Cwmni Shakespeare Brenhinol ym 1966.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o Loegr
Categori:Pobl o Hampshire
Louise von Gall

Awdures o'r Almaen oedd **Louise von Gall** (19 Medi 1815 - 16 Mawrth 1855) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur.

Ganwyd Johanna Udalrike Louise Gerhardine Freiin von Gall, y nofelydd a'r beirniad cymdeithasol o'r 19g, yn Darmstadt, yr Almaen ac yno y treuliodd ei phlentyndod cynnar. Bu farw ei thad, y Cadfridog Ludwig Friedrich Christian Wilhelm Philipp von Gall, cyn ei geni. Arferai fynd gyda'i mam, Friedrike gennant von Mueller, ar sawl taith i Fiena. lle cyhoeddodd ei gweithiau cyntaf. Yn dilyn marwolaeth ei mam yn 1841 dychwelodd i Darmstadt, lle daeth yn gyfeillgar gyda Ida a Ferdinand Freiligrath. Tuag at ddiwedd 1842 argymhellodd ei chyfeillion y dylai ddechrau llythyru gyda'r awdur Levin Schücking, ac yn dilyn o hynny fe'i priododd ym mis Hydref 1843. Ganwyd pum plentyn iddynt. Ym mis Medi 1852 symudodd y teulu i Sassenberg yn Warendorf ond bu Louise yn anhapus iawn yno fel Protestant oedd wedi ei hamgylchynu gan Gatholigiaeth. Cafwyd ymgais fethiannus i ymgartrefu yn Darmstadt unwaith eto ym mis hydref 1853. Bu farw Louise Schücking ym mis Mawrth 1855 ac yn groes i'w hewyllys, fe'i claddwyd yn Sassenberg. Mae ei bedd wedi ei diogelu ym mlaen yr eglwys yno.

Rhwng 1830 ac 1831 bu'n byw yn y Schenkendorfstraße yn Mannheim lle dysgodd Saesneg, Ffrangeg ac Eidaleg ac yma hefyd fe dderbyniodd wersi canu. Cyhoeddodd ei gweithiau cyntaf yn Fiena o dan y ffugenw 'Louis Leo'. Cyfansoddodd nifer o ddramâu a dwy nofel. Rhwng 1840 ac 1854 bu'n gweithio ar sawl cylchgrawn ac almanac yn ogystal.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Llenorion benywaidd o'r Almaen
Categori:Nofelwyr benywaidd o'r Almaen

Categori:Prosiect WiciLlên
Marlene Streeruwitz

Awdures o Awstria yw **Marlene Streeruwitz** (ganwyd 28 Mehefin 1950) sydd wedi gweithio fel bardd, actores a  chyfarwyddwraig theatr yn ogystal â fel awdur.

Ganwyd Marlene Streeruwitz i deulu cefnog yn Awstria, yn Baden bei Wien. Roedd ei thad yn wleidydd ac yn ddiweddarach daeth yn faer y dref.  Dechreuodd ei diddordeb mewn llenydda yn dilyn ei hysgariad, er na chyhoeddodd unrhywbeth am rhyw 14 mlynedd arall. Gwnaeth enw iddi ei hun fel awdur y ddrama radio *Kaiserklamm. Und. Kirchenwirt* (1989) ac yn arbennig felly yn dilyn llwyddiant y dramâu *Waikiki-Beach* a *Sloane Square* gafodd eu llwyfannu yn Nghwlen. Derbyniodd sawl gwobr am ei gwaith, yn cynnwys yr *Hermann-Hesse-Preis* (2001), *Literaturpreis der Stadt Wien* (Gwobr Llên gan Ddinas Fiena, 2001) a'r *Droste-Preis* (2009).

Astudiodd y Gyfraith a Ieithoedd Slafonaidd ym Mhrifysgol Fienna, ond rhoddodd y gorau i'w hastudiaethau er mwyn priodi a magu teulu. Yn ogystal â bod yn ddramodydd llwyddiannus, mae hi hefyd yn adnabyddus fel bardd, ac am ddarllen ei gweithiau ei hun megis *Sein. Und Schein. Und Erscheinen* (1997) a *Können. Mögen. Dürfen. Sollen. Wollen. Müssen. Lassen* (1998) yn Tübingen a Frankfurt. Cyhoeddodd hefyd nofelau a straeon byrion.

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Actorion o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstria
Daniel arap Moi

Roedd **Daniel Toroitich arap Moi** (2 Medi 1924 – 4 Chwefror 2020) yn gwleidydd o Genia. Olynodd Jomo Kenyatta fel Arlywydd Cenia ym 1978 a daliodd y swydd tan 2002.

Cafodd ei eni mewn Dyffryn Rhwyg Cenia. Bu’n gweithio fel athro cyn dod yn wleidydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Cenia
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Gwleidyddion o Genia
Categori:Marwolaethau 2020
Lea Rosh

Awdures o'r Almaen yw **Lea Rosh** (ganwyd 1 Hydref 1936) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, academydd ac awdur.

Ganwyd Edith Renate Ursula Rosh yn Berlin. Roedd ei thad-cu ar ochr ei mam yn ganwr llys Iddewig. Cafodd ei thad ei ladd yn ystod gaeaf 1944 pan oedd yn filwr Wehnmacht yng ngwlad Pwyl. Pan oedd Rosh yn ddeunaw oed, trodd ei chefn ar yr Eglwys Lutheraidd yn yr Almaen ac mae'n disgrifio ei hun fel anffyddwraig. Dechreuodd ddefnyddio'r enw Lea fel ei henw cyntaf yn hytrach nag Edith a oedd, meddai, *yn erchyll o Almaenaidd*. Mae Rosh yn adnabyddus fel newyddiadurwr teledu, cyhoeddwr, entrepreneur a gweithredydd gwleidyddol. Roedd yn briod gyda'r diweddar Jakob Schulze-Rohr a oedd yn bensaer ac yn gontractiwr adeiladu yn Berlin ac yn frawd i'r cyfarwyddwr ffilm, Peter Schulze-Rohr.  A hithau wedi bod yn aelod o'r SPD ers 1968, ystyrir Rosh yn ffigwr dadleuol a dylanwadol yn y byd gwleidyddol yn Berlin. Un o'i llwyddiannau pennaf oedd adeiladu Cofeb yr Iddewon Llofruddiedig yn Ewrop yn Berlin, ond llwyddodd i elyniaethu sawl arweinydd Iddewig Almaenaidd nodedig, megis Paul Spiegel, oherwydd ei gweithredar achlysur cysegu'r gofeb i'r Holocost ym mis Mai 2005;  dangosodd ddant yr oedd wedi ei gymryd o wersyll-garchar Belzec yn 1988 gan dyngu y byddai'n ei osod mewn colofn yn y gofeb. Oherwydd yr ymateb ffyrnig gafwyd i'r weithred yma ni chafodd ei chynllun ei roi ar waith. Cafodd ei beirniadu'n hallt gan y cymdeithasegwr Y. Michal Bodemann a'i disgrifiodd fel un o'r 'ffug-Iddewon proffesiynol' - hynny yw, rhai nad ydynt o dras Iddewig 'sy'n gor-gydymdeimlo gydag Iddewiaeth'."

Bu Rosh yn gweithio mewn amrywiol wasanaethau radio a theledu Almaenaidd, yn cynnwys Sender Freies Berlin a'r ZDF. O 1991 hyd 1997 fe'i hapwyntiwyd yn gyfarwyddwr stiwdio Hannover o'r Norddeutscher Rundfunk (NDR), a hi oedd y fenyw gyntaf i ddal swydd gyfatebol yn hanes darlledu yr Almaen. Derbyniodd sawl gwobr gyhoeddus megus y *Bundesverdienstkreus* yn 2006. Yn 1990 dyfarnwyd gwobr *Geschwister-Scholl-Preis* iddi, ynghyd â'r hanesydd Eberhard Jäckel, am eu gwaith ar y cyd, *Der Tod ist ein Meister aus Deutschland*. Ers 2007 mae Lea Rosh wedi dal swydd darlithydd yn yr *University of Management and Communication* (FH) ym maes Cymedroli a hyfforddiant i'r cyfryngau."

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2020

**Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2020** yw'r 21af yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraeir pymtheg gêm dros gyfnod o bum penwythnos rhwng 1 Chwefror a 14 Mawrth 2020. Caiff ei galw, hefyd, yn **"Gystadleuaeth NatWest y Chwe Gwlad"** oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc y National Westminster.

Y chwe gwlad yw Iwerddon, Lloegr, Cymru, Ffrainc, Yr Alban a'r Eidal. Os cyfrifir cyn-gystadlaethau (y Cystadlaethau Cartref a Phencampwriaeth y Pum Gwlad) yna dyma'r 125ain cystadleuaeth.

Enillodd Lloegr y Pencampwriaeth ar 31 Hydref 2020, ar ôl i'r gemau oedd yn weddill gael eu gohirio o fis Mawrth oherwydd y pandemig COVID-19.

## Y timau 
## Tabl
**(P)** = Pencampwyr **(CL)** = Enillwyr Camp Lawn

### Rheolau
* Pedwar pwynt gornest ar gyfer ennill gêm.
* Dau bwynt gornest i'r ddau dîm mewn gêm gyfartal.
* Pwynt bonws i dîm sy'n colli gêm o saith pwynt neu lai, a/neu yn sgorio pedwar gwaith neu fwy mewn gêm.
* Tri pwynt bonws i'r tîm sy'n ennill pob gêm (Camp Lawn).
* Os oes dau neu fwy tîm yn gyfartal ar bwyntiau gornest, yna bydd y tîm sydd a'r gwahaniaeth pwyntiau gwell (cyfanswm pwyntiau sgoriwyd namyn y pwyntiau a gollwyd) yn codi'n uwch yn y tabl.
* Os nad yw hyn yn gwahanu timau cyfartal, bydd y tîm a sgoriwyd y nifer uchaf o geisiadau yn codi'n uwch.
* Wedi hyn, os bydd dau neu fwy tîm yn gyfartal ar gyfer y lle cyntaf ar ddiwedd y Bencampwriaeth, yna bydd y teitl yn cael ei rannu rhyngddynt.

## Canlyniadau
## Cyfeiriadau 
Categori:2020
2020
Necla Kelek

Awdures o Dwrci a'r Almaen yw **Necla Kelek** (ganwyd 31 Rhagfyr 1957) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel cymdeithasegydd ac awdur.

## Bywyd 
Ganwyd Necla Kelek yn Nhwrci ond ymfudodd y teulu i'r Almaen pan oedd yn 11 oed, yn 1968. Cafodd ei magu ar aelwyd secwilar yn Istanbul, y trydydd o dri phlentyn, ond fe wnaeth ei rhieni droi at grefydd pan oeddent yn yr Almaen. Achosodd ei magwraeth lem, geidwadol sawl ffrae rhyngddi hi a'i rhieni, nes i Kelek ymddieithrio oddi wrthynt, ac iddynt hwythau ei diarddel o'u teulu gan nad oeddent am ei gweld yn dilyn gyrfa annibynnol. Bu'n lladmerydd dros hawliau'r unigolyn ac mae'n ymwrthod a gorthrwm ar fechgyn a merched mewn teuluoedd Islamaidd, gan ei alw'n 'oddefgarwch camddealledig'. Mae wedi cael ei beirniadu dro ar ôl tro gan y Wasg yn Nhwrci.  Heddiw, mae galw mawr ar Kelek fel un sy'n arbenigo ar fater diwylliant Islamaidd yn y byd Gorllewinol. Yn ei chyhoeddiad, *Die verlorenen Söhne* (Y Meibion Colledig, 2006), ei thema ganolog yw dylanwad Islam ar y teulu bach. Mae'r llyfr yn seiliedig ar brosiect ymchwil Kelek ar bwnc "cymdeithas gyfochrog" yn yr Evangelischen Fachhochschule für Sozialpädagogik yn Hamburg. Arweinodd ei gwaith ymchwil ar gymdeithaseg teulu at nifer o ddadleuon yn y papurau newydd, ac iddi hithau ddwyn cyhuddiadau yn erbyn y wasg o gynrychioli'r rhith o integreiddiad ymfudwyr Mwslemaidd.

## Addysg a gyrfa 
Hyfforddodd Kelek fel drafftsmon peirianyddol yn y lle cyntaf. Yn ddiweddarach astudiodd economeg a chymdeithaseg yn Hambwrg. Gweithiodd mewn canolfan deithio Dwrcaidd yn Hamburg ac mewn swyddfa beirianyddol yn Wiesbaden. Derbyniodd Necla Kelek ei doethuriaeth am ei hymchwiliadau i grefyddolder Islamaidd a'i bwysigrwydd i blant ysgol o gefndir Twrcaidd; ymddangosodd hwn ar ffurf llyfr yn 2002 o dan y teitl *Islam im Alltag* (Islam mewn Bywyd Bob Dydd).  Rhoddai ddarlithoedd ar gymdeithaseg ymfudo yn yr *Evangelische Fachhochschule für Sozialpädagogik* (Sefydliad Protestanaidd ar gyfer Addysg Gymdeithasol) yn Hamburg o 1999 hyd 2004. Roedd Kelek hefyd yn aelod o gyngor ymghynghorol gwyddonol y Giordano Bruno Stiftung (sefydliad er cefnogi dyneiddiaeth esblygol) hyd at 16 Mai 2007.  Mae'n parhau i roi cyngor i awdurdodau cyfiawnder Hambwrg ynghylch y modd y caiff carcharorion Mwslemaidd Twrcaidd eu trin. Mae'n aelod pahaol o'r Gynhadledd Fwslemaidd a benodwyd gan lywodraeth ffederal yr Almaen, ac mae'n awdur ar ei liwt ei hun ar gyfer y cylchgrawn i ferched, Emma, ynghyd â nifer o bapurau dyddiol. Cyhoeddodd nifer o lyfrau, yn cynnwys Die Fremde Braut a ddaeth yn un o'r gwerthwyr gorau ac a dderbyniodd ganmoliaeth yn gyffredinol, hyd yn oed gan rai oedd yn barod i'w beirniadu.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Cymdeithasegwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Cymdeithasegwyr benywaidd o Dwrci
Categori:Cyn-Fwslimiaid
Categori:Ffeministiaid o'r Almaen
Categori:Ffeministiaid o Dwrci
Categori:Pobl o Istanbul
Categori:Ymfudwyr o Dwrci i'r Almaen
Categori:Ysgolheigion Almaeneg o'r Almaen
Categori:Ysgolheigion Almaeneg o Dwrci
Categori:Prosiect WiciLlên
Jutta Ditfurth

Awdures o'r Almaen yw **Jutta Ditfurth** (ganwyd 29 Medi 1951) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel newyddiadurwr, gwleidydd, awdur a chymdeithasegydd.

## Bywyd 
Ganwyd Jutta Gerta Armgard von Ditfurth i deulu bonheddig Ditfurth, yn ferch i ffisegydd o'r Almaen a'r newyddiadurwraig Hoimar von Ditfurth; y mae'n chwaer i'r hanesydd Christian von Ditfurth. Yn 1978 ceisiodd newid ei henw er mwyn hepgor yr elfen 'von' ond gwrthododd yr awdurdodau gydnabod y newid hwn. Fodd bynnag, fe'i hadwaenir ledled yr Almaen wrth ei chyfenw plaen, Ditfurth. Bu'n weithredol yn wleidyddol o fewn mudiad y Chwith Newydd ers yr 1970au cynnar, gan ymuno gyda grwpiau rhyng-genedlaetholaidd a ffeministaidd yn ogystal â mudiad Gwyrdd a'r mudiad gwrth-niwclear. Mae'n byw ar hyn o bryd yn Frankfurt. Cyhoeddodd nifer o weithiau, ac ar y cyfan nid yw'r rhain wedi eu cyfieithu i'r Saesneg.  Yn eu plith mae *Der Baron, die Juden und die Nazis. Reise in eine Familiengeschichte. Hoffmann und Campe, Hamburg* 2013, sy'n ymwneud â chysylltiadau teuluol i Natsïaeth cyn 1945.

## Addysg a gyrfa 
Astudiodd Ditfurth hanes celf, cymdeithaseg, gwleidyddiaeth wyddonol, hanes economaidd ac athroniaeth yn yr Almaen, yr Alban, UDA ac ym mhrifysgolion Heidelberg, Hamburg, Freiburg, Glasgow, Detroit a Bielefeld, gan raddio fel cymdeithasegydd yn 1977. Wedi iddi raddio'n derfynol bu'n gweithio fel cymdeithasegydd, newyddiadurwraig, ac awdur a hefyd fel gweithiwr sifft. Tua 1980 daeth yn aelod o'r Blaid Werdd, a oedd newydd ei sefydlu yn yr Almaen. Yn yr wythdegau, gofynnwyd iddi ymgymryd â gwaith i'r CIA ond gwrthododd. Tuag at ddiwedd yr wythdegau dechreuodd fod yn feirniadol iawn o gyfeiriad Plaid Werdd yr Almaen, ac fe'i disgrifiwyd ganddi fel gwrthchwyldroadol, hierarchaidd anepotistaidd; gadawodd y Gwyrddion yn 1991.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Llenorion Almaenig
Categori:Merched a aned yn y 1950au
Huey Long

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Huey Pierce Long** (30 Awst 1893 – 10 Medi 1935) a fu'n Llywodraethwr Louisiana o 1928 i 1932 ac yn aelod o Senedd yr Unol Daleithiau o 1932 nes iddo gael ei lofruddio yn 1935. Roedd yn ffigur hynod o ddadleuol, yn boblydd tanbaid a gafodd ei ystyried yn ddemagog gan rai.

Ganed ger Winnfield, Louisiana. Astudiodd y gyfraith a chafodd ei ethol i gomisiwn rheilffyrdd Louisiana yn 25 oed. Ymgyrchodd yn etholiad y llywodraethwr yn gyntaf yn 1924, ac yn 1928 cafodd ei ethol i'r swydd honno yn aelod o'r Blaid Ddemocrataidd. Er iddo adael llywodraeth Louisiana yn 1932 i gynrychioli'r dalaith yn Washington, D.C., fe benododd ei olynwyr er mwyn iddo allu rheoli Louisiana, fel unben bron. Saethwyd Long yn farw gan feddyg o'r enw Carl Weiss yn Senedd-dy Taleithiol Louisiana yn Baton Rouge.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* William Ivy Hair, *The Kingfish and His Realm: The Life and Times of Huey P. Long* (Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1992).
* Richard D. White, *Kingfish: The Reign of Huey P. Long* (Efrog Newydd: Random House, 2006).
* T. Harry Williams, *Huey Long: A Biography* (Efrog Newydd: Alfred A. Knopf, 1969).

Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywodraethwyr Louisiana
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Pobl o Louisiana
Categori:Seneddwyr yr Unol Daleithiau
Leisure (cerdd W. H. Davies)

Cerdd gan y bardd Eingl-gymreig W. H. Davies yw ***Leisure***.  Fe'i hymddangosodd yn wreiddiol yn ei gasgliad *Songs Of Joy and Others* , a gyhoeddwyd ym 1911 gan A C Fifield ac yna yn flodeugerdd gyntaf Davies *Collected Poems* gan yr un cyhoeddwr ym 1916.

## Y Gerdd 
Ysgrifennwyd y gerdd fel set o saith cwpled sy'n odli:

## Trosolwg 
Er iddi ddod yn gerdd fwyaf adnabyddus Davies, ni chafodd ei chynnwys yn unrhyw un o'r pum blodeugerdd Barddoniaeth Sioraidd a gyhoeddwyd gan Edward Marsh rhwng 1912 a 1922. Roedd tri deg dau o gerddi eraill Davies yn y cyfrolau.

Mae'r gerdd yn  rhybuddio bod cyflymder prysurdeb bywyd modern yn cael effaith niweidiol ar yr ysbryd dynol.  Nid oes gan ddyn modern unrhyw amser i dreulio amser rhydd yng nghwmni'r byd naturiol.

Yn ei Fywgraffiad Beirniadol o Davies ym 1963 , mae Richard J. Stonesifer yn olrhain gwreiddiau'r gerdd yn ôl i'r soned *The World Is Too Much with Us* gan William Wordsworth , gan ddweud:

"Ond fe aeth i'r ysgol gyda soned Wordsworth *The World Is Too Much with Us*, ac mae adleisiau o'r soned honno'n atseinio trwy gydol ei waith mwy na cherddi eraill. Yn athronyddol, ni ellir dweud nad oes yr un gerdd arall yn sail i gymaint o'i farddoniaeth. Mae agoriad enwog ei gerdd fach ddoeth "Leisure" wedi'i wreiddio yma." 

Mae Stonesifer yn olrhain y syniad canolog yng ngherdd Wordsworth i nifer o gerddi eraill Davies - *The Housebuilder* (o *The Bird of Paradise*, 1914), *A Happy Life* a *Traffic*, yn ogystal â *Bells* a *This World*.

## Arwyddocâd a gwaddol 
Yn gyffredinol mae Davies yn fwyaf adnabyddus am ddwy linell agoriadol y gerdd hon. Mae wedi ymddangos yn y rhan fwyaf o flodeugerddi o'i waith ac mewn llawer o flodeugerddi cyffredinol, gan gynnwys:

* *Oxford Book of Victorian Verse* (1971), Gwasg Prifysgol Rhydychen
* *Book of a Thousand Poems* (1983), Peter Bedrick Books
* *Anglo-Welsh Poetry* (1984), Poetry Wales Press
* *Common Ground* (1989), Carcanet
* *A Poem a Day* (1996), Steerforth Press

Mae'r gerdd yn ymddangos, ar ffurf lafar, ar yr albwm *Anthology of 20th Century English Poetry* (Rhan I) , a gyhoeddwyd yn wreiddiol ym 1960 ar label Folkways Records ac fe'i defnyddiwyd mewn hysbysebion teledu ym Mhrydain, gan gynnwys y rhai ar gyfer Center Parcs ac Orange Mobile.

## Dolen allanol
Recordiad o W H Davies yn adrodd y gerdd ar YouTube

## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddi'r 1910au
Categori:Prosiect WiciLlên
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Penbedw 1878

[200px|bawd|[Hwfa Môn yn ei wisg archdderwydd, gan Christopher Williams]]

Cynhaliwyd **Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1878** ym Mhenbedw, Cilgwri, gogledd-orllewin Lloegr. Hwn oedd y cyntaf o ddau achlysur pan oedd Parc Penbedw yn gartref i'r eisteddfod.

Enillodd Hwfa Môn Y Gadair ar y testun *Rhagluniaeth*.

## Gweler hefyd
* Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol

## Cyfeiriadau
Penbedw 1878
1878, Penbedw
Penbedw 1878
Categori:Penbedw
Categori:1878 yng Nghymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Hen Norseg

250px|bawd|
Ardaloedd lle siaredid Hen Norseg ac ieithoedd cysylltiedig yn nechrau'r 10g:
Iaith Germanaidd gogleddol yw **Hen Norseg** a siaredid yn Llychlyn a gwladfeydd y Llychlynwyr ar draws arfordiroedd gogledd Ewrop, Ynysoedd Prydain ac Iwerddon, ac ar lannau afonydd dwyrain Ewrop o'r 8g i ganol y 14g. Dyma iaith lenyddol y sagâu a genid yng Ngwlad yr Iâ, a thraddodiadau hengerdd y skald a'r eda.

Trawsnewidiodd Cyn-Norseg yn Hen Norseg erbyn y 8g. Arhosai Hen Norseg yn hynod o sefydlog yn y cyfnod 1150–1350, cyn iddo ddatblygu yn ffurfiau cynnar ar yr ieithoedd Germanaidd gogleddol modern yn niwedd y 14g. Rhennir Hen Norseg yn dair tafodiaith: Hen Norseg y gorllewin, a ddatblygodd yn Hen Islandeg, Hen Norwyeg a Norseg yr Ynys Las; Hen Norseg y dwyrain, a ddatblygodd yn Hen Ddaneg a Hen Swedeg; ac Hen Gutlandeg, a ddatblygodd yn Gutlandeg. Hen Norseg yw iaith gysefin yr ieithoedd Islandeg, Ffaröeg, Norwyeg, Daneg, a Swedeg, a'r ieithoedd meirw Norn a Norseg yr Ynys Las.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Germanaidd Gogleddol
Curigwen Lewis

Roedd **Curigwen Lewis** (1 Tachwedd 1905 &ndash; 17 Chwefror 1992) yn actores o Gymraes.

Cafodd ei geni yn Llandrindod, fel Martha Curigwen Lewis. Ym 1939 priododd yr actor Andrew Cruickshank. Roedd ganddyn nhw ddau o blant

Ymddangosodd Lewis gyda Chwmni Repertory Birmingham a Chwmni Old Vic.

Ymddangosodd ar y teledu yn *Choir Practice* (1949) a *Pride and Prejudice* (1938). Yn y ffilm 1954 *John Wesley*, chwaraeodd hi rôl Susanna Wesley, mam John a Charles Wesley. Ym 1949, chwaraeodd ran flaenllaw Bathsheba Everdene yn *Far From the Madding Crowd*, rhaglen radio BBC.

Bu farw yn Westminster, Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Pobl o Landrindod
Penrhyn Whangarei

Mae **Penrhyn Whangarei** (Saesneg: Whangarei Heads) yn ardal a phenrhyn ar ben deheuol Harbwr Whangarei yn Northland ar Ynys y Gogledd, Seland Newydd. Mae Whangarei’n   i’r gogledd-orllewin. Mae’r traeth a thirlun yn denu ymwelwyr.

bawd|dim|260px
bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
Categori:Daearyddiaeth Seland Newydd
Categori:Ynys y Gogledd
Rebecca St. James

Cantores o Awstralia yw **Rebecca St. James** (ganwyd 26 Gorffennaf 1977) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel actor ffilm, canwr-gyfansoddwr, canwr, actor, peroriaethwr ac awdur.

## Bywyd 
Ganwyd y gantores bop Gristnogol Rebecca St. James (Rebecca Jean Smallbone) i David a Helen Smallbone yn Sydney, Awstralia. Pan oedd yn 14 oed symudodd gyda'i rheini a'i chwaer a'i brodyr i Nashville Tennessee. Yn ogystal â bod yn gantores ac yn gyfansoddwraig geiriau caneuon y mae hefyd yn awdures ac yn actores lwyddiannus. Bu'n llafar iawn o fewn y mudiad gwrth-erthylu ac mae'n lefarydd ar ran y mudiad Cristnogol dyngarol, Compassion International. Mae'n briod gyda chyn-chwaraewr bas y grŵp Foster the People, Jacob 'Cubbie' Fink (brodor o Colorado a chenhadwr yn Ne Affrica), ac mae ganddynt ddwy ferch. Mae'n byw ar hyn o bryd yn Nashville.

## Gyrfa 
Dechreuodd Rebecca berfformio yn Awstralia yn yr wythdegau hwyr a rhyddhaodd albwm annibynnol, *Refresh My Heart* yn Awstralia o dan yr enw Rebecca Jean. Wedi i'r teulu symud i Nashville, cafodd gynnig arwyddo gyda label ForeFront Records a newidiodd ei henw perfformio ar gais y cwmni.  Rhyddhaodd ei halbwm *Rebecca St James* gyda nhw yn 1994 ac yna saethodd i enwogrwydd yn yr 1990au gyda'r  albwm 'God' a *Pray*. Ers hynny, mae wedi sefydlu ei hun fel un o artistiaid cerddorol amlycaf o fewn y sin Cerddoriaeth Gristnogol Gyfoes. Enillodd wobr Grammy yn 1999 am yr Albwm Gosbel Orau gyda *Pray*.  Yn 2004 ymddangosodd yn y sioe gerdd *!Hero*, sef opera roc Gristnogol a chafodd rannau mewn amrywiol ffilmiau - megis *Faith of Our Fathers* (2015) lle portreadodd ffawdheglwr o Awstralia. Chyhoeddodd hefyd sawl cyfrol Gristnogol. Ymysg ei chyhoeddiadau mae'r gyfrol ddefosiynol *40 Days with God: A Devotional Journey* (1996), *Wait For Me: Rediscovering the Joy of Purity in Romance* (a ryddhawyd  yn 2002 i hyrwyddo'r sengl *Wait For Me*) a ''SHE: Safe, Healthy, Empowered: The Woman You're Made to Be'' (2004) a'i nofel Gristnogol gyntaf, *The Merciful Scar* (2013) a ysgrifennodd ar y cyd gyda Nancy Rue. Ymysg ei theithiau perfformio mwyaf nodedig fel artist mae *If I had One Chance to Tell You* (2006) pan fu'n teithio gyda grŵp Cristnogol arall, BarlowGirl. Rhyddhaodd sawl record gyda ForeFront Records dros y blynyddoedd cyn cyhoeddi, yn 2010, ei bod yn gadael y label ac yn bwriadu rhyddhau ei halbwm addoli nesaf gyda Beach Street/Reunion Records. Yn dilyn cyfnod hesb, dychwelodd St. James i'r stiwdio i recordio *Amazing Grace* gyda'i brodyr, Joel a Luke Smallbone o'r band *For King and Country* a rhyddhawyd y gân yn 2017. Ymunodd gyda nifer o artistiaid eraill yn ystod 2018-2019 ar y daith 'Greatest Hits Live'.

## Cyfeiriedau 
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Actorion benywaidd o Awstralia
Categori:Nofelwyr Saesneg o Awstralia
Categori:Cantorion o Awstralia

Categori:Prosiect WiciLlên
Elsa Asenijeff

Awdures o Awstria oedd **Elsa Asenijeff** (3 Ionawr 1867 - 5 Ebrill 1941) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel awdur a bardd.

## Bywyd 
Ganwyd Elsa Maria Packeny yn Bräunsdorf, Fienna i deulu dosbarth canol. Roedd ei thad, Karl Packeny yn gyfarwyddwr Rheilffordd De Awstria.  Gwrthododd sawl cynnig o briodas ond yn y diwedd gorfododd ei rhieni hi i briodi'r diplomat a'r peiriannydd Bwlgaraidd, Ivan Johann Nestroroff yn 1890, ac aeth gydag ef i Sofia. Doedd hi ddim yn briodas hapus a theimlai ar drugaredd ei gŵr yn aml  ac roedd hon yn thema a ymddangosai'n gyson yn ei gweithiau. Ysgarodd Nestoroff yn 1896 ond caniataodd gwladwriaeth Bwlgaria iddi ddefnyddio Asenijeff fel ei henw swyddogol. Cyfarfu â'r paentiwr a'r cerflunydd Max Klinger (1857–1920) mewn gŵyl lenyddol yn Leipzig a daeth yn fodel ac yn gariad iddo. Aeth gydag ef ar deithiau niferus ond wnaeth Klinger ddim cydnabod eu perthynas yn gyhoeddus. Ystyrid Elsa Maria i fod â phersonoliaeth drawiadol a diddorol ac allblyg. Ganwyd merch iddynt, Désirée, ar 7 Medi 1900 tra oeddent ar ymweliad hir â Pharis. Fodd bynnag, ymbellhaodd Klinger oddi wrthi dros y blynyddoedd a ddilynodd a dewisodd model 18 oed, Gertrude Bock i deithio gydag ef; priododd hi ychydig fisoedd cyn ei farwolaeth.  Treuliodd Packeny flynyddoedd olaf ei hoes yn byw mewn tlodi, gan i Klinger wrthod unrhyw gefnogaeth bellach iddi, ac nid oedd ganddi unrhyw gyswllt gyda'i pherthnasau yn Fienna, nac ychwaith gyda'i merch.  Yn y diwedd cafodd ei chymryd mewn i Glinig Seiciatrig Prifysgol Leipzig lle treuliodd ddwy flynedd. Yn 1926 cafodd ei throsglwyddo i Hubertusburg ac yna i sefydliad yn Bräunsdorf  ger Freiberg - sef sefydliad ar gyfer oedolion anghymdeithasol.

## Addysg a gyrfa 
Mynychodd Asenijeff ganolfan hyfforddi athrawon yn Fienna hyd 1887. Wedi iddi ysgaru oddi wrth ei gŵr aeth i Leipzig yn 1897 i astudio athroniaeth ac economeg. Yn ystod y cyfnod y bu'n byw gyda Klinger yn Leipzig bu'n gynhyrchiol iawn o ran cyhoeddi llyfrau ac o 1912 ymlaen bu hefyd yn ysgrifennu barddoniaeth. Ymysg eu hymwelwyr yno roedd tri bardd ifanc, Walter Hasenclever (1890-1940), Kurt Pinthus (1886-1975 a Franz Werfel (1890-1945).

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1867
Categori:Marwolaethau 1941
Categori:Beirdd o Awstria
Categori:Merched y 19eg ganrif o Awstria
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Llenorion benywaidd o Awstria
Categori:Prosiect WiciLlên
Léon Walras

Economegydd Ffrengig a oedd yn un o brif ffigurau Ysgol Lausanne oedd **Marie-Esprit-Léon Walras** (16 Rhagfyr 1834 – 5 Ionawr 1910) sydd yn nodedig am fformiwleiddio damcaniaeth gwerth ymylol ac am arloesi damcaniaeth cydbwysedd cyffredinol. Ei gampwaith ydy *Éléments d’économie politique pure* (1874–77).

Ganed yn Évreux yn ardal Normandi, Teyrnas y Ffrancod, yng nghyfnod brenhiniaeth Gorffennaf, yn fab i'r economegydd Auguste Walras. Methodd yr arholiad mynediad i'r École Polytechnique ym Mharis ddwywaith, am iddo beidio adolygu ei fathemateg, ac aeth i astudio yn yr École des Mines yn 1854. Gadawodd yr ysgol ar ôl blwyddyn yn unig, a throdd ei sylw at lenyddiaeth am gyfnod. Yn 1858, cafodd ei berswadio gan ei dad i astudio economeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Academyddion Prifysgol Lausanne
Categori:Economegwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Eure
Categori:Ysgolheigion y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion Ffrangeg o Ffrainc
Arne Garborg

Nofelydd, bardd, dramodydd, ac ysgrifwr Norwyaidd oedd **Arne Evensen Garborg** (25 Ionawr 1851 – 14 Ionawr 1924). Garborg oedd un o'r llenorion cyntaf i ysgrifennu drwy gyfrwng *Nynorsk*, ar ffurf *Landsmaal*, iaith lenyddol a safonwyd gan Ivar Aasen er meithrin llên genedlaethol fodern yn Norwy.

Ganed yn Time yn ne-orllewin Norwy, pan oedd y wlad yn rhan o Deyrnasoedd Unedig Sweden a Norwy. Ffermwr oedd ei dad, a laddodd ei hunan oherwydd cyfuniad o feddwl mewn cynnwrf crefyddol a siom wedi i'w fab wrthod gweithio ar fferm y teulu. Cafodd Garborg ei hyfforddi mewn athrofa a gweithiodd yn athro ac yn olygydd papurau newydd cyn iddo astudio ym Mhrifysgol y Brenin Ffredrig (bellach Prifysgol Oslo) yn y brifddinas, Kristiania. O ganlyniad i hunanladdiad ei dad, trodd Garborg yn erbyn crefydd uniongred, yn enwedig Pietistiaeth ei fachgendod. Cofleidiodd daliadau sosialaidd ac anarchaidd, a chariad rhydd, a dehonglodd Gristnogaeth yn ffydd er chwyldro'r ysbryd a'r gymdeithas.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1851
Categori:Marwolaethau 1924
Categori:Addysgwyr o Norwy
Categori:Beirdd Norwyeg o Norwy
Categori:Cyfieithwyr o Norwy
Categori:Dramodwyr Norwyeg o Norwy
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Nofelwyr Norwyeg o Norwy
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Norwyeg o Norwy
Categori:Prosiect WiciLlên
Aasmund Olavsson Vinje

Bardd, newyddiadurwr ac ysgrifwr Norwyaidd oedd **Aasmund Olavsson Vinje** (6 Ebrill 1818 – 30 Gorffennaf 1870) sydd yn nodedig am ei delynegion natur, ei lyfrau taith, ac fel un o ladmeryddion *Landsmaal*, ffurf lenyddol ar sail tafodieithoedd gorllewin Norwy a elwir bellach yn *Nynorsk*.

Ganed yn Vinje, Telemark, yn fab i ffermwr-denant tlawd. Astudiodd y gyfraith a gweithiodd yn swyddi athro, newyddiadurwr, a chlerc y llywodraeth. Dechreuodd ysgrifennu i bapur newydd yn Christiania yn 1851, a sefydlodd bapur newydd ar liwt ei hun, *Dølen*, yn 1858, a fu'n gyfrwng i sefydlu *Landsmaal*.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1870
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Beirdd Norwyeg o Norwy
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Llenorion taith Norwyeg o Norwy
Categori:Llenorion taith Saesneg o Norwy
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Newyddiadurwyr Norwyeg o Norwy
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Norwy
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Norwyeg o Norwy
Categori:Prosiect WiciLlên