Zosimos o Panopolis

Roedd **Zosimo o Panopoli** (Groegeg: Ζώσιμος ὁ Πανοπολίτης; a adwaenir hefyd wrth ei enw Lladin, **Zosimus Alchemista**, i.e. "Zosimus yr Alcemydd") yn alcemydd Greco-Aifftaidd a chyfrinydd Gnostig a oedd yn byw ar ddiwedd y 3edd a dechrau'r 4edd ganrif OC. Fe'i ganed yn Panopolis (Akhmim heddiw, yn ne'r Aifft Rufeinig), a ffynnodd ca.300.  Ysgrifennodd y llyfrau hynaf y gwyddys amdanynt ar alcemi, a alwodd yn "Cheirokmeta," gan ddefnyddio'r gair Groeg am "bethau a wnaed â llaw." Mae darnau o'r gwaith hwn wedi goroesi yn yr iaith Roeg wreiddiol ac mewn cyfieithiadau i Syrieg neu Arabeg. Mae'n un o tua 40 o awduron a gynrychiolir mewn crynodeb o ysgrifau alcemegol a luniwyd yn ôl pob tebyg yn Caergystennin yn y 7g neu'r 8g OC, y mae copïau ohonynt yn bodoli mewn llawysgrifau yn Fenis a Paris. Mae Steffan o Alexandria yn un arall.

## Bywgraffiad
 gan Zosimos: offer distyllu o lawysgrif *Codex Parisinus 2327*.]]
Roedd Zosimus yn Roegwr o ran iaith, ond yn byw yn yr Aifft. Mae dadleuon ynghylch ei ddinas darddiad: mae'r teitlau yn y llawysgrifau yn ei gofnodi fel brodor o Thebes a Panopolis (Akhmin) yn y Thebaid, tra bod gwyddoniadur Suda yn dweud ei fod yn dod o ddinas Alexandria. Efallai bod yr amrywioldeb oherwydd y symudiadau a wnaed gan Zosimo mewn bywyd. Nid yw'r cyfnod y bu'n byw ynddo yn hysbys gyda sicrwydd: mae'r ffaith ei fod yn crybwyll Porphyry a bod Synesius yn cyfeirio ato'n anuniongyrchol yn caniatáu inni ei osod rhwng diwedd y drydedd ganrif a dechrau'r bedwaredd ganrif wedi Crist.

## Gwaith
Darganfuwyd cyfieithiadau Arabeg o destunau gan Zosimos ym 1995 mewn copi o'r llyfr *Keys of Mercy and Secrets of Wisdom* gan Ibn Al-Hassan Ibn Ali Al-Tughra'i ', alcemydd Persiaidd. Yn anffodus, roedd y cyfieithiadau yn anghyflawn ac yn ymddangos yn ddi-air. Mae'r mynegai enwog o lyfrau Arabeg, *Kitab al-Fihrist* gan Ibn Al-Nadim, yn sôn am gyfieithiadau cynharach o bedwar llyfr gan Zosimos, fodd bynnag oherwydd anghysondeb wrth drawslythrennu, priodolwyd y testunau hyn i enwau "Thosimos", "Dosimos" a "Rimos" ; hefyd mae'n bosib bod dau ohonyn nhw'n gyfieithiadau o'r un llyfr. Daeth Fuat Sezgin, hanesydd gwyddoniaeth Islamaidd, o hyd i 15 llawysgrif o Zosimos mewn chwe llyfrgell, yn Tehran, Cairo, Istanbul, Gotha, Dulyn a Rampur. Dadansoddodd Michèle Mertens yr hyn sy'n hysbys am y llawysgrifau hynny yn ei chyfieithiad o Zosimos, gan ddod i'r casgliad bod y traddodiad Arabeg yn ymddangos yn hynod gyfoethog ac addawol, ac yn gresynu at anhawster mynediad at y deunyddiau hyn nes bod argraffiadau wedi'u cyfieithu ar gael.

Ef oedd yr awdur cyntaf a ysgrifennodd weithiau alcemegol yn systematig ac yn arwyddo ei greadigaeth ei hun. Yn ôl yr hyn mae Suida yn ei ysgrifennu, roedd Zosimo yn awdur gwaith o'r enw *Chemeutik*à, wedi'i gysegru i'w chwaer Teosebia; rhannwyd yr gyfrol hon yn 28 llyfr, a nodwyd pob un â llythyren yr wyddor (24 llythyren yr wyddor Roegaidd a 4 llythyren o'r wyddor Gopteg). Nid yw'r gwaith hwn wedi cyrraedd ei gyfanrwydd, ond mae'r traddodiad llawysgrif (nid yn unig Groeg, ond Syrieg hefyd) wedi dosbarthu amryw o ysgrifau y mae'n rhaid eu bod yn rhannau ohono yn wreiddiol. O ran Teosebia, nid yw'n sicr mai hi oedd chwaer Zosimus yn yr ystyr iawn, gan y gall y term fod â gwerth symbolaidd a cyfriniol: yn y gweithiau mae Zosimus weithiau'n mynd i'r afael â hi fel disgybl ffyddlon, weithiau fel disgybl "hereticaidd". i ailgysylltu â'r magisteriwm alcemegol dilys. Darganfuwyd cyfieithiad Arabeg o'r gwaith, a wnaed gan Mu'ayyad al-Din Abu Isma'il al-Husayn ibn Ali al-Tughra'i, ym 1995, ond nid yw'r fersiwn hon yn gyflawn o bell ffordd ac yn anad dim nid yw'n llythrennol .

Yn ôl Suda, roedd hefyd yn awdur *Bywyd Plato* nad yw wedi dod i lawr atom ni, tra bod tri ar ddeg o ddarnau o'i *Memorie autentiche* ("Atgofion Dilys") yn cael eu cadw.

Yn ei adlewyrchiad, daeth ysgogiadau yn dod o Neoplatoniaeth, Cristnogaeth, Gnosticiaeth a Hermetigiaeth i aeddfedrwydd. Mae'r broses o drawsnewid metelau (yn bennaf o fetelau sylfaen i fetelau gwerthfawr, aur ac arian) yn symbolaidd o lwybr puro a chychwyn.

## Gwaddol cemegol
Roedd llwyddiannau ym maes cemeg Groegaidd (Helenistig) yn y dyfodol yn dibynnu ar y gwelliannau a wnaed yn y broses o'r gwydr chwythu sy'n angenrheidiol ar gyfer cynhyrchu lluniau llonydd. Mae ei ysgrifau hefyd yn disgrifio prosesau a ffyrnau, er enghraifft ar gyfer paentio cwyr, ar gyfer cynhyrchu dŵr sylffwrog, lluniau llonydd fel llestr gaeedig ("cerotakis") lle roedd metelau yn agored i anweddau o arlliwiau amrywiol, er enghraifft ar gyfer lliwio metel, prosesau arucheliad, pigmentau fel sinabar (gelwir hefyd yn [carreg goch'), a chynhyrchu mercwri ohono, a magnesia, ocr, arsenig (galwodd yn ail fercwri), hematit a bicarbonad soda.

## Gweler hefyd
* Mari yr Iddewes

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Podlediad, 'Zosimos of Panopolis. Dr Shannon Grimes : The Magician and the Fool Podcast E13'
* Fideo, 'Zosimos of Panopolis'

Categori:Alcemyddion