open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre Bayle

Athronydd o Ffrainc yng nghyfnod boreol yr Oleuedigaeth oedd **Pierre Bayle** (18 Tachwedd 1647 – 28 Rhagfyr 1706) sy'n nodedig am ei waith *Dictionnaire historique et critique* (1697).

## Bywgraffiad 
Ganed Pierre Bayle yn Carla-le-Comte, Teyrnas Ffrainc, ar 18 Tachwedd 1647, yn fab i weinidog o Galfinydd. Yn 1669 trodd Pierre yn Gatholig am gyfnod byr cyn iddo ddychwelyd at ffydd ei dad. Gweithiodd yn diwtor yn Academi Brotestannaidd Sedan cyn iddo dderbyn swydd yn addysgu athroniaeth yno o 1675 i 1681.

Symudodd i Weriniaeth yr Iseldiroedd yn 1681 i addysgu athroniaeth ac hanes yn Rotterdam. Cyhoeddodd *Penseés diverses sur la comète* (1682) yn ddienw, sy'n taflu amheuaeth ar ddysgeidiaeth yr Eglwys Gristnogol o fydysawd dyn-ganolog ac yn dilorni'r gred taw rhagargoelion ydy comedau. Cwestiynodd sawl traddodiad crefyddol yn gyhoeddus, gan ddigio Pierre Jurieau, ei hen gydathro o Sedan a oedd bellach yn weinidog Calfinaidd i gymuned y Walwniaid yn Rotterdam. Wedi i Bayle alw ar Gristnogion i oddef pob safbwynt crefyddol ac anghrefyddol, fe'i amheuwyd gan Jurieau o fod yn gêl-anffyddiwr. Gwaethygodd y rhwyg rhyngddynt yn sgil ymdrechion Bayle i gymodi llywodraeth gwrth-Galfinaidd Louis XIV, brenin Ffrainc. Ar gais Jurieau, collodd Bayle ei gadair athro yn Rotterdam yn 1693.

Am weddill ei oes, ymroddodd Bayle i gyflawni ei *Dictionnaire historique et critique*. Yn ôl yr enw, atodiad i wyddoniadur Louis Moréri, *Le Grand Dictionaire historique* (1674), ydyw. Mewn gwirionedd mae gwaith Bayle nid yn unig yn ymhelaethu ar destunau Moréri ac yn gwirio'i gamgymeriadau, ond hefyd yn cyflwyno erthyglau gwreiddiol niferus, yn ymdrin â chrefydd, athroniaeth ac hanes, ar batrwm unigryw er mynegiad deallusol yr awdur. Dyfyniadau, anecdotau, nodiadau, ac esboniadau cyfochrog sydd yn llenwi trwch y gwyddoniadur, a thrwy'r rhain mae Bayle yn dadlau'n erbyn y syniadaeth uniongred a gyflwynir yn yr erthyglau confensiynol. Cafodd y gwaith ei gondemnio gan yr awdurdodau eglwysig yn yr Iseldiroedd ac yn Ffrainc am iddo gofleidio sgeptigiaeth Byrrhonaidd ac Epiciwriaeth ac am ddyfynnu'r ysgrythur i gyfleu anllad a chabledd. Defnyddiwyd dull beirniadol Bayle yn ddiweddarach yn y 18g gan yr *Encyclopédistes*.

Bu farw Pierre Bayle yn Rotterdam ar 28 Rhagfyr 1706 yn 59 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion o Ffrainc
Categori:Athronwyr yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Athronwyr y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Athronwyr yr Oleuedigaeth
Categori:Cyn-Gatholigion
Categori:Genedigaethau 1647
Categori:Gwyddoniadurwyr o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 1706
Categori:Pobl o Ariège
Categori:Pobl o Rotterdam
Categori:Pobl fu farw yn Rotterdam
Categori:Protestaniaid o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion yr 17eg ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Ysgolheigion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Prosiect WiciLlên
Tatareg

Iaith Dyrcaidd yw **Tatareg** a siaredir yng Ngweriniaeth Tatarstan yn Rwsia, a hefyd gan leiafrifoedd yn Rwmania, Bwlgaria, Twrci, a Tsieina. Ymhlith ei thafodieithoedd mae Tatareg Kazan, Tatareg y Gorllewin (neu Misher), Tatareg Kasimov, Tatareg Tepter (neu Teptyar), a Thatareg Astrakhan a'r Wral. Mae Tatareg Crimea yn perthyn i gangen ar wahân o ieithoedd Kipchak.

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Tyrcaidd
Pump Prysur

bawd
Mae **Pump Prysur** yn gyfres o lyfrau i blant a gyhoeddwyd gan gwmni Atebol, Aberystwyth, rhwng 2014 a 2015. Maent yn gael eu disgrifio fel llyfrau *Addas i oed 7-9 neu Cyfnod Allweddol 2*.

## Cefndir
Mae'r gyfres *Pump Prysur* yn addasiad o wyth o straeon byrion am gymeriadau'r gyfres nofelau i blant *The Famous Five* gan Enid Blyton. Casglwyd y straeon Saesneg gwreiddiol yn y llyfr *Five Have a Puzzling Time and Other Stories*  ym 1995. Addaswyd y straeon i'r Gymraeg gan Manon Steffan Ros a darluniwyd y llyfrau gan Jamie Littler.

## Rhestr
## Cymeriadau
Mae'r storïau yn dilyn anturiaethau Jo, ei chi ffyddlon, Twm, a'i chefndryd Siôn, Dic ac Ani.

*Mae Jo yn hogan fachgennaidd ei natur. Mae hi'n benben ac yn ddewr mae ganddi dymer boeth a thanbaid. (Yn y llyfrau Saesneg hi yw George /Georgina)
*Twm yw ci ffyddlon Jo. Mae'n gyfeillgar iawn; mae'n glyfar, yn serchog ac yn deyrngar i'r plant ac i Jo yn benodol; mae'n darparu amddiffyniad corfforol iddynt lawer gwaith. Mae Jo yn addoli Twm ac yn meddwl mai ef yw'r ci gorau yn y byd, ac yn aml mae'n mynd yn ddig pan fydd pobl yn ei sarhau. (Yn y llyfrau Saesneg ei enw yw Tim, Timmy neu Timothy)
*Siôn yw'r hynaf o'r pump, mae'n gefnder i Jo ac yn frawd hynaf Dic ac Ani. Mae'n dal, yn gryf ac yn ddeallus yn ogystal â gofalgar, cyfrifol a charedig. (Yn y llyfrau Saesneg ei enw yw Julian)
* Mae gan Dic synnwyr digrifwch digywilydd, ond mae hefyd yn ddibynadwy ac yn garedig ei natur. Mae'r un oed â'i chyfnither Jo, flwyddyn yn iau na'i frawd Siôn ac yn hŷn na'i chwaer Ani. (Yn y llyfrau Saesneg ei enw yw Dick)
* Ani yw'r ieuengaf o'r criw. Gan mae hi yw'r ieuengaf, mae hi'n fwy tebygol na'r lleill o gael ofn, ac nid yw yn wir mwynhau'r anturiaethau gymaint â'r lleill. Er gwaethaf ei phryderon mae ei dewrder cynhenid yn ymddangos ym mhendraw pob antur. (Yn y llyfrau Saesneg ei henw yw Anne).

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau plant
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llyfrau gan Enid Blyton
Gay Byrne

Cyflwynydd radio a theledu Gwyddelig oedd **Gabriel Mary "Gay" Byrne** (5 Awst 1934 – 4 Tachwedd 2019). Cyflwynodd y sioe sgwrsio *The Late Late Show* rhwng 1962 a 1999.

Cafodd ei eni yn Nulyn, yn fab i Edward Byrne a'i wraig Annie Carroll.

Categori:Cyflwynwyr teledu
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2019
Bar llorweddol

Mae'r **bar llorweddol** neu **bar sefydlog** (efallai, i osgoi dryswch gyda bar mewn graff, **bar sengl** neu **bar gymnasteg**) yn un o chwe chyfarpar a champ gymnasteg ar gyfer y dynion - dydy menywod ddim y cystadlu ar y gamp. Mae'n debyg o ran golwg a thechneg i'r barrau cyfochrog a'r barrau anghyflin. Mae'n gamp a gystadlir arni y y Gemau Olympaidd a thwrnameintiau gymnasteg lleol, cenedlaethol a rhyngwladol eraill.

## Gwneuthuriad
Mae'r bar wedi ei wneud o fetel ac yn cael ei ddal rhwng dwy bostyn a wnaed eu hunain yn sefydlog trwy ddefnyddio ceblau tensiwn. Fodd bynnag, mae'r bar yn cynnig hyblygrwydd mecanyddol penodol. Er mwyn darlunio nifer o bosibiliadau'r grefft, mae ymarfer modern wedi'i seilio ar far yn gyflwyniad deinamig o elfennau elc, cylchdroadau a rhannau hedfan di-stop a berfformir ger ac ymhell o'r bar mewn gwahanol ddaliadau. Mae'r bar sefydlog yn gofyn am ddefnyddio deiliaid potiau.

## Dimensiynau
Gosodir nodweddion y ddyfais hon gan y Ffederasiwn Gymnasteg Rhyngwladol (FGI):
:Uchder: 270 cm (gan gynnwys 20 cm o fat derbyn)
:Hyd: 240 cm
:Diamedr y bar: 2.8 cm

## Elfennau
Ceir sawl elfen sy'n rhan o rwtîn y gymnast wrth gystadlu.

Ceir hefyd gwahanol enwau ar y gwahanol ffyrdd sydd o gydio, *grip* yn Saesneg, yn y bar er mwyn cyflawni'r campau.

## Hanes
Defnyddiwyd y bar sefydlog gan acrobatiaid Gwlad Groeg a Rhufain hynafol a hefyd yn ystod yr Oesoedd Canol. Fe’i cyflwynwyd yn y gampfa gan Johann Christoph Friedrich GutsMuths yn ei lyfr 1793 *Gymnastik für die Jugend*, a barhaodd ac ehangodd Friedrich Ludwig Jahn ym 1811.

## Gweler hefyd
* Y Trawst
* Barrau cyflin 
* Barrau anghyflin
* Llofnaid
* Ceffyl pwmel
* Y Cylchoedd
* Trampolîn
* Tumbling

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Disgrifiad o'r dechneg y Bar Llorweddol
* Elfennau'r Bar Llorweddol
* Llawlyfr Termau Chwraeon Ysgol Penweddig 

Categori:Gymnasteg
Alys Conran

Mae **Alys Conran** (geni 1980) yn awdur o Gymru. Enillodd ei nofel gyntaf *Pigeon* Llyfr y Flwyddyn Cymru yn 2017.

Ganwyd Alys ym Mangor yn ferch i'r Bardd Cymreig Tony Conran a Lesley Bowen ei wraig.

Mae ffuglen, barddoniaeth a chyfieithiadau Alys wedi ennill sawl gwobr iddi, gan gynnwys y Bristol Short Story Prize a'r Manchester Fiction Prize. Ar ôl astudio Llenyddiaeth Saesneg yng Nghaeredin cwblhaodd radd MA mewn ysgrifennu creadigol ym Manceinion. Mae hefyd wedi cynnal prosiectau oedd yn rhoi cyfle i garfanau o'r boblogaeth yng Ngogledd Cymru, nad ydynt yn draddodiadol yn ymwneud ag ysgrifennu creadigol a darllen, i wneud hynny.

Cyhoeddwyd nofel gyntaf Conran, *Pigeon*, gan Parthian Books yn 2016. Cyhoeddwyd addasiad Cymraeg gan Siân Northey, *Pijin*, yr un pryd â’r wreiddiol Saesneg, gan ei gwneud y nofel ffuglen gyntaf i gael ei chyhoeddi ar yr un pryd yn Saesneg a Chymraeg . Yng Ngwobrau Llyfr y Flwyddyn Cymru 2017, enillodd fersiwn Saesneg Pigeon y wobr gyffredinol am Lyfr y Flwyddyn Cymru, yn ogystal â Gwobr Dewis y Bobl, Adolygiad Celfyddydau Cymru a Gwobr Ffuglen Ymddiriedolaeth Rhys Davies.  Roedd hefyd ar restr fer Gwobr Dylan Thomas ac ar restr fer Gwobr Nofel Gyntaf Dewis yr Awdur. Yn 2018, codwyd ail nofel Conran *Dignity* gan Weidenfeld & Nicolson, a'i chyhoeddi ym mis Ebrill 2019

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Angharad Edwards

Mae **Angharad Edwards** yn awdur o Gymru. Mynychodd Ysgol Penweddig, Aberystwyth cyn mynd ymlaen i Goleg Prifysgol y Drindod, Caerfyrddin, lle enillodd gradd mewn Cymraeg a Chrefydd. Wedi gadael y coleg bu'n gweithio am gyfnod mewn siop lysiau cyn symud i Sir Conwy lle fu'n gweithio fel cyfieithydd am 6 mlynedd. Dychwelodd i Aberystwyth a gweithio am gyfnod yn yr Adran Gymraeg i Oedolion, Prifysgol Aberystwyth  cyn gweithio i gwmnïau cyfieithu amrywiol. Mae hi'n gweithio fel Cyfieithydd Cymraeg nawr i Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (CGGC).

Mae Angharad Edwards yn byw yng Nghomins Coch ger Aberystwyth. Cyhoeddwyd ei nofel gyntaf, Deffro, fel rhan o Gyfres Cig a Gwaed yn 2013 gan Wasg Gomer.

## Cyfeiriadau
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cyfieithwyr o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Anne Brooke

Mae **Anne Brooke**  (ganwyd 21 Chwefror 1933) yn awdur llyfrau Cymraeg i blant.

## Hanes 
Awdures o'r Unol Daleithiau sydd wedi dysgu Cymraeg yw **Anne Brooke**. Oherwydd ei chefndir di-Gymraeg mae Ann Brooke yn awyddus i roi cyfle i rieni di-Gymraeg allu dilyn eu storïau gyda'u plant felly mae nifer o'i llyfrau yn cynnwys cyfieithiad Saesneg llawn o'r testun yn y cefn.

## Llyfryddiaeth 
* Cyfres Plant y Goedwig Gwri a Rhian (2007)Y Lolfa ISBN&nbsp;9780862439750 
* Cyfres Plant y Goedwig Ceri a Caradog (2007)Y Lolfa ISBN&nbsp;9780862439743
* Cyfres Plant y Goedwig Gwen ac Owain (2006)Y Lolfa ISBN&nbsp;9780862439040
* Cyfres Plant y Goedwig Brân a Branwen (2006)Y Lolfa ISBN&nbsp;9780862439057
* Cyfres Mabli:1. Mabli'n Codi Wal, (2000) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863833731
* Cyfres Mabli:2. Mabli'n Gwisgo (2000) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863833786
* Cyfres Mabon:2. Ble Mae Jac-y-Do? (2000) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830396
* Cyfres Twm a Cadi a Fi: Pwy sy Yna? (1998) Acen ISBN&nbsp;9780000778666
* Cyfres Storïau'r Sosban Fawr:9. y Crochan Hud (1996) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9781859022320
* Cyfres Storïau'r Sosban Fawr:10. Sili-Go-Dwt (1996) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9781859022375
* Cyfres Storïau'r Sosban Fawr:8. Rowli Puw a'r Pwca (1996) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9781859022276
* Sosban Fach Caneuon Meithrin Cymraeg / Welsh Nursery ( 1995 Gwasg Gomer) ISBN 9781859020494
* Cyfres Storïau'r Sosban Fawr:2. Grempog Glyfar (1995) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9781859022122
* Llyfr Ti a Fi (1995) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830938
* Cyfres Mabon:3. Mabon yn Cael Bath (1993) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830440
* Cyfres Mabon:4. Cinio Mabon Anne Brooke (1993) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830495
* Cyfres Mabon:5. Mabon yn Peintio Llun (1993) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830549
* Cyfres Mabon:6. Bwrw Glaw (1993) ISBN&nbsp;9780863830594
* Cyfres Mabon:7. Ble Mae Mabon? (1993) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830648
* Cyfres Mabon:8. Beth Mae Mabon yn ei Wneud? (1993) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863830693
* Cyfres Mabon:9. Mabon ar y Mynydd (1993) ISBN&nbsp;9780863830747
* Cyfres Mabon:10. Mabon yn Mynd i'r Dre Gwasg Gomer (1993) ISBN&nbsp;9780863830792
* Cyfres Twm a Cadi a Fi: Plant Prysur (1993) Acen ISBN&nbsp;9781874049067
* Cyfres Mabli:3. Mabli'n Gwneud Popeth]] (1992) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863833830
* Cyfres Mabli:4. Mabli'n Tacluso (1992) Gwasg Gomer ISBN&nbsp;9780863833885

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Torra di Miomu

Mae **Tŵr Miomu** (Corseg:*Torra di Miomu*) yn dŵr Genoa adfeiliedig wedi ei leoli yn commune Santa-Maria-di-Lota (Haute-Corse) ar arfordir dwyreiniol ynys Corsica. Mae'r twr yn eistedd ar y lan tua 6&nbsp;km i'r gogledd o borthladd Bastia.

Adeiladwyd y tŵr ym 1561. Roedd yn un o gyfres o amddiffynfeydd arfordirol a adeiladwyd gan Weriniaeth Genoa rhwng 1530 a thua 1620 i atal ymosodiadau gan fôr-ladron Barbari. Ym 1927 fe restrwyd y tŵr fel un o henebion hanesyddol (Monument historique) Ffrainc.

Bawd|200px|chwith

## Gweler hefyd
* Rhestr o dyrau Genoa yng Nghorsica

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*
* Sy'n cynnwys gwybodaeth ar sut i gyrraedd 90 o dyrau a llawer o ffotograffau.

Categori:Henebion yng Nghorsica
Angharad Elen

Mae **Angharad Elen Blythe** neu **Angharad Elen** (ganwyd Mai 1979) yn awdur a chynhyrchydd o Landwrog, gogledd Cymru. Ar ôl graddio gydag B.A. dosbarth cyntaf mewn Cymraeg ac Athroniaeth ac yna M.A. mewn Ysgrifennu Creadigol o Brifysgol Caerdydd, bu’n gweithio fel Rheolwr Llenyddol i Sgript Cymru - cwmni theatr ysgrifennu newydd dwyieithog wedi’i leoli yng Nghaerdydd.

Yn 2006 symudodd ymlaen i weithio ym myd teledu a ffilm. Mae hi wedi ennill sawl gwobr Bafta Cymru a Gŵyl Cyfryngau Celtaidd ac un wobr Broadcast am y rhaglenni dogfen Gerallt a Merêd a'r gyfres deledu i blant, Deian a Loli. 

Bu'n gweithio i Cwmni Da, sydd wedi'i leoli yng Nghaernarfon, gogledd Cymru, am 16 mlynedd, fel Cynhyrchydd, cyn penderfynu gadael yn 2021 i fynd yn awdur llawrydd.

Hi wnaeth ddyfeisio'r gyfres ddrama *Stad* i S4C, gan fraslunio'r ddwy gyfres ar y cyd â Daf Palfrey. Llwyfanwyd ei drama lwyfan gyntaf, *Olion: Arianrhod*  gan gwmni theatr Frân Wen yn 2024.

Ei rhieni yw'r actorion Iola Gregory a Robert Blythe. Ei chwaer yw'r actores Rhian Blythe.

## Cyfeiriadau 
Categori:Prosiect WiciLlên
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Sgriptwyr ffilm
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019** ar 12 Rhagfyr 2019, dwy flynedd a hanner wedi'r etholiad diwethaf. Hon oedd yr etholiad cyntaf i'w chynnal yn Rhagfyr ers 1923. Cafodd y Ceidwadwyr fwyafrif clir a gwelwyd yr SNP yn cipio cyfanswm o 48 o seddi; yng Ngogledd Iwerddon, cipiwyd mwyafrif y seddau gan bleidiau gweriniaethol, oddi wrth yr unoliaethwyr. Cadwodd Plaid Cymru eu pedair sedd. Hwn oedd yr etholiad gwaethaf i'r Blaid Lafur ers 1935.

Galwyd yr etholiad yn dilyn methiant y llywodraeth Doriaidd i basio deddfau ynglŷn â Brexit a'u methiant i symud ymlaen dros gyfnod o 3 blynedd. Cafodd y cynnig i gynnal yr etholiad hon ei basio gan fwyafrif llethol gyda 438 o blaid ac 20 yn erbyn. Bu i'r SNP ymatal eu pleidlais, ond fe bleidleisiodd ASau Plaid Cymru yn erbyn y cynnig, gan ddweud mai cynnal refferendwm y bobl ar adael yr Undeb Ewropeaidd ddylai ddod yn gyntaf.

## Cymru 
Ar 7 Tachwedd 2019 cyhoeddwyd fod cynghrair rhwng tair plaid, sy'n gwrthwynebu unrhyw fath o Brecsit: Plaid Cymru, y Blaid Werdd a'r Democratiaid Rhyddfrydol. Bydd hyn yn effeithio 11 sedd yng Nghymru. Drwy wledydd Prydain bydd y Democratiaid Rhyddfrydol a'r Blaid Werdd yn cydweithio mewn 49 o seddau. Mae cynsail i'r cynghreirio yma, sef Is-etholiad Brycheiniog a Sir Faesyfed, 2019, lle ildiodd Plaid Cymru eu hymgeisydd er mwyn i'r Democratiaid Rhyddfrydol ennill y sedd. Cafwyd cynghrair cyn hynny hefyd 2016 pan ddaeth Plaid Cymru, yr SNP a'r Blaid Werdd yn Lloegr at ei gilydd.

:Seddi:
:Plaid Cymru: Arfon, Caerffili, Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, Dwyfor Meirionnydd, Llanelli, Pontypridd ac Ynys Môn.
:Y Blaid Werdd - Bro Morgannwg; dyma sedd Alun Cairns
:Y Democratiaid Rhyddfrydol - Brycheiniog a Sir Faesyfed, Caerdydd a Maldwyn

## Trefniadau
Gosodwyd isafswm oedran yr etholwyr yn 18, fel sy'n arferol mewn Etholiadau Cyffredinol, yn hytrach na 16 fel sy'n digwydd yn etholiadau Senedd yr Alban a rhai gwledydd eraill.

Bydd pob etholaeth seneddol yn y Deyrnas Gyfunol yn ethol un Aelod Seneddol (AS) i Dŷ’r Cyffredin gan ddefnyddio’r system bleidleisio 'y cyntaf heibio'r postyn'. Ceir 650 etholaeth ac mae 40 o'r rheiny yng Nghymru, 59 yn yr Alban a 18 yng Ngogledd Iwerddon. Roedd bwriad i leihau nifer yr etholaethau i 600 (a 29 o'r rheiny yng Nghymru) yn etholiad 2020, ond nid oedd y trefniadau i wneud hynny wedi eu cwbwlhau. Yn ôl arfer cyfansoddiadol, bydd yr arweinydd plaid neu glymblaid sy'n hawlio mwyafrif o aelodau etholedig yn cael gwahoddiad gan Frenhines Lloegr i ddod yn Brif Weinidog.

Y diwrnod cau ar gyfer yr ymgeiswyr oedd 14 Tachwedd 2019.

## Y polau piniwn cyn yr etholiad
bawd|800px|centre|Graff o'r polau piniwn a gynhaliwyd cyn yr etholiad.

## Gweler hefyd
*Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016
*Ôl-Brexit a'r cynlluniau i adael yr Undeb Ewropeaidd

## Cyfeiriadau
## Troednodiadau
Categori:2019 yng Nghymru
Categori:2019 yn y Deyrnas Unedig
Deyrnas Unedig 2019
2019
Fflaplys glan llyn

{{Blwch tacson
| enw = {}*Odontoschisma elongatum*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Jungermanniales
| familia = Cephaloziaceae
| genus = Odontoschisma
| species = *O. elongatum*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Fflaplys glan llyn** (enw gwyddonol: *Odontoschisma elongatum*; enw Saesneg: *brown flapwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod mewn un lle yn Eryri, Gwynedd, yn Iwerddon ac yn yr Alban.

## Disgrifiad
Mae'n dywyll iawn, bron yn ddu, sy'n tyfu ar lannau llynnoedd, fel arfer yn rhannu ei chynefin gydag algâu ffilamentous, a gellir ei hadnabod yn eithaf rhwydd.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Jungermanniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng Nghymru
Elain Price

Darlithydd ac awdur yw Dr **Elain Price.**

## Gyrfa 
Ar ôl derbyn BA mewn astudiaethau ffilm a theledu ym Mhrifysgol Aberystwyth aeth ymlaen i astudio ar gyfer MPhil mewn hanes darlledu. Yn 2002 ymunodd â Screen Cymru Wales fel Rheolwr Addysg, lle bu’n gyfrifol am drefnu *Ffresh*, Gŵyl Cyfryngau Myfyrwyr Cymru rhwng 2003 a 2005. Gweithiodd hefyd i gwmni meddalwedd B-DAG (a ailenwyd yn Awen yn 2006), fel rheolwr marchnata a gwerthu rhwng 2005 a 2006. Yn 2006 dychwelodd i'r byd astudio er mwyn cwblhau PhD ar hanes blynyddoedd ffurfiannol S4C, astudiaeth a gwblhawyd yn 2010 gyda chyllid gan y Ganolfan Addysg Uwch Cymraeg. Yn 2011 ymunodd ag Academi Hywel Teifi fel darlithydd cyfryngau. Ei phrif feysydd ymchwil yw darlledu yng Nghymru - yn benodol cynnydd a hanes S4C a'r sector teledu annibynnol, datblygu rhaglenni teledu plant.

Yn 2016 cyhoddodd *Nid Sianel Gyffredin Mohoni!* sef cyfrol am hanes sefydlu S4C.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Delyth Jenkins

bawd|*Glan Meddwdod Mwyn* gan Delyth Jenkins. O'r albwm *Ar Y Ffin* (1998)

Telynores ac awdur o Groesoswallt yw **Delyth Jenkins** (ganwyd **Delyth Evans**). Mae wedi bod yn diddanu cynulleidfaoedd yng Nghymru a thu hwnt ers bron i chwarter canrif. Dechreuodd ar ei gyrfa gerddorol pan yn aelod o'r grwp gwerin Cromlech ac yna ffurfiodd y triawd offerynnol llwyddiannus Aberjaber.

## Gyrfa 
Dechreuodd ddysgu Cymraeg, iaith ei theulu. Ac yn ei hugeiniau cynnar y deffrowyd ei diddordeb mewn cerddoriaeth draddodiadol Gymraeg, a dechreuodd ddysgu'r delyn. Yn methu â dod o hyd i athrawes a oedd yn arbenigo mewn cerddoriaeth draddodiadol, dysgodd trwy wrando ar eraill a thrwy arbrofi. O ganlyniad mae hi wedi datblygu arddull chwarae sy'n debyg iawn iddi hi ei hun.

Yn fuan ar ôl ymgymryd â'r delyn daeth Delyth yn aelod o'r grŵp Cromlech o Abertawe a oedd, o dan arweinyddiaeth Tommy Jenkins, yn un o'r grwpiau arloesol yn adfywiad cerddoriaeth werin Cymru. Ac yna, gyda Peter Stacey a Stevie Wishart, aeth ymlaen i ffurfio'r triawd offerynnol clodfawr Aberjaber.

Erbyn hyn, Mae hi’n hanner y ddeuawd DnA gyda ei merch Angharad Jenkins.

Fel unawdydd ac fel aelod o grwpiau amrywiol, mae Delyth wedi teithio ledled y wlad, mewn llawer o wledydd Ewropeaidd, ac yn America. Mae hi wedi ysgrifennu llyfr, sef ‘'That Would Be Telyn', wedi cyhoeddi gan Y Lolfa, sydd yn disgrifio taith cerdded ar Llwbr Arfordir Sir Benfro|lwbr Arfordir Sir Benfro]]. Mae ganddi hefyd dri albwm sy’n cyfuno ei chariad tuag at gerddoriaeth draddodiadol a’i chyfansoddiadau modern. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* Gwefan Delyth Jenkins
* GwefanDnA

Categori:Telynorion o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Woodmancote

Gallai **Woodmancote** gyfeirio at:

## Lleoedd yn Lloegr
### Gorllewin Sussex
* Woodmancote, pentref ger Westbourne
* Woodmancote, pentref a phlwyf sifil ger Horsham

### Swydd Gaerloyw
* Woodmancote, pentref ger Cirencester
* Woodmancote, pentref ger Dursley
* Woodmancote, pentref a phlwyf sifil ger Tewkesbury

### Swydd Gaerwrangon
* Woodmancote, pentref ger Pershore

## Gweler hefyd
* Woodmancott, pentref yn Hampshire
Rhestr o warchodfeydd natur genedlaethol yr Alban

bawd|260px|Caerlaverock
bawd|260px|Rhaeadrau Clud
bawd|260px|Creag Meagaidh
bawd|260px|Eas Ploda
bawd|260px|Stafa
* Abernethy
* Beinn Eighe ac ynysoedd Loch Maree
* Ben Lawers
* Ben Wyvis
* Caerlaverock
* Cairnsmore of Fleet
* Coed derw Ariundle
* Coed Glasdrum
* Coetir Dyffryn Clud Yn cynnwys Creigiau Cartland a Dyffryn Cleghorn, Chatelherault, Rhaeadrau Clud, Dyfnant Nethan Isaf a Choedwig Mauldslie.
* Corrie Fee
* Cors Blawhorn
* Cors Flanders
* Cors Insh
* Craigellachie
* Craig Knockan
* Creag Meagaidh
* Dyfnant Corrieshalloch
* Eilean Mhàigh
* Forsinard Flows
* Forvie
* Fforest mawr y Trossachs
* Gleann Afraig
* Glen Nant
* Glen Roy
* Glen Tannar
* Glencoe
* Glenmore
* Hermaness
* Invereshie ac Inshriach
* Loch Fleet
* Loch Leven
* Loch Lomond
* Moine Mhor
* Muir of Dunnet
* Noss
* Penrhyn Sant Abb
* Rum
* Sant Cyrus
* Stad Lodge Mar
* Stafa
* Taynish
* Tentsmuir
* Ynys Sant Kilda

## Dolen allanol
* Gwefan y gwarchodfeydd

Categori:Gwarchodfeydd natur yn yr Alban
Categori:Yr Alban
Fiona Collins

Awdur a storïwr yw **Fiona Collins** (geni 14 Ebrill 1953).

## Cefndir
Cafodd ei geni yn Swydd Hampshire, roedd ei mam yn Gymraes ond ddim yn medru'r iaith. Am gyfnod bu'n byw yn Sir Fôn cyn symud i Lundain. Symudodd yn ôl fyw yng Nghymru yn 2001 gan ymgartrefu yng Ngharrog a'i hail iaith yw Cymraeg.

Enillodd gradd BEd Dosbarth Cyntaf mewn Addysg gyda Drama o Brifysgol Llundain ym 1980; MA Iaith, Y Celfyddydau ac Addysg o Brifysgol Sussex ym 1990 a PhD am ei thraethawd am Adrodd Straeon mewn Addysg o Brifysgol Surrey ym 1999. Enillydd Tlws Dysgwr y Flwyddyn yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru 2019.

## Gyrfa
Mae hi'n adrodd straeon yn y Gymraeg, ac yn ddwyieithog i ddysgwyr Cymraeg. Mae hi hefyd yn siarad Ffrangeg, Eidaleg a Rwsieg. Mae hi wedi gweithio fel storïwr preswyl therapiwtig yn Ysbyty Gwynedd, Bangor ac Ysbyty Maelor, Wrecsam.

## Llyfryddiaeth
Mae ei chyhoeddiadau yn cynnwys:

* *Folk Tales for Bold Girls* (2019) 
* *North Wales Folk Tales for Children* (2016)
* *The Legend of Pryderi* (2013)
* *Memories of Pontcysyllte* (2007)

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion Saesneg
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Beàrnaraigh Beag

Mae **Beàrnaraigh Beag** (Saesneg:Little Bernera) yn ynys ger Leòdhas, un o’r Ynysoedd Allanol Heledd. Mae’n gorwedd rhwng Gogledd Loch Roag a Dwyrain Loch Roag, i’r gogledd o Bearnaraigh Mòr. Maint yr ynys yw 138 hectar, gyda uchder o 42 medr.

Roedd pobl ar yr ynys hyd at yr 1840au, a roedd y tai ar lan ddeheuol yr ynys. Agorwyd ysgol ar yr ynys ym 1831 gyda 40 o ddysgyblion. Cliriwyd mwyafrif y trigolion ym 1832 a 1833, a chaewyd yr ysgol. Defnyddir fynwent yr ynys hyd at ddechrau’r 20g. Mae tir yr ynys yn frwythlon, ac mae hawliau pori’n perchen i bentrefi  Breaclete a Hacklete.

bawd|dim|Beàrnaraigh Beag (ar y chwith)

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysoedd Allanol Heledd
Teyrnas Iwerddon

de|180px|bawd|Baner Croes sawtyr San Padrig, wedi 1783
Teyrnas oedd **Teyrnas Iwerddon** (Gwyddeleg Clasurol: *Ríoghacht Éireann*; Gwyddeleg Modern: *Ríocht Éireann*; ) a fu'n ddibynnol ar Deyrnas Lloegr o 1542 i 1707 ac ar Brydain Fawr o 1707 i 1800. Daeth holl ynys Iwerddon dan reolaeth Coron Loegr yn sgil concwest y Tuduriaid yn y 1530au a datganwyd Harri VIII, brenin Lloegr yn frenin Iwerddon yn 1542 a hynny mewn undeb personol. Gweinyddid y deyrnas drwy raglaw a gafodd ei benodi gan y frenhiniaeth i lywodraethu yng Nghastell Dulyn. Roedd gan Deyrnas Iwerddon senedd, pendefigaeth, cyfraith, ac eglwys ar wahân, ond cychwynnwyd ar gyfnod hir o Seisnigeiddio ac Anglicaneiddio gan yr Oruchafiaeth Brotestannaidd a'r Eingl-Wyddelod. Yn sgil Deddfau Uno 1800, diddymwyd Teyrnas Iwerddon a'i senedd, a sefydlwyd Teyrnas Unedig Prydain Fawr ac Iwerddon ar 1 Ionawr 1801.

Categori:16eg ganrif yn Iwerddon
Categori:17eg ganrif yn Iwerddon
Categori:18fed ganrif yn Iwerddon
Categori:Cyn-wladwriaethau
Iwerddon
Laura Sheldon

Awdur o Abertawe` yw **Laura Sheldon**.

Ganwyd a magwyd Laura yn Abertawe. Aeth yn athro ysgol gynradd yn 2000 ac mae'n hoffi dysgu disgyblion trwy adrodd storiâu.

Daeth ei lyfr ''Shed Mr Mahli ac ysbryd o'r enw Dylan'' yn ail yng Ngwobr Llyfr Plant Firefly 2014 ac fe'i gyhoeddwyd ym mis Medi 2014. Mae Laura hefyd yn cyflwyno gweithdai ysgrifennu creadigol.

## Cyhoeddiadau 
Mae Laura wedi cyhoeddi nifer o lyfrau i blant gan gynnwys;

* ''Shed Mr Mahli ac ysbryd o'r enw Dylan* (2014)
* *Cyfres Anturiaethau Cil y Drws: Jo a Môr-Ladron y Drws Antur* (2018)
* *Cyfres Anturiaethau Cil y Drws: Sophie a'r Drws Tylwyth Teg* (2018)
* *Bananabeeyumio'' (2018)

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
Lisa Sheppard

Darlithydd ac awdur yw **Lisa Sheppard**.

Ymunodd â Phrifysgol Caerdydd yn 2007 er mwyn astudio BA yn y Gymraeg a Llenyddiaeth Saesneg. Ar ôl derbyn gradd anrhydedd dosbarth cyntaf yn 2010, arhosodd yng Nghaerdydd i gwblhau ymchwil MPhil a oedd yn archwilio’r posibilrwydd o ddefnyddio drama lwyfan fel cyfrwng celfyddydol dwyieithog yn y Gymru gyfoes.

Erbyn hyn mae Lisa yn Ddarlithydd yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd. Mae ei gwaith yn canolbwyntio ar ymdriniaeth llenyddiaeth gyfoes â phynciau megis amlddiwylliannedd, cenedligrwydd a rhywedd.

Yn 2017 enillodd Lisa y Gwobr Gwerddon  am yr erthygl orau a gyhoeddwyd yn cylchgrawn Gwerddon.

Yn 2018 cyhoeddwyd y gyfrol ''Y Meddwl a'r Dychymyg Cymreig: Gymru 'Ddu' a'r Ddalen 'Wen'''.

## Cyfeiriadau 
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Teleri Bevan

Darlledwraig a chynhyrchydd radio-a-theledu o Gymraes oedd **Teleri Bevan** (11 Ebrill 1931 – 18 Tachwedd 2020). Hi oedd golygydd cyntaf BBC Radio Wales.

## Bywyd cynnar ac addysg
Magwyd Gwenfair Teleri Philips ar fferm ger Aberystwyth ac aeth i astudio ym Mhrifysgol Cymru Bangor. Ei rhieni oedd Dr Richard Phillips, Llangwyryfon ac Eiddwen.

## Gyrfa
Treuliodd bedwar degawd gyda'r BBC gan weithio fel cyfwelydd, cynhyrchydd, golygydd a rheolwr. Yn y 1960au bu'n gyfrifol am gynhyrchu rhaglenni teledu Cymraeg fel *Telewele* a *Gwraig Y Ty*.

Bu'n gynhyrchydd gyda BBC Radio 4 cyn cychwyn fel golygydd cyntaf Radio Wales ac roedd yn gyfrifol am lansio'r sianel yn 1978.

Hi oedd yr unigolyn olaf o'r cyfryngau i gyfweld Indira Ghandi cyn ei llofruddiaeth chwe mis yn ddiweddarach.

Ymddeolodd fel Pennaeth Rhaglenni BBC Cymru yn 1991. Cyhoeddwyd ei hunangofiant *Years on Air: Living with the BBC* yn 2004.

Ysgrifennodd sawl llyfr am hanes merched Cymreig - *The Ladies of Blaenwern* a hanes Esme Kirby, sylfaenydd Cymdeithas Parc Cenedlaethol Eryri - *Esme - Guardian of Snowdonia*.

## Marwolaeth
Bu farw yn 89 oed. Wrth dalu teyrnged iddi dywedodd Rhodri Talfan Davies, Cyfarwyddwr BBC Cymru, ei bod yn "arloeswr yn natblygiad darlledu yng Nghymru" ac yn "ffigwr unigryw". Dywedodd hefyd "Dylem gofio hefyd i Teleri dorri tir newydd i fenywod ym maes darlledu. Bu iddi gefnogi a hyrwyddo rôl menywod ar draws y cyfryngau - a hynny ar draul bersonol eithriadol - a gwnaeth fwy nag unrhyw un i ddechrau dadwneud degawdau o siofiniaeth yn y diwydiant.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Darlledwyr o Gymru
Categori:Pobl o Aberystwyth
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Bangor

Categori:Prosiect WiciLlên
Another Place

Mae ***Another Place*** yn waith celf sydd ar Draeth Crosby, Glannau Merswy a greuwyd gan Syr Antony Gormley. Mae 100 o ffigurau haearn bwrw yn wynebu’r môr, y ffigurau’n seiliedig ar gorff Syr Antony. Mae’r ffigurau wedi denu twristiaid i’r traeth ar ôl iddynt gyrraedd y traeth yn 2005, a phenderfynwyd i’w cadw ar y traeth yn barhaol ar 7 Mawrth 2007. Mae pob un ohonynt yn 1.89 medr o daldra, ac yn pwyso 650 cilogram. Maent yn estyn dros 2 milltir o’r traeth, ac yn ymddangos a diflannu gyda llif y llanw. Crëwyd i ffigurau yn Ffowndri Hargreaves, Halifax a Ffowndri Jesse a Joseph Siddons, West Bromwich..

bawd|dim|260px

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Sefton
Categori:Cerfluniau
Daniel Mullins

Roedd **Daniel Joseph Mullins** (10 Gorffennaf 1929 - 1 Tachwedd 2019) yn Esgob Menevia ers 1987 o hyd 2001.

Fe'i ganwyd yn Kilfinane, Swydd Limerick, Iwerddon. Cafodd ei addysg yng Ngholeg Llanfair, Aberystwyth (lle Dechreuodd ddysgu Cymraeg), ac ym Mhrifysgol Caerdydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Catholig
Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Marwolaethau 2019
Un clip papur coch

de|bawd| Y clip papur yr oedd Kyle MacDonald yn ei cyfnewid am dŷ
Gwefan yw **un clip papur coch** a grëwyd gan y blogiwr o Ganada, Kyle MacDonald, a gyfnewidiodd un clip papur coch i nifer o wrthrychau, ac yn y diwedd i dŷ, a hynny mewn cyfres o bedwar ar ddeg o gyfnewidiadau ar-lein dros gyfnod o flwyddyn. Cafodd MacDonald ei ysbrydoli gan y gêm o'i plentyndod *Bigger, Better*. Derbyniodd ei safle gryn dipyn o sylw am dracio'r cyfnewidiadau. "Mae llawer o bobl wedi bod yn gofyn sut rydw i wedi cynhyrfu cymaint o gyhoeddusrwydd o amgylch y prosiect, a fy ateb syml yw: 'Does gen i ddim syniad', meddai wrth y BBC. 

## Llinell amser y cyfnewidiadau 
de|bawd| Tŷ Kyle MacDonald
de|bawd|Gosodwyd y cerflun hwn o glip papur coch yn 2007 yn Bell Park yn Kipling fel cofeb i'r gyfres o gyfnewidiadau a wnaed gan MacDonald. Ar y pryd, hwn oedd y clip papur mwyaf yn y byd.
Gwnaeth MacDonald ei gyfnewidiad gyntaf, clip papur coch ar gyfer beiro siâp pysgod, ar 14 Orffennaf 14 2005. Cyrhaeddodd ei nod o barhau i gyfnewid pethau hyd at dŷ gyda'r pedwerydd cyfnewidiad ar ddeg, gan cyfnewid rôl mewn ffilm ar gyfer dŷ. Dyma'r rhestr o'r holl drafodion a wnaeth MacDonald: 

# Ar 14 Gorffennaf 2005 aeth i Vancouver a chyfnewidiodd y clip papur am beiro siâp bysgodyn. 
# Yna cyfnewidiodd y pen yr un diwrnod ar gyfer dwrn drws wedi'i gerflunio â llaw o Seattle, Washington. 
# Ar 25 Gorffennaf 2005, teithiodd i Amherst, Massachusetts, gyda ffrind i gyfnewid y dwrn drws ar gyfer stôf gluniadwy Coleman (gyda thanwydd). 
# Ar 24 Fedi 2005, aeth i Galifornia, a chyfnewid y stôf ar gyfer generadur Honda. 
# Ar 16 Tachwedd 2005, teithiodd i Maspeth, Queens a chyfnewid y generadur ar gyfer “parti gwib”: ceg wag, IOU ar gyfer llenwi’r ceg gyda chwrw o'i ddewis, ac arwydd neon Budweiser. Hwn oedd ei ail ymgais i wneud y cyfnewidiad; y tro gyntaf cafodd ei generedaur ei atafaelu dros dro gan Adran Dân Dinas Efrog Newydd . 
# Ar 8 Rhagfyr 2005, fe gyfnewidiodd y "parti gwib" i'r digrifwr a phersonoliaeth radio o Québec Michel Barrette, ar gyfer cerbyd eira Ski-Doo.
# O fewn wythnos i hynny, fe gyfnewidodd y cerbyd eira ar gyfer taith i ddau berson i Yahk, British Columbia, a drefnwyd ar gyfer mis Chwefror 2006. 
# Ar neu o gwmpas 7 Ionawr 2006, fe cyfnewidiodd yr ail le ar daith Yahk am 'box truck'.
# Ar neu o gwmpas 22 Chwefror 2006, fe gyfnewidiodd y 'box truck' ar gyfer contract recordio gyda Metalworks yn Mississauga, Ontario.
# Ar neu o gwmpas 11 Ebrill 2006, fe gyfnewidiodd y gontract i Jody Gnant am flwyddyn o rent yn Phoenix, Arizona.
# Ar neu o gwmpas 26 Ebrill 2006, fe gyfnewidiodd rent y flwyddyn yn Phoenix am un prynhawn gydag Alice Cooper.
# Ar neu o gwmpas 26 Mai 2006, fe gyfnewidiodd y prynhawn gyda Cooper ar gyfer glôb eira modur KISS .
# Ar neu o gwmpas 2 Mehefin 2006, fe gyfnewididd y glôb eira i Corbin Bernsen am rôl yn y ffilm *Donna on Demand*.
# Ar neu o gwmpas 5 Gorffennaf 2006, fe gyfnewidiodd y rôl yn y ffilm ar gyfer ffermdy dwy stori yn Kipling, Saskatchewan.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwefannau
David Evans (Dewi Dawel)

Roedd **David Evans (Dewi Dawel)** (16 Medi, 1814 -27 Awst, 1871) yn deiliwr, tafarnwr, bardd a chasglwr trethi Cymreig.

## Cefndir 
Ganwyd Dewi Dawel yn y Gefnffordd, Penygarn, plwyf Llanfynydd, Sir Gaerfyrddin yn blentyn i Thomas Evans, oedd yn deiliwr wrth ei alwedigaeth. Bu farw ei dad trwy foddi yn Afon Cothi.

## Gyrfa 
Dilynodd yn ôl traed ei dad, gan ddechrau gweithio fel teiliwr yn gweithio o ddrws i ddrws. Wedi cael llwyddiant yn y fenter, agorodd weithdy teilwra, siop a thŷ tafarn, y Cwm Du Inn. Yn ogystal â'i fusnesau bu hefyd yn gweithio fel casglwr trethi ac fel clerc i bwyllgor yr ysgolion lleol.

## Gyrfa lenyddol 
Meistrolodd reolau cerdd dafod gan fabwysiadu'r enw barddol "Dewi Dawel" a bu'n cystadlu ac yn beirniadu mewn eisteddfodau a chyrddau llenyddol yn yr ardal. Bu hefyd yn cystadlu ar ysgrifennu traethodau. Enillodd yn eisteddfod Llandeilo gyda thraethawd'' "Dyletswyddau rhieni i roi addysg dda i'w merched",'' syniad oedd braidd yn ddieithr yn y cyfnod hwnnw. Argraffwyd y traethawd yn ddiweddarach.

Roedd Dewi Dawel yn aelod o enwad yr Undodiaid, a byddai'n cerdded y 9 milltir o'i dŷ  i'r capel undodaidd agosaf ger Llandeilo. Byddai'n cyfrannu'n aml i golofn farddonol cylchgrawn ei enwad *Yr Ymofynydd*. Un o'i gerddi mwyaf nodedig i'w chyhoeddi yn y cylchgrawn oedd *Addysgiaeth yng Nghymru*, sef ei ymateb i Frad y Llyfrau Gleision. Roedd yr un mor siomedig ag eraill yng Nghymru am gynnwys yr adroddiad. Fe'i siomwyd hefyd gan ymateb y mwyafrif i'r adroddiad. Roedd yn ymwybodol bod diffygion yn narpariaeth addysg yng Nghymru ac yn credu bod y cyfle i gael trafodaeth am addysg wedi ei golli trwy droi'r ymateb yn un Capel yn erbyn Eglwys.

Dyma'r gerdd:

Delwedd:Addysgiaeth yng Nghymru.jpg

Yn ogystal â bod yn fardd roedd Dewi Dawel yn gerddor hefyd. Canai nifer o offerynnau a fu'n sarsiant bandfeistr ar seindorf bres fach oedd yn gysylltiedig â chatrawd wirfoddolwyr y cylch. Dewi a'i feibion oedd bron y cyfan o aelodau'r band.

## Teulu 
Priododd Mary Davies, Maes yr Haidd, Llanfynydd ym 1837 a bu iddynt ddeg o blant. Bu dau o'i feibion yn ysgolfeistri Thomas Morgan Evans (1838-92) yng Nghwmdu a Dafydd Evans (1842-93) yn Nhalyllychau. Mab arall iddo oedd y bardd Gwilym Caradog, William Caradog Evans (1848-78).

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref, Tafarn Cwm-du yn 77 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent y Plwyf, Llanfynydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1871
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Prosiect WiciLlên
Jonathan Reynolds (Nathan Dyfed)

Roedd **Jonathan Owain Reynolds (Nathan Dyfed)** (28 Ebrill 1814 – 17 Gorffennaf 1891) yn saer troliau, yn fardd ac yn eisteddfodwr.

## Cefndir 
Ganwyd Nathan Dyfed yn Nhyddyn Rhyd Wen, ym mhlwyf Llanwinio, Sir Gaerfyrddin, yn fab i Dafydd a Mary Reynolds. Cafodd ychydig fisoedd o addysg mewn ysgolion lleol a gynhaliwyd gan bobl heb fawr o fanteision addysg eu hunain.

## Gyrfa 
Dysgodd crefft y saer troliau gan ei dad, a dyna fu ei waith hyd ddiwedd ei oes. Ym 1833 symudodd i Ferthyr Tudful i weithio ei grefft.

## Gyrfa Lenyddol 
Mae sôn ei fod yn fardd o'i ieuenctid yn cyfansoddi cerddi ac emynau syml pan nad oedd dim mwy nag wyth mlwydd oed. Enillodd ei wobr eisteddfodol gyntaf yn Eisteddfod Llanboidy ym 1834, cafodd llwyddiannau eisteddfodol niferus wedi hynny. Fe'i hurddwyd yn aelod o Orsedd Beirdd Ynys Prydain gan Taliesin ab Iolo ac fe'i hurddwyd yn "Bencerdd y De" gan Gwilym Cowlyd yn Arwest Glan Geirionydd. Roedd yn ffigwr amlwg yn eisteddfodau a chyfarfodydd llenyddol ei oes fel cystadleuydd ac fel beirniad. Bu hefyd yn un o arholwyr ymgeiswyr am urddau'r orsedd.

Bu'n olygydd colofn Gymraeg y Merthyr Express am sawl flwyddyn a fu'n cyfrannydd cyson i'r wasg Cymraeg. Cyfieithodd *MacBeth* a *King Lear* Shakespeare i'r Gymraeg  a fu'n darllenydd proflenni a golygydd gweithiau Taliesin ab Iolo a Gwallter Mechain ar gyfer y wasg.

## Teulu 
Priododd Martha Reynolds née Reynolds (dim perthynas) ym 1842, a bu iddynt naw o blant. Un o'u meibion oedd Llywarch Owain Reynolds.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Cyfieithwyr o Gymru

Categori:Prosiect WiciLlên
James Evan (Carneinion)

Roedd **James Evan (Carneinion)** (28 Mehefin 1814 – 5 Mehefin 1842) yn bregethwr ac awdur o Gymru.

Fe'i ganwyd yn Nhreaser-fach ym mhlwyf Breudeth, Sir Benfro yn blentyn i John Evans a Martha ei wraig. Dechreuodd colli ei olwg pan oedd yn 8 mlwydd oed ac roedd yn gwbl ddall erbyn ei fod yn 14 mlwydd oed. Er ei anabledd roedd yn fedrus mewn nifer o ieithoedd, yn bregethwr lleyg gyda'r Annibynwyr ac yn awdur traethodau. Cyhoeddwyd llyfr o'i eiddo gan Rees a Thomas, Llanelli ym 1839 gyda'r teitl *Y Cristion dyddorgar: neu, Lawlyfr i broffeswyr crefydd, yn dadblygu gwir ansoddau, gweithrediadol agweddau, pwysfawredd arbennig, a rheidrwydd anhebgorol yr ysbryd cristaidd hynny o ddwysofal a mawr deimlad mewn achosion crefyddol*. Enillodd ei draethawd am Elusengarwch yng Nghyfarfod llenyddol Cymreigyddion Castletown, Tredegar, fe'i cyhoeddwyd yn yr Iforydd 8 Mehefin 1842, ychydig ddyddiau wedi ei farwolaeth.  Mae hanes taith a gymerodd gyda Thomas Nicholas o Drefgarn i Lerpwl ym 1838 yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Bu farw o'r diciâu yn 27 mlwydd oed a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Breudeth.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1842
Categori:Pregethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg

Categori:Prosiect WiciLlên
Brixton, Dyfnaint

:''Am yr ardal faestrefol o'r un enw yn Llundain, gweler Brixton.''

Pentref a phlwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Brixton**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan South Hams. Saif tua 6 milltir (9.7&nbsp;km) o Aberplym ar yr A379 o Aberplym i Kingsbridge.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,715.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal South Hams
Categori:Pentrefi Dyfnaint
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
West Midlands Trains

bawd|260px
Mae **West Midlands Trains (WMT)**, sy'n gweithredu o dan yr enwau masnach **West Midlands Railway (WMR)** (ar gyfer gwasanaethau yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr yn unig) a **London Northwestern Railway (LNWR)** (ar gyfer gwasanaethau sy'n rhedeg y tu allan i'r rhanbarth ar unrhyw adeg), yn gwmni gweithredu trenau yn y Deyrnas Unedig sy'n gweithredu trenau teithwyr ar fasnachfraint Gorllewin Canolbarth Lloegr rhwng Llundain a gorsafoedd yng Nghanolbarth Lloegr. Mae'n eiddo i gonsortiwm o dri chwmni: Abellio, JR East a Mitsui.

Categori:Egin cludiant
Categori:Cludiant rheilffordd
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Gymnasteg Cymru

Sefydlwyd **Gymnasteg Cymru** yn 1902 o dan yr enw Welsh Amateur Gymnastics Association - **Cymdeithas Gymnasteg Amatur Cymru** (WAGA). Dyma gorff llywodraethu cenedlaethol gymnasteg yng Nghymru. O ran enw wreiddiol, WAGA oedd gofalu am gymnasteg artistig dynion a merched.

## Hanes
Ers diwedd y 1990au, mae aerobeg, trampolinio, tymblio ac ysgolion Cymru wedi dod dan faner Gymnasteg Cymru. Gelwir WAGA bellach yn "Gymnasteg Cymru" neu "Welsh Gymnastics". Yn 2014 roedd gan y corff 13,000 o aelodau a gododd i 22,000 o aelodau yn 2016. Ei nod yw, "Mae Gymnasteg Cymru yn anelu at greu cymunedau gwych a phencampwyr. Fel corff rheoli, ‘rydym yn arwain, datblygu, cefnogi, ac yn gweithredu fel gwarchodwr y gamp yng Nghymru."

Mae gan Gymnasteg Cymru gyfrifoldeb cyffredinol am weinyddu pob un o'r wyth disgyblaeth gymnasteg yng Nghymru - gymnasteg artistig a rhythmig menywod, gymnasteg gyffredinol, acrobateg chwaraeon, aerobeg chwaraeon, trampolinio a chwympo ("tumbling") - trwy ei bedair ardal ddaearyddol (gogledd, de, dwyrain a gorllewin ), sy'n gyfrifol am eu cystadleuaeth ardal eu hunain a sesiynau hyfforddi sgwad.

## Tîm Cenedlaethol
Gymnasteg Cymru sy'n gyfrifol am weindyddiaeth tîm cenedlaethol gymnasteg Cymru sy'n cystadlu yn Gemau'r Gymanwlad (ond nid yn Gemau Olympaidd.

## Pencadlys
Lleolwyd pencadlys y corff yng Nghlwb Ieuenctid Canolog Caerdydd, East Moors, Caerdydd ond symudwyd hi i Ganolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru, Gerddi Sophia, Caerdydd yn 2010.

## Cydweithio
Yn ogystal â chyfrifoldeb dros y tîm cenedlaethol a threfniadaeth a chystadlaethau fewnol mae Gymnasteg Cymru hefyd yn un o brif gefnogwyr a noddwyr Gemau Cymru, sef pencampwriaeth chwaraeon athletau a gymnasteg a rhai campau tîm eraill a drefnir gan Urdd Gobaith Cymru.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol Gymasteg Cymru
* 

Categori:Gymnasteg
Categori:Cyrff rheoli chwaraeon Cymru
Categori:Sefydliadau 1902
Côt ddyffl

bawd|320px|Swyddog yn y Llynges Frenhinol sy'n gwisgo côt ddyffl (1942)

Côt a wneir o frethyn bras a thrwm a chanddo geden drwchus yw **côt ddyffl**. Fel rheol côt dri chwarter hyd o doriad siâp bocs ydyw sydd yn ffitio'n llac, a chanddi bocedi clwt, iau sgwâr dros yr ysgwyddau, a bachau a wneir o bren neu gorn a dolenni cywarch i gau'r gôt. Dyma'r unig gôt uchaf draddodiadol a chanddi gwfl.

## Cyfeiriadau 
Dyffl
Gorsaf reilffordd Shifnal

Mae **gorsaf reilffordd Shifnal** (Saesneg: *Shifnal railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Shifnal, Swydd Amwythig, Lloegr. Rheolir yr orsaf gan West Midlands Trains.

Shifnal
Shifnal
Gorsaf reilffordd Codsall

Mae **gorsaf reilffordd Codsall** (Saesneg: *Codsall railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Codsall, Swydd Stafford, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Rheolir yr orsaf gan West Midlands Trains.

Codsall
Codsall
Gorsaf reilffordd Bilbrook

Mae **gorsaf reilffordd Bilbrook** (Saesneg: *Bilbrook railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Bilbrook, Swydd Stafford, Lloegr. Rheolir yr orsaf gan West Midlands Trains.

Bilbrook
Bilbrook
Gorsaf reilffordd Tipton

Mae **gorsaf reilffordd Tipton** (Saesneg: *Tipton railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Tipton, Gorllewin Canolbarth Lloegr, Lloegr. Rheolir yr orsaf gan West Midlands Railway.

Tipton
Tipton
Charlotte o Mecklenburg-Strelitz

Roedd **Charlotte o Mecklenburg-Strelitz** (Sophia Charlotte; 19 Mai 1744 – 17 Tachwedd 1818) yn frenhines Prydain Fawr ers 1761 o hyd ei farwolaeth, fel gwraig Siôr III, brenin y Deyrnas Unedig.

Cafodd Charlotte ei eni ym Mirow, yr Almaen, yn ferch i'r Dug Mecklenburg, Carl Ludwig Friedrich, Tywysog Mirow, a'i wraig. Elisabeth Albertine o Saxe-Hildburghausen.

Priododd Siôr III ar 8 Medi 1761 yng Nghapel Frenhinol, Palas Sant Iago, Llundain.

Categori:Brenhinoedd a breninesau cydweddog Prydeinig
Categori:Genedigaethau 1744
Categori:Marwolaethau 1818
Categori:Hanoferiaid
Jean Piqué

Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol o Ffrainc oedd **Jean Piqué** (14 Hydref 1935 &ndash; 7 Tachwedd 2019).

Fe'i ganwyd yn Artix, Basses-Pyrénées. Chwaraeodd dros Ffrainc mewn 18 gêm, yn gynnwys y Pencampwriaeth y Pum Gwlad 1961 a 1962.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2019
Dueglys Prydeinig

{{Blwch tacson
| enw = {}*Plagiochila britannica*

| delwedd2 ={{#invoke:Wikidata|getValue|P51|{}}}
| status             = LC
| status_system      = IUCN3.1
| statws = {{infobox
| label1 = Statws IUCN
| data1  = {{#invoke:Wikidata|getValue|P141|{}}}
}}

| map_dosbarthiad = {{#invoke:Wikidata|getValue|P181|{}}}
| maint_map_dosbarthiad =  280px
| neges_map_dosbarthiad = Dosbarthiad y rhywogaeth
| regnum = Plantae
| divisio = Marchantiophyta
| classis = Jungermanniopsida
| ordo = Jungermanniales
| familia = Plagiochilaceae
| genus = Plagiochila
| species = *P. britannica*
| enw_deuenwol = *{{#invoke:Wikidata|getValue|P225|{}}}*
| awdurdod_deuenwol =
}}

Math o blanhigyn, di-flodau, ac un o lysiau'r afu yw **Dueglys Prydeinig** (enw gwyddonol: *Plagiochila britannica*; enw Saesneg: *British featherwort*). O ran tacson, mae'n perthyn i urdd y Jungermanniales, o fewn y dosbarth Jungermanniopsida.

Mae’r rhywogaeth hon i’w chanfod yng Nghymru.

## Llysiau'r afu
Planhigion anflodeuol bach o'r rhaniad Marchantiophyta yw llysiau'r afu. Defnyddir y term "lysiau'r afu" am un planhigyn, neu lawer. Erbyn 2019 roedd tua 6,000 o rywogaethau wedi cael eu hadnabod gan naturiaethwyr. Fe'u ceir ledled y byd, mewn lleoedd llaith gan amlaf. Mae gan lawer ohonynt goesyn a dail ac maent yn debyg i fwsoglau o ran golwg.

Mae rhai rhywogaethau i'w cael yng Nghymru; gweler y categori yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Jungermanniales
Categori:Llysiau'r afu a geir yng Nghymru