open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Medeia (drama)

Trasiedi gan y dramodydd o hen Roeg, Ewripides (480 CC–406 CC) yw ***Medeia*** (Hen Roeg: Μήδεια, Mēdeia; Saesneg **Medea**). Fe'i llwyfannwyd gyntaf yn 431 CC fel rhan o drioleg o ddramâu, gyda'r ddwy arall heb oroesi. Mae'r ddrama yn canolbwyntio ar weithredoedd Medeia, cyn-dywysoges teyrnas Colchis a gwraig Iason; mae hi'n canfod bygythiad i'w safle yn y byd wrth i Iason ei gadael hi am dywysoges o Corinth ac yn dial arno trwy lofruddio ei wraig newydd, ei dad-yng-nghyfraith a'i ddau fab ei hun, cyn dianc i Athen i ddechrau bywyd newydd.

Mae drama Ewripides wedi cael ei dehongli gan ddramodwyr ar draws y canrifoedd mewn amrywiaeth o ffyrdd, gan gynnig diffiniadau gwleidyddol, seicdreiddiol a ffeministaidd.

## Cyfieithiadau Cymraeg 
Cyfieithodd Annes Gruffydd y ddrama i'r Gymraeg ym 1996 i'w llwyfannu gan Theatr Genedlaethol Ieuenctid Cymru, o dan gyfarwyddyd Menna Price. Galwodd y ddrama yn ***Medea.***

Cyfieithwyd *Medeia* i'r Gymraeg gan y bardd Gwyneth Lewis yn 2016, ac fe'i cyhoeddwyd gan Gyhoeddiadau *Barddas*. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Ystyrir y bardd Gwyneth Lewis yn un o'n prif lenorion; yn ogystal â chyhoeddi tair cyfrol o gerddi yn Gymraeg mae hi hefyd wedi cyhoeddi'n helaeth yn Saesneg ac mae ei chyhoeddiadau yn y ddwy iaith wedi ennill gwobrau. *Medeia* yw'r drydedd ddrama i Gwyneth ei chyfieithu. Eisoes cyhoeddwyd *Clytemnestra* (Sherman Cymru) ac *Y Storm* (Cyhoeddiadau Barddas) yn 2012.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu Groeg yr Henfyd
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Tri Deg Tri (cyfrol)

Nofel gan Euron Griffith yw ***Tri Deg Tri*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Nofel am ddyn cyffredin sydd hefyd yn 'hitman' yw Tri deg Tri. Ond beth yw'r gyfrinach o'i orffennol sy'n bygwth chwalu ei ddyfodol?

Cafodd Euron Griffith ganmoliaeth uchel am ei ddwy nofel gyntaf, *Dyn Pob Un* a *Leni Tiwdor*. Mae'n gyflwynydd, cynhyrchydd ac ymchwilydd ar raglenni teledu a radio. Daw o Fangor yn wreiddiol, ac mae bellach yn byw yng Nghaerdydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Awst yn Anogia

Nofel gan Gareth F. Williams yw ***Awst yn Anogia*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Gwynedd. Man cyhoeddi: Pwllheli, Cymru.

Dyma nofel wedi'i lleoli ar Ynys Creta adeg yr Ail Ryfel Byd, a'r digwyddiadau eithafol a newidiodd bentref Anogia am byth.

Hon yw wythfed nofel Gareth F. Williams i oedolion. Mae wedi ysgrifennu nifer o lyfrau llwyddiannus a phoblogaidd i blant a phobl ifanc (ac wedi ennill Gwobr Tir na n-Og bedair gwaith); mae hefyd yn ddramodydd ac yn sgriptiwr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Nofelau 2014
Categori:Nofelau'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Nofelau Cymraeg yr 21ain ganrif
Categori:Nofelau Cymraeg o Gymru
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Prosiect Wici Môn
Hogyn o'r Felin

Hunangofiant gan yr actor Gareth Lewis yw '''''Hogyn o'r Felin''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Mae Gareth Lewis yn wyneb cyfarwydd - Meic Pierce ar 'Pobol y Cwm'.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Llinach

Nofel dditectif gan Gareth W. Williams yw ***Y Llinach*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Nofel gyfoes am warchod cymuned dan fygythiad o'r tu allan. Dilyniant i'r nofel *Y Teyrn*, yn adrodd mwy o hanes cynhyrfus Arthur Goss, yr Inspector Morse Cymraeg. Mae'r nofel *Yr Eryr* yn cwhlhau'r drioleg.

Daw Gareth W. Williams o'r Rhyl yn wreiddiol; mae bellach yn byw yn Nelson, Caerffili.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Cuddwas

Nofel gyfoes gan Gareth Miles yw ***Cuddwas*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa yn Nhal-y-Bont.

Mae'n nofel gyfoes am Gymro sy'n gweithio i'r Gwasanaethau Cudd ac yn ymdreiddio i fudiadau gwleidyddol yng Ngwlad y Basg ac yng Nghymru.

## Adolygiad gan Llinos Griffin ar wefan Gwales
''Aiff y nofel hon â’r darllenydd y tu ôl i waliau byd y cuddwas Elwyn Lloyd-Williams wrth iddo geisio mynd at wraidd erchylltra gangsters y Costa del Crime ac yna derfysgwyr Gwlad y Basg. Ond wrth blymio i ddyfnderoedd y cylchoedd hyn, mae'r awdur wedi creu darlun eang o fywyd un gŵr, neu’n hytrach fywydau un gŵr, yn yr achos hwn.* 

*Mae cwestiynau'n codi. Mae cymhlethdodau ym mhobman. Yn y nofel hon, nid dim ond stori un dyn sydd yma, ond yn hytrach ddarlun ar ôl darlun o gymhlethdodau diwylliannol a hynny o’r dechrau un wrth i ni ddod i adnabod Elwyn a’r Cymry Cymraeg sydd yn deulu iddo. Dydi Cymru ddim yn ddigon i Elwyn, ond mae ei famwlad yn y cefndir wrth iddo ‘fagu hyder y Saeson’, llwyddo yn ei yrfa yn y Met a dod yn ysbïwr ar y cyfandir. Mae ei berthynas â'i deulu yn dioddef – boed hynny gyda'i wraig neu ei rieni. Oes modd dod o hyd i ryddid personol yn y fath fyd? Mae rhyw lun o dawelwch yng Nghymru, ond ydi ei waith gyda throseddwyr ffiaidd a ‘ffanatigiaid sosiopathig’ Sbaen yn rhywbeth y mae modd dianc rhagddo?'' 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Dolen allanol 
https://www.ylolfa.com/cynnyrch/9781784613198/cuddwas-(elyfr) 

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Adref o Uffern

Cyfrol gan Garffild Lloyd Lewis yw ***Adref o Uffern*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Cyfrol yn portreadu bywyd Ellis Williams, Trawsfynydd, un o'r cleifion cyntaf erioed i dderbyn triniaeth gosmetig ar ei wyneb. Seilir y cnewyllyn ar goflyfr a gadwodd ei hun ac na welwyd y tu allan i'r teulu tan y llynedd. Mab enwocaf y Traws yn y Rhyfel Mawr, wrth gwrs, oedd Hedd Wyn. Ond mae hanes Ellis yn rhoi i ni agwedd arwyddocaol wahanol o'r llanast a'r lladdfa.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am hanes Cymru
Categori:Hedd Wyn
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Gelyn Cudd

Nofel dditectif gan Geraint Evans yw ***Y Gelyn Cudd***. Y Lolfa a gyhoeddwyd y gyfrol a hynny yn 2015. Yn 2019 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Y bedwaredd cyfrol yn y gyfres am Gareth Prior a'i dîm. Mae'r nofel yn mynd â ni i Gaerdydd ac i bencadlys MI5 yn Llundain yn dilyn diflaniad Syr Gerald oddi ar ei gwch ym Mae Ceredigion. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Nofelau 2015
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Gosb (nofel)

Nofel dditectif fer gan Geraint Evans yw ***Y Gosb***. 
Y Lolfa a gyhoeddwyd y gyfrol yn y gyfres Stori Sydyn yn 2016. Yn 2019 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Pan gaiff Erin ei threisio mae'n benderfynol o ddod o hyd i'r treisiwr a'i gosbi. Ond mae'n gwneud un camgymeriad. Dirgelwch arall i Gareth Prior a'i dîm o Heddlu Dyfed Powys.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau 2016
Categori:Nofelau ditectif Cymraeg

Categori:Prosiect Wici Môn
Allez Cymru

Cyfrol am  bêl-droed gan Gary Pritchard yw ***Allez Cymru*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan St. David's Press. Man cyhoeddi: Caerdydd, Cymru.

Llyfr darluniadol dwyieithog, llawn lliw yn dathlu'r mis o bêl-droed anhygoel a hwyl aruthrol a gafodd cefnogwyr Cymru yn Ffrainc yn ystod Ewro 2016 yw *Allez Cymru*. Llyfr ar gyfer cefnogwyr o 5 i 105 mlwydd oed.

Mae Gary Pritchard wedi bod yn gefnogwr tîm pêl-droed Cymru ar hyd ei oes ac wedi bod i dros 50 o gêmau oddi cartref i gefnogi'r tîm cenedlaethol. Mae'n gyfranwr cyson i *Ar y Marc* ar Radio Cymru ac yn arbenigwr ffeithiau pêl-droed adnabyddus, mae Gary yn byw ar Ynys Môn ac yn gynhyrchydd teledu ar raglenni chwaraeon, megis Y Clwb a Sgorio.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon‎
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Brodyr a Chwiorydd (cyfrol)

Cyfrol gan Geraint Lewis yw ***Brodyr a Chwiorydd*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Straeon byrion cyfoes sy'n archwilio'r haen denau sy'n cadw cymdeithas yn wâr, yn arbennig y berthynas arbennig rhwng brodyr a chwiorydd.

Yn hanu o Dregaron, Ceredigion, bu Geraint Lewis yn ysgrifennu'n llawn amser am bron i 30 mlynedd, yn bennaf ar gyfer y teledu. Mae'n aelod o dîm ysgrifennu'r opera sebon *Pobol y Cwm*. Hon yw ei bumed gyfrol o ryddiaith a chynhyrchwyd saith o'i ddramâu theatr ar hyd a lled Cymru. Mae ef hefyd yn actio yn achlysurol, gan gynnwys rhan Sianco yn y ffilm deledu *Martha, Jac a Sianco*. Mae e bellach yn byw yng Nghaerdydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Ar Drywydd Dewi Sant

Cyfrol gan Gerald Morgan ar Dewi Sant yw ***Ar Drywydd Dewi Sant*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Dyma'r unig gyfrol gynhwysfawr yn Gymraeg am hanes nawddsant Cymru. Mae Gerald Morgan yn crynhoi bywyd, traddodiadau a chwedloniaeth Dewi mewn un gyfrol. Mae pobl drwy'r canrifoedd wedi gofyn pwy oedd y Dewi go-iawn, a chawn rhai o'r atebion yn y llyfr hwn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Dewi Sant
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau am Gymru'r Oesoedd Canol
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Geraint Lloyd - Y Dyn Tu Ôl i'r Llais

Hunangofiant gan Geraint Lloyd (ac Elfyn Pritchard) yw '''''Geraint Lloyd: Y Dyn tu ôl i'r Llais''''' a gyhoeddwyd yn 2013 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant Geraint Lloyd, y darlledwr adnabyddus o Geredigion. Mae Geraint wedi byw a gweithio yng Ngheredigion ar hyd ei oes. Bu'n gweithio mewn siop, mewn garej ac yna ym myd y cyfryngau.

## Yr awdur
Ganwyd Geraint Lloyd yn Lledrod, ger Aberystwyth. Bu'n gweithio yn y Farmers Co-op yn Aberystwyth cyn gweithio fel peiriannydd cerbydau, a chynrychiolodd Cymru mewn rasys 4×4. Wedi cyfnod o ddarlledu gyda Radio Ceredigion daeth yn rhan o dîm darlledu BBC Radio Cymru yn 1997. Mae hefyd yn gyd berchennog y Siop Leol, Aberystwyth. Mae bellach yn byw gyda'i wraig, Anna a'i fab Tomos yn Tynrhelig, ei aelwyd enedigol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Nadolig y Dryw

Stori fer gan Gillian Clarke yw ***Nadolig y Dryw*** a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan T. James Jones ac a gyhoeddwyd yn 2015 gan Candlestick Press. Man cyhoeddi: Nottingham, Cymru.

Nadolig 2014 cyhoeddwyd *Christmas Wren* Gillian Clarke. Cyfansoddwyd y cerddi ar gyfer oedolion a phlant.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfieithiadau o straeon byrion i'r Gymraeg
Categori:Straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015

Categori:Prosiect Wici Môn
Y Gân Olaf (Gerallt Lloyd Owen)

Cyfrol gan Gerallt Lloyd Owen yw ***Y Gân Olaf*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Cyfrol o gerddi'r diweddar Gerallt Lloyd Owen (1944-2014), sy'n pontio'r 23 o flynyddoedd ers cyhoeddi'r gyfrol *Cilmeri a Cherddi Eraill*, gyda'r cerddi mwyaf diweddar wedi'u llunio ychydig fisoedd cyn ei farwolaeth.

Botwm Crys yn cadw lle

## Cerddi
Mae'r gyfrol yn cynnwys nifer o farwnadau neu gerddi coffa:

* *Dic* (er cof am Dic Jones)
* *Yn Angladd Moses Glyn Jones*
* *Bedwyr Lewis Jones*
* ''Bob Lloyd (Llwyd o'r Bryn)*
* *Ffransis G. Payne*
* *Dafydd Orwig*
* *Gareth Mitford*
* *Rhiannon Davies Jones*

Ceir hefyd cerddi dychanol megis *Llan-faes'', sy'n beirniadu'r penderfyniad i ganiatáu safle trin carthffosiaeth yn y pentref.

Mae nifer o'r cerddi'n myfyrio ar dreigl amser ac ar barhad:

**Blagur**

Mae'r henddail marw ynddynt yn deilio'n

ymgnawdoliad drwyddynt;

erioed pob dechrau ydynt

eleni pob geni gynt.Yn ogystal â'r cerddi, sy'n dwyn teitlau, mae'r gyfrol wedi ei britho â chwpledi a llinellau epigramatig:Awr beryg' yw tri'r bore 

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Gerallt Lloyd Owen
Categori:Llyfrau Cymreig 2015

Categori:Prosiect Wici Môn
Hen Enwau o Ynys Môn

Cyfrol enwau lleoedd a olygwyd gan Glenda Carr yw ***Hen Enwau o Ynys Môn*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Mae'r gyfrol hon ar enwau lleoedd Ynys Môn yn datgelu cyfrinachau. Dyma awdures y gyfrol *Hen Enwau o Arfon, Llŷn ac Eifionydd*.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Enwau lleoedd
Categori:Llyfrau am Ynys Môn
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Prosiect Lon Las Cefni

Llwybr beicio yw **Lon Las Cefni**, prosiect a sefydlwyd gan Fenter Môn.

Mae'r llwybr sy'n dilyn Cors Ddyga o Langefni i Falltraeth ac ymlaen drwy goedwig Niwbwrch at y Warchodfa Genedlaethol yn Abermenai. Mae hefyd yn cysylltu a llwybr yr arfordir. Hwn yw'r llwybr beicio cyntaf oddi ar y ffordd ym Môn. Mae creu Lon Las Cefni wedi golygu gwaith atgyweirio sylweddol i lifgloddau Afon Cefni drwy arallgyfeirio'r brif ddraeniad.

## Safle o Ddiddordeb Arbennig Cors Malltraeth
Mae'r llwybr yn pasio drwy ardal o sensitifedd amgylcheddol (Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Cors Malltraeth) sy'n golygu bod mesurau arbennig wedi eu cymryd i warchod y planhigion a'r mamolion prin sy'n byw yno. I arbed difrod, mae'n ofynnol cymalu'r gwaith dros gyfnod o dair blynedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Hamdden yn Ynys Môn
Categori:Mentrau Busnes
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Seiclo
Hel Llus yn y Glaw

Blodeugerdd o gerddi caeth a rhydd gan Gruffudd Eifion Owen yw ***Hel Llus yn y Glaw*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Dyma'r trydydd teitl yn y gyfres sy'n cyflwyno gwaith beirdd ifanc - cyfrol sy'n siŵr o dynnu gwên yn ogystal â gwneud inni bendroni, yn gymysgedd o gerddi caeth a rhydd. Mae *Hel Llus yn y Glaw* ar rhestr fer Llyfr y Flwyddyn 2016.

Yn wreiddiol o Ben Llyn, mae Gruff bellach yn byw yng Nghaerdydd ac yn un o sgriptiwyr y gyfres *Pobol y Cwm*. Enillodd Fedal Ddrama Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd 2009 a chwblhaodd draethawd MPhil ar ei arwr mawr, Wil Sam. Mae'n dalyrnwr ac yn stompiwr brwd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Bwthyn

Nofel gan Caryl Lewis yw ***Y Bwthyn*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Nofel sy'n troi o gwmpas tri chymeriad, Enoch, Isaac ac Owen. Mae'r stori'n dechrau pan ddaw Owen i aros mewn adfail o fwthyn ar dir fferm fynyddig. Nofel delynegol, gynnil, a byd natur yn ganolog i'r digwyddiadau cofiadwy. Enillodd y gyfrol hon wobr Llyfr y Flwyddyn, 2016.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Prosiect Wici Môn
Stad (cyfrol)

Nofel gan Guto Dafydd yw ***Stad*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Nofel gyntaf Guto Dafydd i oedolion. Hanes Theo sydd yma, yn dod yn ôl i'w gynefin ym Mhen Llŷn pan gaiff ei dad ei daro'n wael, sy'n newid mawr iddo ar ôl bywyd ariangar, trachwantus yn y ddinas. Mae'n nofel ffraeth sy'n ymdrin â themâu megis gwrthdaro, hunaniaeth a threftadaeth, gyda sawl tro annisgwyl.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Dyddiau Olaf Owain Glyndŵr

Cyfrol gan Gruffydd Aled Williams yw ***Dyddiau Olaf Owain Glyn Dŵr*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

I nodi chwechan mlwyddiant tebygol marw Owain Glyn Dŵr, dyma astudiaeth o'r traddodiadau a ddatblygodd ynghylch ei ddyddiau olaf, man ei farwolaeth a mannau posib ei gladdu. Edrychir o'r newydd ar yr honiadau a wnaed ynghylch mannau claddu Glyn Dŵr, gan seilio'r ymdriniaeth ar ymchwil mewn llawysgrifau ac ar ymchwil ar lawr gwlad.

## Yr awdur
Ganwyd Gruffydd Aled Williams yn Ninbych a'i fagu yn Ninmael, Sir Ddinbych, a Glyndyfrdwy, Sir Feirionnydd. Bu'n darlithio yn y Gymraeg yng Ngholeg y Brifysgol, Dulyn a Phrifysgol Cymru, Bangor ac yna'n Athro'r Gymraeg a Phennaeth Adran y Gymraeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth o 1995 hyd 2008. Bu'n olygydd *Llên Cymru* o 1997 hyd 2012 a chyhoeddodd eisoes yn ystod y blynyddoedd diwethaf sawl erthygl ar Owain Glyn Dŵr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
O Wembley i Wembley

Cyfrol am bêl-droed gan Gareth Blainey yw ***O Wembley i Wembley*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Ugain gêm, ugain mlynedd - straeon difyr o'r maes pêl-droed gan un o sylwebyddion BBC Cymru Wales.
Mae Gareth Blainey yn enwedigol o Gaernarfon, Gwynedd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Cynllun Mônallu

Prosiect a sefydlwyd gan Fenter Môn oedd **Cynllun Mônallu**.

Roedd Mônallu yn gynllun oedd yn ceisio cyfrannu at atal problem diboblogi ymysg pobl ifanc ar Ynys Mon. Roedd y rhaglen yn cael ei gyllido gan Leader +, gyda swyddog yn cael ei gyflogi gan Fwrdd yr Iaith. Mae'r cynllun yn cynnwys lleoli myfyrwyr mewn lleoliadau gwaith ar yr ynys yn ystod gwyliau'r Haf.

## Cynhadledd Mônallu
Cynhaliwyd cynhadledd i fyfyrwyr prifysgol a gymerodd ran yn y lleoliadau gwaith uchod er mwyn codi eu hymwybyddiaeth o'r cyfleon oedd ar gael i gychwyn busnes ym Môn. Denwyd dros 20 o fyfyrwyr i gymeryd rhan.

## Cyfeiriadau
Categori:Mentrau Busnes
Categori:Prosiect Wici Môn
Gwynfor - Cofio '66

Cyfrol gan Guto Prys ap Gwynfor yw '''''Gwynfor: Cofio '66''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Cyfrol o luniau ac atgofion yn dathlu buddugoliaeth tad yr awdur, Gwynfor Evans, yn ennill sedd seneddol gyntaf Plaid Cymru yn 1966, yn cynnwys ysgrifau a cherddi gan ymgyrchwyr a gwleidyddion, cyfeillion ac aelodau'r teulu wrth iddynt ddwyn i gof gyfnod unigryw ym mywyd gwleidyddol Cymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Gwynfor Evans
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Blas y Bryniau

Hunangofiant Dafydd Edwards yw ***Blas y Bryniau*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Pan glywn Dafydd Edwards yn canu, does dim angen gofyn pwy sydd wrthi. Yma cawn y cyfan: Dafydd y canwr; Dafydd y ffermwr arloesol; Dafydd yr hanesydd teuluol. Ar ben hynny mae'n storïwr wrth reddf.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Ni Bia'r Awyr

Cyfrol o gerddi gan Guto Dafydd yw '''''Ni Bia'r Awyr''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Cyfrol gyntaf o gerddi Guto Dafydd, bardd coronog Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Gâr 2014, yn adlewyrchu'r profiad o fyw drwy gyfrwng y Gymraeg yn y Gymru gyfoes.

## Yr awdur
O Drefor, wrth droed yr Eifl ym Mhen Llŷn, y daw Guto'n wreiddiol ac  mae bellach yn byw ym Mhwllheli. Mynychodd Ysgol Glan y Môr, Pwllheli a Choleg Meirion-Dwyfor cyn mynd ymlaen i raddio yn y Gymraeg o Brifysgol Bangor. Cwblhaodd draethawd hir ar waith Wiliam Owen Roberts ac Iwan Llwyd - dau lenor sydd wedi dylanwadu cryn dipyn arno.

Erbyn hyn mae'n gweithio i Wasanaeth Ymchwil a Dadansoddeg Cyngor Gwynedd. Enillodd Goron Eisteddfod yr Urdd Sir Benfro 2013 ac mae'n aelod o dîm Talwrn y Tywysogion a thîm ymryson Caernarfon. Mae hefyd yn cyfrannu'n rheolaidd i sawl cyhoeddiad arall. Cyhoeddodd nofel dditectif i bobl ifanc (*Jac*) gyda'r Lolfa ddechrau'r haf ac ymddangosodd ysgrif ganddo ar Iwan Llwyd yn y gyfrol Awen Iwan a lansiwyd yn yr Eisteddfod Genedlaethol Sir Gâr.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014

Categori:Prosiect Wici Môn
Y Cyfarwydd (nofel)

CNofel gan Gwen Pritchard Jones yw ***Y Cyfarwydd*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Nofel gyfoes sy'n plethu hiwmor deifiol â chwedlau a straeon traddodiadol Cymru. Doedd Dyfrig ddim yn siŵr iawn beth i'w ddisgwyl pan gafodd ei dderbyn fel cystadleuydd ar raglen realaeth i ddewis sgriptwyr ar gyfer ffilm am hanes Cymru. Chwe wythnos yng nghwmni dieithriaid, heb gyswllt â'r byd y tu allan, yn cael ei ffilmio gydol yr amser...

Un o Dalysarn, Dyffryn Nantlle yw Gwen Pritchard Jones. Mae bellach yn byw ym Mhantglas, Eifionydd. Bu'n gweithio mewn sawl maes ond bellach mae'n awdur llawn amser. Enillodd ei nofel gyntaf, *Dygwyl Eneidiau*, Wobr Goffa Daniel Owen yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 2006. Cyhoeddwyd ei dwy nofel ddiwethaf, *Pieta* a *Barato*, gan Wasg y Bwthyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Ar Drywydd Stori

Hunangofiant gan Gwyn Griffiths yw ***Ar Drywydd Stori: Atgofion Newyddiadurwr o Geredigion*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant darllenadwy Gwyn Griffiths, awdur a newyddiadurwr a fagwyd yn Nhregaron, un o ardaloedd Cymreiciaf Cymru. Gweithiodd i fudiad Urdd Gobaith Cymru, i bapur newydd wythnosol *Y Cymro* ac i BBC Cymru fel swyddog y wasg, pennaeth y wasg a newyddiadurwr yn y cyfryngau newydd a phrofodd newidiadau mawr ym mywyd Cymru, y Gymraeg a'r cyfryngau. Ceir 56 llun.

Mab tyddyn o gyrion Cors Caron sydd bellach yn byw ym Mhontypridd. Mae Gwyn Griffiths yn awdur a newyddiadurwr a'i hunangofiant yn hanes cyfnod  dyddiau da a heddychlon, o gyni amaethyddol a ddilynwyd gan newidiadau technolegol mawr. Ysgrifennodd nifer o lyfrau a bu'n cyfrannu'n gyson i gylchgronau a phapurau Cymraeg, Saesneg, Ffrangeg a Llydaweg. Gwnaeth gysylltiadau tramor yn arbennig gyda Llydaw. Yn ogystal ag ysgrifennu cyfrolau am Lydaw sefydlodd amgueddfa yn Roscoff i'r gwerthwr winwns enwog Sioni Winwns.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Henry Richard - Heddychwr a Gwladgarwr

Cyfrol gan Gwyn Griffiths yw ***Henry Richard: Heddychwr a Gwladgarwr*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Gwasg Prifysgol Cymru. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Yn y cyfnod presennol o ryfela a dadlau am ymyrraeth Prydain yn Afghanistan ac Irac, dyma gyfrol sy'n amlygu mor gyfoes yw safiad a dadleuon y Cymro a'r heddychwr Henry Richard yn y 19g, a pha mor flaengar oedd ei ymdrechion dros Gymru, addysg yng Nghymru a thros yr iaith Gymraeg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Englynion Mynwentydd Gwlad Llŷn a'r Cyffiniau

Casgliad o englynion wedi'i olygu gan Gwyn Neale yw '''''Englynion Mynwentydd Gwlad Llŷn a'r Cyffiniau''''' a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Casgliad o englynion ar feddfeini ym Mhen Llŷn, sy'n gyfraniad gwerthfawr i astudiaethau o hanes un o ardaloedd mwyaf gwledig gogledd Cymru ac yn adlewyrchiad o'r profedigaethau a effeithiodd ar y gymdeithas o'r 18g hyd heddiw. Cynhwysir nodiadau bywgraffyddol i'r englynwyr a thros 120 o ffotograffau lliw.

Un o ganolbarth Lloegr yw Gwyn Neale ond roedd ei fam yn enedigol o Lŷn, ac felly mae nifer o'i gyndadau yn gorwedd mewn mynwentydd megis Carnguwch, Llithfaen a Boduan. Ar ôl dysgu yn Llanrwst am flynyddoedd, ymddeolodd i wlad Llŷn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o englynion
Categori:Llyfrau am Lŷn
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Alis Ferch Gruffudd a'r Traddodiad Barddol Benywaidd

Astudiaeth ar waith bardd benywaidd o'r 16eg ganrif gan Gwen Saunders Jones yw '''''Alis Ferch Gruffudd a'r Traddodiad Barddol Benywaidd''''' a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Cyfrol sy'n bwrw golwg ar waith merch oedd yn barddoni yn yr 16eg ganrif, sef Alis ferch Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan. Dyma un o'r ychydig ferched y ceir eu gwaith barddonol mewn llawysgrifau Cymreig.

Daw Dr Gwen Saunders Jones o Farian-glas, Ynys Môn. Mae'n byw yng Nghaernarfon ac yn gweithio fel cyfieithydd. Enillodd ei gradd gyntaf o Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor, yn 2007, gan aros yno i gwblhau ei gradd Meistr ar farddoniaeth Gwerful Mechain, a'i Doethuriaeth ar farddoniaeth Alis ferch Gruffudd a phrydyddesau Cymraeg eraill o'r cyfnod modern cynnar.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg
Categori:Llyfrau am lenyddiaeth Gymreig yr 16eg ganrif
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Profiadau Inter Galactig

Cyfrol o gerddi gan Gwyn Thomas yw ***Profiadau Inter Galactig*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Cyfrol gan y bardd toreithiog Gwyn Thomas yn cynnwys cerddi amrywiol sy'n cynnig golwg unigryw'r bardd ar amryfal faterion yn ymwneud â bywyd yn ei ddwyster a'i lawenydd.

Cyn ei farwolaeth yn Ebrill 2016 roedd Gwyn Thomas yn fardd toreithiog, yn feirniad llenyddol, yn gyfieithydd ac yn olygydd. Ef oedd Pennaeth Adran y Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor tan ei ymddeoliad.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o gerddi Cymraeg
Categori:Gwyn Thomas
Categori:Llyfrau Cymreig 2013

Categori:Prosiect Wici Môn
Opereta

Opera fechan yw **opereta**, neu yn gywir drama gydag agorawd caneuon, entr'actes, a dawnsiau. Defnyddir y term hefyd i olygu'r un peth ag opera ysgafn neu gomedi gerdd.

## Operatau enwogion
**The Desert Song* (Sigmund Romberg & Oscar Hammerstein II)
**Die Fledermaus* (Johann Strauss II)
**Die lustige Witwe* (Franz Lehár)
**The Mikado* (W. S. Gilbert & Syr Arthur Sullivan)
**Orphée aux enfers* (Jacques Offenbach & Ludovic Halévy)

## Gweler hefyd
Opera buffa

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffurfiau cerddorol
Categori:Geirfa cerddoriaeth
Categori:Opera
Cynllun Llwybro

Cynllun tracio myfyrwyr oedd **Cynllun Llwybro** a sefydlwyd gan Fenter a Busnes yn 2002.

## Rôl Menter Môn
Cynllun Awdurdod Datblygu Cymru yw 'Llwybro', sef cynllun oedd i edrych ar batrymau symudiadau pobl ifanc cefn gwlad. Roedd y cynllun yn tracio myfyrwyr er mwyn adnabod pwy oedd yn allfudo, pryd a pham, yn ogystal ag anfon gwybodaeth reolaidd am ddigwyddiadau a chyfleuon yn eu hardaloedd nhw.

Roedd y cynllun yn cael ei reoli gan Fenter a Busnes, a bu Menter Môn yn llwyddiannus yn eu cais i fod yn bartneriaid yn y cynllun. Aeth y fenter ati i gasglu data blwyddyn 11 yn holl ysgolion uwchradd Môn.

Erbyn 2017 roedd y prosiect wedi dod i ben.

## Cyfeiriadau
Categori:Mentrau Busnes
Categori:Prosiect Wici Môn
Arfbais Singapôr

bawd|Arfbais Singapôr
Tarian goch a gynhelir gan lew ar y chwith a theigr ar y dde yw **arfbais Singapôr**. Ar y darian mae pum seren wen a chilgant gwyn, yn debyg i'r faner genedlaethol. Saif y cynheiliaid ar faner gyda'r arwyddair cenedlaethol, *Majulah Singapura*, arni.

Singapor
Categori:Singapôr
Prosiect Bys ar Frys

Sefydlwyd prosiect **Bys ar Frys** ym Mai 2002 gan Menter Môn.

Daeth y syniad o gyhoeddi llyfryn negeseuon testun i'r amlwg wrth i'r Fenter gydweithio â phobl ifanc o Ysgol Gyfun Llangefni. Trafodwyd nifer o syniadau a fyddai'n fodd i hybu defnydd o'r Gymraeg ym Môn a thu hwnt, ac fe benderfynwyd cynhyrchu 'tecstiadur'.

Cynhyrchwyd 5000 o gopiau o'r llyfryn i'w dosbarthu am ddim i bob disgybl yn ysgolion uwchradd Môn. Roedd diddordeb ynghylch y tecstiadur wedi bod yn llwyddiannus.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffonau
Categori:Mentrau Busnes
Categori:Prosiect Wici Môn
Hen Englynion: Diweddariadau

Cyfrol am lenyddiaeth Gymraeg cynnar gan y bardd Gwyn Thomas yw ***Hen Englynion: Diweddariadau*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Gyhoeddiadau Barddas. Man cyhoeddi: Aberystwyth, Cymru.

Diweddariadau o englynion hynaf yr iaith Gymraeg gyda rhagymadrodd gwerthfawr iddynt. Cynhwysir canu crefyddol, canu natur a gwirebau, ynghyd ag englynion sy'n gysylltiedig â chwedlau, yn benodol y tri chylch o englynion chwedlau: Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd.

## Yr awdur
Mae Gwyn Thomas yn fardd, yn feirniad ac yn academydd; bu farw 13 Ebrill 2016. Ef oedd Pennaeth Adran y Gymraeg. Cyhoeddodd sawl cyfrol o feirniadaeth lenyddol. Cafodd ei enwebu yn Hoff Fardd Cymru yn 2014.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Astudiaethau llenyddol Cymraeg

Categori:Gwyn Thomas
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Byd y Cysgodion

Nofel gan Gwynfor Lloyd Griffiths yw ***Byd y Cysgodion*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Dilynwn PC Huw Morgan wrth iddo daclo sawl achos diddorol yn y nofel atgofus hon sy'n ein dwyn o'r wlad i'r dref ac o'r 1950au i ddechrau'r 1980au'r ganrif ddiwethaf. Fe fu awdur y nofel, Gwynfor Lloyd Griffiths, ei hun yn blismon, a ddilynodd yr un math o yrfa â'r PC Huw Morgan dychmygol. Mae PC Morgan yn blismon lleol sy'n adnabod ei ardal a'i bobl yn dda.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Plant y Gorthrwm

Nofel Gymraeg wladgarol gan Gwyneth Vaughan yw ***Plant y Gorthrwm*** a gyhoeddwyd yn 1908 gan yr Educational Publishing Company, Caerdydd, Cymru.

Sonia am yr effeithiau trychinebus ar gymuned fechan yng nghefn gwlad gogledd Cymru yn sgil Etholiad Cyffredinol 1868. Darlunnir un o'r digwyddiadau pwysicaf yn hanes Cymru'r 19g.

## Yr awdur
Magwyd Gwyneth Vaughan rhwng 1852 a 1910 yn Nhalsarnau, Meirionnydd. Dangosodd yr hyn y gellid ei gyflawni gan ferch i felinydd. Trwy ei dyfalbarhad cafodd ei dyrchafu i brif lwyfannau ei chenedl: daeth yn aelod o Orsedd y Beirdd yn 1895 a hi oedd y ferch gyntaf i areithio o'r Maen Llog yn 1900.

## Argrafiadau
Cyhoeddwyd y nofel wreiddiol yn 1908. Cafwyd argraffiadau newydd diwygiedig gan Honno yn 2017 a gan Melin Bapur yn 2024.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Wynedd
Categori:Llyfrau Cymreig 1908
Categori:Nofelau 1908
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Nofelau hanesyddol Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
O Ben Cilan i Bombay

Cofiant gan Harri Parri yw ***O Ben Cilan i Bombay*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn.

Stori ryfeddol gwas ffarm o Ben Llŷn sy'n darganfod ei hun yn India bell! Mae stori David Jones, Tŷ Brics, Mynytho, yn ymestyn o ddiwedd oes Fictoria hyd saithdegau'r 20g. Ceir 43 llun du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Y Traeth (nofel)

Nofel gan Haf Llewelyn yw ***Y Traeth*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Nofel wedi ei lleoli yn Sir Feirionnydd a rhannau o Sir Gaernarfon yn yr 17g yn olrhain bywydau rhai o deuluoedd bonedd y cyfnod, gan ganolbwyntio ar berthynas y foneddiges Margaret Wynne a'i morwyn, Begw. Mae Margaret yn dioddef dirmyg ei theulu yng nghyfraith ac o'r herwydd caiff byliau dwys o iselder a hiraeth am ei merch fach a'i gŵr sy'n treulio'i amser yn Llundain.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Nofelau 2016
Categori:Nofelau Cymraeg
Categori:Prosiect Wici Môn
O'r Un Brethyn

Cyfrol gan Harri Parri yw '''''O'r Un Brethyn: Wyth Portread''''' a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg y Bwthyn.

Llyfr gan Harri Parri, sy'n dangos ei ddawn i sgrifennu'n gofiadwy am gymeriadau. Y tro hwn nid cymeriadau ei ffuglen na chydnabod ei deulu sy'n denu ei sylw ond cymeriadau a wnaeth argraff ddofn arno mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Cymry'r Rhyfel Byd Cyntaf

Cyfrol o hanes profiadau dros 170 o Gymry gan Gwyn Jenkins yw '''''Cymry'r Rhyfel Byd Cyntaf''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Cyfrol ddarluniadol, gynhwysfawr yn adrodd hanes profiadau dros 170 o Gymry o bob rhan o'r wlad yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, yn cynnwys milwyr, morwyr, nyrsys, merched y ffatrïoedd arfau, heddychwyr a llawer mwy.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Y Rhyfel Byd Cyntaf
Categori:Hanes Cymru
Categori:Llyfrau am lên gwerin Cymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
O'r India Bell a Storïau Eraill

Cyfrol o wyth stori fer gan Glyn Adda (Dafydd Glyn Jones) yw '''''O'r India Bell a Storïau Eraill''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Dalen Newydd. Man cyhoeddi: Bangor, Cymru.

Casgliad o wyth stori fer amrywiol yn portreadu gwiriondeb y natur ddynol drwy gyfrwng hiwmor a dychan.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Casgliadau o straeon byrion Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Ar Drywydd Meic Stevens

Cofiant Meic Stevens gan Hefin Wyn yw  ***Ar Drywydd Meic Stevens*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Cofiant y cerddor o Solfach, sy'n dilyn tair cyfrol hunangofiannol gan Meic Stevens, dyma gofnod gonest a manwl, yn cynnwys cyfraniadau gan gyfeillion, cerddorion a theulu. Mae'r gyfrol ddiddorol, swmpus hon yn dechrau ym mharti pen-blwydd y diddanwr yn 70 oed. Ceir 23 o luniau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Meic Stevens
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Disgyn i'w Lle

Nofel fechan gan Harri Pritchard Jones yw '''''Disgyn i'w Lle''''' a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Nofelig yn adrodd hanes hen ŵr heddiw, Alwyn Gwyn, a'i berthynas gyda'i rieni, yn enwedig ei dad, Joseff, a fu'n gynorthwyydd meddygol yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Maleieg

Iaith o gangen orllewinol yr ieithoedd Awstronesaidd yw **Maleieg** neu **Maleiaeg**.

bawd|300px|canol|

## Cyfeiriadau 

Categori:Ieithoedd Awstronesaidd
Categori:Ieithoedd Brwnei
Categori:Ieithoedd Indonesia
Categori:Ieithoedd Maleisia
Categori:Ieithoedd Singapôr
Lefiticus a Numeri (cyfrol)

Cyfrol gan Gwyn Davies yw ***Lefiticus a Numeri*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Bryntirion Press. Man cyhoeddi: Pen-y-bont, Cymru.

Llyfryn yn cynnwys darlleniadau dyddiol o lyfrau Lefiticus a Numeri, ynghyd â nodiadau esboniadol a defosiynol ar bob darn. Rhan o gyfres sy'n dosbarthu llyfrau'r Beibl yn unedau hwylus ar gyfer darlleniadau dyddiol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Esboniadau Beiblaidd
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Llanw Braich, Trai Bylan

Hunangofiant gwladwr o bysgotwr gan Huw Erith yw ***Hunangofiant Huw Erith - Llanw Braich, Trai Bylan*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant gwladwr o bysgotwr o ben draw Llŷn, yn cynnwys portreadau o'i fro, ei deulu, a throeon trwstan ei fywyd, ac ambell hanesyn am gymeriadau lliwgar pen draw'r byd. Ceir 29 llun lliw a 7 llun du-a-gwyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Pysgota
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Sesiwn yng Nghymru - Cymry, Cwrw a Chân

Cyfrol o ysgrifau gan Huw Dylan Owen yw ***Sesiwn yng Nghymru: Cymry, Cwrw a Chân*** a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Mae'r gyfrol yn ymdrin a byd sesiynau gwerin yng Nghymru, gydag enw a nodiant alaw Gymreig yn bennawd i bob pennod. Llyfr unigryw ei naws gelfyddydol na chyhoeddwyd ei fath yn y Gymraeg o'r blaen.

Sesiynwr gwerin a fu'n aelod o'r grwpiau Defaid a Gwerinos yw Huw Dylan Owen. Roedd yn un o sylfaenwyr Sesiwn Fawr Dolgellau a Gŵyl Tyrfe Tawe yn Abertawe, a hefyd yn un o gyfarwyddwyr gwreiddiol y Ganolfan Werin Genedlaethol, Tŷ Siamas, Dolgellau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am gerddoriaeth Cymru
Categori:Canu gwerin Cymreig
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Ryan a Ronnie (cyfrol)

Cyfrol hanesyddol gan Hywel Gwynfryn yw ***Ryan a Ronnie*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Hanes un o ddeuawdau enwocaf Cymru, Ryan a Ronnie, gan y darlledwr Hywel Gwynfryn. Yn y gyfrol ddadlennol hon, cawn gip y tu ôl i'r llenni ar fywydau'r ddau a gymharwyd â Morecambe a Wise a'r Ddau Ronnie, ond a oedd, yn y pen draw, yn neb llai na nhw eu hunain.

Daw Hywel Gwynfryn o Ynys Môn yn wreiddiol. Mae ganddo ddiddordeb mawr ym myd adloniant Cymru a chafodd yrfa hir ym myd darlledu ar y radio a'r teledu. Bu'n darlledu gyda'i raglen *Helo Bobol* ar Radio Cymru am flynyddoedd lawer ac ar un adeg, ei uchelgais oedd cyfweld â phawb oedd yn siarad Cymraeg yng Nghymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Cyffordd i Gyffordd

Cyfrol gan Ian Parri yw ***Cyffordd i Gyffordd: Gwibdaith Hen Hac*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg y Bwthyn. Man cyhoeddi: Caernarfon, Cymru.

Dyma gyfle i deithio Cymru yng nghwmni hen hac ffraeth! Ar ôl llwyddo i osgoi'r A470, neidio ar drên mae Ian Parri y tro hwn i fynd ar drywydd mannau a phobol ddifyr. A'r enwog Dyfi Jyncshiyn ydy dechrau a diwedd y daith.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Cofio Dic: Darn o'r Haul Draw yn Rhywle

Cyfrol o atgofion gan Idris Reynolds yw '''''Cofio Dic: Darn o'r Haul Draw yn Rhywle''''' a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Cyfrol o atgofion am y prifardd a'r cyn-Archdderwydd, Dic Jones, un o feirdd mwyaf ail hanner yr 20g. Fe'u casglwyd ynghyd gan Idris Reynolds, un o gyfeillion Dic, a thrwyddynt down i wybod ychydig mwy am y dyn o dan yr wyneb a chael cip hefyd ar y gymdeithas a'r amgylchiadau a fowldiodd ei awen. Ceir 22 o ffotograffau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Defosiwn Gŵyl y Cynhaeaf

Casgliad o ddeunydd crefyddol gan Huw John Hughes yw ***Defosiwn Gŵyl y Cynhaeaf*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Gyhoeddiadau'r Gair. Man cyhoeddi: Chwilog, Cymru.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ddeunydd defosiynol, yn cynnwys darlleniadau, gweddïau, cerddi a myfyrdodau ar gyfer tymor gŵyl diolchgarwch.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru
Categori:Llyfrau am grefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Tra Bo Dau (cyfrol)

Nofel gan Ifor ap Glyn yw ***Tra Bo Dau*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Nofel gyfoes, ddoniol ac unigryw am berthyn, ac am beidio â pherthyn. Cydblethir straeon am ddau gymeriad a dwy ddegawd yn Llundain, gan greu darlun lliwgar o'r ddinas honno drwy lygaid un a fagwyd yno.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Canu Ceir a Cobs

Hunangofiant y canwr Ifor Lloyd ganddo ef ei hun a Lyn Ebenezer yw ***Canu Ceir a Cobs*** a gyhoeddwyd yn 2014 gan Wasg Gomer. Man cyhoeddi: Llandysul, Cymru.

Blas ar fywyd y Cardi Ifor Lloyd, a gyfunodd dair gyrfa yn ganwr llwyddiannus, perchennog garej a bridiwr cobiau Cymreig.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Amaeth yng Nghymru
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2014
Categori:Prosiect Wici Môn
Dewis

Nofel gan Ioan Kidd yw ***Dewis*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Gomer. Yn 2017 roedd y gyfrol mewn print.

Y tro cyntaf y caiff bywyd Mari ei ddryllio, does dim dewis ganddi ond dal ei gafael a brwydro ymlaen. Chwarter canrif yn ddiweddarach, a all hi wneud hynny eto? Stori am fywyd teulu cyfoes gyda phawb yn gorfod gwneud dewisiadau anodd.

## Yr awdur
Brodor o Gwmafan yng Ngorllewin Morgannwg yw Ioan Kidd ac mae'n byw yng Nghaerdydd ers blynyddoedd. Hon yw ei bumed nofel a'r drydedd i oedolion ac mae'n awdur cyfrol o storïau byrion hefyd.

## Adolygiad ar wefan Gwales
Yn ei adolygiad o'r gyfrol dywedd R. Arwel Jones:
Mae’r teulu modern yn rhwydwaith eang a chymhleth ei wead o ran dilyniant o briodasau, o ran cyfeillgarwch a rhywioldeb. Er gwaethaf pob drama, mae yna deuluoedd sy’n llwyddo i gadw’r cwch yn y dŵr wrth hwylio’r moroedd tymhestlog hyn. A dyna sy’n digwydd yn y nofel ‘ddyrchafol’ (gair y broliant) hon. 

Mae’r bennod gyntaf yn cyflwyno'r prif gymeriadau. Datgela’r awdur pwy yw pwy, beth yw eu perthynas a beth yw natur y broblem sy’n mynd i yrru’r stori yn ei blaen. 

Salwch Mari, trigain oed, yw’r catalydd, ond nid yw’r stori, rhagor na Mari ei hun, yn cael ei llethu gan y salwch hwnnw. Y catalydd hwn sy’n bwrw Michael (ail ŵr Mari), Ifor (ei gŵr cyntaf) a’u tair merch i ferw’r stori a’u gorfodi i ailystyried eu perthynas â Mari, ac yn bwysicach na dim, eu perthynas â’i gilydd. 

Un o’r llinynnau mwyaf annisgwyl sy’n rhedeg trwy’r nofel hon yw’r graean yng ngardd y cartref swbwrbaidd yng Nghaerdydd – graean osododd Ifor i arbed gwaith garddio, graean roedd Michael wastad wedi bwriadu ei symud er mwyn creu lawnt werdd, graean grafai esgidiau wrth ymadael am briodas y ferch hynaf, a fu'n rhwystr i gadair olwyn Mari a’r graean a achosodd y ddamwain yrrodd y stori tuag at ei therfyn. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Ffuglen
Categori:Nofelau Cymraeg i oedolion
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
O Flaenau Tywi i Lannau Taf

Hunangofiant J. Cyril Hughes yw ***O Flaenau Tywi i Lannau Taf*** a gyhoeddwyd yn 2013 gan Wasg Carreg Gwalch. Man cyhoeddi: Llanrwst, Cymru.

Ganed J. Cyril Hughes ar fferm anghysbell uwchlaw Ystrad Fflur. Bu'n Gyfarwyddwr Urdd Gobaith Cymru, yn Ysgrifennydd Ariannol y Mudiad Meithrin, ac a oedd yn ganolog ym mrwydr yr iaith a'r ymgyrch dros sianel deledu Gymraeg.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Urdd Gobaith Cymru
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2013
Categori:Prosiect Wici Môn
Dechrau'n Ddynol, Dal Ati'n Ddynol

Cyfrol o draethodau diwinyddol gan James Alison yw '''''Dechrau'n Ddynol, Dal Ati'n Ddynol''''' a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Enid Morgan ac a gyhoeddwyd yn 2016 gan Gyhoeddiadau'r Gair. Man cyhoeddi: Chwilog, Cymru.

Addaswyd y gyfrol i'r Gymraeg gan Enid Morgan.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Crefydd yng Nghymru
Categori:Llyfrau am grefydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn
Hunangofiant Dyn Lwcus

Cyfrol gan Hywel Emrys yw ***Hunangofiant Dyn Lwcus*** a gyhoeddwyd yn 2016 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Hunangofiant cynnes yr actor Hywel Emrys. Yn fwyaf adnabyddus fel Derek, perchennog y Garej ar Pobol y Cwm. Ceir 106 o luniau.

## Adolygiad ar wefan Gwales
Yn ei adolygiad dywed Gwyn Griffiths: 

Mae yma lawer o wybodaeth i bobol ifanc sy'n awyddus i ddilyn gyrfa ar lwyfan neu ar y sgrin, boed fawr neu fach. Ond ceir rhybuddion hefyd – nid yw bywyd heb y sicrwydd o gael gwaith cyson yn fêl i gyd.

Fel mewn hunangofiannau gan actorion eraill fu’n rhan o hanes *Pobol y Cwm*, mae Hywel Emrys yn barod i ddweud ei farn am y ffordd y cafodd ei drin gan ambell gynhyrchydd.

Arferid dweud i'r pulpud roi lloches a gyrfa i bobl oedd â'r ddawn i berfformio. Diddorol fel y bu i’r theatr, y teledu a’r radio roi gyrfa dda, er ei bod yn yrfa ansicr, i blant y genhedlaeth ddaeth ar ôl cyfnod y pregethwyr mawr. I’r traddodiad hwnnw y perthyn Hywel Emrys. Glöwr oedd ei dad, dyn arbennig o alluog a lwyddodd drwy ymdrech i’w addysgu ei hun a chael coleg maes o law, cyn mynd i'r weinidogaeth, a bu ei fam yn athrawes lwyddiannus yn Llundain cyn dychwelyd i Gymru.

Mae gan Hywel lu o hanesion a sylwadau diddorol am ei yrfa. Cafodd flwyddyn o addysg yn Detroit gan i’w dad dderbyn gwahoddiad i fod yn weinidog ar gapel Cymraeg yn y ddinas honno, a chan fod honno'n flwyddyn yr arholiad 11+ penderfynwyd y byddai Hywel yn sefyll arholiad i fynd i Goleg Llanymddyfri. Ac yno yr aeth. Er gwaethaf ei eiriau caredig am ambell un yno, fel Carwyn James fel amryw o rai eraill, nid oes ganddo lawer i’w ddweud am ysgol fonedd Gymreiciaf Cymru.

Aeth i Goleg Addysg Dinas Caerdydd a chwarae rygbi i'r Old Cantonians. Bu rygbi yn rhan amlwg o’i fywyd. Wedyn treuliodd gyfnod fel athro cyn mentro i fyd teledu, a chawn ganddo sawl sylw craff, crafog a pherthnasol am fyd addysg, gyda'r pleser o fod o flaen dosbarth yn cael ei ddifetha gan lwyth o waith papur.

Er gwaethaf hanes dirdynnol marw cynnar ei wraig Liz ddwy flynedd yn ôl, a'r hanes hwnnw'n llawn dioddefaint a dewrder anghyffredin ar ran y ddau, *Hunangofiant Dyn Lwcus* yw'r teitl ddewisodd Hywel ar ei gyfrol. Yng nghanol popeth fe wêl fod ganddo lawer i ddiolch amdano. 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Pobol y Cwm
Categori:Hunangofiannau Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2016
Categori:Prosiect Wici Môn