open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shelley Rees-Owen

Actores a gwleidydd o Gymru yw **Shelley Rees-Owen** (ganwyd 30 Ionawr 1974) ddaeth yn adnabyddus am chwarae y cymeriad Stacey Jones yn y gyfres sebon *Pobol y Cwm*.

## Bywyd cynnar ac addysg
Mynychodd Ysgol Gynradd Gymraeg Ynyswen, Treorci, ac Ysgol Gyfun Rhydfelen a wedyn Ysgol Gyfun Llanhari ar gyfer y chweched dosbarth. Cafodd gyfle i actio yn yr ysgol a penderfynodd ei fod am gael gyrfa yn y maes. lle chafodd enwebiad am wobr BAFTA Cymru. Fe'i gwelwyd mewn pennod o *Heliwr* (1996).

## Gwleidyddiaeth
Mae Shelley yn aelod gweithgar o Blaid Cymru ac fe'i hetholwyd yn gynghorydd dros ward Pentre ar gyngor Rhondda Cynon Taf yn Mai 2012. Bu'n ymgeisydd Plaid Cymru dros y Rhondda yn etholiad San Steffan, 2015.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 
* CV ar wefan asiantaeth  

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Llanhari
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Grenadwr

[bawd|180px|Grenadwr yr Hen Warchodlu (*Vieille Garde*) gan [Édouard Detaille (tua 1812)]]

Troedfilwr elît sy'n taflu grenadau yw **grenadwr**. Yn hanesyddol cafodd y milwyr talaf eu dewis i daflu grenadau mewn brwydr, gan roi'r hen enw **talfilwr** iddynt. Brwydrodd y grenadwr mewn byddinoedd Ewrop yn yr 17g a'r 18g, yn arbennig mewn gwarchaeau a'r ffosydd.

Ni threfnid y grenadwyr cynharaf, ar ddiwedd yr 16g, mewn unedau arbennig, ond daethant yn fwyfwy pwysig yn oes rhyfela gwarchae. Swyddogaeth y grenadwr Ffrengig oedd arwain yr ymosodiad ar ragfuriau'r gelyn drwy daflu grenadau uwch eu pennau ac yna dwyn cyrch ar yr agorfaoedd. Erbyn canol yr 17g ffurfiwyd cwmnïau arbennig o fewn bataliynau. Derbynodd y grenadwyr hyfforddiant arbenigol, ac roeddynt angen cryfder a dewrder yn wyneb y gelyn. Roedd nifer o ddamweiniau wrth i'r grenadau ffrwydro'n rhy gynnar. Derbynient gyflog uwch na'r troedfilwyr eraill a breintiau arbennig, a gwisgent lifrai crand gan gynnwys y siaco. Cawsant eu harfogi â bwyeill trymion i dorri gwrthgloddiau a rhwystrau eraill, Nid yw'r grenadwr bellach yn bodoli, ond cedwir yr enw mewn ambell uned megis Gwarchodlu'r Grenadwyr yn y Fyddin Brydeinig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Grenadau
Categori:Troedfilwyr
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1801-1802

Dyma restr o Aelodau Seneddol a gyfetholwyd i Senedd cyntaf y Deyrnas Unedig 1801 -1802
* Hwlffordd – Sedd yn wag
* Syr Charles Gould Sir Frycheiniog 
* Syr James Hamlyn Sir Gaerfyrddin
* Thomas Jones Bwrdeistrefi Dinbych 
* Thomas Johnes Ceredigion
* Whitshed Keene Bwrdeistref Trefaldwyn
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint 
* Hugh Owen Penfro
* Edward Paget Bwrdeistrefi Caernarfon
* Syr Arthur Paget Ynys Môn
* Syr William Paxton Bwrdeistref Caerfyrddin
* John George Philipps Bwrdeistref Caerfyrddin
* Richard Philipps Sir Benfro
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* James Rooke Sir Fynwy 
* Syr Robert Salusbury Aberhonddu
* Yr Arglwydd Robert Edward Henry Somerset Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* Yr Arglwydd Evelyn Stuart Caerdydd
* Yr Arglwydd William Stuart Caerdydd
* John Vaughan Aberteifi
* Walter Wilkins Sir Faesyfed
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Syr Robert Williams, 9fed Barwnig Sir Gaernarfon 
* Watkin Williams Bwrdeistrefi Fflint
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych (etholaeth seneddol) 
* Thomas Wyndham Sir Forgannwg
* Thomas Wynn, Barwn 1af Niwbwrch Biwmares
## Cyfeiriadau
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1801
Categori:1800au yng Nghymru
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1807-1812

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1807 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1812 
* Robert Myddelton Biddulph Bwrdeistrefi Dinbych
* Yr Is-lyngesydd George Campbell Bwrdeistref Caerfyrddin
* William Edwardes Hwlffordd
* Thomas Johnes Ceredigion
* Whitshed Keene Bwrdeistref Trefaldwyn 
* Syr Edward Pryce Lloyd Biwmares
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* Hugh Owen Penfro hyd Ionawr 1809
* Syr Hugh Owen Penfro o Ionawr 1809 i Awst 1809
* John Owen Penfro o Medi 1809
* Berkeley Paget Ynys Môn
* Charles Paget Bwrdeistrefi Caernarfon
* Richard Philipps Sir Benfro
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* Yr Arglwydd Robert Seymour Sir Gaerfyrddin 
* William Shipley Bwrdeistrefi Fflint
* Arthur John Henry Somerset Sir Fynwy
* Yr Arglwydd Charles Henry Somerset Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* Syr Robert Salusbury Aberhonddu
* Yr Arglwydd William Stuart Caerdydd
* John Vaughan Aberteifi (etholaeth seneddol)
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Walter Wilkins Sir Faesyfed (etholaeth seneddol)
* Syr Robert Williams, 9fed Barwnig Sir Gaernarfon 
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych (etholaeth seneddol) 
* Thomas Wood Sir Frycheiniog
* Thomas Wyndham Sir Forgannwg

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1807
Categori:1800au yng Nghymru
Categori:1810au yng Nghymru
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1812-1818

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1812 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1818
* Arglwydd Kirkwall, Bwrdeistrefi Dinbych 
* Yr Is-lyngesydd George Campbell, Bwrdeistref Caerfyrddin hyd 1813
* John Frederick Campbell, Bwrdeistref Caerfyrddin o 1813
* Syr Christopher Cole, Sir Forgannwg o 1817 
* Benjamin Hall, Sir Forgannwg o 1814 hyd 1817
* William Edwardes Hwlffordd
* Thomas Johnes, Ceredigion hyd 1816
* John Jones, Ystrad, Penfro o 1815
* Whitshed Keene, Bwrdeistref Trefaldwyn 
* Thomas Frankland Lewis, Biwmares
* Syr Edward Pryce Lloyd Bwrdeistrefi Fflint
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint
* Charles Morgan Robinson Morgan Aberhonddu
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* John Owen Sir Benfro
* John Owen Penfro hyd 1813
* Syr Thomas Picton Penfro hyd 1815
* Berkeley Paget Ynys Môn
* William Edward Powell Ceredigion o 1816
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* Yr Arglwydd Robert Seymour Sir Gaerfyrddin 
* Yr Arglwydd Charles Henry Somerset Bwrdeistrefi Sir Fynwy hyd 1813
* Arthur John Henry Somerset Sir Fynwy hyd 1816
* Yr Arglwydd Granville Somerset Sir Fynwy o 1816
* Henry Somerset Ardalydd Caerwangon Bwrdeistrefi Sir Fynwy o 1813
* Yr Arglwydd Evelyn Stuart Caerdydd o 1814
* Yr Arglwydd William Stuart Caerdydd hyd 1814
* Walter Wilkins Sir Faesyfed (etholaeth seneddol)
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Syr Robert Williams, 9fed Barwnig Sir Gaernarfon 
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych 
* John Vaughan Aberteifi
* Thomas Wood Sir Frycheiniog
* Thomas Wyndham Sir Forgannwg (hyd 1814)

## Cyfeiriadau 
̼

Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1812
Categori:1810au yng Nghymru
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1820-1826

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1820 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1826 
* John Hensleigh Allen Penfro 
* John Frederick Campbell Bwrdeistref Caerfyrddin hyd 1821
* Henry Clive Bwrdeistref Trefaldwyn
* Syr Christopher ColeSir Forgannwg 
* John Wynne Griffith Bwrdeistrefi Dinbych 
* John Jones; Bwrdeistref Caerfyrddin o 1821
* Thomas Frankland Lewis Biwmares
* Wyndham Lewis Caerdydd
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint
* George Gould Morgan Aberhonddu
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* John Owen Sir Benfro
* Charles Paget Bwrdeistrefi Caernarfon
* William Edward Powell Ceredigion
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* Pryse Pryse Aberteifi (etholaeth seneddol) 
* Iarll Uxbridge Ynys Môn 
* Yr Anrh. George Rice Rice-Trevor Sir Gaerfyrddin 
* William Henry Scourfield Hwlffordd
* Yr Arglwydd Granville Somerset Sir Fynwy 
* Henry Somerset Ardalydd Caerwangon Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Syr Robert Williams, 9fed Barwnig Sir Gaernarfon 
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1820
Categori:1820au yng Nghymru
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1830-1831

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd y Deyrnas Unedig rhwng Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1830 ac Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1831 
* Henry Clive Bwrdeistref Trefaldwyn
* Yr Arglwydd Patrick Crichton-Stuart Caerdydd
* John Jones Bwrdeistref Caerfyrddin
* Syr Charles Gould Morgan Sir Fynwy
* Thomas Frankland Lewis Sir Faesyfed (etholaeth seneddol) 
* Syr Edward Pryce Lloyd Bwrdeistrefi Fflint 
* Syr Thomas Mostyn Sir y Fflint
* Charles Morgan Robinson Morgan Aberhonddu
* Robert Myddelton-Biddulph Bwrdeistrefi Dinbych 
* William Ormsby-Gore Bwrdeistrefi Caernarfon
* Hugh Owen Owen Penfro
* John Owen Sir Benfro
* Richard Philipps Hwlffordd
* William Edward Powell Ceredigion
* Richard Price Bwrdeistref Maesyfed
* Pryse Pryse Aberteifi 
* Yr Anrh. George Rice Rice-Trevor Sir Gaerfyrddin 
* Yr Arglwydd Granville Somerset Sir Fynwy
* Henry Somerset Ardalydd Caerwangon Bwrdeistrefi Sir Fynwy 
* Christopher Rice Mansel Talbot Sir Forgannwg
* Iarll Uxbridge Ynys Môn
* Syr Robert Williames Vaughan Meirionnydd
* Syr Robert Williams Biwmares
* Charles Wynn Griffith-Wynne Sir Gaernarfon 
* Syr Watkin Williams-Wynn Sir Ddinbych
* Thomas Wood Sir Frycheiniog

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1830
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1708–1710

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd Prydain Fawr rhwng Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1708 hyd Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1710
bawd|Syr John Aubrey
Syr John Aubrey, Bt, Caerdydd

Yr Anrh. Henry Bertie, Biwmares

Yr Is-iarll Bulkeley, Ynys Môn

Syr John Conway, Bwrdeistrefi Fflint

William Griffith, Bwrdeistrefi Sir Gaernarfon

Robert Harley, Bwrdeistref Maesyfed

Thomas Harley, Sir Faesyfed

Syr Jeffrey Jeffreys, Aberhonddu

John Laugharne, Hwlffordd

Thomas Mansel, Barwn 1af Mansel, Sir Forgannwg

Clayton Milborne, Bwrdeistrefi Sir Fynwy

John Morgan, Sir Fynwy

Syr Roger Mostyn, Sir y Fflint

Syr Richard Myddleton Sir Ddinbych

Syr Arthur Owen, Penfro

Wirriot Owen, Sir Benfro

Lewis Pryse, Aberteifi

Lewis Pryse, Ceredigion

John Pugh, Bwrdeistref Trefaldwyn

Griffith Rice, Sir Gaerfyrddin

Richard Vaughan, Bwrdeistref Caerfyrddin

Richard Vaughan, Meirionnydd

Syr Edward Williams, Sir Frycheiniog

Syr William Williams, Bt., Bwrdeistrefi Dinbych

Thomas Windsor, Sir Fynwy

Syr John Wynn, 5ed Barwnig, Caernarfon

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1708
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1710–1713

bawd|Robert Harley tua 1710
bawd|Edward Harley
Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd Prydain Fawr rhwng Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1710 hyd Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1713

* John Barlow, Sir Benfro
* Yr Anrh. Henry Bertie, Biwmares
* Owen Brigstocke, Aberteifi o 1712
* Yr Is-iarll Bulkeley, Ynys Môn
* Syr John Conway, Bwrdeistrefi Fflint
* William Griffith, Bwrdeistrefi Sir Gaernarfon
* James Gunter, Sir Fynwy o 1712
* Edward Harley, Bwrdeistref Maesyfed o 1711
* Robert Harley, Bwrdeistref Maesyfed hyd 1711
* Thomas Harley, Sir Faesyfed
* Edward Jeffreys, Aberhonddu
* Robert Jones, Sir Forgannwg
* Syr Humphrey Mackworth, Ceredigion
* Syr Richard Myddleton Sir Ddinbych
* John Laugharne, Hwlffordd
* John Meyrick, Aberteifi hyd 1712
* Clayton Milborne, Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* John Morgan, Sir Fynwy
* Syr Roger Mostyn, Sir y Fflint
* Syr Arthur Owen, Penfro
* Syr Thomas Powell, Sir Gaerfyrddin
* John Pugh, Bwrdeistref Trefaldwyn
* John Roberts, Bwrdeistrefi Dinbych
* Syr Edward Stradling, Bt, Caerdydd
* Richard Vaughan, Meirionnydd
* Richard Vaughan, Bwrdeistref Caerfyrddin
* Syr John Wynn, 5ed Barwnig, Caernarfon
* Syr Edward Williams, Sir Frycheiniog
* Thomas Windsor, Sir Fynwy hyd 1712

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1710
Sara Gregory

Actores o Gymraes yw** Sara Lloyd-Gregory** (ganwyd 19 Awst 1986), sydd hefyd yn cael ei adnabod fel **Sara Gregory**. Mae hi'n adnabyddus am nifer o rannau mewn dramâu Cymraeg ar S4C gan gynnwys *Con Passionate*, *Blodau*, *Byw Celwydd* a rhan blaenllaw yn y gyfres ddrama *Alys* ar S4C. Mae'n fwy hysbys i gynulleidfaoedd yng Ngogledd America am ei rôl fel Allison yn narllediad HBO o gyfres Sky1*, Thorne: Sleepyhead*.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd yn Rhydaman yn ferch i'r canwr a digrifwr Adrian Gregory. Fe astudiodd bale ers oedd yn dri mlwydd oedd a roedd ei bryd ar fynd i byd dawns. Aeth i Ysgol Gynradd Gymraeg Rhydaman ac Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa. Ar ôl mynd i Goleg Gorseinon i astudio celfyddyd perfformio cymerodd fwy o ddiddordeb mewn drama. Aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru.

## Gyrfa 
Roedd ei ymddangosiad cyntaf yn 2003 yn *Stopping Distance*, ffilm am gang treisiol lle mae'n ymddangos fel merch yn ei harddegau o'r enw Melanie.

Yn 2004, ymddangosodd ar lwyfan, y tro hwn fel Julie Osman—merch yn ei arddegau gyda tad Mwslimaidd o Dwrci a gafodd ei lofruddio gyda cymhelliad hiliol—yn *A Way Of Life*.

Yn 2006, gwnaeth ymddangosiad mewn ffilm ddadleuol gan bortreadu rôl merch o'r enw Serena yn *Little White Lies*. Roedd y ffilm yn gomedi a oedd yn dangos hiliaeth a oedd, fel *A Way of Life*, wedi ei ffilmio yn Ne Cymru.

Yn ddiweddarach y flwyddyn honno, bu'n serennu yn y bennod *Torchwood* "Day One" fel merch ifanc o'r enw Carys Fletcher sy'n cael ei meddu gan fod arallfydol sy'n bwydo oddi ar ynni orgasmic.

Yn 2007, daeth yn un o gast rheolaidd y ddrama *Belonging *ar BBC Wales, yn chwarae Nadine Weaver.

Yn 2008, chwaraeodd y prif ran benywaidd mewn cynhyrchiad o *Romeo and Juliet* yn y Theatr Newydd, Caerdydd.

Yn 2011, serennodd fel Alys yn y gyfres deledu o'r un enw, *Alys* ar S4C. Dychwelodd yn yr ail gyfres a ddarlledwyd yn hwyr yn 2012. Ni bu sôn am unrhyw gyfresi pellach.

Yn 2013, enillodd Sara wobr Actores Gorau BAFTA Cymru am ei rhan fel Alys.

## Ffilmyddiaeth 
### Ffilm
### Teledu
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Maes-yr-Yrfa
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
40au

1g CC - **1g** - 2g
0au CC 0au 10au 20au 30au - **40au** - 50au 60au 70au 80au 90au
40 41 42 43 44 45 46 47 48 49

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1707–1708

bawd|Anne, Brenhines Prydain Fawr adeg uno seneddau Lloegr a'r Alban
Dyma restr o Aelodau Seneddol a gyfetholwyd i Senedd Prydain Fawr 1707 hyd Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1708'

Syr John Aubrey, Bt, Caerdydd

Yr Anrh. Henry Bertie, Biwmares

Thomas Bulkeley, Bwrdeistrefi Sir Gaernarfon

Richard Bulkeley, 4ydd Is-iarll Bulkeley, Ynys Môn

Syr John Conway, Sir y Fflint

Robert Harley, Bwrdeistref Maesyfed

Thomas Harley, Sir Faesyfed

Syr Jeffrey Jeffreys, Aberhonddu

John Laugharne, Hwlffordd

Thomas Mansel, Barwn 1af Mansel, Sir Forgannwg

Charles Mason, Bwrdeistref Trefaldwyn

John Meyrick, Penfro

Syr Roger Mostyn, Bwrdeistrefi Fflint

John Morgan Sir Fynwy

Syr Richard Myddleton Sir Ddinbych

Syr Hugh Owen, Sir Benfro

Syr Thomas Powell, Bwrdeistrefi Sir Fynwy

John Pugh, Ceredigion

Lewis Pryse, Aberteifi

Griffith Rice, Sir Gaerfyrddin

William Robinson, Bwrdeistrefi Dinbych

Richard Vaughan, Meirionnydd

Richard Vaughan, Bwrdeistref Caerfyrddin

Syr Edward Williams, Sir Frycheiniog

Syr Hopton Williams, Sir Fynwy

Syr John Wynn, 5ed Barwnig, Sir Gaernarfon

## Cyfeiriadau 
̼

Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd y Deyrnas Unedig
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1707
50au

1g CC - **1g** - 2g
0au 10au 20au 30au 40au - **50au** - 60au 70au 80au 90au 100au
50 51 52 53 54 55 56 57 58 59

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
10au

1g CC - **1g** - 2g
30au CC 20au CC 10au CC 0au CC 0au - **10au** - 20au 30au 40au 50au 60au
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
John Barlow (m. 1739)

Roedd Syr **John Barlow** (tua 1682 – 29 Hydref 1739) yn Aelod Seneddol Torïaidd o Gymru.

Roedd yn fab i Syr John Barlow, barwnig cyntaf Slebets a Minwerea a Catherine, merch Christopher Middleton o Neuadd Middleton Caerfyrddin.

Bu'n briod ddwywaith. Ar 1 Mai 1708 priododd ei wraig gyntaf Anne (bu farw. 1733), merch Syr Simon Harcourt o Stanton Harcourt, Swydd Rhydychen bu iddynt 6 mab ac 1 ferch, ond bu pump o'r meibion marw o'i flaen ef. Tua 1734 priododd ei ail wraig Anne, merch Richard Skrine o Warleigh Manor Gwlad yr Haf bu iddynt un ferch.

Gwasanaethodd fel Aelod Seneddol Sir Benfro rhwng 1710 a 1715, gan gael ei ddisgrifio fel *Violent Tory* gan ei wrthwynebwyr ym mhlaid y Chwigiaid. Bu ei frawd George Barlow 2il Farwnig yn Aelod Seneddol Aberteifi a Hwlffordd a bu ei fab George Barlow (bu farw 1756) yn Aelod Seneddol Hwlffordd hefyd.
## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Senedd Prydain Fawr
Categori:Genedigaethau 1682
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1739
0au

1g CC - **1g** - 2g
40au CC 30au CC 20au CC 10au CC 0au CC - **0au** - 10au 20au 30au 40au 50au
1 2 3 4 5 6 7 8 9

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
30au

1g CC - **1g** - 2g
10au CC 0au CC 0au 10au 20au - **30au** - 40au 50au 60au 70au 80au
30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
Anton Yelchin

Actor Rwseg-Americanaidd oedd **Anton Viktorovich Yelchin** (Rwseg: ***Анто́н Ви́кторович Ельчи́н***; 11 Mawrth 1989 – 19 Mehefin 2016). Fe'i adnabyddir yn bennaf am chwarae Pavel Chekov yn y gyfres ffilmiau *Star Trek*.

Fe'i ganwyd yn Leningrad, Undeb Sofietaidd.

Ar 19 Mehefin 2016 cafwyd hyd iddo gan ffrindiau, rhwng colofn frics a cherbyd Jeep Grand Cherokee, y tu allan i'w gartref yn Studio City, California, yn yr hyn a ddisgrifiwyd gan yr Heddlu fel "damwain anghyffredin (iaith wreiddiol: *"freak accident"*. Bu farw yn yr ysbyty lleol yn 27 oed.

## Ffilmiau
**Star Trek* (2009)	Pavel Chekov	
**Terminator Salvation* (2009)		
**Star Trek Into Darkness* (2013)	
**Cymbeline* (2014)	
**Broken Horses* (2015)	
**Star Trek Beyond* (2016)

## Teledu
**NYPD Blue* (2004)
**Huff* (2004-2006)
**Law & Order: Criminal Intent* (2006)
**Criminal Minds* (2006)
**Trollhunters* (2016)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Marwolaethau 2016
Rhestr aelodau seneddol Cymru 1713–1715

Dyma restr o Aelodau Seneddol a etholwyd i Senedd Prydain Fawr rhwng Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1713 hyd Etholiad cyffredinol Prydain Fawr 1715

* Syr George Barlow, Aberteifi
* John Barlow, Sir Benfro
* Yr Anrh. Henry Bertie, Biwmares
* Richard Bulkeley, 4ydd Is-iarll Bulkeley, Ynys Môn
* Syr John Conway, Sir y Fflint
* William Griffith, Sir Gaernarfon
* Edward Harley, Bwrdeistref Maesyfed
* Thomas Harley, Sir Faesyfed
* Robert Jones, Sir Forgannwg
* Roger Jones, Aberhonddu
* Syr Charles Kemeys, Sir Fynwy
* John Laugharne, Hwlffordd
* Lewis Pryse, Ceredigion
* John Pugh, Bwrdeistref Trefaldwyn
* Clayton Milborne, Bwrdeistrefi Sir Fynwy
* John Morgan, Sir Fynwy
* Syr Roger Mostyn, Bwrdeistrefi Fflint
* Syr Richard Myddleton Sir Ddinbych
* Syr Thomas Powell, Sir Gaerfyrddin
* Syr Edward Stradling, Bt, Caerdydd
* Richard Vaughan, Bwrdeistref Caerfyrddin
* Richard Vaughan, Meirionnydd
* Syr Edward Williams, Sir Frycheiniog
* Lewis Wogan, Penfro
* John Wynne, Bwrdeistrefi Dinbych
* Syr Thomas Wynn, Bwrdeistrefi Sir Gaernarfon

## Cyfeiriadau 
Aelodau Seneddol Cymru
Categori:Senedd Prydain Fawr
Categori:Gwleidyddiaeth Cymru
Categori:Rhestrau aelodau seneddol Cymru
Categori:1713
Arthur Emyr

Cyn chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol i Gymru yw **Arthur Emyr Jones** (ganwyd 27 Gorffennaf 1962). Roedd yn asgellwr, a bu'n chwarae i glwb rygbi Abertawe lle mae'n parhau i ddal record am y sgoriwr ceisiau uchaf, a bu hefyd yn chwarae i glwb rygbi Caerdydd. Bu hefyd yn athletwr yn nhim hynaf Athletau Cymru.

Ganwyd Emyr ym Mangor, Gwynedd. Enillodd 13 o gapiau i Gymru gan sgorio 4 cais rhwng 1989-1991. Roedd y Chwaraewr y Flwyddyn Cymru yn 1990. Cafodd ei ddewis ar gyfer sgwad Cymru yng Nghwpan Rygbi'r Byd 1991.

Ar ôl ymddeol o chwaraeon datblygodd yrfa llwyddiannus yn y cyfryngau, i ddechrau fel cyflwynydd chwaraeon teledu ac yna fel Pennaeth Chwaraeon BBC Cymru rhwng 1994 a 2001, cyn ymuno â Llywodraeth Cymru fel Pennaeth Digwyddiadau Mawr.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Proffil Undeb Rygbi Cymru

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol David Hughes
Tesla Model X

Car trydan llawn ei faint *SUV crossover* ydy **Tesla Model X**, a gynhyrchir gan Tesla Motors. Mae ganddo ddrysau sy'n codi i fyny (*falcon wing*) er mwyn cael mynediad i'r ail a'r trydydd rhes o seddi ac mae'n yrriant 4-olwyn. Lansiwyd y cynlluniau yn stiwdios Tesla yn Los Angeles ar 9 Chwefror 2012.  Ei chwaer fach yw'r Tesla Model S.

Yn ôl Asiantaeth Gwarchod Amgylchedd yr Unol Daleithiau (enw gwreiddiol: *United States Environmental Protection Agency* (EPA)) gall deithio rhwng 250–257 milltir (402–414&nbsp;km) ar un llenwad o'i fatris a dywedir fod ei gyfradd milltir/galwyn (myg) ynghyd â'i ddefnydd i ynni yn gyfystyr (e) i 89&nbsp;myg-e (23&nbsp;kWh/100&nbsp;km or 39&nbsp;kWh/100&nbsp;mi). Yn 2016, mewn cymhariaeth, roedd y Toyota Prius yn cyflawni 95 myg-e.

Ceir sawl math: 75D (tua £82,380, 90D, P90D/Ludi a'r P100D/Ludi (tua £129,080).

Addasiad o'r Tesla Model S ydyw, gyda'r ddau fath yn cael eu cynhyrchu yn ffatri Tesla yn Fremont, California. Dechreuwyd gwerthu Model X ym Medi 2015, ac yn ystod y 12 mis cyntaf roedd tua 2,700 uned wedi'u gwerthu. 
bawd|chwith|O'r tu ôl.

## Pris
Yn 2016 roedd pris y car LE yn amrywio rhwng  a ,. Mewn cymhariaeth, pris y Model S (70D) oedd .

## Batris
Mae dau ddewis: batri lithiwm-ion 75 neu 90 kW·h – yr dewis a roddir i'r Model S sy'n gyflymach na phob SUV - a llawer o geir cyflym.

## Gweler hefyd
*Cerbyd trydan cell danwydd (a'r Toyota Mirai)
*Car trydan
*Car solar
*Cerbyd trydan batri

## Cyfeiriadau
Categori:Ceir trydan
Richard Vaughan (Corsygedol)

Roedd **Richard Vaughan** (tua 1665 - 28 Mawrth 1734) yn fonheddwr o Gymru a gynrychiolodd Meirionnydd yn Nhŷ'r Cyffredin am 33 o flynyddoedd

## Cefndir 
bawd|Corsygedol
Ganwyd Vaughan tua 1665 yn ail fab i William Vaughan, Corsygedol, Llanddwywe is y graig ac Anne ferch Griffith Nannau, y Nannau Llanfachreth. Cafodd ei hyfforddi yn Lincoln's Inn tua 1686.

Ar 10 Chwefror 1701 priododd Margaret, merch ac etifeddes Syr Evan Lloyd, ail farwnig Bodidris yn Iâl, bu iddynt dau fab a thair merch.

## Gyrfa wleidyddol 
Fel pob sedd Seneddol yn y cyfnod, ystyriwyd bod etholaethau "*yn eiddo*" i deulu blaenllaw o fewn yr etholaeth. Yn wreiddiol bu etholaeth Meirionnydd yn cael ei rannu rhwng teulu Wynn Rhiwgoch a theulu Price Rhiwlas. Trwy briodasau rhwng teuluoedd bonheddig y gogledd trodd sylw disgynyddion y ddwy ystâd fwyfwy at Siroedd Dinbych a Chaernarfon a thrwy briodasau lu rhwng teuluoedd Vaughan a Nannau cynyddodd eu dylanwad hwy yn Sir Feirionydd.

Erbyn i Richard Vaughan cael ei ethol am y tro cyntaf roedd Meirion yn gadarn yn nwylo Corsygedol / Nannau. Bu ewythr Richard Vaughan, Huw Nannau, yn Aelod Seneddol yr etholaeth o 1695 i 1701, a pan fu farw ef ym 1701 etifeddodd Richard ei sedd gan ei ddal heb her am 33 mlynedd. Ar farwolaeth Richard ym 1734 gwasanaethodd ei fab William Vaughan fel yr Aelod Seneddol am y 34 mlynedd nesaf a mab arall iddo Evan Lloyd Vaughan am 17 mlynedd, a bu Syr Robert Williames Vaughan Nannau, ei gefnder, yn AS Meirion am 44 mlynedd.

Er gwaethaf yr amser maith treuliodd yn y Senedd doedd o ddim yn aelod amlwg, bron yr unig ddeddfwriaeth iddo chware rhan amlwg yn ei daith drwy'r senedd oedd mesur preifat i sicrhau etifeddiaeth gweddw Hugh Nannau, modryb dwbl iddo (*Nodyn:* mae historyofparliamentonline.org

Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Meirionnydd ym 1697 ac Uchel Siryf Sir Gaernarfon ym 1699; bu'n gwnstabl Castell Harlech o 1704 i 1716

Etifeddodd ystâd Corsygedol ar farwolaeth ei frawd hŷn Griffith Vaughan ym 1697 a bu'n gyfrifol am ehangu a moderneiddio'r tŷ'n sylweddol.

## Marwolaeth 
bawd|Eglwys Llanddwywe
Bu farw ym 1734 yn 68 oed a rhoddwyd ei weddillion i orffwys yn Eglwys Llanddwywe.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cymreig Senedd Lloegr 1541-1707
Categori:Genedigaethau 1665
Categori:Gwleidyddion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1734
Categori:Siryfion Meirionnydd
Rheilffordd Caint a Dwyrain Sussex

Agorwyd **Rheilffordd Caint a Dwyrain Sussex**, o led safonol, 12 milltir o hyd, o Tenterden i cyffordd efo Rheilffordd De Ddwyrain a Chatham yn Robertsbridge i drenau nwyddau ar 26 Mawrth 1900, ac i deithwyr ar 2 Ebrill, gyda'r enw Rheilffordd Dyffryn Rother.

bawd|canol|400px|Map 1914 o dau ben y rheilffordd Caint a Dwyrain Sussex

## Hanes
Adeiladwyd y lein gan gwmni Godfrey & Siddelow o dan pŵerau'r Deddf Rheilffyrdd Ysgafn o 1896, yn caniatáu rheilffyrdd rhatach efo cyfyngiadau cyflymder; aeth y rheilffordd trwy ardal amaethyddol iawn. Defnyddiwyd cledrau Vignoles. Estynnwyd y lein i orsaf Tenterden (Town) ac ymlaen at cyffordd arall efo Rheilffordd De Ddwyrain a Chatham yn Headcorn ar 15 Mai 1905, a daeth y rheilffordd yn 22 milltir o hyd. Arhosodd y rheilffordd yn annibynnol ar ôl 1923 ac roedd Cyrnol Stephens yn beiriannydd, oruwchwylwr a rheolwr cyfarwyddwr y rheilffordd yn gweithio mewn swyddfa yn Tonbridge. Bu farw Stephens ym 1931. W H Austen oedd ei olynydd

## Atgyfodi
Ffurfiwyd Cymdeithas Gwarchodaeth Rheilffordd Caint a Dwyrain Sussex ym 1961. Prynwyd y lein rhwng Tenterden a Bodiam ym 1973.

Ailagorwyd yn rheilffordd treftadaeth ar 3 Chwefror 1974, rhwng Tenterden a Rolvenden. Estynnwyd y lein i Ffordd Wittersham ym 1977 ar ôl ailadeiladu pont dros Sianel Newmill

Mae cwmni arall, Rheilffordd Dyffryn Rother, yn bwriadu ailagor y lein rhwng Bodiam a Robertsbridge.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan y rheilffordd

Categori:Cludiant yng Nghaint
Categori:Cludiant yn Nwyrain Sussex
Caint a Dwyrain Sussex
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Balthus

Arlunydd  Pwyleg-Ffrengig oedd **Balthasar Klossowski** **de Rola** (29 Chwefror 1908 – 18 Chwefror 2001), a adnabyddid dan y llysenw **Balthus**.

Torrodd ei dir ei hun, gan wrthod confensiwn a chelf yr oes. Mynnodd y dylai ei waith gael eu gweld - yn hytrach na darllen amdano, a gwrthododd unrhyw gais i greu bywgraffiad ohono. Yn 1968, mewn ateb i Oriel y Tate, dywedodd:  *"NO BIOGRAPHICAL DETAILS. BEGIN: BALTHUS IS A PAINTER OF WHOM NOTHING IS KNOWN. NOW LET US LOOK AT THE PICTURES. REGARDS. B."*

### Magwraeth
Ganwyd Balthus yn Paris, a noddwyd ei waith cynnar gan y bardd Almaeneg Rainer Maria Rilke a gan Maurice Denis, Pierre Bonnard a Pierre Matisse. Hanesydd celf oedd ei dad Erich Klossowski, a sgwennodd yn helaeth am Honoré Daumier, ac roedd ei fam, Elisabeth Dorothea Spiro (a adnabyddid fel Baladine Klossowska), yn rhan o ddiwylliant celf elitaidd Paris.
bawd|chwith|*La Leçon de guitare* (1934); olew ar gynfas.

Athronydd oedd ei frawd  Pierre Klossowski, a'r prif ddylanwad arno oedd Marquis de Sade. Roedd llawer o enwogion yn ymweld â'u cartef gan gynnwys André Gide a Jean Cocteau, a ysbrydolwyd gan y cartref i sgwennu'r nofel *Les Enfants Terribles* (1929).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 2001
Categori:Arlunwyr o Ffrainc
Categori:Arlunwyr o Wlad Pwyl
10au CC

2g CC - **1g CC** - 1g
60au CC 50au CC 40au CC 30au CC 20au CC - **10au CC** - 0au CC 0au 10au 20au 30au
19 CC 18 CC 17 CC 16 CC 15 CC 14 CC 13 CC 12 CC 11 CC 10 CC

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
0au CC

2g CC - **1g CC** - 1g
50au CC 40au CC 30au CC 20au CC 10au CC - **0au CC** - 0au 10au 20au 30au 40au
9 CC 8 CC 7 CC 6 CC 5 CC 4 CC 3 CC 2 CC 1 CC

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
20au

1g CC - **1g** - 2g
30au CC 20au CC 10au CC 0au CC 0au 10au - **20au** - 30au 40au 50au 60au 70au
20 21 22 23 24 25 26 27 28 29

----

### Yn ôl lleoliad
##### Yr Ymerodraeth Rufeinig
Melin Lanw Caeriw

Melin ŷd yn Sir Benfro, Cymru, wedi'i bweru gan y llanw yw ** Melin Lanw Caeriw**, sy'n fath o *felin Ffrengig*. Cafodd ei hadeiladu tua 1801 ychydig i'r gorllewin o Gastell Caeriw, gan ddisodli melin llawer hŷn a safodd yma am ganrifoedd cyn hynny. Mae'n enghraifft of felin lanw (gelwir hefyd, weithiau'n 'felin môr').

Pwll y felin yw Afon Caeriw, a chrerir y pwll gan argae ar draws yr afon drwy gau'r llifddorau pan fo'r llanw yn ei anterth (ar ei uchaf). O dan y felin ei hun ceir dau lif-ddôr er mwyn gollwng y dŵr pan fo'r môr ar drai. Wrth i'r dŵr basio'r llifddorau hyn mae'n troi dwy olwyn ddŵr enfawr a hyn, yn ei dro'n troi olwynion cocos ac yn malu'r ŷd. Dyma'r unig felin lanw o'i bath yng Nghymru. Caewyd drysau'r felin yn 1937 ond yn 1972 dechreuwyd ei hadfer gan ei hagor fel arddangosfa ac oddi wefn ceir amgueddfa.

## Lleoliad 
Saif Melin Lanw Caeriw ar ben deheuol argae garreg 150 m (490 tr)  ar draws yr Afon Caeriw, afon fechan sy'n llifo i'r môr yn Aberdaugleddau. Saif Castell Caeriw o fewn tafliad carreg - dim ond 300 metr i'r dwyrain ac a adeiladwyd yn 1270.
Mae'r safle bellach yn adfeilion, ond fe'i codwyd ar hen gaer o Oes Haearn. 

Ceir cofnodion o felin llawer hŷn na'r un bresennol, a godwyd o bosib tua'r un adeg a'r castell. Credir mai ffrwd fechan oedd yn pweru'r hen felin yn hytrach na phwll enfawr o ddŵr. Mae'r cofnodion yr hen felin yn mynd yn ôl i 1541. Paratowyd '''Cyfrifon y Gweinidogion' ''ar gyfer Harri VIII (r. 1509-47) ac maent yn sôn am "ddwy felin o dan yr un to, ac a elwir yn 'Felinau Ffrengig". Dylid cofio am gysylltiad Harri Tudur ei dad gyda'r ardal. Mae'r enw'n deillio o'r meini melin crwn a wnaed o gerrig a gludwyd yma o Ffrainc. Gwyddom mai John Bartlett gymerodd brydles y felin yn 1558 a hynny am ffi o 10 sofren, yn flynyddol.
Cafodd ei adfer yn 1792 yn dilyn tân.

## Adeilad 

Carew Tidal Mill (6852).jpg|
Carew Tidal Mill (6812).jpg|
Carew Tidal Mill (Welsh- Melin Caeriw) - geograph.org.uk - 5669284.jpg|dros y gored
Carew Tidal Mill.JPG|
Carew_Tidal_Mill_(6906).jpg|Y tu mewn
Carew_Tidal_Mill_(6917).jpg|Offer pren y tu mewn i'r felin

## Cyfeiriadau 
*
*
*
*
*
*
*

Categori:Melinau dŵr yng Nghymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 19eg ganrif
Alys

Enw merch yw **Alys**. Mae rhai pobl nodedig gyda'r enw yn cynnwys:

* Alys, Countess of the Vexin (tua 1160-1220), tywysoges o Ffrainc
* Alys Clare (ganwyd 1944), nofelydd hanes o Saesnes
* Alys Faiz (1914&ndash;2003), bardd Pacistanaidd, awdur, newyddiadurwr, actifydd hawliau dynol, gweithiwr cymdeithasol ac athro
* Alys ferch Owain Glyndŵr (15g), merch i Owain Glyn Dŵr a'i wraig Margaret Hanmer
* Alys Fowler (ganwyd 1978), cyflwynydd teledu
* Alys Pearsall Smith (1867&ndash;1951), crynwr o'r Unol Daleithiau
* Alys Robi (1923&ndash;2011), cantores o Ganada
* Alys Vorpatril, cymeriad gwyddonias

## Cymeriadau mewn ffuglen
* Alys (Anturiaethau Alys yng Ngwlad Hud) - cymeriad ffuglennol o'r llyfrau Alice's Adventures in Wonderland
* Alys (cyfres deledu), cyfres ddrama ar S4C
Hugh Reveley

bawd|Plasdy newydd Bryn y Gwin
Roedd **Hugh Reveley** (15 Gorffennaf 1772 - 9 Tachwedd 1851) yn was sifil Seisnig a thirfeddiannwr yn Sir Feirionnydd.

Ganwyd Reveley yn Camberwell, Surrey yn fab i Hugh Reveley, casglwr trethi, a 'i wraig, Jane, merch Phillip Champion de Crespingny.

Cafodd ei addysgu yn Eglwys Crist, Rhydychen gan ymuno a'r coleg ym 1791 a graddio fel Baglor y Gyfraith Cyffredin ym 1799.
bawd|Hen blasdy Bryn y Gwin
Bu'n gweithio fel ysgrifennydd Syr John Mitford, Llefarydd Tŷ'r Cyffredin a phan dyrchafwyd Mitford i Dŷ'r Arglwyddi fel y Barwn Redesdale a changhellor yr Iwerddon gwasanaethodd Reveley fel ceidwad ei bwrs (trysorydd / cyfrifydd y Canghellor) 

Ym 1803 priododd Jane unig ferch ac etifedd Robert Hartley Owen, Bryn y Gwin, Dolgellau a thrwy hynny daeth yn berchennog y plasty a'i ystâd o 66 cyfer. Bu iddynt fab, Hugh John Reveley, a merch Jane Frances. Yn fuan wedi'r briodas cychwynnwyd ar y gwaith o adeiladu plasty newydd Bryn y Gwin.

Gwasanaethodd fel Ynad heddwch ar fainc Meirionnydd, fel dirprwy raglaw'r sir ac fel Uchel Siryf Sir Feirionnydd ym 1811.

Bu farw ym Mryn y Gwin yn 80 mlwydd oed  a chladdwyd ei weddillion ym mynwent Eglwys St Mair Dolgellau 

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1772
Categori:Gweision sifil
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Dolgellau
Categori:Siryfion Meirionnydd
Matt K. Miller

Actor a seren teledu o'r Unol Daleithiau yw **Matthew Kermit** "**Matt**" **Miller** a adnabyddir ar sgrin fel **Matt K. Miller** (ganwyd 2 Gorffennaf, 1960).

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1960
Jac Sais

Llysenw yw **Jac Sais**, neu **Jaco**, sy'n cyfeirio at rywun sy'n credu mai Lloegr (neu'r Deyrnas Unedig) yw'r unig wlad bwysig yn y byd. Ymhlith nodweddion pwysicaf Jac Sais mae ei gasineb tuag at estroniaid a'i amharodrwydd i siarad unrhyw iaith heblaw Saesneg.

## Yng Nghymru 
Yng Nghymru, rhoddir y llysenw *Jac Sais* ar rhywun sy'n gwrthod cydnabod Cymru fel cenedl sydd ar wahân i Loegr, neu berson sy'n gwrthod siarad neu ddysgu Cymraeg. Ar adegau gelwir Cymro'n Jac Sais, pab fo'n dewis siarad Saesneg yn hytrach na Chymraeg.

## Gweler hefyd
*John Bull

## Cyfeiriadau
Categori:Cenedlaetholdeb
Y Bioden ar y Grocbren

Paentiad olew ar banel o bren a wnaed yn 1568 gan Pieter Bruegel yr Hynaf yw ***Y Bioden ar y Grocbren***. Arlunydd Fflemaidd o gyfnod y Dadeni oedd **Pieter Bruegel yr Hynaf** (c. 1525 - 9 Medi 1569). O 1559 ymlaen arwyddodd ei enw heb yr *h* ar ei ddarluniau.

Mae'r llun yn dylunio golygfa mewn coedwig, gyda thri gwerinwr yn dawnsio i gyfeiliant pibgorn, ger crocbren. Ar y grocbren gwelir pioden - sy'n hen arwydd o farwolaeth. Lleolir y grocbren yng nghanol y llun, gan ei rannu'n ddwy ran; mae'r ochr dde'r llun yn fwy "agored" na'r chwith. Mae'r bioden yng nghanol union y llun. Mae siâp y grocbren yn "amhosibl" - yn debyg i Driongl Penrose, gyda'r golau a adlewyrchir ohono hefyd yn amhosibl. Pwrpas hyn ydy tynnu sylw'r gwyliwr i'r grocbren.

Gerllaw'r grocbren, saif pioden arall ar graig, ger penglog anifail. Yn y gornel chwith isaf, gwelir dyn yn ymgarthu a cheir gwerinwyr eraill sy'n gwylio'r dawnswyr wrthi. Ar y dde ceir croes Cristnogol a melin ddŵr yn y pellter sy'n agor yn ddyffryn ym mhellter eithaf y llun lle ceir tref ar y chwith a chastell ar graig arw uwch ei ben a thŵr castell ar graig ar y dde. Y tu ôl i'r dawnswyr ceir dwy goeden yn ymblethu drwy'i gilydd, gangen wrth gangen - symbol a ddefnyddiwyd mewn gwaith cynharach gan Bruegel. Mae'r teimlad o ddyfnder yn cael ei weithio drwy'r llun drwy ddefnydd yr arlunydd o gryfder lliw - brown tywyll yn y blaendir, gwyrdd niwtral yn y canol a glas a llwyd ysgafn, golau yng nghefndir y llun.

## Cyfeiriadau
Categori:Gweithiau 1568
Categori:Peintiadau'r 16eg ganrif
Categori:Peintiadau o'r Iseldiroedd
Gastroenteritis

Llid y llwybr treuliad sy'n cynnwys y stumog a'r coluddyn bach yw **gastroenteritis** (neu '''lid y stumog a'r coluddyn** neu **ddolur rhydd heintus'''). Mae ei symptomau'n cynnwys rhyw gyfuniad o ddolur rhydd, chwydu a phoen bol. Gall fod twymyn, diffyg nerth a dadhydriad hefyd. Bydd hyn yn parhau am lai na phythefnos. ond bacteria, parasitiaid a ffwng all fod yn gyfrifol hefyd. mewn oedolion, norofirws a *Champylobacter* sy'n gyffredin. Gellir ei ddal drwy fwyta bwyd heb ei baratoi'n gywir, drwy yfed dŵr budur neu drwy gyffyrddiad agos â rhywun arall â'r llid. Nid oes rhaid gwneud profion er mwyn cadarnhau diagnosis, fel afer. Dylai plant â'r haint gael sinc

Credir bod rhyw dair i bum biliwn o achosion o gastroenteritis bob blwyddyn, a 1.4 miliwn o bobl yn marw o'i herwyd. Mae'r mwyafrif o'r rhain mewn gwledydd sy'n datblygu. Yn 2011, ymhlith plant dan bump oed, bu tua 1.7 biliwn o achosion a 0.7 miliwn o farwolaethau. Mewn gwledydd sy'n datblygu, mae plant o dan ddwy yn cael chwe neu fwy o heintiau y flwyddyn. Mae hyn yn llai cyffredin mewn oedolion, yn rhannol oherwydd datblygiad eu systemau imiwnedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Afiechydon
Wyre Davies

Newyddiadurwr o Gymru yw** Ifan Wyre Davies** (ganwyd 1966) a gohebydd Y Dwyrain Canol ar gyfer y BBC. Mae'n siarad Cymraeg a Sbaeneg yn rhugl.

## Cefndir 
Roedd tad-cu ei fam, Capten Evan Rowlands o Lanon, yn gapten ar long yr *Harmanteh*. Wrth i'r llong weithio ei ffordd rhwng Brasil ac Arfordir Gorllewinol Canada, ar 22 Mai 1938 fe aeth yn sownd ar Ynys Zealous, Sianel Messier, Chile pan oedd dan reolaeth beilot leol. Gadawodd y llong gan ei chriw a daeth ymdrechion i achub y llong i ben ar 6 Mehefin. Yn ddiweddarach, roedd yn gapten y *Stangrant*, a gymerodd rhan ym Mrwydr yr Iwerydd pan drawyd y llong gan dorpido o U-37 gan suddo i'r gorllewin o'r Hebrides Allanol () â cholli wyth o'r 38 yn y criw. Cafodd y goroeswyr, gan gynnwys Capten Rowlands eu hachub gan awyren Short Sunderland o 10 Sgwadron, Awyrlu Brenhinol Awstralia. Yn ddiweddarach ymddeolodd Rowlands i Lanrhystud.

## Gyrfa 
Ar ôl astudio gwleidyddiaeth America Ladin yn y brifysgol, ymunodd â Newyddion y BBC lle, ar ôl hyfforddiant, daeth yn ohebydd tramor yn America Ladin. Yn 2000 trosglwyddodd i swydd fel gohebydd gyda BBC Cymru, yn gohebu ar straeon ar draws Cymru ac yn ymddangos ar Wales Today ynghyd â rhaglen newyddion Chwech a Deg y BBC. Gohebodd hefyd ar storïau chwaraeon.

Yn 2005, gofynnwyd iddo lenwi ar gyfer Katya Adler am chwe mis tra roedd hi'n cymryd absenoldeb mamolaeth. Ers hynny, mae wedi ymgymryd aseiniadau achlysurol i Balesteina ac Israel, ac ym mis Ebrill 2010 fe'i penodwyd yn ohebydd parhaol yn y Dwyrain Canol, o dan gyd-Gymro, golygydd Dwyrain Canol y BBC Jeremy Bowen. Bu'n gohebu yn ystod Chwyldro'r Aifft yn 2011 o du fewn Tahrir Sgwâr.

Ers canol 2013, mae Davies wedi ei leoli yn Rio de Janeiro, Brasil, gyda'i deulu, ac yn ohebydd De America'r BBC.

## Bywyd personol 
Mae Davies yn briod, gyda thair merch. Mae ei ffrindiau agos yn cynnwys gohebydd y BBC Alan Johnston, a chafodd ei herwgipio yn Gaza yn 2007.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 
* Wyre Davies @ journalisted

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Chwedl Arachne

Peintiad olew gan y Sbaenwr Diego Velázquez yw **Chwedl Arachne** a gedwir yn amgueddfa Museo del Prado ym Madrid. Caiff ei adnabod hefyd dan ei hen deitl ***Y Gwehyddwyr Gwlân*** (Catalaneg: *Les filadores*). Mae'n un o weithiau a wnaed ym mlynyddoedd olaf yr arlunydd, oddeutu 1657.

Yn draddodiadol credwyd fod y llun yn dylunio merched mewn gweithdy a oedd wrth eu gwaith pob dydd yn llunio tapestri o Santes Isabel. Fodd bynnag, yn 1948, awgrymodd Diego Angula fod y darlun yn dylunio Chwedl Ovid (Arachne) - sef y chwedl am Arachne'n rhoi sialens i'r dduwies Athena i wehyddu'r tapestri gorau. Ond pan enillodd y gystadleuaeth drwy greu'r tapestri ceinaf, fe'i drowyd yn bry copyn gan y dduwies. Bellach, credir mai dyma'r hyn a ddylunir yn y llun, ac efallai mai'r teitl gorau iddo fyddai 'Chwedl Arachne'.

bawd|upright 1.3|Y llun gwreiddiol, heb yr ychwanegiadau gan arlunwyr eraill.

Fe'i paentiwyd ar gyfer Don Pedro de Arce, a oedd yn un o helwyr y Brenin Felipe IV, brenin Sbaen.  Cofnodir y llun yn y casgliad brenhinol yn yr 18g, ac fe'i difrodwyd yn rhannol gan dân yn 'Alcazar Brenhinol Madrid' yn 1734. Cryfhawyd y gwaith drwy ychwanegu rhannau newydd ar yr ochrau: 37&nbsp;cm  i gyd, a darn 50&nbsp;cm ar dop y llun.

## Gweler hefyd
*Gwehyddu

## Cyfeiriadau
Categori:Gweithiau'r 1650au
Categori:Peintiadau'r 17eg ganrif
Categori:Peintiadau o Sbaen
Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1651-1799

## Genedigaethau 1651 - 1799
*Gweler hefyd*
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 300-999
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1000-1499
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1500-1650
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1800-1815
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1816-1830
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1831-1845
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1846-1860
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1861-1875
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1876-1890
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein: 1891-1905
* Rhestr o bobl gyda chofnod ar y Bywgraffiadur Cymreig Arlein

Categori:Hanes Cymru
Jane Arden

Actores a chynhyrchydd ffilm o Gymru oedd **Jane Arden** (29 Hydref 1927 – 20 Rhagfyr 1982) a sgwennodd nifer o ganeuon a cherddi yn ei thro.

## Bywyd cynnar
Fe'i ganwyd a'i magwyd yn 47 Heol y Twmpath, Pont-y-pŵl, Gwent ac fe'i bedyddiwyd yn **Norah Patricia Morris**.

Astudiodd yng Ngholeg Brenhinol y Celfyddydau Dramatig (*Royal Academy of Dramatic Art*), Llundain, ac yn y 1940au cychwynodd yrfa ym myd y teledu a'r sinema.

## Gyrfa
Ymddangosodd yn gyntaf mewn cynhyrchiad teledu o'r ddrama *Romeo and Juliet* yn niwedd y 1940au, ac yna serennodd mewn dwy ffilm a wnaed yng ngwledydd Prydain: *Black Memory* (1947) a gynhyrchwyd gan Oswald Mitchell (gyda Sid James) a *A Gunman Has Escaped* (1948) gan Richard M. Grey. Ceir copiau o'r ffilmiau hyn y Archifdy 'BFI National Archive', er bod rhannau o *A Gunman Has Escaped* wedi mynd ar goll.

## Cyfeiriadau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Ffeministiaid o Gymru
Categori:Pobl o Bont-y-pŵl
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Jennie Eirian Davies

Gwleidydd ymarferol, awdures a chyn-olygydd *Y Faner* oedd **Jennie Eirian Davies** (6 Chwefror 1925 – 6 Mai 1982). Roedd yn wraig i'r prifardd Eirian Davies ac yn fam i'r bardd a'r dramodydd Siôn Eirian.

## Magwraeth ac addysg
Ganwyd Jennie Eirian (née Howells) yn Llanpumsaint, Sir Gaerfyrddin yn un o chwech o blant ond bu tri ohonynt farw o'r diciâu. Wedi graddio ym Mhrifysgol Aberystwyth hyfforddodd i fod yn athrawes.  Addysgwyd hi'n Ysgol Elfennol Llanpumsaint, Ysgol Sir y Merched, Caerfyrddin a Phrifysgol Cymru, Aberystwyth lle derbyniodd radd anrhydedd yn y dosbarth cyntaf yn y Gymraeg. Yn 1978 daeth yn Llywydd Cenedlaethol Merched y Wawr ac fe'i hurddwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd yr un flwyddyn.

Priododd hi a'r gweinidog o fardd Bohemaidd Eirian Davies ar 19 Tachwedd 1949 a ganed dau o feibion iddynt, Siôn Eirian a Guto Davies (g. 1958). Ymgartrefodd y teulu yn Hirwaun (1949-54), Brynaman (1954-62) ac yn yr Wyddgrug (1962-82) lle y bu farw'n gynamserol.

## Gwleidyddiaeth
Jennie oedd y fenyw gyntaf i ymgeisio dros Plaid Cymru yn Sir Gaerfyrddin, yn Etholiad Cyffredinol 1955 gan gipio 7.8% o'r bleidlais; ymladdodd eto yn is-etholiad 1957 a chynyddodd ei phleidlais i 11.5%. Blaenarodd y tir ar gyfer buddugoliaeth Gwynfor Evans yn 1966.

## Awdur a darlledydd
bawd|Jennie Eirian Davies yn darllen un o'i storiau yn ystod awr stori Llyfrgell Yr Wyddgrug
Cyhoeddodd Jennie Eirian dri llyfr i blant: *Bili Bawd* (1961), *Guto* (1961) a *Fflwffen* (1963). Bu hefyd yn olygydd cylchgrawn ''Trysorfa'r Plant'' gan newid teitl y cylchgrawn i Antur yng Ngorffennaf 1966.

Bu'n golofnydd radio a theledu yn *Y Cymro* rhwng 1976 a 1978 ac yma tynnodd sylw at ddiffyg oriau darlledu Cymraeg a'i siom mai ailddarllediadau oedd y rhan fwyaf o'r rhaglenni a gaed yn y Gymraeg. Bu'n darlithio yn yr Adran Gymraeg yng Ngholeg Cartrefle, Wrecsam.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 1982
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Ynys Lantau

300px|bawd|Hong Cong; mae Ynys Lantau yr un goch
**Ynys Lantau** (Mandarin: ***大嶼山***) yw'r ynys fwyaf yn Hong Cong, sydd wedi'i lleoli ar aber Afon Perl.Tan yn ddiweddar, roedd yr ynys yn gartref i sawl pentref pysgotwyr, megis Mui Wo, Tai O, Tong Fuk a Sha Lo Wan. Erbyn hyn, mae datblygiadau mawr wedi 'u cwblhau, gan gynnwys Maes Awyr Rhyngwladol Hong Cong a gwbwlhawyd ym 1998, Disneyland Hong Cong yn 2005, a thref newydd Tung Chung yn ymyl y maes awyr.
300px|chwith|bawd|Mynydd Lantau a'r Bwda Mawr

Mae Mynachdy Po Lin yn un o sawl mynachdy ar Ynys Lantau, ac yn sefyll wrth ochr y Bwda Mawr Tian Tan. Adeiladwyd y Bwda Mawr ym 1993; mae'n 34 metr o uchder a chymerodd 12 mlynedd i'w adeiladu. Ceir 268 o risiau yn arwain ato.
300px|bawd|Tai O
300px|bawd|Tai ar byst, Tai O

## Hanes
Mae'r ynys wedi bod yn bwysig trwy hanes oherwydd ei lleoliad ar aber Afon Perl, ac mae archaeologwyr wedi darganfod olion o Oes Newydd y Cerrig. Adeiladwyd caer yn ystod y 12g i rwystro smyglwyr.
Daeth masnachwyr o Bortwgal i Tai O, ond gadawsant ar ôl rhyfeloedd rhwng Tsieina a Phortugal ym 1521 a 1522. Adeiladwyd teml, erbyn hyn Teml Hau Wong, yn Tai O ym 1699.
300px|chwith|bawd|Mynachdy Po Lin

Adeiladwyd caer yn wynebu'r môr ar ben de orllewinol yr ynys ym 1729. Yn ystod y 18g daeth yr ynys yn gartref i fôr-ladron, ond o'r diwedd daethont yn rhan o lynges Tsieina.

Sefydlwyd gwersyllfa ym Mae Silvermine yn y 1960au, i roi cyfle i blant tlawd gael gwyliau yn yr awyr iach. Erbyn hyn, roedd gwasanaethau fferi rhwng Ynys Hong Cong a Bae Silvermine a Mui Wu wedi agor.

## Cludiant
Mae rheilffyrdd MTI yn cysylltu'r ynys i'r tir mawr ac i Ynys Hong Cong a hefyd ffordd, y Cysyllt Lantau.

Yn cysylltu'r arfordir efo ucheldir yr ynys ceir car cablen Ngong Ping 360, adeiladwyd yn 2006, yn hwyluso'r daith i Fynachdy Po Lin a'r Bwda Mawr.
Mae gwasanaeth fferi rheolaidd rhwng Ynys Hong Cong a'r ynys a gwasanaethau bysiau hefyd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
*Gwefan yr ynys

Categori:Hong Cong
Lantau
Categori:Tsieina
Categori:Twristiaeth
Patrick Mayhew

Gwleidydd o Loegr oedd **Patrick Barnabas Burke Mayhew, Barwn Mayhew o Twysden, Kt, PC** (11 Medi 1929 – 25 Mehefin 2016).

Categori:Genedigaethau 1929
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Twrneiod Cyffredinol Lloegr a Chymru
Categori:Marwolaethau 2016
Rhyfel Colombia (1964–presennol)

300px|bawd|Milwyr Colombia
Rhyfel anghymesur o ddwysedd isel a ddechreuodd yng Ngholombia yng nghanol y 1960au yw **rhyfel Colombia** neu **ryfel mewnol Colombia**. Ymleddir rhwng y llywodraeth a'r lluoedd arfog cenedlaethol, grwpiau paramilwrol, syndicetiau troseddol a masnachwyr cyffuriau, a herwfilwyr adain-chwith megis FARC ac ELN sydd i gyd yn ceisio dal eu tir a chynyddu eu dylanwad yn y wlad.

Mae gwreiddiau'r rhyfel yn y cyfnod a elwir yn *La Violencia* – a gafodd ei sbarduno gan lofruddiaeth y poblyddwr Jorge Eliécer Gaitán ym 1948 – ac adlach y gormes gwrthgomiwnyddol yng nghefn gwlad Colombia a gefnogid gan yr Unol Daleithiau yn y 1960au. Yn sgîl y hinsawdd wleidyddol hon, penderfynodd ymgyrchwyr milwriaethus y Blaidd Ryddfrydol a'r Blaid Gomiwnyddol i ad-drefnu'n llu chwyldroadol o'r enw *Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia* (FARC).

Amrywia'r rhesymau dros frwydro o grŵp i grŵp. Honnir y FARC a herwfilwyr eraill eu bod yn ymladd dros hawliau'r bobl dlawd yng Ngholombia drwy eu hamddiffyn rhag drais y llywdraeth a darparu cyfiawnder cymdeithasol drwy gomiwnyddiaeth. Mynna'r awdurdodau taw trefn a sefydlogrwydd a sicrháu iawnderau'r dinasyddion yw amcanion y llywodraeth a'r lluoedd arfog. Safbwynt adweithiol a hawlir gan y grwpiau paramilwrol sy'n brwydro'r gerilas adain-chwith. Cyhuddir grwpiau herwfilwrol a pharamilwrol o fasnachu cyffuriau a therfysgaeth. Cyhuddir y holl ochrau sy'n ymwneud â'r rhyfel o droseddau yn erbyn hawliau dynol.

Yn ôl astudiaeth gan Ganolfan Genedlaethol y Cof Hanesyddol, bu farw 220,000 o bobl rhwng 1958 a 2013 (177,307 o sifiliaid a 40,787 o ryfelwyr) a gorfodwyd mwy na phum miliwn o sifiliaid i adael eu cartrefi rhwng 1985 a 2012, sef y nifer fwyaf o bobl sydd wedi'u dadleoli'n fewnol ac eithrio'r sefyllfa yn Syria. Mae 15% o boblogaeth Colombia yn ddioddefwyr uniongyrchol o ganlyniad i'r rhyfel. Cychwynnodd drafodaethau heddwch yn 2012, ac ar 23 Mehefin 2016 cytunodd llywodraeth Colombia a FARC ar gadoediad, gan ddod yn agosach at derfyn i'r rhyfel.

## Cyfeiriadau 
Categori:Hanes Colombia
Cartref Colombia 1964
Cartref Colombia 1964
Colombia 1964
Cartref Colombia 1964
Cartref Colombia 1964