Bycanîr

Enw ar fôr-ladron neu breifatiriaid a oedd yn ysbeilio llongau a gwladfeydd Ymerodraeth Sbaen yn y Byd Newydd yn ystod ail hanner yr 17g yw **bycanîr**. Daethant o Loegr a Chymru, Ffrainc, a'r Iseldiroedd, gwledydd a oedd yn elynion Sbaen, a buont yn dwyn cyrchoedd ar y Sbaenwyr yn y Caribî ac ar hyd arfordir gorllewinol De America. Daw'r enw yn y bôn o'r gair Ffrangeg *boucan*, sef gridyll a ddefnyddiwyd ar longau i sychu cig mewn mwg. Poblogeiddiwyd yr enw gan *Bucaniers of America* (1684), cyfieithiad Saesneg o'r llyfr Iseldireg *De Americaensche zee-rovers* (1678) gan Alexandre Exquemelin. Yn ystod eu hoes eu hunain, cawsant eu galw'n *privateers* gan amlaf yn Saesneg, yn *flibustiers* yn Ffrangeg, yn *zeerovers* yn Iseldireg, ac yn *corsarios* yn Sbaeneg. Yn yr oes hon, roedd yr union wahaniaethau rhwng môr-ladron, preifatiriaid, ac anturiaethwyr yn aneglur. Fel rheol, nid oedd bycaniriaid yn meddu ar gomisiynau yn ôl cyfraith y môr, ac felly nid oeddynt yn breifatiriaid o'r un fath â Syr Francis Drake ac eraill o'r 16g a oedd yn gapteiniaid ar herwlongau gydag awdurdod llywodraethol. Er gwaethaf, cefnogwyd eu cyrchoedd ar y cyfan gan eu llywodraethau priodol, a gellir eu gwahaniaethu felly oddi ar fôr-ladron y 18g.

Ymddangosodd y bycaniriaid cyntaf yng ngorllewin Hispaniola yn nechrau'r 17g. Helwyr Ffrengig oeddynt, a gawsant eu gyrru i ysbeilio wrth i'r Sbaenwyr oresgyn eu tiroedd hela. Symudasant i ynys Tortuga, un o diriogaethau Ymerodraeth Ffrainc, ac oddi yno—gyda chefnogaeth y llywodraethwyr—lansiwyd cyrchoedd ar fasnach forwrol Sbaen. Yn sgil gorchfygu Jamaica gan y Saeson ym 1655, dyma safle arall i'r bycaniriaid. Gweision ar ffo a chyn-filwyr oeddynt gan amlaf, a hefyd torwyr coed lliwio o arfordir Campeche. Morwyr galluog a disblygedig oeddynt gan amlaf a fuont yn ethol eu capteiniaid, yn ynysu miwtiniwyr, yn dosbarthu'r ysbail yn deg, ac yn cytuno ar yswiriant mewn achosion o anaf. Defnyddiwyd ffugenwau gan y bycaniriaid cynnar, er enghraifft François l'Olonnais (Jean-David Nau) a Roche Braziliano. Y capten rhagoraf i arwain criw o fycaniriaid, o bosib, oedd Harri Morgan, a gipiodd Portobelo ym 1668 a Phanama ym 1671. Oherwydd Cytundeb Madrid (1670) rhwng Lloegr a Sbaen, ni chefnogwyd y cyrch ar Banama yn swyddogol a chafodd Harri Morgan ei arestio, ond wedi i gysylltiadau rhwng y ddwy wlad chwalu eto fe'i gwobrwywyd drwy gael ei urddo'n farchog a'i benodi'n is-lywodraethwr Jamaica. Yn y swydd honno, ceisiai Syr Harri ostegu'r bycaniriaid ond ni fu'r gorchwyl hwnnw yn bosib heb longau'r Llynges Frenhinol yn cylch-hwylio holl Fôr y Caribî. Camp fawr olaf y bycaniriaid oedd y cyrch aflwyddiannus ar Banama ym 1685 gan lu o 3000, dan arweiniad Edward Davis, John Eaton, Charles Swan, a Saeson eraill. Yn sgil dechrau'r Rhyfel Naw Mlynedd ym 1688—a Lloegr, yr Iseldiroedd, a Sbaen yn gynghreiriaid yn erbyn Ffrainc—dyrchafwyd y bycaniriaid yn breifatiriaid cyfreithlon mewn gwasanaeth eu llywodraethau priodol.

Daeth anturiaethau a gorchestion y bycaniriaid yn gyfarwydd o ganlyniad i hanesion William Dampier, Lionel Wafer, Basil Ringrose, ac eraill. Dylanwadodd y llenyddiaeth hon ar awduron diweddarach megis Daniel Defoe, Jonathan Swift, a Robert Louis Stevenson, a chafodd effaith fawr ar ddelwedd y môr-leidr hanesyddol. O safbwynt yr hanesydd, nid yw enwogrwydd y bycaniriaid yn gymesur â'u pwysigrwydd. Fodd bynnag, buont yn ysbrydoliaeth i forwyr eraill a fforwyr yn ystod Oes y Darganfod, a chawsant ddylanwad ar fenter yr Albanwyr i wladychu Culdir Panama ym 1698 ac ar sefydlu Cwmni Moroedd y De ym 1711.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* John S. C. Abbott, *Captain William Kidd and Others of the Pirates or Buccaneers* (Efrog Newydd: Dodd & Mead, 1874).
* James Burney, *History of the Buccaneers of America* (Llundain: Swan Sonnenschein, 1891 [1816]).
* A. O. Exquemelin, *De Americaensche zee-rovers* (Antwerp: De Sikkel, 1931 [1678]).
* C. H. Haring, *The Buccaneers in the West Indies in the XVII Century* (Efrog Newydd: E. P. Dutton & Co., 1910).
* John Masefield, *On the Spanish Main* (Llundain: Methuen & Co., 1906).
* George W. Thornbury, *The Monarchs of the Main; or, Adventures of the Buccaneers* (Llundain: Hurst & Blackett, 1855). Cyfrol I, cyfrol II, cyfrol III.

Categori:Hanes y Caribî
Categori:Hanes De America
Categori:Herwlongwriaeth
Categori:Môr-ladrad