open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plaid Sosialaidd Flaengar

:*Erthygl am y blaid Libanaidd yw hon. Gweler hefyd Plaid Sosialaidd Flaengar Iwcrain.*

Plaid wleidyddol yn Libanus yw'r **Blaid Sosialaidd Flaengar** (PSF/y BSF) (Arabeg: الحزب التقدمي الاشتراكي‎, *al-hizb al-taqadummi al-ishtiraki*; Ffrangeg: *Parti sosialiste progressiste*). Ei harweinydd presennol yw Walid Jumblatt.  Mae'n blaid i'r chwith o'r canol sy'n arddel seciwlariaeth; yn swyddogol mae'n anenwadol ond yn ymarferol mae'r rhan fwyaf o'i haelodau a'i chefnogwyr yn proffesu'r ffydd Druz, enwad sy'n tarddu o Islam Shia. Ei phrif ganolfan grym yw ardaloedd Druz Mynydd Libanus.

Sefydlwyd y blaid ar y 5ed o Ionawr 1949, a'i chofrestru ar 17 Mawrth yn yr un flwyddyn. Roedd y chwe unigolyn a'i sefydlodd yn dod o wahanol gefndiroedd. Yr amlycaf ohonynt oedd Kamal Jumblatt (tad Walid Jumblatt), a ddaeth yn arweinydd y blaid.

Dan arweinyddiaeth Kamal Jumblatt roedd y BSF yn un o'r elfennau clo ym Mudiad Cenedlaethol Libanus a gefnogai hunaniaeth Arabaidd Libanus ac a gydymdemlai â'r Palesteiniaid. Oherwydd y sefyllfa yn y wlad, cododd Kamal Jumblatt filisia neu fyddin paramilwrol nerthol a chwaraeodd ran allweddol yn Rhyfel Cartref Libanus, o 1975 hyd 1990. Rheolai y rhan fwyaf o Fynydd Libanus ac ardal y Chouf. Prif elynion y milisia oedd y milisia Phalangaidd Cristnogol Maronaidd, ac yn nes ymlaen milisia Lluoedd Libanus (a ddaeth i gynnwys y Phalangiaid). Roedd cuddlofrudiad Kamal Jumblatt yn 1977 yn golled fawr i'r blaid. Fe'i olynwyd gan ei fab Walid.

Fel barn ei arweinydd, mae safbwynt y BSF wedi newid sawl gwaith dros y blynyddoedd. Gellid dweud fod ei safbwynt yn un bragmataidd gyda buddiannau'r Druziaid ac annibyniaeth Libanus yn cael y flaenoriaeth. Bu'n gefnogol i Syria am gyfnod a gwrthwynebodd ddiarfogi Hezbollah, ond mewn canlyniad i dwf dylanwad Syria a'i hymyraeth dybiedig ym materion mewnol Libanus mae'r blaid yn rhan o glymblaid wrth-Syriaidd yn Senedd Libanus. Trodd yn llawer llai cefnogol i Hezbollah hefyd ac arweiniodd yr anghydfod at ymladd yn 2008 pan yrrwyd y BSF allan o ddinas Beirut a'r cyffiniau gan Hezbollah. Erbyn hyn, fodd bynnag, mae'r BSF yn rhan o "lywodraeth undod cenedlaethol" gyda Hezbollah ac eraill.

## Dolenni allanol
* Gwefan y BSF
* 14 Gwefan Cynghrair 14 Mawrth 

Categori:Drwsiaid
Sosialaidd Flaengar
Sosialaidd Flaengar
Categori:Sefydliadau 1949
Bergerac (Dordogne)

Dinas a *commune* yn ne-orllewin Ffrainc yw **Bergerac** (Occitaneg: *Brageirac*). Saif ar Afon Dordogne. Fe'i lleolir yn *département* Dordogne yn *région* Nouvelle-Aquitaine. Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 27,716, gyda 58,991 yn yr ardal ddinesig.

Bu ymladd yma yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Ffrainc a Lloegr. Cipiwyd y ddinas gan Iarll Derby dros y Saeson yn 1345, ar ddechrau'r rhyfel. Cipiwyd y ddinas gan fyddin Ffrengig, yn cynnwys Owain Lawgoch yn 1377 wedi gwarchae. Yn ddiweddarach, roedd yn ganolfan i'r huguenotiaid. Heddiw, mae'r ardal yn fwyaf adnabyddus am ei gwin enwog.

Ceir cerflun yma i Cyrano de Bergerac, ond nid oes tystiolaeth fod ganddo gysylltiad a Bergerac, er gwaethaf ei enw.

bawd|200px|dim|Y place Pélissière ac eglwys Saint-Jacques

Categori:Cymunedau Dordogne
Périgord

yn Périgord]]

Rhanbarth hanesyddol o Ffrainc, yn cyfateb yn fras i *département* presennol Dordogne yw'r **Périgord** (Occitaneg: *Peiregòrd*)..

Rhennir y  Périgord yn bedwar rhan, Périgord Noir, Périgord Blanc, Périgord Vert a Périgord Pourpre. Mae'n nodedig am ei golygfeydd, ac yn ddiweddar crewyd Parc Naturel Régional Périgord-Limousin. Mae'n nodedig hefyd am ei fwyd, yn cynnwys *foie gras* a truffle, ac am ei win, yn cynnwys gwin Bergerac a Monbazillac.

Y brif ddinas yw Périgueux, ac mae afon Dordogne yn llifo trwy'r ardal. Ceir nifer fawr o henebion yma; yr enwocaf efallai yw ogof Lascaux gyda'i arlunwaith byd-enwog, a cheir nifer fawr o gestyll yma, yn cynnwys Losse, Castelnaud, Hautefort a Jumilhac.

Categori:Dordogne
Categori:Taleithiau hanesyddol Ffrainc
Breisach am Rhein

Dinas yn ardal Breisgau, yn rhanbarth Breisgau-Hochschwarzwald o dalaith Baden-Württemberg yn yr Almaen yw **Breisach am Rhein**, neu yn fyr **Breisach**. Saif ar lan ddwyreiniol afon Rhein, sy'n ffurfio'r ffin â Ffrainc yma. Mae tua hanner y ffordd rhwng  Freiburg a Colmar, tua 20&nbsp;km o bob un. Ar ochr arall yr afon, gyda phont yn eu cysylltu, mae Neuf-Brisach yn Alsace, Ffrainc. Roedd y boblogaeth yn 2007 yn 14,352.

Ceir olion hen sefydliad Celtaidd ar y bryn lle saif yr hen ddinas, ac mae'r enw ei hun o darddiad Celtaidd. Ar un adeg, pan fyddai llif yn yr afon, byddai'r bryn yn troi'n ynys. Dim ond wedi i Johann Gottfried Tulla sythu cwrs yr afon yn y 19g y daeth hyn i ben.

Dechreuwyd adeiladu Eglwys Gadeiriol Sant Steffan yn y 13g, ac yn y 16g roedd Breisach yn gaer bwysig yn perthyn i'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Dinistriwyd rhan helaeth o'r ddinas yn 1793, yn y rhyfeoledd a ddilynodd Chwyldro Ffrainc, ac eto tua diwedd yr Ail Ryfel Byd wrth i'r Cyngheiriaid ymladd i groesi afon Rhein.

Mae cynhyrchu gwin yn bwysig yma, ac mae Badische Winzerkeller eG yn Breisach yn un o seleri gwin mwyaf Ewrop.

Categori:Aneddiadau Baden-Württemberg
Categori:Trefi'r Almaen
Hot Fuzz (ffilm)

Ffilm gomedi yn serennu Simon Pegg a Nick Frost yw ***Hot Fuzz***.

Categori:Ffilmiau 2007
Categori:Ffilmiau o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau comedi Saesneg o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Deyrnas Unedig
Vic Crowe

Pêl-droediwr o Gymru oedd **Victor Herbert Crowe** (31 Ionawr 1932 - 22 Ionawr 2009).

Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
The Constant Gardener (ffilm)

Mae ***The Constant Gardener*** (2005) yn ffilm ddrama a gyfarwyddwyd gan Fernando Meirelles. Mae sgript Jeffrey Caine yn seiliedig ar nofel John le Carré o'r un enw. Adrodda'r ffilm hanes Justin Quayle, dyn sydd am ddarganfod y rhesymau dros farwolaeth ei wraig.

Mae'r ffilm yn serennu Ralph Fiennes, Rachel Weisz, Hubert Koundé, Danny Huston, a Bill Nighy. Ffilmiwyd y ffilm yn Loiyangalani ac yn slymiau Kibera, sy'n rhan o Nairobi, Cenia. Cafodd y profiad y fath effaith ar y cast a'r criw nes iddynt sefydlu'r Ymddiriedolaeth y Constant Gardener er mwyn darparu addysg sylfaenol yn y pentrefi hyn.

Rhyddhawyd fersiynau DVD yn yr Unol Daleithiau ar 1 Ionawr 2006 ac yn y DU ar 13 Mawrth 2006.

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau Focus Features
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Tatsfield

Pentref a phlwyf sifil yn Surrey, De-ddwyrain Lloegr, yw **Tatsfield**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Tandridge. Saif i'r de-ddwyrain o Lundain, ar gyrion Llundain Fwyaf, ac yn agos at y ffin rhwng Surrey a Caint.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,863.

Ar ddechrau'r 14g, roedd Rhodri ap Gruffudd, brawd iau Llywelyn ap Gruffudd, yn dal maenor Tatsfield wedi iddo symud i Loegr. Etifeddwyd y faenor gan ei fab, Thomas ap Rhodri, ac mae'n bosibl mai yma y ganed ei fab ef, Owain Lawgoch. Fforffedodd Owain y faenor yn 1369 oherwydd ei fod yng ngwasanaeth Charles V, brenin Ffrainc. Dywedir fod enwau Cymraeg ar rai strydoedd yma, e.e. "Maesmaur Road" (felly).

Bu'r diplomydd Donald Maclean yn byw yma o fis Rhagfyr 1950 hyd nes iddo ffoi i'r Undeb Sofietaidd ym mis Mai 1951.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Tandridge
Categori:Pentrefi Surrey
Categori:Plwyfi sifil Surrey
Maine (gwahaniaethu)

Gallai **Maine** gyfeirio at:

*Maine, talaith yn yr Unol Daleithiau
*Maine, rhanbarth hanesyddol yn Ffrainc
*Afon Maine, afon yn Ffrainc
Cincinnati

:*Gweler hefyd Cincinnati (gwahaniaethu).*

Mae **Cincinnati** yn ddinas yn nhalaith Ohio yn yr Unol Daleithiau (UDA). Fe'i lleolir yn ne-orllewin Ohio ar lannau'r Afon Ohio ac ar ffiniau taleithiau Ohio a Kentucky. Mae gan y ddinas boblogaeth o 332,252 yn 2006, tra bod gan Cincinnati Fwyaf boblogaeth o dros 2.1 miliwn. Gelwir y trigolion yn Cincinnatwyr.

## Cysylltiadau Cymreig 
Daeth Michael D. Jones yma yn weinidog yn 1849. Cychwynnwyd y cylchgrawn *The Cambrian* gan y Parch. D. J. Jones yn Cincinnati yn y flwyddyn 1880.

## Adeiladau a chofadeiladau
260px|de|bawd|Gorsaf reilffordd Cincinnati
*Adeilad Ingalls
*Canolfan Amgueddfa Cincinnati
*Canolfan Scripps
*Teml Isaac M. Wise 
*Tŵr Carew
*Gorsaf reilffordd Cincinnati

## Enwogion
*Theda Bara (1885-1955), actores
*Tyrone Power (1914-1958), actor
*Doris Day (g. 1922), cantores ac actores
*Y Brawd Isley, cerddorion

## Gefeilldrefi Cincinnati 
## Dolenni Allanol 
* Gwefan Dinas Cincinnati


Categori:Dinasoedd Hamilton County, Ohio
Ron Howard

Mae **Ronald William "Ron" Howard** (ganed 1 Mawrth 1954) yn gyfarwyddwr, cynhyrchydd ac actor o'r Unol Daleithiau sydd wedi ennill Gwobrau'r Academi. Daeth Howard i'r amlwg am y tro cyntaf yn ystod y 1960au tra'n chwarae rhan mab Andy Griffith, Opie Taylor, ar *The Andy Griffith Show* ac yn hwyrach yn ystod y 1970au fel mab Howard Cunningham a ffrind gorau Arthur Fonzarelli, Richie Cunningham, ar *Happy Days* (rhan a chwaraeodd o 1974 tan 1980). Ers iddi ymddeol o fyd actio, mae ef wedi cyfarwyddo nifer o ffilmiau gan gynnwys *Apollo13*, *A Beautiful Mind*, *Frost/Nixon*, a'r dilyniant i *The Da Vinci Code*, *Angels and Demons*.

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Connecticut
Categori:Pobl o Oklahoma
Cincinnati (gwahaniaethu)

Gallai **Cincinnati** gyfeirio at:

*Cincinnati, Ohio
*Cincinnati (Iowa)
*Cymdeithas y Cincinnati, cymdeithas hanesyddol yn yr Unol Daleithiau a Ffrainc
*Cincinnati, ceffyl Ulysses S. Grant yn ystod Rhyfel Cartref America
*1373 Cincinnati, asteroid
*USS *Cincinnati*
Afon Ohio

[250px|bawd|de|Afon Ohio yn llifo trwy [Cincinnati]]
Afon fawr yn yr Unol Daleithiau sy'n rhoi ei henw i dalaith Ohio yw **Afon Ohio**.  Ei hyd yw 1577&nbsp;km (980 milltir).

Mae'n llifo ar gwrs de-orllewinnol yn bennaf o'i tharddle ger Pittsburgh yng ngorllewin Pennsylvania ac ar hyd y ffin rhwng Ohio ac Indiana (glan ogleddol) a Kentucky (glan ddeheuol) i'w chymer ar Afon Mississippi yn Illinois.

Ohio
Ohio
Ohio
Ohio
Aserbaijaneg

bawd
Iaith Dyrcig a siaredir yn bennaf yn Aserbaijan a gogledd-orllewin Iran yw **Aserbaijaneg**. Mae perthynas agos rhyngddi a'r Dyrceg.

Categori:Aserbaijan
Categori:Ieithoedd Aserbaijan
Categori:Ieithoedd Georgia
Categori:Ieithoedd Iran
Categori:Ieithoedd Rwsia
Categori:Ieithoedd Tyrcaidd
Touraine

Un o ranbarthau hanesyddol Ffrainc oedd **Touraine**. Y brifddinas oedd Tours. Saif bron yng nghanol y wlad.

Cymerodd y rhanbarth ei enw oddi wrth lwyth Celtaidd y Turones. Llifa afon Loire trwy'r ardal, ac mae afon Cher, afon Indre ac afon Vienne yn llifo i mewn iddi. Mae'r ardal yn enwog am ei gwin. Ceir nifer fawr o gestyll yma, yn cynnwys castell Chinon.

Daeth y rhanbarth i ben pan ad-drefnwyd Ffrainc yn *départements* yn dilyn Chwyldro Ffrainc. Daeth y rhan fwyaf o'r diriogaeth yn *département* Indre-et-Loire, gyda rhan yn y gogledd-ddwyrain yn dod yn rhan o Loir-et-Cher a rhan o'r de ddwyrain yn dod yn rhan o Indre.

## Pobl enwog o Touraine 
* René Descartes
* François Rabelais
* Alfred de Vigny
* Honoré de Balzac

Categori:Indre-et-Loire
Categori:Taleithiau hanesyddol Ffrainc
Maine (Ffrainc)

bawd|220px|Baner Maine

Hen ranbarth yn Ffrainc, a chyn hynny sir (*comté*) oedd **Maine**. Y brifddinas oedd  Le Mans.

Safai Maine i'r de o Ddugiaeth Normandi ac i'r gogledd o Anjou, a bu ymrafael rhwng y ddau am feddiant ohoni. Erbyn canol y 11g roedd ym meddiant llinach yr Angeviniaid, rheolwyr Anjou. Yn 1064, meddiannwyd y diriogaeth gan Ddug Normandi, Gwilym Goncwerwr.

Gwrthryfelodd trigolion Maine yn erbyn Gwilym yn 1069, a chyhoeddi eu hanibyniaeth oddi ar Normandi. Yn 1203, daeth y diriogaeth yn rhan o Ffrainc.

Categori:Maine-et-Loire
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Ffrainc
Ashdod

Dinas bumed mwyaf Israel, ar lan y Môr Canoldir yn ne'r wlad, yw **Ashdod** neu **Isdud** (Hebraeg: אַשְׁדּוֹד‎ *Ashdod*; Arabeg: اشدود‎, إسدود *Isdud*). Mae ganddi boblogaeth o 207,000 ac mae'n ganolfan ddiwydiannol ranbarthol bwysig. Porthladd Ashdod yw'r mwayf yn Israel a mewnforir tua 60% o fewnforion y wlad trwyddo.

Mae'r aneddiad cyntaf a wyddys yn Ashdod yn perthyn i gyfnod diwylliant Canaan yn yr 17g CC. Cyfeirir at Ashdod 13 o weithiau yn y Beibl. Mae ei hanes yn ddrych i hanes Palesteina ei hun: roedd yn un o bum ddinas-wladwriaeth y Ffilistiaid a bu ym meddiant Teyrnas Israel, yr Ymerodraeth Rufeinig, yr Ymerodraeth Fysantaidd, y Croesgadwyr a'r Arabiaid. Sefydlwyd y ddinas fodern yn 1956 ar ôl i'r rhan fwyaf o'r Palesteiniaid lleol gael eu gorfodi i ymadael. Cafodd siarter dinas yn 1968.

Yn ystod Rhyfel Arabaidd-Israelaidd 1948, defnyddiodd Byddin yr Aifft Isdud fel canolfan. Ar ôl ymladd trwm ildiodd yr Eifftwyr y ddinas i'r Israeliaid ar yr 28ain o Hydref. Ffôdd y mwyafrif o boblogaeth Balesteinaidd y dref gyda'r fyddin; arosodd rhai cannoedd ond cawsont eu gorfodi i ymadael gan Llu Amddiffyn Israel. Ymgartrefodd y ffoaduriaid mewn gwersylloedd yn Llain Gaza lle mae'r mwyafrif ohonynt yn dal i fyw heddiw Rhoddwyd yr enw Hebraeg 'Ashdod' i'r dref a dechreuodd Iddewon ymsefydlu yno. Bu cynnydd o 150% ym mhoblogaeth Ashdod rhwng 1991 a 2000 wrth i tua 100,000 o bobl gyrraedd yno i fyw, yn bennaf o'r hen Undeb Sofietaidd.

350px|bawd|dim|Golygfa ar y dref Balesteinaidd yn y 19g
350px|bawd|dim|Dinas Ashdod heddiw

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol y ddinas 

Categori:Dinasoedd y Beibl
Categori:Dinasoedd Israel
Categori:Hanes Palesteina
Byblos

Dinas hynafol yn Libanus yw **Byblos** (Groeg: *Βύβλος*) neu **Jbeil**/**Jubeil** (Arabeg: جبيل ).

## Hanes 
200px|bawd|Teml Ffenicaidd ym Myblos
Roedd yn un o brif ganolfannau'r Ffeniciaid. Wedi ei lleoli ar lan ddywreinol y Môr Canoldir, roedd y ddinas Ffenicaidd yn masnachu â'r Hen Aifft mor gynnar a'r 14g CC a chafodd diwylliant yr Aifft ddylanwad mawr ar y ddinas. Yng nghyfnod yr Ymerodraeth Rufeinig roedd Byblos yn llai pwysig fel canolfan masnach ond roedd yn enwog yn yr Henfyd am ei addoliad orgiastig o'r dduwies Astarte a'i chymar Adonis.

## Adeiladau a chofadeiladau 
*Amgueddfa Cwyr Byblos
*Amgueddfa Ffosil Byblos
*Castell Byblos
*Eglwys Ioan Fedyddiwr

## Llyfryddiaeth ddethol 
* Jean-Pierre Thiollet, ''Je m'appelle Byblos'' (Paris: H & D, 2005)

Categori:Dinasoedd Libanus
Categori:Ffenicia
Poitou

Rhanbarth hanesyddol yn Ffrainc oedd **Poitou** neu **Poetio**, yn cynnwys yr ardal sydd nawr yn *départements* Vendée, Deux-Sèvres a Vienne. Y brifddinas oedd Poitiers, trefi pwysig eraill oedd Châtellerault,  Niort a Thouars.

Rhoddodd Poitou ei enw i'r Marais poitevin, gwlybdir ger arfordir gorllewinol Ffrainc, i'r gogledd o La Rochelle. Roedd y seuil du Poitou o bwysigrwydd strategol mawr, ac ymladdwyd llawr o frwydrau yma, megis Brwydr Tours yn 732 a Brwydr Poitiers yn 1356.

bawd|dim|Y Marais poitevin

## Gweler hefyd
* Nouvelle-Aquitaine

## Cyfeiriadau
Categori:Yr Oesoedd Canol yn Ffrainc
Categori:Nouvelle-Aquitaine
Duras

Tref fechan a *commune* yn ne-orllewin Ffrainc yw **Duras**. Fe'i lleolir yn *département* Lot-et-Garonne yn *région* Nouvelle-Aquitaine. Roedd ei phoblogaeth yn 1999 yn 1,214.

Saif y dref ar Afon Dropt. Mae Castell Duras, sy'n dyddio yn wreiddiol o'r 12g, yn nodedig, a bu llawer o ymladd yma yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd ac yn ystod y Rhyfeloedd Crefydd.

Cymerodd yr awdur Marguerite Donnadieu (1914-1996) ei ffugenw "Marguerite Duras" o'r pentref yma, lle roed tŷ ei thad.

bawd|240px|dim|Duras o'r castell

Categori:Lot-et-Garonne
Saintonge

Rhanbarth hanesyddol yn ne-orllewin Ffrainc oedd **Saintonge**. Roedd y ffiniau yn amrywio dros y canrifoedd, ond safai rhwng  Aquitaine, Poitou ac Anjou. Rhennir y diriogaeth heddiw rhwng pump *département*, Charente-Maritime, Charente, Gironde, Deux-Sèvres a Vendée.

Bu'r diriogaeth yn destun llawer o ymrafael rhwng llinach y Capetiaid a llinach Plantaganet. Daeth yn eiddo'r Plantaganet yn 1152, trwy briodas Eleanor o Acquitaine. Yn 1258, daeth yn rhan o Ddugiaeth Guyenne, a ildiwyd i Harri III, brenin Lloegr gan Louis IX, brenin Ffrainc. Yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd, roedd yn rhan o diriogaethau'r Saeson yn Ffrainc, dan reolaeth Edward y Tywysog Du, ond tyfodd anfodlonrwydd ymhilth y trigolion oherwydd ei drethi uchel. Rhoddodd hyn y cyfle i frenin Ffrainc ymgyrchu yma, ac yn 1371, fe'i meddiannwyd dros Ffrainc gan Bertrand du Guesclin. Yn 1375 fe unwyd Saintonge yn derfynol â choron Ffrainc gan Charles V.

## Pobl enwog o Saintonge 
* Samuel de Champlain (1580-1635), sylfaenydd dinas Québec
* Guy Chabot de Saint-Gelais
* François I, brenin Ffrainc (1494-1547)
* Pierre Loti (1860-1923), awdur.
* François Mitterrand (1916 - 1996), Arlywydd Ffrainc

Categori:Yr Oesoedd Canol yn Ffrainc
Categori:Nouvelle-Aquitaine
Brwydr Poitiers

Gallai **Brwydr Poitiers** gyfeirio at un o ddwy frwydr bwysig a ymladdwyd ger Poitiers yn Ffrainc:

* Brwydr Poitiers 732, a elwir hefyd yn Frwydr Tours, pan orchfygodd y Ffranciaid dan Siarl Martel fyddin Fwslimaidd Al-Andalus. 
*Brwydr Poitiers yn 1356, pan orchfygodd byddin Seisnig dan Edward, y Tywysog Du fyddin Ffrengig dan Jean II, brenin Ffrainc
Jean de Vienne

[bawd|Ymosodiadau Jean de Vienne a [Fernando Sánchez de Tovar|Tovar ar Loegr, 1374-80]]

Milwr a llynghesydd o Ffrainc yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd oedd **Jean de Vienne** (1341 – 25 Medi 1396).

Ganed ef yn Dole, Jura. Gwnaed ef yn farchog yn 21 oed. Yn 1373, gwnaeth Charles V, brenin Ffrainc ef yn Llynghesydd Ffrainc, a dechreuodd adeiladu llongau ac ad-drefnu'r llynges. Yn 1375, roedd yn arweinydd un o dri corfflu byddin Enguerrand de Coucy yn Rhyfel y Gugler; roedd Owain Lawgoch yn arwain corfflu arall.

Dano ef, ymosododd llynges Ffrainc ar arfordir deheuol Lloegr nifer o weithiau. Yn 1385, glaniodd yn yr Alban gyda 180 o longau, i ymosod ar Loegr o'r gogledd. Wedi marwolaeth Charles V, nid oedd Charles VI, brenin Ffrainc yn cymryd cymaint o ddiddordeb yn y llynges, ac ymunodd a chroesgad Sigismund, brenin Hwngari yn erbyn y Twrciaid. Lladdwyd ef ym Mrwydr Nicopolis ym Mwlgaria; cymerwyd Enguerrand de Coucy yn garcharor yn yr un frwydr.

Categori:Pobl y 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1341
Categori:Marwolaethau 1396
Categori:Milwyr o Ffrainc
Categori:Morwyr o Ffrainc
Categori:Pobl o Jura
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Gypi

Math o bysgodyn yw **gypi** (lluosog: gypïod) (*Poecilia reticulata*). Mae llawer yn cael eu cadw mewn acwaria. Daw'r enw o gyfenw Robert John Lechmere Guppy a ddarganfu bysgodyn o'r fath yn Nhrinidad ym 1866.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pysgod
Kubla Khan

bawd|Drafft o'r gerdd

Cerdd gan Samuel Taylor Coleridge yw ***Kubla Khan***. Daw ei deitl o ymerawdwr Yuan, Kublai Khan, ac mae'n cyfeirio trwy'r gerdd at ddinas Xanadu. Cyflawnwyd y gerdd ym 1797, a fe'i cyhoeddwyd ar ffurf llyfr ym 1816.

Fe'i hysgrifennwyd dan ddylanwad Opiwm yn ôl pob tebyg, ac yn ôl y bardd, fe'i hysbrydolwyd yn llwyr gan freuddwyd. Cyn iddo allu orffen y gerdd, chwedl ef, fe darfwyd arno gan ymwelydd o Porlock.

Cafodd Afon Alph a mynyddoedd Xanadu yn Antarctica eu henwi ar ôl llefydd yn y gerdd.

## Dolen allanol
*Testun y gerdd gyfan ar WikiSource

Categori:Barddoniaeth Ramantaidd Lloegr
Categori:Cerddi'r 1790au
Categori:Cerddi'r 18fed ganrif o Loegr
Categori:Cerddi Saesneg y 18fed ganrif
Categori:Cerddi Saesneg o Loegr
Categori:Samuel Taylor Coleridge
Categori:Llyfrau 1816
Categori:Llyfrau barddoniaeth y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg y 19eg ganrif
Categori:Llyfrau barddoniaeth Saesneg o Loegr
Brwydr Crécy

]]

**Brwydr Crécy**, a ymladdwyd ar 26 Awst 1346 ger Crécy-en-Ponthieu, oedd brwydr fawr gyntaf y Rhyfel Can Mlynedd rhwng Lloegr a Ffrainc. Enillodd y Saeson, dan Edward III, brenin Lloegr, fuddugoliaeth fawr dros fyddin fwy o Ffrancwyr dan Ffylip VI, brenin Ffrainc. Y prif reswm am y fuddugoliaeth oedd effeithiolrwydd y bwa hir, ac mae rhai haneswyr yn gweld y frwydr fel dechrau diwedd sifalri.

Roedd Edward III ar ymgyrch trwy ogledd Ffrainc, ac wedi ennill brwydrau llai ger Caen a Blanchetaque. Methodd ymgais gan y Ffrancwyr i ddal ei fyddin rhwng afon Seine ac afon Somme, a chafodd Edward y cyfle i ddewis safle amddiffynnol gref, ar dir uchel gyda'i ddwy ystlys yn cael eu diogelu. Paratowyd ffosydd a thyllau o flaen y tir uchel, i atal yr ymosodwyr. Rhennid y fyddin Seisnig yn dair rhan, gyda mab hynaf y brenin, Edward, y Tywysog Du yn gyfrifol am un ohonynt. Ar grib y bryn, roedd saethyddion y bwa hir, llawer ohonynt yn Gymry.

Roedd gan y fyddin Ffrengig garfan o saethyddion y bwa croes o Genova, ond nid oeddynt yn medru saethu hanner mor gyflyn a saethyddion y bwa hir, a bu raid iddyn encilio. Ymosododd y marchogion Ffrengig, ond roeddynt yn gorfod marchogaeth i fyny'r llethr tros dir gwlyb a lleidiog, yn wyneb storm o saethau. Lladdwyd cyfran uchel o uchelwyr Ffrainc, y rhan fwyaf heb hyd yn oed fedru cyrraedd at y fyddin Seisnig.

Ymhlith arweinwyr y Cymry yn y frwydr, roedd Syr Rhys ap Gruffudd; efallai iddo gael ei wneud yn farchog yn dilyn y frwydr. O'r frwydr yma y deillia y defnydd o symbol y tair pluen wen a elwir yn "Blu Tywysog Cymru", gyda'r arwyddair *Ich Dien*. Roeddynt yn cael eu defnyddio gan Jean, brenin Bohemia, oedd yn ymladd ar ochr Ffrainc. Er ei fod yn ddall, mynnodd gael ei arwain at yr ymladd, a lladdwyd ef. Edmygai'r Tywysog Du ei ddewrder, a chymerodd y plu fel ei arfau ei hun. Yn ddiweddarach, daethpwyd i'w hystyried fel symbol o Gymru; fe'i defnyddir gan Undeb Rygbi Cymru er enghraifft.

Categori:1346
Crecy
Crecy
Categori:Somme
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
John Lamb

Roedd **John Lamb** (bu farw tua 1412) yn asiant cudd yn nhâl llywodraeth Lloegr a lofruddiodd Owain Lawgoch yng Ngorffennaf 1378, tra'r oedd Owain yn gwarchae ar Mortagne-sur-mer.

Yn ôl y croniclydd Jean Froissart, roedd wedi cyrraedd Llydaw, gan ddweud ei fod wedi dod o Gymru gyda neges i Owain, a hebryngwyd ef i Mortagne. Roedd yn siarad Ffrangeg yn dda, meddai Froissart. Dywed rhai cofnodion mai Albanwr ydoedd, ond dywed Froissart iddo siarad "yn ei iaith ei hun" ag Owain, h.y. ymddengys fod y ddau'n siarad Cymraeg.

Enillodd ymddiriedaeth Owain, gan ddweud wrtho fod pobl Cymru yn ei gefnogi, ac am ei gael yn dywysog arnynt. Gwnaeth Owain ef yn siambrlen iddo. Ymddengys ei fod yn arferiad gan Owain gribo'i wallt yn y bore dan edrych ar gastell Mortagne. Un bore, roedd wedi gyrru Lamb i gyrchu ei grib gwallt, a phan ddychwelodd Lamb, trywanodd Owain, nad oedd yn gwisgo llurig ar y pryd. Ffôdd Lamb i gastell Mortagne, lle mynegodd ceidwad y castell, y Syndic de Latrau, ei ddirmyg o'i weithred.

Ceir cofnod yn *Issue Roll* Trysorlys Lloegr, wedi ei ddyddio 4 Rhagfyr 1378: 
:*To John Lamb, an esquire from Scotland, because he lately killed Owynn de Gales, a rebel and enemy of the King in France ... £20*.

Awgryma A.D. Carr mai hwn oedd y pris roedd y llywodraeth Seisnig wedi ei roi ar ben Owain. Talwyd £10 arall iddo yn 1379 am wasanaethau pellach i'r brenin, a chofnodir nifer o daliadau eraill iddo. Roedd wedi marw erbyn 13 Ionawr, 1413.

## Llyfryddiaeth
*A.D. Carr, *Owen of Wales: The End of the House of Gwynedd* (Caerdydd, 1991)

Categori:14eg ganrif yng Nghymru
Categori:Llofruddion
Categori:Marwolaethau 1412
Categori:Pobl y 14eg ganrif
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Rhaeadr Ewynnol

Rhaeadr ar Afon Llugwy yw'r **Rhaeadr Ewynnol** (neu'n wreiddiol: **Rhaeadr y Wennol**), a leolir tua dwy filltir i'r gorllewin o Fetws-y-Coed, ger y briffordd A5 rhwng Betws a Chapel Curig yn Sir Conwy, gogledd Cymru. Mae'n un o atyniadau twristaidd pennaf yr ardal. Fe'i hadnabyddir yn Saesneg wrth yr enw "***Swallow Falls***".

## Tarddiad yr enw
Cofnodir yr enw fel "Rhaeadr y Wennol" (neu sillafad tebyg) gan sawl awdur o'r 18g ymlaen. Dyna a geir gan Thomas Pennant yn ei gyfrol *Tours in Wales* (1778-1781). Yn ei gyfrol *A Description of Caernarvonshire* (llawysgrif 1809-1811) cofnoda'r hynafiaethydd Edmund Hyde Hall yr enw dan y ffurf "Rhaiadr y Waenol" gan ychwanegu'r cyfieithiad "''the Swallow's Fall*", ond arosodd ei waith mewn llawysgrif yn unig tan 1952. Yn 1821 yn y gyfrol *The Tourist's Guide through the County of Caernarvon'', cyfeiria'r hynafiaethydd Peter Bailey Williams ati fel "Rhaeadr y wennol" heb ddefnyddio cyfieithiad Saesneg o'r enw.

Mae'r Athro Hywel Wyn Owen yn cynnig esboniad o darddiad yr enw yn eitemau'r rhaglen "''Beth sy' mewn enw*" ar Radio Cymru. Noda fod yr enw Cymraeg yn cael ei gofnodi fel "Rhaiadr y Wennol" yn gyson tan yr 20g.. Felly mae "*Swallow Falls''" yn gyfieithiad cywir sy'n codi wrth i'r ardal ddod yn fwy poblogaidd gyda ymwelwyr ar wyliau. Mae'r Athro yn cynnig fod llif y dŵr dros gerrig y rhaeadr yn ymdebygu i gynffon gwennol. Mae'r enw Saesneg yn ymddangos yn 1860 ac awgrymodd Hywel Wyn Lloyd "efallai fod yr enw Cymraeg wedi ei anghofio nes iddo gael ei gyfieithu yn ôl".

Mewn nodyn yn y cyfieithiad Cymraeg o *Tours in Wales* Thomas Pennant a gyhoeddwyd yn 1853, mae'r ysgolhaig Celtaidd Syr John Rhŷs yn nodi bod mwy nag un ystyr i'r gair 'gwennol'. Yn ogystal â'r aderyn ei hun gall 'gwennol' olygu "y plu onglog yn ei gynffon" a hefyd "y darn cul a dorrir allan o glust y ddafad" fel nod dafad (nod clust) "a elwir *gwennol* gan y bugeiliaid". Mae'n cynnig mai ymraniad y rhaeadr yn ddwy brif ffrwd sy'n esbonio'r enw Cymraeg gwreiddol felly, naill ai am ei bod yn edrych fel cynffon gwennol neu am ei bod yn debyg i doriad mewn clust dafad.

## Chwedl
Ar ôl marwolaeth Syr John Wynn, tyfodd chwedl werin leol sy'n adrodd fod ei ysbryd aflonydd wedi ei gaethiwo dan Rhaeadr Ewynnol, iddo gael ei olchi a'i buro oddi wrth ei weithredoedd drwg! Ond cofier iddo sefydlu ysbyty i'r tlodion yn Llanrwst ac ariannu ysgol yno.

## Oriel

Delwedd:Ewynol.jpg|Y prif raeadr
Delwedd:Swallow falls.jpg|Y prif raeadr
Delwedd:Image217.jpg|Yn y cyfnos

## Cyfeiriadau
Categori:Betws-y-Coed
Categori:Capel Curig
Categori:Eryri
Ewynnol
Eglwys y Bedyddwyr

Enwad Gristnogol Brotestannaidd yw **Eglwys y Bedyddwyr** neu'r **Bedyddwyr**.


Bedyddwyr
Bedyddwyr
Bedyddwyr
Christine de Pisan

Awdures o Ffrainc, yn enedigol o'r Eidal, oedd **Christine de Pisan** neu **Christine de Pizan** (c. 1364 – c. 1430).
Ystyrir hi fel awdures gyntaf Ffrainc, ac efallai y wraig gyntaf yn Ewrop i fod yn awdur proffesiynol. Cyfansoddodd draethodau gwleidyddol a chasgliadau o farddoniaeth. Ymlith ei gweithiau mae ''Ditié de Jeanne d'Arc*, *Cent ballades d'amant et de dame* a *la Cité des dames''.

## Bywgraffiad
Ganed hi yn Fenis, yn ferch i feddyg o'r enw Thomas de Pizan (Tommaso di Benvenuto da Pizzano). Yn 1368, galwyd Thomas i ddinas Paris gan Charles V, brenin Ffrainc, a magwyd Christine yn y llys. Yn 1379, priododd Étienne de Castel, ond bu ef farw yn 1390. Bu raid i Christine droi at ysgrifennu i dalu ei ddyledion ac i'w chynnal ei hun a'i thri plentyn.

Ymhlith ei gweithiau, ceir cyfeiriad at Owain Lawgoch a Ieuan Wyn yn ymladd dros Charles V.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1364
Categori:Marwolaethau 1430
Categori:Merched y 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Merched y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion yr Oesoedd Canol o Ffrainc
Categori:Llenorion benywaidd y 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion benywaidd y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Categori:Pobl o Fenis
Daniel Lloyd a Mr Pinc

Grwp roc ysgafn ydy **Daniel Lloyd a Mr Pinc** sy'n canu caneuon melodig a phoblogaidd. Y prif leisydd a'r cyfansoddwr yw Daniel Lloyd sy'n wreiddiol o Rosllannerchrugog.
Recordwyd eu cryno ddisg cyntaf, Goleuadau Llundain yn 2004; ers hynny maent wedi perfformio ar lwyfannu led-led Cymru a thu-hwnt.

## Gwybodlen Cerddorion
Aelodau: Daniel Lloyd (llais a gitâr), Elis Roberts (drums), Aled 'Cae Defaid' Morgan (gitâr), Dai (allweddellau) a Robin Owain Jones (bass).

Ymysg y cyn-aelodau mae Mei Roberts (bâs), Betsan Haf Evans (congas a lleisiau cefndir), Rich 'Doc' Roberts (gitâr), Gareth Coleman (allweddellau), Jeni Lyn (cornet), a Sara Mair Bowen (ffidl) - gyda Phyl Harries (Sax), Elain Llwyd (lleisiau cefndir), a Ffion Llwyd (lleisiau cefndir) yn ymuno yn achlysurol.

Cafodd y band seibiant yn 2011 cyn ail-ffurfio yn 2017 gan ryddhau'r sengl Mesur y Dyn

## Discograffi
**Goleuadau Llundain* (rasal)
**Rhagfyr o Hyd* (rasal)
**Mesur y Dyn* (rasal)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Bywgraffiad
* Daniel Lloyd ar Myspace

Categori:Bandiau Cymraeg
Categori:Pobl o Rosllannerchrugog
Bergerac

Gallai **Bergerac** gyfeirio at:

* Bergerac, dinas a *commune* yn Aquitaine, Ffrainc
* Cyrano de Bergerac (1619-1655), dramodydd a bardd Ffrengig
* *Cyrano de Bergerac*, drama Ffrangeg gan Edmond Rostand, 1897
* *Bergerac*, cyfres deledu yn y Deyrnas Unedig
Brwydr Poitiers (1356)

bawd|240px|Brwydr Poitiers o lawysgrif Froissart

Ymladdwyd **Brwydr Poitiers** gerllaw dinas Poitiers yn Ffrainc ar 19 Medi 1356, rhwng byddin Seising dan Edward, y Tywysog Du, mab hynaf Edward III, brenin Lloegr, a byddin Ffrengig dan Jean II, brenin Ffrainc. Roedd yn un o frwydrau mwyaf y Rhyfel Can Mlynedd.

Roedd Edward, y Tywysog Du, wedi cychwyn ymgyrch, *chevauchée* tua'r gogledd o'i feddiannau yn Aquitaine ar 8 Awst, gyda'r bwriad o godi'r gwarchae ar nifer o drefi, a gwneud hynny o ddifrod a fedrai i'r wlad. Symudodd y fyddin Ffrengig yn ei erbyn, ac enciliodd Edward i gyfeiriad Poitiers. Ar 19 Medi, roedd wedi cymryd safle amddiffynnol, gyda'r saethyddion Cymreig a Seisnig ar ddwy asgell ei fyddin. Roedd y marchogion, dan Jean de Grailly, y Captal de Buch, wedi eu cuddio.

Ymosododd marchogion y Ffrancwyr, ond dioddefasant golledion pan saethodd y saethyddion at eu ceffylau. Yma ymosododd y gwŷr traed, ond gorfodwyd y garfan gyntaf i encilio. Symudodd y garfan oedd dan reolaeth uniongyrchol y brenin Jean ymlaen i ymosod, ond tra'r oedd y brwydro ar ei anterth, ymosododd y marchoglu dan y Captal de Buch ar ystlys y Ffrancwyr. Gan gredu eu bod ar fîn cael eu hamgylchynu, ffôdd y gwŷr traed Ffrengig, gan ddioddef colledion trwm. Cymerwyd y brenin Jean II yn garcharor.

Heblaw'r saethyddion Cymreig, roedd nifer o uchelwyr Cymreig yn y fyddin Seisnig. Yr un a enillodd fwyaf o enwogrwydd oedd Syr Hywel y Fwyall neu Hywel ap Gruffudd; roedd traddodiad yng Nghymru mai ef a gymerodd frenin Ffrainc yn garcharor. Cafodd Syr Hywel lwfans bwyd iddo ef ei hun a'i fwyell enwog yn ogystal, rhenti melinau yng Nghaer ac, yn ddiweddarach, gwnstabliaeth Castell Cricieth, i gyd gan y tywysog yn ddiolch iddo am ei wrhydri. Yn ôl y croniclydd Jean Froissart, roedd Owain Lawgoch yn ymladd ar ochr Ffrainc yn y frwydr hon, ond nid oes tystiolaeth i gadarnhau hyn.

Categori:1356
Poitiers (1356)
Poitiers (1356)
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Categori:Vienne
Abdullah Gül

Gwleidydd o Dwrci yw **Abdullah Gül** (ganwyd 29 Hydref 1950). Roedd yn Brif Weinidog am bedwar mis o 2002 hyd 2003, yn Weinidog Dramor a Dirpryw Brif Weinidog  o 2003 hyd 2007, ac yn Arlywydd Twrci o 2007 hyd 2014. Mae'n aelod blaenllaw o Plaid Cyfiawnder a Datblygu Twrci (AKP).

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Arlywyddion Twrci
Categori:Gwleidyddion o Dwrci
Categori:Prif Weinidogion Twrci
Jacquerie

*]]

Defnyddir y term **Jacquerie** am wrthryfel y werin yng ngogledd Ffrainc yn 1358, yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd. Yn Ffrangeg, defnyddir *Jacquerie* fel term cyffredinol am wrthryfeloedd gwerinol, a gelwir digwyddiadau 1358 y *Grand Jacquerie'' i'w gwahaniaethu.

## Hanes
Roedd byddin Ffrainc wedi ei gorchfygu gan fyddin brenin Lloegr ym Mrwydr Poitiers yn 1356, a Jean II, brenin Ffrainc wedi ei gymeryd yn garcharor. Dilynwyd hyn gan gyfnod o ymryson ymysg uchelwyr Ffrainc, a chyfnod o galedi mawr i'r werin, gyda threthi uchel a chwmnïau rhydd (*routiers*) o filwyr Seisnig a Gasgwynaidd yn crwydr'r wlad yn ysbeilio.

Canolbwynt y gwrthryfel oedd dyffryn afon Oise, i'r gogledd o ddinas Paris. Roedd "Jacque" yn enw sarhaus ar werinwyr gan yr uchelwyr, oherwydd eu bod yn gwisgo siaced amddiffynnol a elwid yn "jacque" mewn brwydr, yn hytrach na llurig dur fel yr uchelwyr. Adnabyddid arweinydd y gwrthryfel, Guillaume Cale, fel "Jacques Bonhomme".

Rhoddwyd diwedd ar y gwrthryfel gan Siarl Ddrwg. Ar 10 Mehefin 1358, roedd ei fyddin ef a byddin Guillaume Cale yn eu wynebu ei gilydd ger Mello. Gwahoddwyd Cale i ddod i drafod telerau heddwch gyda Siarl, ond pan ddaeth, cymerwyd ef yn garcharor, ac yn ddiweddarach torrwyd ei ben. Heb eu harweinydd, gorchfygwyd ei fyddin ym Mrwydr Mello.

## Cyfeiriadau
Categori:1358
Categori:14eg ganrif yn Ffrainc
Categori:Gweriniaetholdeb yn Ffrainc
Categori:Gwrthryfeloedd
Categori:Hanes gwleidyddol Ffrainc
Mandy Rice-Davies

Roedd **Mandy Rice-Davies** (21 Hydref 1944 – 18 Rhagfyr 2014) yn enwog am ei rôl yn Helynt Profumo - affêr a oedd yn embaras mawr i Lywodraeth Geidwadol Harold Macmillan yn 1963.

## Hanes
Cafodd ei geni ym Mhont-iets cyn symud i Solihull yn Lloegr. Roedd ei thad yn heddwas a'i mam yn actores. Yn 15 oed dechreuodd fodelu mewn siop ddillad yn Birmingham. Roedd hi'n ffrind i'r model Christine Keeler. Yn achos llys Stephen Ward, cyfaddefodd iddi gael rhyw gyda'r dŷn busnes Emile Savundra.

Mae'r cyfenw 'Rice' yn Seisnigiad o 'Rhys' ac roedd Mandy'n perthyn yn agos i deulu neu etifeddion Yr Arglwydd Rhys.

Chwaraewyd rôl Mandy yn y ffilm *Scandal* (1989) gan Bridget Fonda.

## Gweler hefyd
* Christine Keeler

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Erthygl ar BBC Cymru (archif)

Categori:Genedigaethau 1944
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Llinach Dinefwr
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Gwobr Golden Globe am y Ffilm Orau - Drama

Mae'r dudalen hon yn rhestru'r enillwyr a'r rhai a enwebwyd am Wobrau Golden Globe yng nghategori'r Ffilm Orau - Drama (yn Saesneg:*Best Motion Picture - Drama*), ers i'r gwobrau gael eu sefydlu ym 1951.

Pan gyflwynwyd y gwobrau'n wreiddiol, un categori yn unig oedd ar gyfer y Ffilm Orau. Yn y 9fed Seremoni Gwobrwyo'r Golden Globe, rhannwyd y gwobrau Actio a'r Ffilm Orau yn ddwy i greu'r categoriau Drama a Sioe Gerdd neu Gomedi. Ers 1951, dim ond unwaith yr unwyd y gwobrau, a hynny ym 1953.

Yn y rhestr a ddilyn, mae'r teitlau cyntaf a restrir yn dynodi enillwyr, mae'r rhain mewn testun bras ar gefndir glas; enwebiadau yw'r rhai na sydd mewn testun bras. Rhoddir y blynyddoedd y rhyddhawyd y ffilmiau ac nid blwyddyn y seremoniau, sydd bob amser yn digwydd yn y flwyddyn ddilynol.

## 1950au

|-
| rowspan="1" style="text-align:center;"| 1954|| style="background:#B0C4DE;" | ***On the Waterfront*** || style="background:#B0C4DE;" | **Elia Kazan** || style="background:#B0C4DE;" | **Sam Spiegel**
|-
| rowspan="1" style="text-align:center;"| 1955|| style="background:#B0C4DE;" | ***East of Eden*** || style="background:#B0C4DE;" | **Elia Kazan** || style="background:#B0C4DE;" | **Elia Kazan**
|-
| rowspan="5" style="text-align:center;"| 1956|| style="background:#B0C4DE;" | ***Around the World in Eighty Days*** || style="background:#B0C4DE;" | **Michael Anderson** || style="background:#B0C4DE;" | **Kevin McClory**
|-
|*Giant* || George Stevens || Henry Ginsberg
|-
|*Lust for Life* || Vincente Minnelli || John Houseman
|-
|*The Rainmaker* || Joseph Anthony || Hal B. Wallis
|-
|*War and Peace* || King Vidor || Dino De Laurentiis
|-
| rowspan="5" style="text-align:center;"| 1957|| style="background:#B0C4DE;" | ***The Bridge on the River Kwai*** || style="background:#B0C4DE;" | **David Lean** || style="background:#B0C4DE;" | **Sam Spiegel**
|-
|*12 Angry Men* || Sidney Lumet || Henry Fonda
|-
|*A Hatful of Rain* || Fred Zinnemann || Buddy Adler
|-
|*Sayonara* || Joshua Logan || William Goetz
|-
|*Witness for the Prosecution* || Billy Wilder || Arthur Hornblow Jr.
|-
| rowspan="5" style="text-align:center;"| 1958|| style="background:#B0C4DE;" | ***The Defiant Ones*** || style="background:#B0C4DE;" | **Stanley Kramer** || style="background:#B0C4DE;" | **Stanley Kramer**
|-
|*Cat on a Hot Tin Roof* || Richard Brooks || Lawrence Weingarten
|-
|*Home Before Dark* || Mervyn LeRoy || Mervyn LeRoy
|-
|*I Want to Live!* || Robert Wise || Claude Miller
|-
|*Separate Tables* || Delbert Mann || Harold Hecht
|-
| rowspan="5" style="text-align:center;"| 1959|| style="background:#B0C4DE;" | ***Ben-Hur*** || style="background:#B0C4DE;" | **William Wyler** || style="background:#B0C4DE;" | **Sam Zimbalist**
|-
|*Anatomy of a Murder* || Otto Preminger || Otto Preminger
|-
|*The Diary of Anne Frank* || George Stevens || George Stevens
|-
|''The Nun's Story* || Fred Zinnemann || Henry Blanke
|-
|*On the Beach'' || Stanley Kramer || Stanley Kramer
|-
|}

## 1960au
## 1970au
## 1980au
## 1990au
## 2000au
## 2010au
## Cyfeiriadau
Categori:Gwobrau ffilm
Cytundeb Brétigny

Cytundeb rhwng Ffrainc a Lloegr yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd oedd **Cytundeb Brétigny**. Arwyddwyd y cytundeb ar 8 Mai 1360, rhwng Edward III, brenin Lloegr a  Jean II, brenin Ffrainc, yn Brétigny, pentref gerllaw Chartres. Daeth a rhan gyntaf y Rhyfel Can Mlynedd i ben.

Yn 1356, roedd Jean II wedi ei orchfygu a'i gymeryd yn garcharor gan y Daeson ym Mrwydr Poitiers. Dilynwyd hyn gan ymryson rhwng Étienne Marcel a'r Dauphin Charles (yn ddiweddarach y brenin Charles V), a gwrthryfel gwerinol y  Jacquerie. Roedd Ffrainc felly mewn sefyllfa wan iawn, a bu raid iddi ildio llawr o dir. Cafodd Edward III, heblaw ei feddiannau yn Guyenne a Gasgwyn, diriogaethau Poitou, Saintonge ac Aunis, Agenais, Périgord, Limousin, Quercy, Bigorre, Gauré, Angoumois, Rouergue, Montreuil-sur-Mer, Ponthieu, Calais, Sangatte, Ham a Guînes. Ar y llaw arall, cytunodd i ildio Normandi, Touraine, Anjou a Maine, a rhoddodd y gorau i hawlio uwcharglwyddiaeth Llydaw a Fflandrys, a'i hawl ar goron Ffrainc.

Parhaodd yr heddwch yn Ffrainc ei hun hyd 1369, er y bu ymladd yn Sbaen.

Categori:1360
Bretigny
Bretigny
Brétigny
Categori:Eure-et-Loir
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Albwm stiwdio

Casgliad gwreiddiol o draciau newydd gan artist recordio yw **albwm stwidio**. Gan amlaf nid yw'n cynnwys recordiadau byw neu *remixes*, ond os ydyw yna nid yw'r traciau hynny yn fwyafrif o'r albwm ac maent yn aml yn draciau bonws. Yn y diwydiant cerddoriaeth fe gyferbynnir albymau stwidio ag albymau dethol ac albymau byw.

Stiwdio
Sian Adey-Jones

bawd|Sian Adey-Jones ar glawr *High Society*; Medi 1985

**Sian Adey-Jones** (ganwyd yn Rhagfyr 1957 ym Modfari, Sir Ddinbych) oedd Miss Cymru, 1976, ac yn ail yng nghystadleuaeth Miss Byd (*Miss World*) yn yr un flwyddyn.

Siociwyd y Gymru Gymraeg pan gyhoeddodd Y Faner lun noeth ohoni ar glawr un o'i rifynnau. Cafwyd adroddiad yn y *Daily Mirror* iddi ben-glinio heddwas yn ei geilliau tua'r un adeg. Ymddangosodd yn borcyn nifer o weithiau ar dudalen 3 ym mhapur tabloid *The Sun*, a bu'n actio yn un o ffilmiau James Bond: *A View To A Kill* yn 1985.

Mae'n byw ar Ynys Ibitha ers rhai blynyddoedd bellach gyda'i gŵr Eidalaidd Rocco ei mab Dylan a'i merch Tallulah.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  http://www.flickr.com/photos/65428125@N00/87104708/

Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Sir Ddinbych
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Chloe-Beth Morgan

Cynrychiolydd Cymru yn 2008 yng nghystadleuaeth Miss Cymru (*Miss Wales*) yn Ne Affrica oedd **Chloe-Beth Morgan** (ganed 1986). Mae hi'n enedigol o dref Cwmbrân, Torfaen.

Yng nghystadleuaeth Miss Byd yn 2008, Morgan wnaeth ennill - allan o holl gystadleuwyr Prydain, a dewisiwyd hi i gynrychioli Prydain yn Miss Byd yn *Miss International 2009*, ble daeth yn ail. Enillodd *Miss Universe Great Britain 2011*  cynrychioli Prydain yn *Miss Universe 2011* yn Brasil.

## Dolenni allanol
*  Miss Cymru 2008 
*  Ffotograffau o Chloe yn y gysatadleuaeth Miss World 2008

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Dorfaen
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Y Dywysoges Lilian, Duges Halland

bawd|dde|150px|Clawr yr hunangofiant a sgwennodd yn 2000

Aelod o deulu brenhinol Sweden oedd y **Dywysoges Lilian, Duges Halland** (ganwyd **Lillian May Davies**; 30 Awst 1915 – 10 Mawrth 2013).

Fe'i ganwyd yn Abertawe, yn ferch i William John Davies a'i wraig Gladys Mary Curran. Roedd ei thad yn golier ac yna'r rhedeg stondin marchnad; roedd ei mam yn gynorthwydd mewn siop. Pan ddaeth yn fodel mewn cylchgronau ffasiwn, gollyngodd un 'l' yn ei henw 'Lilian'. Roedd yn weddw i'r Tywysog Bertil, Dug Halland (sef ewyrth Carl XVI Gustaf, brenin Sweden). Bu ei gŵr farw yn 1997 yn eu cartref. Cyhoeddodd lyfr ar ei bywyd hi a'i gŵr yn y flwyddyn 2000.

## Priodas gyntaf
Am rai blynyddoedd, yn y 1940au, bu'n briod i Ivan Craig, actor. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gweithiodd Lilian Craig mewn ffatri gwneud radios ar gyfer y llynges ac yna mewn ysbyty ar gyfer milwyr wedi'u clwyfo.

## Ei hail briodas i'r Tywysog Bertil
Mewn parti dathlu ei phen-blwydd yn 28 oed yn Llundain, yn 1943, cyfarfu â'r Tywysog Bertill o Sweden a daethant yn gariadon. Edrychai'n bur debyg y bydai Bertil yn dod yn frenin ymhen blynyddoedd, wedi i'w frawd Gustaf Adolf farw yn 1947. Pe bai wedi priodi Lillian yr adeg yma, byddai wedi colli'r siawns i fod yn frenin gan nad oedd priodas cymysg yn dderbyniol gan y wlad. Bu'r ddau'n byw am 30 mlynedd yn ddibriod.

Bu ei dad, Brenin Sweden, fyw'n hen ŵr ac ni choronwyd Bertil yn frenin, eithr aeth y goron i ŵyr y Brenin, sef Carl Gustaf. Priododd ef ferch o dras cyffredin, a rhoddodd sêl ei fendith ar garwriaeth ei ewyrth Bertil a Lilian a phriododd y ddau ar 7 Rhagfyr 1976 yn Eglwys Palas Drottningholm ym mhresenoldeb y Brenin a'r Frenhines Silvia.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Proffil Y Dywysoges Lilian ar *Y Llys Brenhinol Sweden* 

Categori:Genedigaethau 1915
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Pobl o Sweden
Categori:Tywysogesau
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Helen Morgan (model)

Model a 'Miss Byd' (neu *Miss World*) 1974 oedd **Helen Morgan** (ganwyd 29 Medi 1952), yr ail Gymraes erioed i gyflawni'r gamp. Yn enedigol o'r Barri, Bro Morgannwg, ble y bu hi'n gweithio am ychydig mewn banc, mae'n byw yn Ffrainc ar hyn o bryd.

Wedi iddi ennill y gystadleuaeth Miss Byd, pharodd y dathlu'n hir iawn, gan iddi ymddiswyddo o'i rôl fel *Miss World* bedwar diwrnod ar ôl ei choroni gan fod ganddi blentyn. Er mai'r unig reol ar y pryd oedd na ddylai'r cystadleuwyr fod yn briod, cafodd gryn bwysau arni i ymddiswyddo a gwnaeth hynny. Rhoddwyd y goron i Anneline Kriel o Dde Affrica.

## Dolenni allanol
*  Helen Morgan ar wefan *Miss Wales* 
*  Article ar wefan y BBC

Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o'r Barri
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Malcolm Young

Cerddor o Awstralia a aned yn yr Alban oedd **Malcolm Mitchell Young** (6 Ionawr 1953 – 18 Tachwedd 2017). Roedd yn gitarydd rhythm, lleisydd cyfeiliant, ysgrifennwr caneuon, a chyd-sylfaenydd (ynghyd â'i frawd Angus) y band roc caled AC/DC.

Bu farw yn 64 oed wedi iddo ddioddef o ddementia.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1953
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Aelodau AC/DC
Categori:Gitaryddion roc o Awstralia
Categori:Ymfudwyr o'r Alban i Awstralia
Y Dyffryn Hollt Mawr

[bawd|200px|[Penrhyn Sinai, y Môr Marw ac afon Iorddonen]]

**Y Dyffryn Hollt Mawr** (Saesneg: *Great Rift Valley*) yw'r enw a roddir i ddyffryn hollt tua 6,000&nbsp;km o hyd, sy'n ymestyn o ogledd Syria hyd Mosambic yn ne-ddwyrain Affrica. Er bod y term yn parhau i gael ei ddefnyddio, fe'i ystyrir yn anghywir yn ddaearegol bellach, gan ei fod yn cynnwys nifer o ddyfrynnoedd hollt ar wahân, er bod cysylltiad rhyngddynt. Defnyddir y term gan mwyaf erbyn hyn i gyfeirio at Ddyffryn Hollt Dwyrain Affrica, sy'n ymestyn o Ethiopia i'r de ar draws Dwyrain Affrica.

Fel y'i disgrifiwyd yn wreiddiol, roedd rhan ogleddol y Dyffryn Hollt Mawr yn ffurfio Dyffryn Beqaa yn Libanus, yna ymhellach i'r de yn ffurfio Dyffryn Hula yn Israel, yn gwahanu Galilea ag Ucheldiroedd Golan. Mae afon Iorddonen yn llifo ar hyd y dyffryn yma i Fôr Galilea, yna tua'r de trwy ddyffryn Iorddonen i'r Môr Marw. Oddi yno mae'n ffurfio'r Wadi Arabah, yna Gwlff Aqaba a'r Môr Coch. Yn Iseldir Afar mae'n ymrannu yn Grib Aden a Dyffryn Hollt Dwyrain Affrica, sydd wedyn ei hun yn ymrannu i'r Dyffryn Hollt Gorllewinol a'r Dyffryn Hollt Dwyreiniol.

bawd|chwith|220px|Y Dyffryn Hollt yn Nwyain Affrica

Ceir nifer fawr o lynnoedd yn y dyffrynnoedd hollt hyn yn Nwyrain Affrica. Yn y Dyffryn Hollt Gorllewinol mae Llyn Tanganyika, y llyn dŵr croyw ail-fwyaf yn y byd o ran y maint o ddŵr ynddo. Rhwng y Dyffryn Hollt Gorllewinol a'r Dyffryn Hollt Dwyreiniol mae Llyn Victoria, y llyn dŵr croyw ail-fwyaf yn y byd o ran arwynebedd, ac yn rhan ddeheuol y dyffryn hollt mae Llyn Malawi.

O gylch ymylon y Dyffryn Hollt Gorllewinol ceir rhai o fynyddoedd uchaf Affrica, yn cynnwys Mynyddoedd Virunga, Mynyddoedd Mitumba a Mynyddoedd Ruwenzori.

## Cyfeiriadau 
Mawr
Categori:Hollt Dwyrain Affrica
Brian Johnson

Canwr ac ysgrifennwr caneuon o Loegr yw **Brian Johnson** (ganwyd 5 Hydref, 1947). Ym 1980 daeth yn brif leisydd y band roc caled Awstralaidd AC/DC yn dilyn marwolaeth Bon Scott. O 1972 i 1978, Johnson oedd prif leisydd y band roc glam Seisnig Geordie.

Categori:Aelodau AC/DC
Categori:Cantorion roc o Loegr
Categori:Genedigaethau 1947
Seren Gibson

Model o Ruthun, Sir Ddinbych ydy **Seren Haf Gibson** (ganwyd 18 Medi 1988) a gafodd ei haddysg yn Ysgol Brynhyfryd. *

Yn 2007 darlledwyd rhaglen deledu (*My Crazy Media Life'') am ei bywyd bob-dydd fel model. Roedd lluniau ohoni efo'i rhieni a'i brawd yng nghefn gwlad Cymru. Dywedodd mai 'Seren Haf' oedd ei ffrindiau a'i theulu i gyd yn ei galw.

Yn 2012 serenodd hi yn fideo-sain Hadouken: *"Bad Signal"*, a welodd ola dydd ar 5 Awst 2012.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Cyfweliad ar wefan *Maxim*
*  *AskMen* 
*  *My Crazy Media Life* , rhaglen ar Channel 4.

Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Modelau benywaidd o Gymru
Categori:Pobl o Ruthun
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Mynyddoedd Rwenzori

Mynyddoedd yng nghanolbarth Affrica, ar y ffin rhwng Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo ac Wganda yw **Mynyddoedd Rwenzori**. Newidiwyd yr enw o **Mynyddoedd Ruwenzori** tua 1980, i gyfateb a'r sillafiad brodorol. Mae'n cynnwys rhai o gopaon uchaf cyfandir Affrica, gyda'r copa uchaf, mynydd Stanley, yn cyrraedd 5,109 m uwch lefel y môr. Y mynyddoedd yma, ynghyd â Mynydd Kilimanjaro a Mynydd Cenia, yw'r unig gopaon yn Affrica lle ceir eira parhaol.

Cred llawer mai'r Rwenzori yw'r mynyddoedd a alwodd y daearyddwr Groegaidd Ptolemi yn "Fynyddoedd y Lleuad", ac fe'i gelwir yn aml wrth yr enw yma; *Mountains of the Moon* yn Saesneg. Fodd bynnag, nid oes prawf mai'r rhain yw'r mynyddoedd yr oedd Ptolemi yn cyfeirio atynt.

Saif y mynyddoedd ar ochr Dyffryn Hollt Dwyrain Affrica, rhan o'r Dyffryn Hollt Mawr. Maent yn ymestyn am tua 120&nbsp;km, ac yn 65&nbsp;km o led. Y prif gopaon yw Mynydd Stanley (5,109m), Mynydd Speke (4,890m), Mynydd Baker (4,843m), Mynydd Emin (4,798m), Mynydd Gessi (4,715m) a Mynydd Luigi di Savoia (4,627m). Gwelwyd y mynyddoedd gan Ewropeaid am y tro cyntaf yn ystod taith fforio Henry Morton Stanley.

Ceir amrywiaeth ddiddorol o blanhigion ac anifeiliaid yn y mynyddoedd hyn, ac mae rhan helaeth ohonynt yn awr yn Safle Treftadaeth y Byd. Crewyd Parc Cenedlaethol Mynyddoedd Rwenzori yn Wganda, a Pharc Cenedlaethol Virunga yn y Congo.

Rwenzori
Rwenzori
Heuldro'r gaeaf

Mae '''heuldro'r gaeaf''', neu'r **heuldro gaeafol**, yn digwydd pan fo naill pegwn y ddaear neu'r llall yn cyrraedd ei ogwydd mwyaf i ffwrdd o'r Haul. Mae hyn yn digwydd ddwywaith y flwyddyn, unwaith ym mhob hemisffer (y Gogledd a'r De). I'r hemisffer hwnnw, y dydd gyda'r cyfnod lleiaf o olau dydd a nos hiraf y flwyddyn yw heuldro'r gaeaf, a phan fo'r Haul ar ei arc isaf yn yr awyr. Ym mhob cylch pegynol, mae düwch parhaol neu gyfnos adeg heuldro'r gaeaf. Yr heuldro arall yw heuldro'r haf, sy'n digwydd ar yr yn amser yn yr hemisffer arall.

Yn y Gymraeg, mae rhai yn defnyddio'r term **Alban Arthan**. Iolo Morganwg a fathodd y gair 'alban' (a'r term 'Alban Arthan') ar ddiwedd y 18g i ddynodi un o'r pedwar chwarter mewn blwyddyn. Yr enw Cymraeg Canol am yr ŵyl oedd **Calan Nadolig**. Dyma gyfnod o wledda mawr yn y llys a thai'r bonedd ac un o wyliau pwysicaf beirdd Cymru'r Oesoedd Canol. Yr enw Saesneg traddodiadol yw *Yule* a cheir enwau cytras yn yr ieithoedd Germanaidd eraill.

## Gweler hefyd
* Alban Hefin
* Alban Eilir
* Alban Elfed

## Cyfeiriadau
Categori:Amser
Categori:Gwyliau
Categori:Gwyliau Celtaidd
Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Paganiaeth
Categori:Seryddiaeth