Eddie Butler

Roedd **Edward Thomas Butler** (8 Mai 1957 – 15 Medi 2022) yn newyddiadurwr, sylwebydd chwaraeon, nofelydd, a chyn chwaraewr rygbi'r undeb o Gymru, a enillodd 16 o gapiau dros tîm cenedlaethol Cymru gan sgorio 2 gais.

## Cefndir 
Ganwyd Butler yng Nghasnewydd yn fab i Kenneth Butler a Margaret (née Asplen) roedd ei dad yn gweithio fel ymchwilydd i gwmni ICI fibres. Addysgwyd ef yn Ysgol Trefynwy a Choleg Fitzwilliam, Caergrawnt lle enillodd radd BA mewn ieithoedd modern ym 1979. Yn 2009 priododd Susan Roberts ac mae ganddynt dair merch a thri mab. Bu'n chware i dîm rygbi Pont-y-pŵl rhwng 1979 a 1985 gan ddod yn gapten ar y tîm rhwng 1982 a 1985. Chwaraeodd 16 gêm dros dîm Cenedlaethol Cymru gan chware ei gêm ryngwladol gyntaf yn erbyn Ffrainc ym 1980 yng Nghaerdydd. Bu Cymru yn fuddugol o 18 bwynt i 9. Chwaraeodd ei gêm ryngwladol olaf yn erbyn Awstralia yng Nghaerdydd ym 1984, collodd Cymru o 28 pwynt i 9. Yn ystod ei yrfa ryngwladol sgoriodd 8 bwynt trwy ddau gais dros ei wlad. Roedd yn gapten ar dîm Cymru ar chwe achlysur. Ym 1983 roedd yn rhan o'r sgwad ar daith y Llewod i Seland Newydd, er na chafodd ei ddewis i chware mewn gêm brawf, bu hefyd yn chwaree i'r Barbariaid.

### Gemau rhyngwladol 
* 1980  ennill 18-9
* 1980  colli 9-8
* 1980  ennill 17-6
* 1980 22x22px Iwerddon colli 21-7
* 1980  colli 23-3
* 1982  colli 34-18
* 1983  cyfartal 13-13
* 1983  ennill 19-15
* 1983 22x22px Iwerddon ennill 23-9
* 1983  colli 16-9
* 1983  colli 24-6
* 1984  colli 15-9
* 1984 22x22px Iwerddon ennill 18-9
* 1984  colli 21-16
* 1984  ennill 24-15
* 1984  colli 28-9

## Darlledwr 
, 7 Medi 2019]]
Wedi ymddeol o'r gêm mae Butler wedi gweithio fel awdur a darlledwr. Dechreuodd sylwebu ar gemau rygbi i adran chwaraeon y BBC ym 1985. Rhwng 1995 a 2006 bu'n cyflwynydd rheolaidd ar raglen rygbi BBC Cymru *Scrum V*. Yn 2006 bu'n holi Gareth Thomas am y rheswm pam bu i reolwr Cymru, Mike Ruddock, ymadael a'i swydd. Wrth wylio'r rhaglen yn ôl trawyd Thomas yn wael a bu'n rhaid iddo gael ei ddanfon i'r ysbyty ar frys. Achosodd y cyfweliad anghydfod rhwng y BBC ac Undeb Rygbi Cymru a bu rhai'n honni mae dyna pam cafodd Butler ei ollwng o'r sioe. Er iddo gael ei ollwng fel cyflwynydd *Scrum V*, bu'n dal i ymddangos ar y rhaglen yn achlysurol. Roedd yn sylwebu ar gemau'r chwe gwlad a gemau rhyngwladol eraill, yn aml gyda Brian Moore hyd 2018. Yn 2019 symudodd i gwmni darlledu *Premier Sports* fel sylwebydd ar gyfer gemau'r Pro 14.

Yn ogystal â sylwebu ar rygbi mae Butler hefyd wedi sylwebu ar gampau yng Ngemau Invictus ac wedi sylwebu ar saethyddiaeth o'r Gemau Olympaidd.

Wrth baratoi i sylwebu nid yw Butler yn ysgrifennu llawer o nodiadau o flaen llaw, yn hytrach bydd yn ceisio amsugno cymaint o wybodaeth ag y gallai "fel disgybl yn *cramio* cyn arholiad".

Tu allan i fyd y campau mae Butler wedi cyflwyno rhaglenni ar hanes hefyd Megis *Wales and the History of the World* (BBC1 Cymru) , *Hidden Histories* (BBC2), *Welsh Towns at War* (BBC1)  a dwy gyfres o *Welsh Towns* (BBC2 Cymru) yn 2015. Yn 2016 cyflwynodd raglen fywgraffyddol am Muhammad Ali ac yn 2018 ymddangosodd ar y cwis *Celebrity Mastermind* yn ateb cwestiynau arbenigol ar Ryfel Cartref Sbaen*.*

## Ysgrifennu 
Rhwng 1991 a 1996 bu Butler yn brif ohebydd rygbi ar gyfer papurau The Observer a The Guardian . Disgrifiodd ei arddull fel ysgrifennu adroddiad gêm, yn aml o dan bwysau amser, gan adrodd y stori nad yw o reidrwydd yn  ddilyn llinell amser y gêm cyhyd ond yn ddarllen mewn modd sy'n ddifyr ac yn gyflawn.

Mae Butler hefyd wedi ysgrifennu dau lyfr am rygbi a thair nofel 

## Gwaith elusennol 
Yn 2010 aeth Butler ynghyd â 14 o gyn capteiniaid rygbi Cymru a'r prif hyfforddwr ar daith i gopa Kilimanjaro, mynydd uchaf Affrica. Roeddynt am gasglu £1miliwn ar gyfer ymchwil Canolfan Canser Ysbyty Felindre i ganser yr ysgyfaint.

Mae Butler yn llysgennad i *Prostate Cymru*, sefydliad sydd yn codi ymwybyddiaeth o ganser y brostad.

## Gwleidyddiaeth 
Ym mis Awst 2019 cyhoeddwyd bod Butler am fod yn un o brif siaradwyr gwadd mewn Rali dros Annibyniaeth i Gymru a drefnwyd gan YesCymru ac AUOB Cymru ym Merthyr Tudful.  Bu iddo siarad yn y rali a gynhaliwyd ar 7 Medi yn y dref.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gwsg yng ngwersyllfa mynydda Ecoinka yn ystod taith gerdded elusennol ar gyfer *Prostad Cymru* ym mynyddoedd yr Andes yn Peru. Roedd yn 65 mlwydd oed.

## Llyfryddiaeth 
### Llyfrau rygbi gan Eddie Butler
* ''The Tangled Mane: The Lion's Tour of Australia 2001* (Llundain: Bloomsbury, 2001)
* *The Greatest Welsh XV Ever* (Gwasg Gomer, 2011), ISBN 978-1848514089

### Nofelau gan Eddie Butler
* *The Head of Gonzo Davies* (Gwasg Gomer, 2014), ISBN 978-1848518735
* * Gonzo Davies, Caught in Possession* (Gwasg Gomer, 2015),  ISBN 978-1785620324
* * The Asparagus Thieves'' (Gwasg Gomer, 2017) ISBN 978-1785622229

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Newyddiadurwyr o Gymru
Categori:Nofelwyr o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Trefynwy