open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chav

[bawd|de|Cartŵn o'r *chav* ystrydebol yn gwisgo gemwaith *[bling-bling|bling* a het Burberry]]
Term Saesneg a ddefnyddir yn y Deyrnas Unedig yw ***chav*** sy'n disgrifio stereoteip o bobl ymosodol o'r dosbarth gweithiol, gan amlaf yn eu harddegau, ag ymddygiad gwrthgymdeithasol megis yfed yn y stryd, camddefnyddio cyffuriau, ac ati.

Cofnodwyd y gair gyntaf ym 1998. Mae'n debyg ei fod yn tarddu o'r gair Polari *chavy*, sef plentyn, sy'n tarddu o'r gair Romani *chavi*. Mae rhai'n credu ei fod yn tarddu o enw Chatham neu o dafodiaith Gogledd Ddwyrain Lloegr (*charver* neu *charva*), neu'n acronym o'r geiriau Saesneg *council house and violent*. Mae'r ffurf fenywaidd *chavette* hefyd yn cael ei defnyddio.

## Gweler hefyd 
* Gopnik, term tebyg yn Rwsia

## Cyfeiriadau 
Categori:2000au
Categori:Diwylliant y Deyrnas Unedig
Categori:Dosbarthiadau cymdeithasol
Categori:Ffasiwn
Categori:Geiriau ac ymadroddion Saesneg
Categori:Geiriau difrïol
Categori:Isddiwylliannau
Categori:Stereoteipiau
Hector Elizondo

Actor o'r Unol Daleithiau ydy **Héctor Elizondo** (ganed 22 Rhagfyr 1936). Mae ef wedi actio mewn dros 80 o ffilmiau, gan berfformio'n aml mewn rhaglenni teledu hefyd. Enillodd Wobr Emmy am ei ran yn y gyfres *Chicago Hope*.

## Ffilmiau
**Valdez Is Coming* (1971)
**The Taking of Pelham One Two Three* (1974)
**American Gigolo* (1980)
**Pretty Woman* (1990)
**Frankie and Johnny* (1991)
**Beverly Hills Cop III* (1994)
**The Princess Diaries* (2001)
**The Princess Diaries 2: Royal Engagement* (2004)
**Love in the Time of Cholera* (2007)

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Gadael Lenin

Ffilm Gymraeg o 1994 yw ***Gadael Lenin***. Fe'i cynhyrchwyd gan Endaf Emlyn. Ysgrifennwyd y sgript gan Sion Eirian ac Endaf Emlyn ac mae'n serennu Sharon Morgan, Wyn Bowen Harries ac Ifan Huw Dafydd. Enillodd y ffilm Wobr BAFTA Cymru am y Sinematograffiaeth Gorau mewn Ffilm, y Cyfarwyddwr Gorau, y Ddrama Orau a'r Sgript Orau.

Adrodda'r ffilm hanes saith arddegwr a thri athro o ysgol Gymraeg yn ne-ddwyrain Cymru sy'n ymweld â Rwsia mewn ymgais i ail-ddarganfod eu hunain. Tra'u bont yn teithio ar dren dros nos i St Petersburg mae'r disgyblion yn cael eu gwahanu wrth eu hathrawon. Tra bod yr athrawon yn stryffaglu i ymdopi heb eu harian na'u cêsys, mae'r disgyblion yn mwynhau golygfeydd St. Petersburg ac yn dod i adnabod eu hunain.

Mae'r ffilm hon wedi ei ffilmio’n gyfan gwbl ar leoliad yn St Petersburg a dyma’r ffilm gyntaf o’r Gorllewin i gael ei gwneud yn y Rwsia newydd.

## Cast a chriw
### Prif gast
*Sharon Morgan (Eileen)
*Wyn Bowen Harries (Mostyn)
*Ifan Huw Dafydd (Mervyn)
*Steffan Trefor (Spike)
*Catrin Mai (Rhian)
*Ivan Shvedov (Sasha)
*Richard Harrington (Charlie)
*Shelley Rees (Sharon)

### Cast cefnogol
*Nerys Thomas – Elin
*Helen Rosser Davies – Lisa (fel Helen Louise Davies)
*Geraint Francis – Izzy
*Mikhail Maizel – Sergei
*Anna Vronskaya – Dynes yn y Car

### Cydnabyddiaethau eraill
*Cynhyrchydd Cynorthwyol – Adam Alexander
*Cynhyrchydd Cynorthwyol – Valery Yermolaev
*Colur – Tamara Freed
*Golygydd Sain – Darran Clement

## Manylion Technegol
**Tystysgrif Ffilm:** 12

**Fformat Saethu:** 35mm

**Lliw:** Lliw

**Cymhareb Agwedd:** 1.85:1

**Lleoliadau Saethu:** St Petersburg, Rwsia

**Gwobrau:**
**Gwobrau:**

## Llyfryddiaeth
### Llyfrau
* David Berry, *Wales and Cinema: the first hundred years* (Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru, 1994)
* Dave Berry, 'Unearthing the Present: Television Drama in Wales', yn Steve Blandford (gol.), *Wales on Screen* (Penybont: Seren, 2000), tt. 128-151.
* Catrin M. S. Davies, Awen Voyle "Gadael Lenin – Deunydd Athrawon" (1994, Canolfan Astudiaethau Addysg, Aberystwyth)
* Llyfryn yn seiliedig ar y ffilm Gadael Lenin i'w ddefnyddio gan athrawon wrth ddysgu Cymraeg Lefel A. ISBN 9781856442688 (1856442683))

### Gwefannau
* 

### Adolygiadau
* 
* *European Film Reviews*, rhif 2, Medi 1994.
* *Sight and Sound*, cyfrol 4, rhif 6, Mehefin 1994.
* *Empire*, rhif 61, Gorffennaf 1994.
* *Screen International*, rhif 939, 7 Ionawr 1994.

### Erthyglau
* 
* Martin McLoone, 'Challenging Colonial Traditions: British Cinema in the Celtic Fringe' yn *Cineaste*, Medi 2001.
* National Film Theatre Programmes, Mehefin 1994.
* *Screen International*, rhifyn Gwyl Ffilmiau Llundain, 8 Tachwedd 1993. (cyfweliad)

## Dolenni allanol
* 

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau Cymraeg
Categori:Ffilmiau LHDT
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Sgurr na Lapaich - Sgurr nan Clachan Geala

Mae **Sgurr na Lapaich - Sgurr nan Clachan Geala**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Killilan i Inverness yn  Ucheldir yr Alban; . Enw'r fam-fynydd yw Sgurr na Lapaich.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro Top a Murdo. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Hydref 2001.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Tour de France 2004

**Tour de France 2004** oedd y 91fed rhifyn o'r Tour de France. Cychwynodd ar 3 Gorffennaf 2010 yn Liège, Gwlad Belg, roedd y ras 3429&nbsp;km o hyd a gorffennodd ar 25 Gorffennaf.

Enillwyd y ras gan Lance Armstrong, gan ddod ag ef yn y reidiwr cyntaf i ennill y Tour de France chwe gwaith. Ef oedd y ffefryn i ennill cyn i'r ras gychwyn, y ffefrynnau eraill oedd Jan Ullrich, Roberto Heras, Iban Mayo, Levi Leipheimer a Tyler Hamilton.

## Cymalau 
## Arweinwyr y dosbarthiadau 
### Nodiadau
Gwisgwyr y crysau pan fu un reidiwr yn arwain mwy nag un cystadleuaeth:
*Cymal 1, gwisgodd Lance Armstrong y crys werdd.
*Cymalau 1 a 2, gwisgodd Bernhard Eisel y crys wen.
*Cymal 3, gwisgodd Jaan Kirsipuu y crys werdd.
*Cymal 4, gwisgodd Jean-Patrick Nazon y crys werdd.
*Cymal 6 hyd 15, gwisgodd Sandy Casar y crys wen.

2004
Categori:2004
Osgoi treth

Osgoi talu treth trwy ddulliau anghyfreithlon yw **osgoi treth**, **efadu treth** Mae'n wahanol i arbed talu treth, sef defnyddio dulliau cyfreithlon er mwyn lleihau swm y dreth a dalwyd, er enghraifft trwy gloerdyllau yn y gyfraith.

## Gweler hefyd 
* Hafan treth

## Cyfeiriadau 
Categori:Trethiant
Categori:Troseddau
Arbed talu treth

Defnyddio dulliau cyfreithlon er mwyn lleihau swm y dreth a dalwyd yw **arbed talu treth**, er enghraifft trwy gloerdyllau yn y gyfraith. Mae'n wahanol i osgoi treth, sef osgoi talu trwy ddulliau anghyfreithlon.

Categori:Trethiant
Pedro Infante

Actor a chanwr o Fecsico] oedd **José Pedro Infante Cruz** (18 Tachwedd 1917 – 15 Ebrill 1957).

Categori:Actorion ffilm o Fecsico
Categori:Actorion yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Pobl fu farw mewn damweiniau awyrennau
Categori:Pobl o Sinaloa
Tymor

Rhan o'r flwyddyn yw **tymor** sydd â newidiadau mewn tywydd, ecoleg, ac oriau golau dydd. Ceir pedair rhan: gwanwyn, haf, hydref a gaeaf. Natur a newid yn y tywydd sy'n ffurffio'r tymhorau a hynny cylchdroad y blaned o gwmpas yr Haul. Arferai'r Celtiaid ddathlu dechrau a diwedd y tymhorau e.e. Alban Hefin, sef dydd hiraf y flwyddyn. Ceir cyfeiriadau llu at y tymhorau gan feirdd y canrifoedd e.e. yr awdl "Gwanwyn" gan Dic Jones neu'r awdl "Yr Haf" gan R. Williams Parry.


Categori:Calendr
Categori:Hinsawdd
Tymor (gwahaniaethu)

Rhan o'r flwyddyn yw **tymor**.

Gall **dymor** neu **dymhorau** hefyd gyfeirio at:

* Tymor (chwaraeon)
* Tymor hela
* Y tymor
* Y tymor dwl
* Bwyd tymhorol
* Cyfres rhaglen deledu, a elwir yn *season* (sef "tymor") yn yr Unol Daleithiau
Foel Goch (Arenig)

Mae **Foel Goch** yn gopa mynydd a geir yn yr Arenig rhwng Cerrigydrudion a Llangwm yn Sir Conwy; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 337metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Claddwyd Dr Sampson ar gopa'r Foel Goch yn 1931, mewn seremoni liwgar a oedd yn cynnwys Augustus John a llawer o sipsiwn a'u telynnau a'u ffidlau.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn, Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 611m (2005tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Cyfeiriadau
## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Llangwm, Conwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Conwy
Incwm

Cyfanswm enillion ariannol o fewn cyfnod penodol o amser yw **incwm**, gan gynnwys taliadau llôg, elw, cyflogau, rhent ac ati. Ar gyfer cwmnïau, incwm yw'r elw net: mewn geiriau eraill, incwm sydd ar ôl wedi i gostau gael eu tynnu o refeniw.

## Gweler hefyd 
* Treth incwm


Categori:Cyfoeth
Categori:Cyllid personol
Harold Shipman

Llofrudd cyfresol a meddyg o Sais oedd **Harold Fredrick Shipman** (14 Ionawr 1946 – 13 Ionawr 2004) a oedd yn gyfrifol am ladd o leiaf 218 o'i gleifion. Cafwyd Shipman yn euog o 15 o lofruddiaethau ar 31 Ionawr 2000 a dedfrydwyd ef i garchar am oes. Bu farw ar 13 Ionawr 2004 wedi iddo grogi ei hun yn ei gell yng Ngharchar Wakefield yng Ngorllewin Swydd Efrog.

Ei gyfreithiwr yn ystod yr achos oedd Nicola Davie, o Lanelli, Sir Gaerfyrddin.

Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Leeds
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Llofruddion cyfresol
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Meddygon o Loegr
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl fu farw trwy grogi
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Swydd Nottingham
Plant y strydoedd

[bawd|300px|Bachgen stryd yn [Kabul, Affganistan, yn 2003.]] 
Plant digartref sy'n byw ar strydoedd y ddinas yw **plant y strydoedd**. Maen nhw'n aml yn amddifad.

Yn ôl UNESCO mae tua 150&nbsp;miliwn o blant y strydoedd yn y byd heddiw. Ymhlith achosion eu sefyllfa mae trais yn y cartref, camdrin alcohol a chyffuriau, marwolaeth rhieni, chwalu'r teulu, rhyfel, trychineb naturiol, ac argyfwng economaidd-gymdeithasol. Er mwyn goroesi ar y strydoedd maent yn chwilota, yn cardota, ac yn pedlera.

Hen air am blentyn y stryd yw "Arab" neu "Arabiad".

## Cyfeiriadau 
Categori:Digartrefedd
Categori:Diwylliant y stryd
Strydoedd
Carn a'Chlamain - Meall Tionail

Mae **Meall Tionail**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Glen Tromie i Glen Tilt yn  Ucheldir yr Alban; . Y fam-fynydd yw Carn a' Chlamain.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n  Corbett Top of Munro. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Corbett
Academia

Y gymuned o fyfyrwyr ac ysgolheigion sy'n ymgymryd ag addysg uwch ac ymchwil academaidd yw **academia**.

## Gweler hefyd 
* Yr Academi
* Cyfnodolyn academaidd
* Disgyblaeth academaidd
* Dull gwyddonol
* Dull ysgolheigaidd
* Hanes academaidd
* Prifysgol
* Ymchwil
* Ysgrifennu academaidd


Categori:Addysg
Y tymor

Adeg y flwyddyn pan fo cylchoedd uchaf cymdeithas yn cynnal digwyddiadau, yn enwedig ym Mhrydain, yw'r **tymor**, **tymor y boneddigion** neu'r **tymor ffasiynol** (Saesneg: *the season* neu *the social season*). Mae'r tymor yn cynnwys dawnsiau, ciniawau gwadd, digwyddiadau elusennol, digwyddiadau hamdden, a thwrnameintiau chwaraeon.

[280px|bawd|[Gŵyl Opera Glyndebourne ym mis Awst]]
Ym Mhrydain mae'r tymor yn digwydd yn bennaf yn ystod yr haf. Yn hanesyddol bu'r tymor i'r dosbarth uchaf a'r bonedd, gyda phwyslais ar *débutantes*, ond bellach ystyrid yn ffenomen i'r dosbarth canol yn ogystal â'r aristocratiaeth.

Tri phrif digwyddiad y tymor Seisnig yw Ascot, Regata Frenhinol Henley, a Wimbledon. Mae'r mwyafrif o'r digwyddiadau wedi'u lleoli yn Lloegr, a nifer ohonynt yn Llundain, ond mae rhai yn digwydd yn yr Alban, megis Gŵyl Caeredin, a Chymru, megis Sioe Frenhinol Cymru.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* Noel, Celestria. ''Debrett's Guide to The Season'' (2000).

Categori:Calendr
Categori:Cymdeithas yr Alban
Categori:Cymdeithas Cymru
Categori:Cymdeithas Lloegr
Polisi iaith

Polisi cyhoeddus sy'n ceisio dylanwadu ar ddefnydd iaith yw **polisi iaith**. Gall amrywio o hybu amlieithrwydd, a geir yn aml mewn democratiaethau amlddiwylliannol, i orfodi unieithrwydd, a geir yn aml mewn gwledydd awdurdodaidd. Gall polisi iaith gynnwys dynodi ieithoedd swyddogol, rhanbarthol, a lleiafrifol, sefydlu corff rheoli iaith, neu lethu rhai ieithoedd a thafodieithoedd trwy wrthdwyieithrwydd. Gall hefyd ymgorffori agweddau ar strategaeth normaleiddio iaith, lle ceisir adfer (neu creu am y tro cyntaf) pau ieithyddol i iaith leiafrifiedig.

## Gweler hefyd 
* Adfywio iaith
* Arwyddion dwyieithog
* Diwygio iaith
* Hawliau iaith
* Mudiad iaith

;Yn ôl gwlad
* Polisi iaith Canada
* Polisi iaith Cymru
* Polisi iaith Ffrainc
* Polisi iaith Gweriniaeth Iwerddon
* Polisi iaith India
* Polisi iaith Sbaen
* Polisi iaith yr Undeb Sofietaidd


Categori:Iaith
Iaith
Americanwyr Affricanaidd

[bawd|[Martin Luther King, un o arweinwyr y Mudiad Hawliau Sifil]]
Americanwyr o linach ddu Gorllewin Affricanaidd yw **Americanwyr Affricanaidd** a elwir hefyd yn **Americanwyr Duon** neu'n **Affro-Americanwyr**. Mae eu mwyafrif yn ddisgynyddion i gaethweision o oes caethwasiaeth yr Unol Daleithiau, ond mae eraill yn fewnfudwyr duon o Affrica, y Caribî, Canolbarth America a De America, neu'n ddisgynyddion i fewnfudwyr o'r rhanbarthau hyn. Americanwyr Affricanaidd yw'r categori ethnig mwyaf ond dau yn yr Unol Daleithiau, ar ôl Americanwyr Gwynion ac Americanwyr Latino.

Mae hanes yr Americanwyr Affricanaidd yn agwedd bwysig o hanes yr Unol Daleithiau, sy'n cynnwys y fasnach gaethweision, eu rhyddfreiniad yn ystod Rhyfel Cartref America, arwahanu hiliol drwy ddeddfau Jim Crow, y Mudiad Hawliau Sifil, ac etholiad Barack Obama yn Arlywydd yr Unol Daleithiau yn 2008.


Affricanaidd
Categori:Pobl o dras Affricanaidd
Googie Withers

Actores o Saesnes oedd **Georgette Lizette "Googie" Withers** CBE (12 Mawrth 1917 – 15 Gorffennaf 2011).

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Peintio Iseldiraidd cynnar

[bawd|300px|Y *[Portread Arnolfini* gan Jan van Eyck, Yr Oriel Genedlaethol, Llundain.]]
Gweithiau peintwyr a oedd yn weithgar yn yr Iseldiroedd yn y Dadeni Gogleddol yn ystod y 15g a'r 16g yw'r **peintio Iseldiroedd cynnar**. Deuai'r gwaith yn bennaf o ddinasoedd newydd megis Bruges a Ghent. Dechreuodd tua chyfnod Jan van Eyck, a oedd yn hyrwyddo peintio "Apelles newydd" Karel van Mander yng Ngogledd Ewrop ar droad yr 17g a gorffenodd gyda Gerard David tua 1520.

Mae'r cyfnod yn cyfateb i'r Dadeni Eidalaidd cynnar, ond fe'i ystyrir yn ddiwylliant celfyddydol annibynnol.

## Rhestr peintwyr 
* Claus Sluter cerflunydd o gryn dylanwad.
* Melchior Broederlam (c.1350-1409)
* Jean Malouel (m. 1415)
* Limbourg Brothers (1385–1416)
* Hubert van Eyck (c.1366–1426)
* Robert Campin, a alwyd hefyd yn "Feistr Flemalle" (1378–1444)
* Henri Bellechose (m. ca. 1445)
* Jan van Eyck (c.1385–1441)
* Dirk Bouts (c. 1400/1415-1475)
* Rogier van der Weyden (c.1399/1400-1464)
* Petrus Christus (c.1410/1420-1475/1476)
* Joos van Wassenhove a alwyd hefyd yn Justus o Ghent (c.1410-1480), un o'r ychydig beintwyr o'r gogledd i weithio yn yr Eidal.
* Jacques Daret (c.1404-1470)
* Barthélemy d'Eyck (c.1420-1470), gweithiodd yn ne Ffrainc.
* Simon Marmion (c.1425-1489)
* Hans Memling (c.1430-1494), ganwyd yn yr Almaen.
* Hugo van der Goes  (1440–1482)
* Fernando Gallego (1443-1507), gweithiodd yn Salamanca, Sbaen; unodd draddodiadau Sbaen gyda dylanwad Van der Weyden a Bouts i greu  arddull newydd a ellir ei enwi'n Hispano-Flemaidd.

* Hieronymus Bosch (c.1450 - 1516)
* Gerard David  (c.1460-1523)
* Jan Joest van Calcar (c.1450 - 1519)
* Albert van Ouwater (1444–1515)
* Michael Sittow, a anwyd yn Estonia, ac a weithiodd yn Fflandyrs a Sbaen
* Quentin Matsys
* Juan de Flandes (c.1460-c.1519) - a anwyd yn Fflandyrs, ac a weithiodd yn Sbaen
* Geertgen tot Sint Jans (c.1460–1490)
* Joachim Patinir, y peintiwr tirluniau cyntaf
* Jean Hey, a alwyd hefyd yn Master of Moulins (peintiodd rhwng 1480-1500)
* Master of the Legend of Saint Lucy (1480–1510)
* Master of the Embroidered Foliage (peintiodd rhwng 1480-1510)

## Cyfeiriadau 
Categori:Arluniaeth yr Iseldiroedd
Categori:Y celfyddydau yn y Dadeni
Iseldiraidd cynnar
Dosbarth cymdeithasol

Grwpiau cymdeithasol economaidd neu ddiwylliannol yw **dosbarthiadau cymdeithasol**.

## Dosbarthiadau cyffredin 
* Y dosbarth uchaf
** Yr aristocratiaeth, y bonedd, y pendefigion
* Y dosbarth canol
** Y bwrdais
* Y dosbarth isaf
** Y dosbarth gweithiol, y proletariat neu'r werin

## Gweler hefyd 
* Brwydr y dosbarthiadau
* Cast (cymdeithas)
* Elitaeth
* Gwrthdaro dosbarth
* Haeniad cymdeithasol
* Mudoledd cymdeithasol
* Statws cymdeithasol
* Statws economaidd-gymdeithasol
* Ymwybyddiaeth o ddosbarth


Categori:Grwpiau cymdeithasol
Tipu's Tiger

[280px|bawd|Tipu's Tiger, [Victoria and Albert Museum|V&A Museum.]]
Tegan ar gyfer Tipu Sultan, sef Rheolwr Gwladwriaeth Mysore, ydy'r '''Tipu's Tiger''' sy'n degan mecanyddol. Mae'n darlunio teigr allan o bren a phaent sy'n cnoi dyn Ewropeaidd; mae'r arteffact (neu'r cerflun hwn) bron a bod yn faint llawn.

Ceir symudiadau mecanyddol oddi fewn i'r tegan sy'n symud llaw'r dyn ac yn creu sgrechiadau sain gan y dyn a sŵn ysgyrnygu gan y teigr. Ar ben hyn ceir fflap ar ochr y teigr ac oddi fewn ceir bysell organ gyda deunaw nodyn.

Mae wedi bod yn arteffact poblogaidd iawn gyda'r cyhoedd yn gyffredinol yn Llundain ers iddo gael ei arddangos gyntaf ym 1808, ac ers 1880 mae wedi bod yng nghasgliad Amgueddfa Victoria ac Albert yn Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Gwrthrychau
Categori:Hanes India
Categori:Teigrod
Masiela Lusha

Actores ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau yw **Masiela Lusha** (ganwyd 23 Hydref 1985). Daeth yn enwog yng nghanol y nawdegau am chwarae rôl Carmen Lopez yn y gomedi sefyllfa *George Lopez*. Mae wedi serennu mewn nifer o ffilmiau Hollywood, yn aml ynghyd â aelod o'r *Time of the Comet*, *Blood: The Last Vampire*, *Muertas*, *Ballad of Broken Angels*, *Katie Malone*, *Science of Cool* a *Tough Business*.

Cafodd ei geni yn Tirana, Albania a threuliodd y rhan fwyaf o'i phlentyndod yn y wlad honno ac yn Hwngari ac Awstria. Astudiodd balet yn Fienna a symudodd i Mitchigan yn 1993 lle daliodd ati gyda'i hastudiaethau o fyd y ddawns.

## Teledu 
* George Lopez (2002 - 2007)
* Clifford's Puppy Days (2003 - 2008)

## Ffilmiau 
*2000: Father's Love, Lisa
*2001: Summoning, Grace
*2001: Lizzie McGuire, Model
*2004: Cherry Bomb, Kim
*2005: Unscripted
*2006: Law and Order: Criminal Intent, Mira
*2007: Time of the Comet, Agnes
*2008: Blood: The Last Vampire, Sharon
*2009: Ballad of Broken Angels: Harmony, Harmony
*2009: Lopez Tonight
*2010: Kill Katie Malone, Ginger
*2010: Of Silence, Annabelle
*2010: Signed in Blood, Nina
*2011: Under the Boardwalk: The Monopoly Story
*2011: Tough Business, Grace
*2011: Science of Cool

## Llyfryddiaeth
**Inner Thoughts* (1999)
**Drinking the Moon* (2005)
**The Besa* (2008)
**Amore Celeste* (2009)
**Boopity Boop! Writes Her First Poem* (2010)
**Boopity Boop! Goes To Hawaii* (2010)
**The Call* (2010)

Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Meall Leacachain

Mae **Meall Leacachain**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Broom i Strath Oykel yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 28 Mawrth 2010.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Hump
Categori:Copaon Corbett
Categori:Copaon Graham
Juan Antonio Flecha

Seiclwr proffesiynol o Sbaen a aned yn yr Ariannin ydy **Juan Antonio Flecha Giannoni** (ganed 17 Medi 1977), ar hyn y bryd mae'n reidio dros Team Sky.

## Gyrfa
Ganed yn Junín, Buenos Aires. Daeth Flecha yn adnabyddus yn 2003, pan ddaeth y reidiwr cyntaf i gael ei eni yn yr Ariannin i ennill cymal o'r Tour de France. Roedd yn reidio dros iBanesto.com ar y pryd. Wrth iddo groesi'r linell, fe feimiodd sethu saeth o fwa fel saliwt buddugoliaeth, gan mai ystyr ei enw deuluol, Flecha, yw "saeth".

Bu'n gyd-arweinydd y tîm Eidalaidd Fassa Bortolo ar gyfer y rasus un dydd a'r clasuron yn nhymor 2004, gan orffen mewn safleoedd da. Yn enwedig yn y Ronde van Vlaanderen, Paris–Roubaix a'r Liège–Bastogne–Liège, ac ennill y Züri-Metzgete a'r Giro del Lazio. Bu'n aml yn rhannu'r gwaith o arwain y tîm gyda'r reisiwr o'r Swistir, Fabian Cancellara.

Yn 2005, gorffennodd ar y podiwn yn Gent–Wevelgem a Paris–Roubaix, gan sefydlu enw i'w hun fel un o'r reidwyr gorau yn yr UCI ProTour heddiw. Mewn cyfweliad, dywedodd reidiwr dros Euskaltel-Euskadi, Egoi Martínez, mewn teyrnged i ddyfalbarhad ac agwedd Flecha, y dylai un gael pen ac agwedd fel Flecha mewn ras.

Symudodd Flecha i'r tîm Iseldiraidd Rabobank yn 2006, wedi i dîm Fassa Bortolo ddod i ben. Yn 2007, gorffennodd Flecha yn ail yn ras o fri y Paris–Roubaix. Ni gafodd unrhyw fuddugoliaethau yn ystod tymor 2009, felly gwrthododd Flecha arwyddo cytundeb newydd gyda Rabobank, gan deimlo ei fod yn hen bryd iddo gael sialens newydd.

Mae wedi redio dros Team Sky ers ei sefydliad yn 2010. Enillodd ei ras un dydd cyntaf y flwyddyn honno, yr Omloop Het Nieuwsblad, a cysegrodd y fuddugoliaeth iw dîm a'i gyn cyd-aelod tîm Frank Vandenbroucke a fu farw yn Hydref 2009. Yng nghymal 9 Tour de France 2011, bu Flecha mewn damwain wedi iddo a Johnny Hoogerland gael eu trywanu gan gar France Télévisions. Cododd ar ei draed a parhaodd i reidio wrth iddo dderbyn triniaeth iw benelin. Rhannodd wobr brwydrol y cymal hwnnw gyda Hoogerland. Gwrthododd Flecha fynd ar y podiwm i dderbyn y wobr ond fe wisgodd y rhif coch y diwrnod canlynol.

## Palmarès

;2003
:1af Cymal 11 Tour de France
;2004
:1af Züri-Metzgete
:1af Giro del Lazio
:7fed Gent–Wevelgem
;2005
:1af Stage 4 Volta a la Comunitat Valenciana
:2il Gent–Wevelgem
:3ydd Paris–Roubaix
:9fed HEW Cyclassics
;2006
:2il GP Ouest-France
:4ydd Paris–Roubaix
:7fed Eneco Tour
;2007
:2il Paris–Roubaix
;2008
:1af Circuit Franco-Belge
::2il Cymal 4
:3ydd Ronde van Vlaanderen
;2009
:3ydd Omloop Het Nieuwsblad
:6ed Paris–Roubaix
;2010
:1af Omloop Het Nieuwsblad
:3ydd E3 Prijs Vlaanderen
:3ydd Paris–Roubaix
:Tour de France
:: Gwobr brwydrol, Cymal 13
;2011
:2il Omloop Het Nieuwsblad
:9fed Paris–Roubaix
:Tour de France
:: Gwobr brwydrol, Cymal 9

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Profile on Rabobank official website 

Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Seiclwyr o'r Ariannin
Categori:Seiclwyr o Sbaen
Dan Mitchell

Mae **Dan Mitchell**  yn actor a digrifwr o Gymru. Dechreuodd weithio fel digrifwr proffesiynol yn 2005. 
Roedd yn un o'r digrifwyr a ymddangosodd yng nghyfres Gig-l yn 2013.

Categori:Digrifwyr o Gymru
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru
Gwrthdaro'r gwareiddiadau

Theori a gynigwyd gan y gwyddonwr gwleidyddol Samuel P. Huntington yw '''gwrthdaro'r gwareiddiadau''' sy'n haeru y bydd hunaniaethau diwylliannol a chrefyddol yn brif ffynhonnell gwrthdaro yn y byd wedi i'r Rhyfel Oer dod i ben.

## Cyfeiriadau 
Categori:Daearwleidyddiaeth
Categori:Daearyddiaeth ddiwylliannol
Categori:Damcaniaeth cysylltiadau rhyngwladol
Clash of Civilizations?, The
Categori:Gwareiddiadau
Categori:Gwrthdaro
Clash of Civilizations, The
Categori:Theorïau gwleidyddol
Frank Pakenham, 7fed Iarll Longford

Gwleidydd, awdur, a diwygiwr cymdeithasol o Loegr oedd **Francis Aungier Pakenham, 7fed Iarll Longford** KG, PC (5 Rhagfyr 1905 – 3 Awst 2001), a alwyd yn **Arglwydd Pakenham** rhwng 1945 a 1961. Roedd yn weinidog o'r Blaid Lafur ac yn ffigwr dadleuol oherwydd ei ymgyrch aflwyddiannus i ryddhau'r llofruddwraig Myra Hindley o'r carchar, ac am ei wrthwynebiad i bornograffi a'r mudiad hawliau i hoywon.

Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Tŷ'r Arglwyddi
Categori:Catholigion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 2001
Newyn Corn Affrica, 2011

bawd|Mamau a phlant yn disgwyl eu tro yn Dadaab, Cenia.
Newyn yng Nghorn Affrica o ganlyniad i sychder difrifol yw **newyn Corn Affrica, 2011**, sy'n effeithio holl ardal Dwyrain Affrica. Mae'r sychder wedi achosi argyfwng diffyg bwyd difrifol yn Somalia, Ethiopia, a Chenia a hyn yn bygwth bywydau mwy na 10 miliwn o bobl. Effeithia'r argyfwng bwyd hefyd ar wledydd eraill ger Corn Affrica, gan gynnwys Jibwti, Swdan, De Swdan a rhannau o Wganda.

Ar 20 Gorffennaf, cafwyd datganiad gan y Cenhedloedd Unedig eu bont, am y tro cyntaf ers 30 mlynedd, yn cyhoeddi newyn mewn dwy ranbarth o dde Somalia. Cyn y cyhoeddiad hwn, credir fod degau o filoedd o bobl eisoes wedi marw yn ne Somalia'n unig.

Erbyn cychwyn mis Awst, bu farw bron 30,000 o blant dan 5 oed. Yn ôl yr asiantaeth cymorth Mercy Corps ni ddisgwylir yr ardal i adfer yn llawn nes 2012.

## Gweler hefyd 
* Argyfwng bwyd Corn Affrica 2006

## Cyfeiriadau 
Categori:2011 yn Affrica
Categori:2011 yng Nghenia
Categori:2011 yn Ne Swdan
Categori:2011 yn Jibwti
Categori:2011 yn Ethiopia
Categori:2011 yn Somalia
Categori:2011 yn Swdan
Categori:2011 yn Wganda
Corn Affrica, 2011
Categori:Sychderau
Trwydded deledu

Trwydded swyddogol sy'n angenrheidiol mewn nifer o wledydd er mwyn derbyn darllediadau o raglenni teledu (ac weithiau radio) ydy **trwydded deledu**. Ffordd o godi treth ydyw er mwyn ariannu darlledu cyhoeddus, a thrwy wneud hynny galluogi darlledwyr cyhoeddus i ddarlledu rhaglenni teledu heb hysbysebion.

Categori:Terminoleg teledu
Teledu
Cenhadwr

Aelod o grŵp crefyddol a ddanfonir i ardal er mwyn sôn am y grefydd neu i wneud gwaith arall megis addysg, llythrennedd, cyfiawnder cymdeithasol, iechyd a datblygiad economaidd ydy **cenhadwr** (ffurf fenywaidd **cenhades**; lluosog: **cenhadon**). Gan amlaf, defnyddir y term ar gyfer cenhadon Cristnogol, ond gellir ei ddefnyddio ar gyfer unrhyw gredo neu ideoleg.

## Cenhadon Cymreig
* Mair Davies (cenhades)


Categori:Galwedigaethau crefyddol
Categori:Geirfa Cristnogaeth
São Paulo FC

|200px|de|bawd|São Paulo F.C. arfbais
Clwb Pêl-droed yn São Paulo, Brasil yw **São Paulo Futebol Clube**. Sefydlwyd y clwb ar 25 Ionawr 1930.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol 

Categori:São Paulo
Categori:Timau pêl-droed Brasil
Bathafarn (cylchgrawn)

Mae ***Bathafarn*** yn gylchgrawn a gyhoeddir gan Gymdeithas Hanes yr Eglwys Fethodistaidd yng Nghymru ac yn gyfnodolyn hanesyddol, dwy-ieithog sy'n cynnwys erthyglau ysgolheigaidd ar hanes Methodistiaeth yng Nghymru, adolygiadau o lyfrau a nodiadau cymdeithasol.  Fe'i cyhoeddwyd gyntaf yn 1946.

Mae'r cylchgrawn wedi ei ddigido fel rhan o brosiect Cylchgronau Cymru Ar-lein gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Dolenni allanol 
* Bathafarn ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein

Categori:Cyhoeddiadau crefyddol
Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Methodistiaeth yng Nghymru
Categori:Sefydliadau 1946
An Socach 921m

Mae **An Socach**  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Duich i Cannich yn  Ucheldir yr Alban; . Ceir carnedd ar y copa.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Munro, Murdo a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 20 Tachwedd 2009.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Hump
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Murdo
Bwletin Cymdeithas Emynau Cymru

Mae ***Bwletin Cymdeithas Emynau Cymru*** yn gylchgrawn Cymraeg ei iaith sy'n cynnwys erthyglau a defnyddiau eraill ar gyfer astudio emynau, emyn-donau, emynwyr a chyfansoddwyr emyn-donau. Cyhoeddir hefyd emynau newydd ynddo o bryd i'w gilydd.

Sefydlwyd Cymdeithas Emynau Cymru yn 1967 i hyrwyddo diddordeb ym mhob agwedd ar ganu mawl yn y Gymraeg ac i hybu ymchwil yn y maes a chyhoeddi ffrwyth yr ymchwil honno. Cynhelir Darlith Flynyddol yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac Ysgol Undydd Flynyddol. Gomer Morgan Roberts oedd golygydd cyntaf y cylchgrawn, ac fe'i dilynwyd yn 1978 gan E. Wyn James.

Mae'r cylchgrawn wedi ei ddigido yn rhan o brosiect Cylchgronau Cymru Ar-lein gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Dolenni allanol 
*Bwletin Cymdeithas Emynau Cymru ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein
*gwefan Cymdeithas Emynau Cymru

Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Cylchgronau cerddoriaeth
Categori:Cyhoeddiadau a sefydlwyd yn 1967
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Emynau Cymraeg
Categori:Emyn-donau Cymreig
Biwrocratiaeth

System lywodraethol, yn enwedig un lle gwneir penderfyniadau gan swyddogion y wladwriaeth yn hytrach na chynrychiolwyr etholedig, yw **biwrocratiaeth**. Defnyddir y gair hefyd yn ddilornus i ddisgrifio trefn weinyddol eithafol o gymhleth.

## Cyfeiriadau 
Categori:Astudiaethau sefydliadau
Categori:Gweinyddiaeth gyhoeddus
Lucian Freud

Arlunydd o Sais oedd **Lucian Michael Freud** (8 Rhagfyr 1922 – 20 Gorffennaf 2011).

Fe'i ganwyd yn Berlin, yn fab y pensaer Ernst Ludwig Freud ac yn frawd Clement Freud.

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Arlunwyr Iddewig o Loegr
Categori:Pobl a aned ym Merlin
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Categori:Teulu Freud
Môr-grwban

Ymlusgiad sy'n aelod o'r uwchdeulu *Chelonioidea* yw **môr-grwban** neu **grwban y môr**. Maent yn fath o grwban. Maent yn byw ym mhob un o gefnforoedd y byd, ac eithrio Cefnfor yr Arctig.

## Rhywogaethau 
Dyma restr o ambell rywogaeth:
* Môr-grwban gwyrdd (*Chelonia mydas*)
* Môr-grwban gwalchbig (*Eretmochelys imbricata*)
* Môr-grwban lledraidd (*Dermochelys coriacea*)
* Môr-grwban pendew (*Caretta caretta*)
* Môr-grwban pendew Kemp (*Lepidochelys kempii*)

## Gweler hefyd
*Y Crwban Môr Lledrgefn (llyfr), 1990 gan Peter J. Morgan

## Cyfeiriadau 

Categori:Crwbanod
Categori:Uwch-deuluoedd o ymlusgiaid
Cristion (cylchgrawn)

Cylchgrawn Cristnogol Cymraeg ydy ***Cristion***. Fe'i cyhoeddir gan bwyllgor aml enwad o eglwysi Anghydffurfiol ac Anglicanaidd. Cyhoeddir y cylchgrawn bob deufis, ac mae'n cynnwys erthyglau ar destunau Cristnogol yng Nghymru, eitemau newyddion, adolygiadau o lyfrau, llythyron a chystadleuthau. Fe’i cyhoeddwyd gyntaf yn 1983.

Mae'r cylchgrawn wedi ei ddigido fel rhan o brosiect Cylchgronau Cymru Ar-lein gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

## Dolenni allanol
* Cristion ar wefan Cylchgronau Cymru Ar-lein

Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Cylchgronau Cymraeg Cymru
Categori:Cylchgronau crefyddol
Americanwyr Seisnig

[bawd|Stamp i gofio Virginia Dare, y plentyn cyntaf i'w eni i rieni Seisnig yn y [Tair Gwladfa ar Ddeg]]

Americanwyr gyda'u llinach yn tarddu o'r Saeson yw'r **Americanwyr Seisnig**. Maent yn cyfrif am tua 9% o holl boblogaeth yr Unol Daleithiau, ac felly hwy yw'r grŵp ethnig Ewropeaidd trydydd fwyaf ar ôl yr Americanwyr Almaenig a'r Americanwyr Gwyddelig.

Saeson oedd un o'r grwpiau mwyaf o fewnfudwyr yn ystod cyfnod trefedigaethu'r Unol Daleithiau. Roedd mwyafrif helaeth o Sefydlwyr yr Unol Daleithiau o linach Seisnig. Daeth yr iaith Saesneg yn brif iaith yr Unol Daleithiau.


Seisnig
Seisnig
Categori:Pobl o dras Seisnig
Teipoleg

Astudiaeth mathau yw **teipoleg** sy'n ceisio llunio ffyrdd o ddosbarthu mathau o bethau yn systematig yn ôl eu nodweddion tebyg. Mae'n faes pwysig mewn nifer o ddisgyblaethau, yn enwedig yng ngwyddorau cymdeithas, gan gynnwys anthropoleg, archaeoleg, ac ieithyddiaeth.

Categori:Methodoleg
Ymosodiadau Norwy, 2011

bawd|Ffenestri Swyddfa'r Prif Weinidog wedi'u torri o ganlyniad i'r ffrwydrad
Dau ymosodiad terfysgol yn Norwy ar Ddydd Gwener, 22 Gorffennaf 2011 oedd **ymosodiadau Norwy, 2011**. Tua 15:26 ffrwydrodd bom car yn Regjeringskvartalet, ardal llywodraeth Oslo, y tu allan i swyddfa'r Prif Weinidog Jens Stoltenberg, gan ladd wyth person. Tua dwy awr yn ddiweddarach dechreuodd dyn mewn gwisg heddwas saethu yng ngwersyll ieuenctid ar ynys Utøya yn Tyrifjorden, Buskerud, gan ladd o leiaf 68 o bobl. Roedd y mwyafrif ohonynt yn mynychu gwersyll haf y Blaid Lafur Norwyaidd yno.

Arestiwyd Anders Behring Breivik, dyn 32 oed o Norwy, gan yr heddlu 90 munud ar ôl i'r gyflafan ddechrau  Credir fod ganddo gysylltiadau adain dde eithafol. Credir hefyd iddo weithredu ar ei ben ei hun, heb gydweithrediad unrhyw un arall Ar ôl iddo gael ei arestio, cyfaddefodd i osod y bom ac i'r saethu er nad oedd yn cyfaddef i euogrwydd troseddol.

Ar ddydd Sul 24 Gorffennaf 2011 cynhaliwyd gwasanaeth goffa yn Eglwys Gadeiriol Oslo a fynychwyd gan Frenin Norwy, Harald V, a'i wraig y Frenhines Sonja ynghyd â'r Prif Weinidog, Jens Stoltenberg.

## Ymateb rhyngwladol
Achosodd yr ymosodiad sioc ledled y byd a rhyddhaodd nifer o arweinyddion gwleidyddol ddatganiadau yn mynegi eu cydymdeimlad. Dywedodd Prif Weinidog y Deyrnas Unedig, David Cameron, fod yr ymosodiadau yn "gwbl erchyll" tra bod yr Ysgrifennydd Gwladol, Theresa May wedi cynnig unrhyw gymorth, gan gynnwys cymorth yr heddlu i Norwy. Ysgrifennodd y Frenhines Elisabeth II at Frenin Norwy i fynegi ei chydymdeimlad a sioc am y digwyddiadau. Dywedodd Barack Obama, Arlywydd yr Unol Daleithiau, ei fod yntau'n cydymdeimlo'n ddwys gyda thrigolion Norwy a bod y digwyddiad yn "atgoffa'r gymuned ryngwladol o'r rhan mae ganddynt oll i'w chwarae yn y frwydr yn erbyn terfysgaeth."

## Cyfeiriadau
Categori:2011
Categori:Hanes Norwy
Categori:Terfysgaeth yr adain dde eithafol
Fferm wynt North Hoyle

Fferm wynt alltraeth cyntaf Cymru yw **Fferm wynt North Hoyle**, sydd wedi'i lleoli yn y môr oddi ar yr arfordir sydd rhwng Prestatyn a Rhyl, gogledd-ddwyrain Cymru - a hynny ers 2003. Mae'n gorchuddio arwynebedd o 10&nbsp;km², ac mae tua 7.5 kilometr (4.7&nbsp;mi) i'r gogledd o'r traeth.
bawd|chwith|Llun wedi'i dynnu o lan y môr Rhyl.

Mae'r 30 melin wynt (Vestas V80) yn cynhyrchu 2&nbsp;MW o drydan, sy'n rhoi cyfanswm o 60&nbsp;MW.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Manylion Cymraeg gan npower.

## Gweler hefyd 
* Fferm Gwynt y Môr
* Fferm wynt gwastadeddau'r Rhyl

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Amgylchedd Cymru
Categori:Arfordir Sir Ddinbych
Categori:Economi Sir Ddinbych
Categori:Ffermydd gwynt alltraeth
Categori:Gogledd Cymru
Categori:Ynni adnewyddadwy
Categori:Ynni yng Nghymru
Categori:Y Rhyl
Creag Meagaidh - Meall a' Mheanbh-chruidh

Mae '''Creag Meagaidh - Meall a'Mheanbh-chruidh'''  yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Lochy i Loch Laggan yn  Ucheldir yr Alban; . Y fam-fynydd yw Creag Meagaidh.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Corbett Top of Munro a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”.  Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 15 Ionawr 2003.

Gwneir bob ymdrech i ganfod yr enw yn yr iaith wreiddiol, a gwerthfawrogwn eich cymorth os gwyddoch yr enw Gaeleg.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr o gopaon yr Alban dros 610 metr
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Dolennau allanol
*ar wefan Streetmap 
*ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd Ucheldir yr Alban
Categori:Copaon Hump
Categori:Copaon Munro
Categori:Copaon Corbett
Cyngor Gogledd yr Iwerydd

Corff goruchaf y cynghrair milwrol NATO yw **Cyngor Gogledd yr Iwerydd** a sefydlwyd gan Erthygl 9 Cytundeb Gogledd yr Iwerydd. Mae Cynrychiolwyr Parhaol yr holl aelod-wladwriaethau yn cwrdd o leiaf unwaith yr wythnos. Hefyd mae gweinidogion tramor, gweinidogion amddiffyn, a phenaethiaid llywodraethol yn cwrdd fel rhan o'r Cyngor. Ysgrifennydd Cyffredinol NATO yw pennaeth y Cyngor.

Categori:NATO
Natalie Wood

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Natalie Wood** (ganwyd **Natalia Nikolaevna Zakharenko** (Rwsieg: Наталья Николаевна Захаренко); 20 Gorffennaf 1938&nbsp;– 29 Tachwedd 1981).  Mae'n fwyaf adnabyddus fel actores yn y ffilmiau *Miracle on 34th Street*, *Splendor in the Grass*, *Rebel Without a Cause*, *The Searchers*, a'r *West Side Story*. Cychwynodd actio mewn ffilmiau pan oedd yn blentyn ac i sylw Hollywood pan oedd yn ei glasoed ac erbyn iddi fod yn 25 oed roedd wedi cael ei henwebu am dair Gwobr Academy.

Fe'i ganed i rieni Rwsiaidd Maria Stepanovna (née Zoodiloff, Russian: Мария Степановна Зудилова; 1912–1996) a Nikolai Stepanovich Zacharenko (Russian: Николай Степанович Захаренко; c. 1912–1980) yn San Francisco. Saer a anwyd yn Vladivostok oedd ei thad a siaradai Wood Saesneg Americanaidd gydag acen Rwsiaidd. 

Bu farw Wood yn 43 oed. Boddodd mewn amgylchiadau anesboniadwy.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn San Francisco
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl fu farw ar y môr
Categori:Pobl fu farw trwy foddi
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Rwsiaidd
Christopher Walken

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Christopher Walken** (ganwyd 31 Mawrth 1943). Mae wedi ymddangos mewn dros 100 o ffilmiau a rhaglenni teledu, gan gynnwys *Joe Dirt*, *Annie Hall*, *The Deer Hunter*, trioleg *The Prophecy*, *The Dogs of War*, *Sleepy Hollow*, *Brainstorm*, *The Dead Zone*, *A View to a Kill*, *At Close Range*, *King of New York*, *True Romance*, *Catch Me If You Can*, *Pulp Fiction*, *Wedding Crashers*, *The Rundown*, *Click*, a *Hairspray* yn ogystal â fideos cerddoriaeth gan gerddorion megis Madonna, Journey, Run–D.M.C. a Fatboy Slim.

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Dawnswyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Robert Wagner

Actor o Americanwr yw **Robert John Wagner** (ganwyd 10 Chwefror 1930).

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Pobl o Los Angeles, Califfornia
Categori:Pobl o Michigan
Fferm wynt gwastadeddau'r Rhyl

Fferm wynt alltraeth cyntaf Cymru yw '''Fferm wynt gwastadeddau'r Rhyl''', sydd wedi'i lleoli yn y môr tuag 8 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Landudno. Mae'n gorchuddio arwynebedd o 10&nbsp;km², ac mae tua 7.5 kilometr (4.7&nbsp;mi) i'r gogledd o'r traeth. Cychwynnwyd eu hadeiladu yn Rhagfyr 2009.
bawd|chwith|Llun wedi'i dynnu yn 2009.

Mae'r 25 melin wynt (Vestas V80) yn cynhyrchu 3.6&nbsp;MW o drydan, sy'n rhoi cyfanswm o dros 90&nbsp;MW: traean yn fwy na Fferm Wynt North Hoyle.
 Mae'r fferm hon yn cynhyrchu digon o drydan i 60,000 o dai.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Rhyl Flats Offshore Wind Farm Manylion gan npower. 

## Gweler hefyd 
* Fferm Gwynt y Môr
* Fferm wynt North Hoyle

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Amgylchedd Cymru
Categori:Arfordir Sir Ddinbych
Categori:Economi Sir Ddinbych
Categori:Ffermydd gwynt alltraeth
Categori:Gogledd Cymru
Categori:Ynni adnewyddadwy
Categori:Ynni yng Nghymru
Categori:Y Rhyl
Bob Kaufman

Bardd Bitnic a swrealydd Americanaidd a ysbrydolwyd gan gerddoriaeth jazz oedd **Bob Kaufman** (18 Ebrill 1925 – 12 Ionawr 1986), ganed **Robert Garnell Kaufman**. Yn Ffrainc lle'r oedd gan ei farddoniaeth nifer fawr o ddilynwyr, fe'i adnabyddir fel "y Rimbaud Americanaidd."

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn New Orleans
Categori:Pobl fu farw yn San Francisco
Peter Sellers

Digrifwr ac actor o Loegr oedd **Richard Henry Sellers**, CBE (8 Medi 1925 – 24 Gorffennaf 1980), a oedd yn fwy adnabyddus fel **Peter Sellers**. Roedd yn fwyaf enwog am chwarae rhan Prif Arolygydd Clouseau yn y gyfres ffilm *The Pink Panther*, ac am chwarae tri chymeriad gwahanol yn y ffilm *Dr. Strangelove*. Disgrifiodd yr actores Bette Davis ef nid fel actor ond fel "chameleon."

Categori:Actorion ffilm o Loegr
Categori:Actorion radio o Loegr
Categori:Actorion teledu o Loegr
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 1980
Barbara Stanwyck

Actores o'r Unol Daleithiau oedd **Barbara Stanwyck** (16 Gorffennaf 1907 – 20 Ionawr 1990). Ganwyd hi'n **Ruby Catherine Stevens** yn Brooklyn, Efrog Newydd yn bumed plentyn i Byron a Catherine (née McGee) Stevens. Roedd hi'n seren ffilm a theledu brwd a hyblyg a hynny dros gyfnod o 60 mlynedd, ac yn ffefryn gan gyfarwyddwyr mawr y byd megis Cecil B. DeMille, Fritz Lang a Frank Capra.

Cynigiwyd Stanwyck am Wobr yr Academi bedair gwaith, gan gynnwys enwebiad am ei rhan yn *Double Indemnity*, ac enillodd dair Gwobr Emmy a'r Glob Aur.

Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Marwolaethau 1990
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ganadaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Seisnig
Rhestr o gyngherddau yn Stadiwm Genedlaethol Parc yr Arfau

Cynhaliwyd **cyngherddau yn Stadiwm Genedlaethol Parc yr Arfau**, Caerdydd, rhwng 1987 a 1996 gan gynnwys rhai gan U2, Bon Jovi, Michael Jackson a'r The Rolling Stones. Cyngerdd gan  Tina Turner ar 14 Gorffennaf 1996 oedd yr olaf i gael ei gynnal yn y stadiwm. Cafodd y Stadiwm Cenedlaethol ei ddymchwel yn 1997 er mwyn gwneud lle ar gyfer adeiladu Stadiwm y Mileniwm.

Categori:Rhestrau cerddoriaeth
Categori:Rhestrau Caerdydd
Cysylltiadau rhyngwladol yr Almaen

Gwlad yng Nghanolbarth Ewrop yw'r Almaen sydd yn aelod o'r Cenhedloedd Unedig, yr Undeb Ewropeaidd, yr G8, a NATO.

## Gweler hefyd 
* Cysylltiadau tramor Gweriniaeth Ddemocrataidd yr Almaen
* Economi'r Almaen


Almaen, Yr
Almaen, Yr
Categori:Gwleidyddiaeth yr Almaen
John Shalikashvili

Cadfridog ym Myddin yr Unol Daleithiau oedd **John Malchase David Shalikashvili** (Georgeg: ჯონ მალხაზ დავით შალიკაშვილი; 27 Mehefin 1936 – 23 Gorffennaf 2011) a wasanaethodd fel Pencadlywydd y Cynghreiriaid Ewrop yn NATO o 1992 hyd 1993 a Chadeirydd Cyd-Benaethiaid y Staff yn Lluoedd Arfog yr Unol Daleithiau o 1993 hyd 1997. Ganwyd yn Warsaw, Gwlad Pwyl, yn fab i ffoadur o Georgia.

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Georgiaidd
Categori:Cadfridogion Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:NATO
Categori:Pobl fu farw o strôc
Categori:Pobl a aned yn Warsaw
Categori:Pobl o Illinois
Categori:Pobl fu farw yn Washington
Llysiau'r angel

Mae '''Llysiau'r Angel** (, hefyd a elwir **Llysiau'r Ysgyfaint''') yn genws sy'n cynnwys tua 60 math o berlysiau lluosflwydd ac eilflwydd yn nheulu Apiaceae. Mae'n frodorol i ardaloedd tebyg i Hemisffer y Gogledd, gan gynnwys Gwlad yr Iâ a'r Lapdir. Gallent dyfu hyd at 1-3 medr mewn taldra, gyda dail mawr ac wmbelau cyfansawdd mawr gyda blodau gwyn neu wyn-wyrdd, ond mae rhai o fathau yn gallu bod yn borffor.

Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Llys yr Angel, Angyles y Coed, Llys yr Angel y Goedwig, Llysiau'r Angel y Goedwig.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae gan y blodyn 5 petal. Mae'n creu degau o filoedd o hadau ac mae ofn y gall fod yn brif chwynyn Canada o fewn ychydig flynyddoedd.

Image:Gewone engwortel R0012880 Plant.JPG|Y planhigyn
Image:Angelica sylvestris 1.jpg
Image:Gewone engelwortel R0012884 blad.JPG|Deilen
Image:Angelica sylvestris 3.jpg
Image:Gewone engelwortel R0012890 stengel.JPG|Bonyn
Image:Angelica sylvestris 2.jpg|Clwstwr blodau
Image:Gewone engelwortel R0012882 bloem.JPG
Image:Angelica_sylvestris20060521_1.JPG|Deilen
Image:Angelica_sylvestris20060521_2.JPG|Braslun o ddeilen (torriad lletraws)
Image:Skizze20060522_1.gif|Braslun o ddeilen (torriad lletraws)
Image:AngelicaSylvestrisInflorescence.jpg|Blodau

## Dolenni allanol
*Llysieufa'r UVSC - Angelica
*Sut mae tyfu Llysiau'r angel 
*Hanes Llysiau'r angel
*Cronfa Ddata Planhigion yr USDA 

Categori:Apiaceae
Categori:Perlysiau
Categori:Llysiau rhinweddol
Categori:Tacsa wedi'u henwi gan Carolus Linnaeus
Debrett's

bawd|de|Tudalen flaen ''Debrett's Baronetage*, 1839
Cyhoeddwr arbenigol yw *'Debrett's''' a sefydlwyd ym 1769 sy'n cyhoeddi cyfeiriaduron achyddol ar bendefigaeth y Deyrnas Unedig a'r bonedd, yn bennaf y gyfrol ''Debrett's Peerage & Baronetage''. Mae Debrett's hefyd wedi cyhoeddi cyfeirlyfrau ar safon ymddygiad, y tymor, priodasau, coginio, a phynciau eraill.

Cyhoeddwyd yr argraffiad cyntaf o *Peerage of England, Scotland, and Ireland* gan John Debrett yn Llundain ym 1802. Bellach mae ''Debrett's Peerage & Baronetage'' yn cynnwys gwybodaeth ar y Teulu Brenhinol Prydeinig, y bendefigaeth, Cyfrin Gynghorwyr, Arglwyddi Sesiwn yr Alban, barwnigion, a phenaduriaid claniau'r Alban.

## Gweler hefyd 
* Burke's Peerage
* ''Who's Who''

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
*  Gwefan swyddogol Debrett's

Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Categori:Cyfeiriaduron
Categori:Cymdeithas y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1769