John Ruskin

[bawd|200px|**Uchod:** Ysgythriad plat-dur o Ruskin fel dyn ifanc, tua 1845.**Canol:** Ruskin yng nghanol oed, yn Athro Celf Slade yn Rhydychen (1869–1879).**Gwaelod:** Ruskin yn ei henaint ym 1894, gan y ffotograffydd [Frederick Hollyer.]]

Beirniad celf a meddyliwr cymdeithasol o Sais oedd **John Ruskin** (8 Chwefror 1819 – 20 Ionawr 1900), a gaiff ei gofio hefyd fel bardd ac arlunydd. Bu ei draethodau ar gelf a pensaernïaeth yn ddylanwadol iawn yn yr Oesoedd Fictoraidd ac Edwardaidd.

Daeth Ruskin yn adnabyddadwy yn gyffredinol am y tro cyntaf am ei gefnogaeth o waith yr arlunydd J. M. W. Turner a'i amddiffyniad o naturoliaeth mewn celf. Ar ôl hynny rhoddodd bwysau ei ddylanwad tu ôl i'r symudiad Cyn-Raffaëlaidd. Trodd ei lên diweddarach tuag at archwiliadau o faterion cymhleth a phersonol diwylliant, cymdeithas a moesoldeb, a bu'n ddylanwadol yn natblygiad Sosialaeth Cristnogol.

## Bywgraffiad 
### Bywyd cynnar ac addysg 
Ganwyd Ruskin yn Llundain a magwyd yn Ne Llundain, yn unig blentyn i mewnforiwr gwin a gyd-sefydlodd y cwmni Allied Domecq. Addysgwyd gartref ac aeth ymlaen i fynychu Coleg y Brenin, Llundain a Choleg Crist, Rhydychen. Yn Rhydychen, rhestrodd fel "bonheddwr-gwrêng", dosbarth o fyfyrwyr na ddisgwyliwyd i ddilyn cwrs cyflawn o astudio. Roedd ei astudiaethau'n grwydraidd, a bu'n absennol yn aml. Ond, fe wnaeth argraff ar ysgolheigion Coleg Crist, Rhydychen wedi iddo ennill y Wobr Newdigate am farddoniaeth, a oedd ei ddiddordeb cynharaf. Fel canlyniad, ac er iddo gael cyfnod hir o salwch difrifol, rhoddodd Rhydychen radd pedwerydd dosbarth gydag anrhydedd iddo.

### Cyhoeddiadau cyntaf 
Ymddangosodd gwaith Ruskin wedi ei gyhoeddi am y tro cyntaf ym 1834, pan ddechreuodd ysgrifennu erthyglau'n 15 oed, ar gyfer cylchgrawn Llundain, y *Magazine of Natural History*. Ym 1836–1837, ysgrifennodd *The Poetry of Architecture*, a gyhoeddwyd fel cyfres yn yr *Architectural Magazine*, dan yr enw ysgrifennu "Kata Phusin" (Groeg am "yn ôl Natur"). Roedd hwn yn astudiaeth o fythynod, filâu ac anheddau eraill a ganolodd oamgylch y ddadl Wordsworthiaidd y dylai adeiladau fod mewn cydymdeimladol â'r amgyclhedd lleol, a dylent ddefnyddio deunyddiau lleol. Yn fuan wedyn, ym 1839, cyhoeddodd ei "Remarks on the present state of meteorological science" yn y *Transactions of the Meteorological Society* (tud. 56–59).

### Arlunwyr cyfoes (1843)
Aeth Rukin ymlaen i gyhoeddi cyfrol gyntaf o'i brif weithiau, *Modern Painters*, ym 1843, gyda'r hunaniaeth anhysbys "An Oxford Graduate". Dadleuodd y gwaith hwn fod arlunwyr tirwedd cyfoes, yn arbennig J. M. W. Turner, yn uwchraddol i'r arlunwyr a gyfeirwyd atynt fel yr "Hen Feistri" y cyfnod ôl-Ddadeni. Roedd yn honiad yn ddadleuol iaen, yn enwedig gan y bu gweithiau rhannol abstract diweddaraf Turner yn cael eu disgrifio gan rhai feirniaid fel dwbiadau di-ystyr. Cafodd y raddfa y drodd Ruskin y teimlad gwrth-Turner o'i chwmpas ei or-bwysleisio yn y gorffennol, gan y bu Turner yn ffigwr clodfawr o bwys yn y byd celf Fictorianaidd, ac yn aelod blaengar o'r Academi Frenhinol. Roedd beirniadaeth hallt Ruskin o Hen Feistri megis Gaspard Dughet (Gaspar Poussin), Claude Lorrain, a Salvator Rosa, yn llawer mwy dadleuol, gan gysidro'r parch dirfawr a'u hystyrwyd gyda ar y pryd. Canolodd yr ymosodiad hwn ar y Hen Feistri ar beth alwodd Ruskin yn eu diffyg sylw i'r gwir naturiol. Yn hytach na 'mynd at natur', fel y gwnai Turner, rodd yr Hen Feistri yn 'cyfansoddi' neu dyfeisio eu tirweddau yn eu stiwdios. Credi Ruskin fod gwaith Turner a James Duffield Harding (tiwtor celf Ruskin) yn arddangos dealltwriaeth llawer mwy dwys o natur, gal arsylwi ar 'wirioneddau' dŵr, yr awyr, cymylau, cerrig a llysdyfiant.

[bawd|200px|Paentiad *[John Ruskin (paentiad)|John Ruskin* gan John Everett Millais yn Glenfinlas, Yr Alban, (1853–1854).]]
Cysidrodd Ruskin fod rhai meistri y Dadeni, yn arbennig Titian a Dürer, wedi arddangos ymroddiad tebyg i natur, ond ymosododd ar Michelangelo hydynoed, fel dylanwad llygredig ar gelf. Mae ail hanner *Modern Painters I* yn cynnwys arsylwadau manwl Ruskin o'r union ffordd mae cymylau'n symud, sut mae moroedd yn ymddangos ar wahanol adega'ur dydd, neu sut mae coed yn tyfu, gan ddilyn gyda esiamplau o wallau neu wirioneddau mewn gwaith amryw o arlunwyr.

Roedd Ruskin eisoes wedi cyfarfod a do yn gyfeillgar â Turner, a daeth yn un ysgutorion o'i ewyllys yn ddiweddarach. Credai nifer y dinistriodd Ruskin nifer helaeth o frasluniau Turner fel un o'r ysgutorion ym 1858, cyn iw pynciau 'pornograffig' gael eu canfod; ond mae canfyddiadau diweddar yn gwneud y syniad hwn yn amheus iawn.

Dilynwyd *Modern Painters I* gan ail gyfrol, a ddatblygodd syniadau Ruskin ynglŷn â symboliaeth mewn celf. Trodd tuag at bensaernïaeth, gan ysgrifennu *The Seven Lamps of Architecture* a *The Stones of Venice*, a ddadleuodd na ellir gwahanu pensaernïaeth a moesoldeg, a fod yr arddull "Gothig Addurniadol" yn un o'r ffurfiau mwyaf uwchraddol o bensaernïaeth a oedd wedi eu cyflawni hyd hynnu.

Erbyn y cyfnod hwn, roedd Ruskin yn ysgrifennu dan ei enw ei hun ac roedd wedi dod yn un o ddamcaniaethwyr diwylliannol enwocaf y cyfnod.

## Bywyd personol
Priododd Effie Gray, a oedd yn llawer iau nag ef. Ni chymerwyd y briodas erioed. Dirymwyd y briodas ym 1854. Priododd Effie yr arlunydd John Everett Millais, ffrind Ruskin. Ni phriododd Ruskin eto.

## Detholiad o'i lyfryddiaeth

**Poems* (1835-1846)
**The Poetry of Architecture: Cottage, Villa, etc., to Which Is Added Suggestions on Works of Art* (1837-1838)
**The King of the Golden River*, neu *The Black Brothers* (1841)
**Modern Painters*
***Part I. Of General Principles* (1843-1844)
***Part II. Of Truth* (1843-1846)
***Part III. Of Ideas of Beauty* (1846)
***Part IV. Of Many Things* (1856)
***Part V. Mountain Beauty* (1856)
***Part VI. Of Leaf Beauty* (1860)
***Part VII. Of Cloud Beauty* (1860)
***Part VIII. Of Ideas of Relation: – I. Of Invention Formal* (1860)
***Part IX. Of Ideas of Relation: – II. Of Invention Spiritual* (1860)
*Adolygiad o *Sketches of the History of Christian Art* yr Arglwydd Lindsay (1847)
**The Seven Lamps of Architecture* (1849)
*Llythyrau i'r *Times* yn amddiffyn Hunt a Millais (1851)
**Pre-Raphaelitism* (1851)
**The Stones of Venice*
***Volume I.  The Foundations* (1851)
***Volume II. The Sea–Stories* (1853)
***Volume III. The Fall* (1853)
*Darlithau ar Bensaernïaeth a Pheintio, a adroddwyd yng Nghaeredin, Tachwedd 1853
**Architecture and Painting* (1854)
**The True and the Beautiful in Nature, Art, Morals and Religion* (1858)
*Llythyrau i'r *Times* yn amddiffyn Paentio Cyn-Raffaëlaidd (1854)
**Academy Notes: Annual Reviews of the June Royal Academy Exhibitions* (1855-1859 / 1875)
**The Harbours of England* (1856)
**"A Joy Forever" and Its Price in the Market*, neu *The Political Economy of Art* (1857 / 1880)
**The Elements of Drawing*, yn *Three Letters to Beginners* (1857)
**The Two Paths: Being Lectures on Art, and Its Application to Decoration and Manufacture*, darlith a roddwyd ym 1858–189
**The Elements of Perspective, Arranged for the Use of Schools and Intended to be Read in Connection with the First Three Books of Euclid* (1859)
**Unto This Last: Four Essays on the First Principles of Political Economy* (1860)
**Munera Pulveris: Essays on Political Economy* (1862-1863 / 1872)
**Cestus of Aglaia* (1864)
**Sesame and Lilies* (1864-1865) darlithau a roddwyd yn Rusholme, Manceinion
**The Ethics of the Dust: Ten Lectures to Little Housewives on the Elements of Chrystallisation* (1866)
**The Crown of Wild Olive: Three Lectures on Work, Traffic and War* (1866)
**Time and Tide by Weare and Tyne: Twenty-five Letters to a Working Man of Sunderland on the Laws of Work* (1867)
**The Flamboyant Architecture of the Somme* (1869)
**The Queen of the Air: Being a Study of the Greek Myths of Cloud and Storm* (1869)
**Verona and its Rivers* (1870)
**Lectures on Art*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen yn ystod Term Hilary, 1870
**Aratra Pentelici: Six Lectures on the Elements of Sculpture*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen yn ystod Term Michaelmas, 1870
**Lectures on Sculpture*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen, 1870–1871
**Fors Clavigera: Letters to the Workmen and Labourers of Great Britain*
** *Volume I.* (1871)
** *Volume II.*
** *Volume III.*
** *Volume IV.* (1880)
*''The Eagle's Nest: Ten Lectures on the Relation of Natural Science to Art*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen yn ystod Term y Grawys, 1872
**Love's Meinie* (1873)
**Ariadne Florentia: Six Lectures on Wood and Metal Engraving, with Appendix*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen yn ystod Term Michaelmas, 1872
**Val d’Arno: Ten Lectures on the Tuscan Art antecedent to the Florentine Year of Victories*, a roddwyd ym Mhrifysgol Rhydychen yn ystod Term Michaelmas, 1872
**Mornings in Florence* (1877)
**Pearls for Young Ladies* (1878)
**Review of Paintings by James McNeill Whistler* (1878)
**Fiction, Fair and Foul* (1880)
**Deucalion: Collected Studies of the Lapse of Waves and Life of Stones* (1883)
**The Art of England: Lectures Given at the University of Oxford* (1883-1884)
**St Mark's Rest* (1884)
**The Storm-Cloud of the Nineteenth Century* (1884)
**The Pleasures of England: Lectures Given at the University of Oxford* (1884-1885)
**Bible of Amiens* (1885)
**Proserpina: Studies of Wayside Flowers while the Air was Yet Pure among the Alps and in the Scotland and England Which My Father Knew* (1886)
**Præterita: Outlines of Scenes and Thoughts Perhaps Worthy of Memory in My Past Life* (1885-1889)
**Dilecta*
**Giotto and His Works in Padua: Being an Explanatory Notice of the Series of Woodcuts Executed for the Arundel Society after the Frescoes in the Arena Chapel*
**Hortus Inclusus*
**In Montibus Sanctis*
**Cœli Enarrant*
**Notes on Samuel Prout and William Hunt*
**Guide to the Principal Pictures of the Venice Academy of Fine Arts*
**Catalogue of the Drawings and Sketches of J. M. W. Turner*
**An Inquiry into Some of the Conditions at Present Affecting "The Study of Architecture" in our Schools''

## Gweler hefyd 
bawd|John Ruskin
*Prifysgol Ruskin Anglia
*Coleg John Ruskin
*Ruskin, British Columbia
*Coleg Ruskin, Rhydychen
*Ruskin House
*Llyfrgell Ruskin
*Ysgol Darlunio a Chelf Gain Ruskin

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Prifysgol Rhydychen
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Arlunwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Beirniaid celf Saesneg o Loegr
Categori:Beirniaid diwylliannol o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Brenin, Llundain
Categori:Cyn-fyfyrwyr Eglwys Crist, Rhydychen
Categori:Damcaniaethwyr pensaernïol
Categori:Dyfrlliw-wyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1819
Categori:Marwolaethau 1900
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Pobl o Loegr o dras Albanaidd
Categori:Sosialwyr o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Loegr