open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jade Jones

Chwaraewr taekwondo o Gymru yw **Jade Louise Jones MBE** (ganwyd 21 Mawrth 1993). Cafodd ei geni yn Bodelwyddan. Enillodd Jones y fedal aur yng nghystadleuaeth 57&nbsp;kg taekwondo Gemau Olympaidd 2012 yn Llundain, y tro cyntaf erioed i Brydain ennill medal aur yn y gamp a llwyddodd i amddiffyn ei choron wrth gipio'r fedal aur yng Ngemau Olympaidd 2016 yn Rio de Janeiro. 

Daeth yn bencampwraig tae kwondo y byd yn Mai 2019 drwy gipio'r fedal aur ym Mhencampwriaethau'r Byd a gynhaliwyd ym Manceinion.

Cafodd ei henwi'm Personoliaeth Chwaraeon Cymreig y Flwyddyn yn 2012. Enillodd y fedal aur yng nghystadleuaeth 57&nbsp;kg taekwondo yng Ngemau Olympaidd 2016 hefyd. Yng Ngemau Olympaidd 2020, collodd ei phwl agoriadol.

## Gyrfa taekwondo
Ganed Jones yn Bodelwyddan, Sir Ddinbych,. Mae Jones yn rhan o Academi Taekwondo GB sydd wedi ei leoli ym Manceinion.

Yn 2010 casglodd Jones fedal efydd ym Mhencampwriaethau Taekwondo Ewrop yn Saint Petersburg, Rwsia. a chafodd ei dewis i gystadlu yn y Gemau Olympaidd Iau cyntaf yn Singapôr yn 2010 lle llwyddodd i ennill y fedal aur wrth drechu Thanh Thao Nguyen o Fietnam yn y rownd derfynol. Cafodd ei henwi'n Bersonoliaeth Chwaraeon Ifanc BBC Cymru yn 2010.

Llwyddodd Jones i ennill un o brif bencampwriaethau'r byd taekwondo wrth ennill Pencampwriaeth Agored America yn 2011 yn Austin, Texas in February 2011. Cipiodd y fedal aur yn y −62&nbsp;kg diwrnod ar ôl ennill efydd yn yr adran −57&nbsp;kg . Casglodd fedal arian ym Mhencampwriaethau Taekwondo'r Byd yn Gyeongju, De Corea yn 2011yn yr adran pwysau plu.

Cafodd Jones ei dewis fel aelod o dîm Prydain Fawr yng Ngemau Olympaidd 2012 yn Llundain gan ddod y Prydeinwraig cyntaf erioed i ennill medal aur taekwondo a'r person ieuengaf yn nhîm Prydain i ennill medal wrth iddi drechu Hou Yuzhuo o Tsieina yn y rownd derfynol.

Llwyddodd Jones i ennill Grand Prix Taekwondo'r Byd ym Manceinion yn 2015 wrth adeiladu tuag at Gemau Olympaidd 2016 yn Rio de Janeiro.

Yn wahanol i Llundain 2012 lle roedd buddugoliaeth Jones yn annisgwyl, roedd y Gymraes yn un o'r ffefrynau ar gyfer Rio de Janeiro 2016 a llwyddodd i drechu Eva Calvo o Sbaen 16-7 er mwyn amddiffyn ei medal aur.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Medalau Gemau Olympaidd yr Haf 2012

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Chwaraewyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Enillwyr Gwobr Personoliaeth Chwaraeon Cymreig BBC Cymru
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2024
Categori:Pobl o Gymru â medal aur yn y Gemau Olympaidd
Belgravia

Ardal yng ngorllewin Llundain yw **Belgravia**, a leolir ym mwrdeistrefi Dinas Westminster a Kensington a Chelsea. Datblygwyd yr ardal yn y 19g gan y teulu Grosvenor, sydd bellach yn dwyn y teitl Dug Westminster. Enwir yr ardal ar ôl y prif sgwâr sydd yno, sef Belgrave Square, ac mae'r enw hwnnw yn cyfeirio at bentref Belgrave, rhan o ystâd y teulu Grosvenor yn Swydd Gaer. Enwir y strydoedd Halkin Street, West Halkin Street a Halkin Place ar ôl Castell Helygain, ystâd y teulu yn Sir y Fflint. Mae nifer fawr o lysgenadaethau yn yr ardal, yn enwedig o gwmpas Belgrave Square.

42-45 Belgrave Square.JPG|Belgrave Square
11b-16 West Halkin Street (geograph 4720586).jpg|West Halkin Street
Halkin Arcade, Motcomb Street (geograph 4720571).jpg|Halkin Arcade

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Frenhinol Kensington a Chelsea
Categori:Ardaloedd Dinas Westminster
Peckham

Ardal faestrefol ym Mwrdeistref Llundain Southwark, Llundain Fwyaf, Lloegr, ydy **Peckham**. 

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Bwrdeistref Llundain Southwark
LeRoy Neiman

[dde|200px|bawd|Clawr rhaglen gêm rhwng y [New York Jets a'r Miami Dolphins ym 1967.]]
Arlunydd o Americanwr oedd **LeRoy Neiman** (8 Mehefin 1921&nbsp;– 20 Mehefin 2012). Roedd yn enwog am ei luniau lliwgar, argraffiadol o gystadlaethau chwaraeon. Cyhoeddwyd llawer o'i waith yn *Playboy*.

## Cyfeiriadau 
## Dolen swyddogol 
*  

Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Celfyddydwyr o'r Unol Daleithiau yn ymwneud â chwaraeon
Categori:Pobl a aned ym Minnesota
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Swedaidd
Breichiau Hir

Band Cymreig o Gaerdydd ydy **Breichiau Hir**, a sefydlwyd yn 2010.

Rhyddhawyd eu halbwm cyntaf, *Hir Oes I’r Cof*, yn 2022 ac fe’i hystyriwyd ar gyfer y Wobr Gerddoriaeth Gymreig. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Safle MySpace
*Bandcamp

Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Sefydliadau 2010
Entrapment (ffilm)

Ffilm sy'n serennu Sean Connery a Catherine Zeta-Jones yw ***Entrapment*** (1999).

## Cymeriadau 
* ''Robert 'Mac' MacDougal* - Sean Connery
* *Virginia 'Gin' Baker* - Catherine Zeta-Jones
* *Hector Cruz* - Will Patton
* *Aaron Thibadeaux* - Ving Rhames
* *Conrad Greene* - Maury Chaykin
* *Haas* - Kevin McNally
* *Quinn'' - Terry O'Neill

Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau trosedd
Fred Evans

Paffiwr amatur o Gymru yw **Fred Evans** (ganwyd 4 Chwefror 1991).  Fe'i ganwyd yn Llaneirwg, Caerdydd. Enillodd yr aur i Gymru ym mhencampwriaeth Paffio Amatur Ewrop yn Ankara yn 2011. Roedd cyn hynny wedi ennill yr aur ym mhencampwriaeth Cadet y Byd yn Hwngari yn 2007.  Enillodd  y fedal arian yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 yn y dosbarth pwysauwelter gan golli i Serik Sapiyev o Kazakhstan yn y rownd derfynol.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Paffwyr o Gymru
Gwyfyn mynydd du

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn mynydd du**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod  mynydd du**; yr enw Saesneg yw *Black Mountain Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Glacies coracina*. Mae i'w ganfod yng ngogledd Ewrop gan gynnwys Norwy, Ffindir a Sweden; a gogledd Rwsia hyd at Japan.

18–24&nbsp;mm ydy lled yr adenydd ac mae'r oedolyn i'w ganfod ar ei adain rhwng Mehefin ac Awst. Un cenhedlaeth sydd pob blwyddyn.

Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta *Betula nana* a dail yr *Empetrum nigrum*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn mynydd du yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Mynydd du
Bridgeport, Connecticut

Dinas **Bridgeport** yw dinas fwyaf Connecticut yn Unol Daleithiau America. Cofnodir 144,299 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1821.

## Cyfeiriadau
## Dolenni Allanol
* Gwefan Dinas Bridgeport 

Categori:Dinasoedd Fairfield County, Connecticut
Lewiston, Maine

Dinas yn nhalaith Maine, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Androscoggin County, yw **Lewiston**. Mae gan Lewiston boblogaeth o 41,592. ac mae ei harwynebedd yn 91.1&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1795.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Lewiston

Categori:Dinasoedd Androscoggin County, Maine
Pelenpwyl

bawd|Pelenpwyl
Memyn rhyngrwyd ar ffurf comics sy'n ceisio rhoi gwedd ddychanol a pherspectif gwahanol ar faterion rhyngwladol ydy **Pelenpwyl** () neu **Pelenwlad** () sy'n mynd nôl i Awst 2009. Cynrycha'r sfferau gyda chymeriad dynol iddo wledydd arbennig gan ddefnyddio Saesneg carbwl.

Yn Awst 2009 cafwyd seibr-ryfel rhwng Pwyliaid a defnyddwyr o weddill y byd ar wefan drawball.com a oedd yn rhoi canfas glân i ddefnyddwyr dynnu llun digidol o unrhyw beth y dymunent. Cydweithiodd miloedd o Bwyliaid ar belen gyda baner Gwlad Pwyl arno ac enw'r wlad. Ond cydweithiodd gweddill y byd i orchuddio'r belen gyda swastica, gyda chymorth gwefan 4chan.
bawd|chwith|Enghraifft o gomic polandball sy'n dychanu Estonia.

Er enghraifft, mae rhai o'r comics yn gwneud hwyl am y ffaith nad yw Gwlad Pwyl wedi cyrraedd y gofod, ond fod Rwsia wedi gwneud hynny ers talwm. 
bawd|Y Deyrnas Unedig 
Ceir enghreifftiau eraill o belipwyl: Y Deyrnas Unedig yn gwisgo het sidan gyda chantel lydan (i gynrychioli John Bull, mae'n debyg) a chynrychiolir Israel gyda chiwb a Casachstan fel bricsen.

## Gemau Fideo Belenpwyl 
Mae Pelenpwyl yn cael llawer o emau yn ddiweddar (dydy Pelenpwyl dim yn hawlfraintio, felly gall unrhyw cymdeithas yn wneud gemau Pelenpwyl), Cymdeithas fideo gêm yn Hong Cong, *Sunny Chow,* wedi wneud gêm yn enw **Polandball: Not Safe For World** neu **Polandball NSFW**, ble mae'r chwaraewr yn chwarae fel gwladau i helpu'r UDA acheb'r byd o broblemau byd-eang.

## Cyfeiriadau 
Categori:Comics
Categori:Memynnau'r rhyngrwyd
Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)

, Senedd Gwlad yr Iâ, 15 Tachwedd 2008]]

Digwyddodd **protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ 2008–2011**, a elwir hefyd yn **Chwyldro Gwlad yr Iâ**, yn ystod argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ. Roedd yna brotestiadau ysbeidiol ers Hydref 2008 yn erbyn y ffordd roedd Llywodraeth Gwlad yr Iâ wedi trin yr argyfwng ariannol. Dwysäodd y protestiadau hyn ar 20 Ionawr 2009 wrth i filoedd o bobl ymgaslu wrth y Senedd (Althing) yn Reykjavík.

Roedd y protestwyr yn galw am ymddiswyddiad swyddogion y llywodraeth ac am etholiad newydd. Stopiodd y rhan fwyaf o'r protestiadau hyn pan ymddiswyddodd yr hen lywodraeth asgell dde. Ffurfiwyd llywodraeth newydd asgell chwith ar ôl yr etholiad ar ddiwedd mis Ebrill 2009. Roedd hi'n gefnogol i'r protestwyr, a dechreuodd y broses o ddiwygio, gan gynnwys erlyn y cyn-Brif Weinidog sef Geir Haarde o flaen yr Uchel Lys (sef y Landsdómur), mewn erlyniad barwnol.

Cynhaliwyd gwahanol refferenda i gofyn i'r dinasyddion a oedden nhw eisiau talu dyled Icesave eu banciau ai peidio; etholwyd hefyd 30 pobl, nad oeddent yn aelodau o unrhyw blaid wleidyddol i ffurfio Cynulliad Cyfansoddiadol Gwlad yr Iâ gyda'r bwriad o ysgrifennu Cyfansoddiad Gwlad yr Iâ newydd. Ar ôl rhai problemau cyfreithiol, cyflwynodd y Cyngor Cyfansoddiadol Ddrafft o'r Cyfansoddiad i Senedd Gwlad yr Iâ ar 29 Gorffennaf 2011. Bydd y Llywodraeth yn pleidleisio dros y Cyfansoddiad newydd hwn cyn 20 Hydref 2012.

## Cyfeiriadau
Categori:Protestiadau
Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad yr Iâ
Categori:Arianneg
Portland, Maine

Dinas fwyaf Maine yn Unol Daleithiau America yw **Portland**. Cofnodir 66,194 o drigolion yno yng Nghyfrifiad 2010. Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1786.

## Gefeilldrefi Portland 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Portland

Categori:Dinasoedd Cumberland County, Maine
Mo Farah

Athletwr Seisnig yw **Sir Mohamed Muktar Jama Farah** CBE OLY, a adnabyddir fel **Mo Farah** (ganwyd **Hussein Abdi Kahin**, 23 Mawrth 1983).  Fe'i ganwyd ym Mogadishu, Somalia. Datgelodd yng Ngorffennaf 2022 ei fod wedi ei gludo yn anghyfreithlon i'r Deyrnas Gyfunol pan oedd yn blentyn. Cafodd ei fasnachu o Somaliland  yn 9 mlwydd oed ac fe'i orfodwyd i weithio yn gofalu am blant teulu yn Llundain.

Enillodd Farah y fedal aur yn y 10,000 metr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 a 2016.

## Cystadlaethau rhyngwladol
## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Rhedwyr o Loegr
Gorsaf danddaearol Embankment

Gorsaf Rheilffordd Danddaearol Llundain yw **gorsaf Embankment**. Fe'i lleolir yn Ninas Westminster yng nghanol Llundain. Saif ar y Bakerloo Line, y Circle Line, y District Line a'r Northern Line.

Embankment
Embankment
Jamie Bevan

Ymgyrchydd iaith Gymraeg o Ferthyr Tudful ac aelod amlwg o Gymdeithas yr Iaith Gymraeg yw **Jamie Bevan** (enw llawn **Gareth Jamie Bevan**). Gwrthododd Jamie dalu £1,000 o iawndal a chostau i Lys Ynadon am iddo dorri i mewn i swyddfeydd y Blaid Geidwadol yng Ngogledd Caerdydd ddiwrnod cyn ymweliad David Cameron. Gwnaeth hyn oherwydd ei gred fod San Steffan yn anwybyddu S4C.

Cwynodd 3 gwaith am ohebiaeth uniaith Saesneg gan Wasanaeth y Llysoedd, ond fe gafodd orchymyn llys uniaith Saesneg.

Cafodd Bevan ei ddedfrydu i 35 diwrnod yn y carchar gan ynadon Merthyr Tudful yn 2012. Dywedodd ei fod am ddefnyddio'r achos i dynnu sylw at ohebiaeth uniaith Saesneg a dderbyniodd gan y llysoedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg
Categori:Pobl o Ferthyr Tudful
Categori:Ymgyrchwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Ymgyrchwyr hawliau iaith o Gymru
Alþingishúsið

[bawd|Alþingishúsið yn [Reykjavík.]]
Adeilad clasurol o'r 19g sy'n sefyll ger Austurvöllur yn Reykjavík, Gwlad yr Iâ, yw **Alþingishúsið** (ˈalθɪɲcɪsˌhuːsɪθ, ''Tŷ'r Senedd''). Mae'n lletya Alþingi, Senedd Gwlad yr Iâ. Cynlluniwyd yr adeilad gan bensaer Danaidd Ferdinand Meldahl a chafodd ei adeiladu gan ddefnyddio dolerit yn ystod 1880 a 1881.

Mae Alþingishúsið hefyd wedi lletya "Icelandic National Library and Antiquaries Collection" ac wedyn yr "Icelandic National Gallery." Defnyddiodd Prifysgol Gwlad yr Iâ llawr cyntaf y tŷ o 1911 i 1940, ac roedd gan Lywydd Gwlad yr Iâ ei swyddfa yn yr adeilad hwn tan 1973.

Heddiw, mae dim ond y siambr drafod, ychydig ystafelloedd cyfarfod bychain a rhai o'r staff seneddol hŷn yn ymsefydlu mewn Alþingishúsið.

## Dolenni allanol
*Alþingishúsið - Oriel luniau o www.islandsmyndir.is
*Gwybodaeth am yr adeilad newydd ar gyfer yr Alþingi

Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad yr Iâ
Trenitalia

bawd|265px
**Trenitalia** yw'r prif weithredwr trenau yn yr Eidal. Mae Trenitalia yn eiddo i Ferrovie dello Stato, ei hun yn eiddo i Lywodraeth yr Eidal. Cafodd ei greu yn y flwyddyn 2000 yn dilyn y gyfarwyddeb UE ar y dadreoleiddio trafnidiaeth rheilffyrdd.

Categori:Cludiant yn yr Eidal
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Austurvöllur

Sgwâr cyhoeddus yn Reykjavík, Gwlad yr Iâ, yw **Austurvöllur**. Mae'n fan cyfarfod poblogaidd ar gyfer dinasyddion Reykjavík, ac mae yna caffis ar Vallarstræti a Pósthússtræti. Mae hefyd wedi bod canolbwynt o wahanol brotestiadau oherwydd ei agosrwydd at Alþingishúsið, Senedd Gwlad yr Iâ.

Amgylchynir Austurvöllur gan strydoedd Vallarstræti, Pósthússtræti, Kirkjustræti a Thorvaldsensstræti. Enwyd yr olaf yn ôl Bertel Thorvaldsen, y roedd ei gerflun am amser hir yng nghanol Austurvöllur, yn awr wedi'i gymryd gan gerflun Jón Sigurðsson. Mae yna o gwmpas y sgwâr Senned Gwlad yr Iâ, eglwys hynaf y ddinas Domkirkja, gwesty Borg, a chlwb dawnsio NASA.

Roedd Austurvöllur yn fwy iawn yn yr oes o'r blaen.

Categori:Gwlad yr Iâ
Amtrak

bawd|chwith|260px
bawd|265px
Mae'r **National Railroad Passenger Corporation**, sy'n gwneud busnes fel **Amtrak** (marc adrodd **AMTK**), yn cael ei weithredu a'i reoli fel corfforaeth er-elw.

Rhodd 20 o reilffyrdd eu gwasanaethau i deithwyr i Amtrak, a chyhoeddwyd gwasanaethau Amtrak ar Mawrth 22, 1971. Dechreuodd gwasaneithau ar 1 Mai. Erbyn 1972, roedd 14 o drenau'n ddyddiol o Efrog Newydd i Washington, D.C. ac 11 o Efrog Newydd i Foston ar Goridor y Gogledd-ddwyrain. Estynnwyd gwasanaethau i Chicago erbyn 1975.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Amtrak

Categori:Cludiant yn yr Unol Daleithiau
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Categori:Rheilffyrdd yr Unol Daleithiau
Helen Gurley Brown

Awdures a golygwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Helen Gurley Brown** (18 Chwefror 1922 – 13 Awst 2012).

Cafodd ei geni yn Green Forest, Arkansas, yn ferch Cleo ac Ira Marvin Gurley.

## Llyfryddiaeth
**Sex and the Single Girl* (1962)
**Sex and the Office* (1965)
**Outrageous Opinions of Helen Gurley Brown* (1967)
*''Helen Gurley Brown's Single Girl's Cookbook* (1969)
**Sex and the New Single Girl* (1970)
**Having It All* (1982)
**The Late Show: A Semi Wild but Practical Guide for Women Over 50* (1993)
**The Writer's Rules: The Power of Positive Prose—How to Create It and Get It Published* (1998)
**I'm Wild Again: Snippets from My Life and a Few Brazen Thoughts'' (2000)

Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Golygyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion ffeithiol Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Arkansas
Enter Shikari

Band post-hardcore o St Albans, Swydd Hertford, Loegr a ffurfiwyd ym 1999 gan y prif leisydd Rou Reynolds a'r prif gitarydd Rory Clewlow ydy **Enter Shikari**. Cychwynodd y band o dan yr enw "Hybryd", gyda "Rou" ar y gitar a llais, Chris ar y gitar fâs a Rob ar y drymiau. Cyhoeddodd y grŵp EP gyda'r teitl *Commit No Nuisance* ac ymhlith y caneuon gorau roedd *Perfect Pygmalion* a *Fake*.

Lansiwyd *Take To The Skies* yn 2007 ac ers hynny maen nhw wedi chwarae mewn dros 500 o gigs.

Mae'r band wedi'i enwi ar ôl cwch ewyrth Roughton "Rou" Reynolds ac a oedd hefyd yn gymeriad (Shikari) mewn drama a sgwennodd cyn ffurfio'r band. Mae hefyd yn golygu'r "heliwr" mewn ieithoedd fel Hindŵ, Hindi a Nepali. Shikari also means 'Hunter'

## Disgograffi
**Take to the Skies* (2007)
**Common Dreads* (2009)
**A Flash Flood of Colour* (2012)
**The Mindsweep* (2015)
**The Spark* (2017)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  http://www.entershikari.com

Categori:Bandiau o Loegr
Gorsaf Metrolink Pomona

Mae **gorsaf Metrolink Pomona** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn Dociau Pomona yn ardal Trafford o Fanceinion Fwyaf.

Pomona
Gorsaf Metrolink Freehold

Mae **gorsaf Metrolink Freehold** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli ar *Block Lane* yn Chadderton ger Oldham, Manceinion Fwyaf.

Freehold
Gorsaf Metrolink Oldham Mumps

Mae **gorsaf Metrolink Oldham Mumps** yn orsaf Metrolink dros dro sydd wedi'i lleoli yn Oldham, Manceinion Fwyaf.

Oldham Mumps
Gorsaf Metrolink Trafford Bar

Mae **gorsaf Metrolink Trafford Bar** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn ardal Old Trafford o Fanceinion Fwyaf.

Trafford Bar
Gorsaf Metrolink Cornbrook

Mae **gorsaf Metrolink Cornbrook** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli i'r gogledd o *Cornbrook Road* ym Manceinion.

Cornbrook
Alþingi

Senedd genedlaethol Gwlad yr Iâ yw'r **Alþingi** (seinir fel "Althing"). Dyma sefydliad seneddol hyna'r  byd, sy'n dal i fodoli. Cafodd ei sefydlu yn 930 yn Þingvellir, (sy'n golygu "maes y senedd") tua 45&nbsp;km i'r dwyrain o'r hyn a adweinir, bellach, fel y brifddinas, Reykjavík. Hyd yn oed ar ôl yr Undeb gyda Norwy yn 1262 cynhaliodd yr Althing ei sesiynau yn Þingvellir hyd at 1799, pan gafwyd seibiant o 45 mlynedd. Cafodd ei ailgychwyn yn 1844 a'i symud i  Reykjavík, sef ei gartref ers hynny. Codwyd adeilad y llywodraeth presennol, sef yr Alþingishús, yn 1881 allan o garreg o Wlad yr Iâ.

Mae cyfansoddiad y wlad yn nodi chwe etholaeth gyda'r posibilrwydd o seithfed, pe bai raid. Maent wedi eu diffinio'n fanwl mewn dogfennau cyfreithiol. Etholir naw cynrychiolydd ym mhob etholaeth ac ychwanegir at y nifer hwn drwy drefn nid annhebyg i'r hyn sy'n bodoli yng Nghymru drwy gynyrchioliad cyfrannol. Er mwyn derbyn aelodau ychwanegol o dan y drefn hon, mae'n rhaid i'r blaid gael dros 5% o'r bleidlais genedlaethol. Yng Ngwlad yr Iâ, mae'r nifer sy'n bwrw eu pleidlais yn uchel, ac fe welir dros 85% yn pleidleisio fel arfer; e.e. yn 2003 bwriodd 87.7% eu pleidlais.

Mae deddfwrfa Gwlad yr Iâ yn un  dilyn model unsiambraeth; yr Alþingi yw'r unig siambr, does dim ail siambr fel sydd mewn gwladwriaethau eraill megis Iwerddon lle mae'r Oireachtas yn cynnwys Dáil Éireann a Seanad Éireann.

Y Llywydd presennol yw Einar K. Guðfinnsson.

Mae perthynas agos yn etymolegol a gwleidyddol rhwng yr Alþing a senedd Ynysoedd Ffaro y Løgting.

## Gweler hefyd
* Protestiadau argyfwng ariannol Gwlad yr Iâ (2008–2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Gwleidyddiaeth Gwlad yr Iâ
Categori:Seneddau
Triathlon

Mae **triathlon**, fel arfer,yn cyfuno nofio, seiclo a rhedeg. Mae yn boblogaidd iawn ac mae yna gystadleuaethau rhyngwladol ac Olympaidd  Mae clybiau'n bodoli ar hyd a lled Cymru. Roedd Non Stanford, o Abertawe, yn bencampwraig y byd yn 2013.

bawd|dim|400px|Elfennau y triathlon

Categori:Chwaraeon Gemau Olympaidd yr Haf
Gorsaf Metrolink Old Trafford

260px|chwith|Yr orsaf o flaen y stadiwm criced
Mae **gorsaf Metrolink Old Trafford** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu Firswood, Old Trafford a Stretford, Manceinion Fwyaf. Mae'r orsaf drws nesaf i Stadiwm Criced Old Trafford. sy'n gartref i Clwb Criced Swydd Gaerhirfryn a tua chwarter milltir o'r stadiwm pêl-droed, cartref Manchester United F.C..  

Old Trafford
Malcolm Allen

Gall yr enw **Malcolm Allen** gyfeirio at sawl person:
*Malcolm Allen (nofiwr) (ganed 1973)
*Malcolm Allen (pêl-droediwr) (ganed 1967)
*Malcolm Allen (gwleidydd) (ganed 1953)
Gorsaf Metrolink Deansgate-Castlefield

260px|chwith|bawd|Yr orsaf, gyda Chanolfan Confensiwn Manceinion Canolog yn y cefndir
Mae **gorsaf Metrolink Deansgate-Castlefield** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn ardal Castlefield yng nghanol dinas Manceinion.

Mae Tramffordd Metrolink yn arwain at y ddinas o’r de a gorllewin gan ddilyn trwydd hen reilffordd Pwyllgor Llinellau Swydd Gaer a âi i'r hen Orsaf reilffordd Manceinion Canolog. Ond ar ôl cyrraedd Deansgate/Castlefield, mae’r dramffordd yn disgyn at lefel y strydoedd ac yn mynd i ganol y ddinas. Erbyn hyn, mae Gorsaf reilffordd Manceinion Canolog yn ganolfan gynhadledd. Mae’r draphont o dan orsaf Deansgate/Castlefield yn cynnwys tafarndai, bwytai a chlwb comedi ar lan Camlas Rochdale

## Cyfeiriadau 
Deansgate
Seiclo yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 - Treial amser ffordd merched

Cynhaliwyd **ras ffordd merched** **Gemau Olympaidd yr Haf 2012** ar 1 Awst yn Surrey. Roedd Kristin Armstrong o'r Unol Daleithiau yn ceisio amddiffyn ei theitl o 2008.

Rhedwyd y treial amser dros gwrs 29 cilomedr, gyda'r reidwyr yn cychwyn fesul un. Cyhoeddwyd rhestr gychwyn dros dro ar 23 Gorffennaf, a chadarnhawyd y restr o 24 reidiwr ar 31 Gorffennaf.

Enillodd Armstrong y fedal aur am yr ail dro yn ganlynol, gyda amser buddugol o 37 munud a 34.82 eiliad. Daeth Judith Arndt o'r Almaen yn ail, a Olga Zabelinskaya o Rwsia yn drydedd.

## Canlyniadau 
## Cyfeiriadau
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Royce Da 5'9"

Rapiwr o'r Unol Daleithiau yw **Ryan Montgomery** (ganed 5 Gorffennaf 1977), sy'n fwy adnabyddus o dan ei enw llwyfan '''Royce Da 5'9"'''. Roedd yn rhan o ddeuawd hip-hop "Bad Meets Evil", gyda'r rapiwr Eminem ac mae e hefyd yn aelod o'r grŵp *Slaughterhouse*. Rhestrwyd ef gan olygyddion *About.com* yn #33 ar eu rhestr gynhwysfawr o *Top 50 MCs of Our Time: 1987-2007*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Rapwyr o'r Unol Daleithiau
Auguste Comte

Athronydd o Ffrainc oedd **Isidore Auguste Marie François Xavier Comte** (19 Ionawr 1798 – 5 Medi 1857).

## Llyfryddiaeth
**Discours de la santa mare* (14)
*''Discours sur l'ensemble du positivisme'' (1848)

Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1857
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Gwyfyn Rhagfyr

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn Rhagfyr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod Rhagfyr**; yr enw Saesneg yw *December Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Poecilocampa populi*.

Yng ngogledd Asia a Japan mae'r gwyfyn yma i'w ganfod.

Mae lled adenydd yr oedolyn rhwng 30–45&nbsp;mm ac fe'i welir ar ei adain rhwng Hydref a Rhagfyr. Hoff fwyd y siani flewog ydy dail coed megis derwen, Poplysen wen a Tilia.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn Rhagfyr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Poecilocampa populi02.jpg|*Poecilocampa populi*, ♂
Poecilocampa populi populi MHNT CUT 2011 0 446 male Mussidan.jpg|*Poecilocampa populi*, ♂
Lasiocampidae - Poecilocampa populi.JPG| 
Poecilocampa_populi_eggs.jpg| 

## Bwyd a thymor y lindys
Mae’r lindys yn bwyta dail coed collddail y derw, bedw, llwyfen, drain gwynion, poplys a phiswydd. Mae'n gaeafu fel ŵy .

## Cylch bywyd
Mae'r gwyfyn Rhagfyr yn aros yma trwy'r flwyddyn. Megir un genhedlaeth y flwyddyn sydd yn hedfan o Hydref hwyr hyd canol Rhagfyr yn ne Prydain, ond yn ymddangos rhai wythnosau ynghynt yn y gogledd.

## Statws
Cyffredin yng Nghymru ac ym Mhrydain ond yn llai cyffredin yng ngogledd yr Alban. Dosbarthiad eang, ac yn gyffredin dros Gymru a Phrydain.

## Ffurfiau amrywiol
Amrywiol iawn ar draws holl bellter ei ddosbarthiad heb unrhyw batrymau daearyddol

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Rhagfyr
Malcolm Allen (pêl-droediwr)

Cyn chwaraewr pêl-droed a sylwebydd Cymreig yw **Malcolm Allen** (ganed 21 Mawrth 1967). Chwaraeodd dros Watford, Aston Villa, Norwich City, Millwall, Newcastle United a Stevenage Borough. Cynrychiolodd Gymru 14 gwaith rhwng 1986 a 1993.

## Bywgraffiad
[110px|bawd|chwith|[Malcolm Allen - Hunangofiant]]
Ganed Allen yn Neiniolen, Gwynedd a mynychodd Ysgol Brynrefail. Dechreuodd ei yrfa pêl-droed gyda Watford, gan arwyddo fel prentis yng Ngorffennaf 1983, cyn troi'n broffesiynol ym Mawrth 1985. Sgoriodd unig gôl Watford yn rownd derfynol Cwpan Ieuenctid Lloegr ym 1985. Cododd O'Leary Allen i fyny wrth ei war, a'i gario sawl lathen cyn i'r heddlu ymyrryd, derbyniodd Arsenal gosb o £20,000.

Ymunodd Allen â Millwall ym Mawrth 1990 am £400,000, gan dreulio tair blynedd yno cyn symud i Newcastle United am £300,000 yn Awst 1993. Ymddeolodd wedi iddo gael anaf, yn 28 oed, yn Rhagfyr 1995.

Yn Awst 2006, roedd Allen yn y llys, wedi iddo gael ei gyhuddo o drais. Yn Ebrill 2008, derbyniodd dedfryd ohiriedig a chael ei wahardd rhag gyrru wedi iddo gyfaddef ei fod wedi gyrru ar ôl yfed deg peint o gwrw.

Erbyn hyn maen Allen yn ymddangos yn gyson fel sylwebydd ar y rhaglen deledu *Sgorio*, ynghyd â John Hartson a Dai Davies, yn ogystal â sylwebu ar gemau pêl-droed yn fyw ar ran Radio Cymru a Radio Wales.

Cyhoeddwyd ei hunangofiant gan Y Lolfa yn 2009.

## Llyfryddiaeth
**Canary Citizens*, Mark Davage, John Eastwood, Kevin Platt, Jarrold Publishing, (2001), ISBN 0-7117-2020-7

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwybodaeth gyrfaol ar ex-canaries.co.uk

Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Hyfforddwyr o Gymru
Categori:Hyfforddwyr pêl-droed
Categori:Cyflwynwyr teledu o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Brynrefail
Enillwyr o Gymru yng Ngemau Olympaidd Haf 2012

## Enillwyr
| width="78%" align="left" valign="top" |

Categori:Chwaraeon yng Nghymru
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Rhestrau Cymru
Categori:Rhestrau chwaraeon
Gwyfyn sbectolog

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn sbectolog**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod sbectolog**; yr enw Saesneg yw *Spectacle*, a'r enw gwyddonol yw *Abrostola tripartita*. Gellir ei ganfod yn Ewrop ac yn Siberia.

Mae'r siani flewog yn hoff o fwyta mathau o *Urtica*.

## Disgrifiad
Mae gan y rhywogaeth hon rannau gwaelodol ac ymylol allanol yr adenydd blaen yn llwyd gwyn, wedi'u britho'n fân â llwyd tywyllach; mae'r ardal ganolog yn frown llwyd, wedi'i britho â brown tywyllach. Mae marc y sbectol o flaen y thoracs yn llwyd gwyn, wedi'i amgylchynu â du, ac mae'r cennau uchel ar y llinellau croes a'r ardal ganolog o'r adenydd blaen yn fwy amlwg yn y rhywogaeth hon [nag yn *Abrostola triplasia*]

Mae'r larfa yn bwydo ar rywogaethau *Urtica*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn sbectolog yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Sbectolog
Gwyfyn y tagaradr

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y tagaradr**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y tagaradr**; yr enw Saesneg yw *Rest Harrow*, a'r enw gwyddonol yw *Aplasta ononaria*. Gellir ei ganfod yn ne Ewrop hyd at Anatolia ac o Loegr hyd at gwledydd y Baltig.

26–31&nbsp;mm ydy hyd adenydd yr oedolyn a gellir ei ganfod ar ei adain rhwng Mehefin a Medi, ond mae hyn yn dibynnu ar leoliad y gwyfyn. Teulu'r *Ononis* ydy prif fwyd y siani flewog.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae gwyfyn y tagaradr yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Tagaradr
Joe Louis

Paffwyr o'r Unol Daleithiau oedd **Joe Louis**  a gaiff ei adnabod hefyd fel y **Brown Bomber** (13 Mai 1914 – 12 Ebrill 1981). Daliodd deitl pencampwr pwysau trwm y byd yn hirach na neb arall. Bu'n bencampwr am ddeuddeng mlynedd o 1937 i 1949, heb ei orchfygu, a chaiff ei gyfri gan lawer fel y paffiwr gorau erioed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 1981
Categori:Paffwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Gwyfyn y cadno

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyfyn y cadno**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwyfynod y cadno**; yr enw Saesneg yw *Fox Moth*, a'r enw gwyddonol yw *Macrothylacia rubi*. Gellir canfod gwyfyn y lliflys yng ngorllewin Ewrop a chanol Asia.

40–65 m ydy lled adenydd yr oedolyn ac maen nhw'n hedfan rhwng Mai a Gorffennaf.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn y cadno yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Y Lindysen
Dyma gofnod Ieuan Roberts: "Tra'n cerdded ar 16 Hydref 2011 dros Esgair Fraith, Llanfair Clydogau, am bellter o haner milltir cyfrais 240 o ‘r siani flewog, i gyd yr un rhywogaeth, yn pori'r planhigion llysiau duon bach. Roeddent yn flewog iawn gyda chylchoedd o ddau liw brown amdanynt. Credaf mai lindys gwyfyn y cadno oeddynt. Nid oedd camera gennyf... Roeddwn wedi dod ar draws ychydig ar y Mynydd Bach y diwrnod cynt ac rwyf wedi dod ar eu traws yn gyffredin ar y tiroedd uchel.... Roedd 10 yno ar ochor y ffordd heddiw o fewn 3 llath i'w gilydd”.

Dyma rai cofnodion eraill o’r un amser o’r flwyddyn:
:Rhobell, Rhydmain: 10 Hydref 1977 *Never seen so many fox moth caterpillars, 1 every 1-2 yards..
:Morfa Harlech 11 Hydref 1977: *Fox moth caterpillar in Ammoph/Lotus/Bryum type area at Harlech point seen to be eating Erodium cic. also on Salix repens, also feeding on Rosa spinosissima near the golf course. Seems to be a good year for this species DB''
:6 Hydref 2006 Gerallt Pennant yn rhyfeddu at yr holl wylunod y cadno ar y mynydd yn ddiweddar - wedi sylwi ar lawer fy hun

Mae’n debyg mai paratoi at aeafgysgu oedd rhain.

Lasiocampidae - Macrothylacia rubi.JPG|Wyau
Chenille chevrefeuille.jpg|Siani flewog

Macrothylacia rubi MHNT CUT 2011 0 446 male Mussidan.jpg| ♂ 
Macrothylacia rubi MHNT CUT 2011 0 446 female Mussidan.jpg| ♀

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Cadno
Gwyfyn plu'r gweunydd

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw '''gwyfyn plu'r gweunydd''', sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy '''gwyfynod plu'r gweunydd'*; yr enw Saesneg yw *Haworth's Minor'', a'r enw gwyddonol yw *Celaena haworthii*.

Mae lled adenydd yr oedolyn rhwng 25–30&nbsp;mm ac fe'u gwelir ar eu hadain rhwng Gorffennaf a chychwyn Hydref.

## Bwyd
Mae'r siani flewog yn bwyta gweiriau, *Eriophorum* a mathau o *Juncus*. Mae'r oedolion i'w gweld ar eu hadain yn ystod y dydd a'r nos ac fe'u gwelir yn sugno neithdar blodau *Calluna vulgaris*, *Origanum vulgare* a mathau o *Molinia*.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r gwyfyn plu'r gweunydd yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Plu gweunydd
ArcelorMittal Orbit

Tŵr 115-metr yn y Parc Olympaidd ym Mwrdeistref Llundain Newham, Llundain Fwyaf, yw'r **ArcelorMittal Orbit**, adeiladwyd gan yr arlunydd Anish Kapoor ac y peiriannydd Cecil Balmond.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Newham
Categori:Gemau Olympaidd yr Haf 2012
Democracy Now!

[bawd|[Amy Goodman, sy'n cynnal yr *Adroddiad Rhyfel ac Hedd*]]

Rhaglen newyddion ddyddiol, ddadansoddiadol, a blaengar yw ***Democracy Now!*** (*Democratiaeth yn awr!*). Darlledir gan dros 1,000 o rwydweithiau radio a theledu yng Ngogledd America. a Juan Gonzalez. Ariannir y rhaglen yn llwyr  gan y gwrandawyr, y gwylwyr a sefydliadau: dydy nhw ddim yn cymryd hysbysebion na nawdd oddi wrth llywodraethau.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Gwefannau newyddion
Categori:Podlediadau
Auburn, Maine

Dinas yn nhalaith Maine, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Androscoggin County, yw **Auburnr**. Mae gan Auburn boblogaeth o 23,055. ac mae ei harwynebedd yn 170.4&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1842.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Auburn

Categori:Dinasoedd Androscoggin County, Maine
Frederick, Maryland

Dinas yn nhalaith Maryland, Unol Daleithiau America, sy'n ddinas sirol Frederick County, yw **Frederick**. Mae gan Frederick boblogaeth o 65,239. ac mae ei harwynebedd yn 57.5&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1745.  Mae wedi'n leoli ym Maes Awyren Frederick (FDK).

## Gefeilldrefi Frederick 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Frederick

Categori:Dinasoedd Frederick County, Maryland
John Gotti

Gangster Americanaidd a phennaeth y teulu Mafia Gambino yn Ninas Efrog Newydd oedd **John Joseph Gotti, Jr** (27 Hydref 1940 – 10 Mehefin 2002). Gorchmynnodd fradlofruddiaeth Paul Castellano, pennaeth y teulu Gambino, ym 1985 gan adael Gotti i gipio'r arweinyddiaeth. Daeth yn enwog fel *The Dapper Don* am ei bersonoliaeth a'i ddillad, ac er gwaethaf ei droseddau roedd yn boblogaidd â'r cyhoedd yn Efrog Newydd, yn bennaf trigolion Queens. Galwyd hefyd yn *The Teflon Don* am iddo osgoi ei gael yn euog mewn tri achos llys yn y 1980au, o ganlyniad i Gotti a'i gyd-droseddwyr yn ymyrryd â rheithwyr.

Llwyddodd yr FBI ac Heddlu Dinas Efrog Newydd i ddymchwel Gotti ar ddechrau'r 1990au. Cyhuddwyd o racetirio, llofruddiaeth, cynllwynio i lofruddio, usurio, gamblo anghyfreithlon, rhwystro cyfiawnder, llwgrwobrwyo, cribddail, ac osgoi treth. Cafwyd yn euog o bob cyhuddiad ar 2 Ebrill 1992, ac ar 23 Mehefin 1992 dedfrydwyd i garchar am oes heb bosibilrwydd parôl a dirwy o $250,000. Bu farw Gotti yn y carchar o ganser yr oesoffagws yn 2002.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2002
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gangsteriaid o'r Unol Daleithiau
Categori:Llofruddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn y Bronx
Categori:Pobl o Queens
Categori:Pobl fu farw ym Missouri
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lofruddiaeth
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o lwgrwobrwyo
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o osgoi treth
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o rwystro cyfiawnder
Categori:Pobl fu farw o ganser yr oesoffagws
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Eidalaidd
Categori:Troseddwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Nathan Dyer

Pêl-droediwr Seisnig yw **Nathan Antone Jonah Dyer** (ganwyd 29 Tachwedd 1987). Ar hyn o bryd mae'n chwarae i Glwb Pêl-droed Abertawe.

Daeth Dyer i Abertawe ar fenthyg o Southampton ddechrau 2009, gan sgorio ei gôl gyntaf i Abertawe ar 28 Chwefror 2009 yn erbyn Charlton Athletic. Ar 5 Ebrill 2009 fe sgoriodd y gôl agoriadol dros Abertawe yn erbyn yr hen elyn Caerdydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Categori:Pobl o Wiltshire
Charlotte Dujardin

Pencampwraig marchogaeth o Loegr yw **Charlotte Dujardin** (ganwyd 13 Gorffennaf 1985).

Enillodd hi dwy fedal aur yng nghystadleuaeth dressage yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 yn Llundain ac yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016 yn Rio.

Categori:Chwaraewyr o Loegr
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2020
Categori:Genedigaethau 1985
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Gwyn bach

Glöyn byw sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw **gwyn bach**, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy **gwynion bach**; yr enw Saesneg yw *Small White*, a'r enw gwyddonol yw *Pieris rapae*.

Mae i'w ganfod yn Ewrop, gogledd Affrica, Asia a gwledydd Prydain. Yn ddiweddar cludwyd ef i diriogaethau newydd  Gogledd America, Seland Newydd ac Awstralia, ble mae'n gwneud drwg mawr i blanhigion mwstad (*Sisybrium officinale*) a bresych.

Lled ei adenydd yw 32–47 mm (1.25–2 modfedd). Yng ngwledydd Prydain ceir dwy genhedlaeth ac fe'u gwelir yn hedfan rhwng Ebrill a Mai ac yna rhwng Gorffennaf ac Awst.

## Cyffredinol
Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnyws mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd.

Wedi deor o'i ŵy mae'r glöyn byw gwyn bach yn lindysyn sy'n bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

File:Pieris rapae egg.JPG|Wyau
File:Pieris.rapae.caterpillar.jpg|Siani flewog
File:Pieris_rapae_pupa.jpg|Piwpa
File:Pieris rapae which copulates 0928.jpg|Pâr yn cymharu

## Gweler hefyd
* Rhestr gwyfynod a gloynnod byw
* Cymdeithas Edward Llwyd a Llên Natur

## Cyfeiriadau
Categori:Gloynnod byw Cymru
Categori:Gloynnod byw gwyn
Amy Goodman

Newyddiadurwraig ac awdures o'r Unol Daleithiau yw **Amy Goodman** (ganwyd 13 Ebrill 1957). Hi yw gwesteiwraig *Democracy Now!*, rhaglen newyddion byd-eang annibynnol a ddarlledir yn ddyddiol ar y radio, y teledu a'r rhyngrwyd.

Ganwyd Goodman yn Bay Shore (Efrog Newydd) ar 13 Ebrill 1957 i George, offthalmolegydd, a Dorothy (gynt Bock) Goodman. Magwyd mewn cartref Iddewig, ac roedd ei thaid o ochr ei mam yn Rabbi Uniongred. Graddiodd o Bay Shore High School yn 1975, ac o Radcliffe College yn 1984 gyda gradd mewn anthropoleg. Treuliodd Goodman flwyddyn yn y College of the Atlantic yn Bar Harbor (Maine).

## *Democracy Now!*
Roedd Goodman wedi bod yn gyfarwyddwraig (*director*) gorsaf Pacifica Radio WBAI yn Ninas Efrog Newydd am fwy na degawd pan gyd-sefydlodd *Democracy Now! The War and Peace Report* yn 1996.

Yn 2001, tynnwyd y rhaglen oddi ar yr awyr, oherwydd croesdynnu rhwng grŵp o aelodau bwrdd Pacifica Radio ac aelodau staff a gwrandawyr. Yn ystod yr adeg honno, symudwyd *Democracy Now!* i orsaf dân, o ble y darlledodd hyd at y 13 Tachwedd 2009. Lleolir stiwdio newydd y rhaglen yng ymyl Chelsea ym Manhattan.

Mae Goodman yn credydu (*credit*) llwyddiant *Democracy Now!* i sefydliadau'r cyfryngau prif ffrwd sy'n gadael "bwlch anferth" i'r rhaglen.

## Gweler hefyd
*Drilling and Killing: Chevron and Nigeria's Oil Dictatorship

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Des Moines, Iowa

**Des Moines** yw prifddinas a dinas fwyaf talaith Iowa yn yr Unol Daleithiau. Fe'i lleolir yn Polk County. Mae gan Des Moines boblogaeth o 36,047. ac mae ei harwynebedd yn 213.92&nbsp;km². Cafodd ei sefydlu (neu ei ymgorffori) yn y flwyddyn 1843.

## Enwogion
*Cloris Leachman (1926-2021), actores
*Bill Bryson (g. 1951), awdur

## Gefeilldrefi Des Moines 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Dinas Des Moines

Categori:Dinasoedd Polk County, Iowa
Caitlin Moran

Colofnydd a darlledwraig Seisnig ydy **Caitlin Moran** (ganed 5 Ebrill 1975 fel **Catherine Elizabeth Moran**). Mae'n ysgrifennu tair colofn ar gyfer *The Times* yn wythnosol: un ar gyfer Saturday Magazine, colofn yn adolygu rhaglenni teledu, a'r golofn ddychanol "Celebrity Watch" ar ddydd Gwener.

## Gwobrau ac anrhydeddau
*2011 Gwobrau Llyfr Cenedlaethol Galaxy, Llyfr y Flwyddyn, *How to Be A Woman*
*2011 Gwobrau Llyfr Cenedlaethol Galaxy, Llyfr Anllenyddol y Flwyddyn, *How to Be A Woman*
*2011 Gwobrau Gwasg Prydain, Cyfwelydd y Flwyddyn
*2011 Gwobrau Gwasg Prydain, Beirniad y Flwyddyn
*2011 Gwobrau Gwasg Iwerddon, Categori Dewis y Gwrandawyr, *How to Be A Woman*
*2010 Gwobrau Gwasg Prydain, Colofnydd y Flwyddyn

## Llyfryddiaeth
* 
* 

## Dolenni allanol
*

Categori:Genedigaethau 1975
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr
Categori:Ffeministiaid o Loegr
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Timothy Jones

Darlunydd, cerflunydd a darlithydd celf o Gymru yw **Tim Jones** (ganed yn Wrecsam yn 1962). Cafodd ei fagu yn Chwitffordd ac ym mhentref Downing ger Treffynnon, Sir y Fflint, ond symudodd i fyw i Awstralia yn ei ugeiniau cynnar.

## Bywyd cynnar
Gwaith ei dad, Mervyn, oedd trwsio a gwerthu hen gertiau sipsiwn. Ymhlith ei gwsmeriaid niferus a ddeuai o bell ac agos yr oedd aelodau o’r Romani, y llenor Roald Dahl, a rhai o fawrion y byd roc fel Led Zeppelin a Black Sabbath. Roedd tad Tim hefyd yn gyfaill i Peter Blake, yr arlunydd pop sydd fwyaf adnabyddus am y collage eiconig a greodd ar gyfer clawr albwm Sergeant Pepper’s Lonely Hearts Club Band y Beatles yn 1967. Byddai’n dod draw i’w cartref yn aml, ac un prynhawn fe ddysgodd Tim sut i argraffu gyda phren. Rai misoedd yn ddiweddarach cafodd set argraffu gan Siôn Corn.

Serch ei ddawn amlwg wrth arlunio fel plentyn, profodd Tim drafferthion sgrifennu a darllen ar hyd ei lencyndod ac roedd yn dair ar ddeg pan awgrymwyd wrth ei rieni ei fod yn dioddef o ddyslecsia.

Wedi iddo disgleirio yn stiwdio gelf yr ysgol uwchradd yn Nhreffynnon, aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Celf Wrecsam, cyn ennill gradd dosbarth cyntaf mewn arlunio ac argraffu yng ngholeg polytechnig Newcastle Upon Tyne. Bu’n byw am gyfnod yn Llundain ac Efrog Newydd, cyn mudo i Awstralia yn 1984 i gwblhau diploma ac yna gradd Meistr mewn cerflunio.

## Gyrfa fel arlunydd a darlithydd
Mae ei waith celf cyfoes yn cynnwys darluniau, argraffiadau a cherfluniau. Erbyn hyn, mae Tim yn uno ar artistiaid mwyaf blaenllaw Awstralia ac mae swmp sylweddol o’i waith yn rhan o gasgliadau orielau cenedlaethol Awstralia a llawer iawn ohono hefyd ym meddiant casglwyr preifat ledled y byd. Ymhlith nifer o weithiau comisiwn mewn mannau cyhoeddus y mae sawl coeden efydd anferthol, gan gynnwys y goeden goch drawiadol sydd i’w gweld ym mynedfa Campws Sefydliad Holmesglen yn ninas Yarra.
Mae wedi darlithio mewn prifysgolion ledled y wlad, ac yn ddiweddar, yng nghanolfan addysg gydol oes y CAE islaw Llyfrgell Ganolog Melbourne.

## Bywyd personol
Mae wedi ysgaru ac mae ganddo ddwy ferch.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan bersonol 

Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Pobl o Awstralia o dras Gymreig
Gorsaf Metrolink Exchange Quay

Mae **gorsaf Metrolink Exchange Quays** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu ardal Salford Quays yn Salford, Manceinion Fwyaf.

Exchange Quay
Dom Mintoff

Prif Weinidog Malta rhwng 1955 a 1958 a rhwng 1971 a 1984 oedd **Dominic "Dom" Mintoff** (Malteg: *Duminku Mintoff*; 6 Awst 1916 – 20 Awst 2012).

Newyddiadurwr a pensaer oedd Mintoff.   Arweinydd y Plaid Llafur Malta rhwng 1949 a 1984 oedd ef.

*Llysenw:* "il-Perit (y pensaer)"

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Gwleidyddion
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Prif Weinidogion
Amazon Kindle

bawd|dde|Amazon Kindle
Cyfres o ddarllenyddion e-lyfrau yw'r **Amazon Kindle**. Galluoga'r teclyn i ddefnyddwyr brynu, lawrlwytho, pori a darllen e-lyfrau, papurau newydd, cylchgronau a blogiau, ynghyd â chyfryngau digidol eraill drwy rwydweithiau di-wifr. Mae'r feddwalwedd a ddatblygwyd gan isgwmni Amazon.com, Lab126, yn medru arddangos 16 gradd gwahanol o lwyd er mwyn efelychu darllen ar bapur cyffredin, tra'n arbed egni ar yr un pryd.

Categori:Llyfrau yn ôl math
Categori:Cyhoeddi electronig
Categori:E-lyfrau
Gethin Wyn Jones

Arlunydd o Gymru yw **Gethin Wyn Jones** (ganed tua 1985).

## Bywyd cynnar
Fe’i fagwyd yn bennaf ym Mangor. ac yng Nghanolfan Gelf Exeter. Yn 2012 bu ei arddangosfa lawn gyntaf yn Oriel Mostyn, Llandudno.

## Arddangosfeydd
*2012 - Oriel Mostyn, Llandudno

## Gwobrau
*2006 - Nationwide Mercury Prize Art Competition - enillodd gystadleuaeth, gyda waith 3D o enw *Colour Music*, i ddylunio clawr ar gyfer CD Gwobr Gerddoriaeth Mercury

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan bersonol

Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 1980au
Categori:Pobl o Fangor
Fight Club

Ffilm Americanaidd o 1999 ydy ***Fight Club***, sy'n seiliedig ar nofel 1996 o'r un enw gan Chuck Palahniuk. Cyfarwyddwyd y ffilm gan David Fincher ac mae'n serennu Edward Norton, Brad Pitt a Helena Bonham Carter.

Chwaraea Norton ran y prif gymeriad di-enw, dyn cyffredin sydd wedi syrffedu ar ei fywyd a'i waith diflas. O ganlyniad, ffurfia "glwb ymladd" gyda gwneuthuriwr sebon o'r enw Tyler Durden. Chwaraeir rhan Durden gan Brad Pitt, a ffurfia berthynas rhyngddo ef â gwraig anfoesol, Marla Singer, a chwaraeir gan Bonham Carter.

Categori:Ffilmiau 1999
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Deutsche Bahn

bawd|265px
**Deutsche Bahn AG** yw cwmni rheilffordd genedlaethol yr Almaen, cwmni "cyd-stoc" preifat (AG) gyda'i bencadlys ym Merlin.

Categori:Cludiant yn yr Almaen
Categori:Cwmnïau Gweithredu Trenau
Jessica Ennis

Athletwraig Seisnig sy'n arbenigo ym meysydd aml-gystadleuaeth a'r clwydi 100 metr ydy **Jessica Ennis, MBE** (**Ennis-Hill** ers 2013; ganed 28 Ionawr 1986). Mae'n aelod o Glwb Athletau Dinas Sheffield ac ar hyn o bryd hi yw pencampwraig heptathlon Gemau Olympaidd y byd. Mae hi hefyd yn gyn-bencampwraig heptathlon Ewropeaidd a'r byd. Ar hyn o bryd, hi sydd â'r record Brydeinig ar gyfer y heptathlon, pentathlon, y naid uchel a'r clwydi 100 metr.

Enillodd y fedal aur heptathlon yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012 a'r fedal arian yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Athletwyr o Loegr
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2012
Categori:Cystadleuwyr yng Ngemau Olympaidd yr Haf 2016
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif