Falporad

Mae **falporad** a’i ffurfiau amgen **asid falporig**, **sodiwm falporad** a **sodiwm difalproecs** yn feddigyniaeth sydd yn cael ei ddefnyddio yn bennaf i drin epilepsi. Yng ngwledydd Prydain mae’n cael ei ddosbarthu gan gwmni *Sanofi* o dan yr enw *Epilim* a gan gwmni *Desitin Pharma Ltd* o dan yr enw *Episenta*. Mae fersiynau generig or moddion ar gael hefyd.

Yng Ngwledydd Prydain mae’n gyffur sydd ar gael trwy bresgripsiwn meddygol yn unig.

## Hanes
Cafodd asid falproig ei syntheseiddio gyntaf ym 1882 gan Beverly S. Burton fel analog o asid falerig, sydd i'w cael yn naturiol yn y planhigyn y triaglog gyffredin. Cafodd ei ddefnyddio yn wreiddiol mewn labordai fel toddydd metabolaidd anadweithiol ar gyfer cyfansoddion organig. Ym 1962 bu’r ymchwilydd Ffrengig Pierre Eymard yn ei ddefnyddio fel cyfrwng ar gyfer nifer o gyfansoddion eraill oedd yn cael eu sgrinio ar gyfer defnydd posibl fel triniaethau ar gyfer epilepsi. Darganfyddai Eymyard bod yr asid falporig ei hun yn rhwystro llygod mawr rhag cael ffitiau. Fe'i cymeradwywyd fel cyffur atal epilepsi yn Ffrainc ym 1967. Bellach Falporad yw’r cyffur atal epilepsi a ragnodir yn fwyaf eang ledled y byd.

## Defnydd
Mae falporad yn ddefnyddiol ar gyfer atal atafaeliadau absenoldeb epileptig, ffitiau epileptig rhannol, a ffitiau epileptig cyffredinol.  Gellir ei gymryd yn fewnwythiennol neu drwy'r geg. Mae ar gael ar ffurf tabledi sy’n rhyddhau’r cyffur yn sydyn neu dros gyfnod hirach.

Mae’r cyffur hefyd yn cael ei ddefnyddio i drin anhwylder deubegwn ac mewn rhai gwledydd megis UDA (ond nid gwledydd Prydain) ar gyfer y meigryn.

## Sgil effeithiau
Mae sgil effeithiau cyffredin o gymryd y cyffur yn cynnwys teimlo’n gyfoglyd, chwydu, cysgadrwydd, a cheg sych. Mae sgil effeithiau mwy difrifol yn cynnwys problemau gyda’r afu a llid y cefndedyn (pancreatitis), awgrymir dylai cleifion derbyn profiadau gwaed rheolaidd i wirio gweithgaredd yr afu.  Mae’r risg o gyflawni hunanladdiad yn uwch na’r cyffredin ymysg cleifion sy’n cymryd falporad.

### Beichiogrwydd
Gall falporad achosi niwed difrifol i’r baban yn y groth os yw’n cael ei gymryd gan ferched beichiog. Mae plant i ferched sy’n cymryd y cyffur tair gwaith mwy tebygol o ddioddef o spina bifida na phlant eraill. Mae’r cyffur yn gallu effeithio ar ddatblygiad esgyrn y babi, yn arbennig esgyrn yr wyneb. Mae plant i famau a oedd yn cymryd falporad yn ystod beichiogrwydd yn fwy tebygol o gael symptomau awtistig ac i gael anawsterau dysgu.

O herwydd y peryglon awgrymir dylai merched o oedran cenhedlu defnyddio offer atal cenhedlu wrth ddefnyddio’r feddyginiaeth. Dylai merched sy’n cynllunio i gael plant trafod newid eu meddyginiaeth epilepsi cyn dod yn feichiog. Ni ddylai merched sy’n cymryd falparod sy’n canfod eu bod yn feichiog rhoi’r gorau i’r feddyginiaeth yn ddisymwth, gan fod mwy o beryglon i’r babi yn y groth pe bai’r fam yn cael trawiad; dylai’r fam cysylltu â’i meddyg fel mater o frys.

### Gorddos
Gall gormod o asid falporig arwain at deimlo’n gysglyd, cryndod, syrthni, iselder anadlol, coma, asidosis metabolig, a marwolaeth.

## Rhybudd Cyngor Meddygol
## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici-Iechyd
Categori:Cyffuriau atal epilepsi
Categori:Meddyginiaethau Hanfodol Sefydliad Iechyd y Byd