Chweched Adroddiad Asesiad yr IPCC

Cyhoeddwyd y **Chweched Adroddiad-Asesu** (**AR6**) gan Banel Rhynglywodraethol y Cenhedloedd Unedig ar y Newid Hinsawdd (IPCC); dyma'r 6ed mewn cyfres o adroddiadau sy'n asesu gwybodaeth wyddonol, dechnegol ac economaidd-gymdeithasol ynghylch newid  hinsawdd. Mae'n ffrwyth llafur tri Gweithgor (WGI, II, a III) ac yn seiliedig ar y pynciau canlynol: Sail y Gwyddorau Ffisegol (WGI); Effeithiau, Addasiad a Bregusrwydd (WGII); Lliniaru Newid Hinsawdd (WGIII). O’r rhain, cyhoeddwyd yr astudiaeth gyntaf yn 2021, yr ail adroddiad yn Chwefror 2022, a’r trydydd yn Ebrill 2022. Disgwylir i’r adroddiad synthesis terfynol ddod i ben erbyn dechrau 2023.

Cyhoeddodd y cyntaf o’r tri gweithgor ei adroddiad ar 9 Awst 2021, *Newid Hinsawdd 2021: Sail y Gwyddorau Ffisegol*.  Cyfrannodd cyfanswm o 234 o wyddonwyr o dros 66 o wledydd at adroddiad y gweithgor cyntaf (WGI). Adeiladodd yr awduron  ar fwy na 14,000 o bapurau gwyddonol i gynhyrchu'r adroddiad 3,949 tudalen, ac a gafodd ei gymeradwyo wedyn gan 195 o lywodraethau.  Cafodd y ddogfen Crynodeb i Wneuthurwyr Polisi (SPM) ei drafftio gan wyddonwyr a chytunodd y 195 o lywodraethau yn yr IPCC i wneud hynny fesul llinell yn ystod y pum diwrnod yn arwain at 6 Awst 2021. 

Yn ôl adroddiad WGI (sef, *Working Group 1*),gellir osgoi cynhesu o rhwng  a  os gwneir toriadau enfawr ac uniongyrchol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr.  Mewn stori tudalen flaen, disgrifiodd *The Guardian* yr adroddiad fel “ei rybudd cryfaf eto” o “newidiadau hinsawdd anochel ac anwrthdroadwy enfawr”,  thema a adleisiwyd gan lawer o bapurau newydd  ac arweinwyr gwleidyddol ac ymgyrchwyr hinsawdd ledled y byd.

## Yr adroddiad 
### Daear-wleidyddiaeth 
Mae Daear-wleidyddiaeth wedi'i chynnwys mewn modelau hinsawdd am y tro cyntaf, ar ffurf pum Llwybr Economaidd-gymdeithasol a Rennir fel a ganlyn:

* SSP1 "Cymryd y Ffordd Werdd", 
* SSP2 "Canol y Ffordd", 
* SSP3 "Hen Ffordd Garegog", 
* SSP4 "Y Ffordd yn Fforchio", a 
* SSP5 "Tua'r Draffordd", a gyhoeddwyd yn 2016.

Mae’r adroddiad yn dweud yn benodol: “Mae pob llwybr yn ddisgrifiad mewnol cyson, credadwy ac integredig o ddyfodol cymdeithasol-economaidd, ond nid yw’r dyfodol economaidd-gymdeithasol hwn yn cyfrif am effeithiau newid hinsawdd, ac ni thybir unrhyw bolisïau hinsawdd newydd...

### Cyfranogiad 
Fel prosesau gwyddonol rhyngwladol mawr eraill, mae'r IPCC wedi'i gyhuddo o beidio â chynnwys ysgolheigion o Hemisffer y De yn ddigonol. Er enghraifft, amlygwyd y rhagfarnau sy'n atal ysgolheigion Affricanaidd rhag cymryd rhan, megis gofynion cyhoeddi a bod yn adolygydd arbenigol cyn ymuno â'r panel o gyfranwyr. Yn yr un modd, dim ond 28% o fenywod oedd gan adroddiad y gwyddorau ffisegol yn ei dîm o awduron. Mae un o'r rhai a  gyfeirir at ei gwaith yn Gymraes o Ruthun ac a gyhoeddodd ei gwaith (Conflict as a Result of Climate Change) yn wreiddiol yn y cylchgrawn *Nature*.  https://www.linkedin.com/in/erin-owain-b39a10107/?originalSubdomain=uk

### Rhai canfyddiadau a nodir yn yr Adroddiad 
 yng Nghasgwent]]
Mae adroddiad Gweithgor 1 (WGI), *Newid Hinsawdd 2021: Sail y Gwyddorau Ffisegol* yn cynnwys tair pennod ar ddeg ac mae’n canolbwyntio ar yr hyn sydd y tu ôl i achosion ac effeithiau allyriadau nwyon tŷ gwydr dynol. O'i gymharu ag asesiadau blaenorol, roedd yr adroddiad yn cynnwys llawer mwy o fanylion ar effeithiau rhanbarthol newid hinsawdd,  er bod angen mwy o ymchwil ar newid hinsawdd yn nwyrain a chanol Gogledd America.  Mae’n debygol y ceir cynnydd yn lefel y môr erbyn 2100 o hanner i un metr, ond nid yw dau i bum metr yn cael ei ddiystyru, gan fod diffyg dealltwriaeth o brosesau ansefydlogrwydd llenni iâ yn parhau. 

Disgwylir i dywydd eithafol gynyddu yn unol â thymheredd, a gall effeithiau cyfansawdd (fel gwres a sychder gyda'i gilydd) effeithio mwy ar gymdeithas.  Mae'r adroddiad yn cynnwys newid mawr o'r IPCC blaenorol yng ngallu gwyddonwyr i briodoli digwyddiadau tywydd eithafol penodol. 

Bydd unrhyw gynhesu yn y dyfodol yn cynyddu nifer yr achosion o dywydd eithafol. Hyd yn oed pe bai'r tymheredd yn cynyddu 1.5 °C yn unig, bydd "digwyddiadau cynyddol eithafol na welwyd eu tebyg i'w gweld".

Bydd amlder, a dwyster digwyddiadau o'r fath yn cynyddu'n sylweddol gyda chynhesu, fel y disgrifir yn y tabl canlynol:

#### Mewn gwleidyddiaeth 
Ar ôl cyhoeddi adroddiad Gweithgor 1, dywedodd Is-lywydd yr UE Frans Timmermans nad yw’n rhy hwyr i atal newid hinsawdd.  Yng Ngorffennaf 2022 dywedodd Mark Drakeford, Prif Weinidog Cymru fod ei Lywodraeth am gyflwyno cyfreithiau a fydd yn rhoi stop ar gynhyrchu plastig, a 5 deddf newyss i atal newid hinsawdd. Dywedodd, ""Mae'r argyfwng hinsawdd gyda ni yn un enbyd. Byddwn yn cyflwyno pum Bil pwysig, a fydd yn helpu i ddiogelu ein hamgylchedd, gwella ansawdd yr aer yr ydym yn ei anadlu ac atal cymaint o blastig rhag llygru ein tir a'n morlun hardd. 

Dywedodd Rick Spinrad, gweinyddwr Gweinyddiaeth Eigionol ac Atmosfferig Genedlaethol yr Unol Daleithiau, y bydd ei asiantaeth “yn defnyddio’r mewnwelediadau newydd o’r adroddiad IPCC hwn i lywio’r gwaith y mae’n ei wneud gyda chymunedau i baratoi ar gyfer newid hinsawdd, ymateb iddo ac addasu ar ei gyfer”.

#### NGO 
Dywedodd yr ymgyrchydd hinsawdd o Sweden, Greta Thunberg, fod yr adroddiad “yn cadarnhau’r hyn rydyn ni eisoes yn ei wybod o filoedd o astudiaethau ac adroddiadau blaenorol - ein bod ni mewn argyfwng mawr”. 

## *Newid Hinsawdd 2022: Effeithiau, Addasu a Bregusrwydd* (Adroddiad Gweithgor 2) 
Cyhoeddwyd ail ran yr adroddiad, sef cyfraniad gweithgor II (WGII), ar 28 Chwefror 2022. Yn dwyn y teitl *Newid yn yr Hinsawdd 2022: Effeithiau, Addasiad a Bregus*, mae’r adroddiad llawn yn 3,675 o dudalennau, ynghyd â chrynodeb 37 tudalen ar gyfer llunwyr polisi. Mae'n cynnwys gwybodaeth am effeithiau newid hinsawdd ar natur a gweithgaredd dynol. Roedd y pynciau a archwiliwyd yn cynnwys colli bioamrywiaeth, mudo, risgiau i weithgareddau trefol a gwledig, iechyd dynol, diogelwch bwyd, prinder dŵr, ac ynni. Mae hefyd yn asesu ffyrdd o fynd i’r afael â’r risgiau hyn ac yn amlygu sut y gall datblygiad sy’n gallu gwrthsefyll yr hinsawdd fod yn rhan o symudiad mwy tuag at gynaliadwyedd.

## *Newid Hinsawdd 2022: Lliniaru Newid yn yr Hinsawdd* (adroddiad Gweithgor 3) 
Cyflwynwyd yr adroddiad ar 4 Ebrill 2022. Mabwysiadwyd strwythur yr adroddiad cyn hynny, yn 2017. Mae rhai sylwedyddion yn poeni y gallai'r casgliadau gael eu gwanhau, o ystyried y ffordd y mae'r adroddiadau'n cael eu mabwysiadu. Yn ôl The Observer, mae rhai gwledydd "wedi ceisio gwneud newidiadau a fyddai'n gwanhau'r rhybuddion terfynol".

### Canfyddiadau pwysig 
Mae'r adroddiad yn defnyddio rhai dulliau newydd fel cynnwys gwahanol agweddau cymdeithasol, cyfranogiad ieuenctid, pobl frodorol, dinasoedd, a busnesau yn yr ateb.  Mae'n nodi bod "cydweithrediad rhyngwladol yn  hanfodol ar gyfer cyflawni nodau lliniaru newid hinsawdd uchelgeisiol."

 Mae cydweithredu rhyngwladol yn darparu cefnogaeth hanfodol ar gyfer llawer o fesurau lliniaru. Mae cymryd rhan mewn cytundebau rhyngwladol yn arwain at fabwysiadu polisïau hinsawdd. Er mwyn atal tymheredd byd-eang rhag codi mwy na 2 radd yn uwch na'r lefel cyn-ddiwydiannol, mae angen i gydweithrediad rhyngwladol fod yn llawer cryfach nag yn awr.

Er mwyn cyflawni allyriadau sero net, mae'r adroddiad yn dweud bod angen defnyddio technolegau tynnu carbon deuocsid o'r amgylchedd. Mae’r adroddiad yn cymharu gwahanol ddulliau o gael gwared ar garbon deuocsid (CDR) gan gynnwys amaeth-goedwigaeth, ailgoedwigo, rheoli carbon glas, adfer mawndir ac eraill.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan yr IPCC
** Gwefan swyddogol Chweched Adroddiad Asesiad yr IPCC
*** Gwefan swyddogol yr IPCC AP6 WG1 Report
**** Atlas Rhyngweithiol WGI IPCC
*** Gwefan swyddogol yr IPCC AP6 WG2 Report
*** Gwefan swyddogol yr IPCC AP6 WG3 Report
* Newyddion yn ymwneud â'r IPCC o bapur newydd The Guardian

Categori:Newid hinsawdd