Dŵr rhosod

bawd|Gwneir dŵr rhosod â llaw yn ninas Meymand, Firuzabad, Fars, Iran

Gwneir **dŵr rhosod** drwy drwytho petalau rhosod mewn dŵr. Yn ogystal â hyn, gall dŵr rhosod gyfeirio at ran hydrosol distyllad petalau rhosod, sgil-gynnyrch gwneud olew rhosod ar gyfer persawr. Defnyddir dŵr rhosod hefyd i roi blas i fwyd, mewn colur a meddyginiaethau ac at ddibenion crefyddol trwy Asia ac Ewrop.

Gwneir **surop rhosod** (sy'n wahanol i surop egroes, sef, surop o ffrwythau'r rhosyn) o ddŵr rhosod a siwgr. Rhyw fath o stwnsh rhosod yw gulkand o Dde Asia. 

Mae Canol Iran yn gartref i ŵyl flynyddol Golabgiri bob gwanwyn. Mae miloedd o dwristiaid yn heidio i'r ardal i ddathlu cynhaeaf y rhosod i greu'r dŵr neu *golâb* (گلاب). Iran sydd yn cynhyrchu 90% o ddŵr rhosod y byd.

## Hanes 
de|bawd| Potel dŵr rhosod o'r 12fed ganrif o Iran (arian gydag aur a nielo, Oriel Gelf Freer)
Ers amser maith, mae rhosod yn cael eu defnyddio mewn meddyginiaeth, bwyd ac fel ffynhonnell o bersawr.

Gwneir persawr rhosynnaidd o olew rhosod, sy'n gymysgedd o olewau hanfodol anweddol a geir drwy falu petalu rhosod a'u distyllu ag ager. Sgil-gynnyrch y broses hon yw dŵr rhosod. Efallai mai ym Mhersia y dechreuwyd tyfu blodau pêr i greu persawr, gan gynnwys dŵr rhosod, lle y rhoddwyd yr enw *gulāb* (گلاب), o *gul* (گل rhosyn) and *ab* (آب dŵr – gweler *afon* yn Gymraeg am air o'r un tarddiad). Mabwysiadwyd y term i Roeg Canoloesol fel *zoulápin* (ζουλάπιν). Mireiniwyd y broses o greu dŵr rhosod drwy ddistylliad ager gan gemegwyr o Bersia ac Arabia yn y byd Islamaidd Canoloesol a arweiniodd at ddefnydd mwy effeithlon ac economaidd ohono mewn diwydiannau persawr.

## Defnydd 
[alt=|bawd|200x200px| Ffatri fach sy'n creu dŵr rhosod yn Kashan, [Iran]]

### Bwyd a diod 
Weithiau, mae dŵr rhosyn yn cael ei ychwanegu at lemonêd. Mae'n aml yn cael ei ychwanegu at ddŵr hefyd i guddio arogleuon a blasau annymunol.

Yng nghoginio De Asia, mae dŵr rhosod yn gynhwysyn cyffredin mewn melysion megis laddu, gulab jamun a peda. Hefyd, mae'n rhoi blas i laeth, lassi, pwdin reis a seigiau eraill sy'n cynnwys llaeth.

Ym Malaysia a Singapore, cymysgir dŵr rhosod melys â gwawr goch gyda llaeth i greu diod binc felys o'r enw bandung.

Roedd pobyddion America ac Ewrop yn defnyddio dŵr rhosod yn aml tan y 19eg ganrif, pan ddaeth fanila yn boblogaidd. Yn Swydd Efrog, mae hanes hir o ddefnyddio dŵr rhosod i roi blas i darten geuled Swydd Efrog (Yorkshire curd tart), pwdin lleol arbennig. Yn Iran, fe'i ceir mewn te, hufen iâ, bisgedi a bwydydd melys eraill.

Yng ngheginau'r Dwyrain Canol, defnyddir dŵr rhosod mewn gwahanol seigiau, yn enwedig mewn rhai melys fel lokum (Turkish delight), nougat a baklava. Mae'n rhoi blas i farsipán ers amser maith hefyd ac yng Nghyprus, mae'r fersiwn Cypraidd o hwn o'r enw *makalepi* (μαχαλεπί), yn defnyddio dŵr rhosod (*rodhóstagma* ροδόσταγμα). Defnyddir dŵr rhosod mewn bwyd halâl yn lle gwin coch ac alcohol arall. Er enghraifft, oherwydd y gwaharddiad ar yfed alcohol, dŵr rhosod sy'n a ddefnyddir yn lle siampên ar bodiwm Grand Prix Bahrain a Grand Prix Abu Dhabi. Hefyd, mae Uwch Gynghrair Lloegr yn cynnig diod sy'n seiliedig ar ddŵr rhosod yn lle siampên wrth wobrwyo chwaraewyr Mwslimaidd. 

### Colur a meddyginiaeth 
Yn Ewrop Ganoloesol, roedd pobl yn golchu eu dwylo â dŵr rhosod wrth y bwrdd gwledda. Mae dŵr rhosod yn rhan arferol o bersawr hefyd.

Mae rhai pobl yn India yn defnyddio dŵr rhosod fel chwistrell i'r wyneb fel persawr a lleithydd, yn enwedig yn ystod y gaeaf. Mae'n aml yn cael ei ysgeintio mewn priodasau Indiaidd i groesawu gwesteion. 

### Crefydd 
Defnyddir dŵr rhosod yn seremonïau crefyddol Hindŵaeth, Zoroastriaeth a'r grefydd Bahá'í (yn Kitab-i-Aqdas 1:76 ).

## Cyfansoddiad 
Gan ddibynnu ar y tarddiad a'r dull cynhyrchu, ceir dŵr rhosod o sepalau a phetalau rhosod Damascus trwy ddistylliad ager. Gellir canfod y cydrannau monoterpenoid ac alcanaidd â chromatograffaeth nwy: yn bennaf citronelol, nonadecan, geraniol ac alcohol phenyl ethyl, a hefyd henicosan, 9-nonadecen, eicosan, linalool, sitronelyl asetad, methylewgenol, heptadecan, pentadecan, docosan, nerol, disilocsan, octadecan a phentacosan. Fel arfer, alcohol phenylethyl sy'n gyfrifol am arogl dŵr rhosod ond nid yw'n bresennol mewn cynhyrchion dŵr rhosod bob tro.

## Lluniau 

Delwedd:Golab being make in Meymand - Fars 11.jpg|
Delwedd:Golab being make in Qamsar - Kashan 18.jpg|
Delwedd:Golab being make in Meymand - Fars 08.jpg|
Delwedd:Golab being make in Meymand - Fars 19.jpg|
Delwedd:Golab being make in Qamsar - Kashan 09.jpg|
Delwedd:Golab being make in Meymand - Fars 17.jpg|
Delwedd:Golab being make in Qamsar - Kashan 20.jpg|

## Gweler hefyd 
* Dŵr blodau oren

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Rhosynnau Caergystennin

Categori:Coginiaeth Twrci
Categori:Coginiaeth Aserbaijan
Categori:Suropau
Categori:Cynhwysion bwyd