Deep Cut (drama)

Drama a gomisiynwyd ac a lwyfannwyd gan Sherman Cymru  yw ***Deep Cut*** ac a ysgrifennwyd gan Philip Ralph. Perfformiwyd y ddrama am y tro cyntaf yn Theatr y Sherman Caerdydd, cyn ei theithio i Gŵyl Ymylol Caeredin yn 2008 ac enillodd Wobr Rhyddid Mynegiant Amnest Rhyngwladol yr un flwyddyn  yn ogystal â gwobrau'r Actor Gorau i (Ciaran McIntyre) a'r Actores Orau (Rhian Blythe) gyda gwobr pellach gan The Stage am Ragoriaeth mewn Actio.  

Gwerthwyd hawliau'r ddrama yn 2009 i Revolution Films am gyfnod amhenodol. 

## Cefndir 
Mae'r ddrama yn ymdrin â marwolaeth pedwar milwr o sgil effeithiau ergydion gwn, tra'n hyfforddi ar gyfer y Fyddin yn Marics Deepcut yn Surrey (1995–2002).  

Un o'r pedwar milwr ifanc a fu farw oedd y Preifat Cheryl James, 18 oed o Langollen. Roedd ei rhieni am gael atebion gan y bobol oedd yn gyfrifol am ofal eu merch. 

"Ond sut mae dechrau galaru pan nad oes eglurhad call gan neb? Beth fyddai'n eich hysgogi i ddal ymlaen i ofyn y cwestiynau anodd ond penderfynol? Wedi'i seilio ar ddeunydd crai a thystiolaeth dirdynol y rhai oedd yno, mae'r ddrama yn adrodd brwydr un teulu drwy amser erchyll".

Trosglwyddwyd y ddrama i'r Tricycle Theatre am rediad o bedair wythnos yn 2009. 

## Cymeriadau 
* Des James (tad Cheryl)
* Doreen James (mam Cheryl)
* Brian Cathcart
* Lieutenant
* Colonel Nigel Josling
* Nicholas Blake QC
* Frank Swann
* Bruce George MP
* Jonsey - milwr

## Cynyrchiadau nodedig 
### 2000au 
Llwyfannwyd y ddrama am y tro cyntaf yng Ngorffennaf 2008 yn Theatr y Sherman, Caerdydd.  Cyfarwyddwr Mick Gordon; cynllunydd Igor Vasiljev; goleuo Andrew Jones; sain Mike Furness; cyfarwyddwr cynorthwyol Juliane Von Sivers; cast:

* Des James - Ciaran McIntyre
* Doreen James - Rhian Morgan
* Brian Cathcart - Robert Bowman
* Lieutenant - Robert Bowman
* Colonel Nigel Josling - Robert Bowman
* Nicholas Blake QC - Simon Molloy
* Frank Swann - Robert Blythe
* Bruce George MP - Robert Blythe
* Jonsey - Rhian Blythe

Ar ôl y cyfnod yng Ngaerdydd, bu'r cynhyrchiad ar daith gan ymweld â Theatr Traverse, Caeredin; Clwyd Theatr Cymru; Theatr y Sherman, Caerdydd a Theatr y Tricycle yn Llundain.

Un fu'n gweld y cynhyrchiad yn Llundain oedd adolygydd theatr Y Cymro, Paul Griffiths a nododd bod y cynhyrchiad "...yn ddirdynnol, yn emosiynol ac yn hynod o bwerus - un o’r darnau theatr fwya' pwerus imi’i weld ers tro""...Wrth i’r cymeriad ‘Des James’ (Ciaran McIntyre) ddechrau hel atgofion am ei ferch ‘Cheryl James’ a fu farw yng ngwersyll milwrol Deepcut, Surrey ym mis Tachwedd 1995 [...] daeth ‘Doreen James’ (Rhian Morgan) i’r llwyfan [ac fe gyflwynodd] ei wraig i’r gynulleidfa, fel cyd-actor yn eu stori. Buan iawn, cawsom ein cyflwyno i gyfaill Cheryl, y cymeriad lliwgar ‘Jonesy’ (Rhian Blythe) o’r Rhyl, ac acen Ogleddol angerddol Rhian yn ategu hynny i’r dim. I’r pair storïol, cyflwynwyd inni’r newyddiadurwr ‘Brian Cathcart’ (Robert Bowman) oedd hefyd yn portreadu’r cymeriad ‘Lieutenant Colonel Nigel Josling’. ‘Nicholas Blake QC’ (Simon Molloy) a ‘Frank Swann’ (Robert Blythe) oedd hefyd yn dyblu fel yr aelod seneddol ‘Bruce George’. Roedd cyfan fel llys barn, gyda phawb yn cyflwyno’i bwt er mwyn rhoi inni ddarlun cyflawn o’r hyn a ddigwyddodd yn y gwersyll erchyll hwn, gan geisio egluro sut y bu farw Cheryl, er gwaetha’r dyfarniad swyddogol ei bod hi wedi cyflawni hunanladdiad.""Cryfder y gwaith ydi’r arddull llys-barn slic, sy’n plymio’r drwy’r pentyrrau o bapurau a thystiolaethau'r swyddogion a’r cyfeillion. Roedd portread Rhian Morgan o’r fam drallodus yn hynod o effeithiol ac emosiynol, a Rhian yn amlwg, unwaith yn rhagor, wedi mynd ymhell o dan groen y cymeriad, gan roi inni bortread cofiadwy am sawl rheswm. Felly hefyd gyda Ciaran McIntyre fel y tad rhwystredig, sy’n cynnal rhan helaeth o’r stori, drwy ei atgofion am gannwyll ei lygad. Clod hefyd i Rhian Blythe, a enillodd Wobr actores orau’r ŵyl ymylol yng Nghaeredin am ei phortread o’r ‘Jonesy’ lliwgar".

Ail-deithwyd y ddrama yn Hydref 2009 gyda'r cast canlynol :

* Des James - Pip Donaghy
* Doreen James - Janice Cramer
* Brian Cathcart - Derek Hutchinson
* Lieutenant - Derek Hutchinson
* Colonel Nigel Josling - Derek Hutchinson
* Nicholas Blake QC - Simon Molloy
* Frank Swann - Robert Willox
* Bruce George MP - Robert Willox
* Jonsey - Amy Morgan

Ymwelwyd â Theatr y Sherman; The Lowry, Manceinion a'r Oxford Playhouse; Theatr Frenhinol Caerfaddon; Canolfan Gelf Warwicks, Coventry; Theatr Frenhinol Caerwynt; The Brewhouse, Taunton a West Yorkshire Playhouse.

### 2010au 
Cafodd y ddrama ei darlledu ar BBC Radio 4 yn 2011.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dramâu gan ddramodwyr o Gymru
Categori:Dramâu 2008
Categori:Theatr Gymreig 2000au
Categori:Dramâu Saesneg gan ddramodwyr o Gymru