open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrick Russell

Naturiaethydd, llawfeddyg, botanegydd ac ymlusgolegydd o'r Alban oedd **Patrick Russell**  (6 Chwefror 1726 - 2 Gorffennaf 1805).

Cafodd ei eni yng Nghaeredin yn 1726.

Roedd yn fab i Alexander Russell.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Patrick Russell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1726
Categori:Marwolaethau 1805
Categori:Naturiaethwyr o'r Alban
Categori:Llawfeddygon o'r Alban
Categori:Botanegwyr o'r Alban

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Hanning Speke

Awdur a fforiwr o Loegr oedd **John Hanning Speke**  (4 Mai 1827 - 15 Medi 1864).

Cafodd ei eni yn Bideford yn 1827 a bu farw yn Corsham.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Grande Médaille d'Or des Explorations a Medal y Sefydlydd.

## Cyfeiriadau
*John Hanning Speke - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1864
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Llenorion taith Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Nyfnaint
Categori:Pobl fu farw yn Wiltshire
Robert Persons

Offeiriad catholig o Loegr oedd **Robert Persons**  (14 Gorffennaf 1546 - 15 Ebrill 1610).

Cafodd ei eni yn Nether Stowey yn 1546 a bu farw yn Rhufain. Roedd yn ffigwr pwysig wrth sefydlu "The English Mission" o'r Gymdeithas Iesu yn y 16g.

Addysgwyd ef yn Neuadd Santes Fair.

## Cyfeiriadau
*Robert Persons - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1546
Categori:Marwolaethau 1610
Categori:Offeiriaid o Loegr
Shute Barrington

Clerigwr Anglicanaidd o Loegr oedd **Shute Barrington**  (26 Mai 1734 - 25 Mawrth 1826).

Cafodd ei eni yn Neuadd Beckett yn 1734 a bu farw yn Soho.

Roedd yn fab i John Barrington, Is-iarll Barrington 1af.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caersallog, Esgob Durham ac Esgob Llandaf.

## Cyfeiriadau
*Shute Barrington - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Clerigwyr y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Clerigwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Esgobion Caersallog
Categori:Esgobion Durham
Categori:Esgobion Llandaf
Categori:Genedigaethau 1734
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Loegr
John Ray

Botanegydd a mwsoglegwr o Loegr oedd **John Ray**  (29 Tachwedd 1627 - 7 Ionawr 1705).

Cafodd ei eni yn Black Notley yn 1627 a bu farw yn Braintree, Essex.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt a Choleg Santes Catrin, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*John Ray - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1627
Categori:Marwolaethau 1705
Categori:Botanegwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
George Birkbeck

Meddyg o Loegr oedd **George Birkbeck**  (10 Ionawr 1776 - 1 Rhagfyr 1841).

Cafodd ei eni yn Settle yn 1776. Roedd yn arloeswr yn y maes addysg I oedolion ac yn sylfaenydd Birkbeck. Ef oedd un o grewyr y labordy cemeg cynharaf ar gyfer israddedigion yng Ngholeg Prifysgol Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Feddygol Prifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*George Birkbeck - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1776
Categori:Marwolaethau 1841
Categori:Meddygon o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Speed

Hanesydd a mapiwr o Loegr oedd **John Speed**  (1552 - 7 Awst 1629).

Fe’i ganwyd yn Rhedynfre yn Swydd Gaer ym 1552 a bu farw yn Llundain. Ef oedd un o'r gwneuthurwyr mapiau mwyaf adnabyddus o’r cyfnod modern cynnar.

## Cyfeiriadau
*John Speed - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1552
Categori:Marwolaethau 1629
Categori:Hanesyddion
Jenny Lind

Actor, canwr, actor llwyfan, canwr opera ac athro celf o Sweden oedd **Jenny Lind**  (6 Hydref 1820 - 2 Tachwedd 1887).

Fe'i ganed yn Klara Parish yn 1820 a bu farw yn Malvern. Fe'i gelwid yn aml yn "Swedish Nightingale". Un o gantorion mwyaf poblogaidd y 19g, a berfformiodd mewn rolau soprano mewn opera yn Sweden ac ar draws Ewrop.

## Cyfeiriadau
*Jenny Lind - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1887
Categori:Actorion
Categori:Merched y 19eg ganrif
Henri, Cownt Chambord

Awdur o Ffrainc oedd **Henri,Iarll Chambord**  (29 Medi 1820 - 24 Awst 1883).

Cafodd ei eni ym Mharis yn 1820 a bu farw yn Gastell Frohsdorf.

Roedd yn fab i Charles Ferdinand, Duke of Berry a Caroline o Napoli a Sicily.

Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Urdd y Cnu Aur.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1883
Categori:Llenorion Ffrangeg
William Woollett

Ysgythrwr o Loegr oedd **William Woollett**  (15 Awst 1735 - 23 Mai 1785).

Cafodd ei eni yn Maidstone yn 1735 a bu farw yn Llundain Fawr. Fe'i hystyriwyd yn un o ysgythrwyr tirwedd gorau ei amser.

## Cyfeiriadau
*William Woollett - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1735
Categori:Marwolaethau 1785
Categori:Ysgythrwyr
James Butler, Dug Ormonde 1af

Gwladweinydd o Loegr oedd **James Butler, Dug Ormonde 1af**  (19 Hydref 1610 - 21 Gorffennaf 1688).

Cafodd ei eni yn Clerkenwell yn 1610 a bu farw yn Kingston Lacy.

Roedd yn fab i Thomas Butler, Is-iarll Thurles ac Elizabeth, Arglwyddes Thurles ac yn dad i Elizabeth Stanhope.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindod, Dulyn. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor yr Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*James Butler, Dug Ormonde 1af - Bywgraffiadur Rhydychen
*James Butler, Dug Ormonde 1af - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1610
Categori:Marwolaethau 1688
Peter Maelor Evans

Argraffydd, rhwymwr llyfrau a chyhoeddwr o Gymru oedd **Peter Maelor Evans**  (10 Ebrill 1817 - 29 Mai 1878).

Cafodd ei eni yn Sir Ddinbych yn 1817 a bu farw yn Aberystwyth. Cyhoeddodd wasg Evans nifer o weithiau pwysig, ynghyd â chyfnodolion megis Y Traethodydd a'r Drysorfa.

## Cyfeiriadau
*Peter Maelor Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1878
Categori:Argraffwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Arthur Aikin

Cemegydd, Daearegwr a phryfetegwr o Loegr oedd **Arthur Aikin**  (19 Mai 1771 - 15 Ebrill 1854).

Cafodd ei eni yn Warrington yn 1771 a bu farw yn Llundain. Bu'n aelod sefydliadol o'r Gymdeithas Cemegol (bellach y Gymdeithas Cemeg Frenhinol).

Roedd yn fab i John Aikin.

## Cyfeiriadau
*Arthur Aikin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1771
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Cemegwyr
Hugh Blair

Beirniad llenyddol ac athronydd yr Alban oedd **Hugh Blair**  (7 Ebrill 1718 - 27 Rhagfyr 1800).

Cafodd ei eni yng Nghaeredin yn 1718 a bu farw yng Nghaeredin.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Caeredin, Prifysgol St Andrews ac Ysgol Uwchradd Frenhinol. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gymdeithas Frenhinol Caeredin. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd Cymdeithas Frenhinol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Hugh Blair - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1718
Categori:Marwolaethau 1800
William o Wykeham

Barnwr, offeiriad, pensaer a gwleidydd o Loegr oedd **William o Wykeham**  (1324 - 6 Hydref 1404).

Cafodd ei eni yn Wickham yn 1324 a bu farw yn Hampshire. Sefydlodd Goleg Winchester ym 1382.

Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caer-wynt.

## Cyfeiriadau
*William o Wykeham - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arglwyddi Canghellor Lloegr
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Esgobion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1324
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1404
Categori:Offeiriaid o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Wilson

Offeiriad o Loegr oedd **Thomas Wilson**  (20 Rhagfyr 1663 - 7 Mawrth 1755).

Cafodd ei eni yn Burton, Neston, Swydd Gaer, yn 1663 a bu farw yn Michael.

Addysgwyd ef yn Ysgol y Brenin, Caer. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Sodor a Manaw.

## Cyfeiriadau
*Thomas Wilson - Bywgraffiadur Rhydychen
*Thomas Wilson - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1663
Categori:Marwolaethau 1755
Categori:Offeiriaid o Loegr
Warington Wilkinson Smyth

Daearegwr a rhwyfwr o'r Deyrnas Unedig oedd **Warington Wilkinson Smyth**  (26 Awst 1817 - 19 Mehefin 1890).

Cafodd ei eni yn Napoli yn 1817 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i William Henry Smyth.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt, Ysgol Westminster ac Ysgol Bedford. Yn ystod ei yrfa bu'n Llywydd Cymdeithas Ddaearegol Llundain. Roedd hefyd yn aelod o'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Warington Wilkinson Smyth - Bywgraffiadur Rhydychen
*Warington Wilkinson Smyth - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1890
Isabella Mattocks

Actores o Loegr oedd **Isabella Mattocks**  (1746 - 25 Mehefin 1826).

Fe'i ganed yn Whitechapel yn 1746 a bu farw yn Kensington. Roedd hi'n adnabyddus am berfformio epilogau.

Roedd yn ferch i Lewis Hallam.

## Cyfeiriadau
*Isabella Mattocks - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Actorion y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Actorion theatr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1746
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Merched y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Merched y 19eg ganrif o Loegr
Jacob Perkins

Gwyddonydd a ffisegydd o'r Unol Daleithiau oedd **Jacob Perkins**  (9 Gorffennaf 1766 - 30 Gorffennaf 1849).

Cafodd ei eni yn Newburyport yn 1766 a bu farw yn Llundain.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Celf a Gwyddoniaeth America.

## Cyfeiriadau
*Jacob Perkins - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1766
Categori:Marwolaethau 1849
Categori:Gwyddonwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffisegwyr o'r Unol Daleithiau
George Meade

Milwr a pheiriannydd o'r Unol Daleithiau oedd **George Meade**  (31 Rhagfyr 1815 - 6 Tachwedd 1872).

Cafodd ei eni yn Cádiz, Sbaen, yn 1815 a bu farw yn Philadelphia.

Addysgwyd ef yn Academi Filwrol yr Unol Daleithiau. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Celf a Gwyddoniaeth America.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1815
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Milwyr o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Sumner

Offeiriad a llyfrgellydd o Loegr oedd **Charles Sumner**  (22 Tachwedd 1790 - 15 Awst 1874).

Cafodd ei eni yn Kenilworth yn 1790 a bu farw yn Nice.

Roedd yn fab i Hannah Bird.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caer-wynt.

## Cyfeiriadau
*Charles Sumner - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Offeiriaid
Hugh Latimer

Offeiriad o Loegr oedd **Hugh Latimer**  (1485 - 16 Hydref 1555).

Cafodd ei eni yn Thurcaston yn 1485 a bu farw yn Rhydychen.

Addysgwyd ef yn Peterhouse, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Caerwrangon.

## Cyfeiriadau
*Hugh Latimer - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1485
Categori:Marwolaethau 1555
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Pobl a ddienyddiwyd am heresi
Categori:Pobl a ddienyddiwyd gan y Tuduriaid
Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon

Gwleidydd ac archeolegydd o Loegr oedd **Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon**  (24 Mehefin 1831 - 29 Mehefin 1890).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1831 a bu farw yn Sgwar Portman.

Roedd yn fab i Henry Herbert, 3ydd Iarll Caernarfon.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n Ysgrifennydd Gwladol dros y Trefedigaethau ac Arglwydd Raglaw yr Iwerddon. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Hynafiaethau Llundain a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon - Gwefan Hansard
*Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon - Bywgraffiadur Rhydychen
*Henry Herbert, 4ydd Iarll Caernarfon - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1831
Categori:Marwolaethau 1890
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Job Orton

Gweinidog o Loegr oedd **Job Orton**  (4 Medi 1717 - 1783).

Cafodd ei eni yn Amwythig yn 1717. Ymhlith ei waithiau niferus mae *Letters to Dissenting Ministers*.

## Cyfeiriadau
*Job Orton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1717
Categori:Marwolaethau 1783
Categori:Gweinidogion Protestannaidd
Nicholas Ridley

Offeiriad a diwinydd o Loegr oedd **Nicholas Ridley**  (1500 - 26 Hydref 1555).

Cafodd ei eni yn Tynedale yn 1500 a bu farw yn Rhydychen.

Addysgwyd ef yn Prifysgol Paris a Choleg Penfro, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Rochester ac Esgob Llundain.

## Cyfeiriadau
*Nicholas Ridley - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1500
Categori:Marwolaethau 1555
Categori:Offeiriaid o Loegr
Edmund Lyons, Barwn Lyons 1af

Diplomydd o Loegr oedd **Edmund Lyons, Barwn Lyons 1af**  (21 Tachwedd 1790 - 23 Tachwedd 1858).

Cafodd ei eni yn Christchurch, Dorset yn 1790 a bu farw yn Gastell Arundel.

Yn ystod ei yrfa bu'n llysgennad o'r Deyrnas Unedig i'r Swistir a Gwlad Groeg. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Marchog Croes Fawr Urdd San Fihangel a San Siôr a Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*Edmund Lyons, Barwn Lyons 1af - Gwefan Hansard
*Edmund Lyons, Barwn Lyons 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1790
Categori:Marwolaethau 1858
Categori:Diplomyddion o'r Deyrnas Unedig
T. H. Thomas

Arlunydd o Gymru oedd **Thomas Henry Thomas (Arlunydd Penygarn)**  (31 Mawrth 1839 - 5 Gorffennaf 1915).

Cafodd ei eni ym Mhont-y-pŵl yn 1839. Ymddiddorodd Thomas yn yr eisteddfod genedlaethol, a bu'n helpu i sefydlu'r Royal Cambrian Academy.

Roedd yn fab i Thomas Thomas.

Addysgwyd ef yn Academi Frenhinol y Celfyddydau. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o'r Academi Frenhinol Gymreig, Cymdeithas Naturiaethwyr Caerdydd a Gorsedd y Beirdd.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*T. H. Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1839
Categori:Marwolaethau 1915

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Fleetwood

Offeiriad, economegydd ac ystadegydd o Loegr oedd **William Fleetwood**  (1656 - 4 Awst 1723).

Cafodd ei eni yn Tŵr Llundain yn 1656. Fel esgob Llanelwy, anogodd Fleetwood ei offeiriaid I bregethu yn y Gymraeg.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg y Brenin. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Elai ac Esgob Llanelwy.

## Cyfeiriadau
*William Fleetwood - Y Bywgraffiadur Cymreig

*William Fleetwood - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1656
Categori:Marwolaethau 1723
Categori:Offeiriaid o Loegr
Charles Atmore

Gweinidog o Loegr oedd **Charles Atmore**  (17 Awst 1759 - 30 Mehefin 1826).

Cafodd ei eni yn Heacham yn 1759. Bu'n awdur *Cofeb y Methodistiaid* (gyda gwybodaeth am y Methodistiaeth cynnar), a gyhoeddwyd gyntaf ym 1801.

## Cyfeiriadau
*Charles Atmore - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1759
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Gweinidogion Methodist
Y Dywysoges Beatrice o'r Deyrnas Unedig

Tywysoges o Loegr oedd **y Dywysoges  Beatrice Mary Victoria Feodore**  (14 Ebrill 1857 – 26 Hydref 1944).

Fe'i ganed ym Mhalas Buckingham yn 1857 a bu farw yn Brantridge Park, Sussex.

Hi oedd nawfed plentyn, a phumed ferch, y frenhines Victoria a'r tywysog Albert.

Enillodd hi nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd Coron India.

## Cyfeiriadau
*Princess Beatrice of the United Kingdom – Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1857
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Categori:Tywysogesau Lloegr
Thomas Parnell

Awdur a bardd o Iwerddon oedd **Thomas Parnell**  (11 Medi 1679 - 24 Hydref 1718).

Cafodd ei eni yn Nulyn yn 1679 a bu farw yng Nghaer. Roedd yn gyfaill i Alexander Pope a Jonathan Swift.

## Cyfeiriadau
*Thomas Parnell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1679
Categori:Marwolaethau 1718
Categori:Beirdd y 18fed ganrif o Iwerddon
Categori:Beirdd Saesneg o Iwerddon
Categori:Pobl a aned yn Nulyn
Categori:Pobl fu farw yng Nghaer
George Frederick Cooke

Actor o Loegr oedd **George Frederick Cooke**  (17 Ebrill 1756 - 26 Medi 1812).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1756 a bu farw yn Ddinas Efrog Newydd. Ef yn bennaf oedd yn gyfrifol am gychwyn yr arddull rhamantus mewn actio.

## Cyfeiriadau
*George Frederick Cooke - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1756
Categori:Marwolaethau 1812
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Robert Payne Smith

Academydd ac ieithydd o Loegr oedd **Robert Payne Smith**  (7 Tachwedd 1818 - 31 Mawrth 1895).

Cafodd ei eni yn Chipping Campden yn 1818 a bu farw yn Eglwys Gadeiriol Caergaint. Fe'i penodwyd yn Deon Caergaint gan Frenhines Fictoria ar gyngor William Ewart Gladstone.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Penfro, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Robert Payne Smith - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1818
Categori:Marwolaethau 1895
Categori:Academyddion o Loegr
Categori:Ieithyddion o Loegr
William Draper

Swyddogion milwrol o Loegr oedd **William Draper**  (1721 - 8 Ionawr 1787).

Cafodd ei eni ym Mryste yn 1721 a bu farw ym Mryste.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Brenin, Coleg Eton. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Marchog Cadlywydd Urdd y Baddon.

## Cyfeiriadau
*William Draper - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1721
Categori:Marwolaethau 1787
Categori:Swyddogion milwrol
Thomas Edwards (Cynonfardd)

Gweinidog o Gymru oedd **Thomas Edwards**  (6 Rhagfyr 1848 - 13 Mawrth 1927).

Cafodd ei eni yn Glandŵr yn 1848. Bu Edwards yn archdderwydd yn America, a chofir amdano fel arweinydd eisteddfod.

## Cyfeiriadau
*Thomas Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1848
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Gweinidogion Annibynnol o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ralph Wardlaw

Llenor a gweinidog bugeiliol o'r Alban oedd **Ralph Wardlaw**  (22 Rhagfyr 1779 - 15 Rhagfyr 1853).

Cafodd ei eni yn Yr Alban yn 1779. Fe ddylanwadodd yn gryf ar David Livingstone, a fynychodd ei ddarlithoedd.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Glasgow.

## Cyfeiriadau
*Ralph Wardlaw - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1853
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o'r Alban
Joseph Lightfoot

Offeiriad, diwinydd ac academydd o Loegr oedd **Joseph Lightfoot**  (13 Ebrill 1828 - 21 Rhagfyr 1889).

Cafodd ei eni yn Lerpwl yn 1828 a bu farw yn Bournemouth.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt ac Ysgol y Brenin Edward. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Dyrham. Roedd hefyd yn aelod o Gymdeithas Philolegol Hellenig Constantinople.

## Cyfeiriadau
*Joseph Lightfoot - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1889
Categori:Offeiriaid o Loegr
Categori:Diwinyddion o Loegr
Categori:Academyddion o Loegr
Rachel Russell, Barwnes Russell

Awdur o Loegr oedd **Rachel Russell, Barwnes Russell**  (1636 - 29 Medi 1723).

Fe'i ganed yn Titchfield yn 1636 a bu farw yn Llundain. Cafodd ei chysylltu efo'r Rye House Plot a chafodd ei dienyddu.

Roedd yn ferch i Thomas Wriothesley, 4ydd Iarll Southampton ac yn Fam i Wriothesley Russell.

## Cyfeiriadau
*Rachel Russell, Barwnes Russell - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1636
Categori:Marwolaethau 1723
Categori:Llenorion Prydeinig
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Jean Mabillon

Hanesydd o Ffrainc oedd **Jean Mabillon**  (23 Tachwedd 1632 - 27 Rhagfyr 1707).

Cafodd ei eni yn Saint-Pierremont yn 1632 a bu farw ym Mharis.

Addysgwyd ef yn Brifysgol Reims Champagne-Ardenne. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Académie des Inscriptions et Belles-Lettres.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1632
Categori:Marwolaethau 1707
Categori:Hanesyddion  o Ffrainc
Robert Bentley Todd

Patholegydd, academydd a ffisiolegydd o Iwerddon oedd **Robert Bentley Todd**  (9 Ebrill 1809 - 30 Ionawr 1860).

Cafodd ei eni yn Nulyn yn 1809 a bu farw yn Llundain.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Penfro, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Goleg Brenhinol y Ffisegwyr a'r Gymdeithas Frenhinol. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Robert Bentley Todd - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1860
Categori:Patholeg
Categori:Addysgwyr o Iwerddon
George Rooke

Swyddogion milwrol o Loegr oedd **George Rooke**  (1650 - 24 Ionawr 1709).

Cafodd ei eni yng Nghaergaint yn 1650 a bu farw yng Nghaergaint. Fel swyddog iau, ymladdodd ym Mhlwyd Solebay ac eto ym Mhlwyd Schooneveld yn ystod y Trydydd Rhyfel Eingl-Iseldiroedd. Fel capten, traddododd y Tywysog William o Orange i Loegr a chymerodd ran ym Mrwydr Bae Bantry yn Iwerddon.

## Cyfeiriadau
*George Rooke - Gwefan History of Parliament
*George Rooke - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1650
Categori:Marwolaethau 1709
Categori:Swyddogion milwrol
Pab Sixtus II

Offeiriad catholig a chlerigwr o Gwlad Groeg oedd **Sixtus II**  (215 – 6 Awst 258).

Cafodd ei eni yn Wlad Groeg yn 215 a bu farw yn Rhufain.

Yn ystod ei yrfa bu'n Pab.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 215
Categori:Marwolaethau 258
Categori:Pabau
Robert Leighton

Offeiriad o Loegr oedd **Robert Leighton**  (1611 - 25 Mehefin 1684).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1611 a bu farw yn Llundain. Fe'i nodwyd am ei piety Cristnogol.

Roedd yn fab i Alexander Leighton.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Caeredin.

## Cyfeiriadau
*Robert Leighton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1611
Categori:Marwolaethau 1684
Categori:Offeiriaid o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Thomas Rees (Alaw Ddu)

Cerddor o Gymru oedd **William Thomas Rees**  (29 Medi 1838 - 19 Mawrth 1904).

Cafodd ei eni yn Bwll-y-glaw yn 1838. Roedd Rees yn gyfansoddwr emynau a thonau, a nifer o ddarnau cerddorol eraill. Cyhoeddwyd nifer fawr o'i weithiau.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*William Thomas Rees - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1838
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Cerddorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Émilie de Beauharnais

Boneddiges breswyl o Ffrainc oedd **Émilie de Beauharnais**  (8 Ionawr 1781 - 18 Mehefin 1855).

Fe'i ganed ym Mharis yn 1781 a bu farw ym Mharis. Roedd hi'n swyddog llys Ffrengig pwysig.

Roedd yn ferch i François VI de Beauharnais.

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1781
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Merched y 18fed ganrif
George Thomas Clark

Peiriannydd a chastellolegydd o Loegr oedd **George Thomas Clark**  (26 Mai 1809 - 6 Ebrill 1898).

Cafodd ei eni yn Chelsea yn 1809. Bu Clark yn lywodraethwr gwaith haearn enwog Dowlais. Cyhoeddodd nifr o gyfrolau hanes pwysig, gan gynnwys ei waith ar achau teuluoedd sir Forgannwg, 'Limbus Patrum Morganiae et Glamorganiae'.

Addysgwyd ef yn Ysgol Charterhouse.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol Cymru casgliad archifau am y person yma.

## Cyfeiriadau
*George Thomas Clark - Y Bywgraffiadur Cymreig

*George Thomas Clark - Bywgraffiadur Rhydychen
*George Thomas Clark - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1898
Categori:Peirianwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Everett Millais

Darlunydd ac arlunydd o Loegr oedd **y Barwnig John Everett Millais**  (8 Mehefin 1829 - 13 Awst 1896).

Cafodd ei eni yn Southampton yn 1829 a bu farw yn Kensington. Priododd ei fodel Effie Gray ym 1855, ar ôl dirymu ei phriodas gyntaf i John Ruskin.

Addysgwyd ef yn Academi Frenhinol y Celfyddydau. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Academi Frenhinol y Celfyddydau. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Urdd Teilyngdod am Wyddoniaeth a Chelf.

## Cyfeiriadau
*John Everett Millais - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arlunwyr Cyn-Raffaëlaidd
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Marwolaethau 1896
Categori:Arlunwyr o Loegr
Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af

Barnwr a chyfreithiwr o Loegr oedd **Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af**  (1540 - 15 Mawrth 1617).

Cafodd ei eni yn Swydd Gaer yn 1540.

Roedd yn fab i Ralph Egerton ac yn dad i John Egerton.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr.

## Cyfeiriadau
*Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af - Gwefan History of Parliament 
*Thomas Egerton, Is-iarll Brackley 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Aelodau Senedd Lloegr
Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1540
Categori:Marwolaethau 1617

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Hugh Pritchard

Offeiriad o Loegr oedd **Hugh Pritchard**  (12 Chwefror 1852 - 26 Rhagfyr 1917).

Cafodd ei eni yn Lerpwl yn 1852 a bu farw yn Manhattan. Ymunodd â'r eglwys Fethodistaidd Calfinaidd yn 12 oed a symudodd i Chicago yn ei ieuenctid. Roedd yn fyfyriwr ym Mhrifysgol Princeton ond heb raddio. Treuliodd lawer o'i fywyd fel gweinidog yn Efrog Newydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1852
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Offeiriaid o Loegr
Matthew Digby Wyatt

Pensaer, academydd a hanesydd celf o Loegr oedd **Matthew Digby Wyatt**  (28 Gorffennaf 1820 - 21 Mai 1877).

Cafodd ei eni yn Devizes yn 1820. Ef oedd pensaer nifer o adeiladau swyddogol ar draws yr Ymerodraeth Brydeinig.

## Cyfeiriadau
*Matthew Digby Wyatt - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Academyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Hanesyddion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Penseiri'r 19eg ganrif o Loegr
Karl XII, brenin Sweden

Brenin Sweden o 15 Ebrill 1697 hyd ei farwolaeth oedd **Karl XII** (17 Mehefin 1682 – 30 Tachwedd 1718).

Cafodd ei eni yn Stockholm yn 1682 a bu farw yn Halden.  Roedd yn fab i Karl XI, brenin Sweden, ac Ulrika Eleonora o Ddenmarc.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Uppsala.

## Cyfeiriadau
Categori:Brenhinoedd Sweden
Categori:Genedigaethau 1682
Categori:Marwolaethau 1718
Categori:Milwyr
Categori:Teyrnoedd yr 17eg ganrif
Categori:Teyrnoedd y 18fed ganrif
Joseph Hall

Offeiriad o Loegr oedd **Joseph Hall**  (11 Gorffennaf 1574 - 8 Medi 1656).

Cafodd ei eni yn Ashby-de-la-Zouch yn 1574 a bu farw yn Norwich.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Emmanuel, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n Esgob Norwich a Chaerwysg.

## Cyfeiriadau
*Joseph Hall - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1574
Categori:Marwolaethau 1656
Categori:Offeiriaid
James Stanhope, Iarll Stanhope 1af

Gwleidydd, swyddog a diplomydd o Ffrainc oedd **James Stanhope, Iarll Stanhope 1af**  (1673 - 5 Chwefror 1721).

Cafodd ei eni ym Mharis yn 1673 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i Alexander Stanhope ac yn dad i Philip Stanhope.

Addysgwyd ef yng Ngholeg y Drindon, Caergrawnt a Choleg Eton. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Senedd Prydain Fawr, aelod Seneddol yn Senedd Lloegr, Prif Arglwydd y Trysorlys, Canghellor y Trysorlys, Ysgrifennydd Gwladol Adran y Gogledd, Ysgrifennydd Gwladol yr Adran Ddeheuol a llysgennad.

## Cyfeiriadau
*James Stanhope, Iarll Stanhope 1af - Gwefan History of Parliament 
*James Stanhope, Iarll Stanhope 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1673
Categori:Marwolaethau 1721
Categori:Gwleidyddion o Ffrainc
Albert de Belleroche

Lithograffydd ac arlunydd o Gymru oedd **Albert de Belleroche**  (22 Hydref 1864 - 14 Gorffennaf 1944).

Cafodd ei eni yn Abertawe yn 1864 a bu farw yn Rustington. Rhoddodd Belleroche nifer o'i ddarluniau i Amgueddfa Genedlaethol Cymru. Yn 1915 dyfeisiodd ddull o ddarganfod dyfrnodau ffug.

## Cyfeiriadau
*Albert de Belleroche - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1864
Categori:Marwolaethau 1944

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Benjamin Heath Malkin

Hanesydd o Loegr oedd **Benjamin Heath Malkin**  (23 Mawrth 1769 - 26 Mai 1842).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1769 a bu farw yn Y Bont-faen. Teithiodd Malkin drwy ddeheudir Cymru, a chyhoeddodd y llyfr adnabyddus 'The Scenery, Antiquities, and Biography of South Wales'.

Cafodd Benjamin Heath Malkin blentyn o'r enw Arthur Thomas Malkin.

Addysgwyd ef yn Ysgol Harrow.

## Cyfeiriadau
*Benjamin Heath Malkin - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Benjamin Heath Malkin - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1769
Categori:Marwolaethau 1842
Categori:Hanesyddion o Loegr
Charles Kean

Actor ac actor llwyfan o Loegr oedd **Charles Kean**  (8 Ionawr 1811 - 22 Ionawr 1868).

Cafodd ei eni yn Port Láirge yn 1811 a bu farw yn Lerpwl. Fel rheolwr theatr, mae wedi eu gofio am ei gynhyrchiadau Shakespearaidd dilys.

Roedd yn fab i Edmund Kean ac yn dad i Agnes Kelly Boucicault.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton.

## Cyfeiriadau
*Charles Kean - Bywgraffiadur Rhydychen
*Charles Kean - Gwefan The Peerage

Categori:Genedigaethau 1811
Categori:Marwolaethau 1868
Categori:Actorion o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Thomas Britton

Cerddor o Loegr oedd **Thomas Britton**  (4 Ionawr 1644 - 27 Medi 1714).

Cafodd ei eni yn Rushden yn 1644 a bu farw yn Clerkenwell. Roedd yn adnabyddus fel hyrwyddwr cyngerdd.

## Cyfeiriadau
*Thomas Britton - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Cerddorion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1644
Categori:Marwolaethau 1714

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Philip Howard, 20fed Iarll Arundel

Gwleidydd o Loegr oedd **Philip Howard, 20fed Iarll Arundel**  (8 Gorffennaf 1557 - 19 Hydref 1595).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1557 a bu farw yn Llundain.

Roedd yn fab i Thomas Howard, 4ydd Dug Norfolk a Mary FitzAlan.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Dŷ'r Arglwyddi.

## Cyfeiriadau
*Philip Howard, 20fed Iarll Arundel - Bywgraffiadur Rhydychen
*Philip Howard, 20fed Iarll Arundel - Gwefan The Peerage

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1557
Categori:Marwolaethau 1595
Categori:Gwleidyddion Prydeinig
Robert Morgan

Offeiriad o Gymru oedd **Robert Morgan**  (1608 - 1 Medi 1673).

Cafodd ei eni yn Llandysul, Powys yn 1608. Bu Morgan yn arch-ddiacon Meirionnydd ac yn esgob Bangor.

Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Robert Morgan - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Robert Morgan - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1608
Categori:Marwolaethau 1673
Categori:Offeiriaid o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Carey Morris

Arlunydd o Gymru oedd **Carey Morris**  (17 Mai 1882 - 17 Tachwedd 1968).

Cafodd ei eni yn Llandeilo yn 1882. Roedd Morris yn arlunydd poblogaidd, ac yn awdur nifer o erthyglau am gelfyddyd.

Addysgwyd ef yn Ysgol Gelfyddyd Gain Slade.

## Cyfeiriadau
*Carey Morris - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Arlunwyr o Gymru
Categori:Pobl o Landeilo

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Charles Cornwallis, Ardalydd 1af Cornwallis

Gwleidydd, swyddog a diplomydd o Loegr oedd **Charles Cornwallis, Ardalydd Cornwallis 1af**  (31 Rhagfyr 1738 - 5 Hydref 1805).

Cafodd ei eni yn Sgwar Grosvenor yn 1738 a bu farw yn Ghazipur.

Roedd yn fab i Charles Cornwallis, Iarll 1af Cornwallis.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton a Choleg Clare. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn y Deyrnas Unedig, Arglwydd Raglaw yr Iwerddon a llysgennad.

## Cyfeiriadau
*Charles Cornwallis, Ardalydd Cornwallis 1af - Gwefan History of Parliament
*Charles Cornwallis, Ardalydd Cornwallis 1af - Gwefan Hansard
*Charles Cornwallis, Ardalydd Cornwallis 1af - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1738
Categori:Marwolaethau 1805
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Diplomyddion o Loegr
Charles Granville Bruce

Fforiwr o Loegr oedd **Charles Granville Bruce**  (7 Ebrill 1866 - 12 Gorffennaf 1939).

Cafodd ei eni yn Llundain yn 1866 a bu farw yn Llundain. Roedd Bruce yn filwr llwwyddiannus, ac fe'I cofir fwyaf fel un o arloeswyr pennaf oll mynyddoedd yr Himalaya.

Roedd yn fab i Henry Bruce, Barwn 1af Aberdar.

Addysgwyd ef yn Ysgol Repton. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys gwobr Cydymaith Urdd y Baddon, Grande Médaille d'Or des Explorations a Medal y Sefydlydd.

## Cyfeiriadau
*Charles Granville Bruce - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Charles Granville Bruce - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1866
Categori:Marwolaethau 1939
Categori:Fforwyr o Loegr
Daniel Williams

Diwinydd o Gymru oedd **Daniel Williams**  (1643 - 26 Ionawr 1716).

Cafodd ei eni yn Wrecsam yn 1643 a bu farw yn Hoxton. Williams oedd arweinydd y ‘Tri Enwad’ yn eu hymdriniaethau â'r wladwriaeth, ac arweiniodd eu hymweliadau ag Anne a Sior I.

## Cyfeiriadau
*Daniel Williams - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Daniel Williams - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1643
Categori:Marwolaethau 1716
Categori:Cymry
Categori:Bywgraffiadau Cymreig
John Eldon Bankes

Barnwr o Gymru oedd **John Eldon Bankes**  (17 Ebrill 1854 - 31 Rhagfyr 1946).

Cafodd ei eni yn Llaneurgain yn 1854. Bu Bankes yn farnwr yr Uchel-lys yn 1910, ac yn un o farnwyr y Llys Apêl (a chyda hynny'n aelod o'r Cyngor Cyfrin) yn 1915.

Addysgwyd ef yng  Ngholeg Eton ac Eglwys Crist, Rhydychen. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod o Gyfrin Gyngor Deyrnas Unedig.

## Cyfeiriadau
*John Eldon Bankes - Y Bywgraffiadur Cymreig

*John Eldon Bankes - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Marwolaethau 1946
Categori:Barnwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
William Thelwall Thomas

Llawfeddyg Cymreig o Loegr oedd **William Thelwall Thomas (MBE)**  (1 Chwefror 1865 - 10 Medi 1927).

Cafodd ei eni yn Lerpwl yn 1865 a bu farw yn Lerpwl. Ystyrid Thomas yn ei ddydd yn un o lawfeddygon mwyaf deheuig gwledydd Prydain. Roedd yn fab i'r ffotograffydd John Thomas a'i wraig Elizabeth Thomas.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Glasgow a Sefydliad y Bechgyn, Lerpwl. Enillodd nifer o wobrau, gan gynnwys MBE.

Roedd ganddo ddiddordeb mewn materion Cymreig ar hyd ei oes: siaradai Gymraeg yn rhugl, a bu'n un o lywyddion yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Pwllheli 1925.

## Cyfeiriadau
*William Thelwall Thomas - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1927
Categori:Llawfeddygon o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Edward Edwards (Pencerdd Ceredigion)

Cerddor o Gymru oedd **Edward Edwards**  (1816 - 16 Medi 1897).

Cafodd ei eni yn Aberystwyth yn 1816 a bu farw yn Aberystwyth. Roedd Edwards yn gerddor a bu am flynyddoedd yn arweinydd cora capel Tabernacl yn  Aberystwyth

## Cyfeiriadau
*Edward Edwards - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1816
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Cerddorion o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Emrys Jones

Daearyddwr o Gymru oedd **Emrys Jones**  (17 Awst 1920 - 30 Awst 2006).

Cafodd ei eni yn Aberdâr yn 1920. Roedd Jones yn ddaearyddwr dylanwadol, a chyhoeddodd nifer o weithiau pwysig yn ystod ei oes.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Aberystwyth. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Ddaearyddiaeth Frenhinol a'r Academi Brydeinig. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Cymrawd y Gymdeithas Ddaearyddol Frenhinol a Medal Victoria.

## Cyfeiriadau
*Emrys Jones - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Emrys Jones - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Gwrthwynebwyr cydwybodol o Gymru
Categori:Marwolaethau 2006
Categori:Daearyddwyr yr 20fed ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Evan William Evans

Mathemategydd ac athro prifysgol o Gymru oedd **Evan William Evans**  (6 Ionawr 1827 - 22 Mai 1874).

Cafodd ei eni yn Llangyfelach yn 1827. Bu Evans yn athro anianeg a seryddiaeth, cyn cael gyrfa lwyddiannus yn y diwydiant olew.

Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Yale.

## Cyfeiriadau
*Evan William Evans - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1827
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Addysgwyr o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Mark Anthony

Arlunydd o Loegr oedd **Henry Mark Anthony**  (4 Awst 1817 – 1 Rhagfyr 1886).

Cafodd ei eni ym Manceinion yn 1817 a bu farw yn Hampton, Llundain. Treuliodd Anthony ddeng mlynedd ar y Cyfandir yn astudio celf, ac mae enghreifftiau o'i waith nawr yn yr Amgueddfa Genedlaethol.

## Cyfeiriadau
*Henry Mark Anthony - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Henry Mark Anthony - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Arlunwyr o Loegr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1817
Categori:Marwolaethau 1886
Billy Trew

Roedd **Billy Trew**  (12 Mawrth 1879 - 20 Awst 1926) yn ganolwr rygbi'r undeb o Gymru. Chwaraeodd i Glwb Rygbi Abertawe. Enillodd 29 cap dros Gymru ac mae'n cael ei ystyried yn un o chwaraewyr allweddol Oes Aur cyntaf rygbi Cymru 

## Bywyd personol
Ganwyd William James (Billy) Trew yn Abertawe, yn blentyn i John Trew, gwneuthurwr boeleri, ac Annie Maria  (née Page) ei wraig. Roedd Billy Trew yn rhan o deulu chwaraeon. Chwaraeodd ei ddau frawd, Harry a Bert i Glwb Rygbi Abertawe hefyd. Mewn cyfnod lle'r oedd rygbi yn gêm amatur roedd yn ennill ei fywoliaeth i gychwyn trwy ddilyn yn ôl traed ei dad fel gwneuthurwr boeleri, yna bu'n cadw'r Brooklands Hotel yn Oxford Street, Abertawe.

## Gyrfa rygbi
### Abertawe
Dechreuodd Trew i chwarae rygbi i dimau bach lleol y Melbourne a'r Trinity. Ym 1897 Cafodd ei ddewis i chware i drydydd tîm Abertawe. Ar ôl un gêm i'r drydydd tîm cafodd ei ddewis i'r ail dîm ac ar ôl un gêm i'r ail dîm cafodd ei ddewis i'r tîm gyntaf.  Roedd gêm gyntaf Trew i dîm cyntaf Abertawe yn erbyn Penarth ar 8 Hydref 1897.Sgoriodd gôl adlam yn yr ornest, . Fe’i penodwyd yn gapten Abertawe ar gyfer tymor 1906/07, swydd a ddaliodd am y pedwar tymor nesaf. Ar ôl seibiant o flwyddyn pan gymerodd Dicky Owen y rôl,  cymerodd y gapteniaeth eto ar gyfer tymor 1912/13. Chwaraeodd i Abertawe yn erbyn y Crysau Duon ym 1905 a bu’n gapten ar y tîm mewn buddugoliaethau yn erbyn ochrau teithiol Awstralia (1908) a De Affrica (1912).
### Cymru 
Chwaraeodd Trew ei gem ryngwladol gyntaf i Gymru ym 1900 yn 20 mlwydd oed.  Roedd ei gêm gyntaf ar yr asgell yn Erbyn Lloegr, sgoriodd cais a bu Cymru yn fuddugol.  Chwaraeodd i Gymru 28 gwaith arall, gan sgorio 11 cais, un trosiad ac un gôl adlam. Ei gêm olaf i Gymru oedd buddugoliaeth o 11-8 dros Ffrainc ym 1913.

### Gemau rhyngwladol
**Cymru v**
* 1908
* 1900, 1901, 1907, 1908, 1909, 1910, 1911
* 1908, 1909, 1910, 1911, 1913
* 1900, 1908, 1909, 1911
* 1900, 1901, 1903, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909, 1910, 1911, 1912, 1913

### Ar ôl rhoi'r gorau i chwarae
Cafodd Trew anaf yn ei gêm ryngwladol olaf yn erbyn Ffrainc a methodd cael wellhad llwyr ohono. Bu'n mynychu gemau Abertawe gyda'r bwriad o chwarae, ond methodd i fod o gymorth i'r tîm.  Ymddeolodd o'r gêm yn swyddogol ym mis Ebrill 2013. Ar ôl rhoi'r gorau i chwarae dechreuodd dyfarnu gemau.  Bu'n ysgrifennu erthyglau am chwaraeon i'r *Sporting News*. Cafodd ei ethol i bwyllgor rheoli Undeb Rygbi Cymru a bu'n gwasanaethu ar y pwyllgor dethol chwaraewyr.

## Llyfryddiaeth
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1879
Categori:Marwolaethau 1926
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
George Robert Wythen Baxter

Awdur o Gymru oedd **George Robert Wythen Baxter**  (14 Mehefin 1814 - 7 Ionawr 1854).

Cafodd ei eni yn Nhrefynwy yn 1814 a bu farw yn Llanllwchaearn. Roedd Baxter yn awdur, ac mae cofeb iddo yn eglwys Llanllwchaiarn.

## Cyfeiriadau
*George Robert Wythen Baxter - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Genedigaethau 1814
Categori:Marwolaethau 1854
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Henry Sidney

Gwleidydd o Loegr oedd **Henry Sidney**  (20 Gorffennaf 1529 &ndash; 5 Mai 1586).

Cafodd ei eni yn Penshurst yn 1529 a bu farw yn Llwydlo. Cofir Sidney oherwydd hyd ei gyfnod fel llywydd Cymru ar gyngor y goror, ac am nodweddion cadarnhaol ei weinyddiaeth.

Roedd yn fab i Syr William Sidney, yn frawd i Frances Sidney, ac yn dad i Mary Sidney a Philip Sidney.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr.

## Cyfeiriadau
*Henry Sidney - Y Bywgraffiadur Cymreig

*Henry Sidney - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Genedigaethau 1529
Categori:Marwolaethau 1586
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Llywyddion Cyngor Cymru a'r Gororau

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Herbert Armitage James

Clerigwr a phennaeth ysgol o Loegr oedd **Herbert Armitage James**  (3 Awst 1844 - 15 Tachwedd 1931).

Cafodd ei eni yn Kirkdale yn 1844 a bu farw yng Ngholeg Sant Ioan. Bu James yn athro mewn sawl ysgol gyhoeddus yn Lloegr, ac yn gaplan am 40 mlynedd.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Lincoln a Choleg yr Iesu, Rhydychen.

## Cyfeiriadau
*Herbert Armitage James - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1844
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Offeiriaid
George Boots

Roedd **John George Boots** (2 Gorffennaf 1874 – 29 Rhagfyr 1928) yn flaenwr rygbi rhyngwladol Cymreig a chwaraeodd rygbi clwb i Gasnewydd a rygbi sirol gyda Sir Fynwy. Enillodd 16 cap i Gymru.

## Cefndir 
Ganwyd Boots yn Aber-bîg Sir Fynwy yn fab i David Boots, gweithiwr yn y busnes gwin a gwirodydd, a Harriet (née Simmonds) ei wraig. Roedd y teulu yn hanu o Swydd Rydychen yn wreiddiol ac wedi symud i Sir Fynwy tua 1872.

Mewn cyfnod pan oedd rygbi yn gêm amatur ac nid oedd hawl dderbyn tal am chwarae bu Boots yn gweithio fel asiant i gwmni yswiriant.

Ym 1896 roedd Boots yn un o 170 o etholwyr Rhyddfrydol bu'r Ceidwadwyr yn ceisio cael tynnu eu henwau oddi ar restr etholwyr Casnewydd. Bu'r ymgais yn aflwyddiannus.

Ym 1897 priododd Boots â Louisa Shepherd bu iddynt fab, a fu farw'n blentyn, a merch.

## Gyrfa Rygbi 
Roedd Boots yn cael ei ystyried yn chwaraewr cyson gydag ymdeimlad gwych o leoliadol a fyddai’n taclo’n galed ac yn mygu’r bêl rydd; roedd ei sgil pasio yn gryf ynghyd â'i allu i ddal a driblo'r bêl.  Nid oedd Boots yn chwaraewr lliwgar ond roedd yn 'anrheithiwr' da a gallai droi amddiffyniad yn ymosodiad, gan roi llwyfan i gefnwyr, fel Nicholls a Lloyd, i ennill ceisiadau. Cafodd Boots yrfa rygbi eithriadol o hir, er gwaetha'r ffaith ei fod yn ymddangos ei fod ar ei wely angau ym 1908 gyda pliwrisi actwr.

### Gyrfa clwb 
Dechreuodd gyrfa rygbi Boots gyda chlwb Aber-bîg pan oedd yn 14 mlwydd oed, yna symudodd i'r clwb y Pill Harriers, clwb yn Nociau Casnewydd oedd ag enw am fod yn galed. Ymysg chwaraewyr rhyngwladol eraill yr Harriers oedd Tommy Vile a George Travers. Roedd gan Boots un o'r gyrfaoedd hiraf ar frig rygbi Cymru. Ymunodd â Chasnewydd ym 1895 a chwaraeodd ei gêm olaf iddynt ym 1922. Ei gêm olaf oedd ei 365ain gêm i Gasnewydd ac yn 47 oed wrth ymddeol o'r gêm mae'n parhau a'r record am fod y chwaraewr hynaf i gynrychioli'r clwb mewn gêm swyddogol.

### Gyrfa ryngwladol 
Gwnaeth Boots ei ymddangosiad rhyngwladol cyntaf mewn gornest buddugol oddi cartref yn erbyn Iwerddon ar 19 Mawrth 1898. Wedi chware 16 gwaith dros ei wlad fe sgoriodd un cais a hynny mewn gêm yn erbyn yr Alban ym 1901. Roedd un o eiliadau gorau Boots mewn crys Cymru yng ngêm 1903 yn erbyn Iwerddon ym Mharc yr Arfau, Caerdydd. Yn hanner cyntaf y gêm roedd ei daclo rhagorol yn darparu tir cadarn i'r olwyr ymosod, er iddo dorri asgwrn pont yr ysgwydd yn ystod un o'r cyfnewidiadau. Er gwaethaf y boen parhaodd Boots i daclo yn ystod yr hanner cyntaf ond bu'n rhaid iddo ymadael a'r maes ar ôl yr egwyl, ond erbyn hynny roedd y difrod a wnaed ganddo wedi rhoi'r oruchafiaeth i Gymru  a threchwyd Iwerddon 18-0.

##### Gemau rhyngwladol a chwaraewyd  
*  1898, 1900, 1901, 1902, 1903, 1904
*  1898, 1899, 1900, 1901, 1902, 1903
*  1900, 1901, 1902, 1903

## Llyfryddiaeth 
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1928

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Ieuan Maddock

Gwyddonydd niwclear a gwyddonydd o Gymru oedd **Ieuan Maddock**  (29 Mawrth 1917 - 29 Rhagfyr 1988).

Cafodd ei eni yn Gorseinon yn 1917 a bu farw yn Caversham, Berkshire. Bu Maddock yn Brif Wyddonydd yn yr Adran Masnach a Diwydiant, a cefnogodd well dealltwriaeth o wyddoniaeth gan y cyhoedd.

Yn ystod ei yrfa bu'n aelod  o'r Gymdeithas Frenhinol.

## Cyfeiriadau
*Ieuan Maddock - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1917
Categori:Gwyddonwyr
Categori:Marwolaethau 1988
Gerald Battrick

Chwaraewr tennis o Gymru oedd **Gerald Battrick**  (27 Mai 1947 - 26 Tachwedd 1998).

Cafodd ei eni ym Mhen-y-bont ar Ogwr yn 1947. Llwyddiant mwyaf Battrick oedd ennill pencampwriaeth senglau agored yr Iseldiroedd yn 1971.

## Cyfeiriadau
*Gerald Battrick - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Chwaraewyr tenis o Gymru
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 1998
John Cory

Person busnes o Loegr oedd **John Cory**  (18 Mawrth 1828 - 27 Ionawr 1910).

Cafodd ei eni yn Bideford, Dyfnaint, De-orllewin Lloegr, yn 1828 a bu farw yn Nyffryn, Bro Morgannwg. Roedd Cory yn un o arloeswyr doc a rheilffordd y Barri.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Marwolaethau 1910
Categori:Pobl fusnes o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Davies (Taliesin Hiraethog)

Ffermwr a bardd o Gymru oedd **John Davies**  (2 Hydref 1841 - 20 Mawrth 1894).

Cafodd ei eni yng Ngherrigydrudion yn 1841. Enillodd Davies nifer o wobrwyon am ei farddoniaeth, ac un o'I gerddi enwocaf yw  ‘Pryddest Llywarch Hen'.

## Cyfeiriadau
*John Davies - Y Bywgraffiadur Cymreig

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1841
Categori:Marwolaethau 1894
Categori:Ffermwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Edward Greenly

Darlithydd a daearegwr o Loegr oedd **Edward Greenly**  (3 Rhagfyr 1861 – 4 Mawrth 1951).

Cafodd ei eni ym Mryste yn 1861 a bu farw ym Mangor. Bu Greenly, yngyd â'i wraig Annie Barnard,  yn gyfrifol am arolygon daearegol o Ynys Môn ac Arfon.

Addysgwyd ef yng Ngholeg Clifton. Enillodd ef nifer o wobrau, gan gynnwys Medal Lyell.

## Cyfeiriadau
*Edward Greenly - Y Bywgraffiadur Cymreig
*Edward Greenly - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Addysgwyr o Loegr
Categori:Cyn-ddisgyblion Coleg Clifton
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Prifysgol Llundain
Categori:Daeareg Cymru
Categori:Daearegwyr o Loegr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Marwolaethau 1951
Categori:Pobl o Fryste
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
John Thelwall

Newyddiadurwr, awdur a bardd o Loegr oedd **John Thelwall**  (27 Gorffennaf 1764 - 17 Chwefror 1834).

Cafodd ei eni yn Covent Garden yn 1764 a bu farw yng Nghaerfaddon. Cyhoeddodd Thelwall nifer o gyfrolau o farddoniaeth, ac roedd ganddo hefyd ddaliadau gwleidyddol radical.

## Cyfeiriadau
*John Thelwall - Y Bywgraffiadur Cymreig
*John Thelwall - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Beirdd o Loegr
Categori:Genedigaethau 1764
Categori:Llenorion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1834
Categori:Newyddiadurwyr o Loegr

Categori:Erthyglau bot Wicipobl
John Vaughan (gwleidydd)

Gwleidydd a barnwr o Loegr oedd **John Vaughan**  (14 Medi 1603 – 10 Rhagfyr 1674).

Cafodd ei eni yng Ngheredigion yn 1603. Bu Vaughan yn farnwr ac yn wleidydd, a bu'n ddirprwy-raglaw dros sir Aberteifi.

Cafodd John Vaughan blentyn o'r enw Edward Vaughan.

Addysgwyd ef yn Ysgol y Brenin, Caerwrangon. Yn ystod ei yrfa bu'n aelod Seneddol yn Senedd Lloegr. Roedd hefyd yn aelod o Senedd y Brenhinwyr, Y Deml Fewnol a'r Llywodraeth Fer.

## Cyfeiriadau
*John Vaughan - Y Bywgraffiadur Cymreig
*John Vaughan - Bywgraffiadur Rhydychen

Categori:Barnwyr o Loegr
Categori:Erthyglau bot Wicipobl
Categori:Genedigaethau 1603
Categori:Gwleidyddion o Loegr
Categori:Marwolaethau 1674