open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Somme

Gall **Somme** gyfeirio at:

* Afon Somme, afon yng ngogledd Ffrainc
* Somme, *département* yng ngogledd Ffrainc, sy'n cymeryd ei enw o'r afon.
* Brwydr y Somme, un o frwydrau mwyaf y Rhyfel Byd Cyntaf, a ymladdwyd yn 1916
* Ail Frwydr y Somme, cyfres o frwydrau yn yr un ardal yn 1918.
Afon Somme

Afon yng ngogledd Ffrainc yw **afon Somme**. O'r afon yma y caiff *département* Somme ei enw. Mae'n tarddu gerllaw Fonsommes yn *département* Aisne ac yn llifo'n hamddenol tua'r gorllewin am 245&nbsp;km i gyrraedd y môr ym Mae y Somme, rhwng le Crotoy a Saint-Valery-sur-Somme.

Y prif drefi a dinasoedd y mae'n llifo trwyddynt yw Saint-Quentin, Ham, Péronne, Corbie, Amiens, Abbeville, Saint-Valéry-sur-Somme a Le Crotoy.

Somme
Marne (département)

*Département* yn *région* Grand Est, Ffrainc, yw **Marne**. Caiff ei enw oddi wrth Afon Marne, sy'n llifo trwyddo. Prifddinas y département yw Châlons-en-Champagne (gynt Châlons-sur-Marne).

Yma y cynhyrchir Siampên. Ymhliith ei atyniadau i dwristiaid mae Reims ac Épernay.

200px|bawd|canol|Lleoliad Marne yn Ffrainc

## Gweler hefyd
* Cymunedau Marne

## Cyfeiriadau

Categori:Départements Ffrainc
Categori:Grand Est
Marne

Gallai **Marne** gyfeirio at:

* Afon Marne, afon yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc
** Afon Marne (Awstralia), afon yn Awstralia
* Marne, *département* yn Ffrainc sy'n cymeryd ei enw o'r afon.
* Marne, israniad tiriogaethol o Filago, yn Talaith Bergamo, Eidal.

Brwydr y Marne:
* Brwydr Gyntaf y Marne, brwydr yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf (1914).
* Ail Frwydr y Marne (1918).
Nord (département)

*Département* yn *région* Hauts-de-France, Ffrainc, yw **Nord** ("Gogledd"). Roedd y boblogaeth yn 2006 yn 2,555,020; Nord yw'r *département* mwyaf poblog yn Ffrainc. Yn y dwyrain, mae'n ffinio ar Wlad Belg. Lille yw ei phrifddinas.

200px|bawd|canol|Lleoliad Nord yn Ffrainc

Prifddinas y département yw Lille. Dinasoedd pwysig eraill yw Roubaix, Tourcoing, Villeneuve d'Ascq, Valenciennes, Douai, a Dunkerque.

Ar un adeg roedd y diwydiant glo yn bwysig iawn yma, ac arweiniodd fachlud y diwydiant hwn at lefel uchel o ddiwethdra.

Adwaenir rhan o'r déparement fel Fflandrys Ffrengig ac arferai berthyn i Fflandrys. Gwelir adlais o hyn yn y defnydd o "Llew Fflandrys", a gysylltir gyda'r tiriogaeth ar baner Fflandrys ac ar arfbais Département Nord.

## Gweler hefyd
* Cymunedau Nord

## Cyfeiriadau

Categori:Départements Ffrainc
Categori:Nord-Pas-de-Calais
C.P.D. Bro Goronwy

Clwb pêl-droed sy'n chwarae yng Nghynghrair Stena Line Ynys Môn yw **Clwb Pêl-droed Bro Goronwy**. Sefydlwyd y clwb yn ardal Benllech a Moelfre.

Yn ystod tymor 2007-2008, fe enillodd y clwb gystadleuaeth Cwpan Dargie, drwy drechu ail dîm Llanfairpwll o 5 i 0 yn y rownd derfynol.

Bro Goronwy
Gustav Holst

Cyfansoddwr o Loegr oedd **Gustav Holst** (21 Medi 1874 – 25 Mai 1934), sy'n fwyaf adnabyddus am ei gyfansoddiad 1917, *The Planets*. Cafodd ei eni yn Cheltenham.  Ffrind y cyfansoddwr Ralph Vaughan Williams oedd ef.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1874
Categori:Marwolaethau 1934
Categori:Cyfansoddwyr o Loegr
Lille

Dinas a *commune* yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc yw **Lille** (Iseldireg: *Rijsel*). Saif ar Afon Deûle, hen fod ymhell o'r ffin â Gwlad Belg. Mae'n brifddinas *département* Nord a *région* Hauts-de-France.

Yng nghyfrifiad 2005, roedd poblogaeth Lille yn 226,800, tra'r oedd poblogaeth *Lille Métropole* yn 1,091,438, y bedwaredd aral ddinesig yn Ffrainc o ran poblogaeth, ar ôl Paris, Lyon a Marseille.

Bob blwyddyn (tua diwedd mis Awst), cynhelir gŵyl fawr yn y ddinas o'r enw *Braderie de Lille*. Yn yr ŵyl mae pobl leol yn gwerthu hen bethau ar y stryd.

## Adeiladau a chofadeladau 
* Citadelle de Lille
* Hospice Comtesse
* Palais des Beaux-Arts de Lille

## Enwogion 
* Antoine Renard (1825-1872), cyfansoddwr(*Le Temps des cerises*).
* Charles de Gaulle (1890–1970), gwladweinydd
* Didier Six (1954-), cyn-beldroediwr

Categori:Dinasoedd Ffrainc

Categori:Cymunedau Nord
Nord-Pas-de-Calais

Cyn-ranbarth gweinyddol (*région*) yng ngogledd-orllewin eithaf Ffrainc ar lannau y Môr Udd oedd **Nord-Pas-de-Calais**. Roedd yn ffinio â Gwlad Belg i'r gogledd. Roedd yn cynnwys dau *département*, sef Nord a Pas-de-Calais.

320px|bawd|canol|Lleoliad Nord-Pas-de-Calais yn Ffrainc

Yn 2016 unwyd Nord-Pas-de-Calais â rhanbarth Picardie i greu *région* newydd, mwy, sef Hauts-de-France.


Categori:Rhanbarthau hanesyddol Ffrainc
Categori:Dadsefydliadau 2016
Categori:Sefydliadau 1972
Picardie

:*Erthygl am y rhanbarth gweinyddol yw hon. Am y rhanbarth hanesyddol gweler Picardi.*

Cyn-ranbarth gweinyddol (*région*) yng ngogledd-orllewin Ffrainc ar lan y Môr Udd oedd **Picardie**. Roedd yn cynnwys tri *département*, sef Aisne, Oise a Somme.

320px|bawd|canol|Lleoliad Picardie yn Ffrainc

Yn 2016 unwyd Picardie â Nord-Pas-de-Calais i greu *région* newydd, mwy, sef Hauts-de-France.

Categori:Hauts-de-France
Categori:Rhanbarthau hanesyddol Ffrainc
Categori:Dadsefydliadau 2016
Categori:Sefydliadau 1972
Nina Simone

Cantores a phianydd Affricanaidd-Americanaidd a berfformiodd jazz a'r enaid oedd **Nina Simone** (ganwyd Eunice Kathleen Waymon; 21 Chwefror 1933 – 21 Ebrill 2003).

## Disgyddiaeth 
**Little Girl Blue* (1958)
**The Amazing Nina Simone* (1959)
**Forbidden Fruit* (1960)
**I Put a Spell on You* (1965)
**High Priestess of Soul* (1967)
**To Love Somebody* (1969)
**Black Gold* (1970)
**Baltimore* (1978)
**A Single Woman* (1993)

## Cyfeiriadau 
Categori:Cantorion Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2003
Categori:Pianyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fu farw o ganser y fron
Categori:Pobl gydag anhwylder deubegwn
Categori:Pobl o Ogledd Carolina
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Golem

200px|bawd|Rabbi Loew a'r golem

Yn llên gwerin yr Iddewon, creadur heb enaid a greir o ddeunydd difywyd yw **golem** (Hebraeg: גולם *golem*; yngenir weithiau, fel yn achos yr Almaeneg Iddewaidd, fel *goilem*). Yn Hebraeg modern, ystyr llythrennol *golem* yw "cocŵn", ond gallai olygu "ffwl", "gwirion", neu "hurt(yn)" hefyd. Ymddengyd fos y gair yn tarddu o'r gair Hebraeg *gelem* (גלם), sy'n golygu "deunydd crai".

Yn y Beibl mae'r gair *golem* yn golygu deunydd anghyflawn neu gnewyllyn. Yn y Mishnah mae'n golygu person heb ddiwylliant ac yn derm sarhaus, ac yn yr Almaeneg Iddewaidd (*Yiddish*) mae'n golygu "(rhywun) trwsgl".

Yn y Talmud mae Adda yn cael ei greu fel golem trwy fowldio ei glai; felly hefyd y mae'r doethwr neu ddewin Iddewig yn creu'r golem i'w wasanaethu. I gwblhau'r gwaith, yngenir y fformiwla hud a lledrith "Abracadabra".

Y chwedl enwocaf o blith sawl un am y golem yw chwedl y Rabbi Judah Loew ben Bezalel, a greodd golem i amddiffyn geto Iddewig Prâg yn yr 16g.

## Gweler hefyd 
* *Der Golem* (1920), clasur o ffilm fud am chwedl y Rabbi Loew.

Categori:Mytholeg Iddewig
Categori:Creaduriaid mytholegol
Abraxas

:*Am yr albwm roc o 1970 gan Santana gweler Abraxas (albwm).*
Gair hynafol o darddiad ansicr, yn wreiddiol yn fformiwla hud a lledrith efallai, a geir wedi ei gerfio fel ar feini ac amwlets o'r Henfyd yw **Abraxas** (hefyd **Abrasax** neu **Abracax**).

Mae ystyr ac arwyddocad yr enw yn amrywio gan ddibynnu ar y traddodiad a'r ffynhonnell. Fe'i ceir yn *mhapyri* hud a lledrith Groeg o'r canrifoedd cyntaf OC ac mae'n bosibl fod cysylltiad a'r fformiwla hud abracadabra. Digwydd yr enw mewn testunau Gnostig fel *Efengyl yr Eifftwyr* hefyd, ac am fod llythrennau'r enw yn rhoi cyfanswm o 365 yn ôl y system rhifolion Groegaidd, roedd Abraxas yn dduw'r Flwyddyn i'r Gnosticiaid. Ond mae arwyddocad yr enw wedi newid dros y canrifoedd ac yn enwedig felly yn nwylo ocwltwyr diweddar, gyda rhai yn ei uniaethu a duw o'r Hen Aifft. Mae eraill yn credu mae duw a gyfunai Jehovah a Satan yn un oedd Abraxas a bod yr enw yn tarddu o hen symbol Iddewig am Dduw. Yn nysgeidiaeth y Gnostigwr Basilides o Alexandria (2il ganrif OC), Abraxas yw enw'r Duw goruchel; mae Tertullian yn collfarnu hyn fel heresi.

Sillafiad gwreiddiol y gair, fel y'i ceir ar feini a seliau hynafol, oedd "Abrasax" (Groeg: Αβρασαξ). Ond oherwydd amryfusedd rhwng y llythrennau Groeg Sigma a Xi cafwyd y trawslythreniad Lladin cyfarwydd "Abraxas".

Ar feini ac amiwlets o'r Henfyd a'r Oesoedd Canol, portreadir Abraxas fel creadur cyfansawdd o gorff dynol gyda phen ceiliog, breichau dyn a choesau o seirff.

Categori:Gnostigiaeth
Categori:Duwiau
Categori:Cyfriniaeth
Al Lanv

Cylchgrawn Llydaweg cenedlaetholgar am faterion cyfoes a llenyddiaeth yw ***Al Lanv*** ("Y Llanw"). Y golygydd presennol yw Padrig an Habask.

## Dolenni allanol
*  rezore.blogspirit: manylion cyhoeddi

## Cyfeiriadau
Categori:Cylchgronau Llydaweg
Joan o Gaint

Gwraig Edward, y Tywysog Du, a Tywysoges Cymru o 1361 hyd ei marwolaeth oedd **Joan o Gaint** (29 Medi 1328 - 7 Awst 1385).

Merch Edmwnd, Iarll Caint, a'i wraig Margaret Wake oedd Joan.

Categori:Genedigaethau 1328
Categori:Marwolaethau 1385
Categori:Merched y 14eg ganrif
Categori:Tywysogesau Cymru
Categori:Tywysogesau Lloegr
A Welsh Grammar, Historical and Comparative

Llyfr gramadeg gan Syr John Morris-Jones a gafodd ddylanwad sylweddol ar ddatblygiad yr iaith Gymraeg a'i llenyddiaeth yn yr 20g yw ***A Welsh Grammar, Historical and Comparative***. Fe'i cyhoeddwyd gan Wasg Prifysgol Rhydychen yn 1913.
170px|bawd|bawd|Tudalen gyntaf prif destun y *Welsh Grammar*

Cnewyllyn y gyfrol oedd erthygl John Morris-Jones yn y 1890au ar yr iaith Gymraeg a'i gramadeg yn *Y Gwyddoniadur Cymreig*. Ehangodd ar y braslun hwnnw mewn cyfres o ddarlithoedd ar yr iaith yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru, Bangor yn y 1910au. Traddodwyd y darlithoedd hynny yn y Saesneg, fel oedd yr arfer yng ngholegau Prifysgol Cymru yr adeg yna, a Saesneg yw iaith y gramadeg ei hun.

Un o brif fwriadau John Morris-Jones oedd olrhain datblygiad geiriau a chystrawennau Cymraeg ac o'r herwydd ceir nifer fawr o enghreifftiau o ffurfiau Cymraeg Canol yn y llyfr, sy'n ei wneud yn adnodd werthfawr hyd heddiw. Ond ei brif amcan oedd gosod seiliau cadarn i'r iaith fel ffurf lenyddol yn yr 20g, gan ddadwneud effaith yr arbrofi mympwyol ag orgraff yr iaith Gymraeg — gan William Owen Pughe ac eraill — a'r cystrawennau Seisnigaidd sy'n nodweddiadol o lawer o weithiau Cymraeg y 19eg ganrif.

Is-deitl y gyfrol yw "*Phonology and accidence*", a bu rhaid aros tan 1931, ar ôl marwolaeth Syr John, i weld cyhoeddi ei gyfrol *Welsh Syntax*, sy'n barhad o'r *Welsh Grammar*.

## Llyfryddiaeth
* J. Morris Jones (*sic*), *A Welsh Grammar, Historical and Comparative* (Rhydychen: Clarendon Press, 1913)

Testun arlein:
* Atgynhyrchiad o'r testun ar Wikisource

Categori:Gramadegau Cymraeg
Categori:John Morris-Jones
Categori:Llyfrau Cymreig 1913
Categori:Ysgolheictod Cymraeg
Abracadabra

250px

Fformiwla hud boblogaidd sydd a'i gwreiddiau yn yr Henfyd yw **Abracadabra**. Mae'n deillio yn ôl pob tebyg o air Aramaeg sy'n golygu "creodd fel y dywedodd" (*abra-ka-dabra*). Ond cafwyd sawl ymgais i egluro'r enw yn cynnwys yr ymadrodd Hebraeg "*Ha brakha dabra*" (הברכה דברה) sy'n golygu "mae'r fendith wedi siarad".

Ceir enghraifft o'r fformiwla yn y *De medicina præcepta*, gwaith Lladin o'r 3g yr awdur Rhufeinig Quintus Serenus Sammonicus. Gair benthyg o'r iaith Roeg sydd gan Sammonicus, yn tarddu mae'n debyg o air a geir mewn ymbiliadau neu weddïau i Abraxas, duw'r Flwyddyn yn system y Gnostigiaid.

Roedd yn arfer ei dweud neu ei ysgrifennu fel amddiffyn trwy hud a lledrith yn erbyn afiechydon o bob math. Ceir tystiolaeth fod rhai o Ddynion Hysbys Cymru yn defnyddio'r fformiwla fel swyn yn erbyn rheibio anifeiliaid a phobl.

Mewn gweithiau Cabalaidd, fe'i cheir fel fformiwla a lefarir i orffen y gwaith o greu Golem, creadur o glai sy'n dod yn fyw.

Heddiw mae'n air cyfarwydd gan ledrithwyr ar y llwyfan cyn perfformio eu "hud a lledrith".

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfriniaeth
Categori:Dewiniaeth
Categori:Yr ocwlt
Tungri

Llwyth yng ngogledd-ddwyrain Gâl oedd y **Tungri**. Nid oes sicrwydd a oeddynt yn llwyth Belgaidd neu'n llwyth Almaenig. Dywed Tacitus yn ei lyfr *Germania* mai *Germani* oedd enw gwreiddiol y Tungri; a bod y Galiaid wedi dechrau defnyddio'r enw yma am yr Almaenwyr i gyd.

Yn ôl Ptolemi, roeddynt yn byw yn rhan ogleddol yr *Arduenna Silva* (Fforest yr Ardennes), ar ran isaf dyffryn Afon Meuse). Roedd llwythau Almaenig i'r gogledd a'r dwyrain iddynt. ond llwythau Belgaidd i'r gorllewin ac i'r de; y Nervii yn y gorllewin a'r Remi a'r Treveri yn y de. Eu prifddinas oedd *Atuatuca*, Tongeren yn nhalaith Limburg, Gwlad Belg heddiw.

Categori:Llwythau Celtaidd Gâl
Categori:Pobl o Ardennes
John Parry

Gallai **John Parry** gyfeirio at un o sawl person:

* John Parry (Y Telynor Dall) (1710?-1782)
* John Parry (bardd) (troad y 19g)
* John Parry (gweinidog) (1776-1846)
* John Parry (Bardd Alaw) (1776-1851), telynor 
**am ei fab John Parry iau / jr (1810-1879) gweler John Orlando Parry
* John Parry (golygydd) (1812-1874)
* John Parry (Rhyfel y Degwm) (1835-1897), arweinydd rhyfel y degwm o 1886 ymlaen.

Gweler hefyd:
* John Humphreys Parry (Ordovex) (1786-1825), golygydd
Abeozen

Llenor o Lydaw oedd **Fañch Elies** (Jean-François-Marie Éliès) sy'n adnabyddus dan ei enw barddol **Abeozen** (22 Chwefror 1896 -  3 Mehefin 1963). Dysgodd Gymraeg a chyfieithodd y Mabinogi i'r Llydaweg.

## Llenyddiaeth
### Gwaith llenyddol
**Marvailhoù loened*, Skridoù Breizh, 1943.
**Hervelina Geraouell*. Skridoù Breizh, 1943. Adargraffwyd gan Mouladurioù Hor Yezh, 1988. Nofel
**Argantael*. Al Liamm, 1989. Nofel.
**Bisousig, kazh an tevenn*. Al Liamm, 1954. Adargraffwyd gan An Here-Al Liamm, 1987.
**Dremm an Ankou*, Skridoù Breizh
*''Pirc'hirin Kala-goañv*, Al Liamm
**Kan ar spered hag ar galon*, cerddi ac ysgrifau. Hor Yezh.

### Gwaith ysgolheigaidd
**Ar Mabinogion'', Preder. Cyfieithiad i'r Llydaweg o chwedlau'r Mabinogi.
*"Damskeud eus hol lennegezh kozh", *Al Liamm*.
**Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ*, Al Liamm, 1957
**Barzhaz*. Ar farddoniaeth.
**En ur lenn Barzhaz Breizh*, Preder.

Geiraduron a llyfrau ieithyddol:
**Yezadur ar brezoneg krenn*
**Skridou brezonek krenn*
**Geriadurig brezoneg krenn*
*''Alc'houez berr ar c'hembraeg''. Cyflwyniad byr i'r iaith Gymraeg.

Categori:Beirdd Llydaweg o Lydaw
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Marwolaethau 1963
Categori:Nofelwyr Llydaweg o Lydaw
Categori:Ysgolheigion Celtaidd
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Llydaweg o Lydaw
John Parry (golygydd)

:''Am bobl eraill o'r un enw gweler John Parry.*

Athro a golygydd oedd **John Parry** (23 Mawrth 1812 – 19 Ionawr 1874), a gofir yn bennaf fel prif olygydd *Y Gwyddoniadur Cymreig''. Roedd yn fab-yng-nghyfraith i Thomas Gee, cyhoeddwr y gwyddoniadur hwnnw.

## Bywgraffiad
Ganwyd John Parry ger Wrecsam yn 1812. Derbyniodd ei addysg yng Ngholeg y Bala a Phrifysgol Caeredin. Yn 1843 penodwyd ef yn athro yng Ngholeg y Bala a bu'n gweithio yno am ran helaeth gweddill ei oes. Bu farw yn 1874.

Cofir Parry fel prif olygydd *Y Gwyddoniadur Cymreig* (neu'r *Encyclopaedia Cambrensis*), y gwaith gwyddoniadurol mwyaf uchelgeisiol erioed yn yr iaith Gymraeg. Dan olygyddiaeth Parry hyd ei farwolaeth, cafodd ei gyhoeddi mewn deg cyfrol rhwng 1854 a 1879 gan Thomas Gee ar ei wasg enwog yn nhref Dinbych (Gwasg Gee). Erys y cyhoeddiad mwyaf yn y Gymraeg hyd heddiw.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* *Y Bywgraffiadur Ar-lein*

Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Genedigaethau 1812
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gwyddoniadurwyr o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1874
Categori:Pobl o Wrecsam
John Parry, Caerlleon

:''Am bobl eraill o'r un enw gweler John Parry.''
Golygydd, cyhoeddwr, gweinidog Methodistaidd a gramadegydd o Gymru oedd **John Parry** (7 Mai 1775 – 28 Ebrill 1846). Mae'n adnabyddus yn bennaf heddiw fel awdur *Rhodd Mam*, y catecism i blant a ddaeth yn ddarllen cyfarwydd i nifer o blant Cymru'r 19eg ganrif.

## Bywgraffiad
Roedd Parry yn frodor o blwyf Llandwrog, Sir Gaernarfon (Gwynedd heddiw), ond treuliodd dau draean o'i oes yn ninas Caer (Caerlleon) lle sefydlodd argraffwasg.

Yn 1818 dechreuodd gyhoeddi *Goleuad Gwynedd* (*Goleuad Cymru* yn nes ymlaen). Golygodd *Y Drysorfa* o 1831 ymlaen.

Ysgrifennodd *Ramadeg Cymraeg* a *Gramadeg Hebraeg* a chyfieithodd rhai o weithiau diwinyddol John Brown i'r Gymraeg.

Fe'i cofir yn bennaf fel awdur *Rhodd Mam*, llyfr catecism neu holwyddoreg a gyhoeddwyd am y tro cyntaf yn 1811. Er ei fod wedi ei fwriadu ar gyfer plant, daeth yn brif gyfrwng hyfforddiant yn egwyddorion yr Eglwys Fethodistaidd a gwybodaeth Beiblaidd i genedlaethau o oedolion hefyd trwy waith yr Ysgol Sul. Ceiniog yn unig oedd pris y gyfrol fechan.

## Cyfeiriadau 
* D. Ambrose Jones, *Llenyddiaeth a Llenorion Cymreig y bedwaredd ganrif ar bymtheg* (Lerpwl, 1922)

Categori:Genedigaethau 1775
Categori:Marwolaethau 1846
Categori:Cyfieithwyr o Gymru
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Golygyddion o Gymru
Categori:Gramadegwyr Cymraeg
Categori:Gweinidogion Presbyteraidd o Gymru
Categori:Llandwrog
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Arfon
Rhodd Mam

:*Erthygl am y catecism yw hon. Gweler hefyd Rhodd Mam, nofel gan Mary Annes Payne.*

Catecism neu holwyddoreg Methodistiaid Calfinaidd Cymru yn y 19g ar gyfer pobl ifanc oedd '''''Rhodd Mam i'w Phlentyn*** neu, yn syml, ***Rhodd Mam''''' (argraffiad cyntaf: 1811). Fe'i gelwir yn "Rhodd Mam" am fod mamau yn ei brynu i'w plant ddefnyddio yn yr Ysgol Sul.

Ei awdur oedd y gweinidog a golygydd John Parry, sefydlydd gwasg yn ninas Caer. Ceiniog yn unig oedd ei bris pan ddaeth allan, ond er yn llyfr bychan cafodd ddylanwad mawr gan hyfforddi cenedlaethau o blant ac oedolion yn egwyddorion y Ffydd. Daeth yr enw yn ystrydeb. Argraffwyd miloedd lawer o gopïau ac roedd yn un o'r llyfrau Cymraeg mwyaf cyfarwydd yn y 19g.

## Yn y Cyfryngau 
Bu i Ffilmiau Bryngwyn gynhyrchu drama deledu ym 1995 ar gyfer S4C wedi'i seilio ar rhai o'r cwestiynau a ofynir yn y gyfrol, ac fe enwyd y ddrama yn *Rhodd Mam*.

Categori:Catecismau
Categori:Cristnogaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau plant Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig y 19eg ganrif
Categori:Llyfrau 1811
Gwasg Prifysgol Rhydychen

Mae **Gwasg Prifysgol Rhydychen** (Saesneg: *Oxford University Press*; talfyriad arferol, **OUP**) yn un o brif gyhoeddwyr academaidd Lloegr ac un o'r gweisg mwyaf blaenllaw yn y byd academaidd. Mae'n un o adrannau Prifysgol Rhydychen ac yn cyhoeddi nifer o lyfrau safonol ar ystod eang o bynciau academaidd ynghyd â'r gyfres o glasuron llenyddiaeth, *World Classics*. Erbyn heddiw mae'r wasg wedi ymledu ymhell y tu hwnt i Loegr gyda changhennau pwysig mewn sawl gwlad ledled y byd, yn cynnwys yr Unol Daleithiau, Awstralia ac India, sy'n cyhoeddi eu llyfrau eu hunain a gyfer y gwledydd hynny.

Mae'r wasg yn cyhoeddi sawl cyfrol o ddiddordeb Cymreig, yn cynnwys y gyfrolau poblogaidd *Blodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg* a *The Oxford Book of Welsh Verse in English*.

## Gweler hefyd 
* Y Bwrdd Gwybodau Celtaidd
* Gwasg Prifysgol Cymru

## Dolenni allanol 
*  Prif wefan swyddogol

Categori:Cwmnïau cyhoeddi Lloegr
Tom Beynon

Hanesydd o Gymru oedd **Tom Beynon** (3 Mehefin 1886 – 10 Chwefror 1961). Roedd yn arbenigwr ar hanes Ymneilltuaeth yng Nghymru, yn enwedig hanes y Methodistiaid Calfinaidd.

Ganed Tom Beynon ger Cydweli, yn Sir Gaerfyrddin. Ar ôl astudio diwinyddiaeth yng Ngholeg y Bala aeth yn weinidog.

Cyhoeddodd nifer o erthyglau a bu'n olygydd cylchgrawn hanes y Methodistiaid am gyfnod. Ei brif waith academaidd oedd golygu llythyrau Howel Harris. Cyhoeddodd ddwy gyfrol o atgofion a hanesion am ei fro enedigiol hefyd.

## Llyfryddiaeth
Llythyrau Howel Harris (golygydd):
* *Howell Harris, Reformer and Soldier* (1958)
* ''Howell Harris's visits to London* (1960)
* *Howell Harris's visits to Pembrokeshire* (1966)
Atgofion:
* *Allt Cunedda* (1935)
* *Cwnsêl a Chefn Sidan'' (1946)

Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Pobl o Gydweli
Categori:Ysgolheigion o Gymru
Rosalinda

Telenovela Mexicanaidd sy'n serennu Thalía y Fernando Carrillo yw ***Rosalinda*** (1999).

Categori:Rhaglenni teledu Mecsicanaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Sbaeneg
Categori:Rhaglenni teledu Televisa
18: Allein unter Mädchen

Cyfres deledu Almaeneg yw ***18: Allein unter Mädchen***.

## Cast
* *Jo* - David Winter
* *Maus* - Tim Sander
* *Toby* - Nicky Kantor
* *Billy* - Susan Hoecke
* *Vera* - Hannah Herzsprung
* *Ann-Kristin* - Lotte Letschert
* *Esther Schuhman* - Carolina Vera-Squella

Categori:Rhaglenni teledu Almaeneg
Kelly Bishop

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Carol "Kelly" Bishop** (ganwyd 28 Chwefror 1944).

## Ffilm a theledu
* *Dirty Dancing*
* *Gilmore Girls*

Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1944
Alejo Sauras

Actor ffilm a theledu o Sbaen yw **Alejo Sauras** (ganwyd 29 Mehefin 1979, Palma de Mallorca, Sbaen).

## Ffilmiau 
* *Bienvenido a casa*
* *Café solo o con ellas*
* *Lo que tiene el otro*
* *La habitación de Fermat*
* *Mentiras y gordas*

## Teledu 
* *Al salir de clase*
* *Los Serrano*

Categori:Actorion o Sbaen
Categori:Genedigaethau 1979
Al Liamm

Cyfnodolyn llenyddol a diwylliannol Llydaweg a gyhoeddir bob dau fis yw ***Al Liamm*** ("Y Ddolen"). Mae hefyd yn gwmni cyhoeddi pwysig yn y Llydaweg. Mae'r cyfnodolyn wedi chwarae rhan bwysig ym mywyd diwylliannol Llydaw am dros hanner canrif ac yn uchel ei barch gan y Llydawyr. Mae wedi ymddangos yn ddifwlch ers ei greu, gan gyrraedd ei 357fed rifyn yn Ebrill 2008.

## Hanes
Cyhoeddwyd y rhifyn cyntaf ym Mharis gan Pêr ar Bihan ac Andrev Latimier. Yn ystod ei flynyddoedd cynnar, unodd â ddau gyfnodolyn arall, sef *Kened* ac yna *Tír na nÓg* yn 1948, pan gymerodd Ronan Huon, cyfarwyddwr *Tír na nÓg*, drosodd. Arosodd fel prif olygydd hyd at ei farwolaeth yn 2003. Ar hyn o bryd mae *Al Liamm* yn cael ei redeg gan ei fab, Tudual Huon.

Mae Maodez Glanndour, Roparz Hemon, Ronan Huon, Pêr Denez, Pêr Diolier, Youenn Gwernig, Reun ar C'halan, Fañch Kerrain, Yann Gerven, a rhai cannoedd o lenorion eraill wedi cyfrannu cerddi, straeon, cyfieithiadau, erthyglau o bob math ac adolygiadau.

## Rhai cyfranwyr
*Abeozen, Abherve-Gwegen,
*Ernest ar Barzhig, Vefa de Bellaing, Maryvonne Berthou, Herve Bihan, Per ar Bihan, Loeiz Bihanig, Alan Botrel,  Jil Boucherit,
*Reun ar C'hallan, Gwenn-Ael ar C'helleg,
*Per Denez, Ivetig an Dred-Kervella, Youenn Drezen, Anjela Duval,
*Arzel Even, Erwan Evenou, Guy Étienne,
*Francis Favereau,
*Roger Gargadennec, Yann Gerven, Maodez Glanndour, Herve Gouedard, Yeun Ar Gow,
*Roparz Hemon, Alan Heusaff, Herve Huon, Ronan Huon, Tudual Huon,
*Yann-Eozen Jarl, Théophile Jeusset,
*Tudual Kalvez, Herri Kaouissin, Reun Menez Keldreg,
*Fañch Kerrain, Herve Kerrain, Mark Kerrain, Yann Kerlann, Annaig Kervella, Frañsez Kervella, Goulc'han Kervella, Riwanon Kervella, Jakez Konan,
*Xavier de Langlais, André Latimier, Herve Latimier, Alan Louarn,
*Ivona Martin, Martial Ménard, Gwennole ar Menn,
*Youenn Olier, Filip Oillo
*Goulven Pennaod, Yann-Ber Piriou,Jarl Priel,
*Fant Rozeg,
*Dan Ar Wern,
*Bernez Tangi, Lan Tangi.

## Cyhoeddwyr
Yn ogystal â'r cylchgrawn, mae sawl cyhoeddiad Llydaweg yn cael ei gyhoeddi gan wasg Al Liamm.

## Dolen allanol
*  Al Liamm Gwefan y cylchgrawn a'r wasg.

Categori:Cylchgronau Llydaweg
Ghost (ffilm)

Ffilm ddrama rhamantaidd sy'n serennu Patrick Swayze, Demi Moore, Tony Goldwyn a Whoopi Goldberg yw ***Ghost*** (1990). Ysgrifennwyd y ffilm gan Bruce Joel Rubin a chafodd ei chyfarwyddo gan Jerry Zucker. Enwebwyd y ffilm am nifer o Wobrau'r Academi, gan gynnwys y Ffilm Orau, gan ennill y Sgript Wreiddiol Orau a'r Actores Gefnogol Orau ar gyfer Whoopi Goldberg.

Categori:Ffilmiau 1990
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Dirty Dancing

Ffilm gomedi rhamantus yw ***Dirty Dancing*** (1987) a enillodd Wobr yr Academi. Ysgrifennwyd y ffilm gan Eleanor Bergstein a chafodd ei chyfawryddo gan Emile Ardolino. Mae'r ffilm yn serennu Jennifer Grey, Patrick Swayze, Cynthia Rhodes, a Jerry Orbach. Adrodda'r ffilm siwrnai merch ifanc yn ei harddegau wrth iddi ddatblygu'n wraig yn gorfforol ac yn emosiynol, yn sgîl ei pherthynas gyda choreograffwr tra ar wyliau teuluol. Mae tua traean o'r ffilm yn olygfeydd dawns a oedd wedi'u coreograffio gan Kenny Ortega (a weithiodd yn ddiweddarach ar *High School Musical*). Mae golygfa ddawns olaf y ffilm wedi cael ei ddisgrfio fel "yr olygfa ddawns mwyaf tebygol o achosi croen gwydd yn hanes ffilmiau".

## Cast 
* *Frances "Baby" Houseman* - Jennifer Grey
* *Johnny Castle* - Patrick Swayze
* *Dr. Jake Houseman* - Jerry Orbach
* *Penny Johnson* - Cynthia Rhodes
* *Max Kellerman* - Jack Weston
* *Lisa Houseman* - Jane Brucker
* *Marjorie Houseman* - Kelly Bishop
* *Neil Kellerman* - Lonny Price
* *Stan* - Wayne Knight

## Cyfeiriadau 
Categori:Ffilmiau 1987
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau am blant yn dod i oedran
Sileseg

Iaith Slafonaidd yw **Sileseg** (Sileseg: **ślōnskŏ gŏdka**, **ślōnski**, weithiau hefyd **po naszymu**) sy'n cael ei siarad gan bobl yn rhanbarth Silesia Uchaf yn ne orllewin Gwlad Pwyl, ac hefyd yn y Tsiecia a'r Almaen. Yn ôl cyfrifiad 2011 gwlad Pwyl datganodd 509 000 mai Sileseg oedd eu hiaith gyntaf, ond amcangyfrifir bod llawer yn medru'r iaith.

Mae Sileseg yn agos iawn i'r iaith Bwyleg, ac fe'i hystirir yn dafodiath o'r Bwyleg gan rhai ieithyddwyr.

### Wyddor 
Does dim wyddor Sileseg. Mae siaradwyr Sileseg yn ysgrifennu gyda llythrennau Pwyleg. Fe greuwyd wyddor Sileseg yn 2010, wedi ei selio ar scriptiau Sileseg (mae 10 ohonynt). Fe'i defnyddir ar y we, gan gynnyws ar y Wikipedia iaith Sileseg.

Aa Ãã Bb Cc Ćć Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł Mm Nn Ńń Oo Ŏŏ Ōō Ôô Õõ Pp Rr Ss Śś Tt Uu Ww Yy Zz Źź Żż

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Wikipedia iaith Sileseg

Categori:Ieithoedd yr Almaen
Categori:Ieithoedd Gwlad Pwyl
Categori:Ieithoedd Slafonaidd
Categori:Ieithoedd Tsiecia
Corona Borealis

Cytser bach a welir yn awyr y nos yn hemisffer wybrennol y gogledd yw **Corona Borealis** (Cymraeg: **Coron y Gogledd**). Mae ei sêr disgleiriaf yn ffurfio arc hanner cylch, sy'n egluro ei enw: "Corona Borealis" yw'r ymadrodd Lladin am "y goron ogleddol". Dyma un o'r 48 cytserau a restrwyd gan y seryddwr Ptolemi yn yr ail ganrif yn ei *Almagest*. Mae'n un o'r 88 cytser dynodedig a ddiffiniwyd gan yr Undeb Seryddol Rhyngwladol ym 1922. 

bawd|400px|canol|Map yn dangos maint y sêr yn Corona Borealis

Gelwir y cytser hwn weithiau yn "Caer Arianrhod" yn Gymraeg, enw y gellir ei ddefnyddio hefyd am y Llwybr Llaethog.

bawd|dim|400px|Y sêr disgleiriaf yn y cyster yn ffurfio arc

## Gweler hefyd
* Corona Australis, Coron y De

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Corona Borealis", Awyr Dywyll Cymru

Categori:Cytserau
Cromlechi Dyffryn Ardudwy

Pâr o siambrau claddu (cromlechi) cynhanesyddol ar gyrion Dyffryn Ardudwy, Gwynedd, yw **Cromlechi Dyffryn Ardudwy**. Fe'u gelwir hefyd yn **Goetan Arthur** (mae dwy arall o'r un enw yng Nghymru) a **Cherrig Arthur**. Fe'u lleolir y tu ôl i Ysgol Dyffryn Ardudwy. "Beddrod Porth" yw enw'r math hwn o gromlech a dim ond yn Iwerddon, Cernyw, Ynys Môn ac ym Meirionnydd y maent i'w cael.

Adeiladwyd y beddrodau yn y safle claddu Neolithig hwn (Oes Newydd y Cerrig) mewn dau gyfnod gwahanol. Y siambr lai o faint i’r gorllewin oedd y cyntaf. Roedd y ddolmen (neu gromlech) hon yn cynnwys dau borthfaen a maen rhwystro uchel gyda maen capan yn gorffwys ar ei ben, ac fe’i gorchuddiwyd â charnedd fechan, o fras siâp cylch. Nifer o genedlaethau’n ddiweddarach, adeiladwyd y beddrod mwy o faint i’r dwyrain ac fe’i claddwyd o dan garnedd siâp lletem tua 100 troedfedd (30&nbsp;m) o hyd, a oedd yn amgáu ei gymydog. Yn agored i’r awyr bellach, mae’r ddau feddrod mewn cyflwr eithriadol o dda, a’r meini capan yn dal i orffwys yn ddiogel ar eu meini unionsyth.

Delwedd:Cromlechi Dyffryn Ardudwy.JPG|Y ddwy gromlech
Delwedd:Claddu d ardudwy cyfan.jpg|Un o'r cromlechi

Mae'r safle yng ngofal Cadw ac ar agor i'r cyhoedd. Gellir ei gyrraedd yn rhwydd o'r pentref trwy ddilyn yr arwyddbyst.

## Cyfeiriadau
Categori:Cadw
Categori:Carneddau cellog Cymru
Categori:Carneddau cynhanesyddol Gwynedd
Dyffryn Ardudwy
Categori:Dyffryn Ardudwy
Categori:Safleoedd archaeolegol Gwynedd
Arrondissements Ffrainc

Mae 342 o '''*arrondissements* Ffrainc'*, sef is-raniadau o 100 *département* Ffrainc. Mae *arrondissement'' yn cyfateb yn fras i 'gylch' lleol neu ardal yn Gymraeg, ond does dim uned llywodraeth leol yng Nghymru a Phrydain sy'n cyfateb yn union iddo.

Gelwir prifddinas *arrondissement* yn *sous-préfecture*. Pan mae'r *arrondissement* yn cynnwys *préfecture* (prif-ddinas) y *département*, y *préfecture* hwnnw yw prif-ddinas yr *arrondissement* yn ogystal.

Rhennir yr *arrondissements* yn bellach yn *cantons* a *communes* (Cymunedau).

Rhennir Paris, Lyon a Marseille hefyd yn arrondissements trefol: ni ddylir drysu rhain gyda'r *arrondissements* a ddisgrifir yn yr erthygl hon. 

Arrondissements Paris yw'r arrondissements fwyaf enwog ac eiconig gyda bri mawr ar arrondissements yn ôl eu rhif fel un o'r ugain sydd yn y brifddinas.

## Rôl a gweinyddiaeth
Mae gweinyddiaeth *arrondissement* wedi ei neilltuo i *sous-préfet* sy'n cynorthwyo *préfet* y *département*.

Yn wahanol i *régions* (rhanbarthau), *départements* a *communes*, nid oes gan yr *arrondissements* y statws o fod yn endidau cyfreithiol yng nghyfraith gyhoeddus y wlad. Yn ogystal, ac yn wahanol i'r is-raniadau eraill, nid ydynt yn cael eu rhedeg gan swyddogion sydd wedi cael eu hethol, ond gan swyddogion a benodir gan Arlywydd Ffrainc ei hun.

## Hanes
Cynigwyd y syniad o gael *arrondissements* sawl gwaith fel diwygiad gweinyddol yn ystod yr Ancien Régime, yn nodweddiadol gan *intendant* Bretagne, généralité Caze de La Bove, yn ei ''Mémoire concernant les subdélégués de l'intendance de Bretagne* yn 1775.

Crewyd yr *arrondissements* dan y *Loi du 28 pluviôse'' ym mlwyddyn VIII o'r Calendr Gweriniaethol (17 Chwefror 1800) gan ddisodli *districts*. Maen rhai cyfnodau yn hanes Ffrainc, maent wedi chwarae rhôl mewn etholiadau deddfwriaethol, yn arbennig yn ystod y Drydedd Weriniaeth. Cysidrwyd deddf 10 Medi 1926, a ddileodd 106 o *arrondissements* am resymau ariannol, i fod yn driniaeth etholaethol gan lawer.

## Ystadegau
Tri neu bedwar o *arrondissements* sydd gan y rhan fwyaf o'r *départements*. Dim ond un sydd gan départements Paris a Territoire de Belfort, tra bod gan *département* Moselle naw.

## Gweler hefyd
* *Régions* Ffrainc
* *Départements* Ffrainc
* *Cantons* Ffrainc
* *Communes* Ffrainc


Categori:Daearyddiaeth Ffrainc
Douai

, 1871.]]

Tref a *commune*  yng ngogledd Ffrainc yw **Douai** (*Iseldireg: Dowaai*). Saif yn département Nord, ar lannau afon Scarpe, tua 25 milltir  (40&nbsp;km) o Lille a 16 milltir (25&nbsp;km) o Arras, Roedd poblogaeth yr ardal drefol (*aire urbaine*), yn cynnwys Lens, yn 552,682 yn 1999.

Mae'r clochdy, a adeiladwyd gyntaf yn 1380, yn enwog. Pan oedd Douai yn rhan o'r Iseldiroedd Sbaenig, sefydlwyd Prifysgol Douai, a ddaeth yn bwysig ar gyfer addysgu Catholigion o Gymru a Lloegr yn y Coleg Seisnig; roedd hefyd Goleg Albanaidd a Choleg Gwyddelig. Sefydlwyd priordy Benedictaidd Sant Gregori Fawr gan Sant John Roberts yn 1605.

Ymysg y Catholigion Cymreig a addysgwyd yn Douai, roedd Rhosier Smyth, Robert Gwyn a Philip Powell.

Categori:Cymunedau Nord
Haute-Corse

Un o départements Ffrainc yw **Corse-du-Sud**. Mae'n cynnwys rhan ogleddol Ynys Cors. a'r brifddinas yw Bastia. Sefydlwyd y département yn 1975, pan rannwyd yr ynys yn Haute-Corse a Corse-du-Sud.

## Gweler hefyd
* Cymunedau Haute-Corse

## Cyfeiriadau
*
Categori:Départements Ffrainc
Categori:Corsica
Ajaccio

Dinas ar ynys Corsica yw **Ajaccio** (Corseg: *Aiacciu*). Mae'n brifddinas *département* Corse-du-Sud, ac yn fwyaf enwog fel man geni Napoleon.

Saif ar arfordir gorllewinol yr ynys, ger Bae Ajaccio. Roedd y boblogaeth yn 2010 yn 65,542.


Categori:Corsica
Categori:Corse-du-Sud
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Grenoble

bawd|270px|Grenoble, gyda'r Alpau Dauphiné yn y cefndir

Dinas a *commune* yn ne-ddwyrain Ffrainc yw **Grenoble**. Saif wrth droed yr Alpau lle mae afon Drac yn ymuno ag afon Isère. Grenoble yw prifddinas département Isère.

Sefydlwyd y ddinas gan lwyth Celtaidd yr Allobroges fel "Cularo". Cafodd yr enw "Gratianopolis" wedi i'r ymerawdwr Rhufeinig Gratian ymweld a'r ddinas a chryfhau'r muriau yn 380.

## Adeiladau a chofadeiladau 
* La Bastille
* Musée de Grenoble (amgueddfa)
* Palas y Senedd Dauphiné
* Tour de l'Isle

## Enwogion 
* Casimir Pierre Perier (1777–1832), gwleidydd
* Stendhal (1783-1842), awdur
* Henri Fantin-Latour (1836-1904), arlunydd
* Lionel Terray (ganed 1921), dringwr


Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Cymunedau Isère
Corrach

Mae **corrach** yn greadur sy'n deillio o fytholeg, Germanaidd a Llychlynaidd yn bennaf, a straeon Tylwyth Teg, ac sydd wedi datblygu yn ffigwr mewn ffuglen ffantasi a gemau chwarae rôl (lle cyfeirir at wrach yn aml fel dorf "do-r-f"). Mae gan gorachod allu hudol fel rheol, yn aml yn ymwneud â meteleg. Y creaduriaid tebycaf i'r corachod Sgandinafaidd yn llên gwerin Cymru yw'r coblynnod a'r Coraniaid : cyfeirir at yr olaf yn Chwedl Lludd a Llefelys. Ceir creaduriaid bychain arallfydol mewn sawl mytholeg arall hefyd, ond mae'r erthygl hon yn ymwneud yn bennaf â'r corachod Germanaidd neu Sgandinafaidd (*dwarf*).

Mae'n anodd cadarnhau tarddiad gwreiddiol corachod, mae'r ffynonellau sydd agosaf i'r fytholeg Germanaidd wreiddiol yn dod o fytholeg Llychlyn, ond mae'r rhain yn brin ac yn amrywiol. Yn raddol, mae corachod wedi ennill rôl mwy digri ac ofergoelus.  Roedd corachod yn sicr yn ddynol, ond mae'r ffynonellau'n amrywio yn eu taldra, eu ffordd o fyw, a'u tebygrwydd at ellyllon. Gan gysidro'r ffynonellau gwreiddiol a'u natur, mae'n debygol y bu'r corachod gwreiddiol o daldra dynol llawn. Roedd ganddynt gysylltiadau cryf â marwolaeth: croen gwelw; gwallt tywyll; cysylltiadau gyda'r ddaear; au rôl ym mytholeg. Dilynont draddodiadau animistaidd, gan ddangos tebygrwydd i addoliad hynafiaid a'r meirw. Roeddent yn debyg i eraill o deulu'r *Vættir*, megis yr ellyllon.

Fel y datblygodd eu mytholeg, maent wedi troi'n nodweddiadol yn fwy digri a dirgel. Maent wedi mabwysiadu delwedd cyfoes o fod yn fyr ac yn hyll. Mae eu cysylltiadau gyda'r elfennau tanddaearol wedi dod yn amlycach. Mae corachod yn fodau hudol gyda chryn dawn am feteleg, gan ddod yn enwog am greu eitemau chwedlonol. Roedd y cysyniad Nordig diweddar o gorachod yn gryn wahanol i'r gwreiddiol. Daethant yn fodau hudol anweledig fel y Tylwyth Teg, yn defnyddio swynion, melltithion, a thwyll.

## Corachod mewn ffantasi cyfoes
### Llyfrau
*The Weirdstone of Brisingamen gan Alan Garner
*Cyfres *Artemis Fowl*
**The Chronicles of Narnia* gan C. S. Lewis
*Cyfres y *Disgfyd*
**The Hobbit* a *The Lord of the Rings* gan J. R. R. Tolkien
*Nofelau *Shannara* gan Terry Brooks
*Nofelau *Midkemia* gan Raymond Feist
**Inheritance Cycle* gan Christopher Paolini
*Gotrek and Felix gan William King
*The Spiderwick Chronicles gan Holly Black a Tony Diterlizzi

### Gêmau fideo a chwarae rôl
**Dungeons and Dragons*
**Warhammer Fantasy Roleplay*
**Warcraft*
**World of Warcraft*
**RuneScape*
**Sacred (gêm gyfrifiadurol)*
**Dark Age of Camelot*
**Earthdawn*
**Arcanis*
**Palladium Fantasy Role-Playing Game*
**Guild Wars*
**Shadowrun*
**The Witcher (gêm gyfrifiadurol)*
**Dwarf Fortress*
**Lord of the Rings Online*
**EverQuest*

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Rumpelstiltskin


Categori:Creaduriaid mytholegol
Categori:Llên gwerin
Categori:Mytholeg Llychlyn
William Gambold

Gramadegydd Cymreig o Geredigion oedd **William Gambold** (10 Awst 1672 – 13 Medi 1728).

## Bywgraffiad
Ganwyd William Gambold yn Aberteifi yn 1672. Daeth yn gyfaill i'r ieithydd enwog Edward Lhuyd, un o'i gyd-fyfyrwyr ym Mhrifysgol Rhydychen.

Ar ôl mynd yn offeiriad Anglicanaidd, gan wasanaethu fel rheithor yn Sir Benfro a threulio cyfnodau fel athro ysgol hefyd, dechreuodd ymroi i'r dasg o astudio'r iaith Gymraeg. Bu wrthi am flynyddoedd, o 1707 hyd 1722, yn llunio geiriadur Cymraeg, ond ni chafodd gefnogaeth ariannol ac arosodd y gwaith heb ei gyhoeddi. Mae'n cynnwys miloedd o eiriau Cymraeg, llawer ohonynt wedi eu codi o'r iaith lafar, ac felly mae'n ffynhonnell bwysig i'r rhai sy'n astudio hanes yr iaith Gymraeg.

Ymddiddorai yng ngramadeg yr iaith Gymraeg hefyd. Yn 1727 cyhoeddodd ei *Welsh Grammar*, y llyfr Saesneg cyntaf i gael ei argraffu yng Nghymru. Am weddill y 18g arosodd gwaith Gambold yn ramadeg poblogaidd.

## Llyfryddiaeth
* *Gramadeg*, mewn llawysgrif yn llaw yr awdur ei hun a gedwir yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Aberystwyth.
* *A Welsh Grammar or a Short and Easie Introduction to the Welsh Tongue, in two parts* (Caerfyrddin, 1727; argraffiad newydd, Y Bala, 1817 a 1833)

## Cyfeiriadau
Categori:Geiriadurwyr Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1672
Categori:Gramadegwyr Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1728
Categori:Pobl o Aberteifi
Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Bastia

Dinas a *commune*  ar ynys Corsica yw **Bastia**. Hi yw prifddinas *département* Haute-Corse.

Saif Bastia ar arfordir gogledd-ddwyrain Corsica, gerllaw penrhyn Cap Corse. Mae'n borthladd pwysig, ac yn enwog am y gwin a gynhyrchir yn yr ardal. Roedd y boblogaeth yn 1999 yn 39,016.

Categori:Corsica
Categori:Cymunedau Haute-Corse
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Perpignan

bawd|250px|Perpignan

Dinas a *commune* yn ne Ffrainc yw **Perpignan** (Catalaneg: **Perpinyà**). Hi yw prifddinas *département* Pyrénées-Orientales. Mae'n ffinio gyda  ac mae ganddi boblogaeth o tua . Roedd y boblogaeth yn 2010 yn 117,419, gyda phoblogaeth yr ardal ddinesig (*aire urbaine*) yn 305,837 yn 2010.

Ymhlith atyniadau'r ddinas mae'r eglwys gadeiriol, a ddechreuwyd yn 1324 ac a orffennwyd yn 1509. Mae'r tîm rygbi'r undeb yn un o dimau cryfaf Ffrainc, ac mae hefyd dîm rygbi'r cynghrair, "Dreigiau Catalonia".

## Cyfeiriadau
Categori:Dinasoedd Ffrainc
Categori:Cymunedau Pyrénées-Orientales
Corse-du-Sud

Un o départements Ffrainc yw **Corse-du-Sud** (Corseg: Corsica suttana). Mae'n cynnwys rhan ddeheuol Ynys Cors. Sefydlwyd y département yn 1975, pan rannwyd yr ynys yn Haute-Corse a Corse-du-Sud. Prifddinas y département yw Ajaccio.

bawd|canol|220px|Lleoliad Corse-du-Sud yn Ffrainc

## Gweler hefyd
* Cymunedau Corse-du-Sud

## Cyfeiriadau
*
Categori:Départements Ffrainc
Categori:Corsica
Prifysgol Caeredin

Prifysgol yn ninas Caeredin yn yr Alban yw **Prifysgol Caeredin**. Sefydlwyd ef ym 1583, ac mae'n ganolfan enwog ar addysg ac ymchwil yng Nghaeredin. Hon oedd y chweched brifysgol i gael ei sefydlu ym Mhrydain Fawr, gan ei gwneud yn un o brifysgolion hynafol yr Alban a Phrydain. Mae'r brifysgol ymysg y mwyaf a'r mwyaf ei bri yn y byd, ac mae ymysg 25 prifysgol gorau'r byd. Mae'n aelod o'r League of European Research Universities.

## Hanes
Yr Esgob Robert Reid o Brifeglwys Sant Magnus, Kirkwall, Orkney, sy'n cael y credyd am sefydlu'r brifysgol. Arianwyd y brifysgol gan y gronfa a adawyd ar ei farwolaeth ym 1558. Sefydlwyd y brifysgol dan Siarter Brenhinol gan Iago VI ym 1582, gan ddod yn bedwaredd prifysgol yr Alban, pan oedd gan Loegr ond dwy. Erbyn y 18g, roedd Caeredin yn ganolfan Ewropeaidd yr Oleuedigaeth, a daeth yn un o brifysgolion pwysicaf y cyfandir. Mae'n aelod i Grŵp Coimbra ar gyfer prifysgolion Ewropeaidd.

## Colegau ac Ysgolion
bawd|dde|Arfbais Prifysgol Caeredin, ar Dir Sant Leonard
### College of Humanities and Social Science
* Ysgol y Celfeddydau, Diwylliant a'r Amgylchedd
* Ysgol Diwynyddiaeth
* Ysgol Iechyd mewn Gwyddoniaeth Cymdeithasol
* Ysgol Hanes, Clasuron ac Archeoleg
* Ysgol y Gyfraith
* Ysgol Llenyddiaeth, Ieithoedd a Diwylliannau
* Ysgol Busnes Prifysgol Caeredin
* Ysgol Addysg Tŷ Moray
* Ysgol Athroniaeth, Seicoleg a Ieithyddiaeth
* Ysgol Gwyddoniaeth Cymdeithasol a Gwleidyddol
* Swyddfa Addysg Gydol Oes

### Coleg Meddygaeth a Milfeddygaeth
* Ysgol Gwyddoniaeth Biofeddygol
* Ysgol Gwyddoniaeth Clinigol ac iechyd y Gymdeithas
* Ysgol Meddygaeth Molecylol a Chlinigol
* Ysgol Brenhinol Astudiaethau Milfeddygaeth

### Coleg Gwyddoniaeth a Pheirianneg
* School of Biological Sciences
* Ysgol Gemeg
* Ysgol GeoSciences
* Ysgol Peirianneg ac Electroneg
* Ysgol Informatics
* Ysgol Mathemateg
* Ysgol Ffiseg

## Cynfyfyrwyr
* John Parry (1812 - 1874), prif olygydd *Y Gwyddoniadur Cymreig*.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol Prifysgol Caeredin
* Gwasanaethau Llety Prifysgol Caeredin
* Cymdeithas Myfyrwyr Prifysgol Caeredin
* Ymgyrch Prifysgol Caeredin
* Undeb Chwaraeon Prifysgol Caeredin
* Gwasanaethau Myfyrwyr Prifysgol Caeredin


Categori:Caeredin
Caeredin
Categori:Sefydliadau 1583
Airbus

[bawd|[Singapore Airlines Airbus A380.]]
[bawd|Airbus A 330-200 [Air Seychelles]]

Cwmni gwneud awyrennau Ewropeaidd yw **Airbus S.A.S** (*Société par actions simplifiée*). Mae'n is-gwmni ac yn perthyn i'r consortiwm EADS (*European Aeronautic & Defence Systems*), ac mae'n cynhyrchu tua hanner awyrennau teithio mawr y byd.

Cyflogir tua 57,000 o bobl yn yr Almaen, Ffrainc, y Deyrnas Unedig a Sbaen, gan gynnwys ffatri awyrennau Airbus UK, Brychtyn. Ymhlith yr awyrennau y mae wedi eu cynhyrchu neu yn eu cynhyrchu ar hyn o bryd mae:
* A300
* A310
* A320
* A330
* A340
* A350
* A380; yr awyren deithwyr fwyaf yn y byd

Ym mis Gorffennaf 2020, cyhoeddodd Airbus y byddai'n torri 15000 o swyddi, llawer ohonynt ym Mrychdyn.

## Gweithwyr yn y prif safleoedd 
[bawd|[British Airways Airbus A319.]]

*(Data 31 Rhagfyr, 2006)*

## Cyfeiriadau
Categori:Awyrennu
Categori:Cwmnïau amlwladol
Rhestr o emynwyr Cymraeg

Dyma **restr o emynwyr Cymraeg**, awduron adnabyddus emynau yn yr iaith Gymraeg.

## B
* Thomas Baddy

## C
* David Charles
* David Charles II

## D
* John Dafydd
* Morgan Dafydd
* Thomas Dafydd
* John Davies, Tahiti
* John Cadvan Davies
* Morris Davies

## E
* Roger Edwards
* Daniel Evans (Daniel Ddu o Geredigion)
* Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)
* Thomas Evans (Tomos Glyn Cothi)
* Christmas Evans
* Mary Jane Evans

## F
* Benjamin Francis

## G
* Ann Griffiths

## H
* Joseph Harris (Gomer)
* David Hughes (Eos Iâl)
* James Hughes (Iago Trichrug)
* John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)
* John Hughes (*Cwm Rhondda*)
* John Hughes, Pontrobert
* John Gruffydd Moelwyn Hughes
* Elizabeth Phillips Hughes

## I
* Iolo Morganwg

## J
* Daniel James
* John James
* James Spinther James ("Spinther")
* Dafydd Jones o Gaeo
* Edward Jones, Maes y Plwm
* Hugh Jones, Maesglasau
* J. R. Jones, Ramoth
* Josiah Jones
* Peter Jones (Pedr Fardd)
* Richard Jones (Cymro Gwyllt)
* Thomas Jones (Dinbych)
* William Jones, Y Bala
* William Jones (Ehedydd Iâl)

## L
* George Lewis
* Howell Elvet Lewis (Elfed)
* Titus Lewis

## Ll
* Henry Lloyd (ap Hefin)
* Angharad Llwyd

## M
* Wiliam Midleton (Gwilym Canoldref)
* Dafydd Morris (David Morris)

## N
* W. Rhys Nicholas

## O
* Thomas Olivers
* Mary Owen
* William Owen (Prysgol)

## P
* Daniel Protheroe
* Edmwnd Prys

## R
* William Rees (Gwilym Hiraethog)
* Morgan Rhys
* David Rowlands (Dewi Môn)

## T
* Ebenezer Thomas (Eben Fardd)
* John Thomas, Rhaeadr Gwy
* John Thomas (Siôn Wyn o Eifion)

## V
* Lewis Valentine

## W
* Dafydd William, Llandeilo Fach
* Thomas William, Bethesda'r Fro
* Eliseus Williams (Eifion Wyn)
* John Williams
* Morris Williams (Nicander)
* Nathaniel Williams (1742 - 1846)
* Robert Williams (Robert ap Gwilym Ddu)
* William Williams (Gwilym Cyfeiliog)
* William Williams, Pantycelyn
* Ellis Wynne


Emynwyr
Emynwyr Cymraeg
Emynwyr Cymraeg
Afon Rhône

Afon yn Ewrop yw **Afon Rhône**. Mae'n tarddu yn Saint Gothard yn yr Alpau yng nghanton Valais yn y Swistir, ac yn llifo am 812&nbsp;km cyn cyrraedd y Môr Canoldir yn y Camargue yn Ffrainc. Ar y ffordd, mae'n llifo trwy Lyn Genefa.

Y Rhône yw'r fwyaf o'r afonydd sy'n llifo i'r Môr Canoldir ar ôl Afon Nîl. Wedi disgyn o'r Alpau, mae'n llifo heibio Martigny cyn llifo i mewn i Lyn Genefa. Wedi llifo heibio dinas Genefa, lle mae afon Arve yn ymuno â hi, mae'n cyrraedd Ffrainc. Ymuna afon Saône a hi gerllaw Lyon, yna mae'n troi tua'r de, rhwng yr Alpau a'r Massif Central, heibio Avignon ac Arles i gyrraedd y môr yn y Camargue.

[bawd|dim|250px|Afon Rhône yn llifo trwy [Lyon]]

Mae'n llifo trwy'r *départements* canlynol yn Ffrainc:
* Rhône
* Bouches-du-Rhône

ac yn dynodi'r ffin rhwng
* Haute-Savoie a Savoie // Ain
* Rhône a Loire // Isère
* Ardèche // Drôme
* Gard // Vaucluse

Rhône
Rhône
Categori:Ain
Categori:Ardèche
Categori:Bouches-du-Rhône
Categori:Drôme
Categori:Gard
Categori:Haute-Savoie
Categori:Isère
Categori:Loire
Categori:Rhône
Categori:Savoie
Categori:Vaucluse
Camargue

350px|dde|bawd|Ardal y Camargue

Ardal yn ne Ffrainc o gwmpas aber afon Rhône, yn *département* Bouches-du-Rhône, yw'r **Camargue**. Wrth ddynesu at y Môr Canoldir, mae afon Rhône yn ymrannu yn ddwy ran, y *Grand-Rhône* a'r *Petit-Rhône*. Rhennir y Camargue, sydd ag arwynebedd o 145.300ha i gyd, yn dri rhan: 
* y Petite Camargue, i'r gorllewin o'r Petit-Rhône,
* y Grande Camargue, rhwng y Petit-Rhône a'r Grand-Rhône,
* y Plan du Bourg, l'r dwyrain o'r Grand-Rhône.

Yng ngogledd yr ardal ceir tiroedd amaethyddol, tra yn y de mae corsydd hallt. Mae'r ardal o bwysigrwydd mawr ar gyfer planhigion ac adar, a chrewyd y *Parc naturel régional de Camargue* yn 1970. Ymhlith ei nodweddion enwocaf, mae'r ceffylau gwynion.

Bu'r naturiaethwr o Gymro Peter Hope Jones yn warden gwirfoddol yma yn 1958.

Categori:Bouches-du-Rhône
Afon Drac

[250px|bawd|Cymer afonydd Drac ac [Afon Isère|Isère ger Grenoble]]

Afon 130&nbsp;km o hyd yn ne-ddwyrain Ffrainc, un o lednentydd Afon Isère, yw **Afon Drac**. Mae'n cael ei ffurfio gan gymer y *Drac Noir* a'r *Drac Blanc*, dwy ffrwd sylweddol sy'n tarddu yn y Massif des Écrins. Mae'n llifo i Afon Isère ar gyrion dinas Grenoble. Ei phrif lednant yw Afon Romanche.

Mae Afon Drac yn llifo trwy'r *départements* a threfi canlynol:

* Hautes-Alpes: Saint-Bonnet-en-Champsaur
* Isère: Corps, Grenoble

## Dolenni allanol
*  Afon Drac ar gronfa ddata Sandre

Drac
Categori:Hautes-Alpes
Categori:Isère