open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bas (cemeg)

bawd|Bas (cemeg)

Dosbarth o folecylau cemeg yw'r **basau**. Fe'u diffinnir yn ôl eu dawn wrth doddi mewn dŵr i greu hydoddiant ag iddo grynodiad [OH-] yn fwy na 10−7 M. Gellir cymharu hyn ag asid, sy'n creu hydoddiant ag iddo grynodiad [H+] yn fwy na 10−7 M.

Mewn cemeg, mae **bas** yn hylif chwerw, llithrig ac sy'n newid lliw dangosydd megis litmws yn las. Mae hefyd yn adweithio gydag asid ac yn creu halennau drwy adwaith cemegol. Mae hydrocsid alcali yn fas, ac felly metel alcalïaidd sodiwm hydrocsid, calsiwm hydrocsid ayb. Mae'r mathau yma'n cynhyrchu ionau hydrocsid mewn hylif ac felly'n cael eu galw'n basau Arrheniws.

## Basau cryf
bawd|Pelenni hydrocsid sodiwm (ei ffurf cyffredin mewn labordai)
Mae basau cryf yn gyfansoddion cemegol syml a all dynnu proton (H+) o foleciwl asid gwan iawn mewn adwaith asid-bas. Ymhlith y basau cryf cyffredin mae:

Metalau grwp 1
* Lithiwm hydrocsid (LiOH)
* Sodiwm hydrocsid (NaOH)
* Potasiwm hydrocsid (KOH)
* Rubidiwm hydrocsid (RbOH)
* Cesiwm hydrocsid (CsOH)
Metalau grwp 2
* *Beryliwm hydrocsid (Be(OH)2)*
* Magnesiwm hydrocsid (Mg(OH)2)
* Calsiwm hydrocsid (Ca(OH)2)
* Strontiwm hydrocsid ()
* Bariwm hydrocsid ()

## Basau niwcleotid 
bawd|149x149px|Adenin. Enghraifft o fas nitrogen organig (pwrin).
Mewn biocemeg a bioleg moleciwlar, cyfeirir at fasau fel rhan nodweddiadol niwcleotidau. Polymerau niwcleotid yw DNA ac RNA. Cynhwysir basau organig, yn cynnwys atomau nitrogen (y pwrinau Adenin a Gwanin, a'r pyrimidinau Thymin, Wracil a Cytosin ynghyd â basau llai cyfarwydd megys y pwrin Inosin), yn y molecylau niwcleotid hyn.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol 
*  Science Aid: Acids and Bases  Gwybodaeth i'r sector uwchradd  ynglŷn â basau.


Categori:Cyfansoddion cemegol
Gwyn a'i Fyd (llyfr)

Teithlyfr gan Gwyn Llewelyn yw '''''Gwyn a'i Fyd'''''. 

Hughes a'i Fab a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn seiliedig ar y cyfresi teledu o'r un enw yn adrodd hanes paratoi rhai o'r rhaglenni ac yn cyflwyno gwybodaeth gefndirol amdanynt. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1996
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Rhestr rhaglenni teledu Cymraeg

Dyma restr o gynyrchiadau **rhaglenni teledu Cymraeg**.

## 0-9
## A
## B
## C
## Ch
## D
## Dd
## E
## F
## Ff
## G
## H
## I
## J
## L
## Ll
## M
## N
## O
## P
## R
## Rh
## S
## T
## U
## W
## Y
## KQVXZ
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Haul ac Awyr Las

Teithlyfr o'r flwyddyn (1990-91) a dreuliwyd yn Y Wladfa, Patagonia, gan Cathrin Williams yw ***Haul ac Awyr Las: Blwyddyn yn y Wladfa***. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cofnod manwl o'r flwyddyn (1990-91) a dreuliwyd ym Mhatagonia yn cynnal dosbarthiadau Cymraeg ac yn ymdoddi i mewn i fywyd Cymry Dyffryn Camwy. Ffotograffau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am yr Ariannin
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Categori:Y Wladfa
Farley Mowat

Awdur ac amgylcheddwr o Ganada oedd **Farley McGill Mowat, OC** (12 Mai 1921 – 6 Mai 2014).

Fe'i ganwyd yn Belleville, Ontario.

## Llyfryddiaeth
**People of the Deer* (1952)
**Lost in the Barrens* (1956)
**Grey Seas Under: The Perilous Rescue Missions of a North Atlantic Salvage Tug* (1959)
**Owls in the Family* (1961)
**Never Cry Wolf* (1963) 
**West-Viking* (1965)
**The Curse of the Viking Grave* (1966)
**The Siberians* (1970)

Categori:Llenorion o Ganada
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2014
Iwerddon (llawlyfr)

Teithlyfr gan Clive James yw ***Iwerddon***.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llawlyfr i deithwyr sy'n orlawn o ffeithiau amrywiol am yr ynys werdd a'i phobl a'i hatyniadau. Ffotograffau a mapiau du-a-gwyn nif erus.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yn Iwerddon
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Llandruidion

Pentrefan yng nghymuned Tyddewi a Chlos y Gadeirlan, Sir Benfro, Cymru, yw **Llandruidion**, sydd 91.8 milltir (147.8&nbsp;km) o Gaerdydd a 219.6 milltir (353.3&nbsp;km) o Lundain.

Cynrychiolir Llandruidion yn Senedd Cymru gan Paul Davies (Ceidwadwyr) a'r Aelod Seneddol yw Stephen Crabb (Ceidwadwyr).

## Gweler hefyd
*Llwybr Arfordir Sir Benfro

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Tyddewi a Chlos y Gadeirlan
Categori:Llwybrau Byw
Llwybr Barddoniaeth - Fferm yr Hendre, Blaenannerch

Teithlyfr o gwmpas fferm yr Hendre, Blaenannerch gan Pauline Rhodes (Golygydd) yw ***Llwybr Barddoniaeth - Fferm yr Hendre, Blaenannerch***. 

Cafodd ei hygoeddi yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Teithlyfr bychan yn tywys y sawl sydd am gerdded ar hyd llwybrau cyhoeddus o gwmpas fferm yr Hendre, Blaenannerch, sef cartref y diweddar Dic Jones, bardd a chyn-Archdderwydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru

Categori:Llyfrau Cymreig 2010
I'r India a Thu Hwnt ...

Teithlyfr gan Beti Rhys yw '''''I'r India a Thu Hwnt ...'''''. 
Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1994. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol yn cofnodi hanes ymweliadau'r awdures â llawer rhan o'r byd a'i hargraffiadau o'r hyn a welodd ar ei theithiau. Ffotograffau du-a-gwyn. ISBN ar y llyfr 0707402530.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am India
Categori:Llyfrau Cymreig 1994
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Twristiaeth yn India
Meini Nadd a Mynyddoedd

Teithlyfr gan Eirwyn George yw ***Meini Nadd a Mynyddoedd: Teithiau Llên a Hanes yn Ardal y Preselau***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Arweinlyfr i un ar hugain o deithiau hanesyddol a llenyddol ym mro gyfoethog y Preselau gan un a drwythwyd yn hanes, chwedloniaeth a llên ei fro. 48 o ffotograffau du-a-gwyn a 2 fap.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Môn - Yr Ynys Hardd

Cyfrol o luniau sy'n darlunio golygfeydd o gwmpas Ynys Môn gan J. C. Davies a Margaret Hughes yw ***Môn - Yr Ynys Hardd***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o luniau sy'n darlunio golygfeydd o gwmpas ynys Môn, yn enwedig yr ardaloedd gwledig a'r arfordir hardd. Gyda chapsiynau dwyieithog.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Ynys Môn
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Gwyliau Beicio Cymru: Trefdraeth, Sir Benfro

Teithlyfr o fapiau a theithiau beic gan amryw o awduron yw ***Gwyliau Beicio Cymru: Trefdraeth, Sir Benfro***. 
Cyngor Sir Benfro a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfryn dwyieithog mewn clawr PVC yn cynnwys canllawiau a chardiau map ar gyfer 5 taith feicio hawdd eu dilyn yn ardal glan môr Trefdraeth, gyda 22 ffotograff lliw.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Sir Benfro
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Nabod Cymru

Casgliad o ddwsin o deithiau cerdded gan Cledwyn Fychan yw ***Nabod Cymru***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1973. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Dwsin o deithiau cerdded mewn gwahanol rannau o Gymru, gyda hanesion a chwedlau, ffotograffau a mapiau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1973
Marchogion Crwydrol

Teithlyfr gan Roger Boore yw ***Marchogion Crwydrol: Taith trwy Perfeddwlad Sbaen***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dilyniant gan Roger Boore i'w lyfr  *Taith i Awstralia*. Y tro hwn mae'r awdur a'i wraig Anne, â'u hen Volvo Estate cleisiog, ar grwydr yn Sbaen ganol haf: nid Sbaen gyfarwydd y Costas, fodd bynnag, ond bryniau, gwastadeddau a hen drefi hynod y canoldir anghysbell.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yn Sbaen
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Nid yr A470

Teithlyfr tafod yn y boch gan Ian Parri yw ***Nid yr A470***. Dyma lyfr taith go wahanol gan y newyddiadurwr, cyfieithydd a thafarnwr Ian Parri. Mae'n olrhain ffordd arall o deithio o Landudno i Fae Caerdydd, sef y ddau ben i'r A470, heb gyffwrdd yr A470 ei hun, nac unrhyw briffordd arall ac eithrio eu croesi ar gyffyrdd. Aiff a'r awdur a'r darllenydd ar daith i fannau gwahanol o Gymru efallai na fyddai pawb yn gyfarwydd â nhw. Gellir ei ddisgrifio'n decach fel llyfr sy'n rhannol yn deithlyfr, yn rhannol yn hunangofiannol, ac yn rhannol yn llyfr hanes ysgafn. 
Gwasg Gwynedd a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2013. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru

Categori:Llyfrau Cymreig 2013
O Afallon i Shangri La

Teithlyfr gan Llion Iwan yw ***O Afallon i Shangri La***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hanes  am ddau ffrind yn teithio dros fil o gilometrau ar gefn beic ar draws ucheldiroedd anial Tibet, yn cynnwys disgrifiadau cyfoethog o'r tirwedd gerwin a sylwadau treiddgar am gyflwr gwleidyddiaeth, crefydd a ffordd o fyw trigolion y wlad.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Categori:Tibet
Llythyrau Bangladesh

Teithlyfr gan Gwenllian Jones yw ***Llythyrau Bangladesh***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Cyfrol o lythyrau a anfonodd yr awdur at aelodau o'i theulu pan dreuliodd wyliau yn Bangladesh, Gorffennaf-Awst 1993, sy'n llwyddo i gyflwyno gwlad liwgar ond llwm. 21 o ddarluniau du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Fangladesh
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Jambo Caribŵ: Taith i Borth Uffern

Teithlyfr gan Rocet Arwel Jones yw ***Jambo Caribŵ: Taith i Borth Uffern***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Hanes taith gerdded a wnaeth yr awdur i Cenia er budd yr elusen iechyd meddwl Mind, yn cynnwys ei ymateb i'r wlad a'i phobl, ynghyd â'i sylwadau doniol a deifiol am ei gyd-deithwyr. 28 ffotograff du-a-gwyn a 3 map.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Cenia
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Patagonia - Byd Arall

Teithlyfr mewn tair iaith (Cymraeg, Saesneg, Sbaeneg) gan Ed Gold yw ***Patagonia - Byd Arall***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Patagonia: gweledigaeth un dyn o bresennol nad yw byth yn colli golwg ar ddoe.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am yr Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Llyfrau Sbaeneg
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau taith Saesneg

Categori:Patagonia
Patagonia: Croesi'r Paith

Teithlyfr gan Matthew Rhys yw '''''Patagonia: Croesi'r Paith / Crossing the Plain'''''. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Paradwys oedd yr addewid. Ond anialwch a gafwyd. Ac ar ôl ugain mlynedd o grafu byw, penderfynodd yr ymfudwyr Cymreig i Batagonia taw digon oedd digon.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am yr Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Llyfrau taith Saesneg

Categori:Patagonia
Pen Llŷn Harri Parri

Teithlyfr gan Harri Parri yw ***Pen Llŷn Harri Parri***. 
Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr yn deillio o'r gyfres deledu *Pen Llŷn Harri Parri* a gynhyrchwyd gan Cwmni Da. Mae'r llyfr yn gyfuniad o destun Harri Parri a ffotograffau proffesiynol, trawiadol.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Wynedd
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Morgannwg (llyfr)

Teithlyfr gan Patricia Aithie yw ***Morgannwg / Glamorgan***.
Sutton Publishing a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1993. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ffotograffau du-a-gwyn o olygfeydd ac adeiladau hen a modern yr hen Sir Forgannwg, gyda disgrifiadau dwyieithog o bob un ohonynt.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1993
Categori:Llyfrau taith Cymreig
Pobol Drws Nesa

Teithlyfr am Iwerddon gan Ioan Roberts yw ***Pobol Drws Nesa: Taith Fusneslyd drwy Iwerddon***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Argraffiadau ac anecdotau o adnabyddiaeth a theithiau'r awdur i'r Iwerddon am dros 40 mlynedd. Sail y gyfrol hon yw gwibdaith o amgylch yr ynys yn hydref 2007 lle bu'n ymweld â hen ffrindiau a chyfarfod rhai newydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Iwerddon
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Portmeirion (cyfrol)

Teithlyfr gan Rob Piercy yw ***Portmeirion***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn y gyfrol Gymraeg hon, mae'r arlunydd Rob Piercy o Borthmadog yn cyflwyno'i olwg ysgafn ar ei Bortmeirion bersonol ef, drwy'i ddarluniau a'i beintiadau sydd wedi'u hysbrydoli gan y pentref a'r Gwyllt.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru

Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Straeon Tafarn

Teithlyfr gan Dewi Pws ac Alun Gibbard yw ***Straeon Tafarn***. 

Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr sy'n dilyn Dewi 'Pws' Morris a'r gyfres * Straeon Tafarn* ar S4C ar ei thaith o gwmpas rhai o dafarnau mwyaf Cymru gan gwrdd a rhai o'r cymeriadau a chlywed yr hanesion a'r straeon dwys a ar y ffordd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Gweithiau gan Alun Gibbard

Categori:Llyfrau Cymreig 2012
O Gwmpas y Foel

Teithlyfr gan Dewi Tomos yw ***O Gwmpas y Foel***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2007. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Yn y gyfrol hon ceir detholiad o deithiau cerdded yn cychwyn o Gae'r Gors, Rhosgadfan - hen gartref Kate Roberts a gafodd ei adfer a'i droi'n ganolfan dreftadaeth yn ddiweddar.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2007
Tafarnau Cymru

Teithlyfr wedi'i olygu gan Elin Llwyd Morgan yw ***Tafarnau Cymru***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1992. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Arweinlyfr difyr, defnyddiol i gant o dafarnau Cymreiciaf Cymru. Gyda chymorth tim o ohebwyr, casglwyd adroddiadau manwl am ddetholiad eang o lefydd, o aelwydydd gwerinol, gorllewinol i glybiau de-ddwyrain.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1992
Taith i Awstralia

Teithlyfr gan Roger Boore yw ***Taith i Awstralia***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2008. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Tua 1900 ymfudodd Capten Fred Boore o Awstralia i Gaerdydd. Dros gan mlynedd yn ddiweddarach, aeth ei ŵyr, Roger, gydag Anne ei wraig, ar drywydd yr hen longwr ... Dyma hanes eu hanturiaethau.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yn Awstralia
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Taith trwy Dde Sbaen

Teithlyfr gan Roger Boore yw ***Taith trwy Dde Sbaen***. 
Dref Wen a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2012. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dyma bedwerydd llyfr taith Roger Boore. Yma cawn ei ddilyn ef a'i wraig Anne i rai o fannau harddaf, hynaf a hynotaf Andalucía yn ne Sbaen, megis Cordoba, Sevilla, al-Zahra a'r Alhambra.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yn Sbaen
Categori:Llyfrau Cymreig 2012
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Teithiau Cerdded yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol: Gogledd Cymru

Teithlyfr gan Dafydd Meirion yw ***Teithiau Cerdded yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol: Gogledd Cymru***. 

Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2006. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Mae'r llyfr hwn yn mynd â ni i ugain lleoliad sy'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng ngogledd Cymru, yn amrywio o blastai mawreddog i draethau ysblennydd.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Swyn Sir Benfro

Teithlyfr gan Alun Ifans yw ***Swyn Sir Benfro: 24 o Deithiau Hudol***. 
Y Lolfa a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o 24 o deithiau amrywiol mewn car ac ar droed, o gwmpas ardaloedd yn Sir Benfro, yn cynnwys cyfarwyddiadau clir a gwybodaeth am fyd natur, hanes lleol, adeiladau a safleoedd hynafol arbennig ac enwogion y fro.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Sir Benfro
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Senedd (cyfrol)

Cyfrol ar adeilad y Senedd gan Trevor Fishlock a Rhys Iorwerth yw ***Senedd (cyfrol)***. 

Graffeg a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Bwriadwyd i'r Senedd fod yn bont i'r dyfodol, gan adeiladu ar draddodiad hir o hanes a gwleidyddiaeth. Mae'r gyfrol hon gan Trevor Fishlock yn edrych ar y cefndir i safle Cynulliad Cenedlaethol Cymru ym Mae Caerdydd a Llywodraeth Cymru.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau Senedd Cymru
Categori:Llyfrau am Gaerdydd
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Teithiau Edward Llwyd: Gogledd Cymru

Casgliad o dair ar ddeg o deithiau byr gan amryw o awduron yw ***Teithiau Edward Llwyd: Gogledd Cymru***. 

Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o dair ar ddeg o deithiau byr, amrywiol ar draws gogledd Cymru wedi eu llunio gan gerddwyr profiadol, yn cynnwys mapiau a chyfarwyddiadau clir ynghyd â gwybodaeth am blanhigion a hanes lleol. 13 map du-a-gwyn.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Teithiau Edward Llwyd: Gogledd Cymru
*Teithiau Edward Llwyd: Canolbarth a Deheubarth Cymru
*Cymdeithas Edward Llwyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Gorsaf Metrolink Salford Quays

Mae **gorsaf Metrolink Salford Quays** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn ddinas Salford, Manceinion Fwyaf. Fe'i lleolwyd ger Salford Quays, ar lein Metrolink i Eccles. Fe'i hagorwyd fel rhan dau o ddatblygiad Metrolink ar 12 Mehefin 1999.

Salford Quays
Gorsaf Metrolink Anchorage

Mae **gorsaf Metrolink Ashton-under-Lyne** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn ardal Salford Quays o ddinas Salford, Manceinion Fwyaf.

Anchorage
Tirlun Cymru

Cyfrol ddarluniadol yn arddangos golygfeydd tirlun ac amgylchedd Cymru gan David Williams, Steve Benbow a Peter Gill (Golygyddion) yw ***Tirlun Cymru***. 
Graffeg a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2004. Yn 2013 roedd y gyfrol allan o brint.

## Disgrifiad byr
Cyfrol ddarluniadol lliw llawn yn arddangos golygfeydd tirlun ac amgylchedd Cymru, gyda mynegai manwl, cyngor i ymwelwyr, nodiadau ar ddaeareg, a chyflwyniad gan Bryn Terfel.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Gymru
Categori:Llyfrau Cymreig 2004
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Golygfeydd o'r Hen Wlad

Cyfrol o olygfeydd o Ogledd Cymru a Swydd Gaer gan Emrys Williams yw '''''Golygfeydd o'r Hen Wlad: gyda Darluniau Eraill a Nodiadau Byr / Views of Wales and Cheshire: with Other Drawings and Brief Notes'''''. 
Emrys Williams a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1997. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Golygfeydd o Ogledd Cymru a Swydd Gaer a gynhyrchwyd yn arbennig gan yr arlunydd ar gyfer calendrau achosion da, gyda gwybodaeth ddwyieithog am y llefydd a bortreadir mewn dyfrlliw neu bin-ac-inc.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1997
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Y Bannau a Thu Hwnt - Gofalu am Gefn Gwlad De-Ddwyrain Cymru

Teithlyfr gan Roger Thomas a Haf Meredydd yw ***Y Bannau a Thu Hwnt: Gofalu am Gefn Gwlad De-Ddwyrain Cymru / The Beacons and Beyond: Caring for the Countryside in South-East Wales***. 
Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2000. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2000
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Y Carneddau a'r Glyderau - Mynyddoedd Byw

Teithlyfr gan Johanna Firbank a Haf Meredydd yw '''''Y Carneddau a'r Glyderau: Mynyddoedd Byw / The Carneddau and Glyderau: Living Mountains'''''. 
Yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1999. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1999
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Joan Miró

Artist o Gatalwnia oedd **Joan Miró i Ferrà** (20 Ebrill 1893 – 25 Rhagfyr 1983). Caiff ei ystyried yn ffigwr blaenllaw mewn Swrealaeth, er iddo erioed fod yn aelod swyddogol o'r symudiad hynny. Bu'n ddylanwadol iawn ar gyfeiriad celf haniaethol yng nghanol yr 20g, yn enwedig yn yr Unol Daleithiau.

## Bywyd
Fe'i anwyd yn Barcelona i deulu o grefftwyr. Ar ôl dal teiffws symudodd i fyw yn ardal gwledig Montroig, ger Tarragona, er mwyn adfer ei iechyd. oedd *Y Fferm* (1921–2), sy'n crynhoi ei atgofion o Montroig. Am nad oedd gan yr orielau arferol ddiddordeb yn y gwaith hwn fe'i werthodd i'w ffrind, yr awdur o Americanwr Ernest Hemingway; yn Oriel Gelf Genedlaethol yr Unol Daleithiau y mae'r llun bellach.

Ym 1939 symudodd Miró i fyw yn Varengeville, pentref bychan yn Normandi, lle parhaodd i greu peintiadau a oedd yn crynhoi atgofion o blentyndod a chefn gwlad Montroig. Dychwelodd i Sbaen yn y flwyddyn olynol, pan ddechreuodd weithio â serameg. O 1940 i 1941 creodd gyfres o weithiau o'r enw *Constellaciones* ("Cytserau") a chaiff eu hystyried ymhlith ei weithiau pwysicaf. Yn 1941 cynhaliwyd arddangosfa fawr o'i waith yn Amgueddfa Gelf Fodern Efrog Newydd, a chwaraeodd hyn ran bwysig mewn sefydlu ei enw tu allan i Ewrop.

Sefydlwyd amgueddfa o'i waith, y Fundació Joan Miró, yn Barcelona ym 1975, mewn adeilad a'i gynlluniwyd gan ei ffrind Josep Lluís Sert a gyda chasgliad o beintiadau, cerfluniau a phrintiau a'u rhoddwyd gan yr artist ei hun. Bu farw Miró yn Palma de Mallorca ym 1983, ac ym 1992 sefydlwyd Fundació Pilar i Joan Miró yn ei hen stiwdio yno.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Fundació Joan Miró

Categori:Arlunwyr o Gatalwnia
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Swrealaeth
Y Fenai (cyfrol)

Casgliad o 172 o ddarluniau lliw gan Gwyn Pari Huws yw ***Y Fenai***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2003. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o 172 o ddarluniau lliw gyda thestun llawn gwybodaeth yn adlewyrchu'r prydferthwch a'r amrywiaeth tirwedd a geir ar hyd glannau'r Fenai, ynghyd â hanes morwrol a dynol cyfoethog Ynys Môn a Sir Gaernarfon.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2003
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Y Cwm Tecaf - Cwm Pennant Ddoe a Heddiw

Teithlyfr gan David Williams yw ***Y Cwm Tecaf: Cwm Pennant Ddoe a Heddiw***. 
Gwasg Gomer a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2010. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Dathliad gwefreiddiol mewn gair a llun o 'gwm tecaf y cymoedd', Cwm Pennant. Ers cyhoeddi telyneg Eifion Wyn ym 1927 mae Cwm Pennant yn dennu Cymry ato.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Wynedd
Categori:Llyfrau Cymreig 2010
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Y Teithiwr Talog

Casgliad o ysgrifau taith wedi'i golygu gan y parch Gwyn Erfyl yw ***Y Teithiwr Talog: Cymry ar Daith ym Mhedwar Ban Byd***. 
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1998. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o ysgrifau amrywiol gan 10 o Gymry a fu ym mhedwar ban byd, ac a geisiodd ddal rhin a rhyfeddod eu profiadau, yn ogystal â gwewyr a gorfoledd bywyd pob dydd yn y gwledydd y buont yn ymweld â hwy. 26 o ddarluniau du-a-gwyn ac 1 map.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 1998
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Y Wladfa yn dy Boced

Teithlyfr gan Cathrin Williams yw ***Y Wladfa yn dy Boced***. 
Gwasg y Bwthyn a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Llyfr taith ar gyfer y Wladfa, Patagonia. Ceir yma fanylion am faterion ymarferol wrth deithio i'r y Wladfa, megis dulliau teithio, ble i fwyta ac i letya, a gwybodaeth gyffredinol am yr ardal hon o'r Ariannin.

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am yr Ariannin
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Llyfrau taith Cymraeg
Categori:Twristiaeth yn yr Ariannin
Categori:Y Wladfa
Gorsaf Metrolink Harbour City

Mae **gorsaf Metrolink Harbour City** yn orsaf Metrolink sydd wedi'i lleoli yn ninas Salford, Manceinion Fwyaf. Fe'i lleolwyd ger Salford Quays, ar lein Metrolink i Eccles a chafodd ei hagorwyd fel rhan dau o ddatblygiad Metrolink ar 12 Mehefin 1999.

Harbour City
Ysgol Penybryn, Tywyn

Ysgol gynradd Gymraeg yn Nhywyn, Gwynedd, yw **Ysgol Penybryn**.

## Cyffredinol
Fel yr awgryma'r enw, saif Ysgol Penybryn ar fryncyn nid nepell o ganol hanesyddol tref Tywyn.

Mae dalgylch yr ysgol yn cynnwys tref Tywyn ac (er Medi 2013) pentref Aberdyfi. Mae'r ysgol yn bwydo Ysgol Uwchradd Tywyn.

Yn 2010, deuai tuag 11% o'r disgyblion o aelwydydd oedd â'r Gymraeg yn brif iaith.

## Hanes
Agorwyd yr ysgol yn 1860 dan yr enw 'Towyn British School'. Yr adeilad gwreiddiol yw bloc gogleddol yr ysgol bresennol; adeiladwyd y prif floc arall yn 1900. Yn wreiddiol, tŷ'r prifathro oedd y tŷ sy'n dal i sefyll yn union i'r gogledd i'r ysgol.

Yn ystod y 1860au, defnyddid y 'Welsh stick' (ffurf ar y  Welsh Not) er mwyn cosbi plant a gafwyd yn siarad Cymraeg. Ond ymddengys na fu'r ymdrech hon i rwystro plant rhag siarad yr iaith yn llwyddiannus iawn.
 
## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan Ysgol Penybryn 

Categori:Ysgolion cynradd Gwynedd
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Ysgol Penybryn
Gorsaf reilffordd Snow Hill Birmingham

Mae **gorsaf reilffordd Snow Hill Birmingham** wedi ei leoli yng nghanol Birmingham, Lloegr. Dyma hefyd terfynfa'r Midland Metro.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Birmingham Snow Hill
Birmingham Snow Hill
Uffizi

Oriel gelf yn Fflorens ac o un amgueddfeydd hynaf Ewrop yw **Oriel yr Uffizi** (Eidaleg: *Galleria degli Uffizi*). Fe'i agorwyd i'r cyhoedd yn ei ffurf bresennol ym 1765. Ar gasgliad preifat teulu'r Medici, teyrnaswyr Fflorens hyd y 18g, y mae ei chasgliad wedi'i seilio. Lleolir yr oriel mewn adeilad a'i cynlluniwyd fel swyddfeydd (*uffici*) ar gyfer gwladwriaeth Toscana gan y pensaer Giorgio Vasari, sydd yn bennaf yn enwog fel bywgraffydd cynnar i arlunwyr y Dadeni.

## Rhai o uchafbwyntiau'r casgliad
* Cimabue, *Maestà*
* Duccio, *Madonna Rucellai*
* Giotto, *Madonna Ognissanti*
* Paolo Uccello, *Brwydr San Romano*
* Sandro Botticelli, *Primavera*, *Genedigaeth Gwener*
* Leonardo da Vinci, *Bedydd Crist* (gyda gweithdy Andrea del Verrocchio), *Cyfarch Mair*, *Addoliad y Doethion*
* Michelangelo, *Tondo Doni*
* Raffael, *Madonna del Cardellino*
* Titian, *Gwener Urbino*
* Caravaggio, *Aberth Isaac*, *Medusa*

Firenze - Uffizi.jpg|Loggia dei Uffizi, yn wynebu Afon Arno
El nacimiento de Venus, por Sandro Botticelli.jpg|*Genedigaeth Gwener* gan Sandro Botticelli

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Fflorens
Categori:Amgueddfeydd yr Eidal
Gorsaf reilffordd Abergwaun ac Wdig

Mae **gorsaf reilffordd Abergwaun ac Wdig** (Saesneg: *Fishguard and Goodwick*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dref Wdig ger Abergwaun yn Sir Benfro, Cymru.

Ail-agorwyd yr orsaf yn 2012.

## Hanes
## Gwasanaethau
## Cyfeiriadau
Abergwaun ac Wdig
Brwydr Dunkirk

bawd|Y frwydr yn ei hanterth gyda milwyr Prydeinig yn cael eu bombardio o bob ochr.

Ymladdwyd **Brwydr Dunkirk** rhwng y Cynghreiriaid (Prydain, Ffrainc a Gwlad Belg) a'r Almaen ar ffrynt gorllewinol yr Ail Ryfel Byd. Dyma frwydr amddiffynnol Prydain wrth iddynt geisio ddianc am eu bywydau o Ffrainc rhwng 26 Mai a 4 Mehefin 1940.

Cychwynodd y Frwydr dros Ffrainc ar 10 Mai 1940 sef y diwrnod y daeth Winston Churchill yn Brif Weinidog. Allan o tua 400,000 o filwyr dihangodd 338,226 o'r Cynghreiriaid yn wyneb dwywaith cymaint o filwyr Almaenig. Bu farw 10,000 o'r Cynghreiriaid a 20,000 a 30,000 o Almaenwyr.

## Cyfeiriadau
Categori:1940
Categori:20fed ganrif yn Ffrainc
Ffrainc
Dunkirk
Categori:Nord
Casey Kasem

Actor, troellwr disgiau, a phersonoliaeth radio Americanaidd oedd **Kemal Amin** "**Casey**" **Kasem** (27 Ebrill 1932 – 15 Mehefin 2014), oedd yn enwog am ei raglenni siartiau cerddoriaeth ar radio Americanaidd a fel llais "Shaggy" Rogers yn Scooby-Doo i 1969 i 1997, ac eto o 2002 hyd 2009.

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2014
NorrlandsOperan

Cwmni opera Swedeg yw **NorrlandsOperan** (yn llythrennol: ''Opera'r Norrland'') a leolir yn Umeå, Norrland, Sweden.

bawd|300px|NorrlandsOperan yn Umeå

## Cyfleusterau
Mae'r canlynol ar gael i'w llogi:
*Teatern (y Theatr): 470 o seddi
*Konsertsalen (Neuadd Gyngherdd): 569 o seddi
*Y Blwch Du: hyd at 260 o seddi
*B-salen (Neuadd): hyd at 64 o seddi (defnyddir fel arfer ar gyfer sioeau i blant)

Yn yr adeilad mae hefyd y *Vita kuben* (y Ciwb Gwyn) sy'n cynnal arddangosfeydd celf cyfoes. Ym 1984, cymerodd NorrlandsOperan drosodd hen orsaf dân yn Umeå, a adeiladwyd yn wreiddiol ym 1937. Ar ôl llawer o waith adfer, agorodd y lle yn 2002, gyda theatr a neuadd gyngherdd newydd, wedi'u cyfuno gyda'r hen dŷ opera. Cafodd neuadd ymgynull newydd ei chreu ychydig ar ôl hynny.

Mae ei gyfarwyddwyr celf yn y gorffennol wedi cynnwys Magnus Aspegren ac mae ei gyfarwyddwyr cerddorol wedi cynnwys Roy Goodman (1995-2001), Kristian Järvi (2000-2004)ac Andrea Quinn (2005-2009).

Categori:Sweden
Rheilffordd Swanage

bawd|260px|'Manston' yng Ngorsaf Swanage
bawd|260px|80104 yng Ngorsaf Swanage

|}
## Hanes y lein wreiddiol
Agorwyd y lein rhwng Wareham, Corfe Castle a Swanage yn 1885.
Caewyd a dymchwelwyd y lein i Swanage yn 1972. Caedwyd y lein rhwng Cyffordd Worgret a Furzebrook a ddefnyddiwyd yn wreiddiol i gludo clai (ers y 1880au), ac yn hwyrach olew a nwy o Fferm Wytch.

## Hanes Rheilffordd Swanage
Ffurfiwyd Cymdeithas Rheilffordd Swanage. Gwerthwyd Gorsaf Reilffordd Swanage i'r cyngor lleol gan Reilffordd Brydain. Ar ôl i breswylwyr Swanage bleidleisio o blaid ailadeiladu'r rheilffordd, llogwyd yr orsaf yn ôl i'r Gymdeithas gan y cyngor. Yna dechreuodd y gwaith o ailosod y cledrau.
Ail-ddechreuodd gwasanaeth stêm ym 1980 a chyrhaeddwyd Herston, milltir o Swanage, erbyn 1982, lle adeiladwyd arhosfa newydd. Dechreuodd gwasanaeth i Herston ym 1984.

Cyrhaeddwyd Harman's Cross ym 1987 ac agorwyd gorsaf newydd ym 1988.

Atgyweiriwyd gorsaf reilffordd Castell Corfe ac estynnwyd y lein yno, ac yn Awst, 1995, aeth y trên cyntaf yn ôl yno.
Adeiladwyd gorsaf reilffordd newydd yn Norden, ac adeiladodd Cyngor Purbeck faes parcio sy'n dal 350 o geir i alluogi pobl i adael eu ceir yno a chymryd y trên, gan leihau pwysau ar yr A351 a meysydd parcio Swanage. Yn Ionawr 2002, ailsefydlwyd cysylltiad i weddill rheilffyrdd Prydain pan ailosodwyd trac rhwng Norden a Motala. O 2007 ymlaen, defnyddiwyd y cysylltiad newydd gan locomotifau'n ymweld â Rheilffordd Swanage, ac ers 2009, mae trenau o weddill rheilffyrdd Prydain wedi cyrraedd Castell Corfe a Swanage.

## Gweithdy Herston
Mae'r gweithdy'n dal dwy locomotif. Mae'n uned diwydiannol yn ymyl Rhodfa Fictoria yn Swanage. Does dim cysylltiad rhwng y rheilffordd a'r gweithdy; rhaid i bob injan gael ei gludo ar y ffordd.. Cynhelir trafodaeth â chwmni lleol gyda'r gobaith o symud i adeilad arall gyda chysylltiad i'r rheilffordd, i ddatrys problemau cludiant.

## Y dyfodol
Er bod y Rheilffordd yn rheilffordd dreftadaeth, bwriedir iddi fod yn rheilffordd effeithiol a defnyddiol rhwng Wareham a Swanage ar gyfer preswylwyr lleol. Gobeithir y bydd y gwasanaeth rhwng Wareham a Swanage yn ailddechrau erbyn Medi 2015, yn rhedeg ar 140 diwrnod dros gyfnod o ddwy flynedd cyn i'r gwasanaeth lawn ail-ddechrau.. Mae Cyngor Ardal Purbeck a Chyngor Swydd Dorset wedi cyfrannu'n ariannol i'r estyniad yn ôl i Wareham.

## Locomotifau
### Locomotifau Stêm
### Locomotifau Diesel
### Unedau Diesel
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Rheilffordd Swanage
* Gwefan Ymddiriodolaith Rheilffordd Swanage 

Swanage
Categori:Cludiant yn Dorset
Categori:Twristiaeth yn Lloegr
Conchita Wurst

**Conchita Wurst** yw *persona* "drag" y canwr Thomas Neuwirth (ganwyd 6 Tachwedd 1988).  Enillodd Gystadleuaeth Eurovision 2014 gyda'r gân *"Rise Like a Phoenix"*.

Fe'i ganwyd yn Gmunden, Awstria.

Categori:Cantorion o Awstria
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Genedigaethau 1988
Llwybr Arfordir Ceredigion: O'r Teifi i'r Dyfi

Cyfrol ddwyieithog am Lwybr Arfordir Ceredigion gan Gerald Morgan yw '''''Llwybr Arfordir Ceredigion: O'r Teifi i'r Dyfi/Ceredigion Coast Path: From the Teifi to the Dyfi'''''. Cyngor Ceredigion a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2011. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print. Mae Llwybr Arfordir Ceredigion wedi'i ddatblygu gan Gyngor Sir Ceredigion â chymorth yr Undeb Ewropeaidd, Cyngor Cefn Gwlad Cymru a Chymdeithas y Cerddwyr.

## Adolygiad
Yn y llyfr, rhennir y daith ei hun yn saith prif bennod, gan fynd â ni'n hamddenol o Aberteifi i Ynys Las ac aber yr afon Dyfi. Does dim peryg o fynd ar goll – ceir yn y llyfr ddisgrifiad manwl o bob cam o’r daith, ble i droi, a beth a welir o’ch blaen. Pe na bai hyn yn ddigon, peth eithriadol o ddefnyddiol yw bod y cyhoeddwyr wedi cael caniatâd arbennig i atgynhyrchu rhannau o fapiau gwych yr arolwg ordnans, sydd yn golygu nad oes yn rhaid prynu map i gyd-fynd â’r llyfr – mae’r llyfr hwn yn gydymaith cyflawn i gerdded llwybr yr arfordir. 

Cydymaith cyflawn – oblegid nid yn unig dweud y ffordd a wna’r awdur, ond ar y daith cawn hefyd ddysgu am nodweddion daearegol trawiadol arfordir Ceredigion, cawn wybod pa adar, planhigion ac anifeiliaid y gallwn ddisgwyl eu gweld ar y ffordd – a chawn ddysgu am hanes cymdeithasol a morwrol yr ardal gyfoethog hon o Gymru; y cwbl oll mewn un llyfr taclus a darllenadwy. Yn ychwanegol, cawn wybodaeth am gyfleusterau’r pentrefi a’r trefi ar y ffordd, gyda phennod ychwanegol o wybodaeth yn ymwneud â thrafnidiaeth gyhoeddus a lle i ganfod llety ac yn y blaen. 

Mae'r uchod yn addasiad o adolygiad o'r gyfrol, fel y'i gwelir ar wefan Gwales yma. Awdur yr adolygiad gwreiddiol ar Gwales oedd Rhodri Dafydd.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am Geredigion
Categori:Llyfrau Cymreig 2011
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Jean-Luc Dehaene

Gwleidydd o Wlad Belg oedd **Jean-Luc Dehaene** (7 Awst 1940 – 15 Mai 2014). Prif Weinidog Gwlad Belg rhwng 1992 a 1999 oedd ef.

Fe'i ganwyd ym Montpellier, Ffrainc, yn fab teulu Belgaidd.  Ganedig Illinois oedd ei wraig, Celie Verbeke.

Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Wlad Belg
Categori:Prif Weinidogion Gwlad Belg
H. R. Giger

Artist a chynlluniwr setiau o'r Swistir oedd **Hans Rudolf "Hansruedi" Giger** (5 Chwefror 1940 – 12 Mai 2014). Mae'n bennaf enwog am gynllunio'r bwystfil yn y ffilm *Alien* (1979); yn rhan o dîm, enillodd Oscar am effeithiau arbennig y ffilm hon. Roedd swrealaeth yn ddylanwad mawr arno.

## Ffilmiau â'i gynlluniau
* *Alien* 
* *Aliens*
* *Alien 3* 
* *Alien Resurrection*
* *Poltergeist II: The Other Side*
* *Kondom des Grauens*
* *Species*
* *Future-Kill*
* *Tokyo: y Megalopolis Olaf*
* *Prometheus*

Categori:Arlunwyr o'r Swistir
Categori:Swrealaeth
Categori:Genedigaethau 1940
Categori:Marwolaethau 2014
Cynfal

Pentrefan ger Corwen yn Sir Ddinbych yw **Cynfal**.

## Gweler hefyd
* Cwm Cynfal, Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu *SSSI*)
* Rhaeadr Cynfal, Eryri
* Afon Cynfal
Dinbren

Pentrefan ger Llangollen yn Sir Ddinbych yw **Dinbren**(). Darganfuwyd bwyell o'r oes Efydd yn yr ardal. Roedd yr ardal yn cael ei ffarmio yn y Canol Oesoedd a cheir yma sawl tydddyn sy'n dyddio'n ôl i'r 15g.

## Cyfeiriadau
Categori:Llangollen
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Categori:Llwybrau Byw
Llidiart Annie

Pentrefan yng nghymuned Llandysilio-yn-Iâl, Sir Ddinbych, yw **Llidiart Annie**. Saif ar ffordd y B5103 tua 3.5&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o Langollen.

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysilio-yn-Iâl
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Môr a Mynydd: Eryri a'r Glannau o'r Awyr

Golwg ar Eryri a'r glannau o'r awyr trwy gyfrwng ffotograffau lliw gan Gwilym Davies ac Iwan Llwyd yw '''''Môr a Mynydd: Eryri a'r Glannau o'r Awyr'''''.
Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 2001. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

## Disgrifiad byr
Casgliad o dirluniau ffotograffig a dynnwyd gan Gwilym Davies sydd wedi teithio mewn awyren gyda’i gyfaill Arfon, y peilot, ers deunaw mlynedd yn cofnodi 
golygfeydd.

Cyflwynir y lluniau fesul thema mewn wyth o benodau. Yr hyn sydd bob amser yn ddifyr mewn lluniau o’r awyr yw eu bod yn rhoi cyfle i ni weld ein byd cyfarwydd o bersbectif newydd ac i ddarganfod cyfrinachau’r gorffennol sy’n cuddio oddi mewn i’r tirwedd. Yr uchafbwyntiau i mi yw’r llun rhyfeddol o Dre’r Ceiri ar yr Eifl lle gwelir yn glir olion y cytiau; y cylchoedd o gytiau’r Gwyddelod ger Caergybi; y llun o Fynydd Parys oedd yn ymddangos ar yr olwg gyntaf fel llun agos o graig ar lan y môr.

Ceir yn y gyfrol hefyd farddoniaeth gan Iwan Llwyd. Mae’r bardd yn cyfrannu haenau ychwanegol o ystyr i’r delweddau; dim ond bardd go-iawn fyddai’n sylwi bod “olion gwaed a gweddïau pobl yn gymysg â phatrymau naturiol tro’r llanw” ar luniau’r arfordir. Cawn lu o hanesion ganddo a dyfyniadau o gerddi wrth iddo gyflwyno talpiau o hanes yn gefndir i’r lluniau gan bwysleisio’n gyson y pwysigrwydd o weld y tirlun yng nghyd-destun y diwylliant sydd wedi cyfoethogi’r glannau yma. Hoffais yn arbennig ei ddarn yn esbonio’r cysyniad o “lwybr cerdd” a gyflwynwyd gan Bruce Chatwin – y pererin aflonydd.

Mae’n gyfrol anferth dros 400 tudalen a grëwyd gydag adnoddau ariannol dihysbydd i ddathlu’r milflwydd. Mae’r lluniau gan Yann Arthus-Bertrand a dreuliodd bum mlynedd yn hedfan o gwmpas y byd yn wirioneddol wych a’r atgynhyrchu o’r safon uchaf. Mae Môr a Mynydd, a gynhyrchwyd gydag adnoddau cyfyngedig, yn ymddangos fel corrach yn ei hymyl.

Mae'r uchod yn addasiad o adolygiad o'r gyfrol, fel y'i gwelir ar wefan Gwales yma. Awdur yr adolygiad ar Gwales yw Marian Delyth.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2001
Categori:Llyfrau gan Iwan Llwyd
Categori:Teithio yng Nghymru
Pentre Coch

Pentref bychan yw **Pentre Coch**, ger heb fod yn bell o Bentrecelyn a Llanfair Dyffryn Clwyd, ger Rhuthun, yn Sir Ddinbych. Mae "Ffermdy Pentre Coch" yn hen adeilad Gradd II.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* y tywydd
* hen fapiau

Categori:Llanfair Dyffryn Clwyd
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych

Categori:Llwybrau Byw
The Crystal Cave

Nofel i oedolion drwy gyfrwng y Saesneg gan Mary Stewart yw ***The Crystal Cave*** a gyhoeddwyd gan Hodder & Stoughton yn 1970. Testun y nofel yw plentyndod Myrddin.  Nofel gyntaf yn y gyfres Myrddin ydyw. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.
Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau Cymreig 2008
Categori:Nofelau 1970
Categori:Nofelau Saesneg
Rhestr o gantorion Cymreig sydd wedi cymryd rhan mewn Cystadleuaeth Cân Eurovision

Mae'r rhestr o gantorion Cymraeg sydd wedi cymryd rhan mewn Cystadleuaeth Cân Eurovision, yn cynnwys:

*Mary Hopkin (1970) - "Knock, Knock Who's There?"
*Nicky Stevens (1976) - "Save Your Kisses for Me" (fel aelod Brotherhood of Man)
*Emma (1990) - "Give a Little Love Back to the World"
*Michael Ball (1992) - "One Step Out of Time"
*Jessica Garlick (2002) - "Come Back"
*James Fox (2004) - "Hold On to Our Love"
*Bonnie Tyler (2013) - "Believe in Me"
*Joe Woolford (gyda Jake Shakeshaft) (2016) - "You're Not Alone"
*Lucie Jones (2017)

## Cyfeiriadau
Categori:Cystadleuaeth Cân Eurovision
Cantorion Cymreig sydd wedi cymryd rhan mewn Cystadleuaeth Cân Eurovision
Mary Stewart

Nofelydd Seisnig oedd **Mary Florence Elinor Stewart** (née Rainbow; 17 Medi 1916–- 9 Mai 2014) sy'n fwyaf enwog am ei chyfres *Merlin* sy'n cyfuno'r nofel hanesyddol gyda ffantasi.

Ganwyd Mary yn Sunderland, Lloegr a derbyniodd ei haddysg ym Mhrifysgol Durham.  Priododd yr ysgolhaig Syr Frederick Stewart ym 1945 (bu farw 2001).

## Nofelau
### Cyfres Myrddin
#*The Crystal Cave* (1970)
#*The Hollow Hills* (1973)
#*The Last Enchantment* (1979)
#*The Wicked Day* (1983)
#*The Prince and the Pilgrim* (1995)

### Llenyddiaeth plant
**The Little Broomstick* (1971) 
**Ludo and the Star Horse* (1974) 
**A Walk in Wolf Wood* (1980)

### Eraill
**Madam, Will You Talk?* (1954)
**Wildfire at Midnight* (1956)
**Thunder on the Right* (1957)
**Nine Coaches Waiting* (1958)
**My Brother Michael* (1959)
**The Ivy Tree* (1961)
**The Moon-Spinners* (1962)
**This Rough Magic* (1964)
**Airs Above the Ground* (1965)
**The Gabriel Hounds* (1967)
**The Wind Off the Small Isles* (1968)
**Touch Not the Cat* (1976)
**Thornyhold* (1988)
**Stormy Petrel* (1991)
**Rose Cottage* (1997)

Categori:Genedigaethau 1916
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl o Sunderland
Amgueddfa Dinbych

Amgueddfa cymunedol yw **Amgueddfa Dinbych** sy'n cael ei rhedeg gan wirfoddolwyr o Hen Lys Ynadon Dinbych. Tra bod amgueddfa wedi bod mewn bodolaeth yn y dref ers 1989, fel rhan o'r llyfrgell, caewyd ef yn 2004. Yn y blynyddoedd ers hynny bu ymgyrch i'w ail-sefydlu ac yn Rhagfyr 2013 prynnodd Cyngor Tref Dinbych yr hen Lys Ynadon. Yn 2014 roedd yr adeilad wrthi'n cael ei addasu yn amgueddfa gyhoeddus.
bawd|chwith|Llyfrgell Dinbych, ble lleolwyd Amgueddfa Dinbych hyd at 2004.

## Cefndir
### Hanes
Ym 1972 ffurfiwyd Cymdeithas Hanes Lleol ac Amgueddfa yn Ninbych.  Yn ystod y saith degau a blynyddoedd cynnar yr wyth degau cafwyd ceisiadau ganddynt hwy ac eraill i annog yr awdurdodau lleol ar y pryd i gydnabod bod angen amgueddfa.  Yn ystod yr wyth degau, dechreuodd yr hen Gyngor Sir Clwyd ddangos diddordeb yn natblygiad amgueddfeydd (ac orielau) fel rhan annatod o gyfleusterau llyfrgelloedd newydd. Awgrymwyd nifer o safleoedd a phenodwyd yr hen Neuadd y Sir yn Llyfrgell, Amgueddfa ac Oriel ym 1989.

Ym marn y bobl leol, roedd yr amgueddfa yma'n hollol annigonol.

Methodd yr amgueddfa â chyflawni’r meini prawf ar gyfer ei chofrestru’n amgueddfa (Cyfnod 2) gyda’r canlyniad iddi gael ei dileu oddi ar Gofrestr yr Amgueddfeydd ym mis Chwefror 2004 yn dilyn ymgynghori rhwng y corff asesu a Chyngor Sir Ddinbych.  Yr adeg honno, roedd y Cyngor wedi ymrwymo i adfer statws cofrestredig ar gyfer Amgueddfa Dinbych a chomisiynodd astudiaeth ym mis Gorffennaf 2004 er mwyn gwneud argymhellion i gyflawni hyn.  Ni weithredwyd yr argymhellion a pheidiodd Gwasanaeth Treftadaeth Sir Ddinbych ag arddangos eu heitemau yn 2005. Yn sgil hyn ffurfwyd Grŵp Amgueddfa Dinbych yn 2006 er mwyn ymgyrchu i sefydlu amgueddfa gymunedol yn Ninbych.

Comisiynwyd astudiaeth dichonoldeb gan Gadwyn Clwyd ar ran Grŵp Amgueddfa Dinbych er mwyn canfod a fyddai sefydlu amgueddfa yn Ninbych yn ddichonol o safbwynt ymarferol ac economaidd. Cynhaliwyd yr astudiaeth rhwng Hydref 2011 a Mehefin 2012 gan John Marjoram, ymgynghorydd amgueddfeydd a threftadaeth, yn gweithio gyda Geraint Roberts (B3Architects) a Simon Hughes (SPP Projects Cyf – Syrfewyr Siartredig).

Aseswyd nifer o leoliadau posibl yn y dref, yn erbyn rhestr o feini prawf, er mwyn ffurfio amgueddfa lwyddiannus.  Rhoddwyd ystyriaeth drylwyr i dri adeilad - Gwesty’r Goron, Sefydliad yr Eglwys  a'r hen Lys Ynadon. Penderfynwyd ma'r Llys Ynadon, Lôn Goch oedd yn cynnig y cyfle gorau.

Categori:Amgueddfeydd Cymru
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Dinbych
Deud Yda Ni

Detholiad o wyth sgets Gymraeg yw ***Deud Yda Ni*** a sgwennwyd gyda'r bwriad o'u perfformio gan Gwmni Theatr Cymru yn Neuadd Buddug, y Bala yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Bala 1967. Cafodd y sgetsys eu sensro gan Albert Evans-Jones (Cynan).

Y tîm sgriptio oedd Gwenlyn Parry (golygydd), Rhydderch Jones, Wil Sam, John Roberts, Bruce Griffiths a Dafydd Glyn Jones. Teitlau'r wyth sgets oedd; ''Dewis Aelodau'r Cyngor*, *Jiwbili Jiwbilant*, *Tedi Boi yn yr Eisteddfod*, *Glanhau'r Teledu*, *Saer Doliau*, *Seiat Cymraeg*, *Dysgu Cymraeg* a *Ras yr Eisteddfod*.

## Sensro
Cafodd *Deud Yda Ni'' ei sensro gan Albert Evans-Jones, er honnir bod rhan helaeth o'r cynnwys eisoes wedi ymddangos ar y teledu ar raglen *Stiwdio B* ar y BBC.

## Cast
Ymysg y cast roedd Gaynor Morgan Rees, Mari Griffith, Ronnie Williams, Ryan Davies, Stewart Jones ac Olwen Rees.

## Cyfeiriadau
Categori:Dramâu 1967
Categori:Dramâu Cymraeg
Categori:Sioe Theatr Gymraeg
Categori:Theatr Gymraeg y 1960au