Codi lefel y môr

Mae mesuriadau **lefel y môr** wedi bodoli ers dechrau'r 20g. Rhwng 1900 a 2017, cododd lefel y môr rhwng 16–21&nbsp;cm (6.3–8.3 modf). Mae data mwy manwl gywir a gasglwyd o fesuriadau radar lloeren yn dangos cynnydd o 7.5&nbsp;cm (3.0 modf) rhwng 1993 a 2017,  sy'n duedd o tua 30&nbsp;cm (12 modf) y ganrif. Mae'r newid hwn yn bennaf oherwydd newid hinsawdd, sy'n sbarduno toddi haenau iâ a rhewlifoedd ar y tir.

Mae gwyddonwyr hinsawdd yn disgwyl i'r gyfradd gyflymu ymhellach yn ystod yr 21g, gyda'r mesuriadau diweddaraf yn dweud bod lefelau'r môr yn codi 3.6&nbsp;mm y flwyddyn.

## Cyfraniadau at godi lefel y môr 
Rhwng 1993 a 2018, cyfrannwyd at y cefnforoedd fel a ganlyn:

* 42% gan ehangu thermol  a
* 21% toddi rhewlifoedd tymherus,
* 15% Yr Ynys Las (*Grønland)*,
* 8% Antarctica ond cododd eu hadroddiad yn 2014 yr amcangyfrif i tua 90&nbsp;cm (3&nbsp;ft).

Mae nifer o astudiaethau diweddarach wedi dod i'r casgliad bod codiad byd-eang o 200 – 270&nbsp;cm (6.6 - 8.9 tr) yn y ganrif bresennol "yn bosib". Amcangyfrif ceidwadol o'r amcanestyniadau tymor hir yw bod pob gradd Celsius o godiad tymheredd yn sbarduno codiad yn lefel y môr o oddeutu 2.3 metr (4.2&nbsp;tr / gradd Fahrenheit) dros gyfnod o ddwy 2,000 o flynyddoedd. Yn Chwefror 2021, awgrymodd papur a gyhoeddwyd yn *Ocean Science* fod rhagamcanion yn y gorffennol ar gyfer codiad yn lefel y môr yn fyd-eang erbyn 2100 a adroddwyd gan yr IPCC yn debygol o fod yn geidwadol, ac y bydd lefelau'r môr yn codi mwy na'r disgwyl o'r blaen.

Ni fydd lefel y môr yn codi'n unffurf ym mhobman ar y Ddaear, a bydd hyd yn oed yn gostwng ychydig mewn rhai lleoliadau, fel yr Arctig. Mae ffactorau lleol yn cynnwys effeithiau tectonig ac ymsuddiant y tir, y llanw, ceryntau a stormydd. Gall codiadau yn lefel y môr effeithio'n sylweddol ar boblogaethau dynol mewn rhanbarthau arfordirol ac ynysoedd. Disgwylir llifogydd arfordirol eang gyda sawl gradd o gynhesu yn cael ei gynnal am filenia. Effeithiau pellach yw ymchwyddiadau storm uwch a tsunamis mwy peryglus, dadleoli poblogaethau, colli a diraddio tir amaethyddol a difrod mewn dinasoedd. Effeithir hefyd ar amgylcheddau naturiol fel ecosystemau morol, gyda physgod, adar a phlanhigion yn colli rhannau o'u cynefin.

[alt=Refer to caption and image description|bawd| Mae'r graff hwn yn dangos y newid rhagamcanol lleiaf yn y codiad yn lefel y môr yn fyd-eang pe bai [Carbon deuocsid yn atmosffer y Ddaear|crynodiadau carbon deuocsid atmosfferig (CO 2 ) naill ai'n bedair gwaith neu'n ddwbl. Credyd delwedd: NOAA GFDL.]]

## Rhagfynegiad y 21g 
Yn ei bumed adroddiad asesu (2013) amcangyfrifodd y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd (IPCC) faint o lefel y môr sy'n debygol o godi yn yr 21g ar sail gwahanol lefelau o allyriadau nwyon tŷ gwydr. Mae'r rhagamcanion hyn yn seiliedig ar ffactorau adnabyddus sy'n cyfrannu at godiad yn lefel y môr, ond nid ydynt yn cynnwys prosesau eraill nad ydynt yn cael eu deall cystal. Os yw gwledydd yn gwneud toriadau cyflym i allyriadau (senario RCP 2.6), mae'r IPCC o'r farn ei bod yn debygol y bydd lefel y môr yn codi 26–55&nbsp;cm (10–22 modf) gyda chyfwng hyder o 67%. Os yw'r allyriadau'n parhau i fod yn uchel iawn, bydd yr IPCC yn rhagweld y bydd lefel y môr yn codi 52–98&nbsp;cm (20–39 modf). Yn Awst 2020, nododd gwyddonwyr mai dadmer yr haenau iâ a welwyd yn yr Ynys Las ac Antarctica yw'r senarios gwaethaf o ragamcanion codiad lefel y môr Pumed Adroddiad Asesu IPCC.

Ers cyhoeddi asesiad IPCC 2013, gwnaed ffisegol a datblygu modelau a all daflunio codiad yn lefel y môr gan ddefnyddio data paleo-hinsoddol. Arweiniodd hyn at amcangyfrifon uwch o godiad yn lefel y môr. Er enghraifft, daeth un astudiaeth yn 2016 o dan arweiniad Jim Hansen i'r casgliad y gallai codiad yn lefel y môr gyflymu yn esbonyddol yn y degawdau nesaf, yn seiliedig ar ddata newid yn yr hinsawdd yn y gorffennol, gydag amseroedd dyblu o 10, 20 neu 40 mlynedd, yn y drefn honno, yn codi'r cefnfor sawl metr mewn 50, 100 neu 200 mlynedd.

Mae senario un astudiaeth a wnaed yn 2017, yn rhagdybio defnydd uchel o danwydd ffosil yn ystod y ganrif hon, yn rhagweld codiad yn lefel y môr o hyd at 132&nbsp;cm (4.3 tr) ar gyfartaledd - a senario eithafol gyda chymaint â 189&nbsp;cm (6.2&nbsp;ft), erbyn 2100. Gallai hyn olygu codiad cyflym yn lefel y môr o hyd at 19&nbsp;mm (0.75 modf) y flwyddyn erbyn diwedd y ganrif. Daeth yr astudiaeth i'r casgliad hefyd y byddai'r senario a ddisgrifir yng Nghytundeb Hinsawdd Paris, o'i fodloni, yn arwain at ganolrif 52&nbsp;cm (20 mewn) o godiad yn lefel y môr erbyn 2100.

Yn ôl y Pedwerydd (2017) Asesiad Hinsawdd Cenedlaethol (NCA) yr Unol Daleithiau mae'n debygol iawn y bydd lefel y môr yn codi rhwng 30 a 130&nbsp;cm (1.0–4.3 troedfedd) erbyn 2100 o'i gymharu â'r flwyddyn 2000. Mae codiad o 2.4 m (8 troedfedd) yn bosibl o dan senario allyriadau uchel ond nid oedd yr awduron yn gallu dweud pa mor debygol. Dim ond gyda chyfraniad mawr gan Antarctica y gall y senario gwaethaf hwn ddigwydd; rhanbarth sy'n anodd ei fodelu. Er enghraifft, cyhoeddodd Mercer astudiaeth ym 1978 pan ragwelodd y gallai cynhesu anthropogenig carbon deuocsid  a'i effeithiau posibl ar yr hinsawdd yn yr 21g achosi codiad yn lefel y môr o oddeutu 5 metr (16tr)  o ddadmer llen iâ Gorllewin yr Antarctig yn unig.

Yn 2019, rhagwelodd astudiaeth, mewn senario allyriadau isel, y bydd lefel y môr yn codi 30 centimetr erbyn 2050 a 69 centimetr erbyn 2100, o'i gymharu â'r lefel yn 2000. Mewn senario allyriadau uchel, bydd yn 34&nbsp;cm erbyn 2050 a 111&nbsp;cm erbyn 2100. Mae'n debygol y bydd y codiad y tu hwnt i 2 fetr erbyn 2100 yn y senario allyriadau uchel, a fydd yn achosi dadleoli 187 miliwn o bobl.

Ym mis Medi 2019 cyhoeddodd y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd adroddiad am effaith newid hinsawdd ar y cefnforoedd gan gynnwys codiad yn lefel y môr. Y prif syniad yn yr adroddiad yn ôl un o’i awduron Michael Oppenheimer yw, os bydd dynoliaeth yn lleihau allyriadau nwyon Tŷ Gwydr yn sylweddol yn y degawdau nesaf, bydd y broblem yn anodd ond yn hylaw. Os bydd y cynnydd mewn allyriadau yn parhau, ni fydd modd rheoli'r broblem.

Yn Chwefror 2021, awgrymodd ymchwilwyr o Ddenmarc a Norwy fod rhagamcanion yn y gorffennol ar gyfer codiad yn lefel y môr yn fyd-eang erbyn 2100 a adroddwyd gan yr IPCC yn debygol o fod yn geidwadol, ac y bydd lefelau'r môr yn codi mwy na'r disgwyl o'r blaen.
bawd|Map o'r Ddaear gyda 6 metr (20tr) o godiad yn lefel y môr a gynrychiolir mewn coch.  Bydd cynnydd gwirioneddol yn lefel y môr yn amrywio'n rhanbarthol a bydd mesurau addasu lleol hefyd yn cael effaith ar lefelau'r môr yn lleol.
Mae consensws eang ymhlith gwyddonwyr hinsawdd bod codiad yn lefel y môr yn llusgo ymhell y tu ôl i'r cynnydd mewn tymheredd sy'n ei achosi, ac y bydd codiad hirdymor sylweddol yn lefel y môr yn para am ganrifoedd i ddod hyd yn oed os yw'r tymheredd yn sefydlogi.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Data Lloeren NASA 1993-yn bresennol
* Pedwerydd Neges Allweddol Cynnydd yn Lefel y Môr Asesiad Hinsawdd Cenedlaethol 
* Mae ymgorffori Senarios Newid Lefel y Môr ar y Lefel Leol yn amlinellu wyth cam y gall cymuned eu cymryd i ddatblygu senarios sy'n briodol i'r safle
* Y System Arsylwi Lefel y Môr Byd-eang (GLOSS)
* Gwyliwr Cynnydd Lefel y Môr UDA (NOAA)

Categori:Eigioneg
Categori:Newid hinsawdd