open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gwarchodfa Natur Llyn Efyrnwy

bawd|chwith|250px|Telor y coed o guddfan Coed y Capel
bawd|250px|Arwydd i guddfan y Canmlwyddiant
bawd|chwith|250px|Hwyaden o guddfan y Canmlwyddiant
bawd|250px|Nico o guddfan Coed y Capel
Mae **Gwarchodfa Natur Llyn Efyrnwy** yn un o warchodfeydd Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar. Mae’r gymdeithas yn perchnogion i ardal fawr o dir ar lannau Llyn Efyrnwy. Mae gan y gymdeithas swyddfa a siop ger yr argae yn Llanwddyn, ac 3 cuddfan hefyd; Glan y llyn a Chanmlwyddiant ar lannau’r llyn, a Choed y Capel gyferbyn â’r swyddfa.

## Oriel Coed y Capel

Delwedd:Efyrnwy04LB.jpg
Delwedd:Efyrnwy05LB.jpg
Delwedd:Efyrnwy06LB.jpg
Delwedd:Efyrnwy07LB.jpg
Delwedd:Efyrnwy09LB.jpg
Delwedd:Efyrnwy10LB.jpg

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y warchodfa

Llyn Efyrnwy
Llyn Efyrnwy
Categori:Powys
Trosgynoliaeth

Mudiad athronyddol a llenyddol a ffynnodd yn Lloegr Newydd, Unol Daleithiau America, rhwng tua 1836 a 1860 yw **trosgynoliaeth** (Saesneg: *transcendentalism*). Tarddodd ymhlith cylch o ddeallusion a wrthwynebai uniongrededd Calfiniaeth a rhesymoliaeth Undodiaeth, gan ddatblygu yn lle hynny eu ffydd eu hunain yn canolbwyntio ar ddwyfoldeb dynolryw a natur. Daeth rhai o'i gysyniadau sylfaenol o athroniaeth yr Almaen, yn arbennig Immanuel Kant, ac oddi wrth awduron o Loegr fel Thomas Carlyle, Samuel Taylor Coleridge a William Wordsworth. Cafodd syniadau crefyddol Bwdhaidd a Hindŵaidd ddylanwad pwysig ar y mudiad hefyd.

Er nad oedd erioed yn athroniaeth systematig, roedd ganddi rai daliadau sylfaenol. Roedd y rhain yn cynnwys y gred bod Duw yn fewnfodol mewn dynolryw a natur ac mai greddf unigol yw'r ffynhonnell wybodaeth uchaf. Arweiniodd hyn at bwyslais optimistaidd ar unigolyddiaeth, hunanddibyniaeth a gwrthod awdurdod traddodiadol.

Mynegwyd syniadau'r mudiad yn huawdl gan Ralph Waldo Emerson mewn traethodau fel "Nature" (1836), "Self-Reliance" (1841) a "The Over-Soul" (1841), a chan Henry David Thoreau yn ei lyfr *Walden* (1854).

Dechreuodd y mudiad gyda chyfarfodydd achlysurol yn Boston, Massachusetts a Concord, Massachusetts yn y 1830au i drafod athroniaeth, llenyddiaeth a chrefydd. Yn ogystal ag Emerson a Thoreau, roedd aelodau eraill y grŵp hwn yn cynnwys Amos Bronson Alcott (tad yr awdur Louisa May Alcott), Margaret Fuller, Frederic Henry Hedge, Theodore Parker a George Ripley.

Mewn sawl modd y mudiad deallusol cyntaf y gellid ei nodi fel rhywbeth unigryw cwbl Americanaidd oedd trosgynoliaeth. Cafodd ddylanwad parhaol ar syniadau Americanaidd, yn enwedig ar awduron fel Nathaniel Hawthorne, Herman Melville a Walt Whitman.

Categori:Mudiadau athronyddol
Categori:Undodiaeth
Categori:Ysbrydolrwydd
Clark County, Idaho

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Clark County, Arkansas
*Clark County, De Dakota
***Clark County, Idaho**
*Clark County, Illinois
*Clark County, Indiana
*Clark County, Kansas
*Clark County, Kentucky
*Clark County, Missouri
*Clark County, Nevada
*Clark County, Ohio
*Clark County, Washington
*Clark County, Wisconsin

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q156448;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Idaho
Aneurin Hughes

:*Am yr actor o Gymro, gweler Aneirin Hughes.*

Diplomydd o Gymru oedd **Aneurin Rhys "Nye" Hughes** (11 Chwefror 1937 – 27 Mawrth 2020) a oedd yn adnabyddus am waith gyda'r Comisiwn Ewropeaidd. Ef oedd Llysgennad yr Undeb Ewropeaidd i Norwy a Gwlad yr Iâ rhwng 1987 a 1995 ac i Awstralia a Seland Newydd rhwng 1995 a 2002.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganed Hughes yn Abertawe, ac roedd yn rhugl yn Saesneg ac yn Gymraeg. Mynychodd Ysgol Ramadeg Abertawe, a threuliodd flwyddyn dramor yn Unol Daleithiau America yn Ysgol Uwchradd Dinas Oregon, ar gyfnewidfa AFS. Aeth Hughes ymlaen i Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, gan raddio ym 1961 gyda gradd ddwbl mewn astudiaethau ac athroniaeth Geltaidd.  Roedd yn llywydd Undeb Myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth.

Yn ddiweddarach cychwynnodd PhD ym Mhrifysgol Llundain ar bwnc addysg uwch yn Ne America, na chwblhaodd. Rhwng 1962 a 1964, roedd Hughes yn llywydd Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr. Dilynodd Gymro arall, Gwyn Morgan.

## Gyrfa
Ymunodd Hughes â'r Swyddfa Dramor ym 1966. Ef oedd ysgrifennydd cyntaf Uchel Gomisiynydd Prydain i Singapore rhwng 1968 a 1970, ac yna ysgrifennydd cyntaf Llysgennad yr Eidal rhwng 1972 a 1973.

Yn 1973, ymunodd Hughes â Gwasanaeth Sifil Ewrop. Bu'n bennaeth yr Is-adran Cydlynu Mewnol tan 1976, ac yna bu'n gynghorydd i'r Cyfarwyddwr Cyffredinol Gwybodaeth rhwng 1977 a 1980. Rhwng 1981 a 1985, roedd Hughes yn bennaeth staff i Ivor Richard, y Comisiynydd Cyflogaeth, Materion Cymdeithasol a Chynhwysiant Ewropeaidd. Yna roedd yn Llysgennad yr UE i Norwy a Gwlad yr Iâ rhwng 1987 a 1995, ac yn Llysgennad yr UE i Awstralia a Seland Newydd rhwng 1995 a 2002. Yn 2005, cyhoeddodd Hughes gofiant i Billy Hughes (dim perthynas), seithfed Prif Weinidog Awstralia a chyd-Gymro. Wrth ysgrifennu yng nghylchgrawn *Eureka Street*, dywedodd John Button ei fod yn "gofiant pryfoclyd o ffigwr anghyffredin yr ydym bellach yn gwybod llawer iawn mwy amdano nac o'r blaen".

## Bywyd personol
Roedd yn briod â Lisbeth. Roedd ganddo chwaer, Delyth a dau fab o'i briodas gyntaf i Jill. Bu farw yn ei gartref yn Oslo.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Llundain
Categori:Diplomyddion o Gymru
Categori:Gweision sifil o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol yr Esgob Gore
Cherokee County, Alabama

Sir yn nhalaith Alabama, Unol Daleithiau America yw **Cherokee County**. Cafodd ei henwi ar ôl y Cherokee. Sefydlwyd Cherokee County, Alabama ym 1836 a sedd weinyddol y sir (a elwir weithiau'n 'dref sirol' neu'n 'brifddinas y sir') yw Centre.

Mae ganddi arwynebedd o 1,554 cilometr sgwâr. Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw 7.7% . Ar ei huchaf, mae'n 172 metr yn uwch na lefel y môr. Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw: 26,203 (1 Gorffennaf 2013). Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.

Mae'n ffinio gyda DeKalb County, Chattooga County, Floyd County, Polk County, Etowah County. Cedwir rhestr swyddogol o henebion ac adeiladau cofrestredig y sir yn: *Cofrestr Cenedlaethol Llefydd Hanesyddol Alabama*.

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
***Cherokee County, Alabama**
*Cherokee County, De Carolina
*Cherokee County, Georgia
*Cherokee County, Gogledd Carolina
*Cherokee County, Iowa
*Cherokee County, Kansas
*Cherokee County, Oklahoma
*Cherokee County, Texas

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q108832;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Alabama
Ditectif

Mae **ditectif** yn ymchwilydd, fel arfer yn aelod o asiantaeth gorfodaeth cyfraith. Maent yn aml yn casglu gwybodaeth i ddatrys troseddau trwy siarad â thystion a hysbyswyr, casglu tystiolaeth gorfforol, neu chwilio cofnodion mewn cronfeydd data. Mae hyn yn eu harwain i arestio troseddwyr a'u galluogi i gael eu dyfarnu'n euog yn y llys. Gall ditectif weithio i'r heddlu neu'n breifat.

## Trosolwg 
Yn anffurfiol, ac yn bennaf mewn ffuglen, mae ditectif yn berson trwyddedig neu heb drwydded sy'n datrys troseddau, gan gynnwys troseddau hanesyddol, trwy archwilio a gwerthuso cliwiau a chofnodion personol er mwyn datgelu hunaniaeth a / neu leoliad y troseddwr.

Mewn rhai adrannau heddlu, cyflawnir swydd dditectif trwy basio prawf ysgrifenedig ar ôl i berson gwblhau'r gofynion ar gyfer bod yn heddwas. Mewn llawer o systemau heddlu eraill, mae ditectifs yn raddedigion coleg sy'n ymuno'n uniongyrchol o fywyd sifil heb wasanaethu fel swyddogion heddlu.

Mae rhai ditectifs yn gweithio'n annibynnol, ac ambell waeth yn cael eu galw'n ymchwilwyr preifat.

## Hanes 
Cyn y 19eg ganrif, prin oedd yr adrannau heddlu trefol, er bod y cyntaf wedi'i greu ym Mharis ym 1667. Wrth i weithgareddau'r heddlu symud o benodwyr a gynorthwywyd gan wirfoddolwyr i weithwyr proffesiynol, ni chododd y syniad o dditectifs ymroddedig ar unwaith. Sefydlwyd yr asiantaeth dditectif breifat gyntaf gan Eugène François Vidocq ym Mharis yn gynnar yn y 1820au, a oedd hefyd wedi bod yn bennaeth ar asiantaeth heddlu yn ogystal â bod yn droseddol ei hun. Cafodd gweithgareddau ditectif yr heddlu eu harloesi yn Lloegr gan y Bow Street Runners ac yn ddiweddarach y Gwasanaeth Heddlu Metropolitan yn Llundain. Ffurfiwyd uned dditectif gyntaf yr heddlu yn yr Unol Daleithiau ym 1846 yn Boston.

## Cyfeiriadau 
Categori:Heddlu
Categori:Trosedd
Categori:Ymchwil
Cressida Dick

Mae'r **Fonesig Cressida Rose Dick** DBE  QPM (ganwyd 16 Hydref 1960  ) yn heddwas o Loegr a benodwyd yn 2017 yn Gomisiynydd y Gwasanaeth Heddlu Metropolitan (MPS) yn Llundain.

Cressida Dick yw'r fenyw gyntaf i fod yn gyfrifol am y gwasanaeth, gan gael ei dewis ar gyfer y rôl ym mis Chwefror 2017 a chymryd ei swydd ar 10 Ebrill 2017.

Yn flaenorol roedd yn uwch swyddog yn yr MPS. Gwasanaethodd Dick fel Dirprwy Gomisiynydd dros dro yn y cyfamser rhwng ymddeoliad y Dirprwy Gomisiynydd Tim Godwin a'i olynydd parhaol, Craig Mackey.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1960
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Balliol, Rhydychen
Categori:Heddweision o Loegr
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Pobl LHDT o Loegr
Categori:Pobl o Rydychen
Alva Adams

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Alva Adams** (14 Mai, 1850 &ndash; 1 Tachwedd, 1922). Fe'i ganed yn Adamsville, Wisconsin. Roedd John Adams, ei dad, yn aelod o Gynulliad Talaith Wisconsin a Senedd Talaith Wisconsin. Gwasanaethodd am bedair blynedd a deufis fel pumed, degfed a 14eg Llywodraethwr Colorado rhwng 1887 a 1889, 1897 i 1899, ac am gyfnod fer ym 1905. Parhaodd ei gyfnod olaf fel Llywodraethwr ychydig dros ddau fis. Cyhoeddodd ef a'r Llywodraethwr blaenorol James Peabody ei gilydd yn Llywodraethwr anghyfreithlon, er bod y ddau wedi cyflawni arferion etholiadol anghyfreithlon. Yn y pen draw, diswyddodd y ddeddfwrfa Weriniaethol Adams, gan roi y swydd i Peabody. Ymddiswyddodd Peabody ar unwaith o blaid ei Is-lywodraethwr Jesse Fuller McDonald, a daeth y mater i ben.

Bu farw Adams yn Battle Creek, Michigan yn 72 mlwydd oed.

Mae Adams County, Colorado, wedi’i henwi er anrhydedd i Alva Adams, a chredir bod dinas Alva, Oklahoma wedi ei henwi ar ei ôl hefyd. Gwasanaethodd brawd iau Alva Adams, William Herbert "Billy" Adams hefyd fel Llywodraethwr Colorado rhwng 1927 a 1933. Gwasanaethodd mab Alva Adams, Alva Blanchard Adams, fel Seneddwr yr Unol Daleithiau o Colorado rhwng 1923 a 1925 ac o 1933 i 1941

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Casgliad y Llywodraethwr Alva Adams yn Archifau Talaith Colorado

Categori:Genedigaethau 1850
Categori:Gwleidyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywodraethwyr taleithiau'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1922
Pigo-pocedi

[bawd|320px|*Dandy PickPockets Diving: Scene Near St. James Palace* (1818) gan [Isaac Robert Cruikshank ]]

Mae **pigo-pocedi** yn fath o ladrad sy'n cynnwys dwyn arian neu bethau gwerthfawr eraill o boced yr unigolyn neu ddioddefwr heb iddynt sylwi ar y lladrad ar y pryd. Gall gynnwys cryn ddeheurwydd a thrac am gamddireinio. Gelwir lleidr sy'n gweithio yn y modd hwn yn **bigyn poced**.

## Fel galwedigaeth 
Weithiau mae pocedi pocedi a lladron eraill, yn enwedig y rhai sy'n gweithio mewn timau, yn tynnu sylw, fel gofyn cwestiwn neu daro i mewn i'r dioddefwr. Weithiau mae'r gwrthdyniadau hyn yn gofyn am slei mewn llaw, cyflymder, camddireinio a mathau eraill o sgiliau.

Gellir dod o hyd i bigau poced mewn unrhyw le gorlawn ledled y byd. Fodd bynnag, nodwyd yn ddiweddar bod Barcelona a Rhufain yn lleoliadau arbennig o beryglus.

Mae'n hysbys bod lladron yn gweithredu mewn ardaloedd traffig uchel hyd yn oed yn mynd ar drenau isffordd fel y gallant ddefnyddio gwrthdyniadau torfeydd a symudiadau stopio a mynd yn sydyn o'r trên i ddwyn oddi wrth eraill. Cyn gynted ag y bydd gan y lladron efo yr hyn maen nhw ei eisiau, maen nhw'n dod i ffwrdd yn yr arhosfan nesaf gan adael y dioddefwr yn methu â chyfrif pwy wnaeth ei ddwyn a phryd.

## Erlyniad 
Yng ngolwg y gyfraith, ystyriwyd bod pigo-pocedi yn drosedd gyfalaf o 1565 ymlaen: Roedd hyn yn golygu ei bod yn bosibl ei chosbi trwy crogi. Fodd bynnag, er mwyn i'r drosedd gael ei hystyried yn drosedd gyfalaf, roedd yn rhaid i'r eitem a gafodd ei dwyn fod yn werth mwy na 12 ceiniog, fel arall fe'i hystyriwyd yn fân ladrad,  a olygai na fyddai'r lleidr yn cael ei grogi. Nododd deddf y 18g hefyd mai dim ond y lleidr y gellid ei erlyn - ni ellid dod o hyd i unrhyw gynorthwyydd neu dderbynnydd yr eitem a ddwynwyd yn euog o'r drosedd: "Roedd hyn yn golygu, pe bai dau berson yn cael eu ditio gyda'i gilydd, ac nad oedd prawf clir fel i ba un a wnaeth y weithred olaf o gymryd, ni ddylid ei gael yn euog ychwaith."

Er bod pigwyr pocedi i fod i gael eu crogi am eu trosedd, anaml y digwyddodd y gosb hon: rhyddhawyd 61% o ferched a gyhuddwyd o bigo pocedi  ac yn aml llwyddodd y rhai na chawsant eu rhyddfarnu i ddianc o'r ddedfryd gyfalaf, gyda dim ond 6% o'r diffynyddion a gyhuddwyd o bigo poced rhwng 1780 a 1808 yn cael eu crogi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Troseddau
Agnes Obel

Mae **Agnes Caroline Thaarup Obel** (ganwyd 28 Hydref 1980) yn gantores o Ddenmarc.

Fe'i ganed yn Copenhagen, yn ferch y cerddor Katja Obel a'i gŵr. Fel plentyn, ymddangosodd yn y ffilm *Drengen der gik baglæns* gan  Thomas Vinterberg, gyda'i frawd hi, Holger Thaarup.

Enillodd Obel bum gwobr yn seremoni Gwobrau Cerdd Denmarc yn 2011. Ei chân "Familiar" oedd thema'r gyfres deledu *Cardinal* (2016).

## Disgyddiaeth 
* *Philharmonics* (2010)
* *Aventine* (2013)
* *Citizen of Glass* (2016)
* *Myopia* (2020)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion o Ddenmarc
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ddenmarc
Krzysztof Penderecki

Cyfansoddwr o Wlad Pwyl oedd **Krzysztof Penderecki** (23 Tachwedd 1933 – 29 Mawrth 2020). Ymhlith ei weithiau mae *Threnody to the Victims of Hiroshima*, *Symffoni Rhif 3*, ei *St. Luke Passion*, *Requiem Pwyleg*, *Anaklasis* a *Utrenja*.

Cafodd Penderecki ei eni yn Dębica, yn fab cyfreithiwr. Astudiodd gerddoriaeth yn Kraków.

Enillodd Penderecki y Prix Italia ym 1967 a 1968. Enillodd bedair Gwobr Grammy hefyd.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfansoddwyr o Wlad Pwyl
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Enillwyr Gwobr Grammy
Essex County, Massachusetts

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Essex County, Efrog Newydd
*Essex County, Massachusetts
*Essex County, New Jersey
*Essex County, Vermont
*Essex County, Virginia

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q54076;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Massachusetts
Ludiad

bawd|375x375px| *Arweinydd y Luddites*, 1812.
Sefydliad cyfrinachol o weithwyr tecstilau Lloegr yn y 19eg ganrif oedd y **Ludiaid.** Roedd yn garfan eithafol a ddinistriodd beiriannau tecstilau fel math o brotest. Roedd y grŵp yn protestio yn erbyn defnyddio peiriannau mewn “dull twyllodrus” i hepgor arferion llafur safonol. Roedd Ludiaid yn ofni y byddai'r amser a dreulid yn dysgu sgiliau eu crefft yn mynd yn wastraff, gan y byddai peiriannau'n disodli eu rôl yn y diwydiant. Dros amser, mae'r term wedi dod i olygu un sy'n gwrthwynebu diwydiannu, awtomeiddio, cyfrifiaduro, neu dechnolegau newydd yn gyffredinol.

Achosodd cyflwyniad mecaneiddio a pheiriannau newydd y Chwyldro Diwydiannol wrthwynebiad gan weithwyr tecstiliau a oedd yn gweithio yn y melinau tecstiliau, er enghraifft, y gwehyddion a’r hosanwyr.  Bu protestio a therfysgu yn erbyn y newidiadau yr oedd y fath dechnegolau wedi  eu hachosi yn eu harferion gwaith gyda llawer yn colli eu swyddi. Cynhyrchwyd y brethyn yn gyflymach gan y peiriannau newydd ac yn rhatach na’r hyn oedd y gwehyddion yn medru ei wneud yn eu cartrefi eu hunain.  Bu’r Ludiaid yn protestio rhwng 1811 – 1817 gyda’r ymosodiad cyntaf ym mis Mawrth 1811 yn Nottingham. Anfonwyd llythyrau bygythiol yn enw ‘General Ludd’ neu ‘King Ludd’ i berchnogion ffatrïoedd.  Erbyn dechrau 1812 roedd yr ymosodiadau wedi lledaenu i West Riding yn Swydd Gaerefrog lle cymerodd tocwyr hynod grefftus ran mewn cyrchoedd yn ystod y nos i ddinistrio fframiau a gweithdai. Tocwyr oedd y gweithwyr a oedd yn gorffen darnau o frethyn ac roedd eu bywoliaeth wedi cael ei dinistrio bron yn gyfan gwbl gan ddyfais y ffrâm lafnu. Aeth perchnogion melinau a ffatri at saethu protestwyr ac yn y pen draw cafodd y mudiad ei atal gan rym cyfreithiol a milwrol.

## Geirdarddiad
Roedd 'Lud' neu 'Ludd' (Cymraeg: Map Lludd Beli Mawr), yn ôl Hanes chwedlonol Sieffre o Fynwy am Frenhinoedd Prydain a thestunau Cymraeg canoloesol eraill, yn Frenin Celtaidd ar 'Ynysoedd Prydain' yn y cyfnod cyn-Rufeinig , a sefydlodd dinas Llundain ac a gladdwyd yn Ludgate. Yn y fersiynau Cymraeg o *Historia*, Sieffre, a elwir fel arfer yn *Brut y Brenhinedd*, fe'i gelwir yn Lludd fab Beli, gan sefydlu'r cysylltiad â'r Cyfnod Lludd Llaw Eraint o fewn mytholeg gynnar.

## Cyfeiriadau 
Categori:19eg ganrif yn y Deyrnas Unedig
Categori:Y Chwyldro Diwydiannol
Categori:Hanes mudiadau cymdeithasol
Klamath County, Califfornia

Sir yn nhalaith Califfornia, Unol Daleithiau America, o 1851 hyd 1874 oedd **Klamath County, Califfornia**. Tra roedd yn bodoli, symudodd sedd y sir ddwywaith, ac yn y pen draw, cafodd rhannau o'r diriogaeth eu torri i ffwrdd a'u hychwanegu at siroedd cyfagos. Dyma'r unig sir yng Nghaliffornia i gael ei datgysylltu.

Mae sir o’r un enw yn talaith Oregon, sef Klamath County, Oregon.

Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Siroedd Califfornia
Terfysgoedd Swing

de|bawd|250x250px|Peiriant dyrnu wedi'i bweru gan geffylau

Ar 28 Awst 1830, dinistriwyd peiriant dyrnu yn Lower Hardes, ger Caergaint yng Nghaint, de-ddwyrain Lloegr. Dyma’r cyntaf o bron 1,500 o ddigwyddiadau yn y diwedd a oedd yn gysylltiedig â’r **Terfysgoedd Swing**. Roedd y digwyddiadau yn ymestyn o swydd Caint i Hampshire gyda’r terfysgwyr yn cael eu harwain gan gymeriad dychmygol o’r enw ‘Capten Swing’. Ymosodent ar beiriannau dyrnu, difrodi a llosgi eiddo ac anfon llythyrau bygythiol at dirfeddiannwyr a chlerigwyr. Prif ffocws y terfysgwyr oedd eiddo – targedwyd ysbuborion yn ogystal ag adeiladau a oedd yn cynnwys injans ar gyfer y peiriannau dyrnu. Yr union beiriannau oedd bellach wedi disodli y gweithwyr oherwydd cynt gyda llaw fyddai’r ŷd wedi cael ei chwynnu. Roedd y peiriannau newydd yn rhatach i’r meistr ac yn fwy cyflym o ran cwblhau’r gwaith.

## Cyfeiriadau 
Categori:1830
Tryon County, Efrog Newydd

Sir yn nhalaith Efrog Newydd, Unol Daleithiau America oedd **Tryon County, Efrog Newydd**. Fe'i crewyd o ardal a fu gynt yn rhan o Albany County yn 1772, a chafodd ei henwi ar ôl William Tryon, llywodraethwr olaf talaith Efrog Newydd yn y cyfnod trefedigaethol. Yn 1874 fe'i hailenwyd yn Montgomery County er anrhydedd i Richard Montgomery, cadfridog Rhyfel Annibyniaeth America a laddwyd ym 1775 ym Mrwydr Quebec.

bawd|canol|300px|Tryon County yn 1777

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Siroedd Efrog Newydd
Collar counties

Ymadrodd llafar am grwp o bum sir – sef DuPage County, Kane County, Lake County, McHenry County, a Will County – yn nhalaith Illinois, Unol Daleithiau America, yw'r **Collar counties** ("Siroedd coler"). Maent yn cael eu enwi felly gan eu bod yn ffurfio "coler" o gwmpas Cook County, sy'n gartref i ddinas Chicago. Maent yn cynnwys llawer o faestrefi'r ddinas.

## Cyfeiriadau
Categori:Siroedd Illinois
Categori:DuPage County, Illinois
Categori:Kane County, Illinois
Categori:Lake County, Illinois
Categori:McHenry County, Illinois
Categori:Will County, Illinois
Central Louisiana

Rhanbarth yn nhalaith Louisiana, Unol Daleithiau America yw **Central Louisiana**, a elwir hefyd yn **Crossroads**.

bawd|300px|canol|Central Louisiana yn nhalaith Louisiana

Y cymunedau mwyaf yn y rhanbarth yng Nghyfrifiad 2010 oedd Alexandria (47,893), Natchitoches (18,323) a Pineville (14,555).

Mae Central Louisiana yn wlad o amrywiaeth corfforol a diwylliannol. Mae ganddi peithdiroedd helaeth, rhanbarth bryniau wedi'u gorchuddio â phinwydd a elwir yn Louisiana Central Hill Country, mân gorstiroedd a choedwigoedd collddail. Mae ganddi hefyd nentydd clir gyda gwaelodion tywodlyd ac afonydd mawr sy'n cludo nwyddau.

Mae Central Louisiana yn cynnwys 10 sir (a elwir yn "Parishes" yn Louisiana): 

* Allen 
* Beauregard 
* Catahoula 
* Concordia 
* Grant 
* LaSalle 
* Natchitoches
* Rapides 
* Sabine 
* Vernon 

## Cyfeiriadau

Categori:Rhanbarthau Louisiana
Nantucket

Tref yn , yn nhalaith Massachusetts,  yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|, }}  

 
## Poblogaeth ac arwynebedd
{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}}{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y dref yw:|; mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

## Pobl nodedig
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn Nantucket, gan gynnwys:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?yob ?yod
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5;
    wdt:P19 wd:Q49149.
      OPTIONAL {  ?item wdt:P569 ?dob.              BIND(YEAR(?dob) AS ?yob)           }      # mae P569 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
  OPTIONAL {  ?item wdt:P570 ?dod.              BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)           }      # mae P570 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en". }
}
ORDER BY DESC (?item)
LIMIT 10
|sort=P569
|references=all
|columns=label:enw,P18,P106,P19,?yob:Bl geni,?yod:Bl marw
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Trefi Nantucket County, Massachusetts
Omeena County, Michigan

Sir yn nhalaith Michigan, Unol Daleithiau America oedd **Omeena County, Michigan**. Fe'i sefydlwyd yn 1840, ond fe'i haildrefnwyd yn 1851 i ddod yn Grand Traverse County. 

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Siroedd Michigan
Categori:Grand Traverse County, Michigan
Oakland County, Michigan

Sir yn nhalaith , [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|.}}  

{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o|.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P2927}} ||Allan o'r arwynebedd hwn, y canran o ffurfiau dyfrol, megis llynnoedd ac afonydd, yw |.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||Ar ei huchaf, mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|. Mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

  

## Trefi mwyaf
Mae gan y sir yma boblogaeth o tua . Dyma rai o'r dinasoedd, trefi neu gymunedau mwyaf poblog y sir:

{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?population WHERE {
  ?item wdt:P131 wd:Q498024;
    wdt:P1082 ?population.
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q486972. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q1093829. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q3957. }
  UNION
  { ?item (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q17343829. }
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "en". }
}
ORDER BY DESC (?population)
LIMIT 15
|links=local, text
|references=all
|columns=label:Tref neu gymuned,P1082:Poblogaeth,P2046:Arwynebedd
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Michigan
Worth County, Texas

Sir yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America oedd **Worth County, Texas**. Cafodd ei henwi ar ôl William J. Worth. Bu mewn bodolaeth am rai misoedd yn 1850.

Ceir sawl sir o’r un enw gan gynnwys:
*Worth County, Georgia
*Worth County, Iowa
*Worth County, Missouri
*Worth County, Texas

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Dadsefydliadau 1850
Categori:Sefydliadau 1850
Categori:Siroedd Texas
Buchel County, Texas

Sir yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America oedd **Buchel County, Texas**. Roedd yn bodoli o 1890 hyd 1897. Fe'i lleolwyd yng ngorllewin pellaf y dalaith.

Yn 1887 rhannwyd Presidio County yn bedair sir: Presidio, Jeff Davis, Foley a Buchel. Ym 1897 diddymwyd y sir a'i chyfuno (gyda Foley County) â Brewster County.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Dadsefydliadau 1897
Categori:Sefydliadau 1890
Categori:Siroedd Texas
Encinal County, Texas

Sir yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America oedd **Encinal County, Texas**. Fe'i sefydlwyd yn 1856 ond cafodd ei hymgorffori yn Wbb County yn 1899.

## Cyfeiriadau

Categori:Siroedd Texas
Wegefarth County, Texas

Sir yn nhalaith Texas, Unol Daleithiau America oedd **Wegefarth County, Texas**. Cafodd ei henwi ar ôl Conrad Wegefarth. Bu mewn bodolaeth rhwng 2 Mehefin 1873 a 21 Awst 1876.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Dadsefydliadau 1873
Categori:Sefydliadau 1876
Categori:Siroedd Texas
Quillehuyte County, Washington

Sir yn Nhiriogaeth Washington, Unol Daleithiau America, o 1868 hyd 1869 oedd **Quillehuyte County**.

bawd|canol|Nid oedd Quillehuyte County yn bodoli mwyach pan gafodd ei ddangos ar fap 1877 fel "Quillimute."

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn siroedd yr Unol Daleithiau
Categori:Siroedd Washington
Ferdinand I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig

Tywysog o gyff Sbaenaidd Tŷ Hapsbwrg oedd **Ferdinand I** (10 Mawrth 1503 – 25 Gorffennaf 1564) a fu'n Ymerawdwr Glân Rhufeinig o 1556 i 1564, yn Frenin Bohema, Hwngari a Chroatia o 1526 i 1564, ac yn Archddug Awstria o 1521 i 1564.

Ganed yn Alcalá de Henares, Castilia, yn fab i Philip Olygus, Dug Bwrgwyn, a Juana, etifeddes debygol i Goronau Castilia ac Aragon. Cafodd Ferdinand ei fagu a'i addysgu yn Sbaen. Esgynnodd Juana i orsedd Castilia yn 1504 ac Aragon yn 1516. Bu farw Philip yn 1506, rhai misoedd wedi iddo gael ei gyhoeddi yn Frenin Castilia, y cyntaf o deulu'r Hapsbwrgiaid i deyrnasu dros Sbaen. Daeth brawd hŷn Ferdinand, Siarl, yn frenin cyntaf Sbaen yn 1516 ac yn Ymerawdwr Glân Rhufeinig yn 1519, a dan ei reolaeth bu tiriogaeth y Frenhiniaeth Hapsbwrgaidd ar ei hanterth. Roedd gan Ferdinand a Siarl bedwar chwaer: Eleanor, Brenhines Gydweddog Portiwgal a Ffrainc; Isabella, Brenhines Gydweddog Denmarc, Norwy a Sweden; Mair, Brenhines Gydweddog Hwngari a Bohemia a Llywodraethwr yr Iseldiroedd Hapsbwrgaidd; a Catrin, Brenhines Gydweddog Portiwgal.

Rhoddwyd tiriogaethau'r Hapsbwrgiaid yng Nghanolbarth Ewrop yng ngofal Ferdinand, a fe'i penodwyd yn Archddug Awstria ac yn Rhaglyw Württemberg. Am ddeng mlynedd ar hugain a mwy, Ferdinand oedd yn ddirprwy ei frawd yn nhiroedd Almaenig y Hapsbwrgiaid, a gwasanaethodd yn llywydd y Reichsregiment, cyngor llywodraethol yr Ymerodraeth Lân Rufeinig, ac yn gynrychiolydd mewn cynulliadau ymerodrol.

## Cyfeiriadau 
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Croatia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1503
Categori:Marwolaethau 1564
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Sbaen
Categori:Teyrnoedd yr 16eg ganrif
Categori:Ymerodron Glân Rhufeinig
Château Frontenac

Mae **Château Frontenac** yn westy hanesyddol yn ninas Québec, Canada. Lleolir y gwesty yn Hen Ddinas Québec. Cynlluniwyd y gwesty gan Bruce Price, ac adeiladwyd gan Reilffordd y Canadian Pacific. Rheolir y gwesty gan gwmni Fairmont Hotels and Resorts.

## Hanes
Agorwyd y gwesty ym 1893 ac ehangwyd tairgwaith, yr un ddiweddaraf ym 1993. Mae enw’r gwesty yn dod o Louis de Buade, Comte de Frontenac, cyn-rhaglaw Québec.

dim|bawd|260px|Y gwesty gyda'r nos

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Fairmont

Categori:Québec (dinas)
Hen ddinas Québec

chwith|bawd|260px
bawd|260px
chwith|bawd|260px|Château Frontenac
bawd|260px|Yr orsaf reilffordd
bawd|260px
Mae **Hen ddinas Québec** (Vieux-Québec) yn ardal hanesyddol yn Ninas Québec, Québec, Canada sy’n cynnwys y Dref Uwch  (Haute-Ville) a’r Dref Is  (Basse-Ville). Mae’r ardal yn Safle Treftadaeth y Byd. Yn wreiddiol, roedd y dref uwch yn ganolbwynt milwrol a gweinyddol, a’r dref is yn gartref i fasnachwyr a gweithwyr. Uchafbwyntiau’r dref uwch yw’r Château Frontenac a Theras Dufferin, lle braf i gerdded. Lleolir Gare du Palais, Québec yn y dref is.

## Cyfeiriadau
Categori:Québec (dinas)
Categori:Québec
Wtracaeth

Athrawiaeth Gristnogol yw **Wtracaeth** sydd yn mynnu bod yn rhaid i offeiriaid weini dwy elfen y cymun – y bara a'r gwin – i leygwyr wrth ddathlu'r Ewcharist er mwyn sicrhau iachawdwriaeth. Roedd yn groes i'r arfer o weini'r ddwy elfen i glerigwyr a bara yn unig i leygwyr. Bôn yr enw ydy'r adferf Ladin *utraque*, sef "y ddau gyda'i gilydd". Gelwir y rhai sydd yn arddel yr athrawiaeth hon yn **Wtracyddion**. Bu'r Wtracyddion yn fudiad gweithgar, fel is-enwad o'r Husiaid, yng Nghanolbarth Ewrop o'r 15g hyd at ddechrau'r 17g.

Wtracaeth oedd un o'r prif egwyddorion yn nogma dilynwyr Jan Hus, a arweiniodd y Diwygiad Bohemiaidd yn y cyfnod cyn-Brotestannaidd yn nechrau'r 15g. Ymholltai'r Husiaid yn sawl sect, y mwyafrif ohonynt yn Wtracyddion, a charfan sylweddol yn Daboriaid. Yn wahanol i'r Taboriaid milwriaethus, grŵp cymedrol oedd yr Wtracyddion a chawsant eu cydnabod yn wir Gristnogion gan yr Eglwys Gatholig Rufeinig yng Nghyngor Basel yn 1433. Ymunodd yr Wtracyddion â lluoedd Catholig Bohemia i drechu'r Taboriaid ac Husiaid Radicalaidd eraill ym Mrwydr Lipany yn 1434. Yn ddiweddarach datblygodd yr Wtracyddion yn eglwys annibynnol. Gwaharddwyd yr Wtracyddion, a phob sect Protestannaidd arall, ym Mohemia yn sgil buddugoliaeth y Catholigion ym Mrwydr y Mynydd Gwyn yn 1620.

## Cyfeiriadau 
Categori:Crefydd yn y 15fed ganrif
Categori:Crefydd yn yr 16eg ganrif
Categori:Crefydd yn yr 17eg ganrif
Categori:Y Diwygiad Bohemaidd
Categori:Hanes Cristnogaeth
Categori:Offeren
Patxi Xabier Lezama Perier

Awdur Basgeg, a cherflunydd yw **Patxi Xabier Lezama Perier**, (20 Mehefin 1967) a aned yn Bilbao, Gwlad y Basg.

## Gwaith 
Mae gwaith yr artist yn canolbwyntio'n bennaf ar gerflunwaith o fytholeg Basgaidd. Mae'n un o gerflunwyr cyfoes Gwlad y Basg, yn ffigwr amlwg, yn llythrennol ac yn ffigurol, ym myd diwylliannol Gwlad y Basg.

Mae wedi arddangos ei waith mewn arddangosfeydd cenedlaethol a rhyngwladol, gan ei osod fel cyfeiriad pwysig ym myd mytholeg Gwlad y Basg. Ymhlith rhai o'r arddangosfeydd niferus lle mae ei waith wedi'i arddangos mae Efrog Newydd a drefnwyd gan Oriel Cymdeithas Lesiannol Sbaen. Er ei fod yn adnabyddus am ei waith ym maes cerflunio, mae hefyd yn llenor.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Llenorion o Wlad y Basg
Categori:Llenorion Basgeg
Categori:Cerflunwyr o Sbaen
Categori:Swrealaeth
Meddalwedd golygu fideo

Mae **meddalwedd golygu fideo** yn feddalwedd a ddefnyddir i berfformio golygu fideo ôl-gynhyrchu o ddilyniannau fideo digidol ar system olygu aflinol (NLE *Saesneg:non-linear editing system*). Mae'r meddalwedd wedi disodli offer golygu ffilm seliwloid traddodiadol a pheiriannau golygu ar-lein tâp.

Mae meddalwedd NLE fel arfer yn seiliedig ar rhyngwyneb llinell amser lle mae rhannau o recordiadau fideo delwedd symudol, a elwir yn glipiau, yn cael eu gosod mewn trefn a'u chwarae yn ôl. Mae NLE yn cynnig ystod o offer ar gyfer tocio, sbleisio, torri a threfnu clipiau ar draws y llinell amser. Unwaith y bydd prosiect wedi'i gwblhau, yna gellir defnyddio'r system NLE i allforio i ffilm mewn amrywiaeth o fformatau a all amrywio o fformatau tâp darlledu i fformatau cywasgedig ar gyfer y rhyngrwyd, DVD a dyfeisiau symudol. Wrth i systemau NLE digidol ddatblygu eu rhyngwyneb, mae eu rôl wedi ehangu ac mae'r rhan fwyaf o systemau NLE cyffredinol a phroffesiynol  bellach yn cynnwys llu o nodweddion ar gyfer trin lliwiau, teitlau ac effeithiau gweledol, ynghyd ag offer ar gyfer golygu a chymysgu sain wedi'i amseru â'r ddelwedd fideo.

## Gweler hefyd 
* Rhestr o feddalwedd golygu fideo 
* System golygu aflinol

## Cyfeiriadau 
Categori:Fideo
Categori:Meddalwedd rhaglenni
Swansea, Massachusetts

Tref yn Bristol County yn nhalaith Massachusetts, Unol Daleithiau America, yw  **Swansea**. Fe'i lleolir wrth geg Afon Taunton, ychydig i'r gorllewin o Fall River,  i'r de o Boston, a  i'r de-ddwyrain o Providence, Rhode Island . Mae ganddi boblogaeth o .

## Hanes 
Enwyd Swansea ar ôl dinas Abertawe yng Nghymru, sef tref enedigol rhai o'r ymsefydlwyr gwreiddiol. Symudodd John Miles, sylfaenydd Eglwys y Bedyddwyr gyntaf yng Nghymru (Ilston, yn 1649), i Abertawe ym 1662/3. Roedd William Brenton wedi prynu'r tir gan Americanwyr Brodorol. Roedd rhannau o'i diriogaeth yn rhan o Rehoboth, Massachusetts yn wreiddiol .

## Cyfeiriadau 
Categori:Enwau lleoedd o darddiad Cymreig yn yr Unol Daleithiau
Categori:Trefi Bristol County, Massachusetts
Bear Stearns

Banc buddsoddi a chwmni brocer a masnachu gwarantau oedd **The Bear Stearns Companies, Inc.** neu **Bear Stearns** ar lafar. Sefydlwyd yn Ninas Efrog Newydd ym 1923 gan Joseph Ainslie Bear, Robert B. Stearns, a Harold C. Mayer. Trodd yn gwmni cyhoeddus yn 1985 ac erbyn yr 21g Bear Stearns oedd un o brif gwmnïau ariannol y byd. Cyn iddo fethu, prif feysydd cwmni oedd marchnadoedd cyfalaf, bancio buddsoddi, rheolaeth cyfoeth, a gwasanaethau clirio, ac yn un o euogion yr argyfwng morgeisiau Americanaidd yn y 2000au. Aeth i'r wal yn 2008 yn ystod yr argyfwng ariannol byd-eang a chafodd ei werthu i JPMorgan Chase.

Yn y cyfnod cyn ei fethiant, bu Bear Stearns yn ymwneud yn fwyfwy â gwaranteiddio,  a chyhoeddwyd niferoedd mawr o warantau ased, yn enwedig morgeisiau. Wrth i golledion buddsoddwyr yn y marchnadoedd hynny gynyddu yn 2006 a 2007, ni cheisiodd y cwmni rwystro ei ran yn yr argyfwng morgeisiau. Ym Mawrth 2008, benthycwyd arian i Bear Stearns gan Fanc y Gronfa Ffederal yn Efrog Newydd mewn ymgais i atal cwymp y cwmni. Nid oedd modd achub Bear Stearns a fe'i gwerthwyd i JPMorgan Chase am $10 y cyfranddaliad. Yn Ionawr 2010, rhoddai JPMorgan y gorau i ddefnyddio enw Bear Stearns.

## Cyfeiriadau 
Categori:Banciau'r Unol Daleithiau
Categori:Cwmnïau a leolir yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1923
Categori:Cwmnïau a ddadsefydlwyd yn 2008
John Cartwright

Ymgyrchydd amlwg dros ddiwygio seneddol o Loegr oedd **John Cartwright** (17 Medi 1740 - 23 Medi 1824), a ddaeth yn adnabyddus fel y **Tad Diwygio**. Roedd yn swyddog y Llynges Frenhinol ac Uwchgapten efo milisia Swydd Nottingham. Daeth ei frawd iau Edmund Cartwright yn enwog fel dyfeisiwr y gwŷdd pŵer.

## Bywyd cynnar a gyrfa llyngesol 
Fe'i ganed ym Marnham yn Swydd Nottingham, gan ei fod yn frawd hynaf i Edmund Cartwright, dyfeisiwr y gwŷdd pŵer a brawd iau George Cartwright, masnachwr ac archwiliwr Labrador . Addysgwyd ef yn ysgol ramadeg Newark-on-Trent ac Academi Heath yn Swydd Efrog, ac yn ddeunaw oed aeth i'r Llynges Frenhinol . Gwasanaethodd yn y swydd am bum mlynedd (1765–1770).

Rhwng 1763 a 14 Mai 1766, roedd Cartwright yn rheolwr ar HM Cutter. Aeth ei frawd George, pan oedd ar bennau rhydd, gydag ef ar fordaith allan o Plymouth i fynd ar ôl smyglwyr yn *Sherborne* .

Roedd afiechyd yn golygu bod Cartwright wedi ymddeol o wasanaeth gweithredol am gyfnod ym 1771.

Pan ddechreuodd yr anghydfodau â threfedigaethau America, credai fod gan y gwladychwyr hawl ar eu hochr, gan cefnogi eu hachos ac, ar ddechrau'r Rhyfel Annibyniaeth Americanaidd a ddilynodd, gwrthododd apwyntiad fel is-gapten cyntaf i'r Dug Cumberland. Felly rhoddodd y gorau i lwybr i ddyrchafiad gan nad oedd am ymladd yn erbyn yr achos yr oedd yn teimlo ei fod yn gyfiawn. Yn 1774 cyhoeddodd ei blediad cyntaf ar ran y gwladychwyr, o'r enw *American Independence the Glory and Interest of Great Britain*.

## Milisia Swydd Nottingham a diwygio  
Yn 1765, pan godwyd Milisia Swydd Nottingham gyntaf, fe'i penodwyd yn Uwchgapten, ac yn rhinwedd y swydd honno gwasanaethwyd am ddwy flynedd ar bymtheg. O'r diwedd cafodd ei ddisodli'n anghyfreithlon.

Ym 1779 ymddangosodd ei waith cyntaf ar ddiwygio yn y senedd, yr ymddengys mai ef oedd y cyhoeddiwr cynharaf ar y pwnc, yn eithrio pamffledi Earl Stanhope (1774). Ei deitl oedd, *Take your choice,* ail argraffiad yn ymddangos o dan y teitl newydd o *The Legislative Rights of the Commonalty Vindicated*, *and advocated annual parliaments, the secret ballot and manhood suffrage*.

Tasg ei fywyd o hynny ymlaen yn bennaf oedd sicrhau pleidlais gyffredinol a seneddau blynyddol.

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Athronwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes o Loegr
Categori:Ymgyrchwyr o Loegr
Categori:Marwolaethau 1824
Categori:Genedigaethau 1740
Hampstead, Maryland

Tref yn Carroll County yn nhalaith Maryland, [[]] yw ''''''. {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |list=prose |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P138 }}||Cafodd ei henwi ar ôl|, }}  

 

## Poblogaeth ac arwynebedd
{{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2046}}||Mae ganddi arwynebedd o| }} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P585 |qual=P2044}} ||ac ar ei huchaf mae'n|yn uwch na lefel y môr.}} {{if then show| {{#invoke:WikidataIB |getValue |fwd=ALL |osd={} |noicon=y |P166 |qual=P1082}}||Yn ôl cyfrifiad y wlad, poblogaeth y sir yw:|; mewn cymhariaeth, yn 2016 roedd poblogaeth Caerdydd yn 361,462 a Rhyl tua 26,000.}} 

## Enwogion
Ceir nifer o bobl nodedig a anwyd yn y dref yma, gan gynnwys
{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?yob ?yod
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5;
    wdt:P19 wd:Q501323.
      OPTIONAL {  ?item wdt:P569 ?dob.              BIND(YEAR(?dob) AS ?yob)           }      # mae P569 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
  OPTIONAL {  ?item wdt:P570 ?dod.              BIND(YEAR(?dod) AS ?yod)           }      # mae P570 yn y golofn yn rhoi'r dyddiad llawn
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "cy,en". }
}
ORDER BY DESC (?item)
LIMIT 10
|sort=P569
|references=all
|columns=label:enw,P18,P106,P19,?yob:Bl geni,?yod:Bl marw
|links=local, text
}}

## Cyfeiriadau
Categori:Trefi Carroll County, Maryland
William Lloyd Garrison

Roedd **William Lloyd Garrison** (10 Rhagfyr 1805 - 24 Mai 1879), a lofnododd ac argraffodd ei enw fel **Wm. Lloyd Garrison**, yn ddiddymwr amlwg yn America, yn newyddiadurwr, Swffragét, ac yn ddiwygiwr cymdeithasol. Mae'n fwyaf adnabyddus am ei bapur newydd poblogaeth gwrth-gaethwasiaeth *The Liberator*, a sefydlodd ym 1831 a'i gyhoeddi yn Boston nes i gaethwasiaeth yn yr Unol Daleithiau gael ei ddiddymu ym 1865. Roedd yn un o sylfaenwyr Cymdeithas Gwrth-gaethwasiaeth America.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Argraffwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Diddymwyr
Categori:Golygyddion y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Golygyddion papurau newydd o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr y 19eg ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Newyddiadurwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Massachusetts
Categori:Pobl fu farw yn Ninas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw o fethiant yr aren
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ganadaidd
Ardal De Swydd Northampton

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Northampton, Dwyrain Canolbarth Lloegr,  oedd **Ardal De Swydd Northampton** (Saesneg: *South Northamptonshire District*) rhwng 1974 a 2021. Mae'r ardal bellach o dan lywodraeth awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton.

Lleolid yr ardal yn ne-orllewin Swydd Northampton. Roedd ganddi arwynebedd o 634&nbsp;km², gyda 92,515 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2018. Roedd ei phencadlys yn nhref Towcester.

bawd|canol|Ardal De Swydd Northampton yn Swydd Northampton

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, ac fe'i diddymwyd dan The Northamptonshire (Structural Changes) Order 2019 ar 1 Ebrill 2021.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd
* De Swydd Northampton (etholaeth seneddol)

De Swydd Northampton
Deddfau Jim Crow

Deddfau gwladwriaethol a lleol oedd **deddfau Jim Crow** a orfododd arwahanu hiliol yn Ne'r Unol Daleithiau Deddfwyd pob un ohonynt ar ddiwedd y 19eg a dechrau'r 20g gan ddeddfwrfeydd gwladwriaethol gwyn Democrataidd. Gorfodwyd y deddfau tan 1965. Yn ymarferol, roedd deddfau Jim Crow yn gorfodi gwahanu hiliol yn yr holl gyfleusterau cyhoeddus yn nhaleithiau hen Wladwriaethau Cydffederal America a gwladwriaethau eraill, gan ddechrau yn yr 1870au a'r 1880au. Cadarnhawyd deddfau Jim Crow ym 1896 yn achos *Plessy vs.* *Ferguson*, lle nododd Llys Goruchaf yr UD ei athrawiaeth gyfreithiol "cyfartal ond ar wahân" ar gyfer cyfleusterau i Americanwyr Affricanaidd. At hynny, yn y bôn, roedd addysg gyhoeddus wedi'i gwahanu ers ei sefydlu yn y rhan fwyaf o'r De ar ôl y Rhyfel Cartref (1861-65).

Dyma’r deddfau a oedd yn arwahanu pobl ddu oddi wrth bobl gwyn ymhob agwedd o fywyd, er enghraifft, roedd rhaid i bobl ddu ddefnyddio bysiau, trenau, theatrau, ysgolion, ysbytai ac eglwysi ar wahân neu adrannau arwahan ar sustemau trafnidiaeth, cyfleusterau adloniant a hamdden, iechyd ac addoli. Nid oedd hawl ganddynt ychwaith i bleidleisio.  Dioddefent anghyfiawnder yn llysoedd y gyfraith gan mai bobl gwyn oedd y cyfreithwyr, y rheithgor a’r barnwyr.  Roedd hyd yn oed y Groes Goch yn cadw banciau gwaed ar wahân i bobl ddu ac adeg yr Ail Ryfel Byd roedd milwyr du yn gwasanaethu mewn unedau ar wahân i filwyr gwyn, sef ‘Byddin Jim Crow’.

Roedd cyfleusterau ar gyfer Americanwyr Affricanaidd ac Americanwyr Brodorol yn gyson israddol heb gyllid digonol o gymharu â'r cyfleusterau ar gyfer Americanwyr gwyn; weithiau, nid oedd cyfleusterau ar gyfer pobl o liw o gwbl. Fel corff o gyfraith, sefydlodd Jim Crow anfanteision economaidd, addysgol a chymdeithasol i Americanwyr Affricanaidd a phobl eraill o liw sy'n byw yn y De.

Roedd deddfau Jim Crow a darpariaethau cyfansoddiadol gwladwriaethol Jim Crow yn gorfodi gwahanu ysgolion cyhoeddus, lleoedd cyhoeddus, a chludiant cyhoeddus, a gwahanu tai bach, bwytai, a ffynhonnau yfed ar gyfer gwyniaid a duon. Cychwynnodd yr Arlywydd Woodrow Wilson, arwahanu gweithleoedd ffederal ym 1913.

Ym 1954, datganwyd bodgwahanu ysgolion cyhoeddus (a noddir gan y wladwriaeth) yn anghyfansoddiadol ond mewn rhai taleithiau, cymerodd lawer o flynyddoedd i weithredu'r penderfyniad hwn. Yn gyffredinol, cafodd y deddfau Jim Crow oedd yn weddill eu diystyru gan Ddeddf Hawliau Sifil 1964 a Deddf Hawliau Pleidleisio 1965. 
bawd|Yr Arlywydd Johnson yn arwyddo'r Deddf Hawliau Sifil 1964

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith yr Unol Daleithiau
Rhestr o Siroedd Alabama

bawd|300px|Siroedd Alabama
Dyma '''restr o'r 67 rhanbarth gweinyddol sy'n cael eu hadnabod wrth yr enw *County* yn Nhalaith Alabama''' yn yr Unol Daleithiau, yn nhrefn yr wyddor

#Autauga County
#Baldwin County
#Barbour County
#Bibb County
#Blount County
#Bullock County
#Butler County
#Calhoun County
#Chambers County
#Cherokee County
#Chilton County
#Choctaw County
#Clarke County
#Clay County
#Cleburne County
#Coffee County
#Colbert County
#Conecuh County
#Coosa County
#Covington County
#Crenshaw County
#Cullman County
#Dale County
#Dallas County
#DeKalb County
#Elmore County
#Escambia County
#Etowah County
#Fayette County
#Franklin County
#Geneva County
#Greene County
#Hale County
#Henry County
#Houston County
#Jackson County
#Jefferson County
#Lamar County
#Lauderdale County
#Lawrence County
#Lee County
#Limestone County
#Lowndes County
#Macon County
#Madison County
#Marengo County
#Marion County
#Marshall County
#Mobile County
#Monroe County
#Montgomery County
#Morgan County
#Perry County
#Pickens County
#Pike County
#Randolph County
#Russell County
#St. Clair County
#Shelby County
#Sumter County
#Talladega County
#Tallapoosa County
#Tuscaloosa County
#Walker County
#Washington County
#Wilcox County
#Winston County


Alabama