open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hugh Owen (Huwco Môn)

:''Am bobl eraill o'r un enw gweler Hugh Owen.''

Hanesydd a bardd Cymraeg o Gymru oedd **Hugh Owen** (1835 - 21 Medi 1892). Roedd yn adnabyddus wrth ei enw barddol **Huwco Môn**. Roedd yn frodor o Ynys Môn ac yn arbenigwr ar hanes ei sir enedigol, Sir Fôn.

## Bywgraffiad
Ganed Hugh yng Nghemaes ym mhlwyf Llanbadrig yn Sir Fôn yn 1835. Ni chafodd lawer o addysg ffurfiol ond ymroes i addysgu ei hun i safon da. Am gyfnod pan yn ieuanc bu'n pregethu gyda'r Annibynwyr.

Cyfranodd lawer o erthyglau ar hanes a hynafiaethau Cymru i'r cylchgronau Cymraeg. Roedd yn fardd yn ogystal. Fe'i cofir yn bennaf am ei gyfrol ar hanes plwyfi Cemaes, Llanfechell, Llanbabo, Cemlyn, Llanfair-yng-Nghornwy, Tregele a Charreglefn a gyhoeddwyd yn 1890.

Bu farw ar y 21ain o Fedi 1892; claddwyd ef ym mynwent Llanbadrig, Sir Fôn.

## Llyfryddiaeth
**Henafiaethau Cemaes, Llanfechell, Llanbabo, Cemlyn, Llanfair-yng-Nghornwy, Tregele a Charreglefn* (1890)

## Gweler hefyd
*Rhestr awduron Cymraeg (1600–heddiw)

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Genedigaethau 1835
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1892
Categori:Pobl o Lanbadrig
Drachten

Prifddinas talaith Fryslân yng ngogledd yr Iseldiroedd yw **Drachten** (Ffriseg: *Drachten*). Roedd y boblogaeth yn 2012 yn 44,940.

Dyma'r ail ddinas fwyaf yn Fryslân.

## Pobl o Drachten 
* Fedde Schurer, (1898-1968), bardd a heddychwr gwleidyddol

bawd|dim|240px|Amgueddfa Drachten

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Amgueddfa Drachten

Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Fryslân
Feiol

250px|bawd|feiol modern
Mae’r **feiol** yn rhan o deulu o offerynnau llinynnol a genir â bwa ac mae enghreifftiau cynnar yn deillio yn ôl i’r 15g yn Sbaen. Er bod feiolau bas yn debyg mewn rhai agweddau i’r sielo, mae’r feiolau yn wahanol mewn sawl ffordd i offerynnau yn nheulu’r feiolin. Mae gan y feiol gefn gwastad yn hytrach na chrwm, ysgwyddau gwargrwm, tyllau *c* yn lle rhai *f*, a chwech neu saith tant yn hytrach na phedwar. Mae’r tiwnio yn wahanol hefyd (pedwerydd rhwng tannau a thrydydd yn y canol, yn hytrach na phumedau) a defnydd o gribellau at leoli nodau.

Mae nifer o feintiau i’r feiol, ac ym Mhrydain roedd yn arferiad i gael cist o ddau offeryn trebl, dau denor a dau fas yng nghyfnod yr unfed a’r 17g. Cenir pob aelod o’r teulu feiol yn null y sielo, megis yr enw Eidalaidd *viola da gamba* (neu feiol y goes). Mae’r offerynnau uchaf yn nheulu’r feiolin wedyn yn dwyn yr enw *viola da braccio* ( neu feiol y fraich). Dalier y bwa uwch ben yn hytrach nag o dan cledr y llaw. Yn hyn o beth defnyddir y bwa Almaenig yn yr un dull efo’r bas dwbl hyd heddiw.

Datblygwyd teulu’r feiolin i gymryd lle’r feiolau yn y 18g - sef y feiolin, fiola, sielo a’r bas dwbl. Yn ddiddorol, goroesodd y crwth yng Nghymru fel offeryn gwerin ac mewn llysoedd yng nghyfnod y feiolau, a chan mai cerddoriaeth y Dadeni a’r Baróc sy’n perthyn i’r feiolau, nid oedd hyn at ddant pawb yn llysoedd y Cymry.

Categori:Offerynnau tannau
Robert Lambert Gapper

Cerflunydd a darlithydd Celf o Gymru oedd **Robert Lambert Gapper** neu **R L Gapper** (ganwyd 15 Ebrill 1897 Llanaelhaearn, Gwynedd - 1984). Dyluniodd logo Urdd Gobaith Cymru.

Caiff ei ystyried yn un o brif cerflunwyr Cymru yn yr 20g a chafodd ei anrhydeddu am ei waith dros gelf Cymreig gan yr Eisteddfod Genedlaethol yn gynnar yn ei yrfa pan wahoddwyd ef i fod yn aelod o Gyngor yr Eisteddfod yn 1930, a'r Llys yn ddiweddarach. Roedd hefyd yn aelod o Gyngor Urdd Gobaith Cymru.

Gwenithfaen a llechen oedd ei hoff gyfrwng ac ar adegau defnyddiai efydd a phren. Lluniodd lawer o gofebau, cerrig beddau, penddelwau a dodrefn eglwysig a hynny gyda defnyddiau lleol. Lluniodd hefyd lawer o offer neu ddodrefn eisteddfodol gan gynnwys medalau, tystysgrifau a theyrndlysau. Gweithiai'n ddieithriad i gomisiwn. Yn 1934 cafodd ei wneud yn Brif-ddarlithydd Celf ym Mhrifysgol Aberystwyth a bu yno hyd at 1962.

## Gweler hefyd
* David Hughes Parry, cefnder

## Cyfeiriadau
Categori:Cerflunwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Marwolaethau 1984
Henry Royce

Peiriannydd a chynllunydd ceir oedd **Syr (Frederick) Henry Royce, Barwnig 1af** (27 Mawrth 1863 – 22 Ebrill 1933), un o sylfaenwyr y cwmni moduron Rolls-Royce, ynghyd â Charles Stewart Rolls.

Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Marwolaethau 1933
Categori:Peirianwyr y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Peirianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Loegr
Charles Lindbergh

Awyrennwr, awdur, dyfeisiydd, milwr, a fforiwr o'r Unol Daleithiau oedd **Charles Augustus Lindbergh** (4 Chwefror 1902 – 26 Awst 1974). Ganwyd ef yn Detroit, Michigan, yn fab i ymfudwr o Sweden. Daeth yn fyd-enwog am hedfan yn ddi-dor o Efrog Newydd i Baris ar yr 20fed a'r 21ain o Fai, 1927, yn ei awyren *Spirit of St. Louis*; ef oedd y cyntaf i gyflawni'r gamp hon.

Ym 1932 herwgipiwyd a llofruddiwyd ei fab, Charles, Jr.; gelwid hyn yn "Drosedd y Ganrif" ("*the Crime of the Century*") gan y wasg Americanaidd. Oherwydd ystranciau'r cyhoedd yn dilyn y digwyddiad hwn, ffodd Lindbergh a'i deulu i Ewrop am gyfnod; dychwelasant i'r Unol Daleithiau ym 1939. Ar ddechrau'r Ail Ryfel Byd, roedd Lindbergh yn wrthwynebus i'r syniad y dylai'r Unol Daleithiau chwarae rhan yn y rhyfel; roedd hefyd yn edmygu rhai o syniadau hiliol y Natsïaid yn yr Almaen. Bu faw yn Hawaii yn 72 oed.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1902
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Awyrenwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Detroit
Categori:Pobl fu farw yn Hawaii
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Swedaidd
Ashford

Gallai **Ashford** gyfeirio at:

*Ashford – tref yng Nghaint
*Ashford – tref yn Surrey
*Ashford – pentref yng Ngogledd Dyfnaint
Pwll Fferm Hafren

bawd|260px

Rheolir ** Pwll Fferm Hafren** gan Ymddiriedolaeth Natur Maldwyn (Cyfesurynnau OS: SJ 228068). Lleolir y warchodfa ar gyrion Y Trallwng, rhwng y rheilffordd a Pharc Busnes Fferm Hafren.

Maint y warchodfa yw 3.2 erw (1.3 ha), a gwelir mursennod, gweision y neidr, llyfantod, madfallod, ieir ddŵr, hwyaid, gwyachod a breision y gors.
bawd|260px|chwith

Ymhlith yr amrywiaeth rhywogaethau ar y safle gellir gweld 9 gwas y neidr: gwas neidr y de, gwäell gyffredin, picellwr praff, gwas neidr brown, mursen werdd, morwyn wych, mursen las asur, mursen dinlas gyffredin a'r fursen fawr goch.

Cynhelir gweithdai yno, ac mae darnau celf o gwmpas y warchodfa.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y warchodfa

Categori:Y Trallwng
Categori:Gwarchodfeydd natur
Ffair Llannerch-y-medd

250px|bawd|chwith|Ffair Llannerch-y-medd yn ei hanterth
Ffair amaethyddol fawr yn Llannerch-y-medd ar Ynys Môn oedd **Ffair Llannerch-y-medd**, a denai gwerthwyr a phrynwyr o bob rhan o'r ynys, yn enwedig porthmyn gwartheg a phrynwyr ceffylau.

## Hanes
Ceir y cyfeiriadau cynharaf at ffair yn Llannerch-y-medd mewn cofnodion o'r 16g; dim ond tri lle arall ar yr ynys a awdurdodwyd i gynnal ffeiriau, sef Aberffraw a bwrdeistrefi Biwmares a Niwbwrch. Yn y ganrif ddilynol dim ond yn y pedwar lle hyn y cynhelid ffeiriau. Erbyn y flwyddyn 1683, cawn almanac yn hysbysu bod chwe ffair y flwyddyn yn Llannerch-y-medd a nodir mai ffeiriau ceffylau oedd dwy o'r rheiny. Yn ogystal roedd marchnad wythnosol yn y pentref o'r flwyddyn 1658 ymlaen, os nad cynt.

Parhaodd ffeiriau a marchnad Llannerch-y-medd drwy'r 18g. Erbyn y 19g Ffair Llannerch-y-medd oedd y bwysicaf ym Môn; yn 1870 cynhelid ffeiriau yno 14 o weithiau y flwyddyn. Cyrhaeddodd y ffair ei hanterth yn hanner olaf y 19g.

Dyrnod i'r ffair hon a ffeiriau traddodiadol eraill yr ynys a gweddill Cymru hefyd oedd y Rhyfel Byd Cyntaf; erbyn diwedd y rhyfel roedd y Ffair wedi darfod.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
*Ffair Fêl Conwy
*Porthmon

Categori:Amaeth yng Nghymru
Categori:Economi Ynys Môn
Llannerch-y-medd
Categori:Hanes economaidd Cymru
Categori:Hanes Ynys Môn
Categori:Llannerch-y-medd
Herwgipio merched ysgol Chibok, 2014

Fin nos y 14–15 Ebrill 2014, **herwgipiwyd 276 o ferched ifanc** o ysgol uwchradd y wladwriaeth yn nhref Chibok, Nigeria. Derbyniodd y grŵp Islamiaethol Boko Haram y cyfrifoldeb am y weithred; mae'r grŵp wedi'i sefydlu yng ngogledd-ddwyrain y wlad.

Ystyr yr enw Hausa 'Boko Haram' yw "Mae addysg Orllewinol yn bechod". Mae Boko Haram wedi targedu ysgolion ers 2010, gan ladd cannoedd o ddisgyblion. Dywedodd llefarydd ar ran y grŵp y byddent yn parhau i weithredu fel hyn, hyd nes y rhydd Llywodraeth Nigeria'r gorau i "ymyrryd gyda hawl pobl i dderbyn addysg Islamaidd, draddodiadol". Oherwydd yr ymgyrch hon gan y terfysgwyr mae o leiaf 10,000 o bobl ifanc heb dderbyn addysg dros y blynyddoedd diwethaf. Cred y terfysgwyr hefyd mai dim ond bechgyn ddylai dderbyn addysg, ac mai lle'r ferch yw bod adref yn coginio ac yn cael cyfathrach rywiol.

Dwyshaodd yr ymosodiadau yn 2014. Yn Chwefror lladdwyd dros 100 o Gristnogion (dynion) ym mhentrefi Doron Baga a Izghe, a lladdwyd 59 o fechgyn mewn coleg preswyl yng ngogledd-ddwyrain y wlad. Ym mis Mawrth ymosodwyd ar wersyll milwrol Giwa gan ryddhau nifer o'u cyd-derfysgwyr, a lladdwyd 88. Yn 2014, credid fod Boko Haram wedi lladd cyfanswm o 4,000 o bobl, sef Cyfundrefn Al-Qaeda yn y Maghreb Islamaidd.

## Adwaith cartref
Hyd at Ebrill 2015, doedd awdurdodau Nigeria ddim yn gwybod ym mhle roedd y merched yn cael eu cadw. Credir eu bod wedi eu gorfodi i droi i grefydd Islam, neu i briodi aelodau o Boko Haram, gyda "phris" amdanynt o oddeutu ₦2,000 y pen ($12.50/£7.50).

Cafwyd hyd i ddwy ferch ar y 30ain o Fai yn ardal Baale, y ddwy mewn cyflwr eitha truenus ac wedi'u clymu i goeden. Dywedodd y pentrefwyr lleol i aelodau o Boko Haram adael y merched ac iddynt ladd 4 arall. Yn Ebrill 2015 roedd 223 yn dal ar goll.

Mae cymorth wedi'i gynnig gan nifer o wledydd gan gynnwys Iran, Ffrainc, y Deyrnas Gyfunol, Unol Daleithiau America, Tsieina a Chanada. Pasiodd yr Undeb Ewropeaidd gynnig ar 17 Gorffennaf 2014, yn "galw am ryddhau'r merched ar unwaith."

## Gweler hefyd
*Cyfundrefn Al-Qaeda yn y Maghreb Islamaidd
*Ffrwydradau Nigeria, Nadolig 2011

## Cyfeiriadau
Categori:2014
Categori:Gwleidyddiaeth Nigeria
Chibok
Categori:Terfysgaeth yn Nigeria
Owen Smith

Cyn-wleidydd yw **Owen Smith** (ganwyd 2 Mai 1970). Roedd yn Aelod Seneddol dros Bontypridd rhwng 2010 a 2019. Ar ôl gadael San Steffan, daeth yn Gyfarwyddwr Cysylltiadau Llywodraeth y DU, i gwmni fferyllol Bristol Myers Squibb.

Fe'i ganwyd yn Morecambe, Lloegr. Mae e'n fab i'r hanesydd Cymreig David "Dai" Smith, cyd-gadeirydd Cyngor Celfyddydau Cymru.

Ymunodd gyda'r Blaid Lafur pan oedd yn 16 oed. Astudiodd hanes a Ffrangeg ym Mhrifysgol Essex cyn troi at y BBC i weithio fel cynhyrchydd radio lle gweithiodd am gyfnod o ddeg mlynedd ar raglenni o Lundain a Chaerdydd.

## Gyrfa wleidyddol
Yn 2002 trodd at wleidyddiaeth gan weithio fel cynghorydd i Paul Murphy, a oedd yn Ysgrifennydd Gwladol Cymru a dilynodd ef yn ei waith i Ogledd Iwerddon.

Yn 2006 ymgyrchodd yn aflwyddiannus am sedd ym Mlaenau Gwent (mewn Is-etholiad), a enillwyd gan yr annibynnwr Dai Davies. Etifeddodd sedd Kim Howells (Llafur) pan benderfynodd ef roi'r gorau iddi fel AS. Llwyddodd i gipio Pontypridd yn 2010 a daeth yn aelod o Bwyllgor Materion Cymreig y Llywodraeth. 

### Herio arweinyddiaeth Llafur, 2016 
Ymddiswyddodd o gabinet cysgodol Jeremy Corbyn ar 27 Mehefin 2016 ynghyd â nifer o gyd-aelodau y Blaid Lafur oherwydd "eu diffyg hyder" yn yr arweinydd. Honnodd Smith fod Corbyn yn barod i weld y blaid yn rhannu, gan ysgrifennu ar Twitter: "On  27 I asked @jeremycorbyn 3 times if he was prepared to see our party split & worse, wanted it to. He offered no answer. In the same meeting, in response to the same question @johnmcdonnellMP shrugged his shoulders and said 'if that's what it takes'."

Yng Ngorffennaf 2016 datganodd Smith ei fwriad i sefyll fel ymgeisydd ar gyfer arweinyddiaeth y Blaid Lafur yn erbyn Jeremy Corbyn, yn dilyn cyhoeddiad Angela Eagle ei bod am sefyll. Dywedodd ei fod yn cefnogi nifer o bolisiau Corbyn ond nad oedd Corbyn yn "arweinydd gall ein arwain i etholiad ac ennill dros Lafur".

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 21ain ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Morecambe
Tom Hooson

Roedd **Thomas (Tom) Ellis Hooson** (16 Mawrth 1933 – 8 Mai 1985) yn wleidydd Ceidwadol Cymreig ac yn Aelod Seneddol Brycheiniog a Sir Faesyfed o  1979 i 1985..

## Bywyd personol
Ganwyd Hooson yn y Rhyl, Sir Ddinbych, yn fab i  David Maelor Hooson, amaethwr, a Ursula (née Ellis) ei wraig.
 
Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg y Rhyl a Choleg y Brifysgol Rhydychen.  Cafodd ei alw i'r Bar yn Gray's Inn.

Roedd yn gefnder i'r Aelod Seneddol Rhyddfrydol Emlyn Hooson; roedd y bardd I. D. Hooson yn hen ewyrth iddo.

Roedd yn ddi-briod.

## Gyrfa
Bu'n gweithio ym myd y cyfryngau, cyhoeddi, hysbysebu a marchnata ym Mhrydain, UDA a Ffrainc fel cyfarwyddwr yng nghwmnïau *Benton & Bowles* a'r *Periodical Publishers Association*.

Bu hefyd yn gweithio i'r Blaid Geidwadol  fel cyfarwyddwr cyfathrebu o 1976 i 1978.

Sefydlodd y cylchgrawn *Welsh Farm News* ym  1957.

## Gyrfa Wleidyddol
Safodd yn aflwyddiannus fel yr ymgeisydd Ceidwadol yn etholaeth Caernarfon ym 1959. Safodd ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed yn etholiad 1979 gan gipio'r sedd oddi wrth Caerwyn Roderick  a'r Blaid Lafur gan ddal y sedd hyd ei farwolaeth ym 1985

## Marwolaeth
Bu farw ar ôl brwydr hir yn erbyn y cancr yn ei gartref yn Llundain ym 1985.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Pobl o'r Rhyl
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd y Rhyl
Ken Birch

Pêl-droediwr Seisnig oedd **Kenneth Joseph Birch** (31 Rhagfyr 1933 – 24 Ebrill 2015).

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pêl-droedwyr Seisnig
Cynrychiolaeth gyfrannol

Mae'r term **cynrychiolaeth gyfrannol** (Saesneg: *Proportional representation*; neu **PR**) fel arfer yn cyfeirio at system etholiadol fodern, ble ystyrir cyfran y bleidlais gan blaid, yn ogystal a'r person a gynrychiolir. Os yw 25% o'r bleidlais yn cael ei roi neu ei fwrw i un blaid neilltuol yna rhoddir yr un ganran o seddau i'r blaid honno. Canlynad hyn yw fod pob pleidlais yn cyfri tuag at ethol y cynrychiolydd ac felly ceir llai o bleidleisio strategol; mae'r dull hwn hefyd yn rhoi chwarae teg i bleidiau llai, i'r lleiafrifoedd.

Ceir dau fath: Rhestr Pleidiau a phleidlais sengl drosglwyddadwy:

ElezioneBrunate.jpg|Rhestr Pleidiau (cynrychiolaeth gyfrannol)
Pleidlais amgen.PNG|Pleidlais sengl drosglwyddadwy

Ceir trydydd math, sy'n gyfuniad o'r ddau yma, sef Cynrychiolaeth gyfrannol cymysg (*mixed-member proportional representation*),  un o'r rhain yw Dull D'Hondt, sef y system a ddefnyddir gan Lywodraeth Cymru. Yma, ceir dwy bleidlais: un i'r blaid (ar y ffurflen 'Rhestr Pleidiau' a'r llall i'r person / y cynrychiolydd.

## Hanes
Gellir olrhain cynrychiolaeth gyfrannol yn ôl o leiaf i John Stuart Mill yn 1861 pan sygrifennodd draethawd *Considerations on Representative Government*:

Mae'r rhan fwyaf o academyddion gwleidyddol heddiw'n derbyn syniadau Mill, ac y dylai pob rhan o gymdeithas gael eu cynrychioli. 

## Cyfeiriadau
Categori:Systemau etholiadol
Willie Nelson

Canwr, ysgrifennwr caneuon, gitarydd Americanaidd yw **Willie Hugh Nelson** (ganwyd 29 Ebrill 1933).  Ymhlith ei ganeuon mwyaf poblogaidd y mae: "On the Road Again" a "Crazy".

## Bywgraffiad 
Ganwyd Willie Nelson yn Abbott, Texas yn ystod y Dirwasgiad Mawr yn fab i Myrle Marie (née Greenhaw) ac Ira Doyle Nelson.  Ymfudodd Nelson i Vancouver, Washington a recordiodd y cân, "Lumberjack" ym 1956. Ym 1958 ymfudodd i Houston ac arwyddodd gytundeb gyda D Records.  Yn ystod y cyfnod hwnnw, ysgrifennodd caneuon megis "Hello Walls", "Pretty Paper", a "Crazy".  Ym 1960 ymfudodd i Nashville, Tennessee a recordiodd y album cyntaf, *...And Then I Wrote*. Ymunodd y Grand Ole Opry ym 1965.

Ymfudodd Nelson i Austin, Texas ym 1972.  Arwyddodd gytundeb gyda Atlantic Records a recordiodd yr album *Shotgun Willie*.

## Disgyddiaeth 
* ''The Party's Over* (1967) gyda RCA
* *Texas In My Soul* (1968)
* *Good Times* (1968)
* *My Own Peculiar Way* (1969)
* *Both Sides Now* (1970)
* *Laying My Burdens Down* (1970)
* *Columbus Stockade* (1970)
* *Yesterday's Wine* (1971)
* *Willie Nelson And Family* (1971)
* *The Willie Way* (1972)
* *The Words Don't Fit The Picture* (1972)
* *Shotgun Willie* (1973) gyda Atlantic
* *Phases And Stages* (1974)
* *Red Headed Stranger* (1975) gyda Columbia
* *The Sound In Your Mind* (1976)
* *The Troublemaker* (1976)
* *To Lefty From Willie* (1977)
* *Before His Time* (1977)
* *Stardust* (1978)
* *Sings Kris Kristofferson* (1979)
* *San Antonio Rose* (1980)
* *One For The Road* (1980)
* *Somewhere Over The Rainbow* (1981)
* *Always On My Mind* (1982)
* *Poncho & Lefty* (1982)
* *Tougher Than Leather* (1983)
* *Without A Song* (1983)
* *Take It To The Limit* (1983)
* *Angel Eyes* (1984)
* *City Of New Orleans* (1984)
* *Music From Songwriter* (1984)
* *Me & Paul* (1985)
* *Half Nelson* (1985)
* *Highwayman* (1985)
* *Partners* (1986)
* *Island In The Sea* (1987)
* *What A Wonderful* (1988)
* *A Horse Called Music* (1989)
* *Born For Trouble* (1990)
* *Who'll Buy My Memories/The IRS Tapes* (1992)
* *Across The Borderline* (1993)
* *Spirit* (1996) chez Island
* *Teatro* (1998)
* *Milk Cow Blues* (2000)
* *Rainbow Connection* (2001)
* *The Great Divide* (2002) gyda Lost Highway
* *Stars And Guitars* (2002)
* *Alive and Kickin'* (2003)
* *Outlaws and Angels* (2004)
* *It Always Will Be* (2004)
* *Countryman* (2005)
* *You Don't Know Me: The Songs of Cindy Walker* (2006)
* *Songbird* (gyda The Cardinals) (2006)
* *Moment Of Forever* (2008)
* *Lost Highway'' (casgliad, 2009)

## Dolen allanol 
*  Gwefan Swyddogol

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion gwlad o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl ym myd canabis
Clotilde

Ail wraig Clovis I, brenin y Ffranciaid, a thywysoges teyrnas Bwrgwyn oedd y **Santes Clotilde** (475 - 545).

Categori:Seintiau o Ffrainc
Categori:Genedigaethau 475
Categori:Marwolaethau 545
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Ffrainc
Childeric I

[bawd|Sêl-fodrwy Childeric I.  Arysgrifen CHILDIRICI REGIS ("Childeric y brenin").  Fe'i darganfuwyd yn ei fedd yn [Tournai.]]

Brenin Merofingaidd y Ffranciaid Saliaidd a thad Clovis I oedd **Childeric I** (Ffrangeg: *Childéric*, Lladin: *Childericus*; c. 440 - 481/482).

Olynodd ei dad Merovech fel brenin y Ffranciaidd Saliaidd tua 457 neu 458. Yn 463 ymladd Childeric gyda'r cadfridog Rhufainaidd Aegidius i drechi y Fisigothiaid.

Categori:Genedigaethau 440
Categori:Marwolaethau 481
Categori:Merofingiaid
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Ffrainc
Powerwall

[bawd|Ffotograff gan gwmni Tesla Motors yn lansio'r *Powerwall*; fe'i welir yma'n gwefru [car trydan.]]
Batri lithiwm-ion aildrydanadwy yw **Powerwall** a gynhyrchir gan Tesla Motors ar gyfer y cartref.  Gall storio ynni wedi'i gynhyrchu gan gelloedd solar, melin wynt neu ddull arall, lleol o gynhyrchu trydan. Gall hefyd ddefnyddio trydan o'r Grid Trydan Cenedlaethol fin nos, er mwyn ei ddefnyddio'n ystod y dydd. Lansiwyd *Powerwall* gan Tesla Motors ar 30 Ebrill 2015, a bydd ar werth am y pris cychwynnol o  am fodel 7kW yr awr yn haf 2015.

Yng ngwanwyn 2015, cafwyd cynllun prawf yng Nghaliffornia gan ddefnyddio unedau 10-Kilowatt-yr-Awr mewn dros 500 o dai.

Bydd Tesla Motors yn defnyddio *SolarCity* i fasnachu'r cynnyrch.

## Cyfeiriadau
Ben E. King

Canwr Americanaidd oedd **Benjamin Earl King** (28 Medi 1938 – 30 Ebrill 2015).

Fe'i ganwyd yn Henderson, Gogledd Carolina.  Canwr y Drifters 1958–60 a 1981–85 oedd ef.

## Albymau
**Spanish Harlem* (1961)
**Ben E. King Sings for Soulful Lovers* (1962)
*''Don't Play That Song!* (1962)
**Young Boy Blues* (1964)
**Seven Letters* (1965)
**What Is Soul* (1967) 
**Rough Edges* (1970)
**The Beginning of It All* (1972)
**Supernatural* (1975) 
**I Had a Love* (1976)
**Rhapsody* (1976)
**Let Me Live in Your Life* (1978)
**Music Trance* (1980)
**Street Tough* (1980)
**Save the Last Dance for Me* (1987)
**What's Important to Me* (1991)
**Shades of Blue* (1993)
**I Have Songs in My Pocket* (1998)
**Eleven Best* (2001)
**Person To Person: Live At The Blue Note* (2003)
**I've Been Around* (2006)
**Love Is Gonna Get You'' (2007)

Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2015
Christopher Meredith

Mae **Christopher Meredith** (ganwyd 1955, Tredegar) yn awdur a bardd o Gymru sy'n ddarlithydd ym Mhrifysgol De Cymru.

Mae'n gweithio rhan fwyaf trwy'r Saesneg ond mae wedi cyhoeddi llyfr i blant yn y Gymraeg a wedi cyfieithu y llyfr Melog gan Mihangel Morgan i'r Saesneg.

## Llyfryddiaeth ddethol 
* *This*: barddoniaeth, 1984
* *Snaring Heaven*: barddoniaeth, 1990
* *Meaning of Flight*: barddoniaeth, 2005
* *Air Histories* : barddoniaeth, 2013
* *Shifts*: nofel, 1991
* *Griffri*: nofel, 1993
* *Sidereal time*: nofel, 1998
* *The Book of Idiots*: nofel, 2012
* *Nadolig Bob Dydd*: llyfr Cymraeg i blant, 2000

## Cyfeiriadau 
Categori:Beirdd Saesneg o Gymru
Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Clovis I

bawd|"Clovis brenin y Ffrancaid" gan François-Louis Dejuinne (1786-1844)
Y brenin cyntaf i uno holl lwythau y Ffranciaid o dan un llywodraethwr oedd **Clovis** (Lladin: *Chlodovechus*, Hen Ffranconeg *Chlodowig*, c. 466 - c. 511).

Roedd Clovis yn fab i Childeric I, brenin Merofingiaid y Ffranciaid Saliaidd, a Basina, brenhines Thuringia. Daeth yn frenin yn 481, yn olynu ei dad.  Gorchfygodd Clovis weddillion olaf yr Ymerodraeth Rufeinig Orllewinol yng Ngâl ym Mrwyder Soissons yn 486.  Ym Mrwyder Tolbiac gorchfygodd Clovis yr Alemanni tua 496 (neu 506). Troes o baganiaeth i Gristnogaeth a bedyddiwyd ef fel Catholig ar Ddydd Nadolig 496 yn Reims.  Bu farw tua 511, a rhannwyd y deyrnas rhwng ei bedwar feibion.

## Teulu
### Gwraig
Clotilde

### Plant
*Ingomer
*Chlodomer brenin yn Soissons
*Childebert I brenin ym Mharis
*Chlothar I brenin yn Orléans	
*Clotilde (gwraig Amalric)
*Theuderic I brenin yn Reims

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 466
Categori:Marwolaethau 511
Categori:Brenhinoedd Ffrainc
Categori:Merofingiaid
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl y 6ed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Ruth Rendell

Nofelydd Seisnig oedd **Ruth Barbara Rendell, Barwnes Rendell o Babergh, CBE** (née Grasemann; 17 Chwefror 1930 – 2 Mai 2015) a arbenigai mewn nofelau dirgelwch, seicolegol. Efallai mai'r nofel enwocaf yw *Chief Inspector Wexford* a addaswyd hefyd ar gyfer y teledu. Defnyddiai hefyd y ffugenw **Barbara Vine**.

Cafodd Ruth Barbara Grasemann ei geni yn 1930, yn South Woodford, Llundain yn fab i athro ac athrawes: Ebba Kruse oedd ei mam (a oedd o Ddenmarc) ac Arthur Grasemann oedd ei thad. Siaradai Swedeg a Daneg yn rhugl.

Priododd Don Rendell ym 1950 yn ugain oed.

## Llyfryddiaeth
### Nofelau Inspector Wexford
#*From Doon with Death* (1964)
#*A New Lease of Death* (1967) 
#*Wolf to the Slaughter* (1967)
#*The Best Man to Die* (1969)
#*A Guilty Thing Surprised* (1970)
#*No More Dying Then* (1971)
#*Murder Being Once Done* (1972)
#*Some Lie and Some Die* (1973)
#*Shake Hands Forever* (1975)
#*A Sleeping Life* (1979)
#*Put on by Cunning* (1981)
#*The Speaker of Mandarin* (1983)
#*An Unkindness of Ravens* (1985)
#*The Veiled One* (1988)
#''Kissing the Gunner's Daughter* (1991)
#*Simisola* (1994)
#*Road Rage* (1997)
#*Harm Done* (1999)
#*The Babes in the Wood* (2002)
#*End in Tears* (2005)
#*Not in the Flesh* (2007)
#*The Monster in the Box* (2009)
#*The Vault* (2011)
#*No Man's Nightingale* (2013)

### Nofelau eraill
**To Fear a Painted Devil* (1965)
**Vanity Dies Hard* (1965)
**The Secret House of Death* (1968)
**One Across, Two Down* (1971)
**The Face of Trespass* (1974)
**A Demon in My View* (1976)
**A Judgement in Stone* (1977)
**Make Death Love Me* (1979)
**The Lake of Darkness* (1980)
**Master of the Moor* (1982)
**The Killing Doll* (1984)
**The Tree of Hands* (1984)
**Live Flesh* (1986)
**Talking to Strange Men* (1987)
**The Bridesmaid* (1989)
**Going Wrong* (1990)
**The Crocodile Bird* (1993)
**The Keys to the Street* (1996)
**A Sight for Sore Eyes* (1998)
**Adam and Eve and Pinch Me* (2001)
**The Rottweiler* (2003)
**Thirteen Steps Down* (2004)
**The Water's Lovely* (2006)
**Portobello* (2008)
**Tigerlily's Orchids* (2010)
**The Saint Zita Society* (2012)
**The Girl Next Door* (2014)
**Dark Corners* (2015)

### Nofelau fel "Barbara Vine"
**A Dark-Adapted Eye* (1986)
**A Fatal Inversion* (1987)
**The House of Stairs* (1988)
**Gallowglass* (1990)
**King Solomon's Carpet* (1991)
**Asta's Book* (1993) 
**No Night Is Too Long* (1994)
**The Brimstone Wedding* (1995)
**The Chimney-sweeper's Boy* (1998)
**Grasshopper* (2000)
**The Blood Doctor* (2002)
**The Minotaur* (2005)
**The Birthday Present* (2008)
**The Child's Child'' (2012)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion ditectif Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr benywaidd yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr cyffro Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr ditectif Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr seicolegol Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Essex
Categori:Pobl fu farw yn Llundain
Danny Jones

Chwaraewr rygbi'r gynghrair a anwyd yn Lloegr a chwaraeodd dros Gymru oedd **Danny Jones** (6 Mawrth 1986 – 3 Mai 2015).

Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Chwaraewyr rygbi'r gynghrair o Gymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r gynghrair o Loegr
Merofingiaid

Brenhinllin a reolai deyrnasoedd Ffranciaid o'r chwechfed i'r 8g oedd y **Merofingiaid**.

## Cronoleg a thiriogaethau 

Categori:Yr Oesoedd Canol yn Ffrainc
Madfall symudliw

[bawd|Madfall symudliw yn [India]]

Madfall unigryw a berthyn i'r teulu **Chamaeleonidae** yw'r ***fadfall symudliw***. Ceir 180 gwahanol rywogaeth o fadfall symudliw ac mae gan nifer ohonynt y gallu i newid eu lliw, ac felly'r enw a roir arnynt yn y Gymraeg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Madfallod
Ivor Rees

Milwr o Gymro oedd **Ivor Rees** VC (18 Hydref 1893 – 11 Mawrth 1967). Derbyniodd Groes Fictoria, yr addurn milwrol uchaf sy'n cael ei gyflwyno am wroldeb "yng ngŵydd y gelyn" i aelodau'r lluoedd arfog yng ngwledydd y Gymanwlad a chyn diriogaethau'r Ymerodraeth Brydeinig.

## Cefndir
Ganwyd Rees yn Felinfoel ar 18 Hydref 1893 y pumed o saith o blant i David ac Anne Rees. Ar ôl gadael yr ysgol aeth i weithio yng Waith Dur, Llanelli hyd nes i'r Rhyfel Mawr gychwyn pan ymunodd Rees â'r 11eg Bn. Cyffinwyr De Cymru ar 9 Tachwedd 1914.

Roedd y Cyffinwyr yn rhan o 38in Adran (Gymreig) y Fyddin fu'n brwydro yn Mametz Wood cyn symud i Ypres, lle roeddent yn rhan o'r frwydr i geisio cipio Crib Pilckem yn Nhrydedd Brwydr Ypres.

## Dyfarniad y VC
Ar 31 Gorffennaf 1917 cafodd Bye ei enwbu am y Groes Fictoria yn dilyn y weithred a ddisgrifir yma:

Mae ei Groes Fictoria yn cael ei arddangos yn Amgueddfa Cyffinwyr De Cymru yn Aberhonddu, Powys

## Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf
Wedi'r Rhyfel Byd Cyntaf dychwelodd i Lanelli ac yn ystod yr Ail Ryfel Byd roedd yn Uwch-ringyll yn y Gwarchodlu Cartref (2il Bataliwn Sir Gaerfyrddin). Bu farw yn Llanelli ar 12 Mawrth 1967.

## Cyfeiriadau
Categori:Croes Fictoria
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1967
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Gymru
Ysgrifennydd Seneddol Preifat

Mae **Ysgrifennydd Seneddol Preifat (PPS)** yn Aelod Seneddol yn Senedd y Deyrnas Unedig a ddynodwyd gan weinidog uwch yn y llywodraeth neu gan weinidog cysgodol i weithredu fel cyswllt y gweinidog gydag Aelodau Seneddol. Prif ddyletswydd y PPS yw helpu'r llywodraeth i olrhain barn y meinciau cefn yn y Senedd. Mae'r swydd yn cael ei gyfeirio ato yn aml fel un o weithredu fel ''llygaid a chlustiau'r'' gweinidog.

Er nad ydy PPSau yn cael eu talu dim sy'n ychwanegol i'w cyflogau fel ASau fainc cefn ac nad ydynt yn cael eu hystyried fel rhan o'r llywodraeth mae'n rhaid iddynt Dilyn Cod Ymddygiad Gweinidogion y Llywodraeth a disgwylir PPSau i weithredu fel rhan o'r bleidlais gyflogres, pleidleisio yn unol â'r llywodraeth ar bob achlysur a gweithredu yn unol â'r rheolau o gydgyfrifoldeb.

Fel arfer y Gweinidogion unigol sy'n dewis eu PPSau eu hunain, ond mae'n rhaid ymgynghori â'r Prif Chwip a derbyn cymeradwyaeth ysgrifenedig gan y Prif Weinidog cyn eu penodi.

Mae rôl y PPS yn cael ei weld fel y *ffon gyntaf ar yr ysgol* i'r sawl sydd ag uchelgais o ddyfod yn weinidogion eu hunain rhyw ddydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Llywodraeth y Deyrnas Unedig
August Bournonville

Meistr bale a choreograffydd o Ddenmarc oedd **August Bournonville** (21 Awst 1805 - 30 Tachwedd 1879). Bu'n astudio ym Mharis fel dyn ifanc. Daeth yn ddawnsiwr unigol gyda Bale Brenhinol Denmarc yng Nghopenhagen. Daeth yn goreograffydd y cwmni o 1830 i 1877. Creodd dros 50 sioe bale, ond prin yw'r rhai sydd wedi goroesi. Dim ond ar ôl yr Ail Ryfel Byd daeth ei waith ym myd y bale yn adnabyddus y tu allan i Ddenmarc.

Ei waith mwyaf adnabyddus yw *Napoli*.

## Cyfeiriadau
Categori:Bale
Categori:Pobl o Ddenmarc
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1879
Gordon (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban oedd **Gordon**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Fe'i diddymwyd yn 2024.

GordonConstituency.svg|Etholaeth Gordon yn yr Alban

## Aelodau Seneddol
* 1983–2015: Malcolm Bruce (Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Alex Salmond (SNP)
* 2017–2019: Colin Clark (Ceidwadol)
* 2019–2024: Richard Thomson (SNP)
* 2024:	*diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Rhestr etholaethau Senedd y DU yn yr Alban, 2005–2024

Yn 2005 rhannwyd yr Alban yn 59 etholaeth ar gyfer ethol aelodau o Dŷ'r Cyffredin (Y Deyrnas Unedig). Etholir un aelod ar gyfer pob etholaeth drwy'r system etholiadol 'y cyntaf i'r felin' a gelwir hwy yn 'Aelodau Seneddol'. Ceir dau fath o etholaeth yn yr Alban: dinesig (*burg constituencies*) a sirol (*county constituencies*). Defnyddiwyd yr etholaethau hyn o 2005 i etholiadau cyffredinol 2019, a chawsant eu disodli gan etholaethau newydd yn etholiad cyffredinol 2024.

Ceir dau fath o etholaeth yn yr Alban: Etholaeth Sirol ac Etholaeth Fwrdeistrefol.

## Gweler hefyd
*Etholaethau seneddol Cymru

## Cyfeiriadau
*
Etholaethau Senedd y DU yn yr Alban
Etholaethau Senedd y DU yn yr Alban
Stuart Bingham

Chwaraewr snwcer o Loegr yw **Stuart Bingham** (ganwyd 21 Mai 1976).

Pencampwr y Byd Snwcer yw ef.

Categori:Chwaraewyr snwcer o Loegr
Categori:Genedigaethau 1976
Diwylliant Bicer Gloch

bawd|Bicer Gloch
Diwylliant archaeolegol yng nghanolbarth a gorllewin Ewrop yn dyddio o'r cyfnod Chalcolithig hyd Oes Gynnar yr Efydd oedd y **diwylliant Bicer Gloch** (Saesneg: *Bell-Beaker Culture*, Almaeneg: *Glockenbecherkultur*; tua 2800 - 1800 CC.) Mae'n arfer cyfeirio at y bobl a gysylltir â'r diwylliant hwn fel y **Bicerwyr**.

Bathwyd y term gan John Abercromby, oherwydd y llestr yfed unigryw sy'n gyffredin ac yn nodweddiadol o'r diwylliant hwn.

## Llyfryddiaeth
* Bradley, Richard. *The prehistory of Britain and Ireland*. (Caergrawnt 2007)
*Fokkens, Harry; Nicolis, Franco, eds. *Background To Beakers: inquiries in regional cultural backgrounds of the Bell Beaker complex. Leiden: Sidestone.* (2012)
*Flanagan, Laurence (1998). *Ancient Ireland, Life before the Celts.* (Dulyn 1998).

## Cyfeiriadau
Categori:Cynhanes Ewrop
Categori:Oes yr Efydd
Bwi

[bawd|Bwi mordwyaethol yn [San Diego]]
Gwrthrych arnofiol ag iddo sawl diben yw **bwi** neu **nawfnod** Gall fod wedi ei angori neu gall fod yn rhydd i symud gyda'r tonnau. Cânt eu defnyddio gan amlaf er mwyn hwyluso mordwyo diogel.

## Cyfeiriadau
Categori:Hwylio
Categori:Mordwyo
Gogledd Aberdeen (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Gogledd Aberdeen** (Saesneg: *Aberdeen North*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

AberdeenNorth2024Constituency.svg|Etholaeth Gogledd Aberdeen yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1885.

## Aelodau Seneddol
* 1885–1895: William Hunter (Rhyddfrydol)
* 1895–1918: Duncan Pirie (Rhyddfrydol)
* 1918–1928: Frank Herbert Rose (Y Blaid Lafur Annibynnol, wedyn Llafur)
* 1928–1931: William Wedgwood Benn (Llafur)
* 1931–1935: John George Burnett (Y Blaid Unoliaethol)
* 1935–1945: George Garro-Jones (Llafur)
* 1945–1970: Hector Hughes (Llafur)
* 1970–1997: Robert Hughes (Llafur)
* 1997–2005: Malcolm Savidge (Llafur)
* 2005–2015: Frank Doran (Llafur)
* 2015–presennol: Kirsty Blackman (SNP)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1885
Amgueddfa Reilffordd y Gweithdai, Ipswich (Queensland)

Agorwyd ** Amgueddfa Reilffordd y Gweithdai** yn Awst 2002 yn hen weithdai rheilffordd Ipswich. Penderfynodd Rheilffordd Queensland sefydlu gweithdy newydd, a phenderfywyd defnyddio'r hen gweithdai i gynnal eu hen locomotifau er mwyn eu defnyddio nhw ar eu rheilffordd a hefyd i gadw locomotifau yn yr amgueddfa pan ddoedden nhw ddim yn gweithio ar y rheilffyrdd. Felly mae'r amgueddfa'n dal i wneud gwaith ymarferol yn ogystal â fod yn amgueddfa.

bawd|260px|dim
bawd|260px|dim

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr amgueddfa

Rheilffordd y Gweithdai
Ipswich Gweithdai
Categori:Cludiant yn Awstralia
Categori:Queensland
Categori:Rheilffyrdd Awstralia
Categori:Sefydliadau 2002
Pêl-droed yng Nghymru 2015-16

Tymor 2015-16 oedd y 131ain tymor i dîm cenedlaethol Cymru, 24ain tymor yn hanes Uwch Gynghrair Cymru a'r 129fed tymor o Gwpan Cymru.

Llwyddodd Cymru i gyrraedd rownd gynderfynol Pencampwriaeth UEFA Euro 2016 cyn colli yn erbyn Portiwgal a llwyddodd Joe Allen ac Aaron Ramsey i ennill eu lle yn nhîm y bencampwriaeth gafodd ei ddewis gan UEFA.

Cwblhaodd  y trebl ddomestig wrth ennill y bencampwriaeth am y pumed tymor yn olynol yn ogystal â chodi Cwpan Cymru a Chwpan Word.

## Timau Cenedlaethol Cymru
### Dynion
Gyda Chris Coleman wrth y llyw, daeth Cymru â'u hymgyrch i gyrraedd Euro 2016 yn Ffrainc i ben gan orffen yn ail yn y grŵp a sicrhau eu lle yn rowndiau terfynol Pencampwriaethau Ewrop am y tro cyntaf yn eu hanes.
Cymru oedd y pedwerydd detholyn yng Ngrŵp B gyda Bosnia a Hertsegofina, Gwlad Belg, Israel, Cyprus ac Andorra hefyd yn y grŵp.

Ym mis Gorffennaf 2015 llwyddodd Cymru i sicrhau eu lle ymysg y 10 uchaf ar restr detholion FIFA am y tro cyntaf yn eu hanes ac ym mis Hydref 2015, cyrhaeddodd Cymru eu safle uchaf erioed wrth gyrraedd rhif wyth ar y rhestr detholion.

#### Capiau Cyntaf
Casglodd Tom Lawrence, Adam Henley ac Owain Fôn Williams gyda Norwy, Awstria, Israel a Casachstan hefyd yn y grŵp.

#### Canlyniadau
----

----

----

----

----

## Clybiau Cymru yn Ewrop
Yng Nghynghrair y Pencampwyr, ymddangosodd  yn Ewrop am y 16ed tymor o'r bron. Ar ôl trechu B36 Tórshavn o Ynysoedd Ffaro, roedd angen amser ychwanegol ar Videoton o Hwngari i guro'r tîm o Groesosowallt yn yr ail rownd rhagbrofol.

Yng Nghyngrair Europa roedd  yn cynrychioli Cymru yn Ewrop am y tro cyntaf ers ymddangos yng Nghwpan UEFA ym 1996-97 a chafwyd buddugoliaeth wych yn erbyn Valletta yn y rownd rhagbrofol gyntaf cyn colli yn erbyn FC København o Denmarc yn yr ail rownd. Roedd  yn ymddangos yn y gystadleuaeth am y drydedd flwyddyn o'r bron, oedd yn ymddangos yn Ewrop am yr ail dro.

#### Rownd Derfynol
## Cwpan Word
Llwyddodd Dinbych o gynghrair Huws Gray i drechu tri clwb o Uwch Gynghrair Cymru ar y ffordd i'r rownd derfynol. Cafwyd buddugoliaethau yn erbyn ,  a  cyn iddynt wynebu  yn y rownd derfynol ar faes .

#### Rownd Derfynol
## Cwpan FA Lloegr
Er eu bod yn glybiau Cymreig mae Abertawe, C.P.D. Dinas Caerdydd, Casnewydd, Wrecsam, Bae Colwyn a Merthyr yn cystadlu yng Nghwpan FA Lloegr gan eu bod yn chwarae ym mhyramid bêl-droed Lloegr yn hytrach na phyramid bêl-droed Cymru.
#### Trydedd Rownd
----

#### Ail Rownd
----
#### Rownd Gyntaf
----
#### Pedwaredd Rownd Rhagbrofol
----
#### Ail Rownd Rhagbrofol
----
#### Rownd Rhagbrofol Gyntaf
## Marwolaethau
* 5 Awst 2015: Tony Millington, 72, cyn chwaraewr West Bromwich Albion, Crystal Palace, Peterborough United, Abertawe a Chymru
* 12 Awst 2015: Chris Marustik, 54, cyn chwaraewr Abertawe, Caerdydd, Casnewydd and a Chymru
*  4 Ionawr 2016: John Roberts, 69, cyn chwaraewr Abertawe, Northampton Town, Arsenal, Birmingham City, Wrecsam, Hull City a Chymru

## Cyfeiriadau
2015-16
Categori:2015 yng Nghymru
Categori:2016 yng Nghymru
De Aberdeen (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **De Aberdeen** (Saesneg: *Aberdeen South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

AberdeenSouth2024Constituency.svg|Etholaeth De Aberdeen yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1885.

## Aelodau Seneddol
* 1885–1907: James Bryce (Rhyddfrydol)
* 1907–1917: George Esslemont (Rhyddfrydol)
* 1917–1918: John Fleming (Rhyddfrydol)
* 1918–1935: Syr Frederick Thomson (Y Blaid Unoliaethol)
* 1935–1946: Syr Douglas Thomson (Y Blaid Unoliaethol)
* 1946–1965: Lady Tweedsmuir (Y Blaid Unoliaethol wedyn Ceidwadol)
* 1966–1970: Donald Dewar (Llafur)
* 1970–1983: Iain Sproat (Ceidwadol)
* 1983–1987: Gerry Malone (Ceidwadol)
* 1987–1992: Frank Doran (Llafur)
* 1992–1997: Raymond Robertson (Ceidwadol)
* 1997–2015: Anne Begg (Llafur)
* 2015–2017: Callum McCaig (SNP)
* 2017–2019: Ross Thomson (Ceidwadol)
* 2019–presennol: Stephen Flynn	(SNP)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1885
Argyll a Bute (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban oedd **Argyll a Bute** (Saesneg: *Argyll and Bute*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Fe'i diddymwyd yn 2024.

ArgyllButeConstituency.svg|Etholaeth Argyll a Bute yn yr Alban

## Aelodau seneddol 
* 1983–1987: John MacKay (Ceidwadol)
* 1987–2001: Ray Michie	(Rhyddfrydol, wedyn Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–2015: Alan Reid (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2014: Brendan O'Hara (SNP)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Ayr, Carrick a Cumnock (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Ayr, Carrick a Cumnock** (Saesneg: *Ayr, Carrick and Cumnock*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

AyrCarrickCumnock2024Constituency.svg|Etholaeth Ayr, Carrick a Cumnock yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 2005.

## Aelodau Seneddol
* 2005–2015: Sandra Osborne (Llafur)
* 2015–2017: Corri Wilson (SNP)	
* 2017–2019: Bill Grant (Ceidwadol)	
* 2019–2024: Allan Dorans (SNP)	
* 2024–presennol: Elaine Stewart (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 2005
Angus (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban oedd **Angus**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Tir amaethyddol oedd y rhan fwyaf o'r etholaeth ac roedd yn cynnwys y trefi Arbroath, Brechin, Forfar, a Montrose (Gaeleg yr Alban: *Mon Rois*).

AngusConstituency.svg|Etholaeth Angus yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1997. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: Andrew Welsh (SNP)
* 2001–2017: Mike Weir (SNP)
* 2017–2019: Kirstene Hair (Ceidwadol)
* 2019–2024: Dave Doogan (SNP)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Banff a Buchan (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban, oedd **Banff a Buchan** (Saesneg: *Banff and Buchan*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Fe'i diddymwyd yn 2024.

BanffBuchanConstituency.svg|Etholaeth Banff a Buchan yn yr Alban

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1987: Albert McQuarrie (Ceidwadol)
* 1987–2010: Alex Salmond (SNP)
* 2010–2017: Eilidh Whiteford (SNP)
* 2017–2024: David Duguid (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1983
Categori:Dadsefydliadau 2024
Caithness, Sutherland ac Easter Ross (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Caithness, Sutherland ac Easter Ross** (Saesneg: *Caithness, Sutherland and Easter Ross*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

CaithnessSutherlandEasterRoss2024Constituency.svg|Etholaeth Caithness, Sutherland ac Easter Ross yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2001: Robert Maclennan (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–2015: John Thurso (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Paul Monaghan  (SNP)
* 2017–presennol: Jamie Stone (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1997
Barry Manilow

Canwr-gyfansoddwr, trefnydd a cherddor o'r Unol Daleithiau yw **Barry Manilow** (ganwyd **Barry Alan Pincus**; 17 Mehefin 1943). Mae ei yrfa yn ymestyn dros 50 mlynedd a mae'n fwyaf adnabyddus am lu o ganeuon poblogaidd fel "Mandy", "Can't Smile Without You", a "Copacabana".

## Bywyd personol
Cychwynodd Manilow berthynas gyda'r cynhyrchydd teledu Garry Kief yn 1978, a ddaeth yn reolwr arno yn ddiweddarach. Priododd y ddau yn 2014, pan ddaeth priodas gyfunryw yn gyfreithiol yng Nghaliffornia. Cadwodd y berthynas a'i rywioldeb yn gyfrinach, nes i'r briodas daro'r penawdau yn 2015. Daeth Manilow allan yn 2017 gan ddweud wrth gylchgrawn *People* ei fod wedi cadw ei rywioldeb yn gyfrinach oherwydd ei fod yn pryderu y gallai hynny siomi ei ddilynwyr benywaidd, ond roeddent wedi bod yn gefnogol ar ôl dysgu am y briodas.

## Albymau
**Barry Manilow* (1973)
**Barry Manilow II* (1974)
*''Tryin' to Get the Feeling* (1975)
**This One's for You* (1976)
**Even Now* (1978)
**One Voice* (1979)
**Barry* (1980)
**If I Should Love Again* (1981)
**Here Comes the Night* (1982)
**2:00 AM Paradise Cafe* (1984)
**Manilow* (1985)
**Swing Street* (1987)
**Barry Manilow* (1989)
**Because It's Christmas* (1990)
**Showstoppers* (1991)
**Singin' with the Big Bands* (1994)
**Summer of '78* (1996)
**Manilow Sings Sinatra* (1998)
**Here at the Mayflower* (2001)
**A Christmas Gift of Love* (2002)
**Scores* (2004)
**The Greatest Songs of the Fifties* (2006)
**The Greatest Songs of the Sixties* (2006)
**The Greatest Songs of the Seventies'' (2007)

## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion America o'r Unol Daleithiaunaidd
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Cantorion LHDT
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1943
Gorllewin Caeredin (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Gorllewin Caeredin** (Saesneg: *Edinburgh West*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

EdinburghWest2024Constituency.svg|Etholaeth Gorllewin Caeredin yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1885.

## Aelodau Seneddol
* 1885–1892: Thomas Buchanan (Rhyddfrydol, wedyn Unoliaethol Ryddfrydol, wedyn Rhyddfrydol)
* 1892–1895: Is-Iarll Wolmer (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1895–1909: Lewis McIver (Unoliaethol Ryddfrydol)
* 1909–1918: James Avon Clyde (Unoliaethol Ryddfrydol, wedyn Y Blaid Unoliaethol)
* 1918–1922: John Gordon Jameson (Ceidwadol Clymblaid)
* 1922–1924: Vivian Phillipps (Rhyddfrydol)
* 1924–1929: Ian MacIntyre (Y Blaid Unoliaethol)
* 1929–1931: George Mathers (Llafur)
* 1931–1935: Wilfrid Guild Normand (Y Blaid Unoliaethol)
* 1935–1941: Thomas Mackay Cooper (Y Blaid Unoliaethol)
* 1941–1959: Ian Clark Hutchison (Y Blaid Unoliaethol)
* 1959–1974: Anthony Stodart (Y Blaid Unoliaethol, wedyn Ceidwadol)
* 1974–1997: James Douglas-Hamilton (Ceidwadol)
* 1997–2001: Donald Gorrie (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2001–2010: John Barrett (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2010–2015: Mike Crockart (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Michelle Thomson  (SNP, wedyn Annibynnwr)
* 2017–presennol: Christine Jardine (Democratiaid Rhyddfrydol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 1885
Canol Swydd Ayr (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Canol Swydd Ayr** (Saesneg: *Central Ayrshire*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

CentralAyrshire2024Constituency.svg|Etholaeth Canol Swydd Ayr yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 1950; fe'i diddymwyd yn 1983. Fe'i sefydlwyd unwaith eto yn 2005. 

## Aelodau Seneddol
* 1950–1955: Archie Manuel (Llafur)
* 1955–1959: Douglas Spencer-Nairn (Y Blaid Unoliaethol)
* 1959–1970: Archie Manuel (Llafur)
* 1970–1983: David Lambie (Llafur)
* 1983:	*diddymwyd yr etholaeth*
* 2005–2015: Brian Donohoe (Llafur)
* 2015–2024: Philippa Whitford  (SNP)
* 2024–presennol: Alan Gemmell (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 2005
Swydd Berwick, Roxburgh a Selkirk (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban yw **Swydd Berwick, Roxburgh a Selkirk** (Saesneg: *Berwickshire, Roxburgh and Selkirk*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BerwickshireRoxburghSelkirk2024Constituency.svg|Etholaeth Swydd Berwick, Roxburgh a Selkirk yn yr Alban

Crëwyd yr etholwyd yn 2005.

## Aelodau Seneddol
* 2005–2015: Michael Moore (Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2017: Calum Kerr (SNP)
* 2017–presennol: John Lamont (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban
Categori:Sefydliadau 2005
Cumbernauld, Kilsyth a Dwyrain Kirkintilloch (etholaeth seneddol y DU)

Etholaeth seneddol yn yr Alban oedd **Cumbernauld, Kilsyth a Dwyrain Kirkintilloch** (Saesneg: *Cumbernauld, Kilsyth and Kirkintilloch East*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau. Fe'i diddymwyd yn 2024.

CumbernauldKilsythKirkintillochEastConstituency.svg|Etholaeth Cumbernauld, Kilsyth a Dwyrain Kirkintilloch yn yr Alban

## Aelodau Seneddol 
* 2005–2010: Rosemary McKenna (Llafur)
* 2010–2015: Gregg McClymont (Llafur)
* 2015–2024: Stuart McDonald  (SNP)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn yr Alban (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 2005
Categori:Dadsefydliadau 2024
Liz Saville Roberts

Aelod seneddol yn San Steffan yw **Liz Saville Roberts** (ganwyd 16 Rhagfyr 1965).  Mae hi'n Aelod Seneddol dros Ddwyfor Meirionnydd ers 8 Mai 2015, gan olynu'r cyn-AS Plaid Cymru Elfyn Llwyd. Hi yw'r Aelod Seneddol benywaidd cyntaf yn hanes Plaid Cymru.

## Bywyd cynnar ac addysg
Cafodd ei geni yn Eltham, Llundain.  Cafodd ei haddysg ym Mhrifysgol Aberystwyth.  Mae'n briod â Dewi Roberts.

## Gyrfa
Cyn ei hethol yn Aelod Seneddol bu'n gweithio ym maes Addysg Bellach yng Nghanolfan Sgiliaith a Choleg Meirion Dwyfor. Bu hefyd yn Gyngorydd Sirol dros ward Nefyn ar Gyngor Gwynedd.

## Gweler hefyd
* Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* 

Categori:Genedigaethau 1965
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Cymry Llundain
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif