Y cyrch ar Gapitol yr Unol Daleithiau (2021)

Roedd **y cyrch ar Gapitol yr Unol Daleithiau 2021** yn ymgais gan derfysgwyr oedd yn gefnogol i Donald Trump i feddiannu adeiladau'r Capitol yn Washington DC i geisio gwyrdroi canlyniad Etholiad Arlywyddol 2020.

## Cefndir 
Cynhaliwyd **Etholiad arlywyddol yr Unol Daleithiau 2020** ar Ddydd Mawrth 3 Tachwedd 2020 i ethol Arlywydd ac Is-arlywydd Unol Daleithiau America. Trechodd tocyn Democrataidd y cyn is-Arlywydd Joe Biden a seneddwr yr Unol Daleithiau o California Kamala Harris docyn Gweriniaethol, yr arlywydd deilliad Donald Trump a’r is-Arlywydd Mike Pence.

Oherwydd y pandemig coronafirws annogwyd pleidleiswyr i bleidleisio yn gynnar a drwy'r post yn hytrach nac ar y diwrnod.

Cyn, yn ystod, ac ar ôl Diwrnod yr Etholiad, ceisiodd Trump a nifer o Weriniaethwyr wyrdroi’r etholiad a gwyrdroi’r canlyniadau, gan honni twyll etholiadol eang a cheisio dylanwadu ar y broses cyfrif pleidleisiau mewn taleithiau. Er hyn ni chanfu’r Twrnai Cyffredinol William Barr na swyddogion ym mhob un o’r 50 talaith unrhyw dystiolaeth o dwyll nac afreoleidd-dra eang yn yr etholiad.

Cyflwynwyd nifer o heriau cyfreithiol i'r canlyniadau gan Trump, gydag achos yn cael ei chyflwyno i'r Llys Goruchaf yr Unol Daleithiau. Methodd pob achos oherwydd diffyg tystiolaeth.

Ardystiwyd canlyniadau'r etholiad ym mhob talaith ac ardal DC erbyn 9 Rhagfyr. Ar 14 Rhagfyr 2020, daeth cadarnhad o'r canlyniad wrth i'r coleg etholiadol bleidleisio, gyda pob talaith yn cyfarfod i gyfri pleidleisau eu etholwyr. Cadarnahwyd fod Joe Biden wedi cael 306 pleidlais a Donald Trump wedi cael 232. Cafodd y canlyniad ei ddanfon ymlaen i'r Gyngres ar y 6 Ionawr 2021.

## Y terfysg 
Ar 6 Ionawr, 2021 ymosododd terfysgwyr ar Capitol yr Unol Daleithiau. Roedd y terfysgwyr yn cefnogi ymdrechion Arlywydd yr Unol Daleithiau, Donald Trump, i wyrdroi ei golled o etholiad arlywyddol Tachwedd 2020. Ar ôl torri perimedrau lluosog yr heddlu, bu'r terfysgwyr yn meddiannu, fandaleiddio, a difrodi  rhannau o'r adeilad am sawl awr. Arweiniodd y terfysg at wacáu a chloi adeilad y Capitol gan darfu ar sesiwn ar y cyd o'r Gyngres a ymgynullodd i gyfrif y pleidleisiau etholiadol ac i ffurfioli buddugoliaeth etholiadol yr Arlywydd etholedig Joe Biden.

Ymgasglodd y protestwyr i gefnogi ffug honiadau Trump fod etholiad 2020 wedi’i “ddwyn” oddi arno. Wedi’i wysio gan Trump, ymgasglodd miloedd o’i gefnogwyr yn Washington, DC, ar 5 a 6/1/ i fynnu bod yr Is-lywydd Mike Pence a’r Gyngres yn gwrthod cydnabod buddugoliaeth gyfreithlon Biden. Daeth rhai protestwyr yn dreisgar. Bu ymosod ar heddwas a fu farw’n ddiweddarach. Codwyd crocbren ar dir y Capitol a bu ymosod ar newyddiadurwyr. Bu ymgais i gymryd deddfwyr gwystlon ac i greu niwed corfforol i Lefarydd y Tŷ Nancy Pelosi a Pence, am wrthod annilysu’r canlyniad etholiadol a thrwy hynny fuddugoliaeth Biden.

Ymgasglodd protestwyr ar yr Ellipse ar gyfer y "Save America March" ar fore 6 Ionawr; Anerchodd Trump, Donald Trump Jr., Rudy Giuliani, a sawl aelod o’r Gyngres y dorf.  Anogodd Trump ei gefnogwyr i "ymladd fel y cythraul" i "gipio ein gwlad yn ôl" ac i orymdeithio tuag at y Capitol. Galwodd Giuliani am "brawf trwy ornest "  a bygythiodd Trump Jr wrthwynebwyr yr arlywydd trwy ddweud "rydyn ni'n dod amdanoch chi", ar ôl galw am "ryfel diarbed" yn yr wythnosau cyn y terfysgoedd.

Wrth i'r terfysgwyr fynd i mewn i'r Capitol trwy dorri ffenestri a drysau, gwagiodd lluoedd diogelwch y Capitol siambrau'r Senedd a Thŷ'r Cynrychiolwyr. Gwagiwyd sawl adeilad yng nghanolfan Capitol, a chafodd pob un ohonynt eu cloi lawr. Goresgynnodd y terfysgwyr systemau ddiogelwch y tu fewn i'r adeilad i feddiannu siambr y Senedd a wagiwyd. Tynnodd swyddogion gorfodaeth cyfraith ffederal eu gynnau llaw i atal mynediad i lawr y Tŷ gwag. Cafodd swyddfa wag Pelosi ei ysbeilio a'i fandaleiddio. Cafwyd hyd i ddyfeisiau ffrwydrol byrfyfyr ar dir y Capitol yn ystod y terfysgoedd. Darganfuwyd ffrwydron hefyd ger swyddfeydd y Pwyllgor Cenedlaethol Democrataidd a'r Pwyllgor Cenedlaethol Gweriniaethol, ac mewn cerbyd cyfagos.

## Marwolaethau 
Bu farw pump o bobl yn ystod y digwyddiadau ac anafwyd nifer mwy yn ddifrifol. Bu farw heddwas llu'r Capitol Brian D. Sicknick ar ôl iddo gael ei guro ar ei ben gyda diffoddwr tân. Lansiodd awdurdodau ffederal ymchwiliad llofruddiaeth i archwilio lladd Sicknick. Cafodd un ddynes a geisiodd fynd i mewn i siambr y Tŷ trwy ddrws dan faricêd ei saethu gan yr heddlu a bu farw’n ddiweddarach. Dioddefodd tri gwrthdystiwr arall argyfyngau meddygol angheuol yn ystod y digwyddiad.
border|de|220x220px

## Ymateb Trump 
Ymatebodd Trump yn araf i'r meddiannu, gan wrthod y ceisiadau cyntaf am anfon Gwarchodlu Cenedlaethol Dosbarth Columbia i chwalu'r dorf. Rhoddodd fideo ar ei gyfrif Twitter yn canmol y terfysgwyr fel "gwladgarwyr gwych" ond yn dweud wrthynt am "fynd adref mewn heddwch" wrth ailadrodd ei honiadau ffug o dwyll etholiadol. Gwasgarwyd y dorf o Capitol yr UD yn ddiweddarach y noson honno. Ailddechreuodd cyfrif y pleidleisiau etholiadol y noson honno ac fe’i cwblhawyd yn oriau mân y bore drannoeth. Wedi'r cyfrif cyhoeddodd Pence mai Biden a’r Is-arlywydd etholedig Kamala Harris oedd yn fuddugol a chadarnhau y byddant yn dechrau yn y swydd ar 20 Ionawr. Dan bwysau gan ei weinyddiaeth ac ymddiswyddiadau niferus, recordiodd Trump araith ar gyfer y teledu lle ymrwymodd i drosglwyddo pŵer yn drefnus. Tridiau yn ddiweddarach ar 9 Ionawr adroddodd *The New York Times* fod Trump wedi dweud wrth gynorthwywyr yn Y Tŷ Gwyn ei fod yn difaru’r datganiad hwn ac na fyddai’n ymddiswyddo o’i swydd.

## Ymateb eraill 
Ysgogodd y digwyddiadau gondemniad eang gan arweinwyr gwleidyddol a sefydliadau yn yr Unol Daleithiau ac yn rhyngwladol. Galwodd Arweinydd Mwyafrif y Senedd, Mitch McConnell, y cyrch ar y Capitol yn “wrthryfel a fethodd”. Galwodd Pelosi ac Arweinydd Lleiafrif y Senedd, Chuck Schumer, am i Trump gael ei ddiswyddo, naill ai drwy ddefnyddio 25ain Gwelliant y Cyfansoddiad Americanaidd neu drwy uchelgyhuddo . Ymatebodd Facebook trwy gloi cyfrifon Trump a chael gwared a physt yn ymwneud â’r digwyddiad, ac ymatebodd Twitter i ddechrau trwy gloi ei gyfrif am 12 awr, ac yna ei atal yn barhaol.

Disgrifiwyd y terfysgoedd a'r cyrch i feddiannu'r Capitol fel brad, gwrthryfel, anogaeth, terfysgaeth ddomestig, ac ymgais gan Trump i gynnal *coup d’état* neu hunan-*coup*.

## Cyfeiriadau
Categori:2021 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Protestiadau yn yr Unol Daleithiau
Categori:Terfysgaeth yn yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Sgandalau gwleidyddol yr Unol Daleithiau