open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ana de Castro Osório

Roedd **Ana de Castro Osório** (18 Mehefin 1872 - 23 Mawrth 1935) yn ffeminydd o Bortiwgal a oedd yn weithgar ym meysydd llenyddiaeth plant a gweriniaeth-iaeth wleidyddol. yn 1905, ysgrifennodd y maniffesto ffeministaidd *Às Mulheres Portuguesas* (I Fenywod Portiwgal). Hi oedd sylfaenydd nifer o sefydliadau merched, gan gynnwys y gymdeithas ffeministaidd gyntaf yn y wlad, sef y *Grupo Português de Estudos Feministas* (Grŵp Astudiaethau Ffeministaidd Portiwgal) yn 1907. Efo Adelaide Cabete a Fausta Pinto de Gama, sefydlodd hefyd y *Liga Republicana das Mulheres Portuguesas* (Cynghrair Gweriniaethol Merched Portiwgal) a hynny yn 1908.

Ganwyd hi ym Mangualde yn 1872 a bu farw yn Lisbon yn 1935. Roedd hi'n blentyn i João Baptista de Castro a Mariana Osório de Castro. Priododd hi Paulino de Oliveira.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ana de Castro Osório yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1935
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Llenorion benywaidd o Bortiwgal
Categori:Llenorion plant o Bortiwgal
Categori:Nofelwyr o Bortiwgal
Categori:Golygyddion o Bortiwgal
Categori:Gwleidyddion o Bortiwgal
Sophie Antoinette o Braunschweig-Wolfenbüttel

Roedd **Sophie Antoinette o Braunschwieg-Wolfenbüttel** (13 Ionawr 1724 – 17 Mai 1802) yn gymar-dduges Sachsen-Coburg-Saalfeld yn yr Almaen. Mae ei gor-wyrion nodedig yn cynnwys Fictoria, brenhines y Deyrnas Unedig, a'i gŵr y Tywysog Albert ill dau; Ferdinand II, brenin Portiwgal; Carlota, ymerodres Mecsico; a Leopold II, brenin Gwlad Belg.

Ganwyd hi yn Wolfenbüttel yn 1724 a bu farw yn Coburg yn 1802. Hi oedd y degfed o 17 plentyn Ferdinand Albert II, dug Braunschweig-Wolfenbüttel, a'r Dywysoges Antoinette o Braunschweig-Wolfenbüttel. Priododd hi Ernst Friedrich o Sachsen-Coburg-Saalfeld.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Sophie Antoinette yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1724
Categori:Marwolaethau 1802
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Marie de Castellane

Sosialydd ac awdures o Ffrainc oedd **Marie de Castellane** (g. Marie Dorothée Élisabeth de Castellane) (19 Chwefror 1840 - 10 Gorffennaf 1915) a oedd yn briod â't tywysog Pwylaidd-Lithwaniaid, Antoni Wilhelm Radziwiłł. Treuliodd ran helaeth o'i bywyd ym Merlin, ac mae'n adnabyddus am ei gwaith yn atgyweirio Castell Radziwill yn Nieswiez, Belarws.

Ganwyd hi yn 7fed arrondissement Paris yn 1840 a bu farw yn Otyń yn 1915. Roedd hi'n blentyn i Henri de Castellane a Pauline de Talleyrand-Périgord. Priododd hi Antoni Wilhelm Radziwiłł.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie de Castellane yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Merched a aned yn y 1840au
Kate McGarrigle

Cantores-gyfansoddwr cerddoriaeth werin o Ganada oedd **Kate McGarrigle** (6 Chwefror 1946 - 18 Ionawr 2010) a ysgrifennodd a pherfformiodd gyda'i chwaer Anna McGarrigle fel deuawd. Roedden nhw’n rhan o’r grŵp gwerin y *Mountain City Four* yn y 1960au. Dewiswyd albwm cyntaf hunan-deitl Kate ac Anna yn 1976 gan Melody Maker fel Record Orau'r Flwyddyn. Gwnaeth ei hymddangosiad cyhoeddus olaf yn Neuadd Frenhinol Albert yn Llundain, chwe wythnos cyn ei marwolaeth.

Ganwyd hi ym Montréal yn 1946 a bu farw ym Montréal yn 2010. Roedd hi'n blentyn i Frank McGarrigle a Gabrielle Latrémouille. Priododd hi Loudon Wainwright III.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kate McGarrigle yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Cantorion
Sophie Charlotte o Fafaria

Roedd **Sophie Charlotte**, duges ym Mafaria a duges Alençon trwy briodas (22 Chwefror 1847 – 4 Mai 1897) yn wyres-yng-nghyfraith i Louis Philippe I, brenin Ffrainc, ac yn chwaer i'r Ymerodres Elisabeth o Awstria. Gwrthododd yr holl wŷr a awgrymwyd iddi eu priodi, ac yn y diwedd priododd y Tywysog Ferdinand o Orléans, dug Alençon. Bu farw Sophie Charlotte mewn tân a chafodd ei chorff ei adnabod gan ei deintydd trwy ei llenwadau aur.

Ganwyd hi ym München yn 1847 a bu farw ym Mharis yn 1897. Roedd hi'n blentyn i Maximillian Joseph, dug ym Mafaria, a'r Dywysoges Ludovika o Fafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sophie Charlotte yn ystod ei hoes, gan gynnwys:

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1847
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Merched a aned yn y 1840au

Categori:Dugesau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Kari Diesen

Cantores ac actores o Norwy oedd **Kari Diesen** (24 Mehefin 1914 - 18 Mawrth 1987) a oedd yn gweithio yn y theatr. Cymerodd ran mewn 24 o ffilmiau rhwng 1941 a 1985, gan chwarae mân gymeriadau yn bennaf. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei pherfformiad o'r gân *Hovedøe*, a werthodd fwy na 50,000 o recordiau.

Ganwyd hi yn Christiania yn 1914 a bu farw yn Oslo yn 1987. Roedd hi'n blentyn i Harald Steen a Signe Heide Steen. Priododd hi Ernst Diesen.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Kari Diesen yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Actorion
Categori:Cantorion
Marie Casimire Louise de La Grange d'Arquien

Uchelwraig o Ffrainc oedd '''Marie Casimire Louise de La Grange d'Arquien''' (Pwyleg: Maria Kazimiera Ludwika d’Arquien) (28 Mehefin 1641 - 30 Ionawr 1716) a ddaeth yn Frenhines Gydweddog Gwlad Pwyl ac yn gymar Archdduges Cydweddog Lithwania o 1674 i 1696. Roedd hi'n gefnogwr cryf i frenhiniaeth absoliwt, a chafodd ddylanwad mawr ar faterion y wladwriaeth, gyda chymeradwyaeth ei phriod. Yn ystod absenoldebau ei phriod, gweithredodd i bob pwrpas fel rhaglyw.

Ganwyd hi yn Nevers yn 1641 a bu farw yn Blois yn 1716. Roedd hi'n blentyn i Henri Albert de La Grange d'Arquien a Françoise de La Châtre. Priododd hi Jan Zamoyski a wedyn John III Sobieski.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marie Casimire Louise de La Grange d'Arquien yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1641
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1716
Categori:Merched yr 17eg ganrif
Categori:Gwleidyddion
Emma Eames

Soprano o'r Unol Daleithiau oedd **Emma Eames** (13 Awst 1865 - 13 Mehefin 1952) a oedd yn weithgar ar ddiwedd y 19g a dechrau'r 20g. Roedd hi'n arbennig o adnabyddus am ei harddwch a'i llais, a chanodd rannau blaenllaw mewn operâu ym Mharis, Efrog Newydd a Llundain. Rhoddodd Eames gyngherddau a datganiadau ar hyd ei gyrfa hefyd, a chyhoeddwyd ei hunangofiant yn 1929.

Ganwyd hi yn Shanghai yn 1865 a bu farw yn Ddinas Efrog Newydd yn 1952. Roedd hi'n blentyn i Ithamar Bellows Eames ac Emma Hayden. Priododd hi Julian Russell Story a wedyn Emilio de Gogorza.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Emma Eames yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion opera o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1865
Categori:Marwolaethau 1952

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Archdduges Auguste Ferdinande o Awstria

Yr **Archdduges Auguste Ferdinande o Awstria** (1 Ebrill 1825 – 26 Ebrill 1864) oedd gwraig Luitpold, Tywysog Rhaglaw Bafaria. Roedd hi'n gefn mawr iddo yn ei holl weithgareddau gwleidyddol, ac yn adnabyddus am ei harddwch a'i deallusrwydd.

Ganwyd hi yn Fflorens yn 1825 a bu farw ym München yn 1864. Roedd hi'n blentyn i Leopold II, Archddug Tysgani a'r Dywysoges Maria Anna o Sacsoni. Priododd hi Luitpold, Rhaglyw Dywysog Bafaria.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Auguste Ferdinande yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1825
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1864
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Categori:Tywysogesau Awstria
Categori:Gwleidyddion
Marina Denikina

Llenor a Newyddiadurwr o Rwsia oedd **Marina Denikina** (20 Chwefror 1919 - 16 Tachwedd 2005) a gafodd ei gorfodi i alltudiaeth ar ôl y Chwyldro yn Rwsia. Yn ddiweddarach, priododd â hanesydd o Ffrainc, Jean-François Chiappe, a chafodd ddinasyddiaeth Rwsiaidd gan yr Arlywydd Vladimir Puti.

Ganwyd hi yn Krasnodar yn 1919 a bu farw yn Versailles yn 2005. Roedd hi'n blentyn i Anton Denikin a Xenia Denikina. Priododd hi Jean-François Chiappe.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marina Denikina yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1919
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2005
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Cynhyrchwyr radio
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr
Y Dywysoges Margaret o Ddenmarc

Roedd **y Dywysoges Margaret o Ddenmarc** (Margrethe Françoise Louise Marie Helene; 17 Medi 1895 – 18 Medi 1992) yn aelod o'r teulu brenhinol Ewropeaidd.

Ganwyd hi yn Bernstorff Palace yn 1895 a bu farw yn Copenhagen yn 1992. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Valdemar o Ddenmarc a'r Dywysoges Marie o Orléans. Priododd hi René van Bourbon-Parma.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Margaret o Ddenmarc yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Tywysogesau
Mary Cavendish

Uchelwraig o Brydain oedd **Mary Cavendish** (née Gascoyne-Cecil) (29 Gorffennaf 1895 - 24 Rhagfyr 1988) a wasanaethodd fel Meistres y Gwisgoedd i Elisabeth II o Loegr o 1953 i 1967 ac fel Canghellor Prifysgol Caerwysg o 1955 i 1972. Roedd hi hefyd yn fridiwr defaid brwd iawn ac yn Llywydd cyntaf y *Gymdeithas Defaid Jacob*.

Ganwyd hi yn Sigmaringen yn 1845 a bu farw yn Ddinas Brwsel yn 1912. Roedd hi'n blentyn i James Gascoyne-Cecil a Cicely Gore. Priododd hi Edward Cavendish.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mary Cavendish yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1988
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Margit Sandemo

Awdur ffantasi hanesyddol Norwyaidd-Swedaidd oedd **Margit Sandemo** (23 Ebrill 1924 - 1 Medi 2018) a oedd yn fwyaf adnabyddus am ei chyfres o 47 llyfr, *The Legend of the Ice People*. Roedd Sandemo wedi dioddef trais rhywiol ar bedwar achlysur. Er gwaethaf hyn, aeth ymlaen i gael gyrfa lwyddiannus fel awdur. Dylanwadwyd yn drwm ar Sandemo gan awduron eraill, gan gynnwys William Shakespeare, ac roedd ei gwaith yn aml yn cynnwys plotiau cymhleth gydag elfennau o hanes, ffantasi, rhamant, a’r goruwchnaturiol.

Ganwyd hi yn Lena yn 1924 a bu farw yn Skillinge yn 2018. Roedd hi'n blentyn i Anders Underdal ac Elsa Underdal. Priododd hi Asbjørn Sandemo.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Margit Sandemo yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Llenorion benywaidd o Norwy
Categori:Llenorion benywaidd o Sweden
Louise Weiss

Awdur, newyddiadurwr, ffeminydd, a gwleidydd Ewropeaidd oedd **Louise Weiss** (25 Ionawr 1893 - 26 Mai 1983). Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, cyhoeddodd ei hadroddiadau cyntaf yn y wasg o dan ffugenw. Ym Mharis, daeth i gysylltiad â'i chariadon mawr cyntaf, cynrychiolwyr gwledydd yn ymdrechu am annibyniaeth, megis Eduard Beneš, Tomáš Masaryk a Milan Štefánik. yn 1918, sefydlodd y papur newydd wythnosol, *Europe Nouvelle* (Ewrop Newydd), a gyhoeddwyd hyd at 1934.

Ganwyd hi yn Arras yn 1893 a bu farw yn 16ain bwrdeistref o Baris yn 1983. Roedd hi'n blentyn i Paul Louis Weiss a Jeanne Javal. Priododd hi José Imbert.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Louise Weiss yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1983
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Newyddiadurwyr
Categori:Gwleidyddion
Categori:Llenorion benywaidd o Ffrainc
Rose Wilder Lane

Newyddiadurwr ac awdur o'r Unol Daleithiau oedd **Rose Wilder Lane** (5 Rhagfyr 1886 - 30 Hydref 1968). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei gwaith fel awdur annibynnol a ymddangosodd mewn cyhoeddiadau blaenllaw fel ''Harper's*, *Saturday Evening Post*, *Sunset*, *Good Housekeeping'' a'r ''Ladies' Home Journal''. Ysgrifennodd hefyd nifer o nofelau poblogaidd. Yn ogystal â'i gyrfa ysgrifennu, roedd Lane hefyd yn ohebydd rhyfel teithiol i Groes Goch America.

Ganwyd hi yn De Smet, De Dakota yn 1886 a bu farw yn Fflorens yn 1968. Roedd hi'n blentyn i Almanzo Wilder a Laura Ingalls Wilder.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Rose Wilder Lane yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1886
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion plant o'r Unol Daleithiau
Anastasia de Torby

Roedd **Anastasia de Torby** (9 Medi 1892 - 7 Rhagfyr 1977) yn gymdeithaswr o Loegr ac yn fridiwr ceffylau. Cafodd ei geni i deulu cyfoethog a threuliodd ei phlentyndod rhwng Lloegr a Ffrainc. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gwasanaethodd gyda Brigâd Ambiwlans Sant Ioan yn Swydd Gaerlŷr. Lladdwyd ei mab yn ystod y rhyfel, a dinistriwyd ei chartref yn Llundain yn y Blitz. Ceir ysgol a enwyd ar ei hôl yn Luton.

Ganwyd hi yn Wiesbaden yn 1892 a bu farw yn Rhufain yn 1977. Roedd hi'n blentyn i Archddug Michael Mikhailovich o Rwsia a Sophie o Merenberg. Priododd hi Harold AAugustus Wernher.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Anastasia de Torby yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1892
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1977
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Luise o Hessen-Darmstadt

Tywysoges o'r Almaen oedd y Diriarlles **Luise Auguste o Hessen-Darmstadt** (30 Ionawr 1757 – 14 Chwefror 1830). Enillodd beth amlygrwydd yn ystod oes Napoleon pan y gwnaeth ei wrthwynebu. Ar ôl oes Napoleon, cafodd ei hystyried yn arweinydd ei gwlad a daeth yn rhan o chwedloniaeth Weimar.

Ganwyd hi ym Merlin yn 1757 a bu farw yn Weimar yn 1830. Roedd hi'n blentyn i Ludwig IX, Tiriarll Hessen-Darmstadt, a'r Freiniarlles Caroline o Zweibrücken. Priododd hi Karl August, Archddug Sachsen-Weimar-Eisenach.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1757
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1830
Categori:Merched y 18fed ganrif
Categori:Tywysogesau
Katarzyna Piskorska

Cerflunydd o Wlad Pwyl oedd **Katarzyna Piskorska** (2 Mawrth 1937 - 10 Ebrill 2010) a fu farw yn Nhrychineb awyr 10 Ebrill 2010 ger Smolensk.

Ganwyd hi yn Warsaw yn 1937 a bu farw yn Smolensk yn 2010. Roedd hi'n blentyn i Tomasz Piskorski a Maria Piskorska.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Katarzyna Piskorska yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Cerflunwyr o Wlad Pwyl
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Ariadna Scriabina

Bardd ac actifydd o Rwsia a fu'n flaenllaw yn y Gwrthsafiad Ffrengig (y *Résistance*) oedd **Ariadna Scriabina** (Ariadna Aleksandrovna Scriabina) (26 Hydref 1905 - 22 Gorffennaf 1944)/ Cyd-sefydlodd y grŵp Seionaidd *Armée Juive*; bwriad y grŵp oedd amddiffyn Iddewon a oedd dan fygythiad a mynd â’u sgiliau ymladd yn ôl i Balestina i helpu i greu Gwladwriaeth Iddewig yno. Yn ystod goresgyniad yr Almaenwyr yn Ffrainc, hi oedd trefnydd ac aelod gweithgar o'r gwrthwynebiad Iddewig yn ne'r wlad. Cafodd ei llofruddio yn Toulouse gan asiant gwrth-Iddewig y Milice ychydig cyn cwymp Llywodraeth Vichy.

Ganwyd hi yn Bogliasco yn 1905 a bu farw yn Toulouse yn 1944. Roedd hi'n blentyn i Alexander Scriabin a Tatiana Schlözer. Priododd hi Dovid Knut.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Ariadna Scriabina yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1905
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Cerddorion o Rwsia
Categori:Beirdd o Rwsia

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Mori Mari

Awdur o Japan oedd **Mori Mari** (森 茉莉) (7 Ionawr 1903 - 6 Mehefin 1987) sy'n adnabyddus am ei nofelau rhamant cyfunrywiol gwrywaidd. Enillodd Wobr Clwb Traethodau Japan yn 1957 am gasgliad o draethodau o'r enw *Het Fy Nhad*. yn 1961, dechreuodd symudiad o ysgrifennu am angerdd cyfunrywiol gwrywaidd gydag *Coedwig Cariad* sef 恋人たちの森 (koibito tachi no mori), a enillodd Wobr Tamura Toshiko. Enillodd ei nofel ''Ystafell o Fel Melys' (甘い蜜の部屋, Amai Mitsu no Heya) y 3ydd Wobr Izumi Kyōka am Lenyddiaeth yn 1975.

Ganwyd hi yn Tokyo yn 1903 a bu farw yn Tokyo yn 1987. Roedd hi'n blentyn i Mori Ōgai a Mori Shige. Priododd hi Tamaki Yamada.

## Gweithiau dethol 
### Ffuglen a ffeithiol 
* Chichi no bōshi (父の帽子), 1957
* Kutsu no oto (靴の音), 1958
* Nōkaishoku no sakana (濃灰色の魚), 1959
* Koibito tachi no mori (恋人たちの森), 1961
* Kareha no nedoko (枯葉の寝床), 1962
* Zeitaku binbō (贅沢貧乏), 1963
* Kioku no e (記憶の絵), 1968
* Watashi no bi no sekai (私の美の世界), 1968
* Amaimitsunoheya (甘い蜜の部屋), 1975

#### Cyhoeddiad ar ôl marwolaeth 
* Besuto Obu dokkirichan'neru (ベスト・オブ・ドッキリチャンネル), 1994
* Maria no kimagure kaki (マリアの気紛れ書き), 1995
* Ma ri no hitorigoto (魔利のひとりごと), 1997
* Binbō savu~aran (貧乏サヴァラン), 1998
* Boyaki to ikari no Maria aru henshū-sha e no tegami (ぼやきと怒りのマリア ある編集者への手紙), 1998
* Maria no unuborekagami (マリアのうぬぼれ鏡), 2000
* Maria no kūsō ryokō (マリアの空想旅行), 2006
* Mori mari watashi no naka no Arisu no sekai (森茉莉 私の中のアリスの世界), 2010
* Kōcha to bara no hibi (紅茶と薔薇の日々), 2016
* Zeitaku binbō no oshare jō (贅沢貧乏のお洒落帖), 2016
* Kōfuku wa tada watashi no heya no naka dake ni (幸福はただ私の部屋の中だけに), 2017
* Kuro neko Jurietto no hanashi (黒猫ジュリエットの話), 2017
* Chichi to watashi ren'ai no yōna mono (父と私 恋愛のようなもの), 2018

### Casgliadau 
* Mori mari roman to essē (森茉莉・ロマンとエッセー), 1983-1983
* Sēn mòlì quánjí (森茉莉全集), 1993-94

### Llyfrau darluniadol 
* Yōsei sofi ishikawa yōji shashin-shū (妖精ソフィ 石川洋司写真集), 1981
* Watashi no binanshi-ron (私の美男子論), 1995

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mori Mari yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Nofelwyr o Japan
Categori:Llenorion benywaidd o Japan
Louise o Orléans, Tywysoges y Ddwy Sisili

Roedd **Y Dywysoges Louise o Orléans** (hefyd: Y Dywysoges Louise Françoise Marie Laure o Orléans) (24 Chwefror 1882 - 18 Ebrill 1958) yn aelod o deulu brenhinol Ffrainc. Roedd ganddi bedwar o blant a bu’n byw ym Madrid tan 1931, pan adawodd hi a’i theulu i’r Eidal ac ymgartrefu’n ddiweddarach yn y Swistir. Ar ôl buddugoliaeth Francisco Franco yn Rhyfel Cartref Sbaen, dychwelasant i Sbaen i ymgartrefu yn Sevilla.

Ganwyd hi yn Cannes yn 1882 a bu farw yn Sevilla yn 1958. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Philippe, Iarll Paris a'r Dywysoges Marie Isabelle o Orléans. Priododd hi Tywysog Carlos o'r Ddwy Sisili.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Louise o Orléans yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1958
Categori:Merched a aned yn y 1880au
Categori:Tywysogesau Ffrainc
Clemence de Grandval

Cyfansoddwr o Ffrainc oedd **Clemence de Grandval** (21 Ionawr 1828 - 15 Ionawr 1907). Ysgrifennodd nifer o operâu a chaneuon poblogaidd, yn ogystal â llawer o ddarnau ar gyfer yr obo. Mae rhai o'i sgoriau cerddorfaol wedi'u colli.

Ganwyd hi yn Saint-Rémy-des-Monts yn 1828 a bu farw yn 8fed Bwrdeisdref Paris yn 1907. Roedd hi'n blentyn i Léonard Jean Népomucène de Reiset ac Adèle de Reiset. Priododd hi Charles Grégoire Amable Enlart de Grandval.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Clemence de Grandval yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1828
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1907
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Categori:Cyfansoddwyr
Categori:Pianyddion
Categori:Cantorion opera
Yr Archdduges Margarete Sophie o Awstria

Roedd **yr Archdduges Margarete Sophie o Awstria** (enw llawn: Margarete Sophie Marie Annunciata Theresia Caroline Luise Josephe Johanna; 13 Mai 1870 – 24 Awst 1902) yn aelod o deulu'r Habsburgiaid ac yn Archdduges Awstria ers ei geni.

Ganwyd hi yn Artstetten-Pöbring yn 1870 a bu farw yn Fienna yn 1902. Roedd hi'n blentyn i'r Archddug Karl Ludwig a Maria Annunciata o'r Ddau Sicilia. Priododd hi Albrecht, Dug Württemberg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Archdduges Margarete Sophie o Awstria yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1870
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1902
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Tywysogesau Awstria
Louise Bertin

Cyfansoddwr a bardd o Ffrainc oedd **Louise Bertin** (15 Ionawr 1805 - 26 Ebrill 1877). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei opera *La Esmeralda*, a oedd yn seiliedig ar lyfr ei chyfaill Victor Hugo, *Notre-Dame de Paris*. Roedd yr opera yn llwyddiant, ond dechreodd terfysg yn ystod y seithfed perfformiad, a daeth y gyfres i ben. Mewn rhwystredigaeth, gwrthododd Bertin ysgrifennu rhagor o operâu. Fodd bynnag, parhaodd i gyfansoddi mewn llawer o dulliau eraill, gan gynnwys cantatas, baledi piano, symffonïau siambr, a phedwarawdau llinynnol.

Ganwyd hi yn Bièvres yn 1805 a bu farw yn 6ed Bwrdeisdref Paris yn 1877. Roedd hi'n blentyn i Louis-François Bertin a Geneviève-Aimée-Victoire Boutard.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Louise Bertin yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1877
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Beirdd o Ffrainc
Categori:Cyfansoddwyr benywaidd o Ffrainc

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Marju Lepajõe

Ieithegydd clasurol, cyfieithydd a hanesydd crefyddol o Estonia oedd **Marju Lepajõe** (28 Hydref 1962 - 4 Gorffennaf 2019). Bu’n Uwch Lyfrgellydd yn Llyfrgell Prifysgol Tartu a daliodd lawer o swyddi academaidd eraill yn ystod ei gyrfa.

Ganwyd hi yn Tartu yn 1962 a bu farw yn 2019. Roedd hi'n blentyn i Jaan Lepajõe a Leida Lepajõe.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Marju Lepajõe yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Ysgolheigion y clasuron
Categori:Cyfieithwyr o Estonia
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr o Estonia
Categori:Diwinyddion o Estonia
Categori:Academyddion o Estonia
Categori:Llyfrgellwyr o Estonia
Dywysoges Tatiana Constantinovna o Rwsia

Roedd y Dywysoges **Tatiana Constantinovna o Rwsia** (; 23 Ionawr 1890 – 28 Awst 1979) yn ffrind agos i ddwy ferch hynaf y Tsar Nicholas II, Olga a Tatiana Nikolaevna. Dywedir ei bod yn blentyn tawel gyda dawn efo'r piano.

Ganwyd hi yn St Petersburg yn 1890 a bu farw ym München yn 1979. Roedd hi'n blentyn i Archddug Konstantin Konstantinovich o Rwsia a'r Dywysoges Elisabeth o Sachsen-Altenburg. Priododd hi Bagration Konstantine o Mukhrani ac wedyn Alexandr Korochentsov.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i'r Dywysoges Tatiana Constantinovna yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1890
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Tywysogesau Rwsia
Categori:Abadesau
Adelheid von Habsburg-Lothringen

Yr Archdduges **Adelheid von Habsburg-Lothringen** (3 Ionawr 1914 – 3 Hydref 1971), a elwir hefyd yn **Adelheid o Awstria**, oedd yr aelod cyntaf o deulu ymerodrol Awstria i ymweld â Fienna ar ôl sefydlu'r weriniaeth yn 1933. Mynychodd Brifysgol Gatholig Louvain ac enillodd doethuriaeth yn 1938. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ymfudodd hi a'i theulu i Unol Daleithiau America i ddianc rhag y Natsïaid, ond dychwelodd i Ewrop yn ddiweddarach.

Ganwyd hi yn Schloss Hetzendorf yn 1914 a bu farw yn Weinheim yn 1971. Roedd hi'n ferch i ymerawdwr ac ymerodres diwethaf Awstria, sef Karl I a Zita o Bourbon-Parma.

## Gweler hefyd
* Tŷ Hapsbwrg

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1971
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Tywysogesau Awstria
Harriet Bosse

Actores o Sweden-Americanaidd oedd **Harriet Bosse** (19 Chwefror 1878 - 2 Tachwedd 1961). Ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau.

Ganwyd hi yn Christiania yn 1878 a bu farw yn Christiania yn 1961. Roedd hi'n blentyn i Johan Heinrich Bosse ac Anne-Marie Lehmann. Priododd hi August Strindberg, Gunnar Wingård ac yn olaf Edvin Adolphson.

## Ffilmiau
**Ingmarssönerna* (1919)
**Kameraden* (1919)
**Karin Ingmarsdotter* (1920)
**Bombi Bitt och jag* (1936)
**Anna Lans* (1943)
**Appassionata* (1944)

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Harriet Bosse yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1961
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Actorion
Categori:Actorion ffilm
Karolina Widerström

Roedd **Karolina Widerström** (10 Rhagfyr 1856 - 4 Mawrth 1949) yn feddyg o Sweden, gynaecolegydd, a gwleidydd ffeministaidd a oedd yn weithgar ym meysydd addysg rywiol a'r bleidlais i fenywod. Hi oedd y meddyg benywaidd cyntaf i gael addysg brifysgol yn ei gwlad, a'i gwaith mwyaf adnabyddus yw *Kvinnohygien* (Glanweithdra Benywaidd), a gyhoeddwyd yn 1899. Etholwyd Widerström i gyngor dinas Stockholm yn 1912, a hi oedd cadeirydd Cymdeithas Swedeg ar gyfer Pleidlais i Fenywod o 1918 i 1921.

Ganwyd hi yn Helsingborgs Maria församling yn 1856 a bu farw yn Bad Homburg vor der Höhe yn 1949. Roedd hi'n blentyn i Otto Fredrik Widerström a Olivia Erika Widerström.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Karolina Widerström yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1856
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1949
Categori:Merched a aned yn y 1850au
Categori:Gynecolegwyr
Categori:Gwleidyddion
Sarah Palfrey

Chwaraewraig tennis Americanaidd oedd **Sarah Palfrey** (18 Medi 1912 - 27 Chwefror 1996) a gystadleuodd mewn senglau a pharau. Cooke yw un o'r ychydig ferched, os nad yr unig fenyw, i ymddangos ar restr anrhydedd pencampwriaeth dynion lefel uchaf. Oherwydd bod llawer o ddynion i ffwrddt yn ymladd yn ystod yr Ail Ryfel Byd, caniatawyd iddi hi a'i gŵr Elwood gystadlu yn y gystadleuaeth parau dynion ym Mhencampwriaethau Tair Talaith 1945 yn Cincinnati. Collon nhw yn y rownd derfynol i Hal Surface a Bill Talbert. Yn ystod ei gyrfa, enillodd 16 o bencampwriaethau Camp Lawn mewn parau merched a parau cymysg.

Ganwyd hi yn Sharon, Massachusetts yn 1912 a bu farw yn Oostende yn 1996. Roedd hi'n blentyn i John Gorham Palfrey a Methyl Gertrude Palfrey. Priododd hi Jerome Alan Danzig.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Sarah Palfrey yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1912
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1996
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Chwaraewyr tenis
Y Dywysoges Antoinette, Barwnes Massy

Chwaer iau Rainier III, tywysog Monaco oedd **Y Dywysoges Antoinette, Barwnes Massy** (28 Rhagfyr 1920 - 18 Mawrth 2011). Ar ôl methiant ei phriodas gyntaf cafodd berthynas â Jean-Charles Rey, a lluniodd gynllun ar y cyd i ddiorseddu Rainier a gwneud ei hun yn rhaglyw. Fodd bynnag, methodd y cynllun hwn ar ôl priodas Rainier â Grace Kelly a genedigaeth ei etifeddion. Yna cafodd Antoinette ei halltudio o Fonaco a bu'n byw yn Èze, lle roedd hi'n adnabyddus am ei hoffter o anifeiliaid.

Ganwyd hi yn 16ain bwrdeistref o Baris yn 1920 a bu farw yn Zákupy yn 2011. Roedd hi'n blentyn i Dywysog Pierre de Polignac a'r Dywysoges Charlotte, Duges Valentinois. Priododd hi Alexandre-Athenase Noghès, Jean-Charles Rey ac yn olaf John Gilpin.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Tywysoges Antoinette, Barwnes Massy yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Merched a aned yn y 1920au
Categori:Gwleidyddion
Categori:Tywysogesau Monaco
Maria Ulyanova

Chwyldroadwr Bolsiefic o Rwsia oedd **Maria Ulyanova** (Rwsieg: Мари́я Ильи́нична Улья́нова) (6 Chwefror 1878 - 12 Mehefin 1937) ac yn chwaer iau i Vladimir Lenin. Roedd yn aelod o Blaid Lafur Ddemocrataidd Gymdeithasol Rwsia (RSDLP) a chafodd ei harestio sawl gwaith am ei gweithgareddau. yn 1935, fe'i penodwyd i Bwyllgor Gwaith Canolog Yr Undeb Sofietaidd.

Ganwyd hi yn Ulyanovsk yn 1878 a bu farw ym Moscfa yn 1937. Roedd hi'n blentyn i Ilya Ulyanov a Maria Ulyanova. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Maria Ulyanova yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1878
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Gwleidyddion
Categori:Chwyldroadwyr
Categori:Newyddiadurwyr
Lucrezia Barberini

Roedd **Lucrezia Barberini** (24 Hydref 1628 - 24 Awst 1699) yn aelod o deulu pwerus Barberini o Rufain y Dadeni. Roedd ei chefnder Lorenzo Onofrio Colonna yn ŵr i Marie Mancini, nith Prif Weinidog Ffrainc, Cardinal Jules Mazarin.

Ganwyd hi yn Rhufain yn 1628 a bu farw yn Lausanne yn 1699. Roedd hi'n blentyn i Taddeo Barberini ac Anna Colonna. Priododd hi Francesco I d'Este, Dug Modena.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Lucrezia Barberini yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1628
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1699
Categori:Merched yr 17eg ganrif o'r Eidal
Shaoli Mitra

Actores theatr a ffilm, cyfarwyddwr, a dramodydd o India oedd **Shaoli Mitra** (1948 - 16 Ionawr 2022) a weithiai mewn ffilmiau Hindi. Ymddangosodd fel actores am y tro cyntaf yn y ffilm *Jukti Takko Aar Gappo* yn 1974. Sefydlodd hefyd y grŵp theatr *Pancham Baidik* a oedd yn adnabyddus am gynhyrchu dramâu am rhyddfreinio merched, a chafodd ganmoliaeth eang. 

Ganwyd hi yn Gorllewin Bengal yn 1948 a bu farw yn Kolkata yn 2022. Roedd hi'n blentyn i Sombhu Mitra a Tripti Mitra.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Shaoli Mitra yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Merched a aned yn y 1940au
Categori:Actorion o India
Categori:Dramodwyr o India
Categori:Cyfarwyddwyr theatr o India
Lea Ahlborn

Roedd **Lea Ahlborn** (née Lundgren) (18 Chwefror 1826 - 13 Tachwedd 1897) yn gerflunydd Swedaidd, sy'n fwyaf adnabyddus am ei phortreadau ar fedalau. Astudiodd ym Mharis gyda nifer o artistiaid amlwg, gan gynnwys ei hewythr Johan Salmson. Yn 1881, lluniodd bortreadau ar fedalau ar gyfer priodas y Brenin Gustav V a'r Frenhines Victoria. Yn ddiweddarach, cafodd ei chyflogi gan lywodraeth yr Unol Daleithiau i wneud medal o George Washington yn 1883 a medal o Christopher Columbus yn 1892. Ei chwaer, Carolina Weidenhayn, oedd yr engrafiwr ar bren benywaidd proffesiynol cyntaf.

Ganwyd hi yn Stockholm yn 1826 a bu farw yn Banyuls-sur-Mer yn 1897. Roedd hi'n blentyn i Ludvig Lundgren a Rebecca Johanna Salmson. Priododd hi Carl Ahlborn.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Lea Ahlborn yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1826
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1897
Categori:Merched a aned yn y 1820au
Helena Romer-Ochenkowska

Roedd **Helena Romer-Ochenkowska** (2 Awst 1875 - 26 Mawrth 1947) yn awdur, dramodydd, newyddiadurwr, colofnydd a beirniad theatr o Wlad Pwyl a oedd hefyd yn ymwneud ag actifiaeth gymdeithasol ac addysgol.

Ganwyd hi yn Vilnius yn 1875 a bu farw yn Toruń yn 1947. Roedd hi'n blentyn i Alfred Isidore Römer a Wanda Sulistrowska. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Helena Romer-Ochenkowska yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1875
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1947
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Newyddiadurwyr o Wlad Pwyl
Categori:Beirniaid theatr o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr o Wlad Pwyl
Diana Barnato Walker

Roedd **Diana Barnato Walker** (15 Ionawr 1918 - 28 Ebrill 2008) yn hedfanwr arloesol o Loegr a ddaeth yn un o beilotiaid benywaidd cyntaf yr Air Transport Auxiliary yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Hedfanodd 80 math o awyren a ddosbarthwyd 260 Spitfire yn ystod y rhyfel. yn 1963, hi oedd y fenyw Brydeinig gyntaf i dorri'r mur sain, gan hedfan ar gyflymder o Mach 1.6. Roedd hi hefyd yn beilot gwirfoddol gyda'r Women's Junior Air Corps ac yn ddiweddarach gyda'r Girls' Venture Corps, gan annog merched yn eu harddegau i ymuno â'r diwydiant hedfan.

Ganwyd hi yn Llundain yn 1918 a bu farw yn Surrey yn 2008. Roedd hi'n blentyn i Woolf Barnato a Dorothy Maitland Falk. Priododd hi Derek Walker ac wedi ei farwolaeth ef ffurfiodd berthynas hir dymor â Derek Walker Whitney Straight .

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Diana Barnato Walker yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Merched a aned yn y 1910au
Categori:Awyrenwyr o Loegr
Naomi Mitchison

Awdur toreithiog o'r Alban oedd **Naomi Mitchison** (1 Tachwedd 1897 - 11 Ionawr 1999). Ysgrifennodd mewn sawl genre, gan gynnwys ffuglen hanesyddol, gwyddonias, ysgrifennu teithiol, a hunangofiant. Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei gwaith *The Corn King and the Spring Queen* yn 1931, sy'n cael ei ystyried yn enghraifft wych o ffuglen hanesyddol yr 20g. Roedd Mitchison hefyd yn arloeswr ym maes geneteg, gan gynnal arbrofion gyda'i brawd ar foch cwta a llygod yn y 1900au cynnar. Cyhoeddwyd eu canfyddiadau fel *Reduplication in Mice* yn 1915, a dyma'r arddangosiad cyntaf o gysylltiad Geneteg mewn mamaliaid. Roedd gwaith Mitchison yn 1935, yn *We Have Been Warned*, yn ddadleuol iawn am ei phortread o drais rhywiol, ac erthyliad, a chafodd ei sensro gan lywodraeth Prydain. Er gwaethaf hyn, parhaodd Mitchison i ysgrifennu a chyhoeddi'n doreithiog hyd at ei marwolaeth.

Ganwyd hi yng Nghaeredin yn 1897 a bu farw yn Carradale yn 1999. Roedd hi'n blentyn i John Scott Haldane a Louisa Kathleen Trotter. Priododd hi Dick Mitchison.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Naomi Mitchison yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1897
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Merched a aned yn y 1890au
Categori:Nyrsys
Categori:Beirdd o'r Alban
Categori:Llenorion o'r Alban
Categori:Llenorion ffuglen wyddonol o'r Alban
Categori:Ieithyddion o'r Alban
Angelina Grimké

Diddymwr ac eiriolwr hawliau menywod o'r Unol Daleithiau oedd **Angelina Grimké** (20 Chwefror 1805 - 26 Hydref 1879). Fe'i ganed ynCharleston, De Carolina, i deulu cyfoethog, ond symudodd hi a'i chwaer Sarah i'r Gogledd yn oedolion. 

Yn 1835, cyhoeddodd William Lloyd Garrison lythyr ganddi yn ei bapur newydd gwrth-gaethwasiaeth *The Liberator*, a daeth yn adnabyddus am ei hareithiau a'i thraethodau yn galw am roi terfyn ar gaethwasiaeth a hawliau merched. Ar ôl y Rhyfel Cartref, symudodd i Hyde Park, Massachusetts, lle bu hi a'i chwaer yn weithgar yn y mudiad pleidlais i fenywod.

Ganwyd hi yn Charleston, De Carolina yn 1805 a bu farw ym München yn 1879. Roedd hi'n blentyn i John Faucheraud Grimké a Mary Smith Grimké. Priododd hi Theodore Dwight Weld.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Angelina Grimké yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1805
Categori:Marwolaethau 1879
Categori:Merched a aned yn y 1800au
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd o'r Unol Daleithiau

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Indira Devi Chaudhurani

Roedd **Indira Devi Chaudhurani** (Bengaleg: ইন্দিরা দেবী চৌধুরানী) (29 Rhagfyr 1873 - 12 Awst 1960) yn gyfansoddwr a cherddolegydd adnabyddus o Bengal. Fe'i ganed i deulu cerddorol a chymerai ddiddordeb mewn cerddoriaeth yn cynnar iawn, gan ddysgu chwarae'r piano, y ffidil a'r sitar. Yn ddiweddarach astudiodd gerddoriaeth glasurol Indiaidd a cherddoriaeth glasurol y Gorllewin, gan ennill diploma o Goleg Cerdd y Drindod Laban yn Llundain. Mae Indira yn nodedig am sgorio'r gerddoriaeth ar gyfer bron i 200 o ganeuon Rabindranath Tagore. Roedd hi hefyd yn gyfansoddwr Brahmosangeet ac awdur nifer o draethodau ar gerddoriaeth. Yn ddiweddarach yn ei bywyd, bu'n allweddol wrth sefydlu'r Sangit Bhavana ym Mhrifysgol Visva-Bharati a gwasanaethodd fel canghellor y brifysgol am gyfnod byr.

Ganwyd hi ym Mumbai yn 1873 a bu farw yn 1960. Roedd hi'n blentyn i Satyendranath Tagore a Jnanadanandini Devi. Priododd hi Pramatha Chaudhuri.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Indira Devi Chaudhurani yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1873
Categori:Marwolaethau 1960
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Llenorion benywaidd o India

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Mercy Otis Warren

Bardd, dramodydd a phamffledwraig o'r Unol Daleithiau oedd **Mercy Otis Warren** (llysenw: * A Columbian Patriot*) (14 Medi 1728 - 19 Hydref 1814) a oedd yn weithredol yn ystod Rhyfel Annibyniaeth America. Gwrthwynebai hawl Prydain dros yr Unol Daleithiau. Yn ystod y ddadl dros gyfansoddiad yr Unol Daleithiau yn 1788, ysgrifennodd bamffled o'r enw *Observations on the new Constitution* a oedd dros annibyniaeth. yn 1805, cyhoeddodd hanes dair cyfrol am y Chwyldro Americanaidd.

Ganwyd hi yn Barnstable, Massachusetts yn 1728 a bu farw yn Plymouth, Massachusetts yn 1814. Roedd hi'n blentyn i James Otis, Sr. a Mary Allyn. Priododd hi James Warren.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mercy Otis Warren yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1728
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Merched y 18fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Dramodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Hanesyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Mary Dresselhuys

Actores o'r Iseldiroedd oedd **Mary Dresselhuys** (22 Ionawr 1907 - 19 Mai 2004) a gafodd yrfa hir a llwyddiannus, gan ymddangos mewn dros 150 o rolau. Roedd hi'n arbennig o adnabyddus am ei rolau comedi, a pharhaodd i berfformio yn ei henaint. Yn ei blynyddoedd olaf, ymddangosodd mewn dramau a ffilm gyda'i merch Petra, ac yn 90 oed roedd hi'n dal i actio ar y llwyfan.

Ganwyd hi yn Tiel yn 1907 a bu farw yn Amsterdam yn 2004. Roedd hi'n blentyn i Cornelis Willem Dresselhuijs a Christina Henriette Tijdeman. Priododd hi Joan Remmelts yn 1929, Cees Laseur yn 1934 a Adriaan Viruly yn 1955.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mary Dresselhuys yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1907
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 2004
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Actorion
Categori:Cyfieithwyr
Categori:Actorion ffilm
Mary Adela Blagg

Seryddwr o Saesnes oedd **Mary Adela Blagg** (17 Mai 1858 - 14 Ebrill 1944) a etholwyd yn gymrawd o'r Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1916. Mae'r ceudwll Blagg ar y lleuad wedi'i enwi ar ei hôl.

Ganwyd hi yn Cheadle, Swydd Stafford yn 1858 a bu farw yno yn 1944. Roedd hi'n blentyn i Charles John Blagg a Frances Caroline Blagg.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mary Adela Blagg yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1858
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Merched a aned yn y 1850au
[[Categori:Seryddwyr o Loegr]
Categori:Cartograffwyr o Loegr

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Mai Gibbs

Awdur, darlunydd a chartwnydd plant o Awstralia oedd **Mai Gibbs** (17 Ionawr 1877 - 27 Tachwedd 1969). Mae hi'n fwyaf adnabyddus am ei babanod gumnut (a elwir hefyd yn *bush baby* neu *bush fairies*), a'r llyfr *Snugglepot and Cuddlepie*. Dechreuodd beintio ac ysgrifennu am y *Bush babies* yn ifanc, a chafodd ei phrofiadau plentyndod o fywyd gwledig  ddylanwad ar ei gwaith yn ddiweddarach. Mynychodd Gibbs ysgol gelf yn Lloegr a dychwelodd i Awstralia yn 1913. Yn ystod y cyfnod hwn y cyhoeddodd ei ''Bush babies' am y tro cyntaf.

Ganwyd hi yng Nghaint yn 1877 a bu farw yn Sydney yn 1969. Roedd hi'n blentyn i Herbert William Gibbs a Cecilia Gibbs.

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Mai Gibbs yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1877
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Merched a aned yn y 1870au
Categori:Llenorion benywaidd o Awstralia
Categori:Llenorion plant
Categori:Darlunwyr
Categori:Cartwnyddion
Categori:Arlunwyr comics
Grand Slang

Ffont sans-serif yw **Grand Slang**. Cafodd ei greu gan Nikolas Wrobel a'i chyhoeddi ar 1 Medi 2019 gan gwmni datblygu ffontiau *Nikolas Type*.

Mae'r ffont yn efelychu gwaith caligraffwyr yr Unol Daleithiau o ganol y 20g – Oscar Ogg a William Addison Dwiggins yn neilltuol. Daw elfennau hefyd o gasgliad personol y dylunydd ac o arwyddion sy'n ymddangos mewn ffilmiau Americanaidd o'r 1940au a'r 1950au.

Mae'r ffont ar gael i'w lawrlwytho'n ddigidol mewn fformatiau ffeiliau OpenType a Web Open Font Format. Mae'n cefnogi amrywiaeth o iaith Ewropeaidd yn seiliedig ar yr wyddor Ladin.

## Cyfeiriadau 
Categori:Teipiau
Etholiadau yn y Traeth Ifori

Cynhelir etholiadau cenedlaethol yn y Traeth Ifori i ddewis arlywydd y wlad ac aelodau'r ddeddfwrfa, pob pum mlynedd fel rheol.

Enillodd y Traeth Ifori ei hannibyniaeth ar Ffrainc ym 1960, ac ers hynny cynhelid etholiadau arlywyddol pob pum mlynedd, yn Hydref neu Dachwedd, ac eithrio 2005. O 1960 i 1995 cynhaliwyd hefyd etholiadau seneddol pob pum mlynedd yn Nhachwedd. O ganlyniad i derfysg yn ystod yr etholiad seneddol yn Rhagfyr 2000, gohiriwyd rhai o'r pleidleisio nes Ionawr 2001. Ni chynhaliwyd etholiad seneddol eto nes Rhagfyr 2011, ac yna Rhagfyr 2016 a Mawrth 2021.

Yn ystod 30 mlynedd gyntaf y weriniaeth caniatawyd un blaid yn unig, Plaid Ddemocrataidd y Traeth Ifori (PDCI). Yn y chwech etholiad arlywyddol o 1960 i 1985, Félix Houphouët-Boigny oedd yr unig ymgeisydd, ac er oedd y canlyniad yn rhagderfynedig, bu'r niferoedd a drodd allan i bleidleisio yn uchel iawn. Ym 1990, cynhaliwyd etholiad arlywyddol am y tro cyntaf gyda gwrthwynebydd, Laurent Gbagbo o'r Ffrynt Poblogaidd Iforaidd. Enillodd Houphouët-Boigny unwaith eto, gyda 82% o'r bleidlais. Wedi marwolaeth Houphouët-Boigny ym 1993, fe'i olynwyd yn arlywydd gan Henri Konan Bédié. Yn Hydref 1995, etholwyd Bédié gyda 96% o'r bleidlais, wedi i gefnogwyr y cyn-brif weinidog Alassane Ouattara alw am foicot wedi i'r llywodraeth rhwystro ymgeiswyr eraill. Cafodd Bédié ei ddymchwel gan ''coup d'état'' dan arweiniad y Cadfridog Robert Guéï, yn Rhagfyr 1999; er gwaethaf, cynhaliwyd yr etholiad arlywyddol nesaf yn ôl y drefn, yn Hydref 2000. Hawliodd Guéï fuddugoliaeth serch enillodd ei wrthwynebydd, Laurent Gbagbo, ddwywaith y nifer o bleidleisiau bron. Cafodd Guéï ei ddymchwel yn ei dro gan wrthryfel poblogaidd, ac esgynnodd Gbagbo i'r arlywyddiaeth. Yn sgil y rhyfel cartref cyntaf o 2002 i 2007, gohiriodd Gbago yr etholiad arlywyddol nesaf sawl gwaith, a fe'i cynhaliwyd o'r diwedd yn 2010. Hawliodd Gbago a'i wrthwynebydd, Alassane Ouattara, ill dau fuddugoliaeth, gan sbarduno argyfwng gwleidyddol ac ail ryfel cartref. Wedi i luoedd Ouattara gipio Gbagbo yn Ebrill 2011, cydnabuwyd Ouattara yn enillydd cyfreithlon yr etholiad, a chafodd ei ail-ethol yn 2015 a 2020.

Ers annibyniaeth, cynhaliwyd refferendwm ar lefel genedlaethol ddwywaith: yng Ngorffennaf 2000 i gadarnháu newidiadau i'r cyfansoddiad, ac yn Hydref 2016 i sicrhau cydsyniad yr etholwyr i gyfansoddiad newydd.

## Cyfeiriadau 

Traeth Ifori, Y
Categori:Gwleidyddiaeth y Traeth Ifori
Rhyfel Cartref y Traeth Ifori

Gall **Rhyfel Cartref y Traeth Ifori** gyfeirio at:
* Rhyfel Cartref Cyntaf y Traeth Ifori (2002–07)
* Ail Ryfel Cartref y Traeth Ifori (2010–11)
Louisa M. Spooner

bawd|Bedd Louisa Matilda Spooner ym mynwent St Cynhaearn, Ynyscynhaearn. Claddwyd hi yn yr un bedd â'i rhieni.

Nofelydd o Gymru a ysgrifennai yn Saesneg oedd **Louisa Matilda Spooner**, ffugenw **LMS** (1820 – 5 Rhagfyr 1886). Cafodd ei geni ym Maentwrog. Roedd hi'n ferch i'r peiriannydd rheilffordd James Spooner. Bu farw ym Mhortmadog, heb briodi.

Ysgrifennodd dair nofel:

* *Gladys of Harlech; an Historical Romance* (1858)
* *Country Landlords* (1860)
* *The Welsh Heiress: A Novel* (1868)

Canolbwyntiodd yn ei nofelau yn bennaf ar bynciau'n gysylltiedig â Chymru ac o safbwynt Cymreig. Yn *Gladys of Harlech*, defnyddiodd Spooner gefndir Rhyfeloedd y Rhosynnau i drafod Cymreictod yn ei pherthynas â choron Lloegr. Yn *Country Landlords*, bu’n trafod perchnogaeth tir a gweriniaetholdeb yng nghyd-destun y Risorgimento yn yr Eidal yn ystod 19eg ganrif, tra bod *The Welsh Heiress* yn ymwneud ag effaith alcoholiaeth ar gymunedau ffermio. Mae ei holl nofelau wedi’u gosod yn ei sir enedigol, Sir Feirionnydd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1820
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1886
Categori:Nofelwyr Saesneg o Gymru
Julie Vlasto

Chwaraewr tennis benywaidd o Ffrainc oedd **Julie Vlasto** (8 Ebrill 1903 - 2 Mawrth 1985). Enillodd y fedal arian yng Ngemau Olympaidd Paris yn 1924 yng nghystadleuaeth senglau merched, gan golli yn y rownd derfynol i Helen Wills Moody. Enillodd Vlasto hefyd ym mhencampwriaethau cenedlaethol Ffrainc yn 192,4 a oedd yn agored i ddinasyddion Ffrainc yn unig. Roedd hi'n bartner parau i Suzanne Lenglen mewn nifer o dwrnameintiau parau yn ystod y 1920au cynnar.

Ganwyd hi ym Marseille yn 1903 a bu farw yn Lausanne yn 1985. Roedd hi'n blentyn i Michel P. Vlasto a Rengína Lidoríki. 

## Gwobrau
Dyfarnwyd nifer o wobrau neu deitlau i Julie Vlasto yn ystod ei hoes, gan gynnwys;

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Marwolaethau 1985
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Chwaraewyr tenis
Ffawna'r Traeth Ifori

Yr anifeiliaid sy'n byw yn y Traeth Ifori yw '''ffawna'r Traeth Ifori'''. Mae bywyd gwyllt y wlad yn hynod o amrywiol, ac yn cynnwys nifer o rywogaethau nodweddiadol Gorllewin Affrica. Yn hanesyddol gorchuddiwyd y rhan fwyaf o'r wlad gan goedwigoedd glaw, ond cafodd rhannau mawr eu clirio yn yr 20g i wneud lle i amaeth. O ganlyniad mae bioamrywiaeth wedi lleihau, er bod nifer o rywogaethau yn dal i oroesi yn y safanâu, coedwigoedd galeri, a'r goedwig law sy'n weddill. Mae gan y wlad arfordir hir ar hyd Gwlff Gini, yng Nghefnfor yr Iwerydd, sy'n gartref i amrywiaeth eang o greaduriaid y môr gan gynnwys pysgod, dolffiniaid, môr-grwbanod, a chramenogion. Yn 2016 cofnodwyd 252 o rywogaethau o famaliaid, 666 o rywogaethau o adar, 153 o rywogaethau o ymlusgiaid, 80 o rywogaethau o amffibiaid, a 671 o rywogaethau o bysgod yn y Traeth Ifori.

Anifail mwyaf y Traeth Ifori ydy'r eliffant coedwig Affricanaidd, sydd wedi dirywio yn ei niferoedd o ganlyniad i herwhela a cholled ei gynefin. Mae mamaliaid mawr eraill yn cynnwys y byfflo Affricanaidd, a'r cor-afonfarch sy'n byw yng nghoedwigoedd, corsydd ac afonydd yn ne-orllewin y wlad,. Er bod y tsita a'r llew wedi darfod o'r wlad, mae'n debyg, mae'r llewpart yn bresennol o hyd. Mae primatiaid yn cynnwys y tsimpansî, y babŵn melynwyrdd, y mwnci gwyrdd, y mangabe braith, a'r colobws du-a-gwyn. Mae sawl rhywogaeth o afrewigod a charnolion eraill yn crwydro'r safanâu, gan gynnwys y cob, bwch y llwyni, yr afrewig ystlysgoch, bwch yr afon, yr afrewig froc, a'r oribi. Mae'r baedd coedwig mawr a'r baedd afon coch yn gyffredin.

## Cyfeiriadau 

Categori:Biota'r Traeth Ifori
Traeth Ifori, Y
Traeth Ifori, Y
Alliance Party of Northern Ireland

Plaid wleidyddol yng Ngogledd Iwerddon yw **Alliance Party of Northern Ireland** (Gwyddeleg: *Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann*).

Sefydlwyd y blaid ar 21 Ebrill 1970 yng nghyd-destun argyfwng gwleidyddol a oedd yn gwaethygu'n gyflym. Roedd llawer o'r sefydlwyr wedi bod yn rhan o'r New Ulster Movement o'r blaen, carfan bwyso a sefydlwyd ym 1969 i hyrwyddo polisïau cymedrol ac an-sectyddol. Nod y blaid newydd oedd cyflwyno dewis arall yn lle'r pleidiau sectyddol a oedd yn bodoli yng Ngogledd Iwerddon bryd hynny a phontio'r bwlch rhwng y cymunedau Protestannaidd a Chatholig. Daeth Oliver Napier a Bob Cooper yn gyd-arweinwyr y blaid.

## Aelodau Seneddol
Mae'r bobl ganlynol wedi bod yn ASau Alliance yn San Steffan.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 

Categori:Gogledd Iwerddon
Categori:Pleidiau gwleidyddol Gogledd Iwerddon
Categori:Sefydliadau 1970