Etholiad Senedd Cymru, 2021

Hwn oedd chweched **etholiad cyffredinol** ers sefydlu **Senedd Cymru** ym 1999. Ar yr un diwrnod, cynhaliwyd hefyd etholiadau lleol eraill yn yr Alban a Lloegr, ac etholiadau Comisiynydd Heddlu a Throseddu yng Nghymru a Lloegr. Hwn oedd yr etholiad cyntaf lle caniataodd y Senedd i bobl ifanc 16 ac 17 oed bleidleisio, sef estyniad mwyaf yr etholfraint yng Nghymru ers 1969. Roedd y newid yn ganlyniad i Ddeddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020. Hwn, felly, oedd yr etholiad cyntaf lle gall pobl ifanc 16 a 17 oed bleidleisio, ar ôl i deddf newydd dod i rym ym mis Ionawr 2020.  Roedd y gwahaniaeth rhwng y ddwy wlad, Cymru a Lloegr, yn syfrdanol, gyda'r rhan fwyaf o wleidyddion yn nodi mai llwyddiant Llafur yng Nghymru, oedd y modd gonest a diymffrost y deliodd Mark Drakeford gyda'r pandemic COVID-19. Ond er y llwyddiant, oherwydd y system gyfrannol, roedd y blaid yn brin o un aelod i gael mwyafrif, ac i lywodraethu heb gymorth plaid arall.

Newidiodd tair sedd etholaethol: yn Nyffryn Clwyd, cipiodd y Ceidwadwyr y sedd oddi wrth Llafur; ac unig sedd y Democratiaid Rhyddfrydol ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed. Cipiodd y Blaid Lafur sedd cyn-arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood yn y Rhondda.

Yn ôl y sylwebydd gwleidyddol yr Athro Richard Wyn Jones, un o gerrig milltir mwyaf yr etholiad oedd y ffaith mai ychydig iawn o bleidleisiau a gafodd y pleidiau gwrth-Gymreig, Plaid Diddymu Cynulliad Cymru ac UKIP, ac ni chafodd y naill na'r llall unrhyw sedd nac aelod. Dywedodd mai dyma hoelen olaf yn arch y syniad fod y Senedd yn amherthnasol.

Etholwyd hefyd y ferch gyntaf o gefndir Du, Asiaidd neu Leiafrif Ethnig, sef Natasha Asghar, i'r Senedd. Mae Ashgar yn olynu ei thad, Mohammad Asghar (Medi 1945 – Mehefin 202), i’w hen sedd, Dwyrain De Cymru.

## Y system etholiadol 
Mewn etholiadau ar gyfer y Senedd, mae gan bob pleidleisiwr ddwy bleidlais yn y system aelodau ychwanegol. Y bleidlais gyntaf yw ar gyfer yr ymgeisydd sy'n dod yn aelod dros etholaeth y pleidleisiwr, a etholwyd gan y system 'y cyntaf i'r felin'. Mae'r ail bleidlais ar gyfer yr ymgeisydd sy'n dod yn aelod rhanbarthol drwy restr caeedig pleidiol. Mae seddau aelodau ychwanegol yn cael eu dyrannu o'r rhestrau trwy ddull D'Hondt, gyda chanlyniadau'r etholaethau yn cael eu hystyried yn y dyraniad. Mae'r canlyniad cyffredinol yn fras yn gyfrannol.

Yn unol â Deddf Cymru 2014, caniatawyd i ymgeisydd sefyll mewn etholaeth, yn ogystal â rhestr ranbarthol. Fodd bynnag, mae dal mandad deuol gyda Thŷ’r Cyffredin yn anghyfreithlon, sy’n golygu na all Aelod o Senedd fod yn Aelod Seneddol yn San Steffan hefyd.

## Cefndir 
Etholiad Senedd Ewrop 2019 oedd yr olaf o'i fath. Daeth y Blaid Brexit, a oedd newydd ei ffurfio, i'r brig yng Nghymru, gyda Plaid Cymru'n ail, gan nodi’r tro cyntaf iddi erioed guro Llafur mewn etholiad yng Nghymru. Fe wnaeth Plaid Brexit hefyd ffurfio grŵp seneddol yn y Cynulliad a oedd yn cynnwys 4 aelod blaenorol Plaid Annibyniaeth y DU, dan arweiniad Mark Reckless. Galwyd etholiad cyffredinol ar fyr rhybydd ar 12 Rhagfyr 2019. Dioddefodd Llafur Cymru gwymp o 8% yn eu pleidlais a chawsant eu dileu yn llwyr o Ogledd Cymru, ar wahân i un sedd, Alyn a Glannau Dyfrdwy. Yn y diwedd, collodd Llafur 6 sedd seneddol i'r Ceidwadwyr ym muddugoliaeth ysgubol Boris Johnson. Roedd y seddi hyn yn cynnwys Pen-y-bont ar Ogwr, a gynrychiolwyd ar lefel y cynulliad gan gyn-Brif Weinidog Cymru, Carwyn Jones ers 1999. Enillodd y Ceidwadwyr hefyd Brycheiniog a Sir Faesyfed oddi wrth arweinydd Y Democratiaid Rhyddfrydol Cymraeg Jane Dodds.

Ar 31 Ionawr 2020, gadawodd y Deyrnas Unedig yr Undeb Ewropeaidd. Roedd hyn yn dilyn refferendwm ar y mater lle pleidleisiodd Cymru i adael yr UE. Mae De Cymru wedi tynnu sylw llawer fel tystiolaeth bod Brexit yn fater trawsbleidiol, gan fod yr ardaloedd hynny fel rheol yn pleidleisio’n llethol dros Lafur. Pleidleisiodd Blaenau Gwent, Torfaen, a Chaerffili i gyd yn llethol o blaid Brexit, ond maent i gyd yn cael eu cynrychioli yn Nhŷ Cyffredin y Deyrnas Unedig gan ASau Llafur.

Ymgyrchodd Plaid Cymru dros bleidlais aros yn refferendwm 2016 ar aelodaeth y DU o'r UE. Yn ddiweddarach, cefnogodd Plaid, yn ystod camau olaf proses Brexit, ail refferendwm ar y mater. Dadleuodd Plaid y dylid cael refferendwm ar annibyniaeth i Gymru ar ôl Brexit, fel y gallai Cymru wneud cais am aelodaeth o’r UE. Mewn arolwg barn ar yr mater yn Medi 2019 dywedodd 41% o'r ymatebion bod nhw eisiau Cymru Annibynnol er mwyn atal Brexit.

## Aelodau wedi Ymddeol 
Ymddeolodd sawl aelod cyn yr etholiad: 

## Seddi targed 
Isod, rhestrir yr holl etholaethau a oedd angen gogwydd o lai na 10% o ganlyniad 2016 i newid plaid.

### Targedau Llafur 
### Targedau Plaid Cymru 
### Targedau Ceidwadwyr 
### Targedau Democratiaid Rhyddfrydol 
## Enwebiadau etholaethol 
**Nodyn:** Mae ASau mewn swydd cyn yr etholiad yn print trwm. Amlygir enillwyr gyda lliwiau'r plaid. 

## Enwebiadau rhanbarthol 
**Nodyn:** Mae ASau mewn swydd cyn yr etholiad yn print trwm. Amlygir enillwyr gyda lliwiau'r plaid.

## Pleidleisio barn 
### Pleidlais etholaethol 
*Prif erthygl:Arolygon barn ar gyfer etholiad nesaf Senedd Cymru§Pleidlais etholaethol*

### Pleidlais ranbarthol 
*Prif erthygl:Arolygon barn ar gyfer etholiad nesaf Senedd Cymru§Pleidlais ranbarthol*

## Gweler hefyd 
* Etholiad nesaf Senedd Cymru
* Etholiad cyffredinol nesaf y Deyrnas Unedig yng Nghymru
* Arolygon barn ar annibyniaeth i Gymru

## Cyfeiriadau 
Categori:Etholiadau Senedd Cymru
Categori:2021 yng Nghymru