open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Copaon yr Alban Adran 7-8

Mae **copaon yr Alban Adran 1-2** yn cynnwys y teithiau a'r mynyddoedd canlynol:
:''Mae'r Mynegai i'r holl deithiau i'w weld yma.

## Adran 7: Braemar i Monadh Rois (Montrose)
bawd|100px
bawd|chwith|upright=1.9|Copaon o Braemar i Monadh Rois (Montrose).

## Adran 8: Y Cairngorms
bawd|100px
bawd|chwith|upright=1.9|Copaon mynyddoedd y Cairngorms.

## Gweler hefyd 
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* Copaon uchaf siroedd Cymru
* Rhestr o gopaon dros 610m (2,000 troedfedd) yn yr Alban
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Cyfeiriadau
*
Alban
Plas Roald Dahl

Sgwâr cyhoeddus ym Mae Caerdydd, rhan o Gaerdydd, Cymru yw **Plas Roald Dahl**. Cafodd ei enwi ar ôl yr awdur a anwyd yng Nghaerdydd, Roald Dahl, ac wedi ei leoli ar yr arfordir i'r de o ganol y ddinas.

Categori:Daearyddiaeth Caerdydd
Oracle Corporation

Cwmni cyfrifiadurol ydy **Oracle Corporation** (NASDAQ: ORCL). Mae prif swyddfa'r cwmni yn Redwood City, California yn yr Unol Daleithiau.  Ei gynnyrch enwocaf yw Oracle Database, ond hefyd Java, Oracle Fusion Middlware a PeopleSoft.

## Dolenni allanol 
*  Gwefan Oracle Corporation

Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1977
Categori:Cwmnïau amlwladol
Categori:Cwmnïau cyfrifiadurol yr Unol Daleithiau
Hard Candy

Trydedd albwm Madonna yw ***Hard Candy***, a ryddhawyd ar 19 Ebrill 2008.

## Traciau 
* "Candy Shop" - 4:15
* "4 Minutes" - 4:04
* "Give It 2 Me" - 4:47
* "Heartbeat" - 4:03
* "Miles Away" - 4:48
* "She's Not Me" - 6:04
* "Incredible" - 6:19
* "Beat Goes On" - 4:26
* "Dance 2night" - 5:03
* "Spanish Lesson" - 3:37
* "Devil Wouldn't Recognize You" - 5:08
* "Voices" - 3:39

Candy ,Hard
Candy, Hard
Y Cymin

Bryncyn bychan sydd a'i olwg tuag at Drefynwy ydy'r **Kymin** (neu'r **Cymin**). Saif oddeutu un filltir i'r dwyrain o'r dref. Saif nepell o'r ffin â Swydd Gaerloyw. Mae copa'r bryn oddeutu 243 m (800 tr) o uchder ac mae'n enwog oherwydd adeilad gwahanol iawn a godwyd rhwng 1794 a 1800: "Y Tŷ Crwn".

Awgrymwyd bod yr enw yn deillio o "Cae-y-Maen".

Ffoledd ydy'r adeilad deulawr, mewn gwirionedd, ac fe'i codwyd yn wreiddiol gan grŵp o fonheddwyr a alwant eu hunain yn, "The Monmouth Picnic Club" neu weithiau: "Clwb y Cymin". Dyn o'r enw Philip Meakins Hardwick oedd eu harweinydd. Roedd Dug Beuafort ac 8 Aelod Seneddol yn eu plith hefyd. Daethant ynghyd yn wythnosol i drafod materion cymdeithasol y dydd. Codwyd yr adeilad ar eu cyfer, gyda'r ceginau ar y llawr gwaelod ac ystafell wledda uwch ei ben gyda thelesgopau cryfion.

Y tu allan, roedd maes bowlio ac roedd stablau gerllaw. O'r to, lle'r arferwyd gosod y telesgopau yn yr haf, honir y gellir gweld 9 sir, tri o'r rheiny yng Nghymru: Sir Fynwy, Sir Forgannwg a Sir Frycheiniog.

Round House Kymin.jpg|"Y Tŷ Crwn"
Naval Temple on the Kymin, Monmouth (0137).jpg|"Teml y Llynges"

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Fynwy
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Fynwy
Categori:Safleoedd archaeolegol Sir Fynwy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Gorsaf reilffordd Abbey Wood

Mae **gorsaf reilffordd Abbey Wood** yn gwasanaethu maestref Abbey Wood yn Fwrdeistref Frenhinol Greenwich, de ddwyrain Llundain, Lloegr.

Abbey Road
Clwb Rygbi Pwllheli

Tîm rygbi'r undeb o dref Pwllheli, Gwynedd yw **Clwb Rygbi Pwllheli**. Mae Clwb Rygbi Pwllheli yn aelod o'r Undeb Rygbi Cymraeg ac yn glwb bwydo ar gyfer y Sgarlets.  Maent yn chwarae ar hyn o bryd yn Adran 1 y Gogledd.

## Chwaraewyr gorffennol nodedig
*  George North

## Llwyddiannau'r clwb
* Adran Pump y Gogledd - 2007/08 Pencampwyr

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraeon yng Ngwynedd
Categori:Pwllheli
Pwllheli
L'amore è femmina

Cân a recordiwyd gan gantores Eidalaidd Nina Zilli yw "'''''L'amore è femmina'''*" (Cymraeg: *Mae cariad yn fenywaidd'') - ar gyfer ei hail albwm o'r un enw. Cynhyrchwyd an Michele Canova, ac fe'i cyfansoddwyd gan Zilli ei hun a'r cyfansoddwr Americanaidd Charlie Mason. Cyhoeddodd RAI, darlledwr yr Eidal, y byddai'r gân  yn cynrychioli'r Eidal yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012, ac enillodd y gystadleuaeth ar 26 Mai yn Baku, Aserbaijan. Canwyd hi yn Saesneg-Eidaleg dan yr enw dwyieithog: "L'amore è femmina (Out of Love)"

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
Gorsaf reilffordd Builth Road

Gorsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Llanfair ym Muallt ym Mhowys, Cymru, yw **gorsaf reilffordd Builth Road**.

Builth Road
Gorsaf reilffordd Llanbister Road

Mae **gorsaf reilffordd Llanbister Road** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Llanbister ym Mhowys, Cymru.

Llanbister Road
Gorsaf reilffordd Eccles

Mae **gorsaf reilffordd Eccles** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Eccles yn ardal Salford o Fanceinion Fwyaf, Lloegr.

Eccles
Gemma Jones

Actores Seisnig yw **Gemma Jones** (ganwyd **Jennifer Jones**, 4 Rhagfyr 1942).

Cafodd ei geni yn Llundain, yn ferch i'r actor Cymreig Griffith Jones.  Mae hi'n chwaer i'r actor Nicholas Jones.

## Ffilmiau
**The Devils* (1971)
**Sense and Sensibility* (1995)
**Wilde* (1997)
*''Bridget Jones's Diary* (2001)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2002)
**Harry Potter and the Half-Blood Prince* (2009)
**Merlin* (2011)

## Teledu
**Kenilworth* (1967)
**The Spoils of Poynton* (1971)
**Fall of Eagles* (1974)
**The Duchess of Duke Street* (1976-1977)
**Inspector Morse* (1987)
**Chelworth* (1989)
**Ruth Rendell Mysteries* (1990)
**The Phoenix and the Carpet* (1997)
**Longitude* (2000)
**All About George* (2005)
**Spooks'' (2007-2008)

Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Sergio Parisse

Chwaraewr rygbi'r undeb o'r Eidal yw **Sergio Parisse** (ganwyd 12 Medi 1983).
bawd|250px|Sergio yn Hydref 2011
Cafodd ei eni yn La Plata, Yr Ariannin.  Capten y tỉm rygbi Yr Eidal yw ef.

Categori:Genedigaethau 1983
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o'r Eidal
Pasbort Nansen

bawd|Clawr pasport Nansen
Dogfen adnabod a roddwyd i ffoaduriaid heb ddinasyddiaeth gan Gynghrair y Cenhedloedd oedd **pasbort Nansen**.

Dyluniwyd ym 1921 gan y fforiwr a diplomydd Fridtjof Nansen. Enillodd Swyddfa Ryngwladol Nansen dros Ffoaduriaid Wobr Heddwch Nobel ym 1938 am ei hymdrechion i sefydlu pasbortau Nansen.

Bellach, mae'r Cenhedloedd Unedig yn rhoddi dogfennau tebyg i ffoaduriaid a phobl heb ddinasyddiaeth, megis y dystysgrif adnabod, dogfen deithio'r ffoadur, a laissez-passer y Cenhedloedd Unedig.

Categori:Cynghrair y Cenhedloedd
Categori:Diffyg dinasyddiaeth
Categori:Ffoaduriaid
Nansen
Fridtjof Nansen

Fforiwr, gwyddonydd, diplomydd, a dyngarwr Norwyaidd oedd **Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen** (10 Hydref 1861&nbsp;– 13 Mai 1930).Ganed yn Store Fraen. Daeth i sylw'r byd gyntaf trwy groesi capan rhew yr Ynys Las.

Enillodd Wobr Heddwch Nobel ym 1922 am ei waith dros bobl a ddadleolwyd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Tra'n gweithio â Chynghrair y Cenhedloedd, dyluniodd basbort Nansen, dogfen a roddwyd i ffoaduriaid heb ddinasyddiaeth.

Categori:Diplomyddion o Norwy
Categori:Dyngarwyr
Categori:Enillwyr Gwobr Heddwch Nobel
Categori:Fforwyr y 19eg ganrif
Categori:Fforwyr yr 20fed ganrif
Categori:Fforwyr o Norwy
Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Gwleidyddion o Norwy
Categori:Gwyddonwyr o Norwy
Categori:Marwolaethau 1930
Castell Bryste

Roedd **Castell Bryste** yn gastell Normanaidd a adeiladwyd ar gyfer amddiffyn Bryste, Lloegr. Gall olion i'w gweld heddiw yn *Castle Park* ger Canolfan Siopa *Broadmead*.

Categori:Cestyll Bryste
Samsung S5600

bawd|Samsung S5600
Ffôn llaw ydy **Samsung S5600** (neu'r **Samsung Preston**) - y ffôn cyntaf i fod a rhyngwyneb Cymraeg. Gweithiodd Orange ar y cyd gyda Samsung i greu'r rhyngwyneb Cymraeg. Cafodd ei lansio ar 1af Medi 2009.

Roedd gan y ffôn sgrîn gyffwrdd QVGA 7.2&nbsp;cm (240 x 320 pixels), Rhyngwyneb TouchWiz a nodwedd "Cloi Stumio". Roedd ganddo gamera 3.2 megapicsel, yn gallu adnabod cerddoriaeth drwy wasanaeth Shazam, a chefnogaeth codec yn cynnwys H.263, MPEG4 (mp4), a WMV. Roedd ganddo gysylltiad Rhyngrwyd HSDPA (hyd at 7.2Mbit/eiliad)

## Cefnogaeth iaith
Yn ogystal a'r rhyngwyneb Cymraeg ac yn cynnwys tecstio darogan gyda dros 44,000 o eiriau Cymraeg. Roedd hyn yn dilyn llwyddiant Samsung ac Orange i greu ffôn cyfrwng Gwyddelig.

Dywedodd Sian Doyle, Pennaeth Manwerthu, Orange:

“Mae Orange yn hynod o falch mai ef yw'r rhwydwaith cyntaf i gyflwyno'r gwasanaeth hollol arloesol hwn i siaradwyr Cymraeg. Mae'r fenter hon yn rhan o ymrwymiad ehangach gan Orange i roi mwy o ddewis i siaradwyr Cymraeg. Rydym eisoes yn cynnwys yr iaith Gymraeg yn ein siopau drwy arwyddion dwyieithog, cynghorwyr sy'n siarad Cymraeg a mentrau eraill. Mae'r farchnad yng Nghymru yn fywiog a chyffrous, ac rydym yn gobeithio y bydd mentrau newydd fel hon ac agor ein siop arbrofol gymunedol gyntaf yn Nhrefynwy yn sicrhau mai Orange fydd y cwmni telathrebu mwyaf poblogaidd yng Nghymru.”

## Cyfeiriadau
Categori:Ffonau symudol
Copaon yr Alban Adran 15-17

Mae **copaon yr Alban Adran 15-17** yn cynnwys y teithiau a'r mynyddoedd canlynol:
:''Mae'r Mynegai i'r holl deithiau i'w weld yma.

## Adran 15: Ullapool i Foryd Moray
bawd|100px
### Loch Broom i Strath Oykel 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Loch Broom a Strath Oykel

### Loch Vaich i Foryd Moray 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Loch Duich a Cannich

## Adran 16: Y Gogledd eithaf
bawd|100px
### Durness i Loch Shin 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Durness a Loch Shin

### Tongue i Wick a Helmsdale 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Tongue a Wick a Helmsdale

### o Altnaharra i Dornoch 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Altnharra a Dornoch

### Scourie i Lairg 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Scourie i Lairg

### Lochinve i Ullapool 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Lochinve ag Ullapool

## Adran 17: Ynysoedd Heledd
bawd|100px|Skye a Mull
### Arran 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon Ynys Arran

### Na Hearadh (Ynys Harris) 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon rhwng Loch Duich a Cannich

### Gogledd Skye 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon gogledd Skye

### Ynys Jura 
### Muile (Ynys Mull) 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon Ynys Mull

### De Uist 
bawd|chwith|upright=1.6|copaon de Uist

## Gweler hefyd 
* Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
* Rhestr mynyddoedd Cymru
* copaon uchaf siroedd Cymru
* Rhestr o gopaon dros 610m (2,000 troedfedd) yn yr Alban
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 3,000' (y Munros)

## Cyfeiriadau
*
Alban
Rhestr o orsafoedd rheilffordd yng Nghymru

bawd|265px|Uned diesel o'r dosbarth 175 ar Linell y Mers
Dyma **restr o orsafoedd rheilffordd yng Nghymru**. Mae'n cynnwys yr holl orsafoedd rheilffordd yng Nghymru sy'n rhan o rwydwaith rheilffyrdd genedlaethol *National Rail*. Nid yw'n cynnwys gorsafoedd "dreftadaeth", ac eithrio'r rhai sy'n cael eu rhannu â *National Rail*.

Y prif weithredwr yw Trafnidiaeth Cymru sy'n rhedeg y mwyafrif helaeth o drenau teithwyr yng Nghymru. Serch hynny, mae Great Western Railway yn gweithredu trenau rhwng De Cymru (Abertawe a Caerdydd) a Llundain (hefyd o Gaerdydd i Portsmouth), CrossCountry rhwng Caerdydd a Chanolbarth Lloegr, a Virgin Trains rhwng Gogledd Cymru (Caergybi) a Llundain.

## Gorsafoedd 
*
Love Will Set You Free

Baled a ysgrifennwyd gan gynhyrchydd Grammy arobryn Martin Terefe ac enillwr y Gwobrau Ivor Novello, Sacha Skarbek, a chân a berfformir gan Engelbert Humperdinck yw "***Love Will Set You Free***". Ymgeisydd y Deyrnas Unedig yw'r gân yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan.

Cyhoeddwyd y gân gan y BBC ar 19 Mawrth 2012 trwy eu gwefan Eurovision.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
Our Mutual Friend

Nofel gan Charles Dickens yw ***Our Mutual Friend***. Cyhoeddwyd y nofel am y tro cyntaf yn 19 rhandaliadau, rhwng Mai 1864 a Tachwedd 1865.

## Cymeriadau
Y cymeriad sylweddol yn y nofel yw John Harmon.

Cymeriadau eraill: Bella Wilfer, Lizzy Hexam, Bradley Headstone, Eugene Wrayburn, Mr Boffin, Jenny Wren, Mortimer Lightwood, Rogue Riderhood, Silas Wegg.

Categori:Nofelau 1865
Categori:Nofelau gan Charles Dickens
Categori:Nofelau Saesneg
When the Music Dies

Cân a berfformir gan Sabina Babayeva yw "***When the Music Dies***". Bydd y gân yn cynrychioli Aserbaijan yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 yn Baku, Aserbaijan.

## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
Stay (cân Tooji)

Cân Saesneg, Norwiaidd yw "***Stay***" a ysgrifennwyd gan Tooji Keshtkar, Peter Boström a Figge Boström, a berfformir gan Tooji. Enillodd y gân yn y gystadleuaeth *Melodi Grand Prix 2012* felly bydd y gân yn cynrychioli Norwy yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 yn Baku, Aserbaijan.

## Siart
## Cyfeiriadau
Categori:Caneuon Eurovision 2012
Categori:Senglau 2012
Joseph McCarthy

Gwleidydd o'r Unol Daleithiau oedd **Joseph Raymond "Joe" McCarthy** (14 Tachwedd 1908 – 2 Mai 1957) oedd yn Seneddwr Gweriniaethol dros Wisconsin o 1947 hyd ei farwolaeth ym 1957. Wrth i'r Rhyfel Oer ddwysáu, arweiniodd ymgyrch, McCarthyaeth, i ddatgelu comiwnyddion ac ysbiwyr Sofietaidd a honnir i weithio yn yr Adran Amddiffyn, y Fyddin, ac adrannau eraill llywodraeth ffederal yr Unol Daleithiau. Enillodd ei ymgyrch gefnogaeth nes gwrandawiadau'r Fyddin—McCarthy ym 1954, pan ofynnodd cwnsler y Fyddin Joseph Welch iddo "*At long last, have you left no sense of decency?*". O ganlyniad i dactegau McCarthy a'i anallu i brofi ei gyhuddiadau, cafodd ei geryddu gan y Senedd. Bu farw o lid yr afu, yn debyg â chysylltiad i'w alcoholiaeth.

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 1957
Categori:Pobl fu farw o lid yr afu
Categori:Pobl o Wisconsin
Categori:Seneddwyr yr Unol Daleithiau
Gweithredu cudd

Elfen o gudd-wybodaeth yw **gweithredu cudd** sef y gallu i roi pwysau ar lywodraeth dramor heb i'r llywodraeth honno wybod ffynhonnell y pwysau. Mae gweithredu cudd yn cynnwys pedair is-ddisgyblaeth: propaganda, gweithredu gwleidyddol, gweithredu parafilwrol, a rhyfela gwybodaeth. Mae gweithredu cudd yn anodd ei ddiffinio o fewn maes cudd-wybodaeth, a chwestiynir os yw'n rhan o ddisgyblaeth cudd-wybodaeth o gwbl gan ei fod yn ymwneud â gweithredu polisi tramor yn hytrach na chasglu a dadansoddi gwybodaeth y seilir polisi tramor arni. Er hyn, cysylltir gweithredu cudd â chudd-wybodaeth gan fod asiantaethau cudd-wybodaeth gan amlaf yn ei weithredu.

Mae'r CIA, asiantaeth cudd-wybodaeth dramor yr Unol Daleithiau, wedi gweithredu nifer o ymgyrchoedd cudd i newid llywodraethau mewn gwledydd eraill, gan gynnwys Iran ym 1953, Gwatemala ym 1954, a Chile ym 1973. Mae asiantaethau cudd-wybodaeth Israel, yn enwedig Mossad, hefyd wedi cyflawni nifer o ymgyrchoedd cudd gan gynnwys cipiad Adolf Eichmann ym 1960 ac Ymgyrch Digofaint Duw i ladd cynllwynwyr cyflafan München.

## Cyfeiriadau 
## Ffynonellau 
* Clark, J. R. *Intelligence and National Security* (Westport CT, Praeger Security International, 2007).
* Daugherty, W. J. 'The role of covert action', yn *Handbook of Intelligence Studies*, golygwyd gan Loch K. Johnson (Abingdon, Routledge, 2009), tt. 279–88.
* Shulsky, A. N. a Schmitt, G. J. *Silent Warfare: Understanding the World of Intelligence*. (Washington, D. C., Potomac, 2002).

Categori:Cudd-wybodaeth
Asiantaeth cudd-wybodaeth

[bawd|Adeilad yr [MI6|SIS yn Llundain.]]
Asiantaeth lywodraethol yw **asiantaeth cudd-wybodaeth** sy'n gyfrifol am gasglu a dadansoddi gwybodaeth a chudd-wybodaeth i gefnogi gorfodi'r gyfraith, diogelwch cenedlaethol, amddiffyn milwrol, ac amcanion polisi tramor. Gall dulliau casglu cudd-wybodaeth fod yn gudd neu'n agored, a gall gynnwys ysbïwriaeth, codi negeseuon cyfathrebu, cêl-ddadansoddi, cydweithio â sefydliadau eraill, ac asesu ffynonellau cyhoeddus. Mae rhai asiantaethau hefyd yn cyflawni gweithredoedd cudd i gefnogi amcanion eu llywodraeth.

## Gweler hefyd 
* Rhestr asiantaethau cudd-wybodaeth


Cudd-wybodaeth
Categori:Cudd-wybodaeth
Jocky Wilson

Chwaraewr dartiau o'r Alban oedd **John Thomas "Jocky" Wilson** (22 Mawrth 1950 – 24 Mawrth 2012).

## Cyfeiriadau 
Categori:Chwaraewyr dartiau o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Marwolaethau 2012
Rhifau ffôn yn y Deyrnas Unedig

Mae Rhifau ffôn yng **ngwledydd Prydain** yn system o glustnodi rhifau ffôn yn ôl ardaloedd daeryddol. Caiff ei reoleiddio gan Swyddfa Gyfathrebu Llywodraeth y Deyrnas Unedig, yr adran honno o'r llywodraeth sy'n gyfrifol am dele-gyfathrebu.

Mae'r côd daeryddol yn rhif sydd wedi'i neilltuo i ranbarth ac sydd fel arfer rhwng 2 - 4 digid.

Un côd a roddwyd i Ogledd Iwerddon gyfan: (028)

Rhif argyfwng y DU yw 999.

Categori:Telegyfathrebu yn y Deyrnas Unedig
Thomas Mulcair

bawd|Mulcair yn dadlau yn 2012

Arweinydd Gwrthblaid Canada ac arweinydd y Blaid Ddemocrataidd Newydd yw **Thomas Mulcair** (ganwyd 24 Hydref 1954).

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwleidyddion o Ganada
Concrit cyfnerthedig

[bawd|Concrit piler pont y [Bundesstraße 27 yn asglodi, gan ddangos y metel sy'n ei atgyfnerthu.]]
Concrit yw **concrit cyfnerthedig** a gaiff ei atgyfnerthu gan farrau, gridiau, platiau, neu ffibrau i gryfhau ei dyniant. Dyfeisiwyd gan y garddwr o Ffrancwr Joseph Monier ym 1849 a'i batentu ym 1867. Haearn neu ddur a ddefnyddir i'w atgyfnerthu gan amlaf.

## Cyfeiriadau 
Categori:Defnyddiau adeiladu
Agreg

bawd|Agreg 10 mm.
bawd|Agreg 20 mm.
Defnydd adeiladu yw **agreg** sydd yn gydgasgliad o nifer o ddefnyddiau mân, o bosib tywod, graean, cerrig mân, slag, defnyddiau ailgylchedig, a defnyddiau daearsynthetig. Defnyddir agregau i wneud defnyddiau cyfansawdd megis concrit.

## Cyfeiriadau 
Categori:Defnyddiau adeiladu
Morter

bawd|Morter yn dal briciau wrth ei gilydd.
Past yw **morter** sy'n glynu blociau adeiladu, er enghraifft briciau neu frisblociau, wrth ei gilydd. Gan amlaf mae morter yn gymysgedd o dywod, glynwr megis sment neu galch, a dŵr.

Categori:Defnyddiau adeiladu
Jack Layton

Arweinydd Gwrthblaid Canada ac arweinydd y Blaid Ddemocrataidd Newydd oedd **Jack Layton** (18 Gorffennaf 1950 – 22 Awst 2011).

Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Gwleidyddion o Ganada
Plaid Ddemocrataidd Newydd

Mae **Plaid Ddemocrataidd Newydd** (Saesneg: *New Democratic Party* neu NDP; Ffrangeg: *Nouveau Parti démocratique* neu NPD) yn blaid wleidyddol ddemocrataidd sosialaidd yng Nghanada. Arweinydd y blaid ers 24 Mawrth 2012 yw Thomas Mulcair.

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghanada
Hydradiad mwynol

Adwaith cemegol anorganig yw **hydradiad mwynol** lle ychwanegir dŵr at strwythur grisial mwyn a chreu gan amlaf mwyn newydd a elwir yn hydrad.

Categori:Adweithiau cemegol
Categori:Cemeg anorganig
Categori:Daeareg
Adam Mickiewicz

bawd|320px|Portread Adam Mickiewicz gan Walenty Wańkowicz, 1828-1829.
Llenor Pwylaidd oedd **Adam Bernard Mickiewicz** (24 Rhagfyr 1798 yn Zaosie ger Nowogródek, Ymerodraeth Rwsia &ndash; 26 Tachwedd 1855 yng Nghaergystennin, Ymerodraeth yr Otomaniaid). Roedd yn fardd, dramodydd, traethodydd, cyfieithydd, cyhoeddwr, ac awdur gwleidyddol, ac ystyrir yn fardd cenedlaethol Gwlad Pwyl.

Adnabyddir ef fel un o Dri Bardd mwyaf yng nghyfnod Rhamantaidd Gwlad Pwyl (ynghyd â  Juliusz Słowacki a Zygmunt Krasiński) ac fel un o lenorion gorau Gwlad Pwyl yn gyffredinol Yn ôl nifer, Mickiewicz yw'r bardd gorau yn holl lenyddiaeth Bwyleg. Ymhlith ei weithiau mwyaf adnabyddus y mae  baledi, nofelau barddonol, y ddrama fydryddol *Dziady* a'r arwrgerdd genedlaethol *Pan Tadeusz* a ystyrir fel arwrgerdd olaf diwylliant bonedd Cymanwlad Gwlad Pwyl a Lithwania.

Mae'n debyg y bu farw o golera.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1798
Categori:Marwolaethau 1855
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Beirdd Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Cyfieithwyr o Wlad Pwyl
Categori:Cyhoeddwyr o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Dramodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Categori:Llenorion gwleidyddol o Wlad Pwyl
Categori:Pobl fu farw o golera
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr y 19eg ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Pwyleg o Wlad Pwyl
Nina Zilli

Cantores o'r Eidal yw **Maria Chiara Fraschetta** (ganed 2 Chwefror 1980), mae hi'n fwy adnabyddus fel **Nina Zilli**. Ar ôl ei sengl cyntaf "*50mila*", enillodd Zilli lwyddiant masnachol gyda'i halbwm *Sempre lontano* a rhyddhawyd ar ôl iddi gymryd rhan yn y Sanremo Music Festival 2010 gan berfformio yn y categori i 'newydd-ddyfodiaid'. Yn ystod y Sanremo Music Festival 2012, dewisiwyd Zilli i gynrychioli'r Eidal yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan gyda'i chân "''L'amore è Femmina (Out of Love)*" (Cymraeg: *Mae cariad yn fenywaidd'').

## Disgyddiaeth
### Albymau
### EPau
### Senglau
## Cyfeiriadau
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012
Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Cantorion benywaidd o'r Eidal
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Sment

[bawd|250px|Gweithfa sment y cwmni [Lafarge yn Contes, Ffrainc.]]
Glynwr yw **sment** a ddefnyddir yng ngwaith y saer maen i gyfuno defnyddiau eraill. Mae'r broses o gynhyrchu sment yn dechrau yn y chwarel gydag echdynnu calchfaen a chlai. Mae'r deunydd crai yn cael ei gludo i blanhigyn arbennig, lle mae'n cael ei falu.

Yn y byd adeiladu ceir sment tanddwr neu hydrolig a sment an-hydrolig. Mae smentiau tanddwr yn caledu o ganlyniad i hydradiad, sef adweithiau cemegol sy'n annibynnol ar gynhwysiad dŵr y cymysgedd, hynny yw gallent caledu hyd yn oed o dan ddŵr. Y sment hydrolig mwyaf cyffredin yw Sment Portland. Nid yw smentiau an-hydrolig megis gypswm a phlastr yn gallu gwneud hyn ac felly mae'n rhaid eu cadw'n sych.

Gwneir concrit a morter trwy gymysgu sment â chydgasgliad o ddefnyddiau eraill.

## Gweler hefyd
* Sment Portland

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Cement Building Material ar wefan Britannica

Categori:Defnyddiau adeiladu
Defnydd cyfansawdd

[bawd|[Pren haenog, enghraifft o ddefnydd cyfansawdd cyffredin.]]
Cyfuniad o ddau ddefnydd neu ragor yw **defnydd cyfansawdd**, a all fod yn naturiol neu wedi ei greu gan berson. Mae'n rhaid i'r deunyddiau (neu'r 'cyfansoddion') fod yn wahanol (yn ffisegol neu'n gemegol) fel eu bod yn aros ar wahân ar y raddfa facroscopig a'r raddfa ficroscopig.

Plethwaith a chlai yw un o'r defnyddiau cyfansawdd synthetig hynaf. Mae concrit hefyd yn ddefnydd cyfansawdd, a defnyddir mwy ohono nag unrhyw ddefnydd synthetig arall yn y byd.

Cyfansawdd
Concrit

[bawd|Gweithwyr yn trosglwyddo concrit o [corddwr sment|gorddwr sment i wilber er mwyn adeiladu system ddyfrhau yn Al Hamzah, Irac, yn 2007.]]
[bawd|[Neuadd Dinas Boston, a wneir yn bennaf o goncrit.]]
Defnydd adeiladu cyfansawdd yw **concrit** neu **goncrid** sy'n cynnwys yn bennaf cydgasgliad o ddefnyddiau mân, sment, a dŵr. Mae'r cydgasgliad yn aml yn cynnwys cerrig mân megis calchfaen a gwenithfaen a defnyddiau eraill megis tywod. Mae'r sment yn glynu'r defnyddiau mân at ei gilydd, ac mae'r dŵr yn galluogi'r cymysgedd i gael ei siapio ac yna ei galedu trwy broses hydradu. Defnydd caregog a chaled iawn yw'r canlyniad, sydd â chryfder cywasgol uchel ond cryfder tynnol is, ac felly'n aml caiff ei gyfnerthu gan ddefnyddiau cryf eu tyniant, megis dur.

Defnyddir concrit ar raddfa eang i adeiladu sylfeini, waliau, palmantau, pontydd, ffyrdd, argaeau, pibellau, ac ati.

Categori:Defnyddiau adeiladu
Glynwr

Hylif yw **glynwr**, **cyflynydd** a ychwanegir i sylwedd sych i roi iddo ansawdd cyson. Er enghraifft, yn y Byd Clasurol defnyddiwyd wyau, cwyr, mêl, a bitwmen i lynu gronynnau pigmentau wrth wneud paent. Defnyddiwyd wyau hyd yr 16g, a gelwir yn dempera wy. Ers hynny defnyddir olew fel prif lynwr paent. Yng ngherfluniaeth fodern defnyddir glynwyr organig, sef glud a ddaw o anifail neu gwm a ddaw o blanhigyn. Yn y byd adeiladu, defnyddir sment fel glynwr wrth wneud concrit a morter.

## Cyfeiriadau 
Categori:Defnyddiau
Anggun

Cantores o Ffrainc yw **Anggun Cipta Sasmi** (ganed 29 Ebrill 1974 yn Jakarta, Indonesia). Yr artist Indonesaidd cyntaf i gael llwyddiant yn siartiau senglau Ewropeiaidd ac Americanaidd yw Anggun. Mae hi wedi cael nifer o wobrau am ei gyflawniadau, yn cynnwys derbyn y *Chevalier des Arts et Lettres* oddi wrth Gweinidog Diwylliant Ffrainc. Mae Anggun wedi cymryd rhan mewn gwaith amgylcheddol a dyngarol hefyd. Mae hi wedi cael ei benodi fel y llysgennad byd-eang y Cenhedloedd Unedig ddwywaith, y tro cyntaf yn y Blwyddyn Ryngwladol Meicrocredyd yn 2005 ac eto yn y Sefydliad Bwyd ac Amaeth yn 2009. Bydd Anggun yn cynrychioli Ffrainc yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan gyda'i chân "*Echo (You and I)*".

## Disgyddiaeth
### Albymau Indoneseg
**Dunia Aku Punya* (1986)
**Anak Putih Abu Abu* (1991)
**Nocturno* (1992)
**Anggun C. Sasmi... Lah!!!* (1993)

### Albymau Saesneg
**Snow on the Sahara* (1997)
**Chrysalis* (2000)
**Luminescence* (2005)
**Elevation* (2008)
**Echoes* (2011)

### Albymau Ffrangeg
**Au nom de la lune* (1997)
**Désirs contraires* (2000)
**Luminescence* (2005)
**Élévation* (2008)
**Échos* (2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Cantorion o Ffrainc
Categori:Cantorion o Indonesia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Ffrainc
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012
Earl Scruggs

Cerddor y Tir Glas o'r Unol Daleithiau oedd **Earl Eugene Scruggs** (6 Ionawr 1924 – 28 Mawrth 2012) a boblogeiddiodd arddull Scruggs, sef canu'r banjo trwy ei blicio â thri bys.

Dechreuodd Scruggs canu'r banjo'n bedwar mlwydd oed yng nghefn gwlad Gogledd Carolina. Pan oedd yn 10, dechreuodd blicio â'i fawd a'i fysedd blaen a chanol, techneg oedd i'w chael yng Ngogledd Carolina ond nid oedd mor boblogaidd â dull clawhammer. Dysgodd Scruggs i bwysleisio'r felodi â'r bawd ac i ganu'r harmoni â'r ddau fys.

Ymunodd Scruggs â'r Blue Grass Boys dan Bill Monroe ym 1945, y band a arloesodd canu'r Tir Glas. Ar ôl gadael y band ym 1948, cydweithiodd Scruggs â'r gitarydd Lester Flatt, gan flaenu'r Foggy Mountain Boys. Recordiodd y ddau "Foggy Mountain Breakdown" ym 1949, a "The Ballad of Jed Clampett", sef arwyddgan y comedi sefyllfa *The Beverly Hillbillies*. Ym 1969 sefydlodd Scruggs yr Earl Scruggs Revue â'i feibion, gan ddod â therfyn i'w waith â Flatt. Hyd ei oes, roedd Scruggs yn agored i bob math o gerddoriaeth. Perfformiodd a recordiodd â nifer o gantorion a cherddorion gan gynnwys Bob Dylan, Joan Baez, Ravi Shankar, Leonard Cohen, Billy Joel, Steppenwolf, Sting, Elton John, Don Henley, a Johnny Cash.

Ystyrir Scruggs yn un o oreuon offerynwyr canu'r Tir Glas, ac yn aml yn y banjöwr gorau erioed. Mae gwaith Scruggs a'i lyfr *Earl Scruggs and the Five-String Banjo* wedi ysbrydoli miliynau o fanjöwyr ar draws y byd. Ar ôl marwolaeth Scruggs, ysgrifennodd yr actor a'r banjöwr Steve Martin mewn teyrnged iddo: "Mae ar ran fawr o gerddoriaeth Americanaidd ddyled i Earl Scruggs. Ychydig yw'r cerddorion sydd wedi newid y ffordd rydym yn clywed offeryn yn y ffordd mae Earl wedi, gan ei roi mewn categori gyda Miles Davis, Louis Armstrong, Chet Atkins, a Jimi Hendrix."

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Banjowyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yng Ngogledd Carolina
Categori:Pobl fu farw yn Nashville, Tennessee
Yr Hendre (Mynwy)

Plasty o Oes Fictoria yn Sir Fynwy yw'r **Hendre**, a godwyd yn yr arddull Gothic. Fe'i lleolir yng nghymuned Castellgwyn, tua phedair milltir i'r gogledd-orllewin o Drefynwy. Yn y 18ed ganrif y cafodd ei godi ar gyfer saethu, ond cafodd ei ehangu gryn dipyn dair gwaith gan deulu Charles Stewart Rolls, un o ddau sefydlydd cwmni ceir Rolls Royce. Mae'r plasty wedi'i gofrestru gan Cadw fel Gradd II*. Mae bellach yn cael ei ddefnyddio fel rhan o Glwb Golff Trefynwy.

Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

Roedd yn arferiad ers talwm i ffermwyr symud eu hanifeiliaid yn y gwanwyn i dir uchel, a thros yr adeg yma byddent yn aros mewn cartref a alwant yn "hafod" (preswylfa'r haf); yn yr hydref, byddai'r teulu a'r anifeiliaid yn dod lawr i lawr y dyffryn - i'r "hendref".

## Teulu'r Rolls
Mae gwreiddyn holl gyfoeth y teulu hwn o dirfeddianwyr yn mynd yn ôl i briodas gŵr o'r enw James James, Mynwy o blwyf Llanfihangel Ystum Llywern, Sir Fynwy a ymgartrefodd yn Llundain ac a etifeddodd ystâd enfawr yn Southwark, Surrey.

Prynnodd nifer ffermydd a thiroedd yn Llanfihangel Ystum Llywern a Llangatwg Feibion Afel rhwng 1639 a 1648. Yn ei ewyllus a gyhoeddwyd yn 1677 gadawodd bopeth i'w unig blentyn sef merch o'r enw Sarah a'i gŵr Dr Elisha Coysh. Cawsant ferch a briododd William Allen a prynnodd y ddau ychwaneg o diroedd yn Sir Fynwy. Cawsant ferch na wyddom mo'i henw hithau ac a briododd ei chefnder cyntaf Thomas Coysh. Aeth y cyfan i'w merch Sarah (m. 1801): holl etifeddiaeth teuluoedd Coysh, Allen a James. Priododd hithau John Rolls (1735–1801) a oedd yn enedigol o "the Grange", Bermondsey ac a ddaeth yn Siryf Sir Fynwy ym 1794.

## Llinach James James, Mynwy a theulu'r "Rolls"
## Gweler hefyd 
*Wicipedia:Pedia Trefynwy
*Neuadd y Sir, Trefynwy
*Pont Trefynwy

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith y 19eg ganrif
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* Sir Fynwy
Categori:Castellgwyn
Categori:Hanes Sir Fynwy
Categori:Plasdai Sir Fynwy
Categori:Pensaernïaeth Fictoraidd yng Nghymru

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Gorsaf reilffordd Brithdir

Mae **gorsaf reilffordd Brithdir** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Brithdir, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Brithdir
Gorsaf reilffordd Shepherd's Bush

Mae '''gorsaf reilffordd Shepherd's Bush''' yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu'r ardal Shepherd's Bush o  fwrdeistref Hammersmith a Fulham yn Llundain, prifddinas Lloegr.

Shepherd's Bush
Shepherd's Bush
Gorsaf reilffordd Strawberry Hill

Mae **gorsaf reilffordd Strawberry Hill** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu Strawberry Hill yn fwrdeistref Richmond upon Thames yn Llundain, prif ddinas Lloegr.

Strawberry Hill
Strawberry Hill
Strawberry Hill
Gorsaf reilffordd Maryland

Mae **gorsaf reilffordd Maryland** yn gwasanaethu ardal Maryland yn Stratford, bwrdeistref Newham yn Llundain, Prif ddinas Lloegr.

Maryland
Maryland
Achos Liam Stacey

Achos llys ynghylch sylwadau a gyhoeddwyd ar wefan Twitter yn 2012 oedd **achos Liam Stacey**.

Ar 17 Mawrth 2012 cwympodd y pêl-droediwr du Fabrice Muamba wedi iddo gael ataliad ar ei galon mewn gêm rhwng ei glwb Bolton Wanderers a Tottenham Hotspur. Wrth i'r gêm gael ei darlledu'n fyw ar y teledu, bu niferoedd mawr o bobl yn cyhoeddi dymuniadau da a gweddïau iddo ar Twitter a gwefannau rhwydweithio cymdeithasol eraill.

Cafodd Liam Stacey, myfyriwr bioleg 21 oed o Bontypridd oedd yn mynychu Prifysgol Abertawe, ei arestio wedi i ddefnyddwyr eraill Twitter ar draws Prydain gwyno i'r heddlu am "sylwadau ffiaidd â chymhelliad hiliol" am Muamba a bostiodd ar y wefan. Ar 19 Mawrth plediodd Stacey yn euog i drosedd o dan y drefn gyhoeddus gerbron Llys Ynadon Abertawe, a chafodd ei ryddhau ar fechnïaeth ar yr amod na fyddai'n mynd ar wefannau cymdeithasol tan iddo gael ei ddedfrydu yr wythnos nesaf. Clywodd y llys i Stacey honni yn wreiddiol bod rhywun wedi hacio ei gyfrif ar y wefan a phostio'r negeseuon dan sylw cyn iddo geisio dileu'r dudalen. Dywedodd Stacey ei fod wedi meddwi tra'n gwylio gêm derfynol Pencampwriaeth y Chwe Gwlad rhwng timoedd rygbi Cymru a Ffrainc.

Ar 27 Mawrth cafodd Stacey ei ddedfrydu i garchar am 56 niwrnod. Cyhoeddodd Prifysgol Abertawe ddatganiad a ddywedodd bod Stacey "yn dal wedi ei wahardd o'r Brifysgol tan y bydd ein camau disgyblu ni wedi eu cwblhau". Ar 30 Mawrth collodd Stacey ei apêl yn erbyn y dyfarniad yn Uchel Lys Abertawe. Cafodd ei ryddhau ar ôl 28 diwrnod ac ymddiheuriodd yn gyhoeddus am yr hyn a wnaeth. Gwaharddwyd Stacey o gampws Prifysgol Abertawe ond penderfynodd gwrandawiad disgyblu y gallai sefyll ei arholiad terfynol "fel ymgeisydd allanol mewn lleoliad arall" y flwyddyn canlynol, gyda'r cyfle i raddio *in absentia*.

## Gweler hefyd 
* Achos Paul Chambers

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yng Nghymru
Categori:Achosion llys
Categori:Rhyddid mynegiant
Categori:Twitter
Khabab

**Khabab** (Arabeg خبب, Syrieg ܟ ܚ ܐ ܒ ܐ ܒ, Khababb) yn dref lleoli yn ne Syria yn y, plaen Hauran rhan o'r Governorate Daraa, 57&nbsp;km (~ 36 milltir) i'r de o Damascus a thua'r un pellter o ddinas Daraa.
Yr hen enw ar y dref yn Abiba yn yr hen iaith Aramaeg Syria, Syrieg, (Asyriad), mae'n golygu glaswellt gwyrdd blaen.

## Demograffeg
Mae'r boblogaeth y tu mewn i'r dref yn 8,000-10,000 (Yn ôl y tymhorau yn yr haf rhan fwyaf o bobl yn dychwelyd gwyliau'r haf) a tua 40,000 sy'n byw y tu allan i Syria,Mae'r rhan fwyaf ohonynt yn amrywio rhwng,Ffrainc, UDA, Canada, Brasil, ac Awstralia a nifer o wledydd Arabaidd.
Mae poblogaeth Khabab yn Gristnogion a dilynwch y Groeg Melkite Yr Eglwys Gatholig (Bysantaidd). Mae pedwar o eglwysi yn eglwys gadeiriol Khabab y Santes Fair, St basilica Rita, a St Elliot, St Mikael.

## Isadeiledd cyhoeddus
Khabab gyfleusterau cyhoeddus fel clinig iechyd ac ysbyty yn cael ei hadeiladu, Ffôn Canolog, ac mae 'Cymdeithas Ffermwyr', 'cyfarwyddyd amaethyddol',A gorsaf heddlu ac un arall ar gyfer yr heddlu priffyrdd ar y briffordd Jourdain Syria rhyngwladol basio ger y dref,Siop defnyddwyr Cyhoeddus, becws, Dinesig yn ogystal â'r clwb chwaraeon, 'clwb Khabab cymdeithasol a diwylliannol', a hefyd yn hyfforddi gorsaf. Yn ychwanegol at y farchnad leol yng nghanol y dref,Mae parc cyhoeddus a musim.

## Ffynonellau
***khabab**.net
*khabab town site
*come to syria

Categori:Dinasoedd Syria
Categori:Gwersylloedd ffoaduriaid Palesteinaidd yn Syria
Categori:Hanes Syria
Gorsaf reilffordd Albrighton

Mae **gorsaf reilffordd Albrighton** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref mawr Albrighton yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Albrighton
Albrighton
Ffŵl Ebrill

bawd|320px|Tric diwrnod Ffŵl Ebrill, Copenhagen 1 Ebrill, 2001.
Dethlir **ffŵl Ebrill** (weithiau *Ebrill ffŵl*

Yn 1893, cyhoeddwyd y gerdd ganlynol gan "Llinos Wyre" ym mhapur Tarian y Gweithiwr:

Ac yn 1914 roedd Yr Herald Cymraeg yn sôn am driciau tebyg megis gwraig yn dweud wrth ei gŵr bod y tŷ drws nesa ar dân.

Yn 1985 fe gyhoeddodd Sulwyn Thomas ar ei raglen Stondin Sulwyn ar Radio Cymru y byddai Eisteddfod Genedlaethol 1991 yn cael ei chynnal yn Los Angeles.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ebrill
Categori:Gwyliau
Categori:Jôcs
Gorsaf reilffordd Cosford

Mae **gorsaf reilffordd Cosford** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Cosford yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Cosford
Cosford
Gorsaf reilffordd Wem

Mae **gorsaf reilffordd Wem** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Wem yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Wem
Wem
Gorsaf reilffordd Wellington (Swydd Amwythig)

Mae **gorsaf reilffordd Wellington** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Wellington yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Wellington
Wellington
Gorsaf reilffordd Mossley

Mae **gorsaf reilffordd Mossley** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Mossley yn Fanceinion Fwyaf, Lloegr.

Mossley
Gareth Williams

[bawd|300px|Model o weithle Gareth Williams, sef yr Adran "Glustfeinio" yn y GCHQ yn [Cheltenham]]

Ysbiwr a Chymro Cymraeg o Ynys Môn oedd **Gareth Williams** (26 Medi 1978 – tua 16 Awst 2010) a oedd yn gweithio i GCHQ Llywodraeth y DU ac i MI6. Canfuwyd ei gorff ar y 15 Awst, 2010 mewn bag cadw'n-heini mewn "tŷ saff" o eiddo'r MI5 yn Pimlico, Llundain, a hynny o dan amgylchiadau amheus iawn.

## Cefndir
Cafodd Gareth ei eni yn 1978 a gwelwyd yn fuan fod ganddo allu mathemategol anghyffredin o uchel, a dechreuodd astudio cwrs gradd allanol rhan amser ym Mhrifysgol Bangor tra roedd yn ddisgybl yn Ysgol Uwchradd Bodedern. Dywedir ei fod yn feiciwr arbennig o gryf a'i fod yn ddyn preifat iawn. Erbyn iddo fod yn 17 oed roedd wedi derbyn Gradd Dosbarth Cyntaf mewn mathemateg. Cred y teulu mai ymdrin â chodau cyfrin yr oedd yn ei waith pob-dydd yn Cheltenham.

## Marwolaeth amheus a thrist
Mae'n ymddangos fod glanhau a chlirio tystiolaeth wedi digwydd yn y fflat lle canfuwyd corff Gareth yn y bag. Mae'r drws, bellach, wedi'i newid, a chliriwyd olion bysedd mewn dull systematig a roedd y DNA a ganfuwyd ar law Gareth wedi ei drosglwyddo mewn camgymeriad o wyddonydd fforensig. Ymddiheurodd y cwmni LGC wedi i un o'i staff fwydo gwybodaeth anghywir i'w gyfrifiadur.

Dywedodd Vincent Williams, ar ran Heddlu'r Metropolitan, fod yr arbenigwyr yn gwbwl gytûn y byddai'n gwbwl amhosibl i Gareth fod wedi cloi'r bag.

Ar y 30 Mawrth, 2012 dywedodd y Crwner y Dr Fiona Fox, ei bod yn bwriadu dilyn pob trywydd a phob tystiolaeth i ble bynnag roedd yn arwain.

## Cwest
Un o'r ffeithiau a ddaeth allan yn y cwest i'w farwolaeth ym Mai 2012 oedd methiant MI6 â throsglwyddo  llawer o eiddo Gareth Williams i Scotland Yard. Buont hefyd yn archwilio cyfryngau electronig Gareth heb ddweud wrth yr heddlu.

Ar 12 Tachwedd 2013 dywedodd Anthony O’Toole, cyfreithiwr y teulu, ei fod wedi'i atal rhag gofyn rhai cwestiynau i asiant MI6 ynglŷn â sut roedd MI6 wedi mynd i mewn i'r fflat; *“I was told it was contrary to national security.”*

Datgelwyd nad oedd dim DNA nag olion bysedd Gareth ar glo'r bag, y bag ei hun na'r bath.

## Ymchwiliad
Ar 13 Tachwedd 2013, yn dilyn ymchwiliad 18 mis, dywedodd y Crwner Fox, ''“I'm satisfied that on the balance of probabilities that Gareth was killed unlawfully”*. Yn ôl Martin Hewitt o Scotland Yard, fodd bynnag *"it is a more probable conclusion that there was no other person present when Gareth died,"'' ac mai "damwain" oedd ei farwolaeth, yn fwy na thebyg.

Cafodd ei gladdu ym Mhorthaethwy ar 26 Medi, 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Dadansoddwyr cudd-wybodaeth
Categori:Mathemategwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1978
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Ysbiwyr
Gorsaf reilffordd Derby

Mae **gorsaf reilffordd Derby** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Derby yn Swydd Derby, Dwyrain Canolbarth Lloegr.

Bwriadir ychwanegu saithfed blatfform yn 2018.

## Hanes
Mae Derby wedi bod yn lle pwysig yn hanes rheilffyrdd ers 1839,  pan sefydlwyd gweithdy yno gan Reilffordd Gogledd Canolbarth, Rheilffordd Swyddi’r Canolbarth a Rheilffordd Derby a Birmingham. Daeth y 3 rheilffordd yn Rheilffordd y Midland ym 1844, efo pencadlys yn Derby

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan Trenau Dwyrain Canolbarth

Derby
Derby
Plaid Geidwadol Canada

Mae **Plaid Geidwadol Canada** (Saesneg: *Conservative Party of Canada*; Ffrangeg: *Parti conservateur du Canada*) yn blaid wleidyddol yng Nghanada. Arweinydd y blaid yw Stephen Harper.

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghanada
Plaid Ryddfrydol Canada

Mae **Plaid Ryddfrydol Canada** (Saesneg: *Liberal Party of Canada*; Ffrangeg: *Parti libéral du Canada*) yn blaid wleidyddol yng Nghanada. Arweinydd y blaid ers Mawrth 2025 yw Mark Carney.

Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghanada
Categori:Sefydliadau 1861
Kalle Lasn

Gwneuthurwr ffilmiau, awdur, golygydd cylchgrawn ac ymgyrchydd o Ganada yw **Kalle Lasn** () (ganwyd 24 Mawrth 1942).

## Bywgraffiad
Yn agos at ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, ffodd teulu Lasn o Estonia a threulio amser mewn gwersyll ffoaduriaid Almaenig. Symudodd gyda'i deulu i Awstralia pan oedd o'n saith mlwydd oed, lle magwyd a mynychodd yr ysgol yng Nghanberra. Arhosodd yno tan y 1960au; yna sefydlodd gwmni ymchwil marchnata yn Tokyo. Yn 1970, symudodd i Vancouver, Canada. Treuliodd ugain mlwydd yn cynhyrchu rhaglenni dogfen ar gyfer PBS a National Film Board of Canada.

Lasn yw cyd-sefydlydd y cylchgrawn *Adbusters*, a'r fam-gwmni sef Adbusters Media Foundation. Mae o hefyd yn awdur y llyfrau *Culture Jam* a *Design Anarchy*.

## Llyfrau a ffilmiau
Mae llyfr cyntaf Lasn, *Culture Jam*, yn galw am "feddwl amgylcheddol" ac yn beirniadu cyfalafiaeth.

Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Llenorion o Ganada
Sabina Babayeva

Cantores o Aserbaijan yw **Sabina Babayeva** (Asereg: *Səbinə Babayeva*; ganed 2 Rhagfyr 1979). Bydd hi'n cynrychioli Aserbaijan yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2012 a gynhelir yn Baku, Aserbaijan, gyda'i chân "*When the Music Dies*".

Categori:Cantorion o Aserbaijan
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2012
Prynu gwyllt

Ffenomen gymdeithasol yw **prynu gwyllt** pan bo pobl yn prynu niferoedd mawr o gynnyrch penodol yn wyneb ofn o brinder o'r cynnyrch hwnna, neu gyn neu ar ôl trychineb. Mae tanwydd, yn enwedig petrol, yn aml yn destun prynu gwyllt.

Er ystyrir prynu gwyllt yn ymddygiad economaidd aflonyddgar, gall fod yn hwb dros dro i'r sector adwerthu.

## Gweler hefyd 
* Anrhaith, pan bo pobl yn casglu nwyddau trwy eu dwyn
* Cwymp marchnad stoc
* Prinder economaidd

## Cyfeiriadau 
Categori:Parodrwydd am drychinebau
Categori:Ymddygiad defnyddwyr
Categori:Ymddygiad dynol
Giorgio Chinaglia

Pêl-droediwr o'r Eidal a anwyd yng Nghymru oedd **Giorgio Chinaglia** (; 24 Ionawr 1947 – 1 Ebrill 2012). Cafodd ei fagu yng Nghaerdydd a chwaraeodd dros Dref Abertawe o 1964 hyd 1966. Dychwelodd i'r Eidal i chwarae dros Massese,  Internapoli a S.S. Lazio. Ymunodd â thîm cenedlaethol yr Eidal a chwaraeodd yng Nghwpan y Byd 1974. Ym 1976, ymunodd â'r New York Cosmos.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pêl-droedwyr o'r Eidal
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Categori:Pobl o Gaerdydd
Categori:Pobl o Gymru o dras Eidalaidd
Gorsaf reilffordd Telford Canolog

Mae **gorsaf reilffordd Telford Canolog** (Saesneg: *Telford Central*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref newydd Telford yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr.

Telford Canolog
Telford Canolog
Oen

[bawd|Oen ar y chwith newydd ei eni; gwelir y brych yn dal yn sownd i'r fam. [Seland Newydd, 2007.]]
Mamal carnol bychan yw **oen**. Dafad ifanc ydyw, ac mae'n anifail sy'n cnoi ei gil (Saesneg: *ruminant*). Cânt eu geni yn y Gwanwyn, pan fo'r tywydd yn cynhesu, a cheir ychydig tros biliwn o ddefaid ar y Ddaear. Mae'r gair "dafad" yn cael ei ddefnyddio am sawl rhywogaeth o ddefaid, ond fel arfer, o ddydd i ddydd, mae'r gair yn cael ei ddefnyddio am y genws Ovis.

## Symbol o ddiniweidrwydd
Defnyddir yr oen drwy'r Beibl yn symbol am ddiniweidrwydd e.e. caiff Iesu Grist ei alw'n "Oen Duw"; cyfeirir at Grist, hefyd, fel "y Bugail Da". Ceir hefyd gyfeiriad at Esau (mab Isaac) yn gwisgo croen oen amdano. Mae'r Pasg Cristnogol wedi ei sylfaenu ar y Pasg Iddewig yn drosiadol hefyd: mae'r Testament Newydd yn galw Iesu yn "Oen y Pasg" (1 Corinthiaid 5:7).

Ceir hefyd nifer o ddywediadau'n deillio o hyn:
* Mawrth a ladd, Ebrill a fling - mae Mawrth yn lladd ac Ebrill yn blingo.
* Os daw Mawrth i mewn fel Oen, aiff allan fel llew.
* Mynd fel oen i'r lladd-dy - mynd yn ddiniwed o flaen ei well.
* Llew mewn dillad oen - Rhywun cas yn ceisio edrych yn ddiniwed.

## Mewn llenyddiaeth
:Dic Jones:
:Ond y mae ŵyn hyd y maes:
:Ŵyn arianfyw o'r henfaes;
:Heini pob oen ohonynt
:Yn dechrau'i gampau'n y gwynt.
(Awdl y Gwanwyn)

## Gweler hefyd 
* Dafad
* Bugail
* Clefyd y Crafu
* Clwyf y traed a’r genau
* "Dafad Doli"

Categori:Defaid
Bwyell

[bawd|Bwyellwr modern mewn cystadleuath torri coed yn yr Ŵyl Ban-Geltaidd Avilés, Asturias yn [Sbaen.]]
Arf i dorri coed fel arfer ydy **bwyell**. Mae'n arf hynafol iawn ac fe'i gwnaed yn gyntaf allan o garreg ac yna o gopr, efydd, haearn ac erbyn heddiw, i gryfhau'r fwyell caiff ei wneud allan o ddur gyda choesyn o bren neu ddefnydd synthetig.
[bawd|chwith|Bwyell law o [Oes yr Iâ.]]
Mae gan y fwyell ddwy ran, fel arfer: handlen bren er mwyn ei gydio a llafn, sef y darn metel, sy'n hollti'r pren i'r naill ochor a'r llall. Ceir tim o fwyellwyr o ardal Gwynedd o'r enw "Bwyellwyr Gwynedd".

## Cyfeiriadau llenyddol
:Canodd Alan Llwyd englyn:

:I fwyellu'r afallen - daeth ellyll
:Gyda thwyll a chynnen,
:Eilliodd ym môn briallen
:A dileu fy nghenedl hen.
:('Awdl i'r Hil Wen'; Eisteddfod Rhuthun 1976)

Categori:Arfau
Categori:Offer
Morthwyl

Un o arfau'r saer ydy'r **morthwyl** a chaiff ei ddefnyddio, fel arfer, i gnocio hoelen i mewn i bren. Ceir morthwylion sy'n dyddio'n ôl i Oes y Cerrig, gyda'r rhan tarro wedi'i wneud allan o garreg. Gwneuthuriad yr handlen, fel arfer, ydy pren neu fetal a'r pen allan o fetal eitha trwm.
[bawd|chwith|[Saer yn tarro hoelen ar ei phen, gyda morthwyl.]]

Mae'r morthwyl yn un o'r arfau cyntaf i ddyn ei lunio a chredir ei fod yn mynd yn ôl i 2,600,000 BCE.

## Gweler hefyd 
* Bwyell

Categori:Crefftau
Categori:Offer
Lladin Newydd

Defnyddir y term **Lladin Newydd** i ddisgrifio'r iaith Ladin a ddefnyddiwyd mewn gweithiau gwreiddiol a grewyd rhwng tua 1500 a thua 1900. Defnyddiwyd Lladin yn ystod y cyfnod hwn ar gyfer cyhoeddiadau ysgolheigaidd a gwyddonol, yn ogystal â defnyddiau eraill. Gosododd geiriau Lladin, a grewyd yn ystod y cyfnod hwn er mwyn mynegi syniadau gwyddonol, y sylfeini ar gyfer llawer o derminoleg wyddonol fodern, megis termau technegol mewn disgrifiadau sŵolegol a botanegol a thacsonomi.

### Gweler hefyd
* Lladin

Categori:Ieithoedd Italaidd
Categori:Ieithoedd Indo-Ewropeaidd
Categori:Lladin
Middle Earth

Byd mytholegol a grëwyd gan yr awdur J. R. R. Tolkien yn ei gasgliad o lyfrau *The Lord of the Rings* yw'r ***Middle Earth*** (y Canol Fyd). Yn y byd dychmygol hwn y lleolir y rhan fwyaf o waith Tolkien. Mae'r storiau *The Hobbit*, *The Lord of the Rings* wedi'u lleoli'n gyfangwbwl yn Middle Earth, a chryn dipyn o *The Silmarillion* a *Unfinished Tales*. Er mai dychmygol yw'r byd hwn, dywedodd Tolkien mae'r Ddaear ydyw mewn gwirionedd - tua 6,000 o flynyddoedd yn ôl.

Lluniodd Tolkien ei hun nifer o fapiau'n dangos Middle Earth, a rhannau o'r byd hwnnw yn enwedig ar gyfer The Hobbit, The Lord of the Rings, The Silmarillion, ac Unfinished Tales.

## Cyfeiriadau 
Categori:J. R. R. Tolkien
Damwain awyren Cwm Edno

Ar 10 Ionawr 1952 roedd awyren DC-3 Dakota o'r enw 'Saint Kevin', a oedd yn eiddo i Aer Lingus, yn teithio o faes awyr Northolt, Llundain, i faes awyr Dulyn. Wrth groesi mynyddoedd Eryri, daliwyd hi gan wyntoedd cryfion. Disgynodd i dir mawnog Bwlch y Rhediad, yn Nyffryn Edno, Dolwyddelan, Gwynedd. Bu farw pob un o'r 23 teithiwr oedd ar ei bwrdd.

Cychwynodd yr awyren o Lundain am 17:25 a phasiodd uwchben Daventry, Northampton am 17:56. Am 19:12 cafwyd neges gan y criw eu bod uwch Nefyn, 6,500 troedfedd uwch lefel y môr, a'u bod i'r gogledd o'u llwybr arfaethedig o ychydig filltiroedd, ni chafwyd unrhyw neges radio pellach o'r awyren.

Yn 2017 hon oedd y 25ed damwain awyren waethaf a fu yng ngwledydd Prydain. Gyrrwyd hi gan beiriannau Pratt & Whitney R-1830-90C. Ni daethpwyd o hyd i union achos y ddamwain gan y Llys Ymchwilio a gynhaliwyd yn Ebrill 1952. Roedd y criw wedi colli rheolaeth o'r awyren yn fuan ar ôl anfon eu neges olaf. Nodwyd hefyd fod rhan o'r adain wedi torri i ffwrdd o'r awyren a glaniodd 183 metr (200 llathen) o weddill yr awyren. Yr achosion tebygol oedd gwynt cryf. 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*  Enwau'r teithwyr a fu farw.
*  Disgrifiad o'r ddamwain ar wefan yr Aviation Safety Network

Categori:1952 yng Nghymru
Cwm Edno
Categori:Dolwyddelan
Categori:Hanes Conwy
Categori:Trychinebau 1952
Categori:Trychinebau awyr
Categori:Trychinebau yng Nghymru
Prynwriaeth

[bawd|[Graffito protest, sy'n datgan fod prynwriaeth yn eich bwyta'n fyw (*consumerism consumes you*).]]
Mae **prynwriaeth** yn drefn gymdeithasol ac economaidd sy'n annog a chyflyru pobl i brynu  mwy a mwy o nwyddau a gwasanaethau. Cysylltir y gair gyda'r economegydd Americanaidd Thorstein Veblen ar droad yr 20g ac yn ddiweddarach gydag Adbusters.

## Gweler hefyd 
* Globaleiddio

Categori:Athroniaeth gymdeithasol
Categori:Gweithredaeth wrth-gorfforaethol
Categori:Ideolegau economaidd