open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tîm pêl-droed cenedlaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina

**Tîm pêl-droed cenedlaethol Gweriniaeth Pobl Tsieina** (zh|: 中国国家足球队) sy'n cynrychioli Gweriniaeth Pobl Tsieina mewn cystadleuthau ryngwladol pêl-droed y byd. Gelwir y tîm yn "Tîm Tsieina" (Tsieinieg: 中国队), the "Tîm Cenedlaethol" (Tsieinieg: 国家队) neu "Guózú" (国足, 国家足; yn orgraff pinyin: Guójiā Zúqiú Duì; yn llythrennol, "ein tîm cenedlaethol").

Sefydlwd Cymdeithas Bêl-droed Tsieina yn 1924 ac ymunodd Gweriniaeth Tsieina â FIFA yn 1931. Yn dilyn Rhyfel Cartref Tsieina ail-drefnwyd y Gymdeithas Bêl-droed gan Weriniaeth Pobl Tsieina. Parhaont yn aelodau o FIFA nes 1958 pan iddynt ymddiswyddo. Ail-ymunon nhw yn 1979.

Enillodd Tsieina yr EAFF (Cwpan Dwyrain Asia Tsieina) ddwy waith, yn 2005 a 2010 ac roeddynt yn ail yn yng Nghwpan Asia'r AFC ddwy waith yn 1984 ac yna 2004. Er i Tsieina fethu a sgorio gôl yn ei hymddangosiad gyntaf yng Nghwpan Pêl-droed FIFA yn 2002, gan golli pob gêm, teimlwyd fod cyrraedd y rowndiau terfynol yn gamp yn ei hun.

Er nad oes hanes disglair i bêl-droed Tsieina, amcangyfrifir fod 250 miliwn o bobl wedi gwylio ffeinal Cwpan Pêl-droed Asia (Cwpan AFC) yn 2004. Collodd Tsieina 3-1 i'w harch-elynion, Siapan. ond dyna oedd y digwyddiad chwaraeon fwyaf yn hanes y wladwriaeth hyd ar y dyddiad hwnnw.

Ei rheolwr ym mis Mai 2009 oedd Gao Hongbo, yna José Antonio Camacho yn Awst 2011, yna Alain Perrin ym Mawrth 2014, dychwelodd Gao Hongbo yn Chwefror 2016 gan sicrhau lle i'r tîm yn gemau Cwpan Asia, ond wedi iddynt fethu ag ennill yn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd fe'i ddiswyddwyd. Yn Hydref 2016 penodwyd yr Eidalwr, Marcello Lippi fel rheolwr y tîm.

## Tsieina yng Nghwpan y Byd 
* 1930 hyd at 1954 - Heb gystadlu
* 1958 - Heb fynd drwyddo
* 1962 hyd at 1978 - Heb gystadlu
* 1982 hyd at 1994 - Heb fynd drwyddo
* 2002 - cam gyntaf- 31eg lle
* 2006 hyd at 2010 - Heb fynd drwyddo

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Cymdeithas Bêl-droed Tsieina 
* tudalen ar FIFA.com  

Gweriniaeth Pobl Tsieina
Bolddawns

bawd|250px|Dawnswyr yng Ngŵyl Werin Genedlaethol Awstralia
Mae **Bolddawns** yn ddull o ddawns Arabaidd, yn wreiddiol o’r Aifft.
 Mae’r enw yn dod o’r Ffrangeg ‘Danse du ventre’. Enwau eraill yw ‘dawns ddwyreiniol’ a ‘raks sharqi’. Mae bolddawns wedi bod yn ddawns gymdeithasol yn y dwyrein canol ers canrifoedd. Yn yr Aifft mae hi wedi bod yn rhan o ddathlu priodasau. Defnyddir 2 fath o gerddoriaeth ar gyfer bolddawns, Baladi a Shaabi. Mae bolddawns hefyd bod yn adloniant. Dywedir bod teithwyr o India wedi danwsio er mwyn ennill pres, yn defnyddio eu traddodiadau eu hunain, ond yn dysgu traddodiadau’r Aifft a  Thwrci hefyd.

## Twrci
Mae teithwyr wedi dod o India trwy Affganistan ac Iran i Dwrci a’r Aifft, yn dod a’u traddodiadau ac wedi cael effaith ar folddawns ers y 15g.. Chengis oedd enw y dawnswyr yn Nhwrci. Gwisgent feliau a defnyddient symbalau bysedd.

## Yr Aifft
Enw perfformwyr yn yr Aifft oedd  ghâwazî. Roedd dawnswyr gwrywaidd a benywaidd. Buasent yn dawnsio o flain tai coffi, ac yn ystod gorymdeithiau. Defnyddient gwiail a chleddyfau. Daeth eu ddawns yn rhan o traddodiad dawns yr Aifft, a daeth cyllid o’r trethi talwyd gan y ghâwazî. Agorwyd clybiau nos yn 20g,ac oedd eu cynulleidfeydd yn bennaf twristiaid o Ewrop. Addaswyd yr arddull o ddawnsio, a ganwyd bolddawns raqs sharqi.

Roedd clwb nos enwog yn Cairo yn y 1920au, lle addaswyd dawns ar gyfer llwyfan, yn cynnwys coreograffi a pherfformiadau gan grwpiau o ddanswyr. Dylanwadwyd gan ddawns orllewinol, megis bale a dawns neuadd. Datblygwyd y wisg sydd yn arferol hyd at heddiw ar gyfer dawns bol hefyd.

Oherwydd arddangosfeydd rhyngwladol, megis Ffair y Byd Chicago ym 1893, taenwyd dawns bol i’r gwledydd gorllewinol. Daeth dawnswraig Little Egypt yn enwog yn ystod y ffair yn Chicago. Ymddangoswyd dawns bol yn ffilmiau Hollywood, ac oedd yn ddylanwad ar Fwrlesg yn y 1800au.

## Cyfeiriadau
Categori:Dawns
Categori:Llên gwerin
Cidade de Deus

Ffilm drosedd o Frasil yw ***Cidade de Deus***. Cyfarwyddwyd y ffilm gan Fernando Meirelles a chafodd ei rhyddhau yn 2002. Fe'i cynhyrchwyd gan Maurício Andrade Ramos a Andrea Barata Ribeiro yn Ffrainc a Brasil. Lleolwyd y stori yn Rio de Janeiro. Ysgrifennwyd y sgript yn wreiddiol yn Portiwgaleg a hynny gan Bráulio Mantovani.

## Cast 
* Alexandre Rodrigues: Buscapé / Wilson
* Leandro Firmino: Zé Pequeno
* Phellipe Haagensen: Bené
* Daniel Zettel: Tiago
* Alice Braga: Angelica
* Roberta Rodrigues: Berenice

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau Portiwgaleg
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli yn Rio de Janeiro
Images of Wales: Ynys Môn

Casgliad o ffotograffau mewn cyfrol yn yr iaith Saesneg gan Philip Steele yw ***Images of Wales: Ynys Môn / Isle of Anglesey*** a gyhoeddwyd gan Tempus Publishing Limited yn 2006. Yn 2018 roedd y gyfrol mewn print.

Casgliad o hen ffotograffau du-a-gwyn gyda phenawdau dwyieithog yn portreadu amryfal agweddau o fywyd ar Ynys Môn. Cyhoeddwyd gyntaf ym mis Rhagfyr 1996.

## Gweler hefyd
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*Wicipedia:Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau hanes yn y Saesneg
Categori:Llyfrau Cymreig 2006
Categori:Llyfrau am Ynys Môn
Thomas Phillips

Meddyg a noddwr addysg o Gymru oedd **Thomas Phillips** (1760 – 30 Mehefin 1851). Sylfaenodd Coleg Llanymddyfri yn 1847.

Fe'i ganed yn Llundain, ond tardd teuluai'r o Landeglau, Sir Faesyfed a chafodd ei addysg yng Nghymru. Priododd Althea Edwards, merch y ficer Cusop, Swydd Henffordd. Cafodd gadair athro yng Ngholeg Dewi Sant, Llanbedr-pont-Steffan. Wedi gwasnaethu yn y llynges, bu'n feddyg yn Kolkata a Botany Bay cyn symud i weithio fel llawfeddyg yn India yn 1802. Dychwelodd i Lundain yn 1817, a bu farw yno ar 31 Mehefin 1851.

Mae’n cael ei ystyried yn brif noddwr addysg Gymraeg yn y 1800au. Sefydlodd ysgoloriaethau yng Ngholeg Dewi Sant yn Llanbed, a thalu am gadair mewn gwyddoniaeth yno hefyd. Yn 1847, agorodd ysgol yn Llanymddyfri gan roi £140 y flwyddyn i gyflogi'r prifathro — gyda’r amod bod y Gymraeg yn cael ei defnyddio yn y gwersi.

Prynodd blanhigfa siwgr ar ynys Sant Vincent a'r Grenadinest am £40 000, a dychwelodd i Lundain, yn ddyn cyfoethog, ym 1817. Yn dilyn diddymu caethwasiaeth, dyfarnwyd £4,737 8s 6d iddo mewn iawndal am golli 167 o gaethweision.

Bu farw yn 1851 a chladdwyd ef yn St Pancras, Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1760
Categori:Dyngarwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1851
Categori:Llawfeddygon o Gymru
Cwpan Tsieina

Mae Cwpan Tsieina neu **China Cup International Football Championship** () yn dwrnament pêl-droed a drefnir yn Tsieina gan Gymdeithas Bêl-droed Tsieina a'r Wanda Group.

Sefydlwyd y bencampwriaeth yn 2017 ar sail twrnament dileu-sengl rhwng pedwar tîm cenedlaethol. Cynhaliwyd rhan gyntaf y bencampwriaeth yng Nghanolfan Chwaraeon Guangxi yn ninas Nanning sydd tua 2000&nbsp;km o ddinas Shanghai, rhwng 10 - 15 Ionawr 2017. Roedd 4 tîm yn cystadlu, GP Tsieina, Gwlad yr Iâ, Chile a Croatia. Chile fu'n fuddugol. Cyhoeddwyd y bydd cyfrolau nesaf y twrnament yn cynnwys wyth tîm cenedlaethol yn y dyfodol.. Y timau eraill i gystadlu oedd tîm cenedlaethol GP Tsieina, Wrwgwái a'r Weriniaeth Tsiec.

Yn ei gêm ar yn Nanning ar 22 Mawrth 2018, curodd Gymru tîm Tsieina 0-6. Collodd Cymru y gêm derfynol ar 26 Mawrth 2018 yn erbyn Wrwgwái o 0-1. Sgoriodd Bale hatric gan guro record Ian Rush o ran sgorio mwyaf o goliau i'w wlad.

## Pencampwriaethau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* 

Categori:Tsieina
Categori:Pêl-droed
Larry David

Mae **Lawrence Gene David** (ganed 2 Gorffennaf 1947) yn gomedïwr Americanaidd, ysgrifennwr, actor, dramodydd, a chyfarwyddwr rhaglenni teledu. Crëodd y rhaglen *Seinfeld* gyda Jerry Seinfeld lle roedd yn brif ysgrifennwr a chyfarwyddwr o 1989 i 1996. Aeth ymlaen i ennill cydnabyddiaeth pellach am greu y gyfres HBO *Curb Your Enthusiasm.* Yn y rhaglen hon roedd yn serennu fel fersiwn rhannol ffuglennol o'i hun.

Enillodd Wobr Emmy am Gyfres Comedi Nodedig yn 1993. Gynt yn gomedïwr stand-up, aeth ymlaen i faes comedi ar y teledu, drwy ysgrifennu a serennu yn y rhaglen Friday's ar ABC, yn ogystal ag ysgrifennu am gyfnod byr ar gyfer Saturday Night Live.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Actorion comedi Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Comedïwyr stand-yp Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Milwyr Byddin yr Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Brooklyn
Alkington, Swydd Gaerloyw

Plwyf sifil yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr ydy **Alkington**.  Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Stroud. Does dim pentref o'r enw "Alkington"; mae'r plwyf yn cynnwys pentrefannau amrywiol, gan gynnwys Woodford, Newport a Lower Wick.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 688.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Stroud
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaerloyw
Shaugh Prior

Plwyf sifil yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr, ydy **Shaugh Prior**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan South Hams.

Mae'r plwyf yn ymestyn o ymyl Plymouth i rostir uchel Dartmoor. Mae Afon Plym yn ffurfio ei ffiniau gorllewinol a gogleddol hyd at ffynhonnell yr afon ym Mhen Plym (*Plym Head*). Mae rhannau uchaf y plwyf yn gyfoethog mewn henebion o'r Oes Efydd fel cistiau a charneddau, ac mae llawer o dystiolaeth o fwyngloddio tun yma.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal South Hams
Categori:Plwyfi sifil Dyfnaint
Mitrovica

Mae **Mitrovica** (Albaneg: Mitrovicë, Serbeg: **Kosovska Mitrovica**, Косовска Митровица) yn ddinas yng ngwladwriaeth Cosofo ar lannau'r afonnydd Ibar a Sitnica. Hi yw dinas weinyddol Cyngor Dosbarth Mitrovica.

Yn dilyn Argyfwng Gogledd Cosofo yn 2013, sefydlwyd bwrdeisdref Gogledd Mitrovica ar gyfer y mwyafrif Serbeg sy'n byw yn rhan honno'r ddinas. Gan hynny, rhannwyd y ddinas yn ddwy uned weinyddol, ond ill dau o fewn fframwaith gyfreithiol Cosofo.

Yn ôl cyfrifiad 2011, poblogaeth Mitrovica oedd 84,235. Roedd 71,909 o'r rheini yn ochr ddeheuol (mwyafrifol Albaneg) y ddinas, ac yng nghyfrifiad 2011, 12,326 yn y gogledd.

## Enw 
Daw enw'r ddinas o'r enw Groeg, Demetrius. Mae'n debyg y cafodd ei enwi ar ôl yr eglwys Fesantin o'r g8, St. Demetrius, a adeiladwyd ger caer Zvecan, ychydig uwchben Mitrovica fodern, yn anrhydedd Sant Demetrius o Thessaloniki. Gelwir y ddinas D(i)mitrovica nes iddo syrthio o dan y rheolaeth Otomanaidd. Yn 1660, soniodd y teithiwr Otmanaidd, Evliya Çelebi,am y ddinas am y tro cyntaf gyda'r enw Mitrovica.

Ar ôl marwolaeth yr Arlywydd Tito, roedd yn rhaid i bob un o'r rhannau cyfansoddol Iwgoslafia gael un lle wedi ei henwi gyda'r gair "Tito" ynoddo. O ganlyniad, ail-enwyd y ddinas yn Titova Mitrovica (Титова Митровица) yn Serbeg neu Mitrovica e Titos yn Albaneg, tan 1991.

Mae'r ddinas bellach yn cael ei alw'n Mitrovica neu Mitrovicë yn Albaniaeg a Kosovska Mitrovica (Косовска Митровица) yn yr iaith Serbeg.

## Demograffeg 
bawd|Young people on the banks of Ibar river in Mitrovica
Adnabyddir Mitrovica gan ei gwahaniaeth ethnig amlwg sy'n cael eiddominyddu gan Albaniaid ac yn Serbiaid. Ond ceir hefyd Bosniaks, Twrciaid, Romani a grwpiau ethnig eraill. Yn rhan ddeheuol y ddinas, mae'r Albaniaid yn cynrychioli 96.65% o'r holl boblogaeth gyda niferoedd bychain o Roma, Twrciaid, Bosniaks ac eraill. Yn ôl cyfrifiad 2011 dim ond 14 Serb sy'n byw ym mwrdeisdref ddeheuol Mitrovica.

Gan na wnaeth Gogledd Mitrovica ymgymryd yn y cyfrifiad yn Ebrill 2011, cymerwyd y data oddi ar diweddariad 2008-2009 gan Asiantaeth Ystadegau Cosofo a dderbynir fel y data swyddogol gan lywodraeth y wlad. Ond mae gan wahanol sefydliadau amcangyfrifol eraill hefyd.

Yng Ngogledd Mitrovica, yn ôl diweddariad 2009, a wnaethpwyd gan Asiantaeth Ystadegau Cosofo, mae'r Serbiaid a grwpiau ethnig eraill yn gyfrifol am 92.97% neu 11,459 o'r trigolion tra bod 7.03% neu 867 yn Albaniaid.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Cosofo
Lys Assia

Cantores o'r Swistir oedd **Lys Assia** (ganwyd Rosa Mina Schärer; 3 Mawrth 1924 – 24 Mawrth 2018).

Enillodd Assia y Gystadleuaeth Cân Eurovision cyntaf, ym 1956. Priododd Johann Heinrich Kunz (m. 1957) ar 11 Ionawr 1957. Priododd Oscar Pedersen ym 1963; bu farw Pederson ym 1995.
bawd|Lys Assia yn 1957

## Cyfeiriadau
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion yr 20fed ganrif o'r Swistir
Categori:Cantorion yr 21ain ganrif o'r Swistir
Categori:Cantorion Almaeneg o'r Swistir
Categori:Cantorion Eidaleg o'r Swistir
Categori:Cantorion Ffrangeg o'r Swistir
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 2018
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Syndrom Williams

Mae **syndrom Williams** (WS) yn anhwylder datblygiadol sy'n effeithio ar sawl rhan o'r corff. Mae nodweddion yr wyneb yn aml yn cynnwys talcen llydan, trwyn byr a bochau llawn - ymddangosiad a ddisgrifiwyd fel "coblyn". Mae'n anabledd deallusol ysgafn i gymedrol gyda phroblemau penodol gyda thasgau gofodol gweledol megis tynnu a llai o broblemau gydag iaith yn nodweddiadol. Yn aml mae gan y rhai a effeithir arnynt bersonoliaeth agored ac maent yn rhyngweithio'n rhwydd â dieithriaid. Mae problemau gyda dannedd, problemau ar y galon, stenosis aortig uwchfogwlaidd yn arbennig, a chyfnodau o galsiwm gwaed uchel yn gyffredin.

Mae syndrom Williams yn cael ei greu gan annormaleddedd genetig, sy'n benodol yn dileu tua 27 genyn o fraich hir un o'r ddau gromosom 7. Yn nodweddiadol mae hyn yn digwydd fel digwyddiad ar hap wrth i'r wy neu'r sberm gael ei ffurfio pan y mae person yn datblygu. Mewn nifer fach o achosion, fe'i hetifeddir gan riant yn awtomatig.  Mae gwahanol nodweddion wedi'u cysylltu â cholli genynnau penodol. Fel rheol, amheuir y diagnosis yn seiliedig ar symptomau a'i gadarnhau gan brofion genetig. 

Mae'r driniaeth yn cynnwys rhaglenni addysg arbennig a gwahanol fathau o therapi. Gellir gwneud llawdriniaeth i gywiro problemau ar y galon. Efallai y bydd angen newidiadau neu feddyginiaeth ddietegol ar gyfer calsiwm gwaed uchel. Disgrifiwyd y syndrom gyntaf yn 1961 gan ddyn o Seland Newydd sef John C. P. Williams. Mae syndrom Williams yn effeithio rhwng 1 o 7,500 i 1 mewn 20,000 o bobl ar ôl genedigaeth. Yn 2017 amcangyfrwyd ei fod yn effeithio tua 300-400 o bobl yng Nghymru. Mae'r disgwyliad oes yn llai na'r boblogaeth gyffredinol, yn bennaf oherwydd cyfraddau cynyddol clefyd y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Afiechydon
Richard Janion Nevill

Roedd **Richard Janion Nevill** (1785 – 14 Ionawr 1856) yn un o gyflogwr mwyaf Llanelli yn y 18g gan gyflogi cannoedd o weithwyr gwaith copr a glowyr yn y dre.

## Bywgraffiad 
Fe'i ganwyd yn Summer Hill, Birmingham yn fab cyntaf i Charles Nevill. Symudodd Charles i Lanelli i ddatblygu mesydd glo y dref. Partnerodd â ddynion busnes arall i greu'r cwmni "*Daniell, Savill, Guest, and Nevill, coppersmelters*".

Yn 1813 cymerodd awenau'r cwmni wedi marwolaeth ei dad. Ehangodd y gwaith copr a pyllau glo. Roedd hefyd ynghlwm a bancio, rhanddaliadau diwydiannol, masnach coed, llongau, gwaith smeltio plwm a arian.

Priododd Anne Yalden (c.1782–1863) yn 1812, a cawsant wyth o blant.. Cefnogydd y Plaid Ceidwadwr.

Bu farw o strôc ym Mharc Llangennech yn 1856.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1785
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Diwydianwyr o Loegr
Categori:Pobl fusnes y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Birmingham
Categori:Pobl fu farw yn Sir Gaerfyrddin
Raman Parimala

Mathemategydd o India yw **Raman Parimala** (ganed 21 Tachwedd 1948), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel academydd ac athro prifysgol.

## Manylion personol
Ganed Raman Parimala ar 21 Tachwedd 1948 yn Mayiladuthurai ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Sefydliad Ymchwil Sylfaenol Tata, Prifysgol Mumbai a Phrifysgol Madras lle bu'n astudio Algebra.
Ymhlith yr anrhydeddau y cyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol:

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Rhai gwyddonwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q901 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
}
limit 5
|sort=label
|columns=P18,label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P69
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Gwyddoniaeth
**Bioleg
**Cemeg
**Ffiseg
*Mathemateg
**Mathemateg bur
**Ystadegaeth
**Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1948
Anne Hutchinson

Gwyddonydd  oedd **Anne Hutchinson** (1591 – 1643), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel bydwraig a diwinydd. Fe'i ganwyd yn 1591 yn Alford, Swydd Lincoln. Priododd Anne Hutchinson gyda William Hutchinson. 

Ymhlith yr anrhydeddau y cyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod a 'Rhode Island Heritage Hall of Fame Women inductee'.

## Cyfeiriadau
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Genedigaethau 1591
Categori:Marwolaethau 1643

Categori:Prosiect Wici Môn
Daearwleidyddiaeth

Dadansoddiad o ddylanwadau daearyddiaeth ar gysylltiadau rhyngwladol a gwleidyddiaeth fyd-eang yw **daearwleidyddiaeth**. Rhoddir sylw i leoliad, yr amgylchedd ac hinsawdd, tirwedd a thirffurfiau, priddeg, adnoddau naturiol, a daearyddiaeth leol, a'r effaith sydd gan y rheiny ar gysylltiadau a gwrthdaro rhwng gwladwriaethau a gweithredyddion eraill. Ers ail hanner yr 20g, mae'r maes wedi ymwneud yn fwy ag agweddau o ddaearyddiaeth ddynol, er enghraifft demograffeg, cludiant a chyfathrebu.

Y gwyddonydd gwleidyddol o Sweden Rudolf Kjellén oedd y cyntaf i ddefnyddio'r enw, ym 1916, a chafodd y ddamcaniaeth ei datblygu gan y daearyddwr Almaenig Karl Haushofer. Ymledodd trwy Ewrop yn y cyfnod rhwng y rhyfeloedd, yn enwedig Canolbarth Ewrop, a daeth i sylw ysgolheigion mewn gwledydd eraill yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Defnyddiwyd syniadau daearwleidyddol i gyfiawnhau ymlediaeth drefedigaethol, gan gynnwys Tynged Amlwg yn yr Unol Daleithiau a *Lebensraum* yn yr Almaen Natsïaidd. Adeiladodd y maes ar draddodiad gwleidyddol Ewrop y gellir ei olhrain i'r Henfyd, pan ysgrifennai'r hen Roegiaid ar bwysigrwydd tir âr a mynediad i'r môr, yn ogystal ag athronwyr, hanesyddion a llenorion yn niwedd y 19g a dechrau'r 20g.

## Gweler hefyd 
* Cylch dylanwad
* Daeareconomeg
* Daearyddiaeth wleidyddol

## Cyfeiriadau 

Categori:Daearyddiaeth wleidyddol
Categori:Gwyddor gwleidyddiaeth
María Teresa Ruiz

Gwyddonydd o'r Almaen a Tsile yw **Maria-Theresia Schafmeister** (ganed 10 Tachwedd 1958), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr mewn astroleg.

## Manylion personol
Ganed Maria-Theresia Schafmeister ar 10 Tachwedd 1958 yn Essen ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Gwobr-Karl-Heinrich-Heitfeld.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Rhai gwyddonwyr eraill o'r un cyfnod
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  ?item wdt:P106 wd:Q901 .
  ?item wdt:P569 ?time0 .
  FILTER ( ?time0 >= "1958-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime && ?time0 <= "1968-01-01T00:00:00Z"^^xsd:dateTime )
}
limit 5
|sort=label
|columns=P18,label:Erthygl,P569,P19,P570,P20,P106,P101,P69
|thumb=60
|links=local
}}

## Gweler hefyd
*Gwyddoniaeth
**Bioleg
**Cemeg
**Ffiseg
*Mathemateg
**Mathemateg bur
**Ystadegaeth
**Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Prosiect Wici Môn
Cymdeithas Pêl-droed Wrwgwái

bawd|Pencadlys yr AUF

**Cymdeithas Bêl-droed Wrwgwái** (Sbaeneg: Asociación Uruguaya de Fútbol) yw corff llywodraethol pêl-droed yng ngweriniaeth Wrwgwái. Fe'i sefydlwyd yn 1900 fel 'Cynghrair Cymdeithas Bêl-droed Wrwgwái', gan ymuno â'r corff pêl-droed byd-eang, FIFA yn 1923. 

Mae'n aelod ac yn un o sefydlwyr corff CONMEBOL sy'n gyfrifol am dîm cenedlaethol Wrwgwái ac am gystadlaethau domestig y wlad, y Campeonato Uruguayo de Fútbol, sy'n cynnwys Primera División Uruguaya|Uruguayan Primera División.

Cynhaliwyd pencampwriaeth cynghrair gyntaf Wrwgwái yn 1900. Roedd yn gystadleuaeth amatur nes i'r gynghrair droi'n broffesiynol yn 1932. Rhwng y flwyddyn 1900 hyd at 2014-15 mae 111 tymor wedi bod o'r brif adran yma. Yn 2011 dyfarnwyd mai Primera División Wrwgwái oedd y 23ain gynghrair anodd yn y g21 yn ôl International Federation of Football History & Statistics (IFFHS).

## Arlywyddion y Gymdeithas 
Rhestr gronolegol o Arlywyddion y A.U.F.

## Cyfeiriadau 
Categori:Pêl-droed
Categori:Sefydliadau 1900
Charrúa

Roedd y **Charrúa** yn bobl frodorol Amerindian, oedd yn trigo lle mae gwladwriaeth fodern Wrwgwái heddiw ac ardaloedd cyfagos yr Ariannin ac Brasil. Credir i'r Charrúa fudo i'r ardal oddi wrth bobl y Guaraní oddeutu 4,000 mlynedd yn ôl.
 Roeddynt yn bobl lled-nomadig oedd yn cynnal eu hunain drwy heloa a hel bwyd. Byddant yn symud gyda'r tymhorau a'r ysglyfaeth. Roedd glaw, sychder a ffactorau amgylcheddol eraill yn gyfrifol am eu mudo cyson ac fe'i gelwir yn "nomadas estacionales"; nomadiaid tymhorol. Yn dilyn mudo coloneiddwyr o Ewrop fe wrthwynebodd y Charrúa a'r Chana y mewnfudwyr yn chwyrn.

Daeth tranc y Charrúa o ddifri yn ystod teyrnasiad arlywydd cyntaf y wlad, Fructuoso Rivera. Er bod gan Rivera berthynas dda gyda'r Charrúa i chwyn fe waethogodd pethau wrth i awch y bobl gwyn am dir arwain at wrthdarro. Fe drefnodd felly gyrch hil-laddiad yn 1831 a alwyd yn *La Campaña de Salsipuedes*. Roedd tair gwahanol cyrch mewn tair lle gwahanol i'r ymgyrch; "El Paso del Sauce del Queguay", "El Salsipuedes", a llwybr a alwyd yn "La cueva del Tigre". Yn ôl y sôn, fe dwyllwyd y brodorion gan Fructuoso Rivera oedd yn adnabod arweinwyr y llwythi. Galwodd nhw draw i'w faracis wrth yr afon a adwaenir heddiw fel Salsipuedes. Gan esgus ei fod angen cymorth y Charrua i amddiffyn ei diriogaeth, awgrymodd y ddylient ddod at ei gilydd mewn cynghrair. Ond pan oedd y Charrúas wedi meddwi ac wedi ymlacio, fe ymosododd y Sbaenwyr arnynt. Yn dilyn hyn helwyr y Charrias oedd wedi dianc neu nad oedd yn bresenol.

Dywedir ers 11 Ebrill 1831, pan lansiwyr ymgyrhc y 'Salsipuedes' ("dihangwch os gallwch") gan grwp a lansiwyd gan Bernabé Rivera, nai Fructuoso Rivera, fod y Charrúa yn swyddogol wedi ei difa fel pobl.

## Gwaddol 
Mae pobl Wrwgwái yn galw ei hunain yn "charrúa" wrth drafod ei hunain mewn cystadleuaeth gyda phobl dramor. Byddant yn cyfeirio at ddewrder wrth wynebu gwrthwynebwyr mwy. Defnyddir y term "garra charrúa" (*Charrúan ternacity*) i gyfeirio at fuddugoliaeth yn wyneb disgwyl colli.

Ceir mynwent Charrúa yn Piriápolis yn Departement Maldonado Department.

Gelwir Tîm pêl-droed cenedlaethol Wrwgwái yn "Los Charrúas" a hefyd tîm rygbi lleol yn Porto Alegre yn 'Charrua Rugby Clube'.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cymdeithas Wrwgwái
Categori:Pobloedd brodorol De America
Rajani A. Bhisey

Gwyddonydd o India yw **Rajani A. Bhisey** (ganwyd 1941), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwyddonydd sy'n arbenigo ar gansr. Am flynyddoedd, cyflwynodd gyrsiau mewn bioleg canser a tocsicoleg genetig i fyfyrwyr Meistr Gwyddoniaeth a chynorthwyodd i hyfforddi nifer o fyfyrwyr a gwyddonwyr mewn technegau mewn carcinogenesis a mutagenesis.

## Manylion personol
Ganed Rajani A. Bhisey ar 27 Ionawr 1941 ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Academi Gwyddoniaeth Maharashtra ac Academi Gwyddoniaeth India.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol
Mae hi'n aelod o Banel Rhaglen Monograff, Asiantaeth Rhyngwladol Ymchwil ar Ganser ar Ganser, Lyon, Ffrainc.

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Gwyddonwyr o India
Mavis Batey

Mathemategydd o Loegr oedd **Mavis Batey** (5 Mai 1921 – 12 Tachwedd 2013), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel cêl-ddadansoddydd a mathemategydd. Ei gwaith. am gyfnod, oedd torri cod cudd yn Lloegr yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Roedd ei gwaith ym Mharc Bletchley yn allweddol i lwyddiant D-Day.

## Manylion personol
Ganed Mavis Batey ar 5 Mai 1921 yn Dulwich ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio elfennau o fathemateg. Priododd Keith Batey. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Aelod Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Medal Goffa Veitch.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Loegr
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2013
Gertrude Elles

Gwyddonydd o Loegr oedd **Gertrude Elles** (8 Hydref 1872 – 18 Tachwedd 1960), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr ac am ei gwaith ar *graptolites*.

Arweiniodd ei gwaith ar y genera o graptolites o Ogledd Cymru a Llechi Skiddaw, Ardal y Llynnoedd, Wenlock a'r Mers Cymreig at wobrwyo Elles gan Gronfa Lyell, Cymdeithas Ddaearegol Llundain yn 1900.

## Manylion personol
Ganed Gertrude Elles ar 8 Hydref 1872 yn Wimbledon ac wedi gadael yr ysgol leol, bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Aelod Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Medal Murchison.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Genedigaethau 1872
Categori:Marwolaethau 1960
I quattro libri dell'architettura

Llyfr am bensaernïaeth gan y pensaer Andrea Palladio (1508–1580) yw '''''I quattro libri dell'architettura''''' ("Y Pedair Llyfr o Bensaernïaeth").
Fe'i cyhoeddwyd yn yr iaith Eidaleg mewn pedair cyfrol yn Fenis yn 1570, wedi'i darlunio gyda llawer o dorluniau pren ar ôl lluniau'r awdur ei hun.
Mae wedi parhau i fod yn ddylanwad pwysig ar bensaernïaeth ers hynny, ac mae wedi cael ei ailargraffu a'i gyfieithu sawl gwaith.

bawd|dim|400px|Tudalen teitl ''I quattro libri dell'architettura* (Fenis, 1570)

## Dolenni allanol 
* *I quattro libri dell'architettura'' , argraffiad cyntaf (1570)

Categori:Llyfrau 1570
Categori:Llyfrau Eidaleg o'r Eidal
Categori:Llyfrau am bensaernïaeth
Categori:Pensaernïaeth Paladaidd
Categori:Pensaernïaeth y Dadeni
Veronique Dehant

Mathemategydd o Wlad Belg yw **Veronique Dehant** (neu *Véronique*; ganed 24 Gorffennaf 1959), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel mathemategydd a geoffisegydd.

Mae hi'n Bennaeth Adran yn Arsyllfa Frenhinol Gwlad Belg ac yn Uwch Athro ym Mhrifysgol Gatholig Louvain1.

## Manylion personol
Ganed Veronique Dehant ar 24 Gorffennaf 1959 yn Dinas Brwsel ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Gwyddoniaeth.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Cadfridog Urdd Leopold II a Medal Charles A. Whitten.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o Wlad Belg
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Wlad Belg
Categori:Genedigaethau 1959
Erna Putz

Gwyddonydd o Awstria yw **Erna Putz** (ganed 1946), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel diwinydd, biolegydd ac awdur Awstriaidd.
## Manylion personol
Ganed Erna Putz yn 1946 yn Ohlsdorf.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Cadfridog Urdd Sant Sylvester ac Urdd Sant Sylvester.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Awstria
Rosemarie Köhn

Gwyddonydd Norwyaidd yw **Rosemarie Köhn** (ganed **Rathenow**, 20 Hydref 1939; m. 30 Hydref 2022), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel offeiriad a diwinydd. Roedd yn esgob yn Esgobaeth Hamar Eglwys Norwy o 20 Mai 1993 i 1 Tachwedd 2006 - y fenyw gyntaf i ddal swydd esgob yn Eglwys Norwy.

## Manylion personol
Ganed Rosemarie Köhn yn 1940 yn Rathenow ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd lle bu'n astudio Mathemateg.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Cadlywydd Urdd Sant Olaf a Gwobr Pillarguri.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1939
Categori:Marwolaethau 2022
Categori:Gwyddonwyr o Norwy
Elżbieta Bieńkowska

Gwyddonydd a gwleidydd o Wlad Pwyl yw **Elżbieta Ewa Bieńkowska** (née **Moycho**; ganed 6 Mawrth 1964), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd ac economegydd.

Mae'n wleidydd Pwylaidd a wasanaethodd fel Dirprwy Brif Weinidog Gwlad Pwyl a'r Gweinidog dros Ddatblygu a Thrafnidiaeth Ranbarthol cyn cael ei henwebu fel Comisiynydd Ewropeaidd yn 2014.

## Manylion personol
Ganed Elżbieta Bieńkowska ar 6 Mawrth 1964 yn Katowice ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Jagiellonian ac Ysgol Economeg Warsaw lle bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Cadlywydd Urdd Teilyngdod Brenhinol a Norwy.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Gwleidyddion benywaidd yr 21ain ganrif o Wlad Pwyl
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Pobl a aned yng Ngwlad Pwyl
Perrine Millais Moncrieff

Gwyddonydd o Seland Newydd oedd **Perrine Millais Moncrieff** (8 Chwefror 1893 – 16 Rhagfyr 1979), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel adaregydd. Roedd yn un o sefydlwyr Parc Cenedlaethol Abel Tasman.

## Manylion personol
Ganed Perrine Millais Moncrieff ar 8 Chwefror 1893 yn Llundain.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Cwpan Loder.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1979
Categori:Gwyddonwyr o Seland Newydd
Ruth Lea

Mae **Ruth Lea** CBE (ganed 22 Medi 1947) yn economegydd gwleidyddol a chyn was sifil a newyddiadurwr.

## Manylion personol
Ganed Ruth Lea ar 22 Medi 1947 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Efrog, Prifysgol Bryste ac Ysgol Economeg Llundain lle bu'n astudio Mathemateg.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Chymrawd Cymdeithas Frenhinol Celf (FRSA).

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Loegr
Carole Goble

Mathemategydd o'r Deyrnas Unedig yw **Carole Goble** CBE (ganed 10 Ebrill 1961), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel bio-wybodaethydd, gwyddonydd cyfrifiadurol ac Athro Cyfrifiadureg ym Mhrifysgol Manceinion. Hi yw Prif Ymchwilydd prosiectau myGrid, BioCatalogue a myExperiment ac mae'n cyd-arwain y Grŵp Rheoli Gwybodaeth (IMG) gyda Norman Paton.

## Manylion personol
Ganed Carole Goble ar 10 Ebrill 1961 ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Ysgol Ramadeg Maidstone i Ferched a Phrifysgol Manceinion lle bu'n astudio systemau cyfrifiadurol. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Fellow of the Royal Academy of Engineering.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1961
Categori:Mathemategwyr Prydeinig
Alice Vibert Douglas

Gwyddonydd o Ganada oedd **Alice Vibert Douglas** (15 Rhagfyr 1894 – 2 Gorffennaf 1988), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr ac astroffisegydd. Hi oedd yr astroffisegydd benywaidd cyntaf.

## Manylion personol
Ganed Alice Vibert Douglas ar 15 Rhagfyr 1894 yn Montréal ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg.  Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae’r canlynol: Aelod Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig a Swyddog Urdd Canada.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ganada
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched y 19eg ganrif o Ganada
Categori:Genedigaethau 1894
Categori:Marwolaethau 1988
Wendy Hall

Mathemategydd o'r Deyrnas Unedig yw  (ganed 25 Hydref 1952), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel rhyngwyneb y defnyddiwr a rhyngweithio aml-nodol.

## Manylion personol
Ganed Wendy Hall ar 25 Hydref 1952 yn Llundain ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio mathemateg ym Mhrifysgol Southampton. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Cadlywydd Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig, gradd er anrhydedd, OBE i Fenywod, Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, Cymrawd Neilltuol Cymdeithas Gyfrifiaduron, Prydain a Gwobrau Sefydliad Anita Borg am Welediagaeth Merched.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Mathemateg bur
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Mathemategwyr Prydeinig
Cyfeddiannaeth

[bawd|Lluoedd Rwsiaidd â mygydau ("dynion gwyrddion bychain") yng nghanolfan milwrol Perevalne, adeg argyfwng y Crimea ym Mawrth 2014. Wedi chwyldro'r [Euromaidan yn yr Wcráin, cafodd y Crimea ei goresgyn gan Rwsia gyda chefnogaeth ymwahanwyr lleol. Yn sgil refferendwm, cafodd Gweriniaeth Crimea ei chyfeddiannu gan Ffederasiwn Rwsia.]]
Gweithred ffurfiol unochrog yw **cyfeddiannaeth** a wneir gan wladwriaeth sydd yn datgan sofraniaeth dros diriogaeth a oedd cyn hynny y tu allan i'w hawdurdodaeth. Fel arfer byddai gwladwriaeth yn cyfeddiannu tiriogaeth sydd yn gartref i wladychwyr neu gydwladwyr, yn brotectoriaeth iddi neu y tu mewn i'w chylch dylanwad, neu wedi ei choncro'n filwrol.

Nid oes rhaid i'r awdurdod sydd yn meddu'r diriogaeth ynghynt i gytuno i gael ei gyfeddianu, ond disgwylir i'r gyfeddiannaeth gael ei gydnabod yn gyffredinol gan wledydd eraill, boed yn swyddogol neu'n ymarferol. Os yw gwladwriaeth yn cytuno i ildio'i thiriogaeth i wladwriaeth arall trwy gytundeb neu werthiant, gelwir hynny yn ddadafeiliad ac nid cyfeddiannaeth. Yn ôl Siarter y Cenhedloedd Unedig, dylai hunanbenderfyniad y boblogaeth fod yn sail i drawsnewid tiriogaeth o un wladwriaeth i wladwriaeth arall. Nid oes cydnabyddiaeth ffurfiol o gyfeddiannaeth yn y gyfraith ryngwladol. Mae'r arferion a'r broses yn amrywio'n ôl cyfraith gyfansoddiadol y wladwriaeth sydd yn cyfeddiannu'r tir. Er enghraifft, cafodd cyfeddiannaethau Texas ac Hawaii gan Unol Daleithiau America eu cadarnhau trwy benderfyniadau gan y Gyngres.

## Rhestr cyfeddiannau hanesyddol 
* Deddfau'r Cyfreithiau yng Nghymru 1536 a 1542: cyfeddiannaeth Cymru gan Deyrnas Lloegr
* 1845: cyfeddiannaeth Texas gan Unol Daleithiau America
* 1898: cyfeddiannaeth Hawaii gan Unol Daleithiau America
* 12 Mawrth 1938: *Anschluss*, cyfeddiannaeth Awstria gan yr Almaen Natsiaidd
* 1951: cyfeddiannaeth Tibet gan Weriniaeth Pobl Tsieina
* 18–19 Rhagfyr 1961: cyfeddiannaeth Goa, Daman a Diu gan India oddi ar Bortiwgal
* 28 Awst 1990: cyfeddiannaeth Coweit gan Irac, a arweiniodd at Ryfel y Gwlff
* Chwefror–Mawrth 2014: cyfeddiannaeth y Crimea gan Ffederasiwn Rwsia oddi ar Wcráin

Categori:Cyfraith ryngwladol
Categori:Daearyddiaeth wleidyddol
Catherine Cesarsky

Gwyddonydd o Ffrainc yw **Catherine Cesarsky** (ganed 24 Chwefror 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel seryddwr ac astroffisegydd.

Bu'n llywydd Undeb Seryddol Rhyngwladol (2006-2009) an yn gyfarwyddwr cyffredinol Arsyllfa Deheuol Ewrop (1999-2007).

## Manylion personol
Ganed Catherine Cesarsky ar 24 Chwefror 1943 yn Ambazac ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Commandeur de la Légion d'honneur‎, Gwobr Jules Janssen ac Uwch Swyddog Urdd Teilyngdod Cenedlaethol.
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n arlywydd, Cyfarwyddwr Cyffredinol ESO, Is-lywydd.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwyddonwyr benywaidd o Ffrainc

Categori:Prosiect Wici Môn
John Pratt, 3ydd Ardalydd Camden

Roedd **John Charles Pratt, 3ydd Ardalydd, Camden** (30 Mehefin 1840 - 4 Mai 1872), yn cael ei adnabod dan y teitlau *Is-iarll Bayham* ym 1840 ac *Iarll Aberhonddu* rhwng 1840 a 1866, yn wleidydd Rhyddfrydol Prydeinig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Rhyddfrydol etholaeth Aberhonddu am gyfnod byr ym 1866

## Bywyd Personol 
Ganwyd Camden yn Belgrave Square, Llundain yn fab i George Pratt, 2il Ardalydd Camden, a Harriet, merch y Gwir Parchedig George Murray, Esgob Rochester

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt gan raddio'n MA ym 1860.

Priododd  yr Arglwyddes Clementina Augusta ym 1866, yr oedd hi yn ferch i George Spencer-Churchill, 6ed Dug Marlborough. Bu iddynt 3 mab (bu farw'r ddau hynaf yn blant) ac un ferch.

## Gyrfa
Roedd prif ystadau arglwyddi Camden yn Wherwell ger Andover, Hampshire, ac Abaty Bayham ger Lamberhurst. Gan eu bod yn ddisgynyddion i'r Parch Hugh Wilson, Trefeglwys a theulu Jeffreys, Priordy Aberhonddu, roedd gan y teulu ystadau yn Sir Frycheiniog hefyd. Yr ystadau Cymreig oedd yn darparu incwm i ddeiliad is deitl y teulu, Iarll Aberhonddu.

## Gyrfa wleidyddol 
Etholwyd John Lloyd Vaughan Watkins yn ddiwrthwynebiad fel AS Rhyddfrydol Aberhonddu yn Etholiad cyffredinol 1865 ond bu farw yn gynnar ym 1866. Fe'i holynwyd ar ran y Blaid Ryddfrydol gan Iarll Brycheiniog, eto'n ddiwrthwynebiad, mewn isetholiad a gynhaliwyd ar 27 Chwefror 1866.

Bu farw 2il Ardalydd Camden ar 6ed Awst 1866 a dyrchafwyd Iarll Brycheiniog i Dŷ'r Arglwyddi wedi llai na chwe mis o wasanaeth fel Aelod seneddol. Bur fu ei wasanaeth yn Nhŷ'r Arglwyddi hefyd gan iddo farw o fewn pedwar blynedd i'w dyrchafiad.

Wedi dyrchafiad John Pratt i'r Arglwyddi bu ymgais i gael ei frawd, George Pratt, fel olynydd iddo; ond roedd Rhyddfrydwyr anghydffurfiol Aberhonddu yn gwrthwynebu rhoi'r sedd i fonheddwr o Sais ac eglwyswr yn hytrach na Chymro mwy radical. Yn wyneb yr wrthwynebiad penderfynodd George i dynnu allan o'r ras. Roedd John yn mynnu bod ganddo hawl ar yr enwebiad fel prif dirfeddiannwr yr etholaeth a mynnodd bod ei frawd yng nghyfraith, yr Arglwydd Alfred Spencer Churchill, yn sefyll. Collodd y Rhyddfrydwyr y sedd i Howel Gwyn a oedd yn Gymro o'r ardal, er yn Dori.

## Marwolaeth 
Bu farw o ffit yn Eaton Square, Llundain, yn 31 mlwydd oed. Cafodd ei olynu fel Ardalydd gan John, ei unig fab i'w oroesi, a oedd dim ond 2 fis oed ar y pryd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1840
Categori:Gwleidyddion Cymreig y 19eg ganrif
Categori:Marwolaethau 1872
Categori:Rhyddfrydiaeth
Pilar Benejam Arguimbau

Gwyddonydd o Gatalwnia yw **Pilar Benejam Arguimbau** (ganed 1937), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel academydd, addysgwr, daearyddwr ac awdur. Ers 1972, bu'n athro yn Adran Didacteg Iaith, Llenyddiaeth a Gwyddorau Cymdeithasol yr UAB.

## Manylion personol
Ganed Pilar Benejam Arguimbau yn 1937 yn Ciutadella de Menorca ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Brifysgol Ymreolaethol Barcelona a Phrifysgol Barcelona lle derbyniodd ddoethuriaeth mewn addysgeg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Creu de Sant Jordi a Medal Ramon Llull.

## Gyrfa
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Doethuriaeth mewn Gwyddoniaeth.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1937
Categori:Gwyddonwyr Sbaenaidd
Carmina Virgili

Gwyddonydd o Gatalwnia oedd **Carmina Virgili** (19 Mehefin 1927 – 21 Tachwedd 2014), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel daearegwr, gwleidydd ac athro prifysgol a ymladdodd dros ymgorffori menywod yn y meysydd gwyddonol.

## Manylion personol
Ganed Carmina Virgili ar 19 Mehefin 1927 yn Barcelona. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Creu de Sant Jordi, Doethuriaeth er Anrhydedd Prifysgol Girona, Gwobr Narcís Monturiol a Officier de la Légion d'honneur.
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Aelod o Senedd Sbaen, Ysgrifennydd Gwladol Sbaen.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif‎
Categori:Genedigaethau 1927
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Gwyddonwyr Sbaenaidd
Julia Dingwort-Nusseck

Gwyddonydd o'r Almaen yw **Julia Dingwort-Nusseck** (ganed 6 Hydref 1921), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel economegydd a newyddiadurwr busnes yn yr Almaen. O 1976 i 1988, hi oedd llywydd cyntaf Landeszentralbank Niedersachsen. Yn hyn o beth, hi hefyd oedd y wraig gyntaf ym Manc Ffederal yr Almaen.

## Manylion personol
Ganed Julia Dingwort-Nusseck ar 6 Hydref 1921 yn Altona. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Marchog-Cadlywydd Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen a Gwobr Karl-Bräuer-Preis.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gwyddonwyr Almaenig
Gloria Macapagal-Arroyo

Gwyddonydd o'r Philipinau yw **Gloria Macapagal-Arroyo** (ganed 5 Ebrill 1947), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd ac yna fel academydd (economegydd) a gweinidog yn y Llywodraeth. 
Ym 1961, pan oedd Arroyo ychydig yn 14 oed, etholwyd ei thad yn Arlywydd y Filipinos.

Enillodd radd Baglor y Celfyddydau mewn Economeg o Goleg y Rhagdybiaeth, gan raddio magna cum laude ym 1968.

## Manylion personol
Ganed Gloria Macapagal-Arroyo ar 5 Ebrill 1947 yn San Juan ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd Ysgol Gwasanaeth Dramor Edmund A. Walsh, Prifysgol Georgetown, Prifysgol Ateneo de Manila a Phrifysgol y Philipinau lle bu'n astudio Mathemateg. Priododd Gloria Macapagal-Arroyo gyda Jose Miguel Arroyo. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Coler Urdd Isabella y Catholig, Urdd seren Romania a Gwobr Pro Ecclesia et Pontifice.
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Llywydd y Philipinau, Is-Arlywydd y Philipinau, Aelod o Dŷ Cynrychiolwyr y Philipinau, Aelod o Senedd y Philipinau, Ysgrifennydd Cenedlaethol dros Amddiffyn, Ysgrifennydd Lles a Datblygiad Cymdeithasol, Comisiynydd yr ICDB, Dirprwy Siaradwyr Tŷ Cynrychiolwyr y Philipinau.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1947
Categori:Gwyddonwyr o'r Philipinau
Kazimira Prunskienė

Gwyddonydd o Lithwania yw **Kazimira Prunskienė** neu **Kazimira Danutė Prunskienė** (ganed 2 Mawrth 1943), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel gwleidydd, economegydd ac academydd.

Roedd yn Brif Weinidog cyntaf Lithwania ar ôl datgan annibyniaeth 11 Mawrth 1990 a Gweinidog Amaethyddiaeth ym myd llywodraeth Gediminas Kirkilas.

## Manylion personol
Ganed Kazimira Prunskienė ar 2 Mawrth 1943 yn Švenčionys ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Mathemateg. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Marchog-Cadlywydd Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, Uwch Groesau Cadlywydd Urdd Gediminas, Uwch-ddug Lithwania a Medal Annibyniaeth.
## Gyrfa
Am gyfnod bu'n Brif Weinidog Lithwania.
Enillodd sawl gradd academaidd gan gynnwys: Gwobr Kandidat Nauk mewn Economeg.

### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Gwyddonwyr benywaidd
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Genedigaethau 1943
Categori:Gwyddonwyr o Lithwania
Maria Reiche

Mathemategydd o'r Almaen oedd **Maria Reiche** (15 Mai 1903 – 8 Mehefin 1998), a gaiff ei hadnabod yn bennaf fel anthropolegydd, archeolegydd a chyfieithydd technegol a wnaeth ymchwil i'r Llinellau Nazca ym Mheriw, gan ddechrau yn 1940.

## Manylion personol
Ganed Maria Reiche ar 15 Mai 1903 yn Dresden ac wedi gadael yr ysgol leol mynychodd lle bu'n astudio Gwyddoniaeth. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Croes Swyddog Urdd Teilyngdod Gweriniaeth Ffederal yr Almaen, a Doethor Anrhydeddus Prifysgol Genedlaethol San Marcos.

## Gyrfa
### Aelodaeth o sefydliadau addysgol

### Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau

## Gweler hefyd
*Bioleg
*Cemeg
*Ffiseg
*Mathemateg bur
*Ystadegaeth
*Geometreg
*Rhestr o wyddonwyr o Gymru

## Cyfeiriadau
Categori:Mathemategwyr benywaidd o'r Almaen
Categori:Prosiect Wici Môn
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1998