open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gush Shalom

Mudiad heddwch a hawliau dynol yn Israel yw **Gush Shalom** (Hebraeg, yn golygu "Y Cynghrair Heddwch"). Fe'i sefydlwyd gan Uri Avnery ac eraill yn 1993 fel mudiad heddwch radicalaidd heb berthyn i unrhyw blaid wleidyddol na chymryd rhan mewn gwleidyddiaeth seneddol. Mae'n credu mewn "torri'r 'consensws cenedlaethol' a seilir ar gamwybodaeth" y llywodraeth a'r sefydliad.

Mae'n ymgyrchu i ddylanwadu ar y farn gyhoeddus yn Israel er mwyn sefydlu heddwch parhaol rhwng yr Israeliaid a'r Palesteiniaid wedi'i sefydlu ar yr egwyddorion o:
*Dod â meddiant Israel o'r tir Palesteinaidd a feddianwyd ers 1967 i ben.
*Sefydlu ffin agored rhwng gwladwriaeth Israel a gwladwriaeth Palesteina newydd, wedi i'r tiroedd dan feddiant gael eu hadfer.
*Sefydlu Jeriwsalem (Al-Quds) yn brifddinas i'r Israeliaid (Gorllewin Jeriwsalem) a'r Palesteiniaid (Dwyrain Jeriwsalem), dan un awdurdod dinesig unedig.
*Derbyn hawl y ffoaduriaid Palesteinaidd i ddychwelyd os mynnent.
*Sicrhau heddwch trwy gytundebau.
*Ceisio sefydlu heddwch ehangach rhwng Israel a'r gwledydd Arabaidd a chreu cyngor rhanbarthol.

Does dim aelodaeth fel y cyfryw. Yn ôl y mudiad ei hun mae yna "gnewyllyn neu gylch mewnol" o tua 100 o ymgyrchwyr gyda tua 600 eraill sy'n cymryd rhan mewn gweithgareddau. Yn ogystal mae yna gylch ehangach o bobl sy'n gweithredu'n achlysurol neu sy'n cefnogi'r mudiad.

Mae ymgyrchoedd Gush Shalom yn cynnwys un i ryddhau carcharorion gwleidyddol Palesteinaidd yn Israel (tua 10,000 ohonynt) ac atal adeiladu rhagor o wladfeydd Israelaidd yn y Lan Orllewinol a lleoedd eraill.

Mae'r mudiad wedi cael ei feirniadu'n hallt yn y wasg Israelaidd a gan wleidyddion y Sefydliad, ac mae ei aelodau wedi cael eu bygwth.

Mae'n galw ar i lywodraeth Israel gydnabod y llywodraeth Hamas yn Llain Gaza ac wedi cynnal nifer o brotestiadau yn erbyn yr ymosodiad presennol ar Gaza.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*   Gwefan Gush Shalom (ar gael hefyd mewn Ffrangeg ac ieithoedd eraill hefyd)

Categori:Gwleidyddiaeth Israel
Categori:Gwrthdaro Israelaidd-Palesteinaidd
Categori:Heddychaeth yn Israel
Categori:Sefydliadau 1993
Louis de Sancerre

bawd|200px|Arfbais teulu Sancerre

Milwr Ffrengig yn ystod y Rhyfel Can Mlynedd oedd **Louis de Sancerre** (1341/42 - 1402). Bu'n Farsial Ffrainc o 1368 hyd 1397, ac yn Gwnstabl Ffrainc o 1397 hyd 1402.

Roedd yn ail fab i'r Cownt Louis II a Béatrix de Roucy. Lladdwyd ei dad ym Mrwydr Crécy yn 1346. Daeth i sylw yn 17 oed, pan lwyddodd ef a'i frodyr i amddiffyn tref Sancerre yn erbyn y Saeson. Pan ail-ddechreuodd y Rhyfel Can Mlynedd yn 1369, bu ganddo ran amlwg yn yr ymladd, a bu Owain Lawgoch yn ymladd tano ef ar brydiau.

Categori:Genedigaethau 1341
Categori:Marwolaethau 1402
Categori:Cadfridogion o Ffrainc
Categori:Milwyr y 14eg ganrif o Ffrainc
Categori:Milwyr y 15fed ganrif o Ffrainc
Categori:Pobl fu farw ym Mharis
Categori:Y Rhyfel Can Mlynedd
Gregory Sais

Milwr o Gymru oedd Syr **Gregory Sais** neu **Grigor Sais** (bu farw 1390) a fu'n ymladd dros frenin Lloegr yn y Rhyfel Can Mlynedd ac yn yr Alban. Roedd yn frodor o Sir Fflint ac yn ôl pob tebyg yn fab i Cynwrig Sais ap Ithel Fychan, ac felly'n ddigynnydd i Ednyfed Fychan. Fel yn sawl enghraifft arall mewn enwau personol o'r cyfnod, e.e. y bardd Elidir Sais, mae'r llysenw "Sais" yn cyfeirio at y ffaith ei fod yn medru'r Saesneg yn hytrach na'i fod yn Sais.

## Bywgraffiad
Ceir y cofnod cyntaf amdano fel milwr pan ddisgrifir ef fel capten Beaumont-le-Vicomte ym  Maine yn 1360. Ym mis Mawrth 1373, roedd yn aelod o fyddin Seisnig oedd yn ceisio codi gwarchae Chizé yng ngorllewin Ffrainc, ond gorchfygwyd hwy gan fyddin Ffrengig oedd yn cynnwys Owain Lawgoch. Dano ef y cafodd Owain Glyndŵr ei brofiad milwrol cyntaf, fel aelod o garsiwn Berwick-upon-Tweed yn 1384.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Hanes Gregory Sais o www.medievalsoldier.org 

Categori:Marwolaethau 1390
Categori:Milwyr o Gymru
Categori:Pobl o Sir y Fflint
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Callisto (lloeren)

250px|bawd|Callisto
Un o loerennau'r blaned Iau yw **Callisto**, ac un o'r lloerennau mwyaf yng Nghysawd yr Haul. Darganfuwyd y lloeren gan y seryddwr Galileo Galilei yn 1610. Enwodd y lloeren "newydd" ar ôl y nymff Roegaidd Callisto.

Gan ei fod mor bell o'r Haul, mae dŵr yn bodoli fel rhew ar wyneb Callisto; fodd bynnag, credir fod yna fôr o ddŵr o dan wyneb Callisto sydd yn cael ei gadw rhag rhewi gan wres sydd yn dod o ganol y lloeren.

## Gweler hefyd 
* Iau (planed)

Categori:Lloerennau Iau
Y Dynion Mwyn

Mae'r *Dynion Mwyn* yn "*grefydd ddewiniaeth cyn-Gardneraidd sefydlwyd ar bwys Betws-y-coed yn y 1300au*" , sy'n haeru eu bod wedi trosglwyddo eu gwybodaeth am eu defodau, eu swynion a'u traddodiadau o genhedlaeth i genhedlaeth. Dywedant fod y traddodiad yn tarddu o Gymru a haerir hefyd eu bod yn ddisgynyddion ysbrydol i feirdd llys Cymru'r Oesoedd Canol.

## Hanes
Yn ôl y Dynion Mwyn, ym Mehefin 1965 cwrddodd Sarah Llewellyn (gwrach honedig o Gymru) â Bill Wheeler ("Rhuddlwm") ar ynys Majorca, a chafodd ef ei ynydu gan deulu'r Dynion Mwyn ym Metws-y-Coed gyda'r enw newydd "hudol" "Rhuddlwm Gawr". Anfonwyd ef i'r Unol Daleithiau i ehangu cylch y Dynion Mwyn yn Houston, Texas. Sefydlodd ef Gylch o'r Dynion Mwyn yn Washington D.C. o'r enw "*Coven of the Tylwyth Teg*" a ehangwyd yn bur sydyn dan yr enw "*The Church of the Tylwyth Teg in America*". Roedd yr eglwys newydd hon yn uno aelodau Wica â chrefyddau Paganaidd eraill.

Mae aelodau o'r Dynion Mwyn yn cwrdd yn flynyddol ers 1967, pan gwrddant â'i gilydd yn Maryland. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, y maent wedi'u cwrdd â'i gilydd yn Georgia ac Alabama. Ceir dwy gangen y Dynion Mwyn erbyn hyn, sef, "*The Celtic Church of Dynion Mwyn, Inc*" a "*The Church of Y Tylwyth Teg, Inc*."

Mae "*Cymdeithas Cymry Wiccae, Inc.*" yn rhan o eglwys y Dynion Mwyn a derbyniodd "*Grŵp IRS 501 (C) 3 rhyddhad di-elw*" rhag talu trethi ym 1976, a derbyniwyd Eglwys y Tylwyth Teg ar 2 Chwefror 1977 fel un o'r eglwysi swyddogol. Mae gan y ddwy lawer o chwaer Cylchau led-led yr Unol Daleithiau, Affrica, Awstralia a Gorllewin Ewrop, ac eglwysi tebyg megis Eglwys y Gwyddon..

Yn ôl eu gwefan, ceir dwy eglwys yng Nghymru, sef "*Y Dynion Mwyn*" a "*Gwyddon Cymry*" a leolir yn bennaf ar Ynys Môn.

## Duwiau
Ymhlith y Duwiau'r maent yn eu haddoli y mae Arianrhod ("y Forwyn Las o'r Tywyllwch Allanol"), sy'n symbol o bopeth a grëwyd ac sydd heb ei greu. Ei hedyn symbolaidd yw ceirch. Y Fam Dduwies yw Dôn, sef y ddaear gyfan: "ei had yw pob had". Ceridwen yw duwies ysbrydoliaeth a hi yw "Ceidwad Crochan Gwybodaeth", ac mae ganddi'r pŵer a'r gallu i wneud hud a lledrith ("*magick*"). Twr yw Brenin y gwenith ac ysbryd yr haf a'r goleuni a'r gwres a ddaw ohono; gwisga dorch o flodau o amgylch ei wddf. Ceir y duw Arddu, hefyd, sef duw'r Gaeaf. Ond y prif dduw yw Cernunnos, brenin yr holl anifeiliaid; mae'n dduw corniog ac mae e'n symbol o ffrwythlondeb.

## Gweler hefyd
*Amldduwiaeth Geltaidd
*Neo-dderwyddiaeth
*Neo-baganiaeth
*Wica

## Cyfeiriadau
## Llyfryddiaeth
**The Word: The Grail Mysteries of Welsh Witchcraft - Part 3 of the Quest Trilogy*, gan Rhuddlwm Gawr, Taliesin enion Vawr, Sarah Llewellyn, a Merridden Gawr http://www.dynionmwyn.net/DMbooks.html.
**Meditation of the Celtic Druids. Welsh Witchcraft*, gan Rhuddlwm Gawr, Taliesin enion Vawr, a Merridden Gawr.

## Dolenni allanol
*  Gwrach fodern ar Myspace
*  Hanes y Dynion Mwyn 
*  Home Circle - An Overview of Traditions 
*  Grŵp Yahoo Rhuddlwm  (cynnwys rhai cynnwys yn y Gymraeg)

Categori:Crefydd yn yr Unol Daleithiau
Categori:Neo-dderwyddiaeth
Caerferwig

Tref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Caerferwig** (). Saif ger aber Afon Tuedd 2.5 milltir (4&nbsp;km) i'r de o'r ffin rhwng Lloegr a'r Alban. Hi yw'r dref fwyaf gogleddol Lloegr. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 12,043.

Mae Caerdydd 482.8 km i ffwrdd o Caerferwig ac mae Llundain yn 489.1&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Caeredin sy'n 75&nbsp;km i ffwrdd.

Bu llawer o ymladd rhwng yr Alban a Lloegr o'r 11g ymlaen ynghych Caerferwig, a bu'n rhan o'r ddwy wlad ar brydiau. Wedi i Edward I, brenin Lloegr gipio'r dref yn 1296, lladdodd nifer fawr o'r trigolion. Mae wedi bod yn rhan o Loegr ers 1482.

Erys nifer o gysylltiadau a'r Alban, er enghraifft mae timau peldroed a rygbi'r undeb y dref yn chwarae yng nghyngrair yr Alban yn hytrach na Lloegr. Roedd Deddf Cymru a Berwick 1746 yn datgan fod unrhyw gyfeiriad at "Lloegr" yn cynnwys Cymru a Chaerferwig.

## Gweler hefyd
*Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Categori:Trefi Northumberland
Hinsawdd

**Hinsawdd** yw cyflwr y tywydd mewn ardal dros gyfnod o amser. Cyflwr tymor hir o dywydd rhagweladwy yw hinsawdd. Mae hinsawdd yn cael ei heffeithio gan nodweddion ffisegol y ddaear megis mynyddoedd, afonydd, lledred, diffeithdiroedd a diwasgeddau.

## Dosbarthiadau hinsawdd 
Dosberthir hinsawdd y byd i bum prif gategori:
[bawd|280px|[Arth Wen mewn ardal begynol]]
[bawd|centre|700px|Map [dosbarthiad hinsawdd Köppen-Geiger

]]

**Pegynnol**
Mae'r rhanbarthau yma yn oer iawn trwy gydol y flwyddyn. Mae'r tymheredd cynhesaf yn llai na 10C.
bawd|150px|Gwanwyn mewn ardal Dymherus
[bawd|150px|Mae [Dubai wedi ei lleoli ar dir **Cras**]]
**Tymherus**
Ardaloedd sy'n dueddol o orwedd rhwng 23.5 a 66.0 lledred. Ardaloedd lle bo'r mis oeraf llai na 18&nbsp;°C ac yn fwy na -3&nbsp;°C a lle bo'r mis cynhesaf yn fwy na 10&nbsp;°C. Mae rhan fwyaf o Orllewin Ewrop yn yr ardal tymherus. Gweler Hinsawdd Cymru.

**Cras**
Dyma'r ardaloedd sych lle mae'r anweddiad yn uwch na'r dyddodiad. Mae'r ardaloedd hyn ymhell o'r môr a gall y tymheredd amrywio llawer.

**Trofannol**
Mae'r tymheredd yn uchel trwy gydol y flwyddyn yn yr ardaloedd hyn. Mae ganddynt 2 dymor; gwlyb a sych.

**Y Môr Canoldir**
Mae'r hinsawdd hon yn gynnes ac yn sych yn yr haf ac yn oer ac yn wlyb yn y gaeaf.

## Ffactorau sy'n effeithio a'r hinsawdd 
### Lledred 
Mae lledred yn cael ei benderfynu gan ein pellter oddi wrth y gyhydedd. Lledred y gyhydedd yw 0 gradd. 
### Dylanwad morol 
[bawd|150px|Yn anaml iawn mae [Caerfyrddin yn cael eira oherwydd ei hagosrwydd at y môr]]
Ym Mhrydain, mae'r môr yn effeithio'r tymheredd:
* Yn y gaeaf mae'r môr yn araf i oeri ac felly mae'r lleoedd arfordirol yn gynhesach ac yn llaith.
* Yn yr haf mae'r môr yn araf i dwymo ac felly mae'r ardaloedd arfordirol yn oerach na'r ardaloedd bellach o'r môr.
* Mae yna lai o amrediad i dymereddau ardaloedd arfordirol nag o dymereddau ardaloedd bellach o'r môr.
### Uchder 
Ymhob 165m uwchben lefel y môr, mae'r tymheredd yn gostwng 1&nbsp;°C oherwydd mae tir uchel yn colli mwy o wres na thir isel. 
### Agwedd 
Mae agwedd yn cyfeirio at y ffordd y mae tir yn wynebu'r haul. Yn hemisffer y gogledd, mae llethrau serth sydd yn wynebu'r dde (agwedd ddeheuol) yn gweld mwy o'r haul na'r llethrau sydd yn wynebu'r gogledd (agwedd ogleddol) ac felly maent yn gynhesach.

## Gweler Hefyd 
* Tywydd
* Hinsoddeg
* Hinsawdd Cymru
* Newid hinsawdd

## Cyfeiriadau

Categori:Tywydd
Categori:Amgylchedd
Deddf Cymru a Berwick 1746

Deddf a basiwyd yn Senedd Prydain Fawr yn 1746 oedd **Deddf Cymru a Berwick 1746** (Saesneg: *Wales and Berwick Act 1746*) (20 Geo. II, c. 42). Yn ôl y ddeddf yma, byddai unrhyw ddeddfau fyddai'n cael eu pasio ar gyfer Lloegr o hynny ymlaen hefyd yn weithredol yng Nghymru a Berwick-upon-Tweed, os nad oedd y ddeddf ei hun yn dweud yn wahanol.

Daethpwyd a'r ddeddf i ben o ran Cymru dan Ddeddf yr iaith Gymraeg 1967. Yn ôl Deddf Llywodraeth Leol 1972, a ddaeth i rym ar 1 Ebrill 1974, byddai "Lloegr" o hynny ymlaen yn cynnwys y 46 sir oedd yn cael eu sefydlu gan y ddeddf hon (yn cynnwys Berwick), ac y byddai "Cymru" yn cynnwys yr wyth sir Gymreig oedd yn cael eu sefydlu dan y ddeddf.

Categori:Deddfau Cymreig
Categori:Deddfau cyfansoddiadol Cymru
Categori:Deddfau Senedd Prydain Fawr 1746
Categori:1746
Jóhanna Sigurðardóttir

Gwleidydd o Wlad yr Iâ a wasanaethodd fel Prif Weinidog y wlad honno o 2009 hyd 2013 yw **Jóhanna Sigurðardóttir** (IPA: ) (ganwyd 4 Hydref, 1942). Daeth yn Brif Weinidog benywaidd cyntaf Gwlad yr Iâ a phennaeth llywodraethol hoyw-agored cyntaf y byd modern ar 1 Chwefror 2009.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1942
Categori:Pobl o Wlad yr Iâ
Categori:Gwleidyddion o Wlad yr Iâ
Categori:Gwleidyddion LHDT
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Prif Weinidogion Gwlad yr Iâ
Tudur Hen

Aelod o deulu Tuduriaid Penmynydd oedd **Tudur Hen** neu **Tudur ap Goronwy** (bu farw 1311).

Roedd yn fab i Goronwy ab Ednyfed, distain Gwynedd dan Llywelyn ap Gruffudd ac yn ŵyr i Ednyfed Fychan, distain Gwynedd dan Llywelyn Fawr a Dafydd ap Llywelyn. Cymerodd Tudur ran yng ngwrthryfel Madog ap Llywelyn. Priododd Angharad ferch Ithel Fychan, ac etifeddwyd ei diroedd ym Mhenmynydd gan ei fab, Goronwy ap Tudur Hen.

Categori:Marwolaethau 1311
Categori:Pobl y 13eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Tuduriaid Môn
Rhys ap Tudur Fychan

Aelod o deulu Tuduriaid Penmynydd ac un o gefnogwyr mwyaf blaenllaw ei gefnder Owain Glyn Dŵr oedd **Rhys ap Tudur** (bu farw 1412)

Roedd Rhys yn fab i Tudur Fychan, arglwydd Penmynydd. Cofnodir iddo fod yng ngwasanaeth Rhisiart II, brenin Lloegr. Ymunodd â gwrthryfel Glyn Dŵr, ac ar ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ef a'i frawd Gwilym ap Tudur gastell Conwy.

Yn 1412, cymerwyd ef a nifer o gefnogwyr eraill Owain Glyn Dŵr yn garcharorion tra ar gyrch yn y gororau. Dienyddiwyd ef yng Nghaer.

## Llinach
Categori:Gwrthryfelwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 1412
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Tuduriaid Môn
Henry Percy

Gallai **Henry Percy** gyfeirio at un o nifer o aelodau o deulu Percy, Ieirll a Dugiaid Northumberland. Roedd y rhan fwyaf o etifeddion y teulu yma yn dwyn yr enw Henry Percy. Y mwyaf adnabyddus o'r rhain yw:

*Henry Percy, Iarll 1af Northumberland (1341 - 1408)
*Henry 'Hotspur' Percy (1364 - 1403), mab hynaf Iarll 1af Northumberland
*Henry Percy, 2il Iarll Northumberland (1392 - 1455), mab Henry 'Hotspur' Percy
Tuduriaid Penmynydd

bawd|Arfau Tuduriaid Penmynydd, sy'n seiliedig ar arfau 'Ednyfed Fychan
[bawd|Ffenestr liw teulu'r Tuduriaid yn [Eglwys Penmynydd]]
Teulu o uchelwyr Cymreig fu a rhan bwysig yng ngwleidyddiaeth Cymru ac yn ddiweddarach Lloegr oedd **Tuduriaid Penmynydd**. Cysylltir hwy a phentref Penmynydd ar Ynys Môn.

Roedd y teulu yn ddisgynyddion Ednyfed Fychan (bu farw 1246), distain Llywelyn Fawr a'i fab Dafydd ap Llywelyn. Roedd Ednyfed Fychan ei hun yn ddisgynnydd o Farchudd ap Cynan. Priododd Ednyfed a Gwenllian ferch Rhys, merch Rhys ap Gruffudd ("Yr Arglwydd Rhys").

## Adeiladau
Adeiladwyd y plasdy presennol, Plas Penmynydd, yn 1576, ond bu plasdy cynharach ar yr un safle neu gerllaw. Ymwelodd y bardd Iolo Goch â'r plasdy rhywbryd yn y cyfnod 1367-82. Mae'n moli croeso hael Goronwy ap Tudur Fychan (Gronw Fychan) ac yn cymharu Penmynydd i aelwyd llys Urien Rheged:

:Cyntaf lle'r af, llew a rydd,
:Caer Pen Môn, carw Penmynydd,
:Tŷ, gwelais gynt, teg wiwle,
:Tudur Llwyd, da ydyw'r lle;
:Yno mae, heb gae ar ged,
:Ail drigiant aelwyd Rheged.

Mae beddfaen alabaster cerfiedig Gronw Fychan, a fu farw yn 1382, gyda'i wraig Myfanwy, i'w weld yn eglwys y plwyf.

## Cefndryd Owain Glyn Dŵr, a'u disgynyddion
Yn nechrau'r 15g, roedd brodyr Gronw Fychan, Rhys ap Tudur, Gwilym ap Tudur a Maredudd ap Tudur, yn bleidwyr blaenllaw i Owain Glyndŵr. Oherwydd hyn collodd y teulu y rhan fwyaf o'u tiroedd. Roedd Gronw Fychan ei hun wedi marw cyn dechrau gwrthryfel Glyn Dŵr, felly dychwelwyd cyfran o diroedd y teulu i'w ddigynyddion ef yn ddiweddarach.

Aeth mab Maredudd, Owain, i Lundain, lle newidiodd ei enw o Owain ap Maredudd i Owain Tudur (*Owen Tudor*). Syrthiodd Catrin o Valois, gweddw Harri V, brenin Lloegr mewn cariad ag ef, ac mae'n debyg iddynt briodi, er nad oes prawf o hyn. Cawsant bum plentyn, yn cynnwys Edmwnd Tudur a Siasbar Tudur. Daeth mab Edmwnd, Harri Tudur, yn frenin Lloegr fel Harri VII.

## Llinach
Ymhlith aelodau'r teulu roedd:
*Goronwy ab Ednyfed, Arglwydd Tregastell, bu farw 1268, distain Gwynedd
*Tudur ab Ednyfed, brawd Goronwy, a'i dilynodd fel distain Gwynedd
**Tudur Hen, Arglwydd Pemmynydd, bu farw 1311, mab Goronwy ab Ednyfed
***Goronwy ap Tudur Hen, bu farw 1331
****Tudur Fychan neu Tudur ap Goronwy, Arglwydd Pemmynydd, bu farw 1367
*****Goronwy ap Tudur Fychan (bu farw 1382)
*****Rhys ap Tudur, dienyddiwyd yng Nghaer yn 1412
*****Gwilym ap Tudur
*****Maredudd ap Tudur, bu farw 1406
******Owain Tudur neu Owain ap Maredudd, 1400–1461
*******Edmwnd Tudur, Iarll Richmond, 1430–1456
********Harri VII, brenin Lloegr, 1457–1509

### Perthynas y teulu i Owain Glyn Dŵr
Mae'r goeden deulu ganlynol yn dangos y berthynas rhwng y ddau deulu: teulu Glyn Dŵr a Thuduriaid Penmynydd.

### Llinach gwrywaidd y Tuduriaid
Dyma linach gwrywaidd y Tuduriaid o Ednyfed Fychan hyd at Harri VII, brenin Lloegr.

## Llyfryddiaeth
*''Y Bywgraffiadur Cymreig Ar-lein: Ednyfed Fychan a'i ddisgynyddion

## Cyfeiriadau

Categori:Hanes Cymru
Categori:Penmynydd a Star
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Teuluoedd o Gymru
Hotspur (gwahaniaethu)

Gallai **Hotspur** gyfeirio at:

* Henry 'Hotspur' Percy (1364–1403), mab hynaf Iarll 1af Northumberland. Enwir sawl peth ar ei ôl:
** Tottenham Hotspur F.C.
** C.P.D. Hotspur Caergybi
** C.P.D. Pietà Hotspurs
** HMS *Hotspur*, enw sawl llong ryfel yn y llynges Brydeinig
** 'General Aircraft Hotspur', gleidyr o'r Ail Ryfel Byd
----
Henry 'Hotspur' Percy

:''Mae **Hotspur** yn ailgyfeirio i'r dudalen hon. Gweler hefyd Hotspur (gwahaniaethu).''

Uchelwr o Loegr a mab hynaf Henry Percy, Iarll 1af Northumberland, oedd Syr **Henry Percy**, mwy adnabyddus wrth ei lysenw **Hotspur** neu **Harry Hotspur** (20 Mai 1364/1366 – 21 Gorffennaf 1403).

## Bywgraffiad
Ganed ef yng nghastell Spofforth yn Northumberland. Daeth yn amlwg fel rhyfelwr, gan ymladd yn erbyn yr Alban a Ffrainc. Yn Awst 1388, gorchfygwyd ef a'i gymeryd yn garcharor ym Mrwydr Otterburn gan fyddin Albanaidd dan James Douglas, 2il Iarll Douglas. Bu'n Llywodraethwr Bordeaux o 1393 hyd 1395. Wedi dychwelyd o Ffrainc, cynorthwyodd ei dad i ddiorseddu Rhisiart II, brenin Lloegr a rhoi Henry o Bolingbroke ar yr orsedd fel Harri IV.

[bawd|220px|dim|Brwydr yr Amwythig; darlun allan o *A tour in Wales* gan [Thomas Pennant (1726-1798)]]

Yn 1403, gwrthryfelodd ef a'i ewythr, Thomas Percy, Iarll Caerwrangon, yn erbyn Harri IV, a gwnaeth gytundeb ag Owain Glyndŵr. Cyn iddo fedru ymuno â lluoedd Glyn Dŵr, lladdwyd ef ym Mrwydr Amwythig yn erbyn y brenin. Dywedir fod ei fyddin yn trechu byddin y brenin, ond cododd Hotspur ddarn gwyneb ei helm, a tharawyd ef gan saeth, a'i ladd yn y fan. Heb eu harweinydd, ffôdd ei fyddin.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 1360au
Categori:Ieirll
Categori:Marwolaethau 1403
Categori:Milwyr o Loegr
Categori:Pobl o Northumberland
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Loegr
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Loegr
Justin Haythe

Nofelydd, sgriptiwr ac ysgrifennydd straeon byrion o'r Unol Daleithiau yw **Justin Haythe** (ganed 16 Medi 1973).

Cafodd ei eni yn Llundain a mynychodd Ysgol Americanaidd Llundain a Choleg Middlebury. Enwebwyd ei nofel gyntaf, *The Honeymoon* am Wobr Booker yn 2004. Ef ysgrifennodd *The Clearing* hefyd, a gyfarwyddwyd gan Pieter Jan Brugge, ac a serennodd Helen Mirren a Robert Redford.  Rhyddhawyd ei addasiad o *Revolutionary Road* ym mis Rhagfyr 2008. Mae ef hefyd yn ysgrifennydd ac uwch-gynhyrchydd *Snitch*, sydd yn y cyfnod ôl-gynhyrchu.

Mae ef bellach yn byw yn Ninas Efrog Newydd.

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Lundain
Crocodeil

bawd|550px|Distrubition of crocodiles
**Crocodeil** neu **crocodil** yw'r enw a ddefnyddir ar gyfer unrhyw rywogaeth o'r teulu **Crocodylidae** (a ddosberthir weithiau fel is-deulu'r **Crocodylinae**). Defnyddir y term hefyd ar gyfer pob aelod o'r Crocodilia.

Mae'r Crocodeilod yn ymlusgiaid sy'n byw mewn afonydd, llynnoedd ac weithiau aberoedd ar draws ardal eang o'r trofannau. Y mwyaf adnabyddus o'r rhywogaethau yr Crocodeil Afon Nîl, a geir ar hyd y rhan fwyaf o Affrica.

Mae rhai rhywogaethau o grocodeilod yn gallu byw lan i tua 100 blwydd oed, ond mae'r un henaf wedi bod 130 o oed.

## Rhywogaethau 
* Crocodylidae
** **Mekosuchinae** (diflanedig)
** **Crocodylinae**
*** Genws *Crocodylus*
**** *Crocodylus acutus*, Crocodeil America
**** *Crocodylus cataphractus*, Crocodeil Trwynfain 
**** *Crocodylus intermedius*, Crocodeil Orinoco
**** *Crocodylus johnsoni*, Crocodeil Dŵr Croyw
**** *Crocodylus mindorensis*, Crocodeil y Ffilipinau
**** *Crocodylus moreletii*, Crocodeil Morelet
**** *Crocodylus niloticus*, Crocodeil Afon Nîl 
**** *Crocodylus novaeguineae*, Crocodeil Gini Newydd
**** *Crocodylus palustris*, Crocodeil India
**** *Crocodylus porosus*, Crocodeil Dŵr Hallt 
**** *Crocodylus rhombifer*, Crocodeil Ciwba
**** *Crocodylus siamensis*, Crocodeil Siam
*** Genws *Osteolaemus*
**** *Osteolaemus tetraspis*, Crocodeil Bychan 
*** Genws †*Euthecodon* 
*** Genws †*Rimasuchus* 
*** Genws †*Asiatosuchus*

Categori:Teuluoedd o ymlusgiaid
Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau

**Is-Arlywydd yr Unol Daleithiau** yw'r swydd wleidyddol ail uchaf yn llywodraeth ffederal yr Unol Daleithiau, ar ôl yr Arlywydd ei hun. Y deiliaid ers yr 20fed o Ionawr 2021 yw Kamala Harris. Yr Is-Arlywydd yw llywydd y Senedd yn ogystal os daw'r Arlywydd yn analluog maent yn camu i'r adwy.

## Deiliaid 
* John Adams
* Spiro Agnew
* Chester A. Arthur
* Alben W. Barkley
* Joe Biden
* John C. Breckinridge
* Aaron Burr
* George H. W. Bush
* John C. Calhoun
* Dick Cheney
* George Clinton
* Schuyler Colfax
* Calvin Coolidge
* Charles Curtis
* George M. Dallas
* Charles G. Dawes
* Charles W. Fairbanks
* Millard Fillmore
* Gerald Ford
* John Nance Garner
* Elbridge Gerry
* Al Gore
* Hannibal Hamlin
* Thomas A. Hendricks
* Garret Hobart
* Hubert Humphrey
* Thomas Jefferson
* Andrew Johnson
* Lyndon B. Johnson
* Richard Mentor Johnson
* William R. King
* Thomas R. Marshall
* Walter Mondale
* Levi P. Morton
* Richard Nixon
*Mike Pence
* Dan Quayle
* Nelson Rockefeller
* Theodore Roosevelt
* James S. Sherman
* Adlai E. Stevenson I
* Daniel D. Tompkins
* Harry S. Truman
* John Tyler
* Martin Van Buren
* Henry A. Wallace
* William A. Wheeler
* Henry Wilson

## Dolenni allanol 

Categori:Llywodraeth yr Unol Daleithiau
Reginald Grey, 3ydd Barwn Grey de Ruthyn

Uchelwr Seisnig a thirfeddiannwr yng Nghymru oedd **Reginald Grey, 3ydd Barwn Grey de Ruthyn** (c. 1362 – 30 Medi 1440). Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd ei gweryl ag Owain Glyndŵr, a fu'n un o'r digwyddiadau a arweiniodd ar wrthryfel Owain.

Roedd yn fab hynaf Reginald Grey, 2il Farwn Grey de Ruthyn ac Alianore Le Strange o Blackmere. Hawliodd gyfran o diroedd Owain Glyn Dŵr, ond yn ystod teyrnasiad Rhisiart II, penderfynwyd yr achos o blaid Owain. Wedi i Harri IV gipio'r orsedd, ail-agorodd de Grey yr achos, gan fanteisio ar y ffaith ei fod yn ffafr y brenin. Dywed rhai ffynonellau fod de Grey wedi oedi gyrru gwŷs gan y brenin i Owain yn hawlio cymorth milwrol yn yr Alban. Erbyn i Owain dderbyn y wŷs, roedd yn rhy hwyr iddo ymateb.

Yn Ionawr 1402, cymerwyd de Grey yn garcharor gan Glyn Dŵr gerllaw Rhuthun. Bu raid i de Grey dalu 10,000 o farciau am ei ryddid.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1362
Categori:Marwolaethau 1440
Categori:Barwniaid ym Mhendefigaeth Lloegr
81ain seremoni wobrwyo yr Academi

[bawd|[Sid Ganis a Forest Whitaker yn cyflwyno'r enwebiadau yn Theatr Samuel Goldwyn yn Beverley Hills]]

Cynhaliwyd **81ain seremoni wobrwyo yr Academi** ar 22 Chwefror 2009 yn y Kodak Theatre yn Hollywood, Los Angeles, Califfornia.

## Prif wobrau 
## Gwobrau eraill 
## Gwobrau anrhydeddus 
### Gwobr Dyngarol Jean Hersholt 
* Jerry Lewis

## Ffilmiau gydag enwebiadau niferus 
* **13** *The Curious Case of Benjamin Button*
* **10** *Slumdog Millionaire*
* **8** *The Dark Knight*, *Milk*
* **6** *WALL-E*
* **5** *Doubt*, *Frost/Nixon*, *The Reader*
* **3** *Changeling*, *Revolutionary Road*
* **2** *The Duchess*, *Frozen River*, *Iron Man*, *Wanted*, *The Wrestler*

Categori:2009 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Seremonïau Gwobrau'r Academi
Owain Tudur Jones

Cyn chwaraewr pêl-droed o Gymru yw **Owain Tudur Jones** (ganwyd 15 Hydref 1984). Chwaraeodd i Dinas Abertawe, Norwich City, Inverness Caledonian Thistle,  Hibernian a Falkirk yn ogystal ag ennill 7 cap dros dîm cenedlaethol Cymru.

Bu’n byw yn Nhywyn, Meirionnydd am gyfnod. 

Ei daid yw Geraint V. Jones.

## Uwch Gynghrair Cymru
Ymunodd Tudur Jones â Dinas Bangor yn Uwch Gynghrair Cymru o glwb Porthmadog yn y Gynghrair Undebol yn 2001 ac yn ei bedwar tymor gyda Bangor chwaraeodd yn rownd derfynol Cwpan Cymru yn 2002 ac yn Nhlws Intertoto yn 2002 yn erbyn Gloria Bistrita o Rwmania.

## Dinas Abertawe
Wedi cyfnod ar brawf gyda Dinas Abertawe yn ystod haf 2005, ymunodd Jones â'r clwb am £5,000. Yn ystod ei dymor llawn cyntaf fel chwaraewr proffesiynol, gwnaeth 21 o ymddangosiadau a sgoriodd dair gôl. Llwyddodd hefyd i wneud ei ymddangosiad cyntaf i dîm dan-21 Cymru.
Ar ôl pedair mlynedd gyda'r Swans, a chyfnod ar fenthyg â Swindon Town yn 2008/09, symudodd Jones i Norwich City am ffi oddeutu £250,000.

## Norwich City
Gwnaeth Jones ei ymddangosiad cyntaf yn y golled 7-1 yn erbyn Colchester ar ddiwrnod agoriadol tymor 2009/10 a sgoriodd ei gôl gyntaf i'r clwb ar 18 Awst 2009 mewn buddugoliaeth 2-1 dros Brentford.

Methodd a sicrhau ei le yn rheolaidd yn nhîm Norwich City ac ar ôl cyfnodau ar fenthyg gyda Yeovil Town a Brentford, symudodd i'r Alban ac Inverness Caledonian Thistle yn 2011.

## Inverness Caledonian Thistle
Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Inverness mewn colled 1-0 yn erbyn Hibs ond yn gynnar wedi'r gêm gyntaf, dioddefodd anaf i'w ben-glîn fyddai'n golygu ei fod angen llawdriniaeth. Collodd chwe mis o'r tymor wrth wella o'i anaf ond sicrhaodd estyniad i'w gytundeb ym mis Mehefin 2012.

## Hibernian
Ym mis Mai 2013, symudodd i Gaeredin er mwyn ymuno â Hibernian ond ar ôl cael ei ryddhau gan Hibs, ymunodd â Falkirk ym mis Medi 2014.

Ar 6 Mawrth 2015, wedi brwydro yn erbyn anaf arall, cyhoeddodd Jones ei fod yn ymddeol o bêl-droed.

## Rhyngwladol
Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Gymru mewn gêm gyfeillgar yn erbyn Lwcsembwrg ym mis Mai 2008.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Bangor
Categori:Chwaraewyr C.P.D. Dinas Abertawe
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Tryfan
Gus Van Sant

Cyfarwyddwr, sgriptiwr, ffotograffydd, cerddor ac awdur o'r Unol Daleithiau yw **Gus Green Van Sant, Jr.** (ganed 24 Gorffennaf 1952). Cafodd ei enwebu am Wobr yr Academi am Gyfarwyddo *Good Will Hunting* (1997) ac am ei ffilm *Milk* (2008). Enillodd y ''Palme d'Or* yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes yn 2003 am ei ffilm *Elephant. Mae'n byw ym Mhorland, Oregon.

Dechreuodd ei yrfa yn cyfarwyddo hysbysebion ar gyfer y teledu. Ers hynny, mae ef wedi ymdrin â themâu fel rhywioldeb dynol ac îs-ddiwylliannau cymdeithasol mewn modd diflewyn ar dafod. Mae ef ei hun yn ddyn hoyw sydd wedi dod allan.

Mae ei ffilmograffiaeth fel ysgrifennydd a chyfarwyddwr yn cynnwys addasiad o nofel Tom Robbins. *Even Cowgirls Get The Blues*. Roedd y cast yn cynnwys trawsdoriad eang o actorion, yn amrywio o Keanu Reeves, Roseanne Barr, Uma Thurman, a k.d. lang. Mae ei weithiau eraill yn cynnwys *My Own Private Idaho*, a oedd hefyd yn serennu Kneanu Reeves a'r diweddar River Phoenix. (Roedd Van Sant hefyd yn bwriadu cyfarwyddo ffilm fywgraffiadol am fywyd Andy Warhol gyda Phoenix yn chwarae'r prif ran, ond canslodd y prosiect ar ôl marwolaeth Phoenix).

## Bywyd cynnar
Ganed Van Sant yn Louisville, Kentucky, yn fab i Betty (née Seay) a Gus Green Van Sant, Sr; roedd ei dad yn wneuthurwr dillad ac yn werthwr teithiol a  weithiodd yn galed a buan y cododd i'r dosbarth canol, gan ddal swyddi gweithredol yn y maes marchnata, gan gynnwys llywyddiaeth adran ddillad White Stag Manufacturing Company. Symudodd teulu Van Sant o gwmpas llawer yn ystod ei blentyndod oherwydd gyrfa ei dad.

Daw teulu ei dad yn rannol o dras Iseldiraidd, mae'r enw "Van Sant" yn tarddu o'r enw Iseldireg "Van Zandt". Cyrrhaeddodd y Van Zandt cyntaf i ardal yr Iseldiroedd Newydd yn ystod yr 17g cynnar, o amgylch lle mae Dinas Efrog Newydd heddiw.

Mynychodd Van Sant Darien High School yn Darien, Connecticut, a The Catlin Gabel School yn Portland, Oregon. Bu â diddordeb yn y celfeddydau gweledol yn gyson ers oedran cynnar (paentio a ffilmiau Super-8 yn benodol); dechreuodd greu ffiliau byr a oedd yn rhannol-hunangofiannol tra roedd dal yn yr ysgol, gan gostio rhwng 30 a 50 doler i'w cynhyrchu. Gan ddilyn ei ddiddordebau celfyddydol, aeth Van Sant ymlaen i astudio yn Rhode Island School of Design ym 1970, ble cafodd ei gyflwyno i nifer o gyfarwyddwyr avant-garde, ac ysbrydolwyd ef i newidsail ei astudiaethau o baentio i sinema.

## Ffilmograffiaeth
### Ffilmiau llawn
* *Mala Noche* (1985)
* *Drugstore Cowboy* (1989)
* *My Own Private Idaho* (1991)
* *Even Cowgirls Get The Blues* (1993)
* *To Die For* (1995)
* *Good Will Hunting* (1997)
* *Psycho* (1998)
* *Finding Forrester* (2000)
* *Gerry* (2002)
* *Elephant* (2003)
* *Last Days* (2005)
* *Paranoid Park* (2007)
* *Milk* (2008)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr LHDT
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion LHDT
Categori:Pobl o Oregon
Categori:Pobl o Kentucky
Mickey Rourke

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Philip Andre "Mickey" Rourke, Jr.** (ganed 16 Medi 1952), sydd wedi ymddangos yn bennaf mewn ffilmiau antur, drama a chyffro.

Hyfforddodd fel bocsiwr ar cyn dechrau ar ei yrfa fel actor, a bu'n bocsio'n broffesiynol am gyfnod byr yn ystod y 1990au. Enillodd wobr Golden Globe yn 2009 a chafodd ei enwebu am wobr y Gymdeithas Actorion Sgrîn. Mae ef hefyd wedi cael ei enwebu am wobr BAFTA a Gwobr yr Academi am ei rôl yn y ffilm *The Wrestler*.

## Ffilmograffiaeth
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1952
Categori:Paffwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Henry Percy, Iarll 1af Northumberland

bawd|230px|Arfbais Henry Percy, Iarll 1af Northumberland
Uchelwr Seisnig oedd **Henry Percy, Iarll 1af Northumberland** (10 Tachwedd,1341 -  20 Chwefror,1408). Roedd yn fab i Henry de Percy, 3ydd Barwn Percy.

Roedd Henry Percy yn wreiddiol yng ngwasanaeth Edward III, brenin Lloegr, yma bu'n cefnogi Rhisiart II, brenin Lloegr am gyfnod. Yn ddiweddarach, tres i gefnogi Henry Bolingbroke, a ddaeth yn frenin fel Harri IV.

Dan Harri IV, gwnaed ef yn Gwnstabl Lloegr ac yn arglwydd Ynys Manaw. Cafodd ef a'i fab, Henry 'Hotspur' Percy, y dasg o orchfygu gwrthryfel Owain Glyndŵr yng Nghymru, ond nid oedd eu hymdrechion yn bodloni'r brenin. Yn 1403, gwnaeth Hotsput a'i ewythr gytundeb ag Owain Glyn Dŵr, a gwrthryfela yn erbyn y brenin. Lladdwyd Hotspur yn Mrwydr Amwythig yr un flwyddyn. Nid oedd yr Iarll ei hun wedi cymryd rhan yn y gwrthryfel, ond collodd ei swydd fel Cwnstabl. Yn 1405, cefnogodd Percy wrthryfel Richard le Scrope, Archesgob Efrog, a gwnaeth y Cytundeb Tridarn gydag Owain Glyn Dŵr. Ffôdd i'r Alban, gan ddychwelyd gyda byddin yn 1408, ond lladdwyd ef ym mrwydr Bramham Moor.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1341
Categori:Marwolaethau 1408
Categori:Ieirll ym Mhendefigaeth Lloegr
Margaret Hanmer

Gwraig Owain Glyn Dŵr oedd **Margaret Hanmer**, weithiau **Marred ferch Dafydd** (tua 1370 – tua 1420). Er y bu'n wraig i Glyn Dŵr pan datganodd mai ef oedd Tywysog Cymru ym 1400, nid oes cofnod iddi erioed ddefnyddio'r teitl Tywysoges Cymru.

Roedd yn ferch i Syr David Hanmer a'i wraig Angharad, ac roedd ganddi dri brawd, Gruffydd, Philip a John, ill tri yn gefnogwyr Glyn Dŵr yn ddiweddarach.

Credir iddynt briodi tua 1383, a chawsant tua naw o blant. Cymerwyd hi a dwy o'i merched yn garcharor pan syrthiodd Castell Harlech i'r Saeson yn 1409. Nid oes cofnod pellach amdani ar ôl hyn; mae'n debyg iddi farw mewn caethiwed.

## Llinach Margaret ac Owain
Categori:Merched y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Merched y 15fed ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau'r 1370au
Categori:Llinach Mathrafal
Categori:Marwolaethau'r 1420au
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Pobl o Sir y Fflint
X (Rhwydweithio cymdeithasol)

Gwefan rwydweithio cymdeithasol a meicro-flogio yw **X**, a adnabuwyd yn flaenorol fel **Twitter** (weithiau **Trydar** mewn Cymraeg answyddogol). Mae'n caniatau defnyddwyr anfon a darllen negeseuon defnyddwyr eraill (a elwir yn *tweets* yn y Saesneg), a phostio lluniau/fideos. Arddangosir y negeseuon ar dudalen broffil yr awdur a chânt eu dosbarthu i danysgrifwyr yr awdur a elwir yn *ddilynwyr*.

## Hanes 
Ers i'r gwasanaeth gael ei greu yn 2006 gan Jack Dorsey, daeth Twitter yn wasanaeth poblogaidd a dylanwadol, er fod nifer y defnyddwyr yn llai na gwasanaethau cyfatebol fel Facebook a Instagram. Weithiau caiff ei ddisgrifio fel "negeseuon testun y rhyngrwyd". 

Ar y cychwyn roedd cyfyngiad o 140 nod neu lai i bob neges, er mwyn cymhathu gyda negeseuon SMS - fe ehangwyd hyn i 280 nod yn 2017. Mae'r gwasanaeth sylfaenol am ddim ac yn cynnwys hysbysebion o fewn y ffrwd negeseuon. Ers 2021 gall defnyddwyr dalu tanysgrifiad i cael nodweddion uwch yn cynnwys postio negeseuon hyd at 4000 nod. Gall yr awdur gyfyngu ar bwy sy'n gweld ei negeseuon, neu gall ganiatáu i bawb eu gweld. Ers diwedd 2009, gall defnyddwyr ddilyn rhestrau o awduron yn hytrach na dilyn awduron unigol. Gall defnyddiwr bostio drwy wefan Twitter, yr ap swyddogol ar ddyfeisiau symudol a Tweetdeck. Diddymwyd y dull negeseuon testun yn 2020.

Prynwyd y cwmni gan Elon Musk yn Hydref 2022 am $44 biliwn. Ers hynny gwnaed nifer o benderfyniadau dadleuol gan Musk yn cynnwys diswyddo canran sylweddol o'r staff er mwyn arbed arian. Yn ogystal, tynnwyd mynediad am ddim i API Twitter, gan orfodi pob ap allanol i gau lawr. Yng Ngorffennaf 2023 cychwynodd y gwaith o ail-frandio y gwasanaeth fel X. Hyd at 2025 roedd y cyfrif @Wicipedia, a weithredwyd gan Carl Morris, yn trydar yn otomatig erthyglau newydd.

Roedd 'Yr Awr Gymraeg' (@YrAwrGymraeg) yn y 2020au cynnar yn un o'r cyfrifon Cymreag mwyaf poblogaidd; roedd yn cael ei weithredu gan Huw Marshall.

## Gweler hefyd 
* Achos Paul Chambers
* Achos Liam Stacey

## Ffynonellau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan Twitter
*Umap Cymraeg  Hidlydd sy'n casglu ac arddangos trydariadau Cymraeg yn unig
*Indigenous Tweets Hidlydd sy'n dilyn y defnydd o ieithoedd lleiafrifol ar Twitter


Categori:Cwmnïau a leolir yng Nghaliffornia
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd yn 2006
Categori:Gwefannau'r Unol Daleithiau
Yoshkar-Ola

Prifddinas Mari El, un o weriniaethau Ffederasiwn Rwsia, yw **Yoshkar-Ola** (Mari a Rwseg: Йошка́р-Ола́). Roedd ganddi boblogaeth o 281,165 yn 2002, tua thraean poblogaeth Mari El, ac mae'r nifer yn cynyddu'n gyson wrth i bobl symud yno o gefn gwlad.
250px|bawd|chwith|Theatr Genedlaethol Mari El, Yoshkar-Ola

Ystyr Yoshkar-Ola yn yr iaith Mari yw "Dinas Goch". Dyma'r drydydd enw ar y ddinas. Roedd hi'n cael ei hadnabod fel Tsaryovokokshaysk (Rwseg: Царёвококшайск) cyn 1919 ac fel Krasnokokshaisk (Rwseg: Краснококшайск) o 1919 hyd 1927.

## Gefeilldrefi 
Mae gan Yoshkar-Ola bedair gefeilldref:
*  : Szombathely
*  : Bourges
*  : Lyon
*  : Princeton, Gorllewin Virginia

Categori:Dinasoedd Rwsia
Categori:Mari El
Rhys Ddu

Uchelwr Cymreig ac un o gefnogwyr mwyaf blaenllaw Owain Glyn Dŵr oedd **Rhys Ddu** neu **Rhys ap Gruffudd** (bu farw 1409).

Roedd Rhys yn frodor o Morfa Bychan, Ceredigion, ac yn fab i Gruffudd ap Llywelyn ab Ieuan. Bu'n Siryf Sir Aberteifi yn y 1390au. Ymunodd â gwrthryfel Glyn Dŵr, ac roedd yn dal castell Aberystwyth dros Owain yn 1407, pan ymosododd byddin Seisnig dan y Tywysog Harri, yn ddiweddarach Harri V, brenin Lloegr arno. Wedi trafodaethau heddwch, cytunodd Rhys i ildio'r castell erbyn dyddiad penodol os nad oedd y gwarchae Seisnig wedi ei godi. Fodd bynnag, pan aeth at Owain i ofyn am ganiatâd i ildio'r castell, daeth Owain i Aberystwyth a bygwth torri pen unrhyw un a geisiai ildio'r castell, yn cynnwys Rhys.

Syrthiodd y castell i'r Saeson y flwyddyn wedyn. Ymddengys i Rhys gael ei gymeryd yn garcharor mewn ymgyrch ar ororau Swydd Amwythig yn 1409, a dienyddiwyd ef yn Llundain.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau'r 14eg ganrif
Categori:Hanes Ceredigion
Categori:Marwolaethau 1409
Categori:Owain Glyn Dŵr
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Pobl y 14eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Gymru
Mari El

Gweriniaeth sy'n aelod o Ffederasiwn Rwsia yw **Gweriniaeth Mari El** (Rwseg: Респу́блика Мари́й Эл *Respublika Mariy El* ; Mari: Марий Эл Республик *Marii El Respublik*). Trawslythrennir yr enw Mari El fel **Mariy El** neu **Marii El** hefyd weithiau. Sefydlwyd y weriniaeth ar y 4ydd o Dachwedd 1920. Mae'n rhan o ardal Dosbarth Ffederal Volga. Y brifddinas yw Yoshkar-Ola. Poblogaeth: 727,979.

Lleolir Mari El yng ngorllewin Ffederasiwn Rwsia, yn rhan ddwyreiniol Gwastadedd Ewropeaidd Rwsia. Mae'n ffinio ar Oblast Nizhny Novgorod, Oblast Kirov, Gweriniaeth Tatarstan a Gweriniaeth Chuvash. Mae tua 55% o'r weriniaeth yn goediog. Llifa Afon Volga trwy'r wlad a cheir dros 200 o lynnoedd.

Yn ôl Cyfrifiad Rwsia 2002, mae'r Mariaid - pobl Ffino-Wgraidd sydd wedi byw yn y rhanbarth ers tua'r 5g o leiaf - yn lleiafrif yn eu gwlad eu hunain erbyn hyn. Mae 47.5% o'r boblogaeth yn Rwsiaid a dim ond 42.3% yn Fariaid. Mae grwpiau ethnig eraill yn cynnwys y Tatar (6.0%), Chuvash (1.0%), ac Iwcrainiaid (0.7%).

Yn 2008, etholwyd arlywydd Rwsiaidd, Leonid Markelov. Yn ôl adroddiadau mae'r arlywydd wedi cau sawl papur newydd Mari mewn ymgyrch i Rwsieiddo Mari El. Gwaharddwyd llyfr ar y sefyllfa hefyd.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y weriniaeth 
*  Geiriadur Mari-Saesneg arlein 

Categori:Gweriniaethau Rwsia

Categori:Sefydliadau 1920
Cytsain lotal

Mewn seineg, yngenir **cytsain lotal** â'r camdwll, neu'r glotis. Mae llawer o seinegwyr yn credu mai cyflyrau trosiannol y camdwll ydyn nhw, neu'r "ffritholion" o leia, heb bwyntiau ynganiad fel sydd gan gytseiniaid eraill. Dyw rhai seinegwyr ddim yn eu hystyried nhw'n gytseiniaid o gwbl. Er hynny, mae'r ffrwydrolyn glotal yn ymddwyn fel cytsain arferol mewn ieithoedd fel yr iaith Tsou.

Ceir y cytseiniaid glotal canlynol yn yr Wyddor Seinegol Ryngwladol (IPA):

Categori:Ffonoleg
Categori:Termau iaith
John Evans (esgob)

Clerigwr Anglicanaidd o Gymro oedd **John Evans** (1651? – 22 Mawrth 1724).

Roedd yn enedigol o'r Plas Du, plwyf Llanarmon, Eifionydd.  Cafodd ei addysg yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. Cafodd reithoriaeth Llanaelhaearn yn ei fro enedigol. Ar y 4ydd o Ionawr, 1701, fe urddwyd yn Esgob Bangor.

Yn 1715 cafodd ei symud i fod yn Esgob Meath yn Iwerddon. Ceisiodd ddiwygio'r drefn eglwysig yn yr esgobaeth. Enynnodd hynny aflonyddwch gan rai a wrthwynebai newid y drefn, yn cynnwys Jonathan Swift - awdur ''Gulliver's Travels'' - a ddaliai ddeoniaeth ym Meath. Ymosododd y Deon Swift ar Evans mewn cyfres o lythyrau dychanol a gyhoeddwyd ganddo yn y cylchgronau; daethant yn adnabyddus iawn ac maent yn cael eu hystyried yn enghreifftiau gwych o ddychan Swift.

Ar farwolaeth Evans ym Mawrth 1724, gadawodd ei holl eiddo at waith eglwysig yng Nghymru, Lloegr ac Iwerddon.

Categori:Pobl yr 17eg ganrif o Gymru
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Meath
Categori:Marwolaethau 1724
Categori:Pobl o Eifionydd
Columbia (papur newydd)

Papur newydd dwyieithog, hanner yn Gymraeg a hanner yn Saesneg, a gyhoeddwyd yn yr Unol Daleithiau oedd ***Columbia***. Bu'n bapur dylanwadol ym mywyd Cymry'r Unol Daleithiau yn rhan olaf y 19eg ganrif a dechrau'r ganrif olynol.

Sefydlwyd y papur ym mis Gorffennaf, 1887, gan gwmni Cymreig yn Emporia, Kansas, dan olygyddiaeth y Parch. W. D. Evans, gweinidog o'r dref honno. Roedd yn cael ei rannu yn ddwy ran gyfartal yn y Gymraeg a'r Saesneg ac yn cael ei gyhoeddi yn wythnosol, ar ddydd Iau. Pris tanysgrifiad am flwyddyn oedd $2.00.

Symudwyd swyddfa'r papur i Chicago ym mis Awst, 1891, wrth i gymuned Gymreig y ddinas honno baratoi am Ffair y Byd Chicago, 1893 ac Eisteddfod Ffair y Byd.

Daeth y papur i ben yn chwarter cyntaf yr 20g.

## Ffynhonnell 
* T. M. Jones (Gwenallt), ''Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...'' (Treffynnon, 1893). Pennod V.

## Gweler hefyd 
* Papurau newydd a chylchgronau Cymraeg tramor

Categori:Papurau newydd Cymraeg yr Unol Daleithiau
Categori:Papurau newydd Saesneg yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 1887
Radio Luxembourg

:*Am y band Cymreig a elwid yn Radio Luxembourg tan yn ddiweddar, gweler Race Horses.*
Un o orsafoedd radio masnachol mwyaf llwyddiannus ac adnabyddus Ewrop, sy'n darlledu o Lwcsembwrg yw **Radio Luxembourg**. Daeth yn enw cyfarwydd i nifer o wrandawyr radio yng Nghymru a Phrydain o'r 1960au ymlaen am ei wasanaeth cerddoriaeth pop Saesneg.

Luxembourg
Categori:Lwcsembwrg
Unben

Person sy'n cymryd awennau'r llywodraeth yn gyfangwbl i'w ddwylo ei hun, yn enwedig trwy ddulliau anghyfansoddiadol megis ''coup d'état'', ac sy'n rheoli gwlad gyda grym absoliwt yw **unben**. Gelwir ei lywodraeth yn unbennaeth.

## Geirddarddiad 
Daw'r gair Cymraeg *unben* o'r elfennau 'un' + 'pen' (pennaeth, rheolwr). Sylwer, fodd bynnag, fod *unben* (benywaidd: *unbennes*) yn air Cymraeg Canol digon parchus, sy'n golygu "teyrn" neu "uchelwr"; ceir sawl enghraifft ohono fel cyfarchiad yn y Pedair Cainc. Y gair cyfatebol yn Saesneg a rhai ieithoedd eraill yw *dictator* (neu ffurf debyg), o'r gair Lladin *dictatus*. Tardda o gyfnod y Rhufain Hynafol pan roddwyd grym absoliwt i reolwr, dros dro yn unig, mewn argyfwng gwladol.

## Rhai unbeniaid enwog 
* Nicolae Ceauşescu (Rwmania)
* Adolf Hitler (Yr Almaen)
* Y Cadfridog Francisco Franco (Sbaen)
* Kim Jong-il (Gogledd Corea)
* Benito Mussolini (Yr Eidal)
* Y Cadfridog Augusto Pinochet (Tsile)
* Pol Pot (Cambodia)
* Joseff Stalin (Undeb Sofietaidd)
* Mao Zedong (Gweriniaeth Pobl Tsieina)

## Gweler hefyd 
* *The Great Dictator*, ffilm gomedi fwrlesg gan Charlie Chaplin sy'n dychanu'r unben 'Adenoid Hynkel' (Adolf Hitler).

## Cyfeiriadau 
Categori:Pennau gwladwriaethau
Stalingrad

Gallai *Stalingrad* gyfeirio at:

* Yr hen enw ar ddinas Volgograd yn Rwsia
* Brwydr Stalingrad, un o frwydrau allweddol yr Ail Ryfel Byd
Brwydr Amwythig

bawd|Brwydr Amwythig 1403
Ymladdwyd **Brwydr Amwythig** ar 21 Gorffennaf 1403, gerllaw Amwythig yn Lloegr, rhwng byddin Harri IV, brenin Lloegr a byddin Henry 'Hotspur' Percy, mab hynaf Henry Percy, Iarll 1af Northumberland, oedd wedi gwrthryfela yn erbyn Harri IV.

Roedd Hotspur wedi dod i gytundeb ag Owain Glyn Dŵr, ond nid oedd Owain a'i fyddin yn bresennol yn y frwydr, er bod rhai o'i gefnogwyr yno. Roedd y frwydr i weld yn dechrau troi o blaid Hotspur, ond agorodd ef ddarn gwyneb ei helm, un ai am ei fod yn rhy boeth neu i weld yn well. Tarawyd ef yn ei wyneb gan saeth, a'i ladd yn y fan. Heb ei harweinydd, ffôdd ei fyddin.

Categori:1403
Categori:Amwythig
Amwythig
Categori:Hanes Swydd Amwythig
Categori:Owain Glyn Dŵr
Sgwâr Trafalgar

Sgwâr yn Ninas Westminster, canol Llundain, yw **Sgwâr Trafalgar** (Saesneg: *Trafalgar Square*), yn agos at ganol swyddogol y ddinas a'i nodir gan gerflun o Siarl I yn Charing Cross, i'r de o'r sgwâr. Yn wreiddiol safai rhwng dinasoedd Llundain a Westminster, a lleolwyd y stablau brenhinol yno ers teyrnasiad Edward I. Yn 1820au adnewyddwyd yr ardal gan y pensaer John Nash ar gyfer Tywysog Rhaglyw. Enwir y sgwâr ar ôl buddugoliaeth y llynges Brydeinig ym Mrwydr Trafalgar ym 1805, ac fe saif Colofn Nelson, cofadail er coffa'r Arglwydd Nelson, yn y canol. Mae'r sgwâr o hyd wedi bod yn boblogaidd â phrotestwyr, er gwaethaf ad-drefniad y safle yn yr 1840au gan y pensaer Charles Barry, a cheisiodd lleihau'r nifer o bobl all ymgynull yno. Cafodd y sgwâr ei ail-gynllunio eto ym 1938 gan Edwin Lutyens ac yn 2003 gan Norman Foster.

Lleolir yr Oriel Genedlaethol ar ochr ogleddol y sgwâr, llysgenhadaeth De Affrica i'r dwyrain, a llysgenhadaeth Canada i'r gorllewin. Bu'r sgwâr ynghynt yn enwog am y nifer o golomennod a ddaeth yno i gael eu bwydo gan y twristiaid, ond gwaharddwyd hyn gan Ken Livingstone tra'r oedd yn Faer Llundain.

Categori:Strydoedd Dinas Westminster
Dakar

bawd|240px|Canol Dakar

Prifddinas Senegal yng ngorllewin Affrica yw **Dakar**. Saif ar benrhyn Cap-Vert ar yr arfordir. Amcangyfrifwyd yn 2005 fod y boblogaeth yn 1,030,594, gyda tua 2.45 miliwn yn yr ardal ddinesig.; hi yw dinas fwyaf Senegal.

Ymsefydlodd y Lebou, grŵp ethnig yn perthyn i'r Wolof a'r Sereer, yn yr ardal cyn y 15g. Cyhrhaeddodd y Portiwgeaid yn 1444, ac ymsefydlu ar ynys Gorée gerllaw. Ar y pryd, roedd y penrhyn dan reolaeth Ymerodraeth Jolof. Yn ddiweddarach, daeth yr ardal i gyd yn eiddo Ffrainc. Yn 1857, sefydlodd y Ffrancwyr ganolfan filwrol yn Ndakarou, dan yr enw "Dakar".

Mae'r ddinas yn adnabyddus fel man gorffen y Rali Paris-Dakar enwog.

Categori:Dinasoedd Senegal
Categori:Prifddinasoedd Affrica
Harare

Prifddinas Simbabwe yw **Harare**. Mae'r boblogaeth tua 1,600,000, gyda 2,800,000 yn yr ardal ddinesig.

Hi yw dinas fwyaf Simbabwe a'i chanolfan fasnachol fwyaf. Saif 1483 medr (4865 troedfedd) uwch lefel y môr.

Sefydlwyd y ddinas, fel "Salisbury", gan garfan o ymsefydlwyr gwynion a drefnwyd gan Cecil Rhodes yn 1890. Roedd yn brifddinas Ffederasiwn Rhodesia a Nyasaland o 1953 hyd 1963, yna'n brifddinas De Rhodesia. Newidiwyd yr enw i "Harare" yn 1980, gan gymeryd ei henw o enw un o benaethiaid y Shona, Neharawa.

## Adeiladau a chofadeiladau
*Eglwys gadeiriol
*Hotel Meikles
*Mbare Musika (marchnad)
*Stadiwm Rufaro
*Ysbyty Parirenyatwa

## Enwogion
*Syr Roy Welensky (1907-1991), gwleidydd
*Byron Black (g. 1969), chwaraewr tenis
*Grant Flower (g. 1970), chwaraewr criced

Categori:Dinasoedd Simbabwe
Categori:Prifddinasoedd Affrica
Wica Geltaidd

Traddodiad Wicaidd modern yw **Wica Geltaidd**, sy'n defnyddio rhai elfennau o fytholeg Geltaidd.   ond gan ddefnyddio enwau duwiau, ffigyrau mytholegol, a gwyliau tymhorol y Celtiaid o fewn fframwaith a system gredoau Wicaidd,

## Tarddiadau 
Nid oedd Wica, fel y sefydlwyd gan Gerald Gardner yn y 1950au, yn Geltaidd ei natur, ond yr oedd yn cynnwys dylanwadau a benthyciadau o ffynonellau Celtaidd. 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  *Classical Celtic Wicca: A rebirth of Celtic-Roman spirituality*
*  ''The Wicca That Never Was: The real story of the world's newest "ancient" religion (part 1)* , gan Andy Steiner ac Utne Reader
*  *When is a Celt Not a Celt?''  gan Joanna Hautin-Mayer

Categori:Neo-baganiaeth
Categori:Wica
Categori:Traddodiadau Wicaidd