open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zhuang

Grŵp ethnig yn rhan ddeheuol Tsieina yw'r **Zhuang** (Zhuangeg: Bouчcueŋь / Bouxcuengh; Tsineëg Syml: 壮族; pinyin: Zhuàngzú) Mae nhw'n cael eu cynnwys yn un o'r 56 cenedl sydd yng Ngweriniaeth Pobl Tsieina. Mae'r mwyafrif helaeth o'r Zhuang yn byw yn Rhanbarth Ymreolaethol Guangxi Zhuang.

Ceir tua 1854 miliwn ohonynt i gyd, 1,520 miliwn o'r rhain yn Guangxi, lle maent yn ffurfio 34% o'r boblogaeth. Mae eu hiaith, y Zhuangeg, yn ymrannu'n ddwy dafodiaith. Zhuangeg yw iaith y mwyafrif, mamiaith tua 80% o'r Zhuangwyr; mae eu hieithoedd eraill yn cynnwys Tsieineeg Mandarin. Mae'r mwyafrif llethol yn Moaidd.

Image:Manuscripts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03934.JPG
Image:Zhuang female clothing - Yunnan Provincial Museum - DSC02024.JPG
Image:Folk Arts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03757.JPG
Image:Zhuang loom - Yunnan Provincial Museum- DSC02202.JPG
Image:1 longsheng ping an rice terrace 2011.jpg
Image:Zhuang's Women Artists in Longzhou.jpg

## Llyfryddiaeth Ddethol
** Ystadegol Tsieina. 2010.  ISBN 7105054255
*(Saesneg) Zhuang  o'r  Yunnan

## Cyfeiriadau
Categori:Grwpiau ethnig yn Asia
Categori:Hanes Asia
Mynydd Gethin

Mae **Mynydd Gethin** yn gopa mynydd a geir  rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 346 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 491 metr (1611 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Cymru
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Hump
Canolfan Grefft Rhuthun

bawd|Y cwrt neu'r fuarth mewnol, wedi'r ailwampiad.
Saif **Canolfan Grefftau Rhuthun** yn nhref Rhuthun, Sir Ddinbych. Mae ganddi ddeg stiwdio, a chrefftwr ym mhob un wrth eu gwaith yn chwythu gwydr, atgyweirio dodrefn, trin clai ayb.

Dymchwelwyd y ganolfan wreiddiol yn 2007 a chodwyd yr un presennol yng Ngorffennaf 2008; roedd y gost o'i chodi yn 4.3 miliwn o bunnoedd. Fel rhan o'r cynllun hwn codwyd hefyd le bwyta a galeri i arddangos gwaith celf a siop fechan. Mae yma hefyd ganolfan ymwelwyr o fewn y ganolfan.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Ddinbych
Categori:Canolfannau celf Cymru
Categori:Crefftau
Categori:Rhuthun
Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd

bawd|Pwll nofio rhyngwladol Caerdydd|265px
Saif **Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd** wedi ei leoli ym Mae Caerdydd yn ninas Caerdydd, Cymru. Mae'n un o'r prosiectau adfywio mwyaf ar hyn o bryd yn y Deyrnas Unedig. Mae'r safle ar hyn o bryd yn cynnwys pwll nofio 50 metr (164 troedfedd) safon Olympaidd, llawr sglefrio dros dro, canŵio dŵr gwyn a chanolfan caiacio.

## Dolen allanol 
* Pentref Chwaraeon Rhyngwladol Caerdydd (Gwefan swyddogol 

Categori:Chwaraeon yng Nghaerdydd
Categori:Grangetown
Gorsaf reilffordd Caernarfon

**Gorsaf reilffordd Caernarfon** yw terfynfa ogleddol Reilffordd Eryri, sydd wedi'i lleoli yn nhref Caernarfon yng Ngwynedd, Cymru.

Categori:Caernarfon
Caernarfon
Gorsaf reilffordd Hopton Heath

Mae **[orsaf reilffordd Hopton Heath** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentrefan Hopton Heath yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Hopton Heath
Hopton Heath
Gorsaf reilffordd Dinas

Gorsaf reilffordd ar reilffordd cledrau cul Reilffordd Eryri yw **gorsaf reilffordd Dinas**. Fe'i lleolir ym mhentref Dinas yng Ngwynedd, Cymru.

Dinas
Categori:Rheilffordd Eryri
Gorsaf reilffordd Waunfawr

Gorsaf reilffordd ar reilffordd cledrau cul Reilffordd Eryri yw **gorsaf reilffordd Waunfawr**. Fe'i lleolir ym mhentref Waunfawr yng Ngwynedd, Cymru.

Waunfawr
Categori:Rheilffordd Eryri
Abbesses (Paris Métro)

Mae **Abbesses** yn orsaf Metro Paris sydd wedi ei leoli yn yr ardal Monmartre o ogledd Paris, Ffrainc. Mae ar lein 12 y Metro.
Gorsaf Metrolink Whitefield

Mae **gorsaf Metrolink Piccadilly Bury** yn orsaf Metrolink sy'n gwasanaethu tref Whitefield ym Manceinion Fwyaf, Lloegr.

Whitefield
Madeleine (Metro Paris)

Mae **Madeleine** yn orsaf Metro Paris sydd wedi ei leoli yng nghanol dinas Paris, Ffrainc. Mae ar lein 8, 12 a 14 y Metro.
Brŵm

Pentref bach yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Brŵm** (Saesneg: *Broome*). Fe'i lleolir ym mhlwyf sifil Hopesay yn awdurdod unedol Swydd Amwythig. Saif yn agos at y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Mae ganddi orsaf ar Rheilffordd Calon Cymru.

## Gweler hefyd
* Gorsaf reilffordd Brŵm
* Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

## Cyfeiriadau
Categori:Awdurdod unedol Swydd Amwythig
Categori:Pentrefi Swydd Amwythig
Deddf Sodomiaeth 1533

Deddf a basiwyd gan Senedd Lloegr yn ystod teyrnasiad y Brenin Harri VIII oedd **Deddf Sodomiaeth 1533** (enw ffurfiol yn Saesneg Fodern Gynnar: *An Acte for the punysshement of the vice of Buggerie* (25 Hen. 8 c. 6)). Hon oedd deddf sodomiaeth sifil gyntaf y wlad; cafodd y fath droseddau eu cosbi ynghynt gan y llysoedd eglwysig.

Categori:1533
Categori:16eg ganrif yng Nghymru
Categori:16eg ganrif yn Lloegr
Sodomiaeth 1533
Categori:Hanes LHDT y Deyrnas Unedig
Brwydr Ia Đrăng

Y frwydr fawr gyntaf rhwng Byddin yr Unol Daleithiau a Byddin Pobl Fietnam yn ystod Rhyfel Fietnam oedd **Brwydr Ia Đrăng** (; ). Digwyddodd mewn dau ran rhwng 14 a 18 Tachwedd 1965 yn Ucheldiroedd Canolbarth De Fietnam, tua 35&nbsp;milltir i dde orllewin Pleiku.

Adroddir hanes y frwydr yn y llyfr *We Were Soldiers Once… And Young* gan Harold G. Moore a Joseph L. Galloway. Addaswyd y llyfr yn ffilm yn 2002 dan y teitl *We Were Soldiers* ac yn serennu Mel Gibson a Barry Pepper fel Moore a Galloway.

## Gweler hefyd 
* Basil L. Plumley

Categori:1965
Ia Drang
Benny Goodman

Cerddor jazz a swing o Americanwr oedd **Benjamin David "Benny" Goodman** (30 Mai 1909 – 13 Mehefin 1986) oedd yn flaenwr band ac yn glarinetydd. Cafodd ei alw'n "Frenin Swing".

Categori:Genedigaethau 1909
Categori:Marwolaethau 1986
Categori:Big band
Categori:Blaenwyr bandiau jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cerddorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Clarinetwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Chicago
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Brwydr Hamburger Hill

Brwydr yn Rhyfel Fietnam oedd **Brwydr Hamburger Hill** (; ) a ymladdwyd rhwng lluoedd yr Unol Daleithiau a De Fietnam yn erbyn Gogledd Fietnam o 10 i 20 Mai 1969. Gorchmynnodd arweinwyr milwrol yr UD i'w lluoedd cipio Bryn 937 ar Đồi A Bia trwy ymosodiad blaen, er nad oedd y bryn o bwys strategol.

Portreadir y frwydr o safbwynt yr Americanwyr yn y ffilm *Hamburger Hill*, a ryddhawyd ym 1987.

Categori:1969
Hamburger Hill
Mark Zuckerberg

Dyn busnes  o'r Unol Daleithiau yw **Mark Elliot Zuckerberg** (ganed 14 Mai 1984) sydd yn nodedig am gydsefydlu Facebook, un o brif wasanaethau rhwydweithio cymdeithasol y byd. Gwasanaetho yn gadeirydd, prif weithredwr, a chyfranddaliwr rheolaethol Facebook, Inc. Mae Zuckerberg hefyd yn un o gydsefydlwyr ac yn aelod o fwrdd cyfarwyddwyr Breakthrough Starshot, prosiect i ddatblygu cerbydau gofod gan ddefnyddio hwyliau'r haul.

Ganed ef yn White Plains, Efrog Newydd, i deulu Iddewig. Cafodd ei dderbyn i Brifysgol Harvard yn 2002, ac yno lansiodd y wefan Facebook yn ei ystafell fyfyriwr yn Chwefror 2004 gyda'i gydletywyr Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, a Chris Hughes. Cynigwyd gwasanaeth Facebook i ambell gampws prifysgol ar y cychwyn, ac yn fuan tyfodd y wefan nes iddi fod yn agored i'r cyhoedd ar draws y byd, a chyrhaeddodd biliwn o ddefnyddwyr erbyn 2012. Yn 2007, yn oed 23, Zuckerberg oedd y biliwnydd ieuaf a wnaeth ei ffortiwn ei hun yn y byd. Aeth yn gwmni cyhoeddus ym Mai 2012, a Zuckerberg yn berchen ar fwyafrif y cyfranddaliadau. Yn Hydref 2021, roedd ganddo werth net o $122&nbsp;biliwn, a safle'r pumed ar restr pobl gyfoethoca'r byd, yn ôl cyfrif Bloomberg. Yn Rhagfyr 2016 derbyniodd Zuckerberg safle rhif 10 ar restr *Forbes* o "Bobl Fwyaf Pwerus y Byd".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Anffyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Biliwnyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Facebook
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl fusnes Iddewig o'r Unol Daleithiau
Bryn Banog

Mae **Bryn Banog** yn gopa mynydd a geir ym Moel Hebog yn Eryri; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 458 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 520 metr (1706 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 30 Mehefin 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Dewey
Gorsaf reilffordd Parcffordd De Lerpwl

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd De Lerpwl** (Saesneg: *Liverpool South Parkway*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ardal Garston o ddinas Lerpwl yng Nglannau Merswy, Gogledd-orllewin Lloegr.

Lerpwl Parcffordd De
Fideo o luoedd yr UD yn piso ar gyrff Taleban

Yn Ionawr 2012 cafodd '''fideo o luoedd yr Unol Daleithiau yn piso ar gyrff meirw aelodau'r Taleban''' ei uwchlwytho i nifer o wefannau. Aeth y fideo'n firaol ar YouTube, TMZ a gwefannau eraill, gan beri dicter ar draws y byd. Lansiwyd ymchwiliad troseddol wedi i swyddogion o Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau cydnabod pob un o'r pedwar Môr-filwr yn y fideo.

## Cynnwys y fideo 
Dangosa'r fideo pedwar dyn mewn gwisg ymladd Môr-filwyr yr Unol Daleithiau yn chwerthin a jocan wrth iddynt biso ar dri chorff dynion meirw mewn rhan wledig o Affganistan. Yn ôl y cyfryngau newyddion, gwrthryfelwyr y Taleban yw'r dynion meirw. Gellir clywed y Môr-filwyr yn dweud "*Have a great day, buddy*", "*Golden like a shower*" ac "*Yeahhhh!*".

## Gweler hefyd 
* Sgandal Abu Ghraib

## Cyfeiriadau 
Categori:2012
Categori:Corfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau
Categori:Fideos firol
Categori:Rhyfel Affganistan (2001–21)
Categori:Sgandalau milwrol yr Unol Daleithiau
Gorsaf reilffordd Waverley Caeredin

bawd|260px|chwith|Trenau yng Ngorsaf reilffordd Caeredin
bawd|260px|chwith|Gorsaf reilffordd Caeredin
bawd|260px|chwith|Trenau yng Ngorsaf reilffordd Caeredin

Mae **gorsaf reilffordd Caeredin** (Saesneg: *Edinburgh Waverley railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu canol dinas Caeredin, prif ddinas yr Alban.

Agorwyd yr orsaf ym 1846.. Daeth yr orsaf yn orllawn wedi cyflawniad y pontydd dros Afon Tay ac Afon Forth, felly ailadeiladwyd yr orsaf rhwng 1892 a 1902 gan y Rheilffordd North British.

Gwasanaethir yr orsaf gan CrossCountry, ScotRail, National Express, East Coast, TransPennine Express a Virgin Trains.

Cafodd y Gwesty North British ei agor, ger yr orsaf, ym 1902.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan yr orsaf 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaeredin
Caeredin Waverley
Gorsaf reilffordd Caeredin

Gallai **gorsaf reilffordd Caeredin** cyfeirio at:

## Prif orsafoedd
*Gorsaf reilffordd Waverley Caeredin
*Gorsaf reilffordd Haymarket

*
Gorsaf reilffordd Caerdydd

Gallai **gorsaf reilffordd Caerdydd** cyfeirio at:

*Gorsaf reilffordd Bae Caerdydd yng Nghymru
*Gorsaf reilffordd Caerdydd Canolog yng Nghymru
*Gorsaf reilffordd Heol y Frenhines Caerdydd yng Nghymru

*
Idwal Fisher

Chwaraewr rygbi'r undeb oedd **Idwal Fisher** (3 Chwefror 1935 — 5 Ionawr 2012).

Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2012
Norodom Sihanouk

Brenin Cambodia rhwng 25 Ebrill 1941 a 2 Mawrth 1955, a rhwng 24 Medi 1993 a 7 Hydref 2004 oedd **Norodom Sihanouk** (31 Hydref 1922 – 15 Hydref 2012).

Cafodd ei eni yn Phnom Penh, yn wyr y brenin Sisowath Monivong. Bu farw yn Beijing, Tsieina, wedi trawiad ar y galon.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Gwleidyddion o Gambodia
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Gambodia
Categori:Marwolaethau 2012
Categori:Pobl fu farw o drawiad ar y galon
Dueg

Organ a geir yn y rhan fwyaf o fertebratau yw **dueg**, sy'n chwarae rôl bwysig iawn wrth lanhau a dinistrio hen gelloedd coch y gwaed a brwydro heintiau.

Mae dueg dyn tua maint dwrn, a lleolir ar ochr chwith y corff, uwchben yr ystumog ac o dan yr asennau.

Categori:Abdomen
Categori:Anatomeg ddynol
Categori:Chwarennau
Gorsaf reilffordd Brŵm

Mae **gorsaf reilffordd Brŵm** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Brŵm yn Swydd Amwythig, Gorllewin Canolbarth Lloegr. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Broome
Broome
Mesurydd dŵr

265px|bawd

Dyfais a ddefnyddir i fesur cyfaint defnydd ddŵr yw **mesurydd dŵr**. Mewn llawer o wledydd datblygedig mae mesuryddion dŵr yn cael eu defnyddio mewn adeiladau preswyl a masnachol mewn system cyflenwad dŵr cyhoeddus.

Ceir sawl math o fesurydd dŵr a ddefnyddir yn gyffredin. Mae'r dewis yn seiliedig ar ddulliau mesur llif gwahanol, y math o ddefnyddiwr, y cyfraddau llif gofynnol a'r gofynion ynglŷn â chywirdeb.

Categori:Dŵr
Costa Concordia

Llong fordaith a berchenogwyd gan y cwmni Costa Cruises oedd yr **MS** ***Costa Concordia*** a adeiladwyd yn yr Eidal. Ar 13 Ionawr 2012 fe ddrylliwyd y llong ar riff ym Môr Tirrenia ger Isola del Giglio. Bu farw o leiaf 30 o'r 3,229 o deithwyr a 1,023 o griw, ac mae 2 dal ar goll.

Arestiwyd capten y llong, Francesco Schettino, gan heddlu'r Eidal ar 14 Ionawr, a chyhuddwyd o ddynladdiad, o achosi’r ddamwain, a gadael y llong tra bod teithwyr a’r criw yn dal ar ei bwrdd. Ymddangosodd Schettino ac wyth o ddiffynyddion eraill gerbron llys ym mis Hydref 2012 i glywed y dystiolaeth yn ei erbyn.

## Cyfeiriadau 
Categori:2012 yn yr Eidal
Categori:Llongddrylliadau
Categori:Hanes morwrol yr Eidal
Categori:Trychinebau 2012
Categori:Trychinebau'r 21ain ganrif yn yr Eidal
Gorsaf reilffordd Doncaster

{{Gwybodlen lle | gwlad =  | ynganiad  =  | suppressfields = namedafter | dolennau = Manylion byw am drenau o'r orsaf a gwybodaeth gan National Rail Enquiries }}

Mae **gorsaf reilffordd Doncaster** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Doncaster yn Ne Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr.

bawd|dim|250px
bawd|dim|250px|Tren yn agosau'r orsaf o'r gogledd

## Hanes
Ffurfiwyd Rheilffordd Llundain ac Efrog ym 1846, a daeth hi’n rhan o Thrilffordd y Great Northern yn ystod yr un flwyddyn. Agorwyd y rheilffordd rhwng Peterborough a Doncaster ym 1849, a rhwng Peterborough a Llundain, a rhwng Doncaster ac Efrog ym 1850.
Daeth Rheilffordd y Great Northern yn rhan o Rheilffordd Llundain a’r Gogledd Ddwyrain ym 1923, ac yn rhan o’r Rheilffyrdd Prydeinig ym 1948.

Agorwyd Platfform 0 ar 12 Rhagfyr 2016.

## Cyfeiriadau
Doncaster
Doncaster
Y Domen Fawr

Mae **Y Domen Fawr** yn gopa mynydd a geir  rhwng Castell-nedd a Chas-gwent; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 369 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Dewey a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 504 metr (1654 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Blaenau Gwent
Categori:Copaon Dewey
Categori:Copaon Hump
Pont Gwy, Trefynwy

Pont garreg sy'n croesi Afon Gwy yn Sir Fynwy, Cymru, yw **Pont Gwy** neu **Bont ar Wy**. Saif yn union i'r dwyrain o dref Trefynwy. Mae'n cysylltu'r dref â phentref Wyesham ar y lan ddwyreiniol ac yn cludo ffordd yr A466 i mewn i'r dref, gan croesi'r A40 sy'n ffinio â'r dref. 

Adeiladwyd pont pren yma yn y 14g. Codwyd pont garreg rhwng 1615 a 1617, pan gyflwynwyd toll ar bawb a'i croesai. Gwneuthuriad y bont bresennol yw tywodfaen coch ac mae ganddi bum bwa. Lledwyd y bont rhwng 1878 a 1880 dan ofal y pensaer Edwin Seward o Gaerdydd a cheir plac ar y bont yn cofnodi'r digwyddiad hynny. 

## Oriel

A466 crosses the Wye - geograph.org.uk - 618248.jpg|Yr A466 yn croesi'r bont, gydag Ysgol Trefynwy i'w weld 
The Wye Bridge, Monmouth - geograph.org.uk - 604148.jpg|Un o'r bwâu
Monmouth Wye Bridge - geograph.org.uk - 288968.jpg|Plac yn cofnodi lledu'r bont: "This bridge was widened in A.D 1879"

## Gweler hefyd
* Pont Mynwy

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* "Wye Bridge", British Listed Buildings

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Fynwy
Gwy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Cyfraith hawlfraint y Deyrnas Unedig

Y gyfraith sy'n rheoli hawliau dros weithiau creadigol yn y Deyrnas Unedig yw **cyfraith hawlfraint y Deyrnas Unedig**. Mae'n ffurfio rhan o gyfraith eiddo deallusol y Deyrnas Unedig, sydd hefyd yn ymwneud â chyfraith batent, cyfraith nod masnach, a chyfraith dyluniadau.

Datblygodd yn gyntaf o gysyniad yn y gyfraith gyffredin, a Statud Anne 1709 oedd deddf hawlfraint gyntaf y wlad. Ymysg y deddfau dilynol oedd Deddf Hawlfraint 1842 a Deddf Hawlfraint 1911. Deddf Hawlfraint, Dyluniadau a Phatentau 1988 yw sail y gyfraith hawlfraint gyfredol. Mae'n berthnasol i weithiau llenyddol, gweithiau dramatig (megis dramâu a dawnsiau), cerddoriaeth, gweithiau celfydd, trefniadau argraffyddol, recordiadau sain, a ffilmiau. Dan Reoliadau Hawlfraint (Rhaglenni Cyfrifiadurol) 1992, mae gweithiau llenyddol yn cynnwys rhaglenni cyfrifiadurol. Mae hyd y hawlfraint yn amrywio.

Ym 1984 sefydlwyd y Ffederasiwn yn erbyn Lladrad Meddalwedd (FAST) gan y diwydiant meddalwedd i geisio atal lleidr-argraffiadau. Mae gan y sefydliad di-elw hwn bolisi o erlyn unrhyw un sydd yn torri cyfraith hawlfraint meddalwedd.

## Gweler hefyd 
* Cedwir pob hawl
* Hawlfraint y Goron
* Hawliau moesol yng nghyfraith y Deyrnas Unedig
* Swyddfa Eiddo Deallusol y Deyrnas Unedig

## Dolenni allanol 
*  Swyddfa Eiddo Deallusol – Hawlfraint


Hawlfraint
Deyrnas Unedig, Y
Cedwir pob hawl

Ymadrodd cyfreithiol yw **cedwir pob hawl** sy'n dynodi bod daliwr y hawlfraint yn cadw'r holl hawliau sydd ganddo dan y gyfraith hawlfraint. Roedd yr ymadrodd yn arfer bod yn angenrheidiol yn y gwledydd a arwyddodd Cytundeb Buenos Aires (1910), ond bellach nid oes gan y term unrhyw goblygiadau cyfreithiol unrhyw le ar draws y byd. Yn hytrach, defnyddir fel rhybudd o statws hawlfraint y gwaith dan sylw.

Categori:Cyfraith hawlfraint
Categori:Geirfa'r gyfraith
Siasbi

bawd|Dyn yn defnyddio siasbi metel i roi pâr o esgidiau arno.
Teclyn yw **siasbi** (lluosog: siasbis) neu **siesbin** (lluosog: siesbins, siesbinnau) sy'n ei wneud yn haws i roi esgid arno trwy ymddwyn fel lifer. Mae'n cadw'r esgid ar agor ac yn rhoi wyneb llyfn i'r sawdl llithro i mewn i'r esgid heb wasgu cefn yr esgid. Gwneir siasbis o bob math o ddefnyddiau, ond yn draddodiadol fe'i wneir o garnau anifeiliaid megis y tarw.

Categori:Esgidiau
Categori:Offer
Euros Lyn

Cyfarwyddwr teledu a ffilm yw **Euros Lyn** (ganwyd 1971).

## Ffilmiau
**Diwrnod Hollol Mindblowing Heddiw*
**Gwyfyn*
**Y Llyfrgell*
**Dream Horse*

## Teledu
**Pam Fi, Duw?*
**Belonging*
**Doctor Who*
**Torchwood*
**Sherlock*
**Broadchurch*
**Happy Valley*
**Heartstopper*

## Cysylltiadau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o Gymru
Categori:Cyfarwyddwyr LHDT
Categori:Pobl LHDT o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Ystalyfera
Gorsaf reilffordd Newton-le-Willows

Mae **gorsaf reilffordd Newton-le-Willows** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Newton-le-Willows a llawer o drefi cyfagos ym mwrdeistref fetropolitan St Helens yng Nglannau Merswy, Lloegr.

Newton-le-Willows
Newton-le-Willows
Megaupload

Cwmni a leolir yn Hong Cong yw **Megaupload** a sefydlwyd yn 2005. Roedd yn rheoli gwefan, megaupload.com, oedd yn galluogi defnyddwyr i uwchlwytho ffeiliau. Cafodd y wefan ei chau gan Adran Gyfiawnder yr Unol Daleithiau ar 19 Ionawr 2012 mewn ymchwiliad i gyhuddiadau o dorri hawlfraint.

Categori:Cwmnïau Hong Cong
Categori:Gwefannau
Categori:Sefydliadau 2005
Manon Carpenter

Beicwraig rasio a mynydd lawr allt o Gaerffili ydy **Manon Rose Carpenter** (ganwyd 11 Mawrth 1993).

Cafodd ei hysbrydoli i gymryd rhan yn y chwaraeon gan ei thad, Jason, sy'n adeiladwr traciau BMX, ac sy hefyd yn ei hyfforddi. Mynychodd Carpenter Ysgol Gyfun St. Martin, Caerffili. Derbyniodd radd mewn gwyddoniaeth a Sbaeneg ym Manceinion.

Yn 2011, enillodd Manon Carpenter Bencampwriaeth Iau Beicio Mynydd Lawr Allt y Byd, a chyfres Cwpan y Byd Becio Mynydd Lawr Allt yr UCI.

Ymddeolodd o rasio lawr allt yn 2017.

## Palmarès
;2011
:1af Pencampwriaeth Iau Beicio Mynydd Lawr Allt y Byd
:1af Cyfres Cwpan y Byd Becio Mynydd Lawr Allt yr UCI

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol Manon Carpenter 

Categori:Genedigaethau 1993
Categori:Beicio mynydd
Categori:Pobl o Gaerffili
Categori:Seiclwyr benywaidd o Gymru
Martyn Ashton

Beiciwr mynydd treialon a rheolwr tîm Cymreig ydy **Martyn Ashton** (ganwyd 2 Rhagfyr 1974). Mae wedi bod yn reidio treialon yn broffesiynol ers 1993 a disgrifiwyd e'n aml fel "reidiwr chwedlonol". Dywedir mai e'n bennaf sydd wedi troi reidio treialon o ffurf arbenigol o reidio i'r chwaraeon fel yr adnabyddir ef heddiw.

## Bywgraffiad
Dechreuodd Ashton fel reidiwr treialon beic modur, gan droi at dreialon beicio mynydd yn ddiweddarach. a bu'n dylunio cynnyrch ar gyfer ei frand ei hun, Ashton Bikes, ers 2002.

Sefydlodd Tim Ashton Diamondback er mwyn darparu cefnogaeth ar gyfer reidwyr ifanc. Er ei bod yn reidwyr o'r safon uchaf ac â'r gallu i ennill canlyniadau rhyngwladol, nid yw Ashton yn credu mai canlyniadau yw popeth, felly mae'r tîm yn canolbwyntio ar dderbyn sylw positif gan y wasg yn ogystal â chystadlu. Datblygwyd ystod o feiciau Team Ashton yn 2008, a rhyddhawyd hwy yn Hydref 2008 fel rhan o'r gyfres Diamondback 2009.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol

Categori:Genedigaethau 1974
Categori:Seiclwyr o Gymru
Categori:Beicio mynydd
Categori:Pobl o Gastell-nedd Port Talbot
Arthur James

Gwleidydd, cyfreithiwr, a barnwr o'r Unol Daleithiau oedd **Arthur Horace James** (14 Gorffennaf 1883 – 27 Ebrill 1973).  Gwasanaethodd fel Llywodraethwr Pennsylvania o 1939 hyd 1943.

Cafodd ei eni ym Mhlymouth, Pennsylvania yn fab mewnfudwyr Cymreig.  Mynychodd Ysgol Gyfraith Dickinson yn Carlisle, Pennsylvania a graddiodd yn y gyfraith ym 1904. Ym 1912 priododd Ada Norris, athrawes o Swydd Luzerne.  Gwasanaethodd fel Twrnai Ardal Luzerne County, Pennsylvania o 1920 hyd 1926.  Ar 8 Tachwedd 1938, cafodd ei ethol i fod y 31ain Llywodraethwr ar Bennsylvania.  Roedd yn erbyn *New Deal* Franklin D. Roosevelt.

## Dolenni allanol
*  Arthur Horace James *Pennsylvania Historical & Museum Commission.*

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Barnwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1883
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywodraethwyr Pennsylvania
Categori:Marwolaethau 1973
Craig-y-garn

Mae **Craig-y-garn** yn gopa mynydd a geir ym Moel Hebog yn Eryri; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 231  metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 363 metr (1191 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 15 Tachwedd 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Categori:Copaon Hump
Prosiect Manhattan

bawd|265px|Y prawf *Trinity*.
Rhaglen ymchwil a datblygu a gynhyrchodd y bom atomig cyntaf yn ystod yr Ail Ryfel Byd oedd **Prosiect Manhattan**. Fe'i weithredwyd o dan arweiniad yr Unol Daleithiau gyda'r Deyrnas Unedig a Chanada yn cyfrannu at y prosiect.
 
## Gweler hefyd 
* Arf niwclear

Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Categori:Arfau niwclear
Gorsaf reilffordd Cheltenham Spa

Mae **gorsaf reilffordd Cheltenham Spa** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Cheltenham yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr.

Cheltenham Spa
Gorsaf reilffordd King's Cross Llundain

Mae '''gorsaf reilffordd King's Cross Llundain** (neu yn syml **King's Cross''') yn orsaf reilffordd pwysig sy'n gwasanaethu gogledd Llundain, prif ddinas Lloegr.

Mae King's Cross yn derfynfa ddeheuol y Brif Linell Arfordir Dwyrain. Leeds, Newcastle a Chaeredin yw rhai o'i chyrchfannau pellter hir pwysicaf. Mae'r orsaf hefyd yn cynnal gwasanaethau i Swydd Bedford, Swydd Hertford a Swydd Gaergrawnt, a gwasanaethau rhanbarthol cyflym i Peterborough, Caergrawnt a King's Lynn.

## Hanes
Adeiladwyd King's Cross yn wreiddiol fel canolbwynt y Great Northern Railway yn Llundain a therfynfa'r brif linell Arfordir y Dwyrain. Cymerodd ei enw o'r ardal King's Cross yn Llundain, a enwyd ar ôl cofeb i'r Brenin Siôr IV a ddymchwelwyd yn 1845.

File:KingsCrossOutside.JPG|Y tu allan

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Mwrdeistref Llundain Camden
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Llundain
Kings Cross
Kings Cross
Kings Cross
Sterling Price

Gwleidydd a chyfreithiwr o'r Unol Daleithiau a wasanaethodd fel Llywodraethwr Missouri o 1853 hyd 1857 oedd **Sterling Price** (20 Medi 1809 – 29 Medi 1867).  Gwasanaethodd hefyd fel *brigadier general* ym Myddin yr Unol Daleithiau yn y Rhyfel Mexicanaidd-Americanaidd, ac fel *major general* ym myddin Gydffederal y Rhyfel Cartref America.

Cafodd ei eni yn Swydd Prince Edward, Virginia i deulu o dras Gymreig, ym 1809.  Mynychodd Goleg Hampden–Sydney ble astudiodd y gyfraith o 1826 tan 1827.  Priododd Martha Head a symudodd ei deulu i Fayette, Missouri ym 1831.  Cafodd ei ethol i Gyngres yr Unol Daleithiau ym 1845 ond ymddiswyddodd ym 1846 i ymladd yn y Rhyfel Mexicanaidd-Americanaidd.

Ar ddiwedd y rhyfel, yn hytrach nag ildio, aeth â'i filwyr dros y ffin i Fecsico a chynnig eu gwasanaeth i'r Ymerawdwr Maximilian, ond doedd o ddim eu hangen. Fodd bynnag, cawsant fyw yno a bu farw Price yn dlawd a disylw yn 1867 mewn mynwent yn St. Louis.

## Dolenni allanol
*  PRICE, Sterling (1809 - 1867) ''Biographical Directory of the United States Congress

Categori:Genedigaethau 1809
Categori:Marwolaethau 1867
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Llywodraethwyr Missouri
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Goleuadau traffig

[bawd|Goleuadau traffig [LED ym Mhortsmouth, Lloegr.]]
Dyfais sy'n rheoli traffig ar y ffordd yw **goleuadau traffig**. Caiff eu lleoli ger croesffyrdd, croesfannau, a mannau eraill, ac maent yn arwyddo pwy sydd â'r hawl tramwy gan ddefnyddio'r lliwiau coch, melyn, a gwyrdd. Gosodwyd y goleuadau cyntaf yn Llundain ym 1868.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyflwyniadau 1868
Categori:Isadeiledd y ffordd
Hannah Ellis

Llywydd Cymdeithas Dylan Thomas yw **Hannah Ellis** (ganwyd 1979).  Merch Aeronwy Thomas, ac felly wyres Dylan Thomas, yw hi.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Teulu Dylan Thomas
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Gorsaf reilffordd Nantwich

Mae **gorsaf reilffordd Yr Heledd-wen** (a elwir hefyd weithiau yn **Nantwich**) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Nantwich yn Swydd Gaer, Gogledd-orllewin Lloegr. Gwasanaethir Gorsaf Yr Heledd Wen gan drenau Trafnidiaeth Cymru ar eu llwybr rhwng Amwythig a gorsafoedd Cryw a Manceinion.

Nantwich
Nantwich
Danescourt

[265px|bawd|Ramp [Gorsaf reilffordd Danescourt]]

Ardal faestrefol yng Nghaerdydd, Cymru,  yw **Danescourt**. Saif tua  3 milltir (5 km) i'r gogledd-orllewin o ganol y ddinas yng nghymuned Llandaf.

Categori:Ardaloedd Caerdydd
Carn Llidi

Mae **Carn Llidi** yn gopa mynydd a leolir yn Ne-orllewin Cymru; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 59 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 181 metr (594 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 8 Mehefin 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Benfro
Categori:Copaon Hump
Birdsong (nofel)

Nofel gan yr awdur Seisnig Sebastian Faulks yw ***Birdsong***. Ei chefndir yw'r Rhyfel Byd Cyntaf. Fe'i cyhoeddwyd yn 1993. Mae'r nofel yn sôn am bedwar cyfnod ym mywyd y prif gymeriad Stephen Wraysford.

Categori:Nofelau 1993
Categori:Nofelau'r 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelau Saesneg yr 20fed ganrif
Categori:Nofelau Saesneg o Loegr
Gorsaf reilffordd Newcastle

Mae **gorsaf reilffordd Newcastle** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu canol dinas Newcastle upon Tyne yn Tyne a Wear, Gogledd-ddwyrain Lloegr.

Newcastle
Newcastle
Nicol Williamson

Actor o Albanwr oedd **Nicol Williamson** (14 Medi 1936 – 16 Rhagfyr 2011).

## Ffilmiau
**Robin and Marian* (1975)
**The Goodbye Girl* (1977)
**Escalibur* (1981)
**Black Widow* (1987)
**The Exorcist III* (1990)

Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Actorion o'r Alban
Categori:Pobl fu farw o ganser yr oesoffagws
Gorsaf reilffordd Victoria Llundain

Mae **gorsaf reilffordd Victoria Llundain** yn un o nifer o orsafoedd rheilffordd sy'n gwasanaethu canol Llundain, prif ddinas Lloegr.

Victoria
Victoria Llundain
Victoria
Coctel Molotov

bawd|Dyn yn taflu coctel Molotov yn ystod protestiadau yng Ngwlad Tai yn 2010
Enw ar arf losg fyrfyfyr yw **coctel Molotov** (a elwir hefyd yn **fom petrol** neu'n **fom tân**). Potel yw'r enghraifft nodweddiadol o'r bom hwn sy'n cynnwys hylif fflamadwy megis petrol a wic yn dod allan o wddf y botel a gaiff ei gynnau cyn taflu'r bom at y targed. Ei bwrpas yw i achosi tân wrth i'r botel malu, ond nid o reidrwydd i achosi difrod mawr.

Maent yn hawdd ac yn rhad i'w gwneud, ac felly'n arf boblogaidd, yn lle grenâd llaw, gan frwydrwyr afreolaidd neu sydd heb arfau proffesiynol. Defnyddir yn aml mewn gwrthryfeloedd, ymgyrchoedd herwfilwrol, a therfysgoedd.

Defnyddiwyd yn gyntaf yn Rhyfel Cartref Sbaen i roi tanciau ar dân, cyn iddynt ennill yr enw "coctel Molotov" a hynny yn ystod Rhyfel y Gaeaf rhwng y Ffindir a'r Undeb Sofietaidd.

## Geirdarddiad 
Bathwyd y term "coctel Molotov" yn ystod Rhyfel y Gaeaf, gan gyfeirio at Vyacheslav Molotov, Gweinidog Tramor yr Undeb Sofietaidd. Defnyddiodd yr awyrlu Sofietaidd bomiau clwstwr yn erbyn targedau'r Ffindir, a honnodd Molotov mewn darllediadau ar y radio taw bwyd i bobl y wlad oedd yn cael ei ollwng, nid bomiau, er nad oedd newyn yn y Ffindir. Galwyd y bomiau'n "fasgedi bara Molotov" gan y Ffiniaid, ac yn fuan dechreuodd lluoedd y Ffindir ymosod ar danciau Sofietaidd gan ddefnyddio "coctels Molotov", hynny yw diod i gyd-fynd â'r bwyd.

Categori:Bomiau
Krav Maga

[bawd|Gwers Krav Maga mewn ysgol [awyrfilwyr yn Israel, 1955.]]

System eclectig o hunan-amddiffyn anghystadleuol sy'n tarddu o Israel yw **Krav Maga** (Hebraeg: קרב מגע, "brwydro cyffyrddiad") sy'n cynnwys technegau taro, gafael, ac ymgodymu. Mae'n canolbwyntio ar sefyllfaoedd realistig a defnyddio gwrth-ymosodiadau grymus ac effeithlon. Datblygodd y grefft ymladd hon o sgiliau ymladd y stryd Imi Lichtenfeld, paffiwr ac ymgodymwr a amddiffynnodd ardal Iddewig Bratislava rhag grwpiau ffasgaidd yn y 1930au. Yn y 1940au diweddar, wedi iddo ymfudo i Israel, dechreuodd rhoi gwersi ymladd i Luoedd Amddiffyn Israel (IDF) ac yn hwyrach datblygwyd system Krav Maga. Addaswyd y system ar gyfer lluoedd milwrol, yr heddlu, a sifiliaid.

Mae gan Krav Maga athroniaeth sy'n pwysleisio niwtraleiddio bygythiadau, symudiadau amddiffynnol ac ymosodol ar y cyd, ac ymosodedd. Defnyddir Krav Maga gan luoedd rheolaidd ac arbennig yr IDF, Mossad, Shin Bet, CIA, FBI, Marsialiaid yr Unol Daleithiau, Awyrlu'r Unol Daleithiau, DEA, Marsialiaid yr Awyr, nifer o heddluoedd a thimoedd SWAT, GIGN, Byddin Gwlad Belg, ac eraill. Mae nifer o sefydliadau ar draws y byd yn addysgu Krav Maga neu fersiynau amrywiol ohono i unigolion.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*IKMF IKMF - International Krav Maga Federation lead by Master Avi Moyal
*Israeli Krav Maga Association 
*True History of Krav Maga fideo ar Youtube  (IKMA) founded in 1978 by Krav Maga founder Imi Lichtenfeld.
*Israeli Krav Maga Free Web Guide  - The Complete Internet Guide for Israeli Krav Maga.

Categori:Crefftau ymladd
Categori:Diwylliant Israel
Categori:Geiriau ac ymadroddion Hebraeg
Y ffin rhwng Cymru a Lloegr

[bawd|[Clawdd Offa, ger Clun: yr hen ffin rhwng y ddwy wlad.]]
[bawd|Map [Tsieceg o Gymru o 1932, sy'n dangos Gwent ar ochr Seisnig y ffin]]

Ychydig mae'r **ffin rhwng Cymru a Lloegr** wedi newid dros y canrifoedd. Mae heddiw'n mesur tua 257 km (160 milltir): o aber afon Dyfrdwy yn y gogledd i aber afon Hafren yn y de.

Mae ei leoliad fwy neu lai'n cydredeg gyda Chlawdd Offa a chafodd ei gadarnhau yn 1536 pan ddiddymwyd Arglwyddiaethau'r Mers a chreu siroedd newydd. Cadarnhawyd y ffin pan basiwyd Deddf Llywodraeth Leol 1972 a ddaeth i rym yn 1974, yn y flwyddyn honno hefyd y cadarnhawyd fod Sir Fynwy yn rhan o Gymru.

## Clawdd Offa
Clawdd a godwyd gan Offa, brenin Mersia rhwng 757 a 796. Mae "Clawdd Offa" yn dal i gael ei ddefnyddio hyd heddiw fel trawsenw ar gyfer y ffin rhwng y ddwy wlad.

## Clawdd Wat
Clawdd a godwyd gan Coenwulf yn yr 820au.

## Enwau lleoedd
Ceir llawer o lefydd yn Lloegr heddiw sydd ag enwau Cymraeg, neu o darddiad Cymraeg: e.e. Gobowen, Clun, Kilpeck, Bagwyllydiart, Pontrilas a Selattyn. Roedd llawer o'r ardaloedd yma'n dal i gael eu cyfrif yn rhan o Gymru hyd at y 16g ac roedd y Gymraeg i'w chlywed yn y llefydd hyn hyd at y 19g. Ar ochr arall y ffin - yng Ngogledd-ddwyrain Cymru - ceir rhai llefydd ag enwau o darddiad Saesneg ble sefydlodd y Normaniaid; llefydd fel Newtown a Knighton ac yn Ne Cymru mewn ardaloedd yng Nghas-gwent a Phenfro. 
Rhan de Sir Benfro gyda'r Enw "Little England Beyond Wales"
## Newidiadau i'r ffin ers 1536 
* 1887' mae rhan fwyaf o bobl yn Maelor Saesneg esiau bod rhan o Swydd Salop.
* 1971' mae Brilley yn pleidleisio i aros yn rhan o Loegr.
* 2008' Audlem yn "pleidlesio" i bod rhan o Gymru.
* 2019' Mae'r pontydd dros yr Hafren yn cael gwared ar y tolls.
* 2021' y Llywodraeth Cymru yn Trio cloi Stadiwm Deva ar y ffin achos Covid 19.
* Y ffin rhwng Cymru a Lloegr agos at Ynys Denny a Ynys Echni Nid yw'n dilyn ffin rhwng y siroedd.

## Gweler hefyd 
* *Cambria irredenta*

Categori:Daearyddiaeth Cymru
Categori:Daearyddiaeth Lloegr
Cymru a Lloegr
Categori:Hanes Cymru
Categori:Hanes Lloegr
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Sint-Truiden

bawd|Begijnhof

Dinas yn Fflandrys, Gwlad Belg yw **Sint-Truiden** (Ffrangeg:*Saint-Trond*; Lladin: *Oppidum Sancti Trudonis*).

## Adeiladau a chofadeiladau 
bawd|Onze-Lieve-Vrouwekerk
* Abdij van Sint-Truiden
* Begijnhof
* Onze-Lieve-Vrouwekerk

## Enwogion 
*Simon Mignolet

Categori:Dinasoedd Gwlad Belg
Categori:Fflandrys
Categori:Limburg (Gwlad Belg)
Griffith Hughes

bawd|Map o waith llaw Griffith Hughes

Naturiaethwr ac awdur o Gymru oedd y Parchedig **Griffith Hughes** (yn ei anterth rhwng 1707 - 1758) a sgwennodd *The Natural History of Barbados* sy'n cynnwys y disgrifiad ysgrifenedig cyntaf o'r grawnffrwyth. Canodd y biolegydd Swedaidd Carolus Linnaeus ei glodydd yn fawr, ond mynnodd eraill mai twyllwr ydoedd.

## Bywgraffiad
Fe'i ganwyd yn 1707 yn fab i Edward a Bridget Hughes o Dywyn. Aeth i Goleg Sant Ioan, Rhydychen ym 1729 a'i ordeinio yn Llundain yn 1732. Bu'n reithor yn Pennsylvania a Barbados. Nid oes sôn amdano ar ôl 1758.

## Cyfeiriadau
Categori:Naturiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau'r 18fed ganrif
Categori:Pobl o Feirionnydd
John Williams (Tennessee)

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler John Williams.''

Gwleidydd, cyfreithiwr, a milwr Americanaidd a fu'n gwasanaethu fel Seneddwr yr Unol Daleithiau o Tennessee o 1815 hyd 1823. oedd **John Williams** (29 Ionawr 1778 – 10 Awst 1837).  Gwasanaethodd hefyd fel *colonel* ym Myddin yr Unol Daleithiau yn Rhyfel 1812.  Roedd ei dad o dras Gymreig a'i fam o dras Huguenot Ffrengig.

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1778
Categori:Marwolaethau 1837
Categori:Seneddwyr yr Unol Daleithiau
Tŷ'r Barnwr

Adeilad sy'n perthyn i'r 18ed ganrif ydy '''Tŷ'r Barnwr''', sydd wedi'i leoli yn Stryd Whitecross, Sgwâr Sant Ioan, Trefynwy, de Cymru. Mae rhannau o'r adeilad yn dyddio'n ôl i'r 16g. Newidiwyd yr enw i'r 'Labour in Vain' tua 1756. Gwyddem iddo gael ei ddefnyddio fel cartref barnwr ym 1835. Erbyn yr 1870au roedd defnydd milwrol i'r lle, pan brynwyd y tŷ gan Beirianwyr Brenhinol Sir Fynwy.

Erbyn heddiw, tŷ preifat ydyw, gyda thyddyn bychan yn y cefn. Fe'i benodwyd gan Cadw fel adeilad rhestredig Gradd II. Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas).

## Gweler hefyd 
*Wicipedia:Pedia Trefynwy
*Neuadd y Sir, Trefynwy
*Pont Trefynwy

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Nhrefynwy
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 16eg ganrif
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Sir Fynwy
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Categori:Hanes Sir Fynwy
Maes Awyr Stansted

Mae **Maes Awyr Stansted** (IATA: **STN**, ICAO: **EGSS**) wedi ei leoli ger pentref Stansted Mountfitchet yn Essex, Dwyrain Lloegr, ac i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Llundain.

## Gweler hefyd 
* Maes Awyr Heathrow

Stansted
Categori:Cludiant yn Essex
Stansted
BlackBerry

bawd|265px|BlackBerry Bold 9650
Teulu o ddyfeisiau e-bost symudol a ffonau clyfar yw ***BlackBerry*** (neu'r **Fiaren** fel y caiff ei hadnabod ar lafar), a ddatblygwyd ac a gynlluniwyd gan gwmni o Ganada, sef *Research In Motion (RIM)* ers 1999.

Mae'r ddyfais hon yn amlbwrpas, gan ei bod yn gweithredu fel cymorthydd digidol personol (*personal digital assistants*), chwaraewr-cyfryngau symudol (*portable media players*), porwyr gwe (*internet browsers*), dyfais chwarae gemau (*gaming devices*), a llawer mwy. Caiff y fiaren ei brolio'n aml am ei gallu i dderbyn a gwthio ebyst a negeseuon parod (*instant messages*) (megis *Blackberry Messanger*) gan gynnal safonau diogelwch uchel iawn drwy amgrypto'r data yn y ddyfais ei hun.

Daeth y ffôn yn boblogaidd dros nos gan fusnesau a'r byd diwydiannol, ond yn hytrach na chanolbwyntio ar hynny, ymledodd ei hadennydd i gystadlu gydag IPhone ac Android i ennill cwsmeriaid cyffredin gyda gogwydd at gemau a'r angen am raglenni 'cyfryngol' e.e. fideo ac apps.

## Draenen ariannol yn ystlys y cwmni
Ar y 30 Mawrth 2012, cyhoeddodd y cwmni iddyn nhw wneud £78 miliwn o golled yn y chwarter diwethaf. Roedd pob siar yn y cwmni ar y diwrnod hwnnw yn werth llai na $14; siars a fu, yn eu hanterth, yn werth deg gwaith hynny: $140. Cafwyd sawl nwydd a fu'n ffiasgo e.e. lansiwyd y fiaren *PlayBook* heb y gallu i ddanfon ebost, yn 2011 ac erbyn Mawrth 2012 (flwyddyn yn ddiweddarach) roeddent yn mynd yn rhad fel baw, ar wefannau fel Ebay, er mwyn eu gwared.

## Gweler hefyd
* Ffôn
* Ffôn symudol
* Bluetooth
* IPhone
* Samsung S5600
* Technoleg gwybodaeth

## Cyfeiriadau

Categori:Ffonau symudol
Categori:Systemau gweithredu
Castries

200px|de|bawd|Rhanbarth Castries (melyn) a dinas Castries (dot coch)
Prifddinas a dinas fwyaf Sant Lwsia yn y Caribî yw **Castries**. Mae ganddi boblogaeth o 10,634 gyda 37,962 o bobl yn yr ardal drefol a 61,341 yn Rhanbarth Castries. Fe'i lleolir ar lan bae cysgodol yng ngogledd-orllewin yr ynys. Sefydlwyd Castries gan y Ffrancwyr yn yr 17g fel "Carenage". Ail-enwyd y ddinas yn y 18g ar ôl Charles Eugène Gabriel de La Croix, marquis de Castries. Heddiw, mae'r ddinas yn gyrchfan dwristaidd gydag angorfa ar gyfer llongau mordaith a sawl traeth gerllaw. Mae'r harbwr yn allforio llysiau a ffrwythau trofannol megis bananas.

## Enwogion
*Derek Walcott (1930-2017) a'i frawd gefell Roderick Walcott (1930-2017), dramodydd

## Dolenni allanol
*  Cyngor Dinas Castries 

Categori:Dinasoedd y Caribî
Categori:Prifddinasoedd Gogledd America
Categori:Aneddiadau Sant Lwsia
Mel Brooks

Cyfarwyddwr ac ysgrifennwr ffilm o'r Unol Daleithiau ydy **Mel "Brooks" Kaminsky ** (ganed 28 Mehefin 1926).

## Ffilmiau 
* *The Producers* (1968)
* *The Twelve Chairs* (1970)
* *Blazing Saddles* (1974)
* *Young Frankenstein* (1974)
* *Silent Movie* (1976)
* *High Anxiety* (1977)
* *History of the World, Part I* (1981)
* *Spaceballs* (2001)
* *Life Stinks* (2003)
* *Robin Hood: Men in Tights* (2005)
* *Dracula: Dead and Loving It* (1995)

Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Cwffio 7 Gorffennaf 1963

Ffrae gorfforol yn Saigon, De Fietnam, oedd **cwffio 7 Gorffennaf, 1963**. Ymosododd heddlu cudd Ngô Đình Nhu—brawd yr Arlywydd Ngô Đình Diệm—ar garfan o newyddiadurwyr o'r Unol Daleithiau oedd yn adrodd ar brotestiadau Bwdhaidd naw mlynedd i'r diwrnod i Diệm ddod i rym. Cafodd Peter Arnett o'r *Associated Press* (AP) ei fwrw ar y trwyn, a daeth y ffrae i ben yn sydyn unwaith i David Halberstam o *The New York Times*, oedd yn llawer talach na dynion Nhu, wrth-ymosod ac achosi'r heddlu cudd i encilio. Cafodd Arnett a'i gydweithiwr, y newyddiadurwr a ffotograffydd Malcolm Browne, eu cyfarch yn hwyrach yn eu swyddfa gan yr heddlu a'u cwestiynu dan ddrwgdybiaeth o ymosod ar swyddogion yr heddlu.

Wedi iddynt gael eu rhyddhau, aeth y newyddiadurwyr i lysgenhadaeth yr Unol Daleithiau yn Saigon i gwyno am eu triniaeth gan swyddogion Diệm ac i ofyn am ddiogelwch gan y lywodraeth Americanaidd. Cafodd eu hapelion, gan gynnwys apêl uniongyrchol i'r Tŷ Gwyn, eu hanwybyddu. Trwy ymdrechion y Llysgennad Americanaidd Frederick Nolting, cafodd y cyhuddiadau o ymosodiad yn erbyn y newyddiadurwyr eu diddymu. Ymatebodd Bwdhyddion Fietnam i'r helynt trwy honni yr oedd dynion Diệm yn bwriadu bradlofruddio mynachod Bwdhaidd, tra honnodd Madame Ngô Đình Nhu yr oedd llywodraeth yr Unol Daleithiau yn ceisio dymchwel ei brawd-yng-nghyfraith.

Tynodd Browne ffotograffau o wyneb gwaedlyd Arnett, a gyhoeddwyd mewn papurau newydd ar draws y byd. Denodd hyn rhagor o sylw negyddol i ymddygiad llywodraeth Diệm yn ystod yr argyfwng Bwdhaidd.

## Ffynonellau 
*
*
*
*
*

Categori:1963
Categori:Hanes Fietnam
Categori:Ymladd
Mynydd Iwerddon

Mae **Mynydd Iwerddon** yn gopa mynydd a geir yn y Moelwynion yn Eryri; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 558 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n x5. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 583 metr (1913 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
New Horizons

Chwiliedydd gofod yw **New Horizons**. Lawnsiwyd gan NASA o'r Cape Canaveral Air Force Station, Fflorida ar 19 Ionawr 2006 ar berwyl i hedfan heibio Plwton a'i loerennau Charon, Nix, Hydra, Kerberos a Styx. Ar 4 Ionawr 2012 roedd y chwiliedydd gofod yn teithio ar gyflymder o 15.41&nbsp;km/eiliad, y tu hwnt i orbit Wranws.

Cyrhaeddodd Plwton ar 14 Gorffennaf 2015 gan hedfan 12,500&nbsp;km (7,800 milltir) uchlaw arwyneb Plwton gan gymryd y lluniau manwl cyntaf o'r blaned gorrach.

Yn dilyn llwyddiant y daith, ail-gyfeiriwyd y llong ofod i deithio biliwn o filltiroedd ymhellach i archwilio un o wrthrychau cyntefig y Gwregys Kuiper. Dewiswyd y gwrthrych 486958 Arrokoth (Ultima Thule) a hedfanodd heibio'r corff bychan ar 1 Ionawr 2019.

## Dolenni allanol
*  ''New Horizons: NASA's Pluto-Kuiper Belt Mission'' Gwefan Swyddogol New Horizons

Categori:Cerbydau gofod
Categori:Plwton
Categori:NASA
Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan

Sefydliad meddygol yn ne Cymru ydy **Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan**. Ceir saith Bwrdd Iechyd yng Nghymru. Mae wedi'i leoli ym Mhont-y-pŵl ac mae'n sefydliad sy'n perthyn i GIG Cymru.

Cafodd ei lansio yn Hydref 2009 drwy uno byrddau iechyd Gwent a Blaenau Gwent, Caerffili, Cas-Gwent, Torfaen a Bwrdd Lleol Mynwy.

Cafodd ei enw er cof am Aneurin Bevan, sefydlydd y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol drwy wledydd Prydain.

## Gweler hefyd
*Rhestr ysbytai Cymru (wedi eu trefnu yn ôl Ymddiriedolaeth Iechyd GIG)

## Dolenni allanol
*


Aneurin Bevan
Categori:Sefydliadau 2009
Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Massive Attack

Deuawd *Trip Hop* o Fryste, Lloegr sy'n cynnwys Robert "3D" Del Naja a Grant "Daddy G" Marshall yw **Massive Attack**.

## Disgyddiaeth
### Albymau
* *Blue Lines* (1991)
* *Protection* (1994)
* *Mezzanine* (1998)
* *100th Window* (2003)
* *Heligoland* (2010)

## Cyfeiriadau
Categori:Bandiau Seisnig
Ollie Edwards

Model o Sais yw **Ollie Edwards** (ganwyd 1982). Ers dechrau ei yrfa yn 2007, mae wedi modelu ar gyfer Trussardi, Armani, Lacoste, a Cerruti, a bu ar gontract â Ralph Lauren ers 2008.

FM Agency yw mam-asiantaeth Edwards. Mae ganddo daldra o 6'2", gwallt brown, a llygaid glas. Mae ganddo graith fawr ar draws ei fol. Ers oed 5 bu ganddo ddiddordeb mewn motocross.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1982
Categori:Modelau o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Cole Mohr

Model gwrywaidd o'r Unol Daleithiau yw **Cole Mohr** (ganwyd 27 Ebrill 1986) sydd wedi modelu ar gyfer Dior Homme, H&M, Burberry, Valentino, Barneys,  Costume National, Marc Jacobs, Levi's, Tommy Hilfiger, ac Andrew Buckler. Mae ganddo nifer o datwau, gan gynnwys un ar draws ei frest sy'n dweud "AprilMayJune".

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Modelau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Texas
Gorsaf reilffordd King's Lynn

Mae '''gorsaf reilffordd King's Lynn''' yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref King's Lynn yn Norfolk, Dwyrain Lloegr.

King's Lynn
Clwb Rhwyfo Trefynwy

Mae **Clwb Rhwyfo Trefynwy** wedi'i leoli ar lannau'r Afon Gwy yn Nhrefynwy, tref hanesyddol yn Sir Fynwy. Mae'r Clwb yn aelod o Gymdeithas Rhwyfo Amatur Cymru ac yn cynnal sawl ras bwysig y flwyddyn.

## Hanes 
Credir i'r clwb gael ei sefydlu yn 1928 pan oedd yn rhentu adeilad (warws) fel cysgod i'r cychod rhwyfo, a hynny tan canol y 60au pan godwyd yr adeilad presennol.

Ceir campfa ac ystafelloedd newid yno a godwyd yn 1995 ac a agorwyd gan Syr Steve Redgrave.

## Rhwyfo Cymru
Mae'r clwb yn aelod o Rhwyfo Cymru sef y corff cenedlaethol dros hyrwyddo a chefnogi rhwyfo yng Nghymru.

## Dolenni
* Gwefan Swyddogol Clwb Rhwyfo Trefynwy

Categori:Erthygl Pedia Trefynwy
Categori:Trefynwy