Pennal

Pentref a chymuned yn ne Gwynedd yw **Pennal** (). Saif ar y briffordd A493 rhwng Tywyn a Machynlleth, ac ar lan ogleddol Afon Dyfi. Mae gan Pennal nifer o gysylltiadau hanesyddol gan gynnwys eglwys gron, sy'n deillio nôl i eglwys gynharach, Geltaidd.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

[bawd|250px|dim|Cerflun o'r Tywysog [Owain Glyn Dŵr ym Mhennal]]

## Hanes
### Caer Rufeinig Pennal
Roedd ffordd Rufeinig Sarn Helen yn mynd heibio'r fan, ac yr oedd caer Rufeinig fechan yma, efallai yn gwarchod man croesi Afon Dyfi. Ni ellir gweld lawer o weddillion y gaer, mae rhan ohoni wedi ei gorchuddio gan dŷ Cefn Caer i'r de-ddwyrain o'r pentref, yn nes i'r afon. Roedd y gaer yn cynnwys 12 acer o dir, sef tua 670 troedfedd wrth 505 troedfedd, wedi ei chodi ar ben caer gynharach o 4.38 acer. Cafwyd arian bath o gyfnod Titus a Domitian ar y safle. Y darganfyddiad mwyaf diddorol oedd teil lleng Rufeinig sy'n darllen LEG II AVG ANTO(ninia), sy'n perthyn i'r cyfnod 212-222 efallai.

### Yr Oesoedd Canol
bawd|Llofnod Glyndŵr ar lythyr Pennal

Saif Castell Tomen-las, sef hen domen amddiffynnol o'r Oesoedd Canol yng nghanol y pentref.

Yn ôl traddodiad, merch o Bennal oedd Lleucu Llwyd, cariad y bardd Llywelyn Goch ap Meurig Hen a thestun un o'r marwnadau mwyaf grymus a chofiadwy yn yr iaith Gymraeg.

Ym Mhennal y galwodd Owain Glyndŵr gyfarfod yn Mawrth 1406 ac ysgrifennu llythyr i frenin Ffrainc a adwaenir fel "Llythyr Pennal" ac sy'n ffurfio rhan o Bolisi Pennal. Roedd y llythyr yn amlinellu cynlluniau Glyn Dŵr ar gyfer Cymru annibynnol. Dychwelwyd y llythyr i Gymru o Ffrainc am gyfnod yn 2000, ar gyfer arddangosfa yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac mae ymgyrch i geisio ei gael yn ôl i Gymru yn barhaol. 
Mae gardd goffa i dywysogion Cymru yn y pentref.

### Cyfnod diweddar
Yn nechrau'r 19g yr oedd Pennal o bwysigrwydd fel porthladd ar gyfer chwareli llechi Corris, Aberllefenni ac Abergynolwyn. Roedd y llechi'n cael eu cludo o'r chwareli ar gefn ceffylau i'w llwytho i gychod ar yr afon. Daeth hyn i ben pan adeiladwyd Rheilffordd Corris i Fachynlleth a Rheilffordd Talyllyn i Dywyn. Bu Richard Rees (1926 - 2003) y canwr byd-enwog yn ffermio ar Fferm Penmaenbach ger y pentref, a chladdwyd ef ym mynwent gron yr eglwys.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Oriel

Pennal Gwynedd C 06.JPG|Cerflun o Owain Glyn Dŵr y tu allan i'r eglwys
Pennal Gwynedd B 32.JPG|Enghraifft prin o dduw Celtaidd ar ffenest liw
Pennal Gwynedd B 21.JPG| Sant Tannwg a Sant Eithrias
Pennal Gwynedd B 18.JPG|Nenfwd yr eglwys
Pennal Gwynedd B 17.JPG|Arfbais un o'r teuluoedd lleol
Pennal Gwynedd B 09.JPG|Gweddi'r Arglwydd ar fagwyr ger yr allor
Pennal Gwynedd B 20.JPG|Ffenest liw a chanhwyllbrenni
Pennal Gwynedd C 12.JPG|Plac yn yr ardd goffa
Pennal Gwynedd 02.JPG|Capel y Methodistiaid
Pennal Gwynedd 08.JPG|Tafarn Glan yr Afon
Pennal Gwynedd C 16.JPG|Bedd y baswr Richie Rees

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Llythyr Pennal o wefan Cymdeithas Owain Glyndŵr 
*Cefn Caer Tŷ Neuadd Canoloesol - Preswylfa Achlysurol Owain Glyndŵr 

Categori:Cymunedau Gwynedd
Categori:Eglwysi gyda mynwentydd crwn

Categori:Pentrefi Gwynedd