open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mark Indelicato

Actor a chantor Americanaidd yw **Mark Indelicato** (ganwyd 16 Gorffennaf 1994). Mae e mwyaf enwog am chwarae'r rôl Justin Suarez yn y ddrama Americanaidd *Ugly Betty*.

## Ffilmograffiaeth 
* *Hack* (2003) fel Berge
* *Disposal* (2003) fel Plentyn ar Feic
* ''Chappelle's Show* (2004) fel Kneehigh Park Kid
* *Ugly Betty* (2006–10) fel Justin Suarez
* *The Suite Life Of Zack and Cody* (2007) fel Antonio (*Lip Synchin' in the Rain*)
* *Illegal Superman'' (2008)

## Dolen Allanol 
* IMDB

Indelicato, Mark
Indelicato, Mark
Indelicato, Mark
Gwddf

*Ar gyfer tu mewn y gwddf, gweler Corn gwddf.*

dde|bawd|px300|Gwddf merch.
dde|bawd|px300|Gwddf dyn.
Mae gan y rhan fwyaf o fertebratiaid **wddf**, neu **gwddw**, er mwyn cysylltu'r pen gyda'r torso.

Mewn gwddw gwrywaidd mae'n cynnwys afal breuant ('Adam's Apple' yn Saesneg) yn ogystal â'r llwnc. Cartilag thyroid ydy'r afal breuant hwn. Mae'r gwddw hefyd yn cynnwys y tracea ac isthmws y chwarren thyroid. Mae'r cyhyr sternomastoid o bopty iddo, yn eithaf amlwg. Gwaelod y gwddf ydy'r claficl neu bont yr ysgwydd.

Categori:Anatomeg ddynol
Finegr

[bawd|dde|200px|Finegr gydag [oregano a pherlysiau eraill i ychwanegu blas ato.]]
Hylif asidig ydy **finegr** (neu **finag** yn nhafodiaith y gogledd) a gynhyrchir drwy eplesu athanol. Ei brif gynhwysyn ydy asid ethanoig. Gall ddod mewn ffurf eitha gwan o rhwng 4 i 8 y cant o ran cyfaint. Mae ynddo hefyd asid tartarig ac asid sitrig ac eraill. Fe'i defnyddiwyd ers canrifoedd i roi blas ar fwyd diflas megis sglodion neu i biclo, ac mae'n rhan bwysig o goginio Ewropeaidd, Gorllewinol ac Asiaidd.

Daw'r gair o'r Hen Ffrangeg *vin aigre* sef gwin egr. Ystyr 'egr' yn Gymraeg ydy 'sur' (e.e. y llysieyn egroes). Mewn hen lawysgrif Cymraeg (Llawysgrif yr Hafod) sydd heddiw i'w weld yn Llyfrgell Rydd Caerdydd, ac sy'n dyddio nôl i 1400 ceir y defnydd cyntaf o'r gair yn y Gymraeg, "Os berwir kig drwy finegr..."

Categori:Cyfwydydd
Thoracs

dde|bawd
Y rhaniad hwnnw a wneir mewn anatomeg ddynol rhwng y pen a'r abdomen mewn anifail yw'r **thoracs**.

Mewn mamaliaid mae'n cynnwys y sternwm, yr asennau a'r fertibra. Mae'r gwddf uwch ei ben, a'r diaffram oddi tano ond nid yw'n cynnwys y breichiau.

Mewn pryfaid a trilobeits, mae'n un o'r tri tagmata; yr un lle mae'r adenydd yn cysylltu i'r corff. Fel arfer mae tair rhan i'r thoracs: prothoracs, mesothoracs a protothoracs.

Categori:Anatomeg ddynol
Christopher Gorham

Actor Americanaidd yw **Christopher Gorham** (ganwyd 14 Awst 1974). Mae e'n fwyaf gwybyddus am ei rôl yn chwarae Henry Grubstick yn y ddrama Americanaidd, *Ugly Betty*.

## Dolen Allanol
*IMDB

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Genedigaethau 1974
Ana Ortiz

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Ana Ortìz** (ganwyd 25 Ionawr 1971). Ganwyd ym Manhattan, Efrog Newydd a magwyd yn Philadelphia, Pennsylvania. Ar hyn o bryd mae'n chwarae'r rôl o y Hilda Suarez, chwaer hŷn Betty Suarez yn y ddrama ABC *Ugly Betty*. Am y rôl hwnnw enillodd yr wobr ALMA.

## Dolenni allanol
*IMDB
*TV.com 

Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
The Fox and the Hound

Gallai ***The Fox and the Hound*** gyfeirio at:

**The Fox and the Hound (nofel)*, nofel gan Daniel Pratt Mannix IV
**The Fox and the Hound (ffilm)*, ffilm 1981 gan Disney
**The Fox and the Hound 2*, dilyniant i ffilm 1981
Asid asetig

bawd|dde
bawd|dde
bawd|dde
Asid carbocsylig ydy **asid asetig**, a elwir hefyd yn asid ethanoig, ac mae ganddo flas sur ac arogl sur. Ei fformiwla gemegol yw CH3COOH. Fe'i ceir mewn finegr. Pan fo'n ei gyflwr puraf, di-ddŵr, mae'n hylif di-liw sy'n amsugno dŵr o'r amgylchedd (hygrosgopi) ac yn rhewi pan fo'r tymheredd o dan 16.7 gradd Celsiws (62&nbsp;°F) ac yn crisialu'n solid di-liw.

Mae asid asetig yn medru cyrydu a chreu anwedd a all frifo'r llygaid a chreu'r teimlad o losgi yn y trwyn a'r gwddw. Gall hefyd ei gwneud hi'n anodd anadlu. Asid gwan ydyw, oherwydd o dan amgylchiadau arferol (o ran tymheredd a phwysau aer mae'n gemegyn di-ddadgysylltiol ('undissociated' y Saesneg) fel hylif; yn wahanol felly i bob asid cryf gan eu bont hwy i gyd yn ddatgysylltiol.

Yr asid hwn ydy un o'r asidau organig symlaf, ar wahân i asid fformig, sef y symlaf un. Mae hefyd yn adweithydd pwysig iawn gan ei fod yn cael ei ddefnyddio mewn diwydiant i gynhyrchu nwyddau sy'n cynnwys polyethylene terephthalat a ddefnyddir i wneud diodydd ysgafn, seliwlos asetat (i wneud ffilm ffotograffig), polifeinyl asetat (i wneud rhai mathau o lud pren, a ffeibrau synthetig a deunyddiau eraill. Yn y diwydiant bwyd, fe'i defnyddir o dan y cod ychwanegiadau bwyd E260 oherwydd ei allu i reoli asid.

Cynhyrchir oddeutu 6.5 miliwn tunnell ohono'n flynyddol led-led y byd.

## Geirdarddiad 
Daw'r gair 'asetig' o'r Lladin *acetum*, a'i ystyr ydy finegr. Tarddiad y gair finegr yw *gwin* ac *egr* (sur). Cynhyrchwyd yn gyntaf wrth i facteria droi gwin yn ddrwg (ei 'egru') ac fe'i defnyddiwyd yn helaeth mewn alcemi yn eu hymdrech i greu aur.

## Gweler hefyd
Asid asetig (defnydd meddygol)

## Cyfeiriadau
Asid fformig

bawd
Asid gwan yw *asid fformig*, y symlaf o deulu o asidau o'r enw asid carbocsylig, ac fe adnabyddwn ef weithiau gyda'r enw 'asid methanoig'. Ei fformiwla gemegol ydyw HCOOH neu CH2O2.

Mae'n digwydd ym myd natur: fe'i geir ym mhigiad y morgrugyn er enghraifft, yn ogystal â'r wenynen. Mae hefyd yn gynnyrch tannwydd amgen cerbydau diweddar sy'n llosgi methanol ac ethanol os yw'n cael ei halogi gan ddŵr a gasolin.

O'r gair Lladin *formica* y daw ei enw (fel llawer o enwau gwyddonol): ystyr *formica* ydy morgrugyn ac roedd morgrug yn cael eu distyllu gan y Rhufeiniaid mewn cerwyni mawr er mwyn creu asid fformig.

## Defnydd 
I brisyrfio bwyd ac fel asiant gwrthfacteria gwartheg y caiff ei ddefnyddio fynychaf. Mae gwair wedi cael ei chwistrellu gan asid fformig yn para'n hirach gan nad yw'n pydru mor gyflym. Gall hefyd ladd bacteria samonela mewn bwyd ieir.

Fe'i gysylltir hefyd gyda datblygiadau diweddar iawn gyda chell danwydd.

Fformig
Asid sitrig

bawd|200px|Moleciwl asid sitrig
Asid gwan ydy **asid sitrig** neu **asid citrig**, sydd hefyd yn asid organig, a ddefnyddir yn aml i roi blas sur ar fwyd a diodydd meddal ac i brisyrfio bwyd yn naturiol. Mae'n gweithio fel gwrthocsidant ac mae ganddo briodweddau naturiol i lanhau o amgylch y cartref ayb.

Mae gan lemon a leim, a gweddill y teulu o ffrwythau sitrig ganran uchel iawn o asid sitrig ynddynt.

## Priodweddau 
[bawd|chwith|[Crisialau o asid sitrig mewn golau wedi'i bolareiddio, gyda'r llun wedi'i chwyddo x200]]

Dan amgylchiadau cyffredin, powdwr o grisialau ydy asid sitrig ac nid hylif. Mae'n perthyn i'r teulu o asidau a elwir asid carbocsylig. Pan gaif ei gynhesu'n uwch na 175&nbsp;°C, mae'n dadelfennu o ganlyniad ei fod wedi colli carbon deuocsid a moleciwlau dŵr. Oherwydd ei briodweddau naturiol, caiff ei ddefnyddio'n aml fel ychwanegiad at fwydydd megis diodydd meddal, cwrw a seltzer.

Sitrig
Megan Mullally

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Megan Mullally** (ganwyd 12 Tachwedd 1958). Mae hi mwyaf adnabyddus am chwarae'r rôl Karen Walker ar y comedi Americanaidd *Will & Grace*. Enwebwyd am Golden Globe pedair gwaith, mae hi wedi ennill gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn pedair gwaith, a'r wobr Emmy dwy waith. Mae hi hefyd yn enwog am gyflwyno sioe siarad.

## Ffilmograffi
* *Risky Business* (1983)
* *Once Bitten* (1985)
* *Last Resort* (1986)
* *About Last Night...* (1986)
* *Queens Logic* (1991)
* *The Pact* (1998)
* *Anywhere But Here* (1999)
* *Best Man in Grass Creek* (1999)
* *Everything Put Together* (2000)
* *Speaking of Sex* (2001)
* *Monkeybone* (2001)
* *Stealing Harvard* (2002)
* ''Teacher's Pet* (2004) (llais)
* *Rebound* (2005)
* *Bee Movie* (2007)
* *Karen & Jack'' (2009) (i'w ddweud)

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1958
The Lion King II: Simba's Pride

Ffilm Disney yw '''''The Lion King II: Simba's Pride''''' (1998). Mae'n ddilyniant i'r ffilm *The Lion King*.

Categori:Ffilmiau 1998
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Rip Torn

Actor ffilm a theledu o'r Unol Daleithiau oedd  **Rip Torn** (6 Chwefror 1931 – 10 Gorffennaf 2019).

Enwebwyd Torn am Actor Cefnogol Gorau yng Ngwobrau'r Academi am ei ran fel Marsh Turner yn y ffilm *Cross Creek* (1984). Mae ei waith yn cynnwys rhan y cynhyrchydd ar *The Larry Sanders Show*, a cafodd chwech enwebiad Gwobr Emmy am y rhan yma, gan ennill yn 1996. Ymddangosodd hefyd fel Chief Zed yn y ffilm *Men in Black* (1997)

Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned yn Texas
Categori:Pobl fu farw yn Connecticut
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Awstriaidd
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Tsiecaidd
Tŷ gwydr

[bawd|320px|Tŷ gwydr mawr yn [Saint Paul, Minnesota]]

Adeilad lle caiff planhigion eu tyfu ydy **tŷ gwydr**. Mae gan y strwythur do gwydr neu blastig tryloyw, ac yn aml waliau gwydr neu blastig hefyd. Cynhesir y planhigion a'r pridd y tu mewn i'r adeilad gan ymbelydredd solar o'r haul. Mae'r awyr twym, sydd wedi ei gynhesu gan arwynebedd poeth y tu mewn i'r strwythur, yn aros yn yr adeilad. Mae tai gwydr yn amrywio o faint sied fach i adeiladau mawr iawn.

Gellir rhannu tai gwydr yn rhai gwydr a rhai phlastig. Y math o blastig a ddefnyddir gan amlaf yw ffilm PE a dalen eml wal PC neu PMMA. Mae tai gwydr masnachol yn gyfleusterau cynhyrchu llysiau a blodau o dechnoleg uwch. Llenwir rhai gwydr ag offer sgrinio, cynhesu, oeri a goleuo a all cael eu rheoli'n awtomatig gan gyfrifiadur.

Mae'r gwydr a ddefnyddir mewn tai gwydr yn gweithio fel cyfrwng trawsyriant o wahanol amlderau sbectrol. Mae hwn yn cadw egni y tu mewn i'r tŷ gwydr, sy'n cynhesu'r planhigion a'r pridd oddi mewn. O ganlyniad mae'r awyr yn agos i'r ddaear yn cael ei gynhesu a'i atal rhag codi a dianc. Gellir dangos hyn drwy agor ffenestr fechan yn agos i'r to fel y bo'r tymheredd yn gostwng. Yr egwyddor hon yw sail y system oeri awtomatig, autovent. Mae tai gwydr yn gweithio trwy ddal ymbelydredd electromagnetig ac atal darfudiad. Gelwir tŷ gwydr bach iawn yn ffram oer.

## Ffynonellau
*  May Woods, *Glass houses: history of greenhouses, orangeries and conservatories* (Llundain: Aurum Press, 1988)
* Olivier de Vleeschouwer, *Greenhouses and conservatories* (Paris, Flammarion: 2001)
* Erwin W B van den Muijzenberg, *A history of greenhouses* (Wageningen, Yr Iseldiroedd: Institute for Agricultural Engineering, 1980)

## Gweler hefyd
* Effaith tŷ gwydr

## Dolenni allanol
* Cynllunio ac adeiladu tŷ gwydr 
* *North Carolina State University Greenhouse Food Production* 
* Cynhyrchiad Tomato Organig mewn Tai Gwydr 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Garddio
Kevin Sussman

Actor Americanaidd yw **Kevin Sussman** (ganwyd 4 Rhagfyr 1970). Mae e mwyaf adnabyddus am chwarae'r rôl Walter ar y ddrama Americanaidd *Ugly Betty*.

## Ffilmograffi
**Insanitarium* (2008) fel Dave
**Burn After Reading* (2008) fel Divorce Lawyer
**Made Of Honor* (2008) fel Tiny Shorts Guy
**Ugly Betty* (TV series) (2006) fel Walter
**For Your Consideration* (2006) fel Commercial Director
**Funny Money* (2006) fel Denis Slater
**Heavy Petting* (2006) fel Ras
**Hitch* (2005) fel Neil
**Little Black Book* (2004) fel Ira
**Sweet Home Alabama* (2002) fel Barry Lowenstein
**Changing Lanes* (2002) as Tyler Cohen
**A.I.* (2001) fel Supernerd
**Kissing Jessica Stein* (2001) fel Calculator Guy (Ned)
**Wet Hot American Summer* (2001) fel Steve
**Almost Famous* (2000) fel Lenny
**Liberty Heights* (1999) fel Alan Joseph Zuckerman

## Dolen Allanol
*IMDB
*Gwefan answyddogol

Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Actorion Americanaidd
Arddwrn

Yn anatomeg dynol, diffinnir yr **arddwrn** fel 1) y carpws neu'r esgyrn carpalaidd, h.y. y
cymhlyg o wyth asgwrn sy'n ffurfio'r segment ysgerbydol agosaf yn y llaw; 
(2) **cymal yr arddwrn** neu'r **cymal radio-carpol**, y cymal rhwng y radiws a'r carpws; Mae'r ardal hon hefyd yn cynnwys twnnel y carpws, y pannwl radiol (*foveola radialis*), tynnyn traws y carpws (*retincalum flexorum*) a thynnyn cefnol y carpws (*retinaculum extensorum*).

## Cyfeiriadau
Categori:Anatomeg ddynol
Penelin

bawd|dde|Y penelin
Mewn anatomeg ddynol, **penelin** yw'r rhan o gwmpas cymal y penelin (sy'n gymal colfach) yng nghanol y fraich. Mae tair asgwrn yn ffurfio'r cymal hwn: yr uwchelin (hwmerws) yn y bôn braich a'r ddau asgwrn radiws ac wlna yn yr elin.

Olecranon yw'r enw am y rhan o'r benelin sy'n dod yn bigyn pan fo wedi'i blygu i'r eithaf, mae'n ran o'r wlna; gelwir y tu fewn i'r penelin yn *antecubital fossa* (pant rhagelinol).

## Delweddau ychwanegol 

 Delwedd:MedialHumerusRadiusUlnaArticulated.jpg|Y penelin wedi'i blygu
 Delwedd:LeftHumanPosteriorDistalHumerusExtended.jpg|Y penelin yn syth
 Delwedd:LeftHumanPosteriorDistalHumerusFlexed.jpg|Wedi'i blygu: o ongl wahanol
 Delwedd:Gray330.png|Diagram o'r penelin yn dangos y gewynnau.
 Delwedd:Gray331.png|Diagram.
 Delwedd:Gray332.png|Diagram. 
 Delwedd:Pelydrx.jpg|Radiograff o'r penelin (dde)
 Delwedd:Elbow by David Shankbone.jpg|Penelin Oedolyn (gwryw)

Categori:Anatomeg ddynol
Llysieuaeth

:''Mae'r erthygl hwn yn cyfeirio at ddiet dyn, ar gyfer diet anifeiliaid sy'n seiliedig ar blanhigion gweler llysyddiaeth''
bawd|dde|260px|Amryw o gynhwysion diet llysfwytäol (cigwrthodol)

Diet sy'n eithrio cig (gan gynnwys helwriaeth, pysgod, dofednod ac unrhyw sgîl-gynnyrch lladd anifeiliaid) yw **cigwrthodaeth**, **bwydlysyddiaeth** neu **lysieuaeth**. Mae sawl amrywiaeth ar y diet sy'n eithrio wyau a neu unrhyw gynnyrch anifeiliaid megis cynnyrch llaeth a mêl. Mae person sy'n ymarfer cigwrthodaeth yn cael ei adnabod fel *llysfwytäwr* neu *gigwrthodwr*.

Math o gigwrthodaeth yw'r feganiaeth, sy'n eithrio pob cynnyrch anifeiliaid megis cig, pysgod, cynnyrch llaeth ac wyau. Mae feganiaeth gaeth hefyd yn eithrio'r defnydd o gynnyrch anifeiliaid megis gwlân, sidan, lledr a ffwr ar gyfer gwisg neu addurn, er nad yw'r rhain yn ymwneud â marwolaeth neu laddfa anifail.

Mae'r rhan fwyaf o lysfwytawyr yn bwyta cynnyrch llaeth ac wyau. Mae llaethlysfwytäwr yn bwyta cynnyrch llaeth ond yn eithrio wyau, wylysfwytäwr yn bwyta wyau ond nid cynnyrch llaeth, ac mae wylaethlysfwytäwr yn bwyta wyau a chynnyrch llaeth.

Mae diet rhannol-gigwrthodaeth yn cynnwys bwydlysiau'n bennaf, ond hefyd yn cynnwys pysgod ac weithiau dofednod, yn ogystal ag wyau a chynnyrch llaeth. Mae'r cysylltiad rhwng rhannol-gigwrthodaeth a gwir gigwrthodaeth yn gyffredin yn achosi cymysgedd yn yr eirfa, yn arbennig pysglysieuaeth sy'n cynnwys pysgod, a cham-gategoreiddio nifer o ddietau fel rhai llysfwytäol. Dechreuwyd defnyddio'r term Saesneg *vegetarian* yn gyffredin gan Gymdeithas y Llysieuwyr, cyn gynhared â 1847, mae'r gymdeithas yn condemnio cysylltiad dietau rhannol-gigwrthodaeth fel cigwrthodaeth ddilys; mae'n gymdeithas yn dweud nad yw bwyta pysgod yn llysfwytäol.

Mae'r rhesymau dros ddewis cigwrthodaeth yn amrywio o foesoldeb, crefydd, diwylliant, moeseg, estheteg, amgylchedd, cymdeithas, economi, gwleidyddiaeth, blas neu iechyd. Mae dietau llysfwytäol sydd wedi eu cynllunio'n gywir wedi eu canfod i ateb anghenion maeth pob cyfnod o fywyd, ac mae astudiaethau ehangach wedi dangos fod cigwrthodaeth yn arwain i debygolrwydd llai o ddatblygu cancr, isgemia'r galon a chlefydau eraill.

## Gweler hefyd
* Llysieulyfr Salesbury
* Diet
* Rhestr llysieuwyr
* Feganiaeth

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwybodaeth Llysieuaeth a Feganiaeth


Categori:Dietau
Asid ocsalig

bawd
bawd
Cyfansoddyn organig yw **asid ocsalig**, gyda'r fformiwla gemegol H2C2O4. Mae'n perthyn i deulu asid deucarbocsilig a adnabyddir gan y fformiwla HOOCCOOH. Mae'n asid eitha cryf, tua deg mil o weithiau'n gryfach nag asid ethanoig. Mae'r deu-anion, a adnabyddir fel ocsalad, hefyd yn rydwythydd ('reducing agent') ac yn ligand.

Fe geir asid ocsalig ym myd natur, mewn dail a gwreiddiau riwbob a llawer o blanhigion eraill. Yr asid hon sy'n gwneud dail y planhigyn yn wenwynig.

Ocsalig
Cymdeithas y Llysieuwyr

Elusen Prydeinig yw **Cymdeithas y Llysieuwyr** (), a sefydlwyd ar 30 Medi 1847 er mwyn hybu dealltwriaeth a pharch tuag at ffordd o fyw llysfwytäol.

## Hanes
Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf a gofnodir o Gymdeithas y Llysieuwyr yn Northwood Villa, ysbyty llysfwytäol yn Ramsgate, Caint yn 1847. Cynhaliwyd eu cyfarfod cyhoeddus cyntaf ym Manceinion y flwyddyn canlynol. Yn 1848, cyhoeddodd y gymdeithas rifyn cyntaf eu cylchgrawn, *The Vegetarian*.

Honnai'r gymdeithas mai hwy yw'r gymdeithas hynaf i hybu cigwrthodaeth yn fyd eang, ond mae nifer o gymdeithasau crefyddol hŷn yn y Dwyrain sydd hefyd yn hybu ymwrthod â chig, ac yn gwahardd niweidio anifeiliaid. Adnabyddwyd llysfwytawyr fel ‘Pythagoreaid’ cyn sefydliad y gymdeithas. Honnir yn aml i'r term Saesneg *vegetarian* gael ei greu ar 30 Medi 1847 yn eu cyfarfod cyntaf, ond mae Oxford English Dictionary yn dyfynnu dau ddefnydd cynharach, yn 1839 a 1842, ond mae yn dweud mai sefydliad y gymdeithas a oedd yn gyfrifol am ddefnydd cyffredin y gair.

## Aelodau o nôd
Mae aelodau o nôd yn cynnwys Isaac Pitman, Mahatma Gandhi, Jorja Fox, George Bernard Shaw, Paul, Linda a Stella McCartney.

## Dolenni allanol
* The Vegetarian Society
* The Cordon Vert School 

Categori:Sefydliadau 1847
Categori:Llysieuaeth
Beverly Hills Chihuahua

Ffilm Disney yw ***Beverly Hills Chihuahua*** (2008). 

## Actorion 
### Cymeriadau dynol 
* Manolo Cardona - Sam
* Maury Sterling - Rafferty
* Jamie Lee Curtis - Aunt Viv
* José María Yazpik - Vasquez
* Jesús Ochoa - Officer Ramirez
* Piper Perabo - Rachel Ashe Lynn

### Lleisiau 
* George Lopez - Papi
* Carlos Juvera - Tomás
* Luis Guzman - Chucho
* Andy Garcia - Delgado
* Cheech Marin - Manuel
* Paul Rodriguez - Chico
* Drew Barrymore - Chloe 
* Placido Domingo - Monte
* Eddie "Piolín" Sotelo - Rafa
* Edward James Olmos - El Diablo

## Caneuon 
*"Rich Girl" 
*"Wow"

Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008

Y mesur deddfwriaethol cyntaf a basiwyd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru gyda'i bwerau deddfwriaethol newydd yn sgîl Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yw '''Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008'* (Saesneg: *NHS Redress (Wales) Measure 2008''), neu yn fyr **Deddf Gwneud Iawn am Gamweddau**.

Prif amcan y mesur yw i ddiwygio cyfraith camwedd y Gwasanaeth Iechyd Genedlaethol yng Nghymru trwy symleiddio'r broses iawndal a hwyluso'r drefn gwyno. Dywedodd Gweinidog Iechyd Cymru, Edwina Hart, bydd y mesur yn "cydlynu'r system yn well" ac yn galluogi "delio â phobl yn iawn ac yn deg".

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Y Mesur Arfaethedig ynghylch Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2007  – manylion a hanes y mesur ar wefan y Cynulliad
;Testun y mesur
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008 (HTML)
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008  
* Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008/NHS Redress (Wales) Measure 2008 (dwyieithog)  
*Wicidestun-Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008

Categori:2008 yng Nghymru
Categori:GIG Cymru
Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008
Homeward Bound: The Incredible Journey

Ffilm Disney yw ***Homeward Bound: The Incredible Journey*** (1993). Cafodd ei dilyniant, *Homeward Bound II: Lost in San Francisco*, ei rhyddhau yn 1996.

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau Disney
Charlotte's Web (ffilm 1973)

Mae '''''Charlotte's Web'''* ("*Gwe Charlotte''") yn ffilm animeiddiedig Americanaidd o 1973 a gynhyrchwyd gan Hanna-Barbera Productions a Sagittarius Productions. Mae'r ffilm yn seiliwyd ar y nofel *Gwe Gwenhwyfar* gan E. B. White. Cafodd y ffilm ddilyniant o'r enw ''Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure'', a gafodd ei ryddhau'n syth ar fformat fideo ym Mawrth 2003.

## Lleisiau 
* Henry Gibson fel Wilbur
* Debbie Reynolds fel Charlotte A. Cavatica
* Paul Lynde fel Templeton
* Agnes Moorehead fel y Gŵydd
* Herb Vigran fel Lurvy
* Don Messick fel Jeffrey
* Pamelyn Ferdin fel Fern Arable
* Martha Scott fel Mrs. Arable, mam Fern
* Bob Holt fel Homer Zuckerman
* John Stephenson fel John Arable, tad Fern
* Danny Bonaduce fel Avery Arable
* William B. White fel Henry Fussy
* Dave Madden fel Y Ram a eraill
* Joan Gerber fel Edith Zuckerman a Mrs. Fussy
* Rex Allen fel y Adroddwr

## Caneuon 
# "There Must Be Something More"
# "I Can Talk!"
# "Chin Up!"
# "We've Got Lots in Common"
# "Deep in the Dark / Charlotte's Web"
# "Mother Earth and Father Time"
# "A Veritable Smorgasbord"
# "Zuckerman's Famous Pig"

## Ieithoedd eraill 
* Almaeneg: '**
* Arabeg: **' ('**)
* Armeneg: **' ('**)
* Aserbaijaneg: **'
* Bwlgareg: '** (**')
* Catalaneg: '**
* Coreeg: **' ('**)
* Daneg: **'
* Eidaleg: '**
* Ffrangeg: **'
* Fietnameg: '**
* Georgeg: **' ('**)
* Hebraeg: 
* Hindi: **' ('**)
* Hwngareg: **'
* Islandeg: '**
* Japaneg: **' ('**)
* Latfieg: **'
* Lithwaneg: '**
* Norwyeg: **'
* Perseg: '**
* Pwyleg: **'
* Portiwgaleg: '** (Portiwgal) / **' (Brésil)
* Rwmaneg: '**
* Rwsieg: **' ('**)
* Sbaeneg: **' (Sbaen) / '** (America Ladin)
* Serbeg: **' ('**)
* Slofeneg: **'
* Swedeg: '**
* Tamileg: **' ('**)
* Telugu: **' ('**)
* Tsieceg: **'
* Tsieineeg: '** (**')
* Tyrceg: '**
* Wcreineg: **' ('''')

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 1973
Categori:Ffilmiau animeiddiedig Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Charlotte's Web (ffilm 2006)

Ffilm gan Paramount gydag actorion dynol a dynol yw '''''Charlotte's Web'''''. Mae'r ffilm yn seiliedig ar y ffilm animeiddiedig ''Charlotte's Web'' a oedd yn seiliedig ar nofel Charlotte's Web gan E. B. White. Rhyddhawyd y ffilm ar y 15 Rhagfyr, 2006. Clywir lleisiau'r actorion Dakota Fanning, Julia Roberts, Steve Buscemi, Cedric the Entertainer, John Cleese, Oprah Winfrey, Thomas Haden Church, Andre Benjamin, Reba McEntire, Kathy Bates, a Robert Redford yn y ffilm.

## Cymeriadau a Lleisiau 
### Cymeriadau Dynol 
*Dakota Fanning (Fern Arable)
*Kevin Anderson (John Arable, Tad Fern)
*Beau Bridges (Dr. Dorian)
*Louis Corbett (Avery Arable)
*Essie Davis (Mrs. Arable, Mam Fern)
*Siobhan Fallon Hogan (Mrs. Zuckerman)
*Gary Basaraba (Homer Zuckerman)
*Nate Mooney (Lurvy Zuckerman)

### Anifeiliaid 
*Dominic Scott Kay (Wilbur y Mochyn)
*Julia Roberts (Charlotte A. Cavatica y Pry Cop) 
*Steve Buscemi (Templeton y Lygoden Fawr)
*John Cleese (Samuel y Ddafad)
*Oprah Winfrey (Gussie'r Gwydd)
*Cedric the Entertainer (Golly'r Gwydd)
*Kathy Bates (Bitsy y Fuwch)
*Reba McEntire (Betsy y Fuwch)
*Robert Redford Jr. (Ike y Ceffyl)
*Thomas Haden Church (Brooks y Frân)
*André Benjamin (Elwyn y Frân)
*Abraham Benrubi (Uncle y Mochyn)

## Caneuon 
#"Ordanary Miricle"
#"Wilbur's Lullaby"
#"A Place in the Sun"

Categori:Ffilmiau 2006
Categori:Ffilmiau Saesneg
Anatomeg gymharol

[bawd|px350|[Syr Richard Owen, un o brif wyddonwyr anatomeg gymharol.]]
**Anatomeg gymharol** ydy'r astudiaeth o'r nodweddion cyffredin a'r gwahaniaethau yn anatomeg bodau byw. Mae'n wyddoniaeth sy'n perthyn yn agos iawn at fioleg esblygiad ac esblygiad yr amrywiol rywogaethau.

Y ddau gysyniad pennaf yw:

* Strwythurau homolog: rhannau o'r corff / anatomi sy'n gyffredin ymhlith gwahanol rywogaethau gan fod gan y rhywogaethau berthynas cyffredin. Efallai fod eu diben, bellach yn hollol wahanol e.e. aelodau blaen (breichiau) cathod a morfilod
* Strwythurau cydweddol: strwythurau sy'n wahanol mewn gwahanol rywogaethau gan iddynt esblygu mewn amgylchfyd tebyg (yn hytrach na fod ganddynt berthynas cyffredin). Mae eu diben yn debyg, neu'n eitha tebyg. Mae siâp torpido siarc a llamhidyddion er enghraifft.

Mae'r rheolau dros ddatblygiad nodweddion *arbennig* yn wahanol iawn yn anatomeg gymharol, i'r homologaeth cyffredin fel y rhestrwyd gan Karl Ernst von Baer (rheolau Baer).

## Hanes
Ystyrir mai Edward Tyson oedd sylfaenydd anatomeg gymharol. Caiff ei gredydu gyda phenderfynu fod mamliaid morol yn famaliaid. Fe ddaeth i'r casgliad hefyd, fod tsimpansïaid yn debychach i ddyn na mwncïod oherwydd eu breichiau. Fe gymharodd Marco Aurelio Severino nifer o anifeiliaid yn ogystal, ac ymysg ei waith, *Zootomia democritaea*, anatomeg gymharol o adar yw un o'r gweithiau cyntaf o anatomeg gymharol.


Cymharol
Categori:Gwyddorau cymharol
Madagascar: Escape 2 Africa

Ffilm DreamWorks yw ***Madagascar: Escape 2 Africa*** (2008). Mae'n ddilyniant i'r ffilm *Madagascar*.

Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Madagascar (ffilm 2005)

Ffilm animeiddiedig a gynhyrchwyd gan DreamWorks Animation yw ***Madagascar***. Rhyddhawyd y ffilm ar y 27 Mai 2005. Adrodda'r ffilm hanes pedwar o anifeiliaid Sŵ Central Park sydd wedi treulio'u bywyd yn ddigon hapus yn sŵ. Fodd bynnag, cânt eu danfon yn ôl yn annisgwyl i Affrica. Maent yn cael eu llongddryllio ar ynys Madagascar ar y ffordd. Clywir lleisiau'r actorion Ben Stiller, Jada Pinkett Smith, Chris Rock, a David Schwimmer yn y ffilm. Mae'r lleisiau eraill yn cynnwys Andy Richter, Sacha Baron Cohen. Rhyddhawyd Madagascar ar DVD ar 15 Tachwedd 2005, ynghyd a'r ffilm fer "The Madagascar Penguins in a Christmas Caper". Rhyddhawyd fersiwn Blu-ray ar 23 Medi 2008. Rhyddhawyd dilyniant i'r ffilm, *Madagascar: Escape 2 Africa*, ar 7 Tachwedd 2008. Bwriedir rhyddhau trydedd ffilm yn haf 2012.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau DreamWorks
Categori:Ffilmiau Saesneg
Chwarter call

Band roc Cymraeg o Ynys Môn yw **Chwarter Call**. Ei aelodau yw Richard Owen (llais a gitâr), Daniel Jones (gitâr), Dafydd Glyn Roberts (drymiau), a Tomos Hughes (gitâr fas). Ar ôl chwarae gyda *Frizbee* ac *Elin Fflur* ar daith *C2/Bandit*, enillodd y band gystadleuaeth Brwydr y Bandiau Sbarc yn y Galeri yng Nghaernarfon ym mis Hydref 2008. Darlledwyd fideo o'r gân 'Cana Gân' ar raglen Uned 5 ar 21 Ionawr, 2009.

Rhyddhawyd EP cyntaf y band ar Fehefin yr 17fed 2009, ar label Bocswn.

## Dolenni allanol
*Safle MySpace Chwarter Call

Categori:Bandiau Cymraeg
Disney's California Adventure

Parc thema yn Anaheim, Califfornia, yw '''Disney's California Adventure'* (neu *DCA*).

## Atyniadau
### Hollywood Pictures Backlot
* *Monsters Inc. Mike & Sulley to the Rescue* (2006)
* *The Twilight Zone Tower of Terror* (2004).
* *Disney's Aladdin: A Musical Spectacular* (2003).
* *Playhouse Disney- Live on Stage!* (2003)
* *Muppet*Vision 3D* (2001)
***Disney Animation**
***Turtle Talk with Crush* (2005).
***Animation Academy* (2001)
***Character Closeup* (2001)
***Sorcerer's Workshop* (2001)
**The Hollywood Backlot Stage'' (2001)

### a bug's land
*''It's Tough to be a Bug!* (2001)
**Bountiful Valley Farm* (2001)
**Flik's Flyers (2002)
*''Francis' Ladybug Boogie* (2002)
**Heimlich's Chew Chew Train* (2002)
**Princess Dot Puddle Park* (2002)
**Tuck & Roll's Drive Em' Buggies* (2002)

### Golden State
**Soarin' Over California* (2001)
**Grizzly River Run* (2001)
**Redwood Creek Challenge Trail (The Magic of Brother Bear)* (2001)
**Walt Disney Imagineering Blue Sky Cellar* (2008)
**Mission Tortilla Factory* (2001)
**The Bakery Tour* (2001)

### Paradise Pier
**California Screamin* (2001)
**Maliboomer* (2001
**Golden Zephyr* (2001)
**Jumpin' Jellyfish* (2001)
**S.S. rustworthy* (2001)
**Games of the Boardwalk*
**King Triton's Carrousel* (2001)
**Mullholland Madness* (2001 - )
**Toy Story Mania!* (2008)
**Mickey's Fun Wheel* (i ddod 2009)
**Silly Symphony Swings* (i ddod 2009)
**The Little Mermaid: Ariel's Adventure* (i ddod 2011)

### Cars Land (i ddod 2012)
**Radiator Spring Racers* (2012)
**Luigi's Tires* (2012)
**Mater's Junkyard!* (2012)

## Atyniadau ar gau
**Superstar Limo* (2001 - 2002)
**Who Wants to be a Millionaire - Play It!* (2001 - 2004)
**Golden Dreams* (2001 - 2008)
**Seasons of the Vine* (2001 - 2008)
**Sun Wheel'' (2001 - 2008)

Categori:Califfornia
Categori:Parciau thema yn yr Unol Daleithiau
Categori:Sefydliadau 2001
Categori:The Walt Disney Company
Ysgwydd

[bawd|dde|[Tatŵ Clwb Pêl-droed Lerpwl ar ysgwydd un o'r cefnogwyr.]]
Mewn anatomeg ddynol, yr **ysgwydd** ydy'r rhan lle mae'r uwchelin (hwmerws) yn cysylltu â'r balfais (sgapwla) gan ffurfio cymal. Clwstwr o ffurfiadau yn yr ardal yma, felly, ydy'r ysgwydd. Rhan ucha'r ysgwydd, sy'n cysylltu â'r gwddf ydy pont yr ysgwydd (claficl) i ddefnyddio geirfa arferol anatomi.

Mae'n rhaid i'r ysgwydd fedru amrywio cyfeiriad y fraich mewn cylch o 360 gradd; ond yn fwy na hyn (ac yn wahanol i'r penelin), mae'n rhaid iddo fod yn aruthrol o gryf i dynnu, gwthio a chodi pethau trwm. Oherwydd y grymoedd o gyfeiriadau gwahanol a'r pwysau aruthro yma ar yr ysgwydd, mae llawer o bobl yn cael problemau meddygol gyda'r ysgwydd.

Categori:Anatomeg ddynol
Bolt (ffilm 2008)

Ffilm Disney yw ***Bolt*** (2008). 

Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure

Mae '''''Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure''''' yn ffilm animeiddiedig Americanaidd a gynhyrchwyd yn 2003 ar gyfer fideo. Mae'r ffilm yn ddilyniant i'r ffilm ''Charlotte's Web'' (1973). Cynhyrchwyd y ffilm gan Paramount Pictures, Universal Pictures, Universal Cartoon Studios, a Nickelodeon, ac fe'i dosbarthwyd gan Paramount Home Entertainment, Gogledd America ac Universal Studios Home Entertainment.

## Lleisiau 
* Julia Duffy fel Charlotte A. Cavatica
* David Berón fel Wilbur
* Charlie Adler fel Templeton a Lurvy
* Amanda Bynes fel Nellie
* Anndi McAfee fel Joy
* Maria Bamford fel Aranea
* Harrison Chad fel Cardigan
* Rob Paulsen fel Farley y cadno
* Debi Derryberry fel Fern Arable
* Laraine Newman fel Gwen
* Dawnn Lewis fel Bessie
* Danny Mann fel Mr. Hirsch
* Brenda Vaccaro fel Mrs. Hirsch
* Jerry Houser fel Mr. Zuckerman
* Valery Pappas fel High Strung Chicken
* Nika Futterman fel Baby Rats
* Bridget Sienna fel Flo
* Bobby Block fel Snotty Lamb
* Ashley Edner fel Bully Lamb
* Pat Fraley fel Donkey
* Frank Welker fel Animals' vocal effects

## Caneuon 
# "It's Not So Hard to Be a Pig"
# "Watch Out, Wilbur the Pig!"
# "It's Good to Be Me"
# "Charlotte's Kids"

## Ieithoedd eraill 
* Almaeneg: '**
* Arabeg: **' ('**)
* Armeneg: **' ('**)
* Aserbaijaneg: **'
* Bwlgareg: '** (**')
* Coreeg: '** (**')
* Daneg: '**
* Eidaleg: **'
* Ffrangeg: '**
* Georgeg: **' ('**)
* Hebraeg: 
* Hindi: **' ('**)
* Hwngareg: **'
* Japaneg: '** (**')
* Latfieg: '**
* Norwyeg: **'
* Perseg: '**
* Pwyleg: **'
* Portiwgaleg: '**
* Rwmaneg: **'
* Rwsieg: '** (**')
* Sbaeneg: '** (Sbaen) / **' (America Ladin)
* Serbeg: '** (**')
* Slofaceg: '**
* Swedeg: **'
* Tamileg: '** (**')
* Tsieceg: '**
* Tsieineeg: **' ('**)
* Tyrceg: **'
* Wcreineg: '** (**')

## Dolenni allanol 
* 

Categori:Ffilmiau 2003
Categori:Ffilmiau animeiddiedig o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Categori:Ffilmiau Saesneg
Atalnodi

**Atalnodi** yw'r enw am bopeth mewn iaith ysgrifenedig heblaw y llythrennau a'r rhifau, gan gynnwys **marciau atalnodi**, bylchau rhyng-eiriau a mewnoliad.

Symbolau sydd ddim yn cyfateb i ffonemau (seiniau) iaith na geiriadau (geiriau a brawddegau), ond sy'n dynodi strwythur a threfn yr ysgrifen, yn ogystal â thonyddiaeth a seibiau i'w defnyddio wrth ddarllen yn uchel. Gweler orgraff.

Mae atalnodi yn angenrheidiol er mwyn pennu ystyr brawddegau, yn arbennig lle gall un gair gyfleu ystyron gwahanol mewn cyd-destunau gwahanol. Mae rheolau atalnodi yn amrywio ym mhob iaith, cywair, lleoliad ac amser, ac yn esblygu dros amser. Mae rhai agweddau ar atalnodi yn arddulliadol ac felly'n adlewyrchu dewis yr awdur (neu'r golygydd) unigol.

## Gweler hefyd
*Llinell doriad

## Cyfeiriadau
Atalnodi
Categori:Teipograffeg
Categori:Unicode
Symbol

Endid, llun, gair ysgrifenedig, sain, neu farc arbennig yw **symbol**, sy'n cynrychioli rhywbeth arall drwy cysylltiad, tebygrwydd, neu gonfensiwn, yn arbennig gwrthrych materol a ddefnyddir i gynrychioli rhywbeth anweladwy. Mae symbolau'n dangos (neu'n gwasanaethu fel) a chynrychioli syniadau, cysyniadau, a haniaethau eraill. Er enghraifft, ym Mhrydain, yr Unol Daleithiau, Canada ac Awstralia, mae octagon coch yn symbol sy'n trosglwyddo'r syniad penodedig (neu'r modd o) "STOPIO" neu "ATAL".

Defnyddir symbolau fel llaw fer i adnabod cemegau ac unedau mesur mewn modd niwtral o ran iaith. 

Esiampl yw'r symbolau a ddefnyddir ar fapiau i ddynodi llefydd o ddidordeb megis cleddyfau wedi croesi i farcio maes brwydr, a rhifolion i gynrychioli rhifau.

## Geirdarddiad
Daw'r gair "symbol" o'r Hen Ffrangeg, o Lladin, yn wreiddiol o'r iaith Groeg σύμβολον (*sýmbolon*). Y geiriau gwraidd yw συν- (*syn-*) sy'n golygu "cyd-" a βολή (*bolē*) "tafliad", sy'n rhoi'r ystyr "i daflu at ei gilydd" yn fras, yn llythrennol "cyd-ddigwyddiad" (*zu-fall*), hefyd "arwydd, tocyn neu cyfangiad". Mae'r dystiolaeth cynharaf o ddefnydd y gair iw gael yn Emyn Homeric i Hermes, pan mae Hermes yn ochneidio, ar weld y crwban, *συμβολον ηδη μοι* "*symbolon* [symbol/arwydd/rhagarwydd/cyfarfod/hap ddarganfyddiad?] o llawenydd i mi!" cyn ei droi i mewn i lyra.

## Cyfeiriadau

Categori:Cyfeiriad
Categori:Semioteg
Raja Gosnell

Cyfarwyddwr ffilm o'r Unol Daleithiau ydy **Raja Raymond Gosnell** (ganed 9 Rhagfyr, 1958)

## Ffilmiau
### Fel Cyfarwyddwr
* *Home Alone 3* (1997)
* *Never Been Kissed* (1999)
* ''Big Momma's House* (2000)
* *Scooby-Doo* (2002)
* *Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed* (2004)
* *Yours, Mine and Ours* (2005)
* *Beverly Hills Chihuahua* (2008)

### Fel Golygydd
* *The Lonely Guy* (1984)
* *Monster in the Closet* (1987)
* *Teen Wolf Too* (1987)
* *D.O.A.* (1988)
* *Home Alone* (1990)
* *Pretty Woman* (1990)
* *Only the Lonely* (1991)
* *Home Alone 2: Lost in New York* (1992)
* *Mrs. Doubtfire* (1993)
* *Rookie of the Year* (1993)
* *Miracle on 34th Street* (1994)
* *Nine Months'' (1995)

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1958
Rhiwmatoleg

bawd|228px

Is-arbenigedd o feddygaeth mewnol a pediatrics yw **rhiwmatoleg** (Groeg: *rheuma*, "afon"), sy'n ymroddedig i ddiagnosis a therapi clefydau rhiwmatig. Mae rhiwmatolegwyr yn ymdrin â phroblemau clinigol sy'n ymwneud â chymalau, meinweoedd meddal a chyflyrau perthynol y meinweoedd cyswllt. Daw'r term *rhiwmatoleg* o'r gair Groeg *rheuma*, sy'n golygu "hynny sy'n llifo fel afon neu nant" ac mae'r ôl-ddodiad *-oleg* yn dod o'r gair Groeg *-ology*, yn golygu "yr astudiaeth o."

Ystyr 'cryd' yw 'cryndod' neu 'dwymyn', felly 'cryndod yn y cymalau' yw ystyr yr hen air Cymraeg 'cryd y cymalau' (neu 'gwynegon'), gan fod y clefyd hwn yn achosi cryndod enbyd a phoenus yn y cymalau. 'Cricmala' a ddywedir ar lafar.
Cymal (anatomeg)

Y man lle mae dau asgwrn yn cyfarfod yw **cymal**. Mae cymalau wedi eu llunio i alluogi symudiad rhwydd a darparu cefnogaeth mecanyddol i'r corff; cânt eu dosbarthu yn ôl eu strwythur a'u swyddogaeth.

## Dosbarthiadau
bawd|dde|Darlun disg rhyngfertebrol, cymal cartilagaidd.
bawd|dde|Diagram o gymal synofaidd (diarthrosis).
Dosbarthir cymalau yn saith dosbarth, yn ôl eu strwythur a'u swyddogaeth yn bennaf. Penderfynir y dosbarth strwythurol yn ôl sut mae'r esgyrn yn cysylltu â'i gilydd, tra bod y dosbarth swyddogaethol yn cael ei benderfynu yn ôl y raddfa o symudiad sydd i'w gael rhwng yr esgyrn ymgymalu. Mae gorgyffrydiiad arwyddocaol rhwng y saith dosbarthiad yn ymarferol.

### Dosbarthiad strwythrol
Mae dosbarthiad strwythurol yn enwi ac yn gwahanu cymalau yn ôl sut maent yn cysylltu â'i gilydd. Mae tri is-ddosbarthiad o gymalau strwythurol:

* Cymal ffibrog - sy'n cysylltu gyda meinwe gyswllt ffibrog
* Cymal cartilagaidd - sy'n cysylltu gyda cartilag
* Cymal synofaidd - sydd ddim yn cysylltu'n uniongyrchol

### Dosbarthiad swythogaethol
Yn ogystal, gellir dosbarthu cymalau yn ôl eu swyddogaeth, yn ôl y raddfa o symudiad maent yn caniatáu:

* Cymal disymud (synarthrosis) - yn caniatáu ychydig iawn os unrhyw symudiad. Mae'r rhan fwyaf o gymalau disymud yn gymalau ffibrog (er enghraifft, llinellau asio y benglog).
* Cymal lled-symudol (amffiarthrosis) - yn caniatáu ychydig o symudiad. Mae'r rhan fwyaf o gymalau lled-symudol yn gymalau cartilagaidd (e.e., fertebrâu).
* Cymal symudol (diarthrosis) - yn caniatáu amryw o symudiadau. Mae pob cymal symudol yn gymal synofaidd (e.e., ysgwydd, clun, penelin, penglin ayb.), ac ystyrir y termau ‘diarthrosis’ a ‘synoffaidd’ i fod yn gyfwerth gan y *Terminologia Anatomica*.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Arthroleg
* Cinesioleg
* Cryd y cymalau
* Cymal newydd
* Gewyn

*
Nionyn

Term a ddefnyddir ar gyfer sawl planhigyn yn y genws *Allium* ydy **nionyn**, neu **winwnsyn**. Fe'u hadnabyddir fel arfer fel 'nionod' ond pan ddefnyddir heb ei oleddfu, mae fel arfer yn cyfeirio at *Allium cepa* sef *nionyn gardd* neu 'shibwnsyn' a nionyn 'bwlb'.
Mae *Allium cepa* i'w gael mewn amaeth yn unig, ond mae rhywogaethau gwyllt sy'n pethyn i'w canfod yn Asia Canol. Mae'r rhywogaethau sy'n perthyn agosaf yn cynnwys *Allium vavilovii* Popov & Vved. a *Allium asarense* R.M. Fritsch & Matin o Iran. Ond mae Zohary a Hopf yn rhybuddio fod amheuaeth ynglŷn ag os yw gasgliadau *vavilovii* a brofwyd arnynt yn cynyrchioli gwir ddeunydd gwyllt neu deilliadau fferal o gnwd."

## Cyfeiriadau
Categori:Amaryllidaceae
Categori:Llysiau
Cartilag

Math o meinwe gyswllt dwys yw **cartilag**. Cyfansoddir o gelloedd arbennigol chondrocytes, sy'n cynhyrchu llawer o fatrics allgellog sydd wedi ei gyfansoddi o ffibrau colagen, sylwedd sail digonol sy'n gyfoethog mewn proteoglycan, a ffibrau elastin. Caiff cartilag ei ddosbarthu'n tri fath, **cartilag elastig**, **cartilage hyalin** a **ffibrocartilag**, mae rhain yn amrywio yn y nifer cymharol o'r tri prif cyfansoddyn.

Caiff cartilag ei ganfod mewn sawl rhan o'r corff.

Categori:Meinweoedd
Categori:System gyhyrysgerbydol
Gwenci

Mamal cigysol bach o deulu'r Mustelidae yw'r **Wenci** neu **Fronwen** (*Mustela nivalis*). Mae'n byw mewn ffermdir, glaswelltir a choetir yn Ewrop, Asia a Gogledd America. Mae'n bwydo ar famaliaid bychain megis llygod ac ar adar a'u hwyau. Mae'r corff a phen yn 13–23&nbsp;cm o hyd ac mae'r gynffon yn 3–6&nbsp;cm. Mae ei ffwr yn gochfrown ar y cefn ac yn wyn ar y bol. Mae'n debyg i'r Carlwm ond yn llai ac mae ganddi gynffon fyrrach heb flaen du.

Categori:Carlymoliaid
Categori:Mamaliaid Asia
Categori:Mamaliaid Ewrop
Categori:Mamaliaid Gogledd America
Categori:Rhywogaethau o famaliaid
Cymal

Gallai **cymal** gyfeirio at un o sawl peth:

* Cymal (anatomeg)
* Cymal (gramadeg)
* Cymal mewn cytundeb ysgrifenedig neu ddeddf
* Cymal mewn ras
Cymal (gramadeg)

Ymadrodd yn cynnwys goddrych a thraethiad sy'n rhan o frawddeg isradd, neu frawddeg isradd sy'n uned ramadegol mewn prif frawddeg yw **cymal**.

Ceir tri phrif fath o gymal yn y Gymraeg a'r rhan fwyaf o'r ieithoedd Ewropeaidd:
* Cymal enwol
* Cymal perthynol (cymal ansoddeiriol)
* Cymal adferfol

## Cyfeiriadau 
## Llyfryddiaeth 
*Peter Wynn Thomas, *Gramadeg y Gymraeg* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1996)

Categori:Gramadeg
Categori:Termau iaith
Stan Stennett

Comediwr, cerddor ac actor o Gymru oedd **Stanley Llewelyn "Stan" Stennett** (30 Gorffennaf 1925 – 26 Tachwedd 2013). Cafodd ei eni ym Mhencoed.

## Teledu
**Welsh Rarebit*
**The Black and White Minstrel Show* (1960)
**Coronation Street* (1976)
**Crossroads* (1982-87)
**Heartbeat* (1999)
**Doctors* (2001)
**Casualty* (2002)
**The History of Mr Polly* (2007)

## Llyfryddiaeth
**Fully Booked* (2010)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Actorion teledu'r 20fed ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu'r 21ain ganrif o Gymru
Categori:Actorion teledu Saesneg o Gymru
Categori:Cerddorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Cerddorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Cerddorion jazz o Gymru
Categori:Comedïwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Comedïwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Comedïwyr radio Saesneg o Gymru
Categori:Comedïwyr teledu Saesneg o Gymru
Categori:Gitaryddion o Gymru
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Gymru
Categori:Pobl a aned yn Sir Forgannwg
Categori:Pobl fu farw yng Nghaerdydd
Categori:Trympedwyr o Gymru
Tony Hillerman

Nofelydd o'r Unol Daleithiau oedd **Tony Hillerman** (27 Mai 1925 – 26 Hydref 2008), roedd yn awdur nofelau ditectif a llyfrau ffeithiol. Adnabyddwyd orau am ei gyfres o nofelau dirgelwch "Navajo Tribal Police". Mae tipyn o'i waith wedi cael ei addasu ar gyfer y sgrin fawr a ffilmiau theledu.

## Bywgraffiad
Ganwyd Anthony Grove Hillerman

## Llyfryddiaeth
### Nofelau Leaphorn & Chee
#*The Blessing Way* (1970) ISBN 0-06-011896-2
#*Dance Hall of the Dead* (1973) ISBN 0-06-011898-9
#*Listening Woman* (1978) ISBN 0-06-011901-2
#''People Of Darkness' (1980) ISBN 0-06-011907-1
#*The Dark Wind* (1982) ISBN 0-06-014936-1
#*The Ghostway* (1984) ISBN 0-06-015396-2
#*Skinwalkers* (1986) ISBN 0-06-015695-3
#*A Thief of Time* (1988) ISBN 0-06-015938-3
#*Talking God* (1989) ISBN 0-06-016118-3
#*Coyote Waits* (1990) ISBN 0-06-016370-4
#*Sacred Clowns* (1993) ISBN 0-06-016767-X
#*The Fallen Man* (1996) ISBN 0-06-017773-X
#*The First Eagle* (1998) ISBN 0-06-017581-8
#*Hunting Badger* (1999) ISBN 0-06-019289-5
#*The Wailing Wind* (2002) ISBN 0-06-019444-8
#*The Sinister Pig* (2003) ISBN 0-06-019443-X
#*Skeleton Man* (2004) ISBN 0-06-056344-3
#*The Shape Shifter* (2006) ISBN 978-0-06-056345-5

### Nofelau i blant
**The Boy Who Made Dragonfly* (1972) ISBN 0-06-022312-X
*''Buster Mesquite's Cowboy Band* (1973) ISBN 0914001116

### Nofelau eraill
**The Fly on the Wall* (1971) ISBN 0-06-011897-0
**Finding Moon'' (1995) ISBN 0-06-017772-1

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2008
Categori:Nofelwyr o'r Unol Daleithiau
Cawr (gwahaniaethu)

Gallai **cawr** (lluosog: **cewri**, benywaidd: **cawres**) gyfeirio at un o sawl peth:

## Mytholeg, traddodiad ac archaeoleg
* Cawr, creadur mytholegol
** Idris Gawr
** Rhita Gawr
* Côr y Cewri (*Stonehenge*)
* Barclodiad y Gawres, heneb ar Ynys Môn
* Castell Cawr, bryngaer yn sir Conwy

## Seryddiaeth
* Cawr nwy, planed wedi ei chyfansoddi o nwy yn bennaf
Evan Jenkin Evans

Gwyddonydd o Gymru oedd **Evan Jenkin Evans** (20 Mai 1882 – 2 Gorffennaf 1944). Un o Lanelli, graddiodd ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth yn 1902 ac ymlaen wedyn i Goleg Gwyddoniaeth De Kensington, Llundain, lle'r ymchwiliodd i sbectrosgopi yn yr adran ffiseg. Ymlaen â fo wedyn i Brifysgol Victoria, Manceinion yn 1908. Cyhoeddodd erthygl bwysig yn 1915 ar heliwm. Daeth yn ddirprwy reolwr labordai Manceinion, ble gweithiai Rutherford.

Yn 1920 dychwelodd i Gymru: i gadair yr adran ffiseg ym Mhrifysgol Cymru, Abertwae.

Categori:Ffisegwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1944
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Cawr

:*Am ystyron eraill, gweler Cawr (gwahaniaethu).*
[300px|bawd|Y [Pair Dadeni yn cael ei dwyn o'r llyn gan y cawr Llasar Llaes Gyfnewid, gyda'i wraig Cymydei Cymeinfoll yn ei ddilyn (ail argraffiad cyfieithiad yr Arglwyddes Charlotte Guest o'r *Mabinogi*, 1877), i ddarlunio chwedl *Branwen ferch Llŷr*)]]

Bod dynol neu led-ddynol o faintioli a nerth mawr yw **cawr** (benywaidd: **cawres**; lluosog: **cewri**).  Ceir chwedlau am gewri ym mytholeg a llên gwerin sawl diwylliant ledled y byd. Credir bod rhai o'r chwedlau niferus amdanynt yn hynafol iawn.

Ym mytholeg y Celtiaid mae gan gewri le amlwg. Ceir sawl enghraifft o gewri Cymreig, e.e. Bendigeidfran yn y Mabinogi ac Idris Gawr o Gader Idris.  Cawr enwocaf traddodiad Iwerddon yw Fionn mac Cumhaill (Finn McCool). Yn chwedlau Llychlyn mae'r cewri yn elynion ystrywgar i'r duwiau ac yn byw ym mynyddoedd Jotunheimen ("Cartref y Cewri"). Ym mytholeg Roeg ceir y *gigantes* a'r Titaniaid yn ymladd â'r duwiau. Yn yr Hen Destament mae Dafydd yn gorchfygu'r cawr Goliath.

Fe'i disgrifir yn aml yn greaduriaid dynol neu led-ddynol hynod gryf sy'n byw yn hir o lawer na bodau dynol cyffredin ac felly yn ennill gwybodaeth anghyffredin hefyd; sêr-ddewinydd yw Idris, er enghraifft. Ond ceir ochr arall i'r traddodiad hefyd, a thueddir i bortreadu cewri mewn chwedlau gwerin fel creaduriaid grymus ond twp sydd weithiau'n hoff o fwyta pobl, yn enwedig plant: mae'r cewri hyn yn debyg iawn i'r trols a'r ellyllon.

[200px|bawd|[Arthur yn ymladd â chawr (darlun: Walter Crane)]]

Ceir dosbarth arbennig o chwedlau sy'n ymwneud ag arwyr, yn cynnwys y Brenin Arthur, yn ymladd â chewri fel Rhita Gawr. Dosbarth arall o chwedlau'r cewri yw'r rhai sy'n ymwneud ag arwr yn ceisio ennill llaw merch y cawr, thema llên gwerin ryngwladol a geir yn y chwedl Gymraeg Culhwch ac Olwen lle mae Culhwch, gyda chymorth marchogion Arthur ac eraill, yn ceisio llaw Olwen, merch y cawr Ysbaddaden Bencawr.

Yn llên gwerin gwledydd Prydain ac Iwerddon, cysylltir y cewri â meini hir a safleoedd cyn-hanesyddol eraill. Chwedl gyffredin yw'r honno sy'n ceisio esbonio meini anferth fel rhai a daflwyd gan gewri. Mae dosbarth arall o chwedlau yn esbonio carneddi cyn-hanesyddol fel llwythi a adawyd gan gewri, yn aml ar ôl iddynt ddigalonni ar eu taith ar ôl cael eu twyllo gan wladwr i feddwl fod y daith yn rhy bell; ceir sawl 'Barclodiad y Gawres' yng Nghymru am hynny.

Cofnodir enwau dros hanner cant o gewri Cymreig gan yr hynafiaethydd Siôn Dafydd Rhys (dechrau'r 17g).  Maent yn cynnwys Idris Gawr sy'n byw ar Gader Idris a Rhita Gawr a gysylltir â'r Wyddfa yn Eryri ac Aran Benllyn ym Meirionnydd.

## Rhestr o gewri Cymru
*Aran Benllyn
*Benlli Gawr
*Bendigeidfran fab Llŷr
*Gwedros Gawr
*Idris Gawr
*Rhita Gawr
*Ysbaddaden Bencawr

Mae Siôn Dafydd Rhys, ar ddiwedd yr 16g yn rhestru cynifer â 72 o gewri.

## Gweler hefyd
**The Giants of Wales* (cyh. 1993) gan yr ysgolhaig o Texas, Chris Grooms

## Cyfeiriadau 
*T. Gwynn Jones, *Welsh Folklore and Folk-custom* (D. S. Brewer, 1930; argraffiad newydd 1979), 'Giants, Hags and Monsters'.
Gowt

Clefyd a achosir gan gasgliad o asid wrig ydy **cymalwst** neu **Gowt** (**arthritis metabolaidd**). Gyda'r cyflwr hwn, mae crisialau o monosodiwm wraidd neu asid wrig yn cael eu dyddodi ar gartilag cymalog y cymalau neu dendonau sydd o'i amgylch. Mae'r crisialau hyn yn achosi llid a phoen, a all fod yn ddifrifol. Os aiff y cyflwr yn ddiatal, mae'r crisialau'n ffurfio tophi sy'n gallu achosi niwed sylweddol i'r meinwe. Mae cymalwst yn ganlyniad o gyfuniad o lefelau uwch o asid wrig ac asidedd cyffredin y llif y gwaed. Nid yw lefelau uwch o asid wrig (hyperwrisemia), na asidedd ynddynt eu hunain yn ddigon i achosi cymalwst.


Categori:Asidau
Categori:Arthritis
Categori:Rhiwmatoleg