open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cynnig ymchwil

Dogfen gan ymchwilydd academaidd yw **cynnig ymchwil** sy'n disgrifio'n fanwl bwriadau a chynlluniau'r awdur ar gyfer gwaith neu raglen ymchwil benodol. Mae'n rhaid i rai myfyrwyr gwblhau cynnig ymchwil cyn cyflwyno traethawd ymchwil ar gyfer gradd israddedig neu uwchraddedig. Yn aml mae'n rhaid i academyddion ac ymchwilwyr proffesiynol gwblhau cynnig ymchwil cyn cael eu penodi i swydd benodol neu gyn derbyn cyllideb ar gyfer eu gwaith.

Categori:Academia
Categori:Dogfennau
Categori:Ymchwil
Traethawd

[bawd|de|180px|Traethodau [Michel de Montaigne.]]
Gwaith llenyddol yw **traethawd** (lluosog: traethodau) a ysgrifennir o safbwynt yr awdur. Mae natur, strwythur a chynnwys traethodau yn amrywio'n eang, ac maent wedi bod yn bwysig ym meysydd beirniadaeth lenyddol, gwleidyddiaeth, sylwebaeth gymdeithasol, dadlau, cofiannau, a barnau personol. Mewn nifer o wledydd mae traethodau yn rhan allweddol o addysg.

## Geirdarddiad
Gair benthyg o'r Lladin yw "*traethawd*" a dardda o'r gair  "*tractātus*", sydd yn golygu, yn ei ystyr eglwysig, 'bregeth' neu 'homili'

## Ffynonellau
## Gweler hefyd 
* Adolygiad llyfr
* Crynodeb (gwaith academaidd)
* Erthygl academaidd
* Maniffesto
* Pamffled
* Traethawd ymchwil
* Ysgrif


Categori:Llenyddiaeth
Materoliaeth

:''Peidier â chymysgu'r erthygl hon â Materoliaeth economaidd''

Mewn athroniaeth, mae theori **materoliaeth** yn dweud mai'r unig beth sy'n bodoli ydy mater; bod popeth wedi'i greu gyda *deunydd* a sgìl rhyngweithiadau materol ydy pob ffenomen (gan gynnwys ymwybyddiaeth). Yn ôl llawer o athronwyr, mae 'ffisegolrwydd' yn gyfystyr â 'materoliaeth', ac maent yn defnyddio'r ddau air i ddisgrifio safbwynt sy'n cynnal syniadau ffisegol sydd ddim efallai ddim yn fater yn y ffordd draddodiadol (megis gwrth-fater neu ddisgyrchiant).

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
*Buchner, L. (1920). *Force and Matter*. New York, Peter Eckler Publishing Co.
*Churchland, Paul (1981). *Eliminative Materialism and the Propositional Attitudes*. The Philosophy of Science. Boyd, Richard; P. Gasper; J. D. Trout. Cambridge, Massachusetts, MIT Press.
*Flanagan, Owen (1991). *The Science of the Mind*. 2nd edition Cambridge Massachusetts, MIT Press.
*Fodor, J.A. (1974). Special Sciences, *Synthese*, Vol.28.
*Gunasekara, Victor A. (2001). "Buddhism and the Modern World". ''Basic Buddhism: A Modern Introduction to the Buddha's Teaching". 18 January 2008 .
*Kim, J. (1994) Multiple Realization and the Metaphysics of Reduction, *Philosophy and Phenomenological Research*, Vol. 52.
*La Mettrie, La Mettrie, Julien Offray de (1748). ''L'Homme Machine* (*Man a Machine*)
*Lange, Friedrich A.,(1925) *The History of Materialism*. New York, Harcourt, Brace, & Co.
*Moser, P. K.; J. D. Trout, Ed. (1995) *Contemporary Materialism: A Reader*. New York, Routledge.
* Alternative ISBN 978-0140130690
*Schopenhauer, Arthur (1969). *The World as Will and Representation*. New York, Dover Publications, Inc.
*Seidner, Stanley S. (June 10, 2009). "A Trojan Horse: Logotherapeutic Transcendence and its Secular Implications for Theology" . *Mater Dei Institute*
*Turner, M. S. (2007). Quarks and the cosmos. Science 315, 59–61.
*Vitzthum, Richard C. (1995) *Materialism: An Affirmative History and Definition''. Amhert, New York, Prometheus Books.


Categori:Damcaniaethau metaffisegol
Categori:Mudiadau athronyddol
Categori:Ontoleg
Coup d'état De Fietnam (1963)

Yn Nhachwedd 1963 cafodd Ngô Đình Diệm, Arlywydd De Fietnam, ei ddymchwel mewn ''coup d'état'' gan garfan o swyddogion Byddin Gweriniaeth Fietnam oedd yn anghytuno â'i fodd o ymateb i'r argyfwng Bwdhaidd a'i ormes o grwpiau cenedlaethol wrth frwydro yn erbyn y Ffrynt Rhyddid Cenedlaethol. Cychwynnodd y *coup* ar 1 Tachwedd dan arweiniad y Cadfridog Dương Văn Minh, a chafodd Diệm a'i frawd Ngô Ðình Nhu eu dal a'u lladd ar 2 Tachwedd.

Roedd gweinyddiaeth John F. Kennedy, Arlywydd yr Unol Daleithiau, yn ymwybodol o'r cynlluniau am *coup*, ond datganodd "Cebl 243"—neges a ddanfonwyd at y Llysgennad Henry Cabot Lodge, Jr. gan yr Adran Wladol—yr oedd yn bolisi yr Unol Daleithiau i beidio ag atal dymchweliad Diệm.

Categori:1963 yn Fietnam
De Fietnam 1963
Categori:Hanes Fietnam
Gorsaf reilffordd Ffair-fach

Mae **gorsaf reilffordd Ffair-fach** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Ffair-fach yn Sir Gaerfyrddin, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Ffair-fach
Gorsaf reilffordd Tal-y-bont

Mae **gorsaf reilffordd Talybont** yn gwasanaethu pentrefi bychan Tal-y-bont a Llanddwywe ger Abermaw yng Ngwynedd. Mae'r orsaf ar Reilffordd Arfordir y Cambrian gyda gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Talybont
Pagoda

[bawd|Pagoda [Hōryū-ji yn Japan, a adeiladwyd yn y 7fed ganrif, un o'r adeiladau pren hynaf yn y byd.]]
Term cyffredinol am dŵr renciog sydd â nifer o fondoeau yw **pagoda** (lluosog: pagodâu) a geir yn India, Tsieina, Japan, Corea, Fietnam, Nepal, a gwledydd eraill yn Asia. Adeiladau crefyddol, gan amlaf Bwdhaidd, yw'r mwyafrif ohonynt.

## Gweler hefyd 
* Coeden bagoda

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Diwylliant Asia
Aelodau Senedd Ewrop ar gyfer y Deyrnas Unedig 2009-2014

Dyma restr o Aelodau Senedd Ewrop ar gyfer y Deyrnas Unedig o 2009 hyd at 2014.

## Aelodau Senedd Ewrop (ASE) 
### Aelodau cyfredol 
Gallwch aildrefnu’r tabl canlynol yn ôl rhanbarth, plaid neu grwp drwy glicio’r symbol priodol ar dop pob colofn.

## Cyn-aelod
*
Categori:Gwleidyddiaeth y Deyrnas Unedig
Categori:Rhestrau gwleidyddion
Ashton-under-Lyne

Tref marchnad ym Manceinion Fwyaf, Gogledd-orllewin Lloegr, ydy **Ashton-under-Lyne**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf ym mwrdeistref fetropolitan Tameside. 

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Ashton-under-Lyne boblogaeth o 45,198.

Yn hanesyddol, mae yn rhan o Swydd Gaerhirfryn. Mae'n gorwedd ar lan ogleddol Afon Tame, ar dir tonnog wrth odre'r Pennines.

## Cyfeiriadau 
Categori:Bwrdeistref Fetropolitan Tameside
Categori:Trefi Manceinion Fwyaf
Hunanlosgi

Rhoi eich hun ar dân yw **hunanlosgi**, yn aml fel protest, er mwyn dod yn ferthyr, neu i gyflawni hunanladdiad. Ymhlith yr hunanlosgiadau enwocaf yw Thích Quảng Ðức, a wnaeth mewn protest yn erbyn gormesu Bwdhyddion De Fietnam gan yr Arlywydd Ngô Đình Diệm, Mohamed Bouazizi, a arweiniodd at Chwyldro Tiwnisia, a Jan Palach yn Tsiecoslofacia yn 1968.


Categori:Hunanladdiad
Categori:Protestiadau
Categori:Tân
Rhyfela confensiynol

Modd o ryfela yw **rhyfela confensiynol** sy'n defnyddio arfau a thactegau confensiynol rhwng dwy wladwriaeth neu fwy. Ei bwrpas yw i ddifetha lluoedd milwrol y gelyn gan orfodi iddynt ardeleru. Mae'r cysyniad o ryfela gwladwriaeth-ganolog yn tarddu o waith Carl von Clausewitz.

Ystyrid arfau dinistr torfol yn arfau anghonfensiynol, a ddefnyddir mewn rhyfela cemegol, biolegol, a niwclear. Er hyn, cafwyd eu defnyddio mewn rhai rhyfeloedd rhwng gwladwriaethau, e.e. defnyddiwyd arfau niwclear yn yr Ail Ryfel Byd ac arfau cemegol yn Rhyfel Iran ac Irac.

## Gweler hefyd 
* Rhyfel anghonfensiynol
* Rhyfela anghymesur
* Rhyfela ar raddfa isel
* Rhyfela Napoleonig
* Rhyfela seicolegol

Confensiynol
Jan Palach

Myfyriwr o Tsiecoslofacia oedd **Jan Palach** (11 Awst 1948 – 19 Ionawr
1969), a losgodd ei hunan i farwolaeth ym Mhrag yn Ionawr 1969 mewn protest yn erbyn goresgyniad Tsiecoslofacia gan luoedd Cytundeb Warsaw yn sgîl Gwanwyn Prag. Rhoddodd ei hun ar dân ar yr 16ed o Ionawr, a bu farw tridiau wedyn ar y 19fed.
[bawd|500px|dim|Cofeb yn [Sgwâr Václavské, Prag, i Jan Palach ac i Jan Zajíc, myfyriwr arall a losgodd ei hunan rhyw fis ar ôl protest Palach]]
Trodd angladd Palach yn brotest fawr yn erbyn y goresgynwyr Sofietaidd. Fis yn ddiweddarach (ar 25 Chwefror), llosgodd myfyriwr arall, Jan Zajíc, ei hun i farwolaeth yn yr un lle. Dilynwyd hyn ym mis Ebrill yr un flwyddyn gan Evžen Plocek yn Jihlava, a chan eraill wedyn. Efelychwyd y weithred hon (hunan-losgi) mewn gwledydd eraill Cytundeb Warsaw, ee yn Hwngari Sándor Bauer ar 20 Ionawr 1969 a Hwngariad arall, Márton Moyses ar 13 Chwefror 1970.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Tsiecoslofacia
Categori:Hunanlosgiadau
Categori:Marwolaethau 1969
Categori:Myfyrwyr
Categori:Pobl o Brag
Llofruddiaeth Stephen Lawrence

Sais yn ei arddegau o Eltham, Llundain, oedd **Stephen Lawrence** (13 Medi 1974 – 22 Ebrill 1993) a gafodd ei drywanu'n farw tra'n aros am fws fin nos ar yr 22 Ebrill 1993. Wedi'r ymchwiliad gwreiddiol cafodd pum person eu harestio one heb eu cael yn euog. Credir fod llofruddiaeth Lawrence yn drosedd casineb ag elfen hiliol iddi. Yn ôl ymchwiliad gan Syr William Macpherson ym 1999, roedd Heddlu Llundain yn "gyfundrefnol hiliol", a dylanwadodd hyn ar yr achos.

Cychwynnodd achos llys newydd yn 2011 gan gyhuddo dau o'r dynion a ddrwgdybir yn yr ymchwiliad gwreiddiol o lofruddio Lawrence, a chanolbwyntiodd yr erlyniad ar dystiolaeth fforensig. Ar 3 Ionawr 2012 cafwyd Gary Dobson a David Norris yn euog o lofruddio Lawrence a drenydd dedfrydwyd y ddau i'w cadw hyd y mynno Ei Mawrhydi, sef o leiaf 15 mlynedd a 2 fis i Dobson ac o leiaf 14 mlynedd a 3 mis i Norris.
Roedd wedi cymryd 19 Blwyddyn I arestio y ddau dyn yma

## Cyfeiriadau
Categori:1993 yn Lloegr
Categori:Hiliaeth yn y Deyrnas Unedig
Lawrence, Stephen
Lawrence, Stephen
Lawrence, Stephen
Categori:Troseddau 1993
Categori:Troseddau'r 20fed ganrif yn Lloegr
Categori:Troseddau yn Llundain
Allt Cunedda

Mae **Allt Cunedda** yn gopa mynydd a geir  ychydig i'r de o Gydweli, rhwng Caerfyrddin a Dyffryn Nedd; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 56metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Roed Cunedda yn frenin a sefydlodd Teyrnas Gwynedd ar ddiwedd y 4g.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 192 metr (630 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 20 Tachwedd 2009.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Gaerfyrddin
Categori:Copaon Hump
Categori:Cydweli
Ymchwil ansoddol

Ymchwil i ymddygiad dynol yw **ymchwil ansoddol** a ddefnyddir mewn nifer o ddisgyblaethau academaidd, yn enwedig y gwyddorau cymdeithas, a hefyd mewn ymchwil marchnata.

## Gweler hefyd 
* Astudiaeth achos
* Dadansoddi disgwrs
* Damcaniaeth feirniadol
* Semioteg
* Ymchwil mesurol

Categori:Methodoleg gwyddorau cymdeithas
Ansoddol
Maurice Richard

Chwaraewr hoci iâ o Ganada oedd **Joseph Henri Maurice Richard** (4 Awst, 1921 – 27 Mai, 2000) adnabyddir ef orau fel *Rocket Richard*.  Chwaraeodd Richard gyda'r Canadiens Montreal o'r Cynghrair Hoci Genedlaethol (NHL) o 1942 hyd 1960 ac enillodd y Cwpan Stanley wyth gwaith yno.

Categori:Chwaraewyr hoci iâ o Ganada
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2000
Craig Dawson

Pêl-droediwr Seisnig yw **Craig Dawson** (ganwyd 6 Mai 1990) sydd ers Awst 2010 yn chwarae i West Bromwich Albion; cyn hynny bu'n chwarae i Radcliffe Borough, Bolton Wanderers a Rochdale.

Cyn troi'n bêl-droediwr proffesiynol, bu'n gweithio fel barman yn casglu gwydrau mewn tafarn a chwarae i'w dim lleol: Rochdale St Clements. Cychwynodd ei yrfa bêl-droed yn chwarae i Radcliffe Borough F.C yng nghanol y tymor 2007-8, a daeth i chwarae i'r tim cyntaf o fewn dim. Yn ei ddau dymor cyntaf cafodd 95 gêm a 15 gôl. Arwyddodd i'w glwb lleol (Rochdale) yn Chwefror 2009 ar gytundeb o ddwy flynedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Traethawd ymchwil

[bawd|Tudalen flaen *Om Begrebet Ironi med stadigt Hensyn til Socrates* ([Daneg am ''Ar Gysyniad Eironi gan Gyfeirio'n barhaol at Socrates''), traethawd ymchwil gan Søren Kierkegaard.]]
Traethawd hir a gyflwynir fel rhan o radd academaidd yw **traethawd ymchwil**, **thesis** (lluosog: thesisau neu theses), **traethawd estynedig**, neu **draethawd doethurol**. Ymdriniaeth gan yr awdur o bwnc penodol yw hi, sy'n cyflwyno ymchwil, darganfyddiadau a chasgliadau. Mae ei strwythur a chynnwys yn amrywio yn ôl sefydliad addysg, ond yn aml maent yn cynnwys crynodeb, adolygiad llenyddol, a llyfryddiaeth yn ogystal â phrif gorff y gwaith. Mae'n rhaid i rai myfyrwyr gwblhau cynnig ymchwil cyn cyflwyno eu traethawd ymchwil.

Mae defnydd y termau amrywiol am y math hwn o waith yn amrywio yn ôl gwlad. Mewn prifysgolion y Deyrnas Unedig, cyflwynir traethawd hir neu draethawd estynedig () fel rhan o radd israddedig neu weithiau gradd meistr ddysgedig, a chyflwynir traethawd ymchwil neu thesis fel rhan o radd meistr ymchwil neu ddoethuriaeth (a elwir weithiau yn draethawd doethurol yn achos doethuriaeth).

## Gweler hefyd 
* Addysg uwchraddedig
* Cwrs prifysgol

## Cyfeiriadau 
Categori:Academia
Categori:Asesiad a gwerthusiad addysgol
Categori:Ffynonellau
Ymwchil
Troell

[250px|bawd|Merch mewn [gwisg Gymreig draddodiadol o flaen ei throell. Ffotograff gan John Thomas, 1885.]]

Peiriant i droi'r gwlân (neu'r "cnu") yn edafedd yw **troell** neu **dröell**. Gelwir y gwaith o weithio gyda throell yn nyddu.

## Cymru
Ceir llawer o hen benillion sy'n cyfeirio at y droell. Dyma enghraifft:

:Gwych gan gerlyn yn ei wely
:Glywed sŵn y droell yn nyddu;
:Gwych gen innau (dyn a'm helpo)
:Glywed sŵn y tannau'n tiwnio.

## Gweler hefyd 
* Cneifio defaid
* Diwydiant gwlân Cymru
* Gwlana
* Nyddu
* Richard Roberts (Peiriannydd)

Categori:Nyddu
Categori:Peiriannau
Dannodd

[bawd|Jack Jones, [Blaenau Ffestiniog mewn poen dirfawr oherwydd ei ddannodd ym 1875. Ffotograff gan John Thomas (ffotograffydd).]]
Poen yn y geg ydy'r **ddannodd** a achosir gan haint yn y bywyn neu niwed i'r dannedd. Gwaith y deintydd yw archwilio, deiagnosio, atal y ddannodd a phydredd y dant ynghyd â thrin problemau'r geg drwy lawdriniaeth ar y dannedd. Defnyddir borselain neu amalgm i lenwi'r dannedd ac ar adegau metalau gwerthfawr megis aur.

## Cyfeiriadau 
Categori:Deintyddiaeth
Categori:Poen
Gorsaf reilffordd Cilmeri

Mae **gorsaf reilffordd Cilmeri** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Nghilmeri ym Mhowys, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Cilmeri
Cilmeri
Gorsaf reilffordd Llanwrda

Mae **gorsaf reilffordd Llanwrda** yn orsaf reilffordd yn gwasanaethu pentref Llanwrda ger Llanymddyfri yn Sir Gaerfyrddin, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar reilffordd Calon Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Llanwrda
Ymestyniad y cefn

bawd|dde|400px|Ymestyniad y cefn

Ymarfer i gryfhau'r cefn ydy **ymestyniad y cefn**. Fe'i gwneir er mwyn cryfhau'r cyhyrau ar waelod y cefn.

Gan ddefnyddio offer, gellir ei wneud trwy godi'r corff oddi ar stand a'i godi'n ôl oddi ar gadair Rufeinig, neu drwy ddefnyddio peiriant ymestyn y cefn pan fo'r corff yn gwthio pwysau am i fyny.

Er mwyn ei wneud heb ddefnyddio offer, fe'i wneir trwy orwedd yn wynebu'r llawr, a chodi'r torso a'r breichiau gyda'i gilydd oddi ar y llawr.

 
## Cyfeiriadau
Categori:Codi pŵer
Categori:Ymarferion hyfforddi gyda phwysau
Mynydd Llangyndeyrn

Mae **Mynydd Llangyndeyrn** yn gopa mynydd a geir ger Pontyberem, yng Nghwm Gwendraeth rhwng Cross Hands a Chaerfyrddin; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 93 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Caiff y mynydd ei adnabod fel safle o Werth Gwyddonol Arbennig.

Ceir yma hefyd ambell safle hanesyddol bwysig: dwy siambr gladdu, meini hirion a chylchoedd cerrig o'r Oes Efydd. Yn ystod y blynyddoedd nesaf bydd Menter Cwm Gwendraeth ar y cyd gyda Cadw a'r Comisiwn Cefn Gwlad yn ceisio gwarchod y lle drwy ei ddatblygu, a chafwyd nawdd o £200,000 i wneud hynny. Bydd tua 50 o wartheg duon Cymreig yn pori yno. Gellir gwled ar y mynydd, ymhlith eraill: Ffa'r Gors, Grug Clochog, Clochdar y Cerrig a Thelor y Gwair - a glöyn byw prin iawn o'r enw Brith y Gors.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd). Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 263 metr (863 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 22 Rhagfyr 2007.

## Gweler hefyd
*Mynydd Llangyndeyrn (beddrod siambr)
*Llangyndeyrn (y pentref)
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Sir Gaerfyrddin
Categori:Copaon Marilyn
Gorsaf reilffordd Dinas-y-Bwlch

Mae **gorsaf reilffordd Dinas-y-Bwlch** (Saesneg: *Sugar Loaf railway station*) yn gwasanaethu ardal fryncyn Dinas-y-Bwlch ger Llanwrtyd ym Mhowys (mae'r bryncyn ei hun yn Sir Gaerfyrddin). Yr orsaf fwyaf anghysbell ar Reilffordd Calon Cymru yw hi ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Dinas-y-Bwlch
Gorsaf reilffordd Rhydychen

Mae **gorsaf reilffordd Rhydychen** (Saesneg: *Oxford railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu ddinas Rhydychen yn Swydd Rydychen, Lloegr.

Rhydychen
Rhydychen
Gwaith y saer

:*Gweler hefyd Saer (gwahaniaethu)*
[bawd|Dau saer o [Corwen|Gorwen gyda'u hoffer trin pren.]]
Crefftwr sy'n trin pren yw'r **saer** neu **saer coed** er mwyn codi tŷ, gwneud celfi o bren ayb. Caiff ei gydnabod fel crefftwr ac mae dyn wedi bod yn gwneud gwaith coed ers miloedd o flynyddoedd.

Ceir sawl cyfeiriad at seiri coed yn y Beibl, gan gynnwys Noa a Joseff, tad Iesu o Nasareth a adwaenid ar adegau fel "Mab y Saer".

Yn yr Almaen, Japan a Chanada ceir safonau llym i sicrhau'r gwaith gorau posibl. Yn Unol Daleithiau America ar y llaw arall, nid oes angen unrhyw fath o gymhwyster i wneud y gwaith ac mae 98.5% o seiri yn ddynion. 
bawd|chwith|Saer o Landysul tua 1885.

## Cyfeiriadau
Saer
Saer
*
Edmund Allenby, Is-iarll 1af Allenby

Milwr a gweinyddwr o Sais oedd y Maeslywydd **Edmund Henry Hynman Allenby, Is-iarll 1af Allenby** GCB, GCMG, GCVO (23 Ebrill 1861 – 14 Mai 1936) sy'n enwocaf am arwain Llu Alldeithiol yr Aifft ym Mhalesteina a Syria yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.

Categori:Genedigaethau 1861
Categori:Is-ieirll
Categori:Maeslywyddion y Fyddin Brydeinig
Categori:Marwolaethau 1936
Categori:Pobl o Swydd Nottingham
Adolygiad llenyddol

Crynodeb as asesiad beirniadol o'r wybodaeth gyfoes mewn maes penodol yw **adolygiad llenyddol**. Fel gwaith ysgrifenedig academaidd, ei bwrpas yw i gyflwyno, dadansoddi, a gwerthuso'r olygfa lenyddol ysgolheigaidd ar y pwnc dan sylw.

Mae adolygiad llenyddol yn aml yn rhan hanfodol o gynnig ymchwil, traethawd ymchwil, neu ddoethuriaeth.

Mae adolygiad llenyddol yn ffynhonnell eilaidd ac nid yw'n cyflwyno unrhyw ymchwil newydd neu wreiddiol, er gall fod yn rhan o ffynhonnell wreiddiol megis traethawd ymchwil.

## Gweler hefyd 
* Adolygiad llyfr
* Erthygl academaidd

Categori:Academia
Categori:Gwyddor gwybodaeth
Categori:Llenyddiaeth
Camlas Cydweli a Llanelli

Camlas yn ne Cymru yw **Camlas Cydweli a Llanelli**, sy'n cysylltu Carwe a'r cei yng Nghydweli. Hen enw Camlas Cydweli a Llanelli oedd **Camlas Cymer** oherwydd iddi gael ei hadeiladu yn 1766 gan Thomas Kymer; mae hi'n dair milltir o hyd..

bawd|chwith|Pont Stanley a'r gamlas.
Pwrpas y gamlas roedd cludo glo, o ardal ddiwydiannol Cymoedd y Gwendraeth i'r llongau yng Nghydweli. Mae darn sylweddol o’r gamlas hanesyddol hon wedi cael ei glanhau ac mae rhan o’r hen gei wedi cael ei ailadeiladu.

## Cyfeiriadau
Cydweli a Llanelli
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Llanelli
Categori:Cludiant yn Llanelli
Categori:Cydweli
Categori:Llanelli
Y Bigwn, Twyni Rhosili

Mae **Rhossili Down - The Beacon** yn gopa mynydd a geir  rhwng Caerfyrddin a Dyffryn Nedd; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 49 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Pentref bychan ym mro Gŵyr, de-orllewin Cymru, yw Rhosili. Mae'n gorwedd ar ben gorllewinol Penrhyn Gŵyr, tua 14 milltir i'r gorllewin o ddinas Abertawe. Saif y mynydd hwn i'r dwyrain o Rosili, yn Sir Abertawe.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Farilyn a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 193 metr (633 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Mawrth 2010.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Abertawe
Categori:Copaon Marilyn
Categori:Copaon Hump
Gorsaf reilffordd Preston

Mae **gorsaf reilffordd Preston** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Preston yn Swydd Gaerhirfryn, Gogledd-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn sefyll ar brif linell Arfordir y Gorllewin ac fe'i rheolir gan Virgin Trains. Mae llinellau eraill yn mynd i Blackpool, Manceinion, Lerpwl, Blackburn a Burnley.
bawd|chwith|260px

Agorwyd yr orsaf ym 1880. Mae’r orsaf yn adeilad rhestredig gradd II. Perchennog yr orsaf yw Network Rail,  ond rheolir yr orsaf gan Virgin Rail. Defnyddir yr orsaf hefyd gan drenau Northern Rail. Preston yw’r orsaf prysuraf yn yr ardal tu allan o Lerpwl a Manceinion. Mae tua 5 miliwn o deithiau’n dechau o’r orsaf yn flynyddol, ac mae 1.9 miliwn o deithwyr yn newid trenau yno.

Agorwyd bwffe am ddim ar gyfer milwr o morwyr ym mis Awst 1915, yn yr hyn sydd bellach yn ystafell aros. Cariwyd bwyd i’r dynion oedd yn mynd trwodd ar drenau hefyd. Gwirfoddolodd 400 o ferched i roi bwyd iddynt. Caewyd y bwffe yn Nhachwedd 1919. Bwydwyd cyfanswm o 3.5 miliwn o filwyr a morwyr.

## Cyfeiriadau
Preston
Preston
Gorsaf reilffordd Caerloyw

Mae **gorsaf reilffordd Caerloyw** (Saesneg: *Gloucester railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Caerloyw yn Swydd Gaerloyw, De-orllewin Lloegr. Mae'r orsaf yn sefyll ar reilffordd Caerloyw i Gasnewydd ac fe'i rheolir gan First Great Western.

Caerloyw
Latfieg

Iaith Faltig Ddwyreiniol a siaredir gan Latfiaid yn Latfia a gan ymfudwyr a'u disgynyddion yn yr Amerig, Awstralia a nifer o wledydd eraill yw **Latfieg** (*latviešu valoda*, IPA: ). Mae hi'n yr iaith swyddogol yn Latfia ac un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd.

## Geirfa 
* Helo: sveiki , labdien  ("ddiwrnod da")
* Bore da: labrīt 
* Hwyl fawr: atā , uz redzēšanos 
* Os gwelwch yn dda: lūdzu  
* Diolch: paldies 
* Noswaith dda: labvakar 

## Dolenni allanol 
*  Ethnologue

Categori:Ieithoedd Baltig
Categori:Latfia
Gorsaf reilffordd Efrog

Mae **Gorsaf reilffordd Efrog** (Saesneg: *York railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu dinas Efrog yng Ngogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr.

Efrog
Efrog
A380

bawd|400px|Y bar ar fwrdd yr awyren.
Yr awyren fwyaf i'w chreu erioed ydy'r **A380** neu'r **Airbus A380**, sy'n awyren deulawr pedwar peiriant; cafodd ei chreu gan gan y corff Ewropeaidd Airbus, sydd yn ei dro'n un o is gwmnïau EADS. Oherwydd ei faint, mae nifer o faesydd awyr wedi ehangu eu llain lanio yn arbennig er mwyn ei groesawu. Dyma ymgais Ewrop i gystadlu yn erbyn Boeing.

## Archebion a danfonebau

## Gweler hefyd
* Hedfan
* Airbus

A380
Gorsaf reilffordd Llandyfái

Mae **gorsaf reilffordd Llandyfái** (Saesneg: *Lamphey railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Llandyfái yn Sir Benfro, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Llandyfái
Ynysfor Chagos

Grŵp o saith atol yng Nghefnfor India yw **Ynysfor Chagos** sy'n cynnwys mwy na 60 o ynysoedd.

Yn swyddogol yn rhan o Diriogaeth Brydeinig Cefnfor India, roedd y Chagos yn gartref i'r Chagosiaid, pobl sy'n siarad Bourbonnais Creole, am fwy na chanrif a hanner nes i'r Deyrnas Unedig ei hel allan rhwng 1967 ac 1973 i adael yr Unol Daleithiau adeiladu orsaf filwrol ar Diego Garcia, yr ynys fwyaf. Ers 1971, dim ond atol Diego Garcia sydd â phobl arno, a dim ond phersonél a staff yr orsaf filwrol yn unig.

Mae dadl am sofraniaeth ynysfor Chagos rhwng y DU a Mauritius. Torrodd y Deyrnas Unedig yr ynysfor allan o diriogaeth Mauritius yn 1965, dair blynedd cyn i'r wlad ennill annibyniaeth yn 1968.

Ar 25 Chwefror 2019, dyfarnodd y Llys Cyfiawnder Rhyngwladol y dylai'r Deyrnas Unedig ildio perchnogaeth yr ynysfor. Gwrthododd Llywodraeth y Deyrnas Unedig unrhyw awdurdod i'r llys benderfynu ar y materion hyn.

## Cyfeiriadau
Categori:Ynysforoedd
Chagos
Gorsaf reilffordd Dinbych-y-pysgod

Mae **gorsaf reilffordd Dinbych-y-pysgod** (Saesneg: *Tenby railway station*) yn gwasanaethu tref Dinbych-y-pysgod yn Sir Benfro, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru

Categori:Dinbych-y-pysgod
Dinbych-y-pysgod
Alfred Robens, Barwn Robens o Woldingham

Undebwr llafur, diwydiannwr a gwleidydd Llafur o Sais oedd **Alfred Robens, Barwn Robens o Woldingham** CBE PC (18 Rhagfyr 1910 – 27 Mehefin 1999). Roedd yn Gadeirydd y Bwrdd Glo Cenedlaethol o 1961 hyd 1971. Cafodd ei enw ei niweidio, yn enwedig yng Nghymru, oherwydd ei fethiant i ragweld trychineb Aberfan a'i ymddygiad wedi'r drychineb.

## Bywyd cynnar a phersonol 
Ganwyd ym Manceinion ar 18 Rhagfyr 1910 i deulu tlawd yn y dosbarth gweithiol. Gweithiodd fel negesydd i'r Co-op lleol a gwerthwr ymbareli. Daeth yn swyddog llaw-amser yn undeb y gweithwyr siopau, Usdaw, ym 1935. Alfred. Bu farw'r Arglwydd Robens yn Chertsey, Surrey, ar 27 Mehefin 1999.

## Wedi'r Bwrdd Glo 
Roedd yn gadeirydd y cwmni peirianneg Vickers Limited o 1971 hyd 1979, ac yn gadeirydd Johnson Matthey o 1971 hyd 1983, yn llywydd Cymdeithas Gorfforedig Hysbysebwyr Prydain o 1973 i 1976,  yn gadeirydd y Cyngor Diwydiannau Peirianyddol o 1976 i 1980, yn gadeirydd Snamprogetti o 1980 i 1988, ac yn llywydd Snamprogetti o 1988 i 1999.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Cadeiryddion y Bwrdd Glo Cenedlaethol
Categori:Genedigaethau 1910
Categori:Marwolaethau 1999
Categori:Pobl o Fanceinion
Categori:Trychineb Aberfan
Gorsaf reilffordd Cydweli

Mae **gorsaf reilffordd Cydweli** (Saesneg: *Kidwelly*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Cydweli yn Sir Gaerfyrddin, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Categori:Cydweli
Cydweli
Gorsaf reilffordd Y Waun

Mae **gorsaf reilffordd Y Waun** (Saesneg: *Chirk railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Y Waun, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Amwythig i Gaer ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Waun
Cymynrodd

Rhodd o eiddo mewn ewyllys yw **cymynrodd**. Yn fanwl gywir, becwêdd yw rhodd o eiddo personol, a chymynrodd yw rhodd o eiddo real.

## Gweler hefyd 
* Etifeddiaeth

## Cyfeiriadau 
Categori:Etifeddiaeth
Edward Lloyd (Llywodraethwr Maryland)

Trydydd Llywodraethwr ar ddeg talaith Maryland (o 1809 hyd 1811) a Seneddwr yr Unol Daleithiau o Maryland rhwng 1819 a 1826 oedd **Edward Lloyd V** (22 Gorffennaf 1779 – 2 Mehefin 1834).  Roedd ei deulu o dras Gymreig.

## Dolenni allanol 
*  LLOYD, Edward, (1779 - 1834) ar ''Biographical Library of the United States Congress

Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1779
Categori:Marwolaethau 1826
Categori:Llywodraethwyr Maryland
Apollo 13

**Apollo 13** oedd enw'r seithfed taith ofod Americanaidd a oedd yn cynnwys dyn ar fwrdd y roced; fe'i gwnaed fel rhan o Rhaglen Apollo NASA. Ei chriw oedd Jim Lovell, John Swigert, a Fred Haise.

Cychwynodd y daith ar 11 Ebrill 1970, am 13:13 CST. Y bwriad oedd glanio ar y Lleuad am y trydydd tro, ond bu problemau technegol, wedi deuddydd o deithio pan chwythodd tanc ocsigen a gorfu i'r gofodwyr gefnu ar y syniad o lanio ar y Lleuad, a theithiwyd o amgylch y Lleuad gan ddychwelyd yn ddiogel i'r Ddaear ar 17 Ebrill.

bawd|dim|Tanio'r peiriannau yng Nghanolfan Gofod Kennedy, Houston, Texas; 11 Ebrill 1970

## Gweler hefyd 
* Apollo 13 (ffilm)

## Cyfeiriadau
Categori:Cerbydau gofod
Categori:Y Lleuad
Categori:NASA
Categori:1969
Gorsaf reilffordd Doc Penfro

Mae **gorsaf reilffordd Doc Penfro** (Saesneg: *Pembroke Dock railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Doc Penfro yn Sir Benfro, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Doc Penfro
Meddiannaeth Ffrainc gan yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd

[bawd|[Adolf Hitler ym Mharis ar 30 Gorffennaf 1940.]]
Yn dilyn cwymp Ffrainc yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd ardal ogleddol a gorllewinol Ffrainc ei feddiannu gan yr Almaen Natsïaidd o fis Mai 1940 hyd Ragfyr 1944. Cafodd y llywodraeth Almaenig yn y diriogaeth a feddiannwyd ei galw'n y Weinyddiaeth Filwrol yn Ffrainc (), a elwir y rhanbarth yn y *zone occupée*. Bu rhanbarth bach a feddiannwyd gan yr Eidal yn y de ddwyrain, a rhanbarth na chafodd ei feddiannu, y *zone libre*, yn y de. Cafodd rhanbarthau Alsace a Lorraine eu hymgorffori'n rhan o'r Almaen. Gweinyddodd ôl-wladwriaeth Llywodraeth Vichy y tri rhanbarth hyn yn ôl termau'r cadoediad. Yn Nhachwedd 1942, meddiannodd lluoedd yr *Axis* y *zone libre* yn ogystal, a bu Ffrainc fetropolitanaidd dan feddiannaeth yr *Axis* nes glanio'r Cynghreiriaid ym 1944.

Yn ystod y feddiannaeth adeiladwyd gwersylloedd crynhoi yn Ffrainc a bu arwahanu yn erbyn Iddewon, er enghraifft bu raid iddynt wisgo seren felen. Cafodd niferoedd mawr o Iddewon Ffrengig eu danfon i wersylloedd difa'r Natsïaidd yng Ngwlad Pwyl. Bu nifer o Ffrancod yn cydweithio â'r Natsïaidd yn ystod y feddiannaeth, a nifer eraill yn eu gwrthwynebu trwy'r *résistance*. Mae etifeddiaeth yr agweddau hon o'r rhyfel yn bwnc dadleuol yn Ffrainc hyd heddiw.

Categori:20fed ganrif yn Ffrainc
Categori:Yr Ail Ryfel Byd
Categori:Hanes yr Almaen
Ffrainc gan yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd
Gorsaf reilffordd Porthladd Abergwaun

Mae **gorsaf reilffordd Porthladd Abergwaun** (Saesneg: *Fishguard Harbour railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu porthladd Abergwaun yn dref Wdig yn Sir Benfro, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar gangen o Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Porthladd Abergwaun
Gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot

Mae **gorsaf reilffordd Parcffordd Port Talbot** (Saesneg: *Port Talbot Parkway railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Port Talbot yng Nghastell-nedd Port Talbot, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd De Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Port Talbot
Louis Feutren

Llydawr oedd yn aelod o Gwenn ha Du ac Uned Perrot oedd **Louis Feutren** (1922 – 2010). Fel aelod o Uned Perrot, mudiad cenedlaetholgar Llydewig, cydweithiodd â'r Schutzstaffel yn ystod meddiannaeth Ffrainc gan yr Almaen yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Wedi diwedd y rhyfel wnaeth ffoi o Ffrainc i Gymru, ac yna i Weriniaeth Iwerddon lle bu farw.

O 1957 i 1985, gweithiodd yn athro Ffrangeg yn ysgol St Conleth's yn ne Dulyn. Fe'i cyhuddwyd gan gyn-ddisgyblion o ddefnyddio cosbau eithafol yn yr ysgol.

## Ffrae'r Llyfrgell Genedlaethol 
Yn 2011 derbynodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru gymynrodd o £300,000 a nifer o ddogfennau a thapiau o Feutren, gan beri ffrae dros foesoldeb derbyn arian gan unigolyn a wnaeth cydweithio â'r Natsïaid. Derbynwyd yn ôl cytundeb y Siarter Frenhinol a pholisi casglu'r Llyfrgell, sy'n nodi ei rôl i gasglu a sicrhau mynediad cyhoeddus i ddeunydd Celtaidd: dywedodd y bydd archif Feutren yn amlygu bywyd aelod o ddau grŵp genedlaetholgar Lydewig yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a bydd rhan o'r rhodd ariannol yn cyllido prosiectau yn ymwneud ag effaith rhyfel a ffasgaeth. Dywedodd Llywydd y Llyfrgell, Dafydd Wigley, ni allai aelodau bwrdd y Llyfrgell adael eu "teimladau i ymyrryd yn ein penderfyniad".

Cyn i'r Llyfrgell benderfynu i dderbyn y gymynrodd, dywedodd Llywodraeth Cymru wrthi na fyddent yn gwrthwynebu derbyn y dogfennau a'r tapiau, ond na fyddent yn cefnogi derbyn yr arian. Wedi'r penderfyniad i dderbyn yr holl gymynrodd, dywedodd y Gweinidog Treftadaeth, Huw Lewis:

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Casgliad Louis Feutren  ar wefan Archifau Cymru

Categori:Anghydfodau gwleidyddol
Categori:Cenedlaetholdeb Llydewig
Categori:Cydweithredwyr â'r Natsïaid
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Llydawyr
Categori:Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Categori:Marwolaethau 2010
Gorsaf reilffordd Sarn

Mae **gorsaf reilffordd Sarn** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Sarn ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar y llinell Maesteg o Gaerdydd trwy Ben-y-bont ar Ogwr ac fe'i reoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Sarn
Gorsaf reilffordd Euston

Mae **gorsaf reilffordd Euston**, a elwir hefyd yn **Euston Llundain**, yn derfynfa reilffordd ym Mwrdeistref Camden yn Llundain, Lloegr. Mae'r orsaf yn derfynfa ddeheuol Reilffordd Arfordir y Gorllewin ac fe'i rheolir gan Network Rail.
Defnyddir Euston gan gwmnïau First ScotRail, London Midland, London Overground, a Virgin Trains, ac yr orsaf danddaearol gan drenau'r Victoria Line a'r Northern Line
bawd|chwith|260px|Trenau yng ngorsaf reilffordd Euston
bawd|chwith|260px|Trên Virgin yn Euston
bawd|260px|Gorsaf reilffordd Euston

## Hanes
Agorwyd yr orsaf gan y Rheilffordd Llundain a Birmingham ar 20 Gorffennaf, 1837. Cynlluniwyd to'r orsaf gan Robert Stephenson.  Adeiladwyd Bwa Euston, ar arddull Dorig erbyn Mai 1838. Dymchwelyd y Bwa yn ystod proses o ailadeiladu'r orsaf rhwng 1961 a 1962. Mae ymgyrch i'w ailadeiladu. Estynnwyd yr orsaf ym 1873 ac eto ym 1892.
Ailadeiladwyd yr orsaf yn llwyr yn rhan o drydanu'r Rheilffordd Arfordir y Gorllewin rhwng 1963 a 1968.

## Cyfeiriadau
.

Euston
Euston
Charles Evans Hughes

Gwladweinydd o'r Unol Daleithiau, cyfreithiwr, a gwleidydd Gweriniaethol oedd **Charles Evans Hughes yr Hynaf ** (11 Ebrill 1862 – 27 Awst 1948).  Roedd yn 36ain Lywodraethwr Efrog Newydd o 1907 hyd 1910, a Phrif Ustus yr Unol Daleithiau rhwng 1930 a 1941. Bu ond y dim iddo ddod yn Arlywydd yr Unol Daleithiau; ar 7 Tachwedd 1916 roedd llawer o bapurau newydd y wlad yn datgan mai ef fyddai'r Arlywydd, ond collodd o drwch blewyn i Woodrow Wilson.

Cafodd ei eni ym 1862 ac roedd ei dad wedi mewnfudo o Gymru. Addysgwyd ef ym Mhrifysgol Madison, Prifysgol Brown, a Phrifysgol Columbia. Roedd yn siarad Cymraeg yn rhugl.

## Cyfeiriadau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Gymreig
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1948
Categori:Llywodraethwyr Efrog Newydd
Sócrates

:*Erthygl am y pêl-droediwr yw hyn. Am yr athronydd o Roeg Hynafol gweler Socrates.* 

Pêl-droediwr o Frasil oedd **Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira**, neu **Sócrates** (19 Chwefror 1954 - 4 Rhagfyr 2011).

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Gwrthffasgwyr
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pêl-droedwyr o Frasil
Y Rhyfel Athreuliol

Rhyfel cyfyngedig rhwng Israel a'r Aifft o 1967 hyd 1970 oedd **y Rhyfel Athreuliol** (*Ḥarb al-Istinzāf*, Hebraeg: מלחמת ההתשה *Milhemet haHatashah*). Wedi'r Rhyfel Chwe Diwrnod ym Mehefin 1967, nid oedd unrhyw ymdrechion diplomyddol o ddifrif i ddatrys y gwrthdaro Arabaidd-Israelaidd. Ym mis Medi 1967, cytunodd y gwledydd Arabaidd i beidio â chydnabod Israel, drafod â'i llywodraeth, nac i geisio am heddwch â'r wladwriaeth Iddewig. Credodd Gamal Abdel Nasser, Arlywydd yr Aifft, taw dim ond gweithrediad milwrol bydd yn gorfodi Israel i encilio'i holl luoedd rhag Gorynys Sinai, ac ailddechreuodd brwydro ar hyd Gamlas Suez. I ddechrau gwelwyd dim ond brwydrau artileri cyfyngedig a chipgyrchoedd bychain i mewn i Sinai gan yr Eifftiaid, ond erbyn 1969 yr oedd Byddin yr Aifft yn barod i ddwysháu'r rhyfel. Ar 8 Mawrth 1969, datganodd Nasser cychwyn swyddogol y Rhyfel Athreuliol a dechreuodd yr Aifft sielio ar raddfa eang ar hyd y Gamlas yn ogystal â defnyddio rhyfela awyrennol a chyrchoedd comando yn erbyn Israel. Parhaodd y brwydro hyd Awst 1970 a daeth i ben â chadoediad; ni newidiodd ffiniau'r ddwy wladwriaeth.

Categori:1967 yn yr Aifft
Categori:1967 yn Israel
Categori:1968 yn yr Aifft
Categori:1968 yn Israel
Categori:1969 yn yr Aifft
Categori:1969 yn Israel
Categori:1970 yn yr Aifft
Categori:1970 yn Israel
Categori:Gwrthdaro Arabaidd-Israelaidd
Categori:Hanes yr Aifft
Categori:Hanes Israel
Categori:Rhyfela athreuliol
Athreuliol
Gorsaf reilffordd Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd Y Rhws

Mae **gorsaf reilffordd Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd Y Rhws** (Saesneg: *Rhoose Cardiff International Airport railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Y Rhws a Maes Awyr Caerdydd yn Fro Morgannwg, Cymru. Mae'r orsaf yn gorwedd ar reilffordd Bro Morgannwg ac fe'i reoli gan Trafnidiaeth Cymru.

Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd Y Rhws
Hanesyddiaeth Cymru

Methodoleg astudiaeth hanes Cymru yw **hanesyddiaeth Cymru** sy'n cynnwys y ffynonellau, dulliau beirniadol, a dehongliadau a ddefnyddir gan hanesyddion i astudio hanes y wlad. Prin yw'r ymchwil a wneir yn y maes hwn hyd yn hyn.

Yn gyffredinol mae astudiaethau o hanes Cymru yn talu cryn sylw at iaith, cenedlaetholdeb, a dosbarth a llafur, gan ganolbwyntio ar Gymreictod a hunaniaethau cysylltiedig. Mae hanes crefyddol y wlad, yn enwedig esblygiad Cristnogaeth, hefyd yn agwedd amlwg.

Yn ddiweddar mae rhai hanesyddion wedi astudio hanes Cymru trwy trwy safbwynt ôl-drefedigaethol.

## Gweler hefyd 
* :Categori:Hanesyddion Cymreig
* Rhaniad Gogledd-De yng Nghymru

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Hywel Williams, "Cymru am byth?", *History Today* 62 (6 Mehefin 2012)

Categori:Hanes Cymru
Cymru
Cyfryngau'r Unol Daleithiau a Rhyfel Fietnam

Rhyfel Fietnam oedd "y rhyfel teledu cyntaf": y tro cyntaf i fwyafrif o boblogaeth yr Unol Daleithiau weld rhyfel ar raglenni newyddion eu setiau teledu. Mae rôl y cyfryngau newyddion Americanaidd yn y rhyfel yn bwnc dadleuol. Yn ôl y feirniadaeth draddodiadol gan gefnogwyr y rhyfel a'r cadfridogion Americanaidd, yr oedd tuedd ryddfrydol gan y cyfryngau a wnaethant portreadu ymdrech filwrol yr Americanwyr yn Fietnam mewn modd negyddol ac annheg, ac o ganlyniad cynyddodd gwrthwynebiad i'r rhyfel. Mae eraill yn dadlau y wnaeth cyfryngau newyddion yr Unol Daleithiau adlewyrchu'r twf mewn gwrthwynebiad y cyhoedd i'r rhyfel, nid siapio barnau'r cyhoedd.

## Dyddiau cynnar (1960&ndash;4) 
## Gweinyddiaeth Johnson a dwysâd (1965&ndash;7) 
## Ymosodiad Tet (1968) 
[bawd|120px|[Walter Cronkite, "y dyn mwyaf ddibynadwy yn America", yn Fietnam.]]
Ystyrid Ymosodiad Tet yn drobwynt o ran agweddau'r cyfryngau a'r cyhoedd Americanaidd i Ryfel Fietnam.

## Gweinyddiaeth Nixon ac enciliad (1969&ndash;1973) 
Ym 1971 cyhoeddwyd darnau o Bapurau'r Pentagon, hanes swyddogol yr Adran Amddiffyn o ymyrraeth yr UD yn Indo-Tsieina, gan *The New York Times* (NYT), *The Washington Post*, a *The Boston Globe*. Cafodd y ddogfennau eu copïo'n gudd gan Daniel Ellsberg a'u rhoi i'r newyddiadurwr Neil Sheehan oedd yn gweithio i'r NYT. Dyfarnodd Goruchaf Lys yr Unol Daleithiau yn yr achos yr oedd Gwelliant Cyntaf y Cyfansoddiad yn amddiffyn hawl yr NYT i gyhoeddi'r Papurau. Dangosodd y Papurau y wnaeth yr UD ymledu'r rhyfel i Laos a Chambodia a gorchymyn cyrchoedd arfordirol ar Ogledd Fietnam, er nad oedd y cyfryngau wedi datgelu hyn o'r blaen. Amlygodd y Papurau "bwlch credadwyaeth, cydnabyddiaeth nad oedd y cyhoedd yn gallu credu unrhyw beth a ddatganwyd gan y llywodraeth".

## Etifeddiaeth 
O ganlyniad i'r teimladau oedd gan wleidyddion a chadfridogion Americanaidd y wnaeth y cyfryngau colli'r rhyfel, rhoddwyd cyfyngiadau ar newyddiadurwyr mewn ymyraethau milwrol gan yr Unol Daleithiau ers diwedd Rhyfel Fietnam, gan gynnwys Grenada, Panama, Rhyfel y Gwlff, a Rhyfel Irac.

## Cyfeiriadau 
## ffynonellau 
* Hess, G. R. ''Vietnam: Explaining America's Lost War* (Rhydychen, Blackwell, 2009).
* Olson, J. S. a Roberts, R. *Where the Domino Fell: America and Vietnam 1945&ndash;1995* (Rhydychen, Blackwell, 2008).

## Darllen pellach 
* Braestrup, P. *Big Story: How the American Press and Television Reported and Interpreted the Crisis of Tet 1968 in Vietnam and Washington* (Boulder, CO, Westview, 1977).
* Cooper, G. *Reporting Vietnam: American Journalism: 1959-1975* (Library of America, 2000).
* Hallin, D. C. *The Uncensored War: The Media and Vietnam* (Berkeley, CA, Gwasg Prifysgol Califfornia, 1992).
* Hammond, W. M. *Reporting Vietnam: Media and Military at War* (Lawrence, KS, Gwasg Prifysgol Kansas, 2000).
* Steinman, R. *Inside Television's First War: A Saigon Journal'' (Columbia, MO, Gwasg Prifysgol Missouri, 2002).

Rhyfel Fietnam
Categori:Rhyfel Fietnam
Hofrennydd

bawd|Hofrennydd 1922
bawd|Hofrennydd o RAF Valley, Sir Fôn yn paratoi i lanio.
bawd|chwith|Llenwi gyda thanwydd cyn mynd allan i'r nos yn Irac
Peiriant i deithio drwy'r awyr ydy **hofrennydd**, a gaiff ei yrru gyda chymorth llafnau metel sy'n troi uwch ei ben; ceir llafnau i reoli'r cyfeiriad hefyd - rhai llai - ar gynffon yr hofrennydd. Yn wahanol i'r awyren gyffredin, gall godi a glanio'n fertig sy'n ei wneud yn arbennig o ddefnyddiol i'w ddefnyddio mewn llefydd anial, heb lwybr glanio. Gelwir peiriant sydd a 3 neu ragor o lafnau yn 'amrodor'.

Datblygwyd y dechnoleg i'w lunio yn ystod hanner cynta'r 20g. Yr hofrennydd masnachol cyntaf oedd y Focke-Wulf Fw 61 a hynny yn 1936. Bellach, defnyddir yr hofrennydd i wahanol bwrpas gan gynnwys: gan yr heddlu, y fyddin, pleser ac fel ambiwlans awyr. Cânt eu defnyddio hefyd i arbed bywydau a gan ffermwyr i chwistrellu cemegolion ar gnydau neu i gario teithwyr. Maent yn arbennig o ddefnyddiol fel peiriannau lladd, fel y gwelwyd yn Rhyfel Fietnam.

## Hofrennydd a bwerir gan ddyn
Ar 13 Mehefin, 2013, AeroVelo Atlas oedd yr hofrennydd cyntaf a bwerwyd gan ddyn i godi am dros munud o amser ac a gododd 3.3 metr o'r ddaear, ac felly'n cipio Gwobr *Igor I. Sikorsky Human Powered Helicopter Competition*. Roedd amodau'r gystadleuaeth hefyd yn mynnu fod yr hofrennydd yn cadw o fewn sgwâr 10&nbsp;m (32.8&nbsp;tr) wrth 10&nbsp;m. Crewyd y sialens ym 1980 gyda gwobr o US$10,000 i gychwyn ond codwyd hyn i  $250,000 yn 2009. Wedi i'r wobr godi, roedd dau gystadleuydd benben a'i gilydd: AeroVelo o Ganada a Team Gamera o Maryland. 
bawd|chwith|Prifysgol Maryland yn gosod y safon ac yn torri record.

## Cyfeiriadau

Categori:Awyrennau
Albert II, brenin Gwlad Belg

Brenin Gwlad Belg o 1993 hyd 2013 oedd **Albert II** (ganwyd 6 Mehefin 1934).  Mae Albert yr ail yn fab i'r Brenin Leopold III (1901–1983) a'i wraig, Astrid o Sweden (1905–1935).

Priododd Albert Tywysoges Paola Ruffo di Calabria ar 2 Gorffennaf 1959.

Ymddiswyddodd Albert ar 21 Gorffennaf 2013 ac fe'i olynwyd gan ei fab, Philippe.

Categori:Brenhinoedd Gwlad Belg
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Categori:Tŷ Sachsen-Coburg a Gotha
Gwasanaethau tân ac achub y Deyrnas Unedig

Yng ngwledydd Prydain ceir pedwar **Gwasanaeth tân yn y Deyrnas Unedig** sy'n gweithredu'n annibynnol i'w gilydd: yr Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon a Lloegr.

Yng Nghymru ceir 3 ardal ac elusennau annibynnol sy'n gyfrifol am achub mynydd.


Tan ac achub
Categori:Sefydliadau'r Deyrnas Unedig
Gwasanaethau tân ac achub Cymru

bawd|Y tair ardal yng Nghymru
Mae **gwasanaethau tân ac achub Cymru** yn gyfrifol am ddiffodd tanau ac achub bywydau ledled y wlad ac wedi'u rhannu'n dair rhanbarth, sef,
# Gwasanaeth Tân ac Achub Gogledd Cymru
# Gwasanaeth Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru
# Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru

## Gweler hefyd
* Gwasanaeth tân yn y Deyrnas Unedig


Cymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Croesgad y Plant

[bawd|*La croisade des enfants* gan [Gustave Doré]]
Chwedl o'r Oesoedd Canol yw **Croesgad y Plant** sy'n seiliedig ar ddigwyddiadau go iawn yn Ewrop ym 1212. Yn ôl y stori draddodiadol, cafodd bachgen o Ffrainc neu'r Almaen weledigaethau crefyddol ac arweiniodd croesgad o blant i'r Eidal er mwyn croesi Môr y Canoldir a throi Mwslimiaid y Tir Sanctaidd yn Gristnogion. Daeth y Groesgad i ben pan gwerthwyd y plant yn gaethweision.

Mae hanesyddion bellach yn credu taw tlodion crwydrol oedd aelodau'r Groesgad, nid plant yn unig, a bod hanes Croesgad y Plant yn gyfuniad o nifer o ddigwyddiadau gwahanol, ac nad oedd pob un ohonynt yn deithiau i'r Tir Sanctaidd.

Categori:1212
Plant, Croesgad y
Categori:Chwedlau'r Oesoedd Canol
Categori:Plant
Lloyd Williams

Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol o Gymru yw **Lloyd Williams** (ganwyd 30 Tachwedd 1989). Mae'n chwarae fel mewnwr i'r Gleision.  Mae'n fab i'r sylwebydd a'r cyn-fewnwr rhyngwladol Brynmor Williams.

## Bywys cynnar ac addysg
Ganwyd Williams yng Nghaerdydd, De Morgannwg a mynychodd Ysgol Gyfun Bro Morgannwg.

## Gyrfa
Cynrychiolodd Lloyd Williams dîm dan 20 a thîm saith-bob-ochr Cymru.  Ymunodd gyda charfan hyfforddi tîm Cymru ar gyfer Cwpan Rygbi'r Byd 2011 ym Mehefin 2011.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf dros ei wlad yn erbyn Yr Ariannin ar 20 Awst 2011.

## Gweler hefyd
*Lloyd Williams (1933-2017)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1989
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gymraeg Bro Morgannwg
Scott Williams

Chwaraewr rygbi rhyngwladol Cymraeg yw **Scott Williams** (ganwyd 10 Hydref 1990, Caerfyrddin).  Mae'n chwarae fel canolwr i dîm Cymru a'r Gweilch, ar ôl treulio bron i ddegawd gyda Sgarlets Llanelli.

## Blynyddoedd cynnar
Chwaraeodd dros Hendy-gwyn ar Daf cyn ymuno â thîm Llanelli.  Ymunodd Williams â Scarlets Llanelli yn 2009.

## Gyrfa ryngwladol
Cynrychiolodd Williams dimau o dan 16, o dan 18 ac o dan 20 Cymru.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf dros Gymru yn erbyn y Barbariaid ym mis Mehefin 2011.  Mae'n siaradwr Cymraeg rhugl.

Fe'i dewiswyd i chwarae yn ngharfan Cymru ar gyfer Cwpan Rygbi'r Byd 2011, Seland Newydd.  Fe sgoriodd bedwar cais yn ystod y twrnament.

## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Tavis Knoyle

Chwaraewr rygbi rhyngwladol o Gymru yw **Tavis Knoyle** (ganwyd 2 Mehefin 1990, Pontneddfechan, Glyn Nedd).  Mae'n aelod o garfan Cymru ac mae'n chwarae fel mewnwr i Sgarlets Llanelli.  Mae'n siaradwr Cymraeg rhugl.

Categori:Genedigaethau 1990
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Bontneddfechan
Aled Brew

Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymreig yw **Aled Brew** (ganwyd 9 Awst 1986, Caerdydd, De Morgannwg).  Mae'n chwarae fel asgellwr dros Ddreigiau Casnewydd Gwent.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf dros Gymru yn erbyn Iwerddon ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad 2007.

## Bywgraffiad
Ganwyd Brew yng Nghaerdydd, ac fe'i magwyd fel siaradwr rhugl o'r iaith Gymraeg pan symudodd ef a'i deulu, gan gynnwys ei frawd Nathan i Waun-Cae-Gurwen.

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Cymry Du
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Pobl o Waun-Cae-Gurwen
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gymunedol Cwmtawe
Gorsaf reilffordd Hendy-gwyn ar Daf

Mae **gorsaf reilffordd Hendy-gwyn ar Daf** (Saesneg: *Whitland*) yn gwasanaethu tref Hendy-gwyn yn Sir Gaerfyrddin. Lleolir yr orsaf ar Reilffordd Gorllewin Cymru ac fe'i rheolir gan Trafnidiaeth Cymru.

Hendy-gwyn ar Daf
Categori:Hendy-gwyn
Ysgol Gymraeg Rhosafan

Ysgol gynradd gymraeg ei hiaith yn Nhraethmelyn, Porth Afan, yw **Ysgol Gynradd Gymraeg Rhosafan**, ar gyfer plant 4 i 11 oed.  Hwn yw'r unig ysgol i ddarparu addysg gynradd gymraeg i ardal tref Porth Talbot a chwm Afan.

Agorwyd yr ysgol ym Medi 1987.  Cyn hyn Ysgol Gynradd Gymraeg Pontrhydyfen oedd yr unig ysgol gymraeg ar gyfer yr ardal. Symudwyd yr ysgol o Bontrhydyfen i Rhosafan a dinistriwyd adeiladau'r hen ysgol.

Roedd 365 o ddisgyblion yn yr ysgol yn 2013.

Mae'r ysgol yn nhalgylch Ysgol Gyfun Ystalyfera.

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgolion Castell-nedd Port Talbot