P. D. James

Awdur nofelau trosedd o Loegr ac argwlydd am oes y Blaid Geidwadol yn Nhŷ'r Cyffredin oedd **Phyllis Dorothy James, Barwnes James o Holland Park**, OBE, FRSA, FRSL (3 Awst 1920 – 27 Tachwedd 2014), a adnabyddir yn fwy cyffredin fel **P.&nbsp;D. James**. Mae'n fwyaf adnabyddus am gyfres o nofelau yn dilyn hanes heddwas a bardd Adam Dalgliesh.

## Bywyd a gyrfa
Ganed James yn Rhydychen yn ferch i Sidney James, arolygwr treth, ac addysgwyd yn Ysgol Brydeinig Ludlow a Ysgol Uwchradd i Ferched Caergrawnt. Dechreuodd ysgrifennu yn yr 1950au. Enwyd ei nofel gyntaf, *Cover Her Face*, yn dilyn hanes Adam Dalgliesh o New Scotland Yard, ar ôl athro yn Ysgol Uwchradd Caergrawnt, a cyhoeddwyd ym 1962. Gosodir nifer o nofelau dirgelwch James ar gefndir biwrocraeth Brydeinig, megis y system gyfiawnder troseddol a'r system iechyd, meysydd yr oedd James wedi gweithio ynddynt ers degawdau, gan gychwyn yn yr 1940au pan aeth i weithio mewn gweinyddiaeth ysbytu er mwyn cefnogi ei gŵr, a oedd yn wael, a'u dau plentyn. Dyflwydd wedi cyhoeddiad *Cover Her Face*, bu farw gŵr James, a cymerodd swydd fel gwas sifil yn adram cyfiawnder troseddol y Swyddfa Gartref. Gweithiodd James yn gwasanaethu'r llywodraeth hyd ei ymddeoliad ym 1979. Mae'n Anglican ac yn Noddwr Lleyg y Cymdeithas Llyfr Gweddi. Mae ei gwaith o 2001, *Death in Holy Orders*, yn arddangos dealltwriaeth o strwythur a gweithrediad mewnol yr eglwys. Lleolwyd ei nofelau diweddarach mewn rhyw fath o gymdeithasau caedig o ryw fath, megis tŷ cyhoeddi neu siambr bargyfreithiwr, colege ddiwynyddol, ynys neu glinic preifat. Cyhoeddwyd nofel Adam Dalgliesh, *The Private Patient*, ym mis Awst 2008 yn y Deyrnas Unedig gan Faber & Faber (Tachwedd 2008 yn yr Unol Daleithiau gan Alfred A. Knopf) a cyhoeddwyd *Talking About Detective Fiction* yn 2009. Mae hefyd wedi ysgrifennu nifer o draethodau a straeon byrion ar gyfer papurau newydd, cylchgronnau ac antholegau yn ystod ei gyrfa. Nid yw rhain wedi eu cyhoeddi mewn casgliad hyd yn hyn.

Fel golygydd gwestai rhaglen *Today* BBC Radio 4 ym mis Rhagfyr 2009, cyfwelodd James Gyfarwyddwr-cyffredin y BBC, Mark Thompson, a rhoddodd yr argraff ei bod yn feirniadol o'i benderfyniadau. Dywedodd cyflwynydd *Today*, Evan Davis a oedd wedi cael ei argraffu gan James, y dylai fod yn cyflwyno'r rhaglen yn barhaol nid fel gwestai. Yn 2008, sefydlwyd i Neuadd Enwogion Ysgrifennu Trosedd Rhyngwladol yng Ngwobrau cyntaf Trosedd Cyffrous ITV3.

## Ffilm a theledu
Addaswyd nifer o nofelau dirgelwch James ar gyfer y teledu gan Anglia Television ar gyfer ITV yn ystod yr 1980au. Darlledwyd y cynyrchiadau dramor hefyd, gan gynnwys yn yr Unol Daleithiau ar sianel PBS. Chwaraeodd Roy Marsden ran Adam Dalgliesh yn y cynyrchiadau rhain. Ers hynnu, mae'r BBC hefyd wedi addasu *Death in Holy Orders* (2003) a *The Murder Room* (2004) fel dramau unigol, gyda Martin Shaw yn chwarae rhan Dalgliesh.

Ei nofel 1992 *The Children of Men* oedd sail ffilm 2006 *Children of Men*, a gyfarwyddwyd gan Alfonso Cuarón a serennodd Clive Owen, Julianne Moore a Michael Caine. Er y bu cryn newidiadau i'r stori o'r llyfr, adroddwyd y bu James yn bles iawn gyda'r addasiad ac yn falch o fod yn gyllystiedig â'r ffilm.

## Llyfrau
### Nofelau
**Dirgelychau Adam Dalgliesh**
#*Cover Her Face* (1962)
#*A Mind to Murder* (1963)
#*Unnatural Causes* (1967)
#*Shroud for a Nightingale* (1971)
#*The Black Tower* (1975)
#*Death of an Expert Witness* (1977)
#*A Taste for Death* (1986)
#*Devices and Desires* (1989)
#*Original Sin* (1994)
#*A Certain Justice* (1997)
#*Death in Holy Orders* (2001)
#*The Murder Room* (2003)
#*The Lighthouse* (2005)
#*The Private Patient* (2008)
**Cordelia Gray mysteries**
**An Unsuitable Job for a Woman* (1972) – addasiad i'r Gymraeg: *Ar Gortyn Brau* (1990)
**The Skull Beneath the Skin* (1982)
**Miscellaneous novels**
**Innocent Blood* (1980)
**The Children of Men* (1992)
**Death Comes to Pemberley* (2011)
**Argraffiadau omnibws**
**Crimes Time Three* (1979), ailargraffwyd yn ddiweddarach fel *Three Complete Novels* (1988): *Cover Her Face*, *A Mind to Murder*, a *Shroud for a Nightingale*
**Murder in Triplicate* (1980), *Unnatural Causes*, *An Unsuitable Job for a Woman*, a *The Black Tower*
**Trilogy of Death* (1984): *Innocent Blood*, *An Unsuitable Job for a Woman*, a *The Skull Beneath the Skin*
**A Dalgliesh Trilogy* (1989): *Shroud for a Nightingale*, *The Black Tower*, a *Death of an Expert Witness*
**A Second Dalgliesh Trilogy* (1993): *A Mind to Murder*, *A Taste for Death*, a *Devices and Desires*
**An Adam Dalgliesh Omnibus* (2008): *A Taste for Death*, *Devices and Desires*, a *Original Sin*

### Ffeithiol
**The Maul and the Pear Tree: The Ratcliffe Highway Murders, 1811* (1971), with Thomas A. Critchley
**Time to Be in Earnest: A Fragment of Autobiography* (1999)
**Talking About Detective Fiction* (2009)

## Addasiadau teledu a ffilm
* *Shroud for a Nightingale* (1984)
* *Cover Her Face* (1985)
* *Unnatural Causes*
* *Original Sin*
* *The Black Tower*
* *Death of an Expert Witness*
* *A Taste for Death*
* *Devices and Desires*
* *A Mind to Murder*
* *A Certain Justice*
* *An Unsuitable Job for a Woman*
* *Death in Holy Orders* (2003)
* *The Murder Room* (2004)
* *Children of Men* (ffilm, 2006)

### Gwobrau
*1971 Gwobr y Nofel Orau, Mystery Writers of America (runner-up): *Shroud for a Nightingale*
*1971 Crime Writers' Association (CWA) Macallan Silver Dagger for Fiction: *Shroud for a Nightingale*
*1973 Gwobr y Nofel Orau, Mystery Writers of America (runner-up): *An Unsuitable Job for a Woman*
*1975 CWA Macallan Silver Dagger for Fiction: *The Black Tower*
*1986 CWA Macallan Silver Dagger for Fiction: *A Taste for Death*
*1986 Gwobr y Nofel Orau, Mystery Writers of America (runner-up): *A Taste for Death*
*1987 CWA Cartier Diamond Dagger (gwobr cyflawniad oes)
*1992 Gwobr Deo Gloria: *The Children of Men*
*1999 Gwobr Grandmaster, Mystery Writers of America
*2002 Gwobr Lenyddol WH Smith (rhestr fer): *Death in Holy Orders*
*2005 Gwobrau Llyfrau Prydeinig, Crime Llyfr Drosedd Cyffrous y Flwyddyn (rhestr fer): *The Murder Room*
*2007 Gwobr Nofel Drosedd y Flwyddyn Theakston's Old Peculier (rhestr hir): *The Lighthouse*
*2010 Gwobr Nick Clarke am gyfweliad gyda Chyfarwyddwr-cyffredinol y BBC, Mark Thompson, pan oedd yn olygydd gwestaiu ar raglen Today (BBC Radio 4)

## Llyfryddiaeth 
* Richard B Gidez. *P. D. James.* Twayne’s English Authors Series, New York: Twayne, 1986.
* Norma Siebenheller. *P. D. James.* New York: Ungar, 1981.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  The British Council's Contemporary Writers
*  Faber and Faber (DU)
*  Random House (UDA)
*  Penguin Books (DU) 

Categori:Anglicaniaid o Loegr
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Catholigion o Loegr
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Gwleidyddion y Blaid Geidwadol (DU)
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Nofelwyr Saesneg o Loegr
Categori:Pobl o Rydychen
Categori:Pobl o Suffolk
Categori:Swyddogion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig