Sefydliad Confucius

]]
, yn Roazhon]]
, Canada]]
Mae **Sefydliadau Confucius** (Tsieineeg: 孔子学院; pinyin: Kǒngzǐ Xuéyuàn) yn rhaglenni hyrwyddo addysgol a diwylliannol cyhoeddus a ariennir ac a drefnir ar hyn o bryd gan Sefydliad Addysg Ryngwladol Tsieineaidd [zh], sefydliad anllywodraethol a drefnir gan y llywodraeth (GONGO) o dan y Weinyddiaeth o Addysg Gweriniaeth Pobl Tsieina. Roedd rhaglen Sefydliad Confucius gynt o dan Hanban, sefydliad sy'n gysylltiedig â llywodraeth Tsieina. Nod datganedig y rhaglen yw hyrwyddo iaith a diwylliant Tsieineaidd, cefnogi addysgu Tsieineaidd lleol yn rhyngwladol, a hwyluso cyfnewid diwylliannol.

Fe'i henwir ar ôl yr athronydd, Confucius. Dechreuodd rhaglen Sefydliad Confucius yn 2004 ac fe’i cefnogwyd gan Hanban, sy’n gysylltiedig â Gweinyddiaeth Addysg Tsieina (Swyddfa Cyngor Rhyngwladol yr Iaith Tsieinëeg yn swyddogol, a newidiodd ei henw i Ganolfan Addysg a Chydweithrediad Ieithoedd yn 2020), a oruchwylir gan brifysgolion unigol.

Mae swyddogion o Tsieina wedi cymharu Sefydliadau Confucius â sefydliadau hybu iaith a diwylliant fel Instituto Camões o Bortiwgal, Cyngor Prydeinig Prydain, Alliance française Ffrainc, Società Dante Alighieri o’r Eidal, Instituto Cervantes o Sbaen a Goethe-Institut o’r Almaen — nifer ohonynt wedi’u henwi ar gyfer ffigwr diwylliannol eiconig a uniaethir â'r wlad honno, gan fod Confucius yn cael ei uniaethu â Tsieina. Mae rhai sylwebwyr yn dadlau, yn wahanol i'r sefydliadau hyn, fod llawer o Sefydliadau Confucius yn gweithredu'n uniongyrchol ar gampysau prifysgolion, gan arwain at yr hyn a welant yn bryderon unigryw sy'n ymwneud â rhyddid academaidd a dylanwad gwleidyddol.

## Beirniadaeth
Mae Sefydliadau Confucius wedi'u cyhuddo o gael eu defnyddio fel math o "bŵer meddal" gan lywodraeth China, sy'n gwario tua $10 biliwn y flwyddyn ar CI a rhaglenni cysylltiedig i arfer y mentrau hyn. Dywedodd ysgrifennydd cyffredinol Plaid Gomiwnyddol Tsieina (CCP) Xi Jinping yn 2013 mai'r bwriad yw "rhoi naratif Tsieineaidd da". Gan eu bod yn gysylltiedig â Gweinyddiaeth Addysg Tsieina, mae CI wedi derbyn amheuaeth gynyddol ynghylch ei sensoriaeth o gynnwys a addysgir, megis pynciau sy'n ymwneud â rhyddid unigol a democratiaeth, protestiadau Sgwâr Tiananmen, Taiwan, Tibet a Xinjiang.

Bu nifer o adroddiadau yn tynnu sylw at ddigwyddiadau dadleuol yn y gorffennol, gan gynnwys sylw cyn uwch swyddog o’r CCP, Li Changchun fod Sefydliadau Confucius yn “rhan bwysig o drefniant propaganda tramor Tsieina”. Ym mis Gorffennaf 2020, cyhoeddodd Hanban ei ailenwi’n Ganolfan Addysg a Chydweithrediad Ieithyddol, gan nodi bod Sefydliad Confucius wedi’i drosglwyddo i Sefydliad Addysg Ryngwladol Tsieineaidd [zh], “sefydliad preifat anllywodraethol” hunan-ddisgrifiedig. Ar 13 Awst 2020, dynododd Adran Wladwriaeth yr Unol Daleithiau bencadlys Sefydliad Confucius yn yr Unol Daleithiau yn genhadaeth dramor i lywodraeth China. Protestiwyd y dynodiad hwn gan y Ganolfan mewn llythyr agored at y cyn Ysgrifennydd Gwladol Mike Pompeo a'r cyn Ysgrifennydd Addysg Betsy DeVos.

## Hanes
Agorodd y Sefydliad Confucius cyntaf ar 21 Tachwedd 2004 yn Seoul, De Corea, ar ôl sefydlu sefydliad peilot yn Tashkent, Wsbecistan ym mis Mehefin 2004. Nid yw'r CI yn Ne Corea yn weithredol mwyach. Agorwyd ail Sefydliad Confucius ar gampws y Prifysgol Maryland, Parc y Coleg, hefyd ym mis Tachwedd 2004. In 2006, the goal of 1,000 Confucius Institutes by 2020 was being discussed.

Mae cannoedd yn fwy wedi agor ers hynny mewn dwsinau o wledydd ledled y byd.

Yn 2010, roedd y crynodiad uchaf o sefydliadau yn yr Unol Daleithiau, Japan, a De Corea.

Rhwng 2006 a 2019, gwariodd llywodraeth China fwy na $150 miliwn ar sefydliadau yn yr Unol Daleithiau Cyrhaeddodd nifer y sefydliadau yn yr Unol Daleithiau ei anterth yn 2018, sef tua 100, gyda chyfanswm o gwmpas y byd tua 550.

## Sefydliadau tebyg
Mae Sefydliad Confucius yn debyg i sawl sefydliad gan genedl wladwriaethau eraill er mwyn hyrwyddo diwylliant, iaith a buddion eu gwledydd. Y Basgwyr ( gyda'r Etxepare Euskal Institutua) a'r Catalaniaid (gydag Institut Ramon Llull) yw'r unig ddau genedl ddi-wladwriaeth sydd â sefydliad mor soffistigedig a strategol. Hyd yma, nid yw Cymru wedi gweld yn dda i sefydlu asiantaeth debyg.

## Gweler hefyd
* Rhestr o sefydliadau hyrwyddo iaith a diwylliant ryngwladol

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol  
* Sefydliad Confucius UDA Sianel [[Youtube] 
* As West Shuts China's Confucius Institutes, More Open in Africa | VOANews Eitem newyddion ar Voice of America

Categori:Diwylliant Tsieina
Categori:Gweriniaeth Pobl Tsieina
Categori:Sefydliadau 2004
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Categori:Tsieineeg