Usenet

bawd|Diagram o weinyddion a chleientiaid Usenet. Mae'r dotiau glas, gwyrdd a choch ar y gweinyddion yn cynrychioli grwpiau mae nhw'n gario. Mae'r saethau rhwng gweinyddion yn dangos cyfnewid grwpiau newyddion (porthiannau). Mae'r saethau rhwng cleientiaid a'r gweinyddion yn dangos fod defnyddwyr wedi eu tanysgrifio i grwpiau penodol ac yn darllen neu ddanfon erthyglau.
System drafodaeth wasgaredig fyd-eang drwy gyfrifiaduron yw **Usenet** (). Fe'i datblygwyd o bensaernïaeth rhwydwaith cyffredinol deialu UUCP. Lluniwyd y syniad gan Tom Truscott a Jim Ellis yn 1979, ac fe'i sefydlwyd yn 1980.

Mae defnyddwyr yn darllen a phostio negeseuon (a elwir yn *erthyglau*, a gyda'i gilydd yn *newyddion*) mewn un neu fwy o gategorïau neu grwpiau newyddion. Mae Usenet yn ymdebygu i system bwrdd bwletin (BBS) mewn sawl agwedd ac yn un o rhagflaenwyr y fforymau rhyngrwyd a ddefnyddir yn helaeth heddiw. Trefnir y trafodaethau mewn edefau, fel gyda fforymau gwe a BBS, er bod y negeseuon eu hunain yn cael eu storio yn ddilyniannol ar y gweinydd. Mae'r enw yn deillio o'r term "users network".

Un gwahaniaeth sylfaenol rhwng BBS neu fforwm gwe a Usenet yw absenoldeb gweinydd canolog a rheolwr ymroddedig. Mae Usenet wedi ei wasgaru rhwng casgliad mawr o weinyddion sy'n storio a phasio negeseuon ymlaen rhwng ei gilydd gan ddefnyddio porthiannau newyddion. Nid oes un gweinydd canolog sydd yn rheoli'r system, a gall unrhyw weinydd ymuno neu adael y system. Gall defnyddwyr unigol bostio a darllen negeseuon drwy weinydd lleol a weithredir gan eu darparwr rhyngrwyd, prifysgol, cyflogwr, darparwr masnachol neu gan eu gweinydd ei hun.

Mae gan Usenet bwysigrwydd diwylliannol o bwys yn y byd rhwydweithio, am ei fod yn gyfrifol am nifer o gysyniadau a thermau megis "FAQ", "fflamio", a "spam" neu wedi poblogeiddio y termau hyn.

## Grwpiau Cymreig
### soc.culture.welsh
Ffurfiwyd grŵp trafod Usenet ar 21 Mawrth 1995 o'r enw soc.culture.welsh, cyfoeswr soc.culture.celtic a soc.culture.british. Noda Siarter y grŵp hwn mai ei ddiben yw trafod materion sy'n ymwneud â Chymru, Cymry, y Gymraeg, ei diwylliant a'i hanes ydyw a bod croeso i ddefnyddwyr y grŵp bostio yn Gymraeg neu'n Saesneg. Er bod y grwp yn dal yn bodoli, daeth y trafodaethau i ben oddeutu 1999.

### wales.usenet
Daeth soc.culture.welsh yn nodedig am ddadleuon ymfflamychol am y Gymraeg a defnydd y Gymraeg ar y grŵp gan arwain yn y pendraw at ffurfio hierarchaeth newydd ar Usenet ar ddiwedd y 1990au, sef wales.* . Ffurfiwyd pwyllgor i benderfynu ar siarter a pholisiau yr hierarchaeth a'r grwpiau i'w creu.

Roedd hwn yn cynnwys sawl grŵp trafod yn cynnwys wales.cymraeg yn benodol ar gyfer negeseuon yn y Gymraeg. Yn y pen draw fe ddisodlwyd y cyfrwng yma gan wefannau trafod.

#### Rhestr o grwpiau gwreiddiol wales.*
* wales.usenet.announce (Cymedrolir)
* wales.usenet.config
* wales.adverts.general
* wales.education.general
* wales.history.general
* wales.genealogy.general
* wales.music.general
* wales.politics.assembly
* wales.politics.general
* wales.sport.general
* wales.sport.rugby-union
* wales.test
* wales.cymraeg
* wales.talk

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfathrebu cyfrifiadurol
Categori:Diwylliant y rhyngrwyd
Categori:Hanes y rhyngrwyd
Categori:Rhith gymunedau
Categori:Rhwydweithio cyfrifiadurol