Franco Corelli

Tenor o'r Eidal oedd **Franco Corelli** (8 Ebrill 1921 - 29 Hydref 2003) a gafodd yrfa opera ryngwladol fawr rhwng 1951 a 1976. Yn gysylltiedig yn benodol â rolau tenor dramatig repertoire'r Eidal. Cafodd gyrfa hir a ffrwythlon gyda'r Metropolitan Opera yn Ninas Efrog Newydd rhwng 1961 a 1975. Ymddangosodd hefyd ar lwyfannau'r rhan fwyaf o brif dai opera Ewrop a chyda chwmnïau opera ledled Gogledd America.

## Cefndir
Ganwyd Dario Franco Corelli yn Ancona. Astudiodd beirianneg lyngesol ym Mhrifysgol Bologna. Wrth astudio yno cymerodd rhan mewn cystadleuaeth gerddorol o dan anogaeth gyfaill a oedd yn ganwr amatur. Er na enillodd y gystadleuaeth, cafodd ei annog gan y beirniaid i ddilyn gyrfa canu ac aeth Corelli i Gonservatoire Gerdd Pesaro i astudio opera dan Rita Pavoni.

## Gyrfa
### Gyrfa Gynnar: 1951-1960
Yn ystod haf 1951, enillodd Corelli y *Maggio Musicale Fiorentino* yn Fflorens. Y wobr oedd cyfle i ymddangos yn Spoleto yr hydref canlynol. Yn wreiddiol, y bwriad oedd iddo ganu Radames yn *Aida* Verid a threuliodd dri mis yn paratoi ar gyfer y rôl gyda'r arweinydd Giuseppe Bertelli. Yn y pen draw, newidiodd Corelli i Don José yn *Carmen* Bizet, gan deimlo nad oedd ganddo'r ystryw dechnegol a'r legato oedd ei angen ar gyfer rôl Radamès. Ym mis Mai 1952, gwnaeth ei début yn Opera Rhufain fel Maurizio yn *Adriana Lecouvreur* gyferbyn â Maria Caniglia fel Adriana. Yr un flwyddyn ymddangosodd mewn operâu gyda thai opera llai ledled yr Eidal ac ar y radio Eidalaidd. Ym 1953, ymunodd â rhestr o brif denoriaid Opera Rhufain lle treuliodd lawer o'i amser yn perfformio drwy 1958. Ei rôl gyntaf gyda chwmni Rufain ym 1953 oedd fel Romeo yn opera Zandonai *Giulietta e Romeo*. Yn ddiweddarach yr un tymor canodd Pollione yn *Norma* Bellini gyferbyn â Maria Callas yn rôl y teitl. Dyma'r tro cyntaf i'r ddau ganu gyferbyn â'i gilydd a daeth Callas yn edmygydd o waith Corelli. Perfformiodd y ddau yn aml gyda’i gilydd dros y blynyddoedd nesaf mewn partneriaeth a barhaodd hyd ddiwedd gyrfa Callas.

Wrth ganu yn Opera Rhufain, ymddangosodd Corelli gyda nifer o dai opera eraill yn yr Eidal ac yn rhyngwladol. Fe wnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn La Scala ym Milan ym 1954, fel Licinio yn *La vestale* gan Spontini gyferbyn â Callas yn chware rôl Giulia ar gyfer agoriad tymor 1954-1955. Dychwelodd sawl gwaith i'r tŷ dros y pum mlynedd nesaf, gan ganu gyferbyn â Callas mewn cynyrchiadau o *Fedora* (1956), *Il pirata* (1958) a *Poliuto* (1960). Yn ogystal, portreadodd rôl Dick Johnson mewn perfformiad hynod o dda o *La fanciulla del West* yn La Scala ym 1956, gyferbyn â Gigliola Frazzoni a Tito Gobbi, a ddarlledwyd yn fyw ar y radio Eidalaidd. Daeth ei début yn y Maggio Musicale Fiorentino yn Fflorens a Gŵyl Arena di Verona ym 1955. Perfformiodd i Opera Taleithiol Fienna fel Radamès a'r Tŷ Opera Brenhinol, Covent Garden, Llundain fel  Cavaradossi, ym 1957.

### Blynyddoedd y Met: 1961–1975
Gwnaeth Corelli ei ymddangosiad cyntaf i Metropolitan Opera Efrog Newydd ar 27 Ionawr 1961 fel Manrico yn *Il trovatore* gyferbyn â Leontyne Price fel Leonora a oedd hefyd yn ymddangos am y tro cyntaf yn y Met y noson honno. Canodd i ganmoliaeth fawr yn y Met tan 1974 mewn rolau fel Calaf (gyda Birgit Nilsson fel Turandot), Cavaradossi, Maurizio, Ernani, Rodolfo ac Edgardo. Ymgymerodd hefyd â rhannau Ffrangeg mewn cynyrchiadau newydd o *Roméo et Juliette* a *Werther*. Canodd mewn nifer o nosweithiau hanesyddol yn y Met gan gynnwys gala cau'r Hen Met, y cyngerdd yn anrhydeddu ymddeoliad Syr Rudolf Bing, ac adferiad chwedlonol Callas o *Tosca*. Ei berfformiad olaf yn y Met oedd ar 28 Rhagfyr 1974 fel Calàf gydag Ingrid Bjoner, a oedd hefyd yn gwneud ei ymddangosiad olaf yn y Met fel Turandot. Fodd bynnag, aeth Corelli ar daith helaeth gyda'r Metropolitan Opera yn 1975, gan ganu mewn perfformiadau mewn dinasoedd ledled yr Unol Daleithiau a Japan

Wrth ganu yn y Met, parhaodd Corelli i fod yn bresenoldeb ar y llwyfan rhyngwladol. Ym 1961 gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf gyda'r Deutsche Oper Berlin. Dychwelodd i La Scala ym 1962, ar gyfer adfywiad *Les Huguenots* Meyerbeer, gyferbyn â Joan Sutherland, ac ymddangosodd yr un flwyddyn fel Manrico mewn cynhyrchiad clodwiw o *Il trovatore* yng Ngŵyl Salzburg dan Herbert von Karajan a gyferbyn â Leontyne Price, Giulietta Simionato, ac Ettore Bastianini. Hefyd yn 1962 gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf gyda Chwmni Opera Philadelphia Lyric fel Mario Cavaradossi. Dychwelodd i Philadelphia bron bob blwyddyn hyd 1971 yn portreadu bron i ddwsin o wahanol gymeriadau. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf yn y Paris Opéra ym 1964 gyferbyn â Callas yn *Tosca* a *Norma*. Enillodd glod uchel hefyd wrth gydweithio â'r arweinydd Eidaleg-Americanaidd Alfredo Antonini mewn sawl cyngerdd gala yn Efrog Newydd yn ystod ganol y 1960au

Yn gynnar yn y 1970au, dechreuodd llais Corelli ddangos arwyddion o ddirywiad 

## Teulu
Ym 1957 cyfarfu Corelli â'r soprano Loretta di Lelio pan aeth i gefn llwyfan ar ôl un o'i berfformiadau yn Nhŷ Opera Rhufain i gael ei lofnod. Fe ddechreuon nhw weld ei gilydd yn rhamantus cyn priodi ym 1958. Ar ôl eu priodas, rhoddodd Loretta ei gyrfa opera newydd i fyny i weithio fel rheolwr busnes, ysgrifennydd, asiant cysylltiadau cyhoeddus, cogydd a chyfieithydd Saesneg ei gŵr. Parhaodd eu priodas nes i Corelli farw 45 mlynedd yn ddiweddarach.

## Marwolaeth
Ar ôl ymddeol o'r llwyfan, daeth Corelli yn athro llais poblogaidd yn Ninas Efrog Newydd, cafodd ei berswadio i ddod allan o ymddeoliad am gyngherddau ym 1980 a 1981.

Bu farw ym Milan yn 2003, yn 82 oed, ar ôl dioddef strôc yn gynharach y flwyddyn honno. Cafodd ei gladdu ym Mynwent Cimitero Milan.

## Disgyddiaeth dethol
## Cyfeiriadau
Categori:Cantorion opera o'r Eidal
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Marwolaethau 2003