Allen Ginsberg

Bardd Americanaidd oedd **Irwin Allen Ginsberg** (yngenir/ˈɡɪnzbərɡ/) (3 Mehefin 1926 – 5 Ebrill 1997). Mae'n fwyaf adnabyddus am ei gerdd 'Howl' (1956), a ddathlai ei ffrindiau a oedd yn aelodau o Genhedlaeth y Bitniciaid ac yn beirniadu'r hyn yr ystyriai fel grymoedd dinistriol materoliaeth a chydymffurfiaeth yn yr Unol Daleithiau.

Fel nifer o'r ysgrifenwyr 'Beat' eraill, parhaodd ei ddylanwad trwy gyfnod gwrth-ddiwylliant y 60au a 70au gan ddod yn arwr i lawer o ysgrifenwyr, beirdd a cherddorion heddiw.

## Bywyd Cynnar
Ganwyd Allen Ginsberg i deulu Iddewig yn Newark, New Jersey, ac wedyn bu'n fyw fel plentyn yn nhref Paterson gerllaw. Yn ei arddegau ysgrifennodd llythyron i'r *New York Times* am faterion gwleidyddol a hawliau gweithwyr. Tra yn yr ysgol uwchradd dechreuodd darllen llyfrau Walt Whitman.

Yn ôl y *The Poetry Foundation*, treuliodd Ginseberg rhai misoedd mewn ysbyty meddwl wedi iddo bledio'n wallgof mewn achos llys ar gyhuddiad o gael eiddo wedi'i dwyn.

## Gyrfa
Yn ei flwyddyn gyntaf ym Mhrifysgol Colombia cyflwynodd Ginsberg gan ei gyd-fyfyriwr Lucien Carr i nifer o ysgrifenwyr ifanc arbrofol yn cynnwys Jack Kerouac a William S. Burroughs. Fel rhan o'r grŵp yma fe ddaeth Ginsberg i fod yn un o sylfaenwyr y mudiad llenyddol avant garde *Beat.* 
Datblygodd y beirdd ac ysgrifenwyr *Beat* arddull newydd o ysgrifennu gan dorri'n rhydd o gyfyngiadau a chonfensiynau bywyd Americanaidd y cyfnod.

Mewn fflat yn Harlem (ardal Affro-Americaniadd Efrog Newydd) dywedodd Ginsberg wrtho gael ei *Weledigaeth Blake* – gan fynnu iddo glywed llais Duw wrth ddarllen gwaith y bardd William Blake. Wedyn eglurodd ni fu'r weledigaeth yn ganlyniad i ddefnyddio cyffuriau ond roedd am ail-greu'r teimladau trwy arbrofi gyda chyffuriau.

Symudodd Ginsberg i San Francisco ac ym 1954 cyfarfu â Peter Orlovsky (1933–2010), a fu'n bartner iddo hyd ddiwedd ei fywyd.

bawd|de|Argraffiad cyntaf y gyfrol yr ymddangosodd 'Howl' ynddi yn 1956
Ym 1956 cyhoeddwyd ei waith enwocaf y gerdd *Howl*. Cafodd y llyfrau eu cipio gan yr heddlu ym 1957 a bu achos llys i wahardd y gwaith am iddo gynnwys sôn am gariad hoyw ar adeg pab fu'n anghyfreithlon. Bu'r cyhoeddusrwydd i 'Howl' yn gymorth mawr i ennill diddordeb i'r gwaith a chynyddu gwerthiant..

Bu'n rhan o ddegawdau o brotestiadau gwleidyddol di-drais yn erbyn rhyfel Fietnam a nifer fawr o achosion eraill. Mae ei gerdd  *September on Jessore Road*, yn tynnu sylw i ddioddefaint pobl ffoaduriad  Bangladeshi. Yn ôl y beirniad llenyddol Helen Vendler mae hyn yn nodweddiadol o ymroddiad Ginsberg i wrthwynebu gwleidyddiaeth imperialaidd a gormesi'r difreintiedig.

Er i'w waith cael ei wahardd a bu'n ran o'r is-ddiwylliant a heriodd syniadau poblogaidd y cyfnod erbyn diwedd ei oes bu Allen Ginsberg un o lenorion enwocaf yr iaith Saesneg. Roedd newyddion ei farwolaeth ym 1997 yn newyddion ymhlith prif penawdau yr newyddion a thalwyd teyrngedau llu iddo.

bawd|upright|Dylanwad crefydd ddwyreiniol ar boster noson Allen Ginsberg gyda phrif grwpiau seicedelig, 1967

## Llyfryddiaeth
* *Howl and Other Poems*  (1956)  
* *Kaddish and Other Poems* (1961)  
* *Empty Mirror: Early Poems* (1961)  
* *Reality Sandwiches* (1963)  
* *The Yage Letters* (1963) – gyda William S. Burroughs
* *Planet News* (1968)  
* *First Blues: Rags, Ballads & Harmonium Songs 1971 - 1974* (1975), 
* *The Gates of Wrath: Rhymed Poems* 1948–1951 (1972)  
* *The Fall of America: Poems of These States* (1973)  
* *Iron Horse* (1972)
* *Sad Dust Glories: poems during work summer in woods* (1975)
* *Mind Breaths* (1978)  
* *Plutonian Ode: Poems 1977–1980* (1981)  
* *Collected Poems 1947–1980 (1984)* 
* *White Shroud Poems: 1980–1985* (1986) 
* *Cosmopolitan Greetings Poems: 1986–1993* (1994)
* *Howl Annotated* (1995)
* *Illuminated Poems* (1996)
* *Selected Poems: 1947–1995* (1996)
* *Death and Fame: Poems 1993–1997* (1999)
* *Deliberate Prose* 1952–1995 (2000)
* *Howl & Other Poems 50th Anniversary Edition* (2006)  
* *The Book of Martyrdom and Artifice: First Journals and Poems 1937-1952* 
* *The Selected Letters of Allen Ginsberg and Gary Snyder*  
* *I Greet You At The Beginning of a Great Career: The Selected Correspondence of Lawrence Ferlinghetti and Allen Ginsberg*, 1955-1997

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 1997
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT
Categori:Pobl a aned yn New Jersey
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Pobl fu farw ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw o ganser yr afu