Ferrando II, brenin Aragón

Teyrn o Dŷ Trastámara oedd **Ferrando** (Aragoneg: Ferrando; Catalaneg: Ferran; Basgeg: Errando neu Fernando; Eidaleg: Ferdinando; Sbaeneg: Fernando; 10 Mawrth 1452 – 23 Ionawr 1516) a fu'n Frenin Aragón dan yr enw **Ferrando II** o 1479 hyd at ei farwolaeth, yn Frenin Castilla a León, drwy ei briodas i Isabel I, dan yr enw **Fernando V** o 1475 i 1504, yn Frenin Napoli dan yr enw **Ferdinando III** o 1504 hyd at ei farwolaeth, ac yn Frenin Sisili dan yr enw **Ferdinando II** o 1468 hyd at ei farwolaeth, ac yn Frenin Navarra dan yr enw **Fernando I** o 1513 hyd at ei farwolaeth. Yn yr ieithoedd Ffrangeg, Almaeneg, a Saesneg fe'i adwaenir gan yr enw Ferdinand.

Ganed yn Sos, Teyrnas Aragón, yn fab i'r Tywysog Chuan—mab y Brenin Ferrando I—a'i ail wraig Juana Enríquez, gor-or-wyres Alfonso XI, brenin Castilla. Bu Chuan yn Frenin Navarra drwy etifeddiaeth ei wraig gyntaf, y Frenhines Blanche I, a fu farw ym 1441. Brawd hŷn Chuan oedd Alfonso V, brenin Aragón, a gwasanaethodd Chuan yn is-gadfridog yn Aragón tra'r oedd Alfonso yn treulio'r rhan fwyaf o'i deyrnasiad yn yr Eidal. Esgynnodd Chuan II i goron Aragón yn sgil marwolaeth Alfonso V ym 1458. Wedi cyfnod o olyniaeth ansicr, ym 1461 enwodd Chuan ei fab Ferrando yn etifedd eglur i'w holl deyrnasoedd a thiroedd. Cyfarwyddwyd ei addysg yn drylwyr gan ei dad er mwyn ei dreiddio yn syniadaeth y dyneiddwyr a'i hyfforddi wrth wleidydda a milwra. Ysgrifennodd Chuan draethodau ar bwnc gwladweinyddiaeth at ei fab, a rhodd iddo brofiad o lywodraethu pan oedd yn llanc. Er nad oedd yn fyfyriwr astud, roedd yn hoff o gerddoriaeth leisiol ac offerynnol ac yn noddi'r celfyddydau. Brwydrodd Ferrando ym myddin Aragón yn ystod Rhyfel Cartref Catalwnia (1462–72); bu Jean II, Dug Lorraine, yn drech na Ferrando yn Viladamat yn Hydref 1466, ond cafodd Ferrando fuddugoliaeth yn Berga ym Medi 1468. Dyrchafwyd Ferrando gan ei dad yn Frenin Sisili yn 16 oed, ym 1468, er mwyn gwella'r siawns o gael ei dderbyn gan lys brenhinol Castilla.

Bu farw ei etifedd, y Tywysog Juan, ym 1497, a'i ferch hynaf y Dywysoges Isabel y flwyddyn nesaf. Dioddefodd y Dywysoges Juana o wallgofrwydd, ac ym 1504 bu farw'r Frenhines Isabel. Daeth y cyd-deyrnasiad dros Castilla a León i ben yn sgil marwolaeth ei wraig, ond gwasanaethodd Ferrando yn rhaglyw oherwydd afiechyd meddwl y Frenhines Juana. I atgyfnerthu ei rym, ailbriododd Ferrando â Germaine de Foix, nith i Frenin Ffrainc, ym 1505. Yn sgil y sgism a ddilynodd Pumed Cyngor y Lateran ym 1512, meddiannwyd Teyrnas Navarra gan Ferrando a'i ymgorffori'n rhan o Goron Gastilla. Dechreuodd ei iechyd ddirywio ym 1513, ac aeth Ferrando ati i sicrhau olyniaeth ei ŵyr, Carlos. Yn Ionawr 1516 cychwynnodd Ferrando ar daith i Granada, ac ym mhentref Madrigalejo, Extremadura, y bu farw yn 63 oed. Yn ôl ei ewyllys, fe'i claddwyd ger Isabel yn ninas Granada.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1452
Categori:Marwolaethau 1516
Categori:Brenhinoedd Aragón
Categori:Brenhinoedd Castilla
Categori:Brenhinoedd Napoli
Categori:Brenhinoedd Navarra
Categori:Brenhinoedd Sisili
Categori:Catholigion o Sbaen
Categori:Pobl y 15fed ganrif o Sbaen
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Sbaen
Categori:Teyrnoedd y 15fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 16eg ganrif