open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meriden (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Meriden**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Meriden2007Constituency.svg|Etholaeth Meriden yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
EnglandWestMidlandsCounty.svg|Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel etholaeth sirol ym 1955, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1955–1959: Reg Moss (Llafur)
* 1959–1964: Gordon Matthews (Ceidwadol)
* 1964–1968: Christopher Rowland (Llafur)
* 1968–1974: Keith Speed (Ceidwadol)
* 1974–1979: John Tomlinson (Llafur)
* 1979–1997: Iain Mills (Ceidwadol)
* 1997–2019: Caroline Spelman (Ceidwadol)
* 2019–2024: Saqib Bhatti (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1955
Categori:Dadsefydliadau 2024
De Coventry (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **De Coventry** (Saesneg: *Coventry South*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Coventry South constituency.svg|Etholaeth De Coventry yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth ym 1950. Fe'i diddymwyd yn 1974 ac ailsefydlwyd fel bwrdeistref seneddol ym 1997.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1959: Elaine Burton (Llafur)
* 1959–1964: Philip Hocking (Ceidwadol)
* 1964–1974: Bill Wilson (Llafur)
* 1974: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1997–2019: Jim Cunningham (Llafur)
* 2019–presennol: Zarah Sultana (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Birmingham Northfield (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Northfield**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Northfield constituency.svg|Etholaeth Birmingham Northfield yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1951: Raymond Blackburn (Llafur)
* 1951–1970: Donald Chapman (Llafur)
* 1970–1979: Ray Carter (Llafur)
* 1979–1982: Jocelyn Cadbury (Ceidwadol)
* 1982–1983: John Spellar (Llafur)
* 1983–1992: Roger Douglas King (Ceidwadol)
* 1992–2019: Richard Burden (Llafur)
* 2019–2024: Gary Sambrook (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Laurence Turner (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Birmingham Perry Barr (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Perry Barr**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Perry Barr constituency.svg|Etholaeth Birmingham Perry Barr yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1955: Cecil Poole (Llafur)
* 1955–1964: Charles Howell (Llafur)
* 1964–1966: Wyndham Davies (Ceidwadol)
* 1966–1970: Christopher Price (Llafur)
* 1970–1974: Joseph Kinsey (Ceidwadol)
* 1974–2001: Jeff Rooker (Llafur)
* 2001–2024: Khalid Mahmood (Llafur)
* 2024–presennol: Ayoub Khan (Annibynnwr)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Birmingham Ladywood (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Birmingham Ladywood**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Birmingham Ladywood constituency.svg|Etholaeth Birmingham Ladywood yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth  fel bwrdeistref seneddol ym 1918.

## Aelodau Seneddol 
* 1918–1929: Neville Chamberlain (Unoliaethol)
* 1929–1931: Wilfrid Whiteley (Llafur)
* 1931–1945: Geoffrey Lloyd (Unoliaethol)
* 1945–1969: Victor Yates (Llafur)
* 1969–1979: Wallace Lawler (Rhyddfrydol)
* 1970–1974: Doris Fisher (Llafur)
* 1974–1977: Brian Walden (Llafur)
* 1977–1983: John Sever (Llafur)
* 1983–2010: Clare Short (Llafur, wedyn Annibynnwr)
* 2010–presennol: Shabana Mahmood (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1918
Gogledd-ddwyrain Coventry (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Gogledd-ddwyrain Coventry** (Saesneg: *Coventry North East*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

CoventryNorthEast2007Constituency.svg|Etholaeth Gogledd-ddwyrain Coventry yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
EnglandWestMidlandsCounty.svg|Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1987: George Park (Llafur)
* 1987–1992: John Hughes (Llafur)
* 1992–2015: Bob Ainsworth (Llafur)
* 2015–2024: Colleen Fletcher (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 2024
Gogledd-ddwyrain Wolverhampton (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Gogledd-ddwyrain Wolverhampton** (Saesneg: *Wolverhampton North East*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

West Midlands - Wolverhampton North East constituency.svg|Etholaeth Gogledd-ddwyrain Wolverhampton yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1950.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1964: John Baird (Llafur)
* 1964–1987: Renée Short (Llafur)
* 1987–1992: Maureen Hicks (Ceidwadol)
* 1992–2010: Ken Purchase (Llafur-Cydweithredol)
* 2010–2019: Emma Reynolds (Llafur)
* 2019–2024: Jane Stevenson (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Sureena Brackenridge (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr
Categori:Sefydliadau 1950
Rhyngblethedd

Cysyniad yw **rhyngblethedd** neu **ryngblethu** sy'n helpu i esbonio sut mae hunaniaethau cymdeithasol a gwleidyddol rhywun yn cyfuno i greu gwahanol lefelau o wahaniaethu a braint. Cafodd y cysyniad ei greu yn 1989 gan Kimberlé Williams Crenshaw, a esboniodd fod ffactorau fel rhywedd, hil, dosbarth cymdeithasol, rhywioldeb ac anabledd yn **rhyngblethu** mewn unigolyn gan arwain at fathau gwahanol o wahaniaethu neu fraint. Er enghraifft, gallai hi fel menyw ddu wynebu gwahaniaethu nad yw menywod gwynion yn ei wynebu fel arfer, ac nad yw dynion duon yn ei wynebu fel arfer chwaith: mae ei hil a'i rhywedd yn rhyngblethu ac mae'r gwahaniaethu penodol mae hi'n ei wynebu yn deillio o hynny. Yn yr un modd, mae dynion yn fwy breintiedig na menywod ar y cyfan, a phobl wynion yn fwy breintiedig na phobl dduon; i ddynion gwynion, mae eu hil a'u rhywedd yn rhyngblethu i'w gwneud yn fwy breintiedig eto na dynion yn gyffredinol a phobl wynion yn gyffredinol.

## Cyfeiriadau
Categori:Damcaniaethau cymdeithasol
Categori:Gwleidyddiaeth hunaniaeth
Whalton

Pentref a phlwyf sifil yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, ydy **Whalton**.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 474. Mae'r plwyf yn cynnwys pentref Ogle.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Northumberland
Categori:Plwyfi sifil Northumberland
Camp David

bawd|David Eisenhower, ŵyr yr Arlywydd Dwight D. Eisenhower, wrth arwydd Camp David ym 1960.
Preswylfa wledig Arlywydd yr Unol Daleithiau yw **Camp David** a leolir ym mryniau coediog Parc Mynydd Catoctin yn Frederick County, ger trefi Thurmont ac Emmitsburg, yn nhalaith Maryland, Unol Daleithiau America. Saif rhyw 62&nbsp;milltir (100&nbsp;km) i ogledd-orllewin y brifddinas Washington, D.C., lle mae preswylfa swyddogol yr arlywydd, y Tŷ Gwyn. Mae safle Camp David yn cwmpasu 200&nbsp;erw (81&nbsp;hectar) a amgylchynir gan ffensys o'r radd eithaf o ddiogelwch. Safle filwrol yw Camp David, dan awdurdod Llynges yr Unol Daleithiau, a'i enw swyddogol yw'r Naval Support Facility Thurmont. Fe'i gweinyddir gan Swyddfa Filwrol y Tŷ Gwyn. Daw'r mwyafrif o weithwyr Camp David o'r llynges, yn enwedig y Seabees a Chorfflu'r Peirianwyr Sifil, a Chorfflu Môr-filwyr yr Unol Daleithiau.

Adeiladwyd y safle ym 1935–38 gan y Weinyddiaeth Brosiectau Gwaith (WPA), un o asiantaethau'r Fargen Newydd, fel gwersyll i asiantau'r llywodraeth ffederal a'u teuluoedd. Sefydlwyd y breswylfa gan yr Arlywydd Franklin D. Roosevelt ym 1942 dan yr enw Shangri-La, enw'r paradwys yn Nhibet yn y nofel *Lost Horizon* (1933) gan James Hilton. Fe'i dynodwyd yn breswylfa wledig swyddogol yr arlywydd gan Harry S. Truman ym 1945. Ailenwyd y safle gan Dwight D. Eisenhower yn Camp David, ar ôl ei ŵyr, ym 1953. Mae Camp David yn cynnwys ystafelloedd i'r arlywydd a'i deulu a swyddfa iddo, pwll nofio, a neuadd gyfarfod. Yn ystod ei hanes mae wedi cynnal nifer o gyfarfodydd pwysig rhwng yr arlywydd ac arweinwyr gwledydd eraill, gan gynnwys ymweliad Nikita Khrushchev, arweinydd yr Undeb Sofietaidd, yn ystod arlywyddiaeth Eisenhower ym 1959; y trafodaethau dan wahoddiad yr Arlywydd Jimmy Carter ar gyfer Cytundebau Camp David ym 1978 a arwyddwyd gan Anwar Sadat, Arlywydd yr Aifft, a Menachem Begin, Prif Weinidog Israel; y gynhadledd rhwng yr Arlywydd Bill Clinton, Ehud Barak, Prif Weinidog Israel, ac Yasser Arafat, Arlywydd Awdurdod Cenedlaethol Palesteina, yn 2000; a 38ain Uwchgynhadledd yr G8 yn 2012.

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Michael Giorgione, *Inside Camp David: The Private World of the Presidential Retreat* (Efrog Newydd: Little, Brown & Co., 2017).

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1938
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith ym Maryland
Categori:Arlywyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Frederick County, Maryland
Categori:Pensaernïaeth rystig
Categori:Preswylfeydd swyddogol
Categori:Tai'r Unol Daleithiau
Sarah Green (gwleidydd)

Mae **Sarah Louise Green** (ganwyd Ebrill 1982) yn ddynes fusnes ac yn wleidydd Democratiaid Rhyddfrydol Prydain sydd wedi bod yn Aelod Seneddol (AS) dros Chesham ac Amersham ers 2021. Green yw'r Democratiaid Rhyddfrydol cyntaf i gynrychioli'r etholaeth, a oedd o'r blaen yn Geidwadol ers ei chreu ym 1974. Hi hefyd yw ail AS olynol yr etholaeth a anwyd yng Nghymru.

## Bywyd ac addysg gynnar 
Ganwyd Green ym mis Ebrill 1982 yng Nghorwen, Clwyd, Cymru. Roedd ei phrofiad blaenorol yn cynnwys gweithio i Euromonitor International a Kantar TNS. 

Dewiswyd Green fel ymgeisydd y Democratiaid Rhyddfrydol ar gyfer etholaeth Ynys Môn ar gyfer etholiad cyffredinol 2005. Gorffennodd yn bumed y tu ôl i'r ymgeiswyr Llafur, Plaid Cymru a'r Ceidwadwyr, yn ogystal ag un annibynnol. Fe wnaeth hi sefyll nesaf yn Arfon yn etholiad cyffredinol 2010, lle gorffennodd yn bedwerydd y tu ôl i ymgeiswyr Plaid Cymru, Llafur a'r Ceidwadwyr.

## Gyrfa seneddol 
Ar 4 Ebrill 2021, bu farw’r Fonesig Cheryl Gillan, cyn Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn y llywodraeth glymblaid ac AS Chesham ac Amersham ers 1992, o ganser. Yn dilyn hynny, cafodd Green ei ethol yn AS dros y sedd yn yr isetholiad ym mis Mehefin 2021, gyda 21,517 o bleidleisiau (56.7%) - fwyafrif o 8028 (21.2%) ar ogwydd o 25.2% o'r Ceidwadwyr i'r Democratiaid Rhyddfrydol. Green yw'r trydydd AS yn unig i gynrychioli'r etholaeth yn ei hanes 47 mlynedd.
Yn ei haraith fuddugoliaeth, galwodd Green ar bleidleiswyr i “wrthod camreoli Ceidwadol” ac addawodd i “barhau â’r gwaith o ddwyn y Llywodraeth hon i gyfrif am adael i Covid rwygo drwy’r cartrefi gofal. Byddwn yn codi llais dros y tair miliwn o bobl sydd wedi'u gwahardd o gymorth ariannol trwy gydol y pandemig a byddwn yn herio Boris Johnson i fod yn llawer mwy uchelgeisiol wrth fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd, cefnogi ein gweithwyr rheng flaen a chefnogi ein busnesau bach."

## Cyfeiriadau 
Categori:Pobl o Swydd Buckingham
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth
Categori:Genedigaethau 1982
RAND Corporation

Melin drafod a sefydliad ymchwil yn Unol Daleithiau America yw'r **RAND Corporation** sydd yn ymwneud â pholisi cyhoeddus.

Datblygodd y RAND Corporation o brosiect ymchwil a datblygiad a ffurfiwyd gan gwmni awyrennau Douglas, yn Santa Monica, Califfornia, ar gyfer Lluoedd Awyr Byddin yr Unol Daleithiau ym 1945. Talfyriad o'r geiriau *research and development* yw RAND. Sefydlwyd yn gorfforaeth ddi-elw ar wahân ym 1948 a oedd yn canolbwyntio ar faterion diogelwch cenedlaethol. Yn y 1960au ymestynnodd ei faes ymchwil i gynnwys materion mewnwladol.

bawd|dim|Pencadlys y RAND Corporation yn Santa Monica, Califfornia

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  

Categori:Gwleidyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Melinau trafod
Categori:Sefydliadau 1948
Categori:Sefydliadau a leolir yng Nghaliffornia
Lladd gwartheg yn India

Mae lladd gwartheg, yn enwedig lladd buchod, wedi'i gyfyngu mewn llawer o India ac mae'n bwnc dadleuol. Mae Hindŵaeth a Siciaeth yn gwahardd bwyta cig eidion ac mae llawer o Bwdistiaid yn ei osgoi hefyd. Fodd bynnag, caniateir cig eidion mewn Cristnogaeth, Islam ac Iddewiaeth. Nid oes unrhyw gyfyngiadau ar ladd gwartheg yn Arunachal, Goa, Kerala, Meghalaya, Manipur, Nagaland, Tamil Nadu, Tripura a Gorllewin Bengal.
Gwahaniaethu

**Gwahaniaethu** yw trin rhywun yn wahanol neu'n annheg gan eu bod yn perthyn i grŵp penodol. Mae'r Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol yn cadarnhau bod rhaid diogelu pob unigolyn rhag unrhyw fath o wahaniaethu.

Gall rhywun wahaniaethu yn erbyn unigolyn ar sail eu hil, eu hoedran, eu rhyw, eu rhywedd, eu cyfeiriadedd rhywiol, eu hanabledd, eu crefydd, eu gwleidyddiaeth, y ffordd maen nhw'n edrych, cofnod troseddol blaenorol, eu dosbarth cymdeithasol, a phob math o resymau eraill.

Categori:Camdriniaeth
Categori:Ymosodedd
Categori:Ymddygiad gwrthgymdeithasol
Rhyddfrydoli economaidd

Cynllun neu raglen o bolisïau economaidd sydd yn anelu at ddadreoleiddio'r economi yw **rhyddfrydoli economaidd**. Mae'r fath ddiwygiadau yn rhoi ideoleg rhyddfrydiaeth economaidd ar waith, gyda'r nod o annog datblygiad economaidd drwy ddileu cyfyngiadau ar y farchnad rydd. Arddelir polisïau o'r fath gan ryddfrydwyr clasurol a neo-ryddfrydwyr. Argymhellir rhyddfrydoli economaidd gan sefydliadau'r gyfundrefn gyfalafol ryngwladol: y Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) a Banc y Byd. Rhoddwyd Consensws Washington ar waith mewn sawl gwlad ddatblygol ers y 1990au i ryddfrydoli economïau'r byd datblygol.

Mae cynlluniau strategol i ryddfrydoli economïau yn aml yn cynnwys lleihau'r diffyg cyllidol, polisïau datchwyddiant, dadreoleiddio'r farchnad lafur, cynyddu effeithlonrwydd yr economi, helaethu'r ystod o bethau y gallai'r llywodraeth godi trethi arni, a chorfforaethu a phreifateiddio asedau llywodraethol. Mae polisïau economaidd o'r fath yn groes i ymyrraeth lywodraethol yn yr economi, trwy reoliadau, perchenogaeth y wladwriaeth ar isadeiledd a gwasanaethau cyhoeddus, a diffyndollaeth.

Mae rhyddfrydoli economaidd yn cael gwared â rhwystrau sefydliadol i fasnach rydd ac felly yn creu marchnadoedd byd-eang ac yn gyrru proses globaleiddio. Mae gwrthwynebwyr, er enghraifft yn y mudiad gwrth-globaleiddio, yn ystyried rhyddfrydoli economaidd yn strategaeth fwriadol i wanhau rôl y wladwriaeth yn y gymdeithas ac i ostwng gwariant ar les cymdeithasol, iechyd, ac addysg.

## Ffynonellau 
### Cyfeiriadau 
### Llyfryddiaeth 
* Ruth McManus, "Economic liberalization" yn *Globalization: The Key Concepts*, golygwyd gan Annabelle Mooney a Betsy Evans (Llundain: Routledge, 2007), t. 74.

Categori:Globaleiddio
Categori:Polisi economaidd
Categori:Rhyddfrydiaeth economaidd
Casia Wiliam

Bardd ac awdures o Gymru yw **Casia Lisabeth Wiliam** (ganwyd 1988). Hi oedd Bardd Plant Cymru yn 2017-19, ac fe enillodd wobr Tir na n-Og yn 2021 ar gyfer ei llyfr *Sw Sara Mai*. Mae hi hefyd wedi cyfieithu rhai o lyfrau Michael Morpurgo i'r Gymraeg. Buodd hi'n cystadlu ar y Talwrn gyda thîm y Ffoaduriaid

## Llyfryddiaeth
* *Sgrech y Môr* (Y Lolfa, 2014), stori i blant
* *Arthur yn Achub y Byd a Pedrig y Pysgodyn Pengaled* (Gwasg Carreg Gwalch, 2017), straeon i blant
* ''Clywch Ni'n Rhuo Nawr!* (Gwasg Carreg Gwalch, 2017), cerddi i blant
* *Pawen Lawen!* (Gwasg Carreg Gwalch, 2018), cerddi i blant
* *Eliffant yn Eistedd ar Enfys* (Gwasg Carreg Gwalch, 2019), llyfr i blant am farddoni
* *Eiliad ac einioes* (Cyhoeddiadau Barddas, 2020), barddoniaeth
* *Sw Sara Mai* (Y Lolfa, 2020), stori i blant
* *Gwen: Bywyd Lliwgar Gwen John* (Llyfrau Broga, 2020)
* *Sara Mai a Lleidr y Neidr* (Y Lolfa, 2021), stori i blant
* *Dysgu gyda Sali Mali: Byd Natur* (Atebol, 2023), stori i blant
* *Dysgu gyda Sali Mali: Byd o Ddathlu* (Atebol, 2023), stori i blant
* *Y Gragen* (Cyhoeddiadau Barddas, 2023), barddoniaeth
* *Sêr y Nos yn Gwenu'' (Y Lolfa, 2023), nofel ar gyfer oedolion ifainc

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Beirdd benywaidd yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Beirdd Cymraeg o Gymru
Categori:Beirdd plant o Gymru
Categori:Llenorion ffuglen benywaidd yr 21ain ganrif o gymru
Categori:Llenorion plant yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg o Gymru
Categori:Pobl o Lŷn
Gorllewin West Bromwich (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr, yn rhanbarth Gorllewin Canolbarth Lloegr, oedd **Gorllewin West Bromwich** (Saesneg: *West Bromwich West*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

WestBromwichWest2007Constituency.svg|Etholaeth Gorllewin West Bromwich yn sir Gorllewin Canolbarth Lloegr
EnglandWestMidlandsCounty.svg|Sir Gorllewin Canolbarth Lloegr yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel bwrdeistref seneddol ym 1974, ac fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–2000: Betty Boothroyd (Llafur, wedyn Llefarydd)
* 2000–2019: Adrian Bailey (Llafur-Cydweithredol)
* 2019–2024: Shaun Bailey (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1974
Categori:Dadsefydliadau 2024
Rhestr o dafodieithoedd Saesneg

[250px|iawn|bawd|Map o dafodieithoedd Saesneg rhanbarthol a siaredir yn [Ynysoedd Prydain.]]
Dyma restr o dafodieithoedd Saesneg.

## Tafodieithoedd cenedlaethol 
### Affrica 
* Saesneg Camerŵn
* Saesneg Cenia
* Saesneg De Affrica
* Saesneg De Iwerdydd
* Saesneg Gambia
* Saesneg Liberia
* Saesneg Malawi
* Saesneg Namibia
* Saesneg Nigeria
* Saesneg Sambia
* Saesneg Sierra Leone
* Saesneg Simbabwe
* Saesneg Wganda

### Asia 
* Saesneg Bangladesh
* Saesneg Brwnei
* Saesneg Dwyrain Canol
* Saesneg Hong Cong
* Saesneg India
* Saesneg Malaysia
* Saesneg Myanmar
* Saesneg Pacistan
* Saesneg Philipinau
* Saesneg Singapôr
* Saesneg Sri Lanca

### Ewrop 
* Saesneg Ewrop
* Saesneg Iwerdddon
* Saesneg Malta
* Saesneg Prydain
** Saesneg Cymru
** Saesneg Lloegr
** Saesneg Ulster
** Saesneg yr Alban

### Gogledd America 
* Saesneg America
* Saesneg Belîs
* Saesneg Canada
* Saesneg Caribïaidd
** Saesneg Bahamas
** Saesneg Barbados
** Saesneg Bermiwda
** Saesneg Ynysoedd Cayman
* Saesneg Guyana
* Saesneg Jamaica
* Saesneg Pwerto Rico
* Saesneg Trinidad

### Oceania 
* Saesneg Awstralia
* Saesneg Ffiji
* Saesneg Palaw
* Saesneg Papwa Gini Newydd
* Saesneg Seland Newydd
* Saesneg Ynysoedd Solomon

## Tafodieithoedd tramor anffurfiol 
* Boonting
* Chinglish, Saesneg a siaredir gan bobl Tsieinaidd
* Dunglish, ymadroddion Iseldireg wedi'u cyfieithu'n llythrennol i'r Saesneg
* Engrish (*Jinglish*), Saesneg a siaredir gan bobl Japaneaidd
* Franglais (neu *Frenglish*), Saesneg a siaredir gan siaradwyr Sbaeneg
* Hinglish, Saesneg a siaredir gan bobl Indiaidd
* Konglish, Saesneg a siaredir gan bobl Coreaidd
* Manglish, Saesneg anffurfiol a siaredir gan bobl Maleisiaidd
* Singlish, Saesneg anffurfiol a siaredir gan bobl Singaporeaidd
* Spanglish, Saesneg a siaredir gan siaradwyr Sbaeneg
* Taglish (neu *Englog*) a Bishlish, Saesneg a siaredir gan bobl Ffilipinaidd
* Wenglish, ymadroddion Cymraeg wedi'u cyfieithu'n llythrennol i'r Saesneg

## Gweler hefyd
* Creol
** Rhestr o iaith greol
* Saesneg Toredig


Saesneg
Saesneg America

**Saesneg America** yw'r Saesneg a ddefnyddir yn Unol Daleithiau America, a'r tafodieithoedd a ddefnyddir yno. Mae'n defnyddio sillafiadau gwahanol i Saesneg Gwledydd Prydain a Saesneg Canada.

Categori:Tafodieithoedd y Saesneg
Ethnoganoledd

Agwedd meddwl, dull o drafod, neu ideoleg yw **ethnoganoledd**, **ethnoganoliaeth** neu **ethnosentrigrwydd** sydd yn trin diwylliannau grwpiau ethnig eraill drwy ffrâm gyfeirio diwylliant un ei hun. Defnyddir y term fel arfer yn ddifrïol, i ladd ar agweddau sydd yn rhagdybio, heb feirniadaeth, goruchafiaeth neu normadedd rhyw grŵp neu ddiwylliant penodol. Dadleuir bod y tueddfryd hwn yn seiliedig ar gred bod diwylliant un ei hun yn oruchaf ar ddiwylliannau eraill, ac felly mae arferion, ymddygiadau, credoau, a chynnyrch pobl un ei hun o safon uwch na'r rhelyw. Byddai safbwynt ethnoganolog yn yn ymdrin â diwylliannau estron ac yn eu barnu yn ôl safonau a disgwyliadau'r grŵp brodorol. Mae enghreifftiau yn cynnwys Ewroganoliaeth ac Affroganoliaeth.

Bathwyd y term Saesneg *ethnocentrism* gan W. G. Sumner yn ei gyfrol *Folkways* (1906).

## Gweler hefyd 
* Bydolwg
* Cosmopolitaniaeth
* Imperialaeth ddiwylliannol

## Cyfeiriadau 
Categori:Ethnigrwydd
Categori:Cymdeithaseg diwylliant
Categori:Methodoleg gwyddorau cymdeithas
Awdl i Lawenydd

Cerdd a gyfansoddwyd gan y bardd a dramodydd Almaenig Friedrich Schiller ym 1785 yw'r "**Awdl i Lawenydd**" (). Cyhoeddwyd yn gyntaf yng nghylchgrawn *Thalia* ym 1786. Mae'r gerdd gyfan yn cynnwys naw pennill o wyth llinell yr un, a phob pennill wedi ei ddilyn gan gytgan o bedair llinell yr un.

Gosodwyd y pum pennill a phum cytgan gyntaf i gerddoriaeth gan Ludwig van Beethoven yn ei 9fed Symffoni, a berfformiwyd am y tro cyntaf yn Fienna ym 1824. Caiff y symffoni hon ei hystyried yn un o'r cyfansoddiadau gwychaf yn hanes cerddoriaeth.

Troswyd y penillion a ddefnyddiwyd yn y 9fed Symffoni o'r Almaeneg i'r Gymraeg gan J. Vernon Lewis, Aberhonddu, a chyhoeddwyd ei gyfieithiad yn *Y Llenor* ym 1949.

## Geiriau (penillion y 9fed Symffoni) 
## Cyfeiriadau 
Categori:Cerddi 1785
Categori:Cerddi'r 18fed ganrif o'r Almaen
Categori:Cerddi Almaeneg y 18fed ganrif
Categori:Cerddi Almaeneg o'r Almaen
Categori:Friedrich Schiller
Dyfodol i'r Iaith

Mudiad amhleidiol yw '''Dyfodol i'r Iaith''' a'i nod yw sicrhau bod yr iaith Gymraeg yn rhan ganolog o fywyd Cymru a bod y Gymraeg yn parhau yn fater byw ar yr agenda wleidyddol. Mae'n fudiad pwyso a lobio ac yn gweithredu drwy ddulliau cyfansoddiadol yn unig ac yn dylanwadu ar Lywodraeth Cymru, Cynghorau Sir, y pleidiau gwleidyddol, arweinwyr cyrff cyhoeddus ac eraill i roi'r Gymraeg wrth galon eu polisïau a'u gweithgareddau.

## Hanes a Chefndir 
Cychwynnwyd y mudiad mewn cyfarfod ym Mehefin **2012** a gynhaliwyd yng Nghanolfan Gymraeg Tŷ Tawe, Abertawe. Roedd y bwrdd cychwynnol yn cynnwys Heini Gruffudd, Simon Brooks, Richard Wyn Jones, Robat Gruffudd, Emyr Lewis, Elin Wyn a Huw Edwards.  Etholir swyddogion mewn cyfarfod cyffredinol blynyddol, lle gall unrhyw aelod fynegi barn a rhoi cynigion gerbron o ran ffocws a pholisïau'r mudiad.

Cynhaliwyd Cyfarfod Cyhoeddus cyntaf y mudiad yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Morgannwg 2012 gyda Beti George, Angharad Mair ac Emyr Lewis (bardd) yn annerch. 

## Y Bwrdd a Staff 
Cadeirydd presennol y mudiad yw **Heini Gruffudd** ac fe gyflogir Prif Weithredwr, Ruth Richards, a Swyddog Datblygu, Meinir James. Ar y bwrdd (2021) mae Eifion Lloyd Jones, Iwan Edgar, Osian Rhys, Wyn Thomas, Cynog Dafis, Robat Gruffudd, Catrin Alun, Elaine Edwards a Heini Gruffudd. Bu Beti George, Angharad Mair, Elinor Jones, a Bethan Jones Parry’n llywyddion y mudiad yn eu tro.

## Cyllido 
Mae’n fudiad annibynnol ac amhleidiol gyda’i unig incwm yn dod oddi wrth gyfraniadau a thâl aelodaeth unigolion a chwmnïau sy’n rhannu ei weledigaeth.

## Ymgyrchu 
Ers ei sefydlu mae’r mudiad wedi ymgyrchu a dylanwadu o blaid: 

* Sefydlu dwsin o Ganolfannau Cymraeg
* Sefydlu ail sianel radio boblogaidd
* Cael y Gymraeg yn rhan o’r broses Cynllunio Tai
* Sefydlu **Canolfan Genedlaethol Cymraeg i Oedolion**
* Rhoi pwyslais ar hyrwyddo’r Gymraeg yn gymunedol ac addysgiadol
* Sefydlu yr egwyddor o gynllunio ieithyddol cyfannol mewn perthynas â’r Gymraeg

Mae Dyfodol i’r Iaith yn aelod o’r grŵp ymbarél **Dathlu’r Gymraeg**

Yn 2019 cyhoeddodd y Mudiad ***Cynllunio Adferiad y Gymraeg**,* gan Cynog Dafis, sy’n nodi blaenoriaethau’r mudiad ym maes cynllunio iaith.  Defnyddiwyd yr egwyddorion hyn pan gyhoeddwyd *Troi Dyhead yn Realiti* *– Gofynion Dyfodol i’r Iaith ar gyfer Senedd Cymru 2021-2026* yn Nhachwedd 2020 sy’n nodi gweledigaeth y mudiad ar gyfer **Etholiad Senedd Cymru, 2021.** 

Mae Dyfodol i’r Iaith am weld y Llywodraeth yn sefydlu Awdurdod Iaith hyd braich a fydd ag adnoddau digonol i lywio dyfodol y Gymraeg.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Dyfodol i’r Iaith  
* Erthygl BBC (bbc.co.uk) am y Sefydliad 
* BBC (bbc.co.uk) - Mudiad Dyfodol i'r Iaith am droi dyhead yn realiti

## Cyfeiriadau
Categori:Mudiadau iaith
Categori:Mudiadau Cymraeg
Llyfrgell Ganolog Lerpwl

Mae **Llyfrgell Ganolog Lerpwl** yn un o’r llyfrgelloedd mwyaf yn Lloegr. Mae’n sefyll ar Heol William Brown ynghanol Ardal Treftadaeth UNESCO Lerpwl. Ailwampiwyd y llyfrgell yn llwyr yn 2013. Mae Swyddfa Archifau’r ddinas yn y llyfrgell. Mae Wi-fi, cyfrifiaduron ac Xbox 360 ar gael.

## Hanes
Lleolir y llyfrgell mewn sawl adeilad ar Heol William Brown. Yr un cyntaf oedd Llyfrgell ac Amgueddfa William Brown, cynlluniwyd gan John Weightman, a chwblhawyd ym 1860, a rhanwyd gyda amgueddfa’r ddinas, adnabyddir erbyn hyn fel Amgueddfa’s Byd Lerpwl. Estynnwyd y llyfrgell ym 1879 a 1906 gan ychwanegu Ystafell ddarllen Picton a Llyfrgell Hornby. Mae’r adeiladau i gyd yn rhestredig (Gradd II) ac adeiladwyd mewn dull clasurol, yn cydymffurfio gyda adeiladau eraill yr heol.

Roedd 750,000 o ymwelwyr i’r amgueddfa yn 2017. Yn 2018, ynillodd y llyfrgell gwobr am Lyfrgell y Flwyddyn.

## Ailadeiladu
Ym Mai 2008, cyhoeddwyd bod rhai o’r adeiladau’n cael eu dymchel ac adeilader rhai newydd addas i wasanaethau technegol. Addaser adeiladau hanesyddol eraill. Pensaeriau i’r prosiect oedd  Austin-Smith:Lord. Dangoswyd eu cynllun i’r cyhoedd ym mis Hydref 2009. Caewyd prif adeilad y llyfrgell ar 23 Gorffennaf 2010, ac oedd gwasanaeth dros dro drws nesaf ar ail lawr Amgueddfa’r Byd Lerpwl Mae gan yr adeilad newydd Atriwm, a chyfres o loriau agored. Ar ben yr atriwm mae cromen wydr, ac mae teras ar y to gyda golygfeydd dros ganol y ddinas. Ail-agorwyd y llyfrgell ar 17 Mai 2013. Mae llwybr ithfaen 72 troedfedd o hyd yn arwain at fynedfa’r llyfrgell, yn cynnwys enwau llyfrau llenyddol enwog.

## Grŵp Llyfrgell
Mae’r llyfrgell yn aelod o “Libraries Together”, Partneriaeth Dysgu Lerpwl, sy’n rhoi hawliau darllen dros y llyfrgelloedd i gyd i aelodau o bob un ohonynt.

## Oriel

Liverpool08LB.jpg
Liverpool09LB.jpg
Liverpool10LB.jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Lerpwl
Categori:Adeiladau Rhestredig Gradd II Glannau Merswy
Categori:Llyfrgelloedd Lloegr
Jonathan Sacks, Barwn Sacks

Rabi Uniongred, diwinydd, ac athronydd o Loegr oedd ** Jonathan Henry Sacks, Barwn Sacks** (8 Mawrth 1948 – 7 Tachwedd 2020) a fu'n Brif Rabi Prydain Fawr a'r Gymanwlad o 1991 i 2013.

Ganed yn Lambeth, Llundain, yn fab i Louis Sacks, marsiandïwr a ymfudodd o Wlad Pwyl, a'i wraig Louisa, Frumkin gynt. Yn wahanol i'r rhelyw sydd wedi gwasanaethu yn swydd y prif rabi, nid oedd Jonathan Sacks yn un o linach o rabïaid. Mynychodd ysgol ramadeg Christ's College yn Finchley, gogledd Llundain, a derbyniodd radd baglor dosbarth-cyntaf mewn athroniaeth o Goleg Gonville a Caius, Caergrawnt. Teithiodd ar draws Unol Daleithiau America yn ystod haf 1967, yn 19 oed, ar fysiau Greyhound. Cyfarfu â sawl Iddew blaenllaw yn yr Unol Daleithiau, gan gynnwys y "Rebbe" Menachem Mendel Schneerson, a phenderfynodd Sacks hyfforddi i fod yn rabi yn hytrach na chyfrifydd. Priododd Jonathan Sacks ag Elaine Taylor ym 1970, a chawsant dri phlentyn.

Ym 1990 dewiswyd Sacks i olynu'r Barwn Jakobovits yn Brif Rabi Cynulleidfaoedd Hebreaidd Unedig Prydain Fawr a'r Gymanwlad. Cafodd gyfeillgarwch agos â George Carey, Archesgob Caergaint. Cafodd ei urddo'n farchog yn 2005 ac yn arglwydd am oes yn 2009. Bu ei lais yn gyfarwydd i wrandawyr "Thought for the Day" ar raglen *Today*, BBC Radio 4. Cafodd ei olynu yn swydd y prif rabi gan Ephraim Mirvis yn 2013. Penodwyd Sacks yn athro meddwl Iddewig ym Mhrifysgol Yeshiva, Efrog Newydd, yn 2013. Bu farw o ganser yn 2020 yn 72 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Academyddion Coleg y Brenin, Llundain
Categori:Arglwyddi am oes
Categori:Athronwyr Iddewig o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg Gonville a Caius, Caergrawnt
Categori:Diwinyddion Iddewig o Loegr
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Llenorion ffeithiol yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion ffeithiol yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Lambeth
Categori:Pobl fu farw o ganser
Categori:Rabïaid
Categori:Ysgolheigion Saesneg o Loegr
Adeilad Liver, Lerpwl

Mae’r **Adeilad Liver** yn adeilad ar lan Afon Merswy ynghanol Lerpwl, ac yn enwog fel un o ‘Three Graces’ y ddinas gyda Adeilad Porthladd Lerpwl ac Adeilad Cunard. Mae’r adeilad 322 troedfedd o daldra. Ar un adeg roedd yr adeilad yr un talaf yn Ewrop. Mae’r adeilad yn rhestredig (Gradd I) ac mae 15 o loriau. Mae gan yr adeilad 2 dŵr, gyda chlociau, gwnaethpwyd gan Gent a Chwmni o Gaerlŷr. Mae tryfesur y clociau 25 troedfedd, yn fwy na Big Ben yn Llundain Ychwanegwyd clychau elegtronig ym 1953 ar gof aelodau’r Gymdeithas sy wedi marw yn ystod y 2 ryfel byd.

300px|dim|bawd

## Hanes
Roedd gan y gymdeithas Gyfeillgar Royal Liver dros 6,000 o weithwyr ym 1907, ac roedd angen swyddfeydd newydd. Cynlluniwyd yr adeilad gan Walter Aubrey Thomas, a dechreuodd gwaith adeiladu ar 11eg Mai 1908. Agorwyd yr adeilad ar 19eg Gorffennaf 1911. Roedd yr adeilad
un o adeiladau cyntaf y byd gyda choncrid wedi atgyfnerthu.

Ar ben y 2 dwr saif yr adar Liver, cynlluniwyd gan Carl Bernard Bartels a gyda’s enwau Bella a Bertie. Efallai bod Bella yn cyfeirio at [Isabella o Angoulême, gwraig [Brenin John, a Bertie at Brenin Edward VII, brenin pan adeiladwyd Adeilad Liver. Mae damcaniad bod un yn gwarchod pobl y ddinas a’r llall yn edrych at forwyr yn cyrraedd y porthladd.

Mae’r adar yn 18 troedfedd o uchder. 10 troedfedd o hyd, a’u esgyll 12 o hyd, gwnaethpwyd o gopor.

Roedd yr adeilad yn bencadlys i’r cwmni Royal Liver hyd at ddod yn rhan o grwp Royal London yn 2011. Gwerthwyd yr adeilad am 48 miliwn o bunnoedd ym mis Chwefror 2017 i gwmni Corestate Capital o Luxembourg a Farhad Moshiri, cyfrandalwr i CPD Everton. Y bwriad yw bod swyddfeydd y clwb yn symud i’r adeilad, sy’n cyfagos i safle newydd eu stadiwm newydd.

Ers 2019, mae’r cyhoedd wedi cael cyfle o ymweld â thwr gorllewinol yr adeilad.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan yr adeilad
* Gwefan teithiau'r adeilad

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1908
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Lerpwl
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd I Glannau Merswy
Saesneg Prydain

**Saesneg Prydain** yw tafodiaith y Saesneg a siaredir yn y Deyrnas Unedig. Gall hefyd gyfeirio at bob tafodiaith Saesneg sy'n defnyddio sillafu Saesneg Prydain.

## Gweler hefyd 
* Saesneg Cymrieg
* Saesneg yr Alban

Categori:Tafodieithoedd y Saesneg
Gorgias

Athronydd, gwleidydd, a rhethregwr Groegaidd hynafol oedd **Gorgias** (tua 483 – 375 CC) a oedd yn un o do cyntaf y Soffyddion. Edrychid arno fel un o'r dysgedigion galluocaf yn perthyn i'r oes yr oedd llenyddiaeth Groeg yn ei gogoniant pennaf.

Ganed yn Leontini, Sisili. Cyhoeddodd lyfr yn dwyn y teitl ''Ar Bwnc Natur neu'r Anfodol'', yn yr hwn yr amcanai ddangos yn:
# Nad oes dim yn bodoli.
# Os oes rhywbeth yn bodoli, nis gellir ei wybod.
# Os oes rhywbeth yn bodoli ac y gellir ei wybod, nid ydyw yn bosibl ei draethu a'i fynegi i eraill.

Yn ganlynol i gyhoeddiad y llyfr uchod, troes Gorgias ei feddwl yn gwbl oll i astudio areitheg, ac yn hyn enillodd anrhydedd mawr. Meddai Cicero taw Gorgias oedd y cyntaf i draddodi anerchiadau cyhoeddus yn ddifyfyr, ar unrhyw destun. Roedd ei arddangosiadau o'r ddawn areithyddol, pa fodd bynnag, yn fwy nodedig am goethder ac addurniant barddonol yr iaith, a ffurfiad destlus y brawddegau, nag am ddyfnder a bywiogrwydd meddwl; ac fe ddaeth oeredd ei huodledd yn fuan i fod yn ddihareb ymhlith trigolion yr hen oesoedd. Mae ei enw wedi ei anfarwoli i raddau pell trwy iddo gael ei gysylltu ag un o ymddiddanion Platon. Dyrchafwyd cerflun o aer mewn lle amlwg yn Delffi i fod megis yn gofadail am ei goffadwriaeth. Yn ôl y traddodiad, bu fyw am 105 o flynyddoedd neu fwy.

## Cyfeiriadau
Categori:Athronwyr y 5ed ganrif CC
Categori:Athronwyr y 4edd ganrif CC
Categori:Athronwyr Groeg yr Henfyd
Categori:Genedigaethau'r 480au CC
Categori:Marwolaethau'r 370au CC
Categori:Pobl o Sisili
Categori:Rhethregwyr
Yasuhiro Nakasone

Gwleidydd Japaneaidd oedd **Yasuhiro Nakasone** (27 Mai 1918 – 29 Tachwedd 2019) a fu'n Brif Weinidog Japan o 1982 i 1987 ac yn arweinydd y Blaid Ddemocrataidd Ryddfrydol (Jimintō) o 1982 i 1989.

Ganed yn Takasaki yn nhalaith Gunma, Ymerodraeth Japan, yn fab i fasnachwr cefnog yn y diwydiant coed. Aeth i ysgolion yn Takasaki a Shizuoka cyn astudio'r gyfraith ym Mhrifysgol Imperialaidd Tokyo, a graddiodd oddi yno ym 1941. Ymunodd â'r Weinyddiaeth Gartref ym 1941 a fe'i benodwyd yn is-lefftenant yn ysgol tâl-feistr y Llynges Imperialaidd. Gwasanaethodd yn lefftenant yn y llynges yn ystod yr Ail Ryfel Byd, a brwydrodd yn y Philipinau, Borneo, a Taiwan.

Ym 1947 etholwyd Nakasone i Dŷ'r Cynrychiolwyr, is siambr y Diet, yn 28 oed. Gwasanaethodd yn weinidog cludiant o 1967 i 1968, yn weinidog amddiffyn o 1970 i 1971, ac yn weinidog dros fasnach ryngwladol a diwydiant o 1972 i 1974.

Yn sgil ymddiswyddo'r Prif Weinidog Zenkō Suzuki yn Hydref 1982, enillodd Nakasone y gystadleuaeth i'w olynu yn llywydd Jimintō ac felly'n bennaeth ar y llywodraeth. Etholwyd Nakasone yn ffurfiol yn brif weinidog gan y Diet ar 27 Tachwedd 1982. Collodd Jimintō ei mwyafrif seneddol yn sgil etholiad Rhagfyr 1983, ond ffurfiwyd llywodraeth glymblaid dan arweiniad Nakasone. O ran polisi tramor, cryfhawyd cysylltiadau rhwng Japan ac Unol Daleithiau America, er enghraifft drwy ddiddymu rhwystrau masnachol i nwyddau Americanaidd yn Japan. Ymdrechodd Nakasone gynyddu gwariant ar y lluoedd amddiffyn, gan beri dadl wleidyddol fawr yn Japan, a cheisiodd leihau'r ddyled wladol drwy bolisïau llymder economaidd. Ailddatganwyd Nakasone yn llywydd Jimintō yn Hydref 1984, gan sicrhau iddo felly ail dymor yn swydd y prif weinidog. Tyfodd economi Japan gymaint yn ystod ei lywodraeth fel bo Japan yn ail economi fwyaf y byd ac yn brif wlad echwynnol y byd, ac yn cystadlu o ddifrif ag economi'r Unol Daleithiau.

Er na chollodd Jimintō rym, gorfodwyd i Nakasone ildio'r brifweinidogaeth, a fe ddewisodd Noboru Takeshita i'w olynu yn Nhachwedd 1987. Ffurfiodd Sefydliad Heddwch Nakasone ym 1988. Parhaodd Nakasone yn arweinydd Jimintō hyd at Fai 1989, pryd gorfodwyd iddo ymddiswyddo o'r blaid yn sgil sgandal am fasnachu mewnol a nawddogaeth yn y cwmni Rikurūto. Ailymunodd Nakasone â Jimintō yn Ebrill 1991, a gwasanaethodd yn y Diet hyd at 2003. Bu farw yn 2019 yn Tokyo yn 101 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1918
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Japan
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Japan
Categori:Marwolaethau 2019
Categori:Pobl o Dalaith Gunma
Categori:Pobl ganmlwydd oed
Categori:Prif Weinidogion Japan
Trygve Lie

Diplomydd a gwleidydd Norwyaidd oedd **Trygve Halvdan Lie** (16 Gorffennaf 1896 – 30 Rhagfyr 1968) a fu'n Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig o 1946 i 1952.

Ganed yn Kristiania (bellach Oslo), yn Nheyrnasoedd Unedig Sweden a Norwy (enillai Norwy ei hannibyniaeth ym 1905). Astudiodd ym Mhrifysgol Kristiania cyn iddo weithio yn gyfreithiwr. Ymunodd â Phlaid Lafur Norwy (yr Arbeiderpartiet). Yn sgil goresgyniad Norwy gan yr Almaen Natsïaidd yn Ebrill 1940, penodwyd Lie yn weinidog tramor y llywodraeth Norwyaidd alltud yn Llundain.

Ar 1 Chwefror 1946, etholwyd Trygve Lie yn Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, gan olynu Gladwyn Jebb, a fu'n gwasanaethu dros dro yn y swydd honno ers sefydlu'r Cenhedloedd Unedig yn Hydref 1945. Yn ystod ei gyfnod cythryblus yn y swydd, wynebai Lie argyfwng yr Undeb Sofietaidd ac Iran ym 1946, y Rhyfel Arabaidd–Israelaidd ym 1948, a Rhyfel Cyntaf Cashmir (1947–48). Ym 1950, aeth Lie ar daith i brifddinasoedd y pwerau mawr i hyrwyddo'r Cynllun Heddwch Ugain Mlynedd. Dadleuodd yn erbyn ymdrech yr Undeb Sofietaidd i ddiarddel Gweriniaeth Tsieina (Taiwan) o'r Cenhedloedd Unedig, ac o blaid derbyn Gweriniaeth Pobl Tsieina hefyd yn aelod.

Wedi i luoedd y Cenhedloedd Unedig dderbyn awdurdod i gynorthwyo De Corea yn sgil dechrau Rhyfel Corea ym Mehefin 1950, gwrthwynebwyd Lie yn chwerw gan yr Undeb Sofietaidd. Byddai'r Sofietiaid yn sicr o roi feto ar ailethol Lie, ac o'r herwydd estynnwyd ei dymor yn y swydd am dair blynedd gan y Cynulliad Cyffredinol heb yr angen am etholiad. Gwrthododd yr Undeb Sofietaidd gydnabod Lie, a bu'n rhaid iddo ymddiswyddo ar 10 Tachwedd 1952.

Gwasanaethodd Lie yn llywodraethwr sirol (*fylkesmann*) Oslo ac Akershus o 1955 i 1963, yn weinidog diwydiant Norwy o 1963 i 1964, ac yn weinidog masnach Norwy o 1963 i 1965. Bu farw Trygve Lie ym 1968 yn Geilo yn rhanbarth Buskerud, Norwy, yn 72 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Diplomyddion o Norwy
Categori:Genedigaethau 1896
Categori:Gweinidogion tramor
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Norwy
Categori:Marwolaethau 1968
Categori:Pobl o Oslo
Categori:Ysgrifenyddion Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig
G7

Fforwm rhyngwladol ar gyfer llywodraethau'r Almaen, Canada, yr Eidal, Ffrainc, Japan, y Deyrnas Unedig, ac Unol Daleithiau America yw'r **G7** (**Grŵp y Saith**). Ystyrir y saith gwlad hon yn brif economïau datblygedig ac yn ddemocratiaethau rhyddfrydol cyfoethocaf y byd. Cynhelir uwchgynhadledd flynyddol, dan gadeiryddiaeth gylchredol, i arweinwyr y gwledydd hynny drafod pynciau economaidd a materion rhyngwladol eraill mewn awyrgylch anffurfiol. Yn ogystal â phenaethiaid llywodraethol yr G7, mynychir yr uwchgynadleddau gan arweinwyr yr Undeb Ewropeaidd.

Cafwyd gwreiddiau'r fforwm mewn cynhadledd anffurfiol ym Mawrth 1973 rhwng Gweinidog Ariannol Gorllewin yr Almaen Helmut Schmidt, Gweinidog Economaidd ac Ariannol Ffrainc Valéry Giscard d'Estaing, a Changhellor Trysorlys y Deyrnas Unedig Anthony Barber, a wahoddwyd i'r Tŷ Gwyn gan Ysgrifennydd Trysorlys yr Unol Daleithiau George Shultz. Rhoddwyd yr enw Grŵp y Llyfrgell arnynt, ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno cytunwyd i ychwanegu Japan at y clwb hwn. Rhoddwyd yr enw Grŵp y Pump ar gyfarfodydd rhwng weinidogion ariannol y pum gwlad hon. Newidiodd arweinwyr y pum wlad yn ystod 1974, ac awgrymodd Gerald Ford, Arlywydd yr Unol Daleithiau, uwchgynhadledd iddynt ddysgu am ei gilydd. Ar gais Giscard d'Estaing a Schmidt, a oedd bellach yn Arlywydd Ffrainc a Changhellor Gorllewin yr Almaen, ymgasglodd arweinwyr yr G6—yr G5 yn ogystal â'r Eidal—yn yr uwchgynhadledd gyntaf yn Nhachwedd 1975. Ymunodd Canada â'r fforwm ym 1976, gan ffurfio'r G7, ac ym 1977 gwahoddwyd llywydd y Comisiwn Ewropeaidd i gynrychioli'r Gymuned Economaidd Ewropeaidd. Ers 1981, mynychwyd uwchgynadleddau'r G7 gan lywydd y Comisiwn Ewropeaidd a llywydd Cyngor yr Undeb Ewropeaidd. Derbyniwyd Ffederasiwn Rwsia yn aelod, gan ffurfio'r G8, ym 1997. Diarddelwyd Rwsia yn sgil cyfeddiannu'r Crimea ym Mawrth 2014, a dychwelodd y fforwm felly at aelodaeth yr G7.

Sefydliad anffurfiol yw'r G7, heb siarter, ysgrifennydd cyffredinol, na phencadlys ei hun, a dim ond strwythur weinyddol fach. Cyn cynnal yr uwchgynhadledd flynyddol, byddai cynrychiolwyr ar ran yr arweinwyr, a elwir yn aml yn "sherpaid" (llysgenhadon, ysgrifenyddion mewn gweinyddiaethau tramor, a chynghorwyr diplomyddol eraill), yn paratoi ar gyfer y trafodaethau. Wedi'r uwchgynhadledd, bydd gweinidogion yr amryw lywodraethau yn cynnal cyfarfodydd i fanylu ar benderfyniadau'r arweinwyr ac i gynnig argymelliadau i sesiynau Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig ac i gynadleddau'r Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF) a Banc y Byd.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cynadleddau diplomyddol
Categori:Sefydliadau 1975
Categori:Sefydliadau rhyngwladol
Berwick-upon-Tweed (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Berwick-upon-Tweed**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BerwickUponTweed2007Constituency.svg|Etholaeth Berwick-upon-Tweed yn Northumberland
EnglandNorthumberland.svg|Northumberland yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn y 16g a hyd at 1885 dychwelodd ddau aelod seneddol. Ar ôl hynny dychwelodd un aelod. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
ar ôl 1885:

* 1885–1916: Edward Grey (Rhyddfrydol)
* 1916–1922: Francis Blake (Rhyddfrydol)
* 1922–1923: Hilton Philipson (Rhyddfrydol Cenedlaethol)
* 1923–1929: Mabel Philipson (Ceidwadol)
* 1929–1935: Alfred Todd (Ceidwadol)
* 1935–1941: Hugh Seely (Rhyddfrydol)
* 1941–1944: George Grey (Rhyddfrydol)
* 1944–1945: William Beveridge (Rhyddfrydol)
* 1945–1951: Robert Thorp (Ceidwadol)
* 1951–1973: Antony Lambton (Ceidwadol)
* 1973–2015: Alan Beith (Rhyddfrydol, wedyn Democratiaid Rhyddfrydol)
* 2015–2024: Anne-Marie Trevelyan (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1885
Categori:Dadsefydliadau 2024
Blyth Valley (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Blyth Valley** (cyn 1983 **Blyth**). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

BlythValley2007Constituency.svg|Etholaeth Blyth Valley yn Northumberland
EnglandNorthumberland.svg|Northumberland yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn 1950 fel etholaeth sirol o'r enw "Blyth". Fe'i ailenwyd yn "Blyth Valley" yn 1983. Fe'i diddymwyd yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1950–1960: Alfred Robens (Llafur)
* 1960–1974: Eddie Milne (Llafur)
* 1974–1987: John Ryman (Llafur)
* 1987–2019: Ronnie Campbell (Llafur)
* 2019–2024: Ian Levy (Ceidwadol)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1950
Categori:Dadsefydliadau 2024
Owersby

Plwyf sifil yn Swydd Lincoln, Dwyrain Canolbarth Lloegr, ydy **North Owersby**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Gorllewin Lindsey.
Saif tua 6 miltir (10 km) i'r gogledd-orllewin o dref farchnad Market Rasen.

Mae'n cynnwys pentrefi a phentrefannau North Owersby, South Owersby, Thornton le Moor, North Gulham a South Gulham.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 275.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Gorllewin Lindsey
Categori:Plwyfi sifil Swydd Lincoln
Franz Anton Mesmer

Meddyg o'r Almaen oedd **Franz Anton Mesmer** (23 Mai 1734 – 5 Mawrth 1815) sydd yn nodedig am ddamcaniaethu magnetedd anifeilaidd (mesmeriaeth).

Ganed ym mhentref Iznang, ar lannau'r Bodensee, ger Konstanz, a oedd yn esgob-dywysogaeth yn rhan o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig. Astudiodd feddygaeth ym Mhrifysgol Fienna dan diwtoriaeth yr Iseldirwyr Gerard van Swieten ac Anton de Haen. Ymddiddorodd Mesmer mewn seryddiaeth a sêr-ddewiniaeth, ac yn ei draethawd ymchwil (1766) tynnodd yn drwm ar waith Richard Mead wrth ddadlau bod atyniadau disgyrchol y planedau yn dylanwadu ar iechyd dynol drwy effeithio ar hylif anweladwy sydd i'w ganfod y tu mewn i bethau byw.

Ym 1775 newidiodd Mesmer ei ddamcaniaeth o "ddisgyrchedd anifeilaidd" yn "fagnetedd anifeilaidd", gan honni bod yr hylif anweladwy yn y corff yn rhwym wrth ddeddfau magneteg. Dadleuodd taw rhwystrau i lif yr hylif sydd yn achosi salwch, a bod modd cael gwared â'r rhwystrau drwy fwrw'r claf i berlewyg. Ar sail ei ddamcaniaeth, datblygodd Mesmer ddull therapiwtig o drin cleifion mewn sesiynau egnïol a oedd yn anelu at achosi deliriwm a chonfylsiynau er mwyn adfer cytgord hylifol y corff.

Aeth Mesmer i Baris ym 1778, wedi i'w gyfoedion yn Fienna ei gyhuddo o grachfeddygaeth, ac yno ailsefydlodd ei bractis. Denodd nifer fawr o gleifion a chefnogwyr i'w syniadau, yn ogystal â gwrthwynebiad oddi wrth gyd-feddygon. Ym 1784 penododd y Brenin Louis XVI gomisiwn o wyddonwyr a meddygon, yn eu plith Benjamin Franklin ac Antoine-Laurent Lavoisier, i archwilio dulliau Mesmer. Dyfarnodd y comisiwn nad oedd tystiolaeth wyddonol i brofi tybiaethau Mesmer, a dirywiai'r mudiad wedi hynny. Bu farw Franz Mesmer ym Meersburg, Uchel Ddugiaeth Baden, yn 80 oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Esoteryddion o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1733
Categori:Marwolaethau 1815
Categori:Meddygon y 18fed ganrif o'r Almaen
Categori:Pobl o Baden-Württemberg
Categori:Pobl o'r Ymerodraeth Lân Rufeinig
Categori:Sêr-ddewiniaid
Hexham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, yw **Hexham**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

North East England - Hexham constituency.svg|Etholaeth Hexham yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr

Crëwyd yr etholaeth fel etholaeth sirol yn 1885.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1892: Miles MacInnes (Rhyddfrydol)
* 1892–1893: Nathaniel Clayton (Ceidwadol)
* 1893–1895: Miles MacInnes (Rhyddfrydol)
* 1895–1907: Wentworth Beaumont (Rhyddfrydol)
* 1907–1918: Richard Durning Holt (Rhyddfrydol)
* 1918–1923: Douglas Clifton Brown (Unoliaethol)
* 1923–1924: Victor Finney (Rhyddfrydol)
* 1924–1951: Douglas Clifton Brown (Unoliaethol, wedyn Llefarydd)
* 1951–1966: Rupert Speir (Ceidwadol)
* 1966–1987: Geoffrey Rippon (Ceidwadol)
* 1987–1992: Alan Amos (Ceidwadol)
* 1992–2010: Peter Atkinson (Ceidwadol)
* 2010–2024: Guy Opperman (Ceidwadol)
* 2024–presennol: Joe Morris (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1885
Emil Aarestrup

Bardd a meddyg o Ddenmarc oedd **Carl Ludvig Emil Aarestrup** (4 Rhagfyr 1800 – 21 Gorffennaf 1856).

Ganed yn Copenhagen, prifddinas Teyrnas Denmarc. Cafodd ei amddifadu yn 7 oed a'i fagu gan gyfeillion teuluol. Astudiodd feddygaeth ym Mhrifysgol Copenhagen, ac yno cyfarfu â'i gyfnither Caroline Aagard. Priododd Emil â Caroline, a chawsant 13 o blant. Gweithiodd Aarestrup yn feddyg ar ynysoedd Lolland a Fyn am ugain mlynedd. Bu farw yn Odense yn 55 oed.

Cyfansoddodd Aarestrup y rhan fwyaf o'i farddoniaeth yn y cyfnod o 1820 i 1840. Cyhoeddodd y gyfrol *Digte* ym 1838, ac wedi ei farwolaeth cyhoeddwyd y gyfrol *Efterladte Digte* (1863). Ni chafodd fawr o werthfawrogiad yn ystod ei oes, ond wedi ei farwolaeth fe'i cydnabuwyd yn un o delynegwyr gwychaf llên Denmarc, ar y cyd â Christian Winther. Cyhoeddwyd casgliad o'i farddoniaeth, gydag ysgrif feirniadol gan Georg Brandes, yn Copenhagen ym 1877.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1800
Categori:Marwolaethau 1856
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Beirdd Daneg o Ddenmarc
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Copenhagen
Categori:Meddygon y 19eg ganrif o Ddenmarc
Categori:Pobl o Copenhagen
Wansbeck (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Northumberland, Gogledd-ddwyrain Lloegr, oedd **Wansbeck**. Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

Wansbeck2007Constituency.svg|Etholaeth Wansbeck yn Northumberland
EnglandNorthumberland.svg|Northumberland yn Lloegr

Crëwyd yr etholaeth yn wreiddiol yn 1885. Fe'i diddymwyd yn 1950 ac ailsefydwyd fel etholaeth sirol yn 1983.  Fe'i diddymwyd unwaith eto yn 2024.

## Aelodau Seneddol 
* 1885–1918: Charles Fenwick (Rhyddfrydol)
* 1918–1922: Robert Mason (Rhyddfrydol, wedyn Rhyddfrydol Clymblaid)
* 1922–1929: George Warne (Llafur)
* 1929–1931: George Shield (Llafur)
* 1931–1940: Bernard Cruddas (Ceidwadol)
* 1940–1945: Donald Scott (Ceidwadol)
* 1945–1950: Alfred Robens (Llafur)
* 1950: *diddymwyd yr etholaeth*
* 1983–1997: Jack Thompson (Llafur)
* 1997–2010: Denis Murphy (Llafur)
* 2010–2024: Ian Lavery (Llafur)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yng Ngogledd-ddwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983