open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Draig Wen

[bawd|400px|[Gwrtheyrn ac Emrys Wledig yn gwylio brwydr rhwng y ddraig goch a'r ddraig wen: darlun o lawysgrif o'r 15g o *Historia Regum Britanniae* gan Sieffre o Fynwy (Llundain: Llyfrgell Palas Lambeth MS&nbsp;6)]]

Mae'r **Ddraig Wen** yn hen symbol sy'n cynrychioli Lloegr a/neu'r Saeson, neu Wessex (sylfaen Teyrnas Lloegr).  I'r Cymry mae'r delwedd o'r ddraig goch a'r ddraig wen yn ymaflyd a'i gilydd yn cynrychioli'r frwydr rhwng y Saeson a'r Cymry am Ynys Brydain, hanes a geir am y tro cyntaf yn yr *Historia Brittonum* gan Nennius (tua 800 OC).  Lleolir y frwydr fytholegol dan sylfeini Dinas Emrys yn Eryri; mae'r dewin ifanc, Myrddin, yn esbonio i'r brenin Gwrtheyrn arwyddocâd yr ymladd, sy'n dymchwel y castell mae'r brenin yn ceisio adeiladu.  Ar ôl blynyddoedd maith o ymladd, y Ddraig Goch fydd yn ennill y dydd.

## Ystyron eraill 
Mae grwp pagan yng Ngogledd America yn defnyddio'r delwedd hefyd.  Mae blog gan Petroc ap Seisyllt wrth yr enw (ac hefyd wrth yr enw Saesneg *White Dragon*); pwrpas y blog hwn yw ymgyrchu am hawliau ieithyddol i'r Cymry sy'n byw yn Lloegr.

## Cyfeiriadau
## Gweler hefyd
* Draig Binc
* Y Ddraig Goch
* Y Ddraig Werdd
* Cymry Llundain

Categori:Dreigiau
Categori:Mytholeg Geltaidd
Draig Binc

Cylchlythyr o'r wythdegau yw'r ***Ddraig Binc***. Dyma'r cyntaf i ymddangos gan grŵp hoywon Cymraeg eu hiaith yn Llundain ond ymddangosodd gwrthwynebydd bron yr un amser gan grŵp hoyw yn Aberystwyth o'r enw Cylch. Dewiswyd yr un enw gan y ddau grŵp sef CYLCH. Mae'r Ddraig yn hen symbol ar gyfer y Cymry. I'r Cymry mae'r ddelwedd o'r ddraig goch a'r ddraig wen yn ymaflyd â'i gilydd yn cynrychioli'r frwydr rhwng y Saeson a'r Cymry am oruchafiaeth yn Ynys Brydain. Felly mae fersiwn pinc yn drysu'r syniad yma o ddraig wen a draig goch, gan beri i bobl feddwl.

Mae'r ddau grŵp hoyw wedi dod i ben erbyn hyn.  Mae hyn yn enghraifft o *zeitgeist* lle mae'r un syniad yn ymddangos mewn dau le ar yr un pryd.  Ar hyn o bryd mae'r mudiad Cymraeg i Hoywon wedi diflannu i mewn i'r un Saesneg ei iaith.  Ysgrifennodd John Sam Jones *Welsh Boys Too*, casgliad o straeon go iawn am Gymry hoyw.  Mae gwaith Mihangel Morgan yn frith o hoywon hefyd ac yn aml heb i'r Cymry heterorywiol eu sylwi.

## Gweler hefyd 
* Y Ddraig Goch
* Draig Wen
* Y Ddraig Werdd

Categori:Cylchgronau Cymraeg
Categori:Cymry Llundain
Categori:Diwylliant LHDT
Categori:Hanes LHDT Cymru
Crefyddau Abrahamig

bawd|130px|de|Symbolau y tair crefydd Abrahamig
Crefyddau sy'n deillio, yn ôl eu proffeswyr, o'r cyfamod rhwng Duw ac Abraham (a ddyddir gan rai i tua 2000 CC) yw'r **crefyddau Abrahamig**. Y tair crefydd Abrahamig yw Iddewiaeth, Cristnogaeth ac Islam. Y cysyniad o Undduwiaeth ac arddel Abraham fel un o'r proffwydi mawr yw'r prif elfennau sy'n gyffredin i'r tair crefydd, ond rhennir llawer o nodweddion eraill hefyd. Fel y mae Cristnogion yn ystyried y Gristnogaeth (sef dysgeidiaeth Iesu Grist yn y *Testament Newydd*) yn olynydd i Iddewiaeth (sy'n seiliedig ar ddysgeidiaeth a thraddodiadau'r *Hen Destament*), mae Mwslemiaid yn credu y cafodd ysgrythurau'r Iddewon a'r Cristnogion eu "llygru" gyda threigl amser a bod eu llyfr sanctaidd, y *Coran*, wedi cael ei ddatguddio i'r proffwyd Mohamed i adfer y Gwir ysgrythurol.

Categori:Credoau, traddodiadau a mudiadau crefyddol

Categori:Undduwiaeth
Thomas Benbow Phillips

**Thomas Benbow Phillips** (14 Chwefror 1829 – 30 Ionawr 1915) oedd arloeswr y wladfa Gymreig a sefydlwyd yn Rio Grande do Sul, Brasil, yn y 1850au. Yn ddiweddarach daeth yn ffigwr pwysig yn y Wladfa ym Mhatagonia.

Ganed ef yn Nhregaron yn 1829. Aeth i Fanceinion yn 1848, ac yno daeth i gysylltiad a masnachwyr oedd yn awyddus i yrru ymfudwyr i Frasil i dyfu cotwm ar gyfer eu melinau cotwm. Aeth Phillips draw i Frasil i wneud y trefniadau, ac erbyn diwedd Mai 1851 roedd chwe mintai o ymfudwyr wedi cyrraedd yno, er nad oedd y nifer o ymfudwyr yn fawr. Ymhen dwy flynedd roedd tua chant o Gymry yno.

Erbyn diwedd 1854, roedd y rhan fwyaf o'r sefydlwyr wedi gwasgaru; yn ôl Phillips, yn bennaf oherwydd i lawer ohonynt, oedd yn gyn-lowyr, symud i weithio i weithfeydd glo ym Mrasil. Arhosodd Phillips ym Mrasil, gan briodi Maria Januaria Florinal yn 1855. Wedi iddi hi farw, symudodd Phillips i'r Wladfa ym Mhatagonia yn 1872, a bu farw yno yn 1915.

## Llyfryddiaeth
* R. Bryn Williams *Y Wladfa* (Gwasg Prifysgol Cymru, 1962)

Categori:Genedigaethau 1829
Categori:Marwolaethau 1915
Categori:Pobl o'r Ariannin o dras Cymreig
Categori:Pobl o Geredigion
Categori:Y Wladfa
The Chronicles of Narnia: Prince Caspian

Ffilm Ffantasi sy'n seiliedig ar y nofel o'r un enw gan C. S. Lewis yw ***The Chronicles of Narnia: Prince Caspian*** ("*Y Croniclau Narnia: Y Tywysog Caspian*") (2008).

## Cymeriadau 
* *Peter Pevensie* - William Moseley
* *Susan Pevensie* - Anna Popplewell
* *Edmund Pevensie* - Skandar Keynes
* *Lucy Pevensie* - Georgie Henley
* *Prince Caspian* (*"Y Tywysog Caspian"*) - Ben Barnes
* *Aslan* - Liam Neeson
* *Trumpkin* - Peter Dinklage
* *Nikabrik* - Warwick Davis
* *Reepicheep* - Eddie Izzard
* *King Miraz* (*"Y Brenin Miraz"*) - Sergio Castellitto

Categori:Ffilmiau 2008
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Disney
Ffordun gyda Thre'r-llai a Threlystan

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw '''Ffordun gyda Thre'r-llai a Threlystan'* (Saesneg: *Forden with Leighton and Trelystan''). Saif y gymuned ar lan ddwyreiniol Afon Hafren, rhwng yr afon a'r ffin â Lloegr, a gyferbyn a'r Trallwng ar lan arall Hafren. Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Ffordun, Tre'r-llai a Trelystan.

Ceir nifer o hynafiaethau yn y gymuned, yn cynnwys bryngaer Caer Digoll ar ben Cefn Digoll; crybwyllir y rhain yn y chwedl Breuddwyd Rhonabwy. Mae Caer Ffordun yn gaer bwysig o gyfnod y Rufeiniaid, ac mae Clawdd Offa yn mynd trwy'r gymuned.

Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,320.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (ffilm 2005)

Ffilm ffantasi yw ***The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe*** ("''Y Croniclau Narnia:  Y Llew, y Wrach a'r Wardrob''") (2005). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y llyfr o'r un enw gan C. S. Lewis. Roedd ei chyllideb yn $180 miliwn.

## Cymeriadau 
* Georgie Henley - *Prinsessan Lucy Pevensie* 
* Skandar Keynes - *Prins Edmund Pevensie*
* William Moseley - *Kung Peter Pevensie*
* Anna Popplewell - *Drottning Susan Pevensie*
* Tilda Swinton - *Den Vita Häxan*
* James McAvoy - *Herr Tumnus*
* Jim Broadbent - *Professor Kirke*
* Kiran Shah - *Ginarrbrik*
* Shane Rangi - *General Othmin*
* Liam Neeson - *Aslan* 
* Ray Winstone - *Herr Bäver* 
* Dawn French - *Fru Bäver*  
* Rupert Everett - *Räv*

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
John Barnard Jenkins

Arweinydd Mudiad Amddiffyn Cymru yn ail hanner y 1960au oedd **John Barnard Jenkins** (11 Mawrth 1933 – 17 Rhagfyr 2020).

Ganed ef yng Nghaerdydd, i rieni di-Gymraeg. Ymunodd a'r fyddin yn 1952, a daeth yn swyddog yn y Corfflu Deintyddol Brenhinol.

Ffurfiwyd Mudiad Amddiffyn Cymru yn wreiddiol gan Owain Williams, John Albert Jones ac Emyr Llywelyn Jones fel ymateb i'r cynllun o adeiladu argae ar draws Afon Tryweryn i greu cronfa ddŵr Llyn Celyn i ddarparu dŵr i ddinas Lerpwl. Roedd hyn yn golygu boddi pentref Capel Celyn. Ar 10 Chwefror 1963, ffrwydrwyd bom ar y safle waith gan dri gŵr; yn ddiweddarach cafwyd Emyr Llywelyn Jones yn euog o hyn a'i ddedfrydu i flwyddyn o garchar. Y diwrnod y dedfrydwyd ef, ffrwydrodd bom ger peilon trydan ger Gellilydan; carcharwyd Owain Williams a John Albert Jones am hyn yn ddiweddarach.

Wedi carcharu'r tri sefydlydd, daeth John Jenkins yn arweinydd y mudiad. Credir mai MAC oedd yn gyfrifol am ffrwydro bom ar safle argae Llyn Clywedog yn 1966. Yn 1967 ffrwydrwyd bom ger pibell oedd yn cario dŵr o Lyn Llanwddyn, ac yn ddiweddarach y flwyddyn honno ffrwydrodd bom y tu allan i'r Deml Heddwch yng Nghaerdydd, gerllaw man oedd i'w defnyddio ar gyfer cynhadledd i drefnu Arwisgiad 1969.

Yn 1968, dinistriwyd swyddfa dreth incwm yng Nghaerdydd gan fom, yna adeilad y Swyddfa Gymreig yn yr un ddinas a phibell ddŵr yn Helsby. Yn Ebrill 1969, ffrwydrwyd bom mewn swyddfa dreth incwm yn ninas Caer. Ar 30 Mehefin 1969, y noson cyn yr Arwisgiad, lladdwyd dau aelod o MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn Abergele pan ffrwydrodd bom yn gynamserol.

Ar 2 Tachwedd 1969 cymerwyd Jenkins, a milwr arall o'r enw Frederick Alders, i'r ddalfa ar gyhudduiad o achosi ffrwydradau. Yn Ebrill 1970 cafwyd ef yn euog ar wyth cyhuddiad a'i ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. Cyhoeddwyd casgliad o'r llythyron a ysgrifennodd pan yng ngharchar. Wedi ei ryddhau, cafodd swydd fel trefnydd cymdeithasol gyda mudiad gwrthdlodi ym Merthyr Tudful. Roedd yn dad i ddau o fechgyn. Ysgarodd â'i wraig Thelma ym 1972, tra'r oedd yn y carchar, ac fe benododd Eileen a Trefor Beasley i ofalu am ei blant yn y cyfnod yma.

Bu'n gweithio fel cwnselydd am nifer o flynyddoedd. Bu'n byw mewn cartref gofal o 2017 hyd ei farwolaeth yn Rhagfyr 2020.

## Llyfryddiaeth
* Roy Clews, *To Dream of Freedom* (Y Lolfa, 1980)
* John Jenkins, *Prison Letters*, gol. Rhodri Williams (Y Lolfa, 1981)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*John Barnard Jenkins gan Lyn Ebenezer, BBC Cymru

Categori:Genedigaethau 1933
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pobl o Gaerdydd
Rio Grande do Sul

Talaith fwyaf deheuol Brasil yw **Rio Grande do Sul**. Roedd y boblogaeth yn 10,963,216 yn 2006. Prifddinas y dalaith yw Porto Alegre.

Yn y gogledd mae'n ffinio ar dalaith Santa Qatarina, gydag Afon Wrwgwái yn eu gwahanu. Yn y de mae'n ffinio ar Wrwgwái, ac yn y gorllewin ar yr Ariannin, gyda'r môr ar yr ochr orllewinol.

Yn 1851, sefydlodd Thomas Benbow Phillips (1829 - 1915) wladfa Gymreig yn Rio Grande do Sul. Ymhen dwy flynedd roedd tua chant o Gymry yno, ond erbyn diwedd 1854, roedd y rhan fwyaf o'r sefydlwyr wedi gwasgaru; yn ôl Phillips, yn bennaf oherwydd i lawer ohonynt, oedd yn gyn-lowyr, symud i weithio i weithfeydd glo ym Mrasil.

bawd|dim|220px|Rio Grande do Sul

## Gweler hefyd 
* Taleithiau Brasil


Categori:Taleithiau Brasil
Afon Clywedog (Hafren)

bawd|280px|Afon Clywedog yn yr hydref

Afon ym Mhowys yw **Afon Clywedog**. Mae'n tarddu ar ucheldiroedd rhan ogleddol Pumlumon, lle mae Nant Ddu a Nant Goch yn ymuno a'i gilydd. Llifa tua'r dwyrain a heibio pentref Penffordd-las, lle mae'n troi tua'r de i lifo i mewn i gronfa ddŵr Llyn Clywedog. Crëwyd y gronfa yma trwy adeiladu argae, yr uchaf ym Mhrydain, ar draws yr afon.

Wedi gadael y llyn, mae'r afon yn llifo tua'r de-ddwyrain i ymuno ag Afon Hafren ger tref Llanidloes.

Clywedog
Clywedog
Renée Zellweger

Mae **Renée Kathleen Zellweger** (ganed 25 Ebrill 1969) yn actores, cantores, dawnswraig a chynhyrchydd o'r Unol Daleithiau sydd wedi ennill Gwobr yr Academi, Golden Globe, BAFTA, a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn. Yn ystod y blynyddoedd diweddaraf, hyhi yw un o'r actoresau sydd wedi cael ei thalu fwyaf yn Hollywood. Mae hefyd yn gyn-wraig i'r canwr Kenny Chesney. Bu'r cwpl yn briod am gwpl o fisoedd yn 2005, cyn dirymiad saith mis yn diweddarach.

Cafodd ei geni yn Katy, Texas, un o faesdrefi gorllewinol Houston.

## Ffilmograffiaeth a gwobrau 
Mae Renée Zellweger wedi ymddangos yn y ffilmiau canlynol:

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Cyfweliad gyda Zellweger am ei rôl yn "Miss Potter" 
* Cyfweliad gyda Renée am "Bridget Jones's Diary" 
* Coeden deuluol Renée Zellweger 
* Renée Cyfweliad  Beliefnet gyda Zellweger Interview am "New in Town"

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Texas
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Elizabeth Taylor

Actores Seisnig-Americanaidd oedd **y Fonesig Elizabeth Rosemond Taylor**, DBE (27 Chwefror 1932 – 23 Mawrth 2011), a enillodd ddau Wobr Academi.

## Bywyd personol 
Cafodd Elizabeth Taylor ei magu'n Seientiad Gristnogol. Ym 1959 trodd yn Iddewes, gan gymryd yr enw Elisheba Rachel Taylor.

Priododd Taylor wyth gwaith i saith gŵr:

* Conrad "Nicky" Hilton (6 Mai 1950 - 29 Ionawr 1951) (dyweddio)
* Michael Wilding (21 Chwefror 1952 - 26 Ionawr 1957) (dyweddio)
* Michael Todd (2 Chwefror 1957 - 22 Mawrth 1958) (gweddw)
* Eddie Fisher (12 Mai 1959 - 6 Mawrth 1964) (dyweddio)
* Richard Burton (15 Mawrth 1964 - 26 Mehefin 1974) (dyweddio)
* Richard Burton (eto) (10 Hydref 1975 - 29 Gorffennaf 1976) (dyweddio)
* John Warner (4 Rhagfyr, 1976 - 7 Tachwedd 1982) (dyweddio)
* Larry Fortensky (6 Hydref 1991 - 31 Hydref 1996) (dyweddio)

Cafodd tri o blant:
*Michael Howard Wilding (g. 1953)
*Christopher Edward Wilding (g. 1955)
*Elizabeth (Liza) Todd (g. 1957)

## Ffilmiau 
* *Lassie Come Home* (1943)
* *National Velvet* (1944)
* *Father of the Bride* (1950)
* *Ivanhoe* (1952)
* *Elephant Walk* (1954)
* *Giant* (1956)
* *BUtterfield 8* (1960)
* *Cleopatra* (1963)
* ''Who's Afraid of Virginia Woolf?* (1966)
* *A Little Night Music* (1977)
* *The Flintstones* (1994)

## Teledu
**General Hospital* (1981)
**All My Children* (1984)
**God, the Devil and Bob'' (2001)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion Iddewig o Loegr
Categori:Actorion Iddewig o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion ifanc
Categori:Cyn-Seientiaid Cristnogol
Categori:Enillwyr Gwobr yr Academi
Categori:Merched a aned yn y 1930au
Categori:Pobl a aned yn Llundain
Categori:Pobl fu farw yn Los Angeles
Categori:Pobl o Loegr o dras Americanaidd
Categori:Ymfudwyr o Loegr i'r Unol Daleithiau
Taleithiau Brasil

bawd|500px|Taleithiau Brasil

Rhennir Brasil yn 26 o daleithiau:

* **Rhanbarth Canolbarth-Dwyrain**
** Distrito Federal (DF)
** Goiás (GO)
** Mato Grosso (MT)
** Mato Grosso do Sul (MS)
* **Rhanbarth Nordeste**
** Alagoas (AL)
** Bahia (BA)
** Ceará (CE)
** Maranhão (MA)
** Paraíba (PB)
** Pernambuco (PE)
** Piauí (PI)
** Rio Grande do Norte (RN)
** Sergipe (SE)
* **Rhanbarth Norte**
** Acre (AC)
** Amapá (AP)
** Amazonas (AM)
** Pará (PA)
** Rondônia (RO)
** Roraima (RR)
** Tocantins (TO)
* **Rhanbarth Sudeste**
** Espírito Santo (ES)
** Minas Gerais (MG)
** Rio de Janeiro (RJ)
** São Paulo (SP)
* **Rhanbarth Sul**
** Paraná (PR)
** Rio Grande do Sul (RS)
** Santa Catarina (SC)
Alexander McQueen

Dylunydd ffasiwn o Loegr oedd **Alexander McQueen** CBE (ganwyd **Lee Alexander McQueen**; 17 Mawrth 1969 – 11 Chwefror 2010), a fu'n adnabyddus am ei dactegau sioc anghonfensiynol. Gweithiodd McQueen fel prif ddylunydd Givenchy am bum mlynedd cyn sefydlu labeli Alexander McQueen a McQ. Cafodd duluniadau dramatig McQueen eu gwisgo gan enwogion gan gynnwys Rihanna, Björk a Lady Gaga, a cawsont eu cymeradwyo. Enillodd wobr Dylunydd Ffasiwn Prydeinig y Flwyddyn bedair gwaith.

## Bywyd cynnar 
Ganwyd yn Hackney, Llundain, yn fab i yrrwr tacsi a'r ifengaf o chwech o blant. Dechreuodd McQueen wneud ffrogiau ar gyfer ei chwiorydd pan oedd yn ifanc gan ddatgan y bu'n bwriadu dod yn ddylunydd ffasiwn. Dywedodd mai un o'i atgofion cynharaf oedd pan ddarluniodd ffrog ar wal pan oedd yn dri oed, lle roedd y papur wal wedi dod i ffwrdd yn y tŷ cyngor lle roedd y teulu'n byw.

Mynychodd McQueen Ysgol Rokeby a gadawodd gydag ond Lefel O mewn celf, a gadawodd yr ysgol yn 16 oed, cyn gwneud prentisiaeth ar gyfer y teilwyr Savile Row Anderson & Sheppard. Wedi hynnu ymunodd â Gieves & Hawkes ac yn ddiweddarach y gwneuthurwyr gwisgoedd theatrig Angels and Bermans.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol Alexander McQueen
* Tudalen McQ Alexander McQueen
* Bywgraffiad Alexander McQueen 
* Patrwm siaced Alexander McQueen

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Marwolaethau 2010
Categori:Dylunwyr ffasiwn o Loegr
Categori:Dylunwyr ffasiwn LHDT
Categori:Cadlywyddion Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig
Categori:Pobl fu farw trwy grogi
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Categori:Pobl o Lundain
Cyfeiliog

200px|bawd|Map braslun o brif israniadau Powys
200px|bawd|Bryniau Cyfeiliog o lannau afon Dyfi
Cwmwd canoloesol yn nheyrnas Powys oedd **Cyfeiliog**.

Gorweddai yn ne-orllewin y deyrnas ar y ffin â Gwynedd a Deheubarth. Ffiniai â Mawddwy, Caereinion ac Arwystli ym Mhowys ei hun. I gyfeiriad y gorllewin, ffiniai â chwmwd Ystumanner ym Meirionnydd (teyrnas gynnar a ddaeth yn rhan o Bowys ac wedyn yn rhan o Wynedd), a Genau'r Glyn a chwmwd Perfedd yng Ngheredigion (a ddaeth i feddiant Teyrnas Deheubarth). Roedd Cyfeiliog yn cyffwrdd y môr yn aber afon Dyfi (ger Machynlleth heddiw), ac felly'n gorwedd rhwng dwy deyrnas fawr Gwynedd a Deheubarth, a wahanid gan afon Dyfi.

Prif ganolfan y cwmwd oedd Tafolwern, lleoliad llys y cwmwd a chastell. Roedd yn gwmwd mynyddig gyda dim ond ychydig o dir amaethyddol da.

Oherwydd ei sefyllfa ddaearyddol, wynebai Cyfeiliog ymosodiadau o sawl cyfeiriad ac roedd meddiant arno, neu gael gwrogaeth ei arglwydd, o bwys strategol i reolwyr Gwynedd, Powys a Deheubarth.

Ychydig a wyddys am hanes cynnar y cwmwd. Yn 1149 rhoddodd Madog ap Maredudd, Tywysog Powys, Gyfeiliog i'r tywysog ifanc Owain ap Gruffudd ap Maredudd a'i frawd Meurig. Cyn hynny bu ym meddiant Gruffudd ap Maredudd, ei dad. Daethpwyd i arfer galw Owain yn Owain Cyfeiliog, efallai i wahaniaethu rhyngddo ag Owain Gwynedd. Cofir Owain Cyfeiliog heddiw am ei gerddi, yn enwedig *Hirlas Owain*.

Yn ôl *Brut y Tywysogion*, cipiwyd Cyfeiliog yn 1153 a'i dal am gyfnod gan yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth. Yn 1162 cipiodd Owain Gwynedd gastell Tafolwern. Hawliai'r Arglwydd Rhys y cwmwd eto yn nes ymlaen. Pan ymranodd Powys yn ddwy dywysogaeth yn 1167, daeth Cyfeiliog yn rhan o Bowys Wenwynwyn. Yn 1195 enciliodd Owain i Abaty Ystrad Marchell, ac etifeddwyd Cyfeiliog, a gweddill de Powys, gan ei fab Gwenwynwyn.

Mae perthynas cwmwd Mawddwy a Chyfeiliog yn amwys. Roedd y cwmwd hwnnw yn deyrnas fechan annibynnol yn yr Oesoedd Canol Cynnar ac wedyn yn gwmwd ym Mhowys. Cyfeirir ati weithiau fel petai'n rhan o Gyfeiliog.

Yn 1536 daeth Cyfeiliog yn rhan o Sir Drefaldwyn. Heddiw mae'n gorwedd yn sir Powys.

## Gweler hefyd
*Cantrefi a chymydau Cymru
*Owain Cyfeiliog
*Teyrnas Powys
*Powys Wenwynwyn
*Gwilym Cyfeiliog

## Cyfeiriadau
*Gruffydd Aled Williams, 'Bywyd Owain Cyfeiliog', yn *Canu Llywelyn Fardd I ac eraill* (Caerdydd, 1994)

Categori:Cymydau Cymru
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Teyrnas Powys
Pete's Dragon

Ffilm Disney sy'n serennu Helen Reddy, Mickey Rooney a Shelley Winters yw '''Pete's Dragon'* (*"Draig Pete"*) (1977)

## Cymeriadau
* *Pete* - Sean Marshall
* *Nora* - Helen Reddy
* *Lampie* - Mickey Rooney
* *Elliott* - Charlie Callas (llais)
* *Dr. Terminus* - Jim Dale
* *Hoagy* - Red Buttons
* *Lena Gogan* - Shelley Winters
* *Merle* - Charles Tyner
* *Willie* - Jeff Conaway
* *Grover* - Gary Morgan
* *Miss Taylor* - Jane Kean
* *Paul* - Cal Bartlett
* *Yr Maer'' - Jim Backus

## Caneuon
* "The Happiest Home in These Hills"
* "Boo Bop Bop Bop Bop (I Love You, Too)"
* "I Saw a Dragon"
* "It's Not Easy"
* "Passamashloddy"
* "Candle on the Water"
* "There's Room for Everyone"
* "Every Little Piece"
* "Brazzle Dazzle Day"
* "Bill of Sale"

## Teitl mewn ieithoedd eraill
* Almaeneg - *Elliot, das Schmunzelmonster*
* Eidaleg - *Elliott il drago invisibile*
* Ffrangeg - *Peter et Elliott le dragon*
* Japaneg - *ピートとドラゴン*
* Sbaeneg - *Pedro y el dragón Elliot*
* Swedeg - *Peter och draken Elliott*

Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau 1977
Llanfihangel Cwm Du gyda Bwlch a Chathedin

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Llanfihangel Cwm Du gyda Bwlch a Chathedin** (Saesneg: *Llanfihangel Cwmdu with Bwlch and Cathedine*). Saif y gymuned i'r gogledd o Afon Wysg, rhwng Crucywel ac Aberhonddu, gyda'r briffordd A40 yn arwain trwyddi. Mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Bwlch, Tretŵr a Chwm-du. Er gwaethaf enw'r gymuned, nid yw'n cynnwys pentref Cathedin, sydd yng nghymuned Llangors. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 918.

Ceir nifer o hynafiaethau o fewn y gymuned, yn cynnwys y ffordd Rufeinig o'r Fenni i Aberhonddu, a gweddillion caer Rufeinig ym Mhen-y-gaer. I'r gogledd o Bwlch mae adfeilion Castell Blaenllynfi, oedd yn eiddo i deulu Picard. Yn ddiweddarach symudodd y teulu i Gwrt Tretŵr, sydd yn awr yng ngofal Cadw.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
James and the Giant Peach (ffilm)

Ffilm ffantasi Disney sy'n seiliedig ar y llyfr gan Roald Dahl yw ***James and the Giant Peach*** ("''James a'r Eirinen Wlanog Enfawr''") (1996). Mae hi'n dilyn hanes bachgen sy'n teithio mewn eirininen wlanog gyda'i ffrindiau, y pryfed.

## Cymeriadau
* *James* - Paul Terry
* *Anti Spiker* - Joanna Lumley
* *Anti Sponge* - Miriam Margolyes
* *Corryn* - Susan Sarandon
* *Neidr Gantroed* - Richard Dreyffus
* *Ceiliog y Rhedyn* - Simon Callow
* *Pryf Genwair* - David Thewlis
* *Buwch Fach Gota* - Jane Leeves
* *Tân Bach Diniwed* - Miriam Margolyes
* *Hen Ddyn* - Pete Postlethwaite
* *Plismon* - Mike Starr

## Caneuon
* "My Name Is James" ("''James yw'r enw''")
* "That's the Life for Me" ("''Dyna'r bywyd i mi*")
* "Eating the Peach" ("*Bwyta yr Eirininen Wlanog*")
* "Family" ("*Teulu*")
* "Good News" ("*Newyddion Da''")   

Categori:Ffilmiau 1996
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau ffantasi
Categori:Ffilmiau animeiddiedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a gyfarwyddwyd gan Tim Burton
Dan-yr-Ogof

bawd|Rhan o Dan yr Ogof

Cyfres o ogofâu yn ne Powys yw **Dan yr Ogof**. Mae'n rhan o Ganolfan Ogofâu Arddangos Cenedlaethol Cymru. Saif ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yng nghongl de-orllewinol y Fforest Fawr, ger pentref Craig-y-nos. Mae tua 5 milltir i'r gogledd o Ystradgynlais a 15 milltir i'r de-orllewin o Aberhonddu, yng nghymuned Tawe Uchaf.

Mae Dan-yr-Ogof tua 10 milltir (16&nbsp;km) o hyd, ac yn rhan o gyfres fwy o ogofâu; un o'r mwyaf yng ngorllewin Ewrop. Archwiliwyd yr ogofâu yma gyntaf yn 1912 gan ddau frawd lleol, Tommy a Jeff Morgan.

Cafwyd hyd i esgyrn dynol o 42 o unigolion yn yr ogofâu, ynghyd â llawer o esgyrn anifeiliaid.

## Llyfryddiaeth
* Martyn Farr,  *Dan yr Ogof: The Jewel of Welsh Caves* (Gwasg Gomer, 1999)

## Dolen allanol
* Safle we Dan yr Ogof 

Categori:Ogofâu Powys
Categori:Tawe Uchaf
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
James Marsden

Actor Americanaidd yw **James Paul Marsden** (ganwyd 18 Medi, 1973).

## Bywyd cynnar a theulu
Ganwyd Marsden yn Stillwater, Oklahom, yn fab i Kathleen (Scholtz yn gynt) a James Luther Marsden. Mae ei dad yn bennaeth ar ddiogelwch bwyd ym mwyty Chipotle Mexican Grill ac yn athro gwyddorau anifeiliaid a diwydiant ym Mhrifysgol y Wladwriaeth Kansas. Mae ei fam yn faethegydd. Ysgarodd ei rieni pan oedd yn naw mlwydd oed.

## Bywyd personol
Priododd Marsden Mary Elizabeth "Lisa" Linde, merch Dennis Linde ar 22 Gorffennaf 2000. Cafodd y cwpl dau o blant: eu mab Jack Holden, a aned ar 1 Chwefror 2001 a'u merch Mary James a aned ar 10 Awst 2005. Dechreuodd Linde y broses ysgaru ar 23 Medi 2011.

Mae hefyd ganddo mab o'r enw William Luca Costa-Marsden, a aned ar 14 Rhagfyr 2012, gyda'i gyn-gariad Rose Costa.

Ers 2015, mae Marsden mewn perthynas gydag Edei (neu Emma Deigman), cantores Brydeinig.

## Ffilmiau a theledu
## Disgyddiaeth
* **Lovely** hysbyseb persawr Sarah Jessica Parker
** Canodd y gân *Lovely*
* **Gossip** (trac sain)
** *Glow*
* **Enchanted** (trac sain)
** ''True Love's Kiss*
** *That's Amore*
* **Hairspray**
** *The Nicest Kids in Town*
** *(It's) Hairspray''

Categori:Genedigaethau 1973
Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Pobl o Oklahoma
Ysgir

Cymuned yn ardal Brycheiniog, Powys, Cymru, yw **Ysgir**, weithiau **Yscir**. Saif y gymuned i'r gogledd-orllewin o Aberhonddu, a chaiff ei henw o Afon Ysgir. Mae'n cynnwys pentrefi Caradog, Pont-faen a'r Batel. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 483, gyda 20.2% yn siarad Cymraeg.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys
Castell Tafolwern

Castell mwnt a beili canoloesol ger pentref Llanbrynmair ym Mhowys yw **Castell Tafolwern**. Gorwedd y castell, a adwaenir fel 'Yr Hen Domen' heddiw, ar gymer afonydd Twymyn ac Iaen, ar gyrion Llanbrynmair.

Yn yr Oesoedd Canol, gorweddai Tafolwern yng nghwmwd Cyfeiliog yn ne-orllewin Teyrnas Powys. Yma, mae'n debyg, yr oedd llys y cwmwd. Codwyd y castell naill ai gan Owain Gwynedd, brenin teyrnas Gwynedd, neu gan Owain Cyfeiliog, arglwydd Cyfeiliog, tua 1160. Mae'n bosibl fod Owain Gwynedd wedi codi'r castell ar ôl ymgiprys am reolaeth yng Nghyfeiliog rhyngddo a Hywel ap Ieuaf, arglwydd Arwystli. Ond ni ellir diystyrru'r posiblrwydd mai Owain Cyfeiliog a'i gododd rhywbryd ar ôl ddod yn arglwydd Cyfeiliog yn 1149. Yn sicr roedd ym meddiant llawn Owain Cyfeiliog erbyn 1165, ond collodd ei afael arno yn nes ymlaen a daeth i feddiant yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth.

Parhaodd y castell i gael ei ddefnyddio gan dywysogion Powys Wenwynwyn. Ceir cofnod o ddwy siarter a roddwyd gan Gwenwynwyn ab Owain i abatai ym Mhowys o Dafolwern ar ddiwedd y 12g. Ymosododd Dafydd ap Llywelyn, mab Llywelyn Fawr, ar y castell yn 1244. Ar ôl hynny mae'n diflannu o'r cofnodion.

## Gweler hefyd
* Cestyll y Tywysogion Cymreig
* Cyfeiliog
* Powys Wenwynwyn

## Llyfryddiaeth
*Paul R. Davis, *Castles of the Welsh Princes* (Abertawe, 1988)

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yr 1160au
Tafolwern
Tafolwern
Tafolwern
Tawe Uchaf

Cymuned ym Mhowys, Cymru, yw **Tawe Uchaf**. Lleolir y gymuned yn ardal Brycheiniog i'r gogledd-ddwyrain o Ystradgynlais ac ar hyd rhan uchaf dyffryn Afon Tawe. Mae'n cynnwys pentrefi Coelbren, Caehopkin, Ynyswen a Phen-y-cae. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 1,516.

Ceir nifer fawr o ogofâu yn y gymuned; yr enwocaf ohonynt yw Ogofâu Dan-yr-Ogof, un o'r systemau ogofâu mwyaf yng ngorllewin Ewrop ac atyniad poblogaidd i ymwelwyr. Mae'r Cerrig Duon yn gasgliad pwysig o henebion o Oes yr Efydd. Yn y gymuned yma hefyd y mae plasdy enwog Craig-y-nos, a adeiladwyd yn 1841 ac a brynwyd gan y gantores Adelina Patti yn 1878. Mae cloddio glo brig yn bwysig yn yr ardal.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Powys

Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Reese Witherspoon

bawd|Witherspoon, 2014 yng Ngwyl Ffimiau Rhyngwladol, Toronto

Actores a chynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Laura Jeanne Reese Witherspoon** (ganwyd 22 Mawrth 1976), sy'n cael ei hadnabod yn well fel **Reese Witherspoon**. Ymddangosodd Witherspoon yn gyntaf fel prif actores yn y ffilm *The Man in the Moon* ym 1991; yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn, actiodd yn y ffilm *Wildflower*. Yn 1996, ymddangosodd Witherspoon yn *Freeway* a dilynodd y ffilm honno gyda thair ffilm 1998 mawr arall: *Overnight Delivery*, *Pleasantville*, a *Twilight*. Ym 1999, ymddangosodd Witherspoon yn *Election*, a chafodd enwebiad Glôb Aur o'r herwydd.

Yn 2001, cafodd lwyddiant mawr yn ei gyrfa wrth chwarae "Elle Woods" yn *Legally Blonde*, ac yn 2002, serennodd yn *Sweet Home Alabama*, ei llwyddiant masnachol mwyaf hyd yma. Yn 2003, daeth yn ôl i'r sgrîn fel prif actores a chynhyrchydd gweithredol *Legally Blonde 2: Red, White & Blonde*. Yn 2005, cafodd Witherspoon sylw byd-eang a chanmoliaeth uchel am ei phortread o June Carter Cash yn *Walk the Line*. O'r herwydd, cafodd Wobrau'r Academi, y Glôb Aur, BAFTA, a'r Screen Actors Guild Awards ar gyfer Actores Orau a Phrif Rôl.

Priododd Witherspoon actor *Cruel Intentions* a chyd-seren Ryan Phillippe ym 1999; mae dau o blant ganddynt, Ava a Deacon. Gwahanodd y ddau ar ddiwedd 2006 ac ysgaront ym mis Hydref 2007. Mae Witherspoon yn berchen cwmni cynhyrchu o'r enw *Type A Films*, ac mae hi'n weithredol mewn sefydliadau eiriolaeth plant a benywod.

## Ffilmiau 
Categori:Genedigaethau 1976
Categori:Actorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llysieuwyr
Categori:Pobl o Tennessee
Categori:Pobl o Louisiana
British Academy of Film and Television Arts

:''Mae'r erthygl hon yn cyfeirio at y sefydliad a'r gwobrau Prydeinig, gweler BAFTA Cymru ar gyfer sefydliad a gwobrau Cymru.''

Elusen Brydeinig yw **The British Academy of Film and Television Arts (BAFTA)**, sy'n cynnal seremoni wobrwyo blynyddol ar gyfer ffilm, teledu, crefft teledu, gemâu fideo ac animeiddio. Caiff eu disgrifio'n aml fel fersiwn Prydeinig cyfartal i'r Gwobrau'r Academi.

## Yr Alban a Chymru
Cynhalwydd seremoni wobrwyo ar gyfer ffilm a theledu yr Alban am y tro cyntaf yn 1997 gan BAFTA yr Alban. Rhwng 1998 a 2002, mae BAFTA yr Alban wedi cynnal seremoni wobrwyo sy'n canolbwyntio ar dalent newydd; ail-ddechreuodd y corff roi gwobrau blynyddol yn 2005.

Mae BAFTA Cymru wedi cydnabod gwaith creadigol ym myd ffilm a theledu yng Nghymru gyda seremoni wobrwyo blynyddol ers 1991.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol


Categori:Ffilm yn y Deyrnas Unedig
Categori:Teledu yn y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1947
Hollywood

:*Am ragor o wybodaeth am ddiwydiant ffilm yr Unol Daleithiau gweler Sinema yn yr Unol Daleithiau. Gweler hefyd Hollywood (gwahaniaethu).*

bawd|260px|Arwydd Hollywood

Ardal yn Los Angeles, Califfornia yw **Hollywood**, sydd wedi ei leoli i'r gogledd-orllewin o ganol y dref. Oherwydd ei enwogrwydd fel canolfan hanesyddol stiwdios a serennau ffilm, defnyddir y gair "Hollywood" yn aml i gynrychioli sinema yn yr Unol Daleithiau. Erbyn heddiw mae'r diwydiant wedi gwasgaru i ardaloedd cyfagos gan gynnwys Burbank a Los Angeles Westside ond mae nifer o ddiwydiannau eraill megis golygu, effeithiau props, ôl-gynhyrchu a goleuo yn dal wedi eu lleoli yn Hollywood.

## Cyfeiriadau
Categori:Ffilm yn yr Unol Daleithiau

Categori:Los Angeles
Daearyddiaeth Brasil

bawd|Map topograffig o Frasil
O ran arwynebedd, mae **Brasil** yn gorchuddio bron hanner cyfandir De America. Hi yw'r bumed wlad yn y byd o ran arwynebedd; dim ond Rwsia, Canada, Gweriniaeth Pobl Tsieina a'r Unol Daleithiau sy'n fwy. Mae'n ffinio ar wledydd Wrwgwái, yr Ariannin, Paragwái, Bolifia, Periw, Colombia, Feneswela, Gaiana, Swrinam, a Guiana Ffrengig. Dim ond dwy wlad yn Ne America sydd heb ffin â Brasil, sef Tsile ac Ecwador.

Ceir nifer o afonydd mwyaf y cyfandir ym Mrasil. Tardda Afon Amazonas, afon fwyaf y byd, ym Mheriw, ond mae'n llifo tua'r dwyrain gyda'r rhan fwyaf o'i chwrs ym Mrasil. Mae nifer o'r afonydd sy'n llifo i mewn i'r Amazonas hefyd yn bwysig iawn, yn enwedig y Rio Negro.

Mae'r ail hwyaf o afonydd De America, Afon Paraná yn tarddu yn ne Brasil ac yn llifo tua'r de-orllewin. Ger dinas Salto del Guairá, mae'r afon yn ffurfio'r ffin rhwng tair gwlad: yr Ariannin, Paragwái a Brasil. Gerllaw'r fan hon mae Afon Iguazú, sydd hefyd yn tarddu ym Mrasil, yn ymuno â hi.

Yn nalgylch afon Amazonas mae'r darn mwyaf o fforest law dorfannol yn y byd, er bod llawer ohoni wedi ei cholli yn y blynyddoedd diwethaf.
Pierre de Coubertin

Pedagogydd a hanesydd  Ffrengig oedd **Pierre de Frédy** (1 Ionawr 1863 – 2 Medi 1937). Ef oedd sylfaenydd y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol.

Categori:Genedigaethau 1863
Categori:Llywyddion y Pwyllgor Olympaidd Rhyngwladol
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Pobl o Baris
Gavriniz

Ynys bach yn y Mor Bihan yw **Gavriniz** (Ffrangeg: **Gavrinis**).  Mae cromlech o Oes Newydd y Cerrig ar yr ynys.

Categori:Ynysoedd Llydaw
Categori:Mor-Bihan
Hanes Brasil

(1861)]]

Dechreuodd **hanes Brasil** pan gyrraeddodd y bobl gyntaf tua 8,000 o flynyddoedd yn ôl o Asia; yr adeg honno roedd tir yn cysylltu Asia a chyfandir America yn y gogledd. Erbyn i'r Ewropeaid cyntaf gyrraedd yn y 16g, roedd dros 2,000 o lwythau gwahanol yn nhiriogaeth Brasil. Wedi dyfodiad y Portiwgeaid, lleihawyd niferoedd y brodorion yn fawr gan glefydau megis y frech wen.

Credir mai'r Ewropead cyntaf i ddarganfod Brasil oedd y fforiwr Portiwgeaidd  Pedro Álvares Cabral ar 22 Ebrill 1500. O'r 16g hyd y 19g roedd Brasil yn rhan o ymerodraeth Portiwgal.

Yn 1808 bu raid i João VI (yn dywysog rhaglaw bryd hynny) a theulu brenhinol Portiwgal ffoi pan feddianwyd Portiwgal gan Ffrainc dan Napoleon. O hynny hyd 1821, o Rio de Janeiro y gweinyddid ymerodraeth Portiwgal.  Yn 1815 cyhoeddodd y brenin fod Portiwgal a Brasil yn un deyrnas unedig.

Ar 7 Medi, 1822, cyhoeddodd y wlad ei hun yn annibynnol, a daeth yn frenhiniaeth gyfansoddiadol dan yr enw Ymerodraeth Brasil, gyda Pedro yn teyrnasu fel Pedro I, Ymerawdwr Brasil. Wedi i'r fyddin gipio grym yn 1889, daeth y wlad yn weriniaeth. Heblaw am dri cyfnod o lywodraeth unbennaidd yn  1930-1934; 1937-1945 a 1964-1985, mae wedi bod yn weriniaeth ddemoctataidd ers hynny.
Diego Luna

Actor o Fecsico yw **Diego Luna** (ganwyd 29 Rhagfyr 1979).

## Ffilmiau
**Milk* (2008)
**Rudo y Cursi* (2008)
**Mister Lonely* (2007)
**El Búfalo de la Noche* (2007)
**JC Chávez* (directorial debut, 2007)
**Toto* (2006)
**Sólo Dios Sabe* (2005)
**Amapola* (2005)
**Criminal* (2004)
**The Terminal* (2004)
**Dirty Dancing: Havana Nights* (2004)
**Nicotina* (2003)
**Open Range* (2003)
**Carambola* (2003)
**Soldados de Salamina* (2003)
**Vampires: Los Muertos* (2002)
**Frida* (2002)
**Ciudades Oscuras* (2002)
**Todos los Aviones del Mundo* (2001)
**Atlético San Pancho* (2001)
**Y tu mamá también* (2001)
**Before Night Falls* (2000)
**Todo el Poder* (1999)
**Un Dulce Olor a Muerte* (1999)
**El Cometa* (1999)
**Un Hilito de Sangre* (1995)
**Morena* (1995)
**Ámbar* (1994)
**El Último Fin de Año* (1991)
**Antonieta* (1982)

### Telenovela
**La Vida en el Espejo* (1999)
**El Amor de mi Vida* (1998)
**El Premio Mayor* (1995)
**El Abuelo y Yo* (1992)

Categori:Actorion o Fecsico
Categori:Genedigaethau 1979
Categori:Pobl o Ddinas Mecsico
Sidydd

bawd|320px|Mae cylchdro'r Ddaear o amgylch yr Haul yn achosi mudiant ymddangosiadol y diwethaf ar hyd yr ecliptig (coch). Mae'r Ddaear ar ogwydd echelinol 23.4° o'i gymharu â'r plân hwn; dangosir ei chyhydedd, wedi'i ymestyn i'r sêr, mewn glas golau.

Ardal siâp gwregys o'r awyr sy'n amgylchynu'r Ddaear yw'r **Sidydd** (Groeg: ζῳδιακός, ; Saesneg: *Zodiac*). Yn rhedeg ar hyd canol y gwregys mae'r ecliptig, llwybr ymddangosiadol yr Haul ar draws y sffêr wybrennol yn ystod y flwyddyn. O fewn y gwregys hwn, sy'n ymestyn tua 8° i'r gogledd a'r de o'r ecliptig, y mae'r Lleuad a'r planedau i'w gweld. Rhennir y Sidydd ar hyd yr ecliptig yn 12 rhan gyfartal, a elwir yn "arwyddion", pob un yn llenwi 30° o hydred wybrennol. Mae'r arwyddion hyn yn rhannu enwau â chytserau seryddol modern – Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpio, Sagittarius, Capricorn, Aquarius, a Pisces. Fodd bynnag, dim ond yn fras y mae'r arwyddion a'r cytserau yn cyfateb i'w gilydd. Mae'r cytserau yn afreolaidd eu siâp a'u maint, felly nid yw'r Haul yn treulio mis ym mhob un. Mae'r Haul hyd yn oed yn mynd trwy'r cytser Ophiuchus nad yw'n arwydd y Sidydd. Mae arwyddion y Sidydd yn fwy hysbys mewn cyd-destun sêr-ddewiniol na seryddol bellach.

canol|bawd|450px|Diagram o *Scenographia Systematis Mundani Ptolemaici* gan Andreas Cellarius (1660), yn dangos gwregys y Sidydd o amgylch y Ddaear

## Arwyddion y Sidydd 
Rhennir y Sidydd yn ddeuddeg rhan (un i bob mis o'r flwyddyn), a rhoddir iddynt enw'r cytser agosaf. Mae'r tabl hwn yn dangos arwyddion y Sidydd gyda'r dyddiadau pan fydd yr haul yn mynd drwyddynt.

## Llawysgrif Gutun Owain
Mae rhan gyntaf Llawysgrif Gutun Owain (gweler y ddelwedd uchod) yn cynnwys cymysgedd o destunau'n ymwneud ag astroleg a meddygaeth. Roedd y cyfuniad yma yn gyffredin mewn llawysgrifau ledled Ewrop erbyn y 15g ac roedd cysylltiad agos rhwng amser y flwyddyn, tymhorau'r lleuad a ffactorau astrolegol eraill ac iechyd a medygaeth gan y byddent yn effeithio ar "hiwmorau"'r corff. Roedd y gred bod y corff dynol yn cynnwys pedwar "hiwmor" yn bodoli ers cyfnod y Groegiaid. Byddai gwahanol ffactorau'n effeithio ar yr hiwmorau hyn yn achosi afiechyd.

Beit alfa01.jpg|Olwyn y Sidydd: Mosäig o synagog Beit Alpha yn Israel, yn cynrychioli arwyddion y Sidydd
F10.v. Drawing of planisphere NLW MS 735C.png|Y llawysgrif gwyddonol hynaf yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru: planisffer gyda thestun Lladin o tua 1000 OC a luniwyd yn ardal Limoges, Ffrainc
File:F13.v. Hercules - NLW MS 735C.png|Wrcles
File:F14.v. Constellation of Serpentius on Scorpio - NLW MS 735C.png|Y Sgorpiwn
File:F16.r. Virgo - NLW MS 735C.png|Y Forwyn
File:F17.r. Twins for Gemini - NLW MS 735C.png|Y Gefeilliaid
File:F17.v. Leo -NLW MS 735C.png|Y Llew
File:F18.v. Bull for Taurus - NLW MS 735C.png|Y Tarw
File:F19.v. Andromeda NLW MS 735C.png|Andromeda
File:F20.v. Aries NLW MS 735C.png|Aries
File:F19.v. Cassiopeia NLW MS 735C.png|Cassiopeia
File:F3.v. Southern hemisphere constellations - NLW MS 735C.png|Cysawdau hemissfer y De

## Cyfeiriadau
Categori:Sêr-ddewiniaeth
+
Pocahontas (ffilm 1995)

Ffilm Animeiddiedig Disney yw ***Pocahontas*** (1995). 

## Caneuon 
* "Virginia Company"
* "Steady as a Beating Drum"
* "Steady as a Beating Drum" (Atbreis)
* "Just Around the Riverbend"
* "Listen With Your Heart"
* "Mine, Mine, Mine"
* "Colors of the Wind"
* "If I Never Knew You"
* "Savages (1)"
* "Savages (2)"

## Teitl mewn ieithoedd eraill 
* Divehi - ޕޮކަހޮންޓަސް
* Japaneg - ポカホンタス
* Rwseg - Покахонтас
* Tsieineeg - 风中奇缘

## Lleisiau 
Dyma restr amlieithog lleisiau y ffilm.

## Gweler Hefyd 
* Rhestr Ffilmiau Animeiddiedig Disney

Categori:Ffilmiau 1995
Categori:Ffilmiau Disney
Categori:Ffilmiau Saesneg
Coleg Sidney Sussex, Caergrawnt

Un o golegau cyfansoddol  Prifysgol Caergrawnt yw **Coleg Sidney Sussex** (Saesneg: *Sidney Sussex College*). Fe'i sefydlwyd ym 1596 er cof am Frances Sidney, iarlles Sussex (1531–1589), chwaer Syr Henry Sidney.
bawd|dim|200px|Y coleg

## Cynfyfyrwyr
*Oliver Cromwell (1599–1658), milwr a gwleidydd
*David Owen (g. 1948), gwleidydd
*Carol Vorderman (g. 1960), cyflwynydd teledu
*Rebecca Evans (g. 1976), gwleidydd
*Ken Skates (g. 1976), gwleidydd

## Dolenni allanol
*  Gwefan y coleg

Sidney Sussex
Categori:Sefydliadau 1596
Plaid Ryddfrydol Awstralia

Plaid wleidyddol ganol-dde yn Awstralia ydy **Plaid Ryddfrydol Awstralia** (Saesneg: *Liberal Party of Australia*). Mae'n un o'r ddwy blaid wleidyddol fawr yn Awstralia, a'r llall yw Plaid Lafur Awstralia.

Sefydlwyd y blaid gan Syr Robert Menzies yn 1945 fel olynydd i Blaid Awstralia Unedig, ac ers hynny mae wedi dod y blaid wleidyddol fwyaf llwyddiannus yn hanes Awstralia. Mae'r blaid yn glynu at geidwadaeth ryddfrydol (cyfuniad o ryddfrydiaeth a cheidwadaeth) a syniadau Menzies.

Yn ffederal ac yn y rhan fwyaf o daleithiau, mae'r Blaid Ryddfrydol yn ffurfio'r Glymblaid gyda'r Blaid Genedlaethol. Mae naill ai'r Glymblaid neu'r Blaid Ryddfrydol ei hun yn wrthblaid yn ffederal ac mewn gwladwriaeth a thiriogaeth ac eithrio Tasmania (sydd â llywodraeth Ryddfrydol). Ers 2022, arweinydd ffederal y blaid yw Peter Dutton a dirprwy arweinydd ffederal y blaid yw Sussan Ley.

Mae'r blaid wedi cael cyfnodau hir o lywodraeth drwy gydol ei bodolaeth, gyda'r ddau Brif Weinidog sydd wedi gwasanaethu hiraf yn Awstralia (Menzies a John Howard) ill dau yn dod o'r Blaid Ryddfrydol.

## Cyfeiriadau
Rhyddfrydol
Maldifeg

Iaith Indo-Ariaidd yw **Divehi**, **Dhivehi**, **Difehi** neu **Maldifeg** (, '** neu , **') a siaredir gan 350,000 o bobl yn Ynysoedd y Maldives a 10,000 o bobl ar ynys Minicoy yn nhiriogaeth Lakshadweep, India. Hon yw iaith swyddogol gwlad y Maldives ac iaith frodorol y Maldifiaid ethnig. Caiff ei hysgrifennu yn y sgript Thanna, a'i throsi i'r wyddor Rufeinig gan ddefnyddio ffurf "Lladin Malé".

Prif dafodieithoedd Divehi yw *Malé*, *Huvadhu*, *Mulaku*, *Addu*, *Haddhunmathee*, a *Maliku*. Divehi Malé, a siaredir yn y brifddinas, yw ffurf safonol yr iaith. Maliku yw'r enw ar dafodiaith y gymuned ym Minicoy, ond *Mahl* yw'r term a ddefnyddir gan y llywodraeth Indiaidd yn Lakshadweep.

Disgynnai Divehi o hen iaith Maharashtra, Maharashtri Prakrit, ac mae'n perthyn yn agos i'r Konkaneg, Marathi, ac iaith Sinhala, ond nid oes cyd-eglurder rhyngddynt. Dynalwadai nifer o ieithoedd ar ddatblygiad Divehi drwy'r ganrifoedd, yn bennaf yr Arabeg a hefyd Ffrangeg, Perseg, Portiwgaleg, Hindwstaneg, a Saesneg. Daw'r geiriau "atol" (cylchynys) a "dhoni" (cwch traddodiadol) o'r ffurfiau Divehi '** and **'.

## Cyfeiriadau 
Categori:Ieithoedd India
Categori:Ieithoedd Indo-Ariaidd
Categori:Maldives
Guyane

Un o départements Ffrainc yw **Guyane**, yn aml **Guyane Ffrengig**. Mae'n un o'r départements tramor (Ffrangeg: ''départements d'outre mer''), a ffurfiwyd o ymerodraeth Ffrainc. Yn ogystal mae'n un o ranbarthau tramor Ffrainc. Saif ar arfordir gogleddol De America, yn ffinio ar Swrinam yn y gorllewin ac ar Brasil yn y dwyrain. Prifddinas y département yw Cayenne.

bawd|canol|260px|Lleoliad Guyane yn Ne America

Fel y gweddill o'r *départements * tramor, mae'n mwynhau statws yn un fath a Ffrainc *fetropolaidd* ac yn rhan o Ffrainc a'r Undeb Ewropeaidd, er bod rheolau arbennig yr UE yn gymwys. Mae hefyd yn ardal o Ffrainc ar yr un pryd.

Gorchuddir 96% o Guyane gan fforest law drofannol, a warchodir gan barc cenedlaethol newydd a chwech gwarchodfa natur.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*  Gwefan Prefecture Guyane
*  Gwefan Région Guyane 
*  Gwefan Département Guyane 


Categori:Départements Ffrainc
Categori:Y Gaianas
Categori:Gwledydd De America
Categori:Gwledydd a thiriogaethau Ffrangeg
Categori:Rhanbarthau Ffrainc
Rhestr penodau Desperate Housewives

Comedi-ddrama teledu Americanaidd a ymddangosodd gynaf ar ABC ar 3 Hydref 2004 yn yr Unol Daleithiau ydy *Desperate Housewives*. Roedd gan y gyfres gyntaf un bennod arbennig, ond roedd gan yr ail a thrydedd gyfres ddwy bennod arbennig. Ers 30 Hydref 2011, mae 163 pennod o *Desperate Housewives* yn bodoli, sydd wedi cael eu darlledu dros gyfnod o wyth tymor. Hyd yn hyn, mae tymhorau un, dau, tri, pedwar, pump, chwech, a saith wedi cael eu rhyddhau ar DVD mewn Rhanbarthau 1, 2, 3, 4 a 5.

Mae *Desperate Housewives* yn dilyn bywydau pedair benyw — Susan (Teri Hatcher), Lynette (Felicity Huffman), Bree (Marcia Cross) a Gabrielle (Eva Longoria) — drwy lygaid Mary Alice (Brenda Strong), eu ffrind a chymydog marw.

Enwir llawer o'r penodau ar ôl telynegion gan gyfansoddwr Stephen Sondheim.

## Trosolwg cyfres 
## Cyfraddiadau tymhorau 
## Cyfeiriadau 
Desperate Housewives
Messina

|270px|bawd|Yr Eglwys Gadeiriol, Messina (2009)

Dinas  a chymuned (*comune*) ar ynys Sisili, yr Eidal, yw **Messina**, sy'n ganolfan weinyddol Dinas Fetropolitan Messina. Saif yng nghornel gogledd-ddwyreiniol yr ynys, wrth Culfor Messina, cyferbyn â Villa San Giovanni sydd yng ngogledd Reggio Calabria yn ochr arall i'r culfor ar y tir mawr. 

Roedd poblogaeth *comune* Messina yng nghyfrifiad 2011 yn 243,262.

Prif anodd economaidd y ddinas yw'r porthladd, sy'n un masnachol a milwrol, gyda sawl iard longau. Mae amaethyddiaeth yr ardal yn cynnwys tyfu lemwn, orennau, orennau mandarin, gwin a ffrwythau a llysiau eraill.

Mae'r ddinas wedi bod yn Archesgobaeth ac Archimandrite Catholg Rhufeinig ers 1548 ac yn gartref i ffair ryngwladol pwysig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Dinasoedd Sisili
Categori:Sefydliadau'r 8fed ganrif
Categori:Dinas Fetropolitan Messina
Categori:Porthladdoedd yr Eidal
Llanfair Dinbych-y-pysgod

Cymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Llanfair Dinbych-y-pysgod** (Saesneg: *St Mary Out Liberty*). Mae'n cynnwys yr ardal o gwmpas yr arfordir rhwng Dinbych-y-pysgod a Saundersfoot; sef y rhan o blwyf eglwysig Dinbych-y-pysgod oedd tu allan i'r fwrdeistref. Y prif bentref yw New Hedges; mae'r gymuned hefyd yn cynnwys rhai o'r sefydliadau ar gyrion Saundersfoot, megis Cwm Gwennol. Ceir llawer o feysydd carafanau yn yr ardal. 

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Roedd poblogaeth yn gymuned yn 2001 yn 603.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Sir Benfro
Cameron Diaz

Actores a chyn-fodel ffasiwn o'r Unol Daleithiau yw **Cameron Michelle Diaz** (ganed 30 Awst 1972). Daeth i amlygrwydd yn sgîl ei rôlau yn y ffilmiau *The Mask* a ''There's Something About Mary*, ac ers hynny ymddangosodd mewn nifer o ffilmiau eraill gan gynnwys *Shrek, Vanilla Sky, Gangs of New York a What Happens in Vegas.

## Bywyd cynnar
Ganwyd Diaz yn San Diego, Califfornia yn ferch i Billie (née Early) asiant mewnforio-allforio, ac Emilio Diaz (1949-2008), a weithiau i'r cwmni olew Califfornia UNOCAL am dros ugain mlynedd tan iddo ymddeol ym 1998. Roedd ei thad yn Americanwr Ciwbaidd o'r ail genhedlaeth a daeth ei deulu o Sbaen trwy Ciwba. Ymsefydlodd ei mamgu a'i thadcu yn Ninas Ybor, Tampa. Mae ei mam o gefndir Seisnig, Almaenig a Cherokee. Mae ganddi un chwaer hŷn, Chimene Diaz (ganed 5 Mehefin, 1970, San Diego). Mynychodd Ysgol Uwchradd Polytecnig Long Beach ar yr un cyfnod a'r rapiwr Snoop Dogg.

## Ffilmiau
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Fideos Cameron Diaz Videos o Made of Stars
* Genedigaethau Califfornia 1905-1995 

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Modelau o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o San Diego
Will Smith

Actor a chanwr o'r Unol Daleithiau yw **Willard Christopher "Will" Smith** (ganwyd 25 Medi 1968). Dechreuodd ei yrfa fel MC deuawd hip-hop gyda'i ffrind DJ Jazzy Jeff. Wedyn bu'n serennu mewn comedi sefyllfa am gymeriad yn seiliedig arno'i hun.

Priododd Smith â Sheree Zampino ym 1992, ond yn ddiweddarach ysgarasant. Eu fab yw Willard Carroll "Trey" Smith III (g. 1992). Priododd Smith â'r actores Jada Pinkett ym 1997.

Yn 2022 enillodd Smith Wobr Academi am Actor Gorau am ei berfformiad fel Richard Williams yn y ffilm *King Richard*. Cyn y cyhoeddiad, aeth Smith ar y llwyfan a tharo'r cyflwynydd, Chris Rock, a oedd wedi tramgwyddo ei wraig Jada. Ychydig ddyddiau'n ddiweddarach, gorfodwyd Smith i ymddiswyddo o'r Academi.

## Ffilmiau / Rhaglenni Teledu 
## Caneuon 
### D.J. Jazzy & The Fresh Prince 
* "Girls Ain't Nothing But Trouble"
* "Magnificent"
* "A Touch of Jazz"
* "Parents Just Don't Understand"
* "Brand New Funk"
* "Nightmare on My Street"
* "I Think I Can Beat Mike Tyson"
* "Jazzy's Groove"
* "Summertime"
* "Ring My Bell"
* "The Things That U Do"
* "You Saw My Blinker"
* "Boom! Shake The Room"
* "I'm Looking for the One"
* "I Wanna Rock"

### Caneuon fel *Will Smith* 
* "Men in Black" (1997)
* "Just Cruisin'" (1997)
* "Gettin' Jiggy wit It" (1998)
* "Just the Two of Us" (1998)
* "Miami" (1998)
* "Wild Wild West" (1999)
* "Will2K" (1999)
* "Freakin' It"
* "So Fresh"
* "Black Suit's Comin'" (2002)
* "Switch" (2005)
* "Party Starter" (2005)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cristnogion
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Pobl o Philadelphia
Cas-lai

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Cas-lai** neu **Castellhaidd** (Saesneg: *Hayscastle*). Saif yng ngogledd y sir, i'r dwyrain o ddinas Tyddewi ac i'r gogledd-orllewin o Hwlffordd.

[250px|bawd|dim|Cas-lai gyda'r [Preselau yn y cefndir]]

Ceir gweddillion castell mwnt a beili sy'n dyddio o'r 12g yma. Dyddiad Eglwys y Santes Fair o'r 12g hefyd; aderwyd hi yn 1861. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 423.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Cas-wis

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw **Cas-wis** (Saesneg: *Wiston*). Saif i'r dwyrain o dref Hwlffordd ac i'r gogledd o'r briffordd A40.

Hyd at 1918, roedd Cas-wis yn un o fwrdeisdrefi etholiadol Sir Benfro. Heblaw Cas-wis ei hun, mae'r gymuned yn cynnwys pentrefi Clarbeston, Clarbeston Road a Waltwn. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 848.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

250px|bawd|dim|Tŷ crand yng Nghas-wis

## Hanes
Ceir gweddillion castell mwnt a beili yma, sef Castell Cas-wis, a godwyd gan un o Fflemingiaid de Sir Benfro o'r enw Wizo cyn 1130, wedi iddo gipio rhannau halaeth o gantref Daugleddau. Dinistriwyd y castell gan Llywelyn Fawr yn 1220, ond ail-adeiladwyd ef.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau

Categori:Cymunedau Sir Benfro
Categori:Pentrefi Sir Benfro
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)