Fframwaith Bioamrywiaeth Fyd-eang Kunming-Montreal

Mae **Fframwaith Bioamrywiaeth Fyd-eang Kunming-Montreal** (Saesneg: *Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework*; GBF) yn ganlyniad i Gynhadledd Bioamrywiaeth y Cenhedloedd Unedig 2022. Ei theitl drafft oedd y “Fframwaith Bioamrywiaeth Byd-eang Ôl-2020”  Mabwysiadwyd y GBF gan 15fed Cynhadledd y Partïon (COP15) i'r Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol ar 19 Rhagfyr 2022. Mae wedi cael ei hyrwyddo fel " Cytundeb Paris dros Natur".

Mae’r Fframwaith wedi’i enwi ar ôl dwy ddinas, Kunming, a oedd i fod i fod yn ddinas letyol COP15 ym mis Hydref 2020 ond a ohiriwyd ac a ganslodd ei bwriad i gynnal y gynhadledd oherwydd polisi COVID-19 Tsieina, a Montreal, sef lleoliad y Ysgrifenyddiaeth  y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol a ddaeth i'r adwy i groesawu COP15 ar ôl Kunming gael ei ganslo.

## Nodau 
Mae'r GBF yn cynnwys 4 nod byd-eang ("Nodau Byd-eang Kunming-Montreal ar gyfer 2050") a 23 targed ("Targedau Byd-eang Kunming-Montreal 2030"). Cyfeirir yn arbennig at "Targed 3" fel y targed "30 wrth 30". Mae'n olynu Cynllun Strategol ar gyfer Bioamrywiaeth 2011-2020 (gan gynnwys Targedau Bioamrywiaeth Aichi). Mae'n nodi bod yn rhaid i wledydd roi'r gorau i arianu gweithgareddau sy'n dinistrio anialdiroedd, megis mwyngloddio a physgota diwydiannol.

Y pedair nod yw:

# Bod cyfanrwydd, gwytnwch a chysylltedd ecosystemau yn cael eu cynnal, eu gwella, neu eu hadfer, gan gynyddu arwynebedd yr ecosystemau naturiol yn sylweddol erbyn 2050, a bod difodiant rhywogaethau dan fygythiad a achosir gan ddyn yn cael ei atal erbyn 2050. Dylid gweld rhywogaethau gwyllt brodorol yn cynyddu i lefelau iach a gwydn; a bod yr amrywiaeth enetig o fewn poblogaethau o rywogaethau gwyllt a dof yn cael ei chynnal, gan ddiogelu eu potensial i ymaddasu.
# Bioamrywiaeth yn cael ei ddefnyddio a’i reoli mewn modd cynaliadwy ac chyfraniadau natur i ddynoliaeth yn cael eu gwerthfawrogi, eu cynnal a’u gwella, gyda’r rhai sy’n dirywio ar hyn o bryd yn cael eu hadfer. Bydd cefnogaeth i ddatblygu cynaliadwy, er budd cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol erbyn 2050.
# Bydd y buddion o ddefnyddio adnoddau genetig, a gwybodaeth ddigidol am adnoddau genetig, a gwybodaeth draddodiadol sy’n gysylltiedig ag adnoddau genetig, yn cael eu rhannu’n deg ac yn gyfartal â phobloedd brodorol a chymunedau lleol, ac wedi cynyddu’n sylweddol erbyn 2050. Bydd gwybodaeth draddodiadol sy’n gysylltiedig ag adnoddau genetig yn cael ei diogelu’n briodol, a thrwy hynny gyfrannu at gadwraeth a defnydd cynaliadwy o fioamrywiaeth.
# Bydd gwledydd wedi sicrhau y bydd y gallu i weithredu yn ddigonol, gan gynnwys adnoddau ariannol, paratoi, cydweithredu technegol a gwyddonol, a mynediad i dechnoleg a’i throsglwyddo i weithredu fframwaith bioamrywiaeth fyd-eang Kunming-Montreal yn llawn ac yn deg gan bob Parti, yn enwedig gwledydd sy’n datblygu a gwladwriaethau ynysoedd bychain sy’n datblygu, a gwledydd ag economïau mewn cyfnod o drawsnewid. Gwelwn gau'r bwlch cyllid bioamrywiaeth o $700 biliwn y flwyddyn, ac yn alinio llifau ariannol â Fframwaith Bioamrywiaeth Fyd-eang Kunming-Montreal a'r gwaith a elwir yn Weledigaeth 2050 ar gyfer Bioamrywiaeth.

## Gweler hefyd 
* Cytundeb Paris
* Cytundeb Moroedd Uchel

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Dogfennau swyddogol 15fed Cynhadledd y Partïon (COP15) i'r Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol (CBD)
* Gwefan Fframwaith Bioamrywiaeth Byd-eang Kunming-Montreal

Categori:Amgylchedd
Categori:Bioleg
Categori:Dogfennau
Categori:Y Cenhedloedd Unedig