open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Easton

Gallai **Easton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Easton, pentref yn Dorset
* Easton, pentref yn Hampshire
* Easton, pentref yn Norfolk
* Easton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Easton, pentref yn Swydd Lincoln
* Easton, pentref yn Ynys Wyth

* Easton-in-Gordano, pentref yng Ngwlad yr Haf
* Easton Maudit, pentref yn Swydd Northampton
* Easton Neston, pentref yn Swydd Northampton
* Easton on the Hill, pentref yn Swydd Northampton

* Crux Easton, pentrefan yn Hampshire
* Great Easton, pentref yn Essex
* Great Easton, pentref yn Swydd Gaerlŷr
* Little Easton, pentref yn Essex

### Unol Daleithiau America
* Easton, Connecticut, tref yn nhalaith Connecticut
* Easton, Maine, tref yn nhalaith Maine
* Easton, Illinois, pentref yn nhalaith Illinois
* Easton, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
* Easton, Maryland, tref yn nhalaith Maryland
* Easton, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Easton, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
* Easton, Pennsylvania, tref yn nhalaith Pennsylvania
* Easton, Texas, dinas yn nhalaith Texas
* West Easton, Pennsylvania, bwrdeistref yn nhalaith Pennsylvania

----
Hilton

Gallai **Hilton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Hilton, pentref yn Cumbria
* Hilton, pentref yn Dorset
* Hilton, pentref yng Ngogledd Swydd Efrog
* Hilton, pentref yn Swydd Amwythig
* Hilton, pentref yn Swydd Derby
* Hilton, pentref yn Swydd Durham
* Hilton, pentref yn Swydd Gaergrawnt

### Unol Daleithiau America
* Hilton, Efrog Newydd, pentref yn nhalaith Efrog Newydd
* Hilton Head Island, ynys yn nhalaith De Carolina

## Pobl
* Perez Hilton (g. 1978), blogiwr
* Rose Hilton (1931–2019), arlunydd

## Gweler hefyd
* Gwesty'r Hilton, Caerdydd

----
Ina Souez

Roedd **Ina Souez** (3 Mehefin 1903 – 7 Rhagfyr 1992) yn soprano opera a jazz o Unol Daleithiau America a wnaeth ei gyrfa operatig yn y Deyrnas Unedig.

Ganwyd fel **Ina Rains** yn Windsor, Colorado, roedd hi o dras cenedl frodorol y Cherokee. Defnyddiodd cyfenw ei nain famol fel enw llwyfan pan ddechreuodd ar ei gyrfa. Astudiodd o dan Florence Hinman yn Denver, ac ym 1931 teithiodd i Ewrop, gan gymryd gwersi pellach gyda Sofia del Campo ym Milan. Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf fel Mimi  mewn perfformiad o *La bohème* yn Ivrea, yr Eidal ym 1928. Cyn bo hir roedd yn canu yn y Teatro Massimo yn Palermo. Ym mis Mai 1929 roedd yn chware rhan Liù yn y Tŷ Opera Brenhinol, Llundain gyferbyn a  Eva Turner fel Turandot yn opera Puccini. Er iddi gael derbyniad da iawn, ni chafodd ei hail alw i chwarae rhannau eraill gan y tŷ ar y pryd. Am y degawd nesaf, arhosodd yn Lloegr, gan ddenu sylw Hamish Wilson, a daeth a hi i sylw trefnwyr Gŵyl Glyndebourne.''

Ymddangosodd Souez yn Glyndebourne am y tro cyntaf ar ail noson yr ŵyl agoriadol, 29 Mai 1934, yn canu Fiordiligi yn Così fan tutte Mozart. Erbyn hyn roedd yn briod â Sais, a chafodd ei bilio fel cantores o Saesnes. Derbyniwyd ei pherfformiad yn wresog, ac fe wnaeth y Tŷ Opera Brenhinol ymgysylltu â hi yn gyflym ar gyfer eu tymor nesaf. Creodd hyn broblem i Glyndebourne, gan eu bod wedi cymryd yn ganiataol y byddai'n dychwelyd ac felly nid oeddent wedi trafferthu ei llofnodi ar gyfer ŵyl y flwyddyn ganlynol. Llwyddodd i gyflawni'r ddwy rwymedigaeth, ond unwaith eto ni chafodd ei hailgysylltu gan y Tŷ Opera. Canodd Donna yn Don Giovanni i Glyndebourne, ym 1936, ac ymddangosodd yn Stockholm a Den Haag hefyd cyn dychwelyd i'r Unol Daleithiau yn ystod yr Ail Ryfel Byd, wedi i'w thŷ yn Llundain cael ei ddifrodi mewn cyrch awyr gan y *Luftwaffe*. Yn ystod yr amser hwn fe recordiodd Don Giovanni a Così fan tutte, y recordiadau masnachol cyntaf y o'r ddau opera. Ymunodd Souez â Chorfflu Byddin y Merched ar ôl iddi ddychwelyd i'r UD. Ymddangosodd ychydig mwy o weithiau yn Efrog Newydd, ond ymddeolodd o opera i ddod yn gantores jazz ym 1945.

Treuliodd Souez ran nesaf ei gyrfa yn teithio gyda Spike Jones a'i fand jazz. O'r profiad, dywedodd fod Jones "yn cynnig rhywfaint o arian go iawn i mi"; arhosodd gydag ef am fwy na deng mlynedd cyn ymadael i fod yn athrawes llais yn San Francisco a Los Angeles. Treuliodd ychydig flynyddoedd olaf ei bywyd mewn cartref nyrsio yn Santa Monica. Mae hi wedi'i chladdu ym Mynwent Genedlaethol Los Angeles.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1903
Categori:Marwolaethau 1992
Categori:Cantorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion opera o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion jazz o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched a aned yn y 1900au
Categori:Pobl a aned yn Colorado
Categori:Pobl fu farw yng Nghaliffornia
Gorsaf reilffordd Whitby

Mae **Gorsaf reilffordd Whitby** yn orsaf reilffordd yn Whitby, Gogledd Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr. Mae’n adeilad rhestredig Gradd II ers 4 Rhagfyr 1972. Mae’n derminws i drenau Dyffryn Esk o Middlesbrough. Yn ystod yr haf mae trenau Rheilffordd Rhosydd Gogledd Swydd Efrog yn ymweld â’r orsaf hefyd. Cynlluniwyd yr orsaf gan George T Andrews; agorwyd yr orsaf ym 1847.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Northern Rail
* Gwefan Rheilffordd Rhosydd Gogledd Swydd Efrog

Whitby
Whitby
Denton

Gallai **Denton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Denton, pentref yng Nghaint
* Denton, pentref yn Nwyrain Sussex
* Denton, pentref yn Norfolk
* Denton, pentref yn Swydd Durham
* Denton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Denton, pentref yn Swydd Lincoln
* Denton, pentref yn Swydd Northampton
* Denton, tref ym Manceinion Fwyaf
* Denton a Reddish, etholaeth seneddol ym Manceinion Fwyaf
* Denton with Wootton, plwyf sifil yng Nghaint
* Nether Denton, pentref yn Cumbria
* Upper Denton, pentref yn Cumbria

### Unol Daleithiau America
* Denton, Maryland, tref yn nhalaith Maryland
* Denton, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Denton, Montana, tref yn nhalaith Montana
* Denton, Texas, dinas yn nhalaith Texas
* Denton County, Texas, sir yn nhalaith Texas

----
Benjamin Evans

Mae nifer o bobl gyda'r enw Benjamin Evans, yn cynnwys:

* Benjamin Efans (neu Evans), Trewen, gweinidog yr Annibynwyr (1740 – 1821)
* Benjamin Evans, gweinidog y Bedyddwyr (1816 - 1886)
* Benjamin Evans (Telynfab), gweinidog gyda'r Bedyddwyr, ac awdur (1844 - 1900)
Amanda Blanc

CEO y cwmni Aviva ers Gorffennaf 2020 yw **Amanda Blanc** (ganwyd 1967)

Fe'i ganed yn Nhreherbert. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Gyfun Treorci Comprehensive a'r Prifysgol Lerpwl. Mae hi'n byw yn Hampshire gyda'i teulu.

Daeth yn Fonesig yn Rhestr Anrhydeddau'r Flwyddyn Newydd 2024.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Merched a aned yn y 1960au
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl fusnes yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Dreherbert
Categori:Prif weithredwyr o Gymru
Ardal De Swydd Gaergrawnt

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Ardal De Swydd Gaergrawnt** (Saesneg: *South Cambridgeshire District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 902&nbsp;km², gyda 159,086 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Huntingdonshire ac Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt i'r gogledd, Suffolk i'r dwyrain, Essex a Swydd Hertford i'r de, Swydd Bedford i'r gorllewin, a Dinas Caergrawnt fel clofan ynddi. Dyma'r unig ardal awdurdod lleol yn Lloegr sy'n amgylchynu ardal arall yn llwyr.

bawd|dim|Ardal De Swydd Gaergrawnt yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal, sy'n wledig ei natur yn bennaf, yn 103 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Cambourne. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys pentrefi Sawston, Cottenham a Waterbeach.

## Cyfeiriadau 
De Swydd Gaergrawnt
Kevin Scannell

Mae **Kevin Scannell** (ganwyd 11 Mai 1970) yn athro mathemateg a chyfrifiadureg Americanaidd sydd yn gweithio ym Mhrifysgol Saint Louis, UDA.

## Gyrfa 
Ganwyd Scannell ar 11 Mai 1970 yn Boston, Massachusetts. Graddiodd o Sefydliad Technoleg Massachusetts (MIT) gyda BS ym 1991. Yn 1996 dyfarnwyd ei ddoethuriaeth iddo o Brifysgol Califfornia, Los Angeles. Dechreuodd ddysgu Gwyddeleg yn y 1990au.

Athro mathemateg a chyfrifiadureg yw Scannell. Mae ei waith yn canolbwyntio ar ddatblygu adnoddau cyfrifiadurol ar-lein ar gyfer ieithoedd bach, lleiafrifol neu sydd heb ddigon o adnoddau, gyda diddordeb arbennig mewn Gwyddeleg ac ieithoedd Celtaidd eraill. Mae wedi datblygu thesawrws Gwyddelig, gwiriwr gramadeg, a gwiriwr sillafu, a geiriaduron a pheiriannau cyfieithu ar gyfer Gwyddeleg, Albanaidd a Manaweg. Mae Scannell yn aelod o'r tîm sy'n lleoleiddio platfformau gan gynnwys Gmail, Twitter a WhatsApp i'r Wyddeleg. Sefydlodd Indigenous Tweets ('Tweets Cynhenid') yn 2011 i hyrwyddo'r defnydd o gyfryngau cymdeithasol trwy ieithoedd brodorol a lleiafrifol. Cyfieithodd werth 20 awr o ddeunydd codio i'r Wyddeleg ar gyfer Awr y Cod yn 2016. Yn 2019 creodd generadur enw Gwyddeleg o'r enw .

Yn 2019, enillodd Ysgoloriaeth Fulbright am gweithio ar ddatblygu technolegau iaith ar gyfer Gwyddeleg gan ddefnyddio rhwydweithiau dysgu dwfn a niwral mewn cydweithrediad ag ymchwilwyr yn '''' yng Ngharna, Swydd Galway.

Mae'n weithgar yn datblygu'r Wicipedia Gwyddeleg, ac yn ychwanegu cynnwys Gwyddeleg at Wicidata.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1970
Categori:Gwyddeleg
Categori:Ieithyddion o'r Unol Daleithiau
Croydon (gwahaniaethu)

Gallai **Croydon** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Croydon, bwrdeistref yn Llundain Fwyaf
** Croydon, tref yn y fwrdeistref
** Canol Croydon (etholaeth seneddol)
** Gogledd Croydon (etholaeth seneddol)
** Gorsaf reilffordd Dwyrain Croydon
* Croydon, pentref yn Swydd Gaergrawnt

### Unol Daleithiau America
* Croydon, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire

----
Yr Hen Ganfed

[bawd|200x200px|Tôn yr Hen Ganfed allan o *Llyfr Tonau Cynulleidfaol* [John Roberts (Ieuan Gwyllt)|Ieuan Gwyllt]]
de|y don fel y byddai ym 1551

Mae'r **Hen Ganfed** neu'r **Hen 100fed** yn emyn-dôn mewn mesur hir a gyhoeddwyd gyntaf yn *Pseaumes Octante Trois de David* (1551) (ail argraffiad Sallwyr Genefa). Mae'n un o'r alawon mwyaf adnabyddus yn yr holl draddodiadau cerddorol Cristnogol. Mae'n cael ei briodolir fel arfer i'r cyfansoddwr Ffrengig Louis Bourgeois (tua 1510 - tua 1560).

## Hanes
Lluniwyd Sallwyr Genefa dros nifer o flynyddoedd yn ninas Genefa, y Swistir, canolfan gweithgaredd Protestannaidd yn ystod y Diwygiad Protestannaidd. Roedd yn ymateb i ddysgeidiaeth Jean Calvin bod canu cymunedol o'r salmau yn yr iaith frodorol yn agwedd sylfaenol ar fywyd yr eglwys. Roedd hyn yn cyferbynnu â'r arfer Catholig cyffredinol ar yr pryd lle'r oedd clerigwyr yn canu testunau cysegredig yn Lladin yn unig. Cyflenwodd cerddorion Calfinaidd, gan gynnwys Bourgeois, lawer o alawon newydd ac addasiadu eraill o ffynonellau cysegredig a seciwlar. Cwblhawyd fersiwn derfynol y  hon ym 1562.  Roedd Calvin yn bwriadu i'r alawon gael eu canu mewn plaensiant yn ystod gwasanaethau eglwysig, ond darparwyd fersiynau mewn harmoni ar gyfer canu gartref.

Er bod y dôn wedi'i chysylltu gyntaf â Salm 134 yn Sallwyr Genefa. Mae'r alaw yn derbyn ei henw cyfredol o'i gysylltiad â'r 100fed Salm, mewn cyfieithiad mydryddol ohoni gan yr Albanwr William Kethe o'r enw *All People that on Earth do Dwell*. Mae'r alaw hefyd yn cael ei chanu i amryw o emynau eraill, gan gynnwys amryw o goralau Lutheraidd Almaeneg. Fe'i defnyddiwyd fel *cantus firmus* mewn cantata corawl gan Johann Sebastian Bach.

## Defnydd Cymreig
Yng Nghymru mae'r dôn yn cael ei gysylltu'n bennaf a 6ed pennill emyn gan yr Esgob Thomas Ken (1637 –1711) a gyfieithwyd i'r Gymraeg gan Hywel Harris.

Ymddangosodd cyfieithiad Harris gyntaf yn llyfr emynau Nicholas Thomas, Caerfyrddin  *Llyfr o Hymnau o Waith Amryw Awdwyr* (1740). Honnir fod y pennill "wedi bod yn fwy o fudd i drosglwyddo athrawiaeth y Drindod i gynulleidfaoedd na'r holl lyfrau diwinyddol sydd wedi'u hysgrifennu." 

Mae'n emyn rhif 15 yn *Caneuon Ffydd*, y Llyfr Emynau Cydenwadol a gyhoeddwyd yn 2001 

Mae'r dôn hefyd yn cael ei ddefnyddio ar gyfer emyn William Hugh Evans (Gwyllt y Mynydd) (rhif 14 Caneuon Ffydd) :

 (Mae'r emyn gyfan ar Wicidestun)

## Gwatwar
Roedd y *Yr Hen Ganfed* yn cael ei ddefnyddio fel ffug enw /mwys / sarhad Cymraeg am un oedd yn ddifrifol grefyddol, megis yng ngwatwar Wil Bryan ar Rhys Lewis yn llyfr Daniel Owen.

## Cyfeiriadau
Categori:Emynau Cristnogol
Categori:Emyn-donau
Milton

Gallai **Milton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Yr Alban
* Milton of Campsie, tref yn Nwyrain Swydd Dunbarton
* Milton, Easter Ross, pentref yng Nghyngor yr Ucheldir

### Cymru
* Milton, pentref ym Mhowys
* Milton, pentrefan yn sir Benfro

### Lloegr
* Milton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Milton, pentref yn Ardal Cherwell, Swydd Rydychen
* Milton, pentref yn Ardal Vale of White Horse, Swydd Rydychen
* Milton Abbas, pentref yn Dorset
* Milton Bryan, pentref yn Swydd Bedford
* Milton Ernest, pentref yn Swydd Bedford
* Milton Green, pentref yn Swydd Gaer
* Milton Keynes, tref yn Swydd Buckingham
* Milton Malsor, pentref yn Swydd Northampton
* Milton Regis, ardal faestrefol Sittingbourne yng Nghaint
* New Milton, tref yn Hampshire
* Tunstead Milton, pentref yn Swydd Derby
* West Milton, pentref yn Dorset

### Unol Daleithiau America
* Milton, Delaware, tref yn nhalaith Delaware
* Milton, Florida, dinas yn nhalaith Florida
* Milton, Georgia, dinas yn nhalaith Georgia
* Milton, Gorllewin Virginia, dinas yn nhalaith Gorllewin Virginia
* Milton, Illinois, pentref yn nhalaith Illinois
* Milton Township, Illinois, treflan yn nhalaith Illinois
* Milton, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
* Milton, Kansas, cymuned yn nhalaith Kansas
* Milton, Louisiana, ardal yn nhalaith Louisiana
* Milton, Massachusetts, tref yn nhalaith Massachusetts
* Milton, Michigan, tref yn nhalaith Michigan
* Milton, New Hampshire, tref yn nhalaith New Hampshire
* Milton-Freewater, Oregon, dinas yn nhalaith Oregon
* Milton, Pennsylvania, bwrdeistref yn nhalaith Pennsylvania
* Milton, Washington, dinas yn nhalaith Washington
* West Milton, Ohio, pentref yn nhalaith Ohio

## Pobl
* Gareth Milton, actor
* John Milton (1608–74), bardd

----
Linton

Gallai **Linton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Yr Alban
* East Linton, tref yn Nwyrain Lothian
* West Linton, pentref yng Ngororau'r Alban

### Lloegr
* Linton, pentref yng Nghaint
* Linton, pentref yn Swydd Derby
* Linton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Linton, pentref yn Swydd Henffordd

### Unol Daleithiau America
* Linton, Indiana, dinas yn nhalaith Indiana
* Linton Hall, Virginia, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Virginia

## Gweler hefyd
* Lynton, tref yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr

----
Ashton

Gallai **Ashton** gyfeirio at:

## Lleoedd
### Lloegr
* Ashton, pentref yng Nghernyw
* Ashton, pentref yn Swydd Gaergrawnt
* Ashton, pentref yn awdurdod unedol Gorllewin Swydd Northampton
* Ashton, pentref yn awdurdod unedol Gogledd Swydd Northampton
* Ashton Hayes, pentref yn Swydd Gaer
* Ashton-under-Lyne, tref yn Fanceinion Fwyaf
** Ashton-under-Lyne (etholaeth seneddol)
** Gorsaf reilffordd Ashton-under-Lyne
* Higher Ashton, pentref yng Nghaint
* Lower Ashton, pentref yng Nghaint

### Unol Daleithiau America
* Ashton, Idaho, tref yn nhalaith Idaho
* Ashton, Illinois, pentref yn nhalaith Illinois
* Ashton, Iowa, dinas yn nhalaith Iowa
* Ashton, Kansas, cymuned heb ei hymgorffori yn nhalaith Kansas

## Pobl
* Charles Ashton (1848–99), hanesydd llenyddiaeth Gymraeg
* Charles Ashton (1884–1968), actor
* Glyn M. Ashton (1910–91), cyfieithydd ac awdur
* Martyn Ashton (g. 1974), beiciwr
* Sara Ashton, awdur

----
Ffullyn cotwm

bawd|Blwch o Ffullon Cotwm
100px|bawd|Cŵyr ar Ffullyn Cotwm
200px|bawd|Ffullyn cotwm a ddefnyddir i gasglu sampl DNA gan ddarpar rhoddwr mêr esgyrn

Mae **ffullyn cotwm** (hefyd **bydiau cotwm**) fel rheol yn belen bychan tynn o gwlân cotwm sydd ynghlwm wrth ffon bren neu blastig. Dyfeisiwyd y ffullyn  cotwm ym 1923 gan yr Americanwr o dras Pwyleg, Leo Gerstenzang. Byddai'n arsylwi sut roedd ei wraig yn cau bwa cotwm ar ddiwedd pigyn dannedd ar gyfer glanhau ei plentyn. Sefydlodd Gerstenzang y "Infvel Novelty Company" i lansio ei arloesedd, a newidiodd yr enw ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach yn "Q-tips".

## Defnydd
Yn nodweddiadol, defnyddir ffullyn cotwm i daenu hylif neu eli ar y croen (er enghraifft, diheintydd ar glwyf), i gymryd sampl poer (sampl DNA), neu i lanhau rhai ardaloedd anodd eu cyrraedd yn y corff (tu fewn y glust) neu rhannau cyfung o fewn peiriant neu declyn. Mae'r ddyfais yn un hylaw iawn ar gyfer glanhau pob math o ddefnyddiau bob dydd.

## Glanhau clustiau
Defnyddir ffullon cotwm hefyd i lanhau'r clustiau. Fodd bynnag, nid yw meddygon yn argymell hyn, oherwydd bod y glust yn organ hunan-lanhau a gall ffullyn cotwm wthio'r cwyr yn bellach fewn i'r glust, a all arwain at lid. Yn ogystal, mae risg o niweidio neu dyllu'r clust yn enwedig drwm y glust â ffullyn cotwm, a all hyd yn oed fygwth bywyd.

## Gwahardd y ffullyn cotwm
Nodwyd peryglon ffullynau cotwm nid yn unig i ddrwm y glust ond hefyd i amgylchedd oherwydd nad ffyn plastig yw'n fioddiraddwy a hefyd bod casgliad ohonynt yn aml yn cael eu gwaredu lawr toiled neu drwy ffosydd ac yn ychwanegu at greu dom saim sy'n achosi difrod anferthol i systemau carthffosiaeth ar draws y byd, gan gynnwys Cymru.

Cafwyd ymgyrchoedd i hysbysu pobl o beryglon y ffullynau cotwm gan fudiadau ymgyrchu ac ar y rhyngrwyd. Maent yn aml yn pwysleisio niwed y ffullyn cotwm i'r moroedd lle mae cymaint yn llifo wedi defnydd bersonol neu ddiwydiannol.

Ym mis Mai 2019 cyhoeddodd Michael Gove, Ysgrifennydd Amgylchedd Llywodraeth San Steffan, y byddai ffullynau cotwm (ynghŷd â gwellt yfed a troellwyr diod plastic) yn cael eu gwahardd yn y Lloegr ym mis Ebrill 2020.

Ym mis Mawrth 2020, cyhoeddodd Hannah Blythyn, Dirprwy Weinidog Tai a Llywodraeth Leol Llywodraeth Cymru am wahardd ffullynau cotwm a deunydd plastig untro helaethach megis cynhwyswyr neu flychau bwyd a diolch wedi eu gwneud o polystyren yng Nghymru, gan ddilyn canllawiau'r Undeb Ewropeaidd fel mae Llywodraeth yr Alban. Y deunydd sydd i'w gwahardd yw:
* gwellt yfed
* troellwyr diod
* ffullyn cotwm 
* ffyn balŵn
* platiau a chytleri
* cynwysyddion bwyd a diod wedi’u gwneud o bolystyren wedi’i ehangu,
* cynnyrch wedi’i wneud o blastig oxo-bioddiraddiadwy; megis rhai mathau o fagiau siopa 

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* fideo ar Ffullyn Cotwm eco-gyfeillgar
* fideo i wahardd Ffullynau Cotwm

Categori:Amgylchedd
Categori:Ailgylchu
Ardal Fenland

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Ardal Fenland** (Saesneg: *Fenland District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 546&nbsp;km², gyda 101,850 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt i'r de-ddwyrain, Huntingdonshire i'r de-orllewin, Dinas Peterborough i'r gorllewin, Swydd Lincoln i'r gogledd, a Norfolk i'r dwyrain.

bawd|dim|Ardal Fenland yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 16 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref March. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Chatteris, Whittlesey a Wisbech.

## Cyfeiriadau 
Fenland
Huntingdonshire

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Huntingdonshire**.

Mae gan yr ardal arwynebedd o 906&nbsp;km², gyda 177,963 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Ddinas Peterborough i'r gogledd, Ardal Fenland, Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt ac Ardal De Swydd Gaergrawnt i'r dwyrain, a Swydd Bedford a Swydd Northampton i'r gorllewin.

bawd|dim|Huntingdonshire yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. Mae gan yr ardal i bob pwrpas yr un ffiniau â hen sir weinyddol Swydd Huntingdon, a fodolai tan ad-drefniant byrhoedlog ym 1965. 

Rhennir yr ardal yn 81 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn nhref Huntingdon. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Godmanchester, Ramsey St Ives a St Neots.

## Cyfeiriadau 
Huntingdonshire
Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt** (Saesneg: *East Cambridgeshire District*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 651&nbsp;km², gyda 89,840 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Ardal De Swydd Gaergrawnt i'r de-orllewin, Huntingdonshire i'r gorllewin, Ardal Fenland i'r gogledd-orllewin, Norfolk i'r gogledd-ddwyrain, a Suffolk i'r dwyrain.

bawd|dim|Ardal Dwyrain Swydd Gaergrawnt yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Rhennir yr ardal yn 35 o blwyfi sifil, heb ardaloedd di-blwyf. Mae ei phencadlys yn ninas Ely. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys tref Soham.

## Cyfeiriadau 
Dwyrain Swydd Gaergrawnt
Layla Saad

Awdur ac addysgydd yw **Layla F. Saad**. Ar ôl cychwyn ei her Instagram #MeAndWhiteSupremacy yn 2018, datblygodd ei gwaith yn gyhoeddiad digidol *Me and White Supremacy Workbook*. Cyhoeddwyd y llyfr *Me and White Supremacy* yn 2020 a chyrhaeddodd restr llyfrau sy'n gwerthu orau The New York Times. Mae hefyd yn cyflwyno'r *Good Ancestor Podcast*.

## Bywyd cynnar 
Roedd mam Saad yn dod o Sansibar, Tansanïa, a'i thad o Mombasa, Cenia. Symudodd y ddau i Gaerdydd yng Nghymru; yno y gwnaethon nhw gyfarfod ac yno hefyd y cafodd Saad ei geni a'i magu. Bu hefyd yn byw yn Tanzania a Swindon, Lloegr, wrth dyfu i fyny. Roedd hi'n hoff o ffuglen dditectif pan yn blentyn. Symudodd y teulu i Catar pan oedd Saad yn 15 oed. Derbyniodd radd Baglor yn y Gyfraith o Brifysgol Caerhirfryn.

## Gyrfa 
Yn 2017, ysgrifennodd Saad gofnod blog "I Need to Talk to Spiritual White Women About White Supremacy". Cafodd dderbyniad da gan rai, a chafodd adlach hefyd gan rai pobl wyn. Yn 2018, dechreuodd Saad her Instagram o dan hashnod #MeAndWhiteSupremacy a oedd yn annog pobl i ystyried eu perthynas â goruchafiaeth y gwynion am 28 diwrnod. Roedd yn boblogaidd ymhlith athrawon. Yn dilyn hyn, ysgrifennodd y cyhoeddiad digidol *Me and White Supremacy Workbook.* Cafodd ei lawrlwytho gan 100,000 o bobl dros gyfnod o chwe mis a'i gymeradwyo gan ffigurau cyhoeddus fel Anne Hathaway, Elizabeth Gilbert, Robin DiAngelo a Glennon Doyle.

Yn 2020, cafodd y gwaith hwn yn ei droi'n llyfr *Me and White Supremacy*. Cyrhaeddodd y llyfr rif 10 ar restr llyfrau sy'n gwerthu orau  ar 16 Chwefror 2020 yng nghategori 'Combined Print & E-Book Nonfiction'. Cafodd y llyfr sylw o'r newydd yn dilyn lladd George Floyd ym mis Mai 2020 a'r protestiadau a ddilynodd, gydag chynnydd yng ngwerthiant llyfrau am hil. Cyrhaeddodd y llyfr rhif pump ar restr llyfrau ffeithiol clawr caled y *New York Times* ar 12 Gorffennaf 2020.  Roedd yn drydydd ar restr llyfrau sy'n gwerthu orau'r *Sunday Times* ar 26 Mehefin 2020 a chyrhaeddodd chweched ar restr gwerthiant y llyfrau ffeithiol ar wefan llyfrau sain Audible ar 5 Mehefin 2020.

Mae Saad yn cyflwyno'r *Good Ancestor Podcast*, gan gyfweld â phobl am "hynafiaid" yn eu teulu neu yn y gymdeithas ehangach sydd wedi dylanwadu arnyn nhw.

## Bywyd personol 
Mae Saad yn byw yn Doha, Catar, gyda'i gwr, Sam, a'u plant, Maya a Mohamed.  Mae Saad yn Fwslim.

## Gweithiau 
* Saad, Layla (2020). *Me and White Supremacy*. Sourcebooks. 

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Saad, Layla (Ionawr 29, 2020). "One writer reveals how to recognise and dismantle your white privilege". Glamour.
* Fischer, Lisa (Chwefror 20, 2020). "Even 'Good Allies' Are Probably Complicit: Layla Saad on Countering White Supremacy". Jezebel.

Categori:Mwslimiaid o'r Deyrnas Unedig
Sawston

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy **Sawston**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Swydd Gaergrawnt. Saif ar Afon Cam tua 7 milltir i'r de o ddinas Caergrawnt.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 7,145.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Swydd Gaergrawnt
Categori:Pentrefi Swydd Gaergrawnt
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaergrawnt
Cambourne

Tref a phlwyf sifil yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, ydy **Cambourne**. Saif tua 9 milltir (14&nbsp;km) i'r gorllewin o ddinas Caergrawnt. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan De Swydd Gaergrawnt. Dyma'r anheddiad mwyaf yr ardal an-fetropolitan, ac mae ei phencadlys i'w gael yma. Rhennir y dref yn dri phentref, sef **Great Cambourne**, **Lower Cambourne** ac **Upper Cambourne**.

Mae Cambourne yn anheddiad newydd a grëwyd o dan Ddeddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990 gan Cyngor Sir Swydd Gaergrawnt a thri chwmni adeiladu. Dechreuodd y gwaith adeiladu ym Mehefin 1998 ar safle maes glas. Mae'r anheddiad yn dal i ehangu'n gyflym. Yng Nhyfridiad 2001 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 1,198; yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddo boblogaeth o 8,186; ac roedd ganddo boblogaeth o 10,390 yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Yn wreiddiol fe'i dynodwyd yn bentref, ond ym Mawrth 2019 pleidleisiodd y cyngor plwyf i ddod yn gyngor tref.

South Cambridgeshire District Council.JPG|Pencadlys Cyngor Ardal De Swydd Gaergrawnt
Cmglee Cambourne Business Park.jpg|Parc Busnes Cambourne

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal De Swydd Gaergrawnt
Categori:Trefi Swydd Gaergrawnt
Categori:Plwyfi sifil Swydd Gaergrawnt
Narendra Modi

**Narendra Damodardas Modi** (ganwyd 17 Medi 1950) yn wleidydd Indiaidd sy'n gwasanaethu fel 14eg a Phrif Weinidog presennol India er 2014. Roedd yn Brif Weinidog Gujarat rhwng 2001 a 2014 ac mae'n Aelod Seneddol Varanasi. Mae Modi yn aelod o Blaid Bharatiya Janata.

## Cyfeiriadau
Categori:Prif Weinidogion India
Categori:Gwleidyddion o India
Categori:Genedigaethau 1950
Fflangellaeth

Yr arfer grefyddol o chwipio'r corff i ddangos penyd, disgyblaeth neu ymroddiad duwiol yw **fflangellaeth** neu **ffrewyllaeth**. Ceir sawl ymdrech anthropolegol i esbonio'r arfer, er enghraifft fel modd o fwrw cythraul allan neu buro'r enaid, dioddefaint gwaredol, cosb sadistaidd, neu ymgorfforiad o rym yr anifail sydd yn y chwip.

Defnyddir fflangellaeth ers yr oesoedd cynhanesyddol, mewn defodau urddo, puro, a ffrwythlondeb. Weithiau bu fflangellaeth, a ffurfiau eraill ar ddioddefaint corfforol megis llurguniad, yn hunanachosedig. Arferid fflangellaeth ddefodol yn Sparta, a chafodd anghredinwyr Rhufeinig eu chwipio gyda chynffon ych neu strapen ledr.

bawd|Darluniad o Fflangellwyr yng Nghronicl Nürnberg
Bu'r arfer Cristnogol o hunan-fflangellaeth ar ei anterth yn yr Oesoedd Canol Diweddar. Cychwynnwyd gan Raniero Fasani, Meudwy Umbria, yn sgil y pla yn yr Eidal ym 1259. Trefnodd Fasani orymdeithiau o hunan-fflangellwyr yn chwipio'u hunain, ac ymledodd yr arfer ar draws canolbarth a gogledd yr Eidal. Blodeuai'r fath ffanaticiaeth grefyddol yn oes milenariaeth, ac anogwyd yr hunan-fflangellwyr gan broffwydoliaethau Gioacchino da Fiore a diwethafwyr eraill. Erbyn canol y 13g, bu brawdoliaethau o Fflangellwyr, lleygwyr a chlerigwyr yn eu plith, yn chwipio'u hunain a'i gilydd mewn gorymdeithiau trwy drefi ar draws yr Eidal, yr Almaen, a'r Gwledydd Isel, ac yn galw ar y bobl leol i edifarhau. Cryfhawyd eu hymdrechion i liniaru barn Duw gan y Pla Du (1347–53), a thyfodd eu niferoedd yn sylweddol. Er gwaethaf sêl y Fflangellwyr, condemniwyd yr arfer gan y Pab Clement VI ym 1349, a chadarnhawyd y gollfarn honno gan Gyngor Konstanz (1414–18). O ganlyniad, cafodd Fflangellwyr Almaenig eu herlid gan y Chwilys a gostegai'r arfer.

Bu fflangellaeth yn ymddangos mewn defodau'r Americanwyr Brodorol, a pharhaodd yr arfer ymhlith rhai o lwyth yr Hopi hyd at ddiwedd y 19g. Arferir hunan-fflangellaeth o hyd gan y Mwslimiaid Shia sydd yn ymfflangellu ar ŵyl Ashura i gofio merthyrdod Husayn ym Mrwydr Karbala.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cosb gorfforol
Categori:Crefydd yn yr Oesoedd Canol
Categori:Hanes Cristnogaeth
Categori:Ymddygiad a phrofiad crefyddol
Cymylau nosloyw

bawd|dde|300px|Cymylau nosloyw a Chomed Neowise o Aberogwen

Cymylau tenau glas golau neu ddi-liw sy’n disgleirio yng nghanol nos yw **cymylau nosloyw** (*noctilucent clouds* yn Saesneg). Mae’r gair *noctilucent* yn tarddio o Ladin, gan olygu disgleirio gyda’r nos. Maent wedi’u ffurfio o grisialau rhew hyd at 100nm mewn diamedr, gan ymddangos fel arfer yn ystod yr haf pan fo’r Haul wedi machlud i’r arsyllydd, ond pan fo’r cymylau yn gallu adlewyrchu golau’r Haul o hyd. Mae astudiaethau diweddar yn awgrymu bod lefelau cynyddol o fethan yn cynhyrchu anwedd dŵr pan fo’n cyrraedd y mesosffer gan greu neu gryfhau cymylau nosloyw.

Nhw yw’r cymylau uchaf a geir yn atmosffer, yn y mesosffer ar uchder o 76–85&nbsp;km (47-53 milltir). Nid ydynt i’w gweld yn ystod y dydd oherwydd eu bod rhy wan. Maent fwyaf amlwg rhwng lledredau 50°-65° oherwydd yn agosach i'r Pegynau mae'n rhy olau gyda'r nos yn yr haf.

Nid oes sôn amdanynt cyn 1885, pan ddechreuodd gwyddonwyr Almaenig eu hastudio. Maent angen anwedd dŵr a gronynnau llwch i’w ffurfio. Credir mai micro-awyrfeini yw ffynhonnell y llwch, ond mae llosgfynyddoedd yn un ffynhonnell posibl arall. O bosib, echdoriad Krakatoa oedd wedi cyflenwi llwch i’r mesosffer, gan sbarduno ffurfiant cymylau nosloyw. Mae ymchwil diweddar yn awgrymu bod cymylau nosloyw yn fwyfwy cyffredin oherwydd lefel cynyddol o anwedd dŵr yn yr atmosffer.

## Cyfeiriadau
Categori:Mathau o gymylau
Jack Charlton

Roedd **John ("Jack") Charlton, OBE DL** (8 Mai 1935 – 10 Gorffennaf 2020) yn pêl-droediwr o Loegr.

Cafodd ei eni yn Ashington, Northumberland, yn fab i glowr. Roedd yn frawd hynaf y pêl-droediwr Bobby Charlton.  Aelod y tîm Lloegr sy'n ennill Cwpan y Byd Pêl-droed ym 1966 oedd ef.

Ar ôl ei yrfa chwarae, daeth yn rheolwr ar Middlesbrough F.C.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1935
Categori:Marwolaethau 2020
Categori:Pêl-droedwyr o Loegr
Categori:Pobl o Northumberland
C/2020 F3 (NEOWISE)

Comed NEOWISE ar 9 Gorffennaf 2020|bawd
Comed yw **C/2020 F3 (NEOWISE)**, neu **Comed NEOWISE**, gydag orbit sydd bron yn barabolig a ddarganfuwyd ar 27 Mawrth 2020 gan delesgop gofod NEOWISE. Disgwylir i'r gomed aros yn weladwy i'r llygad noeth ym mis Gorffennaf.

## Hanes ac arsylwadau 
Pasiodd Comed NEOWISE agosaf at yr Haul ar 3 Gorffennaf 2020 ar bellter o . Roedd y gomed lai nag 20 gradd o'r Haul rhwng 11 Mehefin 2020 a 9 Gorffennaf 2020. Erbyn 10 Mehefin 2020 gan fod y gomed yn cael ei cholli i lewyrch yr Haul, roedd yn faint ymddangosol 7.  Pan aeth y gomed i olwg yr arsyllfa SOHO LASCO C3 ar 22 Mehefin 2020 roedd y gomed wedi cynyddu i faint 3. Ym mis Gorffennaf, mae adlewyrch Comet NEOWISE wedi cynyddu i faint +1, llawer uwch na'r disgleirdeb a gyrhaeddwyd gan C/2020 F8 (SWAN), ac mae'r gomed wedi datblygu ail gynffon. Mae'r gynffon gyntaf wedi'i gwneud o nwy ac mae'r ail gynffon ddiweddarach wedi'i gwneud o lwch.

Bydd yn dynesu'n agosaf at y Ddaear ar 23 Gorffennaf 2020 ar bellter o . Bydd y daith perihelion hwn yn cynyddu cyfnod orbitol y gomed o tua 4500 o flynyddoedd i tua 6800 o flynyddoedd.

## Oriel 

Comet_Neowise_and_noctilucent_clouds.jpg|bawd|dde|300px|Cymylau nosloyw a Chomed Neowise o Aberogwen, ger Bangor. 11 Gorffennaf 2020
Neowise1.jpg|8 Gorffennaf 2020 o Zuzici, Istria, Croatia 
Comet C2020 F3 (NEOWISE) over Klis fortress, Croatia.jpg|Comet C / 2020 F3 (NEOWISE) ar 8 Gorffennaf 2020, dros Fortress Klis, Croatia, gyda chymylau nosloyw 
Neowise2.jpg| Comet C / 2020 F3 (NEOWISE) ar 8 Gorffennaf 2020, o Zuzici, Istra, Croatia gyda chymylau NLC 
Comet C2020 F3 (NEOWISE) over Split, Croatia.jpg|Comet C / 2020 F3 (NEOWISE) ar 9 Gorffennaf, dros Hollti, Croatia 
C 2020 F3 (NEOWISE).png|C / 2020 F3 (NEOWISE) Odesa, Wcráin, 10 Gorffennaf
C 2020 F3 (NEOWISE) (Wide 2 135mm jupiter37).png|C / 2020 F3 (NEOWISE) (Eang 2 135mm jupiter37) Odesa, Wcráin, 10 Gorffennaf 
C-2020 F3 (NEOWISE) Final 02.jpg|C / 2020 F3 (NEOWISE) Dros *Borča*, Belgrade, Serbia ar 10 Gorffennaf 2020, 3:48 AM 
C 2020 F3 NEOWISE SWITZERLAND.jpg|C / 2020 F3 (NEOWISE) ar 10 Gorffennaf 2020 o Beinwil am See, y Swistir 
20200707 ens.ch c 2020 f3 neowise 024 wiki.jpg|C / 2020 F3 (NEOWISE) 7 Gorffennaf, ger Sursee, Canol y Swistir 
NEOWISE over Spain.jpg|Wedi'i weld o Sbaen. 10 Gorffennaf 2020. Amser lleol: 05:41 am 

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Comet C / 2020 F3 (NEOWISE) - CometWatch 
* Comet Newydd C / 2020 F3 (NEOWISE) - Ernesto Guido & Adriano Valvasori 
* C / 2020 F3 (NEOWISE)  - AiM-Project-Group 

Categori:Comedau
No More Lockdowns (plaid wleidyddol)

Mae **No More Lockdowns** *(**Cymru Sovereign** gynt)* yn blaid wleidyddol Eurosceptig galed a genedlaetholdeb Cymreig yng Nghymru sydd wedi'i chofrestru a'i reoleiddio gan Gomisiwn Etholiadol y Deyrnas Unedig. Cafodd y blaid ei sefydlu a'i chofrestru'n ffurfiol ym mis Mawrth 2016 dan yr enw Cymru Sovereign ar ôl bod yn grŵp yn lobïo a deisebu Llywodraeth Cymru. Un o'r ymgyrchoedd roedd yr arweinydd, Gruffydd Meredith yn rhedeg oedd creu ail siambr yn y Senedd. Ar hyn o bryd mae wedi'i gofrestru i sefyll mewn etholiadau yng Nghymru ac mae'n cydymffurfio â Deddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000.

Mae'r blaid yn credu y dylai Cymru fod yn wladwriaeth hollol sofran yn y byd, y tu hwnt i reolaeth Senedd y Deyrnas Unedig yn San Steffan yn Llundain a'r Undeb Ewropeaidd. Mae hefyd yn cefnogi creu system punt ac arian sofran Cymraeg didyled i Gymru gyda'i banc ei hun. Safodd y blaid yng Ngorllewin Casnewydd yn etholiadau Cynulliad Cymru 2016, lle daeth yn olaf gyda 38 pleidlais.  

Mewn darn barn yn Y Cymro ar 10 Mai 2019 dywedodd arweinydd y blaid, Gruffydd Meredith, ei fod eisiau gweld Cymru yn ffynni fel gwlad annibynnol drwy greu arian ei hunan sydd yn rhydd o ddyled. Mae Meredith eisiau creu system economaidd gymysg gan dorri rhydd o 'gaethwasaidd bresennol' yr Undeb Ewropeaidd a'r Deyrnas Unedig.

Ymunodd y blaid mewn trafodaeth ar ôl Gorymdaith Annibyniaeth AUOB Caernarfon ar Orffennaf 2019. Roedd y fforwm rhwng pleidiau sy'n cefnogi Annibyniaeth; Plaid Cymru, Gwlad a Chymru Sovereign wedi ei chadeirio gan Dr. Carl Clowes. Cafodd hyn ei beirniadu gan grwp gwrth asgell dde eithafol *(Far Right Watch Wales)* er nad yw'r blaid yn un asgell dde eithafol. 

Cafodd y blaid ei ail-frandio ym mis Mawrth 2021 dan y faner 'Dim Mwy O Gloi Lawr i Gymru' er mwyn gwrthwynebu 'cyfyngiadau clo' COVID-19 oedd mewn lle ar y pryd. Sefodd y blaid yn 2 rhanbarth ac un etholaeth yn etholiad Senedd Cymru, 2021. Yn yr etholiad yma cafodd y blaid gyfanswm o 2,967 o bleidleisiau.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Pleidiau cenedlaetholgar
Categori:Pleidiau dros ymwahaniad neu annibyniaeth
Categori:Pleidiau gwleidyddol yng Nghymru
Gwarchodfa Natur Clogwyni Bempton

Mae **Gwarchodfa Natur Clogwyni Bempton** yn warchodfa’r Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar (RSPB) ar arfordir Swydd Efrog. Mae tua hanner miliwn o adar y môr yn ymgasglu yn ystod hr haf, gan gynnwys Hugan, Gwylog, Llurs]], Gwylan Goesddu, Gwylan y Penwaig, Aderyn drycin y graig, Mulfran werdd a Phâl. Mae hefyd Dryw Eurben, Coch dan adain, Aderyn y To, Llwydfron, Bras yr Ŷd, Ehedydd, Llinos, Tylluan Wen, Bras y Cyrs, Corhedydd y Graig, a Chorhedydd y Waun. Gwelir hefyd Morlo a Llamhidydd. Gwelir hefyd Tylluan Glustiog, Telor yr Hesg a Hebog tramor .

Hyd Clogwyni’r warchodfa yw 5 cilomedr. Mae canolfan ymwelwyr a maes parcio, golygfeydd a llwybrau natur.

## Gweler hefyd
* Rhestr o warchodfeydd Y Gymdeithas Frenhinol er Gwarchod Adar

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y gymdeithas

## Oriel

Bempton02LB.jpg|Huganod
Bempton03LB.jpg|Huganod
Bempton04LB.jpg|Gwylan goesddu
Bempton05LB.jpg|Cywion yr Huganod
Bempton06LB.jpg|Gwylogod
Bempton07LB.jpg|Pâl

Clogwyni Bempton
Categori:RSPB
Categori:Swydd Efrog
Dinas Peterborough

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Dinas Peterborough** (Saesneg: *City of Peterborough*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 343&nbsp;km², gyda 202,259 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio Ardal Fenland a Huntingdonshire i'r de, Swydd Northampton a Rutland i'r gorllewin, a Swydd Lincoln i'r gogledd.

bawd|dim|Dinas Peterborough yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Swydd Gaergrawnt, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ym 1998.

Rhennir yr ardal yn 19 o blwyfi sifil, gydag ardal ddi-blwyf sy'n cynnwys dinas Peterborough ei hun, lle mae ei phencadlys.

## Cyfeiriadau 
Peterborough
Gorsaf fysiau Whitby

Mae **Gorsaf fysiau Whitby** yn orsaf fysiau yn Whitby, Swydd Efrog. Mae bysiau Arriva yn mynd i Middlesbrough, Redcar, Saltburn, Loftus a Scarborough. Mae bysiau [Coastliner yn mynd i [Leeds ac Efrog, ac mae un bws National Express yn mynd yn ddyddiol i Efrog a Llundain.

Mae’r orsaf fysiau ger Afon Esk, drws nesaf i orsaf reilffordd Whitby.

## Cyfeiriadau
Categori:Cludiant
Whitby
Categori:Swydd Efrog
Bwrdeistref Thurrock

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Thurrock** (Saesneg: *Borough of Thurrock*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 163&nbsp;km², gyda 174,341 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Castle Point, Bwrdeistref Basildon a Bwrdeistref Brentwood i'r gogledd, Llundain Fwyaf i'r gorllewin, ac Aber Tafwys i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Thurrock yn Essex

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Essex, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1998.

Mae'r awdurdod yn hollol ddi-blwyf. Mae ei bencadlys yn nhref Grays. Mae aneddiadau eraill yn yr ardal yn cynnwys trefi Corringham, Stanford-le-Hope a Tilbury.

## Gweler hefyd
* Thurrock (etholaeth seneddol)

## Cyfeiriadau 
Thurrock
Kelly Preston

Roedd **Kelly Kamalelehua Smith** (13 Hydref 1962 – 12 Gorffennaf 2020), yn fwyaf adnabyddus fel **Kelly Preston**, yn actores o'r Unol Daleithiau.

Cafodd ei geni yn Honolulu, Hawaii, yn ferch Linda. Roedd hi'n wraig yr actor Kevin Gage rhwng 1985 a 1987. Priododd yr actor John Travolta ym 1991.

Bu farw o ganser yn Houston, Texas.

## Ffilmiau
**Christine* (1983)
**Mischief* (1985)
**Twins* (1988)
**Jerry Maguire* (1996)
**Battlefield Earth* (2000) 
**What a Girl Wants* (2003)
**Broken Bridges* (2006) 
**Old Dogs* (2009)
**Gotti* (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1962
Categori:Marwolaethau 2020
Llenyddiaeth yn 2021

## Digwyddiadau
*4 Mawrth – Diwrnod y Llyfr Cymru

## Llenyddiaeth Gymraeg
### Barddoniaeth
*Philip Gross, Cyril Jones & Valerie Coffin Price – *Troeon/Turnings* (dwyieithog)
*Ifor ap Glyn – *Rhwng Dau Olau*

### Cofiant
*Eigra Lewis Roberts – ''Eigra: Hogan Fach o'r Blaena*

### Hanes
*Tudur Owen & Dyl Mei – *Dim Rwan Na Nawr: Hanes Cymru Drwy'r Oesoedd*

## Ieithoedd eraill
### Nofelau
*Stevie Davies – *The Web of Belonging*
*Jenny Erpenbeck – *Kairos* 
*Nadifa Mohamed – *The Fortune Men*

### Cofiant
*Paula Byrne – *The Adventures of Miss Barbara Pym''
*Sinéad O'Connor – *Rememberings*
*D. Ben Rees – *Jim, The Life and Work of the Rt. Hon. James Griffiths*
*Steve Wilkins - *The Pembrokeshire Murders*

### Hanes
*Paula Burnett – *Pleasure and Peril in Snowdonia - Barmouth and the 1894 Boating Tragedy*
*Richard Shepherd – *Cardiff City Football Club 1993-2009 - An Illustrated History*

### Eraill
*Matthew Jarvis (gol.) – *A Seeking Mind: Poetry & Prose for Ruth Bidgood*
*Jayne Joso – *Japan Stories* 
*Peter Lord - *Looking Out: Welsh Painting, Social Class and International Context*

## Gwobrau 
### Cymru
* Llyfr y Flwyddyn (Cymru):
** Cymraeg: Megan Angharad Hunter, *tu ôl i’r awyr* 
** Saesneg: Catrin Kean, *Salt* 
* Gwobr Goffa Daniel Owen: Lleucu Roberts, *Hannah-Jane*

### Gwledydd eraill
* Gwobr Llenyddiaeth Nobel: Abdulrazak Gurnah  
* Gwobr Booker: Damon Galgut, *The Promise*
* Gwobr Ryngwladol Booker: David Diop, ''Frère d'âme (At Night All Blood Is Black)''
*Medal Carl Zuckmayer: Nora Gomringer

## Marwolaethau
*8 Ionawr - Katharine Whitehorn, 92, newyddiadurwraig
*22 Ionawr - Sharon Penman, 75, nofelydd hanesyddol
*1 Chwefror - Merryl Wyn Davies, 71, darlledwr ac awdures
*25 Mawrth - Beverly Cleary, 104, awdur plant
* 21 Gorffennaf - Siân James, 90, nofelydd
* 30 Gorffennaf - Roger Boore, 82, cyhoeddwr llyfrau ac awdur
* 5 Tachwedd - Mei Jones, 68, actor ac awdur
* 21 Gorffennaf - Anne Rice, 80, nofelydd

## Cyfeiriadau
Bwrdeistref Southend-on-Sea

Awdurdod unedol yn sir seremonïol Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Bwrdeistref Southend-on-Sea** (Saesneg: *Borough of Southend-on-Sea*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 41.8&nbsp;km², gyda 183,125 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae'n ffinio ar Fwrdeistref Castle Point i'r gorllewin, Ardal Rochford i'r gogledd,  ac Aber Tafwys i'r de.

bawd|dim|Bwrdeistref Southend-on-Sea yn Essex

Ffurfiwyd y fwrdeistref dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974, fel ardal an-fetropolitan dan reolaeth cyngor sir Essex, ond daeth yn awdurdod unedol, sy'n annibynnol ar y sir, ar 1 Ebrill 1998.

Rhennir y fwrdeistref yn ddwy ran, sef ardal fawr di-blwyf sy'n cynnwys tref Southend-on-Sea ei hun, ac un plwyf sifil gweddol fach sy'n cynnwys tref Leigh-on-Sea. Mae'r ardal ddi-blwyf yn cynnwys yr anneddiadau Chalkwell, Eastwood, North Shoebury, Prittlewell, Shoeburyness, Southchurch, Thorpe Bay, a Westcliff-on-Sea.

## Cyfeiriadau 
Southend-on-Sea
Westcliff-on-Sea

Ardal faestrefol Southend-on-Sea a chyrchfan glan môr yn sir seremonïol Essex, Dwyrain Lloegr, ydy **Westcliff-on-Sea**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Southend-on-Sea.

bawd|300px|dim|The Parade, Westcliff-on-Sea (cerdyn post, 1903)

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Southend-on-Sea
Categori:Pentrefi Essex
La forza del destino - Disgyddiaeth

bawd

Dyma ddetholiad o recordiadau o opera Giuseppe Verdi *La forza del destino*. Cafodd ei berfformio gyntaf yn Bolshoi, St Petersburg ar 10 Tachwedd 1862

## Fersiwn gwreiddiol 1862
## Fersiwn diwygiedig 1869 
## Cyfeiriadau
Categori:Disgyddiaeth operâu
Categori:Verdi
Rigoletto - Disgyddiaeth

bawd|Hipolito Lazaro yn canu *Questa o Quella* o Rigoletto.
'*Dyma restr o recordiadau o *Rigoletto'''*, opera gan Giuseppe Verdi gyda libretto Eidaleg gan Francesco Maria Piave yn seiliedig ar y ddrama *Le roi s'amuse'' gan Victor Hugo. Cafodd ei berfformio gyntaf yn La Fenice yn Fenis ar 11 Mawrth 1851

## Recordiadau 
## Cyfeiriadau
**Nodiadau**

**Ffynonellau**
* 

## Dolenni allanol
*

Categori:Disgyddiaeth operâu
Categori:Verdi
Un ballo in maschera - Disgyddiaeth

bawd
'*Mae hwn yn restr o recordiadau o opera Giuseppe Verdi, * Un ballo in maschera'''''. Cafodd ei berfformio am y tro cyntaf yn Teatro Apollo, Rhufain ar 17 Chwefror 1859.

Cyn y fersiwn o'r opera sy'n ymddangos yn y recordiadau isod, roedd Verdi wedi bod yn defnyddio'r teitl 'Gustavo III' a, phan gafodd ei wahardd rhag defnyddio'r teitl hwnnw ac ar ôl iddo orfod gwneud newidiadau sylweddol, mae'r fersiwn wreiddiol wedi diflannu. Fe'i adferwyd a chafodd ei pherfformio, a'i recordio fel *Gustavo III (Verdi)*.

## Recordiadau
## Cyfeiriadau
**Nodiadau**

**Ffynonellau**
*Operadis ar gyfer *Un ballo in maschera* 

Categori:Disgyddiaeth operâu
Categori:Verdi
Dinas Caergrawnt

Ardal an-fetropolitan yn Swydd Gaergrawnt, Dwyrain Lloegr, yw **Dinas Caergrawnt** (Saesneg: *City of Cambridge*).

Mae gan yr ardal arwynebedd o 40.7&nbsp;km², gyda 125,758 o boblogaeth yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2019. Mae wedi ei amgylchynu'n llwyr gan Ardal De Swydd Gaergrawnt. Dyma'r unig ardal awdurdod lleol yn Lloegr mewn sefyllfa o'r fath.

bawd|dim|Dinas Caergrawnt yn Swydd Gaergrawnt

Ffurfiwyd yr ardal dan Ddeddf Llywodraeth Leol 1972, ar 1 Ebrill 1974. 

Mae'r ardal yn hollol ddi-blwyf. I bob pwrpas mae ganddi'r un ffiniau â dinas Caergrawnt.

## Cyfeiriadau 
Caergrawnt
Basildon a Billericay (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Basildon a Billericay** (Saesneg: *Basildon and Billericay*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East of England - Basildon and Billericay constituency.svg|Etholaeth Basildon a Billericay yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 2010. Cyfunodd rannau o'r hen etholaethau Billericay a Basildon, sydd bellach wedi'u diddymu.

## Aelodau Seneddol
## Canlyniadau'r etholiad
### Etholiadau yn y degawd 2020au
### Etholiadau yn y degawd 2010au
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 2010
Braintree (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Braintree**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East of England - Braintree constituency.svg|Etholaeth Braintree yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974. Newidiwyd ei ffiniau yn sylweddol yn 2010, pan ffurfiwyd Witham fel etholaeth ar wahân.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1997: Tony Newton (Ceidwadol)
* 1997–2005: Alan Hurst (Llafur)
* 2005–2015: Brooks Newmark (Ceidwadol)
* 2015–presennol: James Cleverly (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Brentwood ac Ongar (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Brentwood ac Ongar** (Saesneg: *Brentwood and Ongar*). Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East of England - Brentwood and Ongar constituency.svg|Etholaeth Brentwood ac Ongar yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1974.

## Aelodau Seneddol 
* 1974–1992: Robert McCrindle (Ceidwadol)
* 1992–2017: Eric Pickles (Ceidwadol)
* 2017–presennol: Alex Burghart (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1974
Castle Point (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Essex, Dwyrain Lloegr, yw **Castle Point**. Dychwela un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

East of England - Castle Point constituency.svg|Etholaeth Castle Point yn Ne-ddwyrain Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1983.

## Aelodau Seneddol 
* 1983–1992: Bernard Braine (Ceidwadol)
* 1992–1997: Bob Spink (Ceidwadol)
* 1997–2001: Christine Butler (Llafur)
* 2001–2010: Bob Spink (Ceidwadol, wedyn UKIP)
* 2010–presennol: Rebecca Harris (Ceidwadol)

Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Nwyrain Lloegr
Categori:Sefydliadau 1983
Macbeth - Disgyddiaeth

[bawd|[Birgit Nilsson (1918-2005) yn chware rhan yr Arglwyddes Macbeth ym 1947]]
'*Dyma restr o recordiadau o *Macbeth''''', opera gan Giuseppe Verdi. Roedd y perfformiad cyntaf o'r gwaith ar 14 Mawrth 1847 yn Teatro della Pergola yn Fflorens. Yn dilyn hynny, adolygodd Verdi y gwaith a pherfformiad cyntaf y fersiwn newydd oedd ar 21 Ebrill 1865 yn y Théâtre Lyrique ym Mharis.

Mae rhai recordiadau  ac mae rhai perfformiadau heddiw yn ymgorffori aria terfynol Macbeth cyn iddo farw (o'r fersiwn wreiddiol)  a'r fersiwn diwygiedig sy'n dod i ben gyda chorws y milwyr.

## Fersiwn gwreiddiol 1847 
## Fersiwn diwygiedig 1865 
## Cyfeiriadau
Categori:Disgyddiaeth operâu
Categori:Verdi
Perkin Warbeck

Roedd **Perkin Warbeck** (tua 1474 - 23 Tachwedd 1499) yn ymhonnwr i orsedd Lloegr. Honnwyd mai Rhisiart o Amwythig, Dug Efrog, un o feibion Edward IV a garcharwyd yn Nhŵr Llundain ydoedd. Rhisiart, pe bai'n fyw, fyddai wedi bod yn hawliwr haeddiannol i'r orsedd, gan dybio bod ei frawd hynaf Edward V wedi marw, a'i fod yn gyfreithlon, ond roedd hyn yn pwynt dadleuol.

Wynebodd Harri VII ymdrech i’w ddiorseddu yn 1491 gan Warbeck, a oedd yn fab i gasglwr trethi Ffleminaidd. Cefnogwyd ei gais o dramor gan Frenin Ffrainc, Ymerawdwr Awstria, sef Maximilian I a Margaret, Duges Bwrgwyn, chwaer Rhisiart III. Rhoddwyd cefnogaeth iddo gan Iago IV o’r Alban ac roedd Iwerddon y tro hwn unwaith eto yn cefnogi achos yr Iorciaid wrth gyflwyno Warbeck fel yr her i linach y Tuduriaid. 

Dywedai Margaret mai Warbeck oedd ei nai colledig a rhoddodd loches iddo yn Fflandrys, yn yr Iseldiroedd, tra bu ei gefnogwyr yn paratoi a threfnu’r ymosodiad. Methiant fu ymdrechion yr Iorciaid a chipiwyd Warbeck yn Beaulieu, Hampshire yn 1497 a’i grogi am deyrnfradwriaeth yn 1499.

Dangosodd Harri VII ei gynddaredd tuag at rôl Fflandrys yn ymdrech Perkin Warbeck drwy yrru allan pob un o’r Fflemiaid oedd yn Lloegr.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau'r 1470au
Categori:Marwolaethau 1499
Categori:Pobl a ddienyddiwyd gan y Tuduriaid

Categori:Prosiect WiciAddysg