Hugh Owen Thomas

Roedd **Hugh Owen Thomas** (23 Awst 1834 - 6 Ionawr 1891) yn llawfeddyg o Gymru. Fe'i hystyrir yn dad i lawdriniaeth orthopedig drwy wledydd Prydain.

## Cefndir 
Roedd Hugh Owen Thomas yn un o deulu Meddygon Esgyrn Môn; disgynyddion i fachgen ifanc a gafodd ei longddryllio ger Ynys Môn rhywbryd rhwng 1730 a 1745. Rhoddwyd yr enw Evan Thomas i'r bachgen gan y teulu a fabwysiadodd ac a magwyd ef, sefydlodd draddodiad teuluol o osod esgyrn. Roedd Evan Thomas - ŵyr y goroeswr gwreiddiol, sef tad Hugh - wedi symud i Lerpwl yn 19 oed. Sefydlodd ymarfer llwyddiannus fel gosodwr esgyrn. Fodd bynnag, nid oedd Evan yn feddyg hyfforddedig, ac ar dri achlysur cafodd ei ddwyn o flaen llys barn i amddiffyn ei waith a llosgwyd ei gartref gan ei wrthwynebwyr. Er na chafodd euogfarn yn ei erbyn erioed, roedd eiddigedd a gelyniaeth gyson y gymuned feddygol tuag ato yn peri loes iddo. O ganlyniad i hyn, penderfynodd anfon pob un o'i pum mab i hyfforddi a chymhwyso fel meddygon.

## Bywyd cynnar 
Roedd Hugh Owen Thomas yn un o saith o blant (5 mab a 2 ferch)  Evan Thomas a Jane Owen ei wraig. Ganwyd Hugh ym Modedern pan oedd ei rieni wedi dychwelyd i Fôn am wyliau. Roedd Hugh yn blentyn gwan a gan fod ei rieni yn poeni am ei iechyd danfonwyd ef at ei nain a'i daid yn Rhoscolyn tan oedd yn 13 mlwydd oed.

Cafodd ei addysg yn ysgol Owen Roberts, Bodedern.  Yn yr ysgol cafodd ei lygad ei anafu pan daflodd bachgen garreg ato. Oherwydd hyn fe ddechreuodd gwisgo cap pig gyda'r pig wedi ei dynnu i lawr dros ei lygad gwan i'w hamddiffyn, bu hefyd yn gwisgo patsh môr leidr dros y llygad drwg yn aml.

Symudodd yn ôl i Lerpwl i fyw gyda'i rieni yna, pan oedd yn 13 oed.  Wedi dychwelyd i Lerpwl mynychodd ysgol breifat yn New Brighton hyd gyrraedd ei 17 mlwydd oed.

## Gyrfa 
chwith|100px|bawd|Sblint Thomas
Hyfforddodd Hugh gyda'i ewythr, Dr Owen Roberts, yn Llanelwy am bedair blynedd, yna bu'n astudio meddygaeth yng Nghaeredin. Yng Nghaeredin roedd wedi ei synnu bod cymaint o dorri allan cymalau yn cael eu defnyddio i drin y diciâu. Roedd wedi gweld ei dad yn trin y cleifion hyn gyda chanlyniadau gwell heb lawfeddygaeth 

Yng nghefn ei dŷ roedd ganddo weithdy lle fu yn dyfeisio a chreu offer i gynorthwyo gyda'i gwaith. Cyflogai of a gweithiwr lledr i'w gynorthwyo i greu ei offer .. Roedd *Tyndro Thomas* , ar gyfer lleihau toriadau. Dyfeisiodd teclyn i dorri esgyrn er mwyn eu hail osod yn gywir. Mae *Sawdl Thomas*  yn rhan o esgid i blant sy'n cynnwys sawdl hanner modfedd (12&nbsp;mm) yn hirach, ac wythfed i chweched o fodfedd (4 i 6&nbsp;mm) yn uwch ar y tu mewn. Mae'n yn cael ei ddefnyddio hyd heddiw i drin ac ail osod troed glwb, ac i atal pantio ar ben asgwrn y ffêr.

Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf dechreuodd ei nai, Syr Robert Jones, i ddefnyddio Sblint Thomas i drin toresgyrn agored y morddwyd gan leihau'r niferoedd o filwyr bu farw o'r fath doriad o 87% i lai na 8% rhwng 1916 a 1918.

## Bywyd personol 
bawd|Bedd Dr Thomas
Ym 1864 priododd Elizabeth, merch Robert Jones, pensaer ac adeiladwr, y Rhyl. Nid fu iddynt blant, ac yn 1873 gwahoddwyd nai Elizabeth, Robert Jones, i fyw gyda nhw fel y gallai astudio yn ysgol feddygaeth Lerpwl.

Bu farw yn ei gartref yn Nelson Street, Lerpwl, claddwyd ei weddillion ym mynwent Toxteth.

## Cyhoeddiadau 
* *Diseases of the hip, knee and ankle joints* (1876)
* *A review of the past and present treatment of disease in the hip, knee, and ankle joints: With their deformities* (1878)
* *The past and present treatment of intestinal obstructions* (1879)
* *The treatment of fractures of the lower jaw* (1881)
* *Intestinal disease and obstruction* (1883)
* *Nerve inhibition and its relation to the practice of medicine* (1883)
* *Principles of the treatment of diseased joints* (1883)
* *The collegian of 1666 and the collegians of 1885: Or, what is recognised treatment?* (1885)
* *The principles of the treatment of fractures and dislocations* (1886)
* *Fractures, dislocations, diseases and deformities of the bones of the trunk and upper extremities* (1887)
* *A new lithotomy operation* (1888)
* ''An argument with the censor at St. Luke's Hospital, New York* (1889)
* *Fractures, dislocations, deformities and diseases of the lower extremities* (1890)
* *Lithotomy'' (1890)

## Llyfryddiaeth
Er Lles Llawer - Meddygon Esgyrn Môn

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Free Medical Dictionary Thomas, Hugh Owen. Sy'n rhoi rhestr gynhwysfawr o holl ddyfeisiadau Hugh Owen Thomas
*Hugh Owen Thomas History of Surgeons – surgeons.org.uk
*Bywgraffiad ar Surgical Tutor
*Bywgraffiad ar Who Named It? 

Categori:Genedigaethau 1834
Categori:Marwolaethau 1891
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Caeredin
Categori:Pobl o Lerpwl
Categori:Meddygon Esgyrn Môn
Categori:Cymry Lerpwl
Categori:Llawfeddygon o Gymru