open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dusky Grey

Band pop Cymreig yw **Dusky Grey** a sefydlwyd yn 2016 gan Gethin Llwyd Williams a Catrin Hopkins.

## Aelodau
Mae Gethin yn wreiddiol o Rhiwlas ac aeth i Ysgol Dyffryn Ogwen. Ei lysenw yn yr ysgol oedd 'Dusky' am mai dyna un o ystyron yr enw Gethin. Felly ynghyd a'i ail enw 'Llwyd' bathwyd yr enw 'Dusky Grey'. Yn 2015 aeth i Brifysgol John Moores Lerpwl i astudio Gwyddor Chwaraeon. Cychwynnodd y band fel prosiect unigol ar ôl cael ei ysbrydoli gan Ed Sheeran a chael gitâr yn anrheg ar ei ben-blwydd yn 16 mlwydd oed. Cyhoeddodd albwm o'i ganeuon - *Hide & Seek* yn 2016 (nid yw ar gael bellach).

Mae Catrin yn dod o Gaernarfon ac aeth i Ysgol Syr Hugh Owen lle astudiodd Seicoleg, Iechyd a Gofal a Fhotograffiaeth yn y 6ed dosbarth. Roedd wedi bod yn canu yn lleol ac wedi cael rhai o'i chaneuon wedi eu chwarae ar y radio. Enillodd gystadleuaeth Talent Cymru yn 2013 a rhan o'r wobr oedd cael recordio CD gyda chwmni laBelaBel, cwmni recordiau Bryn Fôn. Cafodd y cyfle i ganu gyda Bryn Fôn ac ar raglenni teledu fel *Noson Lawen* a *Chân i Gymru* yn 2015. Yn 2016 roedd yn astudio yn y brifysgol ym Mangor. Cysylltodd â Gethin ar Facebook er mwyn ysgrifennu caneuon a datblygodd y bartneriaeth o hynny.

## Llwyddiant cynnar
Recordiwyd y gân "Told Me" gyda Rich Roberts yn stiwdio Ferlas a'i ryddhau yn Tachwedd 2016. Ychwanegwyd y trac i restr chwarae 'New Pop Revolution' ar Spotify a chafodd llawer iawn o sylw. Erbyn Awst 2017 roedd wedi ei ffrydio 9 miliwn o weithiau ar Spotify.

O fewn ychydig wythnosau i ryddhau'r gân, fe arwyddodd y ddau gyda label East West Records o dan ymbarél Warner Music Group a phenderfynodd y ddau adael y brifysgol er mwyn ymroi eu holl amser i gerddoriaeth. Ychwanegwyd eu cân "Call Me Over" i restr chwarae BBC Radio 1 yn Awst 2017 dan faner "BBC Music Introducing"

## Disgyddiaeth
* "Told Me" (Sengl, Tachwedd 2016)
* "Call Me Over" (Sengl, Awst 2017)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Sianel YouTube *Dusky Grey*
* *Gad Fi Gredu* - fersiwn Cymraeg o *Told Me* ar Heno

Categori:Sefydliadau 2016
Categori:Bandiau Cymreig
Categori:Bandiau Cymraeg
Frederick Gibberd

Pensaer Seisnig oedd **Syr Frederick Gibberd** (7 Ionawr 1908 – 9 Ionawr 1984) oedd yn gweithio mewn ystod o arddulliau modern. Fe'i adnabyddir yn bennaf fel pensaer Eglwys Gadeiriol Fetropolitaidd Lerpwl, ond ef hefyd a ddyluniodd y tŷ BISF, tŷ pre-fab cyffredin gyda nifer o enghreifftiau yng Nghymru. Ef gynlluniodd adeilad y Bathdy Brenhinol yn Llantrisant, 15 milltir i'r gogledd-orllewin o Gaerdydd. Roedd hefyd yn gyfrifol am gynllun cyffredinol tref newydd Harlow ac nifer o adeiladau yno.

Delwedd:The Royal Mint, Llantrisant.jpg|Y Bathdy Brenhinol yn Llantrisant
Delwedd:Liverpool Metropolitan Cathedral sky.png|Eglwys Gadeiriol Fetropolitaidd Lerpwl

Fe'i ganwyd yn Coventry. Cafodd ei addysg yn yr Ysgol Brenin Harri VIII.

Categori:Genedigaethau 1908
Categori:Marwolaethau 1984
Categori:Penseiri o Loegr
Benetton Treviso

Tîm Rygbi'r Undeb roffesiynol o Treviso, Veneto yn yr Eidal yw **Benetton Rugby Treviso** ( neu ). Maent yn cystadlu yn y Pro14 ers 2010.

Sefydlwyd Treviso yn 1932 a nhw yw'r tîm mwyaf llwyddiannus yng nghynghreiriau cenedlaethol yr Eidal. Mae'r tîm wedi ei berchen gan y cwmni dillad Benetton ers 1979. Mae nifer fawr o chwaraewyr i'r Eidal wedi chwarae dros Treviso hefyd, megis Alessandro Zanni ac Leonardo Ghiraldini.

## Cyn chwaraewyr
Detholiad o chwaraewyr sydd wedi ennill capiau dros eu tîmau cenedlaethol.

* Orazio Arancio
* Enrico Bacchin
* Mauro Bergamasco
* Valerio Bernabò
* Stefano Bettarello
* Lucio Boccaletto
* Tobias Botes
* Kris Burton
* Michele Campagnaro
* Gonzalo Canale
* Carlo Checchinato
* Lorenzo Cittadini
* Oscar Collodo
* Walter Cristofoletto
* Mauro Dal Sie
* Denis Dallan
* Manuel Dallan
* Santiago Dellapè
* Benjamin de Jager
* Paul Derbyshire
* Alberto Di Bernardo
* Raffaele Dolfato
* Piermassimiliano Dotto
* Ezio Galon
* Gonzalo Garcia
* Julian Gardner
* Leonardo Ghiraldini
* Mark Giacheri
* Giovanni Grespan
* Andrea Gritti
* Gianluca Faliva
* Simone Favaro
* Ignacio Fernandez Rouyet
* Ivan Francescato
* Alberto Lucchese 
* Andrea Marcato 
* Ramiro Martínez 
* Francesco Mazzariol 
* Nicola Mazzucato 
* Luke McLean 
* Jean-François Montauriol
* Alessandro Moscardi
* Ludovico Nitoglia
* David Odiete
* Fabio Ongaro
* Scott Palmer
* Sergio Parisse
* Antonio Pavanello
* Enrico Pavanello
* Mario Pavin
* Massimiliano Perziano
* Simon Picone
* Giancarlo Pivetta
* Walter Pozzebon
* Andrea Pratichetti
* Franco Properzi
* Michele Rizzo
* Guido Rossi
* Stefano Saviozzi
* Franco Sbaraglini
* Diego Scaglia
* Fabio Semenzato
* Michele Sepe
* Andrea Sgorlon
* Giulio Toniolatti
* Moreno Trevisiol
* Alessandro Troncon
* Giorgio Troncon
* Corniel van Zyl
* Tommaso Visentin
* Manoa Vosawai
* Gianni Zanon
* Sergio Zorzi
* Lucas Borges
* Tomas Vallejos Cinalli
* Michael Lynagh
* Brendan Williams
* Michael Horak
* Tom Palmer
* Henry Seniloli
* Christian Loamanu
* Craig Green
* John Kirwan
* Franco Smith
* Bian Vermaak
* Marco Wentzel
* Filo Paulo
* Andy Moore

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1932
Categori:Rygbi'r undeb yn yr Eidal
Diglosia

Mewn ieithyddiaeth mae **diglosia** yn derm ar gyfer y defnydd o ddwy iaith (neu ddau fersiwn o’r un iaith) o fewn yr un gymuned - ac mynd o'r naill i'r llall yn ôl y sefyllfa.

Mewn llawer o enghreifftiau o ddiglosia mae siaradwr yn newid o iaith lafar pob dydd i fath arall o iaith ar gyfer sefyllfaoedd mwy ffurfiol.

## Yr Iaith 'H' a’r iaith 'L'
Mae’r iaith lafar pob dydd yn cael ei dynodi fel yr iaith "L" (o’r gair Saesneg "low"). Fel arfer mae’r iaith "L" yn cael ei defnyddio yn y cartref ac ymhlith cymdogion, cyd-weithwyr etc.

Mae’r iaith "H" (o’r Saesneg "high") yn cael ei defnyddio mewn sefyllfaoedd mwy ffurfiol fel addysg, ysgrifennu neu ddelio gydag awdurdodau a phobl mewn awdurdod.

Mae siaradwyr Cymraeg yn defnyddio Cymraeg llafar yn eu tafodiaith leol ymhlith ei gilydd fel yr iaith "L" gan newid i Saesneg neu Gymraeg Llenyddol fel yr iaith "H" ar gyfer ysgrifennu a darllen.

Mae diglosia hefyd yn bodoli'n helaeth o amgylch y byd. Er enghraifft, fel arfer mae pobl Tsieina yn siarad eu tafodiaith leol fel yr iaith "L"  gan newid i'r iaith "H" - Mandarin ar gyfer llythrennedd.

## *Siarad yn Wyn* 
Mae diglosia/newid cod wedi dod yn bwnc dadleuol yn yr Unol Dalaithau ymhlith bobl o dras Affro-Americaniadd. Maent yn teimlo o dan bwysau i newid eu ffordd arferol o siarad wrth ddeilio gyda phobl gwyn. 

Mae'r ffilm 2018 *Sorry to Bother You* yn gomedi am ddyn du sydd yn gweithio mewn canolfan galwadau ac yn 'siarad yn wyn' er mwyn llwyddo ein ei waith. 

Roedd Barack Obama yn aml yn dangos ei allu i newid ei ffordd o gyfathrebu yn seiliedig ar y gymuned roedd yn ymweld â hi. 
Mewn un esiampl adnabyddus mae Obama yn llongyfarch aelodau tîm pêl-fasged gan ysgwyd llaw ac yn siarad yn barchus gyda'r hyfforddwr gwyn ond yn siarad yn fwy anffurfiol ac yn cwtsio’r chwaraewyr du.
 

## Gweler hefyd 
*Newid cod - ble mae'r un person yn defnyddio dwy iaith yn yr un sgwrs.
*Cywair Iaith - amrywiaethau yr un iaith yn ôl y cyd-destunau.
*Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio
*Cyd-ddeallusrwydd iaith
*Continiwm tafodiaith
* Sosiolect - amrywiaeth iaith sy'n arbennig i ddosbarth cymdeithasol penodol
* Iaith macaronig - siarad gan gynnwys geiriau dwy neu fwy iaith

## Ffynonellau 
* Crystal, D. 2005. *How Language Works* Penguin Books. ISBN 0-14-051538-0
* https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_A._Ferguson
* Ferguson, Charles A. 1959. Diglossia. Word 15: 325-340. http://www.mapageweb.umontreal.ca/tuitekj/cours/2611pdf/Ferguson-Diglossia.pdf
* LangFocus "What is Diglossia?" Ffilm fer ar YouTube https://www.youtube.com/watch?v=KL9ku7c7UTs

## Dolenni allanol
* 'Cyflwyniad i Ieithyddiaeth Golygyddion: Sarah Cooper a Laura Arman ar Porth Coleg Cymraeg Cenedlaethol

Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Termau iaith
Rygbi Ulster

thumb
Un o bedwar timau Rygbi'r Undeb proffesiynnol ynys Iwerddon yw **Rygbi Ulster** (). Maent yn cystadlu yn y Pro14 ac yn cynrychioli cangen Ulster, sef un o bedwar rhanbarth hanesyddol Iwerddon. Yn wahanol i'r tair rhanbarth arall, sydd yn gyfan gwbl o fewn Gweriniaeth Iwerddon, mae Ulster wedi'i rhannu rhwng y Gweriniaeth a Gogledd Iwerddon, er bod y mwyafrif helaeth - gan gynnwys Belffast, lle mae'r tîm yn chwarae yn Stadiwm Kingspan sydd â lle i 18,196 o wylwyr - yn y Gogledd.

Ffurfiwyd tîm i gynrychioli Ulster mor bell yn ôl a 1879, fodd bynnag dim ond ers 1995 bu'r tîm yn broffesiynol. Ymunodd y tîm â'r Gynghrair Geltaidd (bellach y Pro14) pan ffurfiwyd y gystadleuaeth yn 2001. Enillodd Ulster y Gynghrair Geltaidd yn 2006, a Chwpan Heineken (Cwpan Pencampwyr Ewrop bellach) yn 1999.
Eglwys Gadeiriol Fetropolitaidd Lerpwl

Eglwys Gadeiriol Gatholig yn Lerpwl yw **Eglwys Gadeiriol Fetropolitaidd Lerpwl**. Fe'i dyluniwyd yn gan y Pensaer Frederick Gibberd ac fe'i adeiladwyd rhwng 1962 ac 1967. Mae'n enghraifft neilltuol o eglwys fodern.

Penodwyd Gibberd i adeiladu'r eglwys yn dilyn cystadleuaeth yn 1959. Adeiladwyd yr eglwys ar ben crypt a adeiladwyd yn gynharach yn ynol â dyluniad ar gyfer eglwys gan Edwin Lutyens yn y 1930au. Dechreuwyd adeiladu eglwys Lutyens – a fyddai wedi bod yn ail eglwys fwya'r byd - yn 1933, ond oedwyd yr adeiladu gan yr Ail Ryfel Byd. Ailgafaelwyd yn y gwaith ar ôl y rhyfel, fodd bynnag canslwyd y cynllun yn 1958 yn sgil costau cynyddol gyda'r crypt yn unig wedi'i gwblhau.

Un o brif ystyriaethau cynllun Gibberd oedd adeiladu'r eglwys yn rhad ac yn gyflym. Defnyddiwyd deunyddiau cyfoes wrth adeiladu: concrit yw'r prif ddeunydd a ddefnyddiwyd ar gyfer y strwythur, ac roedd y to gwreiddiol o alwminiwm ysgafn. Cafwyd problemau strwythurol yn fuan ar ôl cwblhau'r adeiladu, a rhoddwyd to newydd dur ar yr eglwys yn ystod y 1990au.

bawd|dim|250px|Yr eglwys gyda'r hwyr
bawd|dim|250px|Tu fewn i'r eglwys

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith 1967
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II* yn Lloegr
Lerpwl
Robin Griffith

Actor o Gymru oedd **Robin Griffith** (Medi 1946 – 18 Awst 2017) a gafodd yrfa hir ar lwyfan, ffilm a theledu.

Fe'i magwyd yn Llangoed ar Ynys Môn ond roedd wedi byw yn Llundain ers blynyddoedd. Bu farw yn 70 mlwydd oed.

## Gyrfa
Ymddangosodd ar nifer o raglenni plant yn y 1970au gan gynnwys *Miri Mawr* yn lleisio'r cymeriad 'Blodyn Tatws' a *Siop Siafins* (BBC Cymru) yn chwarae 'Y Barwn Coch'. Bu'n actio yn y rhaglen comedi *Newydd Bob Nos* ar S4C yn y 1980au (a'i fersiwn Saesneg *Night Beat News*).

Chwaraeodd Yncl Wil yn y ffilm *Un Nos Ola Leuad*. Yn y 2000au ymddangosodd yng nghyfresi teledu *Mine All Mine* a *High Hopes*, *Torchwood* ymysg eraill.

Yn 2012 perfformiodd ar lwyfan yn *Sgint* gan Bethan Marlow, a gyfarwyddwyd gan Arwel Gruffydd mewn cyd-cynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru a Sherman Cymru ac yn 2016 perfformiodd yn *Chwalfa*, addasiad Gareth Miles o nofel T Rowland Hughes a gynhyrchwyd gan Theatr Genedlaethol Cymru.

## Cynyrchiadau 
(detholiad)

### Teledu a ffilm 
* *Miri Mawr*
* *Siop Siafins*
* *Newydd Bob Nos* (1982)
* *Night Beat News*
* *Un Nos Ola Leuad* (1991)
* *High Hopes*
* *Torchwood*
* *Noson yr Heliwr* (1991)
* *Brad (*1994)
* ''Cysgodion G'dansk*
* *Barbarossa*
* *Sônamdani*
* *Sgwâr Y Sgorpion* (1996)
* *Y Stafell Ddirgel* (2001)
* *Y Wisg Sidan* (1994)
* *Hafod Henri*
* *A55* (cyfres deledu)

### Llwyfan 
* *Oedolion yn Unig* (1998) Theatr Bara Caws - cyfarwyddwr ac awdur
* *Y Folsan Fawr* (1998) Theatr Bara Caws
* *Sgint* (2012) Theatr Genedlaethol Cymru / Sherman Cymru
* *Chwalfa'' (2016) Theatr Genedlaethol Cymru

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol
* 

Categori:Actorion teledu o Gymru
Categori:Actorion theatr o Gymru
Categori:Actorion ffilm o Gymru
Categori:Genedigaethau 1946
Categori:Marwolaethau 2017
Rygbi'r Byd

Cyfrol gan Keith Davies yw '''''Rygbi'r Byd''''' a gyhoeddwyd yn 2015 gan Y Lolfa. Man cyhoeddi: Tal-y-bont, Cymru.

Llyfr llawn ffotograffau lliw a ffeithiau am rygbi, yn cynnwys siart o holl gêmau Cwpan Rygbi'r Byd 2015.

## Adolygiad o wefan Gwales
Dywedodd Tegwen Morris :

Mae yna ddeunydd cwis bendigedig o fewn y cloriau gan fod cynifer o ffeithiau diddorol – wyddoch chi mai William Gilbert oedd yn gyfrifol am greu'r bêl hirgron ac na fyddai'r gêm bêl-fasged yn bodoli heb rygbi? Ffaith arall yw bod Jonathan Davies wedi cael y ffugenw 'Foxy' oherwydd bod ei rieni'n cadw Tafarn y Fox and Hounds ym Mancyfelin a galwyd ei frawd bach yn Cub am yr un rheswm! 

Botwm Crys yn cadw lle

## Gweler hefyd
* Rhestr llyfrau Cymraeg
* Wicibrosiect Llyfrau Gwales

## Cyfeiriadau
Categori:Llyfrau am chwaraeon
Categori:Llyfrau Cymreig 2015
Categori:Prosiect Wici Môn
Elisabeth Scott

[bawd|Theatr Scott yn [Stratford-upon-Avon]]
Pensaer seisnig oedd **Elisabeth Whitworth Scott** (20 Medi 1898 – 19 Mehefin 1972). Enillodd gystadleuaeth i ddylunio y *Shakespeare Memorial Theatre* yn Stratford-upon-Avon yn 1927, ac oherwydd iddi ennill hwn oedd yr adeilad cyhoeddus sylweddol cyntaf ym Mhrydain i gael ei ddylunio gan ferch.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1898
Categori:Marwolaethau 1972
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Penseiri o Loegr
Tirlithriadau Sierra Leone, 2017

bawd|Lleoliad Ardal y Gorllewin yn Sierra Leone.
Cyfres o lifogydd dinistriol o ganlyniad i dridiau o law trwm oedd achos tirlithriadau yn Sierra Leone ar fore 14 Awst 2017. Cwympodd dir lleidiog yn y brifddinas Freetown a'r cyrion yn Ardal y Gorllewin, gan chwalu rhai adeiladau a gorchuddio eraill. Llithrodd y mwd yn oriau mân y bore, ac felly cafodd nifer o bobl eu dal yn eu tai tra'n cysgu. Un o'r ardaloedd i gael eu taro waethaf oedd Regent, maestref fynyddig i'r dwyrain o Freetown, pan ddymchwelodd y bryniau o'i chwmpas.

Erbyn diwedd yr wythnos, cyfrifwyd o leiaf 400 o farwolaethau, ac hyd at 600 yn dal ar goll. Collodd mwy na 3000 o bobl eu cartrefi, a chafodd cannoedd o adeiladau eu difrodi neu eu difetha'n llwyr. Wrth i'r glaw barhau bu pryder am dirlithriad arall, a gorchmynodd y llywodraeth i drigolion un llethr o gwmpas Freetown i adael eu cartrefi.

Digwyddodd y drychineb yn ystod tymor glawogydd arbennig o wlyb, a gwnaed yn waeth gan uchder tir isel yr ardal ac isadeiledd gwael, yn enwedig y carthffosydd. Cafodd rhai o'r cyrff eu llusgo i ganol y môr oddi ar arfordir y wlad.

## Cyfeiriadau 
Categori:2017 yn Sierra Leone
Sierra Leone 2017
Misfits

Grŵp pync arswyd (*horror punk*) ac *hardcore* o'r Unol Daleithiau yw **Misfits**. Sefydlwyd y band yn Lodi, Califfornia, yn 1977. Mae'r Misfits wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Plan 9/Blank Records, Slash Records, Caroline Records, Geffen Records, Roadrunner Records, a Misfits Records.

## Aelodau
* Jerry Only
* Glenn Danzig
* Dave Lombardo
* Doyle Wolfgang von Frankenstein

## Disgyddiaeth
;Albymau stiwdio
* *Walk Among Us* (1982)
* *Earth A.D./Wolfs Blood* (1983)
* *Static Age* (1996)
* *American Psycho* (1997)
* *Famous Monsters* (1999)
* *Project 1950* (2003)
* ''The Devil's Rain'' (2011)

Categori:Bandiau o Galiffornia
Categori:Bandiau pync-roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Bandiau pync-roc caled
Categori:Sefydliadau 1977
Chumbawamba

Grwp pync-anarchaidd oedd **Chumbawamba**. Sefydlwyd y band yn Burnley yn 1982. Roedd Chumbawamba yn cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Agit-Prop Records. Chwalodd y band yn 2012.

## Aelodau
* Alice Nutter
* Lou Watts
* Boff Whalley
* Phil Moody

## Disgyddiaeth
**Pictures of Starving Children Sell Records* (1986)
**Never Mind the Ballots* (1987)
**English Rebel Songs 1381-1914* (1988)
**Slap!* (1990)
**Shhh* (1992)
**Anarchy* (1994)
*''Swingin' with Raymond* (1995)
**Tubthumper* (1997)
**WYSIWYG* (2000)
**Readymades* (2002)
**Revengers Tragedy Soundtrack* (2003)
**English Rebel Songs 1381-1984* (2003)
**Un* (2004)
**A Singsong and a Scrap* (2005)
**The Boy Bands Have Won* (2008)
**ABCDEFG'' (2010)

Categori:Bandiau Seisnig
Categori:Sefydliadau 1982
Categori:Dadsefydliadau 2012
Judas Priest

Grŵp fetel trwm yw **Judas Priest**. Sefydlwyd y band yn Birmingham yn 1968. Mae Judas Priest wedi cyhoeddi cerddoriaeth ar label recordio Sony Records, Epic Records, CBS Records.

## Aelodau
* Rob Halford
* Ian Hill
* Glenn Tipton
* Richie Faulkner

bawd|dim|Judas Priest yn Moline, Illinois, UDA, 2005: *chwith i dde*: Rob Halford, K.K. Downing, Glenn Tipton, Ian Hill a hanner Scott Travis

## Disgyddiaeth
**Rocka Rolla* (1974)
**Sad Wings of Destiny* (1976)
**Sin After Sin* (1977)
**Stained Class* (1978)
**Killing Machine* (1978)
**British Steel* (1980)
**Point of Entry* (1981)
**Screaming for Vengeance* (1982)
**Defenders of the Faith* (1984)
**Turbo* (1986)
**Ram It Down* (1988)
**Painkille]* (1990)
**Jugulator* (1997)
**Demolition* (2001)
**Angel of Retribution* (2005)
**Nostradamus* (2008)
**Redeemer of Souls* (2014)
**Firepower* (2018)
**Invincible Shield* (2024)

Categori:Bandiau o Loegr
Categori:Bandiau metel trwm
Categori:Sefydliadau 1968
Franz Joseph I, ymerawdwr Awstria

Ymerawdwr Awstria, brenin Hwngari a brenin Bohemia 1848-1916 oedd **Franz Josef I** (18 Awst 1830 – 21 Tachwedd 1916). Ei enw yn Ffrangeg oedd **Franz Joseph I** ac yn Hwngareg: I. Ferenc József.

Fe'i ganwyd ym Mhalas Schönbrunn, ger Wien, yn fab i'r Archdug Franz Karl (brawd yr ymerawdwr Ferdinand) a'i wraig Sophie. Priododd y Dduges Elisabeth o Bafaria ar 24 Ebrill 1854.

Ar 18 Chwefror 1853, ceisiodd y cenedlaetholwr János Libényi ei lofruddio, ond bu'r ymgais yn fethiant.

## Plant
*Sophie Friederike Dorothea Maria Josepha (1855-57)
*Gisela Louise Marie (1856-1933)
*Rudolf Francis Charles Joseph (1859-1889)
*Marie Valerie Mathilde Amalie (1868-1924)
200px|bawd|chwith|Franz Josef, ymerawdwr Awstria, ym 1905

## Cyfeiriadau
Categori:Archddugiaid Awstria
Categori:Pobl y 19eg ganrif o Awstria
Categori:Pobl yr 20fed ganrif o Awstria
Categori:Brenhinoedd Bohemia
Categori:Brenhinoedd Croatia
Categori:Brenhinoedd Hwngari
Categori:Genedigaethau 1830
Categori:Marwolaethau 1916
Categori:Pobl o Fienna
Categori:Teyrnoedd y 19eg ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Categori:Ymerodron Awstria
Trychineb Vargas

bawd|Llun o'r awyr sydd yn dangos difrod i ardal Caraballeda. Ar y chwith gwelir prif lwybr y llithriad a'r gwaddodion o gerrig mae wedi ei gadael.
Tirlithriadau a darodd talaith Vargas, Feneswela, ar 14–16 Rhagfyr 1999 gan ladd rhwng 10,000 a 30,000 o bobl oedd **trychineb Vargas**.

Dros deng niwrnod ym mis Rhagfyr, dymchwelodd glawogydd trymion ar fynyddoedd Feneswela. Effeithiodd fwyaf ar yr ardaloedd arfordirol yng ngogledd y wlad, wrth i'r glaw achosi llifoedd sydyn o laid. Yn ogystal â'r tirlithriadau, effeithwyd yr ardal gan lifogydd trymion.

Mor gynnar â 6 Rhagfyr, datganwyd argyfwng yn nhalaith Vargas a chafodd tua 190,000 o bobl eu symud. Er yr ymdrechion, cafodd nifer fawr o bobl eu lladd wrth i'r llithriadau mwd a llifogydd chwalu slymiau a threfi cytiau'r ardal.

## Cyfeiriadau 
Categori:1999 yn Feneswela
Vargas
Margaret Douglas

Merch y frenhines yr Alban, Marged Tudur, a'i ail ŵr Archibald Douglas oedd **Margaret Douglas, Iarlles Lennox** (8 Hydref 1515 – 7 Mawrth 1578). Priododd Matthew Stewart, 4ydd Iarll Lennox, ar 6 Gorffennaf 1544. Mam Harri Stuart, Arglwydd Darnley, ail ŵr Mari, brenhines yr Alban, oedd hi. Roedd Darnley yn tad Iago, brenin Lloegr (I) a'r Alban (VI).

Mab iau Margaret a Douglas oedd Charles Stuart, 1af Iarll Lennox (1555–1576).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1515
Categori:Marwolaethau 1578
Categori:Merched yr 16eg ganrif
Categori:Pobl o Northumberland
Colin Meads

Chwaraewr rygbi'r undeb o Seland Newydd oedd **Syr Colin Meads** (3 Mehefin 1936 – 20 Awst 2017). Capten y Tîm rygbi'r undeb cenedlaethol Seland Newydd oedd ef.

Fe'i ganwyd yn Cambridge, Waikato, Seland Newydd, yn fab Vere Meads a'i wraig Ida Meads (née Gray). Bu farw o ganser yn Te Kuiti, Waikato.

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Seland Newydd
Categori:Genedigaethau 1936
Categori:Marwolaethau 2017
Semioteg

Gwyddor arwyddion a symbolau yw **semioteg** neu **semioleg**. Ymwna'r maes â'r holl agweddau o ymddygiad dynol sydd yn defnyddio arwyddion ac yn dehongli eu hystyron. Diffiniodd un o'r semiotegwyr cyntaf, yr ieithydd Ferdinand de Saussure, yr wyddor yn astudiaeth "bywyd arwyddion o fewn cymdeithas".

Gwyddor gysylltiedig yw semanteg, sef astudiaeth ystyr iaith, a ellir ei hystyried yn gyd-ddisgyblaeth neu'n is-faes i semioteg.

## Cyfeiriadau 

Categori:Athroniaeth iaith
Categori:Seiberneteg
Zebre

Tîm Rygbi'r Undeb proffesiynol Eidalaidd yw **Zebre** (, sef y "Sebraod"). Maent yn cystadlu yn y Pro14 ac wedi gwneud ers 2012–13. Mae'r tîm wedi ei leoli yn Parma (Emilia-Romagna), yr Eidal. Maent wedi eu rheoli gan Ffederasiwn Rygbi'r Eidal (FIR) ac fe'u sefydlwyd fel tîm proffesiynol yn dilyn diddymu tîm Eidalaidd blaenorol, Aironi.

## Cyn-chwaraewyr
Mae'r chwaraewyr canlynol wedi ennill capiau dros eu gwlad ac wedi chwarae i Zebre (er na wnaethant o reidrwydd ennill capiau wrth chwarae drostynt).

*  Bruno Postiglioni
*  Guillermo Roan
*  Luke Burgess
*  Kameli Ratuvou
*  Matías Agüero
*  Alberto Benettin
*  Mauro Bergamasco
*  Mirco Bergamasco
*  Marco Bortolami
*  Paolo Buso
*  Pietro Ceccarelli
*  Alberto Chillon
*  Paul Derbyshire
*  Carlo Festuccia
*  Joshua Furno
*  Quintin Geldenhuys
*  Gonzalo Garcia
*  Davide Giazzon
*  Kelly Haimona
*  Tommaso Iannone
*  Luciano Orquera
*  Roberto Quartaroli
*  Samuele Pace
*  Edoardo Padovani
*  Salvatore Perugini
*  Lorenzo Romano
*  Federico Ruzza
*  Leonardo Sarto
*  Fabio Semenzato
*  Josh Sole
*  Tito Tebaldi
*  Giulio Toniolatti
*  Michele Visentin
*  Samuela Vunisa
*  Andrei Mahu
*  Brendon Leonard
*  Mils Muliaina
*  Sinoti Sinoti

## Cyfeiriadau
Categori:Sefydliadau 1973
Categori:Rygbi'r undeb yn yr Eidal
Ethnogerddoleg

Cangen o gerddoleg yw **ethnogerddoleg** sydd yn astudio agweddau diwylliannol a chymdeithasol cerddoriaeth. Hon yw agwedd anthropolegol neu ethnograffig cerddoleg. Ceir gwreiddiau'r maes yn y 18g a'r 19g, ond ffynnodd yn sgil dyfeisio technegau recordio sain.

## Cyfeiriadau 

Categori:Cerddoleg
Categori:Ethnoleg
Newid cod

Mewn ieithyddiaeth mae **Newid cod** (hefyd: 'gymysgu cod' a 'chymysgu iaith') yn digwydd pan mae person yn defnyddio dwy (neu ragor) o ieithoedd neu ffyrdd o siarad gyda'i gilydd yn yr un sgwrs. (Gweler hefyd: Diglosia - sef newid o'r naill iaith i'r llall yn ôl y sefyllfa).  

Mae 'cod' yn derm ieithyddol ar gyfer iaith. 

Mae newid cod yn beth normal ac nid yw'n arwydd o ddryswch.

Mae newid cod yn bodoli'n helaeth o amgylch y byd. Er enghraifft, mae pobl yn wreiddiol o Dde America sydd bellach yn byw yn yr Unol Daleithiau yn defnyddio Sbaeneg a Saesneg gyda'i gilydd. Mae pobl India hefyd yn defnyddio ieithoedd fel Hindi a Punjabi gyda Saesneg.

Yn yr un modd mae newid cod yn gyffredin iawn ymhlith siaradwyr  Cymraeg.

## Esiamplau o newid cod: 
''Cofia cau'r curtains pan ti'n mynd i'r bathroom*
neu
*Duw, no way! Mae'r holiday insurance yn three hundred pounds!''

Mae newid cod / digolsia wedi dod yn bwnc trafod yn yr Unol Dalaithau ymhlith bobl o dras Affro-Americaniadd. Maent yn teimlo o dan bwysau i 'siarad yn wyn' gan newid eu ffordd arferol o siarad wrth ddeilio gyda phobl gwynion.  

## Mathau o newid cod 
* Mae 'newid cod rhyngfrawddegol' ydy'r term am berson dwyieithog sy’n defnyddio un iaith ar gyfer un  frawddeg, ac iaith arall ar gyfer y frawddeg nesaf.
* Mae 'newid cod mewnfrawddegol' ydy'r term am berson dwyieithog sy’n defnyddio'r ddwy iaith o fewn yr un frawddeg.

## Gweler hefyd
* Diglosia - newid o'r naill iaith i'r llall yn ôl y sefyllfa
* Cywair Iaith - amrywiaethau yr un iaith yn ôl y cyd-destunau
* Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio
* Cymraeg Clir - prosiect Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor
* Iaith macaronig - cymysgu dwy iaith neu fwy o fewn sgwrs neu lenyddiaeth
* Sosiolect - yn steil arbennig o siarad ac/neu ysgrifennu gan ddosbarth, proffesiwn neu grŵp penodol

## Ffynonellau 
https://educationalresearchtechniques.com/2017/10/06/code-switching-lexical-borrowing/

## Dolenni allanol
* "Code-Switching: Jumping Between 2 Different Languages" - ffilm fer ar Youtube 

Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Termau iaith
Seiberneteg

Gwyddor systemau rheoli a chyfathrebu yw **seiberneteg**.

Bathwyd yr enw gan y mathemategydd Norbert Wiener yn ei lyfr *Cybernetics: or Control and Communication in the Animal and the Machine* (1948), o'r gair Groeg *kybernetes* sef llywiwr neu reolwr. Yn y 1950au a'r 1960au, roedd seiberneteg yn bwysig iawn i feysydd technolegol newydd gan gynnwys roboteg a cyfrifiadureg, a chafodd ddylanwad ehangach ar wyddoniaeth wybyddol a niwroleg a'r gwyddorau cymdeithas megis seicoleg, anthropoleg, cymdeithaseg, ac economeg. Yn yr 21g mae'r enw seiberneteg wedi colli tir i ddamcaniaethau megis deallusrwydd artiffisial, rhaglennu genetig a rhwydweithiau nerfol, ond mae cysyniadau seiberneteg yn parhau i fod yn ddylanwadol yn systemau gwyddoniaeth a thechnoleg.

## Cyfeiriadau 

Categori:Damcaniaeth systemau
Categori:Mathemateg gymhwysol
Categori:Meysydd rhyngddisgyblaethol
Categori:Gwyddoniaeth a thechnoleg
Pragmateg

Gwyddor defnydd iaith ac astudiaeth cysylltiadau rhwng iaith a'i siaradwyr yw **pragmateg** neu **ymarferoleg**.

## Cyfeiriadau 
Categori:Athroniaeth iaith
Jerry Lewis

Actor a comediwr o'r Unol Daleithiau oedd **Jerry Lewis** (ganwyd **Jerome Levitch**; 16 Mawrth 1926 – 20 Awst 2017).

Fe'i ganwyd yn Newark, New Jersey, yn fab i'r difyrrwr Daniel Levitch (1902–80).

Priododd Patti Palmer ym 1944; ysgarodd 1980. Priododd SanDee Pitnick ym 1983. Ei blant gyda Palmer oedd y cerddor Gary Lewis (ganwyd 31 Gorffennaf 1946), Scott Anthony Lewis (ganwyd 22 Chwefror 1956), Christopher Lewis (ganwyd Hydref 1957), Anthony Lewis (ganwyd Hydref 1959) a Joseph Lewis (1964–2009).

Bu farw yn ei gartref yn Las Vegas, Nevada.

## Ffilmiau
### Gyda Dean Martin
**My Friend Irma* (1949)
**My Friend Irma Goes West* (1950)
**At War with the Army* (1950)
*''That's My Boy* (1951)
**The Stooge* (1951)
**Sailor Beware* (1952)
**Road to Bali* (1952)
**The Caddy* (1953)
**3 Ring Circus* (1954)
**Pardners* (1956)

### Eraill
**Don't Give up the Ship* (1959)
**The Bellboy* (1960)
**The Nutty Professor* (1963)
**It's a Mad, Mad, Mad, Mad World* (1963)
**Boeing Boeing* (1965)
**Three on a Couch* (1966)
**Don't Raise the Bridge, Lower the River* (1968)
**Which Way to the Front?* (1970)
**The King of Comedy* (1982)
**Funny Bones* (1995)
**Max Rose'' (2016)

Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion theatr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Perfformwyr vaudeville
Categori:Digrifwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1926
Categori:Marwolaethau 2017
Super Rugby

Cystadleuaeth Rygbi'r undeb proffesiynnol yw **Super Rugby**. Caiff ei gyastadlu rhwng nifer o dimau o Seland Newydd, Awstralia, De Affrica, yr Ariannin a Siapan, a'r gystadleuaeth yw lefel uchaf Rygbi proffesiynol yn y gwledydd hynny.

## Tîmau Presennol
*  Blues (Auckland)
*  Chiefs (Hamilton)
*  Crusaders (Christchurch)
*  Highlanders (Dunedin)
*  Hurricans (Wellington)
*  Bulls (Pretoria)
*  Lions (Johannesburg)
*  Sharks (Durban)
*  Stormers (Cape Town)
*  Brumbies Canberra)
*  Reds (Brisbane)
*  Rebels (Melbourne)
*  Waratahs (Sydney)
*  Jaguares (Buenos Aires)
*  Sunwolves (Tokyo)

## Cyn-dîmau
*  Cheetahs (Bloemfontein)
*  Southern Kings (Port Elizabeth)
Datgelwyd yn ystod 2016-17 y byddai tri tîm yn gadael Super Rugby ar ddiwedd y tymor yn dilyn penderfyniad i leihau'r gystadleuaeth o 18 tîm i 15, dau ohonynt o Dde Affrica a'r llall o Awstralia. Datgelwyd mae'r Cheetahs a'r Southern Kings byddai'r tîmau o Dde Affrica, ac ar ôl cyfnod lle bu eu dyfodol yn ansicr, datgelwyd y byddai'r ddau dîm yn ymuno â'r Pro14 i chwarae yn erbyn timau o Iwerddon, Cymru, yr Alban a'r Eidal o 2017-18 ymlaen. 
*  Western Force (Perth)
Datgelwyd yn ystod 2016-17 y byddai tri tîm yn gadael Super Rugby ar ddiwedd y tymor yn dilyn penderfyniad i leihau'r gystadleuaeth o 18 tîm i 15, dau ohonynt o Dde Affrica a'r llall o Awstralia. Datgelwyd taw'r Western Force byddai'n gadael o Awstralia (roedd yn ansicr un ai nhw neu'r Rebels fyddai'n cael eu dewis), gan ei adael yn ansicr beth fydd dyfodol y tîm.

Categori:Rygbi'r undeb
James Childs Gould

Roedd **James Childs Gould** (9 Medi 1882 - 2 Gorffennaf 1944) yn ddiwydiannwr Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol Caerdydd Canolog rhwng 1918 a 1924.

## Bywyd Personol 
Ganwyd Gould yng Nghaerdydd yn fab i Richard Gould, saer maen a’i ach yn Nyfnaint.

Cafodd ei addysgu yn yr *Higher Grade School*, Caerdydd

## Gyrfa 
Ymadawodd Gould a’r ysgol yn 14 mlwydd oed gan ddechrau gweithio am 4 swllt yr wythnos.

Ym 1901 cafodd swydd fel morwr cyffredin ar y llong *Clan Graham*, hwyliodd i Dde Affrica lle bu’n gweithio fel labrwr tameidiog; symudodd o Dde’r Affrica i Efrog Newydd lle fu’n gweithio i gwmni yswiriant.

Ym 1912 agorodd ei gwmni yswiriant ei hun yn Llundain gyda swyddfeydd yng Ngwlad Belg a’r Almaen. Daeth y busnes i ben cyn pen blwyddyn ac enillodd Gould dyfarniad o £20,000 yn erbyn partner iddo yn Efrog Newydd am gamliwiad 

Ym 1915, gyda chyfalaf o £200 ymrwymodd Gould i brynu’r llong *SS Dartsmouth* am £36,000. O herwydd yr angen am longau yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf i gludo milwyr a nwyddau bu’r fenter yn hynod lwyddiannus gan ddod a chyfalaf i Gould a’i gwmni, *Goulds Steamships & Industrials Ltd* o £60,000 o fewn 6 mis. Ail fuddsoddodd yr elw gan brynu llynges a busnes adeiladu llongau gwerth £1,000,000. Erbyn diwedd y Rhyfel amcangyfrifid bod ffortiwn bersonol Gould tua £2 miliwn. Wedi’r rhyfel bu dirwasgiad mawr yn y sector morwrol, gyda nifer y cwmnïau llongau yng Nghaerdydd yn syrthio o 150 i 77; aeth cwmni Gould i fethdaliad gyda dyledion o dros £750,000 ym Mai 1925 . Ym Mawrth 1926 cafodd ei ryddhau o’i fethdaliad ar amod o dalu £50,000 tuag at ei ddyledion . Methodd i dalu’r £50,000 a chafodd ei wneud yn fethdalwr eto ym 1933 . Cafodd ei ddyfarnu’n rhydd o’r ail fethdaliad, wedi ei ohirio am ddwy flynedd, ym Mehefin 1934

## Gyrfa Wleidyddol 
Bu Gould yn aelod o Gyngor Dinas Caerdydd rhwng 1917 a 1918. Safodd yn enw ‘’Plaid yr Unoliaethwr’’ (y Blaid Geidwadol, i bob pwrpas) yn etholiadau 1918, 1922 a 1923 gan ennill yn etholaeth Caerdydd Canolog. Gan fod ei ddyledwyr yn ymgynnull, ac nad oedd modd i fethdalwr bod yn Aelod Seneddol, penderfynodd beidio ag ymladd etholiad 1924, a daeth ei gyrfa Seneddol i ben.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref yn Culsdon, Sussex yn 62 mlwydd oed

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Marwolaethau 1944
Trychineb Armero

bawd|Canlyniadau'r drychineb: adfeilion adeiladau Armero a ddinistriwyd gan y lleidlif.
Lleidlifoedd a llifoedd o graig folcanig a achoswyd gan echdoriad Nevado del Ruiz ar 13 Tachwedd 1985 oedd **trychineb Armero** a ddifethodd Armero a threfi cyfagos yng nghanolbarth Colombia gan ladd rhyw 23,000 o bobl.

Echdorodd y strato-losgfynydd yn nhalaith Tolima yn yr Andes ar ôl 69 mlynedd o fudandod. Cafodd y llywodraeth sawl rhybudd gan fylcanolegwyr ers mis Medi 1985, ond ni wnaed fawr o ymdrech i symud pobl o'r ardal. Ffrwydrodd lludw a chreigiau pyroclastig o grater Nevado del Ruiz, gan doddi rhewlifoedd y llosgfynydd ac achosi pedwar lahar i lithro i lawr y llethrau am 50&nbsp;km yr awr. Cyflymodd y llifoedd mewn ceunentydd cul ac ymunodd â chwech afon ar droed y llosgfynydd.

Cafodd Armero, tref ail fwyaf Tolima a leolir rhyw 80&nbsp;km o'r brifddinas Bogotá, ei gladdu gan laid a rwbel gan ladd 20,000 allan o 29,000 o drigolion. Yn ogystal, cafodd tua 3000 arall eu lladd mewn trefi a phentrefi cyfagos gan gynnwys Chinchiná. Delwedd enwocaf y drychineb oedd y lluniau o Omayra Sánchez, merch 13 oed a gafodd ei dal yn y llanastr am dridiau cyn iddi farw.

Hon oedd yr echdoriad a achosodd y nifer fwyaf o farwolaethau yn yr 20g yn ail yn unig i losgfynydd Mount Pelée ar Martinique ym 1902 a laddodd 29,000 o bobl.

## Cyfeiriadau 
Categori:1985 yng Ngholombia
Armero
Armero
Pierre Mauroy

Prif Weinidog Ffrainc rhwng 1981 a 1984 a gwleidyddol sosialydd oedd **Pierre Mauroy** (5 Gorffennaf 1928 – 7 Mehefin 2013). Bu hefyd yn Faer Lille rhwng 1973 a 2001. Bu farw o gansar yr ysgyfaint yn 84 oed. Galwyd Stadiwn Lille ar ei ôl: *Stade Pierre-Mauroy*.

Cafodd ei ethol yn Brif Ysgrifennydd y Blaid Sosialaidd ym 1988, ac ymddiswyddodd ym 1992.

## Cefndir cynnar
Fe'i ganed yn Cartignies yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc. Tra'n athro,  yn y 1950au, bu'n flaenllaw oddi fewn i Fudiad Sosialaidd yr Ieuenctid ac yna oddi fewn i undeb athrawon département (neu 'Ranbarth') Nord. Erbyn 1966 roedd yn un o arweinwyr plaid  gweithwyr Ffrainc, y ''Section Française de l'Internationale Ouvrière, SFIO''.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1928
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Ffrainc
Categori:Marwolaethau 2013
Categori:Prif Weinidogion Ffrainc
A Força do Querer

Drama deledu o Frasil ydy ***A Força do Querer***. Cynhyrchwyd y rhaglen gan Rede Globo a chafodd ei rhyddhau ar 3 Ebrill 2017.

## Cast 
## Gweler hefyd
* Terra Nostra

## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol

Categori:Rhaglenni teledu Brasilaidd
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu Portiwgaleg
Categori:Rhaglenni teledu TV Globo
Cumbrae Fawr

Ynys ym Moryd Clud, yr Alban, yw **Cumbrae Fawr** neu **Cumbrae**.

Unig anheddiad yr ynys yw Millport.

bawd|dim|250px|Y *Waverley* ger Millport

## Adeiladau a chofadeiladau
*Amgueddfa
*Coleg yr Ysbryd Glân
*Craig y Crocodeil
*Craig y Llew
*Eglwys Gadeiriol yr Ynysoedd

Categori:Daearyddiaeth Gogledd Swydd Ayr
Categori:Ynysoedd yr Alban
Cywair (ieithyddiaeth)

Mewn ieithyddiaeth mae **cywair** yn derm ar gyfer y defnydd o amrywiaethau iaith yn ôl y cyd-destunau.

Er enghraifft, mae cyweiriau penodol ar gyfer byd y gyfraith, hysbysebion, siarad gyda'r teulu, ysgrifennu llyfrau plant ac yn y blaen.

Mae Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor yn diffinio Cywaith Iaith fel:*Ystyr cywair iaith (language register), yw’r math o iaith y byddwn yn ei siarad neu’n ei* *sgrifennu mewn gwahanol sefyllfaoedd e.e. mae’r iaith y byddwch yn ei siarad mewn tafarn neu wrth wylio gêm bêl droed â’ch ffrindiau yn wahanol i’r iaith y byddwch yn ei siarad yn eich gwaith gyda rhywun pwysig*

Mae Canllawiau Iaith S4C yn cynghori:
*Dylid diffinio’r gynulleidfa darged yn ofalus wrth ystyried y cywair ieithyddol priodol ar gyfer pob rhaglen*

## Esiamplau o gywair iaith 
Tra bod amrywiaeth fawr o gyweiriau iaith a’u defnydd, yn aml mae’r cywair yn newid yn ôl ffurfioldeb y sefyllfa.

#### Esiamplau o gywair ysgrifenedig 
Wrth ysgrifennu Cymraeg dyma rhai elfennau sy’n nodi’r gwahaniaeth rhwng y cywair llenyddol a’r llai ffurfiol:

#### Esiampl o gywair cyfreithiol 
*Mae Gorchmynion Rheoli Cŵn yn ei gwneud yn drosedd i berson sydd â gofal am gi “i fynd â’r ci neu i ganiatáu i’r ci i fynd neu i aros ar unrhyw dir y mae’r gorchymyn yn berthnasol iddo” (ac eithrio ar briffordd mabwysiedig neu lwybr troed cyhoeddus, sydd wedi’u heithrio’n benodol o dan y gyfraith)*

#### Esiampl o gywair hysbysebu 
*Eisiau cadw’n ffit? Eisiau arbed arian? Beth am gerdded i’r gwaith? ...Cyfle grêt i ddod i nabod pobol ar y ffordd - ac mae’n fwy o hwyl!    Cerdded – da iti a da i dy boced!*

## Gweler hefyd 
* Diglosia - newid o'r naill iaith i'r llall yn ôl y sefyllfa
* Newid cod - defnyddio dwy iaith gyda'i gilydd yn yr un sgwrs
* Cymraeg Clir - prosiect Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor
* Ieithyddiaeth ddisgrifiadol - disgrifio’n fanwl gywir sut mae iaith yn cael ei defnyddio
* Trawsgreu - cyfieithu marchnata a hysbysebu
* Sosiolect - amrywiaeth iaith sy'n arbennig i ddosbarth cymdeithasol penodol
* Gor-gywiro - Rheolau gramadegol go iawn neu ddychmygol yn cael ei or-defnyddio mewn cyd-destun amhriodol

## Ffynonellau 
* https://www.aber.ac.uk/en/media/departmental/cwls/pdfs/gweddeunydd-cyweiriau-iaith.pdf

* http://www.s4c.cymru/media/media_assets/10._Canllawiau_Iaith.pdf

* https://www.bangor.ac.uk/canolfanbedwyr/

* https://www.bangor.ac.uk/canolfanbedwyr/pdf/CymClir.pdf

Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Termau iaith
Burger King

Cadwyn rhyngwladol o fwytai bwyd cyflym yw **Burger King**. Agorodd y bwyty cyntaf yn 1954, yn Miami, Florida.

Mae'r bwyty yn nodedig am werthu hamburger mawr o'r enw y "Whopper".

Pan benderfynodd Burger King ehangu eu gwaith yn Awstralia, roedden nhw'n gwybod bod eu busnes eisoes wedi ei farcio gan rhedwr siop fwyd bach gychwyn. Mewn gwirionedd, cafodd y fasnachfraint gyntaf o Awstralia Burger King Coporation, a sefydlwyd yn Perth, ei labelu'n anghywir **Hungry Jacks**, a enwyd yn enw a theimlad y fasnachfraint Jack Cowin. Gwnewch yn siŵr bod Jack yn gwerthu y categori byrgyrs presennol, yn ogystal ag arbenigwr Awstralia, Burger Aussie. Mae'r burger hwn yn seiliedig ar flas Awstralia hoff pysgod a hufen, gan gynnwys wyau, bacwn, winwns a chwedot a chig, saws a tomato.


Categori:Bwytai bwyd cyflym
Categori:Cwmnïau'r Unol Daleithiau
Categori:Cwmnïau amlwladol
Categori:Cwmnïau bwyd
Categori:Cwmnïau a sefydlwyd ym 1954
Parc reilffordd Rochelle

bawd|350px
Mae **Parc reilffordd Rochelle** yn barc i wylio trenau yn Rochelle, Illinois. Lleolir y parc lle mae 2 rheilffordd yn croesi; Rheilffordd Burlington Northern a Santa Fe a Rheilffordd Union Pacific.

Prynwyd tir ar gyfer y safle ym 1995.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y parc

Categori:Rheilffyrdd
Categori:Illinois
Categori:Twristiaeth yn yr Unol Daleithiau
Brian Aldiss

Awdur a golygydd Seisnig oedd **Brian Wilson Aldiss**, OBE (; 18 Awst 1925 – 19 Awst 2017), a oedd yn fwyaf adnabyddus am nofelau a straeon byrion gwyddonias. Defnyddiodd yr enw **Brian W. Aldiss** neu **Brian Aldiss**, heblaw am ambell ffugenw yn ystod canol y 1960au.

Cafodd ei ddylanwadu yn fawr gan yr arloeswr gwyddonias H. G. Wells, a roedd Aldiss yn is-lywydd Cymdeithas ryngwladol H. G. Wells. Roedd yn gyd-lywydd (gyda Harry Harrison) Grŵp Gwyddonias Birmingham. Enwyd Aldiss yn Grand Master gan Awduron Gwyddonias America yn 2000, a fe'i sefydlwyd yn Oriel Enwogion Gwyddonias yn 2004. Derbyniodd ddau Wobr Hugo, un Gwobr Nebula a un Gwobr Goffa John W. Campbell.

## Bywyd personol
Yn 1938, priododd Aldiss gyda Olive Fortescue, ysgrifennydd i berchennog gwerthwyr llyfrau Sanders yn Rhydychen, lle roedd wedi gweithio ers 1947. Roedd ganddo ddau blentyn o'i briodas gyntaf, Clive yn 1955 a Caroline Wendy yn 1957, ond fe "methodd" y briodas yn 1959 a'i ddiddymu yn 1965.

Yn 1965, priododd ei ail wraig, Margaret Manson, menyw Albanaidd, ysgrifennydd i olygydd yr *Oxford Mail*, pan oedd yn 40 a hithau yn 31. Roeddent yn byw yn Rhydychen, a cafodd y cwpl ddau blentyn, Tim a Charlotte . Bu farw Margaret yn 1997.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* 
* Brian Aldiss  yn y British Council: Llenyddiaeth
* Ffuglen arlein Brian Aldiss  yn *Free Speculative Fiction Online*
* Casgliad Brian Aldiss yn Mhrifysgol De Fflorida

Categori:Genedigaethau 1925
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Dramodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Dramodwyr Saesneg o Loegr
Categori:Golygyddion llyfrau o Loegr
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Nofelwyr gwyddonias Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Norfolk
Categori:Pobl fu farw yn Rhydychen
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 21ain ganrif o Loegr
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o Loegr
Bang (cyfres deledu)

Rhaglen ddrama drosedd Gymraeg yw ***Bang*** wedi ei leoli ym Mhort Talbot.

Crëwr ac awdur y gyfres yw Roger Williams. Cynhyrchir y gyfres gan gwmni Joio mewn cydweithrediad ag Artists Studio ar gyfer S4C a bydd yn cael ei werthu'n rhyngwladol gan Banijay International. Enillodd y gyfres wobrau BAFTA Cymru 2018 am Ddrama Teledu a Golygu. Cynhyrchwyd ail gyfres o 6 pennod a gychwynnodd ar S4C yn Chwefror 2020.

Mae'r stori am frawd, chwaer a gwn. Mae Sam yn ŵr ifanc diymhongar a thawel, ond daw tro ar fyd pan mae'n cael gafael ar wn ac yn dechrau torri'r gyfraith. Mae ei chwaer Gina yn blismones uchelgeisiol, ac yn benderfynol o ddod o hyd i berchennog y gwn. Yn gefndir i'r saga deuluol, mae ymchwiliad i lofruddiaeth brawychus gŵr busnes lleol yn codi cwestiynau am lofruddiaeth tad Sam a Gina pan roedden nhw yn blant bach.

## Cast
* Jacob Ifan - Sam
* Catrin Stewart - Gina
* Chris Reilly - Ray
* Nia Roberts - Linda 
* Jack Parry Jones - Luke 
* Suzanne Packer - Layla 
* Gareth Jewell - Carl 
* Kate Jarman - Marie 
* Sara Lloyd - Patricia

## Penodau 
### Cyfres 1
### Cyfres 2
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* 
* Tudalen ar wefan Joio
* 

Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2017
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Rhaglenni teledu drama
Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymreig yr 2010au
Categori:Enillwyr Gwobr BAFTA Cymru
Categori:Cyfresi drama S4C
Ysgol Parc Y Bont

Ysgol gynradd yn Llanddaniel Fab, Môn, yw **Ysgol Parc Y Bont**. Mae yn nalgylch Ysgol David Hughes, Porthaethwy.

Mr. Rhys Ynyr Jones yw ei phrifathro presennol. Un o gyn-ddisgyblion yr ysgol oedd Tecwyn Roberts, un o wyddonwyr NASA.

Mae Ysgol Parc y Bont yn ysgol Gymraeg ac roedd yr hen adeilad ym Mryn Celli Ddu. Agorodd yr adeilad newydd yn 2013. Cafodd yr ysgol estyniad yn 2018. Mae dros hanner y plant sy’n mynd i'r ysgol yn byw yn Llanddaniel Fab. Mae plant o Gaerwen, Dwyran, Penmynydd, Niwbwrch, Llanfairpwll, Rhosmeirch a Brynsiencyn hefyd yn mynd i'r ysgol.

Mae 20 aelod o staff yno ac mae yn 12 aelod yng Nghorff Llywodraethol yr ysgol.

Mae yna 115 o blant yn yr ysgol.

Porthaethwy yw'r dref agosaf i'r ysgol. 

## Gweithgareddau 
Dyma’r grwpiau sydd gan Ysgol Parc y Bont: Cyngor Ysgol, Ffridiau Ffitrwydd, Grŵp Gwyrdd, Meddylfryd o Dŵf a'r Siarter Iaith.

Mae Ysgol Parc Y Bont yn ysgol Gymraeg

Mae Clwb Gofal a Chlwb Brecwast yn yr ysgol. Mae Clwb Gofal yn dechrau am 07:50. Mae Clwb Brecwast yn yr ysgol sy’n dechrau am 08:15.

Mae’r Urdd yn cynnal gweithgareddau amrywiol yn wythnosol. Cyn cyfyngiadau Covid, roedd amrywiaeth o glybiau yn cael eu cynnal fel Clwb Pêl-droed, Clwb Coginio, Clwb Kick-it, Clwb Gymnasteg. Mae'r plant yn cael tripiau i wersylloedd fel Glan Llyn, Caerdydd a Llangrannog.

Gwersi offerynnol sy’n cael eu dysgu yn yr ysgo yw ffliwt a'r gîtar.

Gwisg ysgol Ysgol Parc y Bont yw Siwmper/cardigan goch, crys polo gwyn, trwosus/sgert ddu neu lwyd, trowsus byr, ffrog lwyd, ffrog goch a gwyn.

## Oriel 

Delwedd:Ysgol Parc y bont2.jpg
Delwedd:Ysgol parc y bont3.jpg
Delwedd:Ysgol parc y bont4.jpg

## Cyfeiriadau
Categori:Llanddaniel Fab
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion Ynys Môn
Categori:Prosiect Wici Môn
Tranz Rail

bawd|260px|Locomotif Tranzrail
bawd|260px|Unedau trydanol yng Ngorsaf Wellington
Roedd **Tranz Rail** yn gyfrifol am wasanaethau rheilffyrdd genedlaethol Seland Newydd rhwng 1995 a 2003.

Preifateiddiwyd y rheilffordd yn 1993. Prynwyd y cwmni gan Pylorus Investments Cyf, ac ailenwyd y cwmni Tranz Rail Cyf.

Prynwyd y rheilffyrdd gan Toll Holdings, cwmni o Awstralia yn 2003, ac yn 2003, prynwyd y rheilffyrdd gan lywodraeth Seland Newydd, yn creu cwmni Kiwirail.

## Cyfeiriadau
Categori:Cludiant yn Seland Newydd
Categori:Rheilffyrdd
Lewis Lougher

Roedd **Syr Lewis Lougher** (1 Hydref 1871 - 28 Awst 1955) yn ddyn busnes a gwleidydd o Gymru a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Ceidwadol etholaethau Dwyrain Caerdydd a Chaerdydd Canolog yn y 1920au.

## Bywyd personol 
Roedd Lougher yn ail fab i Thomas Lougher o Landaf a Charlotte née Lewis, ei wraig.

Cafodd ei addysgu yn Ysgol Uwchradd Caerdydd a Choleg Technegol Caerdydd

Ni fu’n briod.

## Gyrfa 
Wedi gadael y coleg fe’i prentisiwyd i fasnachwyr ŷd, cyn sefydlu ei fusnesau ei hun yn y diwydiant  llongau, gan sefydlu busnesau llwyddiannus ar adeg pan oedd Caerdydd yn brif borthladd glo'r byd. Ym 1910 sefydlodd cwmni llongau *Lewis Lougher and Co. Ltd*. a bu ganddo lynges o longau yn nociau Bute. Bu'n gadeirydd nifer o gwmnïau llongau yng Nghaerdydd, Penarth a'r Barri. Roedd yn cael ei gyfrif fel yn arbenigwr ar broblemau allforio a thrin glo, gan wasanaethu fel aelod o’r Bwrdd Trimio Glo Cenedlaethol rhwng 1918 a 1919.

Bu’n weithredol ym maes ddatblygu tai fel cyfarwyddwr cwmnïau *Whitehouse Precast Concrete Limited*, a *Danybryn Estates Limited*. Roedd hefyd yn gyfarwyddwr ar *Ben Evans & Co. Ltd*, siop adrannol yn Abertawe.

## Gyrfa wleidyddol 
Bu'n aelod o Gyngor Sir Forgannwg o 1922-1949 ac yn aelod a chadeirydd Cyngor Dosbarth Gwledig Caerdydd.

Safodd fel ymgeisydd Plaid yr Unoliaethwyr (Ceidwadwyr) yn etholaeth Ddwyrain Caerdydd yn etholiad 1922 gan gipio’r sedd oddi wrth y Rhyddfrydwr William Henry Seager. Collodd y sedd i’r rhyddfrydwr Syr Henry Webb yn etholiad 1923. Cafodd ei ddewis fel ymgeisydd yn etholaeth Caerdydd Canolog wedi trafferthion ariannol James Childs Gould gan gadw’r sedd i’r Unoliaethwyr yn etholiad 1924. Collodd y sedd i’r ymgeisydd Llafur, Syr Ernest Nathaniel Bennett yn etholiad 1929

Y peth mwyaf nodedig am ei yrfa seneddol oedd iddo lwyddo i basio deddf aelod preifat trwy’r Senedd - Deddf Goleuo Trafnidiaeth (1927). Deddf a oedd yn mynnu bod gan bob cerbyd modur golau gwyn ar ei ochr blaen a golau coch ar ei ochr ôl; rheol sy’n bodoli hyd heddiw.

Roedd yn frwd wrth gefnogi achos gwneud Caerdydd yn brifddinas Cymru.

Fe’i hurddwyd yn farchog am ei wasanaeth gwleidyddol ym 1929.

## Gyrfa gyhoeddus amgen 
Gwasanaethodd fel cadeirydd ffederasiwn perchnogion llongau Môr Hafren ym 1919 ac fel cadeirydd Siambr Fasnach Caerdydd. Cynrychiolodd y siambr masnach mewn cynadleddau i siambrau masnach yr Ymerodraeth Brydeinig  yn Toronto, Canada ym 1920; Yn Cape Town, De Affrica ym 1927 ac yn Wellington, Seland Newydd ym 1936. Gwasanaethodd fel aelod o’r llys ymchwil i oriau gwaith tipwyr a thrimwyr glo a sefydlwyd o dan Ddeddf Llysoedd Diwydiannol (1919).

Bu'n ynad heddwch dros Sir Forgannwg. Gwasanaethodd fel Uchel Siryf Morgannwg ym 1931.

## Marwolaeth 
Bu farw yn ei gartref, Dan-y-Bryn Park, Radur, yn 83 mlwydd oed.

## Cyfeiriadau 
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1871
Categori:Gwleidyddion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Marwolaethau 1955
Pŵer Niwclear Horizon

Cwmni ynni yn y Deyrnas Unedig ydy **Pŵer Niwclear Horizon**. Mae'n datblygu cenhedlaeth newydd o orsafoedd pŵer niwclear.

## Cefndir
Mae Horizon yn is-gwmni ym mherchnogaeth lwyr Hitachi Ltd. 
Bydd y cyntaf o’r gweithfeydd pŵer niwclear arfaethedig hyn yn Wylfa Newydd ar arfordir gogleddol Ynys Môn, ger pentref Cemaes. Mae’r ail safle wrth ymyl Oldbury-on-Severn yn Ne Swydd Gaerloyw, ger Thornbury.
Bwriad Horizon yw cynhyrchu o leiaf 5,400MW o gapasiti gorsafoedd pŵer newydd i’r Deyrnas Unedig. Mae hyn yn ddigon o drydan i tua 10 miliwn o gartrefi.
Bydd y prosiectau’n creu hyd at 850 o swyddi parhaol ar bob un o’n safleoedd ar Ynys Môn ac yn Oldbury, gyda 4,000 o weithwyr yn y gweithlu adeiladu y rhan fwyaf o'r amser.
Bydd y buddsoddiad hwn yn Cyflenwadau ynni carbon isel y wlad ac yn helpu i ddatblygu sgiliau lleol a rhagolygon newydd i gyflenwyr Prydeinig.

## Dyfodol
Dyfodol yw prosiect sydd yn ymwneud â phobl ifanc mewn addysg. Nod Horizon yw eu hysbrydoli i archwilio meysydd STEM (sef, Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg.) Y nod yw hefyd gweithio efo nhw er mwyn iddynt gael gwybod am gyfleoedd swyddi gyda Horizon yn y dyfodol.

File:Horizon - Cyflwyniad DYFODOL.ogg|bawd|Horizon - Cyflwyniad DYFODOL (Eisteddfod Genedlaethol 2017)
File:Horizon - Cyflwyniad DYFODOL 2.ogg|bawd|Horizon - Cyflwyniad DYFODOL 2 (Eisteddfod Genedlaethol 2017)

## Cyfeiriadau
Categori:Cwmnïau'r Deyrnas Unedig
Categori:Ynni yn y Deyrnas Unedig
Categori:Ynni yng Nghymru
Categori:Ynni niwclear yn y Deyrnas Unedig
Categori:Prosiect Wici Môn