open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cleethorpes

Tref arfordirol a chyrchfan lan môr yn sir seremonïol Swydd Lincoln, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Cleethorpes**. Fe'i lleolir mewn ardal ddi-blwyf yn awdurdod unedol Bwrdeistref Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Cleethorpes boblogaeth o 39,505.

Yn y 19eg ganrif, roedd yn bentref pysgota, ond wedi adeiladu'r rheilffyrdd rhwng trefi'r Canolbarth megis Sheffield a'r arfordir, tyfodd yn gyflym. Bu'n lle poblogaidd i bobl o drefi diwydiannol fynd ar wyliau.

Mae Caerdydd 314.2 km i ffwrdd o Cleethorpes ac mae Llundain yn 227&nbsp;km. Y ddinas agosaf ydy Kingston upon Hull sy'n 29.6&nbsp;km i ffwrdd. Lleolir ar linell hydred Greenwich.

## Cyfeiriadau
Categori:Bwrdeistref Gogledd-ddwyrain Swydd Lincoln
Categori:Trefi Swydd Lincoln
Sopho Nizharadze

Cantores o Georgia yw **Sopho Nizharadze** (Georgeg: სოფო ნიჟარაძე; Rwsieg: София Нижарадзе; ganed 6 Chwefror 1986). Bydd yn cynrychioli ei mamwlad yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 gyda'i chân *Shine*.

## Albymau
**Svadba Soek* (2003)
**Ot Nenavisti Do Lubvi* (2005)
**Where are you...* (2008)
#"My Dream"
#"Every Moment"
#"Where Are You..."
#"Leave Me Alone"
#"I'm Running Away"
#"Over and Over"
#"Leave Me Alone (rmx)"
#"Over and Over (rmx)"

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Genedigaethau 1986
Categori:Cantorion o Georgia
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Georgia
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Georgia
Richard Penn

Gall **Richard Penn** gyfeirio at:

* Richard Penn yr hynaf (1706–1771)
* Richard Penn yr ieuaf (c. 1734–1811)
* Richard Penn (comisiynydd), Comisiynydd Safonau Cynulliad Cenedlaethol Cymru
* Richard Penn (actor), actor teledu o Americanwr
Afon Marteg

Afon yng nghanolbarth Powys sy'n un o lednentydd afon Gwy yw **afon Marteg**.  Mae'n tarddu yn y bryniau i'r de-orllewin o'r Drenewydd ac yn llifo tua'r de-orllewin i ymuno ag afon Gwy.

Mae'r afon yn casglu ffrydiau ger bryn Rhyddhywel, yn y bryniau, yn agos at darddle afon Ieithon. Llifa tua'r de ac yna tua'r de-orllewin heibio pentrefi Pant-y-dŵr a Sant Harmon i lifo i mewn i Afon Gwy ychydig i'r gogledd o dref Rhaeadr Gwy.

Marteg
Marteg
Richard Penn (comisiynydd)

Comisiynydd Safonau Cynulliad Cenedlaethol Cymru o 2005 hyd 2010 oedd **Richard Penn**.

Cafodd Penn ei eni a'i fagu yn Ne Cymru Aeth ymlaen i ddilyn cwrs ôl-radd yng Ngholeg Prifysgol Abertawe a dysgu am ychydig yng Ngholeg Prifysgol Caerdydd. Cafodd ei olynu i'r swydd gan Gerard Elias ar 1 Rhagfyr 2010.

## Cyfeiriadau
Categori:Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Categori:Gweision sifil o Gymru
Paddington

Ardal yn Ninas Westminster, Llundain, yw **Paddington**, a dyma hefyd lleoliad Gorsaf Paddington Llundain. Mae Caerdydd 208 km i ffwrdd o Paddington ac mae Llundain yn 5&nbsp;km.

Categori:Ardaloedd Dinas Westminster
Adran 28

Newid dadleuol i Ddeddf Llywodraeth Leol 1986 oedd **Adran 28** o Ddeddf Llywodraeth Leol 1988. Deddfwyd ar 24 Mai 1988. Diddymwyd yn yr Alban ar 21 Mehefin 2000 ac yng ngweddill y Deyrnas Unedig ar 18 Tachwedd 2003 yn unol ag adran 122 o Ddeddf Llywodraeth Leol 2003. Roedd y newid yn datgan na fyddai awdurdod lleol yn hybu gwrywgydiaeth yn fwriadol, nac yn cyhoeddi deunydd gyda'r bwriad o hybu gwrywgydiaeth, na hybu derbyniadwyaeth o wrywgydiaeth fel perthynas teuluol ffug mewn unrhyw ysgol neu sefydliad lle darperir unrhyw fath o addysg.

## Cyfeiriadau 
Categori:Cyfraith y Deyrnas Unedig
Categori:Dadsefydliadau 2000
Categori:Dadsefydliadau 2003
Categori:LHDT yn y Deyrnas Unedig
Categori:Sefydliadau 1988
Het

bawd|dde|200px|Casgliad o hetiau'r o'r 18fed a'r 19eg ganrif

Dilledyn sy'n cael ei wisgo ar y pen ydy **het**. Gall amddiffyn y gwisgwr rhag y tywydd a'i atal rhag colli llawer o wres y corff, gall ei wisgo er mwyn diogelwch neu fel cyfwisg ffasiwn. Yn y gorffennol bu hetiau'n dynodi statws cymdeithasol. Mewn sefydliadau milwrol, gall het ddynodi rheng a chatrawd y gwisgwr.

## Mathau 
* Het Banama
* Ushanka

## Cyfeiriadau 

Categori:Penwisg
COC Nederland

Sefydliad yn yr Iseldiroedd ar gyfer pobl LHDT yw **COC Nederland**. Yn wreiddiol, roedd yr acronym COC yn sefyll am *Cultuur en Ontspanningscentrum*, sef Canolfan Diwylliant a Hamdden, a bwriadwyd fel modd o guddio gwir bwrpas y sefydliad. Dyma'r sefydliad LHDT hynaf yn y byd wedi iddo gael ei sefydlu ym 1946.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* COC Nederland 

Categori:Sefydliadau 1946
Categori:Sefydliadau LHDT
Categori:Sefydliadau'r Iseldiroedd
Trowsus

Dilledyn ydy **trowsus** neu **llodrau**, sy'n ymestyn o'r cluniau i'r migyrnau gan orchuddio'r coesau'n unigol (yn hytrach na gyda darn o ddefnydd yn ymestyn o amgylch y ddwy goes megis sgert). Yn y gorllewin, dilledyn ar gyfer dynion oedd trowsus ers yr 16eg ganrif, ond erbyn yr 20fed ganrif caent eu gwisgo'n gyffredin gan ferched yn ogystal.

Yn y 15fed ganrif cysylltid trywsusau llac gwlanog gyda’r dosbarth cymdeithasol isaf a'r enw arnynt oedd *llawdr* neu *llodrau*. Cysylltir hwy â lladron a dyna darddiad y gair. Ar y llaw arall, daeth trywsusau tynn iawn a elwid yn *hose* yn Saesneg neu'n 'hosan' yn y Gymraeg yn boblogaidd gan yr uchelwyr. Roedd yr 'hosanau' canoloesol yn wahanol iawn i'r hyn a wisgir heddiw. Arferid eu gwisgo gyda'r 'ddwbled gwta' ac roeddent yn ffyrnigo rhai pobl gan eu bod yn dangos gormod o siâp y corff, gan eu bod yn ymestyn o’r esgid hyd at dop y goes.
 
## Delweddau

Delwedd:Giovanni Battista Moroni 009.jpg|Copis (neu falog); (o'r Saesneg: *Codpiece*. Antonio Navagero, Milan, 1565
Delwedd:Archdukerudolf.jpg|Copis ar drowsus "Pluderhose" bachgen yr Ymerawdwr Maximilian II o Awstria, 1567
Delwedd:François Clouet 004.jpg|Trowsus pluderhose, 1566
Delwedd:PortraitLHvers1870.jpg|Lederhose lledr o'r Almaen
Delwedd:Avanguardisti.jpeg|Trowsus dwyn fala; Sbaen 1925.
Delwedd:Selcuk woman edit.JPG|Trowsus traddodiadaol "shalwar kameez" o Dwrci. Caiff ei wisgo hefyd ym Mhacistan, Affganistan a Cashmir.
Delwedd:Jeans for men.jpg|Pâr o jins "Levis" ar ddyn
Delwedd:Laborer.jpg|Ofyrôls (o'r Saesneg: overalls); dillad addas i labro.
Delwedd:Capris.jpg|Trowsus Capri, neu drowsus hanner mast.
Delwedd:Turnhosen wiki.jpg|Trowsus cwta. Mae'r math yma'n addas ar gyfer chwaraeon.
Delwedd:Beach boy summer time 2009.jpg|Trowsus cwta ar gyfer y traeth.

## Cyfeiriadau
Deddf Llywodraeth Leol 2003

Deddf seneddol yn Senedd y Deyrnas Unedig yw **Deddf Llywodraeth Leol 2003** (c.26). Fe wnaeth y ddeddf nifer o newidiadau i weinyddiaeth llywodraeth leol yn y Deyrnas Unedig. Er mai darpariaeth ariannol a fu'n cynnwys yn bennaf, roedd adran 122 hefyd yn diddymu Adran 28, sef cyfraith a waharddodd awdurdodau lleol rhag hybu cyfunrywioldeb yn Lloegr a Chymru. Creodd hefyd y cysyniad o "ardaloedd gwella busnes".

Derbyniodd y ddeddf Gydsyniad Brenhinol ar 18 Medi 2003, gan ddod yn weithredol deu fis yn ddiweddarach ar 18 Tachwedd.

## Dolenni allanol 
* Deddf Llywodraeth Leol 2003, Office of Public Sector Information

Categori:Deddfau Senedd y Deyrnas Unedig 2003
Categori:LHDT
Categori:Llywodraeth leol yn Lloegr
Categori:Llywodraeth leol yng Nghymru
Categori:2003
Bleiddbwll

[bawd|dde|Bleiddbwll yn yr [Almaen ]]

Pwll neu drap wedi ei orchuddio â changhennau a dail i ddal bleiddiaid yw **bleiddbwll** (hefyd: **pwll y blaidd**).

Gallasai bleiddbwll fod yn grwn ac wedi'i walio ar y tu mewn yn ddigon tebyg i ffynnon neu'n hirsgwar neu'n sgwâr  a chlwydi â gorchudd o dywyrch yn cael eu gosod drostynt. Y dechneg oedd colfachau'r glwyd yn ei chanol a'i gosod yn y fath fodd fel bod ei bôn yn gorffwys ar un ymyl i'r pwll tra bod y tair ochr arall fymryn yn brin o'r ymylon. Felly, cyn gynted ag y byddai'r blaidd yn camu ar hanner blaen y glwyd byddai honno'n troi ar ei cholfachau gan ei ollwng i mewn i'r pwll. Ceid hefyd colofn neu bentan yng nghanol y bleiddbwll fel llwyfan cyfyng i glymu anifail prae bychan arno er mwyn denu'r blaedd i mewn.

Drwy chwilio mewn hen weithredoedd, siarteri, mapiau a dogfennau eraill, llwyddwyd i ddod o hyd i nifer o fleiddbyllau yng Nghymru, sef chwe *bleiddbwll*, pum *bribwll*, pum *pwll y blaidd*, un *pwll y bleiddiau*, un *pwll y fleiddast*, a dau *wolfpit*.

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Hela
Categori:Yr Oesoedd Canol
Satan

Bod goruwchnaturiol sy'n ymgorfforiad o ddrygioni a gelyniaeth yw **Satan** (Hebraeg: **הַשָׂטָן**, *ha-Satan*, "y cyhuddwr"; Arabeg: **الشيطان**, *al-Shaitan*, "y gelyn"). Angel yw Satan yn ôl Cristnogaeth ac Iddewiaeth, ond ellyll (neu *Jinni*) yw Satan yn ôl Islam. Mae'r enw heddiw yn gyfystyr â "Diafol", ond mewn Islam mae'r gair hefyd yn gyfystyr â "chythraul" a darllenir yn y Coran am "satanau" yn ogystal â "Satan". Mae Satan yn chwarae rôl bwysig mewn Cristnogaeth fel ymgnawdoliad o ddrygioni a gelyn Duw (er ei fod yn ddarostyngedig i ewyllys Duw) a dynoliaeth ac arweinydd yr angylion drwg sy'n preswylio yn uffern. Mae Satan a'i gynghreiriaid yn temtio dynion i berfformio gweithredoedd drygionus (neu "bechodau") a hefyd yn cosbi eneidiau pechaduriaid ar ôl iddynt gael eu hanfon i uffern.

Categori:Cristnogaeth
Categori:Diafoliaid
Categori:Iddewiaeth
Categori:Islam
Categori:Sataniaeth
Beelsebwl

250px|bawd|Beelsebwl (Collin de Plancy, *Dictionnaire infernal*, 1862).
Ym mytholeg y crefyddau Abrahamig, enw un o saith tywysog Uffern yw **Beelsebwl**, enw sy'n dod o **Ba‘al Zebûb**, **Ba‘al Zəbûb** neu **Ba‘al Zəvûv** (Hebraeg **בעל זבוב**). Ceir hefyd *Belzebud*, *Beezelbub*, *Beazlebub*, *Belzaboul*, *Beelzeboul*, *Baalsebul*, *Baalzebubg*, *Belzebuth*, *Beelzebuth*, a *Beelzebus*.

Yn yr Hen Destament (2 Brenhinoedd:1) ceir y duw paganaidd 'Baal-sebub'. Yn y Testament Newydd, enw'r Diafol yw 'Beelsebwl'. Sail yr enwau hyn yw Baal, prif dduw'r Ffeniciaid.

Categori:Cristnogaeth
Categori:Diafoliaid
Categori:Iddewiaeth
Categori:Paganiaeth
Categori:Sataniaeth
Mastema

Yn *Llyfr y Jiwbilîs* mae'r Diafol yn ymddangos dan yr enw y Tywysog **Mastema**, enw sy'n dod o'r Hebraeg **משטמה** *mastemah* ("casineb"; "gelyniaeth").

Categori:Iddewiaeth
Categori:Sataniaeth
The Secret World

bawd|dde|Golygfa o fyd y gêm TSW

Gêm aml-chwaraewr ar-lein sy'n cael ei ddatblygu gan Funcom yw **The Secret World** (**TSW**), "Y Byd Dirgel".

Ar ôl datgan datblygiad TSW, dywedodd cyfarwyddwr y prosiect, Jorgen Tharaldsen, y bydd y gêm yn defnyddio'r un peiriant â'r gêm Age of Conan.

Yn ôl Funcom, bydd y gêm yn cymysgu elfennau o'r chwarae a geir mewn gemau aml-chwaraewr ar-lein eraill, gyda chwarae realiti amgen a rhwydweithio cymdeithasol.

Ni fydd y gêm yn defnyddio na lefelau na dosbarthiadau; yn lle hynny, bydd y gwaith o adeiladu cymeriad yn dibynnu ar sgiliau, a thrwy hynny osgoi malu (nodwedd flinedig o'r rhan fwyaf o gemau arlein) a hwyluso mynediad i'r gêm i chwaraewyr newydd. Bydd gan cymeriadau'r chwaraewyr ddewis eang o ran dillad, arfau a grymoedd goruwchnaturiol. Bydd y gêm yn canolbwyntio ar frwydr yn erbyn angenfilod a chythreuliaid ac fe fydd rhaid i chwaraewyr roi mwy o ffocws ar hynny nac sydd yr achos gyda gemau arlein eraill. Bydd y chwaraewyr yn gallu ffurfio tîmau neu chwarae ar ei ben ei hun.

Yn ôl cyfarwyddwr creadigol y gêm, Ragnar Tørnquist, bydd y gêm yn cael ei yrru gan stori, stori a chanddi gynllun trosfwaol llinellol, yn ogystâl â nifer helaeth o straeon ymylol, gan fod amrywiaeth y chwarae yn elfen ganolog o'r gêm.

Yn y gêm bydd pob chwaraewr yn aelod o un o dair cymdeithas gyfrinachol:

* **Y Temlyddion** (Pencadlys: Llundain): selogion crefyddol a fyddai'n llosgi pentref cyfan er mwyn lladd un cythraul.
* **Y Goleuedigion** (Pencadlys: Efrog Newydd): pragmatyddion Machiavelaidd sy'n credu bod y byd yn lle caled, lle dim ond y cryf fydd yn goroesi.
* **Y Dreigiau** (Pencadlys: Seoul): cymdeithas sy'n cymryd safiad niwtral rhwng y ddwy eraill ac sy'n hoff o dwyll ac achosi anhrefn, gan aros am ei chyfle i afael yn awenau grym.

Ni fydd yn bosib i chwaraewr newid carfan heb greu cymeriad hollol newydd. Mae yna brawf arlein ar y wefan i helpu chwaraewyr dewis carfan.

Fel sydd yr achos gyda gemau eraill, bydd gan TSW ei ardal PvP (Chwaraewr yn erbyn Chwaraewr) ei hun, sef Agartha - ardal danddaearol lle bydd chwaraewyr yn brwydro dros feddiant adnodd amhrisiadwy o'r enw *anima*.

Gosodir stori'r gêm yn y byd cyfoes, ond mae hi'n cynnwys darnau o fytholegau hynafol, hanes go iawn a hanes ffug, chwedlau trefol a diwylliant pop, yn ogystâl a chefndir i'r stori sy'n mynd rhyw 100 miliwn o flynyddoedd yn ôl yn y gorffennol. Mae'r stori hefyd yn llawn o elfennau Lovecraftaidd, fel y gwelir yn y lleoliad ffuglennol Kingsmouth yn Lloegr Newydd, sydd wedi ei seilio ar Innsmouth yng ngwaith Lovecraft.

Yn ôl Tørnquist 'ffantasi tywyll' yw genre y stori; gall y chwaraewr ddisgwyl gweld fampirod yn Llundain, sombïaid yn Efrog Newydd a bleidd-ddynion yn Seoul; gall deithio i leoliadau go iawn yn ogystal â lefydd mytholegol ar draws y byd; a gall deithio i'r gorffennol ac i ryw ddyfodol ôl-apocalyptaidd.

## Dolenni allanol
* Dark Days Are Coming, gwefan swyddogol
* Welcome to Kingsmouth, rhan o ymgyrch feiral y gêm
* Monsters of Maine, blog sy'n ffurfio rhan o ymgyrch feiral y gêm

Categori:Gemau fideo
Magi Dodd

Cyflwynydd radio a cynhyrchydd o Gymru oedd **Magi Dodd** (8 Mawrth1977 – Medi 2021). 

Yn wreiddiol o Bontypridd, bu'n byw yn ddiweddarach yn Nhrelluest, Caerdydd. Mynychodd Ysgol Gyfun Rhydfelen yn Nhrefforest ac astudio ym Mhrifysgol Cymru, Aberystwyth.

Cyhoeddwyd ei marwolaeth ar 22 Medi 2021. Roedd yn 44 oed.

## Gyrfa
Daeth yn llais cyfarwydd ar raglenni *C2* ar BBC Radio Cymru, i ddechrau fel gohebydd cerdd a throslais. Rhwng 2007 a 2010, cyflwynodd Dodd y brif slot nosweithiol rhwng 8 a 10yh. Fe’i clywyd yn cyflwyno ochr yn ochr â Glyn Wise, chyn-gystadleuydd Big Brother.

Yn ddiweddarach, bu'n cyflwyno *Dodd Com*, sioe nosweithiol ar gyfer gwefan Radio Cymru, a rhaglen *Cwis Pop Radio Cymru*, gyda Ifan Sion Davies.

Wedi hynny, canolbwyntiodd ar ei gwaith cynhyrchu ar gyfer yr orsaf, gan gynnwys rhaglenni fel *Bore Cothi*, y sioe frecwast ar Radio Cymru 2, a rhaglen *Llais y Maes* yn ystod y Eisteddfod Genedlaethol.

## Torri Tir Newydd
Fe'i haddysgwyd yn Ysgol Gyfun Rhydfelen (Ysgol Gyfun Garth Olwg bellach) ger Pontypridd. Fe achosodd ei hacen Rhydfelen beth gwrthwynebiad gan rai o wrandawyr Radio Cymru, tra bod eraill yn mwynhau ac yn gwerthfawrogi clywed eu hacen ar yr orsaf genedlaethol.

Magwyd Magi ar aelwyd ddwyieithog ac er bod ei mam yn gwrando ar gerddoriaeth Gymraeg, atgofiodd Magi ei barn ar gerddoriaeth Gymraeg ar y pryd, "o ni'n meddwl bo pawb oedd yn canu Cymraeg yn swnio fel Mabstant neu Triban". Bu gwrando ar fandiau poblogaidd yr 1990au fel Jess a Beganifs yn "agoriad llygad iddi" pan oedd oddeutu 14 oed.

Mewn cyfweliad i'r cylchgrawn Y Selar yn Awst 2009, mae'n nodi ei hoff 5 albwm oedd yn cynnwys: *Ni oedd y Genod Droog* gan y Genod Droog; *Boomania* gan Betty Boo; ''O'r Gâd - Casgliad Amlgyfranog Ankst*; *Way to Blue, an introduction to Nick Drake* gan Nick Drake; a, *Ffraeth'' gan y Beganifs. 

## Teyrngedau
Yn ogystal â theyrngedau gan gydweithwyr yn BBC Radio Cymru derbyniodd Magi a'i theulu negeseuon o hiraeth gan aelodau'r cyhoedd a phobl amlwg yn y Gymru Gymraeg megis Carys Eleri, Glyn Wise a Label Pyst.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Magi Dodd, C2, Radio Cymru 

Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Marwolaethau 2021
Categori:Cyflwynwyr radio o Gymru
Categori:Cynhyrchwyr radio o Gymru
Categori:Pobl o Bontypridd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Garth Olwg
Afon Tarennig

Afon yng nghanolbarth Powys sy'n un o lednentydd afon Gwy yw **Afon Tarennig**.  Mae'n tarddu fel nifer o nentydd ar lethrau deheuol a dwyreiniol Pumlumon, de-ddwyrain i ymuno ag afon Gwy.

Llifa'r afon tua'r de cyn belled ag Eisteddfa Gurig, yna troi tua'r de-ddwyrain  tua'r de ac yna tua'r de-orllewin a rhedeg ochr yn ochr a'r briffordd A44 cyn belled a Pont Rhydgaled, lle mae ei chymer ag afon Gwy.

250px|bawd|dim|Afon Tarennig yn Eisteddfa Gurig

Tarennig
Tarennig
Categori:Llangurig
Bochrwyd

Pentref yng nghymuned Y Clas-ar-Wy, Powys, Cymru, yw **Bochrwyd** (Saesneg: *Boughrood*). Saif ar lan ddwyreiniol Afon Gwy, i'r gorllewin o'r Clas-ar-Wy, gyda phont yn ei cysylltu a phentref Llys-wen.

Adeiladwyd yr eglwys bresennol, sydd wedi ei chysegru i Sant Cynog, yn 1854; adeiladwyd tŵr newydd yn 2004 i gymeryd lle yr un a ddymmchwelwyd yn y 1970au. Ceir hen groes garreg ganoloesol ym mynwent yr eglwys.

200px|bawd|dim|Eglwys Bochrwyd a'r hen groes ganoloesol.

Ceir olion castell canoloesol yma, gyda thŷ wedi ei adeiladu ar y safle.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Oriel
Ffotograffau gan Percy Benzie Abery (c. 1910)

Llanstephan House, Boughrood (1295046).jpg|Llanstephan House
Llanstephan House, Boughrood (1294655).jpg|Llanstephan House
Llanstephan bridge, Llyswen (1294835).jpg|Pont Fochrwyd
Llanstephan bridge (1294825).jpg|Pont Fochrwyd

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Powys
Categori:Y Clas-ar-Wy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Aberhonddu, Maesyfed a Chwm Tawe (y DU)
Sombi

200px|bawd|Darlun dychmygol o sombi mewn cae yn Haiti.
Corff dynol a adfywiwyd gan ddewin neu offeiriad fwdw ac sydd dan ei reolaeth lwyr yw **sombi** (lluosog: sombïod, sombïaid neu sombis). Yn ôl traddodiad bydd enaid y person yn cael ei ddwyn gan ddewiniaeth ddu, gan ei droi'n ddi-fywyd. Bydd y dewin fwdw yn claddu'r corff, ac yn hwyrach yn ei ddatgladdu i gael caethwas.

Defnyddir y gair "sombi" hefyd yn niwylliant y Gorllewin i gyfeirio at y meirw byw, sy'n seiliedig ar syniadau Ewropeaidd sy'n dyddio'n ôl i'r Oesoedd Canol a ddychmygai'r meirw yn codi o'r bedd ac yn ymosod ar y byw. Celain bydredig, heb allu siarad na meddwl, sy'n goroesi trwy fwyta pobl yw'r portread arferol mewn straeon a ffilmiau arswyd.

## Cyfeiriadau 
Categori:Fwdw
Categori:Marwolaeth yn Haiti
Categori:Meirw byw
Categori:Yr ocwlt
Chwaraeon gwaed

Term sy'n cyfeirio at unrhyw chwaraeon neu adloniant sy'n ymwneud â thrais yn erbyn anifeiliaid yw **chwaraeon gwaed**. Mae'n cynnwys hela ac ymladd ceiliogod ymysg eraill.  Mae fel arfer yn ymwneud â thynnu gwaed, ac yn aml yn dod i ben gyda marwolaeth un anifail neu fwy.

Erbyn heddiw, yn dilyn lobïo, mae cyfyngiadau ar chwaraeon gwaed wedi cael eu gweithredu yn rhan helaeth o'r byd. Mae rhai chwaraeon gwaed yn parhau i fod yn gyfreithlon, ond dim ond dan amodau penodol ac mewn lleoliadau penodol (er enghraifft ymladd teirw ac ymladd ceiliogod) ond mae wedi lleihau mewn poblogrwydd mewn mannau eraill. Mae'r rhai sydd o blaid chwaraeon gwaed yn aml yn dadlau eu bod yn draddodiadol o fewn eu diwylliant. Nid yw rhai sy'n ymwneud â ymladd teirw er enghraifft, yn ei gysidro i fod yn chwaraeon, ond yn weithgaredd diwylliannol.

## Sefydliadau sy'n gwrthwynebu chwaraeon gwaed 
*World Society for the Protection of Animals (byd-eang)
*Irish Council Against Blood Sports (Iwerddon)
*League Against Cruel Sports (DU)
*Humane Society of the United States (UDA)

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Irish Council Against Blood Sports
*World Society for the Protection of Animals 

Categori:Anifeiliaid
Symonds Yat

Pentref yn Swydd Henffordd, Gorllewin Canolbarth Lloegr, yw **Symonds Yat**. Saif ar lan Afon Gwy, gerllaw'r ffin rhwng Swydd Henffordd a Swydd Gaerloyw.

Heblaw *Symonds Yat West* ar ochr Swydd Henffordd yr afon, ceir *Symonds Yat East* ar ochr Swydd Gaerloyw, gyda fferi sy'n cael ei thynnu dros yr afon ar raff yn eu cysylltu. Mae Symonds Yat yn atyniad poblogaidd i ymwelwyr, oherwydd yr olygfa o Graig Symonds Yat, 120 medr o ucher, ar ochr Swydd Gaerloyw. Heblaw y golygfeydd o'r dyffryn, lle mae'r afon wedi torri hafn ddofn yn y garreg galch Garbonifferaidd, gellir gweld pâr o'r Hebog tramor sy'n nythu yn rheolaidd ar y graig. Mae canwïo yn boblogaidd yma hefyd.

bawd|dim|300px|Golygfa tua'r gogledd o Graig Symonds Yat

Categori:Pentrefi Swydd Henffordd
Ymladd ceiliogod

[bawd|dde|220px|Darlun o ymladd ceiliogod, 1847, [Jean-Léon Gérôme.]]
Chwaraeon gwaed rhwng dau geiliog mewn cylch a elwir yn dalwrn-ceiliogod yw **ymladd ceiliogod**. Mae'n chwaraeon sydd erbyn hyn yn anghyfreithlon yn yr Unol Daleithiau, Brasil a'r rhan helaeth o Ewrop.

## Ymladd ceiliogod yng Nghymru a'r gororau
Daeth esgyrn ffowls domestig i'r fei yn ardal fferm Magna Castra ger Henffordd heb fod ymhell o safle Rufeinig lle y canfuwyd esgyrn drudwennod *Sturnus vulgaris* mewn wrn neu biser Rufeinig yn haf 1923. Esgyrn gwrywaidd, hynny yw, 'ceiliogod', oedd ffowls gan fod coesau'r sgerbydau yn cynnwys ysbardunau nodweddiadol y ceiliog. A yw hyn yn dystiolaeth o ymladd ceiliogod yn yr ardal yn y cyfnod Rhufeinig?

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Criminal Code, Canada (gwahardd cadw talwrn-ceiliogod)
* *Should cockfighting be banned in Oklahoma?*, 26 Tachwedd 2002 
* Deddf dydd wedi cael ei gynnig i wahardd ymladd ceiliogod yn Louisiana erbyn 2010 
* Humane Society Cockfighting factsheet 
* Dadansoddiad o ymladd ceiliogod yn Bali, Indonesia 
* Ymladd ceiliogod yn Istanbul 
* Ymladd ceiliogod yn y Philippines 
* *Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Cockfighting* 

Categori:Chwaraeon gwaed
Lwsiffer

[250px|bawd|Liwsiffer: llun gan [William Blake i ddarlunio *Coll Baradwys* gan John Milton.]]
Daeth yr enw **Lwsiffer** (Lladin: *Lucifer*) o'r geiriau Lladin *lucem ferre*, "cariwr golau", a gyfeiriai at y seren fore (hefyd "seren ddydd") sy'n rhagflaenu'r wawr sy'n dod â goleuni i'r byd. Erbyn heddiw mae'r enw yn cyfeirio at y Diafol yn sgil hen ddehongliad o'r adnod Feiblaidd a geir yn Eseia 14:12:

:''"O fel y syrthaist o'r nefoedd, ti, **seren ddydd**, fab y wawr! Fe'th dorrwyd i'r llawr, ti, a fu'n llorio'r cenhedloedd."''

Yn y fersiynau Lladin o'r Beibl, sef y Fwlgat, ceir yr enw "*Lucifer*" yn lle "seren ddydd" y Gymraeg. Yn yr Hebraeg wreiddiol ceir  **הֵילֵל**, *helel*, "yr un disglair". Y gred ymhlith Cristnogion oedd bod yr adnod yn cyfeirio at gwymp y Diafol, ac fel canlyniad daeth yr enw Lwsiffer yn gyfystyr â'r enw Satan. Erbyn hyn mae'r mwyafrif o ysgolheigion yn credu mai at frenin o Fabylonia y cyfeirir yn yr adnod hon.

## Gweler hefyd
* Lwsifferiaeth

## Cyfeiriadau
Categori:Angylion
Categori:Cristnogaeth
Categori:Diafoliaid
Categori:Sataniaeth
Dinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd

Cafodd **Dinasyddiaeth yr Undeb Ewropeaidd** ei chyflwyno gan Gytundeb Maastricht a arwyddwyd ym 1992 a'i rhoi ar waith ym 1993. Mae hi'n bodoli ochr yn ochr â dinasyddiaeth Aelod-wladwriaethau yr Undeb Ewropeaidd ac mae'n rhoi hawliau ychwanegol i ddinesyddion y gwledydd hyn.

## Hawliau penodol dinesyddion yr UE
* yr hawl i gael mynediad i ddogfennau Senedd Ewrop, y Cyngor Ewropeaidd a'r Comisiwn Ewropeaidd.
* yr hawl i beidio â chael triniaeth anffafriol ar sail cenedligrwydd.
* yr hawl i gymorth oddi wrth awdurdodau diplomataidd a chonsylaidd Aelod-Wladwriaethau eraill yr Undeb Ewropeaidd mewn gwledydd tu allan i'r UE os nad yw awdurdodau diplomataidd a chonsylaidd Aelod-Wladwriaeth benodol y dinesydd ar gael. Er enghraifft, ni cheir ond un llysgenhadaeth o'r Undeb Ewropeaidd yn y gwledydd canlynol: Antigwa a Barbiwda (DU), Barbados (DU), Belîs (DU), Gweriniaeth Canolbarth Affrica (Ffrainc), Comoros (Ffrainc), Jibwti (Ffrainc), Gambia (DU), Gaiana (DU), Lesotho (Iwerddon), Liberia (Yr Almaen), Saint Vincent a'r Grenadines (DU), San Marino (Yr Eidal), São Tomé a Príncipe (Portiwgal), Ynysoedd Solomon (DU), Dwyrain Timor (Portiwgal), Fanwatw (Ffrainc).
* yr hawl i ryddid o symudiad a phreswyliad a'r hawl i weithio unrhyw le mewn unrhyw swydd o fewn yr UE, ac eithrio'r swyddi hynny yn y sector cyhoeddus sy'n cynnwys yr ymarfer o rym a roddwyd gan gyfraith gyhoeddus a diogelu buddiannau'r wladwriaeth neu awdurdodau lleol.  
* yr hawl i bleidleisio a'r hawl i sefyll mewn etholiadau lleol ac Ewropeaidd mewn unrhyw un o Aelod-Wladwriaethau'r UE. 
* yr hawl i ddeisebu Senedd Ewrop a'r hawl i gwyno wrth yr Ombwdsman Ewropeaidd am weinyddiaeth Sefydliadau'r Undeb Ewropeaidd.
* yr hawl i gysylltu â Sefydliadau'r Undeb Ewropeaidd drwy gyfrwng unrhyw un o ieithoedd swyddogol yr UE a derbyn ymateb yn yr un iaith.

Categori:Yr Undeb Ewropeaidd
Categori:Cyfraith
Cwmystwyth

Pentref yn nwyrain Ceredigion yw **Cwmystwyth**, hefyd **Cwm Ystwyth**. Saif ar lan Afon Ystwyth ac ar y ffordd gefn sy'n arwain dros yr ucheldir o ardal Pontrhydygroes i dref Rhaeadr Gwy.

Mae'r Arolwg Ordnans yn cyfrifo Cwmystwyth fel Canolbwynt daearyddol Cymru (; ).

Ceir tystiolaeth archaeolegol o gloddio copr yma a ddyddir i tua 1500 CC, a cheir cofnodion hanesyddol o gloddio plwm o tua 1500 OC ymlaen. Yn y 19g roedd diwydiant plwm yr ardal yma o gryn bwysigrwydd. Cloddfa Cwm Cwmstwyth oedd y fwyaf o gloddfeydd plwm yr ardal yma. Dywedir mai 32 oedd yr oedran marw ar gyfartaledd yng Nghwmystwyth yn y cyfnod yma, yn bennaf oherwydd gwenwyno plwm.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Gweler hefyd 
* Pwyntiau eithafol Cymru

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Pontarfynach
Categori:Pwyntiau eithafol Cymru
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Run Away

Cân perfformir gan y band SunStroke Project a chantores Olia Tira yw "**Run Away**" y bydd yn cynrychioli Moldofa yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy. Enillodd y gân *O melodie pentru Europa 2010* ar 6 Mawrth 2010. Derbynodd y gân pwyntiau macsimwm o'r rheithgorau a'r pleidleisiau ffôn.

Perfformiwyd y gân gyntaf yn y rownd cyn-derfynol ar 25 Mai 2010 ac roedd hi'n un o'r 10 cân o'r rownd gyn-derfynol gyntaf i fynd ymlaen i'r rownd derfynol. Daeth y gân 22ain yn y rownd derfynol gyda 27 o bwyntiau.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Há dias assim

Cân gan Augusto Madureira a pherfformir gan Filipa Azevedo yw "**Há dias assim**" (Cymraeg: ''Un o'r dyddiau hyn yw hyn*). Enillodd y gân *Festival da Canção 2010'' felly bydd yn cynrychioli Portiwgal yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
I Love You

Cân perfformir gan Vasyl Lazarovich yw "**I Love You**" y bydd yn cynrychioli Wcráin yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
It's For You

Cân perfformir gan Niamh Kavanagh yw "'''It's For You'''". Bydd hi'n cynrychioli Iwerddon yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Beer, Dyfnaint

bawd|dde|240px|Traeth Beer, a Beer Head yn y cefndir.

Pentref ym Mae Lyme yn Nyfnaint, De-orllewin Lloegr yw **Beer**. Lleolir ar Safle Treftadaeth y Byd cyntaf Lloegr, sef yr Arfordir Jwrasig sydd 95 milltir o hyd. Mae ei glogwynau sy'n cynnwys Beer Head, yn ffurfio rhan o Llwybr Arfordir De-orllewin Lloegr. Nid yw'r enw yn cyfeirio at y ddiod, mae'n tarddu o'r hen air Eingl-Sacsonaidd "bearu" ("llwyn"), sy'n cyfeirio at y goedwigaeth a fu'n amgylchynu'r dref ar un adeg.

## Dolenni allanol 
*Beer-Devon.co.uk
*Heritage and views on Devon coastal walk, BBC

Categori:Pentrefi Dyfnaint
Playing With Fire

Cân perfformir gan Paula Seling ac Ovi yw "**Playing With Fire**" y bydd yn cynrychioli Rwmania yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy. Enillodd hi *Selecţia Naţională 2010* ar 6 Mawrth 2010.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
SunStroke Project

Band o Foldofa yw **SunStroke Project**. Roedd y grwp yn cynrychioli Moldofa yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 gyda Olia Tira a'r gân "*Run Away*"

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Bandiau o Foldofa
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Olia Tira

Cantores o Foldofa yw **Olia Tira** (ganwyd yn Potsdam, Yr Almaen). Cynrychiolodd hi Moldofa yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 gyda'r grwp SunStroke Project a'r gân "*Run Away*". Perfformiant hwy'n gyntaf yn y rownd gyn-derfynol gyntaf a daethant yn ddegfed gan ennill lle yn y rownd derfynol lle iddynt ddod yn 22ain gyda 27 o bwyntiau.

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion o Foldofa
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Radley

bawd|dde|250px|Yr orsaf

Pentref a phlwyf sifil yn Swydd Rydychen, De-ddwyrain Lloegr, yw **Radley**. Fe'i lleolir yn ardal an-fetropolitan Vale of White Horse.

Mae ganddo gorsaf reilffordd ar y linell rhwng Rhydychen a Didcot. Dyma'r orsaf sydd agosaf i dref Abingdon, 2 filltir i ffwrdd. Lleolir ger Afon Tafwys.

## Cyfeiriadau
Categori:Ardal Vale of White Horse
Categori:Pentrefi Swydd Rydychen
Categori:Plwyfi sifil Swydd Rydychen
Lako je sve

Cân a berfformir gan y band Feminnem yw "**Lako je sve**" (Cymraeg: *Hawdd yw popeth*). Bydd y gân yn cynrychioli Croatia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 ar ôl enillodd *2010 Dora Festival* ar 6 Mawrth. Cynrychiolodd Feminnem Fosnia a Hertsegofina yng *Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2005* â'r gân "*Call Me*"

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Llwybr Tafwys

Llwybr cenedlaethol yn Lloegr yw **Llwybr Tafwys** (Saesneg: *Thames Path*), a agorwyd yn 1996. Mae e 184 milltir (296&nbsp;km) hir, ac mae'n dilyn Afon Tafwys o'i tharddle ger Kemble yn Swydd Gaerloyw i'r *Thames Barrier* i'r dwyrain o Lundain.

Mewn rhannau ni ellir dilyn cwrs yr afon achos roedd y llwybr gwreiddiol yn defnyddio fferïau sydd ddim yn rhedeg bellach.

Gellir beicio rhannau o'r llwybr.

Tafwys
Categori:Sefydliadau 1996
Boston Spa

Pentref a phlwyf sifil yng Ngorllewin Swydd Efrog, Swydd Efrog a Humber, Lloegr, yw **Boston Spa**. Fe'i lleolir ym mwrdeistref fetropolitan Dinas Leeds. Saif 4 milltir i'r de o Wetherby, ar lannau Afon Wharfe.

Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan y plwyf sifil boblogaeth o 4,079.

Yn ôl cyfrifiad 2001, roedd gan y blwyf boblogaeth o 4,006.

bawd|dim|250px|Pont Boston Spa

## Cyfeiriadau
Categori:Dinas Leeds
Categori:Pentrefi Gorllewin Swydd Efrog
Categori:Plwyfi sifil Gorllewin Swydd Efrog
Categori:Sefydliadau 1744
Aragoneg

Mae **Aragoneg** yn un o'r ieithoedd Romáwns. Fe'i siaredir gan rhwng 10,000 a 30,000 o bobl yn ardal y Pyreneau Aragonaidd yn Aragón. Fe'i gelwir ''l'aragonés'' yn Aragoneg. Unig goroeswr tafodieithoedd Nafarro-Aragoneg y Canol Oesoedd yw.

Categori:Ieithoedd Romáwns
Categori:Ieithoedd Sbaen
Categori:Aragón
Gjoko Taneski

Canwr Macedonaidd yw **Gjoko Taneski** (Macedoneg: Ѓоко Танески) (ganwyd 2 Mawrth 1977 yn Ohrid, Gweriniaeth Sosialaidd Macedonia, Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia).

## Eurovision 2010
Bydd Taneski yn cynrychioli ei famwlad yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 â'r gân "*Jas ja imam silata*".

## Albymau
**Zbogum najmila* (2007)

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Cantorion o Ogledd Macedonia
Categori:Ymgeiswyr Cystadleuaeth Cân Eurovision 2010
Tamba

Gall **Tamba** gyfeirio at sawl peth:

* Talaith Tamba, cyn-dalaith yn Japan
* Tamba, Hyōgo, dinas yn Japan
* Tamba (tren), gwasanaeth tren y West Japan Railway Company
* Tamba, gwyfyn
* Tetsurō Tamba, actor Japaneaidd
* Tamba Hali, chwaraewr pêl-droed Americanaidd Liberiaidd
* Tamba, pwped ar raglen deledu i blant, Tikkabilla
* Enw traddodiadol a roddir i'r ail fab yn Llwyth Kono, neu'r ail fab a aned i fam yn y lwythi Kissi, Sierra Leone
* Acronym y Twins and Multiple Births Association
Gruppe Olten

Mae'r **Gruppe Olten** yn gymdeithas awduron Swisaidd a oedd yn arfer cwrdd yn "Bahnhofbuffet" Olten (bwyty yr orsaf) yng nghanton Solothurn yn y Swistir. Roedd yn weithredol o 1970 tan 2002.

Roedd y rhan fwyaf ohonynt hefyd yn aelodau'r (Schweizerischer Schriftstellerverein, neu SSV). Yr enwocaf oedd Max Frisch, Adolf Muschg, Peter Bichsel a Friedrich Dürrenmatt . Maen nhw wedi gadael yr SVV am ei fod wedi droi yn rhy geidwadol iddyn nhw a ffurfio'r **Gruppe Olten**.

Wedi 2002 mae'r grŵp yn Bern, a'r SSV wedi ailuno i ffurfio (Autorinnen und Autoren der Schweiz).

## Dolenni allanol 
* „Autorinnen und Autoren der Schweiz“ (ym 4 iaith) 

Categori:Llenyddiaeth y Swistir
Categori:Sefydliadau'r Swistir
Rhewl, Glyn Dyfrdwy

:''Am lleoedd eraill o'r un enw, gweler Rhewl.''

Pentref bychan yng nghymuned Llandysilio-yn-Iâl, Sir Ddinbych, Cymru, yw **Rhewl**, un o dri phentref o'r un enw yn y sir bresennol. Fe'i lleolir i'r gogledd o dref Llangollen.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Llandysilio-yn-Iâl
Categori:Pentrefi Sir Ddinbych
Märkischer Kreis

Ardal yng nghanol Nordrhein-Westfalen, yr Almaen,  yw **Märkischer Kreis**.  Mae hi'n efeilldref i Wrecsam ers 1970 pan oedd enw'r ardal yn, Iserlohn.

Mae hi hefyd wedi gefeillio â Brandenburg, ers 1996 ac ers 2001 â  Racibórz yng Ngwlad Pwyl.

Saif yr ardal ar ochr gogleddol mynyddau'r  Sauerland i'r de o Afon Ruhr.  Prif afon yr ardal yw Afon Lenne. Mae hen hanes diwyddianol i'r ardal ond mae'n eithaf gwledig erbyn heddiw - ardal Golosg oedd hi.

## Arfau 
## Trefi
* Altena
* Balve
* Halver
* Hemer
* Herscheid
* Iserlohn
* Kierspe
* Lüdenscheid
* Meinerzhagen 
* Menden
* Nachrodt-Wiblingwerde
* Neuenrade
* Plettenberg 
* Schalksmühle 
* Werdohl 

## Gwleidyddol
Mae hi'n *Landrat*. ers 1999.

## Diwylliant
O 1970 i 2005 roedd Gwyl Jazz ym Märkischer Kreis  ac ers 2002 mae Gwyl Irish Folk & Celtic Music . Yn 1991 sefydlwyd y  Festspiele Balver Höhle.

## Dolenni allanol
*Safle We yr Ardal 
*Twristiaeth Märkischer Kreis

Categori:Nordrhein-Westfalen
Blade Runner

bawd|Blade Runner

Ffilm wyddonias o'r Unol Daleithiau o 1982 a gyfarwyddwyd gan Ridley Scott yw ***Blade Runner***. Harrison Ford sy'n serennu yn y ffilm ochr yn ochr â Rutger Hauer. Seiliwyd y sgript gan Hampton Fancher a David Peoples ar y nofel *Do Androids Dream of Electric Sheep* gan Philip K. Dick. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth i'r ffilm gan Vangelis a gyhoeddwyd yn 1968.

Lleolwyd stori'r ffilm mewn Los Angeles dystopaidd yn y flwyddyn 2019, lle mae bodau wedi eu creu drwy beirianneg genetig a elwir *replicants*, caethweision sy'n edrych yr un ffunud â bodau dynol go iawn, yn cael eu cynhyrchu gan gorfforaeth rymus y teulu Tyrell. Yn sgil gwrthryfel treisgar gan y replicantod, gwaharddwyd eu defnydd ar y Ddaear, a chyfyngir eu defnydd i wladychfeydd yn y gofod ac o gwmpas Cysawd yr Haul. Caiff replicantod sy'n dod i'r Ddaear eu hel a'u lladd gan adran arbennig o'r heddlu, lleiddiaid-ditectwyr a elwir *blade runners*. Mae'r stori yn canolbwyntio ar un grŵp o replicantod peryglus sydd newydd ddianc i Los Angeles, a blade runner wedi hanner ymddeol o'r enw Rick Deckard, sy'n cael y dasg o'u hela nhw.

Categori:Ffilmiau 1982
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau gwyddonias o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Gŵydd (ddof)

bawd|230px|Gŵydd Embden

Aderyn sy'n aelod o'r gwyddau yw **Gŵydd ddof**. Fe'i cedwir ar draws rhan helaeth o'r byd, i'w bwyta, am eu wyau neu weithiau am eu plu.

Yn Ewrop, Gogledd Affrica a gorllewin Asia, mae'r ŵydd ddof wedi ei datblygu o'r Ŵydd lwyd (*Anser anser*), a gelwir yr is-rywogaeth dof yn *Anser anser domesticus*. Yn nwyrain Asia, datblygwyd yr ŵydd ddof o'r Alarchwydd  (*Anser cygnoides*). Erbyn hyn, ceir y ddau fath mewn rhannau eraill o'r byd.

Ymddengys fod yr ŵydd ddof yn mynd yn ôl i gyfnod cynnar iawn, ac mae tystiolaeth archaelegol o'u presenoldeb yn yr Hen Aifft 5,000 o flynyddoedd yn ôl. Maent yn fwy na'r Ŵydd Wyllt a'r Alarchwydd, gan bwyso hyd at 10&nbsp;kg. Gallant ddodwy hyd at 160 ŵy mewn blwyddyn.

## Gweler hefyd
* Gyrru gwyddau

Categori:Gwyddau
Categori:Anifeiliaid dof
Me and My Guitar

Cân a berfformir gan Tom Dice yw "**Me and My Guitar**", bydd y ddau yn cynrychioli Gwlad Belg yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010 yn Oslo, Norwy.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Lost and Forgotten

Cân a berfformir gan y band Peter Nalitch Band yw "**Lost and Forgotten**". Bydd y gân yn cynrychioli Rwsia yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2010.

Categori:Caneuon Eurovision 2010
Mynydd Ceiswyn

Lleolir **Mynydd Ceiswyn** tua 3 milltir i'r de o Fwlch Oerddrws a thua'r un pellter i'r gogledd o Aberllefenni yn ne Gwynedd; . Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 578metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Dyma gopa mwyaf gogleddol y gadwyn o fryniau glaswelltog sy'n ymestyn rhwng Llyn Myngul yn y gorllewin a chyffiniau Dinas Mawddwy a Mallwyd yn y dwyrain yn ne Meirionnydd. Cyfeirir at y bryniau hyn fel 'Bryniau Dyfi' weithiau, er na nodir yr enw hwnnw ar fap yr AO.

Gellir cyrraedd copa Mynydd Ceiswyn trwy ddilyn llwybr sy'n cychwyn tua 1.5 milltir i'r de o'r *Crossfoxes* ar yr A487. Dewis arall yw dechrau o Aberllefenni a dilyn y lôn i fyny hyd at Gwm Ratgoed a dilyn llwybr hyd Nant Ceiswyn i lwyfandir corslyd ac yna troi i'r gorlewin i esgyn Mynydd Ceiswyn ei hun.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; nid ydy'r mynydd hwn wedi'i gofrestru, bellach. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 605 metr (1985 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 22 Rhagfyr 2007.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Mynyddoedd a bryniau Gwynedd
Waun-lwyd

Pentref yng nghymuned Cwm, Blaenau Gwent, Cymru, yw **Waun-lwyd**. Fe'i lleolir ar bwys ffordd yr A4046 tua hanner ffordd rhwng Glyn Ebwy i'r gogledd a Chwm i'r de.

Llifa Afon Ebwy heibio i'r gorllewin o'r pentref. I'r dwyrain ceir Mynydd Carn-y-cefn (550m).

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Cwm, Blaenau Gwent
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Tafarnau-bach

Pentref yng nghymuned Tredegar, Blaenau Gwent, Cymru, yw **Tafarnau-bach** (hefyd: **Tafarnaubach**). Fe'i lleolir ar bwys ffordd y A465 tua 2 filltir i'r gogledd-orllewin o dref Tredegar a thua 3.5 milltir i'r gorllewin o dref Glyn Ebwy.

I'r gogledd o'r pentref ceir Bannau Brycheiniog.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Tredegar
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Trefil

Pentref bychan gwledig yng nghymuned Tredegar, Blaenau Gwent, Cymru, yw **Trefil**. Saif yn rhan uchaf Dyffryn Sirhywi, tua 3 milltir i'r gogledd-orllewin o Dredegar yn rhan uchaf y sir. Mae ffin ddeheuol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn gorwedd milltir i'r gogledd o'r pentref. Mae'n rhan o blwyf eglwysig Dukestown.

Yn ôl yr Arolwg Ordnans, Trefil yw'r pentref uchaf yng Nghymru

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU (San Steffan) gan .

dim|bawd|260px

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Blaenau Gwent
Categori:Tredegar
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Blaenau Gwent a Rhymni (y DU)
Ynysybŵl a Choed-y-cwm

Cymuned ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw **Ynysybŵl a Choed-y-cwm**, sy'n cynnwys pentrefi Ynysybŵl a Choed-y-cwm. Fe'i lleolir i'r gogledd o gymuned Pontypridd, ac wedi'i hamgylchynu gan 8 cymuned arall.

Ystadegau:
* Mae gan y gymuned arwynebedd o 19.55&nbsp;km².
* Yng Nghyfrifiad 2001 roedd ganddi boblogaeth o 4,787.
* Yng Nghyfrifiad 2011 roedd ganddi boblogaeth o 4,664.
* Yn ôl amcangyfrif cyfrifiad 2020 roedd ganddi boblogaeth o 4,570, gyda dwysedd poblogaeth o 233.8/km².

## Cyfeiriadau
Categori:Cymunedau Rhondda Cynon Taf
82ain seremoni wobrwyo yr Academi

Cynhaliwyd yr **82ain seremoni wobrwyo yr Academi** ar 7 Mawrth 2010 yn Theatr Kodak yn Hollywood, Los Angeles, Califfornia. Roedd y seremoni'n anrhydeddu ffilmiau gorau 2009. Darlledwyd seremoni Gwobrau'r Academi yn yr Unol Daleithiau ar sianel ABC. Cyflwynwyd y sioe gan yr actorion Alec Baldwin a Steve Martin. Dyma oedd y trydydd tro i Martin gyflwyno'r seremoni, wedi iddo lywyddu'r seremonïau yn 73ain seremoni gwobrwyo yr Academi a 75ain seremoni gwobrwyo yr Academi. Dyma oedd y tro cyntaf i Baldwin gyflwyno'r sioe.

## Gwobrau'r Academi Anrhydeddus 
* Lauren Bacall
* Roger Corman
* Gordon Willis

## Gwobr Goffa Irving G. Thalberg 
* John Calley

## Prif wobrau 
Categori:2010 yn yr Unol Daleithiau
Categori:Seremonïau Gwobrau'r Academi
Kathryn Bigelow

Cyfarwyddwraig ffilm o'r Unol Daleithiau ydy **Kathryn Ann Bigelow** (ganed 27 Tachwedd 1951). Ei ffilmiau enwocaf yw'r ffilm arswyd *Near Dark* (1987), *Point Break* (1991), a'r ffilm *The Hurt Locker* (2008) a enillodd chwech o Wobrau'r Academi. Gyda *The Hurt Locker* Bigelow oedd y ddynes gyntaf i ennill gwobr Cymdeithas Cyfarwyddwyr America am Lwyddiant Cyfarwyddo Eithriadol mewn Ffilm, Gwobr BAFTA am y Cyfarwyddwr Gorau yn 2010 a Gwobr yr Academi am y Cyfarwyddwr Gorau.

Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1951
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Llantrisant, Sir Fynwy

:''Am leoedd eraill o'r un enw, gweler Llantrisant (gwahaniaethu).''

Pentref yng nghymuned Llantrisant Fawr, Sir Fynwy, Cymru, yw **Llantrisant**. Mae'n gorwedd ar lan ddwyreinol Afon Wysg tua 4 milltir i'r de o dref Brynbuga a thua 6 milltir i'r gogledd-ddwyrain o ddinas Casnewydd.

Cyfeiria enw'r pentref at y tri sant - Pedr, Paul ac Ioan - y cysegrir yr eglwys leol iddynt.

## Cyfeiriadau
Categori:Llantrisant Fawr
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Sudbrook

Ceir sawl lle o'r enw **Sudbrook**:

;Cymru
*Sudbrook, Sir Fynwy

;Lloegr
*Sudbrook, Swydd Lincoln

;Gweler hefyd
*Sudbrooke
Sudbrook, Sir Fynwy

Pentref bychan yng nghymuned Porth Sgiwed, Sir Fynwy, Cymru, yw **Sudbrook** (Saesneg: ymddengys nad oes enw Cymraeg am y pentref). Fe'i lleolir ar lan Afon Hafren tua milltir i'r de-ddwyrain o bentref Porth Sgiwed yn ne-ddwyrain eithaf y sir (a Chymru). Gerllaw ceir Pont Hafren sy'n dwyn traffordd yr M4 dros aber afon Hafren.

Codwyd y rhan fwyaf o'r pentref ar ddiwedd y 19g ar gyfer y gweithwyr ar Dwnel Rheilffordd Hafren. Roedd yn cael ei adnabod fel Southbrook hefyd yn y cyfnod hwnnw.

## Cyfeiriadau
Categori:Pentrefi Sir Fynwy
Categori:Porth Sgiwed
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Sir Fynwy (y DU)
Sataniaeth

[bawd|dde|Yn aml defnyddir y [pentagram a'i ben i lawr fel symbol o Sataniaeth.]]
Defnyddir y term **Sataniaeth** i ddynodi nifer o gredoau a ffenomenau cymdeithasol cysylltiedig. Maent yn rhannu'r defnydd o symboliaeth, addoliad neu edmygedd o Satan neu gymeriadau tebyg. Ceir rhai Satianiaid sy'n rhannu'r un cysyniad o Satan â diwinyddiaethau Iddewig a Christnogol. Ceir eraill sy'n gweld Satan fel symbol o ewyllys rhydd ac unigoliaeth a'r cysyniad o ddyn yn bod ei dduw ei hun ("hunandduwiaeth"). Fel pwnc gallai Sataniaeth gynnwys ymarferion crefyddol, athroniaeth ddiwinyddol neu atheistaidd,  a dewiniaeth.

## Gweler hefyd 
* Lwsifferiaeth
Bwlch yr Efengyl

Bwlch yn y Mynydd Du, Powys yw **Bwlch yr Efengyl** (Saesneg: *Gospel Pass*). Mae'n gorwedd rhwng Y Gelli Gandryll a Capel-y-ffin yn ne-ddwyrain Powys, bron am y ffin â Swydd Henffordd, Lloegr. Dyma'r bwlch uchaf yng Nghymru sydd â ffordd fodur gyhoeddus yn arwain drosto.

Gorwedd pen y bwlch 549 metr (1,800 troedfedd) i fyny rhwng mynyddoedd Twmpa (690 m), i'r gorllewin a *Hay Bluff* (677 m), i'r dwyrain, o fewn ffiniau Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Mae lôn fynydd yn ei groesi sy'n rhan o Lôn Las Cymru, y llwybr beicio cenedlaethol.

O ben y bwlch ceir golygfeydd dros Ddyffryn Ewias i'r de a Dyffryn Gwy i'r gogledd.

## Cyfeiriadau
Efengyl
Categori:Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Rob Terry

Ymgodymwr proffesiynol Cymreig yw **Rob Terry** (ganwyd yn Abertawe, 30 Ebrill 1980).

Mae'n ymgodymwr i Total Nonstop Action Wrestling.

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Pobl o Abertawe
Categori:Ymgodymwyr
Sgorpionau De Cymru

Tîm proffesiynol rygbi'r gynghrair Cymreig ydy **Sgorpionau De Cymru** (Saesneg: *South Wales Scorpions*) Lleolir yn Castell-nedd.

## Chwaraewyr 2010 
*Loz Wildbore
*Craig Richards
*Andrew Gay
*Stephen Ireland
*Neil Dallimore
*Sam Studley
*Phil Cushion
*Steve Parry
*Paul Boden
*Alan Pope
*Shaun Owens
*Christiaan Roets
*Lee Williams (Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair)
*Ashley Bateman
*Gil Dudson
*Loren Quick
*Lewis Reece
*Joe Burke
*Jamie Tibbs
*Barrie Phillips
*Dalton Grant
*Garrick Ledge
*Harri Greville
*David James
*Jamie Murphy
*Aled James
*Dean Scully
*Anthony Blackwood (Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair)
*Lloyd White (Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair)
*Lewis Mills
*Matt Hutchings
*Ben Flower (Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair)
*Jordan James (Croesgadwyr Rygbi'r Gynghrair)
*Hyfforddwr: Anthony Seibold
*Hyfforddwr cynorthwyol: Hywel Davies
*Ail hyfforddwr gynorthwyol: Dan Clements

Categori:Rygbi'r gynghrair
Categori:Castell-nedd
Categori:Chwaraeon yng Nghastell-nedd Port Talbot
Categori:Sefydliadau 2009
Tîm rygbi'r gynghrair cenedlaethol Cymru

Mae '''Tîm Rygbi'r Gynghrair Cenedlaethol Cymru''' yn cynrychioli Cymru mewn gemau rhyngwladol rygbi'r gynghrair. Er eu bod yn chwarae gemau yn erbyn llawer o wledydd gorau'r byd, ni ystyrir Cymru fel gwlad gemau prawf. Mae tri chwaraewr o Gymru wedi eu cynnyws yn y Rugby League Hall Of Fame. Enillodd y tîm Gwpan Ewrop yn 2009.

## Cyn-chwaraewyr Nodedig 
*Billy Boston
*Jim Sullivan
*Lewis Jones
*Gus Risman
*Jonathan Davies
*Trevor Foster
*Clive Sullivan
*Iestyn Harris
*Keiron Cunningham

Categori:Rygbi'r gynghrair
Castell Castell-nedd

Castell a godwyd gan y Normaniaid yw **Castell Castell-nedd**, ac a roddodd ei enw i'r dref a dyfodd o'i gwmpas, sef Castell-nedd, tref sirol Castell-nedd Port Talbot yn ne Cymru.

Codwyd y castell gwreiddiol gan Robert, Iarll Caerloyw, yn y 12g. Mae ei hanes cynnar yn dywyll ond ei brif bwrpas oedd gwarchod ffin orllewinol Arglwyddiaeth Morgannwg.

Ymosodwyd ar y castell gan arglwyddi Cymreig Morgannwg ar ddiwedd y flwyddyn 1183.

Yn y flwyddyn 1231 arweiniodd y Tywysog Llywelyn Fawr ymgyrch mawr yn ne Cymru. Llosgwyd y castell a'r dref gan ei fyddin. Ailadeiladwyd y castell ar ôl hynny ond fe'i dinistrwyd eto ar ddechrau'r 14g fel rhan o wrthryfel lleol yn erbyn Hugh Despenser, Arglwydd Morgannwg.

## Cyfeiriadau
Categori:Castell-nedd
Castell-nedd
Castell-nedd
Categori:Y Normaniaid yng Nghymru
Hattrick

Gêm ar-lein rheoli clwb pêl-droed ydy **Hattrick**. Datblygwyd a chwaraewyd y gêm yn wreiddiol rhwng criw o ffrindiau yn Sweden yn 1997. Erbyn hyn, mae dros 870,000 o chwaraewyr (Mawrth 2010) dros y byd yn chwarae mewn un o 50 o ieithoedd ac yn rheoli tîm mewn system pyramid o gynghreiriau un o 124 gwlad y gêm.

Mae nifer fach o chwaraewyr wrthi'n gweithio ar gyfieithiad Gymraeg o'r gêm (Mawrth 2010). Mae'n bosib chwarae'r gêm drwy unrhyw borwr we yn rhad ac am ddim. Fel rheolwr clwb pêl-droed, mae gan chwaraewyr lawer o ddyletswyddau.

## Gemau
Mae gem gynghrair pob penwythnos am 14 wythnos o bob tymor (sy'n 16 wythnos). Ceir cystadleuaeth cwpan hefyd yn cael ei chwarae ym mhob gwlad a'r gemau hyn yng nghanol yr wythnos. Mae timau sydd ddim yn cymryd rhan yng ngystadleuaeth y gwpan yn gallu chwarae gem gyfeillgar yng nghanol yr wythnos. Mae hi'n arferol, felly, i bob tîm chwarae gem dwywaith yr wythnos, heblaw am bythefnos olaf y tymor. Mae'r 15fed penwythnos ar gyfer gemau ail-gyfle i'r timau sy'n gorffen mewn safle nad ydynt yn sicr o godi i'r lefel uwch na disgyn i'r lefel is. Does dim gem i'r clybiau ar penwythnos olaf y tymor gan bod chwaraewyr gorau pob gwlad yn chwarae yn gêm derfynol cwpan byd.

## Chwaraewyr
Yn ogystal â phrynu a gwerthu chwaraewyr, mae'r rheolwr yn gyfrifol am eu hyfforddi er mwyn gwella eu sgiliau er mwyn cryfhau'r tîm neu eu gwerthu am elw. Mae clybiau hefyd yn gallu cyflogi chwaraewr ieuenctid (17-19 oed) lleol newydd pob wythnos. Y rheolwr sy'n penderfynu ym mha safle mae pob chwaraewr yn chwarae pob gem.

## Cymuned
Yn ogystal â fforymau byd-eang, mae fforymau ar gael ar gyfer pob gwlad, pob rhanbarth a phob cynghrair. Mae hefyd fforymau ar gyfer chwaraewyr newydd i ofyn cwestiynau. Mae'r fforymau hyn yn rhan bwysig o'r gêm i lawer o chwaraewyr sydd hefyd yn gwneud ffrindiau newydd drwy'r gêm.

## Dolennia llanol
* Hattrick.org

## Cyfeiriadau
Categori:Gemau ar-lein
Categori:Y rhyngrwyd yn Sweden