open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pencadlys BBC Cymru

Mae **Pencadlys BBC Cymru** () yn adeilad yn Sgwâr Canolog, Caerdydd sy'n cynnwys swyddfeydd a stiwdios ar gyfer BBC Cymru yn ogystal â gwasanaethau technegol S4C. Mae'r adeilad gwerth £120 miliwn yn cymryd lle hen Ganolfan Ddarlledu BBC Cymru yn Llandaf,. Cyfeiriad swyddogol yr adeilad yw **3 Sgwâr Canolog**.

Cynlluniwyd yr adeilad gan Foster a'i Bartneriaid, ac mae'n darparu lle ar gyfer 1,200 o staff ar bedwar llawr, gyda gofod ar gyfer swyddfeydd, stiwdios a chynhyrchu. Mae'r adeilad hanner maint y pencadlys blaenorol yn Llandaf. Bydd desgiau ar gael i 750 o staff gyda'r disgwyl na fydd pawb yn gweithio yn yr adeilad ar unrhyw adeg. Bydd y llawr gwaelod yn ofod cyhoeddus a masnachol gyda unedau wedi eu gosod ar gyfer siopau. Mae'r adeilad ar hen safle gorsaf fysiau Caerdydd Canolog. Rhagwelir y bydd tua 50,000 o bobl yn ymweld â'r adeilad newydd bob blwyddyn. Cytunodd y BBC ar brydles 20 mlynedd ar yr adeilad am rent blynyddol o tua £25 fesul troedfedd sgwâr y flwyddyn gyda chwmni Rightacres Property, datblygwr y Sgwâr Canolog.

## Symud gweithgareddau o Landaf
Cychwynnodd rhai o staff y BBC symud i'r pencadlys newydd yn Hydref 2019. Roedd oedi yn y broses o symud gwasanaethau i'r adeilad ar ddechrau 2020 oherwydd problemau gyda'r dechnoleg newydd ac roedd angen cymryd fwy o amser i ddatrys hyn.

Trosglwyddwyd gwasanaeth darlledu ac adran gyflwyno BBC Cymru i'r pencadlys ar 15 Gorffennaf 2020, gyda Leanne Thomas yn rhoi'r cyflwyniad i'r rhaglen *BBC News at Six*. Ar 25 Gorffennaf 2020, symudodd y gorsafoedd radio Radio Cymru a Radio Cymru 2 i'r adeilad newydd. Ar 31 Gorffennaf 2020, symudodd rhaglenni Radio Wales gyda rhaglen "Owen Money’s Golden Hour" am 10:00 y cyntaf i'w ddarlledu o'r adeilad newydd.

Darlledwyd y rhaglen deledu cyntaf o'r adeilad newydd ar 23 Medi 2020, gyda Catrin Heledd yn cyflwyno gêm pêl-droed merched Cymru yn erbyn Norwy. Symudodd prif raglenni newyddion *BBC Wales Today* a *Newyddion (S4C)* i'w stiwdios newydd ar 28 Medi 2020.

## Cyfeiriadau 
## Oriel 

File:Cardiff Bus Station - geograph.org.uk - 1152316.jpg|Yr orsaf fysiau flaenorol yn Chwefror 2009 
File:During the construction of BBC Wales HQ.JPG|Ionawr 2017
File:During construction, BBC building, Central Square.JPG|Ebrill 2017
File:BBC Wales HQ building October 2017.JPG|Hydref 2017

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaerdydd
Categori:BBC Cymru
Categori:Teledu yng Nghymru
Idan Amedi

Ganed **Idan Amedi** (Hebraeg: עידן עמדי), ar 19 Chwefror 1988 yn Pisgat Ze'ev, Jeriwsalem, Israel ac mae'n gyfansoddwr-canwr ac actor Hebraeg.

Yn 2006 cymerodd ran yn yr 8fed gyfres o'r gyfres gystadleuaeth gerddorol Israeli, *Kokhav Nolad* ('Ganed Seren'), gan ddod yn ail. Roedd ei gân "Poen yr Ymladdwyr" wedi ei gyfansoddi ganddo am ei brofiadau fel milwr gweithredol yn Corfflu Peirianwyr Milwr yn ystod ei Wasaaeth Filwrol gorfodol. Rhyddhaodd ei albwm gyntaf, a enwyd ar ei ôl, yn 2011. Roedd yn arbenigwr ar ymladd Taekwondo a Bocsio Thai.

Yn 2017 ymunodd ag ail gyfres o'r ddrama wleidyddol Israeli, *Fauda*. Chwaraeodd ran 'Sagi', Arab sy'n ymuno â'r uned milwyr-cudd. Cyfansoddodd Amedi y gân i'r gyfres, מנסים (ynganer: *Menasim*, 'Ceisio') yn Hebraeg. Mae'r gân yn cynnwys geiriau yn Hebraeg ac Arabeg.

Mae aelod arall o gast Fauda hefyd yn cyfansoddi a chanu, Tzachi HaLevy.

## Discograffi
* *Idan Amedi* (2011)
* *Lately* (2013)
* *Wanted to Be* (2015))
* ''A Part-Time (Helek Me'hazman)'' (2017)

## Dolenni
*Gwefan Idan Amedi (Saesneg) 
*Cân Idan Amedi at y gyfres 'Fauda'

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion
Categori:Genedigaethau 1988
Chris Mepham

Pêl-droediwr o Gymru yw **Christopher James Mepham** (ganwyd 5 Tachwedd 1997).  Mae'n chwarae fel amddiffynnwr canol i Brentford. Derbyniodd ei hyfforddiant cynnar yn academiau Brentford a Chelsea.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf i Dîm pêl-droed cenedlaethol Cymru fel eilydd i Ben Davies yn y fuddugoliaeth 0-6 yn erbyn Tsiena yng nghystadleuaeth Cwpan Tsieina 2018.

## Cyfeiriadau
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
Categori:Pêl-droedwyr rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1997
Rhesymeg mathemateg

Mae **rhesymeg fathemategol** yn is-faes o fewn mathemateg, sy'n archwilio cymhwysedd rhesymeg ffurfiol i fathemateg. Mae ganddo gysylltiadau agos â metamathemateg, sylfaen y pwnc, a gwyddor gyfrifiadurol damcaniaethol. Mae'r themâu unedig mewn rhesymeg fathemategol yn cynnwys astudiaeth o bŵer mynegiannol systemau ffurfiol a phŵer systemau prawf ffurfiol.

Rhennir rhesymeg fathemategol yn aml i'r meysydd canlynol: theori set, theori model, theori dychweliadol (*recursion theory*) a theori prawf. Mae'r meysydd hyn yn rhannu canlyniadau sylfaenol, yn enwedig 'rhesymeg trefn un' (*first-order logic*), a diffiniadaeth (*definability*). Mewn gwyddoniaeth gyfrifiadurol (yn enwedig yn y Dosbarthiad ACM) mae rhesymeg fathemategol yn cwmpasu pynciau ychwanegol nad ydynt wedi'u manylu yn yr erthygl hon.

Ers ei sefydlu, mae rhesymeg fathemategol wedi cyfrannu at, ac wedi cael ei ysgogi gan, yr astudiaeth o fathemateg craidd - seiliau mathemateg. Dechreuodd yr astudiaeth hon ddiwedd y 19g gyda datblygu fframweithiau gwirebol ar gyfer geometreg, rhifyddeg a dadansoddiad. Yn gynnar yn yr 20g fe'i datblygwyd gan raglen David Hilbert i brofi cysondeb theorïau craidd hyn. Roedd canlyniadau Kurt Gödel, Gerhard Gentzen, ac eraill yn rhoi datrysiad rhannol i'r rhaglen, gan egluro'r materion sy'n gysylltiedig â dangos cysondeb.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhesymeg mathemategol
Y Ganolfan Ddarlledu, Caerdydd

bawd|Y Ganolfan Ddarlledu
**Y Ganolfan Ddarlledu** oedd cyn-bencadlys BBC Cymru yn ardal Highfields, Llandaf, gogledd Caerdydd. Roedd yn gartref i wasanaethau radio, teledu ac arlein BBC Cymru. Fe'i adeiladwyd yn bwrpasol ar gyfer y BBC ac agorodd yn 1966, pan oedd yn cynnwys tri bloc gyda stiwdios, swyddfeydd a chyfleusterau technegol. Symudodd BBC Cymru i bencadlys newydd yng nghanol Caerdydd gyda'r gwaith o drosglwyddo gwasanaethau yn cychwyn yn 2019 a chwblhau erbyn Medi 2020. Gwerthwyd y tîr i gwmni Taylor Wimpey a bydd y cwmni yn dymchwel y ganolfan ac adeiladu 400 o dai ar y safle.

## Hanes 
bawd|Ty Oldfield (*chwith*) gyda rhan o'r Ganofan Ddarlledu yn y cefndir
Cynlluniwyd yr adeiliad gan y pensaer Cymreig Dale Owen (1924-97). Fe'i agorwyd yn 1966 a roedd yn bencadlys ar gyfer BBC Cymru hyd at 2020. Roedd yn gartref i stiwdios, swyddfeydd a chyfleusterau technegol. Lleolwyd yr adeilad yn ardal Llandaf, gogledd Caerdydd ger Afon Taf. Mae'n agos at orsaf reilffordd Danescourt a mae sawl gwasanaeth Bws Caerdydd yn rhedeg heibio. Symudodd Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC (BBC NOW) a Chorws Cenedlaethol Cymru'r BBC allan o Stiwdio 1 yn y Ganolfan Ddarlledu i adeilad newydd, Neuadd Hoddinott y BBC yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yn 2009. Symudodd cyfleusterau stiwdio drama teledu'r BBC allan yn 2011 i adeiladau pwrpasol newydd ym Mhorth y Rhath, Bae Caerdydd.

Ym mis Awst 2013, cyhoeddwyd bod y Ganolfan Ddarlledu a Thŷ Oldfield, ochr draw y ffordd, ar werth, gyda chynlluniau i symud i un pencadlys pwrpasol newydd yng Nghaerdydd erbyn 2018. Dywedodd y BBC fod y "seilwaith sy'n heneiddio yn Llandaf yn amlwg wedi cyrraedd y diwedd ei oes ac mae'n amser i edrych i'r dyfodol". Edrychwyd ar dri safle posib yng Nghaerdydd;

* Sgwâr Ganolog, i'r gogledd o orsaf reilffordd Ganolog Caerdydd
* Tir i'r de o'r orsaf rheilffordd
* Tir rhwng adeilad y Senedd a phencadlys Atradius.

Cadarnhaodd y BBC yn 2015 mai Sgwâr Canolog fyddai lleoliad eu pencadlys newydd.

## Rhaglenni 
Roedd y Ganolfan yn gartref i *Pobol y Cwm* ers iddo gychwyn yn 1974 a ffilmiwyd nifer o gyfresi drama a chomedi yma yn cynnwys *The Chatterley Affair*, *Perthyn*, *High Hopes*, *Satellite City* a *The District Nurse*.. Mae'r ganolfan yn cynnwys stiwdios ar gyfer rhaglenni newyddion *BBC Wales Today* a *Newyddion*.  Cynhyrchwyd nifer o raglenni plant Cymraeg yma yn cynnwys *Yr Awr Fawr* a *HAFoc*.

Cyhoeddwyd ym mis Mawrth 2009 y byddai'r BBC yn symud ffilmio sioeau megis *Casualty* a *Crimewatch* i stiwdios porth y Rhath yng Nghaerdydd.

## Gweler hefyd 
* Porth Y Rhath

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* 

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yng Nghaerdydd
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith coll yng Nghymru
Categori:BBC Cymru
Categori:Teledu yng Nghymru
Canolfan S4C Yr Egin

bawd|Canolfan S4C Yr Egin - Pencadlys S4C, yng Nghaerfyrddin
Mae **Canolfan S4C Yr Egin** neu **Yr Egin** yn adeilad yng Nghaerfyrddin, yn bencadlys i S4C ac yn ganolfan i'r diwydiannau creadigol. Mae'n bartneriaeth rhwng S4C a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant gyda'r adeilad wedi ei leoli ar gampws y Brifysgol yn gyfagos i adeiladau y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a Theatr Genedlaethol Cymru.

Ym mis Ebrill 2018 penodwyd Carys Ifan fel cyfarwyddwr Yr Egin. Cynhelir gŵyl agor Yr Egin rhwng 22 Hydref a 3 Tachwedd 2018. Agorwyd yr adeilad yn swyddogol ar 25 Hydref 2018.

Yn dilyn tendr cystadleuol am ddylunio'r adeilad cyhoeddwyd ar 6 Gorffennaf 2018 fod y gwaith wedi ei ddyfarnu i'r cwmni pensaernïol ROA o Gastell Newydd Emlyn a'r cwmni rhyngwladol BDP. Cychwynodd y gwaith adeiladu ar 30 Mawrth 2017 a chwblhawyd y gwaith erbyn Gwanwyn 2018. Mae'r adeilad ar siâp triongl a mae 3,700 metr sgwâr o ofod ar gael, gydag S4C yn brif denant a lle i nifer o gwmnïau eraill. Yng Ngorffennaf 2018 cyhoeddwyd rhai o denantiaid cyntaf Yr Egin, casgliad amrywiol o gwmnïau sy'n gweithio yn y diwydiannau creadigol: Atebol; Big Learning Company; Captain Jac; Asset Finance Solutions; Gorilla; Highly; Lens 360; Moilin; Optimwm; a Trywydd

## Dolenni allanol
* 
* 
* 

## Cyfeiriadau
Categori:S4C
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Sir Gaerfyrddin
Categori:Teledu yng Nghymru
RSVP

Process ar gyfer derbyn ymateb oddi wrth wahoddedigion yw **RSVP**. Mae'n llythrenw sy'n deillio o'r ymadrodd Ffrangeg '''''Répondez s'il vous plaît''''' sy'n golygu "Ymatebwch os gwelwch yn dda". Mae'n dal i gael ei ddefnyddio mewn Ffrangeg, ac yn y ffurf hon gan nifer o ieithoedd eraill, i ofyn am gadarnhad mewn ymateb i wahoddiad. Mewn cyd-destun ffurfiol yn bennaf, fel priodas neu lawnsiad swyddogol, y caiff RSVP yn cael ei ddefnyddio yng Nghymru erbyn hyn. Mae wedi dod yn fwy cyffredin hefyd i anfon nodyn i roi gwybod i wahoddedigion gadw dyddiad yn rhydd ar gyfer digwyddiad fel priodas neu fedydd, a bod y gwahoddiad ffurfiol yn dilyn yn ddiweddarach.

## Cyfeiriadau
Categori:Safon ymddygiad
Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel

Gwobr yw **Ysgoloriaeth yr Urdd Bryn Terfel** a gyflwynir yn flynyddol. Sefydlwyd y wobr yn 1999 gyda'r nod o feithrin talent rhai o berfformwyr ifanc gorau Cymru.

Mae prif enillwyr dan 25 oed Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn mynd ymlaen i gystadlu am yr ysgoloriaeth. Ym mis Medi bob blwyddyn mae'r chwe chystadleuydd yn cael dosbarthiadau meistr i baratoi at y gystadleuaeth. Cynhelir y gystadleuaeth ym mis Hydref a fe'i darlledir yn fyw ar S4C. Dewisir yr enillydd gan banel o arbenigwyr ac fe'i cyhoeddir ar y noson. Mae'r buddugol hefyd yn cael gwobr ariannol o £4,000 i’w defnyddio i ddatblygu eu talent at y dyfodol.

## Rhestr enillwyr
* 2022 - Mali Elwy, Adran Bro Aled
* 2020-2021 - dim cystadleuaeth oherwydd pandemig COVID-19
* 2019 - Rhydian Jenkins, Maesteg
*2018 - Epsie Thompson, Llanelli
* 2017 - Cedron Siôn, Porthmadog
* 2016 - Steffan Rhys Hughes, Llangwyfan, Sir Ddinbych
* 2015 - Gwen Elin, Benllech
* 2014 - Enlli Parri, Caerdydd
* 2013 - Chloe-Angharad Bradshaw, Hengoed, Cwm Rhymni
* 2012 - Huw Ynyr Evans, Rhydymain
* 2011 - Glain Dafydd, Bangor
* 2010 - Elgan Llyr Thomas, Llandudno
* 2009 - Catrin Angharad Roberts, Llanbedrgoch, Ynys Môn
* 2008 - Rhian Lois Evans, Pont-rhyd-y-groes, Ceredigion
* 2007 - Manon Wyn Williams, Rhosmeirch, Ynys Môn
* 2006 - Rhys Taylor, Aberystwyth
* 2005 - Lowri Walton, Caerdydd
* 2004 - Rakhi Singh, Llandybie
* 2003 - Aled Pedrick, Gwauncaegurwen
* 2002 - Rhian Mair Lewis
* 2000 - Fflur Wyn
* 1999 - Mirain Haf

## Cyfeiriadau
Categori:Gwobrau Cymreig
Categori:Cerddoriaeth Gymraeg
Categori:Sefydliadau 1999
Lior Raz

Mae **Lior Raz** (Hebraeg: ליאור רז; ganed 24 Tachwedd 1971) yn actor ac awdur Iddewig Israeli, sydd fwyaf enwog am greu ac yna perfformio yn y ddrama thiler-wleidyddol-filwrol, Fauda. Mae'n briod â Meital Berdah ers 2008 ac mae ganddynt dri o blant.

## Bywgraffiad
Ganwyd a magwyd Lior Raz yn nhref Ma'ale Adumim - dinas i'r dwyrain o Jeriwsalem ar dir Glan y Gorllewin bu'n perthyn i Gwlad yr Iorddonen nes Rhyfel 1967 ac a andebir heddiw fel rhan o Jwdea a Samaria gan yr Iddewon.

Roedd ei rieni yn rhan o'r allfudiad Iddewig o wledydd Mwslimaidd. Roedd ei dad yn wreiddiol o Irac ac yn gweithio i luoedd arfog Irael ac yna'n rhedeg meithrinfa blanhigion a'i fam o Aljeria ac yn athrawes. Roedd Lior yn siarad Arabeg gyda'i dad a'i famgu a gyda'r gweithwyr yn y feithrinfa. Ar ôl ymrestru â Llu Amddiffyn Israel (yr IDF), ymunodd wirfoddol ag uned filwrol gudd Duvdevan. Yno gafodd hyfforddiant fel milwr arbenigol a chymryd rhan mewn cyrchoedd cudd

## Gyrfa
Wedi iddo ddychwelyd i Israel, astudiodd Raz actio yn stiwdio ffilm ac actio Nissan Nativ. Yn ddiweddarach bu'n actio yn Don Juan (Theatr Gesher), 'Darganfyddiad Elijah' a bu'n perfformio yn Macbeth and The Boys.

Serennodd yn y gyfres deledu "Matay Nitnashek" yn y rôl serennu fel Miki, cymeriad a oedd yn briod â Suzi, a chwaraeir gan Yael Sharoni a gydag actorion Lior Ashkenazi, Einat Weizman a Dalit Kahan. Chwaraeodd ran Isser Harel, Pennaeth Mossad, gwasanaeth cudd Israel, yn y ffilm *Operation Finale* am y cyrch llwyddiannus i gipio'r Natsi, Adolf Eichmann o'r Ariannin yn 1960.

### Fauda
I gynulleidfaoedd tramor, mae'n fwyaf adnabyddus fel sylfaenwr a'i ran fel 'Doron' y prif gymeriad yn y ddrama thriler Fauda am uned o filwyr cudd. Yn y gyfres mae'n chwarae rhan Kavillio Doron, mae rheolwr y mista'arvim uned gwrth-derfysgaeth. Defnyddiodd ei brofiad a'i allu fel aelod o uned David ar gyfer y gyfres gan ei fod "wedi byw y bywyd yma".

Cred bod llwyddiant rhyfeddol byd-eang y gyfres, hyd oed Palesteiniaid ei hunain oherwydd, ei fod yn meddwl "...the unexpected succes is due to the avoidance of black-and-white stereoptypes. The Israelis are not all good, the Palestinians are not all bad".

## Ffilmograffi
### Detholiad Ffilm
**Everything Starts at the Sea* (2008)
**Policeman* (ffilm, 2011)
**The Kindergarten Teacher* (ffilm, 2014)
**Mary Magdalene* (ffilm, 2018)
**Operation Finale* (ffilm, 2018). Mae'n chwarae rhan Isser Harel, Pennaeth Mossad
**Six Undergrounds* (i'w gadarnhau)

### Detholiad Teledu
*''Prime Minister's Children* (2011-2012)
**Fauda* (2015–2018)
**Metumtemet* (2016)
**Scarred'' (2016)

## Bywyd personol
Mae Raz yn briod â'r actores Meital Barda ac mae ganddynt dri phlentyn.9

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Lior Raz ar IMDb

Categori:Israel
Anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd

bawd|300px|Mae'r cortecs cyndalennol chwith yn aml yn cael ei effeithio mewn achosion o anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd.
Mae **anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd **(Saesneg: **attention deficit hyperactivity disorder** neu **ADHD**) yn anhwylder meddyliol o fath newroddatblygol. Mae ei nodweddion yn cynnwys problemau cymryd sylw, gor-weithgaredd, neu anhawster rheoli ymddygiad nad yw'r arferol i berson o'i oedran. Mae'r symtomau yn ymddangos cyn bod y person yn ddeuddeg mlwydd oed, yn ymestyn dros gyfnod o fwy na chwe mis, ac yn achosi problemau mewn o leiaf mwy na dwy sefyllfa (fel ysgol, adref, neu weithgareddau hamdden). Mewn plant, gall problemau cymryd sylw arwain at berfformiad gwael yn yr ysgol. Er ei fod yn achosi amhariaeth, yn arbennig mewn cymdeithas fodern, mae nifer o blant sydd a'r anhwylder yn arddangos rhychwant sylw da ar gyfer tasgau sy'n eu diddori.

Er mai hwn yw'r anhwylder meddyliol sydd cael ei astudio a'i ddiagnosio fwyaf ymhlith plant a phobl ifanc, nid yw'r achos yn hysbys yn y mwyafrif o achosion. Mae'n effeithio tua 5–7% o blant pan yn cael ei adnabod gan ddefnyddio meini prawf DSM-IV ac 1–2% pan yn cael ei adnabod gan ddefnyddio meini prawf ICD-10. Ers 2015 mae wedi'i amcangyfrif ei fod yn effeithio 51.1 miliwn o bobl yn fyd-eang. Mae cyfraddau yn debyg rhwng gwledydd ac yn dibynnu'n bennaf ar y dull o'i adnabod. Mae'r anhwylder yn cael ei adnabod mewn tua tair gwaith yn fwy o fechgyn nag o ferched, er bod tybiaeth nad yw'r anhwylder yn cael ei adnabod mor aml ymhlith merched oherwydd bod y symtomau yn wahanol. Mae tua 30–50% o bobl sydd a'r anhwylder yn eu plentyndod yn parhau i arddangos y symtomau fel oedolion ac mae gan rhwng 2–5% o oedolion y cyflwr. Gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng yr cyflwr a chyflyrau eraill, a gwahaniaethu rhwng gorfywiogrwydd sy'n dal i fod o fewn ystod ymddygiadau normadol.

Mae argymhellion ar gyfer rheoli anhwylder diffyg canolbwynio a gorfywiogrwydd yn amrywio rhwng gwledydd ac fel arfer yn gyfuniad o gwnsela, newidiadau mewn ffordd o fyw, a meddyginiaethau.

Mae llenyddiaeth feddygol wedi disgrifio symtomau tebyg i rai anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd ers y 19g. Mae'r anhwylder a'r driniaeth ohono wedi'i ystyried yn ddadleuol ers y 1970au, gyda meddygon, athrawon, lluniwyr polisi, rhieni a'r cyfryngau yn rhan o'r drafodaeth. Mae pynciau trafod yn cynnwys achosion yr anhwylder a'r defnydd o feddyginiaethau adfywiol i'w drin. Mae'r rhan fwyaf o ddarparwyr gofal iechyd yn derbyn bod yr anhwylder yn bodoli mewn plant ac oedolion, ac mae'r ddadl o fewn i'r gymuned feddygol yn canoli yn bennaf ar y dulliau o'i adnabod a'r driniaeth ohono. Cafodd y cyflwr ei enwi yn anhwylder diffyg canolbwyntio rhwng 1980 a 1987; cyn hynny, roedd yn cael ei alw yn adwaith gorginetig plentyndod (Saesneg: **hyperkinetic reaction of childhood**).

## Cyfeiriadau 
Categori:Anhwylderau seiciatrig plentyndod
Categori:Seicoleg addysgol
Stigmata

bawd|300px|Padre Pio ifanc yn dangos y stigmata.

**Stigmata** (unigol *stigma*) yw'r term a ddefnyddir mewn Cyfriniaeth Gristnogol i ddisgrifio ynddangosiad clwyfau, creithiau neu boen corfforol mewn mannau sy'n cyfateb i glwyfau Iesu Grist pan gafodd ei groeshoelio, megis y dwylo, garddyrnau a'r traed. Mae unigolyn sydd â chlwyfau stigmata yn cael ei alw'n **Stigmatydd** neu **Stigmatig**.

Mae'r term yn tarddu o linell ar ddiwedd llythyr yr Apostol Paul at y Galatiaid ble mae'n dweud, "yr wyf yn dwyn nodau Iesu yn fy nghorff" (6:17). *Stigmata* yw lluosog y gair Groeg στίγμα *stigma*, sy'n golygu nod, tatŵ, neu seriad fel un a fyddai wedi'i ddefnyddio i adnabod anifail neu gaethwas.

Mae stigmata yn cael eu cysylltu'n bennaf a'r ffydd Gatholig. Mae nifer o'r stigmatiaid sydd wedi'i hadnabod yn aelodau o urddau'r grefydd Gatholig. Sant Ffransis o Assisi oedd y stigmatig cynharaf ar gofnod yn hanes Cristnogaeth. Dros gyfnod o hanner can mlynedd, bu Padre Pio o Pietrelcina o Urdd Brodyr Capwsin Leiaf yn adrodd stigmata a astudiwyd gan nifer o feddygon yn y 20g.

Mae canran uchel (efallai dros 80%) o stigmatiaid yn fenywod. Yn ei gyfrol *Stigmata: A Medieval Phenomenon in a Modern Age*, mae Ted Harrison yn awgrymu nad oes un mecanwaith sy'n cynhyrchu nodau stigmata. Yr hyn sy'n bwysig, yn ôl Harrison, yw bod y nodau yn cael eu hadnabod gan eraill fel rhai sydd o arwyddocad crefyddol. Mae'r rhan fwyaf o stigmata wedi'u bwrw i lawr fel achosion o dwyll. Mae rhai adroddiadau hefyd wedi cynnwys gweledigaeth o gwpan yn cael ei gyflwyno i'r stigmatig yfed ohono neu'r teimlad o gleddyf finiog yn cael ei gyrru i mewn i'r frest.

Roedd Teresa Helena Higginson a aned yn Nhreffynnon yn gyfrinydd Catholig ac un o'r adroddiadau prin o stigmata sy'n gysylltiedig â Chymru. Dywedir bod ei dwylo a'i thraed wedi gawedu drwy gydol ei hoes. 

## Cyfeiriadau
Categori:Mytholeg Gristnogol
Llithriwl

[bawd|Hen lithriwl a wnaed yn [Denmarc|Nenmarc, gyda'i orchudd lledr. Mae'r rhan canol yn llithro i'r chwith ac i'r dde.]]

Dyfais analog i gyfrifo yw'r **llithriwl** (Saesneg: *slide-rule*) sy'n air cyfansawdd: 'llithro' a 'riwl' (pren mesur). Mae'n ddyfais raddedig, gyda chanol symudol iddi, ac fe'i defnyddir fel canllaw i wneud cyfrifiadau mathemategol. Gellir ei hystyried fel rhagflaenydd y cyfrifiadur.

Fe'i defnyddir yn bennaf ar gyfer lluosi a rhannu, a hefyd ar gyfer ffwythiannau megis esbonyddion (*exponents*), ail-israddau, logarithmau a trigonometreg, ond nid fel arfer ar gefer adio neu dynnu. Er ei bod yn debyg o ran enw ac ymddangosiad i bren mesur, nid ar gyfer mesur hyd, neu i greu llinellau syth y bwriadwyd y ddyfais.

Fe'u cynhyrchwyd, dros y blynyddoedd, mewn gwahanol steil, ac mae'r manylion arnynt (y 'raddfa') yn newid, fel bo'r angen. Ceir rhai arbenigol e.e. arferid cynhyrchu llithriwliau ar gyfer y byd hedfan a chyllid, fyddai'n cyflymu'r broses o gyfrifo yn y meysydd hynny.

Ar ei symlaf, mae pob rhif sydd i'w luosi yn cael ei gynrychioli gan hyd ar y llithriwl. Ceir graddfa logarithmig ar bob un, mae'n bosibl halinio'r riwl canol (yr un sy'n llithro) i ddarllen swm y logarithmau, ac felly cyfrifo lluoswm y ddau rif.

[frame|center|Mae'r llithriwl hon wedi'i gosod i greu nifer o werthoedd: O raddfa C i raddfa D (lluosi â 2), o raddfa D i raddfa C (rhannu gyda 2), graddfeydd A a B (lluosi a rhannu â 4), graddfeydd A a D (sgwario ac [ail isradd).]]

## Hanes
Datblygodd y Parchedig William Oughtred ac eraill y llithriwl yn yr 17g, yn seiliedig ar y gwaith a wnaed ar logarithmau gan John Napier. Cyn dyfodiad y cyfrifiannell electronig, dyma'r offeryn cyfrifo mwyaf cyffredin mewn gwyddoniaeth a pheirianneg. Parhaodd y defnydd o lithriwliau i gynyddu drwy'r 1950au a'r 1960au hyd yn oed wrth i gyfrifiaduron gael eu cyflwyno'n raddol; ond tua 1974 roedd y cyfrifiannell llaw, gwyddonol, electronig yn dirwyn i ben ac roedd y rhan fwyaf o gyflenwyr wedi peidio a'u cynhyrchu.

## Gweler hefyd
* Abacws
* Cyfrifiannell

## Cyfeiriadau
Categori:Offer mathemategol
Categori:Logarithmau
Categori:Offer gwyddonol
Deuddegol

Mae **deuddegol** (neu 'dwodegol') yn cyfeirio at system bôn 12, lle cyfrifir bob yn 12, yn hytrach na'r 10 arferol. Arferid defnyddio'r system hon yng ngwledydd Prydain tan yn ddiweddar (1971) ar y ffurf "dwsin" yn enwedig i gyfrif arian a wyau: roedd deuddeg (neu un-deg-dau) ceiniog mewn swllt.

Roedd yn system boblogaidd iawn, yn bennaf oherwydd y gellir rhannu gyda 2, 3, 4, a 6. Mae'n system rhifol ac yn fath o nodiant mathemategol, sydd ei hun yn fynegiad rhifol o fewn y system ysgrifennu. Mae rhai'n honni fod 12 yn rhif pwysig oherwydd mai dyma'r nifer o weithiau mae'r lleuad yn llenwi, mewn blwyddyn, ond ceir nifer o gynigion eraill.

Yn y system deuddegol, ysgrifennir 10 fel "2" wedi'i gylchdroi (2) a'r rhif 11 wedi'i gylchdroi (3). Cyflwynwyd y nodiant hwn gan Isaac Pitman. Ers Mehefin 2015, ceir fersiwn Unicode o'r digidau hyn, sef ↊ (Pwynt Cod 218A) a ↋ (Pwynt Cod 218B), yn ôl eu trefn. Cylchdroir nodiannau eraill hefyd: "A", "T", neu "X" am ddeg a "B" neu "E" am 11. Mae'r rhif 12 (yn ein system ddegol ni heddiw) yn cael ei ddynodi fel "10" sef "1 lot o 12 a dim uned"; gair arall am ddeuddeg yw "dwsin"; gros yw deuddeg dwsin. Mae'r nodiant "12" yn golygu "1 grwp o 12 a 2 uned" (h.y. "14" yn y system ddegol). Felly, mewn deuddegol, ystyr "100" yw "un gros (sef 144)"; "1000" yw "1 *gros-mawr*", a "0.1" yw "1 deuddegfed" (sef fel degolion: "1 canfed", "1 milfed", ac "1 degfed").

## Tarddiad
Cofnodwyd y gair 'gros' am ddwsin yn gyntaf yn y 16g, yn Llawysgrif Elis Gruffydd. Mae 'gros' a 'dwsin' yn fenthyciadau o'r Saesneg.

Ychydig o ieithoedd sy'n defnyddio'r system deuddegol; ceir iaeithoedd yn Nigeria e.e. Janji, Gbiri-Niragu (Gure-Kahugu), Piti, a thafodiaith Nimbia o'r iaith Gwandara; yr iaith Chepang yn Nepal a Mahl o Ynys Minicoy, India. Mae gan yr Ieithoedd Germanaidd eiriau arbennig am "11" a "12", ond benthyciadau yw'r rhain o'r Proto-Germanaidd.

## Nodiant sylfaennol
Ceir sawl cynnig er mwyn gwahaniaethu rhwng y system deuddegol a'r system degol, a rhwng y systemau bôn eraill. Maent yn cynnig:
* rhoi llythyren italig rhifolion deudegol e.e. *54* = 64
* ychwanegu "Pwynt Humphrey", sef hanner colon ";" yn hytrach na pwynt degol i rifolion deuddegol 54; = 64.) (54;0 = 64.0)
* cyfuniad o'r ddau yma.

Dyma'r cynigion:

Mae hyn yn ein galluogi i sgwennu "54z = 64d," "54twelve = 64ten" neu "doz 54 = dec 64." Mewn rhaglennu cyfrifiadurol, mae'r deuol, yr wythol a'r hecsadegol yn aml yn defnyddio cynllun tebyg. Mae'r deuol yn dechrau gyda `0b`, wythol gyda `0o`, a hecsadegol gyda `0x`.

## Gweler hefyd
*Rhifolyn deuaidd

## Cyfeiriadau
Categori:Nodiant mathemategol
Categori:Systemau ysgrifennu
Pik Botha

Gwleidydd o Dde Affrica oedd **Roelof Frederik "Pik" Botha** (27 Ebrill 1932 – 12 Hydref 2018).

Fe'i hystyriwyd yn rhyddfrydwr - o leiaf o gymharu ag eraill yn y Blaid Genedlaethol a oedd mewn grym, ac ymhlith y gymuned Afrikaner. Treuliodd y rhan fwyaf o'i yrfa yn amddiffyn system apartheid De Affrica yn enwedig yn erbyn y cyfryngau tramor.

Ei lysenw oedd 'Pik' (talfyriad am *pikkewyn*, Afrikaans am 'penguin') gan ei fod yn sefyll yn debyg i benguin, yn ôl rhai. Roedd y tebygrwydd yn cael ei amlygu pan wisgai siwt.

## Cyfeiriadau
Categori:Diplomyddion o Dde Affrica
Categori:Genedigaethau 1932
Categori:Gweinidogion tramor De Affrica
Categori:Gwleidyddion y Blaid Genedlaethol (De Affrica)
Categori:Marwolaethau 2018
Sgi

bawd|Casgliad o wahanol fathau o sgïau alpaidd, gyda rhai traws-gwlad a telemarc ar y chwith

Stribyn o ddeunydd lled-galetsyth sy'n cael ei wisgo o dan y droed i lithro dros eira yw **sgi**. Gryn dipyn yn hirach o ran hyd nag o led ac fel arfer mewn parau, mae sgïau yn cael eu cysylltu i esgidiau sgïo gan ddefnyddio rhwymau sgïo, gyda sawdl rydd, wedi'i chloi neu wedi'i chysylltu yn rhannol. I ddringo llethrau, gall crwyn sgïo (a wnaed yn wreiddiol o ffwr morloi, ond nawr o ddeunyddiau synthetig) gael eu cysylltu i ochr waelod y sgi.

Roedd sgïau wedi'u bwriadu yn wreiddiol i hwyluso teithio dros eira, ond maen nhw bellach yn cael eu defnyddio yn bennaf fel gweithgaredd hamdden wrth sgïo.

Daw'r gair *sgi* o'r Hen Norwyeg  sy'n golygu "pren hollt", "brigyn" neu "sgi". Mae'r gair yn dal i gael ei ddefnyddio mewn Norwyeg Fodern i gyfeirio at goed tân sydd wedi'i hollti a choed ar gyfer adeiladu. Mewn Norwyeg mae'r gair yn cael ei ynganu [ˈʃiː]. Mewn Swedeg, iaith arall a esblygodd o'r Hen Norwyeg, y gair yw* *.

Cafodd y sgïau pren hynaf yn y byd eu darganfod mewn mannau sydd bellach yn cael eu hadnabod fel Rwsia (tua 6300–5000 CC), Sweden (tua 5200 CC) a Norwy (tua 3200 CC).

## Cyfeiriadau 
Categori:Sgïo
Alan Wynne Williams

Roedd Dr **Alan Wynne Williams** (ganed 21 Rhagfyr 1945 yn Aelod Seneddol yng Nghaerfyrddin) ac yn aelod o'r Blaid Lafur. Cafodd ei addysgu yn Ysgol Ramadeg Caerfyrddin a Choleg yr Iesu, Rhydychen.

Etholwyd ef yn Aelod Senedd dros sedd Etholaeth Caerdyddin yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1987. Roedd Williams yn ddarlithydd yn Ngoleg y Drindod Caerfyrddin a curodd Ira Walters, ffefryn y cyn-aelod seneddol, Roger Thomas oedd wedi ymddiswyddo yn dilyn cael ei ddal mewn tai bach cyhoeddus ar gyfer rhesymau anweddus a'i ddirywo £75.

Cyfeiriwyd at Alan Williams yn watwarus fel "Alan Bach" gan genedlaetholwyr.

Yn dilyn newid yn ffiniau'r yn 1997 enwyd yr etholaeth yn Nwyrain Caerfyrddin a Dinefwr. Yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2001 collodd ei sedd i ymgeisydd Plaid Cymru, Adam Price.

## Dolenni
*Cyfraniadau Alan Williams yn Hansard

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1945
Categori:Gwleidyddion Cymreig yr 20fed ganrif
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Sabich

250px|de|Sabich
bawd|250px|Bwyty Sabich *Ovad* yn Giv'atayim
Mae **Sabich** (Hebraeg:: סביח‎, ynganwch gydag 'ch' Gymraeg) yn fwyd llyseiol Israeli-Iraci poblogaidd sy'n gyffredin ar draws Israel. Mae'r cynhwysion yn debyg i gynhwysion brecwast Iddewon Irac ar y Sabath. Mae'r Sabich Israeli cyfoes yn cyfuno'r holl gynhwysion mewn bara pita yn hytrach nag ar hambwrdd neu blât fawr.

## Cynnwys
Gweinir y Sabich mewn bara pita a'r cynnwys traddodiadol, craidd yw tafelli wylys, ŵy wedi'i ferwi'n galed, saws tahini tenau, sudd lemwn a garlleg, salad Israeli, persli ac amba. Mae rhai fersiynau yn cynnwys tatws wedi'u berwi. Yn draddodiadol fe'i gwneir gydag wyau haminados, sef wyau wedi'u berwi'n araf nes iddynt droi'n frown. Gellir ychwanegu schwg gwyrdd neu goch yn ôl chwaeth y bwytawr gyda winwns wedi eu torri'n fân hefyd.

## Etymoleg
Ceir gwahanol esboniadau am enw'r bwyd. Yn ôl rhai, enwir y bwyd ar ôl sefydlydd y ciosg byr-bryd cyntaf yn Israel, Sabich Tsvi Halabi, Iddew a anwyd yn Irac.

Yn ôl etymoleg boblogaidd, daw'r gair *sabich* o'r Arabeg, صباح  (IPA Arabeg: sˤaˈbaːħ), sy'n golygu "bore" gan fod y cynhwysion yn nodweddiadol o frecwast Iddewon Irac.

## Hanes
Daeth y Sabich i Israel gydag Iddewon o Irac a ymfudodd i'r wlad yn yr 1940au a'r 1950au. Ar y Saboth, pan waherddid coginio yn ôl eu crefydd, byddai Iddewon Irac yn bwyta pryd oer o fwyd wedi'i baratoi'n barod - wylys, tatws ac wyau wedi'u berwi. Yn Israel yn yr 1950au ac 1960au rhoddid y cynhwysion hyn mewn bara pita ac fe'i gwerthid yn gludfwyd - fel sy'n gyffredin yno gyda chludfwyd ffelaffel a siawarma - a gwerthu mewn ciosg bwyd awyr agored.

### Salad Sabich
Ceir fersiwn wledig o'r enw Salad Sabich, *Salat Sabich* yn Hebraeg. Cynnwys y salad yma yw wylys, wyau wedi eu berwi'n galed, salad Israeli, tatws, persli ac amba. Caiff y cynhwysion eu cymysgu ar blât gyda swmac neu za'atar ar ei ben, yn hytrach na'u rhoi mewn bara pita.

### Salad Israeli
Cynnwys tomato, winwns, ciwcymber, tsili wedi eu torri'n fân a'u cymysgu. Mae'n cael ei ddefnyddio'n aml i gyd-fynd gyda phrydau poeth ac oer eraill neu mewn byrbrydau fel ffelaffel neu Sabich.

## Oriel 

File:Sabich1.jpg
File:ClyHell6943.JPG
File:Clyhell6948.JPG
File:OVAD6.JPG 

## Dolenni
*Sabich is One of the World's Best Sandwiches (Youtube)
*Sabich Ovad yn Global Snack from Israel: Sabich, Deutsche Welle (Saesneg)

## Cyfeiriadau
Categori:Israel
Pluto (Disney)

Mae **Pluto** yn gymeriad cartŵn a grëwyd ym 1930 gan gwmni Walt Disney Productions. Pluto yw ci anwes Mickey Mouse. Yn wahanol i'r cymeriadau anifeilaidd eraill sy'n rhannu bydysawd Mickey Mouse nid yw Pluto yn gymeriad anthropomorffig. Ac eithrio ambell fynegiant wynebol dynol, cymeriad ci sydd ganddo nid cymeriad dynol, mae'n cerdded ar bedwar troed ac nid yw'n llefaru. Mae Pluto yn gi o frîd amhenodol gyda blew melyn a chlustiau a chynffon duon.

## Ymddangosiad cynnar
Cododd Pluto i enwogrwydd gyda'i rolau mewn cartwnau animeiddiedig. Roedd ei ymddangosiad cyntaf ym 1930 yn y ffilm *The Chain Gang*, fel gwaetgi oedd yn chwilio am Mickey wedi iddo ffoi o'r carchar. Yn ffilm 1931, *The Moose Hunt* ymddangosodd gyntaf fel ci anwes Mickey. Ers hynny mae wedi ymddangos mewn dros 75 o ffilmiau. Ei ymddangosiad diweddaraf mewn ffilm theatrig oedd *Runaway Brain* ym 1995. Ers ei ymddangosiad theatrig diwethaf mae hefyd wedi ymddangos mewn ffilmiau syth i fideo megis *Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers* a '' Mickey's Magical Christmas: Snowed in at the House of Mouse*. Mae wedi ymddangos mewn cyfresi teledu megis *Mickey Mouse Clubhouse*. Mae hefyd wedi ymddangos yn y gyfres gemau fideo *Kingdom Hearts''.

## Cymeriad
Fel ci anwes nodwedd bwysicaf Pluto yw ei ffyddlondeb i'w feistr Mickey. Ers ei ymddangosiad cyntaf fel gwaetgi, mae ei allu i glywed a dilyn oglau er mwyn canfod unrhyw beth neu unrhyw un wedi bod yn rhan bwysig o'i alluoedd fel cymeriad. Mae ystumiau wyneb Pluto yn dangos ei fod yn ystyrgar ac yn gymeriad sy'n ceisio gweithio allan be i wneud nesaf. Mae Pluto, gan ei fod yn gi, yn syrthio mewn cariad gyda geist yn hawdd. Mae ganddo bump neu chwe chenau efo'i bartner Fifi gan gynnwys Pluto Jr ei fab.

## Lleisio
Llesiwyd Pluto yn wreiddiol gan Pinto Clovig rhwng 1931 a 1939 ac eto rhwng 1941 a 1961. Cafodd ei leisio gan Lee Millar rhwng 1939  a 1941, ei leisydd presennol yw Bill Farmer.

## Cyfeiriadau
Categori:Cŵn ffuglennol
Categori:Cymeriadau cartŵn
Categori:Cymeriadau Disney
Categori:Cymeriadau gemau fideo
Categori:Cymeriadau comics
Charlie Puth

Canwr o'r Unol Daleithiau yw **Charles Otto Puth Jr** (neu **Charlie Puth**) (ganwyd 2 Rhagfyr 1991). Mae hefyd yn gyfansoddwr a chynhyrchydd cerddoriaeth. Daeth i amlygrwydd drwy lwyddiant firaol fideos o'i ganeuon a uwchlwythwyd i YouTube.

Rhyddhawyd "See You Again" fel cân cyntaf Puth yn 2015, cân a gyd-ysgrifennodd, cydgynhyrchodd ac a berfformiodd gyda Wiz Khalifa ar gyfer trac sain Furious 7 fel teyrnged i Paul Walker. Aerth i rif un ar Billboard Hot 100 yr Unol Daleithiau am 12 wythnos. Ar ôl llwyddiant "See You Again", enillodd gydnabyddiaeth fyd-eang am lawer o weithiau pellach, gan gynnwys ei sengl gyntaf "Marvin Gaye", a oedd yn cynnwys Meghan Trainor, ac roedd ganddo ganeuon ar y  siartiau yn Seland Newydd, Iwerddon a'r Deyrnas Unedig.

## Bywyd Cynnar
Cafodd Charles Otto Puth Jr. ei eni ar 2ail o Ragfyr 1991, yn Rumson, New Jersey, i Debra, athro cerdd a oedd hefyd yn ysgrifennu hysbysebion ar gyfer HBO, a Charles Puth, adeiladwr. Mae ei dad yn babydd a'i fam yn Iddew. Mae ganddo un brawd ac un chwaer, sef efeilliaid Stephen a Mikaela.

Mynychodd ysgol Holy Cross, Rumson, ac yna ysgol Forrestdale Middle School, cyn graddio o Rumson-Fair Haven Regional High School yn 2010. Mynychodd hefyd Manhattan School of Music Pre-College. Graddiodd Puth yn 2013 o Goleg Cerddoriaeth Berklee.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1991
Categori:Cantorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Iddewon o'r Unol Daleithiau

Categori:Prosiect Wici Môn
Swllt

[bawd|Swllt o [Sweden, a fathwyd o 1802 ymlaen.]]
[bawd|Swllt o 1853, a gynhyrchwyd yn Lloegr, brenhines [Victoria, brenhines y Deyrnas Unedig|Victoria.]]
bawd|Swllt o 1948, a gynhyrchwyd yn Lloegr.
Arian cyfred yw **swllt**, a arferid ei ddefnyddio yng Nghwledydd Prydain, Iwerddon, Awstralia, Awstria, Unol Daleithiau America, Seland Newydd a nifer o wledydd y Gymanwlad. Mae'n parhau i gael ei ddefnyddio fel arian cyfred yn Tansanïa (Swllt Tansanïa), Cenia, Wganda a Somalia.

Benthyciad o'r gair Lladin *soldus* yw 'swllt', a chofnodir y defnydd cyntaf o'r gair yn Gymraeg yn y 13g: *Ef a anfones ugein swllt i eglwys Grist yn Dulyn.* (Gwaith Gruffudd ap Cynan). Yn yr ieithoedd Celtaidd, ceir: 'sols' (Hen Gernyweg), 'solt' (Hen Lydaweg) a 'saout' (a olygai 'gwartheg' mewn Llydaweg Canol a Diweddar).

Gallai olygu unrhyw werth, ac yng ngwledydd Prydain, yn 1554, daeth i olygu un-ugeinfed (1/20ed) rhan o bunt, sef 12 ceiniog, gan olynu'r *testoon*. Arferid ei ddynodi gyda'r nodiant mathemategol **s** neu'r 'symbol 'solidus' */* (y slash) e.e. *1/9* oedd "un swllt a naw ceiniog" a *11/–* fydai "un-ar-ddeg swllt". Mae'r defnydd o'r symbol solidus yn dal i gael ei ddefnyddio yng Nghenia heddiw, a cheir cynlluniau yn nwyrain Affrica i greu arian cyfred cyffredin, rhwng y gwledydd; yr enw a fathwyd ar ei gyfer yw 'swllt dwyrain Affrica'.

Daeth i ben yng Nghymru a gweddill gwledydd Prydain ar 15 Chwefror 1971, pan newidiwyd i system ddegol. Yr hen ddull, hyd at y degoliad, o nodi'r gwerthoedd oedd:
* punnoedd (£ neu l )
* sylltoedd (s. neu /-) 
* ceiniogau (d. neu c.)

## Gwerth a darnau eraill
Roedd darnau eraill ar gael, hefyd, cyn hynny, gan gynnwys:

* ffyrling, hanner dimai
* hatling, hanner ffyrling
* dimai, sef hanner ceiniog 
* darn tair-ceiniog (3c)
* darn chwe-cheiniog (6c)
* y fflorin (dau swllt) 
* hanner coron,  dau swllt a chwe cheiniog (2/6), sef un wythfed rhan o bunt, a ddiddymwyd, hefyd yn 1971.
* coron, pump swllt, y darn a oedd a'r gwerth uchaf yng ngwledydd Prydain yn 1971.

Olynwyd y swllt ar ddiwrnod y degoliad gyda'r darn pum-ceiniog, newydd.

## Iwerddon
Rhwng 1901 ac 1825, gwerth y swllt Gwyddelig oedd 13c, a'i lysenw oedd *black hog*, oherwydd y gelwid y swllt Seisnig yn *white hog*. Roedd hyn, wrth gwrs yn rhan o ymdrech Lloegr i gyflyru'r Gwyddelod i gredu eu bod yn ddrwg a'r Saeson yn dda.

## Gweler hefyd
*Ceiniog Mynydd Parys
*Swllt dyn tlawd, planhigyn blodeuol
*Crug Swllt, carnedd i gladdu'r meirw, yng nghymuned Llanbedr Efelffre, Sir Benfro
*Garnswllt, pentref bychan yn Sir Abertawe

## Cyfeiriadau
Categori:Arian cyfred
Categori:Economi'r Deyrnas Unedig
Halfa

250px|bawd|Amrywiaeth o felysion halfa yn Mahneh Yehuda, Israel

Mae **halfa** neu'r sillafiad cyffredin, **halva** a weithiau **halwa** yn ddanteithyn neu felysyn a wneir o flawd (o wahanol fathau), dŵr, siwgr, mêl ac yna ychwnegolion fel cnau neu ffrwythau.

Mae'r gair yn gyffredin mewn gwahanol ffyrdd mewn amrywiaeth eang o ieithoedd: *halwa*, *halvah*, *halava*, *helva*, *halawa*, ac ati. Daeth y gair i'r Saesneg rhwng 1830-1840 o'r Hebraeg oedd ei hun o'r Perseg: حلوا ("halva").  Daw'r *halva* yn iaith Groeg, Hebraeg, a Rwmaneg o'r gair Twrceg *Helva* (حلوا) sydd, ei dro, yn dod o'r gair Perseg halva (حلوا)  , sy'n dod o'r gair Arabeg sy'n dod o'r gwraidd, حلوی  ḥelavi .

## Cefndir ac Amrywieth Daearyddol
bawd|250px|Halfa ym Marchnad Carmel, Tel Aviv
Daw'r melysyn yn wreiddiol o fwydydd rhanbarthauIran,. Mae yn draddodiadol dros diriogaeth eang sy'n cynnwys is-gyfandir India, Canolbarth Asia, y Cawcasws, y Balcanau, y Maghreb, y Dwyrain Canol, Dwyrain Ewrop, a'r Lefant.

Ceir arfer wahanol a ffordd benodol o greu'r melysyn mewn gwahanol lefydd. Defnyddir blawd semolina yn Armenia, Twrci, Pacistan, Iran neu gyda past tahini yn nwyrain ardal Môr y Canoldir a'r Balcanau. Gall yr halfa fod â chysondebau gwahanol, a gall gynnwys ychwanegolion megis blawd rhosyn neu ffa gwyn, neu hyd yn oed wedi'i dorri'n fwydion o rai llysiau fel moron neu gorbwmpen. Gall hefyd gynnwys ffrwythau sych ac fel arfer mae'n cynnwys almonau neu pistachios ond efallai bod ganddynt gynhwysion mwy gwreiddiol eraill megis hadau blodyn yr haul (yng ngwledydd y Baltig) neu gynhwysion mwy modern.

Gellir gwneud amrywiadau o wahanol flasau hefyd, gan ychwanegu sudd oren, siocled, cnau coco wedi'i gratio, ac ati. Mae rhai yn cymjysgu halfa gyda nwdls a nougat.

## Coginio a thraddodiadau
Ceir gwahanol fathau o *helva* Twrcaidd: *helvası* (blawd melys), *irmik helvası* (semolina melys), a *helvası peynir* (caws melys).

## Mewn diwylliant poblogaidd
Yng Ngwlad Groeg, ceir y y dywediad, Άντε ρε χαλβά! ("ante re halva!"), sy'n golygu'n fras, "colli halva", sy'n sarhâd ac yn golygu bod yn llwfr neu'n dwyllodrus.

Yn Edirne, Twrci, mae *helva yemek* ("bwyd helfa") yn golygu gwneud rhywbeth hurt.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Rysáit Halfa (Youtube)
*Rysait Halfa heb goginio

Categori:Bwyd a diod yn Asia
Gwobr Gerddoriaeth Gymreig

Mae **Gwobr Gerddoriaeth Gymreig** yn wobr cerddoriaeth flynyddol am yr albwm gorau o Gymru, a ddyfarnir gan arbennigwyr yn y diwydiant. Fe'i sefydlwyd yn 2011 gan John Rostron a Huw Stephens, yn wreiddiol i gyd-fynd a Gŵyl Sŵn, a mae'n parhau fel digwyddiad ar wahân yn yr hydref.

Ers 2018 mae Gwobr Ysbrydoliaeth hefyd yn cael ei roi i unigolyn sydd wedi gwneud cyfraniad i gerddoriaeth Cymreig.
## Enillwyr ac enwebiadau i'r rhestr fer 
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol

Categori:Sefydliadau 2011
Categori:Gwobrau cerddorol Cymreig
Panic! at the Disco

Mae **Panic! at the Disco** yn fand roc o Las Vegas, Nevada yn yr Unol Daleithiau, a ffurfiwyd yn 2004 gan Brendon Urie, Ryan Ross, Spencer Smith a Brent Wilson oedd yn ffrindiau bore oes. Ers 2015, Urie, sef lleisydd y grŵp, yw'r unig aelod swyddogol. Mae'r drymiwr Dan Pawlovich, y baswr Nicole Row a'r gitarydd Mike Naran yn teithio gydag Urie ac yn perfformio'n fyw gydag ef. Cafodd albwm stiwdio cyntaf y band, ''A Fever You Can't Sweat Out*, ei rhyddhau yn 2005 a cafodd ei poblogeiddio gan ei ail sengl, sef *"I Write Sins Not Tragedies"*. Cafodd yr albwm wobr double platinum yn yr Unol Daleithiau.

## Ardull gerddorol
Mae *Panic! at the Disco* yn enwog am newid eu hardull gerddorol gyda phob albwm, er enghraifft mae eu halbwm 2008 *Pretty. Odd* yn cael ei weld fel albwm roc gwerin, tra bod ei albwm 2018 *Pray for the Wicked'' gyda dylanwad mwy roc baróc. Mae rhai o'r arddulliau eraill a defnyddiwyd gan y band yn cynnwys roc poc, pop, pop pync, electropop, roc amgen ac emo. 

## Aelodau'r band
### Aelodau cyfredol
Brendon Urie - lleisiau arweiniol, gitâr, piano, bysellfwrdd (2004-presennol); gitâr bas (2005-2010, 2015-presennol); drymiau (2015-presennol)

### Cyn aelodau
* Ryan Ross - gitâr arweiniol, lleisiau, piano, bysellfwrdd, syntheseinydd (2004-2009); lleisiau arweiniol (2004)
* Spencer Smith - drymiau, offerynnau taro (2004-2015; anweithgar 2013-2015)
* Brent Wilson - gitâr bas (2004-2006)
* Jon Walker - gitâr bas, lleisiau, piano, bysellfwrdd, gitâr (2010-2015; aelod teithiol 2009-2010, 2015-2017)
* Dallon Weekes - gitâr bas, lleisiau, piano, bysellwrdd, gitâr (2010-2015; aelod teithiol 2009-2010, 2015-2017)

## Disgyddiaeth
* ''A Fever You Can't Sweat Out* (2005)
* *Pretty. Odd* (2008)
* *Vices & Virtues* (2011)
* *Too Weird to Live, Too Rare to Die* (2013)
* *Death of a Bachelor* (2016)
* *Pray for the Wicked* (2018)
* *Viva Las Vengeance'' (2022)

Categori:Bandiau pync-roc o'r Unol Daleithiau
Categori:Bandiau roc o'r Unol Daleithiau
Ffrwd gludiant MPEG

Fformat cynhwysol digidol safonol ar gyfer trosglwyddiad sain, fideo, a Protocol Gwybodaeth System a Rhaglen (Saesneg: Program and System Information Protocol neu PSIP) yw **ffrwd gludiant MPEG** (**ffrwd gludiant**, **MPEG-TS**, **MTS** neu **TS**). Mae'n cael ei ddefnyddio mewn systemau darlledu fel DVB, ATSC a IPTV.

Mae ffrwd gludiant yn dynodi fformat cynhwysol sy'n amgáu ffrydiau elfennol ar ffurf pecynnau, gyda nodweddion cywiro gwallau a phatrwm syncroneiddio ar gyfer cynnal integriti y trosglwyddiant pan fydd y sianel gyfathrebu sy'n cario'r ffrwd yn cael ei diraddio.

Er eu bod yn debyg o ran enw, mae ffrydiau cludiant yn wahanol i ffrwd rhaglen MPEG mewn sawl ffordd bwysig: mae ffrydiau rhaglen wedi'i dylunio ar gyfer cyfryngau cymharol ddibynadwy, fel disgiau (e.e. DVDs), tra bod ffrydiau cludiant wedi'u dylunio ar gyfer trosglwyddiad llai dibynadwy, yn enwedig darlledu dros dir neu trwy loeren. Hefyd, gall ffrwd gludiant yn gallu cario nifer o raglenni. 

Mae manylion ffrwd gludiant i'w canfod yn *MPEG-2 Rhan 1, Systemau*, a oedd ar un adeg yn cael ei adnabod fel *safon ISO/IEC 13818-1* neu *ITU-T Rec. H.222.0*.

## Cyfeiriadau
Categori:Cyfryngau digidol
Categori:Fformatau ffeil
Tahini

|180px|bawd|Jar o Tahini

Past yw **tahini** neu **tahina** (Arabeg: طحينية; Hebraeg: טחינה; Ffarsi:  ارده, **ardeh**), Twrceg: tahini) wedi'i wneud o hadau sesame wedi eu malu (a elwir hefyd yn sesame) a ddefnyddir fel cynhwysyn mewn amryw o seigiau o'r Dwyrain Canol.

## Etymoleg
Daw'r gair tahini o'r Arabeg: طحينة‎ [tˤaħiːna], neu'n fyw cywir, ṭaḥīniyya طحينية, sy'n dod o'r gwraidd ط ح ن Ṭ-Ḥ-N a geir yn y ferf طحن ṭaḥana sy'n golygu "melino" (to grind yn Saesneg), yr un gwraidd â'r gair طحين [tˤaħiːn], "blawd" mewn rhai tafodieithoedd Arabeg.

## Saws tahini
Mae saws Tahini yn cynnwys:

* Past Tahini a wneir o hadau sesame (gorau oll wedi'u rhostio) wedi'u melino, ychwanegu hylif (dŵr, olew hadau neu olew olewydd) a phinsiad o halen
* Gewin garlleg, wedi'i falu
* Halen
* Sudd lemwn
* Persli, wedi'i dorri'n fân (dewisol)

## Defnydd
Mae tahini yn elfen ddewisol wrth wneud hwmws a *baba ganush* (wylys wedi stwnsio). Gellir ei daenu hefyd ar fara (yn bennaf mewn bara pita). Gellir hefyd ei wneud yn fwy hylifog gyda sudd lemwn a dŵr (a garlleg o ddewis) i greu saws sy'n cyd-fynd llawer o brydau fel cig troell, megis cebab, troell-rhost fel siawarma, ffalaffel, salad, ac ati.

*Israel, caiff tahini ei ychwanegu fel saws ar fwydydd a byr-brydau Israeli (a'r Dwyrain Canol) megis ffelaffel, sabich, a schwg.

*Twrci, caiff tahini ei chymysgu â *pekmez* (math o surop) a'i fwyta fel rhan o frecwast yn y gaeaf.

*Yn y Balcan a'r Dwyrain Canol, Tahini yw prif gynwysyn halfa (*halva*).

## Gwybodaeth maeth
Mae tahini yn gyfoethog iawn mewn fitaminau yn enwedig fitamin B1, fitamin B2 a fitamin B6 ac mae'n cynnwys llawer o galsiwm ac haearn. Mae felly yn fwyd a chynhwysyn poblogaidd gan lyseiwyr a figaniaid. Caiff hefyd ei werthu fel taenyn bwyd amgen i menyn cnau mwnci mewn siopau bwyd iach neu llyseiol, yn ogystal â siopau bwyd Twrcaidd ac Arabaidd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Fideo rysáit cynhyrchu tahini cartref (Saesneg)

Categori:Bwyd
Jack LaLanne

Corffluniwr ac arbennigwr ffitrwydd ac ymarfer corff o'r Unol Daleithiau oedd  **Francois Henri LaLanne** a adnabyddir ar sgrin fel **Jack LaLanne** (26 Medi 1914 – 23 Ionawr 2011). Cyflwynodd sioe deledu ymarfer corff am 34 mlynedd.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1914
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Corfflunwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyflwynwyr teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Ffrengig
Maes Awyr Rhyngwladol Christchurch

bawd|250px|Y lolfa ymadael
Mae **Maes Awyr Christchurch** (, ) yn gwasanaethu Christchurch, ar Ynys y De, Seland Newydd. Mae’n 12 cilomedr i’r gogledd-orllewin o ganol y ddinas. Agorwyd y maes awyr ar 18 Mai 1940, a daeth yn faes awyr rhyngwladol, yr un cyntaf yn Seland Newydd, ar 16 Rhagfyr 1950. Erbyn hyn mae Christchurch yr ail brysurach o feysydd awyr Seland Newydd.
Mae’n bosibl hedfan i Awstralia (Brisbane, yr Arfordir Aur, Sydney, Melbourne a Perth), a hefyd i Ffiji a Singapore. Defnyddir y maes awyr gan Air New Zealand, China Airlines, Emirates, Fiji Airways, Jetstar, Qantas, Singapore Airlines a Virgin Australia. Mae Air New Zealand, Jetstar ac Air Chathams yn hedfan i lefydd tu mewn i Seland Newydd.

## Cyfeiriadau
## Dolen allanol
* Gwefan y maes awyr

Categori:Ynys y De
Christchurch
Nodiant mathemategol

[bawd|Esiampl o nodiant graffigol Penrose; esiamplau symlach yw "a", "b", "c" i gynrychioli [cysonion ac *x*, *y*, *z* am anhysbysion I William Jones (1675 – 1749) mae'r clod am y nodiant π (pi). ]]
Mae **nodiant mathemategol** yn ddull o gynrychioli syniadau a gwrthrychau gyda symbolau. Defnyddir nodiannau mathemategol mewn mathemateg, a phynciau eraill, megis y gwyddorau ffisegol, peirianneg ac economeg. Mae nodiannau mathemategol yn cynnwys cynrychioliadau symbolaidd cymharol syml, megis y rhifau "0", "1" a "2"; symbolau ffwythiannol megis "tan"; symbolau gweithredol megis "+"; symbolau cysyniadol megis "lim" a "dy /dx"; hafaliadau a newidynnau; a nodiadau diagramatig cymhleth megis nodiant graffigol Penrose a diagramau Coxeter-Dynkin.

Mae nodiant mathemategol yn system ysgrifennu a ddefnyddir ar gyfer cofnodi cysyniadau mewn mathemateg. Mae'n defnyddio symbolau neu ymadroddion symbolaidd y bwriedir iddynt gael ystyr semantig manwl. Dros ddwy fil o flynyddoedd, mae'r symbolau hyn wedi dynodi rhifau, siapiau, patrymau, a newid. Mae'r cyfryngau a ddefnyddir ar gyfer ysgrifennu'r nodiant yn cynnwys deunyddiau cyffredin fel papur a phensil, bwrdd a sialc (neu farciwr), a chyfryngau electronig.

## Mynegiant
Mae mynegiant mathemategol yn gyfres o symbolau y gellir eu gwerthuso. Er enghraifft, os yw'r symbolau yn cynrychioli rhifau, yna mae'r ymadroddion yn cael eu gwerthuso yn unol â gorchymyn gweithrediadau confensiynol sy'n darparu ar gyfer cyfrifo, os bosibl, unrhyw ymadroddion o fewn cromfachau, yna unrhyw esbonyddion ac isradd, yna lluosi a rhannu ac yn olaf unrhyw adio neu dynnu, pob un o'r chwith i'r dde. Mewn iaith gyfrifiadurol, mae'r rheolau hyn yn cael eu gweithredu gan y crynoyddion =(*compilers*).

## Hanes
Efallai mai un o'r nodiannau mathemategol cyntaf i gael ei ddefnyddio, a hynny rai miloedd o flynyddoedd yn ôl (dyweder 50,000), fyddai drwy godi bys sy'n cyferbynnu i wrthrych arbennig e.e. arth, felly tair bys = tair arth. Ymestyniad o hyn fyddai defnyddio cerrig bychan i gynrychioli'r gwrthrychau, neu grafiad ar bren (rhicbren). Ceir y 'testun' cyntaf y gwyddom amdano gan wareiddiad amaethyddol cynnar y Swmeriaid a leolwyd yn Mesopotamia, sef ardal Irac a dwyrain Syria fodern yn y Dwyrain Canol.

Yn eitha diweddar y datblygodd rhai mynegiannau, er enghraifft, ni chafwyd esiamplau o gwbwl o fewn geometreg ddadansoddol tan oes y mathemategwr Ffrengig René Descartes (1596 – 1650). Rhoddir clod am lawer o fynegiannau i Leonhard Euler (1707 – 1783) o'r Swistir, a ddyfeisiodd y nodiant *a*, *b*, *c* am y cysonion, ac *x*, *y*, *z* am anhysbysion. I William Jones (1675 – 1749) mae'r clod am y nodiant π (pi).

## Cyfeiriadau
Categori:Nodiant mathemategol