Confensiwn Stockholm ar Lygryddion Organig Parhaus

bawd
Mae **Confensiwn Stockholm ar Lygryddion Organig Parhaus** yn gytundeb amgylcheddol rhyngwladol, a lofnodwyd ar 22 Mai 2001 yn Stockholm ac sy'n weithredol ers 17 Mai 2004. Ei nod yw dileu neu gyfyngu ar gynhyrchu a defnyddio llygryddion organig parhaus (POPs).

## Hanes 
Ym 1995, galwodd Cyngor Llywodraethu Rhaglen Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig (UNEP) am gamau byd-eang i gael eu cymryd ar POPs, a ddiffiniwyd ganddo fel "sylweddau cemegol sy'n parhau yn yr amgylchedd, yn bio-gronni trwy'r we fwyd, ac yn peri risg o achosi effeithiau andwyol i iechyd dynol a'r amgylchedd".

Yn dilyn hyn, paratôdd y Fforwm Rhynglywodraethol ar Ddiogelwch Cemegol (IFCS) a'r Rhaglen Ryngwladol ar Ddiogelwch Cemegol (IPCS) asesiad o'r 12 troseddwr gwaethaf, a elwir ar lafar, 'y *dwsin budr*'.

Cyfarfu'r INC bum gwaith rhwng Mehefin 1998 a Rhagfyr 2000 i ymhelaethu ar y confensiwn, a mabwysiadodd y cynrychiolwyr Gonfensiwn Stockholm ar POPs yng Nghynhadledd y Cyfarfod Llawn a gynullwyd rhwng 22 a 23 Mai 2001 yn Stockholm, Sweden. Cwblhawyd y trafodaethau ar gyfer y confensiwn ar 23 Mai 2001 yn Stockholm. Daeth y confensiwn i rym ar 17 Mai 2004 gyda chadarnhad cychwynnol gan 128 o bartïon a 151 o lofnodwyr. Mae cyd-lofnodwyr yn cytuno i wahardd naw o'r dwsin o gemegau budr, i gyfyngu ar y defnydd o DDT i reoli malaria, a chyfyngu ar gynhyrchu deuocsinau a ffwran yn anfwriadol.

Mae partïon i’r confensiwn wedi cytuno ar broses lle gellir adolygu cyfansoddion gwenwynig parhaus a’u hychwanegu at y confensiwn, os ydynt yn bodloni meini prawf penodol ar gyfer dyfalbarhad a bygythiad trawsffiniol. Cytunwyd ar y set gyntaf o gemegau newydd i’w hychwanegu at y confensiwn mewn cynhadledd yng Ngenefa ar 8 Mai 2009.

O fis Medi 2022, roedd 186 o bartïon i'r confensiwn (185 o daleithiau a'r Undeb Ewropeaidd).  Mae gwledydd nodedig nad ydynt wedi cadarnhau yn cynnwys yr Unol Daleithiau, Israel, a Malaysia.

Mabwysiadwyd Confensiwn Stockholm i ddeddfwriaeth yr UE yn Rheoliad (CE) Rhif 850/2004. Yn 2019, disodlwyd yr olaf gan Reoliad (UE) 2019/1021.

## Crynodeb o'r darpariaethau 
Mae elfennau allweddol y Confensiwn yn cynnwys y gofyniad bod gwledydd datblygedig yn darparu adnoddau ariannol newydd ac ychwanegol a mesurau i ddileu cynhyrchu a defnyddio POPs a gynhyrchir yn fwriadol, dileu POPs a gynhyrchir yn anfwriadol lle bo’n ymarferol, a rheoli a gwaredu gwastraff POPs mewn modd amgylcheddol gadarn. Mae'n darparu hefyd ar gyfer nodi POPs newydd, heb eu creu.

## Sylweddau rhestredig 
I ddechrau, roedd deuddeg cemegyn gwahanol ("y dwsin budr") wedi'u rhestru mewn tri chategori. Rhestrwyd dau gemegyn, hecsachlorobensen a deuffenylau polyclorinedig, yn y ddau gategori A ac C. Ar hyn o bryd, rhestrir pum cemegyn yn y ddau gategori. 

## Beirniadaeth 
Er bod rhai beirniaid wedi honni bod y cytundeb yn gyfrifol am y nifer parhaus o farwolaethau o falaria, mewn gwirionedd mae'r cytundeb yn caniatáu'n benodol i iechyd y cyhoedd ddefnyddio DDT ar gyfer rheoli mosgitos (fector y malaria). Mae yna hefyd ffyrdd o atal llawer o DDT rhag cael ei fwyta trwy ddefnyddio rheolyddion malaria eraill fel sgriniau pwrpasol ar ffenestri. Cyn belled â bod mesurau penodol yn cael eu cymryd, megis defnyddio DDT dan do, yna gellir defnyddio'r swm cyfyngedig o DDT mewn modd rheoledig. O safbwynt gwlad sy'n datblygu, mae diffyg data a gwybodaeth am ffynonellau, datganiadau, a lefelau amgylcheddol POPs yn rhwystro trafodaethau ar gyfansoddion penodol, ac yn dangos bod angen mawr am ragor o ymchwil.

## Confensiynau cysylltiedig a thrafodaethau parhaus eraill ynghylch llygredd 
* Confensiwn Rotterdam ar y Weithdrefn Caniatâd Gwybodus Ymlaen Llaw ar gyfer Cemegau a Phlaladdwyr Peryglus Penodol mewn Masnach Ryngwladol
* Confensiwn ar Lygredd Aer Trawsffiniol Hirdymor (CLRTAP)
* Confensiwn Basel ar Reoli Symudiadau Trawsffiniol o Wastraffoedd Peryglus a'u Gwaredu
* Confensiwn Minamata ar Fercwri
* Fforwm Rhynglywodraethol ar Ddiogelwch Cemegol (IFCS)
* Dull Strategol o Reoli Cemegau Rhyngwladol (SAICM)

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* Chasek, Pam, David L. Downie, a JW Brown (2013). *Gwleidyddiaeth Amgylcheddol Fyd-eang*, 6ed Argraffiad, Boulder: Westview Press.
* Downie, D., Krueger, J. a Selin, H. (2005). "Polisi Byd-eang ar gyfer Cemegau Gwenwynig", yn R. Axelrod, D. Downie a N. Vig (gol. ) *Yr Amgylchedd Byd-eang: Sefydliadau, y Gyfraith a Pholisi*, 2il Argraffiad, Washington: Gwasg CQ.
* Downie, David a Jessica Templeton (2013). "Llygryddion Organig Parhaus." *Llawlyfr Gwleidyddiaeth Amgylcheddol Fyd-eang Routledge* . Efrog Newydd: Routledge.
* Porta, M., Gasull, M., López, T., Pumarega, J. Dosbarthiad crynodiadau gwaed o lygryddion organig parhaus mewn samplau cynrychioliadol o'r boblogaeth gyffredinol. Rhaglen Amgylcheddol y Cenhedloedd Unedig – Canolfan Weithgaredd Ranbarthol ar gyfer Cynhyrchu Glanach (CP/RAC) Cyhoeddiad Technegol Blynyddol 2010, cyf. 9, tt.&nbsp;24–31 ( PDF  ).
* Selin, H. (2010). Llywodraethu Byd-eang Cemegau Peryglus: Heriau Rheolaeth Aml-lefel, Caergrawnt: The MIT Press.
* 

## Dolenni allanol 
* Ysgrifenyddiaeth Confensiwn Stockholm
* Testun y Confensiwn
* Cadarnhadau
* ''Bwletin Negodi'r Ddaear'' yn ymdrin â Chyfarfodydd Confensiwn Stockholm
* Cyflwyniad i Gonfensiwn POPs  Archived  

Stockholm
Categori:Cytundebau'r Deyrnas Unedig
Categori:Cytundebau'r Eidal
Categori:Cytundebau'r Almaen
Categori:Cytundebau Ffrainc
Categori:2001 yn Ewrop
Categori:Y Cenhedloedd Unedig
Categori:Cytundebau'r 21ain ganrif
Categori:Yr Undeb Ewropeaidd
Categori:Amgylchedd
Categori:Gwastraff
Categori:Llygredd