Edith Wharton

Awdures Americanaidd o linach Gymreig oedd **Edith Wharton** neu i'w ffrindiau: **Pussy Jones** (24 Ionawr 1862 - 11 Awst 1937) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel nofelydd, bardd, cyfieithydd ac awdur rhyddiaith. Roedd o deulu cyfoethog iawn o Efrog Newydd a disgrifiodd y gymdeithas honno yn ei llyfrau. Hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Gwobr Pulitzer am lenyddiaeth, a hynny yn 1921 a'r *Hall of Fame* yn 1996.

## Magwraeth 
bawd|chwith|Wharton yn ferch ifanc, gan Edward Harrison Mai (1870)

Ganed **Edith Newbold Jones** yn Ninas Efrog Newydd ar 24 Ionawr 1862; George Frederic Jones a Lucretia Stevens Rhinelander oedd ei rhieni. Dywedir fod y dywediad Saesneg *"keeping up with the Joneses"* yn wreiddiol yn cyfeirio at deulu ei thad.

Ganed a maged Wharton yn ystod Rhyfel Cartref America (1861–1865); er nad yw Wharton ei hun, tra'n disgrifio bywyd ei theulu, yn crybwyll y Rhyfel - ac eithrio bod eu teithiau i Ewrop ar ôl y Rhyfel yn ganlyniad i ddibrisio arian cyfred America. O 1866 i 1872, ymwelodd y teulu Jones â Ffrainc, yr Eidal, yr Almaen a Sbaen. Yn ystod ei theithiau, daeth yr Edith ifanc yn rhugl mewn Ffrangeg, Almaeneg ac Eidaleg. Pan oedd yn naw oed, dioddefodd o dwymyn y teiffoid, a fu bron â'i lladd hi.

Bu farw yn Saint-Brice-sous-Forêt o strôc ac fe'i claddwyd yn Cimetière des Gonards.

## Y llenor
Yn 15 oed, cyhoeddodd gyfieithiad o gerdd Almaeneg "Was die Steine Erzählen" ("Yr Hyn a Ddywed y Cerrig") gan Heinrich Karl Brugsch. Talwyd $50 iddi amdano. Nid oedd ei theulu am i'w henw ymddangos mewn print gyda'r gerdd, gan nad oedd ysgrifennu yn cael ei ystyried yn alwedigaeth briodol i fenyw o gymdeithas ei chyfnod.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: *The Mount, The Age of Innocence, The Touchstone, The House of Mirth, The Reef, The Custom of the Country, Summer, Roman Fever, The Decoration of Houses, The Greater Inclination, Crucial Instances* ac *Old New York*.

## Aelodaeth 
Bu'n aelod o Academi Celfyddydau a Llythyrau America am rai blynyddoedd.

## Anrhydeddau
* 

## Gweithiau
Ffynhonnell: 

### Nofelau
* *The Valley of Decision*, 1902
* *The House of Mirth*, 1905
* *The Fruit of the Tree*, 1907
* *The Reef (novel)|The Reef*, 1912
* *The Custom of the Country*, 1913
* *The Triumph of Night*, 1916
* *Summer (novel)|Summer*, 1917
* *The Marne*, 1918
* *The Age of Innocence*, 1920 (Pulitzer Prize winner)
* *The Glimpses of the Moon (novel)|The Glimpses of the Moon*, 1922
* *A Son at the Front*, 1923
* ''The Mother's Recompense*, 1925
* *Twilight Sleep*, 1927
* *The Children*, 1928
* *Hudson River Bracketed*, 1929
* *The Gods Arrive*, 1932
* *The Buccaneers*, 1938 (unfinished)

### Nofelau bychan
* *The Touchstone*, 1900
* *Sanctuary*, 1903
* *Madame de Treymes*, 1907
* *Ethan Frome*, 1911
* *Bunner Sisters*, 1916
* *Old New York (novellas)|Old New York'', 19241. False Dawn; 2. The Old Maid; 3. The Spark; 4. New Year's Day
* *Fast and Loose: A Novelette*, 1938 (written in 1876–1877)

### Cerddi
* *Verses*, 1878
* *Artemis to Actaeon and Other Verse*, 1909
* *Twelve Poems*, 1926

### Storiau byrion
* *The Greater Inclination*, 1899, includes Souls Belated.
* *Crucial Instances*, 1901
* *The Descent of Man and Other Stories*, 1904
* *The Other Two*, 1904
* *The Hermit and the Wild Woman and Other Stories*, 1908
* *Tales of Men and Ghosts*, 1910
* *Xingu and Other Stories*, 1916
* *Here and Beyond*, 1926
* *Certain People*, 1930
* *Human Nature*, 1933
* *The World Over*, 1936
* *Ghosts*, 1937
* *Roman Fever and Other Stories*, 1964
* *Madame de Treymes and Others: Four Novelettes*, 1970
* *The Ghost Stories of Edith Wharton*, 1973
* *The New York Stories of Edith Wharton*, 2007

### Ffeithiol
* *The Decoration of Houses*, 1897
* *Italian Villas and Their Gardens*, 1904
* *Italian Backgrounds*, 1905
* *A Motor-Flight Through France*, 1908 (travel)
* *Fighting France: From Dunkerque to Belfort*, 1915 (war)
* *French Ways and Their Meaning*, 1919
* *In Morocco*, 1920 (travel)
* *The Writing of Fiction*, 1925 (essays on writing)
* *A Backward Glance*, 1934 (autobiography)
* *Edith Wharton: The Uncollected Critical Writings*, Edited by Frederick Wegener, 1996
* *Edith Wharton Abroad: Selected Travel Writings, 1888–1920*, 1995, Edited by Sarah Bird Wright

### Golygydd
* *The Book of the Homeless*, 1916

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1862
Categori:Marwolaethau 1937
Categori:Llenorion benywaidd yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd