open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Gordon Byron

Bardd Saesneg oedd **George Gordon Byron**, yn ddiweddarach **Noel, 6ed Barwn Byron** (22 Ionawr 1788 – 19 Ebrill 1824). Ystyrir ef yn un o ffigyrau pwysicaf Rhamantiaeth. Ymhlith ei gerddi enwocaf mae ''Childe Harold's Pilgrimage* a *Don Juan''.

Bu'n ymladd gyda'r Carbonari yn yr Eidal yn erbyn Awstria, ac yn ddiweddarach aeth i ymladd dros annibyniaeth Gwlad Groeg yn erbyn yr Ymerodraeth Otomanaidd. Bu farw o dwymyn yn Messolonghi.

Roedd Byron yn fardd poblogaidd iawn ym Mhrydain yn ystod Oes Fictoria ac er nad oes cyfrol cyfan o'i farddoniaeth wedi'i chyhoeddi mewn cyfieithiad Cymraeg, cyfieithodd nifer o feirdd gerddi unigol o'i eiddo, gan gynnwys Talhaiarn a Gwenffrwd.

## Prif weithiau 
* *Hours of Idleness* (1806)
* *English Bards and Scotch Reviewers* (1809) http://readytogoebooks.com/LB-Eng-P1.html 
* ''Childe Harold's Pilgrimage* (1818) https://web.archive.org/web/20110511205842/http://www.geocities.com/~bblair/chpindex.htm
* *The Giaour* (1813) http://www.photoaspects.com/chesil/byron/giaour.html
* *The Bride of Abydos* (1813)
* *The Corsair* (1814)
* *Lara* (1814)
* *Hebrew Melodies* (1815)
* *The Siege of Corinth (poem)* (1816)
* *Parisina* (1816)
* *The Prisoner of Chillon* (1816) (text on Wikisource)
* *The Dream* (1816)
* *Prometheus* (1816)
* *Darkness* (1816)
* *Manfred* (1817) (text on Wikisource)
* *The Lament of Tasso* (1817)
* *Beppo* (1818)
* *Mazeppa* (1819)
* *The Prophecy of Dante* (1819)
* *Marino Faliero* (1820)
* *Sardanapalus* (1821)
* *The Two Foscari* (1821)
* *Cain* (1821)
* *The Vision of Judgement* (1821)
* *Heaven and Earth* (1821)
* *Werner* (1822)
* *The Deformed Transformed* (1822)
* *The Age of Bronze* (1823)
* *The Island* (1823)
* *Don Juan'' (1819–1824; anorffenedig ar farwolaeth Byron yn 1824)

Categori:Genedigaethau 1788
Categori:Marwolaethau 1824
Categori:Beirdd y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Beirdd Rhamantaidd o Loegr
Categori:Cyn-fyfyrwyr Coleg y Drindod, Caergrawnt
Categori:Pobl y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Ninas Westminster
Categori:Pobl fu farw yng Ngwlad Groeg
Categori:Pobl fu farw yn yr Ymerodraeth Otomanaidd
Categori:Pobl fu farw o sepsis
Categori:Pobl fu farw o dwymyn teiffoid
Categori:Telynegwyr Saesneg o Loegr
253 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
258 CC 257 CC 256 CC 255 CC 254 CC - **253 CC** - 252 CC 251 CC 250 CC 249 CC 248 CC

----

## Digwyddiadau
* Diwedd yr ail Ryfel Syraidd rhwng yr Ymerodraeth Seleucaidd a Brenhinllin y Ptolemïaid o'r Aifft. Llwydda Antiochus II i gael rhan helaeth o Anatolia yn ôl oddi wrth Ptolemi II, yn cynnwys dinasoedd Miletus ac Ephesus.
* Fel rhan o'r cytundeb heddwch, mae Antiochus yn priodi merch Ptolemi II, Berenice Syra, gan ysgaru ei wraig flaenorol, Laodice.
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae llynges o 150 o longau Gweriniaeth Rhufain yn cael ei dinistrio gan storm wrth ddychwelyd o Lilybaeum (yn Sicilia) i Rufain.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:253 CC
Llanisien

:''Am y pentref o'r un enw yn Sir Fynwy, gweler Llanisien, Sir Fynwy.*

Cymuned ar gyrion Caerdydd yw **Llanisien** (ffurf Seisnigaidd, *Llanishen''). Ei nawddsant yw Isan.

Bu'n gartref i Ffatri Arfau'r Goron Caerdydd a sefydlwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn 1987 daeth y ffatri yn Sefydliad Arfau Atomig yn swyddogol, ond roedd grwpiau heddwch fel CND Cymru eisoes yn ymwybodol fod gwaith ymchwil o'r fath yn digwydd yno a gwelwyd sawl protest mawr yno yn y 1980au. Caewyd y sefydliad yn Chwefror 1997 ac mae stadau tai wedi'u codi yno ers hynny.

Mae Parc Tŷ Glas yn gartref i swyddfeydd S4C ac Eisteddfod Genedlaethol Cymru. Ceir un o ganolfannau mawr yr Adran Trethi yno hefyd, sy'n rhan o ystad o swyddfeydd y llywodraeth ganolog.

## Cyfrifiad 2011
Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn:

## Cyfeiriadau
Categori:Ardaloedd Caerdydd
Categori:Cymunedau Caerdydd
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Gogledd Caerdydd (y DU)
Ail Ryfel Pwnig

yn croesi'r Alpau yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig. Ffresco o tua 1510, Amgueddfa'r Capitol, Rhufain.]]

Rhyfel rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago, a ymladdwyd rhwng 218 CC a 202 CC  oedd yr **Ail Ryfel Pwnig** yw'r term a ddefnyddir am gyfres o ryfeloedd rhwng 264 CC a 146 CC. Daw'r enw "Pwnig" o'r term Lladin am y Carthaginiaid, *Punici*, yn gynharach *Poenici*, oherwydd eu bod o dras y Ffeniciaid.

Yn y blynyddoedd yn dilyn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, enillodd Carthago drefedigaethau newydd yn Sbaen dan arweiniad Hamilcar Barca, a daeth yn bwerus unwaith eto. Dechreuodd yr Ail Ryfel Pwnig yn Sbaen yn 202 CC. Penderfynodd y cadfridog Carthaginiaidd Hannibal, mab Hamilcar Barca, ymosod ar yr Eidal, ac arweiniodd fyddin yn cynnwys nifer sylweddol o eliffantod dros yr Alpau.

Yn ystod y blynyddoedd nesaf enillodd nifer o fuddugoliaethau syfrdanol dros y Rhufeiniaid, yn arbennig ym mrwydrau  Trebia, Trasimene a Cannae. Mae tactegau Hannibal ym mrwydr Cannae yn parhau i gael eu hastudio heddiw. Lladdwyd rhwng 50,000 a 70,000 o Rufeinwyr yn y frwydr yma, sy’n yn ei gwneud yn un o’r brwydrau un diwrnod mwyaf gwaedlyd a gofnodir.

Problem Hannibal oedd nad oedd ganddo’r offer angenrheidiol i gipio dinasoedd caerog. Gobeithiai y byddai’r dinasoedd oedd yn cefnogi Rhufain yn troi i gefnogi Carthago yn dilyn ei lwyddiannau milwrol. Gwireddwyd hyn i raddau; er enghraifft trôdd dinas Capua at y Carthaginiaid. Yn raddol dysgodd y Rhufeiniaid oddi wrth Hannibal ei hun, a gwnaethant eu gorau i osgoi brwydr yn erbyn prif fyddin Hannibal. Yn  207 CC gorchfygwyd a lladdwyd ei frawd  Hasdrubal Barca pan geisiodd arwain byddin arall i’r Eidal i atgyfnerthu Hannibal..

Yn 203 CC, gorfododd ymosodiad Rhufeinig ar Ogledd Affrica dan arweiniad Scipio Africanus ef i adael yr Eidal i amddiffyn Carthago. Gorchfygwyd ef gan y Rhufeiniaid ym Mrwydr Zama. Yn 202 CC bu raid i Carthago dderbyn telerau Rhufain ac ildio, gan golli ei threfedigaethau a gorfod talu swm fawr o arian i Rufain dros gyfnod o flynyddoedd.

Pwnig, Ail Ryfel
Categori:Carthago
250 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
255 CC 254 CC 253 CC 252 CC 251 CC - **250 CC** - 249 CC 248 CC 247 CC 246 CC 245 CC

----

## Digwyddiadau
* Ptolemi II Philadelphus, brenin yr Aifft, yn annog Iddewon dinas Alexandria i gyfieithu eu hysgrythyrau i'r iaith Roeg. Dywedir i tua 70 o gyfieithwyr wneud y gwaith, felly gelwir y cyfieithiad y Septuagint.
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Rhufeiniaid yn gwarchae ar Lilybaeum yn Sicilia.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Marcus Atilius Regulus, conswl Rhufeinig
* Timaeus, hanesydd Groegaidd

Categori:250 CC
255 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
260 CC 259 CC 258 CC 257 CC 256 CC - **255 CC** - 254 CC 253 CC 252 CC 251 CC 250 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Rhufeiniaid dan Marcus Atilius Regulus yn gorchfygu'r Carthaginiaid ym Mrwydr Adis yng Ngogledd Affrica. Mae'r Carthaginiaid yn gofyn am delerau heddwch, ond mae'r telerau a gynigir gan Regulus mor llym nes eu bod yn penderfynu parhau i ymladd.
* Mae'r Carthaginiaid yn cyflogi hurfilwr o Sparta, Xanthippus, i ail-drefnu eu byddin. Dqan ei arweiniad ef, maent yn gorchfygu'r Rhufeiniaid ym Mrwydr Tunis, ac yn cymryd Marcus Atilius Regulus yn garcharor. Gyrrir llynges Rufeinig i geisio ei achub, ond caiff ei dryllio mewn storm ar arfordir Sicilia.
* Diodotus I, satrap Bactria dros yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn gwrthryfela yn erbyn Antiochus II a sefydlu teyrnas Roegaidd.
* Yn Tsieina, mae Qin Shi Huang yn dod yn frenin cyntaf Brenhinllin Qin.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:255 CC
257 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
262 CC 261 CC 260 CC 259 CC 258 CC - **257 CC** - 256 CC 255 CC 254 CC 253 CC 252 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae Gweriniaeth Rhufain yn ceisio cipio ynys Sardinia oddi wrth y Carthaginiaid.
* Ymleddir Brwydr Tyndaris rhwng llynges Rufeinig dan Marcus Atilius Regulus a llynges Garthaginaidd oddi ar arfordir Sicilia gerllaw Tyndaris (Tindari heddiw). Wedi ennill y frwydr, mae'r Rhufeiniaid yn cipio Tyndaris.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:257 CC
Rhyfel Pwnig Cyntaf

Rhyfel rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago, a ymladdwyd rhwng 264 CC a 241 CC oedd y **Rhyfel Pwnig Cyntaf**. Hwn oedd y cyntaf o dri rhyfel a elwir y Rhyfeloedd Pwnig. Daw'r enw "Pwnig" o'r term Lladin am y Carthaginiaid, *Punici*, yn gynharach *Poenici*, oherwydd eu bod o dras y Ffeniciaid.

Dechreuodd y rhyfel yn Sicilia pan ymosododd Hiero II, unben Siracusa ar y Mamertiaid. Gofynnodd y Mamertiaid yn gofyn am gymorth Carthago, ond wedi atal ymosodiad Sicracusa, gwrethododd y Carthaginiaid adael. Trôdd y Mamertiaid at y Rhufeiniaid am gymorth, a chroesodd y conswl Rhufeinig Appius Claudius Caudex i Sicilia gyda dwy leng, y tro cyntaf i fyddin Rufeinig groesi'r môr. Gorchfygodd Claudius y Carthaginiaid mewn brwydr ger Messina.

Bu llawer o'r brwydro ar ynys Sicilia, a hefyd ymladd ar y môr rhwng y ddwy lynges. Wedi brwydro hir, bu raid i Carthago ofyn am delerau heddwch, a chollodd lawer o diriogaethau.

Pwnig Cyntaf
Categori:Carthago
Categori:Gweriniaeth Rhufain
Aneurin Jones

Artist o Gymru oedd **Aneurin M. Jones** (1930 – 25 Medi 2017) a gafodd ei eni yn ardal Y Mynydd Du, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn hoff iawn o dynnu lluniau o olygfeydd cefn gwlad, ac yn benodol, mannau lle mae cymeriadau cefn gwlad yn ymgynnull megis arwerthiannau, sioeau a threialon cŵn defaid. Roedd yn arlunio llawer o geffylau hefyd.

## Ei fywyd a'i waith
bawd|chwith|Llun "Treialon Cŵn Defaid" gan Aneurin Jones
Ganwyd Aneurin yn fab i ffermwr yng nghymuned wledig Cwm Wysg, ar y ffin rhwng siroedd Brycheiniog a Chaerfyrddin. Parhaodd a'i addysg yng Ngholeg Celf Abertawe lle'r astudiodd Celf Gain rhwng 1950 ac 1955. Yn 1974, cafodd ei wahodd i arddangos ei waith yn Arddangosfa Hawkmoor a oedd yn dangos bywyd ac hanesion Twm Sion Cati. Bedair blynedd yn ddiweddarach, yn 1978, derbyniodd Wobr Cymdeithas y Rotari am ei wasanaethau i fyd Celf.  Yn Eisteddfod Genedlaethol Machynlleth 1981 derbyniodd y brif wobr ar gyfer artistiaid a anwyd neu sy'n byw yng Nghymru. Yn 1983, cafodd ei luniau eu cynnwys mewn llyfr yn seiliedig ar waith 15 o artistiaid amlycaf Cymru.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol

Categori:Arlunwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Arlunwyr yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Marwolaethau 2017
Categori:Pobl o Aberteifi
259 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
264 CC 263 CC 262 CC 261 CC 260 CC - **259 CC** - 258 CC 257 CC 256 CC 255 CC 254 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Carthaginiaid yn manteisio ar eu buddugoliaeth ym Mrwydr Thermae yn Sicilia i gipio Enna oddi wrth y Rhufeiniaid,
* Antigonus II Gonatas, brenin Macedonia, ac Antiochus II, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn dechrau rhyfel yn erbyn Ptolemi II, brenin yr Aifft.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:259 CC
260 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
265 CC 264 CC 263 CC 262 CC 261 CC - **260 CC** - 259 CC 258 CC 257 CC 256 CC 255 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r llynges Garthaginaidd dan Hannibal Gisco yn ymosod ar y llynges Rufeinig yng Nghulfor Messina. Maent yn llwyddo i orchfygu rhan o'r llynges Rufeinig, ond yma'n cael eu gorchfugu gan y Rhufeiniaid dan Gaius Duilius Nepos ym Mrwydr Mylae. Yn dilyn hyn, dienyddir Hannibal Gisco gan y Carthaginiaid.
* Yng ngogledd Sicilia, mae'r Rhufeiniaid yn bygwth Thermae, ond yn cael eu gorchfygu gan y Carthaginiaid dan Hamilcar.
* Callimachus o Cyrene yn dod yn brif lyfrgellydd Llyfrgell Alexandria.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Hannibal Gisco, cadfridog a llynghesydd Carthaginaidd

Categori:260 CC
261 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
266 CC 265 CC 264 CC 263 CC 262 CC - **261 CC** - 260 CC 259 CC 258 CC 257 CC 256 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae Gweriniaeth Rhufain yn adeiladu llynges am y reo cyntaf erioed, ar batrwm quinquereme Garthaginaidd y maent wedi eu chipio.
* Antigonus II Gonatas, brenin Macedonia, ac Antiochus II, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn gwneud cynghrair yn erbyn Ptolemi II, brenin yr Aifft.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:261 CC
Herwlongwriaeth

Yr arfer o ymosod ar longau gwledydd eraill a'u hysbeilio a hynny gydag awdurdod llywodraethol yw **herwlongwriaeth** neu **breifatirio**. Rhoddir yr enw **preifatîr** (o'r Saesneg *privateer*) neu **herwlong** ar long a ddefnyddir at y diben hwn, a gelwir capten y fath long hefyd yn breifatîr neu'n **herwlongwr**. Mae herwlongwriaeth yn wahanol i fôr-ladrad, sef ysbeilio heb ganiatâd unrhyw lywodraeth.

Yn ystod Oes Elisabeth, derbyniodd sawl morwr Seisnig nawddogaeth gudd oddi wrth y Frenhines Elisabeth I i ysbeilio llongau trysor Sbaen ym Môr y Caribî. Ymosodwyd ar lynges Sbaen ym Mae Cádiz gan Syr Francis Drake yn 1587, mewn brwydr a elwir "llosgi barf Brenin Sbaen". Yn y 1590au ymosodwyd ar drefedigaethau Ymerodraeth Sbaen yn y Caribî gan Christopher Newport. a lwyddodd hefyd i gipio sawl llong oddi ar y Sbaenwyr a'r Portiwgaliaid.

## Môr-herwyr nodedig
*Wiliam Midleton (c. 1550-1596)
* Syr Harri Morgan (tua 1635 - 1688).
*Amaro Pargo (c. 1678-1747)

## Cyfeiriadau 

Categori:Hanes morwrol
Categori:Rhyfela hurfilwrol
Categori:Rhyfela morol
René Harris

Arlywydd Nawrw 1999-2000, 2001-2003 a 2003-2004 oedd **René Harris** (11 Tachwedd 1947 – 5 Gorffennaf 2008).

## Cyfeiriadau
Categori:Arlywyddion Nawrw
Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Marwolaethau 2008
John Randolph

Clerigwr ac ysgolhaig Seisnig a fu'n Esgob Bangor oedd **John Randolph** (6 Gorffennaf 1749 – 28 Gorffennaf 1813).

Bu Randolph yn dysgu ym Mhrifysgol Rhydychen, ac yn  1776 gwnaed ef yn Athro Regius Barddoniaeth yno. Yn 1783 daeth yn Athro Regius Diwinyddiaeth.

Yn 1799, penodwyd ef yn Esgob Rhydychen, lle bu nes ei drosglwyddo i fod yn Esgob Bangor yn 1807. Ar 12 Mehefin, 1809, gwnaed ef yn Esgob Llundain ac yn aelod o'r Cyfrin Gyngor *ex officio*. Bu yn y swydd hyd ei farwolaeth.

Nid ymddengys ei fod yn gefnogol i addysg i'r tlodion. Wrth ddadlau yn erbyn ehangu ysgolion rhad, dywedodd y byddai addysgu'r tlodion yn *"…puff up their tender minds or entice them into a way of life of no benefit to the publick and ensnaring to themselves."*

Categori:Genedigaethau 1749
Categori:Marwolaethau 1813
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Esgobion Llundain
Categori:Esgobion Rhydychen
Corn Du

Is-gopa Pen y Fan ydy **Corn Du** (873m; prif gopa 886m). Fe'i leolir ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, Powys; .

## Uchder 
Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 845metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Y fam-fynydd yw Pen y Fan.

Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Is-Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 873 metr (2864 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001.
, gan Erwyn Jones]]

## Marwolaeth 
Bu farw bachgen pump oed o'r enw Tommy Jones ar lechweddau Corn Du ym 1900.  Fe godwyd cofgolofn lle daethpwyd o hyd iddo, ar uchder o bron 700m, wedi mis o chwilio.

## Gweler hefyd
*Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu
*Rhestr mynyddoedd Cymru
*Rhestr o Gopaon Cymru
*Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000'

## Dolennau allanol
*Clwb Mynydda Cymru
*Lleoliad ar wefan Streetmap 
*Lleoliad ar wefan Get-a-map

## Cyfeiriadau
Categori:Copaon Hewitt
Categori:Copaon Nuttall
Categori:Mynyddoedd a bryniau Powys
Categori:Eiddo'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru
Forrest Gump (ffilm)

Ffilm gan Robert Zemeckis yw ***Forrest Gump*** (1994),  sy'n seiliedig ar y nofel o'r un enw gan Winston Groom.

## Cast 
* *Forrest Gump* - Tom Hanks
* *Jenny Curran* - Robin Wright
* *Lt. Dan Taylor* - Gary Sinise
* *Benjamin Buford "Bubba" Blue* - Mykelti Williamson
* *Mrs. Gump* - Sally Field
* *Forrest Gump Ifanc* - Michael Conner Humphreys
* *Forrest Gump Jr.* - Haley Joel Osment

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau am Ryfel Fietnam
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Danny Strong

Actor Americanaidd yw **Daniel W. Strong** (ganwyd 6 Mehefin 1974). Adnabyddir ef orau am chwarae rôl *Jonathan Levinson* yn y gyfres deledu Buffy the Vampire Slayer a chariad *Paris Geller* ar Gilmore Girls.

Strong, Danny
Strong, Danny
Kevin Zegers

Actor ffilm a theledu o Ganada yw **Kevin Joseph Zegers** (ganwyd 19 Medi 1984).

## Gwaith ffilm a theledu 
* Life with Mikey
* Air Bud
* Nico the Unicorn
* Shadow Builder
* Air Bud: Golden Receiver
* Air Bud: World Pup
* So Weird
* Time Share
* Dawn of the Dead
* Transamerica
* Zoom
* The Stone Angel
* Normal
* The Jane Austen Book Club
* The Narrows

Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Categori:Genedigaethau 1984
Tobey Maguire

Actor o'r Unol Daleithiau yw **Tobias Vincent "Tobey" Maguire** (ganwyd 27 Mehefin 1975). Adnabyddir ef orau am serennu yn ffilmiau ''Spider-Man.

## Ffilmiau
* This Boy's Life
* Pleasantville
* The Cider House Rules
* Spider-Man
* Seabiscuit
* Spider-Man
* The Good German
* Spider-Man 3
* Brothers
* Quiet Type

Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Genedigaethau 1975
Rhyfeloedd Pwnig

[bawd|305px|dde|[Hannibal yn croesi'r Alpau yn ystod yr Ail Ryfel Pwnig. Ffresco o tua 1510, Amgueddfa'r Capitol, Rhufain.]]

Y **Rhyfeloedd Pwnig** yw'r term a ddefnyddir am gyfres o ryfeloedd rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago, a ymladdwyd rhwng 264 CC a 146 CC. Daw'r enw o'r term Lladin am y Carthaginiaid, *Punici*, yn gynharach *Poenici*, oherwydd eu bod o dras y Ffeniciaid.

## Y Rhyfel Pwnig Cyntaf 
Ymladdwyd y rhyfel rhwng 264 CC a 241 CC, gyda llawer o'r brwydro ar ynys Sicilia, a hefyd ymladd ar y môr rhwng y ddwy lynges. Wedi brwydro hir, bu raid i Carthago ofyn am delerau heddwch, a chollodd lawer o diriogaethau.

## Yr Ail Ryfel Pwnig 
Yn y blynyddoedd yn dilyn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, enillodd Carthago drefedigaethau newydd yn Sbaen, a daeth yn bwerus unwaith eto. Dechreuodd yr Ail Ryfel Pwnig yn Sbaen yn 218 CC. Penderfynodd y cadfridog Carthaginiaidd Hannibal ymosod ar yr Eidal, ac enillodd nifer o fuddugoliaethau syfrdanol dros y Rhufeiniaid, a ddioddefodd golledion enbyd. Fodd bynnag Rhufain fu'n fuddugol unwaith eto, ac yn 202 CC bu raid i Carthago dderbyn telerau Rhufain ac ildio, gan golli ei threfedigaethau a gorfod talu swm fawr o arian i Rufain dros gyfnod o flynyddoedd.

## Y Trydydd Rhyfel Pwnig 
Gorchfygwyd Carthago gan y Rhufeiniaid eto yn y Trydydd Rhyfel Pwnig (149 CC hyd 146 CC), a dinistriwyd y ddinas yn llwyr.

Pwnig
Categori:Carthago
Categori:Gweriniaeth Rhufain
Categori:Yr Henfyd
263 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC  
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC   
268 CC 267 CC 266 CC 265 CC 264 CC - **263 CC** - 262 CC 261 CC 260 CC 259 CC 258 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Rhufeiniaid dan y conswl Manius Valerius Messalla yn gwneud cynghrair â Hieron II, brenin Siracusa yn Sicilia.
* Eumenes I yn olynu ei ewythr Philetaerus fel rheolwr Pergamum.

## Genedigaethau
* Antigonus III Doson, brenin Macedonia.

## Marwolaethau
* Philetaerus, rheolwr Pergamum

Categori:263 CC
254 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
259 CC 258 CC 257 CC 256 CC 255 CC - **254 CC** - 253 CC 252 CC 251 CC 250 CC 249 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn Sisili, mae'r Carthaginiaid yn cipio dinas Agrigentum oddi wrth y Rhufeiniaid.

## Genedigaethau
* Titus Macchius Plautus, dramodydd Rhufeinig (bu farw 184 CC)

## Marwolaethau
Categori:254 CC
264 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
269 CC 268 CC 267 CC 266 CC 265 CC - **264 CC** - 263 CC 262 CC 261 CC 260 CC 259 CC 

----

## Digwyddiadau 
* Dechrau'r Rhyfel Pwnig Cyntaf rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago. Dechreua'r rhyfel yn Sicilia pan mae Hiero II, unben Siracusa yn ymosod ar y Mamertiaid. Mae'r Mamertiaid yn gofyn am gymorth Carthago, ond wedi atal ynosodiad Sicracusa, mae'r Carthaginiaid yn gwrthod gadael. Try'r Mamertiaid at y Rhufeiniaid am gymorth.
* Mae'r conswl Rhufeinig Appius Claudius Caudex yn croesi i Sicilia gyda dwy leng, y tro cyntaf i fyddin Rufeinig groesi'r môr, ac yn gorchfygu'r Carthaginiaid mewn brwydr ger Messina.

## Genedigaethau 
## Marwolaethau 
* Zenon o Citium, athronydd o Citium, Cyprus

Categori:264 CC
Adrian Goldsworthy

Hanesydd ac awdur o Gymru yw **Adrian Goldsworthy** (ganed 1969), yn arbenigo yn hanes Rhufain Hynafol. Mae'n frodor o Benarth, ac addysgwyd ef yng  Ngoleg Bechgyn Westbourne yno cyn mynd i Goleg Sant Ioan, Rhydychen. Daeth yn Gymrawd Ymchwil ym Mhrifysgol Caerdydd, yna'n ddarlithydd mewn gwahanol adrannau.

## Llyfrau
**The Roman Army at War 100 BC - AD 200* (OUP, 1996)
**Roman Warfare* (Cassell, 2000)
**The Punic Wars* (Cassell, 2000), ail-gyhoeddwyd fel *The Fall of Carthage: The Punic Wars 265-146BC* (Cassell, 2003)
**Fields of Battle: Cannae* (Orion, 2001)
**In the Name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire* (Orion, 2003)
**The Complete Roman Army* (Thames & Hudson, 2003)
**Caesar: Life of a Colossus* (Yale University Press, 2006)

Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Academyddion o Gymru
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Pobl o Benarth
Robert Kubica

Gyrrwr rasio o Wlad Pwyl yw **Robert Józef Kubica** (ganed 7 Rhagfyr 1984 yn [[Kraków]), y gyrrwr cyntaf o Wlad Pwyl i gystadlu yn y World Endurance Championship gyda Prema Powerteam. Arferai gystadlu yn Fformiwla Un. O 2006 i 2009 roedd e'n gyrru i dîm BMW-Sauber. Cafodd ddyrchafiad o yrrwr prawf i yrrwr rasio yn ystod tymor 2006. Ym mis Mehefin 2008 enillodd ei ras gyntaf yn Grand Prix Canada. O 2010 i 2011 roedd e'n gyrru i Renault. Diweddwyd ei yrfa fel gyrrwr Fformiwla Un ar ôl iddo gael ei anafu'n ddifrifol mewn damwain wrth yrru yn rali Ronde di Andora ar 6 Chwefror 2011.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o Wlad Pwyl
262 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
267 CC 266 CC 265 CC 264 CC 263 CC - **262 CC** - 261 CC 260 CC 259 CC 258 CC 257 CC

----

## Digwyddiadau
* Yn y Rhyfel Pwnig Cyntaf, mae'r Rhufeiniaid yn gwarchae ar ddinas  Agrigentum yn Sicilia, sy'n cael ei hamddiffyn gan y cadfridog Carthaginaidd Hannibal Gisco. Daw byddin Garthaginaidd dan Hanno i geisio codi'r gwarchae, ond mae'r Rhufeiniaid yn fuddugol ym Mrwydr Agrigentum ac yn cipio'r ddinas.
* Dinas Athen yn ildio i'r Macedoniaid dan eu brenin Antigonus II Gonatas wedi gwarchae hir.
* Antiochus I, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd, yn dienyddio ei fab hynaf, Seleucus, ar gyhuddiad o wrthryfel.
* Eumenes I, rheolwr Pergamum, yn gorchfygu  Antiochus I mewn brwydr ger Sardis, gan ennill annibyniaeth i Pergamun.
* Antiochus I yn marw, ac yn cael ei olynu gan ei ail fab, Antiochus II Theos.

## Genedigaethau
* Apollonius o Perga (Pergaeus), seryddwr a mathemategydd Groegaidd

## Marwolaethau
* Philemon, bardd a dramodydd Groegaidd
* Antiochus I Soter, brenin yr Ymerodraeth Seleucaidd

Categori:262 CC
Scarlett Johansson

Actores a chantores o'r Unol Daleithiau yw **Scarlett I. Johansson** (ganwyd 22 Tachwedd 1984), sy'n dod o Ddinas Efrog Newydd.

## Ffilmiau 
* *Home Alone 3* (1997)
* *The Horse Whisperer* (1998)
* *Eight Legged Freaks* (2002)
* *Lost in Translation (ffilm)* (2003)
* *Girl with a Pearl Earring* (2003)
* *The SpongeBob SquarePants Movie* (2004) (llais)
* *Match Point* (2005)
* *The Island* (2005)
* *The Black Dahlia* (2006)
* *The Other Boleyn Girl* (2008)

Categori:Genedigaethau 1984
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Cantorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Gefeilliaid
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
David Coulthard

Cyn-yrrwr rasio Fformiwla Un o'r Alban yw **David Marshall Coulthard, MBE** (ganwyd 27 Mawrth 1971). Fe'i ganed yn Twynholm, Swydd Kirkcudbright, yn fab i Duncan Coulthard a'i wraig Elizabeth Joyce Coulthard (née Marshall).

Enillodd y Grand Prix Macau (Fformiwla 3) ym 1991, fel aelod Paul Stewart Racing.

Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o'r Alban
Categori:Genedigaethau 1971
Nick Heidfeld

Gyrrwr rasio Fformiwla Un o'r Almaen yw **Nick Lars Heidfeld** (ganed 10 Mai 1977 yn Mönchengladbach, yr Almaen). Ar hyn o bryd mae'n gyrru i dîm BMW Sauber.

Er gwaethaf ei lwyddiant yn y gorffennol agos nid yw Heidfeld wedi ennill ras yn ei naw tymor yn Fformiwla Un. Pe bai Heidfeld yn ennill ras byddai yn dal y record am gystadlu yn y nifer fwyaf o Grand Prix heb ennill. Mae'r record yn cael ei dal gan Rubens Barrichello wnaeth ennill ar ei 123ain cynnig. Ar ddechrau tymor 2008 roedd Heidfeld wedi cystadlu mewn 132 o rasus.

Categori:Gyrwyr Fformiwla Un
Categori:Gyrwyr rasio o'r Almaen
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Pobl o Fafaria
John Capon

Mynach Benedictaidd Seisnig a fu'n Esgob Bangor o 1533 hyd 1539 oedd **John Capon**, hefyd **John Salcot** neu **Salcott** (bu farw 1557).

Graddiodd yn B.A. o Brifysgol Caergrawnt yn 1488. Daeth yn brior  Abaty Sant Ioan, Colchester, yna'n abad St Benet's Hulme, yn Norfolk. Roedd yn gefnogol iawn i ysgariad y brenin Harri VIII oddi wrth Catrin o Aragon.

Daeth yn abad Hyde yn 1530, yna'n esgob Bangor yn 1533, heb ganiatâd y Pab. Trosglwyddwyd ef i esgobaeth Salisbury yn 1539. Dan y frenhines Mari, bu ganddo ran ym mhrawf nifer o Brotestaniaid.

Categori:Esgobion Bangor
Categori:Marwolaethau 1557
Categori:Mynachod
Arthur Bulkeley

Clerigwr Cymreig a fu'n Esgob Bangor o 1541 hyd ei farwolaeth oedd **Arthur Bulkeley** (c. 1445 - 1553). Gan mai Saeson a apwyntiwyd yr adeg honno yn esgobion, mae'n nodedig gan mai ef oedd y Cymro cyntaf i'w ethol yn esgob am gan mlynedd. Ef hefyd oedd yr esgob cyntaf i ofyn i'w glerigwyr a'i addysgwyr i ddefnyddio'r Gymraeg.

Roedd Arthur Bulkeley yn aelod o deulu pwerus Bulkeley, Baron Hill, ger Biwmares, Ynys Môn, ac yn frawd i Syr Richard Bulkeley (m. 1546 neu 1547). Addysgwyd ef yn Rhydychen a bu'n gyfreithiwr yn yr eglwys am gyfnod gan wasanaethu fel caplan dug Suffolk ac fel aelod o gylch Thomas Cromwell yn y 1530au cynnar. Etholwyd ef yn Esgob Bangor ar 18 Tachwedd 1541, a chysegrwyd ef gan Archesgob Caergaint ar 20 Rhagfyr yr un flwyddyn.

Mae chwedl iddo werthu clychau'r Eglwys Gadeiriol a chael ei daro'n ddall fel cosb ddwyfol am wneud hynny.

## Cyfeiriadau
Categori:Esgobion Bangor
Categori:Genedigaethau 1445
Categori:Marwolaethau 1553
Categori:Pobl o Ynys Môn
Categori:Pobl yr 16eg ganrif o Gymru
Emyr Lewis (chwaraewr rygbi)

Mae **Emyr Lewis** (ganwyd 29 Awst 1968, Caerfyrddin) yn gyn-chwaraewr rygbi'r undeb ac roedd yn chwaraewr rhyngwladol dros Gymru. Yn flaenwr, cafodd 41 o gapiau yn chwarae dros Gymru rhwng 1991 a 1996.  Bu'n gapten y tîm cenedlaethol hefyd.

Chwaraeodd Lewis ei rygbi glwb dros CR Caerdydd.

Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Ars longa, vita brevis

:*Erthygl am yr ymadrodd yw hon. Am yr albwm gan The Nice gweler Ars Longa Vita Brevis (albwm).*

Ymadrodd Lladin sy'n deillio o wireb yng ngwaith y meddyg Groeg enwog Hippocrates yw **"Ars longa, vita brevis"**. Ei ystyr yw **"Byr yw bywyd."**

Ffurf wreiddiol yr ymadrodd yn y llyfr Groeg *Gwirebau*, (adran. I, rhif. 1) yw “Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή” sy'n rhoi "*Ars longa, vita brevis*" yn Lladin. Yr ystyr lythrennol yw "Byr yw bywyd, hir yw['r] grefft." Mae'n rhan o adran yn y gwaith sy'n trafod yr amser sydd ei angen i'r meddyg ddod i ddeal pob agwedd ar ei grefft: "Byr yw bywyd, hir yw['r] grefft, byr pob cyfle, camarweiniol profiad, anodd yw barnu." Mae'n cael ei dyfynnu, gyda geirio gwahanol, gan y dramodydd ac athronydd Seneca'r Ieuaf yn ei draethawd *De brevitate vitæ* (*Ar fyrhoedledd bywyd*).

## Cyfeiriadau 
Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Categori:Llenyddiaeth Roeg glasurol
Categori:Llenyddiaeth Ladin Glasurol
Quis custodiet ipsos custodes?

Ymadrodd Lladin a geir mewn cerdd gan y bardd Rhufeinig Juvenal yw ***Quis custodiet ipsos custodes?*** (sef "Pwy sy'n gwylio'r gwylwyr hwythau?", neu "Pwy fydd yn gardio'r gardiau?").

Yng ngwaith y bardd dychanol Juvenal mae'n gwestiwn rhethregol ac yn cyfeirio at y gwragedd a roddwyd i warchod merched ifainc bonheddig. Ond mae'r dywediad wastad wedi cael ei gymryd ar lefel mwy cyffredinol, yn enwedig mewn cysylltiad â llywodraeth ac awdurdod. Cyfyd y broblem sylfaenol yn *Y Wladwriaeth* gan Plato. Mae'r gymdeithas berffaith a ddisgrifir gan Socrates yn dibynnu am ei ffyniant ar waith y llafurwyr, y caethion a'r masnachwyr. Dyletswydd y dosbarth dethol o warchodwyr yw gwarchod ac amddiffyn y Ddinas. Gofynnir i Socrates, "Pwy fydd yn gwarchod y gwarchodwyr?" neu, "Pwy fydd yn amddiffyn ni rhag yr amddiffynwyr?". Ateb Plato yw y byddant yn eu gwarchod eu hunain rhag eu hunain. I'r perwyl yna rhaid cael y dosbarth hwnnw i gredu "celwydd nobl", sef mai braint ydyw iddynt gael eu gosod uwchben pawb arall i'w llywodraethu a'u hamddiffyn.

Byth ers hynny mae'n dywediad sy'n cael ei ddyfynnu wrth drafod problem grym mewn gwleidyddiaeth. Mae gwledydd democrataidd yn ceisio gwahanu grym yn y wladwriaeth fel nad yw'n perthyn yn gyfangwbl i un grwp - y llywodraeth ei hun, y corff deddfwriaethol a'r sustem gyfreithiol - yn unig.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* *Satire VI* yn Lladin (*The Latin Library*)
*  *Satire VI* yn Saesneg  (cyfieithwyd gan G.G. Ramsay)

Categori:Geiriau ac ymadroddion Lladin
Categori:Llenyddiaeth Ladin Glasurol
Categori:Athroniaeth wleidyddol
John Warren

Clerigwr Seisnig a fu'n Esgob Tyddewi ac yna'n Esgob Bangor oedd **John Warren** (1730 – 1800).
 
Cyn dod yn esgob, roedd Warren yn  Archdddiacon Caerwrangon. Bu'n Esgob Tyddewi o 1779 hyd 1783. pan drosglwyddwyd ef i esgobaeth Bangor, lle bu hyd ei farwolaeth.

Yn ystod ei gyfnod ym Mangor bu mewn dwy ffrae sylweddol. Yn Hydref 1793, bu mewn dadl a chwmni mwyngloddio copr Mynydd Parys; dadleuai'r esgob fod y cwmni wedi addo talu am ail-adeiladu eglwys y plwyf yn Amlwch, gyda'r cwmni yn gwadu hyn. Bu'r ail ffrae yn 1796, pan apwyntiodd Warren ei nai ei hun yn Gofrestrydd, er ei fod dan oed. Pan geisiodd yr esgob ddiswyddo yr Is-gofrestrydd, Samuel Grindley, gwrthododd Grindley adael ei swyddfa. Bygythiwyd yr esgob a phistol, ac yn y diwedd llusgwyd ef ymaith gan ei wraig.

Categori:Genedigaethau 1730
Categori:Marwolaethau 1800
Categori:Esgobion Tyddewi
Categori:Esgobion Bangor
Emyr Lewis (bardd)

Bardd, athro prifysgol a chyfreithiwr o Gymru ydy **Emyr Lewis** (ganwyd 8 Hydref 1957). Ganwyd yn Llundain, magwyd yng Nghaerdydd, a bu'n fyfyriwr ym mhrifysgolion Rhydychen ac Aberystwyth. Fe'i disgrifiwyd yn ''Nyddlyfrau'r Tribiwnlys'' a gyhoeddir gan y Coleg Barwnol fel 'cyfreithiwr cyfansoddiadol blaenllaw'. Bu'n ymgynghorydd i nifer o gyrff gan gynnwys Llywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU, gan arbenigo mewn Technoleg Gwybodaeth, addysg, y gyfraith a materion Cyfansoddiadol. 

Bu'n aelod o Bwyllgor Cynghori Cymru Comisiwn y Gyfraith rhwng 2001 a 2013, yn gynrychiolydd y DU ar Bwyllgor Arbenigwyr Cyngor Ewrop o dan y Siarter Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd Rhanbarthol a Lleiafrifol ac mae'n Gyfreithiwr Anrhydeddus i Lys yr Eisteddfod Genedlaethol. 

## Gyrfa
Bu'n gweithio fel cyfreithiwr yng Nghaerdydd ac roedd yn uwch bartner yng nghwmni Morgan Cole LLP. 

Penodwyd ef yn Bennaeth Ysgol y Gyfraith a Throseddeg, Prifysgol Aberystwyth ym Medi 2019.

Mae wedi ennill y goron (1998) a'r gadair (1994) yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

## Ymgynghorydd
Ymhlith y gwaith ymgynhorol mae wedi'i wneud mae cynghori cyrff cyhoeddus a chyrff anllywodraethol mewn perthynas â deddfwriaeth ddrafft arfaethedig yn ymwneud â Chymru, yng Nghaerdydd ac yn San Steffan. Rhoddodd gyngor i bwyllgor dethol Materion Cymreig Tŷ’r Cyffredin ar ddeddfwriaeth arfaethedig a chynghori'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ar oblygiadau datganoli'r Mesur Cydraddoldeb. 

Arweiniodd y tîm sy’n cynghori Llywodraeth Cymru ar ei phrosiect band llydan cyflym iawn, gyda chyfanswm gwerth o tua £500 miliwn. Hefyd yn y maes hwn, bu'n ymgynghorydd Llywodraeth ar ddatrys anawsterau a hawliadau cymorth gwladwriaethol cytundebol gyda darparwr gwasanaethau TGCh o dan gontract gwerth dros £100 miliwn. Bu'n cyngori Llywodraeth y DU hefyd ym maes Adran Iechyd, ar faterion Cymorth Gwladwriaethol ac ar faterion tramor sy’n ymwneud â materion polisi caffaeledd cynaliadwy, cymalau cymdeithasol ayb. Mewn busnes, mae Emyr Lewis wedi cynghori British Energy plc ar gytundeb partneru mawr gyda Siemen. 

## Bywyd personol
Mae'n fab i Gynfrig Lewis, cyfreithiwr a arbenigai mewn hawlfraint, ac yn perthyn o bell i T. H. Parry-Williams. Mae'n byw yng Nghraig Cefn Parc.

## Llyfryddiaeth
**Chwarae Mig* (1995)
**Amser Amherffaith / Dysgu Deud Celwydd yn Tsiec* (2004)
**twt lol* (2018)

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1957
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Prifeirdd
Categori:Cyfraith Cymru
265 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
270 CC 269 CC 268 CC 267 CC 266 CC - **265 CC** - 264 CC 263 CC 262 CC 261 CC 260 CC    

----

## Digwyddiadau
* Antigonus II, brenin Macedonia, yn gwarchae ar y Spartiaid, ac yn lladd eu brenin Areus I ger Corinth, yna'n gwarchae ar Athen.
* Acrotatus II yn olynu ei dad Areus I fel brenin Sparta.
* Hiero II, unben Siracusa yn bygwth y Mamertiaid, sy'n apelio ar y Carthaginiaid am gymorth. Gyrrir garsiwn Garthaginaidd i'w helpu. Mae'r Mamertiaid hefyd yn apelio at Weriniaeth Rhufain, sydd hefyd yn barod i helpu.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Areus I, brenin Sparta

Categori:265 CC
Happily Ever After

Ffilm animeiddiedig i blant gan Filmation yw ***Happily Ever After*** (1993).

## Cymeriadau 
* *Snow White* - Irene Cara
* *Lord Malice* - Malcolm McDowell
* *Muddy* - Carol Channing
* *Blossom* - Zsa Zsa Gabor
* *Sunburn* - Sally Kellerman
* *Thunderella*
* *Moonbeam* - Tracey Ullman
* *Critterina*
* *Marina* - Linda Gary
* *Y Drych* - Dom DeLuise
* *Scowl* - Edward Asner
* *Batso* - Frank Welker
* *Mother Nature* - Phyllis Diller
* *Sunflower* - Jonathan Harris
* *Y Tywysog* - Michael Horton

Categori:Ffilmiau 1993
Categori:Ffilmiau Saesneg
Matt Czuchry

Actor Americanaidd yw **Matthew Charles Czuchry** ([ˈzuk.ɹi]; ganwyd 20 Mai 1977).

## Ffilmograffi
### Teledu
### Ffilmiau
## Dolenni allanol
Categori:Genedigaethau 1977
Categori:Actorion Americanaidd
Hoodwinked!

Ffilm gomedi 2005 gyda lleisiau Anne Hathaway, Glenn Close a Patrick Warburton yw **Hoodwinked!**.

## Cymeriadau
* *Red Puckett* - Anne Hathaway
* *Granny Puckett* - Glenn Close
* *Torrwr Coed* - Jim Belushi
* *Wolf W. Wolf* (Y Blaidd) - Patrick Warburton
* *Det. Bill Stork* - Anthony Anderson
* *Det. Nicky Flappers* - David Ogden Stiers
* *Chief Grizzly* - Xzibit
* *Woolworth* - Chazz Palminteri
* *Boingo* - Andy Dick
* *Twitchy* - Cory Edwards
* *Japeth* - Benjy Gaither
* *Raccoon Jerry* - Ken Marino
* *Tommy* - Tom Kenny
* *Timmy* - Preston Stutzman
* *Glen* - Tony Leech
* *P-Biggie* - Kevin Michael Richardson
* *Zorra* - Tara Strong

### Anifeiliaid
* Bod dynol (Red Puckett, Granny Puckett)
* Blaidd
* Gwiwer
* Arth fraith
* Llyffant
* Cwningen
* Dafad
* Gafr
* Mochyn
* Carw
* Drewgi
* Afanc
* Crwban
* Hwyaden
* Arth wen
* Llwynog
* Lindysyn

Categori:Ffilmiau 2005
Categori:Ffilmiau trosedd o'r Unol Daleithiau
Brothers & Sisters (cyfres deledu 2006)

Cyfres deledu sy'n serennu Sally Field yw ***Brothers & Sisters*** (*"Brodyr a Chwiorydd"*).

## Cymeriadau 
### Prif gast (yn nhrefn yr wyddor)
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhaglenni teledu ABC
Sally Struthers

Actores o'r Unol Daleithiau yw **Sally-Ann Struthers** (ganwyd 28 Gorffennaf 1948).

## Gwaith ffilm a theledu
* All in the Family
* Five Easy Pieces
* Gloria
* Alice in Wonderland
* TaleSpin
* Dinosaurs
* The New Adventures of Mother Goose
* Gilmore Girls
* Still Standing

Categori:Genedigaethau 1948
Categori:Actorion benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
266 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
271 CC 270 CC 269 CC 268 CC 267 CC - **266 CC** - 265 CC 264 CC 263 CC 262 CC 261 CC    

----

## Digwyddiadau
* Ariobarzanes yn dod yn ail frenin Pontus ar farwolaeth ei dad, Mithridates I Ctistes.
* Yn India, mae'r ymerawdwr Asoka yn cael troedigaeth at Fwdhaeth.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Mithridates I Ctistes, sylfaenydd teyrnas Pontus yn Anatolia

Categori:266 CC
Gwen Stefani

Cantores Americanaidd yw **Gwen Renée Stefani** (ganwyd 3 Hydref 1969). Adnabyddir hi orau am ei chaneuon yn cynnwys *What You Waiting For?*, *Hollaback Girl* a *Wind It Up*, chaneuon fel ''Don't Speak*, *Spiderwebs* a *Hey Baby'' o'r albwm *No Doubt*.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1969
Categori:Cantorion Americanaidd
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
267 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
272 CC 271 CC 270 CC 269 CC 268 CC - **267 CC** - 266 CC 265 CC 264 CC 263 CC 262 CC

----

## Digwyddiadau
* Cynghrair rhwng Areus I, brenin Sparta, Athen dan Chremonides, yr Arcadiaid a'r Achaeaid yn gwrthryfela yn erbyn Antigonus II Gonatas, brenin Macedonia. Cefnogir y gwrthryfel gan Ptolemi II, brenin yr Aifft.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:267 CC
Spider-Man (ffilm 2002)

Ffilm sy'n serennu Tobey Maguire a Kirsten Dunst yw ***Spider-Man*** (2002).

## Gweler hefyd
* Spider-Man (cyfres ffilm)

Categori:Ffilmiau 2002
Categori:Ffilmiau cyffro o'r Unol Daleithiau
Categori:Ffilmiau Columbia Pictures
Categori:Ffilmiau Disney
268 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
273 CC  272 CC 271 CC 270 CC 269 CC - **268 CC** - 267 CC 266 CC 265 CC 264 CC 263 CC  

----

## Digwyddiadau
* Chremonides, gwladweinydd Athenaidd, yn trefnu cynghrair rhwmg Sparta, Athen, a  Ptolemi II, brenin yr Aifft, i geisio adennill annibyniaeth y gwladwriaethau Groegaidd oddi wrth Antigonus II, brenin Macedonia.
* Gweriniaeth Rhufain yn cynhyrchu'r darn arian denarius am y tro cyntaf.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:268 CC
Hieron

Gallai **Hieron** gyfeirio at un o ddau unben neu frenin dinas Siracusa ar ynys Sicilia:

* Hiero I, brenin Siracusa
* Hiero II, brenin Siracusa
269 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
310au CC 300au CC 290au CC 280au CC 270au CC - **260au CC** - 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC
274 CC 273 CC  272 CC 271 CC 270 CC - **269 CC** - 268 CC 267 CC 266 CC 265 CC 264 CC

----

## Digwyddiadau
* Y Mamertiaid, hurfilwyr yn wreiddiol o ardal Campania, oedd wedi eu llogi gan Agathocles, cyn-unben Siracusa yn Sicilia, yn cipio dinas Messana (Messina heddiw). Mae cadfridog Siracusa, Hieron, yn eu gorchfygu mewn brwydr ger afon Longanus River ger Mylae, ond mae byddin Garthaginaidd yn ei atal rhag cipio Messana. Daw Hieron yn unben a brenin Siracusa fel Hieron II.

## Genedigaethau
* Attalus I Soter, rheolwr Pergamon, y cyntaf o'i linach i defnyddio teitl brenin.

## Marwolaethau
Categori:269 CC
Hiero II, brenin Siracusa

Brenin dinas-wladwriaeth Siracusa ar ynys Sisili oedd **Hiero II**, yn wreiddiol **Hieron** (bu farw 215 CC.

Roedd Hieron yn gadfridog ym myddin Pyrrhus o Epirus. Pan adawodd Pyrrhus ynys Sisili yn 275 CC, apwyntiodd trigolion Siracusa Hieron yn gadfridog.

Daeth i'r orsedd yn 269 CC. Roedd y Mamertiaid, hurfilwyr yn wreiddiol o ardal Campania, oedd wedi eu llogi gan Agathocles, cyn-unben Siracusa, wedi cipio dinas Messana (Messina heddiw). Llwyddodd Hieron i'w gorchfygu mewn brwydr ger afon Longanus ger Mylae, er i fyddin Garthaginaidd ei atal rhag cipio Messana. Yn dilyn ei fuddugoliaeth, gwnaeth trigolion Siracusa ef yn unben a brenin Siracusa fel Hieron II.

Bu gan Hiero ran yn nechreuad y Rhyfel Pwnig Cyntaf rhwng Gweriniaeth Rhufain a Carthago yn 264 CC. Dechreuodd y rhyfel pan ymosododd Hiero ar y Mamertiaid unwaith eto. Gofynnodd y Mamertiaid yn gofyn am gymorth Carthago, ond wedi atal ymosodiad Hiro, gwrthododd y Carthaginiaid adael. Trôdd y Mamertiaid at y Rhufeiniaid am gymorth, a chroesodd y conswl Rhufeinig Appius Claudius Caudex i Sicilia gyda dwy leng, y tro cyntaf i fyddin Rufeinig groesi'r môr.

Yn 263 CC, cytunodd a'r conswl Manius Valerius Messalla i wneud cynghrair â Gweriniaeth Rhufain. Cadwodd Hiero at y cynghrarir hwn am weddill ei oes.

Roedd y gwyddonydd Archimedes yn berthynas iddo. Yn ôl stori a adroddir gan Vitruvius, roedd gôf aur wedi rhoi coron o aur i Hiero. Amheuai Hiero a oedd yn aur pur, a gofynnodd i Archimedes ymchwilio i hyn. Wrth gamu i mewn i'r baddon un diwrnod, sylweddolodd Archimedes fod lefel y dŵr yn y baddon yn codi, a bod hyn yn rhoi dull o fesur foliwm. Rhedodd yn noeth trwy'r strydoedd yn gweiddi *eureka*.

Categori:Hanes Sisili
Categori:Marwolaethau 215 CC
256 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
300au CC 290au CC 280au CC 270au CC 260au CC - **250au CC** - 240au CC 230au CC 220au CC 210au CC 200au CC
261 CC 260 CC 259 CC 258 CC 257 CC - **256 CC** - 255 CC 254 CC 253 CC 252 CC 251 CC

----

## Digwyddiadau
* Gweriniaeth Rhufain yn ceisio rhoi diwedd ar y Rhyfel Pwnig Cyntaf trwy ymosod ar Ogledd Affrica. Mae llynges Rufeinig dan y ddau gonswl, Marcus Atilius Regulus a Lucius Manlius Vulso Longus yn gorchfygu llynges Carthago ym Mrwydr Penrhyn Ecnomus oddi ar arfordir deheuol Sicilia.
* Mae hyn yn galluogi'r Rhufeiniaid i lanio byddin gerllaw Carthago a chipio  Clupea.
* Yn Tsieina, mae byddin gwladwriaeth Qin yn cipio dinas Luoyang, gan roi diwedd ar Frenhinllin Zhou.

## Genedigaethau
* Liu Bang, sylfaenydd Brenhinllin Han yn China

## Marwolaethau
* Zhou Nan Wang, brenin Brenhinllin Zhou yn China

Categori:256 CC
Llanishen

Gallai **Llanishen** (Seisnigiad o'r enw **Llanisien**) gyfeirio at un o ddau le:

* Llanisien, Caerdydd
* Llanisien, Sir Fynwy
The Beverly Hillbillies

Cyfres deledu o Unol Daleithiau America yw ***The Beverly Hillbillies***. Fe'i darlledwyd ar sianel CBS rhwng 1962 ac 1971.

## Cymeriadau
* *Jed Clampett* – Buddy Ebsen
* *Daisy "Granny" Moses* – Irene Ryan
* *Elly May Clampett* – Donna Douglas
* *Jethro Bodine* – Max Baer, Jr.
* *Miss Jane Hathaway* – Nancy Kulp
* *Milburn Drysdale* – Raymond Bailey

## Gweler hefyd
* The Beverly Hillbillies (ffilm)

## Cyfeiriadau
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 1962
Categori:Diweddiadau rhaglenni teledu 1971
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Rhaglenni teledu CBS
The Beverly Hillbillies (ffilm)

Ffilm gomedi sy'n serennu Jim Varney a Cloris Leachman yw ***The Beverly Hillbillies*** (1993). Mae'r ffilm yn seiliedig ar y cyfres deledu o'r un enw.

## Cymeriadau
* *Jed Clampett* - Jim Varney
* *Granny* - Cloris Leachman
* *Jethro Bodine* - Diedrich Bader
* *Elly May Clampett* - Erika Eleniak
* *Miss Jane Hathaway* - Lily Tomlin
* *Laura Jackson* - Lea Thompson
* *Woodrow Tyler* - Rob Schneider
* *Dolly Parton* - Dolly Parton
* *Milburn Drysdale* - Dabney Coleman
* *Morgan Drysdale* - Kevin Connolly
* *Briggs* - Ernie Lively

Categori:Ffilmiau 1993
The Mask (ffilm)

Ffilm gomedi sy'n serennu Jim Carrey yw ***The Mask*** ("*Y Mwgwd*") (1994).
Peidier a chymysgu â'r ffilm Mask 1985 ffilm ddrama fywgraffyddol Americanaidd a gyfarwyddwyd gan Peter Bogdanovich.

## Cymeriadau
* *Stanley Ipkisss / The Mask* - Jim Carrey
* *Lt. Mitch Kellaway* - Peter Riegert
* *Dorian Tyrell / Dorian Loki Tyrell* - Peter Greene
* *Tina Carlyle* - Cameron Diaz
* *Niko* - Orestes Matacena
* *Peggy Brandt* - Amy Yasbeck
* *Charlie Schumaker* - Richard Jeni
* *Dr. Arthur Neuman* - Ben Stein

Categori:Ffilmiau 1994
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau Saesneg
Honey, I Shrunk the Kids

Ffilm gomedi sy'n serennu Rick Moranis yw ***Honey, I Shrunk the Kids*** (1989).

## Cymeriadau
* *Wayne Szalinski* - Rick Moranis
* *Russ Thompson, Sr.* - Matt Frewer
* *Diane Szalinski* - Marcia Strassman
* *Mae Thompson* - Kristine Sutherland
* *Amy Szalinski* - Amy O'Neill
* *Nick Szalinski* - Robert Oliveri
* *Ron Thompson* - Jared Rushton
* *Russ Thompson, Jr. * - Thomas Wilson Brown
* *Tommy Pervis* - Carl Steven

Categori:Ffilmiau 1989
Categori:Ffilmiau Disney
Rick Moranis

Actor a chomedïwr o Ganada yw **Frederick Alan "Rick" Moranis**  (ganwyd 18 Ebrill 1954).

## Gwaith Ffilm a Theledu
* SCTV
* Strange Brew
* Ghostbusters
* Streets of Fire
* Brewster's Millions
* Little Shop of Horrors
* Head Office
* Club Paradise
* Spaceballs
* Ghostbusters II
* Honey, I Shrunk the Kids
* My Blue Heaven
* L.A. Story
* Honey, I Blew Up the Kid
* Splitting Heirs
* Little Giants
* The Flintstones
* Big Bully
* Brother Bear
* Brother Bear 2

Categori:Genedigaethau 1954
Categori:Actorion ffilm o Ganada
Categori:Actorion teledu o Ganada
Ace Ventura: When Nature Calls

Ffilm gomedi yw ***Ace Ventura: When Nature Calls*** (1995).

## Cast
* *Ace Ventura* - Jim Carrey
* *Fulton Greenwall* - Ian McNeice
* *Vincent Cadby* - Simon Callow
* *Hitu* - Adewale Akinnuoye-Agbaje

Categori:Ffilmiau 1995
Babes in Toyland (ffilm 1986)

Ffilm ffantasi ar gyfer y teledu yw ***Babes in Toyland*** (1986).

## Cymeriadau
* *Lisa Piper* - Drew Barrymore
* *Barnie / Barnaby Barnicle* - Richard Mulligan
* *Toymaster* - Pat Morita
* *Jack / Jack-be-Nimble* - Keanu Reeves
* *Mary Piper / Mary Contrary* - Jill Schoelen
* *George / Georgie Porgie* - Googy Gress
* *Mrs. Piper/Old Mother Hubbard* - Eileen Brennan
* *Justice Grimm* - Andy Thomas

Categori:Ffilmiau 1986
270 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC - **270au CC** - 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC
275 CC 274 CC 273 CC  272 CC 271 CC - **270 CC** - 269 CC 268 CC 267 CC 266 CC 265 CC

----

## Digwyddiadau
* Gweriniaeth Rhufain yn adennill Rhegium oddi wrth y  Mamertiaid ac yn gorchfygu'r Brutiaid, y Lucaniaid, y Calabriaid a'r Samnitiaid. Mae Rhufain yn awr yn rheoli'r Eidal oll.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
* Epicurus, athronydd Groegaidd
* Manius Curius Dentatus, cadfridog Rhufeinig
* Pyrrho, athronydd Groegaidd o Elis
* Arsinoe II, brenhines yr Aifft

Categori:270 CC
271 CC

4g CC - **3g CC** - 2g CC
320au CC 310au CC 300au CC 290au CC 280au CC - **270au CC** - 260au CC 250au CC 240au CC 230au CC 220au CC
276 CC 275 CC 274 CC 273 CC 272 CC - **271 CC** - 270 CC 269 CC 268 CC 267 CC 266 CC

----

## Digwyddiadau
* Antigonus II, brenin Macedonia, yn awr yn feistr ar Wlad Groeg wedi adennill y tiriogaethau a gipiwyd gan Pyrrhus o Epirus.
* Yn India, mae cynghrair o bobloedd Tamil dan Cenni Cholan yn gyrru byddin y Maurya allan o Kadamba.

## Genedigaethau
## Marwolaethau
Categori:271 CC
Honey, I Blew Up the Kid

Ffilm sy'n olynnu *Honey, I Shrunk the Kids* yw **Honey, I Blew Up the Kid** (1992).

## Cymeriadau
* *Wayne Szalinski* - Rick Moranis
* *Diane Szalinski* - Marcia Strassman
* *Nick Szalinski* - Robert Oliveri
* *Mandy Park* - Keri Russell
* *Adam Szalinski* - Daniel Shalikar a Joshua Shalikar
* *Dr. Charles Hendrickson* - John Shea
* *Clifford Sterling* - Lloyd Bridges
* *Amy Szalinski* - Amy O'Neill

Categori:Ffilmiau 1992
Categori:Ffilmiau Disney