Bertie Louis Coombes

Roedd **Bert Lewis Coombes** (9 Ionawr 1893 &ndash; 4 Mehefin 1974), a adnabyddir fel **Bertie Lewis Coombs Griffiths** pan oedd yn blentyn, yn llenor a gafodd ei eni yn Lloegr ond a symudodd i Resolfen yng Nghymru cyn y Rhyfel Byd Cyntaf; treuliodd y rhan fwyaf o'i fywyd gwaith ym mhyllau glo maes glo De Cymru, testun llawer o'i waith llenyddol.

## Bywyd cynnar 
Ganed Coombes yn Wolverhampton a'i fagu yn Swydd Henffordd, yn unig blentyn James Coombs Griffiths, groser, a Harriet Thompson.

Ychydig flynyddoedd ar ôl genedigaeth Bertie, peidiodd y teulu ag arddel y cyfenw Griffiths a mabwysiadwyd enw canol ei dad, 'Coombs' fel cyfenw, gan ei sillafu fel 'Cumbes' neu 'Coombes'. Symudodd y teulu i Dreharris yn ne Cymru lle cymerodd ei dad waith yng Nglofa Deep Navigation a mynychodd Bertie'r ysgol gynradd. Yn 1905 neu 1906 cymerodd ei rieni denantiaeth fferm fechan yn Madley, Swydd Henffordd, a gadawodd Bertie'r ysgol i weithio fel gwas fferm. Yn ddiweddarach daeth yn was i feddyg lleol ond gan fod ei deulu bob amser yn cael trafferth talu rhent y fferm, yn 1910, gadawodd a symud i dde Cymru i fod yn löwr.

## Yn y pyllau glo 
Ymsefydlodd Coombes yn Resolfen yng Nghwm Nedd a dechreuodd weithio fel cynorthwyydd glowyr mewn pwll glo carreg. Yn 1913 priododd Mary Rogers, merch ysgrifennydd cyfrinfa leol Ffederasiwn Glowyr De Cymru. Cawsant ferch o'r enw Rose a aned y flwyddyn ganlynol, a mab o'r enw Peter a aned ddeng mlynedd yn ddiweddarach. Buont yn ŵr a gwraig am pum deg chwech o flynyddoedd. Yn ei bedwardegau, dechreuodd wneud hyn, gan ysgrifennu gyda'r nos ar ôl diwrnod yn y pwll. Ar y dechrau gwrthodwyd ei lawysgrifau gan gyhoeddwyr ond yn y diwedd daeth ar draws John Lehmann, golygydd y "*New Writing"*. Ceisiodd y cylchgrawn llenyddol hwn chwalu rhwystrau cymdeithasol a chyhoeddodd ddarnau o waith gan awduron dosbarth gweithiol yn ogystal ag awduron dosbarth canol addysgedig.

Cyhoeddwyd stori fer Coombes, o'r enw, *The Flame*. Cynnwys y stori fer oedd disgrifiad manwl o ddioddefaint arswydus glöwr, yn gorwedd ar ei fol mewn gwythïen lo ddeunaw modfedd o uchder, pan mae methan ymdreiddiol yn cael ei danio gan ei lamp carbid tra mae'n pacio deinameit i mewn i dwll.

Mae yna dri rhifyn diweddar o'i waith:

* BLCoombes, gyda 75 o ddelweddau o’r Rhondda gan Isabel Alexander (darlunydd rhifyn 1945), wedi’i olygu gan Peter Wakelin, *Miner’s Day* (2021), , Gwasg Parthian 
* B.Jones a C.Williams (gol)  *With Dust Still in his Throat - The Writing of B. L. Coombes, The Voice of a Working Miner* (2014),, Gwasg Prifysgol Cymru,
* BLCoombes, *These Poor Hands: The Autobiography of a Miner Working in South Wales* (2002),, Gwasg Prifysgol Cymru

### Gweithiau nodedig eraill 
* *The life we want* (cyhoeddwyd yn 1944) 
* *I am a miner* (cyhoeddwyd yn 1939) 

## Cyfeiriadau 
## Darllen pellach 
* William D. Jones a Chris Williams - *B.L. Coombes* (cyfres Writers of Wales) (1999)
* Bill Jones a Chris Williams - *With Dust Still in His Throat: A B.L.Coombes Anthology* (1999)

Categori:Erthyglau LLGC 2023
Categori:Genedigaethau 1893
Categori:Marwolaethau 1974
Categori:Diwydiant glo Cymru
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Hunangofianwyr yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Gymru
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion straeon byrion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion straeon byrion Saesneg o Loegr
Categori:Pobl a aned yn Wolverhampton
Categori:Pobl o Swydd Henffordd