open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1970

bawd|220px|Daeth Edward Heath yn Brif Weinidog fel canlyniad i Etholiad 1970

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig** ar 18 Mehefin 1970. Enillwyd yr etholiad yn annisgwyl gan y Blaid Geidwadol dan Edward Heath, er fod bron pob arolwg barn cyn yr etholiad wedi dangos y Blaid Lafur, dan Harold Wilson ar y blaen. Collodd y Blaid Ryddfrydol, dan Jeremy Thorpe, hanner ei seddau. Cafodd y Ceidwadwyr, gydag Unioliaethwyr Wlster, fwyafrif o 31.

Yng Nghymru, ymladdodd Plaid Cymru am y tro cyntaf bob un sedd yng Nghymru (36) a chynyddu ei phleidlais i 175,016, sef 15.5% o'r pleidleisiau. Serch hynny methodd ag ennill un sedd. Collodd Gwynfor Evans y sedd yr oedd wedi ei hennill yn Is-etholiad Caerfyrddin, 1966. Enillodd S. O. Davies sedd Merthyr Tudful fel Llafur Annibynnol, wedi i'r Blaid Lafur yn yr etholaeth benderfynu fod angen ymgeisydd iau.

1970
Categori:1970
John Evans, Llanegryn

Athro a bardd Cymraeg oedd **John Evans**. Bu'n brifathro Ysgol Llanegryn o 1941 hyd y pumdegau cynnar.

Enillodd gadair yr Eisteddfod Genedlaethol ddwywaith, sef yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberystwyth 1952 gyda'r gerdd *Dwylo* ac yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Ystradgynlais 1954 gyda'r gerdd *Yr Argae*. Roedd *Yr Argae* yn trafod boddi hen bentref Llanwddyn i greu cronfa ddŵr Llyn Llanwddyn. Bu hefyd yn feirniad mewn eisteddfodau.

Mae'r bardd ac awdur Aled Lewis Evans yn ŵyr iddo.

## Cyfeiriadau
Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Prifeirdd
Whalsay

Un o'r ynysoedd sy'n ffurfio ynysoedd Shetland, i'r gogledd o dir mawr yr Alban, yw **Whalsay** ("Ynys y Morfilod"). Saif i'r dwyrain o'r brif ynys, Mainland. Roedd y boblogaeth yn 2001 yn 1,034.

Y prif bentref yw Symbister, , lle ceir maes awyr bychan a chysylltiad fferi a Laxo a Vidlin ar Mainland.

250px|bawd|dim|Lleoliad Whalsay

Categori:Ynysoedd Shetland
Luned

Llawforwyn Iarlles y Ffynnon yn y Rhamant o'r un enw oedd **Luned**; daeth ei enw yn drosiad am ferch hardd. Mewn ffynonellau Cymraeg diweddarach cyfeirir ati hefyd fel **Eluned Ddedwydd**.

## Hanes Luned 
Yn y chwedl *Owain*, neu *Iarlles y Ffynnon*, mae Luned yn cynorthwyo'r marchog, Owain, i ddianc o'i garchar ym mhorth castell yr Iarlles trwy roi iddo fodrwy hud. Mae'r fodrwy yn gwneud yr un sy'n ei gwisgo yn anweladawy ac mae Luned yn cuddio Owain mewn llofft ac yna'n ymbilio ar ei meistres i drefnu priodas rhyngddi ac Owain.

Yn nes ymlaen mae Owain yn rhyddhau Luned o garchar ac o dân gyda chymorth y llew cyfeillgar sy'n ei gynorthwyo. Cred rhai ysgolheigion mae'r un ydy Luned ac Iarlles y Ffynnon a bod seiliau'r chwedl yn gorwedd ym myd mytholeg y Celtiaid.

Rhestrir 'Maen a Modrwy Eluned Ddedwydd' fel un o 'Tri Thlws ar Ddeg Ynys Brydain', ond ychwanegiad i'r rhestr wreiddiol ydyw am ei fod yn rhif 15, yr olaf yn y testun.

## Ei henw 
Anghytunir ar darddiad ei henw. Ceir sawl fersiwn o ramant *Iarlles y Ffynnon* mewn ieithoedd eraill, yn enwedig y Ffrangeg, ac mae arbenigwyr yn anghytuno ynglŷn â tharddiad y chwedl honno yn ei ffurf bresennol a hefyd yr enw Luned/Eluned ei hun. 'Lunet[t]e' a geir yn y rhamantau Ffrangeg ac mae'n bosibl bod Luned yn Gymreigiad o'r enw hwnnw, ond mae'n bosibl hefyd ei fod yn dalfyriad o'r enw Cymraeg 'Eluned', ac yn sicr felly os derbynnir fod y rhamant ei hun yn gyfansoddiad Cymraeg gwreiddiol yn hytrach nac addasiaid o'r Ffrangeg. Cynigiodd Ifor Williams fod yr enw Eluned yn cynnwys yr elfen *El-*, sy'n gyfystyr â 'llawer' (cf. Elfyw), a bod yr ail ran yn cynnwys yr elfen *(i)un* a geir mewn geiriau fel 'dym*un*iad' ac 'eidd*un*ed'; pan gafodd ei fenthyg i'r Ffrangeg collwyd yr *E* a chafwyd y ffurf 'Lunette', gyda'r cysylltiad â'r lleuad (Ffrangeg: *lune*) yn cynnig ystyr ac arwyddocad i'r Ffrancod.

## Barddoniaeth 
Ceir sawl cyfeiriad at Luned yng ngwaith Beirdd yr Uchelwyr, gan amlaf fel trosiad am ferch hardd a dymunol. Ceir rhai o'r enghreifftiau cynharaf yng ngwaith Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd ac Iorwerth ab y Cyriog.  Dyma enghraifft o farwnad Lewys Glyn Cothi (15g) i Gwenllian ferch Owain Glyndŵr:

:Duw a ethol y doethion,
:ninnau sydd fal briwydd bron.
:Gwenllian mal gwinllan medd
:fu Luned ful o Wynedd,
:a Iesu fo cynhwyswr
:I Luned wen o Lyndŵr.

## Cyfeiriadau 
## Gweler hefyd 
* Tair Rhamant

Categori:Cylch Arthur
Categori:Llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol
Categori:Llenyddiaeth yr Oesoedd Canol
Categori:Mytholeg Gymreig
Llyn Pen y Parc

Cronfa ddŵr fechan ger arfordir deheuol Ynys Môn yw **Llyn Pen y Parc**. Saif rhwng Biwmares a Llandegfan, cyfeiriad grid SH 586 751.

Pen y Parc
Pen y Parc
Cronfa Pontsticill

Cronfa ddŵr yw **Cronfa Pontsticill** neu **Cronfa Taf Fechan** sy'n rhannol ym Mhowys a'r rhan arall ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful. Saif ar Afon Taf Fechan gerllaw pentref Pontsticill, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Crëwyd y gronfa trwy adeiladu argae 110 troedfedd o uchder, a orffennwyd yn 1927.Mae arwynebedd y llyn yn 102 hectar, ac mae'n 30m o ddyfnder yn y man dyfnaf.

## Cyfeiriadau
Pontsticill
Categori:Hanes Powys
Pontsticill
Pontsticill
Pontsticill
Elizabeth Watkin-Jones

Awdures Gymraeg yn ysgrifennu i blant oedd **Elizabeth Watkin-Jones** (nee **Parry**), hefyd **Elizabeth Watkin Jones** (13 Gorffennaf 1887 – 9 Mehefin 1966). Yn ôl Bedwyr Lewis Jones, mae Elizabeth Watkin-Jones 'ymhlith prif awduron llyfrau i blant yn Gymraeg'.

## Magwraeth ac addysg
Roedd yn enedigol o Nefyn, Llŷn yn yr hen Sir Gaernarfon, yn ferch i Henry a Jane Parry. Boddodd ei thad, a oedd yn gapten llong, yn harbwr Iquique, De America, pan oedd Elizabeth yn ieuanc, heb iddo gyfarfod a'i ferch.

Mynychodd ysgol y pentref ac yna ysgol sirol Pwllheli cyn cael ei derbyn i Goleg y Normal, Bangor. Wedi gadael bu'n athrawes plant bach yn Aberdâr, Onllwyn, Porthmadog, Trefriw a Nefyn, lle bu'n ddisgybl.

## Personol
Priododd John Watkin-Jones yn Chwefror 1916. Wedi'r Y Rhyfel Byd Cyntaf bu'n byw am gyfnod byr yn Merthyr, cyn dychwelyd i Nefyn yn 1920 pan benodwyd ei gŵr yn brifathro yno.

Bu farw ym Mae Colwyn ac yno y cafodd ei hamlosgi.

## Yr awdur
Yn Saesneg y dechreuodd sgwennu, gan gyfrannu i gylchgronau plant: ''Chuck's Own*, *Bubbles*, a *Fairyland Tales'', cyn troi i sgwennu'n Gymraeg yn y 1930au. Cyfrannodd i *Dywysydd y Plant*, ''Trysorfa'r Plant*, *Y Winllan*, *Cymru'r Plant*, *Yr Athro'', a'r comic *Hwyl*.

Enillodd sawl gwobr yn eiseddfodau 1939 a 1949 am storiau, nofelau a dramau i blant.

## Llyfryddiaeth
### Cyhoeddiadau
**Plant y Mynachdy* (1939)
**Luned Bengoch* (1946)
**Y Cwlwm Cêl* (1947)
**Y Dryslwyn* (1947)
**Esyllt* (1951)
**Lowri* in the collection *Storïau Ias a Chyffro* (1951)
**Lois* (1955)

### Llyfryddiaeth 
* Dafydd Guto Ifan a Hywel T. James, *Merch y glannau: Elizabeth Watkin-Jones 1887-1966* (Gwasanaeth Llyfrgell Gwynedd, 1990)

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Elizabeth Watkin-Jones (BBC Cymru)

Categori:Genedigaethau 1887
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion benywaidd yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Marwolaethau 1966
Categori:Nofelwyr Cymraeg
Categori:Pobl o Nefyn
NAACP

[250px|bawd|Pedwar o arweinwyr NAACP yn ymgyrchu ym [Mississippi yn 1956.]]
Mudiad hawliau sifil yw y **National Association for the Advancement of Colored People** (**NAACP**), a sefydlwyd i ddod ag arwahanu i ben yn yr Unol Daleithiau a dangos i'r bobl dduon eu bod yn cael eu trin yn anghyfiawn.

Roedd y NAACP yn defnyddio grym moesol sef drwy weithio yn gyfreithlon ag yn ddi-drais. Yn y flwyddyn 1919 cofnodwyd bod ganddynt dros 91,000 o aelodau ond yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cynyddodd eu niferoedd i 450,000 o aelodau. Roeddent yn codi ymwybyddiaeth ymysg y pobl ddu bod angen gwelliannau yn eu statws a'u hawliau sifil.

## Sefydlu
Sefydlwyd NAACP ar 12 Chwefror, 1909 gan grŵp o bobl gwahanol iawn gan gynnwys: Du Bois, Ida B. Wells, Archibald Grimké, Henry Moscowitz, Mary White Ovington, Oswald Garrison Villard, William English Walling (a oedd ei hun o deulu a fu'n cadw caethweision), a  Florence Kelley, cyfaill Du Bois.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol NAACP  *(yn Saesneg)*

## Gweler hefyd
Ku Klux Klan

Categori:Cymdeithas yr Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddiaeth yr Unol Daleithiau
Categori:Gwrth-hiliaeth
Categori:Hanes yr Unol Daleithiau
Categori:Hawliau sifil
Categori:Mudiadau gwleidyddol
Categori:Sefydliadau 1909
Elfed yr Eliffant Clytwaith

bawd|dde|200px|Elfed yr Eliffant Clytwaith
Cyfres o lyfrau plant gan yr awdur Prydeinig David McKee yw ***Elfed yr Eliffant Clytwaith*** (Teitl gwreiddiol Saesneg: *Elmer the Patchwork Elephant*). Cyhoeddir y gyfres yn y Saesneg ym Mhrydain gan Andersen Press. Mae drost 20 o lyfrau wedi cael eu cyhoeddi yn y gyfres ers 1989, ac mae wedi gwerthu drost 5 miliwn copi mewn 40 iaith oamgylch y byd. Satoshi Kitamura oedd cyfieithydd y fersiwn Japaneg. Mae cyfres deledu plant hefyd wedi ei seilio ar y cymeriad. Cyhoeddwyd yn y Gymraeg gan wasg y Dref Wen.

Mae Elfed yn eliffant amryliw, melyn, oren, coch, pinc, piws, glas, gwyrdd, du a gwyn, mewn patrwm clytwaith.

## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol

Categori:Llenyddiaeth plant
Categori:Cymeriadau ffuglen
Categori:Llyfrau 1989
Bluestone

Datblygiad gwersyll gwyliau moethus, ar ffurf pentref artiffisial, yn Sir Benfro yw **Bluestone**. Lleolir rhwng Pont Treganas a Martletwy, mae rhan ohono ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Agorwyd yn swyddogol ar 18 Gorffennaf 2008.

Derbyniodd ganiatâd cynllunio yn 2004, ond oherwydd ei leoliad o fewn y parc cenedlaethol gwrthwynebwyd y cynllun gan y gwarchotgi, Ymgyrch y Parciau Cenedlaethol. Aeth y datblygwyr i'r Llys Uwch i gystadlu yn eu herbyn, gan ennill cefnogaeth y llys yn 2005.

Mae 335 o letyau pren yno mewn ardal o 500 erw (2&nbsp;km²). Mae Parc Thema Oakwood gerllaw. Mae parc dŵr (Blue Lagoon) a Chanolfan Hamdden yn cael eu hadeiladu tu allan i'r pentref, ac mae cynllun ar gyfer "Snow Dome".

Daw enw'r parc o garreg las y graig fetamorffig honno sy'n unigryw i'r ardal ac a ddefnyddiwyd yng Nghôr y Cewri.

## Gweler hefyd
*Parc Thema Oakwood

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Bluestone
*Blue Lagoon

Categori:Parciau thema yng Nghymru
Categori:Sir Benfro
Categori:Twristiaeth yng Nghymru
Mousa

Ynys fechan yn ynysoedd Shetland yng ngogledd yr Alban yw **Mousa** (Hen Lychlynneg: *Mosey* "ynys fwsoglyd"). Saif tua milltir i'r dwyrain o ynys Mainland. Nid oes poblogaeth arni bellach.

Mae'r ynys yn adnabyddus am ei broch, Broch Mousa, a ystyrir yn esiampl orau o froch yn yr Alban. Synodwyd Mousa yn Ardal Warchodaeth Arbennig oherwydd ei phwysigrwydd fel man nythu i'r Pedryn drycin, gyda tua 6,800 o barau yn nythu yma.

dim|bawd|250px|Mousa Broch

Categori:Ynysoedd Shetland
Haarlem

Dinas yn yr Iseldiroedd yw **Haarlem**. Hi yw prifddinas talaith Noord-Holland, ac roedd ei phoblogaeth yn 2008 yn 147,613.

Saif y ddinas ar yr arfordir, ar aber afon Spaarne, 20&nbsp;km i'r gorllewin o Amsterdam. Ymhlith ei hadeiladau nodedig mae'r eglwys gadeiriol, sydd wedi ei chysegru i Sant Bavo. Ceir dwy amgueddfa nodedig yma, Amgueddfa Teylers, yr hynaf yn yr Iseldiroedd, ac Amgueddfa Frans Hals, gyda chasgliad o waith yr arlunydd Frans Hals ac arlunwyr eraill o Oes Aur arlunio'r Iseldiroedd.


Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Noord-Holland
Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2005

Cynhaliwyd **Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2001** ar ddydd Iau 5 Mai 2005 pan etholwyd 646 Aelod Seneddol i Dŷ Cyffredin y Deyrnas Unedig, sef is-dŷ Senedd y Deyrnas Unedig. Y Blaid Lafur a gipiodd mwyafrif y seddi, ac etholwyd Tony Blair yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig, gyda mwyafrif o 66 sedd - o'i gymharu â mwyafrif o 160 yn yr etholiad diwethaf.

Prif faes y Blaid Lafur yn ei mantiffesto oedd economi cryf; eithr dirywiodd poblogrwydd Blair oherwydd ei benderfyniad unben i ddanfon milwyr i Irac yn 2003, a chychwynodd y dirywiad hyd yn oed cyn hynny. Prif faes y Blaid Geidwadol o dan arweiniad Michael Howard oedd y mewnlifiad, a sut i'w leihau, ynghyd â lleihau troseddau; eu slogan oedd ''Are you thinking what we're thinking?''. Roedd y Rhyddfrydwyr Democrataidd yn chwyrn yn erbyn danfon milwyr i Irac, o'r cychwyn, gan gywain seddi oddi wrth cyn gefnogwyr y Blaid Lafur.

Dychwelodd Tony Blair i 10 Stryd Downing, fel Prif Weinidog, gyda Llafur wedi dal eu gafael mewn 355 AS a 35.2% o'r ethoilaeth wedi peidleisio iddynt. 

Cyflwynwyr y rhaglen fyw ar y BBC yn Saesneg oedd: Peter Snow, David Dimbleby, Jeremy Paxman ac Andrew Marr.

## Crynodeb Canlyniadau'r Etholiad

|}

## Cymru
bawd|chwith|Etholaethau Cymru 2005

## Cyfeiriadau
2005
Categori:Etholiadau 2005
Stephen Baldwin

Mae **Stephen Andrew Baldwin** (ganed 12 Mai 1966) yn actor o'r Unol Daleithiau ac ef yw'r ieuengaf o'r Brodyr Baldwin.

## Ffilmograffiaeth
## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol 
*  Tudalen My Space Stephen Baldwin

Categori:Genedigaethau 1966
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Catholigion o'r Unol Daleithiau
Rhondda Roundabout

Nofel a drama gan Jack Jones (1884-1970) yw ***Rhondda Roundabout*** (1934). Fe'i hystyrir yn un o glasuron llenyddiaeth Saesneg Cymru.

Lleolir y nofel yn y Rhondda yn y 1930au cynnar, mewn adeg o gyni a gwrthdaro diwydiannol. Mae'n ddarlun ar gynfas eang o gymeriadau lliwgar o'r Rhondda ym myd rygbi, crefydd a gwleidyddiaeth a hynny yn fywiog a chofiadwy.

Categori:Llyfrau Cymreig 1934
Categori:Nofelau 1934
Categori:Nofelau Saesneg
Samantha Womack

Mae **Samantha Zoe Womack** (née **Janus**; ganed 2 Tachwedd 1972 yn Brighton) yn actores a chantores Seisnig, a bu'n chwarae rhan Ronnie Mitchell yn EastEnders. Cyn hyn, chwaraeodd rhan Mandy Wilkins yn *Game On*, a chynrychiolodd y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 1991.

## Ffilmograffiaeth 
Cafodd ei henwebu fel yr Actores Orau yn Gwobrau Sebon 2009 ac ar hyn o bryd, mae wedi'i henwebu am yr Actores Orau mewn Opera Sebon yng nghylchgrawn 'Inside Soap'.

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Pobl o Brighton
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Ronnie Carroll

Canwr a difyrrwr o Ogledd Iwerddon oedd **Ronnie Carroll** (ganed **Ronald Cleghorn**, 18 Awst 1934; marw 13 Ebrill 2015).

Ganed Carroll ym Melffast, Gogledd Iwerddon. Cafodd ei ddewis i gynrychioli'r Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision a daeth yn 4ydd gyda'r gan *Ring-A-Ding Girl*. Cynrychiolodd y Deyrnas Unedig am yr eildro ym 1963 gyda'r gân *Say Wonderful Things* a daeth yn 4ydd unwaith eto. Carroll yw'r unig ganwr i gynrychioli'r Deyrnas Unedig yn y gystadleuaeth am ddwy flynedd yn olynol.

## Disgograffiaeth senglau
*"Walk Hand in Hand" - (1956) - Siart senglau'r DU - #13
*"The Wisdom of a Fool" - (1957) - #20
*"Footsteps" - (1960) - #36
*"Ring-A-Ding Girl" - (1962) - #46
*"Roses Are Red" - (1962) - #3
*"If Only Tomorrow" - (1962) - #33
*"Say Wonderful Things" - (1963) - #6

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Cantorion o Iwerddon
Categori:Cantorion o Ogledd Iwerddon
Categori:Difyrwyr o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1934
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Pobl o Felffast
Andy Abraham

Mae **Andrew "Andy" Abraham** (ganed 17 Gorffennaf 1964, Llundain) yn ganwr Seisnig. Daeth yn ail yn y gyfres deledu Saesneg *The X Factor* yn 2005, a chynrychiolodd y Deyrnas Unedig yng Nghystadlaeuaeth Cân Eurovision 2008.

## Disgograffiaeth
### Albymau
### Senglau
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Genedigaethau 1964
Categori:Cantorion Seisnig
Categori:Pobl o Lundain
Scooch

[bawd|dde|Scooch yn perfformio yn Arena Hartwall yn [Helsinki, 2007]]
Mae **Scooch** yn grŵp pop Seisnig a gynrychiolodd y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2007 yn Helsinki. Aelodau'r grŵp yw Natalie Powers, Caroline Barnes, David Ducasse a Russ Spencer.

Daeth eu cân "Flying the Flag (for You)", yn 23ain allan o 24 cân, wedi iddynt dderbyn 19 pwynt yn y rownd derfynol. Cyrhaeddodd y gân #5 yn Siart senglau'r DU ar y 13 Mai, 2007.

## Disgograffiaeth
### Senglau
### Albymau
Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Bandiau
Jemini

Roedd **Jemini** yn grŵp pop Seisnig o Lerpwl, a oedd yn fwyaf adnabyddus am sgorio "nul points" ac am ddod yn olaf yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision 2003 yn Latfia.

## Disgograffiaeth
### Albwm nas rhyddhawyd
* *Love Is Blind* (2003) (Canslwyd)

### Senglau
*Canslwyd

Categori:Artistiaid Eurovision
Categori:Bandiau Seisnig
Thomas Percy (gwahaniaethu)

Gallai **Thomas Percy** gyfeirio at:

*Thomas Percy, Iarll 1af Caerwrangon (1343–1403)
*Thomas Percy, 7fed Iarll Northumberland (1528–1572)
*Thomas Percy, Barwn 1af Egremont (1422-1460)
*Thomas Percy (esgob), (m. 1369) Esgob Norwich
*Thomas Percy (cynllwynwr), aelod o Gynllwyn y Powdr Gwn
*Thomas Percy Plowden (1672–1745), cyfieithydd
*Thomas Percy (1729–1811), Esgob Dromore ac awdur ''Percy's Reliques''
Thomas Percy

:''Am bobl eraill o'r un enw, gweler Thomas Percy (gwahaniaethu).''

Clerigwr Anglicanaidd, awdur a hynafiaethydd o Loegr oedd **Thomas Percy** (13 Ebrill 1729 – 30 Medi 1811), Esgob Dromore. Roedd yn frodor o Bridgnorth, Swydd Amwythig. Cyn cael cael ei benodi yn esgob bu'n gaplan i Siôr III. Cofir Percy yn bennaf am ei gyfrol ddylanwadol *Reliques of Ancient English Poetry* (1765), casgliad o faledi o Loegr a Gororau'r Alban a chafodd ddylanwad mawr ar y mudiad Rhamantaidd ac a fu'n gyfrifol am adfer y faled fel ffurf lenyddol yn Lloegr.

## Hynafiaethydd a llenor
Cyhoeddodd Percy sawl cyfieithiad o weithiau hynafol, yn cynnwys cerddi Islandig a fersiwn o *Ganiad Solomon*. Cyhoeddodd gyfres o erthyglau am lenyddiaeth Tsieinëeg hefyd.

Roedd yn ffigwr cyfarwydd yng nghylchoedd llenyddol Lloegr, yn adnabod Samuel Johnson, Thomas Warton, a James Boswell. Bu'n cyfathrebu gyda aelodau o Gylch y Morisiaid hefyd, yn cynnwys Evan Evans (Ieuan Fardd).

Ymddengys fod Percy wedi cael ei ysbrydoli gan lwyddiant cerddi "Ossian" gan James MacPherson. Cafodd hyd i'r baledi mewn hen lawysgrif roedd morwyn yn nhŷ un o'i gyfeillion am losgi yn y tân. Diwygiodd rhai o'r cerddi a chyhoeddi'r gwaith yn 1765. Daeth yn gyfrol boblogaidd iawn a aeth trwy sawl argraffiad. Cafodd ddylanwad yng Nghymru hefyd: dyma'r fath o ddiddordeb mewn hynafiaethau yn y 18g yn Lloegr a symbolodd golygyddion y *Myvyrian Archaiology of Wales* i fynd ati i gyhoeddi'r gyfrol honno ar ddechrau'r 19g, yn rhannol er mwyn profi i'r byd fod gan Gymru hefyd lenyddiaeth hynafol a chyfoethog.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  Llyfrgell Percy , Prifysggol y Frenhines, Belffast
*  Amgueddfa Tŷ'r Esgob Percy , Bridgnorth

Categori:Clerigwyr Anglicanaidd o Loegr
Categori:Beirdd Saesneg o Loegr
Categori:Esgobion Dromore
Categori:Genedigaethau 1729
Categori:Hynafiaethwyr o Loegr
Categori:Llenorion Saesneg
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Loegr
Categori:Llenorion y 19eg ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1811
Categori:Pobl o Swydd Amwythig
Categori:Ysgolheigion o Loegr
Ljouwert

Prifddinas talaith Fryslân yng ngogledd yr Iseldiroedd yw **Ljouwert** (Iseldireg: *Leeuwarden*). Roedd y bobolgaeth yn 2008 yn 93,601.

Datblygodd y ddinas fel tri phentref ar lan y Middelzee, Oldehove, Nijehove a Hoek. Yn Ionawr 1435, fe'i cyfunwyd i greu Ljouwert.

## Pobl enwog o Leeuwarden
* Wiliam IV, Tywysog Orange
* Watse Cuperus, awdur
* M. C. Escher, arlunydd graffig
* Mata Hari, ysbïwraig

bawd|dim|240px|Yr Achmeatoren yn Ljouwert

Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Fryslân
Lelystad

Prifddinas talaith Flevoland yn yr Iseldiroedd yw **Lelystad**. Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 73,793. Saif ger yr IJsselmeer a'r Markermeer.

Sefydlwyd y ddinas yn 1967, ar dir polder oedd wedi ei ennill oddi ar y môr. Enwyd hi ar ôl Cornelis Lely, oedd wedi bod yn gyfrifol am y gwaith adennill tir. Mae'r ddinas 5 medr islaw lefel y môr.

Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Flevoland
Categori:Sefydliadau 1967
Blaenpennal

Pentref yng Ngheredigion yw **Blaenpennal**(). Safai'r pentref i'r gorllewin o'r A485 tua 15 milltir (24 kilomedr) i'r de o Aberystwyth, mae'r pentref yn rhan o blwyf Lledrod.

Lleolir Pentre Bach ym Mlaenpennal, sef safle ffilmio cyfres deledu *Pentre Bach*, sydd wedi ei seilio ar gymeriadau Sali Mali a'i ffrindiau.

Cynrychiolir yr ardal hon yn Senedd Cymru gan  ac yn Senedd y DU gan .

Mae nifer o fusnesau bach yn y pentref gan gynnwys Siop y Bont, Swyddfa Bost, cwmni bysiau a chwmni gwerthu ceir. Y Barcud yw papur bro y pentref.

## Ffynonellau
## Dolenni allanol
*Gwefan Plwyf Lledrod 

Categori:Pentrefi Ceredigion
Categori:Lledrod
Categori:Llefydd o fewn Etholaeth Ceredigion Preseli (y DU)
Metamorphoses

Gallai **Metamorphoses** (Lladin, sef 'Trawsffurfiadau') gyfeirio at:

Un o dri thestun clasurol:
* *Metamorphoses*, cerdd fytholegol enwog gan y bardd Rhufeinig Ofydd
* *Metamorphoses* neu *Trawsffurfiadau Lucius*, nofel gan Lucius Apuleius a adnabyddir hefyd fel chwedl *Yr Asyn Euraidd*
* *Metamorphoses*, darn rhyddiaith gan Antoninus Liberalis

Gweler hefyd:
* Metamorphosis (gwahaniaethu)
Efa ferch Madog

Tywysoges o Bowys oedd **Efa ferch Madog** (bl. 1160). Mae hi'n adnabyddus yn hanes llenyddiaeth Gymraeg fel gwrthrych y gerdd enwog 'Rhieingerdd Efa ferch Madog' gan Cynddelw Brydydd Mawr (bl. tua 1155-1195).

## Hanes 
Merch i'r Brenin Madog ap Maredudd o Bowys oedd Efa. Roedd ganddi bedwar brawd, sef Llywelyn ap Madog (m. 1160), Gruffudd Maelor (m. 1191), Owain Fychan ap Madog (m. 1187), ac Owain Brogyntyn.

Y cwbl a wyddys gyda sicrwydd am hanes Efa yw iddi briodi â Chadwallon ap Madog ab Idnerth, Tywysog Maelienydd. Awgrymir fod Cynddelw wedi canu 'Rhieingerdd Efa ferch Madog' cyn 1160 pan oedd Efa eto'n forwyn neu ar fin priodi. Byddai hynny'n awgrymu iddi gael ei geni tua 1140-45 (roedd merched yn cael eu rhoi mewn priodas mor ifanc â 12-14 oed yng Nghymru'r Oesoedd Canol, a gwledydd eraill).

Cafodd o leiaf un mab, sef Maelgwn, a etifeddodd Faelienydd ar ôl marwolaeth Cadwallon.

## Rhieingerdd Efa 
Y bardd a gysylltir yn arbennig â Madog ap Maredudd a'i deulu yw Cynddelw Brydydd Mawr. Canodd Cynddelw ddwy gerdd i Fadog ei hun, dwy i'w fab Llywelyn a thair i Owain Fychan, a chanodd hefyd i lys Madog, ei osgordd a sawl perthynas iddo. Ond mae ei gerdd enwog i Efa yn sefyll allan am ei bod yn cynrychioli un o'r enghreifftiau mwyaf adnabyddus o'r ffurf arbennig o ganu serch canoloesol a elwir yn rhieingerdd, a ystyrir yn rhagflaenydd i'r canu serch llawn dychymyg a welir yng ngwaith y Cywyddwyr o'r 14g ymlaen.

Mae D. Myrddin Lloyd yn awgrymu i'r gerdd gael ei chyfansoddi yn y cyfnod pan fu Efa yn byw yn un o lysoedd Powys, cyn priodi Cadwallon.

Cymeriad delfrydol, teip llenyddol, yw Efa yn y gerdd. Confensiwn oedd hyn a welir yng ngwaith y Trwbadwriaid hefyd, gyda'r gerdd yn canolbwyntio ar deimladau'r carwr yn hytrach na'r gariadferch. Yn y gerdd mae'r bardd wedi'i yrru yn alltud o lys y ferch am iddo ei digio ac mae'n anfon march fel negesydd ('llatai' y Cywyddwyr) i ymbil arni i adfer ei ffafrau.

## Ffynhonnell 
*Nerys Ann Jones ac Ann Parry Owen (gol.), *Gwaith Cynddelw Brydydd Mawr*, cyfrol I (Caerdydd, 1991), tt. 55-75.

Categori:Genedigaethau'r 1140au
Categori:Marwolaethau'r 1190au
Categori:Llinach Mathrafal
Categori:Merched y 12fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Bowys
Categori:Tywysogesau Powys
Groningen (dinas)

**Groningen** yw prifddinas talaith Groningen yng ngogledd yr Iseldiroedd. Roedd y boblogaeth yn 2008 bron yn 183,000, sy'n ei rhoi yn y deg uchaf o ddinasoedd yr Iseldiroedd o ran poblogaeth.

Mae'r ddinas yn adnabyddus am Brifysgol Groningen (*Rijksuniversiteit Groningen*), gyda bron chwarter poblogaeth y ddinas wedi eu cofrestru fel myfyrwyr yno. Ceir y cyfeiriad cyntaf at y ddinas mewn dogfen o 1040.

## Pobl enwog o Groningen 
* Israël Kiek (1811-1899), ffotograffydd cynnar

bawd|dim|230px|Y Martinitoren, tŵr Eglwys Sant Martin, Groningen

Categori:Y Cynghrair Hanseataidd
Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Groningen
John Prescott

Gwleidydd o Gymru ac aelod o'r Blaid Lafur oedd **John Leslie Prescott** (31 Mai 1938 – 20 Tachwedd 2024). Bu'n Aelod Seneddol ar gyfer Hull East ac yn gyn Ddirprwy Brif Weinidog y Deyrnas Unedig a Phrif Ysgrifennydd Gwladol y Deyrnas Unedig. Etholwyd ef yn Ddirprwy Arweinydd y Blaid Lafur ar ôl dod yn ail yn etholiad arweinydd y blaid ym 1994, a chafodd swydd fel Dirprwy Brif Weinidog ar ôl buddugoliaeth Llafur yn Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1997.

## Bywyd cynnar 
Cafodd ei eni ym Mhrestatyn ac er symudodd ei deulu i ffwrdd pan oedd yn 4 mlwydd oed, roedd yn ystyried ei hun yn Gymro. Yn ei amser bu'n gyn-stiward ar long ac yn actifydd undeb llafur. Yn 1962, mynychodd Coleg Ruskin, Rhydychen, lle cafodd ddiploma mewn economeg a gwleidyddiaeth, cyn mynd ymlaen i Brifysgol Hull i astudio am radd mewn economeg.

## Bywyd personol 
Priododd Pauline Tilston yn 1961 a ganwyd dau fab iddynt.

Bu farw yn 86 mlwydd oed. Roedd wedi dioddef strôc yn 2019 ac fwy diweddar roedd yn byw mewn cartref gofal ar ôl byw gydag Alzheimer's.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Dirprwy Brif Weinidogion y Deyrnas Unedig
Categori:Genedigaethau 1938
Categori:Marwolaethau 2024
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Pobl o Brestatyn
Categori:Prif Ysgrifenyddion Gwladol y Deyrnas Unedig
Oxfam

Elusen, a chydffederasiwn o 13 cyfundrefn yw **Oxfam International**, sy'n gweithio gyda 3,000 o bartneriaid mewn drost 100 o wledydd i geisio canfod ateb parhaol i tlodi ac anghyfiawnder.

The Oxfam International Secretariat leads, facilitates, and supports collaboration between the Oxfam affiliates to increase Oxfam International's impact on poverty and injustice through advocacy campaigns, development programs and emergency response.

Sefydlwyd Oxfam yn wreiddiol yn Lloegr yn 1942, o dan yr enw ***Ox**ford Committee for **Fam**ine Relief* gan grŵp o Grynwyr, actifyddion cymdeithasol, ac academyddion Rhydychen; dyma yw Oxfam Great Britain heddiw, sydd yn dal wedi ei leoli yn Rhydychen. Roedd yn un o sawl pwyllgor lleol a ffurfiwyd i gefnogi'r Pwyllgor Cenedlaethol Cymorth Newyn (*National Famine Relief Committee*). Eu cenhadaeth oedd i berswadio llywodraeth Prydain i ganiatau i gymorth bwyd fynd drwy'r gwarchae cynghreiriol ar gyfer dinasyddion llwglyd Groeg a oedd wedi ei feddiannu gan Axis. Sefydlwyd yr Oxfam cyntaf dramor yng Nghanada ym 1963. Newidiodd y pwyllgor ei enw i'w gyfeiriad telegraff, **OXFAM**, ym 1965.

## Gweler hefyd
*Make Trade Fair
*Oxfam International Youth Partnership
*Oxfam Australia
*Oxfam Canada
*Oxfam Hong Kong
*Oxfam Novib
*Siopau llyfrau Oxfam

## Cyfeiriadau
## Darllen pellach
*Maggie Black, *A Cause for Our Times: Oxfam the First 50 Years* (Rhydychen: Oxfam, 1992).  ISBN 0-85598-173-3
*Susan Blackburn, *Practical Visionaries: A Study of Community Aid Abroad* (Gwasg Prifysgol Melbourne, 1993).  ISBN 0-522-84562-2

## Dolenni allanol
* Oxfam International

Categori:Elusennau rhyngwladol
Categori:Masnach deg
Categori:Sefydliadau 1942
Sip

bawd|250px|Sipiau plastig a neilon

Dyfais boblogaidd ar gyfer clymu dau ddarn o ddefnydd at ei gilydd dros dro yw **sip**. Defnyddir mewn dillad, er enghraifft siacedi a jîns, bagiau, offer gwersylla, megis pebyll a sachau cysgu yn ogystal â nifer o eitemau eraill a ddefnyddiwn o ddydd i ddydd.

Arddangosodd Whitcomb L. Judson ei "glo cau" () yn Ffair y Byd Chicago, 1893. Cafodd y syniad ei ddatblygu gan y peiriannydd Swedaidd-Americanaidd Gideon Sundback a dderbynodd patent ym 1913. Cafodd dyfais debyg ei batentu ym 1912 yn Ewrop gan Catharina Kuhn-Moos. Defnyddiwyd sipiau ar ddillad dynion a menywod yn gyntaf ar ddiwedd y 1920au.

## Disgrifiad 
Mae dau ddarn o dâp defnydd, sy'n cael eu glynu at y ddau ddarn o defnydd sydd i gael ei uno; ar hyd ymyl y tâp, mae degau neu gannoedd o ddannedd bychain plastig neu fetel. Mae'r dannedd rhain wedi cael eu siapio'n arbennig i ffitio gyda'i gilydd. Mae llithrydd, sy'n cael ei dynnu gyda'r llaw, yn symud o un ben y sip i'r llall, gan symud ar hyd y rhes o ddannedd. O fewn y llithrydd mae sianel mewn siâp Y, sy'n masgio'r ddau res o ddannedd at ei gilydd, neu yn eu gwahanu, yn dibynnu ar ba gyfeiriad mae'r llithiwr yn symud. Mae'r ffrithiant a'r dirgryniad a achosir gan y llithiwr yn symud yn erbyn y dannedd yn crau sain nodweddiadol, hwn mae'n debyg yw tarddiad y gair *sip*. Gall y gair hefyd fod wedi tarddu o'r cyflymder y gall y ddau ddarn o ddefnydd gael eu clymu at ei gilydd i gymharu a'r amser mae'n cymryd i cau rhes o fotymau neu gau criau.

## Cyfeiriadau 
Categori:Caewyr dillad
Categori:Dyfeisiau o'r Unol Daleithiau
John Glenn

Gofodwr o'r Unol Daleithiau oedd **John Herschel Glenn Jr.** (18 Gorffennaf 1921 - 8 Rhagfyr 2016). Glenn oedd un o'r Mercury Seven, sef y grŵp cyntaf o ofodwyr a ddewiswyd gan NASA i hyfforddi am daith i'r gofod. Lansiwyd Glenn mewn capsiwl gofod (neu goden ofod), Friendship 7, ar 20 Chwefror 1962; ef oedd yr Americanwr cyntaf i gylchdroi'r Ddaear. Ar ôl ymddeol o'r rhaglen ofod Americanaidd, aeth ymlaen i fod yn wleidydd, ond dychwelodd i NASA yn 1998 i hedfan ar wennol ofod er mwyn helpu gwyddonwyr ddeall mwy am effaith hedfan yn y gofod ar hen bobl.

Categori:Derbynwyr Medal Rhyddid yr Arlywydd
Categori:Genedigaethau 1921
Categori:Gofodwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Gwleidyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Marwolaethau 2016
Categori:Pobl o Ohio
Pabell

bawd|300px|Pebyll cromen
Cysgodfa sydd wedi eu wneud allan o ddefnydd sy'n gorchuddio fframwaith o bolion neu raff yw **pabell**. Gall pebyll bychain sefyll ar ben eu hunain neu cael eu clymu i'r llawr. Caiff pebyll mwy eu clymu i'r ddaear gyda rhaffau wedi eu clymu i begiau pabell. Defnyddiwyd pebyll fel cartrefi symudol gan bobl nomadig i gychwyn, defnyddir hwy yn aml ar gyfer gwersylla hamddenol a llochesau dros dro erbyn heddiw.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith
Categori:Offer gwersylla
Mickey Rooney

Roedd **Mickey Rooney** (ganed **Joseph Yule,** Jr. (23 Medi 1920 - 6 Ebrill 2014) yn actor ffilm a difyrrwr o'r Unol Daleithiau sydd wedi gweithio ar ffilmiau, rhaglenni teledu ac ar y llwyfan gydol ei oes. Yn ystod ei yrfa, enillodd amryw o wobrau gan gynnwys Wobr yr Academi, Golden Globe ac Emmy.

## Ffilmiau
* *Orchids and Ermine* (1927)
* ''A Midsummer Night's Dream* (1935)
* *Love Finds Andy Hardy* (1938)
* *Boys Town* (1938)
* *The Adventures of Huckleberry Finn* (1939)
* *Babes in Arms* (1939)
* *Thousands Cheer* (1943)
* *National Velvet* (1944)
* *It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'' (1963)

Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Difyrwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Cristnogion o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd
Rhyd Chwima

Lleolir **Rhyd Chwima** ar Afon Hafren ger Aberriw, tua 2.5 milltir i'r gogledd-orllewin o Drefaldwyn, Powys. Mae'n rhyd hanesyddol a fu'n groesfan am ganrifoedd lawer. Yn y 13g daeth i ddynodi'r ffin rhwng Tywysogaeth Cymru annibynnol a Theyrnas Lloegr ac yn fan cyfarfod i gynnal trafodaethau rhwng Tywysog Cymru a Brenin Lloegr. Ystyr *chwima* yw 'chwim'; cyfeiriad at lif y dŵr. Ceir y ffurfiau Rhydwhiman a Rhydwhyman hefyd mewn ffynonellau hynafiaethol.

Mae'n debyg fod y rhyd yn groesfan strategol ers cyfnod y Rhufeiniaid os nad cynt. Fymryn i'r gogledd ceir caer Rufeinig Ffordun ac mae'n rhesymol tybio mai gwarchod Rhyd Chwima oedd un o'r rhesymau am leoli'r gaer yno. Yn *Llyfr Dydd y Farn*, a wnaed ar orchymyn Gwilym Goncwerwr yn 1086, cofnodir treflan ger y gaer wrth yr enw *Horseforde* ('Rhyd y ceffylau'). Rhyd Chwima oedd enw'r Cymry am y lle, ac erbyn y 13g roedd y Saeson yn ei adnabod fel *the ford of Montgomery* neu, mewn dogfennau Lladin, *vadum aquae de Mungumery* ('rhyd Trefaldwyn').

Yma, "wrth y rhyd", y cyfarfu Llywelyn ap Gruffudd a Harri III o Loegr ar 29 Medi 1267 i gadarnhau Cytundeb Trefaldwyn, cytundeb a welodd y brenin Seisnig yn cydnabod safle Llywelyn fel Tywysog Cymru gyda'r hawl i wrogaeth pob tywysog ac arglwydd yn y Gymru annibynnol. Gwnaed hynny ym mhresenoldeb Ottobuono, llysgenad y Pab.

Parhaodd y rhyd fel croesfan bwysig hyd at ail hanner y 19g. Codwyd pont ger y rhyd a daeth ei gyrfa fel croesfan hanesyddol i ben.

## Cyfeiriadau 
## Dolen allanol 
* Map OS sy'n dangos lleoliad Rhyd Chwima

Categori:Aberriw
Categori:Afon Hafren
Categori:Daearyddiaeth Powys
Categori:Hanes Powys
Categori:Yr Oesoedd Canol yng Nghymru
Camberwell a Peckham (etholaeth seneddol)

Etholaeth seneddol yn Llundain Fwyaf, Lloegr, oedd **Camberwell a Peckham** (Saesneg: *Camberwell and Peckham*). Dychwelodd un AS i Dŷ'r Cyffredin yn San Steffan, sef yr ymgeisydd gyda'r nifer fwyaf o bleidleisiau.

CamberwellPeckham2007Constituency.svg|Etholaeth Camberwell a Peckham yn Llundain Fwyaf
EnglandLondon.png|Llundain Fwyaf yn Lloegr

Sefydlwyd yr etholaeth yn 1997.  Fe'i diddymwyd yn 2024.

Roedd yn nodweddiadol gan ei fod yn gartref i'r cyfran uchaf o bobl tlawd nag unrhyw etholaeth arall yn y wlad yn 2000.

## Aelodau Seneddol 
* 1997–2024: Harriet Harman (Llafur)
* 2024: *diddymwyd yr etholaeth*

## Cyfeiriadau
Categori:Etholaethau Senedd y Deyrnas Unedig yn Llundain Fwyaf (hanesyddol)
Categori:Sefydliadau 1997
Categori:Dadsefydliadau 2024
Pumsaint

Pentref yng nghymuned Cynwyl Gaeo, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw **Pumsaint** neu **Pumpsaint**. Lleolir hanner ffordd rhwng Llanwrda a Llanbedr Pont Steffan ar ffordd yr A482 yn nyffryn Afon Cothi. Mae'n ffurfio rhan o ystad helaeth Dolaucothi ac mae'n eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.

Mae plant y pentref yn mynychu Ysgol Gynradd Caio gerllaw.

bawd|dim|Carreg Pumsaint

## Gweler hefyd
*Dolaucothi
*Afon Cothi
*Llanpumsaint

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Carreg Pumsaint
*www.geograph.co.uk : lluniau o Pumsaint a'r ardal cyfagos

Categori:Cynwyl Gaeo
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Philip Yorke

Hynafiaethwr o Gymru oedd **Philip Yorke** (29 Gorffennaf 1743 – 19 Mawrth 1804), a aned yn Erddig, ger Wrecsam. Mae'n adnabyddus fel awdur y gyfrol *The Royal Tribes of Wales* (1799), sy'n drysorfa o wybodaeth i achyddwyr.

## Bywyd a gwaith 
Ar ôl astudio ym Mhrifysgol Caergrawnt a Lincoln's Inn, etifeddodd ystâd Erddig yn 1767. Daeth yn gymrawd o Gymdeithas yr Hynafiaethwyr yn 1768. Priododd â merch Piers Wyn o Ddyffryn Aled yn 1782.

Am ei fod yn hanu o linach arglwyddi Uwch Dulas, daeth i ymddiddori yn achau teuluoedd uchelwrol y Gororau a Gogledd Cymru a'u hanes. Ffrwyth gyntaf ei ymchwil oedd y gyfrol *Tracts of Powys* (1795), gwaith sy'n cynnwys ymosodiad ar farn Polydore Vergil ar ddilusrwydd hanes traddodiadol Cymru fel y'i ceir yng ngwaith Sieffre o Fynwy.

Ond prif waith Yorke yw'r gyfrol *The Royal Tribes of Wales*, sy'n dal i fod yn ffynhonnell bwysig i haneswyr. Mae'n cynnwys achau a hanes Pymtheg Llwyth Gwynedd a'u disgynyddion.

Roedd Yorke yn rhigymwr medrus hefyd; cyhoeddwyd ei gasgliad o rigymau doniol fel *Crude Ditties* ymhell ar ôl ei farwolaeth, yn 1914.

## Llyfryddiaeth 
### Gwaith Yorke
* *Tracts of Powys* (Llundain, 1795)
* *The Royal Tribes of Wales* (Llundain, 1799; ail argraffiad gan Isaac Foulkes, Lerpwl, 1887)
* *Crude Ditties* (1914)

### Llyfrau amdano
* Albinia Cust, *Chronicles of Erthig on the Dyke* (1914)

## Dolenni allanol 
* *The Royal Tribes of Wales*, argraffiad Isaac Foulkes, ar gael fel testun neu ffeil PDF ar wefan Internet Archives.

Categori:Genedigaethau 1743
Categori:Marwolaethau 1804
Categori:Hanesyddion o Gymru
Categori:Hynafiaethwyr o Gymru
Categori:Llenorion Saesneg o Gymru
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Wrecsam
Gororau

Gallai **(Y) Gororau** gyfeirio at un o sawl peth:

* Gororau Cymru, ardal y ffin rhwng Cymru a Lloegr
**Y Mers, y rhan o Gymru dan reolaeth yr arglwyddi Normanaidd a'u disgynyddion
* Gororau'r Alban, awdurdod unedol

;Gweler hefyd:
* Sain y Gororau, gorsaf radio
Harriet Harman

Cyfreithwraig a gwleidydd Prydeinig ac aelod o'r Blaid Lafur yw **Harriet Ruth Harman** QC AS (ganwyd 30 Gorffennaf 1950). Rhwng 24 Mehefin 2007 a 12 Medi 2015, hi oedd Diprwy Arweinydd a chadeirydd Y Blaid Lafur. Apwyntiwyd hi yn Arweinydd Tŷ'r Cyffredin ar 28 Mehefin 2007, Arglwydd y Sêl Cyfrin a'r Gweinidog dros Ferched a Chydraddoldeb. Ar 12 Hydref 2007, daeth yn arweinydd ar adran newydd yn y Llywodrath, sef Swyddfa Cydraddoldeb y Llywodraeth, sy'n cynnwys staff wedi eu trosglwyddo o hen adran "Merched a Chydraddoldeb".

Mae wedi bod yn Aelod Seneddol Camberwell a Peckham ers Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1997; cyn hynny bu'n AS ar gyfer hen etholeth Peckham ers 1982.

## Cyfeiriadau
Categori:Aelodau Cyfrin Gyngor y Deyrnas Unedig
Categori:Aelodau Seneddol y Deyrnas Unedig
Categori:Arweinwyr y Blaid Lafur (DU)
Categori:Genedigaethau 1950
Categori:Gwleidyddion y Blaid Lafur (DU)
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Categori:Ysgrifenyddion Gwladol y Deyrnas Unedig
Eluned

Enw personol Cymraeg ar fenyw yw **Eluned**. Gallai gyfeirio at:

;Mytholeg
*Eluned Ddedwydd (Luned), cymeriad chwedlonol Cymreig a Cheltaidd

;Pobl
*Eluned (santes)
*Eluned Morgan (Y Wladfa) (1870-1938), llenor Cymraeg
*Eluned Morgan (gwleidydd) (1967- ), gwleidydd Llafur
*Eluned Phillips (1914-2009), bardd

Categori:Enwau personol Cymraeg
Smithfield

Ardal yn Ninas Llundain yw **Smithfield** (adnabyddir hefyd fel *West Smithfield*), sy'n ran o ward Farringdon Without. Lleolir yng ngogledd-ddwyrain Llundain ac mae'n adnabyddadwy am ei marchnad cig sydd wedi bod yno am ganrifoedd. Hwn yw'r farchnad cyfanwerthol hanesyddol olaf sydd wedi goroesi yng nghanol Llundain. Mae gan Smithfield hanes waedlyd sy'n cynnwys dienyddiadau hereticiaid a gwrthwynebwyr gwleidyddol, gan gynnwys cymeriadau hanesyddol o bwys megis y gwladgarwr Albanaidd William Wallace, arweinydd Gwrthryfel y Gwerinwyr Wat Tyler a chyfres hir o ddiwygwyr ac anghydffurfwyr crefyddol.

## Ffynonellau
Categori:Ardaloedd Dinas Llundain
Ysgol Gynradd Caio

Lleolir **Ysgol Gynradd Caio** ym mhentref Caio, Sir Gaerfyrddin. Roedd hi'n gwasanaethu ardal Caio, Pumsaint, Crugybar a Chwrtycadno. Agorwyd yr ysgol ym 1869, a cynhelir hi gan Awdurdod Addysg Sir Gaerfyrddin.

Caewyd drysau'r ysgol yn fis Medi 2012.

## Ffynonellau
## Dolenni allanol
*Gwefan yr ysgol

Categori:Sefydliadau 1869
Caio
Caio
Pont-ar-Gothi

Pentref yn Sir Gaerfyrddin yw **Pont-ar-Gothi** neu **Pontargothi**. Safai'r pentref ger y bont sy'n cludo ffordd yr A40 dros Afon Cothi. Lleolir tua deng milltir o Gaerfyrddin

## Eglwys y Drindod Sanctaidd

Holy Trinity Church, Pontargothi Exterior 2.jpg
Holy Trinity Church, Pontargothi Main 2.jpg
Holy Trinity Church, Pontargothi Interiror 3.jpg
Holy Trinity Church, Pontargothi Main Body.jpg
Holy Trinity Church, Pontargothi Interior Stained Glass.jpg

## Dolenni allanol
*Llun o'r awyr

Categori:Llanegwad
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Looking for Eric

Ffilm ddrama-gomedi am bêl-droed a'r dihangfa y mae'n darparu i'r cefnogwyr gan y cyfarwyddwr Ken Loach yw ***Looking for Eric*** a gyhoeddwyd yn 2009. Fe'i cynhyrchwyd gan Rebecca O'Brien yn Sbaen, Gwlad Belg, yr Eidal, Ffrainc a'r Deyrnas Gyfunol; y cwmni cynhyrchu oedd BiM Distribuzione. Mae'r cast yn cynnwys y cyn-beldroediwr proffesiynol Eric Cantona a chyn-gitarydd The Fall, Steve Evets.

Lleolwyd y stori yn Manceinion. Sgwennwyd y sgript yn wreiddiol yn Ffrangeg a Saesneg a hynny gan y sgriptiwr Albanaidd Paul Laverty. Cyfansoddwyd y gerddoriaeth gan George Fenton. 

Mae'n ffilm a ddosbarthwyd drwy fideo ar alw. Mae'n 116 munud o hyd a chafodd ei ffilmio mewn lliw, gyda gwedd gymharol (*aspect ratio*) o sgrin llydan (sef 1.85:1). 

## Plot
Seilir y plot ar bostmon (Evets) sy'n obsesiynol gyda phêl-droed, ond gwelwn ei fywyd yn mynd yn argyfyngus. Tra'n gwarchod ei wyres, daw i gysylltiad â'i gyn-wraig, ac mae'n darganfod fod ei lysfab yn cadw gwn ar ran troseddwr lleol. Pan mae ef ar ei fan mwyaf isel, ac yntai'n ystyried cyflawni hunanladdiad, caiff rhithwelediadau o'i arwr pêl-droed, Eric Cantona a arferai fod yn adnabyddus am fod yn athronyddol.

## Cast
* Eric Cantona - Ei hun
* Steve Evets - Eric Bishop
* Stephanie Bishop - Lily
* Gerard Kearns - Ryan
* Stefan Gumbs - Jess
* Lucy-Jo Hudson - Sam
* Cole Williams - Daisy
* Dylan Williams - Daisy
* Matthew McNulty - Eric ifanc
* Laura Ainsworth - Lily ifanc
* Max Beesley - Tad Eric
* Kelly Bowland - Cariad Ryan
* Julie Brown - Nurse
* John Henshaw - Meatballs
* Des Sharples - Jack
* Justin Moorhouse - Speen
* Smug Roberts - Smug
* Mick Ferry - Judge
* Greg Cook - Monk
* Johnny Travis - Travis
* Steve Marsh - Zac
* Cleveland Campbell - Buzz
* Ryan Pope - Fenner

## Derbyniad
## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
*Gwefan swyddogol
*Looking for Eric o BritFilms.com
*Sixteen Films 
* NESPRESSO [ultimate events http://nespresso.com/events/EU/EN/1718.html]
*Route Publishing
*Erthygl y BBC

Categori:Ffilmiau gan gyfarwyddwyr ffilm gwrywaidd Ffrangeg
Categori:Ffilmiau lliw o Sbaen
Categori:Ffilmiau comedi o'r Deyrnas Unedig
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau 2009
Categori:Ffilmiau Sixteen Films
Categori:Ffilmiau gyda llai na 10 o actorion lleisiol
Categori:Ffilmiau a ddosbarthwyd drwy fideo ar alwad
Categori:Ffilmiau sydd a'u stori wedi'i lleoli ym Manceinion
Crug-y-bar

Pentref yn Sir Gaerfyrddin yw **Crug-y-bar** (hefyd: **Crugybar**). Lleolir ar ffordd y B4302, tua hanner milltir i'r de o'r A842 rhwng Llanbedr Pont Steffan a Llanwrda. Mae'r Annell yn llifo drwy'r pentref, sy'n is-afon yr Cothi lle mae'n ymuno i'r de ger Llansawel.

Mae plant y pentref yn mynychu'r ysgol gynradd Gymraeg lleol, Ysgol Gynradd Caio.

## Enwogion
*Dafydd Jones (emynydd)

Categori:Cynwyl Gaeo
Categori:Pentrefi Sir Gaerfyrddin
Swyngyfaredd

Gall **Swyngyfaredd** ("*sorcery*") gyfeirio at:

* Hud (goruwchnaturiol)
* Maleficium (swyngyfaredd)
* Dewiniaeth

## Gweler hefyd
* Swynwr (gwahaniaethu)
* *Sorcery*, albwm gan Kataklysm
* *Sorcery*, albwm gan Jack DeJohnette
* *Sorcery!*, cyfres o bedwar llyfr gêm ffantasi ymladd a ysgrifennwyd gan Steve Jackson
* *Sorcery 101*, a gwe-gomig a ysgrifennwyd a darluniwyd gan Kel McDonald
* *Sourcery*, nofel yng nghyfres y *Disgfyd* gan Terry Pratchett
Assen

**Assen** yw prifddinas talaith Drenthe, yng ngogledd-ddwyrain yr Iseldiroedd. Roedd y boblogaeth yn 2008 yn 66,215.

Mae Assen yn nodedig am ei chylchdro rasio beiciau modur, lle cynhelir T.T. yr Iseldiroedd yn flynyddol.

bawd|dim|240px|Gorsaf reilffordd Assen

Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Drenthe
Gruffudd ap Maredudd

Gallai **Gruffudd ap Maredudd** gyfeirio at un o ddau ŵr:

*Gruffudd ap Maredudd ap Bleddyn (m. 1128), brawd Madog ap Maredudd o Bowys (m. 1160)
*Gruffudd ap Maredudd ap Dafydd (bl. 1352 -1382), bardd o Fôn
Zwolle

Prifddinas talaith Overijssel yn yr Iseldiroedd yw **Zwolle**. Saif ger afon IJssel, ac mae'r boblogaeth yn 114,545.

Ceir y cyfeiriad cynharaf at Zwolle yn 1040. Roedd yma eglwys wedi ei chysegru i'r Archangel Mihangel. Cafodd y ddinas ei hoes aur yn y 15g, pan oedd yn aelod pwysig o'r Cynghrair Hanseataidd, gan ddod yn gyfoethog iawn.

Categori:Y Cynghrair Hanseataidd
Categori:Dinasoedd yr Iseldiroedd
Categori:Overijssel
Ysgol Gynradd Gymraeg Bryn-y-môr

Mae Bryn y Mor yn ysgol gynradd gymraeg sydd wedi cael ei lleoli yn Brynmill, Abertawe ar Heol San Alban. Mae 33 o staff a 287 o ddisgyblion o oed 3 i 11. Enw'r pennaeth ers 2014 yw Mr.Ceri Scourfield. Ysgol cymharol fach ydyw ac ar ei safle ceir postiau gol, ffram ddringo a cheir yno adeilad o'r enw Awstralia sydd "o dan" yr ysgol. Mae hefyd gardd ar bwys Awstralia sef adeilad ar gyfer blwyddyn 1 a'r dosbarth Derbyn. Mae gan yr ysgol Gyngor Ysgol a Chyngor Eco.

## Hanes yr adeilad
Cafodd y brif adeilad ei hadeiladu yn 1915, ac roedd yn ysbyty cyn ysgol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* Gwefan swyddogol yr ysgol

Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion Abertawe
Ysgol Gynradd Gymraeg Llwynderw

bawd|Logo Ysgol Gynradd Gymraeg Llwynderw
Ysgol yn ardal Sgeti o ddinas Abertawe yw **Ysgol Gynradd Gymraeg Llwynderw**. Sefydlwyd yr ysgol yn 2002 ar safle Ysgol yr Esgob Gore ond ym mis Medi 2008, symudodd yr ysgol i safle ac adeilad newydd sbon yn West Cross. Mae'n ysgol ar gyfer disgyblion 3-11 oed a gwasanaetha'r ysgol ardal orllewinol y ddinas. Pan fydd yr ysgol yn cyrraedd ei llawn dŵf, disgwylir y bydd 315 o ddisgyblion yno. Cadeirydd y llywodraethwyr yw'r Cynghorydd Huw Rees a'r Pennaeth yw Mr. Alun Jones.  Mae'r ysgol yn nalgylch Ysgol Gyfun Gŵyr yn Nhregŵyr, Abertawe.

## Dolenni allanol
* Prospectws swyddogol yr Ysgol
* Gwefan swyddogol yr ysgol

## Cyfeiriadau
Categori:Ysgolion cynradd Cymraeg
Categori:Ysgolion Abertawe
Oceana (clwb nos)

Mae **Oceana** yn gadwyn o glybiau nos yn y Deyrnas Unedig sy'n eiddo o Luminar Leisure. Ceir clybiau Oceana yn Birmingham, Brighton, Bryste, Caerdydd, Kingston, Leeds, Milton Keynes, Nottingham, Plymouth, Southampton, Abertawe, Watford a Wolverhampton.

## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
*Datganiad i'r wasg: Luminar aim for 16 oceanas
*Club will be 'for an older clientele'

Categori:Clybiau nos
Parc Gwledig Dyffryn Clun

Parc yn Abertawe, Cymru, yw **Parc Gwledig Dyffry Clun**. Fel mae'r enw'n awgrymu, lleolir y parc mewn dyffryn. Ceir llwybr feicio yn mynd trwy ganol y dyffryn, sy'n cysylltu Blackpill gyda Thregŵyr. Mae'r llwybr feicio hwn yn rhan o Lwybr #4 y Rhwydwaith Feicio Cenedlaethol ac mae'n mynd yn agos i bentrefi Cilâ a Dyfnant. Arferai'r llwybr gael ei ddefnyddio gan Linell Calon Cymru. Gwelir dystiolaeth o orffennol diwydiannol yr ardal ar hyd y llwybr ei hun. Defnyddir y llwybrau bawlyd sydd i'w cael ym mryniau coediog Dyffryn Clun ar gyfer beicio mynydd a cherdded.

Llifa nant Blackpill gyferbyn â'r llwybr feicio o'r dechrau bron hyd at y diwedd. Llifa'r nant i mewn i Fae Abertawe yn Blackpill.

## Dolenni allanol
*Lluniau o Barc Gwledig Dyffryn Clun

Categori:Abertawe
Dyffryn Clun
Aimee-Ffion Edwards

Actores o Gymru yw **Aimee-Ffion Edwards** (ganwyd 21 Tachwedd 1987). Ganwyd Edwards yng Nghasnewydd ac mae hi'n rhugl yn y Gymraeg. Cymerodd ran yn y rhaglen deledu *Skins*, yn chwarae cymeriad "Sketch" yn ystod yr ail gyfres.

Cyn ymuno a'r rhaglen, roedd Edwards yn dymuno bod yn gantores glasurol, a chymerodd hi ran yn sioe dalent *Wawffactor* yn 2006. Mae hi hefyd wedi cymryd rhan yn y ffilm fer *Dŵr Dwfn* yn 2005.

Categori:Actorion benywaidd o Gymru
Categori:Cantorion benywaidd o Gymru
Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Pobl o Gasnewydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Quadrant, Abertawe

bawd|dde|Mynediad Stryd yr Undeb i Ganolfan Siopa'r Quadrant
'''Canolfan Siopa'r Quadrant''' yw prif ganolfan siopa dan-do dinas Abertawe, Cymru. Fe'i hagorwyd yn wreiddiol ym 1978 ond ers hynny mae wedi derbyn nifer o wedd-newidiadau. Mae iddi dwy lawr, er bod yr ail lawr yn cynnig mynediad i siopau "Boots" a "Debenhams", yn ogystal â'r toiledau cyhoeddus, yn unig. Fe'i lleolir gyferbyn â Marchnad Abertawe a cheir mynediad mewnol o'r ganolfan i'r farchnad.

## Siopau
Prif siopau'r ganolfan yw Debenhams, W H Smith a Boots. Mae'r siopau nodedig eraill yn cynnwys HMV, Clarks, Dorothy Perkins ac Oasis, ymysg eraill.

## Perchnogaeth
Mae'r Quadrant a'r ardal gyfagos yn eiddo i gyngor Dinas a Sir Abertawe.

## Dolenni allanol
*Canolfan Siopa'r Quadrant, Abertawe (gwefan swyddogol)
*Welsh Assembly Government: £1 billion blueprint set to transform and revitalise Swansea City Centre
*icWales: £1bn makeover plan for Dylan’s ‘ugly town’

Categori:Abertawe