Codwr gwastraff

[bawd| Chwilota ymhlith tomen o wastraff yn [Jakarta, Indonesia]]
Mae **godwr gwastraff** yn berson sy'n chwilio am ddeunyddiau y gellir eu hailddefnyddio neu eu hailgylchu ac sy'n cael eu taflu gan eraill i'w gwerthu neu i'w defnyddio'n bersonol. Ceir miliynau o godwyr gwastraff ledled y byd, yn bennaf mewn gwledydd sy'n datblygu, ond yn gynyddol mewn gwledydd ôl-ddiwydiannol hefyd. Mae casglwr gwastraff (hen enw: dyn lludw) yn berson sy'n casglu sbwriel neu wastraff ar gyfer safle tirlenwi neu losgydd, nid o reidrwydd ar gyfer cyfleuster ailgylchu.

Mae gwahanol fathau o godi gwastraff, ond dechreuodd y traddodiadau modern o godi gwastraff yn ystod y cyfnod diwydiannol yn y 19g. Rhwng y 1980au a'r 2020au, mae codi gwastraff ailgylchu wedi ehangu'n esbonyddol yn y byd sy'n datblygu oherwydd trefoli, gwladychiaeth wenwynig a'r fasnach wastraff fyd-eang. Mae llawer o ddinasoedd yn darparu gwasanaeth codi gwastraff solet yn unig.

Yn 2008, bathwyd y term codwyr gwastraff yng Nghynhadledd y Byd Cyntaf o Godwyr Gwastraff sef yn yr iaith wreiddiol "waste picker", i hwyluso cyfathrebu byd-eang. Mae'r term "scavenger" hefyd yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin yn Saesneg, ond mae llawer o godwyr gwastraff yn ei chael yn ddiraddiol oherwydd y gymhariaeth ymhlyg ag anifeiliaid.

Mae casglwr gwastraff yn wahanol i gasglwr sbwriel oherwydd gall y gwastraff a gesglir gan yr olaf fod ar gyfer safle tirlenwi neu losgydd, nid o reidrwydd ar gyfer cyfleuster ailgylchu.

## Cyffredinrwydd a demograffeg 
Ym 1988, amcangyfrifodd Banc y Byd fod 1–2% o boblogaeth y byd yn byw drwy gasglu gwastraff i'w ailgylchu. Amcangyfrifodd astudiaeth yn 2010 bod 1.5 miliwn o godwyr gwastraff yn India yn unig. Cesglir yr ystadegau swyddogol mwyaf cadarn ar godwyr gwastraff gan Lywodraeth Brasil, sy'n amcangyfrif bod bron i chwarter miliwn o'i dinasyddion yn godwyr gwastraff.

Mae incwm codwyr gwastraff yn amrywio'n fawr yn ôl lleoliad, math o waith, a rhyw. Mae rhai codwyr gwastraff yn byw mewn tlodi eithafol, ond mae llawer o rai eraill yn ennill sawl gwaith isafswm cyflog eu gwlad. Dengys astudiaethau diweddar bod casglwyr gwastraff yn Belgrade, Serbia, yn ennill tua US$3 y dydd, tra bod codwyr gwastraff yn Cambodia fel arfer yn ennill $1 y dydd. Ym Mrasil, mae dynion yn ennill mwy na merched, waeth beth fo'u hoedran, gyda dwy ran o dair o godwyr gwastraff Brasil yn ddynion yn gyffredinol.

## Achosion 
### Mewn gwledydd sy'n datblygu 
[bawd| Codwr gwastraff yn [Indonesia]]
Dros yr hanner canrif ddiwethaf (hyd at 2020), roedd mudo o fewn y wlad a chyfraddau ffrwythlondeb cynyddol wedi achosi i boblogaeth dinasoedd yn y byd sy'n datblygu godi gryn dipyn. Mae llawer o’r boblogaeth newydd wedi ymgartrefu mewn slymiau trefol ac aneddiadau sgwatwyr, sydd wedi ehangu’n gyflym heb unrhyw gynllunio canolog. Canfu Adroddiad Cynefin y Cenhedloedd Unedig fod bron i biliwn o bobl ledled y byd yn byw mewn slymiau, tua thraean o drigolion trefol y byd. Mae hwn yn ffynhonnell llygredd aer, tir a dŵr ac yn bygwth iechyd dynol a'r amgylchedd. Mae'r codwr gwastraff anffurfiol yn helpu i liniaru'r niwed hwn trwy gasglu deunyddiau y gellir eu hailgylchu mewn certi gwthio, beiciau tair olwyn, troliau mulod, troliau ceffylau, a thryciau codi.

### Peryglon galwedigaethol 
bawd|284x284px|Dyn ifanc yn Wganda sy'n gweithio mewn tomen wastraff. Oherwydd y lleoliad budr ac amodau gwaith, mae siawns uchel o ddal afiechyd neu anaf wrth weithio fel codwr gwastraff mewn rhai amgylcheddau.

Ceir  nifer fawr o glefydau ymhlith codwyr gwastraff oherwydd eu bod yn gafael mewn deunyddiau peryglus fel baw dynol, papur wedi'i ddirlawn gan ddeunyddiau gwenwynig, poteli a chynwysyddion â gweddillion cemegol, nodwyddau budr,  a metelau trwm o fatris. Canfu astudiaeth yn Ninas Mecsico fod hyd oes codwr gwastraff safle dympio ar gyfartaledd yn 39 mlwydd oed, o'i gymharu â'r cyfartaledd cenedlaethol o 69 mlynedd, er bod astudiaeth ddiweddarach gan Fanc y Byd yn amcangyfrif ei oes yn 53 mlynedd. Yn Port Said, yr Aifft, dangosodd astudiaeth ym 1981 gyfradd marwolaethau babanod o 1/3 ymhlith casglwyr gwastraff hy mae un o bob tri babi yn marw cyn cyrraedd un oed.

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
* Velis, C. et al. (2012). Fframwaith ac offeryn dadansoddol ('InteRa') ar gyfer integreiddio'r sector ailgylchu anffurfiol mewn systemau rheoli gwastraff ac adnoddau mewn gwledydd sy'n datblygu. Rheoli Gwastraff ac Ymchwil 30(9) Atodiad 43–66
* Rhwydwaith Global Alliance of Waste Pickers o rwydweithiau o godwyr gwastraff, yn bennaf o Asia, Affrica ac America Ladin.
* Mae Chitan yn grŵp ymchwil a gweithredu amgylcheddol sy'n uno codwyr gwastraff
* arddangosfa rithwir am ragpickers 

Categori:Ailgylchu
Categori:Tlodi