open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bydwreigiaeth

Galwedigaeth gofal iechyd yw **bydwreigiaeth** sy'n darparu gofal i fenywod yn ystod beichiogrwydd, esgoriad, a genedigaeth, ac yn ystod y cyfnod wedi'r enedigaeth. Mae bydwragedd hefyd yn gofalu am y baban ac yn cynorthwyo'r fam wrth fwydo o'r fron.
[bawd|chwith|Bydwraig yn mesur uchder [ffwndws y fam tua 26 wythnos wedi'r beichiogi er mwyn pennu oedran cyfnod cario'r ffoetws.]]

## Gweler hefyd 
* *Esgor*, cyfnodolyn Cymraeg ar fydwreigiaeth
* Obstetreg


Categori:Arbenigeddau meddygol
Victorious

Mae ***Victorious*** (dangosir y teitl gyda'r arddull *VIC**TORi**OUS*) yn gomedi sefyllfa Americanaidd a grëwyd gan Dan Schneider ar gyfer Nickelodeon. Mae'r gyfres yn ywneud â darpar ganwr o'r enw Tori Vega, sy'n cael ei chwarae gan Victoria Justice, ac sy'n mynychu ysgol celfyddydau perfformio o safon uchel a elwir yn *Hollywood Arts*, ar ôl cymryd y lle ei chwaer hŷn lle Trina (Daniella Monet) mewn arddangosfa. Mae Tori'n delio â sefyllfaoedd screwball o ddydd i ddydd. Ar ei diwrnod cyntaf yn Hollywood Arts, mae Tori'n cyfarfod Andre Harris (Leon Thomas III), Robbie Shapiro (Matt Bennett), Rex Powers (y pyped o Robbie), Jade West (Elizabeth Gillies), Cat Valentine (Ariana Grande), a Beck Oliver (Avan Jogia). Darlledwyd 4 cyfres rhwng 27 Mawrth 2010 a 2 Chwefror 2013.

## Cast a chymeriadau 
* Victoria Justice fel Tori Vega
* Leon Thomas III fel Andre Harris
* Matt Bennett fel Robbie Shapiro
* Elizabeth Gillies fel Jade West
* Ariana Grande fel Cat Valentine
* Avan Jogia fel Beck Oliver
* Daniella Monet fel Trina Vega

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 
* *Victorious* ar Nick.com
* 

Categori:Comedïau sefyllfa Americanaidd
Categori:Cyflwyniadau rhaglenni teledu 2010
Categori:Rhaglenni teledu Americanaidd
Categori:Rhaglenni teledu Nickelodeon
Categori:Rhaglenni teledu Saesneg o'r Unol Daleithiau
Tomas Tranströmer

Awdur, bardd, a chyfieithydd Swedaidd oedd **Tomas Gösta Tranströmer** (15 Ebrill 1931 - 26 Mawrth 2015). Enillodd yr Horst-Bienek-Preis für Lyrik ym 1992 a Gwobr Lenyddol Nobel yn 2011.

## Llyfryddiaeth
### Barddoniaeth
**17 dikter*, Bonnier, 1954
**Hemligheter på vägen*, Bonnier, 1958
**Den halvfärdiga himlen*, Bonnier, 1962
**Klanger och spår*,  Bonnier, 1966
**Mörkerseende*, Författarförlaget, 1970
**Stigar*, Författarförlaget, 1973, ISBN 978-91-7054-110-0
**Östersjöar*, Bonnier, 1974
**Sanningsbarriären*, Bonnier, 1978, ISBN 978-91-0-043684-1
**Det vilda torget* Bonnier, 1983, ISBN 978-91-0-046048-8
**För levande och döda*, Bonnier, 1989
**Sorgegondolen*, Bonnier, 1996, ISBN 978-91-0-056232-8
**Den stora gåtan*, Bonnier, 2004, ISBN 978-91-0-010310-1
### Eraill
**Minnena ser mig*), Bonnier, 1993 (hunangofiant) ISBN 978-91-0-055716-4
**Air Mail: Brev 1964-1990*, Bonnier, 2001, ISBN 978-91-0-057384-3
**Galleriet: Reflected in Vecka nr.II* (2007)

Categori:Genedigaethau 1931
Categori:Marwolaethau 2015
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o Sweden
Categori:Beirdd yr 21ain ganrif o Sweden
Categori:Beirdd Swedeg o Sweden
Categori:Cyfieithwyr o Sweden
Categori:Enillwyr Gwobr Lenyddol Nobel
Categori:Pobl o Stockholm
Indo-Tsieina Ffrengig

bawd|Baner Indo-Tsieina Ffrengig
Rhan o Ymerodraeth Ffrainc yn Ne Ddwyrain Asia oedd **Indo-Tsieina Ffrengig** (; Khmer: សហភាព​ឥណ្ឌូចិន, ). Ffurfiwyd ffederasiwn o dri rhanbarth yn Fietnam, sef Tonkin (Gogledd), Annam (Canolbarth), a Cochinchina (De), yn ogystal â Chambodia, ym 1887.

Ychwanegwyd Laos ym 1893 a Kouang-Tchéou-Wan ym 1900. Symudodd y brifddinas o Saigon (yn Cochinchina) i Hanoi (Tonkin) ym 1902. Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, gweinyddwyd y drefedigaeth gan Lywodraeth Vichy o dan feddiannaeth Japan. Ym mis Mai 1941, cychwynnodd gwrthryfel yn erbyn rheolaeth Ffrainc gan y Fiet Minh, byddin gomiwnyddol dan arweiniad Ho Chi Minh, yn ystod Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina.

Yn Saigon, enillodd Gwladwriaeth Fietnam, gwlad wrth-gomiwnyddol dan arweiniad y cyn-Ymerawdwr Bảo Đại, annibyniaeth ym 1949. Yn dilyn Cytundeb Genefa ym 1954 daeth y Fiet Minh yn llywodraeth Gogledd Fietnam, er parhaodd llywodraeth Bảo Đại i reoli yn Ne Fietnam.


Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 1887
Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a ddadsefydlwyd ym 1953
Categori:Hanes Cambodia
Categori:Hanes Fietnam
Categori:Hanes Laos
Categori:Cyn-drefedigaethau Ymerodraeth Ffrainc
Dan Leno

[bawd|Dan Leno fel [yr Hen Fam Ŵydd]]

Digrifwr theatr gerdd o Loegr yn ystod Oes Fictoria oedd **Dan Leno** (20 Rhagfyr 1860 – 31 Hydref 1904). Arferai ei berfformiadau yn ystod y 1880au ddibynnu'n fawr ar hiwmor cocni. Roedd hefyd yn adnabyddus fel hen ferch mewn pantomeimiau yn ystod y 1890au.

## Llyfryddiaeth
**Dan Leno*, gan J. Hickory Wood, Methuen, 1905
**The Funniest Man On Earth*, gan Gyles Brandreth, Hamilton, 1977
*''The King's Jester - the life of Dan Leno*, gan Barry Anthony, I. B. Tauris, 2010
**Dan Leno: His Life*, gan Dan Leno, Greening & Co, 1899
**Northern Music Hall*, gan G.J. Mellor, Graham, 1970
**Harlequinade*, gan Constance Collier, John Lane, 1929
**Fairs, Circuses and Music Halls*, gan M. Willson Disher, Collins, 1942
**British Music Hall*, gan Ramond Mander and Joe Mitchenson, Studio Vista, 1965
**The Melodies Linger On*, gan W. Macqueen Pope, Allen, 1950
**Folksong and Music Hall*, gan Edward Lee, Routledge & Kegan Paul, 1982
**Bransby Williams'', gan Bransby Williams, Hutchinson, 1954

## Dolenni allanol
*Dan Leno  - yn cynnwys recordiadau 'The Huntsman' (1901) a 'Going To The Races' (1903)
*The legacy of Dan Leno @ ''Ward's Book of Days''
*Llun o'r Leno ifanc yn Amgueddfa Victoria & Albert

Categori:Actorion theatr gerdd o Loegr
Categori:Digrifwyr o Loegr
Categori:Genedigaethau 1860
Categori:Marwolaethau 1904
Categori:Pobl o Lundain
Hussein bin Ali, Sharif Mecca

Sharif Mecca oedd **Sayyid Hussein bin Ali**, GCB (1853/1854 – 4 Mehefin 1931) (Arabeg: حسین بن علی; *Ḥusayn bin ‘Alī*) a hefyd Emir Mecca o 1908 hyd 1917, pan datganodd ei hunan yn Frenin Hijaz, gan dderbyn cydnabyddiaeth ryngwladol i'w deyrnas newydd. Dechreuodd y Gwrthryfel Arabaidd ym 1916 yn erbyn Ymerodraeth yr Otomaniaid yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ym 1924, pan diddymwyd Califfiaeth yr Otomaniaid, datganodd ei hunan yn Galiff yr holl Fwslimiaid. Rheolodd Hijaz nes iddo ildio'i deyrnas a'i holl deitlau seciwlar i'w fab hynaf Ali ym 1924, yn dilyn ei drechiad gan y Brenin Ibn Saud.

Ei feibion oedd Ali, Faisal, Abdullah a Zeid.

Categori:Brenhinoedd
Categori:Califfiaid
Categori:Genedigaethau 1854
Categori:Hasimiaid
Categori:Marwolaethau 1931
Categori:Teyrnas Hijaz
Gorsaf reilffordd y Trallwng

260px|chwith|bawd|Y platfform

Mae **gorsaf reilffordd y Trallwng** (Saesneg: *Welshpool railway station*) yn gwasanaethu tref y Trallwng ym Mhowys. Mae'r orsaf yn gorwedd ar Reilffordd y Cambrian yng nghanolbarth Cymru. Llenwir hen adeilad yr orsaf gan gaffi a siopiau; mae popeth ymwneud â'r rheilffordd ar y platfform.

Trallwng
Categori:Y Trallwng
B. H. Liddell Hart

Milwr a hanesydd milwrol o Loegr oedd **Syr Basil Henry Liddell Hart** (31 Hydref 1895 – 29 Ionawr 1970) a oedd yn ddamcaniaethwr milwrol blaenllaw rhwng y ddau Ryfel Byd. Ymysg ei lyfrau mae *Strategy: The Indirect Approach*, *Scipio Africanus: Greater Than Napoleon*, *The History of the Second World War*, a *T. E. Lawrence: In Arabia and After*, un o'r bywgraffiadau am Lawrence o Arabia ag awdurdodwyd ganddo (y llall oedd *Lawrence and the Arabs* gan Robert Graves).

Bu o dan archwiliad cudd gan yr MI5 am beth amser gan iddynt ei amau o ollwng gwybodaeth i'r Almaen am ymosodiad D-Day.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1895
Categori:Hanesyddion milwrol
Categori:Hanesyddion o Loegr
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Loegr
Categori:Marwolaethau 1970
Categori:Milwyr o Loegr
Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd

bawd|Map o Ewrop ym 1923.
Gall **y cyfnod rhwng y rhyfeloedd** gyfeirio at gyfnod rhwng unrhyw ddau ryfel, ond gan amlaf mae'n cyfeirio at yr oes rhwng diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1918 a chychwyn yr Ail Ryfel Byd ym 1939, yn enwedig yn Ewrop.

## Yn ôl gwlad neu ranbarth 
### Affrica 
* Argyfwng Abysinia

### Yr Almaen 
* Gweriniaeth Weimar
* Yr Almaen Natsïaidd

### Awstria 
* Rhyfel Cartref Awstria
* Anschluss

### Dwyrain Asia 
* Rhyfel Cartref Tsieina
* Goresgyniad Manchuria gan Japan

### Y Dwyrain Canol 
* Gwrthryfel Arabaidd Palesteina, 1936–1939

### Ffrainc 
* *Front populaire*

### Rwsia/Yr Undeb Sofietaidd 
* Rhyfel Cartref Rwsia
* Rhyfel Gwlad Pwyl a Rwsia (1919–1921)

### Sbaen 
* Rhyfel Cartref Sbaen

### Y Deyrnas Unedig 
* Streic Gyffredinol 1926
* Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd yng Nghymru

### Unol Daleithiau America
* Yr Oes Jazz
* Cwymp Wall Street

### Rhyngwladol 
* Cynghrair y Cenhedloedd
* Y Dauddegau Gwyllt
* Y Dirwasgiad Mawr
* Oes Aur Awyrennu

## Darllen pellach 
* Overy, Richard. *The Inter-war Crisis 1919-1939* (Harlow, Pearson, 2007).
* Overy, Richard. *The Morbid Age: Britain and the Crisis of Civilisation, 1919 - 1939* (Llundain, Penguin, 2010).
* Pugh, Martin. *We Danced All Night: A Social History of Britain Between the Wars* (Llundain, Vintage, 2009).


Categori:20fed ganrif
Seven Pillars of Wisdom

[250px|bawd|Addurnwaith ar glawr yr argraffiad cyhoeddus cyntaf, yn dangos dau [cleddyf cam|gleddyf cam a'r arysgrifen *the sword also means clean-ness + death* ("mae'r cleddyf hefyd yn golygu glendid + marwolaeth").]]

Hanes hunangofiannol o'r Gwrthryfel Arabaidd yw ***Seven Pillars of Wisdom: A Triumph*** a ysgrifennwyd gan y milwr Prydeinig T. E. Lawrence ("Lawrence o Arabia").

Daw'r teitl o Lyfr y Diarhebion, 9:1.

Categori:Llyfrau'r 1920au
Categori:Llyfrau gan T. E. Lawrence
Categori:Llyfrau Saesneg
Vernon God Little

Nofel gan DBC Pierre yw ***Vernon God Little*** (2003). Roedd yn nofel gyntaf Pierre, a enillodd y Wobr Booker yn 2003.

## Plot
Mae cymeriad y teitl yn fachgen bymtheg mlwydd oed sy'n byw mewn tref fechan yn nhalaith Unol Daleithiau o Texas. Pan mae ei ffrind Jesus Navarro yn cyflawni hunanladdiad ar ôl lladd un ar bymtheg o ddisgyblion bwlio, mae amheuaeth yn disgyn ar Vernon, sy'n dod yn rhywbeth o fwch dihangol yn ei dref enedigol fach o Martirio. Gan ofni'r gosb eithaf, mae'n rhedeg i ffwrdd i Fecsico.

Categori:Nofelau 2003
Categori:Nofelau Saesneg
Ngô Đình Diệm

Arlywydd cyntaf De Fietnam oedd **Ngô Đình Diệm** () (3 Ionawr 1901&nbsp;– 2 Tachwedd 1963). Wedi i Ffrainc encilio o Indo-Tsieina o ganlyniad i Gytundeb Genefa ym 1954, arweiniodd Diệm yr ymdrech dros greu Gweriniaeth Fietnam. Enillodd cryn cefnogaeth gan yr Unol Daleithiau oherwydd ei wrth-gomiwnyddiaeth gryf, ac ym 1955 enillodd buddugoliaeth mewn refferendwm a ystyrid wedi'i dwyllo. Datganodd ei hunan yn arlywydd cyntaf y Weriniaeth, a dangosodd sgìl gwleidyddol sylweddol wrth atgyfnerthu'i rym, ac yr oedd ei lywodraeth yn awdurdodaidd, elitaidd, nepotistaidd, a llwgr. Roedd Diệm yn Gatholig a gweithredodd polisïau oedd yn poeni ac yn gormesu y brodorion Degar a mwyafrif Bwdhaidd y wlad. Ynghanol protestiadau crefyddol a dderbynodd sylw rhyngwladol, collodd Diệm ei gefnogaeth gan yr Unol Daleithiau a chafodd ei fradlofruddio gan Nguyen Van Nhung, gweinydd y Cadfridog Duong Van Minh o'r ARVN ar 2 Tachwedd 1963, yn ystod coup d'état a ddymchwelodd ei lywodraeth.

Categori:Catholigion o Fietnam
Categori:Genedigaethau 1901
Categori:Gwleidyddion Catholig
Categori:Gwleidyddion o Fietnam
Categori:Gwrth-gomiwnyddion o Fietnam
Categori:Marwolaethau 1963
Gorsaf reilffordd Caersŵs

Mae **gorsaf reilffordd Caersŵs** yn orsaf reilffordd ar Reilffordd y Cambrian yng nghanolbarth Cymru, sy'n gwasanaethu pentref Caersŵs ym Mhowys.

Categori:Caersŵs
Caersŵs
Llwybr Ho Chi Minh

250px|bawd|Llwybr Ho Chi Minh ym 1967
System logistaidd rhwng Gogledd Fietnam a De Fietnam oedd **Llwybr Ho Chi Minh** oedd yn mynd trwy Laos a Chambodia. Defnyddiwyd i ddarparu pobl ac adnoddau i'r Viet Cong a Byddin Pobl Fietnam yn ystod Rhyfel Fietnam. Enwyd ar ôl Ho Chi Minh, arweinydd Gogledd Fietnam.

Categori:Cludiant yng Nghambodia
Categori:Cludiant yn Fietnam
Categori:Cludiant yn Laos
Categori:Rhyfel Fietnam
Gorsaf reilffordd Aberystwyth

Mae **Gorsaf reilffordd Aberystwyth** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasanaethu tref lan y môr a phrifysgol Aberystwyth yng Ngheredigion, Cymru. Mae'n gwasanaethu teithwyr yn cael ei weithredu gan Trafnidiaeth Cymru,  ac mae'n derfyn y Rheilffordd y Cambrian a hefyd y rheilffordd gul Bro Rheidol.

## Hanes
Cafodd yr orsaf wreiddiol ei hagor yn 1864 gan y Rheilffordd Aberystwyth ac Arfordir Cymru, a ddaeth yn rhan o Reilffyrdd y Cambrian wedyn. Roedd yn orsaf derfynol ar y lein o Fachynlleth o'r cychwyn a daeth hefyd yn orsaf derfynol y Rheilffordd Manceinion ac Aberdaugleddau, o Gaerfyrddin i Aberystwyth drwy Lanbedr Pont Steffan.

Agorwyd adeilad gorsaf newydd gan Reilffordd Fawr y Gorllewin (GWR) yn 1925 ac erbyn hynny roedd gan yr orsaf bum platfform, yn ogystal â sied injans, cyfarpar nwyddau a chyfarpar llwytho glo.

Caewyd y lein i Gaerfyrddin yn 1964, gan adael platfform 1 a 2 a'r gofod rhyngddynt yn wag. Defnyddwyd yr ardal hyn wedyn gan Reilffordd Cwm Rheidol, a adeiladodd platfform gwastad rhwng y ddau blatfform gwreiddiol, yn ogystal â meddiannu'r hen sied injans. Felly daeth yr orsaf yn orsaf pengaead.

Gyda defnydd o unedau yn hytrach nag injans a llai o drenau arbennig, caewyd platfform 4 yn 1982 (roedd platfform 5 wedi bod ar gyfer defnydd argyfwng ers blynyddoedd) ac o hynny ymlaen dim ond un platfform sydd ar y lein fawr.

Gwaredwyd yr adeilad GWR yn 1990au ac ers 2001 mae'r rhan fwyaf o'r adeilad yn dafarn Wetherspoon. Mae teithwyr bellach yn defnyddio'r hen adeiladau orsaf o gyfnod y Cambrian. Mae'r adeiladau i gyd yn rhestredig (Gradd II).

Bellach mae gorsaf Rheilffordd Cwm Rheidol wedi symud unwaith eto i safle newydd a saif sied cerbydau y rheilffordd honno rhwng hen blatfformau 1 a 2.

## Gwasanaethau
Mae 16 gwasanaeth y dydd yn gadael Aberystwyth o Ddydd Llun i Ddydd Sadwrn, gyda 7 yn mynd mor bell â Birmingham Rhyngwladol.

bawd|dim|Tu mewn yr orsaf
bawd|dim|Arwydd rhybudd COVID-19 ar bilfwrdd drydanol ger yr orsaf

## Cyfeiriadau
Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Aberystwyth
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Ceredigion
Aberystwyth
Athrawiaeth Nixon

Athrawiaeth polisi tramor oedd **Athrawiaeth Nixon** a gyflwynwyd gan Richard Nixon, Arlywydd yr Unol Daleithiau, mewn cynhadledd i'r wasg ar 25 Gorffennaf 1969 yn Gwam. Datganodd bydd yr Unol Daleithiau o hynny ymlaen yn disgwyl i'w chynghreiriaid cymryd rheolaeth dros amddiffyniad milwrol eu hunain, ond bydd yr UD yn cynorthwyo rhywfaint.

Categori:1969
Nixon
Categori:Cysylltiadau rhyngwladol yr Unol Daleithiau yn yr 20fed ganrif
Categori:Richard Nixon
Categori:Rhyfel Fietnam
Tom Kenny

Actor, actor llais, a digrifwr Americanaidd yw **Thomas James** "**Tom**" **Kenny** (ganwyd 13 Gorffennaf 1962). Mae e'n fwyaf adnabyddus oherwydd am iddo chwarae rôl llais Spynjbob Pantsgwâr yn y gyfres SpynjBob Pantsgwâr.

## Teledu
## Spynjbob Pantsgwâr
Er bod Tom Kenny yn fwyaf adnabyddus oherwydd iddo chwarae rôl laes SpynjBob Pantsgwâr, mae e wedi chwarae llawer o gymeriadau, gan gynnwys 200 o gynhyrchiadau. Chwaraeodd Kenny gymeriadau yn *Rocko’s Modern Life*, *Camp Lazlo*, *CatDog*, *The PowerPuff Girls* a llawer mwy.

Yn SpynjBob Pantsgwâr, mae Tom Kenny yn chwarae Gary y Falwen, yr adroddwr Ffrengig, Mr Pantsgwâr (tad Spynjbob), y sglefren fôr, Patchy y môr-leidr ac, wrth gwrs, Spynjbob Pantsgwâr, yn ogystal â llawer mwy.

Categori:Actorion Americanaidd
Hallstatt (pentref)

bawd|300px|Hallstatt
Pentref yn yr ardal Salzkammergut, Awstria yw **Hallstatt**, Awstria Uchaf.  Saif ar lan y Hallstätter See (llyn).  Yn ôl Cyfrifiad 2001 roedd gan y pentref boblogaeth o 946.

## Crud y gwareiddiad Celtaidd
Enwir y diwylliant Hallstatt ar ôl Hallstatt. Saif y pentref yn ardal Salzkammergut yn Awstria lle darganfuwyd mynwent gynhanesyddol enfawr oedd yn cynnwys 1045 o feddau. Fe'i darganfuwyd gan Ramsauer yn hanner olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd y bobl yn Hallstatt yn cloddio am halen o'r wythfed ganrif Cyn Crist hyd y bumed. Mae arddull y nwyddau yn y beddau yn nodedig iawn a cheir gwrthrychau o'r un arddull ledled Ewrop.

## Gweler hefyd
* Y diwylliant Hallstatt

Categori:Awstria
Gorsaf reilffordd Bangor

Mae **gorsaf reilffordd Bangor** yn gorwedd ar Linell Arfordir Gogledd Cymru ac yn gwasanaethu dinas Bangor yng Ngwynedd. Orsaf olaf y llinell ar y tir mawr yw hi. Mae wedi ei lleoli 40&nbsp;km (24 ¾ milltir) i'r dwyrain o Gaergybi.

## Hanes
## Gwasanaethau
Mae yna gwasanaeth bob awr sylfaenol i Gaer drwy Gyffordd Llandudno, Bae Colwyn, Y Rhyl, Prestatyn a'r Fflint, yn ogystal ag ar draws Ynys Môn i Gaergybi.

## Cyfeiriadau
Bangor
Gorsaf reilffordd Llanfairfechan

Mae **gorsaf reilffordd Llanfairfechan** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref fach glan y môr Llanfairfechan yn sir Conwy, Cymru. Mae wedi'i lleoli ar Reilffordd Arfordir Gogledd Cymru.

Lllanfairfechan
Categori:Llanfairfechan
Gorsaf reilffordd Penmaenmawr

Mae **gorsaf reilffordd Penmaenmawr** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Penmaenmawr yn sir Conwy, Cymru ac wedi ei leoli ar Lein Arfordir Gogledd Cymru. Mae'r orsaf yn arhosfan ar gais.

Penmaenmawr
Categori:Penmaenmawr
David Duchovny

Actor Americanaidd, awdur a chyfarwyddwr yw **David William Duchovny** (ganwyd 7 Awst, 1960). Mae wedi ennill gwobrau Golden Globe am ei waith fel Asiant Arbennig FBI Fox Mulder ar The X-Files ac fel Hank Moody ar Californication.

## Dolenni allanol
*David Duchovny Central - gwefan selogion

Categori:Actorion Americanaidd
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Princeton
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Yale
Categori:Genedigaethau 1960
Sam Warburton

Mae **Sam Warburton** yn gyn-chwaraewr Rygbi'r Undeb o Cymru; (ganwyd 5 Hydref, 1988). Bu'n chwarae rygbi rhanbarthol dros Gleision Caerdydd a chafodd ei gap cyntaf dros Gymru yn 2009. Yn Awst 2011 enwyd ef yn Gapten Cymru ar gyfer Cwpan Rygbi'r Byd 2011.

Yn Ebrill 2013, cafodd ei ddewis i fod yn gapten y Llewod ar gyfer taith 2013 i Awstralia a daeth yn gapten ar gyfer taith y Llewod i Seland Newydd yn 2017. Warburton sy'n dal y record am y nifer fwyaf o gapiau i Gymru fel capten.

Yng Ngorffennaf 2018, yn 29 oed, cyhoeddodd Warburton ei ymddeoliad o rygbi'r undeb ar ôl methu ag adfer yn llwyr wedi iddo dderbyn llawdriniaeth ar ei wddf a'i gefn.

## Capiau
## Cyfeiriadau
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd
Jonathan Meades

Mae **Jonathan Meades** (ganwyd 24 Ionawr 1992) yn bêl-droediwr proffesiynol o Gymru sydd ar hyn o bryd yn chwarae ar gyfer tîm Pencampwriaeth Cynghrair Pêl-droed Dinas Caerdydd.

Categori:Genedigaethau 1992
Categori:Pêl-droedwyr o Gymru
George Thorne

Pêl-droediwr Seisnig yw **George Louis Elliot Thorne** (ganwyd 4 Ionawr, 1993) sydd ar hyn o bryd yn chwarae i Derby County.

Thorne, George
Sam Mantom

Pêl-droediwr Seisnig yw **Samuel Stephen Mantom** (ganed 20 Chwefror, 1992 yn Stourbridge, Lloegr). Mae ar hyn o bryd yn chwaraewr canol cae ar gyfer Walsall yn Adran Gyntaf Cynghrair Lloegr.

Mantom, Sam
Mantom, Sam
Somebody Help Me (ffilm)

Ffilm arswyd Americanaidd ydy ***Somebody Help Me*** (2007). Mae'r ffilm yn serennu Marques Houston ac Omarion. Ysgrifennodd a chyfarwyddodd hi gan gynhyrchydd cerddoriaeth y ffilm, Chris Stokes.

## Plot 
Mae *Somebody Help Me* yn dilyn stori Brendan Young (Marques Houston) a Darryl Jennings (Omarion Grandberry). Maent yn mynd i ffwrdd am benwythnos gyda'u cariadon i gaban anghysbell mewn canol coedwig. Wedi iddynt ymgartrefu yn y caban, aiff pethau o ddrwg i waeth wrth i ddigwyddiadau iasol ddigwydd. Fesul un, mae aelodau'r grŵp yn mynd ar goll neu'n marw, tra bo rhaid i'r gweddill ymladd yr hyn sydd y tu ôl i'r lladd hyn.

## Cast 
## Ffilmiau arall 
Rhyddhawyd dilyniant o'r enw Somebody Help Me 2 ym mis Hydref 2010.

Categori:Ffilmiau arswyd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Betty Driver

Actores a chantores Seisnig oedd **Elizabeth Mary "Betty" Driver, MBE** (20 Mai 1920 – 15 Hydref 2011).

Bu farw yn Cheadle, Swydd Gaer, yn 91 oed.

## Ffilmiau
* *Boots! Boots!* (1934)
* *Penny Paradise* (1938)
* ''Let's Be Famous* (1939)
* *Facing the Music* (1941)

## Teledu
**Pardon the Expression* (1965-66)
**Love on the Dole* (1967)
**Coronation Street'' (1969-2011)

## Cyfeiriadau
Categori:Actorion Seisnig
Categori:Genedigaethau 1920
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl fu farw o niwmonia
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Unix

Systemau gweithredu aml-weithred, aml-ddefnyddiwr yw **UNIX**, a grëwyd yn wreiddiol ym 1969 gan grŵp o weithwyr AT&T ar Bell Labs, gan gynnwys Ken Thompson, Dennis Ritchie, Brian Kernighan, Douglas McIlroy, a Joe Ossanna.

## Dolenni allanol
*  Gwefan y System UNIX gan *The Open Group*

Categori:Systemau gweithredu
Dennis Ritchie

Cyfrifiadurwr o'r Unol Daleithiau oedd **Dennis MacAlistair Ritchie** (9 Medi 1941&nbsp;– 12 Hydref 2011), a elwir yn aml gan ei enw defnyddiwr **dmr**. Creodd iaith rhaglennu C, a gyda Ken Thompson creodd system weithredu Unix.

Categori:Cyfrifiadurwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyn-fyfyrwyr Prifysgol Harvard
Categori:Genedigaethau 1941
Categori:Marwolaethau 2011
Categori:Pobl a aned yn Efrog Newydd
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl fu farw yn New Jersey
Fietnameg

Iaith genedlaethol a swyddogol Fietnam yw **Fietnameg**.


Categori:Ieithoedd Awstro-Asiaidd
Categori:Ieithoedd Fietnam
Louis St. Laurent

Cyfreithiwr a 12fed Brif Weinidog Canada oedd **Louis Stephen St. Laurent**, PC, CC, QC (1 Chwefror 1882 – 25 Gorffennaf 1973).

Cafodd ei eni yn Compton, Quebec, yn fab Jean-Baptiste-Moïse Saint-Laurent a'i wraig Mary Anne Broderick.

## Dolenni allanol
*  Bywgraffi o'r Library of Parliament 

Categori:Cyfreithwyr o Ganada
Categori:Genedigaethau 1882
Categori:Marwolaethau 1973
Categori:Prif Weinidogion Canada
Categori:Pobl o Québec
Y Pris

Cyfres ddrama deledu oedd ***Y Pris*** (Saesneg: *The Price*) a gynhyrchwyd gan Fiction Factory ar gyfer S4C. Disgrifiwyd y rhaglen gan ei cynhyrchwyr fel "Y Sopranos ger y môr" ac mae'r gyfres wedi ei gosod yn Sir Gaerfyrddin ac mae'n dilyn "bywydau clymog grŵp o *gangsters* sy'n cuddio eu trafodion anghyfreithlon."

Cafodd y rhaglen ei ysgrifennu gan Tim Price.

## Cast a Cymeriadau
**Lyn Edwards** (Cyfres 1-2, prif) - yn cael ei phortreadu gan Matthew Gravelle. Fe yw un o brif gymeriadau'r gyfres ac erbyn yr ail gyfres yn cael ei wneud yn ben y grŵp fwyaf sydd yn delio cyffuriau yng Nghymru gan y frawdoliaeth.

**Steve John** (Cyfres 1-2, prif) - yn cael ei chwarae gan Rhodri Meilir. Steve yw'r ail-yn-orchymyn. Cyfrinachwr ac yn frawd a fabwysiadwyd i Lyn.

**Nicky** (Cyfres 2, prif) - yn cael ei chwarae gan Gareth Pierce. Mae Nicky yn gefnder ifanc Lyn, sydd yn dod i lawr o Lanystumdwy i helpu i redeg y busnes teuluol.

Categori:Rhaglenni teledu S4C
Categori:Rhaglenni teledu Cymraeg
Categori:Cyfresi drama S4C
James Baldwin

thumb
Nofelydd, traethodydd, dramodydd, bardd, a beirniad cymdeithasol Affricanaidd-Americanaidd oedd **James Arthur Baldwin** (2 Awst 1924 – 1 Rhagfyr 1987).

## Gweithiau 
* *Go Tell It on the Mountain* (nofel; 1953)
* *The Amen Corner* (drama; 1954)
* *Notes of a Native Son* (traethodau; 1955)
* ''Giovanni's Room* (nofel; 1956)
* *Nobody Knows My Name: More Notes of a Native Son* (traethodau; 1961)
* *Another Country* (nofel; 1962)
* *A Talk to Teachers* (traethawd; 1963)
* *The Fire Next Time* (traethodau; 1963)
* *Blues for Mister Charlie* (drama; 1964)
* *Going to Meet the Man* (straeon; 1965)
* *Tell Me How Long the Train's Been Gone* (nofel; 1968)
* *No Name in the Street* (traethodau; 1972)
* *If Beale Street Could Talk* (nofel; 1974)
* *The Devil Finds Work* (traethodau; 1976)
* *Just Above My Head* (nofel; 1979)
* *Jimmy's Blues* (cerddi; 1983)
* *The Evidence of Things Not Seen* (traethodau; 1985)
* *The Price of the Ticket* (traethodau; 1985)
* *The Cross of Redemption: Uncollected Writings* (traethodau; 2010)

Gydag eraill:
* *Nothing Personal* (gyda Richard Avedon (ffotograffydd))* (1964)
* *A Rap on Race (gyda Margaret Mead)* (1971)
* *One Day When I Was Lost* (yn wreiddiol: A. Haley; 1972)
* *A Dialogue (gyda Nikki Giovanni)* (1973)
* *Little Man Little Man: A Story of Childhood* (gyda Yoran Cazac, 1976)
* *Native Sons* (gyda Sol Stein, 2004)

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1924
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Academyddion yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Academyddion o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirdd Affricanaidd-Americanaidd
Categori:Beirdd Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Beirniaid cymdeithasol o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion LHDT o'r Unol Daleithiau
Categori:Llenorion o'r Unol Daleithiau yn ymwneud ag hiliaeth
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Nofelwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl a aned ym Manhattan
Categori:Pobl fu farw yn Ffrainc
Categori:Pobl fu farw o ganser y stumog
Categori:Ymfudwyr o'r Unol Daleithiau i Ffrainc
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Ysgrifwyr a thraethodwyr Saesneg o'r Unol Daleithiau
Moshchena

Pentref yng ngogledd-orllewin Oblast Volyn, Wcráin, yw **Moshchena** (Wcreineg: Мощена). Mae ganddo 581 o drigolion (ffigyrau 2010).

Categori:Oblast Volyn
Categori:Pentrefi Wcráin
Rudolf I, brenin yr Almaen

Brenin y Rhufeiniaid o 1273 hyd ei farwolaeth oedd **Rudolf I** neu **Rwdolff I** (Almaeneg: *Rudolf von Habsburg*; 1 Mai 1218 - 15 Gorffennaf 1291), sef teitl a roddwyd i reolwyr yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn dilyn ethol i'r swydd gan y dywysogion Teyrnas yr Almaen.

Roedd Rudolf yn fab i'r Cownt Albert IV o Habsburg a Hedwig, ferch Cownt Urlich o Kyburg a chafodd ei eni yng Nghastell Limburg ger Sasbach am Kaiserstuhl yn ardal Breisgau.  Ar farwolaeth ei dad ym 1239, etifeddodd stadau mawr o eiddo'i dad o gwmpas Castell Habsburg yn ardal Aargau (y Swistir) ac yn Alsace hefyd.  Ym 1245, fe briododd ei wraig gyntaf Gertrude, ferch Cownt Burkhard III o Hohenburg.

Roedd y dryswch yn yr Almaen yn ystod yr *interregnum*, yn dilyn cwymp llinach Hohenstaufen yn caniatau i Cownt Rudolf i gynyddu ei eiddo.  Coronwyd ef yn frenin yn Eglwys Gadeiriol Aachen ar 24 Hydref 1273. Bu farw yn Speyer ym 1291.

## Gweler hefyd
* Habsburg

Categori:Genedigaethau 1218
Categori:Marwolaethau 1291
Categori:Brenhinoedd yr Almaen
Rhyfeloedd Indo-Tsieina

Cyfres o ryfeloedd yn Ne Ddwyrain Asia o 1947 hyd 1979 oedd **Rhyfeloedd Indo-Tsieina** (), a ymladdwyd gan genedlaetholwyr Fietnamaidd yn erbyn lluoedd Ffrengig, Americanaidd, a Tsieineaidd. Cyfeiriodd y term "Indo-Tsieina" at Indo-Tsieina Ffrengig yn wreiddiol, oedd yn cynnwys Fietnam, Laos, a Chambodia, a chyfeiriodd yn hwyrach at yr ardal ddaearyddol. Y pedwar rhyfel oedd:

* **Rhyfel Cyntaf Indo-Tsieina** (a elwir yn **Rhyfel Indo-Tsieina** yn Ffrainc a'r **Rhyfel Ffrengig** yn Fietnam), a ddechreuodd wedi diwedd yr Ail Ryfel Byd a pharhaodd hyd at drechiad y Ffrancod ym 1954. Wedi ymgyrch hir o wrthsafiad, datganodd lluoedd y Viet Minh fuddugoliaeth wrth i luoedd Japaneaidd a Llywodraeth Vichy ildio yn y Gogledd tua diwedd yr Ail Ryfel Byd. Adenillodd Ffrainc reolaeth dros y diriogaeth a pharhaodd y Viet Minh i ymladd yn erbyn y Ffrancod gyda chymorth o Tsieina a'r Undeb Sofietaidd, ac roeddent yn llwyddiannus wrth wthio'r gwladychwyr o'r wlad.
* **Ail Ryfel Indo-Tsieina** (a elwir yn **Rhyfel Fietnam** yn y Gorllewin a'r **Rhyfel Americanaidd** yn Fietnam), a gychwynnodd fel gwrthdaro rhwng llywodraeth  De Fietnam (gyda chefnogaeth yr Unol Daleithiau) a'i gwrthwynebwyr comiwnyddol, y Viet Cong (ffrynt rhyddid yn y De) a Byddin Gogledd Fietnam (gyda chymorth Tsieina a'r Undeb Sofietaidd). Cychwynnodd yn hwyr y 1950au a pharhaodd hyd 1975. Bu gwrthdaro hefyd yng Nghambodia rhwng y llywodraeth (gyda chefnogaeth yr Unol Daleithiau) a'r Khmer Rouge comiwnyddol (**Rhyfel Cartref Cambodia**, 1967–1975) ac yn Laos rhwng y llywodraeth, eto gyda chefnogaeth yr Unol Daleithiau, a'r Pathet Lao comiwnyddol (**Rhyfel Cartref Laos**, 1962–1975).
* **Rhyfel Cambodia a Fietnam**, a ddilynodd Ail Ryfel Indo-Tsieina. Goresgynnwyd Cambodia gan Fietnam a ddymchwelwyd llywodraeth y Khmer Rouge. Parhaodd y rhyfel o fis Mai 1975 hyd Ragfyr 1989.
* **Trydydd Ryfel Indo-Tsieina** (a elwir hefyd yn **Rhyfel Tsieina a Fietnam**), rhyfel byr o Chwefror-Mawrth 1979 rhwng Gweriniaeth Pobl Tsieina a Gweriniaeth Sosialaidd Fietnam. Goresgynnwyd Fietnam gan Tsieina fel cosb am ymyrru yng Nghambodia.

Categori:Hanes Cambodia
Categori:Hanes Fietnam
Categori:Hanes Laos
Indo-Tsieina
Tinker, Tailor, Soldier, Spy

Nofel ysbïo gan John le Carré yw ***Tinker, Tailor, Soldier, Spy*** a gyhoeddwyd ym 1974. Yn y nofel hon caiff George Smiley ei adalw i'r "Syrcas", asiantaeth cudd-wybodaeth y Deyrnas Unedig, i ddatgelu *mole* Sofietaidd. Hi yw'r nofel gyntaf yn Nhriawd Karla, sy'n dweud stori'r swyddog cudd-wybodaeth Smiley wrth geisio dal ei wrthwynebydd, y swyddog cudd-wybodaeth Karla o'r Undeb Sofietaidd. Y ddwy nofel arall yn y gyfres yw *The Honourable Schoolboy* (1977) a ''Smiley's People'' (1979).

Daw'r teitl o'r hwiangerdd Saesneg "Tinker, Tailor". Mae pennaeth y Syrcas, Control, yn rhoi enwau côd o'r rhigwm hwn i'r swyddogion y mae'n drwgdybio o fod yn y *mole*.

Categori:Nofelau 1974
Categori:Nofelau gan John le Carré
Categori:Nofelau ysbïo
Rhys Priestland

Chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol Cymreig yw **Rhys Priestland** (ganwyd 9 Ionawr 1987, Caerfyrddin, Sir Gaerfyrddin).

## Addysg
Fe addysgwyd Rhys Priestland yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin ac mae yn siaradwr Cymraeg rhugl.  Wedi gadael yr ysgol, astudiodd economeg ym Mhrifysgol Caerdydd, a gorffennodd ei gwrs ym Mhrifysgol Abertawe.

## Gyrfa
Dechreuodd Priestland chwarae rygbi gyda chlybiau rygbi Llandeilo ac Athletic Caerfyrddin cyn ymuno â chlwb Scarlets Llanelli pan yn ddeunaw oed.  Fel maswr y mae yn hoffi chwarae fwyaf, ond gall chwarae fel cefnwr hefyd.

Chwaraeodd Rhys dros Gymru dan 19 a Chymru dan 20, cyn cael ei alw i chwarae i Dîm cenedlaethol Cymru ar gyfer Pencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2011.  Gwnaeth ei ymddangosiad rhyngwladol cyntaf dros Gymru ym mis Chwefror 2011 fel eilydd ail-hanner yn y fuddugoliaeth yn erbyn yr Alban.

Fe'i enwyd yng ngharfan Cymru ar gyfer Cwpan y Byd 2011 yn Seland Newydd ym mis Awst 2011.  Sgoriodd 29 pwynt mewn 5 gem dros Gymru yn y twrnamaint. Ar ôl cael ei anafu yn y rownd go-gyn-derfynol yn erbyn Iwerddon, ymddangosodd Priestland fel gwestai ar raglen Cwpan Rygbi’r Byd 2011 ar S4C.

Sgoriodd Priestland ei gais cyntaf dros ei wlad yn erbyn Awstralia ar 3 Rhagfyr 2011.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Proffil ar Wefan Scarlets Llanelli 
*Proffil ar Wefan Undeb Rygbi Cymru 

Categori:Genedigaethau 1987
Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Gaerfyrddin
Categori:Clwb Rygbi Llanelli
Categori:Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Bro Myrddin
Robin Llwyd ab Owain

bawd|200px|de|Robin Llwyd ab Owain yn y seremoni cadeirio yn Eisteddfod Bro Delyn, 1991

Bardd ac Enillydd Cadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Delyn 1991 yw **Robin Llwyd ab Owain** (ganwyd Mehefin 1958; enw barddol: **Robin Llwyd**). Ysgrifennodd yr awdl *Merch Ein Amserau* mewn dull modern ac yn ôl un o'r beirniad Eirian Davies yn ei feirniadaeth yn y cyfansoddiadau, roedd yr awdl yn "torri tir newydd".

Mae o hefyd wedi ysgrifennu geiriau caneuon e.e. *Pedair Oed* (Rhys Meirion) a *Brenin y Sêr* (Bryn Terfel). Ysgrifennodd sgript a geiriau caneuon y dramâu cerdd Ceidwad y Gannwyll (1985), Rhys a Meinir (1987), Iarlles y Ffynnon (1992-3) a Pwy bia'r Gân? (2003).

Nid yw wedi cyhoeddi cyfrol (papur) o'i waith, ond cyhoeddwyd *Rebel ar y We* ar y we fyd-eang yn Rhagfyr 1996; hon oedd y gyfrol gyntaf yn y Gymraeg i'w rhoi ar y we fyd-eang. Newidiwyd teitl y gyfrol ddigidol hon ar y 22 Mai 2006 i 'Rhedeg ar Wydr'.

Bu'n brifathro am gyfnod o tua 15 mlynedd.

## Wikimedia
Ar 1 Gorffennaf 2013, apwyntiwyd Robin yn Reolwr cyntaf i Gymru gan Wikimedia UK a Wici Cymru.  Mae ei rôl yn bwriadu ehangu y Wicipedia Cymraeg a deunydd Cymreig ar y Wicipedia Saesneg. Fel rhan o'r cynllun hwn, cyfrannodd Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ariannol at hyfforddi olygyddion newydd. Wrth siarad am apwyntiad Robi, dywedodd Jon Davies, Prif Weithredwr Wikimedia UK: "Mae apwyntiad Robin fel Rheolwr Cymru yn rhan hanfodol o'n strategaeth allgymorth. Y Wicipedia Cymraeg yw'r wefan Gymraeg mwyaf poblogaidd yn y byd a rydym yn falch o gefnogi'r Gymraeg."

## Llyfryddiaeth 
**Ceidwad y Gannwyll* Casgliad o 10 o ganeuon i blant rhwng 8 a 14 oed; ISBN 0862433681
**Gwin Beaujolais* gyda Robat Arwyn Ionawr 1991 (Y Lolfa)
**Ceidwad y Gannwyll a Chaneuon Eraill* (Robat Arwyn, Ionawr 1995 (Y Lolfa)
**Iarlles y Ffynnon* gyda Robat Arwyn Gorffennaf 1997 (Y Lolfa)
**Posteri Poeth* (Steve Eaves, Robat Gruffudd, Robin Llwyd ab Owain, Dewi Pws) Awst 2001 (Y Lolfa)
*''Pedair Oed/Mae'r Gân yn ein Huno* (Robat Arwyn a Robin Llwyd ab Owain) Rhagfyr 2006 (Cwmni Recordiau Sain)

### Rhannau o fewn cyfrolau 
**Er Hwylio'r Haul'' Comisiynwyd gan Eisteddfod Genedlaethol Eryri a'r Cylch 2005
**Wyth Cân, Pedair Sioe*; Gwasg y Lolfa. Cerddoriaeth Robat Arwyn; geiriau gan Hywel Gwynfryn a Robin Llwyd.
*''Pedair Oed/Mae'r Gân yn ein Huno'' Dwy gân gan Robat Arwyn a Robin Llwyd; Trefniant SATB i 'Pedair Oed'. Trefniant deulais i 'Mae'r gân yn ein huno'.

## Gweler hefyd
*Ceidwad y Gannwyll

## Cyfeiriadau 
## Dolenni allanol 
*Gwefan 'Rhedeg ar Wydr'

Categori:Beirdd Cymraeg
Categori:Beirdd plant
Categori:Cyhoeddwyr o Gymru
Categori:Genedigaethau 1958
Categori:Llenorion Cymraeg
Categori:Llenorion plant Cymraeg
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Pobl o Wynedd
Categori:Prifeirdd
Alistair MacLean

Nofelydd o Albanwr oedd **Alistair Stuart MacLean** () (21 Ebrill 1922 – 2 Chwefror 1987)  oedd yn ysgrifennu llyfrau cyffrous ac antur megis *The Guns of Navarone*, *Ice Station Zebra* a *Where Eagles Dare*. Gaeleg yr Alban oedd ei famiaith.

## Plentyndod
Fe'i ganwyd yn Glasgow yn fab i weinidog yn Eglwys yr Alban oedd MacLean Dysgodd Saesneg yn ail iaith. Treuliodd lawer o'i blentyndod yn Daviot yn Ucheldir yr Alban, deg milltir o Inverness. Ef oedd y trydydd o bedwar mab.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1922
Categori:Marwolaethau 1987
Categori:Morwyr y Llynges Frenhinol
Categori:Nofelwyr yr 20fed ganrif o'r Alban
Categori:Nofelwyr antur Saesneg o'r Alban
Categori:Nofelwyr cyffro Saesneg o'r Alban
Categori:Pobl a aned yn Glasgow
Categori:Pobl fu farw ym München
Categori:Pobl Aeleg o'r Alban
Lynsio

[de|bawd|250px|[Americanwr Affricanaidd wedi ei lynsio o goeden, 1925]]
Dienyddiad allgyfreithiol gan dorf, yn aml trwy grogi, yw **lynsio** er mwyn cosbi troseddwr honedig neu ddychrynu neu reoli poblogaeth benodol.

## Achosion enwog o lynsio 
* Ptolemi XI Alecsander II, brenin yr Aifft, 80 CC
* Laura a Lawrence Nelson, Americanwyr Affricanaidd, 1911
* Leo Frank, Americanwr Iddewig, 1915
* Jesse Washington, Americanwr Affricanaidd yn Texas, 1916
* Anteo Zamboni, anarchydd Eidalaidd 15 oed a geisiodd saethu Mussolini, 1926
* Emmett Till, Americanwr Affricanaidd 14 oed, 1955
* James Chaney, Andrew Goodman, a Michael Schwerner, gweithwyr hawliau sifil ym Mississippi, 1964
* Vadim Nurzhitz a Yossi Avrahami, dau filwr Israelaidd yn Ramallah, 2000

Categori:Llofruddiaeth
Categori:Cosb gorfforol
A Murder of Quality

Ail nofel John le Carré yw ***A Murder of Quality***, a gyhoeddwyd ym 1962. Mae'n cynnwys yr ysbïwr George Smiley, yr enwocaf o gymeriadau le Carré, er nad oes thema ysbïo i'r nofel hon; yn hytrach nofel ddirgelwch yw hi. Lleolir yn rhannol mewn ysgol fonedd Seisnig ystrydebol o'r enw Carne College. Mae rhai yn credu y cafodd Carne ei ysbrydoli gan Ysgol Sherborne, hen ysgol yr awdur, ond gwada le Carré ei fod yn seiliedig ar unrhyw sefydliad penodol.

Categori:Nofelau 1962
Categori:Nofelau gan John le Carré
Safle cenhadol

bawd|Llun Indiaidd o'r 19eg ganrif.
Safle rhyw rhwng dau bartner ydy **safle cenhadol** lle ceir cyfathrach rywiol. Yn y safle hwn, mae'r ferch yn gorwedd ar ei chefn a'r dyn yn penlinio neu'n gorwedd rhwng ei choesau. Gan eu bod nhw yn wynebu ei gilydd, gallent gusanu ac edrych ar lygaid ei gilydd, sy'n gwneud y safle hwn yn ffefryn gan gyplau rhamantus. Caiff ei defnyddio hefyd gan bobl gyfunrywiol.

Categori:Safleoedd rhyw
Derbynnydd ar y top

bawd|Derbynydd ar ben
Safle rhyw rhwng dau bartner ydy **derbynnydd ar y top** lle ceir cyfathrach rywiol. Os yw un yn ferch yna hi ydy'r *derbyniwr* (neu'r *derbynnydd*) a'r dyn yw'r *rhoddwr*. Gelwir y safle rhyw yma hefyd yn **safle cowboi** neu '''safle'r bais'''. Gall y rhoddwr roi ei bidyn naill ai yng ngwain neu ym mhen ôl y derbyniwr.

Gall y partner sydd ar y top wynebu'r naill ffordd neu'r llall. Gelwir y safle ble mae'r derbyniwr yn wynebu traed y partner islaw yn *dderbynnydd ar y top, o chwith*.

Categori:Rhyw
Categori:Safleoedd rhyw
Taulupe Faletau

Chwaraewr rygbi'r undeb o Gymru yw **Tangaki Taulupe "Toby" Faletau** (ganed 12 Tachwedd 1990, Tofua, Tonga). Mae'n chwarae i Ddreigiau Casnewydd Gwent a Chymru. Chwaraeodd fel blaenasgellwr i Crosskeys RFC cyn ymuno gyda Dreigiau Casnewydd Gwent.

## Addysg
Addysgwyd Taulupe yn ysgol gynradd Pont y Gôf yng Nglyn Ebwy cyn iddo symud i Ysgol Gymunedol Trefddyn.

## Gyrfa
Chwaraeodd Faletau i Bant-teg hyd nes iddo gyrraedd lefel ieuenctid, cyn symud i chwarae ym Mryste am gyfnod.  Chwaraeodd ei gem gyntaf i Ddreigiau Casnewydd Gwent ym mis Tachwedd 2009 yn erbyn Caeredin.

Enwyd Faletau fel aelod o garfan dan 20 Cymru ym mis Rhagfyr 2009 ar gyfer Pencampwriaeth y Chwe Gwlad. Cafodd hefyd ei ddewis fel aelod o garfan Cwpan Ieuenctid y Byd a gynhaliwyd yn yr Ariannin ym mis Mehefin 2010.

Galwyd arno i ymuno gyda phrif garfan Cymru ym mis Tachwedd 2010 a chafodd ei gynnwys yng ngharfan Tîm cenedlaethol Cymru ym mis Ionawr 2011 ar gyfer Pencampwriaeth y Chwe Gwlad. Chwaraeodd ei gem gyntaf dros Gymru yn erbyn y Barbariaid ar 4 Mehefin 2011.  Hefyd ym Mehefin 2011, fe enwyd Faletau fel 'Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn' i Ddreigiau Casnewydd Gwent.

Ym mis Awst 2011, fe'i enwyd yng ngharfan Cymru ar gyfer Cwpan y Byd 2011 yn Seland Newydd.  Sgoriodd ei gais rhyngwladol cyntaf yn ei gem gyntaf yn y gystadleuaeth ar 11 Medi 2011 yn erbyn De Affrica.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Proffil ar Wefan Undeb Rygbi Cymru 

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Pobl o Gymru o dras Dongaidd
Categori:Genedigaethau 1990
Llwyau caru (safle rhyw)

Safle sy'n debyg i ddwy lwy ar eu hochrau ydy **llwyau caru**. Mae penliniau'r *derbynnydd* fel arfer wedi eu plygu, a gall y rhoddwr roi ei bidyn naill ai yng ngwain neu ym mhen ôl y derbynnydd.

## Cyfeiriadau
Categori:Rhyw
Categori:Safleoedd rhyw
Football Manager 2012

Gêm fideo efelychu rheolwr pêl-droed yw ***Football Manager 2012*** (wedi'i dalfyrru i ***Football Manager 12*** neu ***FM12***). Cafodd ei ryddhau ar *Microsoft Windows* a *Mac OS X* ar 21 Hydref 2011.

Cafodd fersiwn *demo* y gêm ei ryddhau ar 6 Hydref 2011.

Categori:Gemau fideo
Shane Long

Chwaraewr pêl-droed o Iwerddon yw **Shane Patrick Long** (ganwyd 22 Ionawr, 1987) sy'n chwarae fel ymosodwr i Southampton a thîm cenedlaethol Gweriniaeth Iwerddon.

Categori:Pêl-droedwyr o Iwerddon
Categori:Genedigaethau 1987
Gorsaf reilffordd Ynys y Barri

Mae **Gorsaf reilffordd Ynys y Barri** (Saesneg: *Barry Island railway station*) yn orsaf reilffordd 15 cilomedr (9 milltir ¼) i'r de-orllewin o Gaerdydd Canolog, sydd yn gwasanaethu tref Ynys y Barri yn Fro Morgannwg, Cymru. Mae'r orsaf wedi bod yn terminws - a'r orsaf olaf weithredol -  y cangen Ynys y Barri o Reilffordd Bro Morgannwg ers cau gorsaf Barry Pier yn 1976.

Mae gwasanaethau teithwyr yn cael ei weithredu gan Trafnidiaeth Cymru.

Ynys y Barri
Banc Julian Hodge

Banc masnachol bychan yng Ngwledydd Prydain yw **Banc Julian Hodge**. Mae'n cael ei enwi ar ôl Syr Julian Hodge. Cafodd y banc ei ffurfio yn 1987, ac mae'n cael ei redeg o'i bencadlys yng Nghaerdydd, yr unig fanc annibynnol sydd a'i bencadlys yng Nghymru. Roedd cyfanswm yr asedau a ddaliwyd gan y banc ar ddiwedd y flwyddyn yn diweddu 31 Hydref, 2004 yn £570 miliwn.

Mae Banc Julian Hodge yn cynnig amrywiaeth eang o arbedion a benthyciadau ar gyfer unigolion preifat, a chleientiaid masnachol. Ffurfiodd Syr Julian Hodge y banc ar ôl ffurfio'r Banc Ymddiriedolaeth Siartredig a Banc Cymru (sydd bellach yn rhan o HBOS). Mae'r banc yn cynnwys cwmnïau cyllid amrywiol eraill a reolir gan Hodge.

Mae gan y banc un is-gwmni mawr, *Hodge Equity Release*, sy'n gweithredu yn y farchnad morgeisi. Mae wedi gwerthu ei is-gwmni arall, Cyllid Carlyle, i WesBank (FirstRand) SA ers 2007.

Categori:Cwmnïau Cymru
Gorsaf reilffordd Y Barri

Mae **gorsaf reilffordd Y Barri** (Saesneg: *Barry railway station*) yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu tref Y Barri ym Mro Morgannwg, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Barri
Pernilla August

Actores o Sweden yw **Pernilla August** (ganwyd **Mia Pernilla Hertzman-Ericson**, 13 Chwefror 1958).

Enillodd Pernilla August a Lolita Ray y Gwobr Nordisk Ffilm & TV Fond am y ffilm *SVINALÄNGORNA* yn 2011.

## Ffilmiau
**Fanny and Alexander* (1982)
**The Best Intentions* (1992)
**Star Wars Episode I: The Phantom Menace* (1999)
**Sprängaren* (2001)
**Star Wars Episode II: Attack of the Clones* (2002)

Categori:Actorion benywaidd o Sweden
Categori:Genedigaethau 1959
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Gorsaf reilffordd Dinas Powys

Mae **gorsaf reilffordd Dinas Powys** yn orsaf reilffordd sy'n gwasanaethu pentref Dinas Powys ym Mro Morgannwg, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Dinas Powys
Gorsaf reilffordd Pont-y-clun

Mae **gorsaf reilffordd Pont-y-clun** yn gwasanaethu pentref Pont-y-clun yn Rhondda Cynon Taf, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Pont-y-clun
Categori:Pont-y-clun
Gorsaf reilffordd Pencoed

Mae **gorsaf reilffordd Pencoed** yn gwasaneauthu tref Pencoed ym Mhen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Pencoed
Gorsaf reilffordd Wolverhampton

Mae **gorsaf reilffordd Wolverhampton** yn orsaf reilffordd sydd yn gwasaneaethu dinas Wolverhampton yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan London Midland, CrossCountry, Virgin Trains a Trafnidiaeth Cymru.

Wolverhampton
Wolverhampton
Financial Times

Mae'r ***Financial Times*** (**FT**) yn bapur newydd fusnes rhyngwladol. Mae'n bapur newydd dyddiol bore a gyhoeddir yn Llundain ac a argraffir mewn 24 dinas ar draws y byd. Ei brif elyn yw Wall Street Journal sy'n dod o Ddinas Efrog Newydd. Ym mis Gorffennaf 2011 roedd gan y papur gylchrediad byd-eang, ar gyfartaledd, o 336,590 copi; gydag oddeutu 100,000 o'r rhain yn cael eu gwerthu yn y Deyrnas Unedig a Gweriniaeth Iwerddon.

Categori:Papurau newydd Saesneg
Categori:Papurau newydd y Deyrnas Unedig
Rhyw tra'n sefyll

bawd|Safle rhyw tra'n sefyll.
Safle rhyw yw '''rhyw tra'n sefyll''' ble mae'r dyn yn rhoi ei bidlen yng ngwain y *derbynnydd* neu yn ei ben ôl. Oherwydd y pwysau, mae'n gofyn i'r dyn fod yn gymharol gryf. Amrywiaeth ar y safle hon yw'r un lle gorffwysir pen-ôl y derbyniwr ar ddodrefnyn.

Dyma'r safle a ddefnyddir yn y gawod, fel arfer.
bawd|chwith|Ffanni a'r morwr; gan Édouard-Henri Avril (tua 1906)

Categori:Safleoedd rhyw
Gorsaf reilffordd Pen-y-bont

Mae **gorsaf reilffordd Pen-y-bont** (Saesneg: *Bridgend railway station*) yn gwasanaethu tref Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru. Mae gwasanaethau teithwyr yn cael eu darparu gan Trafnidiaeth Cymru.

Pen-y-bont ar Ogwr
Categori:Adeiladau rhestredig Gradd II Pen-y-bont ar Ogwr
Alldafliad benyw

Mae **alldafliad benyw** yn digwydd ar yr eiliad mae hi'n cael orgasm a hynny mewn cyfathrach rywiol, hunan leddfu, neu weithgaredd rywiol arall. Mae 35-50% o ferched yn mynegi iddyn nhw brofi'r alldaflu hylif cyn neu yn ystod orgasm.

Categori:Bioleg
Categori:Rhyw
Marquis de Sade

Aristocrat a llenor o Ffrainc oedd **Donatien Alphonse François, Marquis de Sade** (2 Mehefin 1740 – 2 Rhagfyr 1814) a oedd yn flaenllaw iawn fel ysgrifennwr herfeiddiol, o ran tueddiadau rhywiol ac o ran ei fywyd bob dydd. Ysgrifennodd storïau byrion, dramâu ayyb o dan ei enw ef ei hun, neu weithiau'n ddienw. Y rhai hynny sy'n ymwneud â rhyw a wnaeth ef yn boblogaidd. Mae'r awdur yn ffantasïo am ryw sydd ag elfen o BDSM iddo yn aml iawn, a cheir llawer iawn o waith gan de Sade yn erbyn yr Eglwys Babyddol.

Treuliodd 32 blynedd o'i fywyd yn y carchar.

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1740
Categori:Marwolaethau 1814
Categori:Athronwyr o Ffrainc
Categori:Dramodwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Llenorion y 18fed ganrif o Ffrainc
Categori:Llenorion LHDT o Ffrainc
Categori:Llenorion straeon byrion Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Nofelwyr Ffrangeg o Ffrainc
Categori:Pobl o Baris
Categori:Pobl a gafwyd yn euog o sodomiaeth
Jonathan Davies (chwaraewr rygbi - ganwyd 1988)

Cyn-chwaraewr rygbi'r undeb rhyngwladol, yw **Jonathan Davies** (ganwyd 5 Ebrill 1988). Roedd yn chwarae yn safle'r canolwr dros dîm Cymru a chlwb Scarlets Llanelli.

## Bywyd cynnar ac addysg
Ganwyd Jonathan Davies yn Solihull yng Ngorllewin Canolbarth Lloegr, ond ymfudodd ei deulu i Fancyfelin, Sanclêr, Sir Gaerfyrddin pan oedd yn ifanc. Roedd ei rieni yn rhedeg tafarn y Fox and Hounds pub ym Mancyfelin a felly cafodd y llysenw 'Fox'.

Mynychodd Ysgol Gyfun Dyffryn Tâf, yn Hendy-gwyn ar Daf, cyn cychwyn cwrs Ffitrwydd a Chwaraeon yng Ngholeg y Drindod, Caerfyrddin. Mae'n siarad Cymraeg yn rhugl.

## Gyrfa clwb
Cychwynodd Jonathan Davies ei yrfa fel aelod ifanc o academi y Scarlets.  Gwnaeth ei ymddangosiad cyntaf dros Glwb Rygbi Llanelli cyn cael ei ddyrchafu i ranbarth y Sgarlets yn 2006.  Sgoriodd ei gais cyntaf i'r tîm yn erbyn Connacht ym Medi 2007. Gadawodd y Sgarlets ar ddiwedd tymor 2024 wedi sgorio 55 o geisiau gan ymddangos 209 o weithiau i'r tîm.

## Gyrfa ryngwladol
Cynhwyswyd Jonathan Davies yng ngharfan Cymru ar gyfer y daith i Ogledd America yn 2009.  Chwaraeodd ei gem gyntaf dros Gymru yn erbyn Canada ym Mai 2009.  Sgoriodd ddau gais yn erbyn Unol Daleithiau America.

Chwaraeodd Davies fel canolwr allanol Cymru i bartneru gyda Jamie Roberts yn safle'r canolwr mewnol yn Nhachwedd 2009 yn erbyn yr Ariannin.  Yn Ionawr 2010, enwyd Davies yn ngharfan Cymru ar gyfer Pencapwriaeth y Chwe Gwlad 2010, ond ni chafodd ei ddewis i chwarae yn unrhyw un o'r gemau.

Ffurfiodd Davies bartneriaeth cryf gyda'r maswr James Hook a'r canolwr Jamie Roberts ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad yn 2011.

Cyhoeddodd ei ymddeoliad o rygbi proffesiynol ar 13 Hydref 2024. Yn ystod ei yrfa enillodd 96 o gapiau i Gymru a chafodd ei ddewis ddwywaith i fynd ar deithiau'r Llewod.

### Cwpan y Byd, 2011
Chwaraeodd Davies dros Gymru ym mhob un o'u saith gem yng Nghystadleuaeth Cwpan y Byd 2011, Seland Newydd.  Sgoriodd gyfanswm o dri cais yn ystod y gystadleuaeth, yn erbyn Namibia, Ffiji ac Iwerddon.

## Bywyd personol 
Ar wahân i chwarae rygbi, mae Jonathan Davies yn mwynhau caiacio a chwarae criced.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*http://www.wru.co.uk/cym/canolfanmatch/1569.php?player=61944&includeref=dynamic Bywgraffiad ar Undeb Rygbi Cymru
*http://www.scarlets.co.uk/cym/rygbi/chwaraewyr.php?player=85909&includeref=dynamic  Bywgraffiad ar Wefan Scarlets Llanelli

Categori:Chwaraewyr rygbi'r undeb o Gymru
Categori:Chwaraewyr undeb rygbi rhyngwladol Cymru
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Pobl o Sir Gaerfyrddin
Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd yng Nghymru

Cyfnod yn hanes Cymru yn ystod yr ugeinfed ganrif oedd **y cyfnod rhwng y rhyfeloedd yng Nghymru** (1919–1939) oedd yn para o ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf hyd gychwyn yr Ail Ryfel Byd.

## Y Gymraeg 
Bu farw tua 20,000 o siaradwyr Cymraeg yn ystod brwydro'r Rhyfel Byd Cyntaf. Yn ôl Cyfrifiad 1921 gostyngodd nifer y siaradwyr Cymraeg o 43.5% o'r boblogaeth i 37.1% yn ystod y 1910au.

## Digwyddiadau 
;Crefyddol
* Datgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd, 1920

;Economaidd
* Y Streic Gyffredinol, 1926
* Y Dirwasgiad Mawr, 1930au

;Gwleidyddol
* Sefydlu Plaid Genedlaethol Cymru, 1925

;Trychinebau
* Trychineb Gresffordd, 1934

## Cyfeiriadau 
Categori:20fed ganrif yng Nghymru
Cymru