open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Via Salaria

Ffordd Rufeinig yn cysylltu dinas Rhufain ag arfordir dwyreiniol yr Eidal  yw'r **Via Salaria** ("Ffordd yr Halen"). Gyda'r *Via Latina*, y *Via Flaminia* a'r *Via Appia*, roedd yn un o'r ffyrdd pwysicaf oedd yn cysylltu'r brifddinas a'r gweddill o'r ymerodraeth.

Dyddia'r ffordd o'r cyfnod cyn y Rhufeiniaid. Roedd y Sabiniaid yn ei defnyddio i daglglu halen ar yr arfordir ger Ostia. Cred rhai ysgolheigion fod sefyllfa dinas Rhufain ar y ffordd yma, a'r pwysigrwydd strategol oedd yn dilyn o hynny, yn ffactor bwysig yn nhŵf grym y ddinas.

Roedd y *Via Salaria* yn gadael Rhufain trwy'r Porta Salaria ym Mur Aurelian. Oddi yni roedd yn arwain i *Reate* ac ar hyd dyffryn y Velino i groesi'r Apenninau ac yna dilyn dyffryn Tronto i *Asculum*. O  Asculum, roedd yn mynd ymlaen i'r arfordir yn *Castrum Truentinum* ger aber y Tronto.

bawd|300px|dim|Y *via Salaria* (mewn llwyd)

Salaria
Via Flaminia

Ffordd Rufeinig yn cysylltu dinas Rhufain ag arfordir dwyreiniol yr Eidal  yw'r **Via Flaminia**. Gyda'r *Via Latina*, y *Via Salaria* a'r *Via Appia*, roedd yn un o'r ffyrdd pwysicaf oedd yn cysylltu'r brifddinas a'r gweddill o'r ymerodraeth.

Adeiladwyd y ffordd gyntaf gan y censor Gaius Flaminius yn 220 CC. Yn wreiddiol, roedd y ffordd yn arwain o ddinas Rhufain tros yr Apenninau i Ariminum (Rimini heddiw).

Roedd yn dechrau yn Rhufain ger y Porta del Popolo ym Mur Aurelian, ac yn croesi afon Tiber tros Bont Milvius. Roedd yn arwain trwy Umbria, lle roedd yn croesi afon Nrea ger Narni ar draws y Ponte Cardona, y bont fwyaf a adeiladodd y Rhufeiniaid erioed. Wedi croesi'r Appeninau, roedd yn cyrraedd yr arfordir ger Fano, yna'n dilyn yr arfordir i Rimini, trwy'r hyn sy'n awr yn rhanbarth Emilia-Romagna.

bawd|300px|dim|Y *via Flaminia* (mewn porffor)

Flaminia
Rachel McMillan

Addysgwraig o'r Unol Daleithiau o dras Albanaidd oedd **Rachel McMillan** (25 Mawrth 1859 – 20 Gorffennaf 1917). Ganwyd yn Efrog Newydd.

Sefydlwyd y feithrinfa cyntaf y byd ym 1914 gan Rachel McMillan a'i chwaer Margaret yn Deptford, Lewisham, un o faestrefi Llundain, Lloegr. Enwyd yr ysgol ar ei hôl hi. Tan y 1990au roedd neuadd breswyl Coleg Goldsmiths yn Deptford efo'r un enw.

## Dolenni allanol 
*  Hanes Rachel McMillan 

Categori:Genedigaethau 1859
Categori:Marwolaethau 1917
Categori:Merched y 19eg ganrif
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Addysgwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Via Aurelia

Ffordd Rufeinig yn cysylltu dinas Rhufain a Pisae ar hyd arfordir gorllewinol yr Eidal  yw'r **Via Aurelia**.

Adeiladwyd y ffordd gyntaf gan Aurelius Cotta yn ail hanner y 3 CC. Roedd yn arwain tua'r gogledd ar hyd yr arfordir i Pisae (Pisa heddiw), ac oddi yno roedd y via Aemilia Scaura yn ei chysylltu a'r *via Aemilia*.

Yn ddiweddarach, ymestynnodd yr ymerawdwr Augustus y ffordd hyd  *Arelate* (Arles) yn nhalaith Gallia Narbonensis, dan yr enw *via Julia Augusta*. Roedd hyd y *via Aurelia*, *via Aemilia Scaura* a'r *via Julia Augusta* gyda'i gilydd yn 962&nbsp;km. Heddiw, mae priffordd y *Strada Statale 1* yn dilyn y ffordd yma i raddau helaeth.

bawd|300px|dim|Y *via Aurelia* (mewn melyn)

Aurelia
STEFY

Band pop Americanaidd ydy **STEFY**. Enw gwreiddiol y band oedd *"The Lovely"*, ac yr aelodau yw Stefy Rae (cantores), Jason Gaviati (allweddellau) a Jordan Plosky (drymiau). Rhyddhawyd eu halbwm cyntaf *The Orange Album* gan Wind-Up Records ar Awst 28, 2006 ac Ebrill 23, 2007 yn y DU. Cafodd Stefy Rae ei chymharu gyda chantoresau fel Gwen Stefani a Pink oherwydd ei llais "feisty".

## Disgograffi
### Albymau
*The Orange Album* 2006/7

### Senglau
## Ffynonellau 
## Dolenni allanol
* Gwefan Swyddogol 
* Myspace y band

Categori:Bandiau Americanaidd
Rhaglen Apollo

200px|bawd|Arwyddlun y rhaglen Apollo
Rhaglen deithiau NASA i'r gofod rhwng 1961 a 1975 oedd **Rhaglen Apollo** a'i bwriad i lanio bodau dynol ar y Lleuad. Ym 1961, cyhoeddodd John F. Kennedy, Arlywydd yr Unol Daleithiau, ei fwriad i lanio dyn ar y Lleuad cyn diwedd y ddegawd. Fe gyflawnwyd hynny ar 20 Gorffennaf, 1969 pan laniodd y gofodwyr Neil Armstrong a Buzz Aldrin ar wyneb y Lleuad, gyda Michael Collins mewn orbit, yn ystod taith Apollo 11. Bu pum taith olynol lle llwyddwyd i lanio gofodwyr ar y Lleuad, yr olaf ym 1972. Y chwe thaith ofod dan raglen Apollo yw'r unig droeon i bobol lanio ar blaned neu loeren y tu hwnt i'r Ddaear, ac yn aml caiff y glaniadau ar y Lleuad eu hystyried fel un o'r llwyddiannau technolegol mwyaf mewn hanes dynoliaeth.

## Amheuaeth
Ceir peth tystiolaeth na fu gofodwyr y Rhaglen ar gyfyl y lleuad, eithr eu ffilmio mewn stiwdio enfawr.

## Rhai o'r rocedi yn y gyfres
* Apollo 7
* Apollo 8
* Apollo 9
* Apollo 10
* Apollo 11 y dynion cyntaf ar wyneb y Lleuad
* Apollo 12
* Apollo 13 a hefyd Apollo 13 (ffilm)
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

## Cysylltiadau Cymreig 
Roedd Tecwyn Roberts, peiriannydd awyrenneg o Llanddaniel Fab, Ynys Môn, bennaeth Adran Cefnogaeth Hedfan â Chriw yng Nghanolfan Hedfan Gofod Goddard yn ystod Rhaglen Apollo yn 1965-1967. Yn 1967, daeth Tec Roberts yn bennaeth yr Adran Beirianneg Rhwydwaith, yn ystod y cyfnod lle glaniodd gofodwyr ar y Lleuad.  

## Cyfeiriadau
Categori:NASA
Categori:Y Lleuad
Y gofod

[bawd|Yr ardal rhwng arwyneb [y Ddaear a'r gofod, llinell Kármán (a ddangosir fel llinell ar uchder o ). Dangosir haenau atmosffer i raddfa, ond nid felly gwrthrychau fel yr Orsaf Ofod Ryngwladol.]]
Ardaloedd gymharol wag y bydysawd y tu hwnt i atmosfferau cyrff nefol (neu 'selestial') yw'r **gofod** (Saesneg: *space* neu *outer space*).

Nid yw'r gofod allanol yn gyfan gwbl wag ac yn wir mae'r hen derm Cymraeg 'gwagle' yn gamarweiniol: mae'n fan sy'n cynnwys dwysedd isel o ronynnau, yn bennaf plasma o hydrogen a heliwm yn ogystal ag ymbelydredd electromagnetig, meysydd magnetig, niwtrinos, llwch a phelydrau cosmig. Mae'r tymheredd cyfartalog yn 2.7 kelvins (−270.45&nbsp;°C; −454.81&nbsp;°F).

Mae'r plasma rhwng galaethau'n cyfrif am tua hanner y mater baraidd (cyffredin) yn y bydysawd; mae ganddo ddwysedd llai nag un atom hydrogen fesul metr ciwbig a thymheredd o filiynau o kelvins. Mae crynodiadau lleol o'r plasma hwn wedi cwympo i fewn i'w hunain nes creu sêr a galaethau. Mae sylwadau'n awgrymu bod y rhan fwyaf o'r ynni màs yn y Bydysawd yn egni gwactod mae seryddwyr yn ei labelu "egni tywyll", ond nad ydynt yn deall fawr ddim amdano.

Mae gofod rhyng-galactig yn cymryd y rhan fwyaf o gyfaint y Bydysawd, ond mae galaethau a systemau sêr yn cynnwys bron y cyfan o'r gofod gwag.

## Gweler hefyd
* Gofod rhyngalaethol
* NASA

## Cyfeiriadau

Gofod, Y
Busnes Rhyngwladol Cymru

Asiantaeth ddatblygu oedd **Busnes Rhyngwladol Cymru**, dan reolaeth uniongyrchol Llywodraeth Cymru, a sefydlwyd gyda'r dasg o gyflwyno cymorth i gwmnïau sy'n dymuno ymsefydlu yng Nghymru. Fe'i sefydlwyd yn 2006 dan yr enw "International Business Wales". 

Cymerodd yr asiantaeth le Awdurdod Datblygu Cymru (WDA) a Wales Trade International. Roedd yn dod o dan Adran Masnach a Thrafnidiaeth Llywodraeth y Senedd. Ar ddiwedd 2010, daeth y corff i ben fel endid annibynnol a daeth ei weithgareddau o fewn adran Economi Llywodraeth Cymru. Roedd y cwmni cyfyngedig yn bodoli hyd at Tachwedd 2024 pan cafodd ei ddirwyn i ben yn wirfoddol.

## Helynt y cardiau credyd
Beirniadwyd yr asiantaeth yng Ngorffennaf 2009 am yr arian cyhoeddus a wariwyd gan ei swyddogion ar deithiau tramor yn 2008-2009. Cafwyd hyd i'r wybodaeth gan y Democratiaid Rhyddfrydol Cymreig trwy gais Rhyddid Gwybodaeth i Lywodraeth Cymru. Beirniadwyd yr asiantaeth am wario £750,000, ar 35 cyfrif cerdyn credyd corfforaethol, am y flwyddyn o Fehefin 2008 hyd Fai 2009 a hynny ar draul y trethdalwyr. Dywedodd Kirsty Williams AC, arweinydd y Democratiaid Rhyddfrydol, ei fod "yn warthus fod swyddogion cyhoeddus yn hedfan yn y dosbarth cyntaf, yn aros yn y gwestai drytaf ac yn bwyta yn y bwytai gorau - i gyd gyda sweip o'r cerdyn credyd Cymreig."

Ar ôl gwadu'r cyhuddiad ar y dechrau, mae'r llywodraeth am gynnal ymchwiliad llawn i'r fater.

## Cyfeiriadau 
Categori:Economi Cymru
Categori:Llywodraeth Cymru
Categori:Sefydliadau Cymru
Categori:Sefydliadau 2006
Categori:Dadsefydliadau 2010
Gentlemen Prefer Blondes (ffilm)

Ffilm gerdd o 1953 yw **Gentlemen Prefer Blondes**. Mae'n addasiad o'r sioe gerdd o'r un enw o 1949, sy'n seiliedig ar y nofel o'r un enw (1925) gan Anita Loos.
Rhyddhawyd y ffilm gan 20th Century Fox a chafodd ei chyfarwyddo gan Howard Hawks. Mae'r ffilm yn serennu Jane Russell a Marilyn Monroe, gyda Charles Coburn, Elliott Reid, Tommy Noonan, Taylor Holmes, a Norma Varden mewn rôlau cefnogol.

Categori:Ffilmiau cerdd o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau o Unol Daleithiau America
Categori:Ffilmiau 1953
Categori:Ffilmiau 20th Century Fox
Categori:Ffilmiau Saesneg
Categori:Ffilmiau a seiliwyd ar nofel
Categori:Ffilmiau Paramount Pictures
Via Aemilia

Ffordd Rufeinig yn cysylltu dinas *Arimini* (Rimini) a dinas *Placentia* (Piacenza) yng ngogledd yr Eidal yw'r **Via Aemilia**. Mae'n croesi rhanbarth modern Emilia-Romagna, sy'n cael ei enw o'r ffordd.

Mae'r ffordd yn barhad o'r via Flaminia, oedd yn arwain o ddinas Rhufain i Arimini. Roedd yn mynd heibio nifer o ddinasoedd pwysig, yn cynnwys Caesena (Cesena), *Forum Cornelii* (Imola), *Bononia* (Bologna), *Mutina* (Modena) a Parma.

bawd|300px|dim|Y *via Aemilia* (mewn glas)

Aemilia
Via Latina

Ffordd Rufeinig yn arwain tua'r de o ddinas Rhufain yw'r **Via Latina**. Roedd yn  ymuno a'r Via Appia ger Casilinum (gerllaw Capua). Tua 800 m. cyn y Porta Capena, roedd y Via Latina yn gadael y Via Appia Antica ar y chwith, i adael dinas Rhufain twy'r Porta Latina ym Mur Aurelianus. Toedd cwrs y ffordd yn hollol syth am yr 11 milltir gyntaf. Credir iddi gael ei hadeiladu yn hanner cyntaf y 4 CC, yn ôl Livius yn 334 CC hyd at Cales (Calvi Risorta heddiw), yn Campania.

bawd|300px|dim|Y Porta Latina ym Mur Aurelianus

Latina
Via Sacra

Ffordd Rufeinig yn ninas Rhufain yw'r **Via Sacra**, hefyd **Sacra Via** ("y ffordd gysegredig"). Roedd yn cychwyn ar y Velia, lle mae Bwa Titus yn awr, ac yn arwain tua'r dwyrain i gyfeiriad y Forum Romanum i gyrraedd Teml Vesta a'r Regia.

Cafodd ei henw oherwydd nifer y temlau oedd ar ei hyd, yn cynnwys Teml Vesta, Teml Gwyryfon Vesta a thai swyddogol y Pontifex Maximus a'r Rex sacrorum. Yn ôl traddodiad, roedd rhai o frenhinoedd cynnar Rhufain, Numa Pompilius, Ancus Martius a Tarquinius Superbus, yn byw ar y Via Sacra.

bawd|300px|dim|Y Via Sacra, gyda Theml Romulus tu ôl iddi

Sacra
Philip Seymour Hoffman

Actor a chyfarwyddwr ffilm a llwyfan o'r Unol Daleithiau oedd **Philip Seymour Hoffman** (23 Gorffennaf 1967 – 2 Chwefror 2014).

Dechreuodd Hoffman ei yrfa actio proffesiynol ar y teledu ym 1991 a'r flwyddyn olynol dechreuodd actio mewn ffilmiau. Daeth yn adnabyddus yn sgîl yr ystod eang o gymeriadau a actiodd mewn rôl gefnogol mewn ffilmiau, a bu'n llwyddiannus ym myd y theatr hefyd. Cafodd ei enwebu am Wobr Tony am ei berfformiad yn *True West* (2000) a ''Long Day's Journey into Night* (2003).

Enillodd Wobr yr Academi am yr Actor Gorau, Gwobr BAFTA am yr Actor Gorau mewn Prif Rôl, Gwobr Golden Globe am yr Actor Gorau - Ffilm Ddrama a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrîn am Berfformiad Eithriadol gan Actor Gwrywaidd mewn Prif Rôl am ei berfformiad fel Truman Capote yn *Capote* (2005). Canolmolwyd ei weithiau nesaf hefyd sef *The Savages* (2007) a *Charlie Wilson's War'' (2007), ac fe'i enwebwyd am nifer o wobrau actio am ei waith yn y ffilm *Doubt* (2008).

## Cyfeiriadau
Categori:Genedigaethau 1967
Categori:Marwolaethau 2014
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cyfarwyddwyr o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Wyddelig
Cadeyrn Fendigaid

Roedd **Cadeyrn Fendigaid** (*Catigern*) yn frenin Teyrnas Powys tua chanol y 5g, yn ôl traddodiad. Tad Cadell Ddyrnllwg oedd ef.

Yn ôl yr *Historia Brittonum*, a briodolir i Nennius, roedd Cadeyrn yn un o feibion Gwrtheyrn.

Yn ôl *Cronicl yr Eingl-Sacsoniaid* a'r *Historia Brittonum*, lladdwyd Cadeyrn wrth ymladd yn erbyn y Sacsoniaid ym Mrwydr Aylesford yn 455 OC. Lladdwyd Hors (*Horsa*), brawd Hengist hefyd. Mae llawer o haneswyr yn ystyried fod hanes Gwrtheyrn, Hengist a Hors yn perthyn i chwedloniaeth yn hytrach na hanes go iawn.

Categori:Teyrnoedd Powys
Categori:Marwolaethau 455
Categori:Pobl y 5ed ganrif o Gymru
Frank McCourt

Athro ac awdur oedd **Francis "Frank" McCourt** (19 Awst 1930 – 19 Gorffennaf 2009).

Cafodd ei eni yn Efrog Newydd.

## Llyfryddiaeth 
**Angela’s Ashes*
*'*Tis* (1999)
**Teacher Man* (2005)
**Angela and the Baby Jesus* (2007)

Categori:Genedigaethau 1930
Categori:Hunangofianwyr Saesneg o Iwerddon
Categori:Llenorion yr 20fed ganrif o Iwerddon
Categori:Llenorion yr 21ain ganrif o Iwerddon
Categori:Marwolaethau 2009
Categori:Pobl fu farw o ganser y croen
Ffordd Rufeinig

[bawd|dde|250px|Ffordd yn [Pompeii]]

**Ffordd Rufeinig** yw'r term a ddefnyddir am ffordd a adeiladwyd yng nghyfnod Gweriniaeth Rhufain neu Ymerodraeth Rhufain. Roedd rhwydwaith o ffyrdd yn cysylltu dinas Rhufain a gwahanol rannau o'r ymerodraeth, yn galluogi byddinoedd Rhufeinig i symud yn gyflym o le o le. Roeddynt hefyd o fudd mawr i fasnachwyr ac eraill, er mai milwrol oedd eu prif bwrpas. Hyd ar y 18g roedd llawer ohonynt yn parhau i gael eu defnyddio.

Yn ôl Ulpianus, gellid dosbarthu ffyrdd Rhufeinig yn dri dosbarth:
#*Viae publicae, consulares, praetoriae* neu *militares*
#*Viae privatae, rusticae, glareae* neu *agrariae*
#*Viae vicinales*

Heblaw'r dosbarthiad yma, roedd Ulpianus hefyd yn gwahanu'r ffyrdd yn dri dosbarth o ran y dull o'u hadeiladu:
#*Via terrena*: Ffordd bridd.
#*Via glareata*: Ffordd bridd. gyda gwyneb o gerrig mân.
#*Via munita*: Ffordd wedi eu hadeiladu gyda sylfaeni a gwyneb o flociau cerrig.

## Ffyrdd Rhufeinig pwysig
* Via Egnatia (146 CC) yn cysylltu Dyrrhachium a Byzantium
* Via Aemilia, o Rimini (*Ariminum*) hyd Piacenza (*Placentia*)
* Via Appia, (312 CC), yn cysylltu Rhufain ag Apulië (Puglia)
* Via Aurelia (241 CC), o Rufain tua'r gogledd, yn ddiweddatach ymlaen i Gâl
* Via Flaminia, i Rufain i Rimini (*Ariminum*)
* Via Salaria, o Rufain i arfordir dwyreiniol yr Eidal

## Gweler hefyd
* Ffyrdd Rhufeinig Cymru


Rhufeinig
Leanne Wood

Gwleidydd o Gymru a chyn-arweinydd Plaid Cymru yw **Leanne Wood** (ganed 13 Rhagfyr 1971). Bu'n cynrychioli Plaid Cymru yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru dros Ranbarth Canol De Cymru rhwng 2003 a 2016. Cipiodd sedd y Rhondda yn etholiad y Cynulliad, 2016 ond ni chafodd ei hail-ethol yn Etholiad Senedd Cymru, 2021. Bu'n Weinidog yr Wrthblaid dros Gyfiawnder Cymdeithasol ac Adfywio ac yn llefarydd Plaid Cymru ar Dai ac Adfywio.

Fe'i ganed yn Llwynypia yn y Rhondda. Mae hi'n weriniaethwr ac yn sosialydd o argyhoeddiad ac fe ddysgodd Cymraeg fel oedolyn. Mae hi hefyd yn un o Is-lywyddion Anrhydeddus Searchlight Cymru.

Gorfodwyd iddi adael siambr y cynulliad ar ôl iddi gyfeirio at frenhines y DU wrth ei henw personol, sef Mrs Windsor, yn hytrach na "The Queen", a hynny oherwydd ei daliadau gwleidyddol fel gweriniaethwraig Gymreig.

## Arweinyddiaeth Plaid Cymru
Fe etholwyd Leanne Wood fel arweinydd Plaid Cymru ar 15 Mawrth 2012, gan guro Dafydd Elis Thomas ac Elin Jones. Seiliwyd ei hymgyrch ar y cysyniad o 'wir annibyniaeth'. Cafwyd her i arweinyddiaeth Leanne Wood yng Ngorffennaf 2018, gyda Rhun ap Iorwerth ac Adam Price yn sefyll i fod yn arweinydd newydd.. Cafwyd ymgyrch etholiadol gan y tri ymgeisydd yn ystod  Awst a Medi. Cyhoeddwyd mai Adam Price fyddai'r arweinydd newydd ar 28 Medi 2018. Enillodd Price 3,481 pleidlais yn y rownd gyntaf, gyda ap Iorwerth yn ail gyda 1,961 pleidlais a Wood yn drydydd gyda 1,286. Yn yr ail rownd, cafodd Price 2,863 pleidlais, a derbyniodd ap Iorwerth 1,613 pleidlais.

## Dadl deledu, 2015
Ar yr ail o Ebrill 2015, cymerodd Wood ran mewn dadl rhwng 7 o wleidyddion a ddarlledwyd ar brif sianeli teledu gwledydd Prydain.

## Etholiad 2021
Collodd Wood ei sedd yn Rhondda yn etholiadau Seneddol 2021. Ar ôl buddugoliaeth Buffy Williams (Plaid Lafur), talodd Adam Price, arweinydd Plaid Cymru, deyrnged i “ymroddiad a dewrder” Leanne Wood.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*Gwefan swyddogol 
* Blog swyddogol
*Twitter swyddogol
*Proffil ar wefan Cynulliad Cenedlaethol Cymru 

Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2003–2007
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2007–2011
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011–2016
Categori:Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2016–2021
Categori:Ffeministiaid o Gymru
Categori:Genedigaethau 1971
Categori:Gwleidyddion yr 21ain ganrif o Gymru
Categori:Gwleidyddion Plaid Cymru
Categori:Arweinwyr Plaid Cymru
Categori:Gweriniaethwyr o Gymru
Categori:Heddychwyr o Gymru
Categori:Pobl o Rondda Cynon Taf
Categori:Merched yr 20fed ganrif o Gymru
Categori:Merched yr 21ain ganrif o Gymru
Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra

bawd|250px|Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra
Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra** (Arabeg:العيون بوجدور الساقية الحمراء) Mae ganddo arwynebedd o 139,480&nbsp;km² ac mae 256,152 o bobl yn byw yno (cyfrifiad 2004). El Aaiún (*Laâyoune*) yw prifddinas y rhanbarth. Mae'n gorwedd yn ne Moroco yn nhiriogaeth Gorllewin Sahara, rhwng y Cefnfor Iwerydd a Mauritania.

Ers dros ddau ddegawd mae Gorllewin Sahara yn nhiriogaeth ddadleuol gyda'r Polisario yn ei hawlio.

Ceir dwy dalaith yn y rhanbarth:

* Talaith Boujdour
* Talaith Laâyoune

## Gweler hefyd
* Gorllewin Sahara
* Rhanbarthau Moroco

Categori:Rhanbarthau Moroco
Categori:Gorllewin Sahara
Kelsey Grammer

Mae **Allen Kelsey Grammer** (ganed 21 Chwefror, 1955), sy'n cael ei adnabod orau fel **Kelsey Grammer**, yn actor o'r Unol Daleithiau sy'n enwog am ei bortread o'r seiciatrydd Dr. Frasier Crane am ddau ddegawd yng nghomedïau sefyllfa NBC *Cheers* (naw mlynedd) a *Frasier* (unarddeg mlynedd). Ef hefyd ddarparodd y llais ar gyfer Sideshow Bob ar gyfer animeiddiedig FOX, *The Simpsons*. Fe'i enwebwyd am Wobrau Emmy am chwarae'r cymeriad ar dair gomedi sefyllfa wahanol (y trydydd oedd *Wing*). Mae ef hefyd wedi gweithio fel cynhyrchydd teledu, cyfarwyddwr, ysgrifennwr ac actor lleisiol.

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Actorion o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais o'r Unol Daleithiau
Dakhla

Dinas yng Ngorllewin Sahara yw **Dakhla** (*Dajla*), neu **ad-Dakhla** (Arabeg: الداخلة‎) (hen enw, yn Sbaeneg: **Villa Cisneros**). Gyda phoblogaeth o 67,468 o bobl, mae'n gorwedd tua 550&nbsp;km i'r de o El Aaiún ar orynys gyfyng ar lan y Cefnfor Iwerydd. Mae'n brifddinas Oued Ed-Dahab-Lagouira, un o 16 rhanbarth Moroco.

Sefydlwyd Dakhla fel *Villa Cisneros* yn 1502 gan Sbaen. Rhwng 1975 a 1979 bu ym meddiant Mauritania ond ers hynny mae ym meddiant Moroco, er bod nifer o'r Sahrawi yn ei hawlio fel rhan o'r Weriniaeth Ddemocrataidd Arabaidd Sahrawi.

250px|bawd|dim|Dakhla

## Dolenni allanol
* Lexicorient
* Google Maps: golygfa lloeren

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Gorllewin Sahara
Categori:Sefydliadau'r 16eg ganrif
Oued Ed-Dahab-Lagouira

Un o 16 rhanbarth Moroco yw **Oued Ed-Dahab-Lagouira** (Arabeg: وادي الذهب لكويرة), yng Ngorllewin Sahara. Mae gan y rhanbarth arwynebedd o 142,865&nbsp;km² a phoblogaeth o 99,367 (cyfrifiad 2004). Dakhla (hen enw Sbaeneg: *Villa Cisneros*) yw'r brifddinas, ar lan Cefnfor Iwerydd.

Fe'i lleolir yn nhiriogaeth ddadleuol Gorllewin Sahara, sy'n cael ei ystyried gan lywodraeth Moroco yn rhan o diriogaethau deheuol y wlad honno. Ond mae'r Polisario a mudiadau Sahrawi eraill yn ystyried y rhanbarth yn rhan o Weriniaeth Ddemocrataidd Arabaidd Sahrawi. Nid yw'r Cenhedloedd Unedig yn cydnabod hawl Moroco ar sofraniaeth yr ardal na chwaith y weriniaeth Sahrawi.

Mae'r rhanbarth yn cynnwys un *préfecture* ac un dalaith:

*Préfecture Aousserd
*Talaith Oued Ed-Dahab

Mae'n ardal sych, lled-anial, ar ymyl gorllewinol y Sahara. Mae mwyafrif y boblogaeth yn byw ar yr arfordir ac yn cynnwys nifer o Forocwyr sydd wedi cael eu hannog i ymfudo i'r diriogaeth gan y llywodraeth; er mwyn eu denu, mae trethi yn is o lawer yma nac yng ngweddill Moroco.

## Dolenni allanol
*  Gwefan swyddogol Oued Ed-Dahab-Lagouira 

## Gweler hefyd
*Gorllewin Sahara
*Rhanbarthau Moroco

Categori:Gorllewin Sahara
Categori:Rhanbarthau Moroco
Bruce Willis

Actor a chynhyrchydd ffilm o'r Unol Daleithiau yw **Walter Bruce Willis** (ganed 19 Mawrth 1955). Dechreuodd ei yrfa ar ddramau teledu yn ystod yr 1980au cyn dod yn seren ffilm. Daeth i enwogrwydd ar deledu yn chwarae rhan David Addison ar y drama-gomedi *Moonlighting* gyferbyn a Cybill Shepherd.

Yn 1988 ymddangosodd yn un o'i rannau ffilm mwyaf poblogaidd yn chwarae  John McClane yn y gyfres ffilmiau *Die Hard*, a fu'n llwyddiant masnachol a beirniadol. Mae Willis wedi rhyddhau sawl albwm ac mae wedi ymddangos mewn nifer o raglenni teledu. Ymddangosodd hefyd mewn dros trigain o ffilmiau, gan gynnwys *Pulp Fiction, Sin City, 12 Monkeys, Armageddon*, a *The Sixth Sense*.

Bu'n briod â'r actores Demi Moore o 1987 tan 2000 ac mae bellach yn briod â'r actores a'r model Seisnig, Emma Heming.

Cyhoeddodd ei ymddeoliad yn 2022 pan gafodd ddiagnosis o aphasia, nam ymennydd sy'n achosi problemau lleferydd. Ar 16 Chwefror 2023, cyhoeddodd ei deulu fod Willis yn dioddef o dementia blaenarleisiol.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
* BruceWillis.com (Way Back Machine) Gwefan swyddogol - caewyd ers Thanksgiving 2005. Cyfeiria'r ddolen at dudalennau cartref cached ar archif Archive.org.
* Coeden deuluol
* Cyfweliad â Bruce Willis  ar *The Tavis Smiley Show*
* Bruce Willis Married to Emma Heming 

Categori:Genedigaethau 1955
Categori:Actorion ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu o'r Unol Daleithiau
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o'r Unol Daleithiau o dras Almaenig
Categori:Pobl o New Jersey
Categori:Pobl o Idaho
Categori:Protestaniaid
Parry's Corner

250px|bawd|Parry's Corner: pencadlys cwmni EID Parry
Ardal busnes yw '''Parry's Corner''' yn ninas Chennai, talaith Tamil Nadu, India. Cyfeirir ato yn aml fel "Parry's" ar lafar. Fe'i lleolir ger Chennai Port, ar gornel North Beach Road a NSC Bose Road.

Fe'i enwir ar ôl Thomas Parry, marsiandïwr Cymreig o'r Trallwng a sefydlodd yr EID Parry Company yn 1787. Hyd heddiw mae pencadlys corfforaethol cwmni EID Parry yn sefyll ar y gornel. Mae Parry's Corner yn ganolfan bwysig i fancio marsiandïol a busnes yn Chennai a'r cylch. Yn ogystal, mae'n echel o bwys yn rhwydwaith bysus y ddinas. O ganlyniad, mae'n lle prysur iawn lle ceir traffig trwm a nifer o stondinau yn gwerthu bwyd a nwyddau amrywiol.

## Dolenni allanol
*  S. Muthia: "The house that Parry built" , erthygl yn *The Hindu*, 11 Rhagfyr 2002.
* TamilNow.com: Lluniau o Parry's Corner.

Categori:Chennai
Categori:Economi India
Categori:Tamil Nadu
Mohammed VI, brenin Moroco

Brenin Moroco yw **Mohammed VI** (Arabeg: محمد السادس‎) (ganed 21 Awst 1963, Rabat). Olynodd ei thad Hassan II i'r orsedd ar y 23ain o Orffennaf 1999.

Ar ôl cael addysg Coranaidd draddodiadol yn blentyn, aeth ymlaen i astudio am ei fagloriaeth ac enillodd radd yn y Gyfraith ym Mhrifysgol Mohammed V, Rabat. Yn 1993, derbyniodd PhD gan Brifysgol Nice Sophia Antipolis yn Ffrainc am ei draethawd ar berthynas y Maghreb a'r Undeb Ewropeaidd.

Mae'n cael ei weld fel brenin blaengar gan y mwyafrif o sylwebyddion, yn enwedig mewn cymhariaeth â'i dad, Hassan II, a feirniadwyd am ei bolisïau ceidwadol a'i record ar hawliau dynol ym Moroco. Mae wedi gweithio i wella safle swyddogol a chyfreithiol merched yn y gymdeithas. Y peth cyntaf a wnaeth ar ôl esgyn i'r orsedd oedd darlledu neges ar y teledu yn addo gwella hawliau dynol ac ymestyn democratiaeth yn y wlad. Sefydlodd Gomisiwn i adrodd ar y sefyllfa hawliau dynol dan Hassan II ond cyfyngwyd ei waith i'r cyfnod cyn 1999 a gwaharddwyd sôn am Hassan II wrth ei enw: digiodd hynny nifer o ymgyrchwyr dros hawliau dynol y tu mewn a'r tu allan i'r wlad.

Er ei fod yn frenin mwy blaengar a chosmopolitaidd na'i dad, mae'n dal i fwynhau sefyllfa lled-awtocratig fel brenin Moroco. Mae wedi bod yn gefnogol ar y cyfan i bolisïau'r Unol Daleithiau a'i cynghreiriad gorllewinol, yn gyffredinol, ac mae hynny wedi digio gwrthwynebwyr ceidwadol Islamig a phleidwyr system mwy democrataidd fel ei gilydd.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol 
*  "King Mohammed VI Grants Exclusive First-ever Interview to *Time*" 
*  John Laurenson: "The most powerful man in Morocco", BBC News, 11 Mawrth 2006.

Categori:Brenhinoedd Moroco
Categori:Genedigaethau 1963
Categori:Teyrnoedd yr 20fed ganrif
Categori:Teyrnoedd yr 21ain ganrif
Thomas Parry

Gallai **Thomas Parry** gyfeirio at un o sawl gŵr:

* Thomas Parry (marsiandïwr), a sefydlodd fusnes yn Chennai, India, yn y 1780au
* Thomas Parry (esgob), esgob Barbados from 1842 to 1869
* Thomas Parry (ysgolhaig), ysgolhaig Cymraeg, golygydd gwaith Dafydd ap Gwilym
Gaius Cassius Longinus

Milwr a gwleidydd Rhufeinig oedd a rhan amlwg yn y cynllwyn o lofruddio Iŵl Cesar oedd **Gaius Cassius Longinus** (bu farw Hydref 42 CC).

Nid oes llawer o wybodaeth ar gael am ei ieuenctid. Yn 53 CC roedd yn dal swydd *quaestor*, a chymerodd ran yn ymgyrch Crassus yn erbyn y Parthiaid. Pan orchfygwyd Crassus ger Carrhae, llwyddodd Cassius o achub rhan o'r fyddin, ac yna amddiffyn Syria rhag y Parthiaid. Yn 49 CC a 48 CC, roedd yn llyngesydd ar ran o lynges Pompeius. Wedi Brwydr Pharsalus, rhoddodd Iŵl Cesar bardwn iddo.

Roedd yn briod a Iunia Tertia, chwaer Marcus Junius Brutus. Roedd ganddo ran amlwg gyda Brurus yn llofruddiaeth Cesar ar 15 Mawrth 44 CC. Yn fuan wedyn, gadawodd Rufain am Syria, lle gorchfygodd Dolabella mewn brwydr ger Laodicea.

Yn 42 CC, croesodd ef a Brutus i Thrace i wynebu Marcus Antonius a Gaius Octavianus (yr ymerawdwr Augustus yn ddiweddarach. Ym Mrwydr Gyntaf Philippi, gorchfygwyd y rhan o'r fyddin yr oedd Cassius yn gyfrifol amdani gan fyddin Antonius, a lladdodd Cassius ei hun.

## Cassius mewn llenyddiaeth 
* Mae Dante Alighieri yn gosod Cassius gyda Brutus a Judas Iscariot yn rhan isaf Uffern yn *Inferno*, rhan o'i *Divina Commedia* (*Inf*., XXXIV, 64-67), yn cael eu cnoi yng ngenau Satan.
* Mae Cassius yn un o'r prif gymeriadau yn y ddrama *Julius Caesar* gan William Shakespeare, lle'r awgrymir mai cenfigen oedd yn ei symbylu i ladd Cesar, yn wahanol i Brutus, oedd a chymhellion uwch.

Categori:Gweriniaeth Rhufain
Categori:Marwolaethau 42 CC
Categori:Milwyr Ymerodraeth Rhufain
Categori:Pobl fu farw trwy hunanladdiad
Tan-Tan

Dinas yn ne-orllewin Moroco yw **Tan-Tan** (hefyd: **Tan Tan**) (Arabeg: طانطان‎). Fe'i lleolir yn rhanbarth Oued Ed-Dahab-Lagouira tua 330&nbsp;km i'r de o Agadir. Mae tua 71,000 o bobl yn byw yno.

Mae'n adnabyddus am y *Moussem de Tan-Tan*, gŵyl draddodiadol flynyddol sy'n denu tua 30 o lwythau lleol o'r Sahara. Cafodd y *moussem* ei dathlu ym Medi 2004 am y tro cyntaf ers 30 mlynedd ac mae UNESCO yn ei chydnabod fel rhan bwysig o ddiwylliant y Maghreb.

Gorwedd Tan-Tan ger y ffin â Gorllewin Sahara, tiriogaeth ddadleuol dan reolaeth Moroco. Hyd 1958 bu'n rhan o'r Sahara Sbaenaidd (Gorllewin Sahara) ond aeth yn rhan o Foroco pan enillodd y wlad ei hannibyniaeth.

Tua 25&nbsp;km i'r gorllewin o Tan-Tan ar lan y Cefnfor Iwerydd mae tref **Tan-Tan Plage** (**El Ouatia** neu **Elwatya**), sef 'Traeth Tan-Tan' wedi datblygu, lle ceir porthladd pysgota, ffatrioedd prosesu pysgod a thraeth mawr. Mae'r ardal ger y traeth yn cael ei datblygu ar gyfer twristiaeth, e.e. canolfannau *Msab Oued Draa* a *Oued Chbayka*.

## Gweler hefyd
* Gorllewin Sahara
* Oued Ed-Dahab-Lagouira

Categori:Dinasoedd Moroco
Settat

Dinas ym Moroco yw **Settat** (Arabeg: سطات), sy'n brifddinas rhanbarth Chaouia-Ouardigha a *préfecture* talaith Settat o fewn y rhanbarth hwnnw. Fe'i lleolir 57&nbsp;km o Casablanca, ar y ffordd i Marrakech. Poblogaeth: 116 570 (2004).

Sefydlwyd *kasbah* (castell) ar y safle gan y Swltan Moulay Ismail ar ddechrau'r Oesoedd Canol a thyfodd tref o'i gwmpas. Datblygodd yn sylweddol yn ail chwarter yr 20g. Cafwyd cyfnod o dwf mawr eto o'r 1970au ymlaen. Heddiw mae'n ddinas sy'n gartref i brifysgol a nifer o ysgolion. Ar gyrion y ddinas ceir ardaloedd diwydiannol sydd ymhlith y pwysicaf yn y rhan yma o'r wlad.

## Gefeilldref 
*  - Tours

## Dolenni allanol 
*  Gwefan swyddogol y ddinas 
*  Gwefan awdurdod datblygu'r ddinas 

Categori:Chaouia-Ouardigha
Categori:Dinasoedd Moroco
Mur Aurelianus

Mur amddiffynnol o amgylch dinas Rhufain yw **Mur Aurelianus** (Lladin: *Muri Aureliani*). Adeiladwyd y mur rhwng 271 a 280 gan yr ymerawdwr Aurelianus.

Roedd muriau amddiffynnol o amgylch Rhufain cyn hyn, yn enwedig y mur a briodolir i un o frenhinoedd cynnar Rhufain, Servius Tullius. Ail-adeiladwyd y mur yma wedi i'r ddinas gael ei chipio gan y Celtiaid dan Brennus yn 390 CC, ond yn y canrifoedd dilynol, tyfodd y ddinas ymhell tu hwnt i'r muriau hyn.

Llofruddiwyd Aurelianus yn mis Medi 275 gan Gard y Praetoriwm, a cwblhawyd y mur gan ei oluynydd, Probus. Roedd y mur yn wreiddiol yn 6 medr o uchder a 3.5 medr o drwch, gyda 383 o dyrrau ar gyfer gwylwyr.

Mae rhan helaeth o'r mur, tua 13&nbsp;km ar lan ddwyreiniol afon Tiber, yn parhau mewn cyflwr da, yn enwedig y rhan ddeheuol. Dim ond ychydig weddillion sydd i'w gweld ar lan orllewinol y Tiber. Ceir hanes y mur yn y Museo delle Mura yn y Porta San Sebastiano.

Categori:Adeiladau ac adeiladwaith yn Rhufain
Aurelianus
Categori:Yr Ymerodraeth Rufeinig
Jude Law

Mae **Jude Law** (ganed 29 Rhagfyr 1972) yn actor, cyfarwyddwr a chynhyrchydd ffilmiau o Loegr.

Dechreuodd actio gyda'r Theatr Cerddorol Ieuenctid Cenedlaethol ym 1987, a chafodd ei swydd actio gyntaf ym 1989. Ar ôl iddo serennu mewn ffilmiau wedi'u cyfarwyddo gan Andrew Niccol, Clint Eastwood a David Cronenberg, cafodd ei enwebu am Wobr yr Academi ym 1999 am yr Actor Cefnogol Gorau yn ffilm Anthony Minghella *The Talented Mr. Ripley*. Yn 2000, enillodd Wobr BAFTA am yr "Actor Cefnogol Gorau" am ei waith yn y ffilm. Yn 2003, cafodd ei enwebu am Wobr yr Academi am yr Actor Gorau am ei berfformiad yn un o ffilmiau eraill Minghella, *Cold Mountain*.

Categori:Genedigaethau 1972
Categori:Actorion o Loegr
Categori:Pobl o Lundain
Categori:Cyfarwyddwyr ffilm o Loegr
Categori:Cynhyrchwyr ffilm o Loegr
Brawddeg

Uned ieithyddol mewn iaith naturiol yw **brawddeg**, mynegiad sy'n cyfleu gosodiad, gofyniad neu orchymyn.

Yn y rhan fwyaf o ieithoedd, mae'n rhaid i frawddeg gynnwys berf gyfyngedig, ond nid yw hyn yn wir yn y Gymraeg. E.e. *Hir pob aros*.

## Rhannau'r frawddeg
Mewn cymal, ceir goddrych a thraethiad; gall fod yn brif gymal neu'n isgymal. Mae'n brawddegau syml yn cynnwys dim ond un cymal (a hwnnw'n brif gymal), ond mewn brawddegau eraill ceir sawl cymal. Mae'r frawddeg gyfansawdd yn cynnwys o leiaf dau brif gymal cydradd, tra mae'r frawddeg gymhleth yn cyfuno prif gymal ag isgymal(au).

## Mathau o frawddeg
*Brawddeg enwol
*Brawddeg ferfol
*Brawddeg seml - un prif cymal
*Brawddeg gyfansawdd - o leiaf dau brif gymal cydradd wedi'u cysylltu gan gysylltair
*Brawddeg gymhleth - un prif cymal ac un neu ragor o isgymalau
*Darn brawddeg

## Nodiadau
Categori:Gramadeg
Categori:Termau iaith
Categori:Ieithyddiaeth
Lucy Liu

Mae **Lucy Alexis Liu** (Tsieineg traddodiadol: 劉玉玲; Tsieineg syml: 刘玉玲; pinyin: Liú Yùlíng; ganed 2 Rhagfyr 1968) yn actores o'r Unol Daleithiau sydd wedi cael ei henwebu am Wobr Emmy a Gwobr Cymdeithas yr Actorion Sgrin. Daeth yn adnabyddu am y rhan chwaraeodd yn y gyfres deledu *Ally McBeal* (1998–2002) fel y cymeriad anghwrtais Ling Woo. Ers hynny, mae wedi ymddangos mewn nifer o ffilmiau, gan gynnwys y ffilmiau ''Charlie's Angels, Kill Bill* a *Kung Fu Panda''.

Categori:Genedigaethau 1968
Categori:Actorion ffilm benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion teledu benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Actorion llais benywaidd o'r Unol Daleithiau
Categori:Pobl o Ddinas Efrog Newydd
Categori:Merched yr 20fed ganrif o'r Unol Daleithiau
Categori:Merched yr 21ain ganrif o'r Unol Daleithiau
Şalom

Mae ***Şalom*** yn bapur newydd Iddewig wythnosol Twrceg a Ladino sy'n cael ei gyhoeddi yn Nhwrci. Sefydlwyd y papur ar 29fed o Hydref 1947 gan y newyddiadurwr Avram Leyon yn Istanbul. Papur ar gyfer y gymuned Iddewig yn Nhwrci yw *Şalom*. Sillafiad y gair Hebraeg *shalom* (*"Hedd"*) yn Dwrceg yw *Şalom*. Gwerthir tua 5,000 copi yr wythnos. İvo Molinas yn y cyhoeddwr. Yakup Barokas yw'r golygydd presennol.

## Dolenni allanol 
* Gwefan swyddogol
* Gwefan swyddogol

Categori:Iddewon ac Iddewiaeth
Categori:Papurau newydd Twrci
Categori:Istanbul
Categori:Sefydliadau 1947
Saint Michael, Barbados

Mae plwyf **Saint Michael** yn gartref i Bridgetown, prifddinas Barbados. Mae Bridgetown yn ganolfan fasnachol yn Barbados, yn ogystal â chanolbwynt y rhwydwaith trafnidiaeth cyhoeddus. Daw'r enw "Bridgetown" o'r amryw bontydd sy'n croesi'r Careenage. Yn Saint Michael hefyd, ceir: Ysbyty Seiciatryddol lleol; Ysbyty'r Frenhines Elizabeth, sawl ysgol yn cynnwys Coleg Harrison, Ysgol Combermere School ac Ysgol St. Michael, yn ogystal ag amryw o swyddfeydd y llywodraeth fel y Weinyddiaeth Addysg a Gweinyddiaeth Diwydiant a Busnes Rhygnwladol.

## Plwyfi sy'n ymylu â Saint Michael
*Christ Church - *De*
*Saint George - *Dwyrain*
*Saint James - *Gogledd-orllewin*
*Saint Thomas - *Gogledd-ddwyrain*

## Dolenni allanol
*The Cathedral Church of Saint Michael and All Angels  Eglwys y plwyf ar gyfer Sant Michael

Categori:Barbados
Kénitra

Dinas ym Moroco yw **Kénitra** (Arabeg: القنيطرة **Al-Qonaitirah**, "Y Bont Fach"), a adnabyddid yn y gorffennol fel *Port Lyautey*. Mae'n borthladd sy'n gorwedd wrth aber Afon Sebou, ar lan Cefnfor Iwerydd yng ngogledd-orllewin Moroco. Mae'n brifddinas Gharb-Chrarda-Béni Hssen, un o 16 rhanbarth Moroco. Poblogaeth: tua 374,000 (2005).

Er bod y Ffeniciaid wedi ymsefydlu yn agos i safle y ddinas, yn Chellah, doedd dim byd ond *kasbah* (castell) ar y safle tan 1912-13, pan sefydlwyd porthladd milwrol Port Lyautey gan Ffrainc.

Ceir dwy orsaf trenau yn y ddinas: Kenitra-Ville a Kenitra-Medina. Mae gwasanaeth trên gwennol, y TNR, yn rhedeg bob 30 munud i gysylltu Kénitra â Rabat, i'r gogledd, a Casablanca i'r de. Bwriedir agor gwasanaeth cyflym i Tangier erbyn tua 2013.

## Dolenni allanol
*   Gwefan Kénitra 
* Lexicorient 

Categori:Gharb-Chrarda-Beni Hssen
Categori:Dinasoedd Moroco
Rihanna

Mae **Robyn Rihanna Fenty** (ganed 20 Chwefror 1988), sy'n perfformio o dan yr enw **Rihanna** (ynganer /riːˈɑːnə/), yn gantores a model o Barbados. Fe'i ganed yn Saint Michael, Barbados, cyn iddi symud i'r Unol Daleithiau pan oedd yn un-ar-bymtheg oed, er mwyn dilyn gyrfa ym myd cerddoriaeth, o dan arweiniad y cynhyrchydd recordiau, Evan Rogers. Yn ddiweddarach, arwyddodd gytundeb gyda "Def Jam Recordings" ar ôl iddi gael clywediad gyda phennaeth y cwmni ar y pryd, Jay-Z.

Yn 2005 rhyddhaodd Rihanna ei halbwm stiwdio cyntaf, "Music of the Sun", a aeth i ddeg uchaf y Billboard 200. Llai na blwyddyn yn ddiweddarach, rhyddhaodd ei hail albwm *A Girl Like Me*, a aeth i bump uchaf siart albymau Billboard, gan rhoi ei rhif un cyntaf iddi gyda'r sengl "SOS". Aeth trydydd albwm stiwdio Rihanna, *Good Girl Gone Bad* (2007), i rif dau y diart Billboard 200. Cafodd dri sengl a aeth i rhif un yn yr Unol Daleithiau, "Umbrella", "Take a Bow" a "Disturbia", yn ogystal â "Don't Stop the Music". Enwebwyd yr albwm am naw Gwobr Grammy. Mae Rihanna wedi gwerthu dros ddeuddeg miliwn o albymau yn fydeang yn ei gyrfa o bedair blynedd yn unig.

## Cyfeiriadau 
Categori:Genedigaethau 1988
Categori:Cantorion
Categori:Barbados
Categori:Pobl o Galiffornia
Categori:Merched yr 20fed ganrif
Categori:Merched yr 21ain ganrif
Thomas Parry (marsiandïwr)

bawd|240px|Cofeb Thomas Parry ym Madras
[bawd|240px|Pencadlys EID Parry yn [Chennai, India.]]

Marsiandïwr o Gymru oedd **Thomas Parry** (1768 – 1824), sydd â lle pwysig yn hanes economi Tamil Nadu yn India.

Ganed Thomas Parry yn drydydd fab Edward Parry ac Anne Vaughan, o Blas Leighton, ger Y Trallwng ym Maldwyn (Powys). Dilynodd yrfa fel marsiandïwr. Pan sylweddolodd y botensial i fusnes a marsiandïaeth yn India, aeth Parry i ddinas Madras (Chennai), De India, ar ddiwedd y 1780au. Yno sefydlodd fusnes bancio a nwyddau ar 17 Gorffennaf 1788. Bychan oedd y busnes yn y dechrau, ond tyfu a wnaeth a daeth 'Parry' yn enw cyfarwydd yn Chennai. Heddiw mae'r cwmni a sefydlodd yn dal i fynd, wrth yr enw (Cwmni) EID Parry. Dyma'r cwmni (sy'n dal i redeg) ail hynaf yn India heddiw.

Enwir un o ardaloedd busnes canolog mwyaf Chennai ar ôl Thomas Parry, sef Parry's Corner (*Cornel Parry*). Lleolir pencadlys cwmni EID Parry yno o hyd.

## Cyfeiriadau
## Dolenni allanol
*  S. Muthia: "The house that Parry built" , erthygl yn *The Hindu*, 11 Rhagfyr 2002.

Categori:Genedigaethau 1768
Categori:Marwolaethau 1824
Categori:Pobl o Chennai
Categori:Hanes India
Categori:Pobl fusnes o Gymru
Categori:Pobl o Faldwyn
Safi

250px|bawd|Golygfa ar *medina* Safi

Dinas ym Moroco yw **Safi** (Arabeg: آسفي‎), a leolir yng ngorllewin y wlad ar lan Cefnfor Iwerydd. Mae'n brifddinas rhanbarth Doukkala-Abda, gyda phoblogaeth o 284,750 (cyfrifiad 2004), ond mae'r ardal ehangach o'i gwmpas yn gartref i tua 793,000 o bobl (1987).

Mae Safi yn borthladd pysgota sy'n ganolfan diwydiant sardîns, ac sy'n allforio ffosfad, brethyn a gwaith ceramig hefyd. Roedd Safi, wrth yr enw *Safim*, dan reolaeth Portiwgal o 1488 hyd 1541.

Nawddsant Safi yw Abu Mohammed Salih.

## Prif ardaloedd y ddinas 
* Ville nouvelle
* L'A.B.C.
* Azib Derai
* Achbar
* Bled Eljed
* Bahia
* Biar
* Biyada
* Chenguite
* Darb Lfarrane
* Darb Moulay Hassan
* Hay Anas
* Driba Lamziwka
* Hay El Bouwab
* Hay El Majd
* Hay Essaâda
* Hay Oued El Bacha
* Hrayat Albayde
* El Matar (Cité Aviation)
* El Massira
* Jawhara
* Jerifat
* Jnane El Mestari
* Jnane Chkouri
* Jnane Colonne 1 et 2
* Jnane Illane
* Jnane Zitoune (Tajziate)
* Kawki
* Koudia al Baida
* Korse
* Lala Hnia Hamria
* M'dina K'dima (yr hen *medina*)
* Mouna
* Ourida 1 a 2
* Plateau
* Rhat A Rih
* Saâida 1 a 2
* Safi 2
* Sania
* Sidi AbdelKrim
* Sidi Bouzid
* Swinia
* Trab Assini
* Wad El Bacha
* Zawiyat Sidi Wassel
* Lkliaa (L9li3a)
* Hay essalam
* quartier el majd
* Karyat ech-chams
* Safi 1
*Quartier Nahda

## Dolenni allanol
*   Gwefan swyddogol Safi 
*   Gwefan swyddogol canolfan cludiant Safi 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Doukhala-Abda
Guelmim

250px|bawd|Ar y ffordd i mewn i Guelmim
Dinas ym Moroco yw **Guelmim** (Arabeg: كلميم‎, hefyd **Goulimime** neu **Guelmin** weithiau), sy'n gorwedd yn ne'r wlad ac a lysenwir "*la porte du désert*" ('Porth yr Anialwch'). Poblogaeth: 95,749 (cyfrifiad 2004).

Mae'n brifddinas rhanbarth Guelmim-Es Semara sy'n cynnwys rhan o dde Moroco (i'r de o ranbarth Souss-Massa-Draâ) a gogledd tiriogaeth ddadleuol Gorllewin Sahara, er nad yw'n rhan o Orlelwin Sahara fel y cyfryw. Mae'n gorwedd 190&nbsp;km i'r de o Agadir, 108&nbsp;km o Tiznit, a 40&nbsp;km o lan Cefnfor Iwerydd.

Cynhelir marchnad camelod yno ym Mehefin. Mae'r farchnad yn atgof o'r cyfnod pan fu Guelmim yn derminws a man cychwyn llwybr masnach ar draws y Sahara a'i gysylltai gyda Tombouctou (Timbuktu), ym Mali. Ceir adfeilion hen balas y Cadi (rhaglaw) lleol yno.

## Dolen allanol 
* Lexicorient

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Guelmim-Es Semara
Berf

Rhan ymadrodd sy'n mynegi gweithred, digwyddiad neu gyflwr o fod yw **berf**. Diffiniad naïf fyddai mai gair *gwneud* (rhywbeth) yw berf. Daw'r gair Cymraeg ei hun o'r gair Lladin *verbum* ‘gair’.

## Rhediad berfau 
Gall ffurf berf newid i ddangos person, rhif, amser a modd yn y Gymraeg. Mewn ieithoedd eraill, gall ddangos priodweddau eraill megis cenedl. Er enghraifft, dyma pob ffurf gryno posib y berf *caru* yn y Cymraeg llenyddol:

### Modd mynegol 
:

### Modd dibynnol 
:

### Modd gorchmynnol 
:

## Berfenwau 
Fel rheol, nid yw berfenwau fel *bwyta* yn cael eu cyfri fel berfau yn y Gymraeg, ond mae'u swyddogaeth yn debyg i **ferfau anghyfyngedig** a geir mewn llawer o ieithoedd.

## Berfau cryno a berfau cwmpasog 
Mae **berf gryno** (hefyd berf seml neu rediadol) fel un o'r ffurfiau o *canu* uchod, yn dangos person, amser ac ati yn ffurf y prif ferf. Ond gellir defnyddio berf arall fel *bod* i wneud y gwaith yma, gan adael y prif ferf fel berfenw yn unig. Gelwir hyn yn **ferf gwmpasog**, gan ei fod yn effeithio ar rannau arall o'r frawddeg. E.e. yn lle o *Caraf ferch* (ffurf gryno), gallwn ddweud ''Bydda i'n caru merch* neu *Dw i'n caru merch'' ac ati (ffurfiau cwmpasog).

## Falens 
Un ffordd o wahaniaethu rhwng ferfau yw falens; cyfanswm goddrychau a gwrthrychau'r ferf.

### Falens 0 
Mae'r math yma o ferf yn disgrifio rhywbeth sy'n digwydd (heb nodi pwy sy'n ei wneud nag i bwy). Enghraifft yw **berf amhersonol** fel ***canwyd** cân* yn y Gymraeg.

### Falens 1 
Gelwir berf sydd â goddrych, ond heb wrthrych yn **ferf gyflawn**. Er enghraifft, ***cysgodd** Dafydd*.

### Falens 2 
Mae gan **ferf anghyflawn** wrthrych yn ogystal â goddrych, er enghraifft, *Bwytodd ef fwyd*.

### Falens 3 
Goddrych a dau wrthrych sydd gan ferf o'r fath fel arfer, e.e. *Rhoddod Siôn yr anrheg i Siân*.

## Cyfeiriadau a nodiadau 
Categori:Gramadeg
Categori:Ieithyddiaeth
Categori:Termau iaith
Charlie Hunnam

Actor Seisnig yw **Charles Matthew "Charlie" Hunnam** (ganed 10 Ebrill, 1980).

## Ffilmograffiaeth 
* *Sons Of Anarchy* (2008) (Teledu) .... Jackson "Jax" Teller
* *Children of Men* (2006) .... Patric
* *Green Street* (adwaenir hefyd fel Green Street Hooligans, Hooligans and The Yank). (2005) .... Pete Dunham
* *Cold Mountain* (2003) .... Bosie
* *Nicholas Nickleby* (2002) .... Nicholas Nickleby
* *Abandon* (2002) .... Embry Larkin
* *Undeclared* (2001-2002) (Tledu) .... Lloyd Haythe
* *Young Americans* (2000) (Teledu) .... Gregor Ryder
** Rhaglen o'r enw: "Free Will"
** Rhaglen o'r enw: "Gone"
** Rhaglen o'r enw: "Kiss and Tell"
* *Queer as Folk 2* (2000) (Teledu) .... Nathan Maloney
* *Whatever Happened to Harold Smith?* (1999) .... Daz
* *My Wonderful Life* (1997) (Teledu) .... Wes (rhaglenni anhysbys, 1999)
* *Queer as Folk* (1999) (Teledu) .... Nathan Maloney
* *Microsoap* (1998) (Teledu) .... Brad
* *Byker Grove* (1989)(Teledu) .... Jason

Categori:Genedigaethau 1980
Categori:Actorion Seisnig
Agadir

Dinas ym Moroco yw **Agadir** (Arabeg: أغادير *Aġadīr* neu *Agadīr*, Berbereg (Amazigh): ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ). Fe'i lleolir yn ne-orllewin Moroco ar lan Cefnfor Iwerydd ac mae'n brifddinas talaith Agadir (MA-AGD) a rhanbarth Souss-Massa-Draâ. Poblogaeth: tua 200,000.

Dyma'r ddinas Forocaidd fwyaf cyfarwydd i dwristiaid o'r Gorllewin oherwydd y gwestai gwyliau paced niferus yno ac yn y cyffiniau.

Sefydlwyd canolfan masnach arfordiol yma gan y Portiwgalwyr ar ddechrau'r 16g. Ar 29 Chwefror, 1960, dinistrwyd Agadir gyfan bron mewn daeargryn a barodd am 15 eiliad: amcangyfrir fod tua 15,000 wedi'u lladd. Dinistrwyd yr hen *Kasbah*. Datblygwyd y ddinas o'r newydd bron a'i throi yn ganolfan gwyliau 'haul y gaeaf'. Erbyn heddiw twristiaeth yw'r prif ddiwydiant ac mae miloedd lawer o dwristiaid yn hedfan yno o wledydd Ewrop. O ganlyniad, dydy Agadir ddim yn ddinas Forocaidd nodweddiadol.

## Cymunedau 
*Secteur Touristique
*Founty
*Iligh
*Sonaba
*Ihchach
*Les Amicales
*City Centre
*Nouveau Talborjt
*Cité Suisse
*Lakhiyam
*Dakhla
*Extension Dakhla
*Al Houda
*Salam
*Riad Assalam
*Hay al Hassani
*Anza
*L'Erac (Bouargane).
*Quartier Industriel Tasila
*Tilila
*Quartier Residentiel
*Quartier Al mohammadi

## Amgueddfeydd 
*Musee de Talborjt "La Casbah"
*Musee Bert Flint
*Le Musse des Arts Berberes
*Musee Municipal de Agadir
*Le Sicilien Coco Polizzi (Quartier)

Agadir,Morocco.jpg|Golygfa ar Agadir
Mosque Agadir.jpg|Mosg Loubnan, Agadir
MoroccoAgadir beach2.jpg|Twristiaid ar draeth Agadir

## Dolenni allanol 
*  AgadirNet.com: Gwefan gymunedol am Agadir 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Souss-Massa-Draâ
Cynhyrchydd recordiau

Yn y diwydiant cerddorol, mae sawl cyfrifoldeb gwahanol gan **gynhyrchydd recordiau**. Mae'r rhain yn cynnwys rheoli'r sesiynau recordio, hyfforddi a rhoi arweiniad i'r cerddorion, trefnu cyllid ac adnoddau cynhyrchu a goruwchwylio'r prosesau recordio, cymysgu a rhaglenni. Dyma fu prif swyddogaethau cynhyrchwyr recordiau ers i sain ddechrau cael ei recordio, er yn ystod ail hanner yr 20g, mae nifer o gynhyrchwyr wedi cymryd arnynt rôl mwy entrepreneuraidd.

Mewn rhai ffyrdd, gellir cymharu cynhyrchydd recordiau â chyfarwyddwr ffilm am fod swyddi'r ddau yn ymwneud â chreu, siapio a mowldio darn o gerddoriaeth yn unol â'u gweledigaeth ar gyfer yr albwm. Fodd bynnag, yn wahanol i fyd ffilmiau, pur anaml y bydd y cynhyrchydd recordiau'n gyfrifol am ariannu'r prosiect. Gan amlaf, cyflogir y cynhyrchydd recordiau gan bobl sydd â'r arian yn ei le'n barod (fel arfer y cwmnïau recordiau neu gyhoeddi, er weithiau gan yr artist ei hun.)

Categori:Cynhyrchu cerddoriaeth
Categori:Cynhyrchwyr recordiau
Philippi

bawd|200px|dde|Lleoliad Philippi
Dinas yn nwyrain Macedonia oedd **Philippi** (Groeg: / *Philippoi*). Saif tua 20&nbsp;km i'r gogledd-orllewin o ddinas bresennol Kavála.

Sefydlwyd y ddinas yn 356 CC gan Philip II, brenin Macedon, ar safle hen ddinas Crenides (). Datblygodd i fod yn ddinas bwysig. Yn y cyfnod Rhufeinig, roedd Philippi ar y Via Egnatia. Bu'n Apostol Paul yma, y tro cyntaf iddo ymweld ag Ewrop. Yma yr ymladdwyd Brwydr Philippi yn 42 CC rhwng dwy fyddin Rufeinig, un dan ddau o lofruddion Iŵl Cesar, Gaius Cassius Longinus a Marcus Junius Brutus, a'r llall dan Marcus Antonius a mab mabwysiedig Cesar, Gaius Octavianus (yn ddiweddarach yr ymerawdwr Augustus Cesar).

Tua'r flwyddyn 60 OC, ysgrifennodd yr Apostol Paul lythyr at Gristnogion Philippi, sef Llythyr Paul at y Philipiaid.

Diboblogwyd y ddinas wedi i Ymerodraeth yr Otomaniaid goncro'r ardal yn y 14g.

bawd|dim|200px|Gwedfillion canol Philippi

Categori:Dinasoedd Groeg yr Henfyd
Al Hoceima

250px|bawd|Golygfa ar Al Hoceima
250px|bawd|Mynyddoedd y Rif ger Al Hoceima, haf

Dinas a phorthladd ym Moroco yw **Al Hoceima**, i'r gogledd o fynyddoedd y Rif ar lan y Môr Canoldir. Amcangyfrir fod gan y ddinas ei hun tua 102,000 o bobl yn byw ynddi tra bod tua 395,644 yn yr ardal ddinesig (cyfrifiad 2004). Mae'n brifddinas rhanbarth Taza-Al Hoceima-Taounate.

Mae Al Hoceima ar diriogaeth llwyth y Bucoya, un o lwythau'r Rif, Berberiaid sy'n siarad Amazight.

Dinas gymharol ddiweddar yw Al Hoceima. Cafodd ei sefydlu gan y Sbaenwyr yn 1925 ar ôl iddynt gipio'r rhan yma o'r Rif. Dychwelodd i reolaeth Moroco wedi i'r wlad ennill ei hannibyniaeth. Y prif ddiwydiannau heddiw yw pysgota a thwristiaeth.

## Gefeilldref
*  - Nice

## Dolenni allanol
*  Lluniau o Al-Hoceima a'r cylch 

Categori:Dinasoedd Moroco
Categori:Taza-Al Hoceima-Taounate